Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hafa verið miklar umr. um orkumál á undanförnum vikum og mánuðum, bæði á almennum fundum, í fjölmiðlum og hér á Alþingi. Hér hefur verið flutt af sjálfstæðismönnum það mál sem nú er til umr., frv. til l. um ný orkuver. Í tengslum við þessi mál hafa svo verið fluttar tvær þáltill. í Sþ. um stefnumótun í stóriðjumálum, þ. e. till., sem sjálfstæðismenn hafa flutt þar, og önnur till. til þál. um aukningu orkufreks iðnaðar, sem Alþfl.-menn hafa flutt í Sþ. einnig. Það má segja að á tiltölulega stuttum tíma, fáum árum, hafi skapast algerlega ný viðhorf í orkumálum. Á árinu 1979 varð gífurleg verðsprenging eins og kunnugt er á hinum almenna olíumarkaði. Það lætur nærri að olíuverð hafi um það bil þrefaldast frá ársbyrjun 1979 og fram á þennan dag, og á sjö árum hefur tunnan af hráolíu hækkað í verði úr 3 dollurum upp í 35 eins og það er nú, og því hefur verið spáð, að á næstu 4–5 árum muni hráolían hækka í verði úr 35 dölum eins og hún er í dag og upp í allt að 80 dali. Þessu hefur verið spáð af áreiðanlegum stofnunum og miðað þá við að friður haldist við Persaflóa, en hann er ótryggur eins og kunnugt er. Þar er eins og kunnugt er styrjöld og veit enginn á þessari stundu hvort hún kunni að breiðast út eða hvort hún verður takmörkuð eitthvað svipað því sem hún hefur verið fram að þessu. Í þessum málum hefur á örstuttum tíma áratug - skapast alveg gerólíkt viðhorf því sem áður var, alveg ný viðhorf, sem hljóta að kalla á ný viðbrögð og nýjar stefnumótanir í orkumálum. Nú er það svo, að það hafa verið miklar orkuframkvæmdir hjá okkur Íslendingum á undanförnum árum, mjög miklar, bæði við að reisa raforkuver og einnig við byggingu hitaveitna víðs vegar um landið, og lán til stærstu framkvæmda á hverju ári hafa verið til orkuframkvæmda. Það má því segja að við höfum tekið við okkur í þessum málum, og það er eðlilegt að áframhald verði á þessu. En það er ekki aðeins að nýtt viðhorf í orkumálum hafi skapast á stuttum tíma, heldur eru einnig ný viðhorf í okkar atvinnumálum. Sjávarútvegur er okkar stærsti og þýðingarmesti atvinnuvegur. Okkur er það nú ljóst að hann er takmarkaður, þó að enginn efi sé á því, að hægt sé að bæta þar eitthvað við frá því sem nú er, en hann er takmarkaður vegna stærðar fiskstofnanna. Það er að vísu mikið verk óunnið á sviði sjávarútvegsins við að fullnýta sjávarfangið. Það hefur verið unnið geysilega mikið í þeim málum á undanförnum árum, en það er mikið verk óunnið. Eigi að síður er það alveg ljóst, að sjávarútvegurinn getur ekki tekið við viðbótarmannafla sem neinu nemur á næstu árum eða í fyrirsjáanlegri framtíð. Sama er að segja um landbúnaðinn. Það þarf ekki að hafa um það mörg orð, að landbúnaðurinn er á því stigi að ekki er ástæða til þess að ætla að hann taki við viðbótarvinnuafli á næstu árum eða jafnvel áratugum, þó að menn skuli aldrei segja „aldrei“ í þessum efnum. Ég geri ráð fyrir því, að þjónustuiðnaður og verslun muni haldast nokkuð í hendur hlutfallslega við fólksfjölgun í landinu. Því er alveg augljóst að það er iðnaðurinn og aftur iðnaðurinn sem verður að taka við viðbótarmannaflanum sem kemur inn á vinnumarkaðinn á næstu árum og sjálfsagt áratugum. Það hefur verið metið svo, að iðnaðurinn þyrfti að taka við allt að 10 þús. manns til viðbótar á næstu 10 árum. Það er því augljóst mál, að bæði minni, meðalstór og stærri iðnaður verður sá vettvangur sem hlýtur að taka við vaxandi vinnuafli hér á Íslandi á næstu árum og áratugum. Og þá er komið að því máli sem hér er á dagskrá, þ. e. orkumálunum, og ég vildi fara um það nokkrum orðum. Stjórnmálaflokkarnir hafa verið að marka sínar stefnur í þessum málum. Framsfl. ályktaði í orkumálum á seinasta miðstjórnarfundi sínum sem haldinn var fyrir ári. Í þeirri ályktun er lögð áhersla á nýtingu þess mikla auðs, sem þjóðin á í fallvötnum og jarðhitasvæðum landsins, og er talið vera eitt af mikilvægustu verkefnum Íslendinga að nýta þessi verðmæti. Áherslu ber að leggja á skipulega nýtingu orkulindanna til þess að tryggja og bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar og efla íslenska atvinnuvegi. Miðstjórn Framsfl. lagði áherslu á eftirfarandi atriði: Að landsmönnum verði tryggð næg og örugg raforka á sambærilegu verði. Að skipulag raforkumála verði með þeim hætti, að eitt landsfyrirtæki annist meginraforkuvinnsluna og aðalorkuflutning ásamt heildsölu til almenningsveitna og orkufreks iðnaðar. Að markvisst verði unnið að hringtengingu aðalstofnlína. Vestfjarðalínu verði lokið í ár - ályktað var í fyrra og henni er nú lokið eins og kunnugt er - og suðausturlínu til Hafnar í Hornafirði á árinu 1981 - þ. e. á þessu ári og verður það væntanlega á komandi hausti - og hringtengingu hringinn í kringum landið þá á árinu 1983. Flutnings- og dreifikerfi RARIK verði markvisst eflt og sveitarafvæðingu lokið í samræmi við áætlanir. Og svo að lokum að ríkissjóður beri kostnað af félagslegum framkvæmdum í orkumálum. Að virkjanir landsmanna verði dreifðar um landið þannig að öryggi orkuframleiðslu og orkuflutnings verði sem mest og eðlilegt tillit verði tekið til umhverfisverndar. Undirbúningi virkjana verði þannig hagað, að samanburður á hagkvæmni nokkurra virkjana liggi fyrir hverju sinni þegar ákvörðun um næstu virkjun er tekin, og hraðað verði undirbúningi virkjana sem nú eru í sjónmáli. Þá verði leitað allra leiða til þess að gera raforkuframleiðslu með olíu óþarfa, helst á árinu 1980–1981, var ályktað í fyrra, og í því skyni þurfi að auka Þórisvatnsmiðlun með vatnsveitum auk virkjunar gufu við Svartsengi, Bjarnarflag og Kröflu. Stefnt verði að sem jöfnustum framkvæmdahraða við virkjanir þannig að um samfelldar framkvæmdir verði að ræða og verkþekking nýtist sem best. Og að lokum að aukin áhersla verði lögð á virkjunarrannsóknir og gerðar áætlanir um virkjanir til aldamóta, en auk þess allt að 10 ára framkvæmdaáætlanir sem verði reglulega endurskoðaðar. Síðan var ályktað um jarðhita, orkunýtingu, nýjungar í orkumálum og olíumálum, en ég skal ekki fara um þau mál sérstaklega fleiri orðum við þetta tækifæri. Á miðstjórnarfundi Framsfl., sem fer fram í þessari viku, hefst n. k. föstudag, verður fjallað um og áreiðanlega ályktað um orkumál. Ég hef áður látið þá skoðun í ljós, að á næstu 10 árum verði ráðist í að reisa þrjár virkjanir eða þrjú orkuver, og er það í sömu stefnu og frv. það til laga um ný orkuver sem hér er til umr. Þær virkjanir, sem þarna er um að ræða, eru sem sagt Jökulsá í Fljótsdal, Blanda og Sultartangavirkjun. Ég álít að það ætti að afla nú þegar heimilda Alþingis til þessara virkjunarframkvæmda, það sé ekki eftir neinu að bíða með það. Framkvæmdaröð þessara virkjana hlýtur að ráðast af þjóðhagslegri hagkvæmni, öryggissjónarmiðum og staðsetningu helstu orkukaupenda þegar um er að ræða sölu til orkufreks iðnaðar. Það er gert ráð fyrir því í stjórnarsamningi núv. ríkisstj., að næsta virkjun verði reist utan eldvirkra svæða, og er þá átt við Þjórsársvæðið að sjálfsögðu. Ég álít að það ætti raunar sem allra fyrst að taka upp samninga um hækkað raforkuverð til Íslenska álfélagsins, og í því sambandi kemur til greina stækkun þess með samningum um íslenska eignaraðild og jafnframt íslenska meirihlutaaðild, t. d. fyrir næstu aldamót svo að einhver tímamörk séu nefnd. Stóriðjumálin eru nátengd þessum málum og það er verulega vaxandi áhugi í landinu fyrir stærri iðnaði. T. d. í mínu kjördæmi, Austurlandskjördæmi, hafa margir aðilar ályktað um stóriðju í tengslum við virkjun Jökulsár í Fljótsdal: samtök sveitarfélaga, sveitarstjórnir, verkalýðsfélög og Alþýðusamband Austurlands og fleiri aðilar. Þess vegna held ég að það ætti sem fyrst að taka upp viðræður við erlenda aðila um möguleika á stofnun sameiginlegra fyrirtækja til framleiðslu orkufreks iðnaðar, en forsenda slíks samstarfs á að mínu mati að vera sú, að Íslendingar eigi meiri hluta í slíkum fyrirtækjum eða eignist hann á ákveðnu árabili sé um stærri fyrirtæki að ræða. Á þessu tímabili, næstu 10–12 árum, fyndist mér eðlilegt að stefna að því að koma upp orkufrekum iðnaði á Austurlandi og Norðurlandi - auk þess sem ég hef áður sagt: að stækka Grundartangaverksmiðjuna - þannig að á 10 árum, einum áratug, settu menn sér þau markmið að byggja þrjú orkuver og reisa einnig stærri iðnað, sem þó yrði sniðinn eftir vexti, og sýnist mér að það, sem ég hef rætt um hér, sé allt með þeim hætti, að það eigi ekki að þurfa að valda verulegri röskun í okkar þjóðlífi, heldur þvert á móti að styrkja atvinnulíf okkar og tryggja að viðbótarvinnuafl, sem streymir inn á vinnumarkaðinn, fái vinnu við sitt hæfi. 

Fyrir þá sem fylgdust með deilunum um álverið í Framsfl. á sínum tíma eru þetta mjög merkilegar yfirlýsingar hjá þér.

Ja, þessar yfirlýsingar eru tengdar  Í þessum málum öllum álít ég að menn megi ekki hugsa of smátt. Ég held að það sé varasamt eins og öllum málum er háttað. Það eru gersamlega ný viðhorf í þessum efnum, í orkumálunum, eins og ég gat um í upphafi míns máls, og það eru ný viðhorf í okkar atvinnumálum þannig að augljóst er að það þarf að fara að hugsa til þess að tryggja þjóðinni næga atvinnu í framtíðinni, en að menn sitji ekki uppi þannig að fólk verði að sækja annað í atvinnuleit. Það er kannske mergurinn málsins. Einn áratugur er talsvert langur tími og þegar menn tala um 10 ára uppbyggingu í atvinnulífinu og í orkuframkvæmdum, þá geri ég ráð fyrir að það, sem ég hef verið að ræða um hér, séu svipaðar framkvæmdir í orkumálum og hér hafa verið t. d. s. l. tvö ár. Ég hygg að það fari ekki langt frá því, svo að með tilliti til þess, að viðhorf hafa mjög breyst í þessum málum, er nauðsynlegt að menn hraði sér frekar til þess - sem er nú aðalatriðið - að tryggja örugga atvinnu í landinu fyrir vaxandi þjóð. Að þessum málefnum hefur verið unnið mjög í iðnrn. eins og hæstv. iðnrh. hefur greint frá, og ég á von á því, að fljótlega muni hann leggja þau mál fyrir ríkisstj. þar sem þau verða rædd og metin og síðan áreiðanlega lögð fyrir Alþingi. Stærri iðnaður eða stóriðja, eins og hún er kölluð, getur náttúrlega verið af ýmsu tagi og misjafnlega stór að sjálfsögðu. Þá þarf að gæta þess að menn sníði sér nokkuð stakk eftir vexti, framkvæmdir falli að hagkerfinu og valdi ekki óþarflega mikilli þenslu. Þess sé gætt að reyna að sætta með eðlilegum hætti sjónarmið umhverfisverndar og hagnýtrar arðsemi. Úti um landið, þar sem slík uppbygging kemur til greina, þyrfti að gæta þess - eins og gert var að vísu í smáum stíl þegar álverksmiðjan var byggð - að leggja til hliðar nokkurt fé til að styrkja jaðarbyggðir, vegna þess að alltaf er hætta á því, þegar svona framkvæmdir eiga sér stað á svæðum sem eru tiltölulega strjálbyggð, að þær valdi byggðaröskun. Þess vegna þarf að huga að þeim málum jöfnum höndum. Ef ég lít til Austurlands, þá er þar um sérstakt vandamál að ræða eins og víðar á landinu, þar sem er upphitun húsa, og gífurlega þýðingarmikið að standa þannig að orkumálum að hægt verði að nýta e. t. v, umframorku til þess að tryggja mönnum ódýra upphitun húsa með raforku og útrýma olíunni, því að ef þær spár ganga eftir að olíuverð þrefaldist í verði á næstu 5–6 árum, þá er það náttúrlega ljóst mál að útrýma verður olíunni sem orkugjafa við upphitun híbýla. Það stendur enginn undir því að kynda með olíu sem er þrefalt hærri í verði en hún er í dag, nema með stórkostlegum framlögum af hálfu hins opinbera. Þetta er einn af þeim þáttum sem reka á eftir í þessum málum. Herra forseti. Það eru að sjálfsögðu margir aðrir þættir orkumála sem koma til álita en eru ekki beint til umr. í sambandi við þetta mál. Á ég þar við jarðhitann og raunar margt fleira. En eins og ég sagði áður ætla ég að takmarka mál mitt nú við orkuframkvæmdir á sviði raforkunnar. Ég harma það, að ekki skyldi takast að stofnastórt fyrirtæki sem hefði það verkefni að framleiða raforku fyrir landsmenn og dreifa henni milli landshluta. Ég harma það, að ekki skyldi takast að ná því máli fram. Vonandi verður það. Ég held að þær framkvæmdir, sem hér um ræðir, þ. e. að reisa þrjú orkuver af þeirri stærð sem hér er um rætt, séu þess eðlis, að langæskilegast og langeðlilegast væri að eitt fyrirtæki landsmanna stæði að þeim framkvæmdum. Það gefur auðvitað auga leið, að bygging orkuvera á Austurlandi og Norðurlandi til viðbótar við Þjórsársvæðið tryggir orkuflutninginn. Það er hægt að tengja á milli þessara svæða og tryggja orkuflutning milli landsfjórðunga með því móti, því að svona stórar framkvæmdir og fjárfrekar auðvelda að sjálfsögðu línulagnir í miklum mæli, en þær eru með fjárfrekustu framkvæmdum sem verður að ráðast í á næstu árum og áratugum. Þær lagnir, sem nú hafa verið lagðar, eru auðvitað mjög þýðingarmiklar, en betur má ef duga skal í framtíðinni. Það verður að leggja öflugri línur á milli orkuveitusvæðanna til þess að tryggja örugga raforku um allt landið.



Herra forseti. Á Alþingi árið 1975 var samþykkt till. til þál. frá Sverri Hermannssyni sem fól í sér ákvörðun Alþingis um rannsókn virkjunar Jökulsár í Fljótsdal. Þessa till. hafði Sverrir Hermannsson flutt tvívegis áður á Alþingi þótt ekki kæmi fyrr til þess að hún yrði samþykkt þar. Ástæðan fyrir því var m. a. sú, að þáverandi þm. Austf. voru ekki sammála um till. og að á Austurlandi fékkst ekki heldur samhljóða álit í þessu mikilvæga máli. Það, sem lá að baki þessum ágreiningi, var það, að í till. var auk virkjunarinnar kveðið á um að í tengslum við hana yrði komið á stóriðju við Reyðarfjörð. Því var það, að við afgreiðslu málsins á Alþingi var stóriðjuþátturinn felldur út úr till., en samþykkt að leggja til að virkjunarrannsóknum á Austurlandi skyldi hraðað. Á samþykkt þessarar till. hefur síðan grundvallast það undirbúnings- og rannsóknarstarf sem síðan hefur farið fram og leitt hefur í ljós hagkvæmni Austurlandsvirkjunar. Við frekari umræður um þessi mál á Austurlandi var mönnum ljóst, að til þess að gera virkjun í Fljótsdal mögulega yrði til að koma markaður fyrir orkuna sem jafnframt nýttist þá til atvinnuuppbyggingar á Austurlandi. Því var það að í júnímánuði árið 1979 héldu atvinnumálanefndir Reyðarfjarðar og Eskifjarðar fund þar sem lögð var áhersla á uppbyggingu stóriðju á Reyðarfirði í tengslum við Austurlandsvirkjun. Ári síðar héldu svo sveitarstjórnirnar sameiginlegan fund um stóriðju- og virkjunarmálið. Þar var gerð samþykkt sem fór í sömu átt og hin fyrri: að stofnað yrði til stóriðju í Reyðarfirði í tengslum við Austurlandsvirkjun. Sú algjöra samstaða, er náðist á milli forustumanna þessara tveggja byggðarlaga við Reyðarfjörð, hefur í raun lagt grundvöll að allri umræðu um þessi mikilvægu mál á Austurlandi síðar. Sameiginleg niðurstaða Austfirðinga fékkst á fundi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi og alþm. í ágústmánuði s. l., en þar var samþykkt með samhljóða atkvæðum að hraða bæri ákvörðun um Austurlandsvirkjun og að í tengslum við hana yrði komið á orkufrekum iðnaði á Austurlandi. Þar með var af Austfirðinga hálfu mótuð mikilvæg afstaða sem segja má að sé stefna Austurlands í þessu mikilvæga máli. Með þessari umræðu á Austurlandi hefur hins vegar fleira áunnist. Að tilhlutan sveitarstjórna Reyðarfjarðar og Eskifjarðar fór fram athugun á helstu kostum í orkufrekum iðnaði sem helst kæmu til greina á Austurlandi og féllu að orkuvinnslu Austurlandsvirkjunar. Verkfræðistofan Hönnun vann þetta verk og skilaði um það skýrslu í júnímánuði árið 1980. Áður hafði að tilhlutan stóriðjunefndar farið fram athugun á aðstæðum til stóriðju á Reyðarfirði og nú að síðustu, eins og tilgreint var af hæstv. iðnrh., hefur að tilhlutan iðnrn. farið fram athugun á aðstæðum við Reyðarfjörð og þeim stóriðjukostum sem þar koma helst til greina. Nokkuð hefur verið um það rætt, að stóriðja við Reyðarfjörð mundi hugsanlega hafa í för með sér röskun byggðar á Austurlandi. Vitaskuld hefur slík framkvæmd áhrif á búsetu fólks á Austurlandi, og hugsanlega getur hún leitt til röskunar byggðar þar ef ekkert væri að gert. Þess vegna hafa Austfirðingar lagt á það áherslu, að jafnframt uppbyggingu á stóriðju við Reyðarfjörð verði gert skipulegt átak í alhliða atvinnuuppbyggingu á Austurlandi, og þá sérstaklega á jaðarbyggðum þar sem atvinnulífið stendur höllum fæti. Undir þessum kringumstæðum hafa Austfirðingar lýst yfir að þeir væru tilbúnir að takast á hendur það stóra verkefni í byggða- og samfélagsmálum sem leiðir af uppbyggingu og rekstri stóriðju á Austurlandi. Þessi afstaða hlýtur að kveða niður allar úrtölur gegn stóriðju á Austurlandi að því er byggðamál snertir, ef menn á annað borð vilja leggja trúnað á mál heimamanna þar um og treysta sveitarfélögunum til að takast á við þau viðfangsefni sem því eru samfara, að fólki fjölgi nokkuð í grennd við þau verkefni sem bundin eru orku- og iðjuframkvæmdum á Austurlandi. Það er kannske vert að skjóta því hér inn í, að báðir þm. Alþb. á Austurlandi voru á Vopnafjarðarfundinum og hvorugur þeirra greiddi atkvæði gegn málinu þar. 

Höfðu þeir atkvæðisrétt á fundinum?

A. m. k. annar þeirra tók sér þann rétt, hvort sem hann hafði hann eða ekki. Mér hefur fundist ástæða til að draga fram í dagsljósið og ræða nokkuð þá þætti þessara mála sem snúa sérstaklega að fólkinu á Austurlandi og sveitarfélögunum þar. Svo sem fram hefur komið hjá frsm. fyrir frv. okkar sjálfstæðismanna um nýjar virkjanir, hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, verður Austurlandsvirkjun stærsta virkjun sem byggð hefur verið hér á landi, nálega jafnstór og virkjanir í Soginu og við Búrfell samanlagt. Ákvörðun um slíka framkvæmd markar því tímamót og það á marga vegu. Hér væri grundvöllur lagður að mestri orkuöflun sem um getur með einni virkjunarframkvæmd hér á landi. Hér verður um stærri atvinnuuppbyggingu að ræða en fengist hefur með einni virkjun fram til þessa, og hér verður um stærsta átak að ræða í stórfelldri byggðauppbyggingu sem um getur í dreifbýli á Íslandi. Þegar að öllu þessu er gáð verður enn ljósara hve þýðingarmikil sú samstaða er sem náðst hefur heima fyrir varðandi þau stóru mál sem hér eru á ferðinni. Engan þarf að undra þótt nokkurs kapps gæti meðal manna þegar jafnmikilvægar og stórar ákvarðanir eru á næsta leiti eins og bygging þeirra orkuvera sem frv. um ný orkuver kveður á um. Sú mikilvæga staðreynd liggur hins vegar fyrir, að virkjun í Fljótsdal þarf í engu að hindra né tefja framkvæmdir við önnur orkuver. Mönnum verður að vera það ljóst, að markaður fyrir orkuna leggur grundvöll að þeirri virkjun og að sá markaður er ekki fyrir hendi nema til komi stór áform um að byggja upp iðnað, bæði smáan og stóran, sem greitt getur fyrir orkuna það verð sem rekstur hennar grundvallast síðan á. Þeir, sem berjast fyrir virkjun í Fljótsdal, þurfa ekki að metast á við þá sem sérstakan áhuga hafa á virkjun í Blöndu eða virkjunum á Suðurlandi. Þessar staðreyndir er ákaflega mikilvægt að menn skilji, m. a. vegna þeirrar brýnu þarfar sem þessi stóru mál hafa fyrir sem allra víðtækasta samstöðu eigi þau að komast til framkvæmda. Það er þannig mikið sannnefni að kalla virkjun Jökulsár í Fljótsdal Austurlandsvirkjun, þar sem þá orku, sem fæst við virkjun hennar, verður fyrst og fremst að hagnýta á Austurlandi, bæði til stóriðju og til almennra nota, þótt samfara notkun orkunnar á Austurlandi sé þeim ákaflega mikilvægu öryggissjónarmiðum að fullu sinnt sem felast í samtengingu orkuvera landið um kring og samkeyrslu þeirra inn á landskerfið, eftir því sem við á og þörf krefur hverju sinni. M. a. af þessari ástæðu er það styrkleiki, en ekki veikleiki, að í frv, okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver eru framkvæmdir ekki tímasettar né þeim stillt upp í tiltekinni framkvæmdaröð, heldur þvert á móti lögð á það rík áhersla, að nauðsynlegar forsendur til lokaákvörðunartöku fáist sem fyrst svo að hinar einstöku virkjanir tefjist ekki af þeim sökum. Það er af þessu nauðsynlega starfi sem upphaf framkvæmda við virkjanirnar hverja og eina kann að ráðast, en ekki röðun né tímasetningu í löggjöf. Þegar sérstaklega er litið til Austurlandsvirkjunar í þessum efnum eru fordæmi fyrir hendi sem unnt er að hafa til hliðsjónar. Þegar virkjað var við Búrfell var virkjun að fullu hönnuð og framkvæmdir boðnar út áður en gengið var frá samningum um álverið í Straumsvík. Verði nú unnið jafnrösklega og með sama hætti og þá var gert er hægt að hefjast þegar í stað handa um fyrsta þátt virkjunarframkvæmda á Austurlandi, þ. e. hönnun virkjunarinnar og útboð, jafnframt því sem áhersla er lögð á að finna og meta þann stóriðjukost sem tryggt getur með orkukaupum rekstur orkuversins, miðað við hagkvæmt orkuverð til almennra nota. Herra forseti. Ég lýk nú senn máli mínu. Hér hef ég einkum rætt þá þætti þessara mála er tengdastir eru Austurlandi, enda hefur frsm., hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, skýrt efni frv. í ítarlegu máli. Ég tek að lokum undir lokaorð hans og undirstrika þau alveg sérstaklega, að um stór og mikilvæg mál, sem valda munu aldahvörfum í orku- og iðjumálum hér á landi, verður og á að nást sem allra víðtækust samstaða hér á Alþingi. Það er grundvöllur þess að til velfarnaðar leiði fyrir íslenska þjóð.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að nú hafa menn endanlega komist að þeirri niðurstöðu, og þá ekki hvað síst á Austurlandi ef marka skal orð þeirra þm. Austurl. sem hér hafa talað nú síðast, þeirra hv. þm. Egils Jónssonar og hæstv. viðskrh. Tómasar Árnasonar, að það sé kominn tími til þess að Íslendingar fari bara að lifa á rafmagni. Og kveður þá við annan tón en hjá bóndanum af Jökuldalnum, sem ályktaði sem svo 1924 í haustréttum að kannske væri nú ekki allt að marka sem heyrst hefði um rafmagnið á Seyðisfirði, kannske væri þetta rafmagn bara mest í rassinum á þeim, eins og lagt var í munn Bjarti í Sumarhúsum, en annar nafntogaður bóndi af Jökuldal sagði í raun og veru. Ég hefði gjarnan viljað að umræðurnar um þetta frv. þeirra sjálfstæðismanna hefðu getað haldið áfram óslitið strax á eftir framsöguræðu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, áður en hinn snjalli ómur af stóriðjuboðskapnum hætti að endurkastast á milli fjallanna hérna við Faxaflóann, á meðan mönnum var enn í fersku minni yfirlýsing hans m. a. um það, hvílíkan stórgróða og blómlega hag Íslendingar hefðu haft af álverinu í Straumsvík og járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga. Svo skyldi halda áfram sem stefna hefði áður verið mörkuð í sambandi við þessi tvö stóriðjuver, útlend stóriðjuver. Ég óska þess nú af hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni - og yrði fyrir vonbrigðum ef hann synjaði mér um þá bæn mína eins og hann hefur reynst mér greiðasamur í þingmannsstarfi sínu - að hann tíundaði fyrir okkur gróðann af járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga. Árið 1980 var hreint tap samkvæmt opinberum skýrslum á rekstri þeirrar verksmiðju 800 millj. gkr. Áætlað tap á þessu ári, án þess að menn reiknuðu með nokkurri raforkuskömmtun, var 2.7 milljarðar gkr. Þá þegar lá það á borðinu, þegar Elkem Spigerverket - ekki stjórn járnblendiverksmiðjunnar - tók ákvörðun sína í nóv. um að loka öðrum málmblendiofninum uppi á Grundartanga vegna söluerfiðleika, vegna þess hvað verð var lágt og illa gekk að selja framleiðsluna, - þá þegar lá fyrir að það mundi borga sig - áður en til kom nokkur raforkuskömmtun - að loka verksmiðjunni algjörlega, senda starfsmönnum heim launin sín, og hefði mátt hækka launagreiðslur við verksmiðjuna um 50% og samt hefði það borgað sig að hafa verksmiðjuna lokaða og senda launin heim. Þá hefðum við haft raforkuna ókeypis eftir. Nú fór aftur á móti svo, eftir að stjórnarfundur járnblendiverksmiðjunnar hafði verið haldinn úti í Osló í desemberbyrjun, fjórum dögum eftir að Elkem Spigerverket hafði ákveðið að loka þessum ofni, að ákveðið var að hætta um sinn málmblendiframleiðslu uppi á Grundartanga og selja Íslendingum orkuna sem járnblendiverksmiðjan keypti af þeim. Og nú bið ég menn að reikna hið hagsæla dæmi fyrir Íslendinga í sambandi við rekstur járnblendiverksmiðjunnar. Járnblendiverksmiðjan kaupir raforkuna á 4 nýaura eða 4 gkr. kwst. Svo selur hún Íslendingum þessa orku til baka núna á þessum mánuðum fyrir 35 nýaura eða 35 gkr. Við seljum járnblendiverksmiðjunni orkuna á 4 gkr., svo kaupum við orkuna til baka nú af verksmiðjunni á 35 gkr. Og til hvers? Til þess að selja ÍSAL þessa sömu orku. Og á hvað haldið þið? Á 3.6 aura eða 3.60 gkr. - stóriðju til þess að renna nýjum stoðum undir atvinnu á Ég er ekki steinhissa á því, þótt hv. þm. Egill Jónsson lýsi yfir því hér í deild, að Austfirðingar séu reiðubúnir að standa fjárhagslegan straum af uppbyggingu og rekstri stóriðju á Austurlandi, - sennilega er þá reiknað með því að fara að þyngja útsvarið á Alla ríka,Íslandi, til þess að veita fleira fólki atvinnutækifæri. Veit hv. þm. Egill Jónsson hvað hvert atvinnutækifæri kostar í járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga ef reiknaður er með sá hluti Búrfellsvirkjunar sem til þess þarf, ef úrfelli skyldi gera á Íslandi á ný til að sjá þessari verksmiðju fyrir fullri orku? Hvað giskar hv. þm. á að hvert atvinnutækifæri kosti þar, kapítalið til þess að standa undir vinnu eins manns? Það er að vísu ekki nema rétt röskur milljarður gkr. Getur hv. þm. látið sér til hugar koma hvort ekki væri e. t. v. hægt að undirbyggja atvinnutækifærið fyrir fleiri menn með öðrum hætti en stóriðju fyrir heilan milljarð gkr. - og þá með þeim hætti, að við eigum kannske von í annars konar arði af þeirri starfsemi heldur en þeim sem okkur hefur verið búinn af Grundartangaverksmiðjunni og okkur hefur verið búinn af ÍSAL? Ekki er mér kunnugt um það, hvar hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, Egill Jónsson og hæstv. viðskrh. Tómas Árnason hafa frétt af þess háttar framleiðslufyrirtækjum í hinum vestræna eða austræna heimi sem reiðubúin séu til þess að kaupa raforku á Íslandi til orkufreks iðnaðar á þrefalt hærra verði en járnblendiverksmiðjan borgar nú fyrir orkuna til Grundartanga og hér um bil fjórfalt hærra verði en álverksmiðjan kaupir af okkur orkuna hérna til notkunar í Straumsvík. Þau fyrirtæki mætti þá reka býsna vel, ef þau ættu að skila arði umfram það sem járnblendiverksmiðjan á Grundartanga gerir, og vænti ég að hæstv. ráðh. Tómas Árnason hafi þegar á prjónunum einhverja till. til þess að bera fram innan ríkisstj. eða hér á Alþingi um bætta stjórnun þeirrar verksmiðju sem þar er rekin, fyrst hann leggur nú til að hún verði stækkuð. Ég vil minna á það, að þegar samþykkt var 1979 að bæta við öðrum ofni járnblendiverksmiðjunnar uppi á Grundartanga, þá var það samkv. beiðni frá stjórn Landsvirkjunar, samkv. yfirlýsingum stjórnarformanns Landsvirkjunar, Jóhannesar Nordals, um að okkur mundi vanta markað fyrir orku frá Landsvirkjun veturinn 1981,- það yrði að taka annan bræðsluofninn í gang hið allra fyrsta til þess að taka við raforku frá Landsvirkjun á þeim vetri. Nei, ég undrast það í raun og veru með hvaða hætti er hægt, að fenginni þeirri reynslu sem við höfum af samskiptum við erlenda stóriðjuaðila, að fá fólk til þess að taka þátt í þessum stóriðjukór. Ekki er mér kunnugt um að atvinnuleysi hafi sérstaklega riðið húsum á Austurlandi. Ég þykist hafa orðið þess var, að meðal stóriðjuþjóða Vestur-Evrópu hafi atvinnuleysið vaxið hraðfara síðustu 10 árin, samtímis því sem við hér uppi á Íslandi höfum getað hagað svo málum með skynsamlegum rekstri okkar þjóðlegu bjargræðisvega að hér hefur ekki orðið atvinnuleysi. Ég þykist aftur á móti sjá fram á það, að ef hægt er að trylla svo fólkið okkar að það heimti yfir sig, kalli yfir sig stóriðju af því tagi sem við höfum kynnst fram að þessu, svo að við tökum Grundartangaverksmiðjuna sem dæmi, þar sem hvert atvinnutækifæti kostar yfir milljarð gkr., þá geti blasað við okkur atvinnuleysi. Mér kom það ekki gersamlega á óvart að heyra hæstv. viðskrh. í ræðu sinni áðan taka undir háskólasönginn um það, að nú sé það borin von að íslenskur sjávarútvegur, íslensk fiskvinnsla geti tekið við fleira fólki svo að nokkru nemi í atvinnu á komandi árum. Mér kom það ekki á óvart vegna þess að ég hafði lesið samsvarandi eða líkar yfirlýsingar frá hendi hæstv. ráðh. nýverið í blóðum. En þá þótti mér nú Hánefsstaðamanninum brugðið, því að sennilega situr enginn maður á Alþingi sem fyrr lærði það og tók þátt í því hörðum höndum að sýna fram á að lengi er hægt að taka verðmæti til viðbótar úr sjónum. Við heyrðum þennan söng í kringum 1965–1966, að nú væri svo komið að lífríki sjávar væri uppurið af vinnanlegum gæðum, nú gæti íslenskur sjávarútvegur ekki bætt við sig fleiri vinnufúsum höndum eða íslenskur fiskiðnaður. Haldið þið að ekki hafi fjölgað vinnandi höndum í íslenskum fiskiðnaði síðan þá'? Það eru enn ekki þrotin gæði á fiskimiðum hérna, þó að við þurfum um sinn að halda að okkur hendi með veiðar á þorski og ýsu. Ég vil svo aðeins í lokin ítreka beiðni mína til hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar um að sundurliða fyrir mig þann hag, þann ágóða sem við höfum haft af rekstri Grundartangaverksmiðjunnar. Og takist mér nú að eggja hann hingað upp í ræðustólinn í þessu skyni, þá vildi ég gjarnan að hann léti fljóta með álit sitt á því, hvort líklegt sé að ÍSAL - eða annað fyrirtæki á vegum Alusuisse - yrði fáanlegt til þess að borga okkur hér um bil fjórfalt hærra verð fyrir orkuna en ÍSAL borgar núna, með sérstöku tilliti til þess, að svo virðist sem þetta fyrirtæki komist ekki af efnahagslega án þess að svíkja af okkur stórfé. Ætla skulum við, hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, að jafngöfugt fyrirtæki geri ekki slíkt nema í algerri fjárhagsneyð. Ég hirði ekki við umr. um það frv., sem hér er á dagskrá, að taka þátt í bollaleggingum um röðun virkjana. En ég vil ekki láta dragast úr hömlu að lýsa yfir þeirri eindregnu afstöðu minni, að ég mun greiða atkv. gegn framkvæmdum í virkjunarmálum sem kalla yfir okkur aðra nýja örvitasamninga um erlenda stóriðju á Íslandi sem okkur yrði ekki nema tjón af búið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð sem innlegg í þessa umr. um frv. til l. um ný orkuver sem hér er á dagskrá. Orkumálin hafa reyndar verið mikið til umr. að undanförnu hér á hv. Alþingi sem utan þess og er það að vonum. Orkumálin eru sá málaflokkur sem getur skipt sköpum um framtíð byggðar og atvinnuuppbyggingar í landinu. En í framsögu með frv. flutti hv. 4. þm. Vestf. fróðlega ræðu um þróun orkumála í þá nærri átta áratugi sem liðnir eru frá því að fyrsta rafmagnsveitan var stofnsett á landinu árið 1904. Þetta frv. felur í sér heildaráætlun um tiltekin verkefni næstu 10 árin. Hér er því um að ræða stærsta átakið sem enn hefur verið gert til að nýta orkulindir landsins. Á sama tíma og orkulindir í heiminum hafa farið þverrandi og orkuverð hækkar stöðugt á innfluttri orku stöndum við frammi fyrir því að eiga möguleika á að hagnýta eigin orku í fallvötnum landsins og iðrum jarðar þar sem heitavatnsorkan býr. Við eigum okkar gullnámur, Íslendingar, sem hafa það fram yfir aðrar, að þær eru óþrjótandi. Það er aðeins spurningin um það, hvernig við hagnýtum okkur þessa fjársjóði í framtíðinni til að fullnægja þörfinni, ekki aðeins hvað varðar orkuþörf heimilanna, heldur einnig til atvinnuuppbyggingar í landinu. Markmiðið er að efla hagsæld og velferð þjóðarinnar og bæta lífskjörin, en til þess þarf að auka þjóðarframleiðsluna. Í orkulindum landsins höfum við möguleika á aukinni verðmætasköpun. 1. flm. frv., hv. 4. þm. Vestf., gerði ítarlega grein fyrir þessum þætti í framsöguræðu sinni, þ. e. um orkufrekan iðnað samhliða byggingu orkuvera, og ég sé því ekki ástæðu til að fara að endurtaka það sem hann sagði, en vil taka undir orð hans í þeim efnum. Þetta frv. til laga um ný orkuver er stórmál, enda kom það greinilega fram í ræðu hæstv. iðnrh. um frv., að hann tekur þetta frv. alvarlega, og reyndar bauð hann samstöðu í þessu máli, sem mér þótti hvað ánægjulegast að heyra, því að það hefur því miður ekki oft gerst hér á hv. Alþingi þegar stjórnarandstaðan flytur jafnvel góð mál að allra dómi. Ég vil því þakka hæstv. iðnrh. fyrir það fyrirheit sem hann gaf í ræðu sinni um frv., að við megum vænta góðrar samstöðu um meginstefnu þess. Hér er svo stórt hagsmunamál að ræða fyrir okkur Íslendinga að lita verður á það með heildarhagsmuni í huga, en ekki að stofna til togstreitu milli einstakra byggðarlaga um hvað eigi að vera fyrst í röðinni varðandi orkuveitur, eins og því miður hefur borið á í umr. um þessi mál. Hæstv. viðskrh. hefur í ræðu sinni áðan gert grein fyrir stefnu sinni og Framsfl. í þessum málum, svo að ég get ekki betur séð en við sjálfstæðismenn, sem stöndum að þessu frv., megum vænta víðtæks stuðnings við þetta frv. okkar til laga um ný orkuver.



Herra forseti. Það er búið að segja oft í þessum umr. að þetta sé viðamikið frv. Það má vel vera að svo sé, en mér finnst þó í meginatriðum að þetta sé botnlaust frv., vegna þess að í því eða grg. þess eru á engan hátt veitt svör við því sem hlýtur þó að vera grundvallarspurning í allri þessari umr. um virkjunarhraða og virkjunarmagn. Það er spurningin um það, ef á að fara í þær virkjunarframkvæmdir allar sem hér er gerð till. um, hvernig á þá að nýta orkuna á hagkvæman hátt? Það liggur við að í þessu frv. sé lögð til grundvallar sú forsenda, að það eitt að virkja sé af hinu góða, án þess að meta þá arðsemi sem fæst úr fjármagninu sem til virkjunarframkvæmdanna er varið. Það er nokkuð sérkennilegt, að sá þingflokkur, sem einna helst hefur hallast að hagkerfi arðseminnar og markaðsbúskaparins, skuli hér á Alþingi leggja fram frv. um orkuframkvæmdir án þess að nokkru leyti sé tekið tillit til þessa grundvallarþáttar. Við höfum hér ákveðnar áætlanir um það, hver orkuþörfin sé miðað við aukningu almennrar orkunotkunar í landinu fram til aldamóta. Ef farið er í allar þær virkjanir, sem hér er gerð till. um, þá blasir það við, að allveruleg orka verður afgangs, jafnvel 2000 gwst. eða meira en það, sem flm. þessa frv. - og reyndar ýmsir sem hafa talað á sama veg og t. d. hæstv. viðskrh. gerði hér áðan - þurfa að svara, og það er spurningin um það, hvernig þeir ætla að nýta þessa orku á hagkvæman hátt. Og þá er svarið allt í einu orðið voðalega einfalt, bara eitt orð: Stóriðja, stóriðja. - En við skulum líta til þeirra tveggja stóriðjufyrirtækja, sem hér eru í landinu, og skoða reynsluna af þeim. Hv. þm. Stefán Jónsson hefur rakið það hér, að þrátt fyrir álit sérfræðinga, sem sett var fram fyrir nokkrum árum, þrátt fyrir það að forsvarsmenn Járnblendifélagsins hafi á hverju ári á undanförnum 3–4 árum lýst því yfir, að á næsta ári færi fyrirtækið að skila hagnaði, þrátt fyrir það blasir sú staðreynd við, að það er stórkostlegt tap á járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga. Hún er í dag stórkostlegur baggi á orkubúskap landsmanna, eins og hér hefur verið rakið, slíkur baggi að það hefur orðið að taka úr sambandi meginofn verksmiðjunnar. „Þess vegna ber ég fram þá spurningu til þeirra, sem hér nefna orðið stóriðja sem lausnarorð, hvers konar verksmiðjur? Ef þessir hv. þm. vilja láta taka sig alvarlega, eins og þeirra hátíðlegu ræður benda til, verða þeir að svara því efnislega, hvers konar framleiðsla, hvers konar verksmiðjur'? Er það járnblendi? Er það kísilmálmur? Eru það álverksmiðjur? Hvað eru þessir menn að tala um? Á það er ekki minnst einu orði. Á nýtingu orkunnar er ekki minnst einu orði né farið út í umr. um það, hvað sé hagkvæm nýting. Þegar sú staðreynd blasir við, að Grundartangaverksmiðjan hefur verið stórfelldur baggi á íslenskum orkubúskap, og það blasir síðan við, að Íslenska álfélagið svokallaða - sem er gerviheiti fyrir Alusuisse - hefur, ef tekinn er rekstur s. l. 10 ára eða svo - ég fer að vísu með þetta eftir minni þannig að ég skal ganga úr skugga um það eftir öðrum leiðum - hefur skilað samtals sem niðurstöðu af rekstri s. l. 10 ára: er það gróði? Nei, það er ekki gróði. Það er tveggja milljarða tap, sem er niðurstaðan af 10 ára rekstri þess fyrirtækis. Ég spyr þá sem stundum tala frekar af óvirðingu um möguleika sjávarútvegsins á Íslandi: Þætti það góður rekstur í sjávarútvegi eða öðrum grundvallaratvinnuvegum landsmanna að þar hefðu fyrirtæki komið út með slíkan taprekstur sem Járnblendifélagið og hið svokallaða Íslenska álfélag hafa gert á undanförnum árum? Við höfum reynslu af tveimur stóriðjufyrirtækjum hér í landinu, og sú reynsla sýnir ótvírætt að bæði fyrirtækin hafa verið stórfelld tapfyrirtæki. Ég skora á þá menn, sem hér eru að leggja til stórfelldari virkjanir til að framleiða afgangsorku til frekari erlendrar stóriðju, að nefna hér þær tegundir af verksmiðjum sem þeir telja arðbærar fyrir íslenskan þjóðarbúskap, sem réttlætanlegt sé út frá tekjumarkmiðum að verja til þeirri gífurlegu fjárfestingu sem hér er um að ræða. Meðan menn nefna það ekki er þetta botnlaus umr., gersamlega botnlaus umr. Mér finnst það vera megingallinn bæði á frv. og þeirri umr. sem hér fer fram. Að vísu er frv. orðað svo sérkennilega, að ekki skuli hefjast handa við Fljótsdalsvirkjun fyrr en samið hefur verið um stóriðju á Austurlandi. Mér finnst sérkennilegt að hv. þm. Egill Jónsson og hv. þm. Sverrir Hermannsson skuli hafa látið plata sig svona stórkostlega, vegna þess að samkv. þessu frv. liggur ekkert fyrir um það, að virkjað verði á Austurlandi á næstu árum. Sjálfstfl. hefur lagt hér fram frv. þar sem það kemur skýrt fram, að engar ákvarðanir eru um það að virkja á Austurlandi - ekki nokkrar. Ákvörðun um virkjun á Austurlandi er eingöngu tengd því, að hægt sé að semja um erlenda stóriðju. En það er ekki nefnd ein einasta tegund slíkrar stóriðju: hvers konar framleiðsla, hvers konar fyrirtæki. Það er allt saman botnlaust. Ég er alveg viss um það, að þessir herramenn hafa ekki hugmynd um hvers konar framleiðsla er líklegust til þess að geta skilað arði. Þess vegna finnst mér það stórmerkilegur pólitískur atburður, að hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni - sýnir mikla pólitíska snilli hans - skuli hafa tekist að fá Egil Jónsson og Sverri Hermannsson til þess að standa að frv. sem felur í sér að það er skilað auðu um virkjun í Fljótsdal. Það er bara ákvörðun sem vísar inn í blámóðu framtíðarinnar og á alls ekki að vera á dagskrá fyrr en búið er að semja um stóriðju þessa landshluta. Þess vegna var sú ræða, sem Egill Jónsson flutti hér áðan, gersamlega út í hött. Hún var ekkert um þetta frv. Hún var um eitthvað allt annað frv., sem er greinilega bara til í hans eigin kolli, en hefur ekki verið lagt hér fram í hv. deild. Ég vil þess vegna gera það alveg skýrt, að í þessu frv. er í raun og veru verið að leggja bara til tvennt. Það er verið að leggja til áframhaldandi virkjanir á Þjórsársvæðinu og virkjun Blöndu, svo framarlega sem samningar nást við bændur. Og síðan, einhvern tíma í framtíðinni, ef það kann að finnast hagkvæm stóriðja á Austurlandi, þá á í framtíðinni að virkja á Austurlandi. En það er engin trygging fyrir því í þessu frv., að það finnist slíkur hagkvæmur stóriðjukostur fyrir Austurland - ekki nokkur slík trygging. Reyndar hefur enginn aðili innlendur mér vitanlega, sérfræðingur né annar, lagt fram neina sannfærandi greinargerð um það, hvers konar stóriðja á Austurlandi væri arðbær. Það liggur ekkert fyrir um það enn. Þess vegna skulum við hafa það alveg á hreinu, um hvað þetta frv. er þegar það er í raunveruleikanum skoðað, og það verður örugglega í minnum haft á Austurlandi í langan tíma þegar þeir voru plataðir svo gersamlega, Egill Jónsson og Sverrir Hermannsson, af öðrum þm. í þingflokki Sjálfstfl. Ég skal ekki segja hvort mönnum þyki það tíðindi á Austurlandi, að hv. þm. Egill Jónsson hafi látið plata sig, en ég er alveg viss um að þeim mönnum, sem hafa heyrt Sverri Hermannsson í gegnum árin hafa hátt um Fljótsdalsvirkjun, þykja það mikil tíðindi að hann skuli hafa látið plata sig til að standa að frv. af þessu tagi, þar sem ákvörðun um virkjun á Austurlandi er tengd algerlega og alfarið samningum um stóriðju, þótt ekkert liggi fyrir um það, hvers konar verksmiðjurekstur, hvaða framleiðslugrein eða hvaða rekstrarform sé arðbært í þessum landshluta. Væntanlega er Sjálfstfl. ekki að leggja það til hér eða hæstv. viðskrh., að það verði bara stóriðja á Austurlandi hvort sem hún verður arðbær eða ekki. Stefna Framsfl. hefur þá tekið miklum stakkaskiptum ef svo er, enda skildi ég viðskrh. ekki þannig. Hann hefur hins vegar sjálfsagt einhverja trú á því, að það finnist einhver stóriðja á Austurlandi sem sé arðbær, en hún hefur ekki fundist enn mér vitanlega.

Iðnrh. er að leita.

Já, það eru sjálfsagt margir að leita. En staðreyndin er bara sú, að hún hefur ekki fundist enn, m. a. vegna þess, hæstv. viðskrh., að þau tvö stórfyrirtæki, sem hæstv. ráðh. vill láta stækka hér í landinu, álverksmiðjan og járnblendiverksmiðjan, eru með stærstu tapfyrirtækjum sem hafa verið rekin hér í landinu á undanförnum árum. Þeir hv. herramenn, sem vilja leggja til að farið verði út á þessa braut enn frekar, verða að svara hér spurningum um það í fyrsta lagi, hvers vegna járnblendiverksmiðjan hefur skilað svona miklu tapi, hvers vegna álverksmiðjan hefur skilað svona miklu tapi og hvaða horfur eru á því, að önnur stóriðjufyrirtæki muni reynast arðbærari. Hvaða fyrirtæki eru þessir herramenn þá að tala um? Eru þeir að tala um vinnslu á kísiljárni? Eru þeir að tala um vinnslu á kísilmálmi? Eru þeir að tala um frekari álvinnslu? Eru þeir að tala um eldsneytisframleiðslu? Hvað eru þeir að tala um? Það hefur ekki komið fram í þessum umr., það er skilað auðu hvað það snertir. En samt sem áður tala menn hátíðlega um það, að hér séu á ferðinni einhverjar best undirbúnu og ítarlegustu áætlanir um nýsköpun í íslensku atvinnulífi, en um sjálfa framleiðslustarfsemina er ekkert sagt, ekki eitt einasta orð. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég sé í sjálfu sér að leggjast gegn því hér, að einhverjir slíkir möguleikar séu skoðaðir. Það er ég ekki að gera. Ég er bara einfaldlega að vekja athygli á því, að hv. stjórnarandstaða hér á Alþingi eða aðrir þeir, sem um þessi mál tala, hafa ekki enn þá mér vitanlega lagt á borðið greinargerð fyrir neinu stóriðjufyrirtæki sem er arðbært. Ég skora á þá talsmenn Sjálfstfl. og Alþfl., sem hafa talað í þessum umr. og hafa talað hér á Alþingi fyrir slíkum fyrirtækjum, að nefna tegund framleiðslu, stærð fyrirtækis og annað það sem þarf til að menn geti áttað sig á stærð rekstrareininga, svo að við hinir getum þá skoðað það, hvort hér er á ferðinni till. um arðbært fyrirtæki eða ekki, því að varla vænti ég þess, að þessir herramenn séu að leggja til áframhaldandi göngu á þeirri tapbraut sem járnblendiverksmiðjan og álverið hafa verið. Hef ég þó ekki nefnt þær miklu uppgötvanir sem hér hafa komið fram á nokkrum mánuðum undanfarið um það svindl sem ÍSAL hefur stundað og Alussuisse gagnvart Íslendingum og á eftir að koma enn frekar til umr. hér síðar á þessu ári þegar öll gögn liggja fyrir í þessu máli. Þá vil ég spyrja hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og þm. Sjálfstfl. aðra, sem hafa talað í þessum umr.: Ef það kemur á daginn eftir gagngera skoðun á gögnum frá Alusuisse og öðrum þeim sem um þessi mál hafa fjallað, að Swiss Aluminium hefur framið svik gagnvart Íslendingum, þau svik sem talað hefur verið um að allar líkur bendi til, hver verða þá þeirra viðbrögð? Vilja þeir áframhaldandi samninga við þetta sama fyrirtæki? Vilja þeir áframhaldandi sölu til þeirra á því raforkuverði, sem hér hefur verið, eða ekki? Eða eru þeir reiðubúnir til þess að ganga inn á sömu braut sem mér fannst hæstv. viðskrh. vera að fikra sig inn á áðan og var eitt af því jákvæða í hans ræðu, lá við að ég segði: Það eina, en ég ætla ekki að gera það vegna þess að kynni að skemma fyrir andanum í stjórnarsamstarfinu. En eitt af því jákvæða, sem hann sagði í sinni ræðu, var að Íslendingar skoðuðu það þá að yfirtaka þetta fyrirtæki sjálfir. Við stöndum frammi fyrir því verkefni, alþm. Íslendinga, sem höfum verið kjörnir til þess af þjóðinni að gæta hagsmuna hennar, að taka ákvörðun um það síðar á þessu ári, þegar fyrir liggur ítarleg skoðun á svindlmáli Alusuisse, að taka afstöðu til þess, hvað við viljum þá gera. Ef öll gögn þess máls benda í lokaniðurstöðu til þess sem í upphafi virtist, þá er augljóst að við stöndum frammi fyrir einhverju stærsta svindlmáli í íslenskri fjármála- og athafnasögu.

Er búið að rannsaka þetta?

Nei, ég sagði, ef lokaniðurstaðan verður til þess að sýna fram á það sem í upphafi virtist koma fram. Það er ósköp eðlilegt að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson vilji vona í lengstu lög að svo verði ekki.

Vill ekki hv. þm. það líka? Eða vonar hann að hér sé-

Mín von er bundin við það, að þetta mál leiði í ljós fyrir hv. þm. og aðra hvers eðlis erlend auðfyrirtæki eru í viðskiptum við Íslendinga. Við skulum ekki deila um það, hver niðurstaðan kunni að verða. Við skulum hins vegar vona - komi það í ljós að fyrirtækið hafi stundað hér stórkostlegt fals á gögnum um sölu hráefnis, fals sem m. a. hefur leitt til miklu minni greiðslna til Íslendinga en samningurinn gerir ráð fyrir - að þá hafi stjórnarandstaðan á Alþingi sem og við í stjórnarliðinu manndóm til þess að segja við Þetta fyrirtæki: Hingað og ekki lengra. - Þá standa Íslendingar frammi fyrir því, hvað viljum við gera nú? Viljum við setja fram kröfur um að yfirtaka þetta fyrirtæki? Viljum við setja fram kröfur um að fá raunhæft verð fyrir rafmagnið'? Eða ætla þeir, sem stóðu að álsamningnum á sínum tíma, Geirsarmurinn í Sjálfstfl., aðrir þm. Sjálfstfl. og Alþfl., að lyppast niður og segja bara við Swiss AIuminium: Yðar syndir eru fyrirgefnar. Við skulum þess vegna átta okkur á því, að þessi stóriðjuumræða er miklu flóknari en komið hefur fram í þessari umræðu fram til þessa. Það að nefna bara eitt orð sem lausn á orkunýtingarvandamálunum er botnlaus málflutningur. Við getum rætt arðsemi hinna ýmsu virkjana sem hér hafa verið nefndar, Fljótsdalsvirkjunar, Blönduvirkjunar, Þjórsársvæðisins. Og það er sjálfsagt að gera það. En þegar menn í tillöguflutningi sínum, eins og bæði málflytjendur Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu og Alþfl, hafa gert hér, leggja til stórkostlegar umfram virkjanir, þá er ekki nema tvennt til gagnvart þessu frv. Annað er það, sem ég nefndi áðan, að tillagan um Fljótsdalsvirkjun er gervitillaga. Hún er bundin því skilyrði, að samið verði um stóriðjunýtingu á orkunni og þangað til búið er að semja um það verði ekki byrjað á þeirri virkjun. Þess vegna er það alveg ljóst, að samkv. þessu frv. verður Fljótsdalsvirkjun langsíðasta virkjunarframkvæmdin í þessari röð, og mjög merkilegt að Egill Jónsson og Sverrir Hermannsson skuli standa að þeirri tillögu. Annaðhvort er niðurstaðan að af klókindum hafi flm. haft Fljótsdalsvirkjun með, en geri sér grein fyrir því, að þeir skilyrði hana á þann hátt, að hún er ekki raunhæfur möguleiki. Hinn möguleikinn er sá, að þessir herramenn viti af einhverri stóriðjuframleiðslu - hvort sem það er járnblendi, ál eða eitthvað annað - sem sé arðbær fyrir Íslendinga, arðbærari en reksturinn af álverinu og járnblendiverksmiðjunni til þessa. En þeir möguleikar hafa ekki enn verið nefndir í þessari umr. Þess vegna skora ég í fullri alvöru á þessa ágætu þm. - vegna þess að ég vil gjarnan að fram fari raunhæf umr. um þessi mál - að þeir nefni slíka kosti, sýni okkur gögnin sem ákvörðun þeirra er byggð á, en séu ekki að leggja fram tillögur um stórkostlegar virkjanir og afgangsorku og hafi svo sjálfir ekki hugmynd um hvernig eigi að nýta hana.

En hvað er iðnrh. með? Veit ekki hv. þm. það?

Iðnrh. er alveg fullfær um að svara fyrir sig, og við í Alþb. höfum haft forustu um vönduð vinnubrögð í þessum efnum. Það væri betur að þeir menn, sem stóðu að Búrfellsvirkjun á sínum tíma og að samningnum við Swiss Aluminium, hefðu haft meiri forsjá en kapp þegar þeir samningar voru gerðir. Þá stæðu Íslendingar ekki frammi fyrir þeim stóra vanda sem þingheimur allur mun standa frammi fyrir síðar á þessu ári. Þess vegna höfum við unnið að þessum málum á þann hátt, að þær ákvarðanir, sem væru teknar, væru skynsamlegar ákvarðanir sem mundu leiða til farsældar fyrir íslensku þjóðina, en ekki binda henni slíka bagga sem þær ákvarðanir leiddu til sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson hefur áður staðið að og hann leggur nú til að verði haldið áfram að binda þjóðinni.



Herra forseti. Í landi okkar eigum við því láni að fagna að vera lausir við ýmsa sjúkdóma sem hrjá gróður og dýralíf í nálægum löndum. Hér veldur vafalaust mestu um lega landsins, sem er nokkuð einangrað og fjarri öðrum löndum. Það er mikil nauðsyn á aðgerðum og eftirliti til þess að forðast það, að þessir sjúkdómar geti borist hingað og valdið auknu tjóni, bæði í dýraríkinu og eins í jurtaríkinu. Lög, sem gilda um varnir gegn sjúkdómum í plöntum og öðrum gróðri, eru frá 31. maí 1927 og heita lög um varnir gegn sýkingu nytjajurta. Lög þessi eru nú talin verulega úrelt orðin. Reglugerð, sem byggð er á þessum lögum, er einnig gömul eða frá 19. ágúst 1948, og því einnig úrelt og ekki hægt að byggja á henni eðlilegt eftirlit með innflutningi á plöntum og sjúkdómavarnir því samfara. Það frv., sem hér er á dagskrá, um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum, er flutt til að ráða bót á þessu ástandi og gera mögulegt að koma við betra eftirliti með innflutningi á plöntum. Ég tel mjög nauðsynlegt að við höldum vöku okkar á þessu sviði og beitum því aðhaldi og eftirliti, sem nauðsynlegt er talið að ráði færustu manna, til þess að forðast að inn í landið berist nýir sjúkdómar í sambandi við plöntur og gróðurríki landsins. Frv. er flutt til að fullnægja þessu sjónarmiði. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til þess að hafa langa framsögu um þetta mál. Mér sýnist eðlilegt að reynt verði að ljúka afgreiðslu þessa frv. á yfirstandandi Alþingi. Ekki er vitað að ágreiningur sé um efni þess og frv. fylgir ekki aukinn kostnaður. Þess vegna vil ég mælast til þess við hv. deild, að reynt verði að haga afgreiðslu frv. þannig að það takist að ljúka afgreiðslu þess á yfirstandandi Alþingi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. landbn.