Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls varð nokkuð tíðrætt um það, hvernig launaskattur yrði greiddur fyrir vinnu sjálfseignarvörubilstjóra. Samkv. orðanna hljóðan í þeim bráðabirgðareglum, sem settar voru 20. ágúst s.l. um greiðslu launaskatts, þegar um er að ræða ákvæðisvinnu og verktakasamninga, segir í niðurlagi 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Í þeim tilfellum, þar sem vafi kann að leika á, hvort um væri að ræða verksamning eða vinnusamning, skal sá aðilinn, sem á að greiða tryggingaiðgjöld vegna launþega samkvæmt 28. og 40. gr. 1. nr. 40 1963, standa skil á launaskatti af launum þeirra manna, sem hann greiðir tryggingaiðgjöld fyrir.“ Þetta var sá grundvöllur, sem miðað var við, þegar rn. var þeirrar skoðunar, að vörubílstjórunum sjálfum bæri að greiða skattinn. Nú hefur, eins og lofað var líka við þessa 2. umr., þetta mál verið athugað á ný, og þá hefur m.a. komið í ljós, að þessi stétt manna hefur samninga við atvinnurekendur mjög hliðstæða því, sem önnur launþegasamtök hafa. Og þetta hefur orðið til þess, að rn. hefur talið, að rétt væri að gera þarna undanþágu fyrir sjálfseignarvörubílstjórana, þó að þeir selji meira en vinnu sína, þ.e.a.s. afnot af þeim tækjum, sem þeir stjórna, þá verði þetta skoðað sem launþegasamningur og atvinnurekandinn greiði launaskattinn. Það hefur þess vegna verið talið eðlilegt að bæta aftan við þessa grein, sem ég las, ákvæði, sem orðað yrði eitthvað á þessa leið: „Þó skal launaskattur vegna launa sjálfseignarvörubifreiðastjóra lagður á þá, sem greiða fyrir afnot bifreiðanna.“ Þessi lausn mála hefur verið borin undir bæði vörubifreiðastjórana sjálfa, Alþýðusamband Íslands og nokkra aðra aðila, sem hafa verið riðnir við málið, og held ég, að ég megi segja, að um þetta sé orðið samkomulag við þá. Um brtt. á þskj. 238 þarf ég ekki að vera margorður. Ég lýsti því einnig við fyrri umr., hvers vegna það væri ekki hægt fyrir mig og fyrir rn. að leggja til, að hún yrði samþ. Það væri vegna þess, að hún bryti í bága við júnísamkomulagið svokallaða. Út af fyrir sig skal ég ekki bera brigður á, að það væri kannske æskilegt að geta losað þessa menn við eða létta á þeim skattinum, en samkv. þeim samningum, sem gerðir voru, tel ég ekki, að hún samrýmist því samkomulagi, og legg þess vegna til, að hún verði felld.



Herra forseti. Ég tel það vel farið, að hæstv. ríkisstj. hefur nú fallið frá fyrri skilningi sinum um það, hvernig túlka beri júnísamkomulagið svonefnda varðandi launaskattinn og hvernig honum skuli háttað gagnvart vörubílstjórum. Það lá raunar strax í augum uppi, að hæstv. ríkisstj. hafði hér rangt fyrir sér, vegna þess að augljóst er, að vörubílstjórar, þótt þeir eigi bílana sjálfir, eru ekki atvinnurekendur, heldur launþegar. En samkv. júnísamkomulaginu er ekki annað sjáanlegi: en launaskatturinn eigi eingöngu að greiðast af atvinnurekendum. Ákvæði júnísamkomulagsins varðandi þetta atriði er að finna í fskj. þessa frv. og það hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum en tekjum af landbúnaði. Renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag.“ Það kemur alveg greinilega fram hér, að bað eru aðeins launagreiðendur, sem eiga að greiða skattinn, og skatturinn á ekki að greiðast af öðru en greiddum launum. Þar af leiðandi er það augljóst, að maður, sem selur vinnu sína, á ekki að greiða launaskatt, heldur eingöngu sá maður, sem kaupir vinnu og greiðir fyrir hana, og þar af leiðandi var frá upphafi augljóst, að vörubílstjórar, sem selja vinnu sína, áttu ekki að greiða þennan skatt, og á þann skilning hefur hæstv. ríkisstj. líka fallizt, þ.e. að hér hafi júnísamkomulagið verið rangtúlkað. En mér virðist, að bílstjórar, sem eiga fólksbifreiðar og annast akstur á bifreiðastöðvum hér í bænum, séu í nákvæmlega sömu sporum og vörubílstjórar í þessum efnum. Þeir eiga sina bifreið eins og vörubílstjórarnir, og þeir selja sína vinnu alveg eins og vörubílstjórarnir. Það var að vísu í ræðu hæstv. ráðh. reynt að fara á þak við þetta á þann hátt, að það séu ekki beinir samningar á milli atvinnurekenda og bifreiðastjóra á fólksbílum. En nú er það þannig í lýðræðisþjóðfélögum, þar sem kaupgjald er ekki bundið með lögum eða gerðardómum, að þar er kaupgjaldið ákveðið með tvennum hætti. Annaðhvort er það ákveðið með frjálsum samningum milli atvinnurekenda og launþega ellegar það er ákveðið á þann hátt, að viðkomandi launþegafélag auglýsir ákveðinn taxta og þeir, sem vinnuna kaupa, viðurkenna hann svo í framkvæmd. Þetta á sér stað einkum 3 þeim tilfellum, þar sem vinnukaupendurnir eru kannske margir og smáir og hafa ekki nein sérstök samtök með sér, eins og t.d. þeir, sem kaupa vinnu af fólksbifreiðastjórum. Það er með þessum hætti, sem kaup leigubílstjóra á fólksbílum hefur verið ákveðið. Ég tel, að í þessum efnum sé auglýstur taxti, sem ákveðinn er með þessum hætti, alveg jafnrétthár og samningur, sem kann að hafa verið gerður á milli bilstjóra og atvinnurekenda. Ég get ekki séð, að það sé neinn munur á þessum tveimur stéttum í þessum efnum. Eða að hvaða leyti á að telja manninn, sem á vörubíl og rekur hann, launþega frekar en hinn manninn, sem á fólksbifreið og rekur hana með mjög svipuðum hætti eða svo að segja alveg sama hætti? Þessir menn eiga þess vegna áreiðanlega að vera á sama bátnum. Og ég trúi ekki öðru en við nánari athugun þessa máls fallist hæstv. ríkisstj. á þessa skoðun. Annars virðist mér það hafa komið fram við þessar umr., að það sé nokkuð óljóst, hverjir það eru, sem raunverulega eigi að borga þennan skatt.. En samkv. samkomulaginu hafði ég litið þannig á - og ég býst við, að það gildi um fjölmarga, - að hér væri um skatt að ræða, sem atvinnurekendur ættu að borga og ekki ætti að koma inn í verðlagið, þannig að atvinnurekendur hefðu með júnísamkomulaginu tekið á sig, - launagreiðendur, eins og þar stendur, - að greiða þennan skatt, án þess að hann kæmi inn í verðlagið. Mér virðist hins vegar, að við þær umr., sem hér hafa farið fram, hafi komið fram bæði hjá hæstv. ráðh. og raunar fleirum, sem fjölluðu um júnísamkomulagið, að það kæmi til greina, a.m.k. í sumum tilfellum, að þessi skattur gengi inn í verðlagið. Mér skildist t. d., að það kæmi fram hjá hæstv. landbrh. og hv. 3. landsk. þm., að sá launaskattur, sem væri greiddur af vinnslustöðvum landbúnaðarins, ætti að ganga inn í verðlagið, hann ætti að vera reiknaður sem vinnslukostnaður og þess v egna ekki að lenda neitt á bændum. Þetta þýðir það, að hann á þá að ganga inn í verðlagið og verða borgaður af neytendum. Ég vildi í því sambandi gjarnan fá það upplýst hjá hæstv. félmrh., hvort það sé ætlunin, að þessi skattur eigi almennt að ganga inn í verðlagið og vera þar af leiðandi raunverulega greiddur af neytendum, en ekki af atvinnurekendum. Ef þetta er rétt, er auðsjáanlega líka verið að mismuna atvinnugreinum, vegna þess að þeir, sem framleiða útflutningsvörur, geta ekki látið skattinn ganga inn í verðlagið, heldur eingöngu þeir, sem framleiða vörur fyrir innlendan markað. Þar af leiðandi bitnar þessi skattur allt öðruvísi á útflutningsatvinnuvegunum heldur en öðrum atvinnugreinum, ef það er sem sagt réttur skilningur hjá mér á því, sem sagt var við 2. umr., að það væri leyfilegt að láta þennan skatt ganga inn í verðlagið. Ég vildi í framhaldi af þessu fá það upplýst hjá hæstv. félmrh., hvort það sé ætlunin að einhverju eða öllu leyti að heimila það, að þessi skattur gangi inn í verðlagið, þar sem því verður við komið, eða hvort hann á fyrst og fremst að vera greiddur af atvinnurekendum einum, án þess að hann sé tekinn inn í verðlag viðkomandi vöru eða þjónustu.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. var þeirrar skoðunar, að ríkisstj. hefði haft rangt fyrir sér, þegar hún hefði talið, að vörubílstjórar ættu sjálfir að greiða skattinn. Nú verð ég að segja það, að ríkisstj. hafði í sjálfu sér ekkert ákveðið um þetta. Það er hvergi sagt í l., hvernig með þetta atriði skuli fara. Hins vegar segir bæði í l. og reglugerðinni, hvernig með ágreiningsatriði skuli fara af ýmsu tagi, og þetta virðist hafa verið ágreiningsatriði, sem mátti túlka á fleiri en einn veg. Félmrn. hafði upprunalega þá aðferð við túlkun málsins, að þeir, sem væru tryggingagjaldskyldir, þeir skyldu einnig greiða skattinn, en hefur eftir atvikum fallizt á, þar sem þessi flokkur manna hefur sérstakan samning við atvinnurekendur, þá verði þeir skoðaðir sem launþegar og ekki látnir greiða skattinn, heldur þeir atvinnurekendur, sem þeir vinna hjá. Um þetta geta menn haft skiptar skoðanir, og þetta, hvor skattinn greiðir, kemur ekki í þága við neitt samkomulag, hvorki júnísamkomulagið né annað, vegna þess að á þetta er ekki minnzt í því, hvernig þessi greiðslumáti verður hafður á. En eftir atvikum þótti rétt, þar sem hér var um hreinan vinnusamning að ræða, svo sem liggur fyrir, að láta þetta þá gilda um vörubílstjórana á sama hátt og um aðra launþega, að atvinnurekandinn annaðist greiðsluna. En þessu fylgja talsverðir örðugleikar í framkvæmd, því er ekki að neita. Það er nefnilega þannig, að það eru ýmsir taxtar fyrir vinnu sjálfseignarvörubílstjóra, sem fara t.d. eftir því, hvað bíllinn er stór, og öðru þess háttar, þannig að launagreiðslur mannsins sjálfs eru ekki nema hluti af heildarkaupinu. Þannig verður það talsvert mikið verk fyrir skattstofuna að greina í sundur, hvað er greiðsla fyrir bifreiðina og hvað er kaupgreiðsla, handa manninum. Við þetta verður að sitja og freista þess að fá úr þessu skorið á sem réttastan hátt. En þó er þessum tveim greiðslum, bæði leigugreiðslunni fyrir bifreiðina og launagreiðslunni, talsvert blandað saman. En þessir menn vinna yfirleitt hjá fáum og stórum atvinnurekendum, og ætti þess vegna að vera hægara við það að fást heldur en á ýmsum öðrum sviðum. Ef t.d. leigubílstjórar, fólksbílstjórar, ættu að vera undanþegnir skattinum, eins og hv. þm. vildi vera láta, mundi það þýða um leið, að skatturinn væri algerlega óinnheimtanlegur, því að auðvitað væri ekki hægt að innheimta þennan skatt hjá þeim, sem leigubíl taka hverju sinni, þannig að þar er um tvennt mjög ólikt að ræða. Innheimta skattsins af sjálfseignarvörubilstjórunum er þó tiltölulega auðveld á móts við það, ef ætti að fara að innheimta hjá öllum viðskiptamönnum fólksflutningabílstjóranna. Það er þess vegna ekki um annað að ræða en það, ef fólksbílstjórar eiga að vera undanþegnir greiðslu skattsins, að hann verði gersamlega felldur niður hjá þeim, og það er kannske það, sem hv. þm. vill. En þá kemur fjöldi manna á eftir, sem svipað er ástatt um, og um það fjallar 2. gr. l., hvernig með skuli fara þau tilfelli, þar sem svo er ástatt. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - ég held, að ég hafi nú reyndar áður ítrekað þessa grein: „Nú vinnur maður við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, og skal þá áætla skattstofn hans vegna þess starfs eftir því, sem ætla má, að laun hans hefðu orðið, ef hann hefði unnið starfið í þágu annars aðila?“ Þetta er sú meðferð, sem frv. gerir ráð fyrir að verði höfð hjá þessum mönnum. Hvað því líður, að launaskattinum verði veitt út í verðlagið, get ég ekki sagt annað en það, að sumir hafa náttúrlega ástæðu til þess, þar sem ekki er undir neinu verðlagseftirliti, en hjá þeim, sem undir verðlagseftirliti eru, verður það á hverjum tíma að fara eftir því, sem verðlagsráð ákveður um það, hvor hátturinn skuli þar hafður á.



Herra forseti. Ég skal ekki lengi þræta um það við hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hefur túlkað rétt framkvæmd samkomulagsins um launaskattinn eða ekki, heldur aðeins visa til þess, að það er upplýst, að gagnvart vörubílstjórunum var skatturinn eða samkomulagið upphaflega túlkað þannig, að þar væri um atvinnurekendur að ræða, en nú hefur hæstv. ríkisstj. eftir þær umr., sem hafa farið fram hér í deildinni, fallizt á, að þeir væru launþegar, eins og líka rétt er. Og ég held, að þetta sýni það alveg nægilega, að hæstv. ríkisstj. er búin að viðurkenna það sjálf í verki, að hér hafi hún haft rangt fyrir sér. Ég á hins vegar ómögulegt með að skilja þann mismun, sem hæstv. ríkisstj. gerir hér á bifreiðastjórum eftir því, hvort þeir eiga vörubíl eða fólksbíl og selja sína vinnu. Mér skilst, að það sé nákvæmlega sama aðstaðan hjá báðum: Og ef það er rétt að túlka vörubilstjórann launþega, vegna þess að hann selur sína vinnu, sem er rétt, þá á nákvæmlega það sama einnig að gilda um fólksbifreiðastjórann. Það er enginn munur á þessu tvennu. En eftir því sem hæstv. ríkisstj. ætlar að framkvæma samkomulagið, verður þetta með þeim hætti, að t.d. vörubilstjórinn sleppur alveg við launaskatt, sem ég álít líka að sé rétt, hins vegar verður fólksbifreiðastjórinn að greiða launaskatt af sínum tekjum. Við skulum segja, að hann hafi 150 eða 200 þús. kr. tekjur, honum sé áætlað það sem laun, og þá verður hann að greiða 1500 eða 2000 kr. í skatt, sem vörubílstjórinn þarf ekki að greiða, án þess að það sé hægt að finna nokkurn mun á stöðu þessara tveggja manna sem launþega. Og ég held, að þetta hljóti að vera röng túlkun á júnísamkomulaginu, þar sem það er beint tekið fram, að skatturinn skuli greiddur af launagreiðendum eingöngu, en fólksbifreiðastjórinn er í þessu tilfelli ekkert frekar launagreiðandi en t.d. vörubifreiðastjórinn. Ég held, að hæstv. ríkisstj. muni hljóta að komast að raun um þetta við nánari athugun málsins. Hún á að láta hið sama gilda um fólksbifreiðastjóra og vörubifreiðastjóra í þessu tilfelli. Hitt er svo annað mál, eins og kom fram í svari hæstv. ráðh., að þetta skiptir kannske ekki svo miklu máli. Ef fólksbifreiðastjórum verður leyft að taka launaskattinn inn í verðlagið og hækka greiðsluna fyrir sína þjónustu sem skattinum nemur, þá skiptir þetta kannske ekki miklu máli, hvað snertir þessar tvær stéttir, þannig að þær standi á nokkuð líkum grundvelli. En ef farið er inn á þá braut, er þessi skattur orðinn allt annar en menn héldu að hann væri í upphafi. Ég tel það alveg víst, og það eru fleiri en ég, sem litu þannig á þennan skatt upphaflega, að hann yrði greiddur af atvinnurekendum og yrði ekki látinn koma inn í verðlagið. Nú skilst mér á því, sem hæstv. félmrh. sagði hér áðan, að það væri alveg frjálst þeim, sem ekki eru t.d. háðir verðlagsreglum, að láta launaskattinn koma inn í verðlagið, og að öðru leyti væri það matsatriði verðlagsnefndar, hvort launaskatturinn ætti að koma inn í verðlagið eða ekki. En ef þessi skattur er framkvæmdur þannig í stórum stíl, sem mér virðist á þessum ummælum hæstv. ráðh., að hann sé látinn koma inn í verðlagið, þá er með öllu rangt að halda því fram, að hann sé greiddur af atvinnurekendum, öðrum en þeim, sem framleiða útflutningsvörur, þeir gætu ekki látið hann koma inn í verðlagið, allir hinir geta það. Og þá er þetta ekki orðinn skattur, sem atvinnurekendur greiða, aðrir en framleiðendur útflutningsvara, heldur er þetta orðinn skattur, sem neytendur greiða, og þá er þetta raunverulega orðinn skattur, sem er mjög svipaðs eðlis og söluskatturinn, - skattur, sem hækkar verðlagið, skattur, sem launþegar verða raunverulega að borga. Og ég trúi því ekki, að launþegar hafi litið þannig á þennan skatt, þegar þeir samþykktu hann í sambandi. við júnísamkomulagið, að hann ætti raunverulega að greiðast af þeim gegnum hækkað vöruverð og þjónustu, en ekki af atvinnurekendum, eða m.ö.o. væri hér ekki skattur, sem atvinnurekendur greiddu, heldur dulbúinn söluskattur. En það er hann í raun og veru, ef hann verður framkvæmdur þannig að miklu leyti, að hann verður tekinn inn í verðlagið. Það er svo þeirra, sem stóðu að júnísamkomulaginu gagnvart atvinnurekendum og ríkisstj., að segja til um það, hvort þeir álíti það réttan skilning á júnísamkomulaginu, að þennan skatt eigi að taka inn í verðlagið og hann eigi raunverulega að greiðast af launþegum. En þá lízt mér ekki vel á þennan skatt, ef atvinnurekendur halda því annars vegar fram, að þeir greiði hann, og með tilliti til hans neiti þeir að fallast á kauphækkanir sem honum svara, en í raun og veru sé framkvæmdin sú, að hann sé ekki greiddur af þeim, heldur sé honum velt inn í verðlagið og neytendur og launþegar séu látnir greiða hann á þann hátt. Annars vil ég segja það að lokum í sambandi við þennan skatt, að mér virðist, að viðhorfið til hans sé orðið allt annað en það var, þegar málið lá hér fyrir fyrr á þinginu, og þegar málið lá fyrir í vor, því að síðan júnísamkomulagið var gert og síðan málið var rætt hér á Alþingi fyrir jólin, þá hefur sá stóri atburður gerzt, að ríkisstj. hefur lagt á stórfelldan söluskatt, og frá mínu sjónarmiði er það mikil spurning, hvort það hefur ekki verið kippt grundvellinum undan samkomulaginu um þennan skatt með söluskattshækkuninni. Ég dreg það mjög í efa t.d., hvort launþegasamtökin hefðu fallizt á þennan skatt á sínum tíma, ef það hefði legið fyrir, að innan fárra mánaða yrði söluskatturinn stórkostlega hækkaður og það rökstutt með því, að það væri nauðsynlegt vegna júnísamkomulagsins. Auk þess kippir hin stórfellda hækkun söluskattsins grundvellinum undan þessum skatti með tilliti til þess, að ríkissjóði er með hækkun söluskattsins aflað stórfelldra umframtekna, sem eðlilegt væri að gengju að verulegu leyti til byggingarsjóðs, og þar af leiðandi er þessa skatts miklu minni þörf en áður var með tilliti til íbúðabygginga, vegna þess að ríkisstj. hefur tök á annarri fjáröflun, sem hún getur látið ganga í byggingarsjóðinn.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt eftir beiðni bæjarstjórnar Neskaupstaðar. Það fjallar um að heimila ríkisstj. að selja bæjarsjóði Neskaupstaðar jörðina Vindheim í Neskaupstað. Þessi jörð er í Neskaupstað, við botn Norðfjarðar norðanverðan, sem sagt innan lögsagnarumdæmis Neskaupstaðar. Ég vil benda á, að það eru mjög mörg fordæmi fyrir því, að kaup af þessu tagi hafi átt sér stað og virðist eðlilegt, að kaupstaðurinn eigi bæjarlandið. Ég vænti, að það þurfi ekki að hafa lengri formála fyrir þessu máli, það er mjög einfalt, en sting upp á, að því verði vísað til n. að lokinni þessari umr., en legg það í vald hæstv. forseta, til hvaða n. það skuli fara.