Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Í gær fór ég fram á það við hæstv. forseta að hann hlutaðist til um það að haldinn yrði fundur í umhverfisnefnd þingsins. Á miðvikudaginn óskaði meiri hluti nefndarinnar eftir því að fundur yrði haldinn eftir að reglulegum fundi hafði verið aflýst með mjög skömmum fyrirvara seint kvöldið áður. Ég hef ekki fengið nein fundarboð enn þá og vil inna hæstv. forseta eftir því hvort ég geti ekki átt von á því að fá fundarboð um fund í dag hið fyrsta.

Hæstv. forseti. Ég átti svo sem ekki von á því að forseti svaraði þeirri fyrirspurn sem hér var borin upp af hv. þm. Árna M. Mathiesen en erindi mitt hingað sérstaklega er það að í gærkvöldi kom fram í umræðum að það er alveg augljóst að hæstv. forsætisráðherra, sem er auðvitað önnum kafin, hefur ekki tekist að fylgjast með umræðunni hér og þeim tillögum og athugasemdum sem við höfum við frumvarpið um stjórnskipun íslenska lýðveldisins og höfum gert við það frumvarp. Ég vildi hvetja hæstv. forseta til að fresta þessari umræðu þannig að hæstv. forsætisráðherra gefist tóm til að fara yfir málið, fara yfir tillögur okkar og leggja sig fram sem forsætisráðherra sem á að leiða fólk til sátta, leggja sig fram um að ná niðurstöðu og sátt í þessu mikilvæga máli. Ég tel að það sé 

Forseti vill upplýsa hvað varðar athugasemd hv. þm. Árna Mathiesens um beiðni um fund í umhverfisnefnd að forseti þingsins hefur rætt þá beiðni við formann umhverfisnefndar þannig að þeirri beiðni er komið á framfæri.

Frú forseti. Hér er enn á dagskrá frumvarp um stjórnarskipunarlög, nefndarálit frá sérnefnd um stjórnarskrármál. Ég hef hlýtt á mestalla umræðuna sem hingað til hefur farið fram við 2. umr. og hún hefur að sönnu verið mjög upplýsandi og ég vil minna hv. þingmenn á að það er óþarfi að sitja hér í þingsal, maður getur sem betur fer hlýtt á ræður þingmanna þó að maður sé annars staðar. Ég renndi aðeins yfir ræðulistann sem hér liggur frammi. Í 1. og 2. umr. höfum við rætt stjórnarskipunarlögin í 23 klukkustundir samtals og eigum annað eins eftir sýnist mér, þannig að það er kannski eins gott að fara að koma sér að verki.

Frú forseti. Nú var verið að setja nýjan fund, 126. fund Alþingis, og forseti tekur ekkert tillit til þeirra óska hv. þingmanna að ræða þau mál sem gætu gefið þjóðinni von um aukna atvinnu og von um að hér fari eitthvað í gang, eins og mál nr. 6 á dagskránni, Heimild til samninga um álver í Helguvík. Ég veit að þetta er mikið áhugamál margra, t.d. hæstv. forsætisráðherra sem var hæstv. félagsmálaráðherra í síðustu ríkisstjórn, sem Sjálfstæðisflokkurinn á reyndar stundum að hafa verið bara einn í. En sá ráðherra var félagsmálaráðherra og hafði mikinn áhuga á því að auka atvinnu í landinu og minnka atvinnuleysi. Þess vegna finnst mér undarlegt að hæstv. forseti skuli ekki taka 6. málið fyrst á dagskrá.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að það eru önnur mál á dagskránni sem eiga miklu brýnna erindi í dag en það mál sem hér er ætlunin að taka fyrst, stjórnarskipunarlög. Stjórnarskipunarlög eru að sönnu gríðarlega mikilvægt mál og nauðsynlegt að ræða það vel á öllum tímum. Hins vegar eru ákveðin mál sem snúa beint að hagsmunum atvinnulífsins og fyrirtækjanna og heimilanna í landinu sem í raun og veru ætti að vera skylda okkar á þingi að taka fyrir fyrst og reyna að ljúka í góðri sátt og geyma  Ég verð að segja, miðað við áherslur ríkisstjórnarinnar, að þetta er eins og ef menn væru í fyrirtæki sem ætti í gríðarlegum rekstrarerfiðleikum, skuldirnar 

Virðulegi forseti. Aðeins um það sem hér hefur komið fram. Staðan er sú að 25 þingmenn eru á mælendaskrá og ég held að þar af séu 24 sjálfstæðismenn. Um leið og þeir hafa lokið máli sínu getum við tekist á við önnur mál sem eru á dagskránni. Varðandi það sem hér kom fram í upphafi, ég held að hv. þm. Sturla Böðvarsson hafi kallað eftir því að við kæmum og svöruðum því sem fram hefur komið í þessari löngu umræðu. Ég hef lengstum verið hér og hef reynt að svara því sem upp hefur komið. En við erum ákveðin í því að á miðvikudaginn, sem er mjög líklegt að verði lokadagur og þá muni hv. þingmenn, sjálfstæðismenn, ljúka máli sínu, munum við koma inn í umræðuna og reyna að svara því sem fram hefur komið. Þar sem við komumst ekki að fyrr en á miðvikudaginn er mjög erfitt fyrir okkur að svara því sem hér hefur komið fram í ítarlegu og vönduðu máli.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að ræða það við formann nefndarinnar að halda fund. Eftir því sem mér skilst hugsar formaðurinn sér að halda fund á mánudaginn eins og ég sagði reyndar frá í gær að hann hefði boðað á miðvikudaginn. En í framhaldi af því að hann boðaði það bað meiri hluti nefndarinnar um fund þannig það að halda fund á mánudaginn er ekki svar við beiðni meiri hluta nefndarinnar um að boða fund í nefndinni. Ef fundur verður ekki boðaður í dag er það klárt brot á þingsköpum. Ef meiri hluti nefndar biður um fund í nefnd á hann skilyrðislaust að fá fund án tafar. Raunverulega má segja að þar sem beðið var um fundinn á miðvikudaginn sé búið að brjóta þingsköp í að minnsta kosti tvo daga á meiri hluta nefndarinnar. Ég hef hingað til gætt mín á því að nefna ekki um hvaða mál er að ræða og ég ætla ekki að gera það núna. Þetta á ekki að snúast um efnisatriði eða einstök mál heldur snýst þetta um þingsköpin og um það að meiri 

Frú forseti. Ég hélt að klukkan hálfellefu ætti að hefjast hér utandagskrárumræða um ríkisfjármál að beiðni Sjálfstæðisflokksins og ég hafði fallist á að taka þessa umræðu klukkan hálfellefu. Eitthvað tefst það nú vegna þess að sjálfstæðismenn koma hér í fundarþvarg og tefja fyrir umræðu sem þeir hafa sjálfir beðið um að fá hér á dagskrá á tilteknum tíma.

Það er verið að brjóta hér þingsköp.

Frú forseti. Ef ég mætti bara klára. Ég tek flug austur á land í hádeginu þannig að það er sjálfstæðismönnum algerlega í sjálfsvald sett hvort þeir tefja fyrir eða eyðileggja sína umræðu.

… vera viðstaddur umræðuna hér?

Ef hv. þingmaður getur haft þögn augnablik. Ég hef fallist á að taka þessa umræðu hér. Það var lögð áhersla á hana af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins og hún átti að hefjast klukkan hálfellefu. Ég er bara að vekja athygli á því að sjálfstæðismenn eru hér með fundarþvarg og tefja fyrir málum sem að þeirra ósk hafa verið sett á dagskrá þingsins á tilteknum tíma. Það er alveg í anda 

Hæstv. forseti. Hér steig úr ræðustóli meistari hins kúnstuga málflutnings, Steingrímur J. Sigfússon, sem á auk þess á heimsmet á Íslandi í lengd ræðutíma á Alþingi. Það er ekki úr háum söðli að detta á þeim bænum. En ég vildi, hæstv. forseti, vekja athygli á því að hér kvartaði formaður þingflokks Samfylkingarinnar um það að komast ekki að. Það er lögvarinn réttur ráðherra að geta komið í umræðu hvenær sem er þannig að hæstv. fjármálaráðherra gæti komið hér og svarað. Hæstv. forsætisráðherra, 1. flutningsmaður frumvarpsins, gæti komið hér hvenær sem er og svarað. Það er alger útúrsnúningur og ómerkilegur málflutningur af hálfu Lúðvíks Bergvinssonar að halda því fram að stjórnarandstaðan komist ekki að. Ráðherrarnir geta komist að hvenær sem er. 
             Hann segir að það sé kallað eftir svörum þeirra og þeir komist ekki að. Þetta er ótrúlegur málflutningur og algerlega í samræmi við það, hæstv. forseti, sem hér hefur tíðkast og ég hvet hæstv. forseta til að fresta þessari umræðu 

Virðulegi forseti. Ég geri það að tillögu minni að við reynum að koma sæmilegu skikki á þessa hluti hér. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, kom hér upp áðan og nefndi það að þingmenn þeirra gætu illa komist að umræðunni fyrr en á miðvikudaginn. Ég tel þá einsýnt að þingflokksformaður Samfylkingarinnar og þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins og aðrir þingflokksformenn setjist niður og skipuleggi þessa umræðu. Það er verulega sársaukalaust af okkar hálfu að hleypa þingmönnum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, minnihlutastjórnarinnar, að inn í umræðuna þannig að umræðan geti haft hér eðlilegt yfirbragð. Í öðru lagi legg ég til að sömu þingflokksformenn setjist aðeins yfir dagskrá þingsins. Tökum nú þau mál sem skipta máli og er heilmikil sátt um í þinginu og skipta máli fyrir atvinnulífið, göngum frá þeim og höldum svo áfram umræðu um stjórnarskrána. Við höfum nægan tíma til að gera það og eigum að gera það þannig að góður bragur sé að því fyrir Alþingi Íslendinga.

Áður en forseti hleypir næsta þingmanni að til að ræða fundarstjórn forseta vill forseti minna þingmenn á það að nú er málið í höndum þingsins og hér eru í þingsalnum þeir fulltrúar, þingmenn sem bera ábyrgð á málinu. 

Virðulegur forseti. Það væri athyglisvert að spila hérna nokkrar ræður hæstv. fjármálaráðherra, sem hann hélt fyrir nokkrum mánuðum. Enginn maður hefur haft fleiri fjöll af grænum síðum á borði sínu hér en hæstv. ráðherra, þá sem stjórnarandstöðuþingmaður. Hér er hv. þm. Árni M. Mathiesen að benda á, hvorki meira né minna en að það sé ekki farið eftir þingsköpum. Er ekki kominn tími þess að menn hægi aðeins á sér og hugsi sinn gang því ef okkur finnst það vera alveg sjálfsagt og eðlilegt að brjóta þingsköp í þessu máli á það við um önnur mál. Þess vegna, alveg sama hvort það er hiti í mönnum rétt fyrir kosningar eða ekki, skulum við reyna að halda þeirri reglu að halda þingsköpin. Af því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson 

Virðulegi forseti. Aðeins um það sem komið hefur fram um umhverfisnefndina. Miðað við þá mælendaskrá sem nú liggur fyrir er ljóst að ef mál koma út úr nefndum það sem eftir er þingsins komast þau ekki á  
             Aðeins, virðulegi forseti, ég vildi bara nefna það hér að ef eitthvað kemur út úr nefnd það sem eftir er þingsins er möguleiki, vegna þess hversu mælendaskráin er þéttsetin, að koma einhverju á dagskrá á þriðjudag, miðvikudag eftir páska. Ég held því, virðulegi forseti, að við höfum nægan tíma. Það er ástæðulaust að tefja 

Forseti vill minna á að þessi utandagskrárumræða átti að hefjast klukkan hálfellefu.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið stóð til að hefja utandagskrárumræðu að beiðni sjálfstæðismanna um ríkisfjármál um kl. hálfellefu. Ég hafði sjálfur ætlað mér að taka þátt í þeirri umræðu og mun gera það en vil vinsamlegast fara þess á leit við hæstv. forseta að hún reyni að beita sér fyrir því að sú umræða komist á hið allra fyrsta enda umræðan mikilvæg. Það kemur vissulega mjög spánskt fyrir sjónir að þeir sem báðu um umræðuna skuli tefja framgang þess máls hér á vettvangi þingsins. Ég hvet því hæstv. forseta til þess að leita allra leiða til að sú mikilvæga umræða geti hafist sem fyrst. Sjálfstæðismenn virðast hafa mikinn áhuga á því að ræða um fundarstjórn forseta, ég held að það séu að nálgast um 200 ræður á síðustu tveimur eða þremur dögum sem sjálfstæðismenn hafa flutt um fundarstjórn forseta. 
            

Virðulegi forseti. Það er undarlegt að heyra þau sjónarmið sem hér var lýst af hálfu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Það sem við erum að ræða hér er auðvitað tilhögun starfa þingsins, stjórn forseta á störfum okkar. Það er eðlilegt að við höfum við það að athuga þegar fyrir liggja á dagskrá dagsins í dag mikilvæg mál sem þarf að ræða,  
             Hér stendur virðulegur þingflokksformaður Samfylkingarinnar sem áðan kvartaði yfir frammíköllum og gjammi. Vill hann nú ekki setjast niður með formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins og semja um þessi mál þannig að það sé hægt að klára þau mál sem skipta máli fyrir þjóðina hér núna strax, halda síðan áfram með þessi mál? Það er fullur vilji af hálfu þingflokks Sjálfstæðisflokksins til að semja um þessa hluti. Ef enginn samningsvilji er þá komast málin auðvitað illa á dagskrá. Við lýsum því yfir enn og aftur 

Forseti vill minna hv. þingmann á að forseti hefur haldið og mun halda fundi með þingflokksformönnum til að ná sátt og samkomulagi um störf þingsins og framvindu mála. Það samkomulag hefur ekki náðst með öðrum hætti en þeim sem dagskráin hér lýsir og því er henni haldið eins og hún er þar til annað verður ákveðið. Það er mikill ágreiningur um dagskrána, það hefur komi fram í öllum þeim fjölda tilefna sem hv. þingmenn hafa til að ræða um störf forseta.

Frú forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu en það kom fram misskilningur hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Forseti getur að sjálfsögðu sett á dagskrá á mánudaginn á undan þessu máli önnur mál frá nefndum sem eru brýn. Það getur hann að sjálfsögðu gert hvenær sem er. Auk þess vonast ég til þess að forseti hliðri til um mælendaskrá þannig að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson komist að með ræðu sem allra fyrst því það er forsetinn sem stjórnar fundum og stjórnar því hverjir komast á mælendaskrá. 
            

Það er einn fundur í þingsal í einu.

Frú forseti. Ég fagna því ef utandagskrárumræða að beiðni Sjálfstæðisflokksins getur nú hafist, tæplega hálfri klukkustund eftir að hún var tímasett. Ég er einn af flutningsmönnum stjórnarskrárfrumvarpsins og hef fylgst með umræðum eftir því sem ég hef getað bæði í þingsal og í gegnum sjónvarp og síðastur manna ætla ég að gera athugasemdir við það sjálfstæðismenn komi sjónarmiðum sínum vel og rækilega á framfæri. Þeir hljóta því að vilja greiða fyrir því til að umræðan geti yfirleitt haldið áfram. Ég sakna þess hins vegar mjög að sjálfstæðismenn útskýri fyrir okkur hvers vegna þeir eru á móti innihaldi stjórnarskrárfrumvarpsins, 

Þetta eru umræður um fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að sá sem hér talaði síðast er sá hv. þingmaður og hæstv. ráðherra sem kvartaði yfir því að hér væri verið að ræða fundarstjórn forseta. Hann notar þetta tækifæri þegar hann hyggur að umræðunni sé lokið til þess að fara í efnislega umræðu um stjórnarskrármálið við okkur sjálfstæðismenn. Ég fagna því ef hæstv. fjármálaráðherra vill koma í efnislega umræðu við okkur sjálfstæðismenn um stjórnarskrármálið. Ég fagna því innilega og bendi honum á að hér verður umræða væntanlega í allan dag miðað við það sem forseti hefur gefið út og þá gefst ráðherranum tækifæri væntanlega oftar en einu sinni ef hann svo kýs til þess að koma í efnislega umræðu og þá á hann þess líka kost að heyra þau sjónarmið sem við sjálfstæðismenn höfum fram að færa, en miðað við það sem hann sagði í ræðu sinni hefur hann ekki hlustað vel á það sem við höfum haft fram að færa.

Virðulegi forseti. Ég vildi, af því að hæstv. fjármálaráðherra er kominn í þennan gírinn, rifja upp nokkur ummæli sem voru flutt hér af hv. þingmönnum sem núna eru hæstv. ráðherrar. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sagði árið 2007: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga. Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson sagði: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði: „En ég bara trúi því ekki að menn ætli að bera það á borð að örvæntingin í stjórnarherbúðunum, sem myndaðist á fáeinum sólarhringum fyrir og um flokksþing Framsóknarflokksins, sé gjaldgeng ástæða til þess að standa svona að málum, að umgangast stjórnarskrá og vandasöm viðfangsefni þar með léttúð af þessu tagi. Ég læt segja mér það þrisvar að menn ætli í raun og veru að gangast við því að slíkt sé verjanlegt og réttlætanlegt og fara þá leið allar götur til enda.“ 
             Ég held að það sé ágætt að hæstv. ráðherrar 

Nú fer fram utandagskrárumræða um framkvæmd fjárlaga og samskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa. Samið hefur verið um að umræðan standi í u.þ.b. 45 mínútur. Málshefjandi og ráðherra hafa sjö mínútur til framsögu en aðrir ræðumenn 3 mínútur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu. Eins og forseti nefndi er hér um að ræða afskaplega mikilvæg mál, það eru ríkisfjármálin, framkvæmd fjárlaga og samskiptin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er augljóst að þetta er afskaplega mikilvægt umræðuefni og hefur alltaf verið en aldrei meira en nú. Málið er mjög einfalt. Við höfum undirgengist ákveðnar skuldbindingar af vinaþjóðum okkar sem lánuðu okkur fjármuni þegar við fórum í þessa efnahagslægð. Ef við stöndumst ekki þær skuldbindingar eigum við það á hættu - og það er raunveruleg hætta - að fá ekki þá fyrirgreiðslu sem nauðsynleg er. Þetta mál, virðulegur forseti, er því grundvallaratriði til þess að við getum tekið málefnalega umræðu í kosningunum í vor. Því miður er það svo að við höfum ekki fengið þá fyrirgreiðslu sem lagt var upp með og höfum ekki fengið þá lánafyrirgreiðslu sem stóð til að við fengjum í lok febrúarmánaðar. Virðulegi forseti. Þessi umræða snýst um það eitt hver staðan sé og hvernig hafi gengið á þessum mánuðum. Af hverju skyldu menn vilja taka þá umræðu? Það er einfaldlega vegna þess, virðulegur forseti, að kjósendur eiga rétt á þessum upplýsingum og þeir eiga rétt á að fá þessar upplýsingar núna. Sömuleiðis er það algjört skilyrði að okkur sem sitjum hér á Alþingi gefist tækifæri til þess að ræða þessi mál. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt, ekki bara í blaðagrein heldur líka í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Við munum segja þjóðinni það fyrir kosningar sem við teljum óhjákvæmilegt að gera eftir kosningar.“ Ég fagna þessum ummælum og ég vonast til þess, virðulegi forseti, að umræðan hér á eftir verði af hálfu ráðherra og stjórnarliða upplýsandi og málefnaleg og að við fáum þær upplýsingar sem nauðsynlegt er til þess að við getum rætt þau mál sem hæst ber í aðdraganda kosninganna. Því miður er það svo, virðulegi forseti, að fram til þessa hafa þetta verið orðin tóm. Hér hefur engu verið svarað af hálfu ráðherra um hvar eigi að skera niður en einungis hefur verið boðað mikið af nýjum sköttum án þess að skilgreina nákvæmlega hvaða áætlun menn hafi. Það var haldin opinn fund í fjárlaganefnd. Þar komu engin svör. Í gærkvöldi var opinn fundur í heilbrigðisnefnd þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra kom en hann upplýsti okkur ekki um þessi mál að undanskildu því að staðfest var að áætlanir standast ekki, fjárlögin standast ekki. Það er algjörlega ljóst að heilbrigðisstofnanir standast ekki þær áætlanir sem lagt var upp með. Það er mjög alvarlegt og í sumum tilfellum eru þetta háar prósentur, 12%–16%. Hvað þýðir það, virðulegur forseti, ef menn fara í mitt ár með halla upp á 16%? Það þýðir það að menn þurfa að skera niður sem nemur 32% á síðasta hluta ársins. Því miður hafa menn verið að færa allar erfiðar ákvarðanir og færa þær fram yfir kosningar. Þess vegna, virðulegi forseti, erum við hér með ákveðnar spurningar og ég ætla að fara yfir þær: 1. Hvernig er framvinda ríkisrekstrarins árið 2009 miðað við fjárlög ársins? Þetta er grundvallarspurning og ef hæstv. ráðherra getur ekki svarað því hér er mjög mikilvægt að hann komi þeim upplýsingum til þingsins. 2. Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta þeim frávikum sem leiða af meiri samdrætti í tekjum en ráð var fyrir gert og vegna útgjalda umfram fjárlög? Það liggur fyrir og það er komin staðfesting, í það minnsta hvað varðar 25% af útgjöldum ríkisins að fjárlög standast ekki. Sömuleiðis hefur það verið upplýst að tekjuforsendurnar standast ekki. Þetta er því grundvallarspurning. 3. Hvernig eru áætlanir sem ríkisstjórnin lagði fyrir AGS, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, um fjárlagagerð þessa árs og undirbúningur fyrir það næsta? Það tengist 4. spurningunni: Hvers vegna fær Alþingi Íslendinga ekki sömu upplýsingar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn? Við erum í þeirri stöðu, virðulegi forseti, að alþjóðleg stofnun sem við erum að vinna með fær upplýsingar sem Alþingi Íslendinga hefur ekki fengið. Það er algerlega óásættanlegt. 5. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra upplýst að farið verði bæði í niðurskurð og skattahækkanir árið 2010 sem nema 35–55 milljörðum kr. Hvar á niðurskurðurinn að koma fram og hvar munu skattar hækka? 6. Hversu mikið á að koma fram í hækkuðum sköttum og hversu mikið í niðurskurði? Virðulegi forseti. Til að ítreka enn aftur mikilvægi þessa máls, þetta er grunnforsenda til þess að við getum tekið málefnalega umræðu fyrir þessar kosningar. Þessar upplýsingar liggja bara hjá einum aðila og það er hjá ríkisstjórninni. Við þingmenn höfum ekki þessar upplýsingar. Þegar kjósendur, eðli málsins samkvæmt, spyrja spurninga, hvað eigi að gera, hvaða fyrirætlanir þeir aðilar sem bjóða fram hafi, þá verða þessar upplýsingar að liggja fyrir. Við erum í þeirri sérkennilegu stöðu, virðulegi forseti, að alþjóðastofnanir hafa fengið upplýsingarnar en ekki Alþingi Íslendinga. Ég endurtek: Upplýsingarnar eru til staðar, þær liggja fyrir, þeim hefur hins vegar ekki verið komið áleiðis. Þetta er stórt verkefni. Ég tel vera samstöðu meðal allra þingmanna sem bjóða fram að vinna okkur út úr þessu, en til þess að geta skapað traust verða menn að upplýsa um stöðu mála. Enn og aftur, virðulegi forseti, fer ég fram á að hæstv. fjármálaráðherra fari málefnalega yfir þessar spurningar og svari þeim. Ef sú staða er uppi að hann geti það ekki nú í ræðu sinni þá óska ég eftir að hæstv. ráðherra komi þeim upplýsingum sem við förum hér fram á og eigum rétt á sem þingmenn til okkar. Öðruvísi er ekki hægt að ræða málefnalega um kosningarnar sem eru fram undan og það er ekki hægt að ræða um hvað er hægt að gera eftir kosningar ef þessar upplýsingar verða ekki lagðar á borðið og Alþingi Íslendinga upplýst 

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál að ræða þetta við sjálfstæðismenn eins og gert var m.a. á löngum fundi í fjárlaganefnd í vikunni. Ég held að flestum hafi fundist sá fundur góður nema þá sjálfstæðismönnum í lok fundarins. Þeir voru eitthvað ósáttir við það að tilgangur þeirra með fundinum og það sem þeir ætluðu sér hafi ekki alveg gengið upp. Það hafa verið veittar mun meiri upplýsingar um stöðu þjóðarbúsins núna og um undirbúning að aðhalds- og sparnaðaraðgerðum og um undirbúning að fjárlögum ársins 2010 en venjan er á sama árstíma yfirleitt. Við getum spurt okkur að því: Hvaða upplýsingar höfðu stjórnarandstæðingar í höndum í aprílbyrjun í fyrra um vinnu þáverandi ríkisstjórnar að fjárlögum fyrir næsta ár? Engar. Og stjórnarþingmenn höfðu engar upplýsingar í höndunum. Ég held að þeir ættu aðeins að setja hlutina í samhengi. Vissulega eru síðan sérstakir tímar og þeir geta kallað á önnur vinnubrögð og það hafa þeir gert. Ýmis undirbúningur er miklu lengra kominn hvað varðar skipulag og það hvernig menn ætla að takast á við þetta stóra verkefni og frá þeim undirbúningi hefur verið greint. Til dæmis því sem ríkisstjórnin hefur þegar ákveðið, að skipa þrjá vinnuhópa sem fari í þrjú mikilvægustu svið ríkisfjármálanna og ríkisbúskaparins, ef svo má að orði komast. Það eru tekju- og gjaldamálin almennt, það eru tilfærslurnar og það er í þriðja lagi skipulag ráðuneyta og stofnana. Þessir starfshópar munu hefja störf á næstu dögum undir stjórn ríkisfjármálanefndar ríkisstjórnarinnar. Varðandi upplýsingar að öðru leyti bendi ég hv. þingmanni á þau gögn sem eru aðgengileg á island.is og voru kynnt fyrir þremur vikum síðan. Ef hv. þingmaður hefur haft fyrir að kynna sér þetta sér hann mjög mikið af því sem hann er að spyrja um í þeim ítarlegu ríkisfjármála- og þjóðhagsupplýsingum sem þar eru lagðar fram. Til dæmis er á blaðsíðu 9 í þessu hefti upplýst um áætlaðan tekjujöfnuð ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á árunum 2008 til og með 2013 og þeir sem eru læsir á gögn og línurit sjá hér þá áætlun til meðallánstíma  Hvernig er framvinda ríkisrekstrarins árið 2009 miðað við fjárlög ársins? Það er sömuleiðis ákaflega ljúft að upplýsa það. Það má benda á þetta ágæta rit sem kemur út mánaðarlega. Þar eru þessi gögn aðgengileg hverjum þeim sem vill kynna sér þau. Það liggur fyrir og er hér sagt að innheimtar tekjur ríkissjóðs í heild voru 90,6 milljarðar fyrstu tvo mánuði ársins og það 5,1 milljarði undir áætlun fjárlaga. Gjöldin eru sem betur fer líka lægri svo nemur 1,8 milljörðum kr. og þar hafa menn stöðuna, nýjustu upplýsingar sem til eru um þróun ríkisbúskaparins það sem af er árinu og hún er svona. Það er alveg rétt, tekjur hafa dregist meira saman en menn ætluðu. Samdrátturinn í þjóðarbúskapnum kemur af fullum þunga inn í ríkissjóð og veldur þessu. Þar með er fyrstu spurningunni svarað. Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta frávikum sem leiða af meiri samdrætti í tekjum en ráð var fyrir gert og vegna útgjalda umfram fjárlög? Það verður gert m.a. með því að auka eftirlit og aðhald með því að forsendur fjárlaga yfirstandandi árs haldist eins og nokkur kostur er. Sérstakar aðgerðir eru í gangi í þeim efnum. Fundir hafa verið með ráðuneytum og send bréf í öll ráðuneyti og þau hafa sent skýrslur til baka til fjármálaráðuneytisins. Það er verið að reyna eins og kostur er að tryggja að menn nái þeim sparnaði og því aðhaldi sem ætlunin er samkvæmt fjárlögum yfirstandandi árs. Hinu ráðum við auðvitað ekki ef tekjurnar streyma hægar inn en ráð var fyrir gert. Og það er vissulega líka þannig að ríkissjóður hefur teygt sig nokkuð langt í samskiptum við ýmsa aðila til að milda áhrif efnahagsáfallanna á þá. Til dæmis er búið að afgreiða lög um gjalddagaaðlögun fyrir atvinnulífið sem er ívilnandi fyrir það, sem leyfir því að dreifa greiðslum á lengri tímabil í tengslum við uppgjör án vaxtareiknings. Það má öllum vera ljóst að það hefur viss áhrif á tekjustreymi inn í ríkissjóð, hægir pínulítið á því að hluta til. En eru menn ekki sammála því að þrátt fyrir erfiðar aðstæður sé mikilvægt að ríkið leggi sitt af mörkum? Varðandi spurningar þrjú og fjögur. Þau mál standa nákvæmlega þannig að gögnin sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er nú með í sínum höndum eru vinnuskjöl. Viðauki við samstarfsyfirlýsinguna frá því í haust er óundirritaður. Þessi gögn eru nákvæmlega í því ferli. Meðferð upplýsinganna fer síðan samkvæmt reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þau eru birt eftir fyrirtekt stjórnar og viku til tíu dögum síðar birtast undirgögn, starfsmannaskýrslur og annað í þeim dúr. Með nákvæmlega sama hætti og þetta var gert í haust. Ég hef hins vegar upplýst margar mikilvægustu og viðkvæmustu stærðirnar í þessu dæmi. Ég taldi rétt að upplýsa að áætlunin um hvað mikið þurfi að brúa bilið milli tekna og gjalda á næsta ári er af stærðargráðunni 35–55 milljarðar kr. Það er stærsta einstaka talan í þessu. Það má segja að það séu viðkvæmustu og erfiðustu upplýsingarnar og þær hafa verið birtar. Í fimmta lagi er spurt hvernig eigi að takast á við þetta. Þar hefur sömuleiðis verið sagt: Það verður blönduð leið. Það verður reynt að afla tekna eftir því sem það er þjóðhagslega skynsamlegt og mögulegt með sanngjörnum og réttlátum hætti. En það verður líka skorið niður og beitt aðhaldi. Að spyrja um nákvæmlega hvernig þetta verði er að spyrja um hvernig fjárlög ársins 2010 líti út. Hvernig geta þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætlast til þess að ákvarðanir sem ekki á að taka hvort eð er um tæknilegar útfærslur fyrr en í maí og júní samkvæmt tímaáætlum samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn liggi fyrir nú eða að endanleg útfærsla í fjárlögum ársins 2010 liggi fyrir núna í byrjum aprílmánaðar? Það gefur augaleið að svoleiðis er það ekki nema að sjálfstæðismenn vilji að þessi ríkisstjórn gangi frá þessu öllu rétt fyrir kosningar sem er náttúrlega dálítið skrýtin nálgun. Að lokum vil ég segja að það stóð aldrei til að annar áfangi og fleiri áfangar gjaldeyrislánanna 

Virðulegi forseti. Það er býsna sérkennilegt að standa hér og vera að taka í þriðja sinn efnislega umræðu við Sjálfstæðisflokkinn um þetta mál. Ég minni á að það var haldinn opinn fundur í fjárlaganefnd síðastliðinn miðvikudagsmorgun þar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson spurði fjármálaráðherra nákvæmlegra þeirra spurninga sem hann spurði hér í þingsalnum. Þann sama dag kom hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hér upp undir liðnum Störf þingsins og spurði aftur nákvæmlega sömu spurninga og fjármálaráðherra svaraði. Nú kemur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson upp í þriðja sinn hér á laugardagsmorgni til að spyrja sömu spurninga þar sem sjálfstæðismenn óskuðu eftir því að ræða þetta mál klukkan hálfellefu en tóku sér samt sem áður klukkutíma til viðbótar til að tala um allt annað mál. 
             Það virðist sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skilji ekki þau svör sem hér eru margendurtekin aftur og aftur. Það er lítið hægt að gera við því þó að hv. þingmanni líki ekki svörin eða kannski skilur hv. þingmaður ekki þau svör sem reynt er að bera á borð aftur og aftur. Hæstv. fjármálaráðherra hefur farið yfir það enn eina ferðina hvernig málið stendur á nákvæmlega sama hátt og gert var í fjárlaganefnd síðastliðinn miðvikudag. Það hefur verið talað um að sá halli sem þarf að ná á næsta ári, niðurskurður upp á 35–55 milljarða kr., verði að sjálfsögðu ekki hristur fram úr erminni og að sjálfsögðu verður að fara einhvers konar blandaða leið bæði sparnaðar og tekjuaukningar. Það liggur auðvitað í augum uppi. En það er líka ábyrgðarhluti fyrir ríkisstjórn sem á einungis 21 dag eftir til kosninga að vera að kynna hér áform um sparnað og niðurskurð. Það kemur að sjálfsögðu í hlut þeirrar ríkisstjórnar sem tekur við eftir næstu kosningar og það væri ábyrgðarlaust að mínu áliti af núverandi ríkisstjórn að kynna slík áform núna. Ég harma það að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skuli ekki skilja þau svör sem hér er reynt að fara með í þriðja sinn í þingsal. Ég hallast helst að því að þetta sé hluti af taktík sjálfstæðismanna með fundarsköp Alþingis til þess eins að koma í veg fyrir að við ræðum hér stjórnarskipunarlög, til þess eins að við ræðum það að færa auðlindir í almannaeigu og til þess eins að koma í veg fyrir að hér verði rætt um þjóðaratkvæðagreiðslur. Það er þetta tvennt sem er aðalatriði í stjórnarskipunarlögunum og það er þetta tvennt sem málþóf sjálfstæðismanna gengur út á.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með það að við skulum ræða hér þá framtíðarsýn sem stjórnmálaflokkarnir hafa gagnvart ríkisrekstrinum og það er ekkert að því að spyrja stjórnvöld spurninga, sérstaklega þegar kemur að þessu mikilvæga máli. Það sem hefur mikil áhrif á stöðu ríkissjóðs er almenn staða í efnahagslífinu. Þegar við horfum upp á það að 18.000 Íslendingar eru án atvinnu og ríkissjóður er farinn að greiða jafnvel á þriðja milljarð króna mánaðarlega í atvinnuleysisbætur þá er sú tala fljót að vinda upp á sig. Ef við gerum ráð fyrir því að á þessu ári verði 20.000 Íslendingar án atvinnu mun það þýða að Atvinnuleysistryggingasjóður þarf að greiða 25–30 milljarða kr. í atvinnuleysisbætur á meðan sami fjöldi fólks hefði getað greitt sína skatta og skyldur til ríkissjóðs sem nemur allt að 20 milljörðum. Viðsnúningurinn hvað þetta mál snertir er 45–50 milljarðar kr. Það er því brýnasta verkefni okkar allra að koma hjólum atvinnulífsins af stað að nýju. Tíu fyrirtæki verða gjaldþrota að meðaltali á hverjum einasta degi. 50–100 manns hafa verið að missa vinnuna á undangengnum vikum og mánuðum þannig að staðan er grafalvarleg. Það er í þeim anda sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að bregðast þurfi við þessu ástandi vegna þess að þetta hefur gríðarlega mikil áhrif á stöðu ríkissjóðs í dag. Við förum ekki í gegnum þessa kreppu eingöngu með stórfelldum skattahækkunum og gríðarlegum niðurskurði. Það getur leitt til þess að við förum í mjög hraðan „spíral“ í samfélaginu sem getur leitt til þess að algert kerfishrun blasi við. Við þurfum að stuðla að auknum framkvæmdum í samfélaginu. Að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir því að við þurfum að taka til alls staðar. Við þurfum að velta hverri einustu krónu fyrir okkur þegar kemur að rekstri ríkisins sérstaklega á þessum erfiðu tímum, en við megum ekki gleyma okkur í því að skera eingöngu niður og leggja auknar byrðar á heimilin. Við þurfum að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða til að koma í veg fyrir það, frú forseti, að kerfishrun geti orðið í íslensku samfélagi. Við framsóknarmenn höfum tekið hvað stærst upp í okkur þegar kemur að umræðu um vanda heimila og fyrirtækja. Við höfum talað fyrir róttækum aðgerðum til þess að fyrirbyggja það að slæm staða ríkissjóðs geti orðið staðreynd og verði staðreynd og verði enn verri verði ekkert er að gert. Þess vegna brýni ég hv. þingmenn, stjórnmálaflokka á þinginu, að fara í þá vegferð með okkur framsóknarmönnum að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða þannig að 

Hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til þess að hafa miklar áhyggjur af fjármálum íslenska ríkisins á komandi ári og það sem eftir er af þessu. Eins og nú horfir með atvinnuleysi eru allar líkur á því að Atvinnuleysistryggingasjóður verði tómur þegar kemur fram í septembermánuð og þá verði að taka þær greiðslur sem þarf til með óbreyttu atvinnuleysi, 2–3 milljarða á mánuði, beint af fjárlögum, beint úr ríkiskassanum. Ekki léttir það vandann, hæstv. forseti. Við vitum að við þurfum að beita aðhaldi en við skulum líka gera okkur grein fyrir því að við gerð fjárlaga fyrir næsta ár verður ekki auðvelt að skera niður upphæð sem fer yfir 30 milljarða. Ég tel að raunhæft sé að hugsa eitthvað á þeim nótum að hægt sé að nálgast þá tölu en það kostar líka fórnir. Við náum ekki að brúa bilið með niðurskurði, það er algjörlega útilokað. Það sem við þurfum að gera, hæstv. forseti, er að mínu viti að auka tekjurnar í þjóðfélaginu almennt og vinna gegn atvinnuleysinu. Það gerum við auðvitað ekki nema við tökum róttækar ákvarðanir í því að reyna að auka hér atvinnu og við þurfum að gera það strax, við þurfum að láta það virka á þessu ári. Í spám er gert ráð fyrir 10% atvinnuleysi á næsta ári og eitthvað svipuðu á þessu ári þegar líður á árið. Þessari þróun verðum við að snúa við. Við munum ekki ráða við þetta dæmi ef við ekki náum að auka atvinnu og fá þar af leiðandi meiri tekjur til ríkisins. Tekjur ríkisins sveiflast á milli ára um 50, 60 milljarða, þ.e. frá árinu í fyrra og til ársins í ár, og eru núna í fjárlögum 402 milljarðar. Upplýsingar liggja fyrir um að það stenst ekki. Tekjurnar verða sennilega 380 milljarðar á þessu ári en ekki 402. Vandamálið er því gífurlegt og það verður ekki brugðist við því af neinu viti nema með því auka atvinnu í landinu. Til þess þurfa menn að grípa til þeirra ráða sem tiltæk eru, hvort sem þau eru á sjó eða landi. Það þýðir ekkert væl um það hvar við ætlum að finna atvinnuna. Við verðum bara að finna þá atvinnu sem við mögulega getum farið í til að reyna að rífa okkur upp úr því ástandi að hér keyri ekki allt áfram niður, reyna að stöðva atvinnuleysið, búa til nýjar tekjur, fá nýjar tekjur til ríkisins. Þannig getum við unnið á þessu dæmi. Við munum hvorki leysa það með skattahækkunum einum né niðurskurði einum. 

Virðulegi forseti. Það er ekkert ofmælt að fram undan eru erfiðir tímar í íslensku efnahagslífi og ríkisfjármálum. Næstu tvö ár verða líklega þau erfiðustu sem menn hafa glímt við fram til þessa, frá því að lýðveldið var stofnað fyrir um 70 árum eða svo. Hins vegar er mikilvægt að menn láti ekki hugfallast yfir því verkefni sem fram undan er vegna þess að annars vegar er verkefnið líka til lengri tíma og þó að það sé erfiðast næstu tvö árin sjáum við, og getum kynnt okkur það af reynslu annarra þjóða sem hafa gengið í gegnum svipaða tíma, að öll él styttir upp um síðir. Vandinn verður yfirstíganlegur þegar litið er til lengri tíma en þeirra tveggja ára sem kannski er brýnast að taka á um þessar mundir. Við skulum ekki gleyma því að þó að skuldirnar sem falla á ríkissjóð séu miklar munu skuldirnar eða framlög ríkisins til bankakerfisins ekki verða íþyngjandi fyrir skattgreiðendur ef mönnum tekst svo til að reka bankakerfið þannig að það standi undir sér. Þá eru þetta framlög sem liggja í bönkunum án útgjalda fyrir ríkissjóð og þegar bankakerfið verður komið á legg getur ríkið innleyst þau framlög með hagnaði, selt sinn hluta í þeim og náð inn tekjum án þess að hafa nokkurn tíma borið útgjöld af þeim framlögum. Það sem þarf að glíma við er halli ríkissjóðs fyrst og fremst, hann þarf að borga og hann mun kosta peninga, og það eru skuldirnar sem falla á ríkissjóð vegna Icesave. Þetta tvennt er það sem falla mun á skattgreiðendur og þá skiptir miklu máli að samningar um Icesave verði viðráðanlegir þannig að vaxtabyrðin af brúttóskuldunum, meðan þær eru, verði okkur ekki um megn. Það er stóra málið sem stjórnvöld þurfa að finna lausn á að mínu viti. Ég held að menn verði líka að benda á, til að alls réttlætis sé gætt og til að gera fólki grein fyrir því, að það er ekki allt eins svart og ætla mætti. Það eru of margir að mínu viti hér á sviðinu sem ganga um með þann boðskap að hér sjái ekki út úr augunum fyrir svörtu éli og að bæði heimilin og fyrirtækin séu að sökkva í skuldum. Það er ekki svo. Þó að vissulega eigi margir erfiða tíma fram undan er fjarri því að grípa þurfi til neyðaraðgerða til þess að bjarga stærstum hluta þjóðarinnar frá eigin skuldbindingum. Það er varasamt ef stjórnmálamenn í aðdraganda kosninga mála myndina dekkri litum en raunverulega er rétt að gera.

Virðulegi forseti. Ríkisfjármálin verða augljóslega eitt helsta umræðuefni þessarar kosningabaráttu enda brennur þar eldurinn heitastur. Það liggur fyrir að þeir stjórnmálaflokkar sem mynda núverandi minnihlutastjórn í þinginu hafa lýst því yfir ítrekað að þeir hyggist starfa saman að kosningum loknum fái þeir til þess kjörfylgi. Þess vegna er það alveg eðlileg krafa af hálfu okkar sjálfstæðismanna að það komi mjög skýrt fram einmitt fyrir kosningar hvað það er nákvæmlega sem þessir flokkar ætla sér fyrir í ríkisfjármálunum. Það skiptir máli vegna þess að þjóðin á auðvitað rétt á því að sjá nákvæmlega framan í þau áform sem munu þá ganga fram fái þessir flokkar nægilegt fylgi í kosningunum. Það hefur komið hér fram í umræðunni og hefur komið fram áður að brúa þurfi bil upp á 33–55 milljarða kr. Það hefur jafnframt komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að tillaga hans og hans flokks sé sú að fara svokallaða blandaða leið, þ.e. skattahækkanir og niðurskurður. Hér skiptir alveg gríðarlega miklu máli fyrir íslenskt þjóðarbú og fyrir íslenska þjóð hvaða hlutföll menn eru hér að tala um, hversu miklu á að ná inn með hækkuðum sköttum, hversu miklu á að ná inn með niðurskurði. Það er lágmarkskrafa að það komi fram frá stjórnarflokkunum hvað það er mikið sem menn ætla sér að taka niður með niðurskurði og hvar menn horfa helst til þess niðurskurðar. Enginn fer fram á það að komið sé fram með einhver smáatriði í því, það liggi bara fyrir meginlínur og það er eðlileg krafa. Jafnframt er eðlilegt að það komi fram með óyggjandi hætti hversu miklar skattahækkanir um er að ræða og hvar þær eiga að koma niður. Það skiptir líka máli, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi alveg réttilega í sinni góðu ræðu, hver verðmætasköpunin er í landinu þegar menn horfa á tekjur ríkissjóðs. Þess vegna er það lykilatriði hvar menn ætla að hækka skattana og hversu mikið vegna þess að það hefur áhrif á hagsveifluna í landinu og þar með hefur það áhrif á tekjur ríkissjóðs. Of miklar skattahækkanir draga úr driftinni í atvinnulífinu og um leið draga þær úr tekjum ríkissjóðs. Því miður - og það var það sem gerði okkur sjálfstæðismenn óánægða með þann opna fund sem við áttum með hæstv. fjármálaráðherra - komu ekki fram svör akkúrat við því sem við spurðum, hversu miklum tekjuauka hagvöxturinn sem hæstv. fjármálaráðherrann spáði sjálfur að yrði á árinu 2011 ætti að skila. Síðan hitt: Núverandi ríkisstjórn kom til valda og hefur nú setið, ef ég man rétt, frá 1. febrúar. Það sem er alveg furðulegt að heyra er að að þessum tíma liðnum séu loksins komnir af stað vinnuhópar til að vinna í ríkisfjármálunum. Hvers vegna í ósköpunum setti ríkisstjórnin ekki af stað þessa vinnu strax og hún kom til valda, hvernig stendur eiginlega á því? Það er alveg furðuleg þversögn fólgin í því að menn annars vegar segi að þeir ætli að fara í 

Hæstv. forseti. Það hefur sjaldan verið erfiðara að koma saman fjárlögum fyrir næsta ár en við þær aðstæður sem við búum við núna og það hefur sjaldan verið erfiðara og mikilvægara að halda sig innan ramma fjárlaga á þessu ári en einmitt núna þegar tekjugatið er 150 milljarðar kr. og þar af 80 milljarðar sem við þurfum að greiða í vexti. Þetta er auðvitað staða sem er, eins og hér hefur verið rætt um, í boði Sjálfstæðisflokksins og einskis annars. Þess vegna er undarlegt að heyra talað hér eins og að sú ríkisstjórn sem nú situr hafi komið að stöðu sem hafi verið í hinu besta lagi. Ég ætla að víkja aðeins að niðurskurði fjárlaga upp á ríflega 6 milljarða kr. í heilbrigðisþjónustunni sem var nokkuð til umræðu á fundi hv. heilbrigðisnefndar í gær. Þar kom m.a. fram hjá hæstv. ráðherra Ögmundi Jónassyni að samlegðaráhrifin af hinni stórkarlalegu sameiningu í heilbrigðisþjónustunni, sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson boðaði í því sama embætti 6. janúar sl., reyndust vera óskhyggjan ein, óskhyggja aðkeyptra sérfræðinga ráðherrans þáverandi í einkavæðingaráformunum. Það var líka upplýst á fundinum að ekki hefur verið fallið frá þessum sameiningarhugmyndum. Hins vegar hefur verið ákveðið að vinna þær með heimamönnum og samkvæmt tillögum þeirra. Það er þannig sem árangur getur náðst, ekki öðruvísi, ekki með valdboði að ofan og hvað þá að kynna einhver samlegðaráhrif sem séu byggð á óskhyggjunni einni. Það koma líka fram að vinnuhópar vegna fjárlaga þessa árs hafa skilað af sér og telja að unnt verði að halda heilbrigðisstofnunum í landinu innan fjárlagarammans á þessu ári. Það verður erfitt en þeir telja að það sé hægt. Það var athyglisvert að á þessum fundi var dreift yfirlitsblaði yfir áætlaða rekstrarafkomu heilbrigðisstofnana 2008, og hvað kemur þar fram, frú forseti? Þar kemur fram m.a. að áður en fjáraukinn kom til vantaði 4 milljarða upp á afkomu heilbrigðisstofnananna. Hvenær var þetta? Það var eftir góðærið. Þetta var viðskilnaður hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, enda eins og allir vita liggur fólk enn á göngum Landspítalans þó að hæstv. fyrrverandi ráðherra telji svo ekki vera. Frú forseti. 25. apríl nk. velur þjóðin hvort 

Ég bið hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem á sér hér stað um stöðu ríkisfjármála og horfur varðandi fjárlög, bæði fyrir árið í ár og næsta ár, þó að ég hafi beitt mér fyrir að sú umræða ætti sér ekki stað strax í lok opins fundar vegna þess að ég hef mikinn áhuga á því að fylgja eftir því áhugamáli fyrrverandi hæstv. forseta Alþingis að opnir fundir fái mikið vægi í dagskránni og séu sendir út og menn fái tækifæri til að ræða mál ítarlega þar, eins og gert var fyrr í vikunni. Það sem vekur undrun mína er að sjálfstæðismenn komu til umræðunnar með algjörlega nýjar kröfur um vinnubrögð sem þeir iðkuðu aldrei sjálfir þann stutta tíma sem ég vann með þeim. Þá fengum við fjárlögin afhent rétt fyrir þingsetningu og þó að ég sæti í fjárlaganefnd var hún ekki aðili að því að undirbúa fjárlögin. Hv. þm. Árni Mathiesen, þáverandi fjármálaráðherra, kynnti frumvarpið á fundi í Hafnarfirði síðsumars, raunar rétt fyrir þingsetningu, og þar fengum við fyrst að sjá þau gögn sem lögð voru fram. Þessu þarf að breyta og rétt er að miklu fyrr þarf að koma fram með hvaða hætti á að undirbúa fjárlög. Þingið þarf auðvitað að koma að þeirri vinnu og gera þar áætlanir og skipuleggja. Það tafðist á sínum tíma að vinna að samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að lengi vel dró Sjálfstæðisflokkurinn þar mjög lappirnar og raunar fleiri flokkar. Samfylkingin hafði mikinn áhuga á að ganga þar beint inn og taldi það affarasælast fyrir ríkisfjármálin og það hefur raunar komið í ljós. Unnið er eftir samstarfsáætlun fjármálaráðuneytis, Seðlabanka og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og vonandi fylgjum við því plani. Ég tók þátt í að afgreiða fjárlög fyrir árið í ár með ákveðnum markmiðum, með ákveðnum upphæðum, en það sem hefur gerst á þeim tíma eftir að skipt var um ríkisstjórn er að verið er að forgangsraða upp á nýtt. Það er einmitt athyglisvert fyrir þjóðina að fylgjast með hvernig ný ríkisstjórn forgangsraðar miðað við það sem áður var, af því að á því sést hver forgangur Sjálfstæðisflokksins var og að hve miklu leyti Samfylkingin fékk að ráða málum, sem var auðvitað umtalsvert, og hvað breyttist við að Vinstri grænir og Samfylking komu saman í ríkisstjórn. Allir þessir flokkar, þar með talið Sjálfstæðisflokkurinn, munu að sjálfsögðu leggja stefnumál sín í dóm kjósenda eftir 2–3 vikur. Þar mun koma fram hvaða áherslur við höfum og í framhaldinu verður síðan mynduð ríkisstjórn sem fylgir eftir þeim markmiðum sem samið hefur verið um og forgangsraðar um þann niðurskurð sem áætlaður hefur verið í fjárlögum, og þau markmið sem sett hafa verið fyrir árið 2010. Þess vegna skiptir svo miklu máli í kosningunum núna 25. apríl hverjir fá að ráða þessari forgangsröðun. Það er verið að reyna að nudda okkur upp úr einhverjum skattahækkunum, Sjálfstæðisflokkurinn telur að það sé eitthvert kosningamál sem þeir geti grætt á. Það er auðvitað mjög forvitnilegt að vita að nær allar efnahagsaðgerðirnar sem við þurftum á að 

Hæstv. forseti. Ljóst er að við Íslendingar stöndum frammi fyrir gríðarlegu verkefni eftir þetta mikla hrun sem átti sér stað. Ef einhvern tíma er ástæða til að stjórnmálaflokkar reyni að starfa saman að því að ná árangri er það við aðstæður eins og nú eru. Það leikur ekki nokkur vafi á því. Það er þó annað mál að ekki hefur tekist að koma málum í slíkan farveg, sennilega er ekki nægilega mikill vilji til þess. Mér verður oft hugsað til þess hvernig við Íslendingar tókum á annan hátt á málum en t.d. Norðmenn, og þá er ég að hugsa um Norðmenn og þeirra mikla olíusjóð. Auðvitað er það sem hér var á þenslutímanum ekki sambærilegt við olíusjóðinn en engu að síður gaf fjármálakerfið gríðarlegar tekjur í ríkissjóð á meðan það var í blóma. Engum datt í hug að þeir atburðir gætu átt sér stað sem urðu, en ég trúi því að Norðmenn hefðu við aðstæður eins og þær sem við stóðum frammi fyrir ekki notað alla þá peninga sem runnu inn í ríkissjóð í eintóma eyðslu, þenslu og útgjöld heldur tekið öðruvísi á málum. Ekki var um það að ræða hér á Íslandi að það yrði gert og þar ber Sjálfstæðisflokkurinn gríðarlega mikla ábyrgð. Ég held því samt ekki fram að tökin hafi ekki verið orðin laus strax á tímum Framsóknarflokks í ríkisstjórn fyrir kosningarnar 2007. Lausatök voru á síðustu mánuðum fyrir kosningar og það var eins og allt væri hægt og peningum var eytt í allar áttir, ég tala nú ekki um ástandið þegar ríkisstjórn var mynduð eftir kosningarnar 2007 af Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu. Það var bókstaflega allt gert sem mönnum datt í hug og peningum svoleiðis eytt og spennt í allar áttir. Þetta er að koma okkur í koll núna þegar við stöndum frammi fyrir þessum gríðarlega tekjumissi og okkur hefur ekki tekist að minnka kerfið í samræmi við það og það verður ekki auðvelt. Það sem ég óttast kannski mest núna er að eftir þetta hrun verði stemning fyrir því að fara algjörlega í hina áttina og hætt verði að hugsa um mikilvægi samkeppnishæfni Íslands, sem hefur verið grundvallarpólitík a.m.k. í huga framsóknarmanna, og við stígum skrefið svo langt til baka að frjáls viðskipti verði ekki 

Frú forseti. Ekki er óeðlilegt að kjósendur fái að vita hvað stjórnmálaflokkarnir ætla að gera við þær aðstæður sem við búum við núna. Það er bara sjálfsagður hlutur að flokkarnir segi hverju þeir vilji breyta og hvað þeir ætli að gera. Það hlýtur að vera eðlileg krafa. Við í Frjálslynda flokknum viljum nýta allar auðlindir okkar, bæði til sjávar og sveita, til að minnka atvinnuleysið og skapa meiri gjaldeyristekjur. Það er í stórum dráttum stóra lausnin fyrir okkur, það að reyna að auka tekjur til sjávar og sveita við þessar aðstæður og minnka atvinnuleysi. Að sama skapi viljum við verja velferðarkerfið og viljum ekki að notaður verði flatur niðurskurður í þjóðfélaginu. Við viljum ekki að jafnmikið verði skorið niður á spítölum eða elliheimilum og í utanríkisþjónustu. Við viljum að þar verði gerður greinarmunur á. Það þarf að forgangsraða verkefnum með þeim hætti að velferðarkerfið haldi sér en þar sem við erum að bruðla í alvörunni verði skorið niður. Við viljum ekki að 15–20 milljörðum sé eytt í tónlistarhús á meðan peninga vantar í ýmiss konar aðra atvinnustarfsemi eða heilbrigðisþjónustu. Við ætlum að skera niður í heilbrigðisþjónustunni á sama tíma og við setjum 15–20 milljarða í þetta monthús, tónlistarhúsið. Það er nefnilega ekki sama hvernig við höldum á og það er öruggt að við þurfum víða að fara í mikinn niðurskurð. Við þurfum sjálfsagt að hækka skatta og þá er ekki sama hvort við hækkum skatta á hálaunafólk eða láglaunafólk eða hvort við skerðum bætur öryrkja og ellilífeyrisþega. Við þurfum að gæta okkur á því hvernig við ætlum að taka á þessum hlutum. Það er auðvitað víða hægt að gera miklar breytingar án þess að koma mjög illa við fólk. Í stórum dráttum eru tillögur okkar í Frjálslynda flokknum að standa á bak við velferðarkerfið og hjálpa þeim sem verst standa í þjóðfélaginu og við höfum lagt hér fram tillögur, frumvörp og þingsályktunartillögur, um þau mál. Öllum á að vera ljóst hvað við höfum verið að gera í því en síðan viljum við nýta allar auðlindir okkar, bæði til sjós og lands.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, bara svo því sé til haga haldið, þá eru þetta gersamlega fráleitar fullyrðingar hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að hér hafi verið um óskhyggju sérfræðinga að ræða og einkavæðingaráform þegar talað er um sameiningar- og skipulagsbreytingar. Þetta er gersamlega fráleitt og athyglisvert að heyra að hæstv. ráðherra ætlar ekki að hætta við sameiningar- og skipulagsbreytingarnar. Hann frestar þeim bara eins og öllu öðru. Hæstv. fjármálaráðherra staðfesti enn og aftur að hann ætlar ekki að svara spurningunum. Þær yfirlýsingar ráðherrans sem eru í þessum orðum: Við munum segja þjóðinni það fyrir kosningar sem við teljum óhjákvæmilegt að gera eftir kosningar, eru bara tal, því miður bara tal. Engri þeirra spurninga sem við bárum hér upp var svarað. Hins vegar er ótrúlegt að heyra hér, virðulegi forseti, að þrír hópar eru að hefja störf á næstu dögum, nú í apríl, hvað varðar ríkisfjármálin. Einu svör ráðherrans voru að auka ætti eftirlit og aðhald. Til þess var leikurinn gerður, það er nákvæmlega það sem menn fóru í, að auka eftirlit og aðhald. Það er ljóst miðað við þær fáu tölur sem við höfum að það hefur ekki gengið eftir. Ég vek athygli á því að hér segir formaður Vinstri grænna að þær upplýsingar sem fara til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - og ég ætla ekkert að rifja upp ummæli þessara aðila um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hér áður - séu leyniskjöl sem verði ekki birt fyrr en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vill það. Að sjálfsögðu getur hæstv. fjármálaráðherra upplýst allt sem hann vill hvað þetta varðar en þetta er algjörlega ótrúlegt. Það er augljóst hver stefnan er, hér kom skýrt fram hjá ráðherranum að við ætlum ekki að segja neitt fyrr en í maí og júní. Allt þetta tal um að upplýsa fyrir kosningar hvað á að gera eftir kosningar eru orðin tóm. Við munum hins vegar ekki láta ríkisstjórnina sleppa með þetta, hún verður að upplýsa okkur um stöðu mála. Það er skylda hennar. Varðandi það að menn reyna iðulega að klína öllu á sjálfstæðismenn sem miður fer vil ég benda á að allar skuldir ríkissjóðs voru greiddar niður í tíð síðustu ríkisstjórnar. Sömuleiðis voru gríðarlegar fjárhæðir greiddar inn í LSR sem því miður hafa svolítið tapast nú á síðustu missirum, þrátt fyrir að vera undir stjórn Vinstri grænna. 
             Virðulegi forseti. Stóra málið er að hér var beðið um svör við eðlilegum spurningum, grundvallarspurningum sem verður að svara fyrir kosningar. Ríkisstjórnarflokkarnir eru mjög pirraðir yfir þessum spurningum og ætla ekki að svara þeim, 

Frú forseti. Til að upplýsa betur um tímaáætlanir í sambandi við samstarfsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá er rétt að fram komi að töfin sem þar hefur orðið á frá upphaflegum hugmyndum haustsins varð að mestu leyti í tíð fyrri ríkisstjórnar. Ætlunin var að ganga frá ýmsum gögnum og senda sjóðnum í lok desember, síðan var fenginn frestur til að ljúka þeirri vinnu í janúar og síðan fór janúarmánuður eins og hann fór og 1. febrúar þegar ég kom í fjármálaráðuneytið varð í raun að hefja þá vinnu frá grunni. Það skýrist af þessum ástæðum. Ég er ekki að ásaka fyrri ríkisstjórn að öllu leyti fyrir það, við vitum hvernig aðstæður voru, við vitum um upplausnina sem hér varð í janúar og við vitum um stjórnarskiptin. Töfin varð fyrst og fremst þarna, þær tvær til þrjár vikur sem síðan hafa bæst við skýrast alfarið af því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom nokkru seinna til landsins en hann hafði áætlað og dvaldi lengur. Að öðru leyti er þessi áætlun á tíma eftir því sem hún gat orðið frá því að stjórnarskiptin urðu. Þau gögn sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur fengið frá stjórnvöldum og/eða tekið saman sjálfur eru fyrst og fremst almenns eðlis. Það eru almennar þjóðhagslegar og ríkisfjármálaupplýsingar. Aldrei hefur staðið til að tæknileg útfærsla í áætluninni yrði unnin í einstökum atriðum fyrr en í maí og júní. Þetta hef ég margreynt að útskýra fyrir sjálfstæðismönnum  Það er hárrétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að umsvifin í hagkerfinu eru afgerandi fyrir stöðu ríkissjóðs. Annars er hvað mesta áhyggjuefnið hversu mikið hagkerfið kólnar niður og hins vegar þróun ytri skilyrða. Það sem vinnur líka á móti okkur núna eru versnandi aðstæður sem hafa verið á útflutningsmörkuðum okkar og óhagstæð þróun í ýmsum mikilvægum viðskiptalöndum. Ég fagna framvindu umræðunnar hér að undanförnu að einu leyti og það er að nú samþykkja allir að fara verði það sem ég kalla blandaða leið. Formaður Sjálfstæðisflokksins slóst í þann hóp í gærkvöldi. Allir viðurkenna að þetta verður að gera annars vegar með einhverri tekjuöflun og hins vegar með umtalsverðum sparnaði og aðhaldsaðgerðum. Af tveimur ástæðum verðum við augljóslega að gera þetta svona. Sú fyrri er að ekkert annað er hægt, þetta er ekki hægt öðruvísi. Sú seinni er að það væri efnahagslega mjög óskynsamlegt að gera þetta öðruvísi. Ef við gerum þetta með niðurskurði einum saman dýpkum við kreppuna og aukum atvinnuleysið og þá þyrfti að segja upp mörg þúsund manns hjá hinu opinbera. Ef við reynum þetta alfarið með skattahækkunum kæfa þær allt niður. Ég held að ekki sé mikill pólitískur ágreiningur um þetta þó að aumingja vesalings Sjálfstæðisflokkurinn sé í vandræðum sínum hér að reyna að dikta hann upp. Af hverju er það? Það er af því að Sjálfstæðisflokkurinn var að vona að hann gæti smíðað sér vopn í kosningabaráttunni með þessum málflutningi 

Hæstv. forseti. Ég vil nefna hér að það er óhjákvæmilegt að forseti beiti sér fyrir því að umræða sú sem hafin var hér í dag verði endurtekin. Hvers vegna? Jú, vegna þess að ekki fengust svör við þeim spurningum sem voru bornar upp. Það fékkst hins vegar mikið af hroka frá hæstv. fjármálaráðherra með aðstoð hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur sem héldu því fram að fyrirspyrjendur skildu ekki svörin og þeim fannst óeðlilegt að spurt væri. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson lagði áherslu á að eðlilegt væri að spurt væri þessara spurninga en engin svör fengust. Það fékkst hins vegar mikið af hroka. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sagði að það væri ábyrgðarlaust að kynna upplýsingar fyrir þingmönnum hér, ábyrgðarlaust, fyrir kosningar. Hæstv. forseti. Þetta er óforsvaranleg framganga af hálfu stjórnarliðsins, ekki síst fjármálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að sitja undir því hér að vera ásakaður um hroka í eðlilegum umræðum á Alþingi Íslendinga. Það sem ég dró fram í ræðu minni er að við höfum margoft tekið þessa umræðu, 

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hún ætli að ræða um fundarstjórn forseta eða fara í efnislega ræðu.

Þingmaðurinn ætlar að ræða um fundarstjórn forseta ef ég fæ að halda áfram smástund. Forseti hefur kallað eftir því hér að þingmenn ræði málið málefnalega. Ég taldi mig gera það áðan eins og í fjárlaganefnd og eins og í umræðum um störf þingsins á miðvikudaginn. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að sitja hér undir því að mönnum séu gefnar einkunnir fyrir ræður sínar og kallaðir hrokafullir úr ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sturlu Böðvarssyni og endurtek, bara svo menn hafi það alveg á hreinu um hvað hér var spurt. 1. Hvernig er framvinda ríkisreksturs árið 2009 miðað við fjárlög ársins?

Er þetta efnisleg umræða, forseti?

Því var ekki svarað. Einu upplýsingarnar sem hafa fengist eru frá heilbrigðisnefnd en  
             2. Hvernig hyggst ríkisstjórnin mæta þeim frávikum sem leiða til meiri samdráttar í tekjum en ráð var fyrir gert og vegna útgjalda umfram fjárlög? 3. Hvernig eru áætlanir sem ríkisstjórnin lagði fyrir AGS um fjárlagagerð þessa árs og undirbúningur fyrir það næsta? 4. Hvers vegna fær Alþingi ekki sömu upplýsingar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn? 5. Og nú hefur fjármálaráðherra upplýst að farið verði bæði í niðurskurð og skattahækkanir árið 2010 sem nemur 35–55 milljörðum - hvar á niðurskurðurinn að koma fram og hvar munu skattar hækka? 
             6. Hvað á mikið að koma fram í hækkuðum sköttum og hversu mikið í niðurskurði? 
             Virðulegi forseti. Ég tek undir þá ósk að forseti beiti sér fyrir því að þessum spurningum verði svarað.

Hér fór fram utandagskrárumræða um þetta efni og hafi hv. þingmaður eða þingmenn sem tóku þátt í þeirri umræðu ekki talið sig fá þau svör við þeim spurningum sem fram hafa komið vill forseti benda á að á mánudaginn kemur hefst þingfundur á óundirbúnum fyrirspurnum. Þar er leið fyrir hv. þingmann að fara aftur fram með fyrirspurnir. Forseti hefur meðtekið þessa ósk og mun íhuga það með hvaða leiðum og ráðum hægt sé að koma þeim svörum til hv. þingmanna sem óskað er eftir eða þeim skilningi á svörum sem óskað er eftir.

Hæstv. forseti. Ég þakka undirtektir hæstv. forseta, enda er forseti Alþingis forseti allra þingmanna og á auðvitað að standa í vörn fyrir okkur þingmenn þegar það blasir við að spurningum okkar um mikilvæg málefni þjóðarinnar er ekki svarað, sem er svarað með hroka og ótrúlegri framgöngu af hálfu stjórnarliðsins, og þá ekki síst hæstv. fjármálaráðherra sem auðvitað er meistari í því að víkja sér undan því að ræða málefnalega um hluti hér, ekki síst núna í þeirri stöðu sem hann er sem hæstv. fjármálaráðherra. Ég hvet hæstv. forseta til að fara yfir það í forsætisnefnd að það sé ekki hægt að koma ráðherrum upp með það að standa frammi fyrir þingmönnum og neita að svara og að einstakir þingmenn telji það eðlilegt 

Virðulegi forseti. Ég óska eftir því í fullri einlægni að hæstv. forseti leiðbeini þingmönnum sjálfstæðismanna um þau úrræði sem þingmenn hafa samkvæmt þingsköpum til að fá svarað spurningum sínum. Ein leiðin er hinir opnu nefndafundir sem hér hafa verið ræddir, önnur leiðin er utandagskrárumræður í þingsal sem þegar hafa farið fram. Þriðja leiðin er, eins og hæstv. forseti benti á, óundirbúnar fyrirspurnir á tilteknum tímum. Fjórða leiðin er einmitt sú að leggja fram skriflegar spurningar fyrir ráðherrana og óska ýmist munnlegra eða skriflegra svara.

Við þökkum kennslustundina.

Mér finnst furðulegt ef hv. þingmaður og fyrrverandi forseti þingsins þekkir ekki þessar aðferðir. 
            

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur varðandi síðustu orð hennar. Ég held að frú forseti verði að fara yfir þingsköpin með hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Maður hefði kannski haldið fyrir fram að þeir þekktu þingsköpin en ef marka má það sem farið hefur fram hér í dag í umræðum og síðustu daga mætti ætla að menn kynnu ekki til verka. Ég held satt best að segja, frú forseti, að það væri býsna fróðlegt, athyglisvert og skemmtilegt fyrir þjóðina að fá að fylgjast með umræðum og framgöngu þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og hér í þingsölum Alþingis. Í raun og veru ætti það að vera í beinni útsendingu  
            

Virðulegi forseti. Ég frábið mér þessar leiðbeiningar frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem mælti þær af sínu hjartans lítillæti sem allir þekkja sem hafa hlustað á hana úr ræðustól Alþingis. Sannleikurinn er sá að þingmenn þurfa ekkert þessar leiðbeiningar, hins vegar blasir við að núverandi ráðherrar þurfa greinilega að fá leiðbeiningar um það hvernig þeir eiga að umgangast þingið og svara fyrirspurnum sem lagðar eru fram með eðlilegum hætti. Það sem hér hefur einfaldlega verið gert er að þess hefur verið óskað að mjög mikilvæg mál séu skýrð. Ekki hefur verið orðið við þeim óskum, þingmenn hafa reynt að gera það hér úr ræðustól Alþingis, það hefur verið reynt með fyrirspurnum, með opnum þingnefndarfundum. Það hefur ekki borið árangur og þess vegna er beiðnin sú til hæstv. forseta að hún hlutist til um það að ráðherrarnir sýni þinginu þá virðingu að upplýsa um hluti sem þeir hafa lagt fram og sent til embættismanna 

Forseti vill fara yfir nokkur atriði. Hér hefur verið opinn fundur í fjárlaganefnd og rétt áðan var utandagskrárumræða um framkvæmd fjárlaga og samskipti við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í gær var einnig fundur með heilbrigðisráðherra og heilbrigðisnefnd um þann þátt sem snýr að framkvæmd fjárlaga og heilbrigðisþjónustunnar. Þetta er það sem forsetar hafa beitt sér fyrir og er komið á. Eftir er þá að leggja fram fyrirspurnir, skriflega eða munnlega, eða eins og forseti nefndi áðan, að fara í óundirbúinn fyrirspurnatíma á mánudaginn. 

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að virðulegur forseti ætti að hlutast til um að við fáum þessi svör en ég verð að segja eins og er að mér finnst umræðan hér hjá stjórnarþingmönnum, hvernig þeir tala hér, með miklum eindæmum. Hrokinn er slíkur að ég man ekki eftir að hafa hlustað á slíkt í sölum þingsins.

Það er ekki úr háum söðli að detta.

Svo því sé til haga haldið er ekki um það að ræða að þeir aðilar sem hér töluðu séu þess megnugir að fara að kenna fyrrverandi forseta þingsins hvernig þingsköpin eru. Virðulegi forseti. Þetta snýst ekki bara um þetta mál, þetta snýst um það hvort menn vilji hafa þá vinnureglu hér að fyrirspurnum sé svarað. Það er öllum ljóst sem hafa fylgst með þessum umræðum, sem hafa verið á þessum fundum, hvort sem er í heilbrigðisnefnd eða fjárlaganefnd, að fyrirspurnunum hefur ekki verið svarað. Ef menn telja svo að ráðherrar og framkvæmdarvald komist upp með að upplýsa ekki um þær spurningar sem þingið ber fram er það mál miklu stærra en það sem hér er rætt 

Virðulegi forseti. Svo að ekkert fari milli mála og enginn misskilningur sé á ferð þá ræðum við frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Það er eitt af þeim allra stærstu málum sem þjóðþing getur rætt, það eru breytingar sem boðaðar eru, hvernig sem það er gert, á sjálfri stjórnskipan lýðveldisins. Stjórnarskrármál hafa verið meira og minna til umræðu frá árinu 1944, frá lýðveldisstofnuninni, og þarf í sjálfu sér ekki að rekja mjög ítarlega með hvaða hætti staðið hefur verið að þeim málum. Í upphafi var ætlunin að fram færi heildstæð endurskoðun á stjórnarskránni en þrátt fyrir margar metnaðarfullar atlögur í þeim efnum hefur í sjálfu sér ekki mikið miðað í þeim efnum. Þegar þessi mál eru skoðuð held ég hægt sé að rökstyðja að það hafi verið röng nálgun strax í upphafi að ætla sér að fram færi heildstæð endurskoðun á stjórnarskránni. Miklu skynsamlegra hefði verið að gera það eins og síðar var ákveðið, að taka fyrir einstaka efnisþætti stjórnarskrárinnar sem kölluðu á breytingar því að það er alveg rétt sem margoft hefur verið bent á að stjórnarskrá er lykilplagg. Það er mjög mikilvægt að það sé ákveðin festa og vissa í skipan stjórnarskrárinnar. Þau lýðræðisríki sem við viljum gjarnan bera okkur saman við, og gerum það með sóma og sann, hafa yfirleitt haft þann háttinn á að í stað þess að fara í heildstæða endurskoðun reyna menn frekar að tryggja að tiltekin samfella sé í stjórnarskránni. Það er lykill að réttarfarslegu öryggi og öryggi íbúanna og borgaranna að menn viti hvernig hinar almennu leikreglur eru. Þær breytingar sem við höfum gert á stjórnarskránni, sem gerðum til að mynda á 10. áratugnum, bæði 1991 og 1995, voru einmitt þannig gerðar að þær miðuðu að því að taka fyrir afmarkaðan þátt í stjórnarskránni sjálfri og ná um hann mikilli sátt milli stjórnmálaflokkanna og í samfélaginu. Það var gert með mikilli almennri umræðu sem þá fór fram með býsna löngum aðdraganda og sama var gert fyrir kosningarnar 2007 þegar ætlunin var að taka fyrir hluta af því sem verið er að fjalla um í því frumvarpi sem við ræðum í dag. Því miður tókst ekki að ná eðlilegri samstöðu um málið á árinu 2007. Var það mat þáverandi meiri hluta Alþingis og raunar Alþingis í heild að skynsamlegt væri að hverfa þá frá þessari fyrirætlan. Í stað þess að knýja fram breytingar á stjórnarskránni í einhverju ósætti, jafnvel þó menn hefðu verið búnir að ná býsna langt um það að ná saman um stóra hluti málsins, var það engu að síður niðurstaða Alþingis á þeim tíma að knýja ekki fram breytingar heldur freista þess að taka lengri tíma í málið, vinna það til hlítar og í góðri sátt svo að um stjórnarskrárbreytingarnar gæti tekist almenn sátt. Bent hefur verið á það upp á síðkastið að stjórnarskrármál hafi verið ákveðin í ósætti í þinginu og er það rétt, það eru tvö dæmi um það. En þau dæmi eru hins vegar af allt öðrum toga en málin sem við ræðum núna. Þá ræddum við um breytingar á kosningafyrirkomulagi og kosningalögum, annars vegar 1959 og hins vegar á 4. áratug síðustu aldar. Þar hafði einn stjórnmálaflokkur, Framsóknarflokkurinn, algera sérstöðu. Hann naut þess í skipan þingmanna að kosningafyrirkomulagið væri bæði óréttlátt og óskynsamlegt og það voru sérhagsmunir þess stjórnmálaflokks sem gerðu það að verkum að í báðum tilvikum sem ég nefndi frá 20. öld var ekki hægt að ná samkomulagi í málinu. Það var hins vegar breið samstaða um málið að öðru leyti og nú efast enginn um að það var bráðnauðsynleg niðurstaða á þeim tíma. Það er því mjög ólíku saman að jafna þegar við berum saman þau tvö tilvik sem nefnd hafa verið um ósætti sem var um breytingar á stjórnarskrá og það sem við ræðum í dag. Um það hafa verið höfð nokkuð mörg orð að óeðlilegt sé að þessi mál séu rædd svo ítarlega sem raun ber vitni. Ég get ekki fallist á það. Það er mjög nauðsynlegt almennt talað að umræður um stjórnarskrárbreytingar séu mjög ítarlegar og hafi víða skírskotun. Það er kannski mesti gallinn á þeim umræðum sem nú fara fram um stjórnarskrármálið að þær fara að mestu leyti fram í sölum Alþingis. Þeir sem vilja gjarnan tjá sig um þessi mál bera því réttilega við að ekki sé hægt um vik í ljósi þess þrönga tíma sem þessum breytingum, umræðum og ákvörðunum er gefinn. Til að ná skynsamlegri niðurstöðu þurfa umræður um stjórnarskipunarmál að eiga sér langan aðdraganda. Þær umræður þurfa líka að vera þannig að þær endurspegli margvísleg viðhorf í samfélaginu því að það á ekki að vera svo að við breytum á hverjum degi stjórnarskipunarlögum eins og við gerum í dag. Þegar við gerum breytingar á Alþingi almennt um einstök mál er ekkert óeðlilegt að slík mál komi oft til endurskoðunar og þegar mönnum finnst tilefni til að gera breytingar á tilteknum lögum eru borin upp ný frumvörp í þinginu sem menn ræða um og taka síðan afstöðu til. Það er mjög eðlilegt en það er hins vegar ekki eðlilegt þegar við ræðum stjórnarskrármál. Ég hef á undanförnum dögum og vikum farið yfir hvernig staðið er að slíkum stjórnarskrárbreytingum í öðrum löndum og ég fullyrði að hvergi nokkurs staðar þar sem ég hef kynnt mér málin hefur verið staðið að þeim málum með sama hætti og núna er gert varðandi þetta frumvarp. Engar þjóðir sem vilja kalla sig lýðræðisþjóðir og vilja ná máli í þessum efnum láta sér detta í hug að ástunda vinnubrögð eins og eru varðandi þetta frumvarp. Það er algert einsdæmi þegar kemur að stjórnarskránni, ekki bara í sögu okkar þjóðar heldur í sögu þeirra þjóða sem vilja láta taka sig alvarlega þegar kemur að lýðræðislegum vinnubrögðum og að því að endurskoða stjórnarskrána sjálfa. Hvergi nokkurs staðar á byggðu bóli þar sem menn vilja hafa lýðræðisleg vinnubrögð í heiðri mundu þeir láta sér detta í hug það sem þessi minnihlutaríkisstjórn reynir nú að knýja fram með ofríki sínu, með tilstyrk fylgihnattarins, Framsóknarflokksins, sem enginn veit frá degi til dags hvort telst stjórnarandstöðuflokkur eða í stjórnarliðinu. Ef t.d. væri spurt í spurningakeppninni Gettu betur: Er Framsóknarflokkurinn stjórnarandstöðuflokkur eða stjórnaraðstöðuflokkur? held ég að svörin væru alltaf rétt, hver sem þau væru. Er hann stjórnarandstöðuflokkur? Já, já. Er hann stjórnarflokkur? Já, já. Er hann hvort tveggja? Já, hann er það, í anda sinnar helgu sögu, já- og nei-flokkurinn. Það er algerlega óljóst hver staða hans er nema að við vitum að hluti af þeim hrossakaupum sem gerð voru - og nú vona ég að hrossakaupmenn landsins fyrirgefi mér - þegar ríkisstjórnin var mynduð var að sjá svo um að lagt yrði á borð frumvarp um svokallað stjórnlagaþing sem er ein af þessum hugdettum sem Framsóknarflokkurinn fær gjarnan rétt fyrir kosningar. Sagan sýnir og reynslan sannar að eitt af því hættulegasta sem hent getur þjóðfélag okkar er þegar Framsóknarflokkurinn fær hugdetturnar sínar. Það getur haft afleiðingar sem ekki nokkur maður getur séð fyrir og væri fróðlegt og kannski athyglisvert á margan hátt að ræða það mál. Þegar við skoðum hvernig staðið hefur verið að breytingum á stjórnarskrá hjá okkur á undanförnum árum, t.d. á 10. áratug síðustu aldar, sjáum við að það hefur alltaf haft býsna langan aðdraganda. Segja má að þær breytingar sem boðaðar eru í þessu frumvarpi uppfylli þau skilyrði að þær eiga sér nokkurn aðdraganda að nokkru leyti, ekki að öllu leyti. Það á t.d. við um 1. gr. frumvarpsins, um náttúruauðlindir. Þau mál voru, eins og ég tæpti á aðeins áðan, rædd ansi mikið í aðdraganda kosninga 2007 og þá var það einlægur vilji allra stjórnmálaflokka, að ég hygg, að skipa þeim málum þannig að sómi yrði að og menn gætu komist að samkomulagi um þau, en ekki tókst að ljúka því máli á þeim tíma. Það er mjög mikilvægt að ætla sér góðan tíma núna, t.d. eftir kosningarnar fram undan eru, og setjast niður með öllum stjórnmálaflokkunum sem þá eiga fulltrúa á Alþingi og opna þá umræðu enn þá frekar, t.d. með þátttöku almennings og sérfræðinga. Til þess eru margar lýðræðislegar leiðir færar. Það þarf að ræða málin til að komast niðurstöðu sem menn geta sæst á og ég fullyrði að til eru slíkar leiðir sem mjög vel færar. Það sjáum við á þeim umræðum átt hafa sér stað. Við vitum nokkurn veginn í hvaða átt við viljum stefna en það vantar hins vegar mjög á að þetta frumvarp uppfylli þau skilyrði sem við verðum að setja varðandi mál af þessu tagi. Ég vek athygli á því að þegar við skoðum aðdragandann að þessu frumvarpi er hann ótrúlega skammur. Núverandi ríkisstjórn komst á koppinn 1. febrúar sl. Einhvern tíma í framhaldi af því var sett niður vinna tiltekinna sérfræðinga, handvalinna sérfræðinga, sem ríkisstjórnin kaus sér til að undirbúa þetta mál. Ekki var leitað eftir því að fá breiða samstöðu stjórnmálaflokkanna um þessi mál enda er mjög ólíklegt að sú vinna hefði skilað viðunandi árangri á þeim skamma tíma sem við höfðum, frá 1. febrúar fram að kosningum, 25. apríl, en engu að síður kaus ríkisstjórnin sér þessa leið. Til þess að geta knúið fram einhverja tiltekna niðurstöðu sem henni væri þóknanleg kaus hún til fylgilags við sig tiltekna, handvalda sérfræðinga, ágætisfólk, til að undirbúa þetta mál og leggja það fram í sínu nafni, á pólitíska ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna en ekki með það að augnamiði að ná pólitískri eða almennri sátt um málið. Við sjáum það einfaldlega þegar við rekjum tímasetningarnar í undirbúningi þessa máls hvernig að öllu er staðið. Málið var síðan lagt fram í þinginu í byrjun marsmánaðar, mánuði eftir að ríkisstjórnin var mynduð eða þar um bil. Því var vísað til sérstakrar kosinnar nefndar 11. mars. Þó var ekki kosið í þá nefnd fyrr en daginn eftir og fyrsti fundur nefndarinnar var happadaginn föstudaginn 13. mars. Að kvöldi þess dags var málinu vísað frá þinginu til umsagnar, umsagnaraðilarnir fengu málið í hendur væntanlega í fyrsta lagi 14. mars. Hvenær áttu þeir sem kallaðir voru til, til að fjalla um þessi mál að skila áliti? Hvaða tíma höfðu menn til að fara yfir þessi flóknu umdeildu mál sem eru ekki einu sinni aðgengileg fyrir mestu sérfræðinga okkar, eins og kemur glögglega fram í þeim nefndarálitum og í þeim stóru og miklu umsögnum sem bárust? Þeir höfðu innan við viku, þeir höfðu sex daga, málunum var vísað úr nefnd á föstudegi, ofan í helgi, þannig að á fyrsta virka degi eftir það, væntanlega 16. mars eða þar um bil, hafa umsagnaraðilar trúlega fengið þessi gögn í hendur og beiðnina um að vinna í þessum málum. Þeir áttu að skila áliti 20. mars sem var föstudagur. Það var allur tíminn sem þeir fengu. Við ræðum hér um grundvallarplagg. Þetta er ekkert smámál, þetta eru engin neyðarlög sem kalla á að menn hafi hraðar hendur. Það er ekki verið að kippa til einhverri lítilli þingsályktunartillögu. Það er ekki verið að tala um einhverjar tæknilegar breytingar á frumvarpi. Það er verið að tala um grundvallarbreytingar á sjálfri stjórnarskrá Íslands, mál sem hv. stjórnarliðar hafa keppst við í umræðum, reyndar ekki endilega úr ræðustólnum heldur í almennri þjóðfélagsumræðu, að leggja áherslu á að séu þýðingarmiklar breytingar, stórar breytingar sem marki þáttaskil og séu viðbrögð við því sem menn hafa kallað kerfishrun í samfélagi okkar. Og vinnubrögðin við að gera grundvallarbreytingar á sjálfri stjórnarskránni eru með þessum hætti. Með öðrum orðum, það eru valdir sérfræðingar, mætasta fólk, til að undirbúa málið, þeir fá mánuð til þess eða um það bil. Margt bendir til að það hafi verið markmið í sjálfu sér að leggja málin þannig fram að það væri í anda þess sem tillögumenn vildu en ekki gætt að því að reyna að ná pólitískri samstöðu. Síðan átti þingnefnd Alþingis að hafa 4–5 virka daga frá því að málið var sent til umsagnar og þar til umsagnaraðilar áttu að vera búnir að skila af sér. Þess vegna er ekki undarlegt að umsagnaraðilar kvarta nánast allir sem einn undan þessum vinnubrögðum. Ég skil alveg það sjónarmið að menn vilji gera breytingar á tilteknum efnisgreinum stjórnarskrárinnar og ég er alveg sammála þeirri nálgun að við eigum að gera það með þeim hætti að við tökum fyrir einstaka þætti stjórnarskrárinnar. Það er greinilega sú aðferð sem reynslan hefur sýnt alveg frá lýðveldisstofnun að er miklu líklegri til árangurs en ætla sér það viðurhlutamikla verkefni að gera breytingar á stjórnarskránni í heild, fyrir utan það að ég hef mínar efasemdir um að efnisleg rök standi til þess að gera slíkt. Það er önnur saga. En láta sér detta í hug og sýna umsagnaraðilum þá vanvirðu að ætla þeim 4–5 virka daga til að vinna að umsögnum sínum sem menn vilja taka hátíðlega þegar við fjöllum um sjálfa stjórnarskrá okkar, er vanvirða við umsagnaraðilana og þingið, en fyrst og fremst við stjórnarskrána sjálfa og þjóðina okkar. Það er vanvirða að láta sér detta það í hug að þeir umsagnaraðilar sem við köllum til til að gefa okkur ráð, til að hjálpa okkur við að ganga frá þessu frumvarpi svo að fullur sómi sé að og menn geta verið tiltölulega sáttir við það, gengur auðvitað ekki. Það sjá allir menn að það getur ekki gengið að svona sé staðið að málum. Ég hef sem ráðherra og þingmaður oft og tíðum lagt fram þingmál af alls konar stærðargráðum og mismunandi flókin. En aldrei held ég að mér hafi dottið í hug að leggja fram þannig frumvarp, hvorki sem þingmaður né ráðherra, af þeim toga að það kallaði á einhverja yfirlegu og bjóða síðan mönnum upp á að skila áliti með svona hraðsoðnum hætti. Enda sjáum við að það er einróma dómur nánast allra þeirra sem fjalla um þessi mál að þetta séu óboðleg vinnubrögð. Ég lagði fram umdeilt mál sem landbúnaðarráðherra í haust og reyndar líka í fyrra um svokallað matvælafrumvarp. Mig minnir að upphaflega ætlunin hafi verið sú að veita þar hálfan mánuð eða þrjár vikur í umsagnarfrest. Þegar þess var óskað af umsagnaraðilum að hann yrði lengdur varð þingið að sjálfsögðu við því. Allir voru þeirrar skoðunar að það væri ekki mönnum bjóðandi eða þinginu bjóðandi að ætla sér minni tíma en hálfan mánuð til mánuð fyrir umsagnaraðila til að kynna sér og fara ofan í málið og senda frá sér umsagnir. Þó var það ekki stjórnarskrármál. Þar var rætt mál sem verið hafði í umræðunni árum saman og margir þekktu í meginatriðum en mér fannst það sjálfsagður hlutur að bregðast við ábendingum þeirra hagsmunaaðila sem hlut áttu að máli og var sammála þingnefndinni um að koma málum þannig fyrir að umsagnaraðilar fengju sómasamlegt svigrúm til að fara ofan í málið. Ég trúi því ekki að það geti verið vilji svo ágætra þingmanna sem flutningsmenn eru, hv. þm. Birkis J. Jónssonar, Guðjóns A. Kristjánssonar, hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, að það geti verið einlægur vilji þeirra að standa svona að málum varðandi breytingar á stjórnarskránni. Ég trúi ekki öðru en þau sjái ljósið í þessum efnum og fallist á það að þetta mál verðskuldi ekki af einhverjum pólitískum ástæðum, ekki af neinum öðrum ástæðum en þeim að við viljum vanda okkur þegar við tölum um stjórnarskrána og stjórnarskráin okkar verðskuldi að við sýnum henni þá lágmarksvirðingu að ætla okkur þann tíma sem nauðsynlegur er til að fara yfir þessi mál. Þegar við skoðum umsagnirnar telja þeir allir undantekningarlaust sem fjalla um málið þessi vinnubrögð ótæk og væri hægt að lesa upp marga kafla úr umsögnum ýmissa aðila í þeim efnum sem rökstyðja mál mitt. Ég ætla að láta mér nægja að kalla til vitnis í þessu sambandi laganefnd Lögmannafélags Íslands. Ætli það sé ekki nefnd sem hefur nokkurt gildi þegar kemur að því að ræða um sjálfa stjórnarskrá lýðveldisins? Ætli það sé ekki nefnd sem við mundum alltaf vilja hafa til ráðslags þegar við fjöllum um mál eins og þetta hér? Enda var það sent nefndinni til umsagnar. Umsögnin sem barst frá nefndinni var raunar dagsett 25. mars, 5 dögum eftir að upphaflegur umsagnartími var liðinn. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að það sé algerlega ótækt að afgreiða frumvarpið hér og nú, ekki vegna þess að nefndin andmæli því að það geti verið skynsamlegt að taka fyrir þau efnisatriði sem frumvarpið felur í sér, það er ekki það sem verið er að gera í umsögn nefndarinnar. Nefndin telur að vísu að þetta sé mjög þversagnarkennt frumvarp og það blasir við hverjum einasta manni sem les það, það þarf enga sérfræðinga til að segja okkur það. Það er undarlegt að gera fyrst breytingar á tilteknum þáttum stjórnarskrárinnar og leggja svo drög að því að búið sé til eitthvert „apparat“ sem heitir stjórnlagaþing sem á síðan að endurskoða sömu efnisatriði og við leggjum hér drög að að breyta. Það sem nefndin segir í lokamálsgrein umsagnar sinnar er þetta, með leyfi virðulegs forseta: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem eru boðaðar með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar.“ Það er mjög mikilvægt að átta sig á þessu, svo ég grípi inn í þennan upplestur. Það sem nefndin segir hér er að þetta eru ekki minni háttar lagfæringar á stjórnarskránni sem verið er að fjalla um, þetta eru grundvallarbreytingar, stórmál. Þetta stórmál áttu umsagnaraðilar að hafa fimm virka daga til að fjalla um. Ég held nú áfram lestri mínum, með leyfi virðulegs forseta: „Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða.“ Enn gríp ég inn í. Þetta hlýtur að vera sjálfgefinn hlutur. Það hlýtur að vera svo, þingmenn geta ekki annað en fallist á það sjónarmið að þegar við gerum grundvallarbreytingar á stjórnarskránni gefum við okkur sómasamlegan tíma til þess. Getur nokkur maður sagt að það sé gert með sómasamlegum hætti þegar þannig er staðið að málum eins og ég hef rakið? Undirbúningurinn er á forræði ríkisstjórnarinnar án breiðrar samstöðu þingmanna og Alþingis án þess að fram hafi farið eðlileg umræða úti í þjóðfélaginu og það er gert með þeim hætti að menn hafa fimm daga til að segja álit sitt á grundvallarbreytingum á stjórnarskránni. Enn les ég úr þessari umsögn, með leyfi virðulegs forseta: „Er það afstaða laganefndar Lögmannafélags Íslands að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Þetta getur ekki verið afdráttarlausara. Laganefnd Lögmannafélagsins kemst að þeirri niðurstöðu að þetta mál sé þannig úr garði gert að ekki sé hægt að samþykkja það. Það eigi að fara í frekari athugun, það eigi að fara í frekari vinnu, ekki vegna þess að ekki eigi að skoða þau mál sem um er að ræða heldur vegna þess að flausturslega sé að þessu staðið, ekki sé unnið að þessum málum með eðlilegum hætti. Þegar maður les það sem kemur fram í umsögn laganefndar Lögmannafélagsins er ómögulegt annað en taka undir þetta sjónarmið. Þetta er lögmætt og eðlilegt sjónarmið sem lýsir virðingu fyrir stjórnarskránni og lýsir vilja til þess að vinna vel að þessum málum þannig að við getum haft af þessu fullan sóma. Við sýnum stjórnarskránni okkar virðingu, þessu grundvallarplaggi sem við öll viljum virða og sem við þingmenn virðum alveg sérstaklega vegna þess að við sverjum eið að stjórnarskránni þegar við tökum sæti á Alþingi, eins og allir vita. Ég veit að það er örugglega fullur vilji til þess af hálfu allra þingmanna til að vanda vel til verka þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni og við eigum að sýna þennan vilja okkar ótvírætt í verki með því að fresta afgreiðslu málsins. Við afgreiðum ekki stjórnarskrárbreytingar með flausturslegum hætti, sem enginn veit í raun og veru hvað þýða. Það liggur fyrir í veigamiklum atriðum í frumvarpinu að það er ágreiningur um hugtakanotkun, menn vita í raun og veru ekkert hvað verið er að tala um í sambandi við ýmsa þýðingarmikla þætti. Það er ávísun á lögsókn og málaferli sem mundu ekki aðeins skaða einstakar atvinnugreinar heldur þjóðfélag okkar og grafa undan virðingu okkar fyrir stjórnarskránni þegar í henni eru ákvæði sem menn vita í raun og veru ekki hvað þýða. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að það undrar mig satt að segja mikið að menn skuli þá ekki vera sammála um að gera tilteknar breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar eins og við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum margoft hvatt til, en að öðru leyti að láta þetta mál bíða betri tíma. Það er þá hægt að fara í það, t.d. eftir kosningar, í sumar eða í haust, að ljúka málinu með þeim eðlilega hætti sem þar væri boðið upp á. Þá væru það breytingar á stjórnarskránni sem við afgreiddum einhvern tíma síðar á þessu ári á nýju þingi í stað þess að þær tækju gildi núna í maímánuði. Það getur ekki verið að eitthvað knýi svo á í þessum efnum að menn geti ekki fallist á þessa frómu ósk stjórnmálamanna og fleiri. Ég geri ráð fyrir að það sé erfitt fyrir stjórnarliðið, eins og það hefur talað, að fallast á það af því að þeim finnst eins og verið sé að taka of mikið tillit til sjónarmiða Sjálfstæðisflokksins. Ég vísa til almennra sjónarmiða allra helstu fræðimanna okkar og fleiri, t.d. Lögmannafélagsins sem hvetur til varkárni í þessum efnum. Þetta er ekki bara ósk sem kemur frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, fræðasamfélaginu, Lögmannafélaginu, hagsmunaaðilum og þeim sem við þessi mál eiga að búa, þetta er líka sjónarmið sem var oft rætt á árinu 2007 í aðdraganda þeirrar umræðu sem þá fór fram um mögulegar breytingar á stjórnarskránni og ég rakti aðeins áðan. Þá kom mjög skýrt fram af hálfu tveggja mjög valinkunnra sómamanna úr hópi þáverandi stjórnarandstæðinga, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og Ögmundar Jónassonar, að menn ættu að gæta sín á því að láta ekki stjórnarskrárbreytingar fara fram í pólitískum ágreiningi, menn ættu að freista þess að reyna að ná meiri samstöðu. Það eru orð sem ber að taka tillit til og það var gert árið 2007 þegar menn ákváðu að hægja á þessari vinnu, ljúka henni ekki heldur freista þess að ná samkomulagi. Ég vek athygli á því að hér eru engir smákarlar á ferð. Hér eru nefnilega sjálfir guðfeður núverandi ríkisstjórnar, mennirnir sem hafa greint frá því að þeir hafi átt samræður um mögulega myndun ríkisstjórnar sem seinna var mynduð, í byrjun febrúarmánaðar. Hér eru því menn sem ég hefði talið að núverandi ríkisstjórn mundi hlusta á, hv. þm. Ögmund Jónasson og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem báðir hafa hvatt til þess að vandað væri til verka. Hv. þm. Ögmundur Jónasson segir t.d.: „Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ - Rétt eins og ég var að segja hér áðan. „Að svo miklu leyti sem íslensk lög kunna að vera óljós um eignarréttarlega stöðu náttúruauðlinda okkar er brýnt að stjórnarskrárgjafinn [þ.e. Alþingi] finni leið sem er til þess fallin að stuðla að stöðugleika en festi þó ekki í sessi kerfi sem mikið ósætti hefur verið um á meðal þjóðarinnar.“ Ég get tekið undir hvert einasta orð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson segir í þessum efnum. Það frumvarp sem við fjöllum um nær ekki þessum markmiðum, það mun ekki gera það. Það er fullkomin óvissa um hugtakanotkun í þessu frumvarpi sem kemur glögglega fram hjá öllum þeim sem um það þurfa að véla og eiga hagsmuna að gæta í þessum efnum. Ég get bæði vísað til Landssambands smábátaeigenda og Landssambands íslenskra útvegsmanna og jafnframt til umsagnar Orkustofnunar sem væri fróðlegt að skoða, þó að ég hafi sennilega ekki tíma til þess að fara yfir hana, nema þá að ég taki til máls síðar í þessari umræðu. Það væri ákaflega fróðlegt að fara yfir umsögn Orkustofnunar í þessum málum, sem er mjög upplýsandi og varpar ljósi á þann vanda sem við erum í varðandi þetta mál vegna þess að hugtakanotkunin er óljós. Sama má segja ef við skoðum ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þar sem segir, með leyfi forseta: „Frú forseti. Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál. Það var á þeim grundvelli sem stjórnarandstaðan lýsti því yfir að hún væri reiðubúin til að lengja þingið og reiðubúin til samstarfs við ríkisstjórnina um að reyna að ná sátt á sama grundvelli og allir flokkarnir höfðu áður náð sátt um í auðlindanefndinni.“ Síðan fjallar hv. þingmaður um málið, hann hefur auðvitað sína pólitísku sýn á þetta en leggur áherslu á það sem ég tel að sé grundvallaratriði í þessum efnum, að við eigum að taka okkur þann tíma sem við þurfum til þess að komast að niðurstöðu í málinu. Við höfum ekki fengið þann tíma, við höfum ekki nægan tíma til þess að gera það. Það sjá allir sem vilja skoða þessi mál af einhverri sanngirni að við þurfum meiri tíma. Við erum ekki að fjalla um nein smámál þegar kemur að stjórnarskránni almennt og í þessu frumvarpi sérstaklega. Ég nefndi áðan að m.a. hefði komið fram í umsögn laganefndar Lögmannafélagsins að við værum að gera grundvallarbreytingar á stjórnarskránni. Og af því að hér eru komnir inn þingmenn sem ég hygg að hafi setið í sérnefndinni en hlustuðu væntanlega ekki á mál mitt  Þess vegna hvet ég til sátta í þessum efnum því að ég held að við viljum öll innst inni gera tilteknar breytingar á einstökum efnisatriðum. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að við eigum að gera breytingar varðandi þau atriði sem lúta að 1. gr. í þessu frumvarpi þó að að ég sé mjög órólegur yfir þeim texta sem hérna er í ljósi þess að allir umsagnaraðilar sem fjalla um málið, útvegsmenn, Orkustofnun, hafa miklar áhyggjur í þessum efnum.  Er ekki rétt að hafa varann á sér í þeim efnum? Getur hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir alveg fullyrt hvað hugtakið þjóðareign þýðir í þessu sambandi? Veit hv. þingmaður nákvæmlega til hvers er verið að vísa í þessu sambandi þegar rætt er um náttúruauðlindir? Umsagnaraðilum, sem eru engir aukvisar eða asnar, er það t.d. ekki ljóst.  Ég sé t.d. að í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar, sem út af fyrir sig er jákvætt að sjá, er vikið að þessu máli og þar er reynt að slá allt í gadda og úrskurða um að annað þessara hugtaka sem ég gerði að umræðuefni, þ.e. þjóðareignarhugtakið, sé skýrt. Með leyfi virðulegs forseta segir á bls. 2 í nefndaráliti meiri hlutans: „Meiri hlutinn telur hugtakið þjóðareign skýrt og ítrekar að ákvæðinu“ - og þetta vil ég leggja áherslu á - „er ekki ætlað að hrófla við beinum eða óbeinum eignarréttindum sem menn hafa þegar öðlast á náttúruauðlindum.“ Með náttúruauðlindum eru menn væntanlega t.d. að tala um fiskinn í sjónum. Það vekur athygli mína að undir þetta plagg skrifar án fyrirvara hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, og Ellert B. Schram, þingmaður Samfylkingarinnar, sem mig minnir einhvern veginn að hafi talað dálítið öðruvísi um þau óbeinu eignarréttindi sem felast t.d. í fiskveiðiréttindum en til að mynda hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Mér finnst að nú vanti ekkert á þetta plagg nema nafn Grétars Mars Jónssonar. Þessir þingmenn sem talað hafa út og suður þegar hefur komið að fiskveiðimálum …  Ég vil því bara segja eins og er að þrátt fyrir að hér sé reynt að tala digurbarkalega í þessu nefndaráliti …  Ég hlustaði á athyglisverð orðaskipti hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og Illuga Gunnarssonar um daginn þar sem hv. þm. Illugi Gunnarsson vakti athygli á því, á þýðingu þess að þegar við göngum frá breytingum á stjórnarskipunarlögunum okkar, reynum við að róa fyrir allar víkur og gæta þess að við skiljum eftir sem minnsta óvissu. Það er alveg rétt sem fram kom í ræðum þeirra beggja á þeim tíma, margt er óvissu undirorpið í mannanna verkum. En okkar verkefni í allri almennri löggjöf og alveg sérstaklega í stjórnarskipunarlögum er þó að reyna að lágmarka þá óvissu þannig að þeir sem búa við stjórnarskrá landsins, þ.e. þjóðin öll þurfi ekki að vera í neinum vafa um það hvað þessi orð þýða sem letruð eru gylltum stöfum í stjórnarskrá okkar. Það er erindi mitt í þessa umræðu, virðulegi forseti, að hvetja til þess að menn setjist niður, reyni að ná sátt og geri tilteknar breytingar á 79. gr., sem allir vita hvað þýðir. Að þau stjórnmálaöfl sem sitja á þingi að loknum kosningum taki síðan til við að finna lausn á þessu máli þannig að við þurfum ekki að afgreiða þetta mikilvæga mál í ágreiningi en reynum að hafa sama fyrirkomulag og allar aðrar þjóðir 

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns var nokkurn veginn endurtekning af mörgum ræðum sem hér hafa verið fluttar á undanförnum dögum og smám saman er nú að renna upp fyrir flestum um hvað þetta málþóf snýst. Það snýst um að koma í veg fyrir tvennt, annars vegar að náttúruauðlindir komist í þjóðareign og hins vegar að skapa almenningi aukinn rétt til beins lýðræðis. Á þeirri vegferð er víða komið við, m.a. reynt að færa rök fyrir því að hugtakið þjóðareign sé hér óskýrt. Hugtakið þjóðareign er afar skýrt. Um er að ræða réttindi í ríkiseigu sem hafa það einkenni að óheimilt er að láta þau varanlega af hendi, það er kallað þjóðareign. Auðvitað geta menn og hv. þingmenn flutt ýmsar ræður um að það sé óskýrt en í hugum þeirra sem áttu þátt í að skapa þetta hugtak og sátu í auðlindanefndinni fyrir rúmlega tíu árum síðan, er þetta afar skýrt. Þess vegna vil ég í þessu andsvari, virðulegi forseti, beina tveimur spurningum til hv. þingmanns. Í fyrsta lagi: Hvernig stendur á því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru því andvígir að náttúruauðlindir verði varanlega festar í sessi sem eign þjóðarinnar? Í annan stað: Hvaða efnislegu athugasemdir hefur Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmenn þess flokks við að réttur almennings til þess að krefjast þess að mál gangi til þjóðaratkvæðis nái ekki fram að ganga? Þetta eru lykilspurningar, virðulegi forseti, sem mér finnst mikilvægt að hv. þingmenn takist á við efnislega en flýi ekki inn í formið og stóryrðin eins og þeir hafa einsett sér nú á þriðja degi þessarar umræðu.

Virðulegi forseti. Ég verð að gera athugasemd við það í fyrsta lagi að ég hafi staðið í einhverju málþófi með efnislegri ræðu minni áðan. Ég fór eingöngu mjög efnislega yfir þetta frumvarp, tilurð þess og talaði um hvernig ég teldi að standa ætti að gerð stjórnarskrár. Ég endurspeglaði í þeim efnum mjög almenn viðhorf sem uppi eru um þau mál í þjóðfélagi okkar. Ég skírskotaði til umsagnaraðila fjölmargra sérfræðinga í þessum efnum og alþingismanna. Ég valdi auðvitað af kostgæfni þingmenn í því sambandi sem komu úr stjórnarliðinu vegna þess að ég taldi að það mundi ljá röksemdum mínum ákveðið vægi. Ég vísaði til mætra og öflugra stjórnmálamanna úr Samfylkingunni og Vinstri grænum sem vilja vanda sig við lagasetningu og þeir hafa sömu sjónarmið og ég hef í þeim efnum. Það er ekki verið að gera tilraun til þess að koma í veg fyrir eitt né annað með málflutningi okkar sjálfstæðismanna. Við erum eingöngu að hvetja til þess að þessi mál verði unnin betur og unnin í meiri sátt þannig að við getum náð þeim markmiðum sem hv. þingmaður kallaði eftir. Ég sagði það skýrt og skorinort hér áðan að ég teldi að það sem verið væri að fást við, til að mynda í 1. gr. frumvarpsins, væri verkefni sem við ættum að vinna að, hvernig skýra ætti þjóðareignarhugtakið þannig að um það væri sem minnstur ágreiningur. Ég geri ráð fyrir því að einhvern tíma geti sprottið ágreiningur, ég er ekki svo bjartsýnn eða barnalegur að ímynda mér að hægt sé að afstýra því algjörlega. Nákvæmlega sama er varðandi þjóðaratkvæði. Við sjálfstæðismenn höfum áður lagt fram hugmyndir um hvernig standa ætti að þjóðaratkvæði. Það er hins vegar ekki alveg augljóst mál og það er nokkuð sem við eigum að vinna í og ég hvatti til þess að það yrði unnið með þeim hætti að því mætti ljúka á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég lagði tvær spurningar fyrir hv. þingmann og hann valdi í ræðu sinni að flýja enn og aftur í formið í stað þess að takast á við þær spurningar efnislega því að hugtakið þjóðareign er í eðli sínu mjög skýrt. Það hefur verið rætt í ein 11 ár eða svo og gengur út á það að um er að ræða að auðlindir eru í ríkiseigu en einkenni þess er að þær auðlindir verða ekki látnar varanlega af hendi. Hvað annað er það í þessu sem hv. þingmaður er andvígur en að hann þurfi að skoða þetta eða ræða eða vinna eitthvað frekar? Það er ákveðin aðferðafræði. Hin spurningin: Hvað er efnislega að þeirri hugmynd sem hér liggur fyrir um að almenningur fái aukinn möguleika til að setja mál á dagskrá í þeim skilningi að setja í vald þjóðarinnar að taka um þau mál endanlegar ákvarðanir? 

Virðulegi forseti. Það er ekkert skýrt nákvæmlega og það er um það ágreiningur hvað hugtakið þjóðareign þýðir. Þó að hv. þingmaður haldi þessu fram og vísi m.a. í álit auðlindanefndarinnar er það bara ljóst mál, m.a. af lestri umsagna sem liggja fyrir, m.a. frá Orkustofnun, að þetta hugtak er alls ekki ljóst og þess vegna þarf að skýra það. Ég útiloka ekki nema síður sé að þetta hugtak fari inn í stjórnarskrána og í raun og veru get ég vísað til þess að í stjórnarsáttmála síðustu ríkisstjórnar var einmitt kveðið á um að það skyldi gert. Varðandi þjóðaratkvæðið vil ég bara segja að við getum út af fyrir sig tekið undir að við eigum að skipa þeim málum. Það þarf að átta sig á því hvort við eigum að nota þessi 15% eða einhverja aðra reglu og ég get ekki rætt alla þá hluti á fáeinum sekúndum. Við erum alveg tilbúin til að fjalla um þessa hluti en við höfum einfaldlega farið fram á að það sé gert með vandaðri hætti en hér er verið að gera og í meiri sátt. Mér finnst það ekki óbilgjörn krafa.

Herra forseti. Í því frumvarpi sem hér er á dagskrá eru tillögur í fjórum greinum um að staðfesta annars vegar eign þjóðarinnar á náttúruauðlindum og hins vegar að auka aðkomu almennings að ákvarðanatöku varðandi lög og stjórnsýslu. Flóknara er þetta mál ekki. Öllum er núna ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið og er á móti þessu frumvarpi. Það held ég að hafi komið mjög skýrt fram, hann byrjaði reyndar á því að kalla frumvarpið niðurlægingu og lýðskrum og setti allan þingflokkinn á mælendaskrá. Rökstudd dagskrártillaga liggur fyrir frá þingflokki Sjálfstæðisflokksins, minni hluta nefndarinnar, um að þessu máli skuli í heild sinni vísað frá. Ég vil að gefnu tilefni taka fram að ég er búinn að fylgjast vandlega með þessari umræðu, bæði héðan úr sal og í sjónvarpi á skrifstofu minni. Umræðan hefur leitt í ljós að tónninn er að breytast í málflutningi sjálfstæðismanna. Sjálfstæðisflokkurinn hefur léð máls á 2. gr. og eftir atvikum 3. gr. líka. Síðasti hv. ræðumaður hefur líka opnað á það að menn gætu lagað 1. gr. til þannig að sátt væri um hana. Síðast en ekki síst hafa talsmenn Sjálfstæðisflokksins í gær og fyrradag tekið undir það að hugmyndin um stjórnlagaþing kæmi vel til greina. Þeir gera það að vísu á þeim forsendum að það sé ráðgjafarþing og önnur útfærsla. Í ljósi þessara upplýsinga og þessarar þróunar hvet ég hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til að draga úr málflutningi og ræðuhöldum sínum svo málið komist aftur sem fyrst til nefndarinnar svo hægt sé að láta á það reyna hvort hægt sé að ná þeirri sátt í því máli sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er að kalla eftir. Ég held að það færi vel á því fyrir þingið, fyrir 

Virðulegi forseti. Ég fagna út af fyrir sig þessu sáttatilboði hv. þingmanns og ég er alveg sammála því að við þurfum að reyna að sátt í þessum efnum. Það er það sem málflutningur okkar alveg frá fyrsta degi hefur gengið út á. Ég held hins vegar að það sé ekki raunhæft að menn komist að niðurstöðu í þessum efnum á þeim fáu dögum sem eftir eru þar til þinginu lýkur. Nú veit ég ekki hvað hv. stjórnarliðar hafa hugsað sér að þingið standi lengi en það er alveg ljóst mál að menn hafa ekki mjög marga daga til stefnu. Og ég held að það sé ákaflega óskynsamlegt að reyna að knýja þetta mál fram í ósætti og þess vegna eiga menn einfaldlega að taka því einlæga sáttaboði okkar að afgreiða tiltekinn hluta þessa frumvarps sem opnar á þá leið að auðvelda breytingar á stjórnarskránni. Síðan getum við farið í þær breytingar sem ég held að við gætum orðið sammála um ef við ætlum okkur til þess lengri tíma. Hv. þingmaður lýsti frumvarpinu og sagði svo: Flóknara er þetta mál ekki. Málið er samt flóknara en svo vegna þess að þetta er spurning um grundvallaratriði. Hér var rætt um þjóðareignarhugtakið og ég vísaði til þess að um það mál væri ágreiningur, t.d. hvað það hugtak nákvæmlega þýddi. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði sína skoðun á því og hafði uppi rök um það sem eru út af fyrir sig málefnaleg rök. En ég vek t.d. athygli á umsögn sem ég hef í höndunum frá Orkustofnun sem vísar til þessa hugtaks, segir að það megi skilja með tvenns konar hætti og segir svo: „Hvor skilningurinn sem lagður er til grundvallar þá er þetta óskiljanlegt.“ Þetta eru engir aukvisar. Þetta eru aðilar sem ég geri ráð fyrir að séu flesta daga að hugsa um þetta hugtak í ljósi verkefna sinna. Þetta er dómurinn um frumvarpið. Ég segi bara að mér fyndist óðs manns æði að láta sér detta í hug að afgreiða í hasti og svona miklu ósætti mál þar sem grundvallarhugtökin eru sögð óskiljanleg. Þetta 

Herra forseti. Pólitískur leikur, það er nú það. Ég minni á að ekki eru nema tvö ár liðin síðan fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins lagði ásamt þáverandi formanni Framsóknarflokksins fram frumvarp í þinginu með nákvæmlega sama orðalagi að því er varðar þjóðareignina. Þetta er ekki nýtt af nálinni. Ég geri ráð fyrir að það mál hafi verið flutt vegna þess að þingflokkurinn hafði samþykkt það, þar á meðal hv. þingmaður. Ef það er einhver ágreiningur um útskýringu á því að þjóðin eigi náttúruauðlindirnar skulum við bara fara yfir það. Það tekur sjálfsagt einn eftirmiðdag að athuga það. Við kunnum öll íslensku og við vitum hvað við erum að tala um. Um þá spurningu sem hann lagði fram um að ég hefði breytt um einhverja skoðun er það misskilningur. Ég vil að það sé staðfest í stjórnarskrá að þjóðin eigi þessa náttúruauðlind. Á sama tíma virðum við þann einkaeignarrétt sem hefur hugsanlega skapast. Ég ætla ekki að fara að gera ágreining út af því. Þess vegna skrifa ég upp á þetta mál. Hv. þingmaður býður hér upp á sátt. Ég fagna því og endurtek það sem ég sagði áðan, ég lít svo á að málflutningur 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt hitt á kjarna málsins þegar hann vísaði til þess frumvarps sem var lagt fram fyrir tveimur árum varðandi sams konar hluta, þ.e. hluta af þessu frumvarpi. Það tók ekki til allra þeirra efnisatriða sem eru í þessu frumvarpi. Ég vil þá aðeins vekja athygli á því og rifja upp hver urðu örlög þess máls. Þegar það mál kom til umræðu í þinginu skapaðist ósætti um það þrátt fyrir að menn teldu að þeir væru búnir að vinna það með þeim hætti að samkomulag gæti náðst. Í ljósi þess ósættis var það samdóma álit þingsins á þeim tíma að í stað þess að reyna að afgreiða það með einhverju meirihlutavaldi væri skynsamlegra að ætla sér betri tíma og það er nákvæmlega það sem ég hef hvatt til. Ég tel ekki raunhæft að afgreiða þetta mál í heild sinni fyrir þinglok núna. Ég hef nefnt ákveðna hluti í því sambandi og tel að sáttin felist í því að ætla okkur þann tíma sem við þurfum síðar á þessu ári þannig að við getum lokið endurskoðuninni á þessum efnisatriðum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom nokkuð inn á fiskveiðistjórnina og fannst t.d. ótrúlegt að við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gætum verið sammála í sambandi við það mál sem hér um ræðir. Skýringin er einfaldlega sú að þetta mál hefur ekki áhrif á fiskveiðistjórnarkerfið. Þess vegna getum við hv. þingmaður verið sammála. Svo sagði hv. þingmaður eitthvað um að fræðasamfélagið og lögspekingar væru bara allir á móti, ég gat ekki skilið það á annan hátt. Þá ætla ég vitna í nokkra af þeim sem komu fyrir nefndina, t.d. sagði Ragnhildur Helgadóttir að hún fagnaði efnisatriðum í frumvarpinu og hún vill fá flest þessara atriða inn í stjórnarskrá.  Ég spyr, hæstv. forseti, hv. þingmann: Hvað telur hann að það þurfi mörg ár 

Virðulegi forseti. Þetta var dálítið athyglisverð ræða því að hv. þingmaður kaus að hafa þann háttinn á að handvelja úr umsögnum einstakra umsagnaraðila það sem henni hentaði hverju sinni.

Það hefur …

Hv. þingmaður vísaði til tiltekinna umsagna um tiltekna efnisþætti þessa frumvarps, síðan kemur fram að í umsögnum sömu aðila er varað við öðrum þáttum í þessu frumvarpi. Út af fyrir sig geta einstakir umsagnaraðilar t.d. verið þeirrar skoðunar að það sé ekkert óskynsamlegt að hafa einhvers konar form á stjórnlagaþingi en verið síðan á móti öðrum þáttum frumvarpsins. Af því að hv. þingmaður nefndi Ragnhildi Helgadóttur prófessor kemur fram í umsögn hennar, með leyfi virðulegs forseta: „Það er skoðun mín, að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má þá vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðin óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun.“ Svo skulum við taka stjórnlagaþingið sem er mikið uppáhald hv. þingmanns. Hvað gerist þar? Tiltekið frumvarp er lagt fram sem á sér fyrirmynd í kolli framsóknarmanna frá flokksþingi þeirra núna í janúar. Það er lagt þarna fram. Síðan kemur fram að þetta er 2 milljarða batterí og þá eru gerðar heilmiklar breytingar af hálfu stjórnarmeirihlutans og fylgifiska hans, meiri háttar breytingar á stjórnlagaþinginu og vísað til þess að um allar útfærslur varðandi það eigi að kveða á í lögum. Málið er allt saman mjög óljóst, alveg í uppnámi og enginn veit hvað þetta þýðir nema að það er búið að reyna að reikna sig niður í hálfan milljarð eða hvað þetta er í stað 2 milljarða, með öðrum orðum búið að gjörbreyta þessu fyrirbrigði í öllum meginatriðum og þannig á síðan að knýja þetta mál í gegn, algjörlega órætt í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa verið gerðar á fyrirkomulaginu.

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að ég hafi handvalið. En hver hefur ekki handvalið þegar horft er til þingmanna Sjálfstæðisflokksins, hvernig þeir hafa flutt ræður sínar hér? Ég hef fylgst með því hvernig þeir hafa handvalið úr umsögnum það sem er neikvætt. En sannleikurinn er sá að það er margt mjög jákvætt í þessum umsögnum. Ragnhildur Helgadóttir sagði á fundinum að henni fyndist miður ef efnisatriðum stjórnarskrár yrði breytt í ósætti. Hún sagði að öðru máli gegndi um þá þætti frumvarpsins sem varða það að færa völd til þjóðarinnar. Hún er því að tala um að 1. gr. sé þess eðlis að ekki sé gott að breyta henni í ósætti en ekki aðrar greinar. Hv. þingmaður gerir lítið úr því að nefndin kemur með breytingartillögur við stjórnlagaþingið sem þýðir að kostnaðurinn fer úr 2 milljörðum og niður í um 400 millj. kr. Það sýnir það eitt að honum hefur 

Virðulegi forseti. Það er sama hve hv. þingmaður kemur oft hingað upp, það liggur fyrir að í umsögnum yfirgnæfandi hluta umsagnaraðila er varað við því að staðið sé að málum sem raun ber vitni. Finnst hv. þingmanni í lagi að við gerum grundvallarbreytingar á stjórnarskránni í ósætti? Finnst hv. þingmanni það vera boðleg vinnubrögð að bjóða umsagnaraðilum upp á það að þeir hafi fimm virka daga til að segja álit sitt á grundvallarbreytingum á stjórnarskránni? Ég trúi því ekki að jafnþingreynd kona og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir vilji vinna með þessum hætti. Ég trúi því bara ekki. Ég hef haft heilmikið samstarf við hana í gegnum tíðina og ég hef ekki fundið annað en að hv. þingmaður vilji sýna þinginu fulla virðingu. Þessi vinnubrögð hennar á síðustu dögum hér í þinginu eru stílbrot frá allri hennar vinnu eins og við höfum kynnst henni. Ég hvet hv. þingmann til að endurskoða þetta. Ég vísa m.a. í þessu ljósi til Sambands íslenskra sveitarfélaga, stjórnsýslustigs sem varar við því að 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs undir liðnum fundarstjórn forseta til þess að inna forseta eftir því og hvetja til þess að tekin verði til umræðu hér í þinginu skýrsla sú sem birt er um þetta leyti í Bretlandi og er skýrsla fjárlaganefndar breska þingsins, sérstök skýrsla um fall bankanna á Íslandi. Skemmst er frá því að segja að sú skýrsla er móralskur sigur fyrir Ísland í þessu máli. Hvers vegna? Vegna þess að niðurstaða nefndarinnar er sú að ekki hafi verið rétt tilefni til ummæla breska fjármálaráðherrans eins og Íslendingar hafa alltaf haldið fram. Það er átalið í skýrslunni að breska ríkisstjórnin skuli hafa stigið inn og orðið gerandi á markaði með skaðlegum áhrifum fyrir Ísland. Það er átalið að hryðjuverkalögum skuli hafa verið beitt með verulega óheppilegum afleiðingum og áhrifum á það hvernig Íslandi, íslenskum stjórnvöldum, mundi ganga að halda uppi  Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram hér áður en ég fer úr pontunni 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessari merkilegu niðurstöðu fjárlaganefndar breska þingsins sem nú liggur fyrir. Þar kemur fram að Bretar sjálfir gagnrýna það offors sem bresk stjórnvöld beittu í framgöngu gagnvart Íslendingum og íslenskum hagsmunum. Þetta er að mínu mati mikilvægur áfangasigur fyrir okkur Íslendinga og að sínu leyti einnig fyrir fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra sem þurfti að sæta árásum fyrir framgöngu sína í samskiptum við fjármálaráðherra Bretlands, m.a. frá ýmsum þeim sem nú sitja í ríkisstjórn Íslands. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta að þetta mál verði tekið til formlegrar umfjöllunar hér í þinginu svo fljótt sem verða má, helst á mánudaginn. Við 

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari ábendingu hv. þm. Kristrúnar Heimisdóttur. Ég tel að það sé alveg einboðið að verða við því að opna möguleika á því að við getum rætt skýrsluna sem fjárlaganefnd breska þingsins gerði opinbera í dag. Þetta eru auðvitað stórtíðindi og mjög merkileg tíðindi og mikill sigur fyrir Íslendinga, ekki bara fyrir einstaka stjórnmálamenn heldur fyrir Íslendinga og íslenska hagsmuni. Því miður reyndu mjög margir hér innan lands að gera ummæli hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesens, tortryggileg þó að glögglega hafi komið fram, þegar maður las útskrift af orðaskiptum hans og fjármálaráðherra Breta, sem birtust opinberlega, að ekkert í ummælum hæstv. fjármálaráðherra gaf tilefni til þessa fantaskapar af hálfu breskra stjórnvalda. Nú hefur fjárlaganefnd breska þingsins komist að sömu niðurstöðu og það er mjög mikilvægt að við ræðum þessi mál á þjóðþinginu til þess að undirstrika samstöðu okkar sem íslenskrar þjóðar í þessum efnum þegar við eigum í 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur fyrir að taka þetta mál upp hér til umræðu. Það er afar mikilvægt að málið komist á dagskrá. Ég hef fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar óskað eftir því að það komist á dagskrá sem fyrst og helst á mánudag og er því algjörlega sammála þeim þingmönnum sem hafa nefnt þetta hér í umræðunni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið taki skýrsluna á dagskrá og ræði og geri það áður en þingi lýkur. Ég vildi að það kæmi hér fram í umræðunni að við höfum lagt það til að þetta komist sem fyrst á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka góð viðbrögð við ábendingu minni og legg áherslu á nauðsyn þess að þingið ræði þetta einmitt til þess að viðhalda þjóðarsameiningu um þetta mál sem er miklu alvarlegra en svo að nokkur stjórnmálaflokkur hafi leyfi til að lyfta sér upp á því eða taka aðra niður á því. Ég vil benda á að hér hafa orðið straumhvörf. Margir skildu ekki í umræðunni í vetur að ástæða þess að íslenska ríkisstjórnin ákvað að fara ekki með málið fyrir breska dómstóla var ekki sú að menn vildu það ekki. Það var ekki svo að menn væru ekki reiðubúnir að eyða í það miklu fé. Ástæðan var sú að breskir dómstólar eru þeim vanköntum búnir að veita ekki nægilegt endurskoðunarvald á ákvarðanir stjórnvalda þannig að ljóst var að ekki mundi nást fram sá árangur sem til stóð að ná. Við verðum nú vitni að því hversu mikilvægt það er að hafa öfluga rannsóknarhefð og rannsóknarnefndir í þjóðþingum annarra ríkja. Það er breska þingið sem gerir það sem breskir dómstólar voru ófærir um að gera og því ber að fagna. Það er líka fordæmi fyrir íslenska þingið.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta vera mikið gleðiefni og reyndar höfðu þessar upplýsingar komið fram í dagblöðum í dag, þ.e. að skýrsluhöfundar, þingmenn í breska þinginu, hefðu komist að þessari niðurstöðu. Það er verulega ánægjulegt að vita af þessu og veitir ekki af fyrir okkur Íslendinga að fá einhverjar jákvæðar fréttir inn á milli í þeim hremmingum sem við erum í. Fleiri skýrslur hafa verið að birtast upp á síðkastið sem ástæða væri til að ræða hér á þingi. Ég nefni sem dæmi skýrslu Finnans sem starfaði fyrir íslensk stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn við úttekt á því hvort lagaumhverfið hér á landi hefði valdið því að fór sem fór í bankakerfinu. Niðurstaðan er sú að lagaumhverfið hafi verið í samræmi við það sem gengur og gerist í Evrópu og á hinum alþjóðlega 

Herra forseti. Ég vil þakka frumkvæði hv. þm. Kristrúnar Heimisdóttur sem væntanlega verður til þess, miðað við undirtektir, að þingmenn fá tækifæri til þess að ræða þetta stóra mál strax á mánudaginn kemur. Ég minni á að Ísland er enn undir hryðjuverkalögum í Bretlandi og eignir Landsbankans eru þar enn frystar. Ég minni líka á að kallað var eftir aðgerðum á öllum þremur vígstöðvum sem Íslendingar höfðu aðkomu að til þess að hrinda þessum ólögum og þessum árásum Breta af höndum okkar. Í fyrsta lagi var kallað eftir því að tekist yrði á við æðstu stjórnmálamenn Bretlands, að rætt væri við þá persónulega um þessa þætti. Einnig var talað um hinn lögformlega farveg, að fara í mál. Loks var rætt um almannatengslin sem mér sýnist á þessu að hafi 

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn þakka hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur fyrir þetta þarfa innlegg í umræðuna og góðar ábendingar. Við treystum því að forsetinn fylgi því eftir sem hér hefur verið rætt um og komi því til leiðar að við getum rætt þessa skýrslu með ítarlegum og góðum hætti á mánudaginn. Svo að ég vísi í það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi þá er auðvitað ástæða til að minna á að Ísland er enn þá undir hryðjuverkalögum í Bretlandi og í ljósi þess er ekki úr vegi að þeim skilaboðum verði þegar í stað komið til hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem nú situr alþjóðlegan leiðtogafund Atlantshafsbandalagsins, að þessi skýrsla sé komin út og þar komi ákveðin sjónarmið fram. Hann getur þá staðið fastur á sjónarmiðum Íslands í viðræðum við þá sem þar sitja og komið þeim sjónarmiðum skýrt á framfæri. Hæstv. utanríkisráðherra 

Herra forseti. Mér heyrist að fulltrúar stjórnmálaflokka hér á Alþingi líti á þessa niðurstöðu bresku fjárlaganefndarinnar sem mikinn sigur fyrir málstað Íslendinga. Það er gríðarlegt ánægjuefni að niðurstaðan hafi verið þessi. Það veitir, að mínu mati, okkur Íslendingum mikið sóknarfæri til þess að gæta hagsmuna okkar og ná árangri í samningaviðræðum gagnvart Bretum. Miklir hagsmunir eru í húfi. Eins og hér hefur verið bent á er Landsbankinn enn þá undir hryðjuverkalögum eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hv. þm. Birgir Ármannsson bentu á. Af þeirri ástæðu ætla ég að ítreka þá ósk mína, sem kom fram áðan, við hæstv. forseta að málið verði tekið til vandaðrar umræðu strax á mánudaginn. Ég tel að þingið og ríkisstjórnin þurfi að eiga orðaskipti um þetta mál. Ég óska eftir því við 

Forseti vill veita upplýsingar um að hann bíður eftir því að komast í matarhlé og er hugmyndin að funda þá með formönnum þingflokka, m.a. um dagskrá. Þetta mál mun að sjálfsögðu vera þar á dagskrá.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur þar sem hún vekur athygli hæstv. forseta á þeim merku tíðindum sem berast frá Bretlandi um þá skýrslu sem nú liggur fyrir á vettvangi bresku fjárlaganefndarinnar. Í því samhengi vil ég minna á og vekja athygli á því að á vettvangi Alþingis Íslendinga er starfandi rannsóknarnefnd sem var valin til þess að fara ofan í allt þetta mál. Ég vil auk þess vekja athygli á því að á vettvangi Alþingis Íslendinga er starfandi vinnuhópur sem hefur það hlutverk að huga að breytingum á verklagi við eftirlit Alþingis. Alþingi hefur mikilvægu eftirlitshlutverki að gegna, bæði Ríkisendurskoðun og umboðsmaður Alþingis, og á vettvangi nefnda þingsins. Ég tel afar 

Herra forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þm. Sturlu Böðvarssonar og það er raunar fyrir utan þessa rannsóknarnefnd, sem hv. þm. Sturla Böðvarsson hafði sem forseti forgöngu um að koma á laggirnar. Reyndar má geta þess að hann hafði einnig forgöngu um það, þegar hann sat á forsetastóli hér í þinginu, að koma af stað vinnu til þess að efla eftirlits- og rannsóknarhlutverk Alþingis. Hann kom á fót vinnuhópi sem undanfarna mánuði hefur unnið að því verki undir forustu Bryndísar Hlöðversdóttur. Væntum við mikils af niðurstöðum úr því starfi. Ég ætlaði að skjóta því að hæstv. forseta, sem er nú horfinn af vettvangi, en vonandi tekst að koma skilaboðum til hans, að formið á umræðunni hér á mánudaginn 

Virðulegi forseti. Þá höldum við áfram umræðu um þetta mikilvæga mál eftir matarhlé og ég vil bjóða velkomna með mér í þingsal auk forseta hv. þingmenn Jón Magnússon og Valgerði Sverrisdóttur. Virðulegur forseti. Í ljósi mikils ágreinings um þetta mál er eðlilegt að það taki langan tíma í umræðu Alþingis. Ég vil taka undir þær ítrekuðu óskir sem hafa komið fram sérstaklega hjá okkur sjálfstæðismönnum að forseti fresti þessari umræðu og að hafist verði handa við að taka á dagskrá þau mál sem eru mikilvæg vegna aðgerða fyrir heimilin í landinu og atvinnulífið í landinu. Maður finnur fyrir því í allri umræðu úti í samfélaginu að þreytumerki eru á fólki og það er ákveðin vanvirðing sem Alþingi fær við það að halda sig svo lengi í umræðu um þau mál sem almenningi í landinu finnst ekki skipta grundvallarmáli fyrir afkomu sína næstu vikur og mánuði. Það er ekki á ábyrgð okkar sjálfstæðismanna að þessi umræða dregst á langinn. Breytingar á stjórnarskrá krefjast ítarlegrar umræðu, krefjast mikillar yfirferðar. Um þetta mál er mikill ágreiningur meðal allra þeirra sem hafa um það fjallað og djúpstæður ágreiningur. Þess vegna er það tillaga okkar sjálfstæðismanna að hér verði farið að ræða önnur mál. Við segjum að minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar virðist ekki vera tilbúin til þess og maður veltir því fyrir sér hver sé ástæða þess að þessi minnihlutastjórn studd af Framsóknarflokknum sé ekki tilbúin til að taka þessi brýnu mál á dagskrá, þau brýnu mál sem forsvarsmenn hennar tala um að þeir séu tilbúnir með og tala um að þeir vilji hafa sem forgangsmál og var lagt út frá strax í byrjun og við myndun þessarar ríkisstjórnar að væru þau mál sem sérstaklega ætti að taka tillit til. Er þetta út af því að ekki sé samstaða á ríkisstjórnarheimilinu um þessi mál, virðulegi forseti? Það er helst að maður láti sér detta það í hug. Þá vekur það spurningar um mögulegt framtíðarsamstarf þessara flokka eftir kosningar eins og þeir gefa út sjálfir. Þeir gefa það út sjálfir að þeir vilji helst sjá að hér geti orðið meirihlutastjórn á vinstri vængnum sem sé skipuð eingöngu þingmönnum Vinstri grænna og Samfylkingar. Um alla þá umræðu sem hér fer fram um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands verð ég að segja, virðulegi forseti, að áhugaleysi fjölmiðla á þessari umræðu kemur mér á óvart. Í fjölmiðlum er ekki leiddur fram sá bullandi ágreiningur sem er um þetta mál og vegna þessa máls. Ekki er leidd fram sú djúpstæða gagnrýni sem margir af okkar helstu fræðimönnum á þessu sviði, mörg af mikilvægustu samtökum landsins hafa komið á framfæri í umsögnum sínum um þetta mál. Það má segja að fjölmiðlarnir skelli skollaeyrum við þessum bullandi ágreiningi. Ábyrgð fjölmiðla er gríðarlega mikilvæg þegar kemur að því að upplýsa þjóðina um umræðu. Þegar vitnað er til þess að mikill meiri hluti þjóðarinnar sé á bak við þá ákvörðun að fara í breytingar á stjórnarskránni þá er ég alveg jafnklár á því að mjög mikilvæg fyrir þjóðina sé upplýst og vel unnin umræða, gagnrýnin umræða til að þjóðin geti metið og valið þá kosti sem um er að ræða. Það hefur verið sagt að við sjálfstæðismenn ættum að spara ræðutímann, að við ættum ekki að eyða öllum tíma í þetta mikilvæga mál. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði í umræðunni í gær að hún hefði ekki haldið það að sjálfstæðismenn mundu falla í sömu gryfjuna og Vinstri grænir hefðu gert í umræðu um mál, að hún hefði haft meiri trú á sjálfstæðismönnum en svo. Hér er um að ræða, virðulegi forseti, grundvallarmál sem þarf að gefa mikinn tíma í gagnrýni og málefnalega umræðu. Ekki er hægt að bera þetta mál saman við einhver dægurmál eða önnur mál sem oft hefur verið óþarflega lengd umræða um. Við erum að tala um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Öll þau vinnubrögð sem eru og hafa verið viðhöfð núna í þessu máli grafa undan virðingu fyrir stjórnarskránni. Þau grafa undan virðingu fyrir Alþingi. Það er kannski ekki þannig að það sé úr háum söðli að detta þegar kemur að virðingu Alþingis í samfélaginu. Ég held að sú röð sem hefur verið á málum inni í þingi núna eigi ekki þátt í að efla virðingu Alþingis, þ.e. þær áherslur sem núverandi ríkisstjórn hefur sett fyrir þeim málum sem hún vill að hér séu rædd og afgreidd. Eða hvar eru öll þessi mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að heita þjóðinni nú um nokkurra vikna skeið? Hvernig væri nú að þau kæmu fram með þau mál þannig að við gætum hafist handa við að ljúka þeim og gætum síðan farið á vettvang þjóðarinnar, farið út á meðal fólksins til þess að gera grein fyrir þeim málum sem við ætlum að standa fyrir eftir kosningar. Kannski vilja þessir minnihlutastjórnarflokkar hér ekki fara í þá umræðu. Þeim finnst kannski betra að halda því sem lengst frá þjóðinni hvað þeir hugsa sér eftir kosningar. Það er skylda þingmanna í svo viðamiklu máli að gera grein fyrir skoðunum sínum. Það er sem betur fer allt tekið upp sem sagt er á hinu háa Alþingi og þær upptökur eru geymdar en ekki gleymdar. Það er alveg öruggt mál að hér er um ákveðin tímamót að ræða í afgreiðslu breytinga á stjórnarskrá landsins og það verður horft til þessarar umræðu síðar meir. En hvað knýr þessa vinstri flokka áfram í þessari umræðu? Ég vil vitna í Þorstein Pálsson, ritstjóra Fréttablaðsins, fyrrverandi ráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins þegar hann segir í leiðara Fréttablaðsins föstudaginn 3. apríl, með leyfi forseta: „Talsmenn ríkisstjórnarinnar segja að stjórnarskrárbreytingar þær sem nú er verið að gera séu svar við ákalli fólksins, fyrir fólkið og fólksins vegna. Að því leyti hafa þeir rétt fyrir sér að skoðanakannanir gefa til kynna að meiri hluti kjósenda sé þeim fylgjandi. Á hinn bóginn liggur fyrir að meiri hluti allra þeirra sérfræðinga sem stjórnarskrárnefnd þingsins hefur kallað til varar við því flaustri sem ríkisstjórnin hefur á breytingunum. Sumir vilja ekki segja álit sitt vegna óvandaðra vinnubragða. Aðrir benda á hættuna sem fylgir óskýrum stjórnarskrárákvæðum. Loks eru þeir sem leggja áherslu á að reyna eigi til þrautar að ná víðtækri samstöðu þegar sjálf stjórnarskráin á í hlut. Umræðan á Alþingi snýst ekki um málefnaleg rök og gagnrök af því tagi sem lesa má í umsögnum um stjórnarskrárfrumvarpið. Hún fer alfarið eftir forskriftarbók lýðskrumsins: Við erum með fólkinu. Þeir sem ekki eru sammála okkur eru á móti fólkinu. Röksemdafærslur lýðskrumsins hafa orðið ofan á. Stjórnarandstaðan hefur orðið undir í þeirri orðræðu.“ Ég vil minna á það, virðulegi forseti, að fáir fyrrverandi þingmenn og ráðherrar hafa meiri reynslu til að fjalla um stjórnarskrármál og hafa fjallað um stjórnarskrármál auk þess sem Þorsteinn Pálsson er mjög kunnugur stjórnarskránni í gegnum störf sín í gegnum tíðina. Það er alveg rétt að í skoðanakönnunum, eins og fram hefur komið, er krafa almennings, ef má túlka niðurstöður skoðanakannana þannig að um kröfur sé að ræða, að farið verði í svokallað stjórnlagaþing. En það er ekki mikil vissa eða trú meðal margra hér á Alþingi og þá á ég við meðal margra innan stjórnarflokkanna jafnt sem innan raða okkar sjálfstæðismanna sem hafa trú á því að sú útfærsla sem hér er sett fram sé sú besta og það er gagnrýnt hvað lítill tími er gefinn þessu til undirbúnings. En ég held að það liggi í augum uppi að stuðningur vinstri flokkanna við Framsókn í þessu máli er fenginn til að tryggja stuðning Framsóknarflokksins meðal annars við þær breytingar sem þeir flokkar leggja áherslu á í þessu máli og öðrum málum sem þeir eru að reyna að koma í gegn. Eins og ég kom inn á áðan þá hefur almenningi ekki verið gerð grein fyrir öllum hliðum málsins. Málefnalegri gagnrýni sérfræðinga hefur ekki verið haldið á lofti. Fjölmiðlar hafa ekki gert því máli skil. Það er þannig að fjölmiðlar velja það mjög hvað birt er af því sem sagt er á Alþingi. Einhvern veginn er það þannig að sú umræða sem fer hér fram um þann grundvöll sem stjórnarskráin er í okkar samfélagi fær þann stimpil að vera einhvers konar málþóf af hálfu sjálfstæðismanna í þessu mikilvæga máli. Ég er alveg viss um að meginþorri almennings áttar sig ekki á mikilvægi málsins, áttar sig ekki á því hvað um ræðir í raun og veru. Flestir eru sammála um að endurskoða eigi stjórnarskrána. Við sjálfstæðismenn erum tilbúnir að styðja það og við höfum verið tilbúnir að styðja hér leiðir til að einfalda þá vinnu þegar fram í sækir. En þessi upplýsandi umræða sem ég nefndi áðan þarf að fara fram og það þarf meðal annars að gera grein fyrir þeim kostnaði sem hlutir eins og stjórnlagaþing kunna að hafa í för með sér. Í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu kemur fram að fjármálaráðuneytið árétti að erfitt sé að meta með nákvæmni kostnað við stjórnlagaþing í ljósi þeirra breyttu viðhorfa um tilhögun þinghaldsins sem fram koma í nefndarálitinu og að fyrir öllum kostnaði verði að gefa sér nánari forsendur. Fyrir utan áframhaldandi óvissu um starfstíma þingsins er óvissa um samkomutíma þess og óvissan eykst um launakostnað þingfulltrúa. Það er ekki ljóst hversu oft þingið mun koma saman og hversu lengi það mun hittast hverju sinni. Heildarkostnaður við stjórnlagaþingið ræðst talsvert af því hversu langur samkomutími þingsins verður því starfsfólk og þingfulltrúar verða á launum þann tíma. Hvað verður nú ef þetta stjórnlagaþing yrði sett á, virðulegi forseti? Hvað gerist ef það hefur ekki lokið störfum á þeim tíma sem því er settur? Ef það verður ekki niðurstaða í málinu? Ef það verður ekki komið með niðurstöðu og þarf kannski annan eins tíma til að vinna úr sínum málum? Fjármálaráðuneytið áréttar enn fremur í umsögn sinni að ekki hafi verið gert ráð fyrir þessum útgjöldum í fjárlögum eða áætlunum um ríkisútgjöld til næstu fjögurra ára. Við erum að tala um kostnað sem mun nema hundruðum milljóna í það minnsta og í það mesta jafnvel í milljörðum talið eða vel á annan milljarð. Afstaða okkar sjálfstæðismanna er skýr í þessu máli, virðulegi forseti. Við erum tilbúin til þess að fara í endurskoðun á stjórnarskránni en við viljum standa vörð um stjórnarskrána og við viljum vanda vinnubrögðin. Við viljum sýna stjórnarskránni þá virðingu sem henni ber í allri umræðu. Stjórnarskráin er jú grunnur að því umhverfi sem við lifum og störfum í. Vinnubrögð vinstri manna sem viðhöfð eru í þessu máli á vegum Alþingis útiloka kjörna fulltrúa fjölmenns meiri hluta þjóðarinnar frá þessari vinnu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur að litlu leyti komið að undirbúningi þessara breytinga. Þingmenn undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni og heita því að verja hana en greinir á um það að í þessu frumvarpi séu þingmenn að afsala sér skyldum sínum, stjórnarskrárvaldinu. Þetta er grundvallarmál fyrir okkur sjálfstæðismenn og við leggjum mikla áherslu á að tekin verði upp vandaðri vinnubrögð í þessu máli og tekin upp vinnubrögð í þeim anda sem viðhöfð hafa verið við breytingar á stjórnarskránni á þeim tímum sem það hefur verið gert sem fyrst og fremst snúa að víðtækri sátt í samfélaginu, víðtækri sátt á Alþingi, tilraunum til að ná sem víðtækastri sátt um breytingar sem verið er að gera á grundvelli okkar samfélags. En það er einhvern veginn eins og engu tauti verði við menn komið í þessu máli. Framsókn lofaði stuðningi við minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar til þess að afgreiða brýn mál. Til þess að afgreiða brýn mál, virðulegi forseti. Brýn mál sem brenna á samfélaginu, brenna á heimilunum, brenna á fyrirtækjunum. Við bíðum enn eftir þeim málum. Framsókn vildi ljúka störfum þingsins 12. mars og við erum stödd hér í dag, er ekki kominn 4. apríl? Og það er alveg óvíst hvort sá tími sem eftir er fram að boðuðum kosningum 25. apríl dugi okkur til þess að ljúka þessu máli. Vegna þess að það liggur alveg fyrir að við sjálfstæðismenn munum ekki láta valta yfir okkur og þjóðina í þessu máli. En við biðjum um það á sama tíma að þetta mál sé geymt og forgangsraðað sé í þágu þjóðarinnar. Forgangsraðað verði í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu í þeim málum sem hér er verið að ræða. Við erum tilbúin til þess hvenær sem er sólarhringsins. Áhrif framsóknarmanna virðast engin í ríkisstjórnarsamstarfinu en þeir virðast vera að vakna upp núna á síðustu metrunum og leggja mikla áherslu á að koma í gegn þessum breytingum. Það eru söguleg tíðindi þegar keyra á í gegn á svo skömmum tíma breytingar á stjórnarskrá sem eru í svo mikilli andstöðu við svo marga eins og hér er. Það eru söguleg tíðindi. Það eru áratugir síðan ekki var víðtækari sátt um svona breytingar. Ekki er hægt að segja annað en að vinnubrögðin í þessu brjóti í bága við allar vinnureglur og allar hefðir, ekki aðeins hér á landi heldur hefðir og reynslu sem við þekkjum frá öðrum þjóðum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við. Segja má að öll skynsemi sem menn hafa talið að þyrfti að vera í umfjöllun um þessi mál sé lögð til hliðar og meginreglan að leita sátta sé eyðilögð með ófyrirsjáanlegum afleiðingum, eða hvað? Ég ætla að gefa mér svolítinn tíma, virðulegi forseti, til að fara yfir þá gagnrýni og umsagnir sem nefndinni bárust við vinnslu á þessu máli. Ég vil byrja á að vitna aftur í ritstjóra Fréttablaðsins, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra, Þorstein Pálsson, þar sem hann segir: „Sá háttur að umsagnir séu veittar um lagafrumvörp er í þágu fólksins. Hann er málefnaleg vörn þess gegn ofríki framkvæmdarvaldsins. Hefði ríkisstjórnin hlustað á þær athugasemdir sem Alþingi hafa borist er eins víst að ná hefði mátt sátt um bæði vandaðri og skjótvirkari framgang stjórnarskrárbreytinga en raun verður á. Málamiðlun hefði falist í því að ákveða nú að stjórnarskrárbreytingar tækju gildi með samþykki þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Alþingi fengi þá allan næsta vetur til að ljúka vandaðri endurskoðun sem síðan yrði borin undir þjóðaratkvæði samhliða sveitarstjórnarkosningum strax næsta vor. Í beinu framhaldi af því fengi þjóðin að kjósa fulltrúa á löggjafarsamkomuna á grundvelli nýrra stjórnarskrárákvæða og eftir atvikum að kjósa framkvæmdarvaldið beint í sérstökum kosningum. Vönduð vinnubrögð hefðu tryggt fólkinu þegar á næsta ári nýja stjórnarskrá og valdhafa með umboð á nýjum grundvelli. Málefnaleg sjónarmið hafa nú vikið fyrir textabók lýðskrumsins í þessu mikilvæga máli.“ Hér var lesið úr Fréttablaðinu, með leyfi virðulegs forseta. Þá að umsögnunum sem eru fjölmargar og hafa verið notaðar heilmikið í þessari umræðu. Ég ætla að gefa mér, virðulegi forseti, eins og ég segi aðeins lengri tíma til að slíta ekki úr samhengi innihald þeirra, eins og hefur verið notað hér nokkuð í umræðunni. Ég ætla að byrja á að lesa umsögn sem kom frá laganefnd Lögmannafélags Íslands, með leyfi forseta: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá. Er vandséð að framangreindar breytingar geti haft það mikið gildi á meðan stjórnlagaþing er að störfum en samkvæmt frumvarpinu á stjórnlagaþing að ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011.“ - Þessi tímasetning hefur breyst. - „Ljóst er að sá tími er í sjálfu sér ekki mjög langur miðað við efni ákvæðanna sem um ræðir. Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hver samviska lögfræðinga í liði stjórnarliðsins er þegar kollegar þeirra og það fólk sem lögfræðingar landsins velja sér til þess að vera í stofnunum samtaka sinna til að fjalla um mikilvæg mál eins og þetta eru með svona niðurstöðu, en lögfræðingar þeirra sem eru nokkrir innan borðs í stjórnarflokkunum ákveða að hunsa. Og ég held áfram, með leyfi virðulegs forseta, og kem næst að umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna: „Breyting á stjórnarskránni krefst vandaðs undirbúnings og því teljum við rétt að lengri tími verði tekinn til að undirbúa þær en hér er gert ráð fyrir. … Við leggjumst alfarið gegn því að þær breytingar sem lagðar eru til í 1. gr. frumvarpsins nái fram að ganga.“ Þeir vitna síðan í meðfylgjandi álit dr. Guðrúnar Gauksdóttur sem vert sé að vekja sérstaka athygli á. Í umsögn Ragnhildar Helgadóttur sem ég les hér úr, með leyfi forseta, og hefur verið vitnað nokkuð í í þessari umræðu en hún hefur sérhæft sig í stjórnskipunarrétti, kemur m.a. þetta fram: „Stjórnarskrár eru ólíkar öðrum lögum að setningarhætti og vegna þess að þær eiga að leggja stórar línur og vera hafnar yfir pólitískar deilur á hverjum tíma. Vegna þessa eðlis stjórnarskráa breytast þær oft hægt, eru gjarnan gamlar í ríkjum með gamla lýðræðishefð og breytingar á þeim tiltölulega eru sjaldgæfar. Á grundvelli alls þessa er það skoðun mín að það væri afar óheppilegt ef nú yrði vikið frá þeirri hefð að breið samstaða allra flokka sé um breytingar á stjórnarskrá. Eins og menn vita hafa einungis tvisvar, frá fullveldi 1918, verið gerðar breytingar á stjórnarskrá í andstöðu við heilan stjórnmálaflokk og í bæði skiptin snerust breytingarnar um kjördæmaskipan og kosningar og vörðuðu beint hagsmuni viðkomandi flokks. Síðasta dæmið um þetta var 1959.“ - Fyrir 50 árum. - „Það er skoðun mín að með því að naumur meiri hluti á þingi samþykki stjórnarskrárbreytingar í andstöðu við stóran stjórnmálaflokk sé stjórnarskráin færð inn í hringiðu stjórnmálanna. Þess má vænta að næsti meiri hluti geri þær breytingar sem honum hugnast án þess að takmarka sig við það sem næst almenn sátt um á þingi og þannig koll af kolli. Þannig getur stjórnarskráin orðið óstöðugri og pólitískari en verið hefur, sem er óæskileg þróun. Sé það vilji Alþingis að samþykkja, þrátt fyrir það fordæmi sem þannig skapast, breytingar á stjórnarskránni án þess að samstaða hafi náðst um þær legg ég til að breytingarnar verði takmarkaðar við ákvæðin um breytingar á stjórnarskránni: 2. og eftir atvikum 4. gr. þess frumvarps sem nú liggur fyrir. Það má færa að því sterk rök að það sé í samræmi við lýðræðishugmyndir og lýðræðishefðir að færa ákvörðunarvald um stjórnarskrárbreytingar til kjósenda og að því sé ásættanlegt að einstakir stjórnmálaflokkar séu mótfallnir breytingunum. Hugmyndin er þá sú að það sé í lagi að ganga fram hjá fulltrúum stórs hluta kjósenda þegar málinu sé vísað til þeirra sjálfra. Ég mæli því eindregið með því að ákvæði 1. og 3. gr. frumvarpsins, hversu æskileg sem þau eru, verði ekki tekin í stjórnskipunarlög núna nema um þau náist sátt allra flokka heldur eingöngu fjallað um breytingar á stjórnarskrá almennt og eftir atvikum um heildarskoðun og stjórnlagaþing. Að öðrum kosti er opnað fyrir pólitískan leik með stjórnarskrána, sem ekki hefur tíðkast áður á Íslandi, og ástæða er til að vara við.“ Ragnhildur Helgadóttir segir síðan í samantekt sinni, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að mörg ákvæði frumvarpsins feli í sér æskilegar breytingar legg ég til að ekki verði gerðar aðrar breytingar á stjórnarskránni nú en þær sem snúa að því hvernig henni skuli breyt, nema náist sátt um það milli allra flokka. Ég fagna ákvæði um að héðan í frá þurfi þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskrá. Hvað snertir heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, þá kann hún að vera nauðsynleg til að fá fram umræðu um stjórnskipunina en hún er að mínu áliti ekki nauðsynleg vegna efnis stjórnarskrárinnar. Þær breytingar sem þarf að gera nú eru síst meiri en breytingar sem hafa hingað til hafa verið gerðar á stjórnarskránni. Það er skoðun mín að vegna þess óróa sem ríkir í stjórnmálum og vegna þess að tilgangurinn er umræða en ekki aðkallandi breytingar sé ekki æskilegt að boða til stjórnlagaþings eftir næstu kosningar, heldur eigi Alþingi að vinna tillögu um aðkallandi breytingar á stjórnarskrá eftir næstu kosningar og leggja svo tillögur sínar undir þjóðaratkvæði í samræmi við tillögur frumvarpsins þar um. Ég bendi á nokkur umhugsunaratriði varðandi útfærslu á hugmyndinni um stjórnlagaþing en tek ekki afstöðu til hennar í smáatriðum.“ Ég held áfram að vitna í umsagnir. Davíð Þorláksson lögfræðingur skrifar nefndinni, með leyfi forseta: „Í ljósi alls þess sem framar greinir tel ég að það væri verulega misráðið af stjórnarskrárgjafanum að binda 1. gr. frumvarpsins í stjórnarskrána. Það er til þess fallið að draga úr þýðingu stjórnarskrárinnar að setja í hana marklaus ákvæði sem þetta. Það er líka tímabært að komið sé hreint fram við þjóðina með því að staðfesta endanlega að þjóð getur ekki átt eignir. Eðlilegast væri af Alþingi að bíða með allar efnislegar breytingar á stjórnarskránni þar til niðurstaða stjórnlagaþings liggur fyrir.“ Þá komum við að umsögn frá Landvernd sem gerir athugasemdir við orðaval. Síðan er umsögn frá Davíð Þór Björgvinssyni sem er dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessor við lagadeild HR. Hann gagnrýnir verulega þá málsmeðferð hversu stuttur tími er gefinn í svo mikilvægu máli en honum barst tölvupóstur þann 15. mars þar sem honum var gefinn kostur á að veita umsögn um frumvarpið til 20. mars og skila þá inn. Hann segir, með leyfi forseta: „Þennan frest verður að telja fremur skamman þegar umfang málsins er haft í huga. Hér gefst því aðeins kostur á mjög almennum athugasemdum. Umsögnin getur þar með á engan hátt talist tæmandi og vafalítið mundi nákvæmari skoðun gefa tilefni til fleiri og ef til vill gagnlegri athugasemda en hér eru gerðar.“ Sjómannasamband Íslands hefur efasemdir um að ákveðnar greinar frumvarpsins skili tilætluðum árangri. Kem ég þá að umsögn Ragnars Árnasonar og Birgis Þórs Runólfssonar við hagfræðideild Háskóla Íslands en þeir segja m.a., með leyfi forseta: „Skerðing eignarréttarins er ávallt efnahagslega skaðleg. Hversu mikill skaðinn er fer eftir aðstæðum. … Skaðinn er jafnframt þeim mun meiri sem skerðing eignarréttarins er meiri. Spurningin er því ekki um hvort tiltekin skerðing eignarréttarins valdi efnahagslegu tjóni heldur aðeins hversu mikið það tjón sé. Ljóst er að sú þjóðnýting sem felst í lögfestingu umrædds ákvæðis um þjóðareign á náttúruauðlindum takmarkar svigrúm einkaframtaksins verulega. Það vinnur gegn þjóðhagslegri hagkvæmni og felur í sér umtalsvert virðingarleysi gagnvart fjárfestingum einkaaðila … og það rýrir tækifæri til eignavinninga …“ Ég vil að lokum fara yfir minnisblað um stjórnarskrárbreytingu sem nefndinni barst frá þeim manni sem kannski helst hefur verið leitað til til að afla álits á málefnum þegar kemur að umfjöllun um lögfræðileg atriði og hann hefur verið örugglega kennari margra þeirra lögfræðinga sem hér eru á þingi, Sigurður Líndal. Hann segir m.a., með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr. frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð. Í orðið þjóðareign er ekki hægt að leggja hefðbundna merkingu eignarréttarins þótt þess hafi margsinnis gætt í umræðu. Almenn merking orðsins eign er hins vegar svo margþætt að hana er ekki unnt að leggja til grundvallar í rökræðu. Það hefur þó óspart verið notað í kappræðu sem Íslendingar stunda gjarnan, en er þar til truflunar og ýfir upp deilur. Reyndar er álitamál hvort nýtt eignarréttarhugtak hafi verið mótað. Mér virðist sem verið sé að setja eins konar stjórnarskrárfesta stofnanaumgerð um auðlindir sem eru ekki í einkaeign og stjórnarskrárvernduð atvinnuréttindi sem tengjast auðlindanýtingu. Hér er nærtækust samlíking við sjóði eða stofnanir - oft kallaðar sjálfseignarstofnanir … Einhver stjórnskipunarbundin umgerð af þessu tagi um auðlindir utan eignarráða fengi væntanlega staðist og þá verða alþingismenn að gera það upp við sig hversu langt þeir telja rétt að binda hendur löggjafans.“ Hann segir hér áfram, með leyfi forseta: „Enn óljósara og vandmeðfarnara er þó orðalagið í 3.–4. mgr. þar sem segir að allar náttúruauðlindir beri að nýta á sem hagkvæmastan hátt á grundvelli sjálfbærrar þróunar til hagsældar fyrir þjóðina og komandi kynslóðir …“ Hann segir síðan, með leyfi forseta: „Ég tel nauðsynlegt að huga vandlega að þessu og því rétt að fella brott 1. gr. þannig að betra tóm gefist til að huga að því hvernig slíkum yfirlýsingum verði fyrir komið ef á annað borð þykir rétt að hafa slíkt í stjórnarskrá.“ Mig langar til að ljúka þessum tilvitnunum mínum í útvarpsviðtal við hv. þm. Kristrúnu Heimisdóttur þar sem hún segist almennt vera þeirrar skoðunar að um breytingar á stjórnarskránni eða við skoðun á stjórnarskránni eigi að ná víðtækri sátt og ekki eigi að hlaupa til breytinga á stjórnarskrá. Slíkt þurfi að ígrunda vel og góðan undirbúning þurfi til þess. Hún bætti við: „Alveg eins og útrásaræðið var æði og peningaæðið var æði, þá er kannski komið nýtt æði.“ Þetta „nýja æði“ felist í því að boða í skyndi til stjórnlagaþings í stað þess að leggja fé í rannsóknir á stjórnarskránni. Þetta sjónarmið fellur að þeirri almennu skoðun þeirra sem ræða um stjórnarskrármál á fræðilegum grunni að það beri að standa þannig að öllum málum varðandi stjórnarskrána, að ekki sé verið að skapa fleiri lögfræðileg vandamál með breytingum eða óljósum skýringum á efni einstakra ákvæða. Hvert orð þurfi í raun að vega og meta og skýra samhengi þeirra með skýrum rökum á fræðilegum grunni. Öll slík meginsjónarmið voru höfð að engu við gerð og afgreiðslu þessa frumvarps. Núverandi ríkisstjórn kallaði til þriggja manna hóp á eigin vegum til að vinna að þessu máli. Sjálfstæðisflokknum var ekki gefinn kostur á að tilnefna mann í hópinn og því ekki gefinn kostur á að taka þátt í því að semja upphaflegu drögin. Þegar hópurinn hafði unnið saman skamma hríð var lagt fram blað á fundi formanna allra flokka með hugmyndum hans, án þess að óskað væri eftir viðbrögðum Sjálfstæðisflokksins. Þessar tillögur voru ekki lengur óbreyttar heldur var þeim enn breytt nokkrum dögum síðar án þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefði færi á því að koma þar að máli. Enn var málinu breytt í þriðja sinn án nokkurs samráðs við Sjálfstæðisflokkinn. Virðulegi forseti. Eins og ég hef komið inn á áður styðjum við breytingar á stjórnarskránni og á einhverjum þeim ákvæðum sem fjallað hefur verið um. En eins og ég hef sagt virðist það vera að þeir sem standa að þessum breytingum séu í raun ekki sammála innbyrðis heldur og við séum nánast að upplifa pólitísk hrossakaup með sjálfa stjórnarskrána, með sjálfa stjórnarskrá lýðveldisins. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort hægt er að komast neðar í virðingarstiga Alþingis en þegar menn eru farnir að stunda pólitísk hrossakaup um að koma málum í gegn með sjálfa stjórnarskrána. Er hægt að sýna af sér meira ábyrgðarleysi? Engin sátt er t.d. um hvað felst í hugtakinu þjóðareign þó að fullyrt hafi verið að það sé alveg skýrt, þá kemur það fram í umsögnum þeirra sem hafa um þetta rætt að það sé alls ekki svo. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði í gær óljóst í skýringum sínum að þetta þýddi „væntanlega“, það voru þær skýringar sem hann gaf á því. Hann sagði áðan í ræðu sinni að ljóst væri nú að allar þessar ræður sjálfstæðismanna væru til komnar til að stöðva eign almennings á auðlindunum og rétt almennings til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er ekki rétt og þetta veit hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Það sem efnislega kemur fram í umsögnum þeirra sem hafa fjallað um þetta mál lýsir djúpstæðum ágreiningi. Í þessum þætti eru breytingar sem gætu verið okkur sjálfstæðismönnum í sjálfu sér hugleiknar, þ.e. þeim sem hafa ekki aðild að Evrópusambandinu efst á óskalistanum. Ef ég vitna aftur í Þorstein Pálsson segir hann í umræddum leiðara, með leyfi forseta: „Mesta athygli vekur þó að ríkisstjórnin og stjórnarandstaðan hafa með öllu útilokað að setja ákvæði í stjórnarskrána sem heimilar aðild að Evrópusambandinu. Þvert á móti hefur verið bent á að auðlindaákvæðið geti verið þrándur í götu aðildar.“ Áhrifin af þessu geta verið nokkuð víðtæk og líka fyrir þá flokka sem hafa það helst á stefnuskrá sinni að ganga í Evrópusambandið. Ég hef lýst meðferð málsins. Hún hefur verið fyrir neðan allar hellur og vinnubrögð þessarar vinstri stjórnar eru í raun alveg ótrúleg og þau orð hv. formanns nefndarinnar, Valgerðar Sverrisdóttur, um að tími sátta væri einfaldlega liðinn er með ólíkindum. Hver er sá tími sem gefinn hefur verið til að reyna að leita sátta í þessu máli? Hann telst í nokkrum dögum, virðulegi forseti. Hann telst ekki í vikum eða mánuðum eins og eðlilegt getur talist þegar um breytingar á stjórnarskrá landsins er að ræða. Margt hefur breyst í samfélagi okkar og annarra þjóða á undanförnum mánuðum og heimsins alls. En þær breytingar sem hafa orðið hér eru ekki stjórnarskránni að kenna, virðulegi forseti. Þær hafa ekkert með stjórnarskrána að gera. Þá ítreka ég það sem ég hef sagt áður að ég skora á ríkisstjórnarflokkana, ég skora á forustumenn þeirra og ég skora á forseta þingsins að gera nú hlé á þessum umræðum og taka á dagskrá þau mál sem eru brýn fyrir samfélagið, taka á dagskrá þau mál sem brenna á fólkinu í landinu, þau mál sem brenna á atvinnulífinu, þau mál sem munu eyða atvinnuleysi og koma heimilunum til bjargar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallaði eftir málefnalegri umræðu en flutti svo mál sitt eins og hann gerði og ég hlýddi á. Ég tel mikilvægt að rifja upp og nefna það við hv. þingmann að það frumvarp sem við ræðum er fjórar greinar. Í 1. gr. er kveðið á um að náttúruauðlindir skulu vera í þjóðareign, sem er í takt við það frumvarp sem formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir H. Haarde, flutti fyrir tveimur árum. Ég gef mér það að ekki hafi orðið svo stórkostleg breyting í þingflokki Sjálfstæðisflokksins frá árinu 2007 til ársins 2009 að um þetta ákvæði ætti auðveldlega að geta náðst sátt. Í annan stað er verið að tala um aðferðafræði við að breyta stjórnarskránni og hefur komið fram í umræðunni að um það er sátt. Í þriðja lagi er lagt til að almenningi verði gefinn aukinn réttur á að knýja á um þjóðaratkvæðagreiðslur og ákveðin aðferðafræði sett upp við það. Varla er það tilefni allrar þeirrar umræðu sem hér fer fram. Ég vildi nefna þessar þrjár greinar vegna þess að hv. þingmaður kom aldrei inn á efnislega umfjöllun um þær greinar en kallaði þó eftir málefnalegri umræðu um frumvarpið. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað er það efnislega í þessum þremur greinum - og þá einkanlega tveimur, þ.e. um þjóðareignina sem er í takt við það frumvarp sem formaður Sjálfstæðisflokksins flutti fyrir tveimur árum og það að almenningur fái aukinn rétt til að knýja á um þjóðaratkvæðagreiðslu - sem gerir það að verkum að 26 manna þingflokkur Sjálfstæðisflokksins leggst í það málþóf sem hann gerir á hinu háa Alþingi?

Virðulegi forseti. Ég kom að því í máli mínu áðan að Sjálfstæðisflokkurinn væri eins og aðrir tilbúinn til að fara í breytingar á stjórnarskránni og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þær breytingar sem lagðar eru til eru að einhverju leyti alveg ásættanlegar fyrir Sjálfstæðisflokkinn. En sá pakki sem hér er lagður fram - ekki hefur verið reynt að leita sátta um að taka út úr honum eitthvað til að það mætti þá ná honum í gegn með breytingum. Það getur vel verið og ekki ólíklegt að í þessu séu einhver atriði sem sjálfstæðismenn geta sætt sig við. En ég bendi enn og aftur á þá málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið og bendi enn og aftur á alla þá gagnrýni sem komið hefur fram í umsögnum um frumvarpið. Ég minni á að við erum að ræða um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Við erum að tala um grunninn í samfélagi okkar. Með allar þær athugasemdir sem hér liggja fyrir og ekki hefur verið tekið tillit til né næg umræða verið um, þá er ekki hægt að halda þessu máli áfram. Það hefur alltaf verið markmið, og það vita hv. þingmenn, að ná sem víðtækastri sátt um breytingar á stjórnarskránni. Sú víðtæka sátt er ekki til staðar, ekki meðal okkar helstu spekinga á þessu sviði, lögspekinga, ekki meðal þeirra samtaka sem hafa verið að senda okkur álit sem hafa mikilvæga hagsmuni að leiðarljósi í samfélagi okkar og ekki meðal þingmanna. Hvað liggur svona á? Ég spyr hv. þingmann á móti: Hvað liggur svona á? Hvar eru þau mál sem við ættum að vera að ræða núna og þrjár vikur eru til kosninga? Hvar eru þau mál fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu? Komdu með þau.

Virðulegi forseti. Það eru mýmörg framfaramál á dagskrá í dag en þau komast ekki í umræðuna vegna þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ákveðið að tala langt mál og mikið um þetta. Ég skildi hv. þingmann þannig að kannski mætti taka eitthvað út úr þessu og þá væri hægt að ná sátt og ljúka málinu þannig að aðferðafræðin er þá ekki verri en það, a.m.k. að eins og málið lítur út með smávægilegum breytingum sé ásættanlegt að breyta stjórnarskránni. Ég spurði hv. þingmann sérstaklega um tvö ákvæði þessa frumvarps og mér skildist að ekki væri heldur efnisleg andstaða við þau. En hv. þingmaður hefur gagnrýnt aðferðafræðina fyrst og fremst, líkt og fleiri þingmenn hafa gert í umræðunni, og það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki komið að málinu. 
             Er þá skýringa á allri þessari umræðu og öllu sem hér hefur farið fram að leita í því að Sjálfstæðisflokkurinn er í fýlu? Eru hv. þingmenn flokksins í fýlu yfir því að þeir hafi ekki haft nægan aðgang að undirbúningi þessa máls og það réttlæti alla þá umræðu sem hér fer fram, að mikilvæg mál sem þeir eru sjálfir að óska eftir að komist á dagskrá koma ekki á dagskrá? Er það réttlætingin fyrir því að fyrsta birtingarmynd Sjálfstæðisflokksins eftir að nýr formaður hefur verið kjörinn sé sú að flokkurinn hefur uppi málþóf til þess að berjast gegn því að náttúruauðlindir komist í þjóðareign og að almenningur fái aukinn rétt til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu? Er réttlætingin þá í því að Sjálfstæðisflokkurinn sé í fýlu sökum þess að hann fékk ekki næga aðkomu að undirbúningi málsins?

Virðulegi forseti. Þegar menn efna til málefnalegrar umræðu um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands heitir það að menn séu í fýlu, það eru kveðjurnar sem við fáum frá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ríkisstjórnarflokkum. Það eru kveðjurnar, við erum í fýlu. Nei, virðulegi forseti, við erum ekki í fýlu. Við erum að efna hér til málefnalegrar umræðu um breytingar á stjórnarskrá landsins. Ég sagði áðan að það væri alveg eins víst að Sjálfstæðisflokkurinn gæti staðið á bak við einhverjar af þeim breytingum sem lagðar eru til en það hefur ekki náðst að ræða þetta mál að fullu. Virðulegur formaður nefndarinnar, Valgerður Sverrisdóttir, tók málið út úr nefnd í algjörri andstöðu við Sjálfstæðisflokkinn og við höfum upplifað þess háttar vinnubrögð, virðulegi forseti, hér á síðustu dögum af hálfu vinstri flokkanna. Við höfum upplifað þetta í nefndastarfi líka, t.d. var verið að ræða mikilvæg mál í viðskiptanefnd og gestum sem voru komnir á fund nefndarinnar og áttu ósvarað nokkrum spurningum nefndarmanna var hreinlega vísað út og þeim sagt að þessum dagskrárlið væri lokið og málið afgreitt út úr nefndinni. Þessi vinnubrögð eru fordæmalaus, virðulegi forseti. Með þá gagnrýni sem hér hefur verið farið yfir skil ég hreinlega ekki hvers vegna þessir virðulegu þingmenn og hæstv. ríkisstjórn leggja svona þunga áherslu á þetta mál. Hvað er eiginlega á ferðinni? Ég skora á hæstv. forsætisráðherra, sem kominn er í salinn, að leggja okkur lið í því að stöðva þessa umræðu. Við skulum fresta þessari umræðu. Við erum tilbúin að taka þátt í henni, þess vegna fram á síðasta dag ef á þarf að halda, en við skulum leggjast á eitt um að koma málum á dagskrá sem skipta heimilin og fyrirtækin máli við þær aðstæður sem eru í samfélagi okkar. Við sjálfstæðismenn erum 

Virðulegur forseti. Ég leyfi mér í upphafi máls míns að mótmæla þeim fullyrðingum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að ég komi í ræðustól til þess að ræða breytingar á stjórnarskránni og haldi þar með uppi málþófi. Þetta er 2. umr. þessa mikilvæga máls, ég tók ekki til máls við 1. umr., það er 2. umr. núna og ég hafna því alfarið, hæstv. forseti, að vera vænd um málþóf þó að ég telji mér skylt að ræða málið. Við ræðum breytingar á stjórnarskránni og sumir þingmenn hafa talað á þann veg að þær breytingar sem hér eru til umræðu snúist að einhverju leyti um bankahrunið og efnahagsvanda þjóðarinnar. Hvernig má það vera, hæstv. forseti, að þær breytingar sem hér eru lagðar til á stjórnarskránni geti verið lykill að því að takast á við vanda vegna bankahruns? Fyrir liggur skýrsla sem unnin var fyrir ríkisstjórnina, fyrir íslensk stjórnvöld, skýrsla sem unnin var af Finnanum Kaarlo Jännäri, skýrsla sem sýnir og segir að löggjöfin sjálf var ekki ástæða bankahrunsins. Því spyr ég, hæstv. forseti: Hvers konar sýndarmennska er það eiginlega og hvernig geta þingmenn leyft sér að nota stjórnarskrána með þessum hætti? Ef einhvern tíma má kalla þingmenn lýðskrumara er það nú, þingmenn sem nýta sér stjórnarskrána með þessum hætti, segja að breytingar á henni snúist að einhverju leyti um bankahrun og efnahagsvanda þjóðarinnar, nýta sér stjórnarskrána með þessum hætti, grundvöll stjórnskipulags íslenska lýðveldisins, til að slá ryki í augu fólks og afla sér stundarvinsælda. Framsóknarflokkurinn setti skilyrði fyrir stuðningi sínum við ríkisstjórn, að verja núverandi minnihlutaríkisstjórn vantrausti, og það var að hún tæki upp á sína arma hugmynd Framsóknarflokksins um stjórnlagaþing. Það hlýtur að teljast í hæsta máta vafasamt að stjórnmálamenn skuli gera sér það að leik að taka sjálfa stjórnarskrána í gíslingu þegar dregur að kosningum til að reyna að ná sér í sérstaka aðstöðu gagnvart ríkisstjórn og innan ríkisstjórnar. 
             Virðulegur forseti. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins. Hún mælir annars vegar fyrir um reglur er fjalla um vald handhafa ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald, og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Það blasir við að ekki hefur farið fram málefnaleg og vönduð umræða um þetta mál í þjóðfélaginu á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að frumvarpið var lagt fram. Það er afar eðlilegt að engin málefnaleg umræða hafi farið fram í þjóðfélaginu á svo skömmum tíma. Það vekur hins vegar furðu að keyra á frumvarpið í gegnum Alþingi á fáeinum dögum rétt fyrir kosningar, grundvallarbreytingar á grundvallarlögum lýðveldisins. Sérfræðingar og samtök sem leitað hefur verið umsagnar hjá í meðförum málsins á Alþingi eru nánast öll á einu máli um að málið sé ekki fullunnið og að tíminn sem gefinn hafi verið til umsagnar sé of naumur. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns, þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins taka til umræðu þetta mikilvæga mál eru þeir vændir um málþóf. Stjórnarskráin skiptir mig jafnmiklu máli og örugglega flesta aðra landsmenn og ég hef á því skoðun þegar henni á að breyta og með hvaða hætti það er gert. Ég tel það skyldu mína sem þingmanns að láta þær skoðanir mínar í ljósi. Virðulegur forseti. Kannski er ekki nokkurt mark takandi á þingmönnum í stjórnarandstöðu, það er e.t.v. frekar takandi mark á umsagnaraðilum og þá er vert að líta á umsagnirnar. Vísum fyrst í Skúla Magnússon þar sem hann segir: „Texti stjórnarskrár er í besta falli einn þáttur í þeirri viðleitni að koma á ákveðinni samfélagsskipan. Ef stjórnarskrá er ekki framfylgt og hlýtt af heilindum af öllum þeim sem í hlut eiga, ekki síst (en þó ekki eingöngu) valdhöfum, duga hástemmdar valddreifingar-, lýðræðis- og mannréttindayfirlýsingar skammt. Án hollustu við grunngildi stjórnskipunarinnar - tilgang hennar, grunnrök, þá grundvallarhagsmuni sem hún á að þjóna - verður engin stjórnarskrá samfélaginu til bjargar, hversu ítarleg og vel orðuð sem hún er. Þetta mætti styðja með dæmum úr almennri sögu stjórnarskráa en auk þess er íslensk stjórnarskrársaga ekki síður lærdómsrík að þessu leyti. Það er hættulegur barnaskapur að halda að ný og fögur stjórnarskrá muni verða allra meina bót.“ Þeir umsagnaraðilar sem sendu inn umsagnir eru flestir á einu máli um að málshraðinn og málsmeðferðin hefði átt að vera með öðrum hætti. Davíð Þór Björgvinsson, Sigurður Líndal, Ragnhildur Helgadóttir, Samband íslenskra sveitarfélaga, Lögmannafélag Íslands, Ágúst Þór Árnason, Samorka, HS Orka, Rarik og svo mætti lengi telja - allir þessir aðilar telja að málsmeðferðin og sá hraði sem er í þessu frumvarpi sé óviðunandi. Þetta eru hagsmunaaðilar og fólk úti í samfélaginu, hluti þjóðarinnar sem telur að málsmeðferðin sé óásættanleg, henni sé ábótavant og betur hefði þurft að standa að málum. Því erum við sjálfstæðismenn sammála. Margir aðilar fjalla líka um 1. gr. sem tengist auðlindum. Ég tek fram í upphafi, hæstv. forseti, að ég get tekið undir 1. gr. um að náttúruauðlindir skuli vera sameign þjóðarinnar.  Stjórnarskráin þarf að vera með þeim hætti að hún sé hafin yfir allan vafa og ekki túlkunaratriði fyrir einstaka lögmenn eða dómstóla þegar kemur að því að skera úr um hvort er rétt eða rangt. Fjöldinn allur af fólki, hagsmunaaðilar, hluti þjóðarinnar gerir sér grein fyrir og vill að við ræðum frekar og betur 1. gr. Í 2. gr. er m.a. rætt um að leggja breytingar á stjórnarskránni fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég skil ekki þann sem ekki getur verið samþykkur því.  Á sama hátt tel ég að í 5. gr. stjórnarskrárinnar ætti að standa að enginn geti orðið forseti Íslands nema að hann hafi að baki sér í það minnsta 50% kosningabærra manna í landinu, hafi menn ekki hlotið það í fyrstu umferð skuli kjósa aftur á milli þeirra tveggja efstu sem í upphafi náðu þeim sætum. Á sama hátt ætti að fara með breytingar á stjórnarskránni. Í 3. gr. segir að þjóðin sjálf - og við þingmenn erum hluti þjóðarinnar - eigi að geta krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál í samfélaginu. Einir sex aðilar telja þessa grein til bóta, hún sé réttarbót fyrir fólkið í landinu eins og einhvers staðar stendur hér, en hins vegar þurfi að fara varlega með hana. Menn þurfa að velta fyrir sér með hvaða hætti eigi að vera hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál. Hvaða mál eiga það að vera? Ef setja á þetta inn í breytingar á stjórnarskrá þarf verulega að skerpa á því hvað alvarleg mál eru. Hvað á að vera hægt að fara fram á að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég bendi á að a.m.k. enn þá eru í það minnsta 50.000 Íslendingar í Sjálfstæðisflokknum.

Hve margir?

Að minnsta kosti 50.000 Íslendingar eru í Sjálfstæðisflokknum. Ég sagði enn þá, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. 

Þetta er allt á uppleið.


             Forseti. 4. gr. kveður á um stjórnlagaþing. Ég hef hins vegar töluvert aðra afstöðu til þeirrar greinar og mun koma að henni síðar. En ég bendi á að fjöldi umsagnaraðila lætur í ljósi þá skoðun að málsmeðferðinni sé ábótavant, að tíminn sem gefinn hafi verið til umsagna hafi verið of naumur. Mér finnst ástæða til fyrir hv. Alþingi að taka mark á þessum umsögnum, virða það að sendar eru út beiðnir um umsagnir og umsagnirnar eru í þessa veru. Þó að margar þeirra segi að margt af því sem fram kemur sé vert skoðunar er fyrst og síðast athugasemd allra, utan að ég held BSRB, að tíminn hafi verið of skammur og málsmeðferðinni sé þar af leiðandi ábótavant. Virðulegur forseti. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins telur 26 þingmenn. Við erum hér í minnihlutaafstöðu gagnvart þessu máli en það er ljóst að naumur meiri hluti Alþingis, 37 þingmenn, hyggst rjúfa þá hefð að leita eftir samstöðu og kýs að fara með breytingar á stjórnarskránni í farveg ágreinings til að knýja fram, korteri fyrir kosningar, breytingar á stjórnarskrá Íslands, íslenska lýðveldisins. Ég veit það ekki en ef til vill hefur þess vegna heyrst að ÖSE sjái ástæðu til að koma hingað og fylgjast með kosningum þann 25. apríl. Það þykja að jafnaði ill tíðindi í lýðræðisríkjum að stjórnarskrárbreytingar séu lagðar fram og knúnar í gegn skömmu fyrir kosningar með þeim hætti sem hér á að reyna. 
             Virðulegur forseti. Það er vissulega þörf á að breyta stjórnarskránni. Ýmsar greinar hennar eru leifar liðinna tíma sem þarfnast breytinga en þær þarfnast breytinga með ígrunduðum hætti, hæstv. forseti, en ekki fljótaskrift eins og hér hefur verið viðhöfð. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að ekki þurfi að rjúfa þing og fá endurnýjað samþykki Alþingis til að stjórnarskrárbreytingar taki gildi. Tillagan kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu og ef sú leið verður farin á yfirstandandi þingi og endurnýjað samþykki Alþingis fæst eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndir um breytingar á stjórnarskránni í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm þjóðarinnar án þess að rjúfa þurfi þing. Hefðin um almenna samstöðu allra flokka er nú rofin. Með því er verið að færa stjórnarskrána inn í hringiðu stjórnmálanna og það er að mínu mati ólíðandi með öllu. Þess má og vænta að næsti meiri hluti, naumur eða ríflegur, geri þær breytingar á stjórnarskránni sem honum hugnast og með því háttalagi sem nú er lagt upp með í breytingum á hinni virðulegu stjórnarskrá geta meiri hlutar á Alþingi gert stjórnarskrána að pólitísku plaggi.  Ég hef ítrekað það áður, hæstv. forseti, að ég tel að málsmeðferð sé verulega ábótavant, hraðinn sé of mikill. Það er líka skortur á samráði við hluta þjóðarinnar, fræðasamfélagið í heild sinni, atvinnulífið og ýmsa aðra hagsmunaaðila. Í mínum huga er líka þversögn fólgin í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskrá og koma á sama tíma á fót stjórnlagaþingi. Virðulegur forseti. Sá málflutningur sem heyrst hefur, að Sjálfstæðisflokkurinn eða þingmenn Sjálfstæðisflokksins geti ekki sætt sig við breytingar á stjórnarskránni af því að þeir eða flokkurinn ráði ekki för, er álíka málefnalegur og þegar haft var eftir einum ónefndum þingmanni að það væri mátulegt á Sjálfstæðisflokkinn að vera ekki hafður með í ráðum, hann hefði hvort eð er ráðið svo miklu fram til þessa. Slíkur málflutningur, hæstv. forseti, um breytingar á stjórnarskrá er engum sæmandi. Stjórnarskráin á að vera hafin yfir slíkt. Á þeim umbrotatímum sem við göngum nú í gegnum dylst engum að gjá hefur myndast á milli þings og þjóðar. Það ríkir ekki gagnkvæmt traust sem er nauðsynlegt og það þarf að endurvinna og skapa Alþingi þann sess í hug þjóðarinnar sem löggjafarsamkoman sem slík á skilinn, óháð þeim einstaklingum sem þar sitja hverju sinni. Í stað þess að byggja brú trúnaðar og trausts er ákveðið að fara í þveröfuga átt. Tillaga er um að setja Alþingi til hliðar, svipta það stjórnarskrárvaldinu og færa það vald til væntanlegs stjórnlagaþings. Engin tilraun hefur verið gerð til samvinnu einstaklinga utan þings, hins venjulega manns, sérfræðinga og/eða þingmanna, til að ræða breytingar, vinnuferla og hugsanlegt samráð, samvinnu, samstöðu um breytingar á stjórnarskránni. Engin tilraun er gerð í þá veru, virðulegur forseti. Síðan tala þingmenn um að lýðræðisbreytinga sé þörf. Ég veit ekki hvort minn skilningur og þeirra á lýðræðisbreytingum fer saman. En hvernig er þetta í raun hugsað? Eða er þetta kannski ekki hugsað, heldur vanhugsað? Ætla núverandi þingmenn Samfylkingar, Vinstri grænna og Framsóknarflokksins að svipta Alþingi Íslendinga stjórnarskrárvaldinu tímabundið eða til langframa? Eru hugmyndir um að setja á laggirnar stjórnlagaþing til að breyta stjórnarskránni núna og ætla menn að loknum breytingum, þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar, að færa Alþingi stjórnarskrárvaldið að nýju? Eða verður ætíð kallað til nýtt stjórnlagaþing þegar breytingar á stjórnarskránni eru fyrirhugaðar? Þessum spurningum hefur enginn svarað. Þessum spurningum finnst mér að flutningsmenn frumvarpsins verði að svara. Er verið að svipta Alþingi stjórnarskrárvaldinu til langframa eða tímabundið? Ætla menn að setja á laggirnar stjórnlagaþing í hvert sinn sem breyta þarf stjórnarskránni? Ég óska þess, hæstv. forseti, að þeir flutningsmenn sem eru í salnum eða fulltrúar þeirra flokka svari þessum spurningum mínum. Ég verð að segja að fyrir mitt leyti get ég séð fyrir mér stjórnlagaþing. Ég get séð fyrir mér mun einfaldara stjórnlagaþing en lagt er upp með hér, þing sem starfar í skemmri tíma, skipað einstaklingum með ólíkan bakgrunn, stjórnlagaþing sem væri Alþingi ráðgefandi í breytingum á stjórnarskrá. En ég get ekki sætt mig við að Alþingi Íslendinga verði svipt stjórnarskrárvaldinu, hvort heldur er í skamman tíma eða til langframa. Ég velti því líka fyrir mér hvort, ef af stjórnlagaþingi verður, hv. þingmenn ætli þá á meðan það stjórnlagaþing starfar að svipta Alþingi þessu stjórnarskrárvaldi tímabundið. Eða munu tvö þing, Alþingi Íslendinga og sérstakt stjórnlagaþing, starfa á sama tíma þar sem bæði þingin hafa vald til að koma með tillögur að breytingu á stjórnarskrá og óska eftir, ef þetta frumvarp verður að lögum, að þær breytingar verði lagðar í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það er æðimargt, hæstv. forseti, sem er óljóst í þessum efnum sem verður að ræða á lengri tíma og er ekki bært að við knýjum í gegn breytingar á stjórnarskránni með svo stuttum fyrirvara. Virðulegur forseti. Ég hef tjáð hug minn til þessa frumvarps. Í mínum huga skiptir stjórnarskráin meginmáli. Ég er hlynnt breytingum á stjórnarskránni og tel margar breytingar tímabærar. Ég nefndi áðan að það er tímabært að taka mun fleiri greinar en hér eru nefndar og verður að gera, t.d. 5. gr. um kjör forseta Íslands. Henni þarf að breyta. Við þurfum og að velta fyrir okkur því valdi forseta Íslands að geta synjað um undirskrift og hvernig það á að vera o.s.frv. Það eru margar greinar og mörg brýn mál sem við þurfum að skoða ef við ætlum að leggja til gagngerar breytingar á stjórnarskránni. Ég ítreka enn og aftur að um breytingar á stjórnarskrá verður að vera samstaða. Við getum ekki leyft okkur, hvar sem við stöndum í pólitík, að gera stjórnarskrána að pólitísku deilumáli. Það er algjörlega óásættanlegt. Virðulegur forseti. Ég rakti að ég er afar ósátt eins og flestir umsagnaraðilar við þá málsmeðferð sem hér hefur verið beitt, við þann hraða sem er á málinu. Það er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að rofin er hefð um samstöðu og skortur er á samráði við þjóðina. Fræðasamfélagið, atvinnulífið og ýmsir aðrir hagsmunaaðilar eru hluti þjóðarinnar. Það er ekki hægt að tala um þjóðina eins og hún sé eitthvert mengi sem hentar okkur að nefna endrum og sinnum. Þessir aðilar, fræðasamfélagið, atvinnulífið og ýmis önnur hagsmunasamtök, orkufyrirtækin í landinu, allir þeir sem þar starfa, eru hluti þjóðarinnar. Þeir hafa lýst yfir gagnrýni sinni á málsmeðferð, telja hraðann of mikinn, og ég spyr, hæstv. forseti: Er ekki rétt að staldra við? Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að eftir 2. umr. í þessu mikilvæga máli verði því vísað til 3. umr. og að við þingmenn, hvar í flokki sem við stöndum, berum gæfu til að ná samstöðu um jafnmikilvægt mál og breytingar á stjórnarskránni hljóta að vera í hugum okkar. Ég vænti þess að náist ekki samstaða allra stjórnmálaflokka á þinginu um breytingar sem sátt getur verið um verði málinu vísað frá.

Virðulegi forseti. Það var talsvert um þversagnir í ræðu hv. þingmanns.  En í ræðu hv. þingmanns tók hún undir allar greinar á einn eða annan hátt. Talaði reyndar um ráðgefandi stjórnlagaþing en ekki tillögugefandi en að öðru leyti var hv. þingmaður meira og minna sammála efni frumvarpsins. Lýðskrumið er því ekki meira en svo að hv. þingmaður er sammála efni frumvarpsins meira og minna. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hún ætli að koma hér upp og biðjast afsökunar á þeim ummælum sem hún viðhafði um félaga sína í þinginu. Í annan stað vil ég einnig nefna að stjórnarskrá er aldrei breytt nema í aðdraganda kosninga. Ástæðan fyrir því er sú að það verður að efna til kosninga um leið og breyting á stjórnarskrá hefur verið samþykkt. Það eru einfaldlega ákvæði stjórnarskrár sem kveða þannig á um og af þeim sökum er stjórnarskrá aldrei breytt nema í aðdraganda kosninga. Það hefur ekkert með ÖSE að gera.  En í ljósi þess að hv. þingmaður er efnislega sammála þeim breytingum sem hér er verið að leggja til vil ég ítreka spurningu mína um hvernig hv. þingmaður útskýrir það að þeir sem að þessu máli standa stundi lýðskrum og að hv. þingmaður færi að minnsta kosti betri rök fyrir máli sínu en að svona sleggjudómar standi einir og órökstuddir.

Virðulegi forseti. Það væri kannski ágætt ef hv. þingmaður hefði hlustað á það sem sagt var. Í upphafi máls míns sagði ég að þeir þingmenn sem segi að breytingar sem hér er verið að leggja til á stjórnarskránni snúist að einhverju leyti um bankahrun og efnahagsvanda þjóðarinnar, þeir sem nýti sér umræðuna á þann hátt, þeir væru lýðskrumarar. Þetta er orðrétt hér, hæstv. forseti, að þeir sem ætla að tengja þessar breytingar á stjórnarskránni við bankahrun og efnahagsvanda þjóðarinnar og kalla þannig til sín stundarvinsældir, þeir þingmenn sem það gera eru lýðskrumarar, að mínu mati, vegna þess að þessar breytingar eiga ekkert skylt við bankahrunið eða efnahagsvanda þjóðarinnar. Ekki neitt. Svo það liggi algerlega klárt fyrir. Ég tel því ekki, hæstv. forseti, að ég sem þingmaður þurfi að biðja þá sem að þessu frumvarpi standa afsökunar á því að hafa kallað þá lýðskrumara vegna þess að það gerði ég ekki. Svo því sé til haga haldið. Ég er mér vel meðvituð um það, hæstv. forseti, að stjórnarskrárbreytingar þarf að leggja fyrir þjóðina og þær eru kláraðar rétt fyrir kosningar til þess að unnt sé að gera það. En aðdragandinn, málsmeðferðin sem nú er beitt er ekki í takt við það sem áður hefur verið og það var það sem ég átti við, hæstv. forseti, þegar ég velti þeirri spurningu upp hvort það gæti verið að keyra ætti breytingar á stjórnarskránni í gegnum þingið eftir þá málsmeðferð sem hefur verið með svo stuttum fyrirvara, væri hugsanlega ástæða þess að ÖSE ætlaði að fylgjast með kosningum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að það komi fram að hv. þingmaður var ekki að kalla þá sem hér hafa tekið til máls lýðskrumara. Það er gott að það liggi fyrir. Hitt sem kom fram í máli hv. þingmanns var að hv. þingmaður sagði að það hefði myndast gjá milli þings og þjóðar og að mikilvægt væri að reyna að efla traust á þinginu í ljósi þess sem átt hefur sér stað. Hv. þingmaður talaði einnig um að það væri skynsamlegt að breyta stjórnarskránni og efna til stjórnlagaþings. Reyndar sagði hv. þingmaður að stjórnlagaþing ætti að vera ráðgefandi fyrir þingið. Hv. þingmaður talaði því einnig um að það væri rétt að breyta stjórnarskránni. En mér virðist af ummælum hv. þingmanns að hún hafi fyrst og fremst verið að tala um það að það væri rétt að breyta stjórnarskránni, bara ekki núna. Það væri rétt 

Virðulegi forseti. Ég greindi frá því í ræðu minni og fór yfir þá umsagnaraðila sem nefnt hafa þann þátt við gerð þessa frumvarps og umfjöllun, að málsmeðferðinni sé ábótavant, hraðinn sé of mikill, að skortur sé á samráði. Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson verður einfaldlega að sætta sig við það að þetta er mín skoðun. Það er skoðun fræðasamfélagsins, í það minnsta margra þaðan. Það er skoðun atvinnulífsins, það er skoðun ýmissa annarra hagsmunaaðila úti í samfélaginu að málsmeðferðin, hraðinn og skortur á samráði sé óásættanlegur og þess vegna eigi ekki að keyra í gegn stjórnarskrárbreytingar með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var náttúrlega einstaklega vel flutt. En það voru atriði í henni sem mér finnst vera ástæða til þess að gera athugasemdir við og það varðar sérstaklega það þegar hv. þingmaður talar um að það sé gjá á milli þings og þjóðar. Hv. þingmaður vill samt alls ekki gera neitt úr því að það þurfi einhvern veginn að koma til móts við þjóðina í framhaldi af þeim ósköpum sem hafa gengið á hérna í þjóðfélaginu og í framhaldi af því sé skortur á trausti gagnvart valdhöfum, gagnvart stjórnvöldum. Hvernig getum við komið á auknum lýðræðisumbótum, eins og má kalla það, til þess að bregðast við ástandinu? Þess vegna finnst mér alveg full ástæða til þess að tengja það sem frumvarpið gengur út á við ástandið í þjóðfélaginu og þá gjá sem hv. þingmaður nefndi. Þegar hún talar um að umsagnaraðilar veiti frumvarpinu slæmar umsagnir þá er það ekki rétt. [Sími hringir í þingsal.] Er þetta til mín?  Hv. þingmaður handvelur þegar hún talar um umsagnir því það eru mjög margir umsagnaraðilar sem gefa þessu frumvarpi góðar og jákvæðar umsagnir og telja mikilvægt að það nái fram að ganga. Ég ætla að tala um ÖSE í síðara andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég sagði það í ræðu minni að fram til þessa hefði engin tilraun verið gerð til þess að hafa samvinnu eða samráð við aðila í samfélaginu, við þjóðina við gerð breytinga á þeirri stjórnarskrá sem liggur fyrir nú. Það hefur ekkert samráð verið haft við fólk fyrir utan þingið. Það var ráðgefandi hópur forsætisráðherra sem bjó til þessar breytingar og frumvarpið sem hér liggur frammi. Ef það er samráð hæstv. forseti, ef það er tilraun til þess að brúa gjána sem er á milli þings og þjóðar  Ég sagði líka, hæstv. forseti, í ræðu minni að mér hugnaðist stjórnlagaþing sem væri ráðgefandi fyrir Alþingi og á því gætu átt sæti einstaklingar með ólíkan bakgrunn. Þannig kæmi fram vilji, ekki bara fræðasamfélagsins, ekki bara atvinnulífsins heldur líka hins venjulega manns í samfélaginu. Það er tilraun til að brúa bil. Það er tilraun til þess að minnka gjána sem er milli þings og þjóðar. Um stjórnlagaþing eitt og sér tek ég undir með Sigurði Líndal þar sem hann segir: Ég óttast að 41 þingmaður á stjórnlagaþingi, - ég þori nú ekki að fullyrða orðrétt hvað hann sagði - að það yrði samkoma þar sem menn mundu ræða saman í þrot og ekki komast að niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Ekkert samráð, segir hv. þingmaður. Samt er það nú þannig að 1. gr. hefur verið til umfjöllunar, fyrst og fremst í tíu ár en í raun má segja í tuttugu ár. 2. gr. er með þeim hætti að mér finnst hv. þingmaður styðja hana í öllum aðalatriðum. 3. gr. gengur út á að fólkið í landinu geti haft frumkvæði að því að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvort heldur er um lög að ræða eða mikilvæg málefni sem varða almannahag. Allt er þetta með þeim hætti að ég held að það sé erfitt að halda því fram að þetta séu mál sem ekki hafi verið rædd í þjóðfélaginu. En það sem mér finnst kannski vera aðalatriðið er að með þessu frumvarpi erum við að auka þátttöku hins almenna borgara í ákvarðanatöku á Íslandi þannig að fólkið upplifi að það komi að ákvarðanatökunni meira en verið hefur. Það eru margir sem halda því fram að 

Virðulegur forseti. Eins og 3. gr. segir til um, að það eigi að gefa þjóðinni tækifæri til þess að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, er nýtt í þessum breytingum um stjórnarskrána. Það er ekkert samráð við þjóðina haft fyrr en það verður að veruleika, virðulegi forseti. 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu fyrir utan þær pillur sem hv. þingmaður sendi Framsóknarflokknum, sem ég mun koma að hér á eftir. Hv. þingmaður lýsti í öllum meginatriðum yfir stuðningi við frumvarpið sem við ræðum hér, þ.e. þau efnisatriði sem við höfum haft til umræðu, og fyrir það vil ég þakka, ólíkt mörgum öðrum flokksfélögum hv. þingmanns sem hafa tekið þátt í umræðunni. En þegar hv. þingmaður lætur að því liggja að Framsóknarflokkurinn stundi einhvern pólitískan leik og hafi í raun og veru hertekið Vinstri græna og Samfylkingu varðandi þá hugmynd að koma á fót stjórnlagaþingi er hv. þingmaður að dylgja. Hann er að dylgja vegna þess að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn standa heils hugar að stjórnlagaþinginu og það hefur mátt marka á öllum ræðum hér,  Þegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru að reyna að koma því til skila að hér sé ekki um neitt málþóf að ræða vil ég benda á það, herra forseti, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa komið 300 sinnum upp í ræðustól Alþingis á tveimur dögum til þess að ræða um fundarstjórn forseta í kringum þetta mál. Tala svo í hinu orðinu um að nauðsynlegt sé að ræða stjórnarskrármálið vel en taka allt að klukkutíma á milli hverrar einustu ræðu til þess að koma hér upp og ræða um fundarstjórn forseta, tala svo í hinu orðinu um að það þurfi að fara að ræða einhver önnur mál en tefja þess í stað umræðuna með þeim hætti að þeir eru búnir að koma 300 sinnum upp og hafa misnotað það fundarform sem við höfum iðkað hér er varðar að tala um fundarstjórn forseta. 
            

Virðulegur forseti. Það er afar sérstakt að vera í andsvari við mann sem tekur að sér að segja hvað sjálfstæðismenn hafa verið að gera hér. Ég vil taka það fram við hv. þingmann að ég hef ekki komið hér upp undir þessu stjórnlagafrumvarpi fyrr en nú þannig að ég hef ekki tekið þátt í því sem hann er að segja. Það er sérkennilegt að fara í andsvar við hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og beina því til hennar. Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn setti þau skilyrði fyrir stuðningi sínum við núverandi minnihlutaríkisstjórn og að verja hana vantrausti að hugmyndir um stjórnalagaþing yrðu teknar inn, að þing hætti 12. mars og að ákveðnum efnahagsaðgerðum yrði komið á. Það er ekkert eftir af skilyrðum Framsóknarflokksins til að verja stjórnina vantrausti. Það eina sem þeir eiga eftir er stjórnlagaþingið.  Hæstv. forseti. Þetta er mín skoðun og ég stend við hana. Það er í hæsta máta óeðlilegt að taka stjórnarskrána með þessum hætti í gíslingu til þess að verja minnihlutastjórn vantrausti …  Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson, verður einfaldlega að sætta sig við að þetta er mín skoðun á framgöngu Framsóknarflokksins. 

Herrar forseti. Fyrir utan dylgjurnar sem hv. þingmaður kom með gagnvart Framsóknarflokknum gerist þingmaðurinn sekur um að fara rangt með héðan úr ræðustól Alþingis. Við framsóknarmenn settum það sem skilyrði að kosningar færu fram eigi síðar en 25. apríl.  Þegar hv. þingmaður vænir Framsóknarflokkinn um að hafa tekið stjórnarskrána í gíslingu mótmæli ég því harðlega. Það er einfaldlega þannig að hér er Sjálfstæðisflokkurinn að opinbera sig, þetta er valdaflokkurinn, allt á að gerast á forsendum Sjálfstæðisflokksins og ef Sjálfstæðisflokkurinn samþykkir ekki ákveðna hluti eiga þeir ekki að fara í gegn. Það vill svo til að 70% þjóðarinnar er á því að við eigum að boða til stjórnlagaþings, alveg sama hvað hv. þingmönnum  
            

Virðulegi forseti. Það er rétt og ég bið hv. þm. Birki J. Jónsson afsökunar á því, þeir settu fram kosningadag 25. apríl og hann hefur orðið að veruleika. Þeir settu og fram að þing yrði rofið 12. mars. Það hefur ekki orðið að veruleika. 

Virðulegi forseti. Um þetta stjórnarskipunarfrumvarp má hafa mörg orð, bæði form þess, innihald og tilgang og ég vil byrja á því að fara yfir aðdraganda að málinu og það hvernig ég hef vanist því að menn stæðu að því að breyta stjórnarskránni á þeim tíma sem ég hef verið hér. Eins og menn þekkja ákvað þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir tæpum 65 árum þegar hún setti nýja stjórnarskrá að henni yrði breytt með tilteknum hætti eins og greint er frá í stjórnarskránni, þeim að þingið mundi breyta henni, bæði eiga frumkvæði að því að leggja fyrir þingið breytingar og samþykkja þær, síðan að halda alþingiskosningar og taka þær fyrir síðara sinni að þingkosningum loknum. Það varð niðurstaða þjóðarinnar að sætta sig við það eða samþykkja að þessi ferill ætti að vera svona, stjórnarskrárbreytingar færu ekki sjálfstætt til atkvæðagreiðslu meðal einstakra íbúa þjóðarinnar. Það má deila um hvort það hafi verið rétt form, hugsanlega hefur það verið skynsamlegt á þeim tíma þegar það var mikið fyrirtæki að efna til slíkrar almennrar þjóðaratkvæðagreiðslu og mikið umstang, fyrirhöfn og kostnaður sem til þess að gera fátæk þjóð í dreifbýlu landi átti kannski ekki mikil efni til að standa undir ef það yrði oft. Þá þróuðu menn með sér það fyrirkomulag að standa þannig að breytingum að um þær væri víðtækt samkomulag milli stjórnmálaflokka sem sæti ættu á Alþingi. Því hefur ekki verið framfylgt með þeim hætti að það yrði að vera einróma samkomulag, en engu að síður víðtækt samkomulag. Til dæmis voru gerðar stjórnarskrárbreytingar 1983 og 1984 þar sem þingmönnum var fjölgað úr 60 í 63 og gerðar breytingar á kosningalögum og þegar þær voru afgreiddar á síðara þingi stóðu að þeirri breytingu fjórir stjórnmálaflokkar af sex sem þá áttu sæti á þingi. Tveir þingflokkar voru andsnúnir breytingunni, þingflokkur Kvennalista og þingflokkur Bandalags jafnaðarmanna. Samtals lögðust þó ekki nema sjö þingmenn af 60 gegn breytingunni en hinir studdu hana. Hið sama má segja um stjórnarskrárbreytinguna 1999 þegar gerðar voru breytingar á stjórnarskrá til að breyta skiptingu landsins í kjördæmi, þá stóðu að breytingunni allir stjórnmálaflokkar en ekki allir þingmenn. Þá voru einnig sjö þingmenn sem greiddu atkvæði gegn þessari breytingu á síðara þinginu. Ekki hefur verið um það að ræða að unnt væri að tryggja einróma samþykki en menn hafa unnið samkvæmt þeirri vinnureglu að hafa víðtæka samstöðu. Við höfum þá í þessum tveimur dæmum nokkuð góða vísbendingu um hvað felst í víðtækri samstöðu um afgreiðslu slíkra mála. Framan af var líka haldið þannig á málum að viðræður um breytingar á stjórnarskránni fóru fram milli stjórnmálaflokkanna sem sæti áttu á Alþingi. Formenn eða fulltrúar einstakra stjórnmálaflokka hittust og áttu frumkvæði að því að reyna að ná samkomulagi um tilteknar breytingar. Í seinni tíð hafa málin þróast á þann veg sem mér þykir mun lakari, sérstaklega eftir 1991, að þetta fór að verða ríkisstjórnarmál. Til dæmis var stjórnarskrárbreytingin 1983 borin fram af formönnum stjórnmálaflokkanna en ekki ríkisstjórninni. Eftir 1991 verða þetta í vaxandi mæli ríkisstjórnarmál, forsætisráðherra hefur frumkvæði í málinu og skipar nefndir þannig að þær fara að verða nefndir framkvæmdarvaldsins. Mér fannst, og hefur alltaf fundist, óæskileg þróun að stjórnmálaflokkarnir hleyptu málinu í þann búning að verða að ríkisstjórnarmáli og fulltrúar almennings væru orðnir vinnumenn í starfsnefnd á vegum framkvæmdarvaldsins. Þetta var gert vegna þess að forsætisráðherra og formaður stærsta stjórnmálaflokksins vildi treysta tök sín á málinu og um það varð samkomulag þannig að út af fyrir sig hafði ekki mikla þýðingu að móast mikið við. Mér fannst þetta engu að síður vond breyting og nefni hana hér vegna þess að segja má að hún ýti undir þróun sem að sumu leyti hefur orðið vaxandi í þessa veru, að breyta málinu frá því að vera samkomulagsmál yfir í að verða ríkisstjórnarmál. Það má eiginlega segja að endapunkturinn sé í því frumvarpi sem hér liggur fyrir því að það er nánast fullkomlega ríkisstjórnarmál. Þó að það sé ekki flutt af ríkisstjórninni er aðdragandi þess algerlega á vegum ríkisstjórnarinnar. Eftir að ný ríkisstjórn tekur við skipar forsætisráðherra þriggja manna starfshóp embættismanna sem aðrir stjórnmálaflokkar koma ekkert að. Ég skal ekki fullyrða hvort það er nýjung en það er a.m.k. í samræmi við þessa þróun að einstakir flokkar, flokkar ríkisstjórnarinnar, fara að halda öðrum flokkum frá málinu á undirbúningsstigi. Þá eru menn byrjaðir að rjúfa í sundur grundvallarþráðinn í stjórnarskrárbreytingunum sem er samráð og samstaða um breytingar. Þetta er algerlega orðið ríkisstjórnarmál í þessum búningi sem hér hefur verið undirbúinn. Ég gagnrýni þessa þróun, ég held því ekki fram að þetta sé algert stílbrot frá því sem verið hefur vegna þess að þróun hefur átt sér stað sem leiðir þetta af sér en hér er lengra gengið en áður hefur verið og menn munu halda áfram að ganga þennan veg þar til eitthvað gerist sem stöðvar þessa þróun. Mér finnst líka að tíminn sem menn hafa gefið sér til að leggja fram ígrundaðar tillögur að stjórnarskránni sé nánast enginn. Það er mjög gagnrýnivert. Þessi þriggja manna starfshópur lagði fram tillögur. Af þeim eru ekki allar tillögur lagðar fram í frumvarpsformi. Hvar strönduðu þær tillögur sem starfshópurinn lagði fyrir forsætisráðherra um samráð í utanríkismálum, stöðu Alþingis í utanríkismálum, eins og t.d. þá tillögu að það skuli háð samþykki Alþingis að lýsa yfir stuðningi við vopnaða árás erlends ríkis í annað ríki? Það var ein af tillögum þriggja manna starfshópsins. Hana er ekki að finna í þessu frumvarpi. Ég hefði gjarnan viljað sjá þá tillögu vegna þess að mér líst vel á hana. Ég hefði viljað hafa hana á borðum, að hún hefði verið lögð fyrir stjórnmálaflokkana og alþingismenn og verið í því umræðuferli sem þarf að fara fram sem undanfari þess að menn nái samkomulagi um þær breytingar sem á að flytja. Ég hefði líka viljað sjá aðra tillögu sem er að finna í þessu frumvarpi en ekki í frumvarpi fjórmenninganna, að alþingismenn geti vísað ákvörðunum eða lagasetningu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur oft verið rætt á Alþingi og oft verið áhugi á að koma því á. Hana er að finna í tillögu þessa þriggja manna starfshóps en ekki í frumvarpinu. Ég spyr: Af hverju má ekki ræða þá tillögu hér? Hver tekur að sér fyrir hönd Alþingis að skammta þinginu þær tillögur sem má ræða sem samkomulagsgrundvöll að breytingu á stjórnarskránni? Ég hefði gjarnan viljað ræða fleiri hugmyndir fyrst menn ætla sér á annað borð að breyta stjórnarskránni. Ég get nefnt af handahófi nokkur mál sem mér finnst þess virði að taka umræðu um, eins og auðlindaákvæði í frumvarpi Ragnars Arnalds og fleiri þingmanna Alþýðubandalagsins sem flutt var fyrir mörgum árum þar sem kveðið er á um að orkan í rennandi vatni sé þjóðareign og að auðlindir undir 100 metrum undir yfirborði jarðar sé eign þjóðarinnar en ekki landeigenda. Mér finnst það vanta inn í auðlindaákvæðið sem er að finna í frumvarpi fjórmenninganna. Ég hefði viljað kanna undirtektir fyrir því að breyta stjórnarskránni á þann veg sem ég hef lagt til og frumvörp liggja fyrir í þinginu um, að ráðherrar eigi ekki sæti á Alþingi og hafi ekki lagasetningarvald í gegnum bráðabirgðalög. Ég hefði viljað setja inn ákvæði um persónukjör og möguleika á bandalagi stjórnmálaflokka í alþingiskosningum. Fleira má nefna af þessu tagi sem hefði verið ástæða til að taka fyrir og ræða ef menn á annað borð hafa ætlað sér að taka fyrir umræðu um að breyta stjórnarskránni. Með svona skömmum fyrirvara verður þó ekki með góðu móti farið vandlega yfir stjórnarskrána og teknar inn margar hugmyndir sem upp kunna að vakna um breytingar á henni og ræddar í þaula vegna þess að tími gefst ekki til þess. Við þær aðstæður eiga menn að einbeita sér að því sem mestu máli skiptir, og það sem mér finnst mestu máli skipta varðandi stjórnarskrána er að breyta henni á þann veg að þjóðin geri breytingar á henni en ekki Alþingi. Breytingar á stjórnarskránni hafa aldrei orðið kosningamál í alþingiskosningum. Allt önnur mál eru þar undir og þau taka hug kjósenda og athygli þannig að þau atriði sem breytingar eru gerðar á í stjórnarskránni hverfa í skuggann. Þess vegna er ég á þeirri skoðun að stjórnarskránni beri því aðeins að breyta á þann veg að breytingin sé lögð fyrir þjóðina í almennri atkvæðagreiðslu og afgreidd með þeim hætti. Þar með er stjórnarskrárvaldið komið til þjóðarinnar þar sem það á að vera en Alþingi hefur það hlutverk að hafa frumkvæði að breytingum og samþykkja þær, þjóðin að hafna eða samþykkja. Til viðbótar finnst mér eðlilegt að alþingismenn geti vísað ákvörðunum Alþingis, einstaka lagasetningu, til þjóðarinnar. Minni hluti alþingismanna á að geta gert það þegar um er að ræða mjög þýðingarmikil eða umdeild mál. Mér finnst líka koma til greina að hægt sé að kalla mál til þjóðarinnar með undirskriftasöfnun eins og lagt er til í frumvarpinu en þá held ég að menn verði að einskorða sig við skýr mál og afgreidd, þ.e. löggjöf. Ég sé ekki færa leið til að kalla einstök málefni í almenna þjóðaratkvæðagreiðslu sem ekki yrðu fyrst afgreidd á Alþingi eða hefðu verið rædd þar því að Alþingi getur aldrei verið bundið af niðurstöðum slíkrar atkvæðagreiðslu. Alþingismenn eru, verða og eiga að vera einungis bundnir af sannfæringu sinni en engu boði, hvorki frá ríkisstjórn, kjósendum né öðrum. Þjóðaratkvæðagreiðsla um eitthvert málefni þar sem lýst er yfir skoðun almennings á því málefni, hvort sem þar er um að ræða dauðarefsingar eða eitthvað slíkt, getur einungis verið leiðbeinandi fyrir Alþingi en ekki bindandi fyrir einstaka alþingismenn. Þess vegna verða þjóðaratkvæðagreiðslur um málefni að afmarkast við löggjöf þannig að hægt sé að fá úrskurð um það hvort tiltekin löggjöf eða samþykkt Alþingis njóti stuðnings þjóðarinnar eða ekki og þjóðin geti þá kallað til sín slíkar ákvarðanir ef nægjanlegur stuðningur er við það. Ég leggst eindregið gegn því, virðulegi forseti, að halda áfram á þeirri braut að gera breytingar á stjórnarskránni í miklum ágreiningi. Sérstaklega finnst mér fráleitt að ætla sér að fara í gegn með efnislegar breytingar núna á stjórnarskránni í andstöðu við stærsta þingflokk Alþingis. Ég held að það séu engin dæmi um slíkt og það væri mikið ógæfuspor ef þingið færi inn á þá braut. Ég get að mörgu leyti skilið þá sjálfstæðismenn sem bregðast hart við þessari fyrirætlan ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins, þeir leggjast mjög gegn henni og beita sér af fullum þunga vegna þess að það skapar fordæmi sem fylgt verður eftir síðar, hvort sem sá flokkur verður stærsti þingflokkurinn í framtíðinni eða ekki. Það er önnur saga, enda skiptir það ekki máli. Það sem mér finnst að núverandi þing geti gert og eigi jafnvel að gera, er að gera þá breytingu eina á stjórnarskránni sem mælir fyrir um formbreytingu þaðan í frá. Þó að ágreiningur kunni að vera um það, sem ég veit ekki og heyrist reyndar á máli ræðumanna að ekki muni verða, fyndist mér í lagi að afgreiða þá breytingu í ágreiningi vegna þess að það er ekki efnisleg breyting á stjórnarskránni, það er formbreyting sem færir ákvörðunarvaldið frá fáum, þ.e. alþingismönnum, til þjóðarinnar. Hún sker þá alltaf úr í því. Ég vildi láta þetta koma fram, virðulegi forseti. Hins vegar er ég á þeirri skoðun eins og kannski hefur komið fram í öðrum málum og að nokkru leyti í þessari ræðu varðandi efnisinnihald frumvarpsins að ég er sammála þeim áformum sem er að finna í 2. gr. frumvarpsins sem er um formbreytinguna. Ég er líka í meginatriðum sammála því að setja inn í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Ég hef hins vegar efasemdir um að það ákvæði sem er í 1. gr. bíti nokkuð. Það er greinilegt að þar hefur náðst samkomulag um það vegna þess að það breytir engu frá því sem er. En það er nákvæmlega það sem þarf að gera, það þarf að setja ákvæði inn í stjórnarskrá um þjóðareign á auðlindum sem er það skýrt að það tekur fyrir þá misnotkun sem er í gangi í dag, eins og t.d. í sjávarútveginum.  
             Ef þingmönnum auðnast ekki að setja lög sem njóta stuðnings kjósenda sinna endar það illa, það getur ekki farið hjá því. Það er mikill ágreiningur um framkvæmdina varðandi nýtingu á sjávarauðlindinni og ég sé ekki að 1. gr. frumvarpsins breyti neinu um það. Það er hugsanlegt að hún getið orðið til góðs, ávinningur getur orðið af henni varðandi erlenda aðila ef þjóðin gengur í Evrópusambandið, en ég er ekki alveg viss um að það hafi neina efnislega breytingu. Miðað við núverandi kerfi gætu erlendir aðilar eignast nýtingarréttinn á þessari auðlind. Mér sýnist á öllu að þeir gætu það áfram miðað við orðalag á þessari grein þannig að það leiddi ekki af sér neinar nýjar varnir sem væri nauðsynlegt að reisa. Mér finnst þurfa að skoða hana betur og ég bendi m.a. á gamalt frumvarp Ragnars Arnalds og fleiri sem flutt var síðast á 122. löggjafarþingi, 1997–1998, að því er mig minnir. Upp úr því frumvarpi má taka ákvæði varðandi þjóðareign á auðlindum sem mundu bæta 1. gr. frumvarpsins. Ég hef farið yfir afstöðu mína til 3. gr. og tel ekki framkvæmanlegt að þjóðaratkvæðagreiðsla um ótiltekið málefni fari fram sem geti verið bindandi, hún getur aðeins verið leiðbeinandi og mér finnst vanta inn í það ákvæði að minni hluti þingmanna geti vísað samþykktum lögum eða samþykkt Alþingis í atkvæðagreiðslu. Mér finnst það algjörlega vanta inn í þetta frumvarp. Ég vil aðeins fara aftur í tímann til þess tíma þegar menn ræddu stjórnarskrárbreytinguna 1983. Þá var mjög sótt á um að gera breytingar á stjórnarskránni á þann veg að jafna vægi atkvæða. Niðurstaðan varð sú að gera slíkt en deilurnar stóðu kannski ekki um að menn legðust svo mjög gegn því, heldur hitt að á það var bent að það væri fleira réttlæti eða ranglæti en misvægi atkvæða. Það væri líka mikið ranglæti fólgið í þeirri byggðaþróun sem þá hafði verið í gangi með þeim afleiðingum að landsvæði á landsbyggðinni veiktust og höfuðborgarsvæðið styrktist. Stjórnmálaflokkarnir fjórir sem stóðu að þeirri breytingu þá gerðu samkomulag til að sætta menn innan sinna raða sem töluðu fyrir stöðu landsbyggðarinnar og gerðu samþykkt um að þeir, þ.e. þingflokkar Alþýðubandalags, Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, mundu beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. Það var sem sé loforð um að þessir flokkar mundu beita sér fyrir breytingum sem mundu styrkja stöðu landsbyggðarinnar. Meðal annars var skipuð sérstök nefnd til að undirbúa tillögur í því skyni. Hún var sett á fót og hélt fundi og skilaði niðurstöðu sem var á þann veg að styrkja bæri stöðu landsbyggðarinnar með þeim hætti að taka upp þriðja stjórnsýslustigið, auka völd og áhrif landsmanna í einstökum héruðum frá því sem þá var. Um þetta urðu þingflokkarnir meira og minna sammála þannig að þetta varð tillaga sem sett var fram til að stuðla að valddreifingu í þjóðfélaginu, draga úr miðstýringunni sem þá var þegar orðin mjög mikil og hafði þá þegar leitt til vaxandi styrks höfuðborgarsvæðisins og grafið undan styrk landsbyggðarinnar. Í stuttu máli má segja að niðurstaðan af þessum fyrirheitum hefur orðið sú að ekkert hefur náð fram sem máli skiptir og staða landsbyggðarinnar hefur veikst stig af stigi á þeim 25 árum sem liðin eru síðan þessi umræða fór fram í þingsölum. Það hefur haft í för með sér mikinn skaða, bæði félagslegan og efnahagslegan skaða fyrir fólk sem býr víða um land. Það er engin ástæða til að draga fjöður yfir það eða gleyma þeim hagsmunum og láta sem það eina sem máli skiptir séu einhver atriði sem fyrst og fremst snúa að þeim sem lifa og hrærast hér á höfuðborgarsvæðinu. Sem dæmi um þróunina má nefna að á þessu árabili, frá árinu 1991 til 2008, fjölgaði störfum starfandi á landinu um 42.000. Af þeirri fjölgun voru 39.000 á höfuðborgarsvæðinu en aðeins 3.000 utan þess. Það má líka nefna að í aðdraganda þessarar umræðu fyrir 25 árum, fyrir aldarfjórðungi, voru um 120.000 íbúar á höfuðborgarsvæðinu en um 105.000 utan þess. Í dag eru tölurnar þannig að á höfuðborgarsvæðinu búa um 200.000 manns en aðeins um 116.000 utan þess. Það hefur fækkað verulega á sumum svæðum og á öðrum fjölgað lítils háttar þó að sú fjölgun dugi ekki til að halda í við fjölgunina á landsvísu, þá einkum á þeim svæðum sem liggja að höfuðborgarsvæðinu. Það má líka nefna sem dæmi um efnahagsleg áhrif að árið 1998 var gerður samanburður á fasteignaverði á nokkrum stöðum á landinu og borið saman við höfuðborgarsvæðið. Sem dæmi má nefna að þá var fasteignaverð á Ísafirði 74% af því fasteignaverði sem var í Reykjavík, mælt sem verð á fermetra í einbýlishúsi. Samkvæmt upplýsingum hjá Fasteignaskrá Íslands er staðan þannig núna, miðað við árslok 2006 sem eru þær nýjustu sem ég sá um verðþróun á einstökum landsvæðum, að fasteignaverð á Ísafirði er ekki lengur 74% í einbýlishúsi af því sem er í Reykjavík, heldur aðeins 25%. Verðið hefur sem sagt fallið um tvo þriðju borið saman við Reykjavík. Á Húsavík var verð á fermetra í einbýlishúsi 68% af því verði sem var í Reykjavík árið 1998 en í Norðurþingi, sem Húsavík er hluti af núna, er verðið komið úr 68% niður í 43%. Hvað ræður þessu? Verð á eignum ræðst af kaupmætti fólksins sem er á viðkomandi svæði. Kaupmátturinn ræðst af atvinnulífinu. Það hafa orðið gríðarlegar breytingar á þessu árabili á atvinnulífi, á meðaltekjum - þær hafa fallið mjög mikið á stórum svæðum á landsbyggðinni borið saman við það sem gerist á höfuðborgarsvæðinu og kaupgetan því orðið minni. Fólki hefur fækkað verulega þannig að eftirspurnin hefur dregist verulega saman eftir eignum. Það leiðir auðvitað af sér fallandi verð. Hver vill tala fyrir hagsmunum þessa fólks hér í þingsölum? Hver vill fara hér upp og bera fram breytingar á stjórnarskrá til að bæta því fólki það efnahagslega tjón sem það hefur orðið fyrir á undanförnum 20 eða 25 árum? Það er enginn talsmaður hér sem gefur sig fram til þess, það hefur enginn áhyggjur af þessum málum. En þetta er milljónatap fyrir hverja fjölskyldu á þessum svæðum sem fólk hefur þurft að bera bótalaust af ýmsum ástæðum sem stjórnmálamenn hefðu getað haft áhrif á og beitt sér fyrir að væru með öðrum hætti og skaplegri en orðið hefur. Umræður um stöðu landsbyggðarinnar heyrast varla í þingsölum. Þær eru þagnaðar, umræðurnar sem fóru fram mjög háværar og þungar í þingsölum fyrir aldarfjórðungi þegar menn ræddu stjórnarskrárbreytingar. Ég er hér með ræðu Tómasar Árnasonar, fyrrverandi ráðherra og þingmanns Framsóknarflokksins, sem hann flutti í þessu húsi fyrir réttum 25 árum, 4. apríl 1984, þegar verið var að ræða stjórnarskrárbreytinguna sem ég gat um. Hann rakti í ítarlegu máli sjónarmið sín og sagðist út af fyrir sig geta fallist á þá breytingu sem verið var að gera, að fjölga þingsætum og færa þau í vaxandi mæli af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið til að mæta fólksfjölguninni, en stóra málið væri að tryggja stöðu landsbyggðarinnar í stjórnarskránni. Það væri það mál sem hann bæri mest fyrir brjósti og vildi ná samstöðu um milli stjórnmálaflokkanna, um breytingar á stjórnarskránni sem tryggja mundu stöðu landsbyggðarinnar. Því miður hefur það orðið sem ég rakti fyrr í ræðu minni, að efndir á þeim aðgerðum sem þá voru uppi hafa engar orðið og staða landsbyggðarinnar hefur versnað að miklum mun. Það væri mörgum þarft verk að lesa þessa aldarfjórðungsgömlu ræðu Tómasar Árnasonar, kynna sér þau sjónarmið sem hann setti fram og reyndar fleiri þingmenn á þeim tíma og svara því hverju þessar tillögur skila til þess að styrkja stöðu landsbyggðarinnar til að bæta fólki það efnahagslega tjón sem það hefur orðið fyrir á þessum 25 árum, eins og t.d. á Ísafirði þar sem fasteignaverð á einbýlishúsum er nú aðeins 25% af verði sambærilegrar íbúðar í Reykjavík en var þá 74%. Það er mikið tjón, það eru margir milljarðar sem glatast hafa úr höndum fólksins sem býr á Ísafirði. Og hver vill koma fram með tillögur í þessu frumvarpi og benda á að hve miklu leyti það bætir stöðu þessa fólks? Mér finnst vera dálítill skortur á því að menn taki á þessu máli og viðurkenni það sem pólitískt viðfangsefni. Mér finnst eins og a.m.k. þeir sem bera þetta mál fram séu búnir að setja það í glatkistuna, setja málefni landsbyggðarinnar í ruslakörfuna og láta eins og þau sé viðfangsefni sem þurfi ekki að tala um. Er það þannig að menn ætli sér að gera Ísland að borgríki? Er það þannig að nýta eigi allar auðlindir landsbyggðarinnar til að byggja upp fjármálafyrirtæki í Reykjavík? Er það þannig að atvinnustarfsemin, tekjurnar og arðurinn sem leiða af hinum auðugu fiskimiðum sem eru umhverfis Vestfirði - á hverju ári er þar dregið úr sjó miklu meira magn af fiski en Færeyingar draga úr öllum sínum fiskimiðum - eigi allt að enda hér í Austurstrætinu? Það er það sem er að gerast. Um 11.000 bjuggu á Vestfjörðum fyrir tveimur áratugum. Í dag eru það 7.500. Þrótturinn fer úr landsvæðunum með sama áframhaldi, krafturinn til að halda uppi öflugri byggð minnkar með fækkandi fólki, hann minnkar með fækkandi tækifærum og minnkandi möguleikum til að hafa afl. Menn höfðu dálítið afl á Vestfjörðum framan af meðan það voru öflug sjávarútvegsfyrirtæki af því að þau gáfu af sér góðar tekjur og menn gátu gert ýmislegt í krafti þess styrks. Nú er þetta ekki nema svipur hjá sjón, nú eru menn meira og minna orðnir leiguliðar og kaupa aðganginn að fiskimiðunum dýrum dómum og stærstur hluturinn af tekjunum af sjósókninni og vinnslunni rennur til þeirra sem eru ekkert í þessari atvinnugrein. Það er varla von að menn hafi mikinn kraft til að halda í sitt fólk og standast snúning höfuðborgarsvæðinu sem getur boðið upp á fjölbreytta atvinnu og miklu hærri laun þegar svona er í pottinn búið. Hvað ætla menn að gera til að breyta þessu? Ætla menn ekkert að breyta þessu? Eiga Vestfirðir bara að verða einar stórar Hornstrandir? Það er algjörlega óviðunandi fyrirkomulag, virðulegi forseti, að láta hlutina áfram þróast með þessum hætti því að menn vita hvað mun gerast á næstu 20 árum. Ég vitna hér í aldarfjórðungsgamlar ræður Tómasar Árnasonar og við getum bara ímyndað okkur hvernig staðan verður eftir réttan aldarfjórðung þegar einhver þingmaður sem þá er fer að vitna í þessa ræðu Tómasar, sem þá verður 50 ára gömul, og bera ástandið þá saman við það sem er núna á ýmsum stöðum á landsbyggðinni. Það liggur alveg fyrir að þeir staðir verða ekki heldur svipir hjá sjón frá því sem nú er. Vilja menn hafa landið þannig? Ég vil það ekki og mér finnst vanta að menn ræði stjórnarskrána og beita henni til að koma í veg fyrir þessa þróun og gefa mönnum tækifæri á að breyta henni. Menn voru með hugmyndirnar fyrir 25 árum um það hverju þyrfti að breyta í stjórnarskránni til að landsbyggðin næði tökum á eigin málum og gæti farið að snúa vörn í sókn. Þær má í raun og veru finna í þessu frumvarpi, í greinargerð með því sem lagt er fram af fjórum þingmönnum og ráðherrum þegar verið er að lýsa stjórnlagaþingi. Hugmyndir um stjórnlagaþing voru ræddar í þingsölum fyrir 25 árum eins og nú. Það kemur nefnilega fram á blaðsíðu 23 í frumvarpinu, þegar gerð er grein fyrir stjórnlagaþingi erlendis, á hverju það hefur byggst. Í öllum þeim tilvikum þar sem um var að ræða stjórnlagaþing í Evrópu var um að ræða sambandsríki þannig að stjórnlagaþingið var vettvangur fólks alls staðar að úr landinu þar sem menn hittust á sambandsríkjagrundvelli sem þýðir að ekkert eitt landsvæði gat eða getur í krafti yfirburðafólksfjölda eða stöðu sinnar skipað málum á öðru landsvæði í andstöðu við fólkið þar. Þegar menn draga hér upp stjórnlagaþingshugmyndir segi ég eins og Tómas Árnason fyrir 25 árum: Stjórnlagaþingið á að vera leið til að breyta stjórnarskránni þannig að landsbyggðin fái völd í sínar hendur sem hún þarf að hafa til að ráða framvindu mála á sínu landsvæði. Flutt var algjörlega ný stjórnarskrá í framhaldi af þessum umræðum árið 1983 og 1984 sem samin var af aðilum utan þings og einn hv. þingmaður sem þá var, Ólafur Þórarinn Þórðarson heitinn, flutti tvisvar sinnum nýtt frumvarp til stjórnarskipunarlaga, algjörlega nýja stjórnarskrá. Það er stjórnarskrá sem margt er í sem síðan er búið að taka upp. Þessi stjórnarskrá er um sambandslagaríki, hún er um fylki, hún fjallar um að skipta landinu upp í nokkur svæði sem hafa ríka sjálfsstjórn í sínum málum. Það er það sem þarf, ef menn vilja á annað borð að landsbyggðin lifi með einhverjum sæmilegum þrótti þarf að fara þessa leið. Ég spyr þá sem flytja þetta mál: Eruð þið tilbúin til þess að gefa landsbyggðinni þau vopn upp í hendurnar sem duga til að snúna öfugþróuninni við til að fara úr þessari hnignun sem verið hefur áratugum saman, og sérstaklega síðustu 25 árin, yfir í sókn þar sem menn sækja fram? Hvað á það að þýða að ekki er hægt að leggja vegi á Vestfjörðum fyrir afskiptum stofnana ríkisins í Reykjavík eða einstaklinga sem geta í krafti afskipta sinna og þráhyggju farið með mál fyrir dómstóla og komið í veg fyrir það árum saman að ónýtir vegir eru lagaðir? Hvað á það að þýða, virðulegi forseti, að bjóða fólki upp á það? Nú síðast voru slegin út af borðinu áform um að laga vondan veg í Barðastrandarsýslu af Skipulagsstofnun ríkisins. Það gengur ekki, virðulegi forseti, að fólk sem býr hér og er sennilega alveg sama um hversu lengi menn mega keyra þessa malarvegi, setji það í forgang að vernda grjót, jurtir og fugla og segi við fólkið sem þarna býr að það geti bara keyrt á sínum vondu vegum svo lengi sem þurfa þykir. Þetta er algjörlega óviðunandi ástand, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir mjög góða og yfirgripsmikla ræðu, sérstaklega fyrri hlutann þar sem hann fjallaði með einstaklega skýrum hætti um stjórnarskrárbreytingar og ýmis atriði hvað þær varðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég hafi skilið hann rétt að hann sé sammála okkur sjálfstæðismönnum um að eðlilegt sé að gera breytingar á 2. gr. stjórnarskrárinnar svo sem mælt er fyrir um í frumvarpinu sem hér er um ræða, þ.e. að kveðið sé á um að málinu sé vísað til þjóðarinnar. Ég gat ekki skilið þingmanninn með öðrum hætti. Eða það að hann sé í grunninn sammála þeim sjónarmiðum sem við höfum sett fram við þessar umræður. Ég vildi gjarnan fá svör við því frá hv. þingmanni. Hv. þingmaður kom inn á það varðandi þjóðaratkvæði að minni hluti á Alþingi gæti vísað máli til þjóðarinnar og talaði um að hvernig sem slík þjóðaratkvæðagreiðsla færi væri alveg ljóst að þingmaðurinn væri að sjálfsögðu bundinn af sannfæringu sinni. Ég spyr því hvort hv. þingmaður hafi átt við að við færum svipaða leið og Svíar hafa farið, að hafa m.a. svokallaða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem þeir hafa látið fara fram fimm eða sex sinnum á síðustu árum. Ég átta mig ekkert á því hvað tímanum líður.

Klukkan telur upp, hv. þingmaður.

Þá er í þriðja lagi varðandi atkvæðavægi kjósenda: Ég er sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að það skiptir máli að stutt sé við veikari 

Virðulegi forseti. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna er ég á þeirri skoðun að það eigi við að núna sé rétt að breyta stjórnarskránni á þann veg að forminu er breytt ekki innihaldi einstakra greina stjórnarskrárinnar. Mér finnst sjálfsagt ef um það er sæmilega góð samstaða í þinginu að breyta stjórnarskránni núna þannig að við breytum því hvernig henni er breytt, og á þann veg að breytingar á stjórnarskrá fari framvegis fyrir þjóðina í sérstakri atkvæðagreiðslu. Ég tel reyndar að betur þurfi að huga að því nákvæmlega hvernig það er lagt fyrir þjóðina. Ég er ekki sannfærður um að það sé nægjanlegt að hvert frumvarp til breytinga á stjórnarskránni sé lagt fyrir þjóðina og hún hafi aðeins möguleika á að segja afstöðu sína til frumvarpsins í heild. Ég held að það þurfi að gefa þjóðinni kost á að lýsa afstöðu sinni hugsanlega til einstakra breytingartillagna, alla vega að tillögur innan hvers kafla stjórnarskrárinnar séu bornar upp. Ég held að menn þurfi að ræða það því að það getur verið - sérstaklega ef menn bera fram margar tillögur, margar breytingar á stjórnarskránni, sem eru ólíkar - að afstaða fólks til þeirra sé mjög breytileg. Fólk getur stutt sumar en verið andvígt öðrum og þess vegna þarf að gefa fólki kost á að geta lýst því. Þessar þjóðaratkvæðagreiðslur geta því aðeins verið bindandi að þjóðin felli úrskurð sinn um tiltekna niðurstöðu sem er t.d. samþykkt lög eða samþykkt þingsályktunartillaga, þ.e. niðurstaða sem er hægt að svara já eða nei. Mér finnst t.d. ekki hægt að hafa bindandi atkvæðagreiðslu um afstöðu til fóstureyðinga 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þetta svar varðandi þann hluta spurningar minnar sem laut að þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég spurði reyndar um fleira. Ég spurði hv. þm. Kristin H. Gunnarsson um það hvort hann væri í raun - ég skildi ræðu hans þannig að hann væri sammála þeim sjónarmiðum og áherslum sem við sjálfstæðismenn hefðum lagt áherslu á varðandi stjórnarskrárbreytingar og með hvaða hætti þær væru bornar fram hér í þinginu og að það bæri að taka tillit til og reyna að ná sem víðtækastri sátt í málinu. Ég skildi hv. þm. Kristin H. Gunnarsson á þann veg að hann væri sammála hvað þetta varðaði enda lagði hann áherslu á mikilvægi þess að víðtækt samráð og sátt væri til staðar þegar um stjórnarskrárbreytingar væri að ræða, en ég vil spyrja hvort það hafi ekki verið réttur skilningur hjá mér hvað það varðar. Í annan stað, sem mér finnst skipta miklu máli, er það spurningin um atkvæðavægi, þ.e. hvort við lítum á atkvæðisrétt hvers einstaklings sem ákveðin mannréttindi, sem ákveðinn hluta af borgaralegum réttindum sem sé þannig að hann sé jafngildur fyrir alla einstaklinga í þjóðfélaginu. Þannig lít ég á atkvæðisréttinn. Þess vegna lít ég þannig á að atkvæðavægi allra borgara þjóðfélagsins eigi að vera jafnt og það sé ein mikilvægasta stjórnarskrárbreytingin sem þurfi að gera að atkvæðavægi borgaranna verði jafnað sem mest má vera. Það er eitt mál og það er hluti af því sem ég lít á sem hugmyndafræðilega hugsun um gildi einstaklingsfrelsis og jafnstöðu einstaklinga. Ég legg áherslu á jafnt atkvæðavægi út frá þeim sjónarmiðum, út frá þeim forsendum. Við komum síðan í aðra þætti, sem ég tel raunar óskylda, sem er spurningin um ákveðin almenn pólitísk viðhorf. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt skilið hjá hv. þingmanni, ég er sammála þeim sjónarmiðum að miðað við núverandi stjórnarskrá eigi ekki að ráðast í að gera efnislegar breytingar í miklum ágreiningi. Ef þingflokkur sjálfstæðismanna er andvígur tilteknum breytingum tel ég það mikinn ágreining miðað við samsetningu þessa þings. Ég tel því að menn eigi ekki að keyra fram breytingar í andstöðu við þann þingflokk miðað við það fyrirkomulag að það er þingið eitt sem breytir stjórnarskránni. Öðru máli gegndi ef við værum hins vegar búin að gera þá breytingu að allar breytingar á stjórnarskránni sem samþykktar verða hér á þingi fari fyrir þjóðina að lokum. Þá finnst mér að ágreiningur geti vel átt sé stað um það mál vegna þess að úr þeim ágreiningi yrði þá leyst af þeim aðila sem einn er til þess bær, þ.e. af þjóðinni sjálfri. Hvað varðar vægi atkvæða fylgir það sambandsríkjum að reynt er að hafa sem jafnast vægi atkvæða í annarri þingdeildinni, sem er yfirleitt sú mikilvægari, um landið allt en síðan eru kosnir fulltrúar úr einstökum sambandsríkjum inn í aðra þingdeild. Ég held að við ættum að huga að því að taka upp þannig fyrirkomulag. Þó er það svolítið huglægt mat hvað er jafnt vægi atkvæða. Við höfum t.d. sama vægi atkvæða á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og Kínverjar þó að íbúafjöldinn sé ólíkur. En við eigum að skilgreina þau mál sem eiga að vera úrlausnarefni íbúa á tilteknu svæði, hvort sem það er sveitarfélag eða hérað, og þar eiga þeir íbúar einfaldlega að ráða þeim málum til lykta og þar er jafnt vægi atkvæða hjá þeim, og aðrir íbúar sem eru búsettir utan þess svæðis eiga ekki að ráðskast með þau málefni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Ræða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, þar sem fram komu ýmis sjónarmið, sem ekki hefur verið gefinn mikill gaumur í umræðunni fram til þessa, sýnir auðvitað að margt er órætt í sambandi við stjórnarskrárbreytingar, margir þættir hafa ekki verið teknir inn í umræðuna og ekki er tekið tillit til margra þátta þegar það frumvarp sem hér er lagt fram er til umræðu. Í mínum huga undirstrikar það enn og aftur hversu misráðið það væri af meiri hlutanum hér í þinginu að reyna að ljúka þessu máli, keyra það til enda án þess að huga að svona mikilvægum sjónarmiðum sem inn koma. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi mikið um stöðu landsbyggðarinnar og vægi hennar og af því tilefni vildi ég spyrja hann hvað honum finnist um þær hugmyndir sem birtast í frumvarpi ríkisstjórnarinnar varðandi stjórnlagaþing, þær gera ráð fyrir að kjörið verði til stjórnlagaþings með persónukjöri fyrir landið allt. Telur hv. þingmaður að með því sé tryggt að rödd landsbyggðarinnar heyrist á stjórnlagaþingi eða hefur hann, eins og ég, áhyggjur af því að lítið verði um slíkar raddir á stjórnlagaþingi þegar það kemur saman?

Virðulegi forseti. Ég er ekki mikill stuðningsmaður þess að setja upp stjórnlagaþing yfir höfuð. Það eru rök í málinu sem hægt er að fallast á að eigi rétt á sér þó að þau dugi kannski ekki til þess að sannfæra mig um að menn eigi að fara þessa leið til enda. En verði það niðurstaðan að menn vilji láta semja nýja stjórnarskrá og kjósa til þess sérstakt stjórnlagaþing tel ég að það verði að standa allt öðruvísi að því en lagt er til í frumvarpinu, hvort sem það er í því eða breytingartillögum við það. Eins og það lítur út verður þetta Reykjavíkurþing og ekkert annað. Það er ljóst í kosningafyrirkomulagi af þessu tagi, þar sem landið allt er eitt kjördæmi og 200 þús. manns búa á einu svæði, að ekki þarf mikið skipulag til þess að höfuðborgarsvæðið verði með 95% af þingfulltrúum eða jafnvel 100%. Íbúar einstakra svæða á landsbyggðinni þurfa hins vegar að hafa mikið fyrir því að tryggja kosningu fulltrúa af sínu svæði og það er nánast ómögulegt á ýmsum svæðum, nema hafa einhvers konar bandalög eða stuðning af höfuðborgarsvæðinu sem er trúlega mjög erfitt að ná. Mér finnst þetta því algjörlega fráleitt fyrirkomulag og er miklu hrifnari af því sem Tómas Árnason nefndi en hann fjallaði um stjórnlagaþing í ræðu sinni sem hann flutti hér fyrir réttum 25 árum og vildi mæta þeim sjónarmiðum að taka þyrfti þetta úr farvegi stjórnmálaflokkanna. Hugmynd hans var sú að hafa einmenningskjördæmi, skipta landinu í einmenningskjördæmi, nokkurn veginn í svipuðum hlutföllum, og þá var miðað við kjördæmaskipanina, og kjósa þingfulltrúa úr einmenningskjördæmi með þeim hætti. Það held ég að væri strax miklu betri útfærsla.

Ég er sammála hv. þingmanni, hæstv. forseti, að sú leið varðandi stjórnlagaþing sem lögð er til, bæði í frumvarpi því sem hér er til umræðu og eins í breytingartillögum meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál, sé afar vanbúin og ekki til þess fallin að ná skynsamlegri niðurstöðu. Ég vek líka athygli á því, í framhaldi og til viðbótar því sem áður hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, að í þeirri útgáfu af stjórnlagaþingi sem verið er að bera hér fram sem breytingartillögur af hálfu meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál hefur óvissuþáttum fjölgað til muna frá því sem áður var. Í upphaflegu frumvarpi var þó fleira útskýrt og fleira ljóst en í breytingartillögunum. Breytingartillögurnar eru jákvæðar að því leyti að þær bjóða upp á að hægt sé að hafa ódýrara stjórnlagaþing en upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir. En gallinn er hins vegar afar mikill og hann er sá að þar birtast miklu óljósari hugmyndir um stjórnlagaþing. Það verður miklu erfiðara fyrir okkur þingmenn að taka afstöðu til stjórnlagaþings sem hugmyndar, sem stofnunar þegar búið er að þvæla málin eins og gert er í breytingartillögum meiri hluta sérnefndarinnar. Mig langar að spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann deili ekki þessari skoðun með mér.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sannfærður um að hægt sé að fela sérstöku stjórnlagaþingi það mikla verkefni að endurskoða stjórnarskrána og ætla þeim sem það gera að sinna því í íhlaupum með öðrum störfum. Ég sé ekki alveg fyrir mér hvernig það á að vera gert, að þingfulltrúar hittist nokkra daga í senn og ræði málin. Ég held að það leiði óhjákvæmilega til þess að hin virka umræða og leitin að niðurstöðu fari fram milli aðila utan stjórnlagaþingsins og á þeim tíma sem það starfar ekki. Mér finnst líklegast að þetta þýði einfaldlega að ríkisstjórnin verði miklu áhrifameiri og sérfræðingar einstakra fræðastofnana eins og háskólans muni fá mjög mikið vald til þess að útfæra þessar hugmyndir, setjast yfir þær, ræða þær í þaula og gefa sér tíma til þess og kalla til þá sem eru sérfróðir á hverju sviði þannig að hinir kosnu stjórnlagaþingsfulltrúar verði hálfpartinn eins og alþingismenn eru stundum í hlutverki gagnvart ríkisstjórn á þessum tímum. Mér finnst þetta ekki líkleg leið til þess að skila því sem ætlast er til að kjörnir þingfulltrúar komist að niðurstöðu um. Ég held að það verði frekar borin í þá sú niðurstaða sem aðrir komast að.

Frú forseti. Þetta er í þriðja sinn sem ég sé mig knúinn til þess að vekja athygli á því að enn hefur ekki verið boðað til fundar í umhverfisnefnd. Það var á miðvikudaginn síðasta sem meiri hluti nefndarinnar fór fram á það við formanninn, eftir að hann hafði með skömmum fyrirvara fellt niður reglulegan fund og boðað fund í næstu viku, að fundur yrði boðaður í umhverfisnefnd. Samkvæmt þingsköpum ber formanni að boða til fundar ef 1/3 þingmanna í nefndinni óskar eftir fundi. Í fjóra daga, miðvikudag, fimmtudag, föstudag og laugardag, hefur formaður nefndarinnar brotið þingsköpin þrátt fyrir að forsetadæmið hafi í tvígang lofað að ganga eftir því við formanninn að fundur yrði boðaður. Því miður hefur það ekki gerst enn þá og nú er þessi dagur að verða liðinn og ég velti því fyrir mér til hvaða bragða forseti ætlar að grípa í stöðu eins og þessari.

Forseti mun koma skilaboðum áleiðis til formanns umhverfisnefndar. Meira getur forseti ekki gert að svo stöddu annað en að taka málið síðan upp í hv. forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins út af orðum hv. þm. Árna M. Mathiesens segja að ég held að þetta sé einhvers konar met hjá þingmönnum minni hluta stjórnarinnar með stuðningi Framsóknar hvað þeim hefur tekist á örskömmum tíma að ná gríðarlegum valdhroka. Það skiptir nákvæmlega engu máli fyrir þetta fólk þótt það verði uppvíst að því dag eftir dag að brjóta þingsköpin. Það er algert aukaatriði. Það er alveg augljóst af þeim umræðum sem hér hafa farið fram á undanförnum dögum að það sem snýr að minni hlutanum er algert aukaatriði. Nú skyldi maður kannski ætla að þessir hv. þingmenn, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, hefðu verið með þessa línu og hefðu talað með þessum hætti fram til þessa, virðulegi forseti. En það er þannig að báðir þessir flokkar, og sérstaklega Vinstri grænir, eru nýkomnir úr stjórnarandstöðu og ég held að það gæti verið athyglisvert að fara aðeins yfir ræður þessara þingmanna þegar þeir fóru hamförum, að manni fannst stundum af ekki miklu tilefni, vegna þess að þeir töldu vera brotið á rétti minni hlutans, þeir töldu að ekki væri haft nógu mikið samráð á milli aðila innan þingsins eða þingflokkanna. Iðulega stóð núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, sem var þá formaður þingflokks Vinstri grænna, og stappaði niður fótunum og barði niður höndunum og öskraði á þingheim að hitt og þetta vinnulagið væri ekki líðandi. Síðan fara þeir í ríkisstjórn, nánar tiltekið 1. febrúar á þessu ári, og það er skemmst frá því að segja að eitthvað sem snýr að þinginu, eitthvað sem snýr að þingmönnum öðrum en þeim sjálfum er algert aukaatriði sem skiptir nákvæmlega engu máli. Virðulegur forseti. Mér finnst þetta orðið mjög alvarlegt þegar menn í fullri alvöru brjóta þingsköp og finnst það ekkert tiltökumál. Þeir sem bera ábyrgð á þessu er þingflokkur Vinstri grænna. Þar er formaður hv. þm. Atli Gíslason og það hvarflar ekki að þeim hv. þingmanni að fara að þingsköpum og halda fund í umhverfisnefnd.  Margir sem ekki þekkja til þingstarfa spyrja: Af hverju í ósköpunum eruð þið sjálfstæðismenn að ræða þessi mál svona ítarlega? Hvers vegna standið þið í þingsal og eruð að ræða þetta mál sem snýr að stjórnarskrá lýðveldisins? Það er skemmst frá því að segja að það er vegna þess að þetta er stjórnarskrá lýðveldisins. Sú ríkisstjórn sem nú situr var sett til að taka á bráðaaðgerðum eins og það var kallað, til að taka á vanda heimilanna og fyrirtækjanna en langminnstur hluti af tíma þeirrar ríkisstjórnar hefur farið í þá þætti. Ég hitti fólk áðan sem spurði: Af hverju hafið þið sjálfstæðismenn undanfarna daga og iðulega undir þessum lið verið að ræða um fundarstjórn forseta? Jú, það er vegna þess, virðulegi forseti, að forseti ræður dagskrá þingsins og það er með vilja að þau mál sem snerta heimilin og fyrirtækin, og þau eru því miður ekki mörg frá ríkisstjórninni, eru sett aftast á dagskrána. Við höfum margoft boðist til að taka þau mál með hraði hér í gegn og höfum sýnt það í verki, við höfum gert það og jafnvel þó að við séum ekki fullsátt við málin og þau séu stundum nokkuð gölluð metum við það þannig að staðan í þjóðfélaginu sé með þeim hætti að við setjum þetta í algeran forgang. Það er ekki á neinn hátt hægt að halda því fram að hér hafi verið iðkað það sem almennt er kallað að tefja mál eins og stjórnarandstaða gerir stundum. Raunar má frekar gagnrýna okkur fyrir að hafa hleypt málum of hratt í gegn en við höfum gert það samt sem áður til að hjálpa fyrirtækjunum og heimilunum í landinu. Gott dæmi um það eru lögin um séreignarsparnaðinn, sem ég held því miður að hafi ekki verið nógu góð, alls ekki nógu góð og við lögðum áherslu á að við vildum sjá breytingar á því máli en á það var ekki fallist. Samt sem áður keyrðum við það í gegn vegna þess að þrátt fyrir að málið sé gallað getur það hjálpað einhverjum. Virðulegur forseti. Núna sitjum við uppi með það að í fyrsta skipti í 50 ár á að keyra breytingar á stjórnarskránni hratt í gegnum þingið og í mikilli óeiningu. Ég ætla af þessu tilefni að lesa hér aðeins af bloggsíðu Árna Helgasonar sem rifjaði það upp hvað þeir aðilar sem nú fara með völd sögðu við ekki ósambærilegar aðstæður árið 2007. Pistillinn hljóðar svo, með leyfi forseta: „Því er haldið fram að stjórnarskránni hafi ekki verið breytt um langt árabil. Þetta er ekki rétt. Stjórnarskráin er þannig að þegar samþykktar hafa verið breytingar á henni skal boða til kosninga og staðfesti nýtt þing breytingarnar telst stjórnarskránni hafa verið breytt. Í þessu felst að kosningar verða að fara fram til þess að hægt sé að breyta stjórnarskrá. Í þremur af síðustu fimm kosningum sem haldnar hafa verið var stjórnarskránni breytt í kjölfarið, þ.e. 1991, 1995 og 1999 en ekki 2003 og 2007, þ.e. í þremur af fimm tilfellum hefur þingið nýtt tækifærið og breytt stjórnarskránni. Þetta kalla menn að hafa ekki breytt stjórnarskránni um langt árabil. Til samanburðar má nefna að stjórnarskránni var síðast breytt í Danmörku árið 1953. Samt hafa Danir það nú ágætt! Í dag hófust á ný umræður um frumvarp ríkisstjórnarinnar um stjórnarskrána. Eins og allir gátu séð fyrir spila stjórnarliðarnir út því spili að stjórnarandstaðan sé að beita málþófi. Aðalatriði málsins er hins vegar að ríkisstjórnin kýs að rjúfa friðinn um stjórnarskrána og keyra í gegn breytingar gegn vilja 26 þingmanna af 63. Jóhanna Sigurðardóttir staðfesti það beinlínis í dag á þingi að hún myndi verða fyrsti forsætisráðherrann í 50 ár til þess að standa fyrir breytingum á stjórnarskrá án þess að allir flokkar væru sáttir við þær breytingar. Alþingi tók nokkuð stífa stjórnarskrárumræðu árið 2007 þegar kynnt var frumvarp um breytingar á auðlindaákvæði stjórnarskrár. Þá voru nokkrir af núverandi ráðherrum í stjórnarandstöðu og beittu sér í málinu. Það er athyglisvert að rifja upp ummæli þeirra úr umræðunni þá þegar þeir halda því nú fram hver af öðrum að krafa um lýðræðisleg og vönduð vinnubrögð við breytingar á stjórnarskránni sé ekkert annað en málþóf og tafir. Rifjum upp ummælin: Ögmundur Jónasson: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga. [...] Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.““ Virðulegi forseti. Þetta sagði núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég endurtek: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga. [...] Það er grundvallaratriði að um stjórnskipan þjóðarinnar ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Þetta er vel mælt og þetta er algerlega hárrétt. Þetta sagði ráðherra í ríkisstjórn Íslands fyrir nokkrum mánuðum síðan. Eini munurinn er sá að þá var þessi ráðherra í stjórnarandstöðu. Komum að öðrum ráðherra. Össur Skarphéðinsson segir: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Virðulegi forseti. Ég ætla að lesa þetta aftur, hægt: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þetta sagði hæstv. utanríkisráðherra þegar hann var hv. stjórnarandstöðuþingmaður fyrir nokkrum mánuðum síðan. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði: „En ég bara trúi því ekki að menn ætli að bera það á borð að örvæntingin í stjórnarherbúðunum, sem myndaðist á fáeinum sólarhringum fyrir og um flokksþing Framsóknarflokksins, sé gjaldgeng ástæða til þess að standa svona að málum, að umgangast stjórnarskrá og vandasöm viðfangsefni þar með léttúð af þessu tagi. Ég læt segja mér það þrisvar að menn ætli í raun og veru að gangast við því að slíkt sé verjanlegt og réttlætanlegt og fara þá leið allar götur til enda.“ Þetta sagði hæstv. núverandi fjármálaráðherra fyrir nokkrum mánuðum síðan. Í örstuttu máli. Það sem þessir núverandi ráðherrar sögðu þá var að þeir bentu á hið augljósa, stjórnarskráin er grundvöllur að okkar stjórnskipan. Við Íslendingar börðumst mikið fyrir því að fá stjórnarskrá og á Íslandi hefur verið samstaða um að keyra ekki í gegn breytingar á stjórnarskránni nema um það sé góð sátt. Það er engin tilviljun, virðulegi forseti, að nú nokkrum dögum fyrir kosningar setja menn öll þau mál sem skipta heimilin og fyrirtækin máli aftast á dagskrána til að keyra í gegn með góðu eða illu umdeildar breytingar á stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Þeir aðilar sem gera þetta láta ekki svo lítið að taka umræðu um málið. Frá fyrstu ræðu, sögðu menn: Þetta er málþóf og við ætlum ekki að taka þátt í því. Hvað erum við að tala um, virðulegi forseti? Mál eru misjafnlega stór. Er þetta eitthvert smámál? Nei, virðulegi forseti, þetta er stjórnarskráin, stjórnarskrá lýðveldisins sem við börðumst fyrir. Menn börðust fyrir að fá stjórnarskrá víðs vegar í heiminum og við gerðum það sérstaklega, Íslendingar. Þegar við fengum stjórnarskrána var mikill fögnuður í landi okkar. Fram til þessa höfum við verið samtaka um það að ef við breytum henni gerum við að í sátt - þangað til núna. Núna kemur þessi verklausa og hrokafulla minnihlutastjórn með fulltingi Framsóknarflokksins og setur öll þau mál sem varða heimilin og fyrirtækin lengst aftast á dagskrána en einbeitir sér að því að keyra í gegn með góðu eða illu breytingar á stjórnarskránni. Í fyrsta skipti í 50 ár er hér forsætisráðherra sem er nákvæmlega sama um eitthvað sem heitir samstaða um grundvallaratriði í stjórnskipun okkar, nákvæmlega sama. Hrokinn er slíkur að það er ekki einu sinni tekin umræða um þetta mál, það hvarflar ekki að hv. þingmönnum í meiri hlutanum. Þetta skiptir nákvæmlega engu máli. Hér skulu menn með góðu eða illu keyra þetta mál í gegn. Ég fór yfir þessi ummæli núverandi ráðherra, fyrrverandi stjórnarandstöðuþingmanna fyrir nokkrum mánuðum síðan, ummæli frá því fyrir nokkrum mánuðum síðan þar sem þeir vöruðu við vinnubrögðum sem þeir viðhafa nú og formæltu þeim og mótmæltu þeim harðlega. Virðulegi forseti. Þetta snýst ekki bara um það að 26 þingmenn af 63 - ég held að vísu að þeir séu fleiri, ætli þeir séu ekki 27 af 63 - segi að við skulum fara varlega og skoða þetta mál betur eins og við höfum gert þegar við höfum breytt stjórnarskránni. Í þessum bunka eru umsagnir um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þetta er ekki lítill bunki enda er málið gríðarlega stórt. Virðulegur forseti. Það hvarflar ekki að mér að lesa upp úr þessu öllu enda geta menn ímyndað sér hvaða tíma það mundi taka. Ég held hins vegar að það sé hollt að taka hér nokkrar umsagnir aðila sem gjörþekkja þessi mál. Hér er umsögn frá laganefnd Lögmannafélags Íslands. Þar segir, með leyfi forseta, í niðurlagi þeirrar umsagnar: „Laganefnd telur ákveðna þversögn felast í því að gera efnisbreytingar á stjórnarskránni og á sama tíma koma á fót stjórnlagaþingi sem á að semja nýja stjórnarskrá. Er vandséð að framangreindar breytingar geti haft það mikið gildi á meðan stjórnlagaþing er að störfum en samkvæmt frumvarpinu á stjórnlagaþing að ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Ljóst er að sá tími er í sjálfu sér ekki mjög langur miðað við efni ákvæðanna sem um ræðir. Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Hér er um að ræða, virðulegi forseti, laganefnd Lögmannafélags Íslands. Ég tel ekki rétt að raða aðilum í einhverja röð, hver þekkir málin best, en það er vandséð að aðrir aðilar þekki betur til þessara mála en laganefnd Lögmannafélags Íslands. Ég tel því rétt að lesa þetta aftur: „Að mati laganefndar eru þær breytingar á stjórnarskránni sem boðaðar eru með frumvarpinu í raun grundvallarbreytingar. Laganefnd áréttar mikilvægi þess að allar breytingar á stjórnarskránni séu gerðar að vel athuguðu máli og í mikilli sátt allra aðila, ekki síst þegar um grundvallarbreytingu er að ræða. Er það afstaða laganefndar að framangreindar breytingar þurfi frekari athugunar við og leggst nefndin af þeim sökum gegn samþykkt frumvarpsins eins og það er lagt fyrir.“ Nefndin leggst gegn því. Áður fóru þeir yfir þversagnir í frumvarpinu um stjórnarskrána. Ekki er gott að hafa þversagnir í frumvörpum en hér er um að ræða frumvarp um breytingu á stjórnarskránni. Virðulegi forseti. Hér er önnur umsögn. Hún er frá dr. Ragnhildi Helgadóttur, prófessor við Háskólann í Reykjavík. Þetta er löng og ítarleg umsögn og ég ætla ekki að lesa hana alla. Ég ætla hins vegar að lesa samantektina, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að mörg ákvæði frumvarpsins feli í sér æskilegar breytingar legg ég til að ekki verði gerðar aðrar breytingar á stjórnarskránni nú en þær sem snúa að því hvernig henni skuli breytt, nema náist sátt um það milli allra flokka. Ég fagna ákvæði um að héðan í frá þurfi þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskránni. Hvað snertir heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, þá kann hún að vera nauðsynleg til að fá fram umræðu um stjórnskipunina en hún er að mínu áliti ekki nauðsynleg vegna efnis stjórnarskrárinnar. Þær breytingar sem þarf að gera nú eru síst meiri en breytingar sem hafa hingað til verið gerðar á stjórnarskránni. Það er skoðun mín að vegna þess óróa sem ríkir í stjórnmálum og vegna þess að tilgangurinn er umræða en ekki aðkallandi breytingar sé ekki æskilegt að boða til stjórnlagaþings eftir næstu kosningar, heldur eigi Alþingi að vinna tillögu um aðkallandi breytingar á stjórnarskrá eftir næstu kosningar og leggja svo tillögur sínar undir þjóðaratkvæði í samræmi við tillögu frumvarpsins þar um. Ég bendi á nokkur umhugsunaratriði varðandi útfærslu á hugmyndinni um stjórnlagaþing en tek ekki afstöðu til hennar í smáatriðum.“ Þetta er umsögn sérfræðings hvað þetta varðar, dr. Ragnhildar Helgadóttur, prófessors í Háskólanum í Reykjavík, sem leggst gegn því að við samþykkjum þetta. Hér eru önnur sjónarmið en komu fram í fyrri umsögn sem segir okkur hversu lítt þroskuð þessi umræða er og hversu mikilvægt er af mörgum ástæðum að fara betur yfir þetta og skoða þessi mál betur. Hér kemur umsögn frá Davíð Þór Björgvinssyni, sem er dómari við Mannréttindadómstól Evrópu, prófessor við lagadeild HR. Þar segir, með leyfi forseta, í inngangi: „Undirrituðum barst tölvupóstur 15. mars sl. þar sem gefinn var kostur á að veita umsögn um frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem lagt hefur verið fram á Alþingi (Þskj. 648, 385. mál (2008–2009)). Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja fremur skamman þegar umfang málsins er haft í huga. Hér gefst því aðeins kostur á mjög almennum athugasemdum. Umsögnin getur þar með á engan hátt talist tæmandi og vafalítið myndi nákvæmari skoðun gefa tilefni til fleiri og ef til vill gagnlegri athugasemda en hér eru gerðar.“ Hér er sérfróður aðili að lýsa því hversu hratt er unnið í þessu máli og biðja um lengri tíma til að fara yfir málið. Samtök atvinnulífsins enda sína umsögn svona, með leyfi forseta: „Eitt brýnasta verkefni okkar er að endurvekja traust umheimsins. Hringlandaháttur í lagasetningu er ekki skref í þá átt.“ Virðulegi forseti. Samband íslenskra sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Lögfræðisvið sambandsins hefur unnið meðfylgjandi umsögn um frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, 385. mál. Þar er einkum varað við því að 3. og 4. gr. frumvarpsins dragi úr áhrifum og sjálfstæði Alþingis auk þess sem lýst er áhyggjum yfir miklum kostnaði sem hlýst af sömu ákvæðum, sem fjalla um þjóðaratkvæðagreiðslur og skipun stjórnlagaþings.“ Virðulegi forseti. Ég tek bara upp nokkrar umsagnir. Þetta er allur bunkinn. Lögmannafélagið segir: Ekki samþykkja þetta. Helstu sérfræðingar segja: Þetta er allt of skammur tími, ekki samþykkja þetta. Nú kynni einhver að spyrja: Er sá sem hér stendur og aðrir sjálfstæðismenn á móti því að við breytum stjórnarskránni?  Þingmenn í öðrum flokkum hafa sagt að sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki missa völd og sé hræddur við þjóðina. Virðulegi forseti. Þetta er fráleitur málflutningur. Ég er bjartsýnn maður en ef við tölum um hlutina eins og þeir eru þá held ég að Sjálfstæðisflokkurinn nái ekki hreinum meiri hluta í kosningunum sem fara fram 25. apríl. Hvað þýðir það? Það þýðir að ef við breytum þessu, eins og við sjálfstæðismenn leggjum til, að ef meiri hluti þingsins ákveður að fara gegn vilja Sjálfstæðisflokksins eftir kosningar þá getur hann gert það og getur rennt því í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kosið væri um málið. Með öðrum orðum, ef einhver flokkur er að koma til móts við það að þjóðin geti tekið afstöðu til þessara mála sérstaklega, þ.e. stjórnarskrárinnar, þá er það Sjálfstæðisflokkurinn.

Nei.

Hv. þm. Birkir J. Jónsson er orðinn þreyttur og það heyrist í hliðarsölum. Virðulegi forseti. Á þessi sjónarmið er ekki hlustað. Látum vera að hrokinn sé slíkur að menn telji sig þess umkomna nokkrum dögum fyrir þingið að kasta öllu því sem var lofað, ekki bara af ríkisstjórnarflokkunum heldur líka Framsóknarflokknum sem lofaði að sjá til þess að minnihlutastjórnin mundi vinna og fara í nauðsynlegar aðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin. 

Þú ert að leggja okkur orð í munn.

Virðulegi forseti. Ég er bara að túlka það sem er öllum ljóst  Nú getur vel verið, virðulegi forseti, að menn meti það svo að í aðdraganda kosninga sé þetta ofsalega pólitískt vinsælt. Ég tel að umfjöllunin sé með þeim hætti að hún geti gert það að verkum að þetta verði skammtímahagnaður pólitískt Virðulegi forseti. Ég vil biðja þessa hv. þingmenn að hugsa um það að stjórnarskráin er nokkuð sem við Íslendingar höfum verið sátt um að standa vörð um. Samstaða hefur verið um það að vinna að breytingum í sátt. Það hefur verið sátt um að vinna ekki breytingar á handahlaupum. Látum vera, segjum sem svo að núverandi minnihlutastjórn og Framsóknarflokknum finnist þetta svo gaman og það þurfi ekkert að hlusta á Sjálfstæðisflokkinn, gefum okkur það, en þá bið ég hv. þingmenn að hlusta á umsagnaraðila sem eru sérfróðir á þessu sviði og þekkja málin. Það er algerlega ljóst, virðulegi forseti, að orð Ögmundar Jónassonar sem sögð voru fyrir nokkrum mánuðum síðan og ég ætla að endurtaka hér og hljóða svo: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga. […] Það er grundvallaratriði að við stjórnskipan ríki stöðugleiki, sátt og festa.“ Sagði núverandi heilbrigðisráðherra og það er alveg ljóst að þingflokkur Vinstri grænna er búinn að éta þessi orð ofan í sig. Þau voru eins og margt annað sem sá þingflokkur segir og þeir forustumenn innantómt tal og það er algerlega ljóst að öll stóryrðin sem sá þingflokkur hefur haft uppi skipta engu máli. Menn eru komnir í valdastólana og nú skal minni hlutinn fá að finna fyrir því. Það er ekkert heilagt, ekki einu sinni stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Á ýmsu átti maður von en að sjá þennan hóp þingmanna umgangast stjórnarskrána með þessum hætti er nokkuð sem kemur manni á óvart. Látum vera að keyra lagasetningu í gegn um önnur mál. Það er alveg ljóst þegar við skoðum vinnubrögðin á þinginu núna að þetta er hroðvirknislegt, tilviljanakennt og klúðurslegt í mörgum tilfellum. Látum það vera, en nú er það stjórnarskráin. Á hverjum degi sjáum við einhverjar fréttir um það hversu hroðvirknislega þetta er unnið. Í dag kom frétt á visir.is með fyrirsögninni „Kosið verði til stjórnlagaþings og sveitarstjórna á sama tíma.“ Og hér segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að kosningar til stjórnlagaþings fari fram samhliða sveitarstjórnarkosningum 2010. Þingið starfi frá 17. júní 2010 til 17. júní 2011. Þetta er samkvæmt tillögum í nefndaráliti sérnefndar um stjórnarskrármál sem liggur fyrir Alþingi. Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði og formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, segir að hugmyndin hafi ekki verið rædd við sig. Hann segir að hugmyndin sé praktísk að því leyti til að þá þurfi ekki að halda sérkosningar fyrir stjórnlagaþingið. „En ég myndi óttast að það myndi skyggja svolítið á sveitarstjórnarkosningarnar. Það væri sem sagt verið að velta fyrir sér baráttumálum í hverju sveitarfélagi um leið og verið væri að kjósa til stjórnlagaþings,“ segir Halldór. Þetta segir hann að sé mjög varhugavert.“ Ég held að hver maður sjái það þegar hann hugsar um það að bara þetta eina atriði er umhugsunarvirði, er þess virði að fara yfir það. Virðulegi forseti. Í þessu stóra máli hefur ekki einu sinni verið rætt við Samband íslenskra sveitarfélaga, ekki rætt við þau, ekki einu orði. Það er blaðamaður sem greinir formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga frá þessu. En hæstv. utanríkisráðherra og þáverandi hv. þingmaður orðaði þetta nefnilega svo ágætlega. Hann sagði fyrir nokkrum mánuðum, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Þetta var fyrir nokkrum mánuðum síðan. En nú er allt breytt. Nú eru Samfylkingin og Vinstri græn komin í ríkisstjórn og þá skal minni hlutinn fá að finna fyrir því. Þingsköp eru orðin algert aukaatriði. Hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur komið hér dag eftir dag að bent mönnum kurteislega á að það sé verið að brjóta þingsköp. Það er aukaatriði, þingsköpin eru algert aukaatriði. Menn eru ekkert að víla slíkt fyrir sér. En ekki aðeins þingsköpin, heldur sjálf stjórnarskráin. Þau orð sem hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar létu falla fyrir nokkrum mánuðum eru grafin og gleymd. Þetta var afskaplega vel mælt hjá hæstv. ráðherrum Ögmundi Jónassyni, Össuri Skarphéðinssyni og Steingrími J. Sigfússyni. Þeir höfðu lög að mæla enda voru þeir að benda á hið augljósa, að menn vinna þannig og hafa gert í 50 ár af ástæðu með stjórnarskrána að um það náist sem víðtækust sátt. En núna nokkrum dögum fyrir kosningar ætla menn, kannski, að ná sér í einhver atkvæði, ég veit það ekki. Ég veit ekki hver ástæðan er en ég veit að hér eru menn að stíga skref sem eru ekki afturkræf og menn eru að gefa fordæmi sem er vægast sagt hættulegt. Ég hvet hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna og Framsóknarflokksins í mestu vinsemd að hugsa aðeins sinn gang vegna þess að ef þetta gengur fram eins og nú lítur út fyrir þá er ekki aftur snúið. Þá eru menn komnir með fordæmi sem við viljum ekki hafa, ég trúi því ekki.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til að segja nokkur orð í tilefni þess að þetta er sennilega síðasta ferð mín í þessa pontu. Ég hef tekið ákvörðun um að hætta, sem sagt að bjóða mig ekki fram til frekari starfa á hv. Alþingi, enda hef ég setið lengi á Alþingi, í 22 ár. Ég hef verið formaður þingflokks og gegnt ráðherrastarfi í tæp átta ár þannig að þetta er orðin heilmikil reynsla og gríðarlegt tækifæri, sem ég er mjög þakklát fyrir. Ég ber mikla virðingu fyrir Alþingi Íslendinga og óska því alls hins besta. Ég er þakklát fyrir samstarfið sem ég hef átt við þingmenn, bæði þá sem nú sitja og áður á þessum langa ferli, starfsmenn Alþingis og fólkið í landinu. Það er einstakt að fá tækifæri til að vera þingmaður og fulltrúi fólksins hér á löggjafarsamkundunni. Það gefur manni tækifæri til að kynnast lífinu í landinu betur en aðrir fá kannski tækifæri til. Maður hefur fingurinn á slagæðinni nánast alla daga og það er einstakt að fá slíkt tækifæri. Ég hefði vissulega viljað hætta við aðrar aðstæður en eru í þjóðfélaginu í dag. Tímarnir eru viðsjárverðir, því er ekki að neita, en ég er ekki í nokkrum vafa um að við Íslendingar munum vinna okkur út úr þessu, en það mun vissulega taka einhvern tíma. Ég nefndi áðan að ég hefði verið ráðherra og ég settist einmitt í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið um áramótin 1999/2000. Þá minnist ég þess að uppi var orðrómur um það að ég færi sennilega í félagsmálaráðuneytið en síðan gerðist það eiginlega á síðasta degi að sú breyting varð að Finnur Ingólfsson hætti í stjórnmálum og iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið varð ráðuneytið sem ég settist í. Ég var fyrsta konan í því embætti og vissulega var vantrú á að kona gæti gegnt því, þar sem þetta voru atvinnumál. Raunin er hins vegar sú að ég hef alltaf haft gríðarlega mikinn áhuga á atvinnumálum og í raun er það kannski einkenni, ef ég má sjálf meta það hvað hafi einkennt störf mín á hv. Alþingi og í stjórnmálum. Ég ætla ekki að tala meira um það. Hæstv. forseti. Ég þakka enn á ný fyrir þessi ár og óska Alþingi alls hins besta alla tíð.

Forseti færir við þessi tímamót hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur þakkir fyrir störf hennar á Alþingi, bæði sem alþingismaður í 22 ár og sem ráðherra í tæp átta ár. Auk þess var hún um árabil einn af varaforsetum þingsins og lét sér annt um störf þess og þessarar stofnunar. Valgerður er í hópi þeirra kvenna sem fyrstar hafa skipað sér í forustusveit íslenskra stjórnmála sem alþingismaður, ráðherra og flokksformaður. Hún getur því kvatt þennan vettvang með reisn. Fyrir hönd okkar alþingismanna og fyrir hönd Alþingis færi ég Valgerði þakkir fyrir samstarfið og samvinnuna og óska henni og fjölskyldu hennar alls góðs á komandi árum.