Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Þegar verið var að undirbúa fjárlfrv. ríkisstj., mun hún eða fjvn. hafa aflað sér upplýsinga eða áætlana frá öllum ríkisstofnunum um þá fjárþörf, sem þær gerðu ráð fyrir á næsta fjárhagsári, þar á meðal frá ríkisútvarpinu. Sú fjárhagsáætlun, sem ríkisútvarpið sendi, mun hafa verið með nokkrum rekstrarhalla. Ríkisstj. mun ekki hafa viljað una því, að sú stofnun væri rekin með halla, þess vegna gert breyt. á fjárhagsáætluninni og lagt fyrir fjvn. að haga þeim liðum þannig í fjárlfrv., að hagnaður væri þar, en ekki halli. Ráðstafanir ríkisstj. til þess að eyða þessum litla halla á ríkisútvarpinu eru tvenns konar: Annars vegar að hækka einn tekjulið, gjald fyrir auglýsingar, og hins vegar að skera niður einn kostnaðarlið, þ. e. a. s. þá upphæð, sem ætluð er til greiðslu á dagskrárefni útvarpsins. Ég ætla að leyfa mér að lesa þá fjárhagsáætlun fyrir ríkisútvarpið, sem nú er gert ráð fyrir í fjárlfrv. ríkisstj. Tekjur af afnotagjöldum eiga að verða 3500000 kr. og aðrar tekjur 1300000 kr., samtals kr. 4800000.00. En áætlun gjalda er þessi: Laun 1.8 millj. kr., útvarpsefni 1 millj., skrifstofukostnaður 415000 kr., húsaleiga, ljós, hiti og ræsting 200000 kr., rekstur útvarpsstöðva 700000 kr., til hleðslustöðva, viðgerðarferða o. fl. 75000 kr. Ýmsar greiðslur samkv. l. 180000 kr., óviss útgjöld 55000 kr., bifreiðakostnaður 45000 kr., fyrning 11000 kr., samtals kr. 4733000.00. Rekstrarafgangur rúmlega 67000 kr. Ríkisútvarpið hefur óskað þess að mega verja 1.2 millj. kr. til greiðslu fyrir dagskrá, en menntmrn. taldi rétt að lækka þann lið niður í 1 millj. kr., eða um 200000 kr., og jafnframt mun menntmrn. hafa lagt svo fyrir útvarpsráð, að það skyldi ekki verja meira fé til greiðslu fyrir útvarpsefni á þessu ári en heimilað væri í núverandi fjárhagsáætlun, sem var 1 millj. kr., þó að áður hafi jafnan verið leyft að fara fram úr þeirri áætlun, enda miklum erfiðleikum bundið að viðhafa nákvæmni, þar sem fjári. eru ekki samin fyrr en komið er fram á fjárhagsárið. Menntmrn. bannaði útvarpsráði að fara fram úr áætlun, með þeim afleiðingum, að útvarpið var um skeið komið í fjárþröng og vandséð, hvernig hægt mundi að halda uppi dagskrá í útvarpinu. Nú er á þessu gerð sú breyt., að ráðun. hefur heimilað útvarpsráði að verja 200000 kr. í viðbót í þessu skyni. Samt er í fjárhagsáætluninni fyrir næsta ár gert ráð fyrir því, að 1 millj. kr. verði varið til greiðslu fyrir útvarpsefni. Um þetta er í fyrsta lagi það að segja, að það virðist óeðlilegt, að ekki gangi nema ¼ hluti af heildartekjum útvarpsins til greiðslu fyrir útvarpsefni. Í augum þjóðarinnar er útvarpið fyrst og fremst sú dagskrá, sem útvarpið flytur hlustendum á öldum ljósvakans, og það hlýtur að koma undarlega fyrir sjónir, að ekki sé hægt að verja meira fé en ¼, eða 1200000 kr. af 4800000 til greiðslu fyrir þetta útvarpsefni, sem er aðalatriðið í rekstri stofnunarinnar. En enn þá undarlegra hlýtur hitt að teljast, að menntmrn. skuli telja fært að skerða þennan lið úr 1.2 millj. niður 1 millj. kr., sérstaklega þegar það er vitað, að það hefur verið ósk útvarpsráðs, að þessi liður væri aukinn allverulega frá því, sem verið hefur, og það hefur verið eindregin skoðun útvarpsráðs alls, að það sé ógerningur að komast af með minna fé en 1200000 kr., ef hægt á að vera að halda uppi dagskrá, sem væri í samræmi við eðlilegar kröfur hlustenda og í samræmi við sóma útvarpsins. Þessi stefna ríkisstj., sem fram kemur í þessum málum, kemur mönnum enn fremur undarlega fyrir sjónir, þegar þess er gætt, að það hefur verið yfirlýst stefna þeirra flokka, sem að núv. ríkisstj. standa, að draga sem mest úr öllu skrifstofuhaldi, öllu, er nefna mætti ríkisbákn. Þess hefur orðið vart á yfirstandandi Alþ., að ríkisstj. hyggst draga úr ýmsum útgjöldum ríkissjóðs, en það, sem mest virðist eiga að muna um á því sviði, er framlag til almannatrygginga og framlag til opinberra framkvæmda, og sparnaðarviðleitni gætir með undarlegum hætti á ýmsum sviðum, svo sem þegar leitazt er við að spara framlög til vinnumiðlunar um 100000 kr. með því að breyta l., sem gera ríkisstj. skylt að halda uppi vinnumiðlun. Sparnaðarviðleitnin þarna gengur svo langt, að það á að brjóta alþjóða samþykkt, sem Ísland er aðili að, um að halda uppi vinnumiðlun, til þess að spara smáupphæð. En svo þegar fjárhagsáætlun ríkisútvarpsins á að vera upp á 4.8 millj. kr., þá sér ríkisstj. enga leið til sparnaðar annað en að skera niður dagskrárféð og lækka það um 200000 kr., þó það sé skoðun útvarpsráðs, að þessar 1200000 kr. megi með engu móti skerða og verði frekar að auka það fé. M. ö. o., í sambandi við þessar 3.6 millj. kr., sem varið er til rekstrar ríkisútvarpsins, hefur ríkisstj. ekki séð sér fært að koma við neinum sparnaði, en eini sparnaðurinn, sem er hugsanlegur frá hennar sjónarmiði, er að rýra útvarpsefni, sem útvarpað er til þjóðarinnar. Þetta er þeim mun undarlegra, sem það orð hefur legið á um útvarpið, að þar væri sukksamt í rekstri og almennt talið, að varðandi starfsmannahald og rekstrartilhögun mætti þar mikið um bæta. Með sérstöku tilliti til þessa verður að telja beinlínis furðulegt, að ríkisstj. skuli ekki hafa séð sér fært að spara 200000 kr. á öðrum kostnaðarliðum ríkisútvarpsins en einmitt dagskrárfénu. Það er svo annað mál, að vel kann að vera, að dagskrárfé megi verja á einhvern hátt öðruvísi en gert er, þannig að þörfum hlustenda væri betur fullnægt. Um það skal ég láta órætt á þessu stigi málsins. Ég vil þó geta þess, að samkvæmt upplýsingum, sem fyrir liggja, hefur frá ársbyrjun til septemberloka 963000 kr. verið varið til dagskrárefnis, þar af 439000 kr. til hljóðfæraleiks, en til erindaflutnings 115000 kr., til upplestrar 48000 kr., til leikrita 100000 kr., til barnatíma 31000 kr., til kennslu 13000 kr., en til söngs 77000 kr. Ég vil vekja athygli á því, að til hljóðfæraleiks fer nærri ½ millj. kr. af 963000 kr. dagskrárkostnaði, milli 50–60% fer til tónlistar, en aðeins 10–15% til flutnings erinda, það, sem leikritin kosta, er nærri jafnmikið og öll flutt erindi, og barnatímarnir einir kosta ¼ af því fé, sem greitt er fyrir öll erindi á þessu tímabili. Ég skal ekki ræða þessa skiptingu frekar. Sízt mun ég telja eftir, að miklu fé sé varið til tónlistarflutnings; að vísu virðist hlutfallslega mjög miklu til hans varið, en það hlýtur að vera eitt meginhlutverk útvarpsins að flytja mikið af góðri tónlist. Miðað við tónlistina sýnist vera full nauðsyn á að auka fjárveitingu til annarra mikilvægra dagskrárliða, svo sem erindaflutnings, upplestrar og leikrita, enn fremur til kennslu, en til þess er ekki varið nema tæplega 13000 kr. Mergur þessa máls er sá, að ekki virðist vera hægt að halda uppi góðri dagskrá í útvarpinu fyrir það fé, sem því er ætlað að hafa til umráða til þess á næsta ári, eina millj. kr. Og það virðist vera alveg röng stefna, sem orðið hefur ofan á í ríkisstj., að leitast við að spara hjá ríkisútvarpinu á þann hátt að skerða fjárveitingu til dagskrárinnar, en láta almenna fjárstjórn útvarpsins að öðru leyti athugasemdalausa og að því er virðist leggja blessun sína yfir það starfsmannahald, sem þar er um að ræða, og þá rekstrartilhögun, sem þar er yfirleitt. Ég skal geta þess, til ofurlítillar glöggvunar um starfsmannahaldið hjá útvarpinu, að á aðalskrifstofu útvarpsins er mér sagt, að séu 5 starfsmenn, við innheimtu 14, við auglýsingar 4, við fréttastofuna 10, á skrifstofu dagskrár 8, við tónlistardeild 8, þulir 3, í magnarasal 8 menn, við Vatnsendastöð 4, við Eiðastöðina 1 og aðrir starfsmenn 7. Ég skal enn fremur geta þess, að á árinu 1949 nam greidd aukavinna útvarpsins 257 þús. kr., og á næsta ári er gert ráð fyrir því í fjárhagsáætlun útvarpsins, að aukavinna starfsmanna útvarpsins sé 264 þús. kr. Aukavinna sumra starfsmannanna hefur numið milli 20 og 30 þús. kr. 1949. Ég veit ekki, hvernig gert er ráð fyrir, að þessar 264 þús. kr., sem áætlað er, að verði greiddar fyrir aukavinnu á næsta ári, muni skiptast, enda skiptir það ekki máli. Aðalatriðið er, að í stofnuninni er gert ráð fyrir, að meira en einn fjórði úr milljón verði greitt fyrir aukavinnu, og að þetta lætur hæstv. ríkisstjórn algerlega ámælislaust af sinni hálfu, en ber niður um 200 þús. kr. sparnað í rekstri útvarpsins á dagskrárféð, sem allra sízt mátti skerða og hefði miklu fremur þurft að auka um 200 þús. kr. eða meira. Það er því ekki að ófyrirsynju, að stefna hæstv. ríkisstj. í þessu máli sé gagnrýnd eins og ég hér vil leyfa mér að gera. Það er ætlan okkar flm. þessarar till. með flutningi hennar, að gerð verði gangskör að því að athuga, hvort ekki sé unnt að veita meira fé til dagskrár útvarpsins en gert hefur verið undanfarið. Fyrst og fremst álitum við, að þarna eigi að draga úr öðrum rekstrarkostnaði útvarpsins, þannig að hvorki þurfi að taka til þess að veita fé til stofnunarinnar úr ríkissjóði né heldur á þann hátt að hækka gjöld á almenningi með því að hækka afnotagjöldin á útvarpshlustendum. Ég hef fyllstu trú á því, að það mundi vera unnt að endurskipta heildartekjunum, 4.8 millj. kr., þannig, að til dagskrárinnar mætti verja meira fé en ætlazt er til nú, að gert verði. Hinu er ekki að leyna, að ef þessi athugun leiddi í ljós, að þessi leið sé ekki fær, þá er ég þeirrar skoðunar, að ekki verði hjá því komizt að hækka afnotagjaldið. Það er augljóst mál, og um það virðist ekki vera ágreiningur meðal útvarpsráðsmanna, að ekki verður komizt af með þá einu milljón kr. til dagskrárinnar, sem gert er ráð fyrir, að útvarpið fái, og að 1200 þús. kr. sé lágmark í þessu sambandi. Ýmislegt, sem komið hefur fram í dagblöðum og á annan hátt opinberlega undanfarna daga, virðist benda til þess, að það mundi vera hægt að koma við verulegum almennum sparnaði í þessari stofnun frá því sem er. Væri þá eðlilegt, að það fé, sem sparað yrði á sumum liðum rekstrarins, gengi til þess að bæta dagskrána. Ég leyfi mér að óska skýringa af hálfu hæstv. menntmrh. á því, hvað liggur til grundvallar þeirri stefnu, sem fram hefur komið í breyt. hans á fjárhagsáætluninni fyrir ríkisútvarpið, hvernig á því stendur, að hæstv. ráðun. hefur ekki séð neina leið til sparnaðar í rekstrinum aðra en að draga úr greiðslum fyrir útvarpsefnið. Hefur kannske þegar farið fram athugun á rekstri útvarpsins að öðru leyti, sem leitt hafi í ljós, að öðrum sparnaði verði ekki við komið? Þessi stefna er mjög óheppileg og enn fremur í áberandi ósamræmi við stefnu hæstv. ríkisstj. á öðrum sviðum, a. m. k. ef dæma má eftir orðum hennar um þau efni. Hér er tækifæri til að draga úr skrifstofu- og rekstrarkostnaði. Vill hæstv. ríkisstj. ekki grípa það?



Herra forseti. Ef ræða hv. þm., sem nú var að ljúka máli sínu, á að vera gagnrýni á menntmrn. fyrir það að hafa sett fótinn fyrir. dagskrá útvarpsins, ef svo mætti segja, þá hefur hann þar farið yfir lækinn til þess að sækja vatn. Því að áður en þetta þskj. kom fram, sem hér liggur fyrir, hafði ráðun. skrifað hv. fjvn. um þetta og lagt til, að fjárveiting til dagskrár útvarpsins yrði aukin um 200 þús. kr., og lagði jafnframt fram skilríki yfir það, hvernig tekjur gætu komið á móti. En þegar ríkisútvarpið sendi sína síðustu áætlun um rekstrarkostnaðinn og dagskrárféð, þá voru áætlaðar 1200 þús. kr. til dagskrárinnar, með því fororði, að útvarpsnotagjöldin yrðu hækkuð um 50%. Skal ég koma að því síðar. En það var engin leið að láta áætlun um rekstur útvarpsins frá sér fara eins og hún var, nema því aðeins, að fundnar væru tekjur á móti auknum gjöldum í þessu efni, vegna þess að annars hefði áætlunin komið út með tekjuhalla á fjárl. Ég hef talið mér skylt að fylgja fjárl. í sambandi við útvarpið eins og í sambandi við aðrar stofnanir, sem heyra undir mín ráðuneyti. Og ég tilkynnti útvarpsráði og útvarpsstjóra, þegar fjárl. höfðu verið samþ., að þeir yrðu að haga sinni dagskrá innan þeirra takmarka, sem fjárl. ákveða. Hins vegar viðurkenndi ég fyllilega, að þeir ættu kröfu á nokkuð réttlátri leiðréttingu, þar sem fjárlög voru ekki samþ. fyrr en fjórir mánuðir voru liðnir af árinu, sem fjárl. giltu fyrir. Og mátti því segja, að útvarpsráð hefði haft nokkra ástæðu til að ætla, að þeir mættu eyða því fé, sem upphaflega var lagt til, að varið væri til dagskrárinnar. Þess vegna samþ. ég, að þeir mættu fara 100 þús. kr. fram yfir áætlun fjárlaga, með tilliti til þessa og með tilliti til þess, að á miðju ári höfðu þeir eytt svo miklu fé í rekstur útvarpsins, að útvarpið hefði þurft að stöðvast, ef fara hefði átt stranglega eftir ákvæðum fjárl. um útvarpið. Og þeir höfðu, eins og ég sagði, nokkra afsökun fyrir að hafa eytt meira fé en fjárl. sögðu til. Það voru þess vegna 100 þús. kr., en ekki 200 þús. kr. eins og hv. 3. landsk. þm. gat um, að ég hefði síðar gengið inn á. Mér þykir rétt að geta þess, að þessi gagnrýni hjá hv. þm. um það, að ráðuneytið hafi ekkert gert til þess að athuga, hvort ekki mætti fara þá leið að minnka almennan rekstrarkostnað útvarpsins og auka fé til dagskrár útvarpsins - þessi gagnrýni finnst mér ekki réttmæt aðfinning, vegna þess að ráðuneytið hafi ekki gert mjög ýtarlegar tilraunir til þess að fá úr því skorið, hvort ekki væri hægt að lækka þann almenna rekstrarkostnað útvarpsins og taka þá það, sem þar mætti spara, og bæta við dagskrárféð. Í því efni var farið mjög nákvæmlega í gegnum marga rekstrarliðina, og þ. á m. var tekinn sá rekstrarliður, sem hv. 3. landsk. þm. gat um, sem er aukavinna, sem greidd er starfsmönnum útvarpsins árið 1949. Þessi aukavinna er upp á 258 þús. kr. Ég tilkynnti bæði útvarpsstjóra og útvarpsráði, að ef hægt væri að spara þetta fé á rekstrinum, þá mætti það allt renna til dagskrárinnar. Eftir miklar umræður og bollaleggingar varð niðurstaðan sú, að útvarpsstjóri tilkynnti útvarpsráði, að af þessum lið gæti fengizt sparnaður, sem næmi hálfu árskaupi eins manns. Vegna þess að hér er um nokkuð háa fjárhæð að ræða, þykir mér rétt að geta hér um nokkrar tölur í þessu sambandi. - Aukavinna, sem greidd var innheimtuskrifstofu, nemur um 17 þús. kr. Aukavinna á auglýsingaskrifstofu 11500 kr. Aukavinna á fréttastofu 47 þús. kr. Aukavinna hjá þulum 33 þús. kr. Þess er þó að geta í því sambandi, að einn af þulum útvarpsins var veikur nokkuð langan tíma á þessu ári, sem um er að ræða. Aukavinna í magnarasal 53 þús. kr. Aukavinna á Vatnsendastöð 23 þús. kr. - Nú er ekki auðvelt fyrir ráðun. að skera úr um það hjá slíkri stofnun sem útvarpinu, hvort slík aukavinna sem þessi sé nauðsynleg eða ekki, og verður þar að verulegu eða öllu leyti í flestum tilfellum að fara eftir umsögn og ráðleggingum þeirra„ sem fyrir stofnuninni standa. Hitt er annað mál, að það mætti hugsa sér, að úr þessu mætti skera með því að setja rannsókn á þessa stofnun, til þess að ákveða, hvort hægt væri að spara í rekstri hennar. En það er oft mjög erfitt að ákveða og segja til um það, hvort einum manni sé ofaukið eða ekki í einni stofnun. Þá skal ég koma að því, sem segir í grg. þáltill., að undanfarið hafi hlutdeild dagskrárinnar af heildartekjum útvarpsins farið minnkandi. Þetta er ekki rétt frá skýrt, og skal ég gefa stutt yfirlit um það, hvernig þetta er. Til dagskrárefnis 1949 hefur verið varið rúmri einni millj. kr. Til dagskrárefnis 1950 verður varið svipaðri fjárhæð. Ég skal taka fram, að í báðum þessum fjárhæðum eru höfundalaun ekki tekin með. Dagskrárefni 1951 á, samkv. fjárlagafrv., að fá eina millj. kr. En þess er að gæta, að á þessu ári hefur aukizt mjög mikið kostnaður í sambandi við laun og annað, sem að sjálfsögðu hækka einnig hjá dagskránni. Þess vegna taldi ég, eftir að búið var að athuga þetta mál, að þessa hækkun mætti eingöngu miða við það, að þetta fé væri hækkað til þess, að dagskráin þyrfti ekki að rýrna frá því, sem nú er, eða til þess, réttara sagt, að dagskráin hefði álíka mikið fé til umráða eins og hún hefur haft undanfarin tvö ár. - En hlutdeildin, sem dagskráin hefur haft í heildartekjum útvarpsins, sem hv. flm. till. segja, að hafi farið minnkandi, hefur komið þannig út: Heildartekjur 1947 voru 4.7 millj. kr., þá fékk dagskráin 683 þús. kr. 1948 voru heildartekjurnar 5.1 millj. kr., af því hafði dagskráin 947 þús. krónur. Heildartekjurnar 1949 voru 5.1 milljón kr., en dagskráin fékk 1370 þús. kr., - að vísu er „Stef“ þarna innifalið með 302 þús. kr. En þetta sýnir, að undanfarin þrjú ár hefur dagskrá útvarpsins fengið hækkandi fjárhæðir, og dagskrárféð hefur frá 1947 til 1949 hækkað um helming, þ. e. úr 683 þús. kr. upp í 1370 þús. kr. Á sama tíma hefur starfsmannahald útvarpsins hækkað úr 1319 þús. í 1589 þús. kr. Það hefur því ekki við nein rök að styðjast, að dagskráin hafi farið minnkandi um fjárframlag í hlutfalli við heildartekjur útvarpsins. Þá skal ég koma að þessu bréfi, sem ráðun. skrifaði fjvn. Ráðun. tók það ráð, þegar frá fjárl. var gengið, að í staðinn fyrir að hækka afnotagjaldið, þá var hækkað auglýsingagjaldið, og með því móti var hægt að fá jöfnuð á reikningum útvarpsins fyrir næsta ár. En það atvikaðist nú þannig vegna þess, að það var talið heppilegt að hækka auglýsingagjaldið um 50% í stað 25%, sem hafði verið reiknað með, þegar fjárl. voru undirbúin. En tekjur af auglýsingum og öðru slíku hafa jafnan verið mjög miklu meiri en komið hefur fram á fjárlagafrv. Og við þessa hækkun á auglýsingunum, jafnvel þó gert sé ráð fyrir töluverðri rýrnun á þeim, þá munn aukast tekjur útvarpsins svo mikið, að hægt er að standa undir þessari 200 þús. kr. hækkun á dagskrárfénu. Innborgaðar auglýsingar voru 1929 1355 þús. kr. Ef reiknað er með 50% hækkun á því, kemst það upp í um 2 millj. kr. Af því er áætluð rýrnun um 10%, og þá eru 1800 þús. kr. eftir. Aðrar tekjur eru reiknaðar 100 þús. kr., þannig að aðrar tekjur útvarpsins en afnotagjöldin má með fullri sanngirni áætla, að geti orðið um 1900 þús. kr. á fjárlagafrv. Og þessar tekjar eru nú áætlaðar 1800 þús. kr. Ég lagði þess vegna til, að tekjuáætlunin yrði sett 1000 kr. og að dagskrárliðurinn væri hækkaður um 200 þús. kr. Ég kem þá að síðasta atriðinu, sem hv. flm. þessarar till. telja, að sé mjög eðlilegt, og það er að hækka afnotagjaldið. Það er nú 100 kr., og er líklega hæsta útvarpsnotagjald í heiminum. Þetta afnotagjald greiða 35 þús. notendur í landinu. Þetta afnotagjald vil ég ekki hækka og mun beita mér á móti því, að það verði hækkað. Þess vegna fór ég þá leið að láta hækka auglýsingarnar, til þess að standa undir nauðsynlegum kostnaði við útvarpið. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. verði mér algerlega sammála, þegar þeir fara að hugsa nánar um þetta, að 100 kr. afnotagjald hér er fullhátt og að það verði ekki hækkað, svo vel fari. Ég er sannfærður um það, að það mundi koma fram í því, ef það væri hækkað, að notendum mundi fækka mjög mikið. Mig furðar þess vegna mjög mikið á því, að hv. flm. þáltill. þessarar skuli ljá máls á því að hækka útvarpsnotagjaldið á öllum almenningi í landinu um 50%. Ég held, að ég hafi þá gert grein fyrir þessu máli í sambandi við þá gagnrýni, sem kom fram hjá hv. 3. landsk. þm. Og ég verð að segja það, að þó að ég viðurkenni fúslega, að æskilegt sé, að rekstrarkostnaður útvarpsins gæti lækkað, þá hefur að öðru leyti gagnrýni hv. þm. ekki átt mikinn rétt á sér. Og það er fullkomlega ómaklegt að gefa það í skyn, að menntmrn. hafi lagt sig fram til þess að draga úr fé til dagskrár útvarpsins með því að skera niður framlag til hennar og þannig stuðla að því að gera þennan menningarþátt þjóðarinnar miklu lélegri en hann hefur verið áður.



Herra forseti. Það er nú aðallega vegna ummæla hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál, sem ég vildi segja hér nokkur orð. Hann sagði hér áðan, að hann hefði lýst yfir við útvarpsráð, skildist mér, að ef hægt væri að spara á aukavinnu eitthvað, þá mætti nota það fé, sem sparaðist, til að auka dagskrárféð. Skildi ég þetta rétt? Ef svo er, skilst mér, að hæstv. ráðh. hafi bundið hendur fjvn. um að gera tilraun til að skera niður neitt af þessum útgjöldum. Mér þykir ákaflega leitt, ef hæstv. ráðh. hefur virkilega, án þess að ræða við fjvn., ákveðið, að svo framarlega sem hægt væri að spara á aukakostnaði við útvarpið, sem er um 300 þús. kr., þá sé því fé ráðstafað án vilja og vitundar fjvn. Og ég verð að segja, að ég veit ekki, til hvers fjvn. á að sitja dag og nótt yfir þessum málum, sem varða fjárl., og pæla gegnum öll gögn til þess að kynna sér þetta, et svo ætti gersamlega að binda hendur nefndarinnar - og það án þess að hún sé nokkuð látin vita um. Ég vænti, að hæstv. ráðh. hafi ekki bundið þetta mál svo, að hann ræði ekki við fjvn. áður en það nær fram að ganga. Í sambandi við þetta vil ég benda hæstv. ráðh. á, að það er ekki aðeins þessi stofnun, útvarpið, sem greidd er aukavinna við. Landssíminn greiðir fyrir aukavinnu yfir 200 þús. kr. á ári.

Það er stærri stofnun.

Og mér skilst, að sumir af þeim liðum sé umsamin aukavinna til ýmissa hæst launuðu embættismannanna við símann. Og ég vildi, að hæstv. ráðh. gerði einhverja samninga um það, að ef hægt væri að spara þar á aukavinnu, þá yrði því fé varið til einhvers annars. Hins vegar get ég sagt hv. flm. þessarar þáltill., að það eru miklu fleiri stofnanir en þessar tvær. sem greitt hafa stórar fjárhæðir fyrir aukavinnu. Og fjöldamargir af þeim mönnum, sem við þær starfa, hafa komið til fjvn., til þess að ræða þetta atriði við hana, og hafa kvartað sáran undan því að þurfa að hafa um þetta núverandi kerfi og telja það stafa frá reglugerð, sem flokkur hv. flm. þessarar þáltill. ómögulega vildi afnema á þeim tíma, sem hann hafði aðstöðu til að breyta henni. Ég hef m. a. átt tal um þetta við forstjóra landssímans, og hann taldi nauðsyn á að breyta þessari reglugerð, til þess að koma á í þessum efnum hagkvæmari skipan. Og forstjóri veðurstofunnar hefur kvartað undan því við fjvn. og sagt, að ómögulegt væri að breyta þessu í sambandi við aukavinnuna, fyrr en reglugerðinni væri breytt þannig, að hægt væri að krefjast sanngjarnrar vinnu af mönnum, sem taka full laun, án þess að borga þeim yfirvinnu sem eftirvinnu og næturvinnu með stórfé. Ég veit einnig, að í þeirri stofnun, sem hv. 1. flm. starfar í, háskólanum, eru einnig ýmsir póstar, sem fullkomlega eru þess virði að vera athugaðir gaumgæfilega og gefa ekki síður tilefni til þess en það atriði, sem hann ræddi um hér. Margt í ríkisstofnunum hvílir miklu fremur á forustumönnum stofnananna en á ráðh. á hverjum tíma. Okkur er ljóst, eftir baráttu í öll þessi ár við þessa menn, að það er fyrst og fremst undir mönnunum komið, sem ráða í stofnununum, hvernig reksturinn er. Og í sumum stofnunum ríkir ekki þessi andi, að flest skuli teljast aukavinna. Úr því að ég er staðinn upp, vil ég spyrja flm.: Liggur sú hugsun á bak við hjá flm., að ef dagskrárféð er aukið, skuli nota það til þess að bæta dagskrána, gera hana betur úr garði en nú? Eða liggur á bak við að auka laun þeirra, sem vinna við hana, þ. e. greiða meira fyrir sömu dagskrá og nú er? Ég vil gjarnan heyra, fyrir hvoru málinu hv. flm. eru að berjast. Ekki er farið rétt með þegar sagt er, að niðurskurð sé verið að fremja á dagskránni. Samkvæmt fjárl. á yfirstandandi ári er dagskráin 1100 þús. kr., en skv. frv. er hún aðeins ein millj. kr. En þá eru fluttar á annan lið 160 þús. kr. til greiðslu fyrir höfundarrétt, sem var innifalið í upphæðinni á núgildandi fjárl. Svo að ef á að bera saman þessar tvær upphæðir, þá eru veittar nú 1160 þús. kr. í dagskrána á móti 1100 þús. kr. á yfirstandandi ári, svo að ekki hefur verið gengið á hlut dagskrárinnar á þann hátt, sem hv. flm. taldi í sinni ræðu. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frv. meir efnislega á þessu stigi. Mér þótti rétt að láta þessar aths. koma fram. Og ég endurtek, að ég harma, ef ráðh. gerir þannig samninga á bak við fjvn. meðan hún situr og er að reyna að vinna að því í samráði við ríkisstj. að ljúka afgreiðslu fjárl. og það á þann hátt, að ekki verði óhagstæðari jöfnuður en þegar frv. var sent til n.



Það er ekki nema eðlilegt, að talað sé um útvarpið. Svo mikil áhrif hefur sú stofnun á alla landsmenn. Nokkurt ósamræmi er milli óska manna um dagskrána. Sumir vilja meiri músík, aðrir fræðandi erindi. Og þetta er allt misjafnlega dýrt. Nú er komið í ljós, að það fé, sem útvarpinu er heimilað til dagskrárinnar, er of lítið. Og tekjur útvarpsins eru ekki nægilega miklar til þess að hægt sé að halda uppi viðunandi dagskrá með því rekstrarfyrirkomulagi, sem er. Útvarpsstjóri kom til viðtals við fjvn. Sú till., sem hann hafði fram að bera til viðréttingar útvarpinu, var að hækka afnotagjöldin. Hans till. var 25% hækkun og byggðist sérstaklega á því, að útvarpsnotendum fari fækkandi. Ekkert var í till. um það að gefa fólki, sem ekki hefur haft tækifæri til að fá sér útvarpstæki, tækifæri til að fá það, né heldur því, sem á gömul tæki og ónýt, möguleika til að endurnýja. Forráðamennirnir hafa horft á það þegjandi, að stofnunin hefur gengið saman, ef svo mætti að orði komast. Og af því að hæstv. menntmrh. er hér inni, vildi ég spyrja hann, hvort ráðuneytið hafi gert ráðstafanir til að bæta úr þessu. - Hefur ráðuneytið gert sér ljóst, að nú á þessari stundu vantar 2–3 þúsund heimili í landinu útvarpstæki, sem mundu strax kaupa þau, ef fáanleg væru? Og ef við segjum 3 þús. tæki með 100 kr. afnotagjaldi fyrir hvert, eru þar 300 þús. kr. Eðlilegast er að taka tekjur útvarpsins á þann hátt, miklu eðlilegra en að hækka afnotagjaldið. Er ég þar sammála hæstv. menntmrh., að mér finnst ekki koma til mála að hækka það. því að þó að hundrað krónur séu í dag ekki mikill peningur í augum margra, mun margur vera þannig staddur, að honum veitist erfitt að greiða þessar hundrað krónur. Áður var afnotagjaldið aðeins 60 kr. Þegar það var hækkað úr 60 kr. í hundrað krónur, var ætlazt til, að þessar 40 kr. færu í byggingarsjóð útvarpsins. En þær hafa ekki lent þar, heldur teknar í eyðslu, þvert ofan í það, sem ætlazt var til, þegar afnotagjaldið var hækkað fyrir tveimur árum. það er vitanlega með öllu óviðunandi, að útvarpsnotendum fari fækkandi í landinu vegna þess, að útvarpstæki eru ófáanleg. Á því ári, sem nú er að líða, hefur ekkert verið flutt inn af efni til þess að byggja útvarpstæki í landinu, en eins og kunnugt er, hefur viðtækjasmiðja útvarpsins gert nokkuð að því að byggja tæki, sem eru mjög sæmileg fyrir Reykjavíkurstöðina. Og gjaldeyriskostnaður er vitanlega mun minni, þegar tækin eru byggð hér, jafnvel mörgum sinnum minni en ef flutt eru inn tilbúin. Það fólk, sem myndar heimili, hugsar einna fyrst um það að fá sér útvarpstæki, miklu fremur en mörg önnur þægindi, sem heimilið þarfnast. Og í strjálbýli er útvarpið eina tækið til þess að hafa stöðugt samband við umheiminn. Það þykir þess vegna tómlegt á heimili, þar sem ekki er útvarpstæki. Og þeim, sem átt hafa útvarpstæki, þykir að vonum hart að geta ekki haft möguleika til að endurnýja það, þegar það er orðið ónýtt. Ég vil sem sagt við þetta tækifæri gera fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um það, hvort ráðuneytið hafi ekki þegar gert ráðstafanir til þess, að flutt verði inn í landið nægilegt efni til þess að byggja útvarpstæki hér í landinu, sem eru viðunandi að gæðum og nái fyllilega Reykjavíkurstöðinni, hvar sem er á landinu. Eða þá, ef hæstv. ráðuneyti hefur ekki gert ráðstafanir til þessa, hvort það hafi ekki í hyggju að gera þær, - bæði til þess að fullnægja þörf landsmanna og til þess að afla útvarpinu tekna á eðlilegan hátt.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Út af ræðu hv. þm. Barð. vil ég gjarnan fullvissa formann fjvn. um það, að ég hef á engan hátt bundið hendur n. í því efni, sem hann gat um. Hitt sagði ég útvarpsráði, þegar þetta var til athugunar, að ég mundi óhikað leggja til, að það fé, sem hægt er að spara á rekstrarkostnaði, renni til dagskrár. Þetta reyndist nú ekki mögulegt. Þess vegna hefur þessi till. ekki komið fram til fjvn. Hins vegar hef ég sent aðra till., sem ég gat um í minni fyrri ræðu. Hv. þm. gat um í þessu sambandi aukavinnu hjá landssímanum. Það er kannske ekki rétt að fara hér út í aukavinnu í stofnunum ríkisins, því að það yrði langt mál að tala um. Ég hygg, að flestar ríkisstofnanir hafi meiri eða minni aukavinnu. En þetta, sem hv. þm. gat um, að nokkrir starfsmenn símans hefðu fengið fast kaup sem aukavinnukaup, er rétt. Það eru nokkrir menn, sem þurfa óhjákvæmilega að vinna aukavinnu og hafa rétt til að fá hana greidda. Við þá var samið á sinni tíð. Ég tek fram, að ekki tók ég fram fyrir hendur fjvn., því að ég átti ekki þátt í þeim samningi. Samið var, að þeir fengju 1500 krónur yfir árið fyrir alla nauðsynlega aukavinnu, að viðbættri þáverandi dýrtíðaruppbót, og var þá engin önnur aukavinna borguð. Ég var einmitt í morgun að ræða þetta við settan póst- og símamálastjóra. Hann fullyrti í fyrsta lagi, að það væri ekki hægt fyrir símann að komast hjá þessari aukavinnu. Í öðru lagi, að þetta væri stór sparnaður fyrir símann, að hafa samið við mennina á þennan hátt. Hv. 2. þm. Rang. spurði um, hvort ráðuneytið hefði hugsað sér að bæta úr útvarpstækjaskortinum í landinu. Ráðuneytinu eru ljós þau vandræði, sem stafa af því, að tæki eru ófáanleg í landinu. Þetta mál er í athugun. Mér er fyllilega ljóst, að rekstur útvarpsins er mjög mikið undir því kominn, að menn geti endurnýjað sín tæki og að einnig sé hægt að bæta við, ef fleiri útvarpsnotendur gefa sig fram. Auk þess sem ráðuneytið hefur hagsmuna að gæta í því efni, að viðtækjaverzlunin geti á næstu tveimur til þremur árum haft eitthvað upp úr sínum rekstri. En fyrir utan þann hagnað, sem viðtækjaverzlunin hefur sjálf af öllum tækjum, er það rétt, sem hv. þm. tók fram, að starfsemi útvarpsins er svo náið bundin tækjunum, að það mun hvort tveggja haldast í hendur. Og ég get bara sagt það nú, að mál þetta verður athugað mjög gaumgæfilega og reynt það sem hægt er til að bæta úr. Það er ekki rétt, sem hv. þm. sagði, að fé byggingarsjóðsins hafi farið í eyðslu. Byggingarsjóðurinn, sem á að fá 40 kr. af hverju afnotagjaldi, er nú 6.2 millj. kr. og óeyddur. Hitt er svo rétt, að svo virðist nú sem hluti byggingarsjóðsins verði að fara í reksturinn.



Mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. hefur ekki tekið neina ákvörðun um þetta fram hjá n. Í sambandi við aukavinnuna þykir mér rétt að ræða nokkru nánar. Ég tel það vera að sniðganga gersamlega launalögin, þegar forstjóri einnar stofnunar fær ákveðna aukavinnu og borgun fyrir, hvort sem um er samið eða ekki.

Á þm. við útvarpsstjóra?

Við hann og aðra. Forstjóra er í sjálfsvald sett, hve lengi hann vinnur. En þegar hann setur sjálfan sig á aukalaun fyrir aukavinnu, þá leiðir hann þann sið inn í stofnunina. Fyrir utan útvarpsstjóra hefur skrifstofustjóri meðal annars 3500 kr. fyrir aukavinnu. Hvort um þetta er samið, skal ég ekki segja. Til fulltrúa eru þannig greiddar 6 þús. kr., og til annars fulltrúa yfir 12 þús. kr. Þetta eru þeir menn, sem ráðnir eru hjá stofnuninni eftir launalögum. Vegna þess að þau laun þóttu of lág, var ákveðið að hækka þau fyrst um 10% og síðan um 20%, eins og tekið er upp sem sérstök upphæð, og síðan borga eftir vísitölu eins og hún er á hverjum tíma. Þetta var túlkað þannig vegna þess, að ýmsir menn hefðu of lítil laun. En þrátt fyrir þessa launahækkun eru margir menn í stofnuninni, sem hafa aukalaun. Hvað útvarpsstjóra snertir, hafði hann bara 1500 kr. á árinu 1949, svo að það er ekki sérstaklega upphæðin, sem um er að ræða, heldur fordæmið, þegar hann gengur á undan með klukku hringjandi og heimtandi launauppbætur. Við teljum þetta óheppilega stefnu í hvaða stofnun sem er. En úr því að minnzt er á póst og síma, vildi ég benda hæstv. ráðh. á, að við símann er samið við 53 menn um aukavinnu, eftir því sem gögn liggja fyrir hjá fjvn. Upphæðin er hvorki meira né minna en 200 þús. kr., og er þar í launahækkun, sem samið er um við skrifstofustjóra og hæstlaunaða embættismenn hjá símanum, bæði í Reykjavík og úti á landi. Ég tel þetta hreina sniðgöngu við gildandi launalög í landinu. Kannske rekur einhver nauðsyn til. En þegar svo er komið, er miklu, miklu betra að breyta launalögunum og láta þetta koma hreint fram. Ég get líka bent á, að hjá póstinum eru hvorki meira né minna en 263 þús. kr., sem fara á ýmsan hátt til ákveðinna launamanna. Meðal þeirra er einn mjög hátt settur maður, sem leiðir stofnunina með 4500 kr. umsömdum aukalaunum. Svona er þróunin víðar og víðar. Við einn hátt settan starfsmann í fræðslumálaskrifstofunni er samið um 6 þús. kr. fyrir aukavinnu. Þessi stefna er ákaflega óheilbrigð. Ég veit, að fjvn. mun, áður en gengið er frá fjárlögum, að minnsta kosti gera tilraun við ríkisstj. til að kippa þessu í lag. Ef það reynist ekki hægt, þá er sjálfsagt að breyta launalögunum á þessu þingi, svo að menn viti, hvað greiða á í laun. Hæstv. ráðh. sagði, að byggingarsjóðurinn hefði ekki enn verið notaður í eyðslu. Ég hygg, að á árinu 1950 muni 60 krónurnar ekki nægja.

Ég sagði það líka.

Þær nægðu ekki heldur 1949, en þá hafði útvarpið tekjur af viðtækjaverzluninni. Árið 1950 fara þær tekjur til þjóðleikhússins. Þess vegna mun nú árið 1950 verða að nota allar þessar 100 kr. til rekstrargjalds. Við höfum rætt ýtarlega við útvarpsstjóra í n., og hann hefur ekki séð sér fært að gera till. til okkar um lækkun neins af þessum gjaldaliðum. Mér kom alveg á óvart það, sem hæsta. ráðh. sagði um viðtal sitt við settan póst- og símamálastjóra, því að hann var einnig hjá mér í dag og fullyrti, sem hann oft hefur áður gert, að útilokað væri að koma þessum útgjöldum niður nema að breyta reglugerð, því að meðan núverandi reglugerð stæði, yrði að greiða eftirvinnu. Og hann sagði meira: Að á meðan þessi reglugerð stæði, væri það svo, að mikið af fólki, sem þarna ynni, vænti þess að geta fengið eftirvinnu, og væri því eðlilegt, að þeirra afköst væru ekki eins mikil í dagvinnu, til þess að geta bætt sín kjör. Þess vegna er mikil ástæða til að taka alvarlega á þessu máli. Það er mannlegt, að maður, sem ekki þykist hafa of mikið, flýtir sér ekki í dagvinnu, til þess að geta átt von á því að bæta sér með eftirvinnu með 50% hærra kaupi, eða 100% hærra í næturvinnu. Ég tel ástæðu til að athuga þetta kerfi allt, - ekki aðeins í útvarpinu, - og ganga þá ekki fram hjá háskólanum. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar nú, en er tilbúinn til þess hvenær sem er. Ég veit ekki betur en háskólinn sé eini skólinn í landinu, sem borgar 60 krónur fyrir stundina í aukakennslu til manna, sem eru ráðnir prófessorar. Er það 100% hærra en nokkur annar skóli greiðir.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Út af yfirvinnu- og aukavinnugreiðslu til útvarpsstjóra ætla ég að taka fram, að ég gerði fyrirspurn út af skrá frá útvarpinu til ráðuneytisins í sambandi við samningu fjárl., hvers vegna þessi aukavinna væri greidd. Og það var gefin sú skýring, að útvarpsstjóra hefði verið heimilað á stríðsárunum af þáverandi ráðh. að taka 1500 kr. fyrir sumt í starfi hans, sem þá gerðist, og að bréfið hefði verið stílað þannig, að hann skyldi halda þessari aukavinnu þangað til öðruvísi yrði ákveðið. Svo geri ég ráð fyrir, að þetta bréf hafi gleymzt. Þannig hefur þetta verið látið haldast þegjandi og hljóðalaust, þangað til farið var að rekast í þessu nú. En þannig er þessi 1500 kr. aukagreiðsla til komin. Um eftirvinnu í stofnunum, sem hv. þm. Barð. var að tala um, má segja, að einmitt það, sem hann gat um síðast, liggur til grundvallar fyrir þessu öllu, að samkv. reglugerðum eiga starfsmenn stofnana heimting á launauppbótum. En meðan slíkum reglugerðum er ekki breytt, standa stofnanir - ekki sízt stofnanir eins og landssíminn, sem þarf að láta gera við símalínur og inna þetta og hitt af hendi á nótt sem degi, - berskjaldaðar fyrir því að greiða aukavinnu. Og ég hygg, að samkv. þessum reglugerðum fái þeir, sem hv. þm. kallaði hátt setta menn í stofnunum, sama rétt til að fá greidda aukavinnu eins og aðrir starfsmenn. Ef á að koma í veg fyrir þetta, sýnist mér því leiðin vera að breyta reglugerðum. En á meðan svona stendur hefur landssíminn tekið þá stefnu að semja fast við hvern starfsmann yfir árið fyrir aukavinnu. Og settur póst- og símamálastjóri fullyrti við mig í morgun, að þessi stefna þeirra hefði sparað landssímanum stórfé í aukavinnu.

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég leyfi mér að benda á það nú í upphafi máls míns, að í till., sem fyrir liggur, er ekki farið fram á, að afnotagjöld ríkisútvarpsins hækki. Sú stefna, sem við flm. viljum marka í þessu máli, er í því fólgin að draga úr almennum rekstrarkostnaði útvarpsins, til þess að hægt sé að auka fjárveitingu til dagskrárinnar að óbreyttum tekjum útvarpsins. Mér hefur skilizt, að hæstv. menntmrh. hafi í aðalatriðum fallizt á þessa stefnu, þar sem hann hefur skýrt frá því, að hann hafi tilkynnt útvarpsstjóra, að ef hægt væri að spara á almennum rekstrarkostnaði stofnunarinnar, þá skyldi hann leggja til, að því fé yrði varið til þess að auka dagskrárefnið. Hitt sagði ég að væri algerlega augljóst, að það fé, sem er ætlað að verja til dagskrárinnar á næsta ári samkv. fjárl., ein millj. kr., er allt of lítið. Því hefur enginn treyst sér til að andmæla. Um það eru allir í útvarpsráði sammála og allir, sem þessu máli hafa kynnzt. Þessa upphæð þarf einhvern veginn að auka. Og það er stefna okkar að ganga úr skugga um það, hvort ekki sé hægt að gera það með því að draga úr rekstrarkostnaðinum. En sé það ekki hægt, verður að hækka afnotagjöldin, þótt ég taki undir það, að slíkt sé neyðarúrræði, og ætti að reyna að komast hjá því, ef unnt er. Þá andmælti hæstv. menntmrh. því, sem stendur í grg. till., að hlutdeild dagskrárinnar í heildartekjum útvarpsins hefði farið minnkandi undanfarið. Ég átti hér við yfirstandandi ár, og sé miðað við þá lækkun, sem hæstv. ráðh. hefur gert, þá er hlutur dagskrárinnar lægri en árin 1948 og 1949, enda kom það fram í tölum hæstv. ráðh. Mig furðaði satt að segja á því, þegar hæstv. ráðh. sagði, að hin almenna gagnrýni mín á rekstrarkostnað útvarpsins ætti ekki rétt á sér.

Ég sagði það ekki.

Hvað sagði þá hæstv. ráðh.? Ég held mig hafa tekið rétt eftir þessu, og þannig skrifaði ég orð hans hjá mér, og ég verð að spyrja: Hvar er nú sparnaðarviðleitni hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. yfir höfuð? Í framsöguræðu minni áðan nefndi ég nokkur dæmi um rekstrarkostnað útvarpsins og skal nú bæta þar við. Árlegur innheimtukostnaður er 470 þús. kr. Það kostar sem sagt 470 þús. kr. að innheimta 3.5 millj. króna í afnotagjöldum, eða um það bil 13% af allri upphæðinni. Þó er verulegur hluti útvarpsnotenda hér í Reykjavík. Við þessa innheimtu vinna 14 manns. Telur hæstv. ráðh., að hér sé ekki ástæða til gagnrýni? Ríkisútvarpið hefur greitt til Stefs fyrir flutningsrétt, mestmegnis af erlendum tónverkum, 360 þús. kr. frá því, er Stef var stofnað í september 1947. Er þetta ekki atriði, sem ástæða er til að gagnrýna? Skýrt hefur verið frá því, að greiðslur fyrir aukavinnu hjá útvarpinu hafi numið 265 þús. kr. árið 1949. Skyldi ekki vera hægt að spara eitthvað á þessum lið? Aðalliðir dagskrárinnar eru, eins og kunnugt er, tónlist, erindi og leikrit. Árskostnaður við tónlistarflutning er 650 þús. kr., við erindaflutning 150 þús. kr. og við leikritaflutning 130 þús. kr., og þá mætti spyrja, fyrst 150 þús. kr. eru greiddar fyrir öll erindi, sem flutt eru yfir árið: Er ekki eðlilegt að gagnrýna það, að innheimta á 3.5 millj. skuli kosta 4–10, þús.? Ég sagði, að árlegur kostnaður við leikritaflutning væri 130 þús. kr. Það er svipuð upphæð og fer í bifreiðakostnað, ferðakostnað og risnu útvarpsins. Mundi ekki margur fagna því, ef flutt væru tvö leikrit fyrir eitt í hverri viku, en þessi kostnaður sparaður? Eftir sem áður væri þó hægt að ferðast eitthvað og halda uppi sæmilegri risnu, og ég verð að segja, að mig undrar það mjög, ef hæstv. menntmrh. telur, að gagnrýni á þessa hluti eigi ekki rétt á sér. Þegar 150 þús. kr. eru greiddar fyrir öll erindi, sem flutt eru yfir árið, skyldi þá ekki mega komast af með minna en 165 þús. kr. fyrir að útvega þessi erindi, en kostnaður við skrifstofu dagskrár er 165 þús. kr.? Ég verð enn að segja, að ég vona, að ég hafi tekið skakkt eftir hjá hæstv. ráðh. og að hann hafi ekki viljað gera þennan málstað að sínum. Ég vona, að hann hafi ekki sagt, að gagnrýni mín eigi ekki rétt á sér, en hafi hann sagt það, þá spyr ég, hvort hann sé með því að taka upp almenna vörn fyrir fjárstjórn útvarpsins. Undanfarið hefur útvarpsstjóri orðið fyrir harðri gagnrýni af hálfu skrifstofustjóra útvarpsráðs m. a. fyrir fjárstjórn sína. Getur það verið, að ummæli hæstv. ráðh. megi skilja svo, að hann sé hér að taka málstað annars aðilans, áður en rannsókn hefur farið fram og niðurstöður eru fengnar? Ég þarf að svara tveim atriðum í ræðu hv. þm. Barð. Hann spurði, hver væri tilætlun okkar flm. með þessari till., hvort það væri t. d. ætlunin að borga hærri laun eða að gera dagskrána fjölbreyttari. Þessu er fljótsvarað. Tilgangurinn er auðvitað sá að gera dagskrána fjölbreyttari, betri og vandaðri en verið hefur og hægt er að gera með aðeins einnar millj. króna framlagi. Þá sagði hv. þm. Barð., að ástæða væri til að athuga rekstur og fjárreiður fleiri stofnana en útvarpsins, og rétt er það. En hann nefndi háskólann sérstaklega og gat um aukagreiðslur til kennara þar. Hann vék að einu atriði, en þó ekki skýrt, svo að margir gætu fengið af þessum ummælum ámæli, ef málið væri ekki upplýst. Ég þóttist strax skilja, að hann ætti við aukagreiðslur til prófessors Nielsar Dungals, enda mun svo vera, en prófessor Dungal fær aukagreiðslu fyrir að kenna námsgrein, sem ekki heyrir undir hans embætti, sem sé réttarlæknisfræði. Ég skal geta þess, að ágreiningur hefur verið um það í háskólanum, hvort þessar aukagreiðslur ættu rétt á sér, og ég hygg, að hv. þm. Barð. sé það kunnugt, að rektor háskólans hefur talið, að þetta ætti ekki að greiða, svo að hér er ekki um að ræða neina óspilunarsemi hjá forráðamanni stofnunarinnar. Greiðslan mun hafa verið ákveðin af menntmrn. Þá gat hv. þm. Barð. þess, að 60 krónur væru greiddar á tímann í aukakennslu, og væri þetta miklum mun hærra en í nokkrum öðrum skóla. Það mun vera rétt, að við verkfræðideild er þetta greitt til aukakennara, sem eru viðurkenndir sérfræðingar og þurfa að búa sig mjög rækilega undir kennsluna, þar eð þeir kenna ekki það sama ár eftir ár, eins og kennarar við flesta aðra skóla. En til fastakennara háskólans er ekkert borgað fyrir aukakennslu, og held ég, að háskólinn sé þar alger undantekning frá öllum öðrum skólum í landinu. Ég hef annazt aukakennslu í lagadeild, og hefur aldrei hvarflað að mér að fara fram á aukagreiðslu fyrir það, og sama er að segja um prófessora í lagadeild, sem annast aukakennslu í viðskiptadeild, en þegar leitað er til manna, sem eru ekki fastir kennarar skólans, svo sem starfsmanna í stjórnarráðinu til að kenna þjóðarétt og löggiltra endurskoðenda til að kenna sína sérgrein, þá verður auðvitað að greiða þeim þá kennslu. Sé eitthvað hægt að spara í rekstri háskólans, þá skal ekki standa á mér að styðja viðleitni í þá átt.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég skal ekki mikið lengja þessar umr., en mér virðist sem þær hafi að þessu aðeins snúizt um hlut þeirrar till., sem hér er til umr. Ég ætla ekki að svara fyrir hæstv. menntmrh., til þess er hann einfær, en sem áheyrandi að umr. verð ég að segja það út af ummælum hv. 1. flm., að hæstv. menntmrh. mun hafa sagt, að gagnrýni flm. á afskipti hæstv. ráðh. af dagskrá útvarpsins ætti ekki rétt á sér, en mun þar ekki hafa átt við hina almennu gagnrýni hans á fjárstjórn útvarpsins. En till., sem hér er til umr., er um skipun rannsóknarnefndar til að athuga fjármál og rekstur útvarpsins, og það hefði átt að vera aðalumræðuefnið, hvort ástæða væri til slíkrar rannsóknar. Virtist mér hv. 1. flm. gera nokkra grein fyrir því, að ástæða kynni að vera til þess. Það er t. d. ákaflega há hundraðstala af tekjum útvarpsins, sem fer í innheimtukostnað, og eins voru það fleiri liðir, sem hv. flm. benti á, sem virðast vera óeðlilega háir. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hér sé um eitthvað refsivert að ræða, en það, sem fram hefur komið í umr., bendir til þess, að ástæða sé til að samþ. till. um að skipa sérstaka nefnd til að athuga rekstur útvarpsins. En þá er spurningin, hvort ekki væri allt eins eðlilegt, að það væri eftir stjórnarskránni sett til þess sérstök þingnefnd, eða hvort menn vilja, að ríkisstj. skipi menn til þessa starfa, en ég vildi vekja athygli á þessu, sem er aðalefni till., því að sú rannsókn, sem nú hefur verið fyrirskipuð, kemur ekki til með að fjalla um þessa hlið málsins nema að litlu leyti. Að vísu er eftir beiðni hæstv. menntmrh. almennt til orða tekið, og svo virðist sem rannsóknin gæti orðið allvíðtæk, en hvað sem segja má um útvarpið og fjáreyðslur hjá því, sem að vísu eru allmiklar, þá er það aðeins örlítill hluti þeirra, sem getur komið til mála, að varði við refsilög. Sú rannsókn, sem sakadómara hefur nú verið fyrirskipað að gera, kemur því til með að varða aðeins örlítið brot af þessu. Þess vegna er það, að ef mönnum virðast fjáreyðslur útvarpsins óeðlilegar, þá þarf að rannsaka það mál með öðrum hætti en nú er búið að efna til, og hvað sem menn annars kunna að álita um ásakanir skrifstofustjóra útvarpsráðs, þá þóttu till. hans um nýja skipun innheimtunnar athyglisverðar og líklegar til að geta sparað um ½ millj. króna, og það er atriði, sem ekki er hægt að horfa framhjá. En þó að menn fallizt á þessa skoðun hans, segir það ekkert um það, hvort menn viðurkenni aðra gagnrýni hans, fyrir svo utan þær ásakanir hans, sem varða refsivert athæfi. Umr. hafa hér að mestu snúizt um það, hvað miklu fé hafi verið varið og skuli verja í dagskrána, en um það er seinni hluti till., sem er nánast afleiðing, eða jafnvel aukaatriði í till. Aðalatriðið er, hvort Alþingi sjái ástæðu til að skipa rannsóknarnefnd, og tel ég það að ýmsu leyti eðlilegt, og verði þá annaðhvort farin sú leið, sem bent er á, í till., eða að skipuð verði þar til þingnefnd, eins og heimilt er samkv. stjórnarskránni. Út af ummælum hv. form. fjvn. um aukaborgun til útvarpsstjóra, þá er þar, eins og hann tók fram, fremur um meginstefnu að ræða en það, hve upphæðin var há. Hæstv. menntmrh. gat þess, að þær aukagreiðslur hefðu byrjað á stríðsárunum vegna aukinna starfa og síðan gleymzt. Ég var nokkra mánuði í fyrra ráðh. útvarpsmála, og vissi ég þá ekkert um þessar greiðslur, enda er illmögulegt fyrir ráðh., sem situr stuttan tíma, að kynna sér allt slíkt rækilega, og eins er með núv. hæstv. menntmrh., sem aðeins hefur verið ráðh. þessara mála nokkra mánuði. En í sambandi við þetta vil ég vekja athygli á því, að í hinum almennu launalögum frá 1945, 37. gr., segir, að um leið og 1. þessi öðlist gildi, skuli niður falla greiðslur fyrir öll aukastörf, svo að þessi greiðsla hefði átt að hætta þegar við gildistöku þeirra laga, og mjög er hæpið, að forstjóri geti tekið við slíkri greiðslu án þess að láta yfirboðara sinn vita. Lagaákvæðið er þýðingarlaust, ef það tekur ekki til atvika sem þessa.



Herra forseti. Það væri ekki að undra, þótt almenningi þætti það að bera í bakkafullan lækinn, ef stofnaðar væru tvær rannsóknarnefndir til að athuga hag og rekstur einnar og sömu stofnunar, en þó álít ég það rétt hjá hæstv. dómsmrh., að sú rannsókn, sem nú hefur verið fyrirskipuð, geti ekki náð til að rannsaka, hvort fullrar hagsýni sé gætt í rekstri ríkisútvarpsins almennt, en það yrði hlutverk þeirrar nefndar, sem lagt er til að skipa á þskj. 137. Sú nefnd ætti að rannsaka, hvort við útvarpið vinni ekki óþarflega eða of margt fólk og hvort greiðslur til þess séu hógværar og lögum samkvæmt og hvort nauðsyn sé þar á aukavinnu. Ég dáist að því, ef í svo fjölmennri stofnun er gætt þvílíkrar hagsýni, að hvergi megi sparnaði við koma. Samkv. fylgiskjali við fjárlagafrv. fyrir árið 1951 skilst mér, að 80 manns séu á föstum launum hjá útvarpinu, en eftir upplýsingum hv. 1. flm. er starfsfólkið töluvert fleira, eða ekki færra en á 2. hundrað. Samkv. fylgiskjalinu eru á aðalskrifstofunni 4 menn, eftir upplýsingum hv. flm. 5. Samkv. fylgiskjalinu vinna 11 manns við innheimtu. Hv. flm. segir 14. Eftir fylgiskj. vinna 7 á fréttastofunni. Samkv. upplýsingum hv. flm., vinna þar 10. Í tónlistardeild segir fskj. 7 menn vinna, hv. flm. 8. Í magnarasal vinna eftir upplýsingum fskj. 6 menn. Hv. flm. segir, að þar vinni 8 menn. Aðrir starfsmenn eru eftir fskj. 2. Samkv. upplýsingum hv. flm. eru þeir 7, svo að þar skakkar verulega. Ef tölur hv. flm. eru réttar, þá er greinilegt, að starfsfólkið er yfir 100, en mér fannst nóg um, þegar ég taldi saman 80 eftir upplýsingunum í fskj., sem hæstv. ráðh. er heimildarmaður að. Það má mikið vera, ef slíkrar hagsýni er þarna gætt, að ekki megi spara verulegar fjárhæðir, og þótt ekki væri annað, sem ætti að rannsaka, þá er full ástæða til þess. Og ef sú rannsókn hefði í för með sér sparnað, þá væri rétt að athuga rekstur fleiri ríkisstofnana. Þá væri og vert að athuga hjá útvarpinu, hvort greiðslur fyrir störf þessa fólks væru sambærilegar við aðrar launagreiðslur og lögum samkvæmt, en ég veit ekki, hvort sú rannsókn félli undir verksvið þeirrar nefndar, sem á að rannsaka, hvort eitthvað refsivert hafi farið fram í stofnuninni. En frá almennu sjónarmiði séð virðist það vera gífurleg greiðsla að borga á 4. þús. kr. fyrir 26 mínútur, jafnvel þótt kunnátta og sérþekking kæmi til greina. Get ég ekki skilið annað en hér sé um óhóflega greiðslu að ræða, sem e. t. v. varði ekki við refsilög. - Ef þetta heyrir ekki undir þá nefnd, sem búið er að skipa, þá heyrir það undir þessa nefnd, sem gert er ráð fyrir í till. Enn fremur verður að athuga, hvort nauðsynlegt sé að borga 300 þús. kr. í aukavinnu, sem nemur fullum árslaunum tíu fastra starfsmanna. Þetta gæti skipt mörgum milljónum hjá einstöku stofnun, þegar starfsmannafjöldinn er orðinn mikill, t. d. hefur landssíminn milli 260–70 fasta starfsmenn. Það er ekki aðeins rétt gagnvart ríkisvaldinu, heldur einnig gagnvart forstjórum stofnananna sjálfra, að þetta sé athugað, svo að þeir liggi ekki undir ástæðulausum grun. Ég er sammála hæstv. dómsmrh., að ástæða sé til að samþ. þessa þáltill., til þess að nefndin athugi, hvort hagsýni gæti í starfsemi ríkisútvarpsins, og yrði þá hlutverk þessarar nefndar ólíkt störfum hinnar nefndarinnar, og brýn nauðsyn er til þess, að athugað verði, hvort ekki megi draga eitthvað úr rekstrarkostnaði útvarpsins.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 3. landsk. þm. sagði, finnst mér vert að taka það fram, að hans ræða beindist mjög að því að gagnrýna menntmrn., og það var þessi gagnrýni, sem ég var að svara og verja, en ekki, hvernig útvarpinu væri stjórnað. En gagnrýni hans beindist að því, að hann fullyrti, að ráðuneytið tæki ekki tillit til dagskrárinnar og reyndi ekki að lækka rekstrarkostnaðinn. - Það var þetta, sem mín ræða beindist gegn. Það er kunnugt, að ég sem menntmrh. varð að gera leiðinlega aðgerð í gær í sambandi við þessa stofnun. En hv. þm. spyr, hvort ég með ræðu minni hafi tekið málstað annars hvors aðilans. Mér finnst þetta mjög ósmekklegt hjá hv. þm., svo að ekki sé meira sagt. Ef þessi nefndarskipun færi fram, yrði það að sjálfsögðu nefndin, sem athugaði starfshætti útvarpsins í því skyni að koma á sparnaði.

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Varðandi það, sem hv. 6. landsk. þm. sagði, að þær tölur, sem ég fór með um starfsmannafjölda útvarpsins, væru ekki í samræmi við launaskrána, þá vil ég taka það fram, að ég hafði mínar upplýsingar úr launaskrá ríkisútvarpsins fyrir árið 1949. Varðandi það, sem hæstv. menntmrh. sagði um gagnrýni mína, vil ég aðeins taka það fram, að ég gagnrýndi menntmrh. fyrir að hafa ekkert annað úrræði en lækka greiðsluna til dagskrárinnar. - Útvarpsráð óskaði að fá meira fé til umráða, en útvarpsstjóri hafði sagt, að ekki væri hægt að fá meira en í fyrra, 1.2 millj. kr. Þessa kostnaðaráætlun endurskoðaði menntmrn. og lækkaði hana um 200 þús. kr. og hækkaði auglýsingarnar, til þess að vega upp á móti hallanum. Mér þótti vænt um að heyra, að hæstv. dómsmrh. skyldi taka undir það, að rekstrarkostnaðurinn yrði að lækka, og vil ég þakka honum þau ummæli hans. - Rétt er það hjá hæstv. dómsmrh., að verkefni nefndarinnar yrði ekki það sama og verkefni það, sem sakadómara hefur verið falið að inna af hendi, og er þess vegna full ástæða til að samþ. þessa till. Hún ætti ekki að rannsaka, hvort eitthvað væri saknæmt í rekstrinum, alveg á sama hátt og sakadómari á ekki að rannsaka, hvort rekstrarkostnaðurinn er of mikill. Þetta tvennt er algerlega óskylt.



Ég hef veitt því eftirtekt, að 15. mál Sþ., þáltill. um skipun n. til að gera till. um aukna atvinnu í kaupstöðum og kauptúnum, hefur ekki verið tekið á dagskrá, en nál. eru komin bæði frá meiri hl. og minni hl. allshn. um þetta mál og eru á þskj. 162 og 168, dags. 14. nóv. Ég vildi spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hverju það sætir, að þetta mál er ekki tekið á dagskrá, og jafnframt láta þess getið, að áskoranir um að samþ. till. og að skipa þá n. hafa borizt frá bæjarstjórnum, sem bíða eftir því, að ríkisstj. geri eitthvað í þessu máli, en málið er mjög aðkallandi. Það segir að vísu í nál. meiri hl., að ríkisstj. hafi tekið þetta mál til athugunar, en ég fullyrði, að hvað mínu kjördæmi viðvíkur hefur engin athugun farið fram og enn síður að um nokkur úrræði sé að ræða til þess að bæta úr atvinnuleysinu, sem er orðið mjög geigvænlegt. - Ég vil því fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann héldi fund bráðlega og tæki þetta mál á dagskrá, svo að það geti fengið afgreiðslu í sameinuðu þingi.

Forseti (JPálm): Út af aths. hv. þm. Ísaf. vil ég taka það fram, að það er eftir beiðni frá hæstv. forsrh., að þessi till. er ekki á dagskrá, því hann gerði ekki ráð fyrir að vera á þessum fundi. Annars hefði hún verið til umr. hér í dag, en hún verður á næsta fundi í sameinuðu þingi tekin á dagskrá.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að skýra þessar fyrirspurnir nánar, þær liggja það ljóst fyrir, að það er hægt að svara þeim eins og þær eru hér prentaðar.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að mér hefur láðst að láta vita, áður en málið var tekið á dagskrá, að svör við þessum fyrirspurnum eru ekki fyrir hendi á þessari stundu. Eins og ég tók fram, þegar fyrirspurnin var leyfð hér í þinginu, þá eru margar þessar fyrirspurnir mjög viðamiklar og tekur langan tíma að afla þeirra upplýsinga, sem þar er beðið um. Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir nú, og get ég ekki sagt um, hvenær þær verða tilbúnar; það kann að taka margar vikur. - Annars vil ég bæta því við, að ef þm. geta borið fram hverjar þær fyrirspurnir sem þeim lízt, hversu fráleitar sem þær eru, þá hlýtur það og að fara eftir mati viðkomandi ráðh., hvaða fyrirspurnum hann telur eðlilegt að svara.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. svari þessari fyrirspurn síðar, fyrst hann hefur ekki tækifæri til þess á þessum fundi. En mér kemur á óvart lýsing hæstv. ráðh. á því, hversu erfitt er að fá að vita um það, hvað gerist á Keflavíkurflugvelli. Ég tel víst, að ef ég hefði spurt þessara sömu spurninga varðandi Íslendinga hér á landi, t. d. hversu margar íbúðir Íslendingar hafa byggt á seinustu árum, hve mikið Íslendingar hafa greitt í skatta o. s. frv., að þá hefðu verið gefin mjög greið svör hjá hæstv. ríkisstj., en hins vegar virðist erfitt að fá einföldustu upplýsingar um athafnir Bandaríkjamanna á Keflavíkurflugvelli. En ég vænti þess, að sú skýring hæstv. ráðh. sé rétt, að hann sé allur af vilja gerður að svara þessari fyrirspurn, en hafi ekki haft tíma til þess að gera það. Ég vænti þess að fá svör við þessu bráðlega.



Ég vil leiðrétta þennan skilning hjá hv. þm. Ég sagði aldrei, að ég væri allur af vilja gerður að svara þessu, - ég sagði, að það hlyti að fara eftir mati ráðh., hvaða fyrirspurnum hann teldi eðlilegt að svara, þegar þm. er veittur réttur til þess að bera fram hvaða fyrirspurnir sem er, hversu fráleitar sem þær eru.