Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil hér á þingi lýsa sök á hendur ríkisstjórninni og formönnum þriggja stjórnmálaflokka, sem kvöddu í gær borgara Reykjavíkur til að koma niður á Austurvöll og létu síðan vopnaða lögreglu og einn vopnaðan stjórnmálaflokk hér í bænum ráðast á þetta fólk. Ég vil hér á þingi alvarlega átelja þetta framferði, sem ég álít táknrænt af hálfu ríkisstj. og í samræmi við þá athöfn, sem verið var að gera hér innan veggja í gær. Ég vil jafnframt beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort honum sé kunnugt um, að hæstv. forsrh. hafi látið fangelsa unga stúlku fyrir að gefa honum löðrung og haldið henni í fangelsi í nótt og haldi henni enn. Ég vil spyrja að því, hvort sá lögreglustjóri, sem hefur svona aðferðir í frammi gagnvart friðsömum borgurum, eigi að sæta ábyrgð og rannsókn fyrir. Ég vil láta þetta nægja að sinni, til þess að það komi fram, hver á sökina á því, hvernig farið var að af hálfu valdhafanna hér í Reykjavík í gær.



Það er ekki nema í samræmi við aðra ósvífni kommúnista, að þessi þm. skuli leyfa sér að rísa úr sæti til að ræða þá atburði, sem gerðust hér í gær. En það má þá ekki minna vera en vakin sé athygli á ósvífni þeirra. hér á þingi. Það er von, að þessi hv. þm. sé hér sár yfir, að sá skríll, sem hann safnaði hér saman til að ráðast á þingið, fékk ekki að vera einn fyrir framan þinghúsið, heldur skyldu friðsamir borgarar koma og vera áhorfendur að þeim þokkalega leik, sem hann og hans menn stofnuðu hér til. Allir, sem fylgdust með, vita, að vegna þess að margir friðsamir borgarar komu niður að þinghúsi í gær, gat skríllinn ekki notið sín eins og til var ætlazt, vegna þess að ýmsir útsendarar kommúnista hikuðu við að taka steinana upp úr vösum sínum, þegar þeir voru umkringdir af svo mörgum friðsömum mönnum. Þess vegna varð minna úr árásinni en til var stofnað af þessum hv. þm. og hans félagsbræðrum. Enn fremur vil ég vekja athygli á, að það sker alveg úr, hvernig þetta uppþot allt er til komið, að þm. Sósfl. sendu út til að ljúga því upp, að þeir væru fangar í þinghúsinu, til að æsa skrílinn upp til árása á þinghúsíð og koma í veg fyrir, að þingið gæti starfað í friði. Ég tel rétt, að þetta komi fram, fyrst hv. 2. þm. Reykv. var svo smekklaus að minnast á þessa atburði. Honum hefði verið sæmst að láta það ógert.

Forseti (JPálm,): Ég vil mjög óska eftir, að menn fari ekki að ræða þessa leiðinlegu atburði í gær. Það er nóg að orðið, þó að menn fari ekki að rífast um það til lengdar. Eigi að síður mun ég veita orðið nokkrum mönnum, sem óska að taka til máls.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að rífast um þetta mál, það gætu orðið um það nokkrar umr. En ég vil fyrst spyrja hæstv. forseta, hver gegni dómsmálaráðherrastörfum í vesturför hæstv. dómsmrh.

Mér er ekki kunnugt um það.

Er engum ráðh. kunnugt um, hver gegnir dómsmálaráðherrastörfum á Íslandi?

Ætlar hv. þm. að sækja um vernd?

Nei, en er enginn dómsmrh. á Íslandi sem stendur?

Ég vil beina því til hæstv. forseta, að hann fari fram á það við þennan hv. þm., að hann beini fyrirspurn sinni til hæstv. forsrh. Það er eðlilegast.

Er hæstv. forsrh. kominn í þingið?

Sem stendur er hann ekki hér í þingsalnum.

Ég ætla að bera fram fyrirspurnir til þess, sem gegnir dómsmálaráðherrastörfum.

Það mætti láta athuga, hvort hann er kominn í húsið.

Meðan það er athugað, vil ég út af því, sem hæstv. menntmrh. sagði, spyrja hann um það, af því að hann var að tala um, að skríll hefði verið æstur upp, hvort hann kannist ekki við flugmiða, sem dreift var út um bæinn og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Reykvíkingar! Kommúnistar hafa, án þess að leita leyfis, boðað til útifundar í dag og skorað á menn að taka sér frí frá störfum. Við viljum því hér með skora á friðsama borgara að koma á Austurvöll milli kl. 12 og 1 og síðar til þess með því að sýna, að þeir vilji, að Alþingi hafi starfsfrið. Ólafur Thors form. þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Eysteinn Jónsson form. þingflokks Framsóknarflokksins, Stefán Jóh. Stefánsson form. þingflokks Alþýðuflokksins.“ Maður verður að gera ráð fyrir, að þeir hafi að einhverju leyti verið teknir alvarlega og menn hlýtt þessu kalli. En þessir hæstv. ráðh. vita kannske ekki, að þetta fólk allt var friðsamt nema eitthvað af smádrengjum, sem stóðu innarlega á vellinum og voru að henda grjóti, og lögreglan gerði enga tilraun til að hindra það eða stöðva. Að þessu kvað þó alls ekki mikið, fyrr en lögreglan gerði árás á mannfjöldann, en ávarpaði hann aldrei til að koma í veg fyrir þetta. Það var sýnilega alls ekki í þökk þeirra mörgu, sem stóðu fyrir framan húsið. Þetta fólk, sem kom niður að þinghúsi samkvæmt orðsendingu Ólafs Thors, Eysteins Jónssonar og Stefáns Jóhanns Stefánssonar, var svo andvaralaust, að því datt ekki árás í hug. Þangað komu unglingar og gamalmenni og jafnvel konur með börn. Þetta fólk heyrði ekki orð frá þessum mönnum, sem höfðu hvatt það til að koma. Það fékk ekkert að frétta, hvað var að gerast inni í húsinu. Það fékk ekkert að vita, fyrr en sleppt var þar út óargadýrum; unglingsstrákum, sem höfðu verið fengnar kylfur í hendur og hjálmar á höfuð. Þessi lýður óð út úr húsinu og lamdi allt, sem fyrir varð. Þetta voru kveðjurnar, sem þetta fólk fékk, sem hlýddi kalli þessara formanna þingflokkanna. Ég vil mælast til þess við hæstv. menntmrh., að hann gefi yfirlýsingu um, í hvaða skyni þetta fólk var kallað hingað niður eftir og hvort það var með hans vitund og vilja, að fyrirskipuð var kylfuárás á þetta fólk, þegar það hafði hlýtt kalli hans og formanna hinna stjórnmálaflokkanna að koma hingað niður eftir. Það er rétt fyrir hann að svara þessu, af því að ég veit, að það eru margir menn úr hans flokki, sem eru undrandi yfir þeim kveðjum, sem þeir fengu frá formönnum sinna flokka, þegar þeir komu samkvæmt þeirra kalli. Ég sé, að hæstv. forsrh. er mættur hér, og þá vil ég bera fram spurningu, sem hæstv. fjmrh. taldi síg ekki geta svarað: Hver gegnir dómsmálaráðherrastörfum á Íslandi, eins og sakir standa? Ég ætla að bera fram fyrirspurnir til þess, sem nú gegnir því starfi.



Herra forseti. Ég heyrði því miður ekki þessar umr., sem orðið hafa hér í upphafi þessa fundar, en þó vil ég svara því, sem hv. þm. Siglf. var að spyrja um, hver gegndi störfum dómsmrh., að það er hæstv. fjmrh. Um leið vil ég taka fram, að mér finnst það storkun og hámark ósvífninnar, þegar þm. kommúnista hér á þingi, eftir það, sem skeð hefur, og þau vegsummerki, sem hér sjást, rísa upp með vandlætingu, þessir menn, sem hafa æst fólkið til að gera árás á löggjafarþingið. Mér finnst það slíkur yfirdrepsskapur, ósvífni, sem engu tali taki, þegar þessir menn, sem dögum saman hafa æst fólk til að gera árásir á Alþingi til að hindra löglegar gerðir þess, - að þessir menn skuli á Alþingi vilja krefja menn reikningsskapar fyrir það að reynt er að halda uppi réttarvörzlu í landinu. Ég verð að segja það, eftir því sem ég fylgdist með í gær, að það var síður en svo, að lögreglan að fyrra bragði gerði nokkuð það, sem ómaklegt gæti talizt. Við sjáum hér á alþingishúsinu þögulan, en skýran vitnisburð um gerðir og framferði þeirra manna, sem kommúnistarnir íslenzku bera ábyrgð á. Ef nokkuð er til, sem heitir ósvífni, þá er það þetta, að þeir menn, sem staðið hafa fyrir skipulögðum árásum á Alþingi, skuli dirfast að standa hér upp og heimta, að menn svari til sakar fyrir að halda uppi löglegri réttarvörzlu í landinu. Það er svívirða.



Það eru nokkur orð út af því, sem hv. þm. Siglf. bætti við það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði hér. Það er ákaflega eðlilegt, að kommúnistum sé mjög illa við það, að talsvert kom af friðsömu fólki niður á Austurvöll í gær til að sjá, hvernig þeir höguðu sér. Það er ekki furða, þó að þeir séu lágkúrulegir og reyni að hrista af sér smánina. Það er ekki nema mannlegt. Það veit hvert mannsbarn, að þegar þeir boðuðu til útifundar síns eftir hádegið í gær, þá var það til að koma af stað óeirðum og gera árás á þinghúsið. Það er í fullu samræmi við það, sem þeir höfðu áður sagt. Þá var það, sem við formenn þingflokkanna bentum friðsömu fólki á, að ef það vildi sýna, að Alþingi ætti að hafa starfsfrið, þá væri rétt fyrir það að koma niður að alþingishúsi. Og menn komu þúsundum saman. Þetta stendur eins og eiturfleinn í kommúnistum, að friðsamir menn skyldu koma, að þar skyldi ekki eingöngu vera árásarlýður þeirra. Hvers vegna? Vegna þess, að þegar friðsama fólkið var komið, þá gátu þeir ekki eins vel komið strákapörum sínum við. Þetta var ekki nema lítill hluti mannfjöldans, sem stóð fyrir óspektunum, og þeim var illa við að hafa friðsama borgara allt í kringum sig og komu sér ekki eins að því allir að taka upp grjótið, sem þeir höfðu með sér til árásarinnar. Það varð því til hins mesta gagns, að hinir friðsömu borgarar komu samkvæmt tilmælum formanna þingflokkanna. En það sýnir ósvífni kommúnista, að þeir skuli leyfa sér að standa upp hér á Alþingi og lýsa sök á hendur öðrum eftir þær þokkalegu tiltektir, sem þeir hafa staðið fyrir sjálfir. Þá er annað, sem rétt er að taka fram, þó að það sé öllum vitanlegt. Það sýnir bezt, að þessir menn kunna ekki að skammast sín, að þeir voru sífellt að senda út sendiboða til að æsa lýðinn til að kasta grjóti. Það voru sendir menn með hátalara til að ljúga því upp, að þm. kommúnista væru fangar. Þetta var gert til að æsa skrílinn. Svo segir hv. þm. Siglf., að það hafi bara verið nokkrir smádrengir, sem voru að kasta grjóti. Heldur hann, að það þýði að bjóða nokkrum óvitlausum manni, sem hér var í gær, slíkar fullyrðingar? Heldur hann, að nokkur maður taki það tal alvarlega, að það hafi verið þessir smádrengir, sem áttu að fá skilaboðin um, að þm. kommúnista væru fangar? Var það vegna þessara smádrengja, að þeir lugu því upp, að þeir væru fangar? Eða var það til að stilla til friðar, eða til hvers var það? Ætli það hafi ekki verið til að panta fleiri steina inn í þinghúsið? Það er ekki þeim að þakka, að ekki varð meira slys af því, sem þeir stofnuðu til.

Landráðamaðurinn og föðurlandssvikarinn er hræddur við þjóðina.

Heldur þm., að það sé þjóðin, þessi æsingaskríll, sem var að kasta grjóti? Það ber að harma, að fólska þessa skríls og þessara grjótkastara skyldi ganga svo langt, að ýmsir af því friðsama fólki, sem kom þarna og gerði afar mikið gagn, skyldi verða fyrir óþægindum af táragasi. En ég hygg, að þeir telji það ekki eftir sér, þegar þeir vita, hvert gagn þeir gerðu með því að koma.

Forseti (JPálm): Ég vil mjög mælast til þess, að menn rífist ekki mikið um þetta. Ég mun ekki leyfa langar umr, um þetta, en örstuttar aths. mun ég þó leyfa þeim, sem þegar hafa kvatt sér hljóðs.



Það var auðheyrt á hæstv. forsrh., að hann var eitthvað taugaóstyrkur, þegar hann talaði hér áðan. Það er von, eftir þá árás, sem þessir menn hafa gert á löggjafarsamkomuna og frelsi þjóðarinnar. Það er leitt, þegar rúður eru brotnar, en rúðu má setja aftur í glugga. En þegar Alþingi er brotið á bak aftur, eins og stj. hefur nú gert í umboði erlends valds, þá er erfitt að bæta fyrir brotin. Og það er hámark ósvífninnar, að þeir menn, sem fyrir þessu hafa staðið, skuli standa hér upp og gera sér upp vandlætingu. Hæstv. forsrh. hefur fengið hirtingu þjóðarinnar, og er hún ef til vill farin að svíða á honum nú þegar. Þá vil ég víkja að því, sem hæstv. menntmrh. sagði. Ég vil aðeins vísa til baka öllu, sem hann minntist á um árás, sem hefði verið undirbúin á þinghúsið. Ég þykist vita, að hæstv. menntmrh., sem stóð að þeim flugmiða, sem sendur var út í gær, og vopnaðri lögreglu og Heimdallarskríl, hafi ætlazt til, að fólkið yrði æst upp. Fólkið var friðsamt, og þá sáu þeir, að eitthvað varð að gera til að æsa það upp. Við þekkjum það hér, að stj., sem hagar sér eins og þessi, vill skapa eitthvað svipað ríkisþingsbrennunni. Það er það, sem hana vantaði inn í sína pólitík. Það fólk, sem hingað kom í gær, sá greinilega, hvað það var, sem þessir menn ætluðu sér, hvernig lögreglan þverbraut allar þær reglur, sem henni eru settar um aðvaranir til mannfjöldans.  (Forsrh. (réttir ræðumanni stein) : Sér hv. þm., hvað þetta er?)  Já, þetta er hraungrjót af Austurvelli. Af því að það er búið að álasa mér nokkrum sinnum fyrir, að ég hef hindrað lögregluna í að berja á mannfjölda 1946, þó að ég fái ekki skilið, hvernig það mátti ske, að ég hafi getað það, þá þykir mér hlýða að benda á, hvort það hefði ekki verið eins gott, að það hefðu verið einhverjir menn, sem hefðu komið í veg fyrir þann óvitaskap, sem hæstv. ríkisstj. og hennar lið hafði í frammi með þeim afleiðingum, sem sýndu sig í gær. Viðvíkjandi því, sem hæstv. menntmrh. sagði, að því hefði verið logið upp, að þm. hefði verið haldið sem föngum í þinghúsinu, þá vil ég spyrja: Hvað gerðist í gær? Það gerðist það, að eftir fund var öllum þm. haldið inni í húsinu með lögregluboði. Þeim var haldið sem föngum upp undir klukkutíma. Hvers konar tiltektir eru þetta? Og hvers konar tilgangur? Okkur er bannað að fara út, öllum haldið sem föngum. Var það gert af hálfu ríkisstj. til að æsa fólkið? Hvers konar ráðstafanir eru þetta? Hafa þeir ekki hugmynd um, hvaða afleiðingar þeirra verk hafa? Þetta eru svo rangar ráðstafanir. sem hægt er að hugsa sér. Það er engu líkara en stj. hafi verið vitandi vits að egna fólkið upp.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi blöskrað, þegar hv. 2. þm. Reykv. var að tala um taugaveiklun þm. Ég veit, að hv. þm. hafa veitt því athygli undanfarna daga, að hafi nokkur þm. verið taugaveiklaður á Alþingi Íslendinga, þá er það hv. 2. þm. Reykv., eins og hann hefur verið undanfarna daga, með því orðbragði og látbragði, sem hann hefur viðhaft hér á þingi. Það er gamla aðferðin, sem þekkt er frá Rússlandi og þekkt frá Göbbels, að tala um, að það sé verið að gera árásir á íslenzka löggjafarþingið og þess rétt, að hann skuli tala um slíkt, sem er einmitt forustumaður þeirra árása, sem hafa verið gerðar á íslenzka löggjafarþingið undanfarna daga, að hann skuli vera að taka sér þessi orð í munn. Það er nákvæmlega það sama og þegar þessi flokkur er að tala um það lýðræði, sem þeir dásama. Við þekkjum þá mynd og þá framkvæmd lýðræðisins. Og að þeir skuli vera að tala um föðurlandsást, þessir menn, sem fyrst og fremst eiga sitt föðurland utan síns eigin lands. Það eru furðuleg brjóstheilindi. Það er verið að tala um það af hv. 2. þm. Reykv. og, mér skilst, einnig af félögum hans hér á þingi, að það hafi verið undirbúin árás á alþingishúsið af lýðræðisflokkunum og formönnum þeirra, þegar þeir óskuðu þess, að friðsamir borgarar söfnuðust saman við alþingishúsíð til að tryggja, að Alþingi hefði vinnufrið til að afgr. þetta mál, samtímis því sem upp æstur kommúnistalýður kemur vaðandi að þinghúsinu, útbúinn til þeirra verka, sem nú sjást í framkvæmd. Það þarf annaðhvort mikið blygðunarleysi eða mikla ofsatrú eða fávizku til að halda fram þessari kenningu hér eftir það, sem skeð hefur undanfarna daga. Ég vil að lokum beina því til hæstv. forseta, að gjarna vil ég, að þm. kommúnista mættu segja hér nokkur orð á eftir mér. Það er ekki mín ósk að hefta þeirra málfrelsi. En ég bið þingheim að athuga, hvað þeir nú eru að segja og hvað þeir áður hafa sagt, og einnig verk þeirra, sem tala hér á alþingishúsinu.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta og flytja ekki langa ræðu, enda virðist hæstv. ríkisstj. vera svo taugaóstyrk, að hún sé ekki reiðubúin að þreyta umræður um málið. En ég hef ekki fengið svar við því, hver væri dómsmrh. nú, þegar hæstv. dómsmrh. er floginn til Ameríku.

Ég lýsti því yfir áðan, að hæstv. fjmrh. gegndi störfum dómsmrh.

Ég bið forsrh. afsökunar, að ég skuli ekki hafa heyrt þá yfirlýsingu. Ég sá hann áðan vera að tala við hæstv. fjmrh., og þá hefur hann sennilega verið að fela honum þetta, svo að landið hefur þá verið dómsmálaráðherralaust, þegar þingið kom saman. Ég vil svo beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort það sé rétt, sem sagt er, að hann hafi látið fangelsa skólatelpu fyrir að gefa sér löðrung og hafi þessi stúlka verið í fangelsi í alla nótt og sé þar enn. Þá vil ég og beina því til hæstv. núverandi dómsmrh., hvort ríkisstj. og hann ætli ekki að rannsaka atburðina í gær og þá sérstaklega framkomu lögreglustjóra, hvort hann ætli ekki að víkja honum úr embætti og rannsaka lögbrot hans, því að mér skilst, að hann hafi brotið réttarreglur, sem hér segir: 1. Hann bannaði þingmönnum útgöngu úr alþingishúsinu. Gerði hann það af sjálfsdáðum eða að tilhlutun hæstv. ríkisstj. og þá með leyfi hæstv. forseta þingsins? 2. Hann vopnaði pólitískan félagsskap, Heimdall, félag ungra sjálfstæðismanna, með kylfum og hjálmum, og þegar þeim var sleppt út úr húsinu, kom á daginn, að þessum piltum virtist heimilt að berja fólk reglulaust, en lögregluþjónum er uppálagt að forðast að berja fólk í höfuðið, en þessir piltar brutu þar allar reglur og leituðust við að berja menn í höfuðið, enda ganga nú margir Reykvíkingar, þar á meðal margir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., með slæmar skráveifur og húðrifur á höfði eftir þessa piltunga. 3. Lögreglustjóri skipaði kylfuárás á mannfjöldann og síðar gasárás án undanfarandi viðvörunar og án þess að gefa fólkinu tækifæri til þess að hverfa frá. Þetta er algert brot á lögreglusamþykktinni. 4. Lögreglustjóri hefur gefið skýrslu, þar sem hann skrökvar því vísvitandi, að hann hafi gefið viðvörun um þetta. Allt þetta, sem ég nú hef talið, er svo veigamikið, að ég tel það skyldu hæstv. ríkisstj. að víkja lögreglustjóra úr embætti og láta rannsaka aðgerðir hans í gær, ef hún sjálf hefur þá ekki verið með í ráðum.



Herra forseti. Það hefur verið sagt, að það væri nokkurt þjóðareinkenni á Íslendingum, að þeir væru seinþreyttir til vandræða, og er sjálfsagt mikið til af þessu einkenni meðal þjóðarinnar enn. Það hlýtur a. m. k. að vera trú þeirra þm. kommúnista, sem nú hafa dirfzt, eftir það, sem þeir hafa heim reitt með æsingum og hótunum í garð Alþingis, og eftir þær gerningar, sem hér urðu í gær, - að þeir skuli nú dirfast að ganga fram sem ákærendur. Þeir treysta vissulega á, að Íslendingar séu seinþreyttir til vandræða. Ef einhverjir hv. þm. hafa verið í vafa um það hyldýpi óskammfeilninnar í huga þessara manna, þá hefur nú opnazt innsýn þangað, og enginn efast lengur um það forað spillingarinnar, sem þar inni býr. Svo koma þessir menn og ráðast á lögreglustjóra, sem fékk það vandaverk að stilla til, þar sem þeir höfðu stofnað til æsinga með lygum og blekkingum, Það hlýtur hver sannur Íslendingur að bera kinnroða fyrir það tiltæki, sem þessir menn komu á stað. Þinghúsið ber þeirra merki, og sagan geymir skýrsluna um þeirra tiltektir. Maður skyldi nú ætla, að það, sem skeði undanfarna daga, hefði verið nægilegt efni í allmergjað skeyti til húsbænda þeirra í Moskva, því að þangað þurfa þeir vissulega að gefa skýrslu um afrek sín. En nú á að bæta því við að koma með ákærur á ríkisstj. og lögreglustjóra og slá nýrri móðgun í andlit hv. þingmanna. Svo ætla þeir menn, sem létu ljúga því, að Einar Olgeirsson, Brynjólfur Bjarnason & Co. væru fangar hér í húsinu, að dirfast að bera þetta fram í áheyrn allra hv. þm. Þeir voru ekki fangar fremur en við hinir. Lögreglustjóri óskaði þess, að engir færu út úr húsinu, hvorki þm. né starfsmenn, fyrr en hann hefði gert sínar ráðstafanir. En kommúnistar vildu nota þetta til þess að æsa upp lýðinn, því að annars hefðu þeir ekki látið hrópa, að þm. þeirra væru fangar hér í húsinu. - Það var góð ráðstöfun, að friðsamir menn skyldu vera hér viðstaddir í gær, því að þeir voru sjónarvottar að aðförum kommúnista. Þeir sáu suma stúdenta og aðra kommúnista ýta fram unglingum til árásar á Alþingi, en þegar lögreglan kom á vettvang, stukku þeir burt og földu sig bak við pils kvennanna, sem þarna voru. Þannig voru hetjur kommúnista. Að þeim hlær allur bærinn í dag. Út af fyrirspurnum hv. þm. Siglf., þá getur hann gert um þetta fyrirspurn á þinglegan hátt, og kemur þá til kasta Alþingis að ákveða, hvaða fyrirspurnum hans skuli svarað. En hafi einhver ástæðu til að bera sig upp undan aðferðum lögreglunnar, þá er þeim sama opin leið til þess að láta fram fara á því rannsókn á réttum og viðeigandi stöðum, en þessi hv. lagajúristi frá Siglufirði hefur ekki heimild til að krefjast þar um neinna aðgerða af hálfu dómsmálaráðherra á þessari stundu. Hafi lögreglan gert á hluta einhvers, getur hann fengið það leiðrétt á réttum stöðum, ef hann hefur lög að mæla. Hirði ég svo ekki um að ræða þetta frekar og tefja þar með þingskapaumræður. En mér blöskrar svo, að ég á fá orð til að lýsa þeirri andstyggð, sem hver heilvita maður hefur á framferði útsendara hins austræna valds.



Herra forseti. Ég vil fyrst ítreka þá fyrirspurn hv. þm. Siglf., hvort það sé rétt, að 17 ára telpa hafi verið sett í fangelsi fyrir að löðrunga hæstv. forsrh. Einhvern veginn hefur hæstv. forsrh. enn þá láðst að svara þessu. Ég er sammála því, að það sé óþarfi að hafa þessar umr. miklu lengri. Það má segja, að nú séu hér sólarlitlir dagar í sólskininu, og er það raunar táknrænt eftir þau mestu landráð í sögu Íslands, sem framin voru hér í gær. Það sagði einhver áðan, - ég held það hafi verið hæstv. núv. menntmrh., - að þjóðin væri seinþreytt til vandræða, og er það rétt, og að það, að afhenda sjálfstæði landsins erlendu stórveldi, skuli ekki hafa vakið enn þá meiri andstyggð og viðbjóð, sýnir einmitt, að þjóðin er seinþreytt til vandræða. Það, sem hæstv. menntmrh. sagði, var táknrænt og eftir hinni amerísku kokkabók. Hann talaði um, að undirbúin hefði verið árás á Alþingi. Þetta er nákvæmlega sama aðferðin og nazistar beittu, t. d. í sambandi við ríkisþingsbrunann, og Bandaríkjamenn hafa nú tekið upp, enda má búast við því, að hæstv. ríkisstj. telji sig þurfa á slíkum próvókasjónum að halda til þess að fá átyllu til ofsókna gegn Sósíalistaflokknum og verkalýðshreyfingunni. Hæstv. ráðh. hafa talað um það, að stofnað hafi verið til æsinga með því að segja fólkinu frá því, sem gerðist hér í húsinu, að okkur þm. sósíalista var bannað að fara út. Þetta var það, sem gerðist, að þegar við vildum fara út, fengum við það ekki. Við þurftum ekkert að óttast, við höfðum ekkert fyrir okkur gert, en hæstv. ráðh. voru hræddir og lokuðu sig inni, og þess vegna létu þeir einnig loka okkur inni til að fela skömm sína, og það sýnir bezt taugaæsingu þeirra, að þegar hv. 8. þm. Reykv. skýrir fólkinu frá því, að stjórnarflokkarnir hafi hundsað kröfu þess um þjóðaratkvæði, þá rýkur hæstv. utanrrh. upp og segir, að honum skuli vera munað þetta og hann fundinn í fjöru síðar. - Annars er rétt að rekja gang málanna í heild. Byrjunin er, að formenn stjórnarflokkanna skora á fólk að mæta á Austurvelli. Svo kemur fólkið, og safnast mikill mannfjöldi hér fyrir utan. Þegar líður að atkvgr., gengur hv. þm. G-K. út að glugga, gefur fyrst forseta merki um að hinkra við með atkvgr., en gefur svo annað merki, og skiptir það engum togum, að þá ræðst lögreglan og Heimdallarskríllinn á fólkið, og þegar skríll þessi hafði gert árásina, byrjaði grjótkastið. Það var eftir signal þetta frá hv. þm. G-K., að árásin byrjaði. Þetta sá fólkið, og að þessu eru tugir vitna. Þar næst gerist það, að piltur nokkur hlær að einum lögregluþjóni, sem þá missir alla stjórn á sér, ræðst á piltinn og leggur hann niður og ætlar að misþyrma honum, og er talið, að hann hafi þá verið í slíkum ham, að hætta hafi verið á, að hann dræpi piltinn. Þeir, sem nærstaddir voru, komu til hjálpar og björguðu piltinum, og á þessu byrjar slagurinn við lögregluna. Þannig hófust óeirðirnar í gær. Trylltur skríll nazista og Heimdellinga var látinn misþyrma fólkinu, enda var afleiðingin sú, að milli 10 og 20 voru lagðir á spítala, og enn er ekki upplýst, hve mikil meiðslin voru, en sum voru mjög alvarleg. Svo er táragassprengjum hent á fólkið án þess að vara það við. Næg vitni eru til að staðfesta það, sem ég hef nú sagt, og ef réttarrannsókn verður látin fram fara, þá mun þetta koma í ljós. Fyrir þessa atburði lýsi ég sök á hendur lögreglustjóra og hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Það er aðeins til að svara fyrirspurn hv. þm. Siglf., sem endurtekin var af hv. 4. landsk. þm., um það, hvort ég hafi látið fangelsa skólastúlku, og er því skjótt til að svara, að ég hef engan látið fangelsa. Hitt er annað mál, að mér er sagt, að skólastúlka hafi verið tekin til yfirheyrzlu fyrir vissa árás á mig, en sú unga stúlka mun ekki sjálfráð gerða sinna, enda æst upp af sér verri mönnum, sem kannske - því miður sæta ekki þeirri ábyrgð, sem þeim bæri, en seinna munu þeir þó fá þá refsingu, sem þeim hentar. Ég vil svo aðeins benda hv. þm. á sagnaritun hv. 4. landsk. þm., þegar hann skýrir frá aðdraganda atburðanna í gær, og biðja þá að athuga, hversu mikið hún er sannleikanum samkvæm, en hún er í fullu samræmi við þann málstað, sem þessi hv. þm. berst árangurslaust fyrir hjá íslenzku þjóðinni.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég skil vel, að kommúnistum líði ekki vel út af atburðunum í gær. Það er alltaf óskemmtilegt að verða staðinn að því að hafa ætlað að beita ofbeldi, en ekki komið fram vilja sínum. Ræða hv. 4. landsk. þm. er alveg einkennandi fyrir sálarástand þeirra manna, sem hafa það hlutverk að stjórna ofbeldisflokkum. Það þarf meira en lítinn sálarstyrk til þess að standa frammi fyrir fólki, sem sá atburðina í gær, og ljúga svona upp í opið geðið á því, og það er ástæða til að vekja athygli á þessu fyrirbrigði, því að engum dylst, hvað um er að vera, þegar slíkur málflutningur er við hafður. Saga atburðanna í gær byrjar alls ekki á því, að formenn þriggja þingflokka skoruðu á friðsama borgara að koma á Austurvöll. Sagan byrjar á því, að kommúnistar hóta því í blaði sínu að hindra, að Alþingi samþykkti aðild að Atlantshafsbandalaginu, þó að nægur þingmeirihluti væri fyrir því. Þar segir svo: „Þegar Bandaríkjalepparnir leggja hinn nýja landráðasamning fyrir Alþingi, munu Reykvíkingar tugþúsundum saman koma og mótmæla, til að hindra, að hann verði gerður af þingmönnum.“ Þetta er aðeins eitt sýnishorn af því, hvernig kommúnistar undirbjuggu atburðina í gær, og svo standa þeir upp og dirfast að mótmæla því, að þeir hafi staðið fyrir árásinni á Alþingi. Halda þeir, að við séum skyni skroppnir aumingjar, og treysta þeir því, að þjóðin sjái ekki, hvað þeir hafa skrifað? Halda þeir kannske, að enginn lesi Þjóðviljann lengur? En þetta var upphafið, og ofan á þetta létu kommúnistar svo safna saman skrílnum hérna fyrir framan húsið, þegar lokaafgreiðslan átti að fara fram. Þá fyrst stungum við upp á því við Reykvíkinga að koma á Austurvöll til þess að sýna áhuga sinn fyrir því, að Alþ. fengi að afgreiða málið í friði. En enginn veit, hvað þessi óði skríll hefði gert, ef friðsamir borgarar og lögreglan hefðu ekki firrt frekari vandræðum. En þm. kommúnista finnst það ægileg,, að skríllinn fékk ekki að lemja milliliðalaust. Þeim finnst það slæmt, að skríllinn þurfti að henda grjótinu inn um gluggana, og hefðu helzt kosið, að lögreglan sæti heima.

Þá hefði allt verið í lagi.

Já, þá hefði allt verið í lagi, segir hv. 4. landsk.

Þá hefði hæstv. ráðh. ekki þurft að vera hræddur.

Við skulum sem minnst tala um það, hver hafi verið hræddur. Þessi hv. þm. er ætíð hræddur.

Honum er annað betur gefið.

Lögreglunni var það að þakka, að komið var í veg fyrir óhöpp. Það var hennar skylda, og ráðstafanir hennar voru eins og hver önnur umferðarstjórn. Hvaða vit var í því að láta þetta afskiptalaust, eins og ástatt var? Hv. þm. sagði, að það hefði mátt hleypa út þm. kommúnista, og það má vera, og útsendarar þeirra hefðu ekki fleygt grjóti í þá. En þótt svo væri, var sjálfsagt að hafa um þetta almenna reglu og ekki gera upp á milli þingmanna. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að hann hefði oft stillt til friðar, og gaf í skyn, að hann hefði einnig verið tilbúinn til þess í gær. En það dylst engum, að þegar þm. kommúnista grenja það út um glugga, að þeir séu fangar í húsinu, þá er það til þess gert, að skríllinn herði á grjótkastinu. Ef ætlunin var að stilla til friðar, þá hefðu þeir beðið sína menn um að víkja frá húsinu. En það gerðu þeir ekki, heldur sendu út dáta sína til þess að æsa upp. Ég þarf ekki að ræða þetta frekar, en þessar umræður hafa að minnsta kosti gefið mönnum innsýn inn í sálarlíf hv. 4. landsk. - Hann var líka að tala um það, að hæstv. dómsmrh. hefði sagt við hv. 8. þm. Reykv., að hann mundi muna honum eitthvað. Já, að hugsa sér, að dómsmrh. skuli leyfa sér slíkt!

Hvað var það?

Það var eitthvað alveg meinlaust, en það skiptir ekki miklu máli. Þetta átti að vera ægileg hótun! En hvað hefur hv. 4. landsk. sjálfur gert? Hann hefur hótað því hér frammi fyrir míkrófóninum, að þeir, sem fylgdu Atlantshafssamningnum, mundu fá sömu útreið og kvislingarnir í öllum löndum. Menn vita, við hvað er átt. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar. Ég tel ekkert að því, að þessar umræður hafi farið fram, og skil vel, að kommúnistum finnst sitt hlutskipti hart, en þeir bæta sig lítið á því, sem þeir hafa sagt hér.



Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Hann hefur ekki átt frumkvæðið að fangelsun þessarar ungu stúlku, eftir því sem hann sagði, en það er leitt, að hún skuli hafa setið í fangelsi í alla nótt.

Átti hún það ekki skilið?

Ég skil ekki, að hún geti fengið aðra refsingu en sekt, og þá er ekki heimilt að setja hana í fangelsi.

Hún hefði átt að fá verðlaun. - ÓTh: Ekki var Hermann verðlaunaður, þegar hann gaf þér á kjaftinn.

Ég hefði talið hæstv. forsrh. meiri mann, ef hann hefði hlutazt til um það, að stúlkan væri ekki fangelsuð, en hver og einn hagar sér eftir sínu innræti, og það hefur hæstv. forsrh. gert nú. Svör hæstv. dómsmrh. við spurningum mínum voru ekki ljós, en mér skilst, að það sé í athugun hjá honum að víkja lögreglustjóranum úr embætti. Hæstv. forsrh. treysti sér ekki heldur til þess að andmæla því, sem ég sagði. Hæstv. ráðh. hafa talað um kommúnistískan skríl með vasana fulla af grjóti. Það er eðlilegt, að þeir séu taugaóstyrkir. Þeir pukruðust með málið fram á mánudag og ætluðu að afgreiða það á einni nóttu. En það þýðir ekkert að fullyrða, að einn eða annar hafi verið með grjót. Ég veit að lögreglurannsókn mun sanna, að það var lögreglustjórinn, sem stofnaði til óspektanna. Án hans aðgerða hefði ekki komið til neinna óspekta. Enginn gerði sig líklegan til þess að ráðast á þm., en þeir voru svo hræddir, ef þeir heyrðu hljóð, að þeir héldu að árás væri yfirvofandi. Hjá hæstv. menntmrh. kom fram ímyndaður ótti, sem á rætur sínar í sektartilfinningu út af því máli, sem verið var að afgreiða. Lögreglurannsókn mun leiða það í ljós, að engar árásir voru skipulagðar. Enginn hafði hvatt fólkið til að safnast saman á Austurvelli nema form. stjórnarflokkanna, og þeir heilsuðu því með kylfum og táragasi. Fyrir það verður þeim áreiðanlega þakkað, hverjum einum í sínum flokki.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en mér finnst þær sýna merkilegan hlut, sem maður að vísu hafði pata af áður, en hann er sá, að kommúnistar hugsa á annan hátt en venjulegt fólk. Þeir hugsa svo mikið öðruvísi en annað fólk, sérstaklega hv. 4. landsk., að það væri ekki óeðlilegt, að þeir væru geymdir á safni sem sérkennileg náttúrufyrirbrigði og varðveittir þar sem undur fyrir framtíðina.

Engum mundi detta í hug að geyma hv. þm. N-Ísf. á safni.

Ég vil benda á það, á hverju þessi sérkenni byggjast. Þessir þm. hafa hvatt til glæpa. Þeir hafa hvatt til þess, að löggjafarsamkoman væri hindruð að vinna að ákveðnu máli, og þeir hafa sagt, að meiri hl. yrði ekki þolað að taka ákvörðun um það. Svo þegar hótanirnar rætast og það kemur í ljós, að þær hafa verið teknar alvarlega, hvað segja kommúnistar þá? Jú, daginn eftir átökin,. þegar flestir gluggar hér í salnum eru lokaðir með tréhlerum, þá stendur hv. 4. landsk. upp og segir, að hv. þm. G-K. hafi gefið fólkinu merki um að hefja grjóthríðina. Það verður merkilegt fyrir framtíðina að geta virt svona geirfugla fyrir sér, í sjálfu sér eru þeir enn merkilegri en geirfuglinn.

Þetta var í Morgunblaðinu í dag.

Það er ekki verra fyrir það.

Ég óska ekki eftir slíkum umr. og tel, að þær eigi betur heima annars staðar.

Ég vil undanbiðja. mér það, að hæstv. forseti standi meðan ég tala. Ég vil sitja, er forseti stendur. - Þessir aumingjar og bjálfar urðu hræddir, þegar fólkið mætti með manndómi og þeir sáu, að þeir gátu ekki brotið vilja Alþ. Þá var gerð tilraun til manndrápa á löggæzlumönnunum. Og nú ljúga þessir aumingjar, bleyður og ragmenni upp nýjum sögum. En fólkið fylgdist með því, sem gerðist, og hefur á því eina og sömu skoðun. Kommúnistar eru ekki svo heppnir í þetta sinn, að þessir atburðir hafi skeð í Rúmeníu, þeir skeðu í hjarta Reykjavíkur. Þeir eru svo óheppnir, að nú eru ekki bara Morgunblaðið og Reuter til frásagna, og atburðirnir hafa hvorki skeð í Búlgaríu né Tékkóslóvakíu. Kommúnistar geta sagt Íslendingum, að öll þau óhæfuverk, sem flokksbræður þeirra fremja í þessum fjarlægu löndum, séu uppspuni, en þeim þýðir ekki að beita slíkum aðferðum, þegar um er að ræða atburði, sem þúsundir Reykvíkinga hafa horft á. - Svo var það eitt atriði, sem ég vil ekki láta ómótmælt. Kommúnistar hafa svívirt nokkur hundruð ungra manna, er skipuðu sér kringum þinghúsið í gær til þess að verja það, þeir hafa kallað þá hvítliða og sagt, að þeir hafi staðið fyrir manndrápum. Allir dáðust að því, hve rólegt þetta unga fólk var, þegar grjóthríðin dundi á veggnum og í höfuð þess. Það vakti aðdáun Reykvíkinga, hvernig það reyndi að hindra aðsókn skrílsins. Ég dáist að stillingu þess og vil ekki láta ómótmælt rógi kommúnista um það. Kommúnistar segja, að þetta hafi verið eintómir Heimdellingar. Meginhlutinn mun hafa verið úr því félagi, og ég segi: Það er heiður fyrir Heimdall. En raunar voru þarna ungir menn úr félögum annarra lýðræðisflokka. Einnig þeim ber heiður. - Loks vil ég minnast á eitt atriði. Kommúnistar neita nú þátttöku sinni í þessum árásum, en hvað stendur í blaði þessara 

Þetta á betur heima í blöðunum.

Hæstv. forseti hefur ekki refsað þm. kommúnista sem skyldi fyrir framferði þeirra hér. Ég er hér að bera sakir af mönnum og álít, að það séu ekki forréttindi kommúnista að tala. - Já, Þjóðviljinn segir: „Kinnhestur sá mun geymast í hugum Íslendinga.“ Ég veit ekki um hug hvaða Íslendinga er að ræða, nema það væri kommúnista, en hugur þeirra er sú versta ruslakista, sem til er.



Herra forseti. Mér er sagt, að hv. 4. landsk. - ég veit ekki, hvort ég má kalla hann uppbótarþm., því að hv. 2. þm. hafði þau orð um hæstv. forsrh., að hann væri ekki annað en helvítis uppbótarþm., - en mér er sagt, að þessi hv. þm. hafi sagt, að ég hafi gengið út að glugganum til þess að skipa fyrir um árás. Ég lýsi þetta vísvitandi ósannindi. Mér varð það oft á að líta út um glugga þinghússins og varð sérstaklega starsýnt á um 200 manna hóp, alveg óvenjulega ljótan. Í þessum hópi tók ég sérstaklega eftir ungum manni, er afskræmdi sig og stakk út úr sér tungunni. Það er einhver sú ótútlegasta manndrusla, sem ég hef séð. Þessi piltur var með stúdentahúfu, og ég benti með fingrinum á enni mér, en það varð til þess, að unglingur þessi áttaði sig á, að hann bar á höfði sér einkenni þeirra, sem þjóðfélagið ver árlega milljónum króna til að mennta og manna. Hann bætti að skæla sig, eftir var aðeins sneypulegt ófrítt gelgjusmetti, og ég sá ekki til hans eftir þetta. Þetta gerðist klukkan tæplega eitt, og var ég staddur í vestasta herbergi þinghússins. Hitt er svo rétt, að lýður sá, sem hv. 4. landsk. hafði fylkt að þinghúsinu, kastaði tvívegis grjóti í glugga, sem ég stóð við. Ég gerði mér ekki hættuna ljósa og hélt, að ég hefði leyfi til að ganga um þinghúsið eins og aðrir. Ég endurtek það, að ummæli hv. 4. landsk. eru vísvitandi ósannindi. Ég hef ætíð viljað afstýra vandræðum og álít, að þjóðinni stafi voði af slíkum aðferðum. En ef skrílsæði kommúnista er látið afskiptalaust, þá er ekki lengur til frelsi í þessu þjóðfélagi. Það hefði verið öllum til skammar. Ég mismælti mig áðan, er ég blandaði hv. 8. þm. Reykv. saman við hv. 4. þm. Reykv. Þessi hv. þm. á margt annað skilið, en ekki að maður blandi honum saman við Gylfa. Það var víst um tvöleytið í gær, að hv. 8. þm. Reykv. og hv. 4. landsk. ruku upp eins og nöðrur. Ég veitti þeim eftirför. Þeir fóru á fund Stefáns Ögmundssonar og Björns Bjarnasonar. Ég heyrði ekki á tal þeirra og fullyrði því ekki, að þeir hafi gefið fyrirmæli um árás á þingið, en strax á eftir hófst nær látlaust aur- og grjótkast á þinghúsið. Í marga mánuði hefur þjóðin verið æst upp og henni sagt, að verið væri að svíkja föðurlandið. Og ég segi fyrir mig, að ef ég væri ungur maður og tryði því, að einhverjir væru að svíkja föðurlandið, þá mundi blóð mitt hitna. Og menn eins og Sigurbjörn dósent Einarsson, Pálmi Hannesson rektor, Klemenz Tryggvason, Einar Ólafur Sveinsson og Gylfi Þ. Gíslason - þessir menn hafa æst bálið, og á þeim hvílir þung ábyrgð um þá atburði, sem hér urðu í gær. Það kann að vera, að þeir hafi ekki ætlazt til, að við værum drepnir. En þeir ætluðu að halda fund til þess að hindra ákvarðanir löglegs meiri hluta á Alþingi, en þeir guggnuðu á því, og kommúnistarnir komu svo sjálfir til fundar. Og til hvers? Það átti að vera til þess að æsa lýðinn og stefna honum til alþingishússins; þeir höfðu 200 manna talkór, sem þeir höfðu æft og létu standa fyrir hópnum. En við sáum við þessu herbragði og sendum okkar áskorun og sögðu: „Komið þið, sem viljið, að Alþingi hafi frið.“ Og fólkið kom, og gagnvart þeim fjölda reyndust æsingamennirnir fáir og máttvana. Og ef ekki hefði verið viðhafður viðbúnaður til öryggis, hefði leikurinn orðið allur annar, því að það þýðir ekki að neita því, að vikum saman höfðu æsingabumburnar verið barðar. Það var æpt að forsrh., þegar hann kom frá útlöndum, þessari „manndruslu,“ eins og hann var kallaður, og það kvað við sama tón, þegar ráðherrarnir þrír komu frá Ameríku; það var sagt, að Alþingi skyldi verða hindrað í að samþykkja aðild Íslands að Atlantshafsbandalagi. Og hvernig átti að hindra þingmeirihluta frá að taka sínar ákvarðanir nema með ofbeldi? Vilja kommúnistar svara því hér í áheyrn Alþingis? Hvernig ætluðu þeir sér að hindra þetta án ofbeldis? Ég get auðvitað ekki fullyrt, hvaða hætta hefði verið hér á ferðum, ef ekki hefðu verið varnir við hafðar. En óspektirnar á þriðjudaginn voru barnaleikur á móts við það, sem hér gerðist í gær. En þá gengum við hæstv. dómsmrh. ásamt Jóhanni Hafstein héðan út í Sjálfstæðishús, og lögreglan vildi veita okkur fylgd, en við bægðum henni frá okkur. En á leiðinni safnaðist að okkur kommalýður og kastaði að okkur skít. En út af því, sem nú hefur gerzt, eru kommúnistar sneyptir og leiðir, og þeir harma það. Og vegna hvers? Vegna þess að þeir skilja, að þeir hafa af þessu skömm og fylgistap svo mikið, að það munu hrynja af þeim þúsundir atkvæða og þeir munu ekki einungis verða að heyja baráttu til þess að skafa af sér skömmina næstu vikur og mánuði, heldur miklu lengur, og mun þó aldrei takast það. Um þá ungu menn, sem settu vörð um friðinn hér fyrir utan þinghúsið, er það að segja, að þeirra framkoma var svo aðdáanleg, að hún mun aldrei gleymast. Með stillingu stóðu þeir af sér grjót og skít, sem að þeim var kastað að klukkutímum saman, og hrundu árásunum með þvílíku þreki og stillingu, að þeir ættu skilið, að nöfn þeirra væru skráð og geymd í minni. Árásir á lögregluna út af þessum atburðum eru hinar ómaklegustu og rakalausar með öllu. Hún sýndi einmitt festu og stillingu, og stjórn lögreglustjóra var honum til hins mesta sóma og einkenndist af öryggi og ró. Ég harma þessa atburði, og það er vissulega mikil alvara á ferðum, ef slíkir viðburðir ættu að fara að verða tíðir á Íslandi. En ef kommúnistar halda, að þeir geti kúgað okkur, þá skjátlast þeim. Öllu má ofbjóða. Og sérhvern þann hlut, sem þeir gera okkur, munum við og þeim gera.

Forseti (JPálm) : Úr því að þessar leiðinlegu umræður eru hér hafnar, mun ég verða að lofa mönnum að tala á meðan fundartíminn endist; en ég varð þó héðan í frá að binda ræðutíma manna við 5 mínútur.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa yfir því, að þau svör, sem ég gaf áðan hv. þm. Siglf., voru gersamlega rangfærð aftur af honum, sjálfsagt í þeim tilgangi einum, að svo skyldi standa í þingtíðindum, og vil ég ekki láta ómótmælt útúrsnúningum hans. Lögreglustjóri á sízt skilið það ámæli, sem hann hefur hér fengið. Hann gerði allt, sem í hans valdi stóð til að varðveita þinghelgina, og sömuleiðis þeir menn, sem stóðu hér sem skotmark óaldarlýðs, sem kastaði hér að þinghúsinu grjóti og fúleggjum úr Kron. Þeir eiga ekki útskit skilið, heldur heiður og þökk.



Herra forseti. Það, sem kom mér til að biðja um orðið, voru ummæli hæstv. menntmrh., sem hann viðhafði hér áðan. Hann sagði, að skríll hefði boðað til fundar við Lækjargötu. Og hverjir boðuðu til þessa fundar? Það var fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Rvík. Og hvað gerði fundurinn? Hann samþykkti og sendi mótmæli til Alþingis gegn því, sem hér var verið að fremja. Og menntmrh. leyfir sér að kalla þetta fólk skríl. En það er raunar ekkert nýtt. Menn, sem vinna hér á landi, hafa alltaf verið taldir skríll af þeim, sem lifa á arðinum af vinnu þeirra, og sá „skríll“ á ekki að hafa neinn rétt til þess að koma saman undir berum himni og senda Alþingi skrifleg mótmæli. Hæstv. menntmrh. tekur upp hanzkann fyrir mennina, sem dvelja á veitingahúsunum og lifa á vinnu verkamannanna; það eru þjóðhollu mennirnir, sem þinghelgina verja. En þá, sem strita og halda þjóðfélaginu uppi, þeim velur hæstv. menntmrh. nafnið „skríll.“ Þessa kveðju hans skal ég líka flytja verkamönnum í Dagsbrún, og þeir munu þakka honum að maklegleikum ummælin, svo sorgleg sem þau eru, því að það verður ekki lengi vernduð sú þjóð, þar sem valdhafarnir fyrirlíta svo hið vinnandi fólk eins og fram kemur í þessum umræðum ráðh.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. talaði hér áðan um málflutning nokkurra manna, er hann nafngreindi, og þar á meðal Pálma Hannessonar rektors. Hér verður að gera mikinn greinarmun á framkomu manna. Og það er svo um Pálma Hannesson, að þótt hann hafi gagnrýnt hugmyndina um þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu, þá hefur hann aldrei lagt neitt það til þessara mála, er leggja mætti út á þann veg, að hann væri samþykkur þeim vinnubrögðum, sem hér voru við höfð í gær. Kommúnistarnir hér eru nú mjög taugaóstyrkir. En öll þeirra vonzka stafar af ámátlegri minnimáttarkennd út af því, að þeir komu hér engu fram í gær. Þeir eru sturlaðir af því, að friðsamir borgarar skyldu koma á Austurvöll, því að þá kom í ljós undir þúsundir votta hið þokkalega athæfi þeirra, og með því var dregið úr þreki árásarlýðsins. Þetta var ámátlegur ósigur fyrir kommúnista og ekki að furða, þótt þeir séu reiðir. Og það verður aldrei of mikil áherzla á það lögð, hvílík háðung þessir atburðir voru fyrir þá. Ég vil láta í ljós aðdáun mína á framkomu lögreglunnar, sem stóð undir grjótkasti klukkutímum saman fyrir framan alþingishúsið aðgerðalaus til þess að forðast stórvandræði. Og það er óhætt að fullyrða, að lýðræði hefði ekki verið framkvæmt stórslysalaust hér á Íslandi í gær án þess, að hennar hefði notið við. Hv. 8. þm. Reykv. sagði hér áðan, að ég hefði sagt, að æsingafundurinn í gær hefði verið kallaður saman af skríl. Ég sagði, að það hefði verið kallaður saman skríll. Og hann þarf ekki að halda, að þeir, sem fundinn sóttu, hafi allir verið vinnandi fólk. Hann er að reyna að koma skrílsheitinu á verkamenn, því að ekki er hægt að gera vinnandi fólki á Íslandi meiri svívirðu en þá að drótta að því, að það hafi staðið hér grenjandi og grýtt þinghúsið. Það voru útsendarar kommúnista, sem það gerðu, og ekki fyrst og fremst Dagsbrúnarmenn.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. mælti sumt ekki óskynsamlega áðan og tiltölulega rólega, a. m. k. ef miðað er við málflutning hv. þm. N-Ísf. og hæstv. menntmrh., sem sýnilega höfðu ekkert vald á sér, en töluðu eins og fífl, eins og þeirra var raunar von og vísa. Hv. þm. G-K. endurtók það, að kommúnistar hafi viljað kúga meiri hluta Alþingis með því að beita ofbeldi. Þetta er nú anzi trúleg saga, að sósíalistar hafi ætlað sér að kúga hina bandarísku flokka með hið bandaríska hervald að baki sér. Ætli þeir hafi ekki þótzt þess um komnir að taka á móti? Og ætli þeir hafi ekki þorað að vinna verk sitt í krafti vopnavalds fyrst og fremst? A. m. k. ber það ekki vott um góða samvizku, að þeir kalla það glæp, að kallaður er saman stuttur fundur, þar sem borin er upp og samþykkt tillaga um áskorun til Alþ. um að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu. - En aðrar sakir en þessar verða ekki á okkur bornar.  (Rödd af þingbekkjum: Fór fundurinn friðsamlega fram?)  Já, mjög friðsamlega, og þar gerðist ekki annað en ég hef þegar sagt, og fundurinn var haldinn við Miðbæjarbarnaskólann, en ekki við alþingishúsíð. - En nú koma vandlætararnir með heilmikið af gömlum tilvitnunum í Þjóðviljann og spyrja, hvaða ráð séu til að knýja meiri hluta Alþingis til að láta að vilja þjóðarinnar, nema að beita ofbeldi.

Ég sagði, hindra meiri hluta Alþ.

- Já, hindra! Það hefur margsinnis verið gert. Kjósendur hafa látið vilja sinn í ljós og Alþ. tekið tillit til hans og látið að vilja þeirra. En það kann að vera til of mikils ætlazt, að þeir hv. þm., sem stóðu að landráðasamþykktinni í gær, láti að vilja kjósenda. Hv. þm. G-K. vildi vefengja það, sem ég sagði áðan, en staðfesti það þó í aðalatriðum með því að viðurkenna í fyrsta lagi, að hann hefði gengið hér út að glugganum, og í öðru lagi, að hann hefði gefið merki. En það brá nú einmitt svo við, er hann hafði gefið þetta merki, að þá réðst jafnskjótt óður og kylfubúinn skríll á mannfjöldann með þeim afleiðingum, að fjöldi manna stórslasaðist. Nú get ég ekki fullyrt um það, hvort þarna hefur verið orsakasamband á milli. En svo mikið er víst, að fólkið úti leit á þetta sem merki, enda hófst þá grjótkastið fyrir alvöru. Hv. þm. G-K. sagði, að ekki væri nema eðlilegt, að blóð manna hitnaði, ef þeir héldu, að verið væri að svíkja land sitt. Það var góð viðurkenning, og þetta vissi mannfjöldinn í gær, að verið var að vinna á Alþingi. Viðvíkjandi hv. þm. N-Ísf. vil ég segja það, að mér þóttu honum vel hæfa þau orð hv. 3. landsk., að það dytti sjálfsagt engum í hug að geyma hann á safni. Hann er aðeins venjulegt lítilmenni, sem langaði til að vera Íslendingur, en hafði ekki þrek til þess.



Herra forseti. Mér líkar yfirleitt vel við samþingsmenn mína og hef ekki undan þeim að kvarta. En þó þykir mér oft miður, er ádeilur harðna og beinast að ákveðnum flokki, að þá þykja engar svívirðingar nógu stórar til þess að brigzla honum um. - Það segir svo í vísunni gömlu: „Þau eru verst hin þöglu svik, að þegja við öllu röngu.“ Mér fer svo hér, að þegar ég heyri, að engir þykjast nú geta borið kommúnista of þungum brigzlum vegna þessa máls og ýmsir mætir menn eins og Pálmi Hannesson og Klemenz Tryggvason og fleiri hér fjarstaddir verða fyrir ósæmilegu aðkasti, þótt þá sé ekki um annað að saka, en að vera á annarri skoðun en hv. þm. G-K., þá finnst mér ódrengilegt að þegja við því. Við Íslendingar stöndum í þeirri meiningu, að það sé frjálst að láta skoðanir í ljós í ræðu og riti, hver sem hlut á að máli. Það þýðir lítið að sakast um orðinn hlut, þó margt væri betur óorðið, sem hér gerðist í gær. En þeir atburðir munu lengi í minnum hafðir. Ég vil halda því fram, að fleiri en kommúnistar eigi sök á þeim atburðum, sem urðu hér utan þinghússins og nú er rætt um hér. Ég harma það, að þeir skyldu gerast, og ég harma það, ef nokkur þm. hefur gefið merki til að æsa upp fólkið, úr hvaða flokki sem hann hefur verið. Ég veit það, að það mál, sem hér var farið allóvarlega með, hafði nóg íkveikjuefni í sjálfu sér, þótt ekki kæmi meira til. Ég held því fram, að hæstv. ríkisstj. hafi hagað sér ógætilega. Það var óhyggilegt að hafa lögregluvernd. Það var æsandi og eggjandi. Og það var ekki heldur hyggilega gert af þeim, sem réðu því, að þann 29. marz var lögregluliði stefnt á vettvang að morgni dags. Það var misráðið. Það var eggjandi og ögrandi og æsti upp fólkið. Það var einnig óhyggilegt að reyna ekki að haga 1. umr. um málið á þann veg að gefa orðið frjálst, til að lofa hv. þm. að ryðja úr sér. Það var hreint óvit að beita því að afnema matmálstíma og kaffitíma og gera allt óvenjulegt. Það var og misráðið að útbýta miðum til hv. þm. Með því var friðsömum borgurum bægt frá pöllunum. Borgurunum fannst brotinn á sér réttur. Pallarnir voru líka stundum tómir og ekki eingöngu þeir, heldur og ráðherrastólarnir. Og það var ósæmilegt og einnig hitt, að forráðamenn flokkanna skyldu ekki reyna að sefa fólkið. Var talað til þess?

Brynjólfur Bjarnason talaði til þess.

Hvorki hæstv. ríkisstj. né formenn flokkanna beittu sér fyrir því. Það var og eigi athugað að undirbúa málið af gerhygli. Já, ég vil biðja hæstv. forseta að hafa biðlund, því að ég er ekki alveg búinn. Hvers vegna var fólkinu safnað saman? Hvernig átti það að tryggja starfsfrið Alþ.? Vildi fólkið ekki veita hann, eða gat það ekki gert það? Ef forráðamenn flokkanna hefðu beðið fólkið um að fara burt, þá hefði verið sök sér. Nei, það var ekki gert. En heiðursgestirnir, - hvaða „trakteringar“ fengu þeir? Fólkið var barið.

Þetta er Þjóðviljafleipur.

Það var ógætilega talað af hæstv. menntmrh., þegar hann sagði, að boðið hefði verið að kalla skrílinn saman. - Ég vil beiðast þess, að hæstv. forseti athugi það, að ræðutíma mínum er spillt. Ég skal geta þess, að ég gekk út með þeim hv. 5. þm. Reykv. og 3. þm. Reykv. í gær. Rýmt var til fyrir okkur, og varð vel fært. Enginn vék orði að okkur, og fengum við allir að fara í friði. Skríllinn óð ekki að okkur. En örfáum mínútum síðar var byrjað að beita táragasinu. Þá höfðu engar beinar aðgerðir orðið, engin ólæti. Allt var rólegt, þegar við gengum út. Ég held, góðir samþingsmenn mínir, að þeir hv. þm. G-K., hv. 4. landsk. og hæstv. forsrh. hefðu getað sefað fólkið. Það var ein af yfirsjónunum, að það var ekki gert.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Ég vil segja örfá orð út af þessari ræðu hv. 3. landsk. Hér stendur hv. þm. upp úr öðrum flokki en kommúnistafl. Hvert er erindi hans? Hvert er markmiðið? Að koma þeirri skoðun inn, að ríkisstj. eigi sök á óeirðunum. Hann hneykslast ekki á árásinni og grjótkasti á þingmenn, heldur kennir lögreglunni um, sem lét grýta sig aðgerðalaus og stórmeiða, þangað til koma þurfti þingmönnum heim. Öll ræða hv. þm. beindist að því að afsaka kommúnista, og ræðan var hv. þm. ekki, samboðin.



Herra forseti. Ég stend upp til að bera af mér þungar, já, mjög þungar sakir. Hv. þm. G-K. sagði í ræðu sinni, að ég hefði verið að æsa til ofbeldis. Hann nefndi og Einar Ól. Sveinsson prófessor, Pálma Hannesson rektor, Klemenz Tryggvason hagfræðing o. fl., sem allir hefðu staðið að slíku athæfi. Ég skal taka það fram, að ég hef mestu viðurstyggð á atburðum þeim, sem gerðust hér fyrir utan þinghúsið í gær, en einnig atburðunum innan veggja þess, þ. e. umræðunum, sérstaklega þó í gærmorgun. En ég andmæli því eindregið, að ég, eða aðrir menn ásamt mér, hafi átt hinn minnsta þátt í óeirðunum. Ég veit eigi til þess, að orð mín hafi getað gefið tilefni til ólátanna utan eða innan þinghússins. En hv. þm. G-K. notar tækifærið nú til að láta dólgslega. Hann er þó illa að sér í þingsíðum. Hann veit ekki einu sinni um rétt þingheiti á hv. alþingismönnum og ávarpar hv. 8. þm. Reykv. í stað mín, sem er 4. þm. Reykv., og telur það móðgun við hann að blanda honum saman við mig. Þessi hv. þm. er hortugur hér í þingsölunum. Ég hygg, að alþingistíðindin geti borið þess vitni, að ég sé eigi stórorður. Þau sýna, að ég hef ekki talið ómaksins vert að svara í sömu mynt, þótt ráðizt væri að mér með fruntaskap. En þó verð ég að segja, að mér ofbýður að verða að hlusta á, að ég hafi æst til óeirða með ókvæðisorðum, og slíkum aðdróttunum mótmæli ég mjög eindregið.



Herra forseti. Ég heyri það, að hæstv. menntmrh. er búinn að ákveða hlutverk sitt, þegar ómildari tökum á að taka á verkalýðshreyfingunni, sbr. Göbbels hinn þýzka. Tilgangur þeirra er svipaður. - Hæstv. fjmrh. vék sér að mér sérstaklega. En hann ætti í staðinn að reyna að uppræta spillinguna hjá hinum ráðherrunum. - Hv. þm. N-Ísf. minntist á, að litla stúlkan, sem löðrungaði hæstv. forsrh., muni eigi verða munuð. Ja, mikið má vera, ef Stefán hinn digri verður ekki munaður. Má vera, að hún gleymist, ef hinir, sem dýpst eru sokknir, verða ekki munaðir. Það er áreiðanlega ný söguöld í aðsigi á Íslandi. Við skulum vona, að það verði eigi mannvíg úr þessu. - Þá talaði hv. þm. G-K. Heldur hann, sem talar um harðari hendur, að við séum búnir að gleyma? Þekkir hann hv. 3. landsk., - hvað var gert við hann í Bolungavík forðum daga? Man hann, þegar handtaka átti foringja verkalýðsins í Keflavík? En verkalýðshreyfingin á Íslandi er orðin of sterk, og það er hið eina, sem hindrar ofbeldi við hana. Hv. þm. G-K. talaði um, að kallað hefði verið á þjóðina, og hann talaði um fylgistap. - Hv. þm. N-Ísf. talaði um bleyður, níðinga og ragmenni. Ég vil gefa þessum mönnum tækifæri til að sanna þessi ummæli. Ég skal gjarna með öðrum stofna til þess, að fjöldinn verði kallaður saman. Ég vil stuðla að því, að lýðræðið verði framkvæmt á Íslandi. Stjskr. vor kennir tvær aðferðir til þess að ná lýðræði : þjóðaratkvgr, og kosningar til Alþ. Hv. alþm. hafa svipt kjósendur sína siðferðilegum rétti til atkvgr. Annar rétturinn er eftir, sem íslenzkir kjósendur geta fengið, en hann er almennar kosningar. Ef stjórnarflokkarnir trúa því, að með baráttu sinni á móti landráðunum hafi Sósfl. tapað fylgi hjá þjóðinni, þá er hægastur vandinn að ganga úr skugga um það. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að rjúfa þing þegar í stað, til þess að lofa fólkinu að láta skoðun sína í ljós. Ef hún þorir það ekki, þá eru stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. jafnhræddir við það og stjskr.



Herra forseti. Hv. þm. hafa séð, að annað hafði hv. 4. landsk. þm. við í sinni ræðu, en ég gaf tilefni til. Ég viðurkenndi, að ég hefði gefið merki. Ég benti á, að þarna hefði verið hálfvitlaus stúdent og hann hefði skammazt sín, þegar ég gaf honum merkið. Þetta var nú um kl. 1, en kl. 2 hófust ólætin. En hvaða tilefni gafst til þess að kalla saman fund kl. 1 annað, en að stofna til óspekta? Verkalýðsfélögin héldu fjölmennan fund, og þar fékk aldan útrás. Þetta mistókst þó allt. Ætlunin var að efna til vandræða vegna miða þess, sem stjórnarflokkarnir sendu út. En sú ætlun fór út um þúfur vegna hinna öflugu varna og öruggrar forustu lögreglunnar. - Ég segi hv. 4. þm Reykv. það, að fleiri eru til frásagnar um það, hverjir voru í skrílnum, en hann einn. Annars veit ég ekki, hvernig ég á að koma orðum að þessu. Hann kvaðst hafa viðurstyggð á atburðunum hér í gær. Ég efast ekkert um það. En nú vill hann bera af sér. Ég spyr, hvort hann sé ekki í ritnefnd Þjóðvarnar. Hann er a. m. k. einn af frumkvöðlum þjóðvarnarhreyfingarinnar. Hann er því meðábyrgur. Hv. 2. þm. Reykv. var að brýna mig á því, að ég hafi látið taka verkamannaforingjana með ofbeldi hér áður. Þetta er rangt, og það veit þessi hv. þm. vel, því að einu skipti mín af slíkum málum voru þau að krefjast, að þessi sami þm. og nánustu vinir hans væru látnir lausir, þegar þeir höfðu verið fangaðir hér og fluttir úr landi af erlendum aðilum. Það er nú komið fram, sem raunar er aðalatriðið, að kommúnistarnir eru leiðir yfir atburðunum í gær, af því að þeir mistókust. En þó að tilraunin mistækist, þá kom innræti þeirra í ljós, svo að ekki verður um villzt.



Herra forseti. Ég get gjarna látið kommúnistum eftir að kalla stúlkuna, sem vék sér að mér í gær, þjóðhetju. Slík framkoma er hetjudáð eftir þeirra boðorðum. Ég hef hins vegar meðaumkvun með stúlkunni, því að ég veit, að hún hefur verið æst upp af sér verri mönnum og geldur þeirra verka. - Ég er undrandi yfir ásökunum, sem hér hafa komið fram á ríkisstjórnina og lögreglustjóra, og vil í því sambandi taka undir orð hæstv. menntmrh. og hv. þm. G-K., að lögreglustjóri hafi sýnt sérstakt umburðarlyndi, en þó festu, þegar ekki var annars úrkosta. Annars kemur okkur, sem þekkjum hugsanagang kommúnista, framkoma þeirra ekki á óvart, því að einn liðurinn í starfi þeirra er að æsa og egna lýðinn til óeirða, ef svo ber undir. Ég man eftir, þegar 4. landsk. ritaði í Rétt, að hvers konar afneitun af verkalýðsins hálfu væri sama og að beygja sig undir ok auðvaldsins. Og 4. landsk. neitar aldrei hinum austrænu boðorðum, það vita allir, sem til þekkja, og þess vegna þýðir ekki að bera fyrir sig, að nú hafi ekki verið unnið á sama hátt. Þegar þetta er athugað, þá finnst mér það bleyðuháttur af kommúnistum að kannast ekki við sín verk og sínar starfsaðferðir. - En því miður get ég ekki sýknað alla aðra en kommúnista af því að vera valdir að því, sem gerzt hefur. Þjóðvarnarliðið á þar sinn hlut að máli. Blað þeirra manna, Þjóðvörn, hefur róið undir, og allir, sem að þeim áróðri standa, bera sína ábyrgð. Mér finnst það undur og stórmerki, að 3. landsk. skuli ásaka ríkisstj. fyrir þá atburði, sem hér gerðust í gær, og vænti ég þess ekki af honum, að hann færi að endurtaka ósanninda upptalningu Þjóðviljans í dag og bera sakir á ríkisstj. án þess svo mikið sem blaka við kommúnistum. Aumt finnst mér hlutskipti þeirra þm., sem eru að reyna að klína því á íslenzka verkamenn; að þeir hafi staðið fyrir grjótkasti á Alþingi, og er hart fyrir verkamenn, að formaður Dagsbrúnar skuli standa fyrir slíkum málflutningi. En það er ofrausn hjá kommúnistum við Dagsbrúnarverkamenn, slíkum framburði trúir enginn, því enda þótt það séu kommúnistar í Dagsbrún, þá vill allur þorri verkamanna ekki sýna ofbeldi.



Herra forseti. Þm. N-Ísf. gleymdi að minnast á vopnun Heimdallar í sinni ræðu, og ef til vill hefur það verið með ráðnum hug. Hins vegar væri fróðlegt að heyra, hvort það hafi verið með samþykki Alþfl. og Framsfl., að stjórnmálafélagið Heimdallur var vopnað, og sömuleiðis væri æskilegt að vita, hvort meiningin sé, að þetta lið verði varalið lögreglunnar í framtíðinni. Það er að vísu auðvelt að skilja, að Framsfl. hefur átt erfitt með að leggja til unga menn í varalið lögreglunnar í gær, því að ungir framsóknarmenn voru nefnilega á annarri línu, og þess vegna hefur þótt tryggara að vopna Heimdall. Ef til vill á þessi hópur að bera vopn áfram og framfylgja boði dagblaðsins Vísis, en þar segir í dag - með leyfi forseta: „Ríkisvaldið og borgarar verða að láta starfsemi kommúnista skipta sig meira máli hér eftir, en hingað til. Nær það ekki einvörðungu til flokksstarfseminnar, heldur og til hvers einstaklings, sem ánetjazt hefur flokknum. Borgararnir verða jafnframt að koma upp sterku varaliði til aðstoðar lögreglunni, þegar á þarf að halda.“ Þetta var boðskapurinn í Vísi, þar er ekki verið að fara í felur með stefnuna. Það eru einkum þrjú atriði í þessum boðskap, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á. Það er í fyrsta lagi, að ef til ágreinings kemur um einhver málefni, þá eigi ríkisvaldið alltaf að beita ofbeldi. Í öðru lagi það á ekki eingöngu að hefja ofsóknir gegn Sósfl. í heild, heldur líka sérhverjum einstaklingi, sem aðhyllist sósíalisma. Og í þriðja lagi vil ég benda á, hversu þessi boðskapur líkist bæði beint og óbeint nazistahreyfingunni í Þýzkalandi, og vil í því sambandi minna sérstaklega á heimavarnarliðið þýzka, því að það var einmitt upphaflega fast styrktarlið eins og Vísir vill nú stofna. Ég vil beina því til form. Alþfl. og Framsfl., hvort þeir ætli að styðja þessa stefnu Vísis og hvort þeir ætli ef til vill að gera Heimdall að heimavarnarliði. Menntmrh. hefur haldið hér margar ræður og reynt að verja aðgerðir ríkisstj. og lögreglunnar í sambandi við atburðina í gær. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að spyrja hann um eftirfarandi: Hvers vegna var ekki kallað til friðsömu borgaranna og þeir beðnir um að fara af Austurvelli, áður en skotið var gasbombum á mannfjöldann? Og í hvaða tilgangi var eiginlega kallað á fólkið niður að alþingishúsi? Hvers vegna var lögreglan látin berja á mannfjöldanum með kylfum að tilefnislausu og án nokkurra aðvarana? Og hver var tilgangurinn með því að stilla einu stjórnmálafélagi upp fyrir utan alþingishúsið og vopna síðan nokkurn hluta þess sama félags og láta berja á friðsömu borgurunum? Ég get ekki séð betur, en þetta hafi allt saman verið mistök, bæði hjá ríkisstj. og lögreglustjóranum, og það voru einmitt þessi mistök, sem ollu þeim óspektum, sem urðu.



Herra forseti. Ég ætla aðallega að svara hæstv. menntmrh. Mér finnst það einkennilegt af manni eins og honum að leyfa sér að kalla alla þá, sem komu saman á fundinum í Lækjargötunni í gær, skríl, og það án nokkurra undantekninga, þó að það sé hins vegar ekki alveg nýtt, að verkamenn og launþegar séu kallaðir skríll af þessum mönnum. En það er staðreynd, að það var fulltrúaráð verkalýðsfélaganna, sem boðaði til þessa fundar, og það voru eins og venjulega Dagsbrúnarmenn, sem mættu á þessum fundi sem öðrum, er fulltrúaráðið boðar til. Og forsendan til þessa fundar var það, að við vildum fá þjóðaratkvæði um það stórmál, sem fyrir Alþingi lá. En hvaða svar fá svo verkamenn við þessu? Jú, þeir eru stimplaðir sem skríll af ráðherrum landsins. Það eru þakkirnar, sem hinir vinnandi menn fá frá valdhöfunum. En auðvitað reynir ráðh. að hörfa í land, þegar hann er búinn að tala af sér, en þetta voru hans orð, að fólkið, sem fulltrúaráð verkalýðsfélaganna stefndi til fundar á Lækjargötu í gær, væri undantekningarlaust skríll. Verkamenn hafa fyrr fengið kaldar kveðjur frá þessum ráðh., en þó fáar jafnsvívirðilegar, enda verður eftir þeim munað.



Herra forseti. Það er sjaldgæf sæmd að standa hér og verja sig fyrir tveimur ráðh. - Ég gerði þá fyrirspurn hér áðan, hvers vegna fólkið hefði ekki verið aðvarað, svo að það gæti komið sér undan, áður en það yrði fyrir kylfum lögreglunnar eða gasbombum. Annars á ég nú erfitt með að skilja, hvernig stj. hugsaði sér að láta fólkið á Austurvelli tryggja vinnufriðinn á Alþingi, því að öllum er ljóst, að slíkur fjöldi gerir lögreglunni erfiðara fyrir að halda uppi reglu, og því óhætt að segja, að þetta útboð formanna þingflokkanna hafi verið vafasöm ráðstöfun. Ég benti á, að það hefði átt að vera auðvelt fyrir foringjana að biðja þetta fólk að fara, áður en kylfurnar og gasið var notað, og það verður að teljast grunsamlegt, að það skyldi ekki vera gert, einkum ef þess er gætt, að hér voru heiðursgestir ríkisstj. á ferðinni. - Nei, það er margt ógætilegt í þessu máli, og mun hér eiga við máltækið, „að sjaldan veldur einn, þegar tveir deila“. En það er líka ýmislegt ógætilegt í þessum umræðum, - eða hvað meinti þm. G-K. með sinni síðustu ræðu annað en að æsa? Og hvað er þessi þm. í íslenzkri pólitík? Er hann ekki einmitt ærsladraugurinn í íslenzkri pólitík? Hann reynir að þvo af sér ókurteisina, þegar hann er búinn að svívirða utanþingsmann í skjóli þinghelginnar, og það voru engar smávægilegar svívirðingar, því að hann sagði, að Klemenz Tryggvason hagfræðingur væri viðbjóðslega leiðinlegur og að hann hefði aldrei brugðizt röngum málstað. Þannig leyfir þessi þm. sér að tala um fjarverandi menn, og það ófullur að ég held. Hæstv. menntmrh. komst að þeirri niðurstöðu, að fjöldinn hefði verið þarna ómissandi, eftir því sem mér skilst af orðum hans. Hins vegar er ég á þeirri skoðun, að bæði hefði mátt spara að meiða fólk og eyða gasi, ef fólkið hefði verið beðið um að fara og gætilega að öllu farið. Þm. N-Ísf. talaði hér áðan og komst að þeirri niðurstöðu, að framkoma kommúnista væri með þeim endemum, að þeir ættu að geymast á safni, en ég vil benda þm. á, að nazistar þurfa að hafa kommúnista til að deila við. Þegar þm. N-Ísf. var að tala um, að kommúnistar ættu að geymast á safni, þá sagði ég, að Sigurður Bjarnason mundi aldrei verða geymdur á safni. Það getur þó verið, að eftir að músarindillinn er útdauður, verði Sigurður Bjarnason stoppaður upp og geymdur til minningar um músarindil í íslenzkum stjórnmálum. Sannleikurinn er sá, að það er verið að fylkja íslenzku þjóðinni í tvær andstæðar fylkingar, annars vegar hálfóða kommúnista og hins vegar hálfóða nazista, en slíkt getur aldrei leitt til farsældar. Eina lausnin úr öfgunum er að skapa sterkan miðflokk, sem bægt getur hættunum frá.



Út af orðum 8. þm. Reykv. vil ég taka það fram, að ég hef aldrei kallað þá, sem komu saman til fundar á Lækjargötunni, skríl, og því síður að ég velji verkamönnum slíkt heiti, enda stóðu verkamenn ekki fyrir grjótkasti að alþingishúsinu í gær. Hitt sagði ég, að kommúnistar hefðu boðað til fundar til að ná saman sínum skríl til að láta hann standa fyrir rúðubrotum og óspektum. 3. landsk. vil ég segja það, að það var gefin aðvörun áður en gasinu var varpað. Hitt er rétt, að það höfðu ekki allir komið sér undan, þegar gasinu var varpað, og þar af leiðandi lenti það í kringum fleiri, en æskilegt hefði verið. Annars er ég undrandi yfir, að 3. landsk. skuli hér vera að draga fram aukaatriði til að breiða yfir aðalatriði og gera með því tilraun til að draga úr þeirri svívirðingu, sem kommúnistar hafa sýnt Alþingi. Það er hlutskipti, sem ég hef ekki ætlað honum eða óskað.