Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til breytinga á jarðræktarlögunum. Það hefur verið til umræðu nú ein 2–3 ár að endurskoða jarðræktarlögin. Búnaðarþing skipaði á sínum tíma mþn. í því skyni, og skilaði sú n. áliti til rn. á árinu 1962. Rn. skipaði síðan n. til að athuga þetta frv. mþn. búnaðarþings, og skilaði sú nefnd áliti fyrri hluta ársins 1963. Frv. var síðan til athugunar hjá ríkisstj., réttara sagt hjá landbrh., og var um það talað, að það yrði flutt eins og það kom frá hinni stjórnskipuðu n. En á s.l. sumri, þegar farið var að ræða um þessi mál, hvað það væri, sem lægi mest á að gera í ræktunarmálum, og er ég fór að velta þessum málum fyrir mér, gerði ég mér ljóst, að þetta heildarfrv. til breytinga á jarðræktarl. væri að vísu gott, það sem það náði, en þótt það væri lögfest, dygði það ekki til að ýta á ræktunina, þar sem mest þörf var á að flýta fyrir henni. Frv. mþn. og stjórnskipuðu n. gerði ráð fyrir árlegum auknum útgjöldum til jarðræktar og annarra styrkja, 14–15 millj. kr. Og þá var gert ráð fyrir að styrkja alla ræktun jafnt á þeim jörðum, hvort þær voru skammt á veg komnar eða langt á veg komnar, en það var dálítið mismunandi eftir því, á hvers konar landi ræktunin átti að fara fram. Það var t.d. miklu lægra á söndum en á mýrlendi og lægra í valllendi en á mýrlendi. Það var frá 1300 kr. á ha. og upp í 3 þús. kr., þar sem talið var dýrast að rækta. Út af fyrir sig er nauðsynlegt, að allsherjarendurskoðun jarðræktarl. fari fram. En það verður ekki að þessu sinni, vegna þess að sú ákvörðun var tekin að flytja frv. til breyt. á stofnlánadeildarl., eins og lýst hefur verið í frv. því, sem var til umr. hér 5 undan, með það fyrir augum að flýta sérstaklega fyrir ræktuninni, þar sem þörfin er brýnust. Og eins og getið var um, gerir það frv., sem við vorum áðan að ræða um, ráð fyrir hér um bil jafnmikilli hækkun á útgjöldum til ræktunarmála á hverju ári og þótt frv. til heildarendurskoðunar jarðræktarl. hefði verið samþykkt. Þótt við séum nú sammála um, að það frv., sem við áðan vorum að ræða um, sé harla gott og nauðsynlegt, voru þó nokkrir þættir í jarðræktarl. þess eðlis, að nauðsyn bar til að taka þá strax til meðferðar og hækka styrki á þeim sviðum. Það, sem er þá fyrst skv. þessu frv., er 1. gr. Þar er gert ráð fyrir að styrkja plógræsi, en ákvæði um það hefur hreinlega vantað í jarðræktarlögin, vegna þess að plógræsi, eins og þau nú eru gerð, eru nýtilkomin eða komu um leið og finnski plógurinn var fluttur inn, en hann byrjaði að starfa á s.l. sumri. Það hefur verið gert ráð fyrir að styrkja plógræsin með 20 aura grunngjaldi á metra, sem verður rúmlega 1.20 kr., þegar vísitalan er komin þar á, en það er áætlað, að heildarkostnaður við plógræsi verði frá 1.50 kr. til 1.70 kr. eftir því, hvernig aðstaðan er á hverjum stað, og eftir því, hve mikið er hægt að vinna í einu. Það er kominn til landsins aðeins einn plógur af þessari gerð, og hann starfaði á s.l. ári. En það er gert ráð fyrir, að á næsta sumri vinni a.m.k. 2 slíkir plógar, og það eru miklar vonir bundnar við þessa aðferð í framræslunni. Það eru miklar vonir við það tengdar, að á þennan hátt megi stórum auka framræsluna, flýta fyrir henni og hún megi með þessum hætti verða mun ódýrari en áður. Reynsluna vantar vitanlega fyrir því, hversu endingargóð þessi ræsi verða, og má reikna með, að það verði á hverjum stað nokkuð eftir jarðlagi. En ræktunarmenn vænta hins bezta í þessu efni. Pálmi Einarsson gerir ráð fyrir því, að ein vélasamstæða með finnskum plógi, sem hefur nóg verkefni allt sumarið, muni vinna það mikið, að styrkur til hennar muni nema um 1.1 milljón króna árlega. Skv. 2. gr. þessa frv. eru taldir hér upp nokkrir liðir, einnig þeir, sem enga hækkun fá, og er það gert til þess, að greinin geti verið samfelld í 1., og því ekki tekið út úr aðeins það, sem á að hækka. Heyhlöður, þ.e. þurrheyshlöður, steyptar með járnþaki og úr öðru efni, styrkur á þær er óbreyttur. Þurrheyshlöður á steyptum grunni úr timbri, asbesti, járni eða öðru jafngildu efni, styrkur á þær er einnig óbreyttur. Og votheyshlöður steyptar með þaki úr varanlegu efni, styrkur á þær er einnig óbreyttur og sömuleiðis á garðávaxtageymslur. En styrkur á súgþurrkunarkerfi í þurrheyshlöðum er hækkaður mjög mikið frá því, sem áður var, eða úr 5 kr. grunngjald í 12 kr. grunngjald, og er þá gert ráð fyrir, að allur kostnaðurinn við súgþurrkunarkerfi í gólfi hlöðunnar fáist greiddur með þessum styrk. Þá er f-liður skv. 2. gr., það er gert ráð fyrir, að styrkurinn hækki upp í 18 kr. grunngjald, sé súgþurrkunarkerfið með fasttengdum blásara. Súgþurrkunarkerfið kostar vitanlega jafnmikið, hvort blásarinn er fasttengdur eða ekki, og það, sem hér er umfram, verður þá sem styrkur á blásarann. Miðað við 18 kr. grunngjald verður styrkurinn um 110 kr. á hvern fermetra í hlöðunni. Miðað við þann styrk, sem hér er nefndur, bæði með fasttengdum blásara og án blásara, má gera ráð fyrir því, að allir bændur geti komið sér upp súgþurrkunarkerfi. Og það er vitanlega mjög nauðsynlegt að ýta undir það, að bændur bjargi heyjunum frá skemmdum, en eins og kunnugt er, þá hefur það oft átt sér stað, að grasið hefur skemmzt á túninu eða engjunum, eftir að það hefur verið slegið. Það er kostnaðarsamt að rækta, það er kostnaðarsamt að kaupa áburð til þess að tryggja sprettuna, en það gera bændur í vaxandi mæli. Ég hef ekki tölur hér mörg ár aftur í tímann, en mig minnir, að bændur hafi keypt áburð á árinu 1963 fyrir 120 millj. kr., og það má ætla, að þeir kaupi áburð á árinu 1964 fyrir 150–160 millj. kr. Áburðarnotkun vex með ári hverju með aukinni ræktun, og það er þess vegna mjög nauðsynlegt, að það sé fyrir því séð, að heyið náist grænt af vellinum og að áburðarkaupin fari ekki til ónýtis með því, að heyið fari í hrakning. Ég býst við, að einhverjir spyrji að því: Af hverju er ekki styrkur hækkaður á votheysgeymslur jafnframt? En því er til að svara, að flestir bændur munu nú hafa þegar talsvert af votheysgeymslum, og það er vitað, að það hentar ekki að fóðra í of ríkum mæli á votheyi. En um leið og styrkurinn til súgþurrkunar er aukinn, minnkar þörfin fyrir að byggja votheysgeymslur, og það má vænta þess, með því að styrkurinn er hér hækkaður svo verulega sem raun ber vitni, að allir bændur, hvort sem þeir eru efnaðir eða ekki, stuðli nú að því að koma upp súgþurrkunarkerfi og tryggja sig þannig gegn rigningu og rosa. Samkv. 3. gr. er gert ráð fyrir hækkun á jarðræktarstyrk til þeirra jarða, sem hafa ræktun undir 25 ha., og er þessi gr. í samræmi við hitt frv., sem við vorum að ræða hér um áðan. Skv. þessari gr. hækkar jarðræktarstyrkurinn um, rúml. 1500 kr. á ha. frá því, sem verið hefur. Og er þá gert ráð fyrir, að allar jarðir, hvort sem þær eru nýbýli eða gömul býli, sem hafa komizt aftur úr, njóti svipaðs styrks í heild, þ. e. 5000–5500 kr. á ha., auk þess kostnaðar, sem af framræslunni leiðir, eins og segir á öðrum stað í frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv., það skýrir sig sjálft, það eru teknir hér aðeins fjórir þættir úr jarðræktarlagafrv. mþn., en það, sem tekið er, það er tekið á myndarlegan hátt, þannig að ræktunarstyrkurinn er verulega aukinn og styrkurinn á súgþurrkun aukinn það mikið, að bændum er kleift að koma á hjá sér súgþurrkun yfirleitt. Nú geri ég ráð fyrir því, að ýmsir vilji segja: Hvers vegna var ekki frv. mþn., sem að verulegu leyti var byggt á frv., sem búnaðarþingsnefndin skilaði af sér, flutt hér í heilu lagi? Hvers vegna að vera að taka út úr því nokkra þætti? Hvers vegna ekki að hækka jarðræktarstyrkinn á einu ári um 30–35 millj. kr. í staðinn fyrir 18–20 millj.? Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það, en ég vil minna á, að með því að lögfesta þetta frv. og það, sem við áðan vorum að tala um, hefur verið stigið stærra skref í stuðningi við ræktun og framfarir í sveitum en nokkru sinni áður, og við þá, sem nú koma og telja, að það hefði átt að koma hvort tveggja, frv. mþn. og stuðningurinn við nýbýlin og afturúrjarðirnar, vil ég aðeins segja, að það er ekki við því að búast, að á sama árinu komi öllu meira en þetta. Og ég vil minna á, að það er ekki lengra síðan en 6 ár, að það þótti stórt og merkilegt framfaraspor að auka styrkinn til nýbýla og jarða, sem áður var bundinn við 5 ha., upp í 10 ha. Það þótti ákaflega merkilegt spor til framfara. Og þegar að því var fundið þá af þáv. stjórnarandstöðu, að ekki var gengið lengra, þá taldi þáv. landbrh. ekki eðlilegt að vera að koma með óskalista í ræktunar- eða framfaramálum landbúnaðarins, það yrði að miða við það, hvað hægt væri að gera á hverjum tíma. Og ég býst við því, að þótt fjárráðin megi teljast í sæmilegu horfi nú hjá ríkissjóði, verði eigi að síður að miða að einhverju leyti við það, sem fært þykir hverju sinni. Frv. þetta og hitt frv., sem ég áðan ræddi um, munu kosta ríkissjóð árlega 18–20 millj., að vísu ekki gott að fullyrða, hvað þetta frv. kemur til með að kosta í rauninni, þar sem um áætlunarupphæð er að ræða, en það gæti verið 4–7 millj., en 10-20 millj. alls, sem útgjöld ríkissjóðs mundu hækka á einu ári vegna beggja þessara frv. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. fór fram á það áðan í sambandi við umr. um málið, sem næst var á undan þessu á dagskránni, að menn hættu þessum eilífa samanburði á því, sem áður var, og því, sem er nú, t.d. varðandi landbúnaðinn, en sneru sér á hinn bóginn að því að ræða um það, hvað þyrfti að gera. Ég skal verða við þessu í sambandi við þetta mál og ekki fara að ræða hér á sama hátt almennt um þessi efni og gert var í sambandi við hitt málið, sem var hér á undan, enda skiptir auðvitað mestu af öllu, hvað ætlunin er að gera til að bæta úr þeim vandkvæðum, sem landbúnaðurinn á nú við að etja. Og þá sýnir þetta frv., sem hér liggur fyrir, hvaða breytingar hæstv. ráðh. telur nauðsynlegt að gera á jarðræktarlögunum, en í þeim lögum eru ákvæði um bein framlög af hendi ríkisins til uppbyggingarinnar í sveitunum. Nú hafa menn verið að lýsa því hér yfir, þ. á m. hæstv. landbrh., að það yrði að auka verulega beinan stuðning við uppbygginguna í landbúnaðinum, og við höfum nýlega rætt frv., sem gengur í þá átt, og skal ég ekki fara að endurtaka umr, um það hér. En hér kemur annað frv., sem fjallar um beinu framlögin til uppbyggingar í landbúnaðinum og sýnir þá, hvað hæstv. ráðh. telur eðlilegt og fært að gera í þessu. Áður en ég fer að lýsa því, sem hæstv. ráðh. telur þarna hæfilegt að gera og hægt að gera, þá vil ég benda á og undirstrika það, að 1960 var sett það ákvæði í lög á Íslandi, að jarðræktarframlagið skyldi standa óbreytt í krónutölu eins og það var þá, þótt dýrtíðin hækkaði: Þetta þýðir það, að undir stjórn hæstv. núv. landbrh. og núv. ríkisstj. hafa jarðræktarframlögin, þau sem ákveðin eru í sjálfum jarðræktarlögunum, lækkað ár frá ári. Þau hafa raunverulega lækkað ár frá ári með vaxandi dýrtíð. Um þetta er vitaskuld ekki hægt að deila, og sannast að segja datt mér ekki annað í hug en hæstv. landbrh. kæmi með ný jarðræktarlög, þegar hann kæmi með þessi málefni inn í þingið, þar sem m.a. þetta ákvæði væri afnumið og leiðréttar einnig þær stórkostlegu lækkanir, sem orðið hafa á jarðræktarframlögunum, síðan yrðu jarðræktarframlögin þar til viðbótar hækkuð, miðað við hið nýja ástand, sem orðið er varðandi stofnkostnað í búskap, og önnur þau atriði, sem við höfum verið að ræða hér undanfarna daga. Mér datt ekki annað í hug en hæstv. ráðh. mundi beita sér fyrir þessu. En í staðinn fyrir það kemur hæstv. ráðh. nú með jarðræktarlagafrv., sem ráðgerir, að jarðræktarframlagið til allra þeirra greina, sem ekki eru teknar undir sérákvæði, skuli halda áfram að lækka með vaxandi dýrtíð, og í þessu frv., er ekki að finna annað en lagfæringu á einu tæknilegu atriði, því að það er ekki hægt að kalla það annað en lagfæringu á tæknilegu atriði, að nú skuli plógræsi koma undir jarðræktarframlög eins og önnur ræsi, og þar umfram er aðeins eitt verulegt efnisatriði, þar sem er hækkun á framlögum til súgþurrkunarkerfa. Öll önnur atriði í jarðræktarlögunum skulu standa óbreytt og menn m.a. búa áfram við það, að jarðræktarframlögin til annarra framkvæmda skuli fara fækkandi áfram með vaxandi dýrtíð. Í þessu sambandi vil ég benda á, að framsóknarmenn hafa lagt fram frv. hér í hv. d. um breyt. á jarðræktarlögunum. Það frv. er í fyrsta lagi miðað við að koma í veg fyrir, að jarðræktarframlögin geti lækkað framvegis vélrænt, þótt dýrtíð fari vaxandi, og það er gert ráð fyrir, að framlögin verði ákveðinn hundraðshluti af kostnaðarverði, eins og sjálfsagt er og eins og raunar að nokkru leyti var áður, þar sem framlögin voru hækkuð eftir vísitölu, þ.e.a.s. áður en núv. ríkisstj. beitti sér fyrir því að setja framlögin föst í krónutölu og þar með lækka þau árlega, eins og ég sagði. Það er sem sé gert ráð fyrir því að lagfæra þetta sjálfsagða atriði. En þar að auki er gert ráð fyrir því í frv. framsóknarmanna að auka verulega framlög til þeirra framkvæmda í sveitunum, sem brýnasta nauðsyn ber til að styðja. Og ég verð að segja, að mér eru það mikil vonbrigði, ef hæstv. ríkisstj. telur sér ekki fært að fallast á þær till., sem þarna eru gerðar af hendi framsóknarmanna. Ég verð að taka það fram, að hér hefur það skeð, að hæstv. ráðh. hefur í raun og veru ekki tekið nema eitt efnisatriði upp úr þessu frv. okkar inn í sínar tillögur, en hinum atriðunum virðist hann ekki að svo komnu máli a.m.k. vilja sinna, þó að ég verði að vonast eftir því, að breyting gæti orðið á því í n. og við meðferð málsins í þinginu. Ég ætla að rifja upp, hvernig ástatt er orðið um jarðræktarframlögin til einstakra framkvæmda og hverjar till. framsóknarmanna eru um breytingar í því efni. Ég tek fyrst þurrheyshlöður. Það er nú þannig komið eftir upplýsingum, sem ég hef fengið, að framlag í þurrheyshlöður mun vera komið niður í kringum 2.3% af kostnaðarverði, en við leggjum til, að þurrheyshlöður verði studdar með 15% framlagi af kostnaðarverði. En hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir í sínu frv., að þetta verði óbreytt áfram og haldi því áfram að lækka með vaxandi dýrtíð. Þá eru það votheyshlöðurnar. Vitanlegt er, að votheyshlöður skortir stórkostlega enn þá víðs vegar í landinu, enda sívaxandi þörf fyrir þær með aukinni ræktun. Framlagið í votheyshlöðurnar er mér tjáð að sé nú komið niður í 8.5% og hefur lækkað ár frá ári og á sýnilega enn að halda áfram að lækka, því miður. En við leggjum til, að framlag í votheyshlöður verði 25% af kostnaðarverði. Um garðávaxtageymslur er þannig háttað, að þær eru komnar niður í 8.5%. Við leggjum til, að þær verði studdar með 15%, en hæstv. ráðh. leggur til, að framlag verði óbreytt og haldi því áfram að lækka. Áburðargeymslur eru nú komnar niður í 16% af kostnaðarverði, en við leggjum til, að þær verði studdar með 25% framlagi, en hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir því í þessu frv., að þetta verði óbreytt, haldist í krónutölu og haldi þá áfram að lækka með vaxandi dýrtíð. Girðingar um ræktunarlönd eru nú komnar niður í 11%, en við gerum ráð fyrir, að framlögin fari í 25%, en hæstv. ráðh. ráðgerir það óbreytt í krónutölu og haldi því áfram að lækka. Framlag til súgþurrkunarkerfa er nú talið vera komið niður í 10% eða þar um kring, og við gerum ráð fyrir að hækka það í 40%, og að því er mér skilst eru till. hæstv. ráðh. miðaðar við, að framlag þetta verði frá 24–36% eftir ástæðum og miðist við verðlag í dag, og er þetta því eina stóra atriðið, sem hæstv. ráðh. tekur upp úr okkar frv. Verð ég að segja, að það finnst mér lélegri frammistaða en í því frv., sem hér var rætt á undan, því að í það frv. tók hæstv. ráðh. þó upp tvö atriði af þrem úr tilsvarandi frv. okkar, en úr jarðræktarlagafrv. okkar, sem fjallar um mjög veigamikla liði í stuðningnum við landbúnaðinn, tekur hæstv. ráðh. í raun og veru ekki upp nema einn efnislið og gengur þar þó mun skemmra. Hæstv. ráðh. segir, að menn verði að skilja, að það sé ekki hægt að gera meira en hann stingur upp á, og hann færir þær afsakanir fram í því sambandi, að það, sem hann er hér með á ferðinni, kosti samtals um 18–20 mlllj. kr. á ári, og vegna þess, að þessar lagfæringar, sem hann leggur til í þessu frv. og í frv., sem við vorum að ræða hér á undan, kosti 18–20 millj, kr. á ári, verði endurskoðun jarðræktarlaganna að bíða. Hæstv. ráðh. lýsti því hér yfir áðan, að hún yrði þar með að bíða, það gæti ekki orðið úr því, að almenn endurskoðun á jarðræktarlögunum færi fram, vegna þess að þessi atriði, sem hann hefði valið úr, væru svona kostnaðarsöm, þau kostuðu 10–20 millj. kr. á ári, og þá verði menn að sætta sig við það, að framlögin til að gera votheyshlöður, framlögin til að gera þurrheyshlöður, framlögin til að koma upp garðávaxtageymslum og áburðargeymslum, girðingum og öðrum slíkum lífsnauðsynlegum framkvæmdum fari áfram lækkandi ár frá ári, eins og verið hefur með vaxandi dýrtíð. Lengra væri ekki hægt að ganga í því að styðja landbúnaðinn. En ég vil segja hæstv. ráðh., að ég er honum algerlega ósammála um þetta. Ég er hissa á því, að hann skuli sætta sig við að flytja þennan málstað hér á Alþ., þegar þess er gætt t.d., að fjárlögin eru núna komin raunverulega upp í um 3000 millj., og þegar við athugum, að t.d. aðeins núna fyrir nokkrum dögum var samþ. 50 millj. kr. framlag beint úr ríkissjóði til togaranna og rúml. 40 millj. kr. framlag beint úr ríkissjóði til hraðfrystihúsanna, og var ákvarðað á nokkrum dögum að gera þetta, af því að það þótti nauðsynlegt. En eftir að hafa skoðað þessi mál í 2–3 ár, þá er allur sá stuðningur, sem hæstv. ráðh. hefur fram að færa landbúnaðinum til handa til þess að gera nýtt átak í framkvæmdum og auka stuðning við að stækka smærri búin, upp á 18–20 milljónir samtals. Meira sé ekki hægt að gera, þegar landbúnaðurinn á hlut að máli. Nú vil ég alls ekki eiga þátt í því að gera manni getsakir, en ég get ekki stillt mig um að benda á, að þetta er í lélegu samræmi við látlausar yfirlýsingar um, að það þurfi einmitt að gera ný átök í sambandi við landbúnaðinn til þess að stækka smærri búin. Hvernig á að stækka smærri búin? Hvaða atriði eru það, sem mestu máli skipta fyrir smærri búin, til þess að þau geti stækkað? Jú, við vitum, að það eru betri lánskjör, lægri vextir. - Hæstv. ráðh. er algerlega ófáanlegur til þess að beita sér fyrir því að bæta lánskjörin, þau hafa versnað stórkostlega. - Enn fremur meiri bein framlög til lífsnauðsynlegustu framkvæmda, að leggja meira fé fram beint úr ríkissjóði til að styðja uppbygginguna á smærri búunum. Hvaða framkvæmdir eru það, sem þarf að styðja á smærri búunum? Ræktunin, - og það verður aukinn stuðningur við hana, eins og hér hefur verið rakið, - og súgþurrkunin, það er alveg rétt. En það er ekki bara ræktunin og súgþurrkunin, sem þarf að styðja. Það er engu síður alveg lífsnauðsynlegt að auka stuðninginn við votheysgerðina, við að koma upp þurrheysgeymslunum og aðrar þær framkvæmdir, sem ég taldi hér áðan. Þetta verður allt að haldast í hendur, og sannleikurinn er sá, að jafnvel þó að farið væri eftir till, framsóknarmanna um þessi efni, sem eru í jarðræktarlagafrv., sem nú liggur fyrir þessari hv. d., þá er þar um að ræða lága fjárhæð í heild samanborið við þær fjárhæðir, sem fjallað er um svo að segja daglega hér og veittar eru í alls konar skyni. Og ég verð að draga mjög í efa vilja þeirra manna til að gera ný átök í þessum efnum, sem láta sér það blæða í augum, hvort það er 10–20 millj. kr. meira eða minna á ári, sem lagt er fram í þágu landbúnaðarins, ef það gæti orðið til þess að hjálpa til að leysa þann vanda, sem nú liggur fyrir. Og ég vil leyfa mér líka að segja, að þeir menn hafa ekki neinn brennandi áhuga á því að stækka smáu búin, sem horfa á það aðgerðarlaust ár eftir ár, að jarðræktarframlagið fari lækkandi til sumra þýðingarmestu framkvæmdanna, sem þarf að sinna, til þess að smærri búin geti stækkað. Ég vil þess vegna mjög eindregið óska eftir því, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, geri úr þessu máli raunverulega endurskoðun á jarðræktarlögunum og taki a.m.k. upp þau helztu atriði, sem eru í jarðræktarlagafrv. framsóknarmanna og ég hef hér gert grein fyrir í sambandi við þetta mál. Það hefur verið almennt rætt um landbúnaðarmálin, og ég skal ekki fara út í almennar umr. um þau, en að lokum vil ég aðeins segja þetta um stefnu okkar framsóknarmanna í þeim málum: Við viljum láta laga verðlagsmálin, en okkur er algerlega ljóst, að það er margt fleira, sem þarf að gera og þá fyrst og fremst til þess að styðja þá til að koma undir sig fótum, sem hafa ekki enn þá nægilega stór bú, og til þess að ýta undir frumbýlinga, að þeir geti raunverulega tekið við búskap. Við höfum flutt hér æðimörg mál á Alþ., og ég ætla að leyfa mér að lokum að telja upp nokkur þeirra. Það er jarðræktarlagafrv., sem við höfum flutt og ég hef lýst. Frv. okkar um að breyta stofnlánadeildarlögunum og lækka vextina verulega. Enn fremur frv. um að koma á fót bústofnslánasjóði, sem láni hagfelld lán til vélakaupa og bústofnsaukningar. Enn fremur till. um að auka fjármagn veðdeildarinnar, sérstaklega til þess að hún geti sinnt í mun ríkara mæli en nú á sér stað lánveitingum í sambandi við eignaskipti á jörðum. Enn fremur eigum við hér till. í hv. Alþ. um aukningu á afurðalánum landbúnaðarins, sem við teljum lífsnauðsyn að verði sinnt, og till. um, að athugað sé um tryggingar í þágu landbúnaðarins til þess að hjálpa til að mæta áföllum, sem verða í sambandi við búskapinn. En slíkar tryggingar eru ekki lögleiddar enn sem komið er vegna bændanna, enda þótt segja megi, að hliðstæðar tryggingar séu komnar fyrir allar aðrar stéttir. Við munum líka beita okkur fyrir því að koma á löggjöf um samvinnubú með tilliti til þess, að augljóst er, að vandamál einyrkjabúskapar verður að reyna að leysa í vaxandi mæli á næstunni með aukinni samvinnu bændanna. Fleiri mál mætti telja, en ég vil minna á þessi, og við leggjum mjög mikla áherzlu á, að jarðræktarframlagið sjálft verði aukið á þann hátt, sem við höfum lagt til í okkar frv., og við teljum það fjarstæðu, að ríkinu sé ofvaxið að standa undir slíkum framlögum.



Herra forseti. Það hafa nú orðið allmiklar umr. um landbúnaðarmálin undanfarna daga hér á Alþingi. Ég hef ekki tekið neinn þátt í þeim umr. og ætla mér ekki að eyða hér löngum tíma, en mig langar þó aðeins að drepa á örfá atriði í sambandi við þetta frv., sem nú er hér til umr. Ég veit, að fátt hefur verið meira brennandi spursmál í hugum bænda hér á landi núna undanfarin ár heldur en það, hvenær lagt yrði fram nýtt jarðræktarlagafrv. á Alþ. Ég veit, að bændur hafa um fátt spurt mig meira en það, hvað ég héldi um það, hvenær slíkt frv. kæmi fram og hvaða breytingar það mundi gera á þeirra högum. Sannleikurinn er sá, að það veltur mjög á því um farsæld bændastéttarinnar, hvernig hið opinbera, ríkisvaldið, býr að starfi bænda og hvort það styður þeirra starf rausnarlega ellegar ekki. Nú hefur þetta jarðræktarlagafrv. séð dagsins ljós. Og ég verð að segja, að þegar ég sá þetta frv., fann ég til vorkunnsemi með hæstv. landbrh., og er ég þó ekki vanur að vera mjög miskunnsamur við hann, - vorkunnsemi vegna þess, að ég er viss um, að hann hefur viljað gera miklu meira og betur en honum hefur tekizt í sambandi við þetta frv. Ég er viss um, að hann er vel minnugur þess, að það eru ekki mjög mörg ár síðan, að þegar bóndi byggði sér votheysgryfju, safnfor eða áburðarkjallara, þá borgaði jarðræktarstyrkurinn efnið í slíkar framkvæmdir. Það eru fá ár síðan þetta var þannig. Nú er jarðræktarstyrkurinn, sem bændur fá út á slíkar framkvæmdir, svo að segja einskis virði, hann er orðinn svo lítill. Og þetta á að standa óbreytt skv. þessu frv. Ég bjóst við, að þarna yrði gerð veruleg hækkun, og hefði ekki veitt af, því að þær eru mjög nauðsynlegar, þessar framkvæmdir, fyrir búnaðinn í landinu, og þess vegna hefði verið þýðingarmikið að hækka nú framlög til þessara framkvæmda í staðinn fyrir að þau standa í stað. Ég vil þá enn fremur minnast á jarðræktarframlagið til þeirra, sem komnir eru með yfir 25 ha. tún. Ég hygg, að margir bændur, sem hafa yfir 25-35-40 ha. tún, geri ekki betur en komast sæmilega af og sumir kannske ekki það. Þeim hefði sannarlega ekki veitt af því, að það hefði eitthvað verið betur gert við þá í sambandi við ræktunina heldur en þarna er ætlazt til. Það eru 1223 kr., styrkurinn á ha., eins og það er núna og eins og það á að vera, þegar komið er yfir þetta mark. Af sérfræðingum er talið, að það þurfi 40 kg af grasfræi í ha., og kg af grasfræinu kostar um 50–60 kr. Þá sjáið þið það, að þetta er ekki nema fyrir kannske rúmlega helmingnum af því grasfræi, sem maðurinn þarf að sá í ha. Má segja, þegar trúnaðarmenn búnaðarsambandanna fóru og tóku út jarðabætur bændanna á s.l. sumri, þá sögðust þeir eiga aldrei þessu vant að taka út það land, sem brotið hefði verið í vor, þótt í það hefði verið sáð einærum jurtum, höfrum eða grænfóðri, því að þetta væru fyrirmæli, að mér skildist, frá ríkisstj. eða landbrh., því að jarðræktarlögunum mundi verða breytt í það horf, að nú væri tekið upp á því að borga jarðræktarframlag á þessar framkvæmdir strax, sem hefur ekki verið gert að undanförnu, ekki fyrr en hefur verið búið að loka flögunum með grasfræsáningu. En ég sé ekki í þessu frv., að það sé gert ráð fyrir því, að þetta verði framkvæmt, eins og gert var ráð fyrir og eins og þessir úttektarmenn framkvæma þetta í haust um mælingarnar, sem hefði þó verið mjög eðlilegt, því að það er áreiðanlega þýðingarmikið, að bændur rækti þessar jurtir, kál og hafra og annað grænfóður, til beitar fyrir búpening á haustin og fram eftir vetri. Það er eins konar heyöflun fyrir búpeninginn og engu þýðingarminna en að rækta gras og afla heyja. En mér skilst, það kann að vera misskilningur úr mér og landbrh. leiðréttir það þá, ef þetta er misskilningur úr mér, að frv. geri ekki ráð fyrir þessu. Mig langaði að minnast á, að það eru tvö atriði í þessu frv., þar sem um hækkun er að ræða, og ég skal viðurkenna það, að viðvíkjandi plógræsunum er þarna um nýmæli að ræða, sem er mjög gott og ég tek undir á allan hátt, og í öðru lagi er þarna um verulega hækkun að ræða til súgþurrkunarkerfa í þurrheyshlöðum. En þó verð ég að segja það, að ég gerði ráð fyrir, að þarna mundi verða betur gert en fram kemur. Ég hygg, að bónda, sem hefur 20–25 ha. ræktun, veiti ekki af að hafa heyhlöðu, sem telur 800–1000 hesta af heyi, og sú hlaða hlýtur að verða að vera 120–130 fermetrar að flatarmáli. Ég hygg, að í slíka hlöðu kosti núna ekki minna en 60–70 þús. kr. að setja upp súgþurrkunarkerfi ásamt blásara og mótor, það kosti 60–70 þús. kr. Nú má vera, að það sé hægt að fá eitthvert lán út á þetta í Búnaðarbankanum til fárra ára, en framlagið, - ég var að reyna að reikna það út áðan, ég skal játa, að ég er ekki fljótur reikningsmaður, - en mér skilst, að framlagið á slíkt súgþurrkunarkerfi, þar sem fasttengdur blásari er, verði ekki nema rúmlega 13 þús. kr. og á kerfi án fasttengds blásara verði þetta eitthvað tæpar 9 þús. kr. Mér finnst þetta ekki vera rausnarlegt framlag. Úr því að farið var nú að hreyfa þetta, sem nauðsynlegt var, hefði þurft að gera betur, því að sannleikurinn er sá, að það eru þeir bændurnir, sem verst eru settir efnahagslega, sem enn eiga eftir að koma þessum tækjum upp hjá sér, og það hefði sannarlega ekki veitt af því að styðja þá nú með ráðum og dáð til að koma þessu upp. Ég er sannfærður um, að það er hægt með rösklegu átaki hins opinbera að hjálpa bændum til að koma upp þessari tækni á fáum árum. Við framsóknarmenn höfum flutt hér þing eftir þing þáltill. um stuðning hins opinbera við þessar framkvæmdir, en sú till. hefur ekki fundið neina náð fyrir augum stjórnarinnar. En þetta er eitt þýðingarmesta atriðið í sambandi við framleiðni í landbúnaðinum. Það er, að bændur geti verkað þau hey eða það gras, sem sprettur af ræktuninni. Það er gífurlega mikill kostnaður við að rækta jörðina, og það er hörmulegt til þess að vita, að þegar þekking og tækni eru fyrir hendi til að bjarga verðmætunum, þá skuli ekki verða gengið í það rösklega af hálfu hins opinbera að hjálpa til við það, heldur láta árlega grotna niður svo og svo mikið vegna óþurrka af heyjum af hinu nýræktaða landi. Við getum áreiðanlega gert þetta, ef samstaða væri um það. Um votheysgerð er það að segja, að frá mínu sjónarmiði er hún alveg jafnþýðingarmikil og súgþurrkun, og hvort tveggja þarf að fara saman. Ég hygg, að votheysturn, sem tekur 8 kýrfóður, kosti núna uppkominn um 60–70 þús. kr., en auk þess þarf að kaupa tæki til þess að koma grasinu í turninn. Þegar hann er orðinn 8–10 m hár, þarf blásara og allkraftmikið afl til að knýja blásarann. Kostar mikið fé að kaupa þetta, svo að ég hygg, að það sé ekki hægt að koma upp votheysgeymslu fyrir 8 kýrfóður fyrir minna en nokkuð á annað hundrað þús. kr. Og ég verð að segja það, að mér bregður í brún, að það skuli ekki hafa verið gert neitt til að bæta úr hvað þetta snertir. Framlagið til votheysgeymslnanna á að vera eins og það hefur verið undanfarið, síðan löngu fyrir gengisfellinguna miklu, 5.50 kr. á rúmmetra, sem er að vísu margfaldað með vísitölu 611, en allir sjá, að þetta er ekki nema smáupphæð og þetta getur ekki gengið að mínu áliti. Það verður að koma lagfæring á þessu. Ég vildi fara fram á það við hæstv. landbrh., að hann gerði nú sitt ýtrasta til þess, meðan málið er hér í þinginu, að leiðréttingar fengjust á þessu, og ég vil taka það fram, að við framsóknarmenn munum bera fram brtt. um þetta atriði og ýmis önnur í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Þeir hv. framsóknarmenn, sem hér hafa talað um þetta frv., hafa talað í þeim tón eins og með þeim till., sem í þessu frv. felast, væri verið með einhverjar lokatill. í stuðningi við ræktunarmálin. Eins og ég tók fram áðan, taldi ég og fleiri eðlilegt að fá lögfest á þessu þingi þann stuðning við ræktunarmálin og uppbyggingu sveitanna, sem mest væri aðkallandi, og ég hef gert mér ljóst, að það er ekki frekar hægt á þessu þingi en undanfarin ár að fá allt, sem æskilegt mætti telja. Og hv. framsóknarmenn mundu tæplega telja upp svo mörg mál sem þeir hafa flutt og hafa jafnvel í hyggju að flytja til aukins stuðnings við atvinnuvegina, ef þeir, á meðan þeir voru í stjórn og sennilega með góðum vilja á stuðningi við uppbygginguna, hefðu getað komið öllu fram, sem þeir vildu. Og hvernig stendur á því, að svo mikið er af smájörðum og smábýlum í landinu og þá kannske ekki sízt í kjördæmi hv. 1. þm. Austf.? Hann hefur verið þm. í þessu kjördæmi í 30 ár og ég skrifaði niður setningu hér áðan, sem hann viðhafði, þegar hann sagði: „Það dugir ekki að horfa aðgerðalaus ár eftir ár, án þess að gera raunhæfar ráðstafanir til að stækka smábúin og auka ræktunina, þar sem hún er minnst.“ í 30 ár virðist svo vera sem þessi hv. þm. hafi aðgerðalaus horft á smábúin á Austurlandi án þess að gera raunhæfar ráðstafanir til, að þau yrðu stækkuð. Og það er ekki lengra en 6 ár síðan, 1957, að þessi hv. þm. neitaði að greiða styrk, aukastyrk til túna, sem væru yfir 10 ha. Og ég spyr: Var það vegna þess, að þessi hv. þm. taldi þá svo nauðsynlegt að útrýma smábúskapnum og auka ræktunina? Ef þessi hv. þm. hefði verið stórtækari þá, mætti svo vera, að það væri minna um smábú og meira um bjargálna bændur. Það er ekki hægt að komast hjá að minna á þetta, þegar hv. þm., sem hafa setið 30 ár á þingi og lengi setið í ríkisstj., tala nú eins og það sé hægt að gera allt og fá lögfest á einu þingi allt, sem við teljum að vanti og til úrbóta kunni að verða. Og það er áreiðanlegt, að ef þessi hv. þm., 1. þm. Austf., ætti að sjá um ríkiskassann í dag, þá talaði hann ekki um 20 millj. kr. hækkun á fjárl. til ræktunarmála á einu ári eins og eitthvert smáræði. Og hv. 2. þm. Sunnl. hefði ekki talið það smáræði, á meðan hann studdi ríkisstj., ef jarðræktarstyrkurinn væri aukinn í svo ríkum mæli sem gert er ráð fyrir með þessum tveimur frv., á hverju ári. Ég er dálítið undrandi yfir því, þegar svo þingvanir menn tala í þessum hræsnis- og einfeldnistón um mál, sem við allir þekkjum vel til og erum innst inni sammála um að beri að fylgja fram til sigurs eftir þeim leiðum, sem færar mega teljast. Hv. 2. þm. Sunnl. talar um, að bændur hafi spurt um jarðræktarlagafrv. og vonazt eftir að fá það. Ég kannast við það líka. En ég veit, að bændastéttin, ef hún hefði verið spurð um það, hvort hún vildi jarðræktarlagafrv., sem búnaðarþingsnefndin samdi og stjórnskipaða n. endurskoðaði, heldur en þessi tvö frv., sem við nú erum að flytja, þá er ég viss um, að stór meiri hl. bændanna hefði sagt: Við viljum heldur þetta. - Og það tjáir ekki að tala um, að það sé eitthvað lítið, sem hér er á borð borið, þegar það er 4–5 millj. meira á ári en það, sem framsóknarmenn í mþn. lögðu til að yrði lögfest. Hvaða þýðingu hefur það að ræða í þessum dúr, sem þessir hv. tveir þm. hafa gert hér í dag, ræða þannig um þessi mál eins og þeir, sem á hlusta, séu þessu alls ókunnugir og það sé fyrst nú verið að lögfesta einhverjar hækkanir til framkvæmda eða ræða till., sem áður hafi ekki komið fram í þessu efni. Ég er alveg sannfærður um, að framsóknarmennirnir, sem unnu að undirbúningi jarðræktarlagafrv., hafa ekki viljað hugsa neitt smátt í styrkveitingum til ræktunarmála. En till. þeirra bara miða skemmra en þær till., sem við nú erum að ræða um og þessir 2 þm. eru að reyna að gera lítið úr. Það hefði verið miklu sæmra fyrir þessa hv. 2 framsóknarþm. að viðurkenna það, að með þessum tveimur frv. væri stigið stórt og mikilvægt spor til framfara í ræktunarmálum landsins, en að með þessu væri þó ekki um neitt lokatakmark að ræða, heldur það að fikra sig áfram á þessari braut, eftir því sem unnt væri. Það er í rauninni ekki þörf á að ræða um það, sem þessir tveir hv. þm. drápu hér á, frekar en gert hefur verið. Hv. 2. þm. Sunnl. var að tala um, að þeir, sem eru komnir yfir 25 ha. markið, hafi orðið fyrir vonbrigðum. Það má segja það, þeir fá ekki hækkun á sínum jarðræktarstyrk. En eitt er þó víst , að þeir hafa meiri möguleika til að stækka túnin af sjálfsdáðum með þessum lága styrk heldur en hinir, sem skemmra eru komnir, og ég vil því vænta þess, að síðar meir verði hægt að hækka jarðræktarstyrkinn einnig til þeirra, sem eru komnir yfir 25 ha., því að 25 ha. ræktun á hverju býli getur vitanlega ekki verið neitt lokatakmark. Annað var það, sem hv. 2. þm. Sunnl. var að tala um, að það hafi verið mæld og tekin út flög, sem sáð hafði verið í einærum jurtum, káli og öðru slíku, eftir fyrirmælum mínum, að mér skildist. Þetta er alger misskilningur. En ég minnist þess, að á s.l. vori ræddi búnaðarmálastjóri þetta við mig og taldi eðlilegt, að þetta yrði mælt ásamt öðrum jarðabótum á bæjunum, ef til þess kæmi, að væri unnt að veita styrk á þetta, sem aldrei hefur verið gert. Og úr því að ráðunautur var kominn á staðinn hvort sem var, þá hefur ekki farið mikil vinna í það að slá máli á þessi flög. En það er rétt, sem hv. þm, sagði, að skv. þessu frv. er ekki gert ráð fyrir að veita styrk á þetta frekar en áður hefur verið. Það hefur aldrei verið gert, en mætti segja, að hefði nokkra þýðingu, ef það nýmæli væri tekið upp. Við hv. 2. þm. Sunnl. ætla ég nú ekki að þrátta um gagnsemi votheysins. Við þekkjum það ósköp vel báðir, sveitamenn. En við ættum að geta verið sammála um, að það eru takmörk fyrir því, hve mikið má nota af votheyi, en það eru í rauninni engin takmörk fyrir því, hve mikið má nota af grænu og vel þurrkuðu, hraðþurrkuðu heyi. Þá er engin þörf fyrir vothey, ef það er til nóg af grænu, vel þurrkuðu heyi. Þess vegna er súgþurrkunin vitanlega miklu nauðsynlegri. Og ef bændur gætu almennt komið súgþurrkun upp hjá sér og varið sig þannig gegn votviðri og hrakningum, þá er ekki þörf fyrir votheysgryfjur. Hitt er svo annað mál, að styrkurinn á votheysgryfjur mætti gjarnan hækka og vera hærri en nú er. Hv. 2. þm. Sunnl. taldi, að styrkurinn til súgþurrkunarinnar væri ekki hár þrátt fyrir þá hækkun, sem hér er lagt til. En ég vil bara veita þær upplýsingar, að hér er verið með sömu tölurnar og búnaðarþingsnefndin lagði til, að þessi styrkur væri hækkaður um, og það þótti ríflegt þá, það sem lagt var til skv. því frv. Og úr því að það þótti vel að verið með þeim till., þá hlýtur það einnig að vera, þó að þær séu teknar upp í þetta frv. Ég er dálítið hissa á hv. 2. þm. Sunnl. að vera að gera lítið úr því, og ég vefengi það, að kostnaðurinn við súgþurrkun sé svo mikil eins og hann gerir ráð fyrir, 50–60 þús. í hlöðu, sem er svo og svo stór, eins og hann nefndi, það vefengi ég alveg, það er ekki svo dýrt sem betur fer. Og það er einnig rangt, að þetta hafi hækkað síðan mþn. búnaðarþings skilaði af sér á árinu 1962, Timbur hefur ekki hækkað síðan, sem er notað í súgþurrkunarkerfi, blásarinn hefur ekki hækkað síðan, vegna þess að nú er gert ráð fyrir að lækka tollinn á blásurum, þannig að hann verður ódýrari. Súgþurrkunarkerfið með þar til gerðum blásara verður þess vegna ódýrara nú en það var á því ári, sem mþn. skilaði af sér. Og ég vænti þess, að þegar hv. þm. gerir sér grein fyrir þessu, fallist hann á það, að till. um súgþurrkun séu jafngóðar, þó að þær séu komnar í þetta frv., eins og þær voru að hans áliti, meðan þær voru í frv. mþn. búnaðarþings. Um það, þegar hv. 1. þm. Austf. var að halda því fram hér áðan, að 18–20 millj., sem þessi frv. tvö gæfu á ári, væru hreinn hégómi, þá er ég viss um, að menn hafa rennt huganum til þeirra ára, þegar þessi sami hv. þm. var fjmrh. Og alltaf munu menn staðnæmast við árið 1957, þegar þessi hv. þm. neitaði að veita aukinn styrk til stærri túna en sem höfðu 10 ha., neitaði því að stækka túnin, t.d. á Austurlandi, og fjölga þeim, sem gætu orðið bjargálna, en segir nú, þegar gert er ráð fyrir að veita aukastyrk til 25 ha. og auka framlag ríkissjóðs kannske um 18–20 millj. á ári í þessu skyni, að þá sé það hreinn hégómi. Ég held nú, að þegar menn hlusta á slíkar orðræður, geti menn verið sammála um, að það sé ekki ástæða til að taka slíkt alvarlega. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira að svo stöddu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka hér upp neinar almennar umr. um það frv. til breytinga á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl., sem hér liggur fyrir, enda er þegar búið að ræða þetta mál á tveim fundum og hefur komið fram flest af því, sem ég mundi hafa viljað taka fram um málið almennt. Ég vil mega vænta þess, að þetta mál fái gaumgæfilega athugun í hv. landbn. og að henni takist að gera þær breytingar á frv., sem nauðsynlegar mega teljast með tilliti til þess, hvernig nú er ástatt fyrir íslenzkum landbúnaði. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú, að í umr. á fimmtudaginn var, að ég ætla, veittist hæstv. landbrh. að fjarstöddum manni, sem ekki hefur aðstöðu til að skýra mál sitt á þessum vettvangi. Þessi maður er Hermóður Guðmundsson bóndi í Árnesi í Aðaldal í Suður-Þingeyjarsýslu, formaður Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga. En Hermóður Guðmundsson hefur, eins og kunnugt er, ritað töluvert í blöð um vandamál landbúnaðarins á seinni tíð og tekið þátt í fundarstörfum ýmsum varðandi þau mál. Hæstv. landbrh. sagði, að Hermóður Guðmundsson hefði í viðtali við Tímann sagt, að afurðir landbúnaðarins hefðu í verðlagsgrundvelli hækkað um 34%, ca. 34%, ég man ekki, hvort orðalagið ráðh. notaði, og að þetta væri rangt. Sjálfur nefndi hann aðrar tölur, sem hann taldi réttar, og vildi þar með leiðrétta það, sem hefði verið ranghermt hjá Hermóði Guðmundssyni í nefndu viðtali. Það var ekki nóg með það, að þessi ummæli féllu hér á Alþingi af vörum ráðh., heldur sá útvarpið, ríkisútvarpið, ástæðu til þess í sínum fréttaflutningi af umr. hér á Alþingi að geta sérstaklega um það, að ráðh. hefði leiðrétt þessar röngu tölur Hermóðs Guðmundssonar, eftir því sem mér er tjáð, að þingfréttamaður ríkisútvarpsins hafi skýrt frá þessu, þannig að það virðist hafa átt að ná eyrum þjóðarinnar rækilega, að þessi maður hefði þarna farið með rangar tölur. Nú veit ég ekki, hvaða efnislega þýðingu það hefur að vera að gera á þennan hátt aths. við þessar tölur, nema ef það væri til þess að vekja ótrú á þeim rökum, sem forsvarsmenn bændastéttarinnar hafa haft í frammi í afurðasölumálum sínum, og það út af fyrir sig tel ég nokkuð alvarlegt mál. Ég mundi eftir því, þegar þessi umræða fór fram, að Hermóður Guðmundsson hefði átt viðtal við Tímann, en hins vegar var það mér úr minni liðið, hvað hann hafði sagt um þetta atriði í viðtalinu. Ég fór þess vegna, eftir að fundinum var lokið, að leita uppi þetta viðtal og kynna mér efni þess. Það viðtal, sem hæstv. ráðh. hlýtur að eiga við, er viðtal, sem birtist í Tímanum 10. des. s.l., 1963. Og ég vil nú leyfa mér að rifja það hér upp, sem fram hefur komið í þessu viðtali varðandi þetta efni. Það er Tíminn 10. des. 1963, viðtal við Hermóð Guðmundsson. Blaðið spyr m.a.: „Hvað viltu segja um samband stofnkostnaðar og afurðaverðs?“ Og Hermóður Guðmundsson svarar, með leyfi hæstv. forseta: „Það er sannfæring okkar bænda, að það sé ekki sama fyrir framleiðslukostnaðinn hjá okkur, hvort stofnkostnaður vísitölubúsins sé t.d. ekki nema um 640 þús. kr., eins og hann var 1958 fyrir viðreisn, eða ca. 1100 þús. kr. á s.l. ári. Þessi ca. 70% hækkun stofnkostnaðarins hefur t.d. í för með sér um 24–25 þús. kr. útgjaldaaukningu fyrir bóndann á s.l. ári umfram það, sem áætlun verðgrundvallarins gerði ráð fyrir haustið 1962. Þessi eini liður jafngildir allt að 26%, beinni skerðingu hjá bóndanum verðlagsárið 1962–1963. Sé rekstrarkostnaðurinn athugaður á þessu tímabili, hefur hann einnig hækkað um svipaða hundraðstölu, þótt landbúnaðarvörur hafi ekki hækkað nema um ca. 34%.“ Nú segir hæstv. landbrh., að hér sé um ranga tölu að ræða, landbúnaðarvörurnar í verðlagsgrundvelli hafi hækkað um miklu meira en 34%. Og svo kemur hann með nýjar tölur, sem ég man nú ekki nákvæmlega, en þær voru allmiklu hærri: En ég fæ ekki betur séð en sá samanburður, sem Hermóður Guðmundsson hefur gert, sé réttur og sá samanburður, sem hæstv. ráðh. hefur gert, sé rangur. Og það liggur í því, að Hermóður Guðmundsson er ekki að bera saman tölur ársins 1958 og 1963, ekki haustverðið 1958 og 1963, heldur 1958 og 1962. Hann segir það beinlínis á tveim stöðum í því, sem ég las nú upp, að hann sé að tala um verðlagsárið 1962–1963, og það hlýtur hæstv. ráðh. að gera sér ljóst, að þær tölur, sem gilda fyrir verðlagsárið 1962–1963, eru tölurnar í þeim verðlagsgrundvelli, sem ákveðinn var haustið 1962, en ekki þær, sem ákveðnar voru s.l. haust. Þær gilda aftur á móti fyrir verðlagsárið 1963–1964. Hér sýnist mér því, að hæstv. ráðh. hafi orðið á í messunni. En til þess að menn geti gert sér grein fyrir því, hvort þær tölur, sem Hermóður Guðmundsson nefndi í viðtalinu, þ.e.a.s. hækkun um ca. 34% frá 1958–1962, því að það er það, sem hann á við og greinilega fram tekið, þá vil ég hér með leyfa mér að lesa upp tölurnar, sambærilegar tölur frá þessum tveimur árum um verðlagningu landbúnaðarafurða í verðlagsgrundvelli. Og svo getum við sjálfir reiknað út, hvort 34% sé þar fjarri lagi. Í verðlagsgrundvelli, sem ákveðinn er 1958 um haustið, er mjólkurverðið 3.92 kr. á lítra, en í verðlagsgrundvelli, sem ákveðinn var haustið 1962, er mjólkurverðið 5.27½ kr. Ég ætla, að þessi hækkun sé milli 34 og 35%. Hæstv. ráðh. bar nú ekki saman kg af kjöti, enda er það vorkunnarmál, heldur bar hann saman dilkinn 1958 og 1962, og það dæmi er ekki alveg eins einfalt. Menn þurfa að gefa sér ákveðnar forsendur um það, hvers konar dilk um er að ræða, og væri e.t.v. eðlilegast að reikna fremur afurðir eftir einlembda á t.d. En ef borið er saman verð á þessum tveimur verðlagsgrundvallarárum, 1955 og 1962, á kjöti, gærum, slátri og mör, sem eru þrjár aðalafurðir af dilkum, þá verður samanburðurinn svona: 1958 er eitt kg af kjöti í verðgrundvellinum kr. 22.20, en 1962 28 kr. 1958 er eitt kg af gærum reiknað á 8.35 kr. og 1962 á 29.40 kr. Og 1958 er slátur og mör verðlagt á 30 kr. og 1962 á 33.60 kr. Það kemur fram, að þarna hefur að einu leyti orðið allmikil breyting á. Verðið á gærum var reiknað mun hærra 1962 en 1958. Þess vegna er það rétt í sjálfu sér, eins og hæstv. ráðh. gerði, að búa sér til dæmi um dilk, og ég ætla, að ef það er gert með þessum tölum, muni hækkunin frá 1958–1962 vera mjög nærri 34%. En menn geta reiknað út sjálfir eftir þessum tölum. Nú vildi ég mega vænta þess, þar sem hér hefur verið um misgáning að ræða og sjálfsagt ekki með vilja, að hæstv. ráðh. leiðrétti á einhvern hátt þau ummæli, sem hann hefur haft um Hermóð Guðmundsson í þessu sambandi og þær upplýsingar, sem hann gaf Tímanum.



Herra forseti. Það er algerlega rangt, að ég hafi veitzt að einhverjum manni sérstaklega fjarverandi hér á föstudaginn var, þegar rætt var um frv. til l. um stofnlánadeild landbúnaðarins. Hv. ræðumaður minntist á Hermóð á Sandi og segir, að ég hafi veitzt að honum. Ég gerði ekki annað en vitna í tölur, sem dagblaðið Tíminn hafði eftir honum og hv. ræðumaður staðfesti hér áðan, þar sem í viðtali 10. des. er sagt, að landbúnaðarvörurnar hafi hækkað um 34%. Þetta er 10. des. En svo er sagt annars staðar í greininni frá samanburði á 1958 og 1962, og er það dálítið undarlegt, þegar rætt er um verðlagningu landbúnaðarvara 10. des. 1963 og verðlagningin frá haustinu 1963 liggur fyrir, að nota þá til samanburðar árið 1962. Og ég vil minna á það, að hv. framsóknarmenn hafa í ræðu og riti, síðan þetta viðtal átti sér stað, vitnað í þessa prósenthækkun og lagt út af henni í samanburðinum á kjörum bændastéttarinnar nú og 1958. Nú er hægt að gera hv. síðasta ræðumanni það til geðs að segja, að í þessu viðtali hafi aðeins verið átt við árið 1962. Það hafi að vísu verið gert til þess að gera dæmið verra í áliti almennings gagnvart bændum, en hv. ræðumaður sagði hér áðan, að það væri rétt, að það hafi hækkað um 34%, ef það væri miðað við árið 1962. En það er bara ekki heldur rétt og dugir ekki hér að vera að tala aðeins um kjöt, þegar talað er um hækkun á sauðfjárafurðum, það verður að tala um, hvað dilkurinn hefur hækkað, því að gæruverðið og innmaturinn hefur áhrif á það, hvað kjötverðið er ákveðið. Og þegar verið er að tala um, hvað verð sauðfjárafurða hafi hækkað frá árinu 1958, verður að tala um það, hvað dilkurinn er í grundvellinum bæði þessi ár, og það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, því að það liggur fyrir og það er rétt, sem ég sagði hér á föstudaginn, að dilkurinn var í grundvellinum 1958 kr. 380.47, og hann er í gildandi grundvelli kr. 664.15. Hækkunin er 74.56%. Og auk þess hefur ullin hækkað um 85%. Og þegar tekið er þá tillit til þess, hvað sauðfjárafurðirnar hafa hækkað, lætur það nærri að vera 77%. Þetta er staðreynd, sem ekki er hægt að komast hjá og ekki er hægt að hrekja og þetta eru þær tölur, sem ber að nota í samanburði á kjörum bænda 1958 og 1963, en ekki þær tölur, sem menn telja að hafi verið í verðlaginu 1962. Þegar verið er að tala um kjör bænda árin 1958 og 1963, þá verður að tala um verðlagið, sem gilti bæði þau ár, en ekki verðlagið 1958 og 1962. Ef við tökum mjólkurafurðirnar, sjáum við, að það er fjarri lagi, að það geti verið rétt að tala um 34% 1962, þar sem afurðirnar hækkuðu til jafnaðar um 20.8% s.l. haust, en verðlag á mjólk hefur hækkað, eins og ég sagði hér á föstudaginn, um 57.91%, auk þess að 1958 vantaði bændur 7–9% á verðgrundvöllinn, en fá hann væntanlega að fullu 1963. Ég er dálítið hissa á því, að hv. 3. þm. Norðurl. e. skuli koma hér upp í pontuna í því skyni að reyna að leiðrétta það, sem ég sagði hér s.l. föstudag. Þess þurfti ekki með, vegna þess að það var rétt. Það er líka algerlega ástæðulaust að koma til þess að bera skjöld fyrir Hermóð á Sandi, vegna þess að það hefur ekkert verið að honum veitzt annað en að nefna þær tölur, sem hann hefur viðhaft í viðtali við Tímann og framsóknarmenn hafa alltaf síðan notað. Það er þess vegna, sem ég gerði þessar tölur Hermóðs að umtalsefni, um leið og ég gat þess í umr. á föstudaginn, að mér væri ráðgáta, hvernig þessar tölur væru til komnar hjá Hermóði, sem ég þekki að skýrleik og samvizkusemi. Það er ástæðulaust að segja meira um þetta. Tölurnar liggja fyrir, og þær bera sjálfar vitni um það, hvað hér er rétt. En hv. 3. þm. Norðurl. e. ætti ekki að undrast það, þótt dæmi eins og þetta sé nefnt í umr. um landbúnaðarmál, þegar annar stjórnarandstöðuflokkurinn notar tölur, sem þannig eru til komnar, fyrir öllum röksemdafærslum sínum, þegar rætt er um það, hvernig hagur bænda sé settur nú miðað við það, sem var 1958. Nú er það svo, að við, sem ræðum um landbúnaðarmál hér á hv. Alþingi, erum sammála um það, að kjör bændanna þurfi að batna frá því, sem er. Og við viljum vinna að því. Ég trúi því, að hv. 3. þm. Norðurl. e. sé mér alveg sammála um það. En það, sem okkur greinir á um, er að hv. framsóknarmenn vilja láta í það skína, að bændur hafi lifað einhverju kóngalífi, meðan framsóknarmenn fóru með þessi mál, að smábændurnir, sem nú framleiða fyrir 50–100 þús. kr., hafi eiginlega lifað við sældarkjör, áður en núv. ríkisstj. komst til valda. Það er tilgangslaust að vera að reyna að slá slíku fram. Við getum verið sammála um, að smábændurnir hafi lifað við kröpp kjör fyrr og þeir geri það enn og þess vegna sé það meginverkefnið að vinna að því, að búin megi stækka, framleiðslan aukast og tekjur þessara manna vaxa þannig, að fjölskyldan geti lifað sómasamlega af því. Og þetta frv., sem við höfum verið að ræða um hér að þessu sinni, miðar í þá átt, að búin stækka, þar sem ræktunin er enn skemmst á veg komin. Það er þetta, sem við viljum vinna að, og þess vegna er takmarkið sett samkv. þessu frv., að það beri að styrkja ræktunina ríflega þar, sem túnstærðin er ekki enn komin upp í 25 ha. Ég verð svo að segja, að umr. um þetta frv. hafa að sumu leyti verið skemmtilegar og ekki nema eðlilegt, að þær verði nokkrar um svona mál. En þá skaðar ekki, að við gerum okkur grein fyrir því, að bændurnir í landinu og þá sérstaklega þeir, sem minnstar tekjurnar hafa, lifðu ekki sældarlífi, áður en núv. ríkisstj. komst til valda, og ég er þeirrar skoðunar, að þeir hafi þurft þá og þeir þurfi nú að auka sínar tekjur. Og í sjálfu sér er ástæðulaust að metast um það, hvort þeir hafi það sem kallað er betra nú en þá, þar sem við hljótum að vera sammála um, að þeir þurfi að framleiða meira og fá betri kjör en þeir hafa búið við.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að svara þeim almennu hugleiðingum, sem hæstv. ráðh. var hér með síðast í ræðu sinni, enda hafði ég ekki gefið neitt tilefni til þeirra. Honum er velkomið að ræðast einn við um þau atriði, enda virtust þau vera fullrædd í gær. En hæstv. ráðh. var að reyna að leysa þá þraut, sem ég hygg að sé óleysanleg, bæði fyrir hann og aðra í þessu tilfelli, og það er að draga í land í þessu máli án þess að leiðrétta það, sem hann lét sér um munn fara hér á fimmtudaginn. Það er ekki von, að hæstv. ráðh. takist þetta, því að það er ekki hægt. Það getur vel verið, að sá samanburður, sem hæstv. ráðh. gerði á verðlagsgrundvallarverðinu 1958 og 1963, sé nærri lagi. Ég hef ekki athugað það mál. Það er ekki það, sem um er að ræða, heldur það, sem ég gerði hér að umtalsefni, aðeins það, hvort Hermóður Guðmundsson, sem var hér sérstaklega nefndur í umr. á fimmtudaginn, hafi farið hér með réttar tölur eða rangar, og ég leyfi mér að halda því fram, að hann hafi farið með réttar tölur og að þau rök, sem hæstv. ráðh. reyndi að færa fyrir því, að hans tölur hefðu ekki verið réttar, séu röng. Ég las ekki allt, sem eftir Hermóði var haft um þetta efni, sleppti því m.a., sem þarna er tekið fram seinna í viðtalinu, að síðan þetta gerðist, þ.e.a.s. þetta verðlagsgrundvallarverð var ákveðið, hafi verðlag á landbúnaðarvörum verið hækkað nokkuð. Þar er auðvitað átt við haustið 1963. En það, sem hæstv. ráðh. virðist ekki hafa áttað sig á í þessu máli, er, að fyrir verðlagsárið 1962–1963 gildir verðlagsgrundvöllurinn, sem ákveðinn er haustið 1962, en verðlagsgrundvöllurinn, sem ákveðinn var á s.l. hausti, gildir fyrir verðlagsárið 1963–1964. Á þessu þarf hæstv. ráðh. að átta sig, þegar við ræðum þetta mál, og sérstaklega þegar hann vill bera aðra menn þeim sökum, að þeir fari með rangar tölur. En nú segir hæstv. ráðh. í þessu sambandi, að það hljóti að hafa verið gert til þess að láta dæmið líta verr út að bera haustið 1962 saman við haustið 1958, það hljóti að hafa vakað fyrir Hermóði Guðmundssyni að láta dæmið líta verr út með því móti, þannig að það er verið að læða þarna inn nýrri grunsemd um óæskilegan málflutning af hendi þessa manns. En það er ákaflega eðlilegt, að Hermóður gerði einmitt þennan samanburð, því að hann var að bera saman stofnkostnað og rekstrarkostnað á árinu 1958 annars vegar og hins vegar á árinu 1963 eða mestum hluta þess árs, ég ætla 1962–1963. Hann er að ræða um þær framkvæmdir, sem unnar eru á því ári og þann rekstrarkostnað, sem á því ári fellur til, og þá er eðlilegt, og alveg sérstaklega með tilliti til framleiðslunnar, sem hann hefur einkum í huga, þar sem bændur fá afurðirnar greiddar eftir á, að hann nefni verð á þeim afurðum, sem áttu að ganga til þess að greiða þessar framkvæmdir og þennan rekstrarkostnað. Það er það rétta. Ef hæstv. ráðh. hefur hugsað sér, að annað væri réttara, er það misskilningur hjá honum. Ég skal hins vegar ekki fara nánar út í þetta mál. Tilgangur minn var aðeins sá að leiðrétta þarna ummæli um mann, sem getur ekki leiðrétt þau sjálfur hér á þessum vettvangi. Það, sem hæstv. ráðh. er að segja hér, er, að hann hafi verið að tala um þetta, af því að framsóknarmenn hafi vitnað svo mikið í þessa tölu, 34% hækkun, hjá Hermóði Guðmundssyni, og ég veit ekki, hvers vegna hæstv. ráðh. segir það. Það var upplýst hér í gær, að hv. formaður Framsfl. hefði aldrei vitnað í þessa tölu, ekki af því, að hún sé ekki rétt, heldur lá ekki fyrir að vitna í hana. Ég man ekki eftir, að ég hafi gert það heldur, enda var það ekki það, sem málið snerist um, heldur snerist málið um það, að hæstv. ráðh, var að bera til baka staðreyndir, sem einn af forustumönnum bændastéttarinnar hafði farið með, og það er það, sem ég hef gert hér að umræðuefni. Annars vonast ég nú eftir því, þrátt fyrir það að ráðh. tregðist við að leiðrétta þetta, eins og hann átti að gera, að þá muni hann nú eigi að síður gera það.



Herra forseti. Það er nú aðeins örlítið. - Hv. 3. þm. Norðurl. e. ætlaði að reyna að fara að telja hv. þm. trú um það, að ég vissi ekki, hvenær verðlagsárið byrjar og hvaða verð raunverulega væri í gildi þann dag, sem Tíminn talaði við þennan nefnda mann. Viðtalið var 10. des. s.l. Verðgrundvöllurinn nýi byrjaði 1. sept. Og það var þess vegna verðlagið, sem ákveðið var 1963, sem var þá í gildi og bændur fá fyrir sauðfjárafurðirnar frá s.l. hausti, - ekki það verð, sem ákveðið var haustið 1962, heldur það verð, sem ákveðið var í sept. 1963. Þess vegna er það vitanlega algerlega rangt að bera saman verðið, sem gilti 1962, þegar talað er um aðstöðu bænda í des. 1963, borið saman við það, sem var 1958. Það er verið að bera saman kjör bændanna 1958 og 10. des. 1963, þegar viðtalið fer fram, annars vegar er talað um verðlagið 1958, en hins vegar verðlagið 1962. Út úr þessu kemur skökk útkoma. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vildi helzt ekki við það kannast, að framsóknarmenn hefðu vitnað í þessar tölur og byggt á þessum forsendum ræður og ritgerðir um landbúnaðarmál. Ég hef séð í Tímanum vitnað í þetta og lagt út af þessu á þennan veg. Og það er það, sem gaf mér tilefnið. Ég hef einnig heyrt framsóknarmenn tala um þessi mál með því að byggja á þessum forsendum. Það er aðeins þess vegna, sem þetta hefur komið fram í umr. um þessi mál, og algerlega án þess að meiða þennan mann, sem fjarverandi var. Það eru þeir, sem vitnað hafa í þessar tölur og þennan samanburð, sem ekki er réttur, sem eru valdir að því, að í umr. um þessi mál hér á hv. Alþingi hefur verið vitnað í þær tölur. Og hv. 3. þm. Norðurl. e. vefengir ekki, - að þær tölur, sem ég hef lesið um hækkun landbúnaðarvara síðan 1958, séu réttar. Og með því finnst mér, að hann hafi í rauninni viðurkennt, að það, sem ég hef sagt um þessi mál, sé rétt.



Þessi aths. skal vera örstutt, herra forseti. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. haft einhverjar afsakanir fyrir því, að hann sagði það, sem hann sagði á fimmtudaginn var, að einhver hafi gert honum gramt í geði í þessu máli með því að nota tölur þær, sem hafðar voru eftir Hermóði Guðmundssyni, á þann hátt, sem ekki er hægt að nota þær. Ég þekki það ekki. Ég vil aðeins mælast til þess við hæstv. ráðh. og skal svo ekki segja fleira um þetta mál, að hann hlutist til um það, að eins og fréttastofa ríkisútvarpsins birti umsögn hans á fimmtudaginn var um, að Hermóður Guðmundsson hafi farið með rangar tölur, eins birti hún nú þær upplýsingar, sem fram hafa komið og sýna það, að Hermóður Guðmundsson fór með réttar tölur.



Herra forseti. Frv. þetta var flutt samhliða frv. til nýrra vegalaga, sem afgreidd voru fyrir jól. Hins vegar þótti ekki ástæða til að hraða þessu frv. eins mikið og vegalögunum sjálfum, en engu að síður þarf það að fá afgreiðslu. Frv. fjallar eingöngu um girðingar meðfram vegum. Í 12. gr. núverandi girðingalaga eru ákvæði um, hvaða fjarlægð skuli vera frá vegi til girðingar. Nú hefur Alþingi ákveðið í hinum nýju vegalögum, að fjarlægð girðingar frá vegi skuli tilgreind í reglugerð. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að breyta 12. gr. í samræmi við þá breytingu, sem þegar hefur verið gerð á vegalögunum. Þá er gert ráð fyrir, að niður falli 13.–16. gr. gildandi girðingalaga. Efni þessara greina hefur verið tekið upp í 77.–79. gr. vegalaganna. 13. gr. er að efni til í 76. gr. vegalaga og fjallar um það, að enginn megi gera girðingu yfir veg með hliði á veginum án leyfis vegamálastjóra o.s.frv. 14. gr. er að efni til í 77. gr. vegalaga, en þar er talað um, að ef leyft sé að gera girðingu með hliði á vegi, skuli grind í hliðinu vera 4 m breið. Þarna er sú breyting gerð í vegalögunum, að talað er um, að hlið skuli vera þannig, að það haldist opið af sjálfu sér, meðan ekið er um hliðið, en í girðingal., sem þingið væntanlega breytir með þessu frv., er talað um, að hlið skuli vera þannig, að opna megi með því að taka til hendi af hestbaki. 15. gr. girðingal. er að efni til í 78. gr., og 16. gr. er að efni til í 79. gr. Rétt er að benda hv. þm. á, að 9. gr. girðingalaganna helzt áfram óbreytt, en í henni eru ákvæði um greiðslu girðingarkostnaðar, ef vegur er lagður um tún eða ræktað land. Þar að auki eru í nýju vegalögunum almenn ákvæði um greiðslu bóta fyrir tjón, sem verður á löndum manna við vegagerð. Frv. var flutt fyrir áramót og gert ráð fyrir, að það öðlist gildi sem lög 1. jan. 1964. Er það eina breytingin, sem samgmn. leggur til, að 3. gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með þessari breytingu leggur n. einróma til, að frv. verði samþykkt.