Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Herra forseti ! Þetta mál, sem lagt er hér fyrir þessa hv. þd., hefi ég í dag reifað í hv. Ed., og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka mikið af því, sem ég sagði þá. Hinsvegar vil ég taka til athugunar nokkuð almennt þær aths., sem fram hafa komið viðvíkjandi því að skipa gerðardóm til þess að útkljá þá deilu, sem þetta frv. er sprottið upp af. Af þeim, sem hafa andmælt þessu frv., hefir því fyrst og fremst verið haldið fram, að verkfallsrétturinn og réttur einstaklinga til þess að semja um sín deilumál sjálfir sé svo heilagur réttur, að hann megi ekki skerða. Ég hefi í framsöguræðu mínni í hv. Ed. í dag lýst því yfir, að við viðurkennum þennan rétt. En ég hefi samskonar afstöðu gagnvart þessum rétti eins og einn maður meðal þeirrar þjóðar, sem sennilega hefir viðurkennt mest af frjálslyndi af öllum þjóðum, og verið þar í forustu, að vissulega er samningsréttur hvers einstaklings og hverrar stéttar helgur, eins og haldið hefir verið fram í þessum umr. Þó er einn réttur heilagri heldur en þessi réttur einstaklinga og stétta, og það er réttur þjóðfélagsins til þess að fá að lifa. Þess vegna er það, að það, sem hefir orsakað það, að nágrannaþjóðir okkar, sem hafa gefið einstaklingunum mest frelsi og bezt hafa verndað samningsrétt og annan rétt einstaklinganna, þær hafa á alvarlegum augnablikum, þegar líf heildarinnar hefir verið í veði, orðið að láta þennan samningsrétt einstaklinganna víkja fyrir rétti heildarinnar til að fá að lifa, nákvæmlega eins og lagt er til í þessu frv. Radikalir, vinstri jafnaðarmenn og kommúnistar í Noregi hafa orðið að horfast í augu við þennan rétt einstaklinganna víkja fyrir rétti heildarinnar til þess að geta lifað. Ég benti á þrjú dæmi frá Danmörku, þar sem jafnaðarmenn hafa einnig orðið að gripa til þess sama. Ég benti á Frakkland, þar sem kommúnistar og jafnaðarmenn hafa einnig orðið að gripa til þess sama. Í öllum þessum tilfellum, í öllum þeim kringumstæðum sem þar hefir verið um að ræða, hefir sá voði, sem þar hefir verið á ferð, ekki verið nema svolítið brot af þeim voða, sem vofir yfir okkur út af þessu verkfalli. Ég nefni sem dæmi, að nú nýlega var stöðvaður flutningur til Norður-Noregs, og leit út fyrir, að ekki yrði hægt að flytja matvæli og veiðarfæri til sjómanna þar. Þetta var lagt í gerðardóm, og það var samþ., að svo skyldi gera, með atkv. hvers einasta þingmanns á löggjafarþingi Norðmanna. Og þó er Lofotenveiðin, sem þar var í veði, Norðmönnum ekki nema örlítið brot af því, sem saltfisksveiðin er fyrir okkur. Lofotenveiðin skiptir að vísu nokkrum tugum millj. í útflutningi fyrir Norðmenn. En það er sáralítið brot hjá þjóð, sem hefir haft 800 millj. í tekjur af flutningum á skipum sínum. Þó hafa þeir sett um þetta löggjöf, eins og hér er gert ráð fyrir, án þess að nokkur þm. í norska þinginu hafi mótmælt því, heldur greiddu þeir allir atkv. með þeim l. Hér í þessu landi er af sumum mönnum reynt að andmæla þessu máli, án þess að af þeim sömu mönnum hafi verið hægt að benda á aðrar leiðir til að leysa deilumálið - ekki aðrar leiðir en að láta sultinn og neyðina skera úr, sem er of dýrt fyrir þjóðina. Eg hefi nýlega beðið um að fá þetta frv., sem ég gat um, að samþ. hefði verið í norska þinginu og úrklippur úr blöðum, þar sem skrifað hefði verið um þetta mál. Fulltrúi ríkisstj. í Osló sendi úrklippurnar. Þær eru þetta, og annað var þar ekki skrifað í blöðunum um þetta mál. Þetta mál vakti sem sé enga athygli í norskum blöðum né gagnrýni. Svo sjálfsagt þótti það að setja þessi l. þar til þess að firra norsku þjóðina vandræðum út af þessu deilumáli. Og þannig er þetta málafgr. í Noregi, og það er gert meira að segja af jafnaðarmannastjórn. Það er sett í l., að hver einasta deila, sem risa kann í sambandi við þessa deilu, skuli samstundis einnig lögð í gerðardóm. Og svo, þegar þetta allt er í veði hér hjá okkur, saltfisksveiðarnar, og þegar enga aðra leið hefir verið hægt að benda á til lausnar þessari deilu. þá mæla ýmsir hv. þm. á móti þessari leið. Það hefir að vísu verið talað um, að þessi aðferð væri dálítið önnur, þar sem jafnaðarmenn réðu og gætu skipað meiri hl. í dóminn sjálfir. En ég vil benda á, að í þeim þremur tilfellum, sem þessi aðferð hefir verið höfð í vinnudeilum í Danmörku, þá hefir verið nefnt í dóminn á alveg hliðstæðan hátt og ætlazt er til, að verði nefnt í hann hér. Í Noregi, þar sem þetta hefir verið gert, er það rétt, að vísu, að forsrh. útnefndi menn í dóminn. En það er upplýst mál, að þar er í dóminum einn maður frá vinstri flokknum, einn bændaflokksmaður og einn jafnaðarmaður. Forsrh. jafnaðarmanna sættir sig þannig við, að tveir menn úr öðrum flokkum heldur en hans eigin, bændaflokknum og vinstri flokknum, og maður frá atvinnurekendum, hafi meiri hl. í dóminum. Í Frakklandi er þessu öðruvísi háttað. Þar nefndi forsrh. oddamann í dóminn 1936, sem jafnaðarmenn og komm. urðu að gripa til þar. Nú er sagt af þeim mönnum, sem andmæla þessu máli: Að vísu er það rétt, að í einstaka kringumstæðum getur verið nauðsynlegt að skerða samningsréttinn vegna nauðsynjar heildarinnar; en þá eru það okkar flokksmenn, sem eiga að nefna í dóminn, okkar ráðh., og það er sá eini dómur, sem við viljum hlíta. Halda hv. þdm., að það sé tilviljun ein, að Nygaardsvold og Stauning hafa ekki tekið upp þessa leið, sem jafnaðarmenn hér tala um, heldur hlutlausu leiðina? Nei, slíkt er ekki tilviljun, því að það er ekki fær nein önnur leið í lýðfrjálsu landi. Ef bent er á, að verkamenn vilji ekki hlíta gerðardómi, nema þeirra eigin menn nefni a. m. k. meiri hl. í dóminn, hvað mætti þá í samræmi við það búast við, að yrði gert, ef þeir, sem eru andstæðingar stjórnarinnar í dag, fara með völdin á morgun og stofna þá til slíks dóms, en andstæðingar valdhafanna þá neita að hlíta þeim gerðardóm? Ef svona háttur væri upp tekinn, yrði útilokað, að hægt væri að nota gerðardóm, vegna þess að þá hlíta aldrei stjórnarandstæðingar dóminum. En ef flokkar nefndu menn í gerðardóma, þegar þeir væru við völd, hvaða réttarfar væri þá verið að innleiða í þjóðfélaginu? Það er hnefarétturinn, réttur þess sterkasta, sem hefir meiri hl. á hverjum tíma. Ef á að halda því fram, að það sé betra dómsvald, - hvers vegna á þá ekki að leggja dómsvaldið undir slíka dóma? En hvaða maður á þessu landi mundi vilja horfast í augu við það réttarfar nú, það réttarfar, sem við heyrum um og lesum um í blöðum frá einræðisríkjunum þessa dagana? Ef þess vegna væri farin sú leið, sem andstæðingar þessa máls benda á, að það ætti ekki að skipa gerðardóm, nema þegar hægt væri að skipa í hann eftir vissum, tilteknum pólitískum línum, og þá ætti að hlýða honum, þá væri gengið inn á svo voðalegt fordæmi um skipun gerðardóma, að slíkt væri engu lagi líkt. Því að ef ein stjórn gerði sig seka um slíkt, mundi vitanlega sú stjórn, sem næst færi með völd á eftir, nota samskonar réttarfar. Alveg sama máli gegnir um að lögfesta tillögur annars deiluaðiljans. Ef hér er skapað hættulegt fordæmi með því að skipa hlutlausan gerðardóm, hversu voðalegt yrði þá það fordæmi, sem gefið yrði af Alþ., ef ætti að láta flokksstjórnir nefna menn í dóminn eftir því, hver flokkur er í meiri hl. hér í þessum sölum? Nei, það er einmitt af því, að hyggnir stjórnmálamenn, eins og Nygaardsvold og Stauning, hafa séð, hvað slíkt er hættulegt fyrir verkamennina sjálfa, að þeir hafa farið þá leið að láta skipa hlutlausan gerðardóm. Það er upplýst í þessu máli, að það hefir ekki verið hægt að benda á neina leið til þess að leysa það. Þess vegna eiga menn um það að velja, hvort við í þessu þjóðfélagi eigum að lita öðruvísi á málið heldur en frjálslyndustu nágrannaþjóðir okkar, og hvort við eigum að láta þetta þjóðfélag, sem við lifum í, liða neyð og hörmungar vegna þess, að rétt 500 manna á aðra hliðina og 30 manna á hina hliðina til þess að deila eigi að virða meira heldur en heill heildarinnar og vilja Alþ. til að sætta. Og þegar ekki liggur fyrir annað en þessi leið, sem frv. gerir ráð fyrir, þá staðhæfi ég það, að með þeim hæstarétti, sem við höfum, þá er ómögulegt að búa örugglegar um gerðardóm en hér er gert ráð fyrir, og að þetta sé eina liðin til að skipa í gerðardóm fyrir okkur, ef við viljum lifa eftir siðaðra manna reglum. Og ég lýsti eftir því í upphafi þessa máls hér á þingi, þegar allir flokkar þingsins viðurkenndu, að aðkallandi nauðsyn væri á að leysa þetta deilumál nú, þegar útlendir togarar, hver eftir annan, koma hlaðnir inn í Reykjavíkurhöfn, og þegar fiskur er að koma inn á aðaltogaramiðin, og þegar spurningin er, hvort við eigum heldur að þola þetta ástand í togaraútgerð okkar eða taka þessa leið, sem í frv. er lagt til, að farin verði, - ég lýsti þá eftir annari till. til lausnar deilumálinu. En engar frambærilegar till. aðrar eru komnar fram til úrlausnar þessu vandamáli. Hvað er þá annað að gera í þessu máli en að samþ. frv.? Hér í þessu frv. hefir verið reynt að búa eins tryggilega um þessi mál eins og síðuðu þjóðfélagi sæmir.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hæstv. forsrh. lauk máli sínu með því að spyrja: Hvar er lausnin? Hann kvaðst hafa lýst eftir annari lausn í hv. Ed. en komið hefði fram. Mig furðar mjög á þessum ummælum hæstv. forsrh. Ég veit ekki betur en að frv. Alþfl. um lausn þessa deilumáls, sem er að öllu leyti skaplegra en þetta frv., sem liggur hér fyrir, hafi af hæstv. forsrh. m. a. verið vísað til n., svo að fyrir liggur bein krafa um lausn þessa máls. Samt lýkur hæstv. forsrh. ræðu sinni með slíkum ummælum. Það er að loka augunum fyrir staðreyndum. Ég tel, að sú lausn, sem bent er á í frv. Alþfl., sé eftir atvikum eina færa leiðin, sem ég hefi komið auga á. Ég er sammála hæstv. forsrh. um það, að Alþingi getur ekki setið aðgerðalaust og látið togarana liggja í höfn, sjómenn ganga atvinnulausa, ríkið komast í fjárþrot og atvinnuleysi magnast í landinu. Ég játa það, að Alþingi getur ekki látið þetta mál afskiptalaust, en ég tel, að sú lausn, sem felst í frv. hæstv. forsrh., sé ekki fær, af því að aðrar leiðir eru til. Hér hefir verið boðin fram önnur leið, sú að lögbjóða till. sáttasemjara á saltfisksveiðum aðeins. Það er enginn annar voði yfirvofandi en sá, að skipin fari ekki á saltfisksveiðar. Það liggur ekkert fyrir um, að ekki verði gert út á síld í sumar. Og enn fjær ísfisksveiðarnar. Ég játa, að það getur staðið svo á, og það er einmitt svo nú, að ekki er hægt að láta þetta mál afskiptalaust, en Alþingi verður að gæta þess vel að ganga ekki feti framar en aðkallandi nauðsyn ber til. Annað atriði skiptir líka miklu máli. Að afskipti Alþingis, hver sem þau eru, tryggi virkilega lausn deilunnar. Ég hefi spurt hæstv. forsrh., hvort hann teldi, að lausn deilunnar væri tryggð með þessu frv. Hann svaraði, að hann teldi sjálfsagt, að borgararnir beygðu sig fyrir lögunum. Ég skal ekki um það segja, en ég vil benda á þá staðreynd, að tili. sáttasemjara voru ekki samþ. af útgerðarmönnum. Skilyrði þeirra er, að Alþingi, ríkisstjórn og bæjarstjórnir verði við kröfum þeirra útgerðarmanna. Ekkert liggur fyrir frá þeim um, að þeir séu fallnir frá því skilyrði. Liggur fyrir nokkur yfirlýsing frá þeim um, að skip þeirra fari út, þó að deilan við sjómenn verði leyst? Á fundi, sjómannafélagsins var m. a. samþ. með öllum greiddum atkv. till. um á manna n. til að leita enn samninga við útgerðarmenn og mótmæli gegn gerðardómi á þessu stigi málsins. Telur Alþingi, að svo mikið liggi á, að það eigi alveg fram hjá þessu að ganga? Má ekki fresta málinn um stund og athuga, hvort sú leið sé ekki fær, og halda jafnframt áfram sáttatilraunum, og ef þær bera árangur, þá að láta niður falla að ákveða með l. kjör á skipunum? Þetta tel ég þá einu lausn, sem Alþingi er sæmandi. Það er engin aðkallandi nauðsyn um síld- og ísfisksveiðarnar, heldur aðeins um saltfisksveiðarnar. Hæstv. forsrh. hefir sagt, að það geti risið upp deila á síldinni í sumar, og þá væri ekkert þing. En það hefir nú oft skeð, að deilur hafa verið í aðsigi eða framundan, án þess að farið væri að mæta þeim löngu áður. Mér er sagt, að fleiri deilur séu í aðsigi, t. d. um síldarverksmiðjuna á Siglufirði. Það er líka mjög alvarlegt mál. Ef hæstv. frsrh. telur alveg nauðsynlegt að setja gerðardóm nú, liggur þá ekki eins nærri að telja nauðsynlegt að leysa hina deiluna á sama hátt? Og hvert er þá stefnt? Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, að sú skipun dómsins, sem gert væri ráð fyrir í frv., nefnilega, að hæstiréttur hefði þar fullkomna meirihlutaaðstöðu, væri sú eina eðlilega og tryggði fyllsta hlutleysi. Hæstv. ráðh. sagði líka, að forsætisráðh. í Noregi, Nygaardsvold, hefði fengið samþ. í norska þinginu l. um gerðardóm til þess að leysa flutningadeiluna í Noregi. Það er rétt, en hitt er ekki rétt, að Nygaardsvold hafi fallizt á, að það væri óeðlilegt, að pólitískur ráðh. tilnefndi menn í dóminn, því að dómurinn í Noregi var skipaður að meiri hluta af forsrh. sjálfum, en ekki af dómstólum landsins. Þetta veit hæstv. forsrh., að er rétt. Hæstv. ráðh. telur þetta mikinn háska, því að ef skipun dómsins sé undir þessum pólitíska aðilja komin, skipi ráðandi stj. jafnan dóminn með tilliti til sinnar pólitísku aðstöðu, en skipun dómsins í Noregi bendir ekki til þess. Hann var skipaður af 3 stjórnmálaflokkum í landinu, en því verður ekki neitað, að við val hans var tekið tillit til þess, að sjónarmið beggja væru jafnvel tryggð. Það er rétt, að verkalýðurinn er tortrygginn á, að með skipun dóms, eins og gert er ráð fyrir hér í frv., sé hægt að tryggja hlutlausa oddastöðu. Ég tel það eðlilegt; aðstaða verkamanna er svo veik, að óhjákvæmilegt er, ef dómstóll dæmir um þeirra líf og brauð, að tryggt sé, að sjónarmið þeirra sé fullkomlega metið af þeim dómi. Ég verð að draga í efa, að þetta frv. mundi tryggja þetta. Það virðist svo sem örlög þessa frv. séu ráðin hér. Sjálfstfl. hefir lýst yfir fylgi sínu við það. Eitt ákvæði í frv. var formælendum Sjálfstfl. þyrnir í augum, og það er engin tilviljun, að það er einmitt eina ákvæðið, sem nokkur trygging er í fyrir verkalýðinn, nefnilega, að dómurinn dæmi skipverjum ekki lakari kjör en samkv. samningi þeim, er gilti til ársloka 1937. Þetta vildu sjálfstæðismenn ekki láta standa, og brtt. kom fram um að fella það burt. Mér finnst þetta gefa lærdómsríka vísbendingu um áframhaldandi samvinnu Framsfl. og Sjálfstfl. í þessum málum. Alþfl. hefir bent á lausn í málinu, sem tryggir betur, að tilætlunin náist, að skipin fari út, og hæstv. forsrh. segir, að það sé það eina, sem fyrir sér vaki. Samstarfsflokkar verða að taka tillit hvor til annars, ef þeir eiga að geta starfað saman; annars er samstarfið gert ómögulegt. Hvenær sem ágreiningur risi, yrði að leita stuðnings hjá andstöðuflokkunum. Þetta hefir Framsfl. gert gagnvart Alþfl., bæði nú og t. d. á síðasta þingi viðvíkjandi l. um síldarbræðsluverksmiðjur ríkisins. Nú ætlar þetta að verða aftur í enn stærra máli. Alþýðufl. vill ekki þola það og telur, að ef þetta frv. verði að l., sjái hann ekki annað fært en að draga sinn ráðh. úr ríkisstj. Þetta hefi ég tilkynnt hæstv. forsrh. í dag. Ég harma það mjög, að til þessa þurfti að koma. Ég hefi trú á, að Alþfl. og Framsfl. geti unnið saman, að til sé sá grundvöllur, sem getur sameinað verkamenn og bændur um hagsmunamál beggja stéttanna. Ef Framsfl. gengur til samstarfs við íhaldið og hafnar tilboði Alþfl., endurtek ég hér með þá tilkynningu mína til hæstv. forsrh., að Alþfl. mun draga sinn ráðh. út úr ríkisstj., verði frv. þetta samþ.

*Ólafur Thors: Herra forseti! Ég verð að viðurkenna, að það hefir komið mér undarlega fyrir sjónir, með hverjum hætti stjórnarflokkarnir hafa rætt þetta frv. Ég hefi litið svo á, að hér væri um að ræða mál, sem væri þess eðlis, að hv. þm. ættu að finna til ríkrar ábyrgðar, þegar þeir afgreiða það. Þessu máli ætti því að halda utan við flokkadeilur. Ég hefi nú í ræðu hæstv. atvmrh. fengið nokkra skýringu á, hvers vegna þetta er svo mikið hitamál. Að öðru leyti vil ég leiða hjá mér umræður um það á milli hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. annarsvegar og hæstv. atvmrh. hinsvegar. En ég tel rétt að láta í ljós skoðun Sjálfstfl. á þessu máli, þó að það hafi þegar verið gert að nokkru leyti í hv. Ed. í dag. Sjálfstfl. lítur svo á, að almenna reglan eigi að vera sú, að aðiljar sjálfir og einir ákveði kaupgjaldið. Þessi skoðun kemur ótvírætt fram í frv. því til vinnulöggjafar, sem borið hefir verið fram að tilhlutun flokksins á nokkrum undanförnum þingum. Þar er það skýrt ákveðið, að vinnudómur eigi ekki að hlutast til um kaupgjald. Það er því, eins og málsvari Sjálfstfl. í Ed. tók fram í dag, vilji flokksins, að sú almenna regla gildi. Hinsvegar viðurkennir Sjálfstfl., að svo geti borið undir, að það sé ekki aðeins réttur, heldur og skylda löggjafans að hafa afskipti af þessum málum, og nú standa málefni svo, að löggjafanum ber skylda til að láta þau ekki afskiptalaus. Mér sýnist það og upplýst við málflutninginn hér á þingi, að a. m. k. 3 stærstu þingflokkarnir séu sammála um þetta, og geri ráð fyrir, að Bændafl. líti einnig sömu augum á málið, en kommúnistar hinsvegar ekki. Viðurkenning Framsfl. kemur fram í frv. því, sem hér liggur fyrir, Sjálfstfl. í því að tjá sig fylgjandi því, og Alþfl. l, að einnig hann flytur frv. um lausn málsins. Mér skilst, að það sé viðurkenning allra flokka þingsins, nema Kommfl., fyrir því, að löggjafinn hafi bæði rétt og skyldu undir vissum kringumstæðum til þess að hafa afskipti af þessum málum. Um hitt má svo spyrja og deila, hvort það ástand, sem nú ríkir í þjóðfélaginn, gefi löggjafanum þennan rétt í sambandi við þá deilu, sem nú stendur yfir um kaupgjald á togurum. Ég hygg, að um það út af fyrir sig geti enginn ágreiningur ríkt, að hinn mesti voði grúfi yfir þjóðinni, ef svo ólánlega skyldi til takast, að niður félli útgerð togaranna yfir þorskveiðarnar. Enginn viti borinn maður getur dregið það í efa, að slíkt væri hrein þjóðarógæfa. Síðasti ræðumaður, hæstv. atvmrh., lýsti þessu mjög átakanlega frá sínu sjónarmiði, og ég er honum sammála um, að það böl, sem með þessu væri leitt yfir þjóðfélagið, væri svo geysilegt, að enginn maður mætti láta undir höfuð leggjast að gera það, sem í hans valdi stendur, til þess að afstýra þeim voða. Ég hygg, að ætla megi, að hér sé í húfi atvinna framt að 1000 sjómanna, og einnig sú landvinna, sem er í beinu sambandi við rekstur togaranna á vertíðinni og færir verkalýðnum í vinnulaun a. m. k. 2–3 mill. kr. Ég tel, að ef vertíðin bregzt ekki í ár, eins og hún hefir gert að miklu leyti 2 síðastl. ár, þá megi ætla, að sá gjaldeyrir, sem þjóðin fengi fyrir vertíðaraflann, yrði a. m. k. 6–7 millj. kr. Enginn viti borinn maður dirfist að neita því, að þessar tölur tala svo skýru máli, að allir ættu að geta sameinast um það að leggja fram ýtrustu krafta til þess að leysa þessa deilu. Það er öllum vitanlegt, að deila þessi er risin út af því, að sjómenn hafa með fullum rétti bent á það, að kaup ýmsra annara stétta í landinu hefir hækkað, á meðan þeirra kaup hefir staðið í stað. Hitt er líka upplýst mál, að hagur útgerðarinnar stendur það höllum fæti, að það er engin von til þess, að útgerðin geti af eigin rammleik tekið á sig nýjar byrðar, sem stafa mundu af auknu kaupgjaldi. Frá mínu sjónarmiði er það augljóst mál, að það er a. m. k. ákaflega varhugaverð braut að fara fram á, að ríkið taki beint á sig aukningu kaupgjalds til einstakrar stéttar í þjóðfélaginn. Eg hefi aldrei farið dult með það, að ég tel sjómannastéttina verðskulda fyllilega sinn skerf, en mér er ómögulegt að vera með neina hræsni um það, að ég tel, að togarasjómenn beri á engan hátt neitt skarðari hlut frá borði heldur en aðrar stéttir í þessu þjóðfélagi. Enda þótt þessir menn muni telja sig eiga réttháa kröfu á kauphækkun, þegar borið er saman við það, að aðrar stéttir hafa fengið kauphækkun, þá mun enginn þeirra neita því, að kjör þeirra eru a. m. k. ekki verri, og ég held betri, heldur en bæði landvinnumanna hér í Reykjavík og annara fiskimanna, bæði hér í Reykjavík og nágrannaþorpunum kringum Faxaflóa, og raunar flestra annara sjómanna á þessu landi. Ég kann ekki við að standa hér með neinn barlóm fyrir eyrum sjómanna og því finnst mér rétt að segja, að ég álit eðlilegt, að þeir telji sig eiga nokkurn rétt til kauphækkunar, miðað við aðrar stéttir, en á hitt verður líka að líta, að þeirra hlutur er betri en margra annara, og að útgerðin getur ekki risið undir hærra kaupi, a. m. k. ekki svo að neinu nemi. Útgerðarmenn hafa með samþykkt till. sáttanefndar sýnt, að þeir vilja ekki láta smámuni eina standa á milli, en hver maður, sem vill rannsaka þau plögg, sem fyrir liggja um rekstrarafkomu útgerðarinnar, hlýtur að komast að raun um, að útgerðinni er ekki fært af eigin rammleik að hækka kaupið. Ég tel, að sá voði, sem er framundan, ef stöðvun verður á vertíðarútgerð togaranna, sé svo geigvænlegur, að það beri að brjóta hina almennu reglu um það, að aðiljar einir afgeri sín deilumál, og af þessum ástæðum viljum við sjálfstæðismenn ganga inn á að samþ. gerðardómsfrv. það, sem hér liggur fyrir, enda þótt við séum ekki almennt þeirrar skoðunar, að gerðardómur eigi að ríkja í þessu máli. Hæstv. atvmrh. vildi slá því föstu í sinni ræðu, að Sjálfstfl. hefði sýnt hugarfar sitt til sjómanna með því að vilja gera smábreyt. á niðurlagi 5. gr. frv., en í henni er því slegið föstu, að gerðardómurinn megi í sinni gerð aldrei dæma lægra kaup sjómönnum til handa heldur en gilti síðastl. ár. Ég skal fúslega viðurkenna, að það er auðvitað tæplega hægt að halda því fram, að það sé rökrétt hugsun í því að ákveða fyrirfram, hvaða kaup gerðardómurinn eigi að dæma, en ég skal hinsvegar jafnframt lýsa yfir því, að enda þótt ég vilji ekki, að þetta sé skoðað sem neitt fordæmi, þá tel ég, eins og atvik liggja nú fyrir, nauðsynlegt, að þetta ákvæði sé í frv., og er ég því í þessu sambandi ekki á sama máli og sá hv. þm. Sjálfstfl., sem flutti þessa till. Ég lét þessa skoðun í ljós í dag við ýmsa hv. þm. úr ýmsum flokkum, svo að þetta er ekkert nýtt, sem hefir risið upp nú, en ég vil, að þetta standi þarna, af því að ef gerðardómur ætti að dæma, hvaða kaup skyldi ríkja á togurunum. þá væri mikil hætta á því, að hann úrskurðaði, að togaraútgerðin væri svo nauðulega stödd, að hún gæti ekki risið undir því kaupi, sem greitt var á síðasta ári, en ég tel, að slíkt væri sama og dómur um, að togararnir lægju inni á vertíðinni. Þetta vil ég forðast, og þess vegna vil ég, að löggjafinn í þessu tilfelli taki fram fyrir hendurnar á gerðardómnum og marki málið innan þessa ramma. Á þessu stigi málsins sé ég a. m. k. ekki ástæðu til að blanda mér inn í þá deilu, sem er á milli hæstv. forsrh. og hans flokks annarsvegar og hæstv. atvmrh. og hans flokks hinsvegar, um ágæti þeirra lausna, sem þeir bera fram hvor um sig. Fyrir mér er það aðalatriðið, að báðir þessir menn og báðir þeir flokkar, sem að þeim standa, hafa með sínum frumvarpsflutningi viðurkennt, að nauðsyn þjóðarinnar eigi að ganga fyrir sjáifræði verkalýðsins og atvinnurekendanna í því tilfelli, sem hér liggur fyrir. Það er höfuðefni málsins. Um þennan kjarna málsins erum við sjáfstæðismenn sammála báðum þessum hæstv. ráðh., en við fylgjum frv. hæstv. forsrh. og Framsfl. vegna þess, að við teljum, að það sé í eðlilegu áframhaldi af þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið til þess að sætta deiluaðilja, og það er trú mín, að það séu meiri líkur til þess. að samþykkt þessa frv. leiði til þess, sem við allir verðum þó að æskja eftir, að togaraflotinn fari tafarlaust á veiðar, heldur en þó að frv. hæstv. atvmrh. væri samþ. Okkur sjálfstæðismönnum var ekki kunnugt um það, þegar við ákváðum að fylgja þessu frv., að deilan innbyrðis milli stjórnarflokkanna um þetta mál væri svo hörð, að það mundi leiða til stjórnarskipta. Við áttum ekki, einkum eftir að fram kom yfirlýsing í frumvarpsformi frá Alþfl. um að ákveða kaupið, von á slíkri niðurstöðu, en við ákváðum að fylgja frv. Framsfl. vegna þess, að við töldum, eins og ég áðan sagði, að það væri ekki aðeins réttur, heldur skylda löggjafans að hafa afskipti af þessari deilu, í slíkt öngþveiti sem hún er komin, og undan þeirri skyldu vill Sjálfstfl. ekki færast, þó að hann gæti átt rólegri daga með því að láta stjórnarflokkana glíma um þetta.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Hæstv. forsrh. falaði sérstaklega fagurlega um réttinn til að lifa. Það er einmitt sá réttur, sem sjómenn eru að berjast fyrir í sambandi við þá deilu, sem hér er háð, og í sambandi við baráttu þeirra gegn frv. þessu. Sjómennirnir halda uppi togaraútgerðinni, því að það er þeirra vinna, sem hún byggist á. Það held ég, að Framsfl. sé bezt að gera sér ljóst í sambandi við afgreiðslu þessa máls og í sambandi við þær deilur, sem eiga sér stað milli togarasjómanna og útgerðarmanna. Það er hægt að reka togaraflotann, þegar sjómenn vilja vinna á honum, en það er ekki hægt, þó að útgerðarmenn vilji það, ef sjómenn vilja það ekki. Þjóðfélagið á líf sitt undir því, að verkamenn, og þar með sjómenn, vinni, en þjóðfélagið getur lifað án þess, að atvinnurekendur séu til. Þetta held ég, að Alþ. ætti að gera sér ljóst einmitt nú. Það vill oft vera svo, að það sé gengið framhjá því í þessum finu sölum, hvað það er, sem heldur uppi þessu þjóðfélagi, sem við lifum í, hverjir það eru, sem skapa þá peninga, sem ráðstafað er hér í fjárl. Það er með réttu talað um þann afskaplega voða, sem sé yfirvofandi, ef togaraútgerðin gengur ekki, en hvernig stendur á því, að hún getur ekki gengið? Verður það útgerðarmönnum að þakka, þegar hún fer af stað? Geta 20–30 útgerðarmenn rekið hana? Er þeim að þakka sú fiskframleiðsla, sem allt atvinnulíf Íslendinga byggist á? Þó að vald verkalýðsins sé ekki mikið í þingsölunum, þá er það þó það vald, sem þjóðfélagið byggist á, og þeim mönnum, sem ætla að stjórna þjóðfélaginu, er bezt að muna eftir því valdi, og það er líka bezt að muna eftir þeirri grundvallarstaðreynd, að það er ekki hægt að gera út togarana án sjómannanna, en það er hægt án „Kveldúlfs“ og „91lianee“, og án útgerðarmannanna, sem Landsbankinn og Útvegsbankinn gera út. Íslenzka þjóðfélagið hefir fengið að borga tapið af togaraútgerðinni. Íslenzka þjóðin hefir síðustu 20 ár orðið að borga svo skiptir tugum millj. kr. fyrir tap togaraútgerðarinnar. Íslenzka þjóðin hefir orðið að taka tjónið á sitt breiða bak, þegar togaraútgerðarmennirnir, þessir framtakssömu og duglegu menn, hafa farið með allt í hundana. Íslenzka þjóðin varð að taka á móti tjóninu, þegar Íslandsbanki fór á hausinn, og hún kemur til með að taka við töpunum, þegar Landsbankinn fer á hausinn, ef haldið er áfram eins og nú er gert. Það er þjóðin, sem fær að borga fyrir þetta, og það eru meira að segja bankarnir, sem báðir eru ríkisbankar, sem í ranninni eiga þessa togara, sem hér er verið að ræða um. Það er vitanlegt, að allir þessir togarar eru algerlega háðir valdi bankanna. Það er vitað, að hinn svokallaði eignarréttur útgerðarmanna á togurunum er hvergi til nema á pappírnum og í reikningsbókum bankanna. Í raun og veru á þjóðin togarana, eins og hún á bankana. Það er þess vegna þjóðin sjálf, sem á að ákveða, hvort gert skuli út, en það er ekki einkamál hinna svokölluðu togaraeigenda, það eru ekki þeir, sem eiga að fella úrslitadóm um þetta. Hinsvegar er sannleikurinn sá, að deilan stendur um það. hvort togaraútgerðarmenn hér í Reykjavik geti fyrirskipað, hvort gert skuli út, eða hvort sjómenn geti fengið framgengt mjög hófsömum kröfum, sem þeir koma með og enginn þingflokkur dirfist að mótmæla, að séu sanngjarnar. Sannleikurinn er sá, að rekstur togaraútgerðarinnar íslenzku er í rauninni orðinn hreinasta kviksyndi. Það er óhjákvæmilegt, að rekstur togaraútgerðarinnar verði tekinn fyrir, og það hefir hvað eftir annað verið bent á það einmitt hér á Alþ., og verið borið fram frv. í þá átt, að það verði í eitt skipti fyrir öll að gera upp óreiðuna og spillinguna, sem á sér stað í sambandi við togaraútgerðina. Deila sú, sem nú stendur yfir, og þær ástæður, sem til þess liggja, að þetta frv. um gerðardóm er fram komið, er hvorttveggja aðeins afleiðingar af þeirri óreiðu og því kviksyndi, sem togaraútgerðin er komin í, og það er engin varanleg lausn til á þessari deilu né þessu öngþveiti, sem togaraútgerðin er komin í, nema að beita róttækum aðgerðum og gera hana algerlega upp og sjá til þess að hún sé rekin á heilbrigðum grundvelli. Þegar verið er að ræða mál eins og þetta frv. um gerðardóm, þá er ekki til neins annað heldur en að taka hlutina við ræturnar, finna orsökina til meinsins og reyna að lækna það. Íslenzka þjóðin er búin að horfa upp á það, að bankarnir hafa síðustu 20 árin afskrifað töp, mestmegnis á togaraútgerð og fiskispekúlation togaraútgerðarinnar, sem nema um 40 millj. kr., m. ö. o., að meðaltali hafa bankarnir afskrifað þessi síðustu 20 ár upp undir 2 millj. kr. tap út af því braski og þeim rekstri, sem bankarnir og þeirra vildarvinir hafa haft með höndum. Spursmálið, sem liggur fyrir hjá íslenzku þjóðinni, er það, hvort þessu skuli haldið áfram, hvort þjóðin kærir sig um að láta þetta ganga svo til lengur eða hvort hún á að segja: Hingað og ekki lengra, þ. e. taka fyrir rætur meinsins. Hvaða afstöðu hafa aðiljar tekið í þeirri kaupdeilu, sem nú stendur yfir? Hvað hafa útgerðarmenn gert? Þeir hafa komið fram með þær kröfur, að ríkið yrði í raun og veru látið borga allt tapið. Þeir krefjast þess t. d. að fá yfirráð yfir öllum þeim gjaldeyri, sem inn kemur fyrir útfluttan fisk og fiskafurðir. Þeir krefjst þess, að þeim séu tryggð svo og svo mikil fríðindi frá ríki og bæjarfélögum, og segja, að svo framarlega sem þeir fái þetta, skuli þeir ganga inn á allt, sem sjómenn heimta. Hverju svara svo togaraútgerðarmenn, þegar reynt er að leggja sáttatill. fyrir báða aðilja í deilunni nú nýlega? Þeir svara í rauninni ósvífni og skætingi. Þeir svara alls ekki till., sem fyrir liggur, heldur allt öðru. Þeir segja: Við göngum inn á þessa till., ef við fáum allt, sem við höfum heimtað af ríkisstj. Hvernig mundi sterk stjórn hinna vinnandi stétta hafa svarað slíkri ósvífni? Með því að láta þessa togaraútgerðarmenn fá að vita, að það er alls ekki þeirra að gera kröfur; það eru þeir, sem eiga að þakka fyrir, meðan þeir fá að lafa í þeirri aðstöðu, sem þeir fá að hafa frá ríki og bönkum. Þannig hefur sterk stjórn verkamanna og bænda átt að svara slíkri framkomu af hálfu 20–30 braskara hér í Reykjavík. En hvernig svara svo sjómennirnir, sem halda þessari togaraútgerð uppi, mennirnir, sem hætta lífi sínu á sjónum til þess, að þessi togaraútgerð geti gengið í hvaða veðri sem er? Þó að till., sem lögð var fram, taki í raun og veru ekkert tillit til þess, sem var aðalatriðið hjá sjómönnum, að fá dálitla hækkun á síldarpremíunni, samþ. upp undir helmingur af þeim, sem mættu á fundinum, að ganga að þessari till. Sjómennirnir segja í raun og veru: Ef þið viljið taka ofurlitið tillit til okkar, sem vinnum á togurunum, þá skulum við samþ. þetta. Hvað var sjómönnum boðið? Þeim var boðin 10 kr. hækkun á togarakaupinu á saltfisksveiðum. Það þýðir 15 kr. hækkun á ári, þegar saltfisksveiðarnar standa yfir í 6 vikur. Dettur nokkrum manni annað í hug en að sjómenn álíti slíkt smánarboð? Hvað hefði legið nær en að sagt hefði verið við sjómenn af hálfu sáttasemjara: Þið hafið farið fram á hækkun á síldarpremíunni, og ef sildarmálið hækkar í verði, þá hækkar ykkar premía dálítið. Hvað þýðir það, að síldarmálið hækkar í verði? Það, að síldarútgerðin stendur sig betur við að borga hærra kaup. En einmitt í þessu atriði er kröfum sjómanna í engu sinnt, þó að þeim sé mjög í hóf stillt og þeir gefi í skyn, að þeir séu tilleiðanlegir til þess að slá af upphaflegum kröfum sínum, ef sanngjarnt tillit verði tekið til þeirra. Sjómennirnir, sem hafa margfalt lægri laun en forstjórar útgerðarfyrirtækjanna, svara kurteislega og eðlilega og vilja sýna ýtrustu hófsemi í kröfum sínum. Sjómenn hafa líka sagt meira. en að vísu ekki í sambandi við þessa deilu. Þeir hafa sagt, að þeir vildu, að togaraútgerðin væri gerð upp og komið á heilbrigðan grundvöll. Verkalýðurinn hefir krafizt þess, að togaraútgerðinni verði komið á heilbrigðan grundvöll, þannig að hægt verði að reka togarana sem lengst af árinu, svo að þjóðin hefði sem mest upp úr því, ríkið fengi sem mestan gjaldeyri og sjómenn sem mesta atvinnu. Hvernig hefir togaraútgerðin og sjálfur formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, hv. þm. G.-K., tekið í þá sjálfsögðu kröfu, sem sameinar hagsmuni sjómanna og þjóðarinnar sem heildar? Kveldúlfur hefir svarað þessu með því að láta sína togara ganga skemmst af öllum togurunum á veiðar. Baráttan, sem hér er háð, er því barátta um það, hvort eigi að fara eftir ráðum togaraútgerðarmanna og þess flokks, sem þeir beita hér fyrir sig, eða eftir ráðum sjómannanna og verkalýðsins yfirleitt og hans flokks. Við vitum vel, hvar það hefir strandað, að hreinsað væri til í togaraútgerðinni. Það hefir ekki staðið á vilja bændanna í þessu landi, og vafalaust ekki vilja bændanna í Framsfl. Og mér er næst að halda, að það hafi ekki strandað á meiri hl. þingflokks framsóknarmanna. Það hefir strandað á Landsbankastjórninni og Landsbankaráðinu. Í því bankaráði og þeirri bankastj. sitja menn, sem ekki vilja, að óreiðan verði gerð upp, sem óttast að láta spillinguna koma í ljós; menn sem eru lengi búnir að stjórna atvinnulífi þessa lands, ásamt togaraútgerðarmönnunum, og eru samsekir þeim um óreiðuna. Þess vegna hylmir stj. bankans yfir það öngþveiti, sem togaraútgerðin er komin í. Hún hylmir yfir með það fyrir augum, að láta fljóta á meðan ekki sekkur, hugsa aðeins um líðandi stund og forða þjóðinni frá að sjá ósómann, á meðan unnt er. Það þarf ekki að ítreka það fyrir þingi og þjóð, hvernig ásigkomulagið var hjá Kveldúlfi um þetta leyti í fyrra, þegar skuldirnar voru um 6 millj. Ég hefði gaman af því að fá upplýsingar frá hæstv. fjmrh. um það, hve miklar skuldir Kveldúlfs eru nú. Hvort hafa þær minnkað, eða hafa kannske bætzt við 1–2 millj.? Hvort hafa aukizt þær ástæður, sem Landsbankastj. hefir fyrir því, að dylja það ástand, sem skapazt hefir af rekstri togaraútgerðarinnar? Á Landsbankastj. og hennar fylgifiskum innan Framsfl. hefir það strandað, að nokkuð hafi verið gert í þessu máli, og þaðan er komin krafan um lögþvingaðan gerðardóm. Það mun varla hafa verið komið fram með þetta frv. hér, fyrr en búið var að leita ráða til bankaráðs Landsbankans. Kemur þar fram ein mynd af því, hvernig þetta þing er, að það skuli taka á móti skipunum frá nokkrum mönnum hérna hinumegin við götuna, í stað þess að framkvæma vilja þjóðarinnar. Ef vinstri ríkisstj. ætlar að þora að stjórna þessu landi í samræmi við vilja þeirra 30 þús. kjósenda, sem kusu meiri hl. þessa þings, kusu vinstri flokkana, verður slík stj. að horfast í augu við það, að láta Landsbankann hlýða sér, en beygja sig ekki undir vilja hans. Það kemur fyrr eða síðar að því, að baráttan í þessu sambandi stendur um það, hvort það sé Alþingi, sem eigi að stjórna landinu eða Landsbankastj. Landsbankastj. hefir þann eina tilgang í augnablikinu, með því að knýja fram sín ráð, hver svo sem þau eru, að viðhalda því kviksyndi, sem togaraútgerðin er komin í og forða sér frá því að horfast í augu við þjóðina með sannleikann opinberaðan. Þess vegna hefir Landsbankinn haldið áfram að kúska þá menn, sem hann hefir bezt tök á í Framsfl. til þess að hlýða sér. Togaraútgerðarmenn hér í Reykjavík vita vel, hverskonar barátta og hverskonar deila hér stendur yfir. Þeir eru ákveðnir í því að knýja það fram, að ríkisvaldið verði að hlýða þeim, ástandið haldi áfram að vera eins og það hefir verið. Þeir hafa sett fram sínar ósvífnu kröfur, og það þarf ekki annað en sjá, hvernig Sjálfstfl. hefir gleypt við þessu frv., til þess að vita, að hann er að reyna að stuðla að því, að sundra þeirri vinstri stj., sem hér hefir verið, framkvæma vilja Landsbankastjórnarinnar. Það er ekki í fyrsta skiptið, að slík barátta sem þessi er háð hér á landi, barátta um það, hvort stj. eigi að þora að horfast í augu við það, sem er að gerast í atvinnulífi þjóðarinnar, eða fljóta sofandi að feigðarósi. Hér var eins ástatt á árunum, þegar Íslandsbanki var að sigla í strand. Þá var einnig varað við því, hvert stefndi, og ég hugsa, að flestir verði að játa, að betra hefði verið að taka það mál fyrir 1921 heldur en láta skuldirnar vaxa og óreiðuna aukast þar til árið 1930. Framsfl. stóð oft skarplega og réttilega með því að gagnrýna Íslandsbanka og óreiðuna þar. En hversvegna bregzt hann sínu hlutverki nú? Það er ekki nema um tvær leiðir að ræða í sambandi við togaraútgerðina. Önnur, sem Landsbankastj. og togaraútgerðarmenn Sjálfstfl. vilja fara, er sú, að láta allt danka, fljóta á meðan ekki sekkur, og halda áfram að ausa millj. úr ríkiskassanum til togaraútgerðarinnar, meðan nokkuð er til. Hin leiðin er sú, að þora strax að gera þetta upp, og láta þjóðina fá að vita sannleikann um það, hvernig ástatt er, og finna síðan út skipulag, sem unnt sé að reka togaraútgerðina eftir. Þetta er stefna Kommfl. og Alþfl. Og Framsfl. á milli þessara tveggja stefna að velja. Ég get fullvissað hann um, að það er ekki til neins að ætla að halda þeirri pólitík áfram, að þora í hvorugan fótinn að stíga. Það er ekki hægt að stjórna þessu landi, nema annað hvort að fylgja stefnu auðmannanna eða verkamanna. Það er ekki hægt að halda varanlega áfram með að reka togaraútgerðina, nema farin sé sú leið, sem verkamenn hafa bent á. Framsfl. hefir alltaf, þegar þetta hefir komið til umr., bent á einhverja úrlausn í augnablikinu og afgreitt þál. eða frv., sem átt hafa að hjálpa. Á fyrra þinginu 1937 afgr. Framsfl. þál. um skipun n. til að athuga bankamálin og leggja fram till. um endurskipulagningu. Það er vitanlegt að þessi þál. kom fram af því, að öllum var ljóst, að á bönkunum varð að byrja, til að koma rekstri togaraútgerðarinnar í rétt horf. Sú n. átti að skila áliti á þessu þingi, en það bólar ekkert á því enn. Og ég á ekki von á því, að þetta nál. komi fram, nema ef Magnús Sigurðsson fyndi upp á því að skrifa það. Það þýðir ekkert að ætla að róa þjóðina með slíkum samþykktum og þessari. Annaðhvort hlýtur Framsfl. að ganga með Íhaldinu og láta fljóta sofandi að feigðarósi, eða hann fylgir verkalýðnum í því, að gera óreiðuna upp og reyna að skapa heilbrigðan atvinnurekstur. Þetta er kjarni málsins, og framhjá þessu er ekki hægt að komast, ef á að finna varanlega lausn á þessari deilu. Þá kem ég að því atriði, sem hér liggur sérstaklega fyrir, kaupdeilunni, sem nú er háð. Hún er aðeins aukaatriði og bein afleiðing af því ástandi, sem ríkir í togaraútgerðinni. Ég býst meira að segja við, að ef vel hefði verið að farið, hefði þessi deila ekki þurft að standa eins og hún stendur. Þegar ákvörðun var tekin í sjómannafélagi Reykjavíkur, eftir nokkrar umr., um það, hvað gera skyldi, komu fram tvær till.; önnur gekk í þá átt, að setja fram kröfur sjómanna sem taxta, en hin, að auglýsa ekki taxta í bráð, heldur láta sitja við það sama, með möguleikum fyrir því, að gert yrði út á saltfisk og ísfisk eftir gömlu samningunum. Nú er það vitanlegt, að sjómenn sögðu samningnum upp af því, að þeir vildu fá breyt. á kaupgjaldi við síldveiðar. Það var hróplegt ranglæti, sem sjómenn voru beittir í sumar við síldveiðarnar. Það hljóta allir að viðurkenna, að það nær ekki nokkurri átt, að 3 aura „premian“, sem ákveðin var, á meðan síldarmálið var 3.50 kr., sé látin haldast óbreytt, þegar málið er komið upp í 8 kr., eins og það var í sumar. Það er sanngirniskrafa, sem ekki er hægt í móti að mæla, að kjör sjómannanna séu eitthvað bætt í samræmi við verðhækkunina. Þegar þessar tvær till., sem ég minntist á, voru bornar upp í sjómannafélaginn, var samþ. sú till., sem gekk í þá átt, að auglýsa taxta. Hefði hin till. aftur á móti verið samþ., myndi sennilega hafa verið hægt að komast hjá þessari deilu nú, en hún hefir verið tekin upp um síldveiðarnar, sem er aðalatriðið. En hvaða leið svo sem sjómenn hefðu valið, er stórt spursmál, hvort gert hefði verið út. Það sýndi sig, að þó að samningar hefðu verið gerðir um ufsaveiðar og engri deilu væri þar til að dreifa, þá neituðu útgerðarmenn að gera út á ufsa. Það er ómögulegt fyrir fulltrúa togaraútgerðarmanna að bera á móti því, að togaraútgerðarmenn hafa beinlínis stöðvað togaraflotann núna til þess að knýja fram sérstök sjónarmið og sérstakar kröfur, sem þeim er áhugamál að koma fram, en alls ekki vegna kaupdeilunnar við sjómenn. Það er hlægilegt að heyra menn eins og hv. þm. G.-K. tala um það með fjálgleik, að þeir unni sjómönnum alls góðs. Og hvar er nú persónufrelsið, þegar á að skipa sjómönnum fyrir að vinna fyrir þetta og þetta kaup? Það virðist fara heldur lítið fyrir því. Og þessi hv. þm. er að tala um ábyrgðartilfinningu, eins og hér sé einhver voði fyrir dyrum, eitthvað skelfilegt geti komið fyrir, ef togararnir fari ekki af stað. Hann talaði um það, að hann og allir sjálfstæðismenn og þeirra þm. vildu leggja fram alla sína krafta til þess að koma togurunum af stað. Þetta segir sá sami maður, sem með kumpánum sínum hefir stöðvað togarana, sem ætluðu á ufsaveiðar, þótt engin deila milli sjómanna og útgerðarmanna væri þar til fyrirstöðu. Hvar er ábyrgðartilfinning þessara manna, og því sýna þeir ekki vilja sinn til þess að afstýra þeim voða, sem yfir vofir, í verki? Þeir hafa tækifærið nú þegar að láta togarana fara á ufsaveiðar. Af hverju bönnuðu þeir það? Ég hefi tekið eftir því, að fulltrúar Framsfl. hafa ekki minnzt á þetta hér. Því spyrja þeir ekki að þessu? Hæstv. forsrh. ber fram frv. um gerðardóm og segir, að ef það gangi í gegn, fari togararnir af stað. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh.: Því fóru þeir ekki á ufsaveiðar? Hvar var hans mikla vald og Landsbankans, sem á að koma, þegar þetta frv. hefir verið samþ., fyrst það gat ekki komið togurunum á ufsaveiðar? Ég skil ekki í öðru en hv. þm. Framsfl. fari nú að átta sig á því, hverkonar skrípaleik Sjálfstfl. er að leika með þá í þessu máli, þegar hann kemur fram sem engill og ætlar að bjarga öllu saman. Það er áreiðanlegt, að það hefði verið hægt að leysa þessa deilu, sem hér stendur yfir. Það munaði ekki miklu, að sjómenn samþ. það, sem lagt var fyrir þá seinast, og ef þeim hefði verið einhver sanngirni sýnd, með því að hækka síldarpremíuna, efast ég ekki um, að þeir hefðu gert það. En þeir hafa ennþá ekki fengið neina almennilega till., ekkert annað en smánarboð sáttasemjara og hnefahögg í andlítið frá útgerðarmönnum. Þetta er staðreynd, og með þessa staðreynd fyrir augum er ekki von á annari útkomu. Í raun og veru eru það ekki togaraútgerðarmennirnir, sem eiga að ráða sem annar aðilinn í þessum efnum. Þeir eru búnir að sýna, að þeirra takmark með því að stöðva togaraflotann er að neyða ríkisstj. til þess að láta að þeirra vilja og knýja fram aðgerðir, sem mundu þýða stórkostlega dýrtíð í landinu og almenna kauphækkun. Þeir eru búnir að sýna þetta og sanna með stöðvun togaranna, sem ætluðu á ufsaveiðar. Það er því ekkert spursmál, að annarsvegar eru það sjómennirnir, sem á að semja við, og hinsvegar þingið, ríkisstj. og bankarnir. Þetta eru hinir réttu aðiljar þessa máls. Togaraútgerðarmennirnir eiga ekki að hafa vald til þess að stöðva togaraflotann, því að þeir eru ekki hinir raunverulegu eigendur togaranna, heldur þjóðin. Þeir hafa ekki sýnt það með framkomu sinni, að þeir hafi vilja til þess að halda flotanum gangandi, en það hafa sjómennirnir gert. Það er engum vafa bundið, að það er hægt að finna lausn á þessari deilu á þann hátt, að fá sjómennina til þess að ganga inn á sáttatill., sem sýnir þeim einhverja sanngirni. Hæstv. forsrh. gat þess, að hann hefði lýst eftir lausnum á þessu máli. Ég vil benda hæstv. forsrh. á, að það hafa í allri þessari deilu verið haldnir tveir fundir í sjómannafélaginu og það nú rétt síðustu dagana. Það hefir sannarlega ekki verið sýnd mikil tilhliðrunarsemi, frá hendi ríkisstj., við sjómennina eða viðleitni til þess að fá þá til að ganga inn á viðunandi till. í þessum efnum. Og því er svo langt frá, að þrautreynt sé, að unnt verði að fá lausn á þessari deilu, með því að fara samningaleiðina. Hver er kominn til þess að segja það, að togararnir fari út, þótt þetta frv. verði samþ.? Ég verð að biðja hæstv. forsrh. að athuga, að hans frv. hefir enga lausn í sér fólgna, því að þar er ekkert ákvæði, sem tryggir það, að togararnir fari á veiðar. Í fyrsta lagi er ekkert, sem tryggir það, að togaraútgerðarmenn vilji gera út, og í öðru lagi, að sjómennirnir vinni á togurunum. Það er hægt að lögskipa það, að sjómenn megi ekki fara út á íslenzka togara, nema fyrir ákveðið kaup, en það finnst hvergi í íslenzkum l., að hægt sé að gera menn að þrælum. Mér heyrðist vera talað um það áðan í Ed., að hlýðnast þessum l. Það er ekki um neitt slíkt að ræða. Það eru engin sektarákvæði til, þótt menn óhlýðnist þeim. Og ég vil sérstaklega benda hv. þm. Framsfl. á það nú, þegar þeir eiga að greiða atkv. um þetta frv., að það gefur enga tryggingu fyrir því, að sjómennirnir fáist til að fara út. Ég segi ekkert um það, hvað sjómennirnir gera, en það er ekki um það að ræða fyrir þá að hlýðnast neinum landslögum. Sjómaðurinn er eins löghlýðinn og Hermann Jónasson, þótt hvorugur þeirra fari út á togara. Eina lausnin á þessari deilu er að semja við sjómennina um kjör, sem þeir geta gengið að. Þetta er staðreynd, sem ekki þýðir að loka augunum fyrir. Það er auðséð, að það er hægt að leysa þetta mál með verkalýðnum, en það er ekki hægt að leysa það móti vilja hans, því að það er ekki hægt að reka togara án sjómanna. Það er ekki til neins í slíku tilfelli, þótt Landsbankastjórnin vilji ganga inn á eitthvað. Hún er ekki fulltrúi togarasjómannanna. Það er eins fráleitt og einhver valdstjórn gerði sér í hugarlund, að með því að semja við Búnaðarbankann, gæti hún ráðið öllum bændum landsins. Ég álít að Framsfl. ætti enn að reyna samningaleiðina og gefa, þótt ekki væri nema 24 klst. frest til þess. En í stað þess hefir hæstv. forsrh. gripið til sinna ráða og lagt fram frv. um lögþvingaðan gerðardóm. Þessi gerðardómur fer í bága við allt það, sem Íslendingar og sérstaklega íslenzk alþýða hefir litið á sem rétt sinn og frelsi. Með þessum gerðardómi á að fyrirskipa, hvað kaupið skuli vera í ákveðinni atvinnugrein. Sjómennirnir eru sviptir rétti sínum til þess að ákveða verðið á þeirri einu vöru, sem þeir geta selt. Hæstv. forsrh. viðurkennir sjálfur, að það sé ákaflega slæmt að þurfa að gripa til annars eins og þessa og að það sé brot á þeim mannréttindum, sem eigi að vera í lýðræðisþjóðfélagi. Því er hæstv. forsrh. þá að reyna að skapa þessu fordæmi? Þegar íhaldsflokkurinn vildi kannske grípa fram í kaupdeilu síðar, eftir að þetta hefir verið gert að lögum, þarf hann ekki annað en vitna í, hvað Hermann Jónasson forsætisráðherra vinstri stjórnarinnar hafi gert. Múr Iýðræðisins er ekki svo sterkur, að það megi leika sér að því að brjóta skörð í hann. Verkalýðurinn veit og skilur þessa árás og að hér er gengið í berhögg við þann rétt, sem samtök hans hafa skapað sér. Og þau verja þann rétt til hins ýtrasta. - Kommfl. tekur þess vegna afstöðu móti þessum gerðardómi. Ég vil aftur koma að aðalatriði málsins. Þessi deila hefir orðið að baráttu togaraeigenda við ríkisvaldið. Hún er notuð til þess að koma ríkisstjórninni í kreppu, skapa það ástand, að hún geti ekki stjórnað landinu. Leiðin, sem stjórnin átti að fara, var að semja við sjómenn um viðunandi kjör og knýja síðan útgerðarmenn til að láta skipin fara út. Það, sem útgerðarmenn vilja, er hið gagnstæða, - að knýja ríkisstjórnina til að lúta vilja sínum. Nú er svo langt komið, að fulltrúi Alþfl. í stjórninni, hæstv. atvmrh., hefir gefið yfirlýsingu sína um, hvað við liggi. ef frv. hæstv. forsrh. nái samþykki. Ef Framsfl. sér sig ekki um hönd, er núv. stjórnarsamvinnu slitið. Það hefir ekki vantað, að ýmiskonar undirbúningur ætti sér stað fyrir þetta. Mönnum er kunnugt, hverskonar samsæri bankaráðsmennirnir Jónas Jónsson og Ólafur Thors hafa gert til þess að koma hagsmunamálum Landsbankans og Kveldúlfs fram. Jafnvel Framsfl. allur hefir verið gerður að minni mönnum til að geta þetta. Loforð, sem gefið var í lok síðasta þings, um kosning á formanni í stjórn síldarverksmiðja ríkisins, hefir verið svikið. Svo fast sækir formaður Framsfl. það að ná samkomulagi við Íhaldið, að hann skeytir hvorki um skömm né heiður síns eigin flokks. Það er vitað, að meiri hl. Framsfl. er þetta ákaflega móti skapi. Vitanlega er þetta ekki hægt, nema bak við það standi sterkasta fjármálavaldið hér á landi. Við stöndum hér á einhverjum mestu tímamótum í þróun íslenzks lýðræðis. Framsfl. á að velja um, hvort hann ætlar að vinna til vinstri eða taka höndum saman við Íhaldið. Það hafa vafalaust komið fram aðvaranir frá Alþfl. um, hvað í húfi var, ef upp úr slitnaði. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði fyrir kosningar, að með slíkum samvinnuslitum er Framsfl. að leggja inn á afarhættulega leið. Ef flokkurinn fer að starfa með íhaldinu, þýðir það að halda við allri spilling, sem hér er í bönkum og rekstri stórfyrirtækja, því að upp á annað gerir Íhaldið engan samning. Þá fara líka að koma fram raddir um að banna öllum að segja annað en „sannleikann“ um þá spillingu, þ. e. „sannleikann“ eins og t. d. Thorsbræður vilja heyra hann. Kúgun Landsbankaráðsins við síldarverksmiðjur ríkisins er eitt af því, sem sýnir, að ef samvinna tekst með Íhaldi og Framsfl., þá gengur hún í átt til fasismans. Ef þeir þm. Framsfl., sem vilja hindra slíkt, geta það ekki nú, - hvað ætli þeir hindri þá seinna meir, þegar íhaldið fer að færa sig lengra upp á skaftið? - Reynslan annarsstaðar sýnir bezt, hvar þetta lendir. Það duga þess vegna ekki tómar frómar fyrirætlanir hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og annara góðra manna. vegurinn í verri staðinn er einmitt lagður góðum áformum; menn ráða ekki við neitt, þegar þeir eru komnir á þá braut. „Hæg er leið til helvítis, hallar undan fæti“. Hæstv. forsrh. játar, að þetta sé brot gegn sjálfsákvörðunarrétti verklýðsfélaganna. Vill hann nú ekki athuga, hvort ekki væri rétt að fresta afgreiðslu þessara gerðardómslaga 24 stundir til þess að vita, hvort þörf gerist fyrir þau? Þessi ósk hefir verið borin fram í fullri alvöru og í von um, að hægt sé að skapa lausn án þvingunar. Þó að fulltrúar verkalýðsins á þingi séu ekki margir, verður að ætlazt til þess, að viðvörun þeirra og ósk sé tekin í alvöru og mætt með góðvilja. Það er ekki hægt að finna nema eina lausn sameiginlega á vandkvæðum bænda og verkalýðs. Og það er vist, að alþýðan stendur sameinuð. Ég veit að vísu, að sá klofningur, sem orðið hefir milli verklýðsflokkanna, veldur nokkru m. a. um það, hve lítt hefir tekizt að stappa stálinu í Framsfl. og festa vinstri pólitík hans. En það skal vitað, að verkalýðurinn skal skapa sína einingu einmitt í sambandi við það, sem nú er að gerast. Þegar lýðræðið í landinu ætlar að fremja sjálfsmorð, mun verkalýðurinn sameinast til að bjarga því og sýna mátt sinn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Þó að þetta mál hafi verið nokkuð mikið rætt í hv. Ed., vildi ég segja örfá orð við þessa umræðu. Allir flokkar eru sammála um nauðsyn þess, að Alþingi skerist í leik til að leysa þessa deilu, - nema þá ef skilja ber afstöðu kommúnista á annan hátt, þ. e. að aldrei komi til mála að lögbjóða neina lausn. Hv. 5. þm. Reykv. benti á, að eina lausnin, sem ekki stríddi gegn rétti verkalýðsins í þessu máli, væri, að ríkisstjórnin hefði beitt valdi sínu í bönkunum til þess að láta bankana hlutast til um, að útgerðarmenn létu skrá á skipin og fara á veiðar með því kaupi, sem sjómenn álitu sæmilegt. Mér skildist á honum, að þetta væri eina leiðin, sem fær væri, án þess að misbjóða sjómönnum. Þessi leið getur a. m. k. Framsfl. ekki farið, eins og fulltrúar hans hafa fært rök fyrir í Ed. Þá hefði a. m. k. fljótt á litið öðrum aðilja verið veitt stoð, og það gæti orðið hættulegt fordæmi síðar í höndum þeirra, sem vildu knýja fram rétt atvinnurekenda. Og sérstaklega ef Framsfl. gengi inn á þessa leið, mundi það hljóta að verða upphaf að því, að á sama hátt yrði að knýja fram fjöldamörg mál í náinni framtíð. Og ég er alveg viss um, að sú leið getur ekki verið fær. Þá hefðu sjómenn og hlutamenn á bátum, og raunar allir, sem við útveginn starfa, rétt til að segja: Togarasjómenn hafa fengið þessum kröfum fullnægt að tilhlutun Alþingis; við krefjumst þess, að sama sé gert fyrir okkur. - Þessi leið yrði strax ófær, þó að á henni væri byrjað. Hv. 5. þm. Reykv. minntist á, að það væri hættulegt fordæmi, ef samþ. yrði frv. hæstv. forsrh. um að skipa gerðardóm, þar sem meiri hl., þrír menn, yrðu skipaðir af hæstarétti. Hversu miklu hættulegra yrði þá ekki að taka upp málstað annars aðiljans? Ef atvinnurekendur kæmust síðar í aðstöðu til að geta það. mundi það ekki verða sparað. Ég vil mjög alvarlega vara við slíku fordæmi og slíkum hugsunarhætti. - Hv. þm. talar oft um það, ef eitthvað er gert á annan hátt en honum líkar, að það sé Landsbankastjórnin, sem þetta geri. Ég vil bara varpa fram þessari spurningu: Hvaða Landsbankastjórn var það, sem neyddi Nygaardsvold í Noregi til að skipa gerðardóm í vinnudeilu? Og hvaða Landsbankastjórn var það, sem neytt hefir Stauning til þess sama í Danmörku, - til þess bæði að lögskipa kaup undir vissum kringumstæðum og setja gerðardóm um önnur atriði nákvæmlega á sama hátt og hér er lagt til? Hvers vegna fóru þeir ekki þá leið, sem þessi hv. þm. vildi, ef þeir hafa álitið hana færa? - Aðeins af því, að þeir hafa talið það varhugavert og óréttlátt. Milli Alþfl. og Framsfl. er aftur ágreiningur um þessi mál af nokkuð öðru tagi, því að það er viðurkennt af Alþfl., að þingvald þurfi til að leysa deiluna. En af hverju geta framsóknarmenn þá ekki fallizt á leið Alþfl. í málinn? - Þar er því að svara, að á öllum stigum málsins hefir þetta þrennt verið tekið saman, saltfisksveiðar, síldveiðar og ísfisksveiðar, og árangurslaust verið bornar fram miðlunartill. bæði frá sáttasemjara ríkisins og sáttanefnd, um að leysa málin í einu. Sáttasemjari lét svo um mælt, að „þar sem árangurslaust hafa verið bornar fram tvær miðlunartillögur í kaupdeilu þessari, verð ég að líta svo á, að frekari sáttatilraunir af minni hendi og meðnefndarmanna minna séu þýðingarlausar“. Samkvæmt þessu er enginn þáttur deilunnar nær því en annar að fá lausn. Engin sérstök krafa verður tekin út úr og afgr. undir því yfirskyni, að deilan standi ekki lengur um hana, því að engin samþykkt liggur fyrir frá aðiljum. Þegar málið stendur þannig, getur Framsfl. ekki fallizt á að taka sérstakan þátt út úr, en skilja eftir deiluna um síldveiðarnar, sem vissulega er ekki hættuminnst. Það er mjög veigamikið atriði fyrir okkur framsóknarmönnnm, að við teljum ekki fært að slita einn þáttinn út úr samningatillögum sáttanefndar og gera hann að lögum. Því að ætla má, að hver þáttur sé þar miðaður við annan. Enda er neitun sjómanna miðuð við till. í heild. Framsfl. telur þá aðferð ekki koma til mála. Hæstv. atvmrh. sagði, að það hefði verið samþ. á sjómannafélagsfundinum að leita enn sætta, og óskaði eftir frestun á afgreiðslu frv. Ég vil benda á, að gerðardómsfrv. segir skýrum orðum, að lögin komi ekki til framkvæmda, nema þörf gerist, og ákvæði dómsins falli niður, ef frjálsir samningar takast. Þá geta vel orðið sættir, áður en dómur er kveðinn upp, þó að frv. sé afgr. strax. Ég get ekki varizt því að undrast það, að Alþfl. virðist ætla að láta samþykkt þessa frv. verða þess valdandi, að hann dragi fulltrúa sinn úr ríkisstjórninni. Það hefir verið marglýst eftir því, hvort Alþfl. gæti ekki hugsað sér aðra leið en þá, sem felst í frv. hans, en það hefir ekki borið árangur. Það, að Framsfl. skyldi vilja fara sömu leið og farin hefir verið í nálægum lýðræðislöndum, þar sem gerðardómar hafa verið skipaðir, hefði sízt átt að verða til að slita samvinnu flokkanna. - Hv. á. þm. Reykv. sagðist syrgja það, að þetta skyldi koma fyrir, að hæstv. atvmrh. skuli biðjast lausnar, og má vel vera, að það sé í einlægni talað. Hitt ætla ég að segja, að það er líklega ekkert eitt, sem hefir torveldað eins samstarfið eins og áróður kommúnista til þess að fá íslenzka verkamenn til að sætta sig ekki við sömu úrslit mála og annarsstaðar eiga sér stað.

*Héðinn Valdimarsson: Það er nú orðið nokkuð áliðið, og mun ég því ekki tala eins lengi eins og ég hefði kosið. Ég vil þó fyrst minnast á það, að um þetta leyti í fyrra voru útgerðarmálin líka á dagskrá. Þá kom Alþfl. fram með þrjú frv. Eitt um skuldaskil Kveldúlfs, annað um stuðning við togaraútgerðina og hið þriðja um viðreisn sjávarútvegsins. Með þessum frv. var ætlazt til þess. að skapaður yrði heilbrigður grundvöllur fyrir atvinnu manna við sjóinn, sjómanna og verkamanna. Það var nú tekið í þau mál, eins og þingheimur minnist, á þann hátt, að viðvíkjandi skuldaskilum Kveldúlfs gekk Framsfl. algerlega ofan í sína stefnu um það mál, og gekk inn á það, að láta Landsbankann halda áfram að reka það fyrirtæki á sama hátt og áður; en út af hinum málunum varð þingrofið og nýjar kosningar. Nú standa málin þannig. að mestu vandræðin þá, hve illa útgerðin stæði sig, þau vandræði eru enn þann dag í dag. - Þá var sagt, að bankarnir ættu að leysa þetta mál án afskipta þingsins. Í Landsbankanum, aðalbanka þjóðarinnar, sem ræður líka í raun og veru yfir fjármunum í hinum bönkunum, sitja þeir formenn Sjálfstfl. og Framsfl. Þeir hafa átt að leysa þessi mál. Þeir hafa ekki leyst þau. Ef þessi mál hefðu verið leyst í fyrra, þegar Alþfl. kom fram með þessi frv., væri þessi sjómannadeila sjálfsagt ekki nú. Nú er svo komið, að raunverulegi aðilinn, sem deilt er við, er ekki sjómenn og ekki útgerðarmenn, heldur bankarnir, og þar formenn beggja flokkanna, JJ og ÓTh, sem ráða. Allt hitt, hvað botnvörpuskipaeigendur segja í þessum efnum, getur ekki verið með leyfi bankaráðanna, því að mjög fáir af útgerðarmönnum eiga nokkurn skapaðan hlut í skipunum. Þeir verða að fá lán í bönkunum og verða að gera út eða ekki eftir því, sem bankarnir segja þeim. Það eru þess vegna tveir menn fyrst og fremst, sem bera ábyrgð á því, hvernig fer í þessari deilu, þeir ÓTh og JJ, sömu mennirnir sem hafa verið að reyna að nálga þessa tvo flokka, Framsfl. og Sjálfstfl., og virðist vera að takast það. Hér er verið að setja löggjöf um það, hvert kaupið skuli vera, sett ákvæði um gerðardóm, sem skammti sjómönnum kaupið. Við vitum það vel, að það er enginn grundvöllur fyrir þessa menn til að ákveða, hvert kaupið skuli vera, ef farið yrði eftir þörfum sjómanna, yrði farið hærra en þær kröfur eru, sem þeir hafa gert, og ef farið yrði eftir því, sem verstu fyrirtækin eru stæð, þá yrði kaupið ákveðið langt þar fyrir sem þeir menn, sem settir væru til að dæma. kæmu til með að ákveða. Ekkert annað en það vakir þarna fyrir en að ráðast á verklýðssamtökin og að brjóta niður þau vígi, sem þau hafa skapað sér. Það vita allir, sem við verkllýðsmál hafa fengizt, að það, sem þeim mönnum, sem í verklýðsfélögunum eru, þykir dýrmætast, er rétturinn til að standa saman til þess að ákveða sín kjör á lýðræðislegan hátt. Það er ekki lengur gert hér, heldur á að skipa nokkra menn til að ákveða, hvaða kaupi þetta fólk á að vinna fyrir. Og þegar byrjað er á þessu með sjómennina, hver er þá endirinn? Nú koma vegavinnumenn með sínar kröfur um samninga væntanlega í vor, félögin norðanlands væntanlega í sumar og þá væri alltaf hægt að nota sömu ástæðuna til að ákveða kaupið. Það er búið að skýra það vel af mörgum, sem talað hafa í dag í báðum deildum, að með þessu frv. er engin trygging fyrir því. að útgerðarmenn geri út, hvorki á síld eða þorsk. svo að þetta er engin trygging fyrir sjómenn, aðeins skylda fyrir þá að lúta því boði, sem kemur samkv. dómnum. Hæstv. fjmrh. gat um það, að ekki væri hægt að fara þá leið, að leysa þetta mál í gegnum bankana. Það væri að taka málstað annars aðiljans. Ég verð að neita þessu algerlega. Aðiljarnir, sem hér er um að ræða, eru í raun og veru bankarnir annarsvegar; sem eru opinberar stofnanir og undir yfirstjórn þingsins, og hinsvegar sjómennirnir, og það á að liggja þinginu þungt á hjarta, að þeir fái boðleg kjör og atvinnu. En frv. tryggir á engan hátt atvinnu manna, en það er hægt að gera á hinn veginn með því að fara bankaleiðina. Þess vegna hefi ég, ásamt tveimur öðrum hv. þm. í þessari d., flutt frv., sem hefir verið útbýtt í dag, sama frv. og Alþfl. flutti á vorþinginn 1937, um breyt. á bankal., þannig að hægt sá að skipa bankaráð Landsbankans og bankanefndina í samræmi við vilja þingsins. Ef vilji Framsfl. er fyrir hendi, þá er hægt að framkvæma þá lausn á þessum málum, sem heppilegust er fyrir landið í heild; þá er líka hægt að gera það verk, sem Framsfl. hefði að sjálfsögðu átt að vinna, en hans fulltrúar í bankaráðinu hafa ekki gert, að koma togaraútgerðinni á heilbrigðan grundvöll í gegnum bankaráð Landsbankans. Við höfum setið hér alllengi á þingi, og hefir lítið verið aðhafzt hingað til. Ég sé ekki, að á þessu þingi sé verið að gera neitt fyrir verkalýðinn annað en það, sem nú er verið að ákveða í sambandi við sjómannadeiluna, og hinsvegar vinnulöggjafarfrv., sem ýmist eru komin fram eða í undirbúningi af hálfu Framsfl. Það virðist, sem úr þessu muni verða stjórnarkreppa, ef málið nær þannig fram að ganga, og að þeim, sem mest hafa alið á sundrungu milli Framsfl. og Alþfl. muni ætla að takast það. En ég verð að segja, að ég er sannfærður um, að hvernig sem þessi mál skipast innan þingsins, þá muni einmitt um þessi mál öll og pólitíkina, sem um þau snýst, verða eining í verklýðsfélögunum í landinu. Ég hygg, að hv. þm. sé e. t. v. ekki eins vel kunnugt um það eins og þeim, sem starfað hafa innan verklýðsfélaganna, hve meðlimir þeirra eru sömu skoðunar um þessi mál, og hve þeir skoða það mikla kúgun, að setja gerðardóm gegn þeirra vilja, gerðardóm, sem fyrst kemur yfir sjómennina, en getur síðan komið yfir þær 16 þús. manna, sem í verklýðssamtökunum eru. Ég vil því, áður en þetta mál gengur til næstu umr., bera fram rökstudda dagskrá, ásamt hv. 5. landsk. og hv. 5. þm. Reykv., sem ég ætla að lesa hér upp, með leyfi forseta: „Þar sem frv. leysir ekki deilumál sjómanna og útgerðarmanna né tryggir á neinn hátt áframhaldandi rekstur togaraútgerðarinnar, en er hinsvegar bein árás á viðurkennd réttindi verklýðssamtakanna og lýðfrelsið í landinu, og þar sem þingið einnig kemst ekki hjá því að taka útgerðar- og bankamálin í heild sinni til varanlegrar úrlausnar, vísar deildin þessu frv. frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá“.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Ég ætla ekki á neinn hátt að trufla þá, húsbændurna á kærleiksheimili stjórnarflokkanna, í sínum viðræðum um þetta mál. Ég ætla að láta mér nægja að lýsa því yfir, að ég er algerlega fylgjandi þeirri meginreglu, að atvinnurekendur og verkamenn semji sín á milli um kjör og kaupgjald, og það án allrar annarar íhlutunar af hálfu ríkisvaldsins en hinnar lögskipuðu milligöngu af hálfu sáttasemjara ríkisins. En þegar það er svo glögglega í ljós komið, sem nú er orðið, að allar tilraunir af hálfu sáttasemjara og sáttnefndar, sem hæstiréttur tilnefndi honum til aðstoðar. hafa orðið árangurslausar, þá tel ég, eins og hæstv. forsrh., og eins hæstv. atvmrh. lýsti líka yfir í hv. Ed. í dag, að hér verði ekki annar vegur til en að fara að dæmi annara lýðræðislanda, og það einmitt þar, sem jafnaðarmenn sitja að völdum, eins og í Noregi, Danmörku og Frakklandi, um lausn deilunnar. Vegna gjaldeyrisskorts og yfirvofandi hættu á því, að markaðir vorir þrengist framvegis, ef fiskiskip annara þjóða fá að fylla markaði þá, er vér höfum selt á, og vegna þess ógurlega atvinnuleysis, sem vofir yfir landvinnumönnum og sjómönnum, ef togararnir fara ekki út, þá tel ég óumflýjanlegt, að löggjafarvaldið gripi hér inn í á líkan hátt og aðrar lýðræðisþjóðir hafa gert, þar sem jafnaðarmannaflokkar eru við völd. Ég skal ekki neita því, að e. t. v. hefði sá möguleiki verið til, að reynt hefði verið að ná einhverri bráðabirgðalausn á þessu máli með því frv., sem Jafnaðarmannaflokkurinn ber fram, en eftir þá afgreiðslu, sem það frv. hefir nú fengið í hv. Ed., verð ég að telja, að það frv. sé algerlega úr sögunni. En þar sem það frv. er úr sögunni, og engu síður varhugavert frá sjónarmiði jafnaðarmanna en þetta frv., þá hallast ég og Bændafl. að frv. hæstv. forsrh., og mun verða því frv. fylgjandi, sem hér liggur fyrir á þskj. 94. Ég sé alls enga ástæðu til að lengja þennan næturfund með neinu orðaþófi, og mun þess vegna ekki taka frekari þátt í þessum umr., en mun láta mér nægja að greiða mitt atkv., þegar þar að kemur.