Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ástæðan til þess að ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár, er þessi: Útvarpið okkar og sjónvarpið fluttu í gær frétt eina frá Bretlandi, sem var þess eðlis, að miklu skiptir, að við Íslendingar gefum henni gaum og réttir aðílar bregði við skjótt af okkar hálfu að gera við hana aths., svo að um munar. Það var haft eftir talsmanni togaramanna í Grímsby, að við Íslendingar hefðum borið ábyrgðina, ef slys hefði orðið í óveðri því, sem núna fyrir helgina gekk yfir brezka togaraflotann út af Vestfjörðum. Ég kynnti mér í morgun, hvernig þessi frétt var tilkomin, og fékk að vita það, að útvarpið okkar hafði fengið hana frá Manchesterskrifstofu brezka stórblaðsins Daily Mail. Fréttin birtist í Daily Mail í morgun, og núna áðan hafði ég samband við blaðið og einn af rítstjórum þess las hana fyrir mig. Hér er um að ræða yfirlýsingu frá félagi yfirmanna á togurum í Grímsby, en yfirmenn þessir eru um 250 talsins og leiðtogi þeirra, eins og hann er nefndur í fréttinni, Jack Evans að nafni, segir orðrétt: „Ef skipin hefðu sokkið og menn farizt með þeim, hefði það verið helbert morð („plain murder“). Um það hefði ekki verið hægt að viðhafa neitt annað orð. Það hefði verið við Íslendinga að sakast og þá eina.“ Ritstjóri sá, sem ég ræddi við, sagði, að yfirlýsing þessi mundi hafa verið send öllum helztu blöðum Bretlands og víðar um heim og væri eflaust nú þegar á síðum þeirra margra. Tilgangurinn með þessu er augljós: að telja fólki trú um, að við Íslendingar mundum láta okkur einu gilda, þó að vetrarveðrin hér norður frá yrðu brezkum togarasjómönnum að fjörtjóni. Svo mikið sé hatur okkar í þeirra garð vegna landhelgisdeilunnar. Þannig á að hafa af okkur æruna í augum brezks almennings og almennings víðar um heim og blása að sama skapi að glóðum haturs í okkar garð. En alvarlegast af öllu er það, að þarna er reynt að varpa fyrirfram sökinni á okkur Íslendinga vegna þeirra slysa, sem í framtíðinni kunna að henda brezka togara hér norður frá. Það er verið að plægja hatursakurinn. Það er verið að undirbúa jarðveginn, svo hægt verði að snúa til áfellis og fordæmingar okkur Íslendingum hverju því óhappi eða slysi, sem kann að henda brezka togara á miðum okkar og við strendur landsins. Þetta er fyrirboði þess, sem ætlunin er að segja, ef slys ber að höndum. Og ætlunin er að segja: Þetta skip hefði ekki sokkið, þessir menn hefðu ekki drukknað, ef íslendingar hefðu ekki gerzt svo ósvífnir að færa út landhelgi sína. - Og það verður talað um morðingja. Hér er ekkert hégómamál á ferðinni. Við verðum, Íslendingar, tafarlaust að reka aftur þessar svívirðulegu ásakanir. Það ríður á, að þeir sem standa í forsvari fyrir okkur gagnvart umheiminum, fordæmi þær og sýni fram á þau augljósu sannindi, að ef brezkir togaramenn stofna sér í óþarfa háska hér við land, þá er ástæðan einfaldlega sú, að þeir og stjóravöld þeirra neita að virða lög þeirrar bjóðar, sem byggir landið. Hver brezkur togaraskipstjóri ber sjálfur ábyrgð á sinni áhöfn, og ef hann veigrar sér við að leita hér vars, vegna þess að hann hefur brotið lög okkar, þá á hann við engan að sakast nema sjálfan sig og stjórnvöld lands síns, sem með þrjózku sinni við að viðurkenna sjálfsagðan rétt okkar Íslendinga og með ýmsum öðrum hætti fremur hvetja en letja brezka togaraskipstjóra til að fara fram með sem mestum glæfraskap á miðum okkar. Og það má gjarnan fylgja með, að okkur Íslendingum finnst það koma úr hörðustu átt, þegar brezkir togaramenn saka okkur um ábyrgðarleysi og tillitsleysi gagnvart lífi þeirra. Eða hefur reynsla brezkra togarasjómanna verið sú? Ætli hitt sé ekki líklegra, að ótrúlega víða á hinum brezka togaraflota megi finna menn, sem ekki mundu draga lífsanda í dag, ef ekki hefði komið til þrek íslenzkra manna og óbugandi vilji þeirra til að bjarga mönnum, brezkum jafnt sem öðrum, úr sjávarháska. Og einnig mætti minna á það, að margir hinna íslenzku varðskipsmanna, sem brezkir togarasjómenn leggja nú meiri fæð á heldur en nokkra menn aðra, hafa hlotið beiðursmerki fyrir það einmitt að bjarga brezkum togaramönnum úr sjávarháska og hætt til þess lífi sínu.



Herra forseti. Ég get tekið undir þessi orð, sem hv. 6. þm. Vesturl. mælti hér, og þar sem hæstv. utanrrh. er nú ekki hér staddur, skal ég hlutast til um það, að utanrrn. geri ráðstafanir til að koma þeim ábendingum á framfæri, sem hv. þm. benti á, ef það hefur þá ekki þegar verið gert. Það er auðvitað laukrétt hjá honum, að þeir, sem bera ábyrgð á því, ef hér verður slys, erum ekki við Íslendingar, heldur eru það fyrst og fremst þeir togaraeigendur í Bretlandi, sem senda skipin hingað, enda þótt við höfum margtekið fram við þá og fyrirsvarsmenn Bretlands, hvílík hætta fylgdi því að ætla að senda slík skip sem þessi brezku skip á Íslandsmið að vetrarlagi, án þess að þau hafi möguleika til þess að leita hafnar. Ef á að tala um morð eða morðtilraun í þessu sambandi, þá á að stimpla þetta sem morðtilraunir af hálfu brezkra togaraeigenda. Auðvitað geta þessi skip leitað hafnar hér, hvenær sem vera skal, og á móti þeim verður tekið og þeim veitt aðstoð. En þau skip, sem hafa brotið íslenzk lög, verða að sæta þeirri ábyrgð, sem því fylgir, eða réttara sagt skipstjórar þeirra skipa. Það liggur í hlutarins eðli, að öðruvísi getur það ekki verið og verður ekki í framkvæmdinni. En ef við höfum hingað til talað fyrir daufum eyrum, þá gæti skeð, að þessi vindhviða, sem kom í fyrradag, hafi gefið hlutaðeigendum forsmekkinn að því, sem við má búast, og e.t.v. gætu þeir eitthvað af því lært. Og e.t.v. fer það svo, að brezkir togarasjómenn almennt verða ekki fúsir til þess að láta etja sér til vetrarferða á Íslandsmið. A.m.k. væri það skynsamlegt af þeim að gera þá kröfu, að togaraeigendurnir, útgerðarmennirnir sjálfir, færu með í svo sem eina eða tvær ferðir á Íslandsmið. Í þessu tilfelli leituðu nokkrir togarar landvars, en aðstæður voru þær, að það var ekki hægt í því veðri, sem þá var, að taka togarana. Að sjálfsögðu verður það gert, ef færi gefst. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en skal, eins og ég sagði, koma þessari ábendingu hv. þm. áleiðis til utanrrn. og sjá til þess, að þessu ámæli, sem þarna hefur verið birt í garð okkar Íslendinga, verði mótmælt. Og ég vil undirstrika, að það var gefið leyfi beinlínis til þess að flytja slasaðan mann yfir í eftirlitsskip í landvari, og eins var togara leyft að koma inn, þegar falið var eftir þeim upplýsingum, sem gefnar voru, að mannslíf væri í háska.



Herra forseti. Í tilefni af upplýsingum hv. 5. þm. Vesturl. og síðan ræðu hæstv. forsrh. ætla ég að víkja aðeins að ágalla á opinberri fréttaþjónustu af störfum Landhelgisgæzlunnar, sem fram kom í fréttum útvarps og sjónvarps í gærkvöld og síðan í dag í fréttaskeytum Associated Press, fréttaskeytum Reuters og fréttaskeytum United Press af atburðunum við Ísafjarðardjúp núna óveðursdagana. Í gærkvöld var sagt frá því í fréttatíma útvarps og sjónvarps eftir Landhelgisgæzlunni, að varðskip hefði í gær skotið púðurskotum að brezkum togurum, sem leitað hefðu vars undan Grænuhlíð í hafróti. Haft var eftir forstöðumönnum Landhelgisgæzlunnar, að tilgangurinn með púðurskotunum hefði verð sá að reka togarana út aftur, en það hefði ekki tekizt. Þetta var síðan haft eftir forstöðumönnum íslenzku Landhelgisgæzlunnar í erlendum fréttastofufregnum í dag, að varðskip okkar hefðu skotið púðurskotum að brezku togurunum, sem lágu í landvari undan Grænuhlíð í hafróti í gær, til þess að stugga þeim út aftur. Þessi frétt Landhelgisgæzlunnar var síðan leiðrétt í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í dag. Þar var frá því sagt, að gerð hefði verið tilraun til þess að koma varðskipsmönnum á gúmbáti um borð í breskan togara, hinir togararnir, sem þarna lágu, hefðu þyrpzt umhverfis þann, sem taka átti, og komið í veg fyrir, að hægt væri að setja menn um borð í hann, og þá hefði verið skotið púðurskotum. Ég er ekki alveg viss um, að menn geri sér nógu ljósa þýðingu þess, að erlendar fréttastofur fái glöggar og skjótar fréttir af athöfnum íslenzku Landhelgisgæzlunnar til þess að koma þeim á framfæri, áður en þær neyðast til þess að nota þær heimildir, sem þeim eru fengnar í hendur úti í brezku togarabæjunum. Og nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh., hvernig á því standi, að íslenzkum fréttamönnum blaða og útvarps og fréttamönnum nokkurra valinna erlendra fréttastofa er ekki leyft að fylgjast með störfum Landhelgisgæzlunnar um borð í varðskipunum?



Herra forseti. Ég tel rétt að þakka, að hæstv. forsrh. ætlar að koma því til utanrrn., að leiðrétta þá grein, sem hér er til umr., ef það hefur ekki verið þegar gert. En ég vil benda á, að kjarninn í ræðu hv. G. þm. Vesturl. var í sjálfu sér ekki bað, sem gerðist nú um helgina, heldur aðvörun um, hvað felst í viðbrögðum Breta. Ef eitthvað kemur fyrir, þá er sýnilega ætlunin að sjá svo til með öllum mætti brezkra fjölmiðla, að okkur verði kennt um. Það er ekki nóg að leiðrétta þetta eina atriði, heldur ber okkur að haga gagnkynningu og gagnáróðri okkar eftir þessu. Ég vil vekja máls á því, hvort upplýsingastarfsemi okkar, sérstaklega í Bretlandi sjálfu, sé í nógu góðu lagi. Við höfum að vísu ráðið upplýsingaskrifstofu, en ég hef séð ákaflega litlar upplýsingar um það, hver hún er eða hvað hún hefur gert, þó að ég hafi heyrt hæstv. ráðh. eða fulltrúa ráðh. fullyrða, að hún vinni vel. Hitt vitum við, að mótaðili okkar, brezki fiskiðnaðurinn, hefur ráð á að eyða 300 þús. sterlingspundum í að fá einhverja illræmdustu áróðursskrifstofu, sem til er í veröldinni, í Sviss, til þess að vinna gegn okkur og grafa undan okkur. Og ég óttast því miður, að í þessum hluta átakanna förum við á ýmsum sviðum halloka. Ég óttast t.d. mjög alvarlega, að þessari skrifstofu í Genf takist að breiða út þann áróður, að okkur Íslendingum sé ekki trúandi fyrir neins konar vernd á fiskistofnum. Þetta er eitt af því, sem þeir hafa lagt mikla áherzlu á. Ég vil leggja mjög ríka áherzlu á, að það verði litið á þetta ekki aðeins sem eitt atvik, heldur verði könnuð aðstaða okkar í upplýsinga- og áróðursstríðinu, sem er einn hluti af landhelgisdeilunni.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í þessu máli, sem mig langar til að leggja áherzlu á. Ég held, að sumt af því, sem hefur komið fram, ekki hérna í þessum umr., heldur annars staðar um helgina, hafi orðið til þess, að ýmsir misskilji dálítið, hvernig í þessu máli liggur, og ef sá misskilningur nær að festa rætur utan Íslands, getur hann orðið okkur nokkuð hættulegur. Það liggur við, að sumt af því, sem hefur komið fram í fréttum, beri með sér, að það þurfi leyfi til þess að leita vars í ofviðri, Bretar þurfi leyfi til þess. En auðvitað er mjög þýðingarmikið, og það er undirstaða alls þessa máls, að allur heimurinn viti, að þeim er frjálst að leita hér vars. Það er algerlega skipstjórans að ákveða það, hvort hann leitar vars, utan hafnar eða innan. En hitt er annað mál, að það leysir engan undan brotum á íslenzkum lögum, þótt hann leiti vars. Þetta sýnist mér vera meginkjarni þessara mála, að hér er um að ræða atriði, sem skipstjórinn ákveður algerlega sjálfur. Honum er frjálst að leita vars, og hann verður svo að meta það sjálfur, hvort hann metur líf manna sinna og sjálfs sín svo lítils, að hann vilji ekki leita vars og eiga það á hættu að fá skynsamlegan og réttlátan dóm fyrir það, sem hann kann að hafa brotið af sér. Ég hygg, að meginatriðið í þessu máli sé, að það komi strax fram nógu skýrt, að það er öllum frjálst, Bretum jafnt sem öðrum, að leita vars, og kemur ekki til mála, að nokkurt leyfi þurfi til þess. En það leysir menn ekki undan lögbrotum, þó að þeir verði að leita vars. Líf skipshafnanna er þess vegna undir slíkum kringumstæðum algerlega á valdi skipstjóranna, að svo miklu leyti sem það er undir ákvörðun af þessu tagi komið, en ekki að neinu leyti á valdi íslenzkra yfirvalda. Ég tel, að það væri mjög nauðsynlegt, að þetta yrði undirstrikað sérstaklega í fréttum, sem kæmu sem víðast, ekki sízt til þess að mæta þeim áróðri, sem hv. 5. þm. Vesturl. benti á, að nú væri í uppsiglingu. Það á að mínu viti fyrst og fremst að mæta honum með þessu, með því að leggja ábyrgðina á þá, sem ábyrgðina bera, og það eru þá þeir, sem ekki leita vars, ef nauðsyn krefur, þó að þeir eigi þess kost.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt, sem hv. 1. þm. Austfj. sagði um þetta. En það, sem þeir hafa verið að fara fram á af Bretlands hálfu, er, að það verði gefin einhver yfirlýsing um það, að þeir verði alveg látnir í friði, þegar þeir leita landvars. Slíka yfirlýsingu er auðvitað ekki hægt að gefa gagnvart sökudólgum. Út af því, sem hv. þm. Stefán Jónsson minntist á, vil ég segja það, að það var tekin ákvörðun um það, að blaðamenn og fréttamenn yrðu ekki um borð í varðskipunum, og það er skoðun mín, að það sé ekki heppilegt, að varðskipsmenn vinni störf sín undir eins konar smásjá af hálfu fréttamanna. Í öðru lagi er erfitt að koma því við að taka marga fréttamenn um borð í þessi skip. En ef það hefði átt að taka fréttamenn um borð, hefði að mínum dómi ekki verið hægt að binda það aðeins við fréttamenn t.d. sjónvarps eða útvarps, heldur hefði þá orðið að gefa blaðamönnum kost á því að vera með einnig, og þá hefði það getað orðið talsverður hópur, sem þannig hefði átt að vera með varðskipunum. Aðstaða til slíks er nú ekki fyrir hendi í varðskipunum. Auk þess er það svo, að varðskipin verða að fara með leynd og það er beinlínis bannað að gefa upplýsingar um ferðir þeirra. Það gefur auga leið, að það væri ekki hægt fyrir varðskipin, t.d. þessi tvö, sem við höfðum til að byrja með, að fara að haga sínum ferðum með tilliti til einhverra fréttamanna, sem þau hafa um borð, fara t.d. að skjóta þeim á land þarna og þarna, þar sem þeir teldu, að þörf væri á. Slíkt er ekki hægt. Hins vegar var sá háttur tekinn upp, að Landhelgisgæzlan hefði sérstakan blaðafulltrúa, sem fréttamiðlar og fréttamenn gætu haft samband við. Ég veit ekki annað en þeim hafi staðið til boða hvenær sem er að hafa samband við þennan aðila. En það getur vel verið, að þeir hafi ekki notfært sér þá þjónustu, sem þeim hefur staðið þar til boða, eins og skyldi. A.m.k. virðist mér, að í fréttum útvarps t.d. hafi borið eins mikið á þeim fréttum, sem komið hafa erlendis frá, eins og á þeim fréttum, sem þeir hefðu getað aflað sér hjá þessum talsmanni Landhelgisgæzlunnar. Hins vegar hefur blaðamönnum verið boðið og þeir hafa haft tækifæri til þess að fara í flug með eftirlitsflugvél Landhelgisgæzlunnar. Þar gegnir auðvitað allt öðru máli. Það er tiltölulega auðvelt að koma því við, að þeir geti fengið að fara í slíkar ferðir með flugvélinni, þegar hún fer í eftirlitsferðir, og ég held, að þeir hafi notað sér það eitthvað. Það er vafalaust rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Benedikt Gröndal. að við stöndum æðihöllum fæti í þeirri áróðursherferð, sem höfð er uppi erlendis um þessar mundir gegn okkur. Og það er sjálfsagt að taka það til athugunar, með hverjum hætti þar er hægt um að bæta. En því miður er þar við sterka aðila að eiga og e.t.v. erfitt að hamla þar alveg til jafns á móti. En hitt ætti að vera eðlileg krafa til íslenzkra fjölmiðla, að þeir styddust ekki meira en góðu hófi gegnir við erlendar fréttir heldur öfluðu sér þeirra beztu heimilda, sem völ er á hér innanlands, og létu þær fréttir, sem á þeim væru byggðar, jafnvel fljóta með þeim erlendum fréttum, sem þeir flyttu um þetta efni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir upplýsingarnar varðandi ástæðurnar fyrir því, að fréttamenn hafa ekki fengið tækifæri til þess að fylgjast með framgagni gæzlunnar eftir útfærsluna 1. sept. Það kann vissulega að vera álitamál, hvort heppilegt sé, að starfsmenn Landhelgisgæzlunnar vinni störf sín undir smáspá fréttamanna. En ég trúi því ekki, að þeir, skipherrarnir á varðskipunum okkar, séu það ístöðulitlir, að þeir létu framavonina, í fyrirsögnum dagblaða, glepja fyrir sér við skyldustörfin. Ég vil mínna á, að þegar landhelgin var færð út í 12 sjómílur 1958, þá fékk fréttamaður útvarps að fara með einu varðskipanna. Það var ekki talið álitamál þá, þegar um var að ræða pláss fyrir fáa eða jafnvel einn, að Ríkisútvarpið, sá fjölmiðill -, ef maður má nota það leiðinlega orð, - sem nær til flestra, ætti að sitja þarna í fyrirrúmi. Reynslan varð þá sú, að Ríkisútvarpið flutti þá 8–9 daga, sem fréttamaðurinn var um borð í Þór, daglegar fréttir frá honum af því, sem var að gerast við Austurlandið, og heimsfréttastofurnar notuðu þá heimild í túlkun þess, sem var að gerast. Víst er kveðið svo á, að ferðir varðskipanna eigi að vera með leynd. En ég fæ ekki séð, hvernig vera blaðamanns eða fréttamanns um borð í varðskipunum mundu rjúfa þá leynd, fremur en þær upplýsingar, sem fara á milli brezku eftirlitsskipanna og brezku togaranna hér við land, sem fylgjast með varðskipunum. Síðan 1958 hefur sjónvarpið komið til sögunnar á Íslandi, og ég er persónulega viss um það, að áhöfnum varðskipanna er vernd í því, að kvikmyndavél sé í gangi um borð, þegar kastast í kekki milli varðskipsmanna og áhafna brezku togaranna og eftirlitsskipanna. Sé kvikmyndavél í gangi um borð í íslenzku varðskipunum í höndum manns, sem kann að nota hana, - sé þar ábyrgur fréttamaður, - þá verður engu logið í heimspressunni um það, sem er að gerast á Íslandsmiðum. Fram að þessu hafa erlendu fréttastofurnar fyrst og fremst fengið sínar upplýsingar frá brezku togaraeigendunum. Ég hef fylgzt talsvert með tilraunum fréttamanna útvarpsins til þess að segja ítarlegar og glöggar fréttir af því, sem gerist við Landhelgisgæzluna á miðunum, og ég staðhæfi, að ekki hafi staðið á þeim að inna eftir upplýsingum hjá fréttafulltrúa Landhelgisgæzlunnar. Það var hann, sem sagði frá því í gær, að brezku togaraskipstjórarnir, eða skipstjórar eftirlitsskipanna, hefðu verið að leita heimíldar fyrir brezku togarana til að leita landvars, að slíkri heimild hefði verið synjað í einu tilfelli. Og það var hann, sem sagði fréttamönnum útvarps og sjónvarps frá því í gærkvöld, að púðurskotum hefði verið skotið að togurunum til þess að reka þá úr landvari. Starf blaðafulltrúa við Landhelgisgæzluna, hversu ágætur sem hann kynni að vera, getur aldrei komið í stað þess að hafa fréttamenn með á miðunum, og ég fæ ekki séð, hvers vegna ekki er hægt að veita blaðamönnum takmarkað leyfi til þess að vera um borð í varðskipunum og fylgjast með því, sem er að gerast á miðunum nú, eins og það var hægt 1958. Sjálfur hef ég innt yfirmenn á varðskipunum eftir því, hvort þeir teldu, að nærvera fréttamanna um borð yrði til trafala, eða hvort þeim yrði stoð í nærveru þeirra þar, og þeir menn, sem ég hef rætt þetta mál við hafa látið í ljós þá skoðun sína, að ef í harðbakkann slægi, gæti verið mjög gott að hafa fréttamenn þarna um borð með kvikmyndatökuvélar.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. forsrh. fyrir það, hve röggsamlega hann tók undir orð mín hér áðan. Og ég get tekið heils hugar undir allt það, sem hann sagði í fyrri ræðu sinni hér áðan, sérstaklega þá uppástungu hans, að togaraeigendur kynni sér, hvað í húfi er hér á Íslandsmiðum að vetrarlagi, með því að skreppa svo sem eina ferð á togara hingað á mið okkar. Ég þekki suma þessa menn persónulega og veit, að þeir voru fyrrum togaramenn sjálfir. En þeir, sem fara fram með mestum ofsa af þeirra hálfu hafa hins vegar, mér vitanlega, aldrei á sjó komið. Það gildir t.d. um hinn margfræga Mr. Austin Laing. Ég held, að hann mætti gjarnan skreppa sem svaraði svo sem einni veiðiferð út úr hlýjunni á skrifstofu sinni hingað norður á íslandsmíð að kynna sér, hvað það er að stunda hér veiðar að vetrarlagi.



Herra forseti. Frv. shlj. því, sem hér liggur fyrir, var flutt á síðasta þingi, en það náði þá ekki fullnaðarafgreiðslu hér á Alþingi. Mér hefur þótt rétt að freista þess á nýjan leik að fá þetta frv. samþ., þar sem hér er um allþýðingarmikið mál að ræða. Meginefni þessa frv. er það, að komið verði á fót sérstakri stofnun, Tæknistofnun sjávarútvegsins, sem hafi með höndum rannsóknir og tilraunir á ýmsu því, sem varðar sérstaklega tækniframfarir í sjávarútvegsmálum. Það er gert ráð fyrir því, að þessi stofnun verði undir stjórn samtaka útvegsmanna og sjómanna og það verði þeir, sem beri því mestan veg og vanda af rekstri þessarar stofnunar. Hér er ekki gert ráð fyrir því að byggja upp í upphafi stóra eða dýra stofnun. Lagt er til, að tiltekinn hluti af tekjum fiskimálasjóðs renni til þess að reka þessa stofnun, en einnig komi til nokkur föst fjárveiting á fjárl. Búast mætti við, að tekjur þessarar stofnunar af þessum tveimur tekjustofnum yrðu í kringum 6–7 millj. kr. á ári, eins og nú standa sakir. En nokkrar viðbótartekjur gæti stofnunin haft fyrir tiltekin verk, sem hún tæki að sér og fengi greiðslur fyrir. Eins og kunnugt er, þá eru nú nokkrir aðilar, sem gefa sig að þessum málum að meira eða minna leyti. Þannig hefur það verið um nokkra hríð, að Fiskifélag Íslands hefur skipt sér af þessum málum, þótt lítið sé, hefur haft stundum í sinni þjónustu tæknifræðing eða tæknifróða menn, sem unnið hafa að nokkrum leiðbeiningarstörfum, en þó hefur þessi starfsemi aldrei náð nema mjög skammt. Tvær aðrar stofnanir, sem kostaðar eru af ríkinu, hafa líka sinnt þessum málum hvor á sínu sviði, en að mjög litlu leyti, og þar á ég við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Hafrannsóknastofnunina. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hefur nokkuð kynnt sér ýmis tæknimál, sem snerta sérstaklega fiskvinnsluna og fiskiðnaðinn, þótt sú stofnun helgi sig fyrst og fremst þeim störfum, sem snúa að fiskiðnaðarmálum, en ekki sérstaklega að vinnubrögðum í sambandi við þá starfsemi. Þá hefur Hafrannsóknastofnunin, sem hefur auðvitað fyrst og fremst með höndum fiskifræðilegar rannsóknir og athuganir ýmsar, einnig nokkuð fengizt við athuganir á veiðarfærum og gert nokkrar veiðitilraunir. Og síðast en ekki sízt hefur svo verið um það að ræða, að Fiskimálasjóður, sem hefur nokkrar tekjur, hefur veitt styrki eða lán til ýmissa aðila, sem hafa verið að fást við tæknilegar nýjungar eða tækniframfarir í þágu sjávarútvegsins. Reynslan er sú, að þessi dreifing á þessum verkefnum er mjög óhagkvæm og skilar tiltölulega litlum árangri, og það er mjög hætt við því að jafnvel sé ár eftir ár verið að fást við sömu verkefnin af fleiri en einum aðila, og veldur það vitanlega alveg óþörfum kostnaði. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því, að komið verði á fót sérstakri stofnun, sem hafi með þessi málefni að gera og yfirtaki þau, eftir því sem tök eru á. Þó hefur ekki þótt ástæða til að banna það, að þær stofnanir, sem unnið hafa á vegum sjávarútvegsins og nokkuð fengizt við þessi mál fram til þessa, létu sig þessi mál að einhverju leyti skipta áfram og þar yrði þá einkum um þá þætti málanna að ræða, sem sérstaklega tengjast eðlilegum störfum þessara stofnana. En það er lagt til í frv., að hin nýja stofnun hafi náið samstarf um þessi vinnubrögð við þessar tilteknu stofnanir. Það gefur auðvitað auga leið, að það er þýðingarmikið, að vel sé staðið að málum á þessu sviði fyrir sjávarútveginn í landinu, svo þýðingarmikill sem hann er fyrir okkar þjóðarbúskap. Við vitum, að það eru sífellt að koma upp ýmsar tækninýjungar, sem miða að framförum í vinnubrögðum og geta oft stórsparað rekstrarkostnað á ýmsum sviðum, ég það eru jafnan uppi ýmsar hugmyndir um nýjungar, og það þarf að reyna að fullreyna þær hugmyndir. Ég skal nefna hér eitt dæmi, sem mér finnst vera býsna lýsandi um það, hvernig - ástatt er um þessi mál hjá okkur nú, en það varðar framleiðslu á sérstakri beitingarvél í sambandi við línuútgerð. Það hafa margsinnis á undanförnum árum komið fram býsna athyglisverðar hugmyndir hjá ýmsum Íslendingum um það, hvernig mætti leysa þetta verkefni, hvernig mætti framleiða hagkvæma vél, sem gæti sparað útgerðinni talsverðan vinnukraft. Og það er hvað eftir annað búið, einkum á vegum Fiskimálasjóðs, að veita í þessu skyni styrki til ýmissa aðila. Það hefur jafnan farið þannig, að þær athyglisverðu hugmyndir, sem hafa komið fram nm gerð á svona vél, hafa ekki reynzt fyllilega svo góðar, að hægt væri að byggja á þeim framleiðslu á góðum vélum af þessu tagi. Við vitum, að það hefur einnig verið unnið að framleiðslu á svona vélum í nálægum löndum, bæði í Noregi, Færeyjum og víðar. Nú er svo ástatt hjá okkur, að Fiskimálasjóður hefur veitt einstaklingi um 3 millj. kr. í styrk til þess að framleiða vél, sem á að leysa þetta verkefni. Það er enginn vafi á því, að sá aðili, sem á hér hlut að máli, hefur verið með margar mjög athyglisverðar hugmyndir í sambandi við þetta verkefni. En hann hefur hins vegar ekki mikla aðstöðu til þess að leysa verkefnið af hendi til fullnustu. Til þess að leysa slíkt verkefni af hendi þarf að hafa við höndina verkfróða menn, verkstæði og góða aðstöðu til þess að vinna að gerð véla, sem eru nokkuð samanslungnar eða gerðar úr mörgum þáttum. Ég skal ekki segja um það, hvort þessi tiltölulega ríflegi styrkur, sem nú hefur verið ákveðinn í þessu skyni, skilar fullum árangri og þessi vél kemur einhvern tíma á markað og leysir þennan vanda, sem hér er keppt að lausn á, eða hvort það fer enn eins og áður hefur farið, að við veitum þarna styrk, sem ekki nægir til þess að leysa verkefnið. Við höfum þegar byrjað á að flytja inn vélar, eða höfum flutt inn eina vél til reynslu frá Noregi, sem á að leysa þetta verkefni, og uppi eru óskir um það, að kaupa jafnvel einnig færeyska vél, sem framleidd hefur verið og á að vinna þetta verk. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um, að það er óheppilegt að vinna að þýðingarmiklum úrlausnarefnum á þennan hátt, sem við höfum unnið. Það er sjálfsagt að taka til gaumgæfilegrar athugunar hugmyndir, sem fram koma og stefna að því að leysa viss vandamál. Þau eru fjölmörg, sem við er að fást og eytt er talsverðum fjármunum í að reyna að leysa, en þetta verður aldrei gert, svo að vel fari, án þess að við eigum sérstaka stofnun, sem vinnur að þessum verkefnum. Það þurfa að sjálfsögðu að veljast að þessari stofnun góðir menn, sem verða að geta haft verkstæði eða nokkra aðstöðu til þess að gera þær tilraunir, sem nauðsynlegt er að gera. Þær aths. komu fram í sambandi við þetta mál á siðasta þingi, að hér væri ekki gengið nægilega langt í því að ákveða jafnframt að taka þessi verkefni af ýmsum öðrum stofnunum, sem hafa skv. lögum heimíld til að fjalla um þessi mál. Slíkar aðfinnslur finnast mér ekki á neinn hátt fullnægjandi til þess, að það eigi að hverfa frá þessu frv. Ef rétt þykir að taka verkefnið fullkomlega af þessum stofnunum og færa það yfir á þessa stofnun, þá er aðeins að breyta frv. í þá átt. Ég fyrir mitt leyti efast um, að rétt sé að gera það til að byrja með, vegna þess að vissir þættir, sem þessar stofnanir hafa fengizt við, mega gjarnan vera í þeirra höndum áfram í beinu samráði við þessa nýju stofnun. En rétt er að gera sér grein fyrir því, að það kemur upp þetta gamla vandamál, sem við ættum allir að þekkja. Þegar lagt er til, að ein sérstök stofnun fái verkefni eins og þau, sem hér er um að ræða, rísa gjarnan upp framámenn í öllum hinum stofnununum, sem hafa eitthvað haft með þessi mál að gera, og segja: Það er ég, sem á að hafa með þetta að gera, það ætti að taka það af öllum hinum, og það á alls ekki að setja upp nýja stofnun. - Þessar raddir heyrast frá forstöðumönnum þeirra stofnana, sem samkvæmt eðli málsins eiga að sinna allt öðrum verkefnum, sem þeir komast jafnvel engan veginn yfir að leysa. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta frv. við 1. umr., nema sérstakt tilefni gefist til. Ég hef rætt frv. hér áður. Ég vil vænta þess, að hv. sjútvn., sem fær málið til meðferðar kynni sér það og hún greiði fyrir afgreiðslu þess, því að enginn vafi leikur á því, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, mál, sem hefði átt að vera búið að leysa fyrir löngu. Ég hef veitt því athygli, að fram hefur komið brtt. við frv., um staðsetningu á þessari stofnun, þar sem lagt er til, að hún verði t.d. staðsett á Akranesi. Ég hef áður sagt, eða þegar umr. fóru fram um málið á siðasta þingi, að ég hef ekkert við það að athuga, að þessi stofnun verði byggð upp á Akranesi eða í einhverju öðru sjávarbyggðarlagi á hentugum stað. Aðalatriðið er að koma þessari stofnun á fót. Hvort hún verður staðsett hér í Reykjavík, á Akranesi, í Hvalfirði, Keflavík, Vestmannaeyjum eða enn öðrum stað, það er ekki höfuðatriði frá mínu sjónarmiði séð, og ég er því alveg reiðubúinn til umr. um það atriði. Herra forseti. Ég vil svo leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að lýsa stuðningi mínum við þetta frv. og láta í ljós eindregna von um, að það verði afgr. sem lög frá þessu þingi. Augljóst er, að íslendingar verða ávallt að ráða yfir fullkomnustu tækni við fiskveiðar og fiskvinnslu. Þjóðin hefur sýnt það og sannað á undanförnum áratugum, að hún getur gert mikilvægar uppgötvanir á þessu sviði og hún getur fullkomnað góð tæki, sem hún hefur fengið frá öðrum. Ýmsir styrkir hafa verið veittir til þessara hluta, og ber að minnast bæði þess, sem hið opinbera og einstaklingar hafa lagt þarna af mörkum. En eins og hæstv. sjútvrh. hefur lýst, er rík áherzla til þess að gera meira á þessu sviði, og gera það skipulegar en við höfum gert til þessa. Ég tel því vera rétta stefnu, að stofnuð verði sérstök tæknistofnun sjávarútvegsins, en það getur beðið betri tíma, þegar reynsla hefur fengizt á, hvers konar verkaskipting er eðlileg milli þeirrar stofnunar og annarra, sem hafa komið við þetta svið áður, og er þá lítill vandi að gera breytingar á þeirri skipan, ef ástæða þykir til síðar meir. Eins og hæstv. ráðh. minntist á í framsöguræðu sinni, hef ég nú eins og á síðasta þingi leyft mér að flytja brtt. á þskj. 33, sem er þess efnis, að þessi nýja ríkisstofnun verði staðsett á Akranesi. Til að rökstyðja það, að sá staður sé hentugur fyrir slíka stofnun, vil ég í fyrsta lagi benda á, að þar er mjög fjölbreytt útgerð, þar eru gerð út fiskiskip, allt frá trillum upp í togara. Í öðru lagi er þar mjög fjölbreyttur fiskiðnaður. Í þriðja lagi eru þar stórar skipasmíðastöðvar, vélsmiðjur, margvísleg slík tæknileg aðstaða og verulegur hópur af vel þjálfuðum iðnaðarmönnum á þessum sviðum. Og í fjórða lagi nefni ég, að frá Akranesi er mjög auðvelt að ná á skömmum tíma til margvíslegra sérfræðinga og stofnana annars staðar, sem kynni að þurfa að hafa samband við, og á ég þar sérstaklega við Reykjavíkursvæðið. Ég tel því, að færa megi allsterk rök fyrir því, að staðsetning Tæknistofnunar sjávarútvegsins á Akranesi væri mjög skynsamleg, enda þótt ég vilji með því á engan hátt draga úr ágætum annarra hugsanlegra staða. Það er yfirlýst stefna núverandi ríkisstj., sem hún leggur á mikla áherzlu, að styrkja jafnvægi í byggð landsins með því að dreifa opinberum fyrirtækjum. Ég vil raunar taka fram, að ég hef ekki heyrt nein andmæli gegn þessari stefnu frá stjórnarandstöðuflokkunum, og hygg, að þeir fylgi henni jafnt og stjórnarflokkarnir. Þetta mál er nú mjög á dagskrá, og vil ég minna á, að í stefnuræðu sinni í upphafi þessa þings ræddi hæstv. forsrh.. einmitt um það. Hann sagði þar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur þarf að athuga, hvort þörf sé á að binda opinberar stofnanir svo mjög við höfuðborgina, sem raun ber vitni um, enda segir í stjórnarsáttmálanum, að stefnt skuli að því, að ríkisstofnunum skuli valinn staður úti um land meira en nú er gert. Vinnur nú stjórnskipuð n. að könnun á því verkefni. Geri ég mér góða von um árangur af starfi hennar.“ Þetta voru orð og vonir hæstv. forsrh. En við vitum af eigin reynslu og margir okkar hafa frétt það af störfum þessarar n., að það virðist ótrúlega miklum erfiðleikum bundið, ef flytja á stofnun, sem þegar er til, af einum stað á annan. Ég hygg því, að við ættum ekki að sleppa tækifærinu til að framkvæma þessa stefnu um að dreifa opinberum fyrirtækjum um landið utan höfuðborgarsvæðisins, þegar sett er á fót ný stofnun, þar að auki stofnun, sem eðlis síns vegna getur mjög hæglega verið á öðrum stöðum en hér. Ég vil því vænta þess, að hæstv. n., sem fær þetta frv. til athugunar, taki einnig til vinsamlegrar íhugunar þá brtt., sem ég hef flutt við frv.



Herra forseti. Ég vil við 1. umr. um þetta mál segja fáein orð. - Það eru nú ein 6 eða 7 ár, að ég bygg, síðan ég flutti hér á hinu háa Alþingi þáltill., þar sem svo var fyrir mælt, að ríkisstj. skyldi undirbúa löggjöf um tæknistofnun fyrir sjávarútveginn. Ég held, að ég hafi flutt slíka þáltill. á tveimur eða þremur þingum, auk þess sem ég flutti á sínum tíma brtt. við lög um Hafrannsóknastofnunina í sama augnamiði. Það fer ekki á milli mála, að þörfin fyrir slíka stofnun hefur lengi verið brýn, en skilningurinn á þeirri nauðsyn því miður ekki verið nægi lega mikill. Svo fór a.m.k., þegar ég flutti þetta mál hér á Alþingi, að skilningurinn var ekki nægur til þess, að till. næði fram að ganga, og því síður til þess, að neitt væri gert í málinu. Eins og hæstv. ráðh. lýsti, hafa að vísu nokkrar stofnanir fengizt við ákveðin atriði í sambandi við þau verkefni, sem hljóta að verða verkefni slíkrar tæknistofnunar, en það hefur því miður ekki verið á neinn þann hátt, að viðhlítandi væri. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að íslenzkur landbúnaður nýtur, og hefur um langt skeið notið, margvíslegrar aðstoðar sérfróðra manna um hina ýmsu þætti landbúnaðarmála. Þar er um að ræða, að því er ég hygg, býsna vel skipulagt starf, sem sérfræðingar og ráðunautar vinna á hinum ýmsu sviðum, og er það vissulega vel. En að því er varðar annan höfuðatvinnuveg okkar, þann mesta, sjávarútveginn, hefur þessu verið á allt annan veg farið. Útvegsmenn og sjómenn hafa ekki átt þess kost í neitt nándar nærri eins ríkum milli og til að mynda bændur að leita ráðneytis og tækniaðstoðar aðila, sem sérstaklega væru til þess hæfir og hefðu það hlutverk að veita slíka aðstoð. Það er því vissulega meira en mál til komið, að þessi mikilvægu mál verði tekin föstum tökum og sérstök stofnun, eins og hér er lagt til, verði sett á fót. Það, sem mér þykir helzt skorta á það frv., sem hér liggur fyrir, er, að mér finnst skrefið of skammt stigið. Hér þarf vissulega miklu meira fjármagn til að koma heldur en gert er ráð fyrir að afla skv. þessu frv., og þarf ekki að rökstyðja það í löngu máli. Meðal þeirra verkefna, sem hljóta að bíða slíkrar tæknistofnunar sjávarútvegsins, er að fara út á fiskimiðin, hafa umráð yfir skipi um lengri eða skemmri tíma og kanna ýmsar gerðir veiðarfæra og annan útbúnað skipa. Þetta kostar að sjálfsögðu mikið fé og er ljóst, að þeir fjármunir, sem tæknistofnuninni eru í upphafi ætlaðir, hrökkva skammt til slíkra meiri háttar starfa. En það er þó betra að byrja, þótt í smáum stíl sé, heldur en láta reka á reiðanum í þessu efni, því að það hefur vissulega orðið okkur dýrt og verður dýrt. Ég er ekki í neinum vafa um það, að vel búin tæknistofnun sjávarútvegsins gæti sparað verulegt fé á hverju ári, jafnvel stórfé. Auk þess, sem hæstv. ráðh. hefur bent á um verkefni slíkrar stofnunar, vil ég aðeins undirstrika, að könnun veiðarfæra er e.t.v. brýnni en margt annað nú, m.a. og e.t.v. ekki sízt könnun á því, hvort ekki er hægt í sambandi við hin ýmsu veiðarfæri okkar, sem notuð eru, að draga með breytingu á tæknibúnaði úr því háskalega drápi á fiskseiðum og ungfiski, sem hefur a.m.k. á sumum tímum og með sumum veiðarfærum átt sér stað í allt of ríkum mæli. Kunnugir útvegsmenn og skipstjórnarmenn telja, að þetta sé hægt. Það hafa verið gerðar nokkrar tilraunir í þessu skyni, bæði í sambandi við vörpu og í sambandi við rækjutroll, en þær hafa að mestu verið á vegum einstaklinga, sem ekki hafa haft bolmagn til að fullkomna þær. Þetta er eitt af hinum stóru og allra brýnustu verkefnum, sem að mínu viti liggja fyrir tæknistofnun, þegar hún verður komin á fót. Að sjálfsögðu yrði slík tæknistofnun að hafa náið og gott samstarf við aðra opinbera aðila, svo sem Hafrannsóknastofnun og fleiri, en út í það er óþarfi að fara. Ég vil aðeins með þessum orðum leggja áherzlu á, að hér er um stórmál að ræða, og sú n., sem fær það til meðferðar, ætti að mínum dómi að taka það mjög til athugunar, hvort ekki sé ástæða til að efla þetta frv. að því leyti að afla hinni væntanlegu tæknistofnun aukins fjármagns, því að þess mun vissulega þörf. Að því er varðar brtt. þá, sem hv. 8. landsk. þm. hefur flutt og mælt fyrir, um, að Tæknistofnun sjávarútvegsins verði staðsett á Akranesi, vil ég aðeins segja það, að ég tel sjálfsagt, að n. taki það til athugunar, hvort ekki geti verið hentugt og skynsamlegt að hafa slíka stofnun í öflugu sjávarplássi, svo sem eins og Akranesi eða öðru, sem hentugt þætti. Ég sé ekki nauðsyn þess, að hún þurfi endilega að vera hér í Reykjavík, þó að eitt og annað þurfi sjálfsagt hingað að sækja, en vil að vísu í þessu sambandi benda á það, að hér suður á Reykjanesi eru þrír af öflugustu útgerðarstöðum á landinu á þéttu svæði, þar sem eru Grindavík, Keflavík og Sandgerði. Ég vil aðeins undirstrika í þessu sambandi, að ég tel ástæðu til að kanna, hvort slík stofnun sem þessi ætti ekki að vera í útgerðarbæ utan Reykjavíkur. Að svo mæltu vil ég endurtaka það, að ég tel. að þetta sé stórt mál og geti orðið íslenzkum sjávarútvegi lyftistöng, ef vel tekst til um stofnun og rekstur slíkrar tæknistofnunar, því að hennar hefur lengi verið þörf.



Herra forseti. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að Alþingi þyrfti að skoða það vel, þegar lagt er til, að stofnuð verði ný ríkisstofnun, ef það hefur í för með sér útþenslu ríkisbáknsins. Hins vegar tel ég, að hér sé á ferðinni mál. sem mjög brýn nauðsyn sé á að koma í framkvæmd, og vil ég vissulega veita því stuðning minn hér í þessu hv. deild. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, sem hæstv. sjútvrh. sagði, að hann teldi það ekkert höfuðskilyrði, að þessi stofnun væri í Reykjavík, og tilgreindi ýmsa útgerðarstaði, sem hún eins gæti verið á, og þ. á m. Vestmannaeyjar. Ég er honum fyllilega sammála og er það í samræmi við þá skoðun, sem ég hef áður látið hér í ljós, að þær stofnanir, sem með eðlilegum hætti geti verið utan Reykjavíkur, beri að staðsetja úti í dreifbýlinu, því að slíkt er ævinlega til að lyfta upp þeim byggðarlögum, sem slíkar stofnanir eru í. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega geta þess og láta það koma hér fram, að hjá bæjaryfirvöldum í Vestmannaeyjum hefur í 2–3 ár verið til umr. hugmynd, sem þar kom fram, að þar yrði stofnaður, eins og við köllum heima í héraði, skóli sjávarútvegsins. Þetta byggist á því, að við erum komnir þar með skóla og fræðslustarfsemi í flestum greinum í sambandi við sjávarútveginn og útveg almennt, en þetta er hlutað niður í 3–4 stofnanir, og teljum við miklu hagkvæmara rekstrarlega séð og að það mundi gera fyrirtækið sterkara ef þetta væri allt staðsett í einni stofnun. Ég vil benda á, að nú er í Vestmannaeyjum starfandi og búinn að vera þar starfandi í 8–9 ár stýrimannaskóli, þar sem aðsókn fer árlega vaxandi, og nýtur orðið mikils trausts út á við, og tel ég, að mjög vaxandi nemendasókn úr dreifbýlinu til þessa skóla í Vestmannaeyjum sanni þetta. Við höfum einnig verið með þar í nokkur ár vélstjóraskóla, 1. og 2. stigs, og hefur aðsókn að honum verið mjög góð. Þá hefur undanfarin ár einnig verið rekin þar matsveinaskóli í sambandi við matsveinaskólann hér í höfuðstaðnum, og hefur rekstur þess skóla reynzt mjög hagkvæmur fyrir útgerðina, bæði í Eyjum og annars staðar, því að þennan skóla hafa einnig sótt aðilar úr dreifbýlinu. Við treystum því fastlega, að framkvæmd verði sú samþykkt Alþ., sem er að finna í lögum um fiskvinnsluskóla, að næsti skóli, sem efnt verður til, verði staðsettur í Vestmannaeyjum, því að svo mælir 6. gr. þessara laga beinlínis fyrir. Ég tel, að það mundi fara mjög vel á því, að tæknistofnun, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, væri staðsett við hliðina á slíkri stofnun, sem ég hef hér greint frá, og gæti það orðið til styrktar bæði þeirri stofnun, sem þar um ræðir, og eins hinni fyrirhuguðu tæknistofnun. Ég ætla ekki að fara að koma fram með nein sérstök rök fyrir því, að hún skuli staðsett í Vestmannaeyjum frekar en annars staðar. Ég vil aðeins benda á, að alla þá aðstöðu, sem hv. 8. landsk. þm. taldi sem rök fyrir staðsetningu á Akranesi, er einnig að finna í Vestmannaeyjum, og það í enn ríkara mæli, - og sennilega í mörgum fleiri sjávarplássum, - þannig að það ætti ekki að geta orðið til hindrunar, að stofnunin yrði staðsett þar. Þá vil ég einnig geta þess, að í Vestmannaeyjum hefur þegar verið stofnuð og er tekin til starfa rannsóknarstofnun, sem starfar í nánu samráði við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hér í Reykjavík, það hefur verið haft algert samráð við þá stofnun um tækjakaup og uppbyggingu þessarar rannsóknarstofnunar, og sá aðili, sem veitir henni forstöðu, er sendur beint af Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hér í Reykjavík, og ég hygg, að hann sé einnig launaður af þeirri stofnun, a.m.k. að nokkru leyti. En fiskiðnaðurinn í Vestmannaeyjum hefur sjálfur byggt upp þessa rannsóknarstofnun og lagt alls af mörkum, að mér er tjáð, um 6 millj. kr. til að koma henni á fót. Ég tel, að það beri einnig að líta til þessa, þegar ákveðið verður um stofnun þessarar tæknistofnunar. Ég hef ekki flutt brtt. við frv., því að ég reiknaði með, að því yrði vísað til þeirrar n., sjútvn., sem ég á sæti í, og hef ég þar aðstöðu til að koma að rökum um, að tæknistofnunin verði í fyrsta lagi staðsett utan Reykjavíkur, og ég mun að sjálfsögðu, ef ekki koma nein sérstök rök á móti því, halda því fram, að hún skuli ekki síður, heldur jafnvel enn frekar staðsett í Vestmannaeyjum en í öðrum útgerðarplássum hér við Faxaflóa eða á Akranesi.



Herra forseti. Ég kem ekki hér upp í stólinn til þess að mæla með því, að þessi stofnun, þegar hún kemst á laggirnar, skuli endilega rísa í Keflavík, eins og sumir kunna að búast við, heldur er ástæðan önnur. Mig langar til þess þegar við 1. umr. að vekja athygli og þá sérstaklega hæstv. sjútvrh., sem mælti hér fyrir þessu frv., á hugmynd, sem ég held að gæti átt erindi inn í frv. Þetta frv. kemur, eins og hér hefur verið lapt til, væntanlega til hv. sjútvn., þar sem ég á sæti, og get ég að vísu reifað þá hugmynd þar, en ég vildi gjarnan, áður en málið er flutt héðan eftir 1. umr. til n., fá að heyra allt hæstv. ráðh. á einu atriði, sem ég skal nú víkja að. Ég dreg ekki í efa, að stofnun sú, sem frv. gerir ráð fyrir, getur orðið að miklu gagni í okkar þjóðarbúskap, ef vel tekst til um uppbyggingu hennar og til hennar ráðast hæfir menn. Í 6. gr. frv. er getið þeirra verkefna, sem stofnun þessi á að vinna að. Á þessari stundu er ég ekki reiðubúinn að lýsa því yfir, að mér finnist þessum málum endilega bezt komið með því að flytja til þessarar nýju stofnunar öll þau verkefni, sem í 6. gr. er tiltekið, að hverfa skuli til hennar, - hvort það sé réttasta og bezta leiðin. Ég dreg t.d. í efa, að hagkvæmara sé, að sumar tegundir veiðitilrauna verði færðar frá Hafrannsóknastofnuninni til þessarar væntanlegu tæknistofnunar, en ég mun að sjálfsögðu reyna að setja mig meira inn í það, þegar málið kemur til n. En það atriði, sem mig langar sérstaklega að víkja að og varpa fram til hæstv. ráðh., er spurningin um það, hvort ekki þætti gjörlegt og hagkvæmt að auka vissum verkefnum við verksvið þessarar stofnunar. Þá á ég fyrst og fremst við það, hvort ekki væri eðlilegt að fela henni það verkefni að athuga og gera till. og upplýsa menn um, hvaða skipategundir er hagkvæmast hverju sinni að byggja hér og kaupa erlendis frá. Því nefni ég þetta, að ég var fyrir nokkrum dögum að lesa í norska blaðinu „Fiskaren“ niðurstöður á athugunum, sem fara fram árlega á vegum norska sjávarútvegsráðuneytisins um afkomu hinna einstöku skipategunda í Noregi. Þar eru útreikningar gerðir á vegum norska sjávarútvegsráðuneytisins um afkomu hinna einstöku skipategunda. Og þess er mjög vel gætt af hálfu stjórnvalda að láta niðurstöður þeirra athugana ekki liggja niðri í einhverri skrifborðsskúffu, heldur er mikið gert að því að gefa þessar niðurstöður út, svo að þær geti komið fyrir augu alls almennings og þá fyrst og fremst þeirra, sem starfa að sjávarútvegi. Þessi niðurstaða, sem ég var að vitna til. að ég hefði lesið fyrir nokkrum dögum, tók til ársins 1970 og fylgdi í meginatriðum nákvæmlega þeirri niðurstöðu, sem sama stofnun hafði fengið við athugun á rekstrarafkomu norskra fiskiskipa árið 1969. En sérstaka athygli mína vöktu niðurstöður útreikninga, sem gerðir höfðu verið á afkomu hinna einstöku tegunda togara, sem gerðir eru út frá Noregi, og ætla ég að leyfa mér að víkja að þeim nokkrum orðum til athugunar fyrir hv. þdm. og ekki sízt fyrir hæstv. ráðh. sem ber þetta frv. fram, þótt ég þykist raunar vita, að hann þekki þessar niðurstöður. Athugunin fyrir árið 1970 tók til 19 togara. Þar af voru 7 síðutogarar, 4 skuttogarar og 8 verksmiðjutogarar. Meðalstærð þessara togara var um 660 brúttósmálestir og meðaláhöfn þeirra var um 24 menn. Árið 1970 var meðalaflamagn síðutogaranna, og meðalaflaverðmæti þeirra var verðmæti við löndun, áður en var farið að vinna aflann í landi, um tæpar 15 millj. ísl. kr. Meðalaflamagn skuttogaranna fjögurra var á sama tíma 1976 smálestir, eða nærri því helmingi meira en síðutogaranna, og meðalaflaverðmæti þeirra var um 34.7 millj. kr. Meðalaflaverðmæti verksmiðjutogaranna átta var 3880 tonn á skip, sem gerði af flökum, - fiskurinn var að sjálfsögðu unninn um borð í togurunum, - 1613 tonn, en verðmæti þeirra við löndun var 80.6 millj. kr. Meðaláhafnahlutur hvers skipverja á síðutogurum þetta árið var 370 500 kr., á skuttogurunum 579 800 kr. og á verksmiðjutogurunum 639 600 kr. Afkoma útgerðarinnar varð sú, að útgerð hvers síðutogara tapaði á árinu að meðaltali um 1.1 millj., rekstrarafgangur af útgerð hvers skuttogara var rúmar 5 millj. kr. að meðaltali og rekstrarafgangur af útgerð hvers verksmiðjutogara var að meðaltali 20 millj. og 900 þús. eða tæp 21 millj. kr. Þessar tölur vöktu talsvert mikla athygli hjá mér, og koma þær í meginatriðum heim og saman við niðurstöður, sem ég las um að fengizt hefðu fyrir árið 1969, þ.e.a.s. að afkoma verksmiðjutogaranna var langsamlega bezt, ekki einungis fyrir áhafnir þeirra, heldur og fyrir útgerðina og þá væntanlega fyrir þjóðarbúið. Nú hefur uppbygging okkar íslenzka skipastóls verið æði brokkgeng á undanförnum árum, ef svo mætti segja. Það hafa komið fyrir mörg ár í röð, þar sem ekki hefur verið byggt eitt einasta skip af vissum tegundum, en hins vegar smíðaðir tugir skipa af öðrum tegundum. Og eftir því sem ég bezt fæ séð, hafa engar sérstakar rannsóknir verið framkvæmdar, áður en ráðizt hefur verið í byggingu skipa af þessum vissu flokkum. Ég minni á, að fyrir nokkrum árum voru ekki smíðuð hér nema frekar stór skip, sem átti að gera út á síldveiðar. Þá var síldveiði mikil við landið, og allir hugðu að því, en aðrir hlutar fiskiskipaflota okkar voru ekki endurnýjaðir nema að mjög óverulegu leyti. T.d. var mjög lítið um endurnýjun íslenzka togaraflotans á öllum síðasta áratugnum, vafalaust til mikils tjóns fyrir okkur. En nú stöndum við í því að byggja upp togaraflota í svo miklum mæli og með svo miklum hraða, að ég dreg mjög í efa, að skynsamlega sé þar að farið. Þá á ég fyrst og fremst við það, að ég efast mjög um, að fiskistofnar okkar, - miðað við það ástand, sem er í dag, og flestir eru sammála um að sé heldur lélegt, - séu þess megnugir að taka við því aukna veiðiálagi af okkar hálfu, sem hin nýju skip hljóta að skapa. Ég get ekki annað, með þessa norsku reynslu í huga, en leyft mér að segja, að við Íslendingar hljótum að vera nokkrum hundruðum milljóna fátækari, og sérstaklega þeir, sem í sjávarútvegi starfa, fyrir það, að við höfum oft á tíðum byggt fiskiskipastól okkar upp meira af kappi en forsjá á undauförnum árum. Með því að upplýsa þetta hér er ég ekki að gera till. um það, að rokið verði til að byggja verksmiðjutogara fyrir Íslendinga, af því að ég óttast, eins og ég sagði áðan, að ástand fiskistofnanna sé slíkt, að ekki sé miklu bætandi við íslenzkan fiskiflota næstu árin. Ég get þó ekki varizt þeirri hugsun, að fyrir nokkrum árum var m.a. leitað aðstoðar Alþingis af nokkrum áhugamönnum, sem mikinn áhuga höfðu á að kaupa eða byggja einn verksmiðjutogara og gera hann út. Og ég verð að segja það, eftir því sem ég bezt veit, að menn sýndu, bæði hér á hv. Alþ. og víða í stofnunum þessa lands, sem málið var borið undir, ákaflega lítinn áhuga á að gera þessum aðilum þetta mögulegt. Ég hygg því, að þegar fram í sækir, hljótum við að gefa því meiri gaum en verið hefur til þessa, hvort rétt sé, að okkar fiskiskipafloti skuli vera þannig saman settur, að í honum sé ekki eitt einasta skip hliðstætt þeim, sem beztan árangur gefa hjá frændum okkar Norðmönnum. Ég fæ ekki séð, að aðstæður þar og hér séu svo ósambærilegar, að reynsla okkar Íslendinga af rekstri og útgerð verksmiðjutogara kæmi mjög öðruvísi út en hún hefur gert hjá Norðmönnum. En ég hef getið um, hver þeirra reynsla var.



Herra forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum koma að mínum aths. í sambandi við þetta frv. við 1. umr. þessa máls hér í hv. d. Eins og hér hefur verið tekið fram af hæstv. sjútvrh. var þetta mál til meðferðar á síðasta þingi og til meðferðar í sjútvn., sem ég átti sæti í. Það er vafalaust rétt, sem hér hefur verið sagt af fleiri en einum ræðumanni, að sjávarútvegur væri alls góðs verðugur og þess væri kannske fyllilega þörf að koma á fót slíkri stofnun sem hér um ræðir. Ég var þeirrar skoðunar, þegar þetta mál var til meðferðar í sjútvn. á síðasta þingi, að það væri vafi á því, hvort slík stofnun sem þessi, ef reist yrði, þjónaði þeim tilgangi, sem raunverulega væri til ætlazt, meðan starfandi eru í landinu a.m.k. fjórar, ef ekki fimm stofnanir, sem fjalla um einhverja þætti þess máls, sem þessi stofnun ætti að fjalla um. Ef það er meiningin, að allir þessir aðilar haldi áfram eftir sem áður að fjalla um einhverja þætti þessara mála, þrátt fyrir tilkomu þessarar stofnunar, þá tel ég, að það sé vafasamt um ágæti hennar. Ég er hræddur um, að ef af slíku yrði, þá væri aðeins verið að auka á yfirbyggingu í þessu atriði, sem kæmi kannske að vafasömu gagni. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að með þessum orðum mínum er ég ekki að mæla á móti því, að slík stofnun yrði sett á fót. En ég held, að með tilkomu slíkrar stofnunar sé það augljóst mál. að hægt væri að fækka a.m.k. einhverjum af þeim stofnunum, sem um þessi mál hafa fjallað á undanförnum árum. Ég ætla ekki að orðlengja miklu meira um þetta á þessu stigi málsins. Ég fæ tækifæri til þess að koma með mínar aths. í þeirri n., sem um þetta frv. kemur til með að fjalla. Menn hafa sumir hverjir, a.m.k. bent á ýmsa staði, sem til greina kæmu, þegar velja ætti þessari stofnun stað. Ég vil þá mínna hv. þm. á þann stað, sem ég teldi vel fallinn undir slíka stofnun, sem er elzta verstöð á Íslandi, og ég hygg, að allir hv. þm. viti, hver hún er, en það er Bolungarvík.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. í tilefni af því, sem hér hefur komið fram í umr. um málið. Ég þakka góðar undirtektir, sem fram hafa komið hjá öllum, sem rætt hafa um málið. Menn viðurkenna, að þörf sé á því að koma upp slíkri stofnun, sem hér er gert ráð fyrir, þó að ýmislegt komi að sjálfsögðu upp í hugann, þegar mál eins og þetta er rætt. Það er ofurskiljanlegt, að upp komi ýmsar ábendingar um það, hvar stofnun af þessu tagi mætti gjarnan vera. Ég vek athygli á því, að í frv. segir ekkert um það, hvar stofnunin á að vera, svo að það er gersamlega opið. Það var fjarri því, að það vekti fyrir mér, að þessi stofnun þyrfti endilega að vera í Reykjavík. En ég veit, að það er býsna algengt, - ekki sízt þegar um er að ræða að velja stofnunum stað úti á landi, að menn komi með ótalmargar till. Það er beinlínis hægt að drepa mál á því að togast á um það, hvar stofnunin á að vera. Ég vona nú, að til þess komi ekki í þessu tilfelli, því að það eru margir staðir, eins og ég sagði, sem eru vel til þess fallnir að hafa stofnun af þessu tagi. Ég skal fyrir mitt leyti gjarnan taka undir það með hv. 3. þm. Sunnl., að ég tel Vestmannaeyjar að mörgu leyti mjög vel til þess fallnar að hafa stofnun af þessu tagi. Það er vissulega gaman að koma stofnun af þessu tagi þar upp. En ýmsir staðir hér við Faxaflóa koma að sjálfsögðu einnig til greina, og reyndar víðar á landinu. En það verður væntanlega athugað nánar í n., hvort samstaða getur orðið um að velja ákveðinn stað fyrir þessa stofnun, ef samkomulag getur orðið um, að samþykkja frv. Hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, beindi því hér til mín, hvort ekki væri rétt að fela þessari stofnun nýtt viðbótarverkefni við þau, sem upp eru talin í 6. gr. frv. Ég vek athygli á því, að það, sem upp er talið í 6. gr. frv., er auðvitað engan veginn fullnaðarupptalning á verkum n., því að þar segir, að verkefnin skuli m.a. vera - og síðan kemur upptalningin. Það kemur að sjálfsögðu margt annað til greina. En bann beindi þeirri spurningu til mín, hvort ekki kæmi til mála að fela þessari stofnun að gera sérstaka athugun á því, hvaða skipagerð hæfði okkur bezt og ætti að leggja mesta áherzlu á í sambandi við uppbyggingu okkar fiskiskipaflota, og t.d. hvaða skipagerð skilaði raunverulega mestum arði, þegar á allt væri litið. Hann nefndi í þessu sambandi athuganir, sem fram hafa farið um þetta efni í Noregi, og birtar hafa verið. Jú, það getur að mínum dómi vissulega komið til mála að fela þessari stofnun þetta verkefni. Ég tel. að hún ætti að sjálfsögðu að hafa það verkefni með höndum að athuga nokkuð um skipagerð, um útbúnað skipa og annað þess háttar, því að það fellur eðlilega að hinum tæknilegu athugunum, sem hún á að hafa með höndum. En varðandi hitt atriðið, hvort þessi stofnun, á einnig að hafa með útreikninga að gera varðandi hagkvæmni í rekstri, sem sagt að rannsaka vel rekstrarafkomuna hjá hinum ýmsu tegundum skipa, þá má segja, að hún væri komin út fyrir það almenna verksvið, sem henni hafði verið ætlað. En það getur vel komið til greina, að tengja þetta einnig við þessa stofnun, því að við höfum nú ekki neina stofnun, sem á sérstaklega að hafa þetta verkefni með höndum. Okkar útgerð, almennt séð, hefur verið rekin á vegum einstaklinga eða hlutafélaga að langmestu leyti, og það eru þeir aðilar, sem hafa hver um sig reynt að gera þær athuganir á þessum málum, sem taldar hafa verið nauðsynlegar. Það eru þeir, sem hafa gert það upp við sig á hverjum tíma, hvaða skipagerð hentaði þeim bezt. Annars vil ég segja það um þessar fróðlegu tölur, sem hv. 2. þm. Reykn. tilgreindi hér frá rannsókn Norðmanna, að þær gefa til kynna tiltekna útkomu þar í landi á alveg ákveðnu ári, á árinu 1970. Við þessa rannsókn eru lögð til grundvallar tiltölulega mjög fá skip. Það er enginn vafi á því, að árið 1970 var verksmiðjutogurum Norðmanna mjög hagstætt ár. Þeir sóttu þá meginhlutann af afla sínum á fjarlæg mið, ekki á norsku miðin, þó þeir stunduðu þau nokkuð, en yfirgnæfandi meirihluta af sínum afla tóku þessi verksmiðjuskip á fjarlægum miðum. En hin skipin voru auðvitað gerð út á norsku miðin, svo til eingöngu. Þegar nefndir eru 7 síðutogarar þar, sem veitt hafa að meðaltali 1006 tonn, þá mundum við segja, að það væri lítill afli og það færi ekki rétt vel fyrir þeim hér hjá okkur, sem ekki hefði meiri afla en það. En hér er auðvitað um það að ræða hjá þeim, að þessir síðutogarar eru jöfnum höndum mjög gömul skip, eða þá að hér er um miklu minni skip að ræða en við teljum venjulega til togara, því að þessi afli er auðvitað langt fyrir neðan það, sem við eigum að venjast í þeim efnum. Ég vil aðeins nefna það til samanburðar við þetta, að ég hef nýlega fengið upplýsingar um einn togara hjá okkur, af minnstu gerð okkar, um 350 lestir, en hann er búinn að veiða rétt um 3000 tonn, það sem af er árinu. En gömlu togararnir okkar munu yfirleitt hafa veitt, það sem af er árinu, frá 2100 og upp í 3000 tonn, og þykir allt of lítill afli, enda eru þeir almennt reknir með tapi. Afla þeirra skuttogara, þar sem reikningar eru sýndir yfir 4 skip og reiknað er með lönduðum afla 1976 tonnum, mundum við líka telja heldur lítinn afla, ef um sæmilega fullkomna skuttogara er að ræða. Ég mundi ekki fyrir mitt leyti vilja draga af þessum upplýsingum þá ályktun, að hagkvæmasta skipastærðin t.d. fyrir Norðmenn væri verksmiðjuskip. Það liggja fyrir upplýsingar um það, að verksmiðjuskip þeirra eiga í sérstökum vanda á þessu ári vegna aflaleysis. Þeir hafa sem sé mætt þeim vanda eins og fleiri, að þau mið, sem þeir stunduðu einkum áður, hafa nú brugðizt. Þeir hafa orðið að leita á sín heimamið og afli þeirra hrunið niður. Þá er afkoman fljót að segja til sín, þegar aflinn verður lítill á jafndýrum skipum. Ég býst við því, að það sé eins hjá þeim og okkur, að þetta er breytilegt jafnvel frá ári til árs, hvaða skipategund reynist affarasælust, og það getur líka verið breytilegt frá landshluta til landshluta, svo að það má ekki slá þarna allt of miklu föstu um eina tiltekna útkomu eftir eina athugun. En eigi að síður er hér, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Reykn., auðvitað um mjög mikilvægt málefni að ræða, - málefni, sem við þurfum að gefa gaum miklu meira en við höfum gert, þ.e. að rannsaka vel hagkvæmni hinna einstöku skipategunda og arðsemi þeirra og reyna að hafa áhrif á það, að við notfærum okkur allar beztu upplýsingar í þessum efnum og t.d. endurnýjum okkar skipastól með tilliti til þess, sem við vitum bezt og ekki aðeins finnum á okkur, heldur líka þess, sem við höfum vissar staðreyndir út frá að ganga. Það er skoðun mín, að sú endurnýjun, sem nú fer fram á íslenzka togaraflotanum sérstaklega, sé eftir atvikum þannig, að hún sé miðuð við það, sem við þekkjum og vitum bezt. Ég er þar enn á nákvæmlega sömu skoðun og ég var fyrir 2–3 árum. Ég mundi enn vilja velja mér skip nokkuð í samræmi við það, sem gert hefur verið. Þó get ég sagt það, að ég hef líka enn þá sömu skoðun og ég hafði fyrir 3 árum, að það hafi verið nokkuð vafasamt að fara í að kaupa stærstu tegundina, sem þá var ákveðið að kaupa af togurum til landsins, af því að ég dreg það nokkuð í efa, að okkar skilyrði kalli í rauninni á þessa allra stærstu tegund. En þó má vera, að það ástand komi upp, að þau geti líka haft sína kosti. Þetta atriði, sem hv. 2. þm. Reykn. benti hér á um hugsanlegt viðbótarverkefni handa þessari stofnun, af því að það vantar hér hjá okkur einhvern aðila til þess að sinna þessu, er sjálfsagt, að tekið verði til athugunar. Ég væri hv. sjútvn. þakklátur, ef hún vildi athuga, hvort þetta þætti rétt að gera. Hv. 7. landsk. þm., hygg ég, Karvel Pálmason, minntist á það, að hann hefði á síðasta þingi dregið það nokkuð í efa og gerði það jafnvel enn, að það fengist, sem ætlað væri að fá með því að koma á fót slíkri stofnun og hér um ræðir, ef ýmsar stofnanir, sem hafa nokkuð fengizt við þessi málefni, fengju áfram aðstöðu til þess að fást við þetta. En eins og ég sagði áðan, er það auðvitað afskaplega einfalt að breyta frv. og taka þessi verkefni hreinlega af þessum stofnunum, ef menn vilja draga þarna skýrt strik á milli, sem ég fyrir mitt leyti tel ekki þörf á. Þar að auki er mjög auðvelt, að láta þessar stofnanir ekki hafa fjárveitingu frá Alþ. til að sinna þessum verkefnum. Fiskifélagið sinnir ekki þessum verkefnum, nema það fái fjárveitingu frá Alþingi til þess, og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sinnar ekki heldur þessum verkefnum, nema hún fái fjárveitingu til þess. Sama er að segja um Hafrannsóknastofnunina. Það liggur auðvitað beint í valdsviði Alþ. að ákveða, hvort það vill, - eftir að slík stofnun væri komin á fót, - láta þessar stofnanir hafa fjármuni áfram til þess að sinna þessum verkefnum. Þær hafa allar haft nokkurt fé í þessu skyni, þó að það hafi verið mjög lítið, enda störf þeirra af skornum skammti varðandi þessi mál. Um Fiskimálasjóð er það að segja, að það er beinlínis lagt til í frv., að nokkur hluti af tekjum hans verði tekinn í þessu skyni. Ætti þá að vera nokkurn veginn tryggt, að sá sjóður væri ekki á sama tíma að vinna að sömu verkefnum og þessi stofnun hefur með að gera. Eftir standa auðvitað margvísleg verkefni fyrir Fiskimálasjóð til að snúa sér að, og verður hann auðvitað að hafa alveg opnar heimildir til þess. Ég held, að ef menn sannfærast um það, að hér sé um að ræða stofnun, sem okkur vantar, okkur vanti að samræma þær rannsóknir og tilraunir, sem gerðar eru á þessu sviði, þá þurfi að koma upp stofnun eins og þessari og ekki að setja það fyrir sig, þó að ýmsar stofnanir hafi út úr neyð verið, svo að segja, að fikta við þessi mál án þess að geta gefið sig að þeim. Það má vitanlega ekki verða til þess, þó að svo hafi verið, að einhver dráttur verði á því að koma þessum málum í skaplegt horf. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en þakka fyrir góðar undirtektir og vænti þess, að hv. sjútvn. greiði fyrir afgreiðslu málsins, eftir því sem tök eru á.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem mig langaði að bæta við það, sem ég hef áður sagt um þetta, og í tilefni af þeirri ræðu, sem hæstv. ráðh. hélt hér áðan. - Ég vil byrja á því að þakka honum fyrir undirtektir hans undir þá hugmynd, sem ég varpaði hér fram áðan í sambandi við breyt. eða viðauka á þeim verkefnum, sem væntanlegri stofnun yrði falið að annast. Hæstv. ráðh. sagði þó, að það væri kannske lítið að marka þessa norsku niðurstöðu, sem ég vék að áðan, af því að hún næði aðeins til eins árs. Þó að ég geti fallizt á það út af fyrir sig, vil ég ítreka það, sem ég sagði raunar í fyrri ræðu minni, og ég þóttist muna það rétt, að niðurstöður ársins 1969 hefðu í öllum aðalatriðum verið þær sömu og árið 1970. Það er þá a.m.k. um meira en eitt ár að ræða, sem gefur ástæðu til þess að athuga betur í framtíðinni, - ég tel það ekki tímabært nú, - hvort við eigum ekki að bæta við okkar fiskiflota a.m.k. einum verksmiðjutogara á réttum tíma. Hæstv. ráðh. gat þess líka, að verksmiðjutogararnir hefðu ekki veitt á heimamiðum, heldur á fjarlægum miðum. Út af fyrir sig væri það ágætt fyrir okkur, ef við gætum með árangri gert okkar eigin skip út á önnur mið, en þau sem eru hér umhverfis landið, því að vafalaust verður mikil örtröð á þeim næstu árin. Ég hef því miður ekki tölur um, hvað mikið af aflamagni þessara 19 togara, sem ég nefndi, er fengið á heimamiðum og annars staðar. En ég hef heildartölu um afla þessara 19 skipa, hvað mikill hluti hans er fenginn á miðunum við Noreg og þá fyrst og fremst út af Finnmörku, en um 63% af heildaraflamagni þessara 19 togara árið 1970 voru fengin fyrir ströndum Noregs. Ég tel það því augljóst mál. að talsvert af afla verksmiðjutogaranna hefur fengizt þar líka, þó að mér þyki sennilegt, að þeir hafi veitt nokkuð stóran hluta af heildaraflamagni sínu á öðrum miðum. Ég gat um það áðan, að ég teldi vafasamt að færa veiðarfæratilraunir undir þessa nýju stofnun og þá frá Hafrannsóknastofnuninni. Þessi efi minn byggist á því, að við framkvæmum talsvert mikið af veiðarfæratilraunum á okkar nýju, dýru og mjög svo fullkomnu rannsóknar skipum. Þau eru rekin á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar, og ljóst er, að þau þarf að reka í nánu samráði og samvinnu við fiskifræðinga okkar. Fiskifræðingarnir þurfa að vera um borð í þessum skipum, þegar veiðarfæratilraunir eru framkvæmdar. Það er af þeirri ástæðu, sem ég áskil mér rétt til þess að athuga það betur, hvort veiðarfæratilraunum er betur komið hjá þessari nýju stofnun en á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar, a.m.k. meðan okkar rannsóknarskipum er stjórnað af henni.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð um þetta mál. Við fengum tækifæri til þess að fjalla um þetta í sjútvn. í fyrra og fáum annað tækifæri núna. Með þeim athugunum tvö þing í röð ætti kannske að vera möguleiki að koma málinu áfram. En það er tvennt aðallega, sem hefur vakið furðu mína í sambandi við alla meðferð þessa máls. Það er í fyrsta lagi, að þegar koma á slíkri stofnun á fót til stuðnings undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, þá virðast allir fyllast efa og rísa jafnvel upp á afturfæturna, þegar rætt er um svo mikilsvert mál sem þetta. Þetta á sér ekki stað, þegar talað er um viðamikla aðstoð, sem aðrir atvinnuvegir fá, og þar á ég einkum við landbúnaðinn, alla ráðunautana og rannsóknarstofnanir á vegum hans. Það er skilyrðislaust nauðsynlegt að koma á fót stofnun til stuðnings sjávarútveginum. Annað atriði, sem ég var dálítið undrandi á, var, að hér komu ýmsir menn fram með hugmyndir um það, hvar skyldi staðsetja þessa stofnun utan Reykjavíkur. En enginn kom með hugmynd um að flytja hana til Akureyrar, og það er í fyrsta skipti, sem maður hefur orðið var við, að ekki skyldi flytja strax einhverja nýja stofnun beint þangað. Þegar hv. 2. þm. Reykn., Jón Skaftason, rölti hér í áttina að stólnum, átti ég auðvitað strax von á því, að hann ætlaði að fara að tala um að flytja stofnunina út á land og þá sennilega í Kópavog eða Hafnarfjörð, eins og hann talaði um Landhelgisgæzluna um daginn. Það fer víst ekkert á milli mála, að þeir, sem hlusta á þetta, eru nú strax búnir að hugsa sér, hvaða stað ég mundi fyrst og fremst velja, og ég ætla nú að Fara að dæmi hv. þm. Karvels Pálmasonar að nefna ekki staðinn með nafni.

Ég gerði það

. Var það, já? En það er stærsta verstöð landsins, sem mér finnst nú aðeins af þeirri ástæðu vera líklegust til þess að taka við slíkri stofnun. En ég vil taka það strax fram, að mér kemur ekki til hugar að tefja framgang þessa máls með einhverju pexi um það, hvar stofnunin skuli vera nákvæmlega sett niður. Hv. 2. þm. Reykn. talaði áðan um veiðarfæratilraunir, sem væru dýrar og viðamiklar .og framkvæmdar af Hafrannsóknastofnuninni. Það er fleira, sem þarf að gera í sambandi við veiðarfærin en bara að prófa að kasta þeim og athuga, hvernig þau „fungera“. Það er allur undirbúningurinn. Það þarf að teikna veiðarfærið, setja það saman og fylgjast með breytingum á veiðarfærum hjá öðrum fiskveiðiþjóðum. Við höfum vissulega lært ýmislegt af öðrum í því sambandi, bæði Norðmönnum, Þjóðverjum og fleirum. Ég get skotið því hér að, áður en ég lýk máli mínu að slíkar athuganir með veiðarfæri hafa farið fram heima í mínu byggðarlagi á vegum veiðarfæragerða þar. Síðan hafa þessir netameistarar beðið skipstjórana að prófa þetta og þeir hafa yfirleitt tekið ákaflega vel í það. En það sér hver maður, að það er ákaflega hæpið að treysta á, að ein útgerð geti tekið áhættu af mjög tímafrekum tilraunum með slíkt. Ég get líka skotið hér inn í sambandi við það, þegar verið var að lýsa ágæti Akraness til þess að taka við þessari stofnun, að heima hjá okkur í Eyjum er sá staður, sem ég held að flestar vélar, nýjar vélar og nýjar uppfinningar, hafi komið fram í sambandi við fiskvinnslu, eins og t.d. humarflokkunarvélar og alls kyns þess konar „apparöt“, meira að segja flóknar flökunarvélar, eins og til þess að flaka steinbít og annað þess konar, sem ekki eru til annars staðar. Að öllu samanlögðu hygg ég, að það komi mjög til álita að setja þessa stofnun niður í Vestmannaeyjum. En fyrir alla muni, ætla ég að biðja menn að hætta þessum efasemdum og úrtölum, þegar kemur að því að styðja íslenzkan sjávarútveg.