Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Þær breyt., sem frv. Þetta gerir á brúalögunum frá 1919, eru í IV. kafla 2. gr. frv. En með þeim ákvæðum er hækkað tillag úr ríkissjóði til brúagerða, til verulegra muna til þeirra brúa, sem héruðin leggja fram á móti, einkum til stærri og dýrari brúa. Til brúagerða sem kosta 8–16 þús. kr., fer tillag ríkissjóðs smáhækkandi í jöfnu hlutfalli úr 2/3 hlutum í 3/4 hluta af kostnaðinum. Í 1. kafla 2. gr. eru taldar óbyggðar brýr á þjóðvegum, í II. kafla trébrýr á þjóðvegum, sem þarf að endurbyggja, og í III. kafla eru taldar nokkrar brýr yfir stórvötn á öðrum vegum en þjóðvegum. Þó að meiri hl. samgmn. telji þessa upptalningu í III. kafla óþarfa, þá hefir n. samt orðið sammála um að láta við þetta sitja eins og frá því er gengið í frv. af vegamálastjóra og stj. Þegar samgmn. afgr. frv. til þd., var einn nm. fjarverandi utanbæjar, en stj. óskaði eftir, að n. flýtti sem mest fyrir afgreiðslu frv., og þess vegna var ekki beðið eftir því, að nm. gætu allir mætt á fundi. Þessi nm., hv. 2. þm. Rang., er ósammála meiri hl. n. í verulegum atriðum. Vildi hann sérstaklega, að upptalningin væri víðtækari á brúm yfir stórvötn í III. kafla 2. gr. En meiri hl. n. lítur svo á, að það sé lítilsvert atriði, hvort slíkar brýr eru þar taldar upp eða ekki, og býst við, að ef einhverjum verði bætt þar inn í, þá komi margar á eftir, svo að fyrirsjáanlegt er, að byggingu þeirra verður ekki lokið á næstu áratugum. Aðalástæðan fyrir því, að n. vill fylgja þessu frv., er sú, að þar er lagt til að létta undir með héruðunum meira en verið hefir um byggingu á brúm utan þjóðvega. Og þar er þörfin mikil, því að vitanlegt er, að héruðin hafa litlar tekjur til að verja í þær framkvæmdir, en þörfin fyrir brýr er hinsvegar mikil. Að þessu leyti lettir frv. verulega undir með héruðunum

Sveinbjörn Högnason út af ummælum hv.frsm. meiri hl. samgmn. um afgreiðslu málsins vil ég geta þess, að ég var ekki viðstaddur, er það var afgr., og hafði óskað, að það yrði afgr. á annan hátt. Það var vitað í n., að ég var ósammála um ýms atriði. En í það eina skipti, sem ég hefi ekki komið á nefndarfund, sér n. ástæðu til að gefa út þetta nál. Ég verið að líta svo á, að þetta hafi verið gert til að fara á bak við mig, eins og ég líka hefi sagt við form. n. Afstaða mín var alls ekki sú, að ég teldi ekki upptalningu á brúm yfir stórvötn á öðrum vegum en þjóðvegum nægilega viðtæka. En ég taldi, að sá kafli þyrfti breyt. við til þess að hann væri frambærilegur, og þyrfti því betri undirbúning. Frv. ber það líka allt með sér, að því hefir verið flaustrað af. Sem dæmi þess skal ég geta þess, að í 1. gr. er talin brú á á, sem ekki er til. Það vildi til, að ég var nauðakunnugur þarna og gat því upplýst um villuna, og nú er borin fram brtt. til leiðréttingar og tekin upp smáspræna í staðinn. Þetta sýnir, hve illa frv. er undirbúii5, og slíkar villur geta vel verið viðar. Sum héruðin fá engar brýr, en aftur á móti er hrúgað brúm á eina og sömu ana annarsstaðar. Ég álít það þingi og samgmn. til vanvirðu að afgreiða slíkt frv. fyrr en það hefir verið gaumgæfilega athugað. Aðalatriðið er, að samræmis og réttlætis sé gætt í upptalningunni. En eins og ég hefi þegar sagt, er ekki því að heilsa. Við hv. 1. þm. Rang. höfum horið fram brtt. við frv. á þskj. 278. Rangárvallasýslu er engin brú ætluð í III kafla 2. gr. Hinsvegar eru áætlaðar margar brýr á sum stórvötn. Þannig eiga að vera eftir frv. 4 brýr á Hvítá í Árnessýslu og 4 á Hvítá í Borgarfirði. Um einu ána, sem við flytjum brtt. um að verði tekin upp, Tungnaá á Holtamannafrétti, er alveg eins ástatt eins og Hvítá norðan Bláfells sem tekin er upp í Ill. kafla. Sú brú á að vera til að létta mönnum veg með fénað sinn á afrétt og af og gera leiðina norður Kjalveg greiðari. Alveg hið sama gildir um brúna á Tungnaá, sem er sízt betra vatnsfall, en Sprengisandur, sem um leið verður opnaður, er betri fjallvegur en Kjölur. Sama er að segja um brú á YtriRangá, að hún á fullkomlega eins mikinn eða meiri rétt á sér eins og flestar þær brýr, sem taldar eru í Ill. kafla. Þessi á rennur langa leið um byggðir og er þó aðeins ein brú á henni, og ekki ætlazt til fleiri í frv. Svona má lengi telja. Þegar þvílíkt misræmi og ranglæti kemur fram, er vanvirða fyrir þingið að afgreiða slíkt. Ég skal játa það, að ég var fús til að fella Ill. kafla úr frv., svo að frsm. fór ekki með rétt mál um það atriði. Ég kýs miklu heldur enga áætlun en að ranglæti og misrétti skini út úr henni. Og ég lýsi hér með yfir því, að ef ekki fást leiðréttingar á þeim kafla, mun ég leggja til við 3. umr., að hann falli niður.

Jónas Þórbergsson Ég á brtt. á þskj. 360 um brýr á tvær ár í Dalasýslu, Miðá og Hörðudalsá, báðar á Skógstrandarleið. Ég býst við að flestir hv.þm. séu kunnugir staðháttum þarna og þessum leiðum. En það er almenningsálit vestra, að leggja verði veg af Vesturlandsvegi í Miðdölum og í Stykkishólm. Þessar ár eru baðar á þessari leið og báðar hinar mestu torfærur, einkum fyrir Skógstrendinga og Hörðudælinga, sem skipta við Búðardal og verða að sundleggja fé sett í þeim á haustin. Enda banna þær með öllu bilferðir um Hörðudal og vestur á Skógarströnd. Ég vildi því eindregið óska þess, að hv. deild tæki þessar brýr upp í frv., því að þess mun ekki langt að bíða, að vegur verði lagður milli Stykkishólms og Vesturlandsbrautar, og þá verður óhjákvæmilegt að byggja þessar brýr.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég vil benda hv.þm. Dal. á, að brtt. hans á við III kafla 2. gr., en ekki við 1. kafla þeirrar gr. Vænti ég, að hann taki því till. aftur um sinn. Ég veit vel, að þörfin fyrir brýr utan þjóðvega er víða mikil. En með frv. er stigið stórt spor á móts við héruðin, þar sem ákveðið er að ríkissjóður leggi fram allt að 3/4 hlutum, en héruðin 1/4. Í mínu kjördæmi veit ég, að þetta muni verða mikill léttir, og svo mun víðar verða. Út af ummælum hv. 2. þm. Rang., að við höfum afgr. málið, er hann var fjarverandi, er það að segja, að það var gert á þeim fundi af því að hæstv.atvmrh. hafði óskað eftir því við form. að málinu væri hraðað. Það er heldur ekki rétt með farið, að hv.þm. hafi ekki vantað nema á þennan eina fund, því að það hefir margoft komið fyrir. Hv. þm. talaði um, að í frv. væri brú á a, sem ekki væri til, og átti þar vist við prentvillu í frv., Holtsá fyrir Hólsá. En hann má ekki djarft um tala, því að sjálfur ber hann fram brtt. um brú á á, sem ekki er til, Tunguá á Holtamannaafrétti  Hv. þm. segir, að engar brýr séu áætlaðar í sínu kjördæmi eftir frv.

það hefi ég aldrei sagt

. Jú, en hv.þm. þarf ekki annað en líta á frv. til að sjá þar 5 brýr í Rangárvallasýslu. Þetta fellur því niður af sjálfu sér. Hv. þm. kvaðst helzt leggja til, að III. kaflinn yrði felldur niður. Ég er honum sammála, að ekki saki svo mikið, þótt talsvert af brúm væri fellt úr honum, en öðrum er óhjákvæmilegt að halda, eins og brúm, sem tengja saman landshluta, en sýslurnar geta ekki ráðið við. Svo er um brúna á Jökusá á Fjöllum. Þeirri brú og reyndar fleirum í þeim kafla má alls ekki sleppa. Það er rétt, að sumstaðar er gert ráð fyrir mörgum brúm á sama vatnsfallið. Við leggjum og til, að ein brú á Hvítá í Árnessýslu verði tekin út, en frv. samþ. með brtt. á þskj. 370. Ég veit, að litla þýðingu hefir. þótt 30 – 40 brúm yrði hrúgað inn á III kafla 2. gr. frv. í viðbót. Það myndi ekki flýta fyrir framkvæmdum. Hundruð brúa utan þjóðvega verða að bíða, unz fjár hagur ríkissjóðs og héraða leyfir að sinna þeim. En ég tel það þýðingarmesta atriði frv., að tillag ríkissjóðs hefir verið hækkað.

Jónas Þórbergsson Ég mun taka þá leiðbeiningu hv.frsm. til greina að taka brtt. mína aftur til 3. umr. og bera þær þá fram við IIl. kafla. Brtt. voru miðaðar við, að þessi vegur yrði tekinn í þjóðvegatölu, enda veit ég, að svo verður gert strax og vegalögin verða samþ.

Sveinbjörn Högnason Hv. frsm. segir að ekki hafi verið farið á bak við mig um afgreiðslu málsins. Það getur hann sízt allra manna sagt, eða a. m. k. að ætlazt hafi verið til þess. Mér var ekki einu sinni sýnt nál. áður en það fór í prentsmiðjuna, og hefi ég þó vanizt, að svo væri gert, ef einhver nm. er fjarverandi á fundi, er slík ákvörðun er tekin. Þetta út af fyrir sig sýnir, að mótmæli hv.þm. koma í bága við raunveruleikann. Þá sagði hann, að mig hefði oftar vantað á fund en í þetta skipti. Við skulum þar láta fundarbækurnar tala sínu máli. Hv. frsm. kvað nafnið á einni ánni hafa misritazt. En var það ekki skylda n. að sjá um, að ekki væri misritun í frv., sem hún var að afgreiða? Ég sagði aldrei, að engin brú væri áætluð í mínu kjördæmi, heldur að þeim væri hrúgað á sama vatnsfallið annarsstaðar, en engin brú í III kafla væri í Rangárvallasýslu. Ég vil spyrja hv.frsm., hvort honum finnist þetta í raun og veru sæmileg áætlun fyrir hin næstu ár. Ég veit, að alstaðar er þörf fyrir brýrnar, en þegar slík áætlun er gerð, á þingið að líta víðar en í einn eða tvo staði. Hv. frsm. sagðist ekki vilja fella kaflann niður, en þó væru þær brýr, sem þar væru, engu betur komnar en hinar. Þegar þetta bætist nú við það ranglæti, sem í kaflanum felst, hika ég ekki við að leggja til, að hann verði felldur niður.

Jörundur Brynjólfsson Það er engin furða, þótt menn láti þetta mál til sín taka, svo mjög sem það snertir samgöngumál hinna einstöku héraða. Mér finnst því ekki undarlegt, þótt raddir komi fram um endurbætur á þessu frv., þótt ég geti í aðalatriðum fallizt á skoðun hv.frsm. Þó hygg ég, að þörf sé á að gera frekari ráðstafanir á stöku stað. Þannig get ég tekið undir með hv. 2. þm. Rang. um nauðsyn brúar á afrétti Holtamanna á veginum, er liggur norður Sprengisand. Menn verða oft að eiga í miklum brösum við að koma fénaði sínum á afrétt og lenda oft í miklum hrakningum. Ég hygg því, að mjög vel væri til fallið hvað þessa brú snertir, sem hann hefir ásamt samþm. sínum borið hér fram, að hún kæmist inn í þetta frv. Bæði er það, eins og hann réttilega gat um, að þetta er á alfaravegi, en myndi verða mun fjölfarnara, ef brú væri komin á þetta mikla vatnsfall, auk þess, að þetta er, eins og tekið hefir verið fram, á leið til afréttar og oft mjög torvelt að komast yfir um. Hinsvegar get ég tekið undir það með hv.frsm.n., að ekki er vert að vera að hrúga inn í þetta frv. brúm á smáar, sem ekki kosta mikla fjármuni og ætlazt er til, að héruðin standi að mestu leyti sjálf straum af. Þó tel ég ekki vert, að þannig sé farið að, að samgmn. geri nú till. um, að tvær brýr á smáár séu felldar niður í þessu frv. og auk þess brú á Hvítá hjá Kiðjabergi. Ég hygg, að það sé af því, að hv. samgmn. þekki ekki til staðhátta þarna eystra, er hún gerir slíka till., eða hafi ekki fengið upplýsingar um nauðsynina til brúargerðarinnar. Í þessu efni er það ekki nægilegt, hversu margar brýr eru á einu vatnsfalli, heldur verður að hafa í huga, hversu umferð yfir vatnið er háttað. Þannig er ástatt, að ein einasta brú er yfir Hvítá (á Brúarhlöðum); brúin hjá Tryggvaskála er yfir Ölfusá. Þótt ekki skipti að vísu miklu máli, hvort nafnið er, þá er þessi brú neðst í byggðinni, en hin eina brú, sem er á Hvítá, er mjög ofarlega, eða skammt frá Gullfossi. Umferðin er að vísu mest yfir Ölfusárbrúna, en þó er einnig mikil umferð milli Biskupstungna og Hrunamannahrepp. Einnig koma margir ferðamenn til að sjá Gullfoss, fara inn í Þjórsárdal og austur um Fljótshlíð. Nú er gert ráð fyrir í þessu frv., að brú verði byggð á Iðu, og er það sökum þess, að Hvítá skiptir Grímsneslæknishéraði í tvennt, og er hún oft erfið yfirferðar að vetrarlagi og oft ómögulegt að komast yfir hana. Hefir það þrásinnis komið fyrir, að sækja hefir orðið lækni til Eyrarbakka, og það jafnvel innst innan úr Þjórsárdal. Að vetrarlagi er þetta mjög erfitt, því að ekki er hægt að koma bifreiðum við nema nokkurn hluta leiðarinnar. Tekur því oft langan tíma að sækja lækni, og þess vegna er það einmitt lagt til, að byggð verði brú á Iðu. Þess má geta, að ferðamenn munu fara mjög mikið um brúna, þegar hún er komin, þótt það sé fyrst og fremst vegna læknishéraðsins, að gert er ráð fyrir, að á þessi verði brúuð. Aðstaðan til brúargerðar er þarna mjög góð, klappir beggja vegna og brúin verður ekki löng. En hún kostar samt það mikla fjármuni, að ekki er á héraðsins færi að byggja hana. Þá er einnig gert ráð fyrir í þessu frv., að brú verði byggð fyrir innan Bláfell. Ég skal fullkomlega viðurkenna, að hún er að nokkru leyti í þágu Biskupstungamanna, sem eiga að sækja yfir Hvítá inn á afrétt sína, sem er mestmegnis innan við ána. En auk þess er brúin á Kjalvegi, sem er nú, hrátt fyrir hina miklu torfæru að komast yfir Hvíta, mjög fjölfarin. Get ég ekki betur séð en að það sé hin mesta nauðsyn að fá gerða brú á þessum stað. Þess má og geta, að mjög er fjölfarið inn á afrétt Biskupstungnamanna, sérstaklega að sumarlagi. Þangað er mikill ferðamannastraumur, en mikil hætta fyrir ókunnugt fólk að fara yfir Hvíta á þessum stað. Landslag er mjög fagurt fyrir innan Hvítá, og sækjast menn mjög eftir að koma þangað og eyða þar sumarleyfi sínu. Um brú á Hvíta hjá Kiðjabergi, sem samgmn. leggur til að sé numin burt úr frv., er nokkuð öðru máli að gegna. Frá Kiðjabergi er ekki mjög langt niður að brúnni, sem nú er. Ef ætlazt er til, að sú umferð, sem myndi verða um hina fyrirhuguðu brú á Hvítá hjá Kiðjabergi, beinist yfir þá brú, sem ráðgerð er á Iðu, myndi það lengja veginn suður í Flóa um 40–50 km. Grímsnesbraut liggur hjá Seyðisholum í Grímsnesi, og kemur það oft fyrir, að á vetrum skeflir svo yfir veginn, að tekur fyrir alla bifreiðaumferð. Nú liggur vegurinn út Grímsnes eins og áður er sagt, og um brúna á Soginu, út með Ingólfsfjalli og niður um Ölfusarbrú að Tryggvaskála. Nú er í ráði, að Biskupstungnamenn, Grímsnesingar og jafnvel Rangæingar, sérstaklega hinir fyrrnefndu, gerist þátttakendur í þeirri starfsemi, sem nú fer fram við Mjólkurbúi Flóamanna. Er þetta ekki mjög tilfinnanleg vegalengd að sumarlagi, ef farið er út um Grímsnes og yfir Sogið, en að vetrarlagi er hún oft ófær. Frá Grímsnesbraut hjá Minniborg og niður að Kiðjabergi er sléttlendi og frá brúarstæðinu Flóamegin er að heita má bein lína í samband við þá vegi, sem verið er nú að leggja í Flóanum, og myndu geta orðið greiðfarar samgöngur að vetrarlagi um þann veg. Það er því þessum sveitum mjög brýn nauðsyn að fá brú hjá Kiðjabergi. En með því fyrirkomulagi, sem nú er, getur orðið algerlega ófært yfir ána, því að ferjustaður er þarna ekki góður. Auk þess sem vantar upphleyptan veg frá Hvítá og upp að Grímsnesbraut, er samgöngum þessum nauðsyn að fá brú u Hvítá hjá Kiðjabergi, eins og óskað hefir verið eftir. En til viðbótar því, sem ég hefi tekið fram, má benda á, að væri brú þarna, þá myndu Grímsnesingar, sem hafa lítil engjalönd, en sauðfjárlönd mikil og góð kúabússkilyrði, sækja heyskap suður í Flóa, en það má telja lítt mögulegt eins og ástátt er nú. Ég vænti, að þegar hv. d. hefir heyrt þær ástæður, sem eru þess valdandi, að þessari brú var bætt í frv. í Ed., þá leyfi hún nú hinni fyrirhuguðu brú á Hvítá að standa áfram í frv. Ed. setti þessa brú inn í sökum þeirrar nauðsynjar, sem héraðsbúum er á því að fá þarna góða brú. Ég skal ekki fjölyrða um málið frekar. Ég vona, að hv. d. líti á nauðsyn þess og fallist ekki á till. samgmn. um að fella þessa brú úr frv.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Það verður sjálfsagt hægt að halda umr. um þetta mál áfram hér í d. í nokkra daga. Efalaust hafi allir hv.þdm. sömu söguna að segja úr sínum héruðum, að mikil nauðsyn sé á brúm. Aðalefni þessa frv. er einmitt þetta, að létta undir með héruðunum til þess að fá þessar brýr byggðar með miklu fjárframlagi úr ríkissjóði. Hv. 1. þm. Árn. viðurkenndi, að það væri ekkert sérstakt keppikefli að fá upptalningu á 100–200 brúm í Ill. kafla 2. gr., því að það er vitanlegt, að ekki verður ráðizt í nokkra framkvæmd á öllu því, sem þar stendur, eins og nú standa fjársakir. Og ég hygg óhætt að fullyrða, að ef gætt yrði svona hóflegs samræmis í byggingu nýrra brúa, þá verði aldrei á næstu 4–5 áratugum byggðar tvær brýr á Hvítá með jafnskömmu millibili og yrði milli brúnna hjá Iðu og Kiðjabergi. Af þessum ástæðum er sýnilegt, að hv.þm. getur ekki verið neitt kappsmál að fá þessar brýr taldar upp, nema til augnagamans fyrir sig og héraðsbúa, því að ég hygg, að þegar ráðizt verður verulega til framkvæmda í þessu efni, þá verði héruðin undir öllum kringumstæðum að taka þann bagga, sem þeim er ætlað að bera, 1/4 af kostnaðinum. En sé veruleg þörf fyrir brýrnar, er héruðunum í langflestum tilfellum kleift að leggja fram 1/4 kostnaðar. Ég undanskil hér samt Rangarvallasýslu, sem á ennþá fleiri vötn óbrúuð en t. d. Árnessýsla. Af þeim orsökum væri eðlilegra, að tekið væri upp í frv. eitthvað af hinum fyrirhuguðu brúm austan þjóðvegar í Rangárvallasýslu heldur en að bæta við í Árnessýslu. Það getur engan veginn réttlætt þessar brýr, að mikill ferðamannastraumur sé á þessu svæði. Eins og allir vita, er mest um ferðamenn um hásumarið, og þá er áhættulaust að fara yfir öll þessi vatnsföll; og þótt nota þyrfti ferju, þá er þar enginn tálmi fyrir menn, sem eru á skemmtiferðum, svo að ég myndi setja slíkar brýr aftur fyrir þær, sem nauðsynlegar eru innanhéraðssamgöngum, t. d. vöruflutningum o. þ. h. Ekki hygg ég, að ferðamannastraumur muni aukast mikið yfir fjallvegina Kjalveg og Stórasand, þegar fengið er sæmilegt bílvegasamband í sveitum landsins milli allra héraða Norður-, Suður- og Austurlands. Það er því ekkert nauðsynjamál fyrir viðkomandi héruð, hvort brýrnar standa í brúalögum eða ekki. Ég tel sjálfsagt, að þær brýr, sem héruðin leggja fram fé til að byggja, verði látnar ganga fyrir, því að það sýnir bezt nauðsynina fyrir brýrnar, ef héruðin vilja eitthvað á sig leggja til framkvæmdanna. Hinar brýrnar, sem ekki er lagt fé til frá héruðunum, eiga vissulega að koma á eftir. Ég undanskil þó Jökulsá á Fjöllum. Það mun aðeins verða til þess að tefja framkvæmdir við brúarbyggingar að setja óhæfilega mikið inn í III. kafla 2. gr., því að sýnilegt er, að minnstu af því verður komið í framkvæmd á næstu árum. Þá bíða menn í von um, að ríkissjóður taki á sig allan baggann, en sú von mun reynast löng í biðinni, og get ég hugsað mér að fá fleiri af þessum brúm undir IV. kafla, þar sem ákveðið er, að ríkissjóður leggi fram 3/4 af kostnaði við byggingu brúnna.

0716Frsm. (Halldór Stefánsson) Fyrir hönd n. hefi ég ekki annað að segja en það, sem stendur í nál. Frv. Þetta hefir legið fyrir 2 síðustu þingum og í bæði skiptin hefir það verið lagt fyrir neðri deild og hefir komizt það lengst að verða samþ. hér í deildinni. Hefir það svo lent í þeim flokki málanna í Ed., sem ekki hafa verið afgr. Nú var það lagt fyrir hv.Ed., og fekk fjhn. þar það til meðferðar. Hún fékk aftur sérfróðan mann í tryggingarmálum til þess að athuga ráð með sér. Var því breytt í Ed. um minniháttar atriði og ekki að öllu leyti til bóta, en heldur sér í aðalatriðunum, sem mestu máli skipta, og var afgr. með shlj.atkv. Eins og hv. dm. munu hafa tekið eftir, þá er komin fram brtt. við frv. á þskj. 413, þess efnis, að ákveða skuli, að brunabótasjóðir sveitafélaga skuli verða þeirra eign og þá megi ekki skerða án samþykkis sýslunefndar. Ég veit nú ekki, hvort flm. og aðrir dm. hafa athugað, að eins og frv. er nú, er beinlínis ætlazt til, að brunabótasjóðir sveitarfélaganna verði þeirra eign. Brtt. er því óþörf hvað þetta snertir. Hitt atriðið, að ekki megi skerða sjóðina nema með samþykki sýslunefnda, hygg ég, að einnig megi teljast óþarft, vegna þess, að svo mun ákveðið í sveitarstjórnarlögunum, að sveitarfélögin megi ekki skerða eignir sínar eða innstæðufé nema með samþykki sýslunefndar. Það er því algerlega óþarft að hrekja málið á milli d. vegna brtt. þessarar. En það gæti beinlínis orðið til þess, að það næði ekki fram að gegna á þessu þingi, því að eins og kunnugt er liggur fjöldi mála fyrir þinginu, og er því ekki hægt að vita, hvað af þeim verður afgr., ef á annað borð er farið að hrekja þau á milli deilda, og það algerlega að óþörfu. Ég vil því leyfa mér að fara fram á það við hv. flm brtt. þessarar, að þeir taki hana aftur, þar sem hún verður að teljast óþörf eða a. m. k. þýðingarlítil.

Bjarni Ágeirsson Ég get látið gleði mína í ljós yfir því, að mál þetta , sem á undanförnum þingum hefir verið í hrakningum, skuli nú vera komið svo langt, að útlit er fyrir, að það verði að lögum. Það er því alls ekki af því, að við hv. 2. þm. Skagf. viljum leggja stein í götu þess, að við höfum borið fram þessa brtt., heldur þvert á móti. Ég hefi reynt að kynna mér, hvort brtt. þessi, ef samþ. yrði, gæti orðið frv. að fjörtjóni í Ed., og komizt að þeirri niðurstöðu, að á því væri engin hætta. Að við höfum borið hana fram, er sökum þess, að við álitum ákvæði um brunabótasjóði sveitarfélaganna nokkuð óakveðin og svífandi, svo að nauðsyn bæri til að slá því föstu um þá, að þeir yrðu eign hlutaðeigandi sveitarfélaga, og eins að trygga það með eftirliti sýslunefndar, að þeir yrðu ekki að eyðslueyri nema brýna þörf bæri til, frekar en aðrar eignir sveitarfélaganna.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Eins og hv.frsm. gat um, há hefir mál þetta verði lengi á döfinni hér á Alþingi, og nú eru loks horfur á, að það fái afgreiðslu. Það gekk í gegnum mikinn hreinsunareld í Ed., og hygg ég að það sé forsvaranlega gengið frá því. Þeir hv.þm. Mýr. og hv. 2. þm. Skagf. hafa borið fram brtt. við það, sem hv.frsm. hefir sýnt fram á, að sé með öllu óþörf. Vil ég því taka undir með honum um það, að flm. hennar taki hana aftur, til þess að ekki þurfi að fara að hrekja málið á milli deilda hennar vegna.

Jóhann Jósefsson Þegar mál þetta var hér til 2. umr., varð nokkuð tíðrætt um það, að reikningar þeir, sem borizt höfðu frá skilanefnd þeirri, er hefir bit Síldareinkasölunnar með höndum, væru þannig úr garði gerðir, að nokkuð óvanalegt mætti telja, þar sem þeir sýndu aðeins úttekt, en ekkert innlegg. Þá varð líka mikið umtal um það, sem kvisazt hafði, að skilanefnd einkasölunnar mundi hafa í hyggju að endurkrefja þær 2 kr., sem greiddar voru út á síldartunnuna síðastl. sumar. Milli umr. hefir sjútvn. haft tal af öðrum skilanefndarmanninum, hr. Svafari (Guðmundssyni. Var hann að því spurður, hvernig á því stæði, að reikningarnir voru gefnir út í þessu formi. Gaf hann það svar, að þá bæri ekki að skoða sem fullnaðarreikninga, heldur hefðu þeir verið gerðir til þess að viðskiptamenn Síldareinkasölunnar gætu kynnt sér það, hvað þeim væri talið til skuldar. Ég verð nú fyrir mitt leyti að segja, að mér finnst þetta svar alls eigi fullnægjandi. Þá var hann spurður um hitt, hvort það væri tilætlun einkasölunnar, að krefja um endurgreiðslu á heim 2 kr., sem borgaðar voru út. Svar hans við þeirri spurningu, sem var bókuð, var á þá leið, að um það hefði enn engin ákvörðun verið tekin. Hinsvegar kom það fram í viðtalinu við skilanefndarmanninn, að lánardrottnar í Kaupmannahöfn álitu, að Síldareinkasalan ætti kröfu á þá, er þar hefðu lagt inn síðastl. sumar og fengið eitthvað af því greitt, eða m. ö. o., að þeir yrðu að endurgreiða þessar 2 kr. Á honum sjálfum mátti skilja það, að hann teldi Síldareinkasöluna hafa verið „commissions forretningu“, eins og hann mun hafa orðað það, og væri þá eðlilegt, að krafa kæmi fram um endurgreiðslu, þegar stofnunin gæti ekki fullnægt þeim kröfum, er á henni hvíla. Hann fékk það svar tíð þessu, að við teldum viðhorf Síldareinkasölunnar ekki sambærilegt við venjulega umboðsstarfsemi. Ég vildi láta þessa getið, því þó að sjútvn. geri engar till. í sambandi við frv., þá er þó engan veginn úr því skorið enn, hvort gerðar kunna að verða kröfur um endurgreiðslu eða ekki. Ég vil fyrir mitt leyti benda á það, sem fulltrúinn líka kannaðist við, að ég tel ekki geta komið til mála, að ríkisstj. fari að krefja endurgreiðslu á þeim peningum, sem borgaðir voru fyrir síldina. Mér finnst þeirra hlutur, sem við hana skiptu, nógu rýr, þótt ekki sé við það bætt, að þeir verði að eiga í malaferlum svo árum skiptir máske með ærnum kostnaði út af þessu. - ég býst við, að sjútvn., eða a. m. k. meiri hl. hennar líti á þetta eins og ég. Ef hæstv. stj. treystir sér ekki til að láta uppi ákveðið álit um þetta, þá verður að koma fram með till. til þál., svo að vilji þingsins geti skorið úr um þetta atriði. Þá er það eitt enn í sambandi við líkvidation Síldareinkasölunnar, sem ég vil minnast á. Mér þykir það sem sé mjög athugavert, sem ég hefi fyrir satt, að muni vera gert, að skilanefnd láti afvatna gamla síld og „léttsalta“ hana síðan til sölu í Þýzkalandi. Ég býst við, að hæstv. stj. geti upplýst þetta betur. En mér þykir þetta varhugavert. Íslenzka síldin er að vinna sér fótfestu á þýzkum markaði. En Þjóðverjar vilja aðeins kaupa léttsaltaða síld. Harðsaltaða síld kaupa þeir ekki, þeim geðjast ekki að henni. En sá háttur var upptekinn af Síldareinkasölunni að léttsalta síld fyrir þýzkan markað. - Voru þær tilraunir á góðum vegi með að vinna markað fyrir síld á Þýzkalandi. Ég hafði í vetur tækifæri til að kynna mér álit þeirra, sem síldarverzlun hafa með höndum í Þýzkalandi, á þessari léttsöltuðu íslenzku síld. þeim bar saman um það, eins og líka kemur fram í skýrslum, sem ég hefi í höndum frá tveimur stórum innflutningsfirmum í Þýzkalandi, að talsverðir gallar hefðu verið á meðferð hennar og frágangurinn ekki sem fullkomnastur. Aftur eru tvö atr., sem til greina koma og mikla þýðingu hafa að því er sölu þessarar voru snertir, og það er, að léttsaltaða síldin íslenzka er ódýrari en sú skozka og samkv. vísindalegum rannsóknum er hún auðugri að næringarefnum heldur en síldin frá keppinautum okkar: Þessi atr. eru þýðingarmikil og þau í sambandi við rétta meðferð á vörunni eru mjög líkleg til þess að vinna íslenzkri síld mikinn markað í framtíðinni. En sé sá háttur upp tekinn þegar á fyrsta stigi þessara sölutilrauna að taka t. d. harðsaltaða síld og afvatna hana og senda hana svo sem léttsaltaða á þýzkan markað, þó jafnvel að innflytjendurnir viti, að um allt aðra vöru er að ræða heldur en hæf er fyrir þeirra markað, þá er hætt við að neytendurnir úti um landið, sem fá þessa voru, vitanlega undir íslenzku nafni, fái andúð á íslenzkri síld yfirleitt. Þetta getur stórspillt fyrir sölu á íslenzkri síld í framtíðinni. Ég vil því benda hæstv.atvmrh. á, að það mun sennilega alls ekki borga sig, þó Síldareinkasalan gæti látið sér verða eitthvað úr vöruleifum sínum, ef um leið er stofnað í beina hættu framtíðarmöguleikum til sölu íslenzkrar síldar í Þýzkalandi. En mér er ekki ugglaust um, að til þess sé efnt með aðgerðum skilanefndarinnar, vitaskuld með þeim málsbótum, að hún er að reyna að gera eitthvert verð úr síldarbirgðum einkasölunnar. Það var minnzt á það við 2. umr. þessa máls af hv.þm. Borgf., hvort ekki væri full ástæða til þess að taka til rannsóknar stj. Síldareinkasölunnar á undanförnum árum og þ. a. m. þau atr., sem stj. að réttu lagi ber ábyrgð á. Ég man ekki til, að ég hafi heyrt nein skýr svör um þetta efni frá hæstv.atvmrh. En eins og hv.þm. Borgf. benti á, hafa átt sér stað þarna svo stórkostlegar misfellur, svo mikil misbeiting og hlutdrægni fyrir utan öll glappaskotin, að það stappar nærri siðleysi í opinberum efnum, ef slíkt er látið algerlega átölulaust. Ég skal t. d. nefna það, þegar einn af forstjórum einkasölunnar, Einar Olgeirsson, greiddi Þórði Flygenring 14 þús. kr., þó hann væri búinn að fá 7 kr. út á hverja síldartunnu eins og aðrir, og ætti því enga kröfu á einkasöluna fremur en aðrir, sem hún seldi fyrir. Þetta fór fram með svo mikilli leynd, að sjómennirnir, sem hjá þessum manni störfuðu fyrir norðan, vissu ekkert um það. Þegar þetta upplýstist löngu síðar, hafði einkasalan ekki önnur ráð en ganga að síldarinneign skips, sem þessi maður var framkvæmdarstjóri fyrir og láta það þannig borga brúsann. Þetta er eitt dæmi af mörgum um það, hvernig stj. einkasölunnar hefir hagað sér öðruvísi en stj. slíkra fyrirtækja má gera. Sjómennirnir, sem í þessu tilfelli urðu að blæða fyrir það, að hlutdrægni hafði verið beitt, eiga eiginlega kröfu á stj. einkasölunnar um bætur. Ég vildi óska, að hæstv.atvmrh. vildi svara þeim atr., sem hér um ræðir. fyrsta lagi, hvort hann sem atvmrh. vill leggja það til, að skilanefnd Síldareinkasölunnar hefji herferð á hendur viðskiptamönnum einkasölunnar, til þess að reyna að ná inn þeim tveimur og í sumum tilfellum þremur krónum, sem búið var að greiða fyrir hverja síldartunnu á síðastl. sumri. Í öðru lagi, hvort það er með samþykki stj., að verið er að senda til útlanda voru, sem í raun og veru er ekki markaðshæf og því getur orðið til þess að spilla markaðinum í framtíðinni. Og í þriðja lagi, hvort hæstv.atvmrh. virðist, þrátt fyrir öll þau skakkaföll og öll þau dæmi um beina hlutdrægni, sem bent hefir verið á, að stj. Síldareinkasölunnar hafi farið þannig fram, að engin ástæða sé til þess fyrir ríkisstj. að skipta sér neitt af því.

Fors- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég hefi síðan 2. umr. fór fram ekki getað náð tali af nema öðrum skilanefndarmanni síldareinkasölunnar. En út frá því viðtali held ég að mér sé óhætt að fullyrða, að skilanefndinni sé mjög óIjúft að hefja rekistefnu til þess að ganga eftir þessum tveimur krónum, sem útgerðarmenn fengu útborgaðar á hverja tunnu. Það er rétt, sem hv.þm. Vestm. gat um, að komið hefir fram krafa um það frá útlendum kröfueigendum á hendur Síldareinkasölunni, að innheimta aftur það, sem búið var að greiða upp í síldina, en skilanefndin telur það alveg óframkvæmanlegt. Ég fyrir mitt leyti lét þá skoðun í ljós, að það væri alveg ómögulegt að fara inn á þá braut að reyna að krefja þetta inn, því sennilega hefði það ekkert upp á sig, og svo væri útkoman yfirleitt þannig, að ekki væri fært að bæta því ofan á allt hitt að fara að stofna til þess málarekstrar og gauragangs, sem af slíkri innheimtu mundi leiða. Ég mun halda fast við það, að þetta spor á ekki að stíga, og það er óhætt að segja, að skilanefndin er á sömu skoðun. Hv. þm. Vestm. var að spyrjast fyrir um það, hvort stj. ætlaði að gera eitthvað í því að hefja sérstaka rannsókn út af stj. Síldareinkasölunnar. Um það hefi ég ekkert annað að segja en það, sem ég sagði við 2. umr. þessa máls út af ummælum hv.þm. Borgf. þá. Ég tel mér skylt að fara eftir þeim till., sem skilanefndin gerir á sínum tíma. Fyrirtækið og þau mál, sem það snerta, eru nú í hennar höndum og ég geri ráð fyrir, að þetta atr. komi til athugunar, þegar nefndin skilar af sér sínum störfum. Um þriðja atr., sem hv.þm. Vestm. talaði um, á hvaða hátt skilanefndin reynir að koma síldarbirgðum einkasölunnar í eitthvert verð, hvort hún kemur henni á einhvern hátt á þýzkan markað, um það get ég ekki gefið neinar upplýsingar. Ég hefi ekki fylgzt með því í einstökum atr., með hvaða hætti skilanefndarmennirnir reyna að koma þessum vöruleifum í peninga; þeir hafa betri þekkingu á þeim efnum heldur en ég. Og hv.þm. Vestm., sem á sæti í sjútvn., hefði eflaust getað fengið upplýsingar um þetta atr. hjá heim skilanefndarmanninum, sem tal átti við sjútvn. um þetta mal. Hinsvegar get ég eftir ósk hv.þm. spurzt fyrir um það, hvort síldarleifarnar eru seldar á þann hátt, að það gæti að einhverju leyti spillt sölumöguleikum í framtíðinni. En hv.þm. Vestm. mun vera það ljóst, að það er skylda skilanefndarinnar að hafa eins mikið og hægt er upp úr þessum vöruleifum. Og ég fyrir mitt leyti óttast það ekki að óreyndu, að hún geri neitt, sem spillir fyrir okkur í framtíðinni.

Pétur Ottesen Það er ljóst af því, sem fram er komið í þessu máli, að meining skilanefndarinnar með því að skila frá sér reikningunum þannig, að þeir sýna aðeins úttekt, en ekkert innlegg, hefir verið sú, að halda opinni leið til þess að krefja inn það, sem einkasalan var búin að greiða út á síldina. Hitt hefir nú einnig komið fram, að skilanefndin mun nú sjá einhverja orðugleika á þessu, og jafnframt var það að heyra á hæstv.forsrh., að hann væri n. sammála hvað það snerti. En auk þess sem það væru fyrirsjáanlega miklir örðugleikar á slíkri innheimtu, og að það mundi ekki vera nema í örfáum tilfellum möguleikar á að fá þetta endurgreitt, þá verð ég að segja það, að svo hraklega væri gengið að verki, ef fara ætti að endurkrefja þessa litlu útborgun, þann litla árangur, sem menn fengu af öllum kostnaðinum og allri fyrirhöfninni við síldveiðarnar á síðastl. sumri, að slíkt getur alls ekki komið til mála. Hvað sem skilanefndin álítur og hvað sem hæstv. stj. kann að álíta í þessu efni, þá er þetta svo mikilvægt atr., að Alþingi verður að gera sér grein fyrir því og búa svo um hnútana, að girt sé fyrir, að farið verði inn á þessa braut. Ef ekki fæst nægileg trygging fyrir því hjá skilanefndinni og ríkisstj., að ekki verði reynt að endurkrefja útborgunina, þá verður Alþingi að taka til sinna ráða og gera ráðstafanir til þess að fyrirbyggja algerlega að að því ráði sé horfið. Og það er fyrst og fremst sjútvn., sem ganga á úr skugga um allar fyrirætlanir í þessu efni og gera till. um það til þingsins, að eigi verði farið að heimta af mönnum aftur, og þá e. t. v. með fjárnámi í eignum manna, þessa litlu upphæð, sem greidd hefir verið út á síldina. Hvað hitt atr. snertir, hvort hefja á rannsókn út af stj. Síldareinkasölunnar, þá verð ég að líta svo á, að þó sett væru sérstök lög um uppgerð einkasölunnar, þá hljóti gjaldþrot hennar að heyra undir þau almennu ákvæði laga um gjaldþrotaskipti, að rannsókn skuli fram fara. Mér finnst það ekkert koma málinu við, hvað skilanefndin út af fyrir sig leggur til, að gert sé í þessu efni, heldur sé það beinlínis lagaskylda, að rannsókn fari fram. Þau lög, sem hér eru til umr., voru sett vegna þess, að gjaldþrot Síldareinkasölunnar er að sumu leyti nokkuð sérstaks eðlis að því leyti að það er alveg óvenjulega umfangsmikið, en lögin um gjaldþrotaskipti hljóta að taka til þessa gjaldþrots sem annara að því er fyrirskipaða lögreglurannsókn snertir. Þriðja atr., sem hér hefir verið talað um, hvort skilanefndin hefir horfið að því ráði að taka harðsaltaða síld og afvatna hana og senda hana svo sem linsaltaða síld á þýzkan markað, virðist full ástæða til að taka til rækilegrar athugunar. Því það er nú svo, að þó oft hafi gengið illa síldarútvegurinn hér - að flestra dómi þó verst í tíð Síldareinkasölunnar - þá mun verða reynt að halda þeim atvinnurekstri áfram, og má því ekki gera neitt, sem teflt getur úr höndum okkar möguleikum til þess að afla vörunni markaðs erlendis. En nú stendur svo á, að því er ég ætla, að ekki er til neitt síldarmat í landinu. Það er því enginn til að dæma um það, hvort sú síld, sem nú er flutt á erlendan markað, er söluhæf eða ekki, hvort hún fullnægir þeim skilyrðum, sem Síldareinkasalan setti meðan hún sá um síldarmatið, og áður voru ákveðin með lögum. Það verður að taka fullt tillit til þess sérstaka ástands, sem hér er í þessu efni og gjalda varhuga við því, að gerðir séu þeir hlutir, sem geta valdið miklum erfiðleikum við síldarsölu í framtíðinni eða spillt sé þeim möguleikum, sem enn kunna að vera eftir til þess að selja íslenzka síld erlendis. Ég veit, að hv. sjútvn. er með frv. á prjónunum um síldarmat, sem sennilega verður að lögum. En það síldarmat, sem Síldareinkasölunni var falið að framkvæma, mun hafa fallið í gröfina með henni, og þess vegna er ekki um neitt löglegt síldarmat að ræða eins og sakir standa nú.

Jú, það hafa verið gerðar bráðabirgðaráðstafanir

.

Jóhann Jósefsson Ég þakka hæstv.forsrh. fyrir þá yfirlýsingu, að hann ætlar að halda fast við það, að ekki sé stigið það spor að heimta endurgreiðslu á því, sem Síldareinkasalan greiddi upp í andvirði síldarinnar á síðastl. sumri. Aftur á móti er ég ekki vel ánægður með svar hans viðvíkjandi þeim útflutningi á afvatnaðri síld, sem mun hafa átt sér stað. Ég vil biðja hæstv. ráðh. að athuga það, að það er með hagsmuni síldarútvegsins fyrir augum, að ég bendi á þessa meðferð á síldinni, og með það fyrir augum, að fyrir tveimur árum var íslenzk síld óþekkt á þýzkum markaði, en þegar Íslendingar tóku upp þá aðferð að léttsalta síldina eftir skozkri fyrirmynd, þá kom í ljós, að hún var mjög líkleg til þess að vinna sér álit á þýzkum markaði. Mér kemur ekkert á óvart, þó hæstv.forsrh. viti ekki af þessum útflutningi persónulega og þó hann segist ekki hafa vit á þessu. En skilanefndin mun ekki heldur hafa mikið vit eða kunnugleika á þessum málum. Þess vegna er sjálfsagt að athuga það, að ekki sé hér stigið neitt spor, sem spillt getur því goða áliti, sem íslenzk síld er að vinna sér á þýzkum markaði. Það mun alls ekki borga sig, þó eitthvað meira hefðist upp úr síldarbirgðum einkasölunnar með því móti. Hæstv. ráðh. lofaði nú að kynna sér þetta mál og vona ég, að það verði til þess, að allrar varúðar verði gætt. Ég vil taka það fram, að ég vissi ekkert um þennan útflutning, þegar skilanefndarmaðurinn sat fund meðsjútvn. En þó ég hefði vitað um hann þá og rætt um hann þar, þá hefði ég einnig gert það hér í hv. d., því ég lít svo á, að hæstv.atvmrh. beri í raun og veru ábyrgð á því, hvernig allt þetta fer fram og þess vegna sé hér hinn rétti vettvangur til þess að benda á þau mistök, sem kunna að eiga sér stað. Að lokum vil ég taka undir það, sem hv.þm. Borgf. sagði, að það á ekki að vera komið undir skilanefndinni, hvort rannsókn á að hefja út af gjaldþroti einkasölunnar, heldur eigi hin almennu lagafyrirmæli um þetta efni að gilda, og það mun enginn vafi leika á því, hvað hæstv. stj. ber að gera í þessu efni, ef eftir þeim er farið.

Einar Arnórsson Ég geri ráð fyrir, að það orki ekki tvímælis, að hér sé um raunverulegt gjaldþrot að ræða. Í inngangsorðum bráðabirgðalaganna er talað um, að ef ekki væru gerðar neinar sérstakar ráðstafanir, mundi ekki annað verða uppi en þetta fyrirtæki yrði tekið til gjaldþrotaskipta samkv. gjaldþrotalögunum. Hygg ég því, að ekki geti verið neinn vafi um viðhorf málsins að þessu leyti. Afbrigðin frá hinu vanalega eru því þau, að í stað þess að einhver af lánardrottnunum heimti gjaldþrotaskipti, gefur fyrirtækið sig sjálft upp til skiptameðferðar. Því í raun og veru er það sjálfsuppgjöf, þegar stj. ákveður, að ríkisstofnun skuli tekin til skiptameðferðar, slíkrar sem hér greinir. En ef það orkar ekki tvímælis, að þetta sé venjulegt gjaldþrotabú með nokkrum afbrigðum um skiptameðferðina sjálfa þá orkar ekki heldur tvímælis, að ákvæði 1. nr. 25 frá 1929 um rannsókn gjaldþrota eiga að koma hér til framkvæmda. Þar segir, að hver maður, sem úrskurðaður er gjaldþrota, skuli tafarlaust leiddur fyrir lögreglurétt, og á hann þar að gefa skýringar um tildrögin til þess, að svo er komið. Og í síðari málsgr. 7. gr. 1. nr. 25 frá 1929 segir svo: „Sé um félag eða firma að ræða, er gjaldþrota hefir orðið, skal framkvæmdarstjóri þess, forráðamenn eða stjórnendur, svo og endurskoðendur reikninga þess, mæta fyrir lögreglurétti og gera grein fyrir ástæðunum til gjaldþrotanna“. Í 8. gr. segir. „Dómara ber að rannsaka fyrir lögregluréttinum, að hætti almennra lögreglumála, hvort þrotamaður hafi með framferði sínu gert sig sekan um brot á lögum þessum eða öðrum lagaákvæðum, sem sett eru til verndar almennu lánstrausti“. Svo er haldið áfram að setja ákvæði um það, hvað skuli gera eftir því hver árangur eða úrslit rannsóknarinnar hefir orðið. Í sjálfum bráðabirgðalögunum, sem gefin voru út 9. des. síðastl., er ekkert, sem bendir á, að öðruvísi eigi að fara um stjórnendur Síldareinkasölunnar en aðra, sem í gjaldþroti lenda. Þar er þvert á móti tekið fram, að „öðrum ákvæðum skiptalaganna og laganna um gjaldþrotaskipti, þeim er eigi lúta að sjálfri skiptaaðferðnni, skuli beitt eftir því sem unnt er“. Þessi ákvæði um rannsókn á hendur forstjórunum lúta áreiðanlega ekki að sjálfri skiptameðferðinni. Ég hefi því getað búzt við, að rannsókn þessi stæði nú yfir eða væri jafnvel búin. Það er lítið jafnrétti að setja venjulega smágjaldþrota menn fyrir lögreglurétt jafnskjótt og bú þeirra er tekið til skipta, ef þessir menn eiga alveg að sleppa. Margir munu líta svo á, að þar sé gamla reglan á ferðinni, að láta smámennin fá sín makleg málagjöld, en þá stærri sleppa. Það er yfirleitt kynlegt að þurfa að ræða um það, hvort forráðamenn þessa stóra fyrirtækis eigi að inna af höndum þær skýrslur, er aðrir gjaldþrota menn verða að gera. Það er vanræksla, ef það er látið undir höfuð leggjast, og er reyndar þegar orðin vanræksla, því þetta átti að gera strax.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Sjútvn. hefir haft mál þetta til meðferðar og orðið ásátt um að mæla með afgreiðslu þess. Samt sem áður kom hún sér saman um nokkrar brtt. við frv., sem eru meira forms- en efnisbreytingar. Fyrsta aðalbreyt., sem n. kemur með, er að ákveða, að veðurfregnum skuli útvarpað í gegnum útvarpsstöðina. Það hefir komið fram, eins og kunnugt er, að það heyrist verr, sem útvarpað er í gegnum loftskeytastöðina, og hefir því upp á siðkastið verið útvarpað frá útvarpsstöðinni. N. fannst rétt að slá þessu föstu og hefir því borið fram brtt. Þess efnis, að á undan 1. gr. komi ný gr., þar sem þetta sé ákveðið. Hinsvegar sá hún sér ekki fært að gera þetta að undantekningarlausri skyldu, vegna þess að of kostnaðarsamt þykir að setja vélar útvarpsstöðvarinnar á stað að næturlagi, eftir að þær hafa verið stöðvaðar, og sömuleiðis að þurfa að halda sérstaka vökumenn vegna þessara hluta. Höfum ver því sett í gr. heimild um, að næturskeyti megi senda í gegnum loftskeytastöðina á Melunum, a. m. k. fyrst um sinn. Þá hefir n. komið fram með brtt. við 1. gr., sem mi verður 2. gr. Aðalbreyt. er að fella úr gr. Það ákvæði, að í birtingu útvarpaðra veðurfregna skuli sérstaklega ráða þó, hvort sjósókn sé þar sérstaklega hættuleg. N. fannst nægilegt, að jafnákveðinn meiri hl. og frv. krefst kæmi sér saman um, að veðurfregnirnar skyldu birtar opinberlega. Hún álítur, að meiri hl. verði að ráða á hverjum stað. En vitanlega kemur þetta að einhverju leyti undir því, hvort sjósókn er talin hættuleg eða ekki. Það verða þeir að leggja dóm á sjálfir. En n. álítur ekki vert að taka neitt sérstakt fram um þetta í lögum. Í 3. brtt., við 3. gr., er ákveðið, að gr. falli burt. 3. gr. er eins og kunnugt er þannig: „Sá, sem tekur að sér birtingu veðurfregna, eigi móttökutæki sitt sjálfur og kosti og annist viðhald þess, enda hafi það þann styrkleika, sem hreppsnefnd eða bæjarstjórn gerir kröfu til“. N. fannst óþarfi að taka nokkuð fram um þessi atriði, því að vitanlegt er það, að þegar einhver maður er ráðinn til þess að birta þessar fregnir, þá verður hann að hafa tæki, sem getur tekið á móti skeytunum, en n. finnst ekki rétt að fara að lögfesta það, að maðurinn þurfi endilega að eiga tækið sjálfur, því að vel getur hugsazt, að það verði að samkomulagi, að héraðið leggi manninum til tæki og að hann taki að sér án annars endurgjalds að birta veðurfregnirnar. Þetta á að vera samningsatriði, og er ástæðulaust að taka nokkuð fram um það í lögunum. Þá leggur n. að lokum til, að 4. gr. falli burt, en hún ákveður, að greiða megi fyrir birtingu veðurfregna 50 kr. á ári til þess manns, sem annast birtingu þeirra. N. áleit, að þær verstöðvar eða hreppsfélög, sem á annað borð kæmu sér saman um að láta birta veðurfregnirnar, gætu sjálf annazt þessa greiðslu, sem er lítil. Leggur n. því til, að gr., sem um þetta fjallar, verði felld burt. En í niðurlagi 2. gr., sem samkv. till.n. yrði 3. gr., komi ákvæði um, að kostnaðinn af þessu skuli bæjar- eða sveitarstjórnir sjálfar greiða. N. leggur til, að fyrirsögn frv. verði: Frv. til l. um útvarp og birtingu veðurfregna.

Pétur Ottesen Í þessu frv. gerir stj. ráð fyrir, að ríkissjóður taki nokkurn þátt í þeim kostnaði, sem af því leiðir að taka á móti þessum skeytum og birta þau. Það hefir verið svo undanfarin ár, á meðan skeytin voru send í gegnum símann, að símastjórarnir á hverjum stað heldu þeim til haga og birtu þau. Ég hygg, að það hafi verið á síðasta þingi, að sú breyt. var gerð, að fela útvarpsstöðinni að senda út veðurskeyti og því létt af landssímanum, til þess að rýma þar til, því að eins og nú er, þá er viða þröngt á linum landssímans. Jafnframt var ákveðið, að Fiskifélag Íslands sæi um birtingu skeytanna og því ætluð nokkur fjárupphæð í því skyni. Ég hefði því búizt við, eins og landsstj. ætlaðist líka til, að frv. þetta væri ekki annað en logfesting á því fyrirmæli, sem tekið var upp á seinasta þingi, og myndi vera gert ráð fyrir í þessu frv., að jafnframt því, sem sett væru föst ákvæði um þetta, yrði ríkissjóður skyldaður til að leggja fram nokkurn fjárstyrk til þess að koma þessu í framkvæmd. En að því leyti sem þessi upphæð ekki hrykki til, er gert ráð fyrir, að viðkomandi menn úr hverri verstöð leggi á einhvern hátt fram það, sem á vantar. nú hefir sjútvn. komizt að því snjallræði að strika algerlega út þau akvæði, sem að þessu lúta, og gengur þar alveg í berhögg við þá ákvörðun, sem tekin var á seinasta þingi um að veita nokkurn opinberan fjárstyrk til þessa. Í nál. segir svo, að þeim, sem hér eigi hlut að máli, sé ekki nein ofætlun að kosta þetta sjálfir. En með tilliti til þess, að hér er hreint og beint um slysavarnarráðstöfun að ræða, sem þingið hefir á ýmsan hátt styrkt, þá finnst mér það engin goðgá, sem tekið var upp hér á síðasta þingi og stjórnin hefir tekið undir og byggt sínar till. á, að nokkur styrkur yrði veittur til þessa. mér þykir því harla undarleg raðabreytni sjútvn. í þessu, og ég verð að segja þeim mönnum, sem þar eiga sæti, að ég hygg, að þeir hefðu á einhverjum öðrum stað getað náð þeim sparnaði, sem þeir ætla nú að gera ríkinu. Hygg ég, að rétt hefði verið að láta þetta koma annarsstaðar niður en með því að vilja ekki unna sjómönnunum þessa stuðnings, sem leggja líf sitt í hættu árlangt til þess að afla fjár til landsþarfa. Það þarf ekki að lýsa því, að það er ekki tekið út með sitjandi sældinni að sækja veiðar langt á haf út í svartasta skammdeginu. Er sjómannastéttin vel að því komin að njóta góðs af þeim framförum, sem orðið hafa á sviði veðurfræðinnar á síðari tímum, og að ekki sé alveg skorið niður fjárframlag, sem miðar að því, að þeir geti á auðveldan og tryggilegan hátt kynnt sér veðurfregnirnar og notið þess öryggis, sem í því er fólgið. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en mér fannst andinn og tónninn í þessum till. þannig, að ég fyrir mitt leyti vildi ekki láta heim ómótmælt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það var rétt hjá hv.þm. Borgf., að sú breyt. var gerð á síðasta þingi um útsendingu veðurfregna, að hætt var að senda þær um landssímann, en Fiskifélagi Íslands var aftur veittur styrkur til þess að láta birta í veiðistöðvum landsins þær veðurfregnir, sem útvarpað er frá útvarpsstöðinni hér. Í sambandi við þetta var það, að Fiskifélagið samdi frv. það, er hér liggur fyrir og samþ. hefir verið í hv.Ed. nú hefir sjútvn. þessarar hv. d. borið fram allverulegar brtt. við það. Ég vil því spyrja hv. form. n., hvort brtt. þessar séu bornar fram í samráði við Fiskifélagið; því að ég hefði helzt óskað, að ráð þess hefðu verið höfð í þessu, því að það hefir verið ráðunautur stj. um þessi mál og við það var samkomulagið gert í fyrra. Þetta vænti ég, að hv.frsm. upplýsi, því að sé svo, að ekki hafi verið leitað umsagnar þess um brtt., þá mun ég bera fram þá ósk, að frv. sé tekið út af dagskrá nú.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég held, að það hafi verið óþarfi af hv.þm. Borgf. að gera mikið veður út af því, þó að n. kæmist að þeirri niðurstöðu, að bæjar- og sveitarsjóðir gætu greitt þessar 50 kr. sjálf fyrir birtingu veðurskeyta, sem gert er ráð fyrir í frv., að ríkissjóður greiði. Með því er alls ekki verið að meina mönnum að njóta þeirra framfara, sem í birtingu veðurfregnanna eru fólgnar, því að það er beinlínis sagt, að veðurfregnum skuli útvarpað frá útvarpsstöðinni a. m. k. fjórum sinnum á sólarhring og að fela megi loftskeytastöðinni í Reykjavík að annast útsendingu þeirra að næturlagi, ef það þykir hagkvæmara. Þá er það líka mjög villandi, að ríkissjóður beri engan kostnað af útsendingu skeytanna, þó að þessi litli kostnaður við birtingu þeirra komi á viðkomandi bæjar- og hreppsfélög. Í þessu sambandi vil ég benda hv.þm. á það, hversu miklu það er dýrara fyrir bændur landsins að fá veðurfregnirnar, þar sem þeir verða sjálfir að kaupa sér útvarpstæki til þess að ná þeim, heldur en þá, sem í þéttbýlinu búa og margir geta verið saman um sama tækið. Það er því ekkert sambærilegt, hvað það er hægara fyrir þorpsbúa að fá veðurfregnirnar heldur en bændurna, enda þótt þeir þurfi að greiða þennan litla kostnað sjálfir. Hér er því á engan hátt verið að draga úr því, að þeir, sem hætta lífi sínu í það að sækja lífsbjörgina í hafið, eins og hv.þm. orðaði það, geti haft það gagn af veðurfregnunum, sem frekast er unnt. Þá vil ég mótmæla því f. h. n., að hún hafi gert nokkuð til þess að draga úr því öryggi, sem veðurfregnirnar eru fyrir sjómennina, þó að hún hafi gert þær ráðstafanir, sem felast í brtt. hennar. Hæstv. forsrh. skal ég svara því, að n. hefir ekki borið brtt. þessar undir Fiskifélagið, en síðan n. skilaði áliti sínu, hefir form. Fiskifélagsins mætt á fundum hjá henni viðvíkjandi öðrum málum, og hefir hann ekkert minnzt á brtt. þessar. Er þó svo langt síðan þær birtust, að hann hlýtur að vera búinn að athuga þær. Tel ég því, að hann hafi með þögninni samþ. þær.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil taka það skýrt fram, að það er langt frá, að ég sé að mæla gegn því, að brtt. sjútvn. verði samþ., heldur tel ég það sjálfsagða kurteisisskyldu gagnvart Fiskifélaginu að fá álit þess um þær, þar sem það hefir samið frv. og er fulltrúi ríkisstj. um þessi mál. Vil ég því beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá nú og fresti umr. um tvo daga.

Frsm. (Bergur Jónsson) Frv. þetta er flutt af allshn. eftir ósk hæstv.dómsmrh., er mun gera grein fyrir ástæðum að því, að það er flutt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það þarf nokkurrar skýringar við, að flutt er á þessum tímum frv., sem lítur út fyrir að vera um fjölgun starfsmanna ríkisins. Ég verð því að segja frá tildrögum þess, enda þótt ég búist við, að mörgum hv. dm. muni vera þau kunn. Um leið og landsspítalinn var fullgerður, og enda reyndar strax og byrjað var að byggja hann, var það þegar ráðið, að við hann skyldu starfa 3 fastir yfirlæknar. Var og ráðið, hverjir það skyldu vera, og voru þeir svo með í ráðum um byggingu hans og alla gerð. Einn þessara manna er Guðm. Thoroddsen prófessor. Var hann fastur starfsmaður landsins. Annar, dr. Gunnl. Claessen, var bundinn föstum samningi við landið sem forstöðmaður röntgenstofunnar, sem þegar var ákveðið að flytti í landsspítalann, þegar hann væri fullgerður. Þriðji yfirmaður landsspítalans er Jón Hjaltalín Sigurðsson, sem bæði var héraðslæknir í Rvík og hafði verið kennari við háskólann í mörg ár. Má teljast hagsýni, að maður í stærsta héraðslæknisembætti landsins, sem líka hafði mikinn „praksís“. kenndi líka við háskólann stærstu grein læknisfræðinnar. Þegar Jón Hjaltalín fluttist að landsspítalanum, varð hann að hætta héraðslæknisstörfum hér og sömuleiðis lækningastarfsemi sinni úti um bæinn. Að standa fyrir lyflækningadeild landsspítalans og kenna við háskólann er vitanlega ærið nóg starf einum manni. Er því hnigið að því ráði að sameina þessi tvö störf með sömu kjörum og Guðm. Thoroddsen hefir nú. Er því ekki um aukakostnað að ræða, en auk þess er það sparnaður, að héraðslæknisembættið stendur enn óveitt, en bæjarlæknir gegnir þeim störfum einn. Eins og nú stendur er Jón Hjaltalín ráðinn til þessara starfa með lauslegum samningi við ríkisstj. Fer hann því fram á það, að störf hans verði lögfest, svo um fastan grundvöll verði að ræða. Hann segir sem svo, að ef breytt verði til, svo að hann fari frá þeim störfum, er hann nú hefir, og hverfi aftur að héraðslæknisembættinu, þá sé stórum breytt til hins verra, því lengra sem líður, vegna þess að hann tapar heim praksís, sem hann hafði, en aðrir hafa þá tekið við. Né er hér að vísu um svo góðan mann að ræða, að varla er hægt að gera ráð fyrir, að honum verði bægt frá þessum störfum. En það er þó eðlilegt, að hann vilji heldur, að starfið verði lögfest. Launin eru óbreytt, og er því um engan aukinn kostnað að ræða. Og þótt það mætti hugsa sér hann möguleika að fá yngri mann í þetta starf, sem ekki kæmi inn á fullum launum, þá mundi Jón Hj. Sigurðsson taka við héraðslæknisembættinu aftur. Er á engan hátt hægt að fá störf þessi unnin fyrir lægri laun en þau, er prófessorar hafa. Hér er því um engan aukinn kostnað að ræða og því ekkert hægt að spara, nema þá að læknakennsla og landsspítalinn verði lagt niður. Skal ég ekki orðlengja þetta frekar, en vísa máli þessu til hv. deildar, sem ég vona, að greiði götu þess.

Pétur Ottesen Við 1. umr. þessa máls hreyfði ég nokkrum aths. við sumar gr. frv. þessar aths. voru að nokkru teknar til greina við 2. umr., en að sumu leyti var það ekki gert, og því hefi ég nú flutt 4 brtt. við frv. Við 2. umr. málsins og í áliti því, sem þá var lesið upp frá læknafél., kom það fram, að frágangur þessa frv. og undirbúningur sé ekki eins og æskilegt hefði verið, og hvað læknafél. snertir þá dæmir það þar út frá sjónarmiði fagþekkingar. Þessar brtt., er ég flyt, eru um nokkur minni háttar atriði, er frv. fjallar um. 1. brtt. mín er við 4. gr. 4. gr. ákveður, að læknisefni megi fela þjónustu læknishéraðs um stundarsakir, ef landlæknir mælir með því. Það geta legið ýmsar orsakir til þess, að héraðslæknir þurfi að vera fjarvistum frá héraði sínu. Það, sem ég hefi sérstaklega í huga og miða brtt. mína við, er það, að héraðslæknir verði kvaddur til starfa utan héraðs síns til almenningsþarfa, t. d. þingsetu. Þá þarf héraðslæknir að hafa öruggan rétt til að geta sett læknanema í embættið, ef lærðan lækni er ekki að fá, og má hann þar ekki vera háður valdi eins manns. mér þykir því rétt, að úrskurðarvaldið um hæfileika læknanemans sé hjá læknadeild háskólans. Annars raskar þessi brtt. ekki neitt ákvæðum frv., þegar öðruvísi stendur á. 2. brtt. er við 13. gr. þar er svo ákveðið, að þegar Læknum verður settur taxti, skuli semja um hann við stéttarfél. þeirra. Ég hefi lagt til, að í stað orðsins stéttarfélag komi félagsskapur. Það er hið algenga heiti í löggjöfinni á þessu. Ég ætla, að enn sem komið er, sé orðið stéttarfélag ekki tekið upp í löggjöfina. Brtt. er engin efnisbreyt. og gerir ekki annað en færa orðalagið til samræmis við venjuleg orðatiltæki í löggjöfinni. 3. brtt. er við 17. gr.Gr. fjallar um varnir við auglýs. og skrumi um lyf og læknisáhöld og m. a., sem þar er bannað, er bann við að auglýsa lækningakraft drykkja og matvæla. Það mun þykja nokkuð frekt að kveðið, að mega ekki vekja athygli í auglýsingum á höllum og góðum eiginleikum vöruteg. mér finnst það óviðfelldið að taka upp í löggjöfina bann við því að brýna fyrir þjóðinni að neyta þeirra vara og drykkja, sem hollir eru og nauðsynlegir. Því legg ég til, að felld séu úr upptalningunni orðin drykkir og matvæli. 4. brtt. er við 22. gr. og fjallar um það, að smáskammtalæknar, sem aðeins stunda meðalalækningar, verði undanþegnir ákvæðum 1. að öðru leyti en því, að svipta má þá lækningarétti og beita þá refsingum, ef brotlegir verða, sem aðra lækna. Áður hefir verið bent á, að í l. frá 1911 eru smáskammtalæknar algerlega undanskildir ákvæðum þeirra laga. Ég veit ekki til þess, að neitt hafi komið fram síðan 1911, er geti verið ástaða til þess að setja þá nú undir ákvæði þessara laga. Hinsvegar er sjálfsagt að láta þá vera háða hinum strangari reglum, sem nú gilda um brot lækna. Eins og menn muna, flutti ég áður, ásamt hv.þm. Dal., brtt. svipaðs efnis og þessa, en tók hana aftur, því við nánari athugun sá ég, að hún átti betur heima á öðrum stað en hún þá var sett, og mi er það lagað. Ég vænti þess, að þessar brtt. mínar verði samþ. Þær eru til bóta á frv., þótt þær ekki bæti nema að litlu leyti úr því sem frv., að dómi læknafél., er áfátt. því getur það vel verið, að þeir hafi rétt að mæla, sem fara fram á nánari athugun og undirbúning málsins, áður en því verður endanlega ráðið til lykta, og er það nú á valdi hv. d., þar sem rökst. dagskrá er komin fram með þetta fyrir augum.

Ólafur Thors Við 2. umr. vakti ég athygli á bréfi, sem Læknafél. Rvíkur hefir sent Alþ., og las úr því örfá orð. En þar sem ýmsir hv. dm. eru nú viðstaddir, sem þá voru hvergi nærstaddir, vil ég leyfa mér að lesa lítið eitt af því aftur. Í upph. bréfsins er frá því skýrt, að læknafélagið hafi haldið fund í tilefni af þessu frv. og öðru, sem líka liggur fyrir þinginu nú. Svo segir frá því, að á fundinum hafi verið samþ. með samhlj. atkv. svofelldar tillögur: „Læknafélag Reykjavíkur leggur til, að frv. þau, er nú liggja fyrir Alþingi um lækningaleyfi og læknaskipun, verði vegna ónógs undirbúings ekki gerð að lögum á þessu þingi“. „Læknafélag Reykjavíkur skorar á Alþingi, að skipuð verði 5 manna ólaunuð milliþinganefnd, þar sem 2 nefndarmanna séu læknar, annar almennur læknir, hinn sérfræðingur, til þess að undirbúa heildarlöggjöf um skipun heilbrigðismála landsins, þar með talin læknaskipun, veiting og afnám læknisréttinda“. Þessum till. fylgir alllöng grg. Ég tel ekki ástæðu til að lesa hana upp alla í heild, en vil þó taka hér upp örfá orð, með leyfi hæstv. forseta: „Af því, sem áður var sagt, er það fullkomlega tímabært, að ný löggjöf sé sett hér á landi í þessum efnum, en þeir lagabálkar, sem hér liggja fyrir, fullnægja ekki að vorum dómi þeim kröfum, sem áður voru nefndar. Þeir safna aðeins saman í eina heild nokkrum sundurlausum lögum án þess að laga ýmsa þá vankanta, sem nú eru á löggjöfinni, eða flytja nokkur þau nýmæli, er bæti úr svo brýnni þörf, að nokkru máli skipti, hvort þau verði að lögum á þessu þingi“. Hv. d. kemst ekki hjá því að taka tillit til áskorana jafnmerkra manna og að þessu ávarpi standa, og það um mál, sem hv.þdm. verða að játa, að þeir beri ekki slíkt skyn á sem læknafél., að undanteknum hv.flm., sem hefir aðeins haft örfáa mán. til að vinna að málinu. Það er vitanlegt, að flm. þessa frv. hefir ekki getað lagt í undirbúning þess nokkuð svipað því eins mikla vinnu og talin er þurfa um undirbúning slíkrar löggjafar sem þessarar. Þetta mál er svo sérfræðilegt, að flestir hv. dm. geta játað kinnroðalaust, að þeir beri ekki fullt skyn á það, en hér liggja fyrir áskoranir frá sérfræðingum um að fresta þessu máli um eitt ár, og ættu allir hv. dm. að geta seð, að málinu er ekki stefnt í neinn voða með þeirri frestun. Ég held því , að hv.þdm. ættu að verða við ósk Læknafél. Rvíkur og afgreiða málið ekki á þessu þingi; ég vil því leyfa mér að bera fram svo hlj. rökst. dagskrá: „Þar sem deildin telur æskilegt, að sett verð heildarlöggjöf um heilbrigðismál landsins, vandlega undirbúin af sérmenntuðum og þar til hæfum mönnum, svo sem gert hefir verið með nágrannaþjóðum vorum, en flm. þessa frv., hefir aðeins haft fáa mánuði til undirbúnings frv., telur deildin rétt að verða við einróma áskorun Læknafélags Reykjavíkur um að afgreiða málið ekki að þessu sinni, þar eð eigi verður séð, að nein vandkvæði geti af því hlotizt. Í vændum þess, að málið fái rækilegri undirbúning undir næsta þing, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“.

Vilmundur Jónsson Ég býst við, ef þessi dagskrá verður samþ. og eftir henni farið, að sá lagabálkur, sem gert er ráð fyrir, að verði lagður fyrir næsta Alþ., verði enn verr undirbúinn, og það miklu verr en þetta frv. Ef tími ætti að vinnast til þess að endurskoða alla heilbrigðislöggjöfina fyrir næsta þing, yrði vafalaust flausturslegur frágangur á einhverju af því starfi. Slík endurskoðun mundi þurfa að taka mörg ár. Það er ekki nóg til að fullnægja dagskránni að setja lög um starfssvið lækna, heldur yrði slík endurskoðun að ná yfir allar greinar heilbrigðismálanna, skipun læknishéraða, sjúkrahús, sóttvarnir, heilsuverndun, réttarstöðu og meðferð geðveikra og fávita, sjúkratryggingar, lyfsölu, eftirlit með matvælum o. s. frv., sem of langt yrði upp að telja. Ef þetta hefir vakað fyrir Læknafél. Rvíkur, og annað verður ekki séð at till. þess, þykir mér það nokkuð fljótfærnislega athugað, og það er efalaust einnig fyrir fljótfærnislega athugun hv.þm., að hann hefir tekið að sér að flytja þetta mál hér. Eftir því, sem lagafrv. eru venjulega undirbúin, verð ég að halda því fram, að þetta frv. sé mjög sæmilega undirbúið. Ég hefi byggt það á margra ára reynslu erlendra lækna og löggjafa, og læknadeild háskólans og Læknafél. Ísl. hafa starfað að því með mér af kostgæfni og með góðu samkomulagi. Ágreiningurinn við Læknafél. Rvíkur er aðeins um það, hvort eigi að setja praktiserandi læknum gjaldskrá. En sá ágreiningur mun ekki vera við mig einan, heldur skilst mér hann muni vera við mikinn meiri hl. þessarar hv. d. og alls þingsins, án tillits til pólitískra flokka, og mun enginn undirbúningur duga til að jafna þann ágreining. Ég held því , að óþarfi sé að fresta málinu vegna ónógs undirbúnings, enda er það ekkert einsdæmi, ef gallar koma fram í lögum í notkun, sem vel má verða, að hér eigi sér stað, að þeim sé breytt síðar. Á fundi í Læknafél. Rvíkur var þetta mál rætt í margar klst., að mér viðstöddum, og kom í ljós, að enginn ágreiningur, sem ágreiningur gat heitið, var viðvíkjandi frv., nema um þetta eina atriði, sem ég nefndi, og hefi ég margtekið þetta fram og fært sönnur a. Hefði því verið skynsamlegra fyrir læknafél. að fá einhvern þm., t. d. hv.þm. G.-K., til þess að flytja brtt. við þetta eina atriði, en að senda slík allsherjar mótmæli gegn frv., sem hér eru fram komin. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta ágreiningsatriði, með því að ég veit, að hv.þdm. hafa fyrir löngu gert sér ljóst, að þörf er á að setja praktiserandi læknum gjaldskrá, engu síður en héraðslæknum. Ég vil aðeins mælast til þess, að rökst. dagskráin frá hv.þm. G.-K. verði felld sem rækilegast. Viðvíkjandi brtt.hv.þm. Borgf. get ég sagt það, að mér virðast þær allar vanhugsaðar og til skaða fyrir frv. Mér skilst, að brtt. við 4. gr. eigi að koma í veg fyrir það, að lækni, sem væri t. d. kosinn alþm., yrði gerð erfið eða ómöguleg þingseta fyrir meinbægni stjórnarvalda. Þetta kemur þó ekki vel fram í till., og hefði átt að orða hana svo skýrt, að enginn vafi gæti á þessu leikið. En annars er hættan á slíkri misbeitingu ekki mikil. Ég held, að engin dæmi séu slíks stjórnarofbeldis, síðan Jósep heit. Skaptasyni var meinuð þingseta fyrir mannsöldrum síðan. Og það er m. a. fyrir það, að stjskr. verndar nú rétt embættismanna að þessu leyti. Þeir þurfa ekki einu sinni leyfi stj. til þess að þiggja kosningu til Alp., en verða aðeins að sjá sér fyrir staðgöngumanni, sem stj. samþ. Og því verður ekki breytt með almennum lögum. Brtt. við almennt lagafrv., sem segir, að læknadeild háskólans eigi að ákveða um það, sem stjskr. segir, að stj. skuli ákveða um, er gersamlega þýðingarlaus. Ég vil því óska þess, að flm. sansist á að taka hana aftur. 2. brtt. er við 13. gr.Hv. þm. þolir ekki að nefnt sé stéttarfélag, en vill í þess stað setja orðið félagsskapur. En félagsskapur lækna getur verið mjög margvíslegur. Stéttarfélag er hins vegar ákveðið hugtak og merkir félagsskap, sem gætir atvinnulegra hagsmuna stéttarinnar. Þegar aðeins er talað um félagsskap lækna, er engin leið að vita, hvað við er átt. Þeir geta verið í esperantofélagi, spiritistafélagi, socialistafélagi og bindindisfélagi, svo ég taki nokkur dæmi: Það er þess vegna alls ekki nóg að taka til félagsskap lækna, það verður að vera stéttarfélag þeirra. Ég vil því mælast til þess, að hv.flm., taki einnig þessa till. sína aftur, af' því að hann meinar vafalaust það sama og ég, þó að orðalagið sé honum gersamlega að ástæðlausu þyrnir í augum. Eins er um 3. brtt. Ég held, að hún sé ekki borin fram af öðru en fáfræði á máli því, sem hér ræðir um. Hv. þm. talar um það, að sér finnist hart, ef ekki má auglýsa í verzlunarskyni lækningakraft drykkja og matvæla. Hann var þó ásattur um að láta þetta gilda um lyf, en ég vil benda honum á það, að mjög erfitt er í þessu sambandi að draga takmörk á milli þess, hvað eru lyf, og hvað má teljast matur og drykkur. Því miður hefi ég ekki hjá mér enskt tímarit, sem ég handlék rétt áður en ég kom hér á fundinn. Þar voru yfir 100 skrumauglýsingar um allskonar lyf, og önnur hver auglýsing var um slík lyf, sem jafnframt mátti kalla mat eða drykk. Eða hvað skal segja um öll þau lyf, sem unnin eru úr eggjum, mjólk, kjötseyði o. fl., sem selt er þúsundföldu verði við næringargildi, undir því yfirskini, að þau hafi í sér fólginn dularfullan lækningakraft. hér hefir það t. d. viðgengizt, að auglýst hafa verið þessi eða hin bætiefni í fæðuteg., sem sannazt hefir um, að alls ekki eru þar til. Það er því fullvist, að ef þessi brtt. yrði samþ., og leyft yrði að augljósa lækningakraft matar og drykkja, þá næði ákvæðið um bann gegn skrumauglýsingum um lyf ekki tilgangi sínum nema að litlu leyti, því að það er svo margt, sem með lagi er hægt að kalla matvæli. Þá kem ég að síðustu brtt. þessa hv.þm., og er sú stærst og mikilvægust. Hann vill sem sé ekki láta ákvæði þessara laga ná yfir smáskammtalækna. Það er mesti misskilningur, ef hv.þm. heldur, að þessu frv. sé sérstaklega beint gegn smáskammtalæknum. En það á auðvitað að ná yfir smáskammtalæknana, m. a. þannig, að þeir þurfi að fá leyfi til þess að stunda atvinnu sína, eins og aðrir læknar. Ef brtt.hv.þm. verða samþ., ná engin ákvæði þessara laga til smáskammtalæknanna. Og skulum við nú athuga, hvað það hefir að þýða: Þeir þurfa ekki að hafa leyfi til lækninga og eru undanþegnir öllum skyldum um lærdóm. Þeir þurfa ekki að vera íslenzkir ríkisborgarar og mega hafa verið dæmdir til refsingar fyrir svívirðilegt athæfi. Þeir mega vera bæði líkamlega og andlega sjúkir, svo að hætta stafi af þeim við læknisstörf. Þeir mega vera drykkjumenn og eiturlyfjaneytendur, hafa kynni sig að alvarlegu hirðuleysi og ódugnaði og kalla sig sérfræðinga í hverju sem er. Þeir þurfa ekki að gegna starfi sínu með árvekni, halda þekkingu sinni við, eða fara nákvæmlega eftir henni. Þeir þurfa ekki að gæta neinnar samvizkusemi og mega baka sjúklingum ojtarfa kostnað með óhæfilegri lyfjanotkun og þýðingarlausum aðgerðum. Ekki þurfa þeir heldur að gæta hagmælsku um einkamal sjúklinga sinna. Þeir mega auglýsa sig og lækningar sínar með takmarkalausu skrumi, og þeir eiga ekki að hafa neina gjaldskrá til að fara eftir. Og loks mega þeir stunda hverskonar skottulækningar, - sem kemur sér vafalaust mjög vel fyrir þá - og taka smitandi sjúklinga til meðferðar án nokkurra takmarkana. Þegar hv.flm. athugar allt þetta, vona ég, að hann sjái að sér og taki einnig þessa brtt. aftur. Það er augljóst mál, að svo mikil nauðsyn sem það er að setja fulllærðum læknum takmörk, er þó nauðsynin hálfu meiri, þegar um er að ræða menn, sem vilja gefa sig við lækningum án þess að hafa notið nokkurrar menntunar í þeirri grein. Samþykkt brtt. gerir raunar lögin gersamlega þýðingarlaus. Ef hún yrði samþ., gæti hvaða læknir sem er smokkað sér undan ákvæðum þeirra með því að kalla sig smáskammtalækni. Ég vil mælast til þess, að hv. d. felli allar þessar brtt., ef þær móti von minni verða látnar koma til atkv., og síðan fái frv. samþykki. Ég tel illa farið, ef það nær ekki fram að ganga á þessu þingi. Það er alveg satt, sem hv.flm. rökst. dagskrárinnar sagði, að mikil ástæða væri til þess að taka alla heilbrigðislöggjöfina til endurskoðunar, og það mun verða gert smátt og smátt. En þar mun nóg til þess að endurskoða, þó að eitthvað sé afgreitt. Og ég tel vel farið, ef aldrei hefir verið eða verður samþ. frv., sem verr er undirbúið en þetta.

Ólafur Thors Ég þarf ekki að tala langt mál til þess að svara hv.flm., en vil þó gera nokkrar aths. Hv. flm. sagði, að ef ætti að undirbúa heildarlöggjöf um þetta efni fyrir næsta þing, yrði hún sennilega miklu verr undirbúin en þetta frv. Mér er nú ekki vel ljóst, hversu slíkt má verða. Ég verð að vísu að játa það, að ég hefi enga sérmenntun á þessu sviði og verð því að vitna í umsagnir mér lærðari manna, eins og t. d. læknanna í Læknafél. Rvíkur. Í erindi þeirra segir, að þeir óski eftir því, að frv. þetta verði ekki samþ. nú, og rökin, sem þeir færa fyrir því, er ónógur undirbúningur. Ég vil leyfa mér að lesa dálitið úr erindi læknafél., til þess að skýra málið fyrir hv. dm. Þar segir. - - „Þeir lagabálkar, sem hér liggja fyrir, fullnægja ekki að vorum dómi heim kröfum, sem áður voru nefndar. Þeir safna aðeins saman í eina heild nokkrum sundurlausum lögum, án þess að laga ýmsa þá vankanta, sem nú eru á löggjöfinni, eða flytja nokkur þau nýmæli, er bæti úr svo brýnni þörf, að nokkru máli skipti, hvort þau verði að lögum á þessu þingi“. Þannig líta þessir sérfræðingar á málið. Sem rökrétta afleiðingu af því leggja þeir til, að lögfesting þessa frv. verði frestað um eitt ár, og að fyrir næsta Alþ. verði lagt frv. til heildarlaga um þessi efni. Og það er engin ástæða til þess að væna þá menn, sem vilja fresta þessu máli vegna ónógs undirbúnings nú, um að þeir fari að leggja til, að heildarlög um heilbrigðismál verði sett á án nægs undirbúnings. Enda verður þetta enn ólíklegra, ef við athugum, hvaða menn það eru, sem hafa sent þessa áskorun. Það eru t. d. Guðm. Hannesson, Guðm. Thoroddsen, Matth. Einarsson, Gunnl. Claessen, Halldór Hansen og Jón Hjaltalín Sigurðsson. Ég trúi því ekki, ef það væri rétt hjá hv.flm., að ágreiningur út af þessu máli sé aðeins sá, hvort eigi að setja praktiserandi læknum taxta, að þessir menn legðu slíkt kapp á það að láta frv. ekki ganga fram nú. Ég verð að biðja hv. dm. að athuga, hvor aðili ætti að vera óhlutdrægari. Annarsvegar eru margir læknar, sem eftir rólega athugun taka ákvörðun gegn því, að frv. nái nú fram að ganga, en hinsvegar er flm. frv., sem búinn var að flytja þetta frv. áður en hann fékk þessa umsögn, en hefir svo þótt vansi að því að taka frv. aftur. En ég sé ekki, að það sé nokkur vansi að játa, að hann hafi ekki haft nægan tíma til undirbúnings þessu frv. Ég vona því, að hv.þdm. sjái sér fært að verða við bón Læknafél. Rvíkur og fresti þessu máli um eitt ár, enda sýnilegt, að það getur engan skaða af því beðið.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég sé, að hér við 3. umr. hefir komið fram rökst. dagskrá frá hv.þm. G.-K. og nokkrar brtt., sem að vísu eru ekki stórvægilegar, en þó til skemmda á frv., yrðu þær samþ. Ég heyrði síðari hl. ræðu hv.þm. G.-K. og tók eftir því, að hann vitnaði í einhver skjól frá læknum í Rvík. Ég var upptekinn af máli í Ed., þegar hv.þm. byrjaði þessa ræðu og veit ekki, hvort hann hefir lesið upp nöfn þeirra lækna, sem hafa undirskrifað þetta skjal. Ef svo er ekki, vil ég mælast til þess, að hann geri það næst, en ég get ekki seð, að það hafi mikla þýðingu í þessu máli, þó að reykvískir embættislausir læknar hói saman fundi og geri þar einhverjar samþykktir. Ég vil þakka hv.flm. fyrir það, að á þeim stutta tíma, sem hann hefir gegnt embætti sínu sem landlæknir, hefir hann séð sér fært að undirbúa þetta mál og annað þýðingarmikið frv. á sviði heilbrigðismálanna. Mér þykir það undarlegt, að þeir, sem fordæma mþn. vegna útgjalda, sem þær hafa í för með sér, skuli ekki kunna að meta það, þegar starfsmenn ríkisins vinna ótilkvaddir slík störf sem þessi. Kjarninn í mótmælum hv.þm. G: K. var sá, að praktiserandi læknar séu óánægðir með frv. Eins og nú er, þá eru þeir engum taxta háðir. Þeir geta því sett upp á verk sín eins og þeim sýnist. í flokki hinna praktiserandi lækna eru að vísu margir sanngjarnir menn. En þar eru líka aðrir, sem eru ósanngjarnir. Menn, sem heimta t. d. 10 kr. fyrir stutt viðtal, hvort sem ríkur eða fátækur á í hlut. Þar er líka dæmi að finna fyrir því, að teknar hafa verið á einu ári 10–12 þús. kr. fyrir meðferð á einum sjúklingi. Það er því hægt að setja sig inn í tilfinningar slíkra lækna, ef nú á að lögfesta eftirlit með því, hvern taxta þeir hafa. Og það er einnig öllum kunnugum skiljanlegt, hvers vegna einmitt hv.þm. G.-K. er valinn til að halda uppi málstað þessara manna hér í þinginu. Hann mun naumast viðkvæmur fyrir kjörum þeirra, sem fátækir eru og erfitt eiga. Kjarni þessa máls er því sá, hvort það beri að álítast rétt, að praktiserandi læknar hafi óskoraðan rétt til að setja upp á vinnu sína í þágu sjúklinganna eins og þeim sjálfum þóknast, án allrar íhlutunar ríkisvaldsins. Er þá á það að líta, með hverjum hætti og hvar læknarnir hafa fengið sína menntun. Hana hafa þeir flestir eða allir fengið hér með 10–12 ára skólagöngu á kostnað alþjóðar. Þeir hafa notið hér kennslunnar ókeypis, og allflestir styrks bæði í menntaskólanum og við hóskólann. Og þeir hafa margir verið styrktir til utanfarar, er þeir hafa viljað fullkomna sig í læknisgrein sinni. Þjóðfél. hefir því borið þá á örmum sínum meðan þeir voru að læra mennt sína. Það virðist því vera í fullum rétti með að gera nokkra íhlutun um þá borgun, er þeir megi taka af sjúklingum sínum. Og því miður verður að segja það, að á slíku er ekki vanþörf. Þegar sumir þessara manna setjast að og fara að praktisera sem læknar, þá telja þeir sig hafa eins fullt leyfi til að trolla í vösum alls almennings, eins og togararnir á sínum fiskimiðum, utan landhelginnar, vel að merkja. Nú mætti segja, að takmörkun á taxta þessara lækna gæti leitt til þess, að þeim fækkaði heldur. En því ber þá ekki heldur að neita, að óhæfileg fjölgun lækna felur í sér hættu fyrir þjóðfél. Er ég ekki einn um þá skoðun, því próf. Guðmundur Hannesson, sem er nú talinn einn af helztu málsvörum lækna, hefir opinberlega lýst þessari hættu í grein, sem hann hefir skrifað. Hann segir skýrt og skorinort, að þegar læknar fari að verða of margir, freistist þeir til að taka óhæfilega mikið fyrir störf sín, og þó hitt frekar, sem hættulegra er, að taka sér sitt af hverju fyrir hendur til að græða á, sem ekki sé hægt að telja þjóðfél. hollt. Alþekkt er, að áður notuðu sumir læknar áfengissölu sér til framdráttar. Einn héraðslæknir lýsti því hreinskilnislega yfir, að hann hefði getað ferðast til Ameríku fyrir þá peninga, er hann hefði grætt á því að selja áfengi, ólöglega auðvitað. Þetta er þó einn af velmetnustu og þekktustu læknum landsins. Má því nærri geta, þegar svo var um þetta græna tré, hvernig þá hefir verið um þau visnu. Hvers var þá að vænta af þeim, sem lítið höfðu að gera. Þótt nú sé þrengra um vik fyrir læknana að gera sér áfengissölu að féþúfu, þá hafa þeir, vegna aðstöðu sinnar, tækifæri til að græða fé á fleiru, miður heppilegu fyrir þjóðfél. Og slík hætta vex eftir því, sem læknum fjölgar meira í hlutfalli við læknaþörfina. Ég vil ekki segja, að sú hætta sé nú fyrir hendi. En ég hygg þó, að við fórum að nálgast hana. Er því nauðsynlegt, að sett sé nánara og skarpara eftirlit með þessum embættislausu læknum. Reynslan sannar, að nauðsynlegt er, að haft sé eftirlit með taxta þeirra. Og ég tel þingið hreint og beint bregðast skyldu sinni, ef það fæst ekki til að vernda almenning gegn heim öfgum, sem upp kunna að koma og þegar hefir bólað á. Og ég vil í sambandi við þetta vekja athygli á, að á fleiri sviðum en þessu eina getur verið þörf á að setja háamarkstaxta, svo sem hjá verkfræðingum, húsameisturum o. fl. stéttum. Úr nágrannalöndunum eru fordæmi um slíkt. Þar er bannað að afla sér óhæfilegra tekna með því að selja verk og vinnu dýrara en þörf er á. Flutningur dagskrártill. hv.þm. G. K. sannar það, hversu það getur gengið langt, að fáeinir menn geta fengið þm. til að ganga erinda sinna um þau mál, sem eru gagnstæð hagsmunum alls þorra almennings. Og atkvgr. um hana veltur á því, hvort meta beri meira hag fárra manna eða hag alls almennings. Það á ekki við að tala um einstakar gr., frv. við þessa umr. En ég vil þó benda á það, að ákvæði í frv. veita heilbrigðistj. meiri tók gagnvart drykkjuskap lækna en áður hefir verið. Því þarf ekki að lýsa, hve hættulegur öllum almenningi er drykkjuskapur lækna. Og það er hægt að færa fullgild rök fyrir því, að á undangengnum áratugum hefir drykkjuskapurinn höggvið stórt skarð í læknahópinn. Er það sorgleg saga. Er hægt að sýna og sanna, hve margir læknar hafa fallið frá af völdum áfengis á síðari árum. En þetta segi ég hér vegna mótstöðu hv.þm. G.-K., sem ber fyrir sig læknana hér í bæ. En ekki er þó útilokað, að þeim kunni að missýnast. Jafnvel stj. Læknafél. Ísl. hefir villzt svo, að hún gaf út yfirlýsingu um það, að hún vildi ekki ganga hart að læknum fyrir misnotkun áfengis. Fyrst hún gat flaskað svo á einföldu máli, sem allir þó sjá, að er hættulegt, þá getur hún, eða þeir læknar, sem hv.þm. G.-K. ber fyrir sig, alveg eins flaskað á þessu. En hugsanlegt er, að þetta álit læknanna sé fram komið fyrir það, að þeir vissu af brotlegum mönnum hópnum, og hafi því af kurteisi við þá gefið þetta álit, og fengið svo hv.þm. G.-K. til að bera fram dagskrána, í því skyni að fresta þessu máli um ófyrirsjáanlegan tíma. Hér er um mikla bót að ræða frá því, sem nú er. Er það nauðsyn alls almennings og þjófélagsins í heild sinni, að frv. Þetta verði lögfest.

Pétur Ottesen Ég vil lýsa því yfir strax, að ég get hreint ekki orðið við þeirri beiðni hv.þm. Ísaf. að taka aftur brtt. mínar. En mér þykir þó ekkert undarlegt, þó hann gangi ekki inn á þær og telji þær sprottnar af fáfræði minni, þegar hann vill heldur ekkert tillit taka til þess, sem Læknafél. Rvíkur leggur til málanna, sem þó er skipað hinum beztu og vitrustu læknum landsins. Er því ekki von, að ég fái viðurkenningu fyrir réttmæti minna tillagna hjá hv.þm. En þetta er þó ekkert afgerandi fyrir mig. Ég held vitanlega minni skoðun. Og það styrkir mig í því að fara ekki eftir áskorun hv.þm. Ísaf., að hann hefir vitrustu lækna landsins á móti sér í þessu máli. Hv. þm. Ísaf. sagði, að 1. brtt. mín næði ekki tilgangi sínum. En það er mesti misskilningur, því það gerir hún fullkomlega. Samkv. stjskr. getur stj. ekki sett sig gegn því, að læknir taki sæti á Alþingi. En læknirinn verður að fá mann til að gegna störfum fyrir sig, sem uppfyllir þær skyldur, sem um það eru settar, að hann megi starfa sem læknir í forföllum héraðslæknis. Eftir frv. á landlæknir einn um það að dæma, hvort staðgöngumaðurinn sé fær um að uppfylla þessar skyldur. Hann á að gefa hið afgerandi svar í þessu efni. Ef hann mælir gegn því, að hinn þingkjörni læknir megi nota þann mann, er hann á völ á að fá, þá getur farið svo, að hann verði að sitja heima og sæti hans standi autt í þinginu. Ef í landlæknisembættinu situr ofstopafullur stjórnmálamaður, eins og vel getur komið fyrir, þá er honum hægt eftir fyrirmælum þessara laga, ef frv. verður samþ., að bægja andstæðing sínum frá að vinna að opinberum störfum í þágu þjóðfél., þingmennsku eða öðru. Brtt. mín fyrirbyggir, að þetta komi fyrir. Með henni er úrskurður um þetta atriði lagður í hendur fleiri manna, sem ætla má, að ekki séu eins háðir stétta- og flokkabaráttunni í landinu yfirleitt, eins og landlæknirinn hæglega getur orðið. Og það er líka eins og hv.þm. Ísaf. hafi þetta eitthvað á tilfinningunni. Það er auðfundið, að hann leggst á móti brtt. minni, af því að hann vill halda þessum möguleika opnum fyrir landlækni. Það er hin eina skiljanlega ástæða fyrir hann til að vera á móti minni till. Ég legg því óhikað þennan skoðanamun okkar undir úrskurð hv. d. Hún sker úr því, hvort henni þykir réttara og tryggilegra að leggja úrskurðinn um þetta undir landlækni einan eða læknadeild háskólans. Það lítur út fyrir, að hv.þm. Ísaf. hafi mjög misskilið brtt. mína við 13. gr. Hann fór að telja upp allskonar félagsskap, sem ekkert á skylt við þetta. Hann nefndi félagsskap sócíalista, sem var nú víst mjög eðlilegt, þar sem hann er í þeim félagsskap. Hann nefndi félagsskap spiritista. Það getur vel verið, að hann sé í honum líka. Félagsskap esperantista, þar er hann e. t. v. félagsmaður líka, og fleiri slík félög nefndi hann. Ég get nú ekki betur séð en að það sé til þess gert að segja eitthvað, að vera að telja slíkt upp, og lýsi eiginlega algerðum rökþrotum. Brtt. mín verður vitanlega ekki misskilin. Þar er átt við félagsskap þann, er læknar einir hafa með sér og ekki annað. Ég held ekki, að úr þessu verði nein vandræði eða vafi um framkvæmd þessa fyrirmælis. Um þetta eru mörg fordæmi í löggjöfinni og því ekki nýtt, að vísað sé til félagsskapar einhverra, og er þá vitanlega átt við félagsskap þeirrar stéttar, er um ræðir í hvert skipti. Þá er 3. brtt. mín við 17. gr., að þau ákvæði falli niður, að banna skuli auglýs. um lækningakraft drykkja og matvæla. þótt hv.þm. vilji nú bregða mér um fáfræði í þessum efnum, þá ætti hann þó naumast að halda því fram, að álit Læknafél. Rvíkur á þessum efnum sé sprottið af fáfræði. En hv.þm. er nú þarna í mótsögn við sjálfan sig og þær kenningar, sem læknarnir flytja. þeir telja t. d. nýmjólk holla og fjörefnaríka fæðu. Sama má segja um þorskalýsi, skyr og fleira. Ég verð nú að segja, að ef leggja á með l. hömlur á það, að auglýsa megi slíkar vörur og brýna fyrir þjóðinni að nota þær, þá sé lagt út á viðsjárverða braut. Og mér þykir slíkt koma úr hörðustu átt, er það kemur frá lækni, að ekki megi leiðbeina þjóðinni um það, hvernig hún á að haga lífsvenjum sínum, svo að hagkvæmast sé afkomu hennar og að sem bezt sé tryggð hreysti og heilsa mannlegs líkama. Ég tel, að læknir, sem heldur slíku fram, sé hreint og beint að leggja stein í götu heilbrigðismála þjóðarinnar. Ég verð að halda því fram, að ég standi í mínum fyllsta leikmannsrétti um að hindra, að slíkt komi fyrir. Og það er vitanlega ekkert nærri því, að ég taki till. mína aftur. Þetta er vitanlega ekkert sambærilegt við það, þótt bannað væri í l. frá 1930 að auglýsa vín. En ég verð að segja, að ég held, að stappað hafi nærri, að þau lög væru brotin hér á dögunum, þegar auglýst var í stórum stíl, að bökunardropar væru beztir frá Áfengissölu ríkisins. Og aðalástæðan fyrir því, að þeir væru beztir, var það, að í þeim væri svo mikill vínandi. Ef þar hefir ekki verið gengið á snið við ákvæði þessara laga, þá veit ég ekki, hvernig á að fara að því. Þá minnist hv.þm. á till. mína og hv.þm. Dal., sem við bárum fram við 2. umr., en tókum þá aftur. Ég hafði hugsað mér, að við bærum fram sameiginlega till. aftur, en ég næði þá ekki í hv.þm., er ég lét till. frá mér fara. Till. er að mestu hin sama, aðeins sett á annan stað. Hv. þm. Ísaf. vildi nú draga það út úr þessari till., að smáskammtalæknarnir yrðu samkv. henni undanþegnir öllum skyldum þjóðfélagsborgaranna sem slíkir. Það væri sama, hvernig þeir stæðu í stöðu sinni. Það er að vísu rétt, að með frv. þessu eru ýmsar skyldur lagðar á herðar læknanna, en um það, hvernig þeir rækja þær, fer nú að mestu eftir því, hvaða maður stendur á bak við þær, hjá heim, er skyldan hvílir á. Ef lyndiseinkunn læknanna er önnur en ætti að vera, Þá er lítið gagn að þessum ákvæðum. Aðalaðhaldið er vitanlega það, að svipta má þá rétti til að lækna. En það ákvæði nær eftir till. mínum líka til smáskammtalæknanna. Ég ætla þess vegna, auk þess sem smáskammtalæknarnir verða að uppfylla allar borgaralegar skyldur, alveg eins og hverjir aðrir borgarar þjóðfél., að með því að benda á þetta höfuðatriði, þá sé búið að slá niður ótta þann, sem hv.þm. Ísaf. vildi vekja á mönnum þessum, að þeir væru með mínum brtt. undanskildir lögum og skyldum þjóðfél. Auk þessa talaði hv.þm. Ísaf. um, að engar hömlur væru settar fyrir því, hvað þessir menn seldu meðul sín og lækningar, og var helzt að skilja á honum, að hann ætlaðist til, að við þá ætti að semja um þetta eða félag þeirra eins og aðra lækna. En því er ekki hægt að koma við, vegna þess að smáskammtalæknarnir eru dreifðir út um allt land og hafa engan slíkan félagsskap með sér. Ég hefi ekki heldur orðið var við, að komið hafi fram neinar kvartanir um, að þeir, sem við þessar lækningar fást, væru sérstaklega dýrir á læknishjálp sinni og meðulum. En hitt er fullsannað, að hjálp þeirra hefir oft komið að góðu liði, og að þeir hafa á stundum læknað menn þar sem lærðir læknar hafi verið frágengnir. Þess vegna sé ég ekki neina ástæðu til af löggjafarvaldinu að rjúka nú upp til handa og fóta og setja ákvæði um, hvað þessir menn megi selja lækningar sínar og meðul. Slíkt er með öllu gersamlega ástæðulaust. Þá var hv.þm. mjög hneykslaður yfir því, að ekki er gert ráð fyrir, að smáskammtalæknarnir þyrftu að ganga undir próf. En mér er spurn: hver á að prófa þá? Ekki þýðir fyrir þá að fara til landlæknis í því skyni; hann þekkir ekkert inn á þeirra fræðigrein, og ekki er heldur til neins að vísa á aðra svo kallaða lærða lækna í því skyni. Annars held ég, að lækningar smáskammtalæknanna hafi reynzt þannig, að ekki sé auðvelt að benda á, að af þeim hafi stafað hætta fyrir þjóðfél. Hinsvegar er það vitað, að lækningar þeirra hafa orðið að miklu liði, og að þeirra sé full þörf, þrátt fyrir alla lærðu læknana. Þess vegna álit ég, að löggjöfin eigi ekki að setja þær hömlur, er geri smáskammtalæknunum örðugra fyrir að vinna sín líknarstörf. En vitanlega er sjálfsagt að grípa í taumana, ef þeir gera eitthvað fyrir sér, og það er fullkomlega heimilt samkv. mínum brtt. Lærðu læknunum getur líka yfirsézt, og misjafna dóma hafa þeir löngum fengið, þó að það sé nú náttúrlega sleggjudómur, sem sagt var hér á þinginu einu sinni, að sumir læknar dræpu fleiri en þeir læknuðu.

Magnús Guðmundsson Það er aðeins fyrirspurn til hv.flm., hv.þm. Ísaf., út af ákvæðum 16 gr. frv. Þar stendur, að heim, sem hafa takmarkað lækningaleyfi, er bannað að taka til meðferðar ýmsa nánar tiltekna sjúklinga eða sjúkdóma, sem sótthiti fylgir. Ég hygg, að meðal þessara manna, sem takmarkað lækningaleyfi hafa, séu tannlæknar. Ef ég nú fæ tannpínu og sótthita, sem oft fylgir henni, og fer til tannlæknis í þeirri von að fá bót við þessu, en fæ aðeins þetta svar: Þú hefir hita og mér er bannað að gera nokkuð við þig, nema þú farir fyrst til annars læknis, þá verð ég að segja, ef þetta er rétt skilið, að mér þykir þetta ákvæði næsta undarlegt. Tannpína er oft þannig, að þeir, sem hana hafa, vilja ógjarnan þurfa að ganga á milli Heródesar og Pílatusar til að losna við hana. Nú vildi ég spyrja hv.þm. Ísaf., hvort þetta er ekki rétt skilið.

Vilmundur Jónsson Ég ætla fyrst að svara fyrirspurn hv. 2. þm. Skagf. út af ákvæðum 16. gr., um að „þeim, sem hefir takmarkað lækningaleyfi, er bannað jafnt og þeim, sem ekkert lækningaleyfi hefir, að taka til meðferðar sjúklinga með kynsjúkdóma, berklaveiki, aðra smitandi sjúkdóma, eða sjúkdóma, sem sótthiti fylgir, svo og sjúklinga með krabbamein og önnur æxli“. Þetta eru ákvæði, sem finna má í öllum slíkum lögum, er ég þekki, og eru trygging gegn því, að hvaða maður sem er taki til meðferðar næma sjúkdóma, sem hætta getur verið á, að breiðist út, eða alvarlega sjúkdóma, sem nauðsyn ber til, að sem allra fyrst séu greindir, ef von á að vera um bata. Þegar ég samdi frv. mitt, hafði ég ekki sett í 16. gr. orðin: „eða sjúkdóma, sem sótthiti fylgir“, en læknadeild háskólans eða Læknafél. Íslands - ég man ekki hvort heldur - óskaði eftir, að ég tæki þetta upp í frv., svo að enn meiri varkárni yrði sýnd um meðferð smitandi sjúkdóma. Einfaldur sótthiti getur verið byrjun á hættulegum, bráðsmitandi sjúkdómi, sem ekki er fyrir aðra en fulllærða lækna að bera kennsl á, og því fellst ég á að taka þessa ósk læknadeildarinnar eða Læknafél. til greina. Og tel ég viðbótina þó ekki hafa neina úrskerandi þýðingu. Það er rétt, að tannlæknarnir munu telja þetta ákvæði höggva nærri sér, og var það alls ekki tilgangurinn. Annars býst ég við, að þeim búi meira í hug ótti við glaldskrárákvæðin, þó að þeir hafi ekki látið mikið á því bera og kjósi heldur að benda hv. 2. þm. Skagf. á þetta sótthitaákvæði sem óþarfa afskiptasemi af hálfu löggjafarvaldsins. Vitanlega hefir engum dottið í hug að meina tannlæknum að gera við tennur í sóttveiku fólki, en það er ekki önnur eins fjarstæða og hv. 2. þm. Skagf. heldur, að fullkominn læknir sé með í ráðum, er sótthiti fylgir tannpínu. Ígerð út frá tönnum er oft mjög hættulegur kvilli, jafnvel lífshættulegur, og hefir ung stúlka og hraust nýlega beðið bana af þeim sökum hér í Rvík, og því miður er slíkt alls ekki einsdæmi. Ákvæðið er því engan veginn neitt hlægilegt, þó að það kunni að mega missa sig, fyrir það, að greinin er einnig án þess nægilega skilmerkileg. Þá þarf ég að svara hv.þm. G.-K. nokkrum orðum. Hann sagði, að ég mundi ekki hafa flutt frv. í því formi, sem það er fram borið í, ef ég hefði áður heyrt umsögn Læknafél. Rvíkur. Nú var það svo, að ég hafði leitað álits læknadeildar háskólans og Læknafél. Ísl. En að leita til Læknafél. Ísl. er nokkurn veginn það sama sem að leita til Læknafél. Rvíur, því að skilyrði fyrir því að geta orðið meðlimur í Læknafél. Rvíkur er að vera í Læknafél. Ísl. Allir meðlimir Læknafél. Rvíkur eru þess vegna jafnframt meðlimir í Læknafél, Ísl., og þegar stj. þessa fél. talar og kemur fram, þá verð ég að álíta, að hún geri það í nafni allra lækna, sem í fél. eru, líka meðlima Læknafél. Rvíkur. Stj. Læknafél. Ísl. athugaði frv. grein fyrir grein og gerði við það aths. og till. um breyt., sem ég hefi tekið til greina h. u. b. allar. Þegar ég kom á fund Læknafél. Rvíkur, til þess að ræða um þetta mál, varið það líka bert, að hið bezta samræmi var í afstöðu félaganna, því að ekkert ákvæði frv. sætti verulegum ágreiningi nema gjaldskráin ein. Að vísu var nokkuð rætt um vitnisburðarskyldu lækna og lítilsháttar meiningarmunur um, hvernig með skyldi fara, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að n. sú, sem síðan hefir haft málið til meðferðar, hafi engar brtt. gert um það atriði. Allt nemur staðar við gjaldskráratriðin, sem ágreiningurinn er um. En að þetta er nú flutt af Læknafél. Rvíkur með meira kappi en forsjá, má bezt sjá á því, að það dirfist að fullyrða, ef rétt er hermt eftir bréfi því, sem hv.þm. G.-K. las hér upp, að frv. sé eingöngu samandregið úr eldri lögum og engin nýmæli þar að finna. Þetta eru því blygðunarlausari ósannindi, sem frv. má heita algert nýmæli frá upphafi til enda. Lög, sem um þetta efni gilda, eru örfáar stuttar greinar. Hér í frv. eru heilir kaflar um efni, sem þar er alls ekki minnzt á. Og ákvæðum gömlu laganna er flestum algerlega umturnað. Ég ætla nú með nokkrum orðum að víkja að helztu nýmælum frv., þó að það verði lítið annað en endurtekning á því, sem ég hefi áður útskýrt fyrir hv. d. Í fyrsta lagi er svo fyrirmælt nú í lögum, að allir, sem læknispróf hafa, eigi rétt til að fást við lækningar hér á landi. Ef frv. verður samþ., hefir enginn fengið rétt til lækninga, þótt hann taki fullgilt próf. Hann verður að því búnu að sækja um sérstakt leyfi til ráðh., eigi hann að öðlast þann rétt. Þetta er nýmæli, sem ekki hefir staðið í lögum áður. Auk þessa verður hver sá, sem leyfi á að fá til að heita læknir, að stunda framhaldsnám í sjúkrahúsum í fleiri greinum en fæðingarhjálp, sem áður hefir verið tilskilið, og er gert ráð fyrir fastari reglum um allt að þessu lútandi en áður hafa tíðkazt. Þetta er þýðingarmikið nýmæli. Tilsvarandi ákvæði eru um sérfræðingana, en um þá hafa engin lagafyrirmæli verið til áður. Að ég ekki tali um þau nýmæli, sem eru í síðari málsgr. 2. gr. og mikla eftirtekt hafa vakið, að ekki megi mæla með lækningaleyfi til handa þeim, sem eru heilsulausir á þann hátt andlega eða líkamlega, að stafað geti hætta af heim við læknisstörf, eða kunnir að drykkjuskaparóreglu eða eiturlyfjanotkun, eða hafa kynnt sig að alvarlegu hirðuleysi og ódugnaði í störfum sínum. Ekkert af þessu hefir staðið áður í logum. Það eru því ekki aðeins nýmæli í hverri gr., heldur mörg í sumum. Í II. kafla frv., um réttindi og skyldur lækna, er um alger nýmæli að ræða. Það hefir ekkert staðið um það í lögum, að læknar skuli vanda framferði sitt, ekkert um vottorðagjafir þeirra, sem geta ekki aðeins verið þeim til vansa, ef illa er frá þeim gengið, heldur og hættuleg fyrir þá, sem á þeim þurfa að byggja. Mun svo verða mælt, að á þessu sé full þörf, því að þó að ekki sé vansalaust frá að segja, er það farið að tíðkast, að til vottorða lækna er ekki tekið það tillit, sem vera ætti, og því miður ekki að ástæðulausu. Nú hvílir engin skylda á praktiserandi læknum að gegna, þegar þeirra er vitjað, en með frv. þessu, ef að lögum verður, er sú skylda lögð heim á herðar, og er hér um allmerkilegt nýmæli að ræða. Eftir því á hverjum þeim almennum praktiserandi lækni, sem hefir opna lækningastofu, að vera skylt að gegna aðkallandi sjúkravitjunum Mun þetta vera nýmæli í löggjöf yfirleitt. Þá hefir læknum ekki verið gert að skyldu að gæta þagmælsku fram yfir aðra menn, og enga sérstöðu hafa þeir haft að því leyti að bera vitni fyrir rétti. Hér eru í fyrsta skipti sett föst ákvæði þar að lútandi. Engin ákvæði hafa verið til í lögum, sem banna læknum skrumauglýsingar um starfsemi sína. Einnig það eru nýmæli. Þá ætla ég, að Læknafél. Rvíkur megi þykja nýmælisbragð að ákvæðinu um gjaldskrana. Áður hefir héraðslæknum einum verið sett gjaldskrá, en eftir frv. á hún að ná til allra lækna. Í 14. gr. eru að mestu gömul ákvæði um skýrslugerð lækna og viðurlög, ef vanrækt er að senda fyrirskipaðar skýrslur, en þar við er bætt með öllu nýjum ákvæðum, um að það skuli einnig ná til hverskonar sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnana, sjúkrasamlaga, heilsu- og slysatryggingarstofnana og annara tilsvarandi, svo og til tannlækna, lyfsala og lyfjabúða, nuddara, yfirsetukvenna og annara heilbrigðisstarfsmanna. Þá er skilgreiningin á skottulækningum alveg ný í lögum og sömuleiðis ákvæðið, sem hv. 2. þm. Skagf. gerði sér að umræðuefni, að nú er búið svo um, að ólærðir læknar fá ekki leyfi til að stunda sjúkl. með sérstaklega hættulega sjúkdóma. Nýtt er það líka að banna lyfja- og lækningaáhaldaauglýsingar, svo nýtt, að það mun e. t. v. hvergi þekkjast í víðri veröld. Loks eru nýmæli öll ákvæði um refsingar, sviptingu lækningaleyfis og endurfengið lækningaleyfi, og þarf ég ekki að útskýra það nánar. Ég býst við, að ég hafi með þessari upptalningu sýnt fram á, að ef Læknafél. Rvíkur hefir ekki önnur rök fyrir sig að bera gegn frv. en að hér sé eingöngu um gömul lagaákvæði að ræða, sem engin þörf sé að lögfesta á ný, séu það léleg rök, sem ekki er takandi mikið mark á. Ég hygg, að skynsamlegra hefði verið fyrir félag praktiserandi lækna í Rvík að fallast á frv. og fylgja þar dæmi annara lækna í landinu, heldur en að leitast viðað koma því fyrir kattarnef með ekki heiðarlegri vopnum. Ég hefi hér í höndum skeyti frá meiri hl. héraðlækna, sem bæði óska eftir nýrri gjaldskrá og telja rétt, að hún gildi jafnt fyrir alla lækna. Og úr því að farið er að flagga hér með nöfnum, þá get ég líka nefnt nokkur, sem ekki er síður mark á takandi. Ég skal t. d. nefna héraðslæknana Jónas Kristjánsson á Sauðárkróki, Steingrím Matthíasson á Akureyri, Gísla Pétursson á Eyrarbakka, auk héraðslæknisins í Ólafsvíkurhéraði, Halldórs Steinssonar, sem á sæti hér á þingi sem þm. Snæf., og alls get ég talið upp 20 lækna, sem taka í hinn sama streng. Sumir þeirra eru jafnvel svo harðir í garð praktíserandi læknanna, að þeir telja, að þeir ættu að hafa nákvæmlega sömu gjaldskrá og héraðslæknarnir. Ég hefi hinsvegar lítið svo á, að rétt væri að hafa þann mun á gjaldskram praktiserandi lækna og héraðslækna, að hinir fyrrnefndu gætu uppborið sem svarar embættislaunum héraðslækna í hærri gjöldum fyrir læknisverk sín. Læknafél. Rvíkur mun fá að sanna, að það er vonlaust verk að berjast á móti sanngjarnri gjaldskrá fyrir alla lækna, og ég hygg, að hreinlegra hefði verið fyrir praktiserandi lækna og betra fyrir málstað þeirra, að flutt hefði verið brtt. við frv. annaðhvort um að fella 13. gr. og láta þar með skeika að sköpuðu, eða að breyta henni að einhverju leyti á þann hátt, að þeir hefðu betur mátt sætta sig við. Það hefði svo mátt ræða frá báðum hliðum, og ekki fullyrði ég nema takast hefði mátt á þann hátt að komast að enn sanngjarnari niðurstöðu en ég hafði numið staðar við. Hv. þm. Borgf. þarf ég litlu að svara, enda hefi ég gert það nokkuð áður. Hann áleit aðstöðu mína veika, sem er skiljanlegt, ef hann leggur mikið upp úr áliti þeirra lækna, sem standa að bréfi því; er hv.þm. G.-K. las upp. En þó hann vilji halda fram, að reyndustu læknar séu á öndverðum meiði við mig í þessu máli, þá get ég fullvissað hann um, og mér er það kunnugt, að ekki einn einasti læknir hér á landi mundi fast til að greiða brtt. hans atkv. Ég þarf varla að endurtaka það, að það er hártogun hjá hv.þm., að eftir frv. megi ekkert gera til þess að brýna fyrir mönnum hollustu matvæla. Vitanlega má skrifa fræðandi greinar um matvæli og matarhæfi manna eins og hvað annað. Með ákvæðum frv. er aðeins verið að koma í veg fyrir skrumauglýsingar um lyf og matvæli í verzlunarskyni. Þá áleit hv.þm. Borgf. fjarstæðu að smáskammtalæknum væri gert að skyldu að sanna kunnáttu sína, áður en þeim væri veitt lækningaleyfi, og rökin voru þau, að engin stofnun væri í landinu, sem skyn bæri á slíka fræðigrein. En þetta er misskilningur og vitleysa. Látum svo vera, að lyfjafræði smáskammtalæknanna sé einhver leyndardómur. En lyfjafræði er minnstur hlutinn af læknisfræðini. Og ekki væri úr vegi - né vandi að komast að því -, hvort smáskammtalæknir, sem sækir um lækningaleyfi, ber skyn á byggingu líkama mannsins og þau helztu lögmál, sem starfsemi hans fylgir. Eða hvort hann kann að greina sjúkdóma hvern frá öðrum, svo í einhverju lagi sé. Það er satt, að erl. leggja menn stund á smáskammtalækningar, þó að slíkum læknum fari óðum fækkandi. T. d. fækkaði þeim um 11 síðastl. ár í Englandi og bættist enginn nýr við. En þess er að gæta, að þeir erlendu hómöopathar, sem nokkurt mark er tekið á, eru fulllærðir læknar, sem lokið hafa fullkomnu læknisfræðiprófi eins og hverjir aðrir læknar. Hér hefir aldrei lærður hómöopathi verið til, og allir þess vegna mátt heita skottulæknar, þó að þeim sé ekki valið það heiti í þessu frv. Ísl. smáskammtalæknar hafa engu að síður haft sitt hlutverk að vinna og orðið mörgum til huggunar í læknisleysi, og sennilega gert tiltölulega lítinn skaða. Þeim fækkar nú óðum, og er engin ástæða til að fara hart fram gegn þeim fáu, sem eftir eru, enda ekki til þess ætlazt samkv. þessu frv. En engin fjarstæða er það, ef maður setur sig niður t. d. hér í Rvík til að stunda lækningar, þó að heimtað væri eitthvað af honum, er sýndi, að hann yðri ekki gersamlega ófróður um allt að því lútandi. Ef það sannaðist t. d., að hann þekkti ekki hið minnsta til líkamsbyggingar mannsins né hinna einföldustu sjúkdóma, þá væri ekki ástæðulaust að banna honum að auglýsa, að hann legði stund á lyflækningar, rafmagnslækningar o. fl., eins og auglýst er nú daglega hér í blaði, að ég held af gersamlega vankunnandi manni. En hann setur „hómöopathi“ undir nafn sitt, og þá ná engin lög yfir hann! Ég vona, að ég sleppi við að svara fleiru. Málið er þaulrætt, og vænti ég, að hv. d. samþ. frv., en felli dagskrártill. og allar brtt., að undanskilinni þeirri, sem við flytjum saman á þskj. 416, hv. 2. þm. Reykv. og ég.

Ólafur Thors Það eru aðeins örfá orð til að andmæla því, sem hv.flm. sagði í síðustu ræðu sinni. Hann minntist á það, að áður en hann hefði lagt þetta frv. fyrir þingið, hefði Læknafél. Ísl. og stj. læknadeildar háskólans tjáð sig samþ. því. Ég hefi áður bent á það, að báðir þessir aðilar hefðu haft mjög nauman tíma til að athuga málið. Ég skal vekja athygli hv.þdm. á þeirri staðreynd, að allir eða allflestir meðlimir Læknafél. Rvíkur og þ. á m. stj. Læknafél. Rvíkur og stj. læknad. háskólans voru á fundi í læknafélaginu, þegar borið var upp og samþ. með samhlj. atkv. að skora á Alþ. að afgr. ekki málið, af því það hefði fengið ónógan undirbúning. Hv. flm. hlýtur því að sjá það, að ef þessir aðilar hafa við fljóta athugun málsins álitið, að málið hafi fengið fullnægjandi undirbúning, þá hafa þeir komizt að annari niðurstöðu við nánari athugun. Hv. flm. fullyrti, að það væri ekkert nema gjaldskráin, sem á milli bæri í þessu efni. Við skulum þá í bili hugsa okkur, að hann hafi þar lög að mæla, sem er þó raunar ekki. En ég vil spyrja, hvort það atriði eitt væri ekki nóg til þess, að fullkomin ástæða væri til að athuga frv. nánar. Ef þessi taxti verður lögleiddur, þá leiðir óhjákvæmilega af því, að það kemur niður á þeim, sem eru verst settir. Hv. flm. veit, að það er venja lækna að innheimta ekki nema helming eða ekki svo mikið af því, sem þeim ber. Þetta geta þeir gert, af því að nú taka þeir af þeim, sem betur eru stæðir, hærra gjald en ætlazt er til í taxtanum. Ef taxtinn verður nú settur eins og hv.flm. vill, þá verða læknarnir að innheimta öll gjöldin, líka af þeim, sem fátækastir eru. Þetta hefir hann líka játað, en svo sagði hann: „Ég vil ekki, að alþýðan lifi á bónbjörgum“, og ég get tekið undir það með hv.flm., en hann verður þá að gera ráðstafanir til að læknarnir geti fengið sínar tekjur, án þess að þeir noti þá aðferð í þessu efni, sem þeir hingað til hafa gert. Þá hefi ég áður bent á það og vil árétta það nú, að hér á landi er alveg óþarfi að setja hámark á þessa vinnu, vegna þess að hún er seld svo miklu ódýrara hér en annarsstaðar. Hv. flm. veit, að það, sem læknar setja upp á vinnu sína hér á landi, er ekki nema lítill partur af því, sem greiða verður læknum í öðrum löndum. Ég sagði honum frá því, að ég hefði eitt sinn leitað til læknis erlendis og hefði orðið að greiða honum 220 kr. fyrir stundarfjórðungs viðtal. Þessi læknir var ekkert betri en læknar gerast hér, en hér á landi hefi ég aldrei þurft að greiða meira en 10 kr. fyrir viðtal í heila klst. Og svo bætist það við, að í þessu tilfelli var það ísl. læknir, sem læknaði það, sem um var að ræða, en sá erlendi gat það ekki. Hv. flm. hefir með tvennu móti bent á, að þótt taxtinn væri einn til ágreinings, þá væri ástæða til að athuga það betur. Annað var það, að hann sagði, að margir héraðslæknar segðu, að þeir vildu hafa sama taxtann fyrir alla lækna, en það sagðist hann sjálfur telja vitleysu, og í öðru lagi sagði hann, að hann teldi það mjög orka tvímælis, hvort sá taxti, sem hann sjálfur hefði stungið upp á, væri sá réttasti, og gæti vel komið til mála að athuga hann og breyta honum til batnaðar. Þetta bendir ótvírætt til þess, að þótt gjaldskráin væri ein, þá væri full ástæða til að athuga málið betur. Það sem Læknafélag Reykjavíkur hefir sagt, er, að undirbúningur þessa frv. sé ónógur, og að frv. flytji engin þau nýmæli, sem ekki mætti fresta í eitt ár, en hinsvegar vanti í frv. mörg atriði, sem sjálfsagt sé að lögfesta, ef á að semja löggjöf í þessu efni. Hitt hefi ég aldrei sagt, að læknafél. hafi haldið því fram, að engin nýmæli væru í frv. Hv. flm. hefir heyrt mig lesa upp kafla úr bréfinu. Þar stendur alls ekki, að í frv. séu engin nýmæli, heldur, að þar séu engin þau nýmæli, sem bæti úr svo brynni þörf, að nokkru máli skipti, hvort það verður að I. á þessu þingi. Allt, sem hv.þm. sagði til að sýna fram á, að í frv. yrðu nýmæli, er því algerlega sagt út í hött, og hann er þar að svara sjálfum sér og sínum misskilningi. Ég þarf svo ekki að þreyta meir þolinmæði hæstv. forseta, því að þótt hæstv.dómsmrh. hafi sagt hér nokkur orð, þá er það eins og vant er, að þegar verið er að tala um málefnið, þá þarf aldrei að svara honum.

Magnús Guðmundsson Hv. flm. viðurkenndi, að sá skilningur minn á 16. gr. frv. væri réttur, að manni, sem hefði tannpínu og hita og færi til tannlæknis. yrði eftir frv. vísað frá, af því að hann hefði hita, og yrði hann því fyrst að fara til annars læknis og fá ávísun hjá honum til tannlæknisins. Þetta ber ekki vott um, að frv. sé svo gagnhugsað sem æskilegt væri, enda var það auðfundið, að hv.flm. vildi lítt kannast við þetta ákvæði sem sitt eigið, heldur hefði það verið tekið upp í frv. eftir áeggjan annara, en ég get ekki seð, að ákvæðið sé neitt betra fyrir það, þó að hann hafi ekki samið það sjálfur. Það getur vel verið, að læknar vilji fá til sín sem flesta sjúklinga til þess að geta tekið af þeim gjöld, þó að ekki sé nema fyrir það að vísa þeim til annars læknis. en það er engin ástæða til að lögfesta slíkt. Út af 13. gr., um borgun til lækna, skal ég taka það fram, að mér skilst, að eftir henni sé lagt í hendur landlæknis vald til að ákveða það. Þar stendur svo, að náist ekki samningar, þá skuli landlæknir semja gjaldskrá, er heilbrigðisstj. Síðan staðfesti. Eftir þessu lítur út fyrir, að heilbrigðismrh. sé skyldugur til að staðfesta hvað sem landlækni þóknast að setja.

Nei

. Þá er greinin ógreinilega orðuð, því að eftir orðalagi hennar litur út fyrir, að ráðh. eigi ekkert að gera nema að staðfesta það, sem landlæknir ákveður. Hv. flm. ætlar þannig að gera sig að dómara í þessum launadeilum milli lækna og almennings, eða m. ö. o. gerðardómara í vinnudeilum, og satt að segja finnst mér hans flokkur ekki hafa tekið því svo vel, þegar eitt sinn atti að setja gerðardómara í vinnudeilum, að það sitji vel á honum að stinga upp á sjálfum sér sem dómara í slíkum málum. Ég vil svo að endingu taka undir það, að mér finnst það engin goðgá, þó að þessu máli sé frestað um eitt ár, en meira er ekki farið fram á. mér skilst, að í frv. séu ýms þau atriði, sem ekki hafa fengið nægilega athugun og undirbúning, og því er það eðlilegt, að farið sé fram á, að málið sé látið bíða í nokkurn tíma, svo að hægt sé að athuga það nægilega.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég vil gera þá aths. við eitt atriði í næstsíðustu ræðu hv.þm. G.-K., að hann hefir sýnilega skýrt þar rangt frá einu atriði, sem hann vill mjög telja máli sínu til framdráttar. Hann var hér með skjal frá Læknafél. Rvíkur, og hann sagði, að margir merkir læknar úr því fél. hefðu samþ. það, og væru þeir því samkv. því skjali samdóma sér um það að ekki mætti setja taxta á praktiserandi lækna í Rvík. Meðal þessara lækna var próf. Guðm. Thoroddsen. Hann kom hér undir umr. um þetta mál, og ég spurði hann, hvort hann hefði verið á þessum fundi, þar sem þetta mál var rætt. Hann sagðist hafa verið þar, en farið áður en atkv. hefðu verið greidd, svo að hann á engan þátt í þessu. Ennfremur spurði ég hann, hvort læknad. háskólans hefði verið kunnugt um frv. áður en það kom fram hér á þingi, og sagði hann það vera, þeir hefðu gert aths. við frv. og landlæknir hefði tekið þær til greina. Af þessu sest, að hv.þm. G.-K. hefir reynt að gefa villandi skýrslu um þetta mal. Í þessari frásögn hv.þm. er tvennt rangt sannanlega, og þá áreiðanlega a. m. k. 10 atriði önnur röng, þó að ekki séu enn komnar sönnur á það mál. En hin tvenn sönnuðu mismæli hv.þm. eru fyrst það, að Guðm. Thoroddsen hafi verið riðinn við mótmælin gegn frv. Í öðru lagi liggur það nú beinlínis fyrir, að læknad. hafi starfað bæði að samningu frv. og grg. Þetta allt gefur nokkra hugmynd um, hve mikið er að marka það, sem hv.þm. ber fram í þessu máli, sein og líka öðrum.

Jónas Þorbergsson Hv. þm. Borgf. lét þau orð falla hér í dag, að ég mundi vera meðflm. að brtt. á þskj. 459. Út af þessum ummælum hans vil ég láta þess getið, að þetta er ekki rétt hermt. Það er að vísu rétt, að ég var við 2. umr. meðflm. að brtt., sem var að efni til svipuð þessari brtt., sem hér er um að ræða. Ég lét þess getið við þá umr., að ég mundi sætta mig við þá breyt., sem þá var gerð á 1. gr. frv., en ekki leggja áherzlu á þá till., sem þá var felld. Af þessum ástæðum er ég ekki flm. að þessari till., sem hér ræðir um.

Ólafur Thors Það liggur í hlutarins eðli, að ef maður fer að deila við hæstv.dómsmrh., þá verður það ekki til annars en að skattyrðast, því að hann leggur ekki annað til málanna en það, sem er þess eðlis. Hann segir, að ég hafi visvítandi farið rangt með, þegar ég skýrði frá því, að Guðm. Thoroddsen hefði verið á fundi heim í læknafél., er samþ. þessa áskorun til Alþ., sem ég hefi nú lesið upp. Ef Guðm. Thoroddsen segði sjálfur við mig, að hann hefði ekki verið þarna viðstaddur, þá mundi ég trúa því. En ég legg ekki mikið upp úr því, þó að hæstv.dómsmrh. segi það, og ég veit, að það eru margir fleiri en ég, sem taka hann ekki trúanlegan. En auk þessa læknis nefndi ég marga aðra lækna, sem voru viðstaddir á þessum fundi, þ. á m. flestir úr stj. Læknafél. Ísl. og flestir úr læknad. háskólans, nefnilega þeir aðilar, sem að lítt athuguðu máli mæltu með frv., en tjáðu sig mótfallna því eftir nánari athugun. Hver trúir því, að þessi maður hafi ekki spurt Guðm. Thoroddsen, hvort þessir læknar hafi ekki verið á fundinum, eða hvort þeir hafi verið þar og verið farnir, þegar samþykktin var gerð, eins og hann segir, að verið hafi með Guðm. Thoroddsen? Allir vita, að hann hefir spurt um þetta. Og allir vita, að fyrst hann hefir ekki nefnt það, þá hafa þeir verið þar. Það er alveg ljóst. Ef hæstv. ráðh. er í vafa um, að ýmislegt í þessu frv. orki tvímælis, þá vil ég biðja hann að lesa 11. gr. frv. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður læknir þess vísari vegna starfsemi sinnar sem læknir, að heilsufari manns er þannig háttað andlega eða líkamlega, að öðrum stafi bein lífshætta af honum eða yfirvofandi heilsutjón, og ber þá lækninum að afstýra hættunni með því að snúa sér til viðkomanda sjálfs, eða, ef nauðsyn krefur, til landlæknis“. Ég álít þetta rétt, en það vantar þá líka í frv. ákvæði um, að læknir, sem innt hefir af hendi þessa skyldu, skuli verndaður fyrir ofsóknum fyrir það. Þetta ætti ráðh. þó að skilja.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. þm. G.-K. varð að kannast við, að hann hefði hlaupið á sig, og það verður hann venjulega að gera, þegar hann tekur til máls. Hv. þm. sagði í miðræðu sinni ekki einungis, að þessir læknar hefðu verið staddir á fundinum, heldur sagði hann, að þeir hefðu mótmælt frv. og las síðan upp nöfnin. Svo kemur einn þessara lækna hingað af tilviljun, og hann er spurður, hvort hann hafi tekið þátt í þessum mótmælum, og hann segist ekki einu sinni hafa verið þar við atkvgr. Þar af leiðir það, að hv.þm. hefir sagt ósatt, og þar með sest, hvað lítið er að marka það, sem hann segir, þótt ekki væri um það önnur vitneskja. Hann hefir verið sendur af praktiserandi læknum til að gefa villandi skýrslu, sem honum hefir nú mistekizt. Eitt var það, sem hv.þm. þótti verst í frv., eftir því sem hann sagði, og það var það, að eftir að ákvæði þess eru komin í gildi, verður talsvert erfiðara fyrir hann að senda lækna sem flugumenn heim til fólks, og býst ég við, að öllum finnist afsakanlegt, þótt honum þyki það verra. En ég get sagt honum, að vinur hans, Eggert Claessen, sagði einmitt í rætt fyrir hæstarétti nýlega, þegar málafærslumaður las þessa gr. úr frv., að hann skildi það vel, að þarna væri ákvæði, sem læknastéttinni kæmi óþægilega.

Vilmundur Jónsson Ég vil mótmæla því, sem hv.þm. G.-K. sagði og bar læknana fyrir, að í þetta frv. vantaði mörg atriði. Ég hefi rætt þetta frv. við þá á löngum fundi, sem stóð fram á nótt, og kom þar ekkert fram í þessa átt. Ef nokkrir læknar hafa sagt þetta, hafa þeir í ákafa sínum sagt meira en þeir geta staðið við. Þetta er svo ákaflega óráðvandleg fjarstæða, að ég trúi því ekki, að það sé frá þeim mönnum, sem tilnefndir hafa verið. Ég veit, án þess að nokkur þurfi að segja mér það, að hvorki Guðm. Thoroddsen né Gunnl. Claessen hafa komið nálægt því að semja þau mótmæli, sem hér hafa verið flutt. Hv. þm. segir enn, að örfá ný atriði hafi verið tekin upp í þetta frv., það sé samsafn úr öðrum lögum. Hvaða lögum? Það eru engin önnur lög til um það meginefni, sem frv. fjallar um. Ég skora á hv.þm. G.-K. að benda á, hvaða lög það eru, sem þetta frv. er samsafn af. Ég veit, að hann getur það ekki, því að hann segir þetta alveg út í bláinn. Það eru til ein lög svipaðs efnis frá 1911, sem eru aðeins á einni bls. í Stjtíð. Og þó les hv.þm. upp úr bréfi frá Læknafél. Rvíkur, að í þessu frv. „sé aðeins safnað saman í eina heild nokkrum sundurlausum lögum án þess að laga ýmsa þá vankanta, sem nú eru á löggjöfinni, eða flytja nokkur þau nýmæli, er bæti úr svo brýnni þörf, að nokkru máli skipti, hvort það verði að logum á þessu þingi“. Ég fullyrði, að læknarnir geta alls ekki staðið við neitt af þessu, hér er ekki um safn gamalla lagafyrirmæla að ræða, heldur þvert á móti mörg nýmæli, svo að segja í hverri gr. frv. og mörg í sumum þeirra. Ég hefi þeirra eigin orð fyrir því frá fundi þeirra, þar sem rætt var um frv., að flest af nýmælum frv. væru góð, jafnvel ágæt. Þeim kom yfirleitt saman um, að frv. væri gott, nema eitt atriði, sem þeir felldu sig ekki við, og það var gjaldskráin. Þess vegna vilja þeir geyma frv. um óákveðinn tíma, fórna öllu því, sem þeir telja gott í því, og láta það sofna. Þá vil ég svara hv. 2. þm. Skagf. örfáum orðum. Hann heldur, að þetta ákvæð, sem hann talaði um, hafi komizt inn í 16. gr. frv., af því málið hafi verið of lítið hugsað, en ég get fullvissað hann um, að þetta er komið inn í gr., af því að mikið hefir verið um það hugsað. Ég var ekki fyrstur til að koma auga á þennan varnagla og hafði hann ekki í mínu upphaflega frv., en þeir læknar, sem litu yfir það á eftir mér, bentu mér á þetta og þá gat ég fallizt á það. Þá er það orðalagið á ákvaeði 13. gr., um það, ef ekki nást samningar við stjéttarfél. lækna, samkv. ákvæðum gr., „ og semur þá landlæknir gjaldskrá, er ráðherra staðfestir“. Ég hygg, að þetta verði ekki misskilið og að það sé venjum samkvæmt, að ráðherra eigi aðeins að staðfesta slíka gjaldskrá, hann á ekki að semja hana, það verður sérfræðingurinn að gera, sá, sem ráðh. á að snúa sér til, og í þessu efni er það landlæknir. En ráðh. staðfestir auðvitað ekki nema það, sem hann getur fellt sig við, og heimtar breyt. eins og honum sýnist. Hv. 2. þm. Skagf, taldi, að það væri ósamræmi í því hjá mér að vilja setja embættislausum læknum gjaldskrá til að fara eftir, nema ég væri fylgjandi gerðardómi í vinnudeilum. Þvert á móti, það er svo langt frá því, að þar sé nokkurt ósamræmi í skoðunum mínum. Ég er á móti gerðardómi í vinnudeilum verkamanna og atvinnurekanda, af því að öðrum megin í þeim deilum standa örfáir iðjuhöldar með peningavaldið á bak við sig, en hinum megin svo að segja allur almenningur, sem á undir högg að sækja atvinnuna og kaupið. En hinsvegar, þegar um er að ræða fámenna stétt, læknastéttina, ca. 100 menn á öllu landinu, sem eiga að fá sitt kaup hjá almenningi og fjöldinn verður að skipta við, þá vil ég hafa gerðardóm til stuðnings alþýðu manna. Það verður að gæta þess, að hér er um fámenna stétt að ræða, sem hefir mikið vald og stendur allra manna bezt að vígi til að beita því, ef hún vill, en hinsvegar er öll þjóðin, sem á undir högg að sækja við þessa stétt, ef svo býður við að horfa. Þess vegna er bæði sjálfsagt og nauðsynlegt að setja fastar reglur eða gjaldskrá um viðskipti þessara aðilja. Þegar verkamenn í landinu eru orðnir jafnfáir og læknar eru nú, og standa jafnvel að vígi og þeir með að skammta sér kaup, en viðskiptamenn þeirra hinsvegar öll alþýða lítilsmegandi, þá skal ég verða fylgjandi gjaldskrá og gerðardómi í vinnudeilum við þá fámennu, voldugu verkamannastétt. Það er ekki af því að mig langi til að taka þátt í gerðardómi gagnvart læknunum, að ég hefi sett þetta ákvæði í frv. og berst fyrir því. Síður en svo. En af því að ég gegni þeirri stöðu, sem þetta heyrir undir, verður að taka því.

Ólafur Thors Mér þykir hv.flm. deila nokkuð fast á stéttarbræður sína í Læknafél. Rvíkur. Og hygg ég, að flestum muni þykja það óþarft og óviðeigandi af honum að gera þeim slíkar getsakir, að þeir hafi tjáð sig andvíga því, að þetta frv. yrði nú gert að lögum, aðeins vegna ákvæðanna um gjaldskrána. Það er alveg ósæmilegt af hv.flm. að bregða læknafél. um þetta, þegar það hefir sagt, að frv. væri yfirleitt illa undirbúið, og bent á mörg önnur atriði því til sönnunar. Eins og ég hefi áður lýst yfir, er ég ekkert sérstaklega fróður um þessi mál og get því ekki skorið úr því, hvað þetta frv. er steypt upp úr mörgum eldri lögum, eða hvað muni vera nýtt í því. En þó bendi ég á, að í grg. frv. er tekið fram, að með lögum þessum séu úr gildi numin: lög nr. 38 1911, um lækningaleyfi, lög nr. 36 1929 og ýms önnur ákvæði. Hv. flm. játar því í grg. það, sem hann neitar nú í ræðu sinni. Ég skal aftur minna á, að þær ákúrur, sem hv.flm. beinir til læknastéttarinnar, bitna á mönnum eins og Guðm. Hannessyni, Matth. Einarssyni, Halldóri Hansen, Helga Tómassyni, Gunnl. Claessen, og ég get gjarnan hætt við Jóni Hj. Sigurðssyni og Guðm. Thoroddsen. Ef Guðm. Thoroddsen er meðmæltur þessu frv., eins og hv.flm. vill vera láta, því gengur hann þá burt af læknafélagsfundinum? Hann fer burt af fundinum af því, að hann hefir fundið andúð félaga sinna gegn málinu og hefir ekki viljað skilja við þá né taka að sér að styðja frv. Það er óviðfelldið, að dómsmrh. skuli ekki þora að koma hér inn í Þd. til þess að taka þátt í umr. fyrr en andstæðingar hans eru búnir að nota sinn ræðutíma samkv. þingsköpum. Ráðh. talaði eitthvað um, að ég hefði sent flugumann til höfuðs honum. Ég þykist vita, að hann eigi við dr. Helga Tómasson. Mér dettur ekki í hug að efast um, að dr. H. T. hafi haft fulla ástæðu til að gera það, sem hann gerði, eða að hann hafi haft rétt fyrir sér, en það var alls ekki af mínum völdum, að hann fór heim til ráðherrans. En af því að ráðh. var alltaf að bregða mér um þetta, þá dró ég hann fyrir lög og dóm fyrir meiðyrði í minn garð. Björn Þórðarson lögmaður dæmdi meiðyrðin dauð og ómerk, og ennfremur dæmdi hann ráðh. til að greiða háa sekt fyrir þau. Síðan var málinu vísað til hæstaréttar, er staðfesti dóm undirréttar um meiðyrðin, en hækkaði sektina upp í 300 kr. Og nú kemur ráðh. hér enn inn í þd. með þessar sömu rakalausu ásakanir, einungis af því að það er eini staðurinn, þar sem hann þorir að tala um þetta mál, af því að hann veit, að þar er ekki hægt að sækja hann til sekta fyrir ummæli hans. Það er blettur á Alþingi, að maður eins og ráðherrann skuli fá þar skjól til að bera fram svívirðingar á þjóðfræga ágætis- og merkismenn eins og dr. Helga Tómasson. Það má ekki þolast, að þinghelgin sé svívirt með illmælum, sem mundu valda þeim, sem þau viðhefði, fjársekta á hverjum öðrum vettvangi, sem þau væru fram borin á.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. þm. G.-K. fór nokkuð út fyrir efnið í síðustu ræðu sinni og þótti vel við eigandi að draga gamalt „hjú“ sitt, Helga Tómasson, inn í þessar umr. Ég vil benda þm. á, að það er vitað og viðurkennt bæði innanlands og utan, að H. T. var sendur af hv.þm. G.-K. og hans flokki eins og flugumaður til mín. Og þótti Íhaldsflokknum sérstaklega nauðsynlegt að grípa tækifærið til þess, rétt áður en gera átti út um örlög Íslandsbanka, til þess að þjóðin yrði sem lengst dulin þess, að bankinn var þá búinn að tapa 18–20 millj. kr. af sínu veltufé, og til þess að Íhaldið gæti haldið áfram að sukka með fé landsins og lánstraust gegnum þennan banka. Þess vegna þótti Íhaldinu þægilegra að losna við mig áður en Íslandsbankamálið yrði útkljáð. En læknirinn, sem gerðist pólitískur flugumaður Íhaldsins, hefir ekki riðið feitum hesti frá þeim málum síðan. Það hefir verið sagt um hann, að hann væri útlagi tveggja konungsríkja, svo að manntetrið hefir ekki farið sem bezt út úr þessum samningum sínum við íhaldið. Hv. þm. G.-K. má gjarnan monta af meiðyrðamálum sínum, og ég get jafnvel óskað honum til hamingju með það einstaka fordæmi, sem hann hefir þar valið sér til fyrirmyndar. Það er kunnugt, að danski ráðherrann Alberti var sífellt í meiðyrðamálum og hélt mjög á lofti sigrum sínum í meiðyrðamálum, þangað til hann lagði upp í för sína til Horsensfangelsis. Ég öfunda ekki þm. G.-K. af meiðyrðamálum sínum eða hinu einstaka fordæmi í þingsögu norrænna þjóða, sem hann hefir valið sér til eftirbreytni.

Jón Auðunn Jónsson Hæstv. dómsmrh. þarf ekki að furða sig á því, þó að aðrir kunni að vera fúsari til þess að fara í meiðyrðamál heldur en hann, en hitt er ekkert undarlegt, þó að dómsmrh. þori ekki sjálfur í meiðyrðamál, af því að hann hefir alltaf svo vondan málstað. Annars vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái til þess, að dómsmrh. sé ekki alltaf að leika eins og ímyndunarveikur maður hér í þd.

Jón Jónsson Hv. Nd. hefir breytt lítilsháttar þessu frv. frá því, sem það var þegar þessi hv. d. skilaði það kæmi ekki til framkvæmda sem lög fyrr en 1. jan. 1935, en hv.Nd. hefir breytt þessu ákvæði í 1. jan. 1933. Okkur hér, bæði landbn. og hv. d., hafði fundizt nauðsynlegt að fresta framkvæmd þessara laga, til þess að héruðin hefðu nægan tíma til að útvega sér hæfa menn til þessa vandasama starfa, að svæfa þessi dýr, sem frv. ræðir um. Það er sjáanlegt, að eigi frv. að koma til framkvæmda þegar á næsta ári, þá verður ekki undirbúningurinn nægilegur. Ég vil því mælast til þess við hv. d., að hún sjái sér fært að breyta frv. aftur í sama horfið. Ég tel það svo nauðsynlegt, að ég býst ekki við að sjá mér fært að greiða atkv. með frv., ef sú breyt nær ekki fram að ganga hér í hv. d.

Héðinn Valdimarsson Við jafnaðarmenn óskum þess að koma manni í þessa nefnd, og vænti ég þess, að hinir flokkarnir taki tillit til þess, þegar hún verður kosin.