Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. það, sem hér er til umr., á nokkrum fundum og fékk á einn fund sinn formann og framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins og ráðuneytisstjóra iðnrn. til þess að ræða um málið. Á fundinum lagði ráðuneytisstjóri iðnrn. fram gögn varðandi málið. Það var um að ræða sameignarsamning ríkisstjórnar Íslands og sveitarfélaganna á Vestfjörðum, rekstraráætlun fyrir Orkubú Vestfjarða árið 1978 og um að ræða útskrift af bókunum og samþykktum ríkisstjórnar Íslands varðandi stofnun Orkubús Vestfjarða. N. leggur til að frv. verði samþ., en einn nm., Stefán Jónsson, áskilur sér rétt til að flytja brtt. Ég geri ráð fyrir að það hefði ekki verið ástæða til að fjölyrða hér mikið um þetta frv. ef það hefði verið að öllu leyti eins og önnur frv. sem lögð hafa verið fyrir Alþ. á undanförnum árum varðandi verðjöfnunargjald af raforku. Í raun og veru hafa þessi frv. falið í sér einungis að framlengja það gjald sem ákveðið var í lögum nr. 83 1974, framlengja fyrir hvert ár, Nú er það svo um þetta frv., að það gerir ráð fyrir og felur í sér að verðjöfnunargjaldið, tekjuöflunin, verði framlengt á sama veg og verið hefur, en það nýmæli er að þessu sinni, að gert er ráð fyrir að það fé, sem kemur inn fyrir verðjöfnunargjaldið, skiptist í ákveðnum hlutföllum milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. En það er tilgangurinn og hefur verið tilgangurinn með verðjöfnunargjaldinu að afla fjár til að verja til styrktar Rafmagnsveitum ríkisins til þess að bæta hag þeirra. Nú hefur það skeð, svo sem kunnugt er, að Orkubú Vestfjarða hefur verið stofnað og gert ráð fyrir að það taki til starfa um næstu áramót, og þá hefur verið talið eðlilegt að nokkur hluti af því fjármagni, sem fæst inn fyrir verðjöfnunargjaldið, gangi til þess að bæta hag þessa nýja fyrirtækis því að það er litið svo á að aðgerðir hins opinbera til þess að stuðla að verðjöfnun á rafmagni í landinu fari ekki eftir því, hvaða fyrirtæki fer með rekstur raforkumálanna, heldur hvar þörf hefur verið fyrir verðjöfnun. Og þörfin hefur verið á öllu starfssvæði Rafmagnsveitna ríkisins, sem verið hefur, og þar hafa Vestfirðir verið. Að þessu leyti hefur ekkert breyst varðandi Vestfirði þó að Orkubúið sé stofnað. Það er gert ráð fyrir að þar muni vera sama þörf fyrir þessa aðstoð eftir sem áður. Og því gerir þetta frv. ráð fyrir því, að verðjöfnunargjaldinu verði varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins á þann veg, að Rafmagnsveiturnar hljóti 80% af tekjum af verðjöfnunargjaldinu, en að jafnframt verði þeim varið til þess að bæta hag Orkubús Vestfjarða þannig að það fyrirtæki fái 20%. Þetta, að Orkubú Vestfjarða er komið inn í þetta, gefur mér tilefni til þess aðeins að víkja að því fyrirtæki og hvað er að gerast með stofnun þess. Ég vil þá minna á það, að Orkubú Vestfjarða var stofnað á þrem meginforsendum: Í fyrsta lagi, að fullnægt yrði þörf Vestfirðinga fyrir orku með innlendum orkugjöfum. Í öðru lagi, að raforkuverðið væri hliðstætt því sem annars staðar gerðist í landinu. Og í þriðja lagi, að Orkubúinu væri tryggður traustur rekstrargrundvöllur. Til þess að fullnægja orkuþörf Vestfirðinga þarf að gera miklar framkvæmdir í orkumálunum á Vestfjörðum. Þegar undirbúin var stofnun Orkubús Vestfjarða var fjallað um þetta af sérstakri n., orkunefnd Vestfjarða. Hún skilaði skýrslu eða till. um orkumál Vestfirðinga, allmikilli bók, sem allir þm. fengu í hendur þegar frv. um Orkubú Vestfjarða lá fyrir Alþ. á öndverðu síðasta ári. Í þessari bók er gerð grein fyrir því, hvernig menn hugsa sér og hverjar till. n. eru um það, hvernig hinum þrem meginforsendum að stofnun fyrirtækisins verði náð. Þar er m.a. gerð grein fyrir þeim framkvæmdum sem þarf að gera í orkumálum Vestfjarða og voru metnar, miðað við verðlag 1975, milli 5 og 6 milljarða kr. virði eða kostnaður þeirra. Ég skal ekki fara að fjölyrða um þetta. Ég vísa til þessarar bókar sem alþm. hafa undir höndum og lögð var til grundvallar þegar Alþ. afgreiddi lög um Orkubú Vestfjarða. En þetta að fullnægja orkuþörfinni var aðeins ein, af meginforsendum fyrir stofnun Orkubúsins. Hinar voru þær, eins og ég gat um áður, að Vestfirðingar byggju víð hliðstæð kjör í orkumálunum, þ.e. orkuverð, og aðrir landsmenn og að fyrirtækinu vari tryggt rekstraröryggi. Til þess að fullnægja þessum forsendum má segja að góð ráð hafi verið dýr. Þá á ég fyrst og fremst við Vestfirðinga sjálfa, sem eru meginfrumkvöðlar og baráttumenn fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða. Vestfirðingar gerðu ráð fyrir því, að það væri eðlilegt að það félli í þeirra hlut að afhenda hinu nýja fyrirtæki allar eignir héraðsrafveitnanna á Vestfjörðum án þess að eignarmat færi fram, en á móti kæmi það, að hið nýja fyrirtæki tæki jafnframt við áhvílandi skuldum. En það var og gert ráð fyrir því, þegar Orkubúið var stofnað samkvæmt lögum um Orkubú Vestfjarða, að þetta gildi ekki einungis um héraðsrafveiturnar á Vestfjörðum, heldur og um eignir Rafmagnsveitna ríkisins á þessu landssvæði. En þá var spurningin, með hvaða kjörum ætti að taka við eignum Rafmagnsveitna ríkisins. Það var gengið út frá því, að það færi ekki fram eignarmat á þeim eignum frekar en eignum héraðsrafmagnsveitnanna, en hið nýja fyrirtæki tæki við hluta af þeim skuldum, sem hvíldu á eignum Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum eða var talið að væru til komnar vegna framkvæmda á Vestfjörðum. Það kom brátt í ljós, að það voru veruleg takmörk fyrir því, hvað Orkubú Vestfjarða gæti tekið við miklu af skuldum Rafmagnsveitna ríkisins, til þess að hægt væri að fullnægja því sjónarmiði, að tryggur rekstrargrundvöllur væri fyrir fyrirtækinu um leið og þess væri gætt að orkuverðið væri hliðstætt og annars staðar og að gerð væru átök til þess að fullnægja betur en nú er orkuþörf Vestfirðinga. Þessar athuganir leiddu til þess, að talið var að Orkubú Vestfjarða gæti ekki tekið nema um 5100 millj. kr, af skuldum þeim, sem hvíldu á eignum Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum, sem voru árið 1975 um 1400 millj. kr. Það var hins vegar gert ráð fyrir því og hefur alltaf verið gert ráð fyrir því og rækilega undirstrikað þegar í tillögum Orkunefndar Vestfjarða, sem ég vilnaði áður til og þm. fengu í hendur, að það væri ekki hægt að íþyngja rekstri Rafmagnsveitna ríkisins á þann veg, að Rafmagnsveitunum væri gert að taka á sig þær skuldir sem þarna yrðu eftir og Orkubúið tæki ekki að sér, heldur yrðu að koma til aðgerðir ríkisin, sjálfs. Þannig hefur alltaf verið litið svo á, að Rafmagnsveitur ríkisins stæðu rekstrarlega hvorki betur né verr eftir stofnun Orkubús Vestfjarða. En þegar menn lögðu þessi mál niður fyrir sér með það fyrir augum, að fullnægt yrði öllum þrem meginforsendum að stofnun Orkubúsins, þá var ljóst að meira þurfti að koma til. Það var ekki nægilegt að héraðsrafveiturnar á Vestfjörðum afhentu eignir sínar með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir, og það var ekki heldur nægilegt að Rafmagnsveitur ríkisins afhentu eignir sínar með þeim hætti sem ég hef hér greint frá. Það var ekki hægt að ná þessum sameiginlegu meginforsendum, sem ég hef talað um, nema til kæmi meiri aðstoð. Þá var gengið út frá því, að þó að Orkubú Vestfjarða yrði stofnað mundi ekki breytast þau viðhorf og þær skyldur sem ríkisvaldið hefur tekið á sig til að aðstoða þau byggðarlög í landinu sem höllum fæti standa í orkumálunum, annaðhvort vegna landfræðilegra aðstæðna eða vegna vanrækslu í þessum málum á fyrri tíð. Var gert ráð fyrir því, að þó að Orkubúið yrði stofnað yrði haldið áfram hinum almennu aðgerðum ríkisvaldsins til að stuðla að verðjöfnun á rafmagnsverði. Það var gengið út frá því, að það ætti ekki að breyta neinu í þessu efni, hvort Orkubúið yrði stofnað eða ekki stofnað, og Vestfirðingar ættu að njóta að sínu leyti þessarar aðstoðar ríkisvaldsins, sem felst í ráðstöfun verðjöfnunargjaldsins, eftir sem áður. Þess vegna hefur það alltaf verið forsendan fyrir stofnun Orkubúsins, að hér yrði ekki breyting á. Hins vegar þurfti að ákveða eða meta hver ætti að vera hlutur Vestfirðinga í verðjöfnunargjaldinu eða tekjum af verðjöfnunargjaldinu. Við skulum hafa það í huga, að þó að Orkubúið sé stofnað greiða Vestfirðingar verðjöfnunargjald eins og aðrir landsmenn. En hver átti hlutur Vestfirðinga að vera af tekjum af verðjöfnunargjaldinu? Það var vandlega athugað og grandskoðað eftir ýmsum leiðum, einkum tveim leiðum. Það var athugað, hvort það ætti að miða hlut Vestfirðinga eða ákveða hann í sama hlutfalli og eignir Rafmagnsveitnanna á Vestfjörðum voru í miðað við heildareignir Rafmagnsveitnanna. Það var líka athugað, hvort það ætti að líta á reksturinn og miða hlut Orkubúsins við það, hver væri hlutur Vestfirðinga í rekstrarafkomu Rafmagnsveitna ríkisins. Í sambandi við fyrra atriðið, eignahliðina, var skipt upp skuldum þeim, sem hvíla á eignunum, milli Vestfjarða og annarra hluta RARIK- svæðisins. En þess skal getið hér, að það hefur ekki verið aðskilið bókhald fyrirtækisins þannig að hægt væri að ganga að slíkum upplýsingum sem þurfti í þessu efni beint í bókhaldi Rafmagnsveitna ríkisins. Það varð þess vegna að vinna mikið starf til þess að sundurgreina þessa hluti. Það var unnið fyrst og fremst af Jakob Gíslasyni fyrrv. orkumálastjóra, sem ég hika ekki við að segja að sé einn kunnugasti maðurinn í því - ja, ég vil nú segja völundarhúsi sem þessi mál voru að vissu leyti. Niðurstaðan af þessu varð sú, að eignir Rafmagnsveitnanna á Vestfjörðum næmu nánast um 20% af heildareignum Rafmagnsveitna ríkisins í landinu. Það var eilítið meira, mig minnir 21% eða 22%. Þá er það spurningin um reksturinn. Það kom í ljós að t.d. árið 1975 var talið að rekstrarhalli Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum næmi þeirri upphæð sem svaraði eiginlega nákvæmlega til sama hlutfalls og í eignunum eða 20% af rekstrarhalla fyrirtækisins í heild. Nú er það, að rekstrarhalli Rafmagnsveitna ríkisins hefur á undanförnum árum verið greiddur með verðjöfnunargjaldinu að svo miklu leyti sem það hefur hrokkið til, m.ö.o. að það, sem á að greiða með verðjöfnunargjaldinu og var greitt með verðjöfnunargjaldinu, skiptist í þessum hlutföllum milli Vestfjarða og RARIK-svæðisins utan Vestfjarða, að 80% af rekstrarhallanum voru utan Vestfjarða, en 20% innan. Þá hnigu ákaflega sterk rök til þess, að það væri eðlilegt að ráðstafa fjármagni sem ætlað var til að standa undir þessum halla, með þeim hætti sem þurfti til þess að mæta hallanum bæði á Vestfjörðum og annars staðar í landinu og skipta fjármagninu eftir því. Frekari stuðningur við þessa niðurstöðu var svo að þeir, sem reiknuðu þetta, komust að sömu niðurstöðu þegar farin var hin leiðin, sem ég lýsti áðan, eignaleiðin. En það var að sjálfsögðu ekki vitað fyrir fram. Að því er virtist hneig allt í þá átt, að það væri eðlilegt og sanngjarnt að hafa skiptingu á verðjöfnunargjaldinu í hlutfalli 20% á móti 80%, einmitt eins og frv. það, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir. Með því að gera ráð fyrir því, að Orkubú Vestf jarða fái þennan hlut af verðjöfnunargjaldinu, er reiknað með því, að fullnægt verði þeim þrem meginforsendum fyrir stofnun Orkubús Vestfjarða sem ég gat um í upphafi og hef minnst á hér áður. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að verðjöfnunargjaldið muni nema á næsta ári 875 millj. kr., en 20% af því nema 175 millj. kr. Það er því þessi tala sem þetta frv. felur í sér að tekin verði ákvörðun um að falli í hlut Orkubús Vestfjarða. Ég sagði í upphafi máls míns að ég ætlaði ekki að orðlengja um Orkubú Vestfjarða. Hv. alþm. ætti að vera kunnugt um sögu þess máls, enda hefur Alþ. samþykkt lög um Orkubú Vestfjarða sem farið er eftir í hvívetna. En ég vil aðeins núna minna á það, að það, sem er að ske með stofnun Orkubús Vestfjarða er að Vestfirðingar bjóðast til þess að leggja því lið, með því að taka á sig ábyrgð og skuldbindingar, að orkumálum Vestfjarða verði komið í það horf að þau megi teljast hliðstæð því sem annars staðar gerist á landinu. Vestfirðingar eru ekki að fara fram á annað og meira í raun og veru en það sem best gerist hjá öðrum, en þeir bjóða fram liðveislu sína til þess að vinna að þessu marki.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 3. þm. Vestf., Þorv. Garðars Kristjánssonar, formanns iðnn. þessarar hv. d., varð n. sammála um að leggja til að frv. yrði samþykkt, en ég undirritaði nál. með fyrirvara um það að ég mundi flytja brtt. sem er svofelld: „Síðari efnismgr. 1. gr, frv. orðist .svo: Verðjöfnunargjaldinu skal varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, en fjvn. Alþ. skipti fénu milli þessara aðila svo að jafnrétti verði.“ Greinin í lagafrv, orðast svo, þessi 1. gr. sem ég legg hér til að breytt verði, hún orðast svo í frv.: „Greiða skal 13% verðjöfnunargjald í Orkusjóð af seldri raforku á síðasta stigi viðskipta, þ.e. sölu til notenda, en notandi telst sá, sem endurselur ekki raforkuna.“ Þessi mgr. er samhljóða þeim sem samþykktar hafa verið árlega hér að undanförnu. Síðan kemur hin síðari efnismgr., sem er svona: „Verðjöfnunargjaldinu skal varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Rafmagnsveitur ríkisins skulu fá svo sem svarar 80% af tekjum af verðjöfnunargjaldi, en Orkubú Vestfjarða 20%.“ Ég legg sem sagt til, að ekki verði kveðið á í lögum um hlutföllin í þessum skiptum milli Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins, heldur verði fjvn. Alþ. falið að skipta fénu milli þessara aðila svo að jafnrétti verði, þannig að Vestfirðingar fái þann hlut sem þeim ber til jafns við aðra landsmenn, svo sem þeir hafa áður fengið. Ástæða fyrir því, að ég vil ekki að kveðið verði á um þetta hlutfall í lögunum, er í fyrsta lagi sú, að frv. fylgja ekki sannfærandi rök fyrir því að þessi hlutföll séu rétt. Í öðru lagi færi ég fram þá ástæðu, að eignaskiptin á milli Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins hafa enn ekki verið lögð fyrir Alþ., svo sem eðlilegt er þegar um svo mikla eignatilfærslu er að ræða og breytingu á fyrirkomulagi, sem áður hefur verið, að vilja Alþingis. Nefndarformaður sagði frá því, að iðnn. kvaddi sér til ráðuneytis formann og framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins og ráðuneytisstjóra í iðnrn., sem kom á fund n. Þótt ég gengi allhart eftir því fékk ég það ekki upp úr formanni og framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins, að þeir teldu eðlilegt eða sjálfsagt að kveðið yrði á í lögum um þessi hlutföll, þessi föstu hlutföll á skiptingu verðjöfnunargjalds á milli Rafmagnsveitna og Orkubús Vestfjarða, Niðurstaðan af þeim upplýsingum, sem n. fékk hjá þessum hv. fulltrúum Rafmagnsveitnanna, er sú, að ef miðað er við yfirtöku á skuldum og eignum RARIK á Vestfjörðum í sambandi við Orkubúið, þá væri eðlilegt að Rafmagnsveiturnar fengju 80% af verðjöfnunargjaldinu, Orkubúið 6%, en ríkið 14%, ef miðað væri við skiptingu skuldanna og eiguanna. Rafmagnsveitur ríkisins skulda nú um það bil 12 milljarða kr., þar af námu skuldirnar vegna Vestfjarða 2.7 milljörðum kr. Eins og hv. formaður iðnn, gerði grein fyrir, þá var með bókun í ríkisstj. hinn 25. okt, kveðið á um það, að eðlilegt væri, miðað við ástandið 1975, að Orkubú Vestfjarða tæki að sér 500 millj. kr. skuld af rösklega 1400 millj. skuld Rafmagnsveitnanna vestra. Þessar skuldir framreiknaðar til ársins í ár verða aftur á móti, eins og ég sagði áðan, 2.7 milljarðar, þar af er Orkubúi Vestfjarða ætlað að taka við 700 millj., en 2 milljarðar af þessari skuld lenda á ríkinu. Í bókun ríkisstj, frá 25 okt. 1977 er þannig gerð grein fyrir því, hvernig þessum tveimur milljörðum skuli séð farborða: Vextir og afborganir, segir þar, af skuldum Rafmagnsveitnanna vegna Vestfjarða fram yfir þær 500 millj., framreiknaða.r yfir í 700 millj, núna, sem Orkubú Vestfjarða yfirtekur með þeim hætti sem að ofan greinir, skulu greiðast af Orkusjóði og/eða öðrum tekjustofnum orkumála. Eins og lýðum er ljóst var Orkusjóði ekki með lögunum ætlað að taka að sér skuldir á borð við þessar. Orkusjóður hefur ekki bolmagn til þess af eigin rammleik að greiða vesti og afborganir af þessum tveimur milljörðum, sem hér á að færa yfir á hann, og/eða aðrir tekjustofnar orkumála voru til annars ætlaðir heldur en þess að taka við áföllum af skillitlum ráðstöfunum af hálfu forustumanna orkumála í sambandi við eignaskipti eins og þessi. Það er rétt, sem hv. formaður iðnn. sagði áðan, að heimildarlög um Orkubú Vestfjarða voru samþykkt hér á Alþ. og í þessari hv. d, með ákveðnum fyrirvörum og aðvörunum varðandi einmitt framkvæmd hinnar efnahagslegu hliðar. Einmitt af þeim sökum var frv. breytt í þessari hv. d. í heimildarlög í þeirri von að hæstv. ríkisstj, mundi taka tillit til ábendinga sem komu fram hér í d. um hina efnahagslegu hættu sem stafaði af ýmsum vanköntum, ýmiss konar vansmið á frv. Þm. samþykktu frv. vegna þeirrar kláru hugsunar sem það var byggt á í grundvallaratriðum að ýmsu leyti, e.t.v. í fyrsta lagi vegna fyrirætlana um að sameina í einni stofnun umfjöllun orkumála, jafnt hitaorku sem raforku, og í öðru lagi vegna mjög svo viðfelldinnar og ég vil segja klárrar hugsunar sem bjó að baki ákvæðunum um eignaskiptin vestra, þar sem eignum skyldi nú skipt í þessu fyrirtæki vestra með tilliti til fólksfjölda, en eignirnar í hinum einstöku byggðarlögum strikaðar út. Aftur á móti bentu þm. í þessari hv. d., maður eftir mann, á það, hversu illa væri hugsað og séð fyrir þeim hlutum er lutu að skiptum á eignum og skuldum Rafmagnsveitna ríkisins þar vestra, og á það, að þar virtist hugsunin alls ekki vera eins klár. Nú ítreka ég það enn, að ég stefni ekki að því með þessari brtt., sem ég ber hér fram, að Vestfirðingar fái ekki sinn hlut úr verðjöfnunargjaldinu, svo sem þeir hafa áður gert, sinn réttláta skerf. Það er hitt, sem ég vara við að við lagasetningu núna verði kveðið á um hlutföll á þessari skiptingu áður en Alþ. hefur fengið að fjalla um hin endanlegu skipti eigna og skulda á milli Rafmagnsveitna ríkisins og hins fyrirhugaða Orkubús, vegna þess að ef Alþ. samþykkti nú þetta hlutfall, þá væri það búið að binda sig í þetta mál án þess að hafa fengið að fjalla um það, þ.e.a.s. eignaskiptin, á eðlilegan hátt. Við skulum aðeins hugleiða hvað gerst hefur í sambandi við þessi eignaskipti fyrir vestan með tilliti til hagsmuna landsmanna í öðrum byggðarlögum á öðrum orkuveitusvæðum, við skulum segja á starfssviði fyrirhugaðrar Norðurlandsveitu og Austfjarðaveitu, við skulum jafnvel nefna Suðurlandsveitu, að við tölum ekki um Orkubú Reykjavíkur, ef til slíks kæmi. Við spurðum þá í n., formann og framkvæmdastjóra RARIK, hvaða áhrif það hefði haft á raforkuverð á svæði Rafmagnsveitna ríkisins, ef þessum tveimur milljörðum, sem hér á að létta af Vestfjarðasvæðinu, af Orkubúi Vestfjarða, hefði verið létt af skuldum RARIK á landinu yfirleitt, þ. á m. á Vestfjörðum, á orkuveitusvæði RARIK. Þeir svöruðu okkur því til, að ef skuldir RARIK hefðu verið strikaðar út í einu lagi um þessa tvo milljarða, þá hefði það þýtt 10% lækkun á raforkuverði. Þá stöndum við frammi fyrir því hvernig fara muni ef Norðlendingar, Austfirðingar, Sunnlendingar og Reykvíkingar tækju sig nú til á sama hátt og stofnuðu sín orkubú og nytu sama réttar sem íbúar þessara svæða vitaskuld ættu, og nú skulum við vera svo sanngjarnir að taka ekkert tillit til íbúafjölda í þessu tilliti, ekkert tillit til þeirrar staðreyndar, að íbúafjöldi á Norðurlandi er margfaldur á við þann sem er fyrir vestan, að íbúafjöldi á Austurlandi er meiri, á Suðurlandi miklu meiri, og sleppum þá að minnast á Reykjavík. Skuldir RARIK eru, eins og ég sagði áðan, um það bil 12 milljarðar, Ef aflétta ætti af Norðlendingum, af baki Norðlendinga tveimur milljörðum, Austfirðinga tveimur milljörðum, Sunnlendinga tveimur og þá af fyrirhuguðu Orkubúi Reykjavíkur tveimur milljörðum kr., þá stæði ekki eftir nema tveggja milljarða skuld, hitt væri allt saman komið yfir á ríkið, þá yfir á Orkusjóð og/eða aðra tekjustofna orkumála, eins og hér er kveðið að orði. Mér skilst samkv. sama útreikningi, að með þeim hætti væri hægt að lækka orkuverð á öllu svæðinu talsvert mikið. Ég mæli ekki gegn, því að Vestfirðingar fái raforku á sama verði og aðrir landsmenn. Þeir eiga að fá raforku á sama verði og aðrir landsmenn, En sú klára hugsun, sem bjó að baki hugmyndarinnar um Orkubú Vestfjarða, er ekki jafnklár lengur þegar komið er að útfærslunni sem hér hefur átt sér stað, og því fer víðs fjarri, að þessir reikningar, þessi plögg, séu með þeim hætti að sæmilegt sé að Alþ. setji stimpil sinn á þetta uppgjör án þess að fá sérstakt tóm til að fjalla um þessi eignaskipti. Annað nær ekki nokkurri átt, bókstaflega nokkurri átt. Ég tel að hér sé vaðið áfram af lítilli fyrirhyggju af þeim sem séð hafa um útfærslu á hugmyndinni um Orkubú Vestfjarða og sú klára hugsun, sem ég var að tala um áðan og hrósa áðan frumkvöðlunum fyrir, hafi korgast eilítið á leið sinni í gegnum aðra grautarhausa.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls lagði ég hér fram nokkrar fsp., gerði grein fyrir þeirri skoðun minni, að hér væri um mjög stórt mál að ræða og vegna þess væru því máli gerð allt of lítil skil í þeim skjölum sem þm. fengu í hendur. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir það, að ég hef fengið aðgang að ýmsum skjölum varðandi þetta mál. Það er hins vegar ljóst, að ég hef ekki haft nægilegt tækifæri til að kanna þetta mál svo vel sé á þeim eina sólarhring sem ég hef haft þessi skjöl undir höndum. En ég vil samt þakka honum fyrir þá viðleitni að veita mér aðgang að því sem hann hafði undir höndum. Sem þm. höfum við orðið áhorfendur að því, að ýmis vinnubrögð eru viðhöfð í sambandi við ákvarðanatöku í stórum málum og smáum, og það er alveg ljóst, að stundum eru þau vinnubrögð góð, stundum ekki nægilega góð, og eiga ýmsir þátt af því og þá þm. einnig. Í svo stóru máli sem þessu, eins og ég met það, tel ég að vanda þurfi allan undirbúning. Menn þurfa að gera sér ljósa grein fyrir því, hvaða áhrif slík ákvörðun hefur í þjóðfélaginu sem heild, hvaða áhrif slík ákvörðun hefur á arðsemi í orkubúskapnum, og ég tel að það liggi ekki nægilega vel fyrir. Ég hef áður gert grein fyrir því, að ég telji ótímabært að hefja rekstur á Orkubúi Vestfjarða nú, án þess að ég hafi út af fyrir sig neitað að taka þátt í því að slíkt gæti orðið. En ég vil gera mér betur grein fyrir því, hvert verður framhaldið. Ég vil ekki vera þátttakandi í því aðeins að taka fyrsta hlutann af Rafmagnsveitum ríkisins án þess að vita hvernig skuli farið með afganginn. Það er alveg ljóst, að það er ekki í reynd vitað hvernig þessi rekstur verður. Það getur enginn spáð svo fram í tímann, hvorki um Orkubú Vestfjarða né aðra hluti. En mér sýnist að eftir að lögin um Orkubú Vestfjarða voru samþykkt hafi menn fyrst fyrir alvöru farið að íhuga og leggja niður fyrir sér hvernig þetta fyrirtæki yrði rekið. Ég gat ekki skilið betur framsögu hv. formanns iðnn. en að fyrsta ákvörðun, sem þar hafi verið tekin, hafi verið sú, að það hafi komið í ljós, eftir að menn fóru að íhuga þessi rekstrarmál, að Orkubú Vestfjarða gæti með engu móti staðið undir þeim skuldum sem á eignum Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum hvíldu. Þetta kom ljóslega fram í grg. Rafmagnsveitnanna á sínum tíma. Í framhaldi af því er tekin sú ákvörðun, að Orkubú Vestfjarða yfirtaki aðeins 500 millj. af þessum skuldum sem munu verða um næstu áramót rúmar 700 millj., og síðan yfirtaki ríkissjóður 2000 millj. Þegar þessi niðurstaða er fengin .og heimildir fyrir því af hæstv. ríkisstj. að standa að þessu, þá fara menn að íhuga það, hvað stóran hluta Orkubú Vestfjarða eigi að fá af verðjöfnunargjaldinu, og komast að þeirri niðurstöðu, að það muni láta nærri, að það muni vera um 20%. Nú skiptir í sjálfu sér ekki máli á hverju menn hefðu byrjað í þessum efnum, því að allt er þetta hlutar af sömu heildinni, annars vegar niðurfellingin á skuldunum og síðan hve mikinn hluta Orkubúið á að fá af verðjöfnunargjaldinu. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel að hér sé um svo stóra ákvarðanatöku að ræða, að þetta mál þurfi að undirbúa miklu betur. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, hvaða ákvarðanir hér er verið að taka, eins og það kemur mér fyrir sjónir. Í fyrsta lagi er verið að taka þá ákvörðun að ganga til móts við, eftir því sem mér hefur skilist, einróma óskir Vestfirðinga, sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum, um að þetta Orkubú verði stofnað. Það er út af fyrir sig mjög góð ákvörðun, svo langt sem hún nær. En eins og ég hef áður rakið hafa menn ýmsar óskir í öðrum landshlutum og annars staðar í landinu sem stangast á við þessar óskir, og ekki hefur verið gerð nægilega góð tilraun til að samræma þessa hluti. Í öðru lagi er verið að taka þá ákvörðun að stíga fyrsta skrefið í því að leggja Rafmagnsveitur ríkisins niður. Það er verið að taka undan rekstri Rafmagnsveitnanna ekki aðeins orkudreifingu á Vestfjörðum, heldur einnig orkuvinnslu og orkurannsóknir. Í þriðja lagi er verið að taka þá ákvörðun óbeint, eins og ég skil það, að greiða orkuverð niður beint úr ríkissjóði. Það hefur hingað til verið stefna í landinu, að þeir, sem njóta orkunnar, verði að greiða fyrir hana og síðan gerð tilraun til þess að jafna verð á milli notenda með verðjöfnunargjaldi. Sú verðjöfnun hefur ekki verið það mikil að jafnræði ríkti í þessum málum, og að mínum dómi þyrfti að auka hana. En hér er sem sagt verið að taka þá ákvörðun, að ríkissjóður og þá Orkusjóður, af þeim tekjum sem hann hefur, taki á sig 2000 millj, af skuldum Rafmagnsveitna ríkisins vegna Vestfjarða. Hafa menn trú á því, að það verði staðnæmst hér? Hafa menn trú á því, að það verði ekki ýmsir aðrir í landinu og aðrir landshlutar og önnur fyrirtæki í orkumálum í landinu sem muni óska eftir því og biðja ríkissjóð vinsamlegast að meðtaka og yfirtaka þeirra skuldir? Ég leyfi mér að vara við því að stíga þetta skref án þess að menn hyggi að framhaldinu. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þessi mál. Það eru ýmsar spurningar sem eru enn þá uppi í mínum huga í sambandi við þennan rekstur. Það er í fyrsta lagi sú spurning, sem ég veit að verður ekki svarað til fullnustu, að mér sýnist að það verði ekki gengið fram hjá því, miðað við hvaða rekstur sé rekinn á hagkvæman hátt, að með mörgum einingum muni koma aukinn rekstrarkostnaður vegna stjórnar, vegna tæknimanna, vegna birgðahalds. Það er alveg ljóst, að efnið, sem notað er til þessara hluta, er mjög svipað, og þess vegna hefði mér þótt eðlilegt, jafnvel þótt það væru stofnuð mörg fyrirtæki, að það væri sameiginlegt birgðahald að einhverju leyti, og það má vel vera að svo verði. Í öðru lagi liggur það fyrir, að stofnkostnaðurinn verður stórlega greiddur niður, og við sjáum ekki framhald á því. Í þriðja lagi er það ljóst, að fyrir þetta smáar einingar verður erfiðara að mæta óvæntum og skyndilegum áföllum, og ég verð að segja það fyrir mig, að mér fyndist eðlilegt að þar væri einhver samtrygging. Ég veit til þess að rafstrengurinn yfir Arnarfjörð hefur bilað mjög oft á þessu ári og þar hefur orðið mikill viðgerðarkostnaður. Ég skal ekki fullyrða hvað hann hefur verið mikill, en einhver hefur sagt mér 70 millj. kr., og ég býst við að þessi viðgerðarkostnaður sé þá einhvers staðar á bilinu 15–20% af öllum tekjum Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum. Menn þurfa náttúrlega líka að huga að því, hvernig eigi að mæta svona áföllum sem alltaf geta orðið í öllum landshlutum. Ég býst við, að það geti orðið erfitt fyrir lítið fyrirtæki að mæta því, nema einhvers konar samtrygging sé. Einnig er ljóst að það verður erfiðara með öll samrekstrarmál, eftir að svo er komið að fleiri og fleiri aðilar bætast í hópinn. Mér hefur verið sagt, að rafmagnsveitan í Vestmannaeyjum kaupi t.d. raforku af RARIK á ákveðnu gjaldi fyrir kwst., miðað við ákveðinn afltopp á ári. Þetta mun koma þannig út, að til þess að fara ekki yfir þennan topp keyrir Rafmagnsveita Vestmannaeyja dísilvélar úti í Vestmannaeyjum á mestu álagstímum og til þess að halda þessum toppum niðri. Þetta er jafnvel gert á þeim tíma þegar nægileg orka er fyrir hendi hjá Landsvirkjun og vatn rennur til sjávar, og þetta getur á engan hátt verið skynsamlegt. Þess vegna er ljóst að það þarf að huga mjög að samrekstrarmálum í sambandi við þessa hluti. Ég hef frá upphafi, frá því að ég sá þetta mál fyrst, viljað fara varlega í þessum efnum og viljað fá meiri heildaryfirsýn í þessum orkumálum. Ég hafði hugsað mér að fara af athygli yfir þau gögn, sem ég fengi, og hlusta á þær umr., sem hér færu fram, og ég hef ekki fengið sannfæringu fyrir því, að hér væri verið að stíga rétt skref við núverandi aðstæður. Þess vegna hef ég hugsað mér að leggja hér fram brtt., og ég legg hana nú fram, vegna þess að ég taldi ekki eðlilegt að gera það fyrr en við þessa umr., fyrr en ég hefði hlýtt á mál nm. í iðnn. Ég vil leggja fram brtt., sem er þess eðlis að verðjöfnunargjaldinu skuli varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins, og undirstrika með því þá skoðun mína, að ég tel ótímabært að hefja rekstur á Orkubúi Vestfjarða. Ég vil koma því á framfæri, að ég tel eðlilegra að hinkra við a.m.k. eitt ár enn til að fá betri yfirsýn yfir þessi mál, til þess að fá betri yfirsýn yfir það, hvað muni gerast í öðrum landshlutum og hvað muni vera með það fyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, og hvað skuli gera við það fyrirtæki og allt það starfsfólk sem þar starfar. En ég vil hins vegar undirstrika það, að ég er ekki á þennan hátt að segja að það komi ekki til greina að byrja að reka þetta Orkubú. Það er margt gott við það, t.d. að geta sameinað þarna bæði rekstur á hitaveitum og rafmagnsveitum og fleiru. En ég get ekki fallist á það, að svo mjög liggi á í þessum málum að það sé ekki rétt að hinkra við. Ég býst einnig við því, að það skipti verulegu máli fyrir Orkubúið á Vestfjörðum, hvenær það tengist öðrum orkuveitum. Ekki gerist það á næsta ári, það er ljóst, hvenær sem það verður. Þess vegna bygg ég að það geti einnig verið skynsamlegt fyrir Vestfirðinga að sjá hvernig þeim málum lyktar. En ég vil, herra forseti, leggja hér fram þessa skriflegu brtt.



Herra forseti. Mig langaði aðeins að segja nokkur orð vegna þessa nýja ákvæðis sem sett er hér fram í þessu frv. um skiptingu á verðjöfnunargjaldinu, enda þótt búið sé að ræða það nokkuð. Ég vil undirstrika það, að ég tel að raforka eigi að vera seld öllum landsmönnum á sama verði og þar eigi Vestfirðingar vitanlega að sitja við sama borð og aðrir og ekki vera verr settir. Og ég vil vona að ávinningur verði svo mikill af þeirri samvinnu Vestfirðinga á sviði orkumálum sem stefnt er að með Orkubúinu, að þeir nái því marki. Það hafa hins vegar komið fram hér í umr. ýmsar spurningar sem hafa vaknað í sambandi við samninginn sem gerður hefur verið milli ríkisins og Orkubús Vestfjarða. Ég skal ekki fara að ræða mörg atriði í því sambandi. Það hefur verið minnst hér á samninga um fjármagn og annað slíkt. Ég vil aðeins benda á það, sem beinlínis kemur þessu frv. við, þ.e.a.s. verðjöfnunargjaldinu. Mér sýnist að það sé þegar að koma í ljós, að það hafi ekki verið gengið á heppilegasta hátt frá sambandinu milli Orkubús Vestfjarða og Rafmagnsveitna ríkisins, úr því að það er strax núna, áður en Orkubúið tekur til starfa, farið að jagast hér á Alþ. um hvernig á að skipta verðjöfnunargjaldinu. Ég held að það sé algerlega ófær leið, ef á að koma þessu þannig fyrir að það þurfi að gera þetta árlega. Ekki er hægt að gera þetta langt fram í tímann, ef á að ná því marki, að allir verði jafnsettir. Og hversu flókið verður það ekki ef orkubúunum fjölgar? Ég held því að það verði að vera einhvern veginn sú samvinna og samband á milli Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða og annarra landshlutaorkubúa, ef stofnuð verða, að það verði að nokkru leyti rekið sem ein heild, en ekki svona alger skipting. Það er líka verið að fara, finnst mér, að nokkru leyti í öfuga átt þegar ákveðin er fyrir fram skipting á gjaldi sem á að ganga til verðjöfnunar, en ekki farið eftir þörfinni eftir á. Ég dreg samt í efa að fjvn. sé heppilegur aðili til að annast þessa skiptingu, eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. leggur til. Ég held, að það þurfi að vera eitthvert fastara skipulag á því en það, og tel því, að það hljóti að vera algert neyðarúrræði að fara út á þessa braut.  En ég skal ekki fjölyrða um þetta, vildi aðeins leggja áherslu á það, að ég held að þetta sé algert neyðarúrræði, að vera að fara þessa leið. Það getur vel verið, að að þessu sinni sé það óhjákvæmilegt vegna þess samkomulags sem búið er að gera, til þess að það verði ekki brotið niður. Ég skal ekki fullyrða um það. Mig langaði aðeins í lokin, vegna þess sem fram kom í ræðu hæstv. iðnrh. við 1. umr. þessa máls, að varpa fram þeirri spurningu, hvort þessi samningur eigi að marka stefnuna í sambandi við uppgjör á orkuverum og öðrum eignum í fjórðungum, hvort Sunnlendingar megi vænta sömu kjara, ef eða þegar þeir stofna sitt orkubú og yfirtaka þau orkuver sem komið hefur verið upp í Sunnlendingafjórðungi, eða hvort það eigi að vera einhverjar aðrar reglur sem gildi þar.



Herra forseti. Í þeim umr. sem hér hafa farið fram leiðir maður hugann að réttlæti og kannske ekki spurningu um réttlæti aðeins á sviði raforkumála. Ég minnist þess, að ég flutti hér einu sinni þáltill. um að allar fiskbátahafnir á landinu skyldu verða landshafnir. Það var enginn af hv. þm. Suðurl. sem stóð þá upp til að styðja þá till., og skil ég þá afstöðu mætavel. Hitt er svo annað mál, að það vekur ekki undrun nokkurs manns að umr. um raforkumál og orkumál skuli leiða hugann að því, að í þeim málum í heild er skipulagsleysi í landinu. Hv. a. þm. Austurl. gat um þetta skipulagsleysi og hvernig það lýsti sér, þegar hann ræddi um að Rafmagnsveita Vestmannaeyja kynti dísilvélar á sama tíma og nægileg orka væri til hjá Landsvirkjun, vegna þess að samkv. þeim samningi sem Rafmagnsveita Vestmannaeyja hafði við Landsvirkjun, var hagkvæmt að hegða sér þannig, þó að það væri þjóðhagslega séð óhagkvæmt. Þetta sama horfðum við á fyrir vestan hvað við kom viðskiptum Rafmagnsveitu Ísafjarðar og Rafmagnsveitna ríkisins. Ég treysti mér ekki til að fara hér út í almennar umr. um orkumál í landinu og þá stefnu sem þar ber að hafa, en vil þó lýsa því sem grundvallarsjónarmiði mínu, að ef ekki verður farið út í orkujöfnun í þessu landi, þannig að það sé ekki mjög misjafnt hvað hinir almennu þegnar þessa lands þurfa að greiða fyrir rafmagn og upphitun á sínu húsnæði, þá er enginu grundvöllur fyrir því að hafa aðeins eina skattvísitölu í landinu. Það mættu menn gjarnan hugleiða. Rafmagnsveitur ríkisins stóðu frammi fyrir því stóra vandamáli, þegar verð á olíu hækkaði mjög verulega í heiminum, hvort þær ættu að veita öllum, sem um það bæðu, leyfi til beinnar rafhitunar á íbúðarhúsnæði. Ef Rafmagnsveitur ríkisins hefðu á þessu stigi tekið þá ákvörðun að fara út í það að selja heitt vatn til upphitunar íbúðarhúsnæðis og lögum verið breytt svo að það hefði verið hægt, þá hefði verið hægt að bíða eftir ákvarðanatöku hjá sveitarfélögunum. Rafmagnsveitur ríkisins og hv. Alþ. báru ekki gæfu til að bregðast þannig við vandanum. Ef í dag er beðið, þýðir það einfaldlega það að t.d. í sjávarþorpunum fyrir vestan verður búið að dreifa beinni rafhitun það víða um þorpin, að það verður ekki hagkvæmt að koma þar upp hitaveitum, jafnvel þó að heitt vatn fyndist í næsta nágrenni, að því viðbættu, að sennilega er það dýrasta aðferð sem hugsast getur til að halda hita á þegnum þessa svæðis að keyra dísilvélar á fullu til að selja mönnum rafmagn til að hita upp íbúðarhúsnæði. Það er þjóðhagslega séð rangt. Þess vegna er ég andvígur því að bíða með stofnun Orkubúsins. Eins og nú er komið málum í þessu landi, að ekki virðist grundvöllur fyrir því að fara lengra í kröfunni um verðjöfnun eftir þeirri leið að leggja á verðjöfnunargjald, þá tel ég að verði að reyna á það fyrir alvöru, hvort það er rangt að leita þá eftir því að stofnkostnaður sé greiddur niður svo hægt sé að koma á einhverjum jöfnuði á þessu sviði. Ég vil líka minna á það, að með þeirri ákvörðun Alþ. að greiða styrk til þeirra, sem hita upp íbúðarhúsnæði sitt með olíu, er Alþ. búið að marka þá stefnu, að það skuli beint greiða niður orkuverð í landinu. Það skiptir ekki máli í því sambandi, hvort það er fyrir einn hlut eða annan sérstaklega. Auðvitað er hér um stefnumótun að ræða. Það er augljóst mál. Ég held að það þurfi að kanna mjög ákveðið hvort sú leið að greiða niður stofnkostnaðinn er ekki að einhverju leyti fær til að hraða þeirri þróun að orkunotkun almennings í landinu á þeim svæðum, þar sem hitaveita er ekki í dag, komist í viðunandi horf. Ég hefði gjarnan viljað að það frv. um Orkubú Vestfjarða, sem mér virðist að sé aðalrót þeirra deilna sem nú eiga sér stað, hefði verið betur kynnt fyrir þm. á frumstigi, þ.e.a.s. á því stigi þegar sú ákvörðun er tekin, og þá hefði legið fyrir jafnframt, að það hefði verið hugmyndin að standa undir vissum hlutum af þeim skuldum sem Rafmagnsveitur ríkisins segja að tilheyri Vestfjörðum. Vel að merkja, það hefur ekki verið sundurgreint bókhald hjá þeim á undanförnum árum gagnvart hinum einstöku svæðum, og jafnframt hafa þær tekið ákvarðanir um virkjanir algerlega án þess að hugleiða þær í landssvæðalegu tilliti. Þær hafa sagt sem svo: Það er þér ekki að neinum skaða þó að við virkjum á hinum staðnum, því að við seljum raforkuna alls staðar á sama verði. - Þetta ber líka að hafa í huga. Ég undirstrika það sérstaklega, að ég hygg að við stöndum ekki í dag í þeim sporum að geta sagt sem svo: Við frestum því að Orkubúið taki til starfa. - Ég hygg að við stöndum, eins og málum er komið núna, frammi fyrir því, að annaðhvort verður þetta gert eða þetta verður ekki gert, því að ef það verður stöðvað núna tel ég vist að sveitarstjórnirnar, hver á sínum stað, muni reyna að fara að snúa sér að því að leysa upphitunarmál þorpanna. Og jafnerfitt sem það hefur verið að ná samstöðu milli þeirra þriggja aðila, sem þarna hefur verið um að ræða, þ.e.a.s. Rafmagnsveitur ríkisins, Rafmagnsveitu Patreksfjarðar og Rafmagnsveitu Ísafjarðar, þá ætla ég að það verði nánast vonlaust verk eftir 2–3 ár, þegar menn telja sig vera komna mjög misjafnlega vel á leið með að leysa þessi mál hver á sínum stað, að ná um þau samstöðu. Ég held þess vegna að sú hugmynd yfir höfuð, að þessu sé hægt að fresta, verði ekki framkvæmanleg. Séu menn aftur á móti svo ákveðnir í þeirri skoðun sinni, þá verða þeir að velja á milli þess, hvort þeir ætla að koma í veg fyrir að þetta verði gert. Allt annað er óraunhæft í þessu sambandi.



Herra forseti. Af hálfu iðnrn. hefur verið reynt að láta hv. iðnn. í té þær upplýsingar sem óskað hefur verið eftir. Við 1. umr. þessa máls bar hv. 5. þm. Austurl. fram óskir um vissar upplýsingar og voru honum sendar þær, sem tiltækar voru frá iðnrn. í gær eins og hann minntist á í ræðu sinni. Ég vil þakka iðnn. skjóta og góða afgreiðslu hennar og frsm. hv. n. fyrir hans ágætu framsögu. Hv. 4. þm. Suðurl. spurðist fyrir um það, hvort Sunnlendingar mundu njóta sömu kjara og Vestfirðingar ef þeir ákvæðu að yfirtaka virkjanir á Suðurlandi. Það mál liggur á nokkurn annan veg fyrir varðandi Suðurland en Vestfirði þegar af þeirri ástæðu, að mér hafa ekki borist neinar óskir eða uppástungur frá Sunnlendingum um að stofna Orkubú Sunnlendinga á svipaðan veg og Vestfirðingar hafa óskað eftir sínu. Þvert á móti bárust mér á sínum tíma óskir frá Sambandi sveitarfélaga á Suðurlandi um að skipa n. til að kanna hugsanlega aðild Sunnlendinga að Landsvirkjun, en Landsvirkjun er sem kunnugt er að hálfu eign ríkisins, en að hálfu eign Reykjavíkurborgar. Sú n. var skipuð eftir ósk Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi og ég held, að það sé rétt að bíða með frekari svör um þessi mál þangað til till. eða grg. þeirrar n. liggur fyrir. En þessar hafa verið þær óskir sem mér hafa borist hingað til. Ég vænti þess, að þetta frv. fái góða afgreiðslu í hv. d. Alþingis í samræmi við till, iðnn.



Herra forseti. Ég vil byrja með að þakka þeim hv. þm., sem hafa tekið þátt í þessum umr. Ég geri það í tilefni af því, að mér finnst umr. hafa verið málefnalegar og fyrst og fremst vinsamlegar í garð þess fyrirtækis, sem ég hef verið að skýra frá eða minntist aðallega í framsöguræðu minni, þ.e.a.s. Orkubú Vestfjarða. Auðvitað getur mönnum sýnst sitt hvað í þessum efnum eins og gengur og gerist, en við því er ekki neitt að segja. En ég vænti þess, að það fari nú sem oft áður í þessari hv. d., að menn sannfæri aðra eða láti sannfærast og við komumst að tiltölulega sameiginlegri niðurstöðu, sem þýddi það að frv. þetta yrði skjótlega afgreitt óbreytt frá deildinni. Ég skal aðeins víkja að nokkrum atriðum. Það er brtt. hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég tek undir það, sem hv. 4. þm. Suðurl. kom inn á, að hvað sem öðru liður, þá tel ég að fjvn. sé ekki heppilegasti aðilinn til að kveða á um skiptingu á verðjöfnunargjaldinu. Ég held að þetta mál sé þess eðlis, að það sé ekki ástæða til að fela slíkt verkefni fjvn. ríkisins. En að mínu viti er það þegar útilokað, ef við ætlum okkur að stofna Orkubú Vestfjarða, eins og ég veit að hv. 5. þm. Norðurl. e. er mér sammála um, þá mundi sú leið ekki ganga vegna þess að það er tekið fram í sameignarsamningi fyrirtækisins og ríkisstj. hefur þegar samþykkt að 20% af verðjöfnunargjaldinu skuli ganga til Orkubúsins. Þegar ég segi að það geti ekki gengið, þá á ég auðvitað við það, að þetta er svo mikið atriði fyrir Vestfirðinga, að þá verða þeir að skoða sitt mál á nýjan leik. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði að það hefði verið illa gengið frá skiptingu eigna Rafmagnsveitna ríkisins í lögum um Orkubú Vestfjarða. Ég held að þessi fullyrðing sé á misskilningi byggð. Það var náttúrlega ekki hægt að setja tölur um eignirnar í lög. Það varð hins vegar að kveða skýrt og ákveðið um, með hverjum hætti eignayfirfærslan skyldi fara fram og það er gert í lögunum. Það er kveðið svo á, að það skuli yfirfæra allar eignir héraðsrafveitnanna á Vestfjörðum svo og eignir Rafmagnsveitna ríkisins til Orkubúsins með þeim skilmálum sem um semst milli sveitarfélaganna og ríkisins, og það er það sem hefur skeð. Það hefur verið samið um þessa hluti. Hv. 5. þm. Austurl. sagði: Það var ekkert farið að tala um verðjöfnunargjaldið og skiptinguna fyrr en búið var að samþykkja lögin um Orkubú Vestfjarða. Og hann vitnaði í framsöguræðu mína til áherslu þessari skoðun. En hann hefur þá misskilið það sem ég sagði. Ég lagði mikla áherslu á að það hefðu legið fyrir ítarlegar upplýsingar um öll þessi mál í meginatriðum þegar frv. um Orkubú Vestfjarða lá fyrir Alþ. og hefðu allir þm. fengið bók sem var gefin út af orkunefnd Vestfjarða og hafði titilinn: „Tillögur um orkumál Vestfjarða.“ Og það þarf ekki annað en vísa til þessa rits til að sýna fram á, að það er mikill misskilningur, að engum hafi dottið þessi mál í hug fyrr en búið var að setja lög um Orkubú Vestfjarða. Það var einnig sagt, hvort sem það var hv. 5. þm. Austurl. eða einhver annar hv. þm., að það hefði ekkert verið hugsað um skiptingu á skuldum Rafmagnsveitna ríkisins í hluta Orkubúsins og það sem Orkubúið tekur ekki við, fyrr en búið var að setja lög um Orkubú Vestfjarða. Þetta er jafnmikill misskilningur. Ég skal ekki vera að fjölyrða um þetta, en ég vil aðeins láta þess getið hér og mér er vel kunnugt um það, af því að ég átti sæti í orkunefnd Vestfjarða, að það voru nokkrir mánuðir í störfum n., sem gengu svo að segja eingöngu út á þessi tvö atriði, margs konar útreikningar, margs konar athuganir sem voru gerðar einmitt á þessum atriðum. Í skýrslunni segir með leyfi forseta: „Það verður að gera ráð fyrir, að af hálfu ríkisins sé haldið áfram aðgerðum til að jafna aðstöðumun milli landshluta í formi verðjöfnunar eins og nú er eða með einhverjum öðrum hætti. Hljóta þá Vestfirðingar að eiga eftir sem áður að njóta sem aðrir landsmenn slíkra almennra aðgerða af hálfu ríkisvaldsins. Talið er, að á árinu 1975 hafi verðjöfnunargjaldið alls numið 540 millj. kr. Miðað við umsvif Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum eða í réttu hlutfalli við skiptingu bókfærðra eigna milli landshluta svarar þetta til að í hlut Vestfirðinga hefðu átt að falla um 100 millj. kr. í verðjöfnunarfé. Slík fjárhæð árlega nægir til að standa undir fjármagnskostnaði Orkubús Vestfjarða af yfirtöku eigna Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum. Er þá reiknað með yfirtökuverði sem miðað yrði við stofnkostnað mannvirkjanna að frádregnum afskriftum og eignayfirfærslan verði gerð möguleg með sama hætti og staðið yrði undir nýjum framkvæmdum, þ.e. með lánskjörum sem svarar til 40 ára lána og 12% árlegs kostnaðar auk afborgana. Hér er um að ræða stofnkostnað í árslok 1974 sem nemur um 500 millj. kr. og um 300 millj. kr. stofnkostnað af Mjólkárvirkjun II, sem kom til á árinu 1975. Þetta dæmi má setja upp með öðrum hætti eða á mismunandi vegu, en það breytir engu að mati n. um það meginatriði málsins, að yfirfærsla eigna Rafmagnsveitna ríkisins verði að vera með þeim kjörum sem Orkubú Vestfjarða fær staðið undir, enda verði fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins jafnframt borgið.“ Það eru vel valin orð hér fram undan, en ég sé ekki ástæðu til þess að vera að lesa þau upp. Ég aðeins minni á þetta að gefnu tilefni. Hv. 2. þm. Vestf., Ólafur Þórðarson, lét þau orð falla eitthvað á þá leið eða mátti skilja þannig, að þetta mál hefði kannske ekki verið nægilega kynnt fyrir þm. Ég vil aðeins geta þess, að það var gert og alveg sérstaklega var þm. Vestfirðinga kynnt þetta og öllum þm., með því að allir, hver einasti þm. fékk í hendur till. orkunefndar Vestfjarða um orkumál Vestfjarða. Og það var einmitt af hálfu hv. þm. Steingríms Hermannssonar tekið fram við 1. umr. um frv. til l. um Orkubú Vestfjarða, hve allur undirbúningur þessa máls hefði verið vandlegur. Og af því að mér hefur fundist jaðra við það, að menn teldu að það hefði verið flaustrað við undirbúning frv. að Orkubúi Vestfjarða, leyfi ég mér að vitna hér í hv. þm. Steingrím Hermannsson, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með það starf, sem hefur verið unnið að úttekt orkumála á Vestfjörðum. Ég held að ekki verði um það deilt, að sú n., sem að því starfaði, vann gott starf og vann það hratt og vel, og koma niðurstöður hennar fram í þeirri skýrslu sem þm. hafa fengið um orkumál Vestfjarða.“ Ég gæti haldið hér áfram lofsamlegum ummælum. En ég hef í raun og veru ekki heyrt það og vonandi er það misskilningur, að menn telji að frv. um Orkubú Vestfjarða hafi verið eitthvað sérstaklega ábótavant, og það kom ekki fram í umr. um frv. Annað mál er það og það er rétt, sem hv. 5, þm. Norðurl. e. tók fram, að það voru ýmsir hugsandi út af meginstefnunni í þessu máli, og tjáðu sig um það, þegar frv. um Orkubú Vestfjarða var til umr. En ég minnist ekki að það hafi verið sérstaklega um einhver einstök eða sérstök missmiði á frv. út af fyrir sig. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson, 5. þm. Austurl., ræddi um þetta frv. bæði við 1. umr. og nú við 2. umr. Það var eins og vænta mátti margt skynsamlegt og athyglisvert sem fram kom í máli hans. En þó virðist mér að það gæti viss misskilnings og það er kannske í og með, og álasa ég honum ekki fyrir það, að hann sé ekki að öllu leyti nægilega kunnugur gangi þessa máls. Auðvitað dettur mér ekki í hug að halda að það mundi nokkuð hamla honum að komast að réttri niðurstöðu um heildarstefnu í málunum eftir hans skoðun. En við 1. umr. las hv. þm. langan kafla úr skýrslu sem hann sagði að væri álit Rafmagnsveitna ríkisins á stofnun Orkubús Vestfjarða. Sú skýrsla, eins og þá kom fram, var rituð af þáv. rafmagnsveitustjóra og skrifstofustjóra Rafmagnsveitnanna. Þessi skýrsla kom fram áður en frv. um Orkubú Vestfjarða var afgreitt. Og mér er óhætt að segja það, að störf iðnn. Ed. snerust ekki síst um þessa skýrslu, þegar þar var til meðferðar frv. um Orkubú Vestfjarða. Þarna voru svo alvarlegar aths., að ég held að ég geti sagt það fyrir hönd allra nm. í iðnn. hv. Ed., að það vildu allir ganga til botns í þessu máli og sættu sig ekki við annað, áður en n. skilaði áliti. Og þetta var gert með ítarlegum viðræðum við þáv. forstjóra og skrifstofustjóra Rafmagnsveitna ríkisins. Það var fenginn sérstakur sérfræðingur til þess að fara ofan í þessi mál og gera greinargerð um þessi efni. Ég heyrði ekki, ég er mér ekki þess meðvitandi, að sú skýrsla, sem rafmagnsveitustjóri og skrifstofustjóri gerðu og vitnað var í hér við 1. umr., hefði minnstu áhrif á afgreiðslu n. En þessi alvarlega skýrsla var send til ég held allra eða flestra sveitarstjórna á Vestfjörðum til þess að vara þær við, og þið getið nærri hvort menn hafa látið þetta sem vind um eyru þjóta. Að vissu leyti var það gott, að þessi skýrsla kom fram, vegna þess að hún hleypti af stað nýjum athugunum á öllu þessu máli, nýjum athugunum. Ég ætla ekki að fara efnislega út í þessa skýrslu, en ég vil aðeins segja það, að það var niðurstaða bæði forsvarsmanna Vestfirðinga í sveitarstjórnarmálum og þeirra sérfræðinga, sem sérstaklega voru til fengnir, að skýrslan hefði ekki við rök að styðjast. Ég vil aðeins segja þetta. Þá vil ég líka leiðrétta misskilning. Ég veit að það er misskilningur hjá hv. 5. þm. Austurl. og hann er skiljanlegur, því að það voru fleiri sem misskildu það. Þm. sagði, að þessi skýrsla væri allt Rafmagnsveitna ríkisins.  Hv. 5. þm. Austurl. nefndi nokkur atriði sem honum fannst athugaverð - nokkur atriði. Hann taldi t.d. að með stofnun Orkubús Vestfjarða væri verið að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins, komst eitthvað þannig að orði. Ég vil segja það, að ekki þarf það nú að vera, að Rafmagnsveitur ríkisins séu lagðar niður. Þetta fer mjög mikið eftir því, hvernig fer um þá endurskoðun á skipulagi raforkumála í landinu sem nú fer fram. Það er sú endurskoðun og sú stjórnarstefna sem verður mótuð að lokinni þeirri endurskoðun sem kveður á um það, hvað verður um Rafmagnsveitur ríkisins í framtíðinni, en ekki stofnun Orkubús Vestfjarða. En þá vil ég, af því að ég á sæti í þessari endurskoðunarnefnd og hef allmikið hugsað um þessi mál, lýsa því sem skoðun minni, að það sé ekki raunhæft í næstu framtíð að gera ráð fyrir öðru skipulagi en því, að það geti verið starfandi landshlutasamtök, þar sem menn óska eftir slíkum samtökum, auk þess ríkisfyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, í núverandi formi eða öðru, til þess að annast þessi mál, raforkumálin, þar sem ekki eru landshlutafyrirtæki. En þarna er ég kominn inn á mál sem er svo stórt að ég ætla ekki að hætta mér út í lengri umr. um það. Þá er annað atriði sem hv. 5. þm. Austurl. benti á og þótti heldur miður, að því er mér skildist, að það var gert ráð fyrir því í lögunum, að Orkubú Vestfjarða tæki við orkurannsóknum á Vestfjörðum. Ég geri ráð fyrir að hann óttist að þetta þýði það, að Orkubúið ætli ekkert að vera komið upp á Orkustofnun og aðra almenna opinbera fyrirgreiðslu sem veitt er í þessum málum. En það er mikill misskilningur. Það er gert ráð fyrir því, að Orkubúið verði að njóta í rannsóknarmálum sömu fyrirgreiðslu og aðrir landshlutar, og það er beinlínis tekið fram í sameignarsamningnum milli ríkisstj. og sveitarstjórnanna á Vestfjörðum. En þetta ákvæði er aðeins hugsað þannig, að Orkubúið geti, ef hentugt þykir, unnið einhverja hluti í samráði og eftir fyrirlagi Orkustofnunar. Þá segir hv. 5. þm. Austurl., að það megi ekki greiða niður orkuverð úr ríkissjóði, og varar við því. Ég skil þetta sjónarmið, og það er ágætt að hv. þm. kemur inn á þetta. Auðvitað er þetta mikið atriði í þessum málum öllum. En það er ekki að hefjast sá leikur nú með stofnun Orkubús Vestfjarða. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að stofnun Orkubús Vestfjarða er ekki að skapa vandamál á Vestfjörðum. Þau eru fyrir og þau verður að leysa. Og ef þau eru ekki leyst eftir leiðum Orkubúsins, þá verður að gera það á annan hátt. Það kostar ekki minna fé með þeim hætt. En hv. þm, sagði, að þetta hefði ekki þekkst áður, að það væri greitt beint úr ríkissjóði. Þetta er misskilningur. Það eru ýmis dæmi þess, og siðast á árinu 1975 var greitt beint framlag ríkissjóðs, 1 milljarður 214 millj., rúmar 1200 millj. beint úr ríkissjóði ofan á verðjöfnunargjaldið. Það er ekkert launungarmál, að reksturinn á Rafmagnsveitum ríkisins hefur oft og tíðum gengið erfiðlega. Hefur því lítill stuðningur verið að því ákvæði sem er í orkulögunum, sem nú eru í gildi, að það ætti að fjármagna Orkusjóð af rekstrarafgangi Rafmagnsveitna ríkisins. En það er ekki nóg með að Rafmagnsveitur ríkisins hafi ekki skilað rekstrarafgangi. Ástandið hefur verið þannig, að fyrir allnokkrum árum var tekin upp sú regla að endurmeta eignir Rafmagnsveitna ríkisins. Það eru ýmsar ástæður til þess og ég skal ekki fara út í það eða vera að gera það að ádeiluefni hér. En ég bendi bara á að ef það hefði ekki verið gert, þá væru Rafmagnsveitur ríkisins búnar að vera gjaldþrota á pappírnum um árabil. Ég get aðeins gefið þær upplýsingar sem dæmi um hvað það þýðir, að endurmat það, sem fram fór á árinu 1975 og studdist við vísitöluhækkanir tveggja ára, 1974 og 1975, hækkaði stofnkostnaðartöluna um 75% frá því sem ársreikningurinn 1914 sýndi. Þetta eru ekki smáupphæðir. En með svona endurmati geta Rafmagnsveitur ríkisins eignast eigið fé reikningslega séð, það liggur í augum uppi. Og til fróðleiks get ég getið þess, að þegar skipt er eignum og skuldum Rafmagnsveitna ríkisins á Vestfjörðum frá eignum og skuldum Rafmagnsveitna ríkisins í heild, þá kemur það út, miðað við árslok 1976, þetta er byggt á bókhaldi félagsins og reikningum, að eigið fé á Vestfjörðum er 1 milljarður 598 millj. En þetta er til komið að mestu leyti vegna þess, að eignirnar á Vestfjörðum hafa verið endurmetnar og endurmatið hefur hækkað bókfært verð eignanna á Vestfjörðum um 1171 millj., þannig að ef tekið er tillit til þess, þá er eigið fé Rafmagnsveitnanna á Vestfjörðum um 400 millj., en ekki um 1600 millj. Ég bendi bara á þetta til þess að skýra að gefnu tilefni að Rafmagnsveitur ríkisins hafa fengið margs konar aðstoð fyrir utan verðjöfnunargjaldið, og menn skyldu ekki láta sér vaxa það í augum, þó að eitthvað í sömu átt sé gert fyrir Vestfirðinga þegar verið er að leysa vanda sem orðið hefur til áður en Orkubú Vestfjarða var stofnað. Hv. 5. þm. Austurl. ræddi um að það þyrfti að vanda allan undirbúning að þessu máli, og ég tek heils hugar undir það. Það þarf að gera. Orkunefnd Vestfjarða var skipuð í júní 1975 og skilaði áliti í mars 1976 og var stöðugt að störfum. Síðan frv. um Orkubú Vestfjarða var samþykkt í maí 1976 hefur málið verið í stöðugri athugun í iðnn., því að samkv, lögunum átti iðnrh, að undirbúa stofnun Orkubúsins. Ég held að málið hafi verið ákaflega vel undirbúið. Ég skal ekki leggja neitt mat á störf mín að þessu, ég var ekki einn í orkunefnd Vestfjarða, en ég vil láta það koma hér fram, að meðnm. mínir þar lögðu mikið og gott starf af mörkum og við vorum með heilan hóp af sérfræðingum sem unnu gagnmerkt starf í þessu efni. Og ég þarf ekki að taka það fram, hve mikið starf hefur verið unnið á vegum iðnrn. frá því að lögin voru sett. Þarf ekki að taka það frekar fram, þannig að við erum alveg sammála um þetta atriði. En það er líka rétt, eins og hv. þm. sagði, að hvað nákvæmar áætlanir sem eru gerðar, þá er aldrei hægt að ná fullkomnu öryggi. Það er eins og hann orðaði það eitthvað á þá leið, að það væri aldrei vitað fullkomlega hvernig reksturinn verður í framtíðinni, vegna þess að þegar svona áætlanir eru gerðar verður að gefa sér forsendur, og það er mikið matsatriði oft og tíðum hvaða forsendur á að gefa sér, svo að ekki sé talað um það, að svo geta forsendur brugðist Þess vegna held ég að þó að við færum núna að lengja eitthvað undirbúning þessa máls, þá breytti það ekki staðreyndum sem þessum. Hv. þm. minntist á ýmis atriði sem hann taldi að þyrfti að hafa góða samvinnu um milli Orkubúsins og Rafmagnsveitna ríkisins. Allt það, sem hann minntist á, var skynsamlega mælt. Það voru allt atriði sem mér er kunnugt um að stjórn Orkubúsins, sem hér hefur verið að undanförnu, hefur verið í samningum um við stjórn Rafmagnsveitna ríkisins og rafmagnsveitustjóra. Þar á ég m.a. við sæstrengina fyrir vestan. Þá var það síðast í morgun, að mér var sagt einmitt frá ráðstöfunum varðandi starfsfólkið sem hv. þm. nefndi o.fl., o.fl. Hv. þm. kemst að þeirri niðurstöðu, eins og hann orðaði það, að það sé skynsamlegt að fresta aðgerðum. En ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki skynsamlegt. Og Vestfirðingar sjálfir, sem mest eiga undir þessu, leggja höfuðáherslu á að nú verði ekki frekari dráttur. Við minnumst þess, getum minnst þess, að Vestfirðingar hafa alltaf lagt áherslu á það. Og t.d. þegar við vorum að ræða frv. um Orkubú Vestfjarða vorið 1976 komu hér samþykktir bæði frá bæjarstjórn Ísafjarðar og hreppsnefnd Patreksfjarðar a.m.k. til Alþ., þar sem lögð var áhersla á að flýta málinu. Og það eru einmitt þessar sveitarstjórnir á Vestfjörðum sem eru mest viðriðnar þetta mál, því að þær leggja fram eignir héraðsrafveitnanna á þessum stöðum. Þannig held ég að það væri mesta óráð að fresta málinu og það væri öllum gerður hinn mesti bjarnargreiði með slíku, og það getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Ég held að það sé nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. óbreytt og fella báðar brtt. bæði frá hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 5, þm. Austurl., fella báðar brtt., samþykkja frv, óbreytt þannig að staðið verði við þá samninga sem ríkisstj. hefur þegar gert við Vestfirðinga, svo að vonir Vestfirðinga í þessu máli bresti ekki.



Herra forseti. Ætlar hæstv. iðnrh. ekki að vera viðstaddur? Það er að vísu ítrekun og önnur útfærsla á spurningum sem ég þyrfti að leggja fyrir hann. Ég get þá byrjað á þeim hluta ræðu minnar sem ég mun ekki beina fyrst og fremst til hæstv. iðnrh. Ég vil ítreka það í upphafi máls míns, að ég er þeirrar skoðunar, að Vestfirðingar eigi að fá sinn hluta nú sem áður af verðjöfnunargjaldinu og hann óskertan. En brtt. mín, sem ég ber hér fram, er til komin af þeim sökum, að ég tel að forsendurnar fyrir því að hlutfallið á milli Orkubús og Rafmagnsveitna ríkisins, 20 á móti 80, sé ekki nægilega rökstutt til þess að við kveðum á um slíkt í lögum. Ég hef fullkomna ástæðu til þess að ætla, að hlutfall Vestfirðinga eigi, ef tekið er tillit til orkunotkunarinnar og þarfar.þar af leiðandi, að vera í kringum 20%, en ég sé enga ástæðu til þess að við kveðum á um það í lögum núna beinlínis, vegna þess að með þeim hætti væri Alþ. að leggja blessun sína yfir eignaskipti sem Alþ. hefur alls ekki um fjallað. Ég vil mótmæla þeirri skoðun hv. formanns iðnn., að skýrsla sú, sem lá fyrir iðnn. þegar fjallað var um frv. um Orkubú Vestfjarða, skýrsla frá framkvæmdastjóra Rafmagnsveitnanna og skrifstofustjóra, hafi ekki haft nein áhrif á störf n. Sannleikurinn er sá, að flestar staðhæfingar þeirra, fyrrv. framkvæmdastjóra Rafmagnsveitna ríkisins og skrifstofustjóra hans um þá vá sem Vestfirðingum væri búin af frv., af málinu eins og það var lagt fyrir, - flestar þær fullyrðingar framkvæmdastjóra og skrifstofustjóra eru staðfestar í samningnum sem hér liggur fyrir okkur sem fskj., og útskriftin er fundargerð ríkisstj. frá 25. okt. þessa árs, vegna þess að í þessari skýrslu var lögð áhersla á það, að ef Vestfirðingar ættu að taka við eignum og skuldum Rafmagnsveitnanna vestra og reka Orkubú Vestfjarða með þeim kvöðum sem þar hlytu að fylgja, ef Orkubúið tæki við sínum hluta af eignum og skuldum, þá væri Vestfirðingum búinn sá fjárhagsbaggi sem þeir mundu ekki risa undir. Þar var sem sagt ekki reiknað með því, að Vestfirðingar mundu njóta þeirra kjara, sem þeim eru ætluð hér, þ.e.a.s. að fá eignir, sem nú munu vera metnar vel yfir 3 milljarða, með því að taka að sér skuld upp á 700 millj. Með því var ekki reiknað þá. Ég ítreka það, að ég tel mig ekki hafa aðstöðu til þess í sambandi við afgreiðslu frv. um verðjöfnunargjald af raforku að gagnrýna þessi eignaskipti. En ég tel alveg fráleitt að Alþ. staðfesti þau með því að samþykkja hlutföllin 20 á móti 80 nú við umr. um þetta lagafrv. Ég tel alveg fráleitt að Alþ. geri slíkt, heldur er hitt nauðsynlegt, að fjallað verði um þennan eignaskiptasamning alveg sérstaklega. Og ég vil ítreka spurningu, og þá á öllu víðari grundvelli, sem hv. þm. Jón Helgason bar fram til iðnrh. áðan. Hann spurði um það, hvernig brugðist yrði við ef fram kæmi ósk Sunnlendinga um að stofna sitt Orkubú og taka við virkjunum sem væru á Suðurlandi, hvort Sunnlendingar mundu njóta þá sams konar kjara og Vestfirðingar njóta nú um eignayfirtöku. Nú hefur hæstv. ráðh. komið sér hjá því að svara þessari spurningu með því að vitna til óljósrar óskar einhverra aðila um að gerast eignaraðilar að Landsvirkjun. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvað um fyrirhugaða Norðurlandsvirkjun, ef af henni verður, því að varla getur það verið skilyrði að taka upp Orkubúsnafnið? Hvað um fyrirhugaða Norðurlandsvirkjun? Mun hún, ef af verður, njóta þess háttar kjara að fá til eignar orkuver á þessu svæði með þessum hlutföllum 3000 á móti 700 eða 3 milljörðum á móti 700 millj. í skuldayfirtöku? Þetta er ákaflega brýn spurning í raun og veru, ef við ætlum að ganga út frá því, að hér sé gert rétt í þessum eignaskiptum. Við umr. um frv. um Orkubú Vestfjarða hygg ég að rétt hafi verið, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði, að gerð frv. sem slíks sætti ekki gagnrýni - gerð frv. sem slíks. En ræðumaður eftir ræðumann lagði áherslu á þetta atriði, að hér mætti ekki binda hendur Alþ. og ríkisstj. um stefnuna í skipulagi orkumála annars staðar - það mætti ekki gera. Og m.a.vegna þess að þetta sjónarmið kom mjög greinilega fram af hálfu eins ráðh., sem á sæti í þessari hv. d., Einars Ágústssonar utanrrh., og vegna óttans við að hér yrðu hendur orkumálayfirvalda bundnar, þá var frv. breytt í heimildarlög. Þess vegna stendur í 1. gr.: „Ríkissjóði Íslands og sveitarfélögum á Vestfjörðum skal heimilt að setja á stofn.“ Kostaði talsverð átök að fá þessu breytt í heimildarlög, en það var gert af þessum ástæðum. Ég fæ nú ekki betur séð en það hafi komið í ljós sem ýmsa uggði, að samþykkt laga um Orkubú Vestfjarða, í þeirri mynd sem þau voru samþykkt, sé tekin að hefta nokkuð för okkar í orkumálum að öðru leyti og sé farin að ráða nokkuð ferðinni. Ég ítreka enn, að ég tel eðlilegt að Vestfirðingar fái sinn hluta af verðjöfnunargjaldi raforku núna, þannig að þeir njóti kjara til jafns við aðra Íslendinga. En ég tel að þetta hlutfall sé hvergi nærri rökstutt. Samkv. útskriftinni af fundargerð ríkisstj. frá 25. okt., samkv. ljósriti af samningi um Orkubú Vestfjarða, sem fylgir með í þessum skjölum, má ætla að við þessi eignaskipti og skuldayfirtöku, eins og skýrt er kveðið að orði í bókun ríkisstj. að gera þurfi, hafi Orkubúi Vestfjarða verið séð fyrir rekstrargrundvelli. Ég vil fá að vita það, hvort rekstrargrundvöllur Orkubús Vestfjarða samkv. þessum samningi, samkv. þessari bókun ríkisstj., sé slíkur, að Vestfirðingar þurfi ekki á sínum hluta af verðjöfnunargjaldinu að halda. Þetta vil ég fá að vita. Þetta verður að koma fram. Ég vil að Vestfirðingar fái sinn réttláta hlut af verðjöfnunargjaldinu, sem þeir eiga að fá. En ég vil ekki renna blint í sjóinn með það, hvert það hlutfall eigi að vera. Það er ekki nægilega rökstutt. Og ég vil ekki að Alþ. þurfi nú með því að samþykkja þetta hlutfall, lögfesta þetta hlutfall í sambandi við afgreiðslu frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku, - að Alþ. þurfi með því að samþykkja þetta hlutfall að leggja blessun sína umræðulaust á þennan eignaskiptasamning og meðferð málsins eftir að lög um Orkubú Vestfjarða voru samþykkt. Eitt er það sem ég sakna, hæstv. ráðh., í skjölum sem hér fylgja með. Það eru upplýsingar um það, hvað varð um nýjasta raforkuver á Vestfjörðum, sem er til komið eftir að Jakob Gíslason gerði úttekt sína 1975. Ég sé ekki að yfirtökuskuldir Orkubús Vestfjarða hafi aukist neitt við tilkomu þessa nýja og stærsta orkuvers Vestfjarða. Það er eins og það hafi bara fylgt með. Ég sem sagt óska þess innilega að Alþ. fái tækifæri til að fjalla um þetta eignaskiptamál, alveg sérstaklega, og ég óska eftir upplýsingum um það, hvort Norðurlandsvirkjun séu búin slík kjör sem Vestfirðingum eru fengin hérna - og geta þá Austfirðingar dregið sínar ályktanir af því svari.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Ég vil þó gera hér örfáar aths. Í fyrsta lagi er mér ljóst, að það eru ýmsir styrkir á fjári. til orkumála í landinu. Það á þá sérstaklega við um það söluskattsstig, sem notað er í olíustyrkinn, og Orkusjóð að mjög miklu leyti, og þar kemur inn sveitarafvæðingin og fleira slíkt. En ég átti fyrst og fremst við það, og ég veit að ég hef ekki sagt það nógu skýrt, að hér væri verið að víkka út þetta svið mjög verulega. Mér er fullkunnugt um þau framlög sem ákveðin eru á fjárlögum. Það skiptir út af fyrir sig ekki máli eins og mér fannst koma fram í máli hv. þm. Ólafs Þórðarsonar, hvaða skuldir hafi verið færðar á Vestfjörðum. Aðalmálið er það, að mér sýnist að eignir Rafmagnsveitnanna þar hafi verið 3.6 milljarðar í lok ársins 1976 og skuldir 2 milljarðar. Þessar skuldir hafa hækkað um 700 millj., eftir því sem hér hefur komið fram, og ég býst við, að eignir hafi hækkað tilsvarandi, þannig að þarna er um eignir upp á 4.3 milljarða að ræða. Þær hafa að vísu verið endurmetnar, það er alveg rétt. En ég vil líka benda á það, að skuldir Rafmagnsveitnanna, þó að ég hafi ekki kynnt mér reikninga Rafmagnsveitnanna gaumgæfilega, eru flestar eða mikið af þeim gengistryggðar og hækka jafnhliða eignunum að einhverju leyti. Það er út af fyrir sig hægt að tryggja hag Rafmagnsveitnanna á ýmsan hátt, með því að selja raforkuna mun dýrara og með því náttúrlega líka að fella niður skuldir, þannig að ég get ekki séð ástæðu til að gagnrýna það út af fyrir sig, að Rafmagnsveiturnar endurmeti eignir sínar. Þetta tíðkast hjá öllum orkufyrirtækjum í landinu.  En í sambandi við þetta mál í heild, þá er það alveg rétt, að það hefur verið rætt hér, hvort þm. hefðu getað kynnt sér það nægilega vel í upphafi. Það má oft deila um það. Þetta mál var lagt fram mjög seint á þinginu 1976, þegar miklar annir voru hér, og við vitum það, sem höfum tekið þátt í störfum Alþ. og erum bundnir í n., að við eigum mjög erfitt með að kynna okkur mál gaumgæfilega sem lögð eru fram hér á síðustu stundu, og að því leytinu til tel ég að það hefði mátt vera betra. Nefndin skilar áliti í mars 1976. Það eru samþykkt lög í maí 1976. Ég leyfi mér að draga í efa að það séu nægilega vönduð vinnubrögð. Ég vil á engan hátt kasta rýrð á vinnubrögð n. En n. er skipuð fyrst og fremst aðilum í þessum landsfjórðungi, og það þarf náttúrlega einnig að fara fram vinna í þessu sambandi í sjálfu rn. Það er rn. sem leggur þetta mál fram. Og ég vil leyfa mér að efast um að það sé eðlilegur tími frá því að n. leggur fram sínar till. og þar til lög eru samþykkt, að rn. hafi haft ráðrúm til að líta á áhrif þessa máls í heild sinni. Það hefur komið hér fram, að það álit, sem kom fram á sínum tíma, hafi ekki verið álit Rafmagnsveitna ríkisins. Það er alveg rétt, að það kemur fram framan á kápu þess álits. En ég hef ekki séð álit frá Rafmagnsveitum ríkisins, og ég hef ekki séð álit nú við þessa afgreiðslu undirritað af stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, þannig að ég vil leyfa mér að spyrja hvort stjórn Rafmagnsveitna ríkisins hafi samþykkt og gefið út álit á þessu máli nú. Hv. þm. Þorvaldur Garðar gat þess, að ég teldi að hér væri verið að leggja niður Rafmagnsveitur ríkisins. Ég vil aðeins leiðrétta það. Ég sagði að hér væri verið að stíga fyrsta skrefið í því sambandi. Og varðandi virkjunarrannsóknir kemur það fram í lögum um Orkubú Vestfjarða, að fyrirtækið skal annast virkjunarrannsóknir - það er nú ekkert minna.

Hvað stendur á eftir?

Og aðrar undirbúningsrannsóknir, eftir því sem ákveðið er hverju sinni. Hvernig eiga menn eins og ég að skilja þetta á annan veg en að Orkubúið eigi að annast þessar rannsóknir? Það er a.m.k. afskaplega erfitt fyrir mig að skilja það á annan hátt. Það ber út af fyrir sig að fagna því, að orkubúið ætli að hafa samstarf við aðra aðila í landinu sem hafa annast þessi mál fram að þessu, þeir ætli ekki að vera svo sjálfstæðir að þeir ætli að slíta sig úr tengslum við allt og alla í orkumálum. Ég vil að síðustu aðeins taka það fram, að ég sagði áðan við umr. að ég teldi eðlilegt að fresta þessu máli. Það er ekki út af fyrir sig með Orkubú Vestfjarða í huga fyrst og fremst, heldur samhengið í þessu máli við önnur raforkumál í landinu. Það er komið hér fram frv. um virkjun Blöndu. Þar stendur: „ Ríkisstj. er heimilað að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila. „Kemur fram í þeim texta, að það er hugmyndin að stofna Norðurlandsvirkjun, og skal engan undra þótt menn hafi áhuga á því t.d. á Austurlandi, hvort það verði svo kannske eftir eitt ár að Rafmagnsveitur ríkisins verði ekkert annað en Rafmagnsveitur ríkisins á Austurlandi. Það þarf að vera samhengi hér á milli og menn þurfa að átta sig á þessu. Það er þess vegna sem ég tel að það beri að fresta þessu máli þangað til menn hafa fengið betri heildaryfirsýn yfir þess mál öll.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði, að ég fékk óljóst svar við spurningu minni á þeirri forsendu að Sunnlendingar hefðu ekki borið fram neina ósk um þetta. En þegar samtök sveitarfélaga á Suðurlandi óskuðu eftir athugun um að fá að gerast aðilar að Landsvirkjun, þá var ekki búið að gera þennan samning við Orkubú Vestfjarða, þannig að það getur verið að forsendur breytist dálítið þegar hann liggur fyrir ef þar með er mörkuð stefna. En þrátt fyrir það að ég fékk ekki mikið svar við þessu, þá langar mig að varpa fram annarri spurningu, áður en þetta frv. kemur nú til atkv., vegna þess sem Þorv. Garðar Kristjánsson, hv. 3. þm. Vestf., sagði hér áðan, að ef ekki væri samþykkt þessi skipting á verðjöfnunargjaldinu, þá yrði ekkert úr stofnun Orkubús Vestfjarða. Og þá langar mig að spyrja að því, hvort þar með sé búið að slá því föstu að skipting verðjöfnunargjaldsins verði þannig í framtíðinni, hvort samningurinn sé þannig, að hann teljist rofinn af hendi ríkisstj. ef þessu eða öðrum ákvæðum samningsins yrði breytt. Ég held að það sé ákaflega þýðingarmikið fyrir okkur að það sé ljóst. Ég tel, eins og ég held að hafi komið fram hjá mér áðan, að það séu stórir annmarkar á þessu fyrirkomulagi þrátt fyrir þann ávinning sem augljóslega er af þessu, en hægt sé að breyta þessu til bóta bæði fyrir Vestfirðinga og aðra landsmenn, því sé nauðsynlegt að það verði ekki litið á það sem samningsrof þó að Alþ. breyti þessu eitthvað. Mig langaði að fá svar við þessu.



Herra forseti. Mér þykir leitt ef hv. 4. þm. Suðurl. hefur ekki verið ánægður með þau svör sem ég gaf honum, en mér fannst ekki unnt að gefa önnur svör á þessu stigi heldur en þessi, að iðnrn. varð strax við óskum Sunnlendinga sem fram voru bornar um könnun á orkumálunum, þ.e.a.s. um hugsanlega aðild að Landsvirkjun. Ég sé nú ekki meðan þeirri athugun er ekki lokið, að ástæða sé fyrir mig að fara að gefa einhverjar yfirlýsingar um einhverjar hugsanlegar hugmyndir sem kynnu einhvern tíma að koma fram. Ég held að það sé rétt að þessi könnun samkv. ósk Sunnlendinga sjálfra fari fyrst fram. Varðandi fsp. hv, 5. þm. Norðurl. e. um það, hvort Norðurlandsvirkjun, ef stofnuð yrði, mundi njóta sömu fyrirgreiðslu og Orkubú Vestfjarða, m, a, um sömu hlutföll varðandi yfirtöku skulda, þá er rétt að gera sér grein fyrir því, að í sambandi við Orkubú Vestfjarða voru m.a.settar fram þær meginforsendur, sem taldar eru upp í sameignarsamningnum, að fullnægt verði orkuþörf Vestfirðinga með innlendum orkugjöfum, í öðru lagi, að Vestfirðingar búi við sambærilegt orkuverð og aðrir landsmenn, og í þriðja lagi, að Orkubúið hafi traustan rekstrargrundvöll. Varðandi þessa þriðju meginforsendu var auðvitað kannað rækilega hvernig ætti að búa Orkubúinu þennan trausta fjárhagsgrundvöll, og eftir nákvæma könnun á því máli varð niðurstaðan þessi: Annars vegar skyldi miða við skuldir Rafmagnsveitna ríkisins vegna mannvirkja á Vestfjörðum í árslok 1975. Þær munu hafa verið alls milli 1300 og 1400 millj. kr., ef ég man rétt. Ekki mundi fært að Orkubúið yfirtæki meira en 500 millj. af þessari fjárhæð, eða um það bil 800 millj. yrðu annaðhvort áfram hjá Rafmagnsveitunum eða aðrir aðilar en Orkubúið stæðu undir þeim. Í öðru lagi, til þess að tryggja þennan trausta rekstrargrundvöll, þyrfti Orkubúið að fá sem svarar 20% af verðjöfnunargjaldi. Þessi tvö meginatriði voru samþykkt af ríkisstj. í júníbyrjun þessa árs. Á þessum grundvallaratriðum var síðan byggt. Viðræður við sveitarfélög og orkuveitur á Vestfjörðum, undirbúningsstofufundur og stofnfundur Orkubúsins og allar viðræður voru byggðar á þessum tveim meginatriðum sem höfðu verið samþykkt af ríkisstj. að undangenginni nákvæmri könnun á fjárhagsstöðu og athugun á traustum rekstrargrundvelli fyrir Orkubúið. Ef til þess kæmi að stofna landshlutasamtök víðar, sem ég vona að verði, t.d. Norðurlandsvirkjun, þá verður auðvitað á sama veg að kanna hvernig hægt sé að tryggja Norðurlandsvirkjun traustan rekstrargrundvöll. Ég tel að það sé ekki fyrir fram hægt að slá því föstu, að sams konar hlutfallsleg skipting á skuldum Rafmagnsveitnanna þyrfti endilega að eiga við þar. Það þarf auðvitað varðandi hvert þessara landshlutafyrirtækja að fara fram sjálfstæð athugun á því, miðað við eignir, skuldir og fyrirhugaða starfsemi þess fyrirtækis, hvernig þessum málum yrði fyrir komið. Hins vegar held ég að sé óhætt að lýsa því yfir, að það er vilji og hugsun ríkisstj. að önnur landshlutafyrirtæki, sem stofnuð yrðu með svipuðum hætti og með svipuð verkefni og Orkubú Vestfjarða, fengju hliðstæða fyrirgreiðslu og Orkubú Vestfjarða. En ég vil undirstrika það, að í þessu felst auðvitað ekki að skuldayfirfærsla eða skuldaskipti þurfi að vera með nákvæmlega sama hætti eins og vegna Orkubúsins. Það þarf að fara fram sjálfstæð könnun á fjárhagsgrundvelli og traustum rekstrargrundvelli hvers fyrirtækis.



Herra forseti. Ég mun ekki orðlengja það sem ég hef nú að segja, en þó er þetta þyngst á metunum, að ég hygg að við verðum alveg úrtakslaust að láta Alþ. fjalla um það, með hvaða hætti stofnun ríkisins á að taka við skuldum eins og þessum, sem hér eru færðar yfir á ríkissjóð og frá honum yfir á Orkusjóð, m.a. með tilliti til þess að það virðist nú blasa við, að senn verði um það fjallað með hvaða hætti Norðurlandi öllu verði tryggður rekstrargrundvöllur fyrir Norðurlandsvirkjun, e.t.v. á næstu missirum. Og svo vil ég rétt í lokin vekja athygli á því, að hér er um að ræða frv. til l. sem fullyrt er að gilda eigi í eitt ár og taka þá til endurskoðunar, svo sem verið hefur á undanförnum árum þegar fjallað hefur verið árlega um verðjöfnunargjald á raforku. En í samningi þeim, sem ríkisstj. hefur gert eða hyggst gera við Orkubú Vestfjarða, segir ljósum orðum: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að Orkubúið fái sem svarar 20% af verðjöfnunargjaldi af raforku,“ - 20% af tekjum af verðjöfnunargjaldi af raforku þá um ókomna framtíð, á meðan Orkubú Vestfjarða stendur, án tillits til þess hvort forsendur breytast eða breytast ekki. Hér er ekki tjaldað í il einnar nætur. Hér er ekki verið, svo sem verið hefur undanfarin ár, að samþykkja frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku til eins árs. Hér er kveðið á um það, að Orkubú Vestfjarða skuli framvegis fá 20% af verðjöfnunargjaldi af raforku. Ég ítreka það, ég mæli ekki gegn því að Vestfirðingar fái sinn hlut af verðjöfnunargjaldinu. En ég vil ekki að það verði bundið í lögum, að hlutfallið á milli RARIK og Orkubús Vestfjarða verði 20 á móti 80. Ég vil ekki að það verði bundið í lögum. Og síst af öllu vil ég að það verði gert undir því yfirskini að hér sé verið að samþykkja skipan af þessari tegund til eins árs.