Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Í stefnuræðu í gærkvöldi boðaði hæstv. forsætisráðherra okkur skynsemisstefnu í rekstri ríkisins, að ná tökum á verðbólgunni, greiða niður skuldir og efla efnahagslífið. Ég get tekið undir þau markmið en vandinn er sá að erfitt er að sjá þeim markmiðum stað í verkum nýrrar ríkisstjórnar. Fjármálaráðherra talar nú fyrir því að hann horfi fram á vaxandi gat í ríkisútgjöldum í rekstri ríkissjóðs en allt er það eitthvað sem vitað var fyrir - Íbúðalánasjóður og hefðbundnir liðir sem allir þekkja. Maður kemst ekki hjá því að velta því fyrir sér hvort hér sé komin afsökun fyrir hallarekstri og skuldasöfnun ríkissjóðs þegar horft á það að fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar á sviði ríkisfjármála boða ekki gott. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins gefur því frumvarpi sem hér verður rætt á eftir, um breytingar á virðisaukaskatti, algera falleinkunn og segir að gera verði ráð fyrir því að afkoma ríkissjóðs versni í sama mæli vegna þess að ekkert liggi fyrir um aðrar aðgerðir eða nýjar ráðstafanir til að vega upp á móti þessum breytingum. Því muni markmiðið um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs færast fjær. Það eru skilaboð fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins til ríkisstjórnarinnar um verk hennar í dag. Og hvað vitum við annað? Hvað annað er búið að boða? Jú, afnám auðlegðarskatts á 5 þús. eignamestu Íslendinganna, lækkun skatta á Landssamband íslenskra útvegsmanna og svo hringl í virðisaukaskattskerfinu sem mun væntanlega draga úr tekjuöflunargetu ríkissjóðs. Svo boða menn aukin útgjöld. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Er ríkisstjórn hans gersamlega búin að gefast upp á markmiðinu að skila hallalausum fjárlögum? Ætla menn strax að hætta við að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á næsta ári?

Virðulegi forseti. Það er svolítið erfitt að henda reiður á skoðunum hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Hann er nýbúinn að greina vanda flokks síns m.a. út frá því að flokkurinn hafi ekki hagað sér skynsamlega á allan hátt í ríkisstjórn og ekki hvað síst við stjórn efnahagsmála. Hv. þingmaður var sá sem ég hélt að hefði kannski haft einna mestar efasemdir um ofurskattlagningarstefnu fyrrverandi ríkisstjórnar, að minnsta kosti hefur hann lýst efasemdum um ýmsa skattlagningu sem sú ríkisstjórn réðst í. Nú kveður við annan tón og hv. þingmaður telur að það feli í sér hreint tap fyrir ríkið ef skattar eru lækkaðir eða komið er á meiri skynsemi í innheimtu skatta. Með sömu rökum hljótum við að álykta sem svo að ríkið gæti aukið tekjur sínar út í hið óendanlega með því að leggja á alls konar nýja skatta. Ef það er orðið hreint tap að mati hv. þingmanns að afnema skatt sem mæltist mjög illa fyrir og bent var á að hefði þau áhrif að draga úr tekjum ríkisins til lengri tíma litið með því að fækka ferðamönnum og gera Ísland að síður áhugaverðum kosti fyrir ferðamenn - afnám hans fjölgar þá vonandi ferðamönnum og eykur tekjurnar - hljótum við að gera ráð fyrir að hv. þingmaður muni í framhaldinu reyna að bæta úr og auka tekjur ríkisins með því að leggja fram stríðan straum af frumvörpum um skattahækkanir, halda áfram arfleifð síðustu ríkisstjórnar um að finna stöðugt upp nýja skatta í von um að bæta við þessar - hvað komst það í? - tvö hundruð breytingar á skattkerfinu sem síðasta ríkisstjórn afrekaði. Var það til þess fallið að auka tekjur ríkisins? Var það til þess fallið að búa til betri stöðu fyrir þá ríkisstjórn sem tók við? Nei, það var það nefnilega ekki eins og við sjáum nú á mati fjármálaráðuneytisins á horfum ekki bara á þessu ári, sem eru tífalt verri en ríkisstjórnin gerði ráð fyrir í fjárlögum, heldur horfum næstu ára líka sem kalla á breytta stefnu, kalla á skattkerfi sem er til þess fallið að ýta undir verðmætasköpun, auka tekjur þjóðveldisins og breikka skattstofna þannig að tekjur ríkisins af sköttum aukist til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða. Ég vissi það að hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, væri illa haldinn af vúdú-hagfræði og teldi að hægt væri að búa til tekjur fyrir ríkissjóð með því að lækka skatta. Það er auðvitað margafsönnuð kenning um öll Vesturlönd, en það er athyglisvert að heyra núna að það er komið nýtt bandalag í þessu efni og formaður Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra eltir þessar villukenningar. Eftir stendur að hér fengum við skýr skilaboð: Hæstv. forsætisráðherra treystir sér ekki til þess að segja að hann ætli að standa við að koma með hallalaus fjárlög. Það þýðir að afnám hafta mun færast enn fjær sem raunverulegt markmið. Það þýðir líka að það mun verða erfiðara fyrir okkur að ná fram vaxtalækkun í þessu landi og betri aðstæðum fyrir íslensk fyrirtæki og íslenskan almenning. Með öðrum orðum; á fyrsta prófi í hagstjórn, á fyrsta prófi sem skynsemisstefna þessarar ríkisstjórnar í ríkisfjármálum tekur þá snarfellur hún. Það er magalending þessarar ríkisstjórnar sem getur ekki skilað nokkurri skynsemi í stjórn efnahagsmála.

Virðulegur forseti. Ég virðist þurfa að byrja á því að útskýra fyrir hv. þingmanni merkingu hugtaksins „skynsemi“. Skynsemi felur í sér að ekki er endilega annaðhvort allt svart eða allt hvítt, það getur verið einhver millivegur. Þannig er það ekki svo að alltaf sé til hagsbóta fyrir ríkið að lækka skatta, það getur dregið úr tekjum þess. En það er ekki heldur alltaf til hagsbóta fyrir ríkið að hækka skatta. Það er það sem ég var að reyna að benda hv. þingmanni á hér áðan, að ef nálgun hans á skattamál ætti að standast hlyti samkvæmt því alltaf að vera æskilegt að hækka alla skatta, jafnvel þótt það væru skattar eins og eru hér til umræðu, skattar sem eru til þess fallnir að fæla ferðamenn frá landinu, einn helsta vaxtarbrodd íslensks efnahagslífs, ferðamenn sem hafa í rauninni haldið efnahagslífinu á floti undanfarin ár. Eins og var bent á þegar ríkisstjórnin kynnti hugmyndir sínar um þessa nýju skatta eru þeir einmitt til þess fallnir að koma í veg fyrir að menn yfir höfuð komi til landsins og þar af leiðandi eitt besta dæmið um skatta sem eru ekki til þess fallnir að auka tekjur ríkisins til lengri tíma litið heldur eyðileggja skattstofna og draga úr tekjunum, eins og gert hefur verið á allt of, allt of mörgum sviðum á undanförnum árum.  
            

Virðulegi forseti. Nú hefur verið útbýtt á þinginu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem flutt er af hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Guðmundi Steingrímssyni og þeirri sem hér stendur. Það snýst um að staðfesta þá breytingu á stjórnarskrá sem samþykkt var á síðasta þingi og breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar þannig að unnt sé að samþykkja breytingar, samþykki Alþingi þær með 2/3 hluta þingmanna, og að 40% þjóðarinnar geti síðan samþykkt þær í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir liggur að hv. þingmenn Framsóknarflokksins sátu hjá við afgreiðslu frumvarpsins síðast þegar það kom fyrir þingið, en mig langar að inna hæstv. forsætisráðherra í fyrsta lagi eftir afstöðu hans til málsins nú þegar það kemur hér til staðfestingar. Mig langar líka að inna hæstv. ráðherra sem höfuð meiri hlutans hér á þingi eftir því hvort ekki liggi ljóst fyrir að meiri hlutinn muni greiða götu málsins á þinginu þannig að það muni koma hér til atkvæða að lokinni hefðbundinni umfjöllun í nefnd. Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér framhald vinnu við stjórnarskrárbreytingar á því kjörtímabili sem nú er að hefjast? Fyrir liggur að stjórnlagaráð og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd unnu afskaplega mikið verk á síðasta kjörtímabili með endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hvernig sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér fyrir sér vinnuna í framhaldinu? Mun hann beita sér fyrir því að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taki upp málið og vinni að stjórnarskrárbreytingum áfram, til að mynda þannig að unnt verði að nýta það breytingarákvæði sem liggur hér til staðfestingar, verði það samþykkt, og samþykkja breytingar á stjórnarskrá á kjörtímabilinu? Hvaða breytingar sér hæstv. forsætisráðherra fyrir sér í þeim efnum?

Virðulegur forseti. Þegar þeir flokkar sem nú eru í stjórnarmeirihluta voru í stjórnarandstöðu, fyrir ekki svo löngu, reyndu þingmenn þeirra flokka mikið að spyrja ráðherra í fyrirspurnatíma út í afstöðu þeirra til frumvarpa fyrir fram. Það má segja að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi ráðherra, hafi í raun lagt línuna fyrir ríkisstjórnina hvað það varðaði með afdráttarlausum svörum hvað eftir annað um það að menn skyldu ekki svara svona „hypotetiskum“ spurningum, eins og hv. þingmaður orðaði það; menn svöruðu ekki spurningum um afstöðu til frumvarpa fyrir fram  Ég hyggst einmitt fylgjast vel með umræðu um það frumvarp sem hv. þingmaður spurði út í. Ég hlakka til dæmis sérstaklega til að heyra mat þingmanna Pírata á því vegna þess að þeir hafa verið óþreytandi við að tala fyrir stjórnarskrárbreytingum. Að minnsta kosti einn þingmanna þeirra, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, hafði þó verulegar efasemdir um að þetta frumvarp væri til þess fallið að liðka fyrir breytingum á stjórnarskrá, að það væri til bóta. Ég mun ekki bara fylgjast með afstöðu Pírata til þessa máls en mér finnst innlegg þeirra í þetta mál, eins og mörg önnur, vera fróðlegt og veita nýja sýn, sýn sem hefur kannski vantað í hefðbundnu stjórnmálaflokkana í sumum tilvikum. Ég mun því fylgjast með afstöðu þeirra og annarra og taka síðan afstöðu til málsins í framhaldi af því.

Virðulegi forseti. Fyrir utan þá staðreynd sem kom fram hér, að hæstv. forsætisráðherra lýtur leiðsögn Margrétar Thatcher og hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, 

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, ég náði ekki að svara öllum spurningum hv. þingmanns áðan og reyni að bæta úr því nú. Fyrst að spurningunni um hvort ég muni greiða götu málsins, þá er það nú svo, og ég veit að hugsanlega eru þetta viðbrigði frá fyrri ríkisstjórn, að forsætisráðherra ræður því ekki hver framgangur ákveðinna mála er hér í þinginu. Þingið ræður því og að sjálfsögðu heldur forseti þingsins utan um dagskrárvaldið.  Þá að framhaldi stjórnarskrármálsins almennt, því er lýst í stjórnarsáttmála. Við erum eindregið þeirrar skoðunar, báðir stjórnarflokkar, að ástæða sé til þess að halda áfram vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar, nýta þá vinnu sem hefur verið unnin undanfarin ár og halda áfram að bæta við hana bæði í þinginu og með aðkomu almennings.

Herra forseti. Sem kunnugt er ákvað Alþingi í upphafi síðasta kjörtímabils í atkvæðagreiðslu að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þær viðræður hafa gengið ágætlega síðan þá og mikilli vinnu verið varið í þetta verkefni. Margvíslegar ástæður voru og eru fyrir þessari umsókn - efnahagslegar ástæður, líka lýðræðislegar. Við erum að stórum hluta þátttakendur í Evrópusambandinu en höfum ekki aðkomu að ákvarðanatöku þar nema með því að gerast fullir aðilar. Margvíslegar ástæður eru því raktar í þingsályktun sem fylgdi þessari ákvörðun. Nú bregður svo við að ekki er alveg ljóst hvort haldið verði áfram þessum viðræðum. Mér er svo sem kunn andstaða ríkisstjórnarflokkanna við aðild að ESB og ég vildi gjarnan vilja eiga ítarlegan orðastað einhvern tímann við utanríkisráðherra um ástæður þeirrar andúðar. Ég boðaði í ræðu í gær fyrir hönd þingflokks Bjartrar framtíðar þingsályktunartillögu um að farið verði í atkvæðagreiðslu um áframhald viðræðnanna, þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort halda skuli áfram viðræðunum.  Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Í ljósi fyrri yfirlýsinga beggja stjórnarflokka um slíka þjóðaratkvæðagreiðslu, má þá ekki vænta stuðnings ríkisstjórnarinnar við það að slík þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram, t.d. samhliða næstkomandi sveitarstjórnarkosningum?

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það er gaman að við fyrrum félagarnir skulum vera hér saman í mínu fyrsta svari til hv. þingmanns sem ráðherra. Mér þykir vænt um að þingmaðurinn skuli auðsýna mér þann heiður.  Þingmaðurinn spyr um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Ég vil fyrst segja að skoðanir eru vitanlega skiptar um það hvernig þessar viðræður hafa í sjálfu sér gengið. Stærstu kaflarnir eru í raun eftir, við vitum ekki opnunarskilyrði Evrópusambandsins í ákveðnum köflum o.s.frv. Töluverð vinna er því eftir að mati þess sem hér stendur. Það er líka augljóst að farið var af stað í þessar viðræður á afar veikum grunni. Ekki var beinlínis samkomulag á milli þeirra stjórnarflokka sem lögðu af stað í þá vegferð alla saman. Þetta virðast fyrst og fremst hafa verið einhvers konar samningar milli þeirra flokka um að fara af stað, ekki að menn hefðu tiltrú á ferlinu öllu saman. Þar af leiðandi er ekki hægt að segja að ferlið hafi verið byggt á mjög traustum grunni og verið til þess fallið að telja í það minnsta Evrópusambandinu, held ég, trú um að þarna fylgdi hugur máli. Ég hef hins vegar - og vona að hv. þingmaður hafi tekið eftir því - reynt að forðast að ræða þetta mál mjög mikið fyrr en ég er búinn að fara erlendis og hitta ráðamenn hjá Evrópusambandinu til að útskýra fyrir þeim afstöðu nýrrar ríkisstjórnar. Ég hef talið það kurteisi að gera það, ég hef talið að það væri heppilegra fyrir framhald samskipta við Evrópusambandið og Evrópuþjóðirnar, því að sjálfsögðu ætlum við að eiga gott samstarf, bæði við Evrópusambandið og aðrar Evrópuþjóðir. Ég get því ekki og ætla ekki að upplýsa hv. þingmann um það hvort ég ætli að styðja þessa hugmynd eða þá tillögu sem hér er einhver keppni um að leggja fram. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um að þjóðaratkvæðagreiðsla er orð sem kemur fyrir í stjórnarsáttmálanum og þar stendur að ekki verði haldið lengra án undangenginnar þjóðaratkvæðagreiðslu. Engin tímasetning er á þeirri tillögu.

Herra forseti. Í sannleika sagt fannst mér þetta svar það loðið að ég hefði jafnvel getað dregið þá ályktun að hæstv. utanríkisráðherra útilokaði ekki að halda viðræðunum einfaldlega áfram án þjóðaratkvæðagreiðslu, sem mér finnst út af fyrir sig fagnaðarefni. Mér fannst hann opna á að það gæti hugsanlega orðið niðurstaða af viðræðum hans. Það er ágætt að einhver annar tali við útlendinga en bara hæstv. forseti þjóðarinnar - það er ágætt að utanríkisráðherra geri það líka. Ef það verður niðurstaða hæstv. utanríkisráðherra af samræðum við kollega sína í Evrópu að halda beri viðræðunum áfram og leggja síðan fullbúinn samning undir dóm þjóðarinnar þá væri það auðvitað mjög æskileg niðurstaða. Ég efast um að það sé fyrirætlunin miðað við fyrri orð hæstv. utanríkisráðherra og þekkta andúð hans á mögulegri Evrópusambandsaðild. Ég vil því bara minna hæstv. utanríkisráðherra á að í stefnuskrá Framsóknarflokksins stendur „að ekki verði haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu“ 

Virðulegur forseti. Ég fagna því mjög að hv. þingmaður er vel lesinn í stefnumálum ríkisstjórnarflokkanna. Það er mjög mikilvægt að stjórnarandstaðan sé vel að sér á hverjum tíma í því sem ríkisstjórnin hefur sett fram og ætlar sér að stefna að. Þar af leiðandi held ég að hv. þingmaður sé vel upplýstur um að það verður illa haldið áfram, eiginlega bara alls ekki, viðræðum við Evrópusambandið undir stjórn þess utanríkisráðherra sem hér stendur. Það er hins vegar sjálfsagt og eðlilegt að ræða við fulltrúa Evrópusambandsins um framtíðina, um stefnu ríkisstjórnarinnar. Við erum vissulega búin að vera að ræða við þessa aðila í fjögur ár. Það er búið að eyða miklum tíma í þetta, mikilli orku og miklum fjármunum af hálfu beggja aðila. Þar af leiðandi er einfaldlega kurteisi að taka við þá samtal um framtíðina á þessum vettvangi. Það er alveg skýrt að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar stendur að það eigi að gera hlé á viðræðunum. Það þýðir að gert verður hlé og alvöruhlé. Það þýðir að menn munu ekki halda áfram viðræðunum sem nú hafa tekið mjög 

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að óska hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra velfarnaðar í starfi og gæfu. 75% örorkumatið hefur verið við lýði á Íslandi síðan 1946, það er 67 ára gamalt og er að komast á eftirlaun. Þetta mat veldur því að fólk getur ekki endurhæfst. Öryrki sem er með fullar örorkubætur og er 75% öryrki, ef hann er metinn 74% öryrki fengi hann bara örorkustyrk sem er sáralítill. Hann tapar svo miklu við það að það er enginn hvati fyrir hann að hætta að vera öryrki. Í öðru lagi hindrar þetta virkni öryrkja, vegna þess að ef menn vinna með örorkunni, sem þeir mega, koma alls konar skerðingar inn í dæmið. Það gerir að verkum að ekki er mikill hvati til að vinna. Svo er líka nokkuð mikið af fólki sem nær ekki 75% örorkumati og pínir sig áfram í vinnu. Það er kannski með 40%, 50% örorku og er að pína sig áfram þangað til það verður 75% öryrkjar. Þetta er ekki gott kerfi. Núna er í gangi vinna um að taka upp vinnugetumat og hefur verið um nokkurn tíma, reyndar að mínu frumkvæði, þar sem metin er geta mannsins til að vinna, hann megi vinna það að fullu án skerðinga og fái svo örorkulífeyri í hlutfalli við restina. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist láta þetta mikilsverða mál til sín taka og brýni hana jafnframt til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir fyrirspurnina. Á ársfundi Tryggingastofnunar nefndi ég sérstaklega hið svokallaða starfsgetumat versus örorkumatið og talaði um að mikil og góð vinna hefði farið fram um að skoða möguleikann á því að breyta því hvernig örorka er metin. Þar sagði ég að ég hefði í hyggju að halda áfram þeirri vinnu. Ég vonast svo sannarlega eftir góðu samstarfi við hv. þm. Pétur Blöndal um það og einnig við aðra þingmenn á Alþingi. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að horfa til þess hvað hver og einn getur lagt fram til samfélagsins, hvað hver og einn getur unnið frekar en að við horfum á það sem fólk getur ekki gert. Eins og hv. þingmaður nefndi er í starfsgetumatinu einmitt verið að horfa til líkamlegra, andlegra og félagslegra forsendna hjá viðkomandi einstaklingi. Svarið er því já, það er eitthvað sem ég hef í hyggju að vinna áfram að og hef mikinn áhuga á því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það gleður mig að menn ætli að halda áfram þessari vinnu. Ég brýni ráðherrann áfram til hraðra vinnubragða. Það er búið að taka allt of langan tíma að breyta þessu. Ég veit að það þarf hugrekki til. Ég býst við því að hæstv. ráðherra hafi hugrekki til að breyta þessu. Þetta þýðir í reynd að maður sem er metinn segjum 38% virkur en 62% öryrki má vinna 38% af fullu starfi, fær full laun fyrir 38% starf og þau verða ekki skert, síðan fengi hann 62% af örorkulífeyri. Fyrir utan þetta fengi hann að sjálfsögðu öll tæki og tól sem hann þarf til þess að starfa og halda lífi sínu áfram. Ég tel að það sé mjög brýnt að koma þessu á til að virkja þann stóra hóp manna sem eru öryrkjar í dag.

Virðulegi forseti. Enn á ný tek ég undir það sem hv. þingmaður segir. Það er ekki bara að þetta sé stór breyting, heldur þarf síðan að skoða heildstætt greiðslur frá lífeyrissjóðum til öryrkja og frá Tryggingastofnun. Einnig hefur það verið rætt hvernig hægt sé að hjálpa fólki til að taka sem virkastan þátt í vinnumarkaðnum. Í ræðu minni hér í gær, við stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, fór ég einmitt sérstaklega í gegnum þessa áherslu á það að hvert og eitt starf skipti miklu máli og að hver og einn einstaklingur hafi möguleika á því að leggja sitt fram. Þetta er að mínu mati svo sannarlega hluti af því.

Forseti. Mig langar til þess að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra um svipað málefni og hann hefur þegar verið spurður út í og varðar stöðu aðildarviðræðna við Evrópusambandið. En spurningar mínar eru þó þess eðlis að hæstv. ráðherra mun ekki þurfa að leggja á sig ferð til Brussel til þess að leita svara eða undirbúa svörin. Í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í gær fjallaði hann talsvert um samstarf og samvinnu stjórnmálaflokka og lagði áherslu á að auka það frá því sem verið hefur. Ég fagna því. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sagt, með leyfi forseta: „Gert verður hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins. Úttektin verður lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni.“ Þær spurningar sem ég vil leggja fyrir hæstv. ráðherra eru að sjálfsögðu settar fram í því ljósi og í ljósi þeirra orða sem fallið hafa af hálfu ríkisstjórnarinnar um aukna samvinnu og samstarf milli stjórnmálaflokka. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. utanríkisráðherra: 1. Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa að téðri úttekt? 2. Hverjir munu vinna þá úttekt? 3. Verður skýrsla um stöðu aðildarviðræðnanna frá því í apríl síðastliðnum, upp á 77 blaðsíður eða þar um bil, höfð með í þeirri vinnu? 4. Munu stjórnmálaflokkarnir eiga aðkomu að vinnunni í samræmi við fyrirheit um aukið samstarf? 5. Hyggst ráðherra gera utanríkismálanefnd grein fyrir áformum ríkisstjórnarinnar í þessu efni? 6. Hver verður hlutdeild utanríkismálanefndar í þeirri vinnu sem fyrirhuguð er, sbr. 24. gr. þingskapalaga um samráð ríkisstjórnarinnar við nefndina í mikilvægum utanríkismálum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar fjölmörgu spurningar. Þetta minnir mig á manninn sem sagt var við að hann mætti bera fram eina spurningu, en þá sagði hann að hún væri í 20 liðum. Ég ætla að reyna að fara í gegnum þetta. Kannski er bara einfaldast að svara þessu á þann veg að ég geri ekki ráð fyrir að nefndin sem mun vinna þessa úttekt verði skipuð pólitískum fulltrúum. Ég hyggst leita eftir sérfræðingum á ýmsum sviðum til að fara í gegnum þetta, er jafnvel að skoða hvort erlendar stofnanir geta að einhverju leyti komið að þessu, fræðistofnanir eða eitthvað slíkt. Það er sú hugsun sem er í gangi. Ég vil ítreka að ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um þetta, verið er að vega þetta og meta. Það er mikilvægt að vanda til verka. Skýrslan frá því í apríl er að sjálfsögðu til. Hún lýsir stöðunni eins og hún er varðandi viðræðurnar. Það kann að vera að við yfirferð viljum við fá frekari útlistanir á ákveðnum köflum í henni. Þetta erum við að skanna í dag, hvort eitthvað er þannig vaxið í því. Ég get hins vegar fullvissað hv. þingmann um að vandað verður til verka varðandi það mat sem við ætlum að leggja á þróun Evrópusambandsins og framtíð þess. Það er nákvæmlega það sem stendur í stjórnarsáttmálanum að eigi að gera, þ.e. að reyna að átta sig á því hvernig þetta samband geti litið út í framtíðinni og setja á blað hver þróun þess hefur verið frá því að við sóttum um. Við vitum það öll sem erum hér í þessum sal að Evrópusambandið er í dag allt annars konar samband en það var þegar ferlið hófst. Miklir efnahagsörðugleikar hafa verið þarna og gagnrýni í mörgum ríkjum varðandi lýðræðisþróun og ýmislegt annað sem tekið hefur miklum breytingum frá því farið var af stað í þetta ferli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þau eru gagnleg svo langt sem þau ná. Ég skil það þannig að hæstv. ráðherra hyggist leita til sérstakra fræðimanna eða stofnana, innlendra eða erlendra, til að vinna þessa úttekt. Ég legg hins vegar mikla áherslu á, eins og gert var á liðnu kjörtímabili, að mikið samráð verði milli stjórnmálaflokkanna um allt er lýtur að tengslum okkar við Evrópusambandið og viðræðunum. Þau mál voru ítrekað tekin til umfjöllunar á vettvangi hv. utanríkismálanefndar. Ráðherra kom þar reglubundið og þingmenn allra flokka sem þar áttu sæti áttu aðkomu að því og gátu spurt starfsmenn ráðuneytisins og ráðherra út í einstaka liði og þætti í þeirri vinnu. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra, sem hann komst ekki yfir að svara á stuttum tíma hér áðan, þ.e. hvort ráðherrann hyggist koma fyrir utanríkismálanefnd á þessu þingi og gera nefndinni nánar grein fyrir áformum sínum í þessu efni. Ég spyr líka hvort utanríkismálanefnd muni eiga einhverja hlutdeild í þeirri vinnu þó það sé ekki með beinum hætti í samræmi við 24. gr. þingskapalaga - og með hvaða hætti?

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að í meiri háttar utanríkismálum og slíku mun utanríkisráðherra upplýsa utanríkismálanefnd og vera í nánu samstarfi við hana. Ég geri hins vegar ekki ráð fyrir að nefndin sem slík komi að þeirri vinnu sem ég lýsti áðan, en að sjálfsögðu er sjálfsagt að koma hvenær sem er og ræða við utanríkismálanefnd um þetta sem og öll önnur utanríkismál. Hv. þingmaður spurði hér áðan um hlutverk utanríkismálanefndar. Ég er að reyna að svara því með þessu svari. Mig langar hins vegar aðeins að nefna það hér að þegar talað er um mikið samráð er það rétt að utanríkismálanefnd var vel upplýst um gang viðræðna og þess háttar, en pólitískt samráð við utanríkismálanefnd var með öðrum hætti en hér er kannski gefið til kynna. Það var alla vega ekki þannig að stjórnarandstaðan ætti mikla aðkomu að þeim viðræðum eða öðru slíku sem fór fram um aðild að Evrópusambandinu, pólitískt samráð átti sér fyrst og fremst stað í formi upplýsingafunda í utanríkismálanefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 146/2012. Með 2. gr. þeirra laga voru gerðar breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sem varða gistiþjónustu. Með ákvæðinu var nánar tiltekið gerð sú breyting að útleiga hótel- og gistiherbergja og önnur gistiþjónusta var felld í nýtt 14% skattþrep í virðisaukaskatti. Breytingin mun að óbreyttum lögum taka gildi 1. september 2013. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks kemur fram að falla eigi frá áformum fyrri ríkisstjórnar um þessa hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu. Með frumvarpi þessu er lagt til að sú breyting að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu frá og með 1. september 2013 nk. öðlist ekki gildi og að virðisaukaskattsskylda vegna útleigu hótel- og gistiherbergja og annarrar gistiþjónustu verði áfram í 7% skattþrepi. Margvísleg rök mæla með því að ráðast í þá lagabreytingu sem lögð er til með frumvarpinu. Þannig hefur verið bent á að fjölgun skattþrepa í virðisaukaskatti flæki skattkerfið og feli í sér aukinn kostnað bæði fyrir atvinnulífið og hið opinbera. Aðilar sem stunda gististarfsemi eru rúmlega 600 talsins og ekki er talið réttlætanlegt að ráðast í fjölgun skattþrepa fyrir eina atvinnugrein. Þá má einnig ætla að lægri virðisaukaskattur á gistiþjónustu hafi áhrif á eftirspurn og muni þannig gagnast ferðaþjónustunni við markaðsstarf sitt. Hagstofan tekur saman upplýsingar um fjölda ferðamanna og gistinátta og samkvæmt þeirra gögnum hefur heimsóknum erlendra ferðamanna til Íslands fjölgað um helming frá árinu 2000. Á árinu 2012 voru erlendir ferðamenn orðnir um 673 þús. talsins og hafði þá fjölgað um tæp 19% frá árinu áður en þá voru þeir um 565 þús. talsins. Gistinóttum á hótelum hefur að sama skapi fjölgað og fyrstu fjóra mánuði ársins 2013 voru gistinætur rúmlega 527 þús., samanborið við tæplega 430 þús. fyrir sama tímabil árið áður. Við þetta má bæta að gistinóttum erlendra gesta fjölgaði um 26% á fyrsta ársþriðjungi þessa árs samanborið við árið á undan. Verði frumvarpið að lögum er áætlað að tekjur ríkissjóðs verði að óbreyttu rúmlega 500 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir í áætlun fjárlaga árið 2013. Á heilu ári eru tekjuáhrifin talin vera um 1,5 milljarðar kr. Á móti því tekjutapi vegur þó aukin eftirspurn og viðbótartekjur til lengri tíma litið. Virðulegi forseti. Ég hef látið hjá líða að nefna aðdraganda þess að virðisaukaskatturinn var hækkaður. Málið fékk á sínum tíma töluvert mikla umfjöllun í þinginu og það voru gerðar breytingar á áformum ríkisstjórnarinnar með þeim hætti að gildistöku frumvarpsins var frestað. Með því var að nokkru komið til móts við athugasemdir sem borist höfðu frá ferðaþjónustuaðilum. Það breytir því þó ekki að við teljum að ákvörðunin sem slík um hækkun virðisaukaskattsins hafi ekki verið góð og því er hér lagt til að hún verði dregin til baka og lögin komi aldrei til framkvæmda. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það blasir við að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra hvaða mótvægisaðgerðir hann hyggst koma með ef markmiðið hjá þessari ríkisstjórn er enn þá að ná hallalausum fjárlögum. Það ber nýrra við að hingað komi fjármálaráðherra inn með kostnaðarumsögn eins og þá sem fylgir þessu frumvarpi og er satt að segja söguleg rassskelling á frumvarp frá fjármálaráðherra þar sem sagt er ósköp einfaldlega að afkoman muni versna og framgangur markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum muni tefjast og að það verði flóknara að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs. Þegar horft er á það í samhengi við aðrar yfirlýsingar hæstv. ráðherra, sem fela í sér að hann vilji fara í frekari skattalækkanir og við höfum ekki fengið að heyra neitt um mótvægisaðgerðir blasir við spurningin: Hvenær ætlar fjármálaráðherra að virða þingið þess að koma þá með útskýringar á því hvernig á að ná jöfnuði í ríkisfjármálum? Eða skiptir það engu máli fyrir hæstv. fjármálaráðherra?

Virðulegi forseti. Það er mikið rétt hjá hv. þingmanni að það skiptir máli að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Það var í orði kveðnu markmið fráfarandi ríkisstjórnar en eftir situr vandi upp á í kringum 30 milljarða eins og það blasir við mér á yfirstandandi ári, árinu þar sem átti að ná því sem næst heildarjöfnuði. Það vekur upp spurningar um það hvað við getum gert til að bregðast við. Hér leggjum við til að skattur sem við teljum að sé ósanngjarn verði felldur niður, það sé rétt að draga hann til baka. Sú spurning vaknar auðvitað upp, í ljósi miklu verri afkomu ríkissjóðs en að var stefnt, hvort öll þau útgjaldaáform sem fyrri ríkisstjórn kynnti til sögunnar seint á síðasta ári og í upphafi þessa árs séu ekki um sig sjálf fallin. Ég segi fyrir mitt leyti að þau hljóta að koma til endurskoðunar, þar með talið fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem svo var nefnd.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að heyra hæstv. fjármálaráðherra segja þetta. Eru það þá Norðfjarðargöng sem á að slá af, eru það Dýrafjarðargöng sem á að slá af? Hvað er það sem hæstv. fjármálaráðherra ætlar að skera niður? Hann kveinkar sér undan 30 milljarða gati og eykur á það alla daga, eykur sjálfur á það alla daga. Og hér kemur hann með tillögu um að draga til baka skattlagningu. Það eru vissulega kannski rök fyrir því að draga til baka þessa skattlagningu, en ef hún kemur til framkvæmda mun hún skila á heilu ári einum og hálfum milljarði. Það alla vega dugar til þess að afnema skerðingar á grunnlífeyri. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það verður ekki bæði lofað miklum útgjöldum og lækkaðir skattar og ekki komið með neina heildstæða sýn um það hvernig á að tryggja efnahagslegt öryggi þjóðarinnar vegna þess að hallalaus rekstur á ríkissjóði er grundvallarforsenda agaðrar efnahagsstefnu og árangurs í afnámi hafta. Það virðist vera þannig að þessi ríkisstjórn hafi engan áhuga á öðru en að láta bara fljóta sofandi að feigðarósi.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að sá sem talaði sé sá sami hv. þm. Árni Páll Árnason og var að flytja frumvarp og leggja fram hér á þinginu um slysatryggingar almannatrygginga sem munu hafa í för með sér aukin útgjöld, a.m.k. til skamms tíma, fyrir ríkið. Mér finnst þeir ekki hafa sterkan málstað sem koma hingað upp, í kjölfar þess að skila ríkissjóði með um 30 milljarða verri afkomu en að var stefnt á yfirstandandi ári, með útgjaldafrumvörp og gagnrýna síðan nýviðtekna ríkisstjórn fyrir að reyna að vinda ofan af skattaákvörðunum sem menn fallast á að hafi verið illa ígrundaðar, ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi, og segja að það skorti mótvægisaðgerðir. Hvar eru hugmyndir þeirra sem eru nýhorfnir frá stjórninni um að bregðast við vegna þess að tekjuforsendur ýmissa útgjalda sem þeir hafa nýlega kynnt til sögunnar eru brostnar? Arður er ekki að skila sér, sala eigna er ekki að skila sér, hagvöxtur minni og svo framvegis.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra velfarnaðar í því mikla starfi sem hann hefur nú tekið að sér. Þetta hefur náttúrlega verið gífurlega erfitt starf, svo sem alltaf og ekki síst undanfarin fjögur ár þegar þurfti að skera allt niður og hækka skatta til að hreinsa upp eftir þau miklu áföll sem urðu hér haustið 2008. Ég verð samt sem áður að segja að í þessu tilfelli er ég svolítið hugsi yfir því frumvarpi sem nú er lagt fram. Það var lagt til að leggja skatta á atvinnugrein sem í rauninni hefur fengið niðurgreiðslur vegna þess að innskattur á gistinætur hefur verið hærri en útskatturinn. Svo hefur hæstv. fjármálaráðherrann ranglega lýst því  
             Ég vil því spyrja ráðherrann hvernig hann gerir þetta, hvernig hann hugsar þetta mál, að ætla núna að byrja á því að lækka skatta á atvinnugrein 

Virðulegi forseti. Skatturinn sem hér um ræðir er greiddur af þeim sem koma og gista á Íslandi. Þetta er virðisaukaskattur sem leggst ofan á reikninginn fyrir það að koma og gista á Íslandi. Menn verða að halda því til haga. Sá skattur var sem sagt hækkaður af fyrri ríkisstjórn. Það hefði tekið gildi í september. Við viljum að hann verði aftur lækkaður og þannig ýtt undir með ferðaþjónustunni í landinu við að halda áfram þeim mikilvæga vexti sem vísað er til í ræðu hv. þingmanns. Við viljum að greinin haldi áfram að fjárfesta, að hvati sé til þess að fjárfesta í innviðum þessarar greinar. Við teljum að með því að halda þessu virðisaukaskattsþrepi lágu, að minnsta kosti næstu árin, séu meiri líkur til þess að það losni um fjárfestingartækifæri og fjármagn streymi inn í greinina frekar en ef virðisaukaskatturinn yrði hækkaður, það er svo einfalt. Við teljum líka að þetta sé mikilvægt fyrir samkeppnisstöðu Íslands um ferðamenn gagnvart öðrum ríkjum, ekki verður horft fram hjá því að virðisaukaskatturinn hlýtur að vera eitt af því sem kemur þar til athugunar. En hvaða mótvægisaðgerðir er hægt að nota 

Virðulegi forseti. Ríkisútgjöldin eru og við öll á fleygiferð að reyna að koma þeim innviðum sem þurfa að vera í landinu í samgöngum og öðru í lag til að bregðast við þeirri gífurlegu fjölgun ferðamanna sem hefur orðið hér á undanförnum árum. Það þarf náttúrlega að borga úr opinberum sjóðum. Gistikostnaður er um 11% af heildarkostnaði erlendra ferðamanna og ef virðisaukaskatturinn hefði farið upp í 25%, eins og hugmyndir voru einhvern tímann um, hefði kostnaðarauki fyrir erlendan ferðamann verið að jafnaði 1,7%. Það er mjög áberandi í öllu því sem kemur frá ríkisstjórninni að lækka eigi skatta á atvinnurekstur eins og kemur hér fram. Átta menn sig ekki á því að ef skattar eru lækkaðir á atvinnurekstur þarf samt sem áður að halda uppi ríkisútgjöldunum, 

Virðulegi forseti. Það var svo sem ekki við öðru að búast en það kæmu fram mjög ólík sjónarmið og ólík sýn væri á það hvernig við eigum að haga skattlagningunni í landinu þegar við förum að ræða þau í þingsal. Við erum einfaldlega þeirrar skoðunar að það hafi verið óráð hjá fyrrverandi ríkisstjórn að grípa til þess að hækka þennan skatt til að standa undir ýmsum útgjöldum sem menn vildu grípa til í aðdraganda kosninga. Við ætlum að lækka hann aftur. Það er svo einfalt. Ef menn vilja ræða við fjármálaráðherra um það hvernig við lokum fjárlagagatinu þá er það miklu stærri umræða en bara um hækkun virðisaukaskatts á gistinætur í landinu. Þá skulum við ræða um ýmis útgjaldaáform fráfarandi ríkisstjórnar sem koma til framkvæmda á næstu mánuðum jafnvel og missirum. Margt af því var ákveðið með vísun í sérstakar sértekjur sem áttu að skila sér en eru ekki að skila sér. Við ættum kannski að efna til sérstakrar umræðu í þinginu til að ræða það hvernig eigi að bregðast við vegna þess gats sem fráfarandi ríkisstjórn skildi eftir.

Virðulegi forseti. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hafa menn gengið ansi langt í því að halda því fram að hér sé allt miklu, miklu verra í stöðu ríkissjóðs en við var að búast og kynnt hafi verið og hér séu að koma upp á borðið endalausar nýjar upplýsingar um hver staðan raunverulega er. Virðulegi forseti. Síðan hafa menn ekki svarað neinu um það hvað þarna er á ferðinni, hvað menn eru raunverulega að ræða um, fyrr en í gær þegar hæstv. fjármálaráðherra kom með nokkur dæmi í stefnuræðu sinni. Þar nefndi hann Íbúðalánasjóð, 13 milljarða. Ég er með fréttir fyrir hæstv. fjármálaráðherra: Það var ítarlega fjallað um þessa 13 milljarða í desember þegar fjárlagafrumvarpið var samþykkt. Engar nýjar fréttir. Í öðru lagi nefnir ráðherrann 6 milljarða sem gætu orðið umframkeyrsla í ákveðnum stofnunum og ákveðnum fjárlagaliðum. Ég er með aðrar fréttir fyrir hæstv. ráðherra: Það er verkefni ráðherra hverju sinni og hefur alltaf verið að gæta þess að stofnanir þeirra haldi sig við ramma fjárlaga. Þessir 6 milljarðar gætu orðið að veruleika ef þessi ríkisstjórn stendur sig ekki. 

Virðulegi forseti. Ég saknaði þess að hv. þingmaður kæmi hingað upp og fagnaði frumvarpinu sem hún sagðist vera svo mjög sammála í aðdraganda kosninga fyrir nokkrum vikum síðan, þegar hún fór um landið og lýsti því yfir að hún mundi beita sér fyrir því að þessi virðisaukaskattur yrði lækkaður, að ákvörðun um að hækka hann í 14% yrði dregin til baka. Ég sakna þess að hún komi inn á málið sem er hér efnislega til umræðu. En það er svo sem sjálfsagt að bregðast við andsvörum við ræðu mína frá því í gær. Þá get ég upplýst hv. þingmann um að menn telja almennt að 13 milljarðarnir sem vissulega eru í fjárlögum og ætlaðir eru Íbúðalánasjóði - að í ljósi stöðu Íbúðalánasjóðs muni þurfa að verulegu leyti, ef ekki öllu, að gjaldfæra þá greiðslu. Það mun valda því að afkoma ríkissjóðs á þessu ári verður verri, þ.e. 13 milljarðarnir muni ekki mynda eign inni í Íbúðalánasjóði heldur brenna þar upp á bálinu. Það leiði til gjaldfærslu sem gerir stöðu ríkissjóðs verri. 
             Varðandi framúrkeyrsluna er eðlilegt 

Virðulegi forseti. Að vori á hverju einasta ári er okkur greint frá því í hvað stefni ef ekkert er að gert í mögulegri framúrkeyrslu innan ýmissa fjárlagaliða ríkisins. Það er því ekkert nýtt í þessu, engar nýjar fréttir eins og hæstv. forsætisráðherra hefur gengið hér um og haldið fram út um allar koppagrundir. Ekkert nýtt. Þetta er innihaldslaust þvaður af hálfu forustumanna nýrrar ríkisstjórnar. Virðulegi forseti. Ég hlýt að spyrja um þetta. Komum að málinu sem um ræðir. Hluti af hvaða áætlun í ríkisfjármálum er þetta fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar um að afnema tekjustofn upp á 1,5 milljarða á ársbasis? Menn hljóta að hafa gert einhverja áætlun og koma þar af leiðandi fram með þetta mál sem fyrsta mál. Ég bið hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að fara yfir það með okkur. Hluti af hvaða áætlun í ríkisfjármálum er þetta mál sem við ræðum hér?

Virðulegi forseti. Þetta mál er hluti af þeirri áætlun okkar að senda út jákvæð skilaboð til atvinnulífsins, til þeirra greina sem draga hingað erlenda ferðamenn og skapa gjaldeyristekjur fyrir landið. Ég get ímyndað mér að þetta sé hluti af svipaðri áætlun og hv. þingmaður hafði sjálf í huga þegar hún mæltist til þess að þessi skattur yrði ekki hækkaður, 

Hvernig ætla menn að ná heildarjöfnuði?

Þetta er liður í þeirri áætlun. Þegar spurt er hvert er heildarlangtímaplan ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum mun það að sjálfsögðu verða lagt fram eins og gert er ráð fyrir í þingskapalögum samhliða fjárlagafrumvarpinu í haust. Ríkisstjórnin er einfaldlega nýtekin við og alveg eins og fráfarandi ríkisstjórn munum við, samhliða fjárlagafrumvarpinu, leggja fram áætlun í ríkisfjármálum til nokkurra ára þegar að því kemur. Það eru hins vegar ýmsir eldar sem brenna nær okkur. Þeir eru til komnir vegna þess að alls konar tekjuforsendur 

Herra forseti. Okkur í Samfylkingunni liggur mikið á núna enda vitum við að 1,5 milljarðar árlega eru ekki tíndir af trjánum. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um hvernig hann hyggist í framhaldinu meðhöndla þá skattlagningu í ferðaþjónustu því að hlutur ferðaþjónustu af vergri landsframleiðslu hér á landi er ríflega 5% samanborið við Norðurlönd, Bretland og Þýskaland þar sem hann er um 2% af vergri landsframleiðslu. Ef við lítum til Frakklands er hann 4% af vergri landsframleiðslu þar þannig að ferðaþjónusta er gríðarlega stór atvinnugrein á Íslandi og hún er vaxandi, eins og ráðherra fór yfir í ræðu sinni. Hér á landi er heildarskatthlutfall fyrirtækja í ferðaþjónustu um 25% á meðan heildarskatthlutfall í þessari atvinnugrein hjá þeim þjóðum sem ég las upp áðan er 33–40%. Hér er ferðaþjónusta því umtalsvert stærri atvinnugrein á umtalsvert lægri sköttum. Ég velti því fyrir mér 

Virðulegi forseti. Hér er í raun og veru komið inn á miklu stærra mál en við erum að ræða, sem lið af þessu frumvarpi, þ.e. hvernig við sjáum fyrir okkur skattlagningu á ferðaþjónustu almennt og hvernig við viljum sjá hana vaxa. Mér þætti gaman að taka þátt í þeirri umræðu hvað við getum gert til þess að efla ferðaþjónustuna almennt. Kannski er það svo að ferðaþjónustan skilar einmitt hlutfallslega meiru á Íslandi þrátt fyrir lægri skattprósentu eða skattbyrði, eins og hv. þingmaður kom inn á, en annars staðar vegna þess að við ætlum okkur ekki of stóran hluta af tekjum ferðaþjónustunnar. Kannski er samhengi á milli þess að ferðaþjónustan skilar hlutfallslega meiru hér en í samanburðarlöndunum, sem hv. þingmaður vék að, og þess að sköttunum er stillt í hóf. Ættum við þá ekki bara að halda þeirri stefnu áfram og láta greinina vaxa inn í framtíðina? Það sem ég sæi fyrir mér sérstaklega í ferðaþjónustunni er að við sköpuðum skilyrði til þess að draga hingað heim ferðamenn sem hver um sig skildi eftir sig meiri tekjur. Ég held 

Herra forseti. Mér finnst full ástæða til þess einmitt að ræða skattlagninguna á greinina í samhengi við þetta frumvarp því að það er mjög mikilvægt fyrir þingmenn sem ætla að taka afstöðu til þess að vita í hvaða samhengi frumvarpið er lagt fram. Varðandi hugmyndafræðina um það að þeim mun lægri skattar þeim mun meiri hagnaður fyrir samfélagið, þar greinir okkur á. Ég vil fá framlögð gögn þess eðlis, enda kemur fram í skýrslu Hagfræðistofnunar að þeir telja hækkun virðisaukaskatts, sem þar var heil 25,5% sem átti að vera þegar hún var lögð fram, ekki munu hafa þannig áhrif á umfang í greininni. Þá velti ég fyrir mér: Með fjölgun ferðamanna þarf að byggja upp innviði og það þarf að vernda íslenska náttúru sem er undir miklu álagi frá ferðamönnum. Á að byggja þá innviði upp með - hverju? Skatttekjum 

Virðulegi forseti. Í mjög stuttu máli. Skattkerfi fyrir ferðaþjónustuna þarf að vera sanngjarnt. Skatturinn sem við erum að ræða hér í dag er greiddur af þeim sem koma til landsins og kaupa gistináttaþjónustu. Ef hann er hækkaður hækkar reikningurinn til þeirra sem koma til Íslands. Þess vegna er þetta hluti af samkeppnisumhverfi þeirra sem veita þjónustuna. 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti í ræðu sinni úr þessum ræðustól í gær og aftur hér áðan að ríkissjóður væri í miklum vanda, enn meiri vanda en fráfarandi ríkisstjórn hefði látið uppi. Það fullyrðir hæstv. ráðherra um leið og hann boðar skattafslátt og skattalækkanir. Fyrsta mál nýrrar hæstv. ríkisstjórnar er að leggja það til að virðisaukaskattur á hótel- og gistiþjónustu verði áfram með sömu undanþágu og virðisaukaskattur á matvæli. Það er fyrsta forgangsmál að halda neyslusköttum, sem greiddir eru að mestu af erlendum ferðamönnum með sömu undanþágu og íslenskur almenningur fær vegna kaupa á nauðsynjavörum. Þetta leggur hæstv. fjármálaráðherra til þó að breytingin hafi augljóslega í för með sér lægri tekjur fyrir ríkissjóð sem allir vita að er í viðkvæmri stöðu og því hefur hæstv. ráðherra sjálfur lýst. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir tekjutapi upp á 500 milljónir í ár, eins og fram hefur komið, og síðan árlega 1.500 milljónir miðað við óbreytta fjölgun gistirýma. En eins og fram hefur komið í fréttum undanfarið er gert ráð fyrir byggingu hótela víða um land til að mæta gífurlegri fjölgun ferðamanna þannig að tekjutapið er sennilega vanmetið ef eingöngu er horft á leigu hótelherbergja. Virðulegi forseti. Eftir hrun efnahags og samfélags haustið 2008 var ljóst að mikill kostnaður hafði fallið á ríkissjóð og tekjustofnar hans höfðu veikst verulega. Við vorum reyndar á barmi gjaldþrots og grípa þurfti til róttækra aðgerða til að forða velferðarkerfinu frá óbærilegu tjóni og ríkissjóði frá óviðráðanlegri skuldasöfnun. Ásamt breytingum á skattkerfi var bæði rekstur stjórnsýslustofnana dreginn saman og velferðarþjónustan skorin niður. Margar sársaukafullar ákvarðanir voru teknar hvað það varðaði sem kom niður á fólkinu í landinu, þeim sem þurfa á þjónustu ríkisins að halda þó að hagur þeirra sem verst eru settir hafi verið varinn. Öllum steinum var velt við í þessari fordæmalausu stöðu og þar var virðisaukaskatturinn ekki undanþeginn. Ein af stóru aðgerðunum sem gripið var til var að hækka almenna skattþrepið í 25,5%. Undanþágu vegna matvæla í lægra skattþrepi eða 7% var haldið óbreyttri og einnig var ákveðið að hlífa öllum liðum ferðaþjónustunnar við skattahækkunum í ljósi þeirrar óvissu sem ríkti um stöðu hennar á heimsvísu eftir að kreppan hófst. Sú óvissa var framlengd með gosinu í Eyjafjallajökli árið 2010 og aftur með gosinu í Grímsvötnum árið 2011. Nú hefur framgangur greinarinnar hins vegar sýnt að óvissan er að baki og ekki er rík ástæða til að hótelþjónusta njóti sömu undanþágu frá almennu virðisaukaskattsþrepi og matvæli og nauðsynjavörur til almennings. Þegar ríkisbúskapurinn er í þeirri stöðu sem kunnug er með vanda af þeirri stærðargráðu sem hagstjórnarmistök fyrri ríkisstjórna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks komu honum í er útilokað annað en að endurmeta alla tekjustofna og útgjöld. Þegar hagur vænkast hins vegar og hægt er að gefa til baka kemur forgangsröðun stjórnvalda í ljós. Núverandi hæstv. ríkisstjórn sýnir forgangsröðunina með skýrum hætti þegar allra fyrsta mál hennar er að draga til baka fyrirhugaða hækkun á neysluskatti sem erlendir ferðamenn greiða að mestu. Það er gert jafnvel þó að erlendum ferðamönnum hafi fjölgað gríðarlega hér á landi og langt umfram bjartsýnustu spár. Það er fjölgun sem skapar mörg kostnaðarsöm vandamál sem ekki er búið að leysa. Í því ljósi mætti draga þá ályktun að staða ríkissjóðs væri afskaplega góð og þá hljóti næsta mál að vera frekari breytingar svo sem í formi aukinna framlaga til heilbrigðisstofnana, menntastofnana og til að bæta almannatryggingarnar. En svo er ekki. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst slæmri stöðu ríkissjóðs og rætt skynsamlega stjórn ríkisfjármála. Samt er það allra fyrsta mál hans að afnema fyrirhugaðar hækkanir á þjónustu hótela og tryggja þeim sem hana kaupa áframhaldandi afslátt. Er það skynsamleg ráðstöfun í ríkisfjármálum eða forgangsröðun sem leiðir til bættrar stöðu almennings í landinu? Nei, það get ég ekki séð. Við erum nefnilega í þeirri stöðu að þurfa nauðsynlega á tekjunum að halda. Hvaða heilbrigðisstofnun þarf ekki á frekari fjármunum að halda til að mæta betur þörfum sjúkra og aldraðra? Hvaða framhaldsskóli landsins þarf ekki á frekari fjármunum að halda til að mæta betur þörfum nemenda sinna og starfsfólks? Í mínum huga ætti við batnandi efnahag frekar að gefa þessum stofnunum til baka en að draga hækkun virðisaukaskatts á hótelþjónustu til baka. Áður en tekin var endanleg ákvörðun um gerð tillögu um hækkun á virðisaukaskatti á hótel- og gistiþjónustu á sínum tíma var gerð ítarleg greining á áhrifum þess á ríkissjóð, hótel og gistiheimili og ferðaþjónustuna í heild. Vinna í þá veru var unnin í ráðuneytum en einnig gerði Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að beiðni fjármálaráðuneytisins skýrslu um áhrif þess að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu. Þá skýrslu má finna á vef stofnunarinnar og er í henni ýmis fróðleikur sem hv. þingmenn ættu að kynna sér áður en við göngum til atkvæða um þetta mál. Útleiga hótel- og gistiherbergja og önnur gistiþjónusta var í upphafi virðisaukaskattskerfisins undanþegin virðisaukaskatti. Þann 1. janúar 1994 var lögum um virðisaukaskatt breytt og við breytinguna bar þessi þjónusta 14% virðisaukaskatt eða sömu prósentu og taka á gildi 1. september nk. Í desember 2006 voru lög samþykkt á Alþingi um lækkun neðra þreps virðisaukaskatts úr 14% í 7% frá og með 1. mars 2007. Tilgangurinn var fyrst og fremst að lækka verð á matvöru en hótel- og gistiþjónustan fylgdi með. Þar með var munurinn á efra og neðra þrepi mun meiri en áður eða 17,5% og svo við hækkun efra þrepsins er munurinn orðinn 18,5%. Hótelin selja þjónustu sem ber 7% virðisaukaskatt en kaupa þjónustu sem ber oftast 25,5% virðisaukaskatt og fá mismuninn endurgreiddan úr ríkissjóði. Fram að breytingunni 2007 hafði munurinn á inn- og útskatti verið jákvæður þannig að virðisaukaskatturinn skilaði tekjum í ríkissjóð, en eftir að hótel- og gistiþjónustan var færð í 7% virðisaukaskatt varð munurinn neikvæður. Þannig hefur ríkissjóður greitt til hótela og gistiheimila umtalsverðar upphæðir ár hvert frá árinu 2007 og mun halda áfram að gera ef frumvarp það sem hæstv. fjármálaráðherra lætur verða sitt fyrsta verk að mæla fyrir verður að lögum. Lækkun á virðisaukaskattinum í 7% árið 2007 hafði aðeins lítil áhrif á verð þjónustunnar og í stuttan tíma. Hótelin héldu að mestu leyti eftir virðisaukaskattshækkuninni og má því með nokkrum sanni líta á lækkunina sem niðurgreiðslu eða styrk til atvinnugreinarinnar, segir í skýrslu Hagfræðistofnunar. Ekkert er athugavert við að sprotagreinum í uppvexti sé ívilnað og er það gert með ýmsum hætti í gegnum styrkja- og skattkerfið. Það er hins vegar ekki nauðsynlegt að styrkja jafn fyrirferðarmikla atvinnugrein og ferðaþjónustan er nú orðin í íslensku samfélagi. Í greiningum sem miða við virðisaukaskatt í almennu þrepi, þ.e. 25,5% en ekki 14% eins og lögin gera ráð fyrir, sést að ferðamönnum mun halda áfram að fjölga þrátt fyrir hækkun, þó að hugsanlega gæti hægt á þeirri fjölgun, en það er hins vegar ekki víst vegna þess að erlendar mælingar sýna að hótelþjónusta sé tiltölulega lítið næm fyrir verðbreytingum. Hún er aðeins rétt rúm 10% af þeim kostnaði sem erlendir ferðamenn leggja út vegna heimsóknar sinnar til landsins. Við mat og samanburð á áhrifum breytingar neysluskatta á samkeppnisstöðu og afkomu hótela og gistiheimila þarf að skoða fleira í rekstrarumhverfinu, svo sem skatta á fyrirtæki. Í yfirliti Hagfræðistofnunar yfir skatt á gistingu í ýmsum löndum kemur fram að tekjuskattur á fyrirtæki er undir meðallagi hér á landi og það eru skattar á arðgreiðslur líka, jafnframt heildarskatthlutfall fyrir fyrirtæki sem og heild og skatthlutfall fyrir eigendur. Hlutdeild ferðaþjónustunnar í vergri landsframleiðslu er helmingi meiri hér á landi en á hinum Norðurlöndunum og er það umhugsunarefni þegar aðbúnaður og umhverfi helstu ferðamannastaða okkar eru höfð í huga. Undanþágur og ívilnanir eru því ekki eins sjálfsagðar hér á landi. Við stefnumótun fyrir ferðamannaiðnaðinn í heild þurfa stjórnvöld að huga að tekjum samfélagsins af greininni en ekki horfa eingöngu á fjölda ferðamanna. Virðulegi forseti. Við mat á því hvort taka eigi fyrirhugaða hækkun til baka þarf að huga að því að samhliða fjölgun ferðamanna hefur kostnaður samfélagsins aukist sem og þörf fyrir úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum, vegakerfinu og öðrum innviðum. Kostnaður sem fylgir fjölda ferðamanna við helstu náttúruperlur er augljós og einnig aukið álag á vegakerfið. Annar kostnaður samfélagsins fylgir einnig þó að gjaldeyristekjur af ferðamönnum séu umtalsverðar. Í því sambandi má nefna að í fyrra fór þyrla Landhelgisgæslunnar í fyrsta sinn oftar til að sinna erlendum ferðamönnum en til annarra erinda. Nýlega var í fréttum fjallað um álag á björgunarsveitirnar okkar vegna erlendra ferðamanna í vanda. Í þröngri stöðu valdi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að leggja til hækkun á virðisaukaskatti á hótel frekar en að skera enn niður til velferðarþjónustu eða draga úr styrkjum til nýsköpunar eða að draga úr styrkjum sem gagnast gætu t.d. við markaðssetningu vetrarferðamennsku. Sú tillaga byggði á góðum gögnum og þeirri staðreynd að greininni hefur vaxið fiskur um hrygg og ekki er nauðsynlegt að ívilna henni sérstaklega. Hækkunin hefur einnig þann ótvíræða kost að hún hefur óveruleg áhrif á kjör íslensks almennings og vísitölu neysluverðs. Við vinnu málsins í þingnefnd verða væntanlega allar hliðar skoðaðar vel og ég vænti þess einnig að forgangsröðun málaflokka verði vandlega metin þegar aðgerðir sem gripið hefur verið til vegna efnahagsvandans verða afturkallaðar. Ég tel þá forgangsröðun ranga sem hæstv. fjármálaráðherra kynnir hér og er forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar, þegar hæstv. ráðherra raðar hér fremst lækkun á virðisaukaskatti á hótelþjónustu í því árferði sem sú þjónusta býr við með gríðarlegri fjölgun ferðamanna, en hefur ekki í hyggju að draga til baka niðurskurð í velferðarþjónustu eða til menntastofnana.

Virðulegi forseti. Í máli hv. þingmanns koma nokkur gamalkunn hugtök fyrir eins og til dæmis að ferðaþjónustan, hótel og gististaðir starfi á einhverri sérstakri undanþágu. Það er ekki undanþága. Þetta er lögfest í virðisaukaskattinum sem gildir um þá þjónustu. Engin undanþága, heldur erum við með tvö virðisaukaskattsþrep, 25,5% og 7%. Við erum ekki að tala um 7% sem einhverja sérstaka undanþágu, það var bara hin lögfesta regla. Hér er málið nálgast þannig að skattur sem við höfum aldrei haft tekjur af og átti að koma til framkvæmda seinna á þessu ári - ef hann verður felldur niður verðum við af 500 millj. kr. tekjum, tekjum sem við höfum aldrei haft í hendi. Engu að síður voru það áform fráfarandi ríkisstjórnar að hækka skattinn einungis upp í 14%, ekki upp í 25,5%, það átti sem sagt að búa til nýja undanþágu eins og þau hefðu væntanlega séð það sjálf í 14%. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvers vegna var ekki farið alla leið og allar tekjurnar sóttar sem menn töldu að væru innan seilingar ef þeir hefðu bara viljann og kjarkinn til þess að hækka skattinn nógu mikið? Ég þreytist ekki á að benda á að það eru gestir sem borga skattinn. Það er ekki rétt að tala um þennan skatt sem skatt sem leggst á ferðaþjónustuaðilana. Þetta er skattur sem er greiddur af þeim sem koma og gista á Íslandi. Það skiptir máli fyrir samkeppnisstöðu okkar - sem hv. þingmaður reyndar vék aðeins að og vísaði til sérstakrar skýrslu um - það skiptir máli varðandi samkeppnisstöðuna hvort skatturinn er 7% hærri eða lægri. Góðu fréttirnar eru þessar: Gistinóttum erlendra gesta fjölgaði um 26% á fyrsta ársþriðjungi þessa árs þannig að tekjurnar af þeim skattstofni óbreyttum munu halda áfram að vaxa í samræmi við fjölda útseldra 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra þegar hann bendir á að það á ekki að ræða um virðisaukaskatt sem skatt á ferðaþjónustuna. Virðisaukaskatturinn er neysluskattur. Hann er greiddur af þeim sem nýta sér þjónustuna. Langflestir þeirra sem nýta sér hótel- og gistiþjónustu á Íslandi eru erlendir ferðamenn. Þegar við horfum yfir skatta og tökum heildarskattstöðuna, heildarrekstrarumhverfið sem ferðaþjónustan býr við á Íslandi, er samkeppnisstaðan góð - jafnvel þó við mundum hækka virðisaukaskattinn og jafnvel þó við færum með hann upp í almennt þrep. Það er vel. En við verðum að horfa á heildarstöðuna, heildarpakkann, þegar við metum þetta. Hæstv. fjármálaráðherra segir að með lögum sé búið að setja hótel- og gistiþjónustu í 7% þrep og það sé enginn sérstakur afsláttur. Allar þær vörur og öll sú þjónusta sem er í 7% þrepinu er þar af sérstakri ástæðu. Ástæða var talin til að ívilna sérstaklega til að hjálpa ferðaþjónustuaðilum, hótel- og gistiþjónustuaðilum, í vexti á meðan greinin var að vaxa. Það finnst mér mjög skynsamlegt. En greinin hefur slitið barnsskónum. Hérna eru ferðamenn svo margir að komið hafa upp stórkostleg vandamál sem við þurfum að glíma við. Þau eru mörg hver kostnaðarsöm. Þau varða mörg hver okkar fegurstu náttúruperlur. Við þurfum að taka á þeim málum. Við eigum að láta 

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig rétt að ástæða er fyrir því að sum þjónusta er í neðra virðisaukaskattsþrepinu og sumar vörur, en það heitir ekki að starfa á undanþágu. Það heitir að starfa á grundvelli almennu lagareglunnar sem gildir fyrir viðkomandi vörur eða þjónustu. Þess vegna vil ég ekki nálgast þetta þannig að við séum að færa þetta úr einhverju undanþáguþrepi þó að gerðar verði breytingar á einstökum vöru- eða þjónustuliðum í þessu tilliti. Mér finnst hins vegar ágætt að hv. þingmaður setur hlutina í þetta sögulega samhengi, þá getum við haft það til hliðsjónar hvort sú stefna að lækka virðisaukaskattsþrepið á þessa þjónustu hafi skilað árangri eða ekki. Tölurnar bera það með sér að þetta hefur skilað árangri, að minnsta kosti að því marki sem þetta hefur liðkað fyrir og styrkt samkeppnisstöðu þeirra sem veita þjónustuna á Íslandi í dag. Ásamt með veikara gengi er alveg öruggt að þetta hefur hjálpað til. Svo er alltaf matsatriði hvort menn telja á einhverjum tímapunkti kominn tíma til að hækka skattinn á þessa þjónustu. Ég tel að sá tími sé ekki runninn upp. Ef við ætlum að taka með í reikninginn ágang vegna aukins fjölda ferðamanna við ýmsar náttúruperlur landsins, eru margar aðrar leiðir en að hækka virðisaukaskatt til að sækja eða styrkja tekjustofn til að bregðast sérstaklega við því.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að lögin um 14% virðisaukaskatt voru samþykkt var auðvitað sú að afla tekna. En ákvörðun var tekin eftir að búið var að skoða málið ítarlega og vandlega. Hvort sem við tölum um 7% þrepið sem afslátt eða ekki afslátt, meðgjöf eða hvað, er staðreyndin sú að hundruð milljóna renna á ári hverju til hótel- og gistiþjónustu vegna þess að greinin selur þjónustu sína í 7% þrepi en verslar inn á 25,5% þrepi. Það er staðreynd. Undanfarin 20 ár hefur vöxturinn verið stöðugur í ferðaþjónustu, gengið hefur fallið og styrkst. Breyting hefur orðið á virðisaukaskatti. Hann var enginn, svo varð hann 14% og svo 7%. Ferðamönnum fjölgar jafnt og þétt allan tímann. Ef við viljum læra af sögunni er það ekki þetta sem skiptir öllu máli heldur er það náttúran sem við erum að selja sem er aðdráttarafl fyrir erlenda ferðamenn. Þess vegna skulum við líka gæta okkar. Við getum talað um heildarumgjörð ferðaþjónustunnar, hvert hún sé að stefna og hvert við viljum að hún stefni í þessu samhengi, þó að við ræðum hér um virðisaukaskattinn, vegna þess að þetta tengist. Við þurfum að staldra við og athuga hvernig við viljum hafa hlutina, hvaða tekjur við viljum fá af þessari grein, sem er vaxandi og hefur löngu slitið barnsskónum, hvort við viljum ekki að hún verði sjálfbær og hvort við viljum ekki gæta þess meðan við náum af henni tekjum að hún gangi ekki með of miklum átroðningi að okkar helstu náttúruperlum.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu, hún var flutt af mikilli þekkingu. Hins vegar er það frumvarp og sú lagasetning sem sett var á brot á ákveðnu prinsippi, þ.e. hér var bætt inn nýju virðisaukaskattsþrepi, 14%. Við erum með 0% skatt, við erum með 7% skatt, við erum með 25,5% skatt og við erum ekki með neinn skatt t.d. af fjármálaþjónustu, heilbrigðisþjónustu og menntakerfi. Þar er enginn virðisaukaskattur. Það sama á við um laxveiðileyfi og sitthvað fleira. Það gefur mikil færi á undanskotum. Þeir sem vilja hafa rökfræðina í lagi eru á móti því að bæta við nýju skattkerfi. Þess vegna er ég á móti því. Ég var líka á móti því vegna þess að það var sett á með svo stuttum fyrirvara að menn voru búnir að selja ferðirnar sem átti að skattleggja, þeir gátu ekki varað sig. Svo sagði hv. þingmaður að þetta væru 10% af útgjöldum ferðamanna. Einmitt. 90% annars staðar. Og hvernig skyldi það nú vera skattlagt? Flugferðirnar eru ekki skattlagðar með virðisaukaskatti og annar hluti er í 25,5% virðisaukaskatti að einhverju leyti þannig að það að ná inn ferðamönnum með því að lækka þennan skatt eykur tekjur ríkissjóðs annars staðar. Síðan sagði hv. þingmaður að þetta hefði óveruleg áhrif á kjör launafólks. Ég er alls ekki sammála því. Ég geri ráð fyrir því að það þurfi heilmikið af fólki til að sinna þeim 100 þúsund ferðamönnum sem bætast við á ári. Ég hef reyndar ekki séð margar atvinnuauglýsingar frá ferðaþjónustunni en það þarf örugglega heilmargt fólk og það skiptir fólkið úti á landi verulegu máli hvort það koma örlítið fleiri eða færri ferðamenn. .

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hann talar um að betra sé að hafa kerfið einfaldara en flókið. Þegar tillagan kom fyrst fram var gert ráð fyrir að virðisaukaskatturinn færi bara í almennt þrep, 25,5%, og ekki yrði búið til sérstakt þrep fyrir þessa þjónustu. Í meðförum nefnda og til þess að taka tillit til þjónustunnar sjálfrar var hins vegar ákveðið að fara þessa leið, sem ég hef litið á sem millileið en er hvenær sem er tilbúin að ræða einföldun á virðisaukaskattskerfinu og hvað það gæti leitt af sér. Í sjálfu sér mætti segja að betra væri að hafa bara engan skatt á hótel- og gistiþjónustu. Þá þyrftum við ekki að greiða muninn á inn- og útskatti. Það væri ódýrara fyrir íslenska ríkið en að hafa þjónustuna í 7% og greiða úr ríkissjóði til hennar mismun á innskatti og útskatti í hundruðum milljóna á hverju ári. Eins og kom fram hjá mér áðan, og ef hv. þingmaður les skýrslu Hagfræðistofnunar Háskólans, þá sést það svo greinilega á þeim gögnum sem þar koma fram að virðisaukaskatturinn, hvort sem hann er enginn, 14% eða 7%, hefur engin áhrif. Fjölgun ferðamanna hefur að meðaltali verið 7% síðastliðin 20 ár, enn meiri samt síðastliðin tvö ár. Það virðist sem virðisaukaskatturinn hafi ekki áhrif á fjöldann. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir að það skipti máli úti á landi hvort þar eru fáir eða margir ferðamenn. Auðvitað gerir það það. 
            

Herra forseti. Til þess að byrja nýtt kjörtímabil með jákvæðni vil ég þakka hv. þingmanni fyrir þann vísi að samstarfi sem hann bauð fram í því að einfalda virðisaukaskattskerfið. Ég held að það sé verkefni, ég held að það sé verkefni Alþingis að einfalda virðisaukaskattskerfið og gera það rökréttara þannig að minni hætta sé á undanskotum. Þegar seld er pakkaferð með gistingu, mat, hundasleðaferð og laxveiðileyfi o.s.frv., er undir hælinn lagt hvernig fer, þetta eru mörg þrep sem þarf að leggja á. Kannski kostar maturinn akkúrat þúsundkall, gistingin mikið, hundasleðaferðin mjög mikið af því að hún er skattfrjáls o.s.frv. Hvernig ætla menn að segja að þetta séu einhver svik? Það er ekki hægt. Hver ætlar að segja að maturinn eigi að kosta meira en þúsundkall? Við verðum að einfalda skattkerfið og gera það rökréttara. Ég fagna því að hv. þm. Oddný Harðardóttir ætli að taka undir með okkur í því að einfalda kerfið. Það sem við erum að gera hér er einmitt einföldun. Við erum að kippa burt skattþrepi sem mundi fara inn í lögin í haust en mun ekki gera það ef þetta frumvarp verður ofan á. Svo getum við rætt um hvort ferðaþjónustan sé ekki í færum til að borga hærri virðisaukaskatt. Þá þurfum við að gera það með löngum fyrirvara þannig að menn séu ekki búnir að selja ferðirnar og verðum að gera það í ákveðnu samráði við greinina og fara í gegnum umsagnarferli og annað slíkt þannig að við getum unnið saman að því að láta þessa þjónustu dafna. Hún hefur vaxið mjög mikið, þökk sé tveimur eldgosum sem negldu nafn Íslands inn í huga fjölda manna sem biðu á flugvöllum úti um allan heim. Þau áhrif munu hverfa og þá skiptir skatturinn máli.

Virðulegur forseti. Það sem mér finnst skipta máli í þessari umræðu er að við urðum fyrir stórkostlegu tjóni við efnahagshrunið haustið 2008. Við þurftum að grípa til stórkostlegra aðgerða, sársaukafullra í sumum tilfellum. Við þurftum að skera niður í velferðarkerfinu og við þurftum að ná okkur í tekjur í gegnum skattkerfið. Vegna óvissu var ekki farið í það að hækka virðisaukaskatt á hótel- og gistiþjónustu til að byrja með. Ferðaþjónustunni í heild var líka hlíft við breytingum á skatti til að byrja með en auðvitað var horft til hennar. Það urðu hér tvö eldgos, eins og hv. þingmaður minnti á hér áðan, og var ekki ráðlegt að fara út í skattahækkanir á meðan óvissa ríkti í kringum þau. En núna er það ljóst að við höfum enn mikla þörf fyrir auknar tekjur, við höfum ekki tekið til baka niðurskurð á kjörum aldraðra og sjúkra eða á menntakerfinu, sem þarf nauðsynlega að gera. Þess vegna eigum við ekki að gefa eftir tekjur af grein sem er svo umfangsmikil og svo stór hluti af vergri landsframleiðslu okkar. Það er röng forgangsröðun að byrja á því að taka það til baka. Áður en við förum að skila skattahækkunum til baka skulum við athuga hvernig staðan er á heilbrigðisstofnunum okkar, í menntastofnunum okkar og hvernig kjör aldraðra og sjúkra eru í þessu landi.

Hæstv. forseti. Það vantar eitthvað í þessa umræðu. Það sem ég held að á skorti sé að hæstv. fjármálaráðherra botni það sem hann byrjaði að segja áðan þegar hann vék að því að nauðsynlegt væri að endurskoða útgjaldahlið fjárlaga í tengslum við það tekjutap sem fyrirsjáanlegt væri vegna þessa frumvarps. Við erum að tala um 535 milljónir á þessu ári og hálfan annan milljarð á næsta ári. Já, en lögin eru ekki komin til framkvæmda, sagði hæstv. fjármálaráðherra áðan. Jú, þau eru það. Þetta er lögfestur skattur sem gert er ráð fyrir í tekjuáætlunum ríkissjóðs á þessu ári og á komandi ári. Þess vegna er þetta veruleiki sem verður að horfast í augu við. Það viðurkenndi hæstv. fjármálaráðherra þegar hann sagði að nauðsynlegt væri að endurskoða útgjaldahlið fjárlaganna. Ég skildi hann svo. Hann verður þá að skýra mál sitt nánar hér á eftir. Annað sem fróðlegt væri að heyra nánar frá hæstv. fjármálaráðherra, og ég mun koma að síðar í ræðu minni, snýr að því hvernig samfélagið nýtir sér arðinn af ferðamennskunni. Ég heyrði ekki betur en að hann talaði um að nú ætti að stuðla að því að við fengjum annars konar ferðamenn til Íslands en áður var, efnameira fólk sem borgaði meira inn í samfélagið. Hefur þetta verið rætt? Hefur þetta verið rætt við ferðaþjónustuna? Til hvaða ráðstafana ætlar ríkisstjórnin að grípa til þess að breyta samsetningu ferðamanna sem koma til Íslands? Meira af þessu síðar, en þetta eru þættir í umræðunni sem á eftir að botna. Væri það gott fyrir mig, Ögmund Jónasson, að greiða minni skatta en ég geri nú? Ef við skoðum málið þröngt þá er svarið afdráttarlaust já. Þá hef ég meira handa í milli, kaupmáttur minn eykst að öllu öðru óbreyttu. - Að öllu öðru óbreyttu, það er þetta samhengi sem skiptir máli. Ég heyrði af ágætu kunningjafólki mínu sem hefur verið búsett í Bandaríkjunum en er nú á leið heim til Íslands. Ég man eftir því að þetta fólk hefur oft dásamað hve skattar séu lægri þar en gerist hér. En hvers vegna er þessi ágæta fjölskylda þá á heimleið? Ástæðan er þessi: Börnin eða unglingarnir eru komnir þar á veg í sinni skólagöngu að nú þarf að fara að greiða skólagjöld. Það sem verra er og alvarlegra er að veikindi eru komin upp í fjölskyldunni. Það þarf að greiða fyrir þau. Þetta er samhengi hlutanna. Þetta er samhengið, hvort við höfum hér trausta almannaþjónustu í menntakerfi og heilbrigðisþjónustu eða rándýrar einkalausnir. Það er valið sem við stöndum frammi fyrir og skyldi hið sama ekki eiga við um fyrirtækin? Ég hef stundum vitnað í könnun sem var gerð í Danmörku árið 1997 á vegum atvinnuvegaráðuneytisins þar, þar sem atvinnurekendur voru spurðir: Hvað þarf að vera fyrir hendi til þess að þinn atvinnurekstur fái þrifist? Hver skyldu svörin hafa verið? Efst á blaði voru góð barnaheimili. Síðan var talað um samgöngur, fjarskipti, heilbrigðisþjónustu, öldrunarþjónustu og löggæslu. Muna menn sem voru í þessum sal fyrir fáeinum vikum þegar við ræddum um stöðu löggæslunnar á Íslandi? Hver var sameiginleg niðurstaða fulltrúa allra flokka um hvað þyrfti að fá mikið til löggæslunnar til þess að viðunandi væri á komandi ári? 3,4 milljarða kr. í aukningu frá því sem nú er. Helminginn af því er fjármálaráðherra núna að leggja til að við afsölum okkur til að ívilna fyrir ferðaþjónustunni, hugsanlega á kostnað löggæslunnar eða heilbrigðisþjónustunnar eða menntakerfisins. Þetta er samhengi hlutanna og við getum ekki rætt þessi mál án þess að skoða samhengið. Hér fór fram ágæt pólitísk umræða fyrir um klukkutíma um þetta pólitíska samhengi þar sem hæstv. forsætisráðherra var spurður út í skattstefnuna. Fjármálaráðherrann, formaður Sjálfstæðisflokksins, botnaði þá umræðu í innleggi sínu áðan. Hann sagði: Það þarf ekki að koma neinum manni á óvart í þessum sal að deildar meiningar skuli vera um skattstefnu. Það er alveg rétt. Þess vegna er ég ekki í Sjálfstæðisflokknum. Ég vil styrkja almannaþjónustuna með greiðslum minna skatta úr sameiginlegum sjóðum í stað þess að treysta á rándýrar einkalausnir. Sannast sagna, hæstv. forseti, hafði ég trúað því að Framsóknarflokkurinn hefði eitthvað lært eftir tólf ára samfylgd með Sjálfstæðisflokknum, þar sem hann var orðinn svo lúinn eftir þrautagönguna árið 2007 að hann þurfti að skrúbba sig í hálfan áratug áður en hann treysti sér aftur að bjóða fram undir merki síns flokks sæmilega uppréttur. Þannig var það nú. Sú stefna sem hæstv. fjármálaráðherra gumar af núna og segir að eigi ekki að þurfa að koma nokkrum manni á óvart gekk út á að ívilna hinum tekjuhærri í þjóðfélaginu á kostnað hinna tekjulægri. Þetta er staðreyndin, þetta er veruleikinn sem hæstv. fjármálaráðherra er að minna okkur á núna. Það er þessi hugsun sem Bandaríkjamenn kalla „trickle-down economics“ og hefur verið þýdd á íslensku sem brauðmolahagfræði. Ívilnum hinum ríku, gefum þeim svigrúm til að baka sín miklu brauð og þá munu einhverjir molar hrjóta af borðum þeirra til hinna sem minna hafa. Þetta er pólitísk stefna og það var þessi pólitíska umræða sem hófst hér á fyrsta alvöruþingdeginum í fyrirspurnum til ráðherra. Forsætisráðherra svaraði og hæstv. fjármálaráðherra hefur svarað líka og einnig í gjörðum sínum. Því stöndum við núna frammi fyrir með þessu frumvarpi sem hér er við að eiga. Þá kemur að stóru spurningunni: Hvernig á að finna jafnvægið á milli skattlagningar annars vegar og útgjalda hins vegar? Það er pólitískt viðfangsefni okkar og við höfum reynt að feta þá braut, sú ríkisstjórn sem hér sat, á sanngjarnan hátt. Við gerum okkur grein fyrir því að hægt er að ofskattleggja, það er hægt að ofskattleggja einstaklinga og fyrirtækin líka. Það er hægt og við megum ekki ganga of langt í því efni, alls ekki. En síðan er hitt að það er líka hægt að skera niður um of í velferðarkerfinu, gagnvart löggæslunni, í skólunum eða í annarri þjónustu. Hið pólitíska erfiða viðfangsefni okkar á liðnum missirum og árum hefur verið að reyna að finna þarna hinn sanngjarna milliveg. Þar erum við komin að viðfangsefni umræðunnar núna, skattlagning á ferðaþjónustuna. Er ferðaþjónustan mjög aðþrengd? Ég held að ekki sé hægt að alhæfa um hana fremur en hægt er að alhæfa um okkur einstaklingana og fjölskyldurnar eða fyrirtækin almennt í landinu en þó er það svo að í þeirri grein hefur verið gríðarlegur vöxtur. Við erum minnt á það í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu að fjöldi erlendra ferðamanna til Íslands hefur tvöfaldast frá aldamótum, frá því að vera rúmlega 300 þús. og er kominn vel á sjöunda hundrað þús. Nú er spurningin: Hvernig ætlum við að beina hagnaðinum af þessari mikilvægu atvinnustarfsemi til samfélagsins? Þá eru tvær leiðir. Fjármálaráðherra varð að hluta til tvísaga eins og ég heyrði áðan því að hann fagnaði því að ferðamannastraumurinn skyldi hafa aukist að þessu leyti og sagði að með áframhaldandi aukningu, eða ég skildi hann svo, mundi arðurinn skila sér inn þrátt fyrir fráfall frá virðisaukaskattshækkuninni. En viljum við það? Viljum við fá 1.200 þús. erlenda ferðamenn á ári til landsins? Erum við fær um að taka á móti slíkum fjölda? Nei, við erum það ekki. Ég held að öllum beri saman um að við erum komin að þanþolsmörkum og við þurfum að búa betur að ferðamannastöðunum, bæta aðstæður þar. Það kostar peninga. Við eigum eftir að taka þá umræðu. Ætlum við að selja aðgang að Gullfossi? Nei. Geysi? Nei. Við ætlum að taka gjald fyrir margvíslega þjónustu, eða ég er alla vega fylgjandi því, en að hluta til þarf þetta að koma í gegnum almenna skattlagningu. Aukning ein vegur þarna ekki upp á móti og hún er ekki endilega æskileg. Viljum við þá fara hina leiðina sem hæstv. fjármálaráðherra vék að, eða ég skildi hann svo, að breyta um samsetningu á ferðamönnum, á hópnum, að fá efnameira fólk til landsins? Ég vil fá nánari skýringar á því hvað hér er átt við áður en ég tjái mig um það en ég sé ekki fyrir mér hvernig stjórnvöld geta beinlínis haft áhrif á það. Það sem mér fannst athyglisvert við þessa umræðu, sem kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og einnig hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur, var hve lítill hluti í reynd af kostnaði erlendra ferðamanna við dvöl á Íslandi eru gistinætur, sú þjónusta sem við erum að tala um að skattleggja. Það er alla vega mat þeirra sem ég hef borið málin undir að þetta skipti ekki sköpum fyrir þá eða þessa þjónustu. Þó að þröngt skoðað eigi það við um fyrirtæki í ferðaþjónustu að þau vilji hafa sem allra lægstan skatt, það er skiljanlegt og í anda þess sem ég vék að í upphafi, skipti þetta ekki sköpum þegar á heildina sé litið. En þetta skiptir sköpum fyrir ríkissjóð, fyrir fjárþörf ríkissjóðs. Þar skiptir þetta sköpum. Þetta er samhengið sem við verðum að ræða þessi mál í. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hvar sér hann fyrir sér að við skerum niður? Hvar ætlar hann að ná í 535 milljónirnar á þessu ári og hálfan annan milljarð á komandi ári? Til löggæslunnar? Ætlar hann að hlaupa frá þeim áformum sem uppi voru um að reyna að bæta stöðu löggæslunnar? Ég vil taka það samt skýrt fram að jafnan í þeirri umræðu vildi ég horfa til stöðu ríkissjóðs á þeim tíma þegar fram liðu stundir. Ég vil vera sanngjarn í því efni. En þegar ríkisstjórnin gengur hins vegar fram fyrir skjöldu og afsalar ríkissjóði þessum fjármunum erum við farin að ræða hlutina í því samhengi. Hæstv. forseti. Ég tel því að hæstv. fjármálaráðherra þurfi að svara hér nokkrum spurningum. Hann hóf umræðu en hefur ekki botnað hana.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður kemur inn á. Við getum ekkert komið okkur undan því að leita leiða til þess að spara í ríkisrekstrinum, endurskoða útgjaldaákvarðanir og finna leiðir til að örva tekjustofnana. Hér erum við að ræða virðisaukaskattsþrepið á gistináttaþjónustuna, þ.e. á hótel og gististaði, og þar voru uppi áform sem hefðu skilað 500 milljónum á þessu ári. Ég skil vel að hv. þingmaður, sem er mikið búinn að fara yfir það hér hvað það eru margir þættir í okkar samfélagi sem þurfa frekari stuðning frá stjórnvöldum, skuli vera miður sín yfir því að tekjurnar kunni mögulega að lækka af þessu. Ég bið hann að vera rólegan yfir því vegna þess að fjöldi ferðamanna hefur farið vaxandi og ég tel að til langs tíma þá muni þetta skila sér mjög vel fyrir ferðaþjónustuna og þar með fyrir ríkissjóð Íslands. Hins vegar ætti hann kannski að hafa meiri áhyggjur af því að ýmis áform fráfarandi ríkisstjórnar, til dæmis um arð af eignum á þessu ári eða eignasölu, ganga ekki eftir. Það stefnir í að það vanti um það bil 4 milljarða, 4 milljarða varðandi þann lið einan og sér og það er rúmlega talan sem hv. þingmaður talaði um að hann teldi að þyrfti að bæta í til að gera lögreglunni betur kleift að sinna störfum sínum. Það mun líka vanta um það bil 4 milljarða vegna þess að hagvöxturinn er minni en við vonuðumst til á yfirstandandi ári. Allar spár eru á eina lund um það. Það mun valda 4 milljarða tekjutapi. Ég saknaði þess að hv. þingmaður harmaði ekki þá þróun og spyrði sig hvers vegna 

Hæstv. forseti. Já, það er hægt að harma ýmislegt, það er hægt að fagna ýmsu og það er hægt að minnast margra hluta. Það er hægt að minnast þess þegar hallinn á ríkissjóði var 200 milljarðar. Það var þegar Sjálfstæðisflokkurinn skildi síðast við. Nú erum við að tala um hörmulega aðkomu flokksins að pyngjum ríkissjóðs og vísað í 30 milljarða halla. Við vorum að tala um upphæðir sem eru í grenndinni við 200 milljarða. Það er eins og það gleymist stundum í umræðu bæði hér í þinginu og úti í þjóðfélaginu, og gerði það mjög ákveðið í aðdraganda kosninganna, að Íslendingar voru að ganga í gegnum efnahagshrun og okkur hefur tekist að bæta stöðu ríkisfjármála sem þessu nemur, sem ég tel vera afrek. Það má vel vera að við höfum í sumum tilvikum gengið of langt í niðurskurði. Ég tel svo vera. Ég tel að við höfum ekki gengið of langt í skattlagningu en nú sjáum við hvernig þessar forsendur og forgangsröðun er öll að breytast. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að ég ætti ekki að gráta þetta með tilliti til þess að ferðamönnum er að fjölga. Vill hann það? Telur hann það vera leiðina til að leiða hagnað af ferðamennsku inn í ríkissjóð að fjölga ferðamönnum? Fá milljón á ári? Er það kostnaðarlaust fyrir Ísland, íslenskt samfélag, íslenska náttúru? Er það æskilegt? Eða getur hann skýrt nánar fyrir okkur hvað hann átti við áðan þegar hann var að tala um að breyta samsetningu á þeim ferðamönnum sem 

Herra forseti. Hv. þingmaður talaði um það í fyrra andsvari að við ætluðum að afsala okkur tekjum af ferðaþjónustunni í landinu. Það er ákveðið viðhorf sem býr að baki þeim orðum, tekjur sem við höfðum í hendi en við ætlum að afsala okkur. Við erum að falla frá áformum um að hækka virðisaukaskatt á hótel og gistináttaþjónustu. Það er það sem málið snýst um. Já, ég tel að við getum enn bætt við komu ferðamanna til landsins en það er enginn ágreiningur við hv. þingmann um að það skiptir máli að gæta að sjálfbærni ferðaþjónustunnar, að það verði ekki samhliða aukinni ferðaþjónustu, sem sagt komu ferðamanna til landsins, gengið þannig um náttúruna að þjónustan verði ekki lengur sjálfbær. Það er meðal þess sem við ræðum í stjórnarsáttmálanum, að skoða mismunandi leiðir til að taka upp sérstakt gjald svo að byggja megi upp nauðsynlega aðstöðu og þjónustu á þeim stöðum sem eru hvað viðkvæmastir. Þegar ég ræði um að æskilegt væri að fá aðeins breytta samsetningu á þeim fjölda ferðamanna sem koma til landsins þá vil ég leita leiða til þess að stjórnvöld styðji við áform um fjárfestingu í greininni sem dregur hingað heim ferðamenn í fjölbreyttari þáttum ferðaþjónustunnar. Við getum nefnt í því sambandi sérstaklega ráðstefnuhald þar sem við Íslendingar erum alveg sérstaklega vel staðsettir landfræðilega mitt á milli Evrópuríkjanna, Skandinavíu og Bandaríkjanna, við erum hér norður í höfum. Ísland er spennandi staður til að koma á. Það sem vantar 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því að gleðilegt er að sjá hvernig ráðstefnuhald á Íslandi hefur verið að aukast í seinni tíð. Við skulum ekki gleyma því að þeir sem sækja hingað ráðstefnur fara líka að skoða Gullfoss og Geysi og njóta landsins. En þar þarf að bæta aðstöðuna og til þess að svo megi verða þarf fjármagn og einhvers staðar þarf að taka þá peninga. Á að taka þá af ferðamönnum, ferðaiðnaðinum eða á að skattleggja einstaklingana og fyrirtækin í öðrum greinum beint? Þetta er það sem við erum að ræða um hér. Hæstv. ráðherra segir að það lýsi ákveðinni afstöðu af minni hálfu að tala um afsal, að við séum að afsala okkur tekjum. Ég er hræddur um að hæstv. ráðherra þurfi að eiga orðastað við embættismenn í fjármálaráðuneytinu, alla vega þá sem sömdu þann texta sem hann hefur borið inn á borð hingað til okkar í þinginu þar sem segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum er áætlað að ríkissjóður muni verða af tekjum sem nema 535 millj. kr. árið 2013 og verða tekjur ríkissjóðs þá lakari en áætlað var í fjárlögum sem því nemur.“ Og síðar segir, með leyfi forseta: „Verður því að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis.“ Er þetta ekki einhver sérstök afstaða sem kemur þarna fram eða er þetta bara raunsæi? Er kannski verið að tala þarna um staðreyndir? Eða ætlar hæstv. ráðherra að eiga sams konar orðaskipti við embættismenn í fjármálaráðuneytinu og hann hefur leyft sér að eiga við mig hér í ræðustól Alþingis?

Herra forseti. Ég hef töluverðar áhyggjur af þessu frumvarpi og lýsi furðu yfir því að þetta sé fyrsta málið sem ný ríkisstjórn leggur fram á Alþingi. Mér finnst þetta lýsa miklu metnaðarleysi og mjög einkennilegri forgangsröðun. Ný ríkisstjórn lítur á það sem fyrsta verkefni sitt að hætta við hækkun á neyslusköttum á erlenda ferðamenn í ört vaxandi atvinnugrein. Ferðaþjónustan er gríðarlega mikilvæg atvinnugrein á Íslandi. Hún er vaxandi grein og fólkið sem stjórnar þeirri atvinnugrein og starfar innan hennar hefur sýnt af sér mikinn dugnað og dirfsku. Það hefur verið gríðarlega mikilvægt fyrir okkur eftir hrun að eiga atvinnugrein sem gat brugðist svo hratt við. Þetta var ekki hægt í sjávarútvegi eða áliðnaði, hinum berandi atvinnugreinum okkar. Það var ekki hægt að fara í sömu framleiðsluaukningu og hægt var í ferðaþjónustu. Þetta er mjög mikilvæg atvinnugrein og hefur sýnt mikla vaxtarmöguleika. Það sem er ekki síður ánægjulegt við ferðaþjónustuna er að hún skapar fjölbreytt störf um allt land sem er ekki síður mikilvægt í okkar dreifbýla landi því það hefur oft skort atvinnutækifæri í hinum dreifðari byggðum, ekki síst fyrir konur. Það eru konur á barneignaraldri sem skipta hvað mestu máli fyrir byggðarlög því að þegar þær fara þá hefur yfirleitt sýnt sig að það fækkar mjög í kjölfarið, þannig að ferðaþjónustan er á svo margan hátt mikilvæg fyrir Ísland. Eins og ég fór yfir í andsvari mínu til hæstv. ráðherra áðan þá er hlutfall ferðaþjónustu af vergri landsframleiðslu 5%, sem er ekkert smáræði, og hún er mun stærri atvinnugrein en ferðaþjónusta annars staðar á Norðurlöndunum, í Bretlandi, Þýskalandi og jafnvel Frakklandi, því mikla ferðamannalandi. Ég fór líka yfir það í andsvari að heildarskatthlutfall á fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi er ekki nema 25,2% meðan það er í samanburðarlöndunum 33–40%. Mér er það til efs að einhver nauðsynleg þörf sé á þessum mun, af hverju við Íslendingar ættum að verða af skatttekjum sem öðrum þjóðum lætur sér ekki detta í hug að verða af. Ég veit ekki af hverju við ættum að velja það og láta svo einhverja aðra innan lands bera hærri skatta. Nú er það svo að blómlegt atvinnulíf skiptir máli til að fólk hafi atvinnu, til að skapa verðmæti fyrir samfélagið og síðan þarf að skattleggja allt gúmmelaðið. Að sjálfsögðu á að stilla skattlagningu í hóf. Það leggur enginn á skatta bara til að leggja á skatta. Skattar eru lagðir á til að afla tekna fyrir ríkissjóð, til að greiða fyrir menntakerfið, heilbrigðiskerfið, þau kerfi sem við töluðum öll fyrir í kosningabaráttunni og enginn vogaði sér að segja að aðgangur að þeim ætti að vera háður efnahag. Allir vilja, a.m.k. í orði, að við höfum jafnt aðgengi óháð efnahag. Það kostar og það höfum við verið tilbúin að greiða. Eins eru skattar lagðir á til að fjármagna almannatryggingakerfið, löggæsluna og ýmis fleiri mikilvæg verkefni og á síðari árum eftir hrun vaxtagjöld af skuldum ríkissjóðs sem eru 90 milljarðar á yfirstandandi fjárlagaári. Hér erum við að ræða um tekjuöflunaráform fráfarandi ríkisstjórnar eftir mjög erfiðan niðurskurð undangengin ár og aukna skattheimtu. Með þessu hefur okkur tekist að ná niður halla ríkissjóðs og í augsýn er að við byrjum að greiða niður skuldir ríkissjóðs til að það dragi úr vöxtunum á skuldunum þannig að við getum notað skatttekjur íslenska ríkisins til að borga fyrir velferð en ekki vexti. Þessi aðgerð var liður í því en hún var líka eðlilegur liður í því að byggja upp heilbrigða atvinnustarfsemi á Íslandi. Við viljum ekki byggja upp atvinnuvegi sem þurfa sérmeðferð svo að þeir geti verið til. Við viljum byggja upp atvinnuvegi sem eru samkeppnishæfir og raunverulega verðmætaskapandi og skila ágóða fyrir íslenskt samfélag. Við erum að tala um árlegar skatttekjur upp á 1.500 milljónir. Þetta er auðvitað lítið brot af skatttekjum ríkissjóðs en allt þetta telur. Bara til að gefa dæmi, af því að það er oft gott að setja hlutina í samhengi, þá notum við tæplega 1.500 milljarða til að reka Heilbrigðisstofnun Vestfjarða og Heilbrigðisstofnunina á Patreksfirði, grundvallarþjónustu fyrir það dreifbýla byggðarlag þar sem er yfirleitt ekki hægt að segja að íbúar búi við offramboð á þjónustu. Þetta er fyrir grundvallarþjónustu til að halda byggð á þessu mikilvæga svæði. Við skulum alltaf muna það þegar við tölum um fjárhæðir því að það er svo auðvelt að gleyma því af því að við tölum oft um svo háar fjárhæðir að allt þetta skiptir máli. Mig langaði að segja varðandi samkeppnisstöðu Íslands að ég er hérna með skýrslu frá Hagfræðistofnun. Hún heitir Áhrif þess að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu og er frá september 2012. Sá annmarki er á þessari skýrslu að hún var gerð með það fyrir augum að hækka virðisaukaskattinn upp í 25,5% eins og áætlanir voru um en hætt var við það og farið niður í 14%. Þar er samt ýmislegt sem er nýtilegt í þessari umræðu. Fram kemur í skýrslunni að samkeppnisstaða Íslands er í ellefta sæti á heimsvísu en áttunda sæti í Evrópu. Það eru þrír undirflokkar í þeirri vísitölu sem metur þetta sem eru lagalegt umhverfi, viðskiptaumhverfi og svo í þriðja flokknum er mannauður, menningarlegur auður og náttúruauðlindir. Til þess að viðhalda samkeppnishæfni er mannauður, menningarlegur auður og náttúruauðlindir gríðarlega mikilvægur þáttur. Það segir sig sjálft að þegar greinin vex eins og hér hefur komið fram um 18,9% á milli áranna 2011 og 2012 þá þarf að halda vel á spöðunum til að byggja upp innviði svo að landið beri alla þessa ferðamennsku. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á þá þurfum við að fara að ræða það af fullri alvöru - greinin er komin langt á undan stjórnmálamönnum - með hvaða hætti við ætlum að láta þessa grein þróast. Ætlum við að reyna að stemma stigu við of mikilli fjölgun en reyna að fá meiri verðmæti út úr þeim sem hingað koma samhliða auknu framboði af menningar- og náttúrutengdri ferðamennsku með uppbyggingu nýrra svæða, menningarstarfs eða safna og slíks um land allt, sem er auðvitað í miklum blóma? Þegar ferðamönnum fjölgar svona mikið þarf að laga starfsemina að því. Fram kemur í þessari skýrslu að flestir ferðamenn sem sækja Ísland heim eru með meðaltekjur eða hærri og að sala á dýrari ferðum hefur undanfarin ár aukist í sölu til jafns við þær ódýrari. Landsbankinn dregur þá ályktun að meðalferðamaðurinn sem kemur til Íslands sé ekkert að spara sérstaklega við sig. Þarna eru auðvitað mikil sóknarfæri fyrir okkur. Ég held að það sé líka rétt að taka fram að fyrrverandi ráðherra iðnaðar og þar með ferðamála, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, lagði mikið upp úr því að efla ferðaþjónustu í samráði við greinina þegar hún var ráðherra, m.a. með átakinu Inspired by Iceland þegar fólk óttaðist að draga mundi úr komu ferðamanna hingað vegna eldgosa en ekki síður með átakinu Ísland allt árið til að dreifa ferðamönnum yfir lengra tímabil yfir árið til að nýta betur fjárfestingar í greininni, það er ekki síður mikilvægt. Til þess að fara í slíka uppbyggingu innan greinarinnar þarf fjármuni. Það þarf fjármuni frá hinu opinbera. Fyrirtækin koma að þessu að ýmsu leyti en varðandi náttúruauðlindir og ýmislegt af menningartengdri ferðaþjónustu þurfa opinberir fjármunir að koma til. Þá þarf skatttekjur til að fjármagna það. Ekki síst eru sveitarfélögin fjársvelt, sveitarfélög sem taka á móti gríðarlegum fjölda ferðamanna en fá engar tekjur í sinn vasa til að byggja upp aðstöðu til að koma í veg fyrir að ómetanleg verðmæti séu eyðilögð vegna fjölda heimsókna. Til lengri tíma litið er það gríðarleg sóun og því skiptir máli að við höfum tekjur til að byggja upp þessar auðlindir. Ég vil þá segja, af því að hér var ákveðið að lækka virðisaukaskatt á matvæli niður í 7% og á sama tíma náðist þessi lækkun til gistihúsa, að fram kemur í áðurnefndri skýrslu Hagfræðistofnunar að þegar þeir greina þróun á verði gistingar bendir flest til þess að mestur hluti þeirrar lækkunar, sem sagt úr 24,5 niður í 7%, þetta er gríðarleg lækkun á virðisaukaskatti, hafi fallið gistihúsum í skaut en verð á gistingu hafi lítt lækkað. Þegar talað er um að skattahækkanir og skattalækkanir hafi bein áhrif á framboð og eftirspurn þá er jafnan flóknari en svo. Þarna hefur greinin augljóslega ekki skilað því til ferðamanna enda má spyrja sig hvort nokkur þörf hafi verið fyrir það því að þeim fjölgaði, en það var ekki út af því að verðið væri að lækka heldur af því að fjölgun var í straumi ferðamanna hingað. Ég held að við þurfum líka að muna af hverju verð lækkaði á gistiþjónustu, þ.e. virðisaukaskatturinn árið 2006. Það kom ekki til af sjálfu sér. Það kom til út af því að gengi íslensku krónunnar var svo sterkt að það hamlaði samkeppni í útflutningsgreinum og ferðaþjónusta er jú mikilvæg útflutningsgrein. Þetta sterka gengi hafði þau áhrif. Þetta var liður í því að auka samkeppnishæfnina en gistihúsaeigendur hafa augljóslega metið það svo að þrátt fyrir þetta sterka gengi þyrftu þeir ekki að lækka verð á gistiþjónustu sem nam lækkuninni af skattinum því að þeir vissu að eftirspurnin eftir því að ferðast á Íslandi var svo mikil að fólk var tilbúið að borga vel fyrir þjónustuna. Þess vegna er ég ósátt við þetta frumvarp. Við erum að fórna mikilvægum tekjum fyrir ríkissjóð og það eru engin sérstök rök fyrir því. Greinin mun ekkert líða fyrir þetta. Þetta er neysluskattur á þá ferðamenn sem hingað sækja. Þetta er neysluskattur sem mun verða liður í því að byggja upp innviði til að ferðaþjónusta á Íslandi verði ekki bölvaldur fyrir íslenska náttúru. Við skulum muna að hættumerki eru víða. Við höfum víða gengið of langt og þurfum að hafa varann á okkur.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum, virðisaukaskattur á ferðaþjónustu, og er þetta þingmál nr. 1 á því þingi sem er nýhafið. Virðulegur forseti. Ég sakna þess að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki í þingsalnum í þessari umræðu og raunar sakna ég þess líka að hæstv. ráðherra ferðaþjónustu, sem ég hygg að sé hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, skuli ekki vera viðstaddur umræðuna vegna þess að hún snýst ekki bara um skattamálefni einangrað heldur um rekstrarumhverfi þeirrar atvinnugreinar sem hér er undir. Ég vek líka athygli á því að ríkisstjórnin hefur sinn feril með því að hafa þetta þingmál fyrsta mál sem hún leggur fram á þessu þingi, mál nr. 1 og fyrsta mál á dagskrá. Menn gætu velt því fyrir sér hvað er þá orðið um öll stóru orðin fyrir kosningar um forgangsmálin á því kjörtímabili sem nú er nýhafið þegar þetta er fyrsta málið sem er á dagskrá. En látum það liggja milli hluta. Ég tel að mikilvægt sé að málið sé rætt í heildarsamhengi hlutanna og í því efni vil ég leyfa mér að taka undir það sem fram kom í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar fyrr í þessari umræðu þar sem hann gerði að umtalsefni tilgang skattheimtunnar almennt og mikilvægi hennar til að byggja undir grunnstoðir í okkar samfélagi, velferðarþjónustuna, heilbrigðiskerfið, skólana o.s.frv. Það er nefnilega þannig að enda þótt þær fjárhæðir sem um er að ræða í þessu frumvarpi sem ríkissjóður verður af, verði frumvarpið að lögum, séu kannski ekki ýkja stórar í samhenginu heildartekjur ríkissjóðs munar um þær engu að síður, safnast þegar saman kemur. Mikilvægt er að við horfum á það í samhengi við stöðu ríkisfjármála. Það vekur athygli að hæstv. fjármálaráðherra hefur í máli sínu hér og í svörum við andsvörum haft uppi orð um að stjórnarandstaðan hafi verið með kröfur um mótvægisráðstafanir í þessu máli en það sé ekki sérstök þörf á því vegna þess að þetta sé lítið brot af tekjum ríkissjóðs og því verði mætt í ríkisfjármálaáætlun sem verði lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi í haust. Engu að síður er það svo að í þingskjalinu sjálfu, í fylgiskjali frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, skrifstofu opinberra fjármála, er sérstaklega kallað eftir sérstökum mótvægisráðstöfunum vegna þessa þingmáls, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Verður því að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis.“ Ég tel mikilvægt að halda því til haga að það hefði þá verið eðlilegt í framhaldi af því sem ráðuneytið sjálft setur frá sér í tilefni af þessu frumvarpi að kynnt væri með hvaða hætti tekjuskerðingu ríkissjóðs væri mætt, annaðhvort með öðrum tekjum eða með niðurskurði. Ég vil leyfa mér í þessari umræðu að vitna nokkuð í skýrslu Hagfræðistofnunar háskólans frá september 2012 um áhrif þess að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefur þegar vakið máls á. Rétt er að ítreka að þegar sú skýrsla var unnin var miðað við þau áform sem þá voru uppi um að hækka virðisaukaskattinn úr 7% í 25,5%. Niðurstaða Alþingis varð eins og kunnugt er að hækka hann í 14% þannig að það verður að taka þær tölulegu upplýsingar sem koma fram hér með hliðsjón af þeirri staðreynd. Sérstaklega vekur það athygli mína sem kemur fram í niðurstöðum þeirrar skýrslu á bls. 5. Þar segir, með leyfi forseta: „Virðisaukaskattur á gistingu lækkaði úr 14% í 7% í mars 2007. Greining á þróun verðs á gistingu bendir til þess að mestur hluti þeirrar lækkunar hafi fallið gistihúsum í skaut, en verð á gistingu lítt lækkað. Því má líta á lækkunina sem niðurgreiðslur eða styrk til atvinnugreinarinnar.“ Þetta þýðir að ferðaþjónustan hefur í raun verið að selja gistinguna allt frá þessum tíma eins og hún bæri 14% virðisaukaskatt. Þær fjárhæðir sem munurinn á 7% og 14% virðisaukaskatti hefðu skilað og hefðu í raun átt að leiða til lækkunar á verði til kaupandans, kaupanda gistingarinnar, rann til atvinnugreinarinnar sjálfrar. Því má gagnálykta og spyrja hvort hækkun á virðisaukaskattinum nú, eins og áformað hefur verið, úr 7% í 14% hefði þurft að hafa í för með sér hækkun á verði til ferðamanna úr því að ferðaþjónustan hefur verið að reka sig allan þennan tíma í raun með tekjur eins og skatturinn væri 14% eða verðlagningu eins og skatturinn væri 14%. Ég dreg það stórlega í efa að áhrifin þar af leiðandi af þeim áformum sem eru í gildi í dag, að óbreyttum lögum um 14% skatt í haust - ég dreg það stórlega í efa að afleiðingar þess verði hækkun á gistingu. Að minnsta kosti bendir skýrslan ótvírætt til þess að nú þegar sé það svigrúm til staðar hjá atvinnugreininni til að taka við þessum hækkaða skatti. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort ávinningurinn af þessari fyrirhuguðu lagabreytingu sé ekki býsna lítill, hvort menn séu ekki að gefa eftir hér mikilvægar skatttekjur í ríkissjóð upp á 1,5 milljarða á ársgrundvelli fyrir lítinn ávinning. Það kemur líka fram í skýrslunni á öðrum stað - og þar reyna skýrsluhöfundar að meta hvaða áhrif það hefur á fjölda gistinátta að teknu tilliti til og út frá hagfræðimódelum um verðteygni og tekjuteygni í þessum geira - að gert er ráð fyrir því að komum og gistinóttum erlendra ferðamanna muni fækka um 0,6–1,1% á ársgrundvelli ef skatturinn á gistinguna verður hækkaður, eins og var gert ráð fyrir í forsendum skýrslunnar, úr 7% í 25,5%. Að teknu tilliti til þeirrar staðreyndar að áformin voru þá ekki um að hækka nema í 14% en ekki í 25,5 ættu áhrifin að verða þeim mun minni, þ.e. kannski um 0,5% í fjölda erlendra ferðamanna. Herra forseti. Þess vegna segi ég það hiklaust að ég tel að hér séu menn að fórna mjög miklum hagsmunum ríkissjóðs fyrir lítinn ávinning fyrir greinina í heild. Þetta tel ég að sé mikilvægt innlegg í þessa umræðu og hv. þingnefnd, sem væntanlega verður efnahags- og viðskiptanefnd, hljóti að taka til sérstakrar skoðunar í tengslum við umfjöllun hennar um málið. Ég mundi leggja áherslu á það að nefndin kynnti sér skýrsluna frá Hagfræðistofnun frá því í september 2012. Ég vil líka koma inn á atriði sem ýmsir fleiri hafa vakið máls á í þessari umræðu og það lýtur auðvitað að skipulagi ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar almennt og hvaða framtíðarsýn við höfum í tengslum við hana. Hér hafa verið raktar upplýsingar um fjölgun ferðamanna undanfarin ár. Það kemur meðal annars fram í greinargerð með þessu frumvarpi og kemur fram í umræddri skýrslu og nokkrir hv. þingmenn hafa vakið máls á því að vöxtur þessarar greinar hafi verið mikill, aukning á hingaðkomum erlendra ferðamanna hafi verið mikil undanfarinn einn og hálfan áratug í raun. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvað við getum tekið á móti mörgum ferðamönnum, hvað við höfum innviði til þess að taka við mörgum ferðamönnum ár hvert og hvort aukningin getur verið takmarkalaus hvað þetta snertir. Ég held að það sé mikilvægt varðandi ferðaþjónustuna eins og aðrar atvinnugreinar að við horfum af ábyrgð á auðlindanýtinguna vegna þess að að sjálfsögðu erum við að nýta auðlind. Íslensk náttúra og íslensk menning, sem eru mikilvægar stoðir í ferðaþjónustunni, eru auðvitað auðlindir sem við þurfum að nýta með hófsömum hætti. Það hefur mikið verið kallað eftir því að bætt sé úr aðbúnaði á fjölförnum ferðamannastöðum og náttúruperlum vítt og breitt um landið. Ég held að þingheimur geti allur verið sammála um það að mikið er óunnið. Enda þótt við höfum staðið ágætlega að verki mörg undanfarin ár hvað það snertir er enn mikið óunnið í því efni að bæta aðstæður á ferðamannastöðum til þess að þeir séu í stakk búnir til að taka við fleiri ferðamönnum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni hér að eitt af því sem ríkisstjórnin hygðist gera á næstunni væri að endurskoða og jafnvel taka úr sambandi fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Í þeirri fjárfestingaráætlun voru, ef ég man rétt, um 750 millj. kr. til uppbyggingar ferðamannastaða. Það eru ekki litlir fjármunir sem hefðu farið í uppbyggingu á fjölförnum ferðamannastöðum og náttúruperlum um allt land. Ég hlýt að velta því upp að fari þeir fjármunir út úr þessu dæmi, ef ríkisstjórnin ætlar sem sagt að taka fjárfestingaráætlunina og leggja hana til hliðar eða afnema hana, höfum við heldur ekki þá fjármuni til uppbyggingar í ferðaþjónustu. Þá verða okkar fjölförnu ferðamannastaðir verr undir það búnir að taka við enn auknum fjölda ferðamanna, það segir sig sjálft. Það er þetta samhengi hlutanna sem mér finnst að við verðum að ræða málið í. Það er auðvitað mjög einfalt að koma og segja: Við ætlum að lækka skatta og einfalda skattkerfið og þess vegna viljum við ekki þennan 14% virðisaukaskatt á gistingu og fara með hann niður í 7% og þetta eru litlar upphæðir í samhengi við heildartekjur ríkissjóðs, það er einfalt að segja það. Samhengið er engu að síður stærra, það er stærra í samhengi við tekjuöflun ríkissjóðs almennt og hvernig við stöndum undir okkar samfélagsþjónustu og það er stærra að því er varðar skipulag ferðaþjónustunnar sérstaklega og auðlindanýtinguna þar og uppbyggingu á fjölförnum ferðamannastöðum. Mér finnst því þýðingarmikið að við ræðum þetta mál einnig út frá þeim þáttum. Það er alveg bersýnilegt og hlýtur að vera hverjum manni ljóst, eins og kemur fram í þessu þingmáli og í framsöguræðu hæstv. ráðherra, að tilgangurinn sé að bæta samkeppnisstöðu ferðaþjónustunnar þannig að hingað komi fleiri erlendir ferðamenn sem væntanlega mundu skilja eftir sig eitthvað meiri tekjur í íslensku samfélagi. En um leið er verið að segja að það eigi að kippa burt mikilvægum fjármunum til uppbyggingar ferðamannastaða til að taka við þeim aukna fjölda ferðamanna. Sú röksemdafærsla finnst mér ekki ganga alveg upp, mér finnst hún fara í hring. Ég tel þess vegna að bæði í umræðunni um þetta mál hér og eins í vinnu hv. efnahags- og viðskiptanefndar verði að taka það samhengi til skoðunar. Ég er ekki sannfærður um, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, virðulegur forseti, að þessi vegferð sé til góðs þegar á heildina er litið. Ég óttast að hér sé verið að fórna meiri hagsmunum fyrir minni og þess vegna er ég ekki mjög hrifinn af frumvarpinu. Enda þótt auðvelt sé, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að bregðast við því sem hér hefur komið fram. Ég vil byrja á að minna á það að nýting gististaða á landsbyggðinni er einungis um 30% á ársgrundvelli. Hún er um 60–70% í Reykjavík og það hlýtur að skekkja myndina töluvert fyrir fyrirtæki á landsbyggðinni. Þá vil ég líka koma inn á það að ferðaþjónustan gefur út verðskrár með eins til tveggja ára fyrirvara. Eitt af því sem menn gerðu athugasemdir við í vetur þegar stóð til að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu var að ferðaþjónustan og gistihúsaeigendur taka á sig slíka hækkun, það veltur ekki yfir á ferðamanninn, þannig að það rýrir þá tekjur gistihúsaeigenda. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir talaði um að ferðaþjónustan væri um 5% af atvinnusköpun hér á landi og það er vissulega hátt. En þegar við horfum til þess er helmingur af þeirri prósentutölu flugið til landsins. Þessi tala er því kannski ekki alveg rétt miðað við það sem við erum að tala um.

Herra forseti. Nú get ég í sjálfu sér ekki svarað fyrir það sem kom fram í máli hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur en varðandi nýtingu gistingar á landsbyggðinni er rétt að það hefur komið fram að nýtingin á gistirýminu er mun lakari víða á landsbyggðinni, sérstaklega í dreifðari byggðum, en á höfuðborgarsvæðinu. Það hlýtur að þýða að mikilvægt sé fyrir okkur að bæta aðbúnað á ferðamannastöðum vítt og breitt um landið þannig að þeir verði enn ákjósanlegri áningar- og áfangastaðir fyrir ferðamenn. Þess vegna er mjög mikilvægt að við getum byggt upp í greininni eins og fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar gerði ráð fyrir með umtalsverðum fjármunum í því efni. Ég tel að slík uppbygging mundi til lengri tíma litið óhjákvæmilega og óneitanlega leiða til þess að nýtingin á gistingunni mundi enn fremur batna á gististöðum í námunda við þessar mikilvægu náttúruperlur okkar og ferðamannastaði. Ég tel að horfa þurfi á þetta í þessu samhengi og miðað við þær forsendur sem komu fram í skýrslunni frá 2012, um að lækkunin á virðisaukaskatti 2007 úr 14% í 7% hefði ekki þýtt lækkun á gistiverði, fæ ég ekki séð að þessi aðgerð núna muni hafa nein úrslitaáhrif um að auka þessa nýtingu í gistingunni sem hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir vakti máls á.

Virðulegi forseti. Ég vil benda á að ferðaþjónusta er vaxandi atvinnugrein á landsbyggðinni og hún skiptir gríðarlega miklu máli fyrir byggðir úti um allt land. Við sem stöndum með fjármálaráðherra að þessari tillögu teljum að til lengri tíma litið muni þessi lækkun á virðisaukaskatti hafa jákvæð áhrif og auka tekjur og auka straum ferðamanna út um landið. Ég hef ekki lesið þær skýrslur sem vitnað hefur verið til en ég vil samt segja að mér finnst gæta ákveðins viðhorfs til ferðaþjónustunnar í máli ræðumanna. Það birtist í því að menn halda því fram að sú hækkun á virðisaukaskatti sem sett var á hafi ekki skilað sér í ríkissjóð og lækkunin orðið eftir hjá gistihúsaeigendum. Ég tel rétt að athuga hvort það er rétt.

Herra forseti. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður átti við þegar hún talaði um að ákveðins viðhorfs gætti í garð ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar. Ég er alla vega mikill áhugamaður um ferðaþjónustu, átti fyrir margt löngu sæti í Ferðamálaráði, var varaformaður þess um nokkurt skeið og tók þátt í uppbyggingu og stefnumótun í ferðamálum og ferðaþjónustu á þeim tíma. Ég tel eins og hv. þingmaður, hygg ég, mikilvægt að efla ferðaþjónustuna. Hún er þegar orðin mjög mikilvæg atvinnugrein í samfélagi okkar og gjaldeyrisskapandi þannig að ég held að ekki þurfi að verða ágreiningur um það. Ég vil taka undir orð sem fallið hafa í þessari umræðu að ferðaþjónustan er fullvaxta atvinnugrein í íslensku efnahags- og atvinnulífi í dag og hún getur að sjálfsögðu tekið þátt í að byggja undir stoðir samfélags okkar með því að skila í sameiginlegan sjóð okkar landsmanna eins og aðrar atvinnugreinar; hún á að mínu viti ekki að þurfa sérstaka meðhöndlun hvað það snertir. En auðvitað geta menn alltaf rætt um það af því að það er staðreynd að ýmsar undirgreinar í ferðaþjónustu búa við mismunandi skattlagningu í dag og auðvitað mætti velta því fyrir sér hvort þar þyrfti að verða meiri samræming og einhver stefnumótun hvað það snertir. Ég ætla ekki að útiloka að það gæti orðið viðfangsefni á næstunni. Eftir sem áður finnst mér ferðaþjónustan, sem einn af burðarásum í efnahags- og atvinnulífi okkar, vel vera fær til að skila inn í okkar sameiginlega sjóð sínum skerf líkt og aðrar atvinnugreinar gera. Ég bendi enn á ný á þessa skýrslu. Þar hefur verið gerð greining á þróun verðs í gistingu fyrir og eftir breytinguna sem varð á virðisaukaskattinum 2007. Hún bendir til þess að lækkunin þá, úr 14% í 7%, hafi ekki skilað sér 

Virðulegi forseti. Það hefur margt áhugavert komið fram í umræðum um þetta mál. Mig langar kannski að tæpa á tvennu sem þó hefur verið nefnt í máli nokkurra þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað. Í fyrsta lagi er það staða ferðaþjónustunnar almennt. Sú spurning sem við hljótum að spyrja okkur þegar við gerum tekjuáætlanir okkar og saumum saman fjárlög fyrir hvert ár er hvaða atvinnugreinar eru í raun og veru aflögufærar inn í þann samfélagsbúskap sem við rekum hér á landi. Þá er áhugavert að skoða þá ágætu skýrslu sem var lögð fram á síðasta þingi þar sem gerð er grein fyrir stöðu ferðaþjónustunnar og farið yfir ýmsar lykiltölur og þau verkefni og viðfangsefni sem eru fram undan innan ferðaþjónustunnar. Af því að hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir var að ræða á hverju hlutfall ferðaþjónustunnar í landsframleiðslu byggði þá kemur það fram í ferðaþjónustureikningum Hagstofunnar, og væntanlega auðvelt að fletta því upp þar, að hlutdeild ferðaþjónustunnar í landsframleiðslu var orðin tæp 6% árið 2009 og jókst mjög mikið á milli áranna 2008 og 2009, og hlutfall ferðaþjónustu innan lands í heildarútflutningstekjum hefur verið u.þ.b. 14% frá árinu 2008. Þegar umsvifum íslenskra ferðaþjónustufyrirtækja utan Íslands er bætt við hækkar hlutfall ferðaþjónustunnar í rúm 19% af útfluttri vöru og þjónustu á sama tímabili. Það eru 180 milljarðar, svo að við setjum þessar tölur í eitthvert samhengi. Það er líka áhugavert að skoða þá aukningu sem hefur orðið í störfum innan ferðaþjónustunnar. Samkvæmt sömu ferðaþjónustureikningum Hagstofunnar voru 8.500 störf í ferðaþjónustu árið 2009, það eru 5,2% af heildarstarfafjölda á landinu, svo að við setjum það líka í samhengi. Nýrri tölur frá Hagstofunni sýna, þó að ekki sé búið að taka saman sérstaka reikninga, að þessum störfum hefur fjölgað enn meira. Það kom til að mynda fram í þingumræðum í fyrra að beinum störfum í ferðaþjónustu fjölgaði um 6,1% á árinu 2011 eða í rúmlega 12.300 manns. Á sama tíma og vinnumarkaðurinn stendur í stað almennt sjáum við þessa miklu fjölgun í ferðaþjónustunni. Það er auðvitað hægt að ræða ástæður þessa og hagstætt gengi kemur þar svo sannarlega inn sem áhrifaþáttur en við getum líka horft til þess hvaða aðrir þættir hafa þar áhrif. Einhverjir hv. þingmanna hafa nefnt eldgos en við megum heldur ekki gleyma því að hér hefur verið unnið mjög skipulagt og markvisst starf í þágu ferðaþjónustunnar, m.a. í því að lengja ferðamannatímann og skapa forsendur fyrir heilsársferðaþjónustu. Þar nefni ég auðvitað Inspired by Iceland átakið, sem var ráðist í í kjölfar gossins í Eyjafjallajökli, og síðan verkefnið Ísland allt árið sem er unnið í samvinnu fjölmargra aðila innan greinarinnar og snýst um að stjórnvöld og geirinn taki höndum saman til þess að lengja ferðamannatímabilið og fjölga störfum. Árangurinn hefur svo sannarlega ekki látið á sér standa og til marks um það er sú mikla fjölgun í bókunum sem við sjáum yfir haust- og vetrarmánuði bæði í ár og í fyrra. Þetta eru því tölur sem er vert að skoða. Við getum líka séð að ferðamennska og aðrir flutningar skiluðu 15,2 milljörðum kr. meira af gjaldeyrisinnflæði á fyrstu þremur ársfjórðungum 2012 en á sama tímabili í fyrra. Við eigum eftir að sjá tölurnar í ár en það er engin ástæða til að ætla annað en að þessi velgengni haldi áfram. Ef við skoðum heildarferðaneysluna innan lands á árinu 2009 var hún tæpir 184 milljarðar kr. Útgjöld erlendra ferðamanna voru 111 milljarðar kr. eða 60,6% af ferðaneyslu innan lands. Þetta eru allt góð merki og góð teikn fyrir atvinnugreinina og við erum ánægð með það því að við viljum veg hennar sem mestan. Við sem viljum standa fyrir fjölbreyttri atvinnustefnu og fjölbreyttri atvinnuuppbyggingu vitum hversu mikil tækifæri leynast bæði í hinum beinu störfum sem tengjast ferðaþjónustunni og ekki síður í hinum afleiddu störfum, sem snúast m.a. um það að skapa vörur og þjónustu fyrir þann markhóp ferðamanna sem hingað kemur. Það eru verkefni og þetta kemur ekki af sjálfu sér. Það þýðir ekki að láta þróunina eingöngu gerast af sjálfu sér, til að mynda skiptir miklu máli hvernig við höldum á þróun samgangna. Þar má nefna þróun flugsamgangna og líka annarra samgangna, það þarf að huga að því. Margir hv. þingmenn hafa nefnt hvernig við ætlum að stuðla að uppbyggingu ferðamannastaða, hvernig við ætlum að fjölga áfangastöðum fyrir ferðamenn innan lands. Til þess þarf að hlúa að þeim stöðum sem eru vinsælastir núna og þar nægir bara að skoða þær skýrslur sem hafa verið gerðar um ástand vinsælla áfangastaða á borð við Gullfoss, á borð við Geysi, Þingvelli og ég gæti haldið lengi áfram, staði sem eru sóttir af hundruðum þúsunda ferðamanna. Það skiptir að sjálfsögðu máli að stjórnvöld hugi að og leggi fjármuni í að tryggja að hægt sé að gera þá sem best úr garði. En það skiptir líka máli að fjölga áfangastöðum, skapa fleiri segla til að laða að ferðamenn og dreifa þannig álaginu eftir fremsta megni. Ég verð líka að nefna að það skiptir máli að við séum ekki eingöngu að reiða okkur á náttúruna þegar kemur að ferðaþjónustu. Þar skiptir menningin máli og við sjáum líka mikla fjölgun þar. Við sjáum alla þá gesti sem hingað streyma til að sækja hátíðir á borð við Iceland Airwaves, svo að ég nefni eitt lítið dæmi. Þessi teikn eru því góð og þá er ekki nema eðlilegt að við veltum fyrir okkur ákveðinni spurningu þegar við vitum öll hvernig staða ríkisfjármála hefur verið á undanförnum árum; strembin. Í raun og veru get ég sagt að allir þeir hv. þingmenn sem sátu hér í þessum sal á síðasta kjörtímabili fóru í gegnum hvern lið útgjalda og alla möguleika sem í boði voru til tekjuöflunar. Þá skiptir auðvitað máli og er ekki nema eðlilegt að við spyrjum þeirrar spurningar: Hvenær er atvinnugrein aflögufær til samfélagsins? Það var mat þeirra sem samþykktu þessa tillögu á sínum tíma inn í fjárlög síðasta árs, sem miðuðu við þessa hækkun á virðisaukaskatti, að allt benti til þess að ferðaþjónustan, í ljósi stöðu hennar, í ljósi allra þeirra teikna sem ég hef hér þulið upp og allra þeirra talna sem ég hef þulið upp, væri búin að slíta að einhverju leyti barnsskónum sem atvinnugrein. Það er nokkuð sem við fögnum en eðlilegt er að við veltum þá upp þeirri spurningu hvort ferðaþjónustan sé ekki aflögufær í þeirri þröngu stöðu sem hefur verið í ríkisfjármálum og við vitum öll að verður áfram strembin og það skiptir máli að gæta fyllsta aðhalds. Þetta er því eðlileg spurning og þess vegna var ákveðið að fara þessa leið. Það skiptir líka máli að við berum okkur saman við önnur lönd. Ef við skoðum virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna á Norðurlöndunum er hann vissulega mismunandi. Hann er 8% í Noregi, 9% í Finnlandi, 12% í Svíþjóð og 25% í Danmörku. Að meðaltali er þessi virðisaukaskattur tæp 11% innan Evrópusambandsins. Þar með er auðvitað ekki öll sagan sögð því að tekjuskattsprósentan hér er hlutfallslega lág miðað við önnur ríki Evrópusambandsins og heildarskattbyrði á ferðaþjónustu er því með því lægsta sem þekkist á Norðurlöndunum eða innan Evrópu þegar þetta tvennt er vegið saman, og þá er ég að vitna til 14% virðisaukaskattsins. Í máli sínu áðan ræddi hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þá breytingu sem gerð var þegar virðisaukaskatturinn var lækkaður úr 14% í 7%, skömmu fyrir alþingiskosningar 2007, á hótel- og gistiþjónustu og raunar veitingahús líka. Það sem er kannski áhugavert að skoða miðað við tölur er að sú lækkun virtist ekki skila neinni umframaukningu í gistingu eða umsvifum samanborið við þróunina sem var í gangi á árunum þar áður. Hún stenst því ekki skoðun að mínu mati sú umræða sem hér var í gangi þegar samþykkt var að hækka skattinn í 14%, þegar menn ræddu um að slíkt væri eitthvert rothögg fyrir greinina. En vissulega voru sett fram þau varnaðarorð að þetta kynni að hafa í för með sér hægari fjölgun ferðamanna - ekki fækkun - hér á landi á næstu árum. Þá komum við að hinu síðara atriði sem ég vil ræða. Það snýr ekki að stöðu ferðaþjónustunnar og þeirri spurningu sem ég tel eðlilegt að nefndin taki til umræðu þegar hún fær þetta mál til umræðu, sem er í raun og veru sú hvort við teljum atvinnugreinina aflögufæra um meira en 7% virðisaukaskatt, þ.e. að við teljum atvinnugreinina aflögufæra um 14% virðisaukaskatt. Þá spurningu þarf nefndin að ræða og í samhengi við annað skattalegt umhverfi ferðaþjónustunnar. Ég er viss um að þetta verður rætt ítarlega í hv. nefnd. Þá kem ég að hinu atriðinu sem ég ætla að gera að umræðuefni sem er þau áhrif sem það hefur ef þetta frumvarp verður að lögum. Það kemur klárlega fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis með frumvarpinu að tekjur ríkissjóðs verði lakari en áætlað var í fjárlögum sem nemur 535 millj. kr. árið 2013 og að árið 2014 og eftirleiðis verði tekjur ríkissjóðs um 1,5 milljarði kr. lægri árlega en ella hefði orðið að óbreyttum lögum. Enn fremur kemur þar fram að á þessu stigi liggi ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóðs. Því verði að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis. Það sem mér finnst mikilvægt að verði sömuleiðis rætt í þeirri vinnu sem er fram undan hjá hv. nefnd er hvernig á nákvæmlega að koma til móts við það gat sem þarna myndast í ríkisfjármálaáætluninni til lengri tíma sem og á fjárlögum þessa árs. Þau svör þurfa auðvitað að liggja fyrir áður en frumvarp sem þetta er samþykkt. Áður en frumvarp um breytingu á tekjuáætlun ríkisins er samþykkt hljótum við að verða að hafa einhver svör við því á reiðum höndum hvernig á að koma til móts við þetta. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra nefndi áðan, eftir því sem ég heyrði best, að skoða yrði þá minnkun á útgjöldum að sama skapi. Mér finnst eðlilegt að hv. þingmenn fái að vita hvaða útgjöld er um að ræða, í hvaða málaflokkum ætlunin er að skera niður. Mér finnst eðlilegt að við hv. þingmenn fáum svör við því áður en frumvarpið kemur til atkvæðagreiðslu. Það er ekki nema eðlileg krafa þegar verið er að hreyfa sérstaklega við fjárlögum og breyta áætlunum innan árs. Þá hljótum við að vilja fá þessi svör því að hér er ekki bara verið að tala um lengri tíma áætlanir, þar sem eðlilegt er að gefa stjórnvöldum rýmri tíma til að koma með svörin, heldur erum við að horfa á tekjutap á þessu ári, árinu 2013, og þar af leiðandi verður væntanlega að stoppa í það gat á þessu ári, 2013. Það er ekki langur tími til stefnu til að móta þær tillögur. Eins og mjög margir hv. þingmenn hafa bent á, og ég sé svo sem enga ástæðu til að endurtaka í mínu máli, er það nú svo að það að draga saman útgjöld er ekki létt verkefni, sérstaklega þegar við vitum að þeir málaflokkar sem ríkið rekur og sú samneysla sem ríkið rekur eru allt mikilvægir málaflokkar, hvort sem við horfum til framhaldsskóla, háskóla, heilbrigðisstofnana úti um land, Landspítalans, velferðarkerfisins. Við þurfum að svara því hvernig á nákvæmlega að bæta upp tekjurýrnun upp á 1,5 milljarða, hvort gera eigi það með skerðingu útgjalda eða með öðrum tekjum sem þarf þá að bæta við. Þessi svör þurfa að liggja fyrir fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Ég botna ekkert í því í hvaða leiðangri þessi nýja ríkisstjórn er. Áður en menn höfðu kynnt stjórnarsáttmála eða hvernig ný ríkisstjórn yrði samsett sá nýr forsætisráðherra ástæðu til að stíga fram í fjölmiðlum og lýsa því yfir að hann væri búinn að sjá og fá stórkostlegar nýjar upplýsingar um allmiklu verri stöðu ríkissjóðs en fráfarandi ríkisstjórn hefði nokkurn tíma kynnt. Fengum við einhvern tíma að vita eða heyra frá núverandi forsætisráðherra í hverju þessar nýju upplýsingar fælust? Nei. Hvers vegna? Vegna þess að það voru og eru engar nýjar upplýsingar sem kollvarpa stöðu ríkissjóðs eða þeim upplýsingum sem menn höfðu áður fengið og eru og hafa alltaf verið öllum aðgengilegar. Það er ekki hægt að halda svona upplýsingum leyndum, það er ekki hægt. Ekki byrjaði því nýr forsætisráðherra vegferð sína vel. Þá fara menn af stað í að reyna að finna eitthvað til að fylla upp í þá mynd sem nýr forsætisráðherra reyndi að teikna upp fyrir þjóðina sem afsökun og átyllu fyrir því að koma með snautlegar tillögur sem byggðu á kosningaloforðum þeirra nú strax á sumarþingi, í stað þess að gera eins og menn lofuðu í aðdraganda kosninga að koma með tillögur strax, efndir í sumar, engar nefndir. Það sögðu menn þá. Niðurstaðan er allt önnur. Virðulegi forseti. Í gær fór nýr fjármála- og efnahagsráðherra í ræðu sinni undir stefnuræðu forsætisráðherra yfir það hvaða liðir það eru sem menn hafa þarna átt við. Þar er um að ræða, eins og ég fór yfir í andsvari áðan, Íbúðalánasjóð, 13 milljarðar. Um það er fjallað í fjárlagafrumvarpinu, um það var ítarlega fjallað við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Engar nýjar upplýsingar þar á ferð, engar. Um þetta var rætt. Þar hefðu menn getað fylgst með umræðu í þinginu um fjárlög og vitað allt um hvar það mál stóð. Menn leyfa sér líka að tína til 6 milljarða, sem hugsanlega gæti orðið, ef farið verður fram úr í ákveðnum fjárlagaliðum hjá stofnunum ríkisins eða hjá ráðuneytum. Það er verkefni ráðherra, fagráðherra, á hverjum tíma að gæta að því að vera innan ramma fjárlaga. Það er ekki nýtt verkefni. Það er ekki nýtt verkefni að því sé flaggað að ef menn fari ekki varlega fari þeir hugsanlega fram úr. Það gerðist líka á síðasta ári, þarsíðasta ári, árinu þar á undan, 1995, 1996, það gerist á hverju einasta ári. Engar nýjar upplýsingar þar á ferð. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra tínir líka til að mögulega komi lægri tala út úr arðgreiðslum og söluhagnaði á þessu ári. Já, ef menn gera ekki neitt, ef menn leggja sig ekkert fram við að selja þær eignir sem heimildir eru fyrir í fjárlögum þá gæti það hugsanlega gerst. En árinu er ekki lokið og við erum með langan lista af eignum til að selja sem geta myndað þann hagnað. Eitt dæmi get ég nefnt, það er til dæmis búið að ganga núna frá sölu á landi í Skerjafirði og fleiri eignir bíða sölu sem ríkið getur selt til að ná upp í þessa fjármuni. Ég ætla rétt að vona að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki að boða slíkt með því að halda þessu fram og taka þá tölu til inn í þessa upptalningu að hann ætli nú að leggja hendur í skaut og gera ekki neitt til að uppfylla þær væntingar sem menn hafa til sölu á eignum ríkisins sem mikilvægt er og vert er að selja. Annað nefnir hann líka, 4 milljarða sem gætu út af breyttum forsendum og breyttum hagvaxtarspám gert breytingar á tekjuáætlunum hins opinbera. 4 milljarðar, virðulegi forseti, og þetta leggja menn til grundvallar, þessa 27 milljarða leggja menn til grundvallar hinum stórkostlegu nýju upplýsingum sem forsætisráðherra steig fram með í maí. Þetta er snautlegt, virðulegi forseti, og er hinni nýju ríkisstjórn ekki til sóma. Virðulegi forseti. Þegar við gengum til kosninga var algjörlega ljóst af hálfu stjórnarflokkanna að ríkisfjármálin væru viðkvæm. Við töluðum um það hvar sem við komum, við töluðum um það í fjölmiðlum, við töluðum um það á kosningafundum, við töluðum um það í þessum þingsal að við værum ekki búin að ná þeim árangri að geta lokað fjárlagagatinu endanlega og stöðvað þannig skuldasöfnun ríkissjóðs. Það var ekki þokkafullt mál að fara með inn í kosningar, það mál að ætla að loka fjárlagagatinu og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og fara að greiða niður skuldir þannig að við gætum farið að nota 90 milljarðana sem við greiðum í vexti árlega í önnur og þarfari verkefni. En við gerðum það engu að síður. Við fórum inn í kosningar með þetta að leiðarljósi. Hvers vegna? Vegna þess að þetta var veruleikinn, vegna þess að þetta er veruleikinn. Núverandi stjórnarflokkar komu og stigu hins vegar fram með allt annan veruleika, teiknuðu upp allt aðra mynd fyrir fólkið í landinu, vitandi betur, lofandi öllu fögru, milljarðatugum, jafnvel milljarðahundruðum sem áttu að koma til fólksins í landinu strax í sumar, var ítrekað sagt, til heimilanna í landinu í niðurfærslur skulda. Ekkert bólar á því, ekkert. Menn vissu þetta í aðdraganda kosninga og grípa núna til svona eftiráskýringa sem eru engum boðlegar. Virðulegi forseti. Þess vegna botna ég heldur ekkert í því og skil ekki það mál sem við erum að ræða, vegna þess að þetta er fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar, þ.e. að lækka eða draga til baka ákvörðun um að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu aftur til þess sem hann var árið 2007, úr 7% í 14%, að lækka hann aftur til þess sem hann var árið 2007. Þetta er fyrsta mál ríkisstjórnarinnar en því fylgir engin áætlun, af því að maður hefði ætlað að þetta væri hluti af einhverri áætlun, frekari áætlun um ráðstöfun í ríkisfjármálum. Þetta passar í engu við þá mynd sem menn reyna að teikna upp af stöðunni í ríkisfjármálum. Menn segja eitt og vinna svo gegn því á borði. Virðulegi forseti. Mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra og ný ríkisstjórn verði að útskýra betur fyrir okkur í hvaða leiðangri þeir eru. Það er ekki hægt að koma á annan veginn og segja: Hér eru ríkisfjármálin, það stefnir í mikið óefni í ríkisfjármálunum. En svo er fyrsta mál þeirra á þinginu að lækka tekjustofna ríkisins. Sú aðgerð sem hér birtist er algjörlega á skjön við þann málflutning. Við verðum og hljótum að kalla eftir því að það verði útskýrt betur fyrir okkur í hvaða leiðangri menn eru. Hvernig eiga tekjur að koma til ríkisins? Hvað felst í þeim mótvægisaðgerðum sem boðaðar eru? Þær fylgja ekki með í þingmálum, þær er hvergi að sjá. Það er bara talað um þær eins og svo margt annað sem nýja ríkisstjórnin gerir, hún talar og talar en það kemur ekkert. Hvaða mál erum við að ræða í dag, fyrsta mál í þinginu? Það er að lækka tekjustofna ríkisins, ríkisstjórn sem er búin að lofa milljarðatugum og milljarðahundruðum. Þegar menn stíga hér fram og tala um ábyrga efnahagsstjórn er ekki skrýtið að menn klóri sér í höfðinu þegar þetta er síðan fyrsta málið á dagskrá. Ég er engin sérstök áhugakona um skatta, að skattleggja eða hækka skatta. En menn gripu til ráðstafana í ríkisfjármálunum til að loka fjárlagagati. Það sem beið síðustu ríkisstjórnar voru ekki 3,7 milljarða kr. halli heldur 216 milljarða kr. halli. Á því varð síðasta ríkisstjórn að vinna, að loka því gati. Við náðum því í fjárlagafrumvarpinu á þessu ári niður í 3,7 milljarða, sem er ágætisárangur þó að við hefðum auðvitað viljað hafa náð að ganga lengra til að stöðva skuldasöfnunina endanlega. En það vissu allir að við vorum ekki búin að því. Þess vegna gripu menn á síðasta kjörtímabili til ýmissa breytinga á skattkerfinu til að loka því gati þannig að við gætum farið að stoppa skuldasöfnunina. Það var ekki gert af því að við værum sérstaklega á móti einstaka atvinnugreinum sem þurftu að þola einhverjar hækkanir eða að við værum sérstaklega fylgjandi sköttum eða fylgjandi einhverri sérstakri skattpíningu, það var ekki þannig. Þetta var gert til að loka fjárlagagatinu svo að landið gæti farið að rísa á ný. Það var áætlun var í gangi og þetta var liður í henni. Við vorum með það markmið að loka endanlega fjárlagagatinu 2014, ná jákvæðum heildarjöfnuði og byrja að greiða niður skuldir. Því vil ég spyrja nýjan fjármála- og efnahagsráðherra, sem byrjar á því að koma með mál sem mun auka á halla ríkissjóðs núna strax á hans fyrsta ári í starfi: Liður í hvaða áætlun er þetta? Er þetta liður í þeirri áætlun eins og hún birtist mér að við munum ekki ná heildarjöfnuði og byrja að greiða niður skuldir ríkissjóðs fyrr en eftir mörg ár til viðbótar? Af því að allt sem birtist frá ríkisstjórninni bendir til þess, þó að menn síðan í orði kveðnu segi annað. Þetta vinnur allt í kross og gegn hvert öðru það sem menn segja og gera. Þess vegna hljótum við að kalla eftir því hér í þinginu að fá upplýsingar um þetta. Liður í hverju er þessi aðgerð sem við erum að fjalla um hér? Hvernig eigum við að geta tekið afstöðu til hennar öðruvísi? Ég lagði fram frumvarp um að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna, ég gerði það ekki af einhverri ánægju eða af því að mig langaði að skattpína ferðaþjónustuna sérstaklega, heldur voru það ráðstafanir í ríkisfjármálum til að loka ákveðnu fjárlagagati sem við þurftum að loka til að stöðva skuldasöfnun. Virðulegi forseti. Þess vegna er það krafa mín að nýr fjármálaráðherra svari því: Hefur ný ríkisstjórn vikið frá þeirri áætlun um að ná hér heildarjöfnuði á næsta ári? Við verðum að fá svar við þeirri spurningu. Að öðrum kosti horfum við fram á þá stöðu að í stað þess að borga 90 milljarða í vexti, sem fara ekki til heimilanna í landinu á meðan, velferðarkerfisins eða menntakerfisins, þá geta þeir orðið 100, 110, 120. Hver er leiðangurinn, virðulegi forseti? Þessu verða menn að svara í því samhengi. Menn geta ekki komið með eitt svona einangrað mál og sagt: Þetta er bara svona til að senda góð skilaboð. Góð skilaboð frá ríkisstjórninni væru að segja: Við ætlum að standa við þá ríkisfjármálaáætlun sem gerð hefur verið. Við ætlum að halda áfram á þeirri braut að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs þannig að landið geti farið að rísa og við farið að létta af gjaldeyrishöftunum og farið að sjá alvöruvöxt í íslensku samfélagi. Það væru jákvæð skilaboð út í samfélagið, alvöru jákvæð skilaboð. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari spurningunni áður en lengra er haldið. Við fáum þá að vita á hvaða leið menn eru, vegna þess að að öðrum kosti munum við framlengja í vanda okkar Íslendinga. Grundvöllur þess að við Íslendingar getum farið að spretta úr spori er að við náum jöfnuði í ríkisfjármálunum. Það er grundvöllur alls. Það er ekki hægt að taka á þessu með neinni léttúð. Stærsta verkefni okkar stjórnmálamanna núna er ábyrgð í ríkisfjármálunum og greiða niður þessar skuldir. En ríkisstjórnin virðist ætla að snúa af þeirri braut. Að minnsta kosti ber þetta mál þess merki.

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort hún hafi breytt um skoðun frá því nokkrum dögum fyrir kosningar þegar fréttir voru sagðar af því að á fundi með Ferðamálasamtökum Vestmannaeyja hafi hún sagt að hækkun virðisaukaskattsins væri vond hugmynd og að hún mundi beita sér fyrir því að hækkunin kæmi ekki til framkvæmda. Sagt var að hún hefði tekið í höndina á fundarstjóra eða formanni samtakanna á fundinum upp á það að hún mundi beita sér fyrir lækkun gjaldsins. Mig langar til að vita hvort það hafi eitthvað breyst frá því að sá fundur fór fram eða hvort ekki sé rétt farið með það sem gerðist á fundinum. Að öðru leyti finnst mér mjög mikilvægt, af því að hér er verið að ræða hina stóru mynd ríkisfjármálanna, að við komumst á saman stað um það hver staðan er í dag. Ég hef rakið nokkra liði sem gera útlitið fyrir árið 2013 miklu verra en að var stefnt. Það er minni hagvöxtur. Það leiðir til þess að tekjurnar rýrna um 4 milljarða. Tekjur af arði eða sölu eigna, fyrst og fremst sölu eigna í fjármálafyrirtækjum, skila sér ekki eins og að var stefnt. Þar vantar upp undir 4 milljarða. Veikleikar eru á útgjaldahliðinni. Það er staðan sem við okkur blasir. Vissulega ætlum við að reyna að bregðast við þeirri stöðu en það stefnir í að farið verði töluvert langt fram úr áætlun. Ef ekkert verður að gert stefnir í a.m.k. 6 milljarða framúrkeyrslu miðað við fjárlög eins og staðan er í dag. Þegar við bætist mikil þörf fyrir að gjaldfæra framlag til Íbúðalánasjóðs upp á 13 milljarða er staðan sem sagt 30 milljarðar í halla á yfirstandandi ári en ekki því sem næst hallalaus rekstur ríkissjóðs á yfirstandandi ári eins og síðasta ríkisstjórn tönnlast alltaf á að hafi verið hinn raunverulegi viðskilnaður hennar. Það skiptir máli að við séum sammála um þessi mál. Ef ég fer með rangt mál er ég alveg til í að fá ábendingar um það.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi var þetta óformlegur kaffihittingur í Vestmannaeyjum og menn ákváðu að túlka orð mín þar og fara með í fjölmiðla. Ég sagði aldrei að þetta hefði verið vond hugmynd. Ég lagði þetta mál fram sjálf. Ég sagði hins vegar: Sæjum við fram á að tekjur af ferðaþjónustu mundu aukast vegna fjölgunar ferðamanna á þessu ári þá kæmi þetta vel til álita, en tekjurnar yrðu að skila sér í gegnum ferðaþjónustuna, og þá væri ég til í að skoða þetta. Það sagði ég og við það stend ég. En við höfum ekki séð neitt slíkt enn þá, ekki neitt. Yfir þetta þurfa menn að fara. Það þarf að skoða þetta í samhengi við hlutina, í einhverju stóru samhengi. Það þarf að horfa á þetta í stóra samhenginu. Varðandi það að vera á sömu blaðsíðu eru þessi mál sem hæstv. ráðherra nefnir - þetta eru svokallaðir veikleikar þegar kemur að fjárlögum hvers árs. Þeir koma upp á hverju ári og ef menn grípa ekki til neinna ráðstafana geta þeir raungerst. Fráfarandi ríkisstjórn hafði gripið til ákveðinna mótvægisaðgerða í fyrsta lagi varðandi Íbúðalánasjóð. Er þá nýr fjármála- og efnahagsráðherra að boða það hér opinberlega að annaðhvort verði ekki farið í þessar mótvægisaðgerðir þannig að þær muni ekki skila neinum árangri eða er hann að segja okkur að komin sé einhver úttekt á stöðu Íbúðalánasjóðs sem segir að þessar mótvægisaðgerðir munu ekki geta haft nein áhrif á þessu ári? Þessu þarf að svara. Í öðru lagi var horfið frá því að selja hluti í fjármálafyrirtækjum og tekin ákvörðun um að selja aðrar eignir ríkisins. Ég trúi ekki öðru en að menn ætli sér að halda því áfram. Eða er nýr fjármála- og efnahagsráðherra að boða það að menn séu hættir við þá sölu, þ.e. sölu á landi og núna ætli menn að leggja hendur í skaut?

Herra forseti. Varðandi eignasöluna er það þannig að það eru hátt í 4 milljarðar sem vantar upp á þrátt fyrir þær ráðstafanir sem hefur verið bent á hér að hafi átt að koma í staðinn fyrir eignasölu í bönkunum. Varðandi það hvort við gætum mögulega verið að njóta aukinna tekna vegna fjölgunar ferðamanna er það svo að gistinóttum erlendra gesta fjölgaði um 26% á fyrsta ársþriðjungi þessa árs samanborið við árið á undan, 26% aukning, þannig að tekjurnar eru að skila sér. Það koma fleiri ferðamenn, kaupa fleiri nætur og það mun skila auknum tekjum í ríkissjóð. Þess vegna ætti hv. þingmaðurinn að taka það með í reikninginn þegar hún veltir fyrir sér hvort hugsanlega kunni að hafa skapast aðstæður til þess að rísa undir þeim væntingum sem hún byggði upp í Vestmannaeyjum um að beita sér fyrir því að hækkunin tæki ekki gildi eða yrði dregin til baka. Samkvæmt skýrslu sem Samtök ferðaþjónustunnar lögðu fram núna á vormánuðum voru útgjöld erlendra ferðamanna til íslenskra fyrirtækja um 238 milljarðar á síðastliðnu ári. Vöru- og þjónustuskattar á árinu 2010 voru um 15 milljarðar. Þeir hafa án vafa vaxið vegna aukinnar komu ferðamanna í millitíðinni. Ef við skoðum það miðað við innanlandsneysluna, vegna þess að það er vissulega þannig að íslensk fyrirtæki bjóða þjónustuna víða, er heildarferðaneyslan innan lands um 199 milljarðar, þar af útgjöld erlendra ferðamanna um 118 milljarðar. En við erum ekki bara að tala um að virðisaukaskatturinn leggist á erlenda ferðamenn, þetta hefur líka áhrif á innanlandsferðamennskuna sem er veruleg eða um 

Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt er hann að lýsa því að ferðaþjónustan hafi töluvert betri áhrif á ríkissjóð á þessu ári en menn höfðu gert áætlanir um. Ef svo er af hverju er það þá ekki tekið inn í tölur sem hæstv. ríkisstjórn boðar hér, alla mínusana sem þeir eru að boða, alla neikvæðnina og alla svartsýnina? Er hagur ríkissjóðs að vænkast vegna aukinnar komu ferðamanna? Þá mynd alla verðum við að skoða þegar við erum að ræða stöðu ríkissjóðs. Það er eftir því sem ég er að kalla hér, að við skoðum myndina alla í heilu lagi og hættum að kallast á með þeim hrópum sem þessi nýja ríkisstjórn byrjaði út úr sumarbústaðnum á Þingvöllum í miðjum samningaviðræðum milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, þ.e. þegar hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson steig fram til þess að undirbyggja að loforðin kæmu ekki öll til framkvæmda núna í sumar, kosningaloforðin, með því að segja að staða ríkissjóðs væri í raun og veru upplogin og uppdiktuð af fráfarandi ríkisstjórn. Það var það sem menn gáfu í skyn. Við þurfum að hætta að kallast þannig á og fara að ræða heildarmyndina og þann veruleika sem við blasir. Sé það svo að ferðaþjónustan skili okkur og ríkissjóði umtalsvert meiri fjármunum en menn gerðu ráð fyrir eru það auðvitað jákvæðar upplýsingar og þá hljóta þær að koma fram alveg eins og hinar neikvæðu sem menn eru að reyna að búa til og draga upp mynd af.

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í þessa umræðu um ferða- og gistimálin og skattbreytingarnar sem fyrrverandi ríkisstjórn ákvað að setja á en hér á að afnema eða öllu heldur að koma í veg fyrir að nái fram að ganga. Það kemur líka fram í stefnuyfirlýsingu núverandi stjórnarflokka, eins og þeir boðuðu í kosningabaráttunni, að gera eigi úttekt á skattkerfinu og miklar breytingar fyrirhugaðar. Skattar á tekjur, vöru og þjónustu eiga að lækka. Það hefur ekki verið útfært hvernig eigi að gera það, hverjir muni njóta þess, hvaða vörum eigi að lækka skatta á eða hvaða þjónustu. Ekkert er getið um kostnað við þessar skattalækkanir eða hvernig mæta eigi þeim kostnaði með auknum tekjum eða minni útgjöldum. Ræða hæstv. fjármálaráðherra hér áðan var yfirlýsing um niðurskurð. Hann lýsti því yfir að stjórnin mundi skera niður, eins og fram hefur komið í dag, um 535 milljónir á þessu ári og 1,5 milljarða á því næsta. Til að mæta tapinu, eins og hér hefur komið fram, veltir maður því auðvitað fyrir sér hvar skera eigi niður. Maður skyldi ætla að tekin hafi verið um það ákvörðun á sama tíma, þar sem fjárlagagerðin fer nú af stað og ætti að vera hafin. Eða ætlum við að hafa fjárlagagatið upp á rúman hálfan milljarð? Hann sagði einnig að gatið væri stærra en svo að skattur á ferðaþjónustuna hefði eitthvað að segja. Eru það rök í málinu að gera fjárlagagatið stærra á sama tíma og hæstv. fjármálaráðherra staðhæfir að mikla fjármuni vanti í ríkissjóð? Það finnst mér sérkennilegt í hæsta máta. Hæstv. ráðherra sagði einnig að hafa ætti virðisaukaskattinn á gistiþjónustuna lágan næstu árin, meðal annars til að fjárfesta í innviðum. En hvenær er ferða- og gistiþjónustan tilbúin til að greiða hærri skatt, ef ekki nú þegar við heyrum daglega af fjölgun ferðamanna? Auðvitað veltir maður því fyrir sér í framhaldinu hvernig fjármálaráðherra hyggist fara með skattlagningu á ferðaþjónustuna til framtíðar litið. Það kemur fram í frumvarpinu, með leyfi forseta, að á þessu stigi liggi ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóðs. Því verði að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis. Það er því ekki óeðlilegt, þegar þessi umsögn kemur frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, að um þessa hluti sé spurt. Hæstv. ráðherra sagði líka að breytingar á virðisaukaskatti á ferðaþjónustuna væru meðal annars til að fá hingað til lands ferðamenn sem eyða meiru, efnameiri ferðamenn, og þannig mundi afslátturinn skila sér til baka. Þá spyr maður: Er það markmiðið að skipta um ferðamannategund? Hver tók þá ákvörðun? Er það gert í samráði við samtök í ferðaþjónustu? Er ekki rétt að opinbera þessa stefnu? Hver segir að betra sé að fá ríka ferðamenn til landsins en venjulega ferðamenn, liggur það einhvers staðar fyrir? Ferðaþjónustan býr við árstíðarsveiflur, fjarlægðir og aðgengi, það er að segja samgöngur, troðning vegna takmarkaðra innviða, kröfur um kyrrð, frið og víðernisupplifun; allt þetta krefst þess að töluverðir fjármunir verði settir til uppbyggingar innviða tengdra ferðaþjónustunni. Það er í hæsta máta eðlilegt að mínu viti að ferðaþjónustan innheimti neysluskatt sem erlendir ferðamenn greiða að stærstum hluta eins og kom fram í máli ráðherra hér áðan. Við sem erum hluti af þessari atvinnugrein eigum að vera þátttakendur í samfélaginu. Mig langar að vitna hér aðeins í dr. Edward H. Huijbens sem er forstöðumaður Rannsóknamiðstöðvar ferðamála og hefur líklega rannsakað ferðaþjónustu á Íslandi einna mest. Hann segir í grein sem birtist í tímariti Landsbankans í mars síðastliðnum að við séum að fara inn í gríðarmikið vaxtarskeið og að gestum muni fjölga ört á næstunni. Hann segir að mikill vöxtur hafi orðið undanfarin ár og um 20% á síðastliðnu ári og telur að þróunin verði hin sama á þessu ári og að í fyrirsjáanlegri framtíð munum við upplifa gífurlegt vaxtarskeið nema ófyrirséðir utanaðkomandi þættir breyti þróuninni. Dr. Huijbens segir í greininni að bæði upp úr 1970 og 1990 hafi ferðaþjónustan sprottið fram sem ákveðið lausnarorð og margir viljað bjarga sér með henni. Hugsanlega hafi það haldist í hendur við fall krónunnar í kjölfar þess að erfiðleikar hafi komið upp í efnahag landsins. Eftir 1990 hafi fjölgun ferðamanna verið mikil og að sumu leyti fyrirsjáanleg. Nú blasi við að árið 2015 eða 2016 náist það markmið sem lengi hafi verið orðað í ferðaþjónustu að fá til landsins eina milljón ferðamanna á ári og líklega nokkuð fyrr en spár hafa gert ráð fyrir til þessa. Spár hafa gengið út á að því markmiði verði náð árið 2020 en hann telur að það verði töluvert fyrr. Í greininni kemur einnig fram að Umhverfisstofnun hafi þegar sett á válista þá staði sem liggi undir skemmdum og kalli á aðgerðir strax og gera þurfi ítarlegra mat á álagi á ferðamannastöðum eins og ég fór yfir hér áðan. Hann bendir á að staðan sé þannig að umsjónar- og eftirlitsaðilar séu yfirleitt að elta þróunina og það væri ekki fyrr en að staðurinn væri kominn í fulla notkun sem menn færu að huga að uppbyggingu hans, sem er auðvitað ekki gott. Búið er að setja á stofn Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, það eru mun ríkulegri leiðbeiningar um hönnun og uppbyggingu og sérhæfðu starfsfólki hefur fjölgað töluvert. Hann bendir á að í Noregi megi sjá glæsileg dæmi um hvernig standa megi að málum - þar sem áherslurnar eru ekki ósvipaðar og hjá okkur, náttúrufegurðin er mögnuð - með glæsilegri hönnun mannvirkja fyrir ferðamenn og að hugsa skuli allt sem eina heild. Hann bendir á að ljóst sé að til að hafa einhvern þjóðhagslegan ávinning af ferðaþjónustu þurfi að hafa fjölda til að þjóna og þetta þarf að fara, eins og hann orðar það, í gegnum ákveðna vél. Huijbens bendir líka á að allt að því helmingur þeirra tekna sem verða af ferðaþjónustu hér á landi fer í gegnum Icelandair Group. Það er risinn í íslenskri ferðaþjónustu og svo stóru hótelin hér í Reykjavík. Ég fór af stað í ferðaþjónustu með gistingu vitandi að meðalnýting gistinátta væri í kringum 33% eins og kom fram í máli hv. þm. Valgerðar Gunnarsdóttur hér áðan. Allt það sem kemur þar til viðbótar er jákvætt fyrir mig og aðra sem eru í slíkum rekstri. Ég fór af stað árið 2007, rétt fyrir hrun. Ég var að opna viðbótargistingu í fyrra og ég var að opna kaffihús fyrir viku; allt þetta vitandi það að nýtingin væri ekki meiri. Ég bý á litlum stað úti á landi og eins og ég sagði áðan er allt til viðbótar við það sem komið hefur fram í opinberum tölum, og ég lagði af stað með sem forsendur fyrir mínum rekstri, til hagsbóta. Núverandi stjórnarliðar töluðu á sínum tíma um, og gera enn, að það að bæta við þessu 14% þrepi í virðisaukaskattinn í ferðaþjónustu gerði skattkerfið svo flókið og erfitt fyrir þá sem innheimta þyrftu mismunandi virðisaukaskatt. Ég hef á mínum kassa í gisti- og kaffihúsinu fimm takka sem eru merktir. Þetta er ekki flókið. Það er veitingasala, það er áfengissala, það er gisting og það er rafmagn því að ég rek tjaldstæði líka. Ég sé ekki hvað er svona flókið við þetta. Ég sé ekki af hverju við ætlum að ætla fólki að nenna ekki að sundurliða það sem það er að gera. Mér finnst það ekki vel meinandi og hugsandi að ætla fólki fyrir fram að það geti ekki sinnt þessu svo vel sé. Ég velti því líka fyrir mér hvort mikið hafi verið um afbókanir núna vegna þeirra sem ætluðu til dæmis að koma næsta haust, þ.e. eftir að þessi skattur átti að taka gildi. Það var hluti af rökstuðningnum, í umræðum sem áttu sér stað þegar þetta var ákveðið hér á Alþingi og af hálfu ferðaþjónustunnar, að það væri bókað svo langt fram í tímann. Það væri því gaman að fá að vita hvort mikið hefur verið um afbókanir fyrir næsta vetur. Ég hef talað við hótelstjóra á stóru hóteli hér í Reykjavík. Hann segist aldrei hafa fengið eins miklar bókanir og í vetur - þetta samtal átti sér stað í mars - og allt þetta ár og þar með talið fram til áramóta, það er að segja eftir þennan alræmda 1. september þegar 14% áttu að taka gildi. Ég heyrði í útvarpinu viðtal við formann Ferðaþjónustu bænda - ég held það hafi verið hann - sem bar sig afar vel, og það er jú gisting á landsbyggðinni. Hann talaði um að mikið væri um bókanir og útlitið væri gott. Ég trúi því að þó að ferðaþjónustan fari aftur að greiða sama virðisaukaskatt og hún gerði skömmu fyrir hrun, og í mörg ár þar á undan, þá haldi hún áfram að vaxa og dafna; þá óx hún og dafnaði eins og hún hefur verið að gera hin allra síðustu ár.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um breytingar á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu þar sem horfið er til baka til fyrri álagningar, þ.e. fara með upp í 14%, sambærilegt og var fyrir hrun, virðisaukaskattinn á gistingu og hóteldvöl. Það hefur vakið athygli, og hefur komið fram í umræðunni, að þetta er fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar og það vekur upp hugleiðingar um hvernig standi á því. Þetta er prinsippmál að því leyti að það snýst um tekjur okkar sameiginlega ríkissjóðs sem að mati núverandi fjármála- og efnahagsráðherra á býsna bágt. Þá skýtur svolítið skökku við að það skuli vera fyrsta verkefnið að fjarlægja tekjustofnana án þess að færa betri rök fyrir því að það muni með einhverjum hætti skila sér til baka eða verða til ágóða á einhvern annan hátt. Eitt af því sem var fært fram sem rök á sínum tíma þegar menn voru að breyta þessu var að það hefur auðvitað verið þannig í ferðaþjónustu að gengi íslensku krónunnar hefur haft veruleg áhrif á afkomu greinarinnar á hverjum tíma og hefur örugglega líka haft einhver áhrif á hvernig ferðamannastraumurinn hefur verið til landsins. Hér urðum við fyrir hruni á íslensku krónunni. Það var mun ódýrara að koma til Íslands og kannski er það einn af stærstu skýringarþáttunum á því að þeim sem hingað koma hefur fjölgað mjög mikið. Það var líka svo að þegar gengið hrundi og kostnaður allur innan lands hækkaði vissum við að útflutningsgreinarnar nutu góðs af því. Það var alltaf ætlun okkar að þær mundu skila til samfélagsins, til samneyslunnar og til þjónustunnar, því sem þær mögulega gætu til að halda uppi þeirri þjónustu sem við viljum hafa í landinu, þeirri velferðarþjónustu sem er kostuð af skattfé. Það gilti um sjávarútveginn, það gildir um áliðnaðinn, það gildir um ferðaþjónustuna og sjálfsagt mætti nefna fleiri atriði. Sú táknræna ákvörðun að vera með þetta sem fyrsta mál snýst líka um hugmyndafræði og stefnur. Það hefur komið ágætlega fram í umræðunni að stundum hefur maður á tilfinningunni að sú gamla hugmyndafræði að það að skammta vel á jötuna til ákveðinna aðila muni leiða til þess að það hrökkvi eitthvað af borðunum til annarra virðist enn þá vera við lýði og sú fullyrðing að þegar menn lækki gjöld á ákveðna aðila muni þeir skila því til samneyslunnar. Það eru alltaf að koma fleiri og fleiri vísbendingar um að það sé alls ekki rétt, þetta fari ekki þá beinu leið og komi ekki til samneyslunnar. Það er auðvitað hluti af því sem þarf að skoða og hluti af því sem er verið að slást um í íslenskri pólitík, þessi grundvallarhugmyndafræði. Við erum sem sagt að fá hér einu sinni enn rökin sem við höfum hlustað á frá til dæmis repúblikönum í Bandaríkjunum, sem hafa verið keyrð aftur og aftur af Sjálfstæðisflokknum til margra ára, að lækkun skatta skili sér í auknum tekjum. Við erum að fá aftur stefnuna sem var notuð fyrir hrun með þeim afleiðingum að hér varð bóla og í heiminum öllum, að vísu með góðu aðgengi að kostnaðarlitlu lánsfé sem leiddi til ofþenslu og þess hruns sem við höfum síðan verið að reyna að vinna úr. Við þurftum í framhaldi af því þegar við tókum við búi 2009 að fara í gríðarlega þungar og erfiðar ákvarðanir um endurreisn íslensks samfélags. Við völdum blandaða leið sem var tekjuaukning í gegnum skatta, sem var niðurskurður á þjónustu, greiðslum, þó að reynt hafi verið að forgangsraða þar mjög skýrt í þágu velferðar. Auðvitað vorum við að reyna að halda úti umsvifum þar sem það var mögulegt á þeim tímum sem við bjuggum við í yfirskuldsettu samfélagi, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Nú þegar við erum að komast út úr þessu, erum að sjá fyrir endann á því og ætlum að fara að gefa til baka í velferðarþjónustunni fáum við á okkur að það eigi einmitt að draga úr þar sem manni finnst að ætti helst að taka, eins og í sambandi við ferðaþjónustuna. Það vekur athygli að þetta skuli vera forgangsröðunin og fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar. Ég hef ítrekað flutt ræður um að íslenskt samfélag hafi goldið fyrir það að við setjum ekki samhengi á milli tekna, þess sem við greiðum til samfélagsins, og þeirrar þjónustu sem við fáum. Það er undarlegt að upplifa það, jafnvel hjá hægri stjórnum eins og í Danmörku, að 70% kjósenda þar biðja ekki um skattalækkanir. Þeir styðja skattstefnuna en spyrja: Hvað fáum við fyrir skattana? Hver er þjónustan sem er veitt? Hvað er það sem er verið að borga fyrir skattana okkar? Frá því ég kom á þing 2007 höfum við búið við að menn komi jafnvel í ræðustól og segi að þegar menn hækki skatta reyni menn auðvitað að svíkja undan skatti. Það hefur verið sagt hér. Okkur vantar þessa samábyrgð á því að samhengi sé á milli þess sem við öflum og þess sem við fáum - það er ekki verið að sóa þeim peningum. Við getum deilt um það og skoðað en við eigum ekki að tala alltaf eins og það sé sóun og því síður að allir peningar sem eru skammtaðir með því að lækka skatta á atvinnulífið, jafnvel langt umfram það sem er annars staðar, skili sér beint í vasa almennings eða til heilbrigðis- eða menntamála. Það hefur því miður aldrei verið þannig. Við höfum engu að síður heyrt þessar ræður í mörg ár án þess að það sé rétt eða færð hafi verið nægjanlega góð rök fyrir því. Þess vegna erum við að ræða þetta mál í dag. Þess vegna kem ég í ræðustól og ræði málið, vegna þess að mér er annt um velferðarþjónustuna. Ég er einn af þeim sem hafa mátt taka þátt í því sem ráðherra að skera niður gríðarlega mikilvæga málaflokka sem ég hefði betur viljað sleppa við að skera niður. Þess vegna er mér annt um að við getum gefið til baka þar. Við vorum byrjuð á því. Við bættum við í sambandi við lyfjakostnaðinn á spítölunum, við bættum við inn í tækjabúnaðinn upp á 600 milljónir, við bættum við inn í jafnlaunaátak til þess að styrkja stöðu heilbrigðisstétta. Við áttum 600 milljónir fyrir tækjum, við ætlum að henda þeim út um gluggann án þess að það séu nægjanleg rök fyrir því. Ætlum við að skera það niður aftur? Ætlum við að fara í gamla horfið sem var fyrir hrun þar sem við fjármögnuðum ekki þessar stofnanir nægjanlega þegar góðærið var? Ég ætla að vona ekki. Það er þetta sem við erum að berjast um hér. Við fáum nýja ríkisstjórn sem virðist ekki hafa fylgst með því sem var að gerast á þinginu og í umræðum eða kynningum á því sem var að gerast fyrir kosningar þegar þeir voru með loforðalista sína. Við forgangsröðuðum í fjárlögum fyrir árið 2013 í þágu barna. Við hækkuðum barnabætur. Við börðumst fyrir því að koma á gjaldfrjálsum tannlækningum fyrir börn, vísum inn í framtíðina að vísu en þó þannig að það eru teknir fjórir árgangar á þessu ári. Ætla menn að heykjast á þessu til þess að bjarga að megninu til erlendum ferðamönnum þar sem koma 670 þúsund til Ísland? Ef þið reiknið það út, sem er náttúrlega mikil einföldun og alrangt, og segjum að það sé deilt niður þessum kostnaði sem við erum að tala um, 1,5 milljörðum, þá eru það 2 þús. íslenskar kr. á hvern ferðamann, en það getur skipt sköpum í aðstöðunni sem við gætum skapað fyrir þá peninga sem við erum að missa. Ætlum við að fresta fæðingarorlofsbreytingunum, gefa til baka þar? Ætla menn ekki að standa við loforðin um að gefa til baka í almannatryggingum? Ætla menn ekki að standa við það sem var sagt í ræðu í gærkvöldi, að það ætti að setja fjölskyldustefnu og bæta hag heimilanna, ekki bara skuldavandann heldur stöðu fólks almennt óháð fjölskyldugerð, sem ég styð heils hugar? Ætlum við að hætta við Barnahúsið sem var tekin ákvörðun um af ríkisstjórn í byrjun þessa árs þegar við fengum upp þau skelfilegu ofbeldisverk sem hafa verið unnin á heimilum víða um landið og eru að koma fram í dagsljósið, sem hafa verið að fara í gegnum dómstólana þar sem kemur í ljós að við getum ekki sinnt þeirri holskeflu öðruvísi en að stækka Barnahús? Ætla menn að taka það út? Það er sú óvissa sem er verið að tala um að sé að raska öllu hér því að ekki er það Íbúðalánasjóður. Þeir stjórnarflokkar sem núna eru vita manna best hvernig skilið var við Íbúðalánasjóð og vita hver ástæðan er. Það verður fróðlegt að sjá skýrsluna sem kemur um það mál, hvað gerðist á þeim tíma þegar menn voru að veita lán til Íbúðalánasjóðs og höfðu ekki uppgreiðsluheimildir á þeim lánum, sem hefur kostað okkur gríðarlegan pening. Þegar maður svo veltir fyrir sér skattlagningu á gistinætur, því að niðurstaðan var að fara þá leið frekar en að fara inn í matvöruna, þ.e. að segja inn í greiðslur á veitingastöðum, var einmitt verið að fókusera á að það mundi ekki muna mjög miklu fyrir þann hóp. Þá spyr maður líka, af því að við erum búin að heyra þessa umræðu hér, hver sé stefna nýju ríkisstjórnarinnar í ferðamálum. Þegar menn tala um að við viljum fá hærri tekjur af hverjum ferðamanni, hvar ætlum við að taka þær tekjur? Ætlum við eingöngu að taka þær í magninu? Ætlum við að hætta því sem er meginforsenda þess að ferðamenn sækja hingað? Það er okkar glæsilega náttúra, einstaka náttúra. Líka fámennið, það að geta verið einn úti í náttúrunni, það að fá að sjá auðnir þessa lands. Það er hluti af því. Við erum þegar komin í vandræði með stærstu staðina þangað sem flestir koma, hina svokölluðu segla eins og Bláa lónið, gullna hringinn með Gullfoss og Geysi, Þingvelli. Ef við ætlum að fjölga ferðamönnum verðum við að koma þeim annað en á þau svæði. Við verðum að koma þeim í Borgarfjörð, við verðum að koma þeim á Snæfellsnes í auknum mæli, enn þá vestar. Hvernig ætlum við að gera það? Ef það kostar ætlum við þá að leggja þann skatt á almenning og láta hann borga það í gegnum almennan tekjuskatt, til þess að greiða niður komu ferðamanna? Svar mitt er nei, við höfum nóg annað við þá peninga að gera. Það er talað hér um sjálfbærni og auðvitað verðum við að svara því þá hverjir eiga að borga og hvar á að taka gjöld. Ætlum við að taka upp Íslandskort, þ.e. kort þar sem menn borga fyrir að fá aðgang að náttúruperlum? Mér finnst full ástæða til að skoða alla þá kosti. Ríkisstjórnin boðar að það eigi að skipa nefnd, ein af þessum 19 nefndum er einmitt um að skoða það, að vísu merkilegt nokk ekki heildarstöðuna í ferðamálum heldur gjaldtöku á ferðamannastaði. Er það betra en að taka gistináttagjaldið? Það er ekki þannig þegar við erum að tala svona eða ég tala um þetta hér. Ég geri mér alveg grein fyrir því að ferðaþjónusta er ein af burðarstoðunum núna í íslensku atvinnulífi og hún skiptir mjög miklu máli úti á landi. Eitt af því sem er nefnt í stjórnarsáttmálanum, og ég styð heils hugar, er að menn skoði stöðu landsbyggðar og reyni með skipulögðum hætti að auka þjónustuna þar. Ný ríkisstjórn leyfir sér jafnvel að tala um skattaívilnanir úti á landi, en af hverju gerum við það ekki í staðinn fyrir að fara að lækka gjöldin á höfuðborgarsvæðinu, hafandi fengið tölur frá Landsbankanum nýlega og búið er að merkja svæði á höfuðborgarsvæðinu þar sem hægt er að bæta við 1.600–1.800 rúmum á gistiheimilum eða hótelum á höfuðborgarsvæðinu? Við þurfum að fá þessa þjónustu út á land. Ekki bara vegna þess að hún þurfi endilega að vera úti á landsbyggðinni heldur einfaldlega vegna þess að þar eru seglarnir, það er þangað sem fólkið langar til að komast og þangað þarf það að komast. Við erum ekki bara að tala um ráðstefnugesti sem koma hingað og eru á höfuðborgarsvæðinu og fara ekkert annað. Þá eigum við líka að ívilna þeim sérstaklega ef við viljum það, sem ég er alveg til í að skoða sem landsbyggðarþingmaður og hef alltaf verið tilbúinn að skoða en við setjum það ekki sem almenna reglu fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er líka hjákátlegt að fylgjast með því þegar hæstv. ráðherra bendir á að annars vegar vanti tekjur en það megi samt ekki taka þær þarna. Talandi um að það þurfi að breyta virðisaukaskattskerfinu og einfalda það og jafnvel að fara í, segir hann í viðtölum, að setja eitt skattþrep. Það mundi þýða 20–21% að lágmarki. Þá eru menn ekkert að fara upp í 14%, þá eru þeir að fara upp í 21%, en líka á öll matvæli. Á sama tíma er verið að tala um að lækka skatt á barnaföt. Það eru svona endalausar mótsagnir og við erum bara að kalla eftir því að fá þessa stefnu upp á borðið. Hvert erum við að fara? Fyrir hverja erum við að vinna? Hvað er í forgang hjá nýrri ríkisstjórn? Forgangurinn okkar er að skila samfélaginu aftur því sem við skárum niður til velferðarþjónustu og það er það sem við viljum að verði gert. Við gerum okkur grein fyrir því að það þarf bætta aðstöðu á þessum ferðamannastöðum, eins og ég var að segja áður, og þangað hafa verið lagðir verulegir peningar. Það er sett inn í fjárfestingaráætlun allt upp í 750 milljónir, það er 1,5 milljarðar í samstarfi við ferðaþjónustuna inn í Inspired by Iceland sem hefur verið hvatning til þess að fá fólk hingað. Ætlum við að leggja þetta af eða ætlum við að láta skattgreiðendur borga það beint þannig að túristarnir okkar fái niðurgreitt með íslensku skattfé? Það eru öll þessi svör sem við viljum fá fram hér þegar við erum að fá þetta frumvarp. Þess vegna erum við að eyða tíma í að ræða þetta og mjög mikilvægt er að nefndin sem tekur þetta mál til umfjöllunar fái tækifæri til þess að skoða alla þá þætti í heildarsamhengi, annars vegar hvernig á að haga ferðamálum til lengri tíma og hins vegar hvernig á að haga skattlagningu á fyrirtæki og samræmingu í sambandi við það.

Virðulegur forseti. Þessar pælingar hv. þm. Guðbjarts Hannessonar voru áhugaverðar þegar við ræðum hér lækkun á svokölluðum gistináttaskatti úr 14% í 7%. Hann fer vítt og breitt um sviðið, víkur að málum fyrir hrun, ábyrgð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur á síðustu fjórum árum - allt frá því að ég settist á þing - spyr hér einna 30 spurninga í tengslum við það að taka til baka þær skattálögur sem ríkisstjórn sem hann sat í ákvað að koma á. Hann ræddi líka mörg þau góðu mál sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði til, meðal annars í tannlækningum barna með ávísun inn í framtíðina og ýmsum öðrum málum, betri fæðingarorlofssjóði með ávísun inn í framtíðina o.s.frv. Við fögnum því. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni að þessi ríkisstjórn mun ekki skera það niður. En mig langar að spyrja hvort það sé virkilega skoðun hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að þessi ákvörðun, að leggja fram frumvarp um að draga til baka þessa skattlagningu, sé ein og sér, eins og hv. þingmaður sagði, fyrirboði þess að hér stefni í nýtt hrun vegna þess að þeir flokkar sem nú sitja á Alþingi hafi í raun valdið hruninu 2008. Virðulegur forseti. Vissulega varð hér algjört efnahagshrun og íslenskir bankar fóru á hausinn, það gerðu bankar vítt og breitt um heiminn. Var það líka ákvörðun samstarfsflokkanna þá, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, eða fyrri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar? Ég óska eftir því að hv. þm. Guðbjartur Hannesson svari þessu.

Hæstv. forseti. Með því að snúa hæfilega út úr væri gaman að segja þegar sjálfstæðismenn koma ítrekað í ræðustól og segja að hagvöxtur sé miklu minni en hann þyrfti að vera: Hver er hagvöxturinn í Evrópu? Hver er hann í Bandaríkjunum? Af hverju nota þá menn ekki sömu rökin núna? Auðvitað báru þáverandi flokkar verulega ábyrgð á því sem þá gerðist þó að það hafi alls ekki gerst í tómarúmi. Ég tók sérstaklega fram varðandi lánamálin að til dæmis ódýrir vextir þýddu að menn tóku hér ótrúlega mikið af lánum. Bankakerfið var undir regluverki sem var afar vanþroskað og átti að vera frjálst, átti að vera án eftirlits, átti að stjórnast af samkeppni sem mundi „regúlera“ og stjórna. Ekkert af því gekk eftir, það er það sem við erum að tala um. Við erum að fá fyrsta frumvarpið, það er um atvinnumál, það er um tekjur ríkissjóðs. Það fellir ekki ríkissjóð, en ef menn ætla að kvarta yfir því að okkur vanti pening til þess að fara í það sem þarf að gera í velferðarmálum og öðru slíku þá byrja menn ekki á því að skera niður 1,5 milljarða að óþörfu. Það er það sem við erum að tala um. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir segir, þetta kallar fram umræðu um miklu stærra samhengi, um umhverfið sem við ætlum að hafa í skattamálum gagnvart einstaklingum, gagnvart fyrirtækjum, í samanburði við útlönd. Hvernig er ferðaþjónustan sett hérlendis miðað við erlendis? Hvert er verðið á gistinóttum með 25% virðisaukaskatti hjá sambærilegum fyrirtækjum í Kaupmannahöfn og hjá okkur sem erum með 7% virðisaukaskatt? Tökum þá umræðu. Við þurfum á henni að halda því að þetta er líka spurning um verðlagningu, álagningu, hvað menn draga út úr, hagkvæmni og annað slíkt. Eitt stendur eftir; við erum sammála um að ferðaþjónustan er ein af okkar grunnstoðum og þarf að lifa. Það á að byggja undir hana en hún á ekki að byggja á fölskum forsendum þannig að þegar 

Virðulegur forseti. Í tengslum við það að draga til baka þá ákvörðun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að hækka virðisaukaskatt á gistinóttum þá eigum við að ræða í heildina skattstefnu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þá eigum við að bera saman gistinætur og kostnað í Danmörku og víða um heiminn, þá eigum við jafnvel að bera saman hagvöxt hér og hagvöxt annars staðar  Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kallar eftir því að við ræðum hér og nú skattstefnu núverandi ríkisstjórnar þegar einn og hálfu mánuður eru frá kosningum. En við sem sátum hér á síðasta kjörtímabili höfðum aldrei hugmynd um skattstefnu ríkisstjórnarinnar í aðra veru en þá að hækka skatta í einu og öllu og á alla; rekandi samt öll árin fjárlögin og ríkissjóð með milljarða halla 

Hæstv. forseti. Ég held að rétt væri að leita liðsinnis hæstv. forseta, sem sagði hér í sinni fyrstu ræðu að mál þyrftu að koma snemma inn svo að við hefðum nægan tíma til að ræða þau. Gott og vel, við erum að fá fyrsta mál. Hvað ætlum við að gefa okkur langan tíma í það? Það kann að vera að einn og hálfur milljarður skipti engu máli fyrir Sjálfstæðisflokkinn ef hann er gefinn til réttra aðila.

Ömurleg klisja.

En það skiptir mjög miklu máli fyrir okkur sem erum að ráðstafa og höfum verið að skammta út  Það svíður svolítið að fá ekki tækifæri til að vinna til baka það sem við urðum að draga til baka. Við viljum fá tækifæri til þess, við ætlum að hjálpa ykkur við það. Þið megið þá ekki eyðileggja það með því að draga það í burtu sem þarf til þess að fjármagna það. Um það snýst umræðan í dag. Ég mundi aldrei stinga upp á því að þetta yrði óbreytt ef ég væri ekki sannfærður um að það muni ekki skaða ferðaþjónustuna. Ég geri mér alveg grein fyrir því af hverju við lifum. Við lifum auðvitað af þeim tekjum sem við fáum af atvinnulífi okkar. Við skulum ekki heldur trúa því að með því að skammta þeim nóg og þeim sem mest hafa þá skili það sé best í hinn endann. Það er ekki reyndin sem var fyrir hrun í öllum heiminum og ekki heldur hér á Íslandi, því miður. Við höfum verið að reyna að snúa þessu við og við viljum ekki missa það. Við viljum halda jöfnuði sem verðmæti í íslensku samfélagi og ég vona að okkur takist það. Þess vegna er þetta prinsippmál hvað þetta varðar. Ég er alveg sammála því að þetta veltir ekki fjárhagnum alveg til og frá. En það er kæruleysislega sagt að einn og hálfur milljarður skipti ekki máli þegar við höfum verið að glíma við 20 til 30 milljónir á einstökum stofnunum úti um allt land.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna, gistináttagjald. Fram hefur komið í umræðum að ríkissjóður er fjárþurfi, hann vantar fé. Þá spyr ég: Er það brýnasta verkefni nýkjörinnar ríkisstjórnar að leggja ekki á fyrirhugaðan virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna sem er í bullandi uppgangi? Er þetta það brýnasta sem brennur á núna í upphafi kjörtímabilsins? Þegar ríkisstjórnin talar um að fara í ýmsar aðgerðir sem kalla á háar fjárhæðir í útgjöldum og ætlar að koma til móts við kosningaloforðin um að bjarga heimilum í landinu með háum fjárhæðum svo skiptir hundruðum milljarða, þá spyr ég: Er það fyrsta mál, er þetta það brýnasta sem þarf að koma í gegn, að leggja ekki á virðisaukaskatt á ferðaþjónustu sem er í miklum uppgangi? Í því samhengi - af því að ég nefndi hag heimilanna og talað var um að það ættu ekki vera íslenskir skattgreiðendur heldur erlendir vogunarsjóðir sem ættu að bera þann kostnað að bæta skuldastöðu heimilanna vegna húsnæðislána - hvað er þá að því að erlendir ferðamenn leggi eitthvað til með því að greiða hærri virðisaukaskatt? Er það ekki sambærilegt ef menn horfa á það? Það er ekki ferðaþjónustan sjálf sem greiðir þennan virðisaukaskatt heldur þeir sem nýta sér þá þjónustu og það eru auðvitað fyrst og fremst erlendir ferðamenn sem koma til landsins. Þar er aukningin alveg gífurleg og fram undan er svo mikil aukning að við sem þjóð vitum að það getur valdið of miklum ágangi á landið. Ferðamannastaðir vítt og breitt um landið eru ekki undir það búnir að taka við öllum þeim fjölda ferðamanna nema við tökum okkur saman í andlitinu og leggjum meiri fjármuni í uppbyggingu ferðamannastaða, leggjum meiri fjármuni í það að dreifa ferðamönnum sem best um landið og reyna að auka hagvöxtinn bæði hjá litlum ferðaþjónustuaðilum jafnt sem þeim stærri. Það kallar á að byggja upp innviði samfélagsins til að koma ferðamönnum með góðum og greiðum hætti út um allt land og styrkja líka almenningssamgöngur í landinu. Þetta gerum við ekki nema við höfum eitthvert fjármagn til þess. Þess vegna lagði ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili mikla orku í að styðja við uppbyggingu ferðaþjónustu í landinu í samvinnu við aðila í ferðaþjónustu. Sú vinna skilaði miklum árangri sem við erum núna að horfast í augu við. Ég hef alltaf litið þannig á að ferðaþjónustan ætti að standa jafnfætis öðrum atvinnugreinum í landinu og standa undir sömu samfélagslegu ábyrgð með því að greiða skatta sína og skyldur til samfélagsins. Mér finnst að maður verði að horfa á ferðaþjónustuna á jafnréttisgrunni til samanburðar við aðrar atvinnugreinar, þannig lít ég á það. Ég lít ekki þannig á að ferðaþjónustan eigi að vera í einhverju sérstöku hólfi. Hvers vegna, ef henni gengur vel? Það er ekkert sem bendir til annars en að henni muni ganga vel áfram. Það hefur ekkert komið fram hjá ferðaþjónustunni að þessi fyrirhugaða hækkun virðisaukaskatts í 14% hafi haft áhrif á bókanir vítt og breitt um landið. Það hefur ekkert komið fram sem vísar til þess. Af hverju í ósköpunum ættum við þá sem þjóð og við sem berum ábyrgð á ríkissjóði landsins að fara að gefa afslátt? Eigum við ekki að horfa til þeirra tekjumöguleika sem eru fyrir hendi í landinu frekar en að horfa til þeirra sem hafa ekki burði til þess að greiða meira til samfélagsins en þeir gera? Þá er ég að horfa til láglaunafólks í landinu sem þarf að leggja út fyrir ýmsum hlutum með sínum lágu tekjum og endar ná ekki saman. Einhver verður að standa undir þessu þjóðfélagi, einhver verður að borga hið svokallaða hrun. Þá hlýtur það að vera fyrsta val að horfa til þeirra sem eru í miklum uppgangi, hvort sem það eru einstaklingar sem hafa miklar tekjur og greiða þar með auðlegðarskatt eða fyrirtæki í þeim geira, hvort sem þau eru í sjávarútvegi eða þeir sem kaupa þjónustu í ferðamannagreinum, að þeir greiði þá eitthvað meira til þess að byggja upp, styrkja og rétta af halla ríkissjóðs svo að hægt sé að framkvæma það sem við viljum gjarnan gera en höfum ekki haft efni á. Við höfum staðið í þeim óvinsælu aðgerðum síðustu fjögur ár að þurfa að draga saman seglin víða. Sérstaklega hefur verið erfitt að þurfa að gera það í velferðarkerfinu og heilbrigðismálum, að taka ýmsar þær ákvarðanir sem eru ekki á stefnuskrá vinstri flokka, en það þarf að gera fleira en gott þykir. Okkur þykir því skrýtið að horfa síðan á það þegar ný ríkisstjórn tekur við stjórnartaumunum að henni detti ekkert gáfulegra í hug en að fara að lækka hugsanlegan tekjustofn á grein sem er í bullandi uppgangi, hækkun mundi ekki hafa áhrif á að ferðamenn hætti við að koma til landsins, síður en svo. Mig undrar þetta og ég er orðin trúuð á þá kenningu að hægri stjórnir hafi ekki nægilega ábyrga stefnu í efnahagsmálum yfirleitt. Það hefur alltaf verið sú mýta að vinstri menn hefðu ekki hundsvit á peningum, þeir kynnu ekkert með peninga að fara. Þeir vildu bara gefa hægri, vinstri og eyða öllu í einhver velferðarmál og mjúku málin en kynnu ekki að reka ábyrga efnahagsstefnu. Ég tel að síðustu fjögur ár hafi nú aldeilis afsannað slíkt, takandi við því búi sem hægri menn skildu við á Íslandi, því að rekin var mjög ábyrg efnahagsstefna. Og við erum komin þangað sem við erum komin, að fara úr 216 milljarða halla í um rúma 4 milljarða. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er nú búinn að finna það út að um 30 milljarðar séu í halla þó að ég telji að sú tala gangi ekki alveg upp. En ég er hrædd um að hallinn verði ansi mikill ef áfram heldur sem horfir, ef menn ætla að fara í mikil útgjöld á annan kantinn og skera niður tekjupóstana á hinn kantinn. Slík formúla gengur ekki upp í mínum huga. Ég bið, með fullri virðingu fyrir okkar ágæta fjármála- og efnahagsráðherra, að hann endurskoði þetta í ljósi þess að réttara er að taka peningana þar sem þeir eru til frekar en að ætla að leggja þá á almenning í landinu, sérstaklega þann almenning sem hefur kannski ekki úr miklu að spila og getur ekki borið meiri skattbyrðar en hann gerir í dag. Af því að komið var inn á það áðan að vinstri menn væru mjög skattaglaðir og hefðu hækkað skatta eins og menn hefðu bara gert það sér til ánægju og yndisauka, þá var því nú þveröfugt farið. Farið var út í að taka upp þrepaskipt skattkerfi sem einmitt gerði það að verkum að þeir sem höfðu áður borgað hlutfallslega hærri skatta, lágtekjufólk, greiddu lægri skatta, og þeir sem höfðu hlutfallslega greitt lægri skatta miðað við háar tekjur öxluðu meiri byrðar. Það er jafnaðarmennska og þannig viljum við vinna, vinstra félagshyggjufólk og við jafnaðarmenn allir. Ýmislegt er hægt að gera fyrir þær tekjur sem nú er verið að tala um að afsala ríkissjóði, 1,5 milljarða á ári. Það eru 6 milljarðar á einu kjörtímabili. Það hefði nú einhvern tíma heyrst hljóð úr horni ef menn ætluðu að henda 6 milljörðum út um gluggann sisvona af aðilum sem hefðu mikla möguleika á að greiða þetta, til dæmis þeir ferðamenn sem koma hingað til landsins. Það væri hægt að gera ýmislegt gott fyrir þá 6 milljarða næstu fjögur árin. Hægt væri að bæta samgöngur, bora einhver jarðgöng, styðja við innanlandsflug í landinu, sem er vissulega orðið þannig að mjög dýrt er orðið að fljúga innan lands og það skiptir máli fyrir ferðaþjónustuna og líka fyrir það fólk sem þarf að nýta sér innanlandsflugið. Hægt væri að horfa á það. Hægt væri að jafna húshitunarkostnað á landinu sem allir flokkar á Alþingi hafa talað fyrir en eitthvað gengur nú rólega að ná þeirri jöfnun. Ég virði minni fyrri ríkisstjórn það til vorkunnar að menn höfðu ekki úr miklum peningum að spila. En ef menn hafa núna möguleika á því að henda á næsta kjörtímabili 6 milljörðum út um gluggann ættu þeir að geta gert ýmislegt til að jafna búsetuskilyrði í landinu. Ótal verkefni bíða eins og við þekkjum öll eftir þessi erfiðu fjögur ár sem hægt er að nota fjármagn í. Við eigum að fara núna af stað hægt og bítandi í uppbyggingu innviða samfélagsins sem við þurftum að draga saman seglin í vegna erfiðs ástands og fjárskorts ríkissjóðs. Þess vegna vil ég brýna núverandi ríkisstjórn að forgangsraða með öðrum hætti, að fara ekki í að skera niður þá pósta sem eru til staðar og hægt er að hafa tekjur af án þess - ég undirstrika það - án þess að skaða greinina. Ég held að það liggi algjörlega ljóst fyrir að við sem stóðum að síðasta stjórnarmeirihluta vildum veg ferðaþjónustunnar í landinu sem mestan og bestan vegna þess að við sáum öll tækifærin sem í henni fólust. Við bjóðum heldur ekki ferðamönnum að koma hingað til landsins ef innviðirnir eru í lamasessi. Ef okkar fagra náttúra fær ekki þá umhirðu og uppbyggingu sem hún á skilið þá getum við ekki boðið gestum heim ef allt er í ólagi. Þess vegna treysti ég því að menn endurskoði þessa ákvörðun sína.

Herra forseti. Þar sem þessi umræða hefur að verulegu leyti tekið að snúast um ferðamál er ekki úr vegi, tel ég, að fyrsti ferðamálaráðherra Íslendinga vindi sér í þessa umræðu. Erindi mitt er þó einungis örstutt. Ég vil í upphafi máls míns trúa hæstv. forseta fyrir því að þó að ég líti svo á að hæstv. fjármálaráðherra sé með allra háttvísustu mönnum sem aka seglum á þessu þingi þá vil ég nú segja að hann hefði átt að sýna þá kurteisi að sitja undir umræðu um sitt fyrsta þingmál sem hann leggur fram sem fjármálaráðherra. Þeim mun heldur segi ég það, virðulegi forseti góður, vegna þess að meginerindi mitt hingað í þennan stól er að í fararbyrjun að óska honum allra heilla í vandasömu embætti. Siglingin verður erfið, en þó að ég sé í mörgum efnum algerlega andstæður skoðunum hæstv. fjármálaráðherra þá hef ég þó af góðu samstarfi við hann í gegnum árin komist að þeirri niðurstöðu að hann er vandaður maður og líklegur til að gegna starfi sínu af mikilli trúmennsku. Hæstv. fjármálaráðherra er líka pólitískt karlmenni að mínu viti. Hann hefur lifað marga erfiða pólitíska brotsjói og komist í gegnum þá til hins háa embættis sem hann er núna í og má kannski líkja honum við þann gráa örótta fresskött sem býr á Vesturgötunni og hefur níu líf en er búinn með tólf. Vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra hefur sýnt það í verki, og ég virði hann fyrir það, að honum bregður hvorki við sár né bana þá verð ég líka að trúa hæstv. forseta fyrir því að mér hefur brugðið svolítið í brún við að hlusta á ræður hæstv. fjármálaráðherra frá því að þing kom saman. Þær hafa einkennst af kveini og hálfgerðum grátstöfum undan því að það bú sem hann tekur við sé svo snöggtum verra en hann hefði nokkru sinni gert sér grein fyrir. Hefur þó þessi hæstv. fjármálaráðherra setið hér sem óbreyttur þingmaður löngum stundum undir umræðum um fjármál ríkisins þar sem hvert einasta snitti kom fram sem hann hefur fram að færa til rökstuðnings þeirri fullyrðingu að hann taki hér við tífalt verra búi en hann ætlaði. Það má líka spyrja eins og margir hafa rætt hér á undan mér: Hvernig stendur á því að fjármálaráðherra grætur og kveinar í beinni útsendingu yfir því að búið sem hann tekur við sé svo vont? Hans fyrsta ganga er þó að leggja fram frumvarp sem gerir það enn þá verra. Í því felst dularfull þverstæða og ef hæstv. fjármálaráðherra hefði sýnt þann mannasið að vera viðstaddur umræðuna hefði ég spurt hann: Hvað veldur? Ég get ekki annað en tekið undir með þeim sem hér hafa spurt í dag: Hver er sú áætlun sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að fylgja í þessum efnum? Ég trúi því og treysti þegar hæstv. fjármálaráðherra segir eins og hann sagði í gær að það sé skylda sérhvers fjármálaráðherra og góðrar ríkisstjórnar að reyna að skila sem minnstum halla á fjárlögum ríkisins. Ég hefði gjarnan viljað ef hann hefði haft kurteisi til að bera til að vera hér svo hægt væri að spyrja hann að því hvað felist í þeim parti stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem segir að leggja eigi fram skynsamlega áætlun um hallalaus fjárlög. Hvað þýðir það? Að það eigi að demba sér í það á fyrstu árunum að auka skuldir ríkisins? Herra forseti. Miðað við hvernig kosningabaráttan var háð verð ég líka að segja að ég er undrandi á því að fyrsta málið sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram til umræðu sem varðar fjárlög skuli vera þetta mál, ekki vegna þess að ég skilji ekki að hæstv. fjármálaráðherra vill standa við kosningaloforð, ég virði það í sjálfu sér, en það voru gefin önnur kosningaloforð miklu dýrari, miklu róttækari og djúpristari. Öllum þorra almennings í landinu sem býr við verðtryggð, stökkbreytt lán var gefið til kynna að þegar þessi ríkisstjórn kæmi til valda mundi verulegum parti af oki þessa fólks verða létt af öxlum þess. Ég hef fullan skilning á því að það sé erfitt fyrir nýja ríkisstjórn, sem ég ætla ekki að saka um reynsluleysi vegna þess að það er frekar kostur en galli, að leggja fram alsköpuð, fullbúin frumvörp. En þegar hæstv. forsætisráðherra, sem slær sér á brjóst, m.a. í ræðum sínum í gær, vegna þeirra áætlana sem hann hyggst beita sér fyrir, kemur til þings slyppur og snauður án þess að leggja fram eitt einasta frumvarp þá kemur mér það á óvart. Mér kemur verulega á óvart að það eina sem við eigum að fá að sjá í þá veru sé minnisblað sem hæstv. forsætisráðherra hefði þess vegna getað rétt samráðherrum sínum um hvaða verkefni hann ætlar að vinna til að reyna að standa undir kosningaloforðum sínum. Mig rak í rogastans að sjá það á vefnum áðan að nú er loksins komin sú þingsályktunartillaga þar sem hæstv. forsætisráðherra leggur til að þingið óski eftir því að hann uppfylli sín eigin kosningaloforð. En þar er ekkert að finna nema það á að leita mismunandi leiða. Ég veit að hv. þm. Frosta Sigurjónssyni þykir sárt að sitja undir þessu. Var það þá þannig að Framsóknarflokkurinn hafði ekkert plan? Var þetta bara púðurskot út í loftið og er nú hæstv. fjármálaráðherra að draga í land? Ég veit það ekki, herra forseti, og ég skal segja það alveg ærlega: Það er hugsanlega ósanngjarnt að tala með þessum hætti þegar ríkisstjórn er einungis búin að sitja í fjórar eða fimm vikur. Ég gæti auðvitað vísað til þess að það eru menn í þessum sal sem sögðu blákalt ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur þremur sinnum við þorra kjósenda að ef viðkomandi einstaklingur yrði kjörinn á þing, ja, þá mundu þessar leiðréttingar verða gerðar ekki á næsta ári, ekki í haust heldur strax! Það er fært á bók, það er hægt að lesa. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um það en ég kenni til með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni yfir því hversu sú stefna sem hann lagði fram fyrir hönd Framsóknarflokksins er grátt leikin. Það sem ég hefði þó viljað spyrja hæstv. fjármálaráðherra um ef hann væri staddur við umræðu um sitt eigið frumvarp - ég verð að segja að ég minnist þess aldrei að nokkur fjármálaráðherra hafi byrjað sinn feril á því að vera fjarstaddur umræðu um fyrsta málið sem hann leggur fram.  Ég sagði í upphafi máls míns að hæstv. fjármálaráðherra hefði komið og grátið og kveinað undan því að búið sem hann tekur við væri svo vont og hann tiltók nokkra þætti. Hann tiltók það t.d. að hagvöxtur væri ekki jafn mikill og menn höfðu ætlað. Fjárlög voru byggð á spá sem var m.a. staðreynd af Seðlabanka Íslands. Hæstv. fjármálaráðherra sagði, og það þótti mér verst í máli hans vegna þess að þar er reyndur maður á dekki, að það hafi komið mjög á óvart að stofnanir hefðu keyrt 6 milljarða fram úr áætlun. Herra trúr, hvaða ríkisstjórn stendur ekki frammi fyrir því í upphafi hvers kjörtímabils, í upphafi nánast hvers árs? Það yrði lítið úr svona vöskum drengjum ef þeir fengju í fangið 216 milljarða halla. Þegar ríkisstjórn stendur andspænis því að stofnanir fara fram úr áætlunum hvað gera menn þá? Þeir fara á dekk. Þeir fara og vinda ofan af því, þeir fara með skrúfu og steglu á viðkomandi stofnanir eins og við höfum gert svo oft og koma aftur oft blóðrisa upp á herðablöð en þeir vinna vinnuna sína. Til þess eru hæstv. fjármálaráðherrar. Svipaða ræðu og ég er að halda núna er ég sannfærður um að þessi brosmildi hæstv. fjármálaráðherra hefur mörgum sinnum haldið yfir öðrum, en þetta er verkið sem á og þarf að vinna. Og svo kvartar hæstv. fjármálaráðherra undan því að ekki sé búið að ganga frá sölu á eignarhlut í fjármálafyrirtækjum. Herra forseti. Er það ekki þessi hæstv. fjármálaráðherra og þessi góða ríkisstjórn sem nú er tekin við völdum sem hafa talað um að það sé bara eins og að smella fingri að selja tvo banka. Ríkið á slatta í þeim þannig að ég vorkenni mönnum ekki út af þessu. En ég skal fallast á eitt: Stundum verða áföll og ég tel að það sé áfall ef það er svo að staða Íbúðalánasjóðs er orðin með þeim hætti að þeir 13 milljarðar sem hæstv. fjármálaráðherra var upplýstur um í desember sl. að þyrfti að láta inn í Íbúðalánasjóð þurfi að gjaldfæra. Það er áfall og ég ætla ekki að fara að kenna nýjum þingmönnum ósiðina með því að rifja upp liðna tíð. En það er samt þannig að það kemur vel á vondan þegar hugsað er til þess að í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur algerlega skýrt fram að rekja má ófarir Íbúðalánasjóðs aftur til ákvarðana sem eru teknar í upphafi ríkisstjórnarinnar sem tók við 2003. Það var forveri þessa ágæta hæstv. fjármálaráðherra í embætti formanns Sjálfstæðisflokksins sem sagði það beinlínis, sagði það hreint út að það hefðu verið mistök Sjálfstæðisflokksins að fallast á kröfur Framsóknarflokksins varðandi Íbúðalánasjóð. Þaðan koma þessir 13 milljarðar, hæstv. fjármálaráðherra. Það breytir ekki hinu að við stöndum andspænis því núna og það er verk sem þarf að vinna. Ég get fallist á að það er áfall, en a.m.k. í desember var það ekki skoðun fjármálaráðuneytisins og þeirra vönduðu embættismanna sem þar vinna. Um málið sjálft, herra forseti, get ég sagt það að ég hefði samþykkt þessa tillögu hæstv. fjármálaráðherra ef hann hefði uppfyllt þá reglu sem besti fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins til þessa innrætti mér ungum og grænum ráðherra, blautum á bak við eyrun. Hún var þessi: Menn leggja ekki til útgjöld nema sýna með hvaða hætti á að afla á móti. Ef hæstv. fjármálaráðherra hefði lagt fram tillögur á móti til að mæta því tekjufalli sem stafar af samþykkt þessa frumvarps hefði ég umsvifalaust - kannski ekki kropið honum á hnjám en ég hefði léð honum stuðning minn í þessu máli. Ég tel nefnilega að varðandi þetta mál sé ein röksemd sem hæstv. fjármálaráðherra og fleiri hafa flutt hér í dag. Ég tel ekki að ferðaþjónustunni sé ofvaxið að axla byrði af þessu tagi en ég fellst á það að sú ákvörðun var sett á með of skömmum fyrirvara. En það breytir ekki hinu að ég þarf, samkvæmt þeirri ábyrgð sem mér var innrætt af fyrri fjármálaráðherrum Sjálfstæðisflokksins, að sjá hvar á að taka tekjur á móti til að ég geti glatt hæstv. fjármálaráðherra með því að ljá honum stuðning minn. Að síðustu þetta: Ég kom til þessa þings albúinn þess og lýsti því yfir að greiða götu frumvarpa sem ég taldi að hæstv. forsætisráðherra mundi leggja fram til að uppfylla kosningaloforð sín um að létta verulega það ok sem hvílir á öxlum þeirra sem vöknuðu daginn eftir hrun með stökkbreyttar skuldir. Það var það sem ég ætla að gera hér á þessu þingi, ekki vera að nuddast við hæstv. fjármálaráðherra út af þessu sem er kannski ekki skitirí en er hjóm eitt á miðað við þann stóra pakka sem hæstv. forsætisráðherra lofaði. Ég kom hingað vegna þess að ég trúði hæstv forsætisráðherra. Enn vil ég halda í þá trú mína vegna þess að samstarf mitt við hann, alveg eins og við hæstv. fjármálaráðherra, hefur aldrei leitt 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvernig standi á því að þegar til stendur að lækka skatta sem á hafa verið lagðir þá kalli vinstri menn það tekjufall. Mig langar að biðja hann að útskýra í hverju það sé fólgið, hvort alltaf sé út frá því gengið að þegar skattar hækki komi sú upphæð sem út er reiknuð alltaf klár og kvitt inn í ríkissjóð og hvort það hafi verið svo síðustu fjögur ár meðan hv. þm. Össur Skarphéðinsson starfaði sem ráðherra. Það er eins og að skattahækkanir séu eignir ríkissjóðs og verði að tekjufalli þegar skattar eru lækkaðir. Mig langar að spyrja hann að því. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ummæli fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra Katrínar Júlíusdóttur um að þessi skattur, 14% virðisaukaskattur af gistinóttum, hafi verið vondur hafi verið rædd í ríkisstjórn og hvort menn hafi innan ríkisstjórnarinnar einhvern tíma velt því fyrir sér að fara aðra leið en akkúrat þá sem hér var valin.

Herra forseti. Þau ummæli voru ekki rædd í ríkisstjórn en hins vegar get ég sagt hv. þingmanni að aðgerðin var umdeild á sínum tíma í ríkisstjórninni. Það vissi hv. þingmaður mætavel. Svarið við fyrri spurningu hv. þingmanns um hvort afnám skatta feli alltaf í sér tekjufall: Oftast, ekki alltaf. En sá góði drengur sem situr mér hér til vinstri handar hefur t.d. nýlega útskýrt að slíkar breytingar leiði samkvæmt hans mati hugsanlega ekki til neins ávinnings fyrr en tiltölulega löngu síðar. Ég leyfi mér meira að segja að vera sammála þeirri skoðun nema í örfáum tilvikum. Ég tel að hægt sé að benda á skatta sem leiði til þess tiltölulega hratt að atvinnulíf glæðist ef þeir eru numdir af, en um þær skattbreytingar held ég að allir sem sitja á Alþingi séu sammála í dag. Að öðru leyti er ég þeirrar skoðunar að eins og staðan er núna sé það heldur umhendis að ráðast í skattalækkanir. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni frá því síðar í dag að ég vil heldur borga þá skatta sem ég greiði núna ef það tryggir mér ókeypis heilbrigðisþjónustu, ókeypis menntun dætra minna o.s.frv., ef það tryggir mér velferðarkerfi, en að lækka þá. Ég óttast að þær hástemmdu yfirlýsingar sem hæstv. fjármálaráðherra gaf í því sem ég kallaði dýrustu ræðu Íslandssögunnar sem var landsfundarræða hans sé ekki hægt að standa við öðruvísi en að einkavæða heilbrigðiskerfið, eins og mér fannst reyndar liggja í þeirri ræðu líka. Um skattaáþján síðustu ríkisstjórnar hef ég þetta að segja. Þá skatta sem við hækkuðum, eins og t.d. fjármagnstekjuskattinn, hækkuðum við minna en t.d. ríkisstjórn íhaldsmanna í Bretlandi. Við hækkuðum einnig skatta með þeim hætti að við erum um miðjan skattstiga OECD. Það er ekki hægt að kalla þrældóm, er það? 

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður saknaði mín héðan úr þingsal meðan hann flutti ræðu sína og mér þykir vænt um það. Ég var m.a. að flytja landsmönnum í útvarpsþætti fréttir af stöðu ríkisfjármála sem hv. þingmaður var einmitt að fjalla um í ræðu sinni í víðu samhengi. Það vekur athygli á hversu breiðum grundvelli umræðan er í dag vegna frumvarps sem fjallar eingöngu um að kalla aftur ákvörðun um að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu í landinu. Það er ágætt, það er gott að fá tilefni til að ræða efnahagsmálin í víðu samhengi á upphafsdögum þingsins og eflaust gefast fleiri tækifæri til þess. Mér fannst gæta ákveðins misskilnings hjá hv. þingmanni þegar hann lét að því liggja að nýviðtekin ríkisstjórn væri mjög að kveinka sér undan stöðu ríkisfjármála. Það er ekki svo, en það skiptir okkur miklu máli að upplýsa um stöðuna eins og hún er, nákvæmlega eins og hún er. Það er staðreynd að lægri hagvaxtarhorfur á yfirstandandi ári munu leiða til þess að tekjur ríkisins af umsvifum í samfélaginu verða minni en menn ætluðu sér. Sama gildir um eignasöluna sem vikið var að. Ég tel reyndar að það hefði átt að vera fyrirséð að 13 milljarða framlagið sem menn horfðu til að kæmi til Íbúðalánasjóðs á þessu ári mundi ekki duga til að standa undir einhverri eignamyndun ríkisins hjá Íbúðalánasjóði. Þá er nærtækt að horfa til þess hversu langt undir eiginfjárviðmiðum Íbúðalánasjóður hefur verið rekinn í langan tíma. Allt þetta tel ég að hafi með einum eða öðrum hætti verið fyrirséð og þetta kom fram 

Herra forseti. Það merkasta sem hæstv. fjármálaráðherra hefur enn sagt á skömmum ferli sínum voru þau orð sem hann sagði áðan, og ég tek undir með honum um það, það er gott að vera saknað. Ég fann það þegar ég kom heim til mín eftir sex ára fjarveru í ráðuneyti. Það breytir ekki hinu að hæstv. ráðherra skaut sér undan fyrirspurnum mínum. Þær voru þessar: Hvað munu þær aðgerðir sem hinir ýmsustu ráðherrar núverandi hæstv. ríkisstjórnar hafa lýst yfir að þeir hyggist ráðast í á þessu ári, kosta, bæði þær sem leiða til aukinna útgjalda og eins hinar sem kunna að leiða til minni tekna? Þetta er spurning sem ég vænti þess að þegar hæstv. fjármálaráðherra var fjarri hérna áðan til þess að boða landsmönnum stöðuna í ríkisfjármálum, að hann hafi líka upplýst það. Ég var hér í ræðu minni áðan, m.a. undir lok hennar og hæstv. ráðherra var þá kominn og hlustaði, að segja að ég tel að hæstv. ráðherra sé vandaður maður. Slíkir menn, þegar þeir birta landsmönnum stöðuna í ríkisfjármálum, greina þá væntanlega líka frá því hvað þær aðgerðir sem þeir eru að grípa til kosta, svo að ég endurtek þessa spurningu mína.

Herra forseti. Frumvarpið sem við ræðum hér hefur væntanlega neikvæð áhrif á ríkissjóð um u.þ.b. 500 milljónir á yfirstandandi ári. Það er vandi sem við þurfum að glíma við ásamt með hinum 30 milljörðunum sem ríkisstjórnin skildi eftir sig en hafði ekki gert ráð fyrir. Þetta er vissulega stór vandi og það er í forgangi hjá okkur á fyrstu dögum okkar í Stjórnarráðinu að glíma við hann og setja saman áætlun sem verður lögð fram ásamt fjárlagafrumvarpinu í haust um það hvernig við höggvum hann niður og snúum ríkisfjármálunum úr halla yfir í afgang á næstu missirum og árum. Það er ekkert áhlaupsverk, það hefur fráfarandi ríkisstjórn reynt. En því miður hefur það gerst undanfarin ár, á hverju einasta ári, að hástemmdar yfirlýsingar um að nú væri frumjöfnuði náð, eins og lýst var yfir árið 2011 en það ár var frumjöfnuður í nokkurra tuga milljarða mínus, eða að heildarjöfnuði hafi verið náð eins og lýst var yfir þegar fjárlög voru kláruð fyrir þetta ár, hafa reynst innantóm orð, allar þessar yfirlýsingar því miður. Það er himinn og haf á milli niðurstöðunnar í ríkisfjármálum á hverju einasta ári, fjögur ár aftur í tímann, og þess sem lagt var upp með að ætti að gerast. Þessu þarf að breyta þegar við horfum til lengri tíma. Það virðist vanta meira raunsæi í ríkisfjármálagerðina eða fjárlagagerðina. Svo erum við að hluta til líka að upplifa að það fauk ákveðin verðbólga í stjórnmálin og útgjaldaloforðin í aðdraganda kosninga og teknar voru ákvarðanir á yfirstandandi ári 

Herra forseti. Það seyði sem hæstv. fjármálaráðherra var að kvarta undan að hann þurfi nú að drekka er að hluta til af honum sjálfum runnið. Hæstv. fjármálaráðherra og flokkur hans studdi mjög stóran hluta af því sem hann er að gera skóna að sé undan rifjum kosninganna runnið, þannig er það. Hv. þingmanni kom það ekki á óvart. Hæstv. fjármálaráðherra gekkst hins vegar við því í ræðu sinni áðan, sem hann á lof skilið fyrir að gera, að vandi Íbúðalánasjóðs sem sannarlega er ærinn var honum kynntur eins og öðrum þingmönnum í umræðu undir lok síðasta árs. Hann vissi af honum. Það er eini parturinn af þeim vanda sem hann segist hafa fengið í fangið, og er að því er virðist á fyrstu dögum að kikna í sporinu undan, sem ég get fallist á að sé óvæntur. Ef sú staða er uppi að það þurfi að gjaldfæra þetta er það óvænt. Hann vissi eigi að síður af því. Hinu er ósvarað af hálfu hæstv. fjármálaráðherra hvað þær aðgerðir kosta samtals sem þarf að ráðast í til að uppfylla þau loforð sem nýir ráðherrar hafa gefið. Ef hæstv. ráðherra er samkvæmur sjálfum sér um tærleika og nauðsyn þess að leggja allt á borðið hefði honum borið að segja þjóðinni frá því og líka okkur á þingi. Það eru ærleg og tær vinnubrögð sem ég vænti þess að hæstv. ráðherra muni ástunda eins og fyrri ríkisstjórn.

Forseti vill upplýsa áður en lengra er haldið að gert er ráð fyrir kvöldverðarhléi frá klukkan 19.00–19.30. Að því búnu verður haldið áfram með þá dagskrá eins og hún liggur fyrir á þeim tímapunkti.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns á 142. löggjafarþingi, þegar Alþingi kemur saman að nýju, vil ég óska nýrri ríkisstjórn velfarnaðar í störfum sínum, stjórnarmeirihlutanum og minni hlutanum. Það væri óskandi að við notuðum orðin stjórnarmeirihluti og stjórnarminnihluti oftar en orðin stjórn og stjórnarandstaða. Ríkisstjórninni óska ég velfarnaðar í störfum. Megi störf hennar verða landi og þjóð til góðs svo og störf okkar sem skipum minni hlutann að þessu sinni - það verður, held ég, hins vegar ekkert mjög lengi miðað við fyrstu skref. Alla nýja þingmenn býð ég hjartanlega velkomna til starfa. Ég óska eftir góðu samstarfi við þá svo og eldri þingmenn sem náðu endurkjöri og eru komnir aftur hingað til starfa. Megi störf okkar hér á Alþingi verða landi og þjóð til heilla og megi þau jafnvel breytast töluvert frá því sem var á síðasta kjörtímabili. Ég held að það yrði þarft og gott framlag okkar til þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Við ræðum hér fyrsta mál á nýju þingi, fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar, fyrsta mál stjórnarmeirihlutans, sem er um það að fella á brott gildistöku laga sem gerðu ráð fyrir að virðisaukaskattur á sölu á gististarfsemi yrði hækkaður úr 7% í 14%. Ákvörðunin sem var tekin við síðustu fjárlagagerð var ein af þeim ákvörðunum sem við í stjórnarmeirihluta á því kjörtímabili þurftum að taka og stundum - svo að ég verði hreinskilinn og segi það eins og er - með óbragð í munni. Það fylgdi því engin gleði hvort sem verið var að hækka skatta eða skera niður til velferðarmála eða annarra málaflokka. Sú ríkisstjórn vann hins vegar kraftaverk við að bjarga þjóðinni frá gjaldþroti eins og mál stóðu við hrunið sem oft hefur verið gert að umtalsefni. Ég vil minna á það, virðulegi forseti, að sá sem hér stendur tók líka þátt í því að lækka virðisaukaskatt af gistiþjónustu, úr 14% í 7%, árið 2007. Þannig geta málin nú æxlast hjá meiri hluta og minni hluta. Ég ætla að gera að umtalsefni það sem komið er inn á í byrjun, þ.e. í stefnuyfirlýsingunni, um að einfalda eigi skattkerfið á kjörtímabilinu. Einnig segir að neysluskatta eigi að jafna og einfalda. Ég get að sjálfsögðu tekið undir þetta, það hljóta allir þingmenn að gera vegna þess að skattkerfið er mjög flókið. Ég tek eitt dæmi af þeirri atvinnustarfsemi sem hér hefur verið rædd í dag sem rifjaðist upp fyrir mér. Við gerð síðustu fjárlaga, þegar hagsmunaaðilar streymdu á fund nefndarmanna í atvinnuveganefnd til að færa fram rök sín og mótrök, var mér sagt þetta dæmi af ferðaþjónustuaðila, og vil ég nefna það hér sem dæmi um hve flókið skattkerfið er: Rekstur ferðaskrifstofu er virðisaukaskattsfrjáls. Ferðaskrifstofa getur selt mér þjónustu fyrir 100 þús. kr., tökum bara þá tölu sem dæmi. Hún getur verðlagt þá þjónustu þannig til uppgjörs að ég hafi borgað 25 þús. kr. fyrir gistinguna og 25 þús. kr. fyrir mat og drykk - tökum sem dæmi áfenga drykki, sem eru þá með 25,5% virðisaukaskatti. Þannig er þessi pakki verðlagður á 50 þús. kr. sem skilar sér þá í virðisaukaskatti, sem útskattur og innskattur í uppgjöri þessa fyrirtækis, en 50 þús. kr., sem hægt er að segja að hafi verið starfsemi ferðaskrifstofunnar, eru með núll í virðisaukaskatt. Þetta er dæmi um flókið skattkerfi, flókið fyrir þá sem þurfa að gera upp, flókið fyrir þá sem starfa í greininni, hvernig þetta er slegið inn í kassa, og flókið til uppgjörs hjá endurskoðendum og þeim sem sjá um uppgjörið. Virðulegi forseti. Þetta er dæmi sem enginn vandi er að taka og fjölmargt annað væri hægt að nefna. Ef ég leigi mér til dæmis hest og fer í útreiðartúr er það ekki með virðisaukaskatt, ef ég man rétt, en ef ég leigi mér aftur hest og leiðsögumann ber það virðisaukaskatt - kannski var það öfugt. Ég ætla að taka fram að ég hafði ekki tíma í dag til að fletta upp í gögnum en einhvern veginn þannig er það. Ég nefni annað dæmi: Ef túristi fer í hringferð um landið með rútu ber það ekki virðisaukaskatt, en taki hann bílaleigubíl og fylli hann af farþegum ber það virðisaukaskatt. Ég er hjartanlega sammála því að þarna má taka til og lagfæra. En það er í svo mörgu öðru í þessu blessaða kerfi okkar hér á Íslandi sem er svo flókið og erfitt að fara í gegnum. Ferðaþjónustuaðilarnir sem komu til okkar í atvinnuveganefnd og ræddu við okkur nefndarfólk á síðasta kjörtímabili settu upp heimasíðu þar sem hægt var að sjá hve margir þeirra sem seldu gistiþjónustu hér á höfuðborgarsvæðinu væru ekki með virðisaukaskattsnúmer. Það leiðir hugann aftur að því sem ríkisskattstjóri sagði í blöðunum í gær, að því er mig minnir, um stórátak til að fylgjast með ferðaþjónustunni. Það átak á að hefjast á þessu sumri. Virðulegi forseti. Ég tek það skýrt fram að það voru ferðaþjónustuaðilar sem komu til okkar og bentu á þessi atriði þegar þeir voru að tala fyrir því að skattinn ætti ekki að hækka heldur ætti að fara í aukið eftirlit. Ef allar tekjur í ferðaþjónustunni mundu skila sér yrðu tekjur ríkissjóðs kannski sambærilegar við það sem orðið hefði með umræddri hækkun. Ég sagði hér áðan að það hefði ekki alltaf verið með gleði sem menn tóku þátt í að samþykkja ýmsar skattahækkanir eða niðurskurð. Þetta var mér ekki gleðiefni. Það versta við þetta mál var hve seint það kom fram, við verðum að vinna hlutina langt fram í tímann ef við ætlum að taka svona ákvarðanir. Virðulegi forseti. Margt má segja um það frumvarp sem hér er lagt fram. Það sem mér finnst verst er það sem gert hefur verið að umtalsefni í dag og blandast inn í aðgerðir í ríkisfjármálum, þ.e. hver verður hallinn á ríkissjóði, ágiskanir í þeim efnum - tekjurnar á fyrsta þriðjungi ársins skila sér frekar hægt, við vitum að tekjur skila sér betur á seinni mánuðum. Hver verður hallinn? Hér er það ekki tekið fyrir. Það á að vera leiðarstef, hvort sem menn eru að hækka skatta eða lækka, hvað menn ætla að skera niður í staðinn. Hvað verður skorið niður á þessu ári sem nemur 500 milljónum sem eru áætlaðar tekjur? Ætlar ríkisstjórnin að ráðast á velferðarmál eða á hvað á að ráðast? Og hvað á að gera ef 1,5 milljarðar skila sér ekki á næsta ári? Hvað á að skera niður eða hvar á að ná í meiri tekjur? Eins og komið hefur fram í máli hæstv. fjármálaráðherra vitum við að á fyrsta þriðjungi hefur sala gistinátta aukist um 28 eða 30%. Það gefur vonandi auknar tekjur. Vonandi hefur það allt verið inni í starfsemi með virðisaukaskattsnúmer. Hvernig á yfir höfuð að fara í gegnum þetta? Eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér áðan á það að vera leiðarstef þegar menn gera svona hluti - sá fjármálaráðherra sem hann vitnaði til kenndi honum það - að benda um leið á hvað skera eigi niður. Það lærðum við líka þegar við vorum að berjast fyrir málum sem ráðherrar að innan ríkisstjórnar þyrfti í leiðinni að benda á þau atriði. Virðulegi forseti. Ég vil í seinni hluta ræðu minnar aðeins koma að því sem hér hefur líka verið gert að umtalsefni, þ.e. hvort ferðamenn séu orðnir allt of margir, hvort við þurfum að fara að segja: Halló, halló, nei takk, kvótinn er búinn, það eru komnir svo margir, það getur enginn komið hingað í október, nóvember og desember. Að mínu mati eru ferðamenn ekkert of margir til Íslands, þeim má fjölga. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat sér þess til að þau 700 þúsund sem eru að koma núna - ef spár á næstu árum, sem gera ráð fyrir milljón ferðamönnum, að mig minnir, ganga eftir þá verður það ekkert of mikið ef unnið er að því að lengja tímabilið í báðar áttir, eins og er að gerast í dag, og líka að því að dreifa ferðamönnum á fleiri staði á landinu. Það er margt annað hægt að gera en ganga um Reykjavík og skoða söfn - og ganga þá um marmaragólf sem skemmast ekki - eða fara á Gullfoss og Geysi. Það eru fleiri staðir til að fara á. Það er ánægjulegt að verða þess áskynja, eins og er í mínu landsbyggðarkjördæmi, að ferðaþjónusta hefur verið að lengjast í báðar áttir. Það er hið besta mál. Þetta eigum við að skipuleggja og við eigum að gera ferðamönnum kleift að ferðast um landið á öðrum tíma en yfir hásumarið þegar mesta ásóknin er. Það gerum við með bættum samgöngum. Ég get sagt fyrir minn heimabæ að tilkoma Héðinsfjarðarganga, stórbættar samgöngur, hefur gert það að verkum að þar er ferðamennskutímabilið að lengjast í báðar áttir. Ég sit oft í bakaríinu á Siglufirði í morgunkaffi þegar ég kem þangað og um miðjan nóvember varð ég þess áskynja að þar voru fimm Ítalir á ferð, ég hef aldrei orðið þess var áður á þeim tíma. Ég hef aldrei á ævi minni orðið þess var áður. Tilkoma hins mikla samgöngumannvirkis gerði þetta að verkum og uppbygging er að verða í ferðaþjónustu þar. Ein glæsilegasta uppbygging sem orðið hefur hin síðari ár hér á landi er að eiga sér stað þar vegna þess að við bættum innviðina, við bættum samgöngurnar. Það gerir að verkum að ferðamenn geta heimsótt Siglufjörð og þar með dreifst um landið og séð meira en það sem er hér í nágrenninu. Virðulegi forseti. Við erum búin að byggja upp helminginn af veginum að Dettifossi, niður að fossi frá þjóðvegi. Ferðamenn ætluðu að fara þangað nú í vetur, og treystu á vetrarþjónustuna sem við erum að kalla eftir, en þá var ófært. Af hverju var ófært? Jú, vegna þess að ríkisapparatið, ríkissjóður, gerði ekki ráð fyrir að það þyrfti að hirða þann veg, að það þyrfti að moka snjó af honum svo að ferðamenn kæmust þar um. Við þurfum að skapa skilyrði þannig að ferðamenn geti farið á fleiri staði á landinu. Lenging Akureyrarflugvallar 2007 og 2008 gerir að verkum að Akureyrarflugvöllur getur tekið við öllum flugvélum til landsins. Af hverju er ekki meira um beint flug til Akureyrar eða Egilsstaða? Er það kannski vegna þess að ríkisapparatið, og þá á ég við ríkisfyrirtækin, vill stýra öllu inn á Keflavíkurflugvöll og taka það allt þar í gegn? Virðulegi forseti. Ég get líka tekið dæmi um hina aðalaðkomuleiðina til landsins fyrir ferðamenn - þeir sem ekki lenda í Keflavík koma með Norrænu og þeir koma í land á Seyðisfirði. Er boðlegt að þeir þurfi að keyra upp í 600 metra hæð? Við höfum í fréttum upp á síðkastið heyrt um erfiðleika þar, hvort sem um er að ræða rútur eða einkabíla. Nei, þetta er ekki hægt. Ríkissjóður verður að koma inn í dæmið og hjálpa til við að bæta þær samgöngur þannig að fólk sitji við sama borð, hvort sem það kemur til landsins siglandi með Norrænu til Seyðisfjarðar eða fljúgandi og lendir í Keflavík. Ég vil að lokum segja að ferðaþjónustan er mikilvæg atvinnugrein, er jafnvel að sigla fram úr því sem við köllum höfuðatvinnuveginn, sjávarútveginum, í skapandi þjóðartekjum, og það er gott. Þetta er meðal annars að gerast, fyrir tilverknað fyrrverandi ríkisstjórnar, vegna átaks til að fá fleiri ferðamenn til landsins: Ísland allt árið o.s.frv. En þá verðum við að vera tilbúin að taka á móti fólki. Þá kemur að því sem ég sagði áðan: Að mínu mati eru ferðamenn ekki of margir. Landið þolir alveg milljón farþega, og jafnvel fleiri, ef við skipuleggjum það og búum til þannig pakka að menn geti farið á fleiri staði en þá staði sem sérstaklega eru heimsóttir og hafa orðið fyrir miklum átroðningi vegna tilkomu ferðamanna. Ég er þeirra skoðunar, virðulegi forseti, og hef sannfærst um það eftir samtal mitt við ferðaþjónustuaðila, að við eigum að taka upp svokallaðan ferðamannapassa fyrir þá sem koma til landsins, aðgöngupassa að þeim náttúruauðlindum sem fólk vill fara að skoða, hvort sem það er Gullfoss, Geysir, keyra í gegnum Héðinsfjarðargöng til Siglufjarðar, fara í Ásbyrgi eða hvað við viljum nefna. Þá peninga á að nota til að gera stórátak í að bæta aðgengi ferðamanna að ferðamannaparadísum okkar og koma í veg fyrir frekari skemmdir sem verða vegna þess mikla fjölda ferðamanna sem kýs að koma til landsins og gerir það í miklum mæli núna. Við skulum heldur ekki gleyma því, gott fólk, og virðulegi forseti, að það er að hluta til vegna þess að íslenska krónan hefur hrunið.

Virðulegur forseti. Á fyrsta þingdegi nýs stjórnarmeirihluta á maður að vera jákvæður, og út af fyrir sig má segja jákvætt um það mál sem hér er lagt fram að það gefur tækifæri til þess í upphafi kjörtímabils að hafa eldhúsdag og fara nokkuð ítarlega yfir það grundvallarsvið sem ríkisfjármálin eru í þinginu. Þar með er það eiginlega upptalið sem hægt er að segja sérstaklega jákvætt um þetta, fyrir utan það auðvitað að alltaf er gleðilegt ef hægt er að lækka skatta. Það að þetta mál sé hins vegar fyrst á dagskránni hlýtur að vekja nokkra furðu um forgangsröðunina í þinginu. Maður spyr eftir góða umræðu og ágæta þátttöku Sjálfstæðisflokksins: Hvar er Framsóknarflokkurinn í þessari umræðu? Hvar hefur Framsóknarflokkurinn verið í umræðunni í dag? Hvar eru talsmenn Framsóknarflokksins, leiðandi stjórnarflokksins í fyrsta frumvarpinu sem lagt er fyrir þingið og sem varðar ríkisfjármál og efnahagsmál? Ég kalla eftir því að heyra í talsmönnum Framsóknarflokksins af því að eitt af því sem manni finnst kannski einkennilegast við að sjá svona skattalækkunarútfærslur Sjálfstæðisflokksins fyrst á dagskránni er að legið hefur fyrir, yfirlýst af hálfu minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar, að þau mál sem Framsóknarflokkurinn ekki síst bar fram í kosningabaráttunni, þ.e. afnám verðtryggingar og skuldavandi heimilanna, væru með því lýðræðislega umboði Framsóknarflokksins og með það afl að baki sér að þeim málum sem þannig kæmu fram á sumarþinginu yrði sérstaklega greidd leið í gegnum þingið, jafnvel þó svo að stjórnarandstöðuflokkarnir kynnu að hafa einhver önnur sjónarmið um einstök atriði, útfærslur eða kostnað eða annað þess háttar. Þetta er ákaflega fátítt. Þess vegna átti ég auðvitað von á því sem formaður þingflokks eins af stjórnarandstöðuflokkunum að Framsóknarflokkurinn gripi þessi nýmæli og að við sæjum hér á dagskrá á fyrsta þingdegi einmitt þau mál sem við gætum sameinast um að afgreiða. Út af fyrir sig er hægt að þakka fyrir að það er svona pínulítið jákvætt skref, sem kann að hafa einhver áhrif einhvern tíma, að sjá annað mál á dagskrá en það varðar úrlausn gengislánamála en ekki skuldavanda heimilanna, ekki niðurfærslu verðtryggðra íslenskra lána og ekki afnám verðtryggingarinnar. Þau mál er bara hvergi að sjá á dagskránni. Ástæðan fyrir því að maður hefur aðeins áhyggjur af því að sjá þessa forgangsröðun mála er að teflt er að minnsta kosti á tvær hættur fyrir nýja ríkisstjórn. Að fara af stað með því að uppfylla skattalækkunarloforð Sjálfstæðisflokksins um að afnema auðlegðarskatt, eins og þeir hafa lýst yfir og mun kosta tugi milljarða á kjörtímabilinu, um að lækka veiðigjaldið eins og hefur verið lýst yfir, og nú um þennan tiltekna skatt og síðan um allt það sem komið er á útgjaldahliðina. Og einhvern veginn telja menn að allt sé tilbúið og útfært í þeim efnum en eru ekki tilbúnir til þess að taka ákvörðun um að ráðstafa fjármunum í höfuðmál kosninganna. Auðvitað hefur maður áhyggjur af því að búið verði að eyða því svigrúmi sem kann að vera fyrir hendi þegar loksins allar 19 nefndirnar um skuldavandann og verðtrygginguna skila af sér. Þess vegna hélt ég að Framsóknarflokkurinn mundi taka þessu góða boði stjórnarandstöðunnar og einfaldlega koma hingað inn með hin útfærðu mál þar sem forustumenn hans höfðu lýst því yfir að hægt væri að ráðast í þær aðgerðir þegar í sumar. Um ýmis úrræði sem lofað var eru einfaldlega til frumvörp og þau eru til hér í þinginu, við þurfum ekki að fara lengi yfir það. Það er þannig að tilbúin lyklafrumvörp liggja hér fyrir, það er ekkert annað en að ljósrita þau. Hugmyndir um afnám verðtryggingar liggja fyrir sem voru ræddar í efnahags- og viðskiptanefnd á síðasta kjörtímabili þó að Sjálfstæðisflokkurinn reyndist ekki vera tilbúinn til að mynda þverpólitíska samstöðu um það. Og það var nefnd að störfum þá. Þau frumvörp eiga því ekki að vera neitt vanbúnari mál en það mál sem við erum að lesa um og eigum að ræða um hér. Guð minn góður, virðulegir þingmenn, hvað er vanbúið mál ef ekki lækkun á sköttum sem fær slíka umsögn eins og það fær þegar ekki liggur fyrir nein heildaráætlun í ríkisfjármálum en ítrekaðar yfirlýsingar bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra um að gatið í ríkissjóði sé meira en þeir hugðu? Það er náttúrlega býsna vanbúið mál. En pólitísk ákvörðun hefur bara verið tekin um það að eyða 1,5 milljörðum á ári í þetta sem forgangsverkefni. Maður hefði auðvitað haldið að ákvarðanirnar um að ráðstafa fjármunum í forgangsverkefnið mundu lúta að skuldavanda heimilanna á þessu þingi vegna þess eins og ég segi, það var yfirlýst af okkar hálfu að við mundum greiða því leið. Ekki þar fyrir að við munum leggjast sérstaklega gegn afgreiðslu annarra mála, auðvitað munum við einfaldlega ræða þau í þinginu og fá um þau málefnalega umfjöllun í nefndum. Ég verð að segja um þetta frumvarp með líkum hætti og félagi minn hv. þm. Össur Skarphéðinsson að eftir að hafa verið lengi bæði í sveitarstjórn áður og síðan hér á þinginu, m.a. mitt fyrsta kjörtímabil í fjárlaganefnd þingsins og sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar á síðasta kjörtímabili, og eftir að hafa verið hér á vaktinni þegar landið hrundi, þá er það almennt mjög varasamt að stofna til útgjalda eða afsala sér tekjum án þess að gera um leið aðrar ráðstafanir á móti. Það er almennt ætlast til þess við rekstur til að mynda sveitarsjóða. Ég hygg að menn úr öllum stjórnmálaflokkum hafi lært það af biturri reynslu að menn verði að setja í senn fram hugmyndir um tekjur og útgjöld eða þegar þeir gefa eftir tekjur hvar þeir ætli þá að skera niður. Það þýðir ekki að tala um að það að lækka virðisaukaskattsprósentuna á gistingu í landinu um helming muni tvöfalda komu ferðamanna til Íslands á örfáum mánuðum og þannig skila sömu tekjum. Það er augljóslega ekki þannig. Auðvitað getur lág skattlagning í einhverjum greinum yfir lengri tíma skilað einhverjum árangri til aukningar, en augljóslega er þetta ákvörðun um að gefa frá sér tekjur. Það er kannski helst það samhengi að farið er af stað með því að fara í aukin útgjöld á fjölmörgum sviðum, í það að afsala sér tekjum á fjölmörgum sviðum, þegar um leið menn vita að ríkissjóður er í ár enn rekinn með verulegum halla, og vita líka hversu mikið lífsspursmál það er fyrir ríkissjóð, fyrir lánakjör atvinnulífsins í landinu, fyrir afnám gjaldeyrishafta, fyrir almenn lífskjör Íslendinga og atvinnusköpun í landinu að ná hallalausum rekstri á næsta ári, að skapa Íslandi þann trúverðugleika sem því fylgir. Ástæðan fyrir því að maður er hugsi yfir þessu er að ég hef verið í sporum Framsóknarflokksins. Ég hef lagt af stað glaðbeittur í nýtt kjörtímabil í samstjórn með Sjálfstæðisflokknum, það var árið 2007. Ég get sagt nýjum þingmönnum Framsóknarflokksins, kannski sérstaklega, en þingmenn Sjálfstæðisflokksins mega einnig heyra það, að við höfðum líka býsna háar hugmyndir um allt það sem við gætum gert. Eitt af því sem við héldum að við gætum gert var að lækka þennan tilgreinda virðisaukaskatt einmitt úr 14% í 7%. Og mikið óskaplega vorum við ánægð með það. Hver er ekki ánægður með að geta staðið í þessum stóli og talað fyrir skattalækkunum? Hver vill ekki annars vegar tryggja öfluga velferð en síðan eins lága skatta og mögulegt er til að standa undir henni? Við fluttum efnislega svipaða tillögu, ætli það hafi ekki verið á haustþingi 2007. En sá sem hefur lagt þannig af stað og upplifað það síðan jafn hraustlega og við fengum að upplifa það að ríkissjóður hafði ekki efni á því og að ríkissjóður og staða hans er undirstaðan fyrir allri lánastarfsemi til atvinnulífsins í landinu, allri fjármögnun bankakerfisins og lífskjara allra heimilanna í landinu, hann hefur lært að hér þarf að ganga hægt um gleðinnar dyr. Þess vegna er að hluta til kallað eftir því að fá heildarmynd af þessu þegar stjórnarflokkarnir gefa út yfirlýsingar um að þeir ætli að lækka þennan skatt, þeir ætli að hætta að láta eignafólkið borga auðlegðarskatt, sem eru margir milljarðar á ári, þegar þeir lýsa því yfir að þeir ætli að lækka sérstaka veiðigjaldið, jafnvel verulega, og þeir ætli að stofna til hinna og þessara útgjalda. Þetta eru auðvitað bara pólitískar áherslur þessa stjórnarmeirihluta, allt í lagi. Stjórnarmeirihlutinn leggur áherslu á að virðisaukaskattur verði ekki hækkaður á gistingu á hótelum og gistiheimilum. Ég verð að segja að ef nauðsynlega þarf að borga skatta finnst mér nú heldur skárra að erlendir ferðamenn greiði þá en venjulegt íslenskt launafólk. Meiri hlutinn leggur áherslu á að afnema auðlegðarskatt af ríkasta fólkinu í landinu. Hann leggur áherslu á að lækka sérstaka veiðigjaldið í útgerðinni þegar hagnaðurinn þar er meiri en hann hefur nokkru sinni verið fyrr í sögu Íslands. En þetta eru einfaldlega pólitískar áherslur. Við köllum hins vegar eftir því að þær séu hluti af ábyrgri áætlun í ríkisfjármálum, að fyrir framan okkur sé heildarmynd um það með hvaða hætti skuldir, útgjöld og tekjur ríkissjóðs þróist á kjörtímabilinu með þessum pólitísku áherslum. Við teljum að við höfum lært það af reynslunni og eigum að hafa lært það í öllum flokkum að við þurfum að vanda sérstaklega til verka þegar kemur að ríkisfjármálum og stjórn efnahagsmála því að okkur Íslendingum hættir til að missa agann, freistumst til að skrifa gúmmítékkann, gefa aðeins út úr gleðibankanum. Þess vegna er ákaflega mikilvægt fyrir okkur, hvar í flokki sem menn standa, að menn séu með heildstæða áætlun um ríkisfjármálin með pólitískum áherslum sínum. Þá getum við bara deilt um hinar pólitísku áherslur, hvort rétt sé að lækka þennan skatt eða lækka hinn skattinn, af því að það er eitthvert plan í gangi. Það er búið að sýna fjárhagsáætlun. Og eftir því hljóta menn að kalla ef gerðar eru umtalsverðar breytingar hvort sem það er í fyrirtæki, félagasamtökum, sveitarfélagi eða hér í þinginu. Það er sá skortur sem er tilfinnanlegur í þessari umræðu af því að sumum kann að þykja að 1,5 milljarðar séu ekki mikið á ári. En þegar hart er í ári geta 1,5 milljarðar verið gríðarlega mikið þegar ekki er í neinar skúffur að fara. Það sem skiptir máli líka er að boðað hefur verið frumvarp um lækkun á veiðigjaldi og það leggst við. Boðað hefur verið af formanni Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra að auðlegðarskatturinn falli niður um áramótin, það eru nokkrir milljarðar á ári. Boðað hefur verið að ráðist verði í ýmis útgjöld og mörg þeirra styð ég af heilum hug. En er það ekki alveg ófullburða að því fylgi ekki heildaráætlun? Er ekki miklu meiri ástæða til að vera hér með skuldamálin í forgangi en þetta mál?

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, sem talar hér um að draga til baka þennan skatt sem er reyndar ekki kominn til - að gera það og hafa ekki jafnframt langtíma fjögurra ára skattstefnu kallar hann ófullburða. Í ljósi þess langar mig að spyrja hv. þingmann að því þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði fram fjárfestingaráætlun í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2013, sem byggði á hugsanlegri sölu eigna og hugsanlegum ágóða af sérstöku veiðigjaldi, hvort það hefði verið fullburða fjárfestingaráætlun inn í framtíðina ef það sem hér liggur fyrir, að kalla til baka fyrirhugaða skattahækkun, kallast ófullburða. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann varðandi hið svokallaða sérstaka veiðigjald, þar sem komið hefur í ljós að sú lagasetning sem sett var á Alþingi af okkur þingmönnum er ófullburða og ekki er hægt að kalla eftir þeim gögnum sem þar til bærir aðilar segjast þurfa til að hægt sé að leggja á þetta sérstaka veiðigjald, hvort það sé þá ekki réttmætt að draga til baka og í það minnsta að vanda sig þegar kemur að því og vanda þá lagasetningu í stað þess að við förum af stað með mál sem hv. þingmaður vill kalla ófullburða.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og þingmönnum Sjálfstæðisflokksins mörgum fyrir að taka þátt í umræðunni hér í dag þó að mér hafi ekki tekist að fá talsmann Framsóknarflokksins til að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu að þessu sinni. Ekki tók hv. þingmaður nákvæmlega eftir orðum mínum því að ég gerði ekki kröfu til þess að stjórnarmeirihlutinn hefði skattstefnu til fjögurra ára. Stjórnarmeirihlutinn hefur bara þá stefnu sem hann vill og hann kynnir hana þegar hann vill og hann getur breytt henni frá einum tíma til annars. Það er hans pólitíska umboð. Ég kallaði eftir því að hér væri meðfylgjandi áætlun í ríkisfjármálum sem sýndi að ríkissjóður réði við það sem ríkisstjórnin ætlar að gera á þessu sumarþingi og hún er búin að lýsa yfir. Það er mjög mikilvægt að ríkissjóður eigi fyrir því sem við þannig lýsum yfir. Við ræðum sérstakt veiðigjald síðar á þessu sumarþingi. Það var auðvitað ekki ófullburða og hefur skilað gríðarlega miklum tekjum. Við erum einfaldlega ósammála um það ég og hv. þingmaður. Að öðru leyti held ég að það sem þingmaðurinn verði að horfa til er að henni þykir sú ákvörðun að falla frá 1.500 millj. kr. tekjum á ári ekki vera svo stór að það kalli á að henni fylgi eitthvað. Ég vísa til þess að í því ljósi að við erum með yfirlýsingu um að auðlegðarskatturinn eigi að falla út, það eru um 5 milljarðar á ári, svona eftir minni, það er yfirlýsing um að lækka sérstaka veiðigjaldið, það er yfirlýsing um milljarðaútgjöld í almannatryggingum, sem ég fagna alveg sérstaklega, og ýmis önnur góð áform. Það er mikilvægt, áður en frumvörp þess efnis eru afgreidd sem lög frá Alþingi, að fyrir liggi ríkisfjármálaáætlun sem sýnir það bara að við höfum efni á þessu. Sem fyrrverandi sveitarstjóri hefði ég haldið að hv. þingmaður gæti 

Virðulegur forseti. Það er nú einu sinni þannig að Alþingi setur lög og Alþingi hefur sett sveitarstjórnum mjög skýr lög um það með hvaða hætti þau skuli búa til fjárhagsáætlanir sínar og standa við þær og hvernig þeir þættir skuli vera, en Alþingi hefur aldrei sett sjálfu sér sams konar lög eða framkvæmdarvaldinu um fjárlögin. Það væri kannski þarft, af því að hv. þingmaður nefndi það, að áþekkar skyldur hvíldu á framkvæmdarvaldinu um framkvæmd fjárlaga og Alþingi eins og lögin sem hvíla á sveitarstjórnum þar sem er t.d. óheimilt að endurskoða fjárhagsáætlun til þess að lagfæra eitthvað sem miður hefur farið. Hér er það hægt með fjáraukalögum og síðan er aftur hægt að skoða það þegar gengið er frá ríkisreikningi. Þetta er allt öðruvísi hjá sveitarfélögum. Þar bera menn mun ríkari ábyrgð á áætlun sinni þannig að ég tæki heils hugar undir það ef Alþingi setti slík lög fyrir okkur sem afgreiðum hér fjárlögin og framkvæmdarvaldið til að fara eftir, þá værum við væntanlega betur stödd með ríkisfjármálin almennt en akkúrat núna. Um það var ekki spurt. Ég spurði hv. þingmann og ég ítreka að fjárfestingaráætlunin sem samþykkt var hér í fjárlögum 2013 og tók til og átti að vera með hugsanlegum ágóða af sölu eigna upp á 22 milljarða og hugsanlegum ágóða af veiðileyfagjaldi upp á allt að 50 milljörðum. Þeir peningar voru ekki í hendi og það kom fram í fjárlagafrumvarpinu að þetta væri áætlað en menn settu hins vegar fjárfestingaráætlun sem gerði ráð fyrir fjármununum. Var það fullburða eða var það ófullburða, hæstv. forseti og hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Við erum alveg sammála um hið fyrra, ég og hv. þingmaður og fyrrverandi skólastjóri og bæjarstjóri, það þarf sannarlega að auka aga og aðhald í ríkisfjármálum á Íslandi. Það er einfaldlega það sem við höfum lært af reynslunni og þingið á að gera sömu kröfur til sjálfs sín og það gerir til sveitarstjórna. Ég held að það sem við leggjum áherslu á í þessu sé að það fylgi heildaráætlun hugmyndum um útgjöld og tekjur sem nema milljörðum kr. á hvorn veginn. Hvað varðar fjárfestingaráætlunina held ég að hún hafi sannarlega ekki verið ófullburða, þvert á móti. Annars vegar er ríkissjóður í mjög góðum færum til að taka út arð og losa um eignarhluti vegna þeirrar stöðu sem hann er í gagnvart viðskiptabönkunum, hins vegar var frá því gengið þannig að þær tekjur ættu að kosta fjárfestingaráætlunina, þ.e. það var algerlega afmarkað hvaða tekjur ættu að mæta þessum útgjöldum. Ef menn sækja ekki þann arð sem hægt er að sækja eða selja ekki þá eignarhluti sem hægt er að selja hafa þeir alltaf þá varaleið að endurskoða framkvæmdahraðann í áætluninni og útgjöldin í áætluninni í ljósi breyttra tekjuforsendna. Ég held að það sé út af fyrir sig bara kostur í fjárlagagerð að vera með hluti stillta þannig af að ef eitt gengur ekki eftir sé hægt að draga úr öðru á móti.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort vitað sé til þess hvort hæstv. fjármálaráðherra er í húsinu.

Hann er í húsi.

Ég óska eftir því að hann verði viðstaddur umræðuna. Hér hefur talsvert verið um það rætt að til standi að afnema skatt sem ekki sé kominn til sögunnar. Ég gerði þetta lítillega að umræðuefni í fyrri ræðu minni í dag og vil ítreka að ég tel þetta vera rangt. Þetta er skattur sem þegar hefur verið lögfestur og gert er ráð fyrir þeim fjármunum sem af honum koma í fjárlögum þessa árs. Þess vegna er það raunveruleiki að verið sé að afsala fjármunum fyrir hönd ríkissjóðs sem ella hefðu runnið í þann sjóð. Það er veruleikinn. Síðan er það hitt að segja má um öll gjöld, hvort sem það eru auðlindaskattar eða skattar yfirleitt, að þau byggja öll á líkindareikningi að vissu marki. Við vitum aldrei fyrir víst hvað það er sem kemur til með að renna í ríkissjóð í gengum tekjuskatt, eignarskatt eða skatta yfirleitt. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma og vera viðstaddur umræðuna. Í raun er ekki til of mikils mælst að ætlast til þess að hæstv. fjármálaráðherra sé viðstaddur umræðuna vegna þess að hún snýst um að afsala ríkissjóði 6 milljörðum kr. á komandi kjörtímabili, hálfum öðrum milljarði á hverju ári þannig að við erum að fjalla um miklar upphæðir. Ég talaði fyrr í dag og ekki er óeðlilegt að einhver spyrji hvort ég hafi einhverju við að bæta frá því sem ég sagði í fyrri ræðu minni og í rauninni er svo ekki. En ég kem hingað upp til að árétta að ég hef ekki fengið svör við þeim spurningum sem ég reiddi fram. Mig langar til að byrja þessa stuttu ræðu mína á litlum upplestri. Hann er úr fylgigagni með frumvarpinu og er svohljóðandi, með leyfi forseta, og ég bið menn um að taka mjög vel eftir: „Verði frumvarpið að lögum er áætlað að ríkissjóður muni verða af tekjum sem nema 535 millj. kr. árið 2013 og verða tekjur ríkissjóðs þá lakari en áætlað var í fjárlögum sem því nemur. Þá er áætlað að árið 2014 og eftirleiðis verði tekjur ríkissjóðs um 1,5 milljörðum kr. lægri árlega en ella hefði orðið að óbreyttum lögum. Á þessu stigi liggja ekki fyrir aðrar ráðstafanir til að vega upp á móti þessari lækkun á áformaðri tekjuöflun ríkissjóð. Verður því að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis.“ Hér var vitnað í fylgigagn með frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra sem hann leggur núna fyrir Alþingi. Það er ekki að undra að hæstv. fjármálaráðherra skuli hafa sagt fyrr í dag eða gefið til kynna að nú verði lagst yfir það hvernig hægt verði að draga úr útgjöldum ríkisins til mótvægis við þessa skattalækkun. Og er til of mikils ætlast að Alþingi vilji fá upplýsingar um hvaða hugmyndir eru á borðinu? Við vitum að fjárlagavinnan er þegar hafin. Öll ráðuneytin eru þegar komin að þeirri vinnu og við viljum fá upplýsingar um hvað það er sem á að skera niður. Við hlustuðum á fjölmargar ræður á eldhúsdegi í gærkvöldi, margar ágætar ræður sem komu frá stjórnarmeirihlutanum. Meðal annars minnist ég þess að hlusta á hæstv. félagsmálaráðherra tala um vanda skuldugs fólks, skuldugra heimila, hvað hann væri mikill. Það er alveg rétt. Hann er mjög mikill hjá mörgum heimilum og það var kannski þess vegna sem mörg þessara heimila þess fólks kusu sérstaklega Framsóknarflokkinn vegna þess að hann ætlaði að bæta þarna úr, lækka höfuðstól lánanna. Nú gerist það hins vegar að okkur er boðið upp á að fyrir Alþingi verði lögð þingsályktunartillaga sem felur í sér að Alþingi samþykki að fela ríkisstjórninni að standa við kosningaloforð sín. Er þetta boðlegt? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra, formann Sjálfstæðisflokksins: Rædduð þið þetta ekkert í sumarbústaðaferðum ykkar í aðdraganda myndunar þessarar ríkisstjórnar? Fóruð þið ekkert yfir þessa stöðu? Þið eruð kosnir til valda á grundvelli þessara loforða og nú ætlast fólk til að sjá með hvaða hætti þið ætlið að efna ykkar kosningaloforð því annars eruð þið kosnir til valda á fölskum forsendum. Það er því ekkert óeðlilegt að við óskum eftir því, áður en þessari umræðu lýkur, 

Frú forseti. Að sjálfsögðu ræddu stjórnarflokkarnir stöðuna sem blasir við íslenskum heimilum, enda er það hluti af stjórnarsáttmálanum að bregðast við. Í þingsályktunartillögunni sem nú er fram komin eru þau mál sett í ákveðin farveg. Þegar málið kemst á dagskrá gefst tilefni í þinginu til að ræða það í víðu samhengi og ég held að þingmenn allir, mér heyrist meira að segja þingmenn stjórnarandstöðunnar fagna því tilefni sem þá gefst til að ræða stöðu heimilanna og hvernig eigi að bregðast við henni. En ríkisstjórnin hefur sett á forgangslista sinn að bregðast sérstaklega við þeirri stöðu með öllum tiltækum ráðum. Það kemur mér satt best að segja dálítið á óvart, en ég kveinka mér alls ekki undan því, að undir umræðu um þetta frumvarp sem er ekki mjög stórt í sniðum skuli vera farið í almenna efnahagsumræðu og umræðu um ríkisfjármálin í víðu samhengi. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að þegar menn leggja til að skattar hækki ekki þarf að meta áhrifin af því, en það þarf ekkert síður að meta hvað við getum gert til að bregðast við þeim uppsafnaða og yfirstandandi vanda sem ríkissjóður er í vegna hallareksturs á yfirstandandi ári. Það er í raun og veru hlutfallslega miklu stærri vandi en sá sem menn eru að láta í skína að skapist út af þessu frumvarpi. Staðreyndin er sú að ferðamönnum er enn að fjölga, gistinóttum erlendra og íslenskra ferðamanna er að fjölga. Það sýna tölur fyrir fyrsta ársþriðjung þessa árs þannig að 

Hæstv. forseti. Sagt var við umræðuna í gær að Alþingi og þjóðin fengi nefndir en engar efndir. Það er góðra gjalda vert að setja mál sem þarf að gaumgæfa og skoða allar hliðar á í nefndir, en við erum að tala um kosningaloforð ríkisstjórnar. Við ætlumst til þess að við fáum þá tillögur ríkisstjórnarinnar hingað inn á borð. Við tökum þær síðan til umfjöllunar að sjálfsögðu og greiðum um þær atkvæði, þær fara til nefndar og skoðunar, en við erum ekkert að tala um þetta. Ríkisstjórnin er ekki að tala um þetta. Hún er að tala um að hér verði samþykkt þingsályktunartillaga um að ríkisstjórninni verði falið að standa við kosningaloforð sín. Hafa menn heyrt annað eins grín? Er verið að reyna að gera grín að þjóðinni eða er verið að hlaupast undan, flýja af hólmi, hlaupast undan þeim loforðum sem kjósendum voru veitt? Menn verða að taka sjálfa sig svolítið alvarlega. Síðan segir hæstv. fjármálaráðherra nú að við séum í raun að ákveða, eða ríkisstjórnin öllu heldur og stjórnarmeirihlutinn, að ráðast ekki í skattbreytingar og aftur er klifað á þeirri rökvillu, tel ég vera, sem hér hefur skotið upp kollinum annað veifið í dag. Við erum búin að lögfesta þennan skatt. Það er gert ráð fyrir þessum fjármunum í fjárveitingum okkar til heilbrigðiskerfisins og til löggæslunnar svo dæmi séu tekin. Þetta er bara hluti af veruleikanum. Þetta er hluti af fjárlagadæmi þessa árs. Núna er verið að skerða tekjur ríkissjóðs til að standa við þær skuldbindingar 

Frú forseti. Í þeirri nálgun sem birtist í orðum hv. þingmanns um að menn séu að afsala sér tekjum virðist vera út frá því gengið að allar tekjur sem fyrirtæki og eftir atvikum einstaklingar í landinu afla sér séu með einum eða öðrum hætti eign ríkisins. Í hvert sinn sem þær eru ekki að fullu teknar til ríkisins sé ríkið að afsala sér þeim tekjum. Þannig sé aldrei hægt að lækka neina skatta eða falla frá áformum um að hækka þá án þess að í því felist afsal á einhverju sem tilheyrði ríkinu. Við sem stöndum að baki frumvarpinu kjósum að líta öðruvísi á tekjustofna ríkisins. Við lítum þannig á að þeir spretti upp í atvinnulífinu og hjá einstaklingunum fyrir framtakssemi þeirra og ríkið geti síðan áskilið sér einhvern hluta í þeim tekjum. Það er því allt önnur nálgun sem býr að baki þessu frumvarpi og kannski er það hluti af þeirri orðræðu sem á sér stað í dag að við erum að nálgast viðfangsefnin með svo ólíkum hætti. Hvernig á að bregðast við vegna skertra tekna sem af þessu leiðir miðað við áform fyrri ríkisstjórnar? Það kemur bara með í ríkisfjármálaáætlun fyrir næsta ár og til lengri tíma. Þetta mál, sem menn vilja vissulega og skiljanlega, vegna þess að það er á dagskrá, taka til sérstakrar umræðu og meta áhrifin af, nær varla að gára vatnið við hliðina á því hafi sem við eigum eftir að synda yfir til að brúa bilið í fjárlagagerðinni. Við erum að tala um fyrir yfirstandandi ár möguleg tekjuáhrif upp á 500 millj. kr. meðan stefnir í 30 milljarða halla. Það var reyndar kynnt þannig fyrir kosningar og í lok síðasta árs að nú væri ríkisstjórnin búin að ná endum saman 

Frú forseti. Ég held að við komumst hvorki lönd né strönd í þessari umræðu í reynd. Hér er bara klifað á hinu sama. Ég tel mig vera í nokkrum rétti fyrir hönd þeirra sem eiga að njóta þjónustu hins opinbera og eru skattgreiðendur í þessu landi að fá að vita um afleiðingar þeirra gjörða sem okkur eru kynntar og ætlast er til að við samþykkjum, 6 milljarða kr. afsölun á skatttekjum fyrir ríkissjóð á komandi kjörtímabili. Það er talað um þessa fjármuni eins og þeir skipti sáralitlu máli. Ég minnist þess þegar við vorum að bæta hér í við löggæsluna í lok síðasta árs við afgreiðslu fjárlaga, 200 millj. kr., og hve miklu máli þetta skipti, gríðarlegu máli. 1,5 milljarðar á ári eru mjög miklir peningar. Þeir skipta sköpum fyrir ýmsar stofnanir sem eru orðnar mjög fjárþurfi. Við skulum ekki gleyma því að eftir efnahagshrunið sem þjóðin þurfti að ganga í gegnum er opinber starfsemi víða mjög aðþrengd. Það hefur sums staðar réttilega verið gagnrýnt að gengið hafi verið of nærri henni og ég held að sú gagnrýni eigi við rök að styðjast. Það er þess vegna og í því ljósi og í því samhengi sem við sem höfum haldið þar um stjórnvölinn höfum áhyggjur af því þegar fyrstu verk ríkisstjórnarinnar eru í þá veru að draga úr möguleikum ríkissjóðs til að standa straum af kostnaði sem við öll erum sammála um, hygg ég, að þurfi að sinna. Þar er ég að tala um löggæsluna, heilbrigðisþjónustuna, menntakerfið 

Virðulegi forseti. Ég hafði ætlað að láta mér nægja að tala í andsvörum við framsöguræðu hæstv. fjármálaráðherra í dag en þegar mér heyrist á sumum þeim sem hafa tekið til máls að það frumvarp sem liggur fyrir sé eitthvert smámál og það sé undarlegt að fólk ætli að ræða það eitthvað og það sé hinn mesti óþarfi að bera saman skattlagningu á gistingu hér og í öðrum löndum, það sé bara verið að afnema einhvern skatt sem aldrei hefur tekið gildi, hvaða vesen er þetta eiginlega - þegar ég varð vör við þennan anda hér áðan hugsaði ég að ég ætlaði að reyna að koma því aðeins betur til skila sem mér finnst skipta máli í sambandi við þessa breytingu. Sumir eru þeirrar skoðunar að skattar séu almennt ill nauðsyn, ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég fylli hóp þeirra sem hafa talað hér í dag sem vilja samfélagsþjónustu sem er opin fyrir alla, opinbera heilbrigðisþjónustu, opinbert menntakerfi, gott velferðarkerfi. Ég fylli þann hóp og þess vegna tel ég skatta ekki illa nauðsyn en til þess að geta haldið uppi þessari samfélagsþjónustu þarf að afla tekna til hennar og það er gert með sköttum. Skattar eru ekki bara tekjuöflunartæki heldur geta þeir líka verið hagstjórnartæki og með því að beita þeim á mismunandi hátt getur ríkisvaldið reynt að hvetja til einhverra verka eða draga úr öðrum. Við höfum til dæmis há gjöld á tóbaki til að draga úr því að fólk reyki of mikið eða reyki yfirleitt. Sykurskattur, sem svo var kallaður, var hækkaður í fyrra. Margir voru mjög á móti því. Fyrir utan það að vera tekjuöflunartæki er honum líka ætlað að draga úr notkun á sykruðum vörum en það er eitt af okkar aðalheilbrigðismálum núna og líklega orðið miklu stærra en t.d. tóbaksreykingar, þ.e. offita, fólk er margt hvert allt of þungt. Þetta er mikið heilsufarslegt áhyggjuefni á Vesturlöndum. Það er alveg eins með hvernig atvinnugreinar eru skattlagðar. Það er hægt að ívilna þeim eins og hefur verið gert með ferðaþjónustuna þegar hún var að byggjast upp og verið að koma fótum undir hana. Það hefur komið fram í umræðum fyrr í dag að árið 2007 var virðisaukaskattur á gistingu lækkaður úr 14% í 7%. Af hverju? Vegna samkeppnisstöðu því að - það er auðvitað hárrétt sem hér hefur komið fram að við keppum við önnur lönd um það ferðafólk sem kemur hingað til lands - þá var gengið á krónunni svo hátt hér á landi að samkeppnisstaða ferðaþjónustunnar var ekki góð til að keppa við önnur lönd. Þá var skatturinn lækkaður úr 14% niður í 7%. Nú kemur tvennt til með þann skatt sem nú er til umræðu. Annars vegar þurfum við að afla með honum tekna, hins vegar er alveg ljóst hvað staða ríkissjóðs er slæm og hefur það margoft verið sagt hér og meira að segja hæstv. ríkisstjórn vill gera mjög mikið úr því. Ég sagði það fyrr í dag að enginn gæti leynt stöðu ríkissjóðs, það eru allt saman opinberar tölur og á ekkert að koma á óvart í þeim efnum. En það er alveg ljóst að ef fallið verður frá því að taka skatt sem á að gefa 500 milljónir á þessu ári og 1,5 milljarða á ári í fjögur ár í viðbót og til framtíðar, ef lagt er til að helminga þann skatt þá hlýtur það að auka við þann vanda sem hæstv. ríkisstjórn þarf að glíma við. Svo bætist hitt við, og ég er alls ekki andvíg því, að beita sköttum eða öðrum ívilnunartækjum sem ríkisvaldið hefur til að hjálpa atvinnugreinum að koma undir sig fótunum, ég hef alls ekkert á móti því, nýsköpunarsjóði, að styrkja sprotafyrirtæki og annað slíkt, það er alveg sjálfsagt. Þegar atvinnugrein er hins vegar komin vel á veg á hún að standa undir sér og þá hljótum við að ætlast til þess og við hljótum meira að segja að fagna því, rétt eins og við fögnum því þegar börnin fara að heiman því að þau eiga að þroskast og fara að heiman, þegar atvinnugreinar sem við höfum stutt við geta staðið undir sér og lagt líka í púkkið fyrir samfélagsþjónustuna sem er okkur öllum nauðsynleg, ég tala nú ekki um eins og í sambandi við ferðaþjónustuna allan þann gífurlega kostnað sem við öll höfum af því að geta tekið sómasamlega á móti öllum þeim ferðamönnum sem hingað vilja koma. Það eru alls konar innviðir. Það eru ekki bara náttúruperlurnar, það eru vegirnir og lögreglan. Lögreglan þarf að hafa miklu meira eftirlit á vegum þegar er komið fullt af ferðafólki. Það hefur verið nefnt að hér gerast hörmulegir atburðir, ferðafólk týnist og að því er leitað og þjóðfélagið ber alls konar kostnað af því. Mér finnst mjög undarlegt að við ætlum að halda áfram að fara svona með ferðaþjónustuna þegar hún vex eins og hún gerir núna. Hún óx á milli 18 og 19% á síðasta ári. Ég held að hún hafi vaxið um 23% á fyrstu fjórum mánuðum þessa árs. Allt mjög gleðilegt, en að við skulum þá líka ætla að halda áfram að niðurgreiða þessa þjónustu finnst mér algerlega ótrúlegt vegna þess að það er það sem hefur gerst. Síðan skatturinn var lækkaður úr 14 niður í 7% er innskatturinn hjá ferðaþjónustunni orðinn hærri en útskatturinn sem hún greiðir. Í rauninni má segja að verið sé að leggja ferðaþjónustunni, þ.e. gistingunni, til um 200 milljarða á ári. Mér finnst það óskynsamlegt. Ég er þeirrar skoðunar. Ég er hins vegar sammála því og vil út af fyrir sig ekki gera lítið úr því að meira óhagræði er af því að hafa þrjú skattþrep en eitt og meira óhagræði er af því að hafa þrjú skattþrep en tvö, eins og kom fram hjá hv. þingmanni áðan sem rekur gisti- og veitingaþjónustu og segir að ekki sé nokkur vandi að aðskilja þetta allt með einhverjum tökkum. Samt sem áður er af þessu óhagræði. Best væri ef virðisaukaskattsálagning væri bara ein tala. Ég er líka þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið mjög sniðugt að vera með sérstakt skattþrep fyrir gistingu. Ég ætla að leyfa mér að segja, þótt það sé örugglega ekki til vinsælda fallið hjá þeim sem reka ferðaþjónustu, að ég er þeirrar skoðunar að við hefðum átt að hækka virðisaukaskatt á gistingu upp í 25,5% eins og lagt var til. Það kom hins vegar fram áðan að í nefnd hefði því verið breytt í 14%. Ég hef á hinn bóginn mikla samúð með því sem fram kom hjá ferðaþjónustunni á þeim tíma, að gjöld af þessu tagi megi ekki leggja á of seint. Það þarf að gera með góðum fyrirvara. Ég leyfi mér samt að efast um að þau miklu harmakvein sem komu frá ferðaþjónustunni hafi ekki verið svolítið ýkt. Á hinn bóginn ber að taka tillit til þess. Ég segi því að mér fyndist ánægjulegt ef það kæmi þá fram, gæti kannski komið fram í nefnd, að verði menn við þeirri tillögu sem hæstv. fjármálaráðherra leggur fram yrði ákveðið á sama tíma að eftir tvö ár verði virðisaukaskattur á gistiþjónustu eins og almennur virðisaukaskattur er á aðrar atvinnugreinar í landinu. Þá yrði það gert með tveggja ára fyrirvara og ferðafyrirtækin hefðu þá nægan tíma til að koma því inn í verðskrár sínar. Fram kemur í skýrslu Hagfræðistofnunar háskólans að í meðalkostnaði við ferðir til Íslands mundi hækkunin sem yrði á gistingunni vega innan við 2% þó að farið væri með skattinn úr 7% upp í 25,5%. Þetta er það sem mér þætti skynsamlegt að gera. Ég vil ekki ofskattleggja atvinnuvegina. Ég held að enginn í þessum sal vilji gera það, en við skulum líka átta okkur á því að ef atvinnuvegirnir taka ekki sinn skerf af skattlagningu og borga ekki sinn skerf af tekjuöfluninni sem þarf til að standa undir samfélagskostnaðinum þá verða tekjuskattar einstaklinga og virðisaukaskattur sem einstaklingar greiða að standa undir honum. Þess vegna tel ég að þetta sé ekkert smámál, þetta er stórmál. Það er stórmál að afnema tekjur sem eru í hendi eða hafa verið lagðar á og segja ekki hvað eigi að koma í staðinn. Á að skera niður eða hvað? Það er stórmál hvernig skattlagningu er almennt hagað í landinu.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í dag um málið sem er hér til umfjöllunar hafði mér tekist að koma flestum þeim sjónarmiðum á framfæri sem ég vildi í tengslum við það en þó er kannski örfáu við að bæta. Í fyrsta lagi vil ég segja, og ítreka það sem ég sagði í dag, að ég sakna þess að ráðherra ferðamála skuli ekki vera viðstaddur umræðuna vegna þess að þetta mál er ekki bara skattamálefni heldur snýst umræðan, eins og komið hefur á daginn, að sjálfsögðu líka um málefni ferðaþjónustunnar almennt. Ég hefði talið mikilvægt að ráðherra ferðamála væri viðstödd umræðuna og hefði eftir atvikum tekið þátt í henni til að fjalla um málefni greinarinnar sem slíkrar. Af því tilefni vil ég jafnframt geta þess eða láta það koma fram að ég tel skynsamlegt og fer fram á það við hæstv. forseta að hann beiti sér fyrir því að þegar málið gengur væntanlega til efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu muni efnahags- og viðskiptanefnd einnig óska eftir umsögn atvinnuveganefndar, sem fjallar um málefni ferðaþjónustunnar, um þetta frumvarp. Það eru örfá atriði sem ég ætlaði að nefna sem hefur verið komið aðeins inn á í þessari umræðu. Ég ætla enn á ný að leyfa mér að vísa í þá skýrslu sem ég gerði að umtalsefni í dag um áhrif þess að hækka virðisaukaskatt á gistiþjónustu sem Hagfræðistofnun háskólans vann að beiðni þáverandi fjármálaráðherra haustið 2012. Þá var reyndar fyrirhugað að hækka virðisaukaskattinn í 25,5%, eins og kunnugt er. Meginniðurstaða skýrslunnar eins og ég les hana er að þegar tekið er tillit til verðteygni bæði á framboðshlið og eftirspurnarhlið er það niðurstaðan, sem ég geri ráð fyrir, að ferðamönnum fækki um 0,6–1,1%. Reyndar var þá miðað við að skatturinn færi í 25,5% þannig að væntanlega eru áhrifin enn minni miðað við 14% virðisaukaskatt. Hér koma líka fram þær mikilvægu upplýsingar að greining á þróun verðs og gistingu í kjölfar þess að virðisaukaskatturinn var lækkaður úr 14% í 7% árið 2007 benti til þess að mestur hluti þeirrar lækkunar hefði fallið gistihúsum í skaut en verð á gistingu lítt lækkað. Með þeim hætti mætti líta á umrædda lækkun sem niðurgreiðslu eða styrk til atvinnugreinarinnar. Í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur á undan mér fjallaði hún í raun og veru talsvert um niðurgreiðslu til atvinnugreinar sem ferðaþjónustan á að sjálfsögðu ekki að þurfa á að halda. Það var líka fjallað um, og fleiri hafa komið inn á það, að mikilvægt sé að verðlagning í ferðaþjónustunni sé ákveðin og birt með góðum fyrirvara og ég tek undir það. Það er auðvitað mjög mikilvægt að það sé viss stöðugleiki og vissa um hvað bíður manna. Ég geng út frá því að núna sé til að mynda búið að verðleggja gistingu fyrir næsta haust almennt miðað við 14% virðisaukaskatt, eins og lögin gera ráð fyrir, lögin sem eru í gildi en hér er lagt til að verði felld úr gildi. Þá veltir maður því fyrir sér, ekki síst þegar höfð er í huga skýrsla Hagfræðistofnunar um áhrifin á lækkun úr 14% í 7% árið 2007 og ef maður gefur sér að búið sé að verðleggja gistinguna fyrir haustið, hvar þessi mismunur muni enda. Mun hann leiða til lækkunar á gistingu eða mun hann, eins og 2007, að mestu leyti lenda hjá greininni sjálfri? Þetta eru tilefni, finnst mér, til að skoða sérstaklega hvort hækkun úr 7% í 14, eins og gert hefur verið ráð fyrir, þurfi í raun að leiða til nokkurra áhrifa á verð á gistingu í landinu. Ég tel mikilvægt að það verði skoðað í þingnefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, og ég ítreka, virðulegur forseti, að ég óska eftir því að forseti beiti sér fyrir því að málið fái líka skoðun í atvinnuveganefnd, m.a. með hliðsjón af því hver áhrifin á atvinnugreinina í heild gætu orðið að gefnum þeim upplýsingum sem liggja fyrir í umræddri og téðri skýrslu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Þetta hefur um margt verið mjög áhugaverð umræða og í sjálfu sér er það sem er kannski áhugaverðast við hana ekki yfirskrift frumvarpsins sem slíks eða það sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur viljað láta umræðuna snúast um, og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur nokkrum sinnum komið að í andsvörum, að menn eigi að halda sig við kjarna málsins og fara ekki út um allar grundir, heldur er mikið umhugsunarefni að þeir sjálfstæðismenn sem hafa talað sjái þetta svona, því að hér hafa framsóknarmenn enn ekki talað, vegna þess að um er að ræða pólitíska kúvendingu, þrátt fyrir að hæstv. ráðherra tali um að málið sé ekki stórt í sniðum, þetta sé lítið mál. Hér er um að ræða afskaplega táknrænt mál fyrir nýja ríkisstjórn. Þetta er ekki bara fyrsta mál, á þskj. 1, heldur er þetta mál sem markar í raun og veru nýtt upphaf hægri stefnu á Íslandi.  Virðulegur forseti. Við erum ekki bara að ræða einfalt mál um 14% eða 7%. Við erum annars vegar að ræða skattapólitík, muninn á hægri og vinstri í stjórnmálum, til hvers samneyslan er, til hvers samfélagið er, til hvers skattheimta er, til hvers velferðarkerfi er. Hins vegar erum við að ræða þau spor sem hræða í sögunni sem eru sporin um ábyrgðarleysi, ítrekað ábyrgðarleysi og lausatök í ríkisfjármálum. Það hefur því miður verið einkenni Sjálfstæðisflokksins hér um áratugaskeið og svo alvarlegt einkenni að um það hefur verið fjallað í rannsóknarskýrslum. Þess vegna er það kjarni umræðunnar hér, en ekki efnið sjálft, ekki endilega sú pólitíska kúvending sem snýst um muninn á hugsjóninni um jöfnuð og réttlæti annars vegar og hins vegar svokallað frelsi einstaklingsins sem er helsi þess sem undir verður. Virðulegur forseti. Hér er um að ræða mál sem er meira að segja svo vanbúið, svo ábyrgðarlaust að skrifstofa opinberra fjármála í fjármálaráðuneytinu sjálfu, fjármála- og efnahagsráðuneyti hæstv. ráðherra, segir, með leyfi forseta: „Verður því að gera ráð fyrir að afkoman versni“ - það er verið að tala um ríkissjóð, sameign okkar allra - „í sama mæli“ - þ.e. um 535 milljónir á þessu ári, 1,5 milljarða á því næsta - „og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis.“ Hvað gerist svo þegar hæstv. ráðherra er hér ítrekað spurður um það? Hverjar eru þessar mótvægisaðgerðir? Hver er svo heildartalan með öllu hinu? Þá fara menn að yppta öxlum og tala eins og 30 milljarðar séu svakalegt mál en þessar 500 milljónir séu bara smámál. Hvað með öll hin loforðin? Hvað með sérstaka veiðigjaldið? Hvað með að afnema auðlegðarskattinn af þeim sem mesta peninga þéna í þessu landi? Það kostar líka og ábyrg efnahagsstjórn hlýtur að vera metnaðarmál nýrrar ríkisstjórnar, eða hvað? Hvenær hætta menn að yppta öxlum? Er það við 600 milljónir? Eða 700? Hvenær hætta þetta að vera smápeningar? Hvenær skipta þessir peningar nógu miklu máli til að hæstv. ráðherra láti sig það varða að hans eigin skrifstofa segir að það þurfi mótvægisaðgerðir? Þegar hæstv. ráðherra er þýfgaður um þetta nógu lengi fara að koma svör sem hefur þurft að lesa út úr löngum setningum. Hann nefnir til dæmis fjárfestingaráætlun, hann nefnir reyndar útgjaldahliðina fyrst. Þá vil ég vita hvaða 535 milljónir á að taka á þessu ári og af hverju. Ég vil ekki bara vita það, þjóðin á rétt á því að vita það. Hér er nefnilega sest að völdum ríkisstjórn með mikið umboð, ríkt umboð frá almenningi, sterkan meiri hluta í þinginu, mikla tiltrú og væntingar almennings, söguleg kosningaloforð, sennilega Íslandsmet í kosningaloforðum, loforð sem ríkisstjórnin fékk atkvæðin út á 27. apríl. Forustumennirnir gáfu sér þrjár vikur í að ræða saman. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég hefði haldið að þá væri komið að einhverjum útfærslum. Það að við skulum sjá hér við þessa umræðu - það er partur af þessu, þetta snýst um lausatök, snýst um ábyrgðarleysi - þingsályktunartillögu um það að forsætisráðherrann biðji Alþingi að biðja ríkisstjórnina að skipa hópa, þ.e. ríkisstjórnin biður Alþingi að biðja ríkisstjórnina að skipa hópa, marga hópa, skoða kosti og velta vöngum. Allt mikilvægt en hér er rætt um raunveruleg kosningaloforð sem viðkomandi flokkar fengu fylgi út á. Við munum standa hér vakt í því skyni að kalla eftir efndum. Fjárfestingaráætlunin sem hæstv. ráðherra nefndi hér sem möguleika í því að draga saman útgjöld ríkisins er í sjálfu sér tilefni til heilmikillar umræðu vegna þess að þar liggur áhersla á rannsóknarsjóði, Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og vegagerð. Þá er spurt: Hvað stendur til? Hvar á að skera? Virðulegur forseti. Tökum bara þetta eina atriði, sem er 500 milljónir kr. á ári í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, er það nálægt þeirri tölu sem verið er að tala um að taka hér niður af tekjum ríkisins á þessu ári. Til hvers er þessi sjóður? Til hvers er þetta framlag? Það er til að verja landið fyrir einmitt þessari atvinnugrein, tryggja að landið okkar beri allan þennan fjölda ferðamanna og að landið okkar glati ekki verndargildi sínu og aðdráttarafli til þess að nákvæmlega þessir sömu ferðamenn geti komið hingað og vilji það. Ég kalla því líka eftir samhengi hlutanna þegar við erum að tala um ferðaþjónustuna. Þar verðum við líka að tala um samhengi hlutanna. Það er ekki eingöngu í þessu efni, það er að segja í umræðunni um ríkisfjármálin almennt, harðri kröfu stjórnarandstöðunnar um það að menn taki ábyrgð á tillögum sínum, heldur líka að samhengi hlutanna sé virt og kannski ekki síst af þeim flokkum sem eiga erfiða sögu að því er varðar óráðsíu í ríkisrekstri, reglubundið meira frávik frá fjárlögum ár eftir ár eftir ár. Þetta aðhald verður fyrir hendi vegna þess að það er á ábyrgð okkar allra. Það er líka á ábyrgð stjórnarandstöðunnar að gæta þess að farið sé af varfærni og ábyrgð með sameiginlegar eignir almennings. Við getum nefnilega ekki farið með þessa peninga eins og við eigum þá sjálf. Við þurfum að fara þannig með þá að okkur sé trúað fyrir þeim, að við sýnum þeirri ábyrgð sóma, að við ypptum ekki öxlum þegar talað er um 535 milljónir, að okkur finnist það skipta máli þegar fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins segir, enn með leyfi forseta: „Verður því að gera ráð fyrir að afkoman versni í sama mæli og þar með að sama eigi við um framgang markmiðs“ - hvaða markmiðs? - „um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs ef ekki verða gerðar viðeigandi ráðstafanir til mótvægis.“ Þannig er það og þannig á það að vera, viðeigandi ráðstafanir til mótvægis. Virðulegur forseti. Við getum auðvitað staldrað hér sérstaklega við kjarna málsins sem er efni frumvarpsins um það hvort þessi tiltekna atvinnugrein sé til þess bær að leggja samfélaginu lið með sköttum eins og aðrar fullburða atvinnugreinar gera og gera með gleði. Það er mín skoðun að ferðaþjónustan eigi að gera það, það sé mikilvægt fyrir þroska og framgang þeirrar atvinnugreinar að hún sé með í því að móta samfélag, leggja því til. Hins vegar hef ég skilning á því að við getum verið ósammála um þetta því að þarna erum við að tala um pólitískar áherslur, mismunandi útgangspunkta í því hvaðan tekjur ríkissjóðs eiga að koma, hversu háar þær eiga að vera o.s.frv. Stundum erum við hreinlega að tala um muninn á hægri og vinstri. Það er bara gott og það er hollt. Við eigum auðvitað að ræða miklu meira um það, um stóru línurnar og prinsippmálin í stjórnmálum. Við gleymum því stundum í slagsmálum sem eru minni. En ég er þeirrar skoðunar að fullburða atvinnugrein eigi að taka þátt. Hún er gríðarlega stór, hún er vaxandi. Það þarf að byggja upp innviðina. Það þarf að styðja við viðkvæmar náttúruauðlindir og náttúruperlur, en þegar tillögur eru lagðar fram af slíkri léttúð sem hér er gert þá dugar ekkert annað en að veita öflugt viðnám.

Virðulegur forseti. Þetta var kunnugleg pólitík vinstri grænna: Við stöndum fyrir jöfnuð og réttlæti, þið standið fyrir frelsi einstaklings, helsi þeirra sem undir verða. Kosið var 27. apríl. Ef þetta eru hægri og vinstri gildin höfnuðu kjósendur vinstri gildum, það er ósköp einfalt. Fólkið í landinu kaus að hafa ekki lengur við stjórnvölinn og meiri hluta á Alþingi leiðir Vinstri grænna og Samfylkingar að þeim markmiðum sem þjóðin vill að stefnt sé að, skuldavanda heimila, öflugu atvinnulíf, sem er forsenda velferðar. Fólkið í landinu kaus að hafna aðferðum Vinstri grænna og Samfylkingar í þeim málum. Þannig er staðan. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir talar um mótvægisaðgerðir. Ég ætla að nefna eitt sem hægt væri að gera einn, tveir og þrír og kostar 500 milljónir á þessu ári og kannski að jafnaði 130–180 milljónir á næstu árum. Það var sú ákvörðun síðustu ríkisstjórnar að setja Náttúruminjasafnið í Perluna, afhenda Reykjavíkurborg um 500 milljónir til þess að auðvelda henni að kaupa Perluna af Orkuveitu Reykjavíkur og leggja síðan að jafnaði 130–180 milljónir í að reka það. Þegar það var samþykkt í fjárlögum átti það að standa undir sér. Síðan þegar fjárlögin voru klár kom hæstv. þáverandi menntamálaráðherra inn með annað frumvarp sem kallaði á 130 millj. kr. rekstur í það dæmi árlega. Þar má skera á móti því 

Virðulegur forseti. Það er gott að það eru skapandi lausnir á ferð og að hv. þingmaður er kominn hér með tillögu um að Náttúruminjasafni verði ekki búið heimili, ekki frekar hér eftir en hingað til. Það er náttúrlega samfélaginu til skammar að Náttúruminjasafn hefur ekki átt aðsetur fyrr en í þessum áformum sem eru slegin af í ræðu hv. þingmanns. Ég vil segja þegar hv. þingmaður talar hástemmt um að kjósendur hafi hafnað vinstri gildum: Sú ríkisstjórn sem nú situr hér að völdum hefur 51% fylgi, hún hefur 51% kjósenda á bak við sig. Atkvæði allra kjósenda eru mikilvæg, allra kjósenda. Það er mikilvægt að hafa í huga ef manni þykir vænt um lýðræðið, að muna það að raddir stjórnarandstöðu og minni hluta hafa líka gildi. Ég hef vissar áhyggjur af því og þeim tóni sem ég heyri strax í upphafi vegferðar nýs stjórnarmeirihluta og ríkisstjórnar sem er vottur - ég segi það nú bara til þess að leyfa fólki að njóta vafans - vottur af yfirlæti, vottur af því að strax í fyrsta óundirbúna fyrirspurnatíma nýrrar ríkisstjórnar tala ráðherrar ríkisstjórnarinnar í háðsglósum gagnvart eðlilegum spurningum stjórnarandstöðu. Ég vona að það sé ekki fyrirboði um það sem koma skal vegna þess að menn í hátíðarræðum boða samstarf og samvinnu en í nýrri þingsályktunartillögu um skuldavandann og aðgerðirnar tíu er hvergi talað um þverpólitíska samvinnu, hvergi talað um aðkomu minni hlutans og ég vona að við getum fært það til betri vegar í umræðu í þinginu.

Virðulegur forseti. Það var margoft rætt í umræðunni um að færa Náttúruminjasafnið í Perluna að nauðsynlegt væri að finna því safni verðugt húsnæði. Það var líka margoft tekið fram að þetta húsnæði hentaði ekki og margir höfðu á því þá skoðun að svo væri ekki. Sú sem hér talar hefur slegist fyrir Náttúruminjasafni lengi og breytingum á því ferli sem það hefur verið í án árangurs, en mun ekki gefast upp í því. Náttúruminjasafnið í Perluna er að mati margra ekki réttur staður. Það þýðir ekki að fólk vilji ekki finna safninu heimili. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir talar um að hér örli á yfirlæti. Við sátum saman á síðasta kjörtímabili. Þá talaði þáverandi meiri hluti um þjóðina sem stóð að baki þeim, um þjóðina sem hafði valið fólk til forustu, um þjóðina sem vildi leggja áherslu á þau gildi sem þá ríktu, um meiri hlutann sem var á þingi, um meiri hlutann sem átti að ráða og meiri hlutinn ræður. Það var þannig á síðasta þingi og verður áfram svo. Virðulegur forseti. Það er hins vegar ekkert sem segir að ekki sé hægt að tala saman, vinna saman og reyna að leita lausna. En það er ekkert yfirlæti fólgið í því þegar talað er um að þjóðin, kjósendur í þessu landi hafi kosið hér 27. apríl. Ég geri ekki lítið úr þeim sem kusu aðra flokka en það var kjörinn nýr meiri hluti og hann hefur að baki sér meiri hluta þeirra kjósenda sem kusu. Þannig er það. Ef það kallast yfirlæti að ræða það hlýtur það að vera sams konar yfirlæti af hálfu hv. þingmanns að finna alltaf öðrum allt til foráttu þegar kemur að stefnumálum, hugmyndafræði eða stefnu og virða ekki 

Virðulegi forseti. Nú fer að hitna í kolunum. Það er alveg einlæglega afstaða mín að mjög mikilvægt sé að fólk hafi ólíkar stjórnmálaskoðanir, en mér finnst mikilvægt að tekist sé á um hugmyndafræði og ég vil endilega taka þátt í sem flestum umræðum af því tagi þar sem við erum að takast á um grundvallaratriði og hugmyndafræði. Af því að hv. þingmaður nefnir enn Náttúruminjasafn og er ósátt við niðurstöðuna varðandi Perluna ætla ég svo sem ekki að fara út í þá umræðu hér, enda gefst ekki tími til þess, hvaða húsnæði ætti að verða fyrir valinu, staðsetning eða nýbygging eða hvað það er. En af því hv. þingmaður nefndi þetta sem lausn, sem mótvægisaðgerð gagnvart því frumvarpi sem er til umræðu, mundi lausn hv. þingmanns væntanlega kosta eitthvað þannig að kannski væru allar þessar 500 milljónir ekki alveg til skiptanna. Ég vil segja vegna umræðunnar almennt um samskiptin inni á þinginu, væntingar um að við séum að snúa öllu til betri vegar, að við höfum öll væntingar til þess. Ég held að við höfum öll ákveðinn metnað til þess að gera betur, en það verður að virka í báðar áttir þannig að samstarf og skilningur og sveigjanleiki verður að vera í báðar áttir. Gott og uppbyggilegt starf í þinginu byggir ekki bara á tillitssömum stjórnarmeirihluta heldur líka á ábyrgri stjórnarandstöðu þannig að við höfum einsett okkur að sýna þinginu meiri virðingu heldur en stjórnarandstaðan gerði á síðasta kjörtímabili.

Herra forseti. Ég vil í byrjun þakka þingmönnum sem hér sátu fyrir góðar móttökur og árnaðaróskir og ég vona að okkur megi auðnast að bera tilhlýðilega virðingu fyrir skoðunum hver annars. Okkur veitir ekki af vegna þess að virðing fyrir Alþingi virðist vera í sögulegu lágmarki. Ég vona að okkur takist að breyta því. Mér þótti einstaklega vænt um að fá saknaðarkveðju frá hv. þm. Helga Hjörvar þegar hann auglýsti eftir skoðunum framsóknarmanna hér í kvöld. Ég vona að hann eigi eftir að sækjast eftir að heyra skoðanir framsóknarmanna sem oftast á komandi tímum. Ég verð að segja að sem nýliði finnst mér þessi umræða í dag hafa verið mjög góð, en að sumu leyti finnst mér hún vera framhald af stefnuræðu forsætisráðherra hér í gærkvöldi vegna þess að hún hefur farið dálítið vítt um. Það sem mér hefur fundist einna athyglisverðast í umræðunni er það hversu ferðamennskan virðist eiga fáa vini hér á Alþingi sem er sérstaklega athyglisvert í ljósi þess að á síðasta kjörtímabili var því haldið réttilega fram að þessi góði atvinnuvegur væri einn mesti vaxtarsproti sem við eigum til. Þegar skattar eru lækkaðir - í þetta skipti erum við ekki að tala um að skattar verði lækkaðir því að skatturinn sem um ræðir hefur ekki enn verið lagður á - þá er þess að geta að þegar skattáþján er lækkuð, hvort sem hún er á einstaklingum eða fyrirtækjum, hefur hún venjulega í för með sér vöxt. Nú hefur komið fram, t.d. í skýrslu frá Ferðamálastofu, að heildarskatttekjur af ferðaþjónustu í fyrra voru 15 milljarðar kr. Það þýðir að til að bæta fyrir þessar 500 milljónir sem um er rætt í lækkun virðisaukaskatts þyrfti ferðamannafjöldi ekki að aukast nema um 3% til að mæta þeirri lækkun. Þetta byggist á því að það eru ekki nema um það bil 10% af kostnaði ferðamanna hér út af gistingu. Aukning ferðamennsku á þessu ári er, ef ég man rétt, nálægt 15%. Það hefur verið meiri aukning á gistinóttum, sem er út af fyrir sig athyglisvert líka. Ég vildi að þetta kæmi fram sérstaklega. Líka vildi ég koma því að, því að mér finnst sumir hv. þingmenn ekki gera sér alveg grein fyrir því hvernig virðisaukaskattur virkar, að það er ekki verið að tala um að aflétta einhverju af ferðamannastarfseminni sem slíkri. Það eru ferðamenn sem borga þennan virðisaukaskatt. Ferðaþjónustan er eingöngu innheimtuaðili fyrir ríkissjóð á þessum tekjum. Það er því ekki um það að ræða að ferðaþjónustan sé niðurgreidd með einhverjum hætti að þessu leyti. Síðan er líka athugunarefni að þessi starfsemi hefur legið undir vissu ámæli um að þar sé stunduð svört atvinnustarfsemi. Ekki ætla ég að leggja mat á það, hef engar forsendur til þess, en ef svo er, að menn séu tilbúnir að svíkja undan 7% skatti, eru þeir þá líklegri til þess að skila 14%? Mér þykir það ekki mjög líklegt. Ég kom hingað upp líka vegna þess að mönnum hefur orðið tíðrætt í dag um annað mál sem er skuldavandi heimila og forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Ég fagna því mjög að þingmenn eru óþreyjufullir eftir að komast í að ræða það mál. Ég fagna því líka að ég hef heyrt í dag og reyndar áður að forustumenn stjórnarandstöðu, þingflokksformenn og formenn, hafa lýst áhuga sínum á því að greiða fyrir þeim málum. Það er mikið fagnaðarefni. Það lá hins vegar alltaf fyrir, og sá sem hér stendur talaði alla vega þannig alla kosningabaráttuna, að skuldavandi heimila væri ekki eitthvað sem yrði leyst á fyrstu tveim, þrem vikum sumarþings, heldur yrði sumarþing notað til þess að feta brautina svo að á haustþingi væri hægt að leggja fram mótaðar tillögur í þessu efni. Ég skil vel óþreyju þingmanna í þessu efni rétt eins og ég skil óþol þess fólks sem bíður eftir lausn sinna mála, fólksins sem við vorum að ræða við alla kosningabaráttuna og fólks sem berst um á hæl og hnakka við að halda íbúðunum sínum. Ég skil óþreyju þessa fólks mjög vel. En ég vona og ég vænti þess að þetta sama fólk og hv. þingmenn hafi skilning á því að það þarf góðan undirbúning til að ráðast að þessu máli. Það þarf að gera það vel og það þarf að gera það rétt. Ég get fullvissað hv. þm. Ögmund Jónasson um það að við framsóknarmenn erum ekki að hlaupa frá kosningaloforðum okkar. Við erum ekki að hlaupast undan því sem við sögðum í kosningabaráttunni. Við erum ekki að svíkjast undan merkjum. Ég vona það einlæglega að hann og fleiri stjórnarandstöðuþingmenn hér innan húss verði okkur hliðhollir þegar þar að kemur að afgreiða þessi brýnu mál og að hér megi myndast góð þverpólitísk samstaða vegna þess að fólkið okkar þarf svo sannarlega á því að halda. Þess vegna vona ég að við berum gæfu til þess að mynda góða samstöðu um þetta mál og önnur framfaramál sem hér munu koma fram. Að svo mæltu þakka ég fyrir mig, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það er góð ástæða til að ræða þetta mál. Þegar ég kom hér inn í salinn fyrr í kvöld og sá að hæstv. fjármálaráðherra var ekki á staðnum hugsaði ég með mér að full ástæða væri til að kalla eftir viðveru hans þannig að hann væri á staðnum til að fylgja úr hlaði fyrsta ríkisfjármálafrumvarpi sínu. Þegar ég var ráðherra og var að leggja fram stór frumvörp var alla vega gengið ríkt eftir því að þingmenn næðu eyrum ráðherrans. Svo ákvað ég, af því það er sumarbyrjun og við erum að hefja nýtt þing og vegna þess hversu margir stjórnarliðar eru hér í salnum, að láta kyrrt liggja og gera ekki sérstaka kröfu um nærveru hæstv. fjármálaráðherra. Ég veit hann er í húsinu og vona að hann komi hingað inn eftir því sem líður á ræðurnar, því að það er full ástæða til að ræða þetta mál út frá því hvað það segir um samstöðu í þessum sal um það hvert verið er að fara með efnahagsmál þjóðarinnar. Ég hef rakið það fyrr, í umræðu um stefnuræðu í gær, og í fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra í morgun, að það ber nýrra við og það eru ákveðin tímamót í því fólgin að fjármálaráðherra lýðveldisins komi með frumvarp hér inn í þingið sem fær eins tryllingslega falleinkunn frá fjárlagaskrifstofunni og þetta frumvarp hefur fengið - þ.e. verið er að afnema skatta án þess að nokkuð komi í staðinn. Mig langar að útskýra af hverju þetta er svona mikil grundvallarbreyting. Það er vegna þess að þessi vinnubrögð fóru mjög illa með íslenskt samfélag. Og það var þjóðarsamstaða um að binda endi á vinnubrögð af þessu tagi sem leiddi okkur út úr hruninu. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar stóð að því að hefja samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn haustið 2008. Samstaðan sem þar myndaðist snerist um það að við mundum fórna öllu til til að tryggja jöfnuð í ríkisfjármálum og að þjóðin ætti allt undir að ná því markmiði og að ná því hratt, vegna þess að annars yrðum við þrælar erlendra lánardrottna um ókomin ár. Framsóknarflokkurinn veitti þessu plani hlutleysi sitt og greiddi fyrir framgangi þess. Vinstri grænir voru á móti þessu plani í upphafi  Við lögðum fram hugmyndir um skattahækkanir. Af því það er nú í tísku að tala illa um stjórnarandstöðu síðasta kjörtímabils, og hún á náttúrlega margt illt umtal skilið, ætla ég að segja henni það til hróss að almennt séð var hér mikill skilningur og stuðningur gagnvart því að við þyrftum að leggja fram hugmyndir um skattahækkanir og menn brugðu ekki fyrir þær fæti. Allt var þetta vegna þess að við vorum að reyna að ná þessu markmiði og það var tímasett, við ætluðum að ná því 2013. Það var síðan mat á árinu 2011, meðal annars vegna þess að hagtölur voru daufar, fjárfesting lítil, að við ættum að fara hægar og fresta þessu markmiði til 2014. En markmiðið um jöfnuð í ríkisfjármálum hefur verið lykilatriði okkar allt til þessa dags. Þess vegna til dæmis fórum við í Samfylkingunni ekki í það að framkvæma ýmislegt sem hefði verið okkur í lófa lagið að framkvæma rétt fyrir kosningar og slá þannig kosningavíxil. Við fórum í kosningar berandi byrðar og berandi á bakinu óvinsældir vegna skerðinga á almannatryggingakerfinu frá kjörtímabilinu, vegna þess að við töldum okkur ekki fært að skrifa ávísanir fram í tímann og við vildum ekki hvika frá markmiðinu. Í aðdraganda kosninganna töluðu allir um efnahagslegan stöðugleika, það töluðu allir inn í þau almennu markmið. Það ber því nýrra við að fjármálaráðherra komi hér, á sama degi og hann er að kveinka sér undan því að hann sé að uppgötva 30 milljarða gat á ríkisútgjöldum, og auki á það gat. Það hefðu fjármálaráðherrar síðasta kjörtímabils aldrei leyft sér. Það má segja: Bíddu, er ekki rétt að afnema þennan skatt? Er hann ekki íþyngjandi? Jú, jú, það er alveg rétt, en við höfum lagt á verri álögur og við höfum gripið til kostnaðarsamari aðgerða á sparnaðarhliðinni en þessarar. Þessi skattur var vissulega íþyngjandi þegar hugmyndin var fyrst lögð fram vegna þess að hann átti þá að taka gildi strax. Aðilar í ferðaþjónustu voru búnir að verðleggja þjónustu sína fram í tímann og það var ósanngjarnt gagnvart þeim. En því var mætt. Gildistökunni var frestað. Gildistakan er miðuð við að koma á eftir höfuðferðamannatímanum núna í haust. Efnisrökin fyrir því að falla frá þessari skattheimtu umfram aðrar eru ekkert sérstaklega sterk vegna þess að fyrirvarinn sem búið er að gefa á þessari hækkun á virðisaukaskatti er það langur að öll fyrirtæki hafa tækifæri til þess að verðleggja sig til samræmis. Það er góð spurning sem hér kemur upp: Ef þessi skattlagning er núna dregin til baka, hvað þá, ef fyrirtækin eru þegar búin að verðleggja sig í samræmi við skattlagninguna? Það er mikilvægt að draga saman samhengi stærðanna. Þessi skattahækkun, þegar hún er að fullu komin til framkvæmda, á að skila í ríkissjóð röskum 1.500 milljónum. Þegar ég var félagsmálaráðherra og þurfti að taka erfiðar ákvarðanir þá var ein af þeim erfiðari að meta hvar ætti að bera niður í skerðingum í almannatryggingakerfi. Ömurlegt hlutskipti. En ein af þeim breytingum sem þar voru ákveðnar og voru sársaukafullar, skerðing á grunnlífeyri, skilaði 1.600 milljónum, rétt rúmlega því sem menn eru að ákveða að innheimta ekki hér. Það er því stór ákvörðun þegar menn ákveða að auka á gatið og það er fráhvarf frá þjóðarsamstöðu um jöfnuð í ríkisfjármálum sem við náðum í kjölfar hrunsins - að hætta að senda víxla á framtíðina, að hætta að vera með óábyrga ríkisfjármálastefnu og að slá nýjan takt. Það skiptir líka máli að hafa í huga í þessu samhengi að þessi breyting er ekki ein og ekki stök. Það hefur komið fram af hálfu fjármálaráðherra að hann vilji lækka fleiri skatta, en hann hefur ekki komið hér inn í þingið með nýja ríkisfjármálaáætlun til að standa undir því. Hann sagði hér áðan - og nú gengur hann í salinn og ég fagna því - að ný ríkisfjármálaáætlun kæmi í haust samhliða fjárlögum eins og venja væri til. Þegar við tókum við vorið 2009 var það ekki fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar á sumarþingi að koma með minnislista fyrir ráðherra og dubba hann upp í gervi þingsályktunartillögu eins og forsætisráðherra hefur gert varðandi þessi skuldamál - lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga sem vekur athygli fyrir efnisrýrð og er í reynd bara minnislisti fyrir ráðherra um það hvað þeir eigi að gera hvenær. Við komum hér inn með skýrslu um stöðu ríkisfjármála og áætlun til næstu fjögurra ára á sumarþingi. Mér finnst það grundvallarveikleiki í þessu máli að fjármálaráðherra sýni þinginu ekki þá virðingu, þegar hann segist standa frammi fyrir 30 milljarða gati, að leggja fram plan um það hvernig loka eigi því gati í stað þess að leggja það fram sem sitt fyrsta mál, og fyrsta þingmál nýrrar ríkisstjórnar, að stækka það. Þetta er slíkur grundvallarveikleiki í nálgun að ekki er hægt að kalla þetta neitt annað en söguleg lausatök í ríkisfjármálum. Við viljum auðvitað að hann sýni þinginu þá virðingu að segja okkur hvenær búast megi við jöfnuði í ríkisfjármálum. Ég spurði í dag og ég fékk ekki skýr svör frá honum. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma í dag og hann svaraði bara út í hött eins og það kæmi þinginu, stjórnarandstöðunni, og þjóðinni ekki við hvort stefnan væri jöfnuður í ríkisfjármálum eða ekki. Ég veit ekki alveg á hvaða plánetu þeir menn búa sem halda að þeir geti talað af viti og af trúverðugleika um afnám hafta í þessu landi ef þeir treysta sér ekki til að segja við markaðinn hvort þeir stefna að jöfnuði í ríkisfjármálum eða ekki. Því ef menn ætla ekki að standa við markmið um jöfnuð í ríkisfjármálum er tómt mál að tala um að afnema höft. Það munu allir peningar sogast út um leið og höftum er lyft. Þetta er því grundvallaratriði fyrir efnahagslega velsæld þjóðarinnar og fyrir efnahagslegan stöðugleika. Það er einfaldlega ekki hægt að sætta sig við að ríkisstjórn komi og brjóti, án þess eiginlega að átta sig á því að því er virðist, niður þá samstöðu sem þó hefur myndast um jöfnuð í ríkisfjármálum sem höfuðmarkmið efnahagsstefnunnar og ríkisfjármálastefnunnar. Ég segi það aftur vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra er nú kominn í salinn að ég var nefnilega að rifja það upp hvernig við náðum þó á síðasta kjörtímabili almennri samstöðu um það markmið. Ég var að hrósa stjórnarandstöðu síðasta kjörtímabils fyrir það að hún stóð ekki í málþófi gegn erfiðum niðurskurðaraðgerðum og hún stóð ekki í málþófi gegn flestum skattaákvörðunum okkar. Það var vegna þess að allir gerðu sér grein fyrir því hve það var mikilvægt hvað varðar þjóðaröryggi að ná jöfnuði í ríkisfjármálum; það var okkur öllum sameiginlegt. Þess vegna ítreka ég kröfuna á hæstv. fjármálaráðherra sem ég setti fram í dag og fékk ekki skýr svör við og sem ég setti fram við hæstv. forsætisráðherra í dag og fékk bara svör í kerskni. Það er eðlileg krafa að hann komi hér með nýja ríkisfjármálaáætlun og segi okkur hvenær ná eigi jöfnuði í ríkisfjármálum áður en hann leggur fram frumvörp um að falla frá tekjuöflunaraðgerðum sem þegar hafa verið samþykktar, veikja tekjuöflunargrunninn án þess að til þess reki einhverjar nauðir. Það er alveg sama hvaða skoðanir menn kunna að hafa á þessari tilteknu skattbreytingu þegar hún var lögð á, hvort hún væri skynsamleg eða ekki, þá er búið að ákveða þessa skattbreytingu með mjög löngum fyrirvara. Þeir sem eru í greininni hafa getað verðlagt hana inn í áætlanir sínar. Það eru því engin ríkari rök fyrir þessari breytingu í virðisaukaskattskerfinu en öllum öðrum. Því segi ég að lokum: Það hlýtur að vera krafa til þessarar ríkisstjórnar að hún standi sig að þessu leyti þó að hún virðist ekki vera verkmikil og menn hafi ekki mikið rætt á öllum þessum vikum í sumarbústöðunum. Það hlýtur að vera hægt að gera þá kröfu til hennar að hún geri eins og við gerðum á sumarþingi 2009, leggi fram fjögurra ára plan í ríkisfjármálum þannig að við vitum í hvaða umgjörð við erum að vinna. Ætlar ríkisstjórnin að ná jöfnuði á næsta ári eins og við höfum lagt upp með? Er það enn þá markmiðið? Vilja þeir hvika frá því? Hversu langt ætla þeir þá að hvika frá því? Er það 2015? Þetta eru engin aukaatriði, þetta eru lykilatriði. Þessar ákvarðanir eru forsenda þess að hægt sé að tala af einhverju viti hér um önnur atriði í grundvallarumgjörð efnahagsmálanna, svo sem afnám hafta. Þjóðaröryggi er í húfi. Efnahagslegt öryggi þjóðarinnar er í húfi. Þetta er nefnilega hluti af stórri mynd. Þetta er ekki lítið mál. Við verðum að ætlast til þess að þessi ríkisstjórn virði þá þjóðarsamstöðu um efnahagslegan stöðugleika og jöfnuð í ríkisfjármálum sem þó hefur myndast eftir hrun.

Herra forseti. Hér er spurt hvenær megi búast við jöfnuði í ríkisfjármálum. Svarið við því er að að öllum líkindum síðar en fráfarandi ríkisstjórn ætlaði vegna þeirra veikleika sem eru að koma fram á þessu ári og munu ná inn á næsta. Fyrri ríkisstjórn kom vissulega með efnahagsplan til nokkurra ára skömmu eftir kosningarnar 2009 en þá hafði hún líka setið í Stjórnarráðinu frá því í byrjun febrúar og hafði starfað með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum allan tímann. Því verður ekki líkt við þær aðstæður sem núverandi ríkisstjórn býr við sem er einungis búin að vera nokkra daga í Stjórnarráðinu. Hér er gerð krafa til stjórnarflokkanna um að í hvert sinn sem lagt er fram frumvarp sem annaðhvort mun leiða til rýrari tekna eða nýrra útgjalda komi einhverjar aðlögunaraðgerðir á móti. Ég skil það ágætlega. Ég hef bent á í umræðunni í dag að þær aðlögunaraðgerðir sem grípa þurfi til séu miklu umfangsmeiri en sem nemur því sem felst í þessu frumvarpi. En má ég þá gera sömu kröfu á stjórnarandstöðuflokkana sem hafa á fyrsta degi hér í þinginu lagt fram frumvarp til nýrra almannatryggingalaga sem mun hafa í för með sér á næstu árum verulega aukin útgjöld ríkisins án þess að gerð hafi verið grein fyrir því með hvaða hætti eigi að hagræða á móti eða finna nýja tekjustofna? Þá kröfu hljótum við að gera á móti þegar stjórnarandstöðuflokkarnir koma með frumvarp sem leiðir til útgjaldaauka, sömu kröfu og þeir vilja gera til stjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri verkaskiptingu milli stjórnar og stjórnarandstöðu sem hæstv. fjármálaráðherra stingur hér upp á, þ.e. að við tökum að okkur hlutverk fjárlagaskrifstofunnar, hann komi með frumvörpin hingað inn og við fáum að koma með útfærslurnar á því hvernig eigi að koma hlutunum fyrir. Það er auðvitað ekki þannig að þegar stjórnarandstaðan leggur fram frumvörp komi hún með útfærða fjárlagaliði en það er hægt og er rétt að gera þá kröfu til ríkisstjórnar sem ber ábyrgð á framkvæmd stefnumiða sem hafa verið kynnt opinberlega. Hæstv. fjármálaráðherra segir: Að öllum líkindum seinna. Hvað þýðir það? 2015? Þetta eru grundvallaratriði sem skipta máli og hann ber ábyrgð núna. Ég veit að hann er óvanur því, ég veit að þetta er nýtt hlutverk. En auðvitað ber hann ábyrgð fyrir hönd ríkisins á því að útskýra hvernig ríma á saman ríkisfjármálaáætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum og til dæmis markmið um afnám hafta. Hæstv. ráðherra ber líka ábyrgð á því að útskýra fyrir erlendum lánshæfismatsfyrirtækjum hvernig á að láta ríkisfjármálaáætlunina virka. Við erum nýbúin að selja skuldabréf til fimm og tíu ára á Bandaríkjamarkaði á grundvelli efnahagslegs árangurs sem við höfum náð á grunni ríkisfjármálaáætlunar þannig að það er ekkert gamanmál að hvika frá henni og það er ekkert prívatmál hæstv. ráðherra að velta því fyrir sér hvenær þetta geti gerst. Hann ber ábyrgð núna. Ég veit að þetta er nýtt en hann ber ábyrgð núna gagnvart þjóðinni. Það er allt annars konar staða en staða stjórnarandstöðu sem leggur eðli málsins fram sjónarmið sín og óskalista en er auðvitað ekki í þeirri stöðu að þurfa að forgangsraða í ríkisfjármálum vegna þess að hún er ekki í ríkisstjórn.

Herra forseti. Þegar þetta sama frumvarp og ég var að vísa til að er nýkomið fram frá þingflokki Samfylkingarinnar, kom fram frá fyrrverandi velferðarráðherra á vordögum var heldur ekki gerð grein fyrir því hvernig hægt væri að aðlaga aukin útgjöld að langtímaáætlun í ríkisfjármálum. Í sjálfu sér hefur það ekkert með það að gera hvort málið kemur núna frá sömu þingmönnum þegar þeir eru komnir í hlutverk stjórnarandstöðu eða hvort það kom fram á meðan Samfylkingin var í ríkisstjórn. Í bæði skiptin hefur skort á að gerð væri grein fyrir því hvernig aðlaga mætti þau miklu útgjöld sem gera má ráð fyrir að fylgi samþykkt frumvarpsins að þeirri áætlun sem starfað hefur verið eftir undanfarin ár. En þrátt fyrir að við séum kannski ekki sammála um það hvernig þetta mál kemur í þingið og hvernig því er fylgt eftir og þrátt fyrir að menn séu ósáttir við það, sumir hverjir, hér í dag að ég vísi til þess að langtímaáætlun í ríkisfjármálum verði lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpinu í haust erum við sammála um það í grundvallaratriðum að tala þarf inn í skýran ramma. Menn verða að vera tilbúnir að bera ábyrgð á áætlun sem fylgt er eftir og tillögur sem fluttar eru í þinginu verða að ríma við áætlun ella mun hana skorta allan trúverðugleika. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að þá hætta menn að trúa því sem héðan kemur eða stafar frá ríkisstjórninni og það mun á endanum bitna á lánskjörum ríkissjóðs. Þetta getum við verið sammála um.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um mikilvægi þess að það sé trúverðugt sem frá okkur kemur. En þetta síðasta svar hans var nú bara svolítið eins og við værum að fara í andaglas. Hann sagði að það sem héðan kæmi yrði auðvitað að vera í samræmi við áætlun sem enginn veit hins vegar hvernig er. Þannig að stjórnarandstaðan hefur engin tök á því að halda ríkisstjórninni við efnið um það hvort hún er að vinna í samræmi við áætlunina eða ekki og það erum ekki bara við sem komum af fjöllum. Alþjóðlegir greiningaraðilar koma líka af fjöllum. Menn hafa ekki átt því að venjast að hafa svona lausatök í ríkisfjármálum frá hruni, að menn byrji á því að veikja tekjuöflunina, grunn ríkissjóðs, áður en þeir gera grein fyrir því hvernig hið stærra markmið um efnahagslegan stöðugleika og jöfnuð í ríkisfjármálum eigi að nást. Þetta er nýlunda. Þetta er fráhvarf frá því sem við höfum tileinkað okkur frá hruni og fráhvarf frá þeirri þjóðarsamstöðu sem varð um jöfnuð í ríkisfjármálum sem höfuðmarkmið efnahagsstefnunnar eftir hrun. Það er þetta sem mér finnst svo alvarlegt. Mér finnst bara ekkert í lagi að hæstv. fjármálaráðherra haldi því út af fyrir sig hvernig eigi að fara með jöfnuð í ríkisfjármálum. Mér finnst ekki í lagi að hæstv. forsætisráðherra svari út í hött eins og hann gerði í dag og mér finnst ekki heldur í lagi að einstakir ráðherrar tali síðan í allt aðrar áttir um enn frekari útgjaldaaukningu. Það bendir til þess að það sé bara ekkert plan, menn séu bara að prjóna, hver með sínu sniði, eftir því sem þeim dettur í hug. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Við höfðum skýrt leiðarplan til að vinna eftir á síðasta kjörtímabili og það var byggt á þjóðarsamstöðunni sem hafði verið lögð í AGS-planinu. Þetta er grundvallaratriði fyrir árangur. Ég hvet ríkisstjórnina til að hysja upp um sig og koma frá sér alvöruáætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka þátt í þessari umræðu og allra síst um þann hluta sem snýr að ríkisfjármálum, en þar sem umræðan er farin að fara út og suður vil ég skjóta hér inn upplýsingum um meginatriði málsins. Þegar virðisaukaskattur á gistiþjónustu var ákvarðaður 7% rámar mig í að vísað hafi verið til samkeppnisstöðu greinarinnar, greinin væri að keppa við önnur lönd. Sú samkeppni stendur enn. Það var árið 2007 sem gistiþjónustan var sett í lægra þrep virðisaukaskatts. Nú vill svo til að það eru til nokkuð aðgengilegar upplýsingar um virðisaukaskatt á gistiþjónustu í öðrum löndum. Þetta 7% þrep er ekkert frábrugðið því sem gerist í öðrum löndum. Til dæmis í Belgíu og Hollandi sem eru hér nærri okkur í norðurálfu, þar er virðisaukaskattur 6%, í Þýskalandi 7% og í því landi sem vísað var til áðan með háa skattlagningu, Frakklandi, er hún 5,5%. Önnur lönd sem eru með lágan virðisaukaskatt á gistiþjónustu eru t.d. í Austur-Evrópu. Við erum að keppa við lönd um útflutning. Rökstuðningurinn var sá, ef ég man rétt, að hér væri um að ræða útflutningsgrein. Við vitum það öll hvernig er farið með útskatt af útflutningsgreinum, hvort heldur það heitir sjávarútvegur eða annað, hann er endurgreiddur, þannig að þetta var einhvers konar nálgun við útflutning á vöru, þjónustuútflutningur. Hér er því ósköp einfaldlega verið að gæta jafnræðis. Ég skal seinna taka þátt í skattlagningarumræðunni sem var á síðustu fjórum árum fyrst og fremst í þá átt að allir skattar mundu skila sér að fullu án þess að sá sem tæki þátt í leiknum, neytandinn, mundi breyta hegðun sinni. Svo er ekki. 6–8% hækkun á verði þjónustu sem af þessu leiðir gæti leitt af sér fækkun á ferðamönnum um u.þ.b. 30–40 þúsund, ef ég kann að reikna rétt eftir teygnitölum sem voru gefnar upp í skýrslu Hagfræðistofnunar. Sömuleiðis er náttúrlega fullt af þversögnum í þessari atvinnugrein sem heitir ferðaþjónusta eins og það að þessi gífurlega aukning á komum ferðamanna hefur alls ekki leitt af sér sambærilega aukningu á nýtingu á gistingu. Ferðaþjónusta á landsbyggðinni sem býr við 30–40% nýtingu á gistingu þrífst náttúrlega illa. Nýtingin í Reykjavík er líklega um 70%, það er annað verkefni sem ég ætla ekki að ræða hér. Það er hluti af umræðu um ferðaþjónustuna í heilu lagi. Ég ætla líka að bæta því við að ferðaþjónusta er ekki til sem atvinnugrein í þjóðhagsreikningum. Ferðaþjónusta hefur verið skilgreind sem samsetning nokkurra atvinnugreina, þ.e. flugrekstur, gisting, veitingasala, rekstur, fólksflutningar og bílaleigur o.s.frv. Samtals er þetta milli 5 og 6,5% af landsframleiðslu. Gistiþjónustan er líklega u.þ.b. 0,45% af landsframleiðslu, en er sennilega láglaunagrein því hún er með 0,76% af mannafla í greininni. Við erum því að fjalla um mjög viðkvæma grein og við erum í samkeppni við önnur lönd. Þýskir ferðamenn geta leitað til Austur-Evrópu eða bara dvalið í sínu heimalandi ef hér verður veruleg hækkun á gistingu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég kannski hefði átt að hafa mína fyrstu ræðu í hinu háa Alþingi með virðulegra móti en þessa.

Hún var virðuleg.

Var hún virðuleg?

Já.

Við skulum ekki ræða um það hér, en ég vildi koma þessum upplýsingum á framfæri og að menn haldi sig við meginefnið en ræði ríkisfjármál frekar í annarri umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil óska hv. þingmanni til hamingju með jómfrúrræðuna og hrósa honum fyrir hana, hún var efnisrík og góð. Þó að það sé ekki til siðs á Alþingi að koma í andsvör við jómfrúrræðu vakti eitt athygli mína. Og af því að hv. þingmaður er sérfróður á þessu sviði og þær staðreyndir og tölur sem hann var að rekja vöktu mig til umhugsunar langar mig að spyrja: Telur hv. þingmaður að hækkunin hafi þegar, í ljósi tímans sem er liðinn, verið færð inn í verðlagningu fyrirtækjanna? Og hver telur hv. þingmaður að verðteygnin sé í þessu út frá almennum efnislegum forsendum? Mér leikur forvitni á að vita það.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugmynd um hvort ferðaþjónustan hefur bætt þessu inn í sín verð eða hvernig hún hefur verðlagt þetta. Þegar menn ákvarða verð á einhverju er það ósköp einfaldlega þannig að neytandinn veit sjaldnast hvað þjónustan kostar, hann veit hvað hann borgar fyrir hana. Hins vegar getur sá sem verður var við verðhækkanir borið þær saman við önnur lönd. Hvað ég held um verðlagningu skiptir því ekki meginmáli, en talað er um það í skýrslu Hagfræðistofnunar að verðteygni sé u.þ.b. mínus 0,55, 0,6 þannig að 1% hækkun á þjónustu skilar sér í 0,6% samdrætti í þjónustukaupum. Þetta er það sem liggur í skýrslunni. En hvað ferðaþjónustan hefur verðlagt veit ég ekki, ég er ósköp einfaldlega að miða við að kaupandinn horfir í það hvað hann er að borga, við erum að keppa við önnur lönd og við erum að flytja út þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, frumvarpi sem í umræðum á Alþingi hefur gjarnan verið kallað frumvarp um flýtimeðferð. Með frumvarpi þessu er lagt til að í lögum um meðferð einkamála verði sett tímabundið ákvæði sem kveður á um að varði ágreiningur í dómsmáli lögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við gengi erlendra gjaldmiðla eða vísitölu eða uppgjör slíkra skuldbindinga skuli hraða meðferð slíks máls fyrir dómstólum. Við þekkjum auðvitað öll í þessum sal og aðrir sem á hlýða ástæður slíks frumvarps. Það hefur verið flutt hér áður í aðeins breyttri mynd, en ástæðan fyrir framlengingunni núna er augljós því að þrátt fyrir að niðurstöður dómstóla undanfarin ár hafi verið fordæmisgefandi fyrir mál er upp hafa risið um lögmæti fjárskuldbindingu sem um ræðir í frumvarpinu eru enn ýmis ágreiningsatriði óleyst og mikilvægt er að niðurstaða í þeim málum fáist hið allra fyrsta. Er því lagt til í frumvarpi þessu að þau mál þar sem ágreiningur er um lögmæti gengis- eða vísitölutryggingar skuldbindinga eða uppgjörs slíkra skuldbindinga fái hraða meðferð í gegnum dómskerfið. Í þeirri heimild felst, eins og kemur fram í greinargerð, að dómari sjái til þess að allir frestir í máli séu eins stuttir og mögulegt er og að dómur sé kveðinn upp hið fyrsta. Á það bæði við um mál sem rekin eru fyrir héraðsdómi og fyrir Hæstarétti. Það er brýnt, herra forseti, að niðurstaða fáist sem fyrst í mál sem leyst geta úr óvissu sem enn ríkir að nokkru leyti í málum er tengjast uppgjöri skulda heimilanna. Er því nauðsynlegt að veita, eins og ég nefndi áðan, dómurum styrka stoð til þess að taka slík mál til meðferðar og leysa úr þeim á skjótan hátt og eins hratt og mögulegt er. Þessi aðgerð er þó fyrst og síðast mikilvæg fyrir fólkið í landinu, fyrir almenning í landinu og þá sem standa annaðhvort frammi fyrir slíkum málum nú eða geta þurft að standa frammi fyrir slíkum málum síðar. Sú vissa að þau mál fái skjóta meðferð þarf að vera klár og skýr. Hún þarf að vera til staðar. Það skiptir miklu máli. Þess vegna er málið lagt fram á þessum tímapunkti. Virðulegi forseti. Eins og kveðið er á um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar skal unnið að því að dómsmál og önnur ágreiningsmál sem varða skuldir einstaklinga og fyrirtækja fái eins hraða meðferð og mögulegt er. Er hér um að ræða þann mikilvæga þátt að eyða verður óvissu um stöðu lántakenda gagnvart lánastofnunum. Frumvarp þetta er því liður í að fullnægja því markmiði sem kynnt er í stjórnarsáttmálanum, en það er einnig mikilvægur liður í þeirri þingsályktunartillögu sem hæstv. forsætisráðherra kynnti í stefnuræðu sinni í gær og mikilvægur þáttur í því að forgangsraða mjög ákveðið og mjög eindregið á þessu sumarþingi í þágu skuldavanda heimilanna. Miðað við þær umræður, hæstv. forseti, sem verið hafa í þingsalnum og einnig í aðdraganda þess að þing var sett, vænti ég að um málið náist góð og almenn sátt á þessu þingi. Ég treysti því að þingmenn líkt og almenningur viti að það er mikilvægt að setja þessi mál í þennan farveg. Margt hefur verið vel gert fyrir þennan tíma. Mörg þeirra mála sem voru í óljósri stöðu fyrir þetta þing og á undanförnum árum hafa auðvitað verið sett í farveg. En það er engu að síður mikilvægt að við sameinumst um að tryggja að þau sem eftir eru fái örugga, hraða og góða meðferð. Þess vegna óska ég eftir því, virðulegur forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að þessari umræðu lokinni og síðan til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma fram með þetta mál. Mér finnst í því góð hugsun. Mig langar að spyrja tveggja spurninga. Nú hafa dómarar lýst því yfir að þessi mál hafi verið í forgangi hingað til. Er hæstv. ráðherra til í að svara þeirri spurningu hversu mikið til viðbótar hún telur að framlagning svona lagafrumvarps muni geta hraðað slíkum málum umfram það sem dómarar hafa hingað til fullyrt að hægt sé að gera? Í greinargerðinni kemur beinlínis fram að hér sé verið að veita dómurum styrka stoð til að taka þessi mál fram yfir önnur mál. Þá langar mig að heyra hjá hæstv. ráðherra, sem hlýtur að hafa lagt á það mat eða tekið það með einhverjum hætti saman að það fer enginn fyrir dómstóla að gamni sínu. Þar eru mörg viðkvæm og erfið mál sem menn vilja fá skjóta úrlausn á. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra geti sagt okkur það hér hversu mörg mál gætu þurft að bíða vegna þessara mála og hvers eðlis þau eru. Oft eru erfið mál fyrir dómi eins og kynferðisbrotamál og önnur slík mál, mörg persónuleg og óþægileg mál sem menn vilja kannski fá skjóta úrlausn á. Ég vænti þess því að ráðuneytið hafi með einhverjum hætti tekið saman hvaða áhrif þetta mál gæti haft á önnur mál sem fyrir dómstólunum eru.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Eins og hv. þingmaður gerir sér sjálfsagt grein fyrir var nokkur hraði á málinu. Það var talið mikilvægt að koma því fyrir sumarþingið. Hins vegar var haft óformlegt samráð við þá sem komu að málinu, t.d. Héraðsdóm Reykjavíkur. Þar var talið augljóst að þetta mál mundi ekki hafa áhrif á önnur mál eða valda töfum á þeim, eins og hv. þingmaður nefndi. Málið verður unnið í góðu samstarfi. Það er líka hárrétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að auðvitað er ekki sama staða uppi nú, sem betur fer, og var t.d. árið 2009 þegar málið var fyrst flutt. Sama staða er heldur ekki uppi og var árinu þar á eftir eða á síðasta ári. Tekist hefur að grynnka á ákveðnum málum. Skapast hefur fordæmi fyrir afgreiðslu annarra mála, þannig að málin eru sannarlega færri en þau voru, sem betur fer. Það breytir þó engu um það að við stöndum frammi fyrir því vandamáli að 28 þús. einstaklingar á Íslandi eru í greiðsluvanda. Mörg þeirra mála sem bíða úrlausnar hafa mikil áhrif á stóran hluta þess hóps. Auðvitað mun það gerast á seinni stigum að haft verður formlegt samráð og menn koma með umsögn um frumvarpið. En það er mat fólksins í ráðuneytinu og þeirra sérfræðinga sem að málinu hafa komið að það þurfi ekki að hafa áhrif á önnur mál, eins og hv. þingmaður talaði um, og það verður unnið í góðu samstarfi við dómstóla.

Virðulegi forseti. Ef ég skil þetta rétt er í raun og veru ekki verið að taka þessi mál fram fyrir önnur mál fyrst það hefur ekki áhrif á önnur mál sem eru fyrir dómi. Ég skil svar hæstv. ráðherra þannig. Ég náði því ekki í svari hennar hversu mikið er raunverulega verið að flýta þeim málum sem um ræðir. Ég er algjörlega sammála hæstv. ráðherra að þessi mál þurfa að fara hratt í gegn. Ef maður tekur eitthvert mál fram fyrir annað mál hlýtur það að hafa áhrif á málið sem þarf að bíða. Mér fannst ekki koma alveg nógu skýrt hjá hæstv. ráðherra hvaða áhrif það mun hafa á málin sem verða ekki tekin fram fyrir. Hvernig er málunum þá hraðað í gegn ef ekki á að taka þau fram fyrir nein önnur mál?

Forseti. Ég verð nú að viðurkenna að mér finnst hv. þingmaður vera að búa til mál úr einhverju sem er augljóslega ekki neitt mál. Það hefur verið ágæt samstaða um það og hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hún teldi málið gott. Við treystum dómstólum fyrir því. Við veitum hér dómurum heimild til þess að forgangsraða í þágu þessara mála. Við erum ekki með annars konar inngrip í það. Hér er heimild fyrir dómara til þess að taka þessi mál og forgangsraða í þágu þeirra og reyna að hraða þeim í gegnum dómskerfið. Að treysta ekki dómstólunum til þess að vinna að því finnst mér dálítið sérkennilegt. Mér finnst það líka sérkennilegt, hv. þingmaður, í ljósi umræðunnar sem verið hefur um málið. Við hljótum að átta okkur á því þingmenn  Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér finnst menn vera að reyna að búa til átök um mál sem ég tel að hljóti að geti verið góð sátt og samstaða um. Ég hlýt að fullvissa hv. þingmann um að dómstólum hér á Íslandi er fullkomlega treystandi til að forgangsraða og hraða málum þannig að það verði ekki látið koma niður á málum sem hv. þingmaður nefndi.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekkert nema gott um þetta þingmál að segja og ég kem til með að styðja það þó að ég verði að játa að við þessa umræðu núna er mér ekki alveg eins ljóst hvað í frumvarpinu felst og ég taldi áður. Annars vegar erum við að tala um að forgangsraða í dómskerfinu. Hins vegar er sagt að það sé ekki raunin, hraða eigi málsmeðferð. Ég skildi málið upphaflega þannig að það væri verið að hvetja dómstólana til þess að hafa alla fresti sem skemmsta og hraða framgangi málanna. Þá erum við ekki að forgangsraða á kostnað annarra mála. Ég er ekki að meina að þetta sé neins konar útúrsnúningur því að að grunni til tel ég vera til góðs að reyna að hraða þessum málum, að finna leiðir til að hraða þeim í gegnum dómskerfið. Mér brá hins vegar örlítið við það þegar ég heyrði hæstv. ráðherra segja að þetta mál endurspeglaði forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og hve mikilvægt það væri að fá þetta mál fram í þinginu akkúrat núna. Nú vill svo til að það er réttarhlé í landinu. Dómstólarnir eru í fríi. Þeir hafast ekki að. Þeir koma ekki saman að nýju fyrr en í haust, í september. Þá taka þeir til við þessi mál. Annað er að samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef haft hefur ekki staðið á dómstólunum við afgreiðslu mála af þessu tagi. Það hefur staðið á málsaðilum sem eru iðulega fjármálastofnanir eða aðrir aðilar sem að slíkum málarekstri koma. Ég hef grun um að sumar fjármálastofnanir hafi hreyft sig allt of hægt vegna þess að þær hafi ekki viljað fara með málið fyrir dóm og þar sé vandinn, ekki hjá dómstólunum. Hæstv. ráðherra kemur og mælir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og segir að hér sé kominn spegill á þá ríkisstjórn sem hefur verið mynduð, í þeim spegli sjáum við hvernig hún forgangsraði. Það er vísað í þingsályktunartillöguna sem felur það í sér að ríkisstjórnin ætlar að beina því til Alþingis að það samþykki að fela ríkisstjórninni að framfylgja kosningaloforðum sínum.  Ég hefði haldið, ef ríkisstjórninni er alvara í því að taka á skuldamálunum, að hún yrði að eyða þeirri óvissu sem hún hefur skapað með þessari aðkomu að þeim málum. Hún verður að eyða þeirri óvissu sem hún hefur skapað hjá íslenskum heimilum. Því var lofað í aðdraganda kosninganna að ráðist yrði í lækkun á höfuðstóli lána. Það voru loforðin og fólk vildi ganga að því gefnu að ríkisstjórnin mundi efna þessi loforð. Nei, í stað þess að eyða óvissunni hjá heimilunum í landinu er okkur sagt núna að forgangsröðunin birtist í því að lögbinda það að dómstólarnir geri það sem þeir hafa verið að gera á undanförnum mánuðum, að reyna að hraða framgangi þessara mála. Það eru alla vega þær upplýsingar sem ég hef haft og að vandinn liggi allt annars staðar. Því miður. Þess vegna þætti mér fróðlegt að fá það fram við þessa umræðu, og ég efast ekki um að margir eiga eftir að taka þátt í henni, hvað það er sem ríkisstjórnin vill leggja af mörkum til þess að koma til móts við heimilin. Hvernig á að lækka höfuðstól lánanna? Hvað á að gera? Fáum við einhverjar tillögur  Margar nefndir. Engar efndir. Engar efndir enn þá.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson, hæstv. fyrrverandi innanríkisráðherra, vegna þeirrar afstöðu sem hann tekur í þessu máli. Þrisvar sinnum á síðasta kjörtímabili var áþekkt frumvarp lagt fram. Aldrei lýsti hæstv. innanríkisráðherra því yfir þá að málin væru með þeim hætti að dómstólarnir væru í flýtimeðferð með mál sem tengdust skuldavanda heimilanna. Ef svo var þá þegar áþekk frumvörp voru lögð fram á síðasta þingi, af hverju komu ekki þær upplýsingar fram hjá hæstv. þáverandi innanríkisráðherra að hlutirnir væru í lagi vegna þess að annað segir fólkið í landinu?

Hæstv. forseti. Ég var að lýsa því að þessi mál hefðu ekki verið í lagi. Ég var að lýsa því hvers vegna ég teldi að þau hefðu ekki verið í lagi. Það væri ekki vegna þess að dómstólarnir vildu ekki hraða framgangi málanna, heldur væri það vegna þess að málsaðilar sætu á málunum og vegna þess að undirbúningur málanna tæki langan tíma. Ég sagði hins vegar um þetta frumvarp að mér fyndist það góðra gjalda vert. Ég tel að það geti ekki orðið til neins annars en góðs. Ég lýsti því yfir í upphafi míns máls að ég mundi styðja frumvarpið því að það getur ekki gert neitt annað en gott. Ég gagnrýni það hins vegar pólitískt þegar hér er komið fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og sagt að í þessu frumvarpi birtist forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar til að taka á skuldavanda heimilanna. Það er það sem ég er að gagnrýna. Við skulum ræða þá pólitík.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. innanríkisráðherra velfarnaðar og farsældar í starfi um leið og ég óska henni til hamingju með jómfrúrræðuna. Það hefur komið fram í málflutningi og aðdraganda þessa sumarþings að við í stjórnarandstöðunni og Samfylkingunni munum standa að öllum þeim málum sem geta leitt til lausna varðandi skuldavanda heimilanna og að liðka fyrir þannig að þau mál nái fram að ganga sem menn hafa lofað í kosningabaráttunni til hagsbóta fyrir heimilin. Því fagna ég að hér skuli vera komið fram eitt af þeim tíu atriðum sem nefnd hafa verið í tengslum við þingsályktunartillögu sem á að leggja fram núna í vikunni þó að, eins og kom fram í fyrri ræðu, það skjóti svolítið skökku við og sé svolítið sérkennilegt að þetta skuli vera það fyrsta. Í öðru lagi vakti það athygli manns að það er mjög óvenjulegt, eins og hæstv. forsætisráðherra vakti athygli á, að ríkisstjórnin skuli ætla að segja þinginu fyrir verkum og biðja það um að fela ríkisstjórninni að gera hluti. Það hefði verið eðlilegra að við hefðum fengið tillögurnar svipað og gert er með þetta mál inn í þingið og hefðum þá getað tekið afstöðu til þeirra málefnalega og reynt að bæta úr eftir því sem við á eins og þingi er ætlað að vinna. Það stendur í athugasemdum með lagafrumvarpinu að leysa þurfi hið fyrsta úr þeirri óvissu sem enn ríkir í málum sem tengjast uppgjöri skulda heimila og fyrirtækja. Við fögnum því auðvitað. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við reynum að hjálpast að við að hraða þessum málum hver sem ástæðan er fyrir því að þau hafa tafist. Við skulum ekki fara í kringum það að búið er að gera ótal margar tilraunir í því. Í upphafi var reynt að segja fyrir um hvernig ætti að taka á ákveðnum málum og hafa þannig áhrif á hvernig með mál skyldi farið. Fyrri ríkisstjórn og Alþingi gerði á þeim tíma tilraunir til að setja lagasetningar aftur í tímann til að reyna að koma með einhverjar skýringar á hvernig ætti að taka á málum. Í öllum tilfellum var það rekið til baka. Hæstiréttur dæmdi með öðrum hætti. Það sem var verra var að héraðsdómur dæmdi oft á einn veg og Hæstiréttur á annan. Það varð til þess að meira og minna höfum við orðið að treysta á dómstólana til að fá niðurstöður í öllum þessum málum. Það leiddi síðan til þess að menn settu umboðsmann skuldara í það hlutverk eða réttara sagt tók umboðsmaðurinn það hlutverk að sér með fjármálafyrirtækjum og fleirum að reyna að kortleggja nákvæmlega hvaða svör vantaði til að hægt yrði að ljúka þessum málum og koma þeim eins hratt og hægt væri í gegnum þingið svo að við fengjum svör fyrir heimilin, fyrir fjármálastofnanirnar og fyrir þá sem eru að vinna úr skuldunum hvernig ætti að taka á þeim. Nú langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra af því að ég hef ekki haft tækifæri til að skoða það en fæ þá væntanlega svör, ef ekki núna, í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Hver er staðan í þessum málum? Ég held að þau hafi verið tíu eða tólf sem lagt var af stað með á sínum tíma og það nýjasta sem maður heyrði í fjölmiðlum var að umboðsmaður skuldara sagði að með nýjustu dómsmálunum væru komnar það skýrar línur að nú þyrfti fyrst og fremst að reka á eftir fjármálafyrirtækjum að vinna úr málum, það þyrfti ekki frekari dómsmál varðandi helstu ágreiningsefnin. Nú veit ég ekki hvort þetta er rétt. Ég veit ekki hvort hæstv. innanríkisráðherra hefur svörin en ég bið hana að svara þessu alla vega í nefndinni þegar hún kynnir málið eða fulltrúar ráðuneytisins væntanlega næsta fimmtudag. Annað er líka forvitnilegt af því að hér er verið að tala um að beina þessu til dómstóla. Mér finnst skipta máli hvaða væntingar menn eiga að hafa varðandi þessi mál vegna þess að eitt af því sem við höfum verið gagnrýnd fyrir eru falskar væntingar, væntingar um úrlausnir á einhverjum tilteknum tíma eða fljótlega. Hvað mun breytast? Nú hefur komið fram að réttarhlé er í gangi en þegar menn koma saman að nýju, hvaða væntingar megum við þá gera til dómstólanna og þeirrar málsmeðferðar sem hérna er tekin fyrir? Hvaða áhrif mun það hafa varðandi flýtingu? Fram kom í viðtali - nú er ég ekki það vel undirbúinn að geta vitnað í nöfn - í fjölmiðlum, fljótlega eftir að þetta kom fram, að dómstólar mundu ekki breyta sínum tíma eða hraða nema hvað varðaði hugsanlega undirbúning mála. Þá kemur aftur að því sem fyrrverandi innanríkisráðherra benti á að það hefur verið einkenni á mörgum þessum málum að málsaðilar hafa verið að þæfa málin í dómstólunum. Hvernig er þá aðkoma Alþingis eða hæstv. innanríkisráðherra að þeim málum þar sem við megum ekki hafa afskipti af dómsvaldinu, skiljanlega, nema með almennum reglum sem farið er eftir? Það eru svona spurningar sem vakna vegna þess að miklar væntingar eru til þess sem við erum að vinna hér. Þetta er fyrsti liðurinn af tíu í þingsályktunartillögu sem þinginu er ætlað að búa til fyrir ríkisstjórnina. Hér er þá komið fullskapað mál sem er a.m.k. fullburða púsl inn í myndina. Það mun ekki standa á okkur að reyna að finna lausnirnar með hæstv. ríkisstjórn, en ég held að það sé mikilvægt að við fáum svörin við því í hverju flýtingin felist, hvaða væntingar megi gera, hverju þetta muni breyta, hvað standi út af akkúrat í augnablikinu af því sem þarf að svara til að við getum fylgt málum betur eftir. Er einhver leið sem hefur komið fram í umræðunni í þessari lotu, eftir það sem á undan er gengið, um það hvernig hægt er að hafa áhrif? Ég held að við deilum öll þeirri skoðun að við þurfum að hafa áhrif á lánastofnanir til að þær fari nú að reikna af miklu meiri krafti en hingað til. Hvaða úrræði höfum við til þess?

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur, eins og ég gerði í andsvari hér áðan, þakka fyrir að þetta mál hefur verið lagt fram. Mér þykir til fyrirmyndar að koma með málin hingað beint inn og tek undir þá gagnrýni sem hefur komið á þá þingsályktunartillögu sem var verið að leggja fram og óskað eftir því að Alþingi beindi hinu og þessu til ríkisstjórnarinnar. Í stað þess kemur hæstv. innanríkisráðherra beinlínis með þetta mál hingað inn þannig að við getum rætt það efnislega. Það gleður mig. Ég er mjög fylgjandi því að ef til staðar eru einhverjar hindranir fyrir því hjá dómstólum að þeir geti flýtt þessum málum, sem eru erfið og margir bíða eftir úrlausn á, að við gerum það sem við getum hér á Alþingi til að gefa mönnum þau verkfæri sem þeir telja sig þurfa til að geta flýtt þessum málum, þ.e. ef hindranir eru til staðar þá er það vel. Ég mun taka þátt í því og styðja það. Það sem er líka gott í þessu frumvarpi er, eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarpið, að í því felst heimild til dómara til að sjá til þess að allir frestir í máli séu eins stuttir og mögulegt er og líka að dómur sé kveðinn upp hið fyrsta. Það er gott mál. Það kemur þó tvisvar fram í athugasemdum við þetta frumvarp, og það er þess vegna sem ég spurði að því áðan og á ekkert að vera viðkvæmt mál að ræða, að því sé ætlað að gefa mönnum heimild til að taka þessi mál fram fyrir önnur. Það er ástæðan fyrir því að ég spyr. Það á ekki heldur að vera viðkvæmt mál að ræða það. Ef ekki er þörf á því, eins og kom fram í máli innanríkisráðherra, þá er það tómt mál að tala um og er kannski óþarfi að nefna það tvisvar í greinargerðinni vegna þess að það mun bara vekja upp viðlíka spurningar og ég var með í andsvörum áðan. Þá spyr ég aftur, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson gerði hér: Hve mikla aukningu á hraða þessara mála í gegnum dómskerfið telur hæstv. ráðherra að við getum vænst, verði þetta frumvarp að lögum? Ég held að þetta sé spurning sem við verðum óhjákvæmilega að svara fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég ætlast ekki til þess að hæstv. ráðherra svari því hér og nú heldur taki það saman og komi með það fyrir nefnd og taki þá kannski líka upp einhverja frekari umfjöllun um það hvers vegna hér er ítrekað talað um forgangsröðun málsins ef ekki er um slíkt að ræða í raun og veru.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og fyrir margar góðar ábendingar. Aðeins vegna þess sem nokkrir hv. þingmenn hafa komið inn á varðandi forgangsröðun þá er alveg rétt að ég nefndi forgangsröðun í ræðu minni hér áðan, en það laut að því að þetta er hluti af þeirri forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem ég hélt að öllum væri ljós og kunn sem er sú að þetta sumarþing skuli fjalla holt og bolt um málefni sem lúta að skuldamálum heimilanna og tryggja að við séum að taka á þeim vanda fljótt og örugglega. Þetta er liður í því. Þetta er auðvitað ekki það mál, en þetta er liður í því eins og ég nefndi áðan og vísaði þess vegna til forgangsröðunar og til þingsályktunartillögu sem nokkrir hv. þingmenn hafa einnig nefnt hér í kvöld, til að hafa sagt það fyrst. Ég þakka sérstaklega góðar ábendingar frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og vil nefna í því samhengi og sjá til þess að þeim punktum verði einnig komið til nefndarinnar að það er þannig samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá umboðsmanni skuldara í gær að ellefu svokölluð prófmál voru talin hafa mikil áhrif. Einungis þrjú af þeim prófmálum eru enn óleyst. Það breytir þó engu um það að t.d. hjá Héraðsdómi Reykjavíkur voru í lok síðasta árs 622 ólokin mál. Fjöldi þeirra mála tengist auðvitað með einum eða öðrum hætti uppgjöri er lýtur að skuldamálum heimilanna. En varðandi prófmálin, af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um þau, þá voru þau ellefu en þrjú eru talin óleyst. Síðan varðandi það hversu hratt er hægt að afgreiða málin og hversu mikinn hraða er hægt að setja í þetta þá þori ég ekki á þessum tímapunkti að spá nákvæmlega um það vegna þess að í þessu kemur auðvitað fram, og kom ágætlega fram í máli flestra þingmanna, að við erum fyrst og síðast að veita dómurum heimild til að flýta málum, hraða meðferð eins og mögulegt er og eyða þar með óvissu. Nákvæmlega hvað það þýðir er t.d. að allir dómarar sjái til þess að allir frestir í málum séu eins stuttir og mögulegt er. Við væntum þess og vonum að það muni skila árangri og við munum auðvitað fylgja því eftir. En varðandi frekari spurningar, sem komu t.d. fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, þá munum við taka saman gögn um það fyrir nefndina. Ég vil aðeins vegna orða þess hv. þingmanns, vegna þess að ítrekað hefur verið talað um hvaða öðrum málum yrði ýtt til hliðar, nefna að það kemur einnig fram í greinargerðinni. Þetta snýst um, með leyfi forseta, „að taka fram fyrir önnur mál þau mál sem lúta að ágreiningi á þessu sviði“. Það er sem sagt verið að hraða málum. Við eigum ekki von á að það valdi því að allt önnur mál, eins og mér fannst koma fram í máli hv. þingmanns, bíði. Það er auðvitað þeirra sem fást um þetta hjá dómstólunum að ákveða það en fyrst og síðan er þetta heimild til dómara til að stytta fresti, til að hraða málum og tryggja með þeim hætti - og aftur kem ég inn á orð sem sumum hv. þingmönnum er frekar illa við - að forgangsraða þannig að tryggt sé að þessi mál leysist eins fljótt og mögulegt er. Ég held að við hljótum öll að fagna því og að við séum öll sammála um það að tryggja að þetta gerist eins hratt og örugglega og hægt er. Það þýðir þó ekki og ég árétta það vegna þess að mér finnst nokkuð eima af þeirri umræðu hér, segi ég sem nýr þingmaður, í því felst enginn áfellisdómur yfir einum eða neinum, enginn áfellisdómur yfir fyrri ríkisstjórn eða einhverjum störfum einhverra, að þegar hv. þingmaður talar um viðkvæmni þá hvet ég þingmenn líka til að nálgast þessi mál þannig að byrja ekki að útskýra hvað var gert á síðustu fjórum árum eða hvort í einhverjum ákveðnum orðum eða frumvörpum felist áfellisdómur yfir einhverju. Fyrst og síðast er þetta okkar innlegg og ég vona að það verði sameiginlegt innlegg alls þingsins að taka á þeim málum sem eru brýn, róa fólkið sem stendur í þeim sporum að þurfa að búa við óvissu í kringum þau og tryggja það að almenningur sjái og skynji að okkur er alvara þegar við segjumst ætla að taka á þessum málum. Í því felst eins og ég ítrekaði enginn dómur yfir einum eða neinum, ekkert hrós eða lof í garð eins eða neins heldur bara að taka á þeim málum sem við teljum brýn.

Hæstv. forseti. Ég er sammála því sem hæstv. ráðherra sagði hér í lokin, við skulum endilega vinna saman að því á þessu þingi að koma góðum málum í gegn. Þótt ég spyrji hér spurningar er ég ekkert að fara gegn málinu. Það eru engar annarlegar hvatir að baki því að ég spyrji út í það sem kemur fram í greinargerðinni. Ég var bara að spyrja og hef væntanlega fengið svar við því núna í þessari ræðu þegar sagt er, með leyfi forseta, í greinargerðinni: „Er því lagt til í frumvarpi þessu að þeim málum þar sem ágreiningur er af því tagi sem lýst er í frumvarpinu megi veita forgang fram yfir önnur mál sem bíða meðferðar hjá dómstólum.“ Það var bara út í þetta sem ég spurði. Þar sem þetta er tiltekið í greinargerðinni spurði ég einfaldlega hvaða áhrif hæstv. ráðherra teldi að það gæti haft á önnur mál sem eru til meðferðar hjá dómstólum og eru beinlínis nefnd í greinargerðinni. Hæstv. ráðherra er væntanlega búin að svara því að þessi setning í greinargerðinni sé óþörf. Þá er þetta tómt mál að tala um vegna þess að það verða engin önnur mál sett til hliðar og þessi mál beinlínis tekin fram yfir. Það er gott og vel. Þá er það útrætt geri ég ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 3 sem er 3. mál en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Með lögum um stjórn fiskveiða eru sett ákvæði sem ætlað er að verja stefnumörkun um ábyrga nýtingu auðlinda hafsins. Með frumvarpi þessu eru tiltekin ákvæði til bráðabirgða við lögin framlengd um eitt ár. Væntingar standa til að á næsta þingi verði löggjöfin skoðuð heildstætt og því nær breytingartillaga þessa frumvarps eingöngu til eins árs. Með frumvarpinu er lagt til að frestur aðila til að ráðstafa krókaaflahlutdeild þannig að hún rúmist innan settra marka varðandi eignarhald verði framlengdur til 1. september 2014. Jafnframt er lögð til framlenging um eitt ár á gildi ákvæðis um heimild ráðherra til að binda flutning aflaheimilda úr einstökum sveitarfélögum eða byggðarlögum ákveðnum skilyrðum sé um að ræða flutning a.m.k. fimmtungs eða meira af aflaheimildum viðkomandi staðar sem kann að hafa verulega neikvæð áhrif í atvinnu- eða byggðalegu tilliti. Til viðbótar er lögð til framlenging tveggja ákvæða til fiskveiðiársins 2013/2014. Annars vegar er það ákvæði um að tiltekið magn af íslenskri sumargotssíld og skötusel sem ráðherra hefur til ráðstöfunar til sérstakrar úthlutunar. Áréttað er að aflamark sem úthlutað er á þennan máta er ekki framseljanlegt. Hins vegar ákvæði um að ráðstöfun tiltekins magns af þorski og ufsa verði bætt við það magn sem fyrir er til ráðstöfunar til strandveiða og stuðnings til byggðarlaga. Áréttað er að magnið skuli draga frá leyfilegum heildarafla áður en til úthlutunar kemur á grundvelli aflahlutdeilda. Loks er með frumvarpinu lögð til framlenging til ársins 2014 á því ákvæði að hluti tekna af ráðstöfun ákveðinna aflaheimilda, 30 millj. kr., renni til rannsóknasjóðs til að auka verðmæti sjávarfangs. Tekjur umfram það renna til ríkissjóðs líkt og verið hefur síðastliðin tvö ár. Virðulegi forseti. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytis um frumvarpið. Að öðru leyti vil ég vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 4, sem er 4. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, og lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er efnislega byggt á frumvarpi sem flutt var á 141. löggjafarþingi, en var ekki útrætt þá. Er það nú endurflutt að teknu tilliti til þeirra breytinga sem meiri hluti atvinnuveganefndar þess þings lagði til að gerðar yrðu á frumvarpinu. Lagt er til að stærðarmörk krókaaflamarksbáta verði færð í 15 metra hámarkslengd og minni en 20 brúttótonn. Það gefur möguleika á um 4,10 metra breiðum krókaaflamarksbátum þegar miðað er við meðaldýpt þeirra, 1,85 metra. Lagt er til að framkvæmd stærðarmælingar krókaaflamarksbáta verði breytt til samræmis við evrópskar mælireglur á stærð báta. Með þessu verður því við komið að allt rúmmál bátanna kemur inn í mælingar þeirra en á því hefur verið misbrestur. Ég átta mig á því að um þessa tillögu eru skoðanir nokkuð skiptar. Annars vegar eru þeir sem telja að verið sé að tefla í tvísýnu krókaaflamarkskerfinu og þessi breyting á stærðarmörkum hvetji til aukinnar samþjöppunar. Hins vegar eru þeir sem telja að taka verði tillit til tækniþróunar og búa verði sjómönnum vinnuskilyrði er taki mið af þeirri tækni sem þegar er fyrir hendi í dag og betri aðstæðum fyrir meðferð afla en einnig að núverandi séríslensk mæliaðferð sé fyrir löngu búin að sýna sig að vera ómöguleg með öllum þeim skápum og útskotum er henni fylgja. Um þetta mál fór fram mikil umræða á fundum atvinnuveganefndar sl. vor. Ég legg til að nefndin skoði áfram þetta mál sérstaklega eins og hún gerði á síðastliðnu þingi og fari yfir. Jafnframt eru í þessu frumvarpi lagðar til tvær breytingar á ákvæðum um strandveiðar, annars vegar að Fiskistofu verði heimilt að stöðva strandveiðar með auglýsingu í Stjórnartíðindum í stað ráðherra með reglugerð áður. Stöðvun strandveiða er gerð á grundvelli upplýsinga um aflamagn sem landað hefur verið á einstökum svæðum og er eingöngu byggð á upplýsingum frá Fiskistofu. Breytingin er því í takt við eðlilega framkvæmd og minnkar flækjustig stjórnsýslunnar. Hins vegar er lagt til að heimilt verði að setja nánari ákvæði um eignarhald á fiskiskipum á strandveiðum til að koma í veg fyrir sami aðili geri út fleiri en einn strandveiðibát. Auk þess er gerð tillaga að breytingum á viðurlagaákvæðum sem felast í því að sé fiskiskip svipt leyfi til veiða þar sem leyfi til veiðanna er tímabundið og sviptingin varir skemur en gildistími leyfisins nær til eigi eftirstöðvar sviptingarinnar við gildistöku á næsta heimilaða fiskveiðitímabili bátsins. Að lokum er gerð tillaga til breytinga á lögum um gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Breytingin felur í sér heimild Fiskistofu til að leggja gjald á ólöglegan sjávarafla í fisktegundum sem ekki hafa verið aflahlutdeildarsettar en sæta takmörkun á veiðum, en sú gjaldtökuheimild hefur ekki þótt nægilega skýr. Virðulegi forseti. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið. Að öðru leyti vil ég vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur flutt frumvarp um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, og lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með síðari breytingum. Ég er sammála 1. gr. og hefði viljað að sú tillaga hefði verið samþykkt á síðasta þingi en því miður gafst ekki tóm til þess. Þessi tillaga er sett þarna fram en er þó með ákveðnum spurningum inni og líka ákvæðum í greinargerð um að hv. atvinnuveganefnd fari betur yfir þessa þætti. Það munum við auðvitað gera og þá sérstaklega hvað varðar þessa 15 metra og 20 tonnin sem eru höfð þar aftan við, til að koma í veg fyrir að menn breikki bátana óeðlilega mikið - ég segi ekki að þeir verði vonandi aldrei 15 sinnum 15 en það gæti orðið dálítið skrýtið byggingarlag ef ekki er hámark þarna fyrir ofan hvað varðar tonnin. Eins og kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu þá er þetta breyting sem gerð er á þessum lögum og er þá önnur breytingin; áður var þetta í 6 tonnum. Eins og hæstv. ráðherra gat um var mikil umræða um þetta í hv. atvinnuveganefnd á síðasta þingi í tengslum við frumvarp sem þáverandi atvinnuvegaráðherra flutti en náðist ekki að klára. Ég var því miður ekki í nefndinni þegar málið var í vinnslu þar, ég var þá fjarverandi vegna veikinda, en í lokin þegar það mál var komið út var þetta rætt einu sinni ef ekki tvisvar í nefndinni. Ég gat ekki heyrt annað en að um þetta væri almenn sátt, að mikill meiri hluti nefndarmanna styddi þessa breytingu. Eftir vandlega íhugun og lestur á þeim umsögnum sem þar voru lagðar fram og skoðun á því hvernig þetta er gert í dag - menn eru með alls konar tilfæringar við að hafa þetta innan þeirra marka sem nú gilda; settar eru ýmiss konar svalir, eins og það er kallað, og kassar og síðustokkar, sem ekki reiknast með inn í mælinguna, að maður tali nú ekki um skutgeyminn sem hefur ekki talist inni í skráningarlengd. Það hefur leitt til þess að sumar útgerðir hafa lokað þessum skutgeymum án vitundar Siglingastofnunar sem er alvarlegt mál. Við viljum hafa það þannig að í gögnum Siglingastofnunar séu allar upplýsingar réttar og sem nýjastar um viðkomandi skip. Ef eitthvað kemur fyrir á að vera hægt að fletta því upp og allar breytingar eiga að vera komnar þar inn. Ekki má heldur gleyma því að tæknin hefur þróast, henni hefur fleygt fram við byggingu þessara báta. Bátarnir hafa líka í nokkur ár verið með línubeitningavél um borð sem tekur mikið pláss. Með þeirri stækkun sem hér er lögð til gefst betra pláss fyrir mannskapinn að vinna, að ekki sé talað um ýmislegt annað sem þar vantar pláss fyrir eins og skolunarkar, svo að eitthvert dæmi sé tekið sem nefnt var í umfjöllun nefndarinnar á sínum tíma. Það lagt í hendur nefndarinnar að fara betur yfir þetta og komast að niðurstöðu um hvernig þetta verður nákvæmlega gert. Ég get ekki látið hjá líða að óska hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til hamingju með að leggja fram sitt fyrsta frumvarp og vísa þar beint í reglur Evrópusambandsins. Bragð er að þá barnið finnur. Það er ýmislegt hægt að sækja til Evrópusambandsins, sækja bara reglur og setja þær hér beint inn. Það er mikill myndarbragur að því að varaformaður Framsóknarflokksins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli ganga í þá smiðju og setja þetta hér fram. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að klára aðildarviðræðurnar og leyfa þjóðinni að kjósa um hvort við eigum að ganga í það kaupfélag eða ekki. Meiri hlutinn mun ráða því. Ef við göngum í það þá getum við haft áhrif á þær reglur sem síðar eru settar. Ég sé að hv. formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, brosir breitt og er örugglega sammála þessu líka. Það mun án efa liðka mjög fyrir vinnu í nefndinni að sótt sé í smiðju Evrópusambandsins til að ljúka þessu máli sem hefur verið baráttumál okkar beggja lengi. Hvað varðar aðrar greinar frumvarpsins þá er það líka til bóta að setja þar inn breytingu á reglum um strandveiðar, þ.e. að Fiskistofa skuli stöðva strandveiðar með auglýsingu þegar viðmiðunarafla er náð, að það sé ekki gert með tilkynningu frá ráðuneytinu; mig minnir að það hafi gleymst einu sinni í fyrra á svæði A. Við nefnum engin nöfn í því sambandi en það gleymdist að tilkynna í útvarpinu og þeir á svæði A fengu einn aukadag, ef ég man rétt, og voru mjög kátir með það. Þann daginn gleymdist að hringja úr ráðuneytinu tveimur tímum fyrir lestur útvarpsauglýsinga til að tilkynna það. Það er miklu betra að Fiskistofa sjái um þetta, hún fylgist með aflatölum og gerir þetta eins og hér er gert og áður hefur verið rætt. Hvað varðar heimildir Fiskistofu til leyfisveitingar vegna grásleppu- og strandveiða þá verð ég að segja að ég er sammála í þeim efnum. Ég get ekki verið sammála því að ef menn brjóta af sér síðasta dag ágústmánaðar fyrnist það brot 1. september, að þann dag hefjist allt upp á nýtt og enginn þurfi að svara fyrir það. Þarna helst refsingin, ég veit ekki nákvæmlega hvaða orð er notað í greinargerðinni sem fylgir, yfir kvótaárin, brotið fyrnist ekki. Ég held að það sé líka til bóta. Tökum umferðarlögin sem dæmi. Ef menn keyra á 110 kílómetra hraða á ákveðnum vegi en brotið fyrnist svo næsta dag á öðrum vegi, það gengur ekki upp, þetta er tæknilegs eðlis og allt til bóta. Virðulegur forseti. Þetta er það sem ég vildi einna helst nefna hvað varðar umrætt frumvarp sem kemur til atvinnuveganefndar þar sem ég á áfram sæti. Ég get ekki sagt annað en að ég hlakka til að takast á við að ljúka vinnu við það. Mér sýnist, og ég trúi ekki öðru, að um það sé töluvert mikil sátt.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lagt fram og fjallar fyrst og fremst um stærðarmörk krókaaflamarksbáta, það er hryggjarstykkið í því ásamt öðru, og það frumvarp sem hann mælti einnig fyrir áður um framlengingu á bráðabirgðaákvæðum. Margt í þessum frumvörpum er okkur vel kunnugt vegna þess að þessi mál voru til umræðu á vorþingi í tengslum við frumvarp um stjórn fiskveiða sem við kölluðum okkar á milli litla fiskinn. Hér er verið að taka á mörgu sem var inni í því frumvarpi en því miður lagðist stjórnarandstaðan þá gegn því að hleypa málinu í gegn þegar samið var um þinglok. Ég tel mjög miður að menn kláruðu ekki þessi mál eins og þau lágu fyrir í því frumvarpi því að margt annað var innifalið í því, ekki bara greinin um stærðarmörk á krókaaflamarksbátum. Áður en ég kem að því að ræða stærðarmörkin vil ég nefna atriði sem voru í frumvarpinu á vorþingi sem hafa ekki verið tekin inn í þetta frumvarp og ég sakna. Hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef það er rangt. Í því frumvarpi var rætt um aflaheimildir sem Byggðastofnun hefði til ráðstöfunar til stuðnings veikum byggðarlögum, um 1.800 tonn, byggðarlögum sem voru í miklum vanda. Mér þótti mjög miður að menn hefðu ekki sýnt samstöðu í vor og komið því máli í gegn. Ég sakna einnig greinar sem var í hinu frumvarpinu sem kvað á um að strandveiðar yrðu settar í fasta hlutdeild. Það hefði þýtt að strandveiðar yrðu með 3,5% hlutdeild af heildarúthlutuðum afla og hefðu fengið sjálfkrafa við aflaaukningu sinn hlut til að stækka þann pott, í stað þess eins og er í dag að ákveða þurfi það sérstaklega. Ég sakna líka þess að ekki er í þessu frumvarpi lágmarksdagafjöldi í strandveiðikerfinu eins og var í hinu frumvarpinu. Það hefði aukið öryggi þeirra sem eru á þessum litlu bátum á strandveiðum, sérstaklega fyrstu tvo mánuðina, þeir gætu valið sér fasta daga til að þeir þyrftu ekki að fara í samkeppni við stærri báta og öflugri þegar mánuðurinn hefst því þá er verið að taka áhættu í alls kyns veðrum sem eru mjög algeng í maí og júní, þ.e. fyrri hluta strandveiðitímabilsins. Svo velti ég fyrir mér hvað hæstv. ráðherra hyggst gera varðandi mál sem var mikið rætt; aukinn meðafla í ýsu. Hvernig á að takast á við þann vanda sem menn standa frammi fyrir þar? Á því máli var tekið með ákveðnum hætti í hinu frumvarpinu. Svo sakna ég þess líka að ekki sé tekið á því að strandveiðiflotinn fari ekki til veiða fyrr en á hádegi á mánudegi eftir sjómannadag, til samræmis við lög um sjómannadag frá 1987. Það kom fram í frumvarpinu sem var til umfjöllunar í vor. Miðað við það sem kom upp á mínum heimaslóðum á Vestfjörðum var mikil óánægja með að hluti strandveiðiflotans braut þau lög sem menn töldu að væru í gildi. Sumir vildu fara eftir lögum og fóru ekki af stað fyrr en eftir hádegi en aðrir fóru fyrir hádegi sem var brot á lögum um sjómannadag. Ég tel mjög brýnt að skýrt sé að þetta eigi líka við strandveiðiflotann og allir sitji við sama borð. En aðeins um umræðuna um stærðarmörk krókaaflamarksbáta. Við sem vorum í atvinnuveganefnd, en ég stýrði henni í forföllum hv. þm. Kristjáns Möllers, vissum að mjög skiptar skoðanir væru um hvað það þýddi að fara út í þessa stækkun. Þetta var ekki eins einfalt og kannski leit út við fyrstu sýn. Umræðan var þannig að það væri einungis verið að auka öryggi þeirra sem væru á minni bátunum með því að leyfa stækkun bátanna og bæta aðstöðu um borð. En þetta sneri að miklu stærri hlutum og í raun og veru tilveru krókaaflamarkskerfisins og á hvaða forsendu yfir höfuð var lagt upp með það kerfi og það greint frá því sem við köllum stóra kerfið í sjávarútvegi. Mig langar að rifja aðeins upp samantekt sem kom fram með hinu frumvarpinu á því hvernig þróunin hefur verið varðandi báta í krókaaflamarkskerfinu og stærð á þeim. Ég ætla að lesa upp úr greinargerð sem fylgir frumvarpinu, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt lögum nr. 129 20. desember 2001, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, var einvörðungu heimilt að flytja krókaaflahlutdeild á bát sem var undir 6 brúttólestum eða 6 brúttótonn hefði hann veiðileyfi með krókaaflamarki. Með 6. gr. laga nr. 85/2002, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, var þessum stærðarmörkum lyft í 15 brúttótonn“ - það er eins og þetta er í dag. „Við breytinguna komu þau ákvæði í lög um stjórn fiskveiða sem nú standa óbreytt í 2. málsl. 6. mgr. 12. gr. gildandi laga og hljóða svo: „Krókaaflahlutdeild verður aðeins flutt til báts sem er undir 15 brúttótonnum, enda hafi hann veiðileyfi með krókaaflamarki.“ Í athugasemdum með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 85/2002, sagði að 6 brúttólesta eða 6 brúttótonna takmörkunin væri „talin of þröng, m.a. af öryggisástæðum“. Þá sagði einnig að breyting á stærðarmörkunum væri reist á tillögum nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem starfaði samkvæmt heimild í ákvæði til bráðabirgða. […] Við þetta má bæta að allnokkur umræða varð um stærðarmörkin við meðferð frumvarpsins í þinginu og í þingnefnd. Niðurstaðan um 15 brúttótonn var niðurstaða samkomulags með þingmönnum í ríku samráði við hagsmunaaðila.“ Síðan eru sem sagt liðin tíu ár. Þarna varð að niðurstöðu að einhvers staðar yrði að draga línuna á milli stærðar báta í stóra kerfinu og litla kerfinu vegna þess að það er greinarmunur á. Í krókaaflamarkskerfinu veiða menn eingöngu á króka en hafa ekki heimild til að veiða með öðrum veiðarfærum. Þar eru menn á bátum sem þarf einungis að hafa skipstjóra og vélstjóra. Ef maður er kominn með 30 tonna bát er gerð krafa um skipstjóra, stýrimann og vélstjóra. Allt veldur þetta meiri kostnaði sem fylgir því að vera á stærri bát vegna þess að það þarf stærri áhöfn og menn verða að fara eftir lögum sem að því lúta. Þeir sem eru í greininni, í krókaaflamarkskerfinu, hafa lýst miklum áhyggjum af því að með því að fara út í stækkanir á bátunum verði tilhneigingin og þróunin sú að aflaheimildir safnist á stærri bátana. Minni bátar verði keyptir upp og samþjöppun verði innan kerfisins, sem var ekki meiningin. Það að hafa þetta kerfi um smábátana var gert til að styrkja þá meðfram stóra kerfinu. Það er ekki svo að menn séu á móti bættri vinnuaðstöðu um borð í bátum í þessu kerfi eða vilji ekki öryggi sjómanna sem mest heldur það að ef menn horfa til þess að hafa tvö kerfi verða þeir líka að taka það súra með því sæta. Einhvers staðar verða mörkin að liggja. Nú veit ég og hef heyrt af því að mönnum þyki jafnvel ekki nægjanlegt að fara upp í 15 metra og 20 brúttótonn, þrýstingur sé á að fara allt upp í 30 brúttótonn. Þá skulu menn hafa í huga að þá eru þeir líka að tala um fleiri í áhöfn með tilheyrandi kostnaði. Því fylgir líka hætta á að menn séu í raun og veru að kljúfa samstöðu og brjóta upp krókaaflamarkskerfið sem ég held að hafi verið samstaða um, þvert á pólitískar flokkslínur. Ég veit mætavel að innan Landssambands smábátaeigenda, og í öðrum félögum sem sjómenn í krókaaflamarkskerfinu eru meðlimir í, eru gífurlega deildar meiningar um þessi mál og ég veit að hæstv. ráðherra veit vel af því. Menn voru búnir að fara í öll þessi félög og meiri hluti á þeim félagsfundum samþykkti að standa vörð um þau stærðarmörk sem voru fyrir. En menn horfðust í augu við að það voru bátar sem búið var að stækka umfram leyfilegar heimildir og það þurfti einhvern veginn að skýra löggjöfina betur. Ég vildi viðra þessi sjónarmið vegna þess að þó að sterkur hávær hópur hafi talað fyrir þessum breytingum og stækkunum í nafni öryggis og bættrar vinnuaðstöðu hangir miklu meira á spýtunni, nokkuð sem ég veit að þeir sem vinna í þessari grein gera sér grein fyrir og hafa talað fyrir og eru óttaslegnir um að þetta verði ekki til góðs fyrir greinina. Svo held ég að menn verði líka að gera það upp við sig hvort þeir vilji vera í stóra eða litla kerfinu burt séð frá því hvað gildir í dag. Í stóra kerfinu geta menn byggt báta og keypt báta með allt annarri aðstöðu heldur en nokkurn tíma verður í minni bátunum. Það verður auðvitað alltaf munur þar á. Menn verða að miða sjósókn sína við stærð bátsins og fara ekki fram úr sér þar, gera sér grein fyrir vályndum veðrum og að þeir séu á bátum, þó þeir séu orðnir fullkomnir og með öflugar vélar, sem þarf að fara gætilega á og gæta þess að sækja ekki of stíft á miðin. En ég hlakka til að fjalla um þessi mál í nefndinni. Ég taldi rétt að rifja upp þessa sögu til að sýna fram á að þetta er ekki alveg eins einfalt og kannski virðist við fyrstu sýn fyrir þá sem hafa ekki fylgst svo grannt með þessu. Ég er mjög döpur yfir því að ekki var hægt að afgreiða frumvarpið sem við ræddum hér í vor í heild sinni, með þeim mörgu málum sem voru innifalin í því, og tel að það hafi ekki verið nógu vönduð vinnubrögð að láta ekki reyna þar á lýðræðislegan meiri hluta í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi, það er löngu tímabært að leggja það fram. Eins og segir í greinargerðinni hefur mikill tími farið í að túlka verklagsreglur Siglingamálastofnunar og margt fólk unnið við það. Með einföldun á þessu kerfi munum við spara mikið, við munum jafnvel geta fækkað embættismönnum, því að mikil vinna hefur farið í að fara yfir þessi gögn. Hvernig þróunin hefur verið í þessu kerfi frá upphafi - sú þróun er svipuð og verið hefur í tímans rás hjá íslenskum sjómönnum, menn hafa alltaf viljað stærri og stærri skip. Þeir byrjuðu á árabátum sem þróuðust yfir í stærri báta. Alveg eins hefur þetta verið í krókaaflamarkinu. Krókaaflamarkið í dag miðast við 15 brúttótonn og ef við lítum á þróunina, hvernig þessir bátar hafa stækkað, finnst mér líka að við ættum að taka inn í myndina hvað þeir eru búnir að veiða mikið. Þegar kerfið var sett á, hvað veiddu þeir mikið þá? Hver var hlutdeildin þá og hvað hefur hún vaxið mikið? Ætli það geti ekki bara verið svipuð þróun þar og með stækkunina. Þessir bátar í dag, þessar smíðareglur, að þeir skuli vera með svalir, skriðbretti og hvað þetta heitir allt saman - ég er með svona bát og þegar ég horfi á hann þarf ég að benda rétt aftur fyrir miðjan bát til að sýna fólki hvar báturinn endar. Þetta skilur ekki venjulegt fólk. Með einföldun á reglum, með því að miða bara við mestu lengd - hvort það sé einfaldara að fara í þessa íslensku brúttótonnareglu eða Evrópureglu, ég skal ekki alveg segja til um það, við munum væntanlega skoða það í nefndinni. Mér finnst það ekki alveg passa að ef við ætlum að fara að breyta þessu núna að þá rúmi það ekki alla þá báta sem eru í kerfinu í dag. Sú stækkun sem menn eru að tala um er ekki svo mikil. Hún er ekki svo ýkjamikil í veiðigetu því að með svölum eru bátarnir í dag alveg í kringum 14 m. Breiðustu bátarnir í dag eru 4,60 m, þannig að ég tel það bara jákvætt að einfalda kerfið hvort sem við notum Evrópustaðal eða íslenskan staðal. Þessi þróun í íslenska smábátaflotanum hefur orðið til þess að íslenskar skipasmíðastöðvar eru að byggja skip og flytja þau út. Það er mikið að gera og mér finnst að við ættum að treysta á þessar skipasmíðastöðvar - 15 m skip, hvað finnst þeim eðlilegt, hvernig vilja þeir hanna slíkt skip? Samkvæmt Evrópureglum spilar dýptin inn í, dekkhæð. Eftir því sem dekkhæð er hærri þá stækka stækkanir í rúmmetrum, en eftir því sem dekkhæðin er hærri eru skipin öruggari. Ef við ætlum að hanna skip í dag hljótum við að taka tillit til þess hvernig við ætlum að nota þau. Við hljótum líka að hugsa, þegar við hönnum svona skip, hvernig íslensk fiskikör staflast best og hvernig þetta nýtist best. Ég held því að það sé verk nefndarinnar að skoða þetta og það með þeim íslensku skipasmíðastöðvum sem hafa mikla reynslu af því að smíða þessi skip. Við undirbúning frumvarpsins var leitast við að sætta andstæð sjónarmið, annars vegar Landssambands smábátaeigenda, sem alla tíð hefur barist á móti þessu, og hins vegar eigenda stærstu línubáta með beitningavél um borð. Ég vil vekja athygli á því að aðeins hluti af stærstu línubátunum í þessu kerfi er með beitningavél. Flestir nýjustu bátarnir róa með bala og fiska fyrir vinnslur sem vinna í ferskt, þar sem sköpuð er dýrasta varan. Þessar vinnslur eru úti á landi. Við getum nefnt Bolungarvík, Húsavík, Hornafjörð, Grindavík. Skipin eru hluti af þessum vinnslum. Það er fólk í landi sem treystir á að fá fisk af þessum skipum og kaupendur úti í heimi sem treysta á að fá ferskan fisk. Þannig náum við að halda verði háu. Ef við förum í 15 m, samþykkjum það, skulum við ekki festast í því að fara að setja einhverjar kröfur um að dekkhæðin megi ekki vera nema svo og svo mikil og skipin ekki breiðari en þetta eða hitt. Treystum þeim fagmönnum sem eru að smíða skip, þeir vita hvernig hagstæðast er að hanna 15 m skip. Ég treysti því að við munum vinna faglega að málum í nefndinni. Ég hlakka til.

Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að mál af sama meiði var tekið til mikillar umræðu á nýliðnu þingi eða á nýliðnu vori og vantaði herslumuninn upp á að það væri afgreitt. Í atvinnuveganefnd var nokkuð víðtæk sátt um að fara í breytingar á þessu mælingakerfi okkar. Það kerfi sem við höfum búið við er hálfgerður bastarður, eins og hér hefur komið fram. Það er mjög götótt og ekki í samræmi við reglur sem gilda annars staðar. Það er því mjög mikilvægt að laga það þannig að við getum borið okkur saman við þær reglur sem gilda um þetta í Evrópu. Þetta hefur þýtt, það kerfi sem nú er í gildi, að menn hafa verið að fara í kringum hlutina og verið að reyna að þróa skip sín með því að fara ákveðna bakleið. Ég held að allir séu sammála um að reyna að koma í veg fyrir það. Gríðarlega mikil þróun hefur orðið í útgerð krókaaflamarksbáta, eðlilega og sem betur fer. Það er engin tilviljun að íslenskur sjávarútvegur er í fremstu röð, ef við berum okkur saman við það sem gerist annars staðar í heiminum, þegar kemur að hagkvæmni og arðsemi. Það er ágætt að rifja það upp þegar við sátum í atvinnuveganefnd einhvern tíma á síðasta kjörtímabili og hittum fulltrúa sjávarútvegsnefndar Evrópusambandsins. Við vorum þar að segja þeim frá því að það vandamál sem við stæðum frammi fyrir hér á Íslandi væri hversu mikið við gætum látið sjávarútveginn borga inn í okkar sameiginlegu sjóði, hversu mikil og há gjaldtakan ætti að vera af íslenskum sjávarútvegi. Þeir sögðu: Þetta er mikið lúxusvandamál. Við glímum við það vandamál á sama tíma að velta því fyrir okkur hversu mikið við eigum að greiða inn í sjávarútveg í Evrópusambandinu, hversu mikið við eigum að styrkja hann. Það er út af því að íslenskir sjómenn og sjávarútvegsfyrirtæki hafa þróað veiðiaðferðir sína, veiðar sínar og vinnslu, og hafa þannig náð að vera í fremstu röð. Það á alveg eins við um krókaaflamarkskerfið og aðra þætti í íslenskum sjávarútvegi. Það er því mjög eðlilegt að við lítum til þess að þurfa að breyta þessum reglum í takt við þær breytingar sem eru að verða í greininni. Engum blöðum er um það að fletta að vinnuaðstaða manna og öryggi hefur batnað gríðarlega mikið á þessum bátum, sem eru smæstir í okkar sjávarútvegskerfi. Þetta hefur líka aukið á alla hagkvæmni í útgerðinni, gefið mikla og aukna möguleika og bætt mjög meðferð á afla. Þetta er þróun sem við viljum sjá að verði áfram, að við aukum hagkvæmni, sköpum tækifæri til þess, og bætum meðferð á afla og aukum þannig aflaverðmætið. Krókaaflamarksútgerðin á Íslandi er mjög mikilvæg fyrir vinnsluna eins og komið hefur fram. Mikið af okkar verðmætasta fiski fer einmitt í gegnum það kerfi. Það er viðurkennt, vegna þeirra breytinga, sem hafa orðið í lífríkinu í kringum landið, að á ákveðnum svæðum og á ákveðnum tímum ársins þurfi þessir bátar að sækja lengra til að geta verið í fullri starfsemi. Það er áhyggjuefni ef menn eru að rembast við það á bátum sem eru ekki rétt búnir fyrir slíkar aðstæður. Inn í þetta koma atriði eins og öryggismál og það að gefa mönnum tækifæri miðað við breytta útbreiðslu helstu nytjastofna okkar sem þessir bátar sækja í, að þeir geti sótt sjóinn þó að aðeins lengra sé að fara. Það er alveg rétt, sem hér kom fram, að í landinu er öflugur skipasmíðaiðnaður þó að hann telji ekki mikið í hagtölum, þessi framleiðsla á plastbátum flokkast ekki undir skipasmíðaiðnað, bara smíði á stálskipum. En það eru öflug fyrirtæki sem standa í þessum rekstri, fólk sem þekkir orðið þessar aðstæður mjög vel er að smíða svona báta fyrir markaði út um allan heim, bæði innan Evrópusambandsins og utan. Við þurfum að leita í smiðju þessa fólks með það hvernig best er að ganga frá þessum hlutum. Það er mjög áhugavert að fylgjast með þessu. Þessi öflugi iðnaður hefur leitt til þess að einn skóli úti á landi er að koma upp sérstakri braut í þessari plastsmíði, menntabraut. Þetta er því að hafa áhrif í fjölbreyttari atvinnurekstri og er alveg dæmigert sem viðbótargrein - á vissan hátt er um að ræða nýsköpun sem þróast út úr öflugum og framsæknum íslenskum sjávarútvegi. Ágreiningurinn er einhver um þetta mál meðal þeirra sem reka báta í krókaaflamarkskerfinu. Landssamband smábátaeigenda hefur ekki viljað stíga þetta skref en á sama tíma stunda kannski allar helstu útgerðir í landinu þessa starfsemi allt árið um kring - þær eru grunnstoð atvinnulífs í mörgum byggðum víða um land, auk þess að vera mjög mikilvægir birgjar fyrir þær vinnslur sem ég kom hér inn á, fulltrúar þeirra aðila vilja sjá þetta þróast með þessum hætti. Það er auðvitað til þess að skjóta sterkari stoðum undir krókaaflamarkskerfið í heildina séð. Nefndarmenn munu því þurfa að líta mjög til þess hversu stórt skref eigi að stíga, hvað sé skynsamlegt í því. Ég tek undir þau orð, sem hér hafa fallið, að þar eigum við að treysta á sérfræðingana. Það þýðir ekkert að setja 15 m hámark og 20 tonna hámark ef það verður til þess að ekki er hægt að smíða slík skip, það væri ekkert vit í því og enginn mundi gera það. Þá getur vel verið að við þurfum að breyta þessum viðmiðum að einhverju leyti. Það verður verkefni nefndarinnar og um þetta var, eins og kom fram áðan hjá hv. þm. Kristjáni Möller, fyrrverandi formanni atvinnuveganefndar, orðin nokkuð víðtæk sátt í atvinnuveganefnd á síðastliðnu vori. Ég vona að því verði fylgt eftir og við náum góðri niðurstöðu sem flestir geti sætt sig við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum málefnalega umræðu um frumvarpið og þakka jafnframt góðar undirtektir við það. Varðandi það sem hv. þm. Kristján L. Möller sagði og var með svona létt skens um að hér væru komnar inn ESB-reglur, þá er sama hvaðan gott kemur. Ég held reyndar að þetta séu svokallaðar samevrópskar reglur af alþjóðlegu tagi en það breytir engu. Ef þær eru góðar og skýrari og einfaldari en það kerfi sem við höfum búið við er sjálfsagt að skoða þær. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom fram með gagnrýni á frumvarpið, en það er vissulega byggt á máli sem áður var lagt fram eins og ég kom inn á í framsögu minni, en að hennar mati skortir ýmislegt í þetta frumvarp. Það er svo sem engin tilviljun, það er komin ný ríkisstjórn sem hefur dálítið aðra sýn. Ein ástæða þess að frumvarpið sem lá fyrir síðasta þingi kláraðist ekki var auðvitað sú að ágreiningur var um nokkur atriði í því. Aðalvandræðagangurinn var samt eiginlega að klára stækkunina á krókaaflamarksbátunum, það stóð í þinginu. Ég held að stór meiri hluti hafi verið fyrir því í þinginu en ekki endilega samstaða innan fyrrverandi ríkisstjórnarflokka, ekki allra. Þess vegna fagna ég mjög þeirri málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram og treysti því að nefndin taki þetta til efnislegrar skoðunar. Ég ætla aðeins að minnast á þann þátt sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir kom inn á varðandi byggðakvótann. Við ræddum í lok síðasta þings að nægur kvóti væri til í núverandi kerfi og að menn teldu að hægt væri að nýta þær heimildir. Ég treysti því að hægt sé að skoða það í það minnsta með jákvæðum hætti, með tilliti til þeirra aðgerða sem ég tek undir með hv. þingmanni að geta verið nauðsynlegar á stundum. Það kom einnig fram hjá hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur að menntunarkröfur og kröfur á bátana mundu vaxa og þar með kostnaður,  Mér fannst mjög áhugaverður punktur hjá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, og formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, bætti einnig um betur, um hliðarvöxtinn sem verður í kringum sjávarútveginn. Það er oft og allt of mikið talað um sjávarútveginn sem eingöngu veiðar en það er svo mikið að gerast í kringum sjávarútveginn. Hér erum við komin aftur með skipasmíðastöðvar á Íslandi sem smíða báta og skapa útflutningstekjur, skapa þróun og tækifæri fyrir þá sem vilja fara inn í þá grein. Það er mjög áhugavert að menntunin á því sviði sé að aukast. Það er mjög jákvætt. Það skapar fjölbreyttari atvinnu, það er vaxtarbroddur í iðnaði sem hvarf á sínum tíma þannig að ég tel það vera mjög jákvæðan punkt. Um að það sé hugsanlegt og margt sem bendi til þess að frumvarpið nái ekki því markmiði að allir bátar sem eru í þessu kerfi falli innan þess, þá er rétt að sú tillaga var sett fram sem málamiðlun. Mín skoðun er sú að hún muni festa krókaaflamarkskerfið í sessi sem grein er byggi á hagkvæmni við nýtingu sjávarauðlindarinnar frá byggðarlögum, stórum og smáum, vítt og breitt um landið. Það er rétt að markmiðið var að höggva á þennan hnút í eitt skipti fyrir öll og taka alla þá báta sem eru í krókaaflamarkskerfinu inn í kerfið. Það gafst auðvitað skammur tími fyrir undirbúning á frumvarpinu nú fyrir sumarþing og ef nefndin í skoðun sinni á málinu kemst að þeirri niðurstöðu að þessu ákvæði þurfi að breyta horfir sá sem hér stendur jákvætt til þess. En ég treysti nefndinni til að fara vel yfir þetta og hlakka til samstarfs við hana á næstu missirum.