Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og viðskn. (Árni Gunnarsson): Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Ragnar Arnalds og Ingi Björn Albertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins, en undir nál. rita nöfn sín Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Kristín Halldórsdóttir og Friðrik Sophusson. Það þarf þó að koma hér fram að í nefndinni komu fram nokkrar athugasemdir við það að hér skyldi vera á ferðinni frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1979, þ.e. 10 ára gömlum ríkisreikningi og kem ég þeim munnlegu athugasemdum hér með á framfæri.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég get ekki orða bundist við þessa afgreiðslu. Ekki svo að skilja að ég hafi neinar athugasemdir að gera við þá meðferð sem þetta mál hefur hlotið í hv. fjh.- og viðskn., en ég vil ítreka það sem kom raunar fram hjá hv. frsm. áðan að hér er verið að fjalla um ríkisreikning frá árinu 1979, 10 ára gamlan ríkisreikning. Eitthvert mesta umfjöllunarmál á Alþingi á hverju ári sem tekur mestan tíma þingmanna og sennilega mestan tíma í ræðuhöldum er frv. til fjárlaga og afgreiðsla fjárlaga. Síðan gerist það að hér er dengt inn ríkisreikningum fyrir samtals sl. 10 ár þar sem fram kemur hvernig framkvæmdarvaldið hefur staðið að framkvæmd þeirra ákvarðana í ríkisfjármálum sem Alþingi hefur tekið. Og það má segja að þar sé endirinn í öfugu hlutfalli við upphafið því að svo mikið sem við alþingismenn á hinu háa Alþingi Íslendinga ræðum fjárlagafrv., þá opna menn varla munninn þegar afgreiða á árangurinn, sem er ríkisreikningur fyrir hvert ár. Það mál er í fyrsta lagi afgreitt af öðrum aðila í þinginu en þeim sem fjallar um fjárlagafrv. sjálft. Það eru m.ö.o. sameinað þing og fjvn. sem af þingsins hálfu fjallar um fjárlagafrv. og gerir tillögu til Alþingis um afgreiðslu þess og svo eru það hins vegar deildir og fjárhags- og viðskiptanefndir sem fjalla um afgreiðslu ríkisreiknings sem er raunar uppgjör framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar um hvernig staðið hafi verið við ákvarðanir Alþingis. Ég held að menn hljóti að sjá það í hendi sér að þó svo að þetta sé gamalt form og hefðbundið, þá er það ekki gott. Það er ekki gott að sömu aðilar og fjallað hafa um fjárlagagerðina fyrir hönd Alþingis skuli ekki jafnframt fjalla um afgreiðslu ríkisreiknings. Og það er gersamlega út í hött miðað við hve mikla áherslu alþingismenn leggja á afgreiðslu fjárlaga á hverju ári að þá er varla nokkur hv. þm. hér inni sem opnar munninn þegar kemur að því að afgreiða ríkisreikning og aðeins örfáir hv. þm. sem gera sér grein fyrir því í hverju efni ríkisreikningar víkja frá samþykktum fjárlögum og hvaða grundvöll ríkisreikningur á að leggja undir fjárlagagerð hverju sinni. Það er, herra forseti, raunar vanvirða við löggjafarvaldið og sýnir hversu framkvæmdarvaldið fótum treður Alþingi Íslendinga og virðir það lítils að framkvæmdarvaldið skuli leyfa sér það að vera að leggja fram ríkisreikning 10 árum eftir afgreiðslu Alþingis á fjárlögum íslenska ríkisins. Það er sjálfsagt besta og mesta dæmið um það hversu framkvæmdarvaldið, embættismannakerfið og ráðherrar Íslands, vanvirða löggjafarasamkomuna og Alþingi. Ríkisreikningur, herra forseti, gegnir sama hlutverki fyrir áætlunarbúskap ríkisins og ársreikningur fyrirtækis gegnir varðandi rekstraráætlanir fyrirtækis fyrir komandi ár. Og hvað mundu menn segja um þann fjármálastjóra einkafyrirtækis eða opinbers fyrirtækis sem ekki legði fram ársreikning fyrir fyrirtæki sitt fyrr en 10 árum eftir að árið væri liðið? Ég er hræddur um að Ríkisendurskoðun mundi gera alvarlegar athugasemdir við framferði hvers þess stjórnanda í ríkisstofnun sem væri að skila ársreikningi 10 árum síðar, 10 árum eftir að það fjárlagaár var liðið sem um var fjallað, og þætti ekki til neinnar fyrirmyndar hjá neinu fyrirtæki. En það er þetta, herra forseti, sem framkvæmdarvaldið á Íslandi lætur sig hafa. Það á ekki við um einn eða annan fjármálaráðherra sérstaklega. Þarna er ég að tala um hið ópersónulega framkvæmdarvald, sem kemur fram í mynd eins ráðherra í dag en annars á morgun, að það skuli láta sig hafa það að leggja fram ríkisreikning 10 árum eftir að fjárlagaárið var útrunnið. Hvernig halda menn, herra forseti, að hægt sé að hafa til viðmiðunar reynslu í ríkisbúskap varðandi þá áætlunargerð sem fjárlög eru þegar það liggur ekki fyrir Alþingi Íslendinga og þeim sem eiga að áætla útgjöld íslenska ríkisins fyrr en 10 árum síðar hver reynslan af áætlunum hefur orðið? Hvernig halda menn, herra forseti, að það mundi ganga fyrir mann sem ætti að stjórna fyrirtæki sem ekki fengi slíkar upplýsingar um afkomu fyrirtækisins og útgjöld í einstökum liðum fyrr en 10 árum á eftir tímanum? Ég ætla ekki að fara frekar út í þessa sálma nú en þetta er hneyksli. Þetta er algjört hneyksli og Alþingi til skammar að það skuli láta fótum troða sig af framkvæmdarvaldinu svona ár eftir ár. Það er löngu kominn tími til þess að krefjast þess að ríkisreikningar séu lagðir fram eigi síðar en á vormissiri eftir áramót hverju sinni þannig að mönnum geti gefist tækifæri á því að skoða með ekki meira en þriggja til fjögurra mánaða bið hver reynslan hefur orðið af áætlanagerðum í fjárlögum ársins áður. Að þessu á að stefna. Og það er líka löngu orðið tímabært að menn fari að skoða hvernig þeir ætla að standa að afgreiðslu fjárlaukalaga þannig að ekki sé verið að afgreiða heimildir til greiðslu úr ríkissjóði umfram heimldir fjárlaga 10 árum eftir að það hefur átt sér stað. Herra forseti. Ég geri mér það fyllilega ljóst að ég tek stórt upp í mig þegar ég segi þetta, en það er engu að síður staðreynd að þetta framferði framkvæmdarvaldsins gagnvart fjárveitingavaldinu og löggjafarvaldinu er hneyksli.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Það vekur athygli þegar dagskrá er útbýtt hér í dag að hér er frv. til laga til samþykktar á ríkisreikningi 1979 og hér er frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árin 1981--1986. Það sýnist skorta á til þess að bókhaldið sé nú allt í lagi, ríkisreikninginn 1980.

Hann var afgreiddur einhvern tíma í millitíðinni en menn gleymdu 1979.

Hann var afgreiddur í millitíðinni en menn gleymdu 1979 upplýsir hv. formaður fjvn. og það var einmitt það sem ég ætlaði að koma hér fram með að þannig hafði nú til tekist. Ég vil taka undir það sem hv. 5. þm. Vestf. sagði varðandi það hvernig unnið hefur verið að samþykkt og gerð ríkisreiknings og fjáraukalaga, en ég vil þó vekja athygli á því að á fyrirkomulaginu hefur orðið breyting með því að Ríkisendurskoðun heyrir nú undir Alþingi og nú er það Ríkisendurskoðunar að sjá um þá endurskoðun sem fram fór á vegum fjmrn. áður fyrr. Eins og hv. 5. þm. Vestf., formaður fjvn., tel ég að þetta geti ekki gengið og mér sýnist að það sem hér er verið að gera sé það að verið sé að hreinsa til til þess að þessir hlutir geti verið í lagi eins og þeir voru. Ég vil gjarnan undirstrika það að þegar ég vék úr embætti fjmrh. 1978 hafði ríkisreikningur fyrir árið 1977 verið lagður fram óendurskoðaður, en ríkisreikningurinn fyrir árið 1976 hafði verið lagður fram endurskoðaður og samþykktur á næsta Alþingi á eftir. Ég tel að þannig eigi að þessu að standa og mér skilst að Ríkisendurskoðun vinni að því að þannig verði það. Við komum því til með að sjá betri tíð og blóm í haga í sambandi við þessa hluti. En það er rétt, og aldrei nógu oft undirstrikað, hversu þýðingarmikið það er fyrir fjárveitingavaldið að geta fylgst með þessum hlutum, ekki bara frá ári til árs heldur frá mánuði til mánaðar til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir því hvernig ríkisfjármálin standa og það er ekki bara fjmrn. sem það þarf að vita, og veit stundum alls ekki hvernig hlutirnir standa, það er líka fjárveitingavaldið sem þarf að vita það, þ.e. Alþingi.

Geir H. Haarde Herra forseti. Það er ekki að undra þótt þingmönnum blöskri sú afgreiðsla sem hér er til meðferðar. Þetta frv. sem nú er verið að afgreiða mun hafa verið lagt fram hér á Alþingi á þinginu 1982--1983 en ekki hlotið afgreiðslu vegna þess hve þinghaldið þá var stutt og síðan af einhverjum ástæðum gleymst í kerfinu. Auðvitað er þetta, alveg eins og frv. sem í kjölfarið fylgir, um meðferð ríkisreikninga fyrir árin 1981--1986, öllum viðkomandi til vansæmdar og auðvitað í engu samræmi við kröfur um nútímaleg vinnubrögð á sviði ríkisfjármála og meðferð þessara mála hvort heldur er í stjórnsýslunni eða hér á hv. Alþingi. Það er nú þannig að vinnubrögð um ýmislegt í þessum efnum eru úrelt orðin og þeim þarf að breyta. Hv. 5 þm. Vestf. Sighvatur Björgvinsson vék að nokkrum atriðum í því efni sem ég er í aðalatriðum sammála. Hins vegar er spurning hvort breytingar á meðferð mála hér á Alþingi skipta þar mestu eða ekki. Ég er ekki alveg sannfærður um það. Hins vegar er það ljóst, eins og hv. 5. þm. Vestf. gat um, að til þess að eitthvert gagn sé af ríkisreikningi, þá verður hann að liggja frammi eins fljótt og auðið er. Það er mín skoðun að það eigi að gera það að reglu hér á Alþingi, og binda hana þá í lög ef ekki vill betur, að fjárlög komandi árs verði ekki unnt að afgreiða og samþykkja hér á Alþingi fyrr en búið er að staðfesta ríkisreikning fyrir árið þar næst á undan. Þetta hefði t.d. þýtt það að fjárlög ársins 1989 hefði ekki mátt afgreiða hér fyrr en búið væri að staðfesta ríkisreikning ársins 1987. Þetta er ekki flókið mál eða sérstaklega erfitt í meðförum. Ég tel að það eigi að vera metnaðarmál allra sem að þessum málum vinna að koma þessu í þannig horf. Yfirskoðunarmenn ríkisreiknings fyrir árið 1987, og ég er í hópi þeirra, tóku þá stefnu þegar eftir að þeir höfðu verið kjörnir að að þessu skyldi stefnt sem ég var hér að lýsa og einsettu sér að ljúka sínu verk þannig að unnt væri að leggja ríkisreikning 1987 fyrir Alþingi nú fyrir jólin. Skýrslu yfirskoðunarmanna ásamt skýrslu Ríkisendurskoðunar var dreift hér fyrir jólaleyfi þó svo að frv. um ríkisreikning fyrir árið 1987 hafi ekki enn komið fram né heldur frv. til fjáraukalaga. Ég hef hins vegar orð hæstv. fjmrh. fyrir því að hann hyggist beita sér fyrir því að bæði þessi þingmál verði lögð fram hér á Alþingi von bráðar og fagna ég því á sama hátt og ég fagna því að hann skyldi hafa tekið sig til og hreinsað upp þessi frumvörp frá löngu liðinni tíð. Mig langar til þess að lesa, með leyfi forseta, aðeins upp úr skýrslu yfirskoðunarmanna. Þar segir m.a.: ,,Yfirskoðunarmenn telja eðlilegt að þeirri reglu verði komið á að fjáraukalög liðins árs verði afgreidd á Alþingi samhliða fjárlögum komandi árs. Slík regla auðveldar allan samanburð milli ára auk þess sem eldri ríkisreikningar og frumvörp til fjáraukalaga fyrir löngu liðin ár veita hvorki framkvæmdarvaldshöfum tilskilið aðhald né gera fjárveitingavaldinu nægilega vel kleift að fylgjast með afleiðingum ákvarðana sinna.`` Þetta hygg ég að sé kjarni málsins. Ég hygg að Alþingi og framkvæmdarvaldið hafi nú ákveðið tækifæri til þess að byrja frá grunni að nýju, hrista af sér slyðruorðið í meðferð þessara mála og koma á þeirri reglu sem hér var, að meðferð þessara reikninga og fjáraukalaga sé þannig í fyrsta lagi að eitthvert gagn sé að því og í öðru lagi að það aðhald sem í þessu á að felast sé fyrir hendi. Ég skil það mætavel að formaður fjvn. uni því afar illa hvernig að þessum málum hefur verið staðið að undanförnu. Ég tel að það sé mikið svigrúm fyrir umbætur og endurbætur á þessu sviði. Með tilfærslu Ríkisendurskoðunar undir Alþingi hefur verið stigið mjög mikilvægt skref í að efla og endurbæta endurskoðun með ríkisútgjöldum. Það er ljóst að það er hægt á öld þeirrar tækni sem við lifum í dag að flýta mjög öllum frágangi og meðferð þessara mála og það á vissulega að gera. Um það held ég að allir hljóti að vera sammála. Ég held að við ættum að láta þessi tvö þskj., ríkisreikning fyrir 1979 og ríkisreikning fyrir 1981--1986 okkur öllum að kenningu verða þannig að menn taki sig á og geri það átak sem hér er nauðsynlegt til þess að útrýma úreltum vinnubrögðum og taka upp eðlilega og nútímalega starfshætti í þessu efni. Um það þurfa allir að sameinast í fjvn., og fjárveitingavaldið í heild, fjmrn., ríkisbókhald, Ríkisendurskoðun og yfirskoðunarmenn ríkisreiknings.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Árni Gunnarsson): Herra forseti. Ekki undrar mig sú umræða sem hér hefur farið fram um ríkisreikning fyrir árið 1979. Það er fullkomlega eðlilegt að hv. þm. geri athugasemdir við það að hér skuli fara fram afgreiðsla á ríkisreikningi 10 ára gömlum. Fjh.- og viðskn. átti hins vegar engan annan kost en þann að leggja til að frv. yrði samþykkt, enda ekki fyrir hendi nein ráð hjá fjh.- og viðskn. til þess að reyna að koma á betri vinnubrögðum hjá framkvæmdarvaldinu. Ég vil vegna þessarar umræðu, herra forseti, vekja athygli á því að á borðum þingmanna liggja núna ríkisreikningar fyrir árin 1987 og 1986, fylgirit, og eftir að hafa gluggað í þessi fylgirit, þá þykir mér sýnt að Alþingi hafi fulla ástæðu til þess að líta á ýmsar tölur sem þar birtast um launakostnað hjá ríkisstofnunum í hinum ýmsu ráðuneytum og yfirvinnu sem hlutfall af launakostnaði. Í ljós kemur að í einstaka ráðuneytum fer yfirvinnukostnaður upp í allt að 30--40% heildarlaunakostnaðar. Og hafi ekki verið tilefni fyrir Alþingi Íslendinga að ræða um launakostnað hjá opinberum stofnunum, þá er það tækifæri komið nú. Í yfirlitinu, fylgiritinu fyrir árið 1987, er einnig reikningshald og yfirlit yfir bifreiðakostnað og risnukostnað hins opinbera árið 1987 og ef menn líta á tölur sem þar birtast, þá eru þær líka ærið tilefni til umræðna hér á hinu háa Alþingi. Það kemur nefnilega í ljós að bifreiða- og risnukostnaður ráðuneytanna hleypur á tugum milljóna króna. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að nefna t.d. samgrn. með 94,6 millj. kr. í bifreiða- og risnukostnað, menntmrn. með 54,8 millj. kr. og utanrrn. með 41 millj. kr. Þetta er nota bene árið 1987, þegar krónan var öllu dýrmætari en hún er núna. Heilbr.- og trmrn. er með 55,4 millj. kr. í þennan kostnaðarlið. Ég hefði álitið að áður en ríkisreikningur með slíkum tölum færi í gegn fengi hann umtalsverða umræðu og menn lærðu af því sem hér hefur verið að gerast, m.a. með tilliti til næstu fjárlagagerðar og eftirlits með þessum þáttum í ríkisrekstrinum sem er yfirvinnukostnaður í heildarlaunakostnaði og bifreiðakostnaður og risnukostnaður. Ég vildi eingöngu vekja athygli á þessu, herra forseti, ef það mætti verða til þess að ríkisreikningar kæmu hv. þm. ekki mjög á óvart eins og þessi hefur gert. Og ég vek líka athygli á því að hér fer fram 2. umr. um þennan ríkisreikning 1979.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Mér finnst ástæða til að koma aðeins inn í þessar umræður sem eru vissulega þýðingarmiklar ef þær væru gerðar undir öðrum kringumstæðum en hér liggur fyrir. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram hjá hv. 5. þm. Vestf., formanni fjvn., að þetta er ekki tilefni til að setja þessi mál svona upp eins og hér hefur verið gert. Ég hefði haldið að það hefði verið betra að ræða þessa ríkisreikninga saman. En það sem ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á, sem ég vænti að hv. alþm. yfirleitt eigi að vita en hafa kannski ekki gert sér grein fyrir, er það hversu gífurleg breyting er að verða á þessum málum nú með tilkomu Ríkisendurskoðunar undir Alþingi. Ég ætla ekki að ræða þetta neikvæða í þessum málum, sem við þingmenn erum sjálfsagt allir sammála um, en með síðustu fjárlagagerð hefur þó verið lögð alveg sérstök áhersla á það að Ríkisendurskoðun taki þetta mál föstum tökum jafnhliða því sem yfirskoðunarmenn ríkisreikninga eru að skila af sér þannig að það komi annað form á þessi mál en áður hefur verið venja. Ég geri ráð fyrir því að flestir hv. þm. hafi fengið skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikninginn 1987, sem liggur hér á borðum þingmanna, en þar eru þessi mál skýrð að nokkru. Ríkisendurskoðun er nú þegar búin að hafa með það að gera að koma þessum ríkisreikningum frá árinu 1979 til ársloka 1987 í það form sem þeir eiga að vera. Við eigum núna, eftir örfáa daga væntanlega, eftir að sjá frumvörp um lokaafgreiðslu á ríkisreikningnum 1987 sem ég geri ráð fyrir að fjmrh. hljóti að skila til þingsins áður en langt um líður. Jafnframt þessu þurfa auðvitað að koma fjáraukalög sem ættu að vera í því formi að fjáraukalög fylgdu hverju fjárlagafrv. þegar það er lagt fram fyrir árið áður. Það er alveg útilokað að halda þessu formi óbreyttu. Ég vil undirstrika það að núv. fjvn., sem starfaði á sl. ári, lagði á þetta gífurlega áherslu. Hún setti þau skilyrði í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, og ég vænti þess að hv. þm. hafi undir höndum ræðu formanns fjvn. með fjárlögum fyrir árið 1989, þar sem hann gerði sérstaklega grein fyrir þessum málum ásamt öðrum fjárveitinganefndarmönnum sem um þessi mál fjölluðu, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Það er því ástæðulaust annað en snúa sér að því verkefni að Alþingi hreinsi til í þessum málum þannig að þetta verði komið í það form sem lög og reglur raunverulega gera ráð fyrir því það er útilokað að það skuli ske ár eftir ár, það er sama hvaða ríkisstjórn hefur verið eða fjármálaráðherra hverju sinni, að það sé alltaf verið að veita aukafjárveitingar umfram fjárlög og ýmsar skuldbindingar sem Alþingi fær ekki að fjalla um fyrr en löngu, löngu seinna og jafnvel mörgum árum seinna eins og hér hefur komið fram. Þetta vil ég sérstaklega taka fram og ég vil bæta því við að nú fyrir örfáum dögum var fjvn. á fundi með hæstv. fjmrh. þar sem þessi mál voru sérstaklega til umræðu og við fjárveitinganefndarmenn vorum fullvissaðir um að það væri aðeins dagaspursmál hvenær lokaafgreiðsla á þessum málum gæti komið fyrir Alþingi eins og allir hv. alþm. eru væntanlega sammála um. Mér finnst nauðsynlegt að þetta komi fram. Ég tek undir allt það sem hér hefur verið sagt, en ég vil um leið undirstrika það að þingmenn geri sér grein fyrir því hvaða gildi það hefur að Ríkisendurskoðun starfar nú undir forsæti Alþingis.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég verð að lýsa mikilli ánægju minni með þau ummæli sem hér hafa fallið frá öllum þeim þingmönnum sem tekið hafa til máls. Það sýnir að menn gera sér fulla grein fyrir því að pottur er brotinn og vilja bæta þar úr. Ég vil aðeins benda mönnum á eitt, út af orðum hv. 17. þm. Reykv. hér áðan, að það væri e.t.v. meira mál að gera breytingar í meðferð framkvæmdarvaldsins en löggjafarvaldsins á fjárlögum og afgreiðslum þeim tengdum. Það er ekki alveg einhlítt að gera breytingu varðandi meðferð framkvæmdarvaldsins þar á, svo sem eins og marka má af því að hér ganga menn til afgreiðslu á ríkisreikningi, en engin afgreiðsla liggur enn fyrir á fjáraukalögum þannig að þó svo að samþykkt á ríkisreikningi sé raunar ekki annað en samþykkt Alþingis á að rétt sé bókfært, þá liggur engu að síður í þeirri afgreiðslu ákvörðun um að Alþingi muni samþykkja þau fjáraukalög sem til þarf til þess að dæmið gangi upp. Það er náttúrlega í hæsta máta óeðlilegt að það sé verið að afgreiða ríkisreikning þegar fjáraukalög hafa ekki verið afgreidd. Það er líka í hæsta máta óeðlilegt, eins og ég sagði áðan, að önnur nefnd í Alþingi skuli fjalla um ríkisreikning en sú sem fjallar um fjárlög og fjáraukalög. Og það er líka í hæsta máta óeðlilegt að ríkisreikningur sé afgreiddur í deildum Alþingis þegar fjárlög og fjáraukalög eru afgreidd í sameinuðu þingi. Það er því einnig hægt að gera betur í sambandi við afgreiðslu Alþingis á þessum málum og á að gera betur. Hv. alþm. eiga að gera þá kröfu til sjálfra sín að þeir standi sig ekkert síður í þeirri afgreiðslu en aðrir. Auðvitað hefði verið eðlilegast að bæði ríkisreikningur og fjáraukalög yrðu afgreidd á Alþingi á svipuðum tíma, en menn væru ekki að afgreiða ríkisreikning löngu áður en menn væru teknir til við að fjalla um þau fjáraukalög sem þeim eiga að fylgja. Í annan stað vil ég nota þetta tækifæri til að taka undir með mönnum og hvetja alþm. til að gera sér grein fyrir þeirri miklu breytingu sem orðið hefur við tilkomu Ríkisendurskoðunar. Og eins og hv. 3. þm. Norðurl. e., sem talaði hér áðan, vil ég vekja athygli manna á þskj. sem dreift hefur verið hér á borð þingmanna: ,,Ríkisreikningur fyrir árið 1987, fylgirit``, því þar eru veittar upplýsingar sem ekki hafa áður komið fram við sambærilegar afgreiðslur, þar sem m.a. koma fram upplýsingar sem eru mjög óvæntar um bifreiðakostnað, risnu og ferðakostnað. Af þessu má marka hve oft er lítill gaumur gefinn að þskj. að svo virðist sem fjölmiðlar og fréttastöðvar --- sem yfirleitt eru á hlaupunum eftir hinu smæsta meðal þess smæsta sem hægt er að skýra frá í fréttum --- svo virðist sem fáir eða engir meðal þeirra fréttamanna, sem eru þó margir, hafi sett sig í færi um að fletta aðeins þessari skýrslu. Í henni kemur m.a. fram að ferða- og risnukostnaður ríkisins á árinu 1987 nemur um það bil 1 milljarði kr. Þar kemur einnig fram t.d. að kostnaður við starfsmannabíla aðeins í A-hluta fjárlaga fyrir árið 1987, hjá ríkissjóði sjálfum, er upp á 185 millj. kr. Þessar upplýsingar eru veittar í fyrsta skipti fyrir tilkomu Ríkisendurskoðunar. Ég vil einnig staðfesta það sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér áðan að innan fárra daga munu koma fram frekari upplýsingar frá Ríkisendurskoðun og fjmrn. um ríkisreikninginn, þar sem m.a. kemur glögglega fram hvaða ríkisstofnanir og ráðuneyti það eru sem hafa staðið við fjárlagaramma þann sem Alþingi hefur sett þeim og hverjir ekki. Síðan er það auðvitað Alþingis, löggjafarvaldsins og væntanlega fjmrn. að gera kröfu til þess að forstöðumenn stofnana standi við ákvarðanir Alþingis, en verðlauni þá ekki fyrir að gera það ekki.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Árni Gunnarsson): Herra forseti. Það má nú segja að skörin færist enn upp í bekkinn í þessu máli varðandi ríkisreikninga. En fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. sem hér liggur fyrir um samþykkt á ríkisreikningi fyrir 6 ár, árin 1981, 1982, 1983, 1984, 1985 og 1986. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess enda engin efni til annarrar afgreiðslu á málinu. Ragnar Arnalds og Ingi Björn Albertsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. rita nöfn sín: Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Kristín Halldórsdóttir og Friðrik Sophusson.

Kristín Halldórsdóttir Ég vildi aðeins, herra forseti, inna eftir því hvers vegna sjötta mál á dagskrá, frv. um búminjasafn, er skotið inn í áður boðaða dagskrá, hvers vegna það er tekið nú fyrir og þá á undan ýmsum öðrum dagskrármálum, m.a. fyrsta máli á dagskrá sem er 8. mál þingsins og hefur nú lengi beðið afgreiðslu.

Forseti (Óli Þ. Guðbjartsson) Ástæðan fyrir þessu er ein, fyrst og fremst beiðni flm. og ég get enn fremur upplýst að ætlunin er að taka í framhaldi af þessu fyrir sjöunda dagskrármálið þannig að væntanlega gefst hér tækifæri á fundinum til að mæla fyrir báðum þessum frv. Hins vegar er gert ráð fyrir að umræðu um hvorugt málanna ljúki og að síðan verði í framhaldi af því tekið fyrir fyrsta dagskrármálið, frv. til laga um efnahagsaðgerðir, á þessum fundi.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Eins og forseti sameinaðs þings gerði athugasemdir við þá eru hér í dag á borðum þingmanna tvær dagskrár þar sem sú síðari hefur fengið viðbót, þar á meðal það mál sem nú skal taka til umræðu. Þess vegna þykir mér ástæða til þess að vekja athygli á því að það frv. sem hér verður nú til umræðu er 133. mál þingsins og eftir því sem ég hef kynnt mér þá var þetta frv. lagt fram hér á Alþingi 28. nóv. og hefur aldrei verið á dagskrá þessarar hv. deildar frá því að það var lagt fram. Nú hefur það a.m.k. verið venja svo langt sem ég man að ný frv., sem lögð eru fram á þingi, séu á dagskrá fyrsta fundar eftir að þau hafa verið lögð fram til þess að staðfesta að umræða muni fara fram um viðkomandi frv. Það verður svo að sjálfsögðu að vera háð tíma deildarinnar hvernig staðið er að umræðum en gjarnan hefur það verið svo að mál hafa fengið tíma til þess að 1. umr. væri lokið og þau komist til nefndar til þess að þar fengist tækifæri til þess að skoða þau og þingmenn tækifæri til þess að leita upplýsinga, fá greinargerðir, til þess að hægt sé að fjalla um málið. Frv. sem hér er lagt fram 28. nóv. er fyrst til umræðu nú þegar komið er fram í miðjan febrúar, og það mun ekki eiga að ljúka umræðu hér í dag. Ég spyr: Hverjum dettur í hug að þessu máli verði lokið og það verði hægt að fá afgreiðslu á því áður en þessu þingi lýkur? Ekki með þessu háttalagi. Ekki með þessu fyrirkomulagi sem hér er. Ég er ansi hræddur um það að eins og dagskránni var fyrst útbýtt á því dagskrárskjali sem liggur fyrir, þá sé ekkert mál annað en frumvörp ríkisstjórnarinnar eftir því sem þau hafa komið inn, jafnvel má búast við því að frv., sem verður flutt á morgun, af því það er ríkisstjórnarfrumvarp, sé sett á dagskrána í dag, svona til öryggis. Ég vil vekja athygli á því að Alþingi er ekki eingöngu einhver afgreiðslustofnun fyrir ríkisstjórn. Afgreiðsla alþingismanna er að sjálfsögðu á þeirri löggjöf sem setja skal og þeir sem hér hafa rétt til að koma með, annars vegar ríkisstjórn, hins vegar alþingismenn. Alþingi er nú einu sinni stofnun þingmanna þannig að mér sýnist að hér sé farið þannig að að frv. þingmanna, það sem þeir vilja koma hér fram með, sé ekki tekið hér á dagskrá. Mér er ljóst og mér er kunnugt um það að sjötta mál á dagskrá er hér vegna þess að 1. flm. fannst vera kominn tími til þess að hann fengi tækifæri til að tala fyrir þessu máli. Ég vil í góðri vinsemd vekja athygli á þessu við forseta deildarinnar, það er að vísu fyrri varaforseti sem situr í forsetastól nú, en þingmenn óska gjarnan eftir því að fá tækifæri til að koma sínum málum að. Það er enginn að tala um það að þau fái endanlega afgreiðslu og það er enginn sem talar um að það eigi að verða til þess að tefja eitthvað sem ríkisstjórnin telur að þurfi að ganga fram, heldur verða þessir hlutir að gerast með þeim hætti að menn séu hér sem þingmenn til þess að gegna sínum störfum.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Mér finnst það ekki koma til greina að taka hér inn með þeim hætti sem gert hefur verið sjötta málið sem hér er á nýprentaðri dagskrá. Það kemur auðvitað öllum á óvart sem hafa undirbúið sig fyrir þennan fund. Það er ljóst að þetta mál hefur verið sett inn sjálfsagt vegna þess að það kemur sjöunda málinu við. Þessi mál tengjast að verulegu leyti. Ef hv. stjórnarþingmenn, sem eru fyrstu flm. þessara tveggja frv., geta ekki komið sér saman um að fresta umræðu um málið af því það er nauðsynlegt að tala um bæði málin á sama fundi --- og m.a.s. hefur virðulegur forseti upplýst að það sé einungis ætlunin að flytja framsöguræður í málunum --- þá fæ ég ekki orða bundist og óska eftir því að umræðum verði frestað, þó það verði ekki nema bara í örfáa daga, ellegar ef það er ekki hægt að þá verði a.m.k. farið að þeirri dagskrá sem þingmenn töldu sig geta treyst og lá fyrir þegar til þessa fundar var upphaflega boðað. Þetta getur, ef ræða á um sjötta dagskrármálið á þessum fundi, orðið til þess að þingmenn geta ekki treyst dagskrá sem þeir fá í hendur og geta þar af leiðandi ekki undirbúið sig fyrir þingfundi eins og þeim ber að gera. Séu hins vegar, virðulegur forseti, einhverjar sérstakar skýringar á því hvers vegna þetta mál er sett á dagskrá og nauðsynlegt er að rjúfa dagskrána með þeim hætti sem stillt er upp, en fyrstu fimm málin eru stjórnarfrv., þá tel ég, virðulegur forseti, að alþingismenn eigi heimtingu á að fá haldbærar skýringar á því. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. síðustu ræðumönnum um þessi mál.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að þetta frv., eins og hér hefur raunar komið fram, var lagt fram á hv. Alþingi í nóvember. Rétt fyrir jólahlé lagði ég áherslu á að þetta mál kæmi til umræðu hér inni á hv. Alþingi, en eftir tilmælum frá forseta Nd. um þau umsvif sem hér voru síðustu daga fyrir jól féllst ég á það að umræðu um þetta mál yrði frestað fram yfir áramót en í trausti þess að það yrði með fyrstu þingmálum þingmanna sem hér kæmu fram í hv. deild, enda var komið að því miðað við númeraskrá, þetta er 133. mál, og ég treysti á það að við það yrði staðið. Undanfarna daga hér á hv. Alþingi hafa ekki verið þingmannnafrv. á dagskrá heldur eingöngu stjórnarfrv., en þegar ég sá dagskrána í morgun sá ég að búið var að taka þingmannafrv. inn sem er 188. mál Nd. en þetta frv. skilið eftir, þá gerði ég athugasemd við forseta deildarinnar um það að ef taka ætti 188. mál á dagskrá, þá yrði þetta mál að koma inn. Ég gerði kröfu til þess. Og ég tel að það séu eðlileg viðbrögð frá okkur sem flytjum þetta frv., þar sem við féllumst á að bíða með að mæla fyrir því vegna anna í þinginu rétt fyrir jólin, að þá hefðum við sama rétt og aðrir þingmenn a.m.k., þó að við víkjum fyrir stjórnarfrv., og yrðum ekki settir aftur fyrir önnur þingmannafrv. Það er ástæðan fyrir því að ég lagði áherslu á það að þetta frv. kæmi í þessari röð hér. Hins vegar hef ég engar kröfur um það að það megi ekki víkja fyrir stjórnarfrv. eins og önnur þingmannafrv., eins og meðhöndlunin er, en ég tel að við eigum rétt á því, sama rétt og aðrir, að þau lagafrv. sem þingmenn flytja hafi sama rétt og önnur frv. og verði tekin í þeirri röð sem þau hafa verið lögð fram. Það hefur alltaf verið venja hér á Alþingi nema samkomulag sé um annað. Þess vegna er þetta hér inni á dagskrá.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Ég hlýt að verða að taka undir undrun hv. þm. á þessari dagskrárbreytingu. Ég vil aðeins upplýsa það að ég kom að máli við forseta í gær og benti á að frv. það sem ég hugðist mæla hér fyrir, og væntanlega fæ leyfi til eins og mér hafði verið lofað, er afrakstur stjórnskipaðrar nefndar, skipaðri fulltrúum allra flokka um svo mikilsvert mál sem er ný þjóðminjalög, frv. til nýrra þjóðminjalaga. Forseti taldi engin vandkvæði á því að þetta mál kæmi á dagskrá í dag þar sem mjög fá þingmannafrv. liggja nú fyrir hv. Nd. Það var hins vegar ekki fyrr en rétt fyrir hádegið í morgun að mér varð ljóst að búið var að breyta dagskránni. Nú er það svo að mér er það ekkert sáluhjálparatriði hvort ég mæli fyrir þessu frv. í dag eða á morgun ef hv. 1. þm. Vesturl. finnst óbærilegt að fyrir þessu verði talað í dag eins og dagskrá boðaði. Þess er hins vegar ekki nokkur þörf að tengja þessi frumvörp saman, þannig að það eru engin rök. En ég vil ítreka það, hæstv. forseti, að mér er alveg ljóst að þarna hefur forseti vor lent í vanda en mér þykja þetta satt að segja ekki skemmtilegar aðferðir hv. þm. að þrengja sér inn í áður boðaða dagskrá með svo miklum þrýstingi á hæstv. forseta að hann hlaut undan að láta. Ég vil þá fremur fá að tala fyrir þessu máli á þingfundi á morgun heldur en að fara að kljúfa það niður í framsögu og síðari umræður á öðrum fundi ef hæstv. forseta væri það að meinalausu.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég vil að gefnu tilefni mótmæla því að verið sé að hringla með dagskrá þingsins fram og aftur eins og menn séu hálfdáleiddar hænur sem bara snúast í eintóma hringi. Það er ekki hægt að boða dagskrá þannig að menn undirbúi sig og skipuleggi sinn tíma --- það er nógu léleg nýting á vinnutíma alþm. þó það sé ekki verið að hringla með dagskrána aftur á bak og áfram, bæði í gær og eins í dag og ég mótmæli því harðlega.

Forseti (Óli Þ. Guðbjartsson) Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs um þingsköp og er því þingskapaumræðunni lokið, en miðað við þær umræður sem hér hafa farið fram og í þann farveg sem þær hafa fallið hefur forseti ákveðið að fresta áðurgerðri ætlan sinni að taka fyrir sjötta og sjöunda mál á dagskrá og mun nú verða fyrir tekið fyrsta dagskrármálið, og ætti þá flest að falla í ljúfa löð.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Árni Gunnarsson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur leyft sér að flytja frhnál., sem að vísu er nokkuð óvenjulegt en á sér fordæmi í þingsögunni og þau nokkur, um efnahagsaðgerðir. Ástæðan fyrir því að þetta frhnál. er flutt er sú að á síðustu stigum komu fram brtt. frá hæstv. forsrh. við frv. og segir hér í nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn.: ,,Eftir afgreiðslu frv. við 2. umr. hefur nefndin komið saman á ný til að ræða brtt. forsrh. sem birtar eru á þskj. 449. Nefndin kallaði á sinn fund til viðræðna um brtt. eftirtalda menn: Kristínu Sigurðardóttur frá Kaupþingi hf., Svavar Ármannsson, aðstoðarforstjóra Fiskveiðasjóðs, Leif Kr. Jóhannesson, forstöðumann Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Gísla Benediktsson, forstöðumann rekstrarsviðs Iðnlánasjóðs, og Benedikt Davíðsson, formann stjórnar Sambands almennra lífeyrissjóða. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að brtt. á þskj. 449 verði samþykktar óbreyttar. Auður Eiríksdóttir, þingmaður Samtaka jafnréttis og félagshyggju, sat seinni fund nefndarinnar um málið.`` Undir þetta nál. rita nöfn sín: Árni Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Sigríður Hjartar og Ragnar Arnalds. Herra forseti. Ég tel nauðsyn á því að nokkur grein sé gerð fyrir þeim brtt. sem hér eru fluttar og eru í fimm liðum. Í 1. brtt. er gert ráð fyrir að við bætist setningin: ,,að kaupa hlutdeildarskírteini hjá hlutafjársjóði Byggðastofnunar``. Þetta er viðbót við frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. í Nd., en hún fór fram 21. des. sl. 2. brtt. varðar 6. gr. frv. þar sem er geypilega mikilvægt atriði sem forstöðumenn lífeyrissjóða gerðu athugasemd við þegar stofnað var til Atvinnutryggingarsjóðs. Þeir töldu ekki vera nægar tryggingar fyrir því að ríkissjóður ábyrgðist greiðslur Atvinnutryggingarsjóðs, vildu fá hreinni málalok og klárari, og hér hefur komið inn í setning sem hljóðar svo: ,,Í stað lokamálsl. 6. gr. komi nýr málsliður svohljóðandi: Ríkissjóður ábyrgist skuldbindingar Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina og greiðir þær ef eignir og tekjur hans hrökkva ekki til.`` Þetta atriði með þessum breytingum hefur m.a. verið borið undir Benedikt Davíðsson, formann stjórnar Sambands almennra lífeyrissjóða, og hann sagði að lífeyrissjóðirnir felldu sig alfarið við þá breytingu sem hér hefur komið fram og teldu breytinguna fela í sér nægjanlega tryggingu til þess að lífeyrissjóðirnir gætu átt viðskipti við Atvinnutryggingarsjóð. 3. brtt. er við 8. gr. þar sem kveðið er nánar á um undanþágur á greiðslum gjalda sem Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina og hlutafjársjóður Byggðastofnunar skulu undanþegnir. Þá er 4. brtt. við 9. gr. þar sem bætt er við nýrri setningu sem hljóðar svo: ,,Til sjóðsins skal einnig renna sérstaklega framlag ríkissjóðs ef Alþingi ákveður svo. Annars vegar til reksturs sjóðsins og hins vegar til kaupa á hlutabréfum.`` Þá er gert ráð fyrir því í 5. brtt., sem fjallar um 10. gr., að síðasta setningin í 10. gr., sem hljóðar svo: ,,Hlutafjársjóðurinn skal gefa reglulega út gengi á hlutdeildarskírteinum``, falli brott. Þetta eru þær fimm brtt. sem nefndin leyfir sér að flytja og eru upprunnar frá forsrh. og meiri hl. nefndarinnar flytur.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Herra forseti. Fulltrúar Kvennalistans, Borgfl. og Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. skiluðu sameiginlega nál. við það frv. sem hér er til umræðu þegar það var afgreitt frá nefndinni í desember sl. Það var reyndar afar stuttaralegt álit, enda buðu aðstæður ekki upp á annað þar sem meiri hlutinn skellti fram viðamiklum brtt. á síðustu stundu sem enginn tími gafst til að athuga. Það var þó augljóslega verið að reyna að koma til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar eða kannski öllu heldur að nýta sér hugmyndir hennar og tillögur þótt hún sé reyndar í sífellu sökuð um að hafa ekki annað fram að færa en gagnrýni og skammir. Nú hefur okkur gefist tími til að átta okkur á því hvernig meiri hlutinn hyggst nýta sér tillögur okkar. Þar sem meginbreytingin á frv. felst í ákvæðum um svonefndan hlutafjársjóð Byggðastofnunar, þá hef ég lagt fram frhnál. 1. minni hl. ásamt hv. 1. þm. Reykv. Friðriki Sophussyhni sem sótti fund nefndarinnar, þar sem um þetta mál var fjallað, í forföllum fulltrúa Sjálfstfl., Matthíasar Bjarnasonar. Fulltrúi Borgfl., hv. 5. þm. Vesturl., skrifar ekki undir þetta nál. með okkur eins og hið fyrra af þeirri einföldu ástæðu að þeir borgaraflokksmenn voru ekki meðflm. að tillögunni um hlutafjársjóðinn á sínum tíma. Nál. er á þskj. 472 og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við lausn þess vanda, sem við er að fást í atvinnulífinu, er hvað mikilvægast að gera fyrirtækjum kleift að bæta rekstrarstöðu sína með aukningu eigin fjár. Lán á lán ofan leysa engan vanda til frambúðar. Því lögðu fulltrúar Kvennalista og Sjálfstfl. fram brtt. við þetta frv. sem gerði ráð fyrir stofnun hlutafjársjóðs við Byggðastofnun sem kaupa skyldi hlutabréf í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja, sbr. þskj. 209 og 298. Með því skyldi opnuð leið fyrir þá sem vildu efla eigið fé fyrirtækja með hlutafjárkaupum, án þess þó að taka mikla áhættu. Forsenda þess að sjóðurinn næði tilgangi sínum var að hann yrði rekinn á faglegum grunni, en ekki eftir pólitískum geðþótta. Nú hefur meiri hlutinn gert þessa tillögu að sinni, en gjörbreytt formi hennar og tilgangi svo að alls ekki er um sömu tillögu að ræða þótt ráðamenn hafi ítrekað látið liggja að því. Af brtt. forsrh. á þskj. 449 og yfirlýsingum í umræðum á Alþingi er bersýnilegt að sjóðnum er ætlað að taka við þeim fyrirtækjum sem Atvinnutryggingarsjóður hefur úrskurðað óhæf til lánafyrirgreiðslu vegna vonlausra rekstrarskilyrða. Það er fjarri hinni upprunalegu hugmynd. Nauðsynlegt er að taka á vanda verst stöddu fyrirtækjanna með viðeigandi ráðstöfunum, en 1. minni hluti harmar að ríkisstjórnin skuli ætla að misnota hugmyndina um hlutafjársjóðinn í því skyni. Í öðru lagi vekur athygli að ríkisstjórnin hefur viðurkennt sjónarmið forsvarsmanna lífeyrissjóðanna og látið undan kröfum þeirra um ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum Atvinnutryggingarsjóðs, sbr. 2. lið brtt. forsrh. á þskj. 449.`` Undir þetta frhnál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. rita Kristín Halldórsdóttir og Friðrik Sophusson. Herra forseti. Er ekki hægt að kalla a.m.k. eins og einn ráðherra hér í salinn? Og þá óska ég nú sérstaklega eftir forsrh. sem hefur lagt fram brtt. við þetta þingmál og hlýtur að hafa áhuga á að hlýða á umræðu um þetta mál og svara spurningum.

Það mun vera vandalaust að fá forsrh. í salinn og verður eftir því leitað. Hann mun vera hér á næsta leiti.

Ég mun þá halda ræðu minni áfram því að ég vildi bæta ögn við þetta. Ég hef nú lesið þetta nál. sem undirritað er af mér og hv. þm. Friðriki Sophussyni og ég vænti að hæstv. forsrh. hafi kynnt sér. Umræður um þessar fyrstu efnahagsráðstafanir núv. ríkisstjórnar hafa nú staðið með litlum hléum allar götur síðan þær voru fram lagðar í bráðabirgðalögum á fyrsta degi stjórnarferilsins og enn erum við sem sagt við þá iðju. Það er þó ekki hægt að kvarta undan algeru tilbreytingaleysi þar sem ýmsar breytingar hafa orðið á sköpunarverkinu í daganna rás og eru nú enn að gerast. Ekki veit ég hvort þess eru dæmi að bráðabirgðalög hafi tekið ámóta breytingum í meðförum þings og þessi hafa mátt sæta, en ég tel það harla ólíklegt. Þessar miklu breytingar bera þess órækan vott hversu lítt var til vandað í upphafi, svo og hins að ríkisstjórnin hefur ekki þann stuðning sem þarf til þess að koma málum í gegnum þingið af eigin ramleik og hefur því verið að reyna að teygja sig í áttina til stjórnarandstöðunnar. Heldur hafa þær aðfarir við klaufalegar og oft eins og hæstv. ráðherrar átti sig ekki á stöðu stjórnarinnar. En henni hefur reyndar lagst ýmislegt til eins og kunnugt er og sjálfstraustið virðist óbilandi þótt bössulega gangi að koma sér saman um langtímaaðgerðir eins og við höfum orðið vitni að síðustu daga. En það eru fyrstadagsverkin sem hér eru á dagskrá. Svo margt hefur verið sagt um þetta þingmál sem hér er til umræðu að ekki er kannski miklu á bætandi. Þó hlýt ég að segja hér nokkur orð og þá fyrst og fremst um þann bónus sem stjórnarandstaðan ber óneitanlega nokkra ábyrgð á, þ.e. hlutafjársjóð Byggðastofnunar. Hugmyndin um sérstakan hlutafjársjóð kom upphaflega frá kvennalistakonum, en sjálfstæðismenn fluttu tillöguna um hann með okkur. Með þeirri tillögu vorum við, eins og kemur fram í nál. á þskj. 472, að benda á leið til þess að veita fjármagni til eflingar eigin fjár í fyrirtækjum og gefa fólki kost á því að fjárfesta í undirstöðuatvinnugreinum okkar án þess að taka of mikla áhættu sjálft. Það var og er okkar skoðun að við lausn þess vanda sem hrjáir nú atvinnulífið sé mikilvægast að búa svo í haginn að fyrirtækin geti aukið eigið fé og staðið áfram á eigin fótum. Skuldbreytingar og lán á lán ofan eru skammtímalausnir og leysa engan vanda til frambúðar, en fyrirtæki í erfiðleikum, sem hafa þó alla burði til rekstrar með bættum skilyrðum, geta vissulega bætt stöðu sína með skuldbreytingum og jafnvel auknum lánum, en bætt eiginfjárstaða er líklegri frambúðarlausn. Bætt eiginfjárstaða skilar sér margfalt betur en lán og eykur heildarstyrk fyrirtækisins. Þetta er meginmálið og þetta var markmiðið og tilgangurinn með tillögu okkar um sérstakan hlutafjársjóð við Byggðastofnun. Þessari hugmynd okkar var vissulega mætt með nokkurri tortryggni fyrst í stað og það mun hafa þótt, og þykir sjálfsagt enn, mikil bjartsýni að halda að menn séu fúsir til að veita fé í formi hlutafjár til fyrirtækja í erfiðleikum, sérstaklega með tilliti til stöðu efnahags- og atvinnumála um þessar mundir. Þó er það nú einmitt það sem sífellt er verið að gera í atvinnulífinu. Og því skyldu menn ekki vilja styrkja þann grunn sem efnahagslíf okkar hvílir að miklu leyti á? Og þá er ég fyrst og fremst að tala um sjávarútveginn. Okkur finnst eitthvað meira en lítið bogið við þann hugsunarhátt, ef við þorum ekki að treysta því að hagur undirstöðuatvinnuvega okkar batni svo að óhætt sé að fjárfesta í þeim. Kannski er það fyrst og fremst hugsunarhátturinn og viðhorfin sem við þurfum bæta og lagfæra. E.t.v. er það skortur á þessu nauðsynlega trausti sem veldur því að þessi ágæta tillaga okkar hefur nú orðið fyrir nokkrum hremmingum í meðförum meiri hluta Alþingis. Það er satt að segja heldur óviðkunnanlegt hvernig fulltrúar meiri hlutans klifa á því sýknt og heilagt að þessi ákvæði um hlutafjársjóð Byggðastofnunar séu tilkomin að tillögu stjórnarandstöðunnar. Það er miklum ofsögum sagt þegar litið er til meðferðar meiri hlutans á henni og með tilliti til þess hlutverks sem sjóðnum virðist nú ætlað. Svo virtist raunar við upphaf 2. umr. sem meiri hlutinn hefði fallist á hugmynd okkar nokkurn veginn ómengaða en með brtt. hæstv. forsrh. og yfirlýsingum út og suður um þetta mál er nú deginum ljósara hvað hér er að gerast þar sem opnað er fyrir bein fjárframlög frá ríkinu til reksturs sjóðsins og til hlutafjárkaupa. Það er engin trygging sett fyrir faglegri stjórnun og það er felld niður skylda til reglulegrar útgáfu á gengi aðildarbréfanna. Rekstur á faglegum grunni er algjör forsenda þess að þessi starfsemi nái tilgangi sínum, eins og segir í því nál. sem ég las hér í upphafi máls míns. Við töldum t.d. að sú sérfræðiþekking, sem fyrir hendi er í Byggðastofnun, ætti að geta nýst til þess að velja þau fyrirtæki sem hlutafjásjóðurinn fjárfesti í, þannig að tryggt yrði fullt verðgildi bréfanna. Meiri hlutinn vill hins vegar sérstaka pólitíska stjórnun þriggja manna sem forsrh. skipar, svo sem segir í 9. gr. frv. Engin trygging er sett fyrir því að þar verði um faglega stjórn að ræða. Kannski er bara ástæða til þess að fagna því að ekki er notað sama orðalag og í 4. gr. frv. þar sem forsrh. er gert að hafa samráð við formenn þingflokka, eins og þar segir, um skipan þriggja af átta mönnum í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs. Það er reyndar merkilegt orðalag því það leggur ekki áherðar forsrh. neina skyldu um samráð við formenn allra þingflokka, heldur bara óskilgreindra þingflokka, enda er þetta ákvæði ekki sett í neinu samráði við fulltrúa stjórnarandstöðunnar né í þeirra þökk þótt það hafi greinilega átt að milda hug einhverra til þessarar lagasetningar, og hefur kannski gert það, hver veit. Í þessu sambandi má minna á að núverandi stjórn Atvinnutryggingarsjóðs er sögð afar faglega skipuð og jafnvel hafa heyrst þær raddir að hún vinni of faglega, eins og það hefur verið orðað, og mun þá átt við að ákveðin sjónarmið eigi erfitt uppdráttar, svo sem hrein byggðasjónarmið. Spurningin er bara hvort þau rúmast nokkuð frekar innan ramma hlutafjársjóðs. Það er ekki mín meining. Með því er ég að sjálfsögðu ekki að segja að við viljum ekki gera byggðasjónarmiðum hátt undir höfði. Það höfum við kvennalistakonur alltaf viljað gera. Við gerum okkur mætavel grein fyrir þeim gífurlegu erfiðleikum sem eru í atvinnulífinu úti um allt land, þar sem brestur jafnvel í burðarásum heilla byggðarlaga. Á þeim vanda þarf að taka, eins og drepið er á í okkar nál., það þarf að taka á þessum vanda bæði með almennum aðgerðum og sértækum og á það vil ég leggja sérstaka áherslu. En hæstv. ráðherrar eru að mínu mati komnir á alranga braut með hlutafjársjóðinn og eru að gera hann að einhvers konar ruslakistu sem fleygja megi í þeim málum sem Atvinnutryggingarsjóður vísar frá sér vegna þess að reglugerð um hann er svo ströng og umfjöllun svo fagleg að nú er m.a.s. útlit fyrir að ekki takist að úthluta öllu því fé sem sá sjóður fékk til umráða. Þá er gripið til þess að veita afgangskrónunum í hlutafjársjóðinn og vísa bágstöddustu fyrirtækjunum þangað. Og ekki nóg með það heldur er opnað fyrir beint framlag úr ríkissjóði og forráðamenn opinberra sjóða eins og Fiskveiðasjóðs og Iðnlánasjóðs og fleiri slíkra yppta öxlum yfir hugmyndum um að skuldum þessara fyrirtækja við þá verði breytt í hlutabréf í sjóðnum og segja að sennilega sé það betra en að fá alls ekki neitt upp í skuldirnar. Þeir hinir sömu tóku líka hressilega upp í sig á fundi í fjh.- og viðskn. varðandi almenn skilyrði fyrir atvinnureksturinn í landinu og verður ekki sagt að þeir hafi sungið stjórnvöldum lof og dýrð. Gengisstefna stjórnvalda er miðuð við Kringlur en ekki frystihús og fiskiskip, sagði einn þeirra. Þar í liggur auðvitað stærsta meinsemdin, að hin almennu skilyrði eru svo slæm að sértæku aðgerðirnar verða ekki að gagni til frambúðar. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta þingmál sem gjarnan má fara að víkja fyrir öðrum hér í deildinni. Við kvennalistakonur lögðum mikla áherslu á að fá sem fyrst úr því skorið hvort ríkisstjórnin hefði í raun átt vísan stuðning í þinginu við þær efnahagsráðstafanir sem hún batt í bráðabirgðalög 12 dögum áður en þing kom saman til reglulegra funda á sl. hausti. Það er þegar komið í ljós að svo var ekki þótt henni bærist síðan liðsauki sem firrti hana falli. En það er ljótur svipur á stjórnvaldsaðgerðum af þessu tagi. Ég vil svo að lokum benda á --- og nú vildi ég gjarnan ná eyrum hæstv. forsrh. --- að í 5. gr. frv., eins og það er nú orðið, er staðfestur sá einlægi vilji stjórnarflokkanna að ganga í fé Atvinnuleysistryggingasjóðs, en eins og hv. þm. væntanlega muna lögðust kvennalistakonur eindregið gegn því að svo yrði gert. Að vísu hefur sú barátta okkar og tillöguflutningur annarra leitt til þess að inn í 5. gr. er nú komið ákvæði sem á að tryggja endurgreiðslu þeirrar upphæðar sem tekin er frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er hins vegar galopið í annan endann og verður alls ekki séð hvernig þetta kemur út að lokum. Það er engin leið að átta sig á því hvenær þetta framlag á að endurgreiðast að fullu, ég minnist þess reyndar ekki að hafa nokkurn tímann heyrt nokkuð sagt um verðbætur og vexti í sambandi við þessar endurgreiðslur. Ég vil þess vegna óska eftir því við hæstv. forsrh. að hann upplýsi þingheim um þessi atriði, þ.e.: Á hve löngum tíma er ætlað að þessar endurgreiðslur til Atvinnuleysistryggingasjóðs vari eða m.ö.o. hvenær verður þeim lokið, hvenær hefur Atvinnuleysistryggingasjóður fengið að fullu endurgreitt það sem frá honum er tekið? Verða þessar endurgreiðslur verðbættar og verður endurgreiðslan með vöxtum? Við þessu vildi ég gjarnan fá svar í þessari umræðu.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga í sambandi við mismunandi yfirlýsingar um eiginfjárstöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Hæstv. forsrh. hélt því fram í yfirlýsingu sinni um efnahagsmál 6. febr. sl. að eiginfjárstaða fyrirtækja í sjávarútvegi hefði rýrnað um 13 milljarða á síðasta ári. Ég vil leyfa mér að spyrja: Hvaðan koma þessar upplýsingar? Er hægt að fá þær forsendur sem hæstv. forsrh. hefur fyrir þessum tölum eða er þetta eitthvert leyndarmál? Þetta eru upplýsingar út af fyrir sig og ekki ætla ég að gera lítið úr bágu ástandi sjávarútvegsfyrirtækja en það stangast á að samkvæmt greinargerð Þjóðhagsstofnunar frá 15. des. sl. er taprekstur sjávarútvegsfyrirtækja á sama ári yfir 1,3 milljarðar eða bara 10% af því sem hæstv. forsrh. segir að eigið fé hafi rýrnað. Hvernig má vera að svona lagað gangi upp? Hvaðan koma upplýsingarnar um 13 milljarðana ef Þjóðhagsstofnun segir 1,3 milljarðar?

Frá Seðlabankanum.

Síðan er ég hérna með greinargerð frá Seðlabankanum frá 7. des. sl. þar sem kemur fram að eigið fé hafi rýrnað um 9,4 milljarða. Og til þess að útskýra þessar stærðargráður aðeins þá eru 13 milljarðar fjárhæð sem dugar til þess að gera 17 Ólafsfjarðarjarðgöng og 9,4 milljarðar, eins og skýrsla Seðlabankans hljóðar upp á, er ekki nema 12 Ólafsfjarðarjarðgöng. Það er því ekki verið að tala um neinar smátölur. Og hvernig stendur á því að það munar svona miklu á upplýsingum á milli hæða ef hæstv. forsrh. hefur þessar upplýsingar frá Seðlabankanum en Þjóðhagsstofnun, sem er í sama húsi, segir 1,3? Síðan gerir ríkisstjórnin efnahagsráðstafanir miðað við það sem Þjóðhagsstofnun segir. En af hverju ekki að gera efnahagsráðstafanir miðað við þessa 13? Ég skil ekki svona misvísun. Eru svona margir kompásar hjá ríkisstjórninni að það sé bara keyrt eftir því hvað er verið að tala um hverju sinni? Hæstv. sjútvrh. sagði á fundi hjá Samtökum fiskvinnslustöðva sl. föstudag að eigið fé hefði rýrnað um 2--3 milljarða. Er svona mikið sambandsleysi í ríkisstjórninni að það sé ekki einhugur um hvað menn eru að tala um? Ég krefst þess að við fáum skriflegar upplýsingar um hvernig þessum málum er varið. Það væri einnig gaman að fá svar við því hjá hæstv. forsrh. hvort ríkissjóður muni taka við skuldabréfum Atvinnutryggingarsjóðs sem greiðslu. Í öllu talinu um vanda sjávarútvegs og að eigið fé sé lítið í undirstöðufyrirtækjum, þá skyldi maður halda að athafnir fylgdu orðum en hér fyrir áramót barðist stjórnarandstaðan á móti því að skattar yrðu hækkaðir á íslenska atvinnuvegi. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, sem ég minntist á áðan, frá 15. des. sl. er inngangurinn með eftirfarandi punktum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Afkoma sjávarútvegs hefur versnað verulega á þessu ári. [Þetta er frá 15. des. sl.] Afkoma útflutnings- og samkeppnisiðnaðar hefur versnað á þessu ári. Afkoma í verslun hefur einnig versnað frá því í fyrra. Afkoma í landbúnaði var slæm 1987 og hefur ekkert batnað. Markaðsverð sjávarafurða hefur lækkað um 6%.`` Með svona upplýsingar í höndunum leggur hæstv. ríkisstjórn stórauknar álögur á atvinnulífið. Til hvers er verið að láta að vinna svona upplýsingar og fara svo ekkert eftir þeim? Ég skil það ekki. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann geri sér ekki grein fyrir því að skattstofnar þjóðarinnar eru takmörkuð auðlind, alveg eins og fiskistofnarnir. Ofsköttun er ekkert annað en rányrkja á íslenskum atvinnuvegum. Og í sama orðinu og menn eru að tala um að eigið fé hafi rýrnað svo og svo mikið, þá er verið að rýra það enn meira með enn frekari sköttun. Þetta heitir nú bara á hreinni íslensku að hafa tungur tvær og tala sitt með hvorri. Menn verða að standa við það sem þeir segja. Það þýðir ekkert að ætla sér að leysa vanda atvinnuveganna og hella síðan álögur á atvinnulífið sem veltur út í verðlagið og bitnar svo á undirstöðufyrirtækjunum, því það á að leyfa milliliðunum að hækka verðið en svo á að halda genginu föstu. Ég verð að segja að það er meiri háttar áfall að verða vitni að svona rugli eins og var hérna fyrir jólin. Með þessar upplýsingar í höndunum, með þetta tal um það að allt sé að fara norður og niður í atvinnulífi þjóðarinnar, að leggja þá stórauknar álögur á, sem gerir ekkert annað en að skerða lífskjörin í landinu og minnka getu fyrirtækjanna til að borga hærri laun og rýra samkeppnishæfni þeirra á erlendum vettvangi sem þau mega nú ekki við um þessar mundir. Mönnum er tíðrætt um það að vextir séu háir. Auðvitað eru vextir háir, það vita það allir. En af hverju eru vextir háir? Það segir hæstv. forsrh. að sé vegna einhverrar frjálshyggju sem hann hefur ekkert skilgreint nánar hvað er. Ég held að það sé tími til kominn að krefja menn um rökstuðning fyrir svona málflutningi. Mér er spurn: Hefði það eitthvað þýtt í rokinu núna um helgina að ráðast barómetið og fara með nálina með handafli upp á ,,smukt"? Hefði veðrið hefði eitthvað lagast við það? Frjálsræði á mörkuðum er ekkert annað en mælir á tiltekið ástand. Og ástandið er það að það er allt of mikil eftirspurn í lánsfé. Hvað á svo að gera við því? Á að ráðast á mælinn? Er hægt að lækna sjúkling með 41 stigs hita og óráð með því að dýfa honum í kalt þangað til 37 gráðum er náð? Er búið að lækna hann? Mér er spurn. Það er heldur ekkert hægt að keyra áfram á 100 km hraða með því að skipta um spjald í hraðamælinum og setja mílumæli. Það er ekki hægt að blekkja sjálfan sig með svona rugli. Ég tel að það sé forsenda fyrir því að atvinnulífið hér komist á betra ról og bætt lífskjör geti orðið í landinu að viðurkennd vestræn hagstjórn fari fram í landinu en ekki þessi austantjaldsósómi sem maður er vitni að hér. Þessi sýndarmennska, sem maður verður vitni að hér í Alþingi, mun leiða íslensku þjóðina í hinar hræðilegustu ógöngur og til skertra lífskjara og það á félagslegum grundvelli. Áframhaldandi taprekstur atvinnuveganna þýðir stóraukin eftirspurn í allt of lítið fjármagn --- það er allt of lítið fjármagn til í landinu til að sinna þörfum ríkisins og atvinnulífsins --- og áframhaldandi taprekstur mun valda stóraukinni eftirspurn í lánsfé sem þýðir hækkaðir vextir, aukin verðbólga, skert lífskjör og atvinnuleysi. Ég vil mótmæla harðlega svona sýndarmennskusjónleik, að þykjast alltaf að vera að leysa einhvern vanda en leggja svo stórauknar álögur á atvinnulífið og þjóðina.

Sigrún Helgadóttir Virðulegi forseti. Ég hóf þingsetu mína fyrir nokkrum dögum með því að hlusta á hv. þm. skattyrðast um það hvort við hæfi væri að ráðherra segði að ákveðnir einstaklingar nöguðu blýanta. Að lokinni þeirri umræðu var gengið til atkvæða um kjörbréf mitt sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum. Þar sem ég er fjórða varaþingkona Kvennalistans taldi virðulegur forseti Sþ. sér skylt að geta þess að engin störf í þjóðfélaginu væru þess eðlis að annir við þau réttlættu leyfi frá þingstörfum. Þessi orð virðulegs forseta, sem í raun má túlka svo að engin störf í þjóðfélaginu séu merkilegri og mikilvægari en þingstörf, hafa verið mér mjög hugstæð þessa daga sem ég hef setið hér og hlustað og horft, sífellt meira og meira undrandi á vinnubrögðum og orðalagi og ekki síst verðmætamati sem endurspeglast mætavel í allri þessari endalausu efnahagsumræðu. Ég minnist þess þegar ég rétt rúmlega tvítug stóð fyrir framan heilan bekk af börnum sem voru að koma í fyrsta sinn í skólann sinn. Þetta var í litlu þorpi vestur á fjörðum. Ég horfði framan í 20 lítil eftirvæntingarfull andlit og ég vissi að það var undir mér komið hvort eftirvæntingin yrði þarna áfram og kæmi fram í vinnugleði og árangri eða hvort glampinn í augunum dofnaði og eftirvæntingin breyttist í kæruleysi og leiðindi. Ég átti að kenna þessum börnum að lesa, leggja grunn að allri þeirra skólamenntun, móta afstöðu þeirra til skóla, menningar og ótal margs annars. Þá fann ég sannarlega til meiri ábyrgðar en ég fann undir orðum virðulegs forseta eftir að hafa hlustað á klukkutímaþras um blýantanag. Ég vissi líka mætavel að þær þrjár konur, sem deilt var á vegna þess að þær óskuðu eftir að fá að halda áfram skyldustörfum sínum úti í þjóðfélaginu frekar en koma til starfa hér í þingsölum í tvær vikur, eru líka allar kennarar. Hver á sínu sviði kenna þær bæði ungu fólki og fullorðnu, ungu fólki sem e.t.v. veitir ekki af styrkri handleiðslu í ólgusjó unglingsáranna og fullorðnu fólki sem margt hvert hefur á einhverju stigi lífs síns dottið út úr skólakerfinu og er nú hikandi og fullt vantrausts á sjálft sig að reyna að fóta sig þar að nýju. Allir vita hversu erfitt og illa borgað kennslustarfið er og það er hreint ekki auðvelt að fá forfallakennara til að hlaupa í kennslu í hálfan mánuð og þó svo að það hefði tekist hefði það án efa komið róti á nemendur og losi á kennsluna. Kannski hefði þingseta einhverra þessara kvenna orðið til þess að einstaklingur úti í þjóðfélaginu hefði fallið út úr námi. Hefði það ekki skipt máli? Getur verið að afstaðan hér sé sú að bara sumir einstaklingar skipti máli? Getur verið að börn, unglingar, fólk sem á að einhverju leyti erfitt, hefur dottið út úr námi, gamalmenni og e.t.v. stór hluti kvenna skipti ekki máli eða skipti alla vega miklu minna máli en stjórnmálamenn, hagspekingar, bankastjórar og útgerðarmenn? Hin ráðandi umræða hér á þingi bendir sannarlega til þess að svo sé. Hún er einhvern veginn ekki í neinum tengslum við lífið hér fyrir utan, hvorki fólk né umhverfi. Hún er jafnvel ekki á tungumáli sem fólk skilur. Hér er endalaust talað um hag fyrirtækjanna en minna um hag heimilanna. Það er þó á heimilunum sem mesta verðmætasköpunin fer fram. Þar vinna fyrst og fremst konur við að gera umhverfið vistlegt, annast um börn og aðra í fjölskyldunni, viðhalda máli, hefðum og siðum, íslenskri menningu, og mörg fleiri eru þeirra störf. En vegna þess að verðmætin eru annaðhvort ekki hlutbundin eða þau eru jafnóðum étin upp, slitin út eða skitin út eru þau ekki talin með. Samt er þessi vinna þess eðlis að ef enginn ynni hana væri lífið ekki þess virði að því væri lifað, jafnvel þótt alls staðar væru öflug fyrirtæki sem gæfu af sér mikinn arð í peningum talinn. Hvers virði væru fyrirtækin ef þeir sem þar ynnu ættu ekki góð heimili, heilbrigð börn, væru hamingjusamir einstaklingar? En samt er sú vinna sem að þessu miðar ekki talin til verðmæta í hagskýrslum. Hún hækkar hvorki þjóðartekjur né þjóðarframleiðslu. Það gera hins vegar þau störf sem hér eru unnin. Hvað ætli þær kosti allar þessar ræður sem margar hverjar breyta engu og virðast fyrst og fremst vera fluttar til að tefja mál og koma höggi á pólitískan andstæðing? Hvað ætli blýantaumræðan í klukkutíma hafi kostað, t.d. eftir að líka var búið að sjónvarpa henni í Ríkissjónvarpinu um allt land? Hvernig væri að snúa hlutunum við? Byrja á því sem skiptir mestu máli og vinna út frá því, vinna út frá hagsæld heimilanna, fjölskyldnanna, barnanna. Því má bæta við svona til að setja hlutina í samhengi sem menn skilja að í Danmörku hefur verið reiknað út hve miklum tíma er varið í heimilisstörf og hve mikið þyrfti að borga fyrir þau ef fólk á launum væri fengið til að vinna þau. Það er sannarlega fróðleg samantekt en niðurstaða hennar er að heimilisstörfin, það eru þá auðvitað þessi hlutbundnu sem hægt er að meta til fjár, séu jafnvirði 43% af þjóðarframleiðslu Dana og 50% þjóðartekna. Búast má við að tölurnar séu eitthvað svipaðar hér og spyrja má: Er eitthvert vit í umræðum um þjóðartekjur og þjóðarframleiðslu, umræðum um hagfræði almennt, ef horft er fram hjá svo stórum þáttum hennar? Þjónusta heimilanna sem er undirstaða lífshamingju þjóðarinnar er ekki talin með vegna þess að hún er ókeypis. Það tekur heldur enginn eftir þessum störfum fyrr en þau eru ekki innt af hendi. Ef svo væri almennt þyrfti að borga offjár fyrir þau, fyrir að þau væru unnin, sbr. dönsku tölurnar, og hætt er við að eitthvað vantaði á, t.d. í umönnunar- og uppeldisþáttinn. Það sem hér hefur verið sagt um þjónustu heimilanna gildir líka um þá þjónustu sem náttúran veitir. Sú þjónusta er undirstaða alls lífs að meðtöldu mannlífi. En af því að hún kostar okkur heldur engin fjárútlát tökum við hana sem sjálfsagðan hlut. Regnið streymir úr himninum, hreint og tært, og kostar ekkert. Fiskur klekst út á hrygningarstöðvum og vex, gengur á fiskimið og kostar ekkert. Sólin skín, úthagi grær, fuglar syngja, allt ókeypis. En hve lengi? Ekki mjög lengi, segja margir, svo mjög hefur gengið á þann höfuðstól sem náttúran er. Fiskstofnar ofnýttir og sumir jafnvel nær horfnir og gróðurlendi landsins ekki nema brot af því sem það gæti verið. Á stórum svæðum heimsins streymir regnið ekki lengur hreint og tært heldur blandað mengunarefnum sem gera það súrt og drepa gróður og þess vegna allt líf, bæði á landi og í vötnum og sjálfsagt líka í hafi þótt minna sé um það vitað. En hagfræðispekúlantar heimsins láta þessi sannindi sem vind um eyru þjóta. Þeir virðast alls ekki gera sér grein fyrir að öll hagkerfi heimsins hvíla á vistkerfunum, kerfum náttúrunnar og þeim lögmálum sem þar ríkja. Þeir virðast ekki gera sér grein fyrir því að hrynji vistkerfin hrynja líka hagkerfin. Þeir tala stöðugt um höfuðstól peninganna eða verðbréfanna en gera sér ekki grein fyrir að sá höfuðstóll sem skiptir mestu máli er Jörðin sjálf og það líf sem á henni hefur þróast. Sá höfuðstóll hefur takmarkaða stærð og þess vegna ríkir þar lögmálið um takmarkaðan vöxt. Að trúa endalaust á stöðugan vöxt, sífellt aukna þjóðarframleiðslu og hagvöxt, virðist beinlínis heimska. Alla vega bendir slíkt tal til skorts á þekkingu og framsýni, eða skyldi ástæðan vera kæruleysi, skortur á ábyrgðarkennd gagnvart komandi kynslóðum, gagnvart börnunum? Þeirri veislu sem ríkt hefur í hinum vestræna heimi að undanförnu og mæld hefur verið í hagvexti verður að ljúka. Hún hefur byggst á aukinni tækni og iðnvæðingu, auk þess að gengið hefur verið á höfuðstólinn. Tæknin hefur gert mönnum kleift að sigrast á gömlum fjendum, veikindum, hungri og fátækt, en um leið og menn hafa iðnvæðst hafa þeir búið sér til nýja óvini, mengun og auðlindaþurrð. Lífsgæðakapphlaupið er að verða ógn við lífið sjálft. Þannig má rökstyðja að þær ógöngur sem mannkynið er komið í séu afleiðingar vísinda og tækni en einnig er hægt að vona að einmitt með vísindum og tækni megi snúa þessari öfugþróun við. En forsendur þess að það verði hægt er þó að menn temji sér önnur gildi, hætti að líta á náttúruna sem eitthvert fyrirbæri sem endalaust muni veita sína ókeypis þjónustu, óháð því hvernig farið sé með hana. Það verða allir, og þá ekki síst stjórnmálamenn, að temja sér aðra lífssýn, annan lífsstíl sem byggist á þeim skilningi að við verðum að geta stjórnað, ekki náttúrunni, heldur okkur sjálfum í samræmi við lögmál vistfræðinnar. Í dag er hér á þinginu enn og aftur umræða um efnahagsaðgerðir, umræða sem búin er að vera í gangi í allan vetur, ekki bara í þingsölum, heldur líka á nefndafundum, á ráðstefnum, fundum og í fjölmiðlum. Alls staðar endalaus umræða um peninga, verðbréf, vexti, lán, skuldir, sjóði o.s.frv. o.s.frv. Allt annað hefur meira eða minna orðið að víkja. Það lagafrv. sem nú er til umræðu kom fyrst fram sem bráðabirgðalög og í raun er bráðabirgða- það forskeyti sem setja mætti framan við allar þær ráðstafanir sem ræddar hafa verið og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið. Þetta eru því miður bráðabirgðalausnir á brauðfótum. Framtíðarlausnir byggjast á skilningi á undirstöðuatriðum. Þau undirstöðuatriði eru að við skiljum og virðum þau náttúrulögmál sem setja okkur takmörk og að við sjáum og viðurkennum þau störf sem ráða velferð þjóðarinnar.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir hv. Nd. um breytingar á vaxtalögum er þáttur í þeim efnahagsráðstöfunum sem ríkisstjórnin kynnti í liðinni viku. Með frv. eru gerðar tillögur um endurbætur á vaxtalögunum og þær eru settar fram í ljósi reynslunnar sem fengist hefur af framkvæmd þeirra. Í 1. og 2. gr. frv. eru gerðar tillögur um breytingar á 5. og 7. gr. núgildandi vaxtalaga. Þessar tillögur miða að því að skýra ákvæðin betur þannig að þau verði ótvírætt í samræmi við þá ætlan löggjafans þegar vaxtalögin voru sett að vextir af samningsskuldum og skaðabótakröfum breytist í hátt við vegið meðaltal vaxta hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum, annars vegar á nýjum almennum útlánum og hins vegar á almennum óbundnum sparisjóðsreikningum. Í 3. gr. frv. er lagt til að ákvæði vaxtalaga um tilkynningarskyldu innlánsstofnana til Seðlabankans um þau vaxtakjör sem hjá þeim stofnunum gilda skuli framvegis einnig taka til verðbréfafyrirtækja eftir því sem við getur átt. Þessi skylda er á þau lögð í því skyni að koma á jafnræði um upplýsingaskyldu á fjármagnsmarkaðinum. Í 4. gr. frv. er gerð tillaga um orðalagsbreytingu á 1. mgr. 9. gr. núgildandi vaxtalaga en með því móti verður greinin að mínu áliti nákvæmar orðuð en nú er. Samkvæmt því er ljóst að dráttarvextir skulu greiðast frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Fari greiðsla fram á gjalddaga skulu engir dráttarvextir greiddir. Þá er lagt til að við 9. gr. vaxtalaganna bætist ný málsgrein sem verði 2. mgr. 9. gr., þess efnis að dráttarvextir skuli ætíð reiknast sem dagvextir. Þetta ákvæði er reyndar í bráðabirgðalögum nr. 83 frá 1988, dags. 28. sept. sl., en mér þykir rétt, úr því að hér er flutt frv. til breytinga á vaxtalögunum, að fella þá málsgrein inn í vaxtalögin. Í 5. gr. frv. er lagt til að í 14. gr. vaxtalaganna komi ný málsgrein varðandi kröfugerð um dráttarvexti í málshöfðunum fyrir dómastóla. Tillaga þessi er flutt vegna ábendinga sem fram hafa komið frá fulltrúum við Borgardóm Reykjavíkur og frá Lögmannafélagi Íslands. Með þessari breytingu er veitt heimild til þess að gera dráttarvaxtakröfu í stefnum miklu einfaldari en ef um er að ræða peningakröfu sem gjaldfallið hefur eftir gildistöku vaxtalaganna. Vaxtalögin mæla fyrir um það að dráttarvexti skuli greiða af peningakröfum, sbr. 9. og 10. gr. vaxtalaganna. Ef þetta er samþykkt er ekki lengur þörf á þeirri dráttarvaxtaþulu sem alllöng er og tíðkast hefur í stefnum vegna peningaskuldbindinga sem gjaldfallið hafa fyrir gildistöku vaxtalaga. Í 6. gr. frv. er gerð tillaga um breytingu á ákvæði vaxtalaga um refsiábyrgð fyrir misneytingu aðstöðu við vaxtatöku, m.ö.o. fyrir okur. Breytingin tengist ráðgerðri breytingu á 9. gr. laga um Seðlabanka Íslands en þar er lagt til að Seðlabankanum verði framvegis heimilað að binda vaxtaákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum til þess að vextir verði hóflegir og ekki hærri en þeir eru að jafnaði í helstu viðskiptalöndum Íslendinga. Svo og til að draga úr óhæfilegum vaxtamun milli inn- og útlána eins og nánar greinir í frv. til laga um breytingar á lögunum um Seðlabanka Íslands sem nú er til umræðu í hv. Ed. Ég vek athygli á því að umbrotsgalli er á frv. því auðvitað áttu ekki að vera málsgreinaskil í 6. gr. frv. því hér er um eina málsgrein að ræða, þ.e. skilorðssetningin sem byrjar á orðunum ,,Hafi Seðlabanki Íslands`` átti að koma í beinu framhaldi af orðunum ,,allt að tveimur árum``. En til þess að gera málið skýrara ætti að prenta hér upp í frv. alla 1. mgr. laganna svo menn sjái í hvaða samhengi þessi viðbótartillaga er gerð en hins vegar hefur af mistökum í prentsmiðju verið skipt í tvær málsgreinar. Þessi tillaga er gerð til þess að gera það alveg skýrt að viðmiðun við misneytingarmat skuli vera þeir vextir sem gilda eftir íhlutun Seðlabankans ef um hana er að ræða. Í 6. gr. frv., sem ég er hér að ræða, er þannig lagt til að tekið verði mið af því hvort ákvörðun skv. 9. gr. seðlabankalaganna hafi verið tekin. Hafi Seðlabankinn hlutast til um vexti útlána hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum á grundvelli 9. gr. laga nr. 36/1986 skulu vaxtamörk útlána hvað varðar refsiábyrgð fyrir okur vera þau sem Seðlabankinn hafði ákveðið. Það er reyndar þörf á þessari breytingu að mínu áliti hvort sem 9. gr. seðlabankalaganna er breytt frá því sem hún er nú eður ei til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni eins og sést þegar saman eru lesin ákvæði vaxtalaganna eins og þau nú standa. Þá er í þessu frv. lagt til að í vaxtalögin komi nýr kafli sem beri heitið ,,Vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða``. Almenn ákvæði um vaxtakjör fjárfestingarlánasjóðanna voru áður í lögum nr. 13 frá árinu 1975, en þau voru úr gildi felld í lok liðins árs um leið og veðdeildir bankanna urðu skattskyldar, enda var upphaflega ráðgert að gera sjóðina einnig skattskylda. Úr því varð þó ekki og því þykir rétt að opinberir fjárfestingarlánasjóðir búi við samræmdar reglur um vaxtakjör eins og ráð er gert fyrir í þessu frv. Reyndar er það svo að regla hliðstæð þeirri sem hér er gerð tillaga um er í gildi í einstökum lögum um fjárfestingarlánasjóði, t.d. í lögunum um Iðnlánasjóð sem gefin voru út að nýju í samfelldum texta sumarið 1987. Í samræmi við þetta er viðskrh. hér heimilað samkvæmt tillögunni að setja meginreglur um lánakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða og jafnframt eru þar settar nánari verklagsreglur um útfærsluna. Hæstv. forseti. Ég hef nú lokið við að lýsa í meginatriðum frv. því til breytinga á vaxtalögum sem hér er til umræðu. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að þeim sem hafa fylgst með umræðum á vegum ríkisstjórnarinnar og af hálfu stjórnarliða um vaxtamálin undanfarnar vikur og mánuði komi nokkuð á óvart hve þessi frumvörp eru efnislega rýr í roðinu. En ég fagna því, herra forseti, og ég tel að hæstv. viðskrh. hafi náð að hafa vit fyrir félögum sínum í þessum málum og komið í veg fyrir meiri háttar slys eins og vænta hefði mátt ef ýmsir talsmenn stjórnarliðsins og stjórnarliðar, ekki síst í Alþb., hefðu fengið það fram í þessum efnum sem þeir hafa talað um. Í þessu frv. til l. um breytingar á hinum tveggja ára gömlu vaxtalögum er efnislega mjög lítið nýtt. Flestar þessar breytingar eru tæknilegs eðlis til þess ætlaðar að skýra hin eldri lög betur og eyða þar óvissu og vafaatriðum og slíkar breytingar eru að sjálfsögðu til bóta. Það á t.d. við um 1. og 2. gr., um 4. og 5. gr. svo að ég nefni þar nokkur dæmi. Hins vegar varðandi 3. gr. frv., um upplýsingaskyldu verðbréfafyrirtækja, hjó ég eftir því að ráðherra lét þess getið að þar væri um að ræða upplýsingaskyldu ,,eftir því sem við gæti átt`` eins og hann orðaði það og það tel ég vera mjög mikilvægan fyrirvara að þar sé um að ræða upplýsingaskyldu að breyttu breytanda með tilliti til starfsemi og starfsumhverfis þessara fyrirtækja. Að öðru leyti er ekki hægt að amast við því að á þau sé lögð umrædd upplýsingaskylda. En mig langar aðeins, virðulegi forseti, til að víkja að 6. gr. frv. vegna þess að á henni er alvarlegur galli, eins og hæstv. ráðherra vék að og segir vera umbrotsgalla sem það vissulega er. En staðreyndin er sú að 1. mgr. í þessari grein eins og hún er prentuð er nákvæmlega óbreytt upp úr gildandi lögum. Og það er ekki rétt, sem kom fram í máli ráðherra, að þarna sé verið að gera einhverjar breytingar. Eina breytingin sem gerð er samkvæmt þessari grein í frv. er að bæta við því sem er 2. mgr. 6. gr. frv. og á væntanlega að vera síðasti málsl. 1. mgr. Sú viðbót, að hafi Seðlabanki Íslands hlutast til um vexti skv. 9. gr. laga um Seðlabankann, er hins vegar engin efnisleg breyting á því sem þessi grein snýst um, þ.e. misneytingu, okur eða að færa sér í nyt bágindi annarra, þannig að ég tel að þessi viðbót sé eðlileg, en það er hins vegar ekki gerð rétt grein fyrir henni. Það er látið í veðri vaka að þarna séu á ferðinni miklu meiri breytingar en raunin er á. Þetta tel ég, virðulegi forseti, vera ámælisvert og ég tel reyndar að gallinn á þessari grein frv. og ýmsar aðrar gáleysislegar prentvillur sem í frv. eru hljóti að gera það að verkum að frv. verði prentað upp á nýtt áður en lengra er haldið öllum til glöggvunar og skýringar og vænti ég þess að forseti geti beitt sér fyrir því. Mín vegna mætti það hins vegar vera eftir að búið er að vísa því til nefndar þannig að það tefji ekki fyrir málinu. Að því er síðan varðar síðustu greinar frv., 7., 8., 9. og 10, er um það að ræða að ríkisstjórnin er að bæta fyrir mistök sem henni urðu á í meðferð mála rétt fyrir jólin, þ.e. það féllu niður ákvæði um vaxtakjör opinberra fjárfestingarlánasjóða, sennilega fyrir mistök, í þeim önnum sem voru í þingstörfum fyrir jól. Þannig að eins og málum er komið í dag ríkir algert vaxtafrelsi hjá opinberum fjárfestingarlánasjóðum. En hvað sem því líður tel ég ekki ástæðu til þess að amast við því að þetta sé fært inn í vaxtalögin og látið tilheyra viðskrn. og viðskrh. Hins vegar, virðulegi forseti, fyrst við vorum að ræða áðan 8. mál þingsins um efnahagsaðgerðir, bráðabirgðalögin frá því í haust, þá vakti ráðherra réttilega athygli á því að í frv. er sérstakt ákvæði um að dráttarvextir skuli ætíð reiknast sem dagvextir og þetta er 18. gr. þess frv. Síðan er í frv. sem nú er til umræðu einnig sams konar ákvæði um að dráttarvextir skuli ætíð reiknast sem dagvextir nema á annan veg sé sérstaklega mælt í lögum. Ég tel að það sé rétt mat hjá hæstv. viðskrh. að ákvæði sem þetta eigi heima í vaxtalögum en ekki í því frv. til l. sem var til umræðu fyrr í dag, bráðabirgðalögunum frá því í haust. En til þess að menn séu sjálfum sér samkvæmir á auðvitað að leggja til að það ákvæði í bráðabirgðalögunum falli brott og sé ekki á tveim stöðum í löggjöfinni. Það er tækifæri til þess enn þá úr því að bráðabirgðalögin eru ekki komin lengra á veg hér um þingið en raun ber vitni. Þetta vildi ég benda á og vænti þess að ráðherrann beiti sér fyrir þessu. Að öðru leyti, virðulegi forseti, er ekki ástæða til að fjölyrða um þetta frv. Í því eru nokkur atriði sem horfa vissulega til bóta og sem til að mynda lögmenn og dómarar hafa bent á að því er varðar 5. gr. frv. um hina svokölluðu vaxtakröfuþulu sem ráðherra nefndi og um það þarf ekkert að fjölyrða að slíkar breytingar eru réttarbót. Hins vegar vildi ég í lokin, virðulegi forseti, ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að það er búið að gera mikið veður út af þessum málum af hálfu stjórnarliðanna og af hálfu ýmissa ráðherra í ríkisstjórninni, en sá veðrahamur birtist ekki í þessu frv. sem er efnislítið og látlaust eftir því þegar búið er að leiðrétta þær villur sem inn í það hafa slæðst. Ég fagna því sem sé að hér stendur ekki til að gera byltingarkenndar breytingar á vaxtalögunum og ég vænti þess að það sé vegna þess að hæstv. viðskrh. hefur lýst því yfir að hann vilji auka og efla samkeppni í bankamálum og fjármagnsmarkaðnum og hagnýta sér kosti hinnar frjálsu samkeppni á því sviði innan ramma eðlilegs samkeppnisumhverfis og eðlilegra reglna sem um þau mál eiga að gilda. Það er nefnilega mikilvægt ef menn hafa þessa skoðun, sem ég dreg ekki í efa að ráðherrann hefur og ég er honum sammála um, að binda ekki þannig um hnútana að það sé ómögulegt að eiga í samkeppni, ómögulegt að keppa í heilbrigðri samkeppni vegna þess að það sé búið að banna aðilum á markaðnum að bjóða eitthvað sem er frábrugðið því sem aðrir geta boðið upp á. Ég fagna því að það er ekki farið inn á slíkar brautir í þessu frv. og ég treysti því að sá skilningur sé réttur, enda kom ekki annað fram í máli ráðherra.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að leyfa mér að mæla fyrir þessum tveimur vaxtalagafrumvörpum í samfellu. Ég mæli hér fyrir í fimmta dagskrármálinu frv. til l. um breytingu á lögum nr. 13 frá 10. apríl 1979, um stjórn efnahagsmála o.fl. Þar á ég við þau lög sem í daglegu tali eru oftast nefnd Ólafslög. Þetta frv. er flutt til þess að bæta inn í ákvæði þeirra laga nauðsynlegum heimildum varðandi lágmarkstíma verðtryggðra innlána og útlána og varðandi vexti af verðtryggðum skuldbindingum. Breytingin er við 39. gr. laganna þar sem fjallað er um skilyrði verðtryggingar. Í fyrsta lagi er lagt til að í stað 3. tölul., sem felldur hefur verið úr gildi, komi inn nýr 3. tölul. Þessi töluliður er efnislega samhljóða ákvæðum í bráðabirgðalögum nr. 44 frá 20. maí 1988, sbr. lög nr. 14 frá 1988, en í þeim lögum er kveðið á um að verðtrygging sparifjár og lánsfjár skuli eigi vera til skemmri tíma en tveggja ára hvað varðar aðrar skuldbindingar en sparifjárinnstæður sem því aðeins mega njóta verðtryggingar að bundnar séu í sex mánuði eða lengur. Hér er lagt til að þessi ákvæði um lágmarkstíma verðtryggðra skuldbindinga verði felld inn í 39. gr. laganna sem fjalla um skilyrði verðtryggingar. Þá er lagt til að bætt verði í lögin nýrri 3. mgr. sem veiti Seðlabankanum með staðfestingu ráðherra heimild til þess að ákveða lengri lágmarkstíma verðtryggðra sparireikninga og útlána og --- og það er mjög mikilvæg tillaga --- að Seðlabankanum verði heimilað að ákveða að vextir verðtryggðra útlána skuli vera óbreytilegir á lánstímanum. Til þess að taka slíka ákvörðun þarf Seðlabankinn heimild viðskrh. Þá getur Seðlabankinn einnig á sama hátt veitt undanþágu til skemmri binditíma verðtryggðra fjárskuldbindinga þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi eins og greinir í tillögugreininni. Hér er um mikilvægt þingmál að ræða þótt það láti ekki mikið yfir sér. Ríkisstjórnin vill vinna að því þegar til langs tíma er litið að draga skipulega úr mikilvægi verðtryggingar á lánamarkaðnum, eftir því sem úr verðbólgu dregur, og þar er lenging lágmarkstímans mikilvægt atriði. Hér er þetta þannig hugsað að eftir því sem verðlag gerist stöðugra --- og verðbólgan minni --- sé óhætt að lengja þennan lágmarkstíma og stuðla þannig að því smám saman að vísitölutengingar á skammtímaskuldbindingum hverfi. Þá þykir mér einnig vera sanngirnismál, og hefði reyndar átt að vera svo frá upphafi, að óbreytilegir vextir gildi á verðtryggðum lánum, enda má halda því fram með gildum rökum að verðtryggingin eyði stærstum hluta óvissunnar í lánssamningum. Ef vextirnir væru óbreytilegir er næsta víst að þeir yrðu virkara stjórntæki í efnahagslífinu. Menn kynnu þá fremur að fresta fjárfestingu þegar vextir eru háir en auka framkvæmdir þegar lækka, en þannig koma áhrif vaxta víða um lönd fram og ætti svo auðvitað einnig að vera hér. Breytilegir vextir jafnt á verðtryggðum sem óverðtryggðum skuldbindingum draga hins vegar úr áhrifamætti vaxtanna hvað þetta varðar. Ég tel að þetta sé breyting sem verði að ákveða í hentugan tíma. Hún mun þá bera ríkulegan ávöxt að mínu áliti ef hún er borin fram í hentugan tíma, og það verður vissulega að sæta færis með að gera slíka breytingu. Ég er sannfærður um að hún verður til góðs í okkar efnahagslífi, en ég tel rétt að gera þetta þannig að Seðlabankinn fá heimild til þess að ákveða þetta þegar heppilega stendur á á fjármagnsmarkaðnum. Sé það almennt álit manna að raunvextir séu í hærra lagi, eins og manni gæti virst af því að hlusta á ræður manna hér í þinginu m.a., þá er nú varla rétti tíminn til að binda þessa vexti. En hins vegar þegar betur stæði á kynni að vera rétt að sæta færis og festa vexti af verðtryggðum skuldbindingum, ekki þannig að það sé gert með miðstjórnarákvörðunum hverjir þeir skuli vera heldur að samningarnir skuli þannig gerðir, ef verðtryggðir eru, að í þeim séu ekki breytilegir heldur óbreytilegir vextir á lánstímanum eða a.m.k. einhver tiltekinn hluta hans. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að þau frumvörp bæði sem ég hef mælt hér fyrir hljóti skjóta en vandaða meðferð í deildinni og legg til að þessu frv. eins og hinu fyrr verði vísað til 2. umr og hv. fjh.- og viðskn.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, enda er þetta frv. ekki stórt í sniðum né sérstaklega flókið og í raun og veru engin ástæða til þess að leggjast gegn því. Ég vil hins vegar í tilefni af ummælum hæstv. ráðherra áðan taka undir að vissulega er það ekki í anda upphaflegra hugmynda um verðtryggingu að ofan á verðtryggingu skuli einnig bætast breytilegir vextir, enda má gera ráð fyrir að verðtryggingin sem slík eyði þeirri óvissu sem hlýst af breytilegu verðlagi. Þetta er rétt hjá ráðherranum og ástæðulaust að amast við því að Seðlabankanum sé veitt heimild til að ákveða að vextir verðtryggðra útlána skuli vera óbreytilegir á lánstímanum. Hins vegar er óhjákvæmilegt að nefna í þessari andrá vexti af ýmsum þeim skuldbindingum sem ríkissjóður býður upp á. Mér eru þá ofarlega í huga t.d. vextir á húsnæðislánum sem eru að vísu breytilegir samkvæmt skilmálum bréfanna þó að þeim hafi ekki verið breytt, a.m.k. ekki í seinni tíð, en eru hins vegar það lágir að fjárhagsafkomu og framtíðarhag byggingarsjóðanna er stefnt í voða innan ekkert mjög langs tíma eins og hefur verið rætt hér í hv. deild. Ég held að ef menn fara inn á þær brautir að taka upp óbreytilega vexti á verðtryggðum lánum sé jafnframt óhjákvæmilegt að horfast í augu við fjárhagsafkomu t.d. byggingarsjóðanna og gera þá ráðstafanir til að tryggja að það endurgjald sem krafist er fyrir slík lán nægi til að standa undir sjóðunum til frambúðar. En þá verður að koma til móts við þá sem talin er ástæða til að leggja lið með öðrum hætti og dæmið þá reiknað í heild og lagt fram fé til að standa undir slíkum stuðningi þannig að það þurfi ekki að bitna á heildarafkomu sjóðanna eins og nú horfir. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu. Ég vil að öðru leyti ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég tel að það markmið sem felst í þeirri breytingu sem hér hefur verið kynnt sé góðra gjalda vert. En ég tel að hæstv. viðskrh. sé nokkuð bjartsýnn ef hann telur að verðbólga á næstunni verði svo lítil að það séu horfur á að unnt verði að hverfa frá verðtryggingunni með þeim hætti sem hann og aðrir stjórnarsinnar hafa gert sér vonir um. Það held ég að sé nú fullmikil bjartsýni og mér heyrðist ég heyra vott um að hann gerði sér sjálfur mætavel grein fyrir þessu þegar hann margundirstrikaði í framsöguræðu sinni fyrir frv. að nauðsynlegt væri að gera þessar breytingar í fyllingu tímans, þegar aðstæður allar á fjármagnsmarkaði og í efnahagsmálum í þjóðfélaginu almennt gera það kleift. Þetta held ég að sé hárrétt hjá ráðherranum og sjálfsagt ekki að ástæðulausu heldur að gefnu tilefni sem hann undirstrikaði þetta í sinni framsögu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vildi einungis þakka hv. 17. þm. Reykv. fyrir undirtektirnar við þessi tvö frv. Oft er nú mjór mikils vísir og ekki skyldi maður dæma allt eftir umfanginu. Reyndar vona ég að þessi umræða sýni það líka að skammar umræður geta verið betri en langar og að mikilvægi mála fari ekki eftir fjölda orðanna sem um þau falla. Ég tek ábendingum hv. 17. þm. Reykv. um framsetningargalla, stafsetningu og umbrot þakksamlega. Ég tek undir það að beina því til forseta þessarar hv. deildar að sjá til þess að frv. verði prentað upp milli umræðna. Ég ítreka þó að ég tel að það vaki hvergi í veðri neitt meira eða minna en það sem hér er til lagt. Ekki er það í athugasemdunum og ekki var það í mínu máli hvað varðaði 6. gr. frv. til l. um breytingu á vaxtalögum. Ég fagna því að hv. 17. þm. Reykv. telur viðbótina við 1. mgr. 17. gr. núgildandi vaxtalaga eðlilega og fagna því jafnframt að hann skuli hafa séð að hennar er þörf hvernig sem 9. gr. seðlabankalaganna er vaxin. Miðað við það að þar sé inni heimild til íhlutunar hlýtur þetta að þurfa að vera þarna, eins og samlestur á vaxtalögunum mundi auðveldlega leiða í ljós, ef menn tækju til þess tíma. Ég vil að lokum eingöngu segja að þau sjónarmið, sem hreyft var varðandi þau skilyrði sem uppfylla þarf til þess að unnt sé að setja það sem almenna reglu að vextir á verðtryggðum lánum skuli vera óbreytilegir á lánstímanum sem meginregla, eru margvísleg. Hv. þm. hreyfði einu slíku atriði, þ.e. þeim vöxtum sem ríkja á húsnæðislánum og víða eru nú mun lægri en algengustu vextir. Þetta er vissulega mál sem full þörf er á að taka til athugunar þegar slíkar ákvarðanir verða teknar og er einmitt eitt af þeim atriðum sem ég hafði í huga þegar ég sagði að Seðlabankinn og viðskrh. hlytu að meta allar markaðsaðstæður í heild áður en slík ákvörðun yrði tekin, en að þeim skilyrðum uppfylltum, þeim heppilegu aðstæðum, tel ég að það mundi horfa til heilla að taka upp það lag sem hér er gerð um tillaga.