Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1995-11-22 13:33:11# 120. lþ. 39.98 fundur 100#B tilkynning um utandagskrárumræðu#, Forseti ÓE Þ_120 S_39_98 X_ÓE B_100 M_tk R_R F_F F_A P_S Y_0707322629 Z_0-00-01 [prenta uppsett í dálka] 39. fundur RITARI: J LESARI: ÁÞ Forseti (Ólafur G. Einarsson): Forseti vill geta þess að kl. 3.30 í dag fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Ólafur Hannibalsson og fyrir svörum verður hæstv. samgrh. Efni umræðunnar er samgöngumál á Vestfjörðum.

[13:33] Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því miður ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 2. varaþm. Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Anna Jensdóttir kennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni en 1. varaþingmaður flokksins er forfallaður. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti, með ósk um að fram fari á Alþingi rannsókn á kjörbréfi varaþingmannsins. Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf.`` Skeyti hefur borist frá Ólafi Þ. Þórðarsyni þar sem hann greinir frá því að hann geti ekki komið til þings af heilsufarsástæðum. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til þess að rannsaka kjörbréf Önnu Jensdóttur.

[13:34] Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um kjörbréf 2. varaþingmanns Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Önnu Jensdóttur kennara, sem landskjörstjórn gaf út 20. nóv. sl., en 1. varaþingmaður flokksins í kjördæminu, Ólafur Þ. Þórðarson, fyrrv. alþingismaður, getur ekki tekið sæti á Alþingi að þessu sinni af heilsufarsástæðum. Nefndin hefur kynnt sér kjörbréfið og ekki fundið neitt athugavert og leggur til að það verði samþykkt.

[13:34] Anna Jensdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

[13:35] Anna Jensdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

[13:41] Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að endurflytja á þskj. 202 frv. til laga um breytingu á vegalögum. Frv. var lagt fyrir hv. Alþingi seint á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Það stafaði ekki af því að um málið væri ágreiningur heldur skynjaði ég þvert á móti svo að um þetta mál gæti tekist allgóð samstaða. Ég vil í upphafi máls míns láta í ljós þá von að það gæti orðið að lögum á yfirstandandi þingi því að hv. samgn. sem fær málið væntanlega til meðferðar mun hafa góðan tíma til að íhuga efni þess og gera tillögur um breytingar á frv. og/eða vegalögunum í tengslum við það eftir því sem nefndin telur skynsamlegt. Frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. gr. Á eftir orðinu ,,skógræktarsvæða`` í niðurlagi 1. mgr. 16. gr. laganna kemur: vegi sem sérstaklega eru afmarkaðir fyrir umferð reiðhjóla.`` Greinargerðin er stutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Notkun reiðhjóla hefur farið vaxandi hér á landi á undanförnum árum. Hafa bæjarfélög brugðist við því með því að leggja sérstakar brautir fyrir umferð reiðhjóla. Þannig hefur orðið til nær samfellt net reiðhjólastíga hér á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorni landsins. Þessi mál hafa ekki verið flutt inn á vettvang Alþingis áður. Hér er lögð fram tillaga um að vegir, afmarkaðir fyrir reiðhjól, verði teknir inn í vegalög sem væri fyrsta skrefið. Í framhaldi af því þyrfti svo að verða til samfellt net reiðhjólastíga á stærri svæðum. Vonandi verður þessi tillaga til að vekja umræður sem síðan leiða til ákvarðana á Alþingi í þessum efnum.`` Ég hef kynnt mér, hæstv. forseti, hvernig þessum málum er háttað í öðrum löndum og hef komist að því að sums staðar er það svo að reiðhjólastígar eru hluti af hinu almenna, lögbundna vegakerfi viðkomandi landa. Það á t.d. við um Danmörku sem hefur afar þróað kerfi í þessum efnum þar sem reiðhjól eru gildur þáttur í samgöngum þeirra og hafa mjög lengi verið. Það hefur verið þannig aftur á móti á Íslandi að menn hafa talið að reiðhjól gætu tæplega dugað sem gildur þáttur í samgöngumálum og bera þar aðallega fyrir sig veðurfar og er það út af fyrir sig rétt að það er erfiðara að tryggja að reiðhjól dugi sem samgöngumáti, jafnvel í Reykjavík, en gerist í öðrum löndum. Engu að síður er það svo að notkun reiðhjóla hefur farið stórkostlega vaxandi hér á landi og hefur þeim fjölgað mjög verulega núna að undanförnu, m.a. í Reykjavík. Í Reykjavík er komið samfellt skipulagskerfi reiðhjólastíga um alla borgina og nú má það heita svo að um sé að ræða samfellt órofið kerfi reiðhjólastíga í borginni, svo að segja frá Seltjarnarnesi vestast og upp í Heiðmörk með einni undantekningu sem verður bætt úr væntanlega á þessu ári með brú yfir eða í tengslum við Kringlumýrarbraut. Hér er um að ræða kost sem fólk vill nýta sér. Ég tel að það sé eðlilegt að Alþingi geri grein fyrir því með einhverjum hætti að það viti af þessari þróun, að það fylgist með í landinu og geri sér grein fyrir því hvað er að gerast. Ef þetta frv. yrði samþykkt þýðir það ekki sjálfkrafa að reiðhjólastígar yrðu teknir inn í vegakerfi landsins nema að samþykkt yrði að taka reiðhjólastíga inn á vegáætlun. Út af fyrir sig tel ég t.d. að brúin, sem ég nefndi áðan yfir Kringlumýrarbraut sem tengir saman reiðhjólastíganet Reykjavíkur, gæti auðvitað alveg komið inn á vegáætlun eins og ýmsar aðrar brýr sem þar eru á þéttbýlissvæðinu. Þess vegna tel ég að þetta mál sé ekki aðeins almenn viljayfirlýsing um eitthvað sem menn vilja almennt styðja við, heldur hafi tillagan, eins og hún liggur hér fyrir, praktískt gildi fyrir a.m.k. Reykvíkinga og þéttbýlissvæðið. Því skora ég á þessa virðulegu stofnun að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir efnislega og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

[13:46] Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til laga um breytingu á vegalögum sem miðar að því að bæta aðstöðu hjólreiðamanna og er það vel. Reyndar finnst mér spurning hvort það þurfi að setja þetta mál inn í lög hafandi í huga það starf sem hefur verið unnið í því sveitarfélagi sem við erum stödd í hér og nú, sveitarfélaginu Reykjavík, en þar voru unnar mjög ítarlegar tillögur til úrbóta fyrir hjólreiðamenn á síðasta ári. Aðdragandi þess var að sett var á stofn svokölluð hjólanefnd í janúar 1994, hjólanefnd Reykjavíkur. Átti ég sæti í henni og var formaður hennar. Þessi nefnd starfaði og viðaði að sér gögnum í eina þrjá mánuði og skilaði síðan tillögum til borgarráðs sem voru samþykktar. Þar á meðal var tillaga um stofnbrautir fyrir hjólreiðar í borginni. Þar var lagt til að búið yrði til stofnbrautakerfi fyrir reiðhjól innan þriggja ára, og með því væri tryggt að hægt væri að komast milli hverfa, innan hverfa og að stórum vinnustöðum á hjóli. Nefnd þessi lagði auk þess til að Reykjavíkurborg hæfi þegar í stað samstarf við nágrannasveitarfélögin um skipulagningu stofnbrautakerfis fyrir hjólreiðar á höfuðborgarsvæðinu. Einnig var lagt til að sett yrði upp samræmt vegvísunarkerfi fyrir hjólreiða- og göngustíga og gefið yrði út sérstakt hjólreiðakort fyrir borgina. Lagt var til og samþykkt að á næstu þremur árum verði sett upp sérstök umferðarljós fyrir hjólreiðafólk og að við skipulag og hönnun nýrra borgarhluta verði séð fyrir þörfum hjólandi vegfarenda. Þá var samþykkt að litið yrði sérstaklega á gamla bæinn, miðbæ Reykjavíkur, og fundnar leiðir til þess að auðvelda notkun hjóla þar, t.d. með því að útbúnar verði og merktar sérstakar reinar fyrir hjólreiðamenn í götustæðinu, þar sem því verður við komið. Loks lagði nefndin til að gert yrði slysakort yfir þá staði sem hættulegastir væru í umferðinni í Reykjavík og að endurskoðuð yrði samþykkt um umferðarnefnd Reykjavíkur með tilliti til hjólreiða. Ég segi frá þessu hér til að vekja athygli á því að fyrirliggjandi frv. er ekki upphaf þess að hér verði komið upp stofnbrautakerfi, vegvísakerfi og umferðarljósum. Þessi vinna er þegar farin af stað í Reykjavík, en það er að sjálfsögðu ánægjulegt að vita að aðrir vilji beita sér fyrir slíkum úrræðum í sínum heimabyggðum. Þetta vildi ég að kæmi fram, herra forseti.

[13:50] Virðulegi forseti. Ég kem hingað til að taka undir efni þessarar tillögu. Góðu heilli eru það ekki eintómir sérvitringar sem stunda hjólreiðar í þessu landi. Það er vaxandi notkun reiðhjóla í umferðinni og ferðamenn nota þennan ferðamáta í síauknum mæli. Einmitt þess vegna vil ég sérstaklega taka undir efni þessarar tillögu. Það er ekki bara í þéttbýli sem er nauðsynlegt að gera ráð fyrir umferð hjólandi vegfarenda. Það er ekki síður brýnt að taka á þessu á milli staða og í því sambandi vil ég sérstaklega nefna mjög aukna umferð ferðamanna á reiðhjólum um vegi landsins og þá hættu sem er orðin veruleg, t.d. á kaflanum á Reykjanesbrautinni á milli Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og höfuðstaðarins. Það er einkum þessi kafli sem veldur sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum og stjórnendum sveitarfélaga Reykjaneskjördæmis miklum og vaxandi áhyggjum, og allir vita hvernig Reykjanesbrautin er. Hún er aðeins með eina akrein í hvora átt og þetta er orðið mikið vandamál, ekki síst þegar ferðamennirnir eru að koma til landsins eða fara í rökkri. Þá hefur skapast og er að skapast æ meiri slysahætta vegna þessarar umferðar. Af þessu tilefni vil ég sérstaklega taka undir efni þessarar tillögu og vona að um hana verði fjallað og tekið undir hana í nefnd.

[13:52] Virðulegi forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem komið hafa fram við þessa litlu breytingartillögu við vegalögin. Í tilefni af orðum hv. þm. Katrínar Fjeldsted vil ég taka fram að ég rakti í fyrra mjög nákvæmlega einmitt þau verk og þær tillögur sem höfðu verið unnar á vegum svokallaðrar hjólanefndar Reykjavíkurborgar sem var skipuð 4. janúar 1994 og í áttu sæti hv. þm. eins og hún nefndi, Vilhjálmur Vilhjálmsson og Þór Jakobsson. Það var í raun og veru margt mjög merkilegt sem kom frá þessari nefnd og var má segja staðfesting á því sem hefur verið að koma frá sveitarfélögunum á undanförnum árum. M.a. hafa verið gerðar samþykktir um þessi mál í bæjarstjórn Egilsstaða, svo ég nefni dæmi, og það hefur verið fjallað um þau sérstaklega á vegum Sambands ísl. sveitarfélaga og um það segir í áliti hjólanefndar Reykjavíkur, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að við endurskoðun á samþykktum umferðarnefndar verði lögð meiri áhersla á ábyrgð nefndarinnar varðandi umferð hjólreiðamanna. Bendir nefndin í því sambandi á fyrirmynd að samþykkt fyrir umferðarnefndir í sveitarfélögum út gefin af Sambandi ísl. sveitarfélaga og umferðarráði 1988, en í 6. gr. samþykktarinnar segir: ,,Umferðarnefnd kannar sérstaklega möguleika á að auka öryggi hjólreiðarmanna, svo sem skiptingu gangstíga og með lagningu sérstakra hjólreiðaleiða.`` Hér er með öðrum orðum vitnað til þess að Samband ísl. sveitarfélaga hefur reyndar fyrir alllöngu gefið út leiðbeiningar í þessu efni til umferðarnefnda og sveitarfélaganna og þar með hefur það í raun og veru verið viðurkennt, ekki bara af Reykjavík eða Egilsstöðum heldur af öllum sveitarfélögum í landinu má segja, að hjólreiðar og hjólreiðastígar eiga að vera hluti af hinu almenna samgöngukerfi landsins. Það má því segja að það er ekki seinna vænna að Alþingi kvitti fyrir það að það hafi heyrt þessa umræðu sem fram hefur farið á vegum sveitarfélaganna og annarra landsmanna. Það má kannski segja að það sé vonum seinna að þessi stofnun taki við sér, en það vill oft verða þannig, eða lítur a.m.k. þannig út, að hér séu menn með leðurhlustir frekar en venjuleg efni í heyrnarfærunum sínum. Fyrir utan þetta mál er það auðvitað þannig að Reykjavíkurborg hefur tekið þátt í því samstarfi 35 borga í Evrópu sem ber heitið Car Free Cities Club og er afar merkilegt samstarf þar sem lögð er á það áhersla að reyna að draga úr notkun bifreiða, aðallega einkabíla, í viðkomandi borgum. Sérstaklega af umhverfisástæðum, en líka af slysaástæðum, fjárhagsástæðum og heilbrigðisástæðum. Í þessu sambandi, þ.e. Car Free Cities Club, hefur Kaupmannahöfn haft forustu fyrir borgum sem eru raunar víðs vegar um heiminn. En það væri auðvitað eðlilegast að Beijing hefði forustu í svona klúbbi vegna þess að hún er göfugasta hjólreiðarborg í heimi eins og allir vita sem hafa séð myndir frá höfuðborg Kínaveldis. Þessi hópur, Car Free Cities Club, hefur reyndar þegar haldið fund eða fundi á Íslandi þannig að Reykjavíkurborg er myndarlegur þátttakandi í þessu starfi. Og um það er enginn pólitískur ágreiningur í Reykjavíkurborg, eins og m.a. fram kemur af því að það var í tíð fyrri meiri hluta undir forustu hv. þm. sem talaði hér áðan sem á þessum málum var tekið með sérstakri tillögugerð. Ég tel einnig rétt að geta þess að á vegum hópsins, Car Free Cities Club, var lagður sérstakur spurningalisti fyrir allar þessar 35 borgir, fyrir öll löndin. Starfsmenn borgarskipulags Reykjavíkur svöruðu fyrir hönd Reykjavíkurborgar þegar spurt var: ,,Hvað eruð þið að gera fyrir hjólreiðamenn?`` Í svari þeirra kemur fram að 3--4% af umferð í borginni eru hvorki með einkabílum eða almenningsvögnum. Þar kemur líka fram að um 470 km eru til af göngustígum og reiðhjólastígum í Reykjavík. Þessir stígar eru að vísu ekki greindir í sundur í svarinu, enda þekkja menn það sem ganga um bæinn eða hjóla að það er dálítið erfitt að greina þar í sundur. En í lok álits borgarskipulags og reyndar í samþykkt borgarráðs Reykjavíkur frá 12. apríl 1994 er lögð áhersla á að það verði haft samráð og samstarf við bæjarstjórnir annarra sveitarfélaga á svæðinu. En samþykkt borgarráðs frá 12. apríl 1994 er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Lagt fram bréf nefndar sem falið var að gera tillögur til úrbóta fyrir hjólreiðamenn í Reykjavík, dags. 29. mars 1994, þar sem gerð er grein fyrir tillögum nefndarinnar. Þær fjalla um aðgerðir í því skyni að greiða fyrir hjólaumferð og stuðla að aukinni notkun hjóla sem samgöngutækis. Borgarráð samþykkir að framkvæma eins fljótt og kostur er þær tillögur nefndarinnar sem samræmast gildandi skipulagi og fjárhagsáætlun borgarinnar. Að öðru leyti er tillögunum vísað til athugunar við endurskoðun aðalskipulags.`` Loks var samþykkt að hafa þar samráð við grannsveitarfélög Reykjavíkur til að tryggja að reiðhjólaleiðir milli sveitarfélaganna tengist. Þar með er ég í raun og veru kominn á ný að efni þessa frv., þ.e. að hér í bæ er af eðlilegum ástæðum meira af þessum stígum en annars staðar. Önnur bæjarfélög hafa tekið myndarlega á þessu, bæði í nágrenninu en líka annars staðar, og það er kominn tími til þess að huga að tengingu þessa kerfis, eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir rakti í ágætum ábendingum sínum áðan. Ég endurtek þakkir mínar til hv. þingmanna fyrir undirtektirnar og vona að þær séu til marks um að þessi virðulega stofnun taki vel á þessu litla frv., virðulegi forseti.

[13:59] Forseti. Aðeins örstutt um Car Free Cities, sem menn setja að vísu spurningarmerki við ,,Car Free Cities?`` það er raunsæi að átta sig á að borgir verða aldrei alveg án bíla. En Borgir án bíla er íslenskt heiti yfir þessi samtök. Ég átti setu á stofnfundi þessara samtaka sem var haldinn í Amsterdam í mars 1994 og það er ánægjulegt að sjá þegar borgir taka sig saman á þennan hátt. Þetta er dæmi um afrakstur af umhverfisráðstefnunni í Ríó. Það er heilmikil gróska í samstarfi Evrópuborga og Evrópulanda í ýmsum málaflokkum eins og menn vita og ekki síst í umhverfismálum. Ráðstefnan Borgir án bíla og síðan þessi samtök sem síðasti ræðumaður minntist á komu í kjölfar þess. Ráðstefnan um borgir án bíla, sem var upphaf ,,Car Free Cities?`` var haldin að frumkvæði umhverfismáladeildar Evrópusambandsins en hugmyndin kemur frá Ríó-ráðstefnunni, fimmtu framkvæmdaáætlun ráðherranefndar Evrópusambandsins frá því 1. febr. 1993. Það eru auðvitað ýmis mál sem tengja borgir saman. Menn vita jú að umferðarslysum fer fjölgandi. Við vorum að tala um slysavarnaáætlun hér í þinginu í gær. Mengunin vex og víða er erfitt sérstaklega í eldri hverfum borga að skapa svigrúm fyrir bílinn án þess að umhverfi og sérkenni borganna spillist. Nú vilja menn sporna við fótum og hætta að láta borgina aðlagast bílnum en þess í stað reyna að fá bílinn til að aðlagast borginni. Í Car Free Cities? hefur m.a. komið fram áskorun til sveitarfélaga um að leggja áherslu á umhverfisvænar samgöngur og beita öllum tiltækum ráðum til að minnka þörf fyrir einkabíla, bæta stjórnun umferðarmála og taka þátt í umræðum við alla þá er málið gæti varðað. Því var beint til stofnana Evrópusambandsins að styðja á alla lund þetta frumkvæði borga og styðja fjárhagslega rannsóknir sem tengjast umferðarmengun í borgum og bæjum og umhverfisvænni samgöngutækni. Því var einnig beint til ríkisstjórna og Evrópuráðsins að aðstoða borgir fjárhagslega til að móta stefnu um umhverfisvænar samgöngur. Eins og að framan er sagt þá hefur Reykjavíkurborg skuldbundið sig til að vinna í samræmi við stefnuskrá Car Free Cities? eða Borga án bíla. Markmiðið er að reyna að gera Reykjavíkurborg manneskjulegri, auka lífsgæði borgarbúa og auðvelda þeim að komast leiðar sinnar í sjálfbærri borg. Það er mjög ánægjulegt eins og ég sagði áðan að sjá að menn geti hugsað sér þetta í víðara samhengi fyrir landið allt.

[14:03] Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta litla frv., eins og flutningsmaður kallaði það áðan, þakka fyrir að það skuli vera lagt fram hér aftur. Það er líka ánægjulegt að vita til þess hvað Reykjavíkurborg og höfuðborgarsvæðið hefur gengið fram með miklum krafti í gerð hjólreiðastíga og hlaupabrauta hér um borgina. Við sem komum hér nokkuð reglulega sjáum þetta og þann mikla áhuga sem er á því að stunda heilnæmara og betra líferni, leggja bílnum og hjóla og skokka. Þetta er að gerast úti á landi líka. Það er ýmislegt sem bæjarfélögin þurfa að leggja til eða endurskipuleggja hjá sér til að koma við hjólreiðastígum og til þess að geta tengt saman byggðakjarna en það gerist ekki öðruvísi en með þeirri breytingu að hjólreiðastígar verði inni í vegalögunum. Ef við lítum á umferðina eins og hún er yfir sumartímann hér á Íslandi og sjáum alla þá hjólreiðamenn sem ferðast um landið og vitum af þeirri hættu sem af því stafar að hafa þá úti á vegunum, en oft er þetta fólk sem er óvant að hjóla á malarvegum og því óöruggt þar af skiljanlegum ástæðum, þá er í raun og veru mesta furða að ekki skuli hljótast af þessu fleiri slys en verða. Því er nauðsynlegt að gera ráð fyrir hjólreiðabrautum við hlið akbrauta þegar við hönnun vega. Og ef við lítum á brýr landsins þá eru þær mjög fáar þar sem gert er sérstaklega ráð fyrir hjólandi umferð. Það er kominn tími til þess að við förum að taka tillit til þessa við hönnun vega og brúa. Við vitum að það gerist ekki í einni svipan að koma þessu í lag en það gerist heldur ekki nema þetta sé sett inn í vegalög og við a.m.k. undirbúum nýja vegi með tilliti til þess að í framtíðinni verði hjólreiðavegir við alla vegi landsins.

[14:06] Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir orð flutningsmanns, hv. þm. Svavars Gestssonar. Ég tel að þetta frv. sé mikilvægt. Það er út af fyrir sig rétt að þetta er ekki mikil viðbót við vegalög en þetta er afar mikilvægt. Og ég tel að það dugi ekki að setja þetta á annan veg í framkvæmd en með lagasetningu. Sveitarfélög hafa verið að spyrjast fyrir um gerð hjólreiðabrauta bæði í þéttbýli og utan þéttbýlis og því hefur nú jafnan verið svarað á þann veg að Vegagerðin hefði ekki meira fé til ráðstöfunar en hún telji að það þurfi helst af öllu auðvitað að fara í þau verkefni sem lög segja til um að stofnunin eigi að sinna. Það er út af fyrir sig eðlileg niðurstaða þannig að ég ítreka að mér finnst mjög mikilvægt að þetta verði að lögum. Það skiptir máli varðandi hönnun og frágang og allt viðhorf í þessu og er hvatning til sveitarstjórna um að standa sig vel í að tryggja samgöngur reiðhjóla um bæina. En ég tel að það séu staðir, kannski utan þéttbýlis sem eru ákaflega mikilvægir, sérstaklega má nefna þar Reykjanesbraut. Þar fara mjög margir erlendir ferðamenn um og þeir hafa margir hverjir alls ekki kynnst því að það eigi að hjóla úti á vegi þar sem keyrt er jafnhratt um og í jafnmikilli umferð og þar er, fyrir utan það að þar er býsna dimmur vegur og lítið fer fyrir logninu á Suðurnesjum þannig að það getur verið svolítið misviðrasamt og erfitt fyrir þá þegar stórir bílar keyra fram úr þeim eða á móti. Einnig held ég að annars staðar eins og fyrir austan skipti hjólreiðabrautir líka miklu máli. Þangað koma margir ferðamenn til landsins og það er líka mjög mikilvægt að þeir hafi aðstöðu og það er ekki sama hvernig við tökum á móti ferðamönnum. Þetta skiptir líka máli gagnvart ferðamönnunum en auðvitað ekki síður fyrir okkur sem byggjum þetta land. Þannig að ég ítreka það, ég tel að þessi ákvæði verði að vera inni í lögum.

[14:08] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem málið hefur fengið og vildi kannski ekki síst hnykkja á því sem fram kom hér áðan varðandi það að þessi umræða er auðvitað að nokkru leyti hafin í framhaldi af umhverfisráðstefnunni í Ríó. Það var árið 1990 að gerð var sérstök samþykkt um þetta mál að vinna að því að minnka losun koldíoxíðs út í andrúmsloftið á vegum umhverfisráðherra Evrópusambandsríkjanna og EFTA-landanna, ásamt umhverfisráðherrum Ástralíu, Kanada, Japans og Nýja-Sjálands. Í framhaldi af þessu og því að umhvrh. Íslands skipaði nefnd til að fjalla um þetta mál árið 1991 þá hafa þessi mál verið til meðferðar og það hefur verið gerður alþjóðasamningur um þessi mál, þ.e. um loftslagsbreytingar. Ísland er aðili að þeim samningi og tók þátt í lokagerð hans. Það er kannski sérstakt umhugsunarefni að í þessum samningi er gert ráð fyrir því, sem við ræðum væntanlega á morgun undir öðrum dagskrárlið hér, að koldíoxíð í andrúmslofti aukist ekki til ársins 2000 frá því sem það var árið 1990. Í framkvæmdaáætluninni var gert ráð fyrir því að aukningin gæti orðið 5% yfir heiminn allan en hún er þegar orðin meiri á Íslandi, af okkar völdum öllu heldur m.a. vegna þess að við höfum verið með svo mörg skip í Smugunni sem auðvitað brenna eldsneyti sem aftur veldur mengun koldíoxíðs. Það má segja að þessi umræða um reiðhjólastíga berist allvíða þegar Smugan er nefnd í þessu samhengi en það gerist vegna þess að undirstaðan að umræðunni um reiðhjólin sem samgönguúrræði er í upphafi aðallega sú að menn vildu líta á þetta sem umhverfismál. Og þó það sé alveg rétt hjá hv. þm. Katrínu Fjeldsted að það er ekki við því að búast að borgir verði bílalausar í bráð, það dettur engum í hug, þá er hins vegar alveg sjálfsagt mál að við gerum það sem við getum til þess að minnka mengun frá bílaumferð. Fyrir nokkru samþykkti núv. ríkisstjórn framkvæmdaáætlun á grundvelli samningsins um loftslagsbreytingar sem var sagt frá í fréttatilkynningu einhvern tímann í síðasta mánuði ef ég man rétt. Þar kemur fram að menn hafa verið að ræða ýmsar leiðir í þessu efni eins og t.d. að breyta verðlagningu á bílum, breyta verðlagningu á bensíni o.s.frv. Þetta mál sem við erum að ræða hér er partur af því máli, partur af framlagi Íslands í þeim efnum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að við málið hafa komið fram góðar undirtektir frá fulltrúum margra flokka hér í þessari stofnun.

[14:12] Herra forseti. Ég legg hér fyrir á þskj. 208, ásamt Kristjáni Pálssyni, till. til þál. um verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þáltill. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að gera nú þegar þær breytingar á verslunarrekstri sem fram fer í Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem geri einstaklingum og fyrirtækjum kleift að setja upp og reka tollfrjálsar verslanir fyrir ferðamenn, en jafnframt dragi hið opinbera sig út úr rekstri tollfrjálsra verslana þar.`` Í greinargerð með þessari þáltill. segir svo, m.a.: ,,Eitt af grundvallaratriðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er jöfnun samkeppnisskilyrða. Til að svo megi verða þurfa einstaklingar og fyrirtæki, jafnt hér á landi sem annars staðar, að eiga jafnan rétt á að bjóða fram þjónustu sína, hvort sem um er að ræða viðskipti innan lands eða milli landa. Ein stærsta verslun landsins, með veltu upp á 1.980 millj. kr., er rekin af hinu opinbera í Leifsstöð. Flutningsmenn tillögunnar telja óeðlilegt að hið opinbera sinni þessari starfsemi. Nú þegar er rætt um einkavæðingu flughafnarinnar. Meira skiptir að hið opinbera dragi sig alfarið út úr öllum verslunarrekstri á Keflavíkurflugvelli og fái hann í hendur einaaðilum. Þetta gæti gerst með því að skipta núverandi húsnæði fríhafnarinnar í einingar sem unnt væri að leigja út til einkaaðila til ákveðins tíma í senn og sæju þeir sjálfir um atvinnustarfsemina. Ekki þyrfti að koma til neinnar lagabreytingar af þessum sökum þar sem 79. gr. tollalaga, nr. 55/1987, heimilar nú þegar rekstur tollfrjálsra verslana í flugstöðvum.`` Með leyfi forseta, vildi ég fá að vitna hér til þessarar greinar en þar segir svo í 79. gr. tollalaga: ,,Ríkisstjórninni er heimilt að reka eða leyfa rekstur verslana með tollfrjálsar vörur, þar á meðal áfengi og tóbak, í flugstöðvum á Reykjavíkurflugvelli, Keflavíkurflugvelli, Akureyrarflugvelli, Sauðárkróksflugvelli og Egilsstaðaflugvelli í tengslum við farþegaflutninga milli landa. Birgðir þeirra verslana má geyma í tollfrjálsum birgðageymslum sem eingöngu eru ætlaðar til þeirra nota. Tollfrjálsum verslunum er eingöngu heimilt að selja vörur sínar farþegum og áhöfnum millilandafara. Fyrirskipa má að vörur þessar séu afhentar kaupanda í sérstaklega gerðum lokuðum umbúðum sem kaupandi ber ábyrgð á, að viðlagðri refsingu, að ekki séu opnaðar fyrr en komið er út fyrir tollsvæði ríkisins. Enn fremur er verslunum sem hér um ræðir heimilt samkvæmt reglum er ráðherra setur að senda vörur sínar í pósti til viðtakenda búsettra erlendis. Verslanir og birgðageymslur samkvæmt þessari grein eru háðar tolleftirliti og gilda um birgðageymslurnar ákvæði laga þessara, eftir því sem við á.`` Í fyrra fóru u.þ.b. 840 þúsund ferðamenn um flugstöðina í Keflavík og er þá hvort tveggja talið, ferðamenn sem áttu þar stutta viðdvöl (transit) og ferðamenn sem dvöldust lengur hér, auk íslenskra ferðamanna. Almennt er talið að ferðamenn verji u.þ.b. 25% af ferðafé sínu til verslunar, og er þá ekki meðtalinn matur og drykkur. Því er ljóst að það skiptir verslunina í landinu verulegu máli að fá aðgang að þessu viðskiptasviði. Nú eru þær vörur, sem eru á boðstólum í fríhöfninni í Leifsstöð, seldar ferðamönnum á mun lægra verði en kaupmenn geta almennt boðið, þar sem af þeim eru hvorki innheimtir tollar, vörugjöld né virðisaukaskattur. Hið opinbera innheimtir sömu gjöld og það sleppir sjálft af þeim vörum sem seldar eru í fríhöfninni í Leifsstöð af annarri verslun í landinu. Allir sjá hversu gífurlegt óréttlæti og mismunun hér er um að ræða. Það getur aldrei talist hlutverk hins opinbera að stunda verslun í samkeppni við einkaaðila. Mun eðlilegra hlýtur að teljast að hið opinbera skapi einstaklingum færi á að stunda slíka atvinnustarfsemi í innbyrðis samkeppni. Herra forseti. Það er nú svo að nokkuð hefur verið rætt að undanförnu um einkavæðingu fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli og hafa nokkrar greinar birst um það í blöðum og vildi ég, með leyfi forseta, fá að vitna hér til einnar sem birtist í Morgunblaðinu 9. nóvember. Fyrirsögnin er: ,,Vantar alla markaðssetningu`` og þar segir m.a. svo: ,,Utanríkisráðherra greindi nýlega frá því að nauðsynlegt væri að auka tekjur af flugstöðinni um 150 milljónir á ári til þess að hægt væri að greiða upp skuldir hennar innan 25 ára eins og ráðgert væri. Hann sagði að hugsanlega mætti ná þessum tekjum inn með því að hækka innritunargjöld og leigu.`` Hér er vitnað í viðtal við Loga Úlfarsson, framkvæmdastjóra Íslensks markaðar. Logi segir ýmsar aðrar leiðir færar en hækkun gjalda, t.d. vanti alveg markvisst uppbyggingarstarf á Keflavíkurflugvelli. Hins vegar hafi stjórnvöld verið treg til að taka upp nýjar aðferðir. ,,Frá því að flugstöðin var opnuð hefur aldrei verið unnið markvisst að markaðssetningu Keflavíkurflugvallar,`` segir Logi. ,,Sú aukning sem verið hefur á umferð erlendra flugfélaga hefur fyrst og fremst verið fyrir atbeina Flugleiða. Á öðrum flugvöllum í kringum okkur er unnið markvisst að þessum málum og t.d. á Kastrup sjáum við að flugumferð um völlinn hefur aukist um 10% á hverju ári undanfarin ár.`` Helsta fyrirstaðan fyrir bættum rekstri flugstöðvarinnar er, að mati Loga, sá ósveigjanleiki sem ríkisreksturinn hafi í för með sér. Lítið svigrúm sé til samninga við erlend flugfélög um millilendingar hér, þar sem lendingargjöldin séu ekki samningsatriði. Auk þess sé erfitt að koma einföldustu breytingum á rekstrarumhverfinu í gegnum kerfið. ,,Lausnin felist því í einkavæðingu,`` segir Logi. Í frásögn Morgunblaðsins 16. nóvember kemur einnig fram hvar blaðamaður hafði farið ofan í þessi mál. Hann segir: ,,Einkavædd á Leifsstöð sér von, en Kastrup-flugvöllur er eini einkarekni flugvöllurinn á Norðurlöndum og þykir vel hafa tekist til með einkavæðingu hans. Hér á landi hafa slíkar hugmyndir þó ekki átt upp á pallborðið hjá hinu opinbera. Í kjölfar Persaflóastríðsins, á tímum mesta samdráttar sem orðið hefur í áætlanaflugi í heiminum á undanförnum árum, réðust Danir í þá stórframkvæmd að einkavæða eitt stærsta fyrirtæki landsins, sjálfan Kastrup-flugvöll. Þrátt fyrir samdráttinn sem þá var í áætlunarflugi hefur rekstur hins nýja fyrirtækis, Köbenhavns Lufthavn A/S (CPH), gengið mjög vel og í dag er bent á einkavæðingu Kastrup sem dæmi um einstaklega vel heppnaða einkavæðingu ríkisfyrirtækis.`` Á þeim fimm árum sem Kastrup hefur verið í einkarekstri hafur hagnaður af rekstri vallarins aukist um 73%. Þá hefur farþegum sem fara um völlinn á ári hverju fjölgað um rúmlega eina og hálfa milljón og voru þeir um 14 millj. talsins á síðasta ári sem gerir Kastrup að stærsta flugvelli á Norðurlöndum. Síðan er vitnað í Orra Vigfússon í greininni: ,,Sem fyrr segir vinna Íslenskur markaður, Flugleiðir, Póstur og sími og Landsbankinn að því að Leifsstöð verði einkavædd. Að sögn Orra Vigfússonar, hefur hins vegar borið á nokkurri andstöðu innan embættismannakerfisins vegna þessa máls, enda sé kannski ekki við því að búast að frumkvæðið komi þaðan, því allan hvata vanti til þess. Hann segir að togstreita á milli einstakra ráðuneyta valdi einnig vandræðum.`` ,,Við höfum verið að leita til ráðuneytanna um ýmsar upplýsingar um rekstur Leifsstöðvar og það hefur tekið mjög langan tíma. Það tók okkur t.d. 6 mánuði að fá uppgefnar nokkrar tölur úr rekstri flugstöðvarinnar frá utanríkisráðuneytinu. Þá hefur okkur gjarnan verið vísað fram og til baka á milli ráðuneyta með erindi okkar,`` segir Orri. Hann segir að menn láti þennan seinagang þó ekki hafa nein áhrif á sig. Undirbúningur málsins sé kominn nokkuð vel á veg og nú sé verið að skoða ýmis atriði er snúi að framtíðarrekstri Leifsstöðvar. ,,Nú erum við að vinna að nákvæmri lýsingu á rekstrar- og fjárhagsstöðu flugstöðvarinnar. Þar erum við bæði að kanna hvort einhverjir möguleikar séu á hagræðingu í rekstrinum, auk þess sem við viljum gera úttekt á skuldastöðunni og kanna möguleikann á skuldbreytingu lána til að ná fram hagstæðari kjörum`` Þá segir Orri það vera mikilvægt að kanna rekstur Fríhafnarinnar í Keflavík ofan í kjölinn og meta raunverulegan hagnað ríkissjóðs af sölu á einstökum vörutegundum. Í framhaldi af því sé möguleiki á að endurmeta leigusamninga til samræmis við það sem gerist í Kaupmannahöfn. ,,Þar sjáum við að leigan er reiknuð, annars vegar út frá ákveðnu fermetragjaldi og hins vegar út frá veltuskatti,`` segir Orri. ,,Þessi veltuskattur er síðan mjög misjafn eftir því hvaða vörutegundir eiga í hlut. Þannig er hann hæstur á áfengi og tóbaki en mun lægri á ýmsum öðrum vörum.`` Orri getur þess jafnframt að í athugun sé hvernig tekjum ríkissjóðs af flugstöðinni geti verið háttað í framtíðinni, m.a. í ljósi ofangreindra hugmynda af tekjum af verslunarrekstri í stöðinni. Herra forseti. Auðvitað skiptir það okkur miklu máli að vel til tekist með rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, sem svo mjög hefur verið í umræðunni í gegnum árin. Ég tek heils hugar undir það sem hér hefur komið fram, bæði í skrifum blaðamanna Morgunblaðsins svo og Orra Vigfússonar, um nauðsyn þess að nú verði látið til skarar skríða og gluggar flugstöðvarinnar opnaðir, ferskir vindar fái að leika þar um og einkaframtakið fái að njóta sín þar til enn frekari dáða og framdráttar þessari ágætu flugstöð svo ekki þurfi lengur, eða a.m.k. ekki mikið lengur, að sækja í vasa skattborgaranna hallarekstur flugstöðvarinnar. Í gær hélt fjmrh. mikla ráðstefnu um fjármál ríkisins, nýskipan í rekstri og markviss skref til framfara. Þar kom fram hjá hæstv. fjmrh. að það sem leiddi til einkavæðingar þýddi einföldun. Það fæli í sér ábyrgð þeirra aðila sem að sér tækju rekstur og það skilaði árangri. Ég tek heils hugar undir það og vænti þess að þetta mál fái góða umfjöllun og skjóta afgreiðslu. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn.

[14:25] Herra forseti. Ég tel nú að efni þessarar tillögu sé að því leyti þarft að það er margt sem þarf að skoða betur í sambandi við rekstur flugstöðvarinnar í Keflavík og tilhögun mála þar, þar á meðal stjórnskipulega stöðu þess mannvirkis. Því máli hefur oft áður verið hreyft hér að það ríkir í raun annarlegt ástand að utanrrn. skuli fara með forræði þessa samgöngumannvirkis. Eitt af því sem að sjálfsögðu er eðlilegt að skoða er hvaða rekstur og á vegum hverra skuli fara þarna fram, eða sé æskilegt að fari þarna fram. Ég get því prýðilega sætt mig við fyrri hluta tillögu greinarinnar, sem gerir ráð fyrir því að þannig verði staðið að málum í Flugstöð Leifs Eiríkssonar að einstaklingar og fyrirtæki hafi aðstöðu til að setja upp og reka verslanir fyrir ferðamenn. En seinni hlutinn er allt annað og óskylt mál sem lýtur að því hvort jafnframt eigi að fylgja með í kaupunum að ríkið dragi sig alfarið út úr rekstri verslunar þar. Með öðrum orðum leggi niður þann fríhafnarrekstur sem þar hefur verið á þess vegum. Ég held að það sé mikill misskilningur að stilla málinu þannig upp að það hafi verið rekstur ríkisins á þessari verslun sem hafi staðið vaxandi umsvifum og meiri veltu á Keflavíkurflugvelli fyrir þrifum, það er að mínu mati algjör misskilningur. Þar er að mörgu fleiru og fyrr hyggja að mínu mati heldur en því. Það kemur ekkert fram í þessari tillögu um að illa sé staðið að þessum rekstri, eða þar séu nokkur þau vandamál á ferðinni sem geri það sérstaklega brýnt að ríkið hætti honum. Þvert á móti er það þannig að þarna er rekin myndarleg verslun með ágætum árangri og miklum hagnaði á ári hverju sem rennur beint í ríkissjóð. Þessi verslun er líka tengd ákvæðum ýmissa annarra laga í þeim skilningi að lög um ferðamál gera ráð fyrir að tilteknu hlutfalli verslunartekna á þessum stað sé varið til þess málaflokks. Það hefur að vísu því miður ekki verið efnt, en er þó tekið mið af því að hluti af hagnaðinum sem ríkið hefur af þessari verslun renni til uppbyggingarstarfa á sviði ferðamála. Þarna fer einnig fram smásala á áfengi og spurningin er þá sú hvort tillögumenn eru jafnframt að leggja til að einkaaðilar taki að sér þá smásölu. Ég held að varðandi betri nýtingu flugstöðvarinnar í Keflavík sé að öðrum þáttum fyrr að hyggja sem hafi verkað meira hamlandi heldur en þetta. Ég vil reyndar alls ekki meina að það hafi gert það. Ég nefni þar í fyrsta lagi stjórnskipulega stöðu flugstöðvarinnar. Ég held að það hafi verið bagalegt að hún hafi heyrt undir utanrrn. Með fullri virðingu fyrir því ráðuneyti hefur það um mest annað verið að hugsa en að nýta þetta samgöngumannvirki betur. Ég nefni í öðru lagi þá staðreynd að við erum hér með afar mikinn fákeppnismarkað og það er nánast út í loftið að bera flugrekstur í Keflavík saman við Kastrup, sem má segja að sé orðinn safnflugvöllur fyrir öll Norðurlönd með umferð talsvert á annan tug milljóna farþega, ef ég man rétt. Hann er langstærsti flugvöllur á öllum Norðurlöndunum og er í vaxandi mæli, í gegnum samgöngukerfi SAS og síðan samninga Flugleiða við SAS, að verða að safnflugvelli fyrir öll Norðurlönd. Það eru algerlega ósambærilegir hlutir þar á ferð. Í þriðja lagi er það svo sú staðreynd að einn aðili hér er með yfirgnæfandi markaðshlutdeild og með samning við ríkið um alla þjónustu á flugvellinum í Keflavík, þ.e. Flugleiðir. Ætli það sé nú ekki alveg eins ástæða til að spyrja hvort þar gætu legið einhverjir hundar grafnir í sambandi við það hvernig hefur gengið að nýta þetta mannvirki, sem vissulega hefur ekki gengið nógu vel. Í fjórða lagi mætti nefna þá gjaldskrá sem þarna er á lendingargjöldum og álögur sem renna til hins opinbera vegna starfsemi sem þarna er og teknar eru út úr þessum rekstri. Þar má nefna til að mynda tekjustofna flugmálaáætlunar sem nú á að skerða í ríkissjóð. Ég held því að hv. stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar stæði margt nær í raun og veru heldur en að taka upp þetta tískumál, sem er svona dæmigerð einkavæðingartískubóla og fer hátt núna. Þ.e. sá hluti þessa máls sem snýr eingöngu að rekstri ríkisins á fríhafnarversluninni. Ég hef allan fyrirvara á um það að fara að ákveða það með einhverri ályktun að lítt skoðuðu máli, að mínu mati, að ríkið hverfi alfarið út úr þeim rekstri. Ég gæti vel hugsað mér endurskoðun á því máli, til að mynda það að ríkið léti einkaaðilum eftir að versla með einhverjar af þeim vörum sem þar eru eða veita einhvern hluta af þeirri þjónustu, ef það virtist koma betur út. En ég tel t.d. að fríhafnarverslun með áfengi og tóbak eigi að vera á hendi ríkisins eins og annars staðar. Og ég er á móti því að það sé gengið út frá því sem forsendu í tillögugerð af þessu tagi að það færist yfir til einkaaðila. Ég tel ekkert að því að ríkið reki verslun sem skilar dágóðum hagnaði í ríkissjóð og er hluti af því að veita góða þjónustu á stað eins og þessum. Ég hef engin fyrir fram trúarbrögð í þeim efnum að ríkið megi ekki koma nálægt slíkum hlutum frekar en ég hef gagnvart því að ríkið eigi endilega að gera það. Ef mönnum sýnist að það geti orðið fjölbreyttari þjónusta sem laði að fleiri ferðamenn eða veiti aukna möguleika í þeim efnum með því að endurskoða verkaskiptingu þarna á hæðinni í Keflavík þá er það í góðu lagi með mig. En ég hef þennan fyrirvara á, herra forseti, varðandi síðari lið þáltill. Ég hefði talið langheppilegast að það verði farið þannig í þetta mál að sett yrði þingkjörin nefnd í að skoða þetta mál í heild sinni. Þar með talið þennan anga sem lýtur að verslun og þjónustu í Keflavík. Einhvern tímann hefði verið sett sérstök nefnd af minna tilefni en því að þarna er rekið mannvirki á hvínandi hausnum sem veltir á undan sér milljarða skuldum sem eru hreinar óreiðuskuldir og ekkert hefur verið tekið á um árabil að koma í skil. Og þar á meðal af mörgum ríkisstjórnum sem hv. þm., fyrri flutningsmaður tillögunnar, hefur stutt. Sá seinni, hv. þm. Kristján Pálsson, hefur víst bara stutt eina formlega séð. Ég vil bjóða hv. tillögumönnum upp á það að við tökum þessa tillögu og betrumbætum hana, útvíkkum hana þannig að hún taki til heildarendurskoðunar á þessum málum og þingið setji í það nefnd. Það er búið að reyna það að láta framkvæmdarvaldið leysa þetta um árabil með bókstaflega engum árangri, þannig að ég sé satt best að segja ákaflega lítið grand í því að álykta einu sinni enn um það að einhver af hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar fari að nudda í þessu. Það var t.d. upplýst í umræðum um daginn að hæstv. fyrrv. utanrrh. hefði gert fimm tilraunir í síðustu ríkisstjórn til að koma einhverjum skikk á fjármál flugstöðvarinnar í Keflavík og þær hefðu allar orðið árangurslausar, m.a. vegna innri togstreitu í stjórninni. Hljómar það þá sérstaklega vel og líklegt til mikils árangurs að fela vesalings hæstv. fjmrh. að nudda í þessu þegar fyrir liggur algjört árangursleysi þess um árabil að ráðherrarnir glími við þetta? Ég vonast til þess að hv. tillögmenn séu tilbúnir til að skoða að verði leitað eftir pólitísku samkomulagi hér á þinginu um að taka mál flugstöðvarinnar í Keflavík, og þar með talið þá allan þann rekstur sem þar fer fram, til rækilegrar endurskoðunar í heild sinni og í það verði sett sérstök þingkjörin nefnd.

[14:33] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom víða við í sínu máli. Hann talar um mikinn misskilning varðandi rekstur ríkisins á verslunaraðstöðu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég er á annarri skoðun. Lítum aðeins á tölur, bara lítið dæmi: Það er talið að á síðasta ári hafi komið 180 þús. ferðamenn til landsins og þeir hafi eytt hér um tæpum 17 milljörðum. Á Keflavíkurflugvöll komu um 840 þús. ferðamenn. Að vísu er ekki getið um það í þáltill. hversu miklu þeir hafa eytt en hagnaður verslunarinnar á Keflavíkurflugvelli eru um tæpir 2 milljarðar. Nei, hv. þm. Það er nefnilega eins og maður sé að koma inn í dauðs manns gröf þegar maður kemur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Svo einkennilegt sem það er og hverju sem það er að kenna þá er allt þetta flæmi nánast ekkert nýtt. Það er algjörlega vannýtt og vanhugsað hvernig þar er haldið á málum. Það liggur við að þeir sem koma til Keflavíkurflugvallar og farþegar sem eru í svokölluðu transit-flugi þurfi að banka á dyr til að fá að versla. Það er athyglisvert þegar maður kemur úr flugvél og labbar inn í Flugstöð Leifs Eiríkssonar þá eru tvö auglýsingaskilti áberandi þegar maður labbar inn þennan ,,ramp``, ef svo mætti kalla. Það er skilti frá Eurocard og Coca Cola. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrrv. samgrh., hafi víða við komið og hann hlýtur eins og við fleiri a hafa séð muninn á rekstri og þessu dauflega yfirbragði Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eins og hún er í eiginlega sinni verstu mynd miðað við það sem gerist í flughöfnum annars staðar. Það þykir sjálfsagt og eðlilegt að þar sé haldið hátt á lofti hvað t.d. einkenni land og þjóð þegar komið er til viðkomandi lands.

[14:35] Herra forseti. Ég held að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. að umferð á flugvöllum ráðist af því í grunninn hvaða verslanir séu opnar á hverjum tíma og hvaða vöruúrval þar er. Þetta gerist ekki þannig að farþegar í stórri breiðþotu sem fljúga yfir Keflavík líti út um gluggann og kíki eftir því hvort þar séu opnar búðir og skipi svo flugstjóranum að lenda. Þetta gerist ekki þannig.

Þvílíkt þekkingarleysi.

Í grunninn eru það allt aðrir hlutir, hv. þm., sem ráða því hvernig flugumferðin kvíslast um heiminn. Þar koma til hlutir eins og lendingargjöld. Þar koma til hlutir eins og þjónustusamningar við þau flugfélög sem velja sér flugvelli til að millilenda á o.s.frv. Það kemur auðvitað til einfaldlega sú umferð sem leiðir af uppbyggingu ferðaþjónustu í landinu o.s.frv. Hitt er ljóst að það er mikilvægt að farþegum sem fara um flugvelli af ýmsum ástæðum bjóðist þar þjónusta og það sé reynt að reita af þeim eitthvað af peningum eftir því sem hægt er. Ég veit ekki til þess að það hafi almennt verið kvartað sérstaklega undan þjónustu fríhafnarinnar sem slíkrar. Ég veit ekki annað en reknar séu tvær myndarlega verslanir í Keflavík sem báðar veiti að því talið er mjög góða þjónustu. Ég hef aldrei lent í því að þurfa að brjóta þar upp dyr til að fá að versla og hef ég þó farið þarna nokkrum sinnum í gegn. Hitt er annað mál að meðal annars okurhá leiga á húsnæði í Keflavík hefur hrakið marga þjónustuaðila í burtu, bæði bílaleigur, banka og gott ef ekki Póstur og sími hafa verið að draga úr sinni þjónustu eða hrekjast í burtu vegna hárrar húsaleigu. Þannig að þar geta legið hlutir sem ástæða er til að taka á. Varðandi samkeppnisstöðuna sem er dregin inn í tillöguna af hálfu hv. þm. þá held ég að menn verði að átta sig á því að í raun verður það alltaf þannig að fríhafnarverslun verður í sérstakri stöðu gagnvart samkeppni við almenna verslun inni í landinu. Það breytir engu um hvort sá sem rekur þá verslun er ríkið eða einhver einkaaðili sem hefur verið valinn til þess. Og ef einhver gæðingur verður valinn til að fá reksturinn á fríhöfninni verður það þá betri samkeppni við almenna verslun í landinu bara af því að það er einkaaðili en ekki ríkið? Ég held að menn þurfi að hyggja að þessum hlutum áður en þeir fara að úthrópa það að vandamálið sem slíkt sé það að ríkið reki þarna eina verslun.

[14:38] Herra forseti. Það var ákaflega sérkennilegt að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, fyrrv. samgrh., lýsa því yfir að farþegar gætu verslað án þess að flugvél lenti. Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan. Það komu 840 þús. farþegar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og flugvélarnar lentu. Og farþegarnir komu þar við til að skoða það sem boðið var upp á í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það skiptir nefnilega miklu máli hvernig verslunin er. Ég þarf ekkert að endurtaka það sem ég sagði áðan. Verslunin eins og hún er nú í Flugstöð Leifs Eiríkssonar er með ólíkindum. Það þekkir þingmaðurinn jafn vel og ég. Hann getur gert samanburð á flughöfninni á Keflavíkurflugvelli og flughöfnum annarra landa. Ég verð að segja það að mér finnst að stjórnvöld hverra tíma hafi haldið þannig á málum í sambandi við flugstöðina eins og þetta sé eitthvert punthús og ekki megi sjást þarna auglýsingaskilti uppi og þetta verði að vera í einhverjum ákveðnum farvegi virðulegrar flugstöðvar og varla að það megi benda á að þarna sé hægt að fá keyptan ýmsan vanning. Ég er nú ansi hræddur um að t.d. Kvennalistinn og fleiri aðilar sem styðja og vilja byggja upp handmennt kvenna og það sem þær hafa verið að gera í ýmsum handverksiðnaði, það ber nú ekki mikið á honum í flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli. Það mætti lengi til telja en meginmálið er þetta: Við flm. þáltill. erum sannfærðir um að þingnefnd mun ekkert gera frekar en áorðið er. Þeim aðilum sem best þekkja til rekstursins og þeim aðilum sem hafa verið að skoða flugstöðvarbygginguna og reksturinn að undanförnu er best treystandi til að koma með tillögur um úrbætur.

[14:40] Herra forseti. Ég held að hv. þm. sé hér að hengja bakara fyrir smið þegar hann ræðst á fríhöfnina eða ríkisverslunina þar fyrir t.d. að hafa ekki tekið inn muni frá handverkskonum vítt og breitt um landið. Ætli það stæði þá ekki nær Íslenskum markaði, sem er sú verslunin sem rekur almenna vöruverslun á staðnum, að sinna slíku hlutverki en fríhöfninni sem verslar með þær vörur sem hefðbundið er að séu í fríhafnarverslun, þ.e. áfengi, tóbak, rafmagnsvörur, ilmvötn og ýmislegt því um líkt. Ég veit heldur ekki til þess að mönnum hafi verið neitað um að setja upp einhverjar aðrar verslanir. Er hv. þm. viss um að hann fari þar með rétt mál? Ef til að mynda Samtök handverkskvenna hefðu óskað eftir húsnæði til leigu til að starfrækja verslun þarna hefðu þær fengið synjun? Ég er ansi hræddur um að þarna þurfi menn aðeins að gæta sín. Ætli það sé ekki frekar þannig að mönnum hefur gengið mjög illa að sjá nokkurn grundvöll fyrir því að setja þarna upp þjónustu hvort sem er verslun eða eitthvað annað eins og t.d. húsaleigan hefur verið þó það standi þeim ekkert sérstaklega nær sem hér stendur að verja þá menn sem farið hafa með forræði þessara mála undanfarin ár. Það er annarra hlutverk og þar á meðal ber hv. þm. ekki síður ábyrgð á því en aðrir hafandi stutt þær ríkisstjórnir sem hér hafa haldið á málum að undanförnu. Mér finnast þessar röksemdafærslur því ekki fá staðist auk þess sem ég mótmæli sleggjudómum af því tagi sem hér komu fram um að þingið geti ekkert í þessu gert. Það sé alveg gagnslaust að setja í þetta þingnefnd, heldur verði enn einu sinni að reyna að láta ráðherrana gera þetta. Ég spyr líka að því: Hvers vegna er þessu máli beint til fjmrh.? Er það ekki utanrrh. sem fer með forræði þessa máls, stjórnskipulegt forræði mála í flugstöðinni í Keflavík? Ég veit ekki betur þó að almennur fríhafnarrekstur sem slíkur heyri undir fjmrn. Ég held því að það þurfi að mörgu að hyggja betur í sambandi við þessa tillögu og ég harma það að hv. flm. skyldi ekkert taka undir tilboð mitt um það að reynt yrði að ná einhverju pólitísku samkomulagi um að koma þessum málum í farveg. Það væri þarft verk að reyna að skapa hér á þingi samstöðu um það að taka nú í eitt skipti á þessum málum en ekki rökstyðja tillöguflutning af þessu tagi með þeim hætti sem hér var reynt að gera af hálfu hv. flm.

[14:43] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór hér nokkuð mikinn í þessu máli og fannst mér hann reyna að gera þessa tillögu tortryggilega með því að draga inn í það starfsfólkið og með ýmsu móti reyna að finna það út úr tillöguflutningnum að verið sé að gera lítið úr starfi þess fólks sem vinnur í fríhöfninni. Það er náttúrlega mikill misskilningur að það sé verið að gera það með þessari tillögu. Ég held að það geti allir tekið undir það sem að hv. þm. sagði að þarna vinnur afskaplega dugmikið og útsjónarsamt fólk sem svo sannarlega skilar sínu verki eins og því er stakkur skorinn eftir reglum ríkisins. Ég vil mótmæla því að við séum með einhverja tilburði til þess að gera lítið úr þeirra störfum. Ég vil einnig minna á það að í öllum þeim stofnunum sem ég held að flestir hér inni þekkja þá hefur það ávallt reynst vera starfsfólkinu fyrst og fremst til betri og öruggari starfa í sínu fyrirtæki að það sé rekið af hlutafélögum, af mönnum og fólki sem er næst markaðinum, næst kúnnanum og hefur skilning á því hvernig straumarnir ganga í verslunarrekstrinum sem það á að sinna. Ég lít svo á að með þessari tillögu sé alls ekki verið að gera ráð fyrir því að ríkið megi ekki vera hluthafi í félögum eða fyrirtækjum sem mundu starfa í fríhöfninni heldur sé verið að setja þau undir hlutafjárformið þannig að það séu svokallaðir bisnessmenn, kaupsýslumenn, sem stjórni sem geti þar að auki verið starfsmenn þeirra verslana sem þarna eru. Með þeim hætti erum við að tengja stjórnina, starfsemina og viðskiptavinina saman með miklu skilvirkari hætti en ef öll fyrirmæli koma ofan úr ráðuneyti.

[14:45] Herra forseti. Mér sýnast hv. flm. furðu hvumpnir þó að hreyft sé að einhverju leyti andstæðum skoðunum eða öðrum áherslum en þeir setja fram í tillögu sinni. Það er eins og það hafi gleymst eða þeir ekki heyrt það að ég tók mjög jákvætt í það að þessi mál yrðu skoðuð og tók undir fyrri lið tillögunnar, honum væri ég efnislega samþykkur. Hins vegar virðast hv. flm. hafa hlustað einhvern veginn allt öðruvísi á þessi orðaskipti sem hér hafa farið fram en aðrir. Hv. fyrri flm. taldi að ég hefði sagt að farþegar gætu verslað í fríhafnarverlsuninni án þess að flugvélarnar lentu. Það er mikill misskilningur, það sagði ég aldrei. Hv. seinni flm. talaði um að ég hefði reynt að draga starfsfólkið inn í umræðuna og hefði sagt að verið væri að gera lítið úr starfi þess. Þetta nefndi ég aldrei á nafn þannig að ég bið hv. þm. annaðhvort að hlusta betur eða þá leita sér lækninga ef vandamálið liggur þar og vera ekki að hlusta á það sem hér er sagt og leggja mönnum ekki önnur orð í munn. Varðandi það sem kom síðast fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar að í tillögunni felist ekki að ríkið geti ekki átt í verslun sem þarna er eða bara sé hlutafélag þá kom það ekki fram í framsöguræðu 1. flm. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,...en jafnframt dragi hið opinbera sig út úr rekstri tollfrjálsra verslana þar.`` Ég get ekki skilið þetta orðalag öðruvísi en þannig að jafnframt eigi ríkið algerlega að draga sig út úr verslunarrekstri. Er þá kominn upp einhver skoðanaágreiningur milli flutningsmanna? Annar mælir fyrir því í framsögu að ríkið eigi að hverfa algerlega á braut en hinn flutningsmaðurinn segir að það sé er allt í lagi að ríkið sé með, bara ef það er í hlutafélagaformi. Hafa menn kannski ekki hugsað þetta alveg til botns? Er þetta kannski e.t.v. svolítið hraðsoðin tillaga þannig að hv. flm. hafi ekki setið mikið á rökstólum um það hvað felist í orðanna hljóðan? Er hugsanlegt að hér sé einhver tískubóla á ferðinni sem m.a. er tilkomin vegna þess að einhverjir skruppu út í Kastrup og höndluðu þar sannleikann af því að þar höfðu verið einkavæddar einhverjar búðir? Ég er ekki viss um að hér sé vandað nógu vel til málatilbúnaðar, herra forseti, og tel að hv. flm. sem og okkur öllum væri fyrir bestu að þetta mál fengi ítarlega skoðun m.a. með það að leiðarljósi að leita pólitískrar samstöðu um málið.

[14:48] Herra forseti. Varðandi orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar vil ég benda honum á að hann hafði mörg orð um að þarna væri veitt góð þjónusta sem ekki væri ástæða til að ætla að yrði neitt betri þó svo þetta færi yfir til einkaaðila eða til hlutafélags. Með þessum orðum finnst mér hann vera að lýsa því beinlínis yfir að þetta góða fólk sé kannski komið í hættu með störf sín vegna þess að verið er að flytja þetta yfir til einhverra annarra.

Ég sagði ekkert slíkt.

Jú, ég skrifaði það orðrétt niður en þetta kemur væntanlega fram í þingtíðindum þegar þau koma út. Aftur á móti get ég alveg tekið undir að allar umræður um að gera þennan verslunarrekstur frjálsari með víðtæku samráði og víðtækri samstöðu eru að mínu skapi og ég tek heils hugar undir að ef aðrir hafa einhverjar betri lausnir, sem geta skilað sömu niðurstöðu, væri ég fyrsti maður til að taka undir samráð í því efni. Varðandi það að við séum hvumpnir finnst mér að hv. þm. megi ekki sjálfur vera hvumpinn yfir því að honum sé svarað því að okkar mati er verið að hreyfa máli sem ég hygg að flestir séu sammála um að megi færa til betri vegar og meiri frjálsræðisáttar. Spurningin hefur alltaf verið sú hvernig á að koma því að. Hann hefur sjálfur nefnt að þarna eru sérstaklega vandamál vegna þess hversu margir aðilar í stjórnkerfinu koma að rekstri Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og að því leyti hefur það kannski verið akkilesarhæll allrar framþróunar í starfi Leifsstöðvar, bæði innan og utan húss, sem menn hafa ekki enn getað lagað þannig að vel fari. Þetta er ein leið til þess að reyna það og ég fagna því ef menn vilja koma og gera enn betur.

[14:50] Herra forseti. Það sem ég benti einfaldlega á var að í þessum tillöguflutningi, framsöguræðunni eða rökstuðningi í greinargerð kemur ekkert fram sem bendir til annars en þarna sé vel að verki staðið varðandi verslunarreksturinn. Rökstuðningurinn er ekki sá að fríhafnarverslunin í Keflavík sé svo illa rekin eða það sé svo illa að málum staðið að það standi einu eða neinu fyrir þrifum enda held ég að enginn hafi sýnt fram á það. Ég vildi meina að menn væru að beina kastljósinu að öðrum hlutum en þeim sem væru kannski aðalvandamálið og undirrót þess að lítið hefur gengið í að nýta þetta mannvirki og koma Keflavík á kortið sem raunverulegum valkosti til að mynda fyrir millilendingar í áætlunarflugi í heimshluta okkar. Ég hef lengi verið mikill áhugamaður um að þetta sé reynt. Ég kynnti mér til að mynda uppbygginguna á sínum tíma í kringum Shannon-flugvöll í Írlandi og hef fylgst með því hvernig að þessu hefur verið staðið víðar, eins og í Kastrup, Landvetter í Gautaborg og víðar. Ég fullyrði að þarna eiga að vera möguleikar sem eru ónýttir. Hins vegar eru ýmis vandamál sem okkur hefur gengið seint að leysa eins og fjárhagsstaða flugstöðvarinnar og þessi stjórnskipulegu vandamál sem valda togstreitu og eru mjög ankannaleg eins og hér hefur komið fram. Þetta eru allt saman hlutir sem ég held að séu einmitt prýðilegt og eðlilegt verkefni fyrir þingkjörna nefnd að taka fyrir, m.a. vegna þess að framkvæmdarvaldið, ráðuneytin eru draghölt í málinu út af þessari togstreitu. Allir sem eitthvað þekkja þessi mál vita að það er togstreita milli utanrrn., fjmrn. og samgrn. sem eru óleyst og er þá aðferðin sú að vísa þessu til eins þessara þriggja ráðuneyta. Það er vitlaust, segi ég. Við skulum taka á þessu sjálf, löggjafinn, þingið, setja í þetta þingkjörna nefnd og það er það sem ég býð hv. flm. upp á.

[14:52] Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að taka undir með flutningsmönnum tillögunnar varðandi fyrri hluta hennar um að einstaklingum og fyrirtækjum verði gert kleift að setja upp og reka tollfrjálsar verslanir en ég get ekki stutt seinni hlutann í tillögunni. Ég hef ekki heldur séð nein rök færð fyrir því að það sé nauðsynlegt. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þetta sé skoðað, menn fari vel í gegnum reksturinn og þá held ég að þeir sjái að fríhöfnin er ekki illa rekin verslun. Ég hef hvergi séð það koma fram. En auðvitað er mikilvægt að það sé tekið á málinu. En höfuðvandamálið er ekki rekstur fríhafnarinnar, það er skuldahali flugstöðvarbyggingarinnar. Það er of dýr leiga fyrir þá sem hafa sótt um að koma þar að og fá að reka einhvers konar viðskipti. Ég nefni sem dæmi að Ferðamálasamtök Suðurnesja hafa verið þarna með bás og þeim hefur þótt húsaleigan svo há að þau hafa kveinkað sér undan en það hafa líka aðrir gert. Það hefur líka verið ákaflega erfitt að fá að breyta nokkru þarna inni. Sem dæmi get ég nefnt að þegar tollgæslan óskaði á sínum tíma eftir að fá að setja upp skilti sem stendur í lögum að eigi að vera þarna um rautt og grænt hlið þá fékkst það leyfi ekki þannig að á endanum gáfust menn upp við að bíða eftir leyfisveitingu og settu upp rautt og grænt skilti fyrir farþega eftir því hvaða hlið þeir ættu að fara í gegnum enda þurfti auðvitað að gera það þar sem lagasetning fyrirskipaði svo. En það fékkst samt sem áður ekki leyfi þannig að það er margt að. Arkitekt virðist ráða þarna ákaflega miklu og það þarf að lagfæra ef hægt er. Há húsaleiga fyrir lítið pláss skiptir máli. Hvort þarna er einkavætt eða ekki breytir ekki um fjölda farþega. Þar ræður mestu að fram eru komnar nýjar tegundir af flugvélum sem fljúga lengri vegalengdir í einu og þurfa ekki að stoppa hér. Það skiptir líka máli á hvern hátt Flugleiðir skipa farþegaflugi sínu, hvenær þeir koma við o.s.frv. Ég held að hvernig sem mönnum dettur í hug að breyta flugrekstri fríhafnar breyti það engu um komu farþega. Aðrir hlutir ráða því. Ég hef ekki tekið eftir því að ekki sé vel tekið á móti farþegum. Eini staðurinn þar sem ég hef komið að læstum dyrum í fríhöfn erlendis var í Kaupmannahöfn en hér hef ég aldrei mætt því á Keflavíkurflugvelli. Þar hefur venjulega mætt brosandi starfsfólk með góða þjónustu. Ég tel að það sé á engan hátt sambærilegt að bera Kaupmannahöfn saman við flugstöðina þar sem svo fáir búa á þessu landi og ekki margir sem fara hér um. Hins vegar finnst mér afar mikilvægt að málið sé skoðað, lagfærðir verði þeir annmarkar sem eru þarna. Eitt mjög veigamikið atriði hefur ekki verið komið inn á hér og það er kannski ástæða þess að þetta heyrir undir utanrrn. Það er m.a. samningurinn við varnarliðið. Það er hlutur sem hvergi er minnst á. Að vísu snertir það kannski ekki beint fríhafnarreksturinn en engu að síður skiptir það máli þegar menn ganga frá þessu. Starfsmennirnir sem þarna eru mega ekki gleymast. Þeir eru nokkuð áhyggjufullir yfir þessu tali um einkavæðingu rekstrarins. Þeir hafa áhyggjur af réttindum sínum og mér finnst eðlilegt að við þá sé rætt. Ég sé enga ástæðu til þess að ríkið dragi sig út úr þessum rekstri. Mér finnst að þeir sem leggi það til eigi að leggja fram rökstuddar fjármálalegar upplýsingar áður en í það minnsta ég kaupi þær skoðanir. Varðandi greinargerð sem fylgir með, ef ég má lesa, með leyfi hæstv. forseta, þá stendur þarna í þriðju neðstu línu: ,,Allir sjá hversu gífurlegt óréttlæti og mismunun hér er um að ræða`` og þarna er átt við rekstur fríhafnarinnar. Ég ætla að taka fram að í það minnsta sé ég ekki þetta gífurlega óréttlæti sem felst í því að reka fríhöfn. Hér inni eru þingmenn, þar á meðal 10. þm. Reykn. sem hefur rætt mikið um frísvæði. Ég veit ekki til þess að Suðurnesjamenn hafi rætt um að það væri gífurlegt óréttlæti sem fælist í því að það yrði frísvæði á Suðurnesjum þrátt fyrir ýmsan annan rekstur. Menn ætluðu sér að leysa það og auðvitað á að gera það. En fríhafnarrekstur er auðvitað mjög sérstakur rekstur og þess vegna hefur hann sérstöðu. Það er ekki eðlileg samkeppni því að þar er um allt aðra tegund af rekstri. Það er því ekki hægt að líkja því saman. Að mínu viti hafa verið skipaðar nægilega margar nefndir og skrifaðar nægilega margar skýrslur um málið. Ég held að kominn sé tími til að leysa þau vandkvæði sem þarna eru. Ég veit að hæstv. utanrrh. hefur verið að vinna í málinu og ég tel að eðlilegt sé að haldið sé áfram þar sem er verið að vinna að því. Ég veit ekki hvort það sé verið að vinna í fjmrn. en ég veit að það hefur verið unnið að þessu innan utanrrn. og ég tel að það sé rétti farvegurinn í málinu. Að lokum varðandi þau mál sem sagt var áðan um að þarna ætti að opna glugga og hleypa frjálsum vindum um þá vil ég aðeins taka það fram að það blása ágætlega ferskir vindar um Suðurnesjamenn án þess að einkavæðingin felli þá um koll.

[14:58] Herra forseti. Svo að ég víki að því síðasta sem hv. þm. kom inn á með opnu gluggana. Það er dálítið merkilegt að hún komst þarna í mótsögn við sjálfa sig. Í fyrsta lagi talaði hún um það að tollgæslan reyndi að setja upp merkingar á flugstöðina til þess að leiðbeina farþegum um það hvar þeir ættu að fara um grænt eða rautt hlið og það hefði ekki tekist, ekkert samband næðist við arkitekt eða þá sem réðu og svo langur tími hefði farið í að ræða málið að þeir gáfust upp og hengdu upp skilti þetta sjálfir. Leika þá ferskir vindar um þessa flugstöðvarbyggingu þegar svo er sem raun ber vitni, hv. þm.? Þegar á heildina er litið hvað varðar þessa blessaða flugstöð er það alveg rétt sem hér hefur komið fram að það sem vandinn knýr einkum á er hve margir aðilar fjalla um málið. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, það er nóg til af nefndum til þess að fjalla um þessi mál og þær eru nægar fyrir. Það er nóg af skýrslugerðum og miklar upplýsingar sem liggja fyrir. Það er tími kominn til framkvæmda. Ég tek hins vegar undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að það er auðvitað um marga þröskulda að fara. Þegar þeir eru nú þrír, utanrrn., fjmrn. og samgrn. sem eru þarna að vasast og embættismannatog er komið upp í málinu skilur maður jafnvel fyrr en skellur í tönnum að orðatiltækið ,,skítt með alla skynsemi`` skuli eiginlega vera það sem blívur og gildir varðandi flugstöðina. Þá er ekki að furða þótt manni vefjist tunga um tönn þegar þetta mál er grannt skoðað. Það sem kom hins vegar fram hjá síðasta ræðumanni, og líka Steingrími J. Sigfússyni, varðandi það að hið opinbera dragi sig út úr rekstrinum, þá er eðlilegt að ríkið geri það. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar, eins og ég kom inn á áðan. Samkvæmt nýfluttum ræðum hæstv. fjmrh. er markmið ríkisstjórnarinnar að fækka þeim fyrirtækjum sem þeir hafa afskipti af, og þetta væri eitt af þeim ágætu málum. Ég sé hins vegar ekki annað en að alvarlegt tregðulögmál sé allsráðandi varðandi flugstöðvarbygginguna, eins og komið var inn á áðan. Það er mál manna að það sé jafnt utan dyra sem innan, þannig að hvað sem má um þessa þáltill. segja, þá er hún ekki fjarri því sem hér hefur komið fram í máli þingmanna hér að undanförnu.

[15:01] Virðulegi forseti. Hér kom fram að ég væri í mótsögn við sjálfa mig með því að nefna að þarna væri verið að opna glugga, og minntist síðan á þau vandamál sem væru þegar fyrir hendi í flugstöðinni. Ég sagði ekki að það væri vandamál í fríhöfninni, hvorki varðandi opna glugga né annað. Það er ekki mjög auðvelt mál í þessari flugstöð að opna glugga. Það er rétt að það þarf að leiðrétta mjög margt sem er að í þessari flugstöð. Það er margt sem þarf að laga þar, eins og ég nefndi áðan. Það er húsaleiga, það þarf að sinna betur þáttum arkitekta og annarra sem hafa hamlað starfseminni. Ég tel ekki að það hafi hamlað starfsemi fríhafnarinnar, það er bara allt annar handleggur. Og ég ætla að biðja hv. flm. um að greina á milli fríhafnar og flugstöðvar, þótt sami upphafsstafur sé í þeim báðum, og leggja ekki fram tillögur um einkavæðingu án þess að menn séu búnir að skoða þær. Ég held að það sé grundvallaratriði að menn skoði málið og leggi fram upplýsingar og tillögur í framhaldi af þeim upplýsingum sem fram koma. Upplýsingarnar á borðið fyrst, síðan ákvörðun.

[15:03] Virðulegi forseti. Það hefur áður komið fram í máli manna, og m.a. í ræðu síðasta ræðumanns, að það lægju fyrir miklar upplýsingar um flugstöðina. Stærsta vandamálið sem sneri að flugstöðvarbyggingunni væri há húsaleiga. Ég er sannfærður um að ef einkavæðing fengi að njóta sín í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, þá kæmu miklu fleiri leigutakar inn. Af því mætti ætla að það væri hægt að lækka leiguna, þannig að enn sé ég ekki að menn séu langt frá hver öðrum í meginmáli þessarar þáltill.

[15:04] Herra forseti. Ég get tekið undir með fyrri ræðumanni hvað lækkun á leigu og lagfæringar á annmörkum varðar. Eins og ég sagði, þá studdi ég fyrri hluta tillögunnar og mér finnst ekkert athugavert við það þótt fleiri komi að rekstrinum. Hins vegar sé ég enga ástæðu til þess að ríkið dragi sig út úr þessum rekstri, án þess að menn séu búnir að leggja það niður fyrir sig. Ég hef ekki séð að það hafi fylgt með þessari tillögu slíkar upplýsingar, sem auðvelda mönnum að ganga frá málinu.

[15:04] Herra forseti. Málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hafa verið til umræðu á hv. Alþingi oftar en einu sinni, eftir því sem mér hefur verið sagt. Menn hafa reynt með ýmsum ráðum að komast að því hvernig best verði náð stöðugleika og fjölbreytni í rekstri þannig að flugstöðin geti sem slík staðið undir skuldbindingum sínum, eins og mér hefur heyrst menn orða það. Eins og komið hefur fram hefur sú umræða ævinlega strandað á því að þeir sem í forsvari eru fyrir þetta mikla og mikilvæga fyrirtæki, þ.e. þrír ráðherrar, hafa ekki getað náð sáttum um það hvernig að málum skuli staðið, þegar til þarf að taka. Í mörgum flugstöðvum hafa menn farið út í að auka frjálsræði flughafna með þeim hætti að gefa einstaklingum og fyrirtækjum kost á því að taka þátt í rekstri verslana, eða jafnvel rekstri flugstöðvanna sjálfra. Eins og komið hefur fram í umræðunum hefur slíkt verið gert á Kastrup í Danmörku, Shannon á Írlandi og víðar. Eftir því sem ég best veit og hef kynnt mér, bæði varðandi Kastrup og Shannon, þá hefur sú breyting sem hefur átt sér stað á þessum flugstöðvum báðum orðið til þess að þar hefur blómstrað hvers konar verslunarrekstur sem aldrei fyrr. Það er í sjálfu sér ekki nein nýlunda að þegar einstaklingar og félagasamtök einstaklinga hafa með rekstur að gera, þá verða miklu nánari og skilvirkari tengsl milli þarfarinnar og markaðarins, heldur en þegar opinberar stofnanir, sem oftast er stjórnað af æviráðnum forstjórum, hafa átt að stjórna svo mikilvægum og fjölbreytilegum rekstri sem þeim sem fram fer í fríhöfnum og flugstöðvum. Af þessari ástæðu hef ég talið það skyldu mína að reyna með einhverjum hætti að auka á fjölbreytni rekstursins í Leifsstöð. Þótt reynt hafi verið með ýmsum hætti í gegnum árin að gera hlutina auðveldari á þeim stað, þá hefur það ekki tekist. Ég held samt að það sé nauðsynlegt að halda því verki áfram og að þessi tillaga sé að mörgu leyti gott innlegg í þá umræðu og þess virði að skoða hana mjög rækilega. Fyrir utan spurninguna um eignarhald, hefur flestum þó ofboðið hin háa húsaleiga og hinar ógnvekjandi reglur sem eiga við um öll umsvif í Leifsstöð, þegar kemur að því að stunda þar einhverja verslun. Það hefur í rauninni hrakið verslanir og aðila út úr stöðinni sem hafa viljað veita þar þjónustu. Ég get bara nefnt sem dæmi ferðamálaaðila á Suðurnesjum og ýmsar stofnanir í kringum rekstur leigubílastöðva og alls konar ferðaþjónustu sem hafa reynt að hasla sér þar völl en ekki tekist það vegna þess að þeim er í rauninni gert það ókleift með allt of mikilum álögum. Hvers vegna krefjast menn svo hárrar leigu að ekkert þrífst í slíkri stöð? Ég held að ein meginskýringin sé kannski að það eru nánast eingöngu ríkisfyrirtæki sem þarna eru starfrækt og þau hafa í raun litla sem enga hagsmuni af því hvort leigan er hærri eða lægri. Það breytir í sjálfu sér engu fyrir þau, þetta fer úr hægri vasanum yfir í þann vinstri. Þeirra hvati er því enginn. Það er kannski ein forsendan fyrir því og mikilvæg ástæða fyrir því að við færðum þennan rekstur í meiri frjálsræðisátt. Þegar umræðan er komin út í það, sem mér finnst hafa tæpt á hjá hv. þm. Drífu Sigfúsdóttur, að það eigi að þurfa að valda starfsmönnum einhverjum sérstökum áhyggjum þótt rekstur flugstöðvarinnar yrði frjálsari en hann er, þá er, að ég held, farið að slá á viðkvæma strengi í brjóstum þess fólks sem vinnur á svona stöðum. Ég get tekið undir allt sem hv. þm. sagði um ágæti þess starfsfólks sem vinnur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þetta er fyrirmyndarfólk sem skilar svo sannarlega sínu verki eftir bestu getu og innan þess ramma sem því er afmarkaður af hálfu ríkisins. En ég er sannfærður um að ef hlutafélag yrði stofnað um það helsta sem um er að ræða, þ.e. fríhöfnina, þá yrði hagur þessa fólks ekki síðri. Áhrif þess á rekstur og afkomu væru mun meiri og þetta leiddi til mun umsvifameiri reksturs en við höfum þar í dag. Ég get því ekki séð að það séu nein rök fyrir því að starfsfólk eigi að hafa einhverjar sérstakar áhyggjur af framtíð sinni innan fyrirtækisins, þó svo að það yrði sett undir hlutafjárformið. Ég minntist á það áðan að ég teldi að þó svo slík stofnun yrði sett undir hlutafjárformið, þá sé ég ekkert á móti því að ríkið sé hluthafi í slíku hlutafélagi. Það er mjög algengt form þar sem menn eru að fikra sig út úr ríkisrekstri að ríkið er oft og tíðum eini hluthafinn eins og t.d. hjá Pósti og síma, sem hefur verið færður yfir í hlutafjárform í Noregi. Það er einnig víðar að hluthafinn er ríkissjóður einn. Síðan hafa menn fært sig úr því formi smám saman. Í Danmörku er t.d. póstur og sími í hlutafjárformi þannig að ríkið á yfir 50%, en undir 50% eru í eigu ýmissa aðila. Einkavæðing stórra ríkisstofnana í Noregi og Danmörku, t.d. pósts og síma, hefur að mati allra þeirra starfsmanna sem þar komu nálægt og við höfðum samband við, valdið gerbyltingu í rekstri til frjálsræðisáttar og meiri hagkvæmni en nokkru sinni fyrr.

Síminn hefur hækkað.

--- Síminn hefur hækkað hvar, hv. þm.?

Alls staðar.

Af því að hv. þm. grípur fram í varðandi hækkun á pósti og síma einhvers staðar úti í heimi, þar sem ég þekki ekki til, þá er það rétt að Póstur og sími á Íslandi hefur mjög lága gjaldskrá. En það er eingöngu vegna þess að starfsfólk Pósts og síma hér er með afskaplega lág laun, sennilega þau lægstu sem þekkjast nokkurs staðar í hinum vestræna heimi við slíka stofnun. Það væri svo sannarlega verðugt verkefni að kanna hvort ekki er hægt að hækka laun þessa fólks með einhverju móti. En við erum að tala hér um frísvæði og fríhöfnina og ég vil bara ítreka það, sem kom fram í andsvari, að mín afstaða til þessa máls byggist fyrst og fremst á því að gera veg flugstöðvarinnar meiri og veg starfsfólksins meiri. Og ef einhverjir þingmenn hafa tillögur sem geta orðið til þess að bæta þetta frv. sem lagt er fram af okkur hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, er ég tilbúinn til umræðu um það hvenær og hvar sem er.

[15:14] Herra forseti. Hér er á dagskrá mál sem tveir hv. þm. Sjálfstfl. flytja og eru að skora á flokksbróður sinn, hæstv. fjmrh., að gera breytingar á rekstri sem heyrir ekki undir ráðherrann. Hvað á þetta að þýða? Er þetta ekki alvöru mál? Til hvers er verið að eyða tíma í þetta? Fjmrh. hefur ekkert með þetta að gera. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar heyrir undir utanrrh. og fjmrh. hefur ekki vald til þess að breyta þar einu eða neinu. Því er síðan við að bæta að í fyrrv. ríkisstjórn voru gerðar, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, fimm atrennur að því með tillöguflutningi við ríkisstjórnarborð að taka á aðalvandanum sem er fjárhagsvandi Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar en það strandaði allan tímann á flokksbræðrum hv. flm.

Var það fjmrh.?

Nei, nei, honum kemur þetta ekkert við. Þ.e. það strandaði á hæstv. samgrh. sem hefur lagabókstaf fyrir því að tekjur sem verða til við þennan rekstur eru teknar af þessum rekstri í alls óskyldar framkvæmdir, meðal annars til að byggja flugstöðvar sem er jafnóðum lokað því enginn kemur þangað. Ég leyfi mér að álykta af þessu að hv. þm. hafi einfaldlega ekki kynnt sér málið. Það er búið að setja nefnd eftir nefnd eftir nefnd í þetta mál. Það liggja fyrir ógrynni af tillögum um lausn á þessu máli. Og ég segi það bara eins satt og ég stend hérna að það er algjörlega út í hött að flytja einhverjar tillögur um breytingar á rekstrarformi, ég tala nú ekki um þegar verið er að fela það vitlausum aðilum, áður en búið er að leysa fjárhagsvanda hennar. Til hans var stofnað á sínum tíma vegna þess hvernig staðið var að byggingu hennar. Það er opinbert leyndarmál og var reyndar rætt á sínum tíma á hinu háa Alþingi hvernig það var gert. Þá lá hv. þm. og ráðherrum Sjálfstfl. afskaplega mikið á því fyrir kosningar að hraða svo framkvæmdum við þessa flugstöð að þar fór allt í handaskolum. Kostnaður varð margfaldur og fór langt fram úr áætlunum. Síðan hefur ekki verið gerlegt í þremur ríkisstjórnum að taka á þessum fjárhagsvanda og ég segi það einfaldlega því það er staðreynd, það er ekki hægt að flytja breytingartillögur um reksturinn í þessu fyrr en niðurstaða er fengin um það hvernig menn ætla að taka á fjárhagsvandanum. Fjárhagsvandinn er ekki vegna þess að það séu ekki til nægar tekjur af starfseminni sem þarna fer fram. Fjárhagsvandinn er ekki til kominn vegna þess að fríverslunarrekstur hins opinbera hafi ekki skilað nægilega miklum tekjum. Þær hafa satt að segja vaxið svo vel og svo myndarlega að án tekjumyndunar í þessari ríkisverslun væri þessi fjárhagsvandi hreinlega ógnvekjandi. Hitt er svo allt annað mál að það að hreyfa almennum hugmyndum um að mynda hlutafélag getur verið góðra gjalda vert ef menn hafa kynnt sér eitthvað forsögu málsins eða það hvernig eigi að reka flugvelli í samkeppnisumhverfi. En þessi tillaga er algjörlega út í hött, herra forseti.

[15:18] Herra forseti. Hv. þm. og fyrrv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson segir að þessari tillögu sé vísað til ráðherra sem komi málið ekkert við. Það er að sjálfsögðu matsatriði hver á að taka á hverju og eins og hann upplýsti sjálfur þá er þetta búið að koma fyrir nefnd eftir nefnd og til ráðherra eftir ráðherra, m.a. hans sjálfs. Og allan þann tíma sem hann var utanrrh. tókst honum ekki að leysa þau miklu vandamál sem hafa hvílt yfir þessari stöðu og þá kannski allra síst fjármálunum. Það er kannski ekki nema von að menn leiti annarra leiða og fjmrh. hefur náttúrlega með mjög mikilsverð mál að gera sem að okkar ráði var ákveðið að reyna að nota þar sem önnur úrræði hafa ekki tekist. Ég held að þegar kemur að því að reyna að leysa þau miklu fjármálavandamál sem hafa hvílt yfir flugstöðinni þá séu þau kannski fyrst og fremst vandamál okkar sjálfra. Bandaríkjaher stóð að mestu leyti undir fjármögnun og byggingu þessarar stöðvar og ég held að við getum ekki verið að drepa málum á dreif með því að segja að fjármál stöðvarinnar komi í rauninni í veg fyrir allt frjálsræði. Ég held að okkur sé brýnast að reyna fá sem mestan rekstur í gegnum þessa flugstöð með einhverju móti. Hvort ríkissjóður með einum eða öðrum hætti reynir að koma vandamálunum yfir á sama reksturinn er svo annað mál. Ég held að við getum verið sammála um að það hefði ekki gengið allt of vel og hafi ekki kannski verið hugsað nógu grannt í upphafi byggingar þessarar stöðvar hvernig átti að borga byggingarkostnaðinn og hver átti að gera það. Það ætti svo sannarlega ekki að vera sá verslunarrekstur sem þarna er starfræktur.

[15:20] Herra forseti. Ekkert af því sem hv. þm. segir breytir þeirri staðreynd að forræði yfir Flugstöð Leifs Eiríkssonar er hjá utanrrn., ekki hjá fjmrn. Þessi tillaga er þegar af þeirri ástæðu marklaus að fjmrh. getur ekkert gert í því sem honum er hér falið að gera. Það sem fjmrh. gerir er að taka við þeim gríðarlega miklu fjárhæðum og ört vaxandi tekjum sem fríhafnarreksturinn á vegum hins opinbera hefur skapað á undanförnum árum. Að því er varðar nefndir sem skipaðar hafa verið þá fer það heldur ekkert á milli mála að þær hafa verið skipaðar af forræði utanrrh. og eru af ýmsu tagi. Það hefur verið leitað til sérfróðra manna, það hefur verið leitað til embættismanna og því næst hefur verið reynt að koma á samstarfi milli ráðuneyta. Það hefur ævinlega strandað á þvergirðingshætti hæstv. samgrh., þeim sama sem nú situr. Ef hv. þm. hafa raunverulegan áhuga á að ná fram einhverri lausn í núverandi stjórnarsamstarfi á þessu máli þá ættu þeir ekki að flytja tillögur sem þeir senda á vitlausa adressu heldur að reyna, ef það er hægt, að tala við hæstv. samgrh. Halldór Blöndal og reyna að koma vitinu fyrir hann. Ef þeir treysta sér til þess þá er það mjög gott.

Nú gengur hann í salinn.

Gengur hann í salinn. Að því er varðar þá spurningu hvort ráðlegt sé eða hægt að flytja tillögur um breytingar af þessu tagi, en skilja við fjárhagsvandann í lausu lofti, þá segi ég einfaldlega eftirfarandi: Það er of áhættusamt. Menn hafa núna reynslu af því að núverandi rekstur fríhafnarinnar hefur skilað mjög vaxandi tekjum. Það vita menn. Það er þekkt stærð. Það er afspyrnumyndarlega að honum staðið, hann er undir mjög öflugri stjórn og hann hefur skilað góðum árangri. Það er flókið mál að fara út í breytingar á þessu og það liggur engan veginn fyrir að svo stöddu að ríkið hefði tryggt þær tekjur sem það þarf á að halda til að standa undir þessum risavaxna skuldavanda. Þegar menn eru t.d. að kvarta undan hárri húsaleigu, af hverju er hún? Það er jú vegna þess að þegar er synjað er um aðrar leiðir þá er raunverulega ekki annar kostur fyrir hendi en að krefjast þess að húsaleigan dekki ákveðið hlutfall af þessum fjárhagsvanda. Fyrsta mál í sambandi við Flugstöð Leifs Eiríkssonar er því að leiða til niðurstöðu og fá fram klárar tillögur og úrræði til að leysa skuldavandann, svo skulum við ræða hitt á eftir.

[15:23] Herra forseti. Ég tek alveg undir með hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að það er nauðsynlegt að leysa úr fjárhagsvanda Leifsstöðvar. Það er mjög mikilvægt mál. En hvort það eigi að koma í veg fyrir frjálsa verslun í Leifsstöð, ég sé ekki alveg samhengið þar á milli. Ef það væri hægt að taka á þessum málum saman þá væri ég þá sannarlega tilbúinn til að leggja mitt af mörkum til að það mætti takast en ég sé samt ekki að við eigum að þurfa að draga slíkar hugmyndir til baka af þeirri ástæðunni einni. Eins og ég sagði áðan þá held ég að menn hafi kannski heykst allt of lengi á því að leysa þennan fjárhagsvanda sem er gríðarlegur og hefur reyndar komið niður á öllum verslunarrekstri með óskiljanlegum hætti. Varðandi það hvernig fríhöfnin hefur rekið sig þá er það náttúrlega til fyrirmyndar og ég tek undir það. Þeir hafa svo sannarlega staðið sig vel undir erfiðum kringumstæðum. En ég er sannfærður um það að þeir gætu staðið sig enn þá betur undir meira frjálsræði.

[15:25] Herra forseti. Það er aðeins út af þeim ummælum hv. 9. þm. Reykv. að það beri að skrifa á minn reikning þá óreiðu sem er á flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli þá er rétt að hafa það í huga ef horft er á flugmálaáætlun sl. fjögur ár að hv. þm. gerði þau kaup við hv. þm. Steingrím Sigfússon, sem þá var samgönguráðherra, að reyna að drepa á dreif málinu um varaflugvöll á vegum NATO með því að samþykkja að ráðist yrði í byggingu alþjóðlegs flugvallar á Egilsstöðum sem tók allan lungann af fénu sl. fjögur ár. Jafnframt var fénu varið til þess að byggja hér hús undir Alþjóðaflugstjórnarmiðstöðina. Þess vegna var ekkert fé afgangs á flugmálaáætlun til að standa undir hallarekstrinum á flugstöðvarbyggingunni þau ár sem hv. þm. var utanrrh. Það er þess vegna algjörlega út í hött að kenna öðrum um það. Hv. þm. skildi við þessi mál í óreiðu þegar hann hætti sem utanrrh. og getur ekki neinum um kennt nema sjálfum sér.

[15:27] Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hæstv. samgrh. mikill áhugamaður og aðdáandi skáldskapar. Það gerist stundum í þingsalnum að hann les skáldskaparverk og ljóð undir umræðum. Þær söguskýringar sem hæstv. ráðherra fór með hér voru sömu ættar, fullkomið og algjört skáldskaparverk. Það var ekkert samkomulag gert í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar árin 1988--1991 af því tagi sem hæstv. ráðherra var hér að lýsa. Ástæðan fyrir því að ekki var farið í gerð alþjóðlegs varaflugvallar í kjördæmi hæstv. samgrh. voru allt aðrar en eitthvert samkomulag innan þeirra ríkisstjórnar. Satt að segja er það mjög leitt að hæstv. ráðherra skuli koma inn í umræðurnar með annað eins bull. Maður veltir því fyrir sér hvort ráðherrann sé svona óforskammaður að hann leyfi sér að fara með rugl af þessu tagi í trausti þess að því verði ekki mótmælt eða hvort hann er svona illa heima í málunum. Hvort hann hefur sett sig svona illa inn í vandamál Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og þau mál öll að hann hleypur hér upp í ræðustólinn með aðra eins firru og hann flutti hér áðan. Ég vil mælast til þess við þingheim af samúð með hæstv. samgrh. að við bara gleymum þessari ræðu. Það er einfaldlega best fyrir hæstv. ráðherra að hún hafi aldrei verið flutt. Því það er leitt að vera með ráðherra sem þarf að lifa við það áfram að hafa flutt þennan pistil sem hann flutti hér áðan. En ég vil af mannúðarástæðum mælast til þess við þingheim að við gleymum þessari ræðu.

[15:29] Herra forseti. Það var út af fyrir sig gott að fá hv. 8. þm. Reykn. Ólaf Ragnar Grímsson, líka upp í ræðustólinn. Hann var fjmrh. þegar efnt var til óreiðunnar í sambandi við flugstöðina. Og það er ágætt að þeir komi hér upp hver á fætur öðrum, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Baldvin Hannibalsson.

[15:29] Tímans vegna neyðist forseti til að skera ræðutíma niður og óskar eftir því að ræðumenn tali einungis í eina mínútu.

[15:30] Virðulegi forseti. Þessari ræðu er líka best að gleyma hjá hæstv. samgrh. Óreiðan sem efnt var til við flugstöðina var ákveðin af ráðherrum Sjálfstfl. 1983--87 sem tóku ákvörðun um það að fara í þessa byggingu, höguðu framkvæmdinni með þeim hætti sem gert var og tóku þau lán sem tekin voru á þeim tíma til að fjármagna bygginguna. Það er söguskýringin á því að allar aðrar ríkisstjórnir eftir 1987 hafa setið uppi með þennan vanda. Það er fljótræði ráðherra Sjálfstfl. og hamagangur á árunum 1983--1987 sem eru orsökin að þessari óreiðu. Hæstv. samgrh. hefur hins vegar haft fjögur ár til þess að taka á þessum vanda með öðrum og eins og ég mun sýna fram á í umræðu síðar um þetta mál þá verður ekki hægt að leysa þetta vandamál fyrr en eins og hæstv. utanrrh. sagði hérna áðan, að menn viðurkenna þær skuldir sem efnt var til með þeim lántökum sem ráðherrar Sjálfstfl. beittu sér fyrir á byggingartíma flugstöðvarinnar.

[15:31] Herra forseti. Ég vil leiðrétta það sem fram kom hjá hv. þm. Flugstöðin heyrir undir utanrrh. en ekki undir samgrh.

Það var ekki fullyrt af minni hálfu.

[15:31] Herra forseti. Mikið finnst mér leiðinlegt að hæstv. samgrh. skuli koma svona algerlega eins og álfur út úr hól inn í þessa umræðu og fara með tómt fleipur í öllum atriðum. Til óreiðunnar sem við stöndum nú frammi fyrir var að sjálfsögðu stofnað af ráðherrum Sjálfstfl. á sinni tíð eins og þeir stóðu að undirbúningi framkvæmda og lántökum. Annað mál. Varaflugvallarmálið. Það er þvílík fjarstæða að gert hafi verið eitthvert samkomulag milli ráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar um það mál. Sannleikurinn er sá að það mál líka voru afglöp fyrrv. ráðherra Sjálfstfl., samgrh. og utanrrh. Sjálfstfl. í þáv. ríkisstjórn, sem drógu það hver á fætur öðrum að taka ákvörðun meðan málið var raunverulega á dagskrá þannig að það eina sem gerðist í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar var það að af hálfu Atlantshafsbandalagsins var fallið frá þessum ákvörðunum. Og að því er varðar hver beri ábyrgð á því að fjárhagsvandinn er óleystur þá situr vandinn þarna, hefur setið þarna í fjögur ár og er að byrja fimmta árið sem vandamál. Tillögurnar liggja fyrir en vandamálið er þarna.

[15:32] Herra forseti. Það var svo þegar við vorum saman í ríkisstjórn, ég og hv. þm., að hvert ráðuneyti reyndi að gera grein fyrir því við undirbúning fjárlaga hvaða fjármuni vantaði til þess að geta staðið sæmilega í skilum með þau málefni sem heyrðu undir ráðuneytið. Meðal þess sem heyrði undir hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson var flugstöðin á Keflavíkurflugvelli og honum bar auðvitað sem utanrrh. að leggja málið fyrir við fjárlagagerð og í sambandi við fjáraukalög hverju sinni og þýðir ekki að vitna til einhverra manna sem voru í ríkisstjórn áratug fyrr eða skella skuldinni á samráðherra sinn sem er alls ekki með þennan málaflokk, Keflavíkurflugvöll. Ábyrgðin er hans. Hann var utanrrh. um sjö ára tímabil, fjmrh. áður. Þegar við hlustuðum á það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði, þá var hann að tala um að öll málin hefðu verið í óreiðu þegar hann kom í sæti fjmrh. á eftir hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Af hverju tóku þeir ekki til ef allt var í óreiðu?

[15:34] Herra forseti. Fimm sinnum voru lagðar fram tillögur við ríkisstjórnarborð í tíð fyrri ríkisstjórnar um lausn á fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Þær tillögur voru um leiðir til aukinnar tekjuöflunar. Þær tillögur lutu að nýtingu á húsnæði, leigutöxtum, gjaldskrám o.s.frv. Í hvert einasta skipti sem tillögur voru lagðar fram beitti hæstv. samgrh. neitunarvaldi sínu. Í síðustu atrennu sem var gerð var málið sett til forsrh. til þess að reyna að setja það niður. Þar var það seinast. Staðreyndin er sú að það hefur ekki skort tekjur af starfsemi í flugstöðinni til þess að standa undir vöxtum og afborgunum af lánunum. Vandinn er hins vegar sá að meiri hlutinn af þessum tekjum rennur alfarið til fjmrh., sem hefur mikinn hag af því, en hluti af þessum tekjum er síðan eyrnamarkaður til annarrar starfsemi og það tókst ekki allan þennan tíma, þrátt fyrir það að hin formlega ábyrgð er að sjálfsögðu utanrrh., að fá sanngjarna niðurstöðu sem byggði á því að menn tækju sameiginlega á þessum fjárhagsvanda sem til var stofnað af ráðherrum Sjálfstfl. á sinni tíð.

[15:35] Herra forseti. Hv. þm. kemur nú ögn nær sannleikanum en áður. Það er laukrétt að hann kom ekki með tillögur um lausn á vandanum sem fallist var á vegna þess að hans tillögur voru ekki raunhæfar í málinu. Ég heyri að hv. þm. Ólafur Ragnar hlær nú glaðlega. Fjárhagsvandi Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eitt með öðru sem hann skildi eftir sig þegar hann fór úr sínum stól og er vissulega ástæða til þess að rifja þetta mál upp frekar síðar.

[15:36] Herra forseti. Það er í raun ekki heil brú í málflutningi hæstv. samgrh. Í fyrsta lagi er hann að reyna að koma ábyrgðinni af máli sem algerlega liggur fyrir að er ráðherra Sjálfstfl. í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar á árunum 1983--1987 yfir á aðra. Í öðru lagi dregur hann alls óskylda hluti eins og varaflugvallaruppbyggingu inn í þetta mál. Í þriðja lagi opinberar hæstv. ráðherra síðan ótrúlega vanþekkingu sína á uppbyggingu flugmálaáætlunar þegar hann kvartar yfir því að það fjármagn sem fór til uppbyggingar mannvirkja eins og flugvallar á Egilsstöðum eða flugstjórnarmiðstöðvar í Reykjavík hafi þar af leiðandi ekki verið til reiðu til að borga hallann af flugstöðinni í Keflavík. Það hefur aldrei staðið til, hæstv. ráðherra, og er óheimilt samkvæmt lögum sem gilda um flugmálaáætlun vegna þess að þar er hinn sérmerkti tekjustofn bundinn við uppbyggingu mannvirkja til flugrekstrar innan lands. Þar eru alls óskyldir hlutir á ferð og óráðsíuhalinn frá lántöku og framúrkeyrslu sem varð vegna byggingar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, sérstaklega þess að það lá svo mikið á að opna mannvirkið fyrir alþingiskosningar 1987 til þess að ráðherrar Sjálfstfl. gætu látið mynda sig framan við flugstöðina og gefa það út á kosningabæklingum, kostaði mörg hundruð milljónir.

[15:37] Herra forseti. Í þeim tillögum sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson lagði fyrir ríkisstjórnina var gert ráð fyrir því að fé af flugmálaáætlun rynni til þess að greiða hallann af flugstjórnarbyggingunni á Keflavíkurflugvelli og það var um það sem við vorum að tala. En ég sé að hv. þm. Steingrímur Sigfússon sem var samgrh. í --- hvað á ég að segja, í tíð hinnar saklausu ríkisstjórnar sem enginn blettur hefur fallið á, ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, er greinilega andsnúinn þeim hugmyndum sem fyrrv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson var með.

[15:38] Herra forseti. Ég var bara að benda á þá staðreynd, sem verður ekki hrakin, að samkvæmt þeim lögum sem í gildi eru um hinn sérmerkta tekjustofn flugmálaáætlunar, þá skal hann renna til framkvæmda og framkvæmda eingöngu. Því miður hefur það að vísu gerst nú í fyrsta sinn að hæstv. núv. ríkisstjórn hefur ákveðið að skerða stórlega þennan tekjustofn og láta hann renna til reksturskostnaðar Flugmálastjórnar. Það er alveg óskylt mál, en lögin eru svona og verður ekki fram hjá því litið. Hvaða æfingar þeir hafa verið með í tillögugerð sín í milli hæstv. ráðherrar í fyrri ríkisstjórn er mér að sjálfsögðu óviðkomandi. En hæstv. samgrh. varð ekki skilinn öðruvísi áðan en að það hefði staðið til boða að ráðstafa tekjustofnum flugmálaáætlunar í það að greiða hallann af Keflavík ef ekki hefði verið búið að nota það í annað. En fyrst hefði þurft að taka um það pólitíska ákvörðun, en síðan breyta lögum og hafa fyrir því meiri hluta á Alþingi. Það hlýtur hæstv. samgrh. a.m.k. að viðurkenna.

[15:39] Herra forseti. Það má segja að það sé rauður þráður í andsvörum þriggja hv. þm. sem talað hafa, hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, Jóns Baldvins Hannibalssonar og Steingríms Sigfússonar, að þeir amast mjög við því að flugstjórnarbyggingin hafi veri reist á Keflavíkurflugvelli og hafa mörg orð um það að  Staðreyndin er sú að meðan hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson var utanrrh. hafði hann engin ráð í sinni hendi til þess að leysa úr fjárhagsvanda flugstöðvarinnar og í öðru lagi voru engar þær tillögur lagðar fram sem að gagni gátu komið.

[15:41] Herra forseti. Það þarf ekki að minna þingmenn á þá atburði sem orðið hafa á Vestfjörðum á þessu ári, í Súðavík, á Reykhólum og nú síðast á Flateyri. Þessar hörmungar hafa sett mark sitt ekki aðeins á íbúa þeirra byggðarlaga sem fyrir þeim hafa orðið heldur og á íbúa annarra byggðarlaga vítt og breitt um kjördæmið og það hefur orðið Vestfirðingum mikill styrkur að finna samhug allrar þjóðarinnar að baki sér sem svo greinilega hefur komið fram í verki og ekki síst í hinni þöglu og áhrifamiklu göngu tugþúsunda manna til samkomu á Ingólfstorgi hér í Reykjavík. Þegar svo vel er róið í fyrirrúminu mega stjórnvöld ekki láta sitt eftir liggja og hafa raunar heitið því að standa þétt að baki íbúunum í því mikla verki sem fram undan er að græða sárin og koma aftur á eðlilegu mannlífi í byggðunum. Margir bera kvíðboga fyrir vetrinum og skammdeginu og þurfa á því að halda að finna afl og styrk samfélagsins að baki sér. Ég tel að í þremur nýlegum tilvikum hafi stjórnvöld sent Vestfirðingum kolröng skilaboð: Það er með lokun þverbrautarinnar á flugvellinum á Patreksfirði á dögunum, það er með því að láta samninga við Flugfélagið Erni á Ísafirði renna út í sandinn með þeim hætti að ekki er séð fyrir því að sjúkraflugvél sé staðsett á Ísafirði a.m.k. til vors og það er með því að draga útboð í smíði Gilsfjarðarbrúar þannig að efasemdum og tortryggni er sáð í huga íbúanna um að loforð verði efnd um að smíðinni verði svo langt komið haustið 1997 að hún verði komin í gagnið þann vetur. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um lokun þverbrautarinnar sem ég gerði að umtalsefni í fyrradag. Svo virðist sem ákvörðun um þetta hafi verið tekin einhvers staðar í kerfinu án vitundar flugmálastjóra og enn síður ráðherra. Þessi braut hefur komið að ómetanlegu gagni sem öryggisbraut og er oft eina brautin á suðurhluta Vestfjarða sem fært er að lenda á í norðaustanroki. Bíldudalsflugvöllur, þótt góður sé, getur ekki leyst hana af hólmi auk þess sem fráleitt er að flytja sjúklinga t.d. af Barðaströnd og úr hinum fyrra Rauðasandshreppi fram hjá þessari flugbraut um Hálfdán til Bíldudals. Þessi braut er búin að vera þarna til staðar í a.m.k. aldarfjórðung og það eina sem farið er fram á að sinni er að hún fái að vera í friði. Ég hef raunar orð flugmálastjóra fyrir því að hið fyrsta verði þannig frá henni gengið að hún verði nothæf í neyðartilvikum. Í gær bárust svo þær fréttir að Flugfélagið Ernir á Ísafirði væri að hætta starfsemi sinni og flytja hana til Reykjavíkur. Ernir hefur verið ómetanlegur öryggisþáttur í tilveru byggðanna þar vestra, flogið að meðaltali um 150 sjúkraflug á ári. Hörður Guðmundsson og kona hans sem átt hafa og rekið þetta flugfélag frá upphafi hafa verið á bakvakt í 26 ár án þess að fá fyrir það neinar sérstakar greiðslur. Ernir hafa leitað víða fanga í starfsemi sinni, m.a. verið með fasta starfsemi í Afríku í fimm ár og átt mest fjórar flugvélar og verið með 14 manns í starfi, en á nú þrjár og á þeirra vegum vinna sjö manns. Vélarnar eru 19 manna Twin Otter, tíu manna Chieftain og svo sex manna vél til minni snúninga. Ernir hafa annast póstflug milli þorpanna á Vestfjörðum, en með tilkomu jarðganganna féll sú nauðsyn að mestu niður. Hitt stendur eftir að Ernir er eini tengiliðurinn milli norður- og suðurhluta Vestfjarða. Því hefur verið reynt að finna flöt á því að Ernir önnuðust póstflug milli Ísafjarðar og Bíldudals, en ekki náðst samkomulag um greiðslur. Það er líka kannski óeðlilegt að Póstur og sími standi eitt fyrirtækja undir þeim kostnaði. Viljinn var vissulega fyrir hendi í þeim samningum en mikið bar á milli um verðlag á þjónustunni. Það er ekkert við það að athuga að við auknar samgöngur á landi breytist eitthvað í sambandi við samgöngur á sjó eða í lofti. En eftir stendur að það þarf að vera sjúkraflugvél staðsett fyrir vestan, því að oft er hægt að hefja sig til flugs þar þó ekki sé fært til flugvallarins á Ísafirði. Það hefur gætt mjög mikils tvískinnungs í sambandi við þetta sjúkraflug. Mér skilst að heilbrrh. hafi skipað tvær nefndir sem hafi m.a. átt að athuga þetta mál, en það er í uppnámi hvert verksvið þessara nefnda er. Ég tel að það sé nauðsynlegt að ríkisstjórnin öll taki það fyrir að leysa úr þessu máli, a.m.k. til vorsins, að sjúkraflugvél sé staðsett á Ísafirði. Að lokum vil ég nefna þriðja málið, Gilsfjarðarbrúna, sem var komin það langt að þingmenn bæði Vestfjarða og Vesturlands, töldu sér yfirleitt óhætt að lofa kjósendum því að smíði hennar yrði lokið á árinu 1997. Við vorum með ákveðin orð um það að útboð yrðu hafin sl. sumar. Þetta hefur ekki verið efnt og ég vil skora á hv. ríkisstjórn að senda íbúum Reykhólahrepps þau skilaboð sem þeir þurfa á að halda núna, þ.e. að þessi loforð verði efnd.

[15:47] Herra forseti. Það er efnt til þessarar utandagskrárumræðu, að því að mér skilst af þeirri ástæðu, að ég hafi sent Vestfirðingum heldur kaldar kveðjur nú síðustu vikur. Kolröng skilaboð voru þau ummæli sem hv. þm. lét sér um munn fara og gefur í skyn að ég hafi einhverja sérstaka löngun til þess einmitt nú að draga úr kjarki, eins og ég skil það, þeirra Vestfirðinga.  Það er fyrst til þess að taka að sú flugþverbraut á Patreksfjarðarflugvelli, sem hv. þm. gerði sérstaklega að umræðuefni, hefur verið lokuð í rúm sex ár. Það kom raunar fram þegar svarað var óundirbúnum fyrirspurnum sl. mánudag og átti þess vegna ekkert að vera óljóst um þau efni. Um það segir m.a. í minnisblaði frá flugmálastjóra: ,,Krossarnir sem settir voru á brautina fyrr í þessari viku hafa nú verið færðir til, annar suður fyrir brautarendann og hinn á norðurenda brautarinnar. Verið er að gefa út tilkynningu til flugmanna þar sem tekið er fram að brautin sé lokuð en hana megi nota í neyðar- og sjúkraflugi í samráði við flugvallarvörð en á ábyrgð viðkomandi flugrekenda. Með þessu móti telur Flugmálastjórn að komið sé til móts við óskir heimamanna um að brautina megi nota þegar í nauðirnar rekur. Stofnunin mun jafnframt gera sitt besta til að ekki séu hindranir á brautinni sem hamli slíkri notkun.`` Ég vil taka það fram að við erum hér að tala um Vesturbyggð. Í Vesturbyggð eru tveir flugvellir, annar á Bíldudal og hinn á Patreksfirði. Verður að segja að vel sé þar fyrir þeim málum séð og ég átta mig satt að segja ekki á því hvers vegna þessar umræður eru komnar upp nú í sambandi við þverbrautina. Mér hafa ekki borist neinar kvartanir um það, hvorki frá flugrekstraraðilum né heldur frá sveitarstjórn Vesturbyggðar. Ég veit ekki betur en að þessi mál séu í góðu lagi og í góðum höndum, og ekki meira um þau að segja. Í öðru lagi er undan því kvartað að Flugfélagið Ernir eða forráðamaður þess, Hörður Guðmundsson, sem rekið hefur það með miklum dugnaði, hafi nú tekið ákvörðun um að færa umsvif sín hingað suður. Ástæðurnar fyrir því eru þær að umsvifin hafa minnkað fyrir vestan, það er minna að gera en áður, og það má rekja til þess að samgöngur eru betri en áður. Hv. þm. talaði um að það væri eðlilegt að póstflug héldi áfram með óbreyttum hætti til vors. Er skynsamlegt nú, eftir að búið verður að opna göngin á milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar, að halda póstflugi áfram til Þingeyrar? Til hvers vorum við þá að fara í göngin ef við ætlum að halda uppi með ríkisstyrkjum flugsamgöngum milli Þingeyrar og Ísafjarðar? Ég vil jafnframt segja það að eftir að vegur er kominn yfir Hálfdán og búið er að sameina Vesturbyggð, bæði Bíldudal og Patreksfjörð og fleiri hreppa í eitt sveitarfélag og byggja upp veginn á milli þessara þéttbýlisstaða, er þá ástæða til að halda uppi póstflugi bæði til Bíldudals og Patreksfjarðar? Ef við vildum styrkja Hörð Guðmundsson og Erni væri þá ekki skynsamlegra að gera það með beinum fjárstyrkjum úr ríkissjóði heldur en að efna til hluta af því tagi sem engum kemur að notum? Í þriðja lagi vil ég segja, eins og hv. þm. á að vera kunnugt, að það hefur verið gefin út heimild fyrir því að Gilsfjarðarbrú verði boðin út og hægt er að fá upplýsingar um það með einu símtali. Ég fæ því ekki séð að þau skilaboð sem ég á að hafa sent vestur, og skýrt var frá í þeim tón eins og um einhver köld skilaboð væri að ræða, eigi sér neitt tilefni eða að sá kuldi hafi komið fram í mínum stjórnarathöfnum gagnvart Vestfjörðum að ástæða hafi verið til að taka málið upp hér utan dagskrár.

[15:53] Hæstv. forseti. Samgöngur á Vestfjörðum eru sérkapítuli í samgöngusögu landsins. Þeim verður seint komið í það horf að það geti allir verið sáttir eða að öruggt vegasamband komist á við aðalakvegakerfi landsins. Á undanförnum árum hafa að vísu verið stigin stór skref til að bæta samgöngur á Vestfjörðum og það ber að þakka. En miklu er ólokið á meðan ekki er búið að tengja saman norður- og suðursvæði Vestfjarða og tryggja samgöngur um Barðaströnd í Gilsfjörð, og þar með Gilsfjarðarbrú. Búið er að tryggja nokkuð öruggar samgöngur innan svæða með tilkomu jarðganga á norðanverðum Vesfjörðum ásamt brú yfir Önundarfjörð og Dýrafjörð. Á suðurhlutanum eru orðnir nokkuð góðir vegir frá Patreksfirði yfir Kjöl til Tálknafjarðar, og Hálfdán til Bíldudals. En það er ekki nóg að hafa góða vegi ef þeir eru ekki mokaðir daglega. Breiðafjarðarferjan Baldur er þjóðvegur suðurhluta Vestfjarða stóran hluta ársins. En þar fylgir sá böggull skammrifi að það er búið að ákveða fyrir fram að íbúar þessa svæðis eigi ekkert erindi akandi út af svæðinu á fimmtudögum og laugardögum, því þá eru engar ferðir yfir vetrartímann. Þar með er þjóðvegurinn lokaður tvo daga í viku fyrir utan þá daga sem samgöngur falla niður vegna veðurs, og við það ræður auðvitað enginn. En það væri hægt að hafa samræmi í mokstri og ferðum ferjunnar. Á þriðjudögum er ferð með Baldri, en þá er ekki mokstursdagur. Einnig má nefna að ítrekað hefur verið bent á að eðlilegt sé að ferja sé gerð út frá þeim stað sem hún þjónar mest, samanber Akraborg og Herjólfur, og þar með ætti Brjánslækur að vera heimahöfn Baldurs, en ekki Stykkishólmur. Á þetta hefur ekki verið hlustað. En aðalmál samgangna á Vestfjörðum í dag, hvað varðar íbúa Vestfjarða, er það að rekstrargrundvelli skuli hafa verið kippt undan rekstri flugfélagsins Ernis á Ísafirði með þeim afleiðingum að Hörður Guðmundsson skuli vera að flytja starfsemi sína af svæðinu. Hörður og flugmenn hans hafa haldið uppi reglulegum samgöngum milli norður- og suðursvæða Vestfjarða við ótrúlega erfiðar aðstæður. Það má segja að þeir hafi stóran hluta ársins haldið uppi því samstarfi sem verið hefur t.d. í sveitarstjórna- og skólamálum á Vestfjörðum. Og ég verð að segja að mér líst ekki á þróun þeirra mála í framtíðinni, ef svo fer fram sem horfir. Síðast en ekki síst má nefna hlut Harðar Guðmundssonar og hans manna í sjúkraflugi á Vestfjörðum. Það má segja að þeir hafi verið lífakkeri fólksins á þessu strjálbýla og samgöngulega erfiða svæði. Og ég leyfi mér að fullyrða að ófáir Vestfirðingar eiga þessum mönnum líf að launa og það kemur til með að valda miklu óöryggi íbúa á Vestfjörðum ef Hörður flytur starfsemi sína burtu. Við megum ekki við því, ofan á allt annað sem á okkur hefur dunið á þessu ári.

[15:56] Virðulegi forseti. Mikil skerðing á póstflugi milli staða á Vestfjörðum hefur því miður orðið til þess að Flugfélagið Ernir telur sig nú knúið til að flytja starfsemi sína frá Vestfjörðum, eins og hér hefur komið fram. Þetta er mikið og alvarlegt áfall fyrir samgöngumál og íbúa Vestfjarða og vissulega mikill brestur í öryggismálum þar vestra. Því vil ég biðja hæstv. samgrh. af fullri einlægni að taka þetta mál hér upp til vinsamlegrar athugunar og úrlausnar, þannig að Vestfirðingar og þeir sem við þetta búa geti sæmilega sáttir við lifað. Með opnun jarðganga á Vestfjörðum nú í næsta mánuði verða vissulega tímamót í samgöngumálum vestra. Þó skortir enn á tengingu til suðurfjarða Vestfjarða eins og hér var lauslega drepið á áðan. Því varpa ég hér fram úr þessum ræðustóli, hvort ekki væri vert að gera tilraun til bættra samgangna milli suður- og norðurfjarða Vestfjarða og athuga með reglubundnar siglingar úr Arnarfirði, eða nánar tiltekið frá Bíldudal til Þingeyrar yfir vetrarmánuðina. Slíkt mundi opna margvíslega möguleika fyrir Vestfirðinga, bæði hvað varðar samgöngu- og öryggismál, og opna einnig nýjar leiðir til margvíslegra viðskipta. Ég vænti þess, hæstv. samgrh., að þetta mál verði einnig tekið upp í umræðum um úrlausn í samgöngumálum Vestfjarða. Ég tel að slík tilraun væri þess virði að hún væri gerð. Það þarf ekki að stofna til mikils kostnaðar við að gera slíkt, við eigum til þessi skip, og ég er sannfærður um það, eftir að hafa rætt við marga fyrir vestan, að þetta mundi bæta samskipti verulega og opna margvíslegar leiðir til viðskipta milli þessara svæða, sem nú eru svo nauðsynleg í dag.

[15:59] Herra forseti. Það er mikilvægt að menn haldi ró sinni þegar á ríður og það hafa Vestfirðingar kannski kunnað öðrum landsmönnum fremur í gegnum tíðina. Því er ástæðulaust að umræðan hér fari þvers og kruss í málum sem liggja nokkuð klár fyrir. Ég vil taka undir að það er mikilvægt að stuðla að tryggingu samgangna á Vestfjörðum, ekki síst þess þáttar sem kallaður er sjúkraflug. Það er auðvitað mikilvægt að þar sé möguleiki til sjúkraflugs við þær erfiðu aðstæður sem oft koma þar upp. Það er alveg klárt mál að þar er einna brýnast á landinu öllu að til sé þjónusta sem heitir sjúkraflug. En hlutirnir verða líka að heita réttu nafni. Það verður að geta þess að sjúkraflugið er eina flugið í almennu leiguflugi landsmanna sem er greitt að fullu. Eftir því sem ferðirnar eru fleiri þeim mun betri stoðir setur það undir flugreksturinn. Flest hafa sjúkraflugin verið á Vestfjörðum nú um nokkurt árabil, síðan á Austfjörðum og svo aðrir staðir á landinu. Þegar rætt er um að flugfélag á Vestfjörðum hafi ekki notið styrkja í sjúkraflugi, þá er það rangt. Það hefur bæði notið fullrar greiðslu fyrir sjúkraflugið, auk þess sem tugmilljónir kr. hafa komið beint frá ríkinu í rekstur félagsins á undanförnum árum. Það er rétt að þetta komi fram því það er ekki rétt að ekki hafi verið greitt fyrir þessa þjónustu, hvort sem menn kalla það bakvaktir eða annað. Ég minni á þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, þáv. fjmrh., stóð fyrir því að kaupa flugskýli af Erni á 50 millj. kr., skýli sem var metið á 18 millj. kr. og var ekki einu sinni leitað umsagnar Flugmálastjórnar um þá gjörð. Þannig að ef menn opna málið á annað borð þá er rétt að svona atriði komi fram. Engu að síður er full ástæða til þess að hvetja til allrar styrkingar á þessari þjónustu á Vestfjörðum. Einnig er rétt að minna á að þverbrautin á Patreksfirði, sem er 400 m löng, hefur verið lokuð síðan 1989, eins og fram kom í máli hæstv. samgrh. Hún hefur verið lokuð formlega í öllum flugrekstrarbókum sem í gildi eru á Íslandi. Kvörtun barst fyrir tveimur dögum um að búið væri að setja þessar lokunarmerkingar á, þannig að hún væri eingöngu til notkunar í neyðartilvikum. Það er búið að fjarlægja þær í dag, það var gert í morgun af Flugmálastjórn. Það verður líka að minna á það að sjálf aðalbrautin, 1200 m löng, hefur verið lögð bundnu slitlagi á sl. árum, 40 millj. kostaði það, 30 millj. í Bíldudal. Þannig að vel er hugað að þessum málum á þessu svæði, þó svo að alltaf megi finna að og þarf að tryggja þegar upp kemur vandi eins og sá ef þessi flugrekstraraðili er að flytja sinn rekstur til Reykjavíkur, ef hann ætlar þá ekki að hafa flugvél staðsetta á Vestfjörðum, sem ugglaust hefur ekki gefið slæmar tekjur um langt árabil.

[16:02] Herra forseti. Samgöngumál Vestfjarða og þeir örðugleikar sem við er að etja þar hvað varðar að komast um kjördæmið eða í kjördæmið, er vandi allra landsmanna. Hörmungar þær sem dunið hafa yfir byggðirnar eru einnig okkar vandi allra saman. Ég vil taka undir orð málshefjanda og áhyggjur hans varðandi flugmálin, þá sérstaklega hvað varðar Flugfélagið Erni. Ég vil þakka hv. málshefjanda umræðuna og ætla að nota þetta tækifæri til að nefna að vonandi eru tillögur hæstv. samgrh. varðandi framkvæmdir í vegamálum á Íslandi, að minnsta kosti fyrir næsta ár, á næsta leiti. Ég vona að bið eftir ákvörðun um hvenær á að hefja framkvæmdir við brú yfir Gilsfjörð fari nú brátt að ljúka. Fólkið í aðlægum byggðum Gilsfjarðar bíður ákvörðunar um Gilsfjarðarbrú milli vonar og ótta og það er ekki sannfært um að framkvæmdir hefjist.

[16:03] Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og þær upplýsingar sem fram hafa komið, sem í fyrsta lagi hafa leitt það í ljós að nú hefur verið tekin ákvörðun um að þverbrautin á Patreksfjarðarflugvelli verður opin eins og undanfarin ár og það er auðvitað það sem mestu máli skiptir. Menn hafa litið þannig á að þetta væri neyðarbraut sem hægt væri að grípa til og þyrfti að vera hægt að grípa til þegar þannig hefur staðið á og það hefur auðvitað ekkert breyst í sambandi við þessa braut sem gaf tilefni til þess að fara að loka henni. Það er því mjög þýðingarmikið að þessi niðurstaða er fengin sem fram hefur komið í umræðunni. Í öðru lagi hefur það áður komið fram hjá hæstv. samgrh. að það er hans vilji og ætlun að standa við útboðin varðandi Gilsfjarðarbrú. Það er rétt að útboðið sjálft hefur tafist, en vilji hæstv. ráðherra er ótvíræður og yfirlýsing hans er alveg ótvíræð og það er ekkert sem gefur okkur tilefni til þess að ætla annað en að við hana verði staðið. Það sem er alvarlegast og stendur upp úr þessari umræðu er óvissan í sambandi við rekstur sjúkraflugsins í landinu. Ég harma það mjög að hæstv. heilbrrh. skuli ekki vera hér viðstaddur til að ræða þessi mál því auðvitað snúa þessi mál alveg sérstaklega að hæstv. ráðherra og ráðuneyti hans. Málið er auðvitað það að Flugfélagið Ernir hefur gegnt ómetanlegu hlutverki sem öryggistæki fyrir Vestfirðinga og sem hluti og liður í heilbrigðisþjónustunni á Vestfjörðum og þegar nú er svo komið, sem var auðvitað fyrirsjáanlegt, að aðstæður hlytu að breytast með opnun jarðganganna, að rekstur flugfélagsins er í mikilli óvissu, þá er mikilvægt að beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh. hvernig ráðherrann hyggst bregðast við þessum vanda. Vegna þess að vandinn snýr sérstaklega að okkur Vestfirðingum sem heilbrigðismál og sem liður í því að tryggja ákveðið öryggi og þjónustu við íbúana. Nú er það þannig að á vegum heilbrrn. hafa starfað að minnsta kosti tvær nefndir, eins og fram kom í máli hv. málshefjanda hér áðan. Mér er ekki kunnugt um að niðurstaða í þeim nefndum sé enn þá fengin. En það er auðvitað aðalatriði þessa máls að óvissunni varðandi sjúkraflugið sé eytt og það sé tryggt að sjúkraflugið og sú öryggisþjónusta sem því fylgir sé til staðar á Vestfjörðum. Þá verður auðvelt mál að leysa mál eins og póstflug milli suðurhluta Vestfjarða og norðurhlutans. Það gefur auga leið ef grundvöllurinn er tryggður með sjúkrafluginu eins og vera ber.

[16:06] Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Ólafi Hannibalssyni, fyrir það framtak að vekja athygli á samgöngumálum á Vestfjörðum undir forustu Sjálfstfl. annað kjörtímabilið í röð. Það er alveg rétt sem fram kom í formála að hans máli, að stjórnvöld hafa sent röng skilaboð til Vestfirðinga um stefnu sína, röng að minnsta kosti í þeim skilningi sem Vestfirðingar hafa viljað fá að heyra og röng í þeim skilningi sem Sjálfstfl. á Vestfjörðum hefur sagt Vestfirðingum að hann fylgdi eftir. Ég vek athygli á því til frekari áréttingar að það er ekki bara í ríkisstjórninni sem Sjálfstfl. hefur forustu í samgöngumálum, heldur líka hér á löggjafarsamkundunni, því formaður samgöngunefndar er sjálfstæðismaður og reyndar sjálfstæðismaður af Vestfjörðum þannig að málið liggur að mestu leyti í þeirra hendi og gagnrýni á framkvæmd mála er auðvitað fyrst og fremst gagnrýni á þeirra eigin verk. Ég tek undir þá gagnrýni sem fram kom í máli málshefjanda og tel reyndar óviðeigandi af hv. 1. þm. Vestf. að reyna að koma ábyrgð á málinu yfir á herðar heilbrrh. Það er ekki sanngjarnt og á ekki við rök að styðjast. Það sem mestu máli skiptir við rekstur flugfélags er að flugfélag eigi aðgang að verkefnum og geti tryggt sér verkefni eins og hvert annað fyrirtæki. Það sem hefur helst saumað að rekstrarskilyrðum Flugfélagsins Ernis er sú staðfasta afstaða hæstv. samgrh. að standa vörð um einokunarkerfið í innanlandsflugi. Það hafði verið ákveðið í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, sem sat á árunum 1988--1991, að opna fyrir þetta flugleyfi á Ísafjörð og gefa öðrum flugfélögum en Flugleiðum heimild til að sækja þangað verkefni í einhverjum mæli. Hæstv. samgrh. tók fyrir það og það held ég að hafi verið hvað afdrifaríkast varðandi möguleika Flugfélagsins Ernis á að skapa sér viðunandi afkomu. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, taka undir þær raddir sem hér hafa komið fram um nauðsyn þess að bjóða út þegar í stað framkvæmdir við Gilsfjarðarbrú, ekki bara vegna framkvæmdanna og heimamanna heldur líka vegna atvinnuástandsins í landinu. Því það er ljóst að þessar framkvæmdir skapa um 200 ársverk, sem er allmikið þegar litið er til atvinnuleysisins eins og það er núna, og þetta er um helmingur af þeim störfum sem munu skapast í framkvæmdum við stækkun álvers í Straumsvík, en er ekki nema 5% af framkvæmdakostnaðinum.

[16:09] Herra forseti. Ég kem hingað upp, herra forseti, til að taka undir með því viðhorfi sem birtist í máli hv. málshefjanda. Hann sagði: Þetta eru röng skilaboð frá ríkisstjórn Íslands sem verið er að senda vestur á firði. Ég er honum algerlega sammála um það. Ég tel að hæstv. samgrh. þurfi ekki að telja það neina sérstaka aðfinnslu í hans garð. Það er ekki verið að halda því fram að hann einn og sér standi fyrir því að senda þessi skilaboð vestur á firði. En það veit öll þjóðin að yfir Vestfirði hafa dunið áföll á þessum vetri og í fyrra. Menn tala jafnvel um að búsetu á Vestfjörðum sé í tvísýnu teflt. Ég tel að það sé nauðsynlegt að við sameinumst um það að reyna að stappa kjarki í það fólk sem býr á Vestfjörðum. Ég nefni t.d. að sú staðreynd að sjúkraflug virðist nú svo að segja lagt niður með því að Flugfélagið Ernir flyst suður hlýtur auðvitað að auka óöryggi Vestfirðinga. Staðreyndin er sú að á síðasta ári flaug þetta flugfélag 200 sjúkraflug. Ég er ekki viss um að menn hafi gert sér grein fyrir því. Ég er auðvitað sammála hæstv. samgrh. þegar hann segir: Eigum við að fara að veita sérstakan fjárstuðning til flugfélagsins til að halda þessu uppi? Mér þótti það reyndar talsverð kokhreysti af manni sem er búinn að eyða milljörðum í beinar greiðslur til bænda, sem hálf þjóðin er á móti, en það er nú önnur saga. En staðreyndin er sú að ég held að okkur beri skylda til þess með einum eða öðrum hætti að halda úti þessu sjúkraflugi. Mér er alveg sama þó ég heyri hv. þm. Árna Johnsen hrista höfuðið. Ég er þessarar skoðunar. Það kann að koma til þess að við þurfum með einhverjum hætti að láta fjármagn til þess. Það gerist auðvitað ekki fyrr en eftir skoðun en þá getur vel verið að því fjármagni sé best varið með því að halda uppi póstfluginu og skjóta þannig stoðum undir rekstur Flugfélagsins Ernis. Ég vil síðan aðeins víkja að Gilsfjarðarbrúnni, herra forseti. Mér þótti það næsta djarft hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að koma hér upp og segja: Því miður hefur útboðið tafist, en við efumst ekki um góðan vilja hæstv. samgrh. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson: Hvað er hægt að aka langt yfir Gilsfjörð á góðum vilja hæstv. samgrh.? Aftur og aftur er búið að fresta þessu útboði. Í tíð síðustu ríkisstjórnar tóku menn hreystilega á þessu máli og það var reynt að berja niður jafnvel á tímum ágreining um málið. Það var oft erfitt, en menn tóku á málinu. Síðan gerist það að hæstv. samgrh. dregur lappirnar og ég þori að fullyrða að það mundi ekki hafa gerst ef Gilsfjarðarbrú væri í hans eigin kjördæmi, eins og dæmin sýna.

[16:12] Herra forseti. Ég vil þakka þeim sem hafa tekið þátt í þessum umræðum, en um leið gera athugasemdir við það að ég er ekki að stofna til þessara umræðna af neinum fjandskap við hæstv. ráðherra. Síður en svo. Ég taldi mig hafa gert nokkra grein fyrir því í mínu máli að ég var ekkert að beina mínum spjótum sérstaklega að hæstv. ráðherra. Ég talaði um stjórnvöld Íslands. Og hvað varðar lokun þverbrautarinnar, að þó að mér hafi verið kunnugt um það að menn ætluðu að setja hlutina í samt lag --- ég hef orð flugmálastjóra fyrir því og ég tók það fram hér --- að þá fer það ekkert á milli mála að röng skilaboð voru send. Hvaða starfsmaður Flugmálastjórnar sem gerði það, það væri kannski athugunarefni fyrir sig að finna þann þorpara og láta hann finna til tevatnsins ef aðrir eru saklausir og sjálfsagt að gera það. Stjórnvöld eiga ekki að fá að vaða uppi með slík skilaboð án þess að æðstu menn þeirra mála fái að vita af því. Síðan finnst mér að komið hafi fram nokkur ruglingur í máli hv. þm. Árna Johnsens sí sambandi við það sem ég sagði um flugfélagið Erni. Ég sagði að þeir hefðu ekki fengið sérstaklega greitt fyrir bakvaktir þessi 26 ár sem þau hjón, Hörður Guðmundsson og hans ágæta kona, hafa rekið þetta flugfélag.

Þau hafa fengið það.

Það sem skiptir máli í þessu er það að þegar Flugfélagið Ernir flytur suður, vegna þess að viðskiptagrundvöllurinn hefur breyst að verulegu leyti, auðvitað við það að göngin hafa komið í gagnið, þá hefði verið rétt að mínu viti af stjórnvöldum, bæði samgrh. og heilbrrh., að reyna að finna flöt á því að halda eftir einni flugvél þarna í öryggisskyni fyrir íbúana. Mér hefur verið tjáð að þetta mundi kosta um eina millj. á mánuði, en rekstur sjúkrabíls aftur á móti, sem ekki er jafnöruggur að komast allra sinna ferða, mundi vera kannski allt að því helmingi hærri, eða að minnsta kosti þriðjungi. Hvað varðar Gilsfjarðarbrúna, þá var það ekki heldur af neinum fjandskap við hæstv. ráðherra sem ég vildi leiða hana hér í tal. Ég vildi að það kæmi fram hér á Alþingi Íslendinga með þessum umræðum, að Alþingi og stjórnvöld vilja taka jákvætt á málum og senda jákvæð skilaboð til Vestfirðinga núna þegar skammdegið og veturinn fer í hönd og þeim veitir ekki af því.

[16:15] Herra forseti. Ég gáði ekki að mér í minni fyrri ræðu og ætlaði mér þá að víkja að sjúkrafluginu en vannst ekki tími til þess og mun gera það nú. Það er auðvitað laukrétt hjá hv. þm. að ný staða hefur komið upp varðandi sjúkraflugið þegar fyrir liggur að Flugfélagið Ernir mun flytja starfsemi sína til Reykjavíkur og eru þó ekki öll kurl komin til grafar í þeim efnum þar sem fram hefur komið að Hörður Guðmundsson muni e.t.v., ef um semst, halda einni flugvél sinni áfram fyrir vestan til að halda sjúkraflugi áfram. Það er svo stutt síðan þessir atburðir gerðust að það hefur ekkert svigrúm gefist til að ræða þau mál sérstaklega við Flugfélagið Erni. Ég átti stutt samtal við Hörð Guðmundsson um leið og ég frétti af því að hann ætlaði að flytja flugfélagið suður. Ég hlýt að minna hv. þm. á það að þau tvö flugfélög sem hafa haft bakvaktir í sjúkraflugi, þ.e. Flugfélag Austurlands og Flugfélagið Ernir, hafa fengið mun hærri greiðslur vegna sjúkraflugs en t.d. Flugfélag Norðurlands, sem líka annast sjúkraflug. Þannig að það má auðvitað segja að með óbeinum hætti sé greitt fyrir bakvaktir eða a.m.k. komið til móts við þá flugrekendur báða sem því miður hafa átt mjög örðugt uppdráttar og við sjáum það, eins og við vitum raunar um Flugfélag Austurlands líka og ég hef ekki tíma til að víkja að nú. Ég vil líka segja það að ef hugmyndin á að vera sú að reyna að halda uppi flugsamgöngum milli Ísafjarðar og Vesturbyggðar hlýtur að vera skynsamlegt að gera það á öðrum grundvelli en þeim að halda uppi ástæðulausu póstflugi milli Ísafjarðar og Þingeyrar eða póstflugi bæði til Bíldudals og Patreksfjarðar.  Ég mun á hinn bóginn taka þetta mál upp við heilbrrh. og við samgn., það ástand sem nú hefur skapast fyrir vestan í sambandi við sjúkraflugið og er ástæðulaust að hafa um það mörg orð og líka hvort sem það verður túlkað sem rétt eða röng skilaboð til Vestfirðinga.