Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hefði kosið að hæstv. viðskrh., Finnur Ingólfsson, til staðar væri til þess að taka þátt í umræðu um mjög umdeilt frv. um sölu ríkisins á 15% hlut í ríkisbönkunum, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það frá hæstv. forseta hvað líður störfum hæstv. viðskrh.

Mér voru að berast boð um það rétt í þessari andrá að hæstv. iðnrh. sé rétt ókominn.

Í trausti þess að hann komi í þingsalinn á næstu mínútum mun ég halda áfram ræðu minni. Í umræðunni um sölu ríkisins á hlut sínum í ríkisbönkunum eða 15% hlut í ríkisbönkunum hafa menn staðnæmst við vinnubrögðin. Menn hafa staðnæmst til að rifja upp svikin og óheilindin í þessu máli. Á sínum tíma, árið 1997, þegar lög voru sett um að gera Landsbankann og Búnaðarbankann að hlutafélögum var það fyrirheit gefið í greinargerð með stjfrv. að ekki yrði um að ræða sölu á eignarhlut ríkisins fyrr en í fyrsta lagi á árinu 2001. Að vísu var það sett inn í lagatextann og þess einnig getið í greinargerðinni að hæstv. viðskrh. væri heimilt að styrkja fjárhagsstöðu bankanna, eins og það var kallað, með því að auka hlutafé þeirra. Þannig komst ríkisstjórnin bakdyramegin fram hjá fyrirheiti sínu um að breyta eignaraðild að bankanum því á árinu 1998 var hlutafé bankanna aukið um 15%. Sú ákvörðun að selja núna 15% hlut í bönkunum er hins vegar bein svik á þeim fyrirheitum sem gefin voru með lagafrv. 1997. Þar var þess sérstaklega getið að ekki yrði um sölu að ræða í fjögur ár frá 1. jan. árið 1998 en þetta er sagan, þetta er fortíðin. Hvers vegna skyldum við rifja söguna upp? Við eigum að gera það að því marki sem það skiptir máli fyrir framtíðina. Á hvern hátt getur það skipt máli fyrir framtíðina að rifja þessa fortíð upp? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir aftur og ítrekað þegar stofnanir og fyrirtæki í eigu hins opinbera hafa verið gerð að hlutafélögum að ekki yrði um sölu að ræða. Aftur og ítrekað hefur þetta verið gert. Það var gert varðandi Póst og síma á sínum tíma. Að vísu er rétt að þá sagði fyrrv. hæstv. samgrh. að ekki yrði um að ræða sölu í sinni tíð sem ráðherra og það má til sanns vegar færa að við það hafi verið staðið. Hitt er annað mál að ekki voru liðnir margir mánuðir frá því að Pósti og síma var breytt í hlutafélag að farið var að ræða sölu og í gang var sett vinna til að stuðla að því. Núna hafa ráðherrar í ríkisstjórninni lýst áhuga sínum á því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Ráðherrar hafa lýst áhuga sínum á því að gera ríkisstjórnina að hlutafélagi.  Af þessum sökum, herra forseti, er mikilvægt að rifja upp fortíðina. Fyrirheit sem gefin voru fyrir fáeinum missirum hafa nú verið svikið með þessu lagafrv. Ríkisstjórnin er að ganga á bak orða sinna með þessum lögum núna. Hún hét því á sínum tíma að selja ekki hlut sinn í bönkunum í fjögur ár frá 1. janúar 1998 að telja. Þessu var lofað. Þetta er núna svikið. Það er verið að svíkja þetta. Það eru ekki liðin fjögur ár frá 1. janúar 1998. Við erum enn á árinu 1999. En hvað vitum við um framtíðina? Það er um hana sem fólk fýsir að fræðast.

Við vitum ekkert um hana.

Við vitum ekkert um hana, segir hæstv. viðskrh. Ég held að þetta sé ekki rétt. Ég held að hann fari með rangt mál. Ég held að hann sé að blekkja þjóðina. Ég held að það sé nefnilega búið að ganga frá ýmsu á bak við tjöldin. Það er hægt að ráða það af þeim yfirlýsingum sem verið er að gefa. Hæstv. viðskrh. lýsti því yfir í Morgunblaðinu á sunnudag að hann ætlaði að hlusta á raddir markaðarins. Við höfum verið að heyra þær raddir. Í leiðara sem birtist í Degi í dag er fjallað um þetta. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kolkrabbinn sýndi alveg óvænt sitt rétta gráðuga andlit á dögunum þegar umræða hófst enn á ný um hugsanlegan samruna bankanna. Í innsta kjarna kolkrabbans hefur lengst af lifað draumurinn um að láta Íslandsbanka kokgleypa annan hvorn stóru viðskiptabanka þjóðarinnar. Þessa stundina beinist áhuginn einkum að Landsbankanum. Af því tilefni lýsti einn þeirra sem mestu ræður á bak við tjöldin hjá Íslandsbanka að Íslandsbanki hlyti að ráða ferðinni í sameinuðum banka, það er yfirtæki Landsbankann. Þar með væri draumur kolkrabbans orðinn að ömurlegum veruleika. Margir óttast að allt stefni í að sá firnasterki valdahringur auðugra sjálfstæðismanna sem almennt gengur undir nafninu kolkrabbinn muni á næstu árum og áratugum leggja undir sig helstu eigur þjóðarinnar. Þessi valdablokk stýrir ekki aðeins ýmsum stærstu fyrirtækjum landsins heldur er í óðaönn að sanka að sér fiskveiðikvóta þjóðarinnar. Valdablokkin vinnur einnig að því öllum árum að komast yfir gróðavænleg fyrirtæki ríkisins á borð við viðskiptabankana og Landssímann. Því miður bendir ekkert til þess að önnur stjórnmálaöfl í landinu hafi burði til að hamla gegn þessum stórfelldu eignatilfærslum.`` --- Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Engin sannfærandi rök hafa verið færð fyrir skynsemi þess að búa til einn risabanka sem réði yfir tveimur þriðju hlutum markaðarins. Sá óskapnaður yrði að minnsta kosti ekki til hagsbóta fyrir almenning. Þegar slíkt vald safnast á eina hendi eru neytendur látnir borga brúsann eins og dæmin sanna. Þar að auki er ekki sjálfgefið að sameining stórfyrirtækja bæti rekstur, afkomu eða þjónustu. Þannig lýsti erlendur sérfræðingur, sem hingað kom á dögunum, og færði fyrir því gild rök að samrunaæðið sem gengið hefur yfir hinn vestræna fjármálaheim hafi alls ekki skilað hluthöfum né neytendum þeim ábata sem lofað var.`` Þetta var leiðari Dags í dag og er undirritaður af ritstjóra blaðsins, Elíasi Snæland Jónssyni. Ýmislegt sem fram hefur komið styður þær kenningar sem hér eru settar fram. Hæstv. viðskrh. hefur sagt í fjölmiðlum að fari svo að Íslandsbanki og Landsbanki sameinist þurfi Samkeppnisstofnun að koma að því máli.  Hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson virðist hafa einhverjar hugmyndir um að þetta kunni að vera á döfinni því að hann sagði í Degi í gær að fari svo að Íslandsbanki og Landsbanki sameinist, þurfi að huga sérstaklega að því á hvern hátt hægt sé að styrkja Búnaðarbankann. Þetta virðist vera að gerast á bak við tjöldin að menn séu búnir að ganga frá því að Íslandsbanki kokgleypi Landsbankann og þannig sé þjónað þeim röddum sem hæstv. viðskrh. vill hlusta á, ég hlýði á raddir markaðarins, og hann þjónar röddum markaðarins, það er rétt. Hér fyrr á tíð var talað um hina ósýnilegu hönd þegar skírskotað var til markaðshyggjunnar. Það var Adam Smith sem setti fram þær kenningar. Það er sú hönd sem stýrir hæstv. viðskrh. Finni Ingólfssyni nema hún er smám saman að verða sýnilegri og hún er að birtast okkur og við erum að heyra þessar raddir sem hæstv. viðskrh. leggur eyrun við. Menn fýsir og menn krefjast þess að fá að vita hver stefna ríkisstjórnarinnar er gagnvart fjármálamarkaðnum og þróun þar. Menn krefjast þess að fá upplýsingar um hvaða samningar hafa verið gerðir á bak við tjöldin og hvað er á döfinni. Ef hæstv. viðskrh. hefði verið alvara í því að vilja tryggja dreifða eignaraðild væri honum í lófa lagið að styðja Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð í því að fá umfjöllun um frv. sem við höfum lagt fram á þingi og það hefur ekki verið orðið við kröfum okkur um að það frv., frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum landsins, verði afgreitt samhliða þessu frv. Ekki hefur heldur fengist umræða um frv. þingmanna Frjálslynda flokksins um að fram fari könnun á því af hálfu ríkisstjórnarinnar hvort fýsilegur kostur sé að sameina ríkisbankana tvo, Landsbankann og Búnaðarbankann, áður en til sölunnar kemur. En svo mikil er ósvífnin og svo mikill er ákafinn að þjóna fjármagnsöflunum að þetta frv. sem kemur fram á síðustu dögum þingsins og er keyrt fram af svo miklu offorsi að fá dæmi eru um og áður en frv. er orðið að lögum er ríkisstjórnin farin að auglýsa að í næstu viku hefjist salan. Þetta var auglýst í gær því að hún veit það að hún getur gengið að stjórnarmeirihlutanum vísum í hvaða máli sem hún vill hrinda í gegnum þingið, í hvaða máli sem hún vill koma í gegnum þingið. Ég held að þegar þessi mál eru skoðuð eigi ekki að hyggja að því í ljósi skammtímahagsmuna. Ég hef sagt það að mér finnst skipta máli á hvaða tíma ríkiseignir sem á annað borð á að selja eru seldar. Varðandi rökin um þenslu og annað sem því tengist þá skrifa ég upp á það. Ég geri það. En mér finnst að í þessu máli eigi að hugsa í ljósi langtímahagsmuna, ekki einu sinni hagnaðarins. Menn eru að guma af því að græða á þessu 6 milljarða. Staðreyndin er sú að þessir bankar eru síður en svo nokkur baggi á okkur á þessari þjóð, því fer langt í frá. Þetta eru gullkistur. Þetta eru verðmætar eignir.

Síðustu ár.

Síðustu ár. Það er rétt, hv. þm. Pétur Blöndal. Og það hefur verið að stórlagast reyndar eins og hjá öllum fyrirtækjum í landinu vegna þess að það hefur fiskast betur en dæmi eru um í Íslandssögunni  Arðsemi Búnaðarbankans var á síðasta ári 14,6%, Landsbankans 12,4%. Þetta eru gullkistur sem liggur núna á að selja. Þess vegna segi ég að við eigum að hugsa þessi mál með langtímahagsmuni í huga og við eigum að hugsa hvað kemur til með að þjóna landsmönnum best þegar til langs tíma er litið. Hvaða þróun við viljum tryggja á fjármagnsmarkaði þegar til langs tíma er litið. Þess vegna hefur það verið krafa okkar að málinu verði vísað frá, það verði horfið frá þessari sölu og málin skoðuð í víðu samhengi. Við tökum undir þá kröfu sem þingmenn Frjálslynda flokksins hafa sett fram um að áður en ráðist er í söluna á ríkisbönkunum eða hlut almennings í þeim, verði skoðaðir aðrir kostir og allir þeir kostir sem eru í stöðunni, þar á meðal sameining ríkisbankanna tveggja. Við höfum áréttað kröfu okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, um að samhliða þessum breytingum, ef af þeim verður því að það er greinilega yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því í þinginu, því miður, verði frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum tekið til afgreiðslu. En við krefjum hæstv. viðskrh. svara. Hvaða samningar hafa verið gerðir á bak við tjöldin? Hefur Íslandsbanka verið tryggður Landsbankinn? Hvernig stendur á yfirlýsingum ráðherra í ríkisstjórninni um að nú þurfi greinilega að fara að styrkja Búnaðarbankann á markaði? Við krefjum hæstv. viðskrh. svara.

Herra forseti. Hv. þm. gerði nokkuð úr því sem stendur í því lagafrv. sem var lagt fyrir varðandi þau fyrirheit sem ríkisstjórnin gaf þegar staðið var fyrst að formbreytingu ríkisviðskiptabankanna. Þar kemur skýrt fram að fyrstu fjögur rekstrarárin standi ekki til að selja eignarhlut ríkisins í bönkunum. En jafnframt voru ákvæði um að viðskrh. hafi heimild til að auka hlutafé í bönkunum sem næmi allt að 35% þannig að 35% væru í eigu annarra en ríkisins. Þessi fyrirheit tóku til tveggja meginþátta enda er skrifað mjög skýrt inn í greinargerðina með frv. sem varð síðan að lögum. Í fyrsta lagi tók það til þess að við töldum rétt að gefa báðum bönkunum tíma og tækifæri til þess að fóta sig á markaði í breyttu rekstrarumhverfi. Hitt atriðið var að það var ótti hjá starfsmönnum beggja fyrirtækjanna við þessa formbreytingu og nú skulum við fara yfir þessi tvö atriði. Í fyrsta lagi varðandi það að bankarnir þurfi lengri tíma til að fóta sig á markaði við breyttar aðstæður þegar ríkisábyrgð hefur verið tekin af þeim. Ekki leið nema eitt ár þegar Landsbankinn tók lán erlendis og niðurstaðan varð sú að hann fékk hagstæðari kjör á lántöku sinni erlendis eftir að ríkisábyrgðin var tekin af bankanum en áður. Með öðrum orðum, það kom í ljós að bankinn þurfti ekki þann tíma sem talið var í upphafi til að fóta sig á markaðnum við breyttar aðstæður. Eða öllu heldur, hann var betur settur án ríkisábyrgðarinnar en með ríkisábyrgðinni. Þetta veit ég að hv. þm. veit vegna þess að þetta hefur komið fram, m.a. í efh.- og viðskn. þingsins. Hitt atriðið snýr að starfsfólkinu. Það er alveg rétt að þar var ákveðinn ótti. Það kom margoft fram og birtist m.a. í ræðu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur í gær þegar hún ræddi um starfsmenn bankanna sem komu á fund nefndarinnar, fulltrúar Sambands ísl. bankamanna og ég held að með þeim hafi verið formenn starfsmannafélaga beggja bankanna. Það kom fram á fundi efh.- og viðskn. um þetta mál að einstaklega gott samráð og samstarf hefði verið haft við starfsmannafélögin við formbreytinguna og fyrir það hefur sérstaklega verið þakkað með bréfum til viðskrn. Það hefur því verið farið að óskum starfsmannanna við þessa framkvæmd. Þegar það lá fyrir að við stóðum frammi fyrir því að uppfylla það skilyrði sem við gáfum varðandi Verðbréfaþingið að við ætluðum að vera með eignarhlut ríkisins minni en 85%, að eignarhlutur annarra en ríkisins yrði 25% fyrir 1. júní á þessu ári þá stóðu menn frammi fyrir tveimur leiðum. Í fyrsta lagi að halda áfram að auka hlutafé sem hægt var að gefa án þess að bera það neitt fyrir þingið. Það töldum við óskynsamlega leið í ljósi þess að hér var þensla á markaði. Það hefði gefið bönkunum tækifæri til að stækka, auka efnahag sinn og þurfa að fara í aukna útlánastarfsemi, hefði klárt verið til þess að auka á þensluna. Þess vegna veljum við þá leið að selja eignarhlutinn. Niðurstaðan er sú sama þegar upp er staðið. En á móti því kemur og hefur verið bent á hér að það voru fyrirheit í frv. Þess vegna hafði ég samband við alla þá aðila sem fyrirheitin voru gefin gagnvart, bankana, starfsmenn beggja starfsmannafélaganna, stjórnir þeirra og líka Samband ísl. bankamanna og fór yfir þessa stöðu, gerði þeim grein fyrir hverju menn stæðu frammi fyrir. Niðurstaðan er sú að starfsmenn þessara fyrirtækja gera ekki athugasemdir við þessa breytingu þannig að ég lít svo á að um þetta sé samkomulag milli aðila. Þeir segja og sögðu hiklaust á þeim fundum sem ég átti með þeim: Þetta er skynsamlegri leið í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru í efnahagslífinu. Með öðrum orðum: Starfsmenn þessara fyrirtækja hafa betri skilning á þessum hlutum en en þeir þingmenn sem harðast tala gegn þessu. Ég hygg að gerðar hafi verið margar tilraunir til að æsa þennan hóp upp gegn þeirri leið sem hér er farin. Það hefur sem betur fer ekki tekist. Eftir stendur að fyrirheitin voru gefin en náðst hefur samkomulag við þá aðila um þessa framkvæmd sem hér er með því að þeir segja: Við gerum ekki athugasemdir við þetta eins og þetta er lagt fyrir. Svo geta hv. þingmenn vinstri sósíalista á þingi gert eins mikið úr þessu máli og reynt að gera eins mikið úr því og tortryggilegt og nokkur kostur er.

Það er auðvelt verk.

Það er auðvelt verk þegar menn fara ekki með rétt mál, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, herra forseti, hefur tamið sér í gegnum tíðina. Í öðru lagi er rætt um þær stóru einingar sem verða til á þessum markaði og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði mikið úr svari mínu í gær sem birtist í útvarpsfréttum í morgun. Það liggur alveg fyrir og hefur alltaf legið fyrir að það þarf ekki neitt ráðuneyti til til að benda Samkeppnisstofnun á að það sé að verða og ef það gerist að það verði til stórar einingar á þessum markaði, að það þurfi að skoða hvaða áhrif það hafi á samkeppni. Þetta gerist á matvörumarkaðnum, þetta gerist á öllum sviðum atvinnulífsins þannig að ég sagði, og ég vona að hv. þm. geti lesið ræðu mína frá því í gær um það og ef það hefur ekki verið nógu skýrt í henni vil ég undirstrika það hér, ég tel að það sé alveg sama hvort komi til að Búnaðarbankinn og Landsbankinn verði sameinaðir eins og ég heyri að hv. þm. Ögmundur Jónasson mælir fyrir um eða hvort Íslandsbanki og Landsbankinn yrðu sameinaðir eða Íslandsbanki og Búnaðarbanki, þá yrði um svo stóra sameiningu að ræða á fjármálamarkaðnum að það væri útilokað annað en Samkeppnisstofnun léti það til sín taka með því að skoða hvaða áhrif það hefði á markaðinn. Niðurstaðan er sú sama og það heyri ég að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, herra forseti, erum sammála um að nauðsynlegt sé að fara út í hagræðingaraðgerðir á þessum markaði. Hagræðingaraðgerðirnar munu m.a. leiða til þess að menn leita leiða til að spara í rekstri. Það getur þýtt þegar fram líða stundir að það verði einhver fækkun starfsmanna. Það getur þýtt að það verði einhver fækkun útibúa. Ég hygg hins vegar að sú fækkun útibúa verði fyrst og fremst á þessu svæði alveg sama af hvaða sameiningu verður, hvort sem það verður Íslandsbanki og Landsbanki, Búnaðarbanki og Landsbanki eða Íslandsbanki og Búnaðarbanki. Þetta mun leiða til þess. En ég heyri að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson erum sammála um að þessu þarf að ná fram. Við þurfum þá líka að bera ábyrgð á því til hvers það muni leiða m.a. Það er alveg sama hvaða sameining mun eiga sér stað í þessu tilfelli. Niðurstaðan verður sú að leitað verður hagræðingar. En sú hagræðing skilar sér í því að fólk og fyrirtæki í landinu munu fá ódýrari fjármálaþjónustu en menn búa við í dag og það hlýtur að vera aðalmarkmiðið að keppa að. En ég undirstrika að það er alveg sama hver af þessum stóru sameiningum er, sem hefur verið stillt upp, ef hún kæmi einhvern tíma til skoðunar og yrði einhvern tíma að veruleika, mundi það leiða til þess að það yrði að skoða hvaða áhrif það hefði á markaðinn. En menn geta hins vegar ekki skoðað það bara í því ljósi hvaða áhrif það hefur á íslenska markaðinn eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson benti mjög rækilega á í gær. Við búum í alþjóðlegu umhverfi hvað þetta snertir. Við búum á alþjóðlegum fjármagnsmarkaði þannig að það þarf að horfa aðeins út fyrir landsteinana í þeim efnum hvernig fólk og fyrirtæki í landinu munu geta aflað sér fjármálaþjónustu og með hvaða kjörum þannig að það verður að skoða það í alþjóðlegu samhengi hver áhrifin yrðu af slíkri sameiningu. Tveir hv. þm. eða öllu heldur allir hv. þm. Frjálslynda flokksins sem sitja á þingi nú, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og hv. þm. Gunnar Ingi Gunnarsson, hafa lagt fram till. til þál., ekki lagafrv. og það er munur á því, til skoðunar á því að metið verði hvaða áhrif það muni hafa og hvaða hagkvæmni það muni leiða af sér að fara út í sameiningu þessara fyrirtækja. Ég tek undir tillöguna. Mér finnst hún vera mjög skynsamleg. Það er hins vegar farið að vinna að slíkri tillögugerð og slíkri skýrslugerð í viðskrn. og hefur staðið í langan tíma, allt frá því að hlutafélagavæðing bankanna fór fram. Í fljótu bragði er niðurstaðan sú, án þess að það sé búið, að mönnum sýnist að af öllum slíkum stórum sameiningum muni hljótast mikil hagræðing sem leiði til þess sem við viljum keppa að, lægri vaxta fyrir fólkið í landinu. Hins vegar hlýst af þessu mismunandi mikil hagræðing og ég tel sjálfsagt að það verði skoðað ofan í kjölinn eins og tillaga hv. þingmanna Frjálslynda flokksins gengur út á. Ég ætla hins vegar ekki að beita mér með boði að ofan fyrir einhverri ákveðinni sameiningu. Ég vil skoða það og þá þarf að meta marga hluti saman eins og fram kom hér í gær, þ.e. hagkvæmnina, áhrif á markaði til lengri tíma litið, áhrif á neytendur og áhrif á íslenskan fjármagnsmarkað, þá í alþjóðlegu samhengi. Þessa hluti þarf alla að skoða og síðast en ekki síst þarf að skoða hvaða áhrif slík sameining, hver sem hún yrði, hefði á starfsmenn viðkomandi fyrirtækja. Rétt er að ég tel að Íslandsbanka hafi tekist afskaplega vel að leiða sameiningu þriggja banka á sínum tíma, ekki síst með það í huga að gætt var mjög vel að hagsmunum starfsmanna við þá sameiningu. Komi einhvern tímann til þess að farið verði í sameiningu af því tagi sem hér hafa verið dregnar upp myndir af þá tel ég að menn þurfi, hver sem hún yrði, að hafa að leiðarljósi að starfsmenn njóti þar sérstakrar athygli. Ég veit að um það erum við hv. þm. Ögmundur Jónasson nákvæmleg sammála. Við þekkjum báðar tillögurnar sem hér hafa verið kynntar og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lýst sérstökum stuðningi við aðra þeirra, þ.e. sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka. Ég hef ekki gert það. Hv. þm. hefur gert það. Hann verður líka að vita til hvers það muni leiða og hvaða áhrif það muni hafa á starfsmennina ef þeir bankar væru sameinaðir. Ég legg áherslu á að sérstaklega verði gætt að hagsmunum starfsfólksins. Könnun á slíkri hagkvæmni er í gangi. Hún er í gangi og í fullu samræmi við tillögu hv. þingmanna Frjálslyndra flokksins. Ég tel eðlilegt að hún verði tekin hér til skoðunar. Í gær var mjög deilt á hve mikill afsláttur væri gefinn af bréfum, þ.e. afsláttinn frá meðalgengi bréfanna í síðasta mánuði í báðum bönkunum til þess skráða gengis í útboðinu sem einkavæðingarnefndin gerði tillögur um og ég hef fallist á. Menn sögðu að verið væri að gefa allt of mikinn afslátt. Ég á von á því að hv. þm. hafi hlustað á fréttirnar í morgun klukkan átta. Hvað kom fram þar? Eitt stærsta verðbréfafyrirtækið í landinu treysti sér því miður ekki til að mæla með kaupum í bönkunum af því afslátturinn væri ekki nógu mikill.

Þeir vilja græða meira.

Þeir vilja ekki græða meira. Þeir vilja að fólkið sem ætlar að kaupa í þessum fyrirtækjum geti fengið meiri ábata af þessum kaupum. Með því að veita afsláttinn og byggja þetta upp með áskriftarfyrirkomulagi erum við að hvetja alla þjóðina til að vera þátttakandi í þessum hlutabréfakaupum. Við erum að hvetja þjóðina til að vera þátttakandi í því með langtímafjárfestingu í þessum fjármálafyrirtækjum sem hún á.

En öll þjóðin á þau núna.

Öll þjóðin á þau hlutabréf sem viðskrh. fer með.

Þú ættir að passa upp á hennar hagsmuni.

Það er einmitt það sem er verið að gera, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að passa upp á að þjóðin fái sannvirði fyrir þessar eignir.

Hún er að selja sjálfri sér þær, eða hluta hennar, efnafólkinu.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði síðan um hver framtíðin væri í þessu. Ég er margoft búinn að svara því úr þessum ræðustól. Fyrsta skrefið í þessu er sú aðgerð sem við erum hér með í gangi, að uppfylla skilyrði sem menn hafa undirgengist varðandi reglur Verðbréfaþingsins. Síðan hef ég sagt: Ég tel að það liggi ekkert á frekari sölu. Ég hef margoft sagt að ekkert liggi á frekari sölu hlutabréfa eða frekari einkavæðingu þessara eignarhluta ríkisins.

Það er þetta sem hefur verið rifjað upp.

Þetta hefur verið rifjað upp. Hv. þm. hefur kannski ekki heyrt það fyrr en nú en ég tel að það liggi ekkert á.

Við höfum heyrt þetta áður.

Forgangsverkefnið er að mínu viti er fara út í hagræðingaraðgerðir á þessum markaði. Ég tel það vera forgangsverkefnið og það eigi menn að skoða sérstaklega, ekki síst í ljósi þeirra miklu umræðna sem núna eru í gangi. Þar eigum við að skoða alla kosti. Þar eigum við ekki að gefa okkur fyrir fram að neinn einn kostur sé betri en annar, eins og hv. þm. hefur gert. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur, og eftir því sem ég veit best þá gerði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon það hér líka á sínum tíma, mælt með sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka. Hvorugur þessara tveggja þingmanna lét fylgja tillögur um sérstaka könnun á því hvaða hagkvæmni væri falin í slíku. Það átti bara að gera blindandi án þess að þar ætti fara fram eitthvert mat. En ég spyr þessa tvo ágætu hv. þm.: Hvernig á að tryggja hagsmuni starfsmanna í slíkri sameiningu? Aðalatriðið er að við verðum að ná fram hagræðingu á markaðnum í þeim megintilgangi að lækka kostnað við fjármálaþjónustu á Íslandi þannig að fólkið í landinu njóti þess ábata.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir að skýra hvers vegna hann og ríkisstjórnin sviku gefin fyrirheit. Hæstv. viðskrh. reyndi að skýra fyrir þinginu hvers vegna þau voru svikin. Hann segist hafa skýrt það fyrir starfsmönnum og öllum hlutaðeigandi hvers vegna ríkisstjórnin hafi ákveðið að svíkja loforð sín. Hér var hins vegar um að ræða loforð gagnvart þjóðinni, gagnvart Alþingi, sem gefin voru opinberlega í grg. með stjórnarfrv. Í öðru lagi vil ég segja um fullyrðingar hæstv. viðskrh. um að farið hafi verið að óskum starfsmanna: Já, eftir að þeim hafði verið stillt upp við vegg. Starfsmenn voru andvígir því í upphafi að bönkunum yrði breytt í hlutafélög. Þeir voru andvígir þessu þannig að þeir voru að bregðast við í mjög þröngri stöðu. Nú segir hæstv. ráðherra að ekkert liggi á að stíga frekari skref. Sennilega mun einmitt þetta þjóna hagsmunum Íslandsbanka og þeim aðilum sem hæstv. viðskrh. þjónar þegar búið verður að sameina Íslandsbanka og Landsbanka þá sé óhætt að staldra við. Sennilega verður þá ekki mikill áhugi á því hjá eigendum þessa nýja banka að minnka hlut ríkisins. Ég er ekkert viss um að þeim þyki það slæmur kostur að ríkið eigi hlut í bankanum. Ég er ekki viss um það. Að lokum, herra forseti, var tillaga okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sú að huga að sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka, að kanna þann möguleika, kanna þann kost.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er snillingur í að hagræða málum þannig að sannleikurinn komi ekki alltaf í ljós. Auðvitað veit hv. þm. það að fyrirheitin sneru að tveimur þáttum. Það kom reyndar mjög skýrt fram, annars vegar sneru þau að bönkunum og hins vegar að starfsfólki bankanna. Ef hv. þm. hefði tekist að æsa upp mikla andstöðu við þetta mál í samfélaginu og fá starfsmennina í háværar mótmælagöngur gegn þessu frv. þá hefði þetta fyrirheit ekki snúið að þjóðinni eins og hv. þm. er að túlka nú. Það hefði beinlínis snúið að starfsmönnunum. Hins vegar hefur ekki tekist að æsa menn upp vegna þess að menn eru tilbúnir að sætta sig við þetta. Fullt samráð var haft við starfsmennina og stofnanirnar, við þá sem fengu þessi fyrirheit. Það var undirstrikað af þeim sem mættu til fundar við efh.- og viðskn. hversu gott samráð og samstarf hafi alla tíð verið milli viðskrn. og þessara hópa við alla framkvæmd málsins. Þar hefur engum verið stillt upp við vegg. Það eru hrein ósannindi.

Þetta er ekki rétt hjá hæstv. viðskrh. Ég fékk staðfestingu á því í svari við spurningu minni í efh.- og viðskn. Þar var hæstv. viðskrh. ekki viðstaddur. Ég er hins vegar viss um að aðrir hv. þm. sem eiga sæti í efh.- og viðskn. geta staðfest þetta. Ég spurði formann Sambands ísl. sveitarfélaga ...

Sveitarfélaga?

bankamanna. Þessi mismæli voru nú aldeilis hvalreki fyrir viðskrh., eitthvað verulega málefnalegt til að taka upp hér í umræðunni. En ég spurði formann Sambands ísl. bankamanna hver afstaða þeirra hefði verið á sínum tíma og hvort þeir hefðu ekki þurft að bregðast við í mjög þröngri stöðu og orðið að sætta sig við gerðan hlut, þær ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sem ekki hefðu verið þeim að skapi. Hann staðfesti að svo hefði verið. Hér er því ekki verið að hagræða neinum sannleika. Þetta eru staðreyndir málsins. Ef hæstv. viðskrh. telur að um þetta sé sátt í þjóðfélaginu þá er það mikill misskilningur. Það er mikið ósætti um þetta í samfélaginu og þær raddir munu magnast þegar mönnum verður ljóst hvaða áform eru uppi og hvað er að gerast á bak við tjöldin, að ríkisstjórnin er að búa í haginn fyrir Íslandsbanka til að gleypa Landsbankann. Það er það sem verið er að gera. Mönnum óar við þessari þróun og hafa andstyggð á þessum vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Aldrei varð ég var við að starfsmenn beggja þessara fyrirtækja gengju ófúsir til samstarfsins. Strax í upphafi þegar undirbúningur þessa máls hófst átti ég fundi með fulltrúum beggja starfsmannafélaga bankanna, með fulltrúum Sambands ísl. bankamanna. Á þeim fundum lagði ég áherslu á að ég vildi eiga gott samstarf. Ég sagði hins vegar: Það gæti vel farið svo að á einhverjum stigum málsins skildu leiðir, að menn gætu einfaldlega ekki starfað saman vegna þess að það næðist ekki sátt um hagsmuni og viðhorf annars vegar starfsmannanna og hins vegar ríkisins sem ætti þessi fyrirtæki, en hagsmunir ríkisins væru meiri en hagsmunir starfsmannanna.

Og þjóðarinnar.

Niðurstaðan er sú að leiðir hafa aldrei skilið. Þetta ítrekaði ég á fundi hér á mánudaginn fyrir um tíu dögum síðan þegar ég kynnti þessa breytingu fyrir starfsmönnunum. Niðurstaðan er sú að leiðir hafa aldrei skilið, hagsmunirnir hafa farið saman og við höfum lagt á það áherslu. Það er ekki að ástæðulausu að formaður Sambands ísl. bankamanna undirstrikar í mæltu og rituðu máli og á fundum efh.- og viðskn. hversu gott þetta samstarf hafi verið. Ég tek undir það að samstarfið hefur verið einstaklega gott og málefnalegt af hálfu Sambands ísl. bankamanna og starfsmannafélaga beggja bankanna. Starfsfólkið og Samband ísl. bankamanna hefur séð að hagsmunum starfsfólksins er betur fyrir komið með þessu en áður og það er meginniðurstaðan.

Þetta er rangt.

Það kann vel að vera, hv. þm. Ögmundur Jónasson, að starfsmönnunum finnist hag sínum betur fyrir komið ef bankarnir verði að fullu einkabankar fremur en þeir séu í ríkisrekstri. Það kann vel að vera að svo sé.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er búin að vera löng og ströng og margt komið fram í henni. Ég lýsti því yfir í gær að ég væri þess almennt fýsandi að ríkið dragi sig út úr rekstri af þeim toga sem við ræðum hér. En þessi umræða hefur um leið verið mjög upplýsandi og það er margt sem hefur komið fram í henni. Mig langar að beina einni spurningu til hæstv. viðskrh. og að hann komi hér upp og lýsi því yfir hvort sá orðrómur sem í gangi er alls staðar í samfélaginu þessa dagana að fyrir liggi baksamningur um það að Íslandsbanki og Landsbanki verði sameinaðir, og að VÍS og Búnaðarbanki verði sameinað, sé réttur eða rangur. Ég ætla að biðja hæstv. iðn.- og viðskrh. að koma hér upp og segja það einfaldlega berum orðum hvort sú umræða sem fram fer sé á villigötum eður ei, hann lýsi því einfaldlega yfir hvort þetta sé rangt eða ekki.

Herra forseti. Ég veit ekki til þess að neinir slíkir samningar hafi verið gerðir. Ég ítreka það enn og aftur að sá sem fer með eignarhlut ríkisins fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, fyrir hönd þjóðarinnar í þessu, hefur enga slíka samninga gert. Og það var undirstrikað í fréttum í morgun af bankastjóra Landsbankans að engar slíkar viðræður séu í gangi. Það er hins vegar útilokað segja til um hvað framtíðin ber í skauti sér í þessum efnum. Ég sagði það í gær að þegar Landsbankinn keypti Brunabótafélag Íslands, eignarhlut Brunabótafélags Íslands í Vátryggingafélaginu þá hafði ég sem viðskrh. ekki hugmynd um að slík kaup hefðu farið fram fyrr en þau voru gerð. Það getur því vel verið að einhverjar slíkar viðræður, sem þó er neitað af hálfu þeirra aðila sem eiga að taka þátt í slíkum viðræðum, séu í gangi, en ég hef ekki trú á því vegna þess að því hefur verið neitað. Og ég hef sagt að ríkisstjórnin ætlar ekki að hafa frumkvæði að slíkum viðræðum. En við munum skoða, og það undirstirka ég, alla kosti þar og kannski fer það svo að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson eigum kannski alveg samleið þegar upp er staðið í því að sameina Búnaðarbankann og Landsbankann. Það kann vel að vera að svo fari. En ég vil skoða alla þætti í þeirri hagræðingu sem þar er fram undan. Ég er tilbúinn til að skoða hagræðinguna sem gæti hlotist af sameiningu Íslandsbanka og Landsbanka. En ríkisstjórnin sem slík ætlar ekki að draga upp og knýja á gagnvart þessum aðilum að eitthvað slíkt gerist. Þau svör eiga að koma frá markaðnum eins og ég hef margoft ítrekað hér.

Virðulegi forseti. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að hann segði sem svo að það væri rangt að slíkir baksamningar væru til. Hann sagði einnig að því hefði verið neitað að þessar umræður væru í gangi. Hann sagði hins vegar að ekki væri útilokað að þær væru samt sem áður í gangi þrátt fyrir að því hafi verið neitað. Virðulegi forseti. Ég held að hver og einn þingmaður sem hér er inni verði einfaldlega að lesa í þessi orð en þau eru ekki mjög skýr og það er ekki mjög skýrt hvað hæstv. viðskrh. á við. Hann á möguleika að koma hér upp í öðru andsvari og ég vænti þess að hann skýri það betur í síðara andsvari sínu.

Herra forseti. Ég veit ekki hversu skýrt er hægt að svara þessu eða hvort hægt er að svara þessu skýrar en ég hef gert. Það hefur verið undirstrikað af bankastjóra Landsbankans að engar slíkar viðræður séu í gangi. Eigum við ekki að taka það trúanlegt?

Þú sagðir að þær gætu samt verið í gangi.

Ég veit ekki til þess að þær séu í gangi. Og ég er ekkert að gefa undir fótinn með það að svo sé, síður en svo. Af hálfu ríkisstjórnarinnar eru ekki viðræður í gangi við þessa aðila á fjármagnsmarkaðnum um neinar slíkar breytingar. En hvað framtíðin ber í skauti sér er útilokað að segja til um. Við verðum auðvitað vör við þá umræðu sem er í gangi, hvernig svo sem hún er til komin. En hún er ekki til komin fyrir tilstuðlan ríkisstjórnarinnar og hún er ekki til komin, eftir því sem var í fréttum í morgun, fyrir tilstuðlan Landsbankans. En það er áhugi hjá öðrum bönkum, og það hefur komið fram, fyrir því að fara í samstarf við Landsbankann. Og það er ekkert skrýtið vegna þess að Landsbankinn er alveg gríðarlega gott fyrirtæki og það sama má segja um Búnaðarbankann.

Herra forseti. Það er ástæða til að draga saman nokkur atriði sem fram hafa komið í lok umræðunnar, ekki síst eftir ræðu hæstv. viðskrh., sem að nokkru leyti hefur opnað þessa umræðu hér aftur. Ráðherrann talaði um að fram hefði komið hjá Kaupþingi að ekki væri gefinn nægjanlega mikill afsláttur af þessu hlutafé sem nú á að fara að selja. Ef það er rétt þá verður hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir af hverju það er. Það er vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað hér á markaðnum og vegna þess að framtíðaráform og stefnumótun um fjármálamarkaðinn eða tímasettar áætlanir um söluna á ríkisbönkunum liggja ekki fyrir. Það kom margoft fram við 2. umr. málsins að ýmsir aðilar sem hefðu komið á fund nefndarinnar hefðu einmitt haft það á orði að svo mikil óvissa væri á markaðnum að nauðsynlegt væri --- og það voru sérstaklega fulltrúar verðbréfafyrirtækjanna --- að verðleggja þá óvissu. Það styður enn það sem við í minni hlutanum höfum haldið fram að nauðsynlegt er að marka stefnu varðandi fjármálamarkaðinn. Af því að ráðherrann hæstv. talar um mjög góða samvinnu sem hann hafi átt við starfsmenn bankanna þá er nauðsynlegt að hann svari hér einni spurningu sem frá þeim liggur áður en þessari umræðu lýkur. Og nú ætla ég að vitna beint í bréf bankamanna, það er frá formanni Sambands ísl. bankamanna og formönnum starfsmannafélaga beggja bankanna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fulltrúar starfsmanna beina því þeim eindregnu tilmælum til Alþingis og viðskiptaráðherra, sem fer með meirihlutaeign í Búnaðarbanka Íslands og Landsbanka Íslands, að áætlanir um framtíð bankanna, sölu þeirra eða sameiningu, verði mótaðar og kynntar starfsmönnum og öðrum hluthöfum bankanna hið fyrsta.`` Þarna eru þeir að leita eftir samráði, samvinnu við hæstv. viðskrh. og ríkisstjórn um þau framtíðaráform sem ríkisstjórnin hefur varðandi bankana. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það öruggt og geta starfsmenn treyst því að áður en ráðist verður í einhverjar frekari breytingar á fjármálamarkaðnum eða bönkunum verði það gert í fullri samvinnu við starfsmenn bankanna? Ég held að nauðsynlegt sé að það liggi fyrir vegna þess að mikill samruni, sem menn horfa nú á að geti orðið hér að veruleika eftir nokkrar vikur, mun hafa áhrif á starfsöryggi bankamanna. Það liggur fyrir. Það kom fram í einu dagblaðanna fyrir nokkrum dögum að samruni Íslandsbanka og Landsbanka gæti þýtt fækkun á starfsfólki um hvorki meira né minna en 200--300 manns. Þess vegna er það eðlileg ósk ef á fara í frekari breytingar að fullt samráð verði haft við forustumenn og starfsmenn bankanna varðandi það mál. Ég held að sú umræða sem hér hefur farið fram og í þjóðfélaginu á síðustu dögum staðfesti að þessi sala sem hér er verið að samþykkja er upptakturinn af mikilli sameiningu í bankakerfinu. Það er nokkurt áhyggjuefni þegar við skoðum markaðshlutdeildina hvernig hún verður ef af sameiningu Íslandsbanka og Landsbanka verður, að eftir þessa sölu í slíkum samruna er ríkið komið í minnihlutaeign, um 40%, meðan hluthafar Íslandsbanka eins og Sjóvá og Eimskip eru með 44%. Það er áhyggjuefni. Það er fyrst og fremst einmitt þess vegna sem ég hef setið hjá við þetta mál og haft áhyggjur og ýmsa fyrirvara í málinu, það er þetta sem á að fara að gerast núna í næstu framtíð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra og mér finnst nauðsynlegt að hann svari því: Getum við þingmenn treyst því að fram fari ítarleg könnun og samanburður á þeim kostum sem fyrir hendi eru varðandi frekari hagræðingu í bankakerfinu af hendi ríkisstjórnarinnar og ef ráðist verður í frekari áform varðandi samruna á bönkunum með sameiningu að það verði þá lagt hér fyrir þingið? Ráðherrann talaði nokkuð skýrt um það í gær að það yrði lagt fyrir þingið en maður veltir fyrir sér hvort ráðherrann þurfi að gera það. Það hefur ekki verið tími til að kanna hvort nauðsynlegt sé að slíkt verði gert. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir nú þegar einhver skýrsla í ráðuneytinu um samanburð á sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka annars vegar og Landsbanka og Íslandsbanka hins vegar, að skýrsla hafi verið gerð um framlegðaráhrifin af slíkri sameiningu? Ég sé að ráðherra kinkar kolli. Þá spyr ég ráðherrann: Ef slík skýrsla liggur fyrir þá er auðvitað nauðsynlegt að fá hana inn í umræðuna. Við þurfum að skoða það ef slík úttekt hefur verið gerð, og ég spyr: Hver hafði frumkvæðið að því að slíkur samanburður og úttekt var gerð? Voru það forustumenn Íslandsbanka, Landsbanka eða Búnaðarbanka eða var það ráðuneytið sjálft? Ég held að nauðsynlegt sé að fá þetta inn í umræðuna vegna þess að það þarf auðvitað að kanna áhrifin á hlutabréfamarkaðinn, markaðshlutdeild almennt hjá fjármálastofnunum, æskilega stærðarhagkvæmni og áhrif á byggð og atvinnuvegi, þjónustu við viðskiptamenn, starfsöryggi starfsmanna og öryggi innstæðna og ekki síst fákeppni og einokunartilhneigingar á fjármálamarkaðnum. Áhyggjuefnið hjá mér lýtur ekki síst að því, af því að í Íslandsbanka eru aðilar eins og Eimskip og Sjóvá sem tilheyra hinum margumrædda kolkrabba og þetta eru aðilar í tryggingastarfsemi og flutningastarfsemi sem hafa nú markaðsráðandi stöðu í þeim starfsgreinum, ef þeir eiga svo að fá yfirburðastöðu í einhverjum einum bankarisa. Það er áhyggjuefni. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra kanni það alveg sérstaklega hvaða áhrif þetta hefur á fákeppni og einokunartilhneigingar ef þessi plön eru virkilega að verða hér að veruleika. Ég spái því að slíkur bankarisi sé að verða að veruleika, Íslandsbanki --- Landsbanki. Mér kæmi ekki á óvart að það yrði í maímánuði, kannski skömmu eftir að þing fer heim, að slík sameining gengi eftir. Því er ekkert óeðlilegt að nokkur umræða skuli vera tekin í þetta. Vegna þess að 60--65% markaðshlutdeild er ansi mikið og miklu meira en gerist og gengur erlendis og ekki síst á okkar smáa markaði hér, fjármálamarkaði, þá er þetta allt of stór eining og staða Búnaðarbanka og sparisjóðanna verður mjög veik eftir það. En mér skilst, og er ég nú að reikna í dæmið og tel að ég hafi nokkuð til míns máls, að menn hafi setið yfir því í ríkisstjórninni, forustumenn Framsfl. og Sjálfstfl., hvernig þeir gætu skipt á milli sín þessum bankastofnunum. Mér sýnist á öllu að Sjálfstfl. hafi farið betur út úr þeim skiptum ef Íslandsbanki og Landsbankinn verða sameinaðir en Framsfl. standi eftir með Búnaðarbankann. Í blaðagrein sem kom fyrir rúmri viku er einmitt verið að ýja að þessu, að það þyrfti þá að styrkja fyrirtæki sem tengdust Framsfl. með einhverjum hætti á móti. Og nú eru menn að tala um að Búnaðarbankinn kaupi eignarhluta Landsbankans í tryggingafélögunum. Mér fannst hæstv. ráðherra taka nokkuð undir það í gær að það gæti verið skynsamlegt. Hæstv. landbrh., Guðni Ágústsson, telur að styrkja þurfi Búnaðarbankann. Menn eru farnir að tala nokkuð opið um þetta, að þessi sameining sé á næsta leiti. Herra forseti. Mér skilst að samkomulag sé um að ljúka 3. umr. á tiltölulega stuttum tíma þó mér finnist að ráðherrann hafi tekið dágóða stund af þeim tíma sem við höfum hér til umráða. Engu að síður skal ég reyna að stytta mál mitt. Ég vil aðeins segja varðandi þessa sameiningu, sem mönnum er vissulega ofarlega í huga, að maður veltir fyrir sér hvaða markmið menn setja sér í slíkri sameiningu. Eru þeir sem vilja standa í slíkri sameiningu, Landsbankamenn og Íslandsbankamenn, að hugsa um að hér verði eðlileg samkeppni? Ég er ekkert viss um það. Það er hlutverk hæstv. ráðherra að sjá til þess að í slíkri sameiningu, ef af verður, verði tryggð eðlileg samkeppni. Ég hygg að þegar verið er að tala um hagræðingu séu þeir aðilar sem að þessu standa að hugsa fyrst og fremst um arðsemina, að hún sé sem mest til þeirra fjármagnseigenda sem eru núna að fara að eignast þessa banka. Við fórum yfir það t.d. í gær að þjónustugjöld í Íslandsbanka eru langhæst í þeim einkabanka. Þar er arðsemin til eigendanna mikil en þjónustugjöldin eru há. Þau eru lægst hjá sparisjóðunum þar sem arðsemi eigin fjár er að vísu minni en þar er lagt meira upp úr því að þetta skili sér til viðskiptavinanna og komi fram í lækkuðum þjónustugjöldum. Ég held að við verðum að varast það, herra forseti, að ganga hratt í þá einkavæðingu sem ríkisstjórnin áformar. Við höfum fyrir okkur dæmi eins og frá Noregi, þar eru víti til að varast. Það var gengið mjög hratt í einkavæðinguna. Til hvers leiddi hún fyrir áratug? Það varð bankahrun. Það varð bankahrun í Noregi sem kostaði ríkissjóð 50 milljarða kr. Og þar var tekin sú ákvörðun eftir slíkt bankahrun að bankar sem höfðu verið í einakeign voru settir að verulegum hluta í ríkiseign aftur. Þess vegna hljótum við að verða að meta hvort slíkur kostur er skynsamlegur, sem ég tel, að a.m.k. annar bankinn verði fyrst um sinn í meirihlutaeign ríkisins meðan við erum að sjá hvernig þessi markaður þróast. Það verðum við að gjöra svo vel að taka með inn í myndina nú þegar menn eru að velta fyrir sér framtíðaráformum á þessum markaði. Herra forseti. Ég skal gera mitt til þess að umræðunni geti farið að ljúka en ég beini þessum tveimur spurningum til ráðherrans og hann getur svarað því á einni mínútu: Verður haft fullkomið samráð og samvinna við starfsmennina þegar og ef af þessari sameiningu verður? Er það alveg öruggt og geta þingmenn treyst því að áður en skrifað verði undir þá sameiningu, ef af verður, að þingið fjalli um hana, þingið taki ákvörðun í því efni og ekki verði skrifað undir hana með einhverjum fyrirvara þegar Alþingi hefur farið heim í maímánuði? Ég spyr um þetta tvennt, starfsmennina og þingið. Ég spyr líka hvort áðurnefnd skýrsla í viðskrn. liggi fyrir og hvort þegar liggi fyrir samanburður á þessum tveim kostum sem menn hafa hér verið að ræða. Og ef hún liggur fyrir, sem mér fannst koma fram hjá ráðherra, að frumkvæði hvers var sú skýrsla gerð?

Herra forseti. Það er dálítið vandlifað í þessari umræðu. Nú er ég gagnrýndur fyrir að hafa tekið of mikinn tíma í að ræða málin og í gær var ég gagnrýndur harðlega fyrir að svara ekki nokkrum sköpuðum hlut af því sem ég var spurður um. Þetta er því dálítið snúið. Þess vegna ætla ég ekki að taka mjög langan tíma heldur nýta andsvarið til að svara spurningum hv. þm. og reyna að standa við tímamörkin sem um var talað. Fyrst varðandi skýrsluna sem hv. þm. spurði um, þá er unnið að því nú í viðskrn., því er ekki lokið, að gera hagkvæmnisathugun á því og finna út hvaða áhrif slík sameining eins og þessar stóru sameiningar hefðu á alla þá þætti sem hv. þm. benti á áðan.  Í öðru lagi spurði hv. þm. um hvernig farið yrði með málið ef til þessarar stóru sameiningar kæmi eða til einhverrar sameiningar kæmi. Ég er þeirrar skoðunar og lýsti því yfir hér í gær burt séð frá því, og lengra er nú málið ekki komið, að menn hafa ekki enn einu sinni kannað hver lagagrundvöllurinn væri fyrir því að sameina fyrirtæki án atbeina Alþingis. Málið er nú ekki lengra komið en þetta. En það væri partur af svona skýrslu eins og hér er verið að lýsa. Þó svo að niðurstaða lögfræðinga yrði sú að ekki þyrfti að bera þetta undir þingið, nema bara söluna þegar að henni kæmi, þá er ég þeirrar skoðunar að hér sé um svo stórt mál að ræða að það eigi að bera það undir þingið, alveg sama hvaða sameiningu um væri að ræða. Hún yrði að vera staðfest af þinginu þegar fram liðu stundir.  Hitt atriðið, starfsmennirnir, og nú er ég alveg að ljúka máli mínu. 

Herra forseti. Það var mikilvægt að fá þetta fram. En hæstv. ráðherra sagði þegar hann var spurður hvort hann mundi, ef farið væri út í slíka sameiningu, leggja hana fyrir Alþingi til staðfestingar og samþykktar eða synjunar, þá orðaði ráðherrann það svo að hvað sem lagagrundvöllur segði um það og jafnvel þó að lögin segðu að hægt væri að gera þetta án atbeina þingsins þá yrði þetta lagt fyrir þingið til staðfestingar þegar fram líða stundir. Ég spyr, getur þetta þýtt að slík sameining yrði staðfest með fyrirvara Alþingis ef Alþingi væri ekki að störfum þegar slíkt kæmi til? Ég fer fram á það að þingið fái að fjalla um sameiningu áður en gengið verður frá henni. Ég verð að treysta orðum hæstv. ráðherra um að haft verði fullt samráð við starfsmennina og ég fagna því að fram er fara hagkvæmnisathugun, eins og ráðherrann orðaði það, á kostum sameiningar og að kallaðir verði til erlendir ráðgjafar. Ég vænti þess að strax og slík skýrsla er tilbúin verði hún lögð fyrir þingið til umfjöllunar, þó að ekki liggi fyrir nein niðurstaða varðandi sameininguna, að skýrslan verði engu að síður lögð fyrir þingið eða a.m.k. efh.- og viðskn. til umfjöllunar.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir getur treyst því, og ég mun leita eftir því, að haft verði jafngott samráð við starfsmenn þessara fyrirtækja og Samband ísl. bankamanna eins og ég hef haft í gegnum tíðina, og undirstrikað hefur verið á fundum efh.- og viðskn. hve gott það samstarf hefur verið. Og þegar þeir eru ánægðir og ég er ánægður með samstarfið þá getum við ekkert haft það betra en það. Varðandi hitt atriðið sem snýr að aðkomu Alþingis að málinu þá ítreka ég aftur að þó svo að lögfræðingar kæmust að þeirri niðurstöðu að ekki þyrfti að leggja málið fyrir þingið þá tel ég eðlilegt að það sé gert. En hvort það verður gert eftir að slíkir samningar hafa verið gerðir eða ekki um einhvers konar sameiningu er útilokað að segja til um á þessari stundu. Ég tek dæmi: Flestallir slíkir stórir samningar hafa verið undirritaðir með fyrirvara um samþykki Alþingis og þeir síðan bornir undir Alþingi. Allir stórir alþjóðasamningar, stórir samningar um byggingu stóriðjuvera hafa allir verið undirritaðir með slíkum fyrirvara. Það er í raun og veru óframkvæmanlegt að ég hygg, þó er rétt að skoða hinn þáttinn, að gera slíka samninga nema þá að þeir séu staðfestir af ríkisstjórn með fyrirvara um samþykki Alþingis. Ég veit að hv. þm. veit eftir að hafa setið mörg ár í ríkisstjórn, að slíka samninga er tæpast hægt að gera. 63 þingmenn geta ekki staðið í samningum við einhverja tiltekna aðila, einn eða tvo aðila um hagsmuni þjóðarinnar. Það verður að treysta ríkisstjórn til þess, en auðvitað kemur Alþingi að slíkum hlutum. Það er óframkvæmanlegt að 63 þingmenn standi í slíkum samningaviðræðum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra verður að skilja að það er eðlileg ósk frá þinginu að málið komi hér til umfjöllunar og ákvörðunar í Alþingi áður en gengið verður frá því. Ég treysti því að ef þingið er að störfum þá verði svo um hnútana búið að slíkt verði gert. En hæstv. ráðherra nefndi ekki skýrsluna. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hún yrði örugglega lögð fyrir þingið þó að ekki væri búið að taka neina ákvörðun um sameiningu, þannig að þinginu gæfist kostur á að fjalla um þá hagkvæmnisathugun sem fælist í slíkri skýrslu eða a.m.k. efh.- og viðskn. Ég treysti því að hæstv. ráðherra geri það.

Herra forseti. Ég tel að umræðan sem hér hefur farið fram um sölu á hlutafé í Búnaðarbanka og Landsbanka hafi greinilega leitt í ljós að við erum að flýta okkur um of í viðamiklu máli. Ég tel að sú tillaga sem við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum lagt fram, um að málið verði kannað betur, sé mjög rökrétt í þeirri stöðu sem uppi er og ég hef tekið eftir því að hæstv. viðskrh. hefur tekið undir hana sem skynsamlega tillögu þó svo að málið um að selja 15% í hvorum bankanum um sig verði afgreitt. Ég vona hins vegar að þau orð sem höfð hafa verið uppi um tillögu okkar verði til þess að menn fallist á hana þegar hún verður borin upp og að slík könnun fari fram og að hagsmunir fólksins í landinu, sem á þessar bankastofnanir, og starfsmanna þeirra verði hafðir að leiðarljósi.

Herra forseti. Ég staðfesti bara það sem áður hefur komið fram, ég held að þetta sé mjög skynsamleg tillaga sem hér er lögð fyrir. Eins og komið hefur fram í umræðunni líka, þá er unnið að því að gera slíka úttekt. Hún mun síðan vafalaust verða til umfjöllunar þegar fram líða stundir. Það er ekki oft sem ég tek undir tillögur frá hv. þingflokki Frjálslynda flokksins en ég held að það sé nú af því hve einstaklega vel hann er saman settur þessa stundina að mér finnst rétt að taka undir tillöguna.

Hæstv. forseti. Þetta þingmál snýst í einfaldleika sínum um það að breyta heimild til hlutafjáraukningar í heimild til sölu hlutafjár sem er skynsamleg ráðstöfun og ég styð hana. Ýmsar vísbendingar eru um að stjórnvöld hafi á prjónunum einhvers konar endurskipulagningu á fjármálamarkaðnum en umræður á hv. Alþingi hafa ekki leitt í ljós hvaða stefnu þau hyggjast taka í því efni. Í stuðningi mínum við þingmálið, sem er til ákvörðunar Alþingis, er ekki fólginn stuðningur við samruna stærstu fjármálastofnana á markaðnum hér, þ.e. Landsbanka og Íslandsbanka. Slík ákvörðun mundi setja íslenskan fjármálamarkað úr skorðum, skapa ójafnvægi og erfiða samkeppnisaðstöðu annarra fjármálastofnana á markaðnum þannig að óviðunandi væri. Ég tel einnig að á meðan ríkið er þátttakandi í fjármálamarkaði eigi það að eiga ráðandi hlut í öflugustu fjármálastofnuninni, þeirri stofnun sem við getum kallað þjóðbanka. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í ljósi þeirra yfirlýsinga sem hæstv. viðskrh. gaf áðan, að engir baksamningar liggi fyrir um samruna eða annað slíkt á íslenskum fjármálamarkaði ætla ég að leyfa mér að treysta þeim orðum og því segi ég já.

Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er verið að samþykkja um sölu á 15% af hlutfé Landsbanka og Búnaðarbanka er afgreitt í skugga þeirrar umræðu að fyrirhugaður sé samruni Íslandsbanka og Landsbanka á næstunni. Ég hef þá bjargföstu skoðun að hér eigi áfram að vera einn öflugur banki að meiri hluta í eigu ríkisins, Landsbankinn, og greiði því ekki atkvæði með þessari hlutafjársölu sem mun greiða fyrir þessum samruna og sem mun gera hlut ríkisins í Landsbanka rýrari við slíkan samruna.

Herra forseti. Myndin er að skýrast hvernig helmingaskiptaflokkarnir ætla að möndla með verðmætan eignarhlut og einstakar eignir þjóðarinnar í bönkunum og skiptast á þeim eins og leikföngum núna fyrir jólin. Allur umbúnaður þessa máls af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, skortur á upplýsingum og fleira í þeim dúr er mjög ámælisverður. Mig undrar satt best að segja, herra forseti, að ekki skuli hafa komið fram meiri andstaða við þetta mál, t.d. frá þeim hv. þm. Sjálfstfl. sem alltaf eru með munninn fullan af tali um frjálsa samkeppni. Það eru einnig vonbrigði að mikill meiri hluti þingmanna Samfylkingarinnar, ég hygg reyndar allir nema tveir eða þrír þingmenn, þar sem eru nefndarmenn Samfylkingarinnar í hv. efh.- og viðskn. og kannski einn til, skuli styðja þetta mál. Reynist þetta undanfari þeirra hrossakaupa í bankaheiminum, sem margt bendir til, þá vil ég a.m.k. ekki bera ábyrgð á því. Ég er andvígur þessu máli og ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég tel skynsamlegt að selja af hlut ríkissjóðs í þessum bönkum, skynsamlegra en að auka hlutafé til þess að uppfylla skilyrði Verðbréfaþings. Ég tel að þetta sé rétt tímasetning á sölunni. Hæstv. forseti. Mér þykir það ánægjulegt að geta fengið að segja já við þessu frv., og ég vona að fljótt aftur komi nýtt þingmál hér inn í salinn þar sem ég get fengið að segja aftur já við því að selja enn þá meira. Ég segi já.

Herra forseti. Þetta frv. ber vott um óvönduð vinnubrögð. Hafnað hefur verið að ræða þróun fjármagnskerfisins með hugsanlega sameiningu ríkisbankanna í einn þjóðbanka áður en sala fer fram. Hafnað hefur verið að taka til afgreiðslu frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um dreifða eignaraðild samhliða því frv. sem hér er verið að lögfesta. En ofar öllu þjónar þetta frv. ekki hagsmunum þjóðarinnar, það er verið að rýra eignarhlut hennar í verðmætri eign og efnahagslegu stjórntæki. Með þessu frv. er verið að greiða fyrir samþjöppun á valdi og fjármagni í íslensku samfélagi en ríkisstjórnin er söm við sig. Hún gengur erinda þessara afla. Ég hlusta á rödd fjármagnsaflanna, segir hæstv. viðskrh. Ég vil hins vegar hlusta á rödd þjóðarinnar og ég vil hlusta á rödd skynseminnar. Þess vegna segi ég nei.

Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að þetta mál kom hér tiltölulega seint inn á þingið. Og ég vil nú nota þetta tækifæri af því að það er komið hér til lokaafgreiðslu að þakka þingmönnum fyrir að hafa greitt fyrir þessu mikilvæga máli í gegnum þingið um leið og ég segi já.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. fyrir frv. til fjárlaga fyrir árið 2000. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frumvarpsins hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf 27. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Geta má þess að um 800 erindi af ýmsu tagi bárust nefndinni. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 12. október sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um frumvarp til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt um í þingsköpum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 45 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu fjárfestingarliða, að hafnalið undanskildum. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 3.639,3 millj. kr. til hækkunar. Vinnan í fjárln. er annasöm eins og sést á þeim erindafjölda sem til nefndarinnar barst. Ég vil þakka meðnefndarmönnum mínum úr liði stjórnarliða og stjórnarandstöðu fyrir afar gott samstarf og þann góða samstarfsanda sem ríkir í nefndinni þrátt fyrir mismunandi sjónarmið. Nefndin hefur notið aðstoðar starfsmanna fjmrn. og annarra ráðuneyta við verk sitt auk starfsliðs Alþingis. Við leggjum nú upp í lokaáfanga verksins þegar 2. umr. málsins er lokið en 3. umr. bíða tekjuhlið frv., B-hluti, og heimildir 7. gr. Auk þess bíða nokkur erindi sem nefndin hefur enn til umfjöllunar 3. umr. Enginn vafi er á því að miklu máli skiptir að reka ríkissjóð með verulegum afgangi miðað við núverandi aðstæður og horfur í þjóðarbúskapnum. Leggst þar allt á eitt. Verðbólga hefur gert vart við sig, viðskiptahalli er mikill þrátt fyrir góð ytri skilyrði, vextir eru hærri hér á landi en í þeim ríkjum sem við berum okkur saman við og þensla einkennir þjóðarbúskapinn. Þetta eru dæmigerð hættumerki um að ,,góðærið`` gæti senn farið úr böndum ef ekki er gripið í taumana. Í þessum hættumerkjum felast einnig ótvíræð skilaboð til hagstjórnar. Þau eru öll á sömu lund, þ.e. brýnt að auka aðhaldið í efnahagslífinu og öruggasta leiðin að því markmiði er þéttara taumhald í ríkisfjármálum. Þetta þýðir að bæta þarf afkomu ríkissjóðs verulega milli áranna 1999 og 2000 og leggja þarf varanlegan grunn að stöðugleika og jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Lítum nánar á rökin sem liggja að baki. Hættumerkin eru einna skýrust á verðlagssviðinu. Þannig hefur verðbólgan verið um eða yfir 5% að undanförnu þegar litið er til tólf mánaða breytinga á vísitölu neysluvöruverðs. Þetta er tvöfalt til þrefalt meiri verðbólga en í helstu viðskiptalöndum. Það liggur í augum uppi að þessi þróun getur ekki gengið til lengdar. Ef verðbólga verður áfram að marki meiri en í viðskiptalöndunum kemur fyrr eða síðar að kollsteypu í hagkerfinu. Slíkar kollsteypur þekkjum við frá fornu fari og meginstefið er ávallt það sama, það er að segja samspil gengisfellingar, verðbólgu og kjaraskerðingar. Eina leiðin til að hindra svona gamalkunnuga hringferð er að stuðla að stöðugu verðlagi og það verður ekki gert nema eftirspurn og umsvif í efnahagslífinu haldist í hendur við framleiðslugetu þess. Viðskiptahalli er önnur myndbirting þenslunnar. Í þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir að hallinn verði um 29 milljarðar króna á þessu og næsta ári. Þar kemur einnig fram að hallinn skýrist í vaxandi mæli af neyslu í stað fjárfestingar framan af hagvaxtarskeiðinu. Í þessu felst að þjóðin er að safna erlendum skuldum til að standa straum af neyslu sinni. Það er óviðunandi, ekki síst í ljósi þess að sennilega erum við um þessar mundir í toppi hagsveiflunnar. Jafnframt virðast nýjustu upplýsingar um þróun inn- og útflutnings benda til að hallinn verði jafnvel enn meiri en spáð var í þjóðhagsáætlun. Til að ráða bót á þessu þarf að efla þjóðhagslegan sparnað og ríkisfjármálin eru öflugasta hagstjórnartækið sem við ráðum yfir í því skyni. Í peningamálum birtist þensla meðal annars í stórfelldri útlánaaukningu og miklum vaxtamun gagnvart öðrum löndum. Tólf mánaða vöxtur bankaútlána á þessu ári hefur legið á bilinu 30--40% og þegar litið er til lánakerfisins í heild hefur vöxturinn verið 15--20%. Enginn vafi er á því að svona mikill vöxtur til lengdar samrýmist ekki stöðugleika. Einnig er rétt að vekja athygli á því að erlend lán bankanna hafa borið uppi útlánaaukninguna. Til að sporna við útlánaþenslu hafa vextir verið hækkaðir allverulega að undanförnu og er vaxtamunur milli Íslands og annarra landa nú í sögulegu hámarki. Þetta hefur meðal annars leitt til hækkunar á gengi krónunnar og að sjálfsögðu aukið fjármagnskostnað annarra fyrirtækja en þeirra sem eiga greiðan aðgang að erlendu lánsfé. Fyrir vikið hefur samkeppnisstaðan versnað. Þetta er áhyggjuefni þegar til lengri tíma er litið því hagvaxtargeta þjóðarbúsins getur borið skaða af. Af þessu má sjá að ekki er einhlítt að beita peningamálum til frekara aðhalds með enn hærri vöxtum og berast því böndin aftur að ríkisfjármálum. Aukið aðhald þar dregur úr þörf fyrir hækkun vaxta. En fleira leggst á sömu sveif. Mikil aukning neyslu hefur leitt til almennrar þenslu í efnahagslífinu. Þannig hefur einkaneyslan aukist um 18% síðastliðin tvö ár eða um 60 milljarða króna sem svarar til um 850 þúsund krónum á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Þjóðarútgjöldin hafa einfaldlega aukist mun meira en þjóðartekjurnar og ýtt undir verðbólgu og þenslu. Fyrir vikið er nauðsynlegt að hægja á efnahagsstarfseminni, ná mjúkri lendingu, eins og það hefur verið kallað, og komast þannig hjá kollsteypu síðar með þeim óþægindum sem því fylgir. Eina örugga leið stjórnvalda að þessu markmiði er að bæta afkomu ríkisins; efla þannig þjóðhagslegan sparnað og draga úr viðskiptahallanum. Stefnumörkun í ríkisfjármálum í þá veru sem ég hef hér gert að umtalsefni er einnig mikilvæg út frá alþjóðlegum sjónarmiðum. Í því efni nægir að nefna sem dæmi að alþjóðavæðing og gjaldmiðlasamruninn í Evrópu munu gera sífellt auknar kröfur til hagstjórnar hér á landi á næstu árum. Þetta mun einkum beinast að stjórn ríkisfjármála því svigrúmið til sjálfstæðrar peningastefnu er smám saman að minnka. Til marks um þetta má nefna að Norðmenn leggja mikla áherslu á að efla hagstjórnarhlutverk ríkisfjármálanna og búa þannig í haginn fyrir EMU og framhald alþjóðavæðingar. Svipaða braut þurfa Íslendingar að feta. Það er því afar brýnt verkefni að treysta stöðu ríkisfjármála í góðærinu til að mynda svigrúm til að takast á við þá erfiðleika sem fylgja lakari þjóðhagslegum skilyrðum en nú eru. Að öllu samanlögðu sýna þau sjónarmið, sem ég hef lýst hér á undan, að grunninn fyrir framhald góðærisins er að finna í stjórn ríkisfjármála. Það er því höfuðatriði að afgreiða fjárlög fyrir árið 2000 með myndarlegum afgangi. Það hlýtur að verða verkefni ríkisfjármálanna á næstu árum að koma í veg fyrir að rekstur hins opinbera haldi áfram að bólgna út ár frá ári. Slíkt veldur áhyggjum nú. Vegna þess að mikill kraftur er í íslensku efnahagslífi og atvinnuvegirnir hafa skilað aukinni verðmætasköpun hafa tekjur þjóðarbúsins og þar með ríkissjóðs aukist ár frá ári. Vissulega ber að vinna að því að svo verði áfram og atvinnuppbygging á næstu árum verði með þeim hætti að hún standi undir aukningu þjóðartekna. Hins vegar verður að skoða ríkisreksturinn með gagnrýnum hætti með tilliti til aukinna útgjalda. Á árinu l999 eða yfirstandandi ári er áætlað að tekjur ríkissjóðs aukist um allt að 10 milljörðum króna vegna aukinnar veltu í samfélaginu, hærri launatekna og hækkunar á óbeinum sköttum. Ef þannig hefði árað að tekjur hefðu í stað þess að aukast dregist saman um 10 milljarða króna þá hefi verið örðugt um vik í efnahagsmálum og niðurskurður blasað við. Það er alls ekki hægt að leggja frá sér þá hugsun að slík gæti þróunin orðið ef niðursveifla væri í atvinnulífinu. Þess vegna ber framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu, Alþingi, að leggja í það sameiginlega vinnu að fara yfir rekstur stofnana ríkisins með gagnrýnum hætti og verja í það auknum kröftum, ekki aðeins á lokastigi fjárlagagerðar, heldur á öllum stigum undirbúnings þeirra. Fjárlaganefnd á að hafa mikilvægt eftirlitshlutverk með höndum með framkvæmd fjárlaga og ég hyggst beita mér fyrir því að efla þann þátt í starfi nefndarinnar. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa gagnrýnt í umræðu til fjáraukalaga þá útgjaldaaukningu sem orðið hefur hjá ríkissjóði. Ég fagna því að skilningur ríkir á því og um það er ekki deilt að full þörf er á að gæta aðhalds í ríkisútgjöldum. Hins vegar hefur ekki borið á því, þrátt fyrir þessa gagnrýni, að tillögur hafi verið uppi um að hætta við flutning breytingartillagna til aukinna útgjalda eða skera niður útgjöld ríkissjóðs. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga var áætlaður tekjuafgangur ríkissjóðs 15 milljarðar króna. Það er meiri afgangur en dæmi eru til áður og byggist hann á því að tekjur ríkissjóðs hafa farið vaxandi vegna aukinna umsvifa í samfélaginu. Fjárlaganefnd var því nokkur vandi á höndum að sinna starfi sínu með þeim hætti að ganga ekki um of á þennan tekjuafgang sem svo mikil nauðsyn er á að skila inn í efnahagslíf þjóðarinnar eins og nú háttar til. Meiri hluti nefndarinnar taldi því nauðsynlegt að marka sér stefnu um að láta nokkur verkefni ganga fyrir þegar afstaða var tekin til umsókna um útgjaldaaukningu. Þessi verkefni voru í fyrsta lagi að koma fjárhagslegum grundvelli undir rekstur heilbrigðisstofnana í landinu í kjölfar kostnaðarhækkana og kjarasamninga á liðnu ári. Ég mun víkja að því máli síðar. Í öðru lagi að leggja fram fjármagn til baráttunnar við fíkniefni og í þriðja lagi að leggja fram fjármagn til þeirra verkefna sem gætu orðið til viðnáms í hinum mikla byggðavanda sem við er að etja í landinu. Nokkur aukning útgjalda til þessara mála er knýjandi nauðsyn. Það hefur tekist gott samkomulag um það í ríkisstjórn og stjórnarflokkunum að skera upp herör gegn þeirri ógn sem fíkniefnaneyslan er. Útgjaldaaukning til hinna ýmsu verkefna á þessu sviði nemur um 400 milljónum króna á fjáraukalögum 1999 og fjárlögum fyrir árið 2000. Þessir fjármunir munu gefa allt aðra vígstöðu í hinni örlagaríku baráttu gegn fíkniefnum. Verkefnin eru vel skilgreind eru meðal annars byggð á niðurstöðu nefndar sem vann að tillögugerð í málinu og skilaði af sér í lok nóvember. Baráttan gegn fíkniefnum er háð á mörgum vígstöðvum og hún snertir málaflokka margra ráðuneyta. Ljóst er að halda verður áfram að skipuleggja baráttuna sem best og veita áfram aukið fjármagn til verkefna á þessu sviði. Þessi framlög eru áfangi á þeirri leið sem mörkuð er af stjórnvöldum í þessum efnum. Hér er háð barátta upp á líf og dauða gegn óhamingju, heilsutjóni, niðurlægingu og öryggisleysi í samfélaginu sem þessi vágestur veldur. Dæmin eru of nærtæk og of hörmuleg til þess að orðræður frá minni hálfu bæti nokkru í þá mynd á þessari stundu. Þriðja forgangsmálið eru byggðamálin. Það er viðurkennt að byggðaþróunin í landinu er eitthvert mesta efnahagsvandamál sem þjóðin á við að stríða um þessar mundir. Ég vék í inngangi ræðu minnar að almennum efnahagshorfum og þeim þenslumerkjum sem verið hafa. Ekki er vafi á því að byggðaþróunin hefur átt drjúgan þátt í því að auka þenslu. Það er heldur ekki vafi á því að hún kallar á mjög aukin útgjöld ríkissjóðs og eru ekki öll kurl komin til grafar í því efni. Miklum opinberum fjármunum hefur á undanförnum árum verið varið til uppbyggingar um land allt. Þróunin er sú að við fólksflutningana fjarar undan þjónustunni út um landsbyggðina hvort sem um er að ræða opinbera þjónustu, þjónustu sveitarfélaga eða einkaaðila. Fólksfjölgunin á suðvesturhorninu kallar síðan á nýja uppbyggingu sem í mörgum tilfellum er fyrir hendi út á landsbyggðinni. Hækkun húsnæðis og leigu er enn einn þáttur þessara mála. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar eru veittir auknir fjármunir í nokkra málaflokka sem eru mikilvægir vegna byggðamálanna. Þar má fyrst telja framlög til jöfnunar námskostnaðar og niðurgreiðslna á rafhitun. Þessi fjárframlög taka mið af tillögum Alþingis um byggðamál á síðasta vori. Þá er í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar veitt fé til styrktar skólum á háskólastigi á landsbyggðinni og til fjarkennslu. Þarna er um afar mikilvægt byggðamál að ræða. Varðandi fjarkennsluna skal tekið fram að ætlast er til að menntamálaráðuneytið geri samninga um verkefni við þá aðila sem fá framlög til fjarkennslu. Þar að auki fær Háskólinn á Akureyri framlag til þess að hefja fjarkennslu fyrir leikskólakennara og Kennaraháskólinn til þess að fjölga nemendum í kennaranámi í fjarkennslu. Þarna er verið að auka möguleika á landsbyggðinni verulega til réttindanáms í þessum mikilvægu atvinnugreinum. Í breytingartillögum fjárlaganefndar eru einnig framlög til skógræktarverkefna í öllum landshlutum. Þessi verkefni eru afar mikilvæg og reynslan hefur verið sú að takmarkaðir fjármunir í þessum verkefnum í sveitum hafa nýst ótrúlega vel og verið bændum til aðstoðar í þeirra hörðu baráttu. Í nýrri greinargerð frá Ríkisendurskoðun um áætlaða rekstrarstöðu heilbrigðisstofnana í árslok 1999 kemur fram að tekjuhalli sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana stefni í að verða 4,2 milljarðar kr. í árslok 1999. Sú fjárhæð skiptist þannig að um 3,6 milljarðar eru vegna halla yfirstandandi árs en um 600 milljónir vegna fyrri ára. Hallinn í ár stafar að stærstum hluta af meiri launaútgjöldum en fjárlög heimiluðu eða 2,3 milljörðum kr. Önnur útgjöld fóru á árinu 1,3 milljarða fram úr fjárlögum. Þrátt fyrir að fjármálastjórn ríkisins hafi verið styrkt á síðustu árum þá ber þar ekki síst að nefna setningu laga um fjárreiður ríkisins, virðist svo sem enn þá geti komið upp sú staða að fjárlög sem Alþingi setur séu ekki virt sem skyldi. Ekki er ásættanlegt að ákvarðanir fjárveitingarvaldsins séu ekki betur virtar en raun ber vitni. Í áðurnefndri greinargerð Ríkisendurskoðunar er fjallað um orsakir þessa fjárhagsvanda, og má hann að verulegu leyti rekja til afleiðinga kjarasamninga sem gerðir voru á árunum 1997 og 1998. Þeir samningar eru um margt sérstakir, eins og rakið er í greinargerð Ríkisendurskoðunar, þar sem með þeim var samið um allbreytt launakerfi hjá mörgum starfshópum og má þar nefna nýja röðun starfsheita og nýjar launatöflur. Óhætt er að segja að margir lausir endar hafi verið þegar skrifað var undir samningana þar sem eftir var að ganga frá nánari útfærslu á þeim með svokölluðum aðlögunarnefndarsamningum. Var stjórnendum einstakra ríkisstofnana falið að ganga til samninga við starfsmenn um gerð slíkra samninga. Það virðist ljóst að framkvæmd kjarasamninga hefur farið á annan veg en stjórnvöld hugðu. Stjórnendur margra stofnana virðast hafa staðið ráðþrota gagnvart skipulögðum aðgerðum og hópuppsögnum viðsemjenda sinna. Þá hratt samanburður á kjörum og samningum milli stofnana af stað skriðu sem leiddi m.a. til þess að áður gerðir samningar voru teknir upp og samið um meiri launahækkanir en áður. Að því er virtist gerðu stjórnendur margra stofnana sér ekki grein fyrir hvaða launahækkanir fólust í reynd í þeim samningum sem þeir gerðu og skrifuðu undir. Ríkisendurskoðun bendir einnig á það að forstöðumenn heilbrigðisstofnana hafi kvartað yfir að stjórnvöld hafi ekki samræmt sem skyldi framkvæmd kjarasamninga. Hins vegar kemur einnig fram að af hálfu samninganefndar ríkisins, heilbrrn. og fjmrn. hafi verið efnt til funda með forstöðumönnum þar sem þeim var kynnt efni samninganna og verklag við framkvæmd þeirra. Ríkisendurskoðun tekur ekki beina afstöðu til þess í skýrslu sinni hvað hafi farið úrskeiðis, en bendir á að báðir aðilar hafi nokkuð til síns máls. En hvar svo sem orsökin liggur nákvæmlega verður ekki unað við svo búið. Fjárveitingavaldið er hjá Alþingi og ber handhöfum framkvæmdarvaldsins að virða ákvarðanir þess. Komi upp sú staða að nauðsynlega þurfi að hækka fjárframlög vegna tiltekinna málaflokka þarf að leita samþykkis Alþingis til þeirra breytinga áður en stofnað er til frekari skuldbindinga og fjárútláta. Það er sameiginlega á ábyrgð ráðuneyta og stofnana að svo sé gert. Til að ráða bót á bráðum fjárhagsvanda heilbrigðisstofnana er lagt til að Alþingi samþykki frekari hækkun á framlagi til þeirra en ráð var fyrir gert í frv. til fjáraukalaga. Í frv. var óskað eftir auknum fjárveitingum til þessara málaflokka að fjárhæð 2 milljarðar kr., en hér er lagt til að til viðbótar verði ráðstafað til hans 2,1 milljarði kr. Til lengri tíma litið er mjög brýnt að koma í veg fyrir að slíkur fjárhagsvandi myndist og að fylgt sé ákvörðunum Alþingis um fjárframlög til stofnana ríkisins. Til þess að tryggja að svo verði hefur verið ákveðið að grípa til ákveðinna aðgerða sem hér segir: Gerðir verða samningar við stofnanir þar sem skýrt kemur fram hver fjárframlög til þeirra verða á hverjum tíma og að stjórnendur beri ábyrgð á að halda rekstrinum innan fjárheimilda. Til þess að tryggja að fjárframlög til heilbrigðisstofnana séu ákvörðuð með hlutlægum hætti verður tekin upp sú nýbreytni við gerð fjárlaga fyrir árið 2001 að nota reiknilíkön við skiptingu fjárveitinga á milli stofnana. Erindisbréf stjórnenda heilbrigðisstofnana verða endurskoðuð með það fyrir augum að skýra betur ábyrgð þeirra og í starfsreglum verður kveðið skýrt á um ábyrgð og eftirlitshlutverk stjórna slíkra stofnana. Í því sambandi þarf að kanna hvort breyta þurfi lögum um heilbrigðisþjónustu. Gerðar verða kröfur um að mánaðarlega liggi fyrir upplýsingar um rekstrarafkomu hverrar stofnunar ásamt samanburði við fjárheimildir. Nánari upplýsingar verða teknar saman um launakostnað. Settar verða reglur sem koma í veg fyrir að stofnanir geti stofnað til yfirdráttar hjá lánastofnunum eða ríkisféhirði. Reglurnar eiga einnig að tryggja að viðskiptaskuldir stofnana séu innan eðlilegra marka. Fjárlaganefnd hefur óskað eftir því að Ríkisendurskoðun gefi þinginu á næsta ári skýrslu um með hvaða hætti hlutaðeigandi ráðuneyti og stjórnendur heilbrigðisstofnana hafa hrint framangreindum ráðstöfunum í framkvæmd. Skýrsla Ríkisendurskoðunar mun væntanlega liggja fyrir á fyrstu mánuðum ársins. Það verklag sem nú hefur verið ákveðið að taka upp mun vonandi innleiða meiri aga í fjármálastjórn hjá stofnunum ríkisins. Fjárlög ríkisins eru mikilvægasta tækið sem stjórnvöld hafa við að stýra fjármálum ríkisins og verður að gera þá kröfu til allra þeirra aðila, sem bera ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana, að tekið sé fullt mark á fjárlögum. Annað mikilvægt atriði er að Alþingi gefist kostur á að koma strax að málum þegar sýnt er að misræmi sé að skapast á milli fjárveitingar samkvæmt fjárlögum og reksturs stofnana. Fjárlaganefnd þarf að geta kallað fyrir sig forstöðumenn viðkomandi stofnana og ráðuneytisfólk til að upplýsa um ástæður aðsteðjandi vanda og ræða hvernig við eigi að bregðast. Til að svo geti orðið þarf Alþingi að sjálfsögðu fyrst að fá reglulega upplýsingar um stöðu ríkisfjármála og horfur á hverjum tíma. Þar hefur Ríkisendurskoðun miklu hlutverki að gegna. Ég vil ítreka það að engan veginn er ásættanlegt að ár eftir ár sé komið til Alþingis og óskað eftir auknum fjárveitingum umfram fjárlög. Auðvitað getur sú staða komið upp að slíkt sé nauðsynlegt, en almenna reglan verður að vera sú að fjárlög ríkisins séu sá rammi sem stofnanir og ráðuneyti verða að starfa eftir og að stjórnendur þeirra verði að haga rekstrinum í samræmi við þær fjárveitingar sem þar er kveðið á um. Varðandi heilbrigðisstofnanirnar er tekin sú ákvörðun í meginlínum að halda því þjónustustigi sem nú er þar og því góða heilbrigðiskerfi sem við búum við. Með hinum miklu fjárveitingum sem settar eru inn í málaflokkinn nú er sá rammi settur, en þessi aðgerð gefur ekkert fordæmi um að hægt sé í framtíðinni, hvorki í þessum málaflokki né öðrum, að fara fram úr fjárlögum og almenn regla sé sú að það sé bætt eftir á. Hér er um sértæka aðgerð að ræða með ákveðnum skilyrðum sem ég hef rakið hér að framan. Eins og kom fram við 1. umr. fjárlaga var lagt til að frestað yrði nokkrum opinberum framkvæmdum í því skyni að slá á þenslu og draga úr eftirspurn eftir vinnuafli, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Meðal annars var tekin sú ákvörðun að fresta nokkrum hafnarframkvæmdum sem gert var ráð fyrir á hafnaáætlun árið 2000 að upphæð 297 millj. króna. Reynt var að velja eins og hægt var nýframkvæmdir til frestunar. Á það skal lögð áhersla hér að viðkomandi hafnarsjóðum verði heimilt að bjóða þessi verkefni út haustið 2000 til framkvæmda á árinu 2001. Á undanförnum árum hefur verið fjárveiting undir liðnum 1.25 GPS Staðsetningarkerfi sem nýtt hefur verið til þess að byggja upp kerfi til að senda út leiðrétt staðsetningarhnit miðað við GPS staðsetningarhnit bandaríska hersins en þau hnit eru send út brengluð og ætluð til hernaðarnota. Til þessa hefur uppbygging eingöngu verið miðuð við þarfir sjófarenda og þá einkum fyrir fiskveiðiflotann. Þeirri uppbyggingu er að mestu lokið. Næstu verkefni verða þá að þjóna vegfarendum og til flugleiðsögu. Í brtt. fjárln. er eins og áður segir að finna tillögur til hækkunar á niðurgreiðslu á rafhitun. Varðandi þá liði skal tekið fram að iðnaðarráðuneytið er nú að láta meta árlegan heildarkostnað við jöfnun orkuverðs í samræmi við þingsályktun í byggðamálum og er þá bæði reiknaður kostnaður vegna rafhitunar og þeirra hitaveitna sem eru dýrari en meðaldýrar hitaveitur. Við þá útreikninga er miðað við ársreikninga og sölutölur orkufyrirtækjanna fyrir árið l998. Nauðsynlegt er að fram fari heildarendurskoðun á reglum um niðurgreiðslu á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis en núverandi reglur voru í öllum aðalatriðum settar á árinu l986. Þessi endurskoðun þarf meðal annars að taka til þess hvaða regla á að gilda um hámarksviðmiðanir. Einnig þarf að skoða hlutverk orkufyrirtækjanna í framkvæmdinni og að tryggja skilvirkni í útdeilingu fjármuna. Gera má ráð fyrir að þessi vinna taki þrjá til fjóra mánuði, en mikilvægt er að niðurstaða fáist áður en aukningin kemur til útgreiðslu. Ég mun nú gera grein fyrir brtt. þeim sem meiri hluti fjárln. leggur fram. Þar er fyrst æðsta stjórn ríkisins. Gerð er tillaga um 139,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Alþingis. Í fyrsta lagi er lögð til 6 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu 1.01 Alþingiskostnaður. Aðallega er um að ræða akstur, flugferðir og símakostnað þingmanna. Þá er gerð tillaga um 1,5 millj. kr. hækkun framlags til fastanefnda Alþingis vegna aukins ferðakostnaðar. Gerð er tillaga um tímabundið framlag að upphæð 8 millj. kr. til alþjóðasamstarfs, í fyrsta lagi 4 millj. kr. hækkun til að mæta hærri útgjöldum við Norðurlandaráðsþing frá upphaflegri áætlun. Þá þarf að hækka árgjald til Vestnorræna ráðsins samkvæmt samþykkt landsdeilda Íslands, Færeyja og Grænlands. Loks er ætlunin að styrkja þjónustu alþjóðasviðs við Íslandsdeild Norðurlandaráðs á næsta ári með ráðningu á einum viðbótarstarfsmanni og er gert ráð fyrir 3 millj. kr. til þess. Einnig er lögð til 3 millj. kr. hækkun á framlagi til almenns rekstrar þingsins til nýs stöðugildis. Áformað er að styrkja þjónustu við rekstur tölvubúnaðar og þjónustu í tengslum við fjarvinnslu ræðna í þeim tilgangi að auka hraða í útgáfu þeirra, þar á meðal á netið. Lagt er til tímabundið framlag til viðfangsefnisins Tæki og búnaður að fjárhæð 8 millj. kr. til endurnýjunar á tölvu- og hugbúnaði. Loks er gerð tillaga um tímabundið framlag að upphæð 113 millj. kr. á viðfangsefninu Fasteignir. Er þar annars vegar um að ræða 98 millj. kr. til að gera gagngerar breytingar á innréttingum í húsnæði sem Alþingi hefur tekið á leigu á 2. hæð Austurstrætis 10A. Hins vegar er um 15 millj. kr. framlag að ræða til þess að kosta breytingar á öðru skrifstofuhúsnæði í kjölfarið. Þá er komið að framkvæmdum á Alþingsreit. Þar er gert ráð fyrir 60 millj. kr. tímabundnu framlagi á viðfangsefninu Nýbygging. Framkvæmdum við skála á Alþingisreit verður frestað til haustsins 2000. Jafnframt þarf að gera ráð fyrir fjárveitingu til að loka grunni skálans og lagfæra umhverfið svo að það verði sómasamlegt á næsta ári. Einnig þarf að endurhlaða suður- og vesturvegg Alþingisgarðsins næsta vor. Lögð er til 3,6 millj. kr. hækkun fjárveitinga til að sinna auknum verkefnum hjá umboðsmanni Alþingis á næsta ári. Fjárveitingunni verður að mestu leyti varið til að standa undir launakostnaði lögfræðings við embættið. Undir forsætisráðuneyti er liðurinn Ýmis verkefni. Þar er óskað eftir 44,5 millj. kr. hækkun á framlagi til liðarins. Það er 22 millj. kr. tímabundið framlag til Vesturfarasetursins á Hofsósi. Samkvæmt samningi milli forsætisráðuneytisins og Vesturfarasetursins mun ríkissjóður leggja setrinu til 12 millj. kr. á ári í fimm ár frá og með árinu 1999. Framlaginu skal varið til að byggja upp gamla þorpskjarnann á Hofsósi fyrir þjónustu og afþreyingu fyrir fólk af íslenskum ættum sem býr í Norður-Ameríku. Þá er í samningnum sérstaklega kveðið á um sýningu um Stephan G. Stephansson og er framlag til þess 10 millj. kr. á árinu 2000. Gert er ráð fyrir 16 millj. kr. framlagi í fjáraukalögum. Alls er áætlað að heildarframlag til Vesturfarasetursins eigi eftir að nema 86 millj. kr. Samkvæmt þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 1974 skal árlegt framlag til Gjafar Jóns Sigurðssonar nema árslaunum prófessors við Háskóla Íslands. Laun prófessora hafa hækkað að undanförnu og því er gerð tillaga um að framlag til sjóðsins hækki í samræmi við það. Þá er farið fram á 22 millj. kr. tímabundið framlag á árinu 2000 vegna ófyrirséðs kostnaðar landafundanefndar. Nú þegar dagskrá nefndarinnar í Vesturheimi liggur fyrir er ljóst að fara þarf fram á viðbótarfjárheimild til að standa undir kostnaði sem ekki var gert ráð fyrir í áætlunum nefndarinnar. Fyrst og fremst er um að ræða kostnað við kynningu á viðburðum og viðbótardagskráratriði. Gert er ráð fyrir að fjárveitingar til Byggðastofnunar, 502 millj. kr., flytjist til iðnaðarráðuneytis frá forsætisráðuneyti í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Flutt hefur verið frv. um þetta á yfirstandandi haustþingi. Lögð er til 5 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til að ráða lögfræðing að embætti ríkislögmanns. Verkefnum embættisins hefur fjölgað á undanförnum árum og er talið nauðsynlegt að bæta við lögfræðingi til að ekki þurfi að vísa frá verkefnum. Þá er það menntamálaráðuneyti. Háskóli Íslands. Þar er lagt til að framlag til skólans hækki um 109 millj. kr. Í fyrsta lagi er lagt til að 47,6 millj. kr. framlag verði flutt af viðfangsefni 1.20 Rannsóknarnám yfir á viðfangsefni Kennslu- og vísindadeildir í framhaldi af nýlegum samningi skólans við menntmrn. um framlög til kennslu við skólann. Þá er lagt til að 46,5 millj. kr. framlag til ritakaupa verði fært af viðfangsefni 6.41 á nýtt viðfangsefni Tæki og búnaður, í framhaldi af nýgerðum samningi við háskólann um framlög til kennslu sem byggð eru á reiknilíkani fyrir háskóla. Fyrirhugað er að gera tillögur um frekari breytingar á viðfangsefnum Háskóla Íslands í samræmi við samninginn og niðurstöður líkansins. Til sama liðar er lagt til að veitt verði 109 millj. kr. framlag í samræmi við forsendur samnings menntmrn. og Háskóla Íslands um kennslu í skólanum sem undirritaður var í byrjun október sl. Óskað er eftir 1,4 millj. kr. tímabundnu framlagi til Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar um að leita eftir hækkun fjárveitingar til að standa straum af kostnaði við undirbúning fyrir þátttöku í norrænu víkingaaldarsýningunni Vikings. Þá er það Háskólinn á Akureyri. Áætlað er að framlög til liðarins hækki alls um 30 millj. kr. Lögð er til 12 millj. kr. hækkun á fjárveitingum sem varið verður í fjarnám fyrir leikskólakennara í samræmi við fyrirhugaðan samning menntmrn. við skólann. Skortur hefur verið á leikskólakennurum undanfarin ár en þessi leið veitir ófaglærðum starfsmönnum leikskóla möguleika á að stunda leikskólakennaranám. Jafnframt er lögð til 18 millj. kr. hækkun fjárveitinga til rannsóknastarfsemi en þar er annars vegar um að ræða 15 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til að stytta biðlista kennara eftir rannsóknarleyfi sem skólanum ber að veita og hins vegar 3 millj. kr. til að sinna alþjóðlegum skuldbindingum en Háskólinn á Akureyri er í samvinnu við fjölmarga háskóla á norðurslóðum. Lagt er til að viðfangsefni Íslenska menntanetsins undir Kennaraháskóla Íslands falli niður þar sem rekstur og eignir þess hafa verið seld. Við þetta falla niður 24 millj. kr. gjöld og jafnháar sértekjur Kennaraháskólans, enda stóðu notendagjöld undir rekstrinum. Þá er ráðgert að 14,5 millj. kr. framlag ríkisins til endurmenntunar grunnskólakennara verði flutt af lið Kennaraháskóla Íslands yfir á lið 02-720 Grunnskólar, almennt. Af þeim lið verða framlög ríkisins til þessa þáttar í rekstri grunnskóla greidd þeim menntastofnunum sem halda endurmenntunarnámskeið fyrir starfandi kennara samkvæmt samningi við menntmrn. Lagt er til að 8 millj. kr. verði færðar af fjárlagalið Rannsóknarráðs Íslands á nýjan lið, Launasjóður höfunda fræðirita, þar sem óheppilegt er talið að blanda styrkveitingum saman við rekstur ráðsins. Háskóla- og rannsóknastarfsemi. Gerð er tillaga um 138,5 millj. kr. hækkun á fjárveitingum liðarins. Lögð er til 5 millj. kr. hækkun á framlagi til Nýsköpunarsjóðs námsmanna en það hefur staðið í stað undanfarin ár. Nemendum hefur hins vegar fjölgað og æ fleiri sækja um styrk og hefur sjóðurinn þurft að hafna fjölmörgum áhugaverðum rannsóknarverkefnum. Enn fremur er gerð tillaga um að veita Reykjavíkurakademíunni 5 millj. kr. tímabundið framlag árið 2000 sem gangi til nauðsynlegs rekstrar og umsýslu hennar. Fjárhæðin færist á nýtt viðfangsefni, Reykjavíkurakademían. Reykjavíkurakademían er félag sjálfstætt starfandi fræðimanna sem stofnað var fyrir þremur árum til að skapa ungum fræðimönnum ný skilyrði til starfa. Lagt er til að fjárveiting til viðfangsefnisins 1.90 hækki um 128,5 millj. kr. Er annars vegar óskað eftir óskiptri fjárveitingu að upphæð 100 millj. kr. til að ljúka samningum við háskóla um verkefni þeirra og fjárveitingar á grundvelli reiknireglna menntamálaráðuneytisins um fjárveitingar til háskóla. Frá því að unnið var að gerð frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2000 hefur komið í ljós mun meiri aðsókn er að háskólanámi en reiknað var með og gæti fjölgunin numið ígildi allt að 400 nemenda í fullu námi, meðal annars í fjarnámi. Að síðustu er lagt til að veitt verði framlag að fjárhæð 28,5 millj. kr. til sama viðfangsefnis til að auka svigrúm til samninga vegna fjölgunar nemenda í Samvinnuháskólanum og Háskólanum á Akureyri. Alls er óskað eftir 80 millj. kr. hækkunar á liðnum Framhaldsskólar, almennt. Þar af er gert ráð fyrir 30 millj. kr. framlagi til viðfangsefnisins sérkennsla. Hækkun um 20 millj. kr. fer til að mæta kostnaði við fjölgun nemenda í sérkennslu og til að undirbúa og bæta við námsári í sérkennslu haustið 2000. Í fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir að kostnaður við að bæta við einu námsári haustið 2000 verði 15 millj. kr. Við endurskoðun á kostnaði kom í ljós að fjárhæð þessi er vanáætluð, ekki síst vegna kostnaðar við undirbúning. Gert er ráð fyrir að allt að 60 nemendur njóti þessarar fræðslu víðs vegar á landinu. Jafnframt er óskað eftir 10 millj. kr. framlagi til kennslu fyrir skjólstæðinga Barnaverndarstofu. Breyting varð á kennslu vistmanna eftir að sjálfræðisaldur var hækkaður úr 16 í 18 ár. Sveitarfélög greiða kennslu nemenda á grunnskólaaldri til 16 ára en talið er eðlilegt að ríkissjóður greiði kennslu þeirra sem eru á framhaldsskólaaldri. Gerður hefur verið samningur við Barnaverndarstofu um að annast kennslu þessara nemenda og er reiknað með 20 nemendum og 500 þús. kr. meðalframlagi á nemanda. Að lokum er óskað eftir 50 millj. kr. til viðbótar þeim 42 millj. kr. sem er áætlað fyrir á þessu viðfangsefni í fjárlagafrumvarpi og er ætlað að mæta fjölgun nemenda og óvæntum kostnaði. Endurnýjun samninga við framhaldsskóla árið 2000 sem nú stendur yfir hefur leitt í ljós meiri nemendafjölgun en ráð var fyrir gert. Lagt er til að liðurinn Símenntun og fjarvinnsluverkefni hækki um 34,6 millj. kr. Af því munu 20 millj. kr. renna til Kennaraháskóla Íslands svo að hægt verði að fjölga þar nemendum í fjarnámi. Gerð er tillaga um 14,6 millj. kr. tímabundið framlag til liðarins til að auka svigrúm þeirra aðila sem nefndir eru í greinargerð með frumvarpinu, auk þeirra sem óskað hafa eftir framlagi til fjarkennsluverkefna, þ.e. til kaupa á fjarfundabúnaði í Öræfum og Suðursveit, uppbyggingar fjarkennslu í Húnaþingi vestra og fjarnáms í hjúkrunarfræði í Reykjanesbæ í samvinnu við Háskólann á Akureyri. Vísað er til nánari ákvörðunar menntamálaráðherra um fjárveitingar af liðnum. Lagt er til að 14,5 millj. kr. framlag verði til liðarins Grunnskólar, almennt. Það er framlag ríkisins vegna endurmenntunar grunnskólakennara sem verður flutt af lið 02-215. Farið er fram á 76,7 millj. kr. framlag til jöfnunar námskostnaðar. Forsætisráðherra skipaði í september 1997 nefnd samkvæmt tilnefningu allra þingflokka til að fjalla um byggðamál í tengslum við breytingar á kjördæmaskipan. Meðal fjölmargra tillagna, sem samstaða var um í nefndinni, er að framlög til jöfnunar námskostnaðar verði aukin. Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um 23 millj. kr. hækkun fjárveitinga til liðarins sem fari annars vegar til viðfangsefnisins Þjóðminjasafn Íslands, 11 millj. kr., og hins vegar til Byggða- og minjasafna, 12 millj. kr. Ætlunin er að veita safninu 5 millj. kr. tímabundna fjárveitingu árið 2000 sem varið verði til að halda áfram Reykholtsrannsóknum en markmið þeirra er að kanna og afla nýrrar þekkingar um menningar- og minjasögu staðarins. Þá verði 5 millj. kr. varið til skráningar á gögnum þess í fjarvinnslu í tölvuskráningarkerfi sem nefnist Sarpur. Kerfið hefur verið unnið í samvinnu við hugbúnaðarfyrirtæki og fengist hefur 12 millj. kr. styrkur frá Rannsóknarráði Íslands sem greiðist á næstu þremur árum. Markmiðið með verkefninu er að staðla og samræma skráningu og leit að menningarsögulegum upplýsingum, bæta aðgengi að slíkum heimildum, og að tryggja sem besta varðveislu menningarsögulegra gagna. Hluta innsláttar hentar að vinna í fjarvinnslu, þ.e. innslátt upplýsinga sem eru til handskrifaðar eða vélritaðar, en frumskráningu gagna þarf að vinna að mestu á safninu þar sem gripirnir eru geymdir. Einnig er óskað eftir 1 millj. kr. tímabundnu framlagi til að halda áfram rannsóknum í Laxárdal í Nesjum en nýlegur uppgröftur þar hefur gefið sterkar vísbendingar um að þar sé að finna blótstað bænda. Gerð er tillaga um 12 millj. kr. hækkun fjárveitinga til minja- og byggðasafna sem skiptast í þrjá staði, 4 millj. kr. til að ráða minjavörð til starfa á Norðurlandi vestra, 3 millj. kr. tímabundið framlag til Minjasafns Egils Ólafssonar á Hnjóti og 5 millj. kr. tímabundið framlag í tengslum við það að Vesturbyggð er þátttakandi í menningarborg Evrópu. Fyrirhugað er að tengja menningardagskrá við unglingalandsmót UMFÍ sem haldið verður í Vestur-Barðastrandarsýslu um verslunarmannahelgina árið 2000 og gera landsmótið að fjölskylduhátíð. Lagt er til að undir liðnum Þjóðskjalasafn Íslands verði veitt 0,5 millj. kr. fjárveiting til Héraðsskjalasafns Skagfirðinga vegna aukinna verkefna. Lagt er til að 5 millj. kr. tímabundið framlag til nýs viðfangsefnis, undir liðnum Söfn, ýmis framlög. Þetta er Sögusetrið á Hvolsvelli, ætlað til uppbyggingar þess. Gert er ráð fyrir 18 millj. kr. hækkun til liðarins Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Lagt er til að fjárveitingar til Endurbótasjóðs menningarstofnana verði hækkaðar um 10 millj. kr. Miðað er við að sú skerðing á mörkuðum tekjum sjóðsins, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, lækki jafnmikið. Fyrirhugað er að flytja breytingartillögu um það við 3. umr. þegar 6. gr. frv. verður til umfjöllunar. Skipting liðarins er sýnd á sérstökum yfirlitum II með breytingartillögum meiri hlutans við frumvarpið. Í öðru lagi er um að ræða 8 millj. kr. tímabundna fjárveitingu sem er áframhaldandi stuðningur við uppbyggingu og endurbætur á húsinu Kaupvangi á Vopnafirði sem byggt er af sama byggingarmeistara og byggði Alþingishúsið. Húsið er talið hafa verulegt gildi fyrir sögu bæjarins. Unnið hefur verið að því í samvinnu við húsafriðunarnefnd að hefja endurbætur á húsinu og byggja það upp í sem næst upprunalegu útliti. Lagt er til 4 millj. kr. framlag til Sinfóníuhljómsveitar Íslands vegna hlutdeildar ríkisins í launahækkunum hljóðfæraleikara á árinu 2000 samkvæmt kjarasamningi. Áformað er að hækka framlög til liðarins Listir, framlög um 5 millj. kr. Óskað er eftir 2,5 millj. kr. vegna Bandalags íslenskra leikfélaga. og 2,5 millj. kr. vegna hækkunar á viðfangsefninu Starfsemi atvinnuleikhópa sem renni til Bandalags sjálfstæðra leikhúsa. Lögð er til hækkun á viðfangsefninu Styrkir til útgáfumála um 1,2 millj. kr. og er sundurliðun fjárveitinga sýnd í sérstökum yfirlitum II. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til að kaupa Íslendingasögur á ensku og gefa erlendum bókasöfnum og stofnunum í tilefni af afmæli landafunda Leifs Eiríkssonar. Lagt er til að 8 millj. kr. verði færðar af fjárlagalið Rannsóknarráðs Íslands á nýjan lið, og hef ég gert grein fyrir því áður. Loks er lögð til 2,5 millj. kr. tímabundin hækkun á viðfangsefninu Hið íslenska bókmenntafélag til að styrkja starfsemi þess og er hækkunin alls 21,7 millj. kr. Óskað er eftir 2,5 millj. kr. hækkun fjárveitingar vegna Norrænnar samvinnu, vegna endurnýjunar samnings um menningarsamstarf við Færeyinga og Grænlendinga. Óskað er eftir 3 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Bandalags íslenskra skáta og 1 millj. kr. til að Landssamband KFUM og KFUK. Óskað er eftir 10 millj. kr. hækkun til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands til að styrkja rekstur þess. Þannig gefist meira svigrúm til að sinna málefnum sérsambanda, m.a. Körfuknattleikssambands Íslands sem farið hefur fram á styrk vegna Norðurlandsmóts karlalandsliða í körfuknattleik. Enn fremur er lögð til 1 millj. kr. fjárveiting til Skáksambands Íslands vegna aukins umfangs í starfi sambandsins. Ráðgerð er 16,9 millj. kr. hækkun til Ýmissa liða. Það er 10 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar safnahúss í Búðardal sem færist á viðfangsefnið Eiríksstaðanefnd. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Hestamiðstöðvar Íslands sem fyrirhugað er að komið verði á fót í Skagafirði. Er framlagið liður í byggðatengdu átaksverkefni um gæðastefnu, ræktun, tamningu, þjálfun, sölu, kynningu og notkun íslenska hestsins sem gert er ráð fyrir að verði styrkt í fimm ár. Í tillögum við aðra fjárlagaliði er gert ráð fyrir alls 20 millj. kr. til viðbótar við verkefnið, þar af 10 millj. kr. á liðnum Sérstakar greiðslur í landbúnaði hjá landbúnaðarráðuneyti, 5 millj. kr. á liðnum Ýmis verkefni hjá samgönguráðuneyti og 5 millj. kr. á liðnum Iðja og iðnaður, framlög hjá iðnaðarráðuneyti. Þá er lagt til að viðfangsefnið Ýmis framlög hækki um 1,9 millj. kr. Skipting fjárins er sýnd á sérstökum yfirlitum II með breytingartillögum meiri hlutans. Óskað eftir 5,3 millj. kr. fjárveitingu til aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins, 5 millj. kr. til verkefna landafundanefndar og til að standa straum af ýmsum kostnaði í tengslum við þátttöku utanríkisráðuneytisins í verkefnum landafundanefndar á árinu 2000, bæði aukakostnaði við aðalskrifstofu og sendiskrifstofu í Bandaríkjunum og Kanada. Utanríkisráðuneytið fékk á árinu 1999 3 millj. kr. framlag frá landafundanefnd vegna kostnaðar á því ári. Jafnframt er sótt um 0,3 millj. kr. til að standa straum af væntanlegum kostnaði við þátttöku Íslands í starfi Norður-Suðurstofnunar Evrópuráðsins sem ríkisstjórnin samþykkti á fundi 2. nóv. sl. að gerast aðili að. Sótt er um 5 millj. kr. framlag til reksturs Hafréttarstofnunar Íslands sem stofnuð var með sérstökum samningi utanríkisráðherra, sjávarútvegsráðherra og rektors Háskóla Íslands 31. mars sl. Þá er komið að sýslumanninum á Keflavíkurflugvelli. Heildarhækkun til fjárlagaliðarins er áætluð 57,1 millj. kr. og skiptist hún á þrjú viðfangsefni. Í fyrsta lagi 11,8 millj. kr. framlag til viðfangsefnisins Tollgæsla á Keflavíkurflugvelli til að efla tollgæslu og fíkniefnavarnir með því að ráða þar þrjá tollverði. Þá er óskað eftir 42,1 millj. kr. fjárveitingu til liðarins Ríkislögregla á Keflavíkurflugvelli. Það er 21 millj. kr. til að koma til móts við vanda embættisins miðað við óbreyttan rekstur á næsta ári. Þann vanda má einkum rekja til verulegrar aukningar á umferð fólks og vöruflutningum um Keflavíkurflugvöll sem kallar á aukna tollgæslu og öryggiseftirlit lögreglu. Þessu hefur m.a. verið mætt með ráðningu tveggja nýrra starfsmanna og mikilli fjölgun afleysingafólks á álagstímum. Fyrirhugað er að þessi útgjaldaaukning, að fjárhæð 21 millj. kr., verði að fullu fjármögnuð með hækkun vopnaleitargjalds úr 90 kr. í 125 kr. á hvern fullorðinn farþega sem fer frá Íslandi. Jafnframt því er 21,1 millj. kr. fjárveiting ætluð til þess að ráða tíu lögreglumenn hjá ríkislögreglustjóra til að efla landamæraeftirlit í tengslum við skuldbindingar Íslands í Schengen-samningnum. Gera má ráð fyrir að heildarkostnaður á árinu 2001 verði liðlega 47 millj. kr. Loks er sótt um tímabundið framlag til viðfangsefnisins Tæki og búnaður að upphæð 3,2 millj. kr. Þar af verði 1 millj. kr. varið til kaupa og þjálfunar á nýjum fíkniefnaleitarhundi og 2,2 millj. kr. til að kaupa bifreið undir fíkniefnaleitarvél sem keypt var í fyrra fyrir 6 millj. kr., en er vannýtt vegna þess að ekki er til bifreið til að flytja hana milli embætta og stofnana þegar þurfa þykir. Sótt er um 12 millj. kr. vegna sendiráðs Íslands í London vegna leigu og reksturs á nýju skrifstofuhúsnæði. Farið er fram á tímabundið framlag að fjárhæð 6 millj. kr. til að endurnýja búnað sendiráðsins í London. Farið er fram á 0,7 millj. kr. fjárveitingu til að greiða aðildargjöld vegna þátttöku Íslands í starfi Norður-Suðurstofnunar Evrópuráðsins. Þá er komið að landbúnaðarráðuneyti. Það er í fyrsta lagi Veiðimálastofnun. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til að sinna tilraunastarfi, þekkingaröflun og ráðgjöf um ræktun kræklings. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri. Gert er ráð fyrir að fjárveitingar til skólans hækki um 11,5 millj. kr., 7,5 millj. kr. vegna lækkunar á sértekjum og 4 millj. kr. tímabundið framlag til almenns rekstrar skólans. Gerð er tillaga um 9 millj. kr. hækkun framlags til Hólaskóla á Hólum í Hjaltadal, 5 millj. kr. til að stækka reiðskemmu og 4 millj. kr. til að ljúka við endurbyggingu skólans. Lagt er til að veittar verði 10 millj. kr. vegna Garðyrkjuskóla ríkisins, tímabundið til nýs viðfangsefnis, garðyrkjumiðstöðvar. Það stendur til að byggja garðyrkjumiðstöð við skólann og verður þar öll fagþjónusta garðyrkju undir sama þaki. Lagt er til að 10 millj. kr. verði millifærðar til Héraðsskóga af liðnum Átak í landgræðslu og skógrækt. Fjárveitingin rennur til stækkunar Héraðsskógasvæðisins á Norður- og Austur-Héraði. Gerð er tillaga um 1 millj. kr. tímabundið framlag til Landssamtaka skógareigenda til uppbyggingar á félagsstarfsemi samtakanna. Þá er komið að liðnum Landshlutabundin skógrækt. Lögð er til breyting á heiti liðarins sem var Suðurlandsskógar en verður nú Landshlutabundin skógrækt. Liðurinn er hækkaður um 59 millj. kr. alls sem renna til þriggja verkefna, 17 millj. kr. tímabundið framlag til nýs viðfangsefnis, Vesturlandsskógar, í öðru lagi 17 millj. kr. tímabundið framlag til styrktar skógrækt á Vestfjörðum. Að síðustu er ráðgert að veita 25 millj. kr. tímabundið framlag til nýs viðfangsefnis, Norðurlandsskógar. Megintilgangur Norðurlandsskóga er að stuðla að skóg- og skjólbeltarækt á Norðurlandi. Liðurinn Greiðslur vegna mjólkurframleiðslu lækkar um 32 millj. kr. Það er lagt til að beinar greiðslur til bænda vegna mjólkurframleiðslu lækki um 31 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Heildarframleiðslumark mjólkur dregst saman um 0,99%, eða um eina milljón lítra frá áætlun frv. Jafnframt mun greiðsla til Lífeyrissjóðs bænda lækka um 1 millj. kr. Sérstakar greiðslur í landbúnaði. Ráðgerð er 31 millj. kr. hækkun liðarins. Annars vegar hækkar viðfangsefnið Átak í hrossarækt um 25 millj. kr. tímabundið framlag. Um er að ræða tvö verkefni. Annað er átaksverkefni á vegum Félags hrossabænda, Landssambands hestamannafélaga, Félags tamningamanna og Bændasamtaka Íslands. Gert er ráð fyrir að landbrn. leggi 15 millj. kr. á ári næstu fimm ár til þessa samstarfs, samtals 75 millj. kr. Hitt átaksverkefnið er um gæðastefnu, ræktun, tamningu, þjálfun, sölu, kynningu og notkun íslenska hestsins. Gert er ráð fyrir 10 millj. kr. árlegu framlagi til þessa verkefnis næstu fimm ár. Þá er lagt til að veitt verði tímabundið framlag að fjárhæð 6 millj. kr. til stækkunar einangrunarstöðvar gæludýra í Hrísey. Þá er komið að sjávarútvegsráðuneyti. Lagt er til að veitt verði 3 millj. kr. framlag til styrktar sjóvinnukennslu unglinga sem fer fram í skólaskipinu Haftindi. 26 millj. kr. hækkun á framlagi til viðfangsefnisins Ýmislegt til fjögurra verkefna, þ.e. 15 millj. kr. til að kynna erlendis sjónarmið Íslendinga varðandi sjálfbærar veiðar úr hvalastofnum, 5 millj. kr. hækkun á framlagi til Hafréttarstofnunar Íslands og 4 millj. kr. tímabundið framlag til að fylgja eftir þingsályktun Alþingis frá árinu 1997 um könnun á hagkvæmni kalkþörungavinnslu í Arnarfirði annars vegar og í Húnaflóa hins vegar. Loks er lagt til að High North Alliance verði veitt 2 millj. kr. tímabundið framlag til áframhaldandi kynningar á sjálfbærri nýtingu auðlinda sjávar. Sótt er um 4 millj. kr. tímabundið framlag til að breyta leiguhúsnæði Sjávarútvegsskóla Sameinuðu þjóðanna í Faxaskála. Þá er komið að dómsmálaráðuneyti. Það er í fyrsta lagi héraðsdómstólar. Lögð er til 5,5 millj. kr. hækkun fjárveitingar á þessum lið. Í fyrsta lagi 2,5 millj. kr. til viðfangsefnisins Héraðsdómstólar fyrir sérstaka bakvakt dómara vegna yfirheyrslna yfir börnum á rannsóknarstigi vegna kynferðisafbrota. Í annan stað er tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til að koma upp sérútbúinni aðstöðu fyrir skýrslutökur af börnum í kjölfar breytinga á lögum um meðferð opinberra mála sem tóku gildi 1. maí 1999. Lagt er til að liðurinn Ríkislögreglustjóri hækki alls um 22 millj. kr. og verða breytingar á fjórum viðfangsefnum. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 26 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu Ríkislögreglustjóri. Þar er lögð til hækkun á framlagi til embættis ríkislögreglustjóra um 19,5 millj. kr. vegna hærri leigu- og rekstrargjalda embættisins í nýju húsnæði. Fyrirhugað er að embættið flytjist úr Auðbrekku 6 í Kópavogi í annað húsnæði við Skúlagötu 21 í Reykjavík. Þá er gerð tillaga um að hækka framlag um 4 millj. kr. til að fjölga starfsmönnum efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra um einn vegna verkefna sem tengjast rannsóknum á fíkniefnamálum. Það er lagt til að framlag til ríkislögreglustjóra verði hækkað um 2,5 millj. kr. vegna samstarfsverkefna við erlend lögreglulið. Viðfangsefnið Rekstur lögreglubifreiða er nýtt. Á þessu ári var tekin upp sú nýbreytni að ríkislögreglustjóri annast rekstur lögreglubifreiða á landsvísu og leigir löggæsluembættunum bifreiðarnar. Embætti ríkislögreglustjóra sér þá um og kostar allt viðhald á bifreiðunum en löggæsluembættin greiða á móti leigu fyrir afnotin. Með leigutekjunum er annars vegar séð fyrir viðhalds- og rekstrarkostnaði og hins vegar fyrir endurnýjun bifreiðanna. Við það er miðað að rekstur og kaup á lögreglubifreiðum standi undir sér. Leigugjaldið verður endurskoðað árlega í ljósi útgjalda og sölutekna af bifreiðum til að tryggja að leigu- og sölutekjurnar samsvari útgjöldunum. Myndist halli eða afgangur af rekstri bifreiðanna færist sá mismunur yfir á næsta fjárhagsár og kemur til skoðunar við ákvörðun um kaup á nýjum bifreiðum og endurskoðun leigutekna. Sams konar fyrirkomulag á bifreiðarekstri hefur verið notað hjá Vegagerðinni og fleiri aðilum um langt árabil og hefur það þótt gefa góða raun. Í tengslum við þessa útleigu á lögreglubifreiðum er gerð tillaga á tveimur viðfangsefnum embættisins um alls 197 millj. kr. útgjöld sem fjármögnuð verði með jafnháum sértekjum. Þar af færast 112 millj. kr. útgjöld á nýtt viðfangsefni, Rekstur lögreglubifreiða, en þar á móti koma 185,5 millj. kr. sértekjur af leigu bifreiðanna samkvæmt gjaldskrá. Tekjuafganginum, eða 73,5 millj. kr., verður varið til þess að mæta útgjöldum við kaup á nýjum bifreiðum, 85 millj. kr., umfram sölu á notuðum bifreiðum, 11,5 millj. kr. Sá stofnkostnaður færist á viðfangsefnið Bifreiðar. Með þeim breytingum sem þessar tillögur gera ráð verða fjárveitingar til þessara viðfangsefna eins og sýnt er í meðfylgjandi töflu sem liggur fyrir á þingskjali. Í tengslum við þessar tillögur er einnig gert ráð fyrir 64 millj. kr. fjárheimild sem ætluð er til að mæta kostnaði löggæsluembætta af leigugjöldum fyrir bifreiðarnar umfram það sem þau hafa greitt í bifreiðarekstur af eigin fjárveitingum undanfarin ár. Sú fjárheimild er færð á viðfangsefnið Ýmis sameiginlegur rekstrarkostnaður sýslumannsembætta. Gert er ráð fyrir að þeirri fjárheimild verði skipt niður á löggæsluembætti í samræmi við sérstök yfirlit I. Lögð er til 7 millj. kr. hækkun framlaga á viðfangsefninu Tæki og búnaður. Þar er annars vegar tillaga um 2 millj. kr. hækkun fjárveitingar til embættisins á árinu 2000 í því skyni að efla fíkniefnalöggæslu með fíkniefnaleitarhundi. Um er að ræða kostnað bæði af kaupum á hundi og þjálfun hans. Lagt er til að 5 millj. kr. verði varið til að taka öndunarsýni hjá ökumönnum til að varna ölvunarakstri. Þá er komið að Lögregluskóla ríkisins. Þar er farið fram á 15 millj. kr. fjárveitingu til að mæta kostnaði við að útskrifa fleiri lögreglumenn úr lögregluskólanum. Þá er komið að liðnum Lögreglustjórinn í Reykjavík. Lögð er til 8,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga til almenns rekstrar hjá lögreglustjóranum í Reykjavík sem skýrist annars vegar af 20 millj. kr. viðbótarframlagi til embættisins til að fjölga lögreglumönnum í Reykjavík um fimm. Hins vegar er lagt er til að millifærðar verði 11,5 millj. kr. frá lögreglustjóranum í Reykjavík á nýtt viðfangsefni hjá embætti ríkislögreglustjóra, Rekstur lögreglubifreiða, eins og fram hefur komið í skýringum áður. Gerð er tillaga um 12 millj. kr. hækkun til liðarins Áfengis- og fíkniefnamál, annars vegar 2 millj. kr. til viðfangsefnisins Átak í löggæslu til að styðja við sérstök verkefni er tengjast fíkniefnalöggæslu og hins vegar er gerð er tillaga um tímabundið framlag að fjárhæð 10 millj. kr. á árinu 2000 sem ætlað er til kaupa á tækjabúnaði til að bæta og auka við þann búnað lögreglunnar í Reykjavík og annarra löggæsluembætta sem sérstaklega er ætlaður til fíkniefnarannsókna. Lagt er til að framlag til sýslumannsembættisins á Höfn í Hornafirði verði hækkað um 1,7 millj. kr. vegna fyrirhugaðra úrbóta á húsnæði fyrir lögreglu. Lagt er til að fjárveitingar til sýslumannsins í Vík í Mýrdal hækki um 3 millj. kr. til að hægt verði að bæta við lögreglumanni í umdæminu og yrði hann staðsettur í Vík. Lagt er til að veittar verði 4 millj. kr. til að standa undir útgjöldum af nýju starfi fíkniefnalögreglumanns við embætti sýslumannsins á Selfossi. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. til að mæta útgjöldum af nýju starfi fíkniefnalögreglumanns við embætti sýslumannsins í Keflavík en hér er um að ræða framhald af sérstöku átaki í fíkniefnavörnum í Reykjanesbæ sem veittar voru 2 millj. kr. til í fjárlögum þessa árs. Gerð er tillaga um 9 millj. kr. hækkun til embættis sýslumannsins í Kópavogi. Hún er af tvennum toga. Í fyrsta lagi að framlag til yfirstjórnar verði aukið um 5 millj. kr. í ljósi mikillar fólksfjölgunar og samsvarandi fjölgunar verkefna undanfarin ár hjá embættinu. Í annan stað verði 4 millj. kr. fjárveiting til að standa undir útgjöldum við nýtt starf fíkniefnalögreglumanns við embættið. Gerð er tillaga um 64 millj. kr. fjárheimild á viðfangsefninu Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannsembætta. Sú fjárheimild er ætluð til að mæta kostnaði löggæsluembætta vegna leigu á lögreglubifreiðum frá embætti ríkislögreglustjóra umfram það sem þau hafa greitt í bifreiðarekstur af eigin fjárveitingum undanfarin ár. Ég hef gert áður grein fyrir þessu máli. Þá er gerð tillaga um að hækka framlag til viðfangsefnisins Gagnalínukostnaður um 5,9 millj. kr. vegna samkomulags dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og Hagstofu Íslands um aðgang embætta dómsmálaráðuneytisins að hlutafélagaskrá og að þjóðskrá og daglegri uppfærslu hennar hjá þeim embættum. Það er gerð tillaga um 10 millj. kr. hækkun á framlagi til liðarins Húsnæði og búnaður sýslumanna vegna húsnæðis sýslumannsins í Stykkishólmi, annars vegar 5 millj. kr. framlag til viðhalds á húsnæði Ólafsvíkurútibús. Á síðasta ári var gengið frá kaupum ríkissjóðs á efri hæð húss þar sem sýsluskrifstofur og lögreglustöð hafa verið til húsa. Heildarkostnaðaráætlun vegna nýbyggingar sýsluskrifstofu og lögreglustöðvar í Stykkishólmi sem samþykkt var hjá samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir var án búnaðarkaupa og tölvulagna o.fl. Samkvæmt áætlun Framkvæmdasýslu ríkisins er talið að kostnaðarauki af þessu nemi um 8 millj. kr. en hér er gerð tillaga um 5 millj. kr. og gert ráð fyrir að embættið nýti núverandi innanstokksmuni eins og kostur er. Félagsmálaráðuneyti. Farið er farið fram á 0,9 millj. kr. hækkun til aðalskrifstofu. Gert er ráð fyrir að 3,1 millj. kr. fjárveiting til starfsemi fjölskylduráðs verði færð á liðinn Fjölskylduráð sem er nýtt verkefni. Hins vegar er um að ræða 4 millj. kr. hækkun til kærunefndar fjöleignarhúsamála og húsleigumála sem gert er ráð fyrir að flytjist frá Íbúðalánasjóði til aðalskrifstofu. Farið er fram á 3,5 millj. kr. hækkun til liðarins Ríkissáttasemjari. Hluti þessarar hækkunar, eða 1,5 millj. kr., er ætlaður til hækkunar á rekstrarútgjöldum embættis ríkissáttasemjara. Síðan er farið fram á 2 millj. kr. tímabundið framlag til kaupa á búnaði og tækjum í nýtt húsnæði. Lagt er til að tímabundið framlag til nefndar um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum verði hækkað um 0,8 millj. kr. og verði 5 millj. kr. Farið er fram á 20 millj. kr. framlag til reksturs meðferðarstöðvarinnar Virkisins á Kjalarnesi í samræmi við tillögur um aukið framlag til fíkniefnavarna. Forsenda fjárveitingar er gerð þjónustusamnings sem feli m.a. í sér skilgreiningu á þeirri þjónustu sem veitt er og auk þess ákvæði um fjárhagslegt og faglegt eftirlit með starfseminni. Miðað er við að samningum verði lokið fyrir 1. mars nk. Fyrirhuguð er hækkun til liðarins Málefni fatlaðra um 14,6 millj. kr., í fyrsta lagi 4,6 millj. kr. tímabundið framlag vegna framkvæmda við handverkshús Ásgarðs í Lækjarbotnum en húsið er aðflutt timburhús sem verið er að breyta og byggja við. Í öðru lagi er gerð tillaga um 10 millj. kr. fjárveitingu til að greiða fyrir endurnýjun samninga við sveitarfélög og sjálfseignarstofnanir sem annast þjónustu við fatlaða. Í fjárlagafrumvarpinu eru 27 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni. Þá er það Vinnumál. Nefnd sem forsætisráðherra skipaði til að móta tillögur um stuðning stjórnvalda við handverksgreinar leggur til að veitt verði árlega 13 millj. kr. framlag tímabundið í fjögur ár og að hlutur félagsmálaráðuneytis verði 3,3 millj. kr. Þá er 31,1 millj. kr. hækkun á liðnum Félagsmál, ýmis starfsemi. Það er liðurinn Félagasamtök sem er styrktur um 2,5 millj. kr. og skipting fjárveitinganna er sýnd í sérstökum yfirlitum II. Þá er 2,5 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Samtaka um kvennaathvarf. Hér er tillaga um 4,6 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Stígamóta en þar hefur bæst við eitt stöðugildi fræðslu- og kynningarfulltrúa. Farið er fram á 10 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til endurhæfingarheimilis Krossgatna til að styrkja enn frekar rekstur þess. Lagt til 5 millj. kr. tímabundið framlag til að mæta tekjutapi Byrgisins vegna óvæntra tafa á því að meðferðarstöðin í Rockville kæmist í gagnið. Framlagið er í samræmi við tillögur um aukið framlag til fíkniefnavarna. Gerð er tillaga um 1,4 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja starf prests sem þjónar nýbúum án tillits til trúar eða þjóðernis og starfar með félagsráðgjöfum Félagsstofnunar Reykjavíkurborgar. Að síðustu er gerð tillaga um að viðfangsefnið Ýmis framlög hækki tímabundið um 2 millj. kr. og framlagið verði veitt hjónum til að annast tvö alvarlega veik börn sín. Þá er það heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti.

Forseti hyggst nú gera stutt matarhlé og biður hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á í ræðu hans.

Það stendur mjög vel á núna.

Forseti þóttist heyra það og gerir því hlé á fundinum til klukkan hálftvö. --- Fundinum er frestað.

Herra forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að gera grein fyrir þeim brtt. sem varða heilbr.- og trmrn. Það er í fyrsta lagi Tryggingastofnun ríkisins. Farið er fram á 16 millj. kr. fjárveitingu vegna hækkunar á útseldri vinnu tölvu- og kerfisfræðinga umfram almennar verðlagshækkanir. Nær helmingur af öðrum gjöldum Tryggingastofnunar ríkisins er rekstur á upplýsingakerfum þar sem taxtahækkun á útseldri vinnu tölvu- og kerfisfræðinga vegur þungt. Bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Lögð er til 76,3 millj. kr. hækkun á liðnum. Annars vegar er lagt til að framlög til heimilisuppbótar lækki um 30 millj. kr. Í ljósi útgjalda fyrstu tíu mánuði ársins 1999 hafa forsendur ársins 2000 breyst og áætlun um heimilisuppbót er lækkuð um 30 millj. kr. Hins vegar hækkar viðfangsefnið Uppbætur um 106,3 millj. kr. Þar er í fyrsta lagi lagt til að 8,5 millj. kr. færist á óskiptan lið daggjaldastofnana til að breyta dvalarrými í hjúkrunarrými. Í öðru lagi er lagt til að 33,8 millj. kr. verði fluttar til Hjúkrunarheimilisins Hlíðar á Akureyri vegna áforma um breytingu dvalarrýmis í hjúkrunarrými. Loks er farið fram á 148,6 millj. kr. óskipt framlag til að standa undir hækkun á daggjöldum dvalarheimila. Eftir að vistunarmat fyrir einstaklinga var tekið upp hefur hjúkrunarþyngd heimilanna aukist og hækkað rekstrarkostnað þeirra. Öll dvalarheimili fá greitt sama daggjaldið fyrir vistmenn sína en daggjald hefur ekki tekið mið af hjúkrunarþyngd. Gerð er tillaga um að framlög til lífeyristrygginga lækki um 80 millj. kr. í ljósi útgjalda fyrstu tíu mánuði ársins 1999. Þar er m.a. lagt til að framlög til tekjutryggingar ellilífeyrisþega lækki um 50 millj. kr. og hins vegar að framlög til fæðingarorlofs lækki um 30 millj. kr. Gerð er tillaga um hækkun framlaga á þremur viðfangsefnum undir liðnum Sjúkratryggingar sem nemur alls 171,1 millj. kr. Í fyrsta lagi er lögð til 21,1 millj. kr. hækkun á framlögum til lækniskostnaðar og skýrist hún af tvennu. Annars vegar er farið fram á að framlögin hækki um 40 millj. kr. í ljósi útgjalda fyrstu tíu mánuði ársins 1999. Hins vegar er gert ráð fyrir 18,9 millj. kr. lækkun í kjölfar nýs samnings sem liggur fyrir við Krabbameinsfélag Íslands. Í honum er gert ráð fyrir að tveir fyrri samningar, þ.e. verksamningur Krabbameinsfélags Íslands og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, dags. 30. apríl 1992, og samningur Krabbameinsfélags Íslands við Tryggingastofnun ríkisins, dags. 31. janúar 1995, verði felldir saman í einn. Við þetta falla niður sérstakar greiðslur Tryggingastofnunar fyrir rannsóknir og sérskoðanir sem námu 18,9 millj. kr. árið 1999. Þá er farið fram á að fjárveiting til hjálpartækjakaupa verði hækkuð um 30 millj. kr. í ljósi útgjalda fyrstu tíu mánuði ársins 1999. Af sömu ástæðu er lagt til að framlög til þjálfunar hækki um 100 millj. kr. og að framlög til sjúkradagpeninga hækki um 20 millj. kr. Lagt er til að landlæknisembættið fái 5 millj. kr. fjárveitingu til að stofna forvarnastöð með rannsóknir, fræðslu og ráðgjöf sem meginverkefni. Gert verður ráð fyrir stöðugildi rannsóknarmanns á forvarnastöð. Það er óskað eftir 8 millj. kr. tímabundinni hækkun á fjárveitingum til Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands til kaupa á heyrnartækjum til að stytta biðtíma eftir þeim en hann er nú er allt að níu mánuðir. Þá er komið að liðnum Sjúkrastofnanir. Lagt er til að veitt verði 1.444,3 millj. kr. hækkun á framlögum til sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og samrekinna heilbrigðisstofnana sem heyra undir heilbrigðisráðuneytið í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði. Samkvæmt breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir fjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla stofnananna til ársloka 1999 í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Sú hækkun á fjárveitingu sem hér er lögð til gerir stjórnendum kleift að samræma rekstrarkostnað við fjárheimildir ársins 2000. Framlagið er veitt með því skilyrði að stjórnendur stofnananna geri samning við heilbrigðisráðuneyti um að rekstur þeirra verði innan fjárheimilda árið 2000 og ákvæði í samningi verði í samræmi við það sem fram kemur um skipan þessara mála í inngangi nefndarálits meiri hluta fjárlaganefndar. Að öðrum kosti er gert ráð fyrir að fjárveitingin verði felld niður með fjáraukalögum ársins 2000. Nánar er fjallað um þetta í inngangi nefndarálitsins og einnig fjallaði ég nokkuð ítarlega um þetta í upphafi ræðu minnar. Þessu fylgir listi yfir stofnanir sem liggur fyrir á í nefndarálitnu á þskj. 337 og legg ég hann hér með fram. Þá er lögð til 134,3 millj. kr. hækkun á framlögum til hjúkrunarheimila og daggjaldastofnana í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði. Fjárhæðin er byggð á mati í samræmi við svonefnda RAI-hjúkrunarþyngdarstuðla. Samkvæmt breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umræðu frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir fjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla stofnananna til ársloka 1999 í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Stjórnendum þeirra er ætlað að halda rekstri þeirra innan daggjalda sem hér eru lögð til árið 2000. Stefnt er að því að gera samninga við þær stofnanir sem enn er ósamið við um þjónustuna og greiðslu daggjalda úr ríkissjóði og framlög notenda fyrir hana. Að öðrum kosti er gert ráð fyrir að daggjöld verði óbreytt frá því sem miðað er við í frumvarpinu. Hér frammi liggur listi um stofnanir og framlag til hverrar stofnunar um sig í nefndarálitinu á þskj. 337. Þá er það Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Lögð er til 37 millj. kr. hækkun framlags til stofnunarinnar. Þar af eru 6,5 millj. kr. til ísótóparannsókna, 10 millj. kr. til aukinnar starfsemi á sviði barna- og unglingageðlækninga, 14,5 millj. kr. til reksturs göngudeildar fyrir geðdeild og barna- og unglingageðlækningar og 3,8 millj. kr. til reksturs þjálfunarlaugar í Kristnesi sem tekin verður í notkun á næsta ári. Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Lagt er til að millifært verði 32 millj. kr. framlag innan þessa fjárlagaliðar af viðfangsefninu Þjónustusamningar við hjúkrunarheimili á viðfangsefni 1.01 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Í frumvarpi til fjárlaga var 32 millj. kr. fjárveiting til hækkunar rekstrargrunns hjúkrunarheimila millifærð á hlutaðeigandi stofnanir. Þau mistök urðu hins vegar að fjárveitingin var tekin af 08-370 1.01 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi í stað 08-370 1.91 Þjónustusamningar við hjúkrunarheimili. Óskað er eftir leiðréttingu á þessu til að koma í veg fyrir misskilning eftir afgreiðslu fjárlaga. Sjúkrahús, óskipt. Gerð er tillaga um 87 millj. kr. framlag til þessa nýja liðar. Annars vegar er um að ræða 37 millj. kr. framlag til ýmissa sjálfseignarstofnana og hins vegar 50 millj. kr. til heilbrigðisstofnananna á Akranesi, Austurlandi, Selfossi og Suðurnesjum. Er framlaginu ætlað að auðvelda aðgerðir til að halda rekstrinum innan fjárheimilda. Mun heilbrigðisráðuneyti ásamt fjármálaráðuneyti og Ríkisendurskoðun fara nánar yfir forsendur fyrir framlögum til stofnananna. Síðan munu ráðuneytin leggja tillögu fyrir fjárlaganefnd um skiptingu framlagsins. Afgangsheimildir á þessum lið verða felldar niður. Sjúkrahús og læknisbústaðir. Gerð er tillaga um 34 millj. kr. hækkun viðfangsefnisins Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða. Sundurliðun er sýnd í sérstökum yfirlitum II með breytingartillögum meiri hlutans. Hluti fjárhæðarinnar, eða 10 millj. kr., er tímabundið framlag til endurbóta á húsnæði Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja og Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Það er lögð til 57,2 millj. kr. hækkun framlaga til þessa liðar og skiptist hún á fimm viðfangsefni. Í fyrsta lagi er lögð til 32,1 millj. kr. hækkun fjárveitingar til leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands en drög að nýjum samningi við félagið liggja fyrir. Í honum er eins og að framan er getið gert ráð fyrir að tveir samningar, þ.e. verksamningur Krabbameinsfélags Íslands og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, frá 30. apríl 1992, og samningur Krabbameinsfélags Íslands við Tryggingastofnun ríkisins, frá 31. janúar 1995, verði felldir saman í einn. Samkvæmt þessu er gert ráð fyrir 13,2 millj. kr. hækkun til að halda áfram óbreyttri starfsemi í skipulagðri krabbameinsleit hjá konum. Auk þess er gert ráð fyrir að 18,9 millj. kr. greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins fyrir rannsóknir og sérskoðanir verði hluti af samningnum og færist fjárveiting vegna þeirra verka af liðnum Sjúkratryggingar, lækniskostnaður. Þá er gerð tillaga um 13 millj. kr. hækkun framlags til Krabbameinsfélags Íslands, viðfangsefnisins Krabbameinsfélag Íslands, styrkir. Er þar annars vegar um 8 millj. kr. hækkun framlags að ræða til félagsins en það hefur úthlutað styrkjum úr Rannsókna- og tækjakaupasjóði sínum til rannsókna á krabbameini. Hins vegar er um 5 millj. kr. hækkun að ræða til styrktar almennri starfsemi félagsins. Þá er lagt til að Stórstúka Íslands fái framlag að fjárhæð 1,5 millj. kr. til forvarnastarfa og er það á nýju viðfangsefni, Stórstúka Íslands. Þá er gerð tillaga um 5,5 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til Krýsuvíkurskóla til að styrkja rekstur hans. Loks er farið fram á hækkun viðfangsefnisins Ýmis framlög og er þar um að ræða tímabundið framlag að fjárhæð 5,1 millj. kr. til rannsóknar á ónæmisástandi gegn rauðum hundum. Til þess að tryggja að ónæmisástand allra barna í landinu sé viðunandi er lagt til að rannsókn á ónæmisástandi 12 ára barna verði viðhaldið til 30. júní 2001. Áætlaður kostnaður við verkefnið er rúmlega 10 millj. kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er farið fram á 2,6 millj. kr. sem er kostnaður við verkefnið frá miðju ári 1999. Á árinu 2000 er áætlaður kostnaður við verkefnið 5,1 millj. kr. og 2,6 millj. kr. árið 2001. Lögð er til 35 millj. kr. hækkun til Samtaka áhugamanna um áfengisvandamálið. Í fyrsta lagi er farið fram á að veitt verði 30 millj. kr. framlag til reksturs unglingadeildar SÁÁ á Vogi. Framlagið er í samræmi við tillögur um aukið framlag til fíkniefnavarna. Forsenda fjárveitingarinnar er gerð þjónustusamnings sem m.a. feli í sér skilgreiningu á þeirri þjónustu sem veitt er, en auk þess ákvæði um fjárhagslegt og faglegt eftirlit með starfseminni. Miðað er við að samningum verði lokið fyrir 1. mars nk. Þá er gerð tillaga um 5 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárveitingu til að styrkja rekstur göngudeildar SÁÁ á Akureyri. Lagt er til að 8,5 millj. kr. framlag verði millifært á óskiptan lið daggjaldastofnana til að breyta dvalarrými í hjúkrunarrými. Reynslusveitarfélagið Akureyri. Lögð er til 82,2 millj. kr. hækkun framlags til viðfangsefnisins Hjúkrunarrými. Í fyrsta lagi er þar lagt til að 33,8 millj. kr. verði fluttar til Hjúkrunarheimilisins Hlíðar á Akureyri vegna áforma um breytingu dvalarrýmis í hjúkrunarrými af liðnum 08-203 1.51 Bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð eins og fram kemur í skýringum við þann lið. Í annan stað er lagt til að veitt verði 33,4 millj. kr. framlag til verkefnisins í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði. Samkvæmt tillögum sem samþykktar voru við 2. umræðu frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir fjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla vegna verkefnisins til ársloka 1999 í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Fyrirhugað er að endurnýja samning við reynslusveitarfélagið og eiga fjárveitingarnar að duga til að standa undir þeirri þjónustu sem það tekur að sér. Loks er gerð tillaga um 15 millj. kr. aukið framlag á þennan fjárlagalið. Skýrist það af fjölgun um 15 hjúkrunarrýma á Hlíð á Akureyri í tengslum við framlengingu á samningi við Akureyrarbæ. Um er að ræða sex ný hjúkrunarrými og breytingu á níu dvalarrýmum í hjúkrunarrými. Hjúkrunarrými fyrir íbúa 67 ára og eldri hafa verið fæst á starfssvæði sveitarfélagsins miðað við aðra landshluta. Reynslusveitarfélagið Hornafjörður. Lagt er til að veitt verði 10,7 millj. kr. framlag til verkefnisins í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði. Samkvæmt tillögum sem samþykktar voru við 2. umr. frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir fjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla vegna verkefnisins til ársloka 1999 í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Fyrirhugað er að endurnýja samning við reynslusveitarfélagið og eiga fjárveitingarnar að duga til að standa undir þeirri þjónustu sem það tekur að sér. Heilsugæslustöðvar, almennt. Lögð er til 67,4 millj. kr. fjárveiting á óskiptan lið á þessu viðfangsefni. Þar af eru 55 millj. kr. vegna heilsugæslunnar í Reykjavík og 12,4 millj. kr. til annarra heilsugæslustöðva. Eiga framlögin að auðvelda aðgerðir til að halda rekstrinum innan fjárheimilda árið 2000. Mun heilbrrn. og fjmrn. ásamt Ríkisendurskoðun fara nánar í forsendur fyrir framlögum til einstakra stofnana. Ráðuneytin munu síðan leggja tillögu fyrir fjárlaganefnd um skiptingu framlagsins á einstakar stöðvar. Afgangsheimildir verða felldar niður á þessum lið. Farið er fram á 10 millj. kr. hækkun fjárveitingar til heilsugæslustöðvanna í Efstaleiti og Grafarvogi. Heilsugæslustöðin í Fossvogi flutti í nýtt og stærra húsnæði í Efstaleiti árið 1999 síðla árs og hækkaði húsnæðiskostnaður við það. Einnig er ætlunin að auka starfsemi stöðvarinnar. Þá er áformað að flytja heilsugæslustöðina í Grafarvogi í nýtt og stærra húsnæði árið 2000. Er þá gert ráð fyrir að húsnæðiskostnaður hækki og að nokkur aukning verði á starfsemi stöðvarinnar. Lagt er til að sértekjur Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík lækki um 21,9 millj. kr. en á móti lækki rekstrargjöld um sömu upphæð. Sértekjur stöðvarinnar hafa dregist saman og er áformað að laga fjárheimildir að raunverulegri veltu. Heilsugæslustöðin Lágmúla í Reykjavík. Gerð er tillaga um að hækka launafjárveitingu heilsugæslustöðvarinnar um 20,8 millj. kr. Þessi hækkun á launagrunni stöðvarinnar frá og með árinu 2000 er vegna breytinga á kjörum heilsugæslulækna og hjúkrunarfræðinga á tímabilinu frá 1997 til næsta árs samkvæmt kjarasamningum, aðlögunarsamningum og úrskurðum kjaranefndar. Einnig hafa verið millifærðar fjárheimildir til stofnunarinnar af launa- og verðlagsmálalið fjmrn. innan ársins 1999 til að mæta auknum launaútgjöldum áranna 1997--99. Öðrum heilbrigðisstofnunum hafa þegar verið bættar þessar hækkanir í fjárlögum og fjáraukalögum en þar sem heilsugæslustöðin við Lágmúla er einkarekin og ekki með launaafgreiðslu sína í launabókhaldi ríkisins var ekki lokið við endurmat á launagrunninum fyrir framlagningu fjárlagafrv. Reynslusveitarfélagið Akureyri. Lagt er til að veitt verði 20,5 millj. kr. framlag til verkefnisins í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði. Samkvæmt tillögum sem samþykktar voru við 2. umr. frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999 var gert ráð fyrir fjárveitingu til að mæta uppsöfnuðum rekstrarhalla vegna verkefnisins til ársloka 1999 í samræmi við mat Ríkisendurskoðunar. Eins og áður segir er fyrirhugað að endurnýja samning við reynslusveitarfélagið. Reynslusveitarfélagið Hornafjörður. Lagt er til að veitt verði 4,1 millj. kr. framlag til verkefnisins í kjölfar endurmats á rekstrarkostnaði og um það gilda sömu forsendur eins og til reynslusveitarfélagsins Akureyri. Jafnframt er lagt til að heiti fjárlagaliðarins verði Reynslusveitarfélagið Hornafjörður en það er Reynslusveitarfélagið Höfn í Hornafirði samkvæmt frv.. Farið er fram á 10 millj. kr. framlag til Forvarnasjóðs til að sjóðurinn geti aukið styrki til verkefna á sviði forvarna gegn fíkniefnum. Lagt er til að veitt verði 1 millj. kr. framlag til Heilbrigðisstofnunarinnar á Patreksfirði til endurnýjunar símkerfis, 4 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunarinnar í Ísafjarðarbæ vegna kaupa á skyggnimagnara (C-boga) fyrir stofnunina. Viðbótarframlag mun koma af tækjakaupalið sjúkrahúsanna á næsta ári. Gerð er tillaga um 8 millj. kr. hækkun til Heilbrigðisstofnunarinnar Sauðárkróki. Annars vegar er lagt til að veittar verði 6 millj. kr. til meiri háttar viðhalds, endurnýjunar á gluggum, til lagfæringa á aðkeyrslu og til frágangs lóðar. Þá er lagt til að veittar verði 2 millj. kr. til sjúkraflutninga til að mæta kostnaði við það að tveir sjúkraflutningamenn fari í útkall í stað eins áður. Fjármálaráðuneyti. Lagt er til að fjárveiting til yfirskattanefndar hækki um 3 millj. kr. í kjölfar mats á kostnaðaráhrifum af úrskurði kjaranefndar um laun nefndarmanna sem hafa það starf að aðalstarfi. Það gildir frá 1. maí 1999 og hefur kostnaðarauka ársins 1999 verið mætt með fjárheimild af launa- og verðlagsmálalið fjmrn. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til ríkistollstjóra. Þar er annars vegar um að ræða 3 millj. kr. fjárveitingu til embættisins til að unnt verði að gefa tollvörðum sem bera sérstaka ábyrgð í fíkniefnamálum tækifæri til endurmenntunar og starfsþjálfunar, bæði innan lands og erlendis. Um er að ræða 20 tollverði sem öðrum fremur þurfi að eiga kost á slíkri þjálfun. Hins vegar er lagt til að fjárveiting til stofnunarinnar verði hækkuð um 4 millj. kr. til að efla starf hennar að fíkniefnavörnum. Stofnunin fyrirhugar að koma á samstarfi við ríkislögreglustjóra um að hafinn verði undirbúningur þess að koma á sjálfvirku, tölvuvæddu tolleftirlitskerfi byggðu á áhættugreiningu. Farið er fram á 18 millj. kr. til tollstjórans í Reykjavík til kaupa á bifreið með gegnumlýsingarbúnaði. Tollgæslan hefur leitað árangursríkra leiða til að rannsaka fleiri sendingar sem koma til landsins og stemma stigu við smygli fíkniefna. Gerð er tillaga um 45 millj. kr. fjárveitingu inn á liðinn Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun. Eftirlaun hæstaréttardómara eru undir þessum fjárlagalið. Jafnframt er gerð tillaga um 10 millj. kr. fjárheimild á öðru nýju viðfangsefni, Aðrar lífeyrisskuldbindingar og eftirlaun. Við breytta framsetningu á fjárlögum árið 1998 í kjölfar nýrra laga um fjárreiður ríkisins féllu þessar greiðslur út í áætlanagerð um nýja sundurliðun lífeyrisskuldbindinga og -greiðslna. Tillögunni er ætlað að laga fjárheimildir liðarins að endurbættri áætlanagerð í samræmi við breytta framsetningu fjárlaganna. Gerð er tillaga um 70 millj. kr. fjárveitingu til skýrsluvélakostnaðar og viðfangsefnisins Tölvukerfi undir þessum fjárlagalið. Hækkun á kostnaði vegna upplýsingakerfa hefur verið mjög mikil á undanförnum árum. Stafar þetta einkum af hækkun taxta fyrir útselda vinnu í upplýsingageiranum og auknum kröfum til kerfanna. Á þessu ári voru útgjöld vegna upplýsingakerfa mun meiri en áætlað var og á það einkum við um skattvinnslukerfi á vegum ríkisskattstjóra. Fjmrn. er að láta gera úttekt á kostnaði við þessi kerfi. Fyrstu niðurstöðu er að vænta fyrir lok þessa árs en fjárveitingin er ætluð til að standa undir áætlaðri útgjaldaaukningu á þessu sviði. Samgönguráðuneyti. Gerð er tillaga um hækkun fjárveitinga sem nemur 64 millj. kr. á liðnum Ýmis verkefni. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 8 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárveitingum til rekstrar Slysavarnaskóla sjómanna, 2 millj. kr. framlag til Slysavarnafélagsins Landsbjargar til rekstrar á björgunarskipinu Þór í Vestmannaeyjum, 49 millj. kr. fjárveitingu til markaðsátaks í Norður-Ameríku og 5 millj. kr. tímabundið framlag til Hestamiðstöðvar Íslands sem ég hef áður gert grein fyrir. Gert er ráð fyrir 239 millj. kr. hækkun á framlögum til Vegagerðarinnar. Í fyrsta lagi fara 14 millj. kr. til yfirstjórnar, en það svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000 í samræmi við forsendur gildandi vegáætlunar. Í frumvarpinu var ekki gert ráð fyrir þessari verðlagshækkun milli ára. Sambærileg breyting er lögð til á öðrum viðfangsefnum. Þá er lögð til 488 millj. kr. hækkun á styrkjum til ferja og sérleyfishafa. Annars vegar er þar lagt til að 475 millj. kr. fjárveiting verði flutt af viðfangsefninu Ferjur og flóabátar á viðfangsefnið Styrkir til ferja og sérleyfishafa þar sem útgjöld vegna ferja eru rekstrartilfærslur til fyrirtækja fremur en stofnkostnaður. Hins vegar er gerð tillaga um 13 millj. kr. fjárveitingu sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000 í samræmi við forsendur gildandi vegáætlunar. Jafnframt þessu er lagt til að heiti viðfangsefnisins verði Styrkir til ferja og sérleyfishafa í staðinn fyrir Styrkir til sérleyfishafa samkvæmt frv. Lagt er til að hluti áætlaðs framlags til viðfangsefnisins Þéttbýlisvegir í frv., eða 251 millj. kr., færist á viðfangsefnið Þjónusta. Er það í samræmi við breytta framsetningu á fyrirhugaðri vegáætlun fyrir árin 2000--2004 sem verður lögð fram á Alþingi. Loks er gerð tillaga um 52 millj. kr. fjárveitingu til þessa viðfangsefnis sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi milli áranna 1999 og 2000. Af sama toga eru breytingar sem lagðar eru til á viðfangsefninu Viðhald. Jafnframt er gerð tillaga um 47 millj. kr. fjárveitingu sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000 í samræmi við forsendur gildandi vegáætlunar. Á viðfangsefninu Þéttbýlisvegir verða breytingar sem nema 392 millj. kr. til lækkunar. Þar er gerð í fyrsta lagi tillaga um 12 millj. kr. fjárveitingu sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000. Þá er sem fyrr greinir lagt til að hluti áætlaðs framlags til viðfangsefnisins í frv., eða 251 millj. kr., færist á viðfangsefnið Þjónusta og hins vegar að 153 millj. kr. færist á viðfangsefnið Viðhald. Er það allt í samræmi við breytta framsetningu á vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Lagt er til að fjárveitingar til nýframkvæmda hækki alls um 88 millj. kr. Í frv. er gert ráð fyrir 350 millj. kr. frestun hafnarframkvæmda á liðnum Siglingastofnun Íslands. Lagt er til að þar af verði 35 millj. kr. fluttar til Vegagerðarinnar og komi til frestunar á framkvæmdum í vegamálum. Gert er ráð fyrir samsvarandi hækkun fjárveitingar á viðfangsefninu Hafnamannvirki hjá Siglingastofnun. Í annan stað er gerð tillaga um 123 millj. kr. fjárveitingu sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000 í samræmi við forsendur gildandi vegáætlunar sem ekki var gert ráð fyrir í frv. Þá er gert ráð fyrir fjárveitingu sem svarar til 3% hækkunar á verðlagi á milli áranna 1999 og 2000 á nokkrum öðrum viðfangsefnum. Til landsvega 2 millj. kr., til tilrauna 3 millj. kr., til safnvega 6 millj. kr., til styrkvega 1 millj. kr. og til reiðvega 1 millj. kr. Í frv. var sem fyrr segir ekki gert ráð fyrir þessari verðlagshækkun milli ára. Lækkun sú sem lögð er til á viðfangsefninu Ferjur og flóabátar, 475 millj. kr., er vegna fyrrgreinds flutnings fjárhæðarinnar á viðfangsefnið Styrkir til ferja og sérleyfishafa þar sem útgjöld vegna ferja eru rekstrartilfærslur til fyrirtækja fremur en stofnkostnaður. Siglingastofnun Íslands. Lagt er til að framlög til stofnunarinnar hækki alls um 46,1 millj. kr. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 8 millj. kr. tímabundið framlag til yfirstjórnar til að standa straum af kostnaði við undirbúningsrannsóknir vegna hafnargerðar við álvershöfn sem hugsanlega verður byggð í Reyðarfirði. Þá er gerð tillaga um 45 millj. kr. hækkun fjárveitinga til hafnamannvirkja. Annars vegar er þar um 35 millj. kr. hækkun að ræða. Í fjárlagafrumvarpinu er sem fyrr greinir gert ráð fyrir 350 millj. kr. frestun hafnaframkvæmda á liðnum Siglingastofnun Íslands. Lagt er til að þar af verði 35 millj. kr. fluttar til Vegagerðarinnar og komi til frestunar á framkvæmdum í vegamálum. Gert er ráð fyrir samsvarandi lækkun fjárveitingar á viðfangsefninu Nýframkvæmdir hjá Vegagerðinni. Hins vegar er um tvær leiðréttingar að ræða sem samtals nema 10 millj. kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er leiðrétt framsetning fjárlaga ársins 1999 með millifærslu á 5,5 millj. kr. af viðfangsefninu Hafnamannvirki yfir á Tollaðstaða á Seyðisfirði og millifærslu á 4,5 millj. kr. af viðfangsefninu Hafnamannvirki yfir á Ferjubryggjur. Þau mistök urðu hins vegar við gerð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2000 að þessar millifærslur voru einnig gerðar þar og er lagt til að fjárhæðin, 10 millj. kr. verði færð til baka á Hafnamannvirki. Að sama skapi lækka fjárveitingar til þeirra viðfangsefna sem ég áður gat um. Þá hækkar viðfangsefnið Lendingarbætur um 0,3 millj. kr. og sundurliðun er sýnd í sérstöku yfirliti. Loks er gerð tillaga um að framlag til sjóvarnargarða hækki um 2,8 millj. kr. vegna sjóvarna í Leiru í Gerðahreppi. Lagt er til að fjárveiting til viðfangsefnisins Ferðamálasamtök landshluta hækki um 10 millj. kr. til að styrkja rekstur upplýsingamiðstöðva í ferðaþjónustu. Iðnaðarráðuneyti. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Hestamiðstöðvar Íslands. Ég hef gert grein fyrir því áður. Orkustofnun. Gerð er tillaga um 3,5 millj. kr. til orkurannsókna á Geysissvæðinu. Orkusjóður. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. til að auka svigrúm hans til að veita styrki til jarðhitaleitar, og lagt til að niðurgreiðslur á rafhitun hækki um 160 millj. kr. og ég gerði grein fyrir því fyrr í ræðu minni. Þá er nýr fjárlagaliður, Byggðastofnun. Það er gert ráð fyrir 502 millj. kr. til hans. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni undir liðnum Forsætisráðuneyti en þetta er tilfærsla á þessu verkefni milli ráðuneyta. Viðskiptaráðuneyti. Lagt er til að veitt verði framlag að fjárhæð 2 millj. kr. til kærunefndar um ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins sem fyrirhugað er að taki til starfa í janúar árið 2000. Samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi þurfa kærendur að greiða 120 þús. kr. fyrir hvert mál sem þeir bera upp við kærunefndina. Gert er ráð fyrir að lagt verði fram frumvarp til breytingar á þeim lögum þar sem lagt verði til að málskotsgjald kærunefndarinnar falli niður. Er gerð tillaga um framlag úr ríkissjóði til að fjármagna nefndarlaun og störf nefndarinnar þar sem hún verður af þessum tekjum. Umhverfisráðuneyti. Alls er farið fram á 13 millj. kr. hækkun til viðfangsefnisins 1.23 Ýmis umhverfisverkefni. Ber þar fyrst að geta tímabundins 8 millj. kr. framlags til nefndar um endurnýtingu úrgangs. Nefndinni er ætlað að gera tillögur um umhverfisátak á sviði endurnýtingar úrgangs eins og boðað er í sáttmála ríkisstjórnarinnar. Áætlað er að nefndin starfi í þrjú ár og að kostnaðurinn verði nokkru lægri síðari tvö árin. Þá er óskað eftir 3 millj. kr. tímabundinni fjárveitingu vegna kostnaðar við Staðardagskrá 21. Loks er um að ræða 2 millj. kr. framlag til nýskipaðrar 16 manna nefndar um hálendismál. Nefndin er skipuð til fjögurra ára í senn og er henni ætlað að fjalla um svæðisskipulag miðhálendisins og aðalskipulag innan marka miðhálendisins. Skal nefndin sjá til þess að aðalskipulag sé í samræmi við þá stefnu sem mörkuð er í svæðisskipulagi miðhálendisins og að samræmis sé gætt milli aðalskipulagsáætlana sveitarfélaga á svæðinu. Auk þessa er lagt til að heiti viðfangsefnisins 14-190 1.58 verði Náttúrugripasöfn í stað Náttúrugripasafn í Vestmannaeyjum samkvæmt frumvarpinu. Farið er fram á 5 millj. kr. vegna vinnu við gerð náttúruverndaráætlana. Samkvæmt nýjum náttúruverndarlögum skal slík áætlun vera tilbúin fyrir landið allt eigi síðar en árið 2002. Náttúruvernd ríkisins og Náttúrufræðistofnun koma að verkinu. Hlutverk Náttúruverndar er að afla gagna og meta verndargildi vistkerfa og náttúruminja. Óskað er eftir 3 millj. kr. framlagi til Veiðistjóra sem fari til rannsókna á hreindýrastofninum á Austurlandi. Unnið er að gerð samnings um að Náttúrustofa Austurlands taki þær að sér. Farið er fram á 16,5 millj. kr. hækkun til Landmælinga Íslands. Annars vegar er um að ræða 4,5 millj. kr. fjárveitingu til undirbúnings nýs verkefnis á sviði fjarkönnunar. Hins vegar er gerð tillaga um 12 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Landmælinga Íslands til að mæta lækkun á sértekjum. Ráðgerð er 4,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Náttúrufræðistofnunar Íslands á viðfangsefnið Setur í Reykjavík. Óskað er eftir 2,5 millj. kr. tímabundnu framlagi til næstu fimm ára til áframhaldandi útgáfu jarðfræðikorta. Við gerð fjárlaga fyrir árið 1999 var samþykkt að veita 2,5 millj. kr. til þessa verkefnis til að efla gerð jarðfræðikorta og hraða útgáfu korta í mælikvarðanum 1:250.000. Þar að auki er er farið fram á tímabundið 2 millj. kr. framlag á árinu til rannsókna á áhrifum veiðiálags á rjúpnastofninn. Verkefnið er til þriggja ára og er heildarkostnaður 11 millj. kr. Þar af verða 6 millj. kr. fjármagnaðar með framlögum úr veiðikortasjóði, 2 millj. kr. á ári til ársins 2002. Þegar er búið að veita 1 millj. kr. af ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar í þetta verkefni vegna rannsókna á árinu 1999 og verður framlag ríkissjóðs 1 millj. kr. árin 2001 og 2002. Gert ráð fyrir 2 millj. kr. hærri sértekjum vegna styrkja úr rannsóknarsjóðum og samsvarandi kostnaði vegna rannsókna á áhrifum veiðiálags á rjúpnastofninn. Lagt er til að Náttúrustofu Vestfjarða verði veitt 3,5 millj. kr. tímabundið framlag árið 2000 til rannsókna á Hornströndum. Um er að ræða refarannsóknir, rannsóknir á gróðri og smádýralífi og vatnarannsóknir. Áætlaður kostnaður er 5 millj. kr. og mun bilið brúað með framlögum annars staðar frá. Vaxtagjöld ríkissjóðs. Gerð er tillaga um að fjárveiting vegna gjaldfærðra vaxta ríkis sjóðs lækki um 600 millj. kr. í kjölfar endurskoðunar á þeirri áætlun í frumvarpinu. Helstu breytingar eru að talið er að vaxtakostnaður af spariskírteinum og ríkisbréfum verði lægri vegna áforma um áframhaldandi forinnlausnir slíkra bréfa á næsta ári. Á móti vegur að reiknað er með nokkru hærri vaxtagjöldum af ríkisvíxlum vegna hærra vaxtastigs á innanlandsmarkaði. Loks er gert ráð fyrir að dragi úr fjármögnun með erlendum veltilánum og að vaxtastig af þeim lánum fari lækkandi. Áhrif þessara breytinga á greidd vaxtagjöld ársins 2000 eru talin verða svipuð og er reiknað með að þau lækki um 550 millj. kr. frá fyrri áætlun frumvarpsins. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. en meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið hér að framan og gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir meirihlutaálitið skrifa Jón Kristjánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Árni Johnsen, Hjálmar Jónsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Arnbjörg Sveinsdóttir og Kristján Pálsson.

Herra forseti. Hv. formaður fjárln., Jón Kristjánsson, hefur farið hér ítarlega í gegnum fjárlagafrv. og breytingar á því. Ég þakka honum fyrir fyrirheit um aukinn aga og það að menn hætti að semja fjárlög úti um allan bæ eins og hingað til hefur tíðkast og hefur sést í fjáraukalögum. Og ég þakka honum fyrir að hafa staðið hetjulega gegn þeirri útgerð á ríkissjóði sem á sér stað allt haustið. Að sinni ætla ég ekki að ræða um stóru tölurnar. Ég ætla að ræða um baunirnar. Mér finnst margt í þessu minna á stjórnarfundi í Flugleiðum. Ég tala ekki um bandarískt hlutafélag heldur um Flugleiðir núorðið, en þar á bæ mundu menn meira að segja ekki ræða svona smotterí á stjórnarfundum heldur fela það deildarstjórum til afgreiðslu. Hér er verið að temja hross og hunda, gefa út bækur, ráða tollverði og rækta krækling og stunda rannsóknir svo lítið eitt sé nefnt. Ég hef þrjár spurningar til hv. þm. Telur hv. þm. að komið verði böndum á sjálftöku ríkisstofnana? Get ég treyst því að fjáraukalögin verði á núlli fyrir árið 2000? Í öðru lagi: Telur hv. þm. eðlilegt að hin háa löggjafarsamkunda sé að standa í slíkum smotterísframkvæmdum úti um allt þjóðlífið? Hver ber ábyrgð á framkvæmdum sem hv. Alþingi hefur tekið að sér, ráðherra eða Alþingi, og hvern á að gagnrýna fyrir slíkar framkvæmdir? Í þriðja lagi: Ég hef rekist á hross úti um allt þetta frv. Hver verða heildarútgjöld ríkissjóðs vegna hrossa árið 2000? 
            

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kom inn á nokkur grundvallaratriði, þ.e. hvort fjáraukalög verði á núlli. Við höfum vissulega einsett okkur að fylgjast með en ég get ekki lofað því. Fjáraukalög eru til þess að mæta ófyrirséðum útgjöldum og óvæntum atvikum þannig að ég fullyrði að þau geta ekki verið á núlli. En við höfum einsett okkur að reyna að stilla fjáraukalögum í hóf eins og hægt er. Í öðru lagi er það þessir litlu framkvæmdaliðir. Það er grundvallaratriði sem þingið þarf að ræða hvort framselja eigi til framkvæmdarvaldsins meira af úthlutun í þessi smáu verkefni sem þingið er að taka að sér að ákveða framlög til. Miklar umræður hafa verið um það í fjárln. hve langt eigi að ganga í þessu efni. En ég segi alveg eins og er að margir þingmenn eru mjög tregir til að afsala sér þessu valdi til ráðherra og þess vegna er þetta svona. En auðvitað er þetta mál sem við þingmenn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, þurfum að ræða. Ja, hross. Það er ljóst að 50 millj. kr. framlag er til nýrra verkefna varðandi hross í þessu fjárlagafrv. sem ætlunin er að standi til fimm ára þannig að verulegum fjármunum er veitt í hrossarækt og hestamennsku hvers konar í frv.

Herra forseti. Varðandi grundvallarspurninguna þá vildi ég spyrja hv. þm. hvort ekki væri eðlilegra að ráðuneytin töluðu við allt þetta fólk og kæmu með ramma til fjárln. sem færi yfir hann og samþykkti svo eða hafnaði. Í öðru lagi varðandi hrossin. Nú er það svo að maður hefur heyrt að ekki sé allt talið fram til skatts í þeirri grein. Er ekki eðlilegt að menn fari þá telja fram til skatts öll þessi hross þegar á að fara að styrkja þau svona? Og er gert ráð fyrir stórauknum tekjum í fjárlagafrv. vegna þess? Herra forseti. Hér stendur að framlag verði veitt með því skilyrði að stjórnendur stofananna --- þetta er varðandi sjúkrastofnanir --- geri samning við heilbrrn. um að rekstur þeirra verði innan fjárheimilda o.s.frv. Að öðrum kosti er gert ráð fyrir því að fjárveitingin verði felld niður. Hvað gerist ef menn gera hvorugt, ef þeir fara fram úr og gera engan samning eins og hingað til, hvað þá? Fæ ég að heyra að það eigi að reka viðkomandi?  Herra forseti. Og út af þessu smotteríi þá langar mig endilega til að lesa eina smágrein. Hún er um hund. Þetta er í greinargerð með brtt. á hinu háa Alþingi. ,,Unnt verður að nota hundinn til sérstakra verkefna hjá mismunandi embættum en ríkislögreglustjóri skipuleggur notkun fíkniefnaleitarhunda.`` Húrra.

Herra forseti. Fyrsta spurningin var hvort ekki væri eðlilegt að ráðuneytið tæki viðtölin og kæmi með ramma til okkar. Ég vil ekki svara fyrir einhverja allsherjarreglu í þessu efni á þessari stundu, þetta er mál sem við þurfum að ræða. Í menntmrn. hefur ráðuneytið haft þó nokkurn hluta af þessari útdeilingu því langsamlega flest mál koma þar upp. Menn hafa því framselt nokkuð af þessu þangað. Ég endurtek að andinn í hv. þingmönnum hefur verið sá að halda í þetta, ég er enginn harðlínumaður í þeim efnum. En ég vil ekki svara þessu öðruvísi á þessari stundu en að ræða þarf mjög alvarlega hvað Alþingi á að ganga langt í að útdeila til lítilla verkefna og snúa sér frekar að meginlínum. Ég er alveg til viðræðu um slíka hluti. Það er alveg ljóst að allir eiga að telja fram til skatts, hrossaeigendur sem aðrir, ég er þeirrar skoðunar. Fjárln. fer ekki með það nema fjárveitingar til skattstofa og ríkisskattstjóra en auðvitað ber öllum að telja allar tekjur fram, það er alveg ljóst. Þar með er ég ekkert að segja eða dæma hrossaeigendur í því efni en þetta er bara skoðun mín. Síðan er þetta stóra mál, hvernig við eigum að fylgja eftir þeim ákvörðunum í fjárlagafrv. varðandi stofnanir ríkisins. Það eru ekki eingöngu heilbrigðisstofnanir sem hér eru undir heldur eru fleiri stofnanir sem hafa farið fram úr. En ég verð að fara í það seinna í umræðunni af því að tími minn er búinn.

Herra forseti. Minni hluti fjárln. telur að við núverandi aðstæður sé höfuðnauðsyn að grípa til aðgerða sem miða að því að draga úr þenslunni, koma í veg fyrir að í góðærinu gliðni enn milli þeirra sem eru illa settir í þjóðfélaginu og hinna, auk þess að taka á hinni alvarlegu byggðaröskun. Þessum markmiðum er ekki þjónað með því frv. til fjárlaga sem liggur fyrir Alþingi. Þrátt fyrir yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar um að draga úr jaðarsköttum ber frv. með sér að engin skref eru stigin til þess og aldrei hafa jafnmiklar upphæðir verið teknar af ungu fjölskyldufólki í jaðarskatta sem nú. Sömuleiðis er athyglisvert að þrátt fyrir þann áfellisdóm sem velferðarstefna ríkisstjórnarinnar hlýtur í nýlegu riti Stefáns Ólafssonar prófessors, Íslensku leiðinni, ber frv. engin merki þess að ríkisstjórnin áformi að bæta kjör öryrkja og aldraðra. Í því samhengi er óhjákvæmilegt að minna á gullið tækifæri sem ríkisstjórnin missti til þess á síðasta ári þegar gripið var til almennra skattalækkana í stað þess að nota hluta þess svigrúms til að bæta kjör þeirra hópa. Innlendar jafnt sem erlendar stofnanir hafa lagt afar þunga áherslu á að ríkisstjórnin beiti hagstjórnartækjum sínum til að draga úr þenslunni. Í núverandi stöðu dylst fæstum að fjárlagafrv. gæti leikið lykilhlutverk í því að koma í veg fyrir skjótar lyktir góðærissveiflunnar með því að hafa hemil á ríkisútgjöldum og skila miklum tekjuafgangi. Ábyrgð ríkisstjórnarinnar er því mikil. Stefnumörkun hennar í fjárlagafrv. sker í reynd úr um hvort hægt verður að treina góðærið. Í orði hefur ríkisstjórnin tekið undir þessar aðvaranir. Í reynd er niðurstaðan hins vegar þannig að frumvörp hennar til fjárlaga og fjáraukalaga, sem nú liggja fyrir þinginu, stórauka útgjöld og eru beinlínis þensluhvetjandi. Stjórnarandstaðan tekur undir með hagfræðistofnunum sem hafa bent á að í því góðæri sem nú ríkir hefði verið þörf á mun meiri tekjuafgangi en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. En það er engu líkara en allar stíflur hafi brostið og síðustu missiri hafa útgjaldatillögur vaxið stjórnlítið. Alvara málsins er mikil. Hún speglast í eftirfarandi: Það stefnir í að á fyrsta heila ári þessa kjörtímabils verði ríkisútgjöld 20 milljörðum meiri en síðasta heila árið á nýliðnu kjörtímabili. Meðfylgjandi tafla í nál. minni hluta sýnir svart á hvítu þann gríðarlega vöxt útgjalda sem hefur orðið síðustu árin. Þar kemur fram að á einungis fimm ára tímabili frá árinu 1994 til loka ársins 1998 hafa útgjöld ríkisins aukist um 54 milljarða á föstu verðlagi. Þessi þróun hefur öll orðið undir forustu Sjálfstfl. Hann hefur farið með bæði forsrn. og fjmrn. á meðan þessi útgjaldasprenging hefur orðið. Í þessari þróun felst alvarleg hætta fyrir samfélagið. Hún er sú að sloti góðærinu situr samfélagið uppi með aukningu í útgjöldum ríkisins upp á tugi milljarða án þess að hafa tekjur til að standa undir þeim. Ekki þarf að mála sterkum litum hve gríðarlegir erfiðleikar mundu fylgja þeim harkalegu aðhaldsaðgerðum sem þá yrði óhjákvæmilegt að grípa til. Ríkisstjórninni hafa síðustu missiri orðið á margvísleg mistök við hagstjórnina eins og rakið er ítarlega í áliti minni hluta fjárln. við frv. til fjáraukalaga sem er einnig til afgreiðslu í þinginu. Hin helstu felast í rangri skattastefnu þar sem ýtt var undir almenna þenslu með því að lækka tekjuskatta á þorra almennings í miðju góðærinu í stað þess að nota hluta svigrúmsins handa verst stöddu hópunum eins og fyrr er sagt. Sömuleiðis í mistökum sem áttu sér stað þegar ríkisstjórnin hófst handa um að einkavæða bankana og ýtti stórlega undir þenslu. Yfirlýsingar forustu ríkisstjórnarinnar, sem gáfu til kynna að sala ríkisfyrirtækja mundi færa þjóðinni tugi milljarða og sköpuðu þannig óhóflegar væntingar sem örvuðu neyslu og þar með þenslu. Loks má svo nefna gríðarlega þenslu í húsnæðiskerfinu sem má beinlínis rekja til lausataka ríkisstjórnarinnar. Þar er eitt birtingarform þess þjóðarvanda sem búsetuþróun síðustu ára veldur í efnahagslegu tilliti. Sömuleiðis er líklegt að viðskipti með aflakvóta í krafti gallaðs fiskveiðikerfis hafi bæði aukið eftirspurn eftir lánsfé og framboð lánsfjár. Frumvörp ríkisstjórnarinnar til fjárlaga og fjáraukalaga eru framhald á þessari óheillaþróun. Í þeim birtist agaleysi ríkisstjórnarinnar. Þau staðfesta einfaldlega að undir forustu Sjálfstfl. eru útgjöld ríkisins í hröðum vexti. Í þessu efni gera brtt. meiri hlutans illt verra með því að minnka áætlaðan tekjuafgang ríkissjóðs enn frekar frá upphaflegu frv. Með frv. sínu hefur því ríkisstjórnin misst af tækifæri til að draga úr þenslunni og hefur því aukið líkurnar á að landsmenn missi góðærið úr höndum sér. Eins og fyrr segir hafa stríðar aðvörunarraddir heyrst á undanförnum missirum um að þenslan í þjóðfélaginu sé komin á hættustig og verðbólgan muni aukast á næsta ári. Verðbólgan er sérstakt áhyggjuefni. Ofþenslan sem ríkisstjórnin neitaði að viðurkenna fyrir kosningar og bregðast við í tíma hefur gert henni kleift að spretta úr spori. Í október var verðbólgan komin í 5,3% og í nóvember var hún litlu minni eða um 5%. Þetta er tvöfalt eða þrefalt meiri verðbólga en í nágrannalöndum okkar. Seðlabankinn hefur enn fremur spáð um 4% verðbólgu á næsta ári. Það byggist þó á því að kjarasamningar verði á hófsömum nótum og það dragi úr hagvexti og aukningu innlendrar eftirspurnar. Margir hafa þó lýst efasemdum um að það verði í þeim mæli sem Þjóðhagsstofnun hefur spáð, m.a. hæstv. fjmrh. er hann kynnti frv. til fjárlaga fyrr í haust. Hvað kjarasamninga á almennum vinnumarkaði varðar mun verkalýðshreyfingin óhjákvæmilega horfa til fordæmis ríkisstjórnarinnar. En samkvæmt launavísitölu hækkuðu laun á almennum vinnumarkaði um 18,3% frá fyrsta ársfjórðungi 1997 til þriðja ársfjórðungs í ár meðan hækkunin var 28,1% hjá opinberum starfsmönnum og bankamönnum. Miklar hækkanir hafa einnig orðið hjá æðstu embættismönnum í ríkiskerfinu. Tæpast verður þessi þróun til að haga kjarasamningum á almennum vinnumarkaði með þeim hætti sem vonast er eftir af hálfu ríkisstjórnar og Þjóðhagsstofnunar. Aukinn viðskiptahalli ræður miklu um þessa þróun. Gert er ráð fyrir að hann verði enn mikill á næsta ári. Aukin skuldasöfnun heimilanna er einnig mikið áhyggjuefni, ekki síst þar sem fyrir liggur að hún á sér ekki rætur í fjárfestingu heldur neyslu. Á móti auknum skuldum heimilanna í landinu er því ekki samsvarandi eignamyndun eins og er þráfaldlega haldið fram af talsmönnum ríkisstjórnarinnar. Aukning verðbólgu gæti því reynst fjölmörgum heimilum ákaflega þungur baggi og mun að sjálfsögðu veikja efnahagsstöðu þjóðarinnar bæði til skemmri og lengri tíma litið. Þjóðhagslegar forsendur fjárlaga hafa oftar en ekki brugðist á undanförnum árum eins og minni hluti fjárln. hefur ítrekað bent á. Í núverandi spá er gert ráð fyrir að töluvert dragi úr vexti landsframleiðslu á næsta ári og að hagvöxtur verði um 2,7%. Þá er reiknað með að hægi á vexti einkaneyslu með hægari vexti kaupmáttar og að hún verði 2,5% í stað 6% eins og áætlað er að hún verði á yfirstandandi ári. Hins vegar er spáð aukningu í fjárfestingu í stað samdráttar á yfirstandandi ári. Þá er talið að innan skamms muni koma fram í hagtölum að innflutningur varanlegra neysluvara hafi náð mettun og í kjölfarið verði minna flutt inn af rekstrarvörum og fjárfestingarvörum til annarra en stóriðju. Auk óvissu um niðurstöður kjarasamninganna sem eru fram undan og áhrif þeirra á efnahagsþróun, ekki síst verðlagsþróun, er vaxandi óvissa um þessar mundir varðandi framleiðslu og verðlag mikilvægra sjávarafurða. Nú er spáð að landsframleiðsla aukist um 5,8% á þessu ári en verði einungis 2,7% á því næsta. Gangi þessi spá eftir er hagvöxtur þessa árs sá mesti frá árinu 1987. Mikil aukning landsframleiðslu á þessu ári stafar fyrst og fremst af áframhaldandi örum vexti einkaneyslu og töluvert meiri vexti útflutnings í fyrra á sama tíma og dregið hefur verið úr vexti innflutnings. Þessi ofþensla eftirspurnar átti þátt í að kynda undir verðbólgu þessa árs og því er enn áréttuð nauðsyn þess að draga úr vexri innlendrar eftirspurnar. Í ársfjórðungsriti Seðlabanka Íslands, Peningamálum, bendir bankinn á að margt hafi komið fram af því sem bankinn varaði við í haustskýrslu sinni í nóvember 1998 og minni hluti fjárln. vitnaði til í nál. sínu vegna fjárlaga ársins 1999. Telur Seðlabankinn að meginverkefni hagstjórnar á næstunni sé að stuðla að því að verðbólgan minnki á ný. Bankinn telur einnig áhyggjuefni að í þjóðhagsáætlun sé því spáð að viðskiptahallinn muni að óbreyttu nema 3% af landsframleiðslu á næstu árum. Telur bankinn þetta til vitnis um undirliggjandi halla sem muni ekki hverfa eftir að stóriðjuframkvæmdum lýkur. Þá bendir Seðlabankinn á að það sé áhyggjuefni að viðleitni til að auka þjóðhagslegan sparnað hafi ekki enn skilað árangri. Síðan segir Seðlabankinn orðrétt, með leyfi forseta: ,,Full ástæða er til að taka þennan vanda alvarlega þar sem viðskiptahallinn getur til lengdar grafið undan stöðugleika gengis, auk þess sem vaxandi skuldir þjóðarbúsins sem honum fylgja gera það viðkvæmara fyrir áföllum.`` Þar sem eftirspurnarþenslan virðist meiri en ráð var fyrir gert þarf afgangur á fjárlögum að vera meiri en reiknað er með í frv. Herra forseti. Niðurstaðan er hins vegar mjög ljós. Í öllum grundvallaratriðum hefur ríkisstjórnin brugðist varðandi hagstjórn hér á landi á undanförnum árum og stjórnvöld verða að taka sig verulega á í þeim efnum á næsta ári ef ekki á illa að fara. Því hefur oft verið haldið fram að erfiðara sé að stjórna í góðæri en í hallæri. Nauðsynlegt aðhald vill oft gleymast þegar velgengni blasir við. Með fyrirliggjandi frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999 og tillögum meiri hluta fjárln. vegna frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 eru útgjöld aukin um 12,5 milljarða kr. Nauðsynlegt hefur verið að leiðrétta rekstrargrunn ýmissa stofnana, einkum í heilbrigðiskerfinu, og í mörgum tilfellum var full þörf á því að viðurkenna staðreyndir í þeim efnum. Fram hjá því verður hins vegar ekki litið að þessi viðbótarútgjöld sýna að fjármálastjórn margra stofnana, svo og eftirlit ráðuneyta með þeim, er í ólestri. Hæstv. fjmrh. taldi ástæðu til að fara nokkrum orðum um bætta framkvæmd fjárlaga í frv. fyrir árið 2000 en þar segir hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Áhersla verður lögð á að bæta framkvæmd fjárlaga svo rekstur stofnana verði innan fjárheimilda og þörf fyrir viðbótarfjárheimildir í fjáraukalögum fari minnkandi. Samhliða auknum áhrifum stjórnenda á rekstri stofnana er nauðsynlegt að þeir beri ábyrgð til samræmis, líkt og gerist í öðrum atvinnurekstri.`` Enn sem komið er hefur þessi bætta framkvæmd ekki verið útfærð nánar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ekki liggur fyrir með hvaða hætti forstöðumenn stofnana verði látnir bera ábyrgð og hvaða viðmiðanir hæstv. fjmrh. hefur í huga. Sjálfsagt er og nauðsynlegt að skoða tillögur um slíkt við 3. umr. fjárlaga. En eftir höfðinu dansa limirnir. Því er ekki síður mikilvægt að ríkisstjórnin í heild svo og einstakir ráðherrar sýni festu og ábyrgð í fjármálastjórn sinni. Engum blandast hugur um að það er hæstv. fjmrh. sem ber hina formlegu ábyrgð á veikri stjórn ríkisfjármála og vaxandi agaleysi í þeim. Illu heilli hefur hæstv. ráðherra ekki gengið á undan með góðu fordæmi í stjórn eigin ráðuneytis eins og þegar hefur verið reifað af stjórnarandstöðunni í umfjöllun Alþingis um fjáraukalög. Í tengslum við útfærslu á aukinni ábyrgð forstöðumanna stofnana liggur því beint við að ábyrgð hæstv. fjmrh. og annarra hæstv. ráðherra verði einnig skilgreind betur. Herra forseti. Það er athyglisvert í þessu samhengi að horfa til einstakra ráðuneyta þegar bornar eru saman áætlaðar niðurstöður ársins 1999 og frv. til fjárlaga auk þeirra brtt. sem meiri hluti fjárln. leggur til. Það kemur í ljós þegar búið er að taka út úr samanburðartölum lífeyrisskuldbindingar og vaxtagjöld ríkissjóðs og einnig þau verkefni sem færð eru milli ráðuneyta að það er ráðuneyti hæstv. forsrh. sem eykur útgjöld sín hlutfallslega mest eða um rúmlega 12% frá áætluðum niðurstöðutölum ársins 1999 til þeirra tillagna sem nú liggja fyrir varðandi árið 2000. Í öðru sæti er ráðuneyti hæstv. utanrrh. með rúm 10% í sama samanburði. Hér fara oddvitar stjórnarflokkanna fram með fordæmi sem aðrir hæstv. ráðherrar taka væntanlega eftir og fylgja í kjölfarið. Í þriðja sæti í þessum samanburði er æðsta stjórn ríkisins, þar með talið hv. Alþingi. Síðan koma hæstv. ráðherra fjármála og hæstv. iðnrh. með milli 7 og 8% aukningu í þessum samanburði. Herra forseti. Það er ljóst að hér er ekki það fordæmi sýnt sem þurft hefði. Meiri hluti fjárln. gerir brtt. sem nema um 3,6 milljörðum kr. Að öllu óbreyttu verður tekjuafgangur ríkissjóðs því 11,4 milljarðar kr. Seðlabankinn telur hins vegar að tekjuafgangur frv. að fjárhæð 15 milljarðar feli ekki í sér nægjanlegt viðbótaraðhald. Þá stefnir í að auka þurfi skattheimtu eða vona að ný þjóðhagsspá færi ríkissjóði auknar tekjur. Stærsti hluti viðbótarinnar í tillögum meiri hluta fjárln. er til heilbrigðiskerfisins, eða 2,3 milljarðar kr. Því hefur verið veitt til viðbótar í þennan málaflokk alls 7,3 milljörðum kr. ef frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999 er talið með. Miðað við árið 1998 hafa fjárveitingar í þennan málaflokk aukist um rúmlega 11 milljarða kr. eða um tæplega 18%. Ljóst er af umræðunni að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi hyggst gera forstöðumenn heilbrigðisstofnana að blórabögglum fyrir eyðslu langt umfram fjárlög. Það er sjálfsagt að forstöðumenn axli ábyrgð sína en undan henni geta ráðherrar ríkisstjórnarinnar heldur ekki skotið sér. Úttekt Ríkisendurskoðunar á fjárhagsvanda heilbrigðisstofnana ber með sér að hvorki hæstv. heilbrrh. né hæstv. fjmrh. hafa staðið undir ábyrgð í þeim efnum. Forstöðumenn stofnana leituðu eftir fyrirmælum frá heilbrrn. snemma á þessu ári þegar ljóst var að stefndi í algert óefni. Hæstv. heilbrrh. veitti þeim hvorki stuðning né fyrirmæli um hvernig skyldi bregðast við. Sama gilti þegar forstöðumenn leituðu eftir stuðningi ráðuneytisins við útfærslu kjarasamninga. Eina svar ráðuneytisins var þögnin. Í því sambandi er vert að rifja upp að nýlegar lagabreytingar gera að verkum að forstöðumenn stofnana eru nú undir beinu boðvaldi hæstv. ráðherra en ekki stjórna stofnananna. Fyrir vikið er ábyrgð hæstv. heilbrrh. mikil. Hæstv. fjmrh. getur heldur ekki skotið sér undan ábyrgð á þessum vanda. Hæstv. ráðherra ber að hafa yfirsýn á þróun fjármála ríkisins. Á fundi hæstv. heilbrrh. með fjárln. kom fram hjá ráðherra að ítrekað hefði ráðuneytið leitað eftir aðstoð fjmrn. án árangurs. Þó ábyrgð hæstv. heilbrrh. á því ófremdarástandi sem undir stjórn hæstv. ráðherra hefur skapast í fjármálum heilbrigðisstofnana sé að sönnu mikil getur hæstv. fjmrh. ekki vikist undan sínum hluta hennar. Hæstv. fjmrh. líkt og hæstv. heilbrrh. svaf á verðinum. Þetta er nauðsynlegt að undirstrika í ljósi krafna sem fram hafa komið í liði stjórnarþingmanna um að víkja forstöðumönnum úr starfi. Eigi forstöðumenn að sæta ábyrgð með þeim hætti, hvernig er þá rétt að láta umrædda hæstv. ráðherra axla sinn hluta ábyrgðarinnar? Herra forseti. Í þessu samhengi er nauðsynlegt að skoða örlítið nánar þær tillögur sem meiri hluti fjárln. leggur til varðandi breytingar í fjárveitingum til heilbr.- og trmrn. Þegar gerður er samanburður á áætlaðri niðurstöðu ársins 1999, þ.e. þegar lögð eru saman fjárlög 1999 og þær tillögur sem fram koma í fjáraukalögum 1999 og þær tölur bornar saman við þær tölur sem nú liggja fyrir, þ.e. samanlagðar tölur í frv. til fjárlaga 2000 og þær brtt. sem meiri hluti fjárln. leggur hér til, er ljóst að heilbrigðisstofnanir hækka ekki nema um 2,6%. Það hlýtur því að kalla á spurninguna um hvort í raun sé búið að taka á þeim vanda sem fyrir er innan heilbrigðisstofnananna. Það liggur ljóst fyrir að 2,6% eru um einu prósenti undir þeim verðlagsforsendum sem gerðar eru í fjárlagafrv. Ef það eina prósent er reiknað inn þá virðist enn skorta um 350 millj. kr. En það er ekki bara þetta eina prósent sem á vantar. Einnig liggur fyrir að á næsta ári eru 30% starfsmanna heilbrigðisstofnana með lausa kjarasamninga og þær stéttir hljóta að taka viðmið af þeim launahækkunum sem aðrar stéttir innan heilbrigðisstofnana hafa fengið á undanförnum missirum. Eins er ljóst, herra forseti, að enn er ekki allt fram komið sem innifalið er í hinu svokallaða framgangskerfi hjúkrunarfræðinga. Því er eðlilegt, herra forseti, að spyrja: Hvað vantar í raun marga milljarða inn í heilbrigðiskerfið þannig að búið sé að bregðast við þeim vanda sem þar er? Herra forseti. Í allri þeirri umræðu um heilbrigðismál, sem átt hefur sér stað í tengslum við fjáraukalög og nú um fjárlög, hafa aðrir stórir málaflokkar siglt lygnan sjó í gegnum kerfið með hækkanir sínar. Miðað við fjárlög ársins 1999 aukast útgjöld til menntamála um tæpa 2 milljarða kr. á árinu 2000. Við lestur frv. til fjáraukalaga verður ekki annað séð en að menntamálin eigi líka við uppsafnaðan vanda að stríða. Spurning er hvort þeim sé komið á réttan kjöl með þessari viðbótarfjárveitingu. Í frv. til fjáraukalaga kemur fram að áformað sé að fara yfir rekstur og fjármál verst stöddu framhaldsskólanna til að endurmeta forsendur fyrir fjárveitingum. Þetta bendir til þess að ekki sé búið að leysa allan vandann og telur minni hlutinn nauðsynlegt að þessi málaflokkur fái sams konar vandamálagreiningu og heilbrigðismálin. Herra forseti. Það er athyglisvert að skoða í þessu samhengi örfáar tölur og eins hluta þeirrar skýrslu sem fjárln. fékk frá menntmrn. og ber nafnið Afkoma framhaldsskólanna 1998, með undirtitilinn Fyrsta ár í reiknilíkani. Þessi bæklingur kom út hjá menntmrn. í okt. sl. Hann er að mestu ritaður af deildarstjóra framhaldsskóladeildar, Aðalsteini Eiríkssyni. Þar segir m.a., með leyfi forseta, í kaflanum Meginniðurstöður: ,,Greiðslustaða skólanna gagnvart ríkissjóði hefur versnað undanfarin þrjú ár þrátt fyrir ótvíræðan vilja allra skólastjórnenda til þess að láta enda ná saman.`` Einnig segir Aðalsteinn í þessum sama kafla, með leyfi forseta: ,,Margt í undirbúningi fjárlaga hefur einnig stórbatnað. Þeir möguleikar sem í öllu þessu felast munu skila sér með tímanum en ekki eins hratt og vonast hefur verið til.`` Og áfram heldur Aðalsteinn, með leyfi forseta: ,,Skýringa á versnandi afkomu er m.a. að leita í hröðum breytingum á rekstrarumhverfi, t.d. kjarasamningum, tölvuvæðingu og breytingum á faglegu innra starfi skólanna og stórauknum kröfum til skólanna um þjónustu við nemendur, kennara og í málum sem áður voru á hendi ráðuneyta.`` Herra forseti. Aðalsteinn heldur síðan áfram örlítið seinna í þessum kafla: ,,Augljósasti veikleikinn í stöðunni er samhengið á milli fyrirliggjandi bókhaldsgagna og tímanlegrar ákvarðanatöku. Bæði innan skólanna og í fjárveitingaferlinu eða fjárlagaundirbúningnum.`` Herra forseti. Þetta eru býsna alvarleg orð og nauðsynlegt, eins og fram kom áður í máli mínu, að mati minni hluta fjárln. að vandi framhaldsskólanna verði skoðaður sérstaklega og í raun vandi ýmissa fleiri skóla. Og enn til þess að ítreka vil ég nefna nokkrar tölur til viðbótar þar sem m.a. kemur fram og eykur enn á grunsemdir um að þarna sé ekki brugðist við öllum þeim vanda sem er í kerfinu. En þegar litið er á framhaldsskólana, þ.e. hina almennu framhaldsskóla, sérskólarnir eru ekki taldir með, þá hefur skuld þeirra eða frammúrkeyrsla þeirra í árslok 1998 verið rétt tæpar 350 milljónir. Síðan er gert ráð fyrir því að á fjáraukalögum fyrir yfirstandandi ár komi til viðbótar við fjárlögin tæplega 170 milljónir. Hins vegar er ljóst, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, að um síðustu mánaðamót voru framhaldsskólarnir í mínus upp á tæpar 190 millj. kr. Það segir, ef þessar tölur eru réttar, að enn hafi í raun ekki verið brugðist við þeim vanda sem var í lok ársins 1998 og þess vegna er afar mikilvægt áður en við ljúkum umfjöllun um fjárlög fyrir árið 2000 að þessi vandi verði skoðaður sérstaklega. Ég ítreka enn það sem áður kom fram að minni hluti fjárln. telur nauðsynlegt að menntamálin fái svipaða skoðun og heilbrigðismálin hafa fengið. Herra forseti. Eins og staðan er í dag stefnir í að útgjöld ríkissjóðs á næsta ári verði 193,6 milljarðar kr. sem er 3,4 milljörðum kr. hærri fjárhæð en áætluð niðurstaða ársins 1999 og nemur aukningin 1,8%. Að lífeyrisskuldbindingum og vaxtagjöldum slepptum aukast útgjöld um 5,9 milljarða kr. eða um 3,5%. Ef miðað er við niðurstöðu ársins 1998 aukast útgjöld ríkisins á árinu 2000 um 20,8 milljarða kr. eða um 13,6%. Þetta þýðir að útgjöld ríkissjóðs hafa vaxið umtalsvert að raungildi og því ljóst að ríkissjóði hefur ekki tekist að halda útgjöldum í skefjum og hafa þau því hækkað að raungildi. Því bendir fátt til þess að í frv. felist sú mikilvæga aðhaldsaðgerð sem allar hagfræðistofnanir innan lands sem utan er fjallað hafa um málið telja nauðsynlega. Herra forseti. Einn helsti vandi íslensks samfélags er sú mikla byggðaröskun sem orðið hefur í tíð núverandi ríkisstjórnar. Stjórnvöldum hefur algerlega mistekist að sporna gegn henni. Vanmáttur ríkisstjórnarinnar birtist m.a. í mikilli fjölgun íbúa á höfuðborgarsvæðinu sem magnað hefur þensluna í húsnæðiskerfinu. Þessi þensla hefur haft áhrif á verðbólgu og hækkað skuldir heimilanna. Það hafa eignir heimilanna ekki gert að sama skapi því að aðeins húseigendur á höfuðborgarsvæðinu hafa notið þeirra hækkana sem þenslan hefur valdið. Íbúar á landsbyggðinni hafa jafnvel mátt búa við lækkandi fasteignaverð. Herra forseti. Á nokkrum stöðum í fjárlagafrv. og í tillögum meiri hluta fjárln. eru gerðar gagnlegar tillögur í byggðamálum og eðlilegt að fagna þeim svo langt sem þær ná. Hins vegar er nauðsynlegt að rifja upp örfáar greinar í samþykktri þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Þar mætti minnast á samgöngur. Ég vil einnig leggja sérstaka áherslu það sem segir í 6. tölul. hinnar samþykktu þáltill. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Því markmiði verði meðal annars náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Skilgreind verði eftir föngum þau verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja sem unnt er að sinna á landsbyggðinni. Hvert ráðuneyti fyrir sig leggi fram tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta.`` Herra forseti. Því miður er engar slíkar tillögur að finna í frv. til fjárlaga né í brtt. meiri hluta fjárln. Það verður að segjast að einkageirinn virðist hafa verið fljótari til að uppgötva hvernig hægt er að færa slík störf af höfuðborgarsvæðinu til landsbyggðarinnar. Enn er beðið eftir tillögum ráðuneytanna og vonandi munu á milli 2. og 3. umr. fæðast einhverjar hugmyndir þannig að hægt sé að stíga fyrstu skrefin í þessa átt. Herra forseti. Eitt atriði enn úr hinni samþykktu þáltill., m.a. segir í 16. lið., með leyfi forseta: ,,Byggðastofnun meti reglulega áhrif lagasetningar, fjárlagagerðar og einstakra stjórnvaldsaðgerða á byggðaþróunina í landinu.`` Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja hvenær búast megi við því að Byggðastofnun meti fjárlagagerðina. Það verður of seint þegar fjárlagagerðinni er lokið. Því væntum við þess að mat Byggðastofnunar liggi fyrir áður en gengið verður til 3. umr. fjárlaga. Einnig, herra forseti, er nauðsynlegt að skoða tillögur hinnar svokölluðu byggðanefndar forsrh. sem skilaði af sér í kjölfar hinnar samþykktu þáltill. Þar eru tillögur um ýmislegt sem talið er geta snúið hinni óheillavænlegu byggðaþróun við. Í I. kafla í tillögum nefndarinnar er fjallað um jöfnun lífskjara. Þar hefur meiri hluti fjárln. brugðist við bæði með auknu fjármagni til að jafna húshitunarkostnað og eins til að jafna námskostnað og ber að þakka það sem vel er gert. Hins vegar er átaks í vegamálum enn saknað. Ég minni á það sem ég las áðan úr hinni samþykktu þáltill. vegna þess að í tillögum nefndar forsrh. er einnig lögð mikil áhersla á fjölgun starfa á landsbyggðinni. Enn er lýst eftir hugmyndum og tillögum í þá átt. Herra forseti. Á tímum mesta góðæris Íslandssögunnar er það einnig áfellisdómur yfir stjórnarstefnunni að staða þeirra sem styðjast við bætur almannatryggingakerfisins hefur síst skánað. Þrátt fyrir yfirlýsingar forsrh. um hið gagnstæða er staðreynd að staða lífeyrisþega er snöggtum verri en annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er staðfest í niðurstöðum faglegrar úttektar á íslenska velferðarkerfinu sem Stefán Ólafsson prófessor annaðist á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands fyrir Tryggingastofnun ríkisins. Þar kemur fram að útgjöld til almannatrygginga og velferðarmála eru langtum lægri á Íslandi en hjá öðrum norrænum þjóðum. Séu þau reiknuð sem hlutfall af vergri landsframleiðslu kemur í ljós að árið 1995 var hlutfallið á Íslandi 19%, í Danmörku 33,7%, Finnlandi 32,8%, Noregi 27,4 og Svíþjóð 35,8%. Þótt Íslendingar búi við vel útfært og uppbyggt lífeyrissjóðakerfi sem hefur burði til að taka við hluta almannatryggingakerfisins þegar fram í sækir kemur það stórum hópi lífeyrisþega ekki til góða. Úttekt Stefáns leiðir í ljós að fjöldi eftirlaunaþega náði ekki að safna réttindum í lífeyrissjóði áður en lífeyrisaldri var náð og því er fátækt hjá öldruðum illu heilli veruleg hér á landi. Sama gildir um öryrkja en 43% þeirra fá engar greiðslur úr lífeyrissjóðum og þurfa að lifa á tryggingabótum einum. Herra forseti. Athyglisvert er að fyrir tilverknað stjórnvalda hafa kjör bótaþega að ýmsu leyti versnað til muna með meiri velsæld. Frá 1993 hafa grunnlífeyrir og tekjutrygging hækkað helmingi minna en lágmarkslaun. Á sama tíma hefur frítekjumark atvinnutekna hækkað helmingi minna en launavísitala og skattleysismörk hafa þróast þannig að lífeyrisþegi sem lifir einungis á tryggingabótum þarf nú að greiða 40 þús. kr. árlegan skatt af bótunum. Velferðarkerfið þarf að styrkja með tilliti til þessara hópa. Herra forseti. Fjárln. hefur nánast eingöngu fjallað um útgjaldahlið frv. en tekjuhlið þess bíður 3. umræðu. Sömuleiðis á eftir að fjalla nánar um lánsfjárgrein frv. og heimildagrein þess, svo og nokkur önnur atriði. Minni hlutinn styður ýmsar af breytingartillögum meiri hlutans en mun jafnframt flytja tillögur sem sýna þær áherslur sem hann vill ná fram við ráðstöfun ríkistekna. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti minni hluta fjárln. sem Einar Már Sigurðarson, Jón Bjarnason og Össur Skarphéðinsson undirrita.

Herra forseti. Í upphafi vil ég fara nokkrum orðum um störf fjárln. Frá því í byrjun september hafa fulltrúar hinna ýmsu sveitarfélaga, stofnana og félagasamtaka og einstaklingar komið fyrir nefndina. Þeir hafa borið fram erindi sín, greint frá áherslum, leitað viðurkenningar og óskað framlaga. Þetta fólk hefur lagt á sig mikla vinnu, oft komið um langan veg og lagt fram vönduð erindi. Herra forseti. Ég tel þessa fundi og heimsóknir þessa fólks afar þýðingarmiklar fyrir fjárlagagerðina og vinnu Alþingis. Því er mikilvægt að halda þessum glugga, þessari hurð opinni til þeirra samskipta Alþingis við lífið í landinu sem þessar heimsóknir og erindaflutningur býður upp á. Þá vil ég, herra forseti, þakka meðnefndarmönnum mínum í fjárln. samstarfið við undirbúning frv. til fjárlaga til 2. umr. Ég vil þakka formanni nefndarinnar, hv. þm. Jóni Kristjánssyni fyrir sanngjarna og góða nefndarstjórn. Þá var gott að vita af öruggu og metnaðarfullu starfsfólki sem starfar með fjárln., bæði meiri hluta og minni hluta nefndarinnar, við þessa umfangsmiklu og vandasömu vinnu. Minni hluti fjárln., fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs og fulltrúar Samfylkingarinnar, standa hér saman að ítarlegu nál. við 2. umr. fjárlaga. Ég leyfi mér að vísa til þess varðandi megináherslur. Ég þakka nefndarmönnum í minni hlutanum fyrir gott samstarf við þetta nál. og sendi góðar kveðjur til hv. þm. Gísla S. Einarssonar fjárlaganefndarmanns sem ekki getur verið viðstaddur 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Herra forseti. Af því sem ég hef kynnst er fjárln. skipuð afar hæfum fulltrúum löggjafarsamkomunnar. Ég vil þó vekja athygli á að af 11 ágætum nefndarmönnum er aðeins ein kona. Sú skipan finnst mér sérstakt íhugunarefni miðað við kynjaskipan Alþingis þar sem 23 konur sitja, eða 35% þingmanna. Herra forseti. Ég skil hlutverk fjárln. svo að hún beri ábyrgð á að birta vilja, stefnu og sýn Alþingis í skattlagningu og tekjuöflun til ríkisins, til samneyslunnar. Fjárln. ber að gera tillögur um mörkun áherslna í útgjöldum til hennar og tillögur að fjárveitingum í einstaka liði eða málaflokka. Ljóst er að ekki er hægt að uppfylla allar óskir og væntingar allra í því tilliti. Herra forseti. Þó Alþingi setji lög um verkefni og útgjöld til hinna ýmsu málaflokka þá hljóta þau ekki fullnustu fyrr en við ákvörðun í fjárlögum á hverjum tíma, hvort heldur er til tekna eða gjalda. Herra forseti. Ég segi þetta til að draga fram mikilvægi og ábyrgð fjárln., þá ábyrgð sem hvílir á trausti og öryggi í allri vinnu og umræðu um gerð fjárlaga. Ég tel því afar mikilvægt að vinna hennar og skil til þingsins njóti fullrar virðingar og forgangs gagnvart öðrum þingmálum sem ekki hafa sama mikilvægi og fjárlög íslenska ríkisins. Í þessu sambandi get ég ekki annað en bent á þá dagskrá sem lögð er fyrir daginn í dag. Auk 2. umr. um fjárlög, sem er ein aðalumræða fjárlagagerðarinnar, er settur á dagskrá fjöldinn allur af góðum málum en með fullri virðingu fyrir þeim hefði mér fundist að á þessum degi hefði átt að setja fjárlagaumræðuna eina á dagskrá. Herra forseti. Ég hlýt að vara við þeim mikla þrýstingi framkvæmdarvaldsins og tilhneigingu til að skipa löggjafanum fyrir verkum. Framkvæmdarvaldið virðist líta á fjárln. og Alþingi sem eins konar afgreiðslustofnun fyrir áður teknar ákvarðanir á ýmsum stigum framkvæmdarvaldsins. Þær eru síðan bornar inn í þingið og óskað eftir afgreiðslu á þeim í skjóli þingmeirihlutans eins og þingið stendur nú frammi fyrir varðandi afgreiðslu fjáraukalaga. Ég hef ítrekað bent á, bæði við 1. og 2. umr. fjáraukalaga og við 1. umr. fjárlaga, að tímasetning og beiting fjáraukalaga eins og nú tíðkast er afar ólýðræðisleg og gefur tilefni til ómarkvissrar fjármálastjórnar framkvæmdarvaldsins. Ég hef lagt til að tekin verði upp þau vinnubrögð að fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár séu unnin og samþykkt að vori og svo aftur snemma hausts ef nauðsyn krefur, svipað og tíðkast í ýmsum nágrannalöndum okkar. Þannig væri tryggt að í megintilvikum taki Alþingi ákvörðun um fjárveitingar fyrir fram en sé ekki stimpiltæki á þegar orðna hluti. Herra forseti. Sú tilhneiging verður æ ríkari að fjármagn til stórra málaflokka fari óskipt inn í ráðuneytin. Þeim er síðan falið að skipta þeim, oft á tíðum eftir reiknilíkönum eða öðrum reglum sem framkvæmdarvaldið sjálft setur eða hefur sterka íhlutun um þótt tillögur til skiptinga séu enn í flestum tilfellum tilkynntar eða bornar undir fjárln. Þarna er þó oft æði lítið svigrúm til að koma að pólitískri stefnumörkun þó um það sé gefin leiðsögn í lögum um viðkomandi verkefni og málaflokka. Ég vara alvarlega við þessari þróun, við oftrú og öfgum í notkun miðstýrðra reiknilíkana í útfærslu pólitískra ákvarðana. Þetta á við um alla stjórnsýslu. Ég bendi t.d. á að bara á vegum menntmrn. eru hátt í 2 milljarðar kr. færðir á óskipta liði sem menntmrn. skiptir eftir ýmsum reglum en að vísu með beinni og óbeinni þátttöku fjárln. Það fjárlagafrv. sem liggur fyrir til 2. umr. tekur mið af aðstæðum í þjóðfélaginu. En eins og hér hefur verið drepið á og rakið mjög ítarlega ætti það að vera höfuðmarkmið fjárlagagerðar við núverandi aðstæður að koma í veg fyrir að misskipting fari vaxandi í þjóðfélaginu. En því miður bendir margt í þveröfuga átt. Þrátt fyrir margendurtekin loforð ríkisstjórnarinnar um að draga úr jaðarsköttum er ljóst af frv. að ekki stendur til að gera neinar ráðstafanir í þeim efnum. Sama er að segja um málefni öryrkja og aldraðra og skal í því samhengi minnt á þá ógæfulegu ákvörðun ríkisstjórnarinnar á síðasta ári að nota svigrúm sitt í ríkisfjármálum til almennra skattalækkana í stað þess að bæta kjör þessara hópa. Röng skattastefna af þessu tagi hefur ýtt undir almenna þenslu svo ekki sé minnst á þau mistök að ráðast í stórfellda einkavæðingu sem auglýst var undir formerkjum almenns gróða fyrir þjóðina og skapaði þannig stórkostlegar væntingar sem juku á þensluna. Þá er ótalin þenslan í húsnæðiskerfinu sem er bein afleiðing hinnar óheillavænlegu búsetuþróunar í landinu. Frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga vísar áfram á sömu þróun í þessum efnum. Verðbólgan í landinu er orðin mun meiri en í nágrannalöndum okkar, raunar tvöfalt til þrefalt meiri. Aukinn viðskiptahalli er mikið áhyggjuefni og sívaxandi skuldasöfnun heimilanna sömuleiðis. Hún á sér að stærstum hluta rætur í neyslu en ekki fjárfestingu og þar af leiðandi standa oft og tíðum ekki auknar eignir á bak við þessa skuldasöfnun. Herra forseti. Einnig ríkir mikil óvissa um þjóðhagslegar forsendur fjárlaganna vegna komandi kjarasamninga, þróunar við framleiðslu og verðlag mikilvægra sjávarafurða. Brtt. meiri hlutans hljóða upp á 3,6 milljarða kr. og er stærsti hluti viðbótarinnar til heilbrigðiskerfisins eða 2,3 milljarðar. Samt sem áður nægja þessar ráðstafanir engan veginn til að koma heilbrigðismálunum í landinu á réttan kjöl og ríkisstjórnin virðist ætla að grípa til þess ráðs að gera forstöðumenn heilbrigðisstofnana að sökudólgum í þessu máli. Herra forseti. Fjmrh. getur ekki skotið sér undan ábyrgð á þessum vanda frekar en heilbrrh. enda hafa stofnanirnar hvorki fengið viðeigandi stuðning né fyrirmæli fyrir vinnu sína. Margt bendir til þess að í menntamálum sé einnig um uppsafnaðan vanda að glíma þrátt fyrir tveggja milljarða útgjaldaaukningu á milli ára. Nauðsynlegt er að þessi málaflokkur verði skoðaður vandlega og með það að markmiði að leysa fjárhagsvanda skólanna og tryggja jafnrétti til náms betur en nú er gert. Einn helsti vandi samfélags okkar er sú gífurlega byggðaröskun sem stjórnvöldum hefur algjörlega mistekist að sporna gegn. Straumurinn hingað á höfuðborgarsvæðið hefur valdið mikilli þenslu í húsnæðiskerfinu, leitt til aukinnar verðbólgu og skuldasöfnun heimilanna og afar erfiðrar fjárhags- og greiðslustöðu sveitarfélaga vítt og breitt um landið. Jafnframt býr fjöldi lífeyrisþega við afar bág kjör og fyrir tilstuðlan ríkisstjórnarinnar hafa aðstæður margra í þeim hópi versnað mjög í góðærinu umtalaða. Frá árinu 1993 hefur grunnlífeyrir og tekjutrygging hækkað helmingi minna en lágmarkslaun og á sama tíma hefur frítekjumarkið vegna atvinnutekna hækkað helmingi minna en launavísitalan. Skattleysismörkin hafa þróast þannig að lífeyrisþegi sem lifir aðeins af tryggingabótum þarf nú að greiða 40 þús. kr. í skatt af bótunum á hverju ári. Þær meginbreytingar sem meiri hlutinn leggur til við 2. umr. fjárlaga eru breytingar í heilbrigðiskerfinu og á fjármagni til heilbrigðiskerfisins. Vissulega ber að fagna því að tekið skuli á þessum málum og gefinn sá pólitíski tónn að ætlunin sé að standa vörð um heilbrigðiskerfið í landinu og það er vel. Þó eins og, herra forseti, ég hef bent á að inn í það eru ekki komnir liðir eins og kjarasamningar frá sjúkraliðum og starfsfólki á kjarasamningum Alþýðusambands Íslands og til þess er ekki heldur tekið við gerð þessara fjárlaga, í tillögum fjárlaga nú. Líklegt er að þessir hópar muni fara fram á mjög eðlilega hliðstæðar kjarabætur og aðrir hópar heilbrigðisstéttanna hafa fengið og er það í sjálfu sér ekkert óeðlilegt. En þarna er enn þá um ógreidda skuld að ræða. Þá má og benda á að sjúkrahúsin og heilsugæslustöðvarnar, sem fá nú bættan sinn halla að langmestu leyti, standa líka misjafnlega. Þær eru bæði misjafnlega staddar í kjarasamningum, þær eru misjafnlega staddar í tækjum og búnaði og aðstöðu þannig að vafalaust munu þær líka óska eftir auknu réttlæti til að jafna hlut sinn gagnvart þeim sem hafa sótt fram. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á aukinn jöfnuð í samfélaginu, hún leggur megináherslu á að tekið verði á stærstu vandamálunum sem við stöndum frammi fyrir, það eru byggðamál, menntamál og umhverfismál og við flytjum einmitt tillögur sem lúta að því. Herra forseti. Ég vil aðeins gera grein fyrir þeim áherslum sem mótast í brtt. okkar en síðar verður mælt fyrir þeim sérstaklega. Herra forseti. Þeim brtt. sem við flytjum og birtast á þskj. 352, 353, 354 og 355 má skipta í nokkra meginflokka. Einn flokkurinn snýr að byggðamálum og þar leggjum við afar mikla áherslu eflingu framhalds- og fjarnáms á landsbyggðinni því að fátt er mikilvægara fyrir byggðirnar en að geta sótt nám sitt heima. Við höfum þó ákveðið að bíða með tillöguflutning varðandi eflingu fjarskiptakerfisins en eins og hefur komið fram í fréttum, hæstv. forseti, er ljóst að gagnaflutningakerfi símans er löngu sprungið og skólar vítt og breitt um landið í hinum dreifðu byggðum hafa ekki aðgang að þeirri nútímatækni sem er þó verið að guma af að sé á að byggja og styrkja til framtíðar. Herra forseti. Við viljum draga fram vanda sauðfjárbænda. Við viljum draga fram þann mikla vanda sem þeir standa frammi fyrir í stórkostlegri tekjurýrnun og við teljum að of langt sé að bíða þess að gengið verði frá nýjum samningi milli sauðfjárbænda og ríkisins og teljum að grípa þurfi nú þegar til jöfnunaraðgerða, tekjujöfnunaraðgerða á næsta ári. Þess vegna drögum við það sérstaklega fram. En sérstaklega, herra forseti, drögum við fram vegamálin. Í þáltill. Alþingis er lögð þung áhersla á samgöngumál og í tillögu okkar Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um átak í byggðamálum er einmitt dregin sérstaklega fram nauðsyn á að hraða framkvæmdum því að fátt er mikilvægara en góðar samgöngur. Við leggjum ekki aðeins mikla áherslu á stofnvegakerfið heldur safn- og tengivegakerfi og styrkvegina, vegina sem tengja byggðirnar vítt og breitt um landið saman sem hefur orðið mjög út undan í fjárframlögum til vegagerðar á síðustu árum. Við bendum líka á tvöföldun einbreiðra brúa en þær eru miklir og hættulegir samgönguörðugleikar vítt og breitt um landið og þarf ekki að rekja hér. En síðast en ekki síst viljum við benda á jarðgangamálin. Í fjárlagafrv. er hvergi lagt fé til jarðgangagerðar, þar er einungis gerð tillaga áfram um þær u.þ.b. 10 milljónir kr. sem gætu verið inni á vegáætluninni sjálfri til ráðstöfunar við undirbúnings jarðgangagerða. Verði ekki lagt fram fé á þessum vettvangi mun í sjálfu sér ekkert gerast, þá mun þetta bara tefjast. En ég kem að þessum tillögum síðar, og sömuleiðis að styrkingu dreifikerfis í sveitum. Þessi atriði öll sem við drögum fram eru til áréttingar um það mikilvægi og þær þungu áherslur sem verður að gera. Það þarf að grípa til aðgerða í byggðamálum en ekki bara tala, álykta og safna skýrslum. Herra forseti. Á þskj. 353 gerum við einnig grein fyrir því að við viljum afla tekna á móti þeim útgjöldum sem við leggjum til og verður nánar rakið síðar. Við leggjum líka fram áherslur okkar í utanríkismálum, alþjóðamálum og löggæslumálum sem fram koma á þskj. 353. Herra forseti. Við viljum líka draga fram þær áherslur sem lúta að sveitarfélögunum, við viljum draga fram áherslur sem þau standa frammi fyrir þegar þau eru að leysa til sín félagslegar eignaíbúðir og geta síðan ekki losnað við þær til baka á viðhlítandi verði og lenda í miklum halla. Þetta er orðið alvarlegt vandamál víða um land og ber að taka á. Við minnumst á málefni fatlaðra, geðfatlaðra barna, Framkvæmdasjóð fatlaðra o.s.frv. Þetta teljum við afar mikilvæga málaflokka sem vísa veginn fyrir þær áherslur sem við viljum leggja inn í samfélagið. Við leggjum líka áherslu á bættar almenningssamgöngur og þar þarf virkilega að taka á. Sérleyfishafar og aðrir sem koma að þeim málum standa nú frammi fyrir alvarlegum hlutum og eru að komast í greiðsluþrot. Á þskj. 355, herra forseti, drögum við fram áherslur okkar í umhverfismálum og verður mælt fyrir þeim frekar síðar. Herra forseti. Ég vil mæla fyrir brtt. á þskj. 354 við frv. til fjárlaga fyrir árið 2000, sem lýtur að skerðingarákvæði 6. gr., þ.e. að við 6. gr. falli 2.--4. tölul. brott. þannig að sú skerðing sem þar er lögð á Framkvæmdasjóð fatlaðra verði felld niður og sjóðurinn fái eðlilegt fjármagn eins og kveðið er á um. Herra forseti. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að það eigi að gæta aðhalds í ríkisfjármálum, það beri að standa vörð um að ekki þenjist allt út, það beri að halda verðbólgu niðri og stöðugu verðlagi. En það markmið og sú vinna má ekki bitna stöðugt á þeim sem minnst mega sín. Hún má ekki leiða til byggðaröskunar, að fólk flytji unnvörpum úr byggðum sínum og skilji þar eftir bæði verðmæti og samfélag í vanda af stjórnvaldsástæðum einum saman. Við viljum því að jafnframt því sem unnið er að jöfnuði og hagsæld sé líka hugað vandlega að því hvernig við skiptum þjóðarauðnum, hvernig við höfum áhrif á atvinnu og búsetuskilyrði þjóðarinnar, allra þegna landsins, stórra og smárra, ungra sem aldinna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir málefnalega ræðu. Hann kom inn á eitt mál sem er prinsippmál, ef maður segir svo, og mig langar til að koma sjónarmiðum að í andsvari varðandi það. En það er að hann telur að við höfum oftrú á reiknilíkönum og módelum, séum að framselja vald með því að taka trú á þau. Nú höfum við gert kröfu um það í meiri hlutanum að að búið verði til reiknilíkan yfir sjúkrastofnanir og í menntmrn. hafa þeir reiknilíkan yfir framhaldsskólana. Ég tel að þetta sé nauðsynlegt vegna þess að það gefur okkur tæki til að hafa samræmi í úthlutunum okkar og þetta heftir að mínum dómi ekki hendur fjárln. eða þingsins í að taka pólitískar ákvarðanir um að styrkja einstakar stofnanir, en það er þá samræmi í því. Í fyrra, eða á yfirstandandi ári, tókum við þá ákvörðun við fjárlagagerð árið 1999, að setja nokkra fjármuni inn í framhaldsskólana til þess að styrkja vissa þætti í líkaninu sem um þá er haft í fámennum skólum. Þessi háttur þarf því ekki að hefta eða binda hendur löggjafarvaldsins. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þetta sé fyrirkomulag sem við eigum að styrkja í sessi í fleiri málaflokkum.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að meta þarf sem vandlegast kostnað við hinar ýmsu aðgerðir í verkum og fjárútlátum og út á það set ég ekki. Hins vegar tel ég ástæðu til þess að mæla þessi varnaðarorð vegna þess að við sjáum að æ stærri málaflokkar fara óskiptir til framkvæmdarvaldsins til meðhöndlunar og til skipta á grundvelli reiknilíkana eða ákvarðana sem löggjafarvaldið hefur æ minni tök á. Þess vegna vil ég mæla þessi alvarlegu varnaðarorð. Herra forseti. Bara tilurð fjáraukalaganna sýnir líka ábyrgð ráðuneytanna gagnvart þeim málaflokkum sem þau fara með. Virðing framkvæmdarvaldsins gagnvart löggjafanum er ekki meiri en svo að það kemur inn hér með útgjaldaliði sem þegar hafa verið framkvæmdir. Þess vegna tel ég, herra forseti, að það sé svo mikilvægt að breyta framsetningu og tímasetningu fjáraukalaganna þannig að Alþingi sjálft verði hinn eiginlegi löggjafi fjárveitingavaldsins en standi ekki í æ ríkari mæli frammi fyrir ákvörðunum einstakra ráðherra og ráðuneyta.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að endurskoða þarf afstöðu okkar til tímasetningar fjáraukalaga og koma á enn betri samskiptum við framkvæmdarvaldið í því efni varðandi þær ákvarðanir sem teknar eru um að sækja um aukafjárveitingar. Hins vegar endurtek ég það varðandi reiknilíkönin og upplýsingagjöfina að við í fjárln. fáum til okkar miklar beiðnir utan úr samfélaginu til flókinna verkefna, til stórra stofnana og við þurfum að hafa sem gleggstar upplýsingar um hvaða þjónustu þessar stofnanir veita, hvaða samningar eru við þær og hvað það kosti sem þar er verið að vinna til þess að við getum reist okkar fjárveitingar á sem traustustum grunni. Um það er ég eingöngu að hugsa í þessu sambandi og það er mjög vel að þessi umræða er uppi um grundvallaratriði í okkar starfi. Ég virði hv. þm. fyrir að brjóta upp á þessu og taka um þetta málefnalega umræðu. Á því þurfum við auðvitað að halda að reyna að bæta aðferðir okkar við skiptingu hinna miklu fjármuna sem við útdeilum. Við útdeilum samkvæmt tillögum framkvæmdarvaldsins á stundum, en auðvitað er fjárveitingavaldið hjá Alþingi að lokum.

Herra forseti. Ég ítreka að það er mjög mikilvægt að vera með þannig stjórnkerfi að hvetji til frumkvæðis á öllum stigum, frumkvæðis og hugmyndaflugs og nýjunga. Við megum heldur ekki búa til stjórnsýslukerfi sem getur slegið á frumkvæði eða það að hægt sé að bregðast hratt við nýjungum. Frumkvæðið kemur sem betur fer oftast líka úr grasrótinni, frá því fólki sem er að vinna á vettvangi og allt til okkar háttvirtu löggjafarsamkomu. Ég er ekki á móti því að vinnubrögð séu vönduð þannig að hægt sé að meta kostnaðarliði og slíkt. En ég vara við því að pólitískt vald, pólitískar aðgerðir og pólitísk sýn, séu framseld til framkvæmdarvaldsins og m.a. þess vegna vara ég við oftrú á reiknilíkönum. En ég styð vönduð og framsýn vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Hv. formaður fjárln. hefur farið ágætlega yfir starf okkar í meiri hluta fjárln. á þessu hausti. Ábyrgð okkar er mikil varðandi ríkisfjármálin og það er ætlun okkar að þess megi sjá merki að við stöndum undir þeirri ábyrgð. Það er hins vegar svo að samkvæmt venju verður ekki hægt að sjá endanlegar niðurstöður fyrr en við 3. umr. fjárlaga. Það er ákaflega mikilvægt að tekjuafgangur ríkissjóðs verði ekki minni en lagt var upp með þegar hæstv. fjmrh. lagði frv. fram í haust og helst viljum við að hann verði nokkru meiri. Í vinnu fjárln. á þessu hausti voru nokkur meginmál sem við lögðum sérstaka áherslu á. Lögð var áhersla á að koma fjármálum heilbrigðisstofnana á réttan kjöl, að vísu með ströngum skilyrðum eins og fram kemur í nál. og ég mun fara yfir hér á eftir. Annað atriði var fíkniefnavandinn því að ekki er vanþörf á að bregðast við honum. Það er ekki sérstök nauðsyn á að tíunda hér hinn mikla vanda sem þjóðfélagið stendur frammi fyrir varðandi þennan vágest sem nauðsynlegt er að bregðast við. Eðli málsins samkvæmt kemur það fram hjá nokkrum ráðuneytun hvernig auknar áherslur sýna sig í þessum efnum. Að lokum vil ég sérstaklega gera grein fyrir því hér seinna í máli mínu hvernig við, með okkar hætti, bregðumst við því sem í umræðunni hefur verið nefnt byggðavandinn. Hæstv. forseti. Á liðnu vori var orðið ljóst að rekstur sjúkrastofnana stefndi talsvert fram úr fjárlögum þrátt fyrir að gerðar hafi verið ráðstafanir í lok síðasta árs til þess að greiða upp uppsafnaðan halla þeirra og leiðrétta rekstrargrunninn. Voru þær aðgerðir í samræmi við álit svonefnds faghóps heilbrrn. um nauðsyn þess að stofnanir haldi útgjöldum sínum innan fjárheimilda. Ríkisendurskoðun var á haustdögum fengin til þess að fara yfir vandann og greina umfang hans við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga nú í lok ársins. Niðurstaða Ríkisendurskoðunar er að rekstrarhalli stofnana hafi verið gerður upp í árslok 1998, en að á þessu ári hafi aftur sigið á ógæfuhliðina og rekstur stofnana farið langt umfram heimildir fjárlaga. Nú er svo komið að uppsafnaður rekstrarhalli stofnana í árslok 1999 er áætlaður tæplega 4,2 milljarðar kr. og þar af eru um 3,6 milljarðar vegna halla sem myndast hefur á þessu ári. Hallinn skiptist á launakostnað og rekstrargjöld í nokkuð svipuðum hlutföllum og þessi gjöld vega í heildarútgjöldum sjúkrastofnana. Meginskýringin á umframútgjöldum á launalið er að útfærsla kjarasamninga í mörgum stofnunum virðist hvorki hafa verið í samræmi við þau fyrirmæli og leiðbeiningar sem gefnar voru né fyrirliggjandi fjárheimildir. Í tillögunum er verulegum viðbótarfjármunum varið til reksturs sjúkrastofnana. Það eru fjármunir sem fara í kostnaðarhækkanir sem þegar eru áfallnar. Ljóst er að bæta má fjármálastjórn stofnana heilbrrn. og gera hana skilvirkari en hún er nú og það er mjög brýnt að ná tökum á þeim vanda og leita í því sambandi allra hugsanlegra leiða svo að þessar stofnanir fari að fjárlögum í framtíðinni. Þannig verði einnig tryggt að nýtt fé fari til þess að ná fram stefnumiðum stjórnvalda, en ekki að um verði að ræða leiðréttingar eftir á. Og framlögin eru veitt með þeim skilyrðum að gerðir verði samningar við stjórnendur og tekið verði á fjármálstjórn stofnana. Til þess að tryggja rétta framkvæmd ákvarðana Alþingis um fjárframlög til stofnana og verkefna verður gert sérstakt átak sem Ríkisendurskoðun mun upplýsa um með skýrslugerð hvernig fram gengur af hálfu ráðuneytis og stofnana. Áformað er að í samningum við hverja stofnun komi skýrt fram hver fjárframlög eru og að stjórnendur beri ábyrgð á að reksturinn sé innan fjárheimilda. Jafnframt verði erindisbréf stjórnenda endurskoðuð og ábyrgð og eftirlitshlutverk stjórna endurmetið. Þetta er ákaflega mikilvægur þáttur og verður að fylgja þessu fast eftir. Ríkisendurskoðun mun gefa ráðuneytum og Alþingi skýrslu um framgang málsins á næsta ári. Samhliða verður komið í veg fyrir að stjórnendur stofni til skulda í lánastofnunum og safni upp óeðlilegum viðskiptaskuldum. Gerð verður krafa um að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegt talnaefni úr launabókhaldi berist reglulega. Það verður einnig að kanna hvort breyta þurfi lögum um heilbrigðisþjónustu og staða framkvæmdastjóra og annarra stjórnenda verði þá sérstaklega skýrð. Jafnframt verður á næsta ári ráðist í að ákvarða hlutlægt framlög til stofnana og reiknilíkönum beitt við skiptingu fjárveitinga á stofnanir í fjárlögum árið 2001. Markmiðið verður, eins og fram hefur komið, að tryggja að stofnanir verði reknar innan fjárheimilda og stjórnendur beri ábyrgð eins og í öðrum atvinnurekstri. Því er ljóst að mikil vinna er fram undan á næsta ári við stefnumótun og forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu. Hæstv. forseti. Öllum má vera ljóst að ekki verður við það unað til lengri tíma litið að ekki takist að hafa stjórn á fjármálum sjúkrastofnana. Við getum aldrei litið á það sem náttúrulögmál að rekstur sjúkrastofnana sé ekki í neinum tengslum við þá fjármuni sem ætlaðir eru til reksturs þeirra samkvæmt fjárlögum, að stjórnendur sjúkrastofnana hreinlega sleppi því að líta á fjárlagatölur hvers árs. Sem betur fer er ljós í myrkrinu. Það kemur nefnilega í ljós að á örfáum sjúkrastofnunum hafa menn haft fjárlögin að leiðarljósi við rekstrarákvarðanir sínar. Sú staðreynd segir okkur að hægt er að hafa bönd á rekstrinum leggi menn upp úr því að hafa það hugarfar. Það má vera jafnljóst að þeir stjórnendur sem lagt hafa þá fyrirhöfn á sig að fylgjast með því hvaða fjármunum þeim hafi verið úthlutað í fjárlögum, hljóti að spyrja sig þessarar spurningar: ,,Er verið að hæðast mér?``, þegar halli þeirra stofnana sem keyrt hafa fram úr er greiddur upp eins og við tókum ákvörðun um hér á Alþingi við afgreiðslu fjáraukalaga eftir 2. umr. fyrr í vikunni. Hitt er jafnljóst að ekki var hægt að sjá fyrir allar þær vendingar sem urðu í launamálum starfsfólks sjúkrastofnana og ómaklegt að kenna stjórnendum um allt það ferli. Ég ætla ekki að rekja þá sögu frekar hér. Nú hefur hins vegar verið tekin sú ákvörðun að byrja á sléttu um áramótin og allir fá sömu hækkun frá grunninum sem ákveðinn var 1998. Við megum ekki gefast upp við það verkefni að hafa stjórn á ríkisfjármálunum, hvort sem það er rekstur sjúkrastofnana eða aðrir þættir. Það er kannski rétt að rifja upp hvað stendur í stjórnarskrá lýðveldisins um þetta efni. Í 41. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, stendur, með leyfi forseta: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Ég held að nokkuð ljóst sé að þeir sem fara með fjármál ríkisins verði að rifja upp þessa grein stjórnarskrárinnar. Það er augljóst af reynslu þessa árs að nauðsynlegt er að brýna alla aðila sem fara með okkar sameiginlegu fjármuni á þessu ákvæði stjórnarskrárinnar. Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu formanns þá er þróun byggðar í landinu eitt alvarlegasta efnahagsvandamálið sem við stöndum frammi fyrir. Því er það ákaflega mikilvægt að fylgt verði eftir þeim áformum sem ríkisstjórnin hefur um að snúa við þeim byggðavanda sem birtist okkur í allt of skýru ljósi þessi missirin. Ég vil fara yfir það hvernig brugðist er við í fjárlögum fyrir árið 2000 við þeirri þáltill. sem samþykkt var á Alþingi á sl. vori, nánar tiltekið 3. mars 1999, um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Eins og fram kemur í þál. er þar um metnaðarfull markmið að ræða og sum þeirra krefjast nokkurra fjármuna af fjárlögum. Þál. er skipt í fjóra meginþætti eins og margoft hefur komið fram. Í fyrsta lagi er nýsköpun í atvinnulífinu, í öðru lagi menntun, þekking og menning og í þriðja lagi jöfnun lífskjara og í fjórða lagi bætt umgengni við landið. Í I. kafla, Nýsköpun í atvinnulífinu, ber fyrst að geta þess að lagt er til í þál. að 300 millj. kr. verði lagðar árlega í eignarhaldsfélög á landsbyggðinni með aðild Byggðastofnunar. Við þetta er staðið í fjárlagafrv. þessa árs eins og til stóð, 300 millj. kr. fara til þessa verkefnis. Víða er brugðist við í frv. varðandi uppbyggingu á ferðaþjónustu og sérstaklega menningartengdri ferðaþjónustu. Augljóst er að slíkur stuðningur mun koma atvinnugreininni vel í heild sinni. Nægir að nefna sem dæmi stuðning við Vesturfarasafnið á Hofsósi, stuðning við Eiríksstaðanefnd í Dölum og uppbyggingu safnsins á Hnjóti. Og fleira mætti telja. Þá verður 5 millj. kr. varið til skráningar á gögnum Þjóðminjasafnsins í fjarvinnslu, í tölvuskráningarkerfi sem nefnist Sarpur. Þjóðminjasafnið ætlar að gera áætlun í samvinnu við þróunarsvið Byggðastofnunar um skipulag fjarvinnsluverkefna næstu árin, en fyrstu umferð skráningar verði lokið á næstu fimm árum. Kerfið hefur verið unnið í samvinnu við hugbúnaðarfyrirtæki og fengist hefur 12 millj. kr. styrkur frá Rannsóknarráði Íslands, sem greiðist á næstu þremur árum. Markmið með verkefninu er að staðla og samræma skráningu og leita að menningarsögulegum upplýsingum, bæta aðgengi að slíkum heimildum og tryggja sem best varðveislu menningarsögulegra gagna. Hluta innsláttar hentar að vinna í fjarvinnslu, þ.e. innslátt upplýsinga sem eru til handskrifaðar og vélritaðar. Þetta verkefni er mjög mikilvægt að verði hægt að vinna úti á landi og hefur fjárln. ákveðið 5 millj. kr. til að hefja þetta verkefni. Í kaflanum Menntun, þekking og menning er ákvæði um að bætt verði skilyrði þess fólks sem sækja þarf nám utan heimabyggðar sinnar. Fjárveiting til jöfnunar námskostnaðar verður aukin samkvæmt tillögum okkar nú við 2. umr. um 76,6 millj. kr. Forsrh. skipaði í október 1998 nefnd samkvæmt tilnefningu allra þingflokka undir forustu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar til þess að fjalla um byggðamál í tengslum við breytingu á kjördæmaskipan. Meðal fjölmargra tillagna sem samstaða var um í nefndinni er að framlög til jöfnunar námskostnaði verði aukin og framlög verði tvöfölduð á tímabilinu. Vísað er til skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands í þessu sambandi, en hún gerði úttekt á framfærslukostnaði framhaldsskólanema og gert er ráð fyrir að náð verði allt að 90% af lágmarksframfærslukostnaði framhaldsskólanema á þessu tímabili. Í þál. er einnig gert ráð fyrir að möguleikar fjarkennslu verði fullnýttir og einnig að boðið verði upp á háskólanám á Austurlandi og Vestfjörðum. Fjarnám er ein besta byggðaaðgerð sem ráðist verður í. Þess má sjá merki að fjárln. hefur lagt þær áherslur að herða enn róðurinn í því efni, m.a. er lagt til að Háskólinn á Akureyri fái framlag til að byggja upp leikskólakennaranám með fjarnámsformi. Mikill áhugi hefur komið fram á því námi og er augljóst að það mun hafa jákvæð áhrif á byggð ef fólki er gert kleift að stunda nám í heimabyggð og jafnframt mun það efla leikskólana að ófaglærðu starfsfólki þeirra væri gert kleift að afla sér leikskólakennaramenntunar. Kennaraháskólinn fær 20 millj. kr. til eflingar fjarnámi og fjölgunar nemenda í því. Mikil aðsókn hefur verið í þetta nám og hefur þurft að neita allt að 2 / 3 þeirra sem sótt hafa um fjarnámsskólavist. Augljóst er að þessi möguleiki til kennaranáms hefur mikil áhrif til góðs varðandi það að bæta skólastarf á landsbyggðinni og fjölga réttindakennurum. Í þál. er gert ráð fyrir að auknu fé verði varið til menningarstarfsemi á landsbyggðinni. Þess má sjá merki í frv. og einnig brtt. fjárln. Einnig er nefnt að sérstakt átak verði gert í endurbyggingu og varðveislu gamalla húsa. Má sem dæmi nefna stuðning við endurbyggingu Kaupangs á Vopnafirði, menningarmiðstöðina Skaftfell og Brydebúð í Vík í Mýrdal. Í III. kafla þál. um stefnu í byggðamálum er lögð áhersla á jöfnun lífskjara. Fyrsti þáttur er jöfnun húshitunarkostnaðar og stefnt á að verð á orku til húshitunar verði fært til jafns við verð á orku hjá meðaldýrum hitaveitum á þriggja ára tímabili. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1999 var fyrsta skrefið stigið og nú er lagt til að annað skrefið verði framkvæmt. Stefnt er að því að hámark á niðurgreiðslum verði fellt niður. Það er því ljóst að þau fyrirheit sem gefin hafa verið um jöfnun húshitunarkostnaðar verða efnd. Verkin tala hér sínu máli. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir helstu þætti um efndir í þál. um stefnu í byggðamálum sem snýr beint að fjárlagagerð. Það er hins vegar ljóst að byggðamálin sem slík ná inn til allra ráðuneyta og stofnana. Því er ljóst að enn verður að brýna ráðuneyti og stofnanir á því að þeirra hlutverk er stórt við að standa sína plikt við alla landsmenn, hvar á landinu sem þeir búa. Byggðamálin eru verkefni alls ríkiskerfisins, það verða menn að gera sér ljóst. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum þakka bæði meiri hluta fjárln. og minni hluta fjárln. fyrir gott samstarf í nefndinni við að takast á við okkar miklu verkefni.

Herra forseti. Ég sit með hv. þm. í fjárln. og henni er kunnugt um að ég er ákaflega ósáttur við hvernig farið er að því að ráða bót á þeim vanda sem skyndilega og ófyrirséð spratt upp innan heilbrigðisgeirans. Ég hef áður lýst því í þessum stól að ég get út af fyrir sig vel skilið það að menn verði að bregðast við vandanum með því að auka fjárframlög til málaflokksins. En mér er ekki sama hvernig það er gert. Ég er viss um að hv. þm. meiri hlutans bera það mikla virðingu fyrir starfi sínu og fjárln. að þeim er heldur ekki sama að menn ráðist í þetta verkefni nema ljóst sé að við stöndum ekki að ári frammi fyrir hinu sama. Þess vegna átti ég von á því, herra forseti, að þegar menn kæmu til 2. umr. væri meiri hlutinn búinn að negla niður með miklu styrkari hætti hvernig á að tryggja að ekki spretti upp aftur sú óáran og sá mikli vandi sem við stöndum frammi fyrir í dag. Þegar ég les hins vegar nál. meiri hlutans þar sem um þetta er fjallað og hv. þm. gerði að umtalsefni, þá finnst mér þetta ákaflega veikt. Það er talað um að þessi framlög, sem líka voru veitt á fjáraukalögum, séu veitt með skilyrðum um að gerðir verði samningar við stjórnendur og tekið verði á fjármálstjórn stofnana. Guð láti gott á vita. Við vitum hvernig fjármálastjórn þessara stofnana hefur verið. Við vitum hvernig fagráðherra hefur brugðist við. Við vitum líka að hæstv. fjmrh. lét þetta fram hjá sér fara. Ég tel þess vegna að það verði að vera að frumkvæði Alþingis að tryggja að þetta gerist ekki aftur og ég spyr því hv. þm.: Hvers konar samninga á að gera við stjórnendur og hvernig ætlar hún að tryggja að tekið verði á fjármálastjórn stofnananna?

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli mínu ætlum við að beita þeim tækjum sem við höfum, þ.e. að kalla eftir upplýsingum reglubundið frá stjórnendum stofnana. Við ætlum að fá Ríkisendurskoðun í lið með okkur til að fylgjast mjög náið með fjármálum þessara stofnana og við ætlum að vinna með fagráðuneytinu, heilbrrn., við þetta verkefni. Það er ljóst að á þessu ári hafa fjármál sjúkrastofnana sérstaklega farið úr böndum. Á þessu ári hefur því miður ekki tekist að hafa betri stjórn á en raun ber vitni, en þau tæki sem við höfum er að kalla eftir upplýsingum og brýna fyrir mönnum að fara eftir fjárlögum. Það hlýtur að vera eitt meginmarkmið að benda stjórnendum á hvaða hlutverk þeir hafa. Ef skerpa þarf lög til að þeim takist að komast yfir þennan vanda þá verðum við auðvitað að gera það. En þetta er auðvitað ekki eingöngu stjórnendum sjúkrastofnananna að kenna, að þessu verður ráðuneytið að koma og það er augljóst mál, að ef trúverðugleiki ráðuneytisins á að verða einhver í því að stjórna heilbrigðismálum í landinu, þá verður ráðuneytið að koma inn í þetta verkefni af fullum krafti. Þannig er þetta og við höfum auðvitað okkar meðul og ætlum að beita þeim og við trúum því og treystum að allir sem hlut eiga að máli ætli sér að takast á við þetta verkefni. Það er meginmál.

Herra forseti. Af því ég sé prest sitja notalega hér út í sal, þá liggur við að ég taki mér í munn þessi orð ,,mikil er trú þín kona``. Skerpa lög, kalla eftir upplýsingum, fá Ríkisendurskoðun í lið --- og hvað svo? Hvað á svo að gera? Höfum við ekki fengið Ríkisendurskoðun í lið, höfum við ekki fengið upplýsingar, höfum við ekki líka skerpt lög um ábyrgð forstöðumanna stofnana með fjárreiðulögunum frá 1997? Herra forseti. Staðreyndin er sú að upplýsingarnar lágu fyrir, þær lágu fyrir í maí. Það hefur komið fram á fundi sem ég og hv. þm. sátum með hæstv. heilbrrh. Hún vissi til þess í maí að hátt í hundrað heilbrigðisstofnanir voru að keyra langt fram úr fjárlögum eins og hæstv. ráðherra sagði á þeim tíma. Allt þetta lá fyrir. Ég óttast, herra forseti, að við séum ekki að taka nægilega fast á þessu máli. Hér er um að ræða vanda sem er ekkert prívatvandi fjárln., þetta er vandi okkar allra. Okkur er treyst til að fara með fé skattborgaranna og við eigum að gera það vel. Þetta er versti gallinn á þeim frv. um fjárlög ríkisins sem hérna liggja fyrir og við getum ekki skilið við þetta mál nema við vitum nákvæmlega hvað á að grípa til bragðs. Stefnan er auðvitað mörkuð af meiri hlutanum eins og vera ber. En mér finnst að þarna skorti talsvert upp á hana. Ég spyr hv. þm. hvort hún telji til að mynda að það sé ekki nauðsynlegt áður en við skiljumst endanlega við fjárlögin við lok 3. umr., að þetta mál verði rætt frekar innan fjárln. og við fáum það hreinlega fram hjá ráðuneytunum með ítarlegum tillögum hvernig grípa eigi inn í þetta mál. Ef nauðsynlegt er að skerpa lög þá þurfum við að vita það fyrir 3. umr. Ég vek athygli hv. þm. á því að ef setja á einhverjar sérstakar aukareglur um ábyrgð forstöðumanna stofnana, hvers vegna þá ekki þeirra ráðherra sem bera ábyrgð á þessu. Þeir verða jú að axla ábyrgð, við sem stöndum í þessu getum ekki varpað henni út til starfsmanna ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að fagna því af hve mikilli ábyrgð hv. þm. Össur Skarphéðinsson lítur á hlutverk sitt í fjárln.

Ég ætla að taka við þessu bixi eftir fjögur ár.

og við hljótum að reikna með því að hann vinni með okkur í meiri hlutanum af fullri ábyrgð að þessu verkefni. Það kom reyndar fram hjá --- ef ég mætti hafa frið til þess að mæla, hæstv. forseti.

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gefa hljóð í salnum.

Herra forseti. Það kom fram á fundi okkar með hæstv. heilbrrh. að til stendur að setja ítarlegar reglur varðandi starf einstakra stofnana og jafnvel að kynna þær fyrir okkur í fjárln. fyrir lok 3. umr. Hitt er annað mál, eins og kom fram í máli mínu, að engin einföld ráð eru við þessum vanda og þess vegna verðum við að takast á við hann öll saman. Það má vel vera að trú mín sé mjög mikil, og hún er mjög mikil og ég reikna með því að allir ætli sér að takast á við þetta og líti á ábyrga fjármálastjórnun sem eitt af sínum stærstu hlutverkum.

Herra forseti. 2. umr. um fjárlög ársins 2000 fer nú fram. Hv. formaður fjárln., Jón Kristjánsson, hefur gert mjög ítarlega grein fyrir störfum nefndarinnar. Starf fjárln. er ærið og er stundum talað um að störf fjárln. séu um 65--70% af öllu nefndastarfi Alþingis. Þess má geta að það upplýsingakerfi sem unnið er eftir er alltaf að styrkjast. Ber að þakka starfsmönnum fjárln. og fjmrn. fyrir það. Það verður stöðugt betra að átta sig á þeim gögnum sem við erum að fá og hraðinn í upplýsingakerfinu hefur aukist mjög mikið á síðustu árum. Fjárln. fær fjölmörg erindi. Mér telst til að þau séu um 800 og sumu er auðvitað hægt að sinna en öðru ekki. Fjárln. leggur gjörva hönd á fjölmörg verkefni vítt og breitt um landið og ég er mjög ósammála 10. þm. Reykv. þegar hann er að tala um sparðatíning í þeim efnum. Mjög oft geta fjárveitingar til vissra verkefna vítt og breitt um landsbyggðina skipt sköpum. Það má líkja fjármálum ríkisins við fjármál heimilanna í landinu, fjármál fyrirtækja og fjármál sveitarfélaga. Þar er auðvitað um ólíkar tölur að ræða en að baki eru sömu forsendur. Forsendur hinnar hagsýnu húsmóður, hins hagsýna forstjóra eða sveitarstjóra, allt eftir því hver á í hlut hverju sinni. Einnig er full ástæða til þess, þegar fjárlögin eru skoðuð, að velta fyrir sér styrk þeirra og veikleikum. Það er alveg ljóst að styrkleiki þessarar fjárlaga er meiri en veikleikarnir. Við erum að greiða niður skuldir ríkissjóðs, þar með lækka verulega vaxtagjöld ríkissjóðs sem hafa verið mikil á undanförnum árum. Við stefnum að því að skila fjárlögum með verulegum tekjuafgangi annað árið í röð. Það skiptir einnig miklu máli m.a. með tilliti til þess að reyna að draga úr þeirri þenslu sem verið hefur í þjóðfélaginu. Við erum að auka verulega fjárstreymi til menntamála, menningarmála og heilbrigðismála, ákveðinna grundvallarþátta sem skipta miklu máli. Þessi fjárlög eru líka þáttur í að reyna að draga úr flutningi landsbyggðafólks til höfuðborgarsvæðisins. Veikleikarnir eru helst þeir að verðbólga hefur aukist í samfélaginu. Það er auðvitað mjög alvarlegur þáttur sem fjárln., bæði minni og meiri hlutinn gera sér glögga grein fyrir. Við þeirri þróun ber að sporna og einnig er hér annar alvarlegur veikleiki, hinn mikli viðskiptahalli á þjóðarbúinu. Íslendingar eru gríðarlega neysluglöð þjóð. Það sést á bílainnflutningi og bílakaupum þjóðarinnar. Það sést á góðum híbýlum og tæknivæðingu, tölvuvæðingu, hvað farsímamál varðar og neyslugleðin kemur líka fram í utanlands- og innanlandsferðum. Í raun er afar erfitt fyrir stjórnmálamenn að hlýða þessari þróun vegna þess að þetta er hluti af þjóðareðli Íslendingsins. Þess vegna hef ég velt fyrir mér hvort ekki eigi að taka upp kennslu í fjármálum í grunn- og framhaldsskólum. Þar mundu menn velta fyrir sér hvernig peningarnir verða til, hvað menn þurfi að vinna mikið til þess að geta eignast ákveðna hluti o.s.frv. Þannig mundum við í raun byrja strax í grunnskólanum að kenna ungu fólki að fara með peninga.

Er þetta ekki kennsla í kapítalisma?

Það kann vel að vera, hv. þm., að þú teljir það. En ég get sagt hv. þm. af því að þegar að t.d. framhaldsskólanemendur eru að fara í ferðalög, t.d. þegar stúdentsprófum er lokið, þá ota kreditkortafyrirtækin kortum sínum að þessu unga fólki. Með þeim hætti fær það ákveðna afslætti, t.d. af farmiðum og öðru slíku. Um leið eru þau að binda sig við kreditkortin og það er alvarleg þróun. Foreldrar eru síðan í ábyrgðum þannig að það er hárrétt hjá hv. þm. að þessa þróun má í raun kenna við kapítalisma. En við þurfum að kenna ungu fólkinu okkar, hvort heldur er í grunn- eða framhaldsskólum,  Ég er mjög ósammála hv. þm. í því að við þurfum að vera á móti allri þróun í landinu í fjármálum og varðandi ýmislegt annað. Það er alveg óþarft fyrir hv. þm. að snúa út úr þessu. Það er sjálfsagt að kenna fólki að fara með þessi tæki. Í þessum fjárlögum verjum við heilmiklum peningum til umhverfismála, það á m.a. við um landgræðslu. Við eigum merkilega og góða stofnun sem heitir Landgræðsla ríkisins. Við verjum háum fjárhæðum til skógræktarmála og erum að taka inn landshlutabundin skógræktarverkefni sem geta skipt sköpum. Sjálfur þekki ég afar vel til Suðurlandsskóga, verkefnis sem stofnað var til fyrir nokkrum árum og hefur tekist með miklum ágætum. Nú er svo komið að um 190 býli á Suðurlandi hafa hafið skógrækt og það er ánægjulegt til þess að vita að skógrækt sé einnig að hefjast í öðrum landshlutum. Auðvitað er það löngu þekkt að Héraðsskógaverkefnið frá 1981 hefur haft mjög mikil áhrif á Austurlandi. Við erum líka að styrkja Garðyrkjuskóla ríkisins, þar sem er verið að byggja upp garðyrkjumiðstöð. Þar verða gerðar tilraunir varðandi ylrækt og annað slíkt og verður þar miðstöð ylræktar í landinu. Einn er sá málaflokkur sem menn hafa ekki varið nægum peningum til, þ.e. til svokallaðra fyrirhleðslumála þar sem ár eru að brjóta gróið og velræktað land. Það er mjög nauðsynlegt fyrir okkur að verja enn meiri peningum í þennan málaflokk en við höfum gert. Í framtíðinni finnst mér líka full ástæða til að við velta fyrir sér því sem varið er til vegamála. Mér finnst full ástæða til að stokka upp það kerfi þannig. Við gætum varið meiri peningum m.a. til tengivega í sveitum, fjallvega og annarra slíkra leiða. Í það kerfi vantar í raun gríðarlega mikla peninga. Eins og ég kom inn á í upphafi ræðu minnar þá eru byggðamálin að verða eitt stærsta efnahagsmálið á Íslandi. Ég var m.a. á fundi hjá borgarstjórn Reykjavíkur ekki alls fyrir löngu þar sem viðurkennt var hve erfitt er að taka á móti öllu því fólki sem er að flytja úr dreifbýlinu hingað á mölina. Það þarf að byggja skóla, íbúðir og leikskóla o.þ.h. Þessar stofnanir hafa verið byggðar vítt og breitt um landið en við þennan fólksflutning er ekki full nýting á þessum byggingum á landsbyggðinni. Hins vegar þarf að byggja fleiri í Reykjavík þannig að þetta er mjög alvarlegt mál. Í fjárlagafrv. er ýmislegt gert til að reyna að sporna við þessari þróun. Við erum að niðurgreiða húshitunarkostnað. Það á að fara yfir heildarendurskoðun á upphitunarmálum m.a. þar sem um dýrar hitaveitur er að ræða, hitaveitur á Vesturlandi, Akranesi, Borgarnesi, hitaveitu Rangæinga o.s.frv. Það má ekki vera ójafnvægi milli hitunarkostnaðar, að það sé kostnaðarsamara að kynda upp með heitu vatni en t.d. olíu, það er í hæsta máta óeðlilegt. Það stendur til að gera heildarendurskoðun í þessum efnum. Við verjum einnig auknu fjármagni til fjarkennslu sem er grundvallaratriði í byggðamálum. Kennaraháskóli Íslands fær aukið fé til þess og Háskólinn á Akureyri einnig. Það hafa í raun orðið grundvallarbreytingar varðandi fjarkennslu í landinu sem hefur leitt til þess að æ fleiri skólar úti á landsbyggðinni eru t.d. með réttindafólk í kennslu. Það skiptir vitanlega miklu máli. Það er verið að styrkja háskóla á landsbyggðinni, Háskólann á Akureyri, Samvinnuháskólann í Bifröst, Búnaðarháskólann á Hvanneyri og fleiri stofnanir. Þetta er nauðsynlegur þáttur í að halda byggð í landinu og gefa fólki möguleika á því að fá störf við sitt hæfi. Varðandi jöfnun námskostnaðar þá hefur þessi ríkisstjórn kappkostað að auka framlög í svokallaða dreifbýlisstyrki. Einnig á að endurskoða hvernig þeim er dreift og fleiri mál mætti nefna sem skipta þessar byggðir miklu máli. Við erum líka að auka fjármagn til sjúkrahúsanna, bæði á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Í raun er merkilegt að velta því fyrir sér að heilbrrn., sem mestir peningar ríkissjóðs renna í gegnum, hefur aðeins 24 starfsmenn. Það kom m.a. fram á einum af fundunum sem við sátum. Í þessu ráðuneyti eru ótrúlega fáir starfsmenn sem velta svona miklum peningum. Ein af þeim spurningum sem við þurfum að velta fyrir okkur er hvort við þurfum ekki að styrkja ráðuneytið, m.a. með tilliti til þess að hafa eftirlit með útgjöldum sjúkrahúsanna og heilbrigðisstofnana. Við erum að verja auknu fé til framhaldsskólanna, m.a. til sérkennslu, til símenntunar. Við verjum auknu fé til fjarskiptabúnaðar og fleira mætti nefna. Það eru auðvitað mörg athyglisverð verkefni sem fjárln. er að styrkja. Í nefndinni hefur ríkt einhugur og á það bæði við um minni hlutann og meiri hlutann. Fyrir þann einhug og góða samstarf ber að þakka. Ég ætla ekki að tíunda einstök verkefni hér en sem alþingismaður gleðst ég yfir því að auknu fjármagni er varið til þess að bæta starfsaðstöðu hér í þinginu. Þetta er mál hefur verið að þróast í jákvæða átt á undanförnum missirum. Mörgum þingmönnum sem hingað koma hefur komið á óvart hvernig starfsaðstaða þingmanna er. Þetta er mál sem skiptir miklu máli. Svona í lokin langar mig líka að nefna að í þessu fjárlagafrv. erum við að verja mjög auknu fé til forvarnastarfs. Ég hlustaði á fyrirlestur ekki alls fyrir löngu um að í fíkniefnavandinn væri hin mesta vá sem steðjar að heimsbyggðinni á þeirri öld sem nú gengur fljótlega í garð. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að verja hvorki meira né minna en 400 millj. í forvarnastarf og vonandi koma þeir peningar að góðu gagni. Þeir ættu að geta orðið til að sporna við þeirri óheillavænlegu þróun sem orðið hefur í fíkniefnamálum hér á landi og víðar. Herra forseti. Enn og aftur finnst mér ástæða til þakka bæði starfsmönnum fjárln. og fjmrn. fyrir samstarfið, þeim ágætu konum sem sjá um þau erindi sem koma til okkar, Ragnheiði Sumarliðadóttur og Bentínu Haraldsdóttur, sem hafa stutt okkur í starfi. Mér finnst líka full ástæða til enn og aftur að undirstrika 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir afar athyglisverða hugmynd sem hér kom fram í sambandi við námskrá í grunnskólum. Hann lagði til að í skólum landsins yrði sérstök fræðsla í peningamálum skulum við segja, hvort sem köllum það fræðslu í kapítalisma eða í vörnum við honum. Í sjálfu sér er það ágætishugmynd. Ég er að mörgu leyti sammála hv. þm. um að þarft sé að fræða menn um margt í þeim efnum þannig að þeir kunni fótum sínum forráð. En veldur hver á heldur. Þar skiptir miklu máli hvert uppleggið verður ef fara á út í efnahagslegar hliðar mannlífsins og fræða börn um þær strax á unga aldri. Það væri náttúrlega fróðlegt að heyra frá hv. þm. út frá hvorum sjónarhólnum hv. þm. hugsar þetta, væntanlega sem einhvers konar lið eða viðbót við samfélagsfræðikennslu í skólum landsins. Mér þótti þetta nokkuð áhugavert og það er skaði að hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason skuli ekki vera hérna til að ræða um þessa merku tillögu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir mjög jákvæð viðbrögð. Það er í ekki á hverjum degi sem hv. þm. er jafnjákvæður og hann var í ræðu sinni hér. Undanfarin missiri hefur þingmaðurinn verið býsna neikvæður í þeim málum sem við höfum verið að ræða, t.d. stjórnarflokkarnir. Þetta gleður því mitt gamla hjarta. Auðvitað þarf fræðsla sem þessi að vera mjög hlutlaus. Í henni þyrfti að gera unga fólkinu grein fyrir því á hvern hátt peningar verða til, hvað gera þarf til að vinna fyrir viðkomandi verðmætum o.s.frv., hvernig fólk getur ávaxtað peninga og þar fram eftir götum. Ég er viss um að við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon getum unnið þetta sameiginlega og fundið á málinu lausn sem báðum mundi hugnast.

Herra forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þm. að ef við fengjum að véla um þetta tveir saman þá mundum við sennilega ná nokkuð góðu landi með það enda veit ég, af fyrri kynnum af hv. þm., að hann er vel meinandi í slíkum efnum. Ég hefði aldrei ráðið hann til þeirra starfa á sínum tíma að fræða upp börn nema fyrir það að ég treysti honum og þekkti til hans. Ég mun hafa verið einn af fyrstu vinnuveitendum hv. þm. sem ungs og upprennandi leiðbeinanda á íþróttasviðinu. Hitt vil ég biðja hv. þm. um að taka ekki formann sinn svo bókstaflega eða algjörlega sér fyrir leiðtoga að hann taki að fara með klisjur hans um að sá sem hér talar sé svo óskaplega neikvæður og á móti öllum hlutum. Það fer hv. þm. illa. Formaður Framsfl. hefur sem kunnugt er komist að þeirri niðurstöðu að sá sem hér stendur sé ekki aðeins á móti framförunum, það hafa allir vitað lengi. En að ég sé líka á móti himninum og framtíðinni, ég hygg að lengra verði ekki gengið þurrum fótum. Þetta dæmir sig meira og minna sjálft og fer hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni, 5. þm. Suðurl., sem er vænn drengur, fremur illa að tönnlast á svona klisjum. Staðreyndin er sú að ég er óforbetranlegur bjartsýnismaður að eðlisfari með tröllatrú á framtíðinni. Hitt er rétt, sem greinilega hefur farið dálítið inn fyrir skinnið á þeim í Framsfl., að ég er líka ekkert feiminn við það að vera á móti því sem ég er á móti. Ég læt það ráða afstöðu minni, hvort ég er með eða á móti hlutunum, en ekki hinu að það sé eitthvað til að skammast sín fyrir að vera stundum á móti hlutunum. Ef ég tel að Framsfl. sé á villibraut og standi fyrir breytingum á samfélaginu sem séu ekki til góðs, þá er ég á móti þeim og ég er maður til þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir mjög hlý orð í minn garð. Við þekkjumst frá fornu fari eins og kom hér fram. Ég veit því að hann á sínar góðu hliðar enda sprottinn úr góðum og gegnum bændajarðvegi. Hv. þm. sagðist ófeiminn við að láta skoðanir sínar í ljós. Það er alveg rétt en þessi ágæta ræða hans minnir mig á ágætan mann vestur á fjörðum sem var dálítill ambögumaður og átti til að missa út úr sér sérkennileg orðatiltæki. Hver veit nema að þegar upp verður staðið sjáum við, þegar við minnumst hv. þm. fyrir mótstöðu hans í mörgum málum á þessu missiri, að hann hafi verið á undan sinni framtíð eins og karlinn fyrir vestan.

Herra forseti. Frjálslyndi flokkurinn hefur ekki átt fulltrúa í fjárln. sem kunnugt er. Þingmenn flokksins fengu brtt. meiri hlutans ásamt grg. í sínar hendur í morgun og gærkvöldi. Því hefur ekki gefist langur tími til að skoða þau plögg. Hins vegar höfum við í Frjálslynda flokknum lagt fram tillögur hér á hinu háa Alþingi til gagngerra breytinga á því frv. sem hér liggur fyrir varðandi hag ellilífeyris- og örorkulífeyrisþega ásamt með breytingum á sjúkradagpeningum. Þeir þættir koma vel fram í þáltill. sem að við höfum einnig lagt fram. Ég mun koma, herra forseti, að þeim þáttum síðar. Þegar litið er yfir frv. sem hér er til umræðu þá höfum við á þeim stutta tíma sem gefist hefur helst fundið þrjá megingalla á því. Í fyrsta lagi er að miklu leyti horft fram hjá þeirri þenslu sem ríkir í íslenska hagkerfinu í því frv. sem liggur fyrir. Okkur þykir nauðsynlegt að beita hagstjórnartæki eins og fjárlögum til að mæta slíkri þróun. Í öðru lagi söknum í Frjálslynda flokknum þess sérstaklega að hvergi er að finna neitt í frv. sem væri til þess að bæta kjör öryrkja og aldraðra í því góðæri sem talið er að ríki á Íslandi í dag. Í þriðja lagi teljum við að frv. taki ekki á þeirri byggðaröskun sem margumtöluð er hér á landi. Það er ekki gripið til aðgerða varðandi þann vanda, hvorki á orsökum né afleiðingum byggðaröskunarinnar. Við teljum að horft sé fram hjá því að núverandi fiskveiðistjórn og fyrirkomulag hennar eigi þar afskaplega stóran hlut að máli. Sú fiskveiðistjórn sem er við lýði felur jafnframt í sér gífurlega skuldasöfnun og mjög alvarlegt flæði fjármagns úr greininni sem íslensk þjóð mun síðar þurfa að standa frammi fyrir. Við vitum einnig að viðskipti með aflakvóta valda aukinni eftirspurn eftir lánsfé. Það tengist auðvitað þessu frv. og þar með leiðir það aftur til aukinnar þenslu. Í stuttu máli, varðandi fiskveiðistjórnarþáttinn, þá vitum við að í sjálfu sér eyðir kvótabraskið íslenskri byggð. Við söknum þess að ekki sé hægt að finna í frv. nein þau atriði sem taka á þessu alvarlega máli. Ekki er um það deilt að nauðsynlegt er að hafa aðhald. Ríkisstjórnin kveðst sjálf boða aukið aðhald með fjárlögunum en það er spurning hvort það sé aukið aðhald þegar fyrirsjáanlegt er að á fyrsta heila ári þessa kjörtímabils verði ríkisútgjöld 20 millj. kr. meiri en á öllu síðasta ári á liðnu kjörtímabili. Frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga og fjáraukalaga stórauka útgjöld og eru beinlínis þensluhvetjandi eins og komið hefur fram. Þörf er á meiri tekjuafgangi en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Einnig er alvarlegt að með brtt. meiri hlutans minnkar áætlaður tekjuafgangur ríkissjóðs enn frekar frá upphaflegu frv. Brtt. meiri hlutans nema nú um 3,6 milljörðum kr. Að öllu óbreyttu verður tekjuafgangur ríkissjóðs um 11,4 milljarðar. Seðlabankinn telur hins vegar að tekjuafgangur frv., 15 milljarðar, feli ekki í sér nægjanlegt aðhald. Þá vaknar spurningin um hvort menn neyðast til að grípa til aukinnar skattheimtu síðar meir í kjölfar fyrirsjáanlegra launahækkana á vinnumarkaði. Það er spurning, herra forseti, sem við verðum að velta vöngum yfir. Verðbólgan sem mælist nú um 5%, að mér skilst, hlýtur í náinni framtíð að kalla á önnur viðbrögð en þau sem fram koma í þessu frv. Þess ber einnig sérstaklega að geta að rekstur heilbrigðisþjónustunnar hér á landi hefur valdið okkur í Frjálslynda flokknum miklum áhyggjum. Við urðum vitni að því fyrir stuttu að sá rekstur kallaði á 2.300 millj. til við það sem áður hafði verið lagt til aukalega í þann málaflokk vegna viðvarandi hallareksturs hjá því ráðuneyti. Það er auðvitað algjörlega óviðunandi að á meðan verið er að dæla peningum af slíkri stærðargráðu inn í heilbrrn. skuli ekki vera kallað á neinn til ábyrgðar. Kannski er það þannig að ríkisstjórnin í heild sinni telur sig bera ábyrgðina á þessum ósköpum, en a.m.k. tel ég að maður hefði mátt búast við annars konar viðbrögðum í slíkri stöðu meðal annarra siðmenntaðra þjóða. Greinilegt er af þessu að dæma að okkar mati að hæstv. heilbrrh. hafi með engu móti getað haldið utan um þann rekstur sem ráðherrann hefur borið ábyrgð á og hlýtur að vera sá aðili sem hér ber mesta ábyrgð. En eins og ég minntist á í upphafi hefur Frjálslyndi flokkurinn staðið að því að leggja fram brtt. við frv. til fjárlaga og ásamt með þeim lagt einnig fram þáltill. þar að lútandi og langar mig til þess, herra forseti, að koma inn á þau mál. Brtt. okkar eru í reynd afskaplega einfaldar. Brtt. varða í þessu skrefi lífeyristryggingar hér á landi og sjúkratryggingar. Frjálslyndi flokkurinn hefur frá upphafi, á sinni stuttu ævi, gert sér grein fyrir því að staða ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega á Íslandi, er a.m.k. sumum afskaplega erfið og algjörlega óviðunandi. Einnig hafa þingmenn flokksins gert sér grein fyrir því að þáttur eins og sjúkratryggingar, sjúkradagpeningar er með öllu óviðunandi eins og þeim er fyrir komið í íslensku velferðarkerfi. Þess vegna leggjum við til að tekjutryggingaþáttur ellilífeyrisþega verði hækkaður í áföngum um 1.141 millj. á ári á verðgildi dagsins í dag og tekjutryggingaþáttur ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega samanlagt verði hækkaður sem þessu nemur þannig að á fjögurra ára tímabili náist það markmið að hækka hámarksgreiðslur til þessara hópa úr almannatryggingum um rúm 18%. Við teljum að þannig sé vandamálið nálgast með mikilli varúð og farið afskaplega hægt í það að ná þessu sjálfsagða marki. Ég ætla að koma aðeins betur inn á það síðar hvernig við höfum reiknað út þá þörf sem hér kemur fram. Við gerum ráð fyrir því að sjúkradagpeningar hækki úr 225 millj. í 675 millj. Það sem slík breyting gerir er að hækka sjúkradagpeninga á mánuði úr rúmum 20 þús. í rúm 60 þús. kr. Eins og kemur fram í tillögu okkar förum við nákvæmlega út í það hvernig við teljum að hægt sé að ná þeim fjárhæðum sem þarf til þess að kosta þessar nauðsynlegu breytingar. Það sem við leggjum til er að kostnaðinum sem nemur á fyrsta árinu um 1.816 millj. verði dreift sem jafnast á axlir sem flestra. Það hlýtur að vera eðlileg krafa í fyrsta lagi að gera þær breytingar á kjörum lífeyrisþeganna sem ég sagði frá og mun lýsa betur síðar, og auka sjúkradagpeninga með þeim hætti sem ég lýsti áðan. Það hlýtur að vera eðlilegt að menn séu tilbúnir að standa saman og axla þá byrði og dreifa byrðinni sem jafnast þannig að ekki raskist það sem unnið hefur verið í við undirbúning þessa frv. Þess vegna leggjum við til að 0,5% lækkun verði á útgjöldum allra ráðuneyta og auk þess verði um 12% lækkun á þeim þáttum er lúta að vegagerð í landinu sem varða fyrst og fremst nýframkvæmdir og viðhald. Við teljum að þannig væri verið að vinna með ábyrgum hætti og benda á raunverulegar leiðir þar sem hægt er að finna fé til þess að borga þær nauðsynlegu breytingar sem við leggjum til. Með þessum brtt., herra forseti, sem við höfum lagt fram, höfum við lagt fram till. til þál. um réttarstöðu örorku- og ellilífeyrisþega. Þar kemur í fyrsta lagi fram að það sé ætlun okkar að bæta stöðu þeirra örorku- og ellilífeyrisþega sem byggja framfærslu sína að mestu eða öllu leyti á lífeyrisgreiðslum almannatrygginga. Við viljum gera það með því, herra forseti, að hækka tekjutryggingarhluta lífeyrisgreiðslna almannatrygginganna um jafnvirði 1.141 millj. kr. árlega í fjögur ár eins og áður sagði, frá og með næsta ári. En einnig kemur fram í okkar þáltill. að við viljum bæta réttarstöðu lífeyrisþega almannatrygginga sem búa í vígðri sambúð með því að fella niður allar tengingar lögbundins lífeyrisréttar við tekjur maka. Kem ég nánar að því atriði á eftir. Varðandi þá örorku- og ellilífeyrisþega sem hér eru til umræðu er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að við erum að tala þarna um ákveðinn markhóp. Við erum ekki að leggja til að þessi hækkun sem verður á kjörum lífeyrisþeganna verði jöfn yfir línuna. Við reynum að finna leið til að grípa utan um þá, fyrst og fremst og helst sem eru í mikilli klípu. Það er þannig, herra forseti, að það eru fyrst og fremst hinir ört vaxandi lífeyrissöfnunarsjóðir starfsgreina hér á landi sem munu tryggja þorra landsmanna ákjósanlegt fyrirkomulag lífeyrismála í náinni framtíð. Þetta gildir bæði um elli- og örorkulífeyri. Það hefur verið áætlað að á næstu 10--15 árum nái þetta fyrirkomulag svo að segja fullum þroska og þar með muni Ísland skipa sér í hóp þeirra þjóða sem eru á toppi heimslistans varðandi lífeyrismál. Hins vegar segir stöðumat dagsins í dag okkur að þúsundir Íslendinga séu í mismunandi miklum erfiðleikum með lífeyri sinn og margir hverjir búi raunar við sára fátækt. Þetta fólk er í raun og veru statt milli tveggja kerfa. Það byggir flest afkomu sína að mestu eða öllu leyti á lífeyrisgreiðslum almannatryggingakerfisins en eins og menn vita þá eru þar hámarksgreiðslur eitthvað um 66--68 þús. kr. á mánuði. Við erum að tala um fólk á ýmsum aldri. Hér erum við að tala annars vegar um ellilífeyrisþega, sem hafa þegar skilað þjóðfélaginu drjúgu ævistarfi og lagt í hendur okkar, afkomendanna, undirstöður hins íslenska velferðarkerfis en hefur sjálft misst af velferðinni. Þessa fólks er oft minnst í hátíðaræðu á tyllidögum. En þetta fólk hefur gleymst í því skipulagi sem við höfum á íslensku velferðarkerfi í dag. En við erum einnig að ræða um leiðréttingu á kjörum fólks sem er ungt að aldri en samt öryrkjar. Fólks sem hefur af ýmsum ástæðum annaðhvort misst heilsu og starfsorku eða aldrei fengið tækifæri til þess að vera virkir þjóðfélagsþegnar. Meðal þessa unga fólks er að finna fátækustu einstaklinga hins íslenska þjóðfélags. Fólks sem aldrei hefur fengið tækifæri til þess að spjara sig af sjálfsdáðum og sem hefur verið haldið með gölluðu kerfi í viðvarandi fátækt, oft með tilheyrandi tjóni á sál og líkama. Það er fyrst og fremst þetta fólk sem við erum hér að fjalla um. Efnahagsástand þjóðarbúsins í dag gefur okkur tækifæri til að koma á löngu tímabærum lagfæringum. Ekkert mælir gegn því að það verði gert. Þess vegna leggjum við til, herra forseti, að tekjutryggingarhluti lífeyrisgreiðslanna hækki sérstaklega um u.þ.b. 50% samanlagt á næstu fjórum árum. Við höfum reiknað út að kostnaðurinn við þá breytingu sé u.þ.b. 4.565 millj. og erum tilbúnir að dreifa þeirri upphæð á fjögur ár. En hvað þýðir þessi 50% hækkun á tekjutryggingarþætti? Það þýðir ekki meira en rúmlega 18% hækkun á hámarksgreiðslunum eins og áður hefur verið sagt og gerir ekki meira en að lagfæra þann halla sem hefur skapast hjá þessu fólki í samanburði við almenna launaþróun á íslenskum markaði. Ég, herra forseti, sem nýliði á Alþingi trúi því ekki þegar ég stend frammi fyrir því að ekki náist skilningur og vilji til þess á Alþingi Íslendinga í dag að rétta því fólki hjálparhönd sem hér hefur verið rætt um með þeim hætti sem við leggjum til. Það fólk, sem hefur verið rætt um, er ekki skussar þjóðfélagsins sem safna skuldum með kreditkortaviðskiptum eða yfirdrætti í bönkum. Það fólk, sem hér er verið að ræða um, er fólk sem á ekki fyrir nauðþurftum og ég tel að því muni fylgja mikil ábyrgð að fella till. okkar án þess að koma með aðrar sambærilegar eða helst betri í staðinn. Ég geng út frá því að fólk muni fylgjast með afgreiðslu þessara mála á þinginu og stilla niðurstöðu málsins upp við hliðina á því sem sagt var fyrir síðustu kosningar. Ég trúi því að fólk muni gá að því hvort þingmenn, hvort stjórnmálamenn, hafi þegar byrjað að gleyma hópum í þjóðfélaginu þetta snemma á kjörtímabilinu. Herra forseti. Í tillögum okkar leggjum við einnig til að sjúkradagpeningar verði hækkaðir. Ég hef áður komið inn á það á hinu háa Alþingi hvernig staða fólks er í íslensku þjóðfélagi sem á þann eina rétt í veikindum sínum að fá greidda sjúkradagpeninga. Eins og ég hef áður sagt eru fullir sjúkradagpeningar í dag á Íslandi um 20.800 kr. á mánuði. Ég hef margoft orðið vitni að því að ungt fólk hér á landi hefur í neyð sinni, veikindum sínum, þurft að standa uppi með þá einu aðstoð úr íslenska almannatryggingakerfinu. Í öllum tilfellum sem ég þekki til hefur það verið slíkt áfall fyrir fólk að standa frammi fyrir þessum veruleika að það hefur ekki viljað trúa sínum augum og eyrum vegna þess að fólk sem lendir í þessari klípu upplifir sjúkradagpeningana sem einhvers konar leikrit, einhvers konar vísi að aðstoð, eitthvað sem er svo óraunverulegt að það vill ekki trúa því að þetta sé veruleiki í íslensku þjóðfélagi í dag. 20.800 kr. gera lítið sem ekki neitt í þeirri neyð sem skapast þegar ungt fólk verður óvinnufært og stendur frammi fyrir því að þurfa á aðstoð að halda. Það sem við gerum hér er að leggja til að þessi upphæð þrefaldist. Við gerum okkur grein fyrir því að sú þreföldun dugir ekki til framfærslu 

30 sjúkrasjóðir.


             Ég er alveg viss á því og ég hef þá trú á íslenskum alþingismönnum að ef þeir setja sig almennilega inn í það mál sem hér er verið að ræða um, íslenska sjúkradagpeninga í desember 1999, þá skilja þeir vandann. Ég er alveg viss um að innst inni stendur löngun til þess að betrumbæta það eymdarástand sem ríkir í íslenska velferðarkerfinu að þessu leyti. Ég trúi því líka og ég verð að trúa því að menn geri sér grein fyrir því að þessu verðum við að breyta. Herra forseti. Fyrir utan þau atriði sem ég hef þegar nefnt komum við inn á það í þeirri þáltill. sem fylgir þessum brtt. að eðlilegt sé að Alþingi taki þegar ákvörðun um að bæta réttarstöðu þeirra lífeyrisþega almannatrygginga sem búa í vígðri sambúð með því að fella niður allar tengingar lögbundins lífeyrisréttar þeirra við tekjur maka. Við vitum, herra forseti, að íslenska almannatryggingakerfið er tryggingakerfi velferðarsamfélags þar sem sérhver einstaklingur kaupir sér í raun grunntryggingu í gegnum skattkerfið. Rétturinn til lífeyris er einstaklingsbundinn. Auðvitað getur hið opinbera ekki skert tryggingarétt neins manns á grundvelli hjúskaparstöðu hans. Það er fráleitt. Það er því ekki verjandi með neinum hætti að tengja réttarstöðu lífeyrisþega tekjum maka hans. Eins og hv. þm. vita er þetta mál fyrir dómstólum hér á landi. Spurningin er hvort það sé vilji Alþingis að breyta einungis mannréttindamálum, réttarstöðu Íslendinga, vegna annaðhvort tilmæla frá Evrópu eða dómsúrskurða sem eru sendir hingað til að kenna mönnum innan þessara veggja að standa sig betur. Er það þannig sem menn vilja hafa hlutina, innflutt mannréttindi, annaðhvort úr dómstólum eða frá Evrópu? Ég held að tími sé kominn til fyrir hv. Alþingi að hafa frumkvæði í þessum efnum. Við höfum látið reikna út að það muni kosta á ári u.þ.b. 360 millj. að lagfæra þessa réttarstöðu og gera hana eðlilega. Í heildardæminu er það auðvitað hégómi. Auðvitað er ekki hægt að leggja verðmætamat á mannréttindi. En þetta atriði er þess eðlis að Alþingi verður að taka ákvörðun í stað þess að láta fyrirskipunina koma í pósti. Hins vegar er hér lagt til að þessi breyting taki ekki gildi fyrr en á næsta ári vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að það mun taka töluverðan tíma fyrir Tryggingastofnun ríkisins að átta sig á því hverjir fá skertan lífeyri vegna þessa atriðis og það þykir eðlilegt að taka tillit til þess.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi í upphafi máls síns að í þessum frv. sem hér væru til umræðu væri ekki nein framlög til að takast á við byggðaröskunina. Hv. þm. gat þess reyndar líka að þingmönnum Frjálslynda flokksins hefði ekki unnist tími til að lesa þessi gögn og það hlýtur að vera skýringin á því að hann heldur þessu fram því að í þessu frv. er auðvitað fjöldamargt sem afsannar þessa kenningu hans. Í fyrsta lagi eru stóraukin framlög til niðurgreiðslu húshitunar, en í þál. sem samþykkt var um byggðamál á Alþingi í vor var sett það markmið að innan þriggja ára skyldi húshitunarkostnaður hvergi verða dýrari en sem nemur meðaldýrum hitaveitum. Þarna er stigið mjög stórt skref í þá átt. Í öðru lagi eru stóraukin framlög til jöfnunar námskostnaði sem er náttúrlega gríðarlega mikilvægt atriði fyrir ungt fólk af landsbyggðinni sem þarf að sækja menntun um langan veg. Það eru 300 millj. til að stofna eignarhaldsfélög úti á landi annað árið í röð og á móti kemur sama framlag frá heimamönnum. Þessi eignarhaldsfélög munu verða til þess að stórauka atvinnustarfsemina á landsbyggðinni sem ekki er vanþörf á og hér eru enn aukin framlög til atvinnuþróunarstarfs á landsbyggðinni sem er núna alfarið á forræði heimamanna og hefur gefist afskaplega vel þannig að það er ekki hægt að halda svona löguðu fram. Fleira mætti tína til eins og vegagerð, hafnargerð og flugvelli. Það er sem sagt verið að hrinda í framkvæmd þál., sem samþykkt var í vor, mjög myndarlega í þessu frv. Einnig er rétt að geta þess, af því að hér kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum og talar um að stjórnvöld standi sig ekki í þessari byggðaröskun, að þessi byggðaröskun hefur staðið í 18 ár. Síðan 1981 hefur fækkað um 500--1.800 manns á landsbyggðinni þannig að þetta er ekkert nýtt. Þessi ríkisstjórn hefur brugðist við því á miklu myndarlegri hátt en nokkur önnur ríkisstjórn. Það fullyrði ég. Ég verð líka að minna hv. þm. á að Frjálslyndi flokkurinn dreifði brtt. við fjárlagafrv. í morgun þar sem lagt er til að lækka framlög til vegagerðar um 550 millj. Er það stuðningur við landsbyggðina, hv. þm.?

Herra forseti. Við gerðum okkur grein fyrir því að ekki yrði vinsælt að leggja til að lækka framlög til vegagerðar um rúm 10%. Við gerðum okkur hins vegar líka grein fyrir því að það mundi ekki skipta sköpum. Varðandi það að við höfum ekki lært frv. utan að og ekki fundið þau atriði sem hér voru rakin um stuðning við dreifðari byggðir landsins, þá er það rétt að við höfum haft takmarkaðan tíma. En yfirlýsing okkar byggist kannski fyrst og fremst á því að við höfum ekki sömu áherslur á hvað gera skuli til þess að koma í veg fyrir byggðaröskun. Við leggjum áherslu á að það séu fyrst og fremst fiskveiðistjórnarmál sem valdi byggðaröskun á Íslandi. Auðvitað eru ástæðurnar fleiri. Það er í sjálfu sér jákvætt að huga að húshitunarmálum, námskostnaði og eignarhaldsþáttum en séum við að tala um tóm hús og verðlaus vegna byggðaröskunar og annað í þeim dúr, þá duga þeir þættir skammt.

Herra forseti. Ég býst við að allir geri sér grein fyrir því að breytingar á stjórn fiskveiða fara ekki í gegnum fjárlagafrv. Ég get verið sammála hv. þm. um að þar mætti ýmsu breyta. Það á ekki heima í þessu frv., sama hvað menn lesa það vandlega þá finnst ekki stafur þar um breytingu á stjórn fiskveiða. Ég held að Frjálslyndi flokkurinn og forustumenn hans hefðu gott af að fara eina rispu um landið og heyra í landsbyggðarfólki. Ég held að það sé samdóma álit fólks á landsbyggðinni að samgöngur skipti meginmáli. Það er sama hvar maður kemur, alls staðar knýja menn á um framkvæmdir í samgöngumálum. Svo kemur Frjálslyndi flokkurinn og leggur til að skerða framlög til samgöngumála um rúm 10% og hv. þm. segir að það skipti ekki sköpum. Ég ætla bara að vona að félagi hans, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson vinur minn, segi ekki fólkinu á Vestfjörðum að ekki skipti sköpum þó dregin séu saman framlög til vegamála. Ég er hræddur um að fylgi hans dali eitthvað ef hann ætlar að halda því fram. Annað mál sem ríkisstjórnin er með á prjónunum, stærsta einstaka byggðamál sem rekið hefur á fjörur Alþingis í háa herrans tíð og er til afgreiðslu í næstu viku, er Fljótsdalsvirkjun, staðfesting á því að Landsvirkjun megi hefja framkvæmdir þar þannig að hægt verði að reisa álver á Reyðarfirði. Ég skora á þingmenn að fara austur á firði og heyra hvað fólkinu finnst. Þetta er mál málanna fyrir Austfirðinga til að rífa þann landsfjórðung upp úr því að vera láglauna- og fólksflóttasvæði. Hver var afstaða Frjálslynda flokksins í því máli? Hann var á móti því við fyrri umr. og gekk í eina sæng með vinstri grænum, svo gæfulegt sem það er.

Herra forseti. Ég er viss um að ef við næðum sambandi við allt það fólk sem býr í þessu landi í einu lagi og gætum lagt fyrir það þá spurningu hvort það væri tilbúið að fórna rúmum 10% af framlaginu til vegagerðar á þessu ári til að ná því marki sem hér er rætt um, þá yrði það samþykkt.

Herra forseti. Fjárlög snerta alla þjóðina. Þau taka til innviða þjóðfélags okkar og hafa bein og óbein áhrif á alla landsmenn. Í fjárlögunum birtist sá grunnur sem ríkiskerfið hvílir á. Þar eru framlög til allra hluta samfélagsins og sameiginlegra verkefna. Áhersluþættir sjást einnig í fjárlagafrv. og síðan í vinnu hv. fjárln. við frv. Helstu áhersluþættirnir nú, fyrir 2. umr. fjárlaganna, eru rekstur heilbrigðisstofnana, í öðru lagi barátta gegn fíkniefnum og í þriðja lagi verkefni til lausnar byggðavanda en tillögur fjárln. og hæstv. ríkisstjórnar eru í takt við byggðaáætlun Alþingis. Meira þarf til að koma og ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti bregðast myndarlega við eins og hér hefur verið rakið í ræðum manna í dag, ekki síst núna síðast í andsvörum hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar. Rekstur ríkiskerfisins hefur á flesta grein batnað og orðið skilvirkari. Ég vil taka skýrt fram að flestar stofnanir ríkisins standa sig allvel í rekstri. Líka nokkrar heilbrigðisstofnanir þótt vandinn sé einmitt þar að stærstum hluta. En eins og fram kom í framsöguræðu hv. formanns fjárln., Jóns Kristjánssonar, þarf að koma í veg fyrir að rekstur hins opinbera haldi áfram að bólgna út ár frá ári. Við getum ekki treyst á síauknar tekjur ríkissjóðs og þess vegna verður framkvæmdar- og löggjafarvaldið að fara afar gagnrýnið yfir ríkisútgjöldin hverju sinni, enda er það töluverður þáttur í starfi fjárln. Ég fagna einnig yfirlýsingu hv. formanns fjárln. um mikilvægi eftirlitshlutverks nefndarinnar með framkvæmd fjárlaganna og að hann hyggist nú efla þann þátt í starfi fjárln. sem lýtur að eftirliti með því að fjárlög séu virt og haldin. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru framlög til heilbrrn. u.þ.b. 1 / 3 af framlögum til A-hluta stofnana en við 2. umr. fjáraukalaga um daginn kom fram að 2 / 3 af viðbótarfjárheimildum eru einmitt til þess ráðuneytis. Þetta segir okkur að menn hafa farið frjálslega með fjárlögin á þeim bænum. Það hefur sýnt sig að vinsamleg tilmæli heilbrrh. og heilbrrn. um að stjórnendur stofnana fari að lögum duga ekki ein og sér. Við það er auðvitað ekki hægt að una. Þau skilaboð eru því send með fjáraukalögum þessa árs, að tillögu meiri hluta fjárln., að hv. fjárln. muni nú í samvinnu við Ríkisendurskoðun fylgjast nánar með framkvæmd fjárlaga á árinu 2000 og grípa til aðgerða ef út af ber. Þá er eðlilegt að spurt sé hvert eftirlitshlutverk hv. fjárln. sé og hvað sé hægt að gera annað en að koma með vinsamleg tilmæli til stofnana um að fara að fjárlögum, lögum landsins. Fjárln. mun fara rækilega yfir skýrslur Ríkisendurskoðunar sem munu koma oftar út og fylgjast með bókhaldi. Brýnt er að koma í veg fyrir að fjárhagsvandi myndist og sjá til að fylgt sé ákvörðunum Alþingis um fjárframlög til stofnana ríkisins á heilbrigðissviði sem öðrum sviðum. Því verða gerðir samningar við stofnanir þar sem skýrt komi fram hver fjárframlög til þeirra eru á hverjum tíma og að stjórnendur beri að sjálfsögðu ábyrgð á að halda rekstrinum innan fjárheimilda. Í ráði er að erindisbréf stjórnenda heilbrigðisstofnana verði endurskoðuð, betur skýrð og í starfsreglum kveðið skýrt á um ábyrgð og eftirlitshlutverk stjórna þeirra stofnana. Þá verða settar reglur sem koma í veg fyrir að stofnanir geti stofnað til yfirdráttar hjá lánastofnunum eða ríkisféhirði. Reglurnar munu tryggja að viðskiptaskuldir stofnana verði innan eðlilegra marka. Fjárln. mun gera kröfu um að ráðuneytin grípi til ráðstafana sem duga til að stofnanir haldi sig við fjárlög svo ekki þurfi að koma til þess að Alþingi felli niður heimildir til þeirra stofnana sem ekki fara að fyrirmælum í fjáraukalögum á árinu. Sú gagnrýni að heilbrrn. hefði átt að grípa fyrr í taumana þegar sýnt var að stefndi í óefni með reksturinn á þessu ári er ekki óeðlileg. Vel má segja að losarabragur hafi verið á stjórnsýslunni, a.m.k. vil ég hvorki né get neitað því. Þess vegna er lagt af stað með nýtt upplegg. Viðmiðunarreglur munu liggja fyrir við 3. umr. fjárlaga. Fleiri tæki verða notuð sem ég rakti lauslega áðan og eftirlitsmeðulum beitt. Fjárln. lítur á það sem skyldu sína að fylgjast grannt með gangi mála. Næstu fjáraukalög og fjárlög mega ekki verða með þessum gífurlegu hækkunum umfram heimildir. Því þarf að grípa fyrr í taumana. Í umræðunni hefur verið spurt: Hvernig? Í nál. meiri hluta fjárln. er árétting á þessu, að í fjáraukalögum næsta árs verði tekin aftur hækkun milli ára ef stofnanir standi sig ekki. Því er strax að vori hægt að bregðast við fyrstu skýrslum um rekstrarstöðu í kerfinu. Hægt verður strax og þing kemur saman í október næsta haust að leggja fram frv. til fjáraukalaga og ganga frá því þá þegar  Herra forseti. Fjárlagabrot eru alvörumál í réttarríkjum. Á þeim þarf auðvitað að taka. Hætt er við því að þjóðfélögin gliðni ef losarabragurinn verður að vana. Því miður er það svo að kæruleysi og virðingarleysi verður stundum sýnilegt í umgengni við hið opinbera, fjárlögin og kerfið. Ef stofnanir þjóðfélagsins missa traust vegna þess að þær eru ekki virtar, ef löggjafarvaldið er ekki virt, þá er alvara á ferðum. Þá er hætta á enn alvarlegri hnignun. Þar ættu að ganga á undan með góðu fordæmi forsvarsmenn stofnana sem bera ríka ábyrgð og margir standa sig vel sem slíkir en þeir sem ekki gera það eru að bregðast trúnaði við skyldur sínar. Þeir mega ekki stofna til skuldbindinga umfram heimildir. Fjárveitingavaldið er hjá Alþingi, ekki ráðuneytum og ekki stofnunum. Þessa einföldu staðreynd þarf að skerpa og það gerir meiri hluti fjárln. í nál. Þar segir, með leyfi forseta, þ.e. um heilbrigðisstofnanir: ,,Framlögin eru veitt með þeim skilyrðum að gerðir verði samningar við stjórnendur og að tekið verði á fjármálastjórn stofnana. Að öðrum kosti er gert ráð fyrir að þessar fjárveitingar verði felldar niður í fjáraukalögum ársins 2000. Til að tryggja rétta framkvæmd ákvarðana Alþingis um fjárframlög til stofnana og verkefna verður gert sérstakt átak sem Ríkisendurskoðun mun upplýsa um með skýrslugerð hvernig fram gengur af hálfu ráðuneytis og stofnana. Áformað er að í samningum við hverja stofnun komi skýrt fram hver fjárframlögin eru og að stjórnendur beri ábyrgð á að reksturinn sé innan fjárheimilda. Jafnframt verði erindisbréf stjórnenda endurskoðuð og ábyrgð og eftirlitshlutverk stjórna endurmetið. Ríkisendurskoðun mun gefa ráðuneytum og Alþingi skýrslu um framgang málsins á næsta ári. Samhliða verður komið í veg fyrir að stjórnendur stofni til skulda í lánastofnunum og safni upp óeðlilegum viðskiptaskuldum. Gerð verður krafa um að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegar tölur úr launabókhaldi berist reglulega.`` Herra forseti. Þetta er afar skýrt og ég treysti því að okkur takist betur að halda reglu á hlutunum á árinu.

Herra forseti. Ég er að verulegu leyti sammála þeirri lýsingu sem hv. þm. gaf á stöðu mála innan heilbrrn. Ég fagna því líka að hann sagði að gagnrýni á þá stöðu sem birst hefur hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar á rétt á sér. Hann treysti sér ekki til að mæla gegn því, sagði hv. þm., né heldur vildi hann það. Með öðrum orðum, hann er að taka undir þessa gagnrýni. Ég er honum sammála um að á þessu máli hefur verið losarabragur, ég vil nú kalla það miklu alvarlegri nöfnum en það, það skiptir ekki máli. Spurningin er hvað er hægt að gera til framtíðar til að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig því eins og hv. þm. sagði duga vinsamleg tilmæli ekki ein og sér. Ég er honum hins vegar ekki sammála um að þau ráð sem bent er á í nál. meiri hlutans dugi. Það sem hann hengdi hatt sinn aðallega á var sú yfirlýsing ef að það kemur í ljós að stofnanir eru að fara fram úr, á að fella niður auknar fjárveitingar til þeirra á fjáraukalögum. Herra minn trúr, herra forseti, dettur nokkrum í hug að Alþingi mundi leggja í að gera það með þeim hætti? Telur hv. þm. að hann hafi kjark og félagar hans og þingið allt til að ákveða að vippa til baka fjárframlögum sem mundu leiða til þess að í einu vetfangi þyrfti að loka stofnununum? Ég held það ekki, herra forseti. Ég held að miklu frekar þurfi að setja skýrar viðmiðunarreglur um það hvernig eigi að haga fjárveitingum og hvernig stofnanirnar eigi að standa við það. Þessar reglur þurfum við að sjá í fjárln. Ég spyr hv. þm., telur hann ekki að það sé nauðsynlegt að við ræðum þetta milli 2. og 3. umr. í nefndinni til þess að hafa svart á hvít fyrir framan okkur, hvernig ráðuneytin tvö, sem bera ábyrgð á þessu, heilbr.- og fjmrn., ætla að bregðast við þessu? Ég spyr líka, herra forseti, ef hv. þm. telur nauðsynlegt að skerpa á ábyrgð forstöðumanna, telur hann þá ekki líka nauðsynlegt að skerpa á ábyrgð ráðherra? Það eru auðvitað ráðherrarnir sem eru ábyrgir þegar upp er staðið. Ef þeir eiga ekkert á hættu þá vitum við auðvitað hvernig fer, við höfum reynsluna í þessu máli, herra forseti.

Herra forseti. Við hv. þm., Össur Skarphéðinsson, erum sammála um það að vinsamleg tilmæli dugðu ekki. En höfum við kjark og dug til þess að fella niður heimildir á fjáraukalögum? Við erum ekki að setja inn hótanir um hvað við munum gera, hvernig við munum bregðast við án þess ætla að standa við það, það liggur ljóst fyrir. Það er líka ljóst ef svo skyldi fara að einhverjir stjórnendur standi sig ekki í því að fara að fjárlögum og séu út úr korti með sinn rekstur, þá eru þeir náttúrlega óhæfir eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á. Þá er að sjálfsögðu ekkert annað að gera en að þeir taki pokann sinn og aðrir betri taki við, það gengur þannig í rekstri. Þannig þarf það að verða, menn þurfa að standa sig í rekstrinum. Varðandi það hvort við ættum að taka inn þessi mál milli umræðna, milli 2. og 3., þá höfum við rætt um það í hv. fjárln. að viðmiðunarreglur, sem heilbrrn. er að vinna, komi til okkar fyrir 3. umr. og við munum að sjálfsögðu fara yfir þær í nefndinni. Síðan hvort ástæða er til að skerpa á ábyrgð ráðherra, hvort þeir séu ekki ábyrgir líka eins og stjórnendur stofnana er því til að svara að þeir eru að sjálfsögðu ábyrgir og bera þá ábyrgð.

Herra forseti. Ef við tökum þessa hugsun hv. þm. eilítið lengra blasir eftirfarandi við: Ef það á að láta forstöðumenn taka pokann sinn þegar þeir standa sig ekki þá hljóta menn að vera sammála um það að það eigi líka að láta ráðherra taka pokann sinn ef þeir standa sig ekki. Í því tiltekna máli, sem við ræðum um hér, blasir það við og er upplýst af hæstv. heilbrrh. á fjárlaganefndarfundi, að í maí vissi hún af því að við blasti ,,massíf framúrkeyrsla á fjárlögum``, svo notuð séu hennar eigin orð, hjá yfir hundrað stofnunum og það gerðist ekki nokkur hrærandi hlutur það sem eftir lifði árs. Það þykir mér, herra forseti, benda til þess að hæstv. heilbrrh. hafi alls ekki staðið í stykkinu. Mig langar að vita, herra forseti, hvaða skoðun hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur á því. Það er rétt að það komi fram að minni hlutinn mun óska eftir því að ráðuneytin leggi fram útfærðar hugmyndir sínar í þessum efnum milli 2. og 3. umr. Það er svo meiri hlutans að taka ákvörðun um hvort hann vill verða við þeirri ósk. Við viljum ekki taka ábyrgð á þessu, herra forseti. Við teljum að eins og þetta er upp lagt af hv. þm. meiri hlutans haldi þetta ekki. Þær reglur sem hv. þm. orti um í ræðu sinni halda heldur ekki nægilega vel. Hv. þm. sagði ,,við verðum að gera samninga um fjárframlög og framvindu reksturs viðkomandi stofnana``. Herra minn trúr, herra forseti. Eru fjárlögin ekki ígildi samnings, á ekki að halda fjárlög? Við þurfum líka, segir hv. þm., að skerpa ábyrgð forstöðumanna og segja þeim að halda sig innan fjárlaga. Herra minn trúr, svaraði hann ekki þessu sjálfur? Hann sagði ,,menn eiga að halda lög`` og þeir hafa ekki haldið lög, það er alveg rétt. Kannski má velta fyrir sér hugmynd hans um að setja sérstakar reglur um yfirdrátt hjá ríkisféhirði. Kannski er það hið haldbesta í málinu. Klárt er hins vegar, herra forseti, að hér stöndum við saman í forinni, hvort heldur er stjórnarliðið eða stjórnarandstaðan, og verðum að hjálpa hver öðrum að komast upp úr þessu. Það gengur náttúrlega ekki að verið sé að spreða með þessum hætti milljörðum skattborgaranna fram úr heimildum þegar menn sáu hvert stefndi, herra forseti.

Herra forseti. Ekki er mikið að segja um það sem hér kom fram er. Stjórnendur stofnananna og stjórnir stóðu frammi fyrir miklum vanda á árinu og hann var um margt sérstakur og það vitum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það voru samningar við sjúkrahússlækna, samningar við hjúkrunarfræðinga, aðlögunarsamningar og klínískir samningar. Þetta fór allt langt fram úr áætlunum. Þeir stóðu frammi fyrir massífum hópuppsögnum og vandi þeirra á heilbrigðisstofnunum var auðvitað mikill, því er ekki að leyna. En nokkrir stóðust samt álagið og þar vil ég nefna sérstaklega framkvæmdastjóra og stjórnir og starfslið sjúkrahúsanna á Akureyri og Sauðárkróki.

Hvernig er þeim umbunað?

Þeim er umbunað með því að vera ekki skornir niður við trog aftur núna eins og gerðist í fyrra og þeir fá ekki skammarverðlaun eins og í fyrra upp á eina milljón, heldur er þeim umbunað með allt öðrum hætti sem skýrist af því að þeirra hlutur er ekki skertur í grunninum. Herra forseti. Auðvitað verða gerðir þjónustusamningar og það er það sem út af stendur núna, þjónustusamninga er eftir að gera við svo margar heilbrigðisstofnanir og það er auðvitað sú vinna sem menn fara í mjög fljótlega.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna ummælum hv. þm. Hjálmars Jónssonar um það að væntanlega væri vænlegast að fjalla um frv. til fjáraukalaga á haustdögum og það er nákvæmlega sá tími sem við í minni hluta fjárln. nefndum þegar við ræddum í 2. umr. fjáraukalaga að eðlilegast væri að fjáraukalög væru til afgreiðslu í þinginu á haustdögum. Ég tek því undir þau orð hv. þm. og ítreka skoðanir okkar í þeim efnum og væntum þess að við fáum stuðning hv. þm. í nefndinni til þess að svo verði á haustdögum. Það eru örfáar spurningar til hv. þm. í framhaldi af því sem hann fjallaði um varðandi vanda heilbrigðisstofnana. Fyrsta spurningin er hvernig hv. þm. telur heilbrrn. í stakk búið til að taka á þeim vanda sem þar er við að etja miðað við fyrri reynslu. Að því er við vorum upplýst um í fjárln. er ekki búist við neinum breytingum í heilbrrn. varðandi mannahald og starfsemi. Því væri fróðlegt að fá að heyra hvort hv. þm. hefur trú á því að ráðuneytið standist þá raun sem fram undan er í þessum efnum. Þá er önnur spurning sem er ekki síður mikilvæg vegna þeirrar áherslu sem hv. þm. lagði á skýrslu Ríkisendurskoðunar og allt það eftirlitshlutverk sem komið væri að því er mér skildist helst í hendur fjárln. Spurningin er því til hv. þm., hvert verður að hans mati hlutverk fjárln. í því eftirliti sem fram undan er á heilbrigðisstofnunum árið 2000?

Herra forseti. Fyrri spurningin laut að því hvort heilbrrn. væri í stakk búið eður ei til að takast á við verkefni sín, ef ég tók rétt eftir. Ég efast um það og ég tel að heilbrrn. sé undirmannað og þar þurfi meira til að koma. Þetta er gífurlega mikilvægt ráðuneyti og þar fara gífurlegir fjármunir í gegn. Vil ég þó árétta að þar sem ég þekki til er hæft starfsfólk og stendur sig í stöðu sinni, a.m.k. það sem átt hefur samskipti við okkur í hv. fjárln. Hvert hlutverk fjárln. verði í aðhaldi og eftirliti þá verð ég að segja að ég hygg að við þurfum að ræða það áfram í fjárln. Um leið og ég fagna ábyrgri afstöðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar og minni hlutans í fjárln., sem hefur unnið afar vel með okkur í meiri hlutanum, vænti ég þess og treysti því að okkur muni takast að axla ábyrgð okkar og hlutverk okkar í sameiningu betur þannig en hugsanlega sundraðir.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. og deili með honum áhyggjunum af því að það sé spurning hvort heilbrrn. sé í raun í stakk búið til þess að taka við því hlutverki sem því er ætlað í tillögum meiri hlutans og tek undir það með hv. þm. að ég held að sé eðlilegt að við ræðum það frekar í fjárln., bæði hvernig reynt verður að koma þá til móts við ráðuneytið til þess að standast þetta álag sem þarna augljóslega verður og eins varðandi hlutverk fjárln. í því að koma þessu máli á réttan kjöl. Það er aðeins eitt til viðbótar varðandi þennan málaflokk sem mig langar til að spyrja hv. þm. Það er hvort hann deili með mér þeim áhyggjum sem fram koma í ræðu minni um að það virtist vera þegar bornar eru saman tölur, þ.e. þær tölur sem nú liggja fyrir um áætlaða niðurstöðu ársins 1999 og síðan þær tillögur sem liggja fyrir, bæði í frv. til fjárlaga árið 2000 og síðan brtt. meiri hlutans, að heilbrigðisstofnanir fái eingöngu hækkun upp á 2,6%. Ég taldi mig hafa fært nokkur rök fyrir því í ræðu minni að þetta mundi ekki duga og þess vegna væri ákveðin hætta á því að við værum ekki að leysa vandann sem skyldi og þyrftum hugsanlega á milli 2. og 3. umr. að taka málið upp. Ég benti í þessu sambandi m.a. á það að þetta er u.þ.b. einu prósenti undir þeim verðlagsviðmiðunum sem eru almennt viðhafðar í frv. og einnig að það á eftir að semja við um 30% af starfsfólki heilbrigðisstofnana og eins það að við vitum að hluti af framgangskerfi hjúkrunarfræðinga er óframkominn. Þess vegna spurði ég í ræðu minni hvað vanti marga milljarða. Ég spyr hv. þm. hvort hann deili þessum áhyggjum með mér.

Herra forseti. Ekki neita ég því að ég hef áhyggjur af heilbrigðisstofnunum á næsta ári. Hins vegar hefur það komið fram að lagt er upp úr því að gera þjónustusamninga við stofnanirnar og ég vil fulltreysta því að ekki verði gengið til slíkra samninga án þess að menn séu vissir um að þeir geti staðist. Það er í öllu falli afar mikilvægt. Við komum að þessu núna í hv. fjárln. og löggjafarvaldið í heild sinni með nýjum hætti og ég vona að nú sé brotið í blað og menn sjái það að hlutirnir munu ganga til muna betur á næsta ári og innan fjárheimilda svo sem frekast er kostur, þótt auðvitað sé aldrei hægt að fyrirbyggja það að aftur þurfi að leggja fram frv. til fjáraukalaga á næsta ári. En ég á von á því að þær tölur sem þar muni birtast verði til muna lægri en núna.

Herra forseti. Enn fjöllum við um fjárlög og breytingartillögur hv. fjárln. við þau lög. Hér er um að ræða þriggja mánaða gamlar áætlanir því fjárlög voru lögð fram 1. október. Það eru reyndar bara tveir mánuðir síðan en ég reikna með því að þetta hafi nú legið fyrir einum mánuði áður. Við erum því að tala um þriggja mánaða gamlar áætlanir. Og það kemur í ljós að það virðist vanta, eða það hefur verið bætt við 3.639 millj. kr. Áætlanir hafa þá verið rangar eða aðrar hjá hv. fjárln. en hjá ráðherrum og ríkisstjórn. Þetta eru u.þ.b. 30 þús. kr. á hvern einasta vinnandi mann og vona ég að hv. fjárln. geri sér grein fyrir því að hún er að leggja 30 þús. kr. á hvern vinnandi mann. Af þessari tölu fá sjúkrastofnanir um 2 milljarða. Það eru mjög góð áform hér í upphafi nál. um það hvernig eigi að bregðast við þessum vanda. Þar stendur, með leyfi herra forseta: ,,Ekki var brugðist við hallarekstrinum á árinu þrátt fyrir skriflega áréttingu heilbrigðisráðuneytisins um nauðsyn þess að stofnanir héldu útgjöldum sínum innan fjárheimilda.`` Síðan stendur: ,,Ljóst er að til að rekstur allra sjúkrastofnana verði innan fjárheimilda þarf meira til en fjárframlög úr ríkissjóði. Framlögin eru veitt með þeim skilyrðum að gerðir verði samningar við stjórnendur og að tekið verði á fjármálastjórn stofnana. Að öðrum kosti er gert ráð fyrir að þessar fjárveitingar verði felldar niður í fjáraukalögum ársins 2000.`` Þetta stendur reyndar einnig á síðu 18 undir heilbrrn. Þarna á sem sagt að fara að taka á og svo virðist sem hv. fjárln. ætli sér að skuldbinda Alþingi á næstu haustdögum til þess að taka þetta til baka. Nú er það svo að Alþingi ákveður þetta og meira að segja Alþingi þess tíma. Ég get því ekki séð að það sé hægt að skrifa að gert verði ráð fyrir að þetta verði fellt niður úr fjáraukalögum. En markmiðið er gott. Ég spurði hv. formann fjárln. að því í andsvari hvað gerist ef farið er fram úr og engir samningar gerðir. Hvað þá? Ég hef ekki enn þá fengið svar við því.  Herra forseti. Við megum til með að tala um Alþingi og hlut þess. Það er mjög lítil umræða um Alþingi. Hver skyldi eiga að hafa eftirlit með Alþingi? Í fjárlögum er gert ráð fyrir 1.213 millj. til reksturs Alþingis. Hér er bætt um betur, 139,5 til viðbótar. Það eru sem sagt um 1.350 millj. sem Alþingi á að kosta, einn milljarður og þrjú hundruð og fimmtíu milljónir. Það eru 2 millj. á hvern þingmann. Rekstur Alþingis kostar 2 millj. --- fyrirgefið, ég er að rugla hérna --- það eru 20 millj. á hvern þingmann. Hér er gert ráð fyrir því að farið verði út í gagngerðar breytingar á innréttingum í húsnæði sem Alþingi hefur tekið á leigu á 2. hæð í Austurstræti 10A, fyrir 98 millj. Við erum auk þess með áætlun um að byggja hérna skála við hliðina á sem ég vissi síðast að kostaði 400 millj. Þetta er skáli sem er ekkert annað en einn matsalur að því að mér sýnist og skilst. Nú er fullt af matsölum hérna í kring, Hótel Borg o.s.frv. og örugglega hægt að gera samninga við þá aðila bara fyrir vextina af þessari upphæð.  Herra forseti. Í brtt. hv. meiri hluta fjárln. koma hross víða við. Þau koma við sem menntamál, hrossin eru menntamál. Þau koma fram sem landbúnaðarmál og það skil ég. Það skil ég alveg. En þau koma líka fram sem samgöngumál.  Nú hefur komið upp mikið svindlmál í sambandi við útflutning hrossa til Þýskalands. Þar hafa hrossin verið vanmetin. Skyldu þau hafa verið rétt metin í framtölum á Íslandi? Skyldu þeir hafa verið metnir hér á Íslandi, gæðingarnir á milljónir og sæmilega góðir klárar á 200--300 þús. kall, öll þessi hross? Það munar aldeilis í eignarskattinum. Herra forseti. Undir forsrn. er talað um framlag til Vesturfaraseturs á Hofsósi. Það framlag er aukið tímabundið um 22 millj. og það kemur fram að 86 millj. eigi að fara í Vesturfarasetur á Hofsósi. Hvað er eiginlega að gerast? Hvernig skilar þetta sér? Hvenær sjá skattgreiðendur þessar 86 millj. aftur? Það fara 86 millj. til Vesturfaraseturs á Hofsósi. Það má aldeilis vera hár aðgangseyririnn þar, eða mikill ferðamannastraumurinn og hagnaðurinn af ferðamennskunni í ríkissjóð til þess að þetta borgi sig. 
             Svo er gert ráð fyrir því sem hét Suðurlandsskógar en heitir núna Landshlutabundin skógrækt. Nú heita þeir víst Vesturlandsskógar og ég veit ekki hvað og hvað. Þarna er fjárveitingin hækkuð --- nú bið ég hv. þm. að halda sér --- fjárveitingin er hækkuð úr 40 millj. í 99 millj. til að rækta skóg. Ég vil sjá áætlanir um það hvernig þetta skilar sér í ríkissjóð einhvern tímann. Hér er náttúrlega mikið plagg á ferðinni. Ég þarf að fletta í gegnum það, herra forseti. Næst er það síða 22. Þar er talað um Heilsugæslustöðina í Lágmúla í Reykjavík. Þar er gert ráð fyrir tillögu um að hækka launafjárveitingu til hennar. Þetta er einkarekin stöð og allt gott um það að segja. En hún virðist hafa gleymt sér því að nú á að fara að millifæra til hennar aftur í tímann miklar upphæðir samkvæmt kjarasamningum, aðlögunarsamningum og úrskurði kjaranefndar og það eru 20,8 millj. Hún fékk ekki launagreiðslur sínar úr launabókhaldi ríkisins og það var ekki lokið við endurmat á launakröfunni fyrr en við framlagningu fjárlagafrv. Mér finnst að það eigi að gera kröfur til einkarekinna fyrirtækja um að þau standi sig betur en þetta. Síðan er eitt atriði sem er nokkuð mikilvægt. Það er gert ráð fyrir því virðist vera víðast hvar í fjárlagafrv. um vegagerð, að fjárveitingar verði þær sömu og í fyrra. En fjárln. er rausnarleg. Hún hækkar allt um 3%. Þetta eru fleiri hundruð millj. sem hún hækkar framlög til vegagerðar umfram fjárveitingar sem fjmrh. lagði til. Ég veit ekki alveg hvers vegna. En þetta kostar skattgreiðendur náttúrlega lifandi býsn. Og þarna er enn verið að seilast í vasa þeirra. Það virðast vera mjög rúmir vasar til að seilast í. Það sem einkennir þetta fjárlagafrv., og er meira að segja verra en verið hefur, herra forseti, er alls konar smotterí. Það liggur við að þetta sé brandari oft og tíðum. Undir utanrrn. er sótt um 0,3 millj. kr. til að standa straum af væntanlegum kostnaði við þátttöku Íslands í starfi Norður-Suðurstofnunar Evrópuráðsins, 300 þúsund kall. Hvað er eiginlega verið að móðga Alþingi með svona smátölum? Hví að ómaka Alþingi með að taka ákvörðun um svona upphæðir? Á bls. 10 undir landbrn. er tillaga sem ég leyfi mér að lesa, herra forseti: ,,Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til að sinna tilraunastarfi, þekkingaröflun og ráðgjöf um ræktun kræklings. Frumforsenda þess að kræklingaræktun verði að veruleika á Íslandi er að gera vandaðar tilraunir sem svari því hvort slík ræktun er raunhæf. Mikill áhugi hefur skapast hjá bændum á sjávarjörðum á Vesturlandi um þátttöku í slíku tilraunaverkefni.`` Bíðum nú við, ef það er mikill áhugi þá þarf væntanlega ekki að leggja fram krónu. Það skyldi nú ekki vera að það sé bara mikill áhugi á fjárveitingunni? Ég geri ráð fyrir að flestir Íslendingar hefðu áhuga á að fá fjárveitingu. Síðan er hér þessi góða setning á síðu 13, með leyfi herra forseta: ,,Gerð er annars vegar tillaga um 2 millj. kr. tímabundna hækkun fjárveitingar til embættisins`` --- þ.e. embættis ríkislögreglustjóra --- ,,á árinu 2000 í því skyni að efla fíkniefnalöggæslu með fíkniefnaleitarhundi. Um er að ræða kostnað bæði af kaupum á hundi og þjálfun hans. Unnt verður að nota hundinn til sérstakra verkefna hjá mismunandi embættum en ríkislögreglustjóri skipuleggur notkun fíkniefnaleitarhunda.`` Þá vitum við það, herra forseti. Þetta er afskaplega mikilvægt, alveg sérstaklega umfjöllunin hjá Alþingi, hinni háu löggjafarsamkundu. Hér eru fleiri skemmtilegir þættir undir dómsmrn., á síðu 15 er fjallað um húsnæði sýslumannsins í Stykkishólmi: ,,Húsnæðið verður fært í umsjá Fasteigna ríkissjóðs um næstu áramót. Endurskoðuð áætlun gerir ráð fyrir mun meiri kostnaði enda kom í ljós að húsið þarfnast viðhalds að utan sem ekki var í áætlun Framkvæmdasýslunnar.`` Afskaplega merkilegt. Og síðan, herra forseti: ,,Heildarkostnaðaráætlun vegna nýbyggingar sýsluskrifstofu og lögreglustöðvar í Stykkishólmi sem samþykkt var hjá samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir var án búnaðarkaupa, tölvulagna o.fl.`` --- Æ, æ --- ,,Samkvæmt áætlun Framkvæmdasýslu ríkisins er talið að kostnaðarauki af þessu nemi um 8 millj. kr. en hér er gerð tillaga um 5 millj. kr.`` --- og nú kemur punkturinn --- ,,og gert ráð fyrir að embættið nýti núverandi innanstokksmuni eins og kostur er.`` Þetta er hlutverk hins háa Alþingis, löggjafarsamkundu Íslendinga, að fara í gegnum svona umræðu. Á bls. 21 rakst ég á enn eitt gullkornið. Þar er verið að ræða um ,,rauða hunda``, langur kafli sem ég ætla nú ekki að þreyta hv. Alþingi með að lesa úr en ég skora á hv. þm. að lesa það. Þar er talað um að 5,1 millj. vanti til rannsókna á ónæmisástandi gegn rauðum hundum. Það er vegna þess að fram til ársins 1989 voru eingöngu konur á barneignaraldri sem ekki reyndust með náttúrulegt ónæmi fyrir rauðum hundum bólusettar gegn rauðum hundum, o.s.frv. Mér finnst þetta algjör óþarfi, herra forseti, að telja upp svona sögur fyrir Alþingi. Ég ætla að sleppa því að lesa þær. Þetta er um smáatriðin. Á bls. 21 er síðan talað um SÁÁ og aukið framlag til þeirra. Lögð er til 35 millj. kr. hækkun framlags til SÁÁ. Vegna reksturs unglingadeildar SÁÁ á Vogi eru 30 millj. Ég spyr: Hvernig fer þetta saman við starf Barnaverndarstofu sem starfar undir félmrn. að hagsmunum barna? Hér fær stofnun áhugamanna fjárveitingu frá heilbrrn. til að gera nákvæmlega sama hlutinn. Hvernig er háttað samhæfingu þessara tveggja úrræða fyrir unglinga? Mér finnst þetta mjög vafasamt. Það þarf virkilega að skora á þá sem að þessu vinna að taka höndum saman, Barnaverndarstofu og SÁÁ. Herra forseti. Þær brtt. sem við fjöllum um hér eru þess eðlis að allir liðir eru hækkaðir. Ef gerð er breyting á einhverjum lið þá er það alltaf til hækkunar nema á einstaka liðum, t.d. vegna minnkandi atvinnuleysis eða slíks. Á einstaka liðum kemur fram eðlileg lækkun. Fjárln. hefur ekki skorið niður einn einasta lið frá ríkisstjórninni sem menn hefðu þó getað vænst. Hér komum við að ákveðnu grundvallaratriði sem ég hef margoft lagt áherslu á. Mér finnst óeðlilegt að Alþingi standi í framkvæmdum. Alþingi á ekki að standa í þýðingum, hundauppeldi og hestatamningum og slíku. Það er bara ekki hlutverk löggjafarvaldsins. Löggjafarvaldið á að sjá um löggjöfina, sem það gerir reyndar ekki í dag. Velflest ef ekki öll veigameiri lög sem hv. alþm. samþykkja eru samin annars staðar en á Alþingi. Þau eru samin í Brussel, hjá ráðuneytunum eða hinum almáttugu guðum, aðilum vinnumarkaðarins. Þar eru náttúrlega veigamestu atriðin mótuð, skattamál og lífeyrismál. Þau mál eru þróuð þar en ekki inni á hinu háa Alþingi. Hv. þm. stunda bara ekki þetta löggjafarstarf, þeir standa í að endurskoða frv. og kanna hvernig þau virka, frv. frá þessum aðilum. Þeir semja engin frv. sjálfir. Ég mundi vilja sjá þetta þannig að hv. Alþingi semdi frv. en stæði ekki í framkvæmdum eins og hér er verið að tala um. Allt frv. sem við erum að fjalla um hér er um framkvæmdir. Við skulum láta framkvæmdarvaldið um þau og sjálf snúa okkur að löggjafarstarfi og fría framkvæmdarvaldið af því. Það gerir ábyrgðina mun skarpari. Þá berum við, hv. þm., alfarið ábyrgð á löggjafarstarfinu og framkvæmdaraðilarnir bera þá alfarið ábyrgð á framkvæmdinni. Þeir gera það ekki í dag, alla vega ekki á þeim málum sem hv. Alþingi hefur tekið að sér. Ég teldi mikilvægt, til að skerpa á ábyrgð í þjóðfélaginu, að menn fari þá leið að Alþingi einbeiti sér að löggjafarstarfinu og hafi svo eftirlit með framkvæmdaraðilum sem sæju alfarið um framkvæmdir. Ég sé fyrir mér að ráðuneytin gætu komið í fjárln. með beiðni um fjárveitingar, nákvæmlega eins og hér stendur. Þeir sem sækja nú til fjárln. mundu leita til ráðuneytisins sem sér um framkvæmdina. Ráðuneytið mundi síðan leggja fram beiðni til fjárln. um þessi atriði, fjárln. samþykkir það, fellir út eða bætir við og samþykkir svo bara eina rammatölu til viðkomandi ráðuneytis. Síðan geta menn spurt að því seinna meir hvernig hafi gengið með framkvæmdina. Þá ber viðkomandi ráðherra ábyrgð á því að framkvæmdin hafi verið rétt. Ég held að þetta væri verkefni fjárln. Þetta yrði greinilega miklu minni vinna fyrir alla aðila. Þeir sem sækja til fjárln. núna, þurfa iðulega að fara fyrst í ráðuneytið, þá til fjárln. og svo jafnvel til fagnefnda. Það yrði miklu skynsamlegra að menn færu eingöngu í ráðuneytið. Síðan kæmi ráðuneytið með þennan lista til fjárln. og hún mundi fara í gegnum hann og jafnvel yfirheyra ráðuneytismennina og fá upplýsingar um ástandið. Síðan mundi þingið taka ákvörðun um hvernig fjárveitingunni yrði hagað. Þetta væri miklu skynsamlegra. Það er ljóst að alls konar pot og fyrirgreiðsla sem stunduð hefur verið í gegnum árin yrði ekki lengur eins vinsæl. Það yrði ekki lengur mögulegt. Þá mundi Alþingi alfarið snúa sér að löggjafarstarfi, þ.e. að því að setja rammann utan um starfsemi þjóðfélagsins en ekki standa í rekstri þjóðfélagsins.

Herra forseti. Kjarninn í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals var sá að honum blöskar þetta fjárlagafrv. Mér blöskrar það líka. Ég held við eigum aldrei eftir að standa frammi fyrir fjárlagafrv. af þessu tagi aftur. Ég held að við munum ekki sjá það aftur að allar varnir bresti og allt flæði inn. Hv. þm. gerði sérstaklega að umtalsefni hrossakaupin sem birtast í því að í þessu fjárlagafrv. er að finna fjárveitingar sem dreift er á fjögur ráðuneyti til að efla hrossarækt í landinu með einum eða öðrum hætti. Ég er honum alveg hjartanlega sammála. Hrossakaupin sem í þessu birtast sýna nefnilega í hnotskurn það virðingarleysi sem framkvæmdarvaldið sýnir stundum löggjafarsamkundunni. Allir sem koma nálægt þessum málum vita hvernig þetta varð til. Á borði ríkisstjórnarinnar, í hrossakaupum milli ráðherra, voru þessar tillögur reknar í gegnum fjárln. án nokkurrar sérstakrar skýringar. Við stöndum frammi fyrir því að binda skattborganana með samningum til næstu fjögurra eða fimm ára sem þegar upp er staðið munu kosta 250 millj. Það eru engar sérstakar skýringar eða frekari grein gerð fyrir þörfinni, herra forseti, á að leggja fjármagn til þessa merka máls af liðum menntmrn., samgrn., iðnrn. og auk þess að sjálfsögðu landbrn. Við vitum það eitt að þessa dagana er riðið út í öllum þessum ráðuneytum. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Þetta er ekki til fyrirmyndar. Sömuleiðis vil ég líka segja, herra forseti, að ég er honum sammála um það, sér í lagi út frá umræðum sem hér hafa orðið um heilbrigðismálin, að Alþingi verður að gæta sín á því að verða ekki of samofið framkvæmdarvaldinu. Ég held nefnilega að það sé viðleitni hjá framkvæmdarvaldinu í erfiðum málum, eins og heilbrigðismálunum, að þætta Alþingi með einhverjum hætti inn í ákvarðanatöku. Mér sýnist að menn séu að gera slíkt með því eftirliti sem á að setja upp með handónýtu heilbrn. Ég óttast að við séum þar með gerð samábyrg og getum ekki sinnt eftirlitshlutverki okkar.

Herra forseti. Ég brann inni eftir framsöguræðu mína með eitt svar við spurningu sem hv. þm. Pétur Blöndal lagði fyrir mig. Spurningin var: Hvað gerist ef stofnanir fara fram úr fjárlögum og ekki er gerður samningur? Þetta er grundvallarspurning. Þar koma til margir þættir. Við höfum einsett okkur að láta gera reiknimódel fyrir stofnanir og reiða fram fjármuni eftir því. Til vara gerum við ráð fyrir að geta fellt niður framlög á fjáraukalögum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það er mikil aðgerð og vona að til þess komi ekki. Ég vona að á því ári komum við málum þannig fram að við getum reiknað út með hlutlægum aðferðum hvað stofnanir þurfi til að veita þá þjónustu sem við ætlum þeim að veita og gerður sé þjónustusamningur í samræmi við það. Honum verður síðan fylgt eftir. Ríkisendurskoðun á að fylgja þessu eftir og við höfum þann möguleika að kalla forustumenn þessara stofnana til okkar. Fjárln. fylgi því þannig einnig eftir og ég vona að sú eftirfylgni leiði til þess að stofnanir verði innan fjárlaga og við sköpum þeim þann ramma.

Herra forseti. Það er erfitt að framfylgja lögum þegar þeim er ekki fylgt og engin refsiákvæði og ekkert til að fara eftir. Ég geri mér grein fyrir vanda hv. fjárln. í þessu dæmi og ég er ekki viss eftir svar hv. formanns fjárln., Jóns Kristjánssonar, að við stöndum nokkuð betur. Vandamálið er að of lítill agi er í öllu stjórnkerfinu. Það er of lítill agi Alþingis með ráðherrum. Það er of lítill agi ráðherra með stofnunum og það er of lítill agi forstöðumanna stofnana með starfsmönnum. Þetta er vandamálið. Ég sé það ekki breytast. Menn þurfa þá gefa mjög ákveðin merki til stofnananna um að þetta skuli breytast frá 1. jan. árið 2000 og lofa sjálfum sér og öðrum því að þeir muni standa við það. Þetta er mikil breyting. Við erum búin að setja lög í landinu aftur og aftur um að fjárveitingar skuli vera svona og svona og þessi lög eru þverbrotin. Menn hafa tekið sér fjárveitingavald út um allan bæ sem er andstætt stjórnarskránni og ekkert hefur gerst, ekki enn þá. Ef eitthvað mikið á að fara að gerast núna allt í einu, þá verður það að koma mjög skýrt í ljós þannig að forstöðumenn stofnana og ráðherrar viti hvað gerist.

Herra forseti. Ég fagna þeirri samstöðu sem er við umræðuna um að sýna aðhald. Umræðan er gerólík því sem var fyrir ári. Þá snerist umræðan um að bæta alla framúrkeyrslu og það er gott að umræðan snýst nú um það að sýna aðhald og aga. Hins vegar er þetta mál ekki mjög einfalt og við skulum ekki gleyma því að til eru lög um heilbrigðisþjónustu. Þar er sagt að menn eigi að veita þá bestu lækningu sem völ er á og það ákvæði er í fullu gildi. Við verðum að haga heilbrigðiskerfinu þannig og verkaskiptingu þess að við getum framfylgt þeim lögum líka. Í mínum huga er grundvallaratriðið að skilgreina þjónustu stofnana, skilgreina hvað sú þjónusta á að kosta og gera þjónustusamninga um þetta. Það hefur verið talað digurt um forsvarsmenn stofnana hér. Ég hef enga trú á því að þeir séu á móti því og hef reyndar ekkert orðið var við að þeir séu á móti því að gera þjónustusamninga. En auðvitað sækja þeir á fjármuni til þeirra samninga og það ber sjálfsagt í einhverjum tilfellum eitthvað þar á milli. En ég vonast fastlega til þess að hægt verði með þeim meðulum sem við erum að teikna upp núna að klára það verkefni.

Herra forseti. Í mótun velferðarkerfisins og lagasetningu tengda því fylgjum við því miður oft og tíðum ákveðinni, ég vil nota erlent orð, útópíu eða draumsýn eða draumalandi. Við viljum gera vel við alla og afleiðingin er sú að í lagasetningu um velferðarkerfið er oft og tíðum miklu meiru lofað en hægt er að standa við. Það held ég að sé vandinn. Ég held að hv. þingmenn ættu að taka sér tak og gera lögin um velferðarkerfið skilvirkari, markvissari og raunhæfari, þannig að við séum ekki alltaf að búa við einhverja útópíu, sem ekki stenst, sem verður til þess að starfsmenn heilbrigðiskerfisins, sjúkrastofnana og út um allt, menntastofnana og hvar sem er standa alltaf frammi fyrir því að þeir eru með tvenns konar lög. Annars vegar lög sem segja að þeir eigi að gera svo og svo mikið og nánast ótakmarkað fyrir alla og svo hins vegar fjárlög sem segja: Þið fáið ekki nema ákveðinn pening í þetta. Þetta er vandinn. Ég held að við verðum að komast niður á jörðina, verða raunhæfari, semja lög um velferðarkerfið sem eru bæði skilvirkari og raunhæfari, nær raunveruleikanum því að raunveruleikinn er líka til, herra forseti.

Forseti vill greina frá því að kl. 6.30 verður atkvæðagreiðsla um afbrigði. Fyrirhugað er að hafa matarhlé milli kl. 7 og 8 í kvöld.

Herra forseti. Ég fagna því sérstaklega að sjá hæstv. heilbrrh. glaðbeitta í salnum reiðubúna að taka þátt í þeirri fjörugu umræðu sem hefur einkennt þennan dag um heilbrigðismálin. Það hefur verið mál málanna og hún á hrós skilið fyrir að vera hér. Ég vek athygli á því, herra forseti, að hún er eini ráðherrann sem hefur verið hér í dag. Þó hefði verið æskilegt að undir ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar hefði hæstv. menntmrh. verið viðstaddur vegna þess að þar komu fram að mér þóttu mikilvægar upplýsingar sem hv. þm. hefur lesið úr þeim tölum sem fyrir okkur liggja í fjárln. sem benda til þess að sá vandi sem við er að glíma í heilbrigðisgeiranum kunni að skjóta upp kolli, að vísu í miklu minni mæli innan menntamálageirans. Ég held þess vegna, herra forseti, að það hefði verið ákaflega þarft ef hæstv. menntmrh. hefði gefið sér svolítinn tíma frá sínum miklu önnum við að uppfræða landslýðinn til að koma hingað og vera viðstaddur umræðuna. Ég vona þó að hv. þm. Jón Kristjánsson taki þetta ekki illa upp því að auðvitað er hann margra ráðherra maki og hefur miklu oftar staðið einn í styrjöldum við stjórnarandstöðuna og tekist stundum miklu betur upp í vörninni en hæstv. ráðherrum. En nú er horfinn úr salnum sá maður sem ég ætlaði að velta nokkrum orðum til, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Herra forseti, er hann í húsinu?

Forseti mun láta athuga það.

Ástæðan fyrir því að ég vildi ræða við hv. þm. Pétur Blöndal er sú að hann hefur nokkuð afdráttarlaust tekið upp heilbrigðismálin í dag. Hv. þm. hefur lýst því yfir hvað eftir annað í umræðum í dag og líka í fjölmiðlum síðustu daga, að hann vilji sjá blóð renna eftir slóð. Hann hefur sagt að forstöðumenn heilbrigðisstofnana verði að sæta ábyrgð og hann vill sjá þá fara og helst 4--5 í kippu sem víti til varnaðar öðrum. Þetta er út af fyrir sig skiljanleg afstaða en ég veit ekki hvort hún er ákaflega skynsamleg. Ég er þeirrar skoðunar eins og þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað að forstöðumenn heilbrigðisstofnana beri að sjálfsögðu ákveðna ábyrgð. En yfir þeim eru aðrir. Yfir þeim eru ekki lengur stjórnir með boðvaldi heldur er það hæstv. heilbrrh. sem núna hefur boðvaldið til þeirra beint. Hæstv. heilbrrh. hefur lýst því yfir við fjárln. að henni var mætavel kunnugt um það tiltölulega snemma á þessu ári, þ.e. í maí, hvert stefndi og samt sem áður gerðist ekki nokkur skapaður hlutur. Maður veltir því þá fyrir sér, herra forseti, ef forstöðumenn hafa vegna þessa máls átt að gjalda með því að fara, þá hefði ég haft áhuga á því að heyra hvað hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur að segja um ábyrgð ráðherrans í þessu máli. Ég held nefnilega að við megum ekki missa okkur út í það að segja að þetta sé algerlega forstöðumönnum að kenna. Eftir höfðinu dansa limirnir og það er auðvitað alveg ljóst að ráðherrar, bæði hæstv. heilbrrh. og fjmrh., bera allverulega ábyrgð.

Forseti vill tilkynna hv. þm. að verið var að athuga hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal væri í húsinu en hann er því miður farinn.

Ég verð að una því, herra forseti, og tel að ég geti haldið áfram ræðu minni án þess að hafa hv. þm. Pétur H. Blöndal viðstaddan en hann hefur haft mikið fram að leggja í umræðunni og þess vegna hefði verið fróðlegt að heyra viðhorf hans til þessa þáttar. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að hengja forstöðumenn heilbrigðisstofnana í þessu máli. Það eru aðrir fyrir ofan þá og nákvæmlega til þess að taka á þessu máli með föstum tökum var lögum breytt að tilhlutan hæstv. heilbrrh. fyrir nokkrum missirum til þess að gera henni auðveldara fyrir að stjórna forstöðumönnum heilbrigðisstofnana. Boðvaldið var tekið af stofnunum, eins og hv. þm. Kristján Pálsson hefur vakið máls á fyrir samþingmönnum sínum stundum m.a. í fjárln. og ábyrgðin, boðvaldið er milli hæstv. heilbrrh. og forstöðumannanna. Ef eitthvað fer úrskeiðis, herra forseti, er hin endanlega og formlega ábyrgð á öxlum hæstv. heilbrrh. Því segi ég þegar hv. þm. stjórnarliðsins koma og segja: Partur af þeim viðnámsaðgerðum sem við munum grípa til á komandi ári er að skerpa ábyrgð forstöðumannanna, þá hljótum við líka að draga þá ályktun að það verði að skerpa líka ábyrgð hæstv. heilbrrh. og eftir atvikum hæstv. fjmrh. Við í stjórnarandstöðunni munum leita eftir því í fjárln. að þetta mál verði rætt milli 2. og 3. umr. eins og við höfum sagt fyrr í dag og þar munu við leggja fram hugmyndir okkar um að ábyrgð ráðherranna verði líka skerpt. Ég tel, herra forseti, að verið sé að drepa málinu á dreif að halda því fram að hæstv. heilbrrh. beri enga ábyrgð. Hæstv. heilbrrh. hefur líka á það bent til þess að öllu sé til haga haldið að hún gerði hæstv. fjmrh. viðvart um stöðu máls með bréfi og hún hefur upplýst það í fjárln. að í kjölfarið settust menn frá báðum ráðuneytum niður og mátu stöðuna og gerðu tillögu sem fólst í því að 1.400 millj. voru á þeim tímapunkti settar til þessa vanda. En það var eins og með aðrar áætlanir í þessum málaflokki, þær stóðust ekki. Vandinn reyndist vera miklu, miklu meiri. Mér finnst hins vegar mikilvægt að fá viðhorf hæstv. heilbrrh. til málsins. Telur hún að nóg sé að skerpa ábyrgð forstöðumanna? Telur hún að það sé ekki ráðherrann sjálfur sem verður að axla ábyrgðina? Því er mín spurning til hennar þessi: Telur hún virkilega að það sé einhver lausn á þeim vanda og það sé sanngjarnt að forstöðumenn stofnana sem hún er yfir verði látnir fjúka en hún fái áfram að vera ráðherra og brosa gegnum sinn ráðherradóm án þess að nokkuð sé að gert? Ég er því ekki sammála, herra forseti. Gagnrýnin á frammistöðuna í fjármálum heilbrrn. einskorðast ekki við stjórnarandstöðuna. Við höfum heyrt það í dag að hv. þingmenn Sjálfstfl. hafa tekið undir þessa gagnrýni. Það höfum við líka heyrt á undangengnum dögum. Þegar við stóðum í umræðu um fjáraukalög kom einn helsti talsmaður Sjálfstfl. í fjárln., hv. þm. Hjálmar Jónsson, og hann var ekkert að skafa utan af hlutunum, herra forseti. Hann sagði að nærri stappaði að heilbrrn. hefði verið tekið í fjárhagslega gjörgæslu og ég virði kjark hv. þm. til að lýsa því yfir undanbragðalaust hvað er í rauninni að gerast. Það sem er að gerast er að Sjálfstfl. er að lýsa því yfir að hæstv. heilbrrh. hafi gefist upp í þessu máli og Sjálfstfl. verði að draga hann í land. Það er nákvæmlega það sem er að gerast. Hv. þm. Hjálmar Jónsson var heldur ekkert að skafa utan af því í umræðunni fyrr í dag þegar hann sagði að þeir sem hefðu sett fram gagnrýni á þessa stöðu mála hefðu nokkuð til síns máls og hann hvorki vildi né gæti andmælt því. Hann sagði jafnframt, herra forseti, að ekki væri hægt að neita því að það ríkti losarabragur á þessum málum. Þetta er einkunnin sem samstarfsflokkurinn gefur hæstv. heilbrrh. Hver eru viðbrögð hæstv. heilbrrh.? Er hún sammála því sem kemur fram í nál. að ábyrgðin hvíli að öllu leyti á ráðuneyti hennar? Það kemur nefnilega fram í nál. hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins í fjárln. að með engu móti er hægt að finna þar stafkrók sem bendir til þess að ábyrgðina megi rekja til Sjálfstfl. eða hæstv. fjmrh. Það finnst mér merkilegt og hlýt að spyrja hv. þingmenn Framsfl. í fjárln., ekki síst formanninn, hvort honum finnist það sanngjarnt að í nál. sem hann leggur fram er að finna þungan áfellisdóm yfir hans eigin ráðherra, hans eigin flokksmanni, hæstv. heilbrrh. þó að það hafi komið skýrt fram í fjárln. að hæstv. heilbrrh. hafði þó ákveðnar varnir í málinu. Þar kom nefnilega fram að í maí, þegar hæstv. ráðherra stóð frammi fyrir því að um var að ræða framúrkeyrslu hjá 100 stofnunum, var skrifað bréf til hæstv. fjmrh. og í framhaldi af því var settur niður hópur úr ráðuneytunum tveimur. Með öðrum orðum, herra forseti, sá sem bregst í þessu máli er ekki aðeins hæstv. heilbrrh. heldur líka hæstv. fjmrh. og þess vegna spyr ég, herra forseti: Hvernig stendur á því að hv. þm. Framsfl. koma ekki ráðherra sínum til varnar í því varnarskjali sem nál. meiri hlutans ætti auðvitað að vera og benda á þá staðreynd sem við fengum að hlusta á í fjárln. að hæstv. heilbrrh. gerði ráðherra fjármála viðvart. Hann óskaði eftir liðveislu og hún fékkst með því móti að í dag stendur hún uppi með alla ábyrgðina á sínum öxlum. Herra forseti. Eru nema tveir dagar frá því að hæstv. forsrh. talaði við þjóðina í gegnum sjónvarp og sagði: ,,Kjarasamningar fóru úr böndum. Aðlögunarsamningar fóru úr böndum.`` Ég held að það séu ekki nema tveir dagar síðan. Þeir fóru úr böndum að dómi margra og klárt er að það voru engin tök á þeim samningum af hálfu ráðuneytanna tveggja, hvorki fjmrn. né heilbrrn. En þarna var um að ræða nýja tegund af samningum þar sem forstöðumenn voru að útfæra ákveðna kjarasamninga og hæstv. heilbrrh. hefur þó sér til málsbóta að í því 24 manna ráðuneyti sem hún stýrir voru einungis fjórir menn sem gátu komið að því að leiðsegja og aðstoða forstöðumenn. Þeir reyndu auðvitað að æskja hjálpar hjá hæstv. heilbrrh. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að beðið var um aðstoð frá heilbrrn. og hæstv. heilbrrh. hefur upplýst okkur í fjárln. um að hún kynnti fjmrh. stöðu mála og kynnti honum að innan heilbrrn. væri ekki kunnátta til þess að koma þeim til aðstoðar og það er eðlileg niðurstaða hæstv. heilbrrh., tel ég. Sú kunnátta er auðvitað til staðar í fjmrn. en fjmrn. greip ekki til nokkurra viðbragða. Ég tel þess vegna, herra forseti, að ábyrgðin í þessu máli sé ekki síður hjá hæstv. fjmrh. og Sjálfstfl. Þess vegna kemur mér nokkuð á óvart að hv. þingmenn Framsfl. skuli láta það yfir sig ganga að félagar þeirra í meiri hlutanum ná fram meirihlutaáliti þar sem sökinni er í rauninni allri skellt á hæstv. heilbrrh. Er það hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að koma hér fram og upplýsa það og benda á þá staðreynd að það er ekki bara hæstv. heilbrrh. heldur líka hæstv. ráðherra fjármála sem ber þarna ábyrgð? Og hvar er sá ráðherra í dag? Herra forseti. Hvað hefur sá ráðherra haldið margar ræður um þessi mál? Hann slapp í gegnum 1. umr. um fjárlög með því að halda eina ræðu. Hann sat hér eins og þvara, herra forseti, yfir umræðu um fjáraukalög og kom aldrei upp til þess að svara þeim spurningum sem ég beindi til hans. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. fjarstaddan: Telur hann að það sé sanngjarnt af Sjálfstfl. að láta alla ábyrgðina á þessum fjárhagslegu óförum í heilbrigðismálunum á herðar hæstv. heilbrrh.? Ég vænti þess að ef hæstv. fjmrh. heyrir þessi orð mín, þá komi hann hingað áður en þessari umræðu lýkur og svari þessu. Herra forseti. Fyrst menn eru komnir í þær stellingar að reyna að finna hver beri ábyrgð, þá er rétt að ábyrgðinni verði deilt á hina réttu staði. Takið eftir því, herra forseti, að það er ekki stjórnarandstaðan sem hér hefur komið og haft frumkvæði að því að leita uppi sökudólgana heldur eru það þingmenn úr liði stjórnarinnar sem hafa komið og nánast krafist þess að forstöðumenn verði reknir. Við þurfum þess vegna, herra forseti, að finna það út, ef forstöðumennirnir bera ábyrgðina, hvort ráðherrarnir þar fyrir ofan þurfi þá ekki líka að taka á sig hluta sektarinnar og hvort það sé eðlilegt og sanngjarnt að það verði einungis hæstv. heilbrrh. Gaman hefði ég af að heyra mat hv. þm. Jóns Kristjánssonar á því hvort hann telji í raun og sann að einvörðungu sé hægt að draga hæstv. heilbrrh. til dóms í þessu máli. Ég held, herra forseti, að svo sé ekki. Herra forseti. Ég held líka, eins og ég hef sagt áður í dag, að í þessu máli megi heita að við sitjum saman í þessari súpu, stjórnin og stjórnarandstaðan. Við horfum fram á að hér eru menn að sigla fram úr fjárlögum sem svarar fjölda milljarða. Ég held að þegar búið er að samþykkja þessi fjárlög og að fjáraukalögum samþykktum, þá verði búið að setja alls 7,3 milljarða kr. í þennan málaflokk. Ef við miðum við árið 1998 þá hafa fjárveitingar í málaflokkinn aukist um 11,1 milljarð eða um 17,8%. Það er alveg ljóst að pottur er brotinn í þessum málum og við þurfum einhvern veginn að setja undir þennan leka. Hluti vandans held ég að liggi í því að ráðuneytið er of vanburðugt á þessu sviði. Þarna er um að ræða eitt útgjaldafrekasta og mikilvægasta ráðuneytið, en þar starfa aðeins 24 starfsmenn. Í menntmrn. sem hefur snöggtum minna umleikis starfa, ef ég man rétt, í kringum 100 manns og það hefur komið fram m.a. í umræðunni í dag að fjórir starfsmenn sinna launamálum. Ég held að það þurfi að styrkja ráðuneytið og í því fælist verulegur sparnaður þegar upp væri staðið. Jafnframt þarf að koma í veg fyrir að við lendum aftur í þeirri súpu sem við erum í í dag. Það þarf að koma í veg fyrir það að þegar við stöndum í þessum stól og tölum um fjárauka- og fjárlagafrv. að ári, þá blasi ekki við massíf framúrkeyrsla. Mönnum hættir til að setja þetta allt yfir á samninga og það er rétt að sú staðreynd að samningarnir fóru verulega fram úr þeim fjárhagslegu forsendum sem fjmrn. setti við upphaf þeirra er hluti, stór hluti, stærsti hlutinn af þessum vanda. En ég minni á að af þeirri fjárþörf sem kom fram fyrir þetta ár í greinargerð Ríkisendurskoðunar þá svaraði aukinn launakostnaður einungis til 2 / 3 þeirra 3,6 milljarða sem þar voru sérstaklega taldir upp. 1.200 millj. voru af öðrum orsökum. Þess vegna held ég, herra forseti, að ekki sé nóg að segja að nú séu gengin yfir áhrif kjarasamninganna. Það er bersýnilega eitthvað annað á ferli þarna í kerfinu. Það er auðvitað alveg ljóst að stjórnun innan málaflokksins er áfátt. En áður en ég kem að því, herra forseti, vil ég vekja eftirtekt á því að ég held að því miður séu hækkanir vegna samninga alls ekki komnar fram að öllu leyti. Ég held að við eigum enn eftir að sjá að laun mikilvægra starfsstétta eins og hjúkrunarfræðinga og í einhverjum tilvikum lækna eigi eftir að hækka og ég slæ því hér fram sem ágiskun að 5--7% hækkun launakostnaðar vegna þessara stétta eigi eftir að koma fram. Þá er ónefnd ákaflega mikilvæg stétt sem enn hefur enga umbun fengið, hefur engar launahækkanir fengið, í nánd við þetta. Þá er ég að tala um sjúkraliðana sem starfa á þessum sjúkrahúsum. Þar fyrir utan koma svo fjölmargir hópar ASÍ með einhverjum hætti að heilbrigðisstofnunum. Engum heilvita manni getur komið til hugar að þessir hópar muni sætta sig við eitthvað annað en það sem þessir tveir hópar sem ég nefndi hafa fengið. Herra forseti. Það kom fram í greinargerð ríkisendurskoðanda að frá 1997--1999 höfðu laun hjúkrunarfræðinga hækkað um, að mig minnir, 37--40% og er ekki allt komið fram held og og lækna ríflega 40%. Dettur einhverjum í hug að sjúkraliðar muni sætta sig við eitthvað minna en í nánd við þetta? Því miður gengur lífið út á allt aðra hluti en það að tilteknir starfshópar setjist niður og ákveði að fara að vinsamlegum og föðurlegum ábendingum forsrh. og hæstv. heilbrrh. Þannig gengur ekki lífið. Þegar kemur að kjarasamningum þá gildir bara eitt lögmál og það er samanburðarlögmálið. Þess vegna er alveg ljóst að á næsta ári þegar þessir samningar ganga yfir, þá er ég ósköp hræddur um að við stöndum aftur frammi fyrir vanda af þessu tagi, kannski ekki jafnstórum, en við stöndum frammi fyrir honum. Hvað ætlar þá hv. þm. Hjálmar Jónsson að gera? Þá mun það blasa við honum að vegna kjarasamninga sem við sjáum ekki enn fyrir, muni vanta fjármagn til heilbrigðisgeirans þrátt fyrir alla samninga sem við gerum um þjónustu o.s.frv. Þá ætlar hv. þm. Hjálmar Jónsson, hugmyndafræðingur sjálfstæðismanna í fjárln. í þessu dæmi, að loka stofnununum. Ég get ekki skilið það sem hann segir í nefndaráliti meiri hlutans öðruvísi en að hann ætli að loka stofnunum vegna þess að þar segir að ef menn fari fram úr þessum samningum, þá muni meiri hluti fjárln. beita sér fyrir því, þegar kemur til fjáraukalaga næsta árs, að auknar fjárveitingar verði teknar til baka. Hvað blasir þá við? Lokun? Herra forseti. Ég er að segja er að hv. þm. Hjálmari Jónssyni hefur skjöplast í dæminu vegna þess að hann gaf sér ekki allar breyturnar. Breytan sem ég er að tala um hérna er niðurstaða kjarasamninga sjúkraliða og ASÍ-hópanna. Það er ekki gert ráð fyrir því að sú niðurstaða verði eitthvað umfram þau 3,5% sem einhvers staðar eru nefnd í frv. Það er ekki gert ráð fyrir því að þessir stóru hópar, sér í lagi sjúkraliðarnir, fái umbun sem svarar einhverju nálægt því sem þessar tvær stéttir, læknar og hjúkrunarfræðingar, hafa fengið. Hvar á þá að taka peningana, herra forseti? Þá verður það hv. þm. Hjálmar Jónsson sem neyðist til þess að koma hingað, éta ofan í sig öll stóru orðin sem hann hefur sagt í dag og viðurkenna að losarabragurinn á dæminu er að hluta til líka hjá meiri hluta fjárln. vegna þess að þeir hafa ekki séð fyrir allar stærðirnar sem munu breytast á árinu. Ætlar hann þá að koma og segja: ,,Tökum til baka það sem við gáfum þeim núna``? Eða ætlar hann að koma og segja það sem ég held að hann muni segja, ég spái því: ,,Forsendur breyttust vegna þess að kjarasamningarnir skiluðu hærri niðurstöðum en við væntum.`` Það skiptir kannski ekki höfuðmáli, herra forseti. Það sem skiptir höfuðmáli í þessu dæmi og ég óttast, er að við stöndum aftur í sömu sporum vegna þessara tveggja þátta. Það eru hækkanir í pípunum sem ekki hafa komið fram varðandi hópa sem búið er að semja við. Það er alveg ljóst að verulega miklar hækkanir munu verða hjá hópum sem á eftir að semja við. Í þriðja lagi er ljóst að annar kostnaður mun aukast verulega. Herra forseti. Máli mínu til stuðnings bendi ég bara á þá staðreynd að á þeim þremur mánuðum sem hafa liðið frá því að fjárlagafrv. kom fram þá hafa útgjöld vegna lyfja aukist, fyrst um 150 millj. og síðan um aðrar 150 millj. Það kemur fram í fjárlagafrv. á bls. 320 að gert sé ráð fyrr því að þessi liður keyri fram úr um 300--400 millj. Hv. formaður fjárln. veit að í dag hefur fjárln. fengið upplýsingar um að þessi liður er kominn næstum því 700 millj. fram úr. Ég tek þetta bara sem dæmi, herra forseti, að þarna er mikilvægur útgjaldaliður þar sem stjórnlausar hækkanir virðast vera í gangi. Það er mjög erfitt fyrir okkur að ráða við það. Því er ég þeirrar skoðunar að kerfið sem hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur af mikilli festu varið í dag og sett er fram í áliti meiri hluta fjárln., muni ekki halda. Það er þrennt fyrst og fremst sem hv. þm. hefur sagt að verði gert og kemur að mestu leyti, held ég, fram í álitinu. Það á að gera samninga um þjónustu við sjúkrahúsin. Ég hef þegar rakið það að ég óttast að atburðir muni verða á næsta ári sem geri það að verkum að þeir samningar verði haldlitlir vegna þess að við sjáum ekki fyrir hækkunartilefni eða viljum ekki viðurkenna þau. Í öðru lagi á að skerpa ábyrgð forstöðumanna. Sú ábyrgð var skerpt með fjárreiðulögunum. Hvers vegna er verið að skerpa ábyrgð forstöðumanna þegar það liggur alveg fyrir að þeir eiga að fylgja lögum og þegar það liggur fyrir að fjárln. sjálf mælir upp í þeim vitleysuna? Herra forseti. Ég held að það sé heldur umhendis fyrir hv. þm. Hjálmar Jónsson og félaga hans og skáldbróður, hv. þm. Jón Kristjánsson, að koma hingað og hafa stórt mál, þungt og mikið um ábyrgð forstöðumanna og segja eins og jafnvel hv. þm. Pétur Blöndal: ,,Ef þeir fara fram úr fjárlögum þá fá þeir tiltal, verða teknir á teppið og jafnvel eftir atvikum reknir.`` Hvað hafa þessir tveir hv. þm. verið að gera síðustu daga? Þeir hafa verið að draga verstu skussana að landi. Þeir hafa verið að segja við þá menn sem hafa farið grimmúðlegast fram úr fjárlögum: ,,Þetta er allt í lagi, bræður. Við erum jólasveinarnir tveir sem ætlum núna á fæðingarhátíð frelsarans að koma fagnandi til ykkar með ávísun skattborgaranna og borga það sem út af stendur.`` Hvað segir þá hv. þm. og tilvonandi ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, um þá ágætu stofnun sem er nú í höfuðstað hennar kjördæmis, Akureyri, Fjórðungssjúkrahús Norðurlands? Það er nefnilega stofnun sem við ættum að taka sem dæmi í þessari umræðu. Hvers vegna? Vegna þess að henni var sagt til syndanna á síðasta ári og með aðdáunarverðum hætti tóku forstöðumenn hennar verulega til í sínum ranni. Þegar upp er staðið er e.t.v. hægt að nefna eitt annað sjúkrahús á landinu sem hefur lagt jafnmikið á sig og komist jafnnálægt því að vera sæmilega innan marka og þetta tiltekna sjúkrahús. Auðvitað hefur það verið erfitt gagnvart starfsmönnum, gagnvart sjúklingum og neytendum þeirrar þjónustu sem þar er í boði. Og hvað gerist? Eftir allt andstreymið, eftir allt það sem þeir ágætu forstöðumenn hafa lagt á sig, þá koma hv. þm. Hjálmar Jónsson og hv. þm. Jón Kristjánsson og segja: Þið fáið ekki neitt, þið hafið staðið ykkur svo vel. En skussarnir, ég þori ekki einu sinni að segja hvar, ég ætla ekki að segja í næstu bæjum, en skussarnir fá jólagjöfina. Hv. þm. Jón Kristjánsson og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýstu því yfir við umræðu um fjáraukalög að umbunin kæmi í fjárlögunum og ákveðnum tölum var kastað á milli þar um --- ég man nú ekki hvort það var hér í umræðunni eða í fjárln. --- en búið er að minnka þær. Það eru því fjögur sjúkrahús á landinu ef ég veit réttast sem fá einhverja umbun. Það er auðvitað ekki hægt að gefa með þessum hætti, herra forseti, og því segi ég það að þegar menn eru að tala um að auka ábyrgð forstöðumanna stofnana og draga þá til einhverrar sérstakrar ábyrgðar, hvers vegna í ósköpunum ættu þeir að taka mark á hv. þm. Hjálmari Jónssyn þegar hann segir það? Hann er nýbúinn að sýna í verki hvernig hann reddar málunum. Hann skrifar bara ávísun á innstæður skattborgaranna. Þannig er það, herra forseti. Ég held þess vegna að þetta mál þurfi að fara í miklu betri skoðun en gert er hér. Ég hef lýst því yfir að við í stjórnarandstöðunni teljum algera nauðsyn að fram fari skoðun milli 2. og 3. umr. á því hvernig eigi að bregðast við þessu. Ég tel hvorki sanngjarnt né rétt að það verði einungis heilbrrn. sem komi að því máli. Ég tel að sameiginlega verði heilbrrn. og fjmrn. að koma fram með tillögur í málinu. Ég tel að Sjálfstfl. geti ekki endalaust verið stikkfrí. Ég vil ekki halda því fram að hann verpi gulleggjunum í þessu dæmi en hann hefur fjárveitingavaldið, hann hefur líka eftirlitshlutverk og það er alveg klárt að fjmrh. vissi af þróuninni. Hann vissi þegar meira en 100 stofnanir innan geirans voru að fara fram úr fjárlögum og hann gerði nánast ekki neitt. A.m.k. kom það fram hjá hæstv. heilbrrh. þegar hún var í yfirheyrslu hjá fjárln. að hann hefði ekki gert neitt sérstakt. Það má kannski vera að lausnin felist í því, herra forseti, að Sjálfstfl. er þó þrátt fyrir allt, eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson lýsti yfir um daginn, nánast búinn að taka hæstv. heilbrrh. í fjárhagslega gjörgæslu. Það kann að vera að það dugi en ég óttast að svo sé ekki. Ég lýsi eftir því við þessa umræðu í fyrsta lagi: Er meiri hlutinn reiðubúinn til að segja úr þessum stóli að milli 2. og 3. umr. muni þessar reglur og ítarlegri útfærsla á þeim að verða teknar til umræðu og skoðunar í fjárln.? Ég vil gjarnan fá að vita ef svo er ekki. Þá munum við í minni hlutanum að sjálfsögðu líka leggja til að lög og reglur um ábyrgð ráðherranna verði skerptar því það er ekki hægt að ráðast bara á forstöðumennina. Þeir hafa sína ábyrgð. Hún er skilgreind í lögum en það er ekki hægt fyrir ráðherra að koma hingað og segja, það voru bara þessir kallar, þegar þeir sjálfir vissu algerlega allt um þessa þróun en gerðu ekki neitt. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða frekar um heilbrigðismálin en geyma mér þá skemmtan að fara ítarlegra í ýmislegt þangað til kemur að seinni ræðu minni. En þó er það eitt atriði sem ég vil ræða og bendir til þess að stjórnun er áfátt í heilbrrn. Það eru lyfjamálin. Ég var aðili að ríkisstjórn fyrir nokkrum árum, fyrir um hálfum áratug, og lagði á mig alveg gríðarlegt erfiði og andstreymi og var nánast útlagi í mannlegu samfélagi um skeið þegar minn ágæti flokksbróðir, þáv. ráðherra og núv. hv. þm. Sighvatur Björgvinsson réðst til atlögu við sjálftökukerfi sérfræðinga og lyfjafræðinga, apótekara. Það kostaði ómælt erfiði en á þeim tíma var þó hægt að benda á að verulegur árangur náðist. Það varð verulegur sparnaður. Auðvitað var það erfitt og það var geysilega erfitt að taka þátt í því. Það er eitt það erfiðasta sem ég hef gert. En það varð þó árangur. Það má þó segja að í þessum efnum hefur hæstv. heilbrrh. verið sjálfri sér samkvæm í þeim 303 ræðum sem hún flutti um heilbrigðismál sem stjórnarandstæðingur. Þá lauk þeim yfirleitt flestum með því að hún réðst á aðgerðir þáv. heilbrrh. Sighvats Björgvinssonar. Hún hefur algerlega snúið við blaðinu.

Enda er hann ekki ráðherra lengur.

Ég sagði, nú hefur hæstv. núv. heilbrrh. algerlega snúið við blaðinu og verið sjálfri sér samkvæm í þessu efni. Hún hefur nefnilega alveg snúið þróuninni við og í staðinn fyrir að menn hefðu þó sæmileg bönd á þeim útgjaldalið sem tilheyrir lyfjum, þá er þar allt stjórnlaust og það er mér áhyggjuefni því að þar er um svo gríðarlegar upphæðir að ræða, herra forseti. Í fjárlagafrv. kemur fram að í fyrra var stefnt að því að spara 300 millj. kr. í útgjöldum lyfja. Þegar við fengum fjárlagafrv. í hendur í haust, þá er þar frá því greint að sá sparnaður hafi því miður ekki tekist heldur hefur útafkeyrslan verið 300--400 millj. Síðan höfum við tvisvar sinnum fengið skýrslur um að þetta hafi verið vanmat vegna þess að útafkeyrslan hafi verið mun meiri og nú liggur fyrir að hún er sennilega 700 millj. kr. Í staðinn fyrir að spara 300 millj. kr. hefur lyfjakostnaðurinn aukist um 700 millj. kr. Ef maður les saman fjáraukalagafrv. og fjárlagafrv. þá blasir það við að gert er ráð fyrir í forsendum beggja að lyfjakostnaður aukist um 12% milli ára. á Það þýðir þá einfaldlega í fljótum hugarreikningi að við erum sennilega komin yfir 5 milljarða. Það gengur auðvitað ekki og þess vegna segir ein ágæt lína í fjárlagafrv. að sökum þessa vaxtar í málaflokknum sé fyrirhugað að spara um einn milljarð. Herra forseti. Það á að spara sem sagt úr 5 niður í 4 milljarða varðandi lyf, en það er ekki sagt sérstaklega frá því. Það eru frekar loðnar yfirlýsingar sem svipar mjög til sömu yfirlýsinga árið áður sem tókst með þeim hætti að í staðinn fyrir að spara 300 millj. þá óx kostnaðurinn um 700 millj. Ef á að spara um milljarð þarna, og það er ein af forsendum þessa fjárlagafrv., þá er ég ansi hræddur um að það bætist í þann bunka af innstæðulausum ávísunum sem hv. þm. Hjálmar Jónsson þarf að lokum að skrifa upp á fyrir hönd skattborgaranna þegar hann heykist á því að draga til baka fjárveitingarnar til heilbrigðisstofnana. Vegna þess að þetta er partur líka, herra forseti, af því sem hv. þm. Hjálmar Jónsson og hv. þm. Jón Kristjánsson hafa ekki gert sér grein fyrir. Þarna er um að ræða málaflokk sem okkur hefur mistekist að hafa hemil á á síðustu árum og allt bendir til, miðað við þær forsendur og þá þróun sem er í gangi núna, að verði ómögulegt að hafa hemil á. Guð láti gott á vita og ég sé að hv. þm. og formaður fjárln., Jón Kristjánsson, brosir með nokkru yfirlæti til mín og það er greinilegt að hann hefur í ermi sinni einhvers konar tromp í þessum efnum. Þeim trompum hefur hann ekki leikið út á síðustu árum og ég óttast sem sagt að í þessum málaflokki sé svipað stjórnleysi að gerast og við sáum varðandi almenn útgjöld á þessu ári. Þess vegna held ég að þeir ágætu herramenn sem hér hafa lagt fram hugmyndir sínar í nál. meiri hlutans muni sjá að sá losarabragur sem þar er á úrræðum meiri hlutans mun engu máli skipta þegar vindur fram á árið. Þetta vildi ég sagt hafa um heilbrigðismálin, herra forseti. Almennt vil ég segja um fjárlagafrv., herra forseti, að ég hef komið að svona löguðu áður. Ég var ráðherra í ríkisstjórn í kreppu þar sem menn slógust fyrir hverri einustu milljón. Ég held að því miður munum við aldrei standa í þeim sporum sem hv. Alþingi stendur í þessa dagana. Gnótt fjármuna, það má eiginlega segja að peningarnir flæði út úr kistum ríkisins, og því miður gera menn sér ekki grein fyrir að þetta er það sem hv. þm. Sverrir Hermannsson kallaði froðufé og einn orðsnjallasti þingmaður okkar, hv. þm. Hjálmar Jónsson, líkti við illkynja hagvöxt í merkri ræðu sem hann flutti fyrr í haust, svo ég haldi áfram að vitna í orð þess góða pilts. Ég held nefnilega, herra forseti, að við Íslendingar séum í alveg sérstaklega hættulegri stöðu núna. Það er allt sem bendir til þess að efnahagskerfi okkar sé eiginlega komið yfir brotapunktinn. Það sem hefði þurft að gerast núna, svo ég veiti hv. þingmönnum meiri hlutans innsýn í hugarheim minn, þá ég held að þetta fjárlagafrv. hefði í staðinn fyrir að vera eitt samfellt flóð peninga í alla skapaða hluti þurft að vera miklu meira aðhaldsfrv. en við sjáum. Ég held að hv. þingmenn meiri hlutans hefðu auðvitað átt að horfa til eftirfarandi staðreynda. Í fyrsta lagi bendir allt til þess að þenslan sem við stöndum frammi fyrir núna muni ekki bara réna á næstu missirum heldur kunni henni að slota allhratt. Í öðru lagi er ljóst að þeir sem hafa þekkingu á ríkisfjármálunum og hagstjórninni hafa allir sem einn reiknað með að þetta fjárlagafrv. sem við erum núna að ræða um mundi skila miklu meiri tekjuafgangi en raunin er. Í þriðja lagi má benda meiri hlutanum á að hann stendur frammi fyrir því að vera á fyrsta ári kjörtímabilsins og það var virkileg þörf á að sýna aðhald núna og þess vegna hefðu menn átt að sýna kjark, dug og djörfung, eins og ég sé að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir er í rauninni sammála mér með því gliti augna sem hún sendi mér. Ég held sem sagt að ríkisstjórnin hafi misst af gullnu tækifæri til að leggja sitt af mörkum til að treina góðærið. Það er engu líkara en hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar stjórnarliðsins fljóti sofandi að feigðarósi og ég vísa sérstaklega til yfirlýsinga hæstv. forsrh. í síðasta mánuði þar sem mátti glögglega skilja á honum að hann væri að vona að við værum komin yfir erfiðasta hjallann og hann var að vona það í rauninni að þessi vandamál sem við sjáum mundu leysast af sjálfu sér. Hann benti þá á að í síðasta mánuði virtist sem húsnæðishækkanir væru í rénun, verðbólgan væri stopp og viðskiptahallinn, eins og hæstv. forsrh. og fjmrh. hafa stagast á, væri í rénun. Því miður, herra forseti, hefur það gerst í dag að komið hafa fram tíðindi sem benda til þess að óskhyggja hæstv. ríkisstjórnar átti ekki við rök að styðjast. Í dag birti Hagstofan upplýsingar um þróun vísitölu neysluverðs og í ljós kemur að hún er farin að hækka aftur. Hún hefur hækkað um 0,4% frá fyrra mánuði. Það þýðir í reynd, herra forseti, að sl. 12 mánuði hefur vísitala neysluverðs hækkað um 5,6%. Undanfarna þrjá mánuði hefur hún hækkað sem svarar 4,7% verðbólgu á ári. Með öðrum orðum, herra forseti, meðan við á Íslandi stöndum frammi fyrir því að miðað við síðustu 12 mánuði hefur verðbólgan aukist um 5,6%, þá hefur verðbólga í ríkjum EES frá október 1998 til október þessa árs hækkað um 1,3%, þ.e. verðbólgan á Íslandi er um það bil þrefalt til fjórfalt meiri en í þeim löndum sem við erum að bera okkur saman við. Þetta eru alvarlegir váboðar, herra forseti. Í öðru lagi birtist á heimasíðu Seðlabankans í gær, 9. desember, yfirlit yfir greiðslujöfnuð við útlönd. Þar kemur fram, herra forseti, að viðskiptahallinn er að aukast. Á þriðja fjórðungi ársins 1999 var viðskiptahallinn 12,4 milljarðar kr. samanborið við 10,5 milljarða kr. halla á sama tímabili árið áður. Það þýðir, herra forseti, að í stað þess að viðskiptahallinn minnki þá eykst hann og það bendir allt til þess, segir Seðlabankinn, að viðskiptahallinn á fjórða ársfjórðungi verði líka töluvert meiri en í fyrra. Þetta skiptir verulega miklu máli, herra forseti. Það hefur ítrekað komið fram í máli forustumanna ríkisstjórnarinnar að þeir teldu allt benda til þess að viðskiptahallinn mundi minnka þegar liði á þetta ár, þar af leiðandi drægi úr þrýstingi á gengi og minni hætta yrði á verðbólgu. Nú kemur í ljós að þetta er ekki að gerast. Ég rifja það upp, herra forseti, að ég benti á þetta fyrir kosningar. Við hæstv. fjmrh. háðum þá nokkra hildi og aftur og aftur sagði hæstv. fjmrh. að ég hefði rangt fyrir mér þegar ég spáði því að viðskiptahallinn mundi aukast þegar liði á árið. Á sumarþinginu hélt ég því enn fram að öll teikn bentu til þess að viðskiptahallinn héldi áfram að vaxa þegar liði á árið. Enn sagði hæstv. ráðherra Geir Hilmar Haarde að ég hefði rangt fyrir mér. Þegar kom fram í 1. umr. fjárlaga þá sagði hæstv. ráðherra aftur að allt benti til þess að viðskiptahallinn væri að minnka. Ég hef þráfaldlega bent á að ýmis teikn í efnahagslífinu og framleiðslugreinunum bentu til þess að því miður væri þessu ekki svo farið. Og nú blasir það við að sá sem hafði rangt fyrir sér er hæstv. ráðherra Geir H. Haarde. Sá sem hafði rétt fyrir sér um þetta atriði stendur hér. Herra forseti. Það blasir einfaldlega við að Seðlabankinn hefur gefið út yfirlýsingu þar sem fram kemur svart á hvítu að allar líkur séu á að viðskiptahallinn á árinu í heild verði meiri en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun í október og meiri en í fyrra þegar hann nam 33,4 milljörðum kr. Þetta segir allt sem segja þarf. Úr þessu verður varla vikist undan því að grípa til einhverra ráða til þess að stemma stigu við þenslunni.

Forseti vill biðja hv. þm. að gera stutt hlé á ræðu sinni þar sem boðað hafði verið að greidd yrðu atkvæði um afbrigði kl. 6.30.

Það er sjálfsagt, herra forseti.

Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni sem ég var að greina frá því að í dag hefðu borist merkar upplýsingar um þróun efnahagsmála á Íslandi. Í stað þeirrar óskhyggju hæstv. forsrh. og fjmrh. sem kom ítarlega fram í yfirlýsingum þeirra í síðasta mánuði þá er verðbólgan því miður farin af stað aftur. Í dag sendi Hagstofan frá sér yfirlýsingu þar sem bent er á að nú hefur vísitala neysluverðs hækkað um 0,4% frá fyrri mánuði og sl. 12 mánuði hefur hún samtals hækkað um 5,6%. Miðað við þetta, herra forseti, er ljóst að samkeppnisstaða okkar Íslendinga hefur versnað stórlega. Verðbólgan í ríkjum ESS hefur, frá október 1998 til október 1999, einungis aukist um 1,3% að meðaltali mæld á sama kvarða. Þetta skiptir höfuðmáli, herra forseti. Ég var einnig að rekja það að hæstv. ráðherrar, Geir H. Haarde og Davíð Oddsson, höfðu rangt fyrir sér þegar þeir héldu því fram út allt þetta ár, frá því fyrir kosningar, að viðskiptahallinn mundi minnka þegar liði á árið. Í dag sendi Seðlabankinn frá sér álit þar sem frá því er greint að viðskiptahallinn á þriðja ársfjórðungi þessa árs hafi verið meiri en á sama tíma í fyrra og allt bendi til þess að hann verði líka meiri á fjórða ársfjórðungi. Samkvæmt því er ljóst að viðskipahallinn á þessu ári verður meiri en í fyrra. Þetta þýðir, herra forseti, að áhlaup á gengi, þrýstingur á verðbólgu er nú öllu meiri en áður og það skiptir máli. Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni að ég sagði að allir þeir sem vélað hafa um hagstjórnina væru þeirrar skoðunar að ákaflega nauðsynlegt sé fyrir ríkisstjórnina að reyna að beita þeim fjárlögum sem hérna liggja fyrir í aðhaldsskyni. Innlendar jafnt sem erlendar stofnanir hafa lagt þunga áherslu á að fjárlögunum verði beitt til þess að draga úr þenslunni og reynt verði að hafa hemil á ríkisútgjöldum. Niðurstaðan er hins vegar sú, herra forseti, að í reynd hafa frv. hennar til fjárlaga og fjáraukalaga, sem einnig liggja til umræðu í þinginu, leitt til þess að ríkisstjórnin virðist vera að leggja til ný útgjöld upp á röska 12 milljarða kr. Það er ekki nauðsynlegt við þessar aðstæður, herra forseti. En það er einfaldlega engu líkara en allar stíflur hafi brostið og síðustu missiri hafa útgjöldin vaxið stjórnlítið. Herra forseti. Þetta skiptir miklu máli þegar við horfum til þess að við erum að öllum líkindum stödd nálægt lokum góðærissveiflunnar. Hvað hefur hins vegar gerst varðandi útgjöld ríkisins á síðustu árum? Við í minni hluta fjárln. höfum látið reikna út fyrir okkur hvernig ríkisútgjöldin hafa þróast á verðlagi ársins 1998 frá árinu 1994--1998. Hvað kemur þá fram, herra forseti? Þar birtist svart á hvítu að ríkisútgjöldin hafa vaxið um 55 milljarða og allt bendir til þess að frá árinu 1998 og til loka ársins 2000 bætist við aðrir 20 milljarðar. Þetta eru gríðarlegir peningar, herra forseti, og í þessu teljum við felast verulega hættu. Í hverju er þessi hætta fólgin? Hún felst í því að sloti góðærinu þá situr samfélagið uppi með þessa útgjaldaaukningu upp á 10 milljarða án þess að hafa tekjur til þess að standa undir þeim. Það þarf auðvitað ekki að mála sterkum litum hversu alvarlegar og erfiðar aðhaldsaðgerðir ágætir menn á borð við þá hv. þm. í fjárln. Hjálmar Jónsson og Jón Kristjánsson þyrftu þá að beita sér fyrir. Herra forseti. Þetta er hættan sem við stöndum frammi fyrir í dag. Þetta er mesta váin sem að okkur steðjar. Ef okkur tekst ekki að treina góðærið eða lenda mjúklega a.m.k. þá getur farið svo að við stöndum allt í einu frammi fyrir verulegu tekjufalli hjá ríkinu á annan kantinn. Á hinn kantinn erum við með útgjaldaaukningu síðustu ára upp á tugi milljarða. Hvernig ætla menn þá að bregðast við? Ég hef reynsluna af því, herra forseti, að þurfa að taka til höndum í kreppu og það er ákaflega erfitt. Það verður ákaflega erfitt, eftir góðæri eins og fjárlagafrv. ber með sér, að neyðast til þess að grípa til harkalegra aðhaldsaðgerða. Í raun er það svo að þetta fjárlagafrv. felur í sér a.m.k. vísi að niðursveiflunni. Hví segi ég það, herra forseti? Vegna þess að ég held að þetta fjárlagafrv. birti ekki bara agaleysi heldur og taumleysi á útgjöldum ríkisins. Það er auðvitað merkilegt að það er undir forustu Sjálfstfl. sem þessi mikla útgjaldaþróun hefur orðið. Sjálfstfl. hefur helst talið sér það til tekna gegnum árin að hann er sá flokkur sem best fer með fé skattborgaranna að eigin sögn. Hann er sá flokkur sem á að vera vörn borgaranna gagnvart þenslu og hann hefur kallað til kjósenda eftir fylgi í krafti þess að hann geti treyst stöðugleikann. Nú blasir við að gríðarleg þensla hefur orðið á útgjöldum undir fjármálaráðherrum Sjálfstfl. á síðustu árum. Eins og ég sagði áðan hafa þau aukist á nokkrum árum um 55 milljarða á verðgildi ársins 1998. Þetta leiðir til þess, herra forseti, ef ekkert verður að gert, að verðbólgan spretti aftur úr spori og aftur verði óáran í samfélaginu. Ég held þess vegna að þegar maður horfir yfir feril ríkisstjórnarinnar þá megi greina þar óslitna röð af mistökum þegar kemur að hagstjórninni. Ég hef áður vakið máls á því að hæstv. ríkisstjórn urðu á veruleg mistök á síðasta kjörtímabili. Ég held að þegar hún greip til þess að lækka tekjuskatta þá hafi hinn aukni kaupmáttur sem af því spratt leitt til aukinnar þenslu og þar með verulegrar aukningar á innflutningi sem ýtti að sjálfsögðu undir viðskiptahalla sem sett hefur þrýsting á gengið. Við vitum að ef ekki verður hægt að létta á honum þá mun það leiða til þess að verðbólgan fari aftur af stað. Herra forseti. Ég vísa til þess að í þeim frv. sem við erum að ræða hér kemur fram að þá miklu húsnæðisþenslu sem við höfum séð í samfélaginu síðustu mánuði megi beinlínis rekja til þess að ekki hafi verið farið að fjárlögum. Í fjáraukalagafrv. kemur fram að gríðarleg aukning hafi orðið á útgáfu húsbréfa sem svarar 8 milljörðum kr. Þannig má fara yfir sviðið og komast að þeirri niðurstöðu, herra forseti, að þessi ríkisstjórn hafi því miður ekki reynst vandanum vaxin. Hún hefur ekki sýnt þá ábyrgð sem til þarf. Núna stendur hún fyrir því að leggja fyrir þingið frv. til fjáraukalaga og fjárlaga sem auka útgjöld ríkisins allverulega ofan á það að Sjálfstfl. hefur verið í forustu fyrir því að auka útgjöldin frá því 1994, um meira en 50 milljarða. Menn hljóta að velta því fyrir sér hversu megnug þessi ríkisstjórn verður til að takast á við þann vanda sem blasir núna við. Þjóðhagsstofnun og Seðlabankinn hafa lýst því yfir að eins og staðan er sé nauðsynlegt að skila enn meiri afgangi á fjárlögum en fram kom í frv. Hvernig hefur hæstv. ríkisstjórn brugðist við því? Með því að leggja fram tillögur sem að öllu óbreyttu minnka hann. Ég held þess vegna, herra forseti, að það besta sem þessi þjóð gæti gert til að treina sér góðærið væri að losa sig við þessa ríkisstjórn.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Össur Skarphéðinsson, leitaði að sökudólgum eins og fleiri hafa gert í dag. Hann vildi koma sökinni á ráðherra fjármála og heilbrigðismála. Ég tel að aðalatriðið í þessu máli sé ekki að leita að sökudólgum, hvorki í forstöðumönnum stofnana né ráðherrum. Við stöndum frammi fyrir því verkefni að ná utan um rekstur heilbrigðisstofnana og ég vil rifja upp örfá atriði sem gerðust á síðasta ári. Heilbrigðismál heyra undir heilbrrn. að sjálfsögðu. Kjarasamningar heyra undir fjmrn. Heilbrrn. vakti athygli á umframfjárþörf heilbrigðisstofnana í maí. Hæstv. heilbrrh. og fjmrh. settust niður á haustdögum og ákváðu að setja 1,4 milljarða í heilbrigðiskerfið og fá Ríkisendurskoðun til að gera úttekt á fjárþörf heilbrigðisstofnana. Ríkisendurskoðun skilaði skýrslu og í þeirri skýrslu stendur m.a., sem ekki hefur komið fram í þessari umræðu, að Ríkisendurskoðun telji að auk annars þurfi að endurmeta þær aðferðir sem notaðar eru við kjarasamninga. Það er eitt þeirra mála sem skoða þyrfti í því sambandi, þ.e. hvað þar hefur farið úrskeiðis og hvernig hægt er að hafa betri tök á þessum málum í framtíðinni.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson gat þess hér að ekki aðeins hæstv. heilbrrh. bæri ábyrgð á þessari þróun heldur líka hæstv. fjmrh. vegna þess að þeir komu saman að þessu máli. Það er rétt hjá hv. þm. en ég spurði hv. þm.: Hvernig stendur á því að álit meiri hluta fjárln. er þess eðlis að ekki er með nokkrum hætti hægt að sjá að annar af ráðherrunum en hæstv. heilbrrh. beri ábyrgð á stöðunni? Staðreyndin var sú, eins og hv. þm. gat hér um, að hæstv. heilbrrh. greindi frá því í fjárln. að hún hefði sagt hæstv. fjmrh. frá þeim mikla vanda sem blasti við í maí þegar meira en 100 stofnanir voru að fara verulega fram úr fjárlögum. Hún gat þess jafnframt að menn frá báðum ráðuneytunum hefðu sest niður til að gera tillögur. Að því er varðar útfærslu á samningunum þá hefði hæstv. heilbrrh. gert hæstv. fjmrh. viðvart um að í ráðuneyti hennar væri ekki kunnátta til þess að veita forstöðumönnum leiðsögn í þessu máli. Með öðrum orðum liggur fyrir að hæstv. heilbrrh. hefur sett fram ákveðnar varnir í málinu og greint frá því að hún hafi reynt að fá hæstv. fjmrh. til samstarfs en það hafi ekki tekist betur. Þá spyr ég hv. þm. þess sem hann var að reyna að svara hérna áðan: Hvernig stendur á því að hann lætur hv. þingmenn Sjálfstfl., Hjálmar Jónsson og aðra, kúga sig svo í fjárln. að þetta komi ekki fram? Þar kemur fram að faghópur heilbrrn. hafi komið í málið. Hið sanna er að hæstv. fjmrh. var líka kallaður til liðveislu. Frá því er ekki greint í álitinu. Hv. þm. segir síðan að það skipti ekki máli hverjir séu dregnir til ábyrgðar. Ja, herra minn, hverjir voru það sem komu í þennan ræðustól og sögðu að rétt væri, ekki bara að draga forstöðumenn til ábyrgðar heldur reka þá og nefndu töluna, helst 4--5 í kippu, öðrum sem víti til varnaðar? Það var ekki stjórnarandstaðan. Það voru þingmenn Sjálfstfl. Þeir hafa komið hingað til að kalla menn til ábyrgðar.

Herra forseti. Í nál. meiri hluta fjárln. er dregið upp hvernig bregðast eigi við þessum vanda. Þar er ekkert verið að draga hæstv. heilbrrh. til ábyrgðar einan ráðherra. Það er rangt að svo sé í nál. Mestu máli skiptir að ná utan um þennan vanda. Ég hef ekki sagt það í ræðum mínum að það eigi að reka menn, hvorki einn, tvo, þrjá eða fjóra  Ég hef ekki skrifað undir meirihlutaálit þar sem hæstv. heilbrrh. er ein dregin til ábyrgðar varðandi þetta mál. Hún ber vissulega ábyrgð á sínum málaflokki en þetta mál er miklu margslungnara en svo eins og komið hefur fram. Það er of mikil einföldun að stilla málinu upp eins og hv. þm. gerir.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson hefur haft skilningarvitin í góðu lagi. Hann er ekki það mæddur af pólítískri elli að þau séu tekin að slævast. Skilur hann ekki hvað er að gerast í þessum sal? Skilur hann ekki sitt eigið nál.? Hvað hefur gerst? Hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur í umræðu, sem hófst áður en við komum til þessarar, sagt að það stappaði nærri því að búið væri að taka hæstv. heilbrrh. í fjárhagslega gjörgæslu. Hann hefur komið hingað í dag og sagt að því væri ekki að neita að losarabragur væri á fjármálastjórn hæstv. heilbrrh. Hann hefur komið hingað og sagt að hann treysti sér ekki til þess að gagnrýna þá sem hafa farið hörðum orðum um fjárhagsstjórn hæstv. heilbrrh. Í nál. sem hv. formaður fjárln. hefur skrifað undir er það tekið fram að heilbrrh. hafi gert hitt og þetta og faghópur ráðherrans hafi komið að málinu. Er hins vegar sagt frá því að hæstv. heilbrrh. kallaði eftir stuðningi fjmrh. varðandi útfærslu samninga? Er sagt frá því að í maí hafi hæstv. heilbrrh. gert fjmrh. viðvart um þessa stöðu? Er sagt frá því að menn frá báðum ráðuneytunum hafi komið saman og gert tillögur sem ekki héldu? Það er ekki sagt frá því, herra forseti. Hvernig stendur á því? Vegna þess að þingmenn Framsfl. í fjárln. eru kúgaðir af hv. þm. Sjálfstfl. sem koma hingað og draga síðan hæstv. heilbrrh. sundur og saman í háði og einan til ábyrgðar. Ég ítreka það, herra forseti, það er ekki mitt hlutverk og hefur ekki verið mitt hlutskipti í gegnum tíðina að verja hæstv. heilbrrh. en mér finnst ósanngjarnt hvernig að henni er vegið í þessu sambandi. Mér finnst að þingmenn Framsfl. ættu að sjá sóma sinn í að koma henni til varnar en láta það ekki vera hlutskipti mitt, sem hef ekki beinlínis verið pólitískt ástfanginn af henni til þessa.

Herra forseti. Mælskur er hv. þm. Össur Skarphéðinsson en fer ekki að sama skapi alltaf rétt með. Við lokum ekki stofnunum í heilbrigðiskerfinu. Það hef ég margoft sagt. Þess vegna líta fjáraukalög og fjárlög svona út við 2. umr. Það er ekki vilji til þess af hálfu ríkisstjórnar né fjárln. að leggja slíkt til. Hins vegar höfum við hug á að leita lausna sem halda. Nokkrar stofnanir í heilbrigðiskerfinu hafa staðið sig afar vel, verið til mikillar fyrirmyndar og haldið sig við fjárlög. Þetta er hægt. Þetta viljum við að gerist víðar og sem víðast að menn nái utan um reksturinn eins og hv. þm. Jón Kristjánsson hefur iðulega sagt. Hæstv. ríkisstjórn og hið háa Alþingi vilja ekki hafa ríkisreksturinn með losarabrag. Þetta hef ég lagt áherslu á. Ég hef ekki fundið annað en að fullur vilji sé til að taka á málinu og leita þeirra lausna sem framast eru mögulegar. Samkvæmt því er unnið að því í fjárln. að leysa vandann en leita ekki að sökudólgum. Þess vegna eru þessar hækkanir allar inni en það er fullur vilji til þess að byrgja brunninn þannig að fjárlög og fjáraukalög á næsta ári líti ekki út eins og núna. Í þessu sem öðru í nefndarstarfinu fylgi ég forustu hv. formanns fjárln. Jóns Kristjánssonar.

Herra forseti. Sá kristilega þenkjandi þingmaður sem hér talaði síðast hefði nú af meðlíðan með þjáningarbróður sínum látið vera að nudda salti í sárið eins og hann gerði með því að halda því fram að hann lyti forustu hv. þm. Jóns Kristjánssonar. Hv. þm. Hjálmar Jónsson er auðvitað höfundur að þessu bixi sem fram kemur í áliti meiri hluta fjárln. þar sem hæstv. heilbrrh. er einn dreginn til ábyrgðar.

Skáldið sjálft.

Skáldið sjálft, hv. þm. Það sem skiptir auðvitað máli er að þingmenn Sjálfstfl. hafa talað um það í þessu máli að draga menn til ábyrgðar. Hv. þm. Hjálmar Jónsson var einn af þeim. Í umræðum um daginn talaði hann nokkuð digurbarkalega um það að forstöðumenn stofnana yrðu auðvitað að standa undir ábyrgð sinni, hana þyrfti að skerpa og ljóst væri að menn þyrftu að sæta ábyrgð. Hvað felst í slíku orðalagi, herra forseti? Í því felst auðvitað ekkert annað en hótun, að vísu dulbúnari en fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, um að ef forstöðumennirnir stæðu sig ekki í stykkinu yrðu þeir reknir. Hv. þm. Pétur Blöndal sem hér er hreinskilnastur manna kom hins vegar og nefndi töluna. En hv. þm. Hjálmar Jónsson getur ekki skotið sér undan þeirri ábyrgð að hann kallaði líka eftir því að einhver höfuðleður yrðu tekin. Herra forseti. Ég segi þess vegna: Ef hv. þm. Hjálmar Jónsson telur að það eigi, eins og hann taldi þá þó hann sé búinn að skipta um skoðun núna, með einhverjum hætti að draga forstöðumennina til ábyrgðar, af hverju ekki ráðherrana líka? Hvernig stendur á því að hv. þm. bendir fingri sínum á hæstv. heilbrrh. en lætur félaga sinn, hæstv. ráðherra Geir H. Haarde sleppa? Ég óska hins vegar hv. þm. til hamingju með kænskuna. Það er langt síðan ég hef séð jafnsnilldarlega leikið og af jafnmikilli slægð og þegar hv. þm. Hjálmar Jónsson plataði félaga sinn, hv. þm. Jón Kristjánsson, til þess að senda frá sér nál. þar sem engin vörn er færð fyrir hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh., sem er auðvitað einn af þeim sem hlýtur að axla ábyrgð, sleppur algerlega. Heill þér, hv. þm.

Enn sannast það sem ég sagði áðan, herra forseti, að mælskur er hv. þm. Össur Skarphéðinsson en fer ekki að sama skapi alltaf rétt með.  Ég vil hins vegar segja það að ef okkar ýtrustu og bestu ráð, leiðir og lausnir hæstv. ríkisstjórnar, fjárln. og þingsins duga ekki til þess að koma rekstri heilbrigðisstofnana í lag þá hlýtur eitthvað svo mikið að vera að að enginn ráði við nema nýir stjórnendur komi til skjalanna. Einhvers staðar hlýtur vandinn að vera. Ég vil árétta það líka að ég hef engan áhuga á því að taka af höfuðleður þó að ég sé að missa hárið sjálfur. Aldrei hef ég reynt eða viljað plata vin minn hv. þm. Jón Kristjánsson.

Herra forseti. Tóku menn eftir hvað hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði hérna áðan? Hann sagði: Ef öll ráð bresta þá verða auðvitað að koma nýir forstöðumenn. Maðurinn sem kom hérna áðan fyrir tveimur mínútum og sagði úr þessum stóli: Ég er ekki í hópi þeirra sem vilja reka forstöðumenn. Hvaða hótanir lágu í þessu, herra forseti? Mér þótti líka vænt um að heyra að þrátt fyrir allt er hjarta hv. þm. Hjálmars Jónssonar svo meyrt að hann finnur til með systur sinni í stjórnarliðinu, hæstv. heilbrrh. Henni vil ég óska innilega til hamingju með þá aðferð sem hv. þingmenn Sjálfstfl. sýna henni þegar þeir ætla að biðja henni vægðar. Ef það er einhver maður í þessum sal sem ekki hefur skotið skildi vægðar fyrir hæstv. heilbrrh. þá er það hv. þm. Hjálmar Jónsson sem hefur, svo ég endurtaki það enn, lýst því yfir að losarabragur sé á fjárhagslegri stjórnun hæstv. heilbrrh. Hann hefur lýst yfir fleiru, sagði hér um daginn að það stappaði nærri að Sjálfstfl. væri búinn að taka hæstv. heilbrrh. í fjárhagslega gjörgæslu. Þetta er vægðin, herra forseti. Má ég þá fyrir hönd hæstv. heilbrrh. biðja vinsamlega um að fara ekki að sýna henni miskunn.

Herra forseti. Fjárlagafrv. ársins 2000 markar tímamót í fjármálum ríkisins og tekjuafgangur er meiri en áður hefur sést í langan tíma eða um 15 milljarðar kr. Skuldir ríkisins munu lækka umtalsvert að sama skapi og leiðir það til lægri útgjalda vegna vaxta sem nemur um 1,6 milljörðum kr. Þetta eru góð og mikilvæg skilaboð inn í nýja öld og nýtt árþúsund þar sem mun reyna meir og meir á hæfileika landsmanna til að stíga þau skref sem styrkja þjóðarvitundina og auka velferð og afl lítillar þjóðar til að halda sjálfstæði sínu. Það sjálfstæði markast ekki hvað síst af framsýni og áræði í vaxandi samstarfi þjóða og samruna í minnkandi heimi. Atvinna fyrir alla, ráðdeild í fjármálum ríkis og heimila og byggð í öllu landinu er forsenda þess að okkar fagra land þróist og þroskist á eigin forsendum inn í þessa nýju tíma. Herra forseti. Nýting auðlinda þjóðarinnar og stjórn á þeim er grunnur þess að vel takist til, en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur jafnt og þétt verið að styrkja þessar stoðir ríkisins með góðum árangri. Þar ber fyrst að nefna að stjórn fiskveiða hefur á sl. tíu árum verið snúið úr hruni þorskstofnsins í meiri uppsveiflu en áður hefur þekkst. Framtíðin mun mótast af þessu í ríkum mæli og er ekki ólíklegt að á næstu tíu árum muni þorskveiði geta aukist um 100 þús. tonn á ári eða í um 350 þús. tonn. Aflaaukningin mun á núvirði auka þjóðarframleiðsluna um allt að 15 milljarða kr. eða 2% af landsframleiðslu. Sjálfbær þorskveiði á Íslandsmiðum er um 350 þús. tonn, en þegar hún fór hærra á árum áður, eða í um 400--500 þús. tonn, var það vegna þess að aðstæður í hafinu voru mjög góðar og göngur frá Grænlandi stór hluti aflans. Ljóst er því að hámark þorskaflans sem reikna má með af Íslandsmiðum verða þessi 350 þús. tonn og verður ekki reiknað með meira verðmæti úr þessum sterka og verðmæta fiskstofni Íslendinga. Hlutur sjávarútvegs í útflutningsverðmæti þjóðarinnar er um 55% í dag og gæti aukist um 2% með þessum 100 þús. tonnum af þorski til viðbótar sem er endastöð veiðinnar. Aukinn hagvöxtur framtíðarinnar verður því ekki borinn uppi af auknum þorskafla eftir að þessu marki verður náð. Fiskeldi við strendur landsins hefur ekki gengið sem skyldi. Að mínu áliti er full ástæða til þess að skoða þann þátt í meira mæli af hálfu fjárveitingavaldsins og ríkisstjórnarinnar en gert hefur verið á liðnum árum. Tækniframfarir á þessu sviði eru miklar og margar þjóðir, eins og Norðmenn, hafa náð hreint ótrúlegum árangri í fiskeldi. Fiskeldi á þeim stöðum sem náð hafa lengst í Noregi hafa getað skapað allt upp í 200 og yfir 200 þús. tonn af laxi á einu ári til útflutnings sem er gríðarlegt magn. Ný sókn á þessu sviði er spennandi kostur. Herra forseti. Eðlileg nýting fallvatna í sátt við umhverfið er annar mikilvægur þáttur og ljóst er að ná þarf sátt um hvernig það er gert. Ekki verður sæst á annað en að orkan sem býr í fallvötnunum og í iðrum jarðar verði virkjuð með eðlilegum hætti til atvinnuuppbyggingar, enda um að ræða endurnýjanlega orku framleidda á mengunarlausan hátt. Uppbygging fjölbreytts atvinnulífs er forsenda áframhaldandi hagvaxtar og góðæris í landinu sem verður ekki slitið í sundur frá uppbyggingu nýrra atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Hvert 120 þús. tonna álver eykur útflutningstekjur um 13 milljarða kr. árlega og landsframleiðsluna um 0,5% svo dæmi sé tekið. Ekki ætla ég að spá í það hve mörg slík verða reist hér eða ígildi þeirra á næstu tíu árum. En ljóst er að það sem skapar í vaxandi mæli aukinn hagvöxt framtíðarinnar er iðnaður, ferðamennska og hugbúnaðargeirinn. Mikilvægi landsbyggðarinnar í þessum þáttum er mjög mikið að mínu áliti og ljóst að án öflugrar landsbyggðar hlýtur þjóðmenningin og styrkur okkar sem þjóðar að bíða hnekki. Herra forseti. Það fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir tekur mið af þessu og er áfangi í því að styrkja stöðu landsbyggðarinnar sem og höfuðborgarsvæðisins um leið. Þar má nefna m.a. aukið fjármagn til Ferðamálasamtaka landshlutanna til upplýsingamiðstöðvar fyrir ferðamenn, en Ferðamálasamtök Suðurnesja hafa síðustu tvö ár fengið 3 millj. kr. til reksturs ferðamálamiðstöðvar í Leifsstöð. En nú er úthlutað sérstaklega til allra kjördæma til slíkrar starfsemi. Það þarf ekki að hafa langt mál um mikilvægi upplýsingamiðstöðvar fyrir ferðamenn sem í vaxandi mæli ferðast eftir áætlunum sem byggðar eru á markaðssetningu frá landsbyggðinni sjálfri. Má nefna í því sambandi að ferðamálaaðilar á Húsavík hafa flutt sína erlendu viðskiptavini beint frá Keflavíkurflugvelli til Húsavíkur. Þetta hefur mælst vel fyrir og bætir nýtingu gistirýma og eflir umsvif og kynningu á öllu landinu. Byggðastofnun hefur veitt verulegt fjármagn til að styrkja stöðu bænda í ferðaþjónustu og hefur á síðustu fimm árum orðið hrein bylting á því sviði. Tekjur af erlendum ferðamönnum nema um 13% af útflutningstekjum þjóðarinnar og hafa vaxið um 2% á sl. tveimur árum. Fátt getur aukið útflutningstekjurnar meira með tiltölulega litlum kostnaði en bætt nýting ferðaþjónustunnar. Á vegum markaðsráðs ferðaþjónustunnar er samkvæmt stjórnarsáttmálanum unnið að vöruþróun á landsbyggðinni. Með markvissari uppbyggingu á þessu sviði má ná miklu betri árangri en náðst hefur. Það má benda á svæði á landinu sem hafa náð verulega góðum árangri með markvissu starfi, þ.e. í Hafnarfirði. Þar hefur sveitarstjórnin tekið verulega sterkt á þessum málaflokki og þar hefur náðst árangur sem ég tel að aðrir geti lært af. Talið er að ferðamennskan geti tvöfaldast á næstu tíu árum þannig að erlendir ferðamenn yrðu 500 þúsund á ári dreift um landið. Endimörk ferðamennskunnar á landinu eru nokkuð hærra að mati sérfræðinga. Herra forseti. Ég hef í fyrri hluta ræðu minnar reynt að skyggnast lítillega inn í framtíðina því þar eru möguleikarnir. Í störfum fjárln. kemur einnig fljótt í ljós að það er nauðsynlegt. Störf fjárln. eru fjölbreytt og veita mjög góða sýn inn í það sem brennur á landsmönnum vítt og breitt um landið. Að því leyti nær starf fjárln. um allt sviðið sem veitir nefndarmönnum skilning á fjölbreytileika mannlífsins umfram það sem hægt er að gera í fagráðuneytum sem eru einskorðuð við ákveðna málaflokka. Þessi tenging Alþingis við landið er að mínu áliti mjög mikilvæg og mikilvægt að ekki verði dregið úr þessu jarðsambandi sem okkur þingmönnum er svo nauðsynlegt. Fjölbreytileikinn birtist ekki hvað síst í heimsóknum landsbyggðarfólks til fjárln. sem endurnýjar þann grunn sem við höfum sem aldir erum þar upp. Herra forseti. Mjög er áberandi sá aukni áhugi sem er um allt land í dag á vísindastörfum, söguskoðun og náttúruskoðun og endurspeglast það í fjárveitingum fjárln. Sem dæmi um það vil ég taka að náttúrustofur eru nú í hverju kjördæmi. Fræðasetur er í Sandgerði, náttúrugripasafn í Vestmannaeyjum, sögusetur á Hvolsvelli og vesturfarasetur á Hofsósi. Vaxandi áhugi er einnig á skógrækt fyrir atbeina ríkisstjórnarinnar að því máli og er það fyrirferðamikið í ár og er fjöldi verkefna þar á ferðinni. Má þar nefna Héraðsskóga, Suðurlandsskóga, Skjólskóga, Vesturlandsskóga og Norðurlandsskóga þar sem um 60 millj. kr. er bætt við fjárveitingar ársins. Menntun í gegnum netið er einnig í mikilli sókn og með atbeina fjárln. hefur verulegt átak verið gert í samráði við menntmrn. í að auka kennslukvótann í fjarkennslu Kennaraháskólans. Fátt gefur landsbyggðarfólki eins mikla möguleika til að afla sér menntunar við hæfi í bestu skólum landsins og netið, og má tala um byltingu að þessu leyti. Tenging skólastarfsins við sjóinn er einnig eitt af þeim verkefnum sem okkur ber skylda til þess að sinna. Með samningi sjútvrn. við Hafrannsóknastofnun Íslands hefur náðst góð tenging milli vísinda, sjómennsku og skólanna með ferðum bátsins Drafnar sem er rannsóknarskip frá Hafrannsóknastofnun og fer með skólafólk í kynnisferðir út á sjó. Mikill áhugi er á þessum ferðum og nauðsynlegt að þar verði framhald á. Hér er þó um tilraunaverkefni að ræða sem ætlunin er að verði í framtíðinni hluti skólastarfsins og því verkefni sveitarfélaganna. Það er því mikilvægt að sveitarfélögin komi inn í þetta verkefni á næsta ári svo þessi tenging þéttbýlisbarnanna við sjóinn haldist. Skólabáturinn Haftindur fær 3 millj. kr. til að halda úti starfi í samvinnu við félagsmálastofnanir á höfuðborgarsvæðinu með unglinga sem eru í vanda. Þetta frumkvöðlastarf hefur verið erfitt vegna þess að aflaheimildir eru dýrar og skip sem gerð eru út með þessum hætti þurfa að kaupa til sín aflaheimildir, en það þarf skólaskipið Dröfn ekki að gera. Rekstrarskostnaður verður því óheyrilegur og miklu meiri en gera má ráð fyrir. Mikilvægt er að styrkja þetta verðuga framtak í framtíðinni. Að styrkja ímynd sjómennskunnar og efla Sjómannaskólann er annað verkefni sem hefur orðið út undan að mínu áliti. Sjómannaskólinn hefur grotnað niður, bæði starfið og húsakynnin. Ég vona að það standi til bóta en mikið þarf að koma til svo að ástandið batni. Endurbætur á húsnæði eru þó hafnar en hvernig reisa á starfið til fyrri vegs og virðingar er óleyst. Þar er verk að vinna, herra forseti. Sá þáttur sem oft fær einna mestu umræðuna og miklar tilfinningar eru tengdar eru harmleikir vegna vímuefnanotkunar ungs fólks og ofbeldis í þjóðfélaginu. Þessi þáttur er því mikið á borði okkar fjárlaganefndarmanna sem sést í fjárveitingum, m.a. til Krýsuvíkursamtakanna, til Krossgatna, Byrgisins, Kvennaathvarfsins og Stígamóta. Forvarnir í þessum málaflokki eru einnig mjög fyrirferðarmiklar og eru nú vímuvarnafulltrúar lögreglunnar víða um land, en slík staða var upphaflega samþykkt við embættið í Keflavík í samvinnuverkefni við Reykjanesbæ og hefur gefist mjög vel. Lögreglan á Keflavíkurflugvelli fær fjárveitingar til þess að fjölga hundum til fíkniefnaleitar. Með samstarfi Schengen-landanna opnast fleiri möguleikar til þess að stöðva ólöglegan innflutning að þessu leyti. Á fjárlögum er gert ráð fyrir fjölgun í lögreglunni vegna herts landamæraeftirlits og verða ráðnir 11 lögreglumenn til þessa starfs. Stækkun flugstöðvarinnar tengist þessu nýja hlutverki okkar. Herra forseti. Miklar áhyggjur landsbyggðarmanna vegna sérleyfanna og áætlunarferða BSÍ hafa verið áberandi og er ljóst að þessi sérleyfi munu ekki bera uppi eðlilegan rekstur með þeim farþegafjölda sem nú er og fer minnkandi ár frá ári. Auðvitað er það hlutverk ríkisvaldsins að hlúa að þessari starfsemi eins og kostur er og beina til þeirra verkefnum. Þar er þó við ramman reip að draga þegar marka á línuna milli samkeppnissjónarmiða og EES-reglna eins og dæmin sanna. Mér sýnist ljóst að samstarf þurfi að takast um hlutverk þessara sérleyfa milli ríkisins og sveitarfélaganna. Tenging milli sérleyfa og almenningssamgangna er hluti af hugsanlegu samstarfi og tengingu. Reykjanesbær hefur á undanförnum árum eflt sínar almenningssamgöngur og tengt við sérleyfi til Reykjavíkur. Ljóst er þó að þetta er erfiður rekstur og nauðsynlegt að fjárveitingavaldið hafi frekari afskipti af þróun mála á þessu sviði ef möguleiki á að vera að styrkja þessa þjónustu. Herra forseti. Ég hef reynt að gera grein fyrir ýmsum málum sem ég tel tengjast stöðu þjóðarbúsins til framtíðar og einstökum verkefnum sem þarf að leysa í samtímanum og brenna á fólki. Sem betur fer er staða ríkissjóðs slík í dag að hægt er að mæta mörgum vandanum með auknum framlögum. Rekstur ríkissjóðs hefur þó ekki gengið eins og eðlilegt má telja þegar litið er til þess að hér er höndlað með fjármuni skattborgaranna. Það er í raun stóralvarlegt mál að flestar stofnanir ríkisins fara langt fram úr fjárlögum og grípa þarf til aukafjárveitinga sem nema um 9 milljörðum kr. á ári, eða í ár, sem eru 5% til viðbótar við útgjöld ríkissjóðs á árinu. Í verðbólgulausu þjóðfélagi er þetta óásættanlegt. Af einstökum ráðuneytum tekur heilbrrn. til sín um 33% af fjárlögum ársins 1999 en af aukafjárveitingum ársins tekur það sama ráðuneyti um 67% eða 6 milljarða kr. Framúrkeyrsla sjúkrastofnana er ein helsta meinsemd í fjármálum ríkisins og ljóst er að slíkt getur ekki gengið öllu lengur. Komið hefur fram að ráðuneytið taldi sig ekki nægjanlega undirbúið til að leiðbeina við gerð aðlögunarsamninga og framgangssamninga hjúkrunarfræðinga. Það er ekki svo að stofnanir heilbrrn. séu einu stofnanirnar sem fara fram úr. Því fer fjarri því sjálfur ríkisendurskoðandi fór fram úr fjárlögum. Ýmislegt verður þó augljóslega að leiðrétta strax. Það verður til að mynda að taka á því, herra forseti, að margar sjúkrastofnanir eru reknar með yfirdráttarheimildum í bönkum sem er með öllu óheimilt og brot á lögum. Einnig eru dæmi um að ríkisstofnanir skili ekki vörslusköttum sem er mjög alvarlegt brot. Þó svo að aukafjárveitingar vegna yfirstandandi árs dugi í flestum tilfellum til að mæta halla ársins og bæta hala frá síðasta ári, þá er ekki augljóst að fjárlög standist eitthvað betur á næsta ári en verið hefur á yfirstandandi ári. Hjá sjúkra- og heilbrigðisstofnunum er vitað að framgangssamningar hjúkrunarfræðinga eru ekki frágengnir nema hjá stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík. Stórir hópar launþega hjá heilbrigðisstofnunum hafa litlar hækkanir fengið. Þar má nefna sjúkraliða og ASÍ-launþega sem eru um 30% starfsmanna. Þó ber að taka fram að þessir starfsmenn eru með samninga til loka ársins 2000 og sú von er látin í ljós að þeir samningar haldi en tíminn verði notaður til að samningar geti gengið hratt og örugglega fyrir sig næsta haust. Eitt mál, herra forseti, langar mig til þess að minnast á en það er Heyrnar- og talmeinastöð Íslands sem veitir styrki til þess að fólk geti keypt sér heyrnartæki. Stofnunin hefur einkaleyfi á því að flytja inn heyrnartæki og fær ákveðið fjármagn á fjárlögum til að greiða niður hvert einasta heyrnartæki sem selt er. Það er ljóst að þessi stofnun er barn síns tíma og hlýtur að vera komið að því að endurskoða starfsemi stöðvarinnar þannig að þessi hluti heilbrigðiskerfisins verði gefinn frjáls nákvæmlega eins og gleraugnasalar geta selt nánast hvaða gleraugu sem þeir vilja ef þeir hafa menntun til þess. Heyrnar- og talmeinafræðingar eru margir á landinu og geta sinnt þessu hlutverki með sama hætti og þeir sem eru í störfum hjá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Ég vil því, herra forseti, taka fram að mér finnst tímabært að ríkisvaldið og þeir ráðherrar sem hafa með málið að gera breyti þessu í frjálsræðisátt. Herra forseti. Það er grundvallaratriði fyrir framtíð okkar í samstarfi þjóðanna að sýna festu og ábyrgð í stjórn ríkisins. Á því byggir framtíðin. Án ábyrgðar fer verðbólgan af stað og í kjölfar hennar fylgja gjaldþrot og uppgjöf sem við þekkjum frá síðasta áratug. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tókst að stöðva fólksflóttann frá landinu. Nú flytja fleiri til landsins en frá því. Flóttinn frá landsbyggðinni er þó mjög mikill og öllum áhyggjuefni. Þær rætur sem slitna við þessa flutninga liggja oft djúpt, rætur sem tengja okkur við landið sterkum böndum. Þegar rótin slitnar slævist þjóðarvitundin. Það er eins og máltækið segir: Römm er sú taug sem rekka dregur föðurtúna til. Fyrir okkar unga og vel menntaða fólk eru skrefin auðveldari úr landi en fyrir okkur sem komin eru á miðjan aldur. Evrópa togar og undirliggjandi er sú hreyfing sem gengur yfir alla Evrópu, að vera hluti af Evrópusambandinu. Ábyrgð okkar er því mikil. Herra forseti. Fjárln. hefur ákveðið að eftirlit með fjárreiðum ríkisins verði mun meira en hingað til hefur tíðkast og þáttur Ríkisendurskoðunar efldur. Af hálfu ráðuneytanna er fullur vilji til að taka á þessum málum. Ég trúi því að okkur takist mun betur við ríkisreksturinn á næsta ári en á því sem nú er að líða. Ég vil að lokum, herra forseti, þakka formanni fjárln. fyrir fumlausa og góða leiðsögn við stjórn fjárln. á þessu ári. Sömuleiðis vil ég þakka samnefndarmönnum mínum öllum ánægjulega samvinnu og starfsmönnum fjárln. fyrir vel unnin störf.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson kom víða við í mjög góðri ræðu sinni. Hann drap á ýmislegt sem skiptir miklu máli. Ég deili áhyggjum hv. þm. af almenningssamgöngum og hefði gjarnan viljað að hann skýrði betur hvað hann átti við með samvinnu sveitarfélaganna og sérleyfishafa. Ég hygg þó að hann hafi verið að velta fyrir sér skólaakstri, sérleyfi, almenningssamgöngum o.s.frv. Hann kom líka inn á mál sem mér finnst skipta máli. Hann talaði um endastöð varðandi sjávarútveg í landinu. Þingmaðurinn er mikill áhugamaður um sjávarútveg. Hvað á hann við þegar hann talar um endastöð? Hann benti líka á fjölmargar nýjungar varðandi afþreyingu í ferðamálum, um sögusetur í Rangárvallasýslu, afþreyingu og þess háttar. Ég er mjög sammála honum í því að í þessum efnum eru auknir möguleikar. Í seinni umferðinni ætla ég að fjalla örlítið um fiskeldi og fá betri útskýringar á þeim málum.

Herra forseti. Til að skýra hvað ég átti við þegar ég minntist á almenningssamgöngur í ræðu minni áðan þá get ég tekið dæmi af Suðurlandi. Mér finnst athugandi fyrir Sunnlendinga að skoða hvort Selfoss, Hveragerði, Eyrarbakki, Stokkseyri, Hella og Hvolsvöllur geti ekki komið sér upp samgöngukerfi sem hefði um leið sérleyfi og tengdi þessi svæði við Reykjavík. Þetta væri sameiginlegt verkefni ríkisins og sveitarfélaganna á Suðurlandi. Ég get ekki séð að þessi litlu sveitarfélög sem nú berjast við að halda uppi menntun og þjónustu á þessum svæðum geti staðið ein undir sérleyfinu, sem er í raun upp á styrk ríkisins komið, og samgöngum sem eru nauðsynlegar upp á atvinnuuppbyggingu svæðanna.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin og lýsi mikilli ánægju með hve áhugasamur hann er um Suðurland. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Ef Sunnlendingar geta ekki tekið sig saman um almenningssamgöngur þá geta það í raun og veru engir. Varðandi endastöðina í sjávarútvegi, gæti hann farið örlítið nánar út í það? Varðandi fiskeldi sagði hv. þm. í ræðu sinni að Norðmenn flyttu út m.a. um 200 þús. tonn af laxi. Svo við höldum okkur við Suðurlandið þá er hafbeit í Rangánum mjög merkilegt mál sem hefur orðið til þess að efla ferðaþjónustuna á þessu svæði. En ég hefði mikinn áhuga á að fá nánari skýringar orðum hv. þm. um endastöðina í sjávarútvegi.

Herra forseti. Ég talaði ekki um endastöð heldur endimörk á vexti þorskstofnsins á Íslandsmiðum. Að áliti fiskifræðinga getur ekki þrifist hér sjálfbær stofn stærri en svo að hann gefi af sér 350 þús. tonn í veiði. Eftir að þeim mörkum er náð eykst veiðin ekki meira á Íslandsmiðum. Ég á við að við gætum hugsanlega bætt þetta upp með eldi á þorski. Við erum með marga djúpa og góða firði sem geta tekið við eldi. Þetta hefur verið reynt en mér finnst því allt of lítill gaumur gefinn að þessi möguleiki sé til staðar. Þetta þarf allt tíma. Við verðum næstu 10 árin að ná veiðinni upp í 350 þúsund tonn. Ég vona að það takist fyrr en við eigum a.m.k. að geta gert það á þeim tíma. Til þess að geta bætt við þá eigum við að fara út í meiri rannsóknir og tilraunastarfsemi í eldi.

Virðulegur forseti. Ég hlýddi á alla ræðu hv. þm. og hann kom víða við. Honum var fátt mannlegt óviðkomandi í ræðu sinni, hann tók landið og miðin, jökla og strendur og kom við í Evrópusambandinu svona í leiðinni. Virðulegi forseti. Fulltrúar Sjálfstfl. í þessari umræðu hafa verið á stöðugum flótta frá þeirri staðreynd að framkvæmd fjárlaga á árinu sem er að líða hefur algerlega farið úr böndunum. Það vita allir. Fjáraukalögin bera þess merki að að fjárstjórnin hefur algerlega farið úr böndunum. Ég ætla að spyrja hv. þm. vegna þess að hann sagði hér áðan, að það væri mjög alvarlegt lögbrot þegar forstöðumenn ríkisstofnana færu fram úr í fjárlögum: Hver er ábyrgð ráðuneyta? Hver er ábyrgð þeirra sem hafa eftirlit með þeim sem fara fram úr fjárlögum? Ég vil fá hv. þm. til að útskýra ábyrgð ráðuneytanna í þessu máli.

Herra forseti. Lögfræðingurinn, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, spyr mig hver beri ábyrgðina. Auðvitað bera þeir sem hafa æðstu stjórn mesta ábyrgð á rekstri sinna ráðuneyta. Eins tel ég að við þingmenn berum heilmikla ábyrgð á rekstri Alþingis. Kannski hefur einhvern tíma verið á því undantekning, að ekki hafi verið farið fram úr fjárlögum og þau hafi staðist en ég held að undantekningalítið höfum við farið fram úr fjárlögum og hér hafi þurft að afgreiða feikilega háar aukafjárveitingar. Ég held að það sé ekki ástæða til að hengja neina frekar nú en áður. En ég tel að það sé mjög brýnt að taka á þessu máli núna. Ég held að við höfum séð að þróunin er fremur óæskileg og menn átti sig á að hún geti ekki haldið áfram óbreytt.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Oft og tíðum hefur verið farið fram úr fjárlögum. En sennilega hefur aldrei verið gert eins og í þessari umræðu, að forstöðumönnum ríkisstofnana er kennt um alla skapaða hluti og þeir sakaðir um lögbrot af fulltrúum Sjálfstfl. Með því móti hafa menn reynt að beina athyglinni frá því að vitaskuld bera hæstv. ráðherrar ábyrgð á þessum hlutum. Ef marka má orð hv. þm. Hjálmars Jónssonar fyrr í dag þá á náttúrlega að reka hæstv. ráðherra en ekki forstöðumenn ríkisstofnana. Mér heyrðist hv. þm. Kristján Pálsson taka undir þessi viðhorf.

Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu undir það að ábyrgð ráðherra er mikil, það gefur auga leið. En ábyrgð ráðherra hefur verið sú sama frá því að íslenska lýðveldið var stofnað og jafnvel fyrr. Ábyrgð þeirra sem nú eru ráðherrar er ekkert meiri en áður. Ábyrgð okkar allra er mikil. Ábyrgð fjárln. er mikil. Ábyrgð þingsins er mikil, að líta eftir því að fjárlögum ríkisins sé fylgt. Ég held að það sé alveg tímabært að allir taki sig á í þessu efni. Ég ætla ekki að taka ákveðna ráðherra inn í það mál. Ég held að þeir séu jafnábyrgir og við.

Herra forseti. Ég leyfi mér að halda því fram að hv. þm., vinur minn, uppeldisbróðir og skólabróðir, Kristján Pálsson, hafi sagt ósatt í þessum stól áðan. 

Herra forseti. Þetta er í fyrsta skipti sem ég hef verið kallaður lygari hér í stólnum. Ég bjóst ekki við því frá mínum gamla og góða skipstjóra. En ég vil bara segja, herra forseti, að þær tölur sem ég fer með eru frá forstjóra Hafrannsóknastofnunar. Ég er ekki að segja að þetta sé nákvæmlega upp á tonn. Samkvæmt þeim upplýsingum eru þetta nokkurn veginn 350 þús. tonn. Þegar rætt er um að miklu meira hafi verið veitt hér áður fyrr þá voru t.d. frá árunum 1920--1960, önnur skilyrði í sjónum. Þá kom mikið af fiski frá Grænlandi og bætti upp veiðina. Auk þess veit hv. þm. mætavel að á árunum 1975--1990 veiddum við miklu meira en stofninn þoldi. Við ofveiddum þorskinn og það kom niður á okkur á þessum áratug. Við þurftum að fara niður í 150 þús. tonn í veiði og þetta ætti hv. þm. að vita áður en hann heldur því fram að menn segi ósatt í þessum ræðustól.

Herra forseti. Ég ætla bara að nefna nokkrar tölur. Meðalveiðin á þorski síðustu 50 árin er 371 þús. tonn. Það vantar sem sagt 121 þús. tonn upp á að við getum veitt þann afla sem við höfum veitt í hálfa öld. Ef það er ekki besti sannleikurinn sem við getum stuðst við, þá veit ég ekki hvað við ættum að styðjast við ef við getum ekki stuðst við söguna. Við höfum veitt 60 þús. tonn af ýsu að meðaltali. Þar vantar 25 þús. tonn upp á. Við höfum veitt 70 þús. tonn af ufsa. Þar vantar 40 þús. tonn upp á miðað við það sem við veiðum í dag. Við höfum veitt 92 þús. tonn af karfa á þessu árabili. Þar vantar 32 þús. tonn. Við höfum veitt 50 þús. tonn af steinbít. Þar vantar 2 þús. tonn. Við höfum veitt 29 þús. tonn af grálúðu í 30 ár. Þar vantar 19 þús. tonn. Svo geta menn haldið því fram að fiskifræðingar á Hafró hafi rétt fyrir sér og það sé sannleikur ef vitnað er í þá. Það er ekki rétt, hv. þm. þingmaður.

Herra forseti. Ég tek ekkert nærri mér þó að hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni hitni í hamsi undir þessari umræðu þegar hann talar um sjávarútvegsmál. Ég veit að hann er hatrammur andstæðingur Hafrannsóknastofnunar og þeirra fræða sem þar eru stunduð. Ég hef alla tíð talið fræði þeirra þau bestu sem við hefðum.

Þetta eru allt tölur frá Hafró.

Hafrannsóknastofnun hefur fram að þessu notið virðingar um allan heim og aðferðir þeirra hafa verið notaðar víða. Ég ætla því ekki að fara að munnhöggvast um hvort þessi tonnafjöldi er nákvæmlega réttur en þetta eru þær upplýsingar sem Hafrannsóknastofnun gefur. Ég var fyrst og fremst að velta fyrir mér þeim endimörkum sem væru. Ég ætla ekki að deila um það hvort þau geti orðið 360, 370 eða 330 en ég held að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. að einhvern tíma geti orðið 400 eða 450 þús. tonna ársafli í þorskveiðum við Íslandsstrendur miðað við þær aðstæður sem nú eru.

Virðulegi forseti. Mönnum hefur í dag verið tíðrætt um þá hækkun sem er á kostnaði við heilbrigðiskerfið. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að ákveðnar launahækkanir hafi orðið hjá heilbrigðisstéttum. Ég bendi á að 2 / 3 af hækkunum til heilbrigðiskerfisins nú varða laun. Ég vil minna fólk á við hvaða aðstæður laun voru hækkuð annars vegar hjá læknum og hins vegar hjá hjúkrunarfræðingum sem sérstaklega eru teknir fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þegar gerðir voru samningar við lækna var flótti í læknastéttinni sem krafðist þess að tekin yrði ákvörðun um að hækka laun til lækna sérstaklega. Hið sama var með hjúkrunarfræðinga þegar gengið var til samninga við þá varðandi aðlögunarsamningana sumarið 1998. Þá var almenn samstaða um það í samfélaginu og ákvörðun ríkisstjórnarinnar að sérstaklega þyrfti að bæta hjúkrunarfræðingum þau laun sem voru um 15--20% lakari en hjá sambærilegum stéttum.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Möller þekkir náttúrlega mjög vel alla þessa samninga, enda þáv. formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Ég deili ekki um aðstæðurnar. Það var sannarlega vá fyrir dyrum þegar hjúkrunarfræðingar ætluðu að ganga út af spítölunum og eitthvað þurfti að gera. En það afsakar ekki að fjárlögin skuli hafa verið þverbrotin. Það er mjög alvarlegt. Fjárlögin gerðu ráð fyrir að samningar mundu hugsanlega geta orðið einhvers staðar á bilinu 5--10%. Framgangssamningar áttu aldrei að kosta neitt. Þeir áttu að vera hagræðing innan sjúkrahúsanna en þegar upp er staðið er þetta allt miklu meira en um var talað. Ég deili ekki um þörfina, við þurftum sannarlega að halda sjúkrahúsunum gangandi. Við þurfum að hafa góða hjúkrunarfræðinga og allt voru þetta mjög frambærileg rök en við stöndum frammi fyrir því að lög eru lög, fjárlög eru fjárlög og það má ekki fara fram úr öðruvísi en leyfi sé fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að samið hafi verið samið um 10--12%, sem mér heyrðist hv. þm. nefna. Hið rétta er að samningar við háskólamenn áttu á samningstímabilinu að kosta 22,5%. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram að launakostnaður hjúkrunarfræðinga á þessu tímabili hafi aukist um 37,5%. Það sem á vantar voru samningar sem ég undirritaði, hvert einasta prósent. Annað varðandi starfsemi og rekstur heilbrigðisstofnana. Ég fullyrði að mikils aðhalds er gætt í rekstri þessara stofnana. Mikill tími stjórnenda fer í að gera tillögur til þess að finna leiðir til að halda rekstrinum í réttu horfi. Aðstæður eru mjög erfiðar og skortur á starfsfólki sem þýðir mikla yfirvinnu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að vera í miklum slag út af þessu við hv. þm. Ástu Möller. Við vitum að þetta fór úr böndunum. Það viðurkenna það allir að þegar einstakar stéttir innan hjúkrunargeirans geta hækkað allt upp í 60% þá hefur eitthvað meira en lítið farið úr böndunum. Ef meðalhækkun er 37--40%, þá er það miklu meira en aðrir höfðu fengið. Það er meira en gert var ráð fyrir. Ég deili ekki um að mjög mikil þörf var fyrir einhverjar launabætur fyrir hjúkrunarfræðinga, heilbrigðisstéttirnar og læknana. Spurningin er aðeins um hvernig það var gert. Við þurfum svo sannarlega á góðum hjúkrunarfræðingum og læknum að halda. Ég sé ekkert eftir peningunum en spurningin er um aðferðina.

Hæstv. forseti. Hér liggur fjárlagafrv. fyrir árið 2000 fyrir til 2. umr. Bornar hafa verið á borð þingmanna þykkar bækur með brtt. við það frv. sem hér var kynnt við mikinn fögnuð á haustdögum og átti þá að leiða til 15 milljarða kr. afgangs á fjárlögum. Virðist nú nokkuð hafa gengið á þann afgang að öllu óbreyttu því að þær brtt. sem hér eru gerðar eru upp á 3,6 milljarða og þar með hefur saxast nokkuð á þann afgang sem menn voru svo brattir með í haust. Það virtist vera versta vandamál ríkisstjórnarinnar hvar ætti að koma þessu öllu fyrir með sem bestu móti því að gullforðinn leyfði ekki að allt yrði notað til að greiða niður skuldir ríkisins erlendis. Seðlabankinn, sem hefur tekið að sér það hlutverk uppalandans að vera frekar leiðinlegur og setja upp svip þegar ríkisstjórnin fer með himinhvolfum vegna velgengninnar, taldi hins vegar að 15 milljarðar í tekjuafgang fælu ekki í sér nægilegt viðbótaraðhald. Seðlabankamenn hljóta nú að hvessa mjög augun á hæstv. ríkisstjórn þegar þessir meintu 15 milljarðar eru orðnir að 11,4. Til þess að ekki þurfi að hrekja ríkisstjórnina til að auka skattheimtu nú mitt í góðærinu hlýtur að þurfa að fá nýja og bjartsýnni þjóðhagsspá og hver veit, kannski fæst hún.

Forseti biður hv. þingmenn að sýna ræðumanni þá virðingu að hafa hljóð meðan hún talar.

Stærsti hluti viðbótarinnar sem hér er lögð til fer til sjúkrahúsanna en ríkisstjórnin hefur nú loks mannað sig upp í að taka á vanda heilbrigðisstofnana, bæði í fjáraukalögum og fjárlögum. Það var löngu orðið tímabært. Mörg undanfarin ár hefur þessi vandi verið að búa um sig eins og tímasprengja í kerfinu. Það var með hann eins og nýju fötin keisarans í ævintýrinu forðum. Allir virtust sjá hann nema hæstv. ríkisstjórn sem ár eftir ár var að setja upp einhverja potta sem átti að nota til að tugta forstöðumenn heilbrigðisstofnana til að taka á sig ábyrgð á niðurskurði ef þeir ættu að eiga einhverja von um sporslur úr pottinum góða. Þannig vildi ríkisstjórnin firra sig ábyrgð á óvinsælum niðurskurði. Þetta átti að verða íslenska leiðin til að ná fram sparnaði í kerfinu. Nú hefur, með þeim brtt. sem fylgja með fjárlögum og fjáraukalögum í ár, verið viðurkennt opinberlega að sú leið var aldrei fær. Ef endurskipuleggja á kerfið þannig að til hagræðingar leiði þurfa þar að lútandi tillögur að koma frá ráðuneytinu sjálfu og vera á ábyrgð þess. Því miður hefur ráðuneyti heilbrigðismála að maður tali nú ekki um fjmrn. ekki verið heilbrigðisstofnunum sá bakhjarl sem æskilegt hefði verið. Þaðan hafa engin fyrirmæli komið um aðhald í rekstri sem lið hefur verið í. Þetta er undirstrikað hér til að leggja áherslu á að hæstv. ráðherrar og ráðuneyti þeirra þurfa sannarlega að axla sinn hluta af ábyrgð á þeim vandamálum sem hrúgast hafa upp í þessum geira. Af umræðum undanfarið hefur mátt skilja að stjórnarþingmenn teldu vandann stafa frá forstöðumönnum stofnana. Varað var sterklega við svokölluðum aðlögunarkjarasamningum á Alþingi á sínum tíma. Verstu grunsemdir efasemdarmanna þá virðast hafa komið á daginn. Þar ber fjmrn. að mínum dómi fulla ábyrgð. Heilbrigðiskerfið hefur tútnað út á undanförnum árum og tekur nú orðið stóran hluta ríkisútgjalda eða rúmlega 40%. Auðvitað er brýnt að hagræða þar og ná niður kostnaði án þess að skerða þó eðlilega þjónustu við einstaklingana. Hins vegar er það skoðun minni hluta menntmn. að hærra hlutfalli þjóðartekna þyrfti að verja til menntamála ef tryggja á gæði menntunar og tryggja eins og best verður á kosið jafnrétti til náms þó auðvitað þurfi þar eins og annars staðar að gæta hagræðingar í hvívetna. Við fögnum því að undirritaður var á haustdögum samningur við Háskóla Íslands um að kennslukostnaður verði framvegis greiddur eftir reiknilíkani. Við vonumst til að það bæti úr þeirri neyðarlegu stöðu sem háskólinn var í árum saman þegar honum var ekki áætlað fé fyrir nauðþurftum af fjárlögum. Þó ber að hafa í huga að þarna voru framlög reiknuð eftir virkum nemendum, þ.e. þeim sem ljúka prófi í áföngum. Óvissuþátturinn er nokkuð stór því að alltaf heltast margir úr lestinni. Einnig liggur eftir að semja um frekari fjárveitingar til rannsókna en það þarf að gera veg skólans sem veglegastan til að gera hann samkeppnisfæran við sambærilegar erlendar menntastofnanir. Mikið vantaði á að Háskólinn á Akureyri ætti fyrir brýnum verkefnum samkvæmt 1. útgáfu fjárlagafrv. en í brtt. sem lagðar hafa verið fram við 2. umr. er þar nokkuð bætt úr. Enn vantar þó 35 millj. upp á að fjárveitingar séu fullnægjandi samkvæmt útreikningum forsvarsmanna skólans. Þeir höfðu einnig beðið um 20,5 millj. til að koma á legg fjarnámi í hjúkrun og fyrir leikskólakennara sem mikil þörf er á og ráðuneytið sér sér nú við 2. umr. fært að koma til móts við þetta. En hjúkrunarnámið fær fjárveitingu af liðnum Símenntun og fjarvinnslukerfi nr. 451 sem er einn af þeim fjölmörgu óskiptu liðum sem menntmrh. úthlutar. Ég mundi kjósa að dregið yrði úr slíku og fjárveitingavaldið mundi klára þessi mál við afgreiðslu fjárlaga. Þannig á það að vera samkvæmt lögum. Það er miður að Kennaraháskóli Íslands hefur lagt fyrir fjárln. vel rökstudda beiðni um 32 millj. kr. hækkun á rekstrarfjárveitingu auk þess sem hann fer fram á 15 millj. aukafjárveitingu vegna endurbóta á húsnæði skólans á Laugarvatni. Ekki hefur hv. fjárln. séð sér fært að leysa bráðan vanda stærstu kennaramenntunarstofnunar landsins nú milli umræðna þó viðvarandi og vaxandi kennaraskortur sé vaxandi vandamál í íslenska skólakerfinu. Þó er lagt til að 20 millj. kr. af liðnum Símenntun renni til aukinnar fjarkennslu á vegum Kennaraháskóla Íslands en hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir á Alþingi að slíkt nám muni best reynast til að leysa kennaravandann. Hefur hingað til reynst mögulegt að taka við í fjarnám innan við þriðjung þeirra sem sóst hafa eftir að stunda slíkt nám á undanförnum árum. Þessari breytingu sem gerð var á frv. milli umræðna vil ég fagna sérstaklega. Eftir fund sem hv. menntmn. átti með forsvarsmönnum Viðskiptaháskólans liggur fyrir að mikið vantar upp á að sú stofnun hafi hingað til fengið þær fjárveitingar sem þarf til að skólinn geti staðið undir þeim væntingum sem til hans eru gerðar. Gengur hægt að semja um framtíðarfyrirkomulag á greiðslum úr ríkissjóði til skólans. Tækniskóli Íslands má sæta því nú þegar stefnt er að því að gera verklegan þátt mennta hvað mestan að þar eigi að skera niður framlög til nemenda á milli ára svo nemur háum fjárhæðum. Fjárln. hefur því miður ekki séð sér fært milli umræðna að koma koma til móts við fjárþörf þessarar merku stofnunar nema hvað varðar 16 millj. í búnað og viðhald sem er engan veginn fullnægjandi. Það er brýn nauðsyn að skólinn fái þann tækjakost sem hann þarfnast og honum er samboðinn og í öðru lagi það fé sem hann þarf til að geta gegnt lögboðnu hlutverki sínu en ætla honum ekki lækkun framlags á hvern nemanda, einum skóla á háskólastigi sem fá framlög á fjárlögum. Það er alvarleg áminning til forsvarsmanna þjóðarinnar að þetta flaggskip tækniþekkingar í landinu sjái sér þann kost vænstan að taka ekki við nýnemum árið 2000. Það fé sem samkvæmt frv. er ætlað til Listaháskólans kemur ekki til með að duga stofnun á háskólastigi. Skólinn er nú á þróunarskeiði og vinnur út í reikning að því er mér skilst. Hann er einn af þeim skólum sem er sjálfsagt ætlað fé úr lið 299 Viðfangsefni 1.90 sem á að hækka um 128 millj. kr. óskipt og er ætlað í þá skóla sem ekki hafa lokið samningum. Sannarlega væri æskilegt að þau mál hefðu verið lengra komin við afgreiðslu fjárlaga. Það er fjárln. sem á að fara með fjárveitingavaldið, ekki framkvæmdarvaldið en mjög virðist sótt eftir því að það hafi meiri völd hvað þetta varðar. Varðandi framhaldsskólana vil ég þakka sérstaklega að áætlað er að taka upp þriðja árið fyrir sérkennslunemendur á framhaldsskólastigi en það hefur verið baráttumál mitt í mörg ár að boðið yrði upp á aukinn stuðning við þessa hópa og aukna kennslu. Hér er aukið fjármagn til þessa verkefnis miðað við það sem áætlað var í fjárlagafrv. við 1. umr. Auk þess er gert ráð fyrir framlagi til kennslu skjólstæðinga Barnaverndarstofu á aldrinum 16--18 ára að upphæð 10 millj. Barnaverndarstofa mun annast kennslu þessara nemenda. Þessi atriði eru til bóta. Fjárhagsstaða ýmissa framhaldsskóla hefur batnað síðan farið var að nota reiknilíkanið en í ljós hafa komið nokkrir vankantar á þeirri reglu. Í líkaninu er reiknað með virkum nemendum. Ef skólar taka við mörgum nemendum með lélegan grunn og brottfall verður þar af leiðandi mikið koma þeir mjög illa út. Brýnt er að ráða bót á þessu. Menntastofnanir eiga því miður líka við uppsafnaðan vanda að etja sem virðist því miður ekki vera tekið á nema að hluta í þeim fjáraukalögum sem við erum að afgreiða á Alþingi þessa dagana. Þó verður að segja að meðal gleðilegra breytinga sem orðið hafa á frv. milli umræðna og ástæða er til að fagna sérstaklega er að framlög til jöfnunar á námskostnaði hafa verið aukin milli umræðna en um það höfðu verið gefin fyrirheit í tillögu til byggðaáætlunar sem samþykkt var á síðasta þingi. Þetta er brýnt hagsmunamál þeirra sem búa í dreifbýli og þurfa að senda unglingana sína burt í framhaldsnám með ærnum tilkostnaði. Þeir sitja engan veginn við sama borð og aðrir hvað aðstöðu til framhaldsnáms snertir. Ekki eru gefin nein fyrirheit í fyrirliggjandi fjárlögum um að upphæð grunnlána úr LÍN verði endurskoðuð að undangenginni könnun á framfærslukostnaði námsmanna sem lög mæla fyrir um. Námsmenn telja sig eiga erfitt með að ná endum saman nú í góðærinu enda hafa námslán alls ekki hækkað í takt við tilkostnað. Rétt er að minna á að þarna er um lán að ræða, ekki styrki, lán sem öll verða greidd með vöxtum og verðbótum. Miklar hömlur eru á hve lengi hver einstaklingur getur notið þessara lána og endurgreiðslukrafan er tiltölulega hörð. Væri óskandi ef ráðamenn sæju sér fært að ganga til þessa verks sem fyrst. Mestur áfellisdómur yfir þeirri stjórnarstefnu sem hér liggur fyrir í þessu frv. til fjárlaga er skýrsla sem á dögunum var lögð fram af Félagsvísindastofnun Háskólans. Hún staðfestir það sem áður hefur þó verið haldið fram af okkur ýmsum alþingismönnum. Þeir öryrkjar og ellilífeyrisþegar sem hafa lítið eða ekkert til að styðjast við annað en bætur frá því opinbera búa við meiri og illvígari fátækt en þekkist í þeim löndum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við. Sjúkradagpeningar sem eru greiddir hér á landi eru einnig fyrir neðan allt velsæmi. Íslenska leiðin hefur skýrslan verið kölluð af höfundum sínum. Þær alvarlegu upplýsingar um stöðu þeirra sem verst standa á meðal okkar og skýrslan bregður ljósi á hafa gert það að verkum að skýrslan er kölluð Íslenska leiðin. Því miður hafa stjórnvöld á Íslandi meiri áhuga á að bæta líf og uppeldi hesta á Íslandi en að bæta kjör þessa fólks. Til þess að bæta úr því hafa nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar lagt fram brtt. við frv. til fjárlaga um hækkun lífeyristrygginga og sjúkratrygginga. Mun Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gera nánari grein fyrir þeirri tillögu sem hún er 1. flm. að hér á eftir. E.t.v. væri það veglegasta sem við gætum gert á Íslandi í tilefni af 1000 ára afmæli kristnitökunnar á Íslandi og ég tala nú ekki um landafundina að sleppa öllum veisluhöldum en láta þá fjármuni sem þannig sparast renna til að bæta hag þeirra sem minnst hafa fyrir sig að leggja. Það mundi a.m.k. sýna að til einhvers hefðum við tekið kristna trú. Auk þess vil ég vekja athygli á tillögu sem Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt fram um að 0,5% verði tekin af öllum fjárlagaliðum ráðuneyta og látið renna til þessa verkefnis. Mér finnst sú tillaga athyglisverð og fleira mætti finna í þessum ágætu frumvörpum sem mætti missa sín án þess að það yrði héraðsbrestur. Jafnvel þó skrautreið landsliðs hestamanna yrði ekki alveg eins dönnuð fyrir bragðið. Íslenska leiðin er það þjóðarmein sem við verðum að snúa okkur að því að leysa og vera snögg að því.

Herra forseti. Hér veitti hv. þm. heilmikla ádrepu fyrir að fé skorti til skóla, til Lánasjóðs námsmanna, til lífeyristrygginga, til sjúkratrygginga og margt fleira. Að vísu fór hún líka viðurkenningarorðum um nokkra hækkunarliði sem eru einnig runnir undan rifjum fjárln. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hún hafi lesið nefndarálit frá minni hluta fjárln. Í því nefndaráliti er heilmikil ádrepa um að þeir sem beri ábyrgð á þessu fjárlagafrv. séu að skemma efnahagslífið með ofþenslu sinni og ofnotkun á peningum, þeir séu að valda miklum útgjöldum ríkisins sem sé mjög ámælisvert. Mig langaði til að vita hvort hv. þm. er sammála minni hluta fjárln. eða hvort þetta eru margir ólíkir hópar. Ég vildi þá vita í hverju það er fólgið.

Hæstv. forseti. Það var að sönnu nokkuð ófriðlegt í salnum þegar ég flutti ræðu mína og e.t.v. hefur hv. þm. Einar Oddur ekki heyrt hana nógu vel. Ég tók einmitt sérstaklega undir það sem stendur um sparnað í ríkisútgjöldum í tillögum minni hlutans. Í öllum þeim tillögum sem ég tel horfa til útgjaldaaukningar geri ég ráð fyrir tekjum á móti. Ég vil benda á að með því að spara 20% í risnu og ferðalögum hjá ríkinu er hægt að fá 400 millj. til góðra verka. Hvers vegna ekki að gera það? Það er ýmislegt annað sem hægt er að skera niður. Það er mörg matarholan, eins og kerlingin sagði.

Forseti minnir á að það ber að ávarpa þingmenn með fullu nafni, í þessu tilfelli Einar Oddur Kristjánsson.

Herra forseti. Í minnihlutaáliti sem liggur fyrir er verið að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir ofþenslu í ríkisútgjöldum.

Ertu ósammála því?

Ég kem að því í ræðu minni hér á eftir. Það hefur enginn sagt neitt um það. Það er ekki frágengið mál hvort tekjuafgangur muni minnka nokkuð frá 1. umr. eða ekki. Við munum ræða það við 3. umr.  Ég spyr aftur: Er hv. þm. sammála minnihlutaáliti stjórnarandstöðunnar sem hér liggur fyrir sem átelur aukningu ríkisútgjalda og þenslu ríkisins? Er hann með því eða er hann á móti því? Eða er stjórnarandstaðan á sama tíma sammála um að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það að eitthvað sé of lítið um leið og það er of mikið? Ég skil þetta þannig. Í allan dag hafa menn rætt um að verið sé að veita allt of mikla hækkun, sérstaklega í heilbrigðiskerfið. Ég veit ekki annað en margir stjórnarandstæðingar hafi í gegnum árin hafi verið að kvarta yfir því að einmitt þessi málaflokkur hafi ekki nógu mikla peninga. Hvort er hv. þm. sammála minnihlutaálitinu eða ósammála því?

Hæstv. forseti. Það virðist hafa verið enn ófriðlegra í þingsalnum en ég hélt. Ég er hef margsagt að ég er sammála margnefndu minnihlutaáliti um að fara eigi varlega í ríkisútgjöldum og reyna að halda þeim sparnaði og þeim tekjuafgangi sem áætlaður var við 1. umr. fjárlaga sem var 15 milljarðar en hefur nú saxast mjög á. Ég var einmitt að vorkenna hv. stjórnarþingmönnum í fjárln. að þurfa að horfast í augu við hina ströngu lærifeður sína úr Seðlabankanum og fá að heyra hversu mjög hefði hallast á ógæfuhliðina við 2. umr. fjárlaga. En ég veit að sönnu að 3. umr. fjárlaga er eftir. Ég er nefnilega ekki í fyrsta sinn í fjárln. Þá er venjulega hægt að teygja svolítið á þjóðhagsspánni og breyta þessu hér og þar þannig að þegar upp verður staðið komi hagstæðar niðurstöður út úr þessu. Ég reikna með að svo verði líka núna.

Herra forseti. Hér voru afar áhugaverð orðaskipti áðan. Ég held að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann komst þannig að orði að til væru ýmsar aðferðir til að auka tekjur ríkissjóðs og það eina sem vantaði var að bæta við: við 3. umr. fjárlaga. Það eru alkunnar aðferðir að mæta þá allt í einu með nýuppgötvaðar þjóðhagsforsendur sem skrúfa upp tekjurnar eins og þarf til að þetta liti vel út. Það hét hérna fyrr á öldinni að ljúga saman fjárlögunum við 3. umr. Þá hagræddu menn tekjuforsendum eftir þörfum og bættu í hér og teygðu á þar 

Tekjurnar jukust meira en ...

Það gerir maður ekki nema einu sinni. Herra forseti. Það er mikill bjartsýnismaður, forseti þingsins, verð ég að segja. Ég hló með sjálfum mér þegar ég sá dagskrá fundarins í morgun og sá að liður nr. 2 á álnarlangri dagskrá var 2. umr. fjárlaga. Síðan komu ein 20 frumvörp í viðbót sem er þá væntanlega til marks um það að forseti hefur ekki talið það fullt dagsverk þegar hann setti upp dagskrána að ræða fjárlögin. Mér sýnist að eitthvað þurfi að hyggja að því að endurskoða þetta því að enn lifir nokkuð af umræðunni og klukkna orðin 9 enda hefur það reynst alveg þokkalegt dagsverk að komast í gegnum 2. umr. fjárlaga. Ég hygg að við látum kannski þar staðar numið þegar þetta verður rætt og ekki meira um það, herra forseti. Herra forseti. Frá því er sagt í merkilegri bók að merkilegan mann, sem ég kann nú ekki að nafngreina en var leiðtogi síns ríkis, dreymdi fyrir eitthvað um 2.500--3.000 árum síðan merkilegan draum. Í draumnum komu fyrir sjö kýr. Síðan var fenginn annar merkilegur maður til að ráða drauminn og úr því kom þetta: Það mundu ganga sjö feit ár og síðan sjö mögur ár yfir landið. Af fyrirhyggjusemi gerðu menn ráðstafanir í því sambandi. Ég hef hugsað um það hvort þetta kunni að ganga eftir hér uppi á ísaköldu landi þúsundum árum síðar, að það verði kannski sjö feit ár en vonandi þó færri mögur. Þannig háttar til að nú er fram undan sjöunda árið í uppsveiflunni í landinu ef við miðum hana og mælum við þau tímamót er hæstv. forsrh. þáv. og núv., Davíð Oddsson, setti upp sólgleraugun, þegar skyndilega birti til um mitt sumar 1994 og forsrh. boðaði þjóðinni góðæri. Sumir settu það að vísu í samband við væntanlegar alþingiskosningar að vori en hitt er reyndar staðreynd að um það leyti, á árabilinu 1993--1995, fór hagsveiflan upp á við og við tókum að vinna okkur upp úr öldudalnum.  Því er ég að ræða um þetta, herra forseti? Ekki langar mig til að vera að spá fram undan hallæri og harðindum og svo sannarlega vona ég að ekki gangi eftir gömul egypsk speki, að hér fylgi sjö mögur ár öðrum jafnmörgum feitum. Einhvern veginn er það þó þannig að ég hef býsna sterklega haft það á tilfinningunni, um svona hálfs til eins árs skeið, að nú væri vissara að fara að vara sig. Nú væru ýmis teikn á lofti um að við værum að komast á gamalkunnugan stað í þessu sveifluferli, þessari hringrás. Ég held að það sé því miður þannig að ýmis hættumerki séu við sjóndeildarhring. Sum þeirra eru í þessu frv. sem við erum að ræða um, önnur liggja annars staðar. Það er t.d. ljóst að við erum að glíma við hefðbundin vandamál, mörg og gamalkunn, sem fylgja langvarandi uppsveiflu í efnahagslífinu og þenslu í þjóðarbúskapnum. Það er augljóst mál. Að sumu leyti sjáum við að við höfum verið að plata okkur sjálf að undanförnu. Það er t.d. enginn vafi á því að kosningarnar á sl. vori höfðu áhrif á það hvernig menn gengu frá málum um síðustu áramót í fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár. Þar var gengið langt í að reyna að láta líta út eins og allt væri slétt og fellt. Síðan hefur ýmislegt komið á daginn. Stjórnarsinnar verða að viðurkenna að varnaðarorð stjórnarandstæðinga um stórfellda vanáætlun á útgjöldum í heilbrigðiskerfinu hafa gengið eftir. Það þýðir ekki annað en horfast í augu við það. Ég held líka, herra forseti, að burt séð frá pólitískum meiningum manna um hvað sé hóflegt stig skattlagningar í landinu eigi að vera hægt að viðurkenna að skattalækkanirnar á undangengnum tveimur, þremur árum voru mistök. Þær eru mjög óheppilegar í ljósi efnahagsþróunarinnar sl. eitt, tvö ár. Það blasir við okkur núna. Það hefði verið betra að hafa þessa fjármuni í ríkissjóði, hafa stöðu hans betri. Alvarlegasta hættumerkið, herra forseti, fyrir þjóðarbúið til lengri tíma litið er þó auðvitað viðskiptahallinn. Við vorum að fá alvarlegar áminningar um hann enn einu sinni og hefur það svo sem ekki þurft. Þeir sem fylgjast með hagtölum mánaðarins sjá hvernig okkur miðar, hvort okkur miðar í rétta átt eða öfuga frá mánuði til mánaðar. Að frádregnum eðlilegum sveiflum sem stundum verða þá er ljóst að væntingar manna um að eitthvað mundi slá á viðskiptahallann hafa runnið út í sandinn núna á síðari hluta þessa árs. Það kann vel að fara svo að þetta ár reynist enn verra hinu síðasta hvað viðskiptahallann snertir og hann fari í eina 35 milljarða kr. eða rúmlega það. Það er auðvitað mikið hættumerki, herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að viðurkenna að ýmis mistök hafi orðið í hagstjórninni. Margt hefur að vísu gengið okkur í haginn og ytri skilyrðin hafa verið hagstæð um sumt. Mönnum hefur að sumu leyti heppnast að snúa og þróa málin í rétta átt sem auðvitað er jákvætt. Að það stefni í afgang ríkissjóðs er jákvætt að sjálfsögðu, að lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs sé nú jákvæður ár eftir ár og að við séum að borga niður skuldir. Fleira mætti þar telja en annað hefur ekki gengið jafn vel. Það sem ég tel alvarlegast er að ég tel að góðærinu, að svo miklu leyti sem samkomulag gat tekist um ráðstöfun þess, hafi ekki verið rétt ráðstafað. Ég held ekki. Góðærinu átti ekki að ráðstafa í skattalækkanir við þessar aðstæður. Það átti ekki að gera það. Þetta eru flatar almennar skattalækkanir, t.d. í tekjuskatti sem hafa komið hátekjufólki best, barnlausu hátekjufólki, hópi sem hefur aukið kaupmátt sinn meira en nokkur annar í þjóðfélaginu. Það er staðreynd og liggur óhrekjandi fyrir, m.a. úr launakönnun kjararannsóknarnefndar og víðar. Þeim fjármunum hefði verið betur varið til þess að rétta á nýjan leik stöðu þeirra sem hallað hefur á að undanförnu. Þeim hefði verið betur varið til að hækka grunnlífeyri örorkubóta og ellilífeyris. Þeim hefði verið betur varið til að hækka tekjutrygginguna, draga úr tekjutengingu t.d. örorkubóta við laun maka og hækka skattleysismörkin og/eða, sem þó hefði verið betra, að gera aðrar breytingar á skattkerfinu t.d. með nýju þrepi sem hefði létt skattbyrðina á lágtekjufólki og miðlungstekjufólki, sérstaklega barnafólki. Þetta hefur ekki verið gert. Með slíkum ráðstöfunum hefðu menn notað góðærið eða ávinning þess, a.m.k. að hluta til, til að styrkja á nýjan leik innviði velferðarkerfisins á Íslandi. Það hafa menn ekki gert. Þvert á móti hefur launa- og aðstöðumunurinn haldið áfram að aukast í góðærinu og það hefur dregið enn meira og hraðar í sundur heldur en áður var. Annað sem menn hafa talað um að þörf væri á að gera á Íslandi og flestir verið sammála um, a.m.k. í orði kveðnu, að við þyrftum að gera sjálfra okkar vegna hefur ekki verið gert. Það hefur t.d. ekki verið lagt það aukna fjármagn í rannsóknar- og þróunarstarf og í umbætur í menntakerfi landsins sem flestir segja þó, a.m.k. á tyllidögum, að væri einhver allra besta fjárfesting okkar til framtíðar. Okkur hefur miðað allt of lítið í þeim efnum. Framlög til rannsóknar- og þróunarstarfsemi á Íslandi eru enn sorglega lág og langt á eftir því sem gerist hjá þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Ég vil helst ekki nefna þau lönd sem við tilheyrum í þessum flokki. Það á auðvitað ekki að fara hér í nafngreiningar en í þeim löndum eru lífskjör og aðstæður slíkar að dags daglega berum við okkur ekki saman við þau. Þar stöndum við, sitjum eða kannski liggjum ætti að segja, varðandi framlög til rannsókna og þróunarstarfs, til vísinda. Heilbrigðiskerfið fær vissulega aukna fjármuni og menn hafa neyðst til að horfast þar í augu við stóraukna fjárþörf. Ég hef ekki að öllu leyti verið sammála þeirri umræðu sem orðið hefur um það í dag, að það sé eitthvað nýtilkomið eða óvænt í þessari umræðu að þörf sé á stórauknu fé inn í heilbrigðiskerfið. Síðan hvenær urðu það fréttir þeim sem fylgst hafa eitthvað með þróun þessara mála núna sl. þrjú, fjögur, fimm ár? Það hefur lengi legið fyrir að þar væri stóraukin þörf. Það hefur lengi legið fyrir að þetta kerfi hefur verið svelt mörg undanfarin ár. Sveltið gat auðvitað ekki haldið áfram endalaust. Það hafa menn vitað. Menn hafa verið sveltir í mannahaldi, tækjakaupafé og einfaldlega fjárveitingum til að mæta þróun í þessari grein sem kallar á aukna fjármuni ef menn ætla að njóta góðs af þeim framförum sem þar eru að verða. Það er auðvitað spurning hvort menn eru tilbúnir til að afsala sér þeim. En þegar ný lyf, ný tæki og nýjar aðferðir gera mögulegt að leysa vandamál í heilbrigðiskerfinu sem áður voru kannski illleysanleg eða óviðráðanleg, þá standa menn frammi fyrir því hvort þeir vilja eða geta nýtt sér möguleikana sem í framförunum eru fólgnar. Það mun kosta fjármuni hér eins og annars staðar þar sem menn standa frammi fyrir því að nútímalæknisþjónusta og heilbrigðisþjónusta er útgjaldafrek starfsemi. Sú starfsemi hefur tekið til sín, eiginlega alls staðar á byggðu bóli þar sem slík þróun hefur verið, vaxandi skerf af þjóðartekjunum. Svo bætast fleiri hlutir við sem gera það að verkum að algerlega var sjálfgefið að hér rynnu verulega auknir fjármunir til heilbrigðismála. Þar ber náttúrlega fyrst að nefna kjarasamningana sem ríkisstjórnin sjálf ber auðvitað fulla ábyrgð á og þá ekki síst hæstv. fjmrh. Af einhverjum furðulegum ástæðum hefur hann ekki sést við umræðuna. Það hefur réttilega verið bent á að hann er sérkennilega til hlés í þessu máli, sá hæstv. ráðherra sem fer með ábyrgð á samningagerð fyrir ríkið. Ég ætla ekki að gerast sá sem stendur hér og hrópa eins og himinn og jörð séu að farast út af þeim kjarasamningum sem voru gerðir eða sakfella þá menn sem fyrir því stóðu. Auðvitað þurfti að leysa þau mál. Þar voru uppi erfiðar aðstæður og kröfur um verulegar launaleiðréttingar, enda að ýmsu leyti tilefni til. Þar voru miklar væntingar um bætt kjör og við manneklu og fólksflótta að stríða, m.a. og ekki síst þegar í hlut á sérhæfðasta fólkið sem hvað mest verðmæti liggja í og nauðsynlegt er að halda í landinu til að halda uppi háþróaðri heilbrigðisþjónustu. Það sem ég hins vegar, herra forseti, tel gagnrýniverðast í þessu eru vinnubrögðin. Ég tel þau mjög ámælisverð. Ég held að þau séu framhald af aðferðafræði og framgöngu stjórnvalda sem hafi gefist illa undanfarin 3--5 ár og jafnvel lengur. Hér var rifjuð upp stórstyrjöld fyrrv. hæstv. heilbrrh., Sighvats Björgvinssonar, við heilbrigðisstéttirnar. Það var nokkuð til því sem sögumaður sagði, að hæstv. þáv. heilbrrh. hafi reynt að skera upp herör gegn því sem kallað var alger sjálftaka sérfræðinga, lyfsala og annarra slíkra í kerfinu. Þar var vissulega þörf á að halda aftur af útgjaldaaukningu. Ég held að vísu að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, þáv. hæstv. heilbrrh., hafi ekki að öllu leyti valið sér skynsamlegar aðferðir í þeirri glímu og hafi náð minni árangri en ella vegna þess. Síðan hafa tekið við aðrir tímar í heilbrigðismálunum og það er fróðlegt í ljósi þeirra staðreynda sem við mönnum blasa að rifja upp æfingarnar undanfarin ár í fjárveitingum til heilbrigðismála og alveg sérstaklega til stærstu og sérhæfðustu stofnananna. Eru menn búnir að gleyma áflogunum í fyrra og hittiðfyrra og jafnvel árið þar áður þegar menn neituðu að horfast í augu við raunveruleikann og þörfina fyrir fjárveitingar til stærstu stofnananna? Menn reyndu að þjarma að þeim með því að skammta þeim minna en þurfti til þess rekstrarumfangs sem í gangi var. Svo voru búnir til pottar til að halda utan um málið og hafa tak á þessum stofnunum. Þar áttu menn síðan að mæta, sækja um, berjast og bítast um sína hlutdeild í þessum pottum. Þessa pottagaldra vorum við að ræða við fjárlagagerðina í fyrra og hittiðfyrra og árið þar áður. Ég varaði við þessu og sagði að út úr þessu mundi ekkert gott koma. Ég taldi að þetta mundi þvert á móti leiða til ófarnaðar. Þetta er ekki rétta aðferðin til að útdeila raunhæfum fjárveitingum, þeim fjárveitingum sem þörf er á fyrir rekstrarumfangið sem heimildir stjórnvalda leyfa að haldið sé úti og láta menn síðan bera ábyrgð á þeim rekstri. Þetta er öfug aðferð. Afleiðing þessa er að stjórnendur þessara stofnana hafa sagt: Það er ekki hægt að gera þetta svona. Við getum ekki rekið stofnanirnar vegna þess að við fengum minna fé en þarf til þess að halda þeim úti. Þá hverfur sú ábyrgðartilfinning sem annars er hjá þeim stjórnendum sem fá raunhæfar fjárveitingar til starfsemi sinnar. Þeir bera ábyrgðina á að klára málin sjálfir. Að mínu mati var þarna valin kolvitlaus leið. Þar fyrir utan, herra forseti, fæ ég ekki betur séð en að í mörgum tilvikum hafi þetta leitt til þess að stofnunum hafi verið mismunað. Þetta hefur líka leitt til þess sem jafnvel er enn að gerast t.d. í afgreiðslu fjáraukalagafrv. núna, að mönnum sé refsað fyrir að sýna ábyrgð og halda sig innan ramma fjárlaga. Því miður virðist mér það enn vera að gerast. Það er mjög alvarlegur boðskapur til þeirra sem gripið hafa til sársaukafullra aðgerða hjá sér. Þeir halda jafnvel aftur af umsömdu framgangskerfi einstakra hópa til að halda útgjöldunum niðri en sjá svo að aðrir gera það ekki en fá það að fullu bætt þegar fjáraukalagafrv. eru til afgreiðslu. Það eru vinnubrögðin, herra forseti, sem ég held að séu aðalskekkjuvaldurinn. Að hluta til eru það vinnubrögð meiri hluta Alþingis sem ekki hefur lagt skynsamlegan grunn að fjárveitingu til stofnananna undanfarin ár og síðan vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar, fjmrn. og heilbrrn. Hvernig ábyrgðinni er deilt þar á milli skiptir ekki miklu máli að mínu mati. Þær æfingar sem hér hafa verið gerðar í dag um að vega ábyrgðina á milli fjmrh. og heilbrrh., ég gef lítið fyrir þær. Ég hélt að þetta væru ráðherrar í sömu ríkisstjórn eða hvað, herra forseti? Er það ekki? Eru þetta ekki ráðherrar í sömu ríkisstjórn Íslands, bæði heilbrrh. og fjmrh.? Ég gef ekki mikið fyrir það þó að annar sé í Framsfl. og hinn í Sjálfstfl. Þetta eru ráðherrar í ríkisstjórn Íslands og sameiginlega bera þeir ábyrgð á þessum málum, líka forsrh. og líka utanrrh. þó að hann sé mikið í útlöndum. Auðvitað ber meiri hluti Alþingis, sem staðið hefur að þessum málum undanfarin ár eins og raun ber vitni, einnig verulega ábyrgð. Það kann vel að vera að þeir sem þekkja til aðferðanna finni í vinnubrögðum og hlutskipti fjárln. einhverja afsökun í því að þetta komi allt saman meira og minna tilbúið og matreitt utan úr bæ. Í sjálfu sér er það þó ekki nóg til að leysa menn undan þeirri ábyrgð sem þeir bera með atkvæði sínu á þinginu. Ég held að þetta hafi ekki, herra forseti, gefið mjög góða raun. Vonandi er sá grunnur sem verið er að leggja undir fjárlög ársins 2000, með þeirri aukningu til heilbrigðismála sem þar er á ferðinni, raunhæfari undirstaða fyrir starfsemina á komandi ári en hingað til hefur verið, sl. þrjú, fjögur ár. Grunnurinn hefur ekki verið raunhæfur. Það er ískaldur veruleikinn. Menn hafa neyðst til að koma með skottið á milli fótanna og lagfæra það sem allir sáu að var ekki í lagi við afgreiðslu fjárlaga undanfarin ár, með fjáraukalögum og auka fjáraukalögum ár eftir ár. Þannig er það enn enda var hér fyrir nkkrum dögum lagt fram fjáraukalagafrv., býsna bólgið ef ég man rétt, einnig í heilbrigðisgeiranum. Herra forseti. Ég ætla að hafa nokkur orð um byggðamálin sem hv. þm. og formaður fjárln. og framsögumaður gerði að umtalsefni og hefur af skiljanlegum ástæðum reynt að halda inni í umræðunni í viðtölum við fjölmiðla. Þar hefur komið fram að ríkisstjórnin væri sérstaklega að taka á þeim málum. Ósköp finnst mér það nú margurt, herra forseti, sem í raun er hægt að tína til í þeim efnum. Það verður tæplega talið til stórátaka sem þar er á ferðinni. Óskaplega stingur þá í augun aumingjadómur eins og sá að nota tækifærið í góðærinu og skera niður t.d. lið eins og þann að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum landsins. Ég veit ekki annað en það standi að mestu leyti óbætt í fjárlagafrv. Kannski á að lappa eitthvað upp á það við 3. umr. en það væri fróðlegt að fá fréttir af því. Ég verð líka að segja, herra forseti, að mér finnast þetta enn vera óskaplega veikburða tillögur og hálfkák hjá mönnum í þessum efnum. Vissulega er það í áttina ef þingmenn manna sig loks í það við afgreiðslu frv. við 2. eða 3. umr. að setja inn efndir á loforðum og samkomulagi flokkanna frá því í fyrravor um ákveðnar stuðningsaðgerðir í tengslum við afgreiðslu kosningalagafrv. Í ljósi þess hvernig hlutirnir blasa við núna þá finnst mér það nánast smámunir. Mér finnst að menn ættu að ræða aðgerðir af þeirri stærðargráðu að það væri sögulegt til að ráðast gegn þessum svakalega vanda sem menn standa þarna frammi fyrir. Ég hefði viljað sjá einhverjar tilraunir til þess að skapa þverpólitíska samstöðu um stórátak í þeim efnum. Þá værum við að tala um, að svo miklu leyti sem þetta snýst þá um fjármuni, margra milljarða átak til að snúa vörn í sókn og mun ekki af veita. Þá væru menn virkilega að reyna að taka á málum af krafti. Mér finnst þetta vera heldur káklegt, herra forseti. Það er verið að kákla í þessu hér og þar, lofa hlutum hingað og þangað sem erfiðlega gengur að fá efnda. Svo er deilt um hvort yfir höfuð hafi verið staðið við loforðin, t.d. milljarðinn margeftirlýsta sem átti að koma til atvinnusköpunar og formaður stjórnar Byggðastofnunar lýsir gjarnan eftir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðum fyrst hér á haustdögum fram, herra forseti, þáltill. um viðamiklar aðgerðir í 12 liðum til að snúa þarna vörn í sókn. Þær taka að sjálfsögðu aðeins til vissra þátta þessa máls. Við teljum að umtalsverður fjárstuðningur frá stjórnvöldum gæti komið að gagni í mikilvægum málaflokkum, t.d. í samgöngumálum, í fjarskiptamálum og í eflingu framhaldsnáms á landsbyggðinni. Við erum tilbúin að standa að því að reiða þá fjármuni fram. Við erum líka tilbúin til að afla tekna á móti eftir því sem samstaða gæti orðið um slíkt. Ég held að maður þurfi ekki að vera feiminn við að kynna tillögur um umtalsverðar aðgerðir til að reyna að ná jafnvægi í búsetuþróun í landinu. Það er enginn vafi á því að það er leitun að betri fjárfestingu fyrir íslenskt þjóðarbú en að reyna að snúa þróuninni við. Það er alveg borðleggjandi að vart nokkur fjárfesting í landinu er líklegri til að verða jafnarðsöm og farsæl fyrir þjóðarbúið til framtíðar og að fjárfesta í, þó að það kosti mikla peninga, að snúa byggðaröskuninni við. Það er enginn vandi að reikna þá arðsemi út. Ég ætla, herra forseti, kannski ekki að þreyta menn með tölum sem hafa oft komið fram áður, t.d. um þann milljarða herkostnað hér á höfuðborgarsvæðinu sem tekur við mesta straumnum, um fórnarkostnað þeirra svæða sem missa frá sér fólkið og síðast en ekki síst þann gífurlega kostnað sem hleðst á einstaklingana í þessu sambandi. Sá kostnaður hefur vaxið undanfarin missiri, m.a. vegna þess að mun dýrara hefur verið að koma sér hér fyrir vegna hækkandi húsnæðisverðs og leigu en var til skamms tíma vegna þensluástandsins hér á þessu svæði. Allt ber að sama brunni, herra forseti. Það er öruggt að þótt við settum í það t.d. 5 milljarða á ári í nokkur ár, að gera myndarlegt átak í þessum efnum og næðum þó ekki væri nema einhverjum takmörkuðum árangri, þá væri eiginlega alveg öruggt að sú fjárfesting mundi renta sig mjög vel. Það er alveg borðleggjandi, herra forseti, og mikið betri bisness en stóriðju- og virkjanastefnan sem er eins og kunnugt er einhver dýrasta aðferð í heimi til þess að skapa störf fyrir fólk og snúa við vörn í sókn í byggðamálum, hafi menn trú á því að sú aðferð virki yfir höfuð. Ekki nema lítið brot af þeim fjármunum sem talað er um að íslenskir aðilar leggi í það dæmi sem nú er mest til umræðu, á nokkurra ára bili, mundi gera gæfumuninn. Ég held að þetta snúist um að aðgerðir stjórnvalda séu nógu trúverðugar, markvissar og miklar til þess að trúin á framtíð byggðarlaganna verði endurheimt. Það eru aðferðirnar sem menn þurfa að beita, þau meðul eiga að miðast við það takmark að bæta aðstæðurnar og breyta andrúmsloftinu þannig að trúin á framtíð byggðanna og landsbyggðarinnar endurheimtist. Um það snýst dæmið. Eftir það læknar meinið sig sjálft. Það held ég að reynslan sýni okkur einnig. Þegar þau tímabil hafa komið í stjórnmálasögunni að vorað hefur í þessu tilliti á landsbyggðinni, þá hefur allt farið þar á fulla ferð. Þá hefur allt farið að gróa eins og gerðist á áttunda áratugnum. Þá var svo kraftmiklum og massífum aðgerðum hrint af stað að andrúmsloftið breyttist, þá voraði og menn tóku sjálfir til hendinni og þannig læknaðist meinið. Herra forseti. Ég ætla að gera grein fyrir nokkrum af þeim brtt. sem við flytjum á nokkrum þingskjölum, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég tek að mér að mæla fyrir sumum þeirra en félagar mínir mæla fyrir hinum. Ég ætla fyrst að gera grein fyrir þeirri tekjuöflun sem við leggjum til að fylgi þeim útgjöldum sem við tölum fyrir að bætt verði inn í fjárlagafrv. við 2. umr. Við höfum geymt nokkra liði til 3. umr. og munum eftir atvikum flytja brtt. við þar sem okkur sýnist ekki nægjanlega vel að verki staðið. Þar nefni ég sérstaklega lífeyristryggingarnar en í leiðinni get ég skotið því að að við erum þar að mörgu leyti að tala um svipaða hluti og koma fram á brtt. hv. þingmanna Frjálslynda flokksins, á þskj. 348. Þar er einmitt lögð til umtalsverð lagfæring á þeim liðum, lífeyristryggingum og sjúkratryggingum. Við styðjum hins vegar ekki hugmyndir hv. þingmanna um að skera niður í vegamálum sem mér sýnast birtast þarna á sama þingskjali. Þvert á móti leggjum við til að auknir fjármunir verði veittir til úrbóta í samgöngumálum. Í fyrsta lagi, herra forseti, er á þskj. 353 brtt. frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og er þar 1. flm. hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi þingflokksins í fjárln. 1. tölul. brtt. lýtur að tekjuhlið fjárlagafrv. Við leggjum þar til að þrír tekjustofnar ríkissjóðs verði nokkuð hækkaðir á næsta ári með hækkun þeirrar skattlagningar sem þar er á ferð og þar fer fyrst liðurinn 1.1.1.5 Sérstakur tekjuskattur. Það heitir á daglegu máli hátekjuskattur. Við leggjum til að hann verði hækkaður um nálægt 15% og skili 140 millj. kr. tekjum í viðbót í ríkissjóð. Að Skattur á fjármagnstekjur, liður 1.1.5.1, verði í öðru lagi hækkaður um svipað hundraðshlutfall og fari þá úr 2.800 millj. í 3.220, skili 420 millj. í viðbót í ríkissjóð og í þriðja lagi að liður 1.5.1.1 Tekjuskattur lögaðila, þ.e. tekjuskattur á hagnað fyrirtækja, verði sömuleiðis hækkaður um nálægt sama hundraðshluta, 15%, og fari þá úr 9.550 millj. í 11.000 millj. og skili 1.450 millj. kr. tekjuauka til ríkissjóðs. Samtals gerir þetta tekjuöflun, herra forseti, upp á 2.010 millj. kr. Það nægir ekki alveg til að standa straum af þeim útgjöldum sem við á hinn bóginn leggjum til og skakkar þar sennilega nálægt rétt um þriðjungi, þ.e. út af mundi standa um milljarður kr. sem kæmi fram í minni tekjuafgangi ríkissjóðs ef orðið yrði við öllum okkar brtt. Við teljum það í sjálfu sér ekki úrslitaatriði, enda kannski ekki nein sérstök vísindi á bak við það að hamingjan verði endilega nákvæmlega höndluð með tekjuafgangi upp á þessa tölu frekar en aðra en ljóst er að brtt. af þessum toga mundu í mjög litlu raska þeim áformum sem menn hafa sett sér og eru eitthvað á undanhaldi að vísu miðað við stöðuna í dag um tekjuafgang ríkissjóðs. Á sama breytingartillöguskjali, herra forseti, er brtt. við liðinn 01-211 Þjóðhagsstofnun. Við leggjum til að Þjóðhagsstofnun verði eyrnamerktir lítils háttar fjármunir, ekki nein ósköp en ein millj. kr. þó til að hefja undirbúning að upptöku grænna þjóðhagsreikninga.  Reyndar skýt ég því að, herra forseti, að auðvitað getur Þjóðhagsstofnun og á að geta af eigin rammleik og/eða þess vegna ýmsar aðrar stofnanir unnið slíka vinnu án þess að það ætti að þurfa að leggja þeim sérstaklega til fé. En ég held að með slíku mundi Alþingi merkja sér það og senda þau skilaboð að beinlínis væri til þess ætlast að stofnunin sinnti slíku verkefni. Í leiðinni hefði verið gaman að spyrja hæstv. fjmrh., ef hann hefði látið svo lítið að vera við umræðuna, hvað liði þeirri þáltill. sem mig minnir að hafi verið samþykkt eða í öllu falli vísað þá til ríkisstjórnar um að hafist skyldi handa um að undirbúa svonefnda kynslóðareikninga. Við fluttum um þetta tillögu, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, fyrir einum tveimur, þremur árum sem fékk afgreiðslu á þinginu og það var heldur vel í þetta tekið af þáv. hæstv. fjmrh., sem nú er í annarri vinnu eins og kunnugt er, en síðan hef ég eiginlega ekkert af þessu máli heyrt. Ég hefði gaman af að vita hvort eitthvað hefur miðað í þessum efnum. Ég hef að vísu ekki, herra forseti, fínkembt svo greinargerð fjárlagafrv. að ég þori að sverja fyrir það að ekki gæti verið eitthvað um þetta fjallað þar. Það var a.m.k. í greinargerð fjárlagafrv. fyrir u.þ.b. tveimur árum komið inn á það að fjmrn. væri svolítið að líta á þetta, reyndar í samstarfi við Hagfræðistofnun háskólans og fleiri aðila sem allt var hið besta mál. En ég held, herra forseti, að einnig að þessu leyti, til viðbótar hinum grænu þjóðhagsreikningum, væri áhugavert að sjá undirbúning á þessu sviði hvað varðaði einnig þetta, að við færum að reyna að átta okkur á þessu með uppstillingu svonefndra kynslóðareikninga, hvernig við værum á vegi stödd og hvert stefndi með stærstu breyturnar í þjóðarbúskap okkar og ríkisútgjöldum næstu 10--25 árin. Menn hafa verið að ræða mikið um að æskilegt væri að komast í að gera rammafjárlög til nokkurra ára og rúlla þeim á undan fjárlagagerðinni hverju sinni og nátengt því er sá hugsunarháttur að fara að reyna að átta sig á því t.d. hvert útgjöld mikilvægustu eða þyngstu málaflokkanna eru að þróast, hvert stefna þau næstu árin, t.d. hvað varðar útgjöld til almannatryggingakerfisins, hvað varðar útgjöld vegna vaxandi fjölda aldraðra, breyttrar aldurssamsetningar og slíkra hluta. Þetta var nú um, herra forseti, græna þjóðhagsreikninga og kynslóðareikninga. Herra forseti. Má maður spyrja hvar hæstv. fjmrh. er? Hefur hann ekkert verið við umræðuna og er það ekki lenska lengur að fjmrh. láti sjá sig þegar rædd eru fjárlög? 

Forseti upplýsir að fjmrh. hefur verið í ráðuneyti sínu í dag og ég veit til þess að hann hefur fylgst með þessari umræðu en hins vegar er hann upptekinn í kvöld.

Herra forseti. Það er ekki sá svipur á þessum hlutum sem ég hefði viljað hafa og verður hæstv. fjmrh. auðvitað að eiga það við sig, en það er allsérkennilegt að heyra hæstv. forseta upplýsa það úr forsetastóli að hæstv. fjmrh. hafi ekki svo mikið sem komið hér í hús í dag. Ég minni þá næst, herra forseti, á brtt., tölul. 8, sem við flytjum á þskj. 353. Við leggjum til að horfið verði frá því að leggja fjármuni til upptöku Schengen-samningsins á Íslandi. Það er fróðlegt fyrir hv. þm., áhugamenn um það mál, að átta sig á því að leggja á, ef ég get lagt rétt saman, svo nemur skammt 400 þús. kr., frá 200 millj. í þetta fyrirtæki á næsta ári. Þetta á að kosta okkur 200 millj. mínus 400 þús. kr. Það nú er það. Það væri hægt að nota þá peninga í ýmislegt, þeir kæmu sér víða vel.  Þá geri ég næst, herra forseti, að umtalsefni 11. tölul. brtt., þ.e. fjárveitingar til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Þar er aldeilis ekki góðærinu fyrir að fara. Þar er eitthvað annað upp á teningnum. Þar er farið harkalegar með Framkvæmdasjóð fatlaðra en líklega nokkurn tíma fyrr. Það eru ekki mörg ár síðan sá sérmerkti tekjustofn rann heill og óskiptur til uppbyggingar í þeim málaflokki. Svo fóru menn fyrir allmörgum árum, ég man ekki nákvæmlega hvenær það var, að byrja að krukka í sjóðinn með þeim rökum að þetta ætti bara að fara í rekstur, það ætti að taka pínulítið af hinum sérmerkta tekjustofni í rekstur. Nú er svo komið að mikill minni hluti af hinum sérmerktu tekjum renna til þeirra verkefna sem lögin standa til og ætlunin var, þ.e. til uppbyggingar og úrbóta í málefnum fatlaðra. Það er ekki vegna þess að þörfin hafi gufað upp. Það er ekki vegna þess að ekki sé æpandi vöntun víða á úrræðum í þessum málaflokki því svo er. Nei, það er ósköp einfaldlega vegna þess að menn telja sig ekki hafa efni á því að gera betur og það er dapurlegt úr því að menn gátu þetta við aðrar og erfiðari aðstæður í ríkisfjármálum á umliðnum árum að láta tekjustofninn renna heilan og óskiptan til þess sem hann er hugsaður til. Við leggjum því til að þessi skerðing verði felld niður og tekjustofninn renni heill og óskiptur í Framkvæmdasjóð fatlaðra en fari ekki í ríkissjóð og það verði þar af leiðandi hægt að hefja nýtt átak til uppbyggingar og úrbóta í þessum málum. Vissulega var lyft grettistaki eftir að sjóðurinn kom til sögunnar og okkur miðaði býsna vel áfram að ýmsu leyti í málefnum fatlaðra á fyrstu árunum þar á eftir. En síðan hefur smátt og smátt verið að draga úr þessu þróttinn og það er harla dapurlegt. Margt fleira mætti þar, herra forseti, til nefna sem ekki er sem skyldi í þeim málaflokki og þjóðarbúinu, þessu ríka þjóðfélagi, ekki til sérstaks sóma hvernig ýmsum þáttum sem varða málefni og hag fatlaðra er háttað hér í landi. Það er t.d. alveg með ólíkindum hve seint gengur að bæta aðgengismál á Íslandi. Við erum langt, langt á eftir í þeim efnum borið saman við hin Norðurlöndin og ætti ræðumaður að geta sæmilega um það borið því að ég gegni formennsku í Norræna ráðinu um málefni fatlaðra og hef haft ágætis aðstæður til að bera þetta saman og skoða undanfarin tvö ár. Sama mætti segja um ýmsa hluti sem varða fræðslumál og félagsmál fatlaðra. Þar er skammarlega að verki staðið. Það starf býr víða bæði við óviðunandi fjárveitingar og húsakost og er í raun og veru tæpast til nema á fáeinum stöðum á landinu, t.d. skipulagt starf að fullorðinsfræðslu fatlaðra. Að lokum, herra forseti, leggjum við til að sparað verði í öðrum lið fyrir utan þann sem ég nefndi um Schengen, að þar væri handhæg aðgerð að spara tæpar 200 millj. kr. með því að hætta við að eyða í það fé á næsta ári að taka upp þann samning og á ég þá ekki við þá fjármuni sem eiga að fara til byggingar flugstöðvar í Keflavík. Það er aðskilið mál. En í viðskrn. þar sem hæstv. iðn.- og viðskrh. er húsbóndi, og við vorum að ræða við áðan, fyrr í dag og í gær um bankamál, þá hefur hann hugsað sér að ráðstafa 21 millj. kr. á næsta ári í sérstakt hugarfóstur sitt sem eru alþjóðleg viðskiptafélög. Viðskrn. ætlar að gerast sérstakur áróðurskontór fyrir þetta fyrirbæri á næsta ári og moka í það fé. Það er mjög sérkennilegt í raun og veru, herra forseti, hvernig íslenska iðn.- og viðskrn. hefur oft og iðulega tekið að sér að vera eins konar áróðurskontór fyrir ákveðin mál. Iðn.- og viðskrn. hefur t.d. lengi rekið í samstarfi við hagsmunaaðila sérstakt trúboð fyrir stóriðju og orkuútsölu frá Íslandi með misjöfnum árangri eins og kunnugt er, en þó að vísu því miður allt of góðum í vissum tilvikum því að iðnrn. hefur tekist þetta ætlunarverk sitt að koma íslenskri orku í lóg á útsöluverðum. Fræg er útgáfa ráðuneytisins og markaðsskrifstofu iðnrn. og Landsvirkjunar fyrir nokkrum árum þegar gefinn var út skrautritaður bæklingur þar sem aðalslagorðin voru lægsta orkuverð í Evrópu. Það var sérstaklega auglýst hvað væri hægt að komast í ódýra orku á Íslandi á niðursettu verði. Það var þessi áróðurskontór markaðsskrifstofu iðnrn. Nú ætlar viðskrh. að setja upp nýjan slíkan kontór, nýjan klúbb til að reka áróður fyrir alþjóðlegum viðskiptafélögum. Það eru skúffufyrirtæki af ýmsum toga og alls konar æfingar í atvinnurekstri í heiminum þar sem menn eru að reyna að hlaupa landa og heimsálfa á milli til að losna undan því að borga skatta. Karíbahafið og ýmsar eyjar við Ermarsundið og fleiri slíkar hafa gjarnan verið vinsælar í þessu skyni. Ýmsir menn á Íslandi, vonandi þó ekki hæstv. landbrh., eiga sér þá hugsjón að gera Ísland að skattasmugu þar sem fyrirtæki, sum með býsna vafasamt orðspor, geti fengið að skrá sig og vera til heimilis fyrir lítið. Í þetta þjóðþrifamál ætlar varaformaður Framsfl., hæstv. iðn.- og viðskrh., að verja 21 millj. Hæstv. ráðherra hefur ekki efni á því að halda úti þeim litlu framkvæmdum sem þó voru til að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum. Nei, það verður að skera það niður um 50 millj. En það eru lausir peningar í að reka áróður og halda úti trúboði fyrir alþjóðlegum viðskiptafélögum. Íslendingar þekkja þannig fyrirbæri. T.d. hafa útgerðarmenn þurft að notast við sambærilegt fyrirkomulag þegar þeir eru að skrá skip sín á erlenda fána. Það vill svo til að af vissum ástæðum þekkir ræðumaður m.a. fyrirkomulagið sem hefur verið á slíku hjá ákveðnum smáríkjum í Karíbahafinu. Þegar ég kynntist óvænt þessum málum einu sinni þá var það þannig að það var karl í Hamborg með skúffu. Þangað fóru menn og hittu karlinn. Hann dró út skúffuna og þar voru miklir pappírar, stimplar og fínirí. Þetta var tekið upp á borðið, karlinum borgaður svolítill peningur og hann fór á loft með stimplana, stimplaði og þá var búið að vista fyrirtækið á nýju heimilisfangi í nýju landi. Fljótgert. Þannig var það. Sjá menn fyrir sér að framtíðin eigi að vera þannig hjá okkur? Ég hef ekki sérstaka samúð með því að ráðstafa fé almennings í þetta nýja hugsjónamál framsóknarmanna, að selja Ísland sem skattasmugu. Það er sérkennilegt að menn sem telja sig öllum öðrum framsýnni og nútímalegri, eins og framsóknarmenn um þessar stundir, standi í þessu á sama tíma og á alþjóðavettvangi er verið að reyna að koma á samstarfi um að loka þessum smugum. Bæði Alþjóðaviðskiptastofnunin og Efnahags- og framfarastofnunin OECD hafa haldið úti starfi til að reyna að fá aðildarríki til þátttöku í að loka þessum smugum. Herra forseti. Þá ætla ég aðeins að nefna hér brtt. á þskj. 352, það er 2. tölul. þeirrar brtt., við lið 04-805 Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu. Við leggjum til, herra forseti, að bætt verði 250 millj. kr. við og það kallað Stuðningur við sauðfjárbændur. Auðvitað er þessi tala allt of lág en hún er þó a.m.k. viðleitni í þá átt að reyna að mæta þeim ógnvænlegu aðstæðum sem þessi stétt manna stendur núna frammi fyrir. Sauðfjárbændur hafa orðið fyrir gríðarlegu tekjufalli á milli ára og ég hlýt að spyrja: Ætla menn virkilega að loka þannig fjárlögunum og fara heim í jólaleyfi að ekki verði a.m.k. sýndur litur til að koma til móts við þessa stétt? Hvað sem hver segir þá blasir við að þarna er víða á ferðinni allt upp í 40% tekjufall, eins og ég hef dæmi um, vegna þess að það hefur orðið algert verðhrun á ull og gærum, menn hafa orðið að taka á sig stóraukinn útflutning og verð hefur lækkað. Ég held að einfaldasta leiðin væri að greiða þessa peninga og þó miklu meira væri, beint til framleiðendanna. Það væri t.d. hægt með þeim einfalda hætti að setja þetta inn að verulegu leyti sem niðurgreiðslur á gærum því að þær þurfa þeir allir að losna við. Það mundi skila sér beint til bænda en verðhrun þar hefur ekki síst bitnað þungt á tekjum bænda. Við erum sem sagt, herra forseti, til samkomulags um að hækka þennan lið ef vilji væri til þess hjá stjórnarliðinu, jafnvel betur en er í okkar brtt. Það væri þó alla vega til að sýna að hugur okkar stendur til að gera þarna betur. Loks leggjum við til á þskj. 352, í 4. tölul. brtt. á því þingskjali, að liður sem ég reyndar nefndi áðan í öðru samhengi, Ýmis orkumál, styrking dreifikerfis í sveitum, verði hækkaður myndarlega eða um 200 millj. kr. Þannig yrðu þar til ráðstöfunar 281 millj. í staðinn fyrir það smáræði og skítti sem þar stendur eftir eftir niðurskurðarhugmyndir ríkisstjórnarinnar, 81 millj. kr. Það er sérstaklega skammarlegt, herra forseti, að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir skuli ráðast svona á þennan lið þegar haft er í huga að þetta er sjálfstæður tekjustofn sem samkomulag var gert um að rynni til að styrkja dreifikerfi raforku í sveitum, þ.e. að drjúgum hluta af tekjuafgangi eða arði Rafmagnsveitna ríkisins yrði á hverju ári ráðstafað í þetta verkefni. Um það var samið. Um það var gert samkomulag við Rafmagnsveitur ríkisins þegar þær tóku á sig skuldbindingar um arðgreiðslur, að þá yrði drjúgum hluta fjármunanna varið, augljóslega í þágu fyrirtækisins í leiðinni, til að styrkja dreifikerfið sem það selur um orku sína. Nú vita menn, herra forseti, að þetta stendur mönnum meinlega fyrir þrifum, t.d. við uppbyggingu ferðaþjónustu á landsbyggðinni. Þetta er eitt af því sem vefst verulega fyrir mönnum og veldur stórauknum kostnaði þegar þeir eru að byggja upp ferðaþjónustu í sveitum og víðar í dreifbýlinu, þ.e. að þar er ekki þriggja fasa rafmagn. Þar af leiðandi er bæði dýrara og erfiðara að byggja þar upp nútímalega aðstöðu með nútímalegum tækjum. Ég vona, herra forseti, að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því við 3. umr. og eftir afgreiðslu fjárlaganna að þetta verði eins hraksmánarlegt og stjórnarflokkarnir lögðu upphaflega til í sínu fjárlagafrv. Við skulum bíða og sjá en við leggjum a.m.k. til, herra forseti, að þetta verði hækkað myndarlega. Herra forseti. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni hef ég þá ónotalegu tilfinningu að ræða um afgreiðslu fjárlagafrv. í þeim anda sem að einhverju leyti hefur svifið yfir vötnunum nokkur síðustu árin í síðasta sinn. Vera kann að það kveðji með öldinni að menn geti af mikilli bjartsýni talið sér trú um að við búum við mikið góðæri og jafnbjartir tímar séu fram undan. Því miður hef ég ekki þá tilfinningu að sú verði staðan hér að ári liðnu. Ég segi það ekki vegna þess að mig langi til að hafa hér uppi hrakspár. Ég met hlutina þannig að við séum einmitt að komast að því ferli sem jafnan er erfiðast, þegar tekjurnar fara að lækka en útgjöldin halda áfram að aukast. Það gera þau og munu væntanlega gera á næsta ári. Allt bendir til þess að sú útgjaldaþensla sem við stöndum frammi fyrir og veldur m.a. því að fjáraukalög og fjárlagafrv. taka breytingum upp á við svo nemur milljörðum kr. muni ekki gufa upp eins og dögg fyrir sólu. Það er mikið í pípunum í þeim efnum. Það er enginn vafi á því og ég þykist vita að hv. þm. Jón Kristjánsson, sem hefur stúderað þetta allra manna mest, sé mér sammála um það. Þar er enn heilmikið í pípunum. Tekjurnar gætu farið að falla og um leið og slær á innflutninginn, viðskiptahallann, þá byrjar ríkissjóður að missa spón úr aski sínum. Því miður eru ýmis teikn á lofti um að sjálfur lókómótorinn, sjávarútvegurinn, muni eiga í vaxandi erfiðleikum með að skila sínu inn í þjóðarbúið á næsta ári. Það þarf svo sem engar getgátur að hafa uppi um það. Það er ljóst að loðnu- og síldarvertíð á sumrin og haustin hafa meira og minna brugðist. Þar þarf verulega að rætast úr og má ekki dragast lengi ef þess á ekki að sjá stað í mjög alvarlegu tekjufalli í þeirri grein. Hún er jú mikilvæg fyrir fjölmörg stærstu útvegsfyrirtæki landsins. Fleiri greinar sjávarútvegsins búa við ótryggar aðstæður og þó að menn geti huggað sig við vonina um stækkandi þorskstofn, sem að vísu er deilt um hversu áreiðanlegt sé eins og við heyrðum í gær, þá er ekki víst að það dugi til að vega upp á móti hinu sem er heldur niður á við. Þar má nefna veiðarnar í úthafinu. Það er augljóst að við munum sækja minni verðmæti á djúpmiðin á næsta ári vegna niðurskurðar aflaheimilda á Flæmska hattinum og vegna stórminnkaðs kvóta í Smugunni og ekki verður um aukningu að ræða að neinu marki annars staðar þar sem menn hafa reynt fyrir sér. Því miður, herra forseti, óttast ég að þær raunir sem menn munu standa frammi fyrir þegar þeir fara að berja saman fjárlög að ári geti orðið býsna þungar. Þá lækkar kannski svolítið gorgeirinn í þeim sem telja sig hafa höndlað hamingjuna varanlega, telja sig vera áskrifendur að eilífu góðæri og eigna sér ofan í kaupið sjálfir með snilld sinni í hagstjórn allan heiðurinn af því. Út af fyrir sig er léttbært að pexa um hvað sé hverjum að þakka meðan vel árar. Ef svo gerir sannanlega, þá er það gott og stendur fyrir sínu. Menn mega eigna sér það alveg eins og þeir mögulega lífsins geta mín vegna. En hitt er alvarlegra ef innstæðurnar reynast ekki fyrir hendi, hv. þm. Hjálmar Jónsson. Nú sé ég að hv. þm. Hjálmari Jónssyni er orðið mjög órótt, herra forseti. Ég er að hugsa um að fara héðan úr ræðustólnum, ganga til hans, klappa á öxlina á honum og reyna að róa hann niður.

Forseti upplýsir að hingað hafa borist upplýsingar um að hæstv. fjmrh. er lasinn.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. ræddi í upphafi ræðu sinnar um að menn væru að ljúga saman fjárlögum með tekjugreininni í 3. umr. Ég hef verið í þessari fjárlagagerð í nokkuð mörg ár og það hefur harðlega verið deilt á okkur við 3. umr. fyrir að fara varlega í að áætla tekjugreinina. Ég held að menn minnist þeirrar umræðu frá mörgum undanförnum árum að stjórnarandstaðan hefur deilt harðlega á okkur fyrir að vanáætla tekjugreinina. Það hefur auðvitað verið rétt en hið góða sakar ekki. Hins vegar vil ég taka fram, af því að þingmaðurinn mælti nokkur varnaðarorð í lokin, að það er ástæða til að reyna að greiða niður skuldir nú meðan vel árar. Það hefur verið gert í mjög miklum mæli. Mér finnst aftur miður hve þingmaðurinn gerir lítið úr byggðamálatillögum í þessu frv. Ég segi fyrir mig að það eru mjög margar veigamiklar byggðamálatillögur í þessu frv. sem ég hef ekki tíma til að telja upp aftur í andsvari mínu. Ég gerði grein fyrir þeim í ræðu minni í dag. Mér finnst einkennilegt að hann noti ræðu sína hér við fjárlög til að hnýta í aðgerðir til að koma upp arðbærum atvinnuvegum úti á landsbyggðinni, eins og t.d. stóriðju. En það er annað mál sem við eigum eftir að ræða seinna. Ég ætla ekki að ræða það frekar í þessu stutta andsvari.

Herra forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þm. að við eigum eftir að ræða stóriðjumálin eitthvað svolítið síðar. Ég tók nú svona til orða, herra forseti, að menn væru stundum að ljúga saman fjárlögunum með því að fikta við tekjupóstana við 3. umr. og það geta menn auðvitað gert á báða bóga. Það er ljóst. En ég held að allir kannist við það að menn eru stundum pínulítið að reyna að ná þessu saman með því að víkja hlutunum þannig til að þetta passi í lokin. Það hljóta fleiri en sá sem hér stendur að hafa upplifað með einhverjum hætti, trúi ég, af reyndum mönnum. Þetta var í beinu framhaldi af orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem komst svo snilldarlega að orði að ýmsar aðferðir væru til þess að auka tekjur ríkissjóðs og allir skildu það þannig að menn skyldu bara bíða 3. umr. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni að menn hafa auðvitað rætt um það undanfarin tvö, þrjú ár hvort þeir væru að vanmeta mögulega tekjuaukningu ríkissjóðs, ósköp einfaldlega vegna þess að þeir vissu að uppsveiflan var nokkur og við þær aðstæður er auðvitað alveg laukrétt að það getur verið ákveðin tilhneiging til þess að vanmeta tekjurnar. Ef hagvöxtur, innflutningur og eyðsluskattar ríkissjóðs, tekjur ríkissjóðs af eyðslu í landinu eru að vaxa milli ára, þá getur gætt ákveðins vanmats þegar menn meta þessa hluti út frá tekjum liðins árs. Það hefur sýnt sig að nokkru leyti að oftast, því miður, reynast útgjöldin elta slíkan tekjuauka uppi og stundum jafnvel rúmlega það þannig að ég held að það afsanni ekkert um það sem menn gætu verið að gera hér í þessu tilviki. Ég get ekkert annað sagt en að mér finnast þessar byggðatillögur vera hálfkák og mér eru það vonbrigði að ekki skuli vera reynt að gera myndarlegar í þeim efnum. Það er bara mitt mat á stöðunni. Ég er kannski of kröfuharður, en þá verður að hafa það.

Herra forseti. Ég held að hér rekist á tvenns konar sjónarmið til hlutanna. Hv. 3. þm. Norðurl. e. telur að byggðamál verði eingöngu leyst með fjárframlögum úr ríkissjóði og telur að arðbærir atvinnuvegir úti á landsbyggðinni líkt og stóriðja komi byggðarlögunum illa. Ég tel að þarna verði að vera hvort tveggja, þarna verði að taka á ýmsum málum eins og við erum að gera varðandi húshitunarkostnað, námskostnað og í ýmsum málum þar sem misrétti er. En landsbyggðinni hefur vegnað best þegar arðbærir atvinnuvegir standa undir mannlífi þar og það verður auðvitað að vera svo áfram. En við erum að eyða misrétti. Við erum að leggja upp ýmsar nýjar atvinnugreinar og efla þær, t.d. skógræktina. Það er mjög mikilvægt að mínu mati.

Herra forseti. Ég hef aldrei sagt að eina aðferðin eða eina úrræðið í þessum efnum væru fjárveitingar ríkissjóðs. Það hef ég ekki sagt. Ég tók einmitt skýrt fram að það væri hluti af þeim aðgerðum sem menn gætu ráðist í og gæti hjálpað á þeim sviðum þar sem fjárframlög frá ríkinu eða hinu opinbera kæmu að gagni og nýttust til uppbyggilegra verkefna. Hv. þm. getur ekki sett samasemmerki á milli allrar atvinnuuppbyggingar og stóriðjuáforma ríkisstjórnarinnar á Austfjörðum. Það er bara ekki frambærilegur málflutningur. Það er barnalegt að reyna að gera ræðumann að allsherjarandstæðingi arðbærs atvinnulífs vegna þess að ég er andvígur stóriðjuáformum ríkisstjórnarinnar. Það er málflutningur sem dæmir sig sjálfur.

Herra forseti. Það eru viðtekin og venjuleg vinnubrögð að endurskoða tekjuspá fjárlaga fyrir 3. umr. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði það að ljúga saman fjárlög að vinna á þann hátt. Það fer ekki hv. þm. vel að vera í hlutverki lambsins enda hefur hann hvorki ytra né innra útlit til þess. Í lokagerð fjárlaga í september er tekjuspáin metin. Fjárlögin eru lögð fram í október og endurskoðun tekjuliðar í heild í meðförum fjárln. og frv. alls er á þriggja mánaða tímabili. Í góðæri má vænta hækkunar á tekjulið fjárlaga fyrir 3. umr. Hitt er að tekjuspáin við framlagningu fjárlagafrv. undanfarin ár hefur verið mjög varfærin og líklega varfærnari en ástæða er til miðað við hve fjárlög í heild hafa gengið eftir í flestum þáttum með sterkri fjármálastjórn ríkisstjórna Davíðs Oddssonar eða þess áratugar sem senn er á enda. Undanfarin ár hefur tekjuhliðin hækkað verulega fyrir 3. umr. Ég sé í sjálfu sér engin hyggindi í að hafa þann takt á. Menn læra strax hrópið: ,,Úlfur, úlfur!`` Þess vegna er mikilvægt að hlutirnir liggi fyrir eins réttir og nákvæmir á hverjum tíma og unnt er. Það hefur því kannski verið of mikið bil á milli tekjuspár við framlagningu frv. og við lokaafgreiðslu. Engu að síður hefur tekjuspáin við afgreiðslu fjárlaga gengið fram sl. ár, og það skiptir mestu máli. Þetta geta menn ekki kallað að ljúga saman fjárlög. Þetta er að meta stöðu á eðlilegan hátt.

Herra forseti. Mér finnst nú stjórnarliðar vera óþarflega hvumpnir. Ég held að þeir hafi ekki heyrt það sem ég sagði. Í framhaldi af þessum orðaskiptum sem höfðu orðið milli hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og næsta ræðumanns á undan mér eða þess sem í andsvari var við hann, þá vitnaði ég til þess að það væri svona gamalkunngur hlutur að laga til tekjuspárnar í lokin til að fá hlutina til að passa og það hefði í gamla daga verið kallað að ljúga saman fjárlögin, sagði ég. Það var allt og sumt. Ég var ekkert sérstaklega að bera það upp á menn við þessa fjárlagagerð heldur lífgaði við gamalt orðtak sem stundum var látið flakka á síðkvöldum þegar menn voru að ræða fjárlögin fyrr á öldinni. En ég ætla ekki að eyða meiri tíma í það. Allir vita til hvaða hluta er verið að vísa. Hv. þm. Árni Johnsen telur að það fari mér ekki vel að vera í hlutverki lambsins og ég hafi hvorki ytra né innra atgervi til þess. Samt er það nú svo að ég held að ég kjósi frekar að reyna að leika lambið en úlfinn ef hv. þm. Árni Johnsen vildi þá taka það að sér.

Herra forseti. Það eru ekki alltaf jólin og góðærið ríkir ekki endalaust þó menn reikni ugglaust með því. En tunguflæði hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar virðist endalaust. Hv. þm. talar og talar viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár, áratug eftir áratug og senn líður að það verði öld eftir öld en aldrei kemur hann að kjarna málsins og aldrei finnst punkturinn. Herra forseti. Ég vona af einlægni að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon átti sig á því fyrr en síðar að það er fleira hægt að nota í höfðinu en tunguna eina og sér.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að hrósa hv. þm. Árna Johnsen. Ég held að hann hafi fundið upp nýyrði. Ég man ekki eftir þessu tunguflæði. Gott ef þetta er ekki bara nýyrði, herra forseti. Enn kemur hv. þm. Árni Johnsen manni á óvart með snilld sinni og hann reynist þá nýyrðasmiður í viðbót við allt hitt. Auðvitað hlýt ég að þakka hv. þm. fyrir að ætla að gera mig ódauðlegan í stjórnmálum því hann spáir því að ég muni tala úr þessum stóli öldum saman. Ég er ekki viss um að ég hafi áhuga á því. En svona 50--70 ár gæti verið gaman að vera í þessu. Ef ég tala dálítið mikið, þá erum við a.m.k. góðir að meðaltali, ég og hv. þm. Árni Johnsen, því hann talar hér um bil aldrei neitt og það er kannski eins gott.

Herra forseti. Ég hjó eftir því hjá hv. þm. að hann taldi að með þessari breytingu á fjárlögunum, þessari aukningu til sjúkrahúsanna, væri verið að færa hlutina til rétts vegar núna og ég ætla að vona að þetta standist á. Hvernig má það þá vera að þetta sé þensluhvetjandi, eins og stendur í áliti minni hlutans, að þessi stórkostlega aukning ríkisútgjalda sé beinlínis þensluhvetjandi fyrir efnahagslífið ef þetta lá alltaf í pípunum og hér var bara verið að gangast undir það að hafa þetta rétt? Ég trúi því þá að hv. þm. sé ekki sammála þessu nefndaráliti minni hlutans sem ég er með fyrir framan mig. Ég hjó líka eftir því að hv. þm. sagði að skattalækkunin fyrir tveim eða þrem árum hefði verið mistök og að betra væri að hafa þessa peninga í ríkissjóði núna. Það sagði hann orðrétt. Nú spyr ég hv. þm.: Væri hann þá kannski tilbúinn til þess að styðja flata skattahækkun? Það gæti komið til þess í hvaða ríki sem er að það þyrfti að hækka skattana flatt. Svo ég orði það nú svo snilldarlega rétt eins og áðan, þá eru nú til ýmsar aðferðir til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Það gæti alveg komið til þess að þetta samfélag þyrfti að hækka skatta sína og það væri heilmikil pólitísk yfirlýsing ef hún kæmi frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, formanni vinstri grænna, að hann væri nú þegar reiðubúinn til að styðja það því það hefði verið betra að sleppa því að lækka skattana og hækka svo mjög kaupmátt Íslendinga eins og raun varð í kjölfar skattalækkananna.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur verið að taka stjórnarandstæðinga upp og prófa þá í nál. minni hlutans. Hv. þm. hefur voðalega gaman af því að reyna að reka menn á gat í því og reyna að leiða fram einhverjar mótsagnir í afstöðu manna. Auðvitað er útgjaldaaukningin mönnum áhyggjuefni og það er eðlilegt. En það geta verið skýringar fyrir ýmsum þáttum hennar og það var það sem ég var að fara yfir í heilbrigðiskerfinu að mörg af þeim vandamálum sem þar væri við að glíma ættu ekki að þurfa að koma mönnum á óvart og ég held að við stjórnarandstæðingar séum alveg sammála um að margt af því hefur legið fyrir. Hv. þm. spyr hvort ég sé tilbúinn til að taka upp flata skattahækkun.  Ég held að fjármagnstekjuskatturinn gæti skilað meiru. Hann var að hluta til stórfelld gjöf til hlutafjáreigenda í landinu því að menn notuðu tækifærið undir því yfirskyni að verið væri að taka upp fjármagnstekjuskatt upp á 10%, og lækkuðu skattlagningu á öðrum þáttum fjármagnseigenda úr venjulegum skattprósentum niður í 10% og það var kannski einhver stærsta gjöf síðari ára sem nokkur einstakur hópur hefur fengið. Ég er ekkert síður, herra forseti og hv. þm., að vísa til þess að ýmsa slíka hluti er hægt að gera og ég bendi hv. þm. á brtt. okkar um tekjuöflun upp á rúmar 2.000 millj. kr.

Herra forseti. Mér gengur alltaf jafnilla að fá svör þegar ég er að spyrja um þetta. Ég er engu nær um það, herra forseti, hvort þetta veldur þenslu eða ekki. Þetta er að dómi hv. þm. fyrirliggjandi kostnaður. Hann taldi að svo væri. Hvernig getur það þá valdið þenslu úr því við erum að viðurkenna sjálfsagða hluti? Ég skil það ekki. Ég spyr þá enn og aftur: Úr því að hv. þm. taldi það mistök að lækka tekjuskattana, er þá ekki rétt, ef á þarf að halda, að hækka þá aftur? Styður hann það eða styður hann það ekki? Hins vegar veit ég ósköp vel, svo ég orði það nú í þriðja skipti svo snilldarlega, að til eru ýmsar aðferðir til þess að hækka tekjur ríkisins og það er ástæða til að spyrja stjórnarandstöðuna hvort hún mundi styðja einhverjar slíkar aðgerðir, t.d. hækkun skatta, aukinn skyldusparnað o.s.frv., því að það getur verið að við þurfum á því að halda.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. komist ekki miklu lengra með þetta í sambandi við þensluhættuna og útgjaldaaukningu ríkissjóðs. Það liggur fyrir að við höfum að mörgu leyti gagnrýnt hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að þessu. Það liggur líka fyrir að losarabragur hefur verið á þessum hlutum hjá fjmrn. og/eða heilbrrn. og gildir þá einu þegar um ráðherra í sömu ríkisstjórn er að ræða hvor ber meiri hluta sakarinnar. Það er alveg ljóst. Það hafa meira að segja flokksbræður hv. þm. sagt úr þessum ræðustóli í dag, gott ef ekki þingmaðurinn sjálfur, að það hafi ekki allt tekist til sem skyldi. Og þó að við segjum að það hafi verið fyrir séð að takast þyrfti á við ýmsar aðstæður í heilbrigðismálunum, þá er ekki þar með sagt að við séum að skrifa upp á að þetta hafi þurft að ganga nákvæmlega svona til. Áhyggjuefnin eru til staðar, hv. þm., það er alveg ljóst. Ég held að hv. þm. skilji að þó að ég taki svo til orða að í ljósi þess hvernig efnahagsþróunin hefur orðið hafi skattalækkunin verið mistök, þá jafngildir það ekki því að ég sé tilbúinn til að koma hingað í ræðustólinn og segja: Ég ætla að hækka skattana um mörg þúsund millj. á launamönnum í landinu. Það er svona svipuð aðferð og þegar menn spyrja: Varstu vondur við þennan eða hinn og maður getur hvorki sagt já eða nei því að þá er maður að játa á sig sökina.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að meiri hluti fjárln. skuli hafa þor til að leggja fram þessar brtt. því að með þeim er ljóst hve fjárlögin voru vanáætluð þegar þau voru lögð fram í október eins og þá var margbent á af hálfu stjórnarandstöðunnar. Fjárlögin eru ramminn utan um pólitíska stefnu og áherslur hvers tíma. Þegar fjárlögin fyrir árið 2000 voru lögð fram voru þau lögð fram með hagstæðari niðurstöðu en áður hafði þekkst, bæði þegar litið var á afgang í tölum eða sem hlutfall af landsframleiðslu. Rekstrarafgangur ríkissjóðs var áætlaður 15 milljarðar kr. eða sem svarar 2,2% af landsframleiðslu. Skuldastaða ríkissjóðs hefur batnað verulega á síðasta ári og ef hagstætt árferði er ekki notað til þess að greiða upp skuldir ríkissjóðs, þá er það trúlega aldrei hægt. Miklar efasemdir komu fram hjá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að niðurstöður frv. fengju staðist og kom fyrsta vísbendingin um að þessar efasemdir hefðu verið á rökum reistar þegar fjáraukalögin voru lögð fram með tæplega 2,5 milljarða kr. fjárveitingu fyrir þetta ár. Fjárlög ársins 1999 árs voru ýmist vanáætluð eða farið í framkvæmdir og treyst á afgreiðslu fjáraukalaga. Vandi heilbrigðisstofnana og framhaldsskólanna var öllum sem til þekktu augljós og ástæðan var sú að ekki hafði verið tekið tillit til kjarasamninga og aukinna verkefna. Í fjáraukalögunum fyrir yfirstandandi ár er staða heilbrigðisstofnana leiðrétt miðað við núverandi rekstur og fá þær stofnanir um 3 milljarða til að greiða upp skuldir og rétta af fjárhagsstöðuna. Þetta eru miklir fjármunir og vega heilbrigðisstofnanirnar þungt í ríkisrekstrinum. Þetta er þróun sem á sér stað í hinum vestræna heimi og mun halda áfram að aukast umfram íbúaþróun og því er mikilvægt að tekin sé pólitísk ákvörðun um hvar eigi að leggja áherslur, á hvaða þjónustustigi við eigum að vera og hvernig þjónustu við eigum að veita. Eigum við að leggja áherslu á hátæknilækningar, almennan sjúkrahúsrekstur eða heilsugæslu og fyrirbyggjandi aðgerðir? Þessar leiðir verða að fara saman en spurningin er: Í hvaða hlutföllum? Hvað skilar þjóðinni bestu heilsufari og hvað er þjóðhagslega hagkvæmt? Þetta er stór pólitísk spurning. Það er erfitt fyrir alla að snúa við því nútímatækni og kröfur almennings um að við nýtum allar bestu mögulegar lækningaaðferðir sem þekkjast í dag eru miklar. Við, þessi 270 þús. manna þjóð, eigum að geta gert og framkvæmt allt eins og milljónaþjóðirnar gera. Það er því stórpólitísk ákvörðun að marka sporin til framtíðar. Rekstrarvandi heilbrigðisstofnana er viðurkenndur í brtt. meiri hlutans og er það vel því að þessar stofnanir voru komnar í óviðráðanlega og óásættanlega stöðu, hvort heldur Ríkisspítalar eða mismunandi heilbrigðisstofnanir út um allt land. Rekstrarstaðan var vel þekkt hjá heilbrrn. og heilbrrh. og sömuleiðis hjá fjmrn. og fjmrh. þegar á síðasta vori. Forstöðumenn heilbrigðisstofnananna höfðu leitað eftir aðstoð og stuðningi en það eina sem var lagt til var að þeir ættu að halda sig innan fjárlagarammans, draga úr rekstri og fækka fólki. Þá er komið að þeim lið í tillögum meiri hluta fjárln. fyrir fjárlög ársins 2000 þar sem tekið er á þessum rekstrarvanda og vísað til ábyrgðar forstöðumannanna. Ég ætla að fá að lesa upp smákafla, með leyfi forseta: ,,Til að tryggja rétta framkvæmd ákvarðana Alþingis um fjárframlög til stofnana og verkefna verður gert sérstakt átak sem Ríkisendurskoðun mun upplýsa um með skýrslugerð hvernig fram gengur af hálfu ráðuneytis og stofnana. Áformað er að í samningum við hverja stofnun komi skýrt fram hver fjárframlögin eru og að stjórnendur beri ábyrgð á að reksturinn sé innan fjárheimilda. Jafnframt verði erindisbréf stjórnenda endurskoðuð og ábyrgð og eftirlitshlutverk stjórna endurmetið.`` Áfram segir: ,,Samhliða verður komið í veg fyrir að stjórnendur stofni til skulda í lánastofnunum og safni upp óeðlilegum viðskiptaskuldum. Gerð verður krafa um að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegar tölur úr launabókhaldi berist reglulega.`` Auðvitað eru til skussar í þessum rekstri eins og öllum rekstri. En í heildina tekið held ég að forstöðumenn sjúkrastofnana reyni að standa sig. Þeir hafa aðhald af svo mörgu að skussarnir haldast ekki lengi við í starfi. Og ég er sammála því að ekki sé verið að æviráða skussana. En staða forstöðumanna er í raun og veru gerð að öllu leyti óviðunandi með svona einhliða aðgerðum eins og ég sagði í ræðu minni í gær. Það er ekki nóg að hafa þennan rekstrarramma og skilgreiningu á starfssviði forstöðumannanna. Ábyrgð heilbrrn. og fjmrn. verður líka að vera skýr og það verða að liggja fyrir þjónustusamningar þannig að hver stofnun, sama hvort það eru Ríkisspítalarnir, litlar heilsugæslustöðvar eða dagvistarstofnanir, alveg sama á hvaða stigi er, viti hvaða þjónustu beri að veita fyrir þá fjármuni sem stofnunin fær. Það verður að vera þannig. Þessi klásúla má vera inni varðandi aðhald forstöðumannanna en að öðru leyti er það mjög ósanngjarnt. Fjárlagafrv. treystir á efnahagslegan stöðugleika. En blikur eru á lofti um að stöðugleiki undanfarinna ára sé orðinn valtur, komið þenslumerki í hagkerfið og auk þess eru kjarasamningar fram undan hjá stórum hópum launþega, launþegum sem gera kröfur um að fá sinn hlut af góðærinu sem það átti þátt í að skapa og fá í sinn hlut samsvarandi hækkanir og verið hafa í gangi hjá öðrum launþegum, eðlilega. Spáð er minnkandi landsframleiðslu úr 5,8% á þessu ári alveg niður í 2,7% á því næsta og því sé ákveðnum hagvaxtartoppi þegar náð. Því skipta aðgerðir ríkisstjórnarinnar og afgreiðsla fjárlaga miklu máli í þessu sambandi. Seðlabanki Íslands bendir á að meginverkefni hagstjórnar á næstunni sé að stuðla að því að verðbólgan minnki á ný. Það eru ekki bara komnar viðvaranir heldur er verðbólga orðin mælanleg. Viðskiptahallinn, skuldasöfnun heimila og sveitarfélaga hefur ýtt við verðbólgudraugnum og samdráttur í framleiðslu ásamt viðkvæmu efnahagskerfi getur vakið hann til fulls. Þjóðhagsstofnun spáir að viðskiptahallinn muni að óbreyttu nema um 3% af landsframleiðslu næstu ára. Undirliggjandi halli er því í kerfinu því að miklar stóriðjuframkvæmdir eru enn í gangi og verða næstu árin. Seðlabankinn bendir einnig á að það sé áhyggjuefni að viðleitni til að auka þjóðhagslegan sparnað hafi enn ekki skilað árangri og segir orðrétt: ,,Full ástæða er til að taka þennan vanda alvarlega þar sem viðskiptahallinn getur til lengdar grafið undan stöðugleika gengis, auk þess sem vaxandi skuldir þjóðarbúsins sem honum fylgja gera það viðkvæmara fyrir áföllum`` Herra forseti. Það er ekki eingöngu hið opinbera, ríki og sveitarfélög, sem þarf að gæta fyllstu varúðar í rekstri heldur skiptir einkaneyslan líka miklu máli. Ríkissjóður skilar afgangi en sveitarfélögin og heimilin safna skuldum. Sveitarfélögin hafa verið að fá stöðugt fleiri verkefni, bæði frá ríki og einnig ný sem skapast af aukinni þörf og breyttu viðhorfi fólks til félagslegrar þjónustu. Sveitarfélögin eru að leggja sig fram við að reka góða skóla, vinna að einsetningu skólanna og auka fjölbreytni skólanna til að uppfylla miklar kröfur frá þjóðfélaginu. Kröfurnar eru ekki eingöngu um góða kennslu heldur einnig um góða uppeldisstofnun því að skólarnir hafa tekið að sér uppeldishlutverk í æ meiri mæli. Sveitarfélögin eru auk þess að framkvæma og veita þjónustu í þeirri von að íbúatalan lækki ekki heldur standi í stað eða í björtustu vonum fjölgi í næstu árum. Skuldasöfnun heimilanna er af ýmsum toga en stór hluti er ekki varanlegar fjárfestingar, heldur aukin almenn neysla og fjárfestingar til skemmri tíma eins og t.d. bílakaup. Í raun ætti að koma einhverjum böndum á söluaðferðir bílasala. Verið er að bjóða til sölu milljón kr. bíla, farartæki án þess að fólk þurfi að eiga krónu í útborgun eða þurfi að leggja fram nokkurt greiðslumat. Sérstaklega á þetta við um unga ökumenn og ungt fólk sem mjög margt lendir í miklum greiðsluerfiðleikum en trúlega má ekki setja þessari söluherferð nokkrar skorður þar sem frjáls samkeppni á að ríkja á öllum sviðum. Herra forseti. Á meðan góðærið er enn ríkjandi er höfuðnauðsyn að grípa til aðgerða sem miða að því að draga úr þenslu og koma í veg fyrir að bilið milli þeirra sem illa eru settir í þjóðfélaginu og hinna sem meira mega sín breikki ekki enn meira eins og allt bendir til að óbreyttu stjórnarfari. Auk þess verður að taka á hinni alvarlegu byggðaröskun. Hér liggur áherslumunur ríkisstjórnarflokkanna og okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Í frv. til fjárlaga er ekki stefnt að þessum markmiðum en með brtt. er staða heilbrigðisstofnana bætt og gefur það frv. betra yfirbragð á byggðastefnu ríkisstjórnarinnar að mati meiri hlutans. Auk þess koma þó nokkrir liðir sem hafa fengið aukið fjármagn og það ber að þakka þó að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum viljað sjá þá hærri, ganga lengra eins og fram kemur í brtt. okkar. En fjárlögin draga ekki úr misskiptingu á kjörum með því að taka hærri skatta af þeim sem fjármagnið eiga og þeir eru orðnir margir í dag sem gætu séð af fé til samfélagsþjónustunnar án þess að finna fyrir skerðingu á lífskjörum. Það er heldur ekki dregið úr áhrifum jaðarskatta, skatta sem eru að sliga ungar fjölskyldur. Kjör öryrkja og ellilífeyrisþega eru smánarblettur á velferðarkerfi okkar eins og kom fram á hv. Alþingi er við ræddum í utandagskrárumræðu um velferðarkerfið. Allt of margir verða að framfæra sér á tekjum sem enginn skilur hvernig duga til að lifa eðlilegu lífi, þ.e. þannig að ekki leiði bókstaflega til heilsutjóns. Lífskjör almennings koma vel fram í úttekt dr. Stefáns Ólafssonar. Það eru sérstaklega kjör hinna lægst launuðu og þeirra sem verst standa í íslensku samfélagi nú á dögum sem halda okkur niðri í samanburði við nágrannalönd okkar. Ég óska eftir leyfi forseta til að fá að lesa upp texta dr. Stefáns Ólafssonar. ,,Það eru sérstaklega kjör hinn lægst launuðu og þeirra sem verst standa í íslensku samfélagi nú á dögum sem halda okkur niðri í samanburði við nágrannalönd okkar. En með úttektinni kemur í ljós að með starfsemi almannatrygginga og félagslegrar þjónustu eru lífskjör þjóða gerð jafnari en þau væru annars. Það skiptir því miklu máli að almannatryggingakerfið sé það öflugt að greiðslur grunnlífeyris standi undir meðalframfærslukostnaði á hverjum tíma. En grunnlífeyrir hefur ekki hækkað í hlutfalli við launavísitöluna á undanförnum árum og er í engu samhengi við framfærslukostnað einstaklinga og fjölskyldna.`` Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram nokkrar þáltill. hér á þinginu. Við lögðum fram þáltill. sem snúa að aðgerðum í byggðamálum. Það er öllum orðið fullljóst að þetta er okkar meginverkefni í dag og á næstu árum, þ.e. að snúa íbúaþróuninni við og hér í upphafi þings þá lögðum við fram tillögu til þál. um sérstakar aðgerðir í byggðamálum sem ég vona að sé nú orðin nokkuð þekkt og fái hér undirtektir. Ég ætla að vitna til hluta úr greinargerðinni, með leyfi herra forseta: ,,Rétt er að undirstrika`` --- þessar tillögur eru bæði almennar og sértækar --- ,,að ekki er verið að tala um að hefja fólksflutninga í stórum stíl til baka heldur eingöngu að stöðva fækkun og tryggja að byggðarlögin geti notið eðlilegs vaxtar í takt við eigin viðkomu.`` --- Út á það ganga þessar tillögur okkar. --- ,,Tillaga þessi gerir ráð fyrir að settir verði umtalsverðir fjármunir úr ríkissjóði næstu fjögur árin til markvissra, ákveðinna aðgerða. Tillagan gerir ráð fyrir að hér sé um hreinar viðbótaraðgerðir að ræða, þ.e. þær komi til viðbótar núgildandi byggðaáætlun stjórnvalda og einnig til viðbótar tillögum byggðanefndar stjórnmálaflokkanna frá síðastliðnum vetri í tengslum við kjördæmabreytinguna svonefndu. Þar er um að ræða umtalsvert átak hvað varðar þætti eins og jöfnun orkuverðs og námskostnaðar sem vonir standa til að ásamt öðru hjálpi til.`` Í gær var hér dreift þáltill. á þskj. 335 frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að gerð verði lífskjarakönnun eftir landshlutum. --- Þessi beiðni kemur fram í framhaldi af skýrslum sem dr. Stefán Ólafsson hefur unnið, m.a. fyrir Byggðastofnun, um lífskjör fólks og stöðu velferðarkerfisins hér á landi. Þar óskum við eftir að þessi könnun verði gerð eftir landshlutum því það er mjög nauðsynlegt að átta sig á hvernig einstök byggðarlög standa til þess að geta gripið til viðeigandi ráðstafana eða gripið markvisst inn í. Aðstæður eru svo breytilegar milli landshluta að ekki er hægt í öllum tilvikum að beita samsvarandi aðgerðum nema þegar um er að ræða ákveðinn grunn til þess að jafna búsetuskilyrði á milli þéttbýlis og dreifbýlis og höfuðborgarsvæðis. Við leggjum fram nokkrar brtt. við fjárlögin og vil ég fara yfir nokkrar, þ.e. brtt. á þskj. 352 sem snúa að byggðamálum. Þar má nefna vanda framhaldsskólanna sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór yfir og kynnti. Þarna þyrfti í raun miklu hærri fjárhæð en þær 200 milljónir sem við leggjum til. Inn í grunn núverandi reiknikerfis sem notað er til þess að áætla framhaldsskólunum rekstrartekjur eða tekjur af fjárlögum, virðist vera byggð kerfisvilla því hún virkar einfaldlega þannig að hún skrúfar niður getu litlu eða minni framhaldsskólana úti á landi til að starfa áfram. Það liggur við að skólarnir geti reiknað út á hvaða ári þeir geti lokað því að þetta reiknilíkan tekur miklu meira mið af stóru framhaldsskólunum hérna og reiknar kostnað á hvern nemanda. Þetta virkar einfaldlega þannig að þegar komið er inn í fámennu skólana sem eru dýrari í rekstri þá minnkar möguleikinn á fjölbreyttu námsframboði og þegar námsframboðið minnkar fækkar nemendunum og þetta verður vítahringur. Þetta reiknilíkan verður að endurskoða. Ég hef ekkert á móti svona reiknilíkönum, alls ekkert, en þau verða að vera rétt. Þetta reiknilíkan hefur örugglega verið sett fram í góðri trú um að það mundi virka vel. En það gerir það ekki gagnvart litlu skólunum og því verður að endurskoða það ef nota á það áfram. Við höfum lagt til að á næsta ári kæmu til sérstakar greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu og ég segi líka að það eru ekki nema 250 milljónir. Auðvitað er það allt of lítið. Það er verið að vinna að nýjum sauðfjársamningi en hann tekur ekki gildi fyrr en árið 2001 og þetta eina ár sem líður á milli --- því að auðvitað vonar maður að þessi samningur verði það hagstæður sauðfjárbændum að þeir geti búið áfram á sínum búum --- er of langur. Þeir þurfa, margir hverjir, að fá stuðning strax til þess hreinlega að geta þraukað út þetta ár. Staða þeirra er einna erfiðust fyrir utan stöðu öryrkja og langveikra í þessu landi. Það er mjög alvarlegt þegar fullfrískt fólk og duglegt, fólk sem vill bjarga sér og vill vinna og geta séð fyrir sér stendur frammi fyrir því að hafa ekki efni á því að senda börnin sín til framhaldsnáms. Það er mjög alvarleg staða og að mínu mati smánarblettur á okkur en ekki þeim bændum sem eru í þessari stöðu. Á þskj. 353 erum við með ýmsar brtt. til þess að ná inn tekjum á móti þeim útgjaldaliðum sem við leggjum til, þ.e. breytingar á skatttekjum. En síðan erum við með nokkra liði og m.a. leggjum við til að fastanefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum og aðalræðismaður Íslands í New York fái til skrifstofunnar 1,5 milljónir. Þá segi ég aftur, ekki er það nú mikið því það er ekki eitt stöðugildi. En ég veit eða trúi því að þeir fulltrúar Alþingis sem hafa átt þess kost að fara og kynna sér starf Sameinuðu þjóðanna, eins og ég hafði nú í haust, hafa séð hvernig þeir starfsmenn sem þar vinna, vinna ofurmannlegt starf, liggur mér við að segja, og það mundi breyta stöðu okkar, þ.e. þeirri stöðu sem fastanefnd Íslands hefur í dag í öllu starfi Sameinuðu þjóðanna ef við fengjum þarna inn aukastarfskraft þó ekki væri nema á meðan þingið stendur til að byrja með. Þó það yrði ekki nema ein staða, hvað þá tvær, þá mundum við geta gert okkur miklu meira gildandi á þessum tíma og haft áhrif á stefnumótunina en ekki bara tekið þátt í atkvæðagreiðslum eins og var hér áður fyrr. Þetta er ekki há upphæð en mundi örugglega breyta mikið stöðu okkar í þessu starfi. Varðandi ýmis löggæslumál þá má segja að við ætlum okkur tekjur eða fjármagn í að styrkja almenna löggæslu í landinu, og þá ekki síður í höfuðborginni en landinu öllu, með því að leggja niður fastanefnd Íslands hjá Norður-Atlantshafsbandalaginu og taka ekki þátt í Schengen-samstarfinu. Við erum að hrókera þarna á milli liða. Varðandi Framkvæmdasjóð aldraðra þá er hann einn af þessum sjóðum sem búið er að skerða að því leytinu til að það sem í upphafi átti bara að nota pínulítið af í rekstur er nú orðið meira en helmingur af rekstrarfé sjóðsins og það er atriði sem allir sem hafa komið að þessum málaflokki hafa gert athugasemdir við. Verið er að gera breytingar á lögum um málefni aldraðra og undir þau lög fellur framkvæmdasjóðurinn. Það er orðin mjög óeðlileg skipting þegar 300 milljónir af 550 eru nú notaðar í rekstur og 250 milljónir standa þá eftir í framkvæmdir. Því leggjum við til að þessu verði snúið við, að á næsta ári verði 50 milljónir í rekstur og 500 í framkvæmdir. Það hafa líka komið ábendingar til heilbr.- og trn. um að það sem yrði í framtíðinni eyrnamerkt í rekstur yrði þá fyrir rekstur tímabundinna verkefna, lengst til tveggja ára. Þá sæti þetta ekki fast inni í heilbrigðiskerfinu. Við þurfum að vinna að því að losa þetta út aftur. Við leggjum til að Brunamálastofnun ríkisins fái allan sinn tekjustofn eins og hann ætti að vera í dag og hann verði ekki skertur eins og kemur fram í frv. til laga um breytingu á lögum um brunavarnir og brunamál. Þar er lagt er til að allt umfram 87 millj. kr. af því sem rennur til Brunamálastofnunar fari í ríkissjóð. Ég er ekki viss um að ég hafi tekið rétt eftir en mér heyrðist í svörum hæstv. umhvrh. að umfram væru um 13 millj. en á því er hægt að fá staðfestingu. Það sem skiptir máli er það að Brunamálstofnun ríkisins vantar fjármagn til að reka brunamálaskóla sinn eins og hann er í dag, hvað þá þegar Brunamálastofnun þarf að framfylgja ákvæðum um að brunaverðir skuli hafa umsjón með og farga eiturefnum. Þar bætast umtalsverð störf á herðar brunavarða eða til slökkviliðsstjóra. Brunamálastofnun er þegar farin að fara um landið með námskeið fyrir brunaverði í þessum málaflokki. Þar fyrir utan er mjög nauðsynlegt að Brunamálastofnun geti verið virk í kennslu slökkviliðsstjóra út um allt land. Þetta eru oft einyrkjar og þurfa virkilegan stuðning. Við leggjum því til að Brunamálastofnun ríkisins fái þann tekjustofn sem henni hefur verið ætlaður og geti þar með sinnt störfum sínum af þeim metnaði sem stofnunin hefur. Við erum hins vegar með fleiri tillögur. Við erum með nokkrar tillögur sem lúta að náttúruvernd og umhverfismálum. Þær tillögur eru á þskj. 355 en fyrir þeim munu aðrir gera grein. Þær tillögur eru í þessa sömu átt og við höfum áður staðið fyrir, til að efla byggð, til jöfnunar og meira réttlætis. Það sem skiptir þá máli fyrir íslenskt þjóðarbú er að snúa byggðaþróuninni við eins og ég sagði hér í upphafi. Stöðva þarf byggðaröskunina á landsbyggðinni, ekki með áframhaldandi stóriðjustefnu heldur með lífskjarajöfnun, þ.e. með auknum og sértækum aðgerðum til að jafna búsetukostnað ásamt markvissri vinnu og þeim ásetningi að halda byggð í landinu með fjölþættum aðgerðum.

Herra forseti. Ég ætla fylgja úr hlaði brtt. sem við þingmenn Samfylkingarinnar leggjum fram við 2. umr. fjárlaga. Eins og fram hefur komið í máli félaga minna í Samfylkingunni sem hafa talað hér á undan mér, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, Einars Más Sigurðarsonar og Sigríðar Jóhannesdóttur, þá hvetjum við til ráðdeildar í ríkisrekstrinum. Það kemur glöggt fram í nál. því sem minni hluti fjárln. hefur mælt fyrir og lagt fram við þessa umr. Eins og einnig kemur fram í nál. minni hlutans þá kemur verulega á óvart að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki sjá sóma sinn í að veita meira fé til velferðarkerfisins, sérstaklega í kjölfar þeirrar bókar sem Tryggingastofnun ríkisins lét gera um velferðarkerfið, sem Félagsvísindastofnun og prófessor Stefán Ólafsson unnu fyrir Tryggingastofnun. Sú bók er mikill áfellisdómur yfir íslenska velferðarkerfinu eða því hvernig farið hefur verið með það. Maður hefði nú talið fulla ástæðu til að farið yrði í að setja verulega fjármuni inn í velferðarkerfið, sérstaklega þar sem vitað er að fyrir liggja upplýsingar um að nokkuð stór hópur fólks á Íslandi býr við mjög kröpp kjör. Þess vegna kemur það á óvart nú í góðærinu að ríkisstjórnin skuli ekki sjá sóma sinn í að setja fjármuni í að styrkja innviði velferðarkerfisins og bæta kjör þessa hóps. Við þingmenn Samfylkingarinnar ætlum ekki að leggja fram margar tillögur en þær brtt. sem við leggjum fram snúa að velferðarkerfinu. Við leggjum áherslu á að styrkja velferðarkerfið til að bæta kjör þeirra sem minnst hafa, sem búa við örbirgð og neyð úti í samfélaginu. Við viljum leggja einn og hálfan milljarð til að bæta kjör þeirra, til að auka tekjur þessa hóps. Við leggjum til að sú upphæð verði notuð á sem skilvirkastan hátt til að ná upp tekjunum þannig að hópar sem búa við skerta starfsorku eða eru aldraðir og geta ekki stundað vinnu lengur, þurfi ekki að búa við neyð. Herra forseti. Þessar brtt. eru á þskj. 364 og snúa að lífeyristryggingunum og sjúkratryggingum almannatrygginga. Í þinginu höfum við rætt um hversu víða pottur er brotinn og vissulega dugar einn og hálfur milljarður ekki til að bæta stöðu allra þeirra sem þyrftu að fá stuðning. Við tökum hins vegar á ákveðnum þáttum sem eru tekjutryggingin hjá ellilífeyrisþegum og örorkuþegum. Ef við ætluðum að reyna að koma til hjálpar sem flestum lífeyrisþegum með litlar eða engar aðrar tekjur en almannatryggingarnar, þ.e. eiga lítinn sem engan rétt í lífeyrissjóðum, þá kemur það þeim best að tekjutryggingin verði hækkuð. Við leggjum til 10% hærri tekjutryggingu til elli- og örorkulífeyrisþega umfram það sem ríkisstjórnin hefur áætlað í þessum fjárlögum. Vissulega er einnig hægt að bæta kjör þeirra verst settu með því að breyta reglunum um tekjutengingarnar. Þær tillögur leggur maður ekki fram við fjárlagagerð heldur þyrfti það að koma fram í sérstöku frv. Að mörgu leyti þyrfti ekki lagabreytingar til til að bæta kjör að einhverju leyti. Mig langar til að benda á að tekjutengingarnar í almannatryggingakerfinu, hvort sem þær snúa að tekjutryggingunni eða grunnlífeyrinum, eru mismunandi eftir því hvaðan tekjur einstaklinganna koma. Það er verið að skerða þessar greiðslur meira vegna launatekna en vegna fjármagnstekna eða greiðslna úr lífeyrissjóði. Þetta gerir t.d. mörgum öryrkjum erfitt fyrir. Margir öryrkjar eiga lítinn rétt í lífeyrissjóði og þurfa að vinna til að geta séð sér farborða. Greiðslur almannatrygginganna duga ekki til framfærslu og til eru talandi dæmi um að lífeyrisþegar þurfi að leita til hjálparstofnana, líknarfélaga, Rauða krossins, mæðrastyrksnefndar og Hjálparstofnunar kirkjunnar, til að geta haft ofan í sig og á út mánuðinn. Þó nauðsynlegt sé að eiga hjálparstofnanir að í neyðartilvikum þá á það ekki að þurfa að vera fastur liður hjá lífeyrisþegum að þurfa að leita á náðir slíkra samtaka. Vegna umræðunnar um tekjutengingu vil ég að fram komi að við erum ekki á móti tekjutengingu. Vissulega á velferðarkerfið að vera fyrir þá sem þurfa á því að halda en ekki fyrir þá sem eru með háar tekjur, eins og reyndar kom fram í umræðunni um velferðarkerfið á dögunum. Ég tek undir það með hæstv. forsrh. að það á ekki að vera að greiða hátekjufólki úr velferðarkerfinu. En þegar sú umræða fór fram þá hvarflaði að manni að hvorki hæstv. forsrh. né hæstv. heilbrrh. hefðu í rauninni lesið skýrslu Stefáns Ólafssonar. Þannig var nú umræðan frá hendi þeirra hæstv. ráðherra. Í velferðarkerfinu í dag, í lífeyriskerfinu í dag erum við að greiða töluverða fjármuni til hátekjufólks úr almannatryggingunum. Fólk með jafnvel kvartmilljón á mánuði úr lífeyrissjóðum fær 17 þús. kr. á mánuði úr almannatryggingakerfinu meðan aðrir sem verulega þurfa á framfærslunni að halda eiga ekki til hnífs og skeiðar í lok mánaðar. Ósjaldan heyrir maður, frá öryrkjum og öldruðum sem þurfa að lifa á almannatryggingabótunum einum saman, að þetta fólk leyfir sér ekki að kaupa ávexti, grænmeti eða vörur í hærri kantinum. Það eru ömurlegar lýsingar á því oft á hverju fólk er að nærast í lok mánaðar. Fólk hefur kannski 45 þús. kr. til að lifa af á mánuði og þarf að greiða af því allan kostnað. Um daginn að hafði ég samband við Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna til að athuga hver framfærslan væri, við hvað ríkisstjórnin miðaði framfærslu þeirra sem leituðu til Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Þegar maður ber saman hvað þar er ætlað til framfærslu og síðan lífeyrisgreiðslurnar sem við ætlum lífeyrisþegunum til framfærslu þá eru lífeyrisgreiðslurnar mun lægri en miðað er við þegar menn þurfa að fá aðstoð frá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Það eitt hefði átt að segja formanni fjárln. og ríkisstjórnarfulltrúunum í fjárln. og reyndar ráðherrum og öðrum þeim sem véla um fjárlögin að þar þurfi að koma til aðstoðar. Þarna er augljóslega pottur brotinn. Við í Samfylkingunni viljum bæta stöðu þeirra sem verst eru settir með þessum fjárframlögum á þskj. 364, þar sem við leggjum til 10% hækkun á tekjutryggingu ellilífeyrisþega miðað við fjárlög eins og þau eru hér við 2. umr. og sömuleiðis hjá örorkulífeyrisþegum. 10% hærri fjárveitingu en ríkisstjórnin ætlar til þess. Það sem ég vil leggja ríkasta áherslu á í sambandi við brtt. okkar er afnám tengingar við tekjur maka hjá lífeyrisþegum. Smáskref var stigið í þá átt nú fyrir kosningar en það var aðeins hænufet því miður.  Ég efast ekki um að þeir sem þekkja kjör öryrkja sérstaklega vita hvaða áhrif þessi regla hefur haft á fjölskyldulíf öryrkja, hversu margir hafa leiðst út í skilnað vegna hennar. Þetta hefur brotið upp margar fjölskyldur, leitt til fjölskylduharmleikja. Börn öryrkja hafa ekki getað leyft sér að taka fullan þátt í samfélaginu. Það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, hv. þm. Jón Kristjánsson. Þetta eru staðreyndir. Þessi börn eru ekki með í íþróttum, fara ekki í tónlistarkennslu eða annað sem fólk leyfir börnunum sínum almennt í dag. Í könnunum hefur komið í ljós að þessi börn geta orðið samfélaginu dýr síðar. Það kemur mér á óvart að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki nú þegar hafa afnumið þessa óréttlátu reglu. Ég furða mig á því þar sem þetta á ekki að kosta nema um 360 milljónir. Meðan menn geta veitt 200 milljónir í hrossakaup og hestastúss þá er ekki hægt að leggja til velferðarmálanna, til aftengingar á þessari óréttlátu tekjutryggingu og láta af mannréttindabrotum, svo mikið sem eina milljón, hvað þá tvær. Það er ekki nokkur skapaður hlutur lagður til hér, a.m.k. er það ekki afmarkað í fjárlögunum. Þetta er brot á þeim mannréttindasáttmálum sem við erum aðilar að. Þetta er brot á mannréttindasáttmála Evrópu, brot á mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. Það er vissulega löngu tímabært að afnema þessa reglu og það viljum við þingmenn Samfylkingarinnar gera. Við þyrftum auðvitað að taka á ýmsu öðru sem snýr að öryrkjunum. Við gerum það náttúrlega ekki beint við þessa fjárlagaumræðu en það þarf að breyta fyrirkomulaginu gagnvart þeim, sérstaklega öryrkjunum sem missa starfsgetuna snemma á ævinni. Þeir þurfa að geta hækkað ráðstöfunartekjurnar eftir því sem þeir eru eldri og til eru ákveðnar hugmyndir um hvernig við getum stighækkað örorkulífeyrinn án þess að það kosti verulega fjármuni. Það er okkur dýrt að vera með þessar lágviðmiðanir í velferðarkerfinu. Við höfum margoft bent á þetta í umræðunni og á því er hver staðfestingin af annarri í riti Stefáns Ólafssonar um íslensku leiðina. Við borgum lægri bætur, við erum með meiri fátækt, erum með lakari kjör og meiri ójöfnuð á Íslandi. Ég minnist þess þegar ég starfaði hjá Tryggingastofnun ríkisins og við unnum að því með öðrum Norðurlandaþjóðum að bera saman lífeyri og almannatryggingakerfið milli þessara landa. Þar voru menn spurðir: Hvar vildirðu helst vera þegar þú verður gamall? Hvar vildirðu helst búa ef þú misstir heilsuna og þyrftir að lifa á almannatryggingabótum eða ef þú misstir heilsuna og þyrftir að vera á sjúkradagpeningum? Aldrei vildi nokkur maður vera á Íslandi undir þeim kringumstæðum. Í hvert einasta skipti sem svona dæmi voru dregin upp var Ísland langt fyrir neðan frændþjóðirnar á Norðurlöndunum. Það var skammarlegt og það er skammarlegt. Vegna tengingarinnar við tekjur maka bendir Stefán Ólafsson á það í bókinni um íslensku leiðina að þetta sé tekjutenging sem sé hvergi viðhöfð lengur á Vesturlöndum. Hann segir það fyrirkomulag eiga rætur sínar að rekja til fátækraaðstoðarinnar á 19. öldinni þegar framfærslan var fyrst á herðum fjölskyldunnar áður en það kom að hinu opinbera. Þetta er nokkuð sem hefði þurft að vera búið að laga fyrir löngu. Velferðarkerfið þarf reyndar að vera í sífelldri endurskoðun og sífelldri breytingu. Við sitjum núna uppi með velferðarkerfi sem lítið hefur breyst frá 1971. Það hefði að sjálfsögðu þurft að bæta kjörin og núna í góðærinu hefði þurft að skjóta styrkari stoðum undir velferðarkerfið. Ég gerði öryrkjana að umræðuefni séstaklega vegna þess að nokkuð stór hluti öryrkja fær ekki neinar greiðslur úr lífeyrissjóðum. Það fólk þarf betri stuðning frá velferðarkerfinu. Það eru 43% öryrkja sem fá engar greiðslur úr lífeyrissjóðunum. Sama má segja um allstóran hóp aldraðra. Þegar maður fer að skoða þennan hóp aldraðra sem býr við fátækt er einnig merkilegt að þrír af hverjum fjórum öldruðum undir fátæktarmörkum eru konur. Það er auðvitað að einhverjum hluta vegna þess að konur eiga minni rétt í lífeyrissjóðunum en karlar. Enn eru fjölmargir lífeyrisþegar eða eftirlaunaþegar í kerfinu sem eiga lítinn eða engan rétt í lífeyrissjóðum. Þó það sé mikið að breytast eru þeir sem koma inn á almannatryggingarnar á hverju ári yfirleitt með æ meiri réttindi í lífeyrissjóðunum. Það er okkar styrkur, það er styrkur velferðarkerfis okkar að lífeyrissjóðirnir eru eins og þeir hafa verið byggðir upp. En á meðan þeir hafa ekki tekið yfir meiri hluta af almannatryggingunum þá þurfum við að bæta kjör þeirra sem þar eiga ekki rétt. Þetta voru nokkur orð um breytingar sem við leggjum til á lífeyristryggingunum til að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Vissulega þarf meira til. Það þarf að taka til í þessum ranni. Við leggjum jafnframt til breytingar á sjúkratryggingunum. Við höfum bent á það, herra forseti, hér úr þessum ræðustól hve ömurleg kjör sjúklinga eru ef þeir eiga ekki rétt í sjúkrasjóðum verkalýðsfélaganna eða hafa nýtt veikindarétt sinn og þurfa að treysta á almannatryggingarnar. Sem betur fer er þetta ekki mjög stór hópur en þetta fólk fær mjög lágar greiðslur, um 20% af almennum verkamannalaunum, á meðan nágrannaþjóðir okkar greiða þegnum sínum 70--100% af atvinnutekjum séu þeir í slíkri stöðu. Ég er sannfærð um að ef þessi þáttur sjúkratrygginganna verður leiðréttur og lagaður í þá veru sem hann er á Norðurlöndunum þá mun það verða sparnaður annars staðar í kerfinu. Reglan um sjúkratryggingarnar og sjúkradagpeningana hefur það í för með sér að læknar hneigjast til að úrskurða þetta fólk á örorkugreiðslur mjög fljótt. Því miður er það oft þannig að þegar fólk er komið á örorkugreiðslurnar þá fer það ekki út af greiðslunum aftur. Á aðalfundi Tryggingastofnunar ríkisins á dögunum kom fram að um 1.600--1.700 manns á ári þurfa að búa við þessar aumu sjúkratryggingagreiðslur sem eru rúmar 20 þús. kr. á mánuði, 10 þús. ef menn eru í hlutastarfi. Greiðslurnar til framfærslu barna, til að fæða þau og klæða eru innan við 200 kr., 182 kr. á dag, sem er náttúrlega hlægileg upphæð og allir vita að af þeirri fjárhæð er hvorki hægt að lifa né deyja. Við leggjum til að sjúkradagpeningarnir hækki um 100% og þó svo að það dugi alls ekki til þá er það þó í áttina og þá miðast upphæð sjúkradagpeninga við sömu upphæð og fæðingardagpeningar. Konu í fæðingarorlofi er ætlað að lifa á helmingi hærri upphæð en sjúklingi, það bara segir sig sjálft að þetta eru fáránlegar viðmiðanir og rugl. Konur í fæðingarorlofi hafa helmingi hærri dagpeninga en sjúklingur sem hefur ekkert annað fyrir sig að leggja. Sjúkradagpeningareglunum þyrfti einnig að breyta á mannúðlegri hátt. Samkvæmt þeim á sjúklingurinn ekki að hafa neina framfærslu í 14 daga, fyrstu 14 dagana sem hann er veikur og án tekna hefur hann ekki neinn rétt í almannatryggingunum. Hann fær ekki greiðslur þaðan fyrr en hann hefur verið veikur í 21 dag. Það segir sig sjálft að þarna þarf að breyta reglunum. Hv. þm. sem talaði á undan mér vitnaði í bók Stefáns Ólafssonar og las upp kafla úr henni. Ég ætla ekki að endurtaka það, herra forseti, en mig langar til að vitna hér í bók Stefáns Ólafssonar og lesa úr henni örlítinn kafla um velferðarkerfið. Á bls. 348 og 349 segir í bókinni, með leyfi forseta: ,,Öryggisnet samfélagsins liggur frekar lágt þegar hagsældarstig þjóðarinnar er haft í huga og því verður lífskjaravandi oft mikill meðal þess fólks sem á allt sitt undir lífeyrisgreiðslum frá almannatryggingum. Það er í sjálfu sér ekki stór hluti þjóðarinnar sem þar um ræðir, þ.e. sem býr við allra hörðustu kjörin, og því má segja að það væri ekki sérstaklega íþyngjandi fyrir þjóðarheildina að bæta hag þeirra.`` Það er ekkert sérstaklega íþyngjandi fyrir þjóðarheildina að bæta hag þessa fólks. Við eigum alveg að geta gert það. Ég undrast að hæstv. heilbrrh., sem ætti nú að þekkja þessi mál manna best, búin að stjórna þessum málaflokki í hálfan áratug, skuli ekki hafa lagt það til hér, miðað við það sem hefur verið gert til að kanna ástandið í þessum málum, skoða þessi atriði, gera úttektir, skipa nefndir, ræða málin, skrifa heilu bækurnar. Allt þetta er staðfesting á því að þetta fólk býr við ömurlegar aðstæður og þarf hærri greiðslur til að skrimta. Herra forseti. Við í Samfylkingunni leggjum til eins og hálfs milljarðs útgjaldaaukningu við þessa fjárlagaafgreiðslu. Við 3. umr. munum við koma með tekju- og sparnaðartillögur á móti. Það mun koma á móti þessum útgjaldaliðum, ef þessar tillögur yrðu nú samþykktar, ef ríkisstjórn góðærisins væri það stórhuga að samþykkja að setja þessa peninga í að styrkja innviði velferðarkerfisins og tryggja afkomu þess fólks sem verst er statt í velferðarkerfinu og gerði lítillegar breytingar á almannatryggingalögunum. Ég gæti verið hæstv. ríkisstjórn innan handar í þeim efnum ef þeir vildu njóta leiðsagnar minnar. Ég efast þó ekki um að þeir hafi sérfræðinga á sínum snærum til að gera það. Í lokin, herra forseti, langar mig til að benda á hve aumir við Íslendingar og ríkisstjórn okkar erum í framlögunum til velferðarmálanna. Við erum ekki hálfdrættingar á við aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við. Við setjum 19% af vergri þjóðarframleiðslu til velferðarmálanna meðan nágrannaþjóðir okkar leggja í það kerfi yfir 30%, Svíþjóð 36% tæp, Danmörk 34%, Finnland 33% og Noregur rétt undir 30%. Við rétt löfum í 19%. Nú þegar nógir peningar virðast til í allt mögulegt sem mönnum dettur í hug ættum við nú að geta sett einhverja peninga til þess að verða ekki alræmd fyrir fólk undir fátæktarmörkum, sem á ekki í sig eða á, þarf að lifa á hafragraut í lok mánaðar  Vissulega er þetta ekki til að grínast með. Þetta eru háalvarlegir hlutir. Við eigum að bæta kjör þeirra sem verst eru settir í samfélaginu. Til þess er velferðarkerfið. Því miður virðist það ekki halda lengur. Þar eru hópar sem hafa ekki sómasamlega framfærslu, fólk sem getur ekki unnið fyrir sér og það viljum við aðstoða. Við viljum leiðrétta það og leggjum til, herra forseti, að veittur verði einn og hálfur milljarður til þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. 15. þm. Reykv. fyrir ræðuna. Ég get verið sammála mörgu sem hún sagði en ég vil láta örfá atriði koma fram. Í fyrsta lagi að það komi fram varðandi bæturnar að einmitt í þeim fjáraukalögum sem við vorum að takast á um núna fyrir nokkrum dögum voru ákvæði til hækkunar bóta. Mér er kunnugt um að gera þarf betur en eigi að síður vil ég undirstrika að áform eru hjá ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum um að skoða það bótakerfi sem við búum við. Margumtöluð bók Stefáns Ólafssonar er mjög gott innlegg í það mál. Teknir eru þar bæði kostir og gallar á velferðarkerfi okkar og það er fagnaðarefni að sú bók er komin út og öll sú vandaða upplýsingaöflun sem þar er. Ég vil undirstrika að þar er tekið fram að við höfum að mörgu leyti góðan grunn til þess að eiga við þessi mál, m.a. lífeyrissjóðakerfið sem við höfum byggt upp og mun koma af vaxandi þunga inn í þessi mál á næstu árum. Meðan svo er ekki þá þurfum við auðvitað að endurskoða nokkra þætti. Mér er fagnaðarefni að við erum sammála um að afnema ekki tekjuskerðingar á launahæsta fólkið. Ég er sammála hv. þm. í því.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni, formanni fjárln., fyrir innlegg hans í umræðuna og viðbrögðin við ræðu minni. Vissulega hefur það ekki farið fram hjá mér að tillögur voru um hækkun bóta í fjáraukalögunum en ríkisstjórninni ber að hækka bætur samkvæmt lögum. Það er í almannatryggingalögunum að hækka beri bætur. Ég spyr hv. þm., formann fjárln.: Hversu mikið ætlar hann að hækka lífeyrisgreiðslur almannatrygginga núna í kjölfar launahækkana á vinnumarkaði? Hversu mikið verða bætur almannatrygginga hækkaðar? Verður það eitthvað meira en það lágmark sem er í lögunum? Ég ætla að vona að svo verði. En það væri fróðlegt að fá það gefið upp í umræðunni hversu mikið bætur almannatrygginga munu hækka? Vissulega bendir Stefán Ólafsson á kosti og galla kerfisins og það er gott að menn ætla að læra af því og ætla að gera eitthvað. En ég vildi gjarnan fá að sjá fljótt að eitthvað verði gert því að við erum komin með mjög mikilvægar upplýsingar, bæði í þessari úttekt og víðar sem geta hjálpað okkur við að leiðrétta kerfið. Ég minni hv. þm. á að þó að lífeyrissjóðakerfið okkar sé gott og muni taka yfir stóran hluta lífeyristrygginganna, þá er þarna stór hópur sem fær aldrei úr lífeyrissjóðakerfinu. Það er bara því miður þannig í samfélaginu. Þar er fólk sem aldrei getur farið út á vinnumarkað og mun aldrei fá nokkrar vinnutekjur. Þessum hópi verðum við auðvitað að koma til hjálpar, þetta fólk verður að fá sinn stuðning úr velferðarkerfinu. Við getum ekki alltaf ætlað því algjörlega botninn.

Herra forseti. Ég held að við hv. þm. séum sammála um markmið. Það er vissulega rétt að það er hópur fólks sem nær sér ekki upp á vinnumarkaði, það er alveg rétt, mér er það fullljóst. Það verður að vera öryggisnet í samfélaginu um það fólk. Lífeyrissjóðakerfið gagnast ekki öllum, við erum sammála um það. Ekki liggur fyrir ákvörðun um hversu mikið bætur verða hækkaðar umfram lögbundna hækkun, ég hef ekki svör við því hér og nú. En ég endurtek það sem ég sagði í fyrra andsvari mínu að þessi tryggingamál eru og verða til skoðunar. Það eru önnur verkefni í heilbr.- og trn. sem fjármunir verða settir í núna, eins og hefur svo mjög verið til umræðu, bæði við fjáraukalög og við fjárlög. Það er vonandi að við náum utan um þann vanda og við getum snúið okkur að tryggingahluta heilbrrn. til að taka þar á og lagfæra það sem út af stendur því að við höfum þau sameiginlegu markmið að bæta afkomu þeirra sem verst eru settir í samfélaginu. Ég held að við þurfum ekkert að deila um það. Spurningin er hversu hratt það er gert og hvaða málefni hafa forgang. En það er alveg ljóst að við þessa fjárlagagerð hafði heilbrigðisþátturinn forgang varðandi fjárútlát, það liggur fyrir í þeim tillögum sem hér eru.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. þessi svör. En er það raunverulega svo að ríkisstjórnin og heilbrrh. og þeir sem vinna að fjárlagagerðinni hafi ekki enn þá gert það upp við sig hversu mikla kjarabót lífeyrisþegar eiga að fá á næstunni umfram það sem er lögbundið? Er það virkilega svo að við göngum frá fjárlögum án þess að búið sé að gera það upp í ríkisstjórninni hvort menn ætla að hækka lífeyrisgreiðslurnar um 3% eða meira? Ég trúi bara ekki mínum eigin eyrum, herra forseti, að menn hafi ekki glóru um það hvernig þeir ætli að hækka og bæta kjör lífeyrisþega. Það eru nú reyndar ekki bara lífeyrisþegar sem þurfa meira, það eru líka sjúklingarnir eins og margoft hefur verið bent á og tillögur liggja hér fyrir um. Það er dálítið þreytandi, herra forseti, þegar alltaf er verið að skoða málin. Vissulega þarf að skoða ýmislegt en það er búið að gera það ansi lengi. Búið er að skoða þessi lífeyrismál og almannatryggingarnar í 30 ár. Menn hljóta að vera búnir að sjá hvar pottur er brotinn. Sérstaklega þegar búið er að gera faglegar úttektir á því að þá ættu menn að vita hvar þeir þurfa að grípa inn í og hvernig þeir þurfa að laga til svo velferðarkerfið standi undir nafni. Ég verð að segja það, herra forseti, ég er orðin ansi óþreyjufull fyrir hönd þessa fólks. Mér finnst óþolandi að það skuli vera fólk í samfélaginu sem fær ekki almennilegar kjarabætur þegar við sjáum hvað aðrir eru að fá. Þetta er fólk sem býr við fátækt.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir ræðuna. Hv. þm. hefur gjarnan látið sig varða málefni aldraðra og öryrkja og er það gott. Hv. þm. hlýtur að gleðjast yfir ákveðnum áherslubreytingum ríkisstjórnarinnar varðandi velferðarkerfið og heilbrigðismálaþáttinn í fjárlagafrv. vegna þess að þingmaðurinn hefur margoft rætt þessi mál. Ég veit að það er afar góð hugsun á bak við það sem hv. þm. er að tala um. Hins vegar talar hv. þm. gjarnan þannig að hún dregur fram þá allra dekkstu mynd sem hægt er að draga fram. Við búum í samfélagi þar sem auðvitað eru mýmörg verkefni sem verður að takast á við. Ég þekki býsna vel til á Norðurlöndum, t.d. í Danmörku, og ég er alveg viss um að velferðarkerfið okkar er alls ekki verra en þar, mikið langt frá því. Ég þekki líka og er í góðu sambandi við mjög margt gamalt fólk. Eldri borgarar á Íslandi eru sem betur fer mjög margir heilbrigðir og hressir og það pirrar þá marga hvernig talað er til þeirra, alltaf eins og þeir séu bláfátækir og eigi ekki fyrir nauðþurftum o.s.frv. Það eru mjög margir aldraðir sem eru afar óánægðir með það á hvern hátt talað er um þá. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að í þeim hópi eins og í öðrum hópum þjóðfélagsins er fólk sem hefur það ekkert allt of gott.

Herra forseti. Ég get alveg fullvissað hv. þm. um það að ég dreg ekki fram dekkstu myndirnar vegna þess að mér finnst ekki smekklegt að koma með þær hérna. Þær eru þannig. Aftur á móti dreg ég fram raunveruleg, sönn dæmi um hvernig fólk hefur það. Þetta eru ekki tilbúin dæmi sem ég nefni, þetta eru staðreyndir. Því miður er þetta raunveruleikinn. Aftur á móti er alveg rétt hjá hv. þm. að auðvitað er til fólk sem hefur það bara ansi gott og það er fullt af öldruðum sem eru sterkefnaðir.

... meginþorri landsmanna er ...

Ég er að tala um lífeyrisþega, hv. þm. Það eru auðvitað sterkefnaðir aldraðir til. En það eru líka til bláfátækir aldraðir. Það er fólkið sem ég er búin að vera benda á sem á ekki rétt í neinum lífeyrissjóðum, sem þarf að lifa á strípuðum almannatryggingagreiðslunum sem eru 45 þús. kr. á mánuði, hv. þm., fyrir þann sem býr einn og 67 þús. kr. fyrir þann sem býr með öðrum. Og reikni nú hv. þm. hvernig honum tækist nú að framfæra sér á þeim greiðslum á mánuði, hvað þá ef hann ætlaði nú að gera sér dagamun. Þetta fólk fer ekki á veitingastaði, í bíó eða leikhús. Það er alveg greinilegt. Það er þetta fólk sem ég er að tala um, hv. þm., vegna þess að það eru allt of margir í þeim hópi og við eigum auðvitað ekkert að líða það og sérstaklega ekki í góðæri, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason. Í góðæri eigum við að taka á þessum málum og lyfta gólfinu upp svo að aldraðir og öryrkjar séu ekki undir fátæktarmörkum, undir framfærslumörkum, eins og því miður er í dag. Varðandi Danmörku þá hefur nú ástandið aldeilis versnað frá því að ég var að bera þetta saman fyrir fimm árum ef það er svo að það er ekki verra hér en í Danmörku.

Forseti vill minna hv. þm. á að samkvæmt þingsköpum má ekki ávarpa einstaka þingmenn.

Herra forseti. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu áðan þá veit ég að hv. þm. gengur allt gott til í umræðu þessari. Hv. þm. sagði reyndar að hún drægi ekki fram dekkstu myndir í þjóðlífinu en það er í raun og veru alveg sama hvar við tökum myndir úr þjóðlífinu, við getum alltaf fundið mjög drungalegar og dökkar myndir. Ég geri mér afar vel grein fyrir því að fullt af fólki á Íslandi, eins og annars staðar, hefur það ekki nógu gott, því miður. Það á við um lífeyrisþega og marga fleiri. Ég geri mér grein fyrir því. Þegar við horfum á myndina í heild sinni þá megum við hins vegar passa okkur á því að alhæfa ekki um fólk t.d. með því að afgreiða alla aldraða á sama hátt eða afgreiða ákveðna aldurshópa á sama hátt. Við getum fundið fullt af barnungu fólki í þjóðfélaginu sem er bláfátækt. Það á við um miðaldra fólk líka og það á við um ellilífeyrisþega. Ég geri mér grein fyrir því. Reyndar hefur þingmaðurinn mjög gjarnan tekið upp einstök mál einstaklinga hér í þingsölum, og það er um margt vel, ýmis bréf sem berast okkur og þess háttar þannig að hv. þm. hefur dregið þetta upp. En það er líka hættulegt á vissan hátt að tala eins og þetta eigi við um alla. Ég endurtek að ég er ekkert illa að mér um málefni aldraðs fólks, lífeyrisþega og almennra borgara á Norðurlöndum. Ég fullyrði að á margan hátt er kerfið okkar, t.d. heilbrigðiskerfið, betra en á mörgum stöðum á Norðurlöndum.

Herra forseti. Það er gott að þingmaðurinn gerir sér grein fyrir því að ekki er allt eins og best verður á kosið í velferðarkerfinu. Ég treysti því þá að hv. þm. leggi sig allan fram um það að bragarbót verði gerð á þessum málum og sjái til þess að meiri hlutinn í þinginu samþykki þessar tillögur okkar Samfylkingarinnar um betri kjör og bætt kjör lífeyrisþeganna sem við erum að leggja til hér í fjárlagaumræðunni því að þó að þetta nái kannski ekki langt að þá eru það samt veruleg kjör fyrir þá sem verst eru settir. Þeir eru vissulega þó nokkuð margir og allt of margir í rauninni. Herra forseti. Ég hef ekki sett alla aldraða undir einn hatt. Ég tel mig ekki hafa talað um þá á þann hátt. Ég hef sagt það hér, herra forseti, að margir aldraðir eru vel settir. Þeir eru efnaðir. En margir eru líka illa settir, þ.e. þeir sem eru veikir, eru á stofnunum, þeir sem þurfa að lifa á vasapeningum, þeir sem þurfa að greiða megnið af lífeyri sínum fyrir heilbrigðisþjónustuna til að geta verið á hjúkrunarheimilum o.s.frv. Ég gæti haldið áfram lengi að tala um þessa hluti. Ég hef ekki verið að ræða sérstaklega um þann hóp, þó að vissulega hefði þurft að taka á kjörum hans. Við, þingmenn Samfylkingarinnar, erum að leggja til að tekið verði á brýnasta vandanum með fjárlagatillögu okkar sem ég hef hér kynnt og mælt fyrir. Vegna þess að ég heyri að þingmaðurinn gerir sér grein fyrir því að þarna þarf að taka á, herra forseti, þá treysti ég því að a.m.k. þingflokkur Framsfl. muni styðja þetta því ég heyri það að bæði hv. formaður fjárln. og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hafa skilning á því að þarna þarf að taka á og það þarf að gera það strax.

Herra forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að koma hingað í ræðustól í fyrstu umræðu minni um fjárlög íslenska ríkisins og segja eitthvað sem ríður baggamuninn í umræðunni, hvorki að því er varðar erfiðleika forstöðumanna heilbrigðisstofnana við að halda sig innan ramma fjárlaga né heldur um áhrif kjarasamninga á heildarniðurstöður í fjármálum ríkisins. Ég ætla heldur ekki að þykjast kunna að nota kvenkyns nafnorðið ,,breytu``. En mér kemur í hug í ljósi þeirra umræðna sem áttu sér stað rétt áður en ég steig í þennan ræðustól, herra forseti, samtal sem ég átti við dóttur mína fyrr í kvöld, fjögurra ára gamla. Hún spurði mig hvort ég ætlaði að halda ræðu og ég svaraði: ,,Já``. Hún spurði: ,,Um hvað?`` Og ég svaraði: ,,Peninga``. Og hún sagði: ,,Handa fátæku börnunum?`` Mér kemur þetta í hug, herra forseti, vegna þess að ræða hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur sem talaði hér á undan mér, snart mig ákaflega djúpt. Ég segi það satt að þar er verið að snerta á lykilmálum í okkar samfélagi, í velferð samfélags okkar. Það er alveg sama á hvaða mælistiku við lítum hjá vestrænum löndum, ef vestrænar þjóðir hafa ekki efni á því að sjá fyrir fátækustu meðborgurum sínum, þeim sem hafa það verst, þá erum við ekki að mæla efnahag okkar og velferð rétt. Það er heilög skylda í vestrænu samfélagi að taka fyrir þann botn sem fyrirfinnst í samfélaginu og leiðrétta þar fyrst. Síðan getum við farið að tala um velferð í samfélagi okkar, en ekki fyrr en við erum búin að leiðrétta og laga það sem er á botninum. Okkur ber til þess heilög skylda af mannúðarástæðum. Herra forseti. Við höfum enga afsökun, ekki neina. Við höfum það allt of gott til þess að taka ekki á málum þeirra sem verst hafa það. Það þýðir ekkert að segja okkur lengur um meðaltalshækkanir á þessum bótum og hinum bótum. Það þýðir ekki að vingsa því stöðugt, sýknt og heilagt, í þessum sal að svo og svo mikið hafi verið gert á síðasta ári við að hækka bætur til þessara hópa og hækka bætur til hinna að meðaltali. Það er ekki það sem á að mæla. Við þurfum bara að ráðast að vandanum þar sem hann er erfiðastur, mestur og dýpstur og stærstur. Þar þurfum við að laga og það getum við vel gert. Herra forseti. Ég vil minna á að í hvert skipti sem hogginn er skógur þá hækkar landsframleiðslan. Í hvert skipti sem mengunarslys verður við strendur strandríkis á borð við okkar þá hækkar lands- eða þjóðarframleiðslan. Og í hvert skipti sem krabbameinssjúklingur er greindur þá hækkar þjóðarframleiðslan. Í hvert skipti sem maður er skotinn hækkar þjóðarframleiðslan. Herra forseti. Við verðum að fara að átta okkur á því að þjóðarframleiðsla og þessar hagtölur eru ekki rétti mælikvarðinn á velferð. Við verðum að fara að taka til í okkar ranni og hugsa hlutina upp á nýtt. Við verðum að fara að stemma stigu við því lífsgæðakapphlaupi sem ætlar okkur lifandi að drepa, sem er að ríða þessu samfélagi hér á slig og gerir það að verkum að við gleymum að horfa til þeirra sem verst eru settir og minnst mega sín. Fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir ber merki um þetta. Við skulum taka dæmi af stefnu ríkisstjórnarinnar og skoða hvernig hæstv. ríkisstjórn, herra forseti, gengur að standa við sín eigin orð og sín eigin stefnumið. Hér hef ég í fórum mínum ágætan bækling um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi, samþykkta framkvæmdaáætlun til aldamóta. Hér eru afskaplega mörg stefnumið, göfug og góð og þau lúta að róttækum breytingum í samfélaginu, róttækum breytingum á hugsanagangi okkar og lífsháttum okkar, lífsstíl. Herra forseti. Ég fór að gamni mínu í orðaleit í þessari bók hérna, frv. til fjárlaga íslenska ríkisins. Orðið sjálfbær þróun finnst ekki í þessu plaggi. Maður finnur ekkert í greinargerð eða texta þessa frv. sem bendir til þess að framkvæmdaáætlun um sjálfbæra þróun til aldamóta sé í gangi.  Herra forseti. Ég ætla að gera umhverfismálin að meginmáli í ræðu minni nú. Ég starfa hér á Alþingi í tveimur nefndnum, hv. umhvn. og hv. menntmn. Ég verð að segja að við þingmenn Vinstri hreyfingarinar -- græns framboðs höfum skipt með okkur verkum og umhverfismálin hafa komið í minn hlut. Ég ætla að vitna til nál. hv. umhvn. sem liggur fyrir með nál. meiri hluta fjárln., en undir það nál. skrifa ég með fyrirvara og nú mun ég greina frá þeim fyrirvara. Í þessu nál. hv. umhvn. er lýst stuðningi við þá viðleitni ríkisstjórnarinnar að koma böndum á þenslu í samfélaginu. Sums staðar í fjárlagafrv. gætir slíkrar viðleitni. Það er alveg viðurkennt og skal ekki gert lítið úr því, virðulegi forseti. En í þeim efnum má nefna að ríkisstjórnin gerir ráð fyrir frestun framkvæmda Ofanflóðasjóðs og frestun á styrkveitingum vegna fráveituframkvæmda sveitarfélaganna. Herra forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef og sem nefndinni reyndar bárust frá starfsmönnum umhvrn. virðast þessir útgjaldaliðir ætla að anna eftirspurn fyrir næsta ár þó að hvor um sig sé lækkaður um 100 millj. kr. á milli áranna 1999 og 2000. Ég verð að segja að þó ég dragi ekki í efa að þær upplýsingar sem við höfum undir höndum séu réttar þá vekur það mig til umhugsunar hverju þetta sæti þegar vitað er að eitt af stærstu verkefnum sveitarfélaganna í landinu er fráveitumál og eftir því sem við heyrum í fjölmiðlum þá eiga sveitarfélögin fullt í fangi með að anna þeim fráveituframkvæmdum sem ýmist standa yfir eða standa fyrir dyrum hjá sveitarfélögunum. Gott og vel, það er sagt að ekki séu frekari umsóknir til þessara þátta þannig að það sé í lagi í sjálfu sér að lækka þarna hvorn lið um 100 milljónir. Þetta dreg ég ekki í efa þannig að fyrirvari minn er ekki fólginn í athugasemdum við þessa tvo útgjaldaliði og heldur ekki vegna Staðardagskrár 21 sem, eins og kemur fram í brtt. meiri hluta fjárln., hefur hlotið jákvæða meðferð hv. fjárln. Þar er nú að finna þriggja millj. kr. framlag sem ekki var í frv. þegar það var lagt fram. Þessu fagna ég, herra forseti. Ég fagna þessu því að hér er um slíkt fyrirmyndarverkefni að ræða að það getur mögulega skipt sköpum fyrir fjölda sveitarfélaga hvort þau geta haldið áfram að efla sjálfbæra þróun í samfélaginu. Fyrirvari minn var því ekki tengdur Staðardagskrárverkefninu. En þetta er kannski skýrasta dæmið um að sjálfbær þróun er þó einhvers staðar undirliggjandi því Staðardagskrárverkefnið byggir að sjálfsögðu á sjálfbærri þróun í íslensku samfélagi og hugmyndunum um hana. Nei, fyrirvari minn varðandi nál. hv. umhvn. lýtur að hugleiðingum um aðgangseyri að friðlýstum svæðum, en í nál. segir, með leyfi forseta: ,,Nefndinni varð tíðrætt um þann þátt frumvarpsins þar sem lagt er til að innheimtur verði aðgangseyrir að friðlýstum svæðum og tekjunum verði varið til uppbyggingar á þeim svæðum þar sem aðgangseyrir er tekinn. Heimild fyrir gjaldtökunni hefur verið í náttúruverndarlögum um skeið og slík heimild er í núgildandi lögum, nr. 44/1999, sem samþykkt voru fyrr á þessu ári, en hefur hingað til ekki verið nýtt. Í máli fulltrúa umhverfisráðuneytisins kom fram að starfandi væri nefnd sem ynni að tillögum um fyrirkomulag gjaldtökunnar. Ekki liggur fyrir hvernig henni verður háttað en nefndin leggur áherslu á að henni verði kynntar útfærslur á gjaldtökunni áður en fullnaðarákvörðun verður tekin.`` Herra forseti. Hér er komið að fyrirvara mínum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram brtt. í framhaldi af skoðun okkar á fjárlagafrv. Við leggjum til að þar verði gerð breyting og bragarbót. Samkvæmt frv. til fjárlaga er gert ráð fyrir að til komi tekjur upp á 15 millj. kr. vegna gjaldtöku aðgangseyris að friðlýstum svæðum. Jafnframt kemur fram að engar mótaðar hugmyndir eru enn til staðar. Þar á eru margir fyrirvarar og margar skoðanir fólks á lofti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs meta það svo að ekki sé komið að því að þessi hugmynd geti skilað okkur 15 millj. kr. á næsta ári. Það virðist vera svo langt í land með undirbúninginn að við leggjum til að breyting verði gerð á þessum lið í fjárlagafrv. og þessar 15 milljónir verði beinlínis teknar út af sértekjum og bætt við liðinn 14-205 Náttúruvernd ríkisins. Þannig teljum við að þjóðgarðar og friðlýst svæði eigi að fá að njóta þessarar upphæðar en hennar eigi ekki að afla með sértekjum á þennan hátt, með því að rukka um aðgangseyri að friðlýstum svæðum. Virðulegi forseti. Ég gleymdi að vitna til þess að tillögur okkar eru á þskj. 355 en þar má sjá að önnur breyting sem við leggjum til varðandi Náttúruvernd ríkisins tengist fjárþörf Náttúruverndar vegna heildarskoðunar náttúruverndarlaga. Í ræðu hæstv. umhvrh. í þinginu fyrir nokkrum dögum, einni viku eða svo, kom fram að Náttúruvernd ríkisins væri að vinna að áætlun um heildarfjárþörf vegna þess sem kallað er náttúruverndaráætlun. Í máli hæstv. umhvrh. kom fram að til náttúruverndaráætlunarinnar þyrfti, þegar allt er talið, 430 millj. kr. Hér er um að ræða fjögurra ára áætlun. Til að gera fólki grein fyrir því, herra forseti, hvað felst í náttúruverndaráætlun þá getum við sagt frá því að vegna breytinga á fjölförnum ferðamannastað, við Gullfoss --- þá er ég bara að tala um framkvæmdir við breytingar á neðri pallinum við Gullfoss --- hljóðar framkvæmdaþörf og áætlun vegna þessa eina verkefnis upp á 14 millj. kr. Við getum nefnt það líka að fjárþörf vegna lagfæringa á skemmdum á Geysissvæðinu er a.m.k. 20 milljónir, bara til að ekki sé slysahætta fyrir ferðamenn sem þar eiga leið um. Við tökum á móti 256 þúsund ferðamönnum í ár og mjög stór hluti þeirra leggur leið sína til Gullfoss og að Geysi. Það hefur ekki verið staðið nægilega vel við bakið á Náttúruvernd ríkisins í endurbótum og viðhaldi á þessu svæði þar sem fjárþörf þessara svæða, bara til brýnustu lagfæringa, hljóðar upp á 34 millj. kr. Eitt dæmi enn langar mig að nefna, herra forseti, sem finna má í náttúruverndaráætluninni. Það eru viðgerðir og viðhald á salernisaðstöðu við þjóðgarðinn í Jökulsárgljúfrum. Það eitt kemur til með að kosta 10 millj. kr., aðeins til þess að gera salernin í Jökulsárgljúfrum þannig úr garði að við Íslendingar getum talið þau boðleg fyrir erlenda ferðamenn sem við bjóðum upp á að skoða náttúru okkar fagra lands. Herra forseti. Það er vel að meiri hluti fjárln. hv. hefur lagt til að fjárlagaliðurinn Yfirstjórn Náttúruverndar ríkisins skuli fá hækkun frá fjárlagafrv. Samkvæmt þeim brtt. sem lagðar eru fram er óskað eftir hækkun upp á 5 millj. kr. Það er vissulega vel, herra forseti, en það eru bara 5 millj. En verkefnin eru ærin. Í ljósi þeirra tekna sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur bent á að sé hægt sé að afla og grein var gerð fyrir í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fyrr í kvöld þá ættum við að geta hækkað Náttúruvernd ríkisins, fjárlagalið 14-205 um meira en 5 millj. kr. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja til að sú hækkun fari upp í 65 milljónir. Þessi tillaga kemur sömuleiðis fram, herra forseti, á þskj. 355. Fleira jákvætt mætti segja um brtt. meiri hlutans í hv. fjárln., t.d. 8 millj. kr. til endurvinnslu á úrgangi. Þetta er sannarlega af hinu góða og er einn af þráðunum sem minnir okkur á sjálfbæru þróunina. Það er ekki sanngjarnt af mér að segja að ekkert sé hugsað um hana. Hún er ekki nefnd á nafn, sjálfbær þróun, en örfáa þræði í frv. staldrar maður við og uppgötvar að það er til framkvæmdaáætlun um sjálfbæra þróun. Herra forseti. Varðandi frekari brtt. sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja fram á þskj. 355 í þessu máli er hér óskað eftir breytingu við fjárlagalið 14-190 Ýmis verkefni, sem heyrir líka undir umhvrn. Við köllum töluliðinn 1.62 og óskum eftir að settar verði 3 milljónir í undirbúning Vatnajökulsþjóðgarðs. Hv. þm. minnast þess kannski, herra forseti, að fyrir tveimur árum, eða kannski bara einu og hálfu var samþykkt á Alþingi þáltill. um að skoða möguleika á stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs árið 2002 á alþjóðlegu ári fjalla. Nú er þess hvergi að finna stað í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar að þessi undirbúningur eigi að fara í gang en samkvæmt þáltill. var ríkisstjórninni gert að gera þinginu grein fyrir því á vorþingi árið 2000 hvernig málið stæði. Ég tel nauðsynlegt að sett sé fé í þennan undirbúning á því ári sem nú er fram undan. Þess vegna óskum við eftir því, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að liðurinn Vatnajökulsþjóðgarður, undirbúningur fái 3 milljónir á fjárlagalið 1.62. Síðan óskum við eftir því, herra forseti, að til komi nýr liður 1.65 sem við köllum Kortlagning ósnortinna víðerna. Á þann fjárlagalið óskum við eftir að settar verði 2 millj. kr. Þessi ósk á sér sömuleiðis stað í þáltill. sem samþykkt var á þinginu fyrir einu eða tveimur árum um að fram færi kortlagning ósnortinna víðerna. Enn hefur ekki verið gert ráð fyrir sérstökum fjárframlögum vegna þessa verkefnis en að mínu mati, herra forseti, er um afskaplega mikilvægt verkefni að ræða. Það get ég stutt með því að vitna í þau mál sem nú eru í gangi, t.d. varðandi skipulag miðhálendisins. Við vitum að það er búið að gera svæðisskipulag fyrir miðhálendið. Það er sannarlega vel að það skyldi nást í gegn. Það er mjög lærdómsríkt og gaman, herra forseti, að lesa í gegnum þá vönduðu bók sem lýsir svæðisskipulagi miðhálendisins. Í beinu framhaldi af því er ákaflega nauðsynlegt að fá hin ósnortnu víðerni kortlögð. Mikið er rætt um verðmæti ósnortinna víðerna í dag. Við hlustum á lærða menn utan úr heimi sem koma hér og flytja okkur fyrirlestra um arðsemi ósnortinna víðerna. Um það eru nefndar tölur, reiknuð dæmi og allt er þetta afskaplega athyglisvert fyrir þjóð sem býr í landi sem kannski getur státað af stærstu lítt snortnu víðernunum a.m.k., svo ég segi ekki ósnortnu, í Vestur-Evrópu. Við teljum afskaplega mikilvægt, herra forseti, að fjármunir verði veittir til að verkefnið geti farið af stað á næsta ári þannig að því merki sem reist var á loft með svæðiðskipulagi miðhálendisins verði haldið á lofti. Enn ein breytingin á þskj. 355 fellur undir Skipulagsstofnun, nánar tiltekið tölulið 14-301. Þar óskum við eftir framlagi undir liðnum Önnur gjöld hjá Skipulagsstofnun, liður 1.13. Þar óskum við eftir 10 millj. kr. viðbótarframlagi. Nú er það svo, herra forseti, að vel hefur verið staðið við bakið á Skipulagsstofnun undanfarin tvö ár, a.m.k. síðasta ár. Fjárveitingar til hennar hafa verið hækkaðar og Skipulagsstofnun hefur sýnt að hún veldur stórum verkefnum, eins og ég lýsti hér fyrr. Það breytir ekki því að engu að síður er þar fjárþörf sem leysa þarf úr að mati okkar hv. þm. í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Þessir fjármunir eru hugsaðir til útgáfu leiðbeiningarrita til þeirra sem starfa að skipulagsmálum vítt og breitt um landið. Þó að Skipulagsstofnun sé staðsett hér á höfuðborgarsvæðinu á hún mjög náið samstarf vítt um land. Það er afskaplega þýðingarmikið að fræðslurit frá Skipulagsstofnun komist á leiðarenda, til allra þeirra aðila sem skyldum hafa að gegna við stofnunina en eiga því erfiðara með að uppfylla þær án ítarlegs efnis frá stofnuninni til að leiðbeina sér. Einnig er þörf fyrir aukið fé til rannsókna hjá Skipulagsstofnun og sömuleiðis vegna áætlunar um landnotkun á landsvísu en samkvæmt skipulags- og byggingarlögum er gert ráð fyrir því að vinna þurfi að svokölluðu landsskipulagi og innan þess verkefnis felst t.d. sameiginlegt skipulag landsvæða. Eins og fram kom, herra forseti, í síðustu viku þegar rædd var tillaga frá nokkrum hv. þm. úr Sjálfstfl. þá var óskað eftir sérstöku skipulagi fyrir suðvesturhornið, Suðvesturland. Verkefni á borð við það rúmast innan skipulags- og byggingarlaganna undir heitinu Landnotkun á landsvísu. Til þess verkefnis hafa ekki verið ætlaðir fjármunir. Hér er þörf á að enn betur verði tekið á málefnum Skipulagsstofnunar. Þar af leiðandi leggjum við til þetta viðbótarframlag til Skipulagsstofnunar. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þeim hugmyndum sem hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa sett fram á þskj. 355 í málinu, brtt. vegna umhverfismála. Áður en ég lýk máli mínu langar mig til að nefna eitt atriði sem ég hef raunar vikið að í þessum ræðustól áður. Það er græna bókin svokallaða. Þannig er mál með vexti að Norðurlandaþjóðirnar, frændþjóðir okkar hafa á síðustu árum í æ ríkari mæli tekið umhverfisþáttinn inn sem sérþátt í allar sínar efnahagsáætlanir, alla hagstjórn sína og öll fjármál sín. Með fjárlögum norska ríkisins er gefin út græn bók. Hún gefur yfirlýsingu um stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum. Hún setur tóninn fyrir það hvernig ráðuneytunum er gert að vinna á grundvelli sjálfbærrar þróunar og á grundvelli grænnar hagfræði. Græna hagfræðin er sannarlega það sem koma skal. Þetta er nýjung í heiminum. Það eru framsýnar þjóðir sem taka upp græna þjóðhagsreikninga og prenta grænar bækur með fjárlögum sínum. Herra forseti. Ég er sannfærð um að íslenska ríkisstjórnin er hlynnt því verkefni á grunni þessa bæklings sem gefinn hefur verið út, Framkvæmdaáætlun til aldamóta um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að koma því nú í kring að græn bók verði gefin út með fyrstu fjárlögum næstu aldar, þ.e. fjálögum ársins 2001 þó hún fylgi ekki fjárlagafrv. til ársins 2000.