Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Héðinn Valdimarsson: Það er nú nokkurn veginn sýnt, hvernig fara muni um frv. þetta í deildinni, en áður en það fer út úr deildinni vil ég ekki láta hjá líða að fara um það nokkrum orðum og rekja málið að nýju. Í umr. þeim, er orðið hafa um þetta frv., hefir ekki komið ein einasta ástæða, er sanni nauðsyn þess að gefa út brbl. til þess að koma fram þeim ákvæðum, er í frv. felast. Það var þegar ákveðið í lok síðasta þings að reisa þessa verkamannabústaði, og ef nauðsynlegt hefði verið að breyta lögunum, mátti gera það þá, en síðan hefir ekkert það skeð, er réttlæti setningu bráðabirgðalaga. Þessi frammistaða hæstv. félmrh. er algert einsdæmi, og því eftirtektarverðari er hún, þar sem ráðh. er ekki sjálfur löggjafi, en situr aðeins í ráðherrasæti í trausti þeirra samninga, er flokksbræður hans gerðu um stjórnarsamvinnu við þá aðra flokka, er að stjórninni standa. Ég get ekki fallizt á þá skoðun, sem fram hefir komið hjá sumum hv. þm., sem sæti eiga í allshn. og um málið hafa fjallað, að þeim beri ekki skylda til þess að athuga annað en það, hvort breytingar þær, sem frv. felur í sér, séu æskilegar eða ekki. Ég lít svo á, að allshn. beri ekki síður að taka afstöðu til þess, hvort útgáfa bráðabirgðalaganna var nauðsynleg eða ekki. Henni ber að gæta réttar löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, en það hefir hún ekki gert í þessu máli. Undirtektir hv. þm. sýna einnig, að hér er ekkert réttlætismál á ferðinni, sem meiri hluti þingsins vill framkvæma, heldur er þetta samningsmál við einn ráðherrann í stjórnarsamvinnunni, sem hann vill koma fram án þess að leita samkomulags við þingið. Þetta er eitt dæmi þess, hverskonar stjórnarfyrirkomulag það er, sem við eigum við að búa, hin svo kallaða þjóðstjórn. Það er samið um ranglætið af öllum flokkum, sem að stj. standa, en hver reynir jafnframt að velta ábyrgðinni af sér. Ég hefi áður skýrt frá því, hver væri tilgangur þessara bráðabirgðalaga. að þeim væri stefnt gegn Byggingarfélagi alþýðu, eða þeim af meðlimum þess, sem hæstv. félmrh. telur vera í pólitískri andstöðu við sig. Þá hefi ég og áður minnzt á annað atriði bráðabirgðalaganna, þar sem talið er nauðsynlegt, að ríkisstj. skipi formann í stjórn byggingarfélaganna, ef talið verður, að þau njóti aðstoðar ríkisins. Framsfl., sem telur sig málsvara samvinnufélaganna, hefir ekkert við það að athuga, þótt gengið sé inn á þessa braut, að skerða sjálfsákvörðunarrétt félaganna, og það er eingöngu vegna þess, að hér er um samvinnufélag í kaupstað að ræða, þar sem flokkurinn hefir ekkert fylgi. Þá er ekki hvað sízt eftirtektarverð sú fyrirlitning,sem sýnd er þeim mönnum, er hér eiga hlut að máli. Hér í bæ er byggingarfélag með á sjöunda hundrað meðlima, sem flestir eru fjölskylduföður, og á fimmta hundrað manns bíða þess rólegir, að röðin komi að þeim að fá íbúðir í verkamannabústöðunum. Um vilja þessa fólks er ekkert skeytt, né það, hve mikið það hefir á sig lagt til þess að koma félaginu á fót, svo að það með tímanum geti eignazt sæmilegar íbúðir, heldur er styrknum fleygt í þá menn, sem hæstv. félmrh. hefir útvalið, að miklu leyti fyrirfram, til þess að fá íbúðirnar; og þetta er eingöngu vegna þess, að hæstv. félmrh. hugnast ekki að þessu fólki. Það gefur líka þokkalegan svip af þm. yfirleitt, hvernig þeir snúast við þessu máli. Breyting sú, er allshn. gerir á lögunum - sem að vísu er ekki til annars en að klóra yfir það, að hún fallist á frv. óbreytt -, tekur út þá grein, er segir til um, í hvaða röð félögin eiga að hafa rétt til styrksins. Ég hefi áður bent á, að eins og lögin eru nú geta mörg félög fengið styrkinn, þó aðeins eitt komi til greina í einu, en sá er munurinn, að það félag, sem búið er að starfa lengst og komið hefir mestu í framkvæmd. á nú ekki að hafa meiri rétt til hans en nýtt félag, ef samið er um það bak við tjöldin. Þá henti ég einnig á það við 2. umr., að þeir menn, sem ganga í byggingarfélögin, hafa nú enga vissu fyrir því, að þeir verði réttindanna aðnjótandi í réttri röð. Þau fjárhagslegu vandræði, er steðjað hafa að byggingum verkamannabústaðanna, þarf ekki að fara nánar út í en ég hefi áður gert, en allt efni hefir orðið 50–100% dýrara en verið hefði, ef óráð hæstv. félmrh. hefði ekki verið tekið upp. Þá vil ég með nokkrum orðum víkja að því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um þetta mál. Mér finnst það ekki sitja vel á borgarstjóranum í Reykjavík að tala svo kuldalega um húsnæðisvandræði verkamanna sem hann gerði, og ef ætti að tala um það, á hverjum hvíldi mest ábyrgðin á því, hvernig þeim málum er komið, þá er það án efa á bæjarstjórn Reykjavíkur. Skipulagsmál bæjarins og byggingarmál ætti að vera eitt af hennar aðalmálum, en hingað til hefir bæjarstjórnin látið það vera undir einstaklingunum komið, hvernig framkvæmd þeirra mála er háttað. Að vísu skal málum þessum skotið til byggingarnefndar, en hingað til hafa afskipti hennar verið næsta lítil. Í nágrannalöndunum er það hvarvetna talið mikilsvert, hvernig byggingum er fyrir komið, eða skipulagsmál bæjanna, og hvernig unnt er að sjá bæjarbúum fyrir góðu húsnæði. Hér hefir skipulagsuppdráttur af bænum verið 10–20 ár á leiðinni og er ekki kominn ennþá, og víða veit enginn, hvernig á að byggja á lóðunum. Hvernig bæjarstjórnin býr að þeim fátækustu, má sjá af því, að hún hefir fengið þeim til íbúðar Bjarnaborg og Suður-Pólana, en það eru lökustu íbúðirnar í bænum. þessi skortur á vilja meiri hluta bæjarstj. til þess að leysa þessi mál á viðunandi hátt hefir orðið til þess, að byggingarfélög hafa risið upp, en á meðan þau hafa ekki meira fé fyrir hendi, geta þau ekki ráðizt í meiri framkvæmdir. Það hefði því mátt búast við því, að ]nn. þess flokks, er mesta ábyrgðina ber á því, hvernig byggingarmálum bæjarins er háttað, öfundaðist ekki yfir því, þótt verkamenn fengju sæmilegar íbúðir.

*Einar Olgeirsson: Í sambandi við 2. umr. var farið allýtarlega í þetta mál. Það kom þá í ljós, að hæstv. félmrh., er gefið hafði út bráðabirgðalögin, hafði engin rök fyrir máli sinu að færa. Í öllum ræðum sínum hélt hann því fram, að Byggingarfélag alþýðu hefði sett þau skilyrði, sem ekki hefði verið hægt að ganga að. Þessi staðhæfing hæstv. ráðh. var hrakin af hv. 3. þm. Reykv., enda þorði hæstv. ráðh. ekki að lesa upp þessar samþykktir máli sinu til sönnunar. Hann þorir ekki að játa það, að hann hefir sjálfur flækt sig þannig í málinu, að hann getur ekki losnað nema með því að beita gerræði. Hv. þm. hafa líka viðurkennt í ræðum sínum eða með þögninni, að þeim þykja aðfarirnar ljótar, eða eins og einn þm. sagði, að hann hefði ekki geð í sér til þess að greiða atkv. með bráðabirgðalögum, sem þannig væru fram komin. Aðrir hv. þm., sem standa nær hæstv. ráðh. í skoðunum, hafa ekki haft geð í sér til þess að verja þessa framkomu hans; hann einn hefir reynt að verja gerðir sínar. Enginn þm. hefir viljað taka á sig ábyrgðina, og nefndin, sem um málið hefir fjallað, hefir ekki viljað leggja neinn dóm á það, hvort bráðabirgðalögin væru nauðsynleg eða ekki, og sumir hv. nefndarmanna hafa meira að segja beinlínis lýst því yfir, að þau væru óþörf. Nú á samt að þvinga málið í gegnum þingið, án þess að nokkur þm. sé því raunverulega samþykkur, aðeins vegna þess, að búið er að binda þm. svo með samningum á bak við tjöldin, að þeir þora ekki að fylgja sannfæringu sinni. Vonandi verða það fá mál, sem fara á þennan hátt í gegnum þingið. En þetta er eitt hróplegasta dæmi þess, hvernig virðist vera stefnt að því að gera A1þingi að handbendi lítillar stjórnarklíku, sem fær öllum sínum málum framgengt, enda þótt öllum þm. ofbjóði aðfarirnar. Við þm. Sósíalistafl. höfum oft skorað á hv. þm. að halda á þeim rétti, sem þingið á að hafa, og ég vona, að þeir þm., sem eru okkur sammála um, að hér hafi verið beitt gerræði, sýni það líku við atkvgr. og þori að fylgja sannfæringu sinni. Annars er óþarfi að rökræða þetta mál frekar, umr. hafa farið mjög á einn veg, enginn hefir fengið sig til þess að verja þessi bráðabirgðalög, en allir, sem talað hafa, hafa látið í ljós andúð sína á bráðabirgðalögunum. Af alþýðu manna hefir þess verið beðið með óþreyju, hvernig Alþingi tæki þessum bráðabirgðalögum. Því miður virðist meðferð Alþingis ætla að valda þeim vonbrigðum, sem vænzt höfðu réttlætis í málinu. Þó vil ég enn vona, að allir hv. þm., sem líta á setningu bráðabirgðal. sem óréttmæta, greiði atkv. móti þessum lögum.

*Pétur Halldórsson: Það var aðeins eitt atriði, sem mér finnst ég ekki geta sleppt framhjá mér án aths. Hæstv. félmrh. og hv. 1. þm. Rang. féllu báðir fyrir þeirri freistingu að segja, að það sæti ekki á mér, sem væri borgarstjóri Reykjavíkur, að fjandskapast við lögin um verkamannabústaði, það væri ekki nema eins og mynd af bæjarstjórnarmeirihl. í bænum, þegar ég sýndi verkamönnum með þessu beinan fjandskap, og annað ekki. Þó að ég hafi áður skýrt afstöðu mína og meira gæti í þessum ásökunum rangfærslna en misskilnings, verð ég að leiðrétta aðalatriðin. Ég er, eins og ég hefi verið, á móti þessum lögum, af því að þau skapa misrétti, auk þess sem þau voru í upphafi pólitískur fengur fyrir einn ákveðinn flokk. Um líkt leyti og lögin voru sett kom stjórnarflokkunum, Framsfl. og Alþfl., saman um að loka, eða sama sem loka, veðdeild Landsbankans. Í stað veðdeildarinnar átti að setja upp lánastarfsemi handa svona byggingarfélögum einstakra manna, sem áttu að njóta sérréttinda, ábyrgðar ríkissjóðs og annara fríðinda, og þeim var aflað mikils fjár til að byggja fyrir, með sköttum, sem reyttir voru af borgurunum til hins opinbera. Afstaða mín hefir gagnstætt þessu alltaf verið sú, að ríkið ætti að stuðla að því, að þægileg lán fengjust út á fasteignir og þannig, að það sé alveg áhættulaust fyrir hið opinbera. Með lögum um samvinnubyggingarfélög er veitt ríkisábyrgð, sem nemur allt að 85% kostnaðarverðs húsanna. En gegnum veðdeildarlán tók hið opinbera aldrei á sig meiri áhættu en svaraði 2/3 af matsverði. Í sérlöggjöf þessara 2 flokka, miðaðri við einkahagsmuni þeirra, var farið allt of langt á varhugaverða braut. Áður var reglan að veita aðeins 1. veðréttar lán út á hús, en með mjög sæmilegum kjörum. Á sínum tíma var farið fram á, að ríkið hjálpaði einnig til, að lán fengjust út á 2. veðrétt, og víst hefði það verið æskilegt. En þá áttu allir að vera jafnir fyrir lögunum og hafa rétt til lána. Stefna áður nefndra flokka var hinsvegar þannig framkvæmd, að t. d. hér í Reykjavík hafa 2–3 félög fengið stuðning til að byggja yfir stofnendur sína sem flesta, og síðan ekki söguna meir. Þau sérréttindi, sem þeir tiltölulega fáu menn njóta, sem komizt hafa að í þessum félögum, eru borguð af skattþegnum, sem gert er ókleift að byggja. Slík sérréttindi eru óþolandi, sem fyrst og fremst eru takmörkuð við þá menn, sem á tiltekinni stundu geta lagt fram tilskildar fjárupphæðir til byggingar, og í öðru lagi takmörkuð við hóp manna, sem af meira og minna pólitískum ástæðum hafa komizt fyrstir í félögin. Það er því rangt, þegar sagt er, að við séum á móti verkamannabústöðum, þó að við séum á móti slíkri löggjöf, sem á slíkan hátt er framfylgt. Það er rangt, að við sýnum fjandskap við alþýðu með því að krefjast þess, að til séu haganlegir lánsmöguleikar handa þeim einstaklingum, sem vilja byggja hús. En nú gengur þetta ekki lengur, að veita stórfé til byggingarfélaganna með ríkisábyrgð. Það hefir verið neitað um meiri lán handa þeim. Hvað verður þá tekið til bragðs, svo að byggingar stöðvist ekki? Ég veit ekki, hvað aðstandendur þeirrar löggjafar ætlast fyrir, þegar svo er nú komið, að ekki þykir fært að veita félögunum þau fríðindi, sem þau eiga að lögum. - Þó að nú standi til að byggja einar 40 íbúðir, hrekkur það skammt, breytir eiginlega engu um ástandið; slíkt happdrætti á kostnað fjöldans er ekki lausnin á byggingarmálum bæjarins. - Ég hygg, að heilbrigð lausn sé ekki önnur til en að stuðla að því, að veðdeild Landsbankans geti aftur farið að veita lán, ekki aðeins í bréfum, heldur í peningum til lántakenda. Um þá ásökun, að Reykjavíkurbær hafi ekkert gert til að auka byggingar, er það að segja, að ég álit hann geri rétt að skipta sér ekki af því beint, hvað byggt er. Sósíalistar vilja, að bærinn hefji byggingar í stórum stíl. Það hefir verið gert víða á Norðurlöndum. En þá kemur á daginn, að þau afskipti hafa orðið til mikillar bölvunar. Að sama skapi og bæirnir hafa tekið að sér að byggja hafa byggingar einstaklinga og fyrirtækja þorrið og húsnæðisástand í rauninni sízt orðið betra en með frjálsu framtaki einstaklinga. Hér hefir ekki verið lagt út á þessa braut. - Að vísu á bærinn nokkur hús. Og það er rangt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það séu einhverjar verstu íbúðir í bænum. Íbúðirnar eru góðar. Náttúrlega fer það, eins og um ábýli annarstaðar, nokkuð eftir því, hvernig þær eru setnar. En það er hver maður vel sæmdur af að búa í þeim. - Það eina, sem farið var út á þessa braut hér, var að setja húsaleigulög í fyrra stríði og halda þeim síðan við alllengi eftir það. Margir bentu á, að þau drægju úr byggingum og spilltu þannig því, sem þau áttu að bæta. Þetta varð mikið hitamál. Þeir, sem enn vilja sem mest afskipti hins opinbera af slíku, vildu halda í lögin og sögðu, að afnám þeirra þýddi vandræðaástand. Meðan lögin stóðu voru vandræði. En þegar búið var loksins að afnema þau þá fóru menn að byggja, og ástandið lagfærðist brátt til mikilla muna. Meðan hömlur voru minnstar var mest byggt, og þótti sumum ískyggilega mikið. Það er a. m. k. auðséð af þessu, að ekki hafa afskipti hins opinbera aukið húsnæðið í Rvík, ef á heildina er litið. Það ber allt að sama brunni, að þessi lög um verkamannabústaði eru ekki lausnin á byggingarmálunum, heldur hitt, að veita þann aðgang að lánum, sem sé jafn fyrir alla, og láta svo einkaframtakið sjá um þetta.

*Héðinn Valdimarsson: Það voru aðeins nokkrar aths. út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. Ég hygg að fáir bæir á stærð við Reykjavík séu lakar og óhentugar byggðir, sóðalegri og óviðunanlegri yfirleitt til frambúðar. Ekki þarf annað en ganga hérna um göturnar til að sjá þessa tilhögun eins og hún er og skilja, að þetta borgar sig ekki. Nýbyggingar og nýtt skipulag samfara þeim mundu gera bæinn ódýrari í rekstri, auk þess gagns. sem vart verður metið í tölum. Hv. þm. hefir aldrei skilið og skilur ekki enn, að þeir menn, sem minnst eru fjáðir, þurfi sérstaka aðstoð til þess að geta notið jafnréttis og t. d. eignazt þak yfir höfuðið. Hann kallar þá aðstoð sérréttindi. Hann telur það eitt rétt, að t. d. veðdeild sé jafnopin öllum, svo að þar fái allir, og líka þeir fátæku, það sem þeir vilja. - En hvað fá þeir þá? Þeir fá það versta af leiguhúsnæði bæjarins, úrganginn frá þeim, sem betur eru settir, en gegn hárri leigu. Þannig er jafnréttið. Ég held, að ef hv. þm. hefði kynnt sér muninn á íbúðum manna í verkamannabústöðunum fyrir og eftir að þeir fluttust þangað, mundi hann ekki tala með lítilsvirðingu um þá húsnæðisbót, sem þó dálítill hluti efnalítilla bæjarmanna hefir þar fengið. Hefði hann séð t. d. öll börnin, sem voru heilsuveil og sílasin vegna slæms húsnæðis, en með alveg nýrri heilsu í verkamannabústöðunum, gæti hann ekki staðhæft, að það sé röng stefna að byggja þá. Það er ekki rétt, að íbúðir í verkamannabústöðunum hafi fallið neinum í skaut sem verðlaun fyrir flokkshollustu. En það er hægt að verðlauna ýmsa góða sjálfstæðismenn á annan hátt, - með því að útvega þeim trygga leigjendur í íbúðir, sem bærinn greiðir leigu af. Það er heill flokkur manna innan Sjálfstfl., sem nýtur þeirra verðlauna. Ég vil mótmæla því fyrir hönd mína og Alþfl., eins og hann var, þegar ég var í honum, að við höfum verið með í því að loka veðdeildinni. Að lokum vil ég benda á, að hér í bænum eru starfandi byggingarsamvinnufélög, sem notið hafa ábyrgðar ríkissjóðs og fengið mikið fé til umráða. Það hafa margir efnamenn notið fríðinda í þessum félögum, hæstv. félmrh., Stefán Jóh. Stefánsson, er einn þeirra, sem þannig hafa eignazt hús. En ekki hefir hann séð ástæðu til þess að setja bráðabirgðalög um stjórnskipaða formenn þar.

*Pétur Halldórsson: Það er ekki hægt að ræða skipulag bæjarins í sambandi við þetta mál. Það er satt, og ég hefi oft haft áhyggjur af því, að bærinn er óþarflega stór, miðað við mannfjölda og dýr í rekstri. Þetta kemur bara ekki þessu frv. við, eða hitt, hvort bærinn er ljótur í augum þessa sonar hans, sem síðast talaði. Ég hélt honum þætti fæðingarbær sinn fallegur og skemmtilegur. Nú þykir honum hann ljótur, og að því er virðist mest af því, að ég sé borgarstjóri. En aðalatriðið er, hvernig hægt sé að fá lán til eðlilegra bygginga. Ég held því fram, að opnun veðdeildarinnar sé nauðsynleg, því að nú sé búið að nota eins og fært reynist samvinnubyggingarfélögin og stöðva ábyrgðir á frekari lánum til þeirra. Árangur sá, að nokkrir menn í tveim flokkum hafa fengið góð og ódýr hús, sýnir einungis, að slík löggjöf er því verri sem hún gefur meiri fríðindi. Og þá eru lögin um verkamannabústaði verst, því að þau gefa fáeinum mönnum möguleika til að eignast hús sín þannig, að helmingurinn í þeim sé gefinn, miðað við aðra húskaupendur. Út af slíkum lögum er von, að spinnist deilur eins og þær, sem nú hefir mátt heyra milli hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. félmrh.

Frsm. (Pálmi Hannesson) : Ég sé, að fallið hefir niður að setja ákvæði um gildistöku laganna. Nú er auðsætt, að lög þessi muni eiga að öðlast gildi þegar í stað, og hefi ég því leyft mér að bera fram skriflega brtt., svo hljóðandi: „Aftan við frv. bætist ný grein, er verði 12 gr., svo hljóðandi: Lög þessi öðlast þegar gildi“.

Fram. meiri hl. (Pálmi Hannesson) : Eins og hv. þd. er kunnugt, var þetta frv. á sínum tíma flutt samkvæmt tilmælum hæstv. kennslumrh. Það var samið af fjölmennri n., sem skipuð var fulltrúum allra aðalfélaga og félagasambanda innan íþróttasamtakanna í landinu, og ennfremur fulltrúum frá skólunum. Menntmn. hefir farið yfir þetta frv. og gert við það nokkrar brtt. á þskj. 336. Þessar brtt. eru nokkuð margar, en skipta ekki miklu máli hvað efnið snertir. Fyrst og fremst eru það orðalagsbreyt., og er leitazt við að færa málið til betra horfs. Ég skal lauslega gera grein fyrir þeim brtt., sem mér þykja helzt skipta máli. Fyrst er brtt. við 2. gr.; þar stendur: „Kennslumrh. hefir yfirumsjón allra íþróttamála að því leyti, er ríkið lætur þau til sín taka.“ En n. þótti réttara að setja fræðslumálastjóra í stað kennslumálaráðherra, og eru samsvarandi breytingar gerðar við síðari gr. frv., þar sem við þótti eiga. - Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að íþróttafulltrúi sé skipaður af ráðherra til 5 ára í senn, og launaður úr ríkissjóði. Þessu þótti n. rétt að breyta þannig, að fulltrúinn skuli skipaður til þriggja ára, og skiptir það raunar ekki miklu máli hvort heldur er. - Næsta brtt. er við 6. gr. og er að mestu orðalagsbreyt. Ég skal leyfa mér að geta þess. að inn í 4. gr. hefir slæðzt prentvilla. Þar stendur „Ungmennafélaga Íslands“ en á að vera Ungmennafélags Íslands. - Brtt. við 7. gr. er ekki efnisbreyt., nema við 3. tölul. Honum er nokkuð breytt, aðallega þannig, að fært er til skýrara og fastara horfs það, sem fyrir vakti með þessum tölul. - Sama er að segja um 8. gr. Þar er aðeins um orðalags, en ekki efnisbreyt. að ræða. - 9. gr. er lítilsháttar breytt. Gr. hljóðar um það að setja skuli reglugerð um mannvirki, sem styrks njóta af almannafé og er þar átt við íþróttamannvirki, og skal fræðslumálastjórnin setja reglugerðina, þar sem áður er gert ráð fyrir, að ráðh. setji reglugerðina. Er þessi breyting í samræmi við breyt. við 2. gr. - Brtt. við 13. gr. skiptir mestu máll af þeim brtt., sem fram koma á þessu þskj. Þar er gert ráð fyrir að bæta aftan við gr. ákvæði um það, að fræðslumálastj. skuli heimilt að veita skólum undanþágu frá sundskyldu um nokkur ár fyrst í stað, ef skilyrði eru slík, að slíkt teljist nauðsynlegt. Þetta þótti nauðsynlegt, einkum með tilliti til hinna afskekktari skólahéraða, þar sem þarf að koma börnunum langa vegu til sundnáms. - 20. gr. gerir ráð fyrir því, að enginn geti öðlazt réttindi sem sérkennari í íþróttum né rekið íþróttakennslu sem atvinnu nema hann hafi lokið íþróttakennaraprófi hér á landi eða öðlazt réttindi sem íþróttakennari áður en ákvæði frv. tóku gildi. - 22. gr. er nokkuð breytt, en það er fyrst og fremst orðalagsbreyting, eins og í hinum gr., sem breytt hefir verið. Í upphafi gr. segir, að við héraðsskólana skuli starfa sérdeildir fyrir íþróttakennslu, og skulu nemendur eiga kost á að stunda nám í þeim eftir eins vetrar nám í skólum. - Við 24. gr. er brtt., sem skiptir nokkru máli. Í frv. hljóðar þessi gr. svo með leyfi hæstv. forseta: „Íþróttastarfsemi utan skólanna er falin frjálsu framtaki landsmanna og fer fram í félögum og sem einstaklingsstarf, með þeim stuðningi, sem veittur er samkvæmt l. þessum. Viðurkennd landssambönd íþróttafélaga eru Íþróttasamband Íslands (Í. S. Í.) og Samband Ungmennafélaga Íslands (U. M. F. Í).“ Nú hefir það komið fram, meðal annars í bréfi frá Í. S. Í., sem birt er í áliti minni hlutans, að þessu sambandi eða stjórn þess hefir vaxið í augum, að U. M. F. Í. skyldi vera talið til, þegar íþróttasambönd eru viðurkennd af ríkisvaldinu. Til þess að kippa þessum þyrni úr holdi þessa aðila taldi n. rétt að fella þetta ákvæði burt, og er þess að vænta, að betur líki þá eftir en áður. En þess skal getið, að efnisbreyting er þetta lítil, því að með öðrum ákvæðum frv. er Í. S. Í. tryggð sú viðurkenning, sem telja má, að máll skipti. En það hefir frá upphafi verið ætlunin, að þetta samband yrði viðurkennt sem æðsti aðili um frjálsa íþróttastarfsemi í landinu, og að því lúta ákvæði um þátttöku þess í íþróttanefnd og loks með öðrum ákvæðum 24. gr., sem sé þeim, að það komi fram erlendis af Íslands hálfu í íþróttamálum og setji þær reglur, sem gildi um alla keppni innanlands. Aftur var litið svo á, að vegna verðleika sinna í þágu íþróttamálanna mætti nefna U. M. F. Í. þarna með, en sú viðurkenning, sem máli skiptir fyrir það, eins og hitt, felst einnig í öðrum ákvæðum frv. Þess vegna var á það fallizt að fella hvorttveggja burt, fyrst það reyndist öðrum aðilanum hneykslunarhella. Þó þótti rétt að bæta aftan við þessa gr. ákvæði, sem var áður aftast í 26. gr. Það er gert til samræmis, en er engin efnisbreyt. - Þá er till. um að fella niður úr 25. gr. orðið „landfræðilegri“. Það er óþarft og miður fallegt, svo að það mun mega missa sig. –Aðrar breyt., sem gerðar eru till. um á þskj. 336. er ekki ástæða til að ræða. Síðasta gr., um gildistöku væntanlegra l., er orðuð skýrar en var í frv. Ég vil vænta þess, að hv. d. geti fallizt á þessar brtt., sem meiri hl. menntmn. hefir borið fram. Málið hefir verið rannsakað allrækilega í n. og 4 af 5 nm. eru sammála um, að æskilegt sé, að frv. nái fram að ganga, þó með þeim breyt., sem ég hefi getið um, en það eru aðallega orðalagsbreyt.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson) : Hér liggur fyrir hv. þd. frv. til íþróttalaga. Það er von, að mönnum fari svo, þegar þeir sjá þetta nafn, að þeir spyrji, hver æski þess, að íþróttal. séu samþ., og í hvaða skyni eigi að gera það. Ég heyrði á hv. frsm. meiri hl., að frv. væri borið fram eftir ósk hæstv. kennslumrh., sem hefði skipað n. til að undirbúa málið, og það sé hennar starf, sem liggur hér fyrir í frv. formi. Nú getur hæstv. kennslumrh. varla haft neina sérstaka ástæðu eða hvöt til að setja íþróttal., nema svo sé, að jafna megi til þess, sem er í ýmsum löndum, þar sem vitað er, að íþróttirnar eru teknar í þjónustu ríkisvaldsins. Það er svo í þeim löndum, sem einræði er, og kannske líka annarstaðar. Þar er með íþróttunum verið að undirbúa ungdóm landanna til hernaðar. En það getur ekki legið til grundvallar hér. En það verður þó að viðurkenna, að íþróttir eru gagnleg iðkun, og það er ekki ástæðulaust, að hið opinbera eða ríkisvaldið stuðli að því á einhvern hátt, að þessi starfsemi í landinu megi ná takmarki sínu. Hingað til hefir það aðallega komið fram í því, að ríkið hefir stutt íþróttastarfsemi í skólum og veitt fjárframlög úr ríkissjóði til íþrótta. En spyrja má: Er ástæða til vegna þess arna að samþ. íþróttal. og hvað er eðli þess máls og hvað eiga slík íþróttal. að fela í sér? Ef farið er yfir frv., þá sést, að mikill hluti þess er um íþróttir í skólum landsins. Frv. skiptist í kafla, og er I. kaflinn um stjórn íþróttamála, og er efni hans það, að íþróttamálin eru lögð undir vald ráðh. Það er með öðrum orðum verið að koma á ríkisrekstri á íþróttum að meira eða minna leyti. Þessi rekstur er látinn heyra undir einn af ráðh. landsins til eftirlits og afskipta, eins og segir í frv. Ég hefi talið það lauslega, að á 15 stöðum er gert ráð fyrir fyrirmælum ráðh. í reglugerðarformi eða öðru formi til afskipta af íþróttastarfseminni í landinu. Hann á að hafa sér við hlið mann, sem heitir íþróttafulltrúi, og einnig íþróttanefnd. Þetta er það, sem snýr að yfirstjórn íþróttamálanna. II. kaflinn er um íþróttasjóð. Mér þykir það skiljanlegt, að það geti þótt hentugt, að koma á einhvers konar skipun um úthlutun þess fjár, sem ríkið veitir á fjárl., til þess að tryggja það, að fé því, sem veitt er úr ríkissjóði, sé varið á sem skynsamlegastan hátt. Eins og nú er, má kannske gera ráð fyrir, að það sé duttlungum háð, hvað mikla fjárveitingu Alþ. samþ. til íþrótta. Það má þess vegna teljast gagnlegt, að þingið komi upp einhverri stofnun, og þá helzt nefnd manna, sem taki að sér að úthluta því fé, sem árlega er veitt til íþróttastarfsemi í landinu. Ég er ekki frá því, að það sé góð hugmynd og til þess löguð að taka af Alþ. óþægindi og tryggja, að fé því, sem Alþ. veitir, sé betur varið en nú er. III. kafli er um íþróttir í skólum. Þann kafla á ég fyrir mitt leyti erfitt með að skilja, því öll íþróttastarfsemi í skólum er nú þegar háð fyrirmælum fræðslumálastjórnarinnar. Ef einhverjar breyt. eða bætur eru gerðar á íþróttakennslunni í skólum, þá má gera það með fyrirmælum kennslumálastj. Að því leyti er þessu ofaukið í þessu frv., því fræðslulögin segja fyrir um höfuðdrættina í því, hvernig íþróttakennslu í skólum eigi að haga. Það ætti að vera fullnægjandi, nema svo sé, að ekki hafi tekizt að haga íþróttastarfseminni í skólum svo sem æskilegt mætti þykja. IV. kaflinn er um íþróttakennslu. Ég hélt í fyrstu, að þar væri verið að stofna til 2 nýrra skóla. En það hefir verið upplýst, að svo er ekki. Það fer nú þegar fram kennsla í íþróttakennslu í landinu. En það mun eitthvað eiga að auka hana. Í frv. er svo fyrir mælt, að í kennaraskólanum skuli kenna öllum körlum og konum íþróttakennslu. Í grg. frv. segir um þetta, að það kunni að koma illa við ýmsa, sem vilja stunda kennaranám, en séu kannske ekki líkamlega hraustir eða svo af guði gerðir, að þeir geti ekki tekið slíka kennslu að sér. Um þetta segir ennfremur í grg., að þeir, sem ekki geti tekið að sér íþróttakennslu, ættu yfirleitt ekki að ganga á kennaraskólann. Mér finnst þarna vera gengið nokkuð langt, enda er það gert í fleiri stöðum í frv. V. kafli frv. er um frjálsa íþróttastarfsemi. Hún hefir nú verið rekin hér á landi í langan tíma, og nú má spyrja: Er þessi frjálsa íþróttastarfsemi, sem haldið er uppi í landinu þess eðlis, að hún finni til þarfar á löggjöf um þessi atriði? Mér hefir ekki skilizt af þessu frv., að hin frjálsa íþróttastarfsemi í landinu muni með þessari löggjöf njóta sérstakra fríðinda umfram það, sem hún nú hefir, en það eru styrkveitingar úr ríkissjóði til hinnar frjálsu íþróttastarfsemi. Ég fæ ekki séð, að hin frjálsa íþróttastarfsemi hagnist á nokkurn hátt af þessari löggjöf. Það liggur að minnsta kosti ekki í augum uppi. Þetta er efni íþróttalöggjafarinnar. Ég verð að segja, að ég sé ekki í fljótu bragði nauðsynina á að setja svona íþróttalög, nema ef vera skyldi að ríkið eða ríkisvaldið hefði eitthvert takmark fyrir augum, sem það teldi, að það myndi frekar ná með því að leggja íþróttastarfsemina í landinu undir beint eftirlit ríkisvaldsins. Ég efast um, að benda megi á nauðsynina á því, að svo miklu leyti sem lesa má af þessu frv. Við skulum nú samt segja, að það þyki rétt að setja íþróttalög, og ég heyri sagt, að íþróttafólk í landinu muni að einhverju leyti standa bak við þetta frv., eins og líka má sjá af því, að einhverjir íþróttamenn hafa verið í þeirri nefnd, sem samdi frv., en þá er annað atriði, sem mér þykir máli skipta í þessu sambandi, og það er, að í landinu hefir til þessa verið félagsskapur, sem haft hefir forgöngu um íþróttamál og er sameiginlegur félagsskapur allra þeirra, sem stunda íþróttir, en það er íþróttasamband Íslands. Ég verð að líta svo á, að í slíkri lagasetningu teljist það eðlilegt, að Í. S. Í. sé falið að hafa forystuna, svo sem verið hefir, um öll íþróttamál og það eitt væri talið fulltrúi íþróttanna, en þá jafnframt ætlazt til, að öllum íþróttafélögum í landinu væri gert jafnt undir höfði um þátttöku í Í. S. Í., enda væri það talið til forsvars öllum íþróttamálum gagnvart ríkisvaldinu þar, sem gert er ráð fyrir, að ríkið taki til sinna mála um afskipti af þessum málum. Þetta er í samræmi við óskir Í. S. Í., eins og hv. þm. sjá af bréfi þess, sem prentað er með minni hl. áliti mínu, en þar fer Í. S. Í. fram á. að það sé talið fulltrúi hinnar frjálsu íþróttastarfsemi í landinu. Mér þykir það varla fært að setja löggjöf um íþróttamál, sem fer að miklu leyti á móti óskum Í. S. Í., og ég hygg, að það sé óráðlegt að gera það. Ég tel þess vegna rétt að fresta málinu um sinn og reyna á meðan að fá fullkomið samkomulag við Í. S. Í. um afgreiðslu málsins. Ég hefi því leyft mér að leggja fyrir hv. d. svofellda rökst. dagskrá: Í trausti þess, að ríkisstj. takist að ná fullu samkomulagi við Íþróttasamband Íslands um íþróttalöggjöf, telur deildin rétt að fresta lagasetningu um þetta efni og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi frestur yrði þá fyrst og fremst og frá minni hálfu eingöngu ætlaður í því skyni að ná fullu samkomulagi um slíka íþróttalöggjöf við Í. S. Í.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég er af ýmsum ástæðum þeirrar skoðunar, að þetta frv. til íþróttalaga sé til töluverðra bóta viðkomandi íþróttum frá því sem nú er. Ég get jafnframt upplýst það, sem raunar hefir verið tekið fram áður og einnig af hv. 4. þm. Reykv., sem er andvígur frv. að nokkru leyti, af sérstökum ástæðum, sem hann hefir komið fram með, að íþróttamenn eru yfirleitt fylgjandi því, að íþróttal. séu sett, eins og kemur fram í bréfi Í. S. Í. sem vill aðeins fá nokkra breyt. á frv. Þeir íþróttamenn, sem hafa undirbúið frv., eru úr öllum fremstu íþróttafélögunum í Reykjavík. Hv. 4. þm. Reykv. drap á, að það gæti ekki verið sérstök ástæða fyrir kennslumrh. að beita sér fyrir því, að sett væru l. um íþróttamál, nema gripa ætti til þess að leggja íþróttirnar undir ríkisvaldið, eins og sumstaðar tíðkast. Hann gat þess líka, sem er rétt, að ekkert slíkt væri tilætlunin með þessu frv. Það leynir sér heldur ekki á frv., að engin slík ákvæði eru í því, sem að neinu leyti nálgast það. Ég álít mig líka vera einn af þeim mönnum, sem eru þeirrar skoðunar, að ríkisvaldið eigi ekki að óþörfu að vera að hafa afskipti af málum, enda veit ég ekki til, að ég hafi stutt frv., sem styðja að því, að ríkisvaldið hafi á einhvern hátt íhlutun um opinber mál, sem ekki er til bóta, að það hafi við, sem erum við völd á hverjum tíma, ættum að skilja það, að sá tími kemur, sem við förum ekki lengur með völd. En hvor okkar hv. 4. þm. Reykv. það er, sem fer með völd, þá álít ég, að frv. sé til bóta frá því, sem nú er. Til þess að benda hv. 4. þm. Reykv. á, hve fjarri lagi það er, að frv. taki á nokkurn hátt til hinnar frjálsu íþróttastarfsemi, þá þarf ekki annað en lesa 24. gr., þar sem tekið er fram, að íþróttastarfsemi utan skólanna sé haldið uppi af frjálsu framtaki landsmanna. Íþróttamenn eru yfirleitt sammála um, að það sé ávinningur í því, að íþróttal. séu sett, enda hafa þeir reynt að greiða fyrir frv. á Alþ., en ágreiningur sá, sem er um þetta frv., er vissulega ekki stórvægilegur, enda er hægt að segja, að það sé á allan hátt eðlilegt, að þessi litli ágreiningur sé til staðar. Það er ekki nema eðlilegt, að Í. S. Í, sem unnið hefir mest að íþróttamálum landsins, fari fram á, að það fái þau völd yfir íþróttamálunum, sem ríkið tekur sér með þessari leiðbeiningastarfsemi, sem ríkið ætlar að takast á hendur með frv. Það er þess vegna út af fyrir sig ekkert við það að athuga, þó Í. S. Í. fari fram á þetta, en rök þau sem það færir fyrir því, eru ekki veigamikil. Ég tel, að þar sem ríkið veitir talsverðan styrk til þessara mála, þá sé það eðlilegt, að þeir menn, sem fara með þann þátt íþróttamálanna, sem ríkið lætur til sín taka, taki að einhverju leyti völd sín af ríkinu. Þar er gengið svo langt til þess að láta hina frjálsu íþróttastarfsemi njóta sín, að nefnd sú, sem á að fjalla um þessi mál, er skipuð eftir tillögu Í. S. Í. og U. M. F. Í. og einn samkvæmt till. ráðh. Fulltrúar hinna frjálsu íþróttasamtaka hafa því meiri hl. í nefndinni. Það sem sérstaklega veldur því, að ríkið á ekki að láta þessi mál afskiptalaus, er það, að þó talsvert hafi verið um íþróttaiðkanir í landinu, þá hafa þær verið stundaðar þannig, að þær hafa ekki komið að hálfum notum fyrir þjóðina. Við, sem stundað höfuð íþróttir, vitum, að fjöldi af þeim mönnum, sem stundað hafa íþróttir, hefir stundað þær þannig, að þær hafa verið þeim til tjóns, en ekki til gagns. Í þessu felst ekki nein sneið til Í. S. Í., sem haft hefir forgöngu um þessi mál og margt vel gert. En það hefir tæpast talið það sitt hlutverk að afla þeirra leiðbeininga og upplýsinga fyrir íþróttamenn, sem nauðsynlegar eru. Það hefir t. d. hvergi í nokkru landi, þar sem íþróttir eru stundaðar, verið gefið jafnlítið út af leiðbeinandi bókum um það, hvernig eigi að stunda íþróttir til þess að hafa gagn af þeim, eins og hér á landi. Ein af þeim beztu bókum, sem gefnar hafa verið út um slík efni hér á landi, hefir verið gefin út af bókaútgáfufélagi fyrir forgöngu áhugamanna. Það má fullyrða, að margt af því fólki, sem fer hér á skíði, hefir meira ógagn af því en gagn. Það gengur kannske 6–7 klst., sem áreiðanlega er óhollt og hefir oft í för með sér ofreynslu.  Ég er ekki í neinum vafa um það, að ef þetta frv. verður að l., og sú leiðbeiningastarfsemi, sem ráðgerð er, kemur til framkvæmda, mun það verða þjóðinni allri til meira gagns en margan grunar. Ég hefi stundað íþróttir svo mikið, og svo mikið hefi ég umgengizt íþróttaiðkendur, að ég veit, að íþróttir, sem ekki eru iðkaðar eftir réttum reglum, eru stórhættulegar. Mér er minnisstætt, að Guðmundur heitinn Björnsson landlæknir kom einu sinni upp í leikfimissal menntaskólans, þar sem við nokkrir strákar vorum að æfingum. Hann sá, að ég var kappsfullur í leiknum, og gaf sig á tal við mig. Ég fór síðan heim með honum og hann ræddi við mig um íþróttir og gaf mér leiðbeiningar. Loks gaf hann mér bók um þetta efni, - fyrstu bókina, sem hann þýddi um íþróttir, og aðra til. Hann brýndi fyrir mér, hvers gæta þyrfti í sambandi við íþróttaiðkun, ef réttur árangur ætti að nást. Það er skoðun mín, að leiðbeininga sé mikil þörf á þessu sviði, og tilgangur frv. er, að koma þeim á. Þar sem þetta er almennt áhugamál íþróttamanna, vil ég mælast til þess, að greitt verði fyrir frv. eftir föngum. Mér þykir leitt, að hv. 4. þm. Reykv. skuli ekki geta orðið mér sammála um frv., en ég vil enn benda honum á, að ágreiningurinn við Íþróttasamband Íslands er ekki stórvægilegur. Hann er einungis um það, að Í. S. Í. vill fá að taka að sér þetta leiðbeiningastarf í aðalatriðum, sem ríkið ætlar að hefja. En í frv. er séð fyrir því, að starfsemi Í. S. Í. verði alveg frjáls og óheft, svo sem verið hefir. Hér er lagt til að ríkið, í samráði við Í. S. Í. og U. M. F. Í., kynni sér hvernig því fé er varið, sem fer til íþróttamála, og beiti sér fyrir, að því verði varið á sem skynsamlegastan hátt. En það er öllum frjálst að stunda íþróttir án afskipta ríkisvaldsins. Aðeins vill ríkið vita vissu sína um það, að þeim styrkjum, sem það veitir, sé varið hagkvæmlega. Ég held, að þótt frv. yrði vísað frá nú, þá getum við ekki vænzt að fá um málið betra samkomulag síðar, - nema ríkið vilji alveg afsala sér þeim rétti, sem það hefir samkvæmt þessu frv., til annara aðila. Tel ég svo ekki ástæðu að segja meira um málið að sinni.

Frsm. meiri hl. (Pálmi Hannesson) : Þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, hefðu að mínu áliti átt betur heima við 1. umr. málsins, en þar sem hv. 4. þm. Reykv. sat þá ekki í d., er skiljanlegt, að hann drepi hér á grundvallaratriðin, sem vaka fyrir mönnum með flutningi þessa frv. Hv. 4. þm. Reykv. gat þess fyrst í ræðu sinni, að hér væri á ferð frv. til íþróttalaga. Það var eins og hann brigðist ókunnuglega við því, að íþróttir gætu átt sér málsvara á löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Hann lét þess getið, að í einræðislöndunum myndu að vísu vera til íþróttalög, sem hefðu þann tilgang, að búa æskulýðinn undir herskyldu. Ég vil upplýsa hv. þm. um það, að í hverju einasta menningarlandi heimsins, meðal annars í öllum lýðræðislöndunum, eru íþróttalög, og þau mjög fullkomin. England er þar í fararbroddi, og má þó e. t. v. segja, að það hafi hernaðarlegra hagsmuna að gæta, en Norðurlöndin eru líka langt á veg komin um íþróttalöggjöf og íþróttastarfsemi, - ég legg áherzlu á íþróttalöggjöf. Það er því ekki fyrr en vænta mátti, að við Íslendingar hefjumst handa um slíka lagasetning. Hv. 4. þm. Reykv. vildi líta svo á, að með lögum þessum væri tilrann gerð til þess að draga íþróttastarfsemi undir ríkisvaldið úr höndum félaga og stofnana. sem hafa með þau mál farið. En nú er þess að gæta, að samkv. þessu frv. kallast bæði leikfimi og einstaklingsíþróttir, þ. e. svokallaðar útiíþróttir, íþróttir. Það er og kunnugt mál. að fimleikar hafa verið stundaðir í öllum skólum landsins um langt skeið. Og það er ennfremur vitanlegt, að íþróttir eru og geta verið stundaðar bæði til góðs og ills, og veltur það á þekkingu þess, er íþróttina iðkar, og leiðbeinandans, hvort verður. Ég vil leyfa mér að segja, að hvorutveggja muni vera mjög ábótavant. Hvort l. ráða bót á þessu, verður ekki sagt um nú, en með þeim er gerð tilraun til að bæta úr þessu, eins og hæstv. forsrh. gat um. - Hv. 4. þm. Reykv. virtist dálítið undrandi yfir því, að íþróttamál væru tekin til meðferðar á Alþ. Því ekki það? Höfum við ekki sett l. um heilbrigðisnefndir, heilbrigðisfulltrúa og barnaverndarráð? Höfum við ekki sett löggjöf um bindindi og hvað annað? Nú er vitað, að íþróttir teljast til þess, sem á að varðveita, auka og efla vinnuþrek þjóðarinnar og hreysti, og þar með hamingju unga fólksins. Hvers vegna skyldi Alþ. ekki beina starfsemi sinni að slíku, einkum þegar þess er gætt, að mistök eru á framkvæmd þessara mála nú? - Hv. 4. þm. Reykv. gat þess, að á 15 stöðum í frv. væri gert ráð fyrir reglugerðarákvæðum. Þetta mun sjálfsagt vera rétt hjá hv. þm., þótt ég hafi ekki talið það. En þar með er ekki sagt, að 15 reglugerðir þurfi, eins og hann virtist gefa í skyn. Allt þetta getur falizt í einni reglugerð, og það er ekki stórvægilegt, þótt sett yrði reglugerð í 15. gr., þegar þess er gætt, að undir hana falla allir skólar landsins. - Hv. 4. þm. Reykv. lét einnig í ljós undrun yfir ákvæði frv. um íþróttakennslu í kennaraskólanum. Mig undrar þessi afstaða hv. 4. þm. Reykv. Um leið og hann viðurkennir, að íþróttirnar eigi ekki að skipa þrengri sess í barnaskólunum en t. d. kennsla í enskri og danskri tungu, þá hlýtur hv. þm. að ætlast til þess, að kennararnir hafi fulla færni í þessari grein. Hvers vegna á alltaf að setja líkamsræktina skör lægra en bóklega námið, og það þótt við vitum, að íþróttirnar viðhalda vinnutápi þjóðarinnar? Til þess að kennarar séu vel færir um að kenna úti um land og annarstaðar, þá verða þeir að kunna þessa grein fullkomlega, eftir því sem unnt er að krefjast. Hv. 4. þm. Reykv. sagði, þegar kom að næstsíðasta kafla frv., að hin frjálsa íþróttastarfsemi hagnaðist ekki neitt á þessu. Hv. þm. viðurkenndi með því, að ekki væri reynt viljandi að þrengja kosti hins frjálsa íþróttaframtaks landsmanna, enda hefir það ekki verið gert af beim, sem sömdu frv. eða fóru höndum um það hér á þingi. Það er vitað, að áhugi íþróttamanna verður engu verði keyptur, hvorki dýru eða ódýru. Hann er undirstaðan, sem allt annað rís á. Ég fæ ekki séð, að frjáls íþróttastarfsemi geti ekki notið góðs af þessu frv., því að hvert er stefnt með íþróttasjóði? Að vísu er ekki gert ráð fyrir, að fastar tekjur renni í íþróttasjóð, en nú er veitt meira og minna fé til íþróttamála, og með því að leggja þetta fé undir nefndina, sem skipuð verður íþróttamönnum sjálfum, þá ætti að vera hægt að verja þessu fé betur til frjálsrar íþrótta starfsemi en gert hefir verið. Ég get bent á mörg ákvæði í þessu frv., sem gerð eru til þess að létta starfsemi Í. S. Í. og aðra íþróttastarfsemi, en þar eru alls ekki nein höft eða tilraunir til að draga þetta undir ríkisvaldið. Hv. 4. þm. Reykv. lætur þess getið í nál. sinu, að þetta mál beri að leysa með fullu samkomulagi við Í. S. Í. vissulega væri það mjög æskilegt, ég neita því ekki, og þegar verið var að vinna að frv., var Í. S. Í. skrifað og staðið í sambandi við það. Þá komu ekki fram neinar verulegar mótbárur, nema sú, að Í. S. Í., en ekki U. M. F. Í. skyldi eiga fulltrúa í íþróttanefnd, og einnig var Í. S. Í. andvígt því, að U. M. F. Í. yrði viðurkennt sem íþróttasamband. Nú er þess að geta, að Í. S. Í. er yngra en U. M. F. Í. U. M. F. Í. hóf fyrst íþróttastarfsemina hér og það stóð að fyrsta íþróttamótinu, sem Íslendingar tóku þátt í erlendis árið 1908. Hitt skiptir þó meira máli, að Í. S. Í. getur ekki með starfsemi sinni náð til nema nokkurs hluta fólksins, þess sem býr í þéttbýli og getur starfað innan íþróttafélaga. Unga fólkið í dreifbýlinu verður aftur á móti að slá sér saman um öll sín mál, einnig íþróttamál, og þar er U. M. F. Í. því réttari vettvangur fyrir íþróttastarfsemi heldur en Í. S. Í. Ég læt þess að síðustu getið, að ég harma það, að hv. 4. þm. Reykv. sat ekki í d., þegar 1. umr. málsins fór fram, þar sem mál voru rakin og þess getið, hverjir skipuðu nefndina. Ég vona, að þetta mál hefði þá legið ljósar fyrir honum en það virðist nú gera.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson) : Ég vil biðja velvirðingar á því, að ég hefi ekki næga þekkingu á því, sem fram kom við 1. umr. þessa máls, en ég hefi samt enga trú á því, að það hefði breytt grundvallarskoðun minni á málinu að hlýða á þá umr., jafnvel ekki að heyra, hverjir voru í þessari n. En nú má ég með sorg játa, að eftir ræðu hæstv. forsrh. þykir mér frv. eiginlega ennþá ískyggilegra en áður, því að mér fannst það svo áberandi hjá honum, að eiginlega teldi hann, að aldrei hefðu neinir menn með viti komið nálægt íþróttamálum, og nú þyrfti að kippa þessu öllu í lag á þann hátt, að hann sjálfur, sem yfirmaður þessara mála, gæti skarkað með þau eftir vild. Að svo miklu leyti sem ræða hæstv. ráðh. gekk út á það, að lýsa þekkingarleysinu í þessum málum og hve ástandið væri óviðunandi, þá gerði það frv. enn skuggalegra í mínum augum. Það er um þetta eins og svo margt annað, sem ríkisvaldinu þykir miður fara hjá borgurunum og finnst þurfa að skipta sér af, að því fylgir mikil hætta, ef hinar opinberu aðgerðir beinast ekki alveg að takmörkuðum atriðum, sem ekki er hægt að leysa á annan hátt. Hæstv. forsrh. sagði, að aðaltilgangur þessa frv. væri sá, að nú skyldi hafin leiðbeiningarstarfsemi, - bókaútgáfa, skildist mér á orðum hans um nýja bók, sem komið hefði út og hæstv. ráðh. virtist halda, að væri fyrsta bókin, sem út hefði komið á íslenzku um íþróttir. En þetta er misskilningur hjá ráðh. Það hefir töluvert af íþróttabókum verið gefið út hér á landi fyrir tilstilli Í. S. Í, þar á meðal vil ég nefna bók eftir heilsufræðinginn dr. Knud Secher, sem ég má segja, að Guðmundur Björnsson landlæknir þýddi. Og þótt hefja eigi bókaútgáfu í stórum stíl, eins og mér skilst á auglýsingum frá menntamálaráði, þá kippir það út af fyrir sig ekki öllu í lag. En í þessari löggjöf er ekkert um þetta atriði. Þar er minnzt á að skipa íþróttafulltrúa, sem á að hafa tillögurétt um íþróttir og reyna að stuðla að því í starfi sínu, að umbótum verði komið á. En ég held, að það hljóti að vera hægt að fá menn með góðri þekkingu til að aðstoða íþróttafélögin í þessum málum án þess að gera íþróttafélögin í landinu að ríkisrekstri. Það, sem snertir mig einna verst í frv., er það, sem frá sjónarmiði forsrh. og hv. 1. þm. Skagf. eru hlunnindi fyrir íþróttafélögin, og það er, að í einni gr. frv. stendur „viðurkennd íþróttafélög“ og „íþróttastarfsemin utan skóla er falin frjálsu framtaki landsmanna og viðurkenndum landssamböndum íþróttafélaga“. Ef þetta bendir ekki til þess, að ríkið hafi tekið þessa starfsemi í sinar hendur að fullu og þurfi að viðurkenna íþróttasamhönd, þá veit ég ekki, hvernig ber að skilja þetta orðalag. Eftir frv. virðist ríkið taka alla íþróttastarfsemi í sínar hendur, en vilji svo aftur af náð sinni „fela hana frjálsu framtaki landsmanna“. Ekki getur ríkið „falið“ neinum það, sem það hefir engin umráð yfir. Það þarf fyrst að taka málin í sínar hendur, áður en það getur falið þau öðrum. - Þá á að skipa ýmsum atriðum þessara mála í 15 reglugerðum eða 15 ákvæða reglugerð. Vitanlega eru þessi l. aðeins rammi um starfsemina, en svo einkennilega vill til, að þau tala miklu meira um allt annað en íþróttastarfsemi, - því að ekki kalla ég skólakennslu íþróttastarfsemi.

Má ég benda hv. þm. á „definition“-ina eða skilgreininguna á orðinu „íþróttir“ í 1. gr. frv.

Já, já, velkomið. - Ég get líka ímyndað mér, að leggja mætti til grundvallar annað atriði, sem fram kom hjá forsrh. og mér þótti ískyggilegt. Hann sagði, að íþróttir væru svo stórhættulegar, ef ekki væri rétt með þær farið, jafnvel skólaíþróttir líka, og gætu valdið heilsutjóni o. s. frv.,. að þess vegna þyrfti ríkið nú að taka allt saman undir sitt eftirlit. Að öllu því leyti, sem skólana snertir, er þessi löggjöf óþörf, vegna þess að ráðh. og kennslumálastjórnin hefir í sinni hendi, án þessarar löggjafar, heimild til að fá sér íþróttafulltrúa fyrir skólana og koma þar á því „lagi“, sem henni þurfa þykir. Um önnur atriði frv. verður heldur ekki sagt, að nauðsyn hafi borið þar til löggjafar. Maður getur vel hugsað sér, að ríkissjóður hefði hjálpað Í. S. Í. til þess að kosta íþróttafulltrúa. - Hv. þm. Skagf. kom að því líka í sinni ræðu, að upplýsingum um íþróttamál væri mjög ábótavant hér á landi, og úr því yrði að bæta. Hvað er það í þessum l., sem bætir úr í því efni? Það má segja, að íþróttanefnd, sem á að ráða íþróttasjóði - sem þó enginn sjóður er, því að tekjur hans eru ekkert annað en fé, sem veitt er til íþróttamála, og má e. t. v. kalla það sjóð, meðan úthlutun þess hefir ekki farið fram, - gæti tekið af þessu fé til bókaútgáfu. En ekki þarf nefnd til þessa finnst mér. Íþróttasamband Íslands myndi áreiðanlega fúst að taka þetta að sér. Að lokum vil ég aðeins geta þess, að það eru ýmsar aðrar nýjungar í þessu frv., en nefndar hafa verið, sem geta orðið sveitar- og bæjarfélögum svo þungbærar, að ég er alls ekki viss um, að þau atriði frv. verði yfirleitt framkvæmanleg. Þar segir, að nokkur frestur skuli gefinn á því að koma upp íþróttahúsum o. s. frv., m. ö. o. þessir aðilar eru þó um síðir skyldaðir til að koma þessum byggingum upp. Einnig að eignast lóðir og svæði, sem hentug þykja til íþróttaiðkana. Þá eiga og öll barnaskólabörn að læra sund, o. s. frv. Þetta eru atriði, skilst mér, sem ættu fremur heima í fræðslul. Sundlaugar eru ekki til alstaðar á landinu við skólana, þannig að það er ekki hægt að koma þessu við, nema með ærnum kostnaði, sem löggjafanum er ljóst að vísu. Náttúrlega getur ríkið tekið þátt í að flytja börn að þeim stöðum, þar sem á að kenna þeim að synda. Þessi l. taka ákaflega mikið inn á svið fræðslul. Af þeim ástæðum skal ég játa, að það hefir staðið töluvert í mér að mæla með því, að slíkt frv. sem þetta nái fram að ganga, þó að samþykki og samvinna fáist við Í. S. Í. um efni þess. Að síðustu skal ég svo segja í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Skagf. (PHann) sagði, að það væri „bezti vilji“ á að „reyna að leysa“ „þessi mál“ með samvinnu við Í. S. Í, að það er að mínu áliti afleitt, þegar íþróttastarfsemin verður að „máli“, og þá náttúrlega að máli, sem kemur til afskipta þess opinbera.

Vill hv. þm. þá heldur kalla það hlut?

. Ef það er svo, að tilraun hafi verið gerð til þess hér á Alþ., að reyna að fá því framgengt, að náð yrði samkomulagi við Í. S. Í. um að koma á þessum l., þá virðist það hafa strandað á því, að talið hafi verið, að Í. S. Í. geti ekki náð til dreifbýlisins og þess vegna hafi þótt eðlilegt, að samband ungmennafél. Ísl. væri sá aðili, sem koma ætti fram fyrir Íslands hönd gagnvart öðrum þjóðum í íþróttamálum. En ég álít það fyrirkomulag önugt og óþarft, því að ef ungmennafélög stunda íþróttir sem slík, sem þau munu yfirleitt ekki gera, a. m. k. fá þeirra, þá stendur þeim opin leið að Í. S. Í. og geta náð fyrirhafnarlaust sambandi við þá miðstöð íþróttamálanna í landinu. Ég álít það alls ekki rétt á litið, að Í. S. Í. geti ekki verið fulltrúi frjálsrar íþróttastarfsemi í landinu, heldur þvert á móti, að Í. S. Í sé sá rétti og eini rétti aðili til að vera fulltrúi landsins í íþróttamálum gagnvart öðrum þjóðum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það hefir komið í ljós við þessa umr., sérstaklega nú í seinni ræðu hv. 4. þm. Reykv., að það er ekki meginástæðan, eða a. m. k. ekki að öllu leyti ástæðan fyrir mótmælum hans gegn frv., það sem hann ber fram í sinni rökst. dagskrá, heldur, eins og rök hans benda til, sem flest voru um annað, og eins og hann viðurkenndi líka sjálfur, að frv. stendur, eins og hann sagði, töluvert í honum vegna þess, að í því eru ýms atriði, svo sem kostnaðarhlið málsins, sem gera það að verkum, að hann er frv. í heild andvígur. En öll rök hans hnigu gegn frv. án tillits til þess, hvort Í. S. Í. ætti að vera eina viðurkennda sambandið eða eini aðilinn, sem koma ætti fram í íþróttamálum af Íslands hálfu gagnvart öðrum þjóðum. Það hefði því verið réttara fyrir hann að segja það afdráttarlaust, að hann væri því mótfallinn, að ríkið skipti sér neitt af íþróttamálunum með löggjöf. Hans rökst. dagskrá er ekki byggð á neinu í sambandi við það, hvort Í. S. Í. eigi að vera eina viðurkennda sambandið, og skal ég að þessu sinni ekki fara inn á það atriði. En ég býst ekki við því, að meiri hlutinn á hæstv. Alþ. verði með því að leggja ungmennafélögin niður sem viðurkennt samband íþróttafélaga. Því að það voru þau, sem fyrst og fremst voru frumkvöðlar að því að reisa merki íþróttanna hér á landi. En hitt er vitanlegt, að það er og hefir alltaf verið frá gamalli tíð „krítík“ á milli Í. S. i. og ungmennafélaganna. Ég álít þess vegna, að þessi íþróttasambönd bæði eigi jafnan rétt á að vera viðurkennd sambönd. Annars er ég alveg undrandi yfir því, að það, sem ég sagði um þekkingu manna hér á landi á íþróttum, virðist hafa vaxið ákaflega mikið í huga hv. 4. þm. Reykv. Hann lét sér það um munn fara, sem gaf til kynna, að ég hefði haldið því fram, að það hafi aldrei verið nein þekking hér á landi í þeim efnum, og nú ætti svo sem að fara að lagfæra þetta með því að hið opinbera færi að rázka með íþróttamálin með löggjöf um þau. Ég lét þau orð falla, að þekking á íþróttum, um það, hvernig ætti að stunda þær, væri hér miklu minni heldur en víðast hvar annarstaðar, og að það hefði verið minna gert að því að fræða æskuna hér á landi um það, hvernig ætti að stunda íþróttir, svo að þær kæmu að sæmilegu gagni, heldur en gert hefir verið annarstaðar. Og að þessu er auðvelt að færa rök. Hv. 4. þm. Reykv. virtist það fjarstæða, að farið væri að gefa út bækur um þessi efni. Hann nefndi þessa bók eftir Guðmund Björnsson, fyrrv. landlækni, (sem var í Í. S. Í. um langt skeið, ef ég man rétt), sem hann þýddi og gaf út, sem er eina undirstaðan, sem menn um langt skeið hafa haft að byggja á í bóklegu tilliti hér til þess að stunda íþróttir heilsusamlega. Í sömu átt gekk bók, sem þýdd var í fyrra og hið opinbera studdi mjög að, áður en menn þeir æfðu sig, sem fóru á Ólympíuleikana. Ég er þess vegna undrandi yfir því, að það skuli vera tekið upp með óþykkju, þegar á þessi atriði er bent, svo þýðingarmikil sem þau þó eru fyrir íþróttastarfsemina í landinu. Hv. 4. þm. Reykv. hjó einnig eftir því, að ég lét þau orð falla, að yfirleitt gæti verið hættulegt (og hann sagði „stórhættulegt“), að stunda íþróttir. Það er nú ekkert launungarmál, að þetta vita flestir, sem afskipti hafa af íþróttum. Þær eru alltaf tvíeggjað sverð, og árangur þeirra verður bæði til góðs og ills. Með þessu frv. á að koma í veg fyrir, að þær séu stundaðar til ills. Og ég staðhæfi, að þetta hlutverk, að koma í veg fyrir slíkt, er verr rækt hér hjá okkur heldur en annarstaðar í löndum. Mönnum finnst það e. t. v. fjarstæða að láta orð falla eins og þau, að menn, sem fara héðan um helgar til íþróttaiðkana - sem menn leggja mikið upp úr, sér til hollustu - geti á nokkurn hátt iðkað íþróttirnar þannig, að þær verði þeim hættulegar. En það er fullvíst, að mikið af því fólki, sem stundar þannig íþróttir, hleypur í það án þess að fá undirbúning; og það hafa Norðmenn reynt að innprenta sinni þjóð, að hlaupa ekki þannig í íþróttirnar. Slíkt er hættulegt og veldur stundum mjög miklu tjóni. Og ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að það sé sagt um menntun eins og íþróttir - því að til menntunar verða þær að teljast - að ríkið eigi ekki og megi ekki eða sé ekki skylt að grípa inn í þessa menntagrein þjóðarinnar alveg eins og aðrar menntagreinir, hvort sem þær eru bóklegar eða verklegar. Hv. 4. þm. Reykv. fór einnig inn á ákvæði 24. gr. frv. og sagðist ekki sjá - því hann kom alltaf annað slagið að því - að ríkið ætti að skipta sér af íþróttastarfseminni. Hann vissi ekki, hvað væru afskipti af ríkisvaldsins hálfu, ef ekki viðurkenning ríkisins á íþróttafélagasamböndum. Og með þeirri viðurkenningu sagði hann, að hægt væri að „sortéra“ félögin sundur og koma þeim undir ríkisstjórnina. En í 24. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðurkennd landssambönd íþróttafélaga eru íþróttasamband Íslands (Í. S. Í.) og samband ungmennafélaga Íslands (U. M. F. Í.). Í íþróttamálum kemur Í. S. Í. fram af Íslands hálfu gagnvart öðrum þjóðum, nema að því leyti, sem ríkið gerir það sjálft. Öll opinber íþróttakeppni skal fara fram samkvæmt reglum, sem Í. S. Í. setur, enda séu þær ætíð í samræmi við alþjóðaíþróttareglur.“ M. ö. o.: Það er verið að viðurkenna hér tvö íþróttasambönd. En hv. 4. þm. Reykv. vill ekki láta viðurkenna nema eitt. Og það ætti þá, a. m. k. eftir þessum orðum, sem hann lét falla, að ganga lengra í þessum afskiptum ríkisins með því að þrengja þann hring enn meir, sem fyrir er um þetta. En hér er einungis verið að ræða um íþróttasambönd, sem á að viðurkenna til þess að mynda heildarsambönd um land allt. Það er þess vegna fjarri því, að með þessu sé ríkið að hefja afskipti af þessu máli, enda er 24. gr. frv. um frjálsa íþróttastarfsemi í landinu, en ekki þá starfsemi, sem ríkið skiptir sér yfirleitt af. Þess vegna verð ég að álíta annaðhvort, að hv. þm. (PHalld) hafi ekki lesið þetta frv., eða þá, að hann hafi a. m. k. ekki athugað efni þess eins og skyldi. Ég vil svo að lokum segja, að ég bjóst við því, og býst reyndar við því enn, að þetta frv., eins og það er undirbúið af helztu forvígismönnum íþróttafélaga hér í landinu, geti komizt gegnum þingið án verulegs ágreinings. Því að um það á ekki að vera neinn ágreiningur hér í hæstv. Alþ., að nauðsyn sé á - og það miklu meir aðkallandi nauðsyn heldur en mörg þau mál, sem hér eru afgr. á Alþ. - að gripið sé inn í með íþróttastarfseminni hér á landi. Svo mjög hefir það verið vanrækt að undanförnu. Það er mál, sem ekki á að bíða lengur úrlausnar.

*Jón Pálmason: Mér þykir rétt að segja örfá orð um mína afstöðu til þessa máls. Ég skal ekki mæla á móti því, sem hæstv. forsrh. sagði um nauðsyn íþróttanna. Þær eru mjög nauðsynlegt og gott mál, og sjálfsagt væri æskilegt að hafa ráð á að veita fé til þeirra. Það þarf ekki mikla vitsmuni eða þroska til að semja l. eins og þetta frv. og segja: Það skal stofna íþróttasjóð og ríkið leggi fé til hans. En aðalatriðið er, að þessi l. eru þýðingarlaus, ef ekki er veitt stórfé vegna ákvæða þeirra af hinu opinbera. Og það er nokkurn veginn ljóst af þessu frv., að það yrði mjög dýrt mál. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að sett verði á stofn nýtt embætti, sem vafalaust yrði dýrt embætti, og það yrði launað af ríkisfé. Og af reynslu undanfarinna ára má gera ráð fyrir, að utan um það mundi rísa upp skrifstofa, sem kostaði nokkra tugi þús. kr. árlega. Það er gert ráð fyrir, að íþróttan., sem þarna er gert ráð fyrir að skipuð verði, sé ólaunuð, en að hún fái útlagðan kostnað greiddan úr ríkissjóði. Þetta ákvæði mun koma til með að kosta mikið fé, ef að l. verður. Íþróttasjóður verður líka enginn sjóður, nema hann hafi fé, og þess vegna verður að afla tekna fyrir bann, sem ekki er hægt öðruvísi en með því að leggja útgjöld á fólkið. Þess vegna hygg ég, að nú, eins og komið er í fjármálum þjóðarinnar og einstaklinganna, sé rétt að stilla sig um það yfirleitt að stofna ný embætti á þessu þingi, eins og svo mjög hefir tíðkast á undanförnum þingum. Hitt er annað mál, sem hæstv. forsrh. talaði um, að það þarf að auka fræðslu á sviði íþrótta o. e. t. v. ákveða eitthvað nánar um, hvernig haga skuli íþróttasamböndum, sem frjálsa íþróttastarfsemi hafa með höndum. En ég tel, eins og sakir standa hér á landi nú, ekki tímabært að setja l. eins og frv. gerir ráð fyrir um íþróttir í skólum. Af þessum ástæðum sé ég ekki ástæðu til að drífa þetta mál í gegn eins og nú standa sakir hér hjá okkur um allar aðstæður.

Frsm. meiri hl. (Pálmi Hannesson) Hv. þm. A.-Húnv. kom hér fram og vitnaði til þeirra fjárframlaga, sem þetta frv. hefði í för með sér, ef að l. yrði. En ég vil benda honum á það, sem hann einnig hlýtur að vita, jafnmikil afskipti sem hann hefir af fjárl., að það eru fleiri en einn póstur á fjárl., sem fela í sér fjárframlög til íþróttastarfsemi, en þeir eru smáir og dreifðir. Þar eru veittir styrkir til íþróttamannvirkja, íþróttasambanda o. fl. Sé það lagt saman, verður það ekki óverulegur sjóður, sem virðist mega verja til meira gagns heldur en nú, þó að nokkru af því fé sé beint gegnum n., sem hefir það með höndum. Í öðru lagi talaði þessi hv. þm. um stofnun embættis. Eins og nú er, munu starfa tveir fulltrúar á fræðslumálaskrifstofunni. Og það hefir vakað fyrir þegar frv. var samið, að einmitt annar þeirra fulltrúa hefði með íþróttamálin að gera. Það virðist ekki langt gengið eða fast seilzt eftir fjárframlögum úr ríkissjóði, þó að farið sé fram á slíkt. Ennfremur er gert ráð fyrir, að íþróttafulltrúi hafi þekkingu á íþróttamálum og geti unnið að þeim á fræðslumálaskrifstofunni. Og jafnframt, ef hann gæti ferðazt um landið, hefði hann eftirlit með íþróttunum í skólunum. Hér virðist því vera um að ræða nýjar vinnuaðferðir í íþróttamálunum, en ekki nýja skrifstofu eða mjög aukinn kostnað. Annars talaði hv. þm. A.-Húnv. vinsamlega um málið.

* Frsm. minni hl. (Pétur Halldórsson): Í sambandi við íþróttastarfsemina í landinu, sem hér er hugsað að gera að ríkisrekstri, má koma með annað mál, sem mér virðist að mörgu leyti mjög hliðstætt. þessu frv. til samanburðar. Og það er bindindisstarfsemin í landinu. Er nokkur ástæða til þess fremur, að ríkið taki yfirstjórn íþróttastarfseminnar í sínar hendur heldur en að ríkið taki yfirstjórn yfir og setji í kerfi bindindisstarfsemina í landinu? Geta hv. þm. hugsað sér að gera I. O. G. T. að ríkisfyrirtæki á sama hátt og hér er gert ráð fyrir með íþróttastarfsemina? Þetta er að mínum dómi ákaflega hliðstætt. Bindindisstarfsemin er greind út um allt land, alveg eins og íþróttastarfsemi hefir sína aðalstofnun og aðsetur í Reykjavík og er að mörgu leyti hliðstæð yfirleitt íþróttastarfseminni; er gagnlegur félagsskapur, sem vinnur að prýðilegu málefni, sem er ekki minna um vert frá mórölsku og hagsmunalegu sjónarmiði heldur en íþróttastarfsemina. Hvernig stendur á því, að enginn hefir lyst á því að gera Góðtemplararegluna að ríkisrekstri eins og hér á að gera íþróttirnar? Þar skortir ákaflega mikla upplýsingastarfsemi í landinu. Ríkið veitir fjárstyrk til hennar, og gæti það þá ekki verið í því tilfelli eins og hér í frv. er gert ráð fyrir, að n. skipti styrk ríkisins milli þeirra, sem vinna í I. O. G. T., og annara, sem vinna að því sama málefni úti um land. Ég get ekki séð neinn stóran mun á þessu tvennu.

Það er ekki hættulegt að drekka ekki

. Hæstv. forsrh. hefir þóknazt að leggja íþróttamálin undir ríkisvaldið. Fræðslu um bindindisstarfsemi o. þ. h. er haldið uppi í skólum landsins, svo að það þyrfti þá eins að skipuleggja þá fræðslu eins og íþróttafræðsluna. Þetta er sem næst alveg hliðstætt. Og sjái menn ástæðu til eða þörf á því að taka íþróttastarfsemina í hendur ríkisvaldsins með yfirstjórn ráðh. sem einskonar biskups og höfðingja allra í þessum málum, þá verð ég að segja það, að ég kem ekki auga á neitt í þessum svo kölluðu íþróttal., sem sé þess eðlis, að nauðsyn beri til þess, að ríkið taki þessi mál í sínar hendur. Nema ef vera skyldi það, að það er einhverskonar kapp á milli tveggja félagssambanda um íþróttamálin, þ. e. ungmennafélaganna og Í. S. Í. En heldur þá hæstv. ráðh., að ráðið til þess að setja niður þær deilur, ef einhverjar eru, sé það, að fara að mismuna íþróttasamböndunum í framlögum af hálfu ríkisins, þannig að sá eldur, sem kann að vera nú, magnist töluvert, ef svo óheppilega skyldi vilja til, að úthlutun styrktarfjár færi fram þannig, einu sinni eða jafnvel oftar, að það kynni að valda miklum ágreiningi og óánægju? Ég held, að í hvorugu þeirra mála, sem ég hefi nú gert að umtalsefni, sé hin minnsta þörf á að taka málin undir afskipti ríkisvaldsins, heldur verði fyrirkomulagi þeirra betur hagað eins og verið hefir hingað til, að ríkið styrki þessi málefni með fjárframlögum og láti þau vera, eins og hingað til hefir verið, á valdi frjáls framtaks landsmanna að öðru leyti.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Mér þótti ákaflega vænt um þessi seinustu rök hv. 4. þm. Reykv., því að eftir þeim ætti hann að vera þessu frv. fylgjandi. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp, sem hér hefir verið sagt, eða að endurtaka það. En rök hv. 4. þm. Reykv. voru á þessa leið: Hvers vegna skyldum við láta ríkið skipta sér af þessu fremur en bindindismálunum? Við skulum láta svipað eða sama um þessi bæði mál gilda. En eftir þessum orðum ætti hv. þm. að vera með frv., því að það er næstum sama fyrirkomulag og haft er um bindindismálin, sem farið er fram á í frv., að haft verði á íþróttamálunum. Þar er bindindisfulltrúi, sem ferðast um. Og ég hygg, að hv. þm. sé það kunnugt, að undir hans stjórn starfa bindindisnefndir á vegum ríkisins út um allt land. Ég held því, að þessi hv. þm. ætti að vera sjálfum sér samkvæmur og fylgja frv. (PHalld. Má ég bara spyrja hæstv. forsrh., hvort honum finnist þessi nýja skipun muni verða til framfara).

Flm. (Pálmi Hannesson) : Það þarf ekki langt mál til að gera grein fyrir þessu frv. Eins og kunnugt er, hafa flestar opinberar stofnanir fastráðna starfsmenn,. dyraverði eða umsjónarmenn, sem m. a. er ætlað að annast venjulegar viðgerðir húsa og áhalda. En samkv. ákvæðum iðnaðarlöggjafarinnar mega þessir menn eigi vinna neitt það verk, sem til iðnaðar getur talizt. Ég hygg, að gleymska eða misgáningur af hendi löggjafans valdi því, að. svo fast er seilzt á rétt hins opinbera, og er tilgangur þessa litla frv. sá, að bæta úr þessu. Ég vona því að þetta frv. gangi greiðlega gegnum hv. d., og leyfi mér að óska eftir, að því verði vísað til á. umr. og iðnn.



Fyrir yfirstandandi Alþingi liggur frv. til l. um breyt. á l. um alþýðutryggingar, og eru flm. þess hv. þm. Seyðf., hv. 2. þm. Reykv. og ég. Frv. þetta er að mestu tekið óbreytt upp í frv. það, sem nú er lagt fyrir Alþingi. Fjallar það aðallega um stofnun sjúkrasamlaga í skólum landsins, en auk þess eru gerðar nokkrar smávægilegar breyt. á l., sem aðallega snerta framkvæmd þeirra. - Þetta frv. er að miklu leyti sniðið eftir fyrra frv., en auk þess er í þessu frv. gerð nokkur viðbót, sem er shlj. till., sem samþ. voru á fulltrúafundi sjúkrasamlaganna, sem haldinn var í Reykjavík síðastl. sumar. Ég vil fara nokkrum orðum um einstakar gr. frv. 4.–5. gr. fjalla um það, að nemendur skóla, sem búsettir eru utan samlagssvæðis, geti öðlazt réttindi án biðtíma, þar sem fyrir eru lögboðin sjúkrasamlög. Samkv. fyrri tryggingarl. er slíkt ekki kleift. Það er því nauðsynlegt að gera þær breyt., sem farið er fram á í 4.–5. gr. þessa frv. Það má búast við því, að bið verði á stofnun sjúkrasamlaga í sveitum landsins; þess vegna er lagt til í þessu frv., að alþýðuskólar, sem hafa 40 nemendur eða fleiri, geti stofnað sérstakt samlag innan skólans eftir öðrum reglum en nú eru í l. Þessi tala, 40, getur líka vel borið sig, því ef athugað er fylgiskjal um yfirlit nemendafjölda, þá kemur í ljós, að flestir skólarnir hafa yfir 40 nemendur. Þá er og gert ráð fyrir, að starfsfólk skólanna geti einnig verið með, og yrði það þá til að fylla töluna, ef nemendur væru ekki nógu margir. 6. gr. ræðir um gagnkvæma samninga milli samlaga um meðlimsréttindi samlagsmanna. Talsverðir erfiðleikar geta verið á því, að slíkir samningar komist á, sérstaklega eftir því, sem samlögunum fjölgar. Virðist því ekki óeðlilegt að gefa tryggingarstofnuninni heimild til, með samþykki ráðh., að setja reglur, er komi í stað slíks samnings, enda sé því samlagi, sem tekur á móti meðlimum annars samlags til bráðabirgða, tryggð endurgreiðsla á þeim kostnaði, sem það kann að hafa þeirra vegna. Ég held, að þessi gr. sé fyllilega réttlát. 7. gr. ræðir um það, hvort sjúkrasamlögum beri skylda til að greiða kostnað vegna kynsjúkdóma og smitandi berklaveiki. En hér eru tekin af öll tvímæli um það og lagt til, að þau greiði ekki sjúkrahús- eða hælisvist berklasjúklinga, sem smitunarhætta stafar af. Lækningar kynsjúkdóma og hælisvist smitandi berklasjúklinga eru heilbrigðisráðstafanir, sem álitnar eru fyrst og fremst nauðsynlegar vegna almenns öryggis, og því eðlilegt, að hið opinbera greiði fyrir þær, að svo miklu leyti, sem efnahagur sjúklinga leyfir það ekki, að þeir geri það sjálfir. 11. gr. fjallar um það, að útgerðarmönnum skuli skylt að greiða tryggingargjald fyrir sjómenn (lögskráða). Samkv. eldri ákvæðum er gert ráð fyrir, að útgerðarmenn semji við samlögin um, að þau taki að sér áhættu þá, sem þeir bera samkv. 27.–28. gr. sjómannal. Samlögin greiða víða fastagjald til lækna fyrir hvern samlagsmann, en eiga aðeins endurkröfurétt á útgerðarmenn á þeim kostnaði, sem þau kunna að hafa greitt vegna veikinda skipverja, en fastagjaldið er greitt einnig fyrir þá, sem ekki veikjast. Afleiðingin hefir orðið sú, að sjómenn hafa yfirleitt verið látnir greiða fullt iðgjald, enda þótt það sé ekki tilgangur l. Einnig mun hitt alltítt, að sjómenn hafi ekki haldið við tryggingunni, vegna þess að þeir telji sig tryggða hjá útgerðinni. Þessa gr. álít ég því horfa til bóta, ef hægt væri að koma á samningum milli einstakra útgerðarmanna og sjúkrasamlaganna. Þá er 16. gr. Fyrri breyt. hennar er aðeins orðalagsbreyt., þar sem núv. orðalag gæti valdið misskilningi. Um síðari breyt. er það að segja, að óttast má, að eftirlaunasjóður annara stofnana komi fljótlega með kröfur um samskonar undanþágu og eftirlaunasjóðum bankanna er veitt, en þeim virðist hinsvegar full sanngirni sýnd, þótt þeir komi undir hið almenna ákvæði 49. gr. laganna. Eins og kunnugt er, er það skylda samkv. l. að greiða í lífeyrissjóð Íslands persónugjald, sem nemur 7 kr. í kaupstað, en 5 kr. í sveit, og auk þess 1% af skattskyldum tekjum. Ef nú færi svo, að helmingur af tekjunum væri skattskyldur, er tekinn af þeim tekjuskattsauki. Ef hvert félag hefði rétt til þess að mynda lífeyrissjóð út af fyrir sig, myndu náttúrlega flest félög, t. d. bæjarfélög og einstaklingsfyrirtæki, stofna lífeyrissjóð. Þetta myndi ekki verða að öðru eins gagni eins og til er ætlazt samkv. l. Þess vegna álít ég það ekki ósanngjarnt, að þessi félög komi undir ákvæði alþýðutryggingarl. Ég hirði ekki um að ræða frekar ýmsar gr. frv., en óska eftir, að því verði vísað til 2. umr. og allshn.

*Eiríkur Einarsson: Ég vil við þessa umr. láta þess getið, að af minni hálfu og fleiri þm. muni síðar verða bornar fram brtt., sem ganga í sömu átt og kom fram við fyrri umr. Á fyrri hluta þessa þings komu einnig fram svipaðar till. um að svipta starfsmenn Landsbankans og Útvegsbankans þeim undanþágurétti, sem þeim er veittur í 62. gr. alþýðutryggingarl. Það var þá rætt um, að ef til þessarar breyt. kæmi, þegar tryggingarl. voru sett 1937, væri réttlátt að veita þessa undanþágu frá almennum elli- og örorkutryggingum þessum mönnum, með sérstöku tilliti til þess, að Landsbankinn er lögbundinn tryggingum á annan hátt. Ef hægt er að skylda hann með almennum tryggingum bæði hjá tryggingarstofnun ríkisins og lögskipa hann á eftir til að greiða iðgjöld í lífeyrissjóð, er hann bundinn bæði á höndum og fótum. Hann væri a. m. k. frjálsari, ef hann væri aðeins bundinn annaðhvort á höndum eða fótum. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta mál nú, en vil taka fram, að það munu verða bornar fram brtt., sem lúta að þessu.



Það er satt, að Landsbankinn er tryggður samkv. l. frá 1928. Allir sjá, að iðgjöld til lífeyrissjóðs eru tekin í þeim tilgangi, sem áður er greint. Ég álit, að ef undanþága þessi hefði verið veitt, gætu önnur félög, bæjarfélög og einstaklingsfyrirtæki, tekið sig saman og myndað sérstakan lífeyrissjóð, og þá væri þetta tapað fé fyrir lífeyrissjóð Íslands.



Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þetta fyrr en brtt. eru komnar fram. Ég vil því ekki tefja málið meira að þessu sinni.