Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þessu frv. er gert ráð fyrir mjög gagngerðri breytingu á núgildandi skipan opinberra námslána og námsstyrkja til stúdenta við Háskóla Íslands og íslenzkra námsmanna erlendis. Núgildandi lög um þessi efni eru frá árinu 1961. Í þeirri lagasetningu fólst á sínum tíma mikil endurbót frá því, sem áður hafði verið. Fastari skipan var þá komið á lánveitingar og styrkveitingar, og í kjölfar þessarar lagasetningar varð veruleg aukning á bæði lánum og styrkjum til íslenzkra námsmanna. Engu að síður hefur það skipulag, sem þá var upp tekið, ekki reynzt eins æskilegt og þá var vonað, og enn er þörf verulegrar aukningar og stuðnings við íslenzka námsmenn bæði heima og erlendis. Af þessum sökum skipaði ég í júní 1964 nefnd til að endurskoða þessi lög, og skilaði hún áliti í sept. s.l. Í nefndinni áttu sæti Árni Gunnarsson fulltrúi í menntmrn., Baldvin Tryggvason framkvstj. og fulltrúi í menntamálaráði, Gunnar Vagnsson deildarstjóri, ritari lánasjóðs stúdenta, Hörður Einarsson, sem þá var stud. jur. og fulltrúi í stúdentaráði, Jón Steffensen prófessor, sem þá átti sæti í háskólaráði, Sigtryggur Klemenzson ráðuneytisstjóri í fjmrn. og Þórir Bergsson cand. act., ráðnautur Sambands ísl. námsmanna erlendis. Í nefndinni áttu þannig sæti fulltrúar bæði menntmrn. og fjmrn., menntamálaráðs, sem ráðstafað hefur lánum og styrkjum til íslenzkra námsmanna erlendis, háskólaráðs og íslenzkra stúdenta við Háskóla Íslands og erlendis. Þessi nefnd varð sammála um tillögugerð, og er þetta frv. samhljóða því frv., sem þessi nefnd samdi, að einu atriði frátöldu, sem ég mun víkja að síðar. Ég skal nú rekja helztu breytingarnar, sem samþykkt þessa frv. mundi hafa í för með sér á núgildandi skipan þessara mála. Samkvæmt gildandi lögum er stuðningur ríkisins við námsmenn tvenns konar: námslán, sem ekki þarf að hefja endurgreiðslu á fyrr en 3 árum eftir að námi lýkur og eru þá til 15 ára með 31/2% vöxtum, og námsstyrkir, sem ekki þarf að endurgreiða. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að aðstoð hins opinbera við námsmenn sé áfram fólgin sumpart í hagstæðum lánum og sumpart í styrkjum. Sú breyting er þó gerð varðandi námslánin, að gert er ráð fyrir því, að endurgreiðsla hefjist ekki fyrr en 5 árum eftir að námi lýkur og endurgreiðist lánið þá með jöfnum afborgunum á 15 árum, en vextirnir verði hins vegar 5%. Breytingin yfir í árgreiðslu eða annuitetsgreiðslu veldur auðvitað því, að afborganirnar verða lægri fyrstu árin en verið hefur, en hins vegar hærri síðari árin. Skv. núgildandi lögum skiptist lánasjóðurinn í tvær deildir: lánadeild námsmanna erlendis og lánadeild stúdenta við Háskóla Íslands. Sérstök stjórn er yfir sjóðnum í heild, og hefur henni verið ætlað að skipta ráðstöfunarfé sjóðsins milli hinna tveggja deilda. Hvor deildin um sig hefur síðan sína eigin stjórn eða sinn eiginn úthlutunaraðila, sem skipt hefur því fé, sem deildirnar hafa fengið, milli umsækjenda. Námslánum til stúdenta við Háskóla Íslands hefur verið úthlutað af sérstakri nefnd, sem í eiga sæti fulltrúar kjörnir af háskólaráði og stúdentaráði ásamt formanni tilnefndum af menntmrh. Námslánum og námsstyrkjum til íslenzkra námsmanna erlendis hefur verið úthlutað af menntamálaráði. Reynslan hefur sýnt, að þessi deildaskipting er ekki heppileg. Hún var ekki tekin upp með lagasetningunni 1961. Áður hafði verið um að ræða sérstaka fjárveitingu til Lánasjóðs ísl. stúdenta við Háskóla Íslands, sem eingöngu veitti námslán, en enga styrki, og fjárveitingu til námslána og námsstyrkja til íslenzkra námsmanna erlendis. Það, sem m.a. var gert með lagasetningunni 1961, var að stofna allsherjar lánasjóð íslenzkra námsmanna, sem fengi fjárveitingar í fjárlögum og gæti tekið lán í bönkum, eins og sjóðurinn hefur gert síðan 1961. Þá var hins vegar ekki unnt að ná samkomulagi um það, að einn aðili úthlutaði námslánum og námsstyrkjum. Þess vegna gerðu lögin ráð fyrir því, að sömu aðilar og áður önnuðust sjálfa úthlutunina, en sjóðurinn fékk hins vegar heildarstjórn, sem tók ákvarðanir um lántökurnar og átti að skipta heildarfénu milli deildanna. Nú eru hins vegar allir aðilar, sem hlut eiga að málí, sammála um, að rétt sé að fella þessa deildarskiptingu niður, að lánasjóðurinn verði í raun og veru ein heild og einn aðili úthluti öllum námslánum og námsstyrkjum, bæði til stúdenta við Háskóla Íslands og til námsmanna erlendis. Í stjórn sjóðsins eiga skv. þessu frv. að vera einn aðili samkv. tilnefningu háskólaráðs, einn samkv. tilnefningu Sambands ísl. stúdenta erlendis, einn skv. tilnefningu stúdentaráðs Háskóla Íslands, einn skv. tilnefningu fjmrh. og 2 skipaðir af menntmrh, án tilnefningar, og skal annar vera formaður stjórnarinnar, en hinn valinn með hliðsjón af kunnugleika á námi og högum þeirra námsmanna, sem ekki eru stúdentar. Er þannig gert ráð fyrir því, að allir, sem hagsmuna eiga að gæta í sambandi við úthlutun námslána og námsstyrkja, eigi fulltrúa í stjórn lánasjóðsins. Í gildandi lögum um lánasjóðinn er ekki gert ráð fyrir því, að hliðsjón sé höfð af efnahag námsmanna við ákvörðun námslána. Í þessu frv. er heimilað, að ákvörðun um lán til einstakra námsmanna verði byggð á mati á efnahag þeirra. Ljóst er, að erfitt getur verið að framkvæma slíkt mat af hlutlægni og réttlæti, en ef það tekst, ætti það að tryggja réttlátari skiptingu heildarfjárins, sem lánað er. Í gildandi lögum er svo fyrir mælt, að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum tiltekið lágmarksframlag á fjárlögum, þ.e.a.s. 4 millj. 650 þús. kr. Þetta ákvæði hefur verið þýðingarlaust, því að þegar á næsta ári eftir samþykkt laganna var framlagið ákveðið næstum 1 millj. kr. hærra og er á fjárlögum þessa árs meir en tvöfalt lágmarkið, eða 10.9 millj. kr. Þess vegna gerir þetta frv. ekki ráð fyrir neinu ákveðnu lágmarksframlagi. Í 2. gr. frv. er í stað þess mörkuð sú stefna, að opinber aðstoð við námsmenn nægi þeim til þess að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu þeirra til fjáröflunar. Láta mun nærri, að opinber aðstoð við námsmenn nú, þ.e.a.s. samanlögð upphæð lána og styrkja, svari til um það bil helmings þess fjár, sem þeir þurfa á að halda sér til framfærslu, þegar tekið hefur verið eðlilegt tillit til aðstöðu þeirra til fjáröflunar. Núgildandi reglur hafa verið þær, að stúdentar við Háskóla Íslands hafa aðeins fengið námslán en enga styrki, og námslán hafa þeir ekki fengið fyrr en á síðari hluta 2. námsárs. Námsmenn erlendis hafa eingöngu fengið námslán á fyrstu tveim námsárunum, en úr því bæði lán og styrki. Námslánin hafa yfirleitt verið jafnhá öll árin, bæði til stúdenta við Háskóla Íslands og námsmanna erlendis. Ef þetta frv. nær fram að ganga, er ætlunin að gera þá grundvallarbreytingu á úthlutun námslána, að lánin verði vaxandi hluti af umframfjárþörf námsmannsins, eftir því sem lengra líður á námstímann. Er gert ráð fyrir því, að 1. námsárið nemi lánveitingarnar 30% af umframfjárþörfinni, 2. árið 40%, 3. árið 50%, 4. árið 60%, 5. árið 70%, 6. árið 80% og 7. árið 90% af fjárþörfinni, fengju þá námsmenn mismunandi hundraðshluta af heildarumframfjárþörf sinni frá lánasjóðnum eftir því, hversu langt námið væri. Miðað við 3 ára nám fengju menn úr lánasjóðnum 40% umframfjárþarfarinnar, miðað við 4 ára nám 45%, miðað við 5 ára nám 50%, miðað við 6 ára nám 55% og miðað við 7 ára nám 60% umframfjárþarfarinnar. Til viðbótar þessu kæmu síðan styrkirnir, en þeim er framvegis ætlað að verða til þess að jafna aðstöðumun námsmannanna. Mundu þá styrkirnir einkum vera veittir þeim, sem þurfa að greiða verulegan ferðakostnað og há skólagjöld, og þeim, sem hafa erfiða aðstöðu til tekjuöflunar. Tel ég, að stefna sú, sem hér er mörkuð, sé miklu skynsamlegri og réttlátari en sú, sem hingað til hefur verið fylgt. Bæði hækkar nú heildarhlutfallið, sem námsmenn fá frá hinu opinbera til að greiða umframfjárþörf sína, en einkum dreifist þó aðstoðin réttmætar en verið hefur, þannig að hún verður hlutfallslega mun hærri en nú er til þeirra, sem langt nám stunda. Þá er það eitt mikilvægasta nýmæli þessa frv., að gert er ráð fyrir, að teknir verði upp námsstyrkir til kandídata, þ.e.a.s. til þeirra, sem leggja stund á framhaldsnám að loknu háskólaprófi. Fram að þessu hefur verið mikill skortur á skilyrðum til að styrkja kandídata til framhaldsnáms. Meðan menn hafa verið við háskólanám, hafa menn átt kost á aðstoð, og þegar menn hafa verið orðnir færir til vísindaiðkana eftir talsvert framhaldsnám, hafa menn einnig átt völ á styrkjum úr Vísindasjóði, sem hefur um 4–5 millj. kr. árlega til ráðstöfunar. Þeir, sem að loknu háskólanámi hafa viljað búa sig undir það að verða vísindamenn eða búa sig undir að gegna tilteknum störfum, hafa hins vegar ekki átt neinna fastra styrkja völ. Frv. gerir ráð fyrir, að úr þessu verði bætt. Stjórn lánasjóðsins skal hafa heimild til þess að veita árlega slíka kandídatastyrki. Í þeirri fjárveitingu, sem gert er ráð fyrir árið 1967 til lánasjóðsins, er gert ráð fyrir 1 millj. kr. til slíkra kandídatastyrkja, og er tilætlunin, að þar verði um að ræða 20 styrki að fjárhæð 50 þús. kr. hver. Önnur mikilvæg breyting, sem gert er ráð fyrir að sigla mundi í kjölfar þessa frv., er sú, að stúdentar við Háskóla Íslands fái framvegis námslán þegar á 1. ári, svo sem verið hefur um námsmenn erlendis, en til þessa hafa stúdentar við háskólann hér ekki fengið námslán fyrr en á síðari hluta 2. námsárs. Rétt er að gera nokkurn samanburð á raunverulegri námsaðstoð, eins og hún er í ár og hvernig hún mundi verða á næsta ári að óbreyttum lögum og óbreyttu úthlutunarkerfi og hvernig hún verður á næsta ári, ef þetta frv. nær fram að ganga og þær reglur settar skv. því, sem gert er ráð fyrir. Á þessu ári fá stúdentar við Háskóla Íslands námslán að upphæð 7.4 millj. kr., en námsmenn erlendis námslán að upphæð 10.1 millj. og námsstyrki að upphæð 2.6 millj., eða samtals námsmenn erlendis 12.7 millj. kr. Samanlögð aðstoðin til stúdenta við háskólann hér og námsmenn erlendis nemur því í ár 20.1 millj. kr. Vegna aukins námslánafjölda og hækkandi verðlags mundu lán og styrkir þurfa að vaxa nokkuð á næsta ári, þótt lögin yrðu óbreytt og úthlutunarreglur óbreyttar. Námsaðstoð við stúdenta við Háskóla Íslands mundi á næsta ári að óbreyttum lögum og reglum þurfa að verða 8.8 millj. og lán til námsmanna erlendis 12.3 millj. og styrkir til þeirra 3 millj., eða samtals til námsmanna erlendis 15.3 millj. og þannig samtals til námsmanna yfirleitt 24.1 millj. Námsaðstoðin þyrfti því að hækka á næsta ári, þó að lögum og reglum yrði ekki breytt, um u.þ.b. 4 millj. kr. frá því, sem á sér stað nú í ár. Ef þetta frv. nær fram að ganga og þær reglur, sem gert er ráð fyrir að settar verði samkvæmt því, munu lánin til stúdenta við Háskóla Íslands hækka upp í 12.1 millj. kr. úr 7.4 millj. Þau munu aukast um 63%, lánin til stúdenta við Háskóla Íslands, frá því sem nú er. Lán til námsmanna erlendis munu verða 13.2 millj., aukast úr 10.1 millj. eða um 31%. Styrkir munu verða 3,5 millj., hækka úr 2,6 millj. eða 35%. Samkvæmt þessu frv. og reglunum, sem gert er ráð fyrir að setja samkvæmt því, mun heildaraðstoðin við íslenzka námsmenn á næsta ári verða 29.8 millj. kr. miðað við 20.1 millj. á þessu ári, og þannig aukast um 48%. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1967 er fjárveitingin til lánasjóðsins miðuð við, að heildarnámsaðstoðin geti orðið þessi, 29.8 millj. kr. Ríkisframlagið er í fjárlagafrv. ákveðið 21.6 millj. kr., en auk þess hefur sjóðurinn eigin tekjur að upphæð 3.4 millj., og gert er ráð fyrir 4.8 millj. kr. lántöku frá bankakerfinu samkvæmt samningum, sem gerðir hafa verið við bankana þar að lútandi, en sjóðurinn mun framvegis geta staðið undir þeim lánum af tekjum sínum. Eina breytingin, sem gerð var á frv. frá till. n., sem samdi það, snerti einmitt bankalánin. Nefndin hafði gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiddi vexti af bankalánunum, en talið var við nánari athugun, að sjóðurinn gæti staðið undir þeim lánum sjálfur. Að síðustu er rétt að gera grein fyrir því, hver orðið hefur þróun opinberrar aðstoðar við námsmenn á undanförnum 10 árum. 1956 nam aðstoð til námsmanna erlendis 1 millj. 275 þús., þar af 875 þús. í styrki, en stúdentar við Háskóla Íslands fengu , í sinn lánasjóð 650 þús. kr. Samtals var því heildaraðstoðin 1956 1 millj. 925 þús. kr. 1957 og 1958 voru þessar upphæðir óbreyttar. 1959 varð aukningin á lánum til námsmanna erlendis 1 millj. 350 þús. kr., þar af styrkir 875 þús., en upphæð í lánasjóð stúdenta við Háskóla Íslands óbreytt, 650 þús. kr. Heildaraðstoðin var 2 millj. kr. 1960 verður veruleg aukning. Heildaraðstoðin til námsmanna erlendis var þá aukin upp í 4 millj. 245 þús., þar af styrkir 1 millj. 395 þús., í lánas jóð stúdenta við Háskóla Íslands 2 millj. 350 þús., samtals heildaraðstoð 6 millj. 595 þús. 1961 kemur mesta aukningin í framhaldi af lögunum, sem þá voru sett. Aðstoð við námsmenn erlendis var þá aukin upp í 8 millj. 777 þús., þar af styrkir 2 millj. 320 þús., í lánasjóð stúdenta við Háskóla Íslands 2 millj. 311 þús. Samtals 11 millj. 88 þús. 1962 er aðstoð við námsmenn erlendis 9 millj. 549 þús., þar af styrkir 2 millj. 480 þús., og í lánasjóð stúdenta við Háskóla Íslands 3 millj. 657 þús. Samtals heildaraðstoð 13 millj. 206 þús. 1963 var aðstoðin við námsmenn erlendis 9 millj. 789 þús., þar af styrkir 2 millj. 560 þús., í lánasjóð stúdenta við Háskóla Íslands 4 millj. 409 þús. Heildaraðstoð 14 millj. 198 þús. 1964: til námsmanna erlendis 10 millj. 167 þús., þar af styrkir 2 millj. 104 þús., til stúdenta við Háskóla Íslands 5 millj. 458 þús. Heildaraðstoð 15 millj. 634 þús. 1965: til námsmanna erlendis 11 millj. 730 þús., þar af styrkir 2 millj. 304 þús., til stúdenta við Háskóla Íslands 6 millj. 27 þús. Heildaraðstoð 17 millj. 757 þús. Og nú í ár til námsmanna erlendis 13 millj. 61 þús., þar af styrkir 2 millj. 861 þús., til stúdenta við Háskóla Íslands 7 millj. 600 þús. Heildaraðstoð 20 millj. 661 þús. Á þessu 10 ára tímabili hefur heildaraðstoðin við námsmenn heima og erlendis m.ö.o. rúmlega tífaldazt, aukizt úr 1 millj. 925 þús. í 20 millj. 661 þús. Hér er að sjálfsögðu ekki um sambærilegar tölur að ræða milli ára, því af verðgildi peninganna hefur breytzt mjög á þessu 10 ára tímabili. Ef tölurnar um heildaraðstoðina við námsmenn eru umreiknaðar skv. þeirri breytingu, sem orðið hefur á meðalvísitölu framfærslukostnaðar á þessu árabili og miðað við verðlagið 1956, þá verður talan á þessu ári 9 millj. 739 þús., og er það rúmlega fimmföldun í raunverulegum verðmætum, þ.e.a.s. óbreyttu verðlagi. En einnig þarf að taka tillit til þess, að námsmönnum hefur að sjálfsögðu fjölgað á þessu tímabili, þannig að þessar tölur sýna ekki aukningu raunverulegrar námsaðstoðar við hvern einstakan námsmann, heldur við námsmennina í heild. Ef tekið er tillit til aukningar námsmannafjöldans, þannig að athugað sé, hver aukningin hefur orðið á hvern einstakan námsmann, þrátt fyrir mikla fjölgun, þá kemur í ljós, að aðstoðin í ár er rúmlega þreföld miðað við það, sem hún var 1956. Vísitala raunverulegs framlags á námsmann er 313.3 á árinu 1966 miðað við 100 á árinu 1956. Það er mjög ánægjulegt, að aðstoðin við íslenzka námsmenn, bæði þá, sem stunda nám við Háskóla Íslands og erlendis, skuli hafa aukizt jafnmikið á undanförnum árum og þessar tölur bera vott um. Enn mun þessi aðstoð aukast verulega, ef þetta frv, nær fram að ganga. Á hitt vildi ég þó ekki síður leggja áherzlu, að ég tel, að aðstoðin mundi dreifast miklu skynsamlegar og réttlátar en verið hefur, og það af fjórum ástæðum. Í fyrsta lagi mundi aðstoðin vaxa hlutfallslega, eftir því sem námið er lengra. Í öðru lagi yrðu stúdentar við Háskóla Íslands nú í fyrsta sinn settir algjörlega jafnfætis íslenzkum námsmönnum erlendis. Í þriðja lagi yrðu styrkirnir fyrst og fremst notaðir til að jafna aðstöðumun. Og í fjórða lagi ættu kandídatar nú í fyrsta sinn aðgang að föstu lánakerfi. Í n., sem samdi þetta frv., var ekki aðeins samstaða um efni þess, heldur einnig mikill áhugi á því, að það næði fram að ganga. Ríkisstjórnin ákvað að flytja frv., þótt það hefði í för með sér mjög auknar fjárveitingar úr ríkissjóði til lána og styrkja, og er gert ráð fyrir þeim auknu fjárveitingum á fjárlagafrv. næsta árs. Ég vona, að samstaða verði einnig um þetta mál hér á hinu háa Alþingi. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur lagt hér fram frv. til laga um námslán og námsstyrki, og hæstv. ráðh. hefur nú gert grein fyrir meginefni þessa frv. Enda þótt ég hljóti að viðurkenna og virða þá viðleitni, sem hér er sýnd til að koma nokkru lagi á þessi mál, þá hlýt ég þó að undirstrika, að niðurstaðan, sem hér er komizt að, er alls ekki þess eðlis, að stúdentar geti sætt sig við hana, hvað þá að hún geti talizt fullnægjandi. l;g held við megum ekki gleyma því, nú, þegar við virðum fyrir okkur þær breytingar til batnaðar, sem hér er gerð tillaga um, að ástandið í þessum málum er og hefur verið nánast hneyksli. Lánin hafa verið mjög ófullnægjandi, að ekki sé meira sagt. Svo að ég nefni dæmi, þá hafa menn getað verið 3 missiri í Háskóla Íslands, án þess að eiga nokkurn tíma kost á því að fá námslán á þessum tíma. Hæstv. ráðh. hefur hér bent á helztu kosti, sem fylgja þessu nýja kerfi, sem nú á að innleiða. Ég held, að þá sé ekki úr vegi, að einhver annar verði til þess að benda á ýmsa augljósa vankanta, sem enn eru og munu verða á fyrirkomulagi opinberrar aðstoðar við námsmenn, ef frv. þetta verður samþ. óbreytt. Ég mun ræða hér fyrst og fremst um 5 meginatriði. Í fyrsta lagi vil ég benda á, að þó að framlag ríkisins hækki nú töluvert, þá hækka mjög óverulega lán til þeirra stúdenta, sem hafa fengið lán hingað til og hafa verið taldir þurfa mest á þeim að halda. Aðeins 1.7 millj. kr. af þessari hækkun mun renna til þessara manna. Hin hækkunin stafar fyrst og fremst af fjölgun stúdenta, af dýrtíðarþróuninni í landinu og af allmikilli útvíkkun námsmannakerfisins, en hið síðast nefnda er út af fyrir sig ágætur áfangi. Í öðru lagi vil ég benda á, að þótt nýir stúdentahópar fái nú í fyrsta sinn lán, þá hækka lánin ekki nema um 8% að meðaltali í hlutfalli við umframfjárþörf stúdenta, og samkvæmt frv. kemur í ljós, að þá verður aðeins fullnægt 46% af umframfjárþörf stúdenta. Í frv. er hins vegar talað um, að stefnt skuli að því, að lánað verði fyrir allri umframfjárþörfinni. Þetta kemur fram í 2. gr. Samt er hvergi á það minnzt í frv., hvenær þessu marki skuli náð. Þetta tel ég vera mjög alvarlegan ókost á frv. Í þriðja lagi eru vextir af lánum hækkaðir verulega, og það tel ég fráleita ráðstöfun. Í fjórða lagi er ekkert tillit tekið til þess, að mjög margir námsmenn hafa fyrir fjölskyldum að sjá. Og í fimmta lagi er ekkert litið til þarfa nemenda í menntaskólum, kennaraskólum og öðrum hliðstæðum stofnunum. Ég vil nú víkja að þessum fimm atriðum, sem ég hef hér nefnt. Það hefur lengi verið ljóst, að núgildandi lánareglur væru algjörlega ófullnægjandi. Stúdentar hafa hins vegar verið þolinmóðir, vegna þess að þeir hafa vitað, að lög um lánasjóð stúdenta hafa verið í endurskoðun, og þeir hafa verið sannfærðir um, að niðurstaðan yrði veruleg hækkun til stúdenta almennt. En niðurstaðan, sem hér liggur fyrir, hlýtur óhjákvæmilega að vekja nokkur vonbrigði. Eins og ég hef tekið fram, þá er hér um sáralitla hækkun að ræða til þeirra, sem hafa fengið lán hingað til og hafa mesta þörf fyrir lán, og þessi breyting táknar meira að segja lækkun lána til fjölmargra. Eins og kemur fram í grg. frv., þá er hér um að ræða 9.7 millj. kr. aukningu námslána. Langmestur hluti þessa fjár eða 4 millj. stafa af fjölgun námsmanna almennt og vegna dýrtíðarinnar í landinu, - 4 millj. af þessum 9.7. 1 millj. af þessum 9.7 er til kandídata, en þeir hafa hingað til ekki fengið neitt, og er það góðra gjalda vert. Í þriðja lagi munu 3 millj. fara til nýstúdenta við Háskóla Íslands, sem hingað til hafa ekkert fengið. En hækkunin til þeirra, sem hafa verið við nám og fengið hafa lán, nemur aðeins 1.7 millj. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa mörg orð um það, að þessi hækkun er aðeins dropi í hafið. Þessi mikla lífskjarabót, sem básúnuð hefur verið út um leið og þetta frv. hefur verið kynnt í blöðum, er heldur lítilfjörleg. Ég er hræddur um, að verulegur hluti stúdenta, sem hafa fengið lán áður, muni ekki taka eftir þessari breytingu, enda verður væntanlega um lækkun til margra þeirra að ræða. Breytingin er sem sagt fyrst og fremst í því fólgin, að lánþegum er fjölgað. Það er út af fyrir sig ágætt og löngu orðið nauðsynlegt, en þeir, sem áður voru taldir hafa mesta þörf fyrir lánin, fá litla úrbót nú. Í 2. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnt skal að því, að opinber aðstoð við námsmenn skv. lögum þessum nægi hverjum námsmanni til að standa straum af árlegum námskostnaði, þegar eðlilegt tillit hefur verið tekið til aðstöðu hans til fjáröflunar.“ Að sjálfsögðu hafa flestir stúdentar möguleika til að vinna a.m.k. 31/2 mánuð á ári hverju. Hér er um það að ræða, að þessir tekjumöguleikar stúdenta eru dregnir frá þeim námskostnaði, sem áætlaður er á hvern stúdent, og þá fáum við út það hugtak, sem nefnist hér „umframfjárþörf“. Stefnan í frv. er sú að veita stúdentum lán, sem nemur allri umframfjárþörfinni. En hvað erum við komin nálægt þessu marki, ef fyrirhuguð breyting nær fram að ganga? Er þessi breyting stórt stökk áleiðis að þessu marki? Það er rétt að athuga það svolítið nánar. Á bls. 13 í frv. kemur fram, að gamla kerfið fullnægði 38% af umframfjárþörf stúdenta við Háskóla Íslands og námsmanna erlendis, sem notið hafa lána. En nýja kerfið mun væntanlega aðeins fullnægja 46% af umframfjárþörf sömu námsmannahópa. Við þessa breytingu færumst við aðeins 8% nær markinu, og það er því augljóst, að markið er býsna fjarlægt með ekki meira áframhaldi en þessu. Í þessu sama fskj. kemur einnig fram, að eftir að nýja kerfið verður komið á, muni stúdentar við Háskóla Íslands aðeins fá lán fyrir 36% af umframfjárþörfinni. En hvar eiga þeir að fá þau 64%, sem þá vantar upp á? Ekki fá þeir þetta fé með vinnu sinni, því að eins og áður segir, hafa hugsanleg vinnulaun fyrir sumarvinnu þegar verið dregin frá í þessum útreikningi. Hvar eiga þeir að fá 64% af umframfjárþörfinni? Ég spyr og vona, að einhver annar geti svarað. Vissulega er það góðra gjalda vert, að því skuli vera lofað í frv., að einhvern tíma í framtíðinni muni stúdentar fá möguleika til að fá lán fyrir allri umframfjárþörf sinni. En ég spyr: Hvers virði er slíkt loforð? Hvenær á að efna það? Á að efna þetta loforð eftir 5 ár, á að efna það eftir 10 ár eða á að efna það eftir 100 ár? Þess er alls ekki getið í frv., á hve löngum tíma þessu markí skuli náð. Íslendingar eru sagðir fjórða tekjuhæsta þjóð í heimi. Hér er þó ekki um það að ræða, eins og allir vita, að þjóðfélagið ætli að gefa stúdentum sínum stórfé. Það ætlar aðeins að lána þeim peninga, svo að þeir geti lokið námi og greitt skuld sína, annars vegar í peningum og hins vegar með þeirri andlegu endurgreiðslu, sem allir viðurkenna nú, að er ómetanlegt verðmæti fyrir þjóðina, þ.e.a.s. með þekkingu sinni og þjálfuðum hæfileikum. Þjóðfélagið ætlar sem sagt að lána þessum mönnum það fé, sem þeir þurfa og geta ekki unnið sér inn á námstímanum, til þess að koma í veg fyrir, að hundruð stúdenta gefist hreinlega upp við nám og flæmist frá námi vegna fjárhagsörðugleika og vinnuálags. Ef við Íslendingar, fjórða tekjuhæsta þjóð í heimi, höfum ekki efni á því að lána þetta fé í dag, hvenær höfum við þá efni á því? Ef það væri svo, að hér væri um einhver stórkostleg verðmæti að ræða, liti málið kannske öðruvísi út. En mér virðist, að ríkið þurfi ekki að leggja þessum sjóði til nema um það bil 20–25 millj. kr. á ári til viðbótar því, sem nú er ráðgert að sjóðurinn fáí, til þess að unnt væri að lána stúdentum fyrir allri umframfjárþörf þeirra, - aðeins 20–25 milljónir, en þá reikna ég að sjálfsögðu með, að sjóðurinn taki að láni á hverju ári einar 10 millj. Hann tekur núna tæpar 5 millj. að láni, að ég hygg. Hér er sem sagt um svo litlar fjárhæðir að tefla, miðað við það málefni, sem í húfi er, að mér finnst ekkert áhorfsmál, að stíga beri þetta skref til fulls þegar á þessu hausti. Í þessu frv. á að slá því föstu, að stúdentar geti fengið lán fyrir allri svokallaðri umframfjárþörf. Nú væri að vísu hægt að hugsa sér að þessu marki yrði náð í nokkrum áföngum, t, d, á 3 árum eða 5 árum. Ríkið gæti sett sér það mark að komast yfir þennan stórkostlega þröskuld á 3–5 árum. Ég er þó ekki að leggja það til hér, því að ég sé ekki, hvaða ástæða ætti að vera til þess að fresta því, að markinu yrði náð nú þegar. Þjóðfélagið getur í dag tekið á sig þessa lítilfjörlegu lánabyrði að fullu, og ég held því, að hvers konar frestun sé út í hött. En þeim mun furðulegra er, úr því að þessi leið er ekki farin, að í frv. skuli ekki vera minnzt á það, hvenær markinu skuli náð. Þar segir aðeins, að stefnt skuli að því, að lánveitingar nægi hverjum námsmanni til að greiða námskostnað hans, þegar fjáröflunarmöguleikar hans séu frádregnir. En það er ekkert sagt um það, hvort markinu skuli náð, eigum við að segja, eftir 100 ár? Nei, ég held, að ef ríkisstj. treystir sér ekki til að setja neitt tímatakmark í þessum efnum, þá sé sennilegast, að hún örvænti um, að hún komist yfir þennan þröskuld í fyrirsjáanlegri framtíð. Í þriðja lagi vil ég víkja að því, að í frv. er gert ráð fyrir, að ársvextir af lánum verði hækkaðir úr 31/2% í 5%. Eins og kunnugt er, hafa lánin verið vaxtalaus, á meðan á námi stendur, og það er ekki ætlunin, að á því verði nein breyting. Nú vil ég taka það fram, að ég teldi eðlilegast og sjálfsagðast, að aðstoð hins opinbera við námsmenn væri fyrst og fremst námslaun og aðeins að litlu leyti námslán. Þessi gamla hugsun, að þjóðfélagið sé að gera námsmönnum einhvern stórkostlegan greiða með því að lofa þeim að læra og mennta sig, ég held, að þessi hugsun sé löngu orðin úrelt og hafi raunar verið fráleit frá upphafi. Hitt er sönnu nær, að sérhver þjóðfélagsþegn, sem menntar sig og eykur þekkingu sína, er fyrst og fremst að gera þjóðfélaginu stórkostlegan greiða. Félagsfræðingar, hagfræðingar og stjórnmálamenn um heim allan eru að skilja, að með engum hætti er unnt að ávaxta fjármuni betur en með því að leggja þá í aukna menntun þjóðfélagsþegnanna. Krafan um það, að námsmenn séu launaðir af þjóðfélaginu, er einnig um leið krafa um aukið jafnrétti til menntunar, sígild og sjálfsögð réttlætiskrafa. En því miður er því ekki að heilsa, að krafan um námslaun hljóti skilning meðal ráðandi manna. Ég get líka viðurkennt, að lánakerfið er ekki með öllu óviðunandi, á meðan við búum við hina stöðugu dýrtíðarþróun í landinu. En lánin ættu hins vegar tvímælalaust að vera vaxtalaus með öllu. Hitt er svo auðvitað fjarri öllu lagi, að ætla að fara að hækka vextina upp í 5%. Mér virðist, að hér gægist fram það „bisness“-sjónarmið, sem nú virðist vera að gagnsýra þjóðfélagið í æ ríkari mæli. Menn virðast ímynda sér, að námsmaðurinn geti ávaxtað lánsfé á sama hátt og fyrirtæki, sem tekur lán í reksturinn, fyrirtæki, sem getur skilað láninu aftur með hæfilegri ágóðaþóknun, með vöxtum. En námsmaðurinn eyðir láninu jafnóðum til brýnustu lífsnauðsynja, og hann getur ekki skilað því aftur með vöxtum. Það eru ekki nema fáir háskólamenntaðir menn, sem fá hærri laun að loknu námi vegna þess, að þeir hafa setið áratug í menntaskóla og háskóla. Þeir, sem sigla um loftin blá eða stýra skipum, múra hús eða vinna í braskinu, þeir hafa flestir langtum hærri laun en t.d. náttúrufræðingar, íslenzkufræðingar, sagnfræðingar og vísindamenn í þjónustu ríkisins. Hins vegar er augljóst, að þjóðfélagið hefur gífurlegan hagnað af menntun þessara manna. Ef þjóðfélagið tekur ekki á sig að greiða námslaun, en lætur sér nægja að veita lán, er hitt þó sjálfsagt mál, að það greiði vextina. Það er því sannarlega stórfurðulegt, að nú skuli vera lagt til að hækka þessa vexti, sem auðvitað hefði átt að afnema með öllu. Ég efast um, að það þekkist í nálægum löndum, að námsmenn greiði 5% vexti af námslánum frá ríkinu. Ég hef að vísu engar öruggar upplýsingar um þetta atriði á reiðum höndum. En það má vera, að hæstv. ráðherra hafi einhverjar upplýsingar um þetta atriði og geti þá leiðrétt þessa fullyrðingu mína. Samkv. skýrslu um könnun á námskostnaði, sem Þórir Bergsson hefur gert og dreift hefur verið til þingmanna, er gert ráð fyrir, að um þriðjungur allra námsmanna, sem lánakerfið nær til, sé í hjónabandi. Eins og ég tók fram í formálsorðum, tel ég það mjög illa farið, að ekkert tillit skuli tekið til þess við úthlutun lána, ef námsmaðurinn hefur fjölskyldu á framfæri sínu. Sá námsmaður, sem er svo heppinn eða óheppinn að ganga í hjónaband og eignast börn, á ekki margra kosta völ í þessu þjóðfélagi. Hér er ekki völ á stúdentagörðum hjóna, eins og á hinum Norðurlöndunum. Hins vegar býðst hverjum kvæntum stúdent sá kostur að taka á leigu húsnæði með okurkjörum, svo svimandi háum, að hann þarf sennilega að vinna a.m.k. 6 tíma í verkamannavinnu á hverjum degi allan ársins hring til þess bara að geta borgað húsaleiguna. Margoft hefur verið bent á það, hve ótrúlega stór hluti stúdenta lýkur ekki námi í háskólanum, heldur hrökklast í önnur störf, áður en kemur að prófi. Ég man nú ekki í svipinn þessa tölu, sem oft hefur heyrzt nefnd, m.a. fyrir 1–2 árum af rektor háskólans. En ég veit, að þessi tala er mjög há. Mér þykir ekki ósennilegt, að hæstv. menntmrh. geti líka frætt okkur um þetta atriði, og kannske gerir hann það hér á eftir. Sumir halda nú kannske, að þessi stórfelldu afföll, sem verða í stúdentahópnum, áður en námi lýkur, stafi af leti og áhugaleysi stúdenta við námið. Ég ætla ekki að fara að rökræða þetta atriði út af fyrir sig. Ég held, að mönnum hljóti að vera það ljóst, að mjög margir stúdentar hrökklast beinlínis frá námi gegn vilja sínum af eintómum fjárskorti. Aðrir missa áhugann, þegar þeir neyðast til að vinna árið um kring í fastri vinnu með námi og sjá, að vinnufélagar þeirra hafa álíka há laun, ef ekki hærri, þótt þeir hafi aldrei lagt á sig þetta langa nám. Enn aðrir þola ekki það stórkostlega vinnuálag, sem fylgir því að ætla sér að vinna með námi, og gefast þess vegna upp eða missa áhugann. Þjóðfélagið ber fulla ábyrgð á því, að þetta fólk neyðist til að hætta námi. Ég hef nefnt hér húsnæðisvandræði stúdenta og húsaleiguokrið, sem enginn getur víst neitað, að ríkisstj. ber höfuðábyrgð á, og líklega vita allir, hvernig ástandið er í barnagæzlmálunum. Þar er trassaskapur ríkisvaldsins óheyrilegur, eins og allir vita. Ég sagði ríkisvaldsins, því að enginn átti von á því, að einkaframtakið hefði áhuga á slíkum málum. En þessi trassaskapur ríkisvaldsins kemur einmitt mjög þungt niður á stúdentum. Margar eiginkonur stúdenta geta ekki unnið úti og aflað heimilinu tekna, vegna þess að börnin komast ekki að á dagheimilum eða leikskólum eða vöggustofum. Ofan á þetta allt saman neitar ríkisvaldið að taka tillit til erfieika fjölskyldumanna við nám og ætlar að skammta þeim 30–50% af því, sem einhleypur stúdent þarfnast umfram sumartekjur sínar. Ég hef nefnt hér ýmis atriði, sem ég vonast til, að verði lagfærð við meðferð frv. í n. Eins og ég hef þegar tekið fram, álít ég, að lánasjóður íslenzkra námsmanna eigi að lána fleirum en þeim, sem eru við nám í Háskóla Íslands, erlendum háskólum, tækniskólum eða hliðstæðum erlendum kennslustofnunum, eins og segir í 1. gr. frv. Mjög margir nemendur í menntaskólum, kennaraskólum og öðrum hliðstæðum skólum hafa einnig mikla þörf á námslánum, að ég tali ekki hreinlega um námslaun. Hins vegar virðist mér, að meðan opinber aðstoð við háskólastúdenta er enn svo skammt á veg komin sem raun ber vitni, sé tæplega raunhæft að leggja mjög mikla áherzlu á rétt nemenda í framhaldsskólum. En ég vil undirstrika, að þessir nemendur eiga rétt til aðstoðar og þeir munu öðlast þennan rétt fyrr eða síðar, þegar þröngsýnin og íhaldssemin hafa verið sigraðar. Ég held, að ég láti þessar aths. nægja að þessu sinni. Ég vil vænta þess fastlega, að n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi gaumgæfilega, hvort íslenzka þjóðin hefur ekki efni á því að gera betur við íslenzka námsmenn en fyrirhugað er með þessu frv.



Herra forseti. Ég sakna þess nú, að hæstv. ráðh. er ekki við, en hann kemur kannske. - Ég vil segja sem mína skoðun. að ég tel ástæðu til að fagna þessu frv., þó að ég hefði kosið, að efni þess væri miklum mun víðtækara en raun ber vitni. Því ber ekki að neita, að þetta frv. er á ýmsa lund framför frá gildandi lögum um þetta efni. En því er aftur ekki að leyna, að frv. nær of skammt og getur aldrei orðið annað en stuttur áfangi á þeirri leið að endurskipuleggja námsaðstoðarkerfið, en til þess ber mjög brýna nauðsyn. Og ég fyrir mitt leyti hef viljað leggja áherzlu á þá nauðsyn, ásamt tveimur öðrum þm. hér, með því að flytja á tveimur þingum till. til þál. um kosningu n., sem hefði það verkefni að gera frambúðartill. um fyrirkomulag víðtæks námskostnaðarkerfis, sem næði ekki einungis til svokallaðra langskólamanna, heldur einnig til nemenda í öðrum skólum og á öðrum námsstigum. Í grg. fyrir þeirri till. til þál., sem ég var að nefna, er bent á, að stefna þurfi að því, að allir, sem stunda langskólanám og annað nám heima og erlendis, þurfi að eiga þess kost að fá svo ríflega námsaðstoð í formi launa og lána, að hún nægi fyrir eðlilegum námskostnaði, þannig að námstíminn megi styttast og nýtast miklu betur en nú er. Nú sýnist mér að nokkru tekið undir þessa stefnu í 2. gr. þessa frv., sem hér er til umr., og ég vil þá sérstaklega fagna því, að það hefur verið gert. En þó væri æskilegt, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, að það kæmi skýrar fram í frvgr., hvernig framkvæmd þessarar stefnu er hugsuð, hvort ætlunin er að gera það nú þegar eða hvort það verður gert smám saman á nokkrum árum a.m.k. má það ekki henda, að sú stefnuboðun, sem felst í þessari gr., verði nafnið tómt. Hana verður að framkvæma með eðlilegum hraða og alveg markvisst. Það er einmitt þessi gr., sem einkum getur talizt til nýmæla í frv., og hennar vegna er það fyrst og fremst, að frv. má teljast athyglisvert. Ég sagði áðan, að frv. næði of skammt, til þess að það gæti talizt verulegur áfangi í sambandi við heildarendurskoðun námsaðstoðarkerfisins. Þrátt fyrir þetta frv. nær námsaðstoð til allt of fárra námsmanna. Frv. er ekki annað en frekari útfærsla á þeirri stefnu, sem gilt hefur nú um alllangt skeið, að styrkja beri háskólastúdenta og tækninemendur með opinberum fjárframlögum. Og þetta er gott, svo langt sem það nær. En málið er hins vegar talsvert umfangsmeira. Þrátt fyrir þá vinnu, sem lögð hefur verið í þetta frv., og þá stefnu, sem mótuð er í 2. gr. þess, er mikið verk óunnið í sambandi við aðstoð við aðra skólanemendur, svo sem menntaskólanema, kennaraskólanema, nemendur í verzlunarskólum, sjómannaskólum og fleiri slíkum skólum. Það er í mörgum tilfellum eðlileg og réttlát krafa, að nemendur í þessum skólum njóti opinbers stuðnings á námsferli sínum, e.t.v. ekki með sama hætti og háskólastúdentar, en eigi að síður stuðnings. Alveg sérstaklega ber að hafa í huga í þessu sambandi þá nemendur, sem verða að vista sig til langdvalar utan heimila sinna til þess að geta stundað skólanám. Og þetta á við alla skólanemendur úr sveitum og raunar miklu viðar. Eins og öllum má vera ljóst, er höfuðmunur á því að geta dvalizt heima hjá sér, meðan á skólanámi stendur, og hinu að þurfa að dveljast langdvölum fjarri heimili sínu og það oft í öðrum landsfjórðungi. Einn þáttur í því að jafna námsaðstöðu í landinu er því sá, að hið opinbera létti undir námskostnaðarbyrði þeirra, sem verða að vista sig utan heimilis til skóladvalar. Slíkt mætti gerast með ýmsum hætti, t.d. með því, að hið opinbera sjái nemendum fyrir fríum ferðum milli heimilis og skólastaðar og með því að taka þátt í greiðslu óhjákvæmilegs skólakostnaðar. Þessi mál þarf að athuga nánar og lögfesta síðar reglur um þetta efni að athugun lokinni. Ég vil í þessu sambandi benda á, að á Norðurlöndum hefur námsstyrkjakerfið verið tekið til rækilegrar endurskoðunar og umr. á undanförnum árum. Þannig hafa Svíar nú í nær 2 ár verið að framkvæma ný lög um þetta efni, en samkv. þeim fá allir skólanemendur, hvort sem þeir eru í gagnfræðaskóla eða háskóla eða öðrum skólum, einhvers konar námsaðstoð í formi beinna launa eða námslána. Háskólastúdentar njóta þó beztu kjara hvað þetta snertir, þannig að þeir fá í beinum launum og lánum samanlagt fullkomlega það, sem svarar eðlilegum námskostnaði. Kvæntir stúdentar fá svo öflugri aðstoð en hinir einhleypu. En það, sem er þó athyglisverðast, er, að nemendur á lægri skólastigum njóta einnig nokkurrar námsaðstoðar. Um Noreg er það að segja, að ekki alls fyrir löngu lagði stjórnskipuð nefnd til, að námsstyrkjakerfið yrði aukið stig af stigi á 10 árum. Það er eins konar 10 ára áætlun um framkvæmd fullkomins námsaðstoðarkerfis. Þetta er að vísu enn þá aðeins á umræðustigi, en n. leggur til, að stefnt skuli að því að létta námskostnaðarbyrði nemenda á nær öllum skólastigum, m.a. með greiðslu ferðakostnaðar og aukaútgjalda vegna námsdvalar utan heimila. Hér er vissulega um athyglisverð fordæmi fyrir okkur að ræða. Ég sé ekki, að við Íslendingar komumst hjá því fremur en næstu nágrannar okkar, sem eru á sama menningar- og efnahagsstigi, að taka allt okkar námsstyrkjakerfi til nýrrar og víðtækrar endurskoðunar. Þessi mál þarf að athuga og endurskoða ásamt öllu öðru, sem lýtur að nýskipan skóla- og menntamála. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að frv. það, sem hér liggur fyrir, er til bóta, svo langt sem það nær. En jafnframt vil ég leggja áherzlu á, að það svarar ekki að fullu nauðsynlegum kröfum um námsaðstoð, raunar ekki einvörðungu á þann hátt, sem ég hef einkum gert að umtalsefni, heldur sýnist mér óhjákvæmilegt, að n. sú, sem kemur til með að fjalla um málið hér í hv. d., taki sérstaklega til athugunar viss atriði í frv., t.d. ákvæðin um vexti af námslánum og lántökur námslánasjóðs og greiðslu vaxtamunar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé vægast sagt vandræðalausn og geti aldrei orðið nema til bráðabirgða, ef byggja á tekjugrundvöll sjóðsins að verulegu leyti upp með lántökum. Ofnotkun lánaheimildarinnar getur reynzt hermdargjöf að mínum dómi. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta núna, hæstv. forseti. Þetta mál fer væntanlega til menntmn., þar sem ég á sæti, og verður þar væntanlega rækilega rætt, og þá gefst nánar tækifæri til þess að lýsa afstöðu til þessa máls.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram hefur komið í ræðu hæstv. menntmrh. og þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar, að þetta frv. er framför og það allmikil frá því, sem verið hefur. En spurningin, sem fyrir okkur liggur, er sú: Nálgast þetta frv. það, sem þarf að gera, eins og horfurnar eru í þessum málum? Við stöndum frammi fyrir í veröldinni sem heild meiri breytingum í menntamálum, í öllu því, sem snertir að afla mönnunum þekkingar og hagnýta þá þekkingu fyrir þjóðfélagið, heldur en nokkru sinni fyrr hafa farið fram. Við stöndum frammi fyrir því, að áður en margir áratugir, kannske áður en 2–3 áratugir líða, verður meiri hl. af öllum vinnandi mönnum orðinn með sérþekkingu, sem á að vera háskólamenntun. Ef við ætlum að vera áfram eins og við höfum verið stundum, framarlega í öllum þessum málum í heiminum, verðum við að taka okkur alvarlega til. Við erum að dragast aftur úr í þessum málum. Þróunin er svo hröð, að við áttum okkur ekkert á, hvað kröfurnar til þess að afla mönnum þekkingar eru gífurlega miklar og nauðsynlegar. Það er um hreina byltingu að ræða í þessum efnum. Fjárfesting í þekkingu manna er að verða þýðingarmesta fjárfestingin af allrí fjárfestingu þjóðfélagsins, vegna þess að það að hafa nægilega mikið af mönnum, sem þekkja og vita hlutina, er að verða dýrmætara en flest annað, og meiri hl. af öllum ríkjum í Evrópu hefur þegar tekið upp námslaunakerfi, þar sem nokkurn veginn er tryggt, að nemendur í þeim skólum, t.d. háskólum, hafi námslaun, sem a.m.k. nægja sem lágmark til framfærslu. Við Íslendingar, sem erum að reyna að básúna það út á grundvelli meira eða minna vitlauss gengisútreiknings, að við séum fjórða tekjuhæsta þjóð veraldarinnar, stöndum einna aftast af öllum þjóðum Evrópu hvað snertir námslaun. Meiri hl. af öllum þjóðum Evrópu hefur þegar komið námslaunum á í háskólum. Og ég vonast til þess, þegar þetta mál kemur til menntmn., að við fáum upplýsingar um það, hvernig þessir hlutir standa og hve aftarlega Ísland stendur hvað þetta snertir. Ég tek fram, að ég tala um námslaun. Það, sem mig langaði sérstaklega til þess að fá upplýst í sambandi við þetta mál, er, hverjar eru óskir hæstv. menntmrh. í þessum efnum. Ég efast ekki um hans góða vilja á þessu sviði til þess að stíga stór spor fram á við. En ég þykist líka vita, að hann hafi máske átt við nokkuð ramman reip að draga, og ég álít, að það þurfi að koma fram hér á Alþ., hverjar eru óskir hæstv. menntmrh. og hvort meiri hl. er til hér á Alþ. fyrir þeim óskum í þessum efnum, eða hvort t.d. stærri stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., ætlar að standa í veginum fyrir því, að stigið sé eins stórt spor og nauðsynlegt er fyrir Ísland í þessum málum núna, hvort það strandar á fjandskap Sjálfstfl. við námslaun til handa stúdentum, bæði við Háskóla Íslands og erlendis. Þetta langar mig til þess að fá upplýst alveg hreinlega. Ég vil fá að vita, hvort þeir menn, sem stjórna fjárfestingunni á Íslandi núna og setja eins mikla fjárfestingu í brask og vitleysu og sóun og gert er, hvort þeir vilja hindra þá fjárfestingu í þekkingu, sem við þurfum að fá. Þetta þarf að koma greinilega fram, þegar þetta mál verður afgreitt. Það, sem nauðsynlegt er fyrir okkur Íslendinga að skapa í þessum efnum, er efnahagslegt jafnrétti til menntunar. Það eiga ekki að vera einkaréttindi fyrir heildsala hér í Reykjavík að geta kostað börn sín til menntunar. Og ég vonast til þess, að áður en langt um liður liggi það fyrir, hvernig stéttaskiptingin er viðvíkjandi útskrifun stúdenta og viðvíkjandi kandidötum. Og ég er hræddur um, að það gefi ekki neitt góða mynd af efnahagslegu jafnrétti á Íslandi. En þetta efnahagslega jafnrétti verður að tryggja. Það er skömm fyrir okkur, sem höfum fulla ástæðu til þess að vera stoltir af þeirri alþýðumenntun, sem hér hefur verið til, ef við, þegar um æðri menntun fer að verða að ræða, tryggjum ekki fullkomlega efnahagslegt jafnrétti í þessum hlutum. Og efnahagslegt jafnrétti verður ekki í þessum efnum tryggt með öðru en að námslaun séu þarna miklu, miklu þýðingarmeiri og miklu meiri hlutfallslega heldur en gert er ráð fyrir. Ég veit, að það er gott út af fyrir sig, að námslán séu aukin. En hafa menn gert sér ljóst, hvað námslánin t.d. hér við Háskóla Íslands eru hraksmánarleg? Hafa menn hugsað út í það? Við skulum taka stúdent hér við háskólann, sem ætlar t.d. að læra læknisfræði eða slíkt og er giftur og á fyrir fjölskyldu að sjá og þarf að fá leigt. Hvað fær hann núna? Fær hann kannske 8–9 þús. kr. á ári? Og hvað þarf hann að borga í mánaðarbúsaleigu? Við skulum segja, að hann þurfi ekki að borga, eins og Vísir var að upplýsa, 11 þús. kr. á mánuði, að menn þyrftu að borga, viss maður, og 30 þús. kr. í lykilgjald og ár fyrir fram, en við skulum segja, að hann þurfi ekki að borga nema 7–8 þús. kr. á mánuði. Námslánið, sem hann á að borga til baka seinna meir með vöxtum, nægir fyrir eins mánaðar húsaleigu handa stúdent við Háskóla Íslands, sem er að læra kannske læknisfræði eða eitthvað annað slíkt. Er það svona, sem þjóðfélagið á að gera við stúdenta, á meðan það veitir bröskurum í þjóðfélaginu sérréttindi til þess að stela af almenningi og svíkja skatta á eftir? Er það svona, sem á að fara að? Ég tók þetta seinna fram vegna þess, að það eru nægir peningar til í þjóðfélaginu. Það er ekki það, sem vantar. Spurningin er, hvernig eigi að skipta þeim og til hvers eigi að fjárfesta þá. Og það er ákaflega gott, og ég tek undir það með hæstv. menntmrh. og þeim, sem hér hafa talað um þetta frv., að það er gott, að þessi lán hækki, að það verði ekki lengur eins mánaðar húsaleiga, sem stúdent við Háskóla Íslands fær að láni, heldur að hann fái kannske tveggja mánaða húsaleigu. Vissulega er það framför. Það er vissulega framför, sérstaklega frá hálfu ríkis, sem hefur séð um það að hleypa braski í alla húsaleigu og fæst ekki til þess að setja húsaleigulög, en hefur afnumið þau húsaleigulög, sem voru til þess að halda þessu niðri. Ég skal undirstrika það, það er framför, ef námslánin eru tvöfölduð, þannig að í staðinn fyrir að fá lánaða eins mánaðar húsaleigu hjá ríkinu fáist t.d. lánuð tveggja mánaða húsaleigu hjá ríkinu og eigi að borga þetta til baka með vöxtum. En er það bara þetta? Er þetta nægilegt? Telur Alþ., að þetta sé nóg að gert? Það er þetta, sem ég álít, að við þurfum að fá að vita, þegar þetta mál verður afgreitt. Ég álít þetta of lítið. Það kom nokkuð til umr. hérna í fyrra eða hittiðfyrra einn sérstakur þáttur, hvað snertir námslaunin, og ég vil minnast á hann aftur, vegna þess að ég mun fyrir mitt leyti freista þess, eins og ég hef gert áður, þegar verið var að ræða læknaskipunina, hvort það væri ekki hægt á einu sviði að fá það fram, að það væri byrjað í ríkari mæli með námslaun heldur en hér er lagt til, og það er viðvíkjandi Ifeknum. Hvernig er ástandið hvað læknaskipan snertir í dag? Hvernig sér þjóðfélagið fyrir því, að þessi fjórða tekjuhæsta þjóð heimsins hafi aðgang að læknaþjónustu? Ég vil vonast til þess, að hv. Alþ. skoði það sem skyldu sína að reyna að sjá til þess, að það séu til læknar á Íslandi til þess að veita mönnum þá læknaþjónustu, sem þarf. Undanfarin ár hefur hér mikið verið kvartað yfir læknaþjónustunni hvað dreifbýlið snertir. Ég fyrir mitt leyti hef tekið undir það, en ég hef undirstrikað, að læknaþjónustan í Reykjavík, hvað almenna siúkrasamlagslækna snertir, væri líka mjög slæm. Og þetta hefur hvort tveggja hríðversnað síðan. Það fækkar venjulegum sjúkrasamlagslæknum þannig í Reykjavík, að það er yfirleitt ekki að verða um svo að segja neitt að velja. Það fer bráðum að verða náð að fá sjúkrasamlagslækni. Helzt þurfa menn eftir þeirri gömlu góðu reglu íslenzku, fyrir kunningsskap, að fá einhvern kunningja sinn til þess að taka að sér að verða heimilislæknir. Og það eru oft menn, sem eru yfirhlaðnir fyrir. Hvernig stendur þjóðfélagið sig með að sjá um, að læknar verði útskrifaðir og það nægilega mikið af læknum til þess að þjóna almenningi, til þess að sjá um þessa þjónustustarfsemi? Ég held, að þjóðfélagið standi sig illa í þessu, mjög illa. Ég hef áður lagt hér til, og það hefur verið fellt, en ég mun gera eina tilraun með það enn þá að reyna að tryggja, að það verði séð um, að það verði útskrifað eins mikið af læknum og hægt er að fá menn til þess að leggja á sig læknanám, m.ö.o.: það verði sagt við alla þá, sem vilja taka að sér að verða læknar: Þið skuluð fá laun allan tímann, - en semja um leið við þá um það, að þeir haldi áfram að starfa fyrir ríkið a.m.k. ákveðið tímabil á eftir. Og ég vil vekja athygli á því, að það eru tugir stúdenta, sem vilja verða læknar, sem verða að hætta af fjárhagslegum ástæðum núna, sumir reknir burt frá háskólanum fyrir þröngsýni yfirvaldanna í læknadeild, þannig að mér hefur stundum komið í hug, hvort við ættum ekki að fara að leggja meiri áherzlu á að útskrifa lækna erlendis, ef við getum komizt að í einhverju ríki til þess að útskrifa þá. Mér virðist það helzt vera þannig hér, að það séu eins og gildrur, sem menn eigi að komast í gegnum til þess að komast í gegnum læknaskólann hérna. Ég held, að það sé nauðsyn, að þarna séu gerðar algerar breytingar á. Við ræddum þetta fyrir 1–2 árum hérna, og mig minnir meira að segja, að þá hafi verið uppi nokkur loforð um það, að mönnum yrði ekki gert erfiðara fyrir en áður hefði verið, og þó er ég hræddur um, að eftir að þær umr. fóru fram, hafi enn verið þrengt að hvað háskólann snertir, að menn yrðu að taka sín próf á skemmri tíma. En nú er það svo, að allir stúdentar verða að vinna með háskólanum, og þá er skömm að því að útiloka stúdenta fyrir það, að þeir verða að vera kannske 3–4 ár og fá ekki rétt til prófs, ef þeir þurfa að vinna allan tímann um leið fyrir sér. Það þýðir að segja: Ef þú átt ríkan heildsala að, sem getur kostað þig algerlega til náms, getur þú fengið að taka próf við Háskóa Íslands, en ef þú átt fátækt fólk að, skaltu ekki fá rétt til að taka próf, af því að þú getur ekki komizt yfir það, þegar þú átt að vinna sjálfur um leið, að taka próf á svo skömmum tíma. Háskóli Íslands hefur átt að vera þjóðskóli frá upphafi, en ekki sérréttindaskóli fyrir neina yfirstétt. Þarna verða að verða breytingar á. Þetta er til skammar, eins og það er núna. Það þarf að endurskoða háskólann hvað þetta snertir, en það þarf þó alveg sérstaklega, a.m.k. meðan menn ráða ekki við það, hvernig reglurnar eru settar þar, að sjá til þess af hálfu þessarar stofnunar, af hálfu Alþ., að efnahagur standi mönnum ekki í vegi fyrir því að geta fengið að læra þetta, sem þjóðfélaginu er þó brýn nauðsyn. Og ég vil alvarlega skora á hv. þm. undir síðari umr. þessa máls að vera reiðubúnir að taka afstöðu um það, hvort þetta þjóðfélag vill opna mönnum t.d. leið til þess að verða læknar eða það vill hjálpa til að loka þeim leiðum. Ég kalla það að loka þeim, ef þjóðfélagið er ekki til í það að veita þeim, sem þess þurfa, nægileg námslaun, t.d. í læknadeildinni til að byrja með, til þess að þeir verði ekki í efnahagslegum vandræðum með að ljúka þeim prófum. Og þetta tíðkast nú sem stendur í meiri hl, allra landa Evrópu. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega heppilegt, að hæstv. menntmrh. tjái Alþ. sínar óskir í þessum efnum og sjái til, hvort Alþ. er ekki reiðubúið að verða við þeim óskum. Ég tók eftir því, að hæstv. menntmrh: sýndi fram á það með rökum, hve miklar framfarir fælust í þessu frv. miðað við það, sem verið hefur undanfarinn áratug. Ég vil um leið leyfa mér að minna á, hvað snertir námsstyrkina og þá aðeins námsstyrkina til stúdenta erlendis, hvernig afstaðan er miðað við t.d. þá gömlu tíma, sem ég kynntist sem stúdent. Árið 1922 er námsstyrkur til íslenzkra stúdenta í erlendum skólum 23 þús. kr. Það mun líklega samsvara 23 þús. vinnustundum, ef við eigum að miða það við eitthvað þannig, kringum krónu þá tímakaupið. Mér skilst, að námsstyrkurinn, sem nú er fyrirhugaður, 3 millj. 100 þús., - er það ekki rétt? - samsvari núna 62 þús. klst. Stúdentar eða a.m.k. við, sem útskrifuðumst árið 1921 frá þeim eina menntaskóla, sem þá var á Íslandi, vorum eitthvað 20. Og ég gæti trúað, að þeir stúdentar, sem almennt útskrifast nú, - eru það ekki a.m.k. 200, ef ekki hátt á 3. hundrað? - maður er nærri hættur að fylgjast með því. Það fjölgar ört menntaskólum hjá okkur ná, og a.m.k. er það tíföld tala stúdenta, sem útskrifast nú. Og hlutfallið, hvað stúdentar þurfa að stúdera erlendis nú og hve mikið við þurfum að sækja af þekkingu þangað, er þannig, að námsstyrkur er raunverulega, miðað við stúdenta og miðað við þörf, miklu minni hjá því ríka íslandi, Íslandi, sem er fjórða tekjuhæsta land heimsins, heldur en var hjá því bláfátæka Íslandi 1922. Ég held, að 1922 hafi meira að segja í þeim fátæklegu fjárl., sem þá voru samþ., - ætli það hafi ekki verið eitthvað um 12 millj., man það ekki nákvæmlega? - ég held, að það samsvari nokkurn veginn 1.6%,, styrkurinn til stúdenta erlendis þá, og í okkar ríku fjárl. með 4600 millj. eða hvað sem það nú kann að verða að lokum, býst ég við, að þessi styrkur verði 0.6%0. Hvað þennan námsstyrk snertir, hefur okkur fa=ið aftur, ekki núna upp á síðkastið, það er vafalaust, þessi 3.1 millj. er mikil framför, eins og hæstv. menntmrh. sýndi réttilega fram á, miðað við það, sem áður var. En okkur hefur bara alltaf verið að fára aftur þarna. Ég veit ekki, hvaða andi það er, sem hefur gagnsýrt okkur þarna, en það er a.m.k. ekki góður andi, ef eitt ríki fer að hugsa þannig gagnvart þeim mönnum, sem þáð ætlar að styrkja til náms, að það skuli fyrst og fremst hugsa um að fara að gera „bisness“ við þá, það skuli lána þeim peninga og láta þá borga vexti, en hverfa burt af þeirri leið að segja við þessa menn, eins og sagt var við okkur, sem vorum ungir stúdentar 1922, við skulum styrkja ykkur, þannig að þíð fáið a.m.k. þó nokkurn styrk til þess að geta greitt ykkar nám, - og styrk, sem er hlutfallslega meiri baeði miðað við fjárlögin þá og miðað við þörf stúdentaheildarinnar, heldur en er í dag í því ríka Íslandi. Ég þykist vita, að hæstv. menntmrh, muni ekki skorta vilja til þess að breyta þessum hlutföllum, hann muni vilja láta setja menntirnar og þeirra þörf og menntamannanna þarna hærra. En ég þykist vita, að hann eigi í harðri baráttu við þann fésýsluflokk, sem hugsar einvörðungu frá fésýslunnar sjónarmiði, vill fyrst og fremst lána peninga og taka helzt háa vexti, en skeytir ekkert um, hvort nægilegt er til af mönnum í þjóðfélaginu með nægilega þekkingu til þess t.d. að stunda heilbrigðisþjónustu fyrir almenning. Þessi andi, að gera þetta allt saman að „bisness“, gera þetta allt saman að spursmálum um lán, gróða og vexti og slíkt, allt saman að fésýslu, það er slæmur andi, sem þarf að þurrka sem mest fit og útrýma, þegar um þekkingu og menntun er að ræða. Það þurfum við einmitt að geta sagt við þá menn, sem hafa áhuga og vilja vinna af fullum krafti í þessu: Þið skuluð fá þau laun, sem þið þurfið til að öðlast þá þekkingu, sem þjóðfélagið þarf á að halda, enda séuð þið í þjónustu þjóðfélagsins á eftir, til þess að þjóðfélagið njóti þessarar þekkingar, sem við hjálpum ykkur til að afla ykkur. Ég vildi segja þetta, áður en þetta mál færi til nefndar, til þess, ef hægt væri, að við reyndum að knýja fram nokkra stefnubreytingu í þessum efnum á þessu þingi, nokkru róttækari stefnubreytingu en felst nú þegar í þessu frv. Okkur er brýn þörf á því, og mín reynsla er sú, að verði ekki almennilegur hlutur gerður á síðasta þingi fyrir kosningar, þá er lítill möguleiki til að gera hann á næstu þingum eftir kosningar. Helzt hafa menn vilja nú til þess að sýna það t.d., að menn vilji, að það séu sjúkrasamlagslæknar í Reykjavík eða læknar í dreifbýlinu. Á fyrstu þingum eftir kosningar skeyta menn tiltölulega lítt um slíkt, koma kannske með einhverjar þáltill. og þar með búið. Það reynir á þessa hluti núna, hvort menn vilja fara að taka upp námslaun í ríkari mæli, hvort menn vilja byrja á því t, d. í sambandi við læknaskólann, og ef íslenzki læknaskólinn vegna einhverrar þröngsýni reynist ekki fær um að útskrifa nægjanlega lækna handa Íslendingum, fjórðu tekjuhæstu þjóð veraldarinnar, þá verðum við að reyna að sjá um, að það sé sent meira af læknastúdentum út til að nema við aðra háskóla, ef þeir fá að komast inn þar.



Herra forseti. Mig langar til að segja örfá orð í tilefni af ummælum hv. þm. Ragnars Arnalds í ræðu hans hér áðan. Hann gagnrýndi þá hækkun vaxta, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, úr 3.5% í 5%. Ég vil benda á, að þessi breyting á lánskjörum hefur verið gerð með samþykki fulltrúa stúdenta við Háskóla Íslands og námsmanna erlendis í þeirri nefnd, sem frv. samdi. Þeir komust eins og aðrir nm. að raun um, að það væri til bóta fyrir sjóðinn að gera þá breytingu, annars vegar að lengja tímann, sem hvorki afborganir né vextir yrðu greiddir, úr 3 árum í 5 ár og breyta endurgreiðsluforminu í annuitetslán, en á móti því kæmi hins vegar hækkun vaxtanna úr 3.5% í 5%, þetta mundi vera sjóðnum til bóta og þar af leiðandi koma námsmönnum nú og framvegis til góða. Það er alger misskilningur, að námsmennirnir séu að greiða einhverjum óviðkomandi aðilum þessa vexti. Þeir eru að greiða sjóðnum vextina. Sjóðurinn er eign námsmannanna. Í raun og veru eru námsmennirnir að bæta hag sinnar eigin lánsstofnunar, þeir eru að greiða sjálfum sér vexti, réttara sagt: þeir, sem fengið hafa lánin og eru komnir væntanlega í góða stöðu 5 árum eftir sitt nám, þeir eru að bæta skilyrði þeirra, sem á eftir koma, til þess að geta fengið hagkvæm lán úr sinni eigin lánastofnun. Ég veit ekki betur en alls staðar annars staðar séu greiddir nokkrir vextir af námslánum, þau séu hvergi, að ég bezt veit, algjörlega vaxtalaus. Reglan er sú, að vextir af námslánunum eru hafðir mun lægri en almennir markaðsvextir, og svo verður enn hér, jafnvel eftir að vextirnir eru komnir upp í 5%. Þá sagði hv. þm. Ragnar Arnalds, að svo gæti farið, að lán til einhverra námsmanna beinlínis lækkuðu, ef þetta frv. næði fram að ganga. Ég þykist vita, að þarna á hann við þá breytingu, sem gert er ráð fyrir að gera á upphæð námslánanna, að á fyrstu 3 árunum verði lánin hlutfallslega nokkru lægri en þau hafa verið, en hins vegar þeim mun hlutfallslega hærri á seinni árunum. Auðvitað mun væntanleg stjórn lánasjóðsins taka ákvörðun um þessi efni. Þó geri ég ráð fyrir, án þess þó að vilja binda hendur hennar að nokkru leyti, að hún muni halda óbreyttum hætti gagnvart þeim, sem hafið hafa nám sitt, og hinar nýju reglur komi til framkvæmda gagnvart þeim, sem byrja nám, eftir að þetta frv. hefur náð fram að ganga. Annars þótti mér vænt um að heyra, að þeir 3 hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem talað hafa, hafa allir talið þetta frv. vera til mikilla bóta. Hitt kom mér í sjálfu sér ekki á óvart, að þeir vildu, að meira yrði að gert og meira að segja margir hverjir miklu meira að gert. Sérstaklega tók hv. þm. Ragnar Arnalds djúpt í árinni hvað þetta snertir: Í því sambandi vildi ég minna hann og hv. þm. Framsfl., sem talaði, sem báðir eru tiltölulega nýkomnir á þing, á það, að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem málefni námsmanna og aðstoð við þá er á döfinni á Alþingi, og þetta er ekki í fyrsta skipti, sem ég fjalla um þau mál bæði hér á Alþingi og í ríkisstjórn. Ég hef farið með menntamálin síðan 1956 og fyrstu 2–3 árin einmitt í samvinnu við þá flokka, sem þessir hv. þm., sem talað hafa, eru fulltrúar fyrir. Áhugi minn á því að efla hag námsmanna bæði heima og erlendis hefur verið hinn sami öll þessi ár, sem ég hef haft með þessi mál að gera. En árangurinn af viðleitni minni, árangurinn af áhuga mínum hefur verið mjög misjafnlega mikill á þessu tímabili. Ég hef hér fyrir framan mig vísitölu eða töflu um vísitölu yfir raunverulegt framlag á námsmann á þessum undanförnum 10 árum. Með raunverulegu framlagi á ég þá við heildaraðstoðina, sem hið opinbera veitir námsmönnum, eftir að tillit hefur verið tekið til breytinga á verðlagi og breytinga á tölu námsmanna, þ.e.a.s. fjölda námsmanna. Ef aðstoð við námsmann er talin vera 100 árið 1956, varð hún 90.3 1957 og 82.6 1958. M.ö.o.: á þeim tveimur eða þremur árum, sem stjórn Hermanns Jónassonar var að völdum og Alþfl. átti samstarf við Alþb. og Framsfl., fór aðstoð við námsmenn minnkandi á hvern námsmann um 17%. Það er ekki fyrr en síðar, rétt þarna á eftir, það er raunverulega ekki fyrr en núverandi stjórnartlokkar taka upp sitt samstarf, sem veruleg breyting verður hér á. Þessi vísitala er á þessu ári 313. Frá árinu 1958 hefur því vísitala raunverulegs framlags hins opinbera á námsmann ferfaldazt. Aðstoðin hefur ferfaldazt í raunverulegum verðmætum á hvern námsmann, sem aðstoðar nýtur, síðan 1958. Með hliðsjón af þessu finnst mér það hafa verið ómaklega mælt hjá hv. 3. þm. Reykv., þegar hann gerði því skóna, að um sérstakan fjandskap af hálfu Sjálfstfl. væri að ræða að því er snertir aðstoð við námsmenn. Þm. spurði, hverjar mínar óskir væru í þessum efnum. Mínar óskir eru þær, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Og ég tel hér vera um stórmikið framfaraspor að ræða, stærsta framfarasporið, sem stigið hefur verið í einu um langt skeið, ég mundi halda allt frá því að hið opinbera hóf aðstoð við íslenzka námsmenn. Hv. 3. þm. Reykv. Einar Olgeirsson benti alveg réttilega á, að námslán til stúdenta við Háskóla Íslands hafa verið allt of lág. Einmitt þess vegna er meginbreytingin, sem þetta frv. mundi hafa í för með sér, sú, að sú aðstöð verður stóraukin. Framlag úr lánasjóði stúdenta við Háskóla Íslands vex úr 7.4 millj. í 12.1 millj., það vex um 63%, samtímis því sem heildaraðstoðin vex um 48%. En það hefur aldrei gerzt í einu lagi áður, að eitt stökk hafi verið tekið, sem hafi aukið aðstoðina við íslenzka námsmenn, bæði heima og erlendis, að meðaltali um næstum helming eða um næstum 50%. Þetta, sem sagt, gefur ekki tilefni til frekari aths.



Herra forseti. Hér liggur fyrir á þskj. 26 frv. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að selja Fremri-Torfustaðahreppi eyðijörðina Lækjarbæ. Flm. erum við 4 þm. Norðurl. v., sem sæti eigum í þessari hv. d. Jörðin Lækjarbær er ekki gamalt býli. Þess er ekki getið í jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns. Hins vegar ber sóknarmannatal Staðarbakkaprestakalls það með sér, að árið 1860 var farið að búa í Lækjarbæ. Ég hygg, að þar hafi ekki fyrr verið búið, þó vil ég nú ekki fullyrða um slíkt, en mér er a.m.k. ekki kunnugt um, að þar hafi áður verið búið. Þá var jörðin í byggð til aldamótanna síðustu, féll þá úr ábúð á árunum 1901–1908, síðan var búið þar 1909–1913, þá var jörðin enn í eyði í 2 ár, 1915 kom bóndi þangað, og þar var búið til ársins 1924, en þá fór jörðin í eyði, og síðan hefur ekki verið búið þar og enginn falazt eftir ábúð á jörðinni, og ég tel ekki líkur benda til þess, að svo verði hér eftir. Þarna er ekkert tún, engin mannvirki, þangað er enginn vegur og langt þaðan til næstu bæja. En þarna er allstórt og kjarngott beitiland. Nú gerðist það á þessu ári, að innsta jörðin í Núpsdal í Vestur-Húnavatnssýslu fór í eyði, og þá keypti Fremri-Torfustaðahreppur þá jörð í því skyni að nota land hennar til beitar fyrir búpening hreppsbúa. Kom þá jafnframt upp áhugi fyrir því hjá hreppsbúum að fá Lækjarbæjarland einnig keypt, því að þessar tvær jarðir eru samliggjandi, og er það ætlun þeirra, ef svo verður, að nota það land einnig sem afrétt, og því höfum við, eftir beiðni þeirra, flutt þetta frv. Hér er sem fskj. með grg. útdráttur úr fundargerð almenns hreppsfundar í Fremri-Torfustaðahreppi, sem haldinn var 17. maí s.l. vor, og er þar birt ályktun, sem þar var samþykkt, þar sem beðið er um það, að hreppsnefnd leiti eftir því að fá Lækjarbæjarland keypt af ríkissjóði, og þá fylgir einnig hér með bréf frá oddvita hreppsnefndar, dags. 12. sept. s.l., þar sem hreppsnefndin fer fram á það, að Alþ. heimili sölu á þessu landi til Fremri-Torfustaðahrepps. Ég vænti þess, að þessu máli okkar verði vel tekið hér í d. Það er till. mín, herra forseti, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. landbn.