Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! við 1. umr. þessa máls gerði hæstv. félmrh. allýtarlega grein fyrir efni þessa frv. Við allshnm. létum þá skína í, að við mundum bera fram brtt. síðar, og liggja þær nú fyrir á þskj. 96. Ég tel áþarft að fara inn á efni sérstakra gr. í frv., þær eru svo ljósar. Ég mun því aðallega snúa máli mínu að þeim brtt., sem n. hefir orðið sammála um að flytja. Það er þá fyrst við 1. gr. við 1. umr. komu fram aths. frá hv. þm., sem flestar voru þess eðlis, að n. fannst rétt að taka þær í aðalatriðunum til greina. Ég minnist þess, að frá hv. 1. þm. Eyf. kom fram ábending, sem var réttlát og n. tók tillit til. Sú breyt., sem er gerð við 1. gr., er aðallega á þá leið, að setja inn í frv. 3 atriði, sem megi valda því, að húsaleiga hækki. Það er sökum viðhaldskostnaðar, eldsneytiskostnaðar, sem er innifalinn í húsaleigu, og í þriðja lagi vegna skattahækkana, sem kunna að verða á fasteignum. Þó að það sé ekki ennþá fyrir hendi, þá getur maður vel búizt við, að slíkt geti komið fyrir á þeim tíma, sem l. eiga að gilda. Um fyrsta atriðið skal ég segja það, að allt, sem þarf til viðhalds húsa, hefir hækkað verulega, eins og yfirleitt allt, sem þarf að flytja til landsins. Mun sú hækkun nema um 30–100% samkvæmt upplýsingum frá stjórn fasteignaeigendafélagsins, sem kom á fund n. til viðtals um þetta mál. N. lítur svo á, að tvímælalaust sé réttlátt að gefa húseigendum heimild til þess að hækka leiguna með tilliti til þessa. Ennfremur er n. sammála um, að þar sem hiti er með í leigunni, þar sé réttlátt að leigan hækki eftir því, sem eldsneyti hækkar í verði. Í frv. er gert ráð fyrir, að húsaleigu megi ekki hækka nema við leigjendaskipti. Þessu vill n. breyta á þann hátt, að húsaleigu megi breyta á þeim venjulegu flutningsdögum, sem eru 14. maí og 1. okt. Þá er gerð brtt. við 3. gr. Leggur n. þar til, að gerð verði sú breyt. á skipun n., að Fasteignaeigendafélag Reykjavíkur skipi einn mann, hæstiréttur formann og Alþýðusamband Íslands einn mann. Hefði verið til fjölmennt samband leigjenda, þá hefði ekki verið ólíklegt, að slíkur félagsskapur hefði tilnefnt þriðja manninn, en sé félagsskapur er ekki til. Hinsvegar er Alþýðusamband Íslands samnefnari, ef svo mætti að orði komast, fyrir verkalýðsfélögin í bænum, og þar er stór hópur leigjenda, þó að þar séu að vísu margir húseigendur líka. N. var því sammála um, að ekki væri hægt að finna neinn aðila, sem betur gæti komið fram sem fulltrúi leigjenda. Stjórn Fasteignaeigendafélags Reykjavíkur lagði mikla áherzlu á að mega ráða einum manni í n., og fannst n. það eðlilegt, þar sem þeir upplýstu, að innan þess félagsskapar eru fyllilega 700 menn, sem eru húseigendur í bænum, og nokkur straumur af húseigendum inn í þennan félagsskap. Þetta eru þær meginbreyt., sem n. leggur til. að gerðar verði. Að öðru leyti hefir hún ekki talið rétt að koma með brtt. að svo stöddu. 2. gr. frv. felur í sér mikilsvert atriði og er um það, að ekki megi segja upp leigu, nema þær ástæður séu fyrir hendi, sem þar er gert ráð fyrir, en það eru vanskil, brot á samningum o. s. frv. Ég geng þess ekki dulinn, að húseigendur mundu fyrst og fremst hafa óskað eftir, að engar hömlur hefðu verið lagðar á að mega segja upp húsnæði. En n. lítur svo á, að það ástand geti skapazt hér í Reykjavík, sem er stærsti bær landsins, að mjög væri varhugavert, ef svo lauslega væri um hnútana búið, að húseigendur gætu sagt upp eins og á venjulegum tímum. Það gæti orðið til þess, að stj. sæi sig tilneydda að setja bráðabirgðalög til að firra þeim vandræðum, sem annars mundu af hljótast. Ég skal svo láta máli mínu lokið. Ég fer ekki út í aðrar gr. frv. Þær eru að mestu leyti umbúnaður um aðalefni frv., að öðru leyti en því, að í öðrum bæjum og kauptúnum eiga fasteignamatsnefndir að gegna því starfi, sem hin kjörna n. í Reykjavík á að gegna. Ég býst við, að ekki sé vert að kjósa sérstaka n. í einstökum bæjum til þess að hafa þessi mál með höndum, enda mun reynslan hafa verið og verða sú, að húsnæðisvandræði eru alltaf minni í hinum fámennari bæjum. Ég vil svo vænta þess. að d. geti fallizt á brtt. þær, sem n. hefir leyft sér að bera fram.



Herra forseti! Ég vil biðja hv. n. að athuga, hvort ekki sé ástæða til að fella úr 1. gr. frv., eins og hún er nú, nokkur orð. Í brtt. allshn. er gert ráð fyrir því, að hækka megi húsaleigu sökum aukins viðhaldskostnaðar, eldsneytis o. s. frv. En hér ber þess að gæta, að þótt húsnæði á einum stað geti verið sambærilegt við annað að kostum, getur það verið allt að fimm sinnum dýrara leigt, vegna þess að í öðru tilfellinu kann húsaleigusamningur að hafa verið gerður fyrir löngu, en ekki í hinu. Gæti því húsaleigun. verið í miklum vanda stödd þegar svo stendur á. Húseigandi getur þá kannske bent á það, að á öðrum stað sé samskonar búsnæði leigt miklu dýrar, og rökstutt með því, að hann verði að hækka leiguna, og myndi því n. oft neyðast til að samþ. hækkunina. Þess vegna er ég í miklum vafa um, hvort rétt sé að láta þetta ákvæði standa, því að hér við bætist það, að þessar dýrustu íbúðir eru venjulega í gömlum húsum og köldum, með ofni og útisalerni og svo framvegis. Þegar þannig er hægt að vitna í háa leigu á gömlum húsum, stendur n. enn verr að vígi í þessu efni, þegar um nýrri hús er að ræða.



Ég hefi borið fram brtt. við þetta frv. Ég flutti reyndar fyrir nokkru annað frv. um húsnæði, og þetta frv., sem nú er komið frá hv. allshn., fjallar um annan aðalþáttinn í því frv., sem sé það, að koma í veg fyrir hækkun á húsaleigu. Hinn aðalþátturinn í mínu frv. fór í þá átt, að koma í veg fyrir, að hægt sé að varpa mönnum út á götuna, þó að þeir geti ekki um stundarsakir greitt húsaleigu vegna atvinnuleysis, og eins að koma í veg fyrir, að húseigendur þurfi af þeim ástæðum að missa húseignir sínar. Svo eru ákvæðin í mínu frv. um stóríbúðaskatt til að standa straum af kostnaði við þessar ráðstafanir, og þarf ég ekki að bæta neinn við það, sem ég sagði, þegar frv. var hér til umr., því að ég tel þetta mál nægilega rökstutt. Í frv. því, sem hér er til umr., eru að vísu ýms atriði, sem ástæða væri til að breyta, en ég hefi aðeins lagt fram eina brtt. um atriði, sem ég tel þýðingarmeira en önnur. Hv. 1. þm. Eyf. benti á það við 1. umr., að í frv. þyrftu að vera skýrari ákvæði til þess að koma í veg fyrir, að húseigendur segðu leigjendum upp húsnæði undir því yfirskini, að þeir þyrftu að nota það handa sér eða sínu skylduliði. Ég er honum sammála um þetta, og ég flutti ekki brtt. í þessa átt, því að ég bjóst við, að hann myndi gera þetta, og býst við því enn. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt. hv. allshn. 2. brtt. n. er um það, að skipa skuli sérstaka húsaleigun. í Reykjavík, og skulu í henni vera þrír menn, einn skipaður af hæstarétti, annar af Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur og hinn þriðji af Alþýðusambandi Íslands. Þessi n. myndi nú vera þannig skipuð, að leigjendur í Reykjavík ættu þar engan fulltrúa. Alþýðusambandið er auðvitað ekki nein samtök leigjenda, heldur pólitískur flokkur. Það er ekki einu sinni verkalýðssamtök, eins og hv. frsm. vildi vera láta, er hann sagði, að það væri samnefnari verkalýðsfélaganna. Þetta er ekki rétt. Fyrst og fremst er fjöldi verkalýðsfélaga alls ekki í sambandinu, og það fjölmenn félög eins og Dagsbrún, og auk þess er stj. þessa sambands í raun og veru stj. pólitísks flokks, sem kosin er af þeim mönnum einum, er fylgja þessum pólitíska flokki. Og ég þykist vita, að í stj. þessa sambands séu fleiri húseigendur en leigjendur, og væri fróðlegt að athuga, hvort svo væri ekki. Annars getur verið nokkur vandi að finna leið til þess að leigjendur geti átt fulltrúa í þessari húsaleigun., þar sem þeir hafa engan félagsskap með sér hér í bæ. Hinsvegar tel ég rétt, að í l. sé sett það ákvæði, að ef leigjendafélag sé til, þá skuli það skipa einn þessara manna í n. Ef svo væri, myndi sjálfsagt ekki líða á löngu þar til leigjendafélag yrði stofnað.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Út af brtt. hv. allshn. get ég lýst yfir því fyrir mitt leyti, að ég get fallizt á hana, og er það í samræmi við það, sem ég lýsti yfir við 1. umr. í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Eyf., en hann talaði þar um ýms atriði í brtt. hv. allshn. Um fyrri brtt. hv. n. þarf ég ekki að tala, þar sem ég ræddi um það atriði við 1. umr. Það er ekki tilgangurinn með frv. að íþyngja húseigendum, heldur að tryggja það, að þeir geti ekki notað sér neyð almennings og húsnæðisvandræði þau, sem viðbúið er, að verði, til þess að hækka leigu að ástæðulausu. Þetta er tilgangur frv. Um þetta er skýrar að orði komizt í brtt. hv. n., og hefi ég ekkert út á hana að setja. Hv. 1. þm. N.-M. taldi það varhugavert að heimila hækkun á húsaleigu, sem hefði verið óeðlilega lág, þegar l. öðluðust gildi. Þetta getur verið, en eins og einhver hv. þm. kallaði fram í, hefir 5. gr. að geyma ákvæði, sem afstýrir því, að þetta verði misnotað. Um 2. brtt. get ég líka verið hv. frsm. sammála. Úr því að húseigendur hér í bæ hafa myndað með sér fjölmennan félagsskap, er ekki óeðlilegt, að þeir skipi einn mann í n. Þegar húsaleigun. sú, sem nú situr, var skipuð af ríkisstj., gætti hún þess, að annar hinna tveggja stjórnskipuðu nm. væri leiguseljandi, en hinn leigutaki. Hinsvegar mun það hafa verið meining hæstaréttar, að oddamaðurinn, sem hann skipar, væri húseigandi, sem ekki væri leigusali, og svo mun vera nú. Þannig tel ég n. bezt skipaða, að oddamaður sé slíkur húseigandi, og svo hinsvegar hvor maðurinn frá sínum aðilanum, húseigendum og leigutökum. Þó yrði að breyta til frá því sem nú er, þannig að félag húseigenda skipaði annan manninn úr sínum hópi, en Alþýðusambandið hinn úr hópi leigutaka. Það er aðeins sá galli á þessu, að ég held, að svo vel hafi tekizt til um skipun núverandi n., að óvíst er, að hægt sé að breyta þar um til batnaðar. Þessi n.skipun hefir heppnazt vel í framkvæmdinni, og mælir það á móti breyt., en eðli málsins mælir með því, að þessi n. sé þannig skipuð sem hv. allshn. leggur til, og hefi ég ekkert við það að athuga. Þau orð, sem hér hafa fallið um það, að Alþýðusambandið gæti ekki hagsmuna leigutaka, tel ég ekki svaraverð. Það myndi útnefna leigutaka í n., og held ég, að hagsmunum þeirra væri vel borgið með því. Fjölyrði ég svo ekki frekar um þetta mál, en get þess aðeins, að brtt. hv. allshn. eru þannig, að ég hefi ekkert út á þær að setja og tel þær jafnvel betri en ákvæði frv. sjálfs.

Bernharð Stefánsson Hv. allshn. hefir í fyrri brtt. sinni komizt að sömu niðurstöðu og ég benti á við 1. umr., hvort sem mínar bendingar hafa valdið þessu eða ekki. Þó er eitt atriði, er ég minntist á við 1. umr., sem hv. n. hefir ekki tekið til greina. Það var í sambandi við ákvæði 2. gr. frv., viðvíkjandi því, ef húseigandi segði upp húsnæði undir því yfirskini, að hann ætlaði að nota það handa sjálfum sér eða vandamönnum sínum, en svo væri ekki, heldur vildi hann losna við leigjandann. Í 4. gr. frv. eru að vísu ákvæði um það, að ágreiningur, sem rísa kann út af uppsögn húsnæðis, megi koma til úrskurðar húsnæðisn., en mér finnst þetta samt tæplega nógu tryggilega um búið. Það gæti komið fyrir, að ekki væru fyrir hendi full gögn um það, hvaða þörf leigusali hafi haft á því að taka húsnæði af leigjanda, og væri oft ekki hægt að ganga úr skugga um það fyrr en á flutningadegi. Leigjandi hefir t. d. ekki í fyrstu tortryggt þetta og svo útvegað sér annað húsnæði. Mér finnst, að betur verði að vera um þetta búið, án þess að ég sé undir það búinn að segja nákvæmlega til um, hvernig þessu ætti að haga. Ég gerði ráð fyrir því, meðfram vegna samtals míns við nm., að allar þær aths., sem ég gerði við 1. umr., yrðu teknar til athugunar í n. Nú langar mig til að vita, þar sem hv. frsm. gat þess ekki, hvort hv. n. ætlar að taka þetta sérstaka atriði til athugunar eða hefir þegar gert það.

*Magnús Jónsson: Þetta er ekki alveg ókunnur gestur, sem hér er á ferð. Hér í Reykjavík voru um áratug húsaleigul., og þessi l. eru nokkuð svipuð þeim. Ég verð að segja, að mig langar ekki mikið í þennan gest aftur, hann var ekki svo vinsæll eða gagnlegur. Þá var, eins og alltaf undir haftafargani, sagt, að ef l. væru afnumin, myndi komast óskaplegt rót á þjóðfélagið, menn myndu standa eftir á götunni húsnæðislausir í stórhópum, - og svo, þegar l. voru afnumin, gerðist bókstaflega ekkert. Ég veit að vísu, að það er að sumu leyti góður tilgangur með þessum 1., en samt tel ég ekki, að setja ætti þessi þvingunarl. fremur en önnur, fyrr en eitthvað það er komið í ljós, sem nauðsynlegt er að koma í veg fyrir. Og mér sýnist sem þessi 1. séu jafnvel talsvert víðtækari en gömlu l. Þessi l. eiga við hverskonar húsnæði, en gömlu l. voru þó aldrei nema um íbúðir, þau náðu ekki til húsnæðis fyrir skrifstofur og verzlun. Þar var aðeins ákveðið, að ekki mætti breyta íbúðarhúsnæði og gera það að öðru, sem var undanþegið l. Nú sýnist mér sem þetta eigi að ná til hvers kyns húsnæðis. Og þar sem gömlu l. unnu á móti sjálfum sér með því að hindra menn í því að reisa hús til íbúðar, með þeim höftum, sem voru á slíkum húsum, skilst mér, að þessi l. eigi alveg að koma í veg fyrir það, að nokkur hús verði reist, því að enginn er svo heimskur að leggja fé í það eina í þjóðfélaginu, sem ekki má taka þátt í þeim verðbreytingum, sem gerast. Og þó að nú sé ekki útlit þannig, að líklegt sé, að mikið verði reist af húsum, hvort sem er, þá koma þeir tímar, og ef til vill nokkuð fljótt, að húsagerð hlýtur að aukast, en þá er með l. séð fyrir því, að ekki verði bætt úr þeirri þörf, sem er á stöðugt auknu húsnæði. Það er talið, að 200 íbúðir þurfi að koma til árlega hér í bæ til þess að fullnægja eðlilegri aukningu húsnæðisþarfarinnar, og ég veit ekki, hvar á að hola þessu fólki niður, eftir að búið er að sjá svo vel fyrir því með l., að þessari þörf verði ekki fullnægt. Með frv. er sá lofsverði tilgangur, að sjá um það, að húsaleiga hækki ekki. En hví á húsaleiga ekki að hækka eins og allt annað, ef verðgildi peninganna lækkar, ef menn fá almennt hærri laun fyrir vinnu sína o. s. frv.? Hví ætti húsnæðið eitt að vera undantekið? Ég sé ekki, að það geti talizt eðlileg ráðstöfun að þvinga húsaleiguna niður. Og þm. verða líka, að gera sér ljóst, að um leið og þeir eru að verja menn fyrir of hárri húsaleigu, eru þeir líka að verja þá fyrir því að geta nokkursstaðar fengið inni, því að þessi l. greiða alls ekki fyrir því. Þetta voru aðeins almenn viðvörunarorð gagnvart l. þeim, sem hér eru á siglingu, en annars fer ég ekki fleiri almennum orðum um þetta. Hv. allshn. hefir séð nokkra galla á 1. gr. frv. og gert nokkrar undantekningar við hana. Það er eins og hæstv. félmrh. hafi ekki dottið í hug, að nauðsynlegt geti verið að hækka leigu vegna verðhækkunar á eldsneyti, aukins viðhaldskostnaðar, vaxta- og skattahækkunar o. s. frv. Ég tek hér dæmi, sem ég hefi áður nefnt í viðræðum við menn. Hugsum okkur menn, sem lifa beinlínis af því að leigja hús. Slíkt eru oft rosknir menn, sem lagt hafa fé sitt í húseignir í staðinn fyrir að koma því fyrir í banka, og það af mjög skynsamlegum ástæðum. Þeir vilja eiga eignir, sem ekki fylgjast með falli peninganna, en halda sér í samræmi við þær verðbreytingar, sem í landinu eiga sér stað. Þeir ætla að koma í veg fyrir það, að þeir standi uppi í ellinni með fallna og verðlitla peninga. Hvað eiga þessir menn nú að gera? Þetta eru einu mennirnir á landinu, sem ekki fá neinskonar dýrtíðaruppbót, og svo á að koma í veg fyrir, að leigan verði hækkuð. Mér finnst þetta ekki ná nokkurri átt. Ég veit ekki, hvað þessir menn hafa gert fyrir sér, ef þjóðfélagið á að refsa þeim fyrir það að hafa lagt eignir sínar í hús. Það má vel vera, að ekki sé nægilega tryggður réttur leigutaka, en séu þessi lög á annað borð sett, kemur það greinilega í ljós, hvað þau að sumu leyti koma ósanngjarnlega niður. Í 2. gr. er samhljóða ákvæði og í gömlu l., að ekki má segja mönnum upp nema vegna vanskila á leigunni eða ef leigutaki gerist samningsrofi. Mér finnst alveg óafsakanlegt, ef þetta ákvæði yrði haft í l.; samkvæmt því gæti maður, sem leigði íbúð, alls ekki losnað við leigjendur sína. Leigutaka væri nóg að borga sína leigu, standa við alla samninga, og þá væri honum heimilt að dvelja svo lengi í húsnæðinu sem honum þóknaðist. Leigusali gæti aldrei sagt honum að fara úr íbúðinni vegna framkomu hans. Maður, sem leigir húsnæði og vill hafa frið á sínu heimili, verður sjálfur að flytja úr húsinu. Ég veit ekki, hvort það væri talið til samningsrofa, ef menn væru með hávaða allar nætur, sem truflaði svefnfrið annara íbúa hússins. Ég býst við, að fólk kærði sig lítið um slíka leigjendur, en samkv. þessu frv. væru húseigendur bundnir í báða skó og mættu ekki segja upp húsnæðinu eingöngu af þessum sökum. Ég held, að mikið mætti bæta úr þessu með því að gefa húsaleigun. úrskurðarvald í þessum efnum. Húseigendur gætu komið til hennar með umkvartanir sínar, og það yrði svo á hennar valdi, hvort hún tæki þær til greina eða ekki. En það er hart fyrir menn, ef þeir í fyrsta lagi mega ekki taka aukna húsaleigu, sem fylgir þá ekki lengur auknu verðlagi í landinu, og í öðru lagi eru þeir svo neyddir til að hafa áfram leigjendur, ef húsaleigan aðeins er greidd, hversu illa sem þeir að öðru leyti haga sér. Ég sé, að hv. allshn. hefir einnig komið með brtt. um það, hvernig þessi n. skuli skipuð. Ég verð að játa, að ég legg ekki mikið upp úr því, þó að einn af fulltrúunum, sem eiga sæti í þessari n., sé frá Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur. Þó að hann eigi að gæta hagsmuna þeirra aðila, sem hann er fulltrúi fyrir, er þessu skorinn svo þröngur stakkur í l., að hann getur ekki komið fram réttmætum kröfum sínum. Þá skil ég ekki, hvers vegna er réttlátt að þetta nái aðeins til Reykjavíkur. Það segir einhverstaðar í grg., að húsaleiga muni vafalaust hækka, ef ekki verða gerðar einhverjar ráðstafanir til að hindra það. Hvers vegna má þá ekki framkvæma það eins utan Reykjavíkur? Svo er víst til ætlazt, að fasteignamatsnefndir framkvæmi húsaleigulögin utan Rvíkur, en hægt er að fara nærri um, hvernig sú framkvæmd muni verða. Það væri miklu nær að setja húsaleigunefndir í öllum stærri kaupstöðum, sem sæju um framkvæmd l. En hér er ekki um að ræða neitt einsdæmi. Það er ekki óvanalegt, að l., sem sett eru fyrir allt landið, séu aðeins framkvæmd í Rvík einni. En auðvitað mega aðrir staðir hrósa happi, ef þeir geta losað sig við húsaleigunefndir, þar sem má ganga út frá, að þær verði bara til ills. Enda er auðséð, að l. eru sett eingöngu til þess að láta menn brjóta þau, og þarf ekki annað en samkomulag milli aðila til þess. Maður, sem væri í vandræðum með að fá húsnæði, myndi gjarnan borga hærri leigu, og á þó ekki á hættu að vera kærður. Vitanlega er mjög auðvelt fyrir einstaklinga að koma sér saman um að brjóta þessi l. án þess að þurfa að gjalda fyrir það. Menn geta farið í kringum þau, ef menn vilja. En sem sagt, aðalatriðið eru þó sjálf 1., því hversu mikla löngun sem menn hafa til að hrjóta þau, verða þeir þó að fara eftir þeim vegna yfirvofandi ákæru um lögbrot. Eins og ég hefi sagt hér áður, verða þau til að draga úr vilja manna til að byggja sér hús, sérstaklega í Reykjavík. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Ég býst við, að búið sé að tryggja þessu frv. greiðan framgang nú, en þar sem það mun verða athugað á næstu árum, vildi ég láta þessi orð fylgja þessum l. úr garði.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Hv. 1. þm. Eyf. kom með fyrirspurn til allshn., hvort hún hefði tekið til athugunar aths. hans um yfirskinsástæðu á uppsögn húsnæðis. En ég hefi því að svara, að n. hefir tekið þetta mjög til athugunar og komizt að þeirri niðurstöðu, að í niðurlagi 4. gr. sé svo vel gengið frá þessu sem kostur er á og því ekki ástæða til að setja breyt. inn í gr. með hliðsjón af aths. við töldum, að ekki væri hægt að hafa þetta öllu betra heldur en að láta n. á hverjum tíma skera úr um þessi mál. Það myndi aðeins orka tvímælis, ef breytt yrði orðalagi gr. frá því sem nú er. Hinsvegar held ég, að n. sé vel ljóst, að lakmarka þurfi vald húseigenda til að segja upp húsnæði, en þetta er mjög viðkvæmur punktur í löggjöfinni. Hv. 1. þm. Reykv. benti á ýmsar ástæður, sem gætu oft verið tilefni fyrir húseiganda til að segja upp leigunni, þó að ekki væri vangreiðslu til að dreifa. En hér er gert ráð fyrir, að lagt sé undir mat n., hvort þessar ástæður séu svo veigamiklar, að tilefni sé til uppsagnar.

Er það í l.?

Það er skýrt tekið fram í niðurlagi 4. gr. Viðvíkjandi ákvæði 2. gr. um að slíta leiguskilmálum álít ég, að ekki sé bót að því að koma með tæmandi upptalningu í því efni. Ég þekki dæmi þess, að eftir l. frá 1917 voru búnar til tylliástæður til þess að losna við leigjendur, og ekki alltaf heiðarlegar þær aðferðir, sem notaðar voru til þess. Hinsvegar er ég sammála hv. 1. þm. Reykv., að leigjendur gæti ekki alltaf sóma síns, og komi ekki vel fram gagnvart öðrum leigjendum og húseiganda, og í því liggur vandinn. Þess vegna er nauðsynlegt, að einhverjir aðilar séu til að dæma um, hvort réttlátt sé að losna við leigjendurna eða ekki. En það er erfitt að setja um þetta fastar skorður í löggjöf. Eins og ég sagði í framsöguræðu minni, geng ég þess ekki dulinn, að húseigendur æskja engra takmarkana í þessu efni, en ég býst við, að Alþ. líti svo á, að allshn. hafi fulla ástæðu til að vilja lögfesta það, enda er frjálsræði á þessu sviði stórhættulegt. Ég skal svo svara hv. 1. þm. Reykv. með örfáum orðum. Hann talaði mikið um, að með þessum l. yrði bannað að hækka húsaleigu. Þetta er ekki rétt, því að með brtt. n. er fyllilega tekið tillit til þeirra auknu skatta, sem kunna að verða lagðir á fasteignir. En með því að hækka leiguna er verið að gefa mönnum möguleika til þess að braska með húseignir. Allar þær takmarkanir, sem settar eru í sambandi við styrjöldina, eru til að koma í veg fyrir það, að menn geti fengið stríðsgróða af eignum sínum og iðju. Hvað er gert um alla verzlun? Þar er sett verðlagsn., sem ákveður hámarksverðið, og það er alls ekki óeðlilegt, þó að hér séu líka sett einhver takmörk. Hann minntist á í þessu sambandi, að mikil eftirspurn myndi verða eftir húsnæði, og er ég honum alveg sammála um það. Árlega fjölgar hér í bænum um 200 íbúa, og til þess að fullnægja þessari eðlilegu fjölgun verður að byggja á hverju ári sem því svarar. En það eru ekki miklar líkur til, að hægt verði að byggja, meðan núverandi ástand helzt um örðugleika á innflutningi byggingarefnis. Með því verðlagi, sem nú er, myndu ný hús kosta ærna peninga og erfitt yrði að standast kostnaðinn af þeim. N. leitaði upplýsinga hjá byggingarnefnd bæjarins, hvort ekki lægju fyrir beiðnir um leyfi til að byggja, og fékk það svar, að nú sem stæði væri sáralítið um slíkar beiðnir og af skiljanlegum ástæðum. Einmitt þessi væntanlegi húsnæðisskortur hlýtur að leiða af sér möguleika til að okra á húsnæðinu, ef allt væri frjálst. Þetta frv. er einn liðurinn í þeim ráðstöfunum, sem Alþ. og ríkisstj. hafa gert síðastl. ár til þess að reyna að halda niðri verðlagi í landinu, og arftaki þeirra ráðstafana, sem gerðar voru með gengisskráningarl. í fyrra. Tvímælalaust voru þau l. talin nauðsynleg. Ég hefði gaman af að heyra þau rök, að ekki væri nú ástæða til ráðstafana, sem gerðar voru á sínum tíma með gengisl. Hér í bænum eru ekki margir menn, sem lifa á húseignum sínum. Yfirleitt er ekki algengt, að fólk leggi peninga sína í hús, en ekki á banka, í því skyni að fá meiri vexti af því. Þessir menn hafa tekið á sig áhættuna og því sanngjarnt, að þeir fái dálítið hærri vexti af fé sínu. Til þessa er líka tekið tillit í frv., þar sem tryggð er greiðsl. leigunnar og látið varða brottrekstri úr íbúðinni. Leigjendur munu líka greiða húsaleiguna frekar fyrir húsnæðisskortinn, sem sýnilegur er framundan. Af þessu sést, að rentufóturinn er betur tryggður en áður, og einnig séð fyrir hagsmunum húseiganda í frv. Hv. þm. minntist á, að þessi l. næðu aðeins til Reykjavíkur. Þetta er ekki rétt. Lögin ná til allra kaupstaða og sveita, þar sem húsnæði er selt á leigu. Frv. gerir ráð fyrir því, að utan Reykjavíkur starfi ekki sérstakar húsaleigun., heldur sjái fasteignamatsn. um framkvæmd l. Mér finnst þetta atriði ekki skipta neinu máli. Hér er farin sú millileið, að starfandi n. í hverjum bæ grípa hér inn í og gegna þessu starfi. Við höfum ekki séð ástæðu til að breyta þessu ákvæði, og er það alls ekki svo mikilvægt, að það sé orsök til deilu. Læt ég svo útrætt um þetta mál að sinni.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég ætla aðeins að segja örfá orð vegna ræðu hv. 1. þm. Reykv. Í ræðu hans mætti segja, að kæmi fram skefjalaus „liberalismi“ eða jafnvel „anarkismi“, sem stundum hefir heyrzt í þingsölum og öðrum opinberum vettvangi frá hans flokki. Þessi yfirlýsta skoðun hv. þm. og flokksbræðra hans virðist vera sú, að láta hvern og einn um það að berjast fyrir lífinu og koma sér áfram sem bezt hann getur. En þeim dettur ekki í hug að taka tillit til þess, þó að aðstæðurnar geti skapað mönnum misjafna möguleika til sigurs í hinni þrotlausu baráttu fyrir lífinu. Það, sem hver og einn ber úr býtum að leikslokum, ber honum með réttu, og aðrir hafa ekkert tilkall til þess. Grundvöllurinn undir þessari löggjöf, sem farið er fram á, að sett verði, er sá, að menn geti ekki notað sér neyðarástandið í landinu til þess að geta grætt á því. Það er sérstaklega verið að verja þá, sem umkomulitlir eru, gegn því, að ástand það, sem skapazt hefir á þessum örðugu tímum, verði misnotað. Þetta er meiningin með frv., er hér liggur fyrir. Eins og hv. 2. landsk. þm. benti á, hefir á síðari tímum þótt nauðsynlegt að lögfesta verðlag á ýmsum innlendum vörum og hafa eftirlit með verðlagi innfluttra vara. Orsökin til þessa var sú, að búast mátti við, að menn notuðu sér möguleikana til að græða á vörunni. Eftir þeirri hugsun, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., ætti ekkert að vera athugavert við það, þó að framleiðendur úti á landi notuðu sér markaðinn í Reykjavík og sprengdu upp verðlagið á innlendum afurðum. Það liggur í augum uppi, að verðlagið þarf að lögfesta, svo að hagur fárra einstaklinga víki fyrir heill fjöldans. Ég vil, eins og hv. 1. þm. Reykv., láta nokkrar almennar aths. fylgja þessu frv. hér í þessari hv. d. Hv. þm. sagði, að ekkert hefði skeð, þegar gömlu l. voru numin úr gildi á sínum tíma. Það kann að vera rétt hjá hv. þm., en í raun og veru er það enginn mælikvarði á gildi þeirra, sem ekki er hægt að efast um, að var mikið. Að minnsta kosti voru þau ekki numin úr gildi fyrr en komið var það tímabil, þegar byggingar risu óðfluga upp í Reykjavík og eftirspurnin eftir húsnæði varð minni en framboðið. Þess vegna er ekkert undarlegt, þó að engir stórviðburðir ættu sér stað í sambandi við afnám húsaleigulaganna. Ef það kæmist fljótlega friður á og byggingar færðust í venjulegt horf fyrr en búizt verður við, þá munu margir telja, að ekki sé ástæða til að halda l. í gildi. Ég fyrir mitt leyti er á því, að það ættu alltaf að gilda húsaleigul. í landinu, enda er það víða svo í borgum og bæjum erlendis, að á „normal“ tímum gilda ákveðin fyrirmæli um leigu á húsnæði. Ég er þeirrar skoðunar, að slík l. ættu að gilda hér, ekki eins og þetta frv., heldur almenn fyrirmæli í löggjöf landsins, sem tryggðu hag leigusala og rétt leigutaka, þar sem hægt væri að koma í veg fyrir, að annarhvor aðilinn misnoti aðstöðu sína. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ekki hefðu komið fram neinar aðstæður, sem væru þess valdandi, að rétt væri að setja slík l. Eins og hv. 2. landsk. benti á, þá er því fyrst til að svara, að ef það var rétt að setja ákvæði um húsaleigu inn í gengisl. frá því í apríl 1939, þá er vissulega ekki minni ástæða til að hafa þau nú, eftir að þeir atburðir hafa gerzt í heiminum, sem öllum eru kunnir. Ég veit það líka af viðtali við þá menn, sem starfað hafa í húsaleigunefnd í Rvík, að þeir hafa í störfum sínum getað komið í veg fyrir óeðlilega hækkun á húsaleigu í einstökum tilfellum. Ég tel þess vegna, að húsaleigunefndin hér í Rvík og fasteignamatsnefndir sumstaðar úti um landið hafi unnið mjög nytsamt starf frá því að l. voru upphaflega sett. Sami hv. þm. sagði, að 1. myndu koma í veg fyrir, að hús væru byggð. Ég ætla, að það sé hæpin skoðun að halda því fram, að slík l. komi í veg fyrir byggingar. Það eru því miður aðrar ástæður, sem koma í veg fyrir húsbyggingar. Ég ætla, að þessi l., með skynsamlegri framkvæmd, ættu ekki að koma í veg fyrir byggingar. Ég ætla, að með l. sé ekki á þann hátt gengið inn á hagsmuni húseigenda, að þeir geti ekki staðið straum af húsum sínum. Hv. 2. landsk. minntist á það atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. drap á, að þessi l. giltu eingöngu fyrir Reykjavík. Þetta er misskilningur. Það er aðeins annað skipulag á nefndarstörfunum úti um landið en í Rvík. Það, sem réð því, að þetta var sett í frv., var það, að ég var þeirrar skoðunar, að ekki væri ástæða til að setja upp nýja nefnd í fámennum bæjum, a. m. k. ekki fyrst um sinn, heldur væri rétt að láta fasteignamatsnefndirnar inna af hendi þau störf, sem húsaleigunefndinni eru ætluð í Rvík. Ég veit að fasteignamatsnefndirnar hafa sumstaðar haft veruleg afskipti af þessum málum, og þær hafa sumstaðar starfað eins og húsaleigunefndin í Rvík. Ég er sammála hv. 2. landsk., að ef menn telja, að það sé brýn nauðsyn að hafa sérstakar n. í öðrum kaupstöðum, þá sé ekki nein ástæða til að vera á móti því. Ég álít aðeins, að það sé ekki sérstök þörf á því nú. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það væri leitt, að þessi l. væru þannig úr garði gerð, að þau byðu upp á að vera brotin með samkomulagi aðila. Ég held nú, að varla séu sett nokkur 1., sem séu svo úr garði gerð, að ekki sé unnt að brjóta þau, ef samkomulag er um það milli þeirra aðila, sem hlut eiga að máli. En það er fjarri lagi, að skirrast eigi við að setja löggjöf, þótt möguleikar séu fyrir hendi að brjóta hana, ef hún er þörf, jafnvel þótt einhverstaðar megi komast í kringum hana, sumpart vegna þess að henni sé ekki nógu röggsamlega framfylgt, og sumpart vegna þess, að sá slappleiki er til hjá vissum mönnum í þjóðfélaginu, að vilja brjóta l. Þótt þessi möguleiki sé fyrir hendi, þá er það ekki nægilegt atriði á móti umbótalöggjöf yfirleitt. Ég vildi aðeins út af gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Reykv. láta þessar gagnstæðu skoðanir við skoðanir hans koma fram við þessa umr.

*Magnús Jónsson: Ég get ekki komizt hjá að gera nokkrar aths. við ræðu hv. 2. landsk. Mér finnst það einkennilegt í munni hv. 2. landsk., þegar hann sagði, að það væri óeðlilegt, að menn fengju meiri afrakstur af því, sem þeir hafa lagt í húseignir, þó aðrir fái hækkað kaup. Mér sýnist, að þar sem allt verðlag hefir hækkað, eins og hv. þm. sagði, þá eigi þeir menn, sem hús eiga, rétt á að fá meira til að lifa á. Ég sé ekki, hver munur er á manni, sem vinnur, og manni, sem kannske er svo hniginn að aldri, að hann getur ekki fengizt við almenna vinnu, en á eign í húsi, sem hann lifir á. Mér sýnist hann eiga sama rétt og aðrir til þess að fá meira, þar sem allt er orðið dýrara. Verkamenn og aðrir sem laun hafa, krefjast hækkunar, og þeir eiga að fá hana. Þessir menn krefjast hennar líka, en þeir eiga bara ekki að fá hana. Ég vil spyrja: Hvernig á sá maður, sem hefir haft 2 þús. kr. árstekjur með þessum hætti, að komast af, þegar allt stórhækkar? Ef hann aflaði þessara tekna á einhvern annan hátt, þá fengi hann hækkun, en af því að hann á hús, þá á hann ekki að fá meira. Ég sé þó ekki annað en hann eigi að fá hækkun. Það er ekki verið að tala um, að menn okri á eignum sínum. Eignin er orðin meira virði að krónutali eftir öllu verðlagi í landinu, svo að það er ekki nema eðlilegt, að eigandinn fái hærri vexti: Húseigendur eiga rétt á því, að eignir þeirra séu ekki rýrðar með löggjöf. Ég vil segja hv. 2. landsk. og hæstv. félmrh., að það getur komið að því einhvern tíma, að menn byggi ný hús, og skulum við taka sem dæmi, að maður byggi hús, sem áður myndi hafa kostað 100 þús. kr., en kosti þá l50 þús. kr. Ef maður byggir svona hús, þá verður hann að fara til n., og getur þá verið, að n. hækki húsaleiguna, svo að hann fái þessi 11%, sem talið er, að menn þurfi að fá af húsi, ef menn eiga að hafa nokkurn veginn tekjur af því fé, sem þeir leggja í hús. Þá er komið tvennskonar verð á húsum. Ef n. neitar að hækka leiguna, þá byggja menn alls ekki, og það hygg ég, að niðurstaðan verði alltaf af þessum 1., að það verði ekki hægt að byggja. Þótt hæstv. félmrh. ætli, að l. komi ekki í veg fyrir byggingar, ef þau eru skynsamlega framkvæmd, eins og hann sagði, þá stendur í l., að húsaleigan megi ekki hækka. Hvernig á að byggja hús, þegar þau bera sig ekki? Það var það, sem ég ætlaðist til, að hæstv. ráðh. svaraði. Það hefir ekkert að segja, hvað hæstv. ráðh. hyggur, því ef leigan má ekki hækka, þá kemur það í veg fyrir, að hús verði byggð. Eftir gömlu l. var allt annað viðhorf. Þá var mat á leigunni. Þegar hún var komin það hátt, að það svaraði til kostnaðarverðs af húsum, þá var farið að byggja aftur og þá voru l. orðin óþörf. Hv. 2. landsk. og hæstv. félmrh. voru að minnast á gengisl. og sögðu, að ef það hafi verið forsvaranlegt að setja ákvæði um húsaleigu inn í þau, þá sé ekki síður ástæða til að setja slík ákvæði nú. Ég var nú að vísu ekki með því að setja þau þá, en það er þó dálítill munur þar á. Ég man ekki betur en þá væri bannað að hækka verð á innlendum afurðum, og það var fleira, sem var bannað. Það var m. ö. o. verið að gera alvarlega tilraun til þess að halda verðlaginu niðri. Nú er m. a. fyrir tilstuðlan þess hv. þm., sem búinn er að kveðja sér hljóðs næst á eftir, búið að hækka verð á innlendum afurðum. Þegar allt er hækkað, þá er ekki rétt að taka eitt undan og segja, að það megi ekki hækka. Hæstv. félmrh. sagði, að í minni ræðu hefði komið fram sá skefjalausi liberalismus eða anarkismus, sem sérstaklega einkenndi mig. Ef svo er, þá er bara það að segja, að hann er í okkar stjórnarskrá. Hún verndar eignarrétt manna, en það má afnema eignarréttinn gersamlega með því að halda áfram að setja svona ákvæði. Slíkt er í rauninni ekkert annað en skefjalaust stjórnarskrárbrot, þegar sett eru ákvæði, er gera mönnum ómögulegt að hagnýta sér eignir sínar. Ég þarf ekki að skammast mín fyrir skefjalausan liberalismus, sem er í samræmi við stjórnarskrána. Ég álít, að ekki eigi að leggja höft á athafnir manna að nauðsynjalausu. Hæstv. ráðh. sagði, að þessi 1. væru sett til þess, að menn notuðu sér ekki neyðarástand. Ég skal vera með í því. Við skulum taka t. d. verðlag á vörum. Það dettur engum í hug að halda því fram, að einhver álnavara eigi alltaf að hafa sama verð og hún hafði fyrir stríð. Þetta eru hliðstæður, og ef varan mætti ekki hækka, þá væri heldur ekki hægt að flytja hana inn. Við getum verið samanála um það, að koma eigi í veg fyrir okur. Það mætti setja nefnd, sem væri látin meta leiguna í húsum, og ég held, að það væri rétt fyrir mig, ef þetta frv. á að ganga áfram, að bera fram brtt. í þá átt. Hæstv. ráðh. sagði, að í blöðum míns flokks hefðu komið ónotaorð út af því, að verð á innlendum afurðum hefir hækkað, og þess hefði verið krafizt, að séð væri um, að þær hækkuðu ekki. Það getur vel verið, að eitthvað hafi komið í þessa átt, ég man það ekki svo vel. En hæstv. ráðh. ætti að hafa það í huga, að þessar vörur eru ekki alveg frjálsar. Þær eru skipulagsbundnar, og það þýðir ekkert fyrir hann að vera að vitna í það, þótt menn kvarti undan verði þeirra, þegar mönnum er samtímis bannað að bjarga sér. Það er ekki þannig, að menn séu sjálfráðir, hvar þeir kaupa mjólk eða kjöt. Menn kvarta, þegar þeim er skipað að kaupa þessar vörur með ákveðnu móti og líka skammtað verð á þær. Sannleikurinn er sá, að við erum hér inni í skipulagningarflækjunni, og það er ákaflega rökrétt hjá hæstv. félmrh., þegar hann segir, að hann vilji alltaf hafa húsaleigul. Hann talar þar eins og sá skefjalausi skipulagningarmaður. Hann vill, að hið opinbera skipti sér af öllu. Ég man eftir, að ég sagði einu sinni í gamni, að það myndi ekki líða langt þangað til, að maður yrði að tilkynna að morgni, hvar maður ætlaði að vera allan daginn. Ég er viss um, að það mætti færa skysamlegar ástæður fyrir því, að slíkt ætti að gera. Ég skal svo ekki tefja hv. d. með því að karpa lengur um þetta mál. Við höfum skipzt á skoðunum á báða bóga. En það er eitt meginatriði, sem stendur eftir, og hvorki hv. 2. landsk. né hæstv. félmrh. hafa gert grein fyrir, en það eru þau áhrif, sem þessi l. hafa á húsbyggingar. Ég ætla ekki að blanda hér inn í máli, sem liggur þó nærri, en það er flutningur fólks úr sveitum í kaupstaði. Ég get þó sagt hv. þm. það, að þetta er mikið innlegg í því máli. Það er mikið atriði, þegar allt hækkar í verði, að hægt sé að fá húsnæði í bæjunum fyrir lágt verð. Það getur verið, að það eitt ráði ekki úrslitum, þegar ákvörðun er tekin um slíkt, en það er þó verulegt atriði.

*Páll Hermannsson: Ég hafði kvatt mér hljóðs á föstudaginn, þegar þetta mál var hér til umr. Var þá búið að ræða málið svo mikið, að ástæða hefði átt að vera til, að það væri fullrætt. En mér þykir rétt að gera örfáar aths. við ýmislegt, sem þá bar á góma um málið. Fyrst og fremst vil ég þakka hv. samgmn. fyrir að hafa vísað þessu máli áfram og fyrir að vilja leggja til, að frv. yrði samþ., því að ég hygg, að hér sé um gott mál að ræða og vel farið, ef það kemst tafarlaust í gegnum þingið. Það leyndi sér ekki, að sumir hv. þdm. lögðu heldur á móti málinu, eða a. m. k. fannst þeim þeir ekki vera við því búnir að samþ. það. Báru þeir fram ýmsar ástæður fyrir því. virtist mér þó, að þessir hv. þm. vildu stuðla að því, að byggðar yrðu brýr yfir vötnin svo fljótt og ört sem getan leyfði það. Hv. 2. landsk. virtist finna það helzt að þessu frv., að það legði nýjan toll, nýjar byrðar á þá, sem nota samgönguleiðirnar og samgöngutækin, bifreiðarnar. Þetta er rétt, þetta er örlítill skattur á þá menn, en ég vil halda því fram, að einstaklingarnir verði ekkert varir við hann; hann er svo lítill. Þó safnast, þegar saman kemur. Hvað skyldi það t. d. hafa orðið hár benzínskattur, ef það hefði verið reiknað sem benzínskattur, sem lagður var á samgöngurnar á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hérna um árið? Það hefði ekki orðið 1%, heldur 100%, þegar fargjöldin voru hækkuð um 50%. Ég held, að hv. 2. þm. Reykv., sem lýsti því annars yfir, að hann væri málinu fylgjandi, sé alveg óhætt að ganga út frá því, að enginn verði ónotalega fyrir barðinu á þessum skatti. Hv. 1. þm. Reykv. setti það út á frv., að með því væri verið að binda tekjur ríkissjóðs í ákveðnu augnamiði. Þetta er rétt, en það er ekkert einsdæmi. Ýmsar tekjur ríkissjóðs eru fastbundnar í fjárframlög í þarfir landsmanna og gagnleg málefni, og fer ég ekki að telja það upp, því hann er því jafnkunnugur og ég. Sami hv. þm. benti líka á, að það skapaðist ekkert nýtt fjármagn við þetta. Það er rétt, landsmenn aura þarna saman, eins og þeir gera í fjölmörgum tilfellum, t. d. eins og með happdrættinu, sem rekið er til að byggja fyrir húsnæði handa háskólanum. Ég held, að það sé misskilningur, að þessi nýi tollur þyrfti að koma niður á bílstjórunum. Ef það yrði svo í framkvæmdinni, þá væri það rangt, því þessi tollur á að koma niður á þeim, sem nota vegina og samgöngutækin, hann á að leggjast á umferðina, og hann kemur hvergi réttlátar niður en einmitt þar. Menn segja, að benzín sé eins dýrt eða dýrara hér en í öðrum löndum. Það má vel vera, en það er vist, að umferðin um landið, bæði fólks- og vöruflutningar, sem fara fram með aðstoð benzínsins, eru ódýrari en nokkrir aðrir flutningar á landi. Það er enga flutninga hægt að fá líkt því eins ódýra, ef um nokkrar vegalengdir er að ræða, og með bílunum. Og það er spá mín, þótt ég sé enginn spámaður, að með tímanum muni fara svo, að kostnaðurinn við viðhald á vegakerfinu muni færast yfir á umferðina, enda fer bezt á því. Þá hafði hv. þm. Vestm. það einkanlega út á frv. að setja, að með því væri farið að hrófla við nýjustu tollal. og þar með sótt inn á sömu braut og áður var, þegar tollafyrirmælin var að finna hingað og þangað, en ekki í ákveðnum lagabálki. Ég lyst nú við, að einhverntíma verðiað breyta tollskránni, en ég tel, að í þessu tilfelli sé tollskránni, strangt tekið, alls ekki breytt. Tollskráin sjálf telur toll af benzíni aðeins 8,96 aura, en raunverulega er ákvæðin um benzíntoll að finna í 27. gr. tollskrárinnar, þar sem getið er um, að enn skuli gilda ákvæðið um aukabenzíntoll, sem sett var í l. árið 1932 og breytt árið 1933. Þessum aukabenzíntolli er einungis varið til vegagerða. því vill þannig til, að þótt frv. verði samþ., þá breytir það engu í sjálfri tollskránni. Hv. þm. Vestm. gat um, að til væru byggðarlög á landinu, sem hefðu haft kostnað af þessum benzínskatti, án þess að fá nokkuð í staðinn. Þótt svo væri, finnst mér, að slíkar undantekningar eigi ekki að standa í vegi fyrir almennu reglunni, ef hún er talin heppileg, og það verð ég að telja, að sú regla sé, að láta umferðina bera uppi vegagerðina að allverulegu leyti um þetta strjálbýla land, sem annars mun verða erfitt að láta fá viðunandi vegakerfi. Ég vildi mega vona, að þrátt fyrir það, að ýmsir hv. þm. þykjast sjá ýmsa agnúa á þessu frv., þá fái það samþykki hér og afgreiðslu frá þinginu. Þótt ég viti, að það gerir ekki stórt strik í reikninginn að byrja með þessu frv., þá vænti ég, að þegar fram í sækir, verði það að gagni. A.m.k. styrkir það nú þær veiku vonir, sem þeir menn hafa, er vantar þessar samgöngubætur, brýrnar, um að innan skamms fáist úr þeirri vöntun bætt. En reynsla undanfarinna ára og útlitið framundan er á þá leið, að slíkar vonir munu verða daufar hjá mönnum, einkum um það, að brúuð verði stórvötn.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Það voru aðeins örfáar aths., sem ég vildi gera, og skal ég ekki tefja lengi fyrir gangi málsins. Að vísu hefir hv. 1. þm. Reykv. að mörgu leyti tekið af mér ómakið. En ég vildi þó að nýju árétta það, að samlíkingar þær, sem hv. 1. þm. N.-M. var með í ræðu sinni síðast, þegar málið var til umr. hér, voru heldur úr lausu lofti gripnar, en það hefir hv. 1. þm. Reykv. einnig bent á. Hv. 1. þm. N.-M. réðst sérstaklega á vörugjaldið til Vestmannaeyjakaupstaðar og bifreiðaskattinn til Hafnarfjarðar og taldi það hvorttveggja hliðstætt þessum sérstaka skatti á benzínið. En þegar þess er gætt, að mínar aths. voru aðallega við „forms“hlið málsins, þá er auðsætt, að hv. þm. hefir valið sér óheppilegar samlíkingar. Hvortveggja þessi álög eru alveg hliðstæð öðrum gjöldum til kaupstaðanna, svo sem útsvörum, fasteignagjöldum o. s. frv., sem bæjarsjóður hefir sínar tekjur af, en þeim er ekki fyrirfram ráðstafað, heldur er það á valdi bæjarstjórnar, hvernig þeim er ráðstafað í fjárhagsáætlun fyrir bæinn, alveg á sama hátt og fjvn. Alþingis og Alþingi ráðstafar tekjum ríkissjóðs til nauðsynlegra framkvæmda og í þann kostnað annan, sem ríkissjóður þarf að standa straum af. Það, sem ég hefi á móti frv., er það, að hér er að nýju gengið inn á þá braut, sem mér skildist, að væri látið í veðri vaka, þegar tollskráin var samþ., að ætti að hverfa frá, sem sé að henni væri breytt með því, að aukatollar væru settir á vörur undir ýmiskonar yfirskini. Að þessu var þegar búið að gera allt of mikið, að flestra dómi, og ætti ekki að nýju að ganga inn á þessa braut, þegar loks er búið að koma tollakerfinu öllu í eina heild, enda er eðlilegast, að öll aðflutningsgjöld séu tekin saman í eina heild, svo að leita þurfi ekki hér og hvar að þeim álögum, og ekki verði farið að leggja á vörur nýja tolla á allt öðrum grundvelli. Hitt, sem hv. 2. þm. N.-M. talaði um, að ég teldi, að með þessu væri tollskránni breytt, er minna atriði. Að tollskránni verði breytt, getur alltaf komið fyrir, eins og ég hefi t. d. gert eina tilraun til á þessu þingi. Það er ekki eins og þetta mál sé einsamalt á ferð, að því er snertir þetta „princip“-brot. heldur eru a. m. k. 2 önnur frv. á leiðinni gegnum þingið, sem stefna í sömu átt. Annað er um álögur á áfengi til ágóða fyrir íþróttir, en hitt er um álögur á rafveituskuldir til ágóða fyrir tilvonandi rafveitur. Þannig gæti svo gengið koll af kolli, að hægt væri að finna ný tilefni, því mörg verkefni kalla að. T. d. tel ég, að gera þurfi sem fyrst ráðstafanir til að fjölga talstöðvum í fiskibátum. Væri ekki ólíklegt, að þeir menn, sem að áðurnefndu frv. standa, teldu ekki illa fallið að leggja skatt á olíu og salt, eða aðrar nauðsynjavörur, til ágóða fyrir talstöðvarnar. En ég er ekki á þeirri skoðun, að slíkt sé heppilegt. Ég tel, að jafnvel talstöðvarnar, sem þó eru mjög aðkallandi, verði að hlíta þeirri reglu, að fjárframlög fáist til þeirra úr ríkissjóði, þegar slíkt þykir fært, og sama tel ég, að ætti að gilda um brúargerð. Hv. 1. þm. Reykv. lét þess getið, sem íbúar Rangárvallasýslu hafa gert til að hrinda sínum brúabyggingum í framkvæmd. Sýslubúar hafa sameinazt um framkvæmd verksins þannig, að ríkissjóðúr tekur féð að láni hjá þeim, en þess er aflað með lántökum innan héraðsins, og svo dreift yfir mörg fjárlagatímabil. Þeir menn finna mest til brúaskortsins, sem í héruðunum búa, og þeir hafa komið auga á þessa leið. Ég drep aðeins á þetta sem dæmi þess, að menn sjá aðrar leiðir færar en nýja tolla á nauðsynjavörur. Ég vil svo geta þess að lokum, að þótt ræða hv. I. þm. N.- M. sækti mjög í þá átt að reyna að brennimerkja mig og fleiri hv. þm. sem sérstaka fjandmenn brúargerða, þá er það alger misskilningur. Það er ekki vegna þess, að við séum á móti þessum framkvæmdum, að við erum á móti frv. Síður en svo. Það, sem við höfum á móti því, er aðferðin, sem hafa á til að ná inn fénu, en hún opnar leið til þess, að menn fari að hafa þessa aðferð á fleiri sviðum. Þá er á ný kominn á sami tvístringurinn hvað þessar álögur snertir og búið var að koma á síðustu 5 árin, en ætlazt var til, að horfið væri frá með samningu síðustu tollskrár.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki tala lengi. Hv. 2. þm. N.- M. sagði, að það væri ekki óalgengt að ráðstafa þannig fyrirfram til ákveðins verks ákveðnum hluta af tekjum ríkissjóðs, en hann nefndi ekkert dæmi annað en happdrættið. En þetta er engin hliðstæða. Happdrættið er algerlega sjálfstæð stofnun og þannig tekjuöflunaraðferð, að hverjum og einum landsmanna er frjálst að taka þátt í því. Það má segja, að það sé sniðug aðferð til að vinna verk með frjálsum samskotum landsmanna, en ríkissjóður hefir ekki haft neinar aðrar tekjur af þessu fyrirtæki en lítilsháttar skatt, sem rennur til hans. Mér er það jafnóskiljanlegt eftir ræðu hv. 2. þm. N.-M., hvaðan þetta fé á að koma. Þetta á að vera mjög lítill skattur, en hann er samt áætlaður 70 þús. kr. á ári. Hann á ekki að koma niður á bílstjórunum, og þeir, sem bílana nota, eiga ekkert að vita af honum. Hvaðan eiga þá þessi 70 þús. eiginlega að koma? Annaðhvort hlýtur skatturinn að lenda á þeim, sem eiga bílana, eða þeim, sem í þeim aka. Ég vil nú sjá, hvernig þessu máli reiðir af við þessa umr. Ef það heldur áfram, mun ég við 3, umr. koma með brtt., sem færir málið í eðlilegri farveg, ef d. á annað borð ætlar að afgr. það í einhverju formi, og mun ég þá á sínum tíma gera grein fyrir þeim brtt.

* Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! Við hv. þm. Vestm. og hv. 10. landsk. höfum leyft okkur að leggja fram þetta frv., sem nú er hér til 1. umr. Þetta mál var sem kunnugt er mikið rætt á síðasta þingi. Ég flutti þá brtt. um, að öll stríðsáhættuþóknunin skyldi vera skattfrjáls. Það fékk þá mjög litlar undirtektir hér, og sama máli var að gegna í Nd. Þrátt fyrir það höfum við leyft okkur að bera þetta frv. fram nú, sem fer fram á, að öll áhættuþóknunin sé undanþegin sköttum, bæði til ríkis og bæjar. Síðan þetta hefir skeð, hefir í okkar nágrannalöndum, a. m. k. í Danmörku og ég hygg líka í Noregi, verið samþ., að sjómenn þar fengju alla áhættuþóknunina skattfrjálsa. Sjómenn hér líta svo á, að lítill stigmunur sé á milli þess að heita íslenzkur farmaður eða norskur eða danskur farmaður. Þeirra aðstæður eru yfirleitt líkar, og þeir eru í sömu lífshættu, þegar þeir sigla um sömu svæði. Sem betur fer hefir gifta okkar sjómanna hingað til verið það mikil, að fram til þessa hefir ekki orðið tjón á mannslífum eða skipum, en enginn veit, hvenær það kann að koma fyrir á þessum miklu hættutímum, sem nú eru fyrir sjófarendur. Það hefir verið litið svo á, að þessi áhættuþóknun sé ekki kaup í venjulegri merkingu, heldur verðlaun fyrir að leggja sig í þessa lífshættu, og hún eigi að koma þeim að fullum notum heil og óskert. Sjómennirnir sjálfir hafa ótvírætt látið óskir sínar í ljós. Um síðustu áramót lágu fyrir óskir frá um 600 sjómönnum, sem störfuðu á skipum, sem sigldu til Bretlands og annara landa, um að Alþingi vildi verða við þessum óskum þeirra. Óskir frá sjómannastéttinni til Alþingis eru ekki svo tíðar, að það væri vel viðeigandi, ef þingið sæi sér fært að verða við þessum óskum þeirra, þar sem afkoma þjóðarinnar veltur ekki hvað minnst á því, að þessum siglingum verði haldið uppi, svo lengi sem nokkur fleyta er til og nokkur maður fæst til að sigla á þessum svæðum. Það má vera öllum hv. þm. ljóst, að aðstaða okkar yrði mjög bág, ef við yrðum neyddir til að leggja niður þessar siglingar. Og þar sem siglingahættan er það mikil. að það getur því miður komið fyrir, að skip geti horfið á einu augnabliki, án þess að nokkur eigi þess kost að bjarga sér, þá teljum við alla sanngirni mæla með þessu frv., sem við höfum lagt hér fram. Ég skal játa, að við höfum ekki reiknað út, hversu mikil upphæð þetta mundi vera, því að þessi upphæð kemur mjög mismunandi niður og á mismarga menn; sumir sigla kannske hvern mánuð, aðrir annanhvern mánuð og enn aðrir þriðja hvern mánuð. Er því illmögulegt að gera þetta upp, fyrr en skattskýrslurnar liggja fyrir, en við erum þess fullvissir, að ekki sé um stærri upphæð að ræða en það, að ríki og bær mundu komast yfir sína örðugleika, þó að þessi áhættuþóknun sjómanna yrði undanþegin öllum sköttum. Ég tel svo ekki þörf á að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég vænti, að n., sem fær frv. til meðferðar, sem ég legg til, að verði fjhn., hraði afgreiðslu þess sem mest, því að sennilega er ekki svo ýkjalangt eftir af þingtímanum, en æskilegt, að málið gæti fengið fljóta afgreiðslu.