Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur haft frv. það, sem hér er til umr., til athugunar á nokkrum fundum og gert á því þær breytingar, sem fram koma í nál. Með frv. er gert ráð fyrir, að tekjulágmark bótaþega hækki úr 7 þús. kr. á mánuði í 10 þús. kr. eða 120 þús. kr. á ári. Hér er um að ræða beint framhald af þeim ráðstöfunum, sem hæstv. heilbr: og trmrh. kom til framkvæmda með brbl. 19. júlí s.l., sem fólu í sér að flýta gildistöku laga nr. 67 1971 og að bótahækkanir samkv. þeim lögum yrðu greiddar frá 1. ágúst í stað 1. jan. 1972. Svo og er hér um efndir fyrirheita úr málefnasamningi ríkisstj. að ræða um, að greiðslur almannatrygginga til aldraðs fólks og öryrkja verði hækkaðar. Frv. felur og í sér mikla rýmkun á ákvæðinu um barnalífeyrisgreiðslur, og heimildarákvæði úr fyrri lögum eru hér gerð að skyldu. Einnig gerir frv. ráð fyrir því, að réttur karla og kvenna verði hinn sami við fráfall maka. Ýmis fleiri ákvæði eru í frv., svo sem um niðurfellingu hlutagreiðslu sveitarfélaga í bótahækkunum, aukin réttindi vegna slysadagpeninga o.fl. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv., enda hefur hæstv. heilbr.- og trmrh. útskýrt það hér í d. með ítarlegri ræðu við 1. umr. málsins. Þær breytingar, sem heilbr.- og félmn. leggur til, að gerðar verði á frv., eru fyrst og fremst, að felld verði niður 12. gr. um tryggingadóm. N. er ekki andvíg því, að slíkur dómur verði skipaður, en telur eðlilegra, að um það mál verði sett sérstök löggjöf, og leggur því til, að bætt verði við 1. gr. frv. á eftir orðunum „þeim úrskurði má áfrýja til tryggingadóms“ og þar komi: sem sett verði um sérstök löggjöf. Breyting þessi er gerð í fullu samráði við ráðh. og ráðuneytisstjóra heilbr.- og trmrn., svo og nm., sem sömdu frv. Einnig leggur n. til, að seinni hluta 1. mgr. 2. gr. frv. verði breytt, og verður hann samkv. till. n. næstum því óbreyttur frá fyrri lögum. Þá samþykkti n. að mæla með samþykkt ákvæða til bráðabirgða, sem bætast við frv., en n. bárust þessi ákvæði frá fjmrn. í gærmorgun. Í nál. okkar komu fram aths. frá nm., þeim hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, Gylfa Þ. Gíslasyni og Ólafi G. Einarssyni, um þetta síðast nefnda atriði, svo og fleira, sem þau vildu sérstaklega benda á.



Herra forseti. Þm. Alþfl. styðja þá breytingu, sem frv. gerir ráð fyrir, og munu því fylgja frv. og stuðla að því, að það geti orðið að lögum, áður en Alþ. hefur jólaleyfi sitt. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 211 tvær brtt. Önnur er um breytingu á ákvæðum, sem í frv. eru, en þar er sú breyting gerð frá gildandi lögum, að fjölskyldubætur eiga samkv. frv. framvegis ekki að hækka sjálfkrafa í kjölfar breytinga á almennu kaupgjaldi, eins og lög gera nú ráð fyrir. Ég tel eðlilegt, að fjölskyldubætur eins og aðrar bætur hækki framvegis eins og hingað til í sama hlutfalli og kaupgjald breytist. Þá er enn fremur rétt að vekja athygli á því, að hingað til hefur viðmiðunin við breytingar tryggingabóta verið við kaupgjald í almennri fiskvinnu, en samkv. frv. er ætlazt til þess, að framvegis verði miðað við breytingu á almennu Dagsbrúnarkaupi. Ég vek athygli á því, að þessi breyting hefur það í för með sér, að tryggingabætur 1. jan. n.k. munu hækka minna en þær hefðu gert, ef gömlu ákvæðin væru í gildi, þar eð kaupgjald í fiskvinnu hækkaði í síðustu samningum meira en almennt Dagsbrúnarkaup. Hins vegat skil ég þau rök, sem fyrir því hafa verið færð, að eðlilegt sé að miða breytingu á tryggingabótum við þá breytingu, sem verður á almennu kaupgjaldi verkafólks, og geri því ekki brtt. um þetta efni. Þá hef ég leyft mér á sama þskj. að flytja brtt. um það, að fjölskyldubætur skuli áfram greiddar vegna þeirra barna, sem stunda framhaldsnám. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjölskyldubætur eru nú greiddar til 16 ára aldurs, þ.e. einu ári eftir að skyldunámi lýkur nú, en einmitt til þess aldurs, sem gert er ráð fyrir, að skyldunám muni vara samkv. þeim breytingum, sem ég þykist víss um, að alveg á næstunni muni verða gerðar á fræðslukerfinu, að fræðsluskylda verði framvegis frá 7–16 ára aldurs, og þá ná fjölskyldubæturnar einmitt til barna, sem eru á fræðsluskyldustiginu. Nú er það og kunnara en frá þurfi að segja og um það þarf ég ekki að orðlengja, að það kemur sér mjög illa fyrir fjölskyldur, sem eiga börn í skóla, að einmitt þegar framhaldsnám er hafið, skuli fjölskyldubæturnar falla niður. Og meðan nemendur eru á framhaldsskólastigi, frá 16–17 ára til tvítugsaldurs, þá njóta þeir engrar aðstoðar vegná námskostnaðar, sem þó er meiri en í barna- og gagnfræðaskólum, frá hinu opinbera, þar til kemur á háskólastig. Þá kemur til af hálfu hins opinbera myndarleg aðstoð frá Lánasjóði ísl. námsmanna við þá, sem stunda háskólanám og annað hliðstætt nám. En það hefur lengi verið ljóst, að hér er eyða í aðstoðarkerfi hins opinbera við skólanemendur, þá skólanemendur, sem stunda framhaldsnám einmitt á þessu árabili, frá því að fjölskyldubætur falla niður og þangað til háskólanám eða annað hliðstætt nám er hafið. Til þess að bæta úr þessu hef ég leyft mér að flytja brtt. um, að ef börn og unglingar séu í skóla, þá skulu fjölskyldubætur greiddar vegna þeirra fram til 21 árs aldurs, nema því aðeins, að áður hafi komið til aðstoð af hálfu lánasjóðs ísl. námsmanna. Þá er ekki eðlilegt, að með slíkum nemendum séu greiddar fjölskyldubætur. Svo telst til, að fjöldi í aldursflokknum 17–20 ára muni verða því sem næst 4300, og reikna má með, að í aldursflokkunum 17, 18 og 19 ára séu um það bil 55% í skóla, 6 mánuði eða lengur, en í 20 ára árgangi eru líklega um 40% í skóla. Ef miðað er við þessar hlutfallstölur, þá eru skólanemendur á þeim aldri, sem þessi nýju fjölskyldubótaákvæði mundu taka til, ef samþykkt yrðu, um 8815, og útgjaldaauki af þessum sökum mundi því verða um 52 millj. kr., eftir því sem næst verður komizt. Hér sýnist ekki vera um svo mikla fjárhæð að ræða, að ekki væri rétt að stiga þetta fyrsta spor til aðstoðar skólanemendum á framhaldsskólaaldri, sem nú njóta engrar aðstoðar. Mér er ljóst, að ef samþykkt verður að fella niður almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald, þá er í því fólgin veruleg hagsbót fyrir skólanemendur, sem hingað til hafa þurft að greiða þessi gjöld, en það hefði verið mjög æskilegt, að þeir þyrftu ekki að greiða þau. Ef það verður ofan á að fella þau niður, þá er þar vissulega um hagsbót að ræða, en ég hygg, að allir séu um það sammála, að sú hagsbót sé ekki nægileg, og rétt væri að stíga frekara spor til stuðnings þessu fólki. Ég geri mér ljóst, að lítill tími er til athugunar á málinu. Ég orðlengi því ekki frekar um þetta, þó að um þetta mætti margt segja. Ég skal engan frekari rökstuðning færa fyrir þessu. Ég hygg, að í raun og veru geri allir sér grein fyrir því, um hvað hér er að ræða, og ég hef reynt að velja til aðstoðar við framhaldsskólafólkið það einfaldasta form, sem hugsanlegt er, einfaldlega það, að það gangi inn í þrautreynt kerfi, margprófað kerfi, sem sé fjölskyldubótakerfið. Það hefur alla tíð verið skoðun mín, að grundvallaraðstoðin við það ætti að vera um hendur tryggingakerfisins, og þarna væri fyrsta sporið stigið í þá átt. Ég geri mér ljóst, að þingið er á síðustu starfsdögum sínum, svo að ég orðlengi ekki frekar um þetta, en endurtek, að þótt við þm. Alþfl. hörmum, hversu seint mál þetta kom fram og hversu mikinn feiknahraða hefur orðið að hafa á afgreiðslu þess í heild í hv. heilbr.- og félmn., þá munum við stuðla að því, að málið nái fram að ganga fyrir jól, því að við teljum hér vera um stórmikið nauðsynjamál að ræða.



Herra forseti. Frv., sem nú er til umr., fjallar um mjög merkilegt og mikilsvert mál, sem sannarlega þarf góðrar athugunar við. Í því eru ýmis atriði, sem allir þm. eru væntanlega efnislega sammála um og fela að mínu mati í sér ágætar réttarbætur. En ég get ekki látíð hjá líða að átelja þann hátt, sem hafður hefur verið á afgreiðslu þessa máls. Það var lagt fyrir Alþ. s.l. mánudag, tekið fyrir með afbrigðum til 1. umr. Það skal tekið fram, að a.m.k. við þm. Sjálfstfl. höfðum ekki haft tækifæri til að líta á málið, áður en það var lagt fyrir hér á mánudaginn og tekið strax fyrir til 1. umr. Þá þegar var orðið svo mikið um fundahöld hér í þinginu og síðan næstu daga vegna fjárlaga og annarra mikilvægra máía, skattalaga o.fl., sem hér hafa verið til meðferðar, að varla hefur unnizt tími til þess að skoða þetta mál nægilega rækilega. Þó hefur verið eftir föngum athugað það, sem lagt var hér fram á mánudaginn. Ég þakka hv. heilbr.- og félmn. það, að hún hefur tekið til greina ýmsar ábendingar, sem við fulltrúar Sjálfstfl. í hv. heilbr.- og félmn., hv. 11. landsk. þm. og ég, höfum sett fram þar. Ég tel, að málið batni strax við, að þær ábendingar séu teknar til greina, og vona, að hv. þd. muni fylgja þeim. Í trausti þess, að málið yrði ekki miklu flóknara en er það var lagt fram á mánudaginn, þá tjáðum við okkur fylgjandi því að greiða fyrir því, að málið fengi eins hraðan framgang og unnt er hér á hv. Alþ. Þess vegna er það, að við fulltrúar Sjálfstfl. höfum skrifað undir nál. með nokkrum aths. þó, eins og hv. þm. hafa e.t.v. lesið í nál. En ég vil benda á, að það hefur mikil áhrif að mínum dómi á meðferð þessa máls, að skyndilega í gærdag um tvöleytið, - ég veit ekki, hvort það hefur verið tveim mínútum fyrir tvö eða tveim mínútum yfir tvö, - var lagt inn á nefndarfund í heilbr.- og félmn. plagg í ljósriti, dags. 16. des., - menn taki eftir því, dags. 16. des., um fjárhagsgrundvöll almannatrygginga. Þetta plagg er 4 síður, og farið var fram á, að við tækjum afstöðu til þess, helzt þá þegar, en fallizt var á, að nefndarfundur yrði aftur haldinn síðar um daginn, ef ske kynni, að tími gæfist til þess að lesa þetta plagg. Þannig fór fyrir mér, sem tók þátt hér í umr. í gær um annað mál og reyndi eftir föngum að fylgjast með umr. í þeim málum, sem á dagskrá voru, að mér varð á að veita mér þann munað að fá kaffitíma, eins og um hefur verið rætt hér í sambandi við önnur mál, að nauðsynlegt sé á vinnustöðum. Það varð til þess, að ég hafði 5 mínútur til þess að athuga þetta plagg um fjárhagshlið almannatrygginga, því að kl. 4 var boðaður fundur í heilbr.- og félmn., og kl. 4.30 var þingfundur um önnur mál. Fyrri fundurinn, sem heilbr.- og félmn. hélt í gær, var einnig hálftímafundur. Raunar stóð hann lengur, því að hann stóð örlítið fram á þann tíma, sem venjulegur þingfundur var einnig hafinn hér um önnur mikilvæg mál. Þetta vil ég láta koma fram, því að mér finnst slík vinnubrögð vera alveg óviðunandi. Ég vil þó ekki láta skilja þessi orð mín svo, að ég sé á móti þeim till., sem hér voru lagðar fram í þessu máli á mánudaginn var, enda hafði ég látið orð falla um það, að þeim væri ég fylgjandi, og fyrir því vildi ég greiða, að þetta mál kæmist fram. En eins og menn sjá í nál. okkar, þá höfum við þrjú gert fyrirvara um afgreiðslu fjárhagshliðar málsins, og ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hann hér upp, því að ég efast um, að þm. hafi haft tíma til að lesa nál. „Gylfi Þ. Gíslason, Ólafur G. Einarsson og Ragnhildur Helgadóttir taka fram, að þau telji óhjákvæmilegt að átelja, hversu seint þetta mikilvæga mál var lagt fyrir Alþ. og hversu lítinn tíma n. hefur þess vegna haft til athugunar á því. Einkum og sér í lagi telja þau þó ámælisvert, að n. skuli hafa verið ætlað að taka afstöðu til bráðabirgðaákvæðanna um fjáröflunina á nokkrum klst.“ - Þær voru, þessar nokkrar klst., 21/2 fyrir þá, sem höfðu setið við allan tímann og lesið plaggið. Fyrir þá, sem voru í öðrum störfum á venjulegum þingfundartíma, gáfust þarna t.d. fyrir suma 5 mín. - „Þar er um að ræða þátt í þeirri breytingu, sem ríkisstj. hefur boðað sem stefnu sína varðandi tekjuöflun ríkis og sveitarfélaga, en heildarafstaða til þeirra mála hefur ekki verið tekin. Hins vegar er sú hækkun tryggingabóta, sem frv. sjálft gerir ráð fyrir, svo mikið nauðsynjamál, að þau telja rétt, að frv. nái fram að ganga.“ Nú vil ég geta þess, að í morgun hef ég reynt að athuga málið enn frekar og komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri hv. Alþ. og málinu sjálfu fyrir beztu, að samþ. væri svo hljóðandi till., sem ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 225, og er nú að gera grein fyrir henni við þessa 2. umr. málsins, þó að ég ætli síðan að draga hana til baka til 3. umr. Till. hljóðar svo: „Aftan við frv. bætist svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Ráðh. getur ákveðið frestun á álagningu og innheimtu vegna ársins 1972 á hlut hinna tryggðu til lífeyristrygginga samkv. b-lið 20. gr., hlut sveitarsjóða samkv. c-lið 20. gr., hlut atvinnurekenda samkv. d-lið 20. gr. og iðgjöldum hinna tryggðu til sjúkratrygginga samkv. 2. mgr. 48. gr. l. Frestunin standi þó eigi lengur en til marzloka. Þann tíma skal ríkissjóður sjá fyrir rekstrarfé til lífeyris- og sjúkratrygginga.“ Þessi till. gerir ráð fyrir, að efnislega geti frv. komið til framkvæmda að öllu leyti eins og það var iagt fram s.l. mánudag. Á það var þá bent, að það vantaði skýringar á fjárhagsgrundvellinum, og það er rétt, að vítanlega verður að vera í frv. ákvæði um, hvernig á að haga þeim málum, og við sjálfstæðismenn drögum sízt úr því. Og þess vegna sýnist mér, að ákvæði sem þetta muni strax bæta málið að miklum mun. Þegar lýst var eftir skýringum á því s.l. mánudag, hvernig hæstv. ráðh. hefði hugsað sér að fjármagna almannatryggingar, þegar framkvæmdar hefðu verið þær hugmyndir ríkisstj., sem þegar hefur verið lýst í fjölmiðlum, m.a. að afnema almannatryggingagjaldið, þá svaraði hæstv. ráðh. því, að svörin við þessum spurningum um fjármögnun almannatrygginganna lægju í þeim frv., sem þá voru á borðum þm. nýkomin og enginn hefði haft tíma til að lesa. Þetta voru frv. til l. um tekju- og eignarskatt og frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga. Þetta voru þær upplýsingar, sem við höfðum þá. Í plagginu góða, sem ég nefndi og kom frá hv. fjmrn. í gær, er getið um þessi atriði. Er það í samræmi við þessar hugmyndir og að aukí bætt við atriði, sem hvergi kom fram í umr. eða skýringum við frv. á mánudaginn. Er bætt við, að árið 1972 skuli leggja á sérstakan launaskatt, er nemi 11/2%. Skattur þessi skal lagður á alla sömu aðila og lög nr. 14 frá 1965, um launaskatt, taka til, og gilda ákvæði þeirra laga að fullu um álagningu og innheimtu þessa sérstaka skatts, svo og um aðra framkvæmd hans. Eftir því, sem fram kemur í skýringum með þessum till., er hér um að ræða framlengingu á lögum, sem sett voru um verðstöðvun. Þá var þessi sérstaki launaskattur lagður á, og þeim lögum var ætlað að gilda til ársloka 1971. Við höfum ekki heyrt það hér á hv. Alþ., að ríkisstj. ætli að halda áfram verðstöðvun þeirri, sem framkvæmd var í tíð fyrri ríkisstj., og væri nauðsynlegt að upplýsa, hvort þessi till. þýði, að svo eigi að verða. Ef svo er ekki, þá þarf að athuga það mun betur, hvort það er ekki óeðlilegt, að till. um sérstakan launaskatt sé felld inn í, að ég ekki segi falin inni í, lög um almannatryggingar. Um þetta atriði hafa fjallað sérstök lög. Að mínu mati hefði verið eðlilegra að setja sérstök lög um þennan sérstaka launaskatt. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um það, hvaða fjárhæð menn ætla, að þessi sérstaki launaskattut gefi. Virtist mér, að þeir, sem undirbjuggu þessar till. hlytu að hafa gert sér grein fyrir þessu. Um þetta atriði er engin tala í skýringunum frá hv. fjmrn., enda e.t.v. ekki eðlilegt, þar sem sami hraði og sömu vinnubrögð virðast hafa verið á þessum hlutum sem öðrum af hálfu hæstv. ríkisstj. þessa dagana. Ég leyfi mér í þessu sambandi að beina fsp. til hæstv. fjmrh., - hann er ekki við. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hæstv. fjmrh. muni ekki vera í húsinu. Ég geri ráð fyrir, að það muni vera hann, sem spyrja á um þessi atriði. Frv. eins og það kom úr trmrn. fjallaði um aðra hluti, en þessar till. komu úr fjmrn. Og þm. þyrftu að fá skýringu á því, hvaða upphæð í krónutölu er um að ræða, hvaða áætlun liggur á bak við þetta og hvort búið er að reikna út, hverju launaskatturinn muni nema, þegar reiknað hefur verið með þeim hækkunum, sem urðu á launum núna nýverið. Þetta eru allt atriði, sem miklu máli skipta. Mér sýnist þetta vera allt svo óljóst, að nauðsynlegt sé að fresta þessum málum. Þó tel ég engan veginn til fyrirmyndar að þurfa að fresta þessum málum og yfirleitt því, hvernig eigi að fjármagna hlutina. En allt er þetta á eina bók lært. Við sjáum fjárlagafrv. og hvernig ætlazt er til, að staðið sé að afgreiðslu þess. Ég hef nú satt að segja verið að vona og er enn að vona, að við sjáum raunverulega áætlun og eitthvað, sem hægt er að átta sig á, áður en fjárlagafrv. kemur til 3. umr. Ef svo verður ekki, þá virðist þetta geta fallið inn í þá heildarendurskoðun og athugun á fjáröflunarkerfi ríkisins, sem mér skildist á hæstv. ráðh. hér í gær, að ætti að fara fram nú eftir áramótin. Þess vegna sýnist mér eðlilegt, til þess að starfsemi trygginganna geti gengið með eðlilegum hætti, að samþykkja þá till. um bráðabirgðaákvæði í þessu frv., sem ég hef lagt fram á þskj. 225. Ég held, að með samþykkt þeirrar till. yrði kannske bjargað örlitlu af virðingu hv. þm., sem mér sýnist vera í talsverðri hættu við þá fjárlagaafgreiðslu, sem fyrir dyrum stendur, ef ekki gerist eitthvað óvænt næstu daga. Ef till. þessi verður samþ., er unnt að afgreiða þennan hluta almannatryggingafrv. um leið og aðra hluta af tekjuöflunarkerfi ríkisins, um leið og skattafrv. tvö á sínum tíma, enda er þetta allt saman í eðlilegu samhengi. Sýnist mér, að það væri mun betra, og þá gæfist þm. einnig tími til að athuga hlutina örlítið, eins og þeim ber raunar skylda til að gera. Ég þykist vita, að hæstv. ráðh., sem með mál þetta fer, muni geta lagt þessu lið. Ég sé ekki, að starfsemi þessara þátta trygginganna, sem við ræðum hér um, þurfi að truflast af þeim ástæðum. Ég bið velvirðingar á því, að ég skuli leyfa mér að eyða svo miklu af tíma þingsins í umr. um þetta mál. En ég tel miklu varða, að vandlega sé að þessu staðið og þm. gefist nægur tími til þess að athuga hlutina, við séum ekki neydd til þess að henda frá okkur hálfunnum málum og komið sé óvænt, ég vil segja aftan að okkur, með till. um allt aðra hluti inn í mál, sem við erum búin að dragast á að fylgja. Þetta sést, þegar skoðað er ofan í kjölinn það, sem í þessum fjármögnunartillögum felst. Svo að aftur sé vikið að launaskattinum, langar mig auk þess að fá að vita, hve hárri upphæð ætlað er, að hann muni nema á árinu. Þá er nauðsynlegt að fá upplýst, hvort þetta sé ekki örugglega tilfærsla, eða hvort þetta sé enn nýr launaskattur, hvort meiningin sé e.t.v. að halda áfram launaskattinum, sem ákveðinn var í verðstöðvunarlögunum, og þetta sé enn eitt atriði eða hvort við megum reikna með, að ekki verði um fleiri launaskatta að ræða. Ég vil þá leyfa mér að víkja að þeim ákvæðum tryggingalaga, sem fjalla um tryggingabæturnar og greiðsluna á þeim. Hv. frsm. heilbr.- og félmn. gerði hér grein fyrir, að við hefðum lagt til, að gerðar yrðu nokkrar breytingar á þessu frv. Í fyrsta lagi er það um ákvæðið um tryggingadóm. Í frv., eins og það var lagt fyrir, var gert ráð fyrir, að í tryggingadómi yrðu þrír menn, læknir, tryggingafræðingur og lögfræðingur, og þessi tryggingadómur setti sér sjálfur starfsreglur. Þetta tel ég alveg ótækt frá réttarfarslegu sjónarmiði, enda féllst n. á við nánari athugun að leggja til, að sérstök lög yrðu sett um tryggingadóm. Ég tel það geta verið til bóta í okkar réttarfari, að til sé sérstakur tryggingadómstóll. En lögum um hann verður þá að vera þannig háttað, að hann komi að raunverulegu gagni til þess að greiða fyrir afgreiðslu mála. Til þess er nauðsynlegt að hafa hann þannig skipaðan, að hann geti kveðið upp dóma, sem geta átt heima inni í réttarkerfinu, og e.t.v. ætti að vera unnt að áfrýja úrskurðum og dómum tryggingadóms beint til Hæstaréttar. Eitthvað slíkt gæti orðið til raunverulegs flýtisauka. En eins og þetta var hugsað í upphafi í frv., þá sé ég ekki, að þarna sé um neinn dóm eða dómstól að ræða, heldur bara yfirtryggingaráð eða eitthvað slíkt, einhverja silkihúfu ofan á tryggingaráð. En allt öðru máli gegndi, ef hér væri um raunverulegan dómstól að ræða. Það, sem ég vil sérstaklega benda á við nánari athugun þessa máls, er, að fyllilega kæmi til greina, að tryggingadómur fjallaði um fleiri atriði en aðeins þau, er almannatryggingar varðar. Ég teldi fyllilega koma til athugunar, að hann fjallaði um ágreiningsmál varðandi lífeyrissjóði og jafnvel Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég geri ekki ákveðnar till. um þetta. Ég hef ekki haft tækifæri til að athuga málið, en mér finnst eitthvað í þessa áttina mjög koma til greina og geta verið til bóta í okkar réttarkerfi. Þá tel ég mjög til bóta, að nú skuli skylt að greiða barnalífeyri með munaðarlausum börnum. Mér sýnist, að það þurfi að leiðrétta orðalag í 2. gr. frv. í sambandi við það atriði. Þar stendur, að séu báðir foreldrar látnir eða ófærir um að inna framfærsluskyldu sína af hendi, skuli greiddur tvöfaldur barnalífeyrir. Þarna mun aðeins vera átt við munaðarlaus börn eða þau börn, sem eiga foreldra, sem eru annaðhvort látin eða þá öryrkjar. Til annarra aðstæðna mun þessu ákvæði ekki vera ætlað að ná. Þess vegna getur þetta orðalag valdið misskilningi og þyrfti að leiðréttast, áður en frv. færi úr þessari hv. d. Þá virðist vera mjög til bóta ákvæði um, að heimilt verði að greiða barnalífeyri með börnum manna, sem sæti gæzlu- eða refsivist. Enn eitt atriði, sem ekki virðist stórt í sniðum, en ég veit þó nokkur dæmi til, að sé mjög nauðsynlegt, varðar börn, sem ekki hefur tekizt að feðra, þrátt fyrir að gangskör hafi verið að því gerð í barnsfaðernismálum. Tel ég sanngjarnt, að unnt sé að greiða barnalífeyri meðslík um börnum. Það geta og hafa komið upp þau tilfelli, að um sé að ræða útlendan föður, sem ógerlegt sé að hafa upp á, og í slíkum tilvikum er mjög slæmt, að barnið skuli fara á mis við það framlag, sem feðrum er annars ætlað að greiða, eða barnalífeyri, sem greiddur er með börnum, sem misst hafa föður sinn, eða ef hann er örorkulífeyrisþegi. Þetta tel ég tvímælalaust til bóta, og einnig verð ég að segja, að mér finnst skynsamlega orðað þetta ákvæði að því, er til þess tekur, hvernig að slíkum málum þarf að vera staðið, til þess að umsóknir um lífeyri með börnum, sem ekki hefur tekizt að feðra, verði teknar til greina. Það er sem sé alls ekki verið að leggja til, að barnalífeyrir sé greiddur með ófeðruðum börnum yfirleitt, enda gæti það leitt til hins mesta ófarnaðar og tæplega gerlegt frá siðferðilegu sjónarmiði að standa aðslíkri till. En í þessu formi sýnist mér það skynsamlegt. Í sambandi við 4. gr. frv. höfum við hv. 11. landsk. þm. leyft okkur að gera sérstaka aths. í nál. Við teljum sanngjarnt og þjóðhagslega heppilegt, að tekjur ellilífeyrisþega að vissu marki verði ekki látnar valda skerðingu á rétti til tekjutryggingar samkv. 1. mgr. þessarar 4. gr. Við vitum það öll, hvernig framkvæmdin var á lögum um almannatryggingar fyrir hálfum öðrum áratug, þegar í gildi voru enn þá ákvæði um svo nefnda tekjuskerðingu á ellilífeyri. Menn fengu ekki fullan ellilífeyri, nema þeir hefðu tekjur undir vissu lágmarki. Þetta leiddi til þess, að menn létu hjá líða að vinna fyrir tekjum, sem þeim e.t.v. bauðst að gera, ef þeir gátu fengið sama fé frá Tryggingastofnuninni fyrir að gera ekki neitt, og skilyrði fyrir því, að þeir fengju þær bætur frá Tryggingastofnuninni var, að fólkið gerði ekki neitt eða hefði a.m.k. ekki þessar tekjur. Og ég geri ekki ráð fyrir, að það þýði frekar að segja fólki, sem komið er yfir 67 ára aldur, að vinna kauplaust en öðru fólki. Það er alveg sama hvötin, sem enn stendur þá, að menn vilja gjarnan hafa eitthvað upp úr sínu erfiði. Ég tel, að ákvæði, sem ganga í þá átt að rýra sjálfsbjargarviðleitni manna, dragi einnig úr því, að aldrað fólk vinni, sjálfu sér til gleði og lífsfyllingar og þjóðfélaginu til góða. Ég óttast það, að ef ellilífeyrisþegi sér, að hann getur fengið 120 þús. kr. á ári, ef hann hefur undir vissu tekjulágmarki, láti hann hjá líða að afla sér þeirra tekna, sem svipti hann þessum möguleika. Og þetta getur líka leitt til þess, að menn taki e.t.v. að hagræða skattframtölum sínum í þeim tilgangi að geta öðlazt þessa tekjutryggingu, sem þarna er fram boðin. Mér er alveg ljóst, að hugsunin að baki þessu er góð og falleg, en það, sem um er að ræða, er, að framkvæmdin á slíku ákvæði getur stundum leitt til hins öfuga við það, sem fyrirhugað er. Þess vegna hefðum við talið, að það væri æskilegt, að tekjur að vissu marki, við skulum segja 150 þús., jafnvel 200 þús., gæti ellilífeyrisþegi haft, án þess að það væri talið með í þeim upphæðum, sem um væri að ræða, þegar verið er að reikna út, hvort hann eigi rétt á tekjutryggingu eftir frv. Að tekjur ellilífeyrisþega umfram ellilífeyrinn kæmu sem sé ekki að öllu leyti til þess að valda skerðingu á þessum rétti til tekjutryggingar. Að sjálfsögðu hefðum við getað flutt brtt. í þessa átt við frv., sem hér liggur frammi, en við erum nú einu sinni svo einkennilega samansett, stjórnarandstaðan, að okkur finnst nauðsynlegt að vita nokkurn veginn, hvaða kostnað og afleiðingar það hefur í för með sér, sem við erum að leggja til, og þess vegna vildum við ekki flytja brtt. í þessa átt núna, því að við höfum ekki nokkur tök á því að afla okkur upplýsinga um það, hvernig þetta mundi verka, á þessum litla tíma, sem ætlaður var til meðferðar þessa máls. Þess vegna bendum við á þetta í nál. okkar í þeim tilgangi, að það komi til vandlegrar athugunar í þeirri n., sem hefur tryggingamálið til frekari endurskoðunar og mér skilst, að enn sé í fullum gangi. Þá langar mig að vekja athygli á því, að þessar reglur geta á vissan hátt valdið talsverðu misrétti kynja. Það hefur talsvert verið um það talað, að í þessu frv. fælist mikil bót á jafnréttisaðstöðu karla og kvenna í sambandi við tryggingar. En ef öldruð hjón hafa þannig tekjur, að þau missa af tekjutryggingunni, sem reiknað er með í 4. gr., þá er það ekki reiknað á þann hátt, að það séu þau hjónin, hvort um sig, sem hafi þær tekjur, heldur eru tekjur hjóna lagðar saman og sameiginlega reiknað út, hvort þau geti átt rétt á tekjutryggingunni eða ekki, þannig að ef einungis maðurinn hefur þær tekjur, að hann fari fram yfir lágmarkið, þá missa bæði hjónin af tekjutryggingunni. Þetta tel ég, að þyrfti að athuga mun betur en hér er gert. Mér reiknast til, að hjón geti fengið samtals 216 þús. með tekjutryggingunni í ellilífeyri, en ef þau fá enga tekjutryggingu, fá þau 126 þús. Ef þetta er ekki rétt, bið ég, að það sé leiðrétt. Ég játa það, að svo mikill hraði hefur verið á að athuga þessi mál, að það kann að vera, að hér fari eitthvað milli mála. Ég hef ekki haft tíma til að afla talna úr Tryggingastofnun ríkisins um þessi mál, en mér sýnist, að í sambandi við þetta ákvæði þurfi að athuga aðstöðu í sambandi við jafnrétti karla og kvenna. Í sambandi við ákvæðið um fjölskyldubætur vil ég taka fram, að það hefur lengi verið skoðun Sjálfstfl., að eðlilegra væri að afnema ákvæði um fjölskyldubætur úr lögum um almannatryggingar. Það er kunnugt, að fjölskyldubætur eru ekki hluti af tryggingakerfinu, heldur hefur greiðsla fjölskyldubóta verið, í því formi, sem hún núna er, meira hugsuð sem eins konar efnahagsráðstöfun. Það er þess vegna, sem svo einkennileg niðurstaða verður, að fjölskyldubætur eru greiddar með. fyrsta barni vel bjargálna fólks, og það finnst mér sannast sagna ekki vera eðlileg niðurstaða. Og í samræmi við þá yfirlýstu stefnu núv. hæstv. ríkisstj. og stefnu fyrri ríkisstj. að gera hag hinna lægst launuðu sem beztan, þá held ég, að breytt fyrirkomulag á greiðslu fjölskyldubóta gæti einmitt komið mjög til athugunar í því skyni, og ég er satt að segja dálitið undrandi yfir því, að brtt. um þetta efni skulu ekki verða lagðar fram af hæstv. ríkisstj., um leið og hún leggur fram bæði frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt og frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar. Þess er e.t.v. að vænta, að slíkar brtt. komi frá hæstv. ríkisstj., þegar skattalög verða hér til meðferðar síðar í vetur. En ég hef skilið hæstv. heilbr.- og trmrh. svo í ræðum hér á Alþ., að hann hefði einmitt þessa sömu skoðun á fyrirkomulagi á greiðslu fjölskyldubóta og Sjálfstfl. hefur. Og ég vil hvetja til þess, að þetta mál verði athugað enn betur af þeirri n., sem hefur mál þessi til meðferðar. Ég hygg nú, að fyrrv. ríkisstj. hafi þegar unnið þar undirbúningsstarf, og væri því e.t.v. ekki svo geysiflókið mál að fella þessa hluti saman í það form, að fjölskyldubætur verði hér eftir eða síðar greiddar í gegnum skattakerfið í stað tryggingakerfisins nú, en það fyrirkomulag mun geta leitt til þess, að þær komi mun betur til góða hinum tekjulægstu í þjóðfélaginu. Ég mun ekki hafa þessi orð miklu fleiri, en ég get ekki varizt því, áður en ég lýk máli mínu, að harma það, að ég heyrði í umr. hér í gær, að hæstv. forsrh. allt að því átaldi okkur stjórnarandstæðinga fyrir að fylgja þessu máli, sem lagt er þó fram af hans hálfu. 

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil þakka hv. heilbr.- og félmn. og öllum meðlimum hennar fyrir ákaflega góð störf. Ég fór fram á það við 1. umr., að þetta mál fengi mikinn forgang í störfum, og n. hefur sannarlega orðið við þessari beiðni minni. Frá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni liggja fyrir brtt. á þskj. 211. Sú fyrri er um það atriði, að inn í ákvæðin um fjölskyldubætur verði teknir nýir liðir, sem eiga að fela í sér aðstoð við námsfólk. Þetta er hugmynd, sem við ræddum hér á síðasta þingi, hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og ég, vegna þess að hér er um að ræða skipan, sem ég veit, að t.d. Svíar hafa í þessu sambandi. Hins vegar tel ég óeðlilegt, að um þetta mál verði fjallað í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það er starfandi á vegum ríkisstj. sérstök nefnd, sem á að fjalla um nýja tilhögun á stuðningi við námsfólk á bilinu á milli skyldunámsog háskólastigs, og sú nefnd er að störfum. Og ég mun beita mér fyrir því, að þessi hugmynd hv. þm. verði rædd ítarlega í þessari nefnd. Annað atriði í till. hv. þm. er, að skylt skuli að hækka fjölskyldubætur eins og aðrar bætur almannatrygginga, en í frv. er, eins og kunnugt er, lagt til, að þetta verði ákvörðunarefni fyrir ríkisstj. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr., hvers vegna ríkisstj. legði þetta til. Ég er á sama máli og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir um það, að fjölskyldubætur eru annars eðlis en almennar tryggingabætur. Fjölskyldubætur eiga að vera tekjujöfnunaraðferð að minni hyggju, og ég tel, að það þurfi að fjalla sérstaklega um það, að sú mikla upphæð, sem í þetta fer, nýtist miklu betur til tekjujöfnunar en raun er á núna, og um það mál verður fjallað í þeirri nefnd, sem vinnur núna að heildarendurskoðun almannatrygginganna. Þar verður fjallað áfram um þetta mál. Þess vegna hlýt ég að leggja til, að þessar till. hv. þm. verði felldar, og raunar er þar enn ein ástæða. Í þessum till. eru fólgin atriði, sem hefðu í för með sér mjög verulegar fjárupphæðir. Ég sé ekki í skjótu bili, hversu miklar þær fjárupphæðir munu vera, en mér sýnist, að þær muni vera milli 100 og 200 millj. kr., trúlega. Eins og ég gerði grein fyrir í fyrstu umr., fela þríþættar breytingar á almannatryggingum, sem koma til framkvæmda um þessi áramót, í sér upphæð, sem nemur yfir 1000 millj. kr. Ég er sannfærður um það, að það er áhyggjuefni þm. almennt, hvort ríkisstj. spenni ekki bogann of hátt með till. af þessu tagi. Og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason hefur varað sterklegar við því en nokkur annar þm., að ríkisstj. sé að fara yfir strikið með hugmyndum sínum um útgjöld ríkissjóðs. Ég hef einnig áhyggjur af þessu máli. Þess vegna tel ég ekki heldur fært af þessari ástæðu að fallast á till., sem hefðu í för með sér veruleg viðbótarútgjöld, að því er þetta atriði varðar. Hv. þm. benti á það réttilega, að það væri tekin upp sú breyting í frv., að skyldan til hækkana á bótum almannatrygginga væri miðuð við almenna verkamannavinnu, en ekki fiskvinnu, og að þarna væri munur á. Þetta er alveg rétt, þarna er munur á. Ef farið hefði verið eftir fiskvinnutaxtanum, hefðu bæturnar hækkað um rúml. 13%, en í samræmi við þau ákvæði, sem í frv. eru, hækka þær um rúm 10%. Þetta er ekki ýkja mikill munur, en þetta er munur, það er alveg rétt. En ég gerði grein fyrir því í 1. umr., hvernig á þessu stæði. Ég tel, að það sé ekki rétt að miða þessi ákvæði við laun tiltekins starfshóps. Við erum hér að vinna að lagasetningu, sem getur staðið um alllangt skeið hugsanlega, og það gætu komið upp þau tilvik, að þessi starfshópur gerði kjarasamninga, sem kæmu verr út fyrir viðskiptavini almannatrygginganna. Meginatriðið er þó hitt, að ég tel, að það sé ekki rétt að leggja þá byrði á samningsaðila í verkalýðshreyfingunni, að hann sé ekki aðeins að semja um sín kjör, heldur einnig um útgjöld almannatrygginga. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir flutti hér allítarlega ræðu og kom með margar aths. bæði við frv. og þetta mál í heild og ýmsar aths., sem ég er mjög sammála. Ég er t.d. algjörlega sammála hv. þm. um það, að það er vandamál í sambandi við tekjutrygginguna, hvernig fara eigi með fólk, sem vinnur og hefur nokkrar tekjur í því sambandi. Ég hef velt þessu máli mikið fyrir mér, og ég tel, að maður verði að reyna að finna einhverja lausn á þessu vandamáli. Þetta er vissulega vandamál, og um það verður að sjálfsögðu fjallað í þeirri nefnd, sem vinnur áfram að endurskoðun almannatrygginganna. Hins vegar langar mig til þess að minnast á það í þessu sambandi, að á þessum kjarabaráttutímum, sem ég skal sízt lasta, heyrist það stundum, að vinnan sé böl, sem menn verði fyrst og fremst að fá bætt fjárhagslega. En vinnan er ekki aðeins böl, vinnan er lífið sjálft, og vinnan gefur mönnum lífsfyllingu. Ég veit ósköp vel, að aldrað fólk og öryrkjar, sem hefur tök á því að vinna, er að þessu leyti miklu betur sett en öryrkjar og aldrað fólk, sem ekki á kost á því að vinna. Við skulum einnig muna eftir þessari hlið málsins. Ég tel raunar, að það þurfi að gera ráðstafanir til þess að tryggja það, að aldrað fólk, sem ekki fær að vinna hér almenna vinnu, en hefur fulla starfsorku, eigi þess kost að vinna t.d. hluta úr vinnudegi. Þetta er þjóðfélagslegt vandamál, sem fer vaxandi, og vandamál, sem ég tel, að við verðum að sinna. Í sambandi við bráðabirgðaákvæði um tekjuöflunarlið þessa frv. gerði hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir margar aths. Þarna er um að ræða óhjákvæmilega forsendu þessara breytinga að sjálfsögðu, að gera ráð fyrir tekjum í þessu sambandi. Í þessum tekjum er ekki um að ræða neina nýja hluti. Hv. þm. spurði, hvort launaskatturinn væri nýr skattur. En það er ekki þannig hugsað. Hér er aðeins verið að framlengja þann skatt, sem fólst í verðstöðvunarfrv. Að þessu leyti er verið að því, má segja. Hv. þm. spurði einnig um upphæðir í þessu sambandi. Ég get nú því miður ekki svarað þessu af jafnmikilli nákvæmni og hæstv. fjmrh. væri vafalaust fær um að gera, en ég vil minna á það, að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að launaskattarnir báðir, þessi 11/2% launaskattur og gamli 1% launaskatturinn, nemi 700 millj. kr. Hv, þm. gerði grein fyrir brtt., sem hún mun flytja við 3. umr. og sem hún ræddi við mig í morgun. Ég bar þá till. undir sérfræðinga mína í trmrn. og fjmrn., og niðurstaða þeirra varð sú, að þeir teldu ekki ástæðu til að hafa þann hátt á, að ráðh. geti ákveðið þá frestun, sem þarna er um að ræða. Þeir töldu, að þessi ákvæði væru í sjálfu sér það einföld og skýr, þó að ég skilji vel og geti fallizt á það, að þm. hafi haft naumari tíma til þess að átta sig á því, að þessa ákvæðis væri ekki þörf. Ég skal fúslega á það fallast með hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, að þetta stórmál er allt of seint fram komið. Það á ekki aðeins við um þetta mál, heldur einnig um frv. ríkisstj. um tekjuskatt og eignarskatt og um tekjustofna sveitarfélaga. ríkisstj. hefur færzt ákaflega mikið í fang með þessum miklu breytingum. Og ríkisstj. hefur haft nauman tíma til starfa. Þetta er að sjálfsögðu hennar réttlæting í þessu sambandi. Hins vegar er ég algjörlega sammála hv. þm. um það, að þm. eiga heimtingu á að hafa meiri tíma en þetta til að fjalla um mikilvægustu mál. Slíkt hefur þó vissulega áður gerzt hér á þingi. Ég hef staðið hér í þessum ræðustól og flutt hliðstæða gagnrýni og hv. þm., en það breytir engu um það, að þessi gagnrýni á rétt á sér. Við verðum að reyna að haga samvinnu ríkisstj. og Alþ. þannig, að alþm. geti fjallað á sem allra raunsæjastan hátt um þau mái. sem þeir þurfa um að fjalla. En einmitt vegna þess arna, að þetta mál er umfangsmikið og hvað hv. heilbr.- og félmn. og fulltrúar allra flokka í henni hafa unnið kappsamlega að þessu máli, vil ég ljúka máli mínu með því að endurtaka þakkir minar til n. Ég vil láta þess einnig getið, að þeirri breytingu, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir minntist á í sambandi við 2. gr. frv. og hún hafði vakið athygli mína á áður, er ég sammála og mun við 3. umr. flytja till. um hana.



Herra forseti. Þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. lagði þetta frv. fyrir d., bað hann bæði þm. og þá n., sem fengi málið til meðferðar, að hraða afgreiðslu þess þannig, að það væri öruggt, að það næði fram að ganga fyrir jólafri. Þegar hæstv. ráðh. var spurður um tekjuhlið málsins, svaraði hann því alveg hreint, að hún fælist í því frv., sem lagt hefði verið á borð þm. Ég tel því, að hæstv. ráðh. beri bein skylda til þess að sjá svo um, að sú n., sem hefur með þetta mál að gera og hefur haft það til athugunar, sé ekki að setja inn í það ákvæði, sem koma þm. mjög á óvart og alveg í bakið á þeim, þegar farið er fram á það, að þeir afgreiði málið með sérstökum forgangshraða. Ég er sannfærður um það, að það er fullur vilji hér á Alþ. til þess að koma málinu fram, eins og hæstv. ráðh. fór fram á. Það er ekki það, sem um er deilt. Það kemur þarna á síðustu stundu eins og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir réttilega benti á, ákvæði um 11/2% launaskatt til að standa undir útgjaldahlið þeirra breytinga, sem hér eru lagðar til. Hún spurðist fyrir um það, hvað þessi 11/2% launaskattur mundi nema miklu. Ég held, að þetta liggi nokkurn veginn ljóst fyrir, og benti hæstv. heilbrrh. á það hér, að í fjárlögum er gert ráð fyrir 700 millj. kr. tekjum af launaskatti. Í grg. með fjárlagafrv. er þess getið, að þar sé innifalinn 11/2% skatturinn, sem lögum samkv. átti að standa til loka þessa árs. Ef ég man rétt, voru gamli 1% skatturinn og nýi 11/2% skatturinn innheimtir af sama tekjustofni eða á sama hátt, og sýnist mér því auðséð, að 11/2% skatturinn, sem hér er gert ráð fyrir í till. hv. heilbr.- og félmn., nemi 420 millj. kr. Ég held, að það fari ekkert á milli mála með það, að 3/5 hlutar af 700 millj. séu 420 millj. Í grg. með frv., eins og það var lagt hér fyrir, segir í síðasta málsl., sem ég vil lesa hér, með leyfi hæstv. forseta: „Kostnaður vegna þeirra breytinga, er frv. hefur í för með sér, hefur verið kannaður og er talinn vera þannig: Vegna lífeyristrygginga 296 millj., vegna slysatrygginga 3.4 millj., vegna sjúkratrygginga 11.8 millj. Framlag ríkissjóðs til lífeyristrygginga þarf því að hækka um 106.6 millj. og sjúkratrygginga um 6.7 millj. frá fjárlagafrv. 1972.“ Hérna er hins vegar verið að leggja til 420 millj. kr. nýjan skatt, því að þetta verður nýr skattur, þar sem ákvæðið um 11/2% launaskattinn rennur sjálfkrafa út um næstu áramót, ef það verður ekki framlengt. Ég vil gera þá kröfu til hæstv. heilbrrh., að hann sjái um, að þetta ákvæði verði tekið út úr till. n. við 3. umr., og ef á að framlengja 11/2% skattinn, eins og fjárlög gera ráð fyrir, verði það gert á venjulegan hátt, með því að framlengja þau lög, sem um hann gilda. Ég tel, að það sé miklu hreinni aðferð en að vera að lauma þessu ákvæði um 420 millj. kr. álögur á atvinnurekstur inn í nál. hjá þessari n., sem fer með það mál, sem hér liggur fyrir. Ég tel þessa aðferð hvorki sæmandi hæstv. ráðh. né Alþ. Það er ekkert við því að segja, ef það er stefna hæstv. ríkisstj. að ætla að framlengja 11/2% launaskattinn, en þá á bara að gera það á venjulegan hátt, eins og þegar lög eru framlengd, ef þau eiga að gilda lengur. Hvaða skýring er á því, að þarna segir í grg. frv., að hér sé um 106.6 millj. kr. aukaútgjöld að ræða umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., en hér er ætlazt til, að við samþykkjum nýjan skatt upp á 420 millj. til að mæta þessari upphæð, sem þar er gert ráð fyrir? Þetta getur ekki farið saman. Ég vil ítreka tilmæli mín til hæstv. ráðh., að hann sjái um, að þetta ákvæði verði tekið út úr till. n., því að það er fullur vilji fyrir því í þessari hv. d., enda kemur það fram í nál. og hefur komið fram í framsögu þeirra aðila, sem mælt hafa fyrir nál., að þetta mál nái fram að ganga, eins og það var lagt fyrir af hæstv. heilbrrh. með þeirri grg., sem hann gerði um málið í framsögu sinni og með þeirri grg. hans um tekjuöflunarhlið málsins, sem hann taldi þá og lýsti yfir, að fælist í því frv. um tekju- og eignarskatt, sem þá hafði nýlega verið lagt á borð alþm.



Herra forseti. Það þarf aðeins að gefa nokkra skýringu á því, sem hér hefur verið rætt um varðandi framlenginguna á lagaákvæðunum um launaskatt. Ég gæti tekið undir þær aths., sem hér hafa komið fram um það, að framlengingin á þessu lagaákvæði hefði gjarnan mátt vera í öðru frv. en þessu út af fyrir sig. En hins vegar get ég ekki séð, að það skipti ýkja miklu máli, hvort þetta bráðabirgðaákvæði verður í þessu frv. eða öðru. Hér er ekki um það að ræða, að verið sé að leggja á nýjan skatt. Hér er aðeins um það að ræða að framlengja skatt, sem verið hefur í gildi, og samkv. fjárlagafrv. er ætlað að halda honum áfram. Þegar launaskatturinn var lagður á á sínum tíma í sambandi við verðstöðvunarlögin, var þar um ákveðna efnahagsaðgerð að ræða, sem hefur verið gert ráð fyrir að halda áfram. Með því að, eins og fram hefur komið hér, ætlunin er, að verðstöðvun semslík falli niður um næstu áramót, þarf að framlengja ýmis ákvæði, sem í þeim lögum eru. Þannig er t.d. gert ráð fyrir því að framlengja þetta ákvæði varðandi launaskattinn, og einnig er áformað að framlengja ýmis önnur ákvæði úr þeirri löggjöf, sem miða að því að halda áfram undir verðlagseftirliti öllu því, sem verðstöðvunarlögin annars bundu. Það má auðvitað segja, að það hefði mátt framlengja verðstöðvunarlögin, semslík út af fyrir sig. En vegna þess að ríkisstj. gerir ráð fyrir því, að leyfðar muni ver8a ýmsar verðbreytingar af eðlilegum ástæðum, eins og nú er komið, finnst ríkisstj. óeðlilegt að kalla þetta ástand verðstöðvunartímabil, en hins vegar er meiningin, að öll ákvæði úr verðstöðvunarlögunum, sem miða að því að banna hækkun á verðlagi á vörum og þjónustu nema að fengnu leyfi viðeigandi stjórnarvalda, verði áfram í lögum. Það hafa því verið gerðar ráðstafanir til þess að biðja aðra n. í þinginu að sjá um að skjóta hér inn í annað frv. ýmsum öðrum ákvæðum, sem betur þykja eiga heima í því frv. um verðlagsmál, þar sem um er að ræða framlengingu á ákvæðum úr verðstöðvunarlögunum. En fjmrn. hefur þótt heppilegt að bæta við þetta frv. framlengingarákvæðunum um launaskatt. Þetta vildi ég, að kæmi fram. Ég álít, að málið sé ofur einfalt í sjálfu sér. Ef hér eru einhverjir, sem ekki vilja framlengja þennan skatt, sem verið hefur í gildi, þá verður hann að sjálfsögðu borinn upp sérstaklega, og afstaða þeirra til launaskattsins sem slíks kemur þá greinilega fram við atkvgr., en hitt get ég vel tekið undir, að framlengingin á þessu ákvæði hefði gjarnan mátt að mínum dómi vera í einhverjum öðrum lögum fremur en að hnýta þeim þarna, en ég held, að það sé ekki neitt á móti því, að framlengingin sé sem bráðabirgðaákvæði við þessi lög. En hér er sem sagt ekki um það að ræða, að vetið sé að leggja á nýjan skatt, eða gera neina slíka breytingu, og það má segja, að þessi skattur komi ekki þessu máli við sérstaklega, heldur er þetta aðeins almennt í sambandi við tekjur ríkissjóðs, eins og fjárlagafrv. sjálft ber greinilega með sér.



Herra forseti. Ég var ekkert út af fyrir sig að ræða um afstöðu mína til launaskattsins. Ég taldi hara þá aðferð, sem hér er viðhöfð, vera óeðlilega og óframbærilega eftir þá yfirlýsingu, sem hæstv. heilbrrh. gaf hér, þegar hann lagði frv. fram, þ.e. að tekjuhlið þess væri tryggð í þeim frv., sem þá höfðu nýlega verið lögð á borð þm. Það er talið í frv., að útgjaldaaukningin sé 311 millj. Nú liggur það fyrir, að hér er verið að leggja til nýjan skatt, því að þetta er nýr skattur. 11/2% skatturinn átti að mæta ákveðnum útgjöldum vegna verðstöðvunarinnar. Þetta hlýtur því að teljast nýr skattur. Þó að auðvitað megi framlengja lögin eitthvað breytt, þá er þarna um rúmlega 100 millj. kr. hærri upphæð að ræða en frv. segir til um, að þessi breyting, sem verið er að gera á lögunum, komi til með að kosta ríkissjóð. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur alveg í hendi sér, hvort hún vill framlengja ákvæðin um launaskatt, eins og gert er ráð fyrir í fjárlögum og reiknað verður með, að muni gert verða, en þá á það bara að gerast á eðlilegan og þinglegan hátt. Auk þess getur hæstv. ríkisstj., ef hún telur, að tími sé ekki til þess fyrir jólafri að framlengja þau lög, sem þar um gilda, gert það þá með brbl., meðan þing ekki situr í jólafríinu, ef hún telur sig þurfa þess með. En þetta tel ég alveg ósæmilega aðferð, að bera fram tilmæli til þm. um að veita málinu sérstakan forgang, sem ég held, að allir þm. muni fallast á, og ætla svo að koma í bakið á okkur með því að blanda inn í málið umdeilanlegum, nýjum skatti. Það er þetta, sem ég er að átelja, en ekki skattinn út af fyrir sig. Það er alveg rétt hjá hæstv. sjútvrh., að við getum um það deilt, ef við höfum á því skiptar skoðanir, við annað tækifæri en í sambandi við það lagafrv., sem hér liggur fyrir og er alveg sérstaks eðlis og hefur velvilja, eins og ég hef sagt áður, þm. um, að það fái sérstaka meðferð.



Herra forseti. Ég vona, að mál mitt hér verði ekki til þess að tefja þingstörfin, og ég held, að það, sem ég hef hér að segja, eigi ekki að gefa tilefni til umr. S.l. fimmtudag fór hér fram í hv. Nd. 1. umr. um frv. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt. Í máli mínu þar lagði ég fram dæmi um það, hvernig skattbyrði gjaldenda breyttist miðað við gildandi skattalög og þau, sem boðuð eru. Hæstv. fjmrh. hafði áður í Ríkisútvarpinu greint frá nokkrum dæmum og einnig í framsöguræðu sinni hér s.l. fimmtudag. Ráðh. hefur skýrt frá því, að Reiknistofnun Háskólans hafi reiknað út hans dæmi, og ég dreg alls ekki í efa, að útkoman úr þeim dæmum er rétt. En það, sem mér finnst skipta öllu máli, er, á hvaða forsendum útreikningarnir eru byggðir. Og forsendurnar hlýtur Reiknistofnun Háskólans að hafa fengið einhvers staðar. Það er kannske oflæti, þegar ég segi, að ég telji mig sjálfan vita nokkuð um skattamál og treysti mér til að reikna, og ég efast ekki um, að það getur ráðh. líka. En það er svo alvarlegur munur á niðurstöðum okkar, og þessi dæmi eru nú farin að birtast í dagblöðum, að ég held, að almenningur eigi rétt á því að fá að vita hið sanna og það sem fyrst. Þess vegna finnst mér, að það sé ekki hægt að bíða eftir niðurstöðum eða áliti hv. fjhn., sem fær þetta mál til meðferðar. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa nokkurri undrun minni yfir því, að þeim stofnunum, sem annast skattlagninguna í landinu, skuli ekki vera falið að gera samanburð á skattlagningunni eftir mismunandi kerfum. Þessir aðilar sitja þó uppi með mestu þekkinguna, held ég, að allir geti verið sammála um. Það eru þess vegna tilmæli mín til hæstv. fjmrh., að hann hlutist til um það, að ríkisskattanefnd verði falið að gera samanburð á þeim útreikningum, sem lagðir hafa verið fram, og ríkisskattanefndin leggi sína útreikninga fram sem allra fyrst, þannig að þm. geti fengið þá í hendur, og þetta gerist þá helzt, áður en afgreiðsla fjárlaga fer fram. Þessir útreikningar þurfa að sýna, hver breyting verði á raunverulegri skattbyrði einstaklinga milli áranna 1971–1972, en það er einmitt þar, sem munurinn kemur fram í þeim dæmum, sem lögð hafa verið fram. Að sjálfsögðu verður að taka inn í þessa mynd alla þá skatta, sem fyrirhugað er að breyta, ýmist til hækkunar eða lækkunar, og þá skatta sem sagt, sem áhrif hafa á greiðslubyrði einstaklinga eða gjaldabyrði þeirra. Ég vænti þess og raunar veit ég það, hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir, að hann muni leggja fram útreikninga sína og forsendur þeirra. Ég vænti þess, að þetta komist bæði í hendur þm. og ríkisskattanefndar, ef hæstv. ráðh. felst á að láta hana annast þessa útreikninga.



Herra forseti. Í tilefni af þessari fsp. skal ég forðast að fara hér út í umr. Ég skal geta þess, að ég hef gert ráðstafanir til þess, að hver þm. fái í sínar hendur þær töflur, sem Reiknistofnun Háskólans hefur gert um þessa útreikninga og þær forsendur, sem fyrir þeim eru. Það hefur aldrei verið hugsun mín, að nein leynd gæti verið þar um. Nefnd sú, sem vann að þessu, óskaði eftir framkvæmdinni í þessu máli, og það er heldur ekki hugsun mín að koma í veg fyrir, að hv. alþm. hafi aðgang að þeim ríkisstofnunum, sem um þessi mál fjalla. Ég skal því hafa samband við ríkisskattstjóra út af þessari fsp. hv. 11. landsk. og biðja hann um álit á þessu máli. Ég hafði gert ráð fyrir því, að fjhn. fengi umsögn hans um það og mat á útreikningunum, en samkv. þeim forsendum, sem töflurnar gefa, þá skýra þær sig nú sjálfar að minni hyggju. Enn fremur hef ég látið athuga málið í Efnahagsstofnuninni og einnig fengið þar niðurstöður. En að sjálfsögðu skal þetta mál verða athugað.



Herra forseti. Ég vildi aðeins þakka hæstv. fjmrh., hversu vel hann tekur í þetta, og ég læt aðeins í ljós þá von, að þessar grg. geti legið fyrir, áður en gengið verður til 3. umr. um fjárlögin.