Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um álag á ferðagjaldeyri. Eins og kunnugt er hefur verið lagt 10% gjald á andvirði erlends gjaldeyris til greiðslu á dvalarkostnaði erlendis öðrum en viðurkenndum kostnaði nemenda og sjúklinga og áhafnagjaldeyri. Gjaldið hefur runnið í ríkissjóð. Þetta frv. felur einungis í sér að sama gjald og verið hefur nú um tveggja ára skeið er framlengt. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessar umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lagði til að frv. það, sem hér er til umr., yrði samþykkt. Það var að vonum, það er stjórnarfrumvarp. En ef litið er á sögu þessa máls og eðli þess, þá er það ekki að vonum að menn leggi til að slíkt gjald sem þetta á ferðagjaldeyri sé lagt á. Þetta gjald var upphaflega sett árið 1978, í september að mig minnir, með brbl. og var þá einn liður í heildaraðgerðum sem þáv. vinstri stjórn lagði fyrir Alþingi varðandi kjaramál og efnahagsmál. Þá var gert ráð fyrir að þetta gjald stæði aðeins eitt ár. Ég verð að viðurkenna að það mun rétt vera, að þessi brbl. hafi haft litla þýðingu í raun og lítið bætt úr ástandi efnahagsmálanna. Frá því sjónarmiði kynni að vera ástæða til þess að framlengja þetta ákvæði laganna. En ég held að málum sé þannig komið, að það breyti engu um heildarástand efnahagsmála í þessu landi hvort þessi skattur er framlengdur eða ekki. Sannleikurinn er sá, að þetta gjald er einkennandi fyrir þá stefnu að leggja hvers konar gjöld á almenning þar sem við verður komið, undir einhverju yfirskini oft og tíðum tilbúnu eins og í þessu sambandi. En hinn raunverulegi tilgangur er að afla fjár í ríkishítina og til þess fjárausturs sem staðið er fyrir af hálfu stjórnvalda. Það er mál til komið að þessu linni. Ég geri mér ekki vonir um að þessu linni þannig, að það verði brotið blað í þessu efni með afstöðunni til þessa frv. En það er þó spor í rétta átt að afnema þessi lög, framlengja þau ekki. Þetta vildi ég láta koma hér fram, einnig með tilliti til þess, að ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem kemur til með að fjalla um málið. En ég vona svo sannarlega að hv. fjh.- og viðskn. athugi þessi mál í hinu rétta ljósi. Þá efast ég ekki um að menn kæmust að þeirri niðurstöðu, að skattinn á ferðagjaldeyrinn ætti að leggja niður.



Herra forseti. Það er meginefni þess frv., sem ég mæli hér fyrir, að allir skattar og opinber gjöld skuli lögð á í heilum krónum, þannig að lægri fjárhæð en 50 aurar skuli færa niður í næstu heila krónu, en 50 aura eða hærri fjárhæð skuli hækka upp í næstu heila krónu. Fyrir nokkrum árum tók ríkisbókhaldið í notkun tölvukerfi vegna bókhaldsúrvinnslu ríkisins. Í kerfi þessu er ekki gert ráð fyrir aurum í fjárhæðum. Við gjaldmiðilsbreytinguna um næstu áramót hundraðfaldast verðgildi gjaldmiðilseiningar og aurar verða teknir upp að nýju, eins og kunnugt er. Að því er bókhaldskerfi ríkisins varðar felur þessi breyting í sér fjölgun sæta um eitt í mjög mörgum tilvikum við bókun fjárhæða, þ.e. komman fyrir framan aura kemur inn í fjárhæðina. Í fljótu bragði gæti virst sem hér væri um auðleyst vandamál að ræða. En staðreyndin er sú, að með tilkomu aura og þar með tilkomu kommunnar inn í fjárhæðina verður óhjákvæmilegt að endurskipuleggja allt tölvubókhaldskerfi ríkisins, ef ekki er gripið til sérstakra ráðstafana. Auk hinnar gífurlegu vinnu, sem af slíkri endurskipulagningu leiðir, fylgir henni óhemjukostnaður, sem m.a. felst í breytingum á eyðublöðum og forritum fyrir tölvuvinnslu og uppsetningu útskrifta úr tölvu. Þetta frv. er því flutt í sparnaðarskyni og til einföldunar við álagningu og innheimtu opinberra gjalda og skýrir sig að öðru leyti sjálft. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um mál þetta, en vísa til grg. og athugasemda með frv. og legg til að því verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umr., kemur væntanlega til þeirrar nefndar, sem ég á sæti í, og þar verður auðvitað um það fjallað. Ég hef ekki kynnt mér það, en mér skilst að þessi breyting þurfi fram að ganga ef myntbreyting fer fram nú um áramót. Hæstv. fjmrh. virtist ganga út frá því sem alveg öruggu, að myntbreyting verði, en ég er ekki alveg viss um það, því að mér skilst að jafnvel sé ekki öruggt að hæstv. ríkisstj. - þó að stjórnarflokkarnir stæðu sæmilega saman - hafi meiri hl. til að hindra breytingu á lögum um myntbreytingu, enda er frv. fram komið um það í hv. Nd. Eins og hv. þm. vita hefur hv. alþm. Albert Guðmundsson lýst því yfir, að hann muni greiða atkv. með því að myntbreytingu verði frestað, þar sem engar ráðstafanir séu gerðar samhliða henni. Í annan stað skilst mér að hv. þm. Guðrún Helgadóttir muni hætta stuðningi við ríkisstj. á morgun eða hinn daginn, sbr. yfirlýsingu sem hv. þm. hefur gefið, og allir vita að hún er mjög stefnuföst og mun áreiðanlega hvergi hvika í sínum yfirlýsingum og staðhæfingum. Þess vegna kemur kannske ekki til þess, að við þurfum að hraða þessu máli. En það verður að sjálfsögðu tekið til skoðunar í nefndinni.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á vegalögum, nr. 6 25. mars 1977. Ég geri það fyrir hönd samgrh. sem er ekki á þingi nú eins og hv. þm. er kunnugt. Þetta frv. er flutt til efnda á því fyrirheiti sem ríkisstj. gaf í sambandi við launakjarasamninga Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, að ríkisstj. mundi á yfirstandandi Alþingi leggja fram frv. til l. um breyt. á vegalögum þess efnis, að orlofshúsnæði verkalýðsfélaga yrði undanþegið gjaldi því sem um ræðir í frv. þessu. Ekki er unnt að segja nákvæmlega hve mikið tekjutap sýsluvegasjóðanna yrði af frv. ef að lögum verður. Veldur því einkum óvissa um til hve margra orlofsbústaða undanþága frv. nær. Við vegalagabreytingu 1975 var talið að sumarbústaðir væru alls 2 522, en fjöldi orlofsheimila launþegasamtaka og landssamtaka launþega var ekki áætlaður sérstaklega. Það er erfitt að gera nákvæma grein fyrir fjölda þessara orlofsheimila, en talið er að þau séu einhvers staðar á bilinu 250–500. Ef miðað er við hærri töluna og að greitt sé lágmarksgjald, sem á þessu ári er 24 800 kr. er ljóst að af 500 húsum yrði skatturinn 12 millj. 400 þús. kr. Á móti því greiðir ríkissjóður 250% og yrði því tekjumissir sýsluvegasjóðanna alls 31 millj. kr. á ári nái þessi breyting fram að ganga. Það skal tekið fram, að kostnaður sýsluvegasjóða við þá vegi, sem beinlínis hafa verið lagðir vegna þessara orlofshúsahverfa, hefur yfirleitt verið hverfandi hingað til og í flestum tilvikum enginn, þar sem vegir milli eldri umferðaræðar og húshverfa þessara hafa oftast verið lagðir af byggjanda og á hans kostnað, en síðar að byggingu lokinni sótt til sýslunefndar um að þeir væru teknir í tölu sýsluvega og það þá gert. 1. gr. frv. hljóðar svo: „1. málsl. 24. gr. laganna orðist þannig: Undanskildar vegaskatti samkv. 23. gr. eru allar kirkjur, skólahús, þinghús, félagsheimili, vitar og orlofsheimili í eigu stéttarfélaga launþega eða starfsmannafélaga.“ Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til samgn.



Herra forseti. Ég hafði ekki kynnt mér þetta frv. fyrr en núna meðan hæstv. viðskrh. var að mæla fyrir því. Fyrst kom mér í hug, þegar ég sá kirkjur þarna, að hæstv. ríkisstj. væri nú farin að gefa fyrir sálu sinni. En ég komst að þeirri niðurstöðu, eftir því sem ráðh. hélt áfram ræðu sinni, að svo væri ekki, því að þetta hefði áður gilt um kirkjur, en það væri ákvæðið um orlofsheimili í eigu stéttarfélaga launþega eða starfsmannafélaga sem væri nýjungin í þessu frv. Ég vil strax segja það, að ég hygg að þetta sé sjálfsagt. Og síst vil ég stuðla að því, að ríkisstj. svíki það sem hún hefur lofað. Það er þá gott til þess að vita, að í þessu tilfelli verði það ekki. Ég mæli með samþykkt frv. En ég vil leyfa mér að koma með eina spurningu til hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni að það væri erfitt að gera nákvæma grein fyrir fjölda þeirra orlofsheimila sem um er að ræða, en talið væri að þau væru á bilinu 250–500. Mér finnst þetta nokkuð mikil ónákvæmni, af því að ég geri ráð fyrir að hægt sé að koma við talningu í þessu sambandi. Þetta eru engar stjarnfræðilegar tölur. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvernig standi á því, að ríkisstj. getur ekki sagt nákvæmar um þetta en svo, að hér sé um að ræða 250–500 orlofsbústaði. Hefur verið gerð tilraun til að koma tölu á þessi orlofsheimili og hefur það reynst óframkvæmanlegt? Er þetta því hrein ágiskunartala, 250–500, eða hefur engin tilraun verið gerð til að telja þessi orlofsheimili? Hvernig víkur þessu við, hæstv. ráðh.?



Herra forseti. Ég þóttist heyra það á ræðu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að ríkisstj. hefði þegar gefið fyrir sálu sinni og væri þar af leiðandi hólpin.  Varðandi spurningu hv. þm. get ég ekki svarað þessu. Ég geri ráð fyrir að það hafi ekki verið gerð nákvæm talning á þessum orlofsheimilum, heldur hafi verið giskað á að fjöldinn væri einhvers staðar á þessu bili. En ég ætla að vona að þegar menn reyna að gera sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar það mundi hafa ef þetta frv. yrði að lögum, þá yrði breytingin ekki meiri en þessi 31 millj. sem þarna er reiknað með að tekjumissir sýsluvegasjóðanna verði, þannig að þau séu ekki fleiri en 500 í mesta lagi. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að þetta er ákaflega ónákvæm tala, 250–500, og bendir til þess, að ekki hafi farið fram talning. Það er alveg augljóst mál. En því get ég ekki svarað. Ég veit ekki hverju menn eiga að lofa. Ætli ég verði ekki að reyna að lofa því fyrir hönd hæstv. samgrh., að hann láti telja húsin og geri hv. þd. grein fyrir því þegar þeirri talningu er lokið.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. viðskrh. fyrir það þýðingarmikla loforð, sem hann hefur gefið hér um að orlofsheimilin skuli verða talin. Og mér þykir enn þá vænna um það, að hann skuli gera þetta líka af tillitssemi, að því er mér skildist, til hæstv. samgrh. En það var ekki rétt, sem fram kom í orðum hæstv. viðskrh., að ég hefði sagt, að ríkisstj. væri búin að gefa fyrir sálu sinni vegna þess að kirkjur ættu að njóta þessara hlunninda. Ég hygg að það hafi komið fram hjá mér, að það hafi skeð fyrir tíð núv. ríkisstj., og því verði ekki mótmælt, þannig að núv. ríkisstj. hefur ekki gefið fyrir sálu sinni. En það breytir ekki því, að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að láta marga daga tíða án þess að gera það, því að það er of seint að iðrast eftir dauðann.



Herra forseti. Það mætti halda af ræðum hæstv. viðskrh. og hv. 4. þm. Vestf. að þeir væru staddir á fundi í Sálarrannsóknarfélagi, en svo mun ekki vera. Kannske leysist þessi deila þeirra án þess að fá hjálp þaðan. En varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, legg ég áherslu á að það verði samþykkt fljótt. Frv. er þáttur í samkomulagi milli Alþýðusambands Ístands og ríkisstj. um afnám á því óréttlæti sem hefur viðgengist varðandi orlofshús verkalýðsfélaga. Á þau eru lögð hvers konar gjöld, furðulegustu gjöld, af sýslum, af sveitarfélögum, sem engu hafa til kostað og hafa ekkert með þessar byggðir að gera. Því er mjög eðlilegt að afnema þær kvaðir sem á þeim hafa verið. Það eru væntanleg frv. um fleiri atriði er lúta að afnámi þessara kvaða, og ég vona að menn geti sameinast um að samþykkja þetta frv. Vissulega hefði verið hægt að telja orlofsheimilin og birta nákvæma tölu í grg. Það er til nákvæm tala yfir þau. En aðalatriðið er að með samþykkt þessa frv. er verið að afnema það óréttlæti sem viðgengist hefur og skapað verkalýðsfélögum fjárhagsbyrði án nokkurrar nauðsynjar.