Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 33/1983, um bann við ofbeldiskvikmyndum, sbr. lög nr. 101/1987. Hér er um að ræða frv. sem er fram sett til að framlengja gildandi lög sem renna út nú um áramót. Nefndin hefur einróma komist að þeirri niðurstöðu að mæla með samþykkt þessa frv.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég er þakklátur forseta að gefa mér kost á að mæla fyrir þessu frv. mitt í önnunum, en svo háttar til eins og öllum hv. þingdeildarmönnum mun vera kunnugt að sú atvinnugrein sem er vikið að í frv., fiskeldið, á við nokkuð brýnan vanda að glíma þar sem vegna mikils og örs vaxtar í greininni skortir verulega á að rekstrar- og afurðalánafyrirgreiðsla sé með þeim hætti að unnt sé að tryggja örugga og áframhaldandi starfsemi fiskeldisins. Það hefur því undanfarnar vikur verið leitað leiða til þess að unnt væri að hækka afurða- og rekstrarlánahlutfall í fiskeldi þannig að það gæti numið allt að 75% af verðmæti birgðanna eins og gerist í öðrum sambærilegum útflutningsgreinum. Þó er sá munur á að í fiskeldinu er áhættan meiri og því þurfa að koma til sérstakar baktryggingar ef lánastofnanir eiga að treysta sér til að veita afurða- og rekstrarlán upp í þetta hlutfall. Sú niðurstaða sem liggur fyrir í frumvarpsformi er að í tengslum við Stofnlánadeild landbúnaðarins verði settur á fót sérstakur sjóður er nefnist Tryggingasjóður fiskeldislána og verði um hann fjallað í sérstökum kafla laganna um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þessi tryggingasjóður skal hafa það hlutverk að tryggja greiðslur á afurðalánum sem bankar og aðrar lánastofnanir veita eða útvega innlendum fiskeldisfyrirtækjum þannig að þessi lán geti numið allt að 75% af verðmæti birgðanna ef svo ber undir. Það er tekið fram í 1. gr. laganna að slíkar greiðslutryggingar skuli því aðeins veittar að viðkomandi fyrirtæki hafi fyrir tryggt afurðir sínar með svonefndri umframskaðatryggingu eða hliðstæðri tryggingu er nemi a.m.k. 50% af tryggingaverðmætum afurða og að fyrirtæki fái viðskipti við lánastofnun í eðlilegu hlutfalli við þær tryggingar og að þessi hluti afurðalánsins verði á undan greiðslutryggingu sjóðsins. Síðan er vikið að því að landbrh. sé heimilt að víkja frá þessum ákvæðum við ákvörðun reglna fyrir hafbeit, sem er nokkuð sérstakur hluti af þessari starfsemi, að fengnum tillögum nefndar sem gert er ráð fyrir að sett verði á fót. 2. gr. lýtur að því að hámarksskuldbindingar sjóðsins á hverjum tíma megi nema samtals allt að 1800 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Rétt er að taka fram að fyrirvari er hafður á þessari tölu og rétt er að sú hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar láti meta sérstaklega hvort þörf er á svo hárri tölu eða hvort eftir nánari athugun komast megi af með eitthvað lægri hámarksfjárhæð hvað þetta snertir. Í c-lið 1. gr. er vikið að því að landbrh. skuli skipa sérstaka nefnd sem ákveði skilyrði fyrir veitingu greiðslutrygginganna og sú nefnd á að fjalla um hverja einstaka umsókn og ákveða á hvaða kjörum sjóðurinn veitir greiðslutryggingar hverju sinni. Þeir sem tilnefna eiga fulltrúa í þessa nefnd skulu vera einn frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, einn samkvæmt tilnefningu Landssambands fiskeldis- og hafbeitarstöðva, sá þriðji samkvæmt tilnefningu fjmrh. og sá fjórði samkvæmt tilnefningu landbrh. og verði hann jafnframt formaður nefndarinnar. Það er þessi nefnd sem samkvæmt a-lið skal hafa með höndum stjórn Tryggingasjóðs fiskeldislána. Þá er í b-lið vikið að því að ákvarða skuli hið árlega iðgjald sem tekið er fyrir greiðslutrygginguna og miðað við það að sjóðurinn verði rekinn hallalaus. Komi til þess að sjóðurinn geti ekki tímabundið, hvorki með iðgjöldum sínum né varasjóði, staðið við skuldbindingar og reynist þá nauðsynlegt vegna stöðu sjóðsins að taka lán skal veita sérstakar ríkisábyrgðir fyrir slíkum lánum og verði þær ríkisábyrgðir óháðar þeim sem að öðru leyti standa á bak við starfsemi Stofnlánadeildar landbúnaðarins, sbr. 11. gr. laga þar um. Enn fremur er vikið að því í d-lið að verði höfuðstóll tryggingasjóðsins neikvæður í árslok 1993, en það er það ártal sem miðað er við að lögin skuli hafa komið til endurskoðunar fyrir, sé heimilt að leggja tímabundið gjald á söluverðmæti fiskeldisfyrirtækjanna í allt að fimm ár frá þeim tíma og það gjald þá miðast við að jafna fjárhag sjóðsins. Þetta þýðir að það er ætlunin að fiskeldisgreinin sem slík beri uppi kostnað af starfsemi sjóðsins þegar til lengri tíma er litið svo fremi sem sú grein vaxi upp og verði að arðvænlegum atvinnuvegi í landinu og sú áhætta sem tekin er af starfsemi sjóðsins er í raun fyrst og fremst áhætta sem tekin er með atvinnugreininni sem slíkri í heild sinni. Svo er vikið að því í e-lið að landbrh. skuli setja samkvæmt tillögum nefndar reglugerðir með nánari ákvæðum um framkvæmd þessa kafla, þ.e. kaflans í lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins sem fjallar um tryggingasjóðinn. Þar skuli kveðið á um efni og eðli trygginganna, hversu hátt hlutfall afurðalána er tryggt, röð ábyrgða, rekstur sjóðsins, þóknun fyrir umsjón hans og nánari reglur, m.a. um álagningu og innheimtu gjaldsins samkvæmt d-lið. Í 2. gr., herra forseti, er lagt til að lög þessi öðlist þegar gildi og skuli endurskoðuð fyrir árslok 1993. Ég þarf ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, herra forseti, en vil leggja á það sérstaka áherslu að hér er á ferðinni mál sem mjög brýnt er að fái skjótan framgang þar sem vandi fiskeldisfyrirtækjanna er þegar ærinn og fer vaxandi með hverjum deginum sem líður, helgast fyrst og fremst af því að þegar markaðir fyrir seiði lokuðust mjög óvænt á sl. sumri var tekin sú ákvörðun að setja þau á hér innan lands og reyna að láta þau vaxa upp og verða að útflutningsverðmætum. Þetta kallaði á mikla fjárfestingu og mikla og skyndilega aukningu rekstrarfjár í atvinnugreininni sem nauðsynlegt er að tryggja að fyrir hendi verði með einhverjum hætti. Það mætti út af fyrir sig ræða hvar eðlilegast væri að koma fyrir starfsemi af þessu tagi og getur sýnst sitt hverjum þar um, en hér er sem sagt lögð til ákveðin leið sem eftir talsverða skoðun hefur orðið fyrir valinu og ég held að sé með tilliti til allra aðstæðna eðlileg. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að sú starfsemi sem hér er lagt til að verði rekin í tengslum við Stofnlánadeild landbúnaðarins verður óháð annarri starfsemi deildarinnar og undir sérstakri stjórn. Það er ekki gert ráð fyrir því að eigið fé stofnlánadeildarinnar eða eignastaða deildarinnar eins og hún er vegna almennrar starfsemi standi á nokkurn hátt bak við þá áhættu sem af starfsemi Tryggingasjóðs fiskeldislána er. Þetta verður að kallast eðlileg ráðstöfun við þær aðstæður að hér er um tiltölulega óskylda starfsemi að ræða og að sú grein sem hér á í hlut, fiskeldið, hefur ekki greitt iðgjöld til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það hafa hins vegar greinar hefðbundins búskapar gert um langt árabil og þar með myndað það eigið fé sem nú er fyrir hendi í stofnlánadeildinni. Sá aðili sem hér stendur á bak við með ábyrgð er ríkissjóður, þó þannig að hann tekur, eins og ég áður sagði, fyrst og fremst áhættu með fiskeldisgreininni sem slíkri í heild sinni og þegar til lengri tíma er litið er gert ráð fyrir því að kostnaður af þessari starfsemi verði borinn uppi af fiskeldinu sem atvinnugrein. Það er svo enn fremur gert ráð fyrir því, eins og ég vék að, að lögin verði endurskoðuð fyrir lok ársins 1993 og er vikið að því í greinargerð að komi til þess fram að þeim tíma að mönnum sýnist hentugra að haga þessari starfsemi með öðrum hætti, svo sem að stofna sjálfstætt félag um þessa starfsemi, ábyrgðarfélag hagsmunaaðila eða annarra slíkra, þá verði að sjálfsögðu gert ráð fyrir því að slíkur félagsskapur geti yfirtekið þá starfsemi sem þarna fer fram. Herra forseti. Ég legg svo til að þessu máli verði vísað til hv. landbn. deildarinnar að lokinni umræðu.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur hér talað fyrir frv. sem fjallar um vandamál sem lengi hefur verið á dagskrá, þ.e. afurðalán vegna fiskeldis. Hvað svo sem menn segja um staðsetningu þessa málefnis í stjórnkerfinu heyrir það undir landbrn. og mér sýnist að hæstv. landbrh. sé hér með frv. sem geti leyst úr því vandamáli sem við hefur verið að glíma og unnið hefur verið að kannski um of langan tíma og þess vegna ástæða til þess að málið fái hraða afgreiðslu. Menn geta að vísu deilt um með hvaða hætti þessum málum skuli fyrir komið, en eins og hér er gert ráð fyrir í 2. gr. frv., að um endurskoðun verði að ræða fyrir lok ársins 1993, þá yrði fengin reynsla af því hvernig það fyrirkomulag sem hér er lagt til hefur reynst. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðherra að þetta mál fái eins skjóta afgreiðslu og mögulegt er til þess að af því sem því er ætlað að sinna geti orðið sem allra fyrst.

Óli Þ. Guðbjartsson Hæstv. forseti. Ég vil fyrir minn hlut aðeins taka undir þau orð sem hér hafa fallið, bæði af hálfu hæstv. landbrh. sem og hv. 1. þm. Reykn., um mikilvægi þessa máls og mikilvægi þess að það fái eins skjóta afgreiðslu þingsins og nokkur kostur er. Hér er um að ræða í rauninni rekstrargrundvöll fyrir vaxtarbroddinn í íslensku atvinnulífi í dag og þess vegna er málið mjög brýnt.

Óli Þ. Guðbjartsson Hæstv. forseti. Eins og staðan er nú í atvinnumálum og efnahagsstjórn okkar Íslendinga væri ábyrgðarhluti að koma í veg fyrir staðfestingu þeirra bráðabirgðalaga ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sem hér eru til staðfestingar á þskj. 243. Nú liggur enn fremur fyrir yfirlýsing núv. hæstv. forsrh. um að hann muni beita sér fyrir viðræðum á milli aðila vinnumarkaðarins til undirbúnings nýjum kjarasamningum í upphafi næsta árs. Ég tel því ekki rétt að greiða atkvæði gegn staðfestingu þessara bráðabirgðalaga og greiði því ekki atkvæði.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Í þessari brtt. felst að felld verði brott setningin ,,frekari hækkun launa, kjaratengdra liða og hvers konar endurgjalds fyrir unnin störf en kveðið er á um í þessari grein er óheimil til 15. febr. 1989.`` Hér er sem sagt um að ræða afnám launafrystingar. Ég segi já.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég sé ekki að vandi fyrirtækja í landinu leysist með því að fjölga sjóðum eða bönkum. Í ljósi þess að rekstrargrundvöllur þessara fyrirtækja hefur ekki enn verið treystur segi ég nei.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá að koma inn í miðja atkvæðagreiðslu, en það er vegna þess að ég tók ekki eftir því fyrr, forseti fór svo hratt yfir, að tillögur á þskj. 301, sem hafa verið settar fram eftir að hafa verið kynntar í þingflokki Borgfl. og fluttar af einum þingmanni Borgfl. og þar með með samþykki flokksins, hafa verið dregnar allar til baka af honum. Ég óska eftir að taka upp þær tillögur sem eftir eru og þær sem þegar hafa verið kallaðar aftur óska ég eftir að komi fram til atkvæðagreiðslu við 3. umr. Ég óska eftir að taka upp og gera að mínum tillögum þær tillögur sem eftir eru á þessu plaggi. Ef einhver vafi er að það sé þingskapalega rétt eða hægt óska ég eftir því að skrifstofustjóri verði kallaður til og hann látinn skera úr um hvort þingsköp leyfa að ég taki upp tillögu sem annar maður fellur frá.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Það er samdóma álit forseta og skrifstofustjóra að það muni ekki geta gengið þingskapalega að maður sem ekki er flm. tillögu taki hana upp eins og hér var óskað eftir. Hins vegar liggur að sjálfsögðu beint við að hv. 5. þm. Reykv. eða hverjir aðrir sem það kjósa taki þetta mál upp þegar kemur til 3. umr.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu met ég ákvörðun þá sem hæstv. forseti og virðulegur skrifstofustjóri með aðstoð hæstv. viðskrh. hafa komist að niðurstöðu um. En með því að standa upp og gera þessa fyrirspurn vildi ég draga athygli þingheims að því að í þessari atkvæðagreiðslu kemur kannski mönnum á óvart ekki síður en mér sjálfum að það hefur orðið mjög mikil stefnubreyting hjá Borgfl.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Mér hefur skilist að einn hv. þm. hafi spurst fyrir um hvort hann geti gert að sinni tillögu tillögur sem flm. hefur ákveðið að kalla aftur, annaðhvort til 3. umr. eða kalla alveg aftur, og að svar hæstv. forseta og úrskurður sé að svo sé ekki hægt, jafnvel um þær tillögur sem ekki hafa verið greidd atkvæði um, þ.e. brtt. sem eru við greinar sem búið er að greiða atkvæði um. Það kann vel að vera að svo sé, en ég óska eftir því að það sé þá vísað til ákveðinna greina í þingsköpum þar sem þetta er að mínu viti afar óeðlilegt því að hv. alþm. þurfa að geta treyst því að tillögur sem hafa komið fram með réttum hætti séu ekki gervitillögur sem síðan séu kallaðar aftur í atkvæðagreiðslunni og þannig komið í veg fyrir að greidd séu atkvæði um efnisatriði sem þegar er búið að ræða og menn hafa tekið afstöðu til í umræðum. Ég ætla ekki að efast um úrskurð hæstv. forseta, en þetta stríðir a.m.k. gegn almennum fundasköpum sem fylgt er í landinu og þess vegna óska ég eftir að vísað sé til ákveðinna atriða í þingskapabálki.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Eins og hv. þm. er jafnljóst og mér gerist það oft á Alþingi að tillögur séu dregnar til baka, annaðhvort milli umræðna eða fyrir fullt og fast, og hlýtur að teljast eðlilegt í þingsköpum að ef koma upp nýjar aðstæður hafi menn möguleika á því að draga tillögur sínar til baka áður en kemur til atkvæða. Það hlýtur að teljast eðlilegt. En ég legg til úr því að hér er ekki um slíkt vandaverk að ræða að það gefist ekki færi á því að taka þessar tillögur upp aftur, það gefst færi á því við 3. umr., að það verði farið í bóklestur, lagalestur og þingskapalestur að lokinni þessari atkvæðagreiðslu, enda hefur hv. 5. þm. Reykv. lýst skoðun sinni á þessu máli.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli forseta á því til lögjöfnunar að í 41. gr. þingskapa stendur svo, með leyfi forseta: ,,Frumvörp, hvort heldur eru frá ríkisstjórn eða þingmönnum, svo og tillögur til þingsályktunar og breytingartillögur, má kalla aftur á hverju stigi umræðu sem vill. En heimilt er hverjum þingmanni að taka það jafnskjótt upp aftur á sama fundi. Fyrirspurn má og afturkalla.``

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Sé tillaga kölluð aftur á meðan enn er ráðrúm til þess að gera tillögur, þ.e. áður en atkvæðagreiðsla hefst, er að sjálfsögðu hverjum þingmanni heimilt að gera þá tillögu sem þá er dregin til baka að sinni. Eftir að atkvæðagreiðsla er hins vegar hafin er ekki heimilt að gera tillögur þannig að sé þá kölluð aftur tillaga þegar atkvæðagreiðsla er hafin getur enginn þingmaður gert hana að sinni fremur en nokkur þingmaður getur flutt tillögu eftir að atkvæðagreiðsla er hafin. Þess eru mörg dæmi að þannig hafi staðið á við afgreiðslu fjárlaga t.d. að í atkvæðagreiðslunni hafi tillögumenn kallað brtt. aftur og aðrir þingmenn hafi þá óskað eftir því að atkvæði gengju um þá brtt. þó hún væri kölluð til baka með því að gera hana að sinni. Það hefur ávallt verið úrskurður forseta við slíkar aðstæður að slíkt sé ekki hægt eftir að atkvæðagreiðsla er hafin og ég tel að þessi úrskurður forseta sé laukréttur. En ég vil jafnframt benda hv. þm. á að þó að menn kalli tillögur sínar aftur til 3. umr., eins og sumir segja, verða þær ekki til atkvæða við 3. umr. sjálfkrafa af þeim sökum nema þingmenn flytji þær aftur formlega eftir að 2. umr. lýkur.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Ég tel eftir ábendingu 1. þm. Reykn. að lykilorðið sem hér sé um að ræða sé orðið ,,umræðu``. Við erum komin í atkvæðagreiðslu. Það eru sams konar sjónarmið og komu fram hjá hv. 5. þm. Vestf.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég held að hér sé um misskilning að ræða. Ég dreg þessar tillögur til baka til 3. umr. eins og gert var í Ed. af okkar þingmönnum þannig að þær tillögur sköruðust ekki við þær brtt. sem við værum með hér fyrr en ljóst væri hvort þær hefðu náð fram að ganga, en við 3. umr. yrðu þessar tillögur bornar upp sem heildstæðar tillögur. En ef brtt. sem við stóðum sameiginlega að við flutning þessarar umræðu hefðu verið samþykktar hefðu þær skarast við þær tillögur sem hér liggja fyrir. Þess vegna er þetta dregið til baka til 3. umr. þannig að menn skilji það.

Albert Guðmundsson Herra forseti. Ég er ánægður með að heyra að hv. 11. þm. Reykn. hefur hug á að draga þessar tillögur til baka til 3. umr. Það hefur ekki komið fram í hans máli. En ég vil bara beina því til forseta að taka betur eftir þegar menn kveðja sér hljóðs. Hann var að slíta umræðum um það bil sem ég var að byrja að banka í borðið og ég gerði þá athugasemd þegar ég kom í stólinn að umræðum var ekki slitið þegar ég bað um orðið heldur sleit hann þeim meðan ég var að banka í borðið.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Ég held að við þurfum á milli funda að athuga þessi ákvæði betur. Það hefur verið vitnað til 41. gr. þingskapa þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Frumvörp, hvort heldur eru frá ríkisstjórn eða þingmönnum, svo og tillögur til þingsályktunar og breytingartillögur, má kalla aftur á hverju stigi umræðu sem vill.`` Síðan segir: ,,En heimilt er hverjum þingmanni að taka það jafnskjótt upp aftur á sama fundi.``  Þetta þýðir það samkvæmt orðanna hljóðan að ekki megi kalla aftur tillögu nema í umræðu, en auðvitað sjá allir þingmenn að það gengur ekki þannig. Skilningur þessara laga hlýtur að vera sá sami og í almennum fundasköpum að hver hv. þm. megi treysta því að fram komnar tillögur sem koma eiga til atkvæða séu settar fram í fullri alvöru og ef þær eru kallaðar aftur geti sérhver þingmaður gert þá tillögu að sinni. Tökum dæmi, virðulegur forseti. Hugsum okkur að hæstv. fjmrh. flytti tillögu og segði við mig: Þú þarft ekki að hafa áhyggjur af því að þessi tillaga verði ekki flutt því ég hef þegar flutt þessa tillögu.

Þetta er nú ekki trúlegt.

Það er alveg rétt hjá hv. þm. ef ég fæ frið til að klára dæmið. Síðan kemur að atkvæðagreiðslu og þá, sem kannski er öllu trúlegra, kallar hæstv. fjmrh. sína tillögu aftur og ég get ekki gert hana að minni. Þá sjá allir að hér er verið að rýra rétt þingmanna. Ég efast um, virðulegur forseti, að túlkun forseta sé rétt og skora á virðulegan forseta að kanna þetta mjög vel á milli funda. Í þessu tiltekna tilviki hefur þetta hins vegar ekki þýðingu þar sem ein umræða er eftir í málinu.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Ég tel þetta mál mjög forvitnilegt og mun einmitt kanna það milli funda eins og ég hef þegar látið í ljós.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að verja 150 millj. kr. til fólks í alvarlegum greiðsluerfiðleikum vegna húsnæðiskaupa. Þessi tillaga gerir ráð fyrir að 250 millj. kr. verði varið til slíkra lána. Eðlilegra hefði verið að tillaga sem þessi hefði verið flutt sem brtt. við fjárlög en ekki við þessi lög. Ljóst er að vandi fólks er svo mikill að hvorki 150 né 250 millj. kr. muni duga til að mæta vandanum. Hvorug talnanna virðist byggð á neinum áætlunum. Nú er svo komið að margir af þeim sem fengið hafa lán samkvæmt nýja húsnæðislánakerfinu svokallaða hafa sótt um greiðsluerfiðleikalán og allt of margir sækja um slík lán þótt þeir hafi fengið lán einu sinni og jafnvel tvisvar áður. Það er eitthvað bogið við kerfi sem gerir ráð fyrir slíku fyrirkomulagi. Ég greiði því ekki atkvæði.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom fram hjá fulltrúa Kvennalistans, hv. 12. þm. Reykv. Kristínu Einarsdóttur, að auðvitað hefði þessi fjárupphæð átt að skila sér í gegnum fjárlög beint inn í húsnæðismálastjórn í þessum tilgangi. En eins og tillagan segir er ríkisstjórninni skylt að útvega 250 millj. til að veita fjölskyldum og einstaklingum sem eru í miklum nauðum aðstoð. Ég vil segja að ef þetta er ekki næg ástæða til að samþykkja tillöguna og koma henni svo inn á fjárlög, þá held ég að það sé á margan hátt óþarfari hlutur afgreiddur á fjárlögum. Og ég segi já.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Hér stendur enn óbreytt í gildistökuákvæði frv. atriði sem ég tel gefa hættulegt fordæmi í okkar stjórnarfari, en það er að hér stendur að hluti bráðabirgðalaga taki ekki gildi fyrr en löngu eftir að þing er komið saman. Ég tel afar vafasamt að slíkt geti staðist og það gefur afar hættulegt fordæmi. Þess vegna get ég ekki samþykkt þessa grein eins og hún er. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessari grein. Ég vonast til að slíkt eigi ekki eftir að henda okkur aftur því að þessi aðferð gæti orðið mjög hættuleg í okkar landi.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Á þessu frv. hafa nú verið gerðar svo miklar breytingar að mér sýnist ekki óeðlilegt að áður en 3. umr. fer fram sé frv. lagt fram á nýju þingskjali eftir 2. umr. í deildinni eins og það hefur nú breyst.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Hér koma þá til 3. umr. bráðabirgðalög sem að stofni til voru sett af fyrri ríkisstjórn sl. vor en hefur nú verið breytt í öllum aðalatriðum. Þau eru þess vegna nátengd bráðabirgðalögum hæstv. ríkisstjórnar sem sett voru við myndun hennar í haust sem leið og eru grundvöllur að stefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar í efnahags- og atvinnumálum. Það vekur auðvitað mikla athygli við vegferð þessara mála í gegnum hið háa Alþingi nú fyrir jólaleyfi að þessi frumvörp, sem marka grundvöll efnahagsstefnunnar, skuli afgreidd með þeim hætti sem raun ber vitni um. Löngu er orðið ljóst að gera þarf ráðstafanir til að treysta rekstur undirstöðuatvinnugreina landsmanna, sjávarútvegs og samkeppnisiðnaðar. Eigi að síður hefur hæstv. ríkisstjórn tekið þá ákvörðun undir forustu hæstv. fjmrh. að aðhafast ekkert í þeim efnum, hafna með öllu að gera raunhæfar ráðstafanir í þágu atvinnuveganna. Eins og kunnugt er var það yfirlýsing núv. hæstv. ríkisstjórnar að koma rekstri sjávarútvegsins á svokallaðan núllpunkt með þeim biðleik sem svo hefur verið kallaður af hv. 10. þm. Reykv. Í reynd hefur þó nánast ekkert gerst. Nafnvextir höfðu farið lækkandi í tíð fráfarandi ríkisstjórnar, lækkað úr 40% niður í um það bil 25% og hafa nokkuð lækkað síðan í tengslum við lækkun á skráðri verðbólgu. Í reynd hefur hins vegar ekki tekist að lækka raunvexti. Það er óumflýjanleg staðreynd að árangur á því sviði hefur ekki orðið í raunveruleikanum. Til marks um það er sú staðreynd að spariskírteini ríkissjóðs hafa ekki selst. Bankar og innlánsstofnanir sitja nú uppi með birgðir upp á tæplega 2 milljarða kr. í óseldum spariskírteinum sem leggjast ofan á fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um sölu spariskírteina á næsta ári. Það hefur vakið athygli í umræðum um þetta mál að hæstv. fjmrh. hefur í engu getað svarað því hvernig þessu eigi að mæta. Á að mæta þessu falli á spariskírteinum með auknum erlendum lánum? Hvernig á að mæta þessum breytingum sem orðið hafa vegna þess að það er ríkjandi vantraust í þjóðfélaginu á efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar og spariskírteinin hafa hætt að seljast? Það er óhjákvæmilegt að ganga eftir skýrum svörum um það og ef verkstjórinn að því er varðar mótun efnahagsstefnunnar getur ekki svarað spurningum sem þessum er óhjákvæmilegt að beina þeim spurningum til hæstv. forsrh.: Hvernig á að standa að sölu spariskírteinanna? Hvað á að gera í þeim efnum? Það er órækur dómur um það að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar ber ekki árangur og nýtur ekki trausts í þjóðfélaginu að spariskírteini seljast ekki. Og það hlýtur að vera eðlileg krafa þegar þessi frumvörp koma til endanlegrar afgreiðslu á Alþingi að hæstv. ríkisstjórn gefi um þetta alveg skýr svör. Hæstv. ríkisstjórn hefur heldur ekki efnt það fyrirheit að lækka raforkuverð til frystihúsanna og sjávarútvegsins. Það stendur óefnt, það loforð. Þetta sem hv. 10. þm. Reykv. hefur kallað biðleik af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur því í reynd orðið að eins konar tapleik, engum leik. Það hefur ekkert verið gert. En með því að afleiðingar af efnahagsstefnunni hafa með þessum hætti komið í ljós hlýtur að vera nauðsynlegt að fá skýr svör í þessum efnum. Það er líka nauðsynlegt að nú sé gerð grein fyrir því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að standa að afgreiðslu lánsfjárlaga. Afgreiðsla lánsfjárlaga er á forgangslista hæstv. ríkisstjórnar svo sem eðlilegt er. Það liggur í augum uppi að fjárlög er ekki unnt að afgreiða með sómasamlegum hætti nema um leið séu afgreidd lánsfjárlög fyrir næsta ár. Flest bendir nú til þess að það frv. til lánsfjárlaga sem liggur fyrir Alþingi sé pappírsgagn eitt vegna þess að efnahagsstefnan hefur ekki gengið upp. Ég vil því inna hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. eftir því hvaða áætlanir hæstv. ríkisstjórn hefur uppi í þeim efnum, hvaða breytingar hún ætlar að flytja við lánsfjárlögin, hvaða nýmæli eru í vændum frá hæstv. ríkisstjórn að því er lánsfjárlögin varðar, eða ætlar hæstv. ríkisstjórn í engu að horfast í augu við það að efnahagsstefnan hefur ekki gengið upp og draga afgreislu lánsfjárlaga fram á næsta ár eða kannski samþykkja engin lánsfjárlög fyrir næsta ár? Það hefur komið fram í umræðum í þjóðfélaginu af hálfu virtra hagfræðinga að veruleg hætta er á því að efnahagsstefnan í heild leiði til aukinnar þenslu, leiði til þess strax í byrjun næsta árs að markmið um verðbólguhjöðnun og lækkun vaxta fái ekki staðist, vegna þess að að öllu óbreyttu sýnist ríkisstjórnin vera að stefna í mjög auknar erlendar lántökur. Það er einmitt þess vegna sem er óhjákvæmilegt að fá alveg skýr svör um það fyrir áramót, fyrir afgreiðslu fjárlaga, hver stefna stjórnarinnar er í lánsfjármálum, hvernig hún ætlar að taka á þeim viðhorfum sem blasa augljóslega við í þeim efnum. Dr. Þorvaldur Gylfason hefur bent á að ríkisstjórnin stefni nú í að auka mjög verulega þensluhallann í þjóðfélaginu með því að auka á erlendar lántökur, bæði í því sem hann hefur kallað B-hluta og C-hluta ríkiskerfisins. Í heild telur hann að þensluhallinn verði upp á tæpa 10 milljarða kr. Í ljósi þessara staðreynda er nauðsynlegt að þessar upplýsingar liggi fyrir. Það er líka nauðsynlegt að nú verði tekið af skarið um það hvers konar vísitölukerfi á að vera í gildi frá og með næstu áramótum. Hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að um áramótin eigi að taka gildi ný lánskjaravísitala sem tengd verði launabreytingum. Hann hefur jafnframt lýst því yfir, hæstv. forsrh., að það sé óeðlilegt að margar lánskjaravísitölur séu í gildi í einu. Samt er það svo að nokkrir þingmenn Framsfl., þingmenn úr flokki hæstv. forsrh., hafa flutt um það tillögur hér á Alþingi, vegna þess að þeir eru ósammála þeirri breytingu sem hæstv. forsrh. er að gera á lánskjaravísitölunni og telja hana ófullnægjandi, að skipuð verði sérstök nefnd sem taki þessi mál úr höndum hæstv. viðskrh. og geri tillögu um aðra samsetningu lánskjaravísitölunnar. Og nú er óskað eftir því að hæstv. forsrh. svari því hvort hann er sammála tillöguflutningi þm. Framsfl. í þessu efni, hvort hann er sammála því stefnumiði sem þar kemur fram, að það eigi a.m.k. að vera tvenns konar lánskjaravísitala. Loks er nauðsynlegt að fá svör vegna frétta sem birst hafa í blöðum um það að hæstv. fjmrh. hafi lýst því yfir í samningum við lífeyrissjóðina að í samningum milli ríkissjóðs og lífeyrissjóðanna eigi að vera óbreytt lánskjaravísitala. Hér rekst hvað á annars horn. Þingmenn Framsfl. flytja tillögur gegn tillögu hæstv. forsrh. Hæstv. fjmrh. leggur á það áherslu að óbreytt lánskjaravísitala verði í gildi þrátt fyrir ákvarðanir og yfirlýsingar hæstv. forsrh. um að breyta eigi þessari vísitölu. Nú er óskað eftir því að hæstv. ríkisstjórn geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni og skýri þinginu frá því hver hin raunverulega stefna stjórnarinnar er. Fregnir hafa spurst um það að hæstv. fjmrh. hafi í samningum við lífeyrissjóðina boðið 0,2% vaxtalækkun á nýjum lánum í næstu þrjá mánuði til lífeyrissjóðanna, að vextirnir lækki um 0,2% næstu þrjá mánuði, en vextir af lánum sem tekin voru á síðasta ári hækki um 0,1% sem í fljótu bragði virðist þýða að auka eigi vaxtagreiðslur ríkissjóðs á næsta ári til lífeyrissjóðanna. Ef þetta er rétt sýnist augljóst að ríkisstjórnin er að viðurkenna það í verki að um frekari vaxtalækkanir verði ekki að ræða þó að fara eigi svona skringilega leið að því að reyna að draga fjöður yfir þá staðreynd að aðilarnir úti í þjóðfélaginu og þar á meðal lífeyrissjóðirnir treysta ekki efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég óska eftir því að áður en þessari umræðu er lokið fáist um þetta skýr svör. Frv. sem hér liggur fyrir tekur á kjarasamningum í þjóðfélaginu. Auðvitað er það svo og það hefur æðioft hent í þjóðfélagi sem byggir á miklum sveiflum að þær aðstæður geta verið fyrir hendi að stjórnvöld þurfi um skamman tíma að grípa inn í gerða kjarasamninga. Þessi lög eru að stofni til sett í maímánuði sl. í tengslum við gengisbreytingu, sem hliðarráðstöfun við breytingu á gengi krónunnar. Þá var gildistími laganna áætlaður til 10. apríl vegna þess að öllum var ljóst að með hausti þyrfti nýjar aðgerðir til þess að tryggja afkomu atvinnuveganna og einkanlega sjávarútvegsins. Nú hefur það hins vegar gerst að ný ríkisstjórn neitar með öllu að gera slíkar ráðstafanir, sendir þau skilaboð, þann jólaboðskap, þann nýársboðskap, til fólksins í sjávarútveginum, fiskvinnslunni, útgerðarmanna og sjómanna, að engar ráðstafanir eigi frekar að gera, en að vísu eigi að safna nokkrum skýrslum til viðbótar. Þessar aðstæður hafa auðvitað gjörbreytt þeim forsendum sem lágu fyrir þessari lagasetningu. Nú hefur það gerst hér í hv. deild í dag, svo sem boðað var við myndun þessarar ríkisstjórnar, að huldumenn mundu koma til liðs við stjórnina þegar mikið lægi við og það hefur komið fram í röksemdum við atkvæðagreiðslu fyrr í dag um þetta mál að breytt afstaða byggist m.a. á því að hæstv. forsrh. hafi lýst því yfir að hann ætli að hefja viðræður við verkalýðshreyfinguna nú um áramótin. Auðvitað ber að fagna þessu. Ég tek undir það að það er skynsamlegt og rétt við þessar aðstæður af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að hefja þessar viðræður. Um leið og það er tilkynnt að þessar viðræður eigi að hefjast hlýtur ríkisstjórnin hins vegar að hafa mótað afstöðu til þess hvaða boðskap hún ætlar að flytja verkalýðshreyfingunni í landinu. Á hvaða grundvelli eiga þessar viðræður að fara fram? Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að leggja fyrir verkalýðshreyfinguna? Það hlýtur að liggja alveg skýrt fyrir um leið og yfirlýsing sem þessi er gefin hver sá boðskapur er. Og nú er óskað eftir því að við þessa umræðu geri hæstv. forsrh. skilmerkilega grein fyrir því hver viðræðugrundvöllurinn er, hvaða efnahagsstefna það er sem hæstv. ríkisstjórn leggur fyrir verkalýðshreyfinguna, hvaða aðgerðir það eru í efnahags- og atvinnumálum, hvaða stefna það er í kjaramálum sem hæstv. ríkisstjórn leggur fyrir verkalýðshreyfinguna. Þessi yfirlýsing hefur verið gefin með ótvíræðum hætti og hún hefur verið forsenda fyrir atkvæðagreiðslu hér í hv. deild í dag. Þess vegna verður ekki undan því vikist að í einstökum atriðum skýri hæstv. ríkisstjórn frá þessum áformum og hvað liggi til grundvallar viðræðunum. Því verður ekki trúað að óreyndu að yfirlýsing sem þessi sé gefin án þess að ákvarðanir þar að lútandi liggi fyrir. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir hér á Alþingi og víðar að ráðstafanir verði ekki gerðar við þessar aðstæður öðruvísi en að þær hafi kjaraskerðingu í för með sér. Ég er sammála hæstv. sjútvrh. í þessu efni. Mín skoðun er sú að við þær aðstæður sem við búum við í þjóðfélaginu í dag verði engum raunhæfum ráðstöfunum komið fram sem tryggi rekstur útflutningsgreinanna og samkeppnisiðnaðar í landinu nema þær hafi þessar miður heppilegu afleiðingar að um sinn rýrni kaupmátturinn í þjóðfélaginu. Því miður eru aðstæður með þessum hætti og ég er sammála þessu mati hæstv. sjútvrh. ef gera á raunhæfar aðgerðir. Því miður liggur það enn fyrir og ekkert annað hefur komið fram en að ríkisstjórnin ætli að sitja aðgerðalaus. Nú þegar hæstv. forsrh. hefur hins vegar boðað viðræður við verkalýðshreyfinguna og þær hafa verið forsendur fyrir atkvæðum einstakra þingmanna er eðlilegt að eftir þessu sé gengið: Hver er stefnan? Hvað verður lagt fyrir aðila vinnumarkaðarins og launafólkið í landinu? Hvaða aðgerðir eru það sem gera á og hvaða kjarastefna kemur fram í þeim viðræðum? Er ríkisstjórnin sammála um það sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt, að það þurfi að rýra kaupmáttinn í landinu? Getur hæstv. fjmrh. svarað því hér alveg skilyrðislaust hvort hann er sammála því mati og hvort það verður lagt til grundvallar í viðræðum ríkisstjórnarinnar við verkalýðshreyfinguna? Herra forseti. Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. eins og það liggur nú fyrir en vil ítreka þær fyrirspurnir sem hér hafa verið bornar fram. Svör við þeim eru nauðsynleg til þess að unnt sé að standa að afgreiðslu mála með eðlilegum og málefnalegum hætti fyrir áramót.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég vænti þess, eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, að forsvarsmenn hæstv. ríkisstjórnar gefi skýringar og svör við þeim spurningum og fyrirspurnum sem til þeirra var beint af hálfu síðasta ræðumanns, einkum og sér í lagi vegna þeirra yfirlýsinga sem komu fram af hálfu þeirra sem ákváðu að koma í veg fyrir eðlilegar breytingar á frv. sem hér er verið að ræða. Það er nú þannig, virðulegur forseti, að málgögn ríkisstjórnarinnar halda því fram í leiðurum þessa dagana að hér á Alþingi sé stundað málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar. Af því tilefni tel ég rétt að það komi mjög skýrt fram að við 2. umr. um frv. sem hér er til umræðu og eins um 8. mál þingsins urðu tiltölulega stuttar umræður. Að vísu flutti hæstv. forsrh. nokkuð langa og ítarlega ræðu sem ég er honum þakklátur fyrir því að í ræðu hans komu fram ýmis gagnleg efnisatriði sem snerta stefnu hæstv. ríkisstjórnar og hafa upplýsingagildi fyrir þingmenn alla. Mér finnst það vera ákaflega ósanngjarnt af hálfu málgagna hæstv. ríkisstjórnar að ráðast þannig að þeim sem þurfa að koma fram með upplýsingar í þessum umræðum og ég hygg að dagblaðið Tíminn, sem einna harðast hefur verið að hamra á því að hér sé stundað málþóf, hafi með þessum hætti ætlað að stemma stigu við því að hæstv. forsrh. taki aftur til máls, en ég treysti því að hæstv. forsrh. láti ekki undan slíkum tilmælum og viðurkenni það að auðvitað þurfa forsvarsmenn hæstv. ríkisstjórnar að svara þeim fyrirspurnum sem til þeirra berast í umræðum og taka eðlilegan þátt í umræðum um þessi mál. Eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns er hér á ferðinni frv. sem á rætur að rekja til ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Þetta eru að stofni til bráðabirgðalög sem útgefin voru í maímánuði sl. Á því frv. eða á þeim bráðabirgðalögum sem þá voru samþykkt af þáv. ríkisstjórn hafa orðið gagngerar breytingar. Þær breytingar eru m.a. í því fólgnar að 4. gr. frv. hefur verið breytt í meðförum Alþingis, en jafnframt hefur ýmsum ákvæðum verið breytt og gerðist það um það bil sem hæstv. núv. ríkisstjórn tók við völdum hér á landi. Það liggur nú fyrir að sumir hv. þm. úr hópi stuðningsmanna hæstv. ríkisstjórnar lögðu á það mikla áherslu að í stað dagsetningarinnar 10. apríl kæmi 15. febr. Það virtist vera skilyrði af hálfu Alþb. í upphafi þegar stjórnarmyndunarviðræður hófust að samningsrétturinn yrði viðurkenndur strax, en eftir nokkurt þóf og eftir að Alþb. hafði fallist á þá hugmynd formanns Alþb. að ganga til samstarfs við Alþfl. og Framsfl. nánast hvernig sem viðraði var ákveðið til málamynda að færa dagsetninguna til og setja dagsetninguna 15. febr. í lögin með breytingu sem varð með nýjum bráðabirgðalögum. Þetta hafði auðvitað þá þýðingu, sem margoft hefur verið bent á, að samningstími samninga sem gerðir hafa verið verður mislangur. Það er ljóst að samið hefur verið við fjölmörg verkalýðsfélög samkvæmt Akureyrarsamningunum til 10. apríl, en önnur verkalýðsfélög, þar á meðal félög eins og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, eru með gildandi kjarasamninga við ríkisvaldið til nk. áramóta. Þetta nefni ég hér og legg áherslu á vegna þess að svo undarlega vill til að hæstv. ríkisstjórn, og þó einkum fulltrúar Alþb. í hæstv. ríkisstjórn og í þingliði Alþb., bera það nú allt í einu fyrir sig að ekki megi fella niður bann við samningum og opna samningana í gildi frá gildistöku þessara laga vegna þess að þá verði gildistími samninganna mismunandi langur. M.ö.o.: Hæstv. ríkisstjórn notar sem rök gegn nýfelldum tillögum stjórnarandstöðunnar, rök sem eiga nákvæmlega eins vel við um þá breytingu sem hæstv. ríkisstjórn gerði á bráðabirgðalögum þegar hún tók við völdum sl. haust. Hæstv. forsrh. hefur engin ný rök komið með í þessum efnum og hæstv. fjmrh. hefur jafnvel leyft sér að halda því fram að fulltrúar Alþýðusambands Íslands séu á móti því að þessi ákvæði --- einkum og sér í lagi þau sem koma fram í 4. gr. þessa staðfestingarfrv., formaður Alþb. hefur leyft sér að nefna ákveðin nöfn í forustusveit Alþýðusambands Íslands og haldið því fram að þeir forustumenn í Alþýðusambandinu sem hann hafi rætt við, og ég þori að nefna mann eins og Ásmund Stefánsson, að hann sé á móti því að samþykkt verði tillaga stjórnarandstöðunnar. Ég vil að það komi skýrt fram í þessum umræðum hér að Ásmundur Stefánsson lýsti því yfir á fundi fjh.- og viðskn. að hann vildi fella þessa grein brott. Ég held hins vegar að hæstv. forsrh. hafi gefið í skyn að hann í sínu almáttuga veldi geti strax í upphafi nýs árs gengið til einhvers konar kjarasamningaviðræðna við aðila vinnumarkaðarins. Og eins og fram kom í atkvæðaskýringu eins þingmanns sem gekk til liðs við ríkisstjórnina í dag, þá búast menn við því að hæstv. forsrh. spili einhverjum trompum út í upphafi næsta árs. Þess vegna vil ég beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. forsrh. að hann skýri það út fyrir þingheimi: Hvað ætlar hann að leggja til við Alþýðusamband Íslands og við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja í þeim viðræðum sem hann hyggst efna til eftir jól? Það verður ekki annað ráðið af atkvæðaskýringum sumra hv. þm., sem gengið hafa til liðs við ríkisstjórnina, en að hæstv. forsrh. ætli sér að leggja upp í slíkar viðræður með einhver ákveðin efni. Og við hljótum að spyrja hér á hinu háa Alþingi: Hvað er það sem hæstv. forsrh. ætlar að leggja af stað með í slíkar viðræður? Er það eitthvað nýtt sem varðar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar? Eins og allir vita hefur hæstv. ríkisstjórn ekki fylgt neinni stefnu annarri en þeirri að leika biðleiki í haust og síðan á að ,,leita allra leiða`` svo að ég noti orðrétt orðtak sem hæstv. viðskrh. notar gjarnan í sínum málflutningi. Ég tel í tilefni dagsins að það sé bráðnauðsynlegt að hæstv. forsrh. fylli út í þessa mynd þannig að almenningur í landinu geti betur gert sér grein fyrir því hvað sé að gerast í stjórnmálunum, hvernig á því standi að vissir þingmenn beri þetta traust til hæstv. forsrh. á þeim grunni að hann muni efna til einhvers konar viðræðna við verkalýðssamtökin í landinu í upphafi nýs árs. Ef hæstv. forsrh. hefur gefið slíkt loforð eða lýst slíku yfir við viðkomandi þingmenn, þá er fyllsta ástæða til þess nú að fá fram hvað hæstv. forsrh. eigi við. Upp á hvað ætlar hann að bjóða? Eða ef engin svör koma --- og ég trúi því satt að segja ekki að hæstv. forsrh. sitji þegjandi undir þessum umræðum, jafnvel þótt dagblaðið Tíminn segi að hér fari fram málþófsumræður þegar hæstv. forsrh. leyfir sér að taka til máls --- þá ætlast þingheimur til þess og almenningur að hann svari slíkum einföldum spurningum. Og hvers vegna skyldi nú hæstv. forsrh. eiga að svara slíkri fyrirspurn? Það skal ég segja honum. Það er vegna þess að eitt sinn sem oftar þegar hæstv. forsrh. var erlendis að ná sér í nýja línu með því að skoða beinabyggingu ákveðins forsætisráðherra úti í heimi, þá var varamaður hans, hæstv. sjútvrh., hér mættur og tók þátt í umræðum um efnahagsmál. Í þeim umræðum sagði hæstv. sjútvrh. svo skýrt að allir skildu: Það á að lækka launin í landinu. Það á að rýra kaupmáttinn. Það er það eina sem dugar. Þetta sagði hæstv. sjútvrh. sem talar manna skýrast og er talinn sá hæstv. ráðherra sem mest mark er á takandi. Ég þarf ekki að minna hæstv. forsrh. á orðræður þeirra um hvalamálið svokallaða. Þar kom best í ljós hver það var sem hélt orð sín. Og það er ekki nokkur vafi á því að það er tekið mark á orðum hæstv. sjútvrh. Það sem þá stendur eftir, svo að ég tali nú mjög skýrt, er þetta: Að minnsta kosti tveir hv. stjórnarandstæðingar svokallaðir hafa gengið til liðs við ríkisstjórnina vegna þess að hæstv. forsrh. hefur gefið það í skyn að hann ætli að hefja viðræður við verkalýðssamtökin í landinu. Hæstv. forsrh. hefur ekkert sagt um það út á hvað slíkar viðræður eiga að ganga, en varamaður hans, staðgengill hans, hæstv. sjútvrh. hefur sagt hér í þessum sama ræðustól: Það ber að rýra kaupmátt fólksins í landinu. Og við hljótum að spyrja hæstv. forsrh.: Ætlar hann að staðfesta orð sjútvrh.? Er það sú stefna sem hefur orðið til þess að menn hafa hér breytt um afstöðu? Eða hefur hæstv. forsrh. einhverja aðra áætlun, einhver önnur spil sem hann ætlar að sýna verkalýðshreyfingunni? Þessum eðlilegu fyrirspurnum bið ég hæstv. forsrh. um að svara og gera hér skil í sinni ræðu. Ég mun aldrei halda því fram þótt hæstv. forsrh. taki til máls og ræði efnislega um þessi atriði að hann haldi uppi málþófi hér á hinu háa Alþingi. Það dytti mér aldrei í hug að gera. Í þessu frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum kemur fram kjara- og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar. Við 2. umr. málsins urðu nokkrar umræður um einstakar greinar frv. en jafnframt um nokkur önnur atriði og ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það að hafa í þeim umræðum tekið til baka þau ummæli sem hann viðhafði í svokallaðri stefnuræðu sinni þegar hann hélt því fram að vestrænar aðferðir í efnahagsmálum væri ekki hægt að viðhafa hér á landi. Ég fagna því að í ræðu hæstv. forsrh. við 2. umr. þessa máls kom skýrt fram að hæstv. ráðherra telur að það eigi að stefna í átt til frjálsræðis í íslenskum efnahagsmálum, ekki síst í málefnum er varða fjármagns- og lánamarkaðinn. Ég fagna þessu vegna þess að ýmsir töldu að hæstv. forsrh. væri horfinn af þessari braut, ekki síst vegna þess að til fylgilags við Alþfl. og Framsfl. kom Alþb. í haust og til skamms tíma a.m.k. hafa menn þekkt stefnu þess flokks á því að hann hefur ekki viljað fylgja svokölluðum vestrænum aðferðum við stjórn efnahagsmála.

Það er misskilningur hjá þér. Það stafar af vanþekkingu.

Það er alveg hárrétt, held ég, sem hæstv. fjmrh. kallar hér fram í að þetta sé misskilningur vegna þess, hæstv. fjmrh., núv. formaður Alþb., að ég er sannfærður um að þú, virðulegur ráðherra, ætlar að færa Alþb. til í íslenskum stjórnmálum. Ég er viss um að hæstv. fjmrh. sættir sig ekki við að vera foringi í litlum kommúnistaflokki. Hæstv. ráðherra 

Ekki fæddur þar.

ja, a.m.k. skírður í Framsfl., fæddur á Ísafirði, eins og ýmsir góðir flokksmenn annarra flokka.

Hann er fæddur í Alþfl.

Reyndar er hann fæddur í Alþfl. upplýsir hann, og það þýðir þá, svo ég fari nú með lífsferil þess hæstv. ráðherra sem kallar hér fram í: Fæddur í Alþfl., alinn upp í Framsfl., fór með Möðruvallahreyfingunni yfir í Frjálslynda og vinstri til þess að sameina alla vinstri menn í einum flokki, hvarf þaðan yfir í Alþb. og situr þar við hægri hönd Svavars Gestssonar og annarra þeirra sem hafa starfað þar allt frá því að þeir störfuðu í Æskulýðsfylkingunni á sínum tíma.

Og deyr í Sjálfstfl.

Ja, ég get nú ekki ráðið næturstað hæstv. ráðherra, en ég rifja upp vísu sem hv. þm. Stefán Valgeirsson orti á sínum tíma þegar hv. þm. Stefán Valgeirsson var í Framsfl. með hæstv. ráðherra, en þá stóð þannig á að  Fyrir öllu sjálfur sat, sótti um völd og hylli. Ólafur Ragnar Grímsson gat því gengið flokka á milli. Man hv. þm. eftir því þegar þeir störfuðu saman í Framsfl. og Ólafur Ragnar Grímsson, hæstv. ráðherra, gekk úr flokknum og fyrir orðastað flokksforustunnar í Framsfl. þáv. orti hv. þm. Stefán Valgeirsson þessa vísu?

Það er ekki rétt.

Jæja, í sinn eigin orðastað þá.

Þín sagnfræði er léleg.

Neitar hv. þm. að hafa ort þessa vísu? Kannast hv. þm. ekki við krógann? Þorir ekki hv. þm. að kannast við krógann kannski vegna þess að nú er hv. þm. Stefán Valgeirsson farinn að ganga flokka á milli? Þetta var nú í tilefni þess að hæstv. fjmrh. kallaði hér fram í og sagði að ég hefði misskilið stefnu Alþb. Ég held nefnilega satt að segja að hæstv. fjmrh. hafi enn í huga að sameina alla vinstri menn í einum flokki, og væri það vel ef honum tækist það, og þess vegna sé það áhugamál hæstv. fjmrh. að breyta frá þeirri stefnu sem hefur verið ríkjandi af hálfu Alþb. í efnahagsmálum. Það er þess vegna ekki misskilningur af minni hálfu. Það er fullur skilningur af minni hálfu á því hver sé stefna hæstv. fjmrh. Ég hygg að það sé einmitt nákvæmlega þess vegna sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson treysti sér ekki til þess að kjósa hæstv. fjmrh. sem formann Alþb. Um það sem hæstv. fjmrh. sagði, að svo gæti farið að hann dæi í Sjálfstfl., ja, maður hefur nú ýmis kvíðbogaefnin í þeim flokki þó að þetta bætist ekki við  Það hefur verið rætt nokkuð í þessari umræðu, og ég held að það sé afar nauðsynlegt að fá hæstv. ráðherra, einkum og sér í lagi hæstv. fjmrh., til að ræða í þessari umræðu um spariskírteini og vexti, hæstv. fjmrh., sem er nú æðsti ráðherra þessarar ríkisstjórnar og stjórnar ferðinni, a.m.k. að eigin áliti --- og ég sé að hæstv. forsrh. skilur hann einan eftir úr ráðherragenginu hér í salnum --- þá væri ánægjulegt ef hæstv. fjmrh. vildi gera okkur þann greiða í þessari umræðu að skýra það út hvort vextir af spariskírteinum muni lækka á næstunni samkvæmt því loforði sem hæstv. ríkisstjórn gaf út í haust og tekið var inn í fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar. --- Ég ætla að bíða aðeins meðan hæstv. ráðherra hreinsar á sér eyrun. --- Ég held nefnilega að það skipti ákaflega miklu máli að átta sig á því hvort hæstv. ráðherra hyggst standa við gefin loforð þrátt fyrir það að nánast ekkert spariskírteini ríkissjóðs hafi selst eftir að hæstv. ráðherra byrjaði að skrifa undir þau. Nú er staðan sú í bönkum landsins og öðrum þeim stofnunum sem hafa tekið að sér að selja spariskírteini ríkissjóðs að spariskírteinin hafa ekki selst. Ég giska á að álíka mikið hafi selst af spariskírteinum og innleyst hafa verið. Ég giska á það. Þetta þýðir að áætlanir ríkissjóðs, sem hæstv. ráðherra hefur gert, geta ekki staðist og þess vegna hlýtur hæstv. ráðherra að þurfa að skýra það út fyrir þingheimi og þjóðinni hverng hann hyggst standa að rekstri ríkissjóðs án þess að fá þá fjármuni sem áttu að fást með sölu spariskírteina og hvort hann treysti sér til þess að lækka enn vexti á spariskírteinum þótt sú staðreynd liggi fyrir að spariskírteinin seljast alls ekki. Um þetta urðu nokkrar umræður hér um daginn í fyrirspurnatíma. Þá sagðist hæstv. ráðherra ætla að beita sér fyrir vaxtabreytingu á spariskírteinum um áramótin. Nú líður senn að áramótum þannig að hæstv. ráðherra hlýtur að geta gefið okkur einhverjar vísbendingar um það hvað hann hyggst gera nú á síðustu dögum fyrir jól. Það er annað mál sem hefur talsvert verið rætt einnig og snertir öll þessi mál, en það er lánskjaravísitalan. --- Og nú eru í salnum tveir hæstv. ráðherrar í forföllum hæstv. forsrh. Annar þeirra er hæstv. viðskrh. Mig langar til að rifja það upp ásamt hæstv. viðskrh. hvernig það lá svo dæmalaust mikið á hjá hæstv. forsrh. að útrýma lánskjaravísitölunni og á meðan það var ekki hægt, þá ætti a.m.k. að breyta henni. Nú skilst mér af fjölmiðlum að eftir áramótin verði ekki bara ein lánskjaravísitala heldur tvær eða þrjár og fór nú þannig fyrir hæstv. forsrh., sem ætlaði að drepa lánskjaravísitöluna, að þegar hann hjó á hana, þá fjölgaði hún sér með þeim afleiðingum, sem hæstv. forsrh. hefur best lýst, að það verður stórhættulegt fyrir almenning í landinu sem kemur til með að skilja minna í þessum frumskógi en áður og getur orðið til þess, eins og hann sagði, ég geri þau orð ekki að mínum en nefni hans rök til sögunnar, getur orðið til þess að braskarar eigi betur með að svindla á fólki. Það var efnislega það sem hann sagði hér í umræðum í gær. Nánast þetta. Og ég spyr hv. þm., ekki síst þá sem hafa hugsað sér að styðja núv. hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh., ekki síst þá sem leggja traust sitt á það að hæstv. forsrh. muni fara að vilja þeirra og hefja viðræður við fulltrúa verkalýðsins: Treysta þeir orðum forsrh. í ljósi þeirrar staðreyndar að þegar hann lýsir yfir að breyta eigi lánskjaravísitölunni, þá er fjölgað úr einni viðmiðun í þrjár? Hér hefur enn fremur verið rætt um raforkuverðið, en af því að ég hafði ekki hugsað mér að tala hér lengi, þá ætla ég ekki að fjalla ítarlega um það mál að sinni. Það gefst tækifæri til þess síðar. En ég vil ítreka þá fyrirspurn, sem lögð var fyrir hæstv. forsrh., hvort ekki væri rétt að 25% lækkun raforkuverðs hefði verið reiknuð inn í fyrstu aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar og átt að gilda um 1 / 2 % í afkomubata, en í því máli hefði ekkert gerst og ekki sé fyrirsjáanlegt að nokkuð muni gerast. Mig langar til þess að spyrjast fyrir um það jafnframt, hvort hæstv. forsrh. þyki það tilhlýðilegt, að í 12. gr. þess frv. sem hér er til umræðu standi nú eins og áður: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda til 10. apríl 1989.`` Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða efni standa til þess að þessi lög gildi til 10. apríl 1989 þegar þess er gætt að nánast allar aðrar dagsetningar miðast við 15. febr. eða 1. mars?

Má ég aðeins, hv. þm. Það hefur komið fram mjög eindregin ósk frá að ég held öllum flokkum þingsins um það að gefa færi á þingflokksfundum til þess að bera saman bækurnar um skipulag þinghaldsins og að þeir yrðu haldnir núna um þrjúleytið. Spurning mín til ræðumanns er hvort hann muni ljúka sér af svona rétt um þrjúleytið eða hvort hann vilji eiga eftir afgang af ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Það stóð aldrei til að flytja hér langa ræðu og það mun vera auðvelt verk fyrir mig að ljúka minni ræðu á svo sem eins og tveimur mínútum. Ég spurði hæstv. forsrh. hvort ekki væri eðlilegt að breyta dagsetningunni í gildisákvæði laganna. Loks --- og nú er ég kominn að lokaorðum minnar ræðu --- vil ég enn á ný ítreka það sem margoft hefur komið fram í umræðum um þessi mál og önnur stefnumál hæstv. ríkisstjórnar, ef maður má nota svo fínt hugtak um þann biðleik sem leikinn var í haust, og það er þetta: Hæstv. forsrh. hefur margoft lýst því yfir að gengi íslensku krónunnar sé rangt skráð. Undir þetta vil ég taka. En ég vil segja til viðbótar að ef gengið er rangt skráð, þá hlýtur það að vera lágmarkskrafa að hæstv. ríkisstjórn leiðrétti skráningu gengisins. Þetta segi ég hér vegna þess að þetta hefur þá efnislegu þýðingu að betur næst viðskiptajöfnuður við önnur ríki og einnig vegna þess að þannig má koma í veg fyrir þá mismunun sem verður milli einstakra atvinnugreina með því að draga úr millifærslum til sumra greina á kostnað annarra. Þetta vil ég gera að mínum lokaorðum, virðulegur forseti, og vænti þess að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. muni gefa okkur skýr svör við þeim fyrirspurnum sem hér hafa komið fram í þessari stuttu umræðu sem nú hefur átt sér stað.

Geir H. Haarde Herra forseti. Nú kemur til umræðu annað veigamesta skattahækkunarfrv. hæstv. ríkisstjórnar, frv. um vörugjald. Það má því segja að þetta sé annar máttarstólpinn í tekjuöflun ríkisstjórnarinnar en hann er sama marki brenndur og hinn, þ.e. tekjuskattsfrv., að hér er verið að níðast á þeim sem síst skyldi og íþyngja íslenskum atvinnuvegum á afar erfiðum tímum. Ég vil gjarnan, virðulegi forseti, áður en ég held út í miklar efnislegar umræður, beina þeim tilmælum til forseta að hann kanni það --- ég skal ekki gera neitt hlé á máli mínu á meðan --- en ég beini því til hans að hann kanni það og kveði upp úrskurð um hvort þinglega hefur verið að meðferð þessa máls staðið. Þannig er að mál þetta tók mjög miklum breytingum í hv. fjh.- og viðskn., nánast gjörbreyttist í nefndinni, og það er spurning sem ég vildi beina til forseta hvort hér sé ekki verið að fara á svig við þingskapalög sem kveða á um að mál verði að fá þrjár umræður í hvorri deild. Ég tel að það sé fullkomið álitaefni að þetta nýja frv. um vörugjald --- sem var kastað hér inn í salinn í gær löngu eftir að formaður fjh.- og viðskn. ákvað að ljúka meðferð málsins --- ég tel mikið vafamál að hægt sé að segja að þetta sé sama málið og það sem upphaflega var flutt undir sama númeri hér í þinginu. Ég vil leyfa mér að vitna til hins merka rits Ólafs heitins Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands. Þar segir á bls. 293 í þeirri útgáfu sem ég hef í höndunum, með leyfi forseta: ,,Gerbreytingar á frumvarpi á síðari stigum meðferðar þess verður að telja óheimilar. Ef slík gerbreyting er leyfð verður hinum áskilda umræðufjölda ekki náð.`` --- Síðan bætir hann við, herra forseti: ,,Þessa hefur ekki ætíð verið gætt sem skyldi. Slíkum gerbreytingartillögum sýnist forseti eiga að vísa frá.`` Það eru þessi tilvitnuðu ummæli sem ég vil biðja forseta að kanna hvort ekki sé verið að brjóta með þeim breytingum sem búið er að gera á þessu frv. Því tel ég að það sé fullkomið vafamál að um þetta mál eigi að fara fram þrjár umræður í þessari hv. deild. Mér sýnist stefnt í það að þær verði aðeins tvær og þrjár í hinni síðari. Þannig að ef forseti vildi kanna þetta þá kynni ég honum þakkir fyrir það. Hins vegar, virðulegi forseti, efnislega um þetta frv., þá er auðvitað það að segja að frv. þetta er hinn versti bastarður, bæði eins og það kom í upphaflegri mynd til hv. fjh.- og viðskn. og ekki síður eftir að það kom þaðan út í gjörbreyttu formi. Hér er um það að ræða að hverfa frá þeim meginsjónarmiðum í gjaldtöku og skattheimtu, óbeinum sköttum, sem Alþingi markaði stefnu um á síðasta þingi. Nú er meiningin á nýjan leik að taka upp tilviljanakennda gjaldtöku á hinum ýmsu vörutegundum allt eftir því hvað ráðamönnum sýnist í það og það skiptið. Hið nýja frv. sem kom út úr fjh.- og viðskn. er hins vegar skárra að því leyti að gjaldflokkum hefur verið fækkað en engu að síður er horfið frá því meginsjónarmiði að eitt skuli yfir allar vörutegundir ganga, óháð því hvort þær eru í einhverri sérstakri náð hjá ráðamönnum eða ekki. Ég vakti athygli á því við 1. umr. þsssa máls að í A-flokki frv. væri verulegt ósamræmi ef það ætti að heita svo að þessi þáttur frv. væri ætlaður til þess að skattleggja sérstaklega sykurvörur. Það var vegna þess að í þessum kafla voru bæði ýmsar hollustuvörur og vökvar sem ekki verða kenndir við sætindi og einnig vantaði þar inn í, ef þetta átti að verða sykurskattur, fjölmargar vörutegundir sem innihalda sykur. Ný þykist hins vegar hv. fjh.- og viðskn. hafa fundið ráð við þessu sem er það að skattleggja sykurinn sjálfan og endurgreiða þá væntanlega þeim sem nota sykur í iðnframleiðslu þann kostnað sem þeir verða fyrir af þessum sökum, þó að ekkert hafi komið fram um það hvernig eigi að framkvæma þetta í innflutningi. Ég vek athygli á því að það kom ekkert fram um það í ræðu hv. frsm. meiri hl. nefndarinnar hvernig ætti að innheimta þennan sykurtoll á innfluttum vörum. Á að mæla sykurmagnið í því sælgæti sem kemur til landsins, í þeim tertubotnum sem koma til landsins eða öðrum slíkum varningi eða á að láta þetta jafnt yfir alla ganga óháð sykurmagni? Og ef það er svo, en þannig blasir frv. nefnilega við, þá er ekki verið að tala um neinn sykurskatt, þá er bara aftur verið að tala um það sem hér var til umræðu þegar frv. kom fram í fyrstu, tilviljanakennda skattheimtu sem byggist ekki á neinu öðru en peningagræðgi Alþb. og viðleitni þess til að skattleggja allt og alla úr hófi fram. Fyrir nokkru síðan komu á fund fjh.- og viðskn. ýmsir aðilar sem hagsmuna eiga að gæta í þessum málum, þeirra á meðal fulltrúar framleiðenda hinna svokölluðu óhollustuvara og fulltrúar starfsfólksins, iðnverkafólksins, sem þarna á að sjálfsögðu verulegra hagsmuna að gæta. Í kjölfarið á þessum fundahöldum ákváðu þessir aðilar að beita sér fyrir sérstökum opnum fundi í Reykjavík með starfsfólki allra þeirra verksmiðja sem þetta mál snertir og þar voru saman komin mörg hundruð manns á fundi. Niðurstaða þess fundar og tilmæli þau sem þaðan bárust til þingsins voru afar eindregin. Þau tilmæli voru að falla frá þessum áformum sem bitna á þessum verksmiðjum og starfsfólki þeirra nú við aðstæður sem hvort eð er einkennast af samdrætti, einkennast af minni framleiðslu, minni vinnu fyrir þetta fólk, meira atvinnuleysi og hugsanlega enn meira atvinnuleysi verði frv. samþykkt. Ég sé nú ekki betur en að meiri hlutinn í fjh.- og viðskn. og stjórnarflokkarnir ætli að hafa þessi tilmæli gersamlega að engu, enda kemur það heim og saman við aðra afstöðu þessarar hæstv. ríkisstjórnar til atvinnulífsins í landinu og þess fólks sem þar starfar.

Er ekki rétt að hv. þm. spyrji hæstv. ráðherra að því hvort þetta breytist?

Já, ég mundi gjarnan vilja spyrja hæstv. ráðherra að því ef hann sæi einhverja ástæðu til þess að vera hér í salnum, en það er út af fyrir sig ágætis ábending og tilvalið að óska eftir nærveru hans. Hann hefur tamið sér það, þessi virðulegi ráðherra, eins og reyndar kollegar hans að láta helst ekki sjá sig hér í deildinni þegar verið er að ræða mál sem að honum snúa. Mætti ég nú ekki óska eftir því að ráðherrann virðulegi léti sjá sig hér meðan verið er að fjalla um þessi mál? Ég mun geyma mér þessa spurningu þar til hann gengur í salinn ef hann þá getur hugsað sér að vera hér viðstaddur, en ég vil ítreka það sem ég hef sagt að hér er verið að vega að íslenskum atvinnuvegum, íslenskri framleiðslu, á tímum þegar kreppir að, atvinna fer minnkandi, uppsagnir eru meiri en áður og almenn eftirspurn eftir þessum vörum minni en verið hefur. Hafi það einhvern tíma verið ætlun manna að nota gjaldtöku sem þessa til að vinna bug á þenslu eru þau rök fallin um sjálf sig fyrir löngu síðan. Ef eitthvað er ætti frekar að lækka þessi gjöld, a.m.k. ef maður gagnályktar frá því sem menn hafa haldið fram um að þessi gjöld ættu að hækka á þenslutímum. Það er ekki bara sælgætis-, kex- og gosdrykkjaiðnaður sem ætlunin er að íþyngja með frv., heldur er nú sérstaklega lagst á ýmsar iðngreinar í tengslum við byggingarstarfsemi og smíðar ýmsar, starfsemi iðnaðarmanna af ýmsu tagi. Það hefur verið upplýst að með gjaldtöku þeirri sem hér er á ferðinni muni vísitöluhúsið kosta húsbyggjendur hvorki meira né minna en 200 þús. kr. í auknum byggingarkostnaði. Það er nú býsna fróðlegt, ekki síst fyrir hæstv. fjmrh. því ég er ekki í nokkrum vafa um það að hann hefur ekkert kynnt sér þessa hlið málsins og er auðvitað alveg nákvæmlega sama um hana. Það er hins vegar býsna fróðlegt sem fram kom í fjh.- og viðskn. að þessar álögur á byggingariðnaðinn í landinu munu kosta hvorki meira né minna en 200 þús. kr. til viðbótar fyrir vísitöluhúsið svokallaða, enda hækkar byggingarvísitala af völdum frv. um hvorki meira né minna en 3,2%, framfærsluvísitalan um 0,5% og lánskjaravísitalan þar af leiðandi um 1,3%, á að giska. Einhvern tíma hefði hæstv. núv. fjmrh. reiknað út hvað það þýddi í auknum vaxtakostnaði fyrir þá sem skulda í landinu miðað við heildarskuldir allra landsmanna. Hann hefur að vísu ekki séð ástæðu til þess að birta slíkar tölur með þessu frv., enda hefur hann tileinkað sér hæfileika kameljónsins í stjórnmálum og skiptir um málflutning, skoðanir og viðhorf eins og venjulegt fólk skiptir um fatnað. Ég var að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hverju hann hygðist svara þeim áskorunum og tilmælum sem bárust frá fundi starfsfólks í verksmiðjum hér á Reykjavíkursvæðinu í síðustu viku sem A-hluti frv. snertir sérstaklega. Þar er um að ræða milli 500 og 1000 manns sem í þessum iðnaði starfa og það má vel vera að það séu skilaboð hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að þessi störf sem þar er að finna séu eitthvað ógöfugri en önnur framleiðslustörf á Íslandi. En þá er líka ágætt að það komi fram og menn segi það þá fullum fetum að starfskraftar þess fólks sem vinnur við þessa framleiðslu, hvort sem það er í gosdrykkjaverksmiðjum, kexverksmiðjum eða sælgætisverksmiðjum, séu miklu minna virði en annarra og það eigi það skilið að störfum þar sé fækkað með skattlagningu af þessum toga. Því það er það sem blasir við í þessu efni, auk þess sem sérstaklega er verið að hlúa að erlendri samkeppni við þessar greinar, jafnvel þó að vörugjaldið leggist auðvitað bæði á innflutning og innlenda framleiðslu, vegna þess að hlutfallsleg hækkun beggja vörutegunda, innlendrar framleiðslu og innflutnings, eykur á það krónutölubil sem er á verði innlendrar og erlendrar framleiðslu. Þar af leiðandi verður samkeppnisstaða innlendu varanna lakari en áður var. Það er gegnumgangandi í frv. og engu líkara en það sé sérstök stefna að hygla innflutningnum á kostnað innlendrar framleiðslu. Ég hef sagt það í þessari ræðu áður að það sé þá í samræmi við aðra afstöðu þessarar ríkisstjórnar gagnvart atvinnulífinu, en ég held að hæstv. fjmrh. hljóti að fá sérstaka viðurkenningu frá innflutningsaðilum ýmsum, heildversluninni í landinu, ekki síst þeim sem versla með heimilistæki, fyrir að hafa í fyrsta lagi tilkynnt um þó nokkra verðhækkun á þessum vörum, þannig að fólki gæfist kostur á að hamstra, en síðan ákveðið að í stað þess að hækka vörurnar eigi að lækka þær, og það á sama tíma og verið er að hækka gjöld á alls kyns innlendum framleiðsluvörum. Á sama tíma og innlend framleiðsla hækkar í verði af völdum þessa gjalds gera menn sér lítið fyrir og lækka gjaldið á alls kyns innfluttum varningi. Ég yrði ekkert hissa á því þó að hæstv. fjmrh. væri búinn að ávinna sér viðurkenningu hjá þeim sem starfa við innflutning fyrir þessa frammistöðu sína. Hann hefur nefnilega stórbætt samkeppnisstöðu innflutningsins gagnvart innlendri framleiðslu með beinum skattabreytingum, ef þessi frv. ná fram að ganga, til viðbótar við allt það sem hann hefur gert fyrir innflutningsaðilana og innflutninginn með þeirri gengisstefnu sem hann er aðalhvatamaður að og ver nú með kjafti og klóm við hvert einasta tækifæri. Hann á því sannarlega skilið heiðursviðurkenningu frá þeim sem starfa við innflutninginn. Með sama hætti á hann hins vegar skilið smán eina og skömm frá öllum þeim sem starfa í innlendri framleiðslu og bera hag íslenskra atvinnuvega fyrir brjósti. Forseti. Ég var að óska eftir því að hæstv. ráðherra gengi hér í salinn til þess að vera hér viðstaddur, en ekki til að sitja hér á kjaftatörn í öllum gluggasyllum og skúmaskotum og hypja sig síðan úr salnum. Mætti ég vinsamlegast óska eftir því að hæstv. ráðherra yrði kallaður hér inn aftur? Ég er hér að bera fram til hans ýmsar spurningar. Ef hann getur ekki hunskast til þess að sitja hér á meðan maður er að tala er ástæðulaust að halda áfram þessu máli. 

Hæstv. fjmrh. hefur verið gert viðvart að hans nærveru sé óskað. Ég veit ekki hvort orðaval hv. ræðumanns virkar mjög hvetjandi á ráðherrann, en við skulum vona að hann birtist fljótlega.

Ég skal taka þetta orðaval til endurskoðunar, en ekki fyrr en hann verður við þessum tilmælum. Herra forseti. Ýmsir þeir sem hafa komið á fund hv. fjh.- og viðskn. hafa skilað nefndarmönnum skriflegu áliti á því máli sem hér er til umræðu. Við hv. þm. Ingi Björn Albertsson og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sem stöndum sameiginlega að nál. um þetta mál höfum tekið þann kost að birta með okkar nál. ýmis þessi skjöl og meðan ráðherrann ekki er viðstaddur tel ég eðlilegt að lesa upp úr þessum pappírum, en það er kannski ástæðulaust fyrst hann er kominn hér í hv. deild. Það er hins vegar skemmst frá að segja, virðulegi forseti, að allir þeir hagsmunaaðilar sem leitað var álits hjá voru á einu máli um það hvílíkt óráð þetta frv. væri og hvílík árás þetta frv. væri á innlenda atvinnustarfsemi. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp úr fskj. V með okkar nál. þar sem er ályktun frá stjórn Sambands byggingamanna, en þar eru nú í forustu ýmsir samflokksmenn hæstv. ráðherra. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að flestar meginbyggingarefnavörur og húsgögn verði stórlega skattlagðar umfram það sem verið hefur. Slík skattlagning mundi tvímælalaust hafa í för með sér mikla verðhækkun, t.d. íbúðarhúsnæðis, sem er meðal brýnustu nauðsynja alls almennings, auk þess sem það væri almennt verðbólguvaldandi og samdráttar í húsgagnaframleiðslu.`` Síðan segir áfram, virðulegur forseti: ,,Því mótmælir Samband byggingamanna mjög harðlega áður nefndum aðgerðum og fyrirætlunum stjórnvalda og bendir á að ef ríkisstjórn svokallaðra félagshyggjuafla finnur ekki aðrar leiðir til lausnar þeim rekstrarvanda atvinnufyrirtækja, sem nú er talið við að etja, en þær sem hér hafa verið nefndar, þá hljóti það að leiða til algers stríðs milli slíkrar ríkisstjórnar og verkalýðshreyfingarinnar.`` Hér er ekkert verið að skafa utan af hlutunum, virðulegi forseti. Hér er hins vegar vakin athygli á einum þætti þessa máls sem hefur kannski ekki verið mikið drepið á í umræðum um vörugjaldið, en því meira í umræðum um húsnæðismál hér í deildinni þegar frv. um það efni var hér til umræðu, en það er það að á sama tíma og talað er fagurlega um nauðsyn þess að koma til móts við húsbyggjendur í landinu er þeim stórlega íþyngt með þessu frv. Það kemur fram í þessu áliti Sambands byggingamanna og það kom fram í þeim tölum sem ég fór með hér áðan um að byggingarkostnaður á meðalíbúðarhúsnæði mundi hækka um 200 þús. kr. af völdum þessa frv. Landssamband iðnaðarmanna og Félag húsgagna- og innréttingaframleiðenda vöruðu sömuleiðis mjög alvarlega við þessari breytingu á gjaldtöku sem er yfirvofandi vegna þeirra áhrifa sem þessi gjaldtaka mun hafa á innlenda húsgagnasmíði, innréttingaframleiðslu og skylda starfsemi. Ég tel engan vafa á því að þessi starfsemi sem nú þegar á mjög undir högg að sækja gagnvart innflutningi mun fara mjög illa út úr þessari breytingu. En eflaust er hæstv. fjmrh. líka sama um það atriði eins og önnur umkvörtunarefni sem bent hefur verið á í þessu máli. Í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. er birt yfirlit um markaðshlutdeild í húsgagnaframleiðslu sl. 10 ár. Á því yfirliti kemur fram að þróunin í þessum efnum hefur verið mjög neikvæð að því er varðar hlutdeild hinnar innlendu framleiðslu. Að einhverju leyti kann það að skýrast af því að á því tímabili sem myndin sýnir féllu endanlega niður aðflutningsgjöld í tengslum við aðlögun Íslands að EFTA-aðild. Hins vegar er ljóst að nú þegar markaðshlutdeild þessarar framleiðslu er komin ofan í 1 / 3 af markaðnum má þessi grein ekki við frekari áföllum til þess að geta haldið velli. Frekari álögur í tengslum við þá gengisstefnu sem nú er fylgt geta ósköp einfaldlega þýtt rothögg fyrir þessa starfsemi eins og raunar ýmsar aðrar iðngreinar sem ekki njóta þeim mun meiri fjarlægðarverndar eða sérstakra aðstæðna hér á innanlandsmarkaðnum. Ég vakti athygli á því við 1. umr. um þetta mál að þenslan væri liðin og það væri rangt að taka upp ígildi fjárfestingarskatts, eins og hæstv. fjmrh. kallaði þetta vörugjald, við þær aðstæður þegar framleiðslan væri að skreppa saman. Hæstv. fjmrh. sá ekki ástæðu til þess að svara því, en engu að síður er það rétt að þegar við blasir samdráttur mega íslenskar iðnframleiðslugreinar ekki við nýjum álögum, hvort sem það er 9% vörugjald eða 14% á tilteknum greinum eins og til stóð í upphafi eða 25% eins og hugmyndin er varðandi ýmsan matvælaiðnað og ég hef þegar getið um. Ég hlýt hins vegar að lýsa alveg sérstakri furðu á því hvernig frv. hefur verið breytt í meðförum nefndarinnar, innlendum framleiðendum í óhag. Það er beinlínis verið að fella niður eða lækka gjöld á innflutningi á sama tíma og verið er að leggja ný gjöld á innlenda framleiðsluvöru. Þarna er auðvitað komin stefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn gagnvart íslensku atvinnulífi eins og margbent hefur verið á. Hins vegar skal það viðurkennt að það er ekkert allt of mikil hrifning meðal stjórnarliða af þessu máli og kom það glöggt fram við afgreiðslu málsins í fjh.- og viðskn. A.m.k. tveir nefndarmenn skrifuðu undir þetta með mjög svo hangandi hendi þó svo að tekist hafi að kúga þá til hlýðni á endanum í málinu, enda var alls ekkert orðið við öllum óskum nefndarmanna um upplýsingar. T.d. óskaði einn stjórnarliðinn og sömuleiðis stjórnarandstæðingar upplýsinga frá Bílgreinasambandinu um hvað það mundi þýða fyrir starfsemi aðila innan þess vébanda að leggja vörugjald á bílavarahluti. Þetta atriði var ekki í upphaflegu frv. en því var bætt inn í. Við þessu hafa ekki fengist nein svör. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hver hann telji að vera muni áhrif vörugjalds á bílavarahluti, á innlenda starfsemi á þeim vettvangi, því þó að kannski viti það ekki allir eru þau verkstæði til sem framleiða varahluti eins og t.d. hljóðkúta og fleira þess háttar. Hefur verið kannað hver áhrif þessa vörugjalds verða á slíka starfsemi og ætla menn ekkert að taka tillit til þess að hér á Íslandi er veikburða starfsemi í nokkrum greinum þessa þáttar eða á bara að keyra það allt á hausinn eins og svo margt annað þessa dagana? Mig langar að spyrja virðulegan forseta hvort sú könnun, sem ég í upphafi ræðu minnar bað um að fram færi, er hafin?

Því er til að svara að ég hef tekið niður ábendingu hv. ræðumanns og ég mun koma því á framfæri við aðalforseta þingdeildarinnar við fyrstu hentugleika og er sjálfsagt að það verði athugað. Það liggur hér fyrir.

Já, ég þakka forseta fyrir þetta og vænti þess að þetta verði upplýst.  Sú könnun sem ég hef óskað eftir að forseti beiti sér fyrir og úrskurði um er um það hvort meðferð þessa máls og framlagning brtt. sem jafnast í raun og veru á við nýtt frv. samrýmist þingskapalögum. Í þingskapalögum er kveðið á um þrjár umræður um hvert mál en ég tel að það sé fullkomið álitaefni hvort hér sé ekki verið að smeygja máli í gegnum aðeins tvær umræður í stað þriggja og bað forseta að kanna það mál. Raunar vitnaði ég til hins merka fræðirits Ólafs heitins Jóhannessonar um stjórnskipun Íslands þar sem segir að gerbreytingar á frv. á síðari stigum séu óheimilar. Hæstv. fjmrh. má ekkert vera að því að hlusta á þær skýringar sem hann bað um, en ég vona að hann hafi náð þessu. Þá sný ég mér að öðru. Þingmönnum hefur borist, virðulegur forseti, ályktun frá svonefndri skattanefnd atvinnuveganna vegna hinna fyrirhuguðu skattahækkana sem nú dynja yfir. Við hv. þm. Ingi Björn Albertsson munum birta þessa ályktun sem fylgiskjal með okkar áliti um frv. um tekju- og eignarskatt, en mig langar aðeins að fá að vitna í þessa ályktun, með leyfi forseta, vegna þess að þar eru atriði sem eiga erindi inn í þessa umræðu um vörugjald. Þar segir: ,,Áform um hækkun vörugjalds boða sömuleiðis fráhvarf frá þeirri stefnu sem verið hefur í skattamálum, að hafa skatta sem almennasta og veikja ekki um of samkeppnishæfni atvinnuveganna. Að svo miklu leyti sem hækkun vörugjaldsins er stefnt gegn innflutningi er beinlínis verið að falsa enn frekar gengi krónunnar. Með hækkun almennu vörugjaldsprósentunnar úr 14% í 20% er verið að mismuna enn frekar þeim vörutegundum sem þetta gjald fá á sig. Er þó í mörgum tilfellum um að ræða algengar heimilisvörur sem flokkast undir nauðsynjar á hverju nútímaheimili.`` Hér lýkur þessari tilvitnun, herra forseti, en það er nauðsynlegt að taka það fram að þessi hluti ályktunarinnar er saminn áður en frv. var breytt þannig að þessi þáttur, að því er varðar þessi heimilistæki, er orðinn úreltur, og það er breytt stefna hjá ríkisstjórninni varðandi heimilistækin. Hins vegar er fyrri hluti þessarar tilvitnunar fullkomlega réttmætur að því er varðar hin almennu atriði. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Sérstöku 25% vörugjaldi á sælgæti og gosdrykki er fyrst og fremst stefnt gegn nokkrum einstökum fyrirtækjum og því fólki sem þar vinnur. Hollustu- og manneldissjónarmiðum hefur verið haldið fram í þessu sambandi en þau rök eru haldlaus. Þessar vörur eru ekki nema lítill hluti af þeirri neyslu sem kallast getur óholl og sum hver nýtur jafnvel sérstakrar velvildar ríkisvaldsins. Ekki eru nein efnisleg rök sjáanleg fyrir því að ríkisvaldið fari með þessum hætti að skipta vörum í ,,góðar`` og ,,vondar`` vörur. Því ætti það sama að gilda um þessar vörur eins og aðrar og þær ætti ekki að skattleggja sérstaklega. Sérstakt 10% vörugjald á byggingarvörur er undrunarefni þegar húsbyggjendur þurfa á víðtækri aðstoð að halda. Það er enn fremur ljóst að þetta gjald mun hafa í för með sér mikinn samdrátt í byggingariðnaði einmitt þegar samdráttur í þessari atvinnugrein er að verða tilfinnanlegur af öðrum ástæðum. Hækkun vörugjalds veikir því enn atvinnugrundvöllinn og hætta er á að uppsagnir verði í kjölfar hækkunarinnar í byggingariðnaði, sælgætis- og gosdrykkjaiðnaði og í verslun. Nokkur hundruð störf gætu verið í hættu af þessum ástæðum. Þá liggur einnig fyrir að hækkun vörugjaldsins mun hafa í för með sér 0,5% hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar og 3--4% hækkun á vísitölu byggingarkostnaðar. Lánskjaravísitalan hækkar þá í framhaldinu.`` Allt ber hér að sama brunni, virðulegi forseti. Allir sem hafa tjáð sig um þetta mál leggjast eindregið gegn frv. við núverandi aðstæður. Ég vil undirstrika það að auðvitað er gjald eins og það sem nú er lagt á, 14%, engin sérstök heilög tala. Auðvitað gæti komið til greina að breyta því í aðra hvora áttina ef aðstæður væru þess efnis. Það hefði þá frekar komið til greina að hækka þetta gjald þegar þenslan var sem mest til þess að sporna gegn eftirspurn, ekki síst eftir innfluttum vörum. En það er rangt að farið, eins og ég hef margtekið fram, að hækka þetta gjald þegar svo er í pottinn búið í atvinnulífinu eins og nú standa sakir og þegar innlend framleiðsla á svo mjög undir högg að sækja eins og raun ber vitni. Ég hyggst ekki lengja mál mitt, herra forseti, ég tel að ég hafi komið að þeim meginsjónarmiðum sem ég vildi láta fram koma en ég vil enn ítreka mína fsp. til forseta og vænti þess að úr þessu fáist skorið áður en málið verður afgreitt hér í deildinni.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Svo mjög er nú þegar búið að gagnrýna vinnubrögð meiri hlutans við afgreiðslu þessa frv. um vörugjald að varla er á bætandi, en hjá því verður þó ekki komist. Fyrir ári voru gerðar víðtækar breytingar á lögum um tolla og vörugjald. Lentum við þá í slæmri tímaþröng við athugun mála rétt eins og nú þótt segja megi að nú hafi svo sannarlega keyrt um þverbak. Þá lýstu fulltrúar stjórnarandstöðunnar sig reiðubúna til þess að fara ítarlega yfir tollskrána og leita samkomulags um álagningu vörugjalds. Því boði var hafnað og var svo að skilja að þeir sem þá réðu málum væru sannfærðir um að ekki yrði bætt um betur. En Adam var ekki lengi í Paradís. Nú er kominn nýr húsbóndi í fjmrn. og þykir nú álitlegt að leita á náðir vörugjaldslaganna og kreista svolítið meira út úr þeim. Við kvennalistakonur erum ekki á móti sköttum svo framarlega sem þeir þrengja ekki um of að almenningi. Um afstöðu til þeirra tekjuöflunarfrv. sem hafa komið til afgreiðslu nú síðustu daga og vikur höfum við viljað fara mjög varlega, bæði með tilliti til ótryggs atvinnuástands og með tilliti til þess að ríkisvaldið hefur tekið sér það vald að ákveða þak á almenna launataxta. Við slíkar aðstæður er óforsvaranlegt að samþykkja álögur sem hafa veruleg áhrif á afkomu heimila og launafólks og þá jafnáþreifanlega og t.d. bæði vörugjaldið og hækkun tekju- og eignarskatts. Þegar frv. sem hér er til 2. umr., ef við eigum að fallast á það með tilliti til þeirra miklu breytinga sem fram eru komnar á þingskjölum, var kynnt var látið að því liggja að manneldissjónarmið hefðu skipað háan sess við val númera úr tollskrá. Við nána athugun kom hins vegar í ljós að með því var verið að reyna að fegra tilganginn sem var auðvitað sá einn að afla ríkissjóði tekna. Í síðustu útgáfu sem við nefndarmenn fengum í hendurnar óútskýrða með öllu, eftir að meiri hlutinn hafði afgreitt málið frá nefndinni fyrir sitt leyti, er farin býsna skringileg leið. Þar er sérstök hækkun á ákveðna vöruflokka færð í eins konar grímubúning, eins og reyndar fleiri tillögur stjórnarinnar í öðrum málum, og reynt að halda því fram að þar sé um sykurskatt að ræða. Það er þó alls ekki raunin þar sem innan um og saman við sælgætis- og gosnúmerin eru númer sem hafa að geyma t.d. ósætt ávaxtaþykkni, ógerjaða og ósykraða ávaxtasafa, edik, ölkelduvatn, sælgæti sem hvorki inniheldur sykur eða kakó, samkvæmt skýringum í tollskrá, og svokölluð ,,medicated sweets``. Hins vegar er svo sleppt ýmsum vörum eins og t.d. tilbúnum ávaxtagrautum sem allir vita að eru hlaðnir sykri og rotvarnarefnum. Því er afar augljóslega engin samræming í þessari skattlagningu sem er klædd í búning hollustuverndar. Það skal að vísu metið að með breikkun stofnsins í A-lið 1. gr. er komið til móts við það sjónarmið Kvennalistans sem við kynntum rækilega hér við umræðu og í þingsölum fyrir ári að sykur og sykurvörur ættu að bera vörugjald. Framkvæmdin að öðru leyti er ekki eins og við teljum réttast. Hitt er þó kannski sýnu verra að sitthvað bætist við, fær sem sagt vörugjald, sem bar ekkert slíkt áður samkvæmt brtt. meiri hl. sem fengust lítið skýrðar áður en þetta var keyrt í gegnum nefndina. Það skildi ég raunar vel þegar ég sökkti mér niður í tollskrána að loknum þingfundi í gærkvöldi, en þá fyrst gat ég farið að kynna mér þetta. Sumt verkar reyndar hálfhlægilega. Ég tíni hér til örfá dæmi. Það er að vísu ekkert hlægilegt við það að vörugjald á að leggja á málningu og lökk og t.d. liti til listmálunar, kennslu, dægradvalar og þess háttar. Það eru gluggakítti, þéttiefni og sparsl, slöngur, pípur, hosur. Síðan er eitt númer sem er komið hér inn í --- ég vona að ég sé með rétt þingskjal --- það er númer 3926.3001. Þetta fann ég ekki í tollskránni, en e.t.v. get ég fengið skýringar á því. Alla vega hef ég ekki hugmynd um hvað þetta er ef þetta númer er þá einhvers staðar til. Ég sem sagt fann það ekki og spyr: Hvaða númer er þetta? Ég vænti að þessi spurning komist til hæstv. fjmrh. Hann virðist vera mjög önnum kafinn, en ég sé að hann hefur aðstoðarmenn í hliðarsal sem hlýða á mál mitt, og ég lýsi eftir því hvað felist á bak við þetta númer 3926.3001. Síðan kom áfram slöngur, pípur, hosur, ýmsar vörur úr járni og stáli, koparstengur og fleiri vörur úr kopar, vörur úr nikkel, ýmislegt úr áli, blýi, zinki. Síðan koma númer sem eru skýrð sem brynvarðir eða styrktir peningaskápar. Hvort menn telja sig ná þar inn miklu fé veit ég ekki. Það eru katlar til miðstöðvarhitunar, stimpilbrunahreyflar með þrýstikveikju, viftur og háfar, loftjöfnunartæki, lyftur og skúffubönd til vöru- og mannflutninga, rennistigar, rennigangbrautir, rafgeymar og fleira áfram í þeim lið. Það eru yfirbyggingar fyrir vélknúin ökutæki, stuðarar á bíla, bremsuborðar, gírkassar, höggdeyfar o.s.frv., það eru sem sagt varahlutir í bíla, og loks lampar og ljósabúnaður. Þetta eru þau númer sem bætt er við við breikkun stofnsins og þetta kemur vitaskuld misjafnlega illa niður. Sjá menn t.d. skynsemina í því að skattleggja aukalega varahluti í bíla? Þessi skattur er samkvæmt upplýsingum, sem við þó fengum, talinn skila um 70 millj. kr. í soltinn ríkissjóð, en að mínum dómi er hann heimskulegur og varhugaverður og ég hef ástæðu til að ætla að fulltrúar meiri hl. hafi slæma samvisku þegar þeir leggja það til að þetta gjald verði lagt á. Álagningarpólitík stjórnvalda er satt að segja með eindæmum vitlaus hvað þetta varðar, þ.e. hvað varðar skattlagningu á bíla og hluta í þá. Fyrst voru bílar stórlækkaðir í verði árið 1986 til þess að falsa framfærsluvísitöluna og afleiðingarnar eru allt of margir bílar sem kalla á dýr umferðarmannvirki og kosta okkur manntjón og eignatjón og viðskiptahalla og mengun. Og nú vilja menn skattleggja varahluti svo að það borgi sig síður að gera við alla þessa bíla. Sér er nú hver stefnan. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en hlýt að endurtaka mótmæli við því hvernig meðferð þessa máls hefur orðið þar sem hreinlega enginn tími hefur gefist til þess að vinna með þær tillögur sem meiri hl. varpaði fram, fyrst munnlega áður en hann afgreiddi málið frá nefndinni og því næst skriflega í óskiljanlegu formi svo að illmögulegt er um að ræða. Svona afgreiðsla nær auðvitað engri átt og ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni, 17. þm. Reykv., að hér fer í raun og veru fram 1. umr. en ekki 2. umr. þar sem um gjörbreytt þingmál er að ræða. Ég er satt að segja enn að reyna að átta mig á því hvernig unnt er að greiða atkvæði um þetta þingmál af nokkru viti og ég tala nú ekki um að koma upplýsingum til stallsystra minna í þingflokknum. Af þessum ástæðum vil ég að lokum, hæstv. forseti, mælast til þess að okkur gefist stutt hlé til þess að undirbúa atkvæðagreiðslu að lokinni umræðu um þetta mál, hvort sem við köllum hana 1. eða 2. umr.  (Forset i: Tilmæli hv. ræðumanns verða tekin til vinsamlegrar athugunar.)

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ingi Björn Albertsson): Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því, eins og ég hygg að aðrir ræðumenn hafi gert, að fjalla örlítið um þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í þessu máli. Eins og fram kom hér í gær undir þingskapaumræðu hafa vinnubrögðin verið ákaflega gagnrýnisverð og þinginu í raun til vansa. Lagt er fyrir viðamikið mál eins og vörugjaldsmálið er, einn af helstu tekjustofnum ríksstjórnarinnar, og því ekki gefinn sá tími sem það í rauninni þarf til vinnslu í nefnd. Frv. sem upphaflega var afgreitt til nefndar er, eins og ég sagði í gær, orðið nánast úrelt og úr gildi fallið og þar af leiðandi einnig álit allra þeirra fjölmörgu aðila sem á fund nefndarinnar komu til að gefa sínar umsagnir um málið. Þær umsagnir eru allar marklausar með öllu. Ég ítreka því enn á ný að ef þetta á að fá það sem ég vil kalla þinglega meðferð þarf það að fara aftur fyrir nefnd og aðilar sem þetta mál snertir þurfa að fá að fjalla aftur um það og gefa sínar umsagnir. Nefndastörf eiga að vera til þess að lagfæra mál, finna á þeim hnökra og skila þeim sem allra bestum út úr nefnd og inn í þingið þannig að það þurfi ekki að vera þinginu og þingmönnum til vansa, en því miður virðist sú vera raunin í dag. Ég tek því undir þá fsp. sem ég hygg að hv. þm. Geir H. Haarde hafi borið fram hér fyrr í dag um að athugað verði hvort hér hafi verið rétt að málum staðið. Um frv. má hafa fjölmörg orð og eins og ég sagði þá gafst ekki tími til að fara yfir þetta í nefndinni. Ég bað um það þegar 1. umr. fór fram að á borðum nefndarinnar mundi liggja tollskráin, þannig að nefndin gæti farið yfir skrána og borið saman númer og menn vissu þá í raun hvað þeir væru að tala um. Það kom fljótlega í ljós að menn hafa afskaplega litla hugmynd um á hvað þeir eru að auka álögur, á hvaða vörur þeir eru að bæta gjöldum og hvaða vörur þeir eru að hækka úti í þjóðfélaginu. Þegar að því kom að ég vildi fá að ræða það í nefndinni var skellt við skolleyrum og málinu lokað og það afgreitt út úr nefnd á hraða sem Carl Lewis hefði verið afskaplega stoltur af. Það eru fjölmörg númer sem má gera athugasemdir við. Ég ætla ekki að fara að tína þau mörg upp, sérstaklega af því að forsendur hafa breyst mikið. Það er allt í lagi engu að síður að kíkja lítillega á þetta. Það er talað um sykurskatt og þá stefnu sem kennd er við hann. Hollustustefnu, manneldisstefnu og annað slíkt. Þá vekur það furðu að í tollskránni, undir þeim ákveðna kafla er heyrir undir sykur, eru nánast öll númer sett með vörugjaldi, nema dísætir ávaxtagrautar og búðingsduft. Má t.d. benda í því sambandi á 18. kafla þar sem fjölmörg númer fá á sig vörugjald, nema búðingsduft. Þetta leiðir náttúrlega hugann að hver í rauninni stefnan er á bak við frv. Hvernig er valið úr? Hvaða vara skal fá vörugjald og hver ekki? Ég hef hingað til staðið í þeirri meiningu að ávaxtagrautar væru eitthvað það sætasta sem menn setja upp í sig. Engu að síður er í 21. kafla tollnúmer 9033, ávaxtasúpur og grautar, sem ber ekki vörugjald. Eðlilegt er að menn velti fyrir sér hvernig vinnubrögð hafi verið viðhöfð, hvort hér hafi bara hreinlega verið kastað upp á það hvaða númer fengi vörugjald á sig og hvaða númer fengi það ekki. Þá er mjög athyglisvert að í allri sykurskattsstefnunni og hollustustefnunni, manneldisstefnunni, og því sem nú er kallað sykurskattur á að setja vörugjald á sælgæti sem hvorki inniheldur sykur né kakó. Þetta hljómar mjög ankannalega, að sælgæti sem ekki inniheldur sykur skuli fá þetta vörugjald á sig. Maður hefði ætlað að það væri nær að sleppa því þá í gegn af manneldissjónarmiðum, af hollustusjónarmiðum, að reyna þá að stýra neyslunni yfir í sykurlaust sælgæti, en það er öðru nær. Ég óska náttúrlega eftir því að fá skýringar á því hvers vegna þetta er og hvaða stefna felst í því að setja vörugjald á sykurlaust sælgæti, hvort það hefur eitthvað með hollustu að gera eða ekki og hvort það kemur inn á t.d. sykursjúka. Ölkelduvatn, af hverju setja þeir vörugjald þar? Maður getur skilið þetta með bjórinn, að sett sé vörugjald á hann, enda á það að vera ein megintekjulind ríkisins í næstu framtíð. Hér er númer eins og edik. Á bak við öll þessi númer hlýtur að liggja einhver ástæða, einhver stefna. Nær hefði verið að setja vörugjald á tóbak, t.d. neftóbak, kaffi og aðrar slíkar vörur. Þá sæi maður einhverja hollustustefnu í frv. Eins og ég hef sagt fékk nefndin engan tíma til að fara yfir þetta, þannig að það verður að fara einhver tími af þingtímanum úr ræðustól í að fletta þessu aðeins í gegn. Stefna sú sem hæstv. ríkisstjórn markar hér í þessu frv. m.a. er sú að leggja vörugjald á vörur í 30. kafla sem er kafli undir nafninu Vörur til lækninga. Þar er liður 3003.9004 sem ber þetta enska orð ,,medicated sweets``. Það er afskaplega hæpin stefna sem þar er tekin, að fara að setja vörugjald á þann kafla. Þarna er nú aðallega, að ég hygg, um að ræða hóstatöflur og annað slíkt. Í kafla 3307.9002 er sett vörugjald á lið sem heitir pappír, vatt, flóki, vefleysur, gegndreypt, húðað eða hjúpað með ilmefni eða snyrtiefnum. Ef maður flettir blaðsíðunni er nákvæmlega sama upptalning, pappír, vatt, flóki, vefleysur, gegndreypt, húðað, hjúpað sápu eða þvottaefni, vörugjaldslaust. Það er ekkert samræmi í þessu. Þetta er nákvæmlega sami hluturinn nema að því leyti til að í vörugjaldstilfellinu er bætt í snyrtiefnum en í síðara tilfellinu, sem fær ekki vörugjald, þvottaefnum. Ég sæi tollverðina fyrir mér þegar þeir ættu að fara að greiða úr þessu. Kafla 7313.0000 merki ég sérstaklega við fyrir Framsfl., þar sem nú hyggjast þeir setja vörugjald á gaddavír, girðingarefni, netagerðarefni og annað slíkt sem á virkilega að aðstoða bændurna í þeirra hörðu baráttu, gaddavír úr járni eða stáli, snúin bönd eða einfaldur flatur vír o.s.frv.  Hér er 90. kafli sem er ansi stór og mikill kafli. Þar er tollnúmer 9007, eina númerið í öllum kaflanum sem lagt er á vörugjald og enn á ný er kallað eftir skýringum. Hvers vegna þetta eina númer? Þarna er um kvikmyndavélar og kvikmyndasýningarvélar að ræða. Ég skal viðurkenna að þetta gæti verið til samræmis við vörugjald á vídeóvélar en þó skal ég ekki segja. Mér finnst hæpið að samræma það á þann hátt. Herra forseti. Það er náttúrlega hægt að lesa þessa tollskrá fram og til baka en hv. nefnd fékk engan tíma til að gera slíkt og hafði í reynd engan áhuga á að gera slíkt og er það miður að svo hafi farið. En stefna er engin í frv. Hún er mjög handahófskennd. Og að voga sér að tengja þetta manneldis- eða hollustusjónarmiðum er gjörsamlega út í hött. Þær breytingar sem hafa orðið í þá veru að hafa að meginstofni bara eitt vörugjald, 9%, eru þó vissulega til bóta þó að sykurskatturinn komi þar í ofanálag á mörg númer, og virðist þá hinni margfrægu einfeldni, sem átti að komast á í tollmeðferð, vera kastað fyrir róða því að þar á að leggja á 9% jöfnunargjald, 16% sértækt gjald hygg ég að það eigi að kallast þó að það hafi ekki, held ég, komið neins staðar fram, og síðan 25% heildsöluálag ofan á það. Ég held að þar með sé einfeldnin fokin út í veður og vind. Á fund nefndarinnar komu fjölmargir aðilar til umsagnar og eins og ég hef fyrr getið eru flestar þeirra nánast ógildar vegna þeirra gríðarlegu breytinga sem orðið hafa á frv., en ég vil þó fá að fara lítillega yfir einhvern hluta af þeim. Áður en ég geri það vil ég fá að minna á það að bæði í umræðunum um þetta mál á síðasta þingi og eins í 1. umr. hér, já, og einnig í umræðum uppi í ráðuneyti í þeim frægu samstarfsumræðum sem þar fóru fram um þetta frv., gat ég um ákveðið ósamræmi sem væri í tollskránni og benti á að ýmsir varahlutir, sem eru nákvæmlega eins og geta verið notaðir hver í sitt tækið, fá annaðhvort vörugjald eða ekki vörugjald. Til skýringar get ég nefnt tollskrárnúmer 8450.9000, sem eru varahlutir í þvottavélar. Samræmið í að hafa vörugjald á þessum lið er lítið þar sem ekkert vörugjald er á varahlutum t.d. í uppþvottavélar undir kafla 8422.9000, eða þurrkara 8451.9000 og fleiri og fleiri númer þar sem um nákvæmlega sömu hluti er að ræða. Sama má segja um fleiri tæki, ryksugur og hrærivélar og önnur sem ég hirði ekki um að tína upp hér. Það er búið að benda á þetta í tvígang en það fæst ekki lagað. Þegar tollverðir komu á fund nefndarinnar spurði ég þá einmitt um þetta atriði og þeir tóku alveg undir það að hér væri ógjörningur að greina á milli, og nánast, að mínu mati, lagt í hendur innflytjanda hvort hann merkir ekki vöruna vitlaust hreinlega til að komast hjá því að greiða vörugjald. Manneldisstefnan og hollustustefnan í frv. kemur m.a. fram í því að tannburstar eru að ég hygg vörugjaldslausir, en þegar kemur að því að hugsa um sjúka og aldraða og þá sem þurfa á rafmagnstannburstum að halda sem fer nú mjög í vöxt er að sjálfsögðu skellt á vörugjaldi. Þá er náttúrlega athyglisvert að orðið heimili og heimilistæki eða byggingarefni eða byggingarvörur virðist vera það sem dugar til þess að vörugjald sé sett á. Á síðasta þingi fengust að verulegu leyti felld niður gjöld á smyglnæmar vörur. Það er tekið upp aftur nú. Má þar nefna tollnúmer eins og 8519.2100, 2900, og nú ætla ég ekkert að nefna vöruna enda tel ég að þingmenn hafi farið það vel í gegnum frv. að þeir átti sig algjörlega á því hvað býr á bak við hvert númer, enda hygg ég að krafa sé gerð til þess að þingmenn fari yfir öll þingskjöl. Við þá brtt. sem meiri hl. lagði fram hef ég ásamt hv. þm. Geir H. Haarde og hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur flutt brtt. um að í ákvæði til bráðabirgða V komi ártalið 1990 í stað 1991. Hér er um endurskoðunarákvæði að ræða á þessu frv. sem ég tel nauðsynlegt að fá inn einfaldlega vegna þess að það á eftir að koma í ljós að svo miklir hnökrar eru á frv. að ekki veitir af því að endurskoða það sem allra fyrst. Þar af leiðandi er sá tími sem gert er ráð fyrir í frv. of langur. Eins og ég sagði áðan komu tollverðir á fund nefndarinnar og gerðu athugasemdir við frv., þó ekki efnislegar því þeir eins og aðrir höfðu ekki fengið tækifæri til að skoða það, en þeir sáu samt í hendi sér að þar væri ýmislegt sem betur mætti fara. Ég bað þá formann nefndarinnar og tollverði um að gefa okkur skriflega álitsgerð um málið og hvað mætti betur fara. Í þetta var ágætlega tekið en málinu var ekki sinnt frekar og gerði ég athugasemdir þar við. Sama má segja um þá kröfu að fá lögfræðilega álitsgerð á því hvernig slík álagning vörugjalds kæmi heim og saman við þau ákvæði brbl. er taka á verðstöðvun. Þessu var einnig lofað af formanni nefndarinnar. Það loforð var hins vegar ekki efnt en þingmönnum minni hl. var bent á að þeir gætu og ættu að taka orð eins nefndarmanns trúanleg, sem hafði víst í síma átt eitthvert ágætis samtal við hv. Sigurð Líndal. Herra forseti. Ég innti fjmrh. eftir allmörgu hér í 1. umr. en hann svaraði fáu og ég hyggst nú spyrja hann aftur. Ég las upp úr viðtali sem haft var við ráðherra í einu dagblaðanna þar sem hann segir m.a.: ,,Fjmrh. var spurður hvort Alþb. væri ekki andsnúið matarskattinum. ,,Það er alveg rétt að við alþýðubandalagsmenn töldum matarskattinn ekki gott skattform,,, svaraði ráðherra. ,,Við stefndum að því einnig að lækka verð á nauðsynlegum matvælum og nota frekar tekjuöflunina til þess. Hins vegar féllumst við á það, þegar þessi stjórn var mynduð, að matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár og peningarnir væru frekar notaðir til að greiða niður verð á nauðsynlegum matvælum``.`` Ég spurði hæstv. ráðherra við 1. umr. hvað þetta þýddi. Þýðir þetta að matarskatturinn verði felldur niður eftir eitt ár? Eða þýðir þetta það að ráðherrann er að boða tvö þrep í virðisaukaskattskerfinu? Ég tel það afar brýnt að ráðherrann svari þessari spurningu. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera kröfu til þess að ráðherra sitji undir þessum umræðum en vil engu að síður fá að spyrja hann að þessu aftur. Því spyr ég hæstv. forseta hvort ekki séu tök á að fá ráðherrann í salinn.

Það verður athugað hvort ekki eru tök á því.

Á meðan verið er að leita að hæstv. ráðherra mun ég halda áfram ræðu minni. Sá hringlandaháttur sem hefur átt sér stað með þetta vörugjald hefur komið sér illa við margan manninn úti í þjóðfélaginu. Sú hækkun á vöruverði sem frv. í upprunalegri mynd sinni boðaði varð til þess að fólk flýtti sér út á markaðinn og keypti þá hluti sem það bjóst við að mundu hækka. Nú hefur þetta snúist upp í öndverðu sína og lít ég m.a. til ákveðins þingmanns sem lenti í þessari gildru stjórnarinnar og hljóp til og keypti sér heimilistæki, taldi sig spara vænlegan pening, en þegar upp var staðið tapaði hann ekki aðeins þeim hagnaði sem hann taldi sig hafa heldur einnig þeirri lækkun sem nú mun koma með þessum brtt. Þessu til staðfestingar vil ég fá að lesa hér brot úr grein er birtist í DV í gær, þriðjudaginn 20. des. Þar er viðtal við sölustjóra hjá Heimilistækjum hf. undir fyrirsögninni: Fólk hamstraði heimilistæki vegna boðaðrar hækkunar á vörugjaldi --- tapar nú peningum þar sem vörugjaldið lækkar. Í stað 5,3% hækkunar kemur 3,5% lækkun. Þessu lýsir sölustjórinn á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: ,,Að sögn Williams Gunnarssonar, sölustjóra hjá Heimilistækjum, varð töluverð söluaukning á heimilistækjum fyrstu dagana eftir að Ólafur Ragnar lagði fram frv. um hækkun vörugjalds á þessi tæki. Þá vildu margir spara sér fjármuni með því að kaupa þessi tæki áður en þau hækkuðu um 5,3%. Samkvæmt nýjum tillögum Ólafs hefur þetta fólk ekki sparað neitt. Þess í stað hefði það sparað 3,5% ef það hefði geymt kaupin fram yfir samþykkt hins nýja frv.`` Hér kemur hringlandaháttur ríkisstjórnarinnar berlega í ljós. Fólk á náttúrlega að læra af reynslunni og taka þessa ágætu herra með varúð. Úr því að hæstv. ráðherra er kominn í salinn ætla ég fá að endurtaka þá spurningu sem ég var með til hans hér áðan og þarf í því sambandi að lesa aftur upp úr þeirri grein sem ég vitnaði til: ,,Fjmrh. var spurður hvort Alþb. væri ekki andsnúið matarskattinum. ,,Það er alveg rétt að við alþýðubandalagsmenn töldum matarskattinn ekki gott skattform,,, svaraði ráðherra. ,,Við stefndum að því einnig að lækka verð á nauðsynlegum matvælum og nota frekar tekjuöflunina til þess. Hins vegar féllumst við á það, þegar þessi stjórn var mynduð, að matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár og peningarnir væru frekar notaðir til að greiða niður verð á nauðsynlegum matvælum``.`` Hæstv. ráðherra. Ég spurði við 1. umr. hvað þetta þýddi. Er ráðherrann að boða það að matarskatturinn verði felldur niður eftir eitt ár eða er hann að boða tvö skattþrep í virðisaukaskattskerfinu? Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að ráðherrann svari þessari spurningu. Ég tel að þjóðin eigi heimtingu á að vita það hvort fjmrh. meinar það sem hér segir, að matarskatturinn eigi aðeins að gilda í eitt ár. Þó að virðisaukaskattskerfið komist á seint og um síðir er matarskatturinn enn þá inni í því. Ég tel að hann sé annaðhvort að boða niðurfellingu matarskattsins sem slíks eða tvö skattþrep í virðisaukaskattskerfinu með allverulega lægra skattþrepi fyrir þá matvöru sem þessi skattur féll á. Þá spurði ég einnig um fjölgun greiðenda með tilkomu frv. Því var skilmerkilega svarað að greiðendum mundi fjölga úr 50 í 300--350. Nú er stofninn hins vegar breikkaður allverulega og því spyr ég aftur: Hvað verða greiðendurnir margir í þetta sinn? Ég hygg að þeim hafi fjölgað allverulega við þetta. Í upphaflega frv. var um að ræða um 290 ný tollnúmer. Nú sýnist mér þau sennilega vera komin langleiðina í 1000. Þá er rétt að það komi fram að hæsta gjald sem greitt er í tolli í dag er vörugjaldið með sykurskattinum. Um það bil 31,2% er hæsta gjald sem lagt er á í tolli og það heitir vörugjald. Þetta eru svik, fölsun eða plat, hvað sem á að kalla þetta, því þetta er hreinræktaður tollur og ekkert annað. Ég hygg að menn verði að fara varlega gagnvart Efnahagsbandalaginu og þeim fríverslunarsamningi sem við höfum skrifað undir. Ég hygg að hér séum við á þunnum ís. Þá sýnist mér stefnan í tollskránni vera orðin sú að ef menn nenna að flytja inn heilu tækin sem varahluti og dunda við að setja þau saman heima þá fái þeir þau töluvert mikið ódýrari fyrir bragðið. Hér er ég með í hendi mér það sem nefndin hafði úr að moða. Þetta eru brtt. sem nefndin vann úr. Hér var ákveðinn þingflokksformaður að gagnrýna vinnubrögð um daginn. Ég hefði gaman af því að heyra álit manna á slíkum vinnubrögðum. Af þessu áttum við að dæma vörugjaldsfrv. Ekki eitt einasta tollnúmer hér og forsendurnar hérna standast meira að segja ekki lengur á, 10% alls staðar. Ef svona vinnubrögð eru ekki nefndum og þinginu til skammar þá veit ég ekki hvað.  Þá var harkalega gagnrýnt í nefndinni að innlenda framleiðslan fær strax á sig vörugjaldið en ekki innflutningurinn. Ég veit að hér er um erfitt mál að ræða en engu að síður teldi ég rétt að þetta yrði skoðað og þá sérstaklega með það fyrir augum að gefa frekari aðlögunartíma þannig að gildistíminn verði ekki nú þegar eins og gert er ráð fyrir. Innlenda framleiðslan þarf tvo til þrjá mánuði til að búa sig undir þessa auknu skattlagningu. Það kom m.a. fram í nefndinni að fyrir venjulegan húsbyggjanda þýðir þessi hækkun á vörugjaldi 200 þús. kr. á íbúð. Ég hygg að þetta samræmist ekki þeim ágæta málefnasamningi sem ríkisstjórnin stendur að. Þá er náttúrlega þetta með verðstöðvunina. Það er ein sorgarsaga út af fyrir sig. Hér gildir verðstöðvun fyrir alla nema ríkisstjórnina. Hér má ekkert hækka nema það sem ríkisstjórnin sjálf tekur upp. Í mínum huga er þessi verðlagning sem nú er verið að setja á vöruna algjört siðleysi, og þetta er ekkert annað en verðlagning því þetta fer beint út í verðlagið og hækkar vöruna. Að ríkisstjórnin skuli þannig varða veginn í þessum efnum. Hún þverbrýtur allar þær reglur sem hún setur sjálfri sér. Hvernig ætlast hún til þess að þegnarnir hagi sér? Auðvitað er þetta bara hvati fyrir þá til að hækka vöruverð þegar á þarf að halda. Verslunin er að kikna undan aðgerðum ríkisstjórnarinnar með auknum skattaálögum. Auðvitað velta þeir þessu bara út í verðlagið. Það er einhvers staðar sagt að eftir höfðinu dansi limirnir. Nei, hér er aftur verið að ýta verslun út í hina títt nefndu Glasgow. Glasgow-verslun á eftir að aukast verulega, við eigum eftir að sjá það. Á síðasta ári voru tollar og vörugjöld lækkuð til að lina þjáningarnar sem fólkið varð fyrir af völdum matarskatts. Því er þessi aukna skattlagning ekkert annað en svik við neytendur, hrein og klár svik. Ég spurði líka ráðherrann, úr því ég sé hann þarna í dyrunum, af hverju væri ekki tekin upp hér fob-tollun, hver ástæðan er fyrir því að leggja tolla á flutningsgjöld, tryggingar, pökkun, innanlandsfrakt og annað úti í heimi. Ég minnist þess ekki að hafa fengið svar við því. Auðvitað er þetta ekkert annað en jólagjöf ríkisstjórnarinnar til þjóðarinnar. Það er bara verst að stjórnarandstaðan hefur tafið þetta mál á einhvern hátt, eftir því sem þeir segja, þannig að þeir ná ekki alveg að kreista hinn almenna mann eins og þeir hefðu helst viljað. Samkvæmt samningum við fríverslunarsamtökion, EFTA, eiga engir tollar að vera hér í gildi. Samkvæmt þeim samningum áttu þeir allir að vera úr gildi fallnir árið 1980. Ég tel að þann samning þurfi að endurskoða. Ég er ansi hræddur um að við séum víða að brjóta hann. Hæstv. forseti. Ég ætla kannski að fá að renna stuttlega yfir þær umsagnir sem komu til nefndarinnar. Árni Reynisson frá Félagi ísl. stórkaupmanna viðhafði þau orð, eins og ég hafði hérna rétt áðan, að það væru svik við neytendur í tengslum við matarskattinn sem lagður var á á síðasta þingi. Hann tók undir það að þetta mundi örva Glasgow-verslun og kaupmenn í Glasgow yrðu fjmrh. ævinlega þakklátir. Hann taldi þetta verðbólguhvetjandi og verðbólguvaldandi og er hægt að taka undir þetta allt. Vilhjálmur Egilsson hjá Verslunarráði tók mjög í sama streng. Hann gagnrýndi mjög að nú ætti að hækka byggingarvöru á sama tíma og rætt er um að hjálpa eigi húsbyggjendum. Hann kallaði þetta sérstakt átak til að koma landsbyggðarverslun fyrir kattarnef. Ég get ekki annað en tekið undir þessi orð enda hefur þetta átak birst víðar en bara í vörugjaldsfrv., það birtist t.d. í 100% hækkun skattlagningar á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, eignarskatti og víðar. Auðvitað er þetta ekki annað en tæki til að viðhalda vitlausu gengi. Innlendir framleiðendur hafa mjög kvartað undan þessu frv. sem hér er lagt fram og héldu m.a. stóran fund að ég hygg í Háskólabíói. Ég ætla að fá að lesa upp, með leyfi forseta, það sem Morgunblaðið hafði um þetta að segja föstudaginn 16. des. undir fyrirsögninni ,,Sérstöku vörugjaldi af gosi og sælgæti mótmælt`` og með undirfyrirsögninni ,,Beinist gegn nokkrum framleiðslufyrirtækjum og starfsfólki þeirra, sagði Kristinn Björnsson, forstjóri Nóa-Siríusar, á fundi starfsfólks fyrirtækjanna.`` ,,Þessu sérstaka vörugjaldi sem nú er fyrirhugað að leggja á, og nemi 25%, er fyrst og fremst stefnt gegn nokkrum einstökum íslenskum framleiðslufyrirtækjum og starfsfólki sem vinnur í þeim. Þannig mælti Kristinn Björnsson, forstjóri Nóa-Siríusar, á sameiginlegum fundi starfsfólks og fyrirtækja í sælgætis-, drykkjarvöru- og kexiðnaði er haldinn var í Bíóborginni í gær. Um 600 starfsmenn fyrirtækjanna sóttu fundinn. Samþykkt var áskorun á alþingismenn um að þeir felli frv. um þetta sérstaka vörugjald. Kristinn sagði engin rök vera færð fyrir þessu vörugjaldi nema að sykurmagn í þessum vörum væri mikið og því væru þær óhollar. Hann spurði hvers vegna ekki ætti að leggja hann þá á allan sykur og allar sætar vörur, eins og kökur, brauð, jógúrt og kókómjólk. Guðmundur Þ Jónsson, formaður Iðju, var fundarstjóri. Í ávarpi í fundarbyrjun lýsti hann áhyggjum af atvinnuástandinu. Hann sagði að fyrr á árinu hefðu að jafnaði verið fimm til átta manns á atvinnuleysisskrá hjá Iðju. Það hefði verið fólk sem ekki var lengi í senn á skránni. Nú væru tugir manna á atvinnuleysisskrá og fleiri tugir sem ynnu á uppsagnarfresti. Kristinn Björnsson flutti framsögu og sagði stjórnmálamenn gera upp á milli atvinnugreina. Þannig er það óumdeilanlega fínast að vinna við landbúnað og sjávarútveg en mun síðra að vinna við iðnað, sagði Kristinn. Hann sagði engin rök vera færð fyrir því að leggja hið sérstaka vörugjald á en nefnt væri að vörurnar væru óhollar einkum vegna mikils sykurs í þeim. Hann nefndi aðrar framleiðslugreinar sem nota umtalsverðan sykur í vörur sínar. Ég nefni sem dæmi bakarí og bakaríisvörur. Mörg þessara bakaría eru í dag hinar glæsilegustu verksmiðjur og framleiða lostætar kökur og sælgæti. Takið eftir því, sælgæti. Enda auglýsa fyrirtækin það hispurslaust að þau bjóði til sölu sælgæti. Allt er þetta án vörugjalda. Mjólkurvörur ýmiss konar. Gera menn sér grein fyrir hvað mikið er af sykri í kókómjólk eða jógúrtdós? Ótrúlega mikill, allt án vörugjalda. Kannski eru sumar slíkar vörur niðurgreiddar, hver veit. Kristinn sagði að vörugjaldið muni hækka vöruverðið um 11--12% ef það verður lagt á og að þá verði íslensk framleiðsla ekki lengur samkeppnishæf við innfluttar vörur og það geti ekki þýtt annað en samdrátt í rekstri framleiðslufyrirtækja. Lýður Friðjónsson, framkvæmdastjóri Vífilfells hf., rakti í ræðu sinni fyrri samdráttartímabil í þessum framleiðslugreinum. Hann sagði þau hafa ýmist verið af utanaðkomandi orsökum, þ.e. af almennum samdrætti í þjóðfélaginu, eða vegna sérstakra gjalda á framleiðsluvörurnar. Hann nefndi dæmi frá 1981 þegar sérstakt vörugjald var lagt á þessar vörur. Þá hafði orðið mikill samdráttur og fjöldi fólks misst vinnu sína af þeim sökum. Það eru sjö til átta hundruð manns sem eiga lífsafkomu sína undir þessum iðngreinum. Hann sagði ríkisvaldið nú þegar taka til sín á milli 30 og 40% af söluverði varanna og væri ekki á bætandi. Hann sagði að hækkun vörugjaldsins hefði einnig víðtækari áhrif, þar á meðal á almennt verðlag og vísitölur. T.d. mundi 2 millj. kr. húsnæðislán hækka um 30.000 kr. vegna þessa gjalds eins. Hann hvatti að lokum fundarmenn til að samþykkja kröftug mótmæli við fyrirhuguðu vörugjaldi. Í fundarlok var samþykkt áskorun til alþingismanna og kvenna frá starfsfólki þeirra 14 fyrirtækja sem hlut eiga að máli um að fella frv. um vörugjaldið. Þar segir m.a.: Samkvæmt A-hluta þessa frv. [og nú er vitnað til upphaflegs frv.] skal greiða 25% vörugjald af framleiðsluvörum ofangreindra fyrirtækja í stað 14% áður. Þetta frv. er sett fram án rökstuðnings. Þó virðist liggja ljóst fyrir að helsta von fjmrh. til að fá þennan hluta frv. samþykktan sé að það verði gert vegna hollustu- og manneldissjónarmiða. Fundurinn vísar þeim sjónarmiðum á bug og lýsir yfir furðu sinni á slíkri skinhelgi. Ofangreindar iðngreinar nota nú aðeins 25--30% af innfluttum sykri. Eru þá ótaldir fjölmargir vöruflokkar sem fluttir eru til landsins með miklu sykurinnihaldi án þess að vörugjald sé á þá lagt. Þá er minnt á að mismunun milli fyrirtækja felist í frv. og störfum sjö til átta manna sé stefnt í hættu. Ljóst er að verði frv. þetta að lögum er atvinnu þessa fólks stefnt í verulega hættu.`` Herra forseti. Það þarf varla að hafa fleiri orð um þetta. Þessi varnaðarorð eiga fullan rétt á sér í þingsölum. Auðvitað er hér um verulega óréttlátan skatt að ræða sem kemur misjafnlega niður á hinum ýmsu atvinnugreinum eins og komið hefur verið inn á og marglýst. Á sama tíma og samdráttur er á flestum sviðum atvinnulífsins ætlar ríkisstjórnin að auka álögur á fyrirtæki í landinu. Allir eiga að herða sultarólarnar, svo notað sé víðfrægt orð, nema ríkisstjórnin sjálf. Laun verða fryst, verðstöðvun, skattar hækkaðir, allar álögur hækkaðar, allir eiga að draga saman nema ríkisvaldið sjálft. Hæstv. forseti. Ég ætla að fá að vitna til álitsgerðar sem Félag ísl. stórkaupmanna sendi frá sér um þetta mál og undirrituð er af Árna Reynissyni. Hún er skrifuð í Reykjavík 13. des. 1988 og hjóðar svo, með leyfi forseta: ,,Félag ísl. stórkaupmanna hefur samkvæmt beiðni yðar [þ.e. formanns hv. fjh.- og viðskn. Nd., Páls Péturssonar] í bréfi dags. 7. des. tekið saman álitsgerð vegna frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, 162. mál, og eru fulltrúar félagsins reiðubúnir að koma á fund nefndarinnar til nánari viðræðna um eftirfarandi sjónarmið félagsins: Fyrir réttu ári síðan, haustið 1987, fór fram mikil og ítarleg umræða um skattkerfið íslenska, ekki síst skattheimtu ríkisins af vörum og þjónustu. Í því sambandi var rætt um nauðsyn þess að aðlaga nú aðstæður íslenskra atvinnuvega þeim sem tíðkast í viðskipta- og samkeppnislöndum okkar með tilliti til aðildar Íslands að EFTA og samninga við Evrópubandalagið núverandi og væntanlegra. Aðlögun að hinum nýja Evrópumarkaði er eitt mesta stórmál sem nú er við að glíma í íslenskri efnahagspólitík og árangur á því sviði verður, að mati félagsins, að setja langt ofar tímabundnum erfiðleikum í greiðslustöðu ríkissjóðs Íslands. Til þess að ná framangreindum markmiðum náðist í fyrrahaust samstaða eða a.m.k. skilningur á því að eftirfarandi höfuðbreytingar væru óhjákvæmilegur liður í aðlögun og breyttum aðstæðum í Evrópu og víðar. Virðisaukaskattur verði tekinn upp í stað söluskatts. Innflutningstollar og vörugjöld hverfi sem helsti tekjustofn ríkisins en virðisaukaskattur taki við sem aðaltekjustofn þess af vörusölu og þjónustu og verði ásamt tekjusköttum annar burðarásinn í fjáröflun ríkisins. Í þessu sambandi voru samþykktar þrennar lagabreytingar: 1. Samþykkt var að taka upp virðisaukaskatt þann 1. júlí 1989 og leggja niður söluskatt á sama tíma. 2. Söluskattsstofn var breikkaður og er nú tekinn af allri almennri vöru og þjónustu. 3. Samþykkt voru ný lög um tollskrá sem tóku gildi þann 1. jan. 1988 og voru þar felld niður aðflutningsgjöld á aðföng atvinnuvega og tollar á almennar vörur ýmist stórlækkaðir eða felldir burt. 4. Vörugjald var að mestu afnumið og var um það rætt að leifar þess féllu endanlega burt við upptöku virðisaukaskatts, enda fellur skatturinn illa að framkvæmd virðisaukaskatts. 5. Þá var lántökugjald lagt á til bráðabirgða en á að falla niður um þessi áramót samkvæmt gildandi lögum. Frekari skref í framhaldi af afnámi þessara skatta töldust eðlilega þau að smám saman verði afnumdir allir skattar sem mismuna atvinnugreinum þjóðarinnar innbyrðis og veikja samkeppnisstöðu þeirra út á við. Hér er m.a. átt við skatt á atvinnuhúsnæði, mishá aðstöðugjöld og launaskatt á nokkrar atvinnugreinar, þ.e. gjöld sem eru dæmd til að hverfa ef íslensk stjórnvöld sjá nauðsyn á að aðlaga sig hugmyndum Evrópubandalagsins um samskipti ríkis og atvinnulífs. Höfuðtilgangurinn með þeim skattkerfisbreytingum sem hófust á síðasta ári er samkvæmt framansögðu að styrkja og jafna samkeppnishæfni atvinnugreina við nýjar og breyttar aðstæður í milliríkjaviðskiptum. Það frv. til laga um vörugjald sem hér liggur fyrir og felur í sér nýja og stóraukna skattheimtu af vörum gengur hins vegar í þveröfuga átt. Óljóst er af frv. hvað ríkissjóður gerir ráð fyrir miklum tekjum af þessum skattstofni. Þó er ljóst að frv., ef að lögum verður, mun leiða til umtalsverðrar hækkunar á þýðingarmiklum vöruflokkum sem mjög getur orkað tvímælis á viðsjárverðum tímum eins og nú. Vísitala framfærslukostnaðar mun hækka svo og vísitala byggingarkostnaðar, þar með einnig lánskjaravísitala. Bein afleiðing er verðbólga sem mun m.a. torvelda mjög skynsamlega kjarasamninga á næsta ári. Vegna almenns samdráttar í þjóðfélaginu og minnkandi kaupgetu almennings og atvinnuveganna má búast við að stórfelld hækkun á vöruverði, eins og hér er gert ráð fyrir, muni ekki leiða til tilætlaðrar tekjuaukningar heldur geti eftirspurn eftir hinum skattlögðu vörum minnkað eins og rýrar tekjur af vörugjaldi á þessu ári benda til. Samkeppnisstaða íslenskrar verslunar gagnvart erlendri skerðist enn við auknar álögur á svokallaðar ferðamannavörur. Þetta mun væntanlega lýsa sér í auknum innkaupaferðum til Glasgow og annarra ódýrra verslunarstaða í grannlöndum okkar þar sem álögur ríkisins eru hóflegar og virðisaukaskattur endurgreiddur við brottför. Á þessu ári hafa menn kynnst einföldun og skilvirkni í skattkerfum og ríkulegri hagræðingu sem af því leiðir. Með þremur skattstigum sem voru ráðgerð í vörugjaldsfrv. er snúið af þeirri leið og haldið inn í frumskóginn aftur. Telji einhver að hollustusjónarmið ráði ferðinni þegar fyrirhugaður er skattur á sælgæti, öl og gosdrykki, þá er það skoðun Félags ísl. stórkaupmanna að betur þurfi að vanda til slíkrar löggjafar en hér er gert. Vörugjaldið leggst aðeins á hluta sykurneyslunnar og hollustustefna í skattlagningu og verðlagningu þarf að sjálfsögðu að taka til fleiri vara en sykurs. Nægir að benda á að hollustuvörur eins og grænmeti eru hér seldar á margföldu því verði sem algengt er á erlendum mörkuðum vegna verndarstefnu sem haldið er uppi með viðskiptahömlum og réttnefndum ójafnaðargjöldum. Skattabyltingin sem ríkisstjórn þriggja flokka hratt í framkvæmd á síðasta þingi var mikið framfaraspor. Félag ísl. stórkaupmanna skorar á Alþingi að hvika hvergi af áður markaðri braut, fella fyrirliggjandi frv. um vörugjald en ljúka þess í stað afnámi vörugjalds og skatta er mismuna atvinnugreinum fyrir upptöku virðisaukaskatts.`` Hæstv. forseti. Á síðasta þingi er hæstv. þáv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson talaði fyrir þessum breytingum notaði hann gjarnan orðið ,,kjarkur`` við hvert tækifæri og taldi sig væntanlega mann að meiri. Mér datt í hug staka sem við þingmenn fengum í blaði sem fyllilega á rétt á sér hér inni á þingi og ber heitið Geðhjálp. Þar á bls. 17 er vísa sem vel getur átt við og er eftirfarandi: Við skulum ekki víla hót, það varla léttir trega. Það er þó alltaf búningsbót að bera sig karlmannlega.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Hv. 17. þm. Reykv. Geir H. Haarde gerði að umræðuefni hvort þinglega væri staðið að meðferð þess frv. um vörugjald sem hér er til umræðu þar eð því hefði verið breytt mjög mikið í fjh.- og viðskn. Í þessu sambandi vitnaði hann í ritið Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson varðandi það að ef um gerbreytingartilvik væri að ræða þyrfti þrjár umræður í deildinni um frv. Óskaði 17. þm. Reykv. úrskurðar forseta um málið. Fyrst skal bent á að skv. 24. gr. þingskapa segir: ,,Ef seinni deild breytir frumvarpi í stóru eða smáu frá því sem það var afgreitt í fyrri deild skal senda það til hinnar deildarinnar og fer það þá til einnar umræðu í þeirri deild.`` Ég vek athygli á orðunum ,,í stóru eða smáu`` sem þó þýðir einungis einnar umræðu umfjöllun. Í annan stað hafa fyrirspurnir forseta leitt í ljós að mörg fordæmi eru fyrir mjög verulegum breytingum á frumvörpum, jafnvel í seinni deild, án þess að þær hafi verið taldar gerbreytingartilvik. Að þessu sögðu skal vitnað til bókar Ólafs Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands, um þetta efni. Þar segir: ,,Gerbreytingar á frumvarpi á síðari stigum meðferðar þess verður að telja óheimilar. Ef slík gerbreyting er leyfð verður hinum áskilda umræðufjölda ekki náð. Þessa hefur ekki ætíð verið gætt sem skyldi. Slíkum gerbreytingartillögum sýnist forseti eiga að vísa frá og ætíð verður að gæta þess að breytingartillögur, hversu lítilfjörlegar sem eru, séu samþykktar í báðum deildum eða sameinuðu þingi.`` Forseti vekur athygli á því að lögð er áhersla á að breytingartillögur séu samþykktar í báðum deildum. Því mun verða fullnægt í þessu tilviki. Í annan stað er talað um ,,síðari stig meðferðar``. Um það mál, sem hér er til umfjöllunar, er það að segja að nú liggja fyrir deildinni breytingartillögur á fyrsta mögulega breytingarstigi frumvarpsins, þ.e. við 2. umr., og því getur ekki átt við að hér sé um ,,síðari stig meðferðar`` að ræða. Með tilvísun í þetta er úrskurður forseta sá að fullnægt sé skilyrðum um þinglega meðferð þessa frumvarps.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég tel rétt að kveðja mér hljóðs út af þeirri fyrirspurn sem ég beindi til forseta hér í deildinni fyrir stundu. Eflaust má halda því fram að ég hefði átt að bera fram fyrirspurnina undir þingskapaforminu en ég vil nú eingöngu nota tækifærið og þakka forseta fyrir að hafa grennslast fyrir um þetta mál. Ég taldi annað óviðunandi í máli þessu en að grafist yrði fyrir um hvort hugsanlega væri verið að fara á svig við þingskapalögin eða ekki. Þar kunna að vera ákveðnar hættur varðandi fordæmi síðar meir. Forseti upplýsir hins vegar að fordæmi þessa efnis séu þegar fengin og það mörg. Ég ætla ekki að gera neinn ágreining við hans úrskurð í þessu tilviki en ég vil undirstrika það sem hann las upp úr Stjórnskipan Íslands, og ég sömuleiðis, um að eflaust hafi þessum ákvæðum þingskapalaga ekki verið fylgt nægilega vel eftir og eflaust má það vera þingdeildarmönnum öllum til eftirbreytni framvegis. Ég vil sem sagt eingöngu þakka forseta fyrir að verða við þessari bón minni og kanna þetta mál og úrskurði hans mun ég að sjálfsögðu hlíta.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Forseta leyfist kannski að taka fram að nauðsyn þess að greiða atkvæði um 1. gr. svo breytta byggist einungis á því að í brtt. er ekki tekið fram við hvaða grein laganna sé átt, þannig að einu orðin, sem menn eru í rauninni að greiða atkvæði um í þeirri atkvæðagreiðslu, sem nú fer fram, eru að 1. gr. frv. eigi við 3. gr. laganna.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Þetta er satt að segja mjög ruglingslegt allt saman og þar sem hér eru inni í ákveðnir liðir sem eru hér samkvæmt númerum í brtt. og á frv. sem við hefðum getað hugsað okkur að styðja og verða til þess að lækka verð á ákveðnum hlutum til heimilisnota, þá er málið í heild þannig fram sett að við getum ekki greitt slíkum liðum atkvæði nú og því segi ég nei.

Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir Herra forseti. Þegar við stöndum nú frammi fyrir gjaldþroti nýfrjálshyggjunnar þurfum við þingmenn ekkert að efast um að við verðum að gera fleira en okkur líkar. Ég hef beðið eftir því í allan vetur að við í stjórnarandstöðunni, öll, legðum fram einhver fjáröflunarfrumvörp sem tækju þeim fram sem ríkisstjórnin nú leggur fram. Það höfum við ekki gert. Við erum með engin fjáröflunarfrumvörp á borðinu. Því segi ég já.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Vörugjald í tolli hefur eins og tollurinn sjálfur keðjuverkandi áhrif til hækkunar í útreikningi á endanlegu verði vöru. Það hækkar útgjöld heimilanna og þar með minnkar kaupmáttur launþega og færir vanda ríkissjóðs í æ auknum mæli yfir á einstaklingana. Ég segi nei.

Geir H. Haarde Herra forseti. Þær tillögur sem hér eru til atkvæða eiga það sameiginlegt að vera árás á íslenskan iðnað, íslenskt iðnverkafólk, húsbyggjendur á Íslandi og ýmsa fleiri aðila sem of langt mál yrði upp að telja.

Það væri gaman að heyra þá líka.

Við sjálfstæðismenn getum ekki staðið að þessari tillögu. Við segjum þess vegna nei og það geri ég.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 321 liggur fyrir álit meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um frv. Kvaddi hún á sinn fund Björn Arnórsson og Ögmund Jónasson frá BSRB, Þórarin Þórarinsson frá VSÍ, Harald Skúlason og Lilju Mósesdóttur frá ASÍ, Birgi Björn Sigurjónsson og Pál Halldórsson frá BHMR, Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóra, Snorra Olsen, Bolla Bollason og Maríönnu Jónasdóttur frá fjmrn., Gunnar Helga Hálfdanarson og Óttar Örn Petersen frá Samtökum sparifjáreigenda, Kristínu Höllu Jónsdóttur frá Húseigendafélagi Reykjavíkur, Víglund Þorsteinsson, Lýð Friðjónsson og Bjarna Þór Jónsson frá Félagi ísl. iðnrekenda og Hólmgeir Jónsson, hagfræðing Sjómannasambandsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á þskj. 322. Helstu breytingarnar eru þessar: Ákvæði 31. gr. skattalaga varðandi frádráttarbærni gjafa til menningarmála o.fl. haldast óbreytt. Í öðru lagi að heimilt sé fyrirtæki að yfirtaka annað, enda sé það í skyldum rekstri ellegar fyrirtækið haldi áfram rekstrinum. Í þriðja lagi hækkar skatthlutfall á árinu 1989 samkvæmt bráðabirgðaákvæði um 2,3% frá gildandi lögum. Persónuafsláttur hækkar í 214.104 kr. og það er í samræmi við gildandi lög. Barnabætur hækka til samræmis við gildandi lög og barnabótaauki jafnframt. Eignarskattur af eign einstaklings sem er umfram 7 millj. verður 2,7%. Eignarskatturinn reiknast þá þannig að af fyrstu 2,5 millj. af eignarskattsstofni greiðist enginn skattur, af eignarskattsstofni yfir 2,5 millj. greiðist 1,2%, af eignarskattsstofni yfir 7 millj. greiðist að auki 1,5%. Að þessu áliti meiri hlutans standa Ragnar Arnalds, Árni Gunnarsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Páll Pétursson.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Áður en lengra er haldið mætti ég óska eftir nærveru hæstv. fjmrh. og einhvers af ráðherrum Alþfl., hæstv. viðsk.- eða utanrrh. 1. minni hl. fjh.- og viðskn., sem í eru hv. þm. Ingi Björn Albertsson og ég, hefur skilað nál. á þskj. 335 við frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt. Nál. er svohljóðandi, virðulegur forseti: ,,Með frv. þessu er lögð til gífurleg þynging tekjuskatts einstaklinga, tekjuskatts fyrirtækja og eignarskatta einstaklinga. Af hálfu fjmrh. hefur með ýmsum hætti verið látið í veðri vaka að skattahækkanir þessar séu minni en frv. gerir í raun ráð fyrir og eru slíkar blekkingartilraunir vítaverðar. Skal nú fjallað um hverja skatttegund frv. fyrir sig. 1. Tekjuskattur einstaklinga. Með frv. er lögð til veruleg hækkun skattbyrði allra hópa gjaldenda frá því sem núverandi lög gera ráð fyrir. Fyrir nefndina hafa verið lagðir skýrir útreikningar sem sanna þetta. Verður að teljast sérstaklega ámælisvert að fjmrh. skuli í grg. með frv., í framsöguræðu og í fjölmiðlum hvergi minnast á hvernig tekjuskattar einstaklinga hefðu orðið á næsta ári samkvæmt gildandi lögum heldur einungis bera saman skattbyrði ársins 1988 og áætlaða skattbyrði frv. Í gildandi tekjuskattslögum eru ákvæði sem eru þess valdandi að skattbyrði lækkar með minnkandi tekjum en hækkar með vaxandi tekjum. Í frv. er gert ráð fyrir að breyta þessu með því að afnema viðmiðun persónuafsláttar, húsnæðisbóta, barnabóta og fleiri liða við lánskjaravísitölu en miða þessar stærðir við skattvísitölu ár hvert. Í kynningu á frv., í greinargerð, framsöguræðu og annars staðar er þess hvergi getið að þessi breyting sé látin koma fram í samanburði á sköttum fyrir og eftir samþykkt þessa frv. Hér er um að ræða slíka fölsun að undirritaðir nefndarmenn þekkja ekki dæmi slíks. Forsendum núverandi kerfis er breytt í grundvallaratriðum áður en það er borið saman við afleiðingar frv. og án þess að það sé útskýrt. Gengið hefur verið úr skugga um að hér er ekki um mistök að ræða í framsetningu heldur vísvitandi fölsun. Slíkt siðleysi í vinnubrögðum og málflutningi er bæði til vitnis um spillt hugarfar í stjórnmálum og ömurlegan málstað í því máli sem um ræðir. Skattfrelsismörk einstaklings lækka samkvæmt frv. frá því sem verið hefði í janúar nk. samkvæmt gildandi lögum úr 50.681 kr. í 47.513 kr. Sú breyting, sem meiri hl. nefndarinnar leggur til um persónuafslátt, hækkar mörkin um 65 kr. á mánuði eða í 47.578 kr.! Slík hækkun er þvílík háðung að hún hefði betur verið látin ógerð. Skattþynging annarra hópa en einstaklinga frá gildandi lögum er síst minni. Vísast um það efni til þeirra útreikninga sem hagfræðingar ASÍ, VSÍ og BSRB hafa sameiginlega sent fjh.- og viðskn. og birtir eru sem fylgiskjal með nál. þessu. Á þeim skal þó hafður sá fyrirvari að í þá vantar barnabótaauka, bæði í tölur um núverandi kerfi og það sem frv. gerir ráð fyrir. Sú gríðarlega skattahækkun, sem hér er gert ráð fyrir, kemur ekki til nokkurra álita við núverandi aðstæður að dómi minni hl. nefndarinnar. 2. Tekjuskattur fyrirtækja. Að því er þennan þátt varðar er sýnt að leitað hefur verið allra hugsanlegra leiða í skattalögum til að þyngja tekjuskatt lögaðila. Er jafnvel gengið svo langt að tínd eru til smáatriði sem á sínum tíma voru sett í lögin til einföldunar og til þess að hreinsa út illframkvæmanleg eldri ákvæði. Er í þetta ráðist í frv. þótt vitað sé að slíkar breytingar muni mjög torvelda fyrirtækjum og skattyfirvöldum framkvæmd og að auki skila litlum peningum í ríkissjóð. Hér er sérstaklega átt við ákvæði 4. og 5. gr. frv. um að fella niður heimildir til að færa kostnaðarverð lausafjár með skamman endingartíma til gjalda við kaup sem og eigna undir tilteknu lágmarksverðmæti. Í skýringum með frv. er þess getið að tekjuskattshækkun fyrirtækja sé hin sama og einstaklinga þar sem álagningarhlutfall hækki úr 48% í 50%. Þessi fullyrðing er mjög villandi og beinlínis röng gagnvart þeim fjölda fyrirtækja sem hagnýtt hafa sér heimildir til að leggja í fjárfestingarsjóði. Með frv. á að takmarka þá heimild við 15% skattskyldra tekna í stað 30% áður. Þannig er í raun verið að hækka skatthlutfall fyrirtækja, sem leggja í slíka sjóði, úr 33,6% í 42,5%. Þó tekur steininn úr í blekkingum þegar því er haldið fram í grg. með frv. að þetta sé í samræmi við stefnu fyrri ríkisstjórna sem stefnt hafi að lækkun heimilda til að leggja í fjárfestingarsjóði og raunar lækkað hlutfallið úr 40% í 30% í fyrra. Margyfirlýst er og öllum ljóst að stefnan var sú að þrengja þessar heimildir í tengslum við lækkun skatthlutfallsins. Nú á hins vegar að hækka hlutfallið samtímis takmörkun þessara heimilda. Frv. gerir ráð fyrir verulega þrengri möguleikum til fyrninga í atvinnurekstri en verið hefur. Er það í samræmi við afstöðu þeirra sem telja að afskriftir séu í eðli sínu óeðlilegar og óþarfar. Engin efnisrök hafa verið færð fyrir þeim tillögum sem er að finna í frv. og ekkert hefur komið fram um að endingartími eigna, sem afskrifa má samkvæmt skattalögum, hafi lengst að undanförnu. Þvert á móti má halda því fram að endingartími margra tækja í nútímarekstri, eins og t.d. tölva og tölvubúnaðar, hafi styst og þau eigi því að afskrifa á styttri tíma en áður. Stjórnarflokkarnir hafa gefist upp við það áform sitt að afnema heimild til þess að draga gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsókna og líknarstarfsemi frá tekjum í atvinnurekstri. Ber að fagna því. Í frv. er ákvæði til þess ætlað að koma í veg fyrir að hlutafélög láni hluthöfum eða stjórnarmönnum og framkvæmdastjórum fé. Virðast stjórnarflokkarnir telja í lagi að önnur félög, svo sem samvinnufélög, geti lánað sínum forstjórum fjármuni á vildarkjörum. Að dómi undirritaðra er rétta leiðin til að sporna við misnotkun í þessu efni sú að skylda aðila til að reikna markaðsvexti af slíkum lánum og láta eitt yfir öll félagaform ganga. Meiri hl. féllst ekki á að gera breytingar í þá átt. Í stuttu máli eru breytingar á skattareglum fyrirtækja í frv. svo íþyngjandi og órökréttar að undirritaðir hljóta að leggjast gegn þeim í heild sinni. 3. Eignarskattar einstaklinga. Frv. gerir ráð fyrir gríðarlegum hækkunum að því er varðar eignarskatta einstaklinga. Svo miklum að jafnvel meiri hl. stjórnarflokkanna í nefndinni blöskraði og flytur nú brtt. um að hækka viðmiðunarmörk í ráðgerðu stóreignaskattþrepi úr 6 í 7 millj. kr. Í upphaflegu frv. var enn gerð tilraun til að blekkja þingheim og almenning með því að láta líta svo út sem 2,7% skattþrep væri aðeins 1,5% þrep. Þessar blekkingar voru afhjúpaðar þegar við l. umr. og hefur meiri hl. nú gert tillögu um að texti frv. segi það sem alltaf stóð til. Þó hefur fjármálaráðherra lagt blátt bann við því að talan 2,7% fái að sjást. Einnig var reynt að villa um fyrir fólki með því að upplýsa í grg. með frv. að í stóreignaskattinum lentu aðeins 6 þús. manns af 182 þús. framteljendum. Hinn eðlilegi samanburður er hins vegar við tölu eignarskattsgreiðenda, en þeir munu vera rúmlega 48 þús. og því var áformað að íþyngja 12% þeirra sérstaklega með hinu nýja eignarskattsþrepi. Eitthvað mun fækka í þessum hópi nái brtt. meiri hl. fram að ganga. Séu þær hækkanir á eignarskatti, sem hér eru ráðgerðar, og hækkanir á hinum sérstaka skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði teknar saman er ljóst að ríkisstjórnin áformar að ná sér sérstaklega niðri á því fólki sem á eignir í formi verslunar- og skrifstofuhúsnæðis. Útkoman er hins vegar einnig sú að þeim hluta Íslendinga, sem býr í skuldlausum og þokkalega verðmiklum íbúðum, er freklega refsað fyrir þá sjálfsbjargarviðleitni sína. Þannig gerir frv. ráð fyrir því að einstaklingur í Reykjavík, sem býr í skuldlausri eign að fasteignamati 8 millj. kr., greiði á næsta ári 11.600 kr. á mánuði í eignarskatta til ríkis og borgar, en fasteignagjöld til borgarinnar eru 0,421% af fasteignamati. Sé miðað við það tekjuskattshlutfall, sem frv. gerir ráð fyrir, 37,5% að meðtöldu útsvari, jafngildir þetta því að slíkur einstaklingur greiddi sjálfum sér 30.900 kr. í húsaleigu á mánuði og innti síðan af hendi skatt af leigunni. Ávöxtunarkrafan, sem ríkisstjórnin telur eðlilegt að gerð sé til slíks húsnæðis, jafngildir því hvorki meira né minna en 4,6% raunvöxtum. Meiri hl. leggur til með brtt. sínum að eignarskattar slíks einstaklings verði rúmlega 10.300 kr. á mánuði í stað 11.600 kr. Samkvæmt gildandi reglum er þessi fjárhæð nú tæplega 7.900 kr. á mánuði og mörgu eldra fólki ofviða. Undirritaðir nefndarmenn hafna algerlega þeim hugmyndum sem liggja að baki þessum hækkunum og geta ekki sætt sig við þessa gríðarlegu hækkun á eignarsköttum ofan á allt annað. 4. Niðurstaða. Ljóst er af því sem að ofan greinir að það er eindregin skoðun undirritaðra að frv. beri að fella. Við bendum jafnframt á það siðleysi að ætla að láta hluta frv. koma til framkvæmda vegna tekna á árinu 1988 og hafa þannig afturvirk áhrif. Mjög slæm reynsla er af slíkum ákvæðum og raunar mikill vafi á því að þau standist stjórnarskrá. Nægir í því sambandi að vitna til dómsmála sem spunnust síðast þegar núv. stjórnarflokkar sátu saman í ríkisstjórn, en þá eins og nú létu þeir það verða eitt sitt fyrsta verk að leggja á afturvirka skatta.`` Undir þetta nál. rita Geir H. Haarde og Ingi Björn Albertsson en 2. minni hl., hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, skilar sérstöku áliti. Með þessu áliti fylgja jafnframt tvö fylgiskjöl, í fyrsta lagi ályktun skattanefndar atvinnuveganna um fyrirhugaðar skattabreytingar og í öðru lagi útreikningar hagfræðinga ASÍ, VSÍ og BSRB af áhrifum hins upphaflega frv. á tekjuskatta manna. Þau fylgiskjöl hafa hins vegar ekki enn verið prentuð og þeim því ekki dreift í deildinni, en ég féllst á að nál. yrði dreift engu að síður og í trausti þess að álitið í heild sinni með fylgiskjölum lægi prentað fyrir í fyrramálið. --- Forseti. Mætti ég núna ítreka ósk mína um að einhver ráðherra Alþfl. mæti hér.

Það hefur verið orðið við óskum um að reyna að hafa uppi á ráðherrum Alþfl. og hæstv. viðskrh. mun vera á leiðinni.

Ég vil í örfáum orðum, herra forseti, og ætlaði nú reyndar að beina máli mínu ekki síður til ráðherra Alþfl., fara örlítið nánar yfir þau atriði sem gerð eru að umtalsefni í nál. en það er auðvitað ekkert vafamál að í því eru mjög harðar ásakanir á hæstv. fjmrh. fyrir vinnubrögð í þessu máli, fyrir undirbúning hans og þá kynningu sem hann hefur látið frá sér fara á efni frv. Ég tel að það sé stórkostlega ámælisvert að kynna þetta frv. með þeim hætti sem gert var. Það á bæði við um þá kynningu sem fram kom í grg., framsöguræðu og kynningu hæstv. ráðherra á frv. í fjölmiðlum. Ég er fyrst og fremst að tala um tekjuskatta einstaklinga, en það var látið í veðri vaka í þessari kynningu að ekki væri um að ræða neina breytingu skatta hjá þorra almennings. Og ég verð að viðurkenna það að ég var nokkra daga að átta mig á því hversu lymskuleg aðferð var viðhöfð þarna til þess að slá ryki í augun á fólki og telja fólki trú um að ekki væri verið að þyngja skatta hjá fólki með lægri tekjur og jafnvel ekki fólki með miðlungstekjur eins og segir á einum stað í grg. frv. Ég tel að það sé stórkostlega vítavert að leggja fram frv. um skattamál, tekjuskatta einstaklinga, og bera það ekki saman við gildandi lög um það efni. Hæstv. ráðherra hefur síðan gert sig breiðan á sjónvarpsskerminum og sagt að það sé ekki hægt að miða við einhver loforð sem fyrrv. ríkisstjórn hefur gefið. Það eru bara engin loforð í gangi um þetta mál. Það eru gildandi lög í landinu sem verið er að tala um. Það sem hins vegar hæstv. ráðherra hefur leyft sér að gera við kynningu á málinu er að bera saman skattbyrði ársins í ár og áætlaða skattbyrði frv. og kemst að þeirri niðurstöðu að þá sé skattbyrði ekki aukin á fólki með 60 þús. kr. mánaðarlaun eða minna. En málið snýst bara ekkert um þetta. Það kemur á daginn þegar farið er að skoða þetta mál betur, og ég viðurkenni að mér yfirsást þetta við 1. umr., að það er ekki verið að miða við það sem stendur í gildandi lögum. Og hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að bjóða Alþingi upp á þessa ósvífni að koma með samanburð sem er svona villandi og svona mikil fölsun? Ég skal aðeins fara yfir það með hvaða hætti þetta er gert. Þessar blekkingar grundvallast á því að í 21. og 22. gr. frv. er svo lítið ber á lætt brtt. við núverandi lög um að kippa úr sambandi viðmiðun ýmissa stærða við lánskjaravísitölu en í stað þess skuli tekin upp viðmiðun við skattavísitölu sem yrði þá ákveðin á hverju ári. Ég vakti reyndar athygli á því við 1. umr. að um þetta atriði segir nánast ekkert í grg. og það eru engin efnisrök færð fyrir þessari breytingu þannig að vafalaust hefur mörgum sýnst hún vera býsna sakleysisleg þó að á daginn komi síðan allt, allt annað því það er á grundvelli þessarar breytingar sem hinum miklu blekkingum um efnisinnihald frv., raunverulegt innihald þess, er haldið fram. Í 21. og 22. gr. er sem sagt gert ráð fyrir því að hætta að miða persónuafslátt, sjómannaafslátt, húsnæðisbætur, barnabætur og barnabótaauka við lánskjaravísitölu eins og gert er ráð fyrir í núgildandi lögum, en hins vegar segir hér í skýringum með þessum greinum, með leyfi forseta: ,,Skattvísitala skal ákveðin í fjárlögum ár hvert. Þetta þýðir að fjárhæð þessara afslátta og bóta verða ákveðnar í tengslum við fjárlagaafgreiðslu hverju sinni í samræmi við almenna stefnumörkun stjórnvalda í ríkisfjármálum.`` Hins vegar eru engar efnisútskýringar á því hvers vegna lánskjaravísitalan sé óbrúkleg í þessum tilgangi og ekkert kom fram um þetta mál í framsöguræðu hæstv. ráðherra og ekkert kom fram um þetta mál í máli hans þegar hann svaraði spurningum manna við 1. umr. Það er síðan ekki fyrr en farið er að grennslast fyrir um þetta nánar í fjh.- og viðskn. og þegar aðilar úti í þjóðfélaginu, eins og samtök vinnumarkaðarins, fara að senda frá sér útreikninga sem það kemur í ljós hvað raunverulega hangir þarna á spýtunni. Og það sem hangir á þessari spýtu er það að það er verið að snuða almenning um þá hækkun persónuafsláttarins sem núgildandi lög gera ráð fyrir og þá minnkandi skattbyrði sem menn gengu að opnum augum í þeim lögum sem nú gilda þegar tekjur fara minnkandi. Nú koma hins vegar þeir háu herrar sem ráða ferðinni á stjórnarheimilinu, og hafa beitt fyrir sig hv. formanni fjh.- og viðskn., og segja: Ja, við erum hér með brtt. um að hækka persónuafsláttinn upp í þá krónutölu sem hefði verið gert ráð fyrir í gildandi lögum. Þar með viðurkenna þeir auðvitað óbeint á sig skömmina að því leyti til að þeir telja eðlilegt að því er virðist nú eftir á að fara með persónuafsláttinn upp í það sem óbreytt lög hefðu gert ráð fyrir. En þá gleyma þeir bara alveg óvart hinu lykilatriðinu sem ákveður skattfrelsismörkin og það er auðvitað álagningarhlutfallið sjálft vegna þess að skattfrelsismörkin munu lækka samkvæmt frv. um þó nokkrar fjárhæðir þó að þau að vísu hækki um heilar 65 kr. á mánuði eftir að þessi brtt. er fram komin og af því sjá þeir nú sérstaka ástæðu til þess að stæra sig, talsmenn meiri hl. í fjh.- og viðskn. Ég tel að hér hafi verið gerð tilraun til þess að koma í gegnum þingið veigamiklum skatthækkunum með blekkingum sem ég veit ekki til að eigi sinn líka. Hér er um að ræða það að upp er stillt dæmum þar sem skattbyrðin í ár er borin saman við skattbyrði næsta árs samkvæmt frv. og sagt: Ja, ef skattbyrði þessa árs hefði verið flutt yfir á næsta ár væri ekki nema um svo og svo miklar breytingar að ræða og raunverulega ekki hækkun nema fyrir hluta almennings, þegar beinlínis er gert ráð fyrir því í núgildandi lögum að skattbyrðin eigi að lækka þegar tekjur fara lækkandi. Engin grein gerð fyrir þessu, engar útskýringar gefnar á þessu. Ég verð að segja það að ég tel að þetta séu vítaverðar blekkingar og falsanir sem þarna hafa verið bornar á borð fyrir þingheim og almenning allan. Ég lét þess getið áðan, herra forseti, að við sem stöndum að þessu nál. höfðum ákveðið að birta sem fylgiskjal útreikninga frá hagfræðingum aðila vinnumarkaðarins og þar geta menn séð svart á hvítu hver hinn raunverulegi og eðlilegi samanburður er í þessu frv. við það sem ella hefði verið því að þegar menn eru að bera fram skattafrv. eiga menn að bera áhrif frv. á skattbyrði saman við það ástand sem hefði verið að óbreyttum lögum. Annað er auðvitað vítaverð blekking. Ég vil hins vegar taka það fram, virðulegi forseti, að ég er ekki að segja með þessu að ekki megi breyta skattalögum þeim, sem hér hafa verið samþykkt og eru komin til framkvæmda á þessu ári, undir nokkrum kringumstæðum til íþyngingar. Auðvitað dettur engum manni í hug að halda því fram. Ef aðstæður eru hins vegar þannig að menn telji að það sé nauðsynlegt er auðvitað ekki annað eðlilegt en að menn komi þá fram og segi fullum fetum hvað þeir eru að gera. Ég hefði haldið að hæstv. fjmrh. gæti talað fullkomlega uppréttur fyrir þeim skoðunum sínum að hér þyrfti að hækka skatta án þess að viðhafa blekkingar af þessu tagi sem ég tel að hér hafi verið flett ofan af. Við vitum það, þingmenn, að það er skoðun Alþb. yfirleitt að hafa beri skattana hærri í landinu en þeir eru núna. Að koma hins vegar og segja að ekki sé verið að hækka skatta þegar verið er að gera það í jafnríkum mæli og hér er verið að tala um, það er auðvitað bara ófyrirgefanleg og vítaverð framkoma. Ég tel að hæstv. fjmrh. hefði verið maður að meiri ef hann hefði lagt fyrir þessar upplýsingar sínar og þessar skattahækkunarhugmyndir og sagt: Ja, ástandið er þannig núna að okkar mati --- ég tek fram að ég er ekki sammála því mati --- að það er óhjákvæmilegt að hækka skatta á öllum landsmönnum og færa niður skattfrelsismörkin. Þetta hefði verið heiðarlegur málflutningur og það hefði enginn getað amast við því að fjmrh. hefði þessar skoðanir og ríkisstjórnin á landsmálunum. Það er hins vegar gersamlega fráleit framkoma að halda því fram að ekki sé verið að þyngja skattana á fólki þegar það er gert í svo ríkum mæli sem gert er miðað við gildandi lög. Ég tel að þetta sé algerlega óafsakanlegt, jafnvel þó að menn hafi þá skoðun að skattana eigi að hækka miðað við núverandi aðstæður. Það var talið, herra forseti, eitt af hinum mikilvægari atriðum í staðgreiðslukerfi skatta að inn í það væri byggð ákveðin sjálfvirkni að því er varðar breytingar á skattbyrði með tilliti til sveiflna í tekjum manna. Þegar þetta var sett inn í lögin á sínum tíma gengu menn að því með opnum augum að þetta kynni að þýða minnkandi tekjur fyrir ríkissjóð á tímum samdráttar, hins vegar vaxandi tekjur fyrir ríkissjóð á tímum þenslu í þjóðfélaginu. Það var líka um það talað á sínum tíma, herra forseti, að hið nýja staðgreiðslukerfi gæfi betri möguleika til hagstjórnar en áður var í eftirágreiddum sköttum vegna þess að hægt væri að koma fram breytingum á sköttum með áhrifum sem kæmu fram strax ef menn vildu annaðhvort hækka skattana með tilliti til efnahagsástands eða lækka þá. Það liggur því alveg fyrir að í þessu kerfi eru slíkir möguleikar og eins og ég sagði áðan dettur mér ekki í hug að afneita því að menn geti notað slíka möguleika. Ágreiningurinn stendur hins vegar um það hvort í fyrsta lagi er þörf fyrir slíka beitingu þessara möguleika við núverandi aðstæður og í öðru lagi hvort þetta sé kynnt og frá þessu sagt með heiðarlegum hætti. --- Mætti ég biðja um að gert sé fundarhlé á fundinum hér í ráðherraröðinni meðan ég lýk máli mínu.

Forseti tekur undir tilmæli ræðumanns um að menn hlýði á mál hans.

--- Ég er því ekki með þessum orðum að halda því fram að sú skattprósenta sem ákveðin var í staðgreiðslukerfi skatta og í tekjuskatti á sínum tíma eigi að vera óumbreytanleg, henni megi ekki breyta, hvorki upp né niður. Ágreiningurinn snýst sem sagt um það hvort nauðsynlegt sé við núverandi aðstæður að notfæra sér þessar heimildir og svo hitt, sem snýr að málatilbúnaðinum og vinnubrögðunum, hvort sú breyting sem hér er í uppsiglingu hafi verið kynnt með heiðarlegum og eðlilegum hætti og ég tel mig hafa sýnt fram á það að svo var alls ekki. Ég ætla nú til viðbótar, herra forseti, að segja örfá orð um hina tvo meginþætti frv., þ.e. tekjuskatta lögaðila og eignarskatta einstaklinga. Í því frv. sem fyrir liggur eru tíndir til svo að segja allir þeir þættir sem e.t.v. er hugsanlegt að geti leitt til hærri tekjuskatta hjá fyrirtækjum sem á annað borð skila einhverjum hagnaði. Nú hefur að vísu margverið sýnt fram á það að fyrirtæki á Íslandi greiða miklu meiri skatta en bara tekjuskatta og er ástæðulaust að rekja það enn frekar þó að hæstv. fjmrh. tönnlist á því að fá fyrirtæki greiði tekjuskatt. Hins vegar er svo langt seilst í þeim tillögum sem hér eru gerðar að það vekur mikla undrun að t.d. ákvæði sem á sínum tíma voru sett inn í tekjuskattslögin til þess að hreinsa þar út eldri ákvæði sem illframkvæmanleg voru skuli nú tekin inn á nýjan leik eins og gert er í 4. og 5. gr. Þar er fyrirtækjum samkvæmt orðanna hljóðan gert að afskrifa alls kyns smávarning sem þau nota við starfsemi sína og þeim meinað að færa til gjalda á einu ári smáhluti undir tilteknu verðmæti eða með tiltölulega skamman endingartíma. Ég verð að segja að ég botna ekkert í því hvað fyrir mönnum vakir með svona löguðu, ekki síst þegar gert er ráð fyrir að þessi ákvæði séu afturvirk og eigi að ná til þeirra sem hafa staðið í fyrirtækjarekstri og fært bókhald sitt samkvæmt þessum heimildum á þessu ári, enda hafa engar skýringar komið fram á þessu í nefndarstarfinu né annars staðar aðrar en þær að það þurfi að afla peninga í ríkissjóð og þetta séu heimildir sem einhver hafi hugsanlega einhvern tíma misnotað. Ég skal ekki hafa mörg orð um fyrningarákvæðin í þessu frv. Ég hef gert það, bæði við 1. umr. og í nál., en ég vek enn og aftur athygli á því að þessar breytingar sem hér er verið að gera tillögu um eru gersamlega órökstuddar. Það er engin tilraun gerð til þess að sýna fram á nein efnisleg rök sem leiða til þess eða gætu leitt til þess að það sé rétt að þrengja heimildir til afskrifta. Það má vel vera að einhvers staðar í þessum afskriftaheimildum sé svo ástatt að þessar heimildir séu fullrúmar. Ég skal ekkert taka fyrir það. En það er auðvitað ekki hægt að samþykkja svona breytingar án þess að fá einhver rök, einhver dæmi, einhvern rökstuðning fyrir því að þetta sé of rúmt og það beri að þrengja þessar heimildir. Því er bara engan veginn að heilsa. Að því er varðar síðan ákvæðið um lánastarfsemi í hlutafélögum þá var að vísu gerð heiðarleg tilraun í hv. fjh.- og viðskn. af formanni hennar til þess að setja þar inn ákvæði sem yrði þess valdandi að ekki væri tekið fyrir slík lán ef þau væru með eðlilegum vöxtum, en formaðurinn dró þá tillögu til baka. Hún var af einhverjum ástæðum ekki talin framkvæmanleg þannig að allar athugasemdir sem gerðar hafa verið af minni hálfu við þessa grein standa óbreyttar. Að því er varðar 9. gr. og möguleika fyrirtækja til þess að yfirtaka rekstrartap hjá öðrum aðilum gerir meiri hl. brtt. sem er í átt við þá athugasemd sem ég kom með við 1. umr. um það að skilgreiningin á hugtakinu ,,sams konar rekstur`` væri alls ekki á hreinu og lægi ekki fyrir þannig að því hefur nú verið breytt. Engu að síður var bent á það í nefndinni að þessi ákvæði gætu komið sér illa á ýmsum stöðum þó að ég taki hins vegar undir þá meginhugsun sem þarna liggur að baki að það eigi að koma í veg fyrir að menn geti eingöngu í skattalegum tilgangi keypt upp gjaldþrota fyrirtæki eða rekstrartap aðila sem hafa hætt rekstri. Það verður ekki sagt um virðulegan meiri hl. í fjh.- og viðskn. að hann hafi komist til vits og ára í öllum atriðum. Hann gerir hér eina tillögu um að fella niður eina grein í heilu lagi og það er 2. gr. frv. sem kvað á um að fella niður heimildir til frádráttar hjá fyrirtækjum sem leggja fé í menningar-, vísinda- og líknarstarfsemi. Það er því engu líkara en að þær brýningar sem hér voru uppi við 1. umr. um þetta atriði hafi hrinið og geri ég þá ráð fyrir að hæstv. ráðherrar Alþfl., minnugir baráttu sinnar á síðasta þingi, hafi komið því til leiðar að þetta ákvæði væri fellt niður á nýjan leik.  Í heild sinni, herra forseti, er það skoðun okkar í 1. minni hl. að breytingarnar sem hér eru lagðar til á sköttum fyrirtækja séu óviðunandi, þær gangi allt of langt til að íþyngja fyrirtækjum, þær séu órökréttar og þeim beri þess vegna að hafna. Ég vakti athygli á einu atriði í 1. umr. sem kemur fram í nál. og ég skal ekki orðlengja um, en það er sú blekking að eingöngu sé verið að hækka skatt fyrirtækjanna úr 48% í 50%. Hjá þeim fyrirtækjum sem hagnýta sér heimildir til að leggja í fjárfestingarsjóði er skattahækkunin mun meiri. Ég skal ekki orðlengja frekar um þennan þátt frv., herra forseti, en kem þá að eignarsköttum einstaklinga sem hér hafa verið ræddir allnokkuð að undanförnu, bæði í tengslum við þetta mál og eins í tengslum við frv. um hækkun skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði þar sem gert er ráð fyrir tvöföldun skatthlutfallsins. Það runnu reyndar tvær grímur á meiri hl. í fjh.- og viðskn. í þessu efni þegar ég og fleiri höfðum í nefndinni sýnt fram á hvers konar gríðarlegar greiðslur verður um að ræða hjá fólki samkvæmt því frv. sem upphaflega var lagt fram. Þeim blöskraði svo, þeim heiðursmönnum sem sitja í nefndinni að þeir ákváðu upp á sitt eindæmi að hækka viðmiðunarmörkin í hinum svokallaða stóreignaskatti úr 6 millj. kr. upp í 7 millj. kr. og meira að segja án þess að bera það undir fjmrh. Það kom mér mest á óvart að þeir skyldu treysta sér til þess. Þeir höfðu að vísu fögur orð um að bera þetta undir hann, og hafa eflaust gert, eða kannski hafa þeir tilkynnt honum að þeir ætluðu að hafa þetta svona. En þeim var sem sé öllum lokið þegar sýnt var fram á að einstæður aðili sem býr í skuldlausri fasteign upp á kannski 7 millj. kr. að verðmæti þarf að borga vel á annan tug þúsunda á mánuði til þess að geta staðið undir eignarsköttum af þessari íbúð sinni. Þegar þeim var sýnt fram á þetta ákváðu þeir að hækka viðmiðunarmörkin úr 6 millj. kr. upp í 7 millj. kr. Það er einfalt að sýna fram á að þetta stóreignaþrep hefur auðvitað mikil áhrif á þá sem þar eru fyrir ofan eins og t.d. einstæða aðila sem búa í 8 millj. kr. fasteignum, og ekki er óalgengt að t.d. ekkjur og eldra fólk hér í Reykjavík eigi slíkar eignir. Slíkt dæmi er einmitt í nefndarálitinu og skal ég ekki rekja það frekar. Ég tel að eignarskattar af íbúðarhúsnæði eða fasteignum fólks séu komnir út í algjörar öfgar þegar fólk þarf að greiða á milli 10 og 20 þús. kr. á mánuði fyrir það eitt að búa í íbúðum sínum.

Davíð innheimtir líka.

Ég er með fasteignagjöld borgarinnar inni í þessu, hæstv. menntmrh. Eins og kemur fram í nefndarálitinu eru þetta samanlögð eignagjöld til ríkis og borgar sem hér er um að ræða. Hins vegar verður engin hækkun á fasteignagjöldum borgarinnar heldur er eingöngu um að ræða hækkun á eignarsköttum ríkisins. Þess vegna er rétt að geta þess, í tilefni af frammíkalli menntmrh., að borgin, eins og önnur sveitarfélög, hefur ýmsar heimildir til þess að falla frá og lækka fasteignagjöld hjá eldra fólki þegar sérstaklega er ástatt, en slíkar heimildir eru ekki í eignarskatti ríkisins. Það má auðvitað segja sem svo að það hafi verið jákvæð viðleitni hjá meiri hl. fjh.- og viðskn. að hækka þessi mörk. Það má kannski orða það þannig að það er þá ekki til einskis barist hér í þingsölum og í þingnefndum þegar hægt er að koma hér smáviti fyrir menn, þegar þeim blöskrar svo mjög að það gengur alveg fram af þeim hve skattahækkanagleðin er mikil hjá ráðherrum og ríkisstjórn. Við í minni hl. teljum hins vegar að þessar hækkanir ofan á aðrar skattahækkanir sem verið er að leggja til séu það miklar að á þær verði ekki fallist. Við teljum að þær hugmyndir sem liggja að baki séu byggðar á misskilningi og við höfnum þeim. Við teljum að sú ávöxtunarkrafa sem að baki þessu liggur og hin óbeina húsaleiga sem mönnum er gert að greiða sjálfum sér með þessum sköttum sé svo há að hún sé komið út yfir öll eðlileg mörk, og hafi kannski verið raunar fyrir þessa hækkun eins og kemur fram í nefndarálitinu. Við teljum þess vegna að þessi kafli frv. sé ekki ásættanlegur frekar en nær því allt annað í frv. Að lokum vil ég fjalla um þá tilraun til fölsunar sem gerð var í frv. sjálfu þegar látið var í veðri vaka að hæsta eignarskattsþrepið yrði aðeins 1,5%, en þannig hljóðaði frv. í upphafi. Það var athyglisvert að hæstv. fjmrh. vék sér undan að svara beinni spurningu frá 1. þm. Suðurl. við 1. umr. um þetta mál og gerði það ekki fyrr en í sæti sínu þegar sá sem hér stendur gekk á hann um það atriði. Það átti sem sagt greinilega að reyna að komast upp með þetta þó að það hafi komið ljóslega fram í fjh.- og viðskn. hjá starfsmönnum ráðuneytisins og áður en 1. umr. fór fram að hér átti að standa 2,7%. Það var meiningin. Hins vegar ber öllum lögfróðum mönnum saman um það og öllum sem um þetta hafa fjallað að textinn, eins og hann var upphaflega fram lagður, hlyti að þýða að þrepið væri 1,5 og hækkunin væri úr 1,2% upp í 1,5%. Við þessu er gengist í brtt. meiri hl. og orðalagið er þannig að það tekur af allan vafa, þó svo að sögur hermi að fjmrh. sjálfur hafi lagt blátt bann við því að talan 2,7% fengi að sjást í lagatextanum, hann vildi frekar hafa 1,2% + 1,5% en 2,7%. Hann verður sjálfur að eiga það fyrir sig og þær útskýringar sem þar kunna að liggja að baki. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um eignarskatta af þessu tilefni, herra forseti, enda styttist væntanlega í matarhlé. Aðeins eitt að lokum um þetta mál sem varðar almennt prinsipp, almennt grundvallarsjónarmið í skattlagningu og það er afturvirkni einstakra ákvæða í frv. Við hv. þm. Ingi Björn Albertsson gerum það að umtalsefni í okkar niðurstöðu að það sé gjörsamlega óeðlilegt og siðlaust að láta einstakar greinar frv. virka aftur í tímann eins og ætlunin er. Það er reyndar athyglisverð tilviljun að það skuli einmitt vera þeir þrír stjórnarflokkar, sem nú sitja við völd, sem glímdu við dómstóla um afturvirkni skatta þegar þeir voru síðast við völd á árinu 1979 í tilefni af sköttum sem þeir lögðu á afturvirkt haustið 1978. Í því dómsmáli sluppu stjórnarflokkarnir naumlega fyrir horn vegna þess að Hæstiréttur taldi nánast að þó að þetta gæti gengið í eitt skipti þá mætti aldrei gera þetta aftur. Það er þegar upplýst að einstakir aðilar ætla að höfða mál til að láta á þessi ákvæði reyna ef þau verða að lögum. Þá mundi ég í mesta bróðerni mæla með því við ráðherrana hæstv. að þeir tækju frekar þessi ákvæði út úr frv. í stað þess að láta á það reyna fyrir dómstólum á nýjan leik. Ég tel að það væri affarasælast fyrir alla aðila að gera það í stað þess að fara í veigamikil málaferli út af ákvæðum sem auðvelt er að breyta hér í þinginu. Ef menn vilja það er það auðvitað sjálfsagt því ég efast ekki um að þeir aðilar eru til í þjóðfélaginu sem ekki munu sætta sig við slíkt prinsipp-brot í þessum efnum. Það liggur líka fyrir að hjá dómstólum í landinu hefur verið ákveðin tilhneiging á undanförnum árum í þá átt að dæma í ríkari mæli með hinum almenna borgara á grundvelli almennra mannréttinda og almennra stjórnarskrár-prinsippa í stað þess að dæma ríkinu í hag sí og æ eins og orð lá á að dómstólunum í landinu hætti til. Ég tel að það geti verið varhugavert fyrir hæstv. ríkisstjórn að halda inn á þessa braut en það verður þá ekki sagt að þeir hafi ekki verið varaðir við ef þeir halda þessu til streitu og koma þessum ákvæðum í gegnum þingið. Ég tel að þarna séu á ferðinni mjög varhugaverð ákvæði sem jaðra við brot á stjórnarskránni. Ég skal ekki lengja þetta meira, herra forseti. Ég hef komið öllum mínum sjónarmiðum um þau atriði sem eru í frv. á framfæri í nefndaráliti okkar minnihlutamanna og hér í þessari ræðu og sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vil rétt endurtaka það í lokin að ég tel að hæstv. fjmrh. hafi því miður gert sig sekan um mjög alvarlegar blekkingar og falsanir í kynningu sinni á áhrifum frv. á tekjuskatt einstaklinga. Ég hefði gjarnan viljað að hann léti nokkur orð falla um það efni í þessari umræðu vegna þess að ég tel gengið úr skugga um það, tel mig hafa gert það í nefndarstarfinu, að hér var gengið til leiks með opin augu og engin mistök á ferðinni. Ég tel að þetta sé vítaverð framkoma gagnvart þingheimi og gagnvart almenningi og þeim sem borga skattana hér í þessu landi. Ég hef lokið máli mínu að sinni, herra forseti.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kristín Halldórsdóttir): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, á þskj. 340 frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Fyrir ári gengu í gildi róttækar breytingar á skattalögunum sem m.a. voru undirbúnar af milliþinganefnd skipaðri fulltrúum allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins. Frv. sem hér er til afgreiðslu felur í sér margvíslegar breytingar á þeim lögum sem þurfa miklu nánari athugunar við en ráðrúm leyfir. Í frv. er m.a. lagt til að hætta að miða framreikning persónuafsláttar og barnabóta við lánskjaravísitölu eins og lögin kveða á um, en taka þess í stað upp skattvísitölu sem breytist árlega. Með því er horfið frá því markmiði að tengja skattbyrði einstaklinganna við verðlagsþróun, en samkvæmt núgildandi lögum minnkar skattbyrðin hlutfallslega ef samdráttur er í launum. Auk þess er í frv. lögð til hækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga sem þýðir hærri álögur en ella yrði á fólk með meðaltekjur og lægri.`` --- Nú vildi ég leyfa mér, herra forseti, að koma með örstutt innskot því að þetta er e.t.v. svolítið klúðurslega orðað og verður að skrifast á þann asa og tímaskort sem ríkir í þingstörfum. Hér er vitaskuld í þessari setningu átt við að þessi hækkun sem lögð er til á tekjuskattshlutfalli einstaklinga þýðir hærri álögur á fólk með meðaltekjur og lægri tekjur en ella hefði orðið, þ.e. að óbreyttum lögum. --- ,,Þessar breytingar getur 2. minni hl. ekki sætt sig við og flytur brtt. á þskj. 337 sem fela það í sér að núgildandi lög verði óbreytt hvað varðar framreikning persónuafsláttar og barnabóta og að skatthlutfall verði ekki hækkað.`` --- Hér vildi ég nú leyfa mér að koma með annað innskot því að það eru fleiri skatttengdir liðir en persónuafsláttur og barnabætur, svo sem eins og sjómannaafslátturinn og húsnæðisbæturnar. Held ég þá áfram lestri úr nefndarálitinu. ,,Annar minni hl. minnir á að við skattalagabreytingarnar fyrir ári lagði Kvennalistinn til að háar tekjur yrðu skattlagðar sérstaklega, bæði í tekjuskatti og útsvari. Ekki eru gerðar tillögur um það nú, en Kvennalistinn er þó enn sömu skoðunar og mun vinna áfram að því máli. Annar minni hl. er einnig þeirrar skoðunar að skattleggja beri eignir umfram hófleg mörk, svo sem ætlunin er skv. 19. gr. frv., en telur að sú tillaga sé ekki grundvölluð á nægilega miklum athugunum. Viðmiðunarmörkin voru þó hækkuð í meðförum nefndarinnar og telur 2. minni hl. það til bóta. Að tillögunum á þskj. 337 samþykktum mun 2. minni hl. sitja hjá við afgreiðslu málsins í heild, en greiða atkvæði gegn því ella. Ástæða þess er sú að 2. minni hl. er samþykkur í meginatriðum ýmsum þeim breytingum sem lagðar eru til á reglum varðandi skattlagningu fyrirtækja, en telur að þær hafi ekki fengið nægilega umfjöllun frekar en margt annað sem keyrt er gegnum þingið þessa dagana.`` Þetta nál. er undirritað 21. des. 1988 af Kristínu Halldórsdóttur. Breytingartillögurnar á þskj. 337 sem ég flyt ásamt hv. þingkonum Þórhildi Þorleifsdóttur, Málmfríði Sigurðardóttur og Kristínu Einarsdóttur eru einfaldar og auðskiljanlegar þeim sem hafa kynnt sér frv. Í 1. brtt. er lagt til að 10. gr. frv., sem kveður á um hækkun skatthlutfalls, verði felld niður, þ.e. að skattprósentan verði eftir sem áður 28,5%, og þarf varla að skýra það frekar. Í 2. brtt. á þskj. 337 er lagt til að a-liður 11. gr. falli brott. Samkvæmt þessum lið er ætlun stjórnvalda að breyta viðmiðun persónuafsláttar við lánskjaravísitölu og ákveða hann frá ári til árs. En eins og segir í nál. á þskj. 340 er með því hafnað því hagræði fyrir skattgreiðendur að skattbyrði þeirra minnki hlutfallslega þegar samdráttur er í launum. Í 3. og 4. brtt. er um sams konar tillögur að ræða, þ.e. til samræmis við þá skoðun okkar að framreiknun persónuafsláttar, barnabóta, húsnæðisbóta og sjómannaafsláttar skuli miða við lánskjaravísitölu eins og núgildandi lög kveða á um. 5. brtt. þarf ekki að skýra frekar, hún er aðeins til samræmis við hinar fyrri. Ég vil svo ítreka þá skoðun okkar kvennalistakvenna að háar tekjur beri að skattleggja aukalega. Þá erum við ekki að tala um neinar meðaltekjur, eins og hv. þm. Alþb. vildu skattleggja sem hátekjur við afgreiðslu skattalaganna fyrir ári. Við lögðum þá til 33% tekjuskatt á tekjuskattsstofn yfir 2,5 millj. kr. á ári og að þær skatttekjur skiluðu sér í hækkun persónuafsláttar. Sú upphæð, sem mig minnir að næmi þá um 300 millj. kr., svo og annað eins sem hefði fengist við aukalega hækkun á útsvarinu hefði að vísu ekki skilað nema 5000 kr. hækkun á persónuafslætti á ári en það munar sannarlega um það. Þá vil ég taka undir margt sem kemur fram nefndaráliti 1. minni hl. sem er að mínu mati mjög upplýsandi um þetta mál. Þar er mjög rækilega flett ofan af tilraunum, vil ég segja, frumvarpshöfunda til að slá ryki í augu manna við kynningu á þessum frumvarpstillögum. Á ég þar fyrst og fremst við það sem viðkemur breyttri viðmiðun við útreikning á persónuafslætti og öðrum tekjuskattstengdum liðum.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég vildi gjarnan óska eftir því að hæstv. fjmrh. væri nú viðstaddur þegar þetta frv. hans kemur hér til umræðu, svo mjög sem hann hefur lagt áherslu á að þröngva þessu gerræðislega frv. í gegnum Alþingi nú fyrir jólaleyfi þingmanna, og ég hef einnig talið rétt að hæstv. viðskrh., sem hefur verið forustumaður fyrir því að kúvenda stefnu Alþfl. í efnahags- og atvinnumálum og skattamálum með svo rækilegum hætti að engin dæmi eru um aðra eins kúvendingu í samanlagðri stjórnmálasögu landsins, væri nú viðstaddur. Ég hefði gjarnan viljað að þessir tveir hæstv. ráðherrar væru viðstaddir umræðuna. En þeir hafa að því er virðist ekki meiri áhuga á framgangi þessara mála en svo að þeir hafa ekki séð ástæðu til þess að heiðra þessa hv. deild með nærveru sinni. Ég vil inna forseta eftir því hvort ekki sé rétt að ég fresti ræðu minni og gert sé hlé á þessari umræðu þangað til hæstv. ráðherrar sjá ástæðu til að taka hér þátt í umræðum og fundarstörfum.

Það skal fram tekið af þessu tilefni að þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að hafa upp á viðkomandi ráðherrum. Þær upplýsingar liggja fyrir að hæstv. fjmrh. sé á leiðinni en leit stendur yfir að hæstv. iðn.- og viðskrh. Ég legg það í vald þingmanns hvort hann getur tekið fyrir aðra þætti ræðu sinnar sem snúa ekki beinlínis að þessum ráðherrum, og þá kannski með tilvísun til þess að hæstv. forsrh. er mættur, eða hvort hann telur nauðsynlegt að gera hlé á ræðu sinni þar til annar hvor þessara ráðherra eða báðir eru mættir.

Ég tel nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umræðuna og vildi þá gjarnan gera hlé á ræðunni.

Þá gerum við hlé á ræðu hv. þm. þangað til hæstv. fjmrh. er mættur.

--- Fundarhlé. Herra forseti. Ég hef skilið það svo að hæstv. ríkisstjórn hefði nokkurn áhuga á að ná fram skattahækkunarfrumvörpum sínum. Að vísu gerðist það þegar hæstv. fjmrh. mælti fyrir þessu frv. að hann þurfti að biðjast afsökunar á því að koma of seint til þingfundar og geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi verið að finna sér þá nokkra stund til þess að fresta því að mæla fyrir þessu makalausa frv. sem hér liggur fyrir. Ég trúi því að hann hafi enn á ný fengið samviskubit og mikinn efa í matarhléi hér í kvöld og ætli að draga það að koma til fundar. Kannski hefur samviskubitið verið orðið svo mikið að hæstv. ráðherra hafi alls ekki ætlað að mæta og ef það er þá er auðvitað sjálfsagt að skjóta afgreiðslu þessa máls á frest, svo makalaust sem það er. Ef það er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra sá ekki ástæðu til að mæta hér í upphafi fundar að samviskan er farin að naga hann, þá stendur ekki á því að það geti orðið samkomulag um að skjóta afgreiðslu málsins á frest. Þetta frv. er einstakt fyrir margra hluta sakir, ekki einasta vegna þess makalausa efnisinnihalds sem það hefur að geyma, ekki einasta vegna þeirra árása á launafólkið í landinu og atvinnufyrirtækin í landinu, heldur líka fyrir þá sök hvernig staðið var að undirbúningi frv. og kynningu þess úti í þjóðfélaginu og hér inni á hinu háa Alþingi. Hæstv. ráðherra hóf kynningu á þessu frv. í fjölmiðlum með því að segja þjóðinni að nú væri hann að koma með skattafrv. sem ætti að hafa það innihald að hækka skattleysismörkin, lækka skatta á lágtekjufólkinu og alveg sérstaklega var tekið fram að hér væri skattafrv. sem ætti að létta skatta á einstæðum foreldrum. Og þegar hæstv. ráðherra kom og mælti fyrir frv. í þessari hv. deild, þá hélt hann uppteknum hætti, að bera þessar staðreyndir á borð. Síðar kom í ljós að allt var þetta rangt. Hvergi örlaði á því að þessi boðskapur, sem hæstv. ráðherra lét ganga út til þjóðarinnar og flutti hér í hv. deild, hefði við rök að styðjast, enda eyddi hæstv. ráðherra meginhluta framsöguræðu sinnar í það að flytja framsöguræðu fyrir frv. sem ekki var flutt, en það er annað mál. Því hefur verið haldið fram að hæstv. ráðherra hafi fengið Alþfl. og Framsfl. til fylgis við þetta frv. með sömu aðferðum og hann ætlaði að blekkja þjóðina til fylgis við það: með því að segja þessum flokkum ósatt um hið raunverulega efnisinnihald. En það hefur nú gerst að hæstv. fjmrh. hefur beinlínis og markvisst og vísvitandi ætlað að blekkja fólkið í landinu til stuðnings við þetta frv. með ósönnum yfirlýsingum um efnisinnihald þess. Hann gerði tilraun til að afla þess stuðnings hér í hv. deild með því að bera þessi ósannindi fram og allar líkur eru á því að hann hafi fengið stuðning þingflokka Framsfl. og Alþfl. með því að bera sömu ósannindi fram í þessum flokkum. Þetta er auðvitað alvarlegt og ámælisvert og ég hygg að engin dæmi séu um það að ráðherra hafi komið fram með þessum hætti, að ráðherra hafi ætlað og reynt að fá fylgi við frv. með þessum hætti. Og það er makalaust að ráðherra skuli sitja eftir að hafa komið fram gagnvart fólkinu í landinu á þennan hátt. Staðreyndin er sú að þetta frv. felur í sér að skattleysismörkin lækka, felur í sér hækkun á sköttum á öllu almennu launafólki í landinu, ekki síst einstæðum foreldrum. Með þessu frv. eru gerðar margar breytingar á veigamiklum grundvallaratriðum staðgreiðslulaganna. Hér í umræðunum hefur verið á það bent að fella á úr gildi það ákvæði staðgreiðslulaganna að skattfjárhæðir eins og persónuafslátt og barnabætur, sjómannafrádrátt o.fl. skattfjárhæðir eigi að endurskoða samkvæmt lánskjaravísitölu. Þegar staðgreiðslulögin voru sett var þetta grundvallaratriði. Staðgreiðslulögin voru þáttur í samningum stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins og hæstv. núv. forsrh. og hæstv. forsrh. í þáv. ríkisstjórn átti ekki svo litla hlutdeild að eigin sögn í því samkomulagi. Það er deginum ljósara að aðilar vinnumarkaðarins lögðu á það höfuðáherslu að þetta efnisatriði væri í frv. til að tryggja hagsmuni skattborgaranna, til þess að tryggja það að ef stjórnvöld ætluðu sér að breyta skattheimtunni, auka skattheimtuna, þá yrði það gert með því að breyta skatthlutföllum í lögunum sjálfum á hinu háa Alþingi, en ekki með handaflsákvörðunum ríkisstjórnar með því að ákveða skattvísitölu í fjárlagafrv. Þetta var grundvallaratriði af hálfu vinnumarkaðarins sem tók þátt í þessari þjóðarsátt. Og er það svo, hæstv. forsrh., að Framsfl. hafi í raun og veru fallist á það, er það raunverulega afstaða Framsfl. að falla frá þessu samkomulagi, að brjóta þetta samkomulag sem lýtur að grundvallaratriðum skattheimtunnar? Ef hæstv. ríkisstjórn þarf að hækka skattana og ætlar sér að gera það með þessum þingmeirihluta sem hún hefur, þá er það unnt með því að breyta skatthlutföllum. En það er ámælisvert að ætla að gera það bakdyramegin með þessum hætti. Nú vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hann sé ekki reiðubúinn til að breyta þessu ákvæði frv. þó að hann í engu falli frá áformum sínum um hina auknu skattheimtu. Er ekki hæstv. forsrh., áður en það slys gerist að þessu ákvæði sé breytt, reiðubúinn til að beita sér fyrir því að þessu verði breytt í meðförum þingsins áður en þetta frv. hlýtur hér lokaafgreiðslu? Ég vil gjarnan fá um þetta svör vegna þess að hæstv. forsrh. átti aðild að því samkomulagi milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins þar sem þetta var eitt af grundvallaratriðunum. Með þessum hætti felur frv. í sér verulega hækkun á sköttum svo sem hér hefur verið gerð mjög rækilega grein fyrir. Tökum dæmi af venjulegri fjölskyldu, hugsanlega í sjávarþorpi úti á landi, hjónum með tvö börn sem hafa 150 þús. kr. í mánaðarlaun sameiginlega. Eiginkonan vinnur við fiskverkun í bónus til þess að drýgja tekjurnar og eiginmaðurinn vinnur einnig við fisk, þarf að leggja á sig nokkra yfirvinnu til þess að heimilið hafi nægjanlegar teljur. Samanlagt hafa þau 150 þús. kr. í tekjur á mánuði með mikilli vinnu og miklu vinnuálagi í bónus. Hvaða þýðingu hefur þetta skattafrv. og þau skattafrv. sem hæstv. ríkisstjórn er nú að koma fram með fyrir þessa fjölskyldu? Ef við tökum fyrst afleiðingar af þeim breytingum sem frv. mælir fyrir um fyrir þessi hjón, þá hækka skattgreiðslur þessara hjóna úr 151.500 kr. í 193.000 kr. eða um 41.000 kr. vegna frv. Síðan koma áhrif vörugjaldsins. Þau þýða um 9.000 kr. í auknum útgjöldum fyrir þessa fjölskyldu. Um 9.000 kr. til viðbótar þeim 41.000 kr. sem þessi fjölskylda á að greiða í hærri skatta í formi tekjuskatta. Síðan koma áhrif vörugjaldsins vegna breytinga á vísitölum, þar á meðal lánskjaravísitölu, sem eykur skattbyrði fjölskyldunnar um 1.600 kr. eða þar um bil. Og loks kemur hækkun eignarskattsins sem eykur skattgreiðslur þessarar fjölskyldu um 3.000 kr. og býr hún þó ekki í íbúð af þeirri stærð sem fellur undir hátekju- eða stóreignaskattþrep hæstv. fjmrh. Þessi fjölskylda, sem áður greiddi um 161.000 kr. í skatta greiðir nú um 216.000 kr. Skattbyrði þessarar fjölskyldu hækkar því um 55.000 kr. Skattar þessarar fjölskyldu hækka um 30%. Skattar þessarar dæmigerðu fjölskyldu, sem vinnur láglaunastörf í sjávarþorpi úti á landi, hækka um 30%. Það er þetta sem hæstv. ríkisstjórn er að koma hér fram með offorsi nú fyrir jólaleyfi þingmanna. Og það er þetta sem jafnvel einstaka verkalýðsforingjar hér inni á þingi ætla að veita brautargengi. Það er þetta sem Alþýðusamband Íslands hefur verið að mótmæla, þar á meðal verkalýðsforingjar Alþfl. En þeir koma hér svo inn glaðhlakkalega þegar þeir koma inn á Alþingi og krefjast þess ekki einungis að þjóðin fái þetta í nýársgjöf heldur gera þeir þá kröfu að þjóðin fái þessa skattahækkun í jólagjöf eftir að hafa setið á fundum Alþýðusambandsins og sent mótmælayfirlýsingar og útreikninga á villandi vinnubrögðum og fölsunum hæstv. fjmrh. Þetta eru staðreyndirnar sem fyrir liggja. Tökum dæmi af hv. 3. þm. Vestf. sem býr í dæmigerðu sjávarplássi úti á landi. Hann fer til síns heima nú fyrir jólaleyfið með boðskap ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Karvel Pálmason, til sinnar heimabyggðar. Hann fer með boðskap ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi færir hann útgerðarmönnunum, sjómönnunum og fiskvinnslufólkinu þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að aðhafast ekkert til að styrkja stoðir sjávarútvegsins í landinu. Ekkert á að gera. Ekkert hefur verið aðhafst í þeim efnum. Það er fyrsti boðskapurinn, fyrsta jólagjöfin sem þessi hv. stjórnarþingmaður færir sínu sjávarplássi. Jólagjöf númer tvö er 30% skattahækkun hinnar venjulegu fjölskyldu sem vinnur við fiskvinnu í sjávarþorpinu þar sem þessi hv. þm. á heima. Þetta er boðskapurinn sem þessir þingmenn fara með. Þetta er boðskapur hæstv. ríkisstjórnar og jólagjöf hennar. Og það er makalaust hvernig umskipti Alþfl. hafa verið í þessum efnum. Um langan tíma hefur Alþfl. verið baráttuflokkur í orði kveðnu fyrir því að lækka tekjuskatta, hækka skattleysismörk, talið sig standa framar öðrum flokkum í þeirri baráttu. Nú koma alþýðuflokksþingmennirnir inn á Alþingi í kjölfar hæstv. fjmrh. sem virðist vera nánast einráður um efnahags- og fjármálastefnu þessarar ríkisstjórnar. Fyrst mótmæla þeir hækkun á tekjuskatti, síðan gefa þeir það eftir. Þá setja þeir þau viðmiðunarmörk að skatturinn megi ekki hækka nema um 2% og auðvitað gefa þeir það eftir líka. Í einu og öllu láta þeir undan. Í einu og öllu snúa þeir öllu því við sem þeir hafa áður verið talsmenn fyrir. Fyrir réttu ári voru þeir talsmenn breytinga í skattamálum, einföldunar og skilvirkni í skattamálum. Þá voru tengdar saman órjúfanlegum böndum samkvæmt margítrekuðum ummælum þáv. hæstv. fjmrh. og núv. hæstv. utanrrh. breytingar á söluskatti á matvæli og einföldun og lækkun tolla og vörugjalda. Nú er þessu snúið við. Nú á að falla frá einföldun vörugjaldanna. Nú á að hækka vörugjöldin án þess að lækka söluskattinn á matvæli samhliða því sem verið er að hækka tekjuskattinn með þeim ósköpum sem hér er verið að gera, með því að leggja hann af fullum þunga á lágtekjufólkið í landinu. Hæstv. viðskrh. hefur verið talinn forustumaður fyrir þessum umskiptum í Alþfl., forustumaður fyrir þeim umskiptum að flokkur sem áður studdi frjálslyndi í efnahags- og atvinnumálum hefur núna lýst því yfir með fyrirsögn í ályktun flokksþings um efnahags- og atvinnumál að gjalda beri varhug við of mikilli áherslu á einkaframtak, flokkur sem gengið hefur undir þá stefnu sem hæstv. forsrh. lýsti, að hverfa yrði frá vestrænum viðurkenndum aðferðum í stjórn efnahagsmála. Hæstv. viðskrh. hefur verið talinn forustumaður þessara umskipta í Alþfl. Formaður Alþfl. hefur sýnt sóma sinn í því að vera sem minnst við þær umræður sem hafa farið fram um þessi efni og er hann maður að meiri fyrir það. Er hann maður að meiri fyrir að viðurkenna þessi umskipti, gefa jafnvel til kynna með því að vera hér sem minnst við að innst í hjarta hans sé sú ósk að geta fylgt hinni gömlu stefnu Alþfl. En hann fær engu ráðið þar um. Hæstv. viðskrh. skuldar þjóðinni nokkrar skýringar á þeirri forustu sem hann hefur tekið fyrir þessari kollsteypu og það stórbrotnasta af öllu er hvernig afstaða Alþfl. gagnvart húsbyggjendum í landinu, hvernig hin nýja stefna Alþfl. í húsnæðismálum kemur fram í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar. Hin nýja húsnæðisstefna Alþfl. kemur fram í því að stórhækka byggingarkostnaðinn, leggja skatt á unga fólkið sem þarf að afla aukinna tekna til að standa undir auknum útgjöldum við öflun íbúðarhúsnæðis og leggja svo skatt á Húsnæðisstofnunina þegar fólkið kemur þangað til að leita greiðsluerfiðleikalána. Hæstv. félmrh. hefur margsinnis skotið sér undan því þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir hér að gera grein fyrir þeirri hugsjón sem liggur að baki þessari stefnubreytingu. En væntanlega mun hæstv. viðskrh. gera grein fyrir þessari hugsjón í þessum umræðum. Alþfl. hefur ekki látið svo lítið að því er varðar stefnuna í húsnæðismálum., Alþfl. hefur ekki látið svo lítið þegar hann hefur verið að telja fólkinu trú um að þar færi sá flokkur sem hefði hagsmuni húsbyggjenda í huga. Loksins þegar eitthvað er gert í þessum efnum sem máli skiptir er það með þessum hætti. Það er hin eina og sanna hugsjón Alþfl. í þessum efnum. Hæstv. fjmrh. fór af stað með skattahækkanir upp á fleiri milljarða kr. með miklum yfirlýsingum svo sem menn muna. Það átti að færa til milljarða króna í þjóðfélaginu, eins og það var orðað, frá fjármagnseigendunum og ríka fólkinu í landinu, með fjármagnstekjuskatti, með hátekjuskattþrepi og þar fram eftir götunum. Hver er niðurstaðan af öllum þeim stóru orðum? Það er verið að leggja skatt á neysluvörur almennings, það er verið að leggja skatt á þá sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið, almúgafólkið og unga fólkið í landinu. Það er verið að hækka skatta á lágtekjufólki í landinu í formi tekjuskatta. Hæstv. ráðherra hafði þó manndóm í sér, og það verður að virða við hann, að falla frá kröfunni um öryrkjaskattinn sem var fyrsta hugsjón hans. Undir merkjum félagshyggjunnar til að færa fjármagn frá ríka fólkinu í landinu átti að leggja á öryrkjaskatt. Hæstv. ráðherra hafði sómatilfinningu til að falla frá þessari skattheimtu og þrátt fyrir allt verður að virða það til betri vegar. Hæstv. ráðherra ætlaði svo að kóróna skattastefnu ríkisstjórnar sinnar með því að afnema heimild til fyrirtækja til frádráttar á framlögum til menningarmála og velferðarmála og vísindarannsókna. Þar birtist hin eiginlega afstaða Alþb. til þessara verkefna, til þeirra samtaka sem að slíkum stofnunum, að slíkum verkefnum vinna, til að mynda Hjálparstofnun kirkjunnar. Hæstv. ráðherra fékk nú heldur betur ádrepu frá framkvæmdastjóra þeirrar stofnunar. Það virðist vera nákvæmlega sama hvaða velferðarsamtök það eru í þjóðfélaginu. Það hefur verið helsta hugsjón hæstv. fjmrh. í nafni félagshyggjunnar að leggja þar á skatta. Sem betur fer hefur tekist að koma í veg fyrir þessa smán. Sem betur fer hefur hæstv. fjmrh. sætt sig við þetta. Öll vegferð þessa frv. er með ólíkindum, upphaf þess, kynning og með hvaða hætti á að hraða afgreiðslu þess í gegnum Alþingi án þess að gefa þingmönnum nægjanlegt ráðrúm til þess að fjalla um þetta, án þess að gera þjóðinni nægjanlega grein fyrir hinu raunverulega innihaldi. Þegar frv. var lagt fram á Alþingi lá fyrir í yfirlýsingum frá hæstv. forsrh. að stjórnarflokkarnir höfðu þá ekki enn komið sér saman um endanlegt efnisinnihald frv. og raunin varð sú að það samkomulag varð ekki fyrr en í gær. Samt er það krafa hæstv. fjmrh. að nýta hér hinn nýja þingmeirihluta til að keyra þetta mál í gegn á örfáum klukkutímum til þess að almenn umræða geti ekki orðið um það í þjóðfélaginu. Auðvitað af engum öðrum ástæðum. Auðvitað er dregið að koma með þetta fram í þeim tilgangi að hindra að almenn umræða geti orðið um þetta í þjóðfélaginu. Hæstv. ríkisstjórn mun hafa hina mestu skömm af þessu máli.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Það frv. sem hér er um að ræða hefur þegar fengið ítarlega umræðu í hv. efri deild. Frv. gengur í fyrsta lagi út á það að fresta þeim breytingum á fjármögnun framhaldsskólanna sem gert er ráð fyrir í framhaldsskólalögunum. Þeim breytingum var frestað strax við gildistöku laganna til 1. jan. 1989 og frv. gengur út á að þessum köflum verði enn frestað til 1. jan. 1990 fyrst og fremst vegna þess að þetta mál er hluti af þeim umræðum sem nú standa yfir og fram hafa farið um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir því að þegar þau mál hafa verið afgreidd taki ríkið við rekstri framhaldsskólanna af sveitarfélögunum. Í annan stað er gert ráð fyrir því í frv. að ákvæðum framhaldsskólalaganna um skólanefndir, 7. og 8. gr., verði einnig frestað og að þær nefndir sem til þessa hafa starfað sem skólanefndir framhaldsskóla fái áframhaldandi umboð til 1. jan. 1990. Það er ljóst að fyrri þáttur þessa máls, þ.e. sá sem snertir fjármögnunina, er með þeim hætti að brýnt er að afgreiða hann fyrir áramót. Ég hef hins vegar orðið var við að örðugt er að ná um það samstöðu að á síðarnefnda þættinum, sem lýtur að skólanefndunum, verði tekið. Ég hef því fyrir mitt leyti fallist á, ef það gæti orðið til að greiða fyrir framgangi þessa máls og annarra, að fjármögnunarþátturinn verði afgreiddur nú þegar en afstöðunni til skólanefndanna og afgreiðslu þess máls verði frestað. Jafnvel þó að það yrði ekki afgreitt fyrir hátíðarnar er ljóst að það mál hlýtur að koma hér til meðferðar strax eftir áramót eða þegar þingið fjallar um þessi mál á nýjan leik. Auk þeirra mála sem snerta skólanefndirnar er menntmrn. með í gangi undirbúning að vissum breytingum á framhaldsskólalögunum, m.a. því sem snertir rekstrarframlög til framhaldsskólanna. Niðurstaða nefndar sem fjallað hefur um þessi mál og reglugerðarútgáfu á grundvelli framhaldsskólalaganna er að núverandi kostnaðarákvæði þeirra séu óbrúkleg eins og þau líta út og því óhjákvæmilegt að lögunum verði breytt á þessu þingi. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál frekar hér að sinni og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Geir H. Haarde Herra forseti. Þannig háttar til um 1. gr. þessa frv. að hún er ekki stefnumarkandi fyrir frv. í heild heldur fjallar hún um breytingar á ákveðnum viðmiðunartölum í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, um upphækkun slíkra viðmiðunartalna, þar sem ekki er gert ráð fyrir skattvísitölu í fjárlögum næsta árs. Sjálfstfl. styður þessar breytingar. Það hefur hins vegar ítrekað komið fram að hann er andvígur frv. í hinum stefnumótandi ákvæðum þess. Við munum styðja brtt. þær sem Kvennalistinn hefur flutt sem miða að því að breyta skipan tekjuskatts einstaklinga í það horf sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum til að tryggja að ef þetta frv. nær fram í heild sinni verði þau ákvæði þannig að þau skili því gagnvart almenningi sem núgildandi lög gera ráð fyrir. Ég segi já við þessari grein, herra forseti.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Forseti vill taka það fram að við 19. gr. er, auk brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn., einnig brtt. á þskj. 341 frá hv. þm. Hreggviði Jónssyni og Albert Guðmundssyni. Þó að í tillögu meiri hl. fjh.- og viðskn. sé kveðið á um endanlegt orðalag greinarinnar lítur forseti svo á að tillaga hv. þm. Hreggviðs Jónssonar og Alberts Guðmundssonar sé viðaukatillaga og geti staðist sem efnislega sjálfstæð viðbót við greinina og mun því bera hana upp á eftir tillögu meiri hl. nefndarinnar.

Forseti. Slík tillaga er, held ég, samkvæmt venjulegum skilningi þingsins brtt.

Tillagan er borin fram sem brtt., en það sem forseti er að segja er að þó að orðalag sé þannig hjá meiri hl. fjh.- og viðskn. að greinin skuli orðast með tilteknum hætti telur forseti rétt að engu að síður teljist greinin ekki endanlega ákveðin þótt sú tillaga hafi verið samþykkt heldur verði á eftir borin upp til atkvæða tillaga frá hv. þm. Hreggviði Jónssyni og Albert Guðmundssyni vegna þess að forseti telur að meginreglan sé sú að vilji þingsins geti fengið að koma í ljós, m.a. um þessa tillögu. Tillaga Hreggviðs Jónssonar og Alberts Guðmundssonar er hrein viðaukatillaga og getur staðist efnislega sem viðbót við greinina eins og hv. þm. geta gengið úr skugga um og skiptir engu um það orðalag sem lagt er til af meiri hl. fjh.- og viðskn.

Forseti. Er eitthvað í þingsköpum sem heitir viðaukatillaga? Eru ekki bara nefndar brtt.? Ef það er breyting á frumvarpsgrein, þá er það brtt. Þetta er þó kannski ekki stórt atriði.

Ég skal taka nafngiftina til baka ef það skiptir máli. Meginatriðið í huga forseta er að vilji þingsins geti fengið að koma fram um þessa tillögu.

Ef báðar tillögurnar eru samþykktar er skatturinn lagður tvisvar á.

Eins og kemur fram í brtt. er hér um ,,þrátt fyrir"-ákvæði að ræða sem vísar til fyrri mgr. Þess vegna telur forseti að brtt. geti staðist sem sjálfstæð viðbót og telur rétt að brtt. geti komið til atkvæða þó að tillaga meiri hl. hafi verið samþykkt.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég tel að það sé eðlilegt að bera upp brtt. á þskj. 341 eftir að atkvæðagreiðsla hefur farið fram um tillögu meiri hl. fjh.- og viðskn. Þar með geta menn eins og sá sem hér stendur greitt tillögunni á þskj. 341 atkvæði ef svo illa skyldi fara að tillagan á þskj. 322 yrði samþykkt og eignarskattshækkanirnar yrðu þar með að veruleika. Þessi viðbótartillaga gerir mönnum kleift að milda þá hækkun sem í fyrri tillögunni felst.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Sú aðferð sem hv. 17. þm. Reykv. lýsti er nákvæmlega sú aðferð sem forseti hafði lýst að hann ætlaði að viðhafa við atkvæðagreiðsluna.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Vegna skýringa hv. síðasta ræðumanns er nauðsynlegt að benda á að að sjálfsögðu er tilhögun sú sem forseti leggur til rétt og sú eina sem getur gengið vegna þess að brtt. á þskj. 341 frá hv. þm. Hreggviði Jónssyni og Albert Guðmundssyni getur ekki staðið ein sér, er merkingarlaus ein sér og hana ber að kalla til baka ef ekki er búið að samþykkja fyrri tillöguna þar sem hún er merkingarlaus og út í bláinn ein sér og í henni er vísað til fyrri málsgr. sem þarf að vera búið að samþykkja til þess að það hafi eitthvað upp á sig að samþykkja síðari brtt.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Með samþykkt hækkunar eignarskatta er gengið í berhögg við allt velsæmi og langt út fyrir eðlileg mörk í skattaáþján almennra borgara. Þetta bitnar harðast á einstaklingum sem búa í eigin íbúðarhúsnæði. Þeir hafa lagt í það metnað sinn að spara, fara vel með þau laun sem þeir hafa unnið til og greitt fulla skatta, bæði af launum vinnu sinnar og byggingarefni því sem í þessi hús hefur farið. Hér er verið að hegna þeim sem hafa sýnt ráðdeild, hafa borgað skuldir sínar með skilum og eiga nú skuldlitlar eða skuldlausar eignir. Þessi skattur hefur af sumum verið kallaður ekknaskattur vegna þess að hann leggst afar þungt á einstaklinga. Af eign sem hjón greiða 108 þús. kr. af greiðir einstaklingur 231 þús. kr. og var á síðasta ári 72 þús. kr. eða hækkar um rúm 320%. Mismunurinn á því sem einstaklingur greiðir og því sem hjón greiða er 123 þús. kr. í ár. Ofan á þetta verður ein fyrirvinna að greiða miklu hærri skatta af launum. Þetta er ósvífni. Þá er einnig ráðist á íbúa hér í Reykjavík og á Reykjanesi á lúalegan hátt. Sama stærð af eign er nánast skattlaus víða úti á landi. Launatekjur hér á Reykjanesi og í Reykjavík eru þó þær sömu. Þetta er eignaupptaka og árás á borgarastétt í landinu. Ég segi nei.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. er Kvennalistinn þeirrar skoðunar að það beri að skattleggja eignir sem eru umfram hófleg mörk svo sem ætlunin er skv. 19. gr. Í meðförum nefndarinnar voru viðmiðunarmörkin vissulega hækkuð og það teljum við til bóta, en við teljum að þessi tillaga og hækkunin sé ekki grundvölluð á nægilega miklum athugunum og því greiði ég ekki atkvæði.

Ragnar Arnalds Herra forseti. Eins og flestum er kunnugt er endurstofnverð húsa víða úti á landi liðlega tvöfalt fasteignamatsverð. Tillagan felur því í sér að það er verið að leggja það til að eignarskattur á þetta húsnæði hækki þannig að hann verði a.m.k. 2% í staðinn fyrir það sem nú er á eignir umfram 5 millj. Þar að auki er fasteignamatsverð miðað við söluverð eigna og þannig er því hér gerð tillaga um að eignarskattur sé lagður á eignir sem ekki eru í raun og veru til því að eignirnar eru ekki meira virði en sem nemur fasteignamatsverði. Mér finnst þetta því með fráleitari tillögum sem ég hef séð í þinginu og segi nei.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég vísa til mjög glöggra skýringa hv. þm. Ragnars Arnalds á þessu máli og mig furðar að hver þingmaður landsbyggðarinnar á fætur öðrum skuli láta þetta mál fram hjá sér fara og engin afskipti vilja hafa af afgreiðslu þess. Ég segi nei.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég tek undir það að endurstofnverð er hærra en fasteignamat úti á landi, en það er sagt vera minna en fasteignamat í Reykjavík. Af hverju er þessi munur á húsnæði? Fólk þarf jafnt að hafa húsnæði hér sem annars staðar eða annars staðar sem hér þannig að það á að vera jöfnuður. Ég segi að sjálfsögðu já. Ég er flm.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég vek athygli á því að þingheimur er hér að samþykkja afturvirk ákvæði í skattalögum að hluta til. Þetta gildistökuákvæði er að hluta til með afturvirkum ákvæðum. Slíkt er að sjálfsögðu algerlega óviðunandi. Við sjálfstæðismenn getum ekki borið ábyrgð á slíku ákvæði í lögum og greiðum ekki atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu. Ég greiði ekki atkvæði.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það er meginregla að það eigi ekki að leggja á skatta aftur í tímann. Ég segi nei.

Geir H. Haarde Herra forseti. Hér hafa orðið þó nokkur tíðindi á þessum þingfundi í kvöld. Það hefur komið í ljós að ríkisstjórnin er öflugri hér í deildinni en áður var talið og að einn af þingmönnum Borgfl. hefur veitt brautargengi einhverjum mestu skattahækkunarfrv. sem um getur í landinu í seinni tíð. Það frv. sem nú er komið til 3. umr. um vörugjald vekur sérstaka athygli í þessu sambandi þar sem fyrir liggja eindregin mótmæli allra þeirra verkalýðsfélaga sem þessu máli tengjast, allra þeirra hagsmunasamtaka sem málinu tengjast og yfirleitt allra aðila sem hafa tjáð sig við hv. fjh.- og viðskn. Það hlýtur því að vekja sérstaka undrun að einn hv. þm. Borgfl. skuli styðja mál sem hagsmunasamtök launþega og atvinnurekenda í íslenskum framleiðslugreinum hafa mótmælt svo harðlega. Ég tel að allir þeir aðilar sem hafa tjáð sig við hv. fjh.- og viðskn. hafi vit á þeim málum sem hér er verið að fjalla um, það þurfi ekkert að fara í grafgötur með það eða gefa í skyn að nefndin hafi kallað til aðila sem ekki vissu hvað þeir voru að tala um. Ég hlýt að lýsa mikilli undrun á þessari niðurstöðu, en þó fyrst og fremst miklum vonbrigðum með að svo skuli hafa farið bæði í þessu máli og að því er varðar tekjuskatt og eignarskatt. Það liggur alveg fyrir að frv. um vörugjald er mjög íþyngjandi fyrir íslenska iðnstarfsemi og mun gera samkeppnisstöðu íslenskrar framleiðslu verri en áður var gagnvart innfluttum vörum. Þá koma menn að vísu og segja: Já, en vörugjaldið leggst á bæði innflutning og innlendar vörur. Og það er að vísu alveg rétt að báðir vöruflokkarnir munu hækka hlutfallslega jafnmikið. Ef um er að ræða innflutning og innlenda vöru þá hækkar hvort tveggja um sömu prósentu í kjölfar vörugjaldsins. En þar sem um er að ræða lægra vöruverð hinum erlenda framleiðanda í hag eykst auðvitað það krónubil sem er á verði hinnar innfluttu vöru miðað við þá innlendu. Þess vegna er alveg ljóst að hér er verið að gera breytingar á sköttum og gjöldum sem bitna illilega á íslenskum atvinnuvegum og það í ástandi þegar samdráttar gætir af öðrum orsökum, það í ástandi þegar fyrir liggur að uppsagnir eru miklar, minni vinna en verið hefur og blikur á lofti um atvinnu fjölda fólks. Á einhverju stigi umræðna um þetta mál var því haldið fram að vörugjaldið ætti að verða eins konar fjárfestingarskattur, það ætti að leggjast á byggingarstarfsemi og ýmsa þenslu í okkar hagkerfi. Nú held ég hins vegar að öllum sé ljóst að þessi margumtalaða þensla er liðin tíð og gjald sem þetta vörugjald mun gera illt verra, mun gera öldudalinn í efnahagslífinu krappari að því er varðar þá hagsmunaaðila sem hér eiga hlut að máli. Það er ekki aðeins svo, herra forseti, að það sé verið að koma við hagsmuni iðnfyrirtækja og iðnverkafólks með þessu frv. Það hafa líka verið sérstaklega valdir út aðrir aðilar og þá á ég við húsbyggjendur í landinu sem með vörugjaldi á byggingarefni munu þurfa að greiða mun hærri kostnað vegna húsbygginga sinna. Þetta eru kveðjurnar sem ríkisstjórnin, með félags- og húsnæðismálaráðherra í broddi fylkingar, sendir húsbyggjendum um þessar mundir. Þetta eru kveðjur í samræmi við það sem var á döfinni í deildinni fyrr í dag þegar stjórnarliðið felldi tillögu um að hækka framlag til þeirra sem eiga í sérstökum greiðsluerfiðleikum og þurfa á fyrirgreiðslu að halda hjá Húsnæðisstofnun ríkisins af þeim sökum. Ég verð að segja að fyrir þann fjölda fólks sem hefur bundið trúss sitt við vinstri flokkana í landinu og félagshyggjustefnu þeirra hljóta þetta að vera kaldar kveðjur. Ég hygg að húsbyggjendum, iðnverkafólki, iðnrekendum og yfirleitt atvinnulífinu á Íslandi í heild muni þykja þetta kaldar kveðjur. Þessar jólakveðjur Alþb. koma hins vegar ekki þeim á óvart sem eitthvað þekkja til stefnu þess flokks. En ég hygg að Alþfl. og hugsanlega Framsfl. hafi verið búnir að tala sig svo mikið inn á gafl hjá fólki að jólakort í þessu formi muni koma nokkuð á óvart hjá almenningi í landinu þegar fólk gerir sér grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Herra forseti. Það er ekki ýkja mikið tilefni til að efna til langra viðbótarumræðna um þetta tiltekna mál við 3. umr. Það liggur fyrir að huldumaðurinn --- eða huldukonan --- er komin í ljós. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur nú allt í einu 22 atkvæði í hv. Nd. og þar með nægilegt fylgi til að koma í gegn einhverri mestu skattpíningu sem um getur á einu bretti í þingsögunni, a.m.k. á síðari árum. Það var, eins og hæstv. forseti deildarinnar sagði í dag, býsna forvitnilegt að fá úr þessu skorið. Hann notaði að vísu það orð um annað fyrirbæri sem upp kom í umræðum í deildinni í dag, en það orð á jafn vel við um að það er ekki síður forvitnilegt að fá úr því skorið hverjir eru hinir raunverulegu stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar og hverjir ekki. Nú er komið í ljós að það er meiri hluti hér í deildinni og væntanlega einnig í Ed. fyrir þeirri skattpíningu sem stjórnin boðar og stjórnin fylgir óháð því á hverjum hún lendir. Því var haldið fram í þingbyrjun og í fjárlagafrv. að skattarnir sem stjórnin boðaði ættu að lenda sérstaklega á hátekjufólki og þeim sem hefðu fleytt rjómann ofan af góðærinu eins og það var kallað. Síðan hefur komið allt annað í ljós. Það eru neytendur í landinu, það er iðnverkafólkið í landinu, það eru lágtekjumenn, einstæðir foreldrar, hjón með mörg börn og aðrir slíkir svokallaðir forréttindahópar sem að mati ríkisstjórnarinnar hafa fleytt rjómann ofan af góðærinu og eiga nú að gjalda fyrir það svo um munar. Og fólkinu sem hefur komið sér upp íbúðum, hugsanlega myndarlegum íbúðum, í langri sambúð og langri starfsævi, býr nú eitt í sínum íbúðum oft og tíðum, hefur kannski með ráðdeild og sparsemi á löngum tíma komið sér upp einhverjum sjóði, hvort sem það er í formi íbúðar eða með öðrum hætti, á nú að refsa harðlega fyrir ráðdeildarsemina og sparsemina, fyrir það eitt að hafa ekki eytt peningunum eins og aðrir um leið og þeirra var aflað. Þetta er stefnan sem orðin er ofan á hér í þinginu, herra forseti. Það er ágætt að fá á hreint hverjir fylgja slíkri stefnu. Úr því að það er komið í ljós er nokkuð ljóst að stjórnin sem var minnihlutastjórn í Nd. er orðin að meirihlutastjórn og hún á auðvitað ákveðinn rétt á því að koma málum sínum fram fyrst þannig er í pottinn búið. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Við höfum varað mjög eindregið við þessu máli, við sjálfstæðismenn og aðrir stjórnarandstæðingar, og það mun koma í ljós að hér er á ferðinni aðgerð sem mun hafa háskalegar afleiðingar í för með sér, aðgerð sem mun hugsanlega stefna atvinnu fjölda manna í hættu, aðgerð sem engir góðviljaðir stjórnmálamenn geta verið þekktir fyrir að leggja nafn sitt við.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ingi Björn Albertsson): Hæstv. forseti. Ég ætla að gera fjórðu tilraun til að spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar. Hún er byggð á blaðagrein og blaðaviðtali sem átt var við hæstv. ráðherra undir þeirri makalausu fyrirsögn ,,Hækkun vörugjalds snertir ekki daglegar nauðsynjar launafólks``. Þar segir ráðherra m.a.: ,,Við stefndum að því einnig að lækka verð á nauðsynlegum matvælum og nota frekar tekjuöflunina til þess.`` Það er verið að tala þarna um matarskattinn. ,,Hins vegar féllumst við á það, þegar þessi stjórn var mynduð, að matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár og peningarnir væru frekar notaðir til að greiða niður verð á nauðsynlegum matvælum.`` Ég ætla ekki að lesa meira þó að ég hafi gert það við fyrri spurningu. Spurning mín til ráðherrans var sú: Má treysta þessum orðum? Verður matarskatturinn felldur niður eftir eitt ár? Reyndar segir ráðherrann berum orðum að hann eigi aðeins að halda gildi sínu í eitt ár. Ég bið ráðherrann vinsamlegast að koma hér í ræðustól og staðfesta það fyrir þjóðinni að eftir eitt ár verði matarskattur úr gildi fallinn. Hæstv. forseti. Auðvitað voru allmargar aðrar spurningar sem ég lagði hér fyrir og ég harma að hæstv. ráðherra sá enga ástæðu til að koma í ræðustól og svara einni einustu spurningu hvorki frá mér né öðrum ræðumönnum hér í dag. Ég verð bara að túlka það sem táknrænt dæmi um þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í sambandi við þetta ákveðna frv. Ég spurði m.a. um fob-tollun, hvort ráðherra hefði íhugað hana eða hvort hann væri jafnvel að íhuga hana og af hverju hún væri ekki í raun tekin upp. Hvers vegna ættum við að greiða tolla af hlutum eins og pökkun, frakt, tryggingu, kostnaði o.s.frv.? Ég spurði ráðherra einnig um ósamræmi og benti honum á í tvígang ákveðið ósamræmi í vörugjaldsfrv. Ég hygg að hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hafi bent á ákveðin númer sem hreinlega eru ekki til í tollskránni. Dæmin um vinnubrögðin og hversu hroðvirknisleg þau virðast vera eru æpandi. Ég spurði um fjölgun greiðenda. Þeir voru sagðir fara upp í rúmlega 300 við fyrsta frv. sem hér var lagt fram. Nú hefur stofninn verið breikkaður um fleiri hundruð númer þannig að væntanlega hefur greiðendum fjölgað allverulega. Ég ætla ekki að tína upp fleiri spurningar, en ég get svo sem notað mér þann möguleika sem ég hef á seinni ræðu ef ekki koma svör við þeim örfáu spurningum sem ég hef hér borið fram. Hins vegar vil ég aðeins taka undir það að einhverju leyti sem hv. þm. Geir H. Haarde kom inn á áðan þó að ég taki ekki undir allt sem hann sagði. Ég verð, því miður, að harma þá afstöðu sem ákveðinn þingmaður Borgfl. hefur tekið í dag. Ég segi því miður vegna þess að á þeim tímum sem nú eru í hönd farnir hafa skattar verið stórauknir, hafa laun verið fryst, hefur jafnvel lækkun launa verið boðuð, samningsréttur afnuminn, það þarf að setja upp sérstakan sjóð til að aðstoða nauðstödd heimili og það er samdráttur í atvinnulífinu. Það er boðað aukið atvinnuleysi, það verður stórskertur kaupmáttur og það verður hækkað vöruverð. Ég segi enn á ný: Því miður finnst mér slæmt að nokkur þingmaður Borgfl. skuli styðja slíkt frv.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegur forseti. Ég þarf ekki að vera margorð um þetta mál. Ég hef þegar tjáð mig um það, bæði um efnisatriði og málsmeðferð. Við kvennalistakonur erum andvígar frv. þar sem það hækkar framfærslukostnað, það hækkar byggingarkostnað og það eykur verðbólgu um leið og launafólk er beitt valdi og fær ekki að semja um laun sín. En ég sé mig tilneydda til að gera athugasemd vegna atkvæðagreiðslu sem fram fór áðan við 2. umr. Ég hafði ætlað að gagnrýna hæstv. forseta, nú er ekki aðalforseti í forsetastóli, en ég hef þegar rætt við þann sem gegndi forsetastörfum áðan, vegna þess að tilhögun atkvæðagreiðslunnar ruglaði a.m.k. þá sem hér stendur í ríminu og mér tókst ekki að greiða atkvæði á þann veg sem ég ætlaði. Þar má um kenna ruglingslegum þingskjölum sem stafa af ruglingslegri málsmeðferð meiri hl. Hæstv. forseti lét greiða atkvæði um tvær fyrstu brtt. frá meiri hl. í einu, en ég áttaði mig hreinlega ekki á því og heldur ekki þeir sem í kringum mig voru fyrr en atkvæðagreiðslan hélt áfram. Þess vegna vildi ég nú nota tækifærið og lýsa því yfir að það var ætlun okkar kvennalistakvenna að greiða atkvæði með sumum atriðum í brtt. nr. 2 og ég hafði hugsað mér að fá þeim númerum skipt upp í hluta. Það er sjálfsagt að upplýsa þingheim um hvernig við höfðum hugsað okkur að greiða atkvæði því að þarna eru númer frá 1701.1100 til 1704.9009 en á bak við þau númer eru ýmsar sykurvörur og sætindi og við höfðum hugsað okkur að styðja þá hækkun. Við höfðum hins vegar hugsað okkur að greiða atkvæði gegn tveimur númerum sem hafa að geyma kakóduft án sykurs sem við sjáum ekki ástæðu til að hækka sérstaklega. Þar á eftir koma ýmis númer sem innibera súkkulaðinúggatmassa og sitt af hverju tagi í þeim dúr. Þá eru hér piparkökur og sætt kex. Það fellur undir þessa skilgreiningu einnig. En síðan koma allmörg númer sem hafa að geyma ávaxtaþykkni, ógerjaðan og ósykraðan safa, þ.e. númer frá 2009.1101 til 2201.1000, og við ætluðum að greiða atkvæði gegn sérstöku álagi á þessar vörur. Þar næst koma númer sem eiga við gos, öl og vínanda og fleira af því tagi og við ætluðum að styðja sérstakt álag á þær vörur. Við höfðum sem sagt farið nokkuð rækilega yfir þennan kafla og ætluðum á málefnalegan hátt að styðja þær álögur á þau númer sem við töldum vera í samræmi við manneldisstefnu. En þetta misfórst hjá okkur þar sem atkvæðagreiðslan var ekki á sama veg og við töldum að hún yrði. Þetta vildi ég skýra út svo það kæmi skýrt fram bæði gagnvart þingdeild og kæmi fram í þingtíðindum og þarf svo sem ekki frekari orð um það að hafa. En fyrst ég er komin hingað vil ég ítreka fyrirspurn sem ég gerði til hæstv. ráðherra við umræðuna áðan og hún er varðandi þetta númer sem ekki fyrirfinnst í tollskránni en meiri hl. vill endilega hafa með 9% vörugjaldi. Það er mér vitaskuld útlátalaust, en ég hygg að tekjur ríkisins aukist ekkert við það og mér finnst snyrtilegra að það sé í samræmi við tollskrána. Þetta númer er 3926.3001. Ég bar fram fsp. um það áðan hvað lægi að baki þessu númeri, hvort þetta væri eitthvert sérnúmer hæstv. fjmrh., eitthvað sérstaklega hugnanlegt, en ég fann þetta ekki í tollskránni og því er þessi fyrirspurn fram borin. Ég vona að ég hafi þá hér með úskýrt hver afstaða Kvennalistans er í rauninni til þeirra liða sem hér var verið að afgreiða.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ingi Björn Albertsson): Hæstv. forseti. Þetta er alveg makalaust. Ég eiginlega skil ekki hvað þarf til að fá hæstv. ráðherra hér upp og svara þeim spurningum sem fyrir eru lagðar. Það er ákveðið mál til umræðu sem heyrir undir þennan hæstv. ráðherra og hann fæst ekki hér upp til að svara þeim spurningum sem þarf og er eðlilegt að spyrjast fyrir um. Ég leita til hæstv. forseta með það að koma því til leiðar að hæstv. ráðherra taki þátt í umræðum og svari þeim fyrirspurnum sem lagðar eru fyrir hann.

Forseti tekur fram að hann hlutast ekki til um hverjir kveðja sér hljóðs.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Þeirri fyrirspurn sem hv. þm. bar fram og lýsti í ræðu sinni áðan að hann hefði ítrekað við umræðurnar og snertir afstöðu mína til skattlagningar á matvæli tel ég að ég hafi þegar svarað á þessu þingi með því að vísa til þess að þeir þættir koma til umfjöllunar við endurskoðun laganna um virðisaukaskatt. Eins og fram hefur komið í þessari hv. deild og hv. Ed. er ætlunin að þeir flokkar sem ekki eiga aðild að ríkisstjórninni eigi einnig aðild að þeirri endurskoðun og vænti ég þess að þar gefist rækilegri og betri vettvangur til að fjalla um það mál en hér.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Ég bar fram nokkrar spurningar til hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa máls. Þeim spurningum hefur ekki verið svarað. Þær vörðuðu nokkra þá þætti sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hefur gert að umræðuefni og nokkra aðra þætti líka. Ein af þessum spurningum var beinlínis sú hvort það væri ekki áreiðanlega rétt skilið að sætuefni sem innihalda ekki sykur séu í þessum sama vörugjaldsflokki. Enn fremur kom ég með þá ábendingu að það væri æskilegt og að ýmsu leyti nauðsynlegt að þeir vöruflokkar væru teknir út úr þessu vegna heilsufarsnauðsynjar hóps fólks sem er algerlega háð fæðu sem er sykursnauð. Ég sé ekki betur en ríkisstjórnin hafi alveg skellt skolleyrum við þessu, en ég get ekki ímyndað mér að þetta muni svo afskaplega miklu í tekjuöfluninni. Hins vegar munar þetta mjög miklu fyrir þann hóp, sem er sem betur fer ekki mjög fjölmennur en of fjölmennur þó, sem er háður slíkum vörum. Þetta tel ég að sé alveg nauðsynlegt að leiðrétta. Hér er fyrst og fremst um að ræða sætuefnið aspartan sem ég hygg að sé enn þá inni í þessari grein og þarf endilega að fara þaðan. Annað atriði, sem ég get heldur ekki ímyndað mér að vegi afskaplega þungt í tekjuöflun ríkisins en hefur hins vegar mjög mikla þýðingu menningarlega, er það að nú virðist ríkisstjórnin hafa ákveðið að leggja vörugjald á efni til listmálunar. Ég bendi hæstv. ráðherra á það, ef hann mætti vera að að taka þeirri ábendingu, a.m.k. hafa hana í huga sér, að það var mikið framfaraspor þegar opinber gjöld af þessum efnum voru afnumin fyrir nokkrum árum og breytti stöðu myndlistarmanna mjög mikið. Það gerðist hvort tveggja í senn að við gerðumst aðilar að Flórens-sáttmálanum um niðurfellingu aðflutningsgjalda af slíkum efnum, efnum til framleiðslu menningarverðmæta m.a., efnum vegna menningar og vísinda, og svo hins vegar að ríkisstjórnin ákvað að ekki skyldi vera sérstakt vörugjald á efnum til listmálunar. Ég vek athygli á þessu og hvet eindregið til þess að þetta spor aftur á bak verði ekki stigið. Nóg er nú samt sem að skattafrv. ríkisstjórnarinnar má finna. Ég held að þau tvö atriði sem ég hef bent á séu í raun og veru afskaplega útlátalítil fyrir ríkisstjórnina að leiðrétta en hafi mikla þýðingu fyrir þá sem í hlut eiga. Það væru fjölmörg atriði, herra forseti, sem ástæða væri til að víkja að því að þetta frv. er eitt með öðru það sem sýnir hug þessarar hæstv. ríkisstjórnar til almennings í landinu. Nú vil ég ekki ætla henni að hún beri neina óvild í brjósti gagnvart almenningi í landinu heldur er hér um að ræða þvílík flaustursverk að þau bitna með óhóflegum þunga á þeim sem síst skyldi oft og tíðum. Það aftur á móti lætur hæstv. ríkisstjórn sér í léttu rúmi liggja þegar um er að ræða að halda völdum sínum annars vegar og hins vegar að geta sýnt fram á pappír þar sem menn telja, a.m.k. til bráðabirgða, að nokkurn veginn sé jafnvægi á milli tekna og gjalda í fjárlögum hvað sem það kostar, þó að það hafi mikinn aukakostnað og erfiðleika í för með sér örskömmu seinna. Þetta er einungis vegna þess að þessari ríkisstjórn er margt helgara en kjör hinna einstöku þjóðfélagsborgara í landinu. Svipurinn á fjárlagafrv. hæstv. fjmrh., þ.e. fjárlagafrv. Alþb., þarf að vera með þessum hætti hvað sem það kostar og undir það jarðarmen ganga bæði hæstv. forsrh. og hans flokksmenn, hæstv. viðskrh. og hans flokksmenn og svo nýju hásetarnir tveir sem væntanlega fá kannski ekki skiprúm á þessum bát fyrr en eftir áramótin. En svo er að sjá hér enn sem fyrr, áður en þessi frv. tóku þó þeim breytingum sem eru nú að verða á þeim, að það sé Alþb. sem ræður efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar, fjármálastefnu þessarar ríkisstjórnar allt til þess að hið sama Alþb. geti sýnt á pappír að fjárlagafrv. og hin endanlegu fjárlög eins og þau verða afgreidd sýni e.t.v. meira jafnvægi en er í raun og veru. Með þessum hætti gerist það einkennilega að sjálfur hæstv. forsrh. sem hér situr verður eiginlega í þjónustu Alþb., svo einkennilegt sem það er. Ég veit að sveifluhæfileikar Framsfl. eru miklir og að hæstv. forsrh. er íþróttamaður góður, en einhvern veginn þykir mér lítið leggjast fyrir kappann, ég verð að segja það, og má mikið vera ef það á ekki eftir að koma í ljós síðar að öll þessi aðferð hafi haft meiri og óheillavænlegri þýðingu fyrir íslenskt stjórnmálalíf en menn gefa sér tíma til að hugsa um núna í annríki daganna. Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að flytja langt mál um þetta frv., en ég var fyrst og fremst með þessar tvær litlu ábendingar í huga sem ég vona að réttsýnir menn í stjórnarflokkunum taki upp og haldi til haga við þá sem ráða þessu fleyi þeirra.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það kom fram við atkvæðagreiðslu í lok 2. umr. um þetta mál að hæstv. ríkisstjórn hefur borist liðsauki sem tryggði framgang málsins hér í hv. deild með þeim rökum að nú væri kominn tími til að snúast gegn, eins og það var kallað, ,,nýfrjálshyggju`` og ég geri ráð fyrir að ganga í lið með félagshyggjunni. En í hverju er nú félagshyggjan í þessari skattheimtu fólgin? Hún er m.a. fólgin í því að lækka álögur á innfluttan varning. Nú ætla ég ekki út af fyrir sig að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það ef hún telur sig hafa efni á því við þær aðstæður sem ríkissjóður býr núna og ef hún telur það almennt vera rétta hagstjórn við þessar aðstæður, þegar viðskiptahalli er mikill, að lækka tolla á tilteknum innfluttum vörum. En á móti er félagshyggjan svo fólgin í því að hækka gríðarlega skattheimtu sem bitnar á íslenskum iðnaði, verksmiðjuiðnaði og byggingariðnaði, og sem bitnar með mestum þunga á unga fólkinu í landinu. Þetta er félagshyggjan á bak við þetta frv. En ég kom hér fyrst og fremst upp til að ítreka þá spurningu sem hv. 5. þm. Vesturl. bar hér fram. Hæstv. fjmrh. hefur verið allra ráðherra duglegastur við að gefa út stórar yfirlýsingar í fjölmiðlum. Það hefur hins vegar komið á daginn að engar þeirra yfirlýsinga hafa staðist. Ýmist hafa þær hrunið vegna þess að hæstv. ráðherra hefur ekki komið áformum sínum fram eða að þær hafa verið vísvitandi blekkingar. Allar þessar yfirlýsingar hafa verið rangar. Hv. 5. þm. Vesturl. vitnaði í eina blaðayfirlýsingu hæstv. fjmrh. um að matarskatturinn ætti aðeins að standa í eitt ár, en hæstv. ráðherra fæst með engu móti til að staðfesta þá yfirlýsingu á hinu háa Alþingi og er það í samræmi við allt annað. Allar aðrar yfirlýsingar hans utan Alþingis hafa ýmist ekki staðist, hrunið vegna þess að hann hefur ekki komið áformum sínum fram, eða verið vísvitandi blekkingar og ósannindi. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að knýja á um að hæstv. ráðherra svari þessari fyrirspurn frá hv. 5. þm. Vesturl. Þegar þessi mál voru til umræðu á Alþingi fyrir ári og hæstv. núv. utanrrh. var fjmrh. komst hann svo að orði í ræðu 10. des., með leyfi forseta, um söluskattsfrv., um tolla- og vörugjaldsfrv. sem þá voru til meðferðar: ,,Þar sem þessi þrjú frv. eru að mörgu leyti efnislega ósundurslítanleg og nátengd hef ég í hyggju að ræða þau hér öll að svo miklu leyti sem umræðuefnið er eitt og vænti þess að þingmenn geti fjallað um þau öll í senn hér á eftir að svo miklu leyti sem það er efnislega óaðskiljanlegt.`` Og síðar í sömu umræðu segir núv. hæstv. utanrrh., með leyfi forseta: ,,Þær breytingar á söluskatti sem felast í þessum frv. eru sem fyrr segir nátengdar umfangsmiklum breytingum á lögum um tollskrá og vörugjald. Jafnhliða samræmingu söluskatts og víkkun skattstofns verða tollar lækkaðir og sex mismunandi vöru- og aðflutningsgjöld lögð niður. Í stað þeirra verður tekið upp eitt vörugjald, 14%, sem leggst á nokkra skýrt afmarkaða vöruflokka.`` Síðan segir hæstv. utanrrh.: ,,Um innbyrðis tengsl þessara aðgerða, breytinga á tollkerfi, vörugjaldskerfi og söluskattskerfi, er fjallað í þeim frv. þremur sem hér eru á dagskrá. Þessi endurskoðun og einföldun á tolla- og vörugjaldskerfinu tengist enn fremur þeim breytingum sem verða á söluskattskerfinu um næstu áramót.`` Með öðrum orðum, svo skýrt tók hæstv. núv. utanrrh. fram að þessar lagabreytingar, sem þá var verið að gera, væru ósundurslítanlegar og óaðskiljanlegar að það er auðvitað ekki hægt að ljúka þessari umræðu án þess að skýr svör fáist um þetta efni. Ég geri ekki ráð fyrir því að hæstv. viðskrh., sem leitt hefur kollsteypu Alþfl. í þessum efnum, geti svarað einu einasta orði um þetta fremur en annað sem til hans hefur verið beint. En það er skýlaus krafa þingsins að hæstv. fjmrh. svari þessari spurningu. Hér voru gerðar umfangsmiklar skattkerfisbreytingar. Álagning söluskatts á matvæli var órjúfanlega tengd því að tollar og vörugjöld væru lækkuð og einfölduð. Það er ekki unnt öðruvísi en það komi í bakið á fólki í landinu að hækka núna vörugjöldin. Það eru hrein svik við það sem áður var gert. Alþfl. fer auðvitað létt með það, en hæstv. fjmrh. verður að svara þessari spurningu vegna þess að hann hefur utan þings gefið til kynna að þetta eigi að vera bráðabirgðaástand. Ég ítreka spurningu hv. 5. þm. Vesturl. Getur hæstv. ráðherra svarað því skýrt og skorinort hér eða er sú yfirlýsing sem hv. 5. þm. Vesturl. vitnaði í enn eitt dæmið um að það er ekkert að marka það sem hæstv. ráðherra segir?

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ingi Björn Albertsson): Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. fjmrh. í sjötta sinn. Ég ætla nú að snúa mér að hæstv. forsrh. sem heiðrar okkur hér vegna þess að í svari hæstv. fjmrh. við þessari ákveðnu spurningu í blaðagreininni segir hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Hins vegar féllumst við á það, þegar þessi stjórn var mynduð, að matarskatturinn héldi gildi sínu í eitt ár.`` Þetta gefur náttúrlega það til kynna að um þetta hafi verið samið við stjórnarmyndunarviðræður, í málefnasamningi væntanlega. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Var Alþb. með þetta skilyrði? Er þetta skilyrði fyrir stjórnarþátttöku Alþb. eða ekki? Ég man vel þá tíð hér fyrir ári síðan þegar hæstv. fjmrh. stóð á kassa inni í versluninni Miklagarði og talaði gegn matarskatti og skoraði á ákveðna ráðherra að mæta þar. Ég man þá tíð. Hann hefur hins vegar gleymt þeirri tíð. Hér hafa verið lagðar fyrir hann fjölmargar spurningar varðandi það frv. sem hér liggur frammi. Ekki einni einustu spurningu hefur verið svarað, ekki einni einustu. Það er að mínu mati dæmi talandi dæmi um þau vinnubrögð sem þessi ríkisstjórn viðhefur. Ef það er ekki til skammar þá er ekkert til skammar í þessu þjóðfélagi í dag.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Ég vil áður en a.m.k. þessari umræðu lýkur vekja athygli á því sem hér er að gerast, þegar hér hafa verið umræður um hin þýðingarmestu mál, þegar þeir sem hafa verið í forsvari fyrir þá aðila sem fjallað hafa um þessi mál, forustumenn stjórnarandstöðunnar, fulltrúar í fjh.- og viðskn. koma hér upp með fyrirspurnir til ráðherranna, sem hafa lagt málið fyrir þingið, hæstv. fjmrh. og að sjálfsögðu hæstv. forsrh. sem a.m.k. stjórnlagalega séð ber fyrstur ábyrgð á hlutunum og telst vera í forustu fyrir þeim hópi ráðherranna sem hér eru. Hvorugur þessara aðila er reiðubúinn til þess að svara spurningum, að rökræða við þá aðila sem hér hafa komið upp. Á sama tíma koma þessir aðilar og tala um það að ekki sé hægt að fá mál afgreidd á Alþingi. Ég spyr: Hvers vegna er ekki hægt að fá mál afgreidd? Ein ástæðan er sú að þeir aðilar, sem bera ábyrgð á þeim frv. sem lögð hafa verið fram, eru ekki reiðubúnir --- ég veit að hæstv. fjmrh. er orðinn syfjaður, það eru kannski ýmsir aðrir líka. En Alþingi á kröfu á því að þeir aðilar, sem bera ábyrgð á málunum, svari og þeir skiptist á skoðunum við þá þingmenn sem tala hér og koma fram með sjónarmið sín af hálfu minni hlutans hér á Alþingi. Ég vildi aðeins benda á þetta og víkja að þeim þætti sem að mínum dómi er tvímælalaust það sem upp á stendur, þ.e. að hæstv. ráðherrar treystast ekki til þess að koma hér upp í ræðustólinn og svara spurningum eða rökræða um málin.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Vegna fsp. frá hv. 5. þm. Vesturl. vil ég upplýsa eftirfarandi: Í samningum stjórnarflokkanna er ekki tekið fram um, eins og kallað er, lækkun á matarskatti eða lækkun á verði matvæla. Hins vegar er fullt samkomulag um það á milli stjórnarflokkanna að leita leiða til að lækka verð, sérstaklega á matvælum framleiddum hér á landi, og skoða það í sambandi við þá yfirferð sem væntanlegur virðisaukaskattur þarf að fá. En ég vek athygli á því að þessi ríkisstjórn hefur aukið niðurgreiðslur á ákveðnum landbúnaðarafurðum sem eru svo sannarlega í þessum flokki og nemur sú niðurgreiðsla núna, ef ég man rétt, nokkuð yfir 300 millj. kr. Þannig að því fjármagni sem hefur verið ráðstafað í slíku skyni hefur öllu verið ráðstafað til að lækka það verð sem annars væri á matvælum sem framleidd eru innan lands.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í 3. umr. tókst okkur ekki að koma fyllilega til skila afstöðu okkar hérna við atkvæðagreiðslu í 2. umr. Við styðjum í rauninni hærri skatt á nokkur af númerunum í 17. kafla tollskrárinnar og örfá önnur sem hafa í för með sér að hærri álögur eru á sykur og sætindi, gos og öl. En við erum andvígar frv. í heild. Ég segi því nei.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Það er í sjálfu sér ástæðulaust að hafa mörg orð um þetta mál til viðbótar öllu því sem sagt hefur verið um þetta frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég rakti það í ítarlegu máli hér fyrr í kvöld hvaða meginástæður lægju að baki andstöðu okkar sjálfstæðismanna við þetta frv. Þetta mál er þríþætt. Það fjallar um að stórauka álögur, tekjuskattsálögur á allan almenning, það fjallar um að stórauka skattgreiðslur fyrirtækja og það fjallar um að stórhækka eignarskatta hjá einstaklingum. Allt þetta gerir það að verkum að þetta frv. er hið versta plagg að mínum dómi. Ég tel mig hafa sýnt fram á að fjmrh. leyfði sér að beita mjög grófum blekkingum við kynningu þessa máls. Því hefur ekki verið andmælt. Fjmrh. sá ekki ástæðu til þess, þó svo að ég hvetti hann til þess, að svara þeim ásökunum um vinnubrögð sem ég hef haft uppi í þessu máli. Ég lít því svo á að fjmrh. viti upp á sig þau vinnubrögð sem hann er sakaður um í því nál. sem 1. minni hl. fjh.- og viðskn. hefur sett fram um mál þetta. Þar segir m.a. þegar verið er að fjalla um tekjuskatta einstaklinga og áhrif frv. á skatta þeirra á næsta ári miðað við gildandi lög, með leyfi forseta: ,,Hér er um að ræða slíka fölsun að undirritaðir nefndarmenn þekkja ekki dæmi slíks. Forsendum núverandi kerfis er breytt í grundvallaratriðum áður en það er borið saman við afleiðingar frumvarpsins og án þess að það sé útskýrt. Gengið hefur verið úr skugga um að hér er ekki um mistök að ræða í framsetningu heldur vísvitandi fölsun. Slíkt siðleysi í vinnubrögðum og málflutningi er bæði til vitnis um spillt hugarfar í stjórnmálum og ömurlegan málstað í því máli sem um ræðir.`` Ég endurtek þessi ummæli nú við 3. umr. ef vera kynni að þau hefðu farið fram hjá einhverjum hér fyrr í kvöld. Ég tel að það sé ábyrgðarhluti að leggja nafn sitt við vinnubrögð af þeim toga sem hér er búið að afhjúpa. Ég geri ekki ráð fyrir að fjmrh. sjái ástæðu til þess að fetta fingur út í þetta nál. við 3. umr. frekar en 2. umr. En ég vil að það liggi alveg skýrt fyrir hver okkar afstaða er, á hvaða grunni hún er byggð og hvers konar blekkingum hefur verið beitt þegar þetta mál hefur verið kynnt fyrir almenningi og hér í þinginu. Virðulegi forseti. Það er fram komið að fyrir þessu máli er meiri hluti hér í þessari hv. deild þrátt fyrir alla þá galla sem á því eru. Það virðist vera meiri hluti fyrir öllu frv. og upp úr kafinu eru komnir ákveðnir huldumenn eða huldumeyjar. Hv. þm. Stefán Valgeirsson kannast við það.

Vertu ekki að þessu þrasi.

Ljóst er því að frv. mun fá hér brautargengi, illu heilli. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta. Ég tel að hér sé verið að stíga óheillaskref í öllum þeim þáttum sem um er að tefla í þessu frv. Ég tel að það grafi undan tiltrú almennings á skattkerfinu, að það fái ekki einu sinni að standa óhaggað í heilt ár áður en menn eru komnir með puttana í það til þess að ýta út úr staðgreiðslukerfinu þeim eiginleikum sem eru skattborgurunum í vil. Ég harma þetta mjög en ég skal ekki hafa um það fleiri orð, a.m.k. ekki nema að tilefni gefist til og læt þá lokið máli mínu, herra forseti.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Það er óþarfi að hafa mörg orð um þetta frv. sem hér er til 3. umr. Margt hefur verið sagt og bent á hvers konar árás er hér á ferðinni á kjör heimila og fyrirtækjanna í landinu en allt hefur komið fyrir ekki. Hæstv. ríkisstjórn undir forustu hæstv. fjmrh. hefur haft sitt fram og komið hefur í ljós að nokkur fylgisaukning hefur orðið í stjórnarliðinu þegar lagðar voru enn nýjar skattaálögur á almenning. Það er óþarfi að tína upp öll þau atriði sem hv. stjórnarandstæðingar hafa gert að umræðuefni og gert ágætlega, m.a. í nál. 1. minni hl., sem skipaður var þeim hv. þm. Geir H. Haarde og Inga Birni Albertssyni. Það var mjög ítarlegt og gott nál. Ég tek heils hugar undir það að líklega hefur sjaldan ef nokkurn tíma verið reynt að beita jafnmiklum blekkingum eins og gert var í þessu máli af hálfu hæstv. fjmrh., svo miklum að sjálfsagt hlýtur hann ævarandi skömm af. Í því sambandi þarf ekki að rifja upp nema eitt dæmi. Það er þegar hann heldur því fram að verið sé að hækka tekjuskattshlutfall fyrirtækja til samræmis við hækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga um 2 prósentustig eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. En þegar betur er að gætt kemur í ljós að auðvitað er hækkunin mun meiri vegna þess að það hlutfall af hreinum tekjum sem leggja má í fjárfestingarsjóð er lækkað úr 30% í 15%. Það hlýtur að teljast furðulegt að Alþfl. skuli láta teyma sig blindan í þá göngu sem hafin er undir forustu hæstv. fjmrh., ekki síst þegar það er rifjað upp að á síðasta ári þegar hlutfall hreins ágóða sem mátti leggja í fjárfestingarsjóði var lækkað um 10 prósentustig, úr 40% í 30%, þá var það gert um leið og tekjuskattshlutfallið var lækkað en ekki hækkað. Þannig hafa þeir hv. alþýðuflokksmenn --- sem gjarnan guma af því að það eigi að heiðra þá sem hafa starfað í fyrirtækjum af fyrirhyggju og ráðdeildarsemi og skynsemi, enn fremur að leita til þeirra og reyna að koma, ja, að þeirra áliti a.m.k., vitinu fyrir þá sem hafa fjárfest umfram getu --- nú hafa þeir tekið þátt í þeim leik með hæstv. fjmrh. sem öllu ræður í efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar, ef hægt er að kalla hana stefnu, og þar með jarðsett sínar fögru yfirlýsingar frá fyrri tíð. Það sem þó öðru fremur rekur mig hér upp í ræðustólinn eru orð sem voru látin falla við atkvæðaskýringu þegar greidd voru atkvæði um brtt. á þskj. 341, en það var brtt. frá hv. þm. Hreggviði Jónssyni og Albert Guðmundssyni. Hv. þm. Ragnar Arnalds og Sighvatur Björgvinsson stóðu upp fullir vandlætingar og töldu að síðari hluti þessarar tillögu lýsti þeim skoðunum að utanbæjarfólk ætti að greiða hærri skatta en þeir sem búa í Reykjavík eða á Reykjanesi. Hér er um mjög alvarlegan misskilning að ræða sem ég held, virðulegur forseti, að nauðsynlegt sé að leiðrétta því að auðvitað eru allir skattar greiddir af launum eða tekjum þeirra sem skattana þurfa að greiða. Og það er í meira lagi ósanngjarnt að ætlast til þess að á þeim svæðum, þar sem húseignir eru mjög dýrar og oft erfiðara að komast yfir húsnæði, skuli fólk verða skattlagt af launum sínum jafnvel helmingi meira en þeir sem hafa sömu laun og búa í nákvæmlega jafnstóru húsnæði annars staðar á landinu. Við sjálfstæðismenn sátum hjá við atkvæðagreiðsluna um þessa tillögu. Við töldum ekki ástæðu til að breyta frá því að hafa eignarskatta tiltölulega hógværa. Þær kasta tólfunum röksemdir hv. þm. Ragnars Arnalds og Sighvats Björgvinssonar af þeirri ástæðu sem ég hef nú nefnt, en hún er sú að menn sem búa í nákvæmlega jafnstóru húsnæði, jafnvel allt sitt líf, þurfa að greiða hærri skatta ef þeir búa hér á þeim svæðum þar sem fasteignamat er hærra. Þetta verður auðvitað þeim mun meiri mismunun sem eignarskattar hækka. Nú kynni einhver að segja að það sé hægt að breyta álagningu eins og gert er í fasteignagjöldum til viðkomandi sveitarfélaga. En hér er ekki slíku til að dreifa því að hér er um eignarskatta að ræða sem renna til ríkisins. Þetta, virðulegur forseti, vildi ég fá að láta koma hér fram við 3. umr. þannig að öll rök komist til skila en hv. alþm. sitji ekki undir þeim áróðri sem kom fram hjá hv. þm. og ég hef nú þegar nefnt. Ég sé síðan ekki ástæðu til þess, enn á ný, að lýsa yfir þeim vonbrigðum sem hljóta að vera í brjóstum allra þeirra sem töldu að ríkissjóður ætti að rifa seglin eins og almenningur og fyrirtæki. Það hefur komið í ljós að hæstv. ríkisstjórn ætlar sér með stefnu sinni eða stefnuleysi, aðgerðarleysi í atvinnumálum, að koma fyrirtækjunum á kné. Nú skulu þau fyrirtæki, sem hafa haft þá fyrirhyggju að fjárfesta ekki en leggja í sjóð, hundelt og enn á ný er hert á skattpíningarstefnunni gagnvart heimilunum í landinu. Þetta hefur komið skýrt í ljós. Hv. stjórnarsinnar hafa enga afsökun. Þetta hafa þeir gert vitandi vits og við það situr að sjálfsögðu á ábyrgð þeirra sem nú sitja að völdum hér á landi. Að svo mæltu, virðulegur forseti, læt ég í ljós þá veiku von að hv. þm. ríkisstjórnarinnar sjái að sér og hjálpi til við að fella þetta frv. nú við 3. umr.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Það frv. sem hér var afgreitt við 2. umr. með þessari gífurlega auknu skattheimtu er eitthvert mesta skattafrv. sem samþykkt hefur verið hér á vesturhveli jarðar. Það má leita víða til þess að reyna að finna hliðstæðu í skattlagningu á íbúðarhúsnæði við það sem hér hefur verið samþykkt og það má leita víða til þess að sjá slíka eignaupptöku sem hér er verið að framkvæma. Það er einnig alveg ljóst að þessi skattur, sem er sérstaklega lagður á okkur sem búum hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu, er geysilega óréttlátur því að það liggja sömu tekjur á bak við fólkið sem býr hér, eins og ég sagði þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu, og vandi þess verður því meiri sem þessir skattar verða hærri. Sú tillaga sem við hv. 5. þm. Reykv. fluttum, um eignarskatt manna af íbúðarhúsnæði, að hann ætti að reiknast með öðrum hætti en aðrir eignarskattar, var felld hér, því miður, og einnig tillaga um það að sömu eignarskattar væru af íbúðarhúsum um allt land þannig að það væri jafnrétti hjá öllu fólki á landinu. Hér í umræðum kom í ljós að hv. 5. þm. Vestf. og hv. 4. þm. Norðurl. v. sýndu einmitt fram á í sínum málflutningi hvað um væri að ræða. Hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði: Jú, það eru helmingi lægri gjöld þar, það er helmingi lægri gjaldstofn. Það er verið að ráðast á fólkið hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu með óeðlilega háum sköttum á íbúðarhúsnæði. Þessi stefna sem hér hefur verið samþykkt í kvöld mun lengi lifa og það mun verða hart barist gegn þessu í framtíðinni. Þetta er raunverulega árás á heimilin í landinu og þetta er einhver sú mesta aðför sem getur að sjálfseignarstefnu hér á þessu svæði. Ég ítreka að þeir menn sem hafa samþykkt þetta hafa alls ekki gert sér grein fyrir afleiðingunum af þessu. Það er verið að mismuna fólki stórkostlega eftir landssvæðum og eftir því hvort það eru einstaklingar eða fólk í sambúð. Þetta er mjög mikil hækkun, allt upp í 300% eða meiri hjá einstaklingum, sem er einhver almesta hækkun sem sögur fara af hjá skattgjafanum á einu þingi. Á sama tíma sem ríkisstjórnin er að ræða um vandræði í efnahagsmálum er hún að auka áþján fólksins sem þýðir auðvitað það að við næstu kjarasamninga verður barist af hörku og fólkið hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu hlýtur að krefjast hærri launa en á öðrum stöðum í landinu. Og það er ekki nokkur vafi að þetta óhóf sem hér er haft í skattlagningu er langt umfram það sem þörf er á og hefði verið nær að grípa með allt öðrum hætti á ríkisfjármálunum eins og ég hef komið inn á margoft áður. Mér dettur nú í hug að í Þjóðviljanum, blaði hæstv. landbrh., stendur í dag: ,,Afhausanir vinsælar`` og er átt við stöðumælana. Það væri kannski rétt að afhausa ríkisstjórnina líka með sama hætti því það er náttúrlega greinilegt að það þarf að bregðast hart við þeim skattaálögum sem hér hafa verið lagðar á og það þarf að berjast hart fyrir því að þær verði lækkaðar því fólkið í landinu getur ekki tekið á sig meiri álögur að svo komnu. Það er ekki hægt að velta vanda ríkissjóðs yfir á fólkið í landinu. Ég vara við þessari stefnu, þessari óbyggðastefnu, að ráðast á fólkið hér á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu með þessum hætti.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Þó ærið tilefni sé til þess að ræða ítarlega enn á ný við 3. umr. efnisatriði frv. skal ég verða við tilmælum forseta að fara hér ekki mörgum orðum um þau efni. Auðvitað er ljóst að ríkisstjórnin er að þrýsta þessu máli fram með óskammfeilnum hætti með fljótræðisvinnubrögðum á þann veg að hv. Alþingi fær ekki nægan tíma til umfjöllunar og fyrst og fremst auðvitað í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að almenn umræða geti orðið um frv. úti í þjóðfélaginu. En þó að efnisatriði frv. séu alvarleg og háskaleg og hér sé á ferðinni sennilega eitthvert versta og alræmdasta skattafrv. sem nokkru sinni hefur verið flutt hafa í tengslum við þetta frv. gerst enn alvarlegri atburðir sem ekki lúta að efnisinnihaldinu sjálfu. Þar á ég við að það hefur verið staðfest í þessum umræðum að hæstv. fjmrh. fór í fjölmiðlum með ósannindi um efni frv., reyndi vísvitandi að blekkja almenning í landinu með því að segja ósatt um efni frv., og hann hóf máls hér á Alþingi með sömu blekkingunum. Það hefur verið staðreynt í meðferð málsins að hér var um vísvitandi blekkingar að ræða. Ég hygg að þetta sé einsdæmi og engin önnur dæmi séu um vinnubrögð af þessu tagi af hálfu ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Hér er um svo fordæmanleg vinnubrögð að ræða að engu tali tekur. Þess vegna er það spurning mín til hæstv. forsrh. nú þegar þetta frv. er til lokaumræðu hér í hv. deild hvort hann hafi verið í vitorði með hæstv. fjmrh. þegar þessum blekkingum var komið á framfæri við alþjóð, hvort hann hafi vitað um þessar vísvitandi blekkingar hæstv. fjmrh. eða hvort þær hafi komið honum á óvart. Ég held að það skipti miklu máli að fá skýr svör við þessu. Auðvitað getum við þm. verið með deildar meiningar svo sem hér hefur komið fram um efni frv. og við skiptumst auðvitað í flokka eftir afstöðu okkar til skattamála. Ég ætla ekki að gera það að frekara umræðuefni hér. En hitt hljóta menn að geta sameinast um, að fordæma vinnubrögð af því tagi sem hæstv. fjmrh. hefur orðið uppvís að, svo alvarleg sem þau eru, svo mjög sem þau grafa undan virðingu ríkisstjórnar Íslands og Alþingis Íslendinga. Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh. hvort það sé ekki öruggt að hann hafi verið ómeðvitandi um þessi vinnubrögð og hvort þau séu ekki ríkisstjórninni að öðru leyti óviðkomandi. Það skiptir miklu máli. Jafnvel þó að við séum hér margir hverjir andvígir ríkisstjórninni og vildum gjarnan að hún sæti öll uppi með þetta held ég að vegna heiðurs landsins skipti það máli að það komi hér fram að ríkisstjórnin sitji ekki öll uppi með þessa skömm.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Úr því að þessari umræðu er ekki lokið, þá vill forseti fresta umræðu um þetta mál vegna þess að nú er farið að ríða á að geta afgreitt til Ed. það sem þegar er lokið umræðu um og mundi þá fresta umræðum um þetta mál að sinni. 
            

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég bar fram fsp. til hæstv. forsrh. sem ekki þarf að svara í löngu máli og ég bið um það að hæstv. ráðherra sjái sér fært að svara fsp.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Þegar hækkun tekjuskatts var ákveðin eða til umræðu í ríkisstjórninni var það vilji margra að hækka hundraðshlutann meira og hækka persónuafsláttinn þar með meira. Það lá fyrir tillaga um hækkun um 2,5 hundraðshlutastig og nota hálft hundraðshlutastig að öllu leyti til þess að hækka persónuafslátt og barnabætur. Í meðferð á síðasta degi hjá þingflokkunum náðist ekki samstaða um það og frv. var lagt fram með aðeins tveggja hundraðshluta hækkun og það er hárrétt að þá lækkaði persónuafslátturinn til að ná sömu tekjum. Hins vegar varð samkomulag um það, til að leiðrétta þetta, að hækka hundraðshlutann um 0,3 hundraðshlutastig til viðbótar og þannig er það leiðrétt sem hv. þm. hafa fundið að. Það skal vel viðurkennt að í meðferðinni á þessum klukkutímum þegar breytingin átti sér stað var ekki fyllilega ljóst til hvers hún mundi leiða.

Frsm. meiri hl. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Þegar mál þetta kom frá Ed. fól það í sér að gildistöku fjármálakafla framhaldsskólalaganna yrði frestað og einnig að skólanefndir sem starfa við framhaldsskólana skyldu halda umboði sínu eins og fyrri lög væru áfram í gildi. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og niðurstaðan er sú að meiri hl. nefndarinnar flytur brtt. við frv. þar sem lagt er til að frv. verði samþykkt eins og það kemur frá Ed. með þeim breytingum að ekki er lengur vísað til 6. og 8. gr. og niðurlag frv. um skólanefndirnar er einnig fellt niður. Þetta er gert til samkomulags og til að greiða fyrir málsmeðferð í þinginu. Segja má að spurningin um skólanefndirnar sé óútkljáð og er það sérstaklega tekið fram í nál. að nefndin hafi ekki fjallað um skólanefndirnar og muni taka þau mál sérstaklega til umræðu ásamt menntmn. Ed. eftir áramótin. Ég ítreka að allt er þetta gert til að greiða fyrir málsmeðferð og til að tryggja að meginatriði málsins, þ.e. gildistaka fjármálakaflans og frestun gildistökunnar, nái fram að ganga fyrir áramót. Þó klofnaði nefndin um afstöðu sína til málsins. Þórhildur Þorleifsdóttir skilar séráliti og Ragnhildur Helgadóttir og Birgir Ísl. Gunnarsson skrifa undir nál. með fyrirvara þar sem þau styðja ekki frv. en una þessari málsmeðferð.

Frsm. minni hl. menntmn. (Þórhildur Þorleifsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 352 um frv. til laga um breyt. á lögum um framhaldsskóla. Þó halda megi því fram með nokkrum rökum að skortur á löggjöf um framhaldsskóla hafi auðveldað jákvæða og öra þróun mála í framhaldsskólum telur Kvennalistinn að tímabært hefði verið að setja um það rammalöggjöf. Við umræður um frv. til laga um framhaldsskóla á Alþingi sl. vor gagnrýndu þingkonur Kvennalistans ýmsa þætti þess og fluttu brtt. við margar greinar þess. Að mati Kvennalistans var helstu agnúa frv. að finna varðandi stjórnunarþáttinn og aðbúnað nemenda og lutu brtt. því einkum að þessu tvennu. Allar brtt. Kvennalistans voru felldar. Því koma skoðanir Kvennalistans á ýmsum mikilvægum þáttum í starfi framhaldsskólans ekki fram í þeim lögum sem samþykkt voru á Alþingi 9. maí 1988. Skólamenn hafa einnig gagnrýnt marga þætti laganna. Að mati þeirra, einkum stjórnenda skólanna, var þó stigið mikilvægt skref við lagasetninguna með því að kveðið er á um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna stofnkostnaðar framhaldsskólanna og yfirtöku ríkissjóðs á rekstri þeirra. Með þeirri frestun á hluta laganna sem hér er lögð til er viðhaldið þeirri mismunun sem nú er eftir því um hvers konar skóla er að ræða. Sveitarfélög sem taka þátt í rekstri framhaldsskóla hafa gert sínar áætlanir með tilliti til þess að fjármálakafli laganna taki gildi nú um áramótin. Kvennalistinn telur brýnt að þessi mismunur verði afnuminn. Þrátt fyrir þá vinnu sem nú fer fram við smíð reglugerða og að boðuð hefur verið viss endurskoðun á ýmsum þáttum laganna sem Kvennalistinn hefur gagnrýnt getur minni hl. ekki stutt þá frestun á framkvæmd laganna sem frv. gerir ráð fyrir og mun því ekki taka þátt í afgreiðslu málsins.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. á þskj. 350 hef ég og hv. 3. þm. Reykv. skrifað undir nál. með fyrirvara og tökum fram að við styðjum ekki frv. Ástæðan fyrir því að við ritum undir nál. á þennan hátt er sú að við unum þessari málsmeðferð en munum hins vegar sitja hjá við afgreiðslu þeirrar brtt. og frv. í heild sem nefndin flytur. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta hér en frv. sem liggur fyrir hv. deild felur í sér tvö meginatriði, annars vegar að fresta gildistöku fjármálakafla framhaldsskólalaganna og hins vegar að fresta gildistöku þeirra ákvæða laganna sem fjalla um skólanefndir. Það gefur auga leið að það liggur á að fá úrslit um hvort fresta eigi gildistöku fjármálakaflans eða ekki nú fyrir afgreiðslu fjárlaga. Það mál tengist beint fjárlagaafgreiðslunni og því erum við reiðubúin að ljá okkar lið til þess að það mál fái hér greiðan gang í gegnum hv. deild. Um hitt atriðið þarf síðan að fjalla eftir áramótin. Það má að sjálfsögðu segja margt um þetta mál efnislega. Það er auðvitað slæmt að sveitarfélögin skuli ekki geta treyst því að löggjöf af þessu tagi sem samþykkt er á Alþingi haldi þegar til á að taka. Ég efast ekkert um að ýmis sveitarfélög hafi við fjárhagsáætlanir sínar gert ráð fyrir að þessi lög yrðu í gildi og því reiknað með því í sínum áætlunum. Hins vegar er það ljóst að þetta hefði í för með sér verulegan útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, eða um 200 millj. kr. sem ríkissjóður tekur þá á sig einkum í rekstri framhaldsskólanna. Það er því skiljanlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli grípa til þess að fresta þessum kafla laganna nú þegar að þrengir. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar en eins og ég sagði munum við sitja hjá við endanlega afgreiðslu málsins.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem er flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn., þ.e. Páli Péturssyni, Guðmundi G. Þórarinssyni, Árna Gunnarssyni, Ragnari Arnalds, Geir H. Haarde og Inga Birni Albertssyni. Frv. fjallar um ferli tolls í nokkrum númerum. Í greinargerð segir, með leyfi forseta: ,,Þegar síðustu breytingar voru gerðar á tollalögum var ráð fyrir því gert að landbúnaðarráðherra yrði veitt heimild til að leggja sérstakt jöfnunargjald á innflutt grænmeti til að viðhalda svipaðri samkeppnisaðstöðu innlendra grænmetisframleiðenda gagnvart innfluttu grænmeti og var fyrir tollalagabreytinguna. Gert var ráð fyrir að tollar á innflutt grænmeti lækkuðu um næstu áramót, 1988--1989, um 10%, úr 30% í 20%. Fyrrnefnd álagning jöfnunargjalds hefur hins vegar enn ekki komið til framkvæmda. Markaðsstaða innlendrar grænmetisframleiðslu versnaði verulega með álagningu söluskatts á innlent grænmeti, en jöfnunargjaldið átti m.a. að koma vegna söluskattsáhrifanna. Frv. þetta er flutt til að fresta um sinn þeim tollalækkunum sem áttu að koma til framkvæmda um næstu áramót. Komi tollalækkunin til framkvæmda getur það haft alvarleg áhrif á innlenda grænmetisframleiðslu en í þessari grein eru nú miklir erfiðleikar. Frestun tollalækkunarinnar er einnig til þess fallin að unnt reynist að huga nánar að stöðu greinarinnar.`` Þetta segir í greinargerðinni sem fylgir frv., herra forseti. Þetta frv. er flutt af sex af sjö nefndarmönnum í fjh.- og viðskn. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir stendur ekki að málinu og er því andvíg. Það er samkomulag við hana og milli okkar nefndarmanna að málið þarfnist ekki meðferðar í fjh.- og viðskn. Þess vegna mun ég ekki leggja til að málinu verði vísað til nefndar. Ég vil geta þess að endingu að hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem gjarnan situr fundi fjh.- og viðskn., er fylgjandi þessu máli.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég hafnaði að flytja frv. með meðnefndarmönnum mínum í hv. fjh.- og viðskn. er sú að ég er ekki sannfærð um ágæti röksemdafærslunnar sem fram kemur í greinargerðinni og vildi miklu heldur fá söluskattinn niður felldan af öllu grænmeti. Ég tel að okkur beri að stuðla að því að verðlag á grænmeti sé sem lægst og ég minni á að hv. þm. Alþb. voru okkur kvennalistakonum sammála um það fyrir ári að það bæri að undanþiggja grænmeti söluskatti. Ég tel raunar að það felist næg vernd fyrir íslenskt grænmeti í þeim höftum sem eru lögð á innflutt grænmeti þegar sambærilegt íslenskt grænmeti er á boðstólum. Neysla grænmetis fer sem betur fer sífellt vaxandi og það er ekki spurning í mínum huga að íslenskt grænmeti tekur innfluttu grænmeti í flestum tilvikum fram. Hins vegar viljum við íslenskar húsmæður eiga kost á fjölbreyttu grænmeti allan ársins hring og vitaskuld á sem lægstu verði. Innlendir grænmetisframleiðendur virðast þó, samkvæmt því sem fram kemur hér í greinargerðinni, vera uggandi um sinn hag og telja þessa lagasetningu nauðsynlega meðan þeir athuga sinn gang og freista þess að laga stöðu sína. Ég vil á engan hátt gera þeim erfitt fyrir um það efni og mun því ekki standa gegn frv. Gagnstætt því sem kom fram í máli hv. 1. flm. þá mun ég ekki standa gegn frv. þótt ég treysti mér ekki til þess að flytja það með öðrum nefndarmönnum í hv. fjh.- og viðskn.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Efri deild hefur fjallað um frv. til laga um breyt. á lögum nr. 10/1988, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum á árinu 1988. Þetta mál hafði hlotið umfjöllun í hv. Nd. en Ed. gerði á því eina breytingu, þ.e. við c-lið 1. gr. bætist nýr málsliður svohljóðandi: ,,Sama á við um stofnlán til fyrirtækja sem hyggjast stunda endurvinnslu úrgangsefna til útflutnings eða sinna öðrum verkefnum á sviði umhverfisverndar``, þ.e. undanþiggja þau fyrirtæki þessu lántökugjaldi. Meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta mál og leggur til að fallist verði á þessa breytingu sem hv. Ed. gerði á frv.