Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan hálffjögur síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um upplýsingaskyldu stjórna hlutafélaga um starfslokasamninga og fleiri sambærilega samninga. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Þá vill forseti geta þess að atkvæðagreiðslur verða um klukkan fjögur í dag.

Hæstv. forseti. Þann 30. janúar 1997 gaf dómsmrn. út reglugerð um skráningu ökutækja. Með ákvæðum hennar var horfið frá þeirri venju að skrá árgerð, þ.e. framleiðsluár bifreiða. Í stað þess var farið að notast við skráningardaginn eingöngu eða skráningarárið. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Hve mörg ökutæki hafa verið skráð sem ný samkvæmt gildandi viðauka við reglugerð um skráningu ökutækja, nr. 78 30. janúar 1997? Svarið óskast sundurliðað annars vegar eftir skráningarárum og hins vegar eftir framleiðsluárum. Mér sýnist að þessi reglugerð hafi haft það í för með sér að bifreiðakaupendur viti oft og tíðum alls ekki hvaða árgerð sá bíll er sem þeir kaupa og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra líka: Geta kaupendur notaðra bifreiða auðveldlega fullvissað sig um árgerð ökutækja út frá skráningargögnum þeirra? Nú er ekki lengur skráð árgerð heldur skráningardagur. Bifreiðainnflytjendur náðu þessu fram 1997. Þeir töldu að þannig hefðu þeir ekki jafnmikinn baga af því að eiga óseldar bifreiðar frá fyrra ári eða árum á hafnarbakkanum eða einhvers staðar annars staðar. Það er nýskráningardagur sem gildir og það sem svo stendur í skráningarvottorði. Það sama gildir þegar bílar eru fluttir inn notaðir. Þar er það sömuleiðis nýskráningardagur hérlendis sem gildir og hvergi er skráð framleiðsluár. Sá sem ætlar að kaupa notaðan bíl er þess vegna í þeim vanda staddur að skráningarárið segir ekki neitt um það hvenær bíllinn var framleiddur og stundum þekkja menn auðvitað ekki árgerðirnar. Hér dugar ekki að vísa til þess að aksturinn samkvæmt mæli sé svona og svona því að auðvitað er verið að flytja inn gamla bíla og það er þekkt að menn hafa getað spólað mælunum niður. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa hlotist vandkvæði af þeirri breytingu sem varð þegar farið var að skrá ökutæki sem ný þó að þau hafi verið framleidd einhverjum árum fyrr? Margar bifreiðar hérlendis ganga kaupum og sölum. Bifreiðakaup eru stór liður í fjárfestingum heimilanna. Fjárfesting í og rekstur bifreiða er orðinn stærsti liðurinn hjá meðalfjölskyldunni í landinu og það er mikilvægt að reglur séu skýrar og grundvallarupplýsingar eins og framleiðsluár liggi fyrir. Neytendasamtökin hafa fengið kvartanir og vita af því að margir kaupendur hafa orðið fyrir umtalsverðu tjóni við endursölu bíla sinna vegna þess að þeir töldu sig vera að kaupa mun yngri bíl en raun var á og guldu því mun hærra verð fyrir hann en það markaðsverð sem þá gilti. Ég spyr því að lokum hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að stuðst verði að nýju við framleiðsluár við nýskráningu bifreiða?

Herra forseti. Spurningin sem hv. þm. leggur fram er í fjórum liðum og ég tek fyrir svar við fyrsta lið. Það er mikil upptalning og í tölum. Það hefði sjálfsagt verið betra að svara henni skriflega, en hefst nú upptalningin. Því er hér til að svara að skráningarárið 1997 eru alls átta ökutæki nýskráð samkvæmt óskráðu framleiðsluári, 5.570 ökutæki eru nýskráð af framleiðsluárinu 1997, 4.853 ökutæki eru nýskráð af framleiðsluárinu 1996 og af framleiðsluárinu 1995 eru 282 ökutæki nýskráð. Síðan er mikil upptalning á tölum. Ég vona að hv. fyrirspyrjandi sætti sig við að ég afhendi honum þessar upplýsingar sem hér eru vegna þess að ég vil gjarnan bregðast við öðrum spurningum sem eru í þremur öðrum liðum. Í öðrum lið fyrirspurnarinnar er spurt hvort kaupendur notaðra bifreiða geti auðveldlega fullvissað sig um árgerð ökutækja út frá skráningargögnum þeirra. Því er til að svara að í bifreiðum frá sumum framleiðendum er unnt að sjá árgerð í verksmiðjunúmeri og er það tíundi bókstafur verksmiðjunúmers sem segir til um árgerð. Árgerð bifreiðar segir hins vegar ekki nákvæmlega til um það hvenær bifreiðin var framleidd. Í þeim efnum getur munað allt að einu ári frá árgerðarári bifreiðarinnar. Því er auk þess þannig farið að ekki nærri allir framleiðendur bifreiða nota tíunda staf verksmiðjunúmers fyrir árgerð og má hér nefna sem dæmi algengar bifreiðategundir á borð við Toyota og Mercedes Benz. Á því tímabili sem framleiðsluár bifreiða var skráð reyndist erfitt fyrir innflytjendur að fá staðfestingar þar um frá framleiðendum og upplýsingar framleiðenda voru mismunandi um hvað teldist vera framleiðsluár. Var þannig ýmist miðað við þann tíma þegar ökutækið kom af færibandinu eða þann tíma þegar það fór af lager framleiðandans. Í þeim löndum sem flestar notaðar bifreiðar eru fluttar inn frá, svo sem Þýskalandi, Danmörku og Noregi, eru ekki skráð í skráningarskírteini framleiðsluár eða árgerð, aðeins fyrsti skráningardagur. Í þriðja lið er spurt hvort hlotist hafi vandkvæði af þeirri breytingu sem varð þegar farið var að skrá ökutæki sem ný þó að þau hafi verið framleidd einhverjum árum fyrr. Hér skiptir vitaskuld öllu máli hver viðmiðunarhópurinn er. Það er ljóst að ég er ekki í aðstöðu til að meta áhrif breytinganna fyrir alla hópa. Ég get t.d. ekki svarað þessu fyrir hönd bílasala. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér frá íslenskum skráningaryfirvöldum er það skoðun mín að ekki hafi hlotist vandkvæði vegna breytingar á framkvæmd ökutækjaskráninga. Loks er í fjórða lið spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að stuðst verði að nýju við framleiðsluár við nýskráningu bifreiða. Svar mitt við þessu er að ég tel engin rök hníga til þess að breyta frá þeirri skráningarframkvæmd sem nú er við lýði. Eflaust kunna að vera einhver atriði sem skoða má betur. En það er mitt mat að núverandi framkvæmd við skráningu bifreiða hafi gefist vel. Fyrir liggur að skráningu á framleiðsluári var hætt hér á landi á miðju ári 1998 en samtímis var heimilað að skrá árgerð væri þess óskað og fyrir lægju traustar upplýsingar þar að lútandi. Hefur þessi heimild verið talsvert notuð. Enn fremur er ljóst að í nágrannalöndum okkar hefur aldursviðmið ökutækja almennt verið fyrsti skráningardagur nema til skamms tíma í Svíþjóð. Skráningu á árgerð í Svíþjóð hefur nú verið hætt og styðjast Svíar nú eingöngu við fyrsta skráningardag eins og öll helstu nágrannalöndin. Mér er það fullkomlega ljóst að það voru íslenskum markaði talsverð viðbrigði þegar hætt var skráningu á framleiðsluári og eingöngu miðað við fyrsta skráningardag. Þó er viðbúið að markaðurinn venjist þessu þegar frá líður en íslensk skráningaryfirvöld hafa einmitt spurt að það sé reynsla kollega þeirra í nágrannalöndunum. Ég vona að hv. fyrirspyrjandi sé nokkru fróðari um verklag vegna skráningar ökutækja eftir þessa umfjöllun. Ég vil leyfa mér að afhenda honum þessar upplýsingar sem spurt er um í fyrsta lið, þ.e. hversu mörg ökutæki hafi verið skráð sem ný samkvæmt gildandi viðauka við reglugerðina frá 1997. Það var óskað eftir sundurliðun annars vegar eftir skráningarárum og hins vegar eftir framleiðsluárum.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég er ekki fyllilega ánægður með að hæstv. ráðherra skuli vera svona ánægð með ástandið vegna þess að það er alveg ljóst að þetta er töluvert vandamál. Ef bílainnflytjendur eða kaupendur bíla breyta ekki háttum sínum og sjá til þess að við nýskráningu bíla komi fram framleiðsluár þá verður þessi vandi áfram við líði. Svo er hitt atriðið, þ.e. innflutningur notaðra bíla sem er út af fyrir sig alveg sérstakt vandamál í þessu. Enginn veit í raun um það þegar hann kaupir notaðan bíl hér á markaðnum nema að hann hafi verið fluttur inn notaður frá útlöndum og að nýskráningarárið sem kemur fram í skráningarskírteininu segi eingöngu til um það. En það gæti hafa verið búið að nota þennan bíl jafnvel tvö, þrjú ár erlendis eða lengur. Ég sé ekki að neytendur geti sætt sig við að erfiðara sé að kaupa sér bíl og vita um hann það sem þeir þurfa að vita en hest á hestamannamóti því þar eru menn farnir að viðhafa reglur um að skrá þannig að þeir geti fylgst með því hvað þeir eru að kaupa. Ég segi eins og er að mér finnst að hæstv. ráðherra ætti að láta fara fram könnun á þessu, skoða þessar tölur vandlega og velta því svolítið fyrir sér hvort ekki sé ástæða til þess að reyna að hafa áhrif á það að þær upplýsingar sem neytendum sem kaupa bíla á markaðnum eru nauðsynlegar, séu til staðar þannig að dýrir hlutir eins og þessir séu ekki keyptir eins og kötturinn í sekknum.

Herra forseti. Allt fram á síðasta áratug síðustu aldar var árgerð helsta viðmið í aldursgreiningu ökutækja hér á landi og eins og ég nefndi áðan þá er árgerð ökutækja ekki heppilegt aldursviðmið eitt og sér enda slík framkvæmd ónákvæm þar sem framkvæmd hugtaksins fól í sér að skráningar- eða aldursviðmið ökutækis gat náð frá tímabilinu frá febrúar á undangengnu ári og allt fram til júnímánaðar á því ári sem árgerðin tilheyrði, þ.e. yfir hartnær 16 mánaða tímabil vegna sömu árgerðar. Þá vil ég líka benda á reglugerðina frá 1997 en þar er ákvæði um gerðarviðurkenningu fólksbifreiða breytt þannig að frá þeim tíma er einungis heimilt að gerðarviðurkenna fólksbifreiðar samkvæmt evrópskum heildargerðarviðurkenningum, samanber EBE-tilskipun frá árinu 1992, en samkvæmt þessum reglum er óheimilt að hafna nýskráningu innan Evrópska efnahagssvæðisins ef framvísað er svokölluðu samræmingarvottorði. Þessi evrópsku samræmivottorð bera ekki með sér framleiðsluár ökutækisins og af þeim sökum er reglugerðarákvæði um skráningu framleiðsluárs fellt niður í þessari reglugerð. Á Íslandi var fyrir nokkrum árum ákveðið að fara þá leið að skrá bæði framleiðsluár ökutækja ásamt fyrsta skráningardegi og var þar m.a. tekið mið af sjónarmiðum Bílgreinasambandsins og Félags íslenskra bifreiðaeigenda. Í ljós kom að erfiðlega gekk að uppfylla þetta verklag vegna þess að margir framleiðendur bifreiða skráðu ekki framleiðsluár þeirra. Eins og ég sagði áðan virðist þetta skráningarkerfi hafa gengið allvel fyrir sig. En það er ágætt að við ræðum það á hinu háa Alþingi og það er sjálfsagt að skoða hvort uppi eru einhver vandamál í tengslum við fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Nýverið hófst sú nýlunda hjá fjmrn. að upp var settur vettvangur undir heitinu starfatorg.is. Þar má sjá ýmsar gagnlegar upplýsingar er varða starfsmenn ríkisins, kjarasamninga og réttindi en þar er líka að finna auglýsingar um laus störf hjá ríkinu og vísað á viðkomandi ríkisstofnun til frekari upplýsinga um störfin. Vefstjóri fjmrn. er umsjónarmaður torgsins. Stjórnendur ráðuneyta og stofnana eða starfsmenn í umboði þeirra annast gerð auglýsinga. Á Starfatorgi eru skráðar um 140 ríkisstofnanir og í fljótu bragði virðast þar vera allar stofnanir ríkisins, þar á meðal Samkeppnisstofnun sem nú hefur reyndar kærumál vegna Starfatorgsins til umfjöllunar. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvað starfatorg.is sé. Ég átta mig ekki alveg á því hvort þar er um að ræða ríkisrekinn auglýsingamiðil eða jafnvel að einhverju leyti ráðningarskrifstofu því svo mikið er víst að starfatorg.is fer einnig að hluta til inn á verksvið ráðningarskrifstofa. A.m.k. er ljóst að einhverjum hluta ráðningarmarkaðarins hefur verið kippt út af frjálsum markaði og vísað inn í ríkisstofnanirnar sjálfar þar sem úrvinnsla upplýsinga og umsókna er unnin af ríkisstarfsmönnum viðkomandi stofnana en ríkið hefur hátt í 20% af vinnuaflinu og enn stærra hlutfall af atvinnuauglýsingamarkaði. Þjónusta starfatorgs.is er ókeypis. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh. út í þetta fyrirbæri, ekki síst í ljósi þess að hér virðist sem farið sé þvert gegn stefnu hæstv. ríkisstjórnar sem, eftir því sem ég hef best skilið, hefur lagt á það áherslu að efla samkeppnis- og einkamarkaðinn sem mest og kemur það m.a. fram í glænýrri innkaupastefnu ríkisins þar sem mikil áhersla er lögð á eflingu samkeppnismarkaðar og m.a. vakin athygli á því að í krafti stærðar sinnar hefur ríkið mikil áhrif á samkeppnismarkað. Hægt er að nota innkaup ríkisins til að stuðla að uppbyggingu markaðar á tilteknu sviði, bættri samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja o.s.frv. Þar er m.a. vakin athygli á því að ,,bestu kaup`` fela ekki eingöngu í sér innkaup á aðföngum vegna núverandi starfsemi heldur einnig að hugað sé að því hvort einstakir þættir í rekstrinum eða tiltekin verkefni verði betur leyst með kaupum á almennum markaði. Því hlýt ég að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er starfatorg.is og hver er tilgangur þess? Telur ráðherra slíkan rekstur eiga heima undir hatti ríkisins og ef svo er, af hverju? Hefur verið kannað hver áhrif af rekstri starfatorg.is eru á rekstur einkarekinna fyrirtækja, auglýsingafyrirtækja og að einhverju leyti ráðningarfyrirtækja sem starfa á sama markaði?

Herra forseti. Hv. þm. spyr: ,,Hvað er starfatorg.is og hver er tilgangur þess?`` Starfatorg.is er vefur um laus störf hjá ríkinu sem starfræktur hefur verið frá 15. mars á sl. ári og fjmrn. hefur umsjón með fyrir hönd ráðuneyta og ríkisstofnana. Á Starfatorginu er að finna upplýsingar um laus störf hjá ríkinu en einnig ýmsar upplýsingar um málefni og starfsumhverfi ríkisstarfsmanna. Jafnframt er þar að finna umfjöllun um ríkið sem vinnuveitanda. Starfræksla Starfatorgsins er liður í því að draga ríkið betur fram sem vinnuveitanda og vinnustað í harðnandi innlendri og alþjóðlegri samkeppni um hæft starfsfólk. Starfræksla þess miðar að því að auðvelda þeim sem eru í atvinnuleit, hvort heldur þeir eru staddir hérlendis eða erlendis, að nálgast þegar þeim hentar upplýsingar um þau störf sem á hverjum tíma eru í boði hjá ráðuneytum og stofnunum ríkisins og þá um leið að kynna sér starfskjör, réttindi og skyldur og annað starfsumhverfi ríkisstarfsmanna. Starfatorgið er þess vegna hvorki ráðningarþjónusta né vinnumiðlun. Gerð og frágangur starfsauglýsinga og birting þeirra í fjölmiðlum og allt ráðningarferli er sem fyrr í höndum og á ábyrgð einstakra stofnana og geta þær ef þær kjósa svo keypt þjónustu af ráðningarstofum eða vinnumiðlurum úti á einkamarkaðnum. Auglýsingarnar eru sendar fjmrn. sem setur þær inn á Starfatorgið og fjarlægir þær síðan þegar umsóknarfrestur er runninn út. Þingmaðurinn spyr: ,,Telur ráðherra slíkan rekstur eiga heima undir hatti ríkisins og ef svo er, af hverju?`` Svarið við þessari spurningu er það að starfræksla Starfatorgsins, þ.e. birting upplýsinga á einum stað um störf hjá ríkinu, er ekki eiginlegur rekstur heldur upplýsingamiðlun af hálfu ríkisins um laus störf, starfskjör og starfsumhverfi hjá ríkinu sjálfu en ekki hjá öðrum aðilum. Starfatorgið er þáttur í þróun upplýsingasamfélagsins en stjórnvöld hafa á undanförnum árum lagt áherslu á það verkefni og fé verið veitt til þess á fjárlögum, m.a. til þess að þróa vef Stjórnarráðsins svo hann geti gegnt hlutverki upplýsingaveitu fyrir almenning. Starfatorgið er hluti af vef Stjórnarráðsins og er krækja á forsíðu hans yfir á Starfatorgið. Engin þjónusta er á vegum Starfatorgsins og allt ráðningarferli sem fyrr í höndum og á ábyrgð einstakra ríkisstofnana. Með Starfatorginu eru framfarir í upplýsingamiðlun nýttar til þess að hafa jafnan tiltækar á einum stað og öllum aðgengilegar upplýsingar um laus störf hjá ríkinu. Þingmaðurinn spyr í þriðja lagi, herra forseti: ,,Hefur verið kannað hver áhrif af rekstri starfatorg.is eru á rekstur einkarekinna fyrirtækja sem starfa á sama markaði?`` Hér gætir ákveðins misskilnings eins og þegar er fram komið. Starfræksla Starfatorgsins, þ.e. birting upplýsinga á einum stað um laus störf hjá ríkinu, er ekki atvinnustarfsemi heldur upplýsingamiðlun af hálfu ríkisins um laus störf á þess vegum. Með Starfatorginu er ríkið að sinna eigin verkefnum en ekki verkefnum fyrir aðra. Er staða ríkisins að þessu leyti svipuð og annarra aðila, hvort heldur einstakra sveitarfélaga eða einkafyrirtækja, sem birta á heimasíðum sínum upplýsingar um laus störf og starfsumhverfi hjá viðkomandi. Sem fyrr segir er engin þjónusta á vegum Starfatorgsins, hvorki fyrir vinnuveitendur né umsækjendur. Ráðuneyti og ríkisstofnanir eru eftir sem áður, og óháð Starfatorginu, frjáls að því að hagnýta sér mannaráðningar þjónustufyrirtækja sem sérhæfa sig á sviði ráðningarþjónustu, vinnumiðlunar, auglýsinga og upplýsingamiðlunar. Þarf ekki annað en skoða auglýsingar á torginu til að sjá að margar stofnanir nýta sér slíka þjónustu eftir sem áður. Þessi síða, herra forseti, starfatorg.is, hefur verið mikið heimsótt frá því að hún hóf göngu sína þrátt fyrir að ríkið hafi í sinni þjónustu einungis 10% heildarvinnuaflsins í landinu, ekki 20 eins og þingmaðurinn hélt hér fram. Ég vil láta það koma fram að þegar er hægt að sýna fram á verulegan sparnað í auglýsingakostnaði á vegum ríkisins vegna starfrækslu torgsins. Nú er auglýst á einum stað það sem ella hefði verið auglýst með öðrum hætti og auðvelt að sýna fram á að ríkisstofnanir geta sparað sér kostnað við birtingu auglýsinga með því að hagnýta sér Starfatorgið til hins ýtrasta. Hverjir verða fyrir barðinu á því? Ekki þeir sem reka sjálfstæða ráðningarþjónustu. Það eru þá frekar fjölmiðlar sem missa spón úr aski sínum við það að slíkum auglýsingum fækkar. Ég vil svo geta þess að endingu, herra forseti, að Starfatorg þetta á sér fyrirmynd, m.a. í Danmörku en einnig vafalaust í öðrum löndum sem hafa kosið að tileinka sér nútímaupplýsingatækni með sama hætti og íslenska ríkið gerir í þessu máli.

Herra forseti. Ekki ætla ég að fara út í orðaskak við hæstv. ráðherrann um það hvort hér sé um rekstur að ræða eða ekki. Svo mikið veit ég, herra forseti, að það eru fleiri en ég sem álíta að þarna séu ríkið og ríkisstjórnin að fara inn á vettvang einkarekinnar starfsemi og vísa ég þar til kæru sem nú liggur fyrir frá aðilum sem starfa á einkareknum auglýsingamarkaði og mér skilst að sé ekki enn þá afgreidd frá samkeppnisráði. Það er alveg ljóst, herra forseti, hvað sem segja má um ráðningarþáttinn í málinu, þó að bein afgreiðsla fari ekki fram um störf á þessum vettvangi, hefur þetta eigi að síður áhrif á kjör ráðningarfyrirtækja sem eru að feta sig, mörg hver lítil í viðkvæmum rekstri, á þessum markaði. Atvinnurekendurnir eru þeir sem hætta að koma inn á ráðningarskrifstofurnar. Þetta eru ,,atvinnurekendur`` hjá ríkinu vegna þess að það eru þeir sem borga fyrir þjónustuna sem ráðningarskrifstofa veitir. Þar af leiðandi hefur þetta áhrif þar. Mér skilst af svörum hæstv. ráðherrans að þarna sé um að ræða ríkisrekinn auglýsingamiðil þar sem hægt er að auglýsa störf hjá ríkinu. Auðvitað er þetta í andstöðu við það sem fram kemur í innkaupastefnu ríkisins þar sem, eins og ég vakti athygli á áðan, ,,bestu kaup`` fela m.a. í sér að hugað sé að því hvort einstakir þættir í rekstrinum eða tiltekin verkefni verði betur leyst með kaupum á almennum markaði. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér þykir hæstv. fjmrh. vera mjög svo í andstöðu við stefnu sína, við stefnu síns eigin flokks, við innkaupastefnu ríkisins, þegar hann reynir að réttlæta það hér að þessi þáttur auglýsingamarkaðarins fari alfarið inn á ríkismarkaðinn. Auðvitað sparar það peninga fyrir ríkið en hver er það sem borgar brúsann? Hver er það sem borgar, herra forseti, fyrir gerð auglýsinga? Það eru ríkisstarfsmenn sem vinna þessar auglýsingar, skilst mér, og að sjálfsögðu eru það þá skattgreiðendur sem borga þennan brúsa. Ég vil bara ítreka það. Segir ekki hæstv. fjmrh. að hér sé um að ræða ríkisrekinn atvinnuauglýsingamiðil?

Herra forseti. Það er alveg ótrúlegt að hlusta á þennan málflutning. Þingmaðurinn heldur því í raun og veru fram að allt sem fram kemur á vef Stjórnarráðsins sé ríkisrekin auglýsingastarfsemi, tilkynningar, fréttir og annað sem er á þessum vef, það sé verið að taka spón úr aski einhverra fjölmiðla væntanlega eða annarra aðila. 
             Ég tók eftir því, herra forseti, að þegar þessari fyrirspurn var fyrst útbýtt hét hún ,,Fyrirspurn til fjármálaráðherra um ríkisrekna ráðningarþjónustu.`` 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. Um nokkurt skeið hefur verið unnið að því með markvissum hætti að gera Hveragerði að heilsubæ. Heilsutengd ferðaþjónusta er hluti af nútímaafþreyingu og hluti af ferðaþjónustu nútímans. Hveragerði er upplagður staður hvað þetta áhrærir, bæði vegna náttúruauðlinda og einnig út frá þeim stofnunum sem þar eru starfræktar, t.d. Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands. Fjárln. hefur veitt fé til rannsókna á hveravatni út frá heilsuþættinum. Þetta er samvinnuverkefni bæjarstjórnar Hveragerðis, Heilsustofnunar NLFÍ, Garðyrkjuskóla ríkisins, Háskóla Íslands og fleiri aðila. Sveitarfélagið hefur einnig tekið í notkun nýja hreinsistöð frárennslis sem er ein fullkomnasta hreinsistöð landsins. Þetta er enn einn grunnþátturinn í því að gera Hveragerði að heilsubæ. Ein mikilvægasta stofnun hvað heilbrigðisþjónustu og heilsuvernd áhrærir er Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands. Sú stofnun er í raun einn af aðallyklunum í því að gera Hveragerði að heilsubæ, enda er sú stofnun ein allra merkilegasta stofnun sinnar tegundar í heiminum, bæði út frá sögu og starfsemi. Um nokkurt skeið hefur Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands átt við rekstrarvanda að stríða. Mikið uppbyggingarstarf á sér nú stað hjá stofnuninni. Þar er m.a. verið að byggja upp nútímalegt baðhús og endurhæfingarhús. Þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh.: 1. Fær Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði endurgreiddan virðisaukaskatt? Ef ekki, hver er ástæðan? 2. Hvaða reglur gilda um endurgreiðslu virðisaukaskatts hjá öðrum sjúkra-, heilsu- og öldrunarstofnunum?

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að margt er vel gert í Hveragerði í sambandi við heilbrigðis- og umönnunarmál, og vonandi margt fleira í bígerð varðandi heilsutengda ferðaþjónustu, bæði þar og víðar á Suðurlandi. En skattskylda í atvinnustarfsemi er ekki tengd því hvar viðkomandi starfsemi fer fram, heldur gilda um hana almennar reglur sem settar eru í lögum og reglugerð, í þessu tilviki um virðisaukaskatt. Skv. 2. gr. laga um virðisaukaskatt er öll eiginleg heilbrigðisþjónusta undanþegin virðisaukaskatti. Með ákvæðinu er starfsemi heilbrigðiskerfisins jafnt starfsemi hins opinbera sem sjálfstætt starfandi aðila haldið utan við skattskyldusvið laganna. Undanþáguákvæðið tekur að vísu aðeins til þjónustu sem veitt er í heilbrigðiskerfinu því sala á vöru er skattskyld þótt hún sé afhent í tengslum við heilbrigðisþjónustu. Þannig er Heilsustofnun NLFÍ undanþegin virðisaukaskatti vegna þeirrar læknisfræðilegu þjónustu sem þar er boðið upp á, svo sem vegna þjónustu lækna, sjúkraþjálfara o.s.frv. Hins vegar er stofnunin virðisaukaskattsskyld vegna annarrar starfsemi sem þar fer fram og er ekki læknisfræðileg, er þar af leiðandi ekki partur af hinni eiginlegu heilbrigðisþjónustu. Sem dæmi um þetta má nefna virðisaukaskattsskylda starfsemi sem fer fram þegar fæði er selt til starfsmanna eða þegar matvara er framleidd. Ég tel í rauninni að þar með sé ég búinn að svara meginefni fyrirspurnarinnar en í 42. gr. laga um virðisaukaskatt og reglugerð þar að lútandi er kveðið á um að opinberir aðilar geti notið endurgreiðslna vegna kaupa á tiltekinni vinnu og þjónustu og er þar m.a. átt við sorphreinsun, ræstingu, snjómokstur, björgunarstörf, sérfræðiþjónustu o.fl. Þessar endurgreiðsluheimildir eru bundnar við ríki, sveitarfélög og stofnanir þeirra og ná ekki til félagasamtaka eða hlutafélaga. Þetta á við um fleiri en Heilsustofnun NLFÍ, t.d. hlutafélagið Öldung sem rekur hjúkrunarheimilið Sóltún en á það var látið reyna með úrskurði hjá ríkisskattstjóra hvort sú stofnun ætti rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts á þessum grundvelli. Svo var ekki talið vera. Þannig virðist ljóst að heilsustofnunin í Hveragerði eigi ekki rétt á sömu endurgreiðslum og opinberir aðilar þar sem stofnunin er ekki opinber aðili. En auðvitað getur hún, ef hún kærir sig um, látið á það reyna fyrir réttum aðilum, t.d. með því að sækja um endurgreiðslu virðisaukaskatts til skattstjóra og færa síðan þá ákvörðun með kæru til yfirskattanefndar. Það er auðvitað einn möguleiki fyrir utan þann möguleika að breyta lögum, sem ekki hefur verið lagt til. Að því er varðar aðrar sjúkra-, heilsu- og öldrunarstofnanir sem hv. þm. spyr um gildir sú regla sem ég gat um að endurgreiðsla virðisaukaskatts varðandi þessi tilteknu kaup getur átt sér stað ef um er að ræða opinbera aðila. Það eru ekki til staðar sérstakar reglur um endurgreiðslu virðisaukaskatts fyrir sjúkra-, heilsu- og öldrunarstofnanir en hins vegar er öll eiginleg heilbrigðisþjónusta undanþegin virðisaukaskatti eins og áður er fram komið og skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða opinbera aðila eða aðila sem starfa sjálfstætt. Ég tel, herra forseti, að með þessu sé fyrirspurnunum svarað. Annars vegar er gerður greinarmunur á heilbrigðisþætti í viðkomandi rekstri, hann er undanþeginn, en hins vegar er um það að ræða hvort menn geta fengið endurgreiðslur vegna ýmissar annarrar þjónustu sem keypt er og þar er í lögum gerður greinarmunur á starfsemi opinberra aðila og annarra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þetta svar sem mér finnst ekki svara alveg spurningu minni. Mér finnst að það þurfi að ríkja ákveðin sanngirni í þessum málum. Það er alveg ljóst að Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands hefur margoft sótt um til skattyfirvalda að fá leiðréttingu á þessum málum, m.a. vegna þess að svipaðar stofnanir, t.d. jafnágæt stofnun og Reykjalundur, önnur stofnun sem heitir Eir, enn önnur sem heitir Ás o.s.frv., allt eru þetta sjálfseignarstofnanir, vel reknar og myndarlegar, þessar stofnanir fá virðisaukaskattinn endurgreiddan. Þess vegna er í raun og veru engin sanngirni í því að Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands skuli ekki fá endurgreiddan virðisaukaskatt. Eins og ég sagði, herra forseti, í upphafi máls míns standa yfir heilmiklar endurbyggingar hjá heilsustofnuninni í Hveragerði, nú er verið að byggja endurhæfingarhús, baðhús og þess háttar. Einnig er verið að taka í notkun ný tölvukerfi og þess vegna er mjög ósanngjarnt, afar ósanngjarnt, að þessi stofnun skuli ekki fá endurgreiddan virðisaukaskatt eins og aðrar stofnanir sem svipar mjög til þessarar. Eins og ég segi hefur margreynt á þetta og ég skora á hæstv. ráðherra að endurskoða þessi mál. Eins og fram kom reyndar í svari hans getum við látið á það reyna með tvennum hætti, annars vegar að sækja enn einu sinni um það að heilsustofnunin fái endurgreiddan virðisaukaskatt í gegnum skattyfirvöld og hins vegar að breyta lögum en mér finnst mjög brýnt að stofnanir sem starfa á svipuðum grunni vinni eftir sömu leikreglum.

Herra forseti. Það má til sanns vegar færa að þeir sem eru í sömu stöðu eigi að njóta sömu starfsskilyrða. Það held ég að sé almenn skoðun nú til dags. Hins vegar er það þannig með Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði að hún er skráð í þjóðskrá sem félagasamtök. Kannski þarf líka að huga eitthvað að þeim þætti málsins. Hún er a.m.k. ekki opinber aðili í skilningi virðisaukaskattslaganna. Ef menn hugleiða hins vegar hvort rétt sé að breyta lögum til þess að ná utan um þá starfsemi --- auðvitað yrði ekki unnt að einangra slíka lagabreytingu við eina stofnun --- vaknar auðvitað sú spurning hvort menn vilja fara þá leið til þess að greiða fyrir því að fleiri einkaaðilar geti komið inn í rekstur á þessu sviði með sama hætti og t.d. Öldungur hf. sem rekur hjúkrunarheimilið Sóltún. Þar veit ég að hefur líka verið óánægja með þessi atriði. Það er að mörgu leyti af sömu rót runnið, þ.e. þar er um að ræða hlutafélag sem ekki telst vera opinber aðili þó að það hafi með höndum starfsemi sem oftast nær er rekin af slíkum aðilum. Þetta er allt saman til umhugsunar, herra forseti, og ég þakka þingmanninum fyrir að vekja athygli á þessu máli hér og þær ábendingar sem fram hafa komið frá honum.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. umhvrh. varðandi lög um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Fyrirspurnin hljóðar þannig: Hefur ráðherra í hyggju að leggja fyrir yfirstandandi löggjafarþing frumvarp um breytingar á lögum nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu? Ástæða þessarar fyrirspurnar er að sjálfsögðu sú að þessi lög eru nokkuð komin til ára sinna og eru raunverulega barn síns tíma. Um nokkurt skeið hefur verið unnið að endurskoðun þessara laga, m.a. veitti hreppsnefnd Skútustaðahrepps þann 15. mars sl. umsögn um drög að frv. Einnig hefur komið fram að hæstv. ráðherra hafði í hyggju að leggja fram frv. í þessa veru á haustþingi en gaf það frá sér af einhverjum ástæðum. Þess er auðvitað vænst að það verði gert nú fyrir þinglok og þess vegna m.a. er þessi fyrirspurn fram komin. Ástæður þess að leitað hefur verið eftir því að þessi lög verði endurskoðuð eru auðvitað fyrst og fremst þær að lögin hafa valdið miklum vanda í stjórnsýslunni við Mývatn, m.a. vegna þess að sveitarstjórn Skútustaðahrepps hefur í raun og veru ekki haft fulla lögsögu í ýmsum málum. Náttúruvernd ríkisins hefur haft neitunarvald á ýmsum þáttum, m.a. varðandi framkvæmdir og skipulagsmál, og þetta hefur valdið að minni hyggju óþarfanúningi milli aðila. Þess vegna er full ástæða til þess að reyna að leysa úr þeim vanda með breytingu á lögunum. Það virðist hafa náðst nokkuð góð sátt í starfshópi eða nefnd sem hefur verið að vinna að þessari endurskoðun á vegum hæstv. ráðherra. Það eru auðvitað nokkur atriði sem nefndin náði ekki saman um en mér sýnast þau ekki vera stórvægileg og ekki líkleg til vandræða. Mig langar í þessu sambandi til að vekja athygli á því sem kemur m.a. fram í umsögn hreppsnefndar Skútustaðahrepps varðandi þau frumvarpsdrög sem ég nefndi áðan. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þau frumvarpsdrög sem hér eru til meðferðar munu hafa verulegar breytingar í för með sér hvað stjórnsýsluna varðar. Frumvarpsdrögin munu að mati sveitarstjórnar í engu breyta um að náttúruvernd verður í hávegum höfð hér eftir sem hingað til.`` Þess vegna, herra forseti, tel ég afar brýnt að hæstv. ráðherra svari fyrirspurninni sem nákvæmast um það hvort ekki sé áreiðanlega fyrirhugað að leggja fram frv. um endurskoðun á lögum um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu.

Virðulegur forseti. Hér er spurt: ,,Hefur ráðherra í hyggju að leggja fyrir yfirstandandi löggjafarþing frumvarp um breytingar á lögum nr. 36/1974, um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu?`` Því er til að svara að hinn 25. september 2001 var skipuð nefnd til að endurskoða þessi lög með hliðsjón af þeim breytingum sem orðið hafa á síðustu árum á stjórnsýslu náttúruverndarmála, m.a. með nýjum lögum um náttúruvernd nr. 44/1999. Einnig var nefndinni falið að gera tillögur um framtíðarstarfsemi Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn. Í nefndina voru skipaðir Finnur Þór Birgisson lögfræðingur, formaður, Árni Bragason, forstjóri Náttúruverndar ríkisins, Gísli Már Gíslason, prófessor og formaður stjórnar Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn, Sigbjörn Gunnarsson, sveitarstjóri Skútustaðahrepps, og Jón Helgi Björnsson líffræðingur. Nefndin hefur skilað drögum að frv. til nýrra laga um verndun Mývatns og Laxár í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar er gert ráð fyrir að gildissviði laganna verði breytt frá því sem nú er og þau taki í meginatriðum til Laxár, Mývatns og ýmissa votlendissvæða þar í kring. Gert er ráð fyrir að önnur svæði í Skútustaðahreppi sem hafa hátt verndargildi verði friðlýst samkvæmt náttúruverndarlögum og skal því ferli samkvæmt frv. vera lokið innan tiltekins tíma. Nýmæli eru í frv. að kveðið er á um sérstaka vernd vatnasviðs Mývatns og Laxár. Frumvarpsdrög nefndarinnar voru send til umsagnar ýmissa aðila sl. vor og skiluðu 20 aðilar ítarlegum athugasemdum og umsögum. Það er rétt sem hér kom fram hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að það var nokkuð góð sátt í nefndinni þó að þar væri sérstakt minnihlutaálit. Hins vegar var alveg ljóst að þegar við fengum inn umsagnir frá aðilum höfðu þeir talsverðar athugasemdir við frumvarpsdrögin. Það er því búið að skoða í ráðuneytinu undanfarna mánuði hvernig hægt sé að koma til móts við þær athugasemdir sem þar komu fram. Það er búið að fara yfir umsagnirnar og það er verið að vinna úr athugasemdum. Það er mjög mikið verk að gera það. Það var einnig rétt sem hér kom fram hjá fyrirspyrjanda að ég hafði í hyggju að leggja þetta frv. fram á haustþingi en vegna anna tókst það ekki. Önnur mál sem komu inn í ráðuneytið þurftu að fá forgang, m.a. fjölmargar kærur sem við þurfum að afgreiða á ákveðnum tíma þó að við höfum því miður fallið á þeim tíma í mörgum tilvikum. Það komu inn tilskipanir frá Evrópusambandinu sem við þurftum að klára og vorum líka með í tímahraki. Það komu inn aðgerðir vegna rjúpnastofnsins þar sem það var brýnt að leita eftir lagaheimildum vegna þeirra atriða o.s.frv. Ekki tókst því að klára þetta frv. þannig að hægt væri að leggja það fram á haustþingi. Hins vegar var það sett á þann lista sem hér er ávallt kynntur í upphafi þings yfir þau mál sem ráðherra hefur í hyggju að leggja fram. Við höfum stefnt að því að koma þessu máli fram. Við erum sem sagt á lokasprettinum í ráðuneytinu við það að klára þetta mál. Það þarf síðan að fara í gegnum ríkisstjórn og það þarf að fara í gegnum þingflokka. Vonandi get ég lagt það fram hér von bráðar. Ég get ekki tímasett það neitt frekar en það er alveg ljóst að það er mjög mikill áhugi, sérstaklega á Norðausturlandi, fyrir því að þetta mál fái framgang og talsverður þrýstingur er frá heimaaðilum þannig að ég veit af þeirra áhuga sem hér endurspeglaðist líka í ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Mér er kunnugt um þann áhuga og við reynum að vinna þetta eins og okkur er frekast unnt en það er kannski ekki eins mikil sátt um þetta mál og hér mátti túlka hjá fyrirspyrjanda. Ég tel þó að við getum komið til móts við þær umsagnir sem til okkar hafa borist og ég vona að við sjáum þetta mál á borðum þingmanna bráðlega.

Herra forseti. Nú kom það fram í máli hæstv. ráðherra að nokkuð góð sátt hefði verið í nefndinni sem var skipuð m.a. heimamönnum, um það hvernig þessum málum yrði best varið í framtíðinni. Síðan kom fram í máli hæstv. ráðherra að aðrir hefðu verið með miklar athugasemdir og það hefði tafið málið. Mér þætti vænt um, herra forseti, ef ráðherrann vildi upplýsa okkur um helstu athugasemdir sem aðrir en þeir sem búa í sveitinni og unnu að þessu máli í nefndinni hafa fram að færa. Ég er á þeirri skoðun almennt að heimamenn eigi að hafa mikið að segja um þau svæði sem verið er að fjalla um. Þar eru þeir búsettir og þekkja vel til og eiga að hafa mikið um það að segja hvernig þeir vilja nýta sín svæði. Ég get nefnt mörg dæmi máli mínu til stuðnings, m.a. þverun Dýrafjarðar, þverun yfir Eyjafjarðarleirur og fleira þar sem allt var að fara upp í loft ef eitthvað átti að gera. En ég vil bara ítreka það að fá þetta upplýst hjá ráðherranum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og segja að ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til þess að flýta þessu verki sem kostur er. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnin og þingflokkar stjórnarliðsins muni greiða fyrir gangi þess þar í gegn þannig að þingið megi taka afstöðu til frv. sem allra fyrst. Það er afskaplega brýnt að þetta mál fái framgang nú á vorþingi því eins og við vitum þá verður væntanlega skipt um ríkisstjórn á vordögum og það tekur alltaf einhvern tíma fyrir nýja ráðherra að koma sér inn í mál og koma svona málum í gegn.

Treystirðu ekki væntanlegri ríkisstjórn?

Jú, hv. þm. Ég treysti fyllilega væntanlegri ríkisstjórn til þess að taka á málinu en ég er hræddur um að það gæti tafið það enn frekar. Núverandi ríkisstjórn er heldur betur búin að hafa tíma til þess að kippa þessu máli í liðinn og það er því miður ekki komið lengra en raun ber vitni og orðið tvísýnt, eins og skilja mátti af ræðu hæstv. ráðherra, að það nái fram fyrir vorið. Ég vil taka undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að það er afskaplega brýnt að við förum að koma ýmsum gömlum lögum í það form að hlutur heimamanna sé sem mestur um næsta nágrenni. Það er bara í takt við nútímastjórsýslu að þannig séu málin. Sú forræðishyggja að það sé alltaf best að stýra og stjórna málum frá skrifborði í Reykjavík er fyrir löngu orðin úrelt. Það gengur auðvitað ekki að sveitarstjórn eins og sveitarstjórn Skútustaðahrepps þurfi að búa við það að hafa allt annað um sitt umhverfi að segja en aðrar sveitarstjórnir í landinu. Herra forseti. Lokaorð mín eru þessi: Ég vona að hæstv. ráðherra komi þessu máli í þann búning að það verði tilbúið til þess að leggjast fyrir ríkisstjórn og þingflokka stjórnarliðsins. Ég trúi því og treysti að þingflokkarnir og ríkisstjórnin hleypi þessu máli þar í gegn með miklu hraði.

Virðulegur forseti. Hér hefur verið spurt um athugasemdir sem aðilar hafa gert við frumvarpsdrögin sem nefndin samdi. Ég get nefnt það hér að Skútustaðaheppur hefur gert athugasemdir við niðurstöðu nefndarinnar á þremur blaðsíðum. Það hafa líka komið fram athugasemdir frá Kísiliðjunni varðandi hvaða skilning eigi að leggja í það að óheimilt verði að valda spjöllum eða raski á lífríki, jarðmyndunum og landslagi á landsvæði því sem um getur í 1. mgr. 2. gr. o.s.frv., sem lýtur að friðlýsingu ákveðinna svæða. Ef það ákvæði væri skilið bókstaflega fælist í því að svo til allar framkvæmdir væru bannaðar, þar á meðal starfsemi Kísiliðjunnar þannig að slík lagatúlkunaratriði er verið að skoða. Það hafa líka komið fram athugasemdir frá iðn.- og viðskrn., Orkustofnun, Umhverfissamtökum Mývatns og Landeigendafélaginu. Þær eru í megindráttum á þá leið að aðilar eru mótfallnir því að kveðið sé á um sérstaka vernd vatnasviðs Laxár og Mývatns. Einnig hafa aðrir aðilar óskað eftir því að gerðar verði breytingar á ákvæðinu um bann við breytingum á rennsli straumvatna og vatnsborðshæð. Ýmsar álíka athugasemdir hafa því komið inn sem lúta að málum sem við teljum að eðlilegt sé að skoða ofan í kjölinn áður en við leggjum fram frumvarpsdrög. Þó að náðst hafi þokkaleg sátt í þessari nefnd þá hafa aðrir gert athugasemdir og líka aðilar sem voru í nefndinni. En þetta er allt til skoðunar og ég vona, virðulegur forseti, að okkur takist á næstunni að ljúka þessu máli þannig að þingið geti tekið það til meðferðar.

Herra forseti. Ég vil leggja fram fyrirspurn um skipasmíðar og viðgerð á Bjarna Sæmundssyni. Skipasmíðar og þjónusta við skip eiga sér langa sögu á Íslandi og á köflum hefur blómlegur iðnaður dafnað á þessu sviði sem skapað hefur þúsundir starfa í landinu og sparað þjóðinni umtalsverðan gjaldeyri. En nú um langt árabil hefur skipaiðnaðurinn hins vegar átt í miklum erfiðleikum. Samdráttur hefur verið viðvarandi í greininni. Fyrirtækjum hefur fækkað til muna og miklir rekstrarörðugleikar hrjá mörg þeirra sem eftir eru. Sérstaklega hefur staða nýsmíða verið erfið og má heita að nýsmíðar stærri skipa séu nærri aflagðar í landinu. Staðan er litlu skárri hvað varðar meiri háttar viðhaldverkefni, endurbyggingar eða endurbætur því að slík verkefni fara unnvörpum úr landi. Margt hefur valdið því að svo er komið fyrir íslenskum skipasmíðaiðnaði sem raun ber vitni. Nefna má sem eina af meginástæðum að um langt árabil hefur íslenskur skipaiðnaður óstuddur af stjórnvöldum mátt sæta harðri samkeppni við ríkisstyrkta og niðurgreidda starfsemi í nágrannalöndunum. Því var, herra forseti, horft til boðaðra viðgerða á rannsóknaskipinu Bjarna Sæmundssyni þegar það var boðið út. Sem betur fer komu fréttir í gær um að samið hefði verið við innlendan aðila um viðgerðina. Mjög mörg tilboð komu í þessa viðgerð og lægsta íslenska tilboðið var fjórða í röðinni með um 119% af kostnaðaráætlun. Hin tilboðin sem voru hagstæðari hvað tölur varðar voru lægri. Nú bárust þær fréttir í dag að gengið hefði verið að tilboði Slippstöðvarinnar á Akureyri. Þær spurningar sem ég lagði fram fyrir tveim vikum síðan eru því að því leyti til gamlar að búið er að ganga til samninga. Engu að síður er ástæða til að spyrja hæstv. iðnrh. á hvaða forsendum breytt var frá röð tilboða í þessar endurbætur á Bjarna Sæmundssyni þar sem fjórða lægsta tilboðinu var tekið nú. Er hér kannski um breytta stefnu stjórnvalda að ræða? Það hefur verið gagnrýnt við viðgerð skipa erlendis, bæði varðskipanna Týs og Ægis á sínum tíma og einnig á skipum útgerðarinnar, að ekki sé reiknuð með þjóðhagsleg hagkvæmni þess að gera við skipin innan lands. Mun ráðherra beita sér fyrir því að framvegis verði gerð þjóðhagsleg úttekt á viðgerðum og smíðum á skipum hér innan lands áður en tekið er erlendum tilboðum? Hefur ráðherra gert sér grein fyrir því hve gengið hefur slæm áhrif á samkeppnistöðu íslensks skipaiðnaðar? Hyggst hún beita sér fyrir úrbótum hvað það varðar?

Hæstv. forseti. Staða innlends skipasmíðaiðnaðar er stöðugt til umfjöllunar hjá iðnrn. og náið samráð er haft við Samtök iðnaðarins um málefni greinarinnar. Í þessu sambandi er vert að geta viðamikillar úttektar á samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðar sem birtist í greinargerð í september 2002. Úttektin og tillögur um aðgerðir til að styrkja stöðu skipasmíðaiðnaðarins var samstarfsverkefni iðnrn., Samtaka iðnaðarins og Málms, samtaka fyrirtækja í málmiðnaði. Þeir sem áhuga hafa á málefnum skipaiðnaðarins ættu að kynna sér þessa skýrslu. Þar er m.a. gerð tillaga um að komið verði á nánara samráði við þau ráðuneyti og stofnanir sem áhrif hafa á útboð er tengjast skipaiðnaði og sem hagsmuni hafa af því að hér á landi verði áfram öflugur málm- og skipaiðnaður. Bæði fjmrh. og sjútvrh. hafa sýnt málefnum skipasmíðaiðnaðarins mikinn skilning, m.a. í tengslum við fyrirhugaða viðgerð á rannsóknarskipinu Bjarna Friðrikssyni. Útboð á verkefnum í skipaiðnaði eru flest þess eðlis að þau falla undir útboðsskilmála EES-samningsins um jafnan aðgang allra sem staðfestu hafa á innri markaðnum. Um er að ræða alþjóðlega skuldbindingu sem enginn hefur áhuga á né hag af að víkjast undan. Útreikningar á svokallaðri þjóðhagslegri hagkvæmni þess að verkefni í skipaiðnaði fari fram hér á landi hafa því engan sérstakan tilgang. Ég hef því fyrst og fremst beitt mér fyrir því að unnið verði að útboðsmálum á þann hátt að íslenskur skipaiðnaður standi ekki höllum fæti gagnvart erlendum skipasmíðastöðvum þegar íslensk skip eiga í hlut. Í þessu felst að samanburður á kostnaði taki fullt tillit til allra breytistærða sem máli skipta. Á sama hátt verði tekið tillit til nauðsynlegra skilmála í útboðsgögnum sem m.a. lúta að landfræðilegum og veðurfarslegum sérkennum hér við land. Þessi atriði hef ég rætt við fjmrh., enda eru þau til þess fallin að auka líkur á því að skipasmíðaverkefni haldist í landinu. Þessi leið er bæði lögmæt og framkvæmanleg. Varðandi áhrif gengis íslensku krónunnar á samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðarins þá hefur auðvitað hátt raungengi krónunnar veikt mjög samkeppnisstöðu greinarinnar. Þegar gengið lækkaði á síðasta ári batnaði staðan nokkuð og almennt má segja að sveiflur í gengi krónunnar geri áætlanir óvissari og skapi mjög erfiða samkeppnisstöðu. Gengið hefur haldist nokkuð jafnt um nokkurra mánaða skeið og virðist vera viðunandi fyrir greinina. Þó vil ég halda því til haga að það er alveg í hærri kantinum. Í þessu sambandi má geta þess að flest bendir til að tvær íslenskar skipasmíðastöðvar geri stóra nýsmíðasamninga við færeyskar útgerðir. Það er viðbót við þau tvö nýsmíðaverkefni sem unnið er að fyrir þá. Ég vil leggja áherslu á að farsæl framtíðarþróun skipaiðnaðarins mun fyrst og fremst byggjast á því að greininni sé búin sem hagstæðust ytri skilyrði, að greinin vinni markvisst að innri endurbótum og hún nái að starfa á jafnréttisgrundvelli við skipaiðnaðinn í öðrum löndum á EES-svæðinu. Við þetta er svo því að bæta að viðgerðin á rannsóknaskipinu Bjarna Sæmundssyni féll Slippstöðinni á Akureyri í skaut. Ég fékk tilkynningu um þetta laust eftir hádegi á mánudaginn var og gleðst að sjálfsögðu yfir því því að ég tel að þetta sé mjög mikilvægt verkefni, bæði fyrir Slippstöðina og einnig fyrir greinina í heild. Þannig var, af því að hv. fyrirspyrjandi spurði til viðbótar hvort þarna hefði einhverjum reglum verið breytt, að þegar málið var tekið til frekari vinnslu þá kom í ljós að þetta tilboð var hagstæðast og finna mátti galla á tilboðum sem voru lægri.

Herra forseti. Það var góð frétt fyrir íslenskan skipaiðnað þegar samið var við Slippstöðina á Akureyri um viðgerðina á Bjarna Sæmundssyni. Það er verkefnaskortur hjá íslenskum skipasmíðastöðvum. Því munar mjög um hvert stórverkefni sem unnið er hérlendis. Það er erfitt að reka stór fyrirtæki á smáverkefnasnapi. Þau þurfa að hafa stór verkefni sem kjölfestu í starfseminni. Oft eru vetrarmánuðirnir erfiðastir hvað verkefni varðar. Þá er mesti álagstíminn hjá fiskiskipaflotanum og útgerðir nota yfirleitt annan árstíma til viðgerða, breytinga og endurbóta. Þess vegna er þetta fjögurra mánaða verkefni kærkomið. Það er stórmál að þessi iðngrein haldi velli. Þessi þjóð sem byggir afkomu sína að stórum hluta á fiskveiðum verður að eiga öflug skipaiðnaðarfyrirtæki til að þjóna flotanum. Því miður lögðust skipasmíðar að mestu af fyrir áratug eða svo. Það er því ánægjulegt, eins og hæstv. ráðherra nefndi, að tvö íslensk fyrirtæki eiga nú í viðræðum við Færeyinga um byggingu á tveimur togurum. Verði það að veruleika slá menn tvær flugur í einu höggi, hefja skipasmíðar að nýju og jafnframt útflutning á íslenskri framleiðslu skipa sem var óþekkt á árum áður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því ef merkja má stefnubreytingu hjá stjórnvöldum gagnvart íslenskum skipasmíðaiðnaði, þ.e. að verið sé að kanna hvernig jafna megi samkeppnisstöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar gagnvart beint og óbeint ríkisstyrktum skipasmíðaiðnaði í öðrum löndum. Þeir hafa orðið að keppa við þann iðnað og kljást við fullkomið skilningsleysi stjórnvalda hingað til. Það er því fagnaðarefni ef þarna verður á stefnubreyting. Ég vil þó ítreka að þessu verði fylgt rækilega eftir, bæði að kanna og rétta samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðarins. Ég held að það sé full ástæða til að vera á varðbergi og óttast þá hækkun á genginu sem við stöndum frammi fyrir, það er þegar 10--15% hærra en ætti að vera miðað við eðlilegt efnahagsástand. Allar horfur eru á að það muni hækka enn meira á næstu missirum vegna fyrirhugaðra stórframkvæmda hér á landi. Það mun enn gera skipasmíðaiðnaðinum erfiðara fyrir í samkeppnisstöðunni. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum lagt fram á Alþingi þáltill. sem miðar einmitt að því að endurreisa og styrkja íslenskan skipasmíðaiðnað. Ég vil svo ítreka að ég fagna því að viðgerð á Bjarna Sæmundssyni skuli fara fram hér á landi. Það er þá breytt frá því sem varð um varðskipin Tý og Ægi þegar viðgerð þeirra var boðin út. Viðgerð á þeim fór fram erlendis þrátt fyrir mjög hörð mótmæli innlendra aðila, m.a. Félags járniðnaðarmanna. Virðulegi forseti. Þetta er ein stærsta og sterkasta iðngrein hér á landi, undirstaða fyrir íslenskan atvinnuveg. Okkur ber að standa vörð um hana.