Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni atkvæðagreiðslu fer fram umræða utan dagskrár um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga um hækkun tryggingabóta. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson verður til andsvara.

Herra forseti. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga er sérstaklega vísað í fyrirhugaðar breytingar á greiðslum almannatrygginga. Þegar þessi yfirlýsing er skoðuð fæ ég ekki betur séð en alvarlegir hlutir séu að gerast. Það er ekki nóg með að bilið sé að aukast á milli þeirra sem eru á lágum kauptöxtum og hinna sem þurfa að reiða sig á bætur almannatrygginga. Þetta sjáum við þegar við skoðum þróunina sem orðið hefur á grunnlífeyri elli- og örorkubóta og tekjutryggingunni annars vegar og lægstu kauptöxtum hins vegar. Frá árinu 1993--1999 hækkuðu lágmarkslaun um 52%, en grunnlífeyrir og tekjutrygging, þar með taldar eingreiðslur, um 26%. Þarna er helmingsmunur og ef við lítum fram á veginn mun að óbreyttu enn gliðna þarna á milli. Þetta er nógu slæmt út af fyrir sig, reyndar svo slæmt að við það verður ekki unað. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort yfirlýsing ríkisstjórnarinnar feli í sér annað og meira. Þá er ég að tala um beina skerðingu frá því sem nú er lögboðið. Þegar ríkisstjórnin reif tengslin á milli lágmarkslauna og bótagreiðslna úr sambandi haustið 1995 var því ákaft mótmælt af hálfu samtaka elli- og örorkulífeyrisþega og samtaka launafólks og þótt ekki væri fallist á að koma þessum tengslum á að nýju fékkst það í gegn árið 1997 að lögfest var eftirfarandi ákvæði sem er að finna í 65. gr. almannatryggingalaga: Bætur almannatrygginga skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni en --- og nú vitna ég, með leyfi forseta, orðrétt í greinina --- ,,taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Lítum á framkvæmd þessara laga og horfum til síðasta árs. Hver skyldi verðlagsþróun hafa verið á síðasta ári? Samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar nam hún 5,8%, þannig að hækkanir í almannatryggingakerfinu hefðu að lágmarki átt að nema 5,8% samkvæmt landslögum. En hver skyldi hafa verið hækkun launa? Á þessu tímabili hækkaði launavísitala um 6,8% og þar sem þessi hækkun er meiri en nemur verðlagsvísitölu hefðu bætur almannatrygginga átt að hækka um 6,8% að lágmarki. En hver var hækkunin í reynd? Hún var 5,73%. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni farið að lögum gagnvart öryrkjum og ellilífeyrisþegum á nýliðnu ári og það sem meira er, ef ríkisstjórnin fylgir þeirri yfirlýsingu sem hún hefur sent frá sér og verðbólga yrði áfram svipuð og hún er nú, 5,8%, þá væri hún að hafa lögboðnar kjarabætur af öldruðum og öryrkjum sem er skammtað 4,5% á árinu. Ég ítreka það sjónarmið mitt að greiðslur til öryrkja og lífeyrisþega á að sjálfsögðu ekki að miða við minna en lægstu kauptaxta og eins og ég gat um hafa þeir hækkað helmingi meira á síðustu sjö árum en greiðslur í almannatryggingakerfinu og enn á að auka þann mun ef fer fram sem horfir. Ef ekki á að miða við lægstu kauptaxta sem er eðlilegt að gera, þá verður ríkisstjórnin að gera sér grein fyrir því að hún er bundin af landslögum að taka mið af almennri verðlags- og launaþróun í landinu. Með öðrum orðum, yfirlýsing ríkisstjórnarinnar er í besta falli blekkingaleikur, í versta lagi hefði hún í för með sér lögbrot og kjaraskerðingu fyrir lífeyrisþega og öryrkja. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar gagnvart öldruðum og öryrkjum gefur þessum hópum ekki meiri kjarabætur en núverandi lög kveða á um, en útkoman getur hins vegar orðið lakari. Hvernig skýrir hæstv. forsrh. að í nafni ríkisstjórnarinnar skuli vera borinn á borð annar eins öfugmælaboðskapur og fyrirheitin í yfirlýsingunni um kjarabætur öryrkjum og öldruðum til handa ber vitni um?

Herra forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til að ræða þessi mál hér. Þó að út af fyrir sig sé vitað að málið komi til kasta þingsins fljótlega vegna lagasetningar sem þarf að fylgja þessari yfirlýsingu, þá er ekkert að því að eiga hér utandagskrárumræður jafnframt um málið, enda mikilvægt. Ég er þeirrar skoðunar að þeir kjarasamningar sem gerðir voru á dögunum, verði þeir upphaf að öðrum slíkum kjarasamningum í landinu, geti leitt til þess að kaupmáttur launafólks haldist og aukist núna fimmta eða sjötta árið í röð. Ef það tekst hefur það aldrei tekist fyrr í sögunni. Kaupmáttur þessa fólks hefur eins og kunnugt er aldrei vaxið jafnört, jafnmikið og jafnörugglega og á þessu skeiði. Það er líklegt og vonandi að þessir samningar tryggi það einnig. Það er einnig gleðiefni að á sama tímabili fram að þessu hefur okkur tekist að hækka kaupmátt bóta í landinu lítillega umfram launavísitölu, þ.e. kaupmáttur sem hefur vaxið um 22% hefur einnig vaxið svo hjá þeim sem njóta bóta. Þetta hefur aldrei áður gerst í sögunni heldur. Það er afar þýðingarmikið að við höldum áfram á þessari leið, en ekki hinni þar sem kaupmáttur bóta þessara hópa hrundi ár frá ári eins og menn þekkja og óþarft er að rifja upp hér og nú. En í hverju felst yfirlýsing ríkisstjórnarinnar er varðar þá hópa sem hv. þm. gerði að umtalsefni? Þegar bætur voru síðast hækkaðar um áramótin um 3,6% voru laun á almenna markaðnum ekki að hækka neitt, að vísu voru bætur hjá hinu opinbera eða laun hjá opinberum starfsmönnum að hækka um 3%. Engu að síður var ákveðið að fylgja þar eftir hækkun hjá opinberum starfsmönnum um 3,6%, rúmlega 3%, en bíða ekki eftir heildarkjarasamningum annars staðar.

Launavísitalan var 6,8%.

Ég þagði nú, hv. þm., þegar þú varst í ræðustólnum. Núna gerist það hins vegar að samið er á ákveðnum hluta markaðarins, ekki stórum hluta heldur ákveðnum hluta markaðarins. Færa mætti rök fyrir því að bíða með hækkun bóta þar til meiri mynd væri komin á kjarasamninga í landinu. Nei, það er ekki gert. Fyrir áeggjan verkalýðshreyfingarinnar m.a. er ákveðið að strax við þessi tímamót komi sú hækkun inn sem sá kjarasamningur tryggir til handa bótaþegum einnig og það er gengið örlítið lengra með sama hætti og gert var um áramótin, og þess gætt að vera alltaf þeim megin við bilið. Þetta sýnir og sannar að ríkisstjórnin ætlar sér og hefur fullan hug á að fylgja því eftir með hörku að kaupmáttur bóta þeirra sem slíkra bóta njóta megi halda áfram að eflast, halda áfram að hækka en ekki falla á nýjan leik eins og gerðist stundum áður fyrr. Fyrir utan það að kaupmáttur hafi fylgt launavísitölu og rúmlega það hafa síðan verið gerðar ýmsar breytingar til lækkunar á jaðaráhrifum sem hafa kostað ríkissjóð um 690 millj. kr. sem þýðir í raun um 4% hækkun til viðbótar þeim hækkunum sem þegar eru fram komnar. Það er afar þýðingarmikið að þetta haldist. Í þriðja lagi er ljóst að vegna yfirlýsingarinnar sem gefin var í tilefni af kjarasamningum Flóabandalagsins og Samtaka atvinnulífsins var ákveðið að hækka persónuafsláttinn og er ljóst að hann kemur stórum hópi þeirra sem njóta bóta einnig til góða við þessar aðstæður. Þessi yfirlýsing er því afar þýðingarmikil fyrir þá sem njóta bóta í landinu. Auðvitað vitum við að þær bætur eru lágar. Öll vildum við hafa þær miklu hærri. Það er enginn meira góðmenni en annar í þessum sal hvað það varðar hvernig sem menn slá sér á brjóst. Aðalatriðið er þó að kaupmátturinn fái að aukast, eflast og styrkjast og það er það sem við erum að standa fyrir með þessari yfirlýsingu. Ég vek athygli á því vegna þeirra talna sem hv. þm. fór með varðandi verðbólguna að Seðlabankinn hefur spáð því að verðbólgan á þessu ári verði 3,8% og það er kannski rétt að hafa það í huga miðað við þær tölur sem hv. þm. hafði uppi í ræðu sinni áðan. Í heild fagna ég því að þessi áfangi hafi náðst. Það gefur okkur vonir um að við náum að tryggja það framvegis að kaupmáttur bóta launafólks haldi áfram að hækka. Hitt atriðið, sem við höfum margoft rætt áður í þessum sal og gerðist fyrst 1997, er að þegar taxtar voru hækkaðir um 25% eða svo hækkaði launakostnaður atvinnulífsins um 4% vegna þess að afar fáir voru á þeim töxtum lengur. Þetta er rétt að hafa í huga þegar menn hengja sig í þennan samanburð.

Herra forseti. Hv. málshefjandi Ögmundur Jónasson hefur sýnt fram á það með opinberum tölum að ríkisstjórnin hefur ekki farið að þeim lögum sem hún setti sjálf um hækkun bóta almannatrygginga, auk þess sem bil milli lægstu launa og bótanna eykst stöðugt. Þetta eru alvarlegar upplýsingar. Í kjarasamningunum er verið að hækka lægstu laun sérstaklega. Lægstu laun verða um 90 þús. á mánuði sem er engin ofrausn. Á sama tíma eru öldruðum og öryrkjum sem búa einir skammtaðir 3 / 4 af þeirri upphæð, en lífeyrisþega á strípuðum bótum með fjölskyldu er skammtaður rúmur helmingur eða um 47 þús. kr. á mánuði. Þetta er blaut tuska framan í verst settu lífeyrisþegana. Sú upphæð, 47 þúsund, dugar ekki fyrir mánaðarleigu í minnstu íbúð í Reykjavík. Öryrki eða aldraður með 47 þús. kr. getur ekki leyft sér að eiga bíl eða fá sér föt. Hann getur ekki leyft sér neitt. Og ég efast um að það dugi fyrir mat hvað sem öllu kaupmáttartali líður. Skattbreytingarnar koma þessu fólki ekki til góða. Það er með tekjur undir skattleysismörkum. Það er svona sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar deilir góðærinu til landsmanna. Þetta staðfestir enn frekar að undir þessari ríkisstjórn er örorka ávísun á fátækt. Landsfundur Sjálfstfl. samþykkti afnám tekjutengingar fyrir kosningar. Það hefur ekki einu sinni verið staðið við loforð heilbrrh. um afnám tekjutengingar við tekjur maka. Það væri nær að hæstv. forsrh. notaði orku sína til að standa við samþykktir flokksins og ekki síður landslög. Það verður að taka sérstaklega á framfærslu verst settu lífeyrisþeganna, hækka lægstu bætur sérstaklega, ekki síður en lægstu laun. Hækkun tekjutryggingar er eina leiðin innan núverandi kerfis. Látum þessa misskiptingu ekki viðgangast.

Virðulegi forseti. Ég hef sem ráðherra tryggingamála átt gott samstarf við flesta forustumenn öryrkja í landinu. Með samvinnu, samráði og málamiðlun hefur okkur á margan hátt tekist að bæta mjög stöðu margra öryrkja. Að sumu leyti hefur einmitt þessi ríkisstjórn komið meira til móts við öryrkja en þær sem setið hafa hér á landi síðustu tvo áratugina. Virðulegi forseti. Ég hef átt gott samstarf við Hauk Þórðarson, fyrrv. formann Öryrkjabandalagsins, við framkvæmdarstjórann Helga Seljan og Guðríði Ólafsdóttur, starfsmann samtakanna. Við sameinuðumst um það í árslok 1998 að draga úr jaðaráhrifum tekna vegna vinnutekna maka. Í þetta fóru hundruð milljóna kr. og þarna var stigið fyrsta skrefið í viðleitni til að draga úr bótaskerðingu vegna tekna maka. Fyrir rúmu ári átti ég fund með þessum sömu forustumönnum Öryrkjabandalagsins og í sameiningu settu þau upp forgangslista yfir atriði sem talið var mögulegt að ná fram og voru brýnust. Efst á þeim lista var hækkun dagpeninga vistmanna á stofnunum. Þeir voru hækkaðir. Næst var að breyta bifreiðakaupastyrkjum að ósk öryrkja. Það var gert og að því máli kom einmitt Arnór Pétursson, formaður Sjálfsbjargar. Þá var lögð áhersla á að bæta stöðu einstæðra mæðra í hópi öryrkja. Það var einnig gert. Þetta var gert á síðasta ári, ekki með lúðrablæstri eða söng. Við breyttum þessu einfaldlega vegna þess að það var mögulegt og það var sanngjarnt. Í þetta setti ríkisstjórnin um 700 millj. kr. ásamt ýmsum öðrum úrbótum. Á þetta vil ég minna og ég vil minna á mikilvægi samvinnunnar og samstöðunnar þegar við erum að vinna að málefnum öryrkja og aldraðra.

Herra forseti. Þeir aðilar sem erfiðast eiga uppdráttar í þjóðfélaginu eru einmitt þeir sem ríkisvaldið hefur tekið upp á sína arma. Mat á stöðu öryrkja nú er að nokkur þúsund Íslendingar eigi í erfiðleikum með lífeyri sinn og að margir hverjir búi raunar við sára fátækt, samanber nýlega könnun Rauða kross Íslands. Þetta fólk er eiginlega statt á milli kerfa og byggir flest afkomu sína að mestu eða öllu leyti á lífeyrisgreiðslum almannatryggingakerfisins, en þar eru hámarksgreiðslur nú um 70 þús. kr. á mánuði. Um er að ræða fólk á ýmsum aldri. Annars vegar eru ellilífeyrisþegar sem hafa skilað þjóðfélaginu drjúgu ævistarfi og lagt í hendur afkomendum sínum undirstöður hins íslenska velferðarkerfis. Hins vegar er um að ræða öryrkja á ýmsum aldri, m.a. ungt fólk sem hefur af ýmsum ástæðum annaðhvort misst heilsu og starfsorku eða aldrei fengið tækifæri til að vera virkir þjóðfélagsþegnar. Þessi hópur er því jafnvel enn verr settur en sá fyrrnefndi, þ.e. ellilífeyrisþegar. Af kjarasamningum Flóabandalagsins og yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar má ráða að hagur þessa fólks muni ekki batna á næstu árum. Þar er enn á ný verið að reikna prósentutölur ofan á allt of lágan grunn. Verði ekkert að gert verða bætur öryrkja í lok samningstímans í janúar árið 2003, einungis um 76.000 krónur eða 15.000 krónum lægri en lágmarkslaunin sem þá eiga að taka gildi. Við svo búið má ekki standa og ber að lagfæra stöðu öryrkja frekar en orðið er.

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að ósvífni hæstv. forsrh. í umræðum um þessi mál ríður ekki við einteyming. Í stað þess að svara spurningum sem hér voru fram bornar um það hvers vegna hlutur öryrkja og ellilífeyrisþega yrði enn á ný skilinn eftir þá sneri hæstv. forsrh. hlutunum þannig við að í raun og veru ættu talsmenn þessara samtaka að krjúpa að fótum ríkisstjórnarinnar og þakka henni fyrir að vera að gera hluti sem hún hefði ekki endilega þurft að gera. Þá verð ég einnig að segja, herra forseti, að nafngreiningar hæstv. heilbr.- og trmrh. hér á þeim talsmönnum samtaka öryrkja sem hún hefði átt gott samstarf við eru með því ógeðfelldara sem ég heyrt af þessu tagi vegna þess nafns sem þar var sleppt, núverandi formanns Öryrkjabandalagsins. Og ég verð að segja að þessar ógeðfelldu tilraunir hæstvirtra ráðherra, hæstv. forsrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. núna til aftöku á forustumanni í félagasamtökum af þessu tagi eru dapurlegar og segja meira um þessa hæstv. ráðherra en margt annað. Yfirlýsing hæstv. ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamningana er einhver mesta ekki-yfirlýsing lengi hefur komið fram því í henni er ekkert, nákvæmlega ekkert sem ríkisstjórnin er ekki annaðhvort bundin af að lögum eða hefur heitið nú þegar í formi kosningaloforða eða í sínum stjórnarsáttmála. Það er ekkert nýtt í þessari yfirlýsingu. Þegar litið er á að skattleysismörkin skuli fylgja launaþróun þá er það ekki-yfirlýsing því ef þau gerðu það ekki þá væri verið að þyngja skattbyrðina. Þegar litið er á tekjutengingu barnabóta þá er það sömuleiðis ekki-yfirlýsing því þar er á ferðinni framkvæmd á kosningaloforðum og margendurteknum kosningaloforðum Framsfl. Að greiðslur almannatrygginga hækki í takt við laun er ekki-yfirlýsing því ef þær gerðu það ekki þá væri það lögbrot. Þannig má áfram telja. Það er í reynd ekkert nýtt jákvætt framlag í þessari yfirlýsingu, ekki eyris virði. Þar af leiðandi er þetta einhver mesta ekki-yfirlýsing sem nokkurn tíma hefur komið fram og alvarlegastur er auðvitað hlutur ellilífeyrisþega og öryrkja í þessu sem enn einu sinni á að skilja eftir.

Hæstv. forseti. Í tengslum við umræðu um tryggingabætur þarf að huga að mörgum fleiri þáttum sem tengjast velferðarkerfi okkar en tryggingabótunum einum og sér. Það er þekkt staðreynd að bótakerfi Tryggingastofnunar er nokkuð flókið. Við bætist að lífeyriskerfið og skattkerfið spilar inn í hið almenna tryggingabótakerfi, en einnig kemur til bótakerfi og félagsþjónustukerfi sveitarfélaganna. Á mánudaginn var ræddum við einmitt nýtt frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem m.a. er verið að færa málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna og skerpa enn á skyldum sveitarfélaga til félagsþjónustu og réttindum fatlaðra á ýmsum sviðum. Fyrir liggur einnig að ræða frv. um réttindagæslu fatlaðra, um Greiningar- og ráðgjafarstöðina, um vinnumarkaðsaðgerðir vegna atvinnumála fatlaðra. Öll þessi atriði skipta bótaþega almannatrygginga mjög miklu máli. Það er sem sagt í gangi stöðug vinna á vegum ríkisstjórnarinnar og Alþingis við að bæta okkar mikilvæga velferðarsamfélag. Þess hefur verið gætt að bætur almannatrygginga hafi hækkað til samræmis við launavísitöluna og í sumum bótaflokkum umfram launavísitölu eins og lágmarksbætur á síðasta kjörtímabili sem hækkuðu um 22,5%. Til viðbótar var varið 690 millj. kr. til að draga úr jaðaráhrifum skattkerfisins, hækka frítekjumörk og bæta hag hinna verst settu. Í yfirlýsingum ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamninga nú er því lýst yfir að bæturnar muni hækka í takt við umsamdar almennar launahækkanir á samningstímabilinu en þó meira en launahækkanir á þessu ári. Við Íslendingar höfum byggt upp lífeyrissjóðakerfi sem er talið til þess besta sem gerist í vestrænum samfélögum og líta margir öfundaraugum til okkar hvað það varðar. Þegar tímar líða fram mun það taka við miklum hluta almannabótakerfisins. Uppbygging tryggingakerfisins verður að vera í sífelldri endurskoðun. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er markmið þess efnis að endurskoða almannatryggingakerfið og samspil þess við skattkerfið, einnig að framkvæmd verði einfölduð og samræmd til hagsbóta fyrir bótaþega. Einnig er lögð áhersla á að tryggja sérstaklega hag öryrkja, fatlaðra og aldraðra sem lægstar tekjur hafa. Fjarri fer að við séum komin með hið endanlega fyrirmyndarríki en við erum vissulega í stöðugri vinnu við að finna lausnir á því.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað lýst því yfir að mikið fall hafi orðið á kaupmætti lífeyrisgreiðslna á þeim tíma sem þeir flokkar sem standa að Samfylkingunni sátu í ríkisstjórn og á hann þá við kreppuárin frá 1987--1995. Það er alveg rétt. Hins vegar gleymir hæstv. forsrh. því að lungann af því tímabili störfuðu hér ríkisstjórnir undir forustu Sjálfstfl. og meginhlutann af þeim tíma ríkisstjórn undir hans forustu. Það var hins vegar ein þumalfingursregla sem þessar ríkisstjórnir höfðu og hún var sú að kaupmáttur bóta örorku- og lífeyrisþega skyldi ekki skerðast meira en kaupmáttur þeirra sem lægstu launin fengju í þjóðfélaginu. Og við stóðum við það. Ég bað kjararannsóknarnefnd að láta mig hafa útreikninga sína á kaupmættinum. Þar kemur í ljós að okkur tókst á þessum erfiðleikaárum að halda þannig á málum að kaupmáttur lífeyrisþega skertist um 10% minna en kaupmáttur lægstu launa. Og við lofuðum því, hæstv. forsrh., að við skyldum bætta þessa skerðingu upp þegar betur færi að ára. Og það gerðist árið 1995. En hvað hefur gerst síðan? Síðan hefur það gerst samkvæmt upplýsingum kjararannsóknarnefndar að kaupmáttur lágmarkslauna hefur aukist um 37,5% en kaupmáttur lífeyrisgreiðslna um 11,2% eða um þriðjunginn af því sem kaupmáttur lágmarkslauna hefur batnað. Og nú stendur til, herra forseti, að auka kaupmátt lágmarkslauna um 30% en kaupmátt lífeyristekna um 12%. Hæstv. forseti. Ég minni hæstv. forsrh. á það loforð sem við gáfum saman, að þegar betur færi að ára yrði öryrkjum og lífeyrisþegum bætt þess skerðing. Ég ætla, virðulegi forseti, með þínu leyfi, að afhenda hæstv. forsrh. útreikning kjararannsóknarnefndar þessu til staðfestingar.

Herra forseti. Það sem við stöndum nú frammi fyrir er alvarlegt mál. Þeir sem verst eru settir í þjóðfélaginu eiga mest undir samhjálpinni til þess að geta lifað lífinu með reisn og þeir eiga það undir hæstv. ríkisstjórn og Alþingi að það takist. En þeir þurfa enn á ný að lúta. Réttur þeirra, möguleiki, virðing og staða skal æ vera fyrir borð borinn þegar verið er að deila út köku ríkisins, deila út kjörum. Það er lofsvert að kaupmáttur launa og bóta skuli hækka og vissulega er það alveg sjálfsagt í því góðæri sem við nú búum við. En hitt er óþolandi, herra forseti, að við skulum enn á ný upplifa það að þessir hópar þjóðfélagsins skuli enn búa við lítillækkun og að þurfa að sækja sinn rétt eins og við nú hér upplifum. Herra forseti. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að endurskoða ákvörðun sína sem hún nú hefur gefið út eða kannski gefa út nýja yfirlýsingu og enn þá betri við gerð næstu kjarasamninga sem nú eru í farvatninu því að kjarasamningum er ekki lokið.

Virðulegi forseti. Upphrópanir og áróður stjórnarandstöðunnar og ýmissa annarra á undanförnum mánuðum um bága stöðu velferðarmála hér á landi eru fjarri sannleikanum. Nú er bætt um betur og reynt að gera ríkisstjórnina enn eina ferðina tortryggilega þegar raunin er sú að með yfirlýsingu sinni í tengslum við kjarasamninga á almenna markaðnum sem undirritaðir voru um síðustu helgi, voru gefin loforð um bættan hag almennings sem munu hafa áhrif á alla þjóðfélagshópa. M.a. voru gefin loforð um hækkun persónuafsláttar og breytingu á viðmiðunum skattleysismarka, minnkaða tekjutengingu barnabóta og hækkun tekjuskerðingarmarka þeirra, að greiðslur almannatrygginga hækki í takt við laun og að unnið verði að lengingu fæðingarorlofs. Þessar breytingar munu sérstaklega koma láglaunafólki til góða, þar með talið bótaþegum þar sem hækkun skattleysismarka skilar sér að fullu til bótaþega og eykur ráðstöfunartekjur þeirra. Öll þessi atriði eru í samræmi við óskir og vilja verkalýðshreyfingarinnar og hafa forustumenn hennar lýst því yfir að ríkisstjórnin hafi með yfirlýsingu sinni tekið myndarlega á þessum málum og komið hafi verið til móts við allar kröfur þeirra. Árangur íslenska velferðarkerfisins er að mörgu leyti góður og lífskjör meiri hluta þjóðarinnar eru sambærileg við það besta sem þekkist meðal almennings á Vesturlöndum. Þetta er einkunn sem Stefán Ólafsson gefur íslenska velferðarkerfinu í bók sinni. En þrátt fyrir þessa góðu einkunn þarfnast nokkur atriði sérstaklega skoðunar og eitt þeirra er staða langveikra. Í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna sem kynnt var í gær. Þar er tekið á ýmsum þáttum í bótakerfinu sem snúa að þessum hópi og er verulega til bóta. Ég vil því ítreka að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar mun hér eftir sem hingað til standa vörð um íslenska velferðarkerfið, skoða þau atriði sem sérstaklega þarf að lagfæra og fylgja fast eftir því markmiði sínu að bæta áfram hag almennings í landinu.

Herra forseti. Ég mun láta bíða síðari tíma að ræða fullyrðingar hv. þm. Ástu Möller um bættan hag almenningi til handa vegna yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar vegna þess að þær eru rangar. Skattleysismörkin eiga að halda í við lágmarks umsamda launaþróun og fela ekki í sér nein útgjöld fyrir ríkissjóð, engin. Hins vegar er því ekki skilað til baka sem tekið hefur verið að fólki í þeim efnum á undangengnum árum. Skattleysismörkin ættu núna að vera langt yfir 80 þús. kr. en eru 62 þús. kr. fyrir þessa hópa. Og varðandi barnabæturnar þá á að byrja að skila í áföngum hluta af því sem tekið hefur verið af barnafólki á undangengnum árum. Í upphafi áratugarins voru barnabætur 1,21% af vergri landsframleiðslu en eru nú 0,60%. Þessu á að skila í áföngum --- þetta er kosningaloforð Framsfl. --- í tengslum við kjarasamninga. Þetta bíður síðari tíma. Hæstv. forsrh. segist fagna því að fá tækifæri til að ræða þessi mál. Já, það er ágætt að ræða þessi mál hér, lögbrot ríkisstjórnarinnar gagnvart öryrkjum og ellilífeyrisþegum á síðasta ári. Ég hef sýnt fram á það með óyggjandi tölum sem ekki verður deilt um vegna þess að þær eru fengnar frá Tryggingastofnun. Bætur í gegnum almannatryggingakerfið hafa hækkað minna en lög kveða á um, 5,73% á síðasta ári á sama tíma og launavísitala hækkaði um 6,8%. Staðreyndin er sú að þetta bil mun enn gliðna á komandi árum. Eftir þrjú ár eiga lægstu laun að vera komin í 91 þús. kr. Öryrki eða ellilífeyrisþegi sem getur fengið allar hugsanlegar bætur verður þá kominn í 76.176 kr. En innan við 3% lífeyrisþega og öryrkja eru á þessum bótum. Sá hópur eða flestir eru núna á 47 þús. kr. ef við tökum strípaðar greiðslur og þeir munu fara í 51.787 kr. á þessu tímabili. Þetta er svívirðilegt.

Herra forseti. Út af þessu síðasta að ég hafi áður nefnt hvað um er að ræða þegar menn eru að fjalla um kauptaxtana sem hækka með þessum hætti, þá segir það ekki alla söguna varðandi þróun launa vegna þess hversu fáir eru orðnir eftir af þessum lægstu kauptöxtum eins og kunnugt er. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var svo vinsamlegur að rétta mér blað frá kjararannsóknarnefnd og hann vitnaði einmitt til þess og viðurkenndi að þegar þeir flokkar sem skipa nú Samfylkinguna voru í stjórn, hrundi kaupmáttur launa bótaþega en hann sagði að kaupmáttur annarra launþega hefði hrunið miklu meira, þ.e. kaupmáttur launa bótaþega hrundi um 16% eins og menn kannski muna en kaupmáttur lægstu launa um 26% á tímabili Samfylkingarflokkanna. Það er töluvert hrap sem þarna var viðurkennt. Það er gott að það komi fram. En hann sagði að þeir hefðu gætt sín á því að láta það ekki hrapa eins mikið og hjá launafólkinu, það er mergurinn málsins. Þessu hefur núverandi ríkisstjórn breytt. Nú er það svo að kaupmáttur bótanna, fjárhæðir bótanna eru tryggðar miðað við neysluvísitöluna. Komi slíkt gat upp á nýjan leik að launamenn þyrftu að taka miklum lækkunum, sem við skulum svo sannarlega vona að gerist ekki, þá halda bótaþegar sínu samkvæmt þessum lögum. Það var öfugt þegar Samfylkingarflokkarnir voru í ríkisstjórn eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson benti svo skilmerkilega á áðan og var mjög gott að fá fram. Þetta er afar þýðingarmikið. Ef okkur tekst að auka og bæta kaupmáttinn hjá þeim sem njóta bótanna hefur ríkisstjórnin tryggt að jafnvel þótt á móti blási hjá almennu launafólki er búið að setja net undir þessa hópa. Það er afar þýðingarmikið og ég þakka hv. þm. Sighvati Björgvinssyni fyrir þessa mikilvægu ábendingu.