Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 27. febr. 1974. Þar sem ég er á förum til útlanda að læknisráði mér til heilsubótar, mun ég ekki sækja fundi Alþingis fyrst um sinn. Ég leyfi mér því að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Birgir Kjaran, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Jóhann Hafstein. Til forseta neðri deildar Alþingis.“ Ég býð Birgi Kjaran velkominn til starfa.



Herra forseti. Flestir munu vera sammála um, að nauðsynlegt sé að greiða niður olíu til húsahitunar. Þetta frv. er flutt til þess að fá það lögfest fyrir n.k. mánaðamót, til þess að söluskattur, sem hefur gengið í Viðlagasjóð, falli ekki niður við næstu mánaðamót. Var rætt um það í n., sem skipuð var þm. úr öllum flokkum, að þetta væri nauðsynlegt. Hæstv. viðskrh. hafði afhent uppkast að frv., þar sem gert var ráð fyrir framkvæmdinni á olíuniðurgreiðslunni. En menn voru ekki alveg sammála um það frv. og töldu, að það væri vandasamt verk að ákvarða framkvæmdina, að til þess gæti ekki unnist tími fyrir n.k. mánaðamót. Þess vegna er þetta frv. flutt, sem ætti ekki að valda neinum ágreiningi, og ákveðið samkv. 2. gr. þessa frv., að því fé, sem kemur í olíuniðurgreiðslusjóð, skuli ráðstafað samkv. sérstökum lögum, sem verða væntanlega afgreidd á hv. Alþ. í næsta mánuði. Það er eitt orð í l, gr. frv., sem getur valdið misskilningi. Í þeirri n., sem ég áðan minntist á, gat ég um bréf, sem Sjálfstfl. skrifaði hæstv. ríkisstj. um nauðsyn þess að gera ráðstafanir vegna hinnar miklu hækkunar, sem orðin er og fram undan er á olíu. í því bréfi var ekki talað aðeins um íbúðarhúsnæði, heldur var á það minnt, að það gæti komið til greina, að nauðsyn bæri til að jafna einnig aðstöðuna í sambandi við atvinnureksturinn. Nú vil ég, vegna þess að samkomulag varð sérstaklega gott í fyrrnefndri nefnd og hæstv. viðskrh. kom til fundar í henni, spyrja hæstv. viðskrh., hvort það sé ekki hans álit, að þótt frv. verði afgreitt óbreytt, sé eftir sem áður opin leið, þegar frv. verður samíð um ráðstöfun á olíusjóðnum, að taka til athugunar niðurgreiðslu á olíu til annars húsnæðis en íbúða. Ef hæstv. viðskrh. væri á svipaðri skoðun og ég í þessu efni, tel ég enga ástæðu til að flytja brtt. við frv.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, er tilgangurinn með þessu frv. aðeins sá að ákveða gjaldtöku til þeirrar ráðstöfunar, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. verðlækkunar á olíu til húsakyndingar. Hefur þótt nauðsynlegt að flytja sérstakt frv. um gjaldtökuna, til þess að hún geti átt sér stað nú um næstu mánaðamót, þegar það gjald að öðru leyti fellur niður, sem er gert ráð fyrir, að verði varið í þessu skyni. En þá mundi um leið skapast nokkru rýmri tími til að athuga um það, hvaða form eða fyrirkomulag væri best hægt að hafa á því, hvernig koma á þessari endurgreiðslu til þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Í frv. er gert ráð fyrir því, eins og hv. 1. þm. Sunnl. minntist á, að þessi gjaldtaka sé vegna niðurgreiðslu á hitunarkostnaði íhúðarhúsnæðis. En að sjálfsögðu er það fullkomlega opið, þegar ný lög verða sett um fyrirkomulag á þessari greiðslu, það er ekkert, sem getur bundið það, að þá verði ekki annað ákveðið. Hins vegar er því ekki að neita, að þessi gjaldtaka er miðuð við þetta og einnig það fyrirkomulag, sem er varðandi meðferð á þessu gjaldi að öðru leyti. En það er sem sagt ljóst, að með samþykkt þessa frv. er ekki á neinn hátt skotið loku fyrir það, hvaða ákvæði kynnu að verða sett um ráðstöfun gjaldsins í því frv., sem sett yrði síðar. En gjaldtakan er við þetta miðuð, að hér sé um fjáröflun að ræða til þess að lækka hitunarkostnað í íbúðarhúsnæði. Ég vænti sem sagt, að samstaða geti orðið um að afgreiða þetta frv. út úr d. í dag og helst af öllu úr Ed. líka, svo að gjaldið þurfi ekki að falla niður neinn tíma. Sýnist þá vera nægur tími til þess að ganga frá því frv., sem lagt verður fram um ráðstöfun á gjaldinu, og verður haft samráð við fulltrúa allra stjórnmálaflokka um, hvernig það frv. verður úr garði gert.



Herra forseti. Eins og menn heyra af þeim ræðum, sem hér eru nú fluttar, og sjá má af nál., hefur verið gert samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu um afgreiðslu á þessu máli. Því má búast við, að umr, um frv. verði tiltölulega lítilfjörlegar og muni því miður ekki varpa ljósi á tildrög frv. og þá málsmeðferð, sem hér er viðhöfð. Ég hef þó talið eðlilegt, að stjórnarandstaðan hefði átt að grípa öðruvísi á þessu máli og skoða það í stærra samhengi, því að sannleikurinn er sá, að málatilbúnaður þessi er eitt af mörgum atvikum, sem þessa dagana renna stoðum undir þá staðreynd, að ríkisstj. hefur ekkert bolmagn til að stjórna þessu landi. Hér í d. ríkti í gær fullkomin ringulreið og óvissa vegna þessa máls og afgreiðslu þess, og ég tel. að vinnubrögðin í gær hafi verið enn einn votturinn um vanmátt og samtakaleysi ríkisstj., þegar hún frestaði hér hvað eftir annað afgreiðslu málsins og síðan til dagsins í dag, og var að sjálfsögðu sú einfalda skýring á því, að þeir í stjórnarherbúðunum, og þeir, sem að þessu frv. standa, vissu ekki fyrir víst, hvað þeir voru raunverulega að leggja fyrir þingið. Nú gerist það, að þegar á að hrinda málinu með kappi í gegnum þingið í dag, þá stendur einn af nm., sem undirbjuggu frv., upp og spyrst fyrir um, hvernig eigi að skilja frv. Og það er út af fyrir sig merkileg fsp., vegna þess að í 1. málsl. 1. pr. segir, með leyfi forseta: „Til að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis“ o.s.frv. Síðan er staðið upp og spurt, hvort ekki megi skilja orðalagið „íbúðarhúsnæði“ með öðrum hætti en stendur með einföldum hætti í frv. Og til þess að bæta gráu ofan á svart stendur hæstv. viðskrh. upp og segir: Jú, þetta er alveg rétt, það á að skilja þetta öðruvísi en stendur í frv. Það er alveg rétt, segir hann og tekur undir það, að þó að það standi íbúðarhúsnæði í frv., þá eigi alls ekki að skilja það þannig, það gildi um allt húsnæði, og hann segir, að það sé ekkert, sem bindi það, að það þurfi að halda því eingöngu við íbúðarhúsnæði. En samt á að fara með málið svona í gegn. Ég vil leyfa mér að upplýsa, að í fyrstu mun hugur ríkisstj. hafa staðið til þess að afla tekna til niðurgreiðslu á olíuverðinu með sérstökum skatti á þá aðila, sem njóta húshitunar með öðrum hætti en með olíukyndingu. M.a. voru orðaðar hugmyndir um sérstakan hitaveituskatt. Þá mun jafnframt hafa staðið til að ákveða 1% útsvarsálagningu í líkingu við það, sem gert var til tekjuöflunar fyrir Viðlagasjóð, og var síðan ætlunin að láta sveitarfélögin innheimta það gjald. Það var ekki fyrir tilstilli hæstv. ríkisstj., að horfið var frá þessum ráðagerðum. Þar réð andstaða stjórnarandstöðunnar. Ríkisstj. er ljóst, að hún hefur ekki afl til þess að koma neinum frumvörpum í gegnum þingið, sem einhverju máli skipta, nema með aðstoð stjórnarandstöðunnar. Og ég held, að það hefði orðið þjóðinni holl lexía, ef hún hefði fengið tækifæri til að sjá það svart á hvítu, hvað fyrir ríkisstj. vakti í þessu máli. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, að það hafi ekki verið skynsamleg ráðagerð af hálfu stjórnarandstöðunnar að koma í veg fyrir, að sú tillögugerð sæi dagsins ljós. Þessu til viðbótar vil ég upplýsa, að í bígerð mun hafa verið að ráðstafa þeim tekjum, sem með þessari söluskattshækkun fást, með styrkveitingum eftir ákveðinni höfðatölureglu. Það hafði meira að segja verið útbúið frumvarpsuppkast, sem gerði ráð fyrir þeirri aðferð, að hver fjölskylda fengi greiddan styrk eftir fjölskyldustærð. Ætlunin hefur m.ö.o. verið að útbúa nýtt styrkjakerfi, útdeila peningum pr. höfuð án tillits til þarfa, olíunotkunar eða annarra aðstæðna. Þegar í ljós kom, að andstaða var gegn slíku frv., var sú hugmynd dregin til baka, a.m.k. í bili, og farin sú leið, sem hér liggur fyrir framan okkur. Að mínu viti er þessi leið hálfu verri en að koma til dyranna eins og menn eru klæddir. Í stað þess að segja, hvernig þessu fé skuli ráðstafað, er nú lagt fyrir hv. Alþ. að samþykkja þessa tekjuöflun. Hv. þm. eiga að gleypa hana hráa, og með aðstoð stjórnarandstöðunnar á að fylla hér út ávísun og segja við ríkisstj.: Gerið svo vel, nú er það ykkar að ákveða, hvernig þessum 700 millj. skuli ráðstafað. - Að vísu er sagt, að það eigi að gera í samráði við stjórnarandstöðuna. En ég spyr: Hvaða menn og hvaða aðila í stjórnarandstöðunni? - Ríkisstj. þarf aðeins eitt atkv. til viðbótar frá stjórnarandstöðunni til að koma sínum málum í gegnum d. og gegnum þingið, og hvort sem það á að gerast með lögum eða öðrum hætti, þá skiptir það máli, hvort hún fær þetta eina atkv. sér til stuðnings til þess að koma sínum hugmyndum í gegn eða ekki. Ég spyr t.d. þá þm. Sjálfstfl., sem hafa verið í fullri andstöðu við þær hugmyndir, sem komu fram um ráðstöfun á þessu fé, og reyndar tjáð sig um, að það væri forsenda fyrir stuðningi við málið, að þeir fengju að hafa hönd í bagga með, hvernig því yrði varið, - ég spyr þessa menn: Verður haft samráð við þá, og hver er þeirra afstaða, þegar og ef t.d. ríkisstj. snýr sér til Alþfl.? - Og hver verður afstaða Alþfl., ef ríkisstj. snýr sér til Sjálfstfl. og hefur samráð við hann án þess að tala við Alþfl.? Og hver verður afstaða Alþfl. eða Sjálfstfl., ef ríkisstj. snýr sér til Bjarna Guðnasonar og hefur samráð við hann um, hvernig ráðstafa skuli þessu fé? Sú ráðstöfun getur orðið í fullri óþökk fjölmargra, sem nú hyggjast styðja þetta frv. í þeirri góðu trú, að við þá verði höfð samráð. Ég óska þeim þm. til hamingju, þegar í framhaldi af þessu frv. verður búið að samþykkja eitthvert risavaxið og meingallað styrkjakerfi til úthlutunar á þessum 700 millj. kr. Hér er ríkisstj., sem sannanlega hefur ekki meirihlutavald á þingi, að skáskjóta máli í gegn í skjóli stjórnarandstöðu, sem telur sig taka ábyrga afstöðu. Það er rétt, að það er ábyrg afstaða að horfast í augu við vandamálin, olíuhækkunina og þann aukna hitunarkostnað, sem henni er samfara. Og ég vil fyrir mitt leyti taka þátt í því að leysa þann vanda. Að því leyti stóð ég að því bréfi, sem þingflokkur Sjálfstfl. ritaði ríkisstj., þegar flokkurinn bauð upp á samstarfi í þessum efnum. Enda þótt ég vilji leysa vandann og hafi fullan skilning á honum, er ég á móti þeirri aðferð, sem hér er viðhöfð og felst í þessu frv. Ég er andvígur þessu frv. og þeim vinnubrögðum, sem hér eru viðhöfð, og því mun ég greiða atkv. gegn þessu frv. Og rök mín eru m.a. eftirfarandi: Í fyrsta lagi hefur hvorki mér né öðrum verið boðið upp á neina valkosti í þessum efnum. Hér er sama aðferð notuð og áður: annaðhvort fáið þið þennan skattinn eða einhvern annan enn þá verri. Þetta eru hvimleið vinnubrögð og óverjandi með öllu. Og það er til háðungar, að stjórnarandstaða, sem gagnrýnt hefur þessa ríkisstj. fyrir öngþveiti í efnahagsmálum, skuli láta bjóða sér upp á þessi vinnubrögð. Þessi ríkisstj. hefur þrefaldað fjárlög, hún stuðlar að geigvænlegri spennu í framkvæmdum, pínir fólk með sköttum, eyðir hverri krónu og nær þó vart endum saman. Útflutningsverðmæti eru meiri en dæmi eru til áður. Þjóðarframleiðsla vex ár frá ári, en ríkissjóður stendur eftir sem áður galtómur vegna óráðsíu og ábyrgðarleysis ríkisstj. Og svo þegar eitthvað bjátar á, eins og núna, þegar stjórnvöld standa frammi fyrir því að mæta erfiðleikum, sem þó eru ekki meiri en hver ríkisstj. getur búist við, þá er ekki í önnur hús að venda en að leggja nýja skatta á þjóðina. Þá fórna menn höndum og stilla þjóðinni og þm. upp við vegg og segja: Þennan vanda verðum við að taka á okkur með nýjum sköttum. - Það er eins og engum manni detti í hug, að slík áföll geti átt sér stað, að ríkissjóði sé nauðsyn að safna einhverju fé í varasjóð til þess að mæta skakkaföllum. Mér er ekki kunnugt um, að rætt hafi verið um önnur úrræði eða annað en nýja skatta. A.m.k. hafa þau úrræði ekki verið sýnd mér eða mínum þingflokki. Meðan það hefur ekki verið gert, mótmæli ég slíkum afarkostum og greiði atkv. gegn slíkum vinnubrögðum. Í öðru lagi er sá vandi, sem skapast af olíuhækkuninni, engan veginn leystur með þessu frv. Hér er um að ræða þá einföldu aðferð að seilast lengra og neðar í vasa borgaranna, rétt eins og þeir vasar séu ótæmandi, án þess að einu orði sé minnst á það, hvernig eða hvort koma megi varanlega í veg fyrir þá mismunun, sem skapast hefur í hitunarmálum. Ef þetta væri frv., sem fæli í sér fyrirhugaðar framkvæmdir um hitaveitu og rafvæðingu, ef fyrir lægju einhverjar raunhæfar áætlanir um, að taka ætti fyrir vandamálin á næstu misserum, þá væri þetta frv. verjandi. En um það er ekki stafkrókur í frv., aðeins till. um að fylla út tékka stílaðan á reikning skattborgaranna. Það er engin trygging fyrir því, að þessi söluskattshækkun verði afnumin að ári, - ekkert, sem bendir til annars en þannig verði þetta framlengt ár frá ári. Auðvitað þarf ekki að spyrja að því, að sú gamla saga endurtekur sig, að eftir að skattprósentan er komin í gildi, verður hún ekki afnumin. Ef menn verða varir við leka í húsum sínum, gera þeir ekki það eitt að fá til sín menn með fötu til að bera út vafnið. Þeir kalla á menn til viðgerðar á lekanum. Hér er höfð sú aðferð Bakkabræðra að kalla á mennina með föturnar, en ekkert hirt um viðgerðina.  Í þriðja lagi tel ég alls ekki tímabært að taka ákvörðun um þetta mál nú í svo mikilli skyndingu. Það liggur fyrir, að fyrir Alþ. mun nú næstu daga verða lagt frv. um 5% hækkun á söluskatti, og má gera ráð fyrir, að þetta frv. verði lagt fram eftir 2–3 daga. Hver verða örlög þessa frv.? Hvernig hyggst ríkisstj. standa að því? Og hvernig hyggst stjórnarandstaðan taka á því máli? Það var haft eftir félmrh. Birni Jónssyni í kvöldfréttum í fyrradag, þegar var verið að ræða við hann um kjarasamningana, að hann tryði því ekki, að neinn hér á þingi stæði í veginum fyrir frv., sem væri forsenda kjarasamninga, stæði í veginum fyrir 5% söluskattshækkun. Hver þorir að vera á móti því? sagði ráðh. Þessi ummæli lýsa raunar í hnotskurn þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð eru í þessari ríkisstj., og þau lýsa því áliti, sem ríkisstj. hefur á stjórnarandstöðunni. Fyrst eru gefnar yfirlýsingar um lagabreytingar án samráðs við stjórnarandstöðuna, og svo er hneykslast á því, að stjórnarandstaðan skuli dirfast að vera á móti því. Ríkisstj. telur sig geta ögrað og hótað stjórnarandstöðunni með afarkostum og sagt: Annaðhvort þetta, sem við erum búnir að semja um utan þings og án samráðs við ykkur, eða þá allt er komið í voða. - En svo, þegar þarf á stjórnarandstöðunni að halda, standa þessir ráðh. hér upp og segja blíðlega: Að sjálfsögðu munum við hafa samráð við ykkur. - Ég er þeirrar skoðunar, að hug ríkisstj. lýsi betur það, sem kom fram í orðum félmrh. í útvarpinu, heldur en þau fögru loforð, sem hér eru gefin um samráð, - þeim hug, sem segir nánast: Við tölum við stjórnarandstöðuna, þegar okkur sýnist. - Nei, ég spyr nú: Hvað ætlar stjórnarandstaðan að láta bjóða sér af slíkri tvöfeldni og slíkum hráskinnaleik? Menn haga sér hér eins og þetta séu tvö óskyld mál, söluskattur núna á miðvikudegi og söluskattur á föstudegi eða mánudegi. Hér er um það að ræða að afla ríkissjóði tekna í einu og öðru skyni. Og maður getur ekki sagt a, en neitað að segja b. Það á að vera krafa stjórnarandstöðunnar að fá upplýsingar um meðferð þessara mála beggja, áður en hún ljær máls á því að hækka söluskattinn núna. Í mínum augum kemur ekki til mála að afgreiða 700 millj. kr. tekjufrv. til ríkisstj., fyrr en eitthvað frekar liggur fyrir, hvernig ríkisstj. hyggst leysa það efnahagsöngþveiti, sem nú blasir við. Og ég tel sjálfsagt og eðlilegt, að þessi mál haldist í hendur, þegar verið er að ræða á annað borð um svo stórfelldar tekjuleiðir. Við skulum svo sjá til, hvaða samráð ríkisstj. hefur við stjórnarandstöðuna um þær leiðir, sem hún vill fara í því skyni að létta á almennri skattpíningu og draga úr verðbólgu, áður en þetta mál fær afgreiðslu. Í fjórða lagi er þetta frv. sem slíkt, ef maður ræðir það sérstaklega eins og það liggur fyrir, gerandi ráð fyrir, að það verði samþykkt, þá er það allsendis ófullnægjandi. Það er opið í báða enda. Þingfl. Sjálfstfl. og þingfl. Alþfl. hafa báðir látið í ljós skilning á þeim erfiðleikum, sem skapast hafa vegna hækkunarinnar á olíuverðinu. En það er ekkert leyndarmál, að jafnframt því sem einstakir þm., einkum í stjórnarandstöðunni, hafa léð máls á þessari söluskattshækkun, þá er það jafnmikilvægt í þeirra augum, hvernig þessum olíupeningum verði ráðstafað. Nú er búið að kaupa þá til fylgis við þetta frv. með því að lofa því að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. En ég spyr þessa sömu hv. þm.: Hver verður þeirra aðstaða, eftir að þetta frv. er samþykkt? Hvað verður þá boðið upp á? Tvo slæma kosti? Þrjá slæma kosti? Og hverju ræður þingfl. Sjálfstfl. einn sér eða þingfl. Alþfl. einu sér, eða Bjarni Guðnason einn sér um þá málsmeðferð? - Ég held, að úr því að ríkisstj. þarf á stuðningi stjórnarandstöðunnar að halda í þessu máli, hefði stjórnarandstaðan átt að notfæra sér það og ganga frá því máli kirfilega og sameiginlega, þannig að hún hefði úrslitaáhrif á það, hvernig með þessa peninga verði farið. En hér er verið að snúa á stjórnarandstöðuna, láta hana taka þetta inn í smáskömmtum, og afleiðingin er sú, að ríkisstj., sem stjórnarandstaðan segir þjóðinni, að sé óalandi og óferjandi, situr áfram og væntanlega brosir í laumi. Það vaknar að sjálfsögðu sú spurning, til hvers stjórnarandstaðan sé, hvaða hlutverki hún á að gegna. Eru það æskileg vinnubrögð yfirleitt, að stjórnarandstaðan sitji að samningum við ríkisstj. til þess að segja henni, hvernig hún eigi að leggja málin fyrir, til þess að hún fái þau samþykkt? Erum við hér í stjórnarandstöðu til þess að leiða þessa ríkisstj. yfir þær torfærur, sem hún hefur að mestu leyti blaðið upp sjálf? Eða hvert er það aðhald, sem stjórnarandstaðan á að veita, þegar samið er við stjórnina fyrir fram um umdeilanlegt mál og það síðan keyrt af ofurkappi í gegnum þingið? Þessir forkólfar ríkisstj. hafa talað digurbarkalega um, að þeim sé engin hætta búin hér í þinginu, þeir muni skáskjóta málum þar í gegn. Og hvað eru þeir að gera í þessu máli? Þeir eru einmitt að skáskjóta einu slíku máli í gegn og það með dyggri aðstoð stjórnarandstöðunnar. Það er sagt við okkur nú, að þetta mál sé sérstaks eðlis, óvænt og alvarleg hækkun á olíuverði, og þessi hækkun sé slíkt áfall og það skapist slíkt misræmi í lífskjörum fólks, að þjóðin verði öll að axla þá byrði. Og rökin fyrir því að setja niður deilur milli stjórnar og stjórnarandstöðu eru þau, að hér séu utanaðkomandi, óviðráðandi atvik valdandi. Og síðan koma mennirnir með ábyrgðartilfinninguna og segja okkur, að nú sé þörf á samstöðu og málið sé hafið yfir gagnrýni. En er þetta svona einfalt? Ef nauðsyn ber til að skapa allsherjar samstöðu um þann vanda yfirleitt, sem stafar erlendis frá, hvaða samræmi er þá í því að flytja hér ræður um getuleysi ríkisstj. í efnahagsmálum, varðandi verðbólguna í landinu, þegar t.d. viðurkennt er af flestum, að af rúmlega 30% verðbólgu á síðasta ári eru 12% vegna erlendra verðhækkana? Er þá ekki kominn tími til, að ábyrg stjórnarandstaða slái af gagnrýni sinni um 12%? Það mætti líka spyrja: Hver voru viðbrögð fyrrv. stjórnarandstöðu við þeim þjóðarvanda, sem hér skapaðist á árunum 1967 og 1968, þegar verðfall erlendis átti stærstan þáttinn í því, að þjóðartekjur minnkuðu um 60% ? - Þau viðbrögð voru ekkert sérstaklega kærleiksrík, og þurfti þó ekki aðstoð þeirrar stjórnarandstöðu, sem þá var, til þess að gera viðeigandi og réttar ráðstafanir. Þá sátu þessir karlar ekki og hlógu hér eins og fífl yfir ræðum manna. Fyrrv. stjórnarandstaða var nefnilega sannarlega ekki á þeim buxunum að hlaupa til og samþykkja ráðstafanir, sem vissulega komu illa við þjóðina þá, rétt eins og söluskattshækkunin gerir nú, og er þó ólíku saman að jafna. Ég er ekki að halda því fram, að stjórnarandstaðan eigi að vera á móti bara til að vera á móti. Her er um að ræða vanda, sem þarf að leysa. En ég tel, að ríkisstj. hefði ekki verið vorkunn í því mikla góðæri, sem nú ríkir, að mæta þessum vanda án þess að leggja á nýjar álögur. Mál af þessari stærðargráðu ættu auðveldlega að geta fallið í ramma fjárlaga eða núverandi tekjuöflun ríkisins, án þess að stofna þurfi til hækkaðra skatta. Það er ekki sök stjórnarandstöðunnar, ef ekki er mögulegt að benda á slík úrræði nú. Það er vesaldómur og óráðsía þessarar ríkisstj., sem þar um veldur. Ef ríkisstj. getur ekki mætt skakkaföllum, sem ekki eru meiri að vöxtum en þetta, með öðrum hætti en frv. sem þessu, þá á hún að segja af sér. Og ef ríkisstj. getur ekki fengið slík frv. samþykkt nema með aðstoð stjórnarandstöðu, á hún enn frekar að segja af sér. Stjórnarandstaðan vill vera ábyrg í þessu máli. Og hún, að mér skilst, vill skilja erfiðleikana. En hún gerir bara eitt annað í leiðinni. Hún framlengir lífdaga þessarar ríkisstj. Og ef stjórnarandstaðan vill vera ábyrg, þá á hún auðvitað að fella þessa ríkisstj., vegna þess að það er ábyrgðarleysi að halda hlífiskildi yfir stjórn, sem vegna óstjórnar og eyðslusemi er ekki fær um að ráða fram úr minni háttar vandamálum, eins og hér um ræðir. Herra forseti. Ég lýk senn máli mínu. Ég lýsti þeirri skoðun minni, að sjálfsagt sé að jafna mismunun og koma til móts við þann kostnaðarauka, sem hækkun á olíuverði hefur í för með sér fyrir marga landsmenn. Ég hef hins vegar leitt rök að því, að þetta tekjuöflunarfrv. er og getur ekki annað en verið í tengslum við þá söluskattshækkun, sem boðuð hefur verið næstu daga, - í tengslum við lausnina á efnahagsvandanum í heild sinni. Ég hef mótmælt þeim vinnubrögðum, sem viðhöfð hafa verið við undirbúning málsins. Ég hef lýst eftir fleiri möguleikum, fleiri úrræðum, og ég tel það sök ríkisstj. og hennar stefnu í fjármálum ríkisins, ef ekki er um önnur úrræði að ræða en hækkaðan söluskatt. Og síðast, en ekki síst er hér bent á, að þm., sér í lagi þm. stjórnarandstöðunnar, eru að kaupa hér köttinn í sekknum með því að samþ. þetta frv. Þeir eru að koma til móts við þá fyrirætlun ríkisstj. að sitja áfram við völd með þeirri aðferð að skáskjóta málum gegnum þingið. Í því felst ábyrgðarleysi, en ekki ábyrgð. Þingfl. hafa gert með sér samkomulag um stuðning við þetta frv. Ég tek ekki þátt í því samkomulagi, og enda þótt ég rói einn á þeim báti, þá mun ég ekki breyta afstöðu minni. Ég greiði atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Það er kannske ekki ástæða til þess að ræða hér í löngu máli þá einkennilegu ræðu, sem hér var flutt, vegna þess að hv. þm. er kannske, eins og hann sagði, einn á báti og hann verður því að hafa það. En það, sem hann sagði hér, gat gefið til kynna, að haldið hefði verið á þessu máli á allt annan veg en gert hefur verið. Það hafði komið hér fram í umr, á Alþ. nokkrum sinnum, að ríkisstj. hafði til athugunar, hvernig hægt væri að snúast við þeim vanda, sem upp var kominn með gífurlegri hækkun á olíuverði, þar sem það lá fyrir, að um helmingur landsmanna þarf að búa við það að hita húsnæði sitt með olíu, sem er orðin mjög dýr, á sama tíma sem um helmingur landsmanna býr við miklu hagstæðari kjör. Það hafði komið fram frá ég ætla öllum stjórnmálaflokkum, að hér þyrfti að gripa inn í og reyna að koma við leiðréttingu. Þingfl. Sjálfstfl. hafði m.a. ritað ríkisstj. bréf um, að hann væri reiðubúinn til samstarfs í þessum efnum, því að hér þyrfti að bregðast skjótt við, eins og sagði í bréfi flokksins, og hann skoraði á ríkisstj. að leggja fram till. til að draga úr þessum mikla aðstöðumun, sem upp kæmi. Flokkurinn lýsti sig þar andvígan því, að farið yrði að leggja á sérstakt orku gjald, þ.e.a.s. gjald á hitaveitur. Þar fór skoðun Sjálfstfl. alveg saman við skoðun ríkisstj. þegar hún hafði málið til athugunar, komst hún fljótlega að þeirri niðurstöðu, að það væri alrangt að fara þá leið. Af þessum ástæðum var það, að ríkisstj. sneri sér til formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar og ræddi hugmyndir sínar við þá, og þeim var gerð grein fyrir því, hvernig ríkisstj. teldi, að eftir atvikum yrði helst hægt að bregðast við þessum vanda. Á þessum till. hefur ekki verið nein launung á neinn hátt, og væri hægt að sýna hv. þm. þessar hugmyndir, ef bann óskaði eftir því, því að fulltrúar hans þingflokks hafa fengið þessar hugmyndir. Hér var um það að ræða, að gert var ráð fyrir því að fara þá tekjuöflunarleið í þessu skyni, sem m.a. hafði verið farin í sambandi við tekjuöflun til Viðlagasjóðs á sínum tíma, að leggja aukagjald á útsvör, sem næmi 10% á útsvör eða 1% á útsvarsstofn, og að þessi fjárhæð yrði notuð til þess að draga úr þessum mikla aðstöðumun, sem upp var kominn. Var gert ráð fyrir því, að tekjuöflun eftir þessari leið mundi gefa 550–600 millj. kr. á ársgrundvelli. Í viðræðum við fulltrúa stjórnarandstöðunnar kom í ljós, að þeir hölluðust að því að afla fremur teknanna í þessu skyni með því að nota annað prósentustigið af söluskatti, sem hafði runnið til Viðlagasjóðs, ef samkomulag tækist um, að Viðlagasjóður léti sér nægja 1%, en ekki 2% áfram, eins og till. var komin fram um. Það er því beinlínis svo, að sú tekjuöflun, sem er lögð til grundvallar í þessu frv., hefur komið fram í þeim viðræðum, sem átt hafa sér stað á milli ríkisstj, og fulltrúa stjórnarandstöðunnar, þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu áherslu á, að þeir óskuðu frekar eftir þessari tekjuöflunarleið en hinni, sem ríkisstj. hafði minnst á. En ég ætla, að allir sjái, að á því er tiltölulega mjög lítill munur, hvor leiðin er valin, þó að nokkrir aðilar komi þarna til með að borga viðbótargjald við söluskattsstigið, sem hefðu ekki þurft að borga það eftir útsvarsleiðinni, enda fæst með þessari söluskattsleið nokkru hærri fjárhæð. Það hefur sem sagt tekist samstaða á milli stjórnmálaflokkanna hér um að velja þessa tekjuöflunarleið í þessu skyni, þar sem allir voru sammála um, að vandamálið þyrfti að leysa. En það voru líka lagðar fram hugmyndir um það, hvernig ætti að standa að því að koma þessum greiðslum til þeirra, sem fyrir vandanum verða. Af skiljanlegum ástæðum komu þar upp mismunandi sjónarmið. Menn vildu gjarnan fá að athuga betur, hvort annar þáttur væri þar á hagkvæmari, og var engin fyrirstaða að fallast á það, að menn fengju lengri tíma til að athuga þær hugmyndir, sem fram hafa komið. Það er t.d. hægt að sýna þessum hv. þm., sem hér var að enda við að tala, þessar hugmyndir. Það er engin launung á því, og ég ætla líka, að þær eigi eftir að koma hér fram á Alþingi, hvernig réttast sé að dreifa fénu til þeirra aðila, sem hér verða hart úti. Ég heyri hins vegar á málflutningi þessa hv. þm., að hann er hér á allt annarri skoðun. Hann er á, að það eigi ekki að leysa olíuvandamálið, sem menn standa frammi fyrir, nema þá ríkisstj, viki frá völdum, og það eigi að reyna að stöðva jafnt þetta mál sem önnur, ef mögulegt væri. Hann er á þessari skoðun. Þessi skoðun hefur ekki komið fram hjá þeim fulltrúum stjórnarandstöðunnar, sem ríkisstj. hefur talað við um málið og gáfu sig strax fram og sögðu, að þeir væru viljugir til samstarfs um að leysa þetta sérstaka vandamál. Það er auðvitað alger fjarstæða að tala um það, að hækkunin á olíuverði og sá mikil vandi, sem komið hefur upp gagnvart vissum aðilum í þjóðfélaginu af þeim ástæðan, standi eitthvað í sambandi við tekjur ríkissjóðs eða hinar almennu stjórnmáladeilur, sem eru uppi á Alþingi. Það má heita býsna furðulegt, ef þeir eru margir hér á Alþ., sem hafa þá skoðun, að það eigi ekki að reyna að leysa þann mikla vanda, sem þeir standa frammi fyrir, sem þurfa að hita upp húsnæði sitt með olíu, eins og nú er komið, heldur eigi að reyna að tvinna þau mál saman við aðrar deilur og jafnvel gersamlega óskyldar deilur. En það er mjög fróðlegt að fá að heyra það og sjá, að þeir menn eru einnig til á Alþ., sem slíka skoðun hafa. Í sambandi við það, sem hv. 9. landsk, þm. sagði, að ég hefði svarað fsp. hv. 1. þm. Sunnl. á þann hátt, að það ætti að skilja ákveðið orð í frv. á allt annan veg en orðið segði til um, þá er hér auðvitað um hreinan útúrsnúning hjá þessum hv. þm. að ræða. Ég sagði ekkert á þá leið. Ég sagði, að það bæri að skilja orðið eins og orðið á að skilja, það er væntanlega skilið af öllum, að íbúðarhúsnæði er alveg ákveðið. Hins vegar sagði ég, bæði eftir að hafa hugleitt það sjálfur og borið míg undir aðra, að þó að frv. með þessu orðalagi sé hér samþ., tekur það engan rétt af Alþ. til þess að ákveða annað í síðari lögum, sem Alþingi setur. Auðvitað stendur það opið, þegar gjaldinu verður ráðstafað. Ef Alþ. vill ráðstafa því á enn annan hátt, hefur Alþ. alveg óbundnar hendur í þeim efnum. Það er það eina, sem ég hef sagt. En þessi gjaldtaka er gerð í því skyni að draga úr kyndingarkostnaði við íbúðarhúsnæði, og það er skoðun mín, að það eigi að binda þetta eingöngu við það. Hitt er alveg ljóst, að þegar frv. verður hér lagt fram um ráðstöfun á þessu fé og fyrirkomulag á greiðslunum, getur Alþ. ákveðið, að gjaldið skuli renna til fleiri aðila eða á annan hátt en hér er ákveðið. Það er ekkert slíkt vald tekið af Alþ. Þetta er það, sem ég sagði, og þannig ber vitanlega að skilja þetta, án þess að út úr orðum manns sé snúið á nokkurn hátt. Það hefur komið hér fram áður, að m.a. hv. 1. þm. Sunnl. vill a.m.k. fyrir sitt leyti hafa það opið, að það sé hægt að ráðstafa þessu gjaldi til fleiri aðila en þeirra, sem hita upp íbúðarhúsnæði, Það er ekkert við því að segja. Hann athugar það á sínum tíma, hvort hann vill flytja till. um það eða ekki. En vegna þess, hvernig þessi gjaldtaka er og við hvað hún er miðuð, þá vil ég ekki:standa að því að flytja hér till. um annað en þessu sé varið í sambandi við íbúðarhúsnæði. Ég skal svo ekki á þessu stigi efna til frekari umr. Það var auðvitað margt, sem kom fram hjá hv. 9. landsk, þm., af því tagi, að það hefði verið ástæða til að ræða það hér, en það mundi verða til þess, að umr. færu út á svo breiðan grundvöll, að ég skal ekki gefa frekari tilefni til þess. En ég legg á það mikla áherslu, að málið fái afgreiðslu í dag, svo að þessi gjaldtaka geti hafist strax um næstu mánaðamót og það söluskattsstig, sem hér er um að ræða að framlengja, falli ekki niður. Takist það ekki, sýnist mér, að komið sé í óefni, og þá er verið að fara með þetta mál þannig, að það sé verið að stefna því í beina hættu. Kemur þá auðvitað til mála, að ríkisstj. leggi fram sina till. um tekjuöflun og það verði þá að ráðast, hvernig það fer, hvort menn vilja leysa þetta vandamál eða ekki. En ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að það samkomulag, sem gert hefur verið um þessa tekjuöflunarleið, eigi ekki eftir að standa við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Þrátt fyrir stjórnvisku þeirra, sem ráða ríkjum á hv. Alþ. og í ríkisstj. Íslands, vakti það nokkra athygli á fundi í hv. d. í gær, að mjög var tafsamt að koma fram frumvörpum ríkisstj. Hins vegar vakti það nokkra athygli, að til höfðu verið kallaðir sjónvarpsmenn og þeir höfðu stillt sér upp í þá gætt, sem þeir eru vanir að stilla sér upp i, væntanlega þá til þess að mynda það, sem fram færi á fundi, annaðhvort í Nd. eða Sþ. Allir fengu svo að vita, af hverju þeir höfðu verið boðaðir, þegar fundur hófst í Sþ., enda hafði hv. 5. þm. Vesturl., hv. þm. Jónas Árnason, oftlega gengið til þeirra sjónvarpsmanna og miðað út, hvort öruggt væri, að hitt yrði á ræðumann í ræðustól, þegar hann tæki til máls. En því miður voru þeir horfnir á braut, þegar hv. formaður Alþb., Ragnar Arnalds, og hann sjálfur tóku til máls, og verður því miður að lá sjónvarpinu það að birta ekki myndir af flokksbræðrum hæstv. sjútvrh., en hann kvartar mjög um það, að myndir komi fram af hans pólitísku andstæðingum. En ég hef veitt því athygli, að sjónvarpið er aldrei kvatt til, þegar hæstv. ríkisstj. er að leggja fram nýjar till. um nýjar skattaálögur á vora þjóð. Ég sé þá aldrei standa hér í gættinni, þegar hæstv. ráðh. leggja fram till. um það: Við skulum bæta 1% í dag við söluskattinn, við skulum bæta við 5% á morgun, við skulum leggja fram þennan skattinn í kvöld og svo annan í fyrramálið, - enda sé ég, að hv. fjármálaspekingur Framsfl. borar upp í nefið á sér núna, því að hann veit ekki, í hvora löppina hann á að stiga, þegar hann er beðinn um að flytja þetta fram á hv. þingi. Nú skal ég taka það fram, að ég, eins og aðrir þm. Sjálfstfl., var sammála um það, og er sammála um það, að við þurfum og þurftum að koma til móts við þann mikla vanda, sem blasti við þjóðinni, þegar hinar miklu olíuhækkanir skullu yfir. En ég held, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskrn. verði að svara þeirri spurningu, um leið og þetta frv. á að ná fram, hvort þetta sé jafnnauðsynlegt nú og það var þá. Við hvað var miðað og hvað er fram undan í þessum viðskiptum? Alls staðar kemur sú hin sama spá fram, að olíuverð muni lækka á næstunni. Ef svo er, þá finnst mér, eins og hv. 9. landsk, hv. þm., Ellert B. Schram, tók fram, að það vanti ekki einungis ákvæði um það, hvernig eigi að nýta þetta fé, sem kemur inn vegna þess söluskatts, sem nú á að leggja aftur á þjóðina, heldur vanti máske líka ákvæði um það, hvernig eigi að nýta, ef eitthvað verður þarna afgangs. Eða mættum við kannske eiga von á bótum, ef olíuverð lækkaði það mikið, að olíuhitun gæti orðið ódýrari, ef um fjölmenna fjölskyldu væri að ræða, fyrir jafnfjölmenna fjölskyldu, sem býr á hitaveitusvæði? Það eru margar spurningar, sem hljóta að koma upp í sambandi við þetta mál, og ég held og tel persónulega, að það sé ekki hægt að afgreiða það öðruvísi en frv. um það, hvernig eigi að innheimta og hvernig eigi að útdeila þessu fé, liggi fyrir jafnframt. Til þess að undirstrika enn betur þá skoðun mína, að ríkisstj. sjálf geti ekki talið jafnmikla alvöru fylgja hækkun olíuverðs á heimsmarkaði og áður var, bendi ég á nýgerða kjarasamninga verkalýðsfélaganna. Það er ekki ýkjalangt liðið, síðan ríkisstj. beitti sér fyrir samkomulagi við opinbera starfsmenn, sem m.a. byggðist á þáverandi heimsmarkaðsverði á olíu. Í sambandi við nýgerða samninga Alþýðusambands Íslands, - eða hluta Alþýðusambands Íslands, því að enn eru margir kjarasamningar ógerðir, - hefur ekki verið minnst á olíuverð á heimsmarkaði einu orði og reyndar nýgerðir samningar farið langt fram úr því, sem gert var við opinbera starfsmenn, þannig að í fljótu bragði mætti ætla, að þessi vá væri ekki fyrir dyrum, eins og var á sínum tíma. Þegar rætt var í þingfl., a.m.k. í mínum þingfl., um þessa vá, sem fyrir dyrum var þá og að sjálfsögðu er enn þá, - því að það viðurkenna allir menn, að á móti þessum vanda verður og á að koma, en okkur er auðvitað ekki sama, hvernig það eigi að gerast, - þá sagði ég m.a. við mína flokksbræður og systkin, að ég teldi ekki rétt, að lagður yrði á hitaveituskattur, það ætti ekki að refsa okkur hér í Reykjavík, Húsavík eða Sauðárkróki fyrir að hafa lagt á okkur sjálf skatt á undanförnum árum til þess að nýta þau landsgæði, sem við búum við og auðvitað hafa skapað búsetu á þessum stöðum og mest fjölmenni hér, vegna þess að landsgæðin eru mest. Það á ekki að leggja á okkur aukaskatt fyrir að hafa gert þetta, eins og ég sagði. Hitt er annað mál, að þeir, sem búa við betri kjör í þessu landi, hvort sem farið er eftir búsetu eða eftir öðrum kjörum, eiga að koma á móti, þegar bregður til hins verra fyrir aðra, og hjálpa þeim, þegar þannig stendur á, og því er ég með því, að þessi skattur verði lagður á þjóðina. En mér er ekki sama, hvernig honum verður útdeilt. Ég tel ákaflega varasamt, að honum verði útdeilt á þann hátt, eins og hugmyndir hafa komið fram um, einfaldlega vegna þess að ég held, að það verði um mikla misnotkun þar að ræða. Ég fæ t.d. ekki séð, hvers þeir eigi að gjalda, smáatvinnurekendur, þó að við undanskiljum alla aðra, eins og vörubilstjórar, þeir, sem gera út sína trillu hvort sem hún er gerð út frá Norðfirði eða annars staðar, eða þeir, sem þurfa að nýta sína traktora, hvort sem það er í Rangárvallasýslu eða annars staðar, eða heyvinnuvélar eða annað þess háttar. Og því má jafnvel bæta við, að það getur verið margt nauðsynlegt húsnæði, sem þarf að nýta, annað en íbúðarhúsnæði. Það getur verið sameiginlegt húsnæði félaga, félagasamtaka, það geta verið félagsheimili. Af hverju skyldi ekki mega greiða niður olíu hjá slíkum aðilum, sem virkilega þurfa á því að halda ekki síður en margir einstaklingar, sem búa í sínum einkaíbúðum? Mín fyrsta skoðun var því sú, að auðvitað ættum við að nýta það fé, sem inn kæmi, til þess að lækka olíuverðið og um leið ættum við að hjálpa íbúðareigendum að sjálfsögðu fyrst og fremst. En við þyrftum að líta til margra annarra um leið. En það, sem ríkisstj. er að fara, er þetta, að hún vill halda vísitölu niðri, og þess vegna er farið inn á þessa leið. Það er gott og vel. Auðvitað hljótum við allir að reyna að hjálpa aumingja ríkisstj. við að ná þeim árangri, og ekki skal standa á mér við það. En ég held samt sem áður, að við þurfum að líta á ýmsa meinbugi, sem koma fram um framkvæmd þessa máls, og ég held, að við ættum að flýta okkur hægt í þessu máli og við þyrftum hér í hv. þd. að fá að ~sjá, hvernig ríkisstj. hyggst útdeila þessu fé, þegar skatturinn verður kominn á. Ég endurtek spurningu mína til hæstv. félmrh.: Ef afgangur skyldi verða, hvernig verður hann nýttur? Og ég endurtek aðrar spurningar mínar og þá kannske að síðustu þá spurninguna: Hefur hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. viðskrh. leitað eftir því, hvort við getum náð fram kaupum á olíu á lægra verði en við höfum keypt hana á að undanförnu? Og kannske er það meginmál og mál málanna, hvort við getum ekki náð betri samningum um kaup á olíu en við höfum notið að undanförnu.



Herra forseti. Ég hef áður lagt orð í belg varðandi þetta mál, þannig að ég skal nú stytta mál mitt mjög. Engu að síður eru tvö, þrjú atriði, sem ég vil víkja nánar að. Það, sem komið hefur fram hér í umr. og blasir við hverjum þm., er sá ágalli, að ekki skuli fylgja þessari tekjuöflunarleið frv., sem greini frá því, hvernig ráðstafa skuli fénu, því að afstaða mín og ýmissa annarra þm. mótast af því, hvernig ráðstöfun fjárins er háttað. Ég vil benda á tvennt í því sambandi, sem ég tel algera forsendu þess, að ég geti stutt svona fjáröflunarleið. Það er í fyrsta lagi, að helmingurinn af söluskattsstiginu, sem yrði þá væntanlega 350–400 millj., færi í stofnsjóð, sem sveitarfélögin hefðu aðgang að til þess að leita að öðrum orkugjafa en olíu til að kynda hús sin. Þetta tel ég algerlega nauðsynlegt til þess að velta ekki vandanum á undan sér, heldur ráðast að vandanum með raunhæfum aðgerðum. Hæstv. forsrh. vék að þessu, þegar málið var siðast til umr., og virtist mér hann hafa mjög svipaða skoðun á þessu. Ef af þessu yrði, kæmi væntanlega hálft söluskattsstig til úthlutunar, þ.e.a.s. til ráðstöfunar til þeirra, sem kaupa olíu. Þar er vandinn sá, að ekki spretti upp í kringum þetta alls konar skrifstofubákn, einhvers konar umsýsla, sem kaffæri þessa hluti og erfitt verður síðar meir að losna við. En það er alltaf einkenni í okkar þjóðfélagi, að það spretti upp alls konar skrifstofubákn, sem ógerningur er síðan að losna við. Og þess vegna hef ég við nánari íhugun talið heppilegustu leiðina að afhenda olíufélögunum þessa upphæð, þannig að þau seldu olíuna beint til neytenda á því verði, sem niðurgreiðslan segði til um, þannig að þá þyrftu ekki neytendur síðar meir að greiða hærra fyrir olíuna, en síðan koma með nótur og alls konar kröfugerð til annarra um niðurgreiðslur. Þetta væri langauðveldasta leiðin, og ég hygg, að það mætti komast hjá verulegum kostnaði, ef þessi leið væri farin. En að sjálfsögðu þarf að hafa eitthvert aðhald með olíufélögunum, að þar verði ekki nein misnotkun á. En m.ö.o., ég tel meginatriði, að þessu fylgi kostnaðarlaus umsýsla og ekki skrifstofubákn. Ég get tekið mjög undir margt af því, sem hv. 9. landsk. þm. sagði, hvað varðaði það, hvernig þetta mál bæri að. Mér virðist þess gæta verulega, og það kom fram í máli hæstv. viðskrh., að þetta söluskattsstig mætti undir engum kringumstæðum falla niður úr innheimtu. Hérna komum við nefnilega að dálítið merkilegu máli. Hvergi má slaka á skattheimtunni. Og þetta er að vissu leyti angi af miklu stærra máli, þeirri söluskattsástríðu, sem gripið hefur núna stjórnarliðið og óvíst er, að séð sé fyrir endann á. Við skulum gera okkur ljóst, að verðbólgan er vaxandi í þjóðfélaginu og þessi háttur, að innheimta söluskatt og dreifa honum síðan til neytenda, eykur enn á verðbólgu. Hér hefði verið miklu skynsamlegra að fara þá leið, sem ég hef margsagt, að skera niður fjárlög um 500 millj. og leggja til þessa olíusjóðs. Á það hefur verið margbent og m.a. síðast af hæstv. forsrh., að þá þyrftu að koma fram beinar till. um það, hvar ætti að skera niður, og þetta er satt og rétt. Ég hygg, að það væri ráð fyrir þingflokkana að setjast nú niður og koma sér þá saman um, hvar ætti að skera niður. Ég vil benda á, að mér virðast sumar fjárveitingarnar í fjárl vera af því tagi, að það sé ekki mannafli til þess að sinna ýmsum framkvæmdum. Fjárveitingarnar eru á sumum liðum í fjárl. meiri en mannaflinn beinlínis heimilar. Og það er alveg sama, hvað menn berja höfðinu lengi við steininn, það kemur að því, að við þurfum að fara að breyta um efnahagsstefnu. Við þurfum að fara að snúa við hlutunum. Þess vegna hefði verið skynsamlegast, að allir þingfl. hefðu sest niður, borið sameiginlega ábyrgð á þeirri óvinsælu ráðstöfun, sem er að skera niður, og láta það fé fara þá í þennan olíusjóð, og það mundi að mínu viti horfa til þess að dempa niður verðbólguna. En minn ágæti og elskulegi vinur, hæstv. fjmrh., hefur nú ekki mikinn skilning á því. M.ö.o.: sú hugmynd að greiða niður olíuverð, eins og nú háttar, er fullkomið sanngirnismál, og til þess þarf að afla fjár. Ég hefði kosið, að það hefði verið með öðrum hætti og þannig, að um leið hefði verið hægt að ráðast að verðbólgunni með því að skera niður liði á fjárl. En því miður er aðferðin alltaf sú sama, að hún örvar verðbólguna, sem fyrir er í þjóðfélaginu, og því miður virðist núv. stjórn ekki gera sér ljósa grein fyrir þeirri þróun, sem á sér stað í efnahagsmálum, og svo einn góðan veðurdag síðla sumars standa hér upp íslenskir stjórnmálamenn og segja: Nú er allt í voða, nú þarf gengisfellingu, nú er um ekkert annað að ræða. - Og allir hjartanlega sammála; ekkert til nema gengisfelling. Þannig þróast málin. Og þá er engin önnur leið til, hvort sem það sitja hægri eða vinstri menn í stjórn á Íslandi, ekkert til nema gengisfelling, því miður.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. um þetta mál, en stóð upp vegna þess, að mér fannst gæta alvarlegs misskilnings hjá hv. 10. þm. Reykv. um samband sjónvarps og Alþingis, og máske eru fleiri hv. þm. þannig settir, að þeir vita ekki til fulls, hvernig því er háttað, og því tel ég rétt að upplýsa það. Sjónvarpsmenn eru ekki kallaðir hingað á Alþingi. Sjónvarpið ræður því alveg sjálft, hvenær það sendir sína fulltrúa hingað. Á hinn bóginn er það skoðun mín, og ég hygg, að mér sé óhætt að segja skoðun forsetanna, að þetta ætti að vera sem oftast. Þeir vita það vel hjá sjónvarpinu a.m.k., að það er mín skoðun, að þeir ættu að koma hér sem oftast. En þeir ráða því á hinn bóginn alveg sjálfir, hvenær þeir koma. Það er nauðsynlegt, að þetta sé alveg skýrt. Og þetta álít ég heilbrigða reglu. Ég álít að sjónvarpið eigi að meta það sjálft, hvenær það vill taka upp efni hér á Alþingi, og Alþingi eigi ekki að fara út á þá braut að panta sjónvarpið hingað. Þetta er reglan, og þetta vil ég, að sé alveg ljóst.



Herra forseti. Maður heyrir æðioft bull hér í þessum sal. Það er ekki alltaf sams konar bull. Stundum er það skemmtilegt bull. Að mínum dómi er hv. þm. Pétur Sigurðsson sérfræðingur í skemmtilegu bulli. En honum fatast stundum, og þá getur orðið úr þessu. leiðindabull. Hann byrjaði ræðu sína hér áðan á þeirri fullyrðingu, að sjónvarpsmenn, sem komu hingað í gær, hefðu verið hér á mínum vegum, enda hafi ég sést tala við þá, ég hefði jafnvel verið að fikta við apparötin hjá þeim, til þess að þau hittu á sjálfan mig, þegar þau yrðu sett í gang. Það er rétt, að ég vék mér að þessum sjónvarpsmönnum og spurði sí-svona: „Hefur íhaldið aftur hringt og látið vita, að nú eigi að fara upp utan dagskrár?“ Það skeði nefnilega tvo daga í röð, að sjónvarpsmenn voru hér niður frá með myndavélar, og það var sagt rækilega frá framsöguræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, þegar hún fór upp utan dagskrár út af ræðu, sem flutt var úti í Stokkhólmi. Það var ljósmyndari og tilheyrandi. Og þetta skeði í tvo daga í röð. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að sjálfstæðismenn hringdu, og hvernig sem þeir hafa orðað þetta, þá hefur það leitt til þess, að þetta fólk kom hingað niður eftir. Þess vegna spurði ég í gær: „Hvað? Ætlar íhaldið enn þá einu sinni upp?“ Þetta var nú ástæðan til þess, að ég talaði við þessa sjónvarpsmenn. Ég skil satt að segja ekki, hvað veldur þessum aths., margendurteknu aths. í þessum dúr hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni varðandi mig. Ég virðist verka afskaplega „inspirerandi“ á manninn, - svoleiðis jafnvel að oft, þegar ég er að tala, hleypur andagiftin með hann í gönur, hann er alltaf að gripa fram í. Stundum hefur þetta gengið svo langt, að mér hefur komið í hug maður einn á togara, sem þessi gamli sjómaður hefur kannske heyrt um. Hann hafði viðurnefnið „Lásagleypir“. Hann talaði afskaplega mikið. Hann var alltaf talandi, grípandi fram í fyrir öðrum mönnum. Einu sinni fór hann til ljósmyndara. Þegar ljósmyndarinn var búinn að stilla á hann vélinni, þá dokaði hann við, smellti ekki af strax, heldur sagði: „Vilduð þér ekki gjöra svo vel að loka á yður munninum eitt andartak, svo að maður geti séð, hvernig þér eruð í framan.“



Herra forseti. Ég held, að við þekkjum báðir Guðmund lásagleypi, ég og hv. þm. Hins vegar eru til fleiri viðurnefni á gömlum togarasjómönnum og þ. á m. þau, sem ég skal fara með fyrir hv. þm. annað kvöld. En ósköp er leiðinlegt, þegar þessi hv. þm. er að ásaka aðra þm. fyrir bull í salnum. Maðurinn er frægastur fyrir þetta sjálfur hér í sölum Alþingis, frá því að hann kom hingað fyrst á þing fyrir - mér liggur við að segja tugum ára, með eitthvað 18 atkv. á bak við sig, eitthvað þess háttar, og flutti till. um leturborð á ritvélum.  En við skulum ekki vera að eyða tíma þingsins í rifrildi um það, hvort ég hafi á réttu að standa um sjónvarpsmenn eða hann. Ég tók eftir orðum hæstv. forseta Sþ., og ég trúi honum í þessu eins og sumu öðru, og skulum við láta þar við sitja. Hins vegar ætla ég að leiðrétta það við hv. 5. þm. Vesturl., að hér hafi verið sjónvarpsmenn, þegar hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir var að tala hér um daginn. Það er langt frá því. Mín orð voru t.d. komin fram af því, að hæstv. ráðh. orðaði það á þann veg einu sinni, að ég teldi mér nauðsynlegt að taka hér til máls utan dagskrár og ég hefði pantað mynd af mér í sjónvarpinu. Ég bað bæði hann og aðra að koma þeim skilaboðum til sjónvarps, að það yrði ekki birt mynd af mér, heldur þessar tvær frægu af honum. Það hefur ekki enn þá verið gert, en það mætti gjarnan gera það. Hins vegar veit ég, að það þarf 26 tommu skerm, til þess að báðar tungurnar komist fyrir.



Herra forseti. Það er orðið svo, að venjulegir þm. þora varla að koma hér upp í pontuna, þegar úrvalsskemmtikraftar okkar hafa verið hér spriklandi. Ég get sagt það af alllangri reynslu, að þess munu vera fá eða engin dæmi, að flokkar eða einstakir þm. hafi reynt að panta sjónvarps eða útvarpsmenn hingað, og ég leyfi mér að fullyrða, að ef einhver reyndi það, mundi það hafa þveröfug áhrif á starfsfólkið á fréttastofunum. Varðandi s.l. mánudag eða þriðjudag, þá voru hér engar sjónvarpsvélar, sem ég gat séð a.m.k. Hins vegar var hér fréttamaður frá sjónvarpinu á þriðjudaginn, ekki með myndatökumenn með sér, og ég ræddi við hann um allt annað en kemur við Alþingi. Það kom í ljós, að erindið, sem hann átti hingað, var að panta viðtal við forsrh., sem var þá nýkominn til landsins og hafði að sjálfsögðu það fréttnæmasta að segja. Annars ætlaði ég ekki að skipta mér af þessu frekar en að segja, að það eru til dæmi um það, að alþm. hafi hringt í fréttastofurnar eftir á og kvartað um meðferð. Það eru ekki mörg ár síðan einn ágætur alþm. sat við útvarpið með stoppúr til að mæla það, að þar væri jafnmikið gert fyrir alla flokka. En ég hygg, að þetta séu undantekningar og fréttastofnanir Ríkisútvarpsins ráði því sjálfar, hvað þær gera. Meginástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú að taka undir þau orð, sem hæstv. forseti Sþ. sagði um vinnubrögð varðandi fréttir, og þann vilja hans og hinna forsetanna, að fulltrúar þessara fréttamiðla komi hér sem mest. Það er að vísu alltaf fulltrúi frá Ríkisútvarpinu í húsinu, og hann sendir sínar skrifuðu fréttir bæði á fréttastofu sjónvarps og hljóðvarps, og síðan vinnur sjónvarpið eftir því. En ég vildi gjarnan fá upplýst og fá það staðfest, að fréttamenn hljóðvarpsins og sjónvarpsins hafi rétt til að fá afnot af segulböndunum af ræðum þm. án þess að þurfa að spyrja um leyfi hjá einstökum þm. í hvert og eitt skipti. Við liggjum allir undir meiri eða minni ákærum um, að við breytum og fölsum afskriftir af ræðum okkar, og það væri ágætt, ef það lægi fyrir í eitt skipti fyrir öll, að þessum fréttamiðlum er heimilt að nota hluta af segulböndunum. Við veitum þá heimild í því trausti, að þeir fari vel með hana.



Herra forseti. Ég vona, að það sé rétt skilið hjá mér, að til umr. sé hér á dagskránni frv. til l. um álagningu sérstaks gjalds til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana. Það bar nokkuð á góma áðan hjá hæstv. sjútvrh., að hann hefði um þetta mál átt viðræður við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir því, að það var fyrir réttum 4 vikum, að Sjálfstfl. tók þá ákvörðun að skrifa ríkisstj. sérstakt bréf út af þessum málum. Þá var ljóst, að verðhækkanir á olíu voru svo miklar, að valda mundi stórkostlegum vandræðum fyrir það fólk víðs vegar úti um land, sem þarf að hita bús sín með olíu. Meginatriði þessa bréfs, sem sent var 30. jan. til hæstv. ríkisstj. að leggja fram hið allra fyrsta till., vandi á höndum, að það væri skoðun þingflokks sjálfstæðismanna, að ekki mætti dragast lengur, að gerðar væru ráðstafanir til að létta útgjöld þeirra, sem verða að kaupa þetta dýra eldsneyti. því skoraði þingflokkur sjálfstæðismanna á ríkisstj. að leggja fram hið allra fyrsta till., sem feli í sér það mikla lækkun á olíu til húsahitunar, að kostnaðurinn á kyndingu með olíu, raforku og jarðvarma aukist ekki frá því, sem hann var, áður en olíuverðið fór að hækka. Þessu til viðbótar var svo bent á þá örðugleika, sem sá atvinnurekstur, sem háður er olíu sem orkugjafa, ætti við að búa, og þyrfti að gera ráðstafanir í því sambandi einnig. Skömmu eftir að þingflokkur sjálfstæðismanna hafði sent ríkisstj. þetta bréf, ræddi hæstv. sjútvrh. við mig um málið og hélt nokkru síðar sameiginlegan fund með okkur hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni. Þá hafði ríkisstj. þær hugmyndir, að lagður yrði sérstakur skattur á í þessu skyni, til þess að greiða niður olíu til húsahitunar. Sú tekjuöflun yrði fólgin í því að leggja á útsvarsálag, þ.e.a.s. ellefta prósentið á útsvarsstofn, og það fé skyldi notað til niðurgreiðslu á olíu í einu eða öðru formi. Það voru raunar ákveðnar till., sem ríkisstj. hafði þá að gera um, með hverjum hætti þetta skyldi koma til framkvæmda. Það var skoðun okkar Gylfa Þ. Gíslasonar, að það væri óæskileg tekjuöflun að leggja þannig ofan á útsvörin og önnur leið væri æskilegri. Hún væri sú, að í stað þess, að ríkisstj. hafði þá í huga að framlengja tvö söluskattsstig vegna Viðlagasjóðs, sem stjórn Viðlagasjóðs hefði farið fram á, væri athugandi, hvort 1% mundi ekki nægja a.m.k. um sinn fyrir Viðlagasjóð, en 1% söluskattsins mætti nota til niðurgreiðslu á olíunni eða sem olíustyrk. Eftir nokkrar athuganir og viðræður varð þessi niðurstaðan. Hæstv. ríkisstj. féll frá því að framlengja Viðlagasjóðsgjaldið um bæði söluskattsstigin og að leggja nýtt útsvarsálag á vegna olíumálanna. Niðurstaðan varð því sú að framlengja söluskattsstigin tvö og rynni annað prósentið til Viðlagasjóðs, en hitt til olíumálanna, eins og þetta frv. fer fram á. Þannig má segja, að viðhorf stjórnarandstöðunnar hafi ráðið því í þessu máli að losa landslýðinn við þetta álag á útsvörin, sem hæstv. ríkisstj. hafði í huga. Er vel að mínu áliti, að samkomulag hefur náðst um þetta milli hæstv. ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar. Varðandi tilhögun þess, hvernig eigi að greiða niður olíuna eða veita olíustyrki, þá hefur, eins og raunar hefur komið fram, aðallega verið rætt um þrjár leiðir. Ein er sú að viðhafa beinar niðurgreiðslur á olíuverðinu. Önnur er sú að miða greiðslur til þeirra, sem nota olíuhitun, við stærð íbúða eða stærð húsnæðis. Og þriðja leiðin er sú að greiða ákveðinn styrk á hvern fjölskyldumeðlim þeirra fjölskyldna, sem þurfa að nota olíu til hitunar. Vegna þess að nokkuð eru skiptar skoðanir um, hvaða aðferð sé heppilegust, varð að ráði að fresta þeirri ákvörðun nú, og segir því í þessu frv., að tekjum af gjaldi þessu verði ráðstafað samkv. sérstökum lögum. Þegar þan lög verða lögð fyrir Alþ., þá er það að sjálfsögðu á valdi Alþingis að ákveða, hver aðferðin verði höfð. Vegna þessa ákvæðis í 2. gr., að tekjum af gjaldinu skuli ráðstafað samkv. sérstökum l. síðar, finnst mér, að hefði verið eðlilegra að fella niður úr 1. gr. orðin „til hitunar íbúðarhúsnæðis“, þar sem hvort sem er á að taka til meðferðar siðar, hvernig á að haga þessum málum. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í framhaldi af því, sem hæstv. sjútvrh. rakti hér réttilega um þessar viðræður okkar. Ég vil taka það fram, að þingflokkur sjálfstæðismanna styður þetta frv. eins og það liggur fyrir, en að sjálfsögðu eru einstakir þm. nú eins og ella frjálsir um það, ef þeir hafa aðrar skoðanir, að láta þær koma fram í umr. og atkvgr. Það væri ástæða til þess að ræða þessi mál nokkru nánar. En ég skal ekki lengja þessar umr., þar sem ætlunin mun að reyna að afgreiða frv. sem fyrst. Vissulega er það eitt af meginverkefnum Alþingis nú á næstunni að vinda bráðan bug að stórvirkjum í orkumálum, að nýta þær miklu orkulindir, sem við höfum í vatnsföllum okkar og jarðvarma, hið allra fyrsta, til þess að við höfum minni og minni þörf fyrir dýra erlenda orkugjafa eins og olíuna. Hér eru svo miklar auðlindir, svo miklir fjársjóðir í þessu fólgnir hjá okkur að leggja þarf höfuðáherslu á, að virkjun þessara auðlinda verði hraðað sem allra mest. Um það, með hverjum hætti það skuli gert, og hverjar áætlanir yrðu þar um gerðar, skal ég ekki ræða hér, til þess gefst tækifæri síðar.



Herra forseti. Ég er sammála því, að brýna nauðsyn ber til að greiða niður olíuverð eftir þær hækkanir, sem hafa orðið á olíunni, en tel hins vegar, að fjáröflunarleið sú, sem farin er, sé alröng Og stefni í verðbólguátt, eins og sú fráleita viðleitni ríkisstj. að fjölga sífellt söluskattsstigunum. En með tilliti til þeirrar brýnu nauðsynjar, sem hér er um að ræða, þá vil ég ekki leggjast gegn frv. og greiði því ekki atkv.