Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Hefur það áður gerst að fundur væri hafinn í þessari hv. deild klukkan þrjú að nóttu? Ég hygg að svo sé ekki. Ég hygg að það hafi aldrei gerst áður að tekið væri til meðferðar nýtt þingmál, sem ekki hefur verið rætt hér í deildinni, á þessum óvenjulega tíma sólarhrings. Menn geta sannarlega deilt og eiga eftir að deila hér í deildinni um réttmæti þessa máls og sýnist þar sitt hverjum. Okkur mörgum þykir ekki sæmandi að afgreiða þetta mál. Öðrum þykir það. En um hitt deila menn varla að það er óhæfa að taka mál af þessu tagi til meðferðar fyrir deildinni á þessum tíma sólarhrings og ætla deildinni að afgreiða málið í gegnum þrjár umræður, rannsaka málið í nefnd, eiga viðtöl við málsaðila, allt u.þ.b. sem fer að morgna. Þetta er bæði ósæmandi, óhæfa og óvirðing við deildina. Ég vil því lýsa því yfir, nú þegar greiða á atvæði um það hvort afbrigði verða veitt, að við Alþýðubandalagsmenn munum ekki greiða því atkvæði. Við munum greiða atkvæði gegn því og mótmælum því að þessi fundur fari nú fram. Hv. deild á enga sök á því að málið hefur ekki komið fyrr til meðferðar hér. Það á enginn þá sök annar en ríkisstjórnin sem hefur frestað því í allan dag að taka málið til meðferðar hér í þinginu. Þó búið væri að tilkynna að málið yrði til meðferðar hér í dag þá kom það ekki til umræðu fyrr en klukkan hálf sex. Hún virðist hafa verið að bræða það með sér hvort það væri sæmandi að fara með þetta mál hér inn í þingið, virðist hafa hikað svo og tafsað yfir málavöxtum að hún kom því ekki frá sér hér inn í þingið fyrr en síðla dags og þess vegna hlaut svo að fara. Ég held að við verðum bara öll að horfa framan í þá staðreynd að svona er komið. Þetta er orðinn hlutur. Við verðum að sætta okkur við það sem orðið er. Héðan af getur þetta mál aldrei orðið að lögum fyrr en einhvern tímann á morgun. Mál verða ekki að lögum með þeim eina hætti að Alþingi fjalli um málið. Það á eftir að bera málið upp við forseta lýðveldisins og það á eftir að birta lögin, þar á eftir. Allt tekur þetta sinn tíma, þannig að menn sjá auðvitað fram á að það verður aldrei fyrr en einhvern tímann á morgun sem það gerist. Það verður auðvitað ekki farið að birta þessi lög fyrr en á skrifstofutíma, þannig að það breytir engu þótt Ed. taki sér þann tíma sem sæmilegur getur talist til þess að kanna málavöxtu og ræða þá. Ég er ekki að kvarta yfir því að við skulum vaka hér um miðja nótt. Þm. munar ekkert um það að vaka. En hitt er aðalatriðið að það er útilokað með öllu að deildin geti veitt þessu máli efnislega meðferð og aflað þeirra upplýsinga sem augljóst er að um verður beðið. Ef við óskum eftir útreikningum, sem einungis er hægt að framkvæma á skrifstofum hér í borginni sem eru lokaðar, þá er ljóst að við fáum þær ekki. Við sjáum það þegar fyrir fram. Og ég endurtek því að það er fjarstæða að við þm. sýnum Alþingi og deildinni þá óvirðingu að taka þetta mál til meðferðar. Ég mótmæli því eindregið að þessi atkvæðagreiðsla fari fram. Ég mótmæli því eindregið að málið verði tekið til umræðu í kjölfar hennar og lýsi því yfir að við Alþýðubandalagsmenn munum ekki sætta okkur við þá niðurstöðu að málið verði rætt nú í nótt.



Virðulegi forseti. Menn hafa haft á undanförnum árum vaxandi áhyggjur af þverrandi virðingu Alþingis. Menn skyldu líta á þessu augnabliki í eigin barm og athuga hvað þeir eru að fást við. Við okkur blasa gífurleg þjóðhagsleg vandamál. Erlendar skuldir sem hafa aldrei verið meiri, fjárlagahalli sem enginn veit hvernig á að ráða bug á, vandi kjaraskerðingar hjá öllum almenningi í landinu, vandi húsbyggjenda, sem standa frammi fyrir því að verið er að bjóða ofan af þeim hús og eignir, og á meðan hefur þessi grútmáttlausa ríkisstjórn sem við búum við og múlbundnir stuðningsmenn hennar ekkert þarfara að gera en að vanvirða Alþingi með því að nauðga hér í gegn lögum um málefni sem koma hag þessarar þjóðar og því störfum Alþingis ekki nokkurn skapaðan hlut við. Því munum við þm. Bandalagsins ganga af fundi og ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls ef afbrigði verða leyfð fyrir afgreiðslu málsins og það verða mín síðustu orð í þessu máli.



Virðulegi forseti. Ég hlýt að koma hér í ræðustól og mótmæla harðlega þeim ósæmilegu vinnubrögðum sem hér eru nú viðhöfð á hæstv. Alþingi. Hér er nú boðaður fundur í hv. deild á tíma sem dæmi er ekki áður til um og ætlunin að taka fyrir með afbrigðum mál sem komið hefur verið með offorsi í gegnum hv. Nd. nú í nótt. Þetta eru vinnubrögð sem ekki eru sæmandi viti bornum mönnum og ef þau verða ekki aflögð og fundi frestað lýsi ég því yfir að ég mun ekki taka þátt í þeim þingstörfum sem forseti vill halda hér fram og sem eru ekkert annað en skrípaleikur, heldur mun ég ganga héðan út og mótmæla með því þeirri valdníðslu sem hér er nú viðhöfð. Ég geng héðan út þá einnig, og ekki síður, vegna þess að í dag er 24. október og í dag mun ég leggja niður störf til að sýna samstöðu mína með kröfum íslenskra kvenna um bætt launakjör. Það er nöturleg staðreynd að það mál sem ríkisstj. er nú að knýja með offorsi í gegnum þingið - og ég vil benda á, með fulltingi hæstv. forseta þessarar deildar, sem er ein af níu kjörnum konum á Alþingi Íslendinga, - það snýst einmitt um að brjóta á bak aftur með lögum réttmæta kjarabaráttu einnar af kvennastéttum þessa lands. Með þeirri lagasetningu sem ljóst er að knúin verður fram hér í dag, ef fundi verður eigi frestað, mun þessi ríkisstj. reisa sér þann minnisvarða sem henni sæmir. Sú ríkisstjórn sem henti blautum hanskanum framan í konur á sjálfum baráttudegi íslenskra kvenna. Ég mótmæli þessum ósóma og mun ganga héðan út.



Hæstvirtur forseti. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að leiðrétta fullyrðingar og misskilning sem hér hefur komið fram. Það er ekkert einsdæmi að boðaður sé fundur í þessari hv. deild til að fjalla um mál sem kemur frá hv. Nd. á þessum tíma. Það var m.a.s. mun seinna t.d. á liðnu vori. Það er ekkert nýtt. Og allir hv. þm. hafa vitað það, núna líklega í sólarhring, að þetta mál yrði til umræðu og væntanlega til lokaafgreiðslu. Það er rétt að satt sé satt.  En að því er varðar ummæli hv. þm. Stefáns Benediktssonar um að mál þetta komi Alþingi nákvæmlega ekkert við, þá verð ég líka að mótmæla því. Auðvitað kemur Alþingi mál þetta við og allri íslensku þjóðinni kemur mál þetta við. Þetta er gífurlega mikilvægt mál, einmitt með hliðsjón af efnahagserfiðleikunum sem hv. þm. gat um. Við skulum þess vegna ekki vera með neinn æsing á því sviði. Það er alveg ljóst að það eru hagsmunir íslensku þjóðarinnar að þessi deila leysist sem fyrst og sem farsælast. Og það eru ekki síst hagsmunir starfsmanna þessa félags að deilan leysist eins fljótt og unnt er. Þess vegna er engin ástæða til að draga það til föstudags eða mánudags. Ég tel að málið eigi að afgreiðast nú.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma hér í ræðustól og taka undir þau orð frá stjórnarandstöðunni sem hér hafa komið fram og sérstaklega benda á að hæstv. forseti, sem er kona og hefur skrifað undir þessa áskorun til íslenskra kvenna um að leggja niður störf í dag, ég vil eindregið beina mínum orðum til hennar, að hún nú í þetta sinn, á þessum degi hlutist til um að þessari umræðu verði frestað, að þessum fundi verði frestað, að þessi afbrigði komi ekki hér til atkvæðagreiðslu og þetta mál fái þinglega meðferð. Það er mikilvægt að frv. til laga fái þinglega meðferð og það fari ekki hér fram sú endurtekning á því sem hv. 4. þm. Norðurl. v. kom að hér áðan. Þrátt fyrir að það séu jafnvel fordæmi fyrir því að fundur hafi verið settur á þessum tíma í hæstv. Ed. er það ekki til fyrirmyndar. Ef ég man rétt er hann að benda til afgreiðslu á lögum um framleiðslu og sölu á landbúnaðarvörum sem nú er kvartað undan að hafi kostað ríkissjóð 600 millj. eða svo að koma í framkvæmd. Þetta er ekki Alþingi til fyrirmyndar og ég vildi bara sérstaklega benda á það að nú fyrir örskömmu síðan voru teknar 20 millj. í lán upp í þessar 600 millj. sem það kostaði þingið að samþykkja þessi lög, ef satt er sem lesið er í blöðunum. Og ég vil undirstrika það að hæstv. forseti hefur vald til þess nú að leggja til að þessum fundi verði frestað og málið fái þinglega meðferð.



Vegna þeirra mótmæla sem hér hafa komið fram hjá hv. þm., sem hafa kvatt sér hljóðs um þingsköp, þá vill forseti taka það fram að hér er ekki staðið að með óvenjulegum hætti við þær aðstæður sem hér hafa komið upp á hv. Alþingi í dag. Það er ekki um að ræða valdníðslu, eins og kom hér fram hjá hv. 11. þm. Reykv. áðan, vegna þess að það liggur fyrir, þegar hv. þm. hafa lokið því að tala um þingsköp, að leita samþykkis hv. þingdeildar um það hvort þetta mál megi koma til umræðu. Það þarf að leita afbrigða og það verður gert hér á eftir. Þess vegna er ekki um að ræða valdníðslu, heldur er um það að ræða hvort hv. þingdeild leyfi að málið komi til umræðu. Varðandi það að forseti er einn af þeim þm. sem hafa skrifað undir áskorun til íslenskra kvenna í tilefni þess dags sem nú er upp runninn, 24. október, þá er það hárrétt og forseti væntir þess svo sannarlega að hún fái tækifæri til að standa við sitt í þeim efnum og sýna samstöðu með íslenskum konum með því að mæta í Seðlabankabyggingunni klukkan 11, líklega eftir eina 8 klukkutíma eða svo, og síðar á fundinum á Lækjartorgi. Að öðru leyti ætlar forseti ekki að fara efnislega út í málin hér úr forsetastóli.



Virðulegi forseti. Mér finnst ekki hægt annað í umræðum nú um þingsköp en að mótmæla harðlega og lýsa yfir furðu á því að þm. í deildum Alþingis skuli lýsa því yfir og stæra sig af því að þeir muni ganga út úr Alþingi 



Virðulegi forseti. Ég sagði hér áðan að þetta væri einsdæmi og ég stend við það. Ég get viðurkennt að það hefur komið fyrir að umræður um mál hér í deildinni hafi dregist svo á langinn að komið væri fram á nótt þegar afgreiðslu þeirra lyki. Það hefur líka komið fyrir að afgreiðslu máls væri svo langt komið að það væri talið forsvaranlegt að hafa 2., jafnvel 2. og 3. umr. eftir að var farið að halla á nýjan dag. En hitt er aftur á móti einsdæmi að það sé farið af stað með umræðu, með 1. umr. máls klukkan þrjú um nótt. Ég skora á hv. þm. að nefna mér nokkur dæmi slíks hér í Ed. í þingsögunni. Ég minnist þess að þegar við vorum að ljúka þingi hérna á s.l. vori var farið að halla í tvö og þá komu tvö mál úr Nd. - ég býst við að margir hv. dm. muni þetta - og áttu að koma hér til 1. umr. En því var andmælt og forseti taldi að úr því að andmæli hefðu komið fram og svo seint væri orðið, þá væri ekki fært að taka málið til umræðu. Það var fallið frá því að ræða þessi mál,  Ég held að það hafi ævinlega verið tekið tillit til andmæla sem stjórnarandstaða hefur borið fram undir svona kringumstæðum, eða einstakir þm., og hafi ævinlega verið þá reynt áð taka málið til meðferðar daginn eftir. En ég ætta ekki að orðlengja þetta frekar. Ég lýsi því yfir og ítreka það sem ég sagði hér áðan, og er í fullu samræmi við það sem fram kom hjá talsmönnum Bandalags jafnaðarmanna og talsmanni Kvennalista, að við Alþýðubandalagsmenn mótmælum þessum vinnubrögðum að stjórnarliðið skuli ætla að hespa þessu frv. hér í gegn. Við mótmælum þessari aðför að frjálsum samningsrétti og við munum ekki taka þátt í afgreiðslu þessa máls. Við munum ganga út af þessum fundi ef afbrigðin verða samþykkt og málið verðurtekið á dagskrá.



Hæstvirti forseti. Ég skal ekki vera að munnhöggvast við hv. þm. Ragnar Arnalds um tímasetningar nákvæmlega. Ég held við munum það öll að við komum ekki heim til okkar fyrr en, held ég, fjögur eða hálf fimm um morguninn og þar voru afgreidd fleiri en eitt og fleiri en tvö mál sem komu beint frá Nd. Það gerist svo að segja á hverju einasta þingi að það eru næturfundir þar sem mál eru tekin til afgreiðslu. Hæstv. forseti Sþ. tjáði mér það, sem rétt mun vera, að tímasetningar séu ekki á þeim umræðum eða þeim skjölum sem út eru gefin, þannig að þetta sé ekki hægt að rekja þá nema með einhverri rannsóknarnefnd kannske að fara að mæla spólur eins og hjá Nixon eða eitthvað slíkt og ég ætla nú ekki að standa í því. Það vita allir að þetta er altítt, en við skulum ekki vera að deila neitt frekar um það.



Virðulegi forseti. Í dag var lagt fram í Nd. frv. til l. um kjaradóm í verkfallsdeilu Flugfreyjufélags Íslands og Flugleiða hf. Þetta frv. fjallar um það að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn í kjaradóm sem á fyrir 1. des. á þessu ári að ákveða kaup og kjör þeirra félagsmanna Flugfreyjufélags Íslands sem starfa nú hjá Flugleiðum hf. Hæstiréttur kveður á um hver hinna þriggja kjaradómsmanna skuli vera formaður dómsins. Kjaradómur setur sér starfsreglur, aflar sér nauðsynlegra gagna og er rétt að krefjast skýrslna, munnlegra og skriflegra, af einstökum mönnum, opinberum aðilum og fyrirsvarsmönnum Flugleiða hf. og Flugfreyjufélags Íslands hf. Kjaradómur á við ákvörðun kaups og kjara flugfreyja að hafa til viðmiðunar við úrskurð sinn síðastgildandi kjarasamning aðila, almennar kaup- og kjarabreytingar sem orðið hafa síðan hann tók gildi svo og breytingar á launum annarra starfsmanna Flugleiða hf. Ákvarðanir kjaradóms eru bindandi fyrir aðila frá gildistöku þessara laga. Verkfall það sem lög þessi taka til, svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir, sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, eru óheimilar. Meðan þessi lög eru í gildi er vinnuveitanda, Flugleiðum hf., óheimilt að segja félagsmönnum þeim sem lögin taka til upp starfi nema þeir uppfylli ekki lengur lágmarkskröfur sem gerðar eru til hæfni í starfi eða þeir hafi gerst sekir um brot í starfi. Um aðrar greinar er eins og venja er í lagafrv. sem fjalla um þessi efni. Síðasta greinin er um gildistöku þessara laga, en þau öðlast gildi þegar í stað og gilda til 30. des. 1985. Úrskurður kjaradóms skv. 1. gr. gildir til sama tíma nema nýir samningar hafi áður verið gerðir milli aðila. Eftir 15. des. er úrskurður kjaradóms uppsegjanlegur af hvorum aðila um sig með 15 daga fyrirvara miðað við mánaðamót. Eftir 31. des. n.k. gildir úrskurður kjaradóms meðan honum er ekki sagt upp eða nýr samningur gerður. Forsaga þessa máls er sú að ekki hafa náðst samningar milli Flugfreyjufélags Íslands og Flugleiða hf. þrátt fyrir langvarandi samninga og fyrir átta dögum, eða níu dögum nú, boðaði Flugfreyjufélag Íslands verkfall á hendur Flugleiðum. Sáttasemjari, sem hefur haft með málið að gera, hefur ekki talið sér fært að leggja fram sáttatillögu þar sem hann hefur talið það vera gagnslaust með öllu því að svo mikið bar á milli. Ég hef átt viðræður við báða deiluaðila og í viðræðum mínum við fulltrúa Flugfreyjufélags Íslands fór ég þess á leit s.l. föstudag að þær féllust á að fresta framkvæmd verkfallsins og jafnframt féllust á að skipuð yrði þriggja manna nefnd, einn aðili frá hvorum deiluaðila og þriðji aðili frá samgrn. Jafnframt bauð ég upp á það að við val á oddamanni yrði haft samráð við deiluaðila og sérstaklega við Flugfreyjufélag Íslands og með því yrði reynt að ná samkomulagi á þessum tíma. Síðast á mánudag ræddi ég aftur við bæði formann félagsins og formann samninganefndar og sá fundur var mjög gagnlegur. Við ræddum efnislega um málið, stöðu mála og vorum sammála um það sem fram hefur komið hjá ríkissáttasemjara og jafnframt að það væri ekki möguleiki á að ná samningum nú á skömmum tíma. Ég óskaði aftur eftir því að félagið tæki þessa beiðni til umfjöllunar og laust fyrir kl. 5 á mánudag var mér tilkynnt að þeirri beiðni hefði verið hafnað. Ég leyfi mér að halda því fram að það hefði verið mjög æskilegt og líka skynsamlegt frá hendi launþegafélagsins að gera þessa tilraun því að með því voru þær með frjálsum samningum að reyna aðra leið án þess að taka neitt til baka í sínum kröfum og voru á engan hátt skuldbundnar til að fara eftir því sem hinir tveir í nefndinni hefðu ákveðið þó að þeir hefðu náð saman sín á milli. Ég taldi útilokað annað en að bera fram þetta frv. vegna þess að við erum svo háðir flugi. Við erum eyland sem verður að halda uppi samgöngum við aðrar þjóðir. Þó að það sé ekki verkfall núna hjá Arnarflugi standa þeir í samningum. En stærsti hlutinn af flugi á milli Íslands og annarra landa liggur nú niðri af þessum orsökum og nú, svo síðla hausts sem raun ber vitni, geta teppst samgöngur á landi við a.m.k. þrjá landshluta þannig að farþegaflutningar verða þá ekki nema flugleiðis og Flugleiðir eru eins og allir vita veigamikill þáttur í þeim samgöngum. Það er því vá fyrir dyrum. Ég harma það af bæði umræðum í hv. Nd. og sömuleiðis hér í umræðum um þingsköp þegar verið er að tala um þetta sem einhverja árás á konur. Þetta er alveg laust við það. Þetta er hvorki árás á einn eða annan. Hér er um að ræða að skipa kjaradóm eins og fjölmargir aðrir launþegar í þjóðfélaginu eru háðir. Ég tók það greinilega fram við fulltrúa Flugfreyjufélagsins að mér þætti það mjög miður ef það þyrfti að grípa til lagasetningar, ekki af því að ég væri að hóta lagasetningu, síður en svo eins og fram hefur komið í blöðum, heldur að mér þætti það miður því að það væri alltaf neyðarúrræði. En við höfum skyldur, stjórnvöld og Alþingi, við þjóðina, við þá sem þurfa að ferðast, og það eru líka til margar konur sem bíða núna eftir fari, bæði frá landinu til útlanda og heim og sömuleiðis úti á landi bæði hingað til höfuðborgarsvæðisins og til baka, og það kemur illa við margan manninn. Það kemur líka illa við þennan atvinnurekstur ef hann liggur niðri. Hann verður ekki færari um kauphækkanir til sinna starfsmanna eftir því sem þessar vélar liggja lengur ónotaðar. Hann á einnig að standa í harðri samkeppni við margra tuga eða hundraða sterkari aðila á þeim markaði sem flugfélögin keppa að. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að hafa þessi orð miklu fleiri, en ég harma mjög að þessir hv. þm. skuli hlaupa frá þessum vanda. Það hefði verið hægt að afgreiða þetta mál fyrr í dag. Einn hv. þm., 3. þm. Norðurl. v., sagði að ríkisstj. hefði verið sein með málið. Henni voru veittar þungar ásakanir í Nd. fyrir að hún hefði verið of fljót, gripið of fljótt inn í málið. Þannig er vandratað meðalhófið í þessu máli sem og mörgum öðrum. Og það hefði kannske mátt hafa a.m.k. eina ræðu allmiklu styttri í Nd. því að hún var aðallega upplestur úr bókum. Hins vegar er ekkert athugavert við það að þm. almennt ræði þessi mál. En ég sé ekki að nefnd þurfi að fá einhverja útreikninga í sambandi við það því að þetta frv. fjallar á engan hátt um kjaramál. Það á að vera kjaradóms, sem Hæstiréttur skipar, að afla þeirra gagna allra eins og ég veit að hv. þm. sjá. Mér fannst mjög skynsamleg afstaða sem kom fram hjá bæði formanni Alþfl. í Nd. og sömuleiðis nefndarmanni þess flokks í samgn. Þeir lýstu því báðir yfir að þeir teldu að hér yrði auðvitað að hafa hliðsjón af heildarlaunastefnu því að allir samningar eru lausir um áramót. En það breytir ekki þeirri staðreynd að þessi kjaradómur kemur til með að fjalla um kjarasamninga Flugfreyjufélagsins strax eftir að Alþingi hefur samþykkt lög og Hæstiréttur hefur skipað þennan dóm og ég vona að vel takist til og þessi dómur finni skynsamlega og sanngjarna lausn í launa- og kjaramálum þessa félags sem maður vonar að verði einnig fyrir aðra launþega í þessu landi. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Magnús H. Magnússon Hæstv. forseti. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. samgrh. að það er neyðarúrræði að fresta verkfalli með lagasetningu. Sú staða getur þó komið upp að slíkt sé nauðsynlegt, einkum þegar um er að ræða fámenna en tiltölulega vel launaða starfshópa sem hafa aðstöðu sinnar vegna margfalt beittara verkfallsvopn í höndum en launþegar almennt. Sú er raunin nú að mati meiri hl. þingflokks Alþfl. Þess vegna, og þó einkum vegna þess gífurlega tjóns sem af hlytist ef verkfall flugfreyja héldi áfram, ekki aðeins fyrir Flugleiðir heldur fyrir þjóðfélagið allt, munum við fulltrúar Alþfl. í þessari hv. deild greiða atkvæði með því lagafrv. hæstv. ríkisstj. sem hér er á dagskrá. Til enn frekari rökstuðnings vísa ég, hæstv. forseti, til nál. fulltrúa Alþfl. í samgn. hv. Nd. á þskj. 74.



Virðulegi forseti. Það er vissulega mikið vandamál þegar samgöngur til Íslands stöðvast. Það er vissulega vandamál þegar kjaradeila hefur þróast í þá átt að vinnustöðvun á sér stað. Verkfallsvopnið er vissulega helgur réttur verkalýðshreyfingarinnar og ber þá að huga að prinsipástæðum, prinsipmálum, hvar upphafið á að vera og hvar endirinn. Ég verð að játa að þegar svona mál kemur á dagskrá og maður, sem er í trúnaðarstörfum fyrir verkalýðshreyfinguna, þarf að greiða atkvæði, þá hljóta að vera þar nokkrar innantökur og vangaveltur um hvernig með skuli fara. Ég hlustaði á umræður í hv. Nd. í kvöld. Þar heyrði ég því fleygt að hér væri um sérstakan láglaunahóp að ræða, láglaunahóp sem verið væri að níðast á. Ég gat ekki annað en velt fyrir mér þeirri spurningu: Er það verjandi af manni, sem þurfti að skrifa undir kjarasamninga sem kveða á um að kaup fiskverkunarfólks og iðnverkafólks skuli vera 90,75 kr. á klukkustund, að taka undir sérhverjar kröfur fólks sem er miklu betur launað? Er það rétt af verkalýðshreyfingunni að hlaupa alltaf til hvenær sem einhverjum dettur í hug? Af hverju geta flugfreyjur ekki staðið að kjarasamningum með öðru fólki innan ASÍ? Hvers vegna kljúfa þær sig út úr þeim ramma sem almennt launafólk þarf að sætta sig við? Er það rétt, sem haldið var fram áðan í hv. Nd., að hér sé um sérstakan láglaunahóp að ræða? Skyldi fólk, sem er fjarri íslensku atvinnulífi, gera sér ljóst hvert er kaup og hver eru kjör almenns verkafólks? Er það óeðlilegt að manni verði hugsað til fiskverkunarkonunnar eða saumakonunnar sem þarf að una við 90,75 kr. á klukkustund, þeirra kvenna sem þurfa að vinna alla daga vikunnar í kulda, trekk, vosbúð og við óþægindi fyrir aðeins 16 437 kr. á mánuði?

En verkamaður?

Verkakona og verkamaður eru eitt í þessu. Skyldi hin almenna verkakona eða verkamaður geta undanskilið eitthvað og sagt: Þetta eru ekki laun, þetta eru bara hlunnindi? Skyldi sami verkamaður eða verkakona hafa frían vinnufatnað frá hvirfli til ilja? Skyldi þessi sami maður eða kona hafa sérstakan ökutækjastyrk vegna ferða úr og í vinnu? Skyldi það vera algengt að láglaunafólk fái sérstaka dagpeninga utan fastakaups sé það sent utanbæjar til vinnu, þá á ég við dagpeninga sem slaga hátt upp í mánaðarlaunin? Skyldi öllum sem hér eru inni vera það ljóst að hinir raunverulegu láglaunahópar í landinu, eins og t.d. fiskvinnslufólkið, eiga það yfir höfði sér að vera reknir heim hvenær sem vinnuveitanda þóknast, hvenær sem hráefni skortir? Skyldi sá hópur sem nú er rætt um missa atvinnutekjur þegar ekki viðrar til flugs? Menn muna það frá í sumar að frystihúsin voru full af fiski og það fékkst ekki mannskapur til þess að vinna fiskinn. Menn voru almennt um það sammála að það væri vegna þess að launin væru svo lág, kjörin væru svo slæm. Nú mun það staðreynd að það eru 20 manns um hverja þá stöðu, sem losnar hjá Flugleiðum eða flugfélögunum, sem varðar flugfreyjustörf. Skyldi það ekki kalla á þá hugleiðingu að kjörum þessa fólks sé öðruvísi háttað en fólksins í fiskinum, fólksins sem er á lægstu launum? Þetta eru vissulega hugleiðingar sem er eðlilegt að menn velti fyrir sér. Það er fjöldi atriða sem skýtur upp í kollinn þegar rætt er um láglaunahópa. Það er hins vegar grátlegt eða öllu heldur sorglegt þegar alþm. þekkja ekki til þess hvar láglaunafólkið er, telja sér trú um að fólk sem býr við mikil hlunnindi og margfalt kaup miðað við fólkið sem vinnur að undirstöðu þjóðfélagsins sé hið raunverulega láglaunafólk. Í kjaradeilu þessari, kjaradeilu Flugleiða og flugfreyja, er ósamkomulag um flest eða allt. Það er ósamkomulag um mat á kröfunum, það er ósamkomulag um reikningsaðferðir o.fl. o.fl. Ég tek það fram að ég vorkenni Flugleiðum ekki að borga hærra kaup. Flugfreyjur eru vissulega alls góðs maklegar. Þær vinna vel og eru önnum kafnar þegar flogið er. Það er hins vegar rangt að gera sér ekki grein fyrir umhverfinu. Laun eru yfirleitt skammarlega lág. Það er hins vegar mikill launamunur í þjóðfélaginu. Ég fellst ekki á að flugfreyjur séu láglaunahópur. Það eru ósannindi sem ekki eiga að heyrast. Þeir sem halda því fram vita greinilega ekkert um ástandið í launamálum þjóðarinnar. Ég hef yfirfarið þetta frv. Þar er kveðið á um gerðardóm sem þarf að skila áliti fyrir ákveðinn tíma. Í 2. gr. frv. segir: "Kjaradómur skal við ákvörðun kaups og kjara flugfreyja hafa til viðmiðunar við úrskurð sinn síðastgildandi kjarasamning aðila, almennar kaup- og kjarabreytingar sem orðið hafa síðan hann tók gildi svo og breytingar á launum annarra starfsmanna Flugleiða hf." - Ég treysti því vissulega að þessi dómur komist að sanngjarnri niðurstöðu og ég tek það fram að ég vorkenni Flugleiðum ekki að greiða betri laun, en ég tek það líka fram að mín prinsip ná ekki til þeirra hópa sem eru mun betur haldnir en almennt verkafólk í landinu. Ég tel mig vera baráttumann fyrir því að þeim sem verst eru settir verði gert betra til en öðrum, launin verði jöfnuð og þá á þann veg að sem flestir geti haft há laun, en ég get fallist á að deilu sem þessari sé frestað um sinn einmitt vegna þess að frv. er þannig orðað að það er reiknað með að dómurinn taki mið af því sem umhverfið segir til um. Ég ætla því að greiða þessu frv. atkvæði mitt. Ég segi það aftur að menn geta velt fyrir sér grundvallaratriðum, en menn mega ekki vera fangar þessara grundvallaratriða. Menn eiga að hugsa rökrétt og menn eiga að hugsa á þann veg að þeir séu samkvæmir sjálfum sér. Ég tel mig ekki vera samkvæman sjálfum mér ef ég samþykki hvað sem er, hvað sem fram kemur hverju sinni frá hverjum sem er. Ég tel launamun of mikinn í þjóðfélaginu og ég tel rangt að auka þennan launamun. Ef verkalýðshreyfingin og þeir sem vilja styðja við bakið á henni hlaupa eftir hvers konar kröfuhópum án tillits til efnisatriða fer svo að þeir sem verst eru settir og versta aðstöðuna hafa til að ná fram betri launum sitja eftir. Þá munu hinir grimmu sérhagsmunahópar geta skarað eld að sinni köku. Hinir, hið almenna verkafólk, verða eftir. Það eru vissulega teikn á lofti um að þessi þróun gangi hraðar og hraðar, að hin almennu stéttasamtök slitni í sundur vegna gauragangs þeirra sem hafa aðstöðuna. Heildarsamstarf um baráttumál og betri lífskjör er á undanhaldi. Það stefnir allt í það sem einhver sagði einhvern tíma: Það hugsa allir um sig nema ég. Ég hugsa bara um mig. - Ég tel að hlusti verkalýðshreyfingin á hvað sem er og verði á uppboðsmarkaði þeirra sem besta hafa aðstöðuna og sannanlega eru miklu betur settir en aðrir, þá sé hið gamla "solidaritet", samstaða, rofið og þá sé heildarhagsmununum ekki borgið. Þetta er vandi sem flæðir yfir verkalýðshreyfingu Vestur-Evrópu og ég tel ástæðu til að standa gegn. Ég hef gert hér samanburð á því fólki sem ég umgengst mikið, láglaunafólkinu í landinu sem býr við mjög þröngan kost, og tel að mín prinsip nái til þess fólks, en get fellt mig við það, þegar erfið deila er komin á það stig að samgöngur til landsins eru stöðvaðar, að aðrar aðferðir verði viðhafðar. Hér er um frestun að ræða, kjaradóm, og ég er þeirrar skoðunar reyndar að flugfreyjur muni koma betur út úr þessari leið en að standa í löngu verkfalli. Ég held að það sé skynsamlegri leið við þessar aðstæður þar sem ljóst er að deiluaðilar hafa haldið illa á málum og hleypt þeim það langt að í óefni er komið. Ég endurtek: Nauðsyn brýtur lög.



Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vildi ég rétt aðeins taka upp hanskann fyrir flugfreyjur í nokkrum atriðum sem síðasti ræðumaður vék að. Í fyrsta lagi spurði hann hvort ástæða væri til að flugfreyjur hefðu bílastyrk þegar ýmsar aðrar stéttir landsins hefðu það ekki, svo sem eins og verkafólk og aðrir sem ynnu t.d. í fiskvinnslu. Þetta atriði kom fram. Það er svo með vinnutíma flugfreyja að vinna hefst oft og tíðum og endar oft og tíðum þegar almenningsvagnar eru ekki í gangi. Það er einnig andstætt vilja Flugleiða að flugfreyjur ferðist með almenningsvögnum. Það er andstætt vilja Flugleiðamanna að flugfreyjur komi fram í búningi félagsins annars staðar en í vélum félagsins og á þeirra vegum, verslunum og hvar sem er. Þetta skýrir kannske fyrst og fremst þann bifreiðastyrk sem flugfreyjur búa við. Annað atriði, sem hv. þm. kom að, var varðandi dagpeninga sem mætti reikna til launa. Þarna væri hægt að fara út í langt mál. En í mörgum tilvikum má færa sönnur fyrir því að flugfreyjur þurfa að reka heimili með tvöföldum rekstrarkostnaði, þ.e. þær hafa sitt heimili hér heima á Íslandi, en þær þurfa líka að sinna daglegum þörfum erlendis á sama tíma. Allir vita hvernig slíkur kostnaður eykst þegar ekki er hægt að vinna hlutina á einum stað. Það kom einnig fram sú spurning hjá hv. þm. hverju sætti að ávallt biðu a.m.k. 20 aðilar sem vildu ganga inn í flugfreyjustarf hjá Flugleiðum þegar eitt losnaði. Ég held að þarna sé verið að tala um gamla rómantík, gamla ævintýraþrá. Það var forðum þannig að það voru löng stopp hjá flugliðum Flugleiða, og Loftleiða á sinni tíð, erlendis þannig að fólk gat notið þess að fara jafnvel í einhvers konar frí á milli ferða, en sú tíð er löngu liðin. Nú er þetta miklu tíðari og strangari vinna og það er ekki hægt að reikna með því lengur, eins og sumir halda fram, að "sjarmi" flugfreyjustarfsins var sá að flugvélin flaug eftir því hvað flugfreyjan deplaði hratt augunum. Í þessu máli er það kjarni málsins að engin tillaga, sem aðilar gátu sætt sig við á nokkurn hátt, lá fyrir. Ég er sannfærður um að sú leið sem samgrh. bauð upp á hefði orðið til farsældar í þessu máli, ekki hvað síst fyrir flugfreyjur, vegna þess að á þeim grunni hefði verið hægt að taka upp þann þátt sem þær leggja höfuðáherslu á í sínu máli og það er að finna grundvöll fyrir vaktaálagi og greiðslum þess vegna. Það má nefna eitt stutt dæmi. Flugfreyja sem á að fara í Ameríkuflug þarf að byrja að undirbúa sig að morgni dags. Hún þarf að vera mætt milli kl. 2 og 3 á Hótel Loftleiðum. Hún fer í loftið með sinni flugvél um kl. 5. Hún er komin til New York að staðartíma milli kl. 7 og 8, á hótel liðlega klukkutíma síðar. Þá er klukkan yfir miðnætti að íslenskum tíma. Nóttin fer í hvíld. Næsti dagur fer í undirbúning fyrir heimflugið sem er síðla dags. Allir þekkja hver áhrif tímamismunurinn hefur á fólk. Þarna rennur því saman í rauninni einn órofa vinnutími. Það er margt sem skarast í þessum efnum sem er ástæða til þess að benda á. Reglan hefur orðið sú að eftir Ameríkuflug hafa flugfreyjur tveggja nátta viðdvöl heima hjá sér, en nú koma til einnig þannig reglur að nú er Ameríkuflug flogið heim í gegnum Lúxemborg. Þar dvelur flugfreyjan eina nótt og þar með telst það ekki Ameríkuflug. Þarna skarast margir hlutir og skekkjast. Það er enginn greinarmunur gerður á því hvort flugfreyjan vinnur á virkum mánudegi eða aðfangadegi jóla, páskadegi eða hverjum öðrum degi, hvort sem er að nóttu eða degi, og það er auðvitað úrelt að ekki sé tekið tillit til þess að þessi starfsstétt ætti að fá vaktaálag. Þetta er mergurinn í þeirra kröfum og þeirra kröfugerð sem hefði kannske helst verið hægt að finna flöt á með þeirri leið sem samgrh. bauð upp á. Þær höfnuðu þeirri leið, því miður að mínu mati. Töldu sjálfar að æskilegra væri að fá yfir sig kjaradóm. Það verður að ganga fyrir sig á þann hátt eins og nú horfir. En ég vil jafnframt vekja athygli á því að að mínu mati hefur starf flugfreyjunnar um langa hríð verið vanmetið í íslenskum flugrekstri vegna þess að flugfreyjurnar eru helstu sölumenn Flugleiða. Það eru þær sem skapa það hlýlega og góða andrúmsloft sem er um borð í íslenskum flugvélum og það eru þær sem veita þá þjónustu sem veldur því að fólk flýgur aftur og aftur með flugvélum Flugleiða þótt þær séu ekki eins glæsilega búnar og margar aðrar flugvélar sem sömu farþegar eiga kost á. Það eru ekki aðeins hagstæð fargjöld sem ráða þarna. Það er einnig sérstaklega góð þjónusta íslenskra flugfreyja.

Er hægt að fljúga með nokkrum af þessum vélum?

Það er hægt að fljúga með mörgum flugfélögum yfir hafið, já.

Frá Íslandi?

Frá Ameríku til Evrópu. Það ætti nú hæstv. iðnrh. að vita. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum tók ég viðtöl við 40 farþega í Flugleiðavélum á báðum leiðum vestur um haf og það kom fram hjá þeim flestum að þeir voru fastir viðskiptavinir Flugleiða, m.a. vegna þess að þeim líkaði sérstaklega vel sú þjónusta og sú lipurð sem íslenskar flugfreyjur sýndu. Þetta ætti auðvitað félag eins og Flugleiðir að meta til fulls og koma til móts við kröfur flugfreyja eins og frekast er unnt. Mér þótti ástæða til að þetta kæmi hér fram. Það er ekki ástæða til að teygja umræður lengi. Eftir því sem flugfreyjur hafa sagt síðustu daga í persónulegum samtölum vildu þær fremur fá yfir sig kjaradóm en reyna til þrautar þá leið sem samgrh. bauð upp á og því mun ég styðja þetta frv.



Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður gaf tilefni til að fara út í langar umræður um kjör verkafólks borið saman við kjör flugfreyja og þjónustu þá sem er fyrir hendi fyrir Íslendinga. Við erum að tala fyrst og fremst um farkosti Íslendinga og samanburð á þjónustu í íslenskum vélum og erlendum vélum. En þar sem ekkert af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði snertir það mál sem hér er á dagskrá fell ég frá orðinu.