Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér þykir ástæða til að segja fáein orð, nú þegar um þetta fjáraukalagafrv., sem að sjálfsögðu fer til hv. fjvn. Í fyrsta lagi vil ég minnast á það, sem hér er sagt í aths. við þetta frv., að skv. því, sem þar segir, mætti ætla, að við yfirskoðunarmenn ríkisreikninganna hefðum samið þetta frv. En því er ekki til að dreifa, því að við höfum ekki samið fjáraukalög í mörg ár, heldur aðeins lagt það til í okkar aths., að leitað væri heimildar í fjáraukalögum fyrir öllum umframgreiðslum, og í rauninni er það svo skrifstofuverk að semja frv. Nú er það líka víst, að ef við hefðum gengið frá þessu máli, þá væri það með talsvert öðrum svip, en það er, og má þó segja, að það hafi tekið nokkrum breytingum núna, áður en það kemur til umræðu, því að frá því að það var lagt hér fram, er búið að bæta inn á það nokkuð á áttundu milljón króna. Ég hef nú ekki borið þetta saman, hvar þær milljónir eru, en ég reikna með því, að það sé það, sem stendur á 22. og 24. gr. og hafði fallið niður á frv. í upphafi. En auk þessa tel ég að vanti á þetta frv. nokkuð yfir 20 millj. kr., og það er annars vegar samkvæmt 3. gr. A, sem eru framkvæmdir hjá landssímanum, sem nema rúmum 10 millj. kr., því að það hefur ekki verið tekinn nema nokkur hluti af því inn á fjáraukalög í stað þess að taka það allt. Í öðru lagi er 20. gr., sem eru framkvæmdir og lán, sem við höfum venjulega tekið allt inn á fjáraukalög, en þar vantar í 11 millj. 727 þús. Það getur vel verið, að það séu einhverjar fleiri upphæðir, sem vantar inn á þessi fjáraukalög, ég hef ekki farið svo alveg nákvæmlega í gegnum það, en vil biðja hv. fjvn. að athuga þetta, áður en hún afgreiðir málið, því að enda þótt þetta sé í rauninni aðallega formsmál, þar sem hér er allt um garð gengið og búið að borga allar þessar upphæðir, þá er skemmtilegra, fyrst verið er með fjáraukalög á annað borð, að þau séu þá rétt.



Herra forseti. Till. á þskj. 82 um kostnaðaráætlun um brúarstæði á Tungnaá og vegagerð milli Suður- og Norðurlands frá Galtalæk um Sprengisand að Mýri í Bárðardal var tekin til afgreiðslu í allshn. Sþ. 13. þ. m. Nefndinni hafði borizt bréf frá vegamálastjóra, dags. 7. þ. m., og bréf frá raforkumálastjóra til vegamálastjóra um sama efni. Höfðu báðir þessir aðilar verið beðnir að segja álit sitt á málinu sérstaklega, vegna þess að vitað er, að miklar vatnamælingar eiga sér nú stað og eru áframhaldandi fyrirhugaðar á vatnasvæði Þjórsár. Eins og kunnugt er, var á Alþingi 22. marz 1956 samþykkt þál. um rannsókn vegarstæðis milli Suðurlands til Norður- og Austurlands. Með bréfi samgmrn. 16. apríl 1956 var vegamálastjóra falið að gera slíka rannsókn. Hafa síðan í samráði við raforkumálastjóra eða raforkumálastjórnina verið mæld þrjú brúarstæði á Tungnaá og eitt á Köldukvísl, eða eitt á þeim stað, er um getur í till. á þskj. 82, og hin í Þóristungum. Samkvæmt upplýsingum nefndra aðila er ráðgert að halda vatnamælingunum áfram enn um skeið, og með því að mjög er rætt um það í bréfi raforkumálastjóra til vegamálastjóra, að nauðsyn sé að byggja brýr í sambandi við þessar rannsóknir og væntanlegar raforkuframkvæmdir, brýr, er þola þungaflutninga, og með því að þar er bent á fleiri en einn stað, er komið gæti til greina, og þar eð sennilegt er talið og æskilegt að þeirra dómi, að umræddar brýr gætu leyst bæði þessi spursmál, t.d. brú í Þóristungum, þótti rétt að miða við fleiri en einn stað. Það er ljóst mál, að vegarsamband milli Suður- og Norðurlands þessa leið er mjög æskilegt fyrir margra hluta sakir. Þar mundi opnast nýr heimur fyrir ferðafólk t.d. Með hliðsjón af því, að allverulegar athuganir hafa farið fram á því svæði, er um ræðir í till. á þskj. 82, og í trausti þess, að endanlega verði komizt að niðurstöðu um brúarstæðin og annað í sambandi við rannsókn málsins, mælir nefndin með því, að þáltill. verði afgr. til ríkisstj. og samræmd, ef henta þykir, við þær athuganir, er þegar hafa verið gerðar. Þá mælir n. og með því, að till. á þskj. 211 um að gera bílfæran Fjallabaksveg frá Landmannahelli austur í Skaftártungu verði afgr. á sömu leið. Ég hef svo ekki meira um þetta mál að segja.



Herra forseti. Ég hygg, að mér sé óhætt að segja það fyrir hönd okkar flm., að við getum eftir atvikum sætt okkur við þá afgreiðslu, sem till. okkar hefur fengið í hv. allshn. Okkar till. er nokkuð annars eðlis, en sú till., sem samþ. var í marz 1956. Okkar till. fer einungis fram á það, að rannsökuð sé ákveðin leið, þ.e. leiðin frá Galtalæk í Landsveit um Holtamannaafrétt og Sprengisand að Mýri í Bárðardal, og að rannsakað verði brúarstæði á Tungnaá hjá Búðarhálsi og ekki annars staðar, vegna þess að við, sem erum nokkuð kunnugir á þessum slóðum, erum öruggir um, að á þessari leið er heppilegast að halda sig við brúarstæði hjá Búðarhálsi, en ekki austar og fara inn á Þóristungur, því að þá yrði að brúa Köldukvísl líka, sem rennur á milli Þóristungna og Holtamannaafréttar. En það vill nú svo vel til, að vegna þeirrar till., sem samþ. var í marz 1956, hefur vegamálastjóri í samráði við raforkumálastjóra látið fara fram allýtarlegar rannsóknir í sambandi við þetta, og má því segja, að rannsóknirnar séu komnar nokkuð áleiðis, og skv. því bréfi, sem fyrir liggur frá vegamálastjóra, má gera sér fulla grein fyrir því, að hann hefur hug á því að ljúka þessum rannsóknum að fullu. Það er þess vegna ástæðulaust fyrir okkur flm. annað en sætta okkur við þessa afgreiðslu málsins í trausti þess, að fullnaðarrannsókn verði gerð á málinu. Þetta er ekki neitt smámál, ef hægt væri að fá góðan veg yfir sumarmánuðina stytztu leið, og það eru líkur til, að það verði ekki svo mjög kostnaðarsamt. Það er brúin á Tungnaá og Fjórðungakvísl, sem ætla má að kosti ekki yfir 3 millj. kr., og svo vitanlega nokkur kostnaður við það að ryðja fjallaleiðina. Ég vil sætta mig við það og ætla, að ég tali fyrir hönd annarra flm. till., að till. fái þessa afgreiðslu, og vil treysta því, að málið verði rannsakað að fullu.



Herra forseti. Ég hafði ekki aðstöðu til að mæla fyrir brtt. minni á þskj. 211, þegar aðaltill. var rædd hér á Alþ. á dögunum. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, segja nokkur orð um till. nú. Ég flutti mína brtt. ekki með það fyrir augum fyrst og fremst að opna þarna leið fyrir skemmtiferðafólk að sumarlagi. Þó er það svo, að Fjallabaksleið er án efa einhver fegursta leiðin í óbyggðum þessa lands. Tignin og fegurðin á þessari leið er öllum ógleymanleg, sem hana hafa farið. Fyrir mér vakti annað með flutningi minnar till:, það að freista þess að fá þarna eins konar öryggisleið fyrir sveitirnar austan Mýrdalssands. Með öryggisleið meina ég það, að ef Katla skyldi gjósa, sem - ef að vanda lætur - gæti orðið hvenær sem er, þá mundi leiðin sunnan jökla yfir Mýrdalssand lokast og það vafalaust um lengri tíma. Ef þetta skeði að sumarlagi, mætti komast með þungaflutning Fjallabaksleið, ef hún yrði lagfærð nokkuð. Fjallabaksleið er nú fær tveggja drifa bílum að sumarlagi, að vísu ekki bilum með þungu hlassi. En kunnugir telja, að með tiltölulega lítilli lagfæringu á nokkrum stöðum megi fá leiðina vel færa fyrir alla bíla. Tvær ár eru á leiðinni, sem þyrfti að brúa. Það er Námskvísl við Laugar og Ófæra á Skaftártunguafrétti. Aðrar brýr er þarna ekki um að ræða, svo að teljandi sé. Það verður ekki séð á nál, á þskj. 320 eða fskj. I, að vegamálastjóri hafi fengið mína till. til umsagnar. Hann minnist ekkert á hana í sinni umsögn, heldur ræðir eingöngu um aðaltillöguna á þskj, 82. Hv. n. getur væntanlega upplýst það, hvort láðst hafi hjá henni að óska umsagnar vegamálastjóra um mína till. En hvað sem um þetta er, ætti þetta ekki að saka. N. segir berum orðum í áliti sínu, að hún mæli með minni till. Og í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. láti framkvæma þessa athugun á þessari leið, gera kostnaðaráætlun um að gera bílfæra leiðina að Fjallabaki, þá get ég eftir atvikum sætt mig við það, að þessu máli verði vísað til ríkisstj., eins og hv. n, hefur gert till. um.



Herra forseti. Út af ummælum síðasta ræðumanns vil ég upplýsa fyrir nefndarinnar hönd, að hann gat sér rétt til, brtt, hans varð af misgáningi viðskila við aðaltill., þegar óskað var umsagnar. Þegar við í n. uppgötvuðum þessi mistök, áttum við um að velja að láta málið í heild bíða eftir því að fá álit á nýjan leik eða halda því áfram. En sérstaklega af því, að hv. flm. tók ekki illa í þessa afgreiðslu, völdum við þann kostinn að láta málið fram ganga, eins og hér hefur verið gert, heldur en tefja það og leita eftir nánari umsögn vegamálastjóra, enda er hér aðeins óskað eftir athugun, og nm. voru sammála um að mæla með því, að brtt. yrði afgreidd á sama hátt og aðaltill. til ríkisstj., hvort tveggja í þeirri von, að athugun verði haldið áfram.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur, forsetar Alþingis, að bera hér fram till. á þskj. 307 um útgáfu á ritum Jóns Sigurðssonar. Till. hljóðar, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Alþingi ályktar, að gefin skuli út heildarútgáfa af ritum Jóns Sigurðssonar forseta og kostað kapps um, að fyrsta bindi útgáfunnar komi út árið 1961, á 150 ára afmæli hans. Felur Alþingi ríkisstjórninni að leita samninga við Menntamálaráð Íslands um að annast útgáfu ritanna á þeim grundvelli, að 40% kostnaðarins greiðist úr menningarsjóði, en 60% úr ríkissjóði. Hagnaður sá, sem verða kann af útgáfu þessari, renni óskiptur í sjóðinn „Gjöf Jóns Sigurðssonar.“ Forsaga þessa máls er í stuttu máli sú, að mér var tjáð fyrir stuttu, að menntamálaráð hefði haft uppi ráðagerð um það um nokkurt skeið að gefa út rit Jóns Sigurðssonar forseta, en það mál hefði strandað hjá menntamálaráði á því, að það hefði ekki treyst sér til að festa í útgáfunni það fjármagn, sem nauðsynlegt væri, eða - og þó öllu heldur - að ef þetta fjármagn væri í þeirri útgáfu fest, mundi það geta orðið til þess að draga úr útgáfustarfsemi ráðsins á öðrum sviðum, sem ekki var talið mögulegt. Þá munu hafa farið fram viðræður nokkrar, milli menntamálaráðs og menntmrn. um það, hvort ríkissjóður gæti á einhvern hátt hlaupið þarna undir bagga í bili, og þá var það, að ég heyrði um þetta, vegna þess að það var ekki talið Alþingi óviðkomandi, hvernig um þetta mál færi. Þau viðtöl, sem þá áttu sér stað, urðu til þess, að þessir þrír aðilar, menntamálaráð, menntmrn, og við forsetar Alþingis tilnefndum sinn manninn hver til þess að athuga þetta mál og undirbúa, eftir því sem þeir teldu að hægt væri og ástæða væri til. Árangurinn af því starfi liggur fyrir í þessari þáltill. og þeirri grg., sem hér fylgir. Þessi grg. er allýtarleg, og ég hef þar ekki neinu verulegu við að bæta. Jón Sigurðsson skipar svo einstakt sæti í okkar sögu, að það er ekki vansalaust, að þjóðin skuli ekki eiga greiðari aðgang að ritverkum hans, en hún á dag. Þessi ritverk eru að vísu mörg prentuð, en þau eru prentuð á ýmsum stöðum og í ritum, sem almenningur á alls ekki aðgang að. Þingræður og þess háttar er vitaskuld í alþingistíðindunum ritgerðir hans margar eru í Nýjum félagsritum, og hvort tveggja þetta liggur náttúrlega fyrir prentað, og bréf hans hafa einnig verið prentuð tveim sinnum eða í tveim bindum, og eru þau einnig þess vegna til prentuð. En hvort tveggja er, að þessi prentuðu rit eru í tiltölulega mjög fárra manna höndum, og svo hitt, að enn er mikill hluti af ritum hans óprentaður, sem þyrfti að takast með, ef heildarverkið ætti að vera aðgengilegt og koma fyrir almannasjónir. Þessi útgáfa, ef í hana verður ráðizt, verður allstórt verk að vöxtum. Það er gert ráð fyrir af mönnum, sem kannað hafa, að það mundi verða um 10 stór bindi, 50–60 arkir hvert bindi, svo að búast má við, að hún taki allmörg ár, sjálfsagt eitthvað á annan áratug. Útgáfan verður að vera vönduð, svo að hún sé í samræmi við þá minningu, sem við viljum tengja við nafn Jóns Sigurðssonar, svo að þess vegna verður að leggja í hana allmikið verk, áður en til prentunar getur komið. Kostnaðaráætlun hefur verið sett upp af þeim, sem hafa kannað þetta mál, og tölurnar í þeirri kostnaðaráætlun eru að vísu nokkuð háar, eða heildartölurnar í kringum 51/2 millj. kr., en það þýðir þó ekki, að þessa fjárhæð þyrfti að leggja út, því að væntanlega verða komnar inn verulegar tekjur af útgáfunni, áður en henni er lokið, þannig að síðari hluta af kostnaðarverði útgáfunnar mætti að verulegu leyti mæta með tekjunum af fyrri hlutanum. Það hefur verið lagt til, að menntamálaráð kostaði útgáfuna að 2/5 hlutum, en ríkissjóður að 3/5 hlutum, en þó er gert ráð fyrir, að hún skili þessum peningum aftur, bæði til menntamálaráðs og til ríkissjóðs, þegar henni er lokið, svo að þetta þurfi ekki að vera raunveruleg útgjöld fyrir hvorugan aðilann, aðeins fé, sem verður bundið um nokkurt árabil. Það er meira að segja gert ráð fyrir, að af þessari útgáfu geti orðið nokkur hagnaður, ef vel tekst til, og þessum hagnaði er gert ráð fyrir að verja til þess að styrkja „Gjöf Jóns Sigurðssonar“, sem því miður hefur ekki með þeim fjármunum, sem hún hefur nú yfir að ráða, getað sinnt því verkefni, sem þeim sjóði var í upphafi ætlað. Það þarf því ekki orðum um það að eyða, hvaða þakklætisskuld við stöndum í við Jón Sigurðsson forseta, enda höfum við sýnt það, bæði á 100 ára afmæli hans með stofnun háskólans og einnig þegar lýðveldið var stofnað hér 1944 með því að dagsetja lýðveldistökuna einnig á hans afmælisdegi. Eftir þrjú ár rúm - eða árið 1961 - eru liðin 150 ár frá fæðingu Jóns Sigurðssonar, og það er að áliti okkar flm. og annarra, sem um þetta mál hafa fjallað, talið æskilegt og viðeigandi, að einmitt á því ári gæti þessi útgáfa hafizt, Að því mundi þá verða stefnt, að fyrsta bindi útgáfunnar kæmi út einmitt á því ári. Ég þarf svo ekki að hafa um þetta fleiri orð. Íslenzka þjóðin hefur haldið til haga fjöldamörgum sögulegum minjum og mörgum þeim, sem út af fyrir sig kannske skipta ekki mjög miklu máli. Það er þess vegna ekki vansalaust, að rit þessa manns, sem hefur verið brautryðjandi í okkar frelsisbaráttu og markað tímamót í okkar sögu, eiga ekki að vera til aðgengilegri, en þau eru í dag. Ég vildi þess vegna vona, að hv. alþm. vildu á þessa till. fallast og greiða fyrir því, að þessi útgáfa yrði hafin á þann hátt, sem till. gerir ráð fyrir. Ég vildi svo leyfa mér að leggja til, að málinu yrði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 303 til hæstv. félmrh. um verðlagningu á benzíni og olíu, en hæstv. félmrh. fer með verðlagsmál, eins og kunnugt er, og fsp. hljóðar svo: „Hvers vegna hefur útsöluverð á benzíni og olíu ekki verið lækkað, þótt verðlagsreikningar sýni stórfellda lækkun?“ Það er kunnugt, að undanfarna mánuði hafa fragtir stórum lækkað, og þess vegna hefur innkaupsverð á olíu og benzíni lækkað til muna í landinu. En spurningin er: Hvers vegna hefur þessi lækkun ekki verið látin koma fram í útsöluverðinu? Og það eru fleiri en ég, sem óska eftir svörunum við þessu, og fyrirspurn mín er fram komin til þess að gefa hæstv. ríkisstj. tækifæri til að bera fram ástæðurnar fyrir þessu, ef þær eru að einhverju leyti réttmætar, vegna þess að mig og aðra fleiri skortir upplýsingar um að skilja það, hvers vegna hæstv. ríkisstj. tekur því ekki fegins hendi, þegar lækkunin kemur þannig utan frá. Það er vitað, að í nóvembermánuði s.l. gat benzínlítrinn lækkað a.m.k. um 8 aura lítrinn í útsölu, en benzínið var ekki lækkað, heldur kemur þetta fram sem hagnaður hjá olíufélögunum fyrir s.l. ár í þeirra uppgjöri, því að ekki hefur þeim heldur verið gert að taka þetta frá á sérreikning. Það er vitað, að benzínið gat einnig lækkað um 17 aura a.m.k. 1. marz, Lækkunin hefur ekki komið til framkvæmda, og menn eru undrandi, hvers vegna það er ekki. Það er einnig vitað, að gasolía gat lækkað um síðustu mánaðamót a.m.k. um 4 eða 5 aura. Hvers vegna er hún ekki lækkuð? Ég spyr ekki í neinum ádeilutón. Ég óska eftir skýringum, vegna þess að almenningur í landinu hefur fulla þörf fyrir að verða aðnjótandi þeirrar lækkunar, sem býðst hverju sinni. Almenningur í landinu verður að taka á sig hækkanir, þegar þær koma, og er ekkert við því að segja, þegar hækkanirnar koma af óviðráðanlegum ástæðum. Enn er vitað, að fragtir fara lækkandi og að lækkun hefur orðið á fob.verði á benzíni og olíum, en það er það stutt síðan, að ekki er eðlilegt, að sú lækkun sé komin fram í verðinu hér, vegna þess að vörubirgðir eru hér liggjandi og lækkunin getur ekki komið til framkvæmda hér um leið og olía lækkar erlendis og ekki heldur strax eftir að fragtirnar lækka. Það er vitað, að nú hlýtur að verða stórfelld lækkun á olíu og benzíni, þegar lágu fragtirnar fara að gilda, t.d. þegar sá farmur er kominn til landsins, sem er fluttur fyrir 14 shillinga, eins og einn farmur, sem nú er á leiðinni. Fragtin var í desembermánuði 35 shillingar, og fannst mönnum hún ekki sérlega há þá. Þá var samið um flutninga á nokkrum förmum fyrir þetta verð, en eftir að samningarnir höfðu verið gerðir, lækkaði fragtin stórkostlega, fór niður í 23 shillinga. Ég segi það ekki hæstv. ríkisstj. neitt til lasts, þó að hún hafi stuðlað að því, að samið væri um nokkra farma á 35 shillingum, En það er hins vegar staðreynd, að ef það hefði ekki verið gert, heldur beðið tveimur vikum lengur eða svo, þá hefði olían, sem nú er verið að nota á vertíðinni, orðið allmiklu ódýrari, en hún er. Útgerðarmenn hefðu hagnazt, og þjóðarbúið í heild hefði einnig gert það. Ég vil nú vænta þess, að hæstv. ráðh. færi fram rökstuddar ástæður fyrir því, hvers vegna almenningur í landinu er ekki látinn njóta þess, þegar innkaupsverð olíunnar lækkar, olíu og benzíns, og hvers vegna olíufélögunum er leyft að hafa þetta sem tekjur hjá sér. Og menn spyrja: Eru það olíufélögin, sem ráða verðlagningunni nú, eða eru það verðlagsyfirvöldin og hæstv. ríkisstj., eins og verið hefur undanfarið. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. gefi svör við þessari fsp. minni.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi svaraði nú að nokkru leyti núna með framsöguræðu sinni fsp. sinni, Hann sagði, eins og rétt er, að verðlækkanir gætu ekki farið fram hér jafnótt og verðlækkanir yrðu á heimsmarkaðinum, því að þeir aðilar, sem með olíuna verzla, verða að fá tóm til þess að nota upp þær birgðir, sem aflað er með meiri tilkostnaði, og verðlækkunin getur þá fyrst komið til greina, þegar þær birgðir eru þrotnar. Þess vegna þarf enginn að undrast það, þótt verðlækkanir komi fram hér nokkru eftir að menn, sem vel fylgjast með, hafa spurnir af þeim á heimsmarkaðnum. Þetta er að mestu svarið við hans fyrirspurn og skýrir það fyllilega, að verðlækkanir, sem hann spyrst hér fyrir um, eru ekki komnar til framkvæmda. Þó skal ég fara nánar út í þetta mál og upplýsa ýmislegt út af fsp. um verðlagsákvarðanir á benzíni og olíum á þessu liðnu ári. Hinn 27. febr. 1957 var sett eftirfarandi hámarksverð á gasolíu og benzín: Benzín kr. 2.47 hver lítri, gasolía frá leiðslu kr. 1.04 hver lítri og gasolía til húsa kr. 1.07 hver lítri. Hér var um verulega verðhækkun að ræða frá því, sem verið hafði, enda höfðu flutningsgjöld á olíum stórhækkað þá að undanförnu vegna áhrifa Súezdeilunnar. Hefðu nú olíufélögin einskis átt í að missa vegna hækkana á flutningsgjöldunum, hefði verðbreytingin þurft að eiga sér stað allmiklu fyrr, en þetta. OIíufélögin höfðu í þessu sambandi gert ítrekaðar kröfur um verðhækkanir, en við þeim kröfum var ekki orðið strax, heldur voru félögin látin taka á sig hinn mikla flutningsgjaldamun mánuðum saman. Það eru ekki fyrir hendi upplýsingar um, hvað þessi dráttur á verðhækkun kostaði olíufélögin, en það rétta er, að þar er þó um nokkuð verulegar upphæðir að ræða. Hver var sú álagning, sem olíufélögunum var heimiluð, þegar þessi verðákvörðun átti sér stað, sem sé í ársbyrjun 1957? Við verðlagninguna í febrúarmánuði 1957 var olíufélögunum reiknuð eftirfarandi heildarálagning: Á benzín 475 kr. á tonn, á gasolíu 200 kr. á tonn, hvort tveggja miðað við sölu frá leiðslu. En auk þess skyldu þau fá 3 aura akstursgjald á lítra, eða kr. 34.09 á smálest á alla aðra sölu. Hinn 31.júlí 1957 var svo ákveðið nýtt hámarksverð á þessar vörur, svo sem hér segir: Benzín kr. 2.27 á lítra, gasolía frá leiðslu 87 aurar á lítra og gasolía til húsa 90 aurar á lítrann, þ.e.a.s. benzínið lækkaði með þessari verðlagningu um 20 aura lítrinn og gasolían í báðum tilfellunum, frá leiðslu og til húsa, 17 aura lítrinn. Þessi lækkun var aðallega vegna þess, að fragtir voru farnar að lækka eftir áhrifin frá Súezdeilunni. Um þessa verðlagningu var allmikill ágreiningur hjá innflutningsskrifstofunni og milli meiri hluta hennar og verðlagsstjóra. Verðlagsstjórinn gerði tili. um það, að reiknað væri með sömu álagningu og gert hafði verið í verðlagningunni í febr. 1957. Olíufélögin gerðu hins vegar kröfur um stórkostlegar hækkanir á álagningu og uppbætur vegna eldri tíma. Niðurstaðan varð aftur sú, að meiri hluti innflutningsskrifstofunnar samþykkti í þetta sinn nýjar verðlagningarreglur, sem höfðu í för með sér stórfellda hækkun á álagningu. Samkvæmt þessum reglum varð álagningin svo sem hér segir: Á benzínið 460 kr. á smálest, á gasolíu 223 kr. á smálest, miðað við sölu frá leiðslu, auk 3 aura akstursgjaldsins. Auk framangreindrar álagningar, sem miðast við magn, var heimilað að reikna 1% álag á kostnaðarverð og 2% álag á útsöluverð. Miðað við það verðlag, sem gilti á þessum tíma, höfðu þessar nýju reglur í för með sér hækkun á heildarálagningu olíufélaganna á þessar tvær vörutegundir úr hér um bil 48.5 millj. kr. á ári í um það bil 58.5 millj. kr. á ári, eða sem næst 10 millj. kr. hækkun miðað við ársnotkun. Það var nú ekki farið verr með þau en þetta í júlíálagningunni s.l. ár. Síðast í nóvembermánuði s.l. gerði verðlags stjórinn svo tillögur um nýtt hámarksverð, bæði á gasolíu og benzíni, en ákvörðun var frestað vegna tilmæla frá ríkisstj. Verð á gasolíunni var svo ákveðið þann 21. des., og við þá verðákvörðun var tekið fullt tillit til þess dráttar, sem orðinn var, og verð ákveðið lægra, en ef verðbreytingin hefði farið fram þann 1. des. M.ö.o.: þessari verðákvörðun var hagað þannig, að útkoman yrði nákvæmlega sú sama hjá olíufélögunum. Verði á benzíni hefur hins vegar ekki verið breytt enn þá. En um það verður séð, að olíufélögin hagnist ekki á þeim drætti, og þykist ég vita, að það varði hv. fyrirspyrjanda nokkuð, því að auðvitað vill hann ekki, að olíufélögin fái til sín óréttmætan gróða. Ég skil hans fyrirspurn svo, að hann hafi áhuga fyrir verðlækkunum einmitt til almennings. Verð á benzíni hefði átt að breytast 1. des. í kr. 2.19 lítrinn úr kr. 2.27, eða um 8 aura, ekki 17, eins og hann sagði. Um síðustu áramót höfðu olíufélögin innheimt á þennan hátt fram yfir það, sem verðlagningarreglurnar gera ráð fyrir, um það bil 365 þús. kr., en nú mun þessi upphæð fara að nálgast 1 millj. kr., sem er hjá olíufélögunum vegna benzíns sem geymslufé. Það hafa ekki orðið verulegar breytingar á innkaupi eða flutningsgjöldum á benzíni fyrr, en á þeim farmi, sem kom með Hamrafellinu hingað til lands þ. 27. febr. s.l., en sá farmur kemur væntanlega ekki til sölu fyrr en, í næsta mánuði vegna þeirra birgða, sem fyrir voru. Eftir núgildandi reglum ætti söluverð á þessum farmi að verða annaðhvort kr. 1.09 eða kr. 1.10 lítrinn. Þetta er um benzínið. Hinn 21. febr. s.l. gerði svo verðlagsstjóri till. um lækkun á gasolíu frá 1. marz. Útreikningar hans sýndu, að verðið ætti þá að lækka um 4 aura lítrinn eftir gildandi verðlagningarreglum, sem innflutningsskrifstofan ákvað í júlí. Samtímis því að verðlagsstjórinn lagði útreikninga sína fyrir innflutningsskrifstofuna og sumpart nokkru síðar bárust frá olíufélögunum, hverju í sínu lagi, enn á ný sundurliðaðar kröfur um stórfellda hækkun á álagningunni. Verðlagsstjóri athugaði þessi gögn öll, og að þeim athuguðum lagði hann til, að þessum kröfum olíufélaganna yrði öllum synjað. Hann benti á, að hann teldi gildandi verðlagningarreglur vera það hagstæðar fyrir olíufélögin, að það væri alveg ástæðulaust að breyta þeim nú til hækkunar, enda engin rök ný, frá því að verðlagið var ákveðið í júlí, til þess að framkvæma frekari hækkun á álagningarreglunum. Hann taldi a.m.k. sjálfsagt að bíða með það, þangað til fyrir lægju nánari upplýsingar um raunverulega afkomu olíufélaganna við núv. verðlagsgrundvöll. Hann taldi, að það mætti ætla, að rekstrarreikningar félaganna yrðu tilbúnir í næsta mánuði, og væri því sjálfsagt, að þeir lægju fyrir, áður en farið væri að gera breytingar á álagningarreglunum. Meiri hluti innflutningsskrifstofunnar vildi þó ekki fallast á þessi sjónarmið og samþykkti að hækka einn lið álagningarreglnanna, þ.e.a.s. akstursgjaldið, hækka það um 67% eða úr 3 aurum á lítra í 5 aura lítrann. Þessi hækkun jafngildir 2.3 millj. kr. tekjuaukningu fyrir olíufélögin, miðað við árssölu. Minni hluti innflutningsskrifstofunnar var hins vegar andvígur þessari hækkun, og var afgreiðslu málsins í innflutningsskrifstofunni áfrýjað til ríkisstj. nú fyrir skömmu, og þar er málið nú í athugun. Með þessu, sem ég nú hef sagt, hef ég gefið allar þær upplýsingar, sem ég tel að máli skipti viðvíkjandi fyrirspurninni, og vona, að hv. fyrirspyrjandi telji, að hans fyrirspurn hafi verið mætt eins og hann sagði að hún hefði verið hugsuð, sem sé ekki í ádeilutón, heldur til þess að biðja um skýringar, og þær hef ég leitazt við að gefa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh, fyrir hans svör, að svo miklu leyti sem þau ná, en ég heyrði ekki, að hann gæfi skýr svör við því, hvers vegna lækkunin hefur ekki enn komið til framkvæmda á benzíni og olíu, sem verðlagsstjóri hefur staðfest að gæti átt sér stað. Og það er ekki neitt leyndarmál lengur, að benzínið gat lækkað 1. des. eða í nóvembermánuði um 8 aura, og það hefur ekki verið gert, - að það gat lækkað 1. marz um 17 aura og að olían gat lækkað um 4 aura frá 1. marz. Þetta hefur ekki enn komið til framkvæmda, og hæstv. ráðh. var að reyna að gefa skýringar á því, að það væri m.a. vegna þess, að það væri ekki samkomulag innan innflutningsskrifstofunnar um dreifingarkostnað eða álagningu á olíuverðinu. Það er þó ekki svo mikið sem ber á milli á innflutningsskrifstofunni eða í ríkisstj., að það geti numið neitt sem nálgast þeirri lækkun, sem hér er um að ræða. Á meðan þessir herrar eru að deila og koma sér ekki saman, gætu þeir þá aðeins haldið eftir einhverju, sem næmi því, sem deilt er um, og látið lækkunina að öðru leyti koma til framkvæmda strax, og það er það, sem almenningur í landinu vill og á fullan rétt á að fram komi. Hæstv. ráðh. gerði að umtalsefni dálítið álagningarreglur á olíu- og benzínverði, eins og þær voru 1957 í febrúar, þegar nýtt hámarksverð var sett á vegna Súezdeilunnar, og minnti þá á, hver álagningin hafði verið, t.d. á benzíni 475 kr. á tonn, en þá höfðu olíufélögin dreifinguna á sínum herðum og fengu lítið fyrir hana greitt. Dreifingarkostnaðurinn var innifalinn í álagningunni. Eftir álagningarreglurnar, sem settar voru í júlílok 1957, er álagningin, eins og hæstv. ráðh. sagði, 460 kr. á tonn á benzín, plús 41/2 eyrir á hvern lítra útkeyrðan, þegar komið er yfir vissa fjarlægð, og 3 aurar á hvern lítra hér í Reykjavík og nágrenni, og auk þess 1% álagning á kostnaðarverð og 2% á útsöluverð, en þessir liðir voru ekki áður nema að litlu leyti, aðeins 1 eyrir í staðinn fyrir 3 í útkeyrsluna, og sú álagning, sem hann nefndi, var ekki heldur með. Þegar þetta er tekið saman, kemur í ljós, að olíufélögin hafa nú hærri álagningu, en þau höfðu með þeim reglum, sem giltu 27. febr. 1957. Og hæstv. ráðh. er óánægður með þær reglur, sem nú gilda, það heyraði ég á honum. Það kom líka greinilega fram í Þjóðviljanum 1. ágúst s.l., því að þar segir Þjóðviljinn berum orðum, að olíufélögunum hafi verið gefnar alveg „extra“ 13 millj. kr. Ég skil ekki þá góðsemi, og ég hafði haldið, að þegar áfrýjað væri frá innflutningsskrifstofunni til hæstv. ríkisstj., hefði sá hæstv. ráðh., sem með verðlagsmálin fer, eitthvað að segja um þessi efni. Ég skil ekki í því, hvernig á því stendur, að hæstv. ráðh., sem fer með verðlagsmálin, skuli ekki, þegar mál ber þannig að, hafa neitunarvald. Þess vegna er það, að almenningur trúir því fastlega, að hæstv. verðlagsmálaráðherra hafi samþykkt með þögninni nýju álagningarreglurnar, sem gengu í gildi 1. ágúst s.l., -álagningarreglur, sem eru olíufélögunum miklu hagstæðari en þær, sem áður giltu, þegar þessi hæstv. ráðh. talaði um okur í sambandi við álagningu hjá olíufélögunum, áður en hann komst í ríkisstj. Það er ekki af því, að ég hafi neina löngun til þess að vera að deila við hæstv. ráðh. um þessi mál, að ég ber fram þessa fsp. hér, og hæstv. ráðh. virtist hafa skilning á því, hvers vegna það er gert. En ég er þess vegna ekki ánægður fullkomlega með þau svör, sem hæstv. ráðh. gaf. Það kemur ekki greinilega fram, hvers vegna lækkunin kemur ekki til framkvæmda, og það kemur ekki greinilega fram, hvers vegna hæstv. ráðh. stöðvaði ekki þær álagningarreglur 1. marz, sem hann er svo mjög óánægður með og gera olíufélögunum miklu léttara fyrir og skapar þeim betri aðstöðu, en þau áður höfðu undir stjórn þeirra manna, sem hæstv. núv. verðlagsmálaráðherra átaldi mjög, áður en hann komst í ríkisstj. Ég vænti nú þess, að hæstv. ráðh. reyni að gera í fáum orðum gleggri grein fyrir því, hvers vegna útsöluverðið er ekki lækkað nú þegar. Eftir hverju er verið að bíða? Hann upplýsti, að það væri nú a.m.k. ein milljón, sem safnazt hefði fyrir, vegna þess að dráttur hefði orðið á lækkuninni. Hvers vegna fær ekki almenningur að njóta þeirrar verðlækkunar, sem orðin er á þessum vörum, þegar hann verður að taka á sig strax allar utanaðkomandi hækkanir? Og er ekki hæstv. ráðh. mér sammála um það, að byrðarnar á öllum almenningi í þessu landi í dag séu nógu þungar, þótt hæstv. ráðh. legði sitt lóð á vogarskálina til þess að létta að einhverju leyti þá bagga, þegar hann hefur vald og möguleika til þess.



Herra forseti. Mér finnst hv. fyrirspyrjandi vera vanþakklátur, því að hann fékk þó sannarlega greinargóð svör við því, sem hann spurði um. Hann spyr enn um það, hvers vegna olíuverðið lækki ekki. Honum var sagt frá því, að farmurinn, sem kom með Hamrafellinu 27. febr. s.l., muni ekki koma til sölu, fyrr en í næsta mánuði og þegar hafi verið tekin ágreiningslaust ákvörðun í innflutningsskrifstofunni um 4 aura lækkun á lítra, þegar sú sala hefst; en það standa engin rök til þess, að sú verðlækkun komi til framkvæmda, fyrr en í næsta mánuði. Ágreiningur er svo aftur um nokkurn hluta af þessum ákvörðunum, og þar er deilt um 2 aura mismun, sem getur samt á árssölu numið 2.3 millj. kr. olíufélögunum í hag, og vænti ég, að hv. fyrirspyrjandi hallist á sveif með mér og beiti sínum áhrifum um það, að olíufélögin fái ekki þann gróða, því að það er alveg ástæðulaust.  (Gripið fram á: Hver á að fá þann gróða?)  Þann gróða af olíunni? Fólkið í landinu, m.a. hv. fyrirspyrjandi.  Viðkomandi því, að þessi hv. fyrirspyrjandi, hv. 1. þm. Rang., segist ekki vita betur, en það sé á valdi þess ráðh., sem fari hér með verðlagsmál, að skera þarna úr og beita neitunarvaldi, þá veit hann miklu betur. Hann var sjálfur viðskmrh. fyrir skömmu og er ekki svo minnislaus, að hann viti ekki, að gangur málanna er sá, að ef innflutningsskrifstofan er ekki sammála um verðlagsákvarðanir, þá áfrýjar hún til ríkisstj. í heild, alveg nákvæmlega eins og gert var í hans stjórnartíð, og hann hafði ekkert neitunarvald þá. Það hefur enginn einstakur ráðherra neitunarvald í málum, sem heyra undir ríkisstj. alla. Þetta veit hann vel og þarf ekki að spila sig svo fáfróðan hér fyrir hv. þingheimi eins og hann gerir. Það er því sagt gegn betri vitund, þegar hann segir, að ég eigi, ef ég sé óánægður með reglurnar og telji þær of háar, að beita neitunarvaldi. Ég hef það ekki, og hann hafði það ekki. Ég heyri það nú betur, en mér var ljóst áður, að hjarta hv. fyrirspyrjanda slær með olíufélögunum, en ekki með almenningi. Á þessu átti ég raunar von. Ég vil því í framhaldi af því, sem ég áðan sagði, og til þess að gera hann ánægðari, ef það er hægt, skýra honum frá því um þær kröfur um verðhækkanir, sem bárust nú frá olíufélögunum, einmitt um það leyti sem þurfti að fara að taka ákvarðanir um þessar verðlækkanir vegna lækkaðra fragta og vegna lækkaðs innkaupsverðs, að þá fóru olíufélögin fram á það, að þau fengju miklu meiri hækkanir á álagningarreglunum, og það er ekki gengið of nálægt þessum kaupsýslufélögum, þó að það sé upplýst hér, að miðað við innkaupsverð og flutningsgjald þeirrar olíu og þess benzíns, sem kom með Hamrafellinu hingað til lands þann 21. jan. þetta ár, jafngilda kröfur olíufélaganna um hækkanir þeim til handa allt að 13 millj. kr. í tekjuaukningu þeim til handa, miðað við eitt ár. 13 millj. kr. fóru þau fram á, blessaðir fátæklingarnir.