Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 21, nóv. 1977. Þar sem Svava Jakobsdóttir, 5. landsk. þm., dvelst nú erlendis í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér samkv. beiðni hennar og með skírskotun til 138, gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþb., Kjartan Ólafsson ritstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar. Lúðvík Jósepsson, formaður þingflokks Alþb.“ Kjartan Ólafsson hefur áður setið á þingi á þessu kjörtímabili, og ég býð hann velkominn til starfa í deildinni.

Flm. (Ólafur G. Einarsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 68 flyt ég frv. til l. um breyt. á l. nr. 63 1974, um grunnskóla. Meðflm. eru hv. þm. Gils Guðmundsson, 3. þm. Reykn., Jón Skaftason, 4. þm. Reykn., og Benedikt Gröndal, 2. landsk. þm. Frv. þessa sama efnis var lagt fram í lok síðasta þings, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frv. er flutt að beiðni bæjarstjórnar Hafnarfjarðar og mun ég nú í sem stystu máli greina frá efni þess. Með 1. gr. frv. er lagt til að við 10. gr. laganna bætist ný mgr, sem heimili ráðh, að stofna sérstakt fræðsluumdæmi í sveitarfélagi með 10 þús. íbúum eða fleiri, ef sveitarstjórn óskar þess og fjárveiting er fyrir hendi. Í slíkum tilvikum mundi þá sveitarstjórn fara með hlutverk landshlutasamtaka samkv. lögunum. Í 10. gr. grunnskólalaganna eru ákvæði um skiptingu landsins í fræðsluumdæmi. Hafnarfjörður telst til Reykjanesumdæmis samkv. 2. tölul. 2. mgr. 10. gr. Ástæðurnar fyrir því, að bæjarstjórn Hafnarfjarðar fer fram á að þessi heimild um stofnun sérstaks fræðsluumdæmis verði tekin í lög, eru einkum tvær: Í fyrsta lagi er íbúafjöldi Hafnarfjarðar yfir 12 þús. eða meiri en í sumum fræðsluumdæmum landsins sem ná yfir heil kjördæmi. Hafnarfjarðarbær hafði þegar á árinu 1969 stofnað eigin fræðsluskrifstofu og ráðið fræðslustjóra samkv, sérstökum samningi við menntmrn. Þannig hafði Hafnarfjörður að eigin frumkvæði komið upp þessari stjórnunar- og þjónustuaðstöðu í sínum skólamálum mörgum árum áður en grunnskólalögin tóku gildi. Það verður því að teljast eðlilegt að svo fjölmennt sveitarfélag fái að halda þeirri aðstöðu áfram, sem það hafði komið upp. Hin meginástæðan fyrir beiðni bæjarstjórnarinnar um flutning þessa frv. er sú, að Hafnarfjarðarbær er ekki aðili að samtökum sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi. Bæjarstjórnin á þannig ekki fulltrúa á aðalfundum þeirra samtaka, sem falið er það vald og sýndur er sá trúnaður að kjósa fræðsluráð fyrir fræðsluumdæmið. Nú eru landshlutasamtök sveitarfélaga í raun ekkert annað en áhugasamtök, sem að vísu hafa unnið ágæt störf, en ekki fengið sess í íslenskri löggjöf þrátt fyrir tilraunir í þá átt, að öðru leyti en því, að þeim hefur verið falið að leysa ákveðin verkefni í lögum, einkum þó grunnskólalögunum. Þær skyldur, sem þar voru lagðar á landshlutasamtökin, voru við það miðaðar að þau fengju ákveðna stöðu í sveitarstjórnarlöggjöfinni. Það varð ekki þrátt fyrir yfirlýsingar í þá átt þegar grunnskólafrv, var hér til meðferðar á hv. Alþ., og vegna þess verður að telja í hæsta máta óeðlilegt að landshlutasamtök hafi þetta vald. Þetta verður sérstaklega áberandi þar sem svo fjölmennt sveitarfélag sem Hafnarfjörður á ekki aðild að samtökunum sem að nokkru ráða málum sem svo mjög varða hag viðkomandi bæjarfélags. Og þar sem ekkert bendir til að landshlutasamtökunum í sinni núverandi mynd verði veitt sú lögfesting, sem þau hafa óskað eftir, og um skylduaðild einstakra sveitarfélaga er ekki að ræða, þá verður að teljast eðlilegt að svo fjölmennt sveitarfélag sem Hafnarfjörður geti orðið sérstakt fræðsluumdæmi, einkum þegar þess er gætt, að um aðild bæjarfélagsins að landshlutasamtökunum er ekki að ræða, eins og ég áður tók fram. Um þennan þátt þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð. Ég bæti þó aðeins við til að fyrirbyggja misskilning, að með því að taka þetta heimildarákvæði inn í lögin er ekki verið að brjóta niður það skipulag sem lögin ákveða um skiptingu landsins í fræðsluumdæmi. Þau önnur sveitarfélög, sem gætu notfært sér heimildina, eru Kópavogur og Akureyri, en ekki er vitað um áhuga í þeim bæjarfélögum í þessa áttina, enda eiga þau sveitarfélög aðild að viðkomandi landshlutasamtökum. Hér er raunverulega verið að veita Hafnarfjarðarbæ möguleika til að hafa sömu skipan á þessum málum og Reykjavíkurborg hefur samkv. gildandi lögum. Samkv. 1. gr. þessa frv. er sett það skilyrði fyrir heimild um stofnun slíks fræðsluumdæmis, að fjárveiting sé fyrir hendi til greiðslu kostnaðar. Með 2. gr. frv. er kveðið á um að hlutaðeigandi sveitarsjóður greiði allan kostnað af rekstri slíkrar fræðsluskrifstofu annan en föst laun fræðslustjóra, helming kostnaðar við ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu og helming húsaleigu, eins og segir í a-, b- og e-lið 85. gr. laganna. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv, menntmn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt, nr. 10 frá 1960, á þskj. 79. Á síðasta þingi flutti ég frv. eins og þetta og það fékk afar litla meðferð og enga fullnaðarafgreiðslu. Þess vegna geri ég nú enn tilraun til að koma á þessum breytingum á þessu þingi, ekki síst þegar tekið er tillit til þess, hversu margir og stórir aðilar í þjóðfélaginu hafa einmitt tekið undir þessa kröfu, að söluskattur verði felldur niður af kjöti og kjötvörum og söluskattur verði felldur niður af raforku. Sú breyting, sem felst í þessu frv., er við 6. gr, laganna, 15. tölul. Í þeirri grein eru taldar upp þær vörur og sú þjónusta sem er undanþegin söluskatti, og vil ég bæta við þá upptalningu kjöti og kjötvörum annars vegar, en hins vegar raforkusölu frá rafmagnsveitum. Kjöt til neyslu innanlands er greitt niður úr ríkissjóði, en sú upphæð, sem til þess fer, er aftur tekin í ríkissjóð með álagningu söluskatts á þessar vörur. Þannig má segja að ríkið greiði í raun lítið sem ekkert af sinni hálfu til niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum til þess að gera algengustu matvörur landsmanna ódýrari. Það er hins vegar sannað mál, að lækkun á þessari matvöru gerir það að verkum að neyslan eykst, auk þess sem lækkun af þessu tagi bætir fyrst og fremst kjör þeirra sem nota mestan hluta tekna sinna til kaupa á brýnustu nauðsynjum. Lækkun kjötverðs kemur þeim lægst launuðu best og manni hefur heyrst að það væri það sem flestir segjast styðja. Ég vil enn undirstrika að með þessari flötu skattheimtu af kjöti er hreinlega ekki um neina raunverulega niðurgreiðslu að ræða af ríkisins hálfu. Niðurgreiðslur eru hins vegar nauðsynlegar, ekki aðeins af áður nefndum ástæðum, heldur einnig vegna þess að þeim mun meiri sem innanlandsneyslan er, þeim mun minna fjármagn þarf að koma til til þess að greiða niður kjötið fyrir útlendinga. Það kjöt, sem flutt er út á ári hverju, er orðið býsna mikill hluti af kjötframleiðslu þjóðarinnar, og þær útflutningsbætur eru að mínum dómi afar röng aðferð til þess að greiða með landbúnaðarafurðir. Nú hafa forsvarsmenn landbúnaðarins, m.a. síðasta Búnaðarþing, lagt áherslu á að söluskattur af þessum vörum verði lagður niður, svo að bak við þennan tillöguflutning minn standa þar með æðimargir. Þegar um það er að ræða að fella niður söluskatt af rafmagni, þá mætti auðvitað nefna ýmislegt því til stuðnings. Niðurfelling á þeirri skattheimtu felur m.a. í sér að það dregur auðvitað úr verðbólgu að leggja niður slíka skatta, og það léttir undir með þeim sem minnst hafa milli handa. Það léttir gjöldum af framleiðsluiðnaði landsmanna sem flestir þykjast nú styðja í orði a.m.k. Auk þess styður það kröfu sambandsins ísl. rafveitna og margra fleiri aðila um nauðsyn þess að afnema þennan skatt, og þess vegna má enn segja að flm. þessarar till. er ekki ber að baki gagnvart þessu máli. Það eru margir sem standa þar á bak við. Herra forseti. Þetta mál er að sjálfsögðu ekki mjög stórt, en það stefnir þó að mínum dómi í rétta átt. Hins vegar er fyrir löngu kominn tími til að ræða af viti um verðbólgupláguna og efnahagsöngþveitið í þessu þjóðfélagi. Það mál er hins vegar því miður enn ekki til alvarlegrar umr, Tími þessarar hv. d. hefur farið í allt aðra hluti og að mínum dómi oft miklu lítilvægari enn sem komið er og menn allt of litið fjallað um það vandamál sem er raunverulega eina vandamálið sem við þarf að eiga í þjóðfélaginu í dag. Það er sem sagt ekki til umr. í dag. En þetta er örlitill angi af því vandamáli, og það væri sannarlega kominn tími til að fara að ræða efnahagsmálin meira almennt, eins og ég nefndi áðan. En til þess að ná árangri í þeim alvarlegu efnum þurfa stjórnvöld a.m.k. að hafa vilja til að ráða þeim þáttum efnahagslífsins sem nauðsynlegt er að hafa stýringu á, ef eitthvað á að gerast í að verðbólgan verði skorin niður í hæfilegt mark og upp verði tekin skynsamleg stefna í efnahagsmálum í stað eyðslulánabúskapar og búskapar taumlausrar verðbólgufjárfestingar og óhóflegrar þenslu á öllum sviðum. En nóg um það. Þetta er hins vegar annað mál. Ég vil óska þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr, og fjhn. hv. deildar.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa stuðningi mínum við hugmynd þá sem hér kemur fram í þessu frv., þ.e.a.s. um afnám söluskatts á kjöti og kjötvörum. Það hefur komið fram margsinnis, að það er eindregin ósk bændasamtakanna að þetta verði gert, og þess vegna er það nauðsynjamál að þessu máli sé hreyft. Ég hefði frekar kosið að sjá þessa hugmynd í stjórnarfrv., en allt um það kann þetta að vera undanfari þess og væri þá vel. Landbúnaður á við erfiðleika að etja, ekki óyfirstíganlega erfiðleika, ég hef ekki trú á því, en erfiðleika sem þarf að takast á við og þarf að sigrast á. Það þarf að gera það með góðvilja og skynsemi. Sjálfkjörnir sérfræðingar í landbúnaðarmál, m.a. vegna yfirstandandi prófkjörs hjá sjálfstæðismönnum hér í Reykjavík, og satt að segja finnst mér að í þeim umr., sem þeir hafa haft sín á milli, og í þeim skoðunum, sem þeir hafa látið í ljós, sé sannarlega ekki von á farsælli lausn á þeim vanda sem við er að glíma, því að sumt er þar sagt af vanþekkingu og sumt af takmarkaðri góðgirni. En það sér náttúrlega hver maður, að það er að fara aftan að síðunum að innheimta söluskatt af kjöti og verja honum síðan til niðurgreiðslu á sömu vöru. Í sumum tilfellum, t.d. eins og á nautakjöti, er þessi upphæð, sem innheimt er í söluskatt, hærri en niðurgreiðsluupphæðin. Þetta niðurgreiðslukerfi og útflutningsbótakerfi, sem notað hefur verið sem hagstjórnartæki hér á landi, er nauðsynlegt og sett á með fullum rökum, en það er ástæðulaust að vera að hafa það víðfeðmara eða stærra í sniðum heldur en nauðsyn ber til. Það hefur verið bent á það, að vegna vinnslu og breytinga, sem kjötvörurnar taka í búðum, séu tormerki á því að hafa þær söluskattslausar, En ég hygg að það hljóti að vera hægt að komast fram hjá þeim vandkvæðum, þeim agnúum sem væru á framkvæmd þess að undanþiggja þessar vörur söluskatti, og nauðsynlegt að gera það. Landbúnaðurinn stendur frammi fyrir því núna að nokkurt magn hefur safnast upp af vörum sem ekki hefur tekist að selja, og þess vegna er mikilvægt að örva söluna og hafa þessar vörur á skaplegu verði, þannig að fólkið í landinu, neytendur, geti keypt þær. Þess vegna fagna ég þessari hugmynd um að afnema söluskattinn af kjöti og kjötvörum.



Herra forseti. Ég hef lagt hér fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 63 frá 1971, um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum, sbr, lög nr. 33 frá 1976. Ástæður þess, að ég legg fram þetta frv. til l., eru m.a. þær, að frá því að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstj. gerðu með sér samkomulag um auknar greiðslur ellilífeyris og umsjónarnefndar eftirlauna hafa komið í ljós ýmsir agnúar. Með þessu frv. er gerð tilraun til að leiðrétta hið versta í sambandi við samkomulagið, þ.e.a.s. atriði sem aðilum yfirsást að gera þegar umrætt samkomulag var gert. Um 1. gr. þessa frv. er það að segja, að með þeirri breytingu, sem greinin gerir ráð fyrir, er leiðrétt það misrétti sem stafar af misjafnlega ströngum skilyrðum sem lífeyrissjóðirnir gera til örorkulífeyrisþega, þ.e. a.s. til aðildarskyldu. Eins og nú er háttað fær maður, sem er í lífeyrissjóði sem krefst 10 ára réttindatíma fyrir veitingu örorkulífeyris, ekki örorkulífeyri, en annar, sem er í sjóði sem einungis krefst 5 ára réttindatíma, fær lífeyri úr þeim sjóði og frá umsjónarnefnd. En það var aldrei ætlun samningsaðila, að því er ég best veit, að mismuna mönnum þannig eftir aðild þeirra að lífeyrissjóðum. Samkv. þessari grein er gert ráð fyrir að báðir aðilar hafi 5–10 ára réttindi, og þar með er fyrrgreint misrétti leiðrétt. Um 2. gr. er það að segja, en hún hljóðar orðrétt sem hér segir: „Í 6. gr, laganna bætist við ný mgr., er verði 3. mgr., svo hljóðandi: Fyrir 1970 skal ekki reikna meira en 1.1 stig fyrir hvert almanaksár.“ Með þessu er verið að fylla upp í eyður í lögunum og raunverulega staðfesta framkvæmd umsjónarnefndar. Í 3, gr. segir svo: „Við 9. gr. laganna bætist ný 2, mgr. er orðist svo: Heimilt skal lífeyrissjóði að greiða viðbót við lífeyri samkvæmt lögum þessum sem svarar til lækkunar árlegra stiga í 1.1 stig fyrir 1970, sbr. 6. gr. 3. mgr., og lækkunar stiga vegna þess að réttindatími er ekki reiknaður nema frá 55 ára aldri eða frá 1955, sbr. 5. gr. 1. og 2. mgr., enda hafi lífeyrisþeginn greitt til lífeyrissjóðs umræddan tíma og þær greiðslur lagðar til grundvallar stigaútreikningi. Þessa viðbót skal draga frá greiðslum samkvæmt 7. og 8. gr.“ Skýringin á þessu ákvæði í frv. er sú, að þar sem sérhver greiðsla úr lífeyrissjóði kemur til frádráttar lífeyrisgreiðslum frá umsjónarnefnd og þar sem þessar greiðslur hafa verið verðtryggðar, þá ákvarðar lífeyrir frá umsjónarnefnd í reynd samtals greiðslur til lífeyrisþega frá umsjónarnefnd og velflestum lífeyrissjóðum. Það að miðað er við í hæsta lagi 1.1 stig fyrir 1970, og þau fá flestir, og það að réttindi eru einungis reiknuð frá 55 ára aldri eða árið 1955 gerir það að verkum, að ekki skiptir máli fyrir velflesta lífeyrisþega hvort þeir voru í lífeyrissjóði fyrir 1970 eða fyrir 55 ára aldur, Í þessu felst að mínu mati ákveðið ranglæti gagnvart þeim sem greiddu 10% af launum til lífeyrissjóða um árabil, þ.e.a.s. fyrir 1970. Njóta þeir þess í engu og þessum gömlu lífeyrissjóðum er raunverulega fyrirmunað að bæta þetta upp, þar sem sérhver greiðsla af þeirra hálfu kemur til frádráttar lífeyri frá umsjónarnefnd. Lagagrein þessi mundi gera lífeyrissjóðnum kleift að bæta þetta misrétti á eigin kostnað. Þetta frv, miðast auðvitað fyrst og fremst við gömlu lífeyrissjóðina og að gera þeim kleift að framkvæma þær leiðréttingar sem ég hef frá greint og frv. gerir ráð fyrir. Ég vænti þess, að frv. fái góða afgreiðslu hér á hv. Alþ., og legg til að því verði vísað að lokinni umr. til heilbr: og trn.



Herra forseti. Þegar verkalýðsfélögin sömdu um lífeyrissjóði á vordögum 1969 var hér í landi nokkuð bágborið atvinnuástand og mörg fyrirtæki voru þá farin að tíðka að segja mönnum upp störfum við sjötugsaldur. Það voru æðimörg fyrirtæki sem þetta gerðu á þessum tíma, Ég vil taka fram að það hefur breyst síðan. En þegar þessum mönnum var sagt upp blasti við hvert öryggi þeirra var sem aldraðra starfsmanna, þ.e.a.s. þeir höfðu að engu að hverfa nema mjög litlum greiðslum úr almannatryggingum á þeim árum. Það var þess vegna sem verkalýðsfélögin sömdu um það við atvinnurekendur og ríkisvaldið, ríkisstj., að um leið og lífeyrissjóðirnir voru settir á stofn var tryggður framgangur sérstökum lögum um eftirlaun aldraðra félaga í stéttarfélögum. Ákvæði þeirra voru um það í stuttu máli, að þeir, sem ekki hefðu haft lífeyrissjóðaréttindi fyrir 1970, skyldu fá greiðslu sem svaraði 15 ára réttindum í lífeyrissjóði, sams konar réttindum og ættu að vera í þeim lífeyrissjóðum sem verið var að stofna. Síðan hafa þessi lög verið í gildi. Þau hafa breyst lítillega á þessu tímabili, en höfuðgrundvöllur þessara laga var að bæta aðstöðu þeirra, sem ekki höfðu haft aðstöðu til að vera í lífeyrissjóði, með því að greiða þeim sem svaraði allt að 15 ára réttindatíma í lífeyrissjóði. Þetta er höfuðatriði laganna um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum. Greiðslur samkv. þessum lögum hafa að 3/4 hlutum komið úr Atvinnuleysistryggingasjóði og að 1/3 hluta úr ríkissjóði. Á þessum greiðslum hafa hins vegar orðið miklar breytingar, en það eru greiðslur sem lífeyrissjóðirnir sjálfir hafa tekið á sig, þ.e.a.s. að verðbæta þessar greiðslur. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér grundvallarbreytingu á þessum lögum, þ.e.a.s. 3. gr. frv. Ég ætla ekki að svo komnu að gera 1. og 2. gr. að umræðuefni, 1, gr, hefur einnig verulega breytingu í för með sér, en þar er um að ræða fyrst og fremst mismun á reglugerðarákvæðum sjóðanna, þannig að þetta ætti að mínu viti miklu frekar að vera á þeim vettvangi að sjóðirnir samræmdu reglugerðir sínar. 3. gr. fjallar um að breyta þeim ákvæðum sem eru í 9. gr. laga nr. 63 1976, að það skuli draga frá þeim greiðslum, sem maður ætti annars völ á, greiðslur úr lífeyrissjóðum, úr ríkissjóði og eftirlaunagreiðslur sem menn hafa haft og átt rétt til. Þetta er grundvallarbreyting á þessum lögum. Ég er út af fyrir sig ekki að andmæla þessu. En ég vil að þessar breytingar fái nákvæma athugun. Ég hef t.d. sterka trú á því, að erfitt yrði í framkvæmd það sem hér segir. Því tel ég að þetta frv. verði að athuga vandlega í n. og senda það til umsagnar þeim aðilum, sem áttu hlut að máli við þá samninga sem að baki liggja þessum lögum, og alveg sérstaklega að það yrði sent til umsagnar umsjónarnefnd með eftirlaunum aldraðra í stéttarfélögunum. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að málið fái rækilega umfjöllun, þannig að það sé alveg ljóst hvað hér er verið að gera. Ef allir eru sammála um að gera þessa grundvallarbreytingu, þá er ekkert um það að segja. En ég vil minna á að svona var staðið að málum og lögin kveða mjög skýrt á um þessi atriði.