Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur kynnt sér frv. til 1. um breyt. á 1. nr. 85 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði, og leggur n. einróma til, að frv. verði samþ. með þeirri smávægilegu leiðréttingu, sem frá er greint í nál. á þskj. 643. Frv. þetta er flutt í Ed., og gekk það ágreiningslaust gegnum þá d. Í því felast eðlilegar og nauðsynlegar breyt. á gildandi lögum um meðferð einkamála í héraði, og er nánar gerð grein fyrir breyt. í aths. með frv.



Herra forseti. Það kom fram í umr. um mál þetta við 1. umr., að sú skoðun er ríkjandi hér í þinginu, að tækniskólamálið sé stórmál, það sé orðið svo aðkallandi fyrir þjóðina að koma framhaldsmenntun í tæknimálum á betra stig en verið hefur, að leggja verði hina mestu áherzlu á stofnun Tækniskóla Íslands, sem telja verður eina þeirra ráðstafana, sem nauðsynlegastar eru á því sviði. Í þessum anda hefur menntmn. fjallað um frv. um Tækniskóla Íslands á allmörgum fundum. Hins vegar kom fljótlega í ljós, að um var að ræða veruleg andmæli gegn ýmsum atriðum í frv., eins og það var lagt fram. Þessi andmæli komu fram bæði frá fulltrúum vélstjórasamtakanna, frá fulltrúum Tæknifræðingafélagsins og nokkrum fleiri aðilum. Hins vegar er rétt að geta þess, að skólastjóri vélskólans sendi álitsgerð og gerði ráð fyrir því, að frv. yrði óbreytt, enda var hann einn þeirra þriggja manna, sem sömdu það. Þá var einnig talið, að bráðabirgðaákvæði frv. um það, að hinn nýi skóli tæki til starfa haustið 1963, væri byggt á of mikilli bjartsýni og því ekki raunhæft að lögfesta það, þar sem litlar líkur væru taldar til þess, að nokkur leið væri til að framkvæma það. Þegar n. hafði komizt að þeirri niðurstöðu, að réttast mundi vera að taka Vélskóla Íslands út úr þessu skólamáli og láta hann starfa áfram sem sjálfstæða stofnun eftir sínum eigin lögum, eins og hann hefur gert, og í öðru lagi, að vonir manna um, að þessi nýi skóli gæti tekið til starfa strax á næsta hausti, 1963, væru því miður ekki raunhæfar, þá stóð það eftir, að raunverulega þyrfti Alþ. að láta í ljós vilja sinn til þess, að slíkur skóli væri stofnaður, og veita þannig með lagasetningu heimild til þess, að áfram yrði unnið að stofnun skólans. Hér er um mjög veigamiklar breyt. að ræða, og í góðu samstarfi og samráði við hæstv. menntmrh., sem fylgdi þessu máli úr hlaði, hefur frv, verið umskrifað og kemur fram í nýrri mynd í brtt. á þskj. 651. Eins og ég hef þegar nefnt, eru höfuðbreytingarnar þær, að Vélskóla Íslands er ekki blandað í þetta mál. Hann á ekki að verða deild í Tækniskóla Íslands, eins og upprunalega var fyrirhugað. Í öðru lagi eru bráðabirgðaákvæðin um tímatakmarkið tekin út. Í þriðja lagi eru gerðar ýmsar smærri breyt., sem byggjast aðallega á því, að við nánari athugun var talið, að sumar greinar hins upprunalega frv. fjölluðu um efni, sem eins gæti verið í reglugerð og að ýmsu leyti væri eðlilegra að væri í reglugerð. Í fjórða lagi gerir n. eina efnisbreytingu með því að gera ráð fyrir, að undirbúningsdeild tækniskólans geti einnig starfað á Akureyri. Það er í 8. brtt., við 11. gr., sem mundi verða 7. gr. Og í nál. á þskj. 650 lætur menntmn. þá skoðun sína í ljós, að með því, að undirbúningsdeild yrði einnig starfrækt á Akureyri, verði lagður grunnur að framtíðartækniskóla á Akureyri. Ég tel ekki þörf á því að ræða brtt. á þskj. 651 hverja fyrir sig, af því að þær eru raunverulega umskrift á frv. í þeim anda, sem ég hef hér lýst. Ef til vill kunna hv. dm. að segja, að það sé vafasamt að gera svo mikla breyt. á frv. á síðasta stigi þings, og væri hyggilegra að láta málið bíða til hausts. Ástæðan fyrir því, að menntmn. telur rétt að gera þessar breyt. og breyta frv: í heimildarlög, er sú, að ef frv. dagar uppi á þessu þingi, þá gerist ekkert í tækniskólamálinu upp undir ár. Þá verðum við að byrja aftur í haust á svipuðum stað og nú, en ríkisstj. hefur ekki beina heimild til frekari aðgerða en þegar hafa verið gerðar við samningu frv. A hinn bóginn mun málið halda áfram, ef við samþ. heimildarlög, og í næstsíðustu brtt., 12. till., er beinlínis gert ráð fyrir því að fyrirskipa í þessum lögum, að þegar eftir gildistöku l. skuli menntmrh. skipa n. til að semja reglugerð um starfsemi skólans o.s.frv. M.ö.o.: með því að breyta frv. í heimildarlög, taka út úr því þau umdeildu atriði, sem ég hef lýst, er tryggt, að málið heldur áfram og það verður þegar í sumar unnið að því að móta þennan skóla með nauðsynlegum reglugerðum fyrir hann. Og í heild má búast við, að samþykkt á frv., eins breyttu og menntmn. leggur til, mundi hraða þessu máli í heild um upp undir ár. Það hefur komið fram í umræðum um tæknifræðslumálin, bæði í umr, um þetta frv. og önnur á þessu þingi og síðasta þingi, að margir hv. þm. telja þetta aðkallandi mjög, telja, að þjóðin megi ekki við að tapa heilum árum úr þróun tæknimenntunarmálanna. Þess vegna vonast menntmn. til, að hv. d. geti fallizt á að gera þessar höfuðbreytingar á frv. og tryggja því síðan framgang.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 1. umr., gerði ég nokkrar stuttar aths. við frv., þó að ég annars fagnaði því, að það væri fram komið. Og ég get endurtekið það, að ég tel, að það sé mikilvægt spor í tæknimálum okkar. En sú aths., sem ég taldi einna veigamesta, varðaði staðsetningu skólans. Frv. gerir, eins og það kom fram frá hæstv. ríkisstj., fortakslaust ráð fyrir því, að Tækniskóli Íslands skuli vera staðsettur í Reykjavík, og þannig er frv. með því sama marki brennt, sem nú er raunar alsiða og hefur kannske lengi verið, að allar ríkisstofnanir, menningar- og menntastofnanir ekki sízt, skuli vera í Reykjavík. Þetta Reykjavíkursjónarmið er að verða nærri algilt; á hvaða sviði sem er. Maður verður nálega aldrei var við það, að ráðamenn þjóðarinnar láti sér annað til hugar koma en hnappa öllu, sem einhvers er virði, saman í höfuðborginni. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt, að höfuðborg landsins sé að flestu leyti efld miklu meira en aðrir einstakir staðir á landinu. En hitt er fráleitt, að efla hana um of á kostnað allrar landsbyggðarinnar samanlagt. Það er ofrausn við Reykjavík, jafnvel þótt hún sé höfuðborg landsins, að láta hana gína yfir öllu án þess að leiða hugann að því, hvort ekki sé um fleiri staði að gera, sem geta gegnt sama hlutverki. Vaxtarskilyrði Reykjavíkur eru svo geysimikil, að hana munar í rauninni ekkert um, þótt nokkuð sé reynt að spyrna við fótum í sambandi við útþenslu hennar. Aftur eru ýmsir staðir aðrir á landinu, sem ástæða væri til að efla sem nokkurt mótvægi gegn þessu sjálfkrafa aðdráttarafli höfuðborgarinnar. Það er sífellt verið að bæta við ríkisstofnunum og það nærri árlega, m.a. skólum og öðrum menningarstofnunum. Oft er nauðsynlegt, að slíkar stofnanir séu í Reykjavík, en þó hvergi nærri eins oft og virðast mætti eftir framkvæmdum að dæma. Í allt of mörgum tilfellum er hugsunar- og undirbúningslítið gengið út frá því sem gefnu, að Reykjavík skuli vera aðsetursstaðurinn, annað er varla rætt, og sé það rætt, þá eru undantekningarlitið fundin rök fyrir nauðsyn þess að hafa starfsemina einmitt í Reykjavík. En þessi rök eru ekki alltaf óyggjandi. Þannig tel ég, að það sé enginn sjálfsagður hlutur, að Tækniskóli Íslands sé í Reykjavík. Aðrir staðir kunna að vera alveg jafngóðir sem aðsetur slíks skóla. Þeirri röksemd er oft beitt, að nauðsynlegt sé að hafa skrifstofur og stofnanir í Reykjavík, vegna þess að hún sé miðstöð allra samgangna og þangað liggi allra leiðir, og þetta er alveg rétt í mörgum tilfellum, en alls ekki alltaf. Einkum er þessi röksemd lítils virði, þegar um er að ræða að finna stað undir skóla, að ég tali nú ekki um sérskóla. Það er áreiðanlega engin knýjandi nauðsyn, að skólar séu endilega staðsettir í höfuðborg. Ég held jafnvel, að það hafi ýmsa verulega ókosti, sem yfirgnæfa kostina, sem kunna að vera fyrir hendi. Okkur er gjarnt að bera okkur saman við aðrar þjóðir, og við gerum okkur oft far um að læra af öðrum þjóðum, ef eitthvað gagnlegt er af þeim að læra. Ég held, að við getum lært það m.a. af öðrum þjóðum, að ekki sé brýn nauðsyn, að allir skólar, æðri sem lægri, séu staðsettir í höfuðborginni. Ýmsir telja, að það gefist jafnvel mun betur að dreifa skólunum, það hafi í för með sér betri skálaanda, meiri einingu, samheldni og aðhald. Og ég held, að þetta sé rétt og þess vegna sé það í grundvallaratriðum röng stefna að miða skólastofnanir nær eingöngu við Reykjavík, svo sem gert hefur verið við undirbúning þessa frv. og raunar svo margra annarra. Nú vill svo til, að á Akureyri hefur verið hreyfing uppi um að koma á fót tækniskóla þar í bænum. Þessi hreyfing hefur fyrst og fremst verið meðal iðnaðarmanna og forráðamanna iðnskólans, en jafnframt notið fyllsta skilnings og fylgis meðal ráðamanna í bænum, fyrst og fremst bæjarstjórnarinnar. E.t.v. hefur þessi hreyfing ekki farið nógu hátt og e.t.v. ekki náð eyrum æðstu ráðamanna hér í höfuðstaðnum, og svo virðist sem þeir hafi undirbúið sams konar mál án verulegrar vitneskju um það, sem var að gerast norður í landi. Það er a.m.k. nokkuð augljóst, að þeir, sem valdir hafa verið til þess að undirbúa þetta frv., sem hér liggur fyrir, hafa ekki leitað langt út fyrir Reykjavík í undirbúningsvinnu sinni, því að varla hefðu þeir komizt hjá því að verða að einhverju leyti varir við þann áhuga, sem fyrir hendi var - og er - norður á Akureyri á þessu máll. Eftir að ég hafði lítillega minnzt á þetta atriði við 1. umr. málsins, upplýsti hæstv. menntmrh., að honum hafi verið kunnugt um áhuga Akureyringa á tækniskólamálinu, en taldi þó fyrir sitt leyti, að tækniskólinn væri bezt kominn í Reykjavík, enda ekki fullkomin skilyrði til skólahaldsins á Akureyri. Og það má vel vera, að eitthvað skorti á, eins og sakir standa, til þess að fullkominn tækniskóli megi rísa í Akureyrarbæ. En ég held þó, að hæstv. ráðh. og aðrir, sem undirbúið hafa þetta frv., mikli það allt mjög fyrir sér. Vissulega eru erfiðleikar fyrir hendi á stofnun tækniskóla á Íslandi. Hvort þeir eru að öllu samanlögðu miklu meiri á Akureyri en í Reykjavík, skal ég alveg láta ásagt. Þó efast ég um það. Ég hygg, að byrjunarörðugleikar tækniskóla verði að ýmsu leyti engu minni í Reykjavík en annars staðar. Má vera, að hér sé þægilegra að grípa til kennslukrafta, en ég efast um, að húsnæðismál skólans t.d. verði fyrr leyst í Reykjavík en verða mundi á Akureyri. Án efa þarf skólinn á sérstöku húsnæði að halda og sennilega nýju húsnæði. Ef skólinn væri staðsettur á Akureyri, er auðvelt að ætla honum stað í nýja iðnskólahúsinu, sem ætlunin er að hefja smíði á á þessu ári. Kennaraskortur á Akureyri er auðvitað mjög handhæg viðbára, en ekki haldgóð. Auðvitað mundu kennarar fást að skólanum á Akureyri, ef vel væri að þeim búið, enda er nokkurt kennaralið þegar fyrir hendi þar. Sem iðnaðarbær er Akureyri í langfremstu röð hér á landi og gefur Reykjavík þar alls ekki eftir. Fjölbreytni iðnaðarins er mjög mikil, bæði handiðnaður og verksmiðjuiðnaður. Miðað við íslenzkar aðstæður er því ekki verið að skáka tækniskólanum út á neinn útkjálka tæknimenningarinnar, þótt hann yrði staðsettur á Akureyri, það er síður en svo. Þar yrði hann áreiðanlega vel í sveit settur. Eftir að frv. kom fram á Alþ., hefur það gerzt, að bæjarráð Akureyrar hefur samþykkt að skora á Alþingi að breyta frv. á þá lund, að skólinn verði staðsettur á Akureyri. Þessi samþykkt var þegar í stað send menntmn. bessarar hv. d. Í bréfi, sem mér hefur borizt frá bæjarstjóranum á Akureyri, Magnúsi Guðjónssyni, er þess getið sérstaklega, sem raunar er áður kunnugt, að á málinu er mikill áhugi í bænum, enda Akureyri bæði iðnaðarog skólabær og aðstaða góð til slíks skólahalds, eins og bæjarstjóri segir í bréfi sínu. Jafnframt segir bæjarstjóri, að Akureyrarbær heiti fyllsta stuðningi við málið og allri fyrirgreiðslu við framkvæmd þess. Brtt. sú, sem við hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, flytjum við 1. gr. frv. um staðsetningu skólans, er ekki sízt flutt, eftír að okkur barst vitneskja um þessa samþykkt bæjarráðs Akureyrar. Samþykktin ber með sér, að brtt. er ekki órökstudd, því að hún á einróma fylgi allra flokka í bæjarstjórn Akureyrar, og ég þori að fullyrða, að þar fylgir hugur máli. Hér gefst hv. Alþingi því óvenjulegt tækifæri til að sýna hug sinn til þeirra menningarathafna, sem ráðizt er í af áhuga og einlægni í stærsta bæjarfélagi utan Reykjavíkur. Verð ég að treysta því, að hv. þdm. telji sér sóma að því að styrkja þessa viðleitni og þeir geri sér það ljóst, að hér er um mikilsvert mál að ræða og veltur á talsverðu um úrslitin. Mjög margir af þeim þm., sem sæti eiga í þessari hv, þd., hafa sótt menntun sína til Akureyrar, og ég veit, að þeir vantreysta í engu þeim möguleikum, sem fyrir hendi eru um gott skólastarf á Akureyri. Þeir þekkja það af eigin raun, að skólastarf hefur gefizt vel þar í bæ, og það mun eins gera það í framtíðinni sem hingað til, hvort heldur er um að ræða þá skóla, sem nú eru þar starfandi og þegar hafa hlotið góða og mikla viðurkenningu, eða aðra, sem síðar verða stofnaðir. Tækniskóli Íslands hefur jafnmikla möguleika til vaxtar og þroska á Akureyri sem í Reykjavík. Þar sem um nýja ríkisstofnun er að ræða, er því fyllilega tímabært að velja slíkum skóla stað á Akureyri. Það getur ekki haft þá erfiðleika í för með sér, sem e.t.v. eru fyrir hendi, þegar flytja á gróna stofnun úr stað, og þess vegna er gullið tækifæri til þess nú að koma við sanngjarnri dreifingu menntastofnana um landið einmitt í sambandi við þetta mál, og það mætti því verða upphaf frekari aðgerða ríkisvaldsins í þá átt í náinni framtíð. Ég verð að harma það, að hv. menntmn. hefur ekki treyst sér til að gera þær umbætur á frv., þó að hún hafi gert margar umbætur á því, sem nálgast vilja Akureyringa, eins og hann kemur fram í samþykkt bæjarráðs, þótt ekki væri honum fullnægt að öllu leyti. Það hefði e.t.v. mátt una því, ef frv. hefði gert ráð fyrir heimild til þess að starfrækja með fjárstuðningi ríkisins einhverjar af fyrirhuguðum deildum tækniskólans með það fyrir augum, að smám saman risi upp á Akureyri sjálfstæður tækniskóli. En brtt. n. - þrátt fyrir yfirlýsingar hennar í nál. og þrátt fyrir orð hv. frsm. hér áðan - ganga svo sárastutt, að það eru næsta litlar líkur til, að þær valdi neinu verulegu í sambandi við þróun til sjálfstæðs tækniskóla á Akureyri. Heimild til þess að starfrækja undirbúningsdeild á Akureyri er ekki mjög mikils virði, enda er þessi undirbúningsdeild að margra dómi næsta vafasöm eða kannske með öllu óþörf, eða svo telja a.m.k. margir og álíta, að nægilegt sé að setja skilyrði um lágmarkseinkunnir á gagnfræðaprófi eða slíkum prófum til inngöngu í 1. bekk tækniskólans og sleppa þá undirbúningsdeildinni sem óþarfri námslengingu. Mundi það stytta námstíma tækniskólanemenda um eitt ár, ef þessi undirbúningsdeild væri skorin af. Ég skal viðurkenna, að mig brestur alla þekkingu til að dæma um þetta, en ég hef þó heyrt of marga tæknifræðinga minnast á þetta, til þess að ég geti alveg sleppt að segja frá því hér í þessum umr. Ég mun láta máli mínu lokið. En ég vænti þess, að hv. þd. taki til athugunar þá brtt., sem við hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, flytjum við petta mál un; það, að skólinn starfi á Akureyri, verði þar staðsettur. Það er sýnilegt, að undirbúningi þessa máls er verulega áfátt. Það kemur greinilega fram í nál., þótt stutt sé, og það kom fram í ræðu hv. frsm. n. hér áðan. Og að mínum dómi mundi það ekki skaða þetta mál neitt, jafnvel þó að málið dagaði uppi hér algerlega, þó að það frestaðist til næsta þings, eins og að því hefur verið unnið, því að það er greinilegt, að það á eftir að vinna þar enn mikla undirbúningsvinnu, til þess að það sé í sómasamlegu horfi. Ég gerði líka hér um daginn nokkrar fleiri aths. eða spurðist fyrir um fiskideildina, vegna þess að það kom ekki greinilega fram, hvernig hún er hugsuð. Við höfum nokkrir þm., í samráði við ýmsa fiskiðnaðarmenn, flutt þáltill. um stofnun fiskiðnaðarskóla í landinu. Og um þessa till. hefur allmikið verið rætt, og menn hafa verið sammála um nauðsyn hennar. Í sjálfu sér er eðlilegt, að fiskideild starfi við íslenzkan tækniskóla. Það er mjög eðlilegt. En það má ekkí verða til þess, að frestað verði að stofna annan fiskiðnaðarskóla, styttri fiskiðnaðarskóla, í líkingu við það, sem t.d. Norðmenn hafa hjá sér, í líkingu við það, sem Japanir reka í sínu landi og fleiri fiskveiðiþjóðir. Og mér kemur þá sérstaklega í hug norski fiskiðnaðarskólinn, sem ég hef dálítil kynni af, skólinn í Varðey í Norður-Noregi. Hann hefur starfað nú mr: alllangt skeið, a.m.k. nokkra áratugi, að ég hygg, og hefur lengst af verið þriggja og fimm mánaða skóli, en nú er fyrirhugað að lengja hann upp í a.m.k. 12 mánaða skóla og breyta skipulagi hans allverulega, en lengri verður skólinn ekki. Ég tel, að íslenzkan fiskiðnað vanti einmitt slíkan skóla, og það má ekki verða töf á því, að hann rísi upp, jafnvel þótt fiskideild verði stofnuð við íslenzka tækniskólann, sem eðlilegt er, vegna þess að fiskiðnaður er svo mikilvægur þáttur í iðnaði okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. - Ég held, að það sé til bóta, eins og hv. menntmn. leggur til, að breyta frv, í heimildarform. Ég held, að málið sé ekki nægilega vel undirbúið til þess að ganga að fullnustu frá því í lagaformi, og því eins gott að hafa heimildarformið á. Eins og hv. 4. þm. Norðurl, e. gat um hér áðan, hafa komið fram tilmæli frá bæjarráði Akureyrar um það, að væntanlegur tækniskóli yrði þar settur upp. Fyrir þessari beiðni eða áskorun liggja aðallega þau rök, að Akureyri sé þegar mikill skólabær og að í bænum sé nú þegar vaxandi iðnaðarmannastétt. Þetta hvort tveggja er rétt. Hins vegar mælir það gegn þessari beiðni, að það hlýtur að liggja alveg ljóst fyrir, að yfirgnæfandi hluti þeirra nemenda, sem koma til með að sækja skólann, verður héðan úr Reykjavík eða úr nágrenni Reykjavíkur, og að sjálfsögðu hlýtur það að hafa vissa ókosti í för með sér fyrir þá menn, sem skólann ætla sér að sækja, að þurfa að fara norður til Akureyrar í stað þess að geta stundað nám hér í Reykjavík. Ég er á þeirri skoðun, að það hljóti innan tíðar að koma upp tveir tækniskólar hér á landi. Fyrir slíka skóla eru nægilega mikil verkefni, og það er eðlilegt, að skólinn komi fyrst í stað hér í Reykjavík, ekki sízt vegna þess að það mál hefur nú þegar verið allmikið undirbúið, að skólinn komi hér, og hér er mest fjölmennið. En að því þarf svo að stefna, að tækniskóli komi einnig á Akureyri, og einmitt með því að gera ráð fyrir því, að á Akureyri komi nú þegar undirbúningsdeild, þá tel ég eins og n. bendir á í sínu áliti, að þar með sé kominn vísir að tækniskóla á staðnum og það muni ekki líða langur tími þar til þar komi upp fullkominn tækniskóli, sem að öllu leyti verði kostaður af ríkinu. Nú er í undirbúningi að byggja veglegt iðnskólahús á Akureyri, og ég vora, að þeirri byggingu verði lokið á næstu tveimur árum, og þegar iðnskólinn hefur flutzt þangað, verði einmitt kominn grundvöllur til þess, að um svipað leyti geti einnig tekið til starfa á Akureyri tækniskóli. Ég vonast til þess, að þeir aðilar, sem koma til með að stjórna þessum málum, verði þá sammála um þetta atriði, og ég veit, að Akureyringar munu gera allt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að svo megi verða. Ég vona sem sé, að skólarnir verði tveir og Akureyrarskólinn geti tekið til starfa um svipað leyti og nýja iðnskólahúsið verði komið þar upp.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af brtt. á þskj. 609 um, að tækniskólinn skuli staðsettur á Akureyri. Ég vil þó fyrst þakka hv. menntmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu mikilvæga frv. og láta í ljós sérstaka ánægju yfir því, að n. skuli hafa afgreitt málið einróma, orðið algerlega sammála. Ég skal staðfesta það, sem raunar kemur fram í nál. menntmn., að ég fyrir mitt leyti er samþykkur þeim brtt., sem n. flytur og eru að efni til þannig, að frv. er breytt í heimildarfrv. til þess að stofna á Íslandi tækniskóla, en það er meginefni brtt. Eins og málum er komið, tel ég það vera heppilegra en setja lög, sem beinlínis kveða á um stofnun skólans. Sérstaklega hefur athugun á allra síðustu vikum leitt í ljós, að erfiðleikar mundu verða á því að starfrækja 1. bekk tækniskólans sjálfs frá og með næsta hausti, en framhaldsathugun í sumar mundi leiða í ljós, hvort það yrði kleift eða ekki, og þá æskilegra, að stjórnarvöld séu ekki bundin í þeim efnum, heldur hafi heimild til að gera það, sem undirbúningur leiðir í ljós að fært sé í málinu. Að því er það snertir, hvort breyta eigi ákvæðum 1. gr. og skólinn skuli vera á Akureyri í stað Reykjavíkur, vildi ég upplýsa eftirfarandi: Eftir að frv. hafði verið útbýtt hér, kom til mín nefnd manna frá Akureyri til að ræða um hugsanlega breyt. á frv. í þessa átt. Við áttum allýtarlegar viðræður saman. Þar voru einnig staddir nokkrir þm. Norðurl. e. Þá varð niðurstaða, að mælt skyldi með því við hv. menntmn., að frv. yrði breytt þannig, að heimilt væri að starfrækja undirbúningsdeild einnig á Akureyri. Ég gat ekki skilið þá n., sem við mig ræddi, öðruvísi en þannig, að hún teldi þá breyt. út af fyrir sig vera nægilega, eins og málum væri nú háttað, og mundi fyrir sitt leyti sætta sig við þá niðurstöðu og telja það jákvæðan árangur af för sinni hingað til Reykjavíkur og viðræðum um þetta mál. Þess vegna hefur hv. menntmn. tekið það upp í sínar brtt., að gert er ráð fyrir, að undirbúningsdeild megi starfa bæði í Reykjavík og á Akureyri, og ég vil alveg taka undir það, sem segir í nál. hv. menntmn., að á starfrækslu undirbúningsdeildar á Akureyri beri að líta sem vísi að tækniskóla á Akureyri. Ég geri ekki ráð fyrir því, að á næsta vetri muni hvort eð er vera unnt að starfrækja nema undirbúningsdeild að tækniskólanum. Slík deild starfaði hér á s.l. vetri og slík deild mun að sjálfsögðu starfa einnig næsta vetur hér í Reykjavík, og eigi ég að hafa með framkvæmd þrasara mála að gera, mundi ég einnig gera ráðstafanir til þess, að slík deild starfaði á Akureyri, eins og gert er ráð fyrir í brtt. hv. menntmn. Ég geri sem sagt ekki ráð fyrir því, vil ekki slá því föstu, að unnt verði í sumar að ljúka undirbúningi undir stofnun tækniskólans sjálfs, þannig að 1. bekkur hans geti tekið til starfa á næsta vetri. Ég vil ekki slá því föstu að svo stöddu, og ef svo fer, sem mér segir hugur um, að enn næsta vetur verði að láta við það sitja að starfrækja undirbúningsdeild, mun einmitt reynslutími undirbúningsdeildar í Reykjavík og undirbúningsdeildar á Akureyri leiða í ljós, hvort Akureyringar, að þeirri reynslu fenginni, halda fast við ósk sína um að starfrækja t.d. 1. bekk tækniskólans sjálfs á Akureyri. Ég get lýst því yfir, að ef starfræksla undirbúningsdeildar á Akureyri gæfist vel næsta vetur og ef bæjarráð Akureyrar og aðrir málsmetandi Akureyringar óska þess, að í framhaldi af undirbúningsdeildinni starfi t.d. 1. bekkur tækniskóla á Akureyri, og eigi ég að hafa með framkvæmd málsins að gera, mundi ég stuðla að því, að svo yrði, og er það í samræmi við það, sem ég lýsti yfir sem minni skoðun við 1. umr. málsins, enda er 1. bekkur tækniskólans ráðgerður sem almennur bekkur, ef svo mætti til orða taka. Þar er um að ræða fræðilegt nám fyrst og fremst, en ekki verklegt nám að neinu verulegu leyti. Það byrjar í 2. bekk tækniskólans sjálfs. Mér er til nokkurs efs, að hægt sé að efna til hins verklega hluta námsins á Akureyri, a.m.k. á alveg næstu árum, en ef reynslan leiðir annað í ljós, mundi ég fyrir mítt leyti ekkert hafa við það að athuga, að það yrði gert, og vil raunar taka undir það, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 2. þm. Norðurl. e. (JR), að eflaust verður innan skamms þörf fyrir tvo tækniskóla hér á Íslandi. Eins og nú eru starfandi fjórir menntaskólar og sá fimmtí í sköpun, kennaraskólinn, geri ég ekki ráð fyrir, að langur tími liði, þangað til hér verði þörf fyrir tvo tækniskóla, og tel ég þá Reykjavík og Akureyri vera sjálfsagða skólastaði fyrir slíka skóla. Að svo mæltu vildi ég aðeins endurtaka, að ég fagna niðurstöðu hv. menntmn. í þessu máli og hef staðið í þeirri meiningu, að málsvarar Akureyrar væru ánægðir með þá niðurstöðu, sem fékkst í brtt. n. A.m.k. vil ég láta það koma alveg skýrt fram, að meðan ég hef með þessi mál að gera, mun ég ekki verða meinsmaður þess, í fyrsta lagi, að undirbúningsdeild starfi á Akureyri, og ekki heldur, að 1. bekkur tækniskólans starfi þar, ef yfirvöld Akureyrar halda fast við þá ósk, að svo verði.



herra forseti. Það er vissulega rétt, sem hér hefur komið fram, að við verðum að losna við það sjónarmið, að allir hlutir verði að vera í Reykjavík, og fyrr eða síðar verðum við að taka rögg á okkur og flytja eða stofna myndarlegar stofnanir í menningar- eða atvinnumálum annars staðar. Varðandi Tækniskóla Íslands var þetta sjónarmíð ýtarlega rætt í menntmn., og það nýtur þar mjög mikillar samúðar, eins og fram kemur í nál. Hins vegar kom fram sú hugsun, hvort sé hægt að ímynda sér, að um lengri framtíð verði Reykjavíkursvæðið án þess að hafa tækniskóla. Niðurstaðan af því hlýtur að verða neikvæð, eins og tæknimálin þróast, og leiðir því til þeirra úrslita í málinu, að við verðum að stefna að því, að í framtíðinni verði tveir tækniskólar, annar hér syðra og hinn á Akureyri. Það er sú hugmynd, sem menntmn. hefur viljað opna leið með brtt. sínum, og í nál. staðfestir hún, hvað hún meinar með þeirri breytingu. Enda þótt sumar till. norðanmanna séu í rauninni þannig, að skólinn eigi að stofnast á Akureyri, sem þýðir það, að tækniskólí verður ekki í Reykjavík, nema seinna verði tekin ákvörðun um annan tækniskóla, þá hygg ég, að ýmsir Akureyringar hafi ekki hugsað sér það sem skilyrði, að skólinn yrði eingöngu á Akureyri. Sem dæmi vit ég nefna það, að n. barst skeyti frá Iðnaðarmannafélagi Akureyrar, en það skeyti er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnaðarmannafélag Akureyrar lýsir stuðningi sínum við fram komið frv. á Alþ. um tækniskóla ríkisins og óskar eftir, að frv. verði breytt þannig, að kennsla geti orðið á Akureyri. - Stjórn Iðnaðarmannafélags Akureyrar.'` Þeir virðast því hafa áttað sig á því, að það sé óhjákvæmileg þróun þessara mála, að skólarnir verði í framtíðinni tveir og lagður verði nú þegar grunnur að því, að einnig verði í byrjun kennt á Akureyri. Og ég er ekki viss um, að slíkur skóli á Akureyri þurfi að vera mjög langt á eftir skóla í Reykjavík í uppbyggingu og þróun. Viljinn með þessu ákvæði liggur því fyrir, bæði í nál. og yfirlýsingum ráðh. Menntmn. ræddi ekki sérstaklega annað orðalag en þetta með undirbúningsdeildina, að hún skuli vera á Akureyri, en ég hygg, að nm. mundu sennilega verða að taka því vel að bæta þarna inn í: „undirbúningsdeild og aðrar bekkjardeildir,“ ef það gæti orðið til þess, að þm. Norðurlandsins þætti betur um hnútana búið og tryggara, að í rauninni verði framkvæmdur sá vilji, sem hefur komið fram í nál. Ég vildi því mæla með því, að málið yrði látið fram ganga nú við 2., umr., og gætu menn þá rætt saman um það, hvort slík smábreyting kæmi til greina við 3. umr. til að staðfesta frekar það álit á málinu, sem virðist nú koma fram hjá svo að segja öllum.



Herra forseti. Þó að þessar umr. hafi í sjálfu sér orðið gagnlegar, þá hef ég samt orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með sumt af því, sem sagt hefur verið. Hv. 2. þm. Norðurl. e. (JR) taldi, að það mundi vera erfitt fyrir nemendur að sækja skólann á Akureyri, en á þetta get ég ekki fallizt. Ég hygg, að það sé engan veginn verra fyrir nemendur að stunda skólanám sitt á Akureyri en hér í Reykjavík. Það, sem um munar, er þá ferðakostnaður og annað ekki, ef nemendur eru búsettir í Reykjavík. En gera má líka ráð fyrir því, að nemendur, sem sækja tækniskóla, séu ekki einvörðungu úr Reykjavík, heldur séu þetta menn úr öðrum landshlutum, og sést strax, að það er sízt verra fyrir þá að sækja skóla á Akureyri eða dveljast þar við skólanám heldur en í Reykjavík. Auk þess vil ég minna á það, sem ég sagði í frumræðu minni um þetta atriði almennt, að ég tel, að yfirleitt mætti líta svo á, að skólar væru betur staðsettir utan höfuðborgar en í höfuðborginni. Það virðist vera samdóma álit allra þeirra, sem talað hafa á eftir mér, að undirbúningsdeildin sé upphaf að tækniskólanum, og það er búið að hafa í frammi ýmsar yfirlýsingar í þá átt, að það má af því ráða, að það sé stefna þeirra, sem að þessu frv. standa, að það skuli koma sérstakur tækniskóli á Akureyri. Þeirri yfirlýsingu vil ég fagna út af fyrir sig. Og ég vil sérstaklega fagna því, að hv. 5. þm. Vesturl., frsm. n., virtist fallast á, að orðalagi á einni brtt., þar sem fjallað er um undirbúningsdeild á Akureyri, verði breytt þannig, að skýrt komi í ljós, að þarna eigi einnig að starfrækja aðrar bekkjar- eða skóladeildir. Þetta var í raun og veru það, sem bæði vakti fyrir mér og v akti fyrir öðrum, sem rætt hafa þetta mál á Akureyri, þ.e. að tryggt verði, að sú kennsla, sem fram fer á Akureyri, þróist upp í það að verða sjálfstæð menntastofnun, sjálfstæður tækniskóli. Hæstv. menntmrh. skýrði réttilega frá því, að n. manna hefði átt viðræður við hann fyrir nokkurs, eftir að frv. kom fram hér, og ég var á þessum fundi. En ég held þó, að okkur beri ekki alveg saman um, hver var niðurstaðan af þessum viðræðum. Hann telur, að nm. mundu hafa sætt sig víð, að aðeins væri starfrækt undirbúningsdeild, og teldu, að með því væri fyrir því séð, að þróunin gengi í þá átt, að tækniskóli risi á Akureyri. En ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þeir, sem á þessum fundi voru, hafi talið nauðsynlegt að taka það einnig fram, að starfrækja mætti bekkjar og skóladeildir tækniskólans á Akureyri. Og ég hafði satt að segja í hyggju, ef sú brtt., sem við hv. 3. þm. Norðurl. e. flytjum, yrði felld, að flytja aðra brtt., sem færi í þá átt, jafnvel þó að ég hefði kosið að ganga nokkru lengra. En kæmi fram brtt., sem hljóðaði eitthvað á þessa leið: „Heimilt er að starfrækja undirbúningsdeild á Akureyri, svo og aðrar bekkjar og skóladeildir tækniskóla, enda sé að því stefnt, að á Akureyri rísi sjálfstæður tækniskóli, - ef slík till. kæmi fram og yrði samþ., þá má segja, að það megi allvel við una, og þætti mér vænt um, ef hv. menntmn. vildi athuga, hvort ekki mætti koma fortakslausara ákvæði inn í þetta frv., þannig að tryggt sé og augljóst, að stefnt sé að því að stofna sjálfstæðan tækniskóla á Akureyri.



Herra forseti. Ég mælti nokkur orð við 1. umr. þessa máls og lét þá í ljós, að ég teldi vel farið, að því máli, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. stofnun tækniskóla á Íslandi, væri nú hreyft á Alþ. Þegar ég lét þau ummæli falla, hafði ég ekki kynnt mér til hlítar það frv., sem hér liggur fyrir, enda er það seint fram komið, nr. 215 á málaskrá, eða með allra síðustu málum, sem flutt hafa verið í þinginu. En eigi að síður, þó að ég hefði verið búinn að kynna mér frv. til hlítar, mundi ég hafa sagt það sama, að ég teldi það vel farið, að stofnun tækniskóla væri hreyft hér á hinu háa Alþ. Hitt er svo það, að það er eins og hv. frsm. menntmn. sagði hér áðan í umr., að stofnun tækniskóla eða kennsla í tæknifræðum er mikið mál, þetta er stórmál, eins og hann sagði. Þetta er mál, sem nú er til athugunar í mörgum nágrannalöndum okkar og á mótunarstigi, t.d. í Danmörku, Noregi og Þýzkalandi, þar sem einmitt um þessar mundir, eða á undanförnum árum, hafa farið fram athuganir á tæknifræðslunni, eins og hún er, og undirbúningur að tillögugerð um frambúðarfyrirkomulag tæknifræðslunnar. Ég hef nú nýlega haft undir höndum ýmsar upplýsingar um þessa hluti í þessum löndum, m.a. um álit þýzkrar nefndar, sem starfað hefur að þessum málum og skilaði áliti, að ég ætla, seint á árinu 1962, og sömuleiðis upplýsingar um gang þessara mála nú síðustu árin í Danmörku og Noregi. Út frá þessum sjónarhól séð, að tæknimenntunin er í athugun og í mótun í nágrannalöndum okkar, mætti í rauninni þykja eðlilegt, að einhver tími liði, þangað til tekin yrði ákvörðun um það, hvernig tæknikennslu skuli hagað hér á landi. Það er kunnugt, að þessir skólar, sem í rauninni er átt við hér eða virðist vera í þessu frv., eru með nokkuð mismunandi móti. Í Noregi t.d. hafa aðallega verið tveggja ára skólar, sem útskrifa menn, sem ganga undir stéttarheitinu „tekniker“ þar í landi. Flestir norsku skólarnir eru með því móti, en tveir eða þrír skólar munu nú vera að rísa þar á legg, sem eru þriggja ára skólar, og er ætlunin, að þeir, sem útskrifast úr þeim skólum, beri stéttarheitið eða menntunarheitið „ingeniör“, sem á okkar máli er útlagt tæknifræðingur. Þegar málið var hér til 1. umr., spurðist ég fyrir um það hjá hæstv. menntmrh., hvort samráð hefði verið haft við stéttarfélag tæknifræðinga hér á Íslandi, og það var vegna þess, að ég sá í grg., að þetta félag hafði ekkí verið til þess kvatt eða tilnefnt mann í þá n., sem hafði með höndum undirbúning frv. Ég spurði um það vegna þess, að ég veit, að þessir menn í Tæknifræðingafélagi Íslands, sem sjálfir hafa yfirleitt stundað nám í tækniskólunum á Norðurlöndum, Þýzkalandi og víðar, eru manna kunnugastir þessari kennslu og þessum skólum annars staðar. En í þessu félagi munu nú vera, ef ég man rétt, um 90 manns, Tæknifræðingafélagi Íslands, og eru það bæði menn, sem hafa stundað nám og lokið prófum í þriggja ára skólunum, sem útskrifa ,.ingeniöra“, sem nú heita tæknifræðingar á íslenzku, og aðrir, sem lokið hafa námi í tveggja ára skólum eða kannske styttri. Nú sé ég það ekki í áliti hv. menntmn., að rætt hafi verið við stjórn þessa félags, og ég vil enn spyrjast fyrir um það hjá hv. frsm. n., ef hann má mál mitt heyra, - ég sé nú ekki hv. frsm. Já, hann er hér nú mættur, hv. frsm. menntmn. - Ég vil spyrjast fyrir um það hjá honum, hvort hv. menntmn. hefði við meðferð þessa frv. rætt við stjórn Tæknifræðingafélags Íslands um málið eða leitað þeirra álits um það. Sumt í þessum till., sem n. ber fram, virðist mér að vísu bera þess vott, að það hafi verið gert. En ég vildi taka undir það, sem hv. frsm. n. sagði, að hér er um stórt mál að ræða, - ekki aðeins stórt mál, heldur einnig mjög vandasamt mál og um mál, sem mjög skortir reynslu í hér á landi af eðlilegum ástæðum. Meðferð þessa máls í hv, n. ber þess líka vott, að málið hefur ekki í n. þótt nægilega undirbúið og á nægilega traustum grundvelli byggt. Í brtt. n., sem liggja fyrir á þskj. 651, er frv. umskrifað, eins og hv. frsm. komst að orði, og það er mjög vægilegt orðalag hjá hv. frsm. um það, sem gerzt hefur í n., að frv. hafi verið umskrifað. Það er ekki bara rað, að það hafi verið tekið eftirrit af frv., heldur er efni þess breytt mjög verulega, enda eru brtt. n. við þessar 18 frvgr. og ákvæði til bráðabirgða hvorki meira né mínna en 13 talsins, og lagt er til, að fjórar gr. úr frv. falli niður. Þannig hefur frv. í n. tekið mjög miklum breyt., og ég geri ráð fyrir, að þær séu til bóta, þannig að á ýmsum sviðum sé ekki lengur reynt að taka ákvarðanir um atriði, sem ekki er að svo stöddu skilyrði til að taka ákvarðanir um í sambandi við þessa fræðslu. Frv. er nú allt fært í heimildarform, - heimildarform til skólastofnunar og heimildarform til að setja reglugerð um störf skóla. Ákvæðin um stjórn skólans, sem voru allflókin í frv., hafa verið felld niður. Ákvæðin um, að skólinn skuli taka til starfa í haust, hafa verið felld niður. Ákvæðin um deildir skólans hafa verið felld niður. Nú er aðeins sagt, að það sé heimilt, að skólinn starfi í deildum og skuli deildaskiptingin þá ákveðin með reglugerð. Og eftir atvikum, eins og þetta mál liggur fyrir á því stigi, sem það er, og athugun á tilgangi tæknifræðslunnar og því, sem er að gerast í öðrum löndum, - á því stigi, sem þetta allt saman er, þá hygg ég, að það sé fremur til bóta, sem n. hefur lagt til og ég nú hef drepið á. Það er enginn vafi á því, eins og ég sagði hér áðan, að það er mjög vandasamt mál, hvernig tæknifræðslunni á að haga hér á landi, hver á að vera tilgangur hennar, og að hve miklu leyti þörf kann að verða á því eftirleiðis, að íslenzkir menn sæki tæknimenntun til annarra landa, eins og verkfræðingar. Ég vil leyfa mér að benda á það, að við munum ekki treysta okkur til þess enn þá að setja hér upp kennslu fyrir verkfræðinga. sem dugi til prófs í verkfræði. Hér er aðeins um að ræða fyrrihlutakennslu í námsgreinum verkfræðinga, en siðari hlutann verða þeir að sækja til annarra landa enn sem komið er. En það er nú svo, eins og hv. þm. hafa vafalaust kynnt sér nokkuð í sambandi við sérstakt mál, sem hér hefur verið á ferðinni í þinginu í vetur, að ýmsir voru farnir að líta svo á, að þetta tvennt, að mennta verkfræðinga, sem kallaðir eru nú á voru máli, og tæknifræðinga sé nokkuð hliðstætt. En undirbúningur þeirra, sem verða tæknifræðingar, er oft og tíðum öðruvísi. Það eru faglærðir íðnaðarmenn, oft og tíðum, þó ekki ævinlega, sem fara í þá skóla, sem útskrifa tæknifræðinga, en hitt eru stúdentar, sem að jafnaði sækja þá skóla, sem útskrifa verkfræðinga. Námstíminn er einnig nokkuð mismunandi. Hann er öllu lengri hjá verkfræðingunum en tæknifræðingunum erlendis, en þar mun þó ekki vera orðinn mjög mikill munur á sums staðar og að því stefnt að minnka þann mun. Hér er mikið verkefni fyrir höndum, þrátt fyrir þetta frv., sem nú liggur hér fyrir til samþykktar og er orðið að eins konar þáltill., og verður vonandi að því unnið í samráði við fróða menn, en í brtt. n. er svo fyrir mælt, að menntmrh. skuli skipa n. til að semja reglugerð um starfsemi skólans og í þeirri n. skuli eiga sæti menn, sem hafa þekkingu á tæknifræði, verkfræði, iðnnámi og skólamálum. Þetta er að vísu nokkuð teygjanlegt orðalag, að hafa þekkingu á þessum fræðum, en ætla má, að það verði framkvæmt þannig, að í þessari n. eigi sæti menn, sem eru a.m.k. að einhverju leyti sérfróðir um þessi efni: Ég veitti því athygli í nál., að þar segir, að nm. áskilji sér rétt til að fylgja öðrum brtt., sem fram koma, heldur en þeim, sem n, hefur sjálf lagt fram. Ég vona þá, að hv. nm. telji sér, þó að þeir hafi ritað undir þetta nál., heimilt að fylgja brtt. okkar hv. 4. þm. Norðurl. e. á þskj. 609 um aðsetur tækniskólans. Hv. fyrri flm. till., hv. 4, þm. Norðurl. e., hefur nú þegar gert ýtarlega grein fyrir henni, og þarf ég í rauninni ekki að bæta neinu við það, sem hann sagði um það, því að grg. hans var mjög utarleg og glögg og þar dregin fram meginatriði þess máls, sem hér er um að ræða. Það þurfti að sjálfsögðu ekki að koma á óvart, að þessi brtt, yrði flutt, því að hv. fyrri flm. till., hv. 4. þm. Norðurl. e., vakti einmitt máls á þessu strax við 1. umr., að honum þætti til mála koma að staðsetja þennan skóla á Akureyri. Síðan hv. þm. flutti þá ræðu og vakti máls á þessu hér í hv. d., hefur það gerzt, sem hann skýrði frá í ræðu sinni áðan, að bæjarráð Akureyrar hefur á fundi sínum hinn 4. apríl samþykkt að skora á Alþ. að breyta frv. á þá lund, að tækniskólinn verði staðsettur á Akureyri. Það væri vissulega fullt tilefni til þess að flytja um þetta mál langa ræðu og það fleiri en eina, en eins og ég sagði, þá hefur hv. 4, þm. Norðurl. e. lagt hér fram þá grg., sem nauðsynleg er vegna þessara brtt. út af fyrir sig nú í þessu máli. Það er sjálfsagt rétt, sem kom hér fram í umr., að það geta verið vissir erfiðleikar á því, að menn úr Reykjavik sæki tækniskóla norður á Akureyri. En það er jafnlangt fram og aftur, segir einhvers staðar í frægu verki, og það er jafnlangt frá Reykjavík til Akureyrar og frá Akureyri til Reykjavíkur. Og ef það er erfitt fyrir reykvíska nemendur að sækja skóla á Akureyri, þá er það líka erfitt fyrir akureyrska nemendur að sækja skóla í Reykjavík. Og eins og hv. 1. flm. till. sagði, eru það fleiri en Akureyringar og Reykvíkingar, sem sækja slíka skóla. Hér er nú menntaskóli í sveit á Suðurlandi og annar a.m.k. að nokkru leyti starfandi á Vesturlandi í kaupstað, og iðnskólar eru viða, iðnaðarmenn í námi, og úr öllum þessum stofnunum verða menn að koma inn í tækniskólann, hvort sem hann væri í Reykjavík eða á Akureyri. Enn þá er ekki meiri hluti þjóðarinnar hér í höfuðstaðnum sjálfum, þótt að því komi fljótlega, a.m.k. ef það á komandi árum þykir alltaf sjálfsagt að fella till. eins og þessar, sem hér liggja fyrir. Það getur verið ódýr munaður fyrir hv. þm., þegar kosningar eiga að fara fram um land allt, að telja sig hlynnta jafnvægi í byggð landsins, en það að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, það eru ekki bara orð. Það er líka fólgið í athöfnum. Og það er alltaf hugsanlegt, að þær athafnir, sem þeirri stefnu hljóta að fylgja, verði ekki að allra skapi fullkomlega eða í samræmi við allra hagsmuni, allra gróðavonir o.s.frv. Þá er að velja. Nú vil ég út af fyrir sig ekki hafa á móti því, að reynt sé að koma málum í höfn í áföngum. Það er oft, eða a.m.k. stundum, það eina, sem hægt er að gera. En ekki kann ég við þá tegund samúðar við málstað Norðlendinga, sem fram kemur í brtt. n. Þessa tegund samúðar, segi ég, af því að hv. frsm. n. komst þannig að orði, að í n. væri rík samúð með þessum sjónarmiðum. Í brtt. n. er komizt að orði á þá lund, að það skuli vera heimilt að starfrækja undirbúningsdeild við skólann, bseði í Reykjavík og á Akureyri, undirbúningsdeild við Tækniskála Íslands, sem ekki er heimilt að stofna nema í Reykjavík. Samkv. till. n. má þessi Tækniskóli Íslands ekki vera staðsettur á Akureyri, það er ekki heimilt, heimildin nær ekki til þess. En það á að vera heimilt að stofna undirbúningsdeild á Akureyri, undirbúningsdeild við Tækniskóla Íslands í Reykjavík. Það er ekki smáræðislausn, sem hér er á ferðinni, ekki lítil samúð við hinn norðlenzka málstað á þingi í þessu máli, að það skuli eiga að vera heimilt að stofna á Akureyri undirbúningsdeild við Tækniskóla Íslands í Reykjavík. Nú er það sýnilegt, að siðan þetta nál. var gefið út, hafa menn hugsað sitt ráð og e.t.v. einmitt á þessum fundi, eftir að hv. 4. þm. Norðurl. e. hafði haldið sína ræðu og skýrt þau sjónarmið, sem hér um ræðir. Og nú er verið að tala um það, að líklega megi ganga út frá því, að þetta leiði til þess, að stofnaðar verði fleiri deildir á Akureyri og svo sennilega annar skóli, þegar tímar liði. En hvers vegna þessa aðferð? Hér er þó ekki nema um heimild að ræða. Og hvers vegna má ekki, ef menn hafa þetta í huga, ef menn hafa nú í raun og veru í huga, að það eigi að rísa upp annar tækniskóli á Akureyri, - hvers vegna þá ekki að heimila stofnun slíks skóla, um leið og heimilað er að stofna tækniskólann í Reykjavík? Ég varpa þessu fram og skal svo að öðru leyti ekki lengja mál mitt frekar; en vil í fyrsta lagi vænta þess, að till. okkar hv. 4. þm. Norðurl. e. verði samþ. við þessa umr. En fari svo, að hún yrði það ekki, þá tek ég undir það með hv. meðflm. mínum, að mér þykir það góð yfirlýsing hjá hv. frsm. n., að hann sé reiðubúinn til að athuga málið nánar milli umr., og vil þá vænta þess, að úr því verði.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) beindi þeirri fyrirspurn til menntmn. í gær, hvort ekkí hefði verið rætt við Tæknifræðingafélagið um þetta mál. Eins og fram kom í framsögu n., var það vissulega gert, bæði munnlega og skriflega, og það er einmitt vegna sjónarmiða frá samtökum tæknifræðinga og vélstjóra, sem þær breytingar voru gerðar, sem menntmn. leggur til. Þessi umr. hefur aðallega snúizt um heimili skólans og þá brtt., sem er nr. 8 á þskj. 651, um það, að starfrækja megi undirbúningsdeild við skólann bæði í Reykjavík og á Akureyri. Fram kom í nál., að menntmn. lítur á þetta sem vísi að sérstökum tækniskóla á Akureyri, en ýmsum ræðumönnum þótti ástæða til að kveða fastar á um þetta og taka það skýrar fram. Nú hafa átt sér stað nokkrar samræður um þetta atriði, en efnislega var raunverulega um samkomulag að ræða, og er niðurstaðan sú, að ég flyt hér brtt. við brtt. á þskj. 651, 8. till., í þeim tilgangi að gera þennan skilning ótvíræðari. Þessi brtt. hljóðar svo: „Aftan við gr. bætist: Einnig er heimilt að starfrækja aðrar bekkjar- og skóladeildir tækniskólans á Akureyri, enda sé að því stefnt, að þar rísi sjálfstæður tækniskóli.“ Það hefur ekki verið hægt að ná til allra menntmn.-manna, svo að n. stendur ekki formlega að þessu, en samráð hefur verið haft við þá, sem ræddu þetta mál í gær og hafa flutt um það till., og vona ég, að samkomulag verði um að afgr. þetta mál á þennan hátt, en brtt. við 1. gr. verði þá tekin aftur.



Herra forseti. Í umr. í gær gagnrýndi ég það, að hv. menntmn. skyldi ekki ganga lengra til móts við áhuga Akureyringa um tækniskóla á Akureyri heldur en fram kom í brtt. þeim, sem n. lagði fram í gær. Í till. n. var aðeins lagt til, að heimilt yrði að stofna á Akureyri undirbúningsdeild undir tækniskóla, en það taldi ég að væri fremur lítils virði og ekkert, sem tryggði það, að sú deild yrði stig í þróun til fullkominnar tæknifræðikennslu, þrátt fyrir ágætar yfirlýsingar n. um, að hún teldi, að svo mundi verða. Undirbúningsdeildin ein án lagaheimildar um starfrækslu annarra bekkjar- og skóladeilda tækniskólans er varla nægur grundvöllur undir fullgilda tæknifræðikennslu. Nú var það að vísu meginsjónarmið mitt og hv. 3. þm. Norðurl. e., eins og kom fram í umr. í gær og eins og brtt. okkar bendir til, að hinn fyrirhugaði tækniskóli yrði staðsettur á Akureyri. Undir þá kröfu gat hv. menntmn. ekki tekið. En eftir umr. um málið í gær og nánari íhugun af hálfu n. undir umr., eða a.m.k. frsm. n., þá lýsti hann yfir því, hv. 5. þm. Vesturl., að hann teldi ekki fráleitt að leita samkomulags um málamiðlun, þ.e.a.s. að hann legði til, að sett yrði í frv, ákvæði um heimild til þess að starfrækja á Akureyri auk undirbúningsdeildarinnar aðrar bekkjardeildir. Ég fagnaði þessari yfirlýsingu hv. frsm. og lýsti yfir því fyrir mitt leyti, að ég kynni að fallast á frv., ef því yrði breytt í þá átt, sem hann nefndi, og ef það yrði skýrt tekið fram í frvgr., að stefnt yrði að því að efna til sjálfstæðs tækniskóla á Akureyri jafnframt tækniskólanum í Reykjavík. Get ég fúslega fallizt á, að slík lausn sé æskileg, eins og viðhorfin eru í málinu, enda er mér síður en svo í mun að koma í veg fyrir, að tækniskóli starfi í Reykjavík, ef það má teljast tryggt í löggjöf, að sams konar skóli starfi einnig á Akureyri. Hv. frsm. og form. menntmn. ræddi síðan við okkur hv. 3. þm. Norðurl. e. utan fundar í gær og lofaði þá að beita sér fyrir því, að flutt yrði brtt., er fæli í sér slíka lausn. Þessi brtt. hefur nú komið hér fram, og ég vænti þess, að með þessu sé stigið raunhæft spor í þá átt, að hér á landi verði tveir tækniskólar, eins og virtist almennur vilji fyrir í umr. í gær og m.a. vilji hæstv. menntmrh. Með tilliti til þessa munum við hv. 3. þm. Norðurl. e. taka aftur till. okkar um staðsetningu skólans á Akureyri, þó að því tilskildu, að hv. þd. samþykki hina nýframkomnu brtt. frá frsm. menntmn.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um þetta frv. á fundi, þó ekki haft ýkjalangan tíma til meðferðar þess, þar sem málið er mjög nýlega fram komið. N. virðist, að þær nýju undanþágur frá skemmtanaskatti, sem veita á samkv. þessu frv., séu yfirleitt mjög til bóta. Því muni verða fagnað af vissum aðilum í menningarlífinu, að t.d. leiksýningar allar losni nú við að greiða þennan skatt, ýmsir tónleikar, og sérstaklega muni margvísleg félög, sem vilja gjarnan halda skemmtanir, bæði fyrir meðlimi sína og jafnvel til fjáröflunar, telja, að frv, sé mjög til bóta. N. spurðist sérstaklega fyrir um, hvort það væri ekki alveg tryggt, að æskulýðsskemmtanir án vínveitinga, eins og þær sem reyndar hafa verið hér í Reykjavík nýlega og gefið hafa góða raun, væru undanþegnar skemmtanaskatti, og var n. tjáð, að ákvæði frv. mundu duga til þess. Til þess að vega upp á móti tekjutapi, sem verður við þessar varandi undanþágur, sem teknar eru í 2. gr., og enn fremur til þess að afla nokkurra nýrra tekna með skemmtanaskatti, sem þá renna til félagsheimila og annarra þeirra málefna, sem fá skemmtanaskattinn, er bætt við nýjum flokki, sem verður 4 flokkur þessa skatts, og lagt gjald á vínveitingar í veitinga- og samkomuhúsum. Í sambandi við þetta atriði, sem er í 1. gr. frv., hafa orðið nokkrar umr. um það, hvert tímatakmark þessa nýja gjalds skuli vera. Í frv. er gert ráð fyrir, að það skuli koma til skjalanna fyrst kl. 6 að kvöldi, þ.e. klukkustundu áður en vínveitingar mega hefjast í þeim húsum, sem hafa leyfi til þeirra. Áður en n. fjallaði um frv., átti formaður sambands veitingamanna tal við formann n. og lét í ljós það sjónarmið, að einhver misskilningur hefði orðið í samtölum um þetta ákvæði, því að málið hafði verið rætt við samtökin, og óskaði hann eftir því, að tímatakmarkinu kl. 6 yrði breytt í kl. 9. Hann færði fram þau rök, að framan af kvöldi væri matartímt og nú orðið fjöldi manns, sem af ;ýmsum ástæðum, þ. á m. ferðamenn og aðrir, neytti máltíða í þessum húsum, án þess að þeir væru þangað komnir til þess að sækja dansskemmtun með vínveitingum. En höfuðtilgangur með þessum nýja skatti væri að ná til skemmtana, sem væru sambærilegar við þá dansleiki, sem áður hafa verið skemmtanaskattsskyldir. Um þetta var rætt við einn aðila, tollstjóra, og á grundvelli þeirra upplýsinga, sem þar fengust, gerir n. till. um, að í staðinn fyrir kl. 6 komi kl. 8; farin millileið í þeirri von, að þeir gestir þessara veitingahúsa, sem raunverulega koma þangað fyrst og fremst til þess að neyta matar, verði þangað komnir inn fyrir þann tíma, en þeir, sem koma þangað eftir að kl. er orðin 8, munu koma til kvöldsetu, dansskemmtunar eða annars og séu því sá hópur manna, sem fyrst og fremst er ætlunin að láta greiða skemmtanaskatt. Mér skilst, að nokkrar umr. hafi orðið við ýmsa aðila um þetta atriði síðan og að hæstv. menntmrh. muni e.t.v. hafa einhverjar aths. við þetta að gera, en svona leit málið út frá sjónarmiði menntmn., og hún gerir því aðeins till. á þskj. 649 um að breyta þessu tímamarki, en mælir í heild með frv., telur að þær breytingar, sem það gerir ú skemmtanaskattinum, séu mjög til bóta, að framkvæmd hans ætti að verða í stórum atriðum mun þægilegri, réttlátari og betri en verið hefur.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. menntmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á þessu frv. Hv. frsm. n. gat þess, að n. hefði rætt það við mig í gær, hvort ákvæði frv. um, að heimilt yrði að undanþiggja unglingaskemmtanir skemmtanaskatti, væru alveg ótvíræð, en bað kemur fram í grg., að það er tilgangurinn með flutningi frv. m.a., að unglingaskemmtanir verði ekki skemmtanaskattsskyldar. Ég svaraði n. því í gær þannig og gerði það með beztu samvizku, að ég teldi og embættismenn hefðu talið ákvæði frv. um þetta efni alveg ótvíræð og það þyrfti ekki að gera breyt. á frv. til að tryggja, að þetta yrði svo. Í morgun bað ég hins vegar embættismennina um að athuga þetta atriði nánar, og varð þá niðurstaða þeirra, að öruggara væri að hafa sjálfstætt ákvæði um það í l. ef samþykkt verða, að heimilt sé að undanþiggja skemmtanaskatti dansleiki, sem unglingar frá 16–21 árs aldurs eiga einir aðgang að, enda sé aðgangur seldur vægu verði og fullnægt öðrum skilyrðum, er ráðh. setur. Í samræmi við þetta hef ég leyft mér að flytja brtt., sem nýlega hefur verið útbýtt, þessa efnis, sem ég nú hef getið, og vona, að þm. geti verið mér sammála um að samþykkja hana. Þetta var tilgangur og hefur alltaf verið tilgangur ríkisstj. með flutningi frv., að svona yrði þetta, og auðvitað sjálfsagt að hafa ákvæðin þannig, að um þetta geti engin deila orðið eftir á, að þessi heimild sé raunverulega fyrir hendi. Á annað atriði vildi ég og minnast, sem hv. frsm. gat um í framsöguræðu sinni, og það er, frá hvaða tíma vínveitingahúsin skuli fara að innheimta þann aðgangseyrí, sem gert er ráð fyrir að þau taki að innheimta, ef þetta frv. verður að lögum. Í frv. sjálfu var miðað við tímann kl. 6 að kvöldi, og var það gert samkv. till. tollstjóra. Síðar hefur verið á það bent af hálfu veitingamanna, eins og hv. frsm. tók fram í ræðu sinni, að vínveitingar byrja ekki í vinsöluhúsunum fyrr en kl. 7, en grundvöllur þeirrar skattlagningar, sem hér er gert ráð fyrir, er, að um vínveitingar í þessum skemmtihúsum sé að ræða. Ég tel fyrir mitt leyti þessa aths. veitingamanna vera réttmæta, að það sé óeðlilegt að láta gjaldskylduna koma til framkvæmda, áður en húsin hafa rétt til að selja áfengi, og því nauðsynlegt að breyta þessu ákvæði. Hins vegar hafa í gær og dag farið fram umr. um það við veitingamenn, hvaða tími sé þarna æskilegastur. Að höfðu samráði við fulltrúa tollstjóra taldi hann í gær eðlilegast að flytja tímann aftur alveg til kl. 8. Í morgun hafa hins vegar embættismenn og tollstjóri sjálfur og fulltrúi lögreglustjórans, sá sem fjallar um eftirlit með þessum húsum komið að máli við mig og lagt eindregið til, að tíminn yrði ekki fluttur aftur alveg til 8, heldur aðeins til 7, það sé sá eðlilegi tími við að miða, því að vínveitingaheimildin hefjist kl. 7 og það sé sá eðlilegi viðmiðunartími. Umr. standa hins vegar yfir um málið við veitingamennina, því að ég tel mjög æskilegt, að samstaða við þá geti fengizt um framkvæmd málsins. Þeim umr. er hins vegar ekki lokið, og ég vil leyfa mér að fara fram á það við hv. menntmn., að hún taki till. sína þskj. 649 aftur til 3. umr. og haldið verði áfram umr. annars vegar við embættismennina og hins vegar við stjórn félags veitingaananna til að freista þess að fá samkomulag þessara aðila um það tímamark, sem eðlilegt þyki að miða skattheimtuna við. Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hv. n., að hún taki till. aftur til 3. umr., og mun beita mér fyrir því, að viðræður haldi áfram í þeirri von, að samkomulag geti náðst um þá breytingu, sem nauðsynleg er, og það er nauðsynlegt að breyta ákvæðinu um viðmiðunina kl. 6 að kvöldi.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr. á þskj. 648, er flutt af allshn. Nd. eftir beiðni hagstofustjóra og í samráði við fjmrh. N. stendur öll að flutningi frv., en einn nefndarmanna, Gunnar Jóhannsson, áskilur sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Þetta frv. er seint lagt fram, en því er til að svara af hálfu allshn., að beiðni um flutning þess barst n. fyrst siðasta starfsdag þingsins fyrir páskafríið. N. vildi samt freista þess að fá frv. afgreitt á þessu þingi, þar sem gert er ráð fyrir, að það þurfi að nota ákvæði þess nú þegar í sumar, og skal ég síðar gera nokkru nánari grein fyrir því. Og á hinn bóginn vildi n. gera þetta vegna þess, að frv. snertir efnislega aðeins tæknileg atriði varðandi framkvæmd tilkynningarskyldu vegna aðsetursskipta og flutnings milli Norðurlandanna og ekki líklegt, að það valdi neinum ágreiningi. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., var á síðasta þingi Norðurlandaráðs samþ. að mæla með því, að ríkisstjórnir landanna tækju upp samstarf á sviði almannaskráningar í samræmi við tillögur norrænnar sérfræðinganefndar, er skilaði áliti 1961. Var nefnd þessi sett á laggirnar á árinu 1955 skv. ályktun Norðurlandaráðs um samnorræn flutningavottorð. Fulltrúi Íslands í n. var hagstofustjóri. Það þarf að gera smávægilegar breytingar á núgildandi lögum um tilkynningar aðsetursskipta, til þess að Ísland geti orðið aðili að þessu samstarfi Norðurlandanna, og felast í þessu frv. þær breytingar, sem gera þarf til þess að það verði kleift. Í tillögu n. er gert ráð fyrir, að Norðurlönd verði ein heild í skráningarlegu tilliti, þannig að maður, sem flytur lögheimili sitt úr einu Norðurlanda í annað, sé aldrei felldur af skrá í brottflutningslandinu, fyrr en hann hefur verið tekinn á skrá í innflutningslandinu, og enn fremur, að hann sé ávallt felldur af skrá í brottflutningslandinu, ef hann er tekinn á skrá í innflutningslandinu enda ræður síðarnefnda landið skráningu, þegar ágreiningur er. Til þess að koma þessu kerfi á verða notuð svonefnd flutningsvottorð (flytteattester), og hver sem flytur lögheimili sitt milli tveggja Norðurlanda fær flutningsvottorð frá skráningaryfirvaldi í brottflutningslandinu. Er hann kemur til innflutningslandsins, framvísar hann vottorðinu hjá viðkomandi skráningaryfirvaldi, er sendir afrit þess til skráningaryfirvaldsins í brottflutningslandinu, og fellir það þá hlutaðeigandi af skrá hjá sér. Er hér um að ræða sama fyrirkomulag og notað er í öllum Norðurlöndunum nema á Íslandi í sambandi við flutninga milli umdæma innanlands. Hér á landi eru ekki notuð flutningavottorð af þessu tagi, vegna þess einfaldlega að þeirra er ekki þörf, þar sem um eina heildarskrá eða þjóðskrá er að ræða. Er gert ráð fyrir því, að hið nýja skráningarkerfi komi til framkvæmda í sumar, og mun vera stefnt að því, að það komi til framkvæmda 1. júlí n.k. Finnland hefur gert fyrirvara um sína aðild fyrst um sinn, en hin 3 Norðurlöndin, Danmörk, Noregur og Svíþjóð, hafa þegar gert ráðstafanir til þess, að löndin verði aðilar að þessu samstarfi frá byrjun, sem væntanlega verður þá 1. júlí. Hafa legið fyrir þingum þeirra frv., sem nauðsynleg voru til að koma þessu í kring. Ef fyrirhugað samstarf Norðurlandanna á sviði almannaskráningar kemur til framkvæmda, mun það leiða af sér stórbætta framkvæmd á tilkynningarákvæðum, að því er tekur til aðsetursskipta milli viðkomandi landa. Þetta er mikill ávinningur fyrir þjóðskrána og fyrir skattyfirvöld og aðra, sem hér eiga hlut að máll. Þess skal getið, að tilkynningar um aðsetursskipti milli landa hafa hér verið miklu lélegri í framkvæmd en um flutninga innanlands, og af flutningum milli landa eru náttúrlega mestir flutningar milli Norðurlandanna, og er þess vegna mikil bót að því, ef þetta fyrirkomulag og samstarf kæmist á. Í 2. gr. frv. eru ákvæði, sem nauðsynleg eru til þess, að Ísland geti orðið aðili að þessu samstarfi. En í 3. gr. eru ákvæði, sem heimila að undanþiggja námsmenn frá þessari tilkynningarskyldu og sjómenn að einhverju leyti líka. Málið er flutt af allshn., og ætti ekki að vera ástæða til að vísa því til nefndar, nema eitthvað sérstakt komi fram við þessa umr. Ég legg því til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd meiri hl. fjhn., sem var ekki sammála um afgreiðslu málsins, en meiri hl. leggur til á þskj. 571, að málið sé afgr. með rökstuddri dagskrá, og færir þau rök fyrir þeirri afgreiðslu, að það lágu fyrir n. upplýsingar um, að það vandamál, sem hér er um að ræða og frv. tekur til, sé tekið til meðferðar í till. frá vegamálanefnd, sem einnig lágu fyrir upplýsingar um og vitað er að hefur skilað áliti sínu, og því líklegt, að vegalög í heild verði tekin til endurskoðunar, væntanlega á næsta þingi, og því eðlilegra, að þetta mái verði þá tekið til athugunar, því enda þótt við séum að vissu leyti efnislega sammála ýmsu því, sem fram kemur í frv., þá er það þó í ýmsum atriðum öðruvísi en við vildum hafa kosið og ef til vill gæti orðið samkomulag um, þegar málið væri athugað í heild í sambandi við endurskoðun vegalaganna. Á þetta benti einnig vegamálastjóri í áliti, sem hann lét n. í té, og taldi sig af þeim ástæðum ekki geta stutt eða mælt með samþykkt þessa frv. nú. Við leggjum því til, að málið sé afgr. með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem væntanlega verður lagt fyrir næsta Alþingi frv. til nýrra vegalaga og fyrir liggja upplýsingar um, að það vandamál, sem frv. þetta fjallar um, verði þar tekið til meðferðar, þykir ekki ástæða til að afgreiða þetta mál nú, og tekur d. því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og gekk í gegnum þá d. með aðeins örlítilli breytingu á 17. gr., sem er ekki efnisbreyting, heldur miklu frekar orðabreyting. Frv. er samið af n., sem skipuð var 29. júní s.l. Í n. áttu sæti Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri, formaður, Sigurður Bjarnason ritstjóri og Þorleifur Þórðarson forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins. Frv. þetta er í 4 köflum. I. kafli er um almennar ferðaskrifstofur, II. kafli um ferðamálaráð, en gert er ráð fyrir skv. frv. að stofna ferðamálaráð, sem starfi ólaunað, III. kafli um Ferðaskrifstofu ríkisins, IV. kafli um ferðamálasjóð, sem gert er ráð fyrir að stofna með þessu frv., og V. kafli ýmis ákvæði. Það hefur lengi verið til umr., bæði hér á Alþingi og utan þings, hvernig skipa bæri ferðamálum okkar, hvað bæri að gera til þess að auka ferðamannastrauminn hingað, til þess að þjóðin gæti fengið vaxandi gjaldeyristekjur af ferðamönnum, eins og margar aðrar þjóðir hafa gert. Hér hefur starfað lengi Ferðaskrifstofa ríkisins og nú síðustu árin nokkrar aðrar ferðaskrifstofur, sem hafa þó ekki rétt til að taka á móti erlendum ferðamönnum að neinu ráði, og hefur það þótt standa nokkuð í vegi fyrir því, að erlendir ferðamenn sæktu til Íslands. Skv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að Ferðaskrifstofa ríkisins starfi áfram, hún njóti nokkurra hlunninda, nokkurs styrks framvegis, en hún hafi jafnframt með höndum almenna leiðbeiningastarfsemi og nokkurt eftirlit með öðrum ferðaskrifstofum. Þá er gert ráð fyrir að stofna 9 manna ferðamálaráð, sem starfi ólaunað, og skal formaður þess vera skipaður án tilnefningar, en eftirtaldir aðilar tilnefni einn mann hver: Eimskipafélag Íslands, Félag sérleyfishafa, Ferðafélag Íslands, Flugfélag Íslands h.f., Loftleiðir h.f., Ferðaskrifstofa ríkisins, Samband veitinga- og gistihúsaeigenda, Landssamband íslenzkra ferðaskrifstofa. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt í ferðamálaráð. Gert er ráð fyrir, að ferðamálaráð geti verið ráðgefandi og leiðbeinandi í ýmsum atriðum hvað ferðamál snertir. Um Ferðaskrifstofu ríkisins er fátt að segja annað en hún starfar áfram á svipaðan hátt og verið hefur, nýtur nokkurs styrks, en er ætlað skv. 17. gr. þessa frv. að hafa almennt eftirlit með ferðamálastarfseminni. Þá er hér nýmæli. Það er IV. kafli, um ferðamálasjóð. Hlutverk ferðamálasjóðs er að stuðla að byggingu veitinga- og gistihúsa í landinu og bæta þannig skilyrði til að veita bæði innlendu og erlendu fólki sem beztar móttökur og aðbúð. Þá er gert ráð fyrir, að greiða skuli árlega úr ríkissjóði framlag til ferðamálasjóðs, eigi lægri upphæð en 1 millj. kr. Þess skal geta, að gert er ráð fyrir, að ferðamálasjóður fái á þessu ári 3 millj. kr. skv. fjáröflunaráætlun ríkisstj., eins og hv. þingmenn hafa séð að tekið er fram í þjóðhagsáætluninni. Þá er fé sjóðsins til ráðstöfunar á þessu ári 4 millj. kr., og má segja, að það sé spor í rétta átt til þess að koma af stað ýmsu, sem til bóta má verða fyrir ferðamálastarfsemina í landinu. Þetta eru aðalatriði frv. Þess ber að geta, að forstöðumenn fjögurra stærstu ferðaskrifstofa, sem starfandi eru í landinu, hafa sent mótmælabréf gegn þessu frv. og telja, að það muni ekki ná þeim tilgangi, sem því sé ætlað, í því formi, sem það er. Í bréfinu taka þessir forstöðumenn ekki fram, hvað það er, sem þeir finna frv. helzt til foráttu, en ég vil að þessu gefna tilefni mælast til þess við hv. samgmn., að hún athugi, hvað það er, sem forstöðumenn ferðaskrifstofanna hafa sérstaklega við frv. að athuga, hvaða breyt. þeir vilja gera, og mér finnst sjálfsagt að hlusta á þessa aðila, ef þeir hafa rök fram að færa, og ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu við n. Annað hef ég ekki um þetta mál að segja. Ég hef talið, að þetta frv. væri að ýmsu leyti til bóta frá því, sem verið hefur. Og hvað ferðamálasjóð snertir, þá er það algert nýmæli og raunverulega fyrsta sporið, sem stigið er í áttina til þess að bæta úr veitinga- og gistihúsaskorti, sem er í landinu. Og það eru vitanlega léttvæg rök, sem stundum hafa komið fram, að það væri Ferðaskrifstofa ríkisins, hversu lítið hún hefði látið að sér kveða, sem hafi staðið í vegi fyrir auknum ferðamannastraumi til landsins. Ég hygg, að það sé ekki síður og miklu fremur það, að vantað hefur aðstöðu til að taka á móti ferðamönnum, en þetta frv. er stórt spor í áttina til þess, að það geti orðið. Eigi að síður finnst mér sjálfsagt að kanna til hlítar, hvað það er, sem forstöðumenn annarra ferðaskrifstofa hafa fram að bera til breytingar á þessu máli, því að óneitanlega hafa ýmsir af þessum mönnum talsverða reynslu í því að taka á móti ferðamönnum, og það mætti vera, að þeir hefðu brtt. við frv., sem gætu verið til bóta, og þá er sjálfsagt að taka tillit til þess. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. samgmn.