Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er gott að hafa hv. þm. Árna Johnsen hér, hann léttir alla vega lundina hjá mörgum, þó að hann pirri nú ugglaust einhverja líka. En það er alveg rétt sem hv. þm. Árni Johnsen nefndi og ég kom inn á í ræðu minni áðan, að mér finnst ótrúlegt að einungis fjórir hv. stjórnarþingmenn og tveir hæstv. ráðherrar hafa flutt ræðu í 2. umræðu um Icesave-málið. Það sem er skrýtnast við þetta er að þetta ágæta fólk ryðst hér inn þegar á að fara að greiða atkvæði um að halda kvöldfundi og allt í lagi með það, en mér finnst mjög dapurlegt að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar skuli þá ekki koma í þennan ræðustól og færa rök fyrir því hvers vegna þeir eru tilbúnir til að gera þessa hluti. Nú ætla ég engum, hvorki hv. þingmanni eða hæstv. ráðherra, að taka einhverja áhættu með framtíð íslensku þjóðarinnar. Það er hins vegar skoðun mín að það sé gert með þessum samningum. En ég ætla engum að gera það meðvitað, ég trúi því ekki og ég ætla það engum. En sérkennilegast er af hverju þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa ekki tekið þátt í umræðunni. Þeir hafa komið hér í einhver smáandsvör og fundarstjórn forseta, eins og í gærkvöldi, svo birtust nú allt í einu þingmenn Samfylkingarinnar og byrjuðu að ganga fyrir myndavélina, ég horfði á þetta, það var mjög áberandi, og voru svo margir hverjir nánast með eintóman skæting. Ég velti því upp, virðulegi forseti, þegar við ræðum þessi mál hér, hvort við ættum ekki að breyta þingstörfunum, þ.e. að stjórnarandstæðingar eða stjórnarliðar á hverjum tíma, skiptir engu máli úr hvaða flokkum, eigi að fara í andsvör við hina til að hafa eðlilegar rökræður um hlutina, en ekki hafa þetta eins og núna, að koma hér inn í þingsal og greiða atkvæði um að halda fund allan sólarhringinn og hlaupa svo bara út. Það er alveg með ólíkindum. Þessu þarf að breyta. Ég held að þeir sem þurfa að standa fyrir máli sínu, eigi að gera það hér. 
            

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta sem skiptir máli í stöðunni. Af hverju hafa Hollendingar og Bretar ekki fært rök fyrir því að við eigum að greiða það sem þeir vilja að við greiðum þeim? Vegna þess að þeir hafa vondan málstað að verja og vita að þeir mundu tapa málinu ef það færi fyrir dómstóla. Þess vegna hefur Evrópusambandið beitt okkur valdi og hamlað að þessi mál geti farið dómstólaleiðina. Það er nú þannig að við ættum að geta varið og sótt okkar stöðu fyrir dómstólum. Það er og ætti að vera eðlileg leið í samskiptum ríkja. En þeir afgreiða okkur, þessir háu herrar í Evrópu, eins og druslur. Við sem erum baráttumenn Íslands, munum aldrei láta deigan síga, aldrei, því það er hlutskipti okkar að verja land og þjóð fram í rauðan dauðann, virðulegi forseti. 
            

Já, virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir og hefur verið sagt í þessu máli frá upphafi, alveg frá því að við byrjuðum hér snemma í vor, að misvísandi upplýsingar hafa komið um hvort þetta sé bein eða óbein hótun og hvort hún sé frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Evrópusambandinu eða einstökum ríkjum innan Evrópusambandsins. Ég vil bara minna á það, virðulegi forseti, að þegar hv. þingmenn sem greiddu atkvæði með Evrópusambandsumsókninni fóru á Evrópuþing, sögðu breskir og hollenskir þingmenn við þessa ágætu þingmenn okkar Íslendinga, ef þið samþykkið ekki Icesave-samningana eins og þeir eru, fáið þið ekki að ganga inn í Evrópusambandið, það stendur bara ekki til boða. Fyrst semjið þið um Icesave og borgið það sem þar er og þá skulum við hugsanlega taka umsóknina gilda, öðruvísi fáið þið ekki að koma inn í Evrópusambandið. Þannig að það er alltaf verið að hóta bæði óbeint og beint í þessu máli og það er algjörlega óþolandi. Íslenska þjóðin á að standa saman í þessu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni kærlega fyrir ræðuna. Ég vil spyrja hann út í nokkra þætti. Ég hef haft töluverðar áhyggjur allt frá því í sumar hvað við virðumst vera föst inni í ákveðnum kassa. Við fengum þennan samning og höfum rætt hann, nú síðast með viðaukasamningum. Það virðist vera eins og menn hafi aldrei nokkurn tímann verið tilbúnir til þess að taka lokið af kassanum og athuga hvort einhverjar aðrar leiðir væru til að leysa þetta mál en þær sem lagðar eru til í þessum samningum, sem sagt að fá lán frá Bretum og Hollendingum. Þessi kassi er líka rammaður inn með Brussel-viðmiðunum, þar sem við tökum á okkur þessa ábyrgð upp á 20.887 evrur. Ég spyr hvort skoðað hafi verið hvort sú ákvörðun að takmarka ábyrgð okkar við 20.887 evrur hafi í raun og veru verið rétt eða hvort það hefði jafnvel komið svipað út eða betur gagnvart réttarstöðu okkar og samningum við Breta og Hollendinga hefðum við reynt að jafna þeirra ábyrgð, sem er ótakmörkuð hjá Bretum gagnvart einstaklingum og upp að 100 þúsund evrum hjá Hollendingum? Áætlað er að heildarkröfur á Landsbankann séu um 1.300 milljarðar og nú er talað um að allt fáist upp í forgangskröfurnar og jafnvel eitthvað upp í almennar kröfur líka, hefðum við þá getað sagst ætla að borga þetta í íslenskum krónum? Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og ég höfum velt mikið fyrir okkur hvort einhver leið sé til þess að borga í íslenskum krónum. Einnig spyr ég hvort skoðað hafi verið að leita eftir annarri fjármögnun en þessum lánum frá innstæðutryggingarsjóðnum og hollenskum stjórnvöldum. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að við höfum gert mistök í þessu máli frá fyrsta degi. Það sem er dapurlegast við þetta allt er að þeir sem viðurkenna ekki mistökin læra aldrei af þeim. Það hefur verið þannig í gegnum tíðina að fólk er alltaf í afneitun. Mistök verður að viðurkenna, annars lærist ekkert af þeim. Auðvitað áttum við strax í upphafi málsins, eins og ég nefndi t.d. hér í ræðu minni áðan, að fá menn líkt og Lee Buchheit, sem er einn reyndasti samningamaður í allri veröldinni, til að leiða okkur í gegnum þetta. Það kemur þeim sem voru í samninganefndinni ekkert við persónulega, það hefði bara verið mikilvægt að fá mann eins og Lee Buchheit til að stýra þessu og leiða okkur í gegnum þá erfiðleika sem við vorum í. Þetta er maður með reynslu og hann veit hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vinnur, hvernig hann kemur og gerir nauðasamninga og hirðir svo allar auðlindir landsins og við verðum bara hér hugsanlega einhverjir leiguliðar og greiðum í hlekkjum fyrir Breta og Hollendinga. Það getur bara endað þannig, virðulegi forseti. Hv. þingmaður benti á Brussel-viðmiðin, það er skrifað inn í samningana núna að tekið sé tillit til Brussel-viðmiðanna. Hvað ætla Íslendingar að gera ef allt fer á versta veg, sem ég svo sannarlega vona ekki, hvað ætla menn þá að gera og segja við Breta og Hollendinga, nýlenduherrana, ja, nú er þetta komið vel og illa fyrir okkur, við þurfum að endurskoða þetta allt. Þá benda þeir náttúrlega einfaldlega á Brussel-viðmiðin, það er tekið tillit til þeirra inni í samningunum. Um hvað fjalla Brussel-viðmiðin? Þau fjalla um það að íslenskri þjóð verði gert kleift að byggja sig upp aftur. Þá benda þeir einfaldlega á þetta. Þá gætum við lent í því að þurfa að afsala okkur auðlindunum og annað. Það er auðvitað það sem við hræðumst.

Virðulegi forseti. Svo ég haldi áfram því sem ég minntist á í fyrra andsvari mínu, þá veit ég að Norðurlöndin höfðu miklar áhyggjur af því að við mundum hugsanlega nota lánin frá þeim til að borga Icesave og það var eitt af því sem þau nefndu að ætti alls ekki að koma til greina, en ég hef ekki heyrt frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að ekki komi til greina að lánin frá honum séu notuð til þess að borga Icesave. Nú var talað um það að núvirði þessarar skuldbindingar þegar búið væri að draga frá eignirnar í þrotabúinu ætti að vera einhvers staðar í kringum 240 milljarðar og þá gerðu menn ráð fyrir 75% heimtum, en nú tala menn um allt að 90% heimtur þannig að núvirði skuldbindinganna ætti þá að vera töluvert lægra. Ef komið gæti til greina að nota lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í staðinn fyrir að taka þetta lán frá Bretum og Hollendingum til þess að borga, með fyrirvara um það að við mundum sækja rétt okkar fyrir dómstólum og fá það á hreint hvort við ættum að standa skil á þessu eða ekki, þá eru vaxtakjörin á lánunum frá AGS töluvert hagstæðari en á þessum lánum. Og miðað við það sem ég hef heyrt frá fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um vextina á láninu sem eru reyndar mjög háir en menn hafa fært rök fyrir því að þetta sé langtímalán og auðvitað í evrum. Ég vil bara minna á það að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór mjög ítarlega yfir það að hugsanlega væri hægt að spara allt að 100 milljarða með því að taka lán með breytilegum vöxtum, vegna þess að nú eru vextir mjög lágir og við erum með heildarstabbann frystan að mestu og allt bendir til þess að vextir verði lágir næstu árin. Hann tók það meira að segja fram í útreikningum sínum að þó að breytilegir vextir hækkuðu um 1% á ári og yrðu komnir í 7%, mundum við samt hugsanlega græða 100 milljarða á því. Þannig að ég held, virðulegi forseti, að við þurfum að skoða þetta mun betur. Það er margt sem við þurfum að skoða betur í þessu máli, en því miður virðist ekki vera tími til þess, heldur á að ana út í forina.

Frú forseti. Í þeirri ræðu sem ég held núna ætla ég að fara í gegnum áhættugreiningu og alveg sérstaklega varðandi verðbólgu í Bretlandi. Þegar Kárahnjúkavirkjun var byggð var farið út í mjög vandaða áhættugreiningu, það var tekið mið af jarðskjálftum, ef stíflan læki o.s.frv., enda var það stór framkvæmd sem á endanum kostaði 133 milljarða á verðlagi 2007. Við erum að tala hér um miklu, miklu stærri upphæðir og mér finnst alveg sjálfsagt, frú forseti, að hv. fjárlaganefnd láti fara fram áhættugreiningu á þessu dæmi, það er algjört lágmark. Fyrir utan það að mig langar ekki til að sjá nefndarmenn í hv. fjárlaganefnd horfa upp á það eftir kannski fimm, sex ár að eitthvað hefur klikkað í lögfræðinni fyrir breskum dómstól vegna þess að þeir fengu ekki lögfræðilegt álit sérfræðinga í breskum rétti og bresku dómskerfi. Það verður ekki þægileg staða á þeim tíma, eða þá að eitthvað kemur til í áhættugreiningunni sem menn reiknuðu ekki með og átti ekki að gerast. Þetta er bara nákvæmlega eins og útrásarfyrirtækin, þau keyptu hlutabréf og þetta átti allt að ganga ljómandi vel upp og örugglega sýndu útreikningar það að þetta gekk allt að meðaltali ágætlega upp. En svo komu frávikin og allt fór á hausinn. Við Íslendingar verðum að fara að hætta að taka svona áhættu. Ég held að það sé alveg ástæða til að fara í áhættugreiningu og ég ætla að fara í gegnum nokkra áhættuþætti. Í fyrsta lagi, hvað gerist ef enginn hagvöxtur verður á Íslandi? Ég er búinn að spyrja hagfræðingana sem hafa hér tekið til máls, þeir eru nú allir úr stjórnarandstöðunni, og það er samdóma álit þeirra að ef enginn hagvöxtur verður þýðir það fátækt. Og að halda að menn geti í þeirri stöðu farið að borga einhverja vexti í pundum og evrum til Bretlands og Hollands er afskaplega hæpið. Ef enginn hagvöxtur verður mun lánið, ef við getum kreist vextina undan nöglunum, alltaf halda áfram að vera í sömu evrutölu og pundtölu, við borgum alltaf vextina, pínum okkur til þess og lánið er ævarandi. Ef verðbólga yrði mikil og gengið félli enn frekar á næstu þrem, fjórum árum þangað til Landsbankinn fer að gera upp sitt dæmi, sýnir tafla í nefndaráliti 4. minni hluta efnahags- og skattanefndar til fjárlaganefndar að Landsbankinn fer fljótlega að borga almennar kröfur. Og það sem hann borgar í almennar kröfur, sem eru mörg þúsund milljarðar, 2 þúsund milljarðar, borgar hann ekki til Icesave, þannig að Icesave þar sem skuldin vex og krafan er í krónutölu 100% greitt, þar myndast gat sem vex og vex eftir því sem verðbólgan vex og gengið fellur meira. Þetta er mikil áhætta svo maður tali ekki um það ef neyðarlögin halda ekki. Það er farið í gegnum það líka að þá getur skuldbindingin orðið 950 milljarðar. Endurheimtur til Landsbankans eru háðar ýmsu, t.d. stöðu á mörkuðum erlendis, vöxtum og vaxtakjörum og öðru slíku, og það er líka einn áhættuþáttur sem þyrfti að taka inn í. Lánshæfismat ríkisins er líka einn áhættuþáttur og ég er nærri viss um að ályktanir flestra stjórnarsinna eru rangar að því leyti. Það getur ekki verið að ef menn taka á sig meiri skuldir en þeir nauðsynlega þurfa batni lánshæfismatið. Það er miklu betra að reyna að ná betri samningum, þá vita menn þó alla vega hjá lánshæfismatinu að þetta stendur til boða, það sem við erum að ræða í dag, og lánshæfismatið getur ekki annað en batnað en sennilega stendur það í stað. Hér er búið að ræða töluvert mikið um vexti, þeir eru náttúrlega óskaplega háir á þessum samningi og sérstaklega af því að þeir eru í pundum og evrum og ég ætla að fara í gegnum það núna, frú forseti. Ég skoðaði verðbólgu í Bretlandi í pundum síðustu hundrað árin, þau eru til frá 1750, en ég skoðaði sérstaklega síðustu hundrað ár. Það sýnir sig að á tímabilinu 1921–1934, það er dálítið merkilegt tímabil í Bretlandi, var verðhjöðnun á hverju einasta ári. Það sem menn gátu keypt fyrir 100 pund í byrjun tímabilsins kostaði ekki nema 62 pund í lok tímabilsins, af því að vöruverð lækkaði svo mikið og stöðugt. Það yrði stórhættulegt fyrir Íslendinga ef slík staða kæmi upp vegna þess að við fengjum alltaf færri og færri fyrir fiskinn og þyrftum alltaf að borga sömu vextina á verðmætari pund. Þetta var í Bretlandi raunverulega í 14 ár, meðalverðhjöðnun var 3,3% á ári mínus, og ef það bætist við 5,55% vexti erum við að tala um 9,2% vexti, raunvexti í pundum. Slíkir vextir tvöfalda eign á átta árum. Það mundi þýða að það sem við skuldum núna, eitt einbýlishús eða eitt tonn af fiski eða eitt tonn af áli, yrðu tvö tonn af áli eftir átta ár. Þetta yrði gjörsamlega óbærilegt, frú forseti, gjörsamlega óbærilegt. Þá mundi skuldin allt í einu tvöfaldast ef þetta tímabil, sem var í Bretlandi raunverulega, kæmi aftur. Svo kemur annað tímabil frá 1969–1982 og þá var verðbólga í Bretlandi og hún var að meðaltali 12%. Þá hefðu raunvextirnir verið mínus 5,7% og þá hefði Íslendingurinn glaðst því að þá helmingast eignin á 12 árum. Það þýðir að eftir 12 ár þyrftum við að borga helmingi minna, álið væri tvöfalt meira virði til að borga pundin. Ef menn halda ekki að þetta sé áhætta sem við erum að taka fyrir þessar óskaplegu upphæðir, þá er eitthvað mikið að. Við ráðum engu um það hvort það er verðhjöðnun eða verðbólga í Bretlandi, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þessi tvö dæmi voru raunverulega þarna og þau geta komið aftur. Þetta þarf að taka inn í dæmið og ég legg til, frú forseti, að hv. fjárlaganefnd taki málið aftur inn og fari í vandaða áhættugreiningu á öllu dæminu til að þjóðin viti svona nokkurn veginn hvað bíður hennar. Nú er það svo að ég tel töluverðar líkur á því að allt gangi vel og þá væri ágætt að hæstv. fjármálaráðherra hlustaði. Ég tel töluverðar líkur á því að allt gangi vel, meira að segja að forsendur Seðlabankans gangi eftir að hér verði 3% hagvöxtur og þá munum við borga þetta allt saman léttilega. Þá munu menn segja árið 2025: Hvað voru menn að röfla um þetta Icesave-mál? Þetta var ekkert, jæja, reyndar dálítið mál en ekkert óbærilegt. Ég veit ekki hve miklar líkur eru á að þetta gerist. Íslenskt atvinnulíf er mjög sterkt, útflutningurinn er mjög sterkur, það er búið að gera ráðstafanir með bankana, það er búið að gera helling, þetta er tiltölulega bjart. En svo kemur hinn endinn, að ef svo færi að hér yrði ekki hagvöxtur eða að pundið hækkaði í verði eða eitthvað annað, það eru ákveðnar líkur á því líka, þá lendum við í því að geta ekki borgað og unga fólkið fer allt til útlanda, það flýr. Þetta er ekki svartsýni, frú forseti, ég er bara að segja að það séu ákveðnar líkur á þessu nákvæmlega eins og það eru líkur á að allt gangi vel. En við megum ekki láta það koma upp, við megum ekki láta þá stöðu koma upp að íslensk þjóð geti ekki borgað, verði vanskilamenn og þurfi að fara á hnjánum til Breta og Hollendinga og jafnvel fallast á hugmyndir eins og það að hollenskt fyrirtæki kaupi Landsvirkjun fyrir lítinn pening eða þá að skoskir togarar fái að veiða við Ísland, að það komi alls konar svoleiðis hugmyndir upp til að leysa vanda Íslendinga sem geta ekki borgað. Þetta getur orðið skelfileg staða. Ég held t.d. að umhverfisverndarsinnar ættu virkilega að fara að hugsa sinn gang vegna þess að það er ekkert víst að Bretar og Hollendingar hafi neinn sérstakan áhuga á umhverfi á Íslandi, ekkert frekar en þeir höfðu í gamla daga á umhverfinu í Kongó og víðar. Þessi staða má ekki koma upp, við verðum að tryggja okkur. Ég tel Breta og Hollendinga miklu öflugari til að taka þessa áhættu af okkur en Íslendinga. Þeir fara létt með það, þeir mundu segja: Ja, það eru töluverðar líkur á því að þið borgið, fínt, við föllumst á það. Og mér finnst að þeir eigi bara að fallast á fyrirvarana frá því í sumar. Þeir eru sanngjarnir og raunhæfir og ef allt gengur vel borgum við hvert einasta pund og hverja einustu evru. En ef þau tilfelli koma upp sem ég er búinn að nefna hérna, ef svo illa skyldi vilja til, megum við ekki skilja þjóðina eftir á vergangi, við megum það ekki. Þess vegna legg ég mikla áherslu á það, frú forseti, að við gerum eitthvað núna, frestum málinu og segjum að hæstv. fjármálaráðherra geti sagt við Breta og Hollendinga: Alþingi Íslendinga verður að samþykkja þetta og það var ekki tilbúið til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir greiningu hans. Ég hef áður sagt að ég saknaði þess virkilega að þingið eða fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd færi í formlega áhættugreiningu á því hvar áhættan liggur í samningunum. Ég vona svo sannarlega að ég eigi eftir að heyra nánar um hvar áhættan liggur í þessum samningum, því að það virðist vera ljóst að sá eini sem mun sinna því verkefni er hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég spurði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að því hvort eitthvað hefðu verið skoðaðar innan fjárlaganefndar aðrar leiðir til að borga þessa „skuldbindingu“ eins og hæstv. forsætisráðherra vill kalla þetta. Nú mundi ég gjarnan vilja spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem situr í efnahags- og skattanefnd, hvort þar hafi eitthvað verið skoðaðar aðrar leiðir en akkúrat sú leið að gera þennan lánasamning við Breta og Hollendinga. Hefur eitthvað verið skoðað t.d. að nota lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að fjármagna þessa skuldbindingu? Í sumar var talað um það að núvirði skuldbindingarinnar væri um 240 milljarðar og þetta ætti að hafa lækkað eitthvað vegna þess að nú er gert ráð fyrir að það verði töluvert meiri heimtur en þarna var verið að áætla, 75%, væri þá líka hægt að taka út gengisáhættuna, að þessir 240 eða 200 milljarðar eða hver svo sem upphæðin er, væru bara greiddir í íslenskum krónum? Var þetta eitthvað skoðað og er ekki ástæða til að skoða þetta?

Frú forseti. Vinnslan í hv. efnahags- og skattanefnd var mjög stutt og stuttaraleg, ég mundi allt að því segja óvönduð. Málið var tekið út í hasti með þeim orðum að við ættum að ræða þetta í þingsal. Ég átti ekki von á því að það yrðu einræður stjórnarandstæðinga og að ekki einn einasti fulltrúi stjórnarliða tæki þátt í umræðunni fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra, en þeir sem voru í efnahags- og skattanefnd hafa ekki blandað sér neitt mjög mikið í umræðuna á Alþingi. Það er því ekki rétt að umræðan hafi verið flutt inn í Alþingi. Varðandi það að taka lán fyrir þessu, það er ekki hægt, vegna þess að við vitum ekki hvað þetta er stór pakki. Það er óvissan, áhættan. Það vitum við ekki fyrr en eftir þrjú, fjögur ár. Þegar búið er að gera upp vitum við hvað þetta er stór pakki og þá gætum við hugsanlega farið að endurfjármagna ef við skuldum ekki of mikið til þess að geta það. Ríki geta ekki endurfjármagnað sig ef þau skulda of mikið, þau fá ekki lán, þannig að ekkert af þessu er hægt. Svo vil ég benda á að þar sem talað er um 252 milljarða hjá Seðlabankanum þá er það núvirt miðað við 5,55% vexti. Ég geri athugasemd við það, það eru allt, allt of háir vextir til að núvirða. Menn hefðu kannski átt að taka 1–2%, það eru vextir sem eru í gangi, það er sá hagvöxtur sem er í gangi. Það er fráleitt að nota 5,55% vexti því að þannig gera menn upphæðina mjög litla, hún sýnist vera lítil en hún er miklu, miklu stærri.

Virðulegi forseti. Já, ég vil bara minna hv. þm. Pétur H. Blöndal á það að þegar við vorum að vinna efnahagslegu fyrirvarana í sumar nefndi ég þá hugmynd hvort hægt væri að leita að fjármögnun annars staðar og kom með þann fyrirvara að það væri í rauninni hægt að borga þessa upphæð með fyrirvara um það að við mundum leita réttar okkar og fá raunar úrskurð fyrir dómstólum varðandi það hvort við ættum að borga þetta eða ekki. Ef í ljós kæmi fyrir dómstólum að við ættum ekki að borga þetta, mundum við að sjálfsögðu gera kröfu um að fá þessa upphæð endurgreidda, og ef síðan kæmi í ljós að heimtur úr þrotabúinu væru minni en við værum að áætla þarna, færi fram ákveðið uppgjör þegar það lægi fyrir. Við getum gert ráð fyrir að það ætti að liggja fyrir eftir eitt og hálft til tvö ár þegar dómsmál verða útkljáð hver skuldbindingin er í raun og veru. Það verður hins vegar náttúrlega ekki fyrr en eftir sjö ár sem við sjáum fram á hversu miklar heimtur verða raunverulega í búinu, en menn telja að miðað við þær miklu niðurfærslur sem menn hafa farið í gegnum hjá gamla Landsbankanum fáist einhvers staðar í kringum 1.100–1.200 milljarðar upp í þær kröfur. Þetta væri líka ákveðin leið til þess að við gætum borgað í íslenskum krónum og tekið út þessa miklu gengisáhættu sem ég veit að þingmaðurinn hefur haft mjög miklar áhyggjur af. Þetta er hins vegar eina skiptið, svo ég viti til, í allri umræðunni í sumar þar sem menn voru að einhverju leyti að ræða möguleikann á annarri leið. Ég skal viðurkenna að ég nefndi þetta ekki bara innan þessa hóps heldur nefndi ég þetta t.d. við þingmenn Vinstri grænna. Því miður virðist ekki hafa verið talin ástæða til að skoða þetta frekar og ég veit ekki til þess að það séu nein ákvæði 

Frú forseti. Þetta er dálítið vandmeðfarin leið vegna þess að eins og menn vita vitum við ekki hvað Landsbankinn mun geta borgað mikið. Það hafa reyndar verið í gangi hérna „fake“-tölur og ég ætla að vona að menn tali ekki lengur um 90% endurheimtur hjá Landsbankanum,  Það eru svo margir óvissuþættir í þessu og ef við ætlum að taka lán annars staðar t.d. til að borga þetta, ef við mundum hafa það í krónum þyrfti að skipta því yfir í pund og við eigum ekki svo mikið af pundum, við gætum það ekki. Við yrðum að taka það í pundum eða í annarri erlendri mynt og þá er nákvæmlega sama gengisáhætta eftir sem áður. Ég sé ekki að við losnum undan þessu dæmi. Við gætum hugsanlega lækkað vextina eitthvað því að þeir eru nánast hærri en „junk bonds“, en þá þyrftum við líka að vita hver upphæðin ætti að vera og vera örugg með það að Bretar og Hollendingar endurgreiði okkur. Ég er ekki viss um að þeir mundu gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir yfirferð hans í þessari ræðu. Hann er afar töluglöggur maður og raunverulega þyrfti þingið ekki að kalla til neinn sérfræðing í útreikningum þar sem þetta er hans sérsvið. Miðað við lýsingarnar er eins og við séum stödd í lottóvél. Við vitum það öll því að áhættuþættirnir eru svo gríðarlega miklir í þessu máli. Það virðist bara vera spurning um happdrætti hvar við hendumst út úr þeirri lottóvél. Það er óþolandi að íslenska þjóðin skuli þurfa að standa frammi fyrir því að verið sé að ríkisvæða einkaskuldir fyrirtækis sem kemur þjóðinni ekkert við. Mig langar að grípa hér ofan í nefndarálit meiri hlutans sem var skilað við þetta frumvarp. Á bls. 17 í nefndarálitinu er vitnað í rannsóknarritgerð eftir Reinhart/Rogoff þar sem þeir kynna til sögunnar skuldaóþol. Þeir líkja því við mjólkursykuróþol hjá fólki og það birtist í miklum þvingunum sem mörg þróunarríki upplifa þegar skuldabyrðin nær tilteknum mörkum sem þykja vel viðráðanleg hjá þróuðum iðnríkjum. Svo er fjallað um þetta skuldaóþol og það er yfirleitt sammerkt með því að þar eru opinber fjármál yfirleitt léleg og fjármálakerfið veikburða. Í skýrslunni segir síðan að til þess að geta endurfjármagnað skuldir sínar verði ríki að geta sýnt að þau ætli að standa við skuldbindingar sínar, með leyfi forseta: „Ríki sem hefur lítið traust vegna síendurtekinna greiðsluerfiðleika getur því oft ekki aflað lánsfjár þannig að skuldabyrði verður mjög há.“ Er ríkissjóður ekki einmitt á þessum punkti þarna sem vitnað er í í þessari skýrslu - til þess að endurfjármagna þær himinháu 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Þetta er hárrétt. Ég spurði fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hvað Ísland þyldi mikið, hvar mörkin væru. Hann gat ekki gefið það svar, hann gat ekki sagt að það væru 316% eða eitthvað svoleiðis. Ég spurði hvort 1.000 prósent væri eitthvað sem Íslendingar mundu ráða við. Nei, hann taldi það nú ekki. Þessi vísindi virðast því vera afskaplega veik og maður freistast til að halda að niðurstaðan sé háð einhverju öðru en vísindum. Með því að halda því fram að þjóðin eigi að geta borgað 310 og jafnvel 350% eru menn komnir út á ansi hála braut. Ég hugsa að menn þurfi að staldra við en efnahagslegu fyrirvararnir frá því í sumar gerðu það að verkum að Icesave-skuldbindingin féll ekki til nema hér gengi allt þokkalega. Það er kosturinn sem var við fyrirvarana, ef hér færi allt í óefni, enginn hagvöxtur o.s.frv., hefðum við ekki borgað neitt. Þetta var kosturinn við fyrirvarana í sumar en nú er það ekki lengur til staðar, nú eru engir slíkir varnaglar. Íslensk þjóð er ekki lengur tryggð með þessum hætti. Ég held því að samþykkt frumvarpsins muni geta leitt okkur inn á þá braut að verða með þetta svokallaða skuldaóþol, við fáum ekki lán af því að við skuldum svo mikið. Og af því að við skuldum svo mikið getum við ekki borgað og þá fáum við enn síður lán. Þetta getur orðið ákveðinn vítahringur sem við þurfum endilega að forðast. Ég skora aftur á hæstv. ríkisstjórn að staldra rétt aðeins við og sjá hvort Alþingi getur ekki náð betra samkomulagi við Breta og Hollendinga eftir allt það sem hefur gerst í millitíðinni, allt það sem hefur komið fram og sérstaklega þær breytingar sem hafa orðið í heimsviðskiptunum.

Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að Seðlabankinn hafi sett þetta hér inn á þremur blaðsíðum í þetta nefndarálit þar sem verið er að fjalla um greiðslutap, skuldaóþol og annað. Þetta hefur fengið mjög lítið svigrúm hér í umræðunni á Alþingi, þessi fræði, og það sem gerist þegar þjóðir verða gríðarlega skuldsettar. Þetta kemur hér fram og eins og ég segi þá er voða lítið fjallað um þetta. Þess vegna finnst mér það svo undarlegt, eða það er kannski ekki undarlegt í ljósi þessa, að verið sé að krefjast ríkisábyrgðar á þessum skuldum sem þjóðin ber ekki ábyrgð á til þess eins að ríkissjóður geti fjármagnað sig áfram því að eins og kemur fram í töflu í þessu nefndaráliti falla hvorki meira né minna, á ríkissjóð árið 2011, en tæplega 1.500 milljónir evra. Þetta eru engar smáupphæðir og það er það sem þarf að standa í skilum með. Hæstv. fjármálaráðherra hefur oft talað sem svo að Icesave-skuldbindingarnar væru bara litlar miðað við það sem gengið er fram á næstu ár enda taldi hann sig vera að semja um ákveðið skjól þegar við áttum ekki að fara að borga Icesave-skuldirnar fyrr en 2016. Það lítur út fyrir að verið sé að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar til þess að hægt sé að sýna fram á það að við stöndum við skuldbindingar okkar þrátt fyrir að við getum ekki borgað þær, eins og fram hefur komið hjá t.d. Evu Joly og fleiri fræðimönnum sem hafa sýnt fram á að við getum ekki staðið við þessar skuldbindingar, til þess eins að skuldsetja ríkissjóð meira. Það er óþolandi staða að ríkisstjórn í fullvalda ríki fari fram með þessum hætti eins og hinir svokölluðu útrásarvíkingar gerðu hér fyrir hrunið, að skulda meir og skulda meir og taka meira af lánum.

Frú forseti. Þetta var mikil ræða og ég get að mestu leyti fallist á hana. Við verðum virkilega að taka á Icesave. Sumir segja að stjórnarandstaðan vilji ekki fallast á Icesave og haldi bara að það hverfi. Mér finnst eins og margir stjórnarsinnar haldi að það sé bara nóg að samþykkja Icesave og henda því svo aftur fyrir sig og þá bara hverfi það. En það magnast upp fyrir allt annað, vex og vex ár eftir ár með gífurlegum vöxtum og hvolfist svo yfir þá árið 2016. Það kemur, hvort sem þeir verða þá við ríkisstjórn eða einhverjir aðrir. Íslensk þjóð þarf að borga það engu að síður. 
             Mér finnst að stjórnarliðar, hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn, séu haldnir frestunaráráttu, þeir vilji ekki taka á vandanum, þeir vilji ekki horfast í augu við hann. Þeir horfa á hann og ætla helst að skutla honum aftur fyrir sig og gleyma honum og halda svo áfram eins og ekkert hafi í skorist. En það verður ekki þannig. Bretar og Hollendingar munu ekki gleyma því að við skuldum þeim alla þessa peninga. Þeir munu koma hérna og heimta vexti og þeir munu koma ef við getum ekki borgað og hjálpa okkur til að finna leiðir til að borga, t.d. með Landsvirkjun og veiðiheimildum og öðru slíku sem þeir verða örugglega duglegir við að benda okkur á leiðir til að geta borgað þessar skuldir. 

Frú forseti. Ég ætlaði bara að fá að spyrja einnar einfaldrar spurningar. Þegar fyrri forseti sat hér voru bornar upp spurningar um það hvort eitthvað væri að skýrast varðandi dagskrá þingsins fram undan og tímasetningar. Talað var um að forseti hygðist boða fund þingflokksformanna fljótlega. Ég hefði áhuga á að vita af því hvort sá fundur hefði átt sér stað eða hvort stefnt væri að honum einhvern tíma í nótt eða fyrramálið. Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti hafi kannski aðeins meiri upplýsingar en sá forseti sem sat í stólnum síðast þegar þessi spurning var borin upp.

Virðulegi forseti. Ég bar fram spurningu í dag og ég bar hana fram hér í kvöld. Ég bað um þær upplýsingar hvað það kostaði að Alþingishúsið væri opið 24 klukkutíma í einum rykk. Nú er þetta önnur nóttin sem Alþingi starfar hér, hvað kostar þetta í mannafla og hvað kostar þetta íslensku þjóðina þar sem alls staðar eru sparnaðaraðgerðir? Er hægt að fá svar við því hvað þetta kostar?

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að ítreka fyrirspurn hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þess efnis hvort sá fundur með formönnum þingflokka og forseta, sem tilkynnt var fyrr í kvöld að stæði jafnvel til að halda en ekki var tímasettur - hvort frú forseti geti upplýst okkur um það að sá fundur verði haldinn á næstunni. Ég spyr líka hvort forseti geti staðfest það sem kom fram hjá þeim forseta sem hér sat, varaforseta, að þingfundur væri fyrirhugaður í fyrramálið, kl. hálfellefu, hvort það sé rétt. En sérstaklega hefði ég mikinn áhuga, frú forseti, á að vita hvort til stendur að halda fund með formönnum þingflokka hér á næstu mínútum eða klukkutímum.

Frú forseti. Tiltölulega snemma í gærkvöldi lá fyrir yfirlýsing frá forseta þess efnis að haldið yrði áfram að funda hér þar til mælendaskrá tæmdist. Ef ekki liggur fyrir hvenær hægt verður að funda með þingflokksformönnum held ég að þess háttar yfirlýsing væri gagnleg þannig að það mundi þá alla vega liggja fyrir að forseti hyggst halda fundi hér gangandi þar til mælendaskrá tæmist. Eins og kom fram í fyrra skiptið sem ég kom upp um fundarstjórn forseta bendi ég á mikilvægi þess að forseti komi alla vega einhverjum upplýsingum á framfæri við þingheim. Mér þótti það einkar athyglisvert hér í gærkvöldi að fjöldinn allur af stjórnarliðum virtist sjá ástæðu til að kíkja hingað einhvern tíma um miðnætti. Ég verð að segja að ég sakna þess svolítið að þeir skuli ekki hafa fjölmennt hingað núna þegar klukkuna vantar korter 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef áður nefnt hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar rætt um þetta mál í tíma og ótíma undanfarna daga og vikur við öll möguleg tækifæri, fund eftir fund, undir liðnum fundarstjórn forseta, undir liðnum störf þingsins, í óundirbúnum fyrirspurnum og hvenær sem þeir hafa fengið tækifæri til þess. Eftir að málið komst á dagskrá óskuðu þingmenn stjórnarandstöðunnar eftir lengdri umræðu sem auðvitað var orðið við. Fundartíminn hefur verið teygður fram á kvöld og fram á nótt til þess að gefa þeim tækifæri til að tjá sig og ræða málið eins oft og lengi og þeir vilja. Þess vegna finnst mér það mjög sanngjörn beiðni frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að fá upplýsingar um það hvað það kostar þjóðina að halda hér dagskrá dagana og næturnar langar, hvað stjórnarandstaðan kostar þjóðina með þessu málþófi sínu. 
            

Forseti vill geta þess að hún mun svara fyrirspurnum sem að henni er beint þegar allir þingmenn hafa borið fram spurningar sínar.

Virðulegi forseti. Til að fólk geti skipulagt næstu daga sína, þ.e. desember, jól nálgast, verða þingmenn að fá að vita að hverju þeir ganga þegar þeir mæta til vinnu á morgnana. Nú vantar klukkuna korter í eitt á hinu fjölskylduvæna Alþingi. Hvenær á þessum fundi að ljúka? Stjórnarandstaðan er ekki íslensku þjóðinni dýr, það eru stjórnarliðar sem eru íslensku þjóðinni dýrir því að þeir ætla að neyða Icesave-málinu í gegn. Hvenær lýkur þingfundi í nótt, frú forseti?

Hæstv. forseti. Spurning hv. þm. Björns Vals Gíslasonar var ágæt svo langt sem hún nær. Svörin eru sjálfsagt einhvern veginn á þá leið að vissulega er dýrara að halda kvöldfundi en aðra. - Hæstv. forseti. Væri hægt að fá hljóð í hliðarherbergjum þannig að það sé fundarfriður í salnum? - Ég held, hæstv. forseti, að hv. þm. Björn Valur Gíslason og aðrir sem hafa áhyggjur af þeim málum ættu aðeins að velta fyrir sér stærðargráðu mála, hvort þeir eru að tala um krónur eða aura, tíkalla, hundraðkalla, milljónir eða hundruð milljarða. Hér erum við að fást við hundruð milljarða. Við erum að fást við mál sem er stærra en fjárlög íslenska ríkisins, margfalt stærra ef við tökum 

Forseti hyggst freista þess að klára mælendaskrána. Nú eru 10 á mælendaskrá og hver og einn með 10 mínútur þannig að hv. þingmenn ættu að geta reiknað það út hvenær þessum fundi gæti lokið. Varðandi fund á morgun þá er hann áætlaður kl. 10.30. Forseti hélt fund í forsætisnefnd í dag og hún mun boða formenn þingflokka á sinn fund þegar hún telur tímabært að halda slíkan fund.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir svörin svo langt sem þau ná. Við vitum sem sagt eftir þetta svar að fundur mun hefjast kl. 10.30 í fyrramálið og þar af leiðandi getum við dregið þá ályktun að þessum þingfundi verði a.m.k. lokið fyrir kl. 10.30 í fyrramálið.

Virðulegi forseti. Í ljósi svara forseta áðan vil ég þakka kærlega fyrir þau svör. Þá liggur það fyrir að þingfundur mun alla vega ekki standa lengur en til hálfellefu. Það er ágætt að hafa þær upplýsingar. Í síðustu ræðu minni ræddi ég um efnahagslegu fyrirvarana. Ég skal viðurkenna að vinna mín sem varðar þetta mál hefur kannski fyrst og fremst tengst efnahagslegu fyrirvörunum og því sem varðar efnahagslegar forsendur samningsins. Ég var að fara í gegnum nefndarálit okkar framsóknarmanna frá því á sumarþinginu og þegar ég lauk ræðu minni síðast tiltók ég að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis væri komin langt umfram það sem gerist hjá mörgum skuldugustu þjóðum heims. Það hefur verið nefnt sem dæmi að mörg þeirra landa sem hafa lent í miklum fjárhagslegum erfiðleikum og hafa fengið sérstaka fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafa verið með mun lægra hlutfall í erlendum skuldum en við erum með núna. Það er óhugnanlegt að lesa þær fréttir sem hafa verið að koma fram í dag. Þegar við héldum að endanlegar tölur ættu að liggja fyrir um það hver erlend skuldastaða þjóðarbúsins væri koma fram upplýsingar um að skuldastaðan sé enn þá verri en við töldum hana vera. Okkur þótti 310% ansi vel í lagt og hlutfallið hafði þá rokið upp úr 240%, en í nóvember 2008 taldi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að erlend brúttó skuldsetning þjóðarbúsins væri áætluð um 160% af vergri landsframleiðslu. Hlutfall erlendra skulda Argentínu var 129% af vergri landsframleiðslu þegar sótt var um aðstoð árið 2003, hjá Úrúgvæ var það 82% árið 2005 og hjá Ungverjalandi var það 106,4% þegar sótt var um aðstoð árið 2008 svo nokkur ríki séu nefnd til samanburðar. Gunnar Tómasson hagfræðingur benti á það í umsögn sinni í sumar að aðeins vextir af skuldahlutfalli upp á 250% jafngildi um einum þriðja af gjaldeyristekjum þjóðarbúsins og taldi hann því að þegar væru komnar upp forsendur til að biðja um endurupptöku á Icesave-samningnum. Á fundi með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í dag var ein af spurningunum sem þingmenn báru upp hvort hægt væri að teygja óendanlega hugtakið sjálfbærni skulda íslenska þjóðarbúsins, hvort við gætum endalaust tekið við meiri skuldum og gætum alltaf reiknað okkur upp í það að við gætum vel staðið undir þeim. Starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hikuðu kannski aðeins en viðurkenndu að það væru ákveðin takmörk á því hvað við gætum tekið á okkur miklar byrðar. Þau mörk virðast nálgast mjög hratt, jafnvel að þeirra mati. Ég kom að þeirri vinnu sem sneri að því búa til efnahagslegu fyrirvarana. Þess vegna verð ég að viðurkenna að mér brá mjög mikið þegar í ljós kom að búið væri að taka þetta lykilákvæði að mínu mati úr lögunum eða samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum núna, og í staðinn fyrir að það væri árlegt hámark á greiðslum úr ríkissjóði punktur, ætti að vera árlegt hámark á greiðslum afborgana en ávallt þyrfti að greiða vexti. Eins og hefur komið fram, m.a. í umsögn Indefence-hópsins, er mjög stór hluti af því sem við munum borga einmitt vextir. Vextir skipta algeru lykilmáli og vegna þess að vextir á kröfuna eru svokölluð eftirstæð krafa munu þær kröfur ekki fást greiddar út úr þrotabúi Landsbankans og jafnvel þótt eitthvað fengist upp í almennar kröfur munu eftirstöðvakröfur alls ekki fást greiddar. Við stöndum því frammi fyrir því að borga vextina og hugsunin með því að búa til þennan efnahagslega fyrirvara, sem átti líka að dekka vaxtakostnaðinn, var náttúrlega að tryggja okkur gagnvart þessu líka. Það er sérstaklega líka vegna þess að eitt af því sem ég tel - og ég tel að sérfræðingar bæði hjá Seðlabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum geti tekið undir - vera mjög stóran áhættuþátt fyrir íslenska þjóðarbúið er það hvernig greitt verður út úr þrotabúi Landsbankans, hvernig borgað verður út úr því. Nú liggur fyrir og kom fram strax í sumar að slitastjórn Landsbankans gerir alls ekki ráð fyrir því að byrja að borga eitt eða neitt út úr þrotabúinu fyrr en búið verður að leysa úr öllum þeim lagalegu deilumálum sem eru fram undan, t.d. varðandi röðun krafna og önnur lagaleg álitamál sem hafa komið upp. Það er áætlað að hægt sé að leysa úr þeim á kannski einu til einu og hálfu eða tveimur árum og eftir það ætti þrotabúið að geta farið að borga eitthvað upp í þessar kröfur. Það er því algerlega á hreinu að við munum borga vexti af öllum höfuðstól lánsins í eitt og hálft til tvö ár. Síðan hefur líka komið fram í þeim upplýsingum sem við höfum fengið um eignasafnið að það er töluvert afturþungt, eins og það er orðað, þ.e. það eru mjög stór lán sem eru með gjalddaga mjög seint á þessu tímabili, á þessu sjö ára tímabili áður en við þurfum að fara að borga Icesave-skuldina.  Við tókum okkur saman, nokkrir þingmenn, í ljósi þess að við vorum mjög ósátt við það hvernig efnahags- og skattanefnd hafði staðið að því að fara í gegnum efnahagslegar forsendur Icesave-samninganna. Þetta voru hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir, Þór Saari, Pétur H. Blöndal, Tryggvi Þór Herbertsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og ég. Við settumst niður, unnum kvöld og nætur og um helgar - það ætti kannski að ráða okkur á togarann, hæstv. utanríkisráðherra - þar sem við lögðum til tvo fyrirvara. Fyrirvari 1 var, með leyfi forseta: „Ríkisábyrgð samkvæmt 2. mgr. er bundin því skilyrði að aukning verði á vergri landsframleiðslu Íslands frá 2008 til greiðsluárs annars vegar mældri í pundum hvað varðar lánið frá breska ríkinu og hins vegar mældri í evrum hvað varðar lánið frá hollenska ríkinu. Ríkisábyrgðin vegna greiðslu á árunum 2017 til og með 2023 er takmörkuð við 3,85% af vexti landsframleiðslunnar mældri í pundum gagnvart láninu frá breska ríkinu og 1,94% af vexti landsframleiðslunnar mældri í evrum gagnvart láninu frá hollenska ríkinu.“ Það fór mikil vinna í að reikna út forsendurnar fyrir þessum hámörkum í ljósi þeirra útreikninga sem Seðlabankinn hafði gert á því hvernig við ættum að geta staðið undir þessari greiðslu. Síðan heldur þetta áfram þar sem við setjum ákveðna fyrirvara tengda meðalgengi Seðlabankans á pundi og evru og síðan hvernig skuli standa að endurskoðun greiðslu. Og loks, ríkisábyrgðin fellur niður árið 2024, og þar með eftirstöðvar lánanna ef einhverjar eru. Þetta er fallið út líka í fyrirvaranum og þetta var algert lykilatriði varðandi þessa fyrirvara að við sæjum einhvern tíma fram á það að við mundum hætta að borga þetta lán. Fyrirvari 2 er svohljóðandi: „Ríkisábyrgðin fellur niður á hverju því ári sem: 1. Brúttóhlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu fer yfir 240%. 2. Brúttóhlutfall erlendra skulda opinberra aðila af skatttekjum fer fyrir 250%. 3. Hlutfall afborgana og vaxta af brúttó erlendum skuldum af útflutningstekjum fer yfir 150%.“ Þetta fékkst hins vegar ekki sett inn í þá fyrirvara sem voru samþykktir af Alþingi í sumar en var sett í staðinn inn í greinargerð meirihlutaálitsins og átti að vera það viðmið sem ætti að miðast við til að endurskoða samninginn. Ég held að í ljósi þeirra upplýsinga sem komið hafa fram í dag séu komnar forsendur fyrir því að fara í endurskoðun á þessum samningi. Því er mjög einkennilegt að við séum að ræða það hér að fara að gera breytingar á ríkisábyrgðinni þegar við ættum í raun að vera að ræða það hvort við getum staðið við þennan samning að nokkru leyti. Annað sem ég nefndi í þessari vinnu, sem er eitthvað sem ég mundi gjarnan vilja koma að síðar í annarri ræðu í kvöld, er það hvort skoðaðar hefðu verið aðrar mögulegar leiðir 

Frú forseti. Þessi ræða hv. þingmanns var dæmigerð málþófsræða en þó af betri sortinni. Hv. þingmaður talar fallega og sköruglega en hvar eru hinar nýju upplýsingar í þessari ræðu sem hv. þingmenn og málþófsmenn halda fram að þeir séu stöðugt að dæla inn í þingið? Það var ekkert nýtt í þessu. Það var bara sami gamli misskilningurinn og sömu gömlu tuggurnar um að hér væri allt að fara til fjandans. Eins og aðrir þingmenn Framsóknarflokksins taldi hv. þingmaður að það væri algerlega ómögulegt að Íslendingar gætu staðið undir því sem hún kallaði drápsklyfjar. Ég spyr hv. þingmann: Ber hún ekki traust til Seðlabankans? Hv. þingmaður hefur m.a., eða a.m.k. sumir þingmenn Framsóknarflokksins, hrósað sér af því að hafa sem fulltrúa síns flokks frægan og virtan erlendan sérfræðing til að sitja í stjórn bankans. Treystir hún honum ekki? Þessi Seðlabanki hefur sagt, og lagt fram útreikninga sem styðja það, að íslenska þjóðin getur auðveldlega staðið undir því sem hv. þingmaður kallar drápsklyfjar. Ef hv. þingmaður gerði það sem hún sakar þingmenn stjórnarliðsins um að gera ekki, þ.e. ef hún hefði setið í salnum og hlustað á það sem ýmsir hafa verið að ræða hér, þá gæti hún dregið annan vott til þessa. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur ekki verið talinn með allra bjartsýnustu mönnum þegar kemur að hagþróun. Hann sagði þó í dag að fram undan væru tímar þar sem Íslendingar mundu rífa sig upp úr þessum vanda og þeir gætu að sjálfsögðu staðið undir Icesave. Svona rekur sig hvað á annars horn í orðum stjórnarandstöðunnar. Hv. þingmaður talaði um hið rosalega mikla skuldahlutfall þjóðarinnar. Les hv. þingmaður ekki blöðin? Sá hann ekki greint frá því í fjölmiðlum í gær að á næsta ári var sýnt fram á að nettóskuldahlutfall þjóðarinnar miðað við landsframleiðslu er 35%, miklu minna en margra annarra.

Frú forseti. Ég er að hugsa um hvernig ég get verið kurteis gagnvart hæstv. utanríkisráðherra því að ég vil gjarnan vera kurteis við ráðherrann. En ég verð að segja að þetta andsvar gerir manni það ansi erfitt að reyna að halda sig á mottunni. Ég get engan veginn tekið undir það að ekkert sé nýtt. Ef hæstv. utanríkisráðherra hefði t.d. hlustað á mig fyrr í kvöld, þar sem ég var að tala um þá vinnu og þær áhyggjur sem ég hef haft af efnahagslegu forsendunum, það sem hefur komið fram í dag um að erlendar skuldir þjóðarbúsins séu ekki nein 310% heldur eru allt í einu komin upp í 350% - hæstv. fjármálaráðherra kannaðist ekki við að skuldirnar hefðu hækkað en virðist hafa bakkað með það í kvöld. Hæstv. utanríkisráðherra spurði hvort ég treysti ekki Seðlabankanum. Ég hef ekki séð neins staðar í neinni greinargerð frá Seðlabankanum að þeir hafi fullyrt að við munum auðveldlega geta staðið undir skuldagreiðslum af Icesave eða öðrum skuldum sem við höfum tekið á okkur. Þeir hafa talað um að þetta verði erfitt, það sé mikil óvissa en þeir telji að við getum staðið við greiðsluna. Þeir hafa aldrei notað orðið auðveldlega. Það er eitthvað sem hæstv. utanríkisráðherra er að búa til. Varðandi það að algerlega nýjar leiðir virðast notaðar til að reikna niður skuldir íslenska þjóðarbúsins held ég að það væri kannski ástæða fyrir hæstv. utanríkisráðherra að setjast niður með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég get ekki sagt eftir þá fundi sem ég hef setið með þeim að þeir hafi ekki áhyggjur af því hvernig skuldastaðan sé hérna og tala um að þær aðstæður sem við erum að fást við séu algerlega einstakar og alveg geysilega erfiðar. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri léttúð sem hæstv. utanríkisráðherra sýnir varðandi framtíð hins íslenska þjóðarbús.

Frú forseti. Ég tala ekki af neinni léttúð heldur bara af raunsæi en líka nokkurri bjartsýni. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að ég hef haft rétt fyrir mér síðasta árið um þróun efnahags Íslendinga en ekki Framsóknarflokkurinn. Framsóknarflokkurinn hefur allt þetta ár predikað að hér væri allt að fara til fjandans. Við höfum predikað hins vegar á móti með rökum að við værum þrátt fyrir allt að ná okkur upp úr þessum vanda og við sjáum það birtast í því að Ísland hefur staðið sig betur en öll þau viðmið sem t.d. voru skráð í samning okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. 
             Hér er töluvert minni samdráttur í landsframleiðslu en spáð var og miklu minna atvinnuleysi. Það sem skiptir þó kannski miklu máli varðandi afstöðumun minn og hv. þingmanns, eða þess flokks sem hún talar fyrir, er að sá flokkur básúnaði það hér dag út og dag inn að það væri að bresta á fólksflótti úr landinu. Ekki eru nema 10 dagar síðan formaður flokksins talaði um að tilteknar aðgerðir mundu enn auka fólksflóttann úr landinu. Hvar er þessi fólksflótti? Hann hefur ekki orðið þannig að það sem stjórnarandstaðan hefur verið að segja er meira og minna tóm vitleysa. Ég vil hins vegar þakka hv. þingmanni sem greindi frá því að hún hefði ásamt öðrum þingmönnum átt þátt í því að búa til hina efnahagslegu fyrirvara og þeir eru auðvitað það sem skiptir verulega miklu máli í þessu. Ef svo færi að hagþróun yrði hér eins og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn spáir, að það yrði enginn hagvöxtur og staðan væri þannig að við gætum ekki einu sinni staðið undir vaxtagreiðslunum þá virkjast saman endurskoðunarákvæðið í hinum upphaflega samningi ásamt því ákvæði sem var í hinni þríhliða yfirlýsingu um viðræður. Það liggur því alveg ljóst fyrir að samspil þessara tveggja þátta, viðræðuákvæðisins í yfirlýsingunni og endurskoðunarákvæðisins, gera það að verkum að þetta frumvarp er betra en þau lög sem við samþykktum í sumar. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, fyrir að koma upp í ræðustól og afhjúpa þær ranghugmyndir sem búa í höfði stjórnarliða varðandi þetta mál. Það er spurning hvort ekki er hægt að fá einhverjar Icesave-töflur til að lækna þá af þessum ranghugmyndum. Staðan er þannig að við erum þegar farin að sjá tölur um fólksflótta frá landinu, þær tölur sem ríkisstjórnin hefur ekki viljað horfast í augu við, tölur sem við höfum ekki séð áratugum saman um það hversu margir eru að fara héðan. Hæstv. utanríkisráðherra hefur verið ágætur í því að spjalla við fólk og ég held hann ætti að fara að tala við fólk á aldrinum 20 ára til fertugs og spyrja hversu margt af því fólki er farið að íhuga að flytja af landi brott. Ég held að hann mundi þá skipta fljótlega um skoðun. Það hefði verið ágætt fyrir hæstv. utanríkisráðherra að hlusta á það sem verið var að ræða fyrr í kvöld. Ég sakna þess mjög að við skulum hafa verið föst alveg frá því í sumar og jafnvel fyrr í þessum kassa sem Brussel-viðmiðin bjuggu til, að við yrðum að taka lán frá Bretum og Hollendingum á þeirra forsendum, samkvæmt þeirra tillögum, nákvæmlega undir þumalputtanum á þeim, í stað þess að skoða hvort einhverjar aðrar leiðir væru færar til að leysa málið. Ég geri ráð fyrir að hæstv. utanríkisráðherra muni hlusta áfram á mig í kvöld því að ég ætla að halda áfram að tala um þetta mál. Ég nefndi það í þessari vinnu um efnahagslegu fyrirvarana, og nefndi það líka við þingmenn annars stjórnarflokksins, hvort einhver áhugi væri á því að skoða aðrar leiðir þar sem við gætum losnað undan þessum samningi. Sá áhugi var nákvæmlega enginn vegna þess að menn hafa verið fastir í þessu hjólfari, hafa ekki getað komist út úr því og hafa ekki getað komið með neitt nýtt í þessu máli. Ég sendi þessi orð hæstv. utanríkisráðherra beint aftur í hans horn.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er mér að kenna en ég sá undir iljarnar á hæstv. utanríkisráðherra um leið og ég steig upp í stólinn. En nú þekkti ég minn gamla vin. Það er einmitt á þessum tíma sem hann verður hvað sprækastur. Það þekkjum við sem erum gamlir lesendur á bloggsíðunni hans sem því miður hefur legið niðri frá því að hæstv. utanríkisráðherra tók við því starfi. En hann er hins vegar óðum að hressast og er farinn að nota bloggið sitt með þeim hætti að halda ræður eftir lágnættið. Út af fyrir sig fagna ég því að hæstv. ráðherra skuli vera með þessum kraftmikla hætti farinn að taka þátt í umræðunni. Ég ætla að endursegja ræðu hæstv. ráðherra í fáeinum orðum. Í fyrsta lagi: Það er allt í himnalagi á Íslandi. Í öðru lagi: Icesave-skuldbindingarnar ráðum við við eins og að drekka vatn. Í þriðja lagi: Allt hefur gengið betur hjá okkur í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en gert var ráð fyrir í upphafi. Þar er þá kannski komin skýringin á því að endurskoðun á efnahagsáætluninni hefur tafist svona mikið. Þeir hafa staðið opinmynntir úti í Washington yfir því óskaplega afreki sem hæstv. ríkisstjórn hefur unnið á Íslandi. Þeir hafa aldrei séð annað eins og hafa ekki trúað sínum eigin augum þegar þeir hafa farið í tölurnar og þess vegna hafa þeir þrátt fyrir sína miklu visku og reynslu ekki getað komist í gegnum þessa endurskoðun. Það er þá sennilega skýringin á því að endurskoðuninni sem átti að klárast í febrúar á þessu ári lauk ekki fyrr en einhvern tíma síðla á þessu hausti. Menn geta auðvitað látið svona eins og hæstv. utanríkisráðherra, látið eins og hann sé ekki staddur í þessu sólkerfi heldur einhvers staðar annars staðar. En veruleikinn er auðvitað allt annar. Veruleikinn er miklu daprari og miklu alvarlegri en þetta sem hæstv. ráðherra var að segja þó að það hafi auðvitað verið ágæt og virðingarverð tilraun af hans hálfu að fara að hleypa pínulitlu lífi í þessa umræðu skömmu eftir miðnættið. Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að koma inn á mál sem hefur verið að vekja með manni æ fleiri spurningar eftir því sem umræðunni hefur undið fram. Það er stundum sagt að umræða sé alltaf af hinu góða, umræða skýri málið, umræðan sé til alls fyrst o.s.frv. Ég er ekki viss um að þetta sé alltaf þannig og sumt af því sem hefur átt sér stað og farið fram í þessari umræðu núna, frá því að hún hófst, um þetta mikilsverða mál hefur fremur orðið til að gera málin óskýrari. Það er fyrst og fremst vegna þess að svör hæstv. ráðherra og þeirra örfáu stjórnarliða sem hafa ómakað sig upp í ræðustól Alþingis hafa verið með þeim hætti að það hefur hreint ekki orðið til þess að varpa neinu ljósi á það sem við höfum verið að velta fyrir okkur á margan hátt. Stanslaust hefur verið haldið að okkur miklum hræðsluáróðri um hvað muni gerast ef Icesave verði ekki samþykkt. Muna menn umræðuna sem fór fram í sumar? Þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu um Icesave-samninginn sjálfan, 2. júlí sl., fjallaði hann sérstaklega um afleiðingar þess að hafna frumvarpinu. Um þetta atriði sagði hann, með leyfi virðulegs forseta: „Hvaða afleiðingar hefur það? Það strandar öllu aðgerðaplaninu sem nú er unnið eftir og snýr endurreisn íslensks efnahagslífs, það strandar því öllu. Það liggur fyrir, rækilega skjalfest, að samstarfsáætlunin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og afgreiðsla gjaldeyrislána þaðan strandar. Það liggur rækilega skjalfest fyrir að gjaldeyrislánafyrirgreiðsla frá hinum Norðurlöndunum strandar sömuleiðis.“ Enginn vafi í huga hæstv. fjármálaráðherra, enginn vafi. Hann er alveg klár á því að það er bæði sett algert bann við lánum frá Norðurlöndunum og fyrirgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fæst ekki fyrr en við erum búnir að afgreiða Icesave-málið. Þetta var 2. júlí. Þann 29. júlí sagði formaður samninganefndar um Norðurlandalánin, Jón Sigurðsson, hins vegar að engin skilyrði væru fyrir því í lánasamningum við Norðurlöndin að Alþingi samþykkti Icesave. Hæstv. forsætisráðherra sagði síðan í ræðu á Alþingi tveimur vikum seinna, um miðjan ágúst, að það væri alveg skýrt og klárt að norrænu lánin væru ekki tengd við Icesave. Hverju á maður að trúa? Hver er sannleikurinn í þessu máli þegar þetta er búið og þessi mál eru orðin svona óljós? Ekki er lengur hægt að hengja sig í það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé að stranda öllu út af Icesave, þegar fyrir liggur sérstök yfirlýsing af hálfu forstjóra sjóðsins, ekki til íslenska forsætisráðherrans eða hæstv. fjármálaráðherra eða annarra ráðherra í ríkisstjórninni, því þeir höfðu aldrei uppburði til þess að ávarpa þann mikla mann, heldur vegna bréfs frá fáeinum einstaklingum í landinu. Í þeirri yfirlýsingu kemur fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kannaðist ekki við að hann væri að stranda þessu máli. Þá liggur það fyrir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það liggur fyrir varðandi Norðurlöndin, frá þeim mönnum sem gleggst mega vita, formanni samninganefndarinnar sjálfrar, og þá er fundið enn eitt nýtt úrræði til að reyna að hræða almenning og þjóðina með, og auðvitað stjórnarliðið sem með tregum huga gengur til þessarar umræðu og þorir satt að segja ekki að taka þátt í henni. Þá er reynt að segja okkur að það sé Evrópusambandið, hæstv. fjármálaráðherra sagði okkur í gær að það væri Evrópusambandið sem væri að kúska okkur og pína okkur og berja okkur og lemja okkur alveg eins og það mögulega gæti og hefði uppi stanslausar hótanir og hefði þetta alþjóðagjaldeyrissjóðsmál allt saman í gíslingu sinni með fláttskap sínum og fantaskap. Hæstv. forsætisráðherra kom svo í morgun og sagði: Nei, nei, nei, nei, þetta er ekki svona. Það sem fjármálaráðherra átti við voru hótanir frá því í fyrrahaust. Auðvitað var það ekki þannig. Auðvitað vissu allir hvað var að gerast í fyrrahaust þegar gjörvallt Evrópusambandið, Bretar og Hollendingar sérstaklega, lögðust á okkur með ofurafli sínu. Auðvitað var hæstv. fjármálaráðherra að vísa almennt til þess að Evrópusambandið hefur verið eins og fótakefli í vegi okkar hvenær sem við höfum þurft á aðstoð að halda frá alþjóðasamfélaginu. Nú er síðan bætt við enn einum hræðsluáróðrinum, enn einni alþjóðastofnuninni sem á að vera að leika okkur grátt og nú eru það matsfyrirtækin, hinar ærulausu matsstofnanir sem höfðu rangt fyrir sér í nánast öllum mögulegum málum þegar þær voru að fjalla um einhver lönd á síðasta ári. Nú eiga það að vera þau sem munu taka okkur í bakaríið ef við ekki hlýðum og samþykkjum Icesave hér og nú og án nokkurra refja og án nokkurra breytinga. Nú eru það allt í einu matsfyrirtækin sem eru orðin svona hræðileg. Maður spyr sig eftir þetta: Hvaða alþjóðastofnanir munu hæstv. ráðherrar næst draga upp úr pússi sínu til að hóta með? Getur það t.d. verið Alþjóðahafrannsóknaráðið? Ætli þeir hendi okkur út úr Alþjóðahafrannsóknaráðinu? Nú er t.d. hæstv. sjávarútvegsráðherra með sérstakt erindi gagnvart Alþjóðahafrannsóknaráðinu um að þeir meti til að mynda nýtingarstefnu okkar í þorski. Getur verið að sá fundur endi með þeim ósköpum, hann er úti í Kaupmannahöfn einmitt þessa dagana, að fiskifræðingunum okkar verði vísað út og hent heim af því að við erum ekki búin að samþykkja Icesave. Svo mætti hugsa kannski UNESCO eða einhverjar aðrar alþjóðastofnanir. Þetta er farið að verða mjög vandræðalegt fyrir hæstv ríkisstjórn hvernig hún -  Þetta er algerlega fráleitur hræðsluáróður og mjög ómerkilegur áróður sem slíkur. Auðvitað eiga menn fyrst og fremst að reyna að ræða þennan samning á grundvelli þess efnis sem í honum er. Það er það sem við hv. stjórnarandstæðingar höfum verið að reyna að gera dag eftir dag eftir dag og síðan koma þessir kotrosknu stjórnarliðar sem skjótast hingað í kurteisisheimsókn líkt og í teboð,  Virðulegi forseti. Það er hörmulegt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni hjartanlega fyrir þessa upprifjun. Það var góð og þörf upprifjun á öllum þeim hótunum sem þingið hefur mátt búa við síðan Icesave-samningarnir komu heim, sú glæsilega niðurstaða sem þeir voru og kynntir fyrir þinginu. Í framhaldi af þessu langar mig til að rifja aðeins upp ræðu hæstv. forsætisráðherra frá því 28. ágúst í aðdraganda þess að hér átti að fara fram atkvæðagreiðsla um Icesave-samningana með þeim fyrirvörum sem fjárlaganefnd var búin að gera við frumvarpið, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu virða niðurstöðu Alþingis og gera allt sem í hennar valdi stendur til að ljúka málinu farsællega. Íslensk stjórnvöld munu freista þess að sannfæra Breta og Hollendinga um að skynsamlegt sé að þeir fallist á forsendur Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni eins og þeir koma fram í lögunum. Þetta verður verkefni ríkisstjórnarinnar í kjölfar samþykktar laganna, …“ Hvað kom fyrir, hv. þingmaður? Hvað kom fyrir? Út af hverju erum við enn að ræða þetta mál? Af hverju var ekki staðið í lappirnar með þetta? Ég gríp aftur niður í ræðu hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Niðurstaða Alþingis er í sínum kjarna eins og að var stefnt af hálfu ríkisstjórnarinnar, …“ Þetta segir hæstv. forsætisráðherra 28. ágúst í aðdraganda atkvæðagreiðslu. Getur hv. þingmaður upplýst mig og þingheim um hvað gerðist þarna í millitíðinni? Nú erum við komin fram í desember. Þarna virðist hæstv. forsætisráðherra einbeitt í því að berjast fyrir hagsmunum þjóðarinnar eins og sagði til í þeim lögum sem Alþingi samþykkti og forseti staðfesti 2. september á þessu ári. Hvað breyttist í millitíðinni?

Virðulegi forseti. Þetta er allt saman rétt sem hv. þingmaður sagði og það er augljóst mál hvað breyttist. Ríkisstjórnin ákvað að beygja sig í duftið fyrir kröfum Hollendinga og Breta. Þetta er ekki flóknara en það. Þess vegna var ákveðið að víkja til hliðar þeim skilyrðum og skilmálum sem Alþingi setti á sínum tíma. Þetta er mjög alvarlegt, m.a. í ljósi þess að á sínum tíma í desember í fyrra voru samþykkt hin svokölluðu Brussel-viðmið sem átti að ganga út frá í samningaviðræðunum við Breta og Hollendinga. Það hefur verið staðfest til að mynda af aðstoðarkonu hæstv. þáverandi utanríkisráðherra að núverandi ríkisstjórn hafi sniðgengið algerlega þessi viðmið í viðræðunum við Hollendinga og Breta, enda fóru þeir hreina sneypuför í þær viðræður á sínum tíma og komu fram með samning sem Alþingi í raun hafnaði. Það var ekki pólitískur meiri hluti fyrir því máli þegar það var borið upp á Alþingi. Þess vegna gerðist það að Alþingi tók málið í sínar hendur, ekki af lýðræðisást ríkisstjórnarinnar heldur vegna þess að ríkisstjórnin hafði ekki vald á málinu og breytti því eins og við vitum í veigamiklum atriðum, setti ákveðin skilyrði, skipaði framkvæmdarvaldinu að framfylgja því. Framkvæmdarvaldið tók málið síðan í sínar hendur, fór til Hollands og Bretlands, gekk á fund ráðamanna, fékk þá þau viðbrögð að þeir væru ekki ánægðir, það hefði verið enn þá betri samningur sem þeir hefðu haft áður. Íslensku stjórnvöldin féllust á þær röksemdafærslur, ýttu fyrirvörunum út af borðinu. Þannig stendur málið núna, því miður, og þess vegna er svona mikil andstaða við það í þinginu. Hæstv. forsætisráðherra hreykti sér sérstaklega af efnahagslegu fyrirvörunum þegar hún lauk umræðunni á sínum tíma í haust og því er það þess hraksmánarlegra að frumvarp þetta sé komið fram.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá þingmanninum, það er hraksmánarlegt að þetta frumvarp skuli vera komið fyrir þingið og að ríkisstjórnin skuli hafa lotið í gras fyrir Bretum og Hollendingum eftir að Alþingi hafði samþykkt lögin og komið heim með þann óskapnað sem nú liggur fyrir. Ég verð að fullyrða að ráðherrar hafa sagt af sér af minna tilefni en þessu. En að leyfa sér að fara utan og semja um íslensk lög sem hið íslenska Alþingi hafði nýlega sett er alveg með ólíkindum. Ég ætla aðeins að halda áfram með hvað þetta mál hefur breyst gríðarlega miðað við hvað ríkisstjórnin og formaður fjárlaganefndar var bjartsýnn 28. ágúst þegar lögin voru samþykkt. Það var greinilega sólskinsdagur í huga þessa fólks þá því, með leyfi forseta, ætla ég að lesa upp úr ræðu hv. formanns fjárlaganefndar, Guðbjarts Hannessonar: „Við erum að taka til lokaafgreiðslu erfitt og þungt mál sem verður vonandi leitt hér til lykta. Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ - Og höfum fullvissu fyrir því. „Málið er þungt en krafðist lausnar og niðurstöðu og ég treysti á að sú niðurstaða fáist. Ég vísa öllum ummælum um að einhver blekkingaleikur hafi verið í gangi eða að hér sé einhver feluleikur á ferð út í hafsauga og segi já.“ Svo mörg voru þau orð hjá hv. formanni fjárlaganefndar. Maður er með hálfgerðan aumingjahroll yfir því að lesa þessar ræður nú þegar málið er komið aftur heim. Það er hræðilegt hvernig þetta fólk talaði 28. ágúst. Ég spyr þingmanninn á ný: Eru Bretar og Hollendingar að hóta ríkisstjórninni eða hvað er um að vera miðað við sólina sem skein í hugum þessa fólks 28. ágúst sl.?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að biðja um leyfi forseta þegar vitnað er í texta.

Ég gerði það.

Virðulegi forseti. Ég reyndi að verja drjúgum hluta af ræðu minni í það að reyna að sýna fram á hvernig ríkisstjórnin hafi með purkunarlausum hætti verið að beita alls konar grímulausum hótunum varðandi stöðu þessa máls. Ég rakti lið fyrir lið hvernig ráðherrar hafa orðið tvísaga í þessum efnum, hvernig sumt af því sem þeir hafa sagt um stöðuna gagnvart einstökum alþjóðastofnunum virðist ekki standast nánari skoðun. Þetta mál allt er hins vegar mjög á huldu og það er mjög óheppilegt að eftir þá umræðu sem hefur staðið yfir alla þessa daga skuli niðurstaðan vera sú að málið er enn óljósara en það var áður. Maður taldi sig skilja einhvern hluta af þessum þætti málsins áður en umræðan hófst en nú er það orðið enn óljósara vegna þess að ráðherrarnir tala á þann hátt að þeir hafa frekar gert málið óljósara og kannski er það gert vísvitandi. Hér hefur verið hvað eftir annað gengið eftir því, m.a. af hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að öll spilin væru lögð á borðið, allt þetta væri gert heyrum kunnugt. Ekkert af þessu hefur borið árangur. Hæstv. ráðherrar hafa varist fimlega, eru með leyndarhjúpinn sem þeir virðast helst vilja umlykja málið eins mögulega og þeir geta. Ég hef helst látið mér detta í hug að síðasta úrræði Alþingis sé að setja á laggirnar sérstaka rannsóknarnefnd á þessum afmarkaða þætti málsins: Hver er það sem hefur verið með hótanirnar? Hver er það sem hefur verið að taka okkur í gíslingu? Hver er það sem hefur verið að beita þessum brögðum og þeim fantaskap sem verið er að kenna ýmist Evrópusambandinu, Bretum, Hollendingum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Norðurlöndunum og fleira mætti örugglega til taka?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðu hans. Ég ætlaði að fá að ræða aðeins við hann þar sem ég mundi kalla aðrar lausnir á Icesave-málinu, hvort þingmaðurinn hafi eitthvað velt fyrir sér möguleikum á annars konar fjármögnun á því að greiða Bretum og Hollendingum fyrir það sem þeir hafa lagt út fyrir innstæðum í útibúum Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Þetta var rætt aðeins á fundi þess hóps sem vann efnahagslegu fyrirvarana en komst ekki lengra en innan hópsins og ég hef nefnt það í andsvari við hv. þm. Pétur Blöndal og mundi gjarnan vilja koma nánar inn á það í ræðu seinna. Hugmyndin er sem sagt hvort möguleiki væri á því að fá lánsfé eða fé einhvers staðar annars staðar þannig að við gætum losað okkur undan þessum samningi. Skoðun mín á samningnum er að hann er hörmulegur. Við megum ekki gleyma því að þó að við séum að tala fyrst og fremst um viðaukasamningana sem bætt var við þá gilda upprunalegu samningarnir og þar er ákvæði sem ég held að hverjum einasta þingmanni hrylli við varðandi uppsagnarákvæði og vafaatriði um t.d. yfirráð okkar yfir auðlindum okkar og fleiru. Hugmyndin var hvort hægt væri að fá nægilegt fé til að borga það sem er talið að mundi standa eftir eftir að búið væri að gera þessar kröfur í stjórnarbúið, sem er áætlað vera einhvers staðar í kringum 200–240 milljarðar að núvirði og það yrði raunar afhent Bretum og Hollendingum með þeim fyrirvara að við áskildum okkur þann rétt til að láta reyna á hvort við ættum raunverulega að standa við þá kröfu þeirra eða ekki. 

Virðulegi forseti. Það er vissulega af ýmsu að taka í þessum efnum. Í fyrsta lagi mætti nefna það sem hefur komið fram af hálfu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar og margir aðrir hafa tekið undir, þ.e. að skoða t.d. af fullri alvöru hvort ekki væri hagkvæmara fyrir okkur að fara leið einhvers konar breytilegra vaxta. Hv. þingmaður færði fyrir því mjög sannfærandi rök að sú leið væri mjög líkleg til að spara okkur kannski allt að 100 milljarða kr. Í öðru lagi fyndist mér einboðið að við reyndum að draga úr gengisáhættunni ef menn á annað borð ætla að fara til þessara samninga vegna þess að hún er mjög veruleg eins og við sjáum. Í þriðja lagi verðum við að átta okkur á því að gríðarleg óvissa er í öllu þessu mati á eignum bankans. Við sáum að á fjögurra mánaða tímabili rýrnuðu eignir Landsbankans um 38 milljarða kr. en við vitum ekki hvað gerist á næstunni, hvort þær muni vaxa eða minnka. Það er algerlega óskrifað blað og algerlega óljóst fyrir okkur. Þess vegna settum við inn þessa efnahagslegu fyrirvara með tengingum við hagvaxtaraukninguna til að draga úr áhættunni en að öðru leyti held ég að ég tjái mig ekki frekar um málið.

Frú forseti. Eins og ég skil hv. þingmann eru ýmis rök fyrir því að skoða betur aðrar hugsanlegar leiðir. Ég vil taka fram að ég var leiðrétt á meðan ég hlustaði á svar hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, það virðist vera einstaka undantekningar því af 63 þingmönnum telja alla vega einn eða tveir að þessir samningar séu ágætir. Ég held þó að meiri hluti þingmanna á þinginu, bæði í stjórnarflokkunum og meðal stjórnarandstæðinga, telji að þessir samningar séu mjög slæmir. Ég held að það hafi komið fram í umsögn Seðlabankans að þarna inni séu ákvæði sem er mjög sjaldgæft að sjá í samningum á milli þjóðríkja þótt þessi ákvæði komi fyrir í samningum milli einkaaðila. Þó að þingmenn hafi ekki hugsað sér að tjá sig frekar um nákvæmlega þessa hugmynd ætla ég að fá að útskýra þetta betur. Við erum að tala um heildarforgangskröfur upp á 1.300 milljarða samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum frá Landsbankanum. Áætlað er að það fáist í kringum 90% upp í þessar forgangskröfur þó að menn hafi svo sem dregið þá tölu líka í efa út af gengisáhættunni. Þarna er ákveðið bil. Hvernig er í rauninni hægt að dekka þetta bil á meðan við látum reyna á okkar réttarstöðu, fáum á hreint hvort við eigum að borga þetta eða ekki og jafnvel fáum fjármagn sem er á lægri vöxtum en það sem núna býðst? Þá vil ég benda á að ég veit ekki til þess að nein skilyrði séu á lánunum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um að ekki megi nota þessa fjármuni í að greiða aðrar skuldbindingar ríkisins. Það hefur meira að segja komið fram frá starfsmönnum sjóðsins að þeir gera sér fyllilega grein fyrir því að ríkið muni væntanlega þurfa að nota þessa fjármuni. 

Virðulegi forseti. Ég vil svara þessu skýrt, að sjálfsögðu eigum við að leita allra leiða í þessum efnum. Það er alveg ljóst að það vaxtastig sem við erum núna að gangast undir, ef hæstv. ríkisstjórn fær vilja sínum framgengt, er langt umfram það sem eðlilegt getur talist Allir eru sammála um það í sjálfu sér. Röksemdirnar hafa verið þær að þetta séu fastir vextir og við græðum þess vegna á þessu. Nú er hins vegar búið að sýna fram á annað. Það er búið að sýna fram á að þetta er skökk hugsun og mistök í samningagerðinni. Þetta var einfaldlega yfirsjón af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hún ætti að hafa manndóm í sér 

Frú forseti. Þegar ég hef tjáð mig um þetta stóra og mikla mál hef ég iðulega - einhverra hluta vegna og það vekur náttúrlega ekki furðu - komið að því sem tengist vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í öllu þessu máli. Ég hef ekki fengið viðbrögð frá stjórnarliðum nema úr hliðarsölum en fagna því sérstaklega að einn ráðherra skuli hafa þor til að vera nú í þingsal. Mig langar aðeins að fara yfir hvernig menn stunduðu sína pólitík í mikilvægum málum á árum áður. Eitt mikilvægasta málið í íslenskri menningarsögu sem er í beinum tengslum við sjálfstæði og sjálfstæðisvitund þjóðarinnar er handritamálið. Það var einhugur meðal Íslendinga um að fá handritin heim. Einn helsti maður í stjórnmálunum til að vinna að framgangi þess máls var Gylfi Þ. Gíslason sem var einn merkasti leiðtogi Alþýðuflokksins gamla. Það væri nær lagi að hafa hann við lýði en þennan óskapnað sem er Samfylkingin í dag. 
             Gylfi Þ. Gíslason tók við starfi sem menntamálaráðherra árið 1956  „Allt fram til þessa hafði dagleg umsýslan þess [handritamálsins] verið í höndum sendiherra landsins í Höfn, þar sem hver ágætismaðurinn á fætur öðrum gerði sitt ýtrasta til að þoka því áfram, meðal annars með viðræðum við danska menntamálaráðherrann og utanríkismálaráðuneytið. Og svo var alla tíð. En málið var svo viðkvæmt í báðum löndunum, jafnt á þjóðþingum þeirra, í ríkisstjórnum, í háskólum, meðal menntamanna og almennings, að það virtist sendiráðinu ofvaxið að ráða við þau sterku og áhrifaríku öfl, sem þar áttust við. Þótt tækist að þoka því áfram á einum stað varð því ekki hnikað á öðrum.“ Við áttum marga mikilvæga sendiherra og sterka, þar á meðal Sigurð Nordal. Hann lét m.a. þá skoðun í ljós að til greina kæmi að fara með málið í pólitískan farveg og leita lausna. Hann taldi að lausn í handritamálinu væri m.a. fólgin í því að skoða málið fyrst og fremst sem pólitískt viðfangsefni og þar með að hindra að fagfólkið - við getum talað um það sem álitsgjafa í dag - hafi síðasta orðið í þessu máli. Hann taldi sérstaklega mikilvægt til að ná þessu stórkostlega máli og fá handritin heim að setja það í hendurnar á stjórnmálamönnum en ekki embættismönnum. Sú leið var síðan valin. Síðan segir, með leyfi forseta: „Gylfi var sífellt á ferðinni á þessum árum og notaði fjölmörg tækifæri“ - og ég held að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hefði ekki annað en gott af því að hlusta á hvernig forvígismenn Alþýðuflokksins höguðu sínum aðferðum og vinnubrögðum til að koma stórpólitískum deilumálum á milli landa  Menn vissu af símtölum og skoðanaskiptum, minnisblöðum - það er rétt að draga það fram, minnisblöðum sem allir vissu af - og drögum að tillögum er gengu síðan milli manna og smám saman náðist að þoka þessu máli áfram, dropinn holar steininn. „Á Alþingi voru allir á einu máli og Gylfa hefur auðvitað verið mikill stuðningur að því. En honum var líka ljós nauðsyn þess, að hafa náið samráð við merka fræðimenn í landinu, sem væru meðal fremstu áhrifamanna og helstu ráðgjafa stjórnmálaflokkanna á þessu sviði.“ Það hefði verið nær ef ríkisstjórn Íslands í Icesave-málinu hefði t.d. haft náið samráð ekki bara við þá sem eru innan veggja Stjórnarráðsins heldur líka utan þeirra, til að mynda Sigurð Líndal sem má helst ekki hlusta á í dag. Síðast en ekki síst segir hér, með leyfi forseta: „… þar fyrir utan var honum ómetanlegt að eiga jafnan aðgang að helstu sérfræðingum Íslendinga í handritamálinu, sem þá voru þeir Einar Ól. Sveinsson, Jón Helgason, Jónas Kristjánsson og Sigurður Nordal.“ Síðan kemur nokkuð sem er afar mikilvægt að mínu mati: „Með þessu styrkti hann pólitíska samstöðu stjórnmálaflokkanna um þá stefnu, sem rekin var og allir voru sammála um. En jafnframt er þetta enn eitt dæmið um þá drenglund hans, að meina engum að fylgjast með og hafa áhrif, væri fengur að því og teldist hann eiga siðferðilegan eða pólitískan rétt á því.“ Það væri fengur að hafa mann eins og Gylfa fyrir hönd vinstri manna á þingi í dag sem kynni þessi vinnubrögð, hlustaði á ákall stjórnarandstöðunnar um að sýna samheldni og einhug í þá veru að vinna málum Íslands framgang. Það hefði betur verið að samstaða Íslands og okkar á þingi hefði verið þvert á pólitískar línur eins og þegar þetta stórmenni í íslenskum stjórnmálum gerði sér far um að ná samstöðu allra manna í ljósi mikilvægis málsins. Í ljósi ríkra hagsmuna Íslendinga lagði hann sig fram um að hlusta, veita fólki aðgang að gögnum og vinna að samheldni og samstöðu til að ná handritunum heim. Ég er sannfærð um að ef sömu vinnubrögð og Gylfi viðhafði þá með samstöðu og samheldni, líka innan ríkisstjórnar því merkir menn eins og Bjarni Benediktsson heitinn kom að þessu sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra - ef við hefðum náð slíkri samstöðu í Icesave-málinu eins og menn lögðu sig fram um að gera á sínum tíma í handritamálinu værum við ekki að deila um þennan hörmungar samning í dag. Þá gætum við gengið um hnarreist með það í vitundinni og í farteskinu að hagsmunum Íslands til lengri tíma væri borgið.

Frú forseti. Ég þakka ákaflega góða ræðu og nýja og ferska nálgun. Reyndar hafa komið fram nýir hlutir í ræðum fjölmargra þingmanna en þetta var engu að síður öðruvísi nálgun en við höfum heyrt áður. Ég hefði áhuga á því að heyra álit hv. þingmanns á því sem haldið var fram áður en þingmaðurinn kom í pontu. Hv. þingmaður vék aðeins að því en ég hefði gjarnan viljað fá nánari útlistun á skoðun þingmannsins á því sem fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra áðan. Hæstv. utanríkisráðherra fullyrti að hið nýja samkomulag sem verið er að reyna að þröngva í gegnum þingið væri betra en fyrirvararnir sem Alþingi samþykkti á sínum tíma. Augljóslega er hæstv. utanríkisráðherra ekki alvara með þessum fullyrðingum, ekki frekar en honum er alvara með þeim fullyrðingum að landflóttinn sem menn óttist sé óraunhæfur, nú þegar liggur fyrir að 7.000 manns fluttu af landi brott fyrstu níu mánuði ársins og þar af 4.000 Íslendingar. Hvað finnst hv. þingmanni um að ráðherrar í ríkisstjórninni skuli tala með þessum hætti um þetta mál? Gera þeir sér að mati hv. þingmanns enga grein fyrir alvarleika málsins? Eru þeir með svona ótrúlega ósvífnum hætti að reyna að slá ryki í augu almennings eða hvað fær hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni til að tala svona í þessu máli sem getur stefnt efnahagslegri framtíð Íslendinga og samfélaginu öllu í verulega hættu?

Frú forseti. Það var með ólíkindum að heyra innlegg hæstv. utanríkisráðherra í þessari umræðu eftir miðnætti. Menn gera ráð fyrir því að þetta sé bara grín og glens hjá hæstv. ráðherra en um leið er það ákveðin lítilsvirðing gagnvart öllu þessu máli. Þetta segir mér bara að hæstv. ráðherra hefur ekki verið að hlusta á málflutning okkar í stjórnarandstöðunni fram til þessa. Ég trúi því ekki að óreyndu að ráðherra telji að þessi samningur sem við ræðum núna sé jafnvel betri, eins og hann orðaði það, en það sem þingið samþykkti í sumar. Münchhausen hafði ekki jafnmikið ímyndunarafl og hæstv. utanríkisráðherra í þessu. Síðan upplifum við það hér að hæstv. iðnaðarráðherra talar um fantasíumatseðil. Ég átta mig ekki á fantasíum utanríkisráðherra í þessu máli og mér finnst það miður því að þetta er háalvarlegt mál. Við erum að tala um gríðarlegar skuldbindingar, mestu skuldbindingar Íslandssögunnar. Þetta er hryllilegt mál og þá kemur utanríkisráðherra og ætlar að vera voðalega fyndinn af því að við erum komin fram yfir miðnætti og talar um að þetta mál sé jafnvel betra en þegar það var samþykkt í sumar. 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að tala um upphaf og endi alls þessa máls varðandi friðhelgisréttindin og náttúruauðlindirnar frá því að frumvarpið kom fyrst inn í vor, hvernig þetta er búið að breytast og hvernig þetta er komið aftur inn í samninginn sem viðauki við Icesave-samninginn. Hér eru allir orðnir þreyttir og ég vil gjarnan fá að halda  
            

Frú forseti. Í greinargerð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í nóvember á síðasta ári kom fram að skuldsetning þjóðarinnar upp á 240% af landsframleiðslu væri augljóslega óviðráðanleg, þ.e. ekki væri hægt að standa undir slíkum skuldum. Síðar hefur komið í ljós að hlutfallið væri komið í 310% og var þá reynt að halda því fram að við þetta mætti ráða með ýmsum aðferðum sem ekki er tími til að rekja hér en standast þó fæstar nánari skoðun. Síðasta vor spurði ég hæstv. fjármálaráðherra, eftir að hafa heyrt af því að verið væri að ganga frá samningum um Icesave, samningnum ógurlega sem við erum enn að ræða hér, þá spurði ég ráðherrann hvort þetta væri rétt, hvort verið væri að ganga frá slíkum samningum. Hann þrætti fyrir það, sagði að langt væri í slíka samninga en tveimur dögum síðar kom annað á daginn. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Er það rétt að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem staddir eru á Íslandi hafi komist að því að skuldastaða þjóðarinnar sé ekki aðeins 310% af landsframleiðslu heldur töluvert hærri en það og það hafi vakið talsverða undrun og valdið fjaðrafoki í Washington þar sem menn hafa áhyggjur af skuldastöðu þjóðarinnar, og hvernig eigi að réttlæta það að hún sé enn viðráðanleg? Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra líka hvort þetta hafi eitthvað með það að gera að hann er hér að reyna með öllum tiltækum ráðum að keyra frumvarp sitt um Icesave-samningana í gegn. Vill hann að gengið sé frá því áður en nýjar tölur um skuldastöðu þjóðarinnar koma í ljós?

Forseti. Mér er ekki kunnugt um að til séu neinar nýrri tölur en þær sem hafa verið unnar og birtast í starfsmannaskýrslunni í tengslum við fyrstu endurskoðun samstarfsáætlunarinnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hafa verið unnar á grunni gagna frá Seðlabanka og fjármálaráðuneyti og fleiri aðilum og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn notaði í sínum samantektum. Það er rétt að þá er brúttóskuldatalan upp á 310% en það ber svo við þegar hún er brotin niður og greind og þegar nettóstaðan er skoðuð að hún er síst verri og jafnvel ívið betri en menn reiknuðu með að hún yrði t.d. um síðustu áramót. Það veldur því að í umsögn sinni um þessa skuldatölu kveður við frekar bjartsýnni tón ef eitthvað er hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sjálfum. Ég hef engar upplýsingar um að aðrar tölur séu á ferðinni. Þar er einnig að því vikið að líklegt sé að þessi tala lækki frekar en hitt þegar endanleg uppgjör á málefnum gömlu bankanna eru frá þegar búið er að sortera út málefni ýmissa eignarhaldsfélaga og svo er á það bent að drjúgur hluti þessara skulda, umtalsverður hluti þeirra 180% af vergri landsframleiðslu sem er á vegum einkaaðila eru skuldir eins erlends fjölþjóðafyrirtækis og skuldir dótturfélaga erlendra móðurfélaga á Íslandi, einkum álfélaganna, þannig að eftir standa skuldir á vegum ríkis, sveitarfélaga og annarra opinberra aðila og einkaaðila sem munu reynast síst meiri en reikna mátti með þegar bankahrunið og uppgjör á þeim málum verður búið og nettóstaða landsins er ef eitthvað er ívið betri en menn reiknuðu með að stefndi í fyrir u.þ.b. hálfu ári síðan. Það er engin ein tala sem er töfratalan í þessum efnum og samanburður milli landa er mjög erfiður. Það er fyrst og fremst verðmætasköpun, þjóðartekjur og einkum útflutningstekjur sem ráða því hvaða skuldahlutföll menn ráða við.

Frú forseti. Það er undarlegt að halda því fram að skuldastaðan miðað við þessi 310% sem hæstv. fjármálaráðherra talaði út frá sé mun betri en menn hafi áætlað. Ekki kom það fram í umræðum eða fullyrðingum ráðherrans á sínum tíma, staðan yrði jafnvel verri en 310% svo það hlýtur að vera einhvers konar eftiráskýring. En getur ekki hæstv. fjármálaráðherra tekið undir það að æskilegt væri að þessar tölur lægju fyrir, menn væru með það á hreinu hverjar skuldir þjóðarinnar eru og hvernig við erum í stakk búin til að standa undir þeim áður en gengið er endanlega frá Icesave-málinu og væri ekki líka æskilegt að við ræddum fjárlögin og ræddum fyrirhugaðar skattahækkanir og settum það í samhengi til að átta okkur á því hvað við ráðum við, hvað við getum lagt á þessa þjóð með þessu skelfilega Icesave-frumvarpi?

Frú forseti. Ég veit af fenginni reynslu að hv. þingmaður verður alltaf svolítið vonsvikinn ef koma góðar fréttir og ef hann fær ekki sína sótsvörtu framtíðarsýn fyrir hönd Íslands staðfesta, að hér séum við í þann veginn að fara á hausinn eða það sé þegar brostinn á eða muni bresta á stórfelldur landflótti. Því miður er það þannig í þessum þingsölum að eitthvað af nýkjörnum þingmönnum þjóðarinnar frá síðasta vori notar yfirleitt tækifærið í ræðustóli og reynir að hræða fólk úr landi eða sannfæra okkur um að við séum komin í óviðráðanlega skuldagíslingu. 

Frú forseti. Í gær flutti hæstv. fjármálaráðherra ræðu sem í rauninni vakti fleiri spurningar en að hún svaraði einhverjum af þeim fjölmörgu spurningum sem við þingmenn höfum verið að bera fram í umræðum um Icesave. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra snertir það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær en hann sagði m.a. að ESB hefði haft uppi grímulausar hótanir gagnvart Íslandi vegna Icesave og endurskoðun efnahagsáætlunar hefði verið í gíslingu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vegna Icesave. Þessi ummæli stangast algerlega á við það sem Dominique Strauss-Kahn, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur sagt. Vissulega svaraði fjármálaráðherra í gær að Hollendingar og Bretar hefðu ekki haft í hótunum en engu að síður undirstrikaði hann það að ESB hefði haldið uppi grímulausum hótunum gagnvart Íslendingum og við hefðum verra af, eins og hæstv. fjármálaráðherra orðaði það í gær, ef Íslendingar drifu sig ekki í að klára Icesave. Þess vegna vil ég gjarnan fá að vita hver hefur rétt fyrir sér, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða fjármálaráðherra. Það er mikilvægt fyrir okkur að vita hvað er satt og rétt í þessu máli og ég vil gjarnan þá vita líka hvaða viðbrögð voru höfð uppi af hálfu forsætisráðherra þegar þessar hótanir voru af því að fjármálaráðherra upplýsti okkur um það í gær að hann vissi þetta manna best sjálfur af því að hann hefði verið í þessum viðræðum og því spyr ég: Hvaða viðbrögð komu fram af hálfu forsætisráðherra? Hver er að segja satt og hver er að segja ósatt?

Virðulegi forseti. Ég held að hér sé einhver misskilningur í gangi af hálfu hv. þingmanns. Það sem fjármálaráðherra var að vísa til í gær var eitthvað sem kom fram á haustdögum 2008 þegar Bretar voru með hótanir um uppsögn á EES-samningnum. En ég kannast ekki við neinar hótanir af hálfu ESB sem hv. þingmaður er að vitna til, þvert á móti hafa t.d. bæði Carl Bildt og Olli Rehn sagt að hér sé um tvíhliða deilu að ræða sem tengist á engan hátt Evrópusambandinu, umsóknaraðild okkar að því. Ég held því að hér sé misskilningur á ferðinni og menn ættu líka að fletta upp gögnum sem tengdust þingsályktunartillögunni í desember. Þar kemur ýmislegt fram sem væri ástæða til að skoða um þessi tengsl, þá voru uppi hugmyndir um það en ég kannast ekki við að það séu neinar hugmyndir uppi um það núna að það sé eitthvert samband á milli Icesave-deilunnar og Evrópusambandsins.

Frú forseti. Enn og aftur verða ráðherrar í ríkisstjórn Íslands margsaga, dag eftir dag. Ég er búin að fá svör við því frá hæstv. fjármálaráðherra um að það voru ekki Bretar sem settu á okkur þennan þrýsting heldur eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði orðrétt að aðilar innan Evrópusambandsins höfðu uppi grímulausar hótanir  En um hvað snýst málið í dag? Það snýst um það, þessi umræða af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni er ákall okkar um að við sýnum samstöðu, ákall okkar til ríkisstjórnar Íslands. Þetta snýst ekki um það að koma ykkur frá, þið eruð fullfær um að stúta ykkur sjálf. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða hefðbundið ræðuform í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði varðandi fyrirspurn hv. þingmanns. Það er alveg ljóst að það var á haustdögunum 2008 sem þetta kom fram en ég kannast ekki við og ítreka það að það séu nokkrar hótanir af hálfu ESB varðandi Icesave, IMF eða nokkuð að því er það varðar.

Er fjármálaráðherra að segja ósatt?

Nei, hann er ekki að segja ósatt að því er varðar haustið 2008 en þetta hefur ekki komið upp núna á síðustu mánuðum eða missirum. Að því er varðar Icesave-deiluna er alveg ljóst að við höfum mismunandi afstöðu til hennar. Ég tel að það sé grundvallaratriði í alþjóðlegum samskiptum að við stöndum við skuldbindingar okkar, það sé grundvallaratriði í endurreisn okkar að við stöndum við skuldbindingar okkar varðandi Icesave-deiluna.  
            

Frú forseti. Sá sem hér er í pontu ber hag íslenskrar fjölmiðlunar mjög fyrir brjósti enda hefur hann unnið um árabil á fjölmiðlum, reyndar nær öllum fjölmiðlum landsins. Nú er staðan á íslenskum fjölmiðlum að mínu viti og margra annarra æðiundarleg og nægir þar að nefna tvö stærstu dagblöð landsins sem er ýmist stjórnað eða í eigu lykilpersóna í íslenska efnahagshruninu. Fyrir nokkrum dögum gerðist það að Blaðamannasamtökin á Norðurlöndum ályktuðu sérstaklega um þá þróun sem er að verða í fjölmiðlun á Íslandi og man ég ekki til þess að slíkt hafi gerst með svo afgerandi hætti áður í þau næstum 30 ár sem ég starfaði við fjölmiðla. Með leyfi forseta langar mig að vitna í frétt um þetta sem birtist á Eyjunni. Þar segir í ályktun norrænu blaðamannafélaganna að ástandið sé sérstaklega alvarlegt á elsta dagblaði landsins, Morgunblaðinu, en þar hafi fyrrverandi forsætisráðherra og seðlabankastjóri verið gerður að ritstjóra enda þótt hann sæti rannsókn fyrir hlut sinn í efnahagshruni Íslands. Hér er um blaðamannafélögin í Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð að ræða. Frú forseti. Mér þykir ástæða til að heyra frá starfandi menntamálaráðherra hver sýn hans er á þessa þróun í fjölmiðlum á Íslandi sem oft eru sagðir vera fjórða valdið og má það vel vera rétt. Deilir starfandi menntamálaráðherra þessari skoðun með norrænu blaðamannafélögunum?

Frú forseti. Já, ég held að við hljótum öll að deila áhyggjum af þróun á íslenskum fjölmiðlamarkaði með blaðamönnum og samtökum þeirra, bæði innlendum og erlendum. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að rekstrarerfiðleikar og þrengri hópur sem fjölmiðlaflóran nú endurspeglar er áhyggjuefni. Starfsöryggi blaðamanna er minna en það hefur verið um árabil. Mörgum þeirra hefur verið sagt upp fyrirvaralítið. Þær uppsagnir hafa meira að segja beinst að forustumönnum blaðamannasamtakanna, formanni, varaformanni og trúnaðarmönnum og hér vantar þá heildarlöggjöf um fjölmiðla sem lengi hefur verið lýst eftir. Nú stendur svo á að menntamálaráðherra er að undirbúa frumvarp um slík heildarlög þar sem m.a. á að taka á þáttum eins og starfsöryggi blaðamanna, sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum og jafnvel að einhverju leyti að takast á við hvernig eignarhaldi fjölmiðla eigi að vera háttað til að tryggja ýmsa þá hluti sem okkur eru þar hugleiknir, tjáningarfrelsið ekki síst. Ég held að það sé full ástæða til að taka alvarlega þessi varnaðarorð. Ég tel að þau séu sögð af góðum hug. Það er verið að minna okkur Íslendinga á hversu mikilvæg sjálfstæð, óháð gagnrýni, en um leið uppbyggileg fjölmiðlun er, og við Íslendingar þurfum líka að horfast í augu við það sem blaðamanna- og fjölmiðlaheimurinn standa fyrir, að fjölmiðlar bera sína ábyrgð á þeim ósköpum sem gerðust á Íslandi. Með gagnrýnisleysi sínu, mærð á útrásina og ruglið sváfu þeir á verðinum eins og því miður allt of margir aðrir í þessu samfélagi. En nú er líka mikilvægt að fjölmiðlarnir á Íslandi bregðist ekki þjóðinni aftur og þeir verði með uppbyggilegum hætti þátttakendur í þeirri endurreisn og endurmótun sem hér þarf að verða í samfélaginu en stundi ekki stanslaust hefndarkennda niðurrifsstarfsemi, eins og því miður bólar talsvert á á sumum bæjum.

Frú forseti. Ég vil þakka starfandi menntamálaráðherra fyrir þetta ágæta svar hans og ítreka að nú um stundir er ákaflega mikilvægt, svo ekki sé meira sagt, að starfandi séu frjálsir og ábyrgir fjölmiðlar í þessu landi sem geta um frjálst höfuð strokið og sinnt rannsóknar- og upplýsingahlutverki sínu eins vel og nokkur kostur er við þær efnahagsaðstæður sem við búum við. Mig langar að spyrja starfandi menntamálaráðherra hvort hann telji í ljósi þessarar nýju þróunar hvort huga þurfi að einhverjum breytingum á væntanlegu fjölmiðlafrumvarpi einmitt í ljósi þeirrar stöðu sem ég nefndi áðan, að tvö stærstu dagblöð landsins eru einmitt í eigu, rekin og stjórnað af lykilpersónum í efnahagshruninu, sumir segja höfundum hrunsins.

Frú forseti. Miðað við þá þekkingu sem ég hef á fjölmiðlafrumvarpinu eða drögum að því sem kynnt hefur verið í ríkisstjórn og jafnframt verið gert aðgengilegt fyrir fjölmarga aðila, er reynt í þeim frumvarpsdrögum að taka á mörgum af þessum álitamálum sem hér eru uppi eins vel og kostur er við okkar aðstæður, þar á meðal sjálfstæði ritstjórnar, starfsöryggi blaðamanna og ýmsu fleiru sem skiptir miklu máli. Einn þáttur þessa máls er kannski viðameiri en svo að menn hafi náð til lands hvað það varðar og það er stóra álitamálið og spurningin um hvernig á að reyna að búa um reglur um eignarhald, 

Virðulegi forseti. Þann 1. júlí sl. var tryggingagjaldið hækkað um 1,66% sem þýddi að lagðar voru miklar og auknar álögur á atvinnulífið og fyrirtækin og sveitarfélögin í landinu. Hækkunin á sveitarfélögunum út af hækkun tryggingagjaldsins árið 2009 eru 650 millj. og kostnaðurinn af því fyrir árið 2010 er um 1,3 milljarður þannig að samtals er verið að hækka álögur á sveitarfélögin í landinu um 2 milljarða. Þegar hæstv. fjármálaráðherra kynnti þetta í fjárlaganefnd spurði ég sérstaklega að því hvort það yrði ekki leiðrétt gagnvart sveitarfélögunum. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði því að það yrði gert, sem næmi þeirri hækkun sem ríkið tæki til sín frá sveitarfélögunum. Eftir að við sátum fund í hv. samgöngunefnd í gær kom það í ljós hjá forustumönnum sveitarfélaganna að jafnvel stæði til af hálfu ríkisins að standa ekki við þessi fyrirheit. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvar þetta mál stendur, hvort átt hafi sér stað nokkrar viðræður um hvernig þetta er gert eða hvort það sé réttur skilningur hjá forustumönnum sveitarfélaganna að jafnvel standi til að leiðrétta þetta ekki. Ég vil bara árétta það, virðulegi forseti, að eftir að mörg sveitarfélög fóru sl. haust í mjög miklar aðhaldsaðgerðir í rekstri sínum fyrir þetta ár voru allar þær sparnaðaraðgerðir sem sveitarfélögin fóru í teknar út með einu pennastriki af hálfu ríkisvaldsins, þ.e. hækkun tryggingagjaldsins tók út allar sparnaðartillögur sveitarfélaganna. Það er því mjög mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra standi við að þetta verði leiðrétt gagnvart sveitarfélögunum. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort ekki sé kominn tími til að fara að kostnaðarreikna frumvörp sem lögð eru fram með það að markmiði að vita hvaða áhrif það hefur t.d. á tekjustofna og tilfærslur á tekjum milli sveitarfélaga og ríkisins.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að að sjálfsögðu verður sveitarfélagið sem launagreiðandi fyrir kostnaði þegar tryggingargjald hækkar. Það hefur tekist um það mjög lofsverð samstaða að atvinnutryggingagjaldið fjármagni atvinnuleysið og þannig er það einmitt hugsað. Ábyrgir aðilar meðal samtaka atvinnulífsins hafa horfst í augu við veruleikann, að útgjöld vegna atvinnulífsins hafa stóraukist og það er eðlilegast að tekjustofninn beri það eftir því sem kostur er. Að því er stefnt í forsendum fjárlagafrumvarpsins og það er í góðu samstarfi við aðila stöðugleikasáttmálans. Ríkið hefur gripið til ráðstafana sem komið hafa sveitarfélögunum verulega til góða. Þannig má nefna að útsvarstekjur sveitarfélaganna munu væntanlega vaxa á þessu ári um 3 milljarða og jafnvel meira sem er langt umfram kostnaðarauka þeirra vegna tryggingagjalds vegna útgreiðslu séreignarsparnaðar. Sú búbót kemur sveitarfélögunum mjög vel á þessu ári 

Virðulegi forseti. Það eru athyglisverð þessi síðustu orð hæstv. fjármálaráðherra sem getur ekki setið á sér að hreyta í allt og alla. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég var með mjög einfalda spurningu um hvort til stæði að þetta yrði leiðrétt en hann gat náttúrlega ekki setið á sér og hermdi upp á hæstv. ráðherra hans eigin orð. Síðan kemur hann og segir: Jú, það á að gera það með þessum hætti. Ég fagna því að menn skuli hafa leyft að séreignarsparnaðinn verði greiddur út en þetta er einskiptisaðgerð og þetta eru líka framtíðartekjur sveitarfélaganna. Þetta er nánast eins og að segja, ef maður fær lán hjá einhverjum og ætlar síðan að greiða það til baka, að maður fari í bankann og millifæri af bankabók þess sem lánaði til að greiða skuldina. Hvers konar málflutningur er þetta eiginlega? Þetta er alveg með ólíkindum. Það sem ég er að reyna að draga upp hér, virðulegi forseti, er vandi sveitarfélaganna. Það eru mjög mörg sveitarfélög í miklum erfiðleikum. Hjá sveitarfélögunum er viðsnúningurinn á síðustu tveimur árum gífurlegur, frá því að vera 50 millj. í plús í 19 milljarða í mínus í rekstri. Ég spyr hæstv. ráðherra. Hefur hæstv. ráðherra engar áhyggjur af stöðu sveitarfélaga í landinu?

Frú forseti. Jú, ég hef áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna en ég hef enn þá meiri áhyggjur af stöðu ríkisins. Viðsnúningurinn þar er miklu rosalegri þegar á hann er litið, bæði hvað varðar afkomu og skuldaþróun. Það er algerlega ljóst að það er ríkissjóður sem tekur á sig allan meginþungann af hinu gríðarlega efnahagsáfalli. Það sýna allar kennitölur okkur. En auðvitað er vandi sveitarfélaganna líka mikill þótt mismunandi sé og við munum leita leiða til að gera stöðu þeirra eins þolanlega og kostur er, þar á meðal að leita leiða til að bæta stöðu þeirra sérstaklega vegna seinni hækkunar tryggingagjaldsins. Það höfum við gefið fyrirheit um og við það verður staðið. Við höfum gripið til ráðstafana eins og þeirra að gera upp að fullu húsaleiguskuldir og í það fara á 7. hundrað milljóna kr. á fjáraukalögum þessa árs. Þar stendur ríkið aftur við sinn hlut í samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem ekki var gert áður og síðustu fjárlögum var lokað án þess að tekið væri á þeim vanda, svo dæmi sé tekið.

Frú forseti. Ég ákvað að vera svo almennileg að hvíla hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra eftir næturbröltið þar sem þau væntanlega hafa legið límd yfir sjónvarpsskerminum til að fylgjast með umræðunni í nótt. Ég vonast til að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé kannski aðeins betur hvíldur og tilbúinn til að takast á við þetta stóra verkefni, hvernig við eigum að afla okkur gjaldeyristekna til að borga allar þessar skuldir, sérstaklega ef það reynist síðan rétt eins og kom fram í umræðunni að skuldin sé hugsanlega jafnvel hærri en þegar hefur verið áætlað.  Ég hefði mikinn áhuga á að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann ætli að taka það skref að auka við kvótann, þannig að við getum kannski farið að ná okkur í einhverjar tekjur til að borga alla þessa reikninga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa góðu spurningu. Varðandi síldina sem hv. þingmaður vék að þá er mjög ánægjulegt að það skyldi vera hægt að gefa út heimildir til veiða á síld. Það leit ekki svo vel út með það síðla sumars að slíkt væri hægt vegna mikillar sýkingar og stofninn líka metinn ekki það stór að hann bæri bæði sýkinguna og veiðina. En við rannsóknir í haust kom í ljós að grunnstofninn reyndist vera stærri en áætlað var og var þá ákveðið að gefa út þessar aflaheimildir upp á 40 þús. tonn. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að síldin lítur að mörgu leyti betur út, að því að tjáð er, en búist var við og hefur nýst mjög vel. Nú er þessi kvóti að verða búinn eins og hv. þingmaður vék að og þá er spurt um framhaldið. Ég get svarað því til að ráðuneytið mun funda með Hafrannsóknastofnun væntanlega núna á föstudaginn eða öðru hvorum megin við helgina og fara yfir stöðu þessara mála. Rannsóknir eru enn í gangi og fylgst er með hvernig síldarstofninn aktar sig, bæði heilbrigði og útbreiðsla. Vissulega væri ánægjulegt ef hægt væri að auka við aflaheimildir í síldinni en við munum fara yfir þessi mál um og eftir helgina eða í byrjun næstu viku og meta þá stöðu. Ég vil líka geta þess af því að ég stend hér að það er mjög ánægjulegt, og ég kem kannski að því í seinna andsvari mínu ef hv. þingmaður víkur enn þá frekar að þessu máli, að þá vildi ég líka segja frá makrílnum.

Frú forseti. Ég tel að skilja megi svar ráðherrans svo að hann sé alla vega tilbúinn að skoða það að auka aflaheimildirnar að því gefnu að hann sé þá búinn að ráðfæra sig við Hafró. Eins og ég nefndi í upphafi fyrri ræðu minnar hefur hæstv. ráðherra þegar sýnt að hann er tilbúinn til að auka aflaheimildir á skötuselnum umfram ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar, þannig að það má þá kannski telja að það sé möguleiki á þessu líka. Ég hef mikinn áhuga á að heyra einmitt um makrílinn og svo hafa mælingarnar á þorskinum verið að koma ágætlega út, stofninn hefur reynst stærri og verið betri þó að árgangurinn sé í meðallagi. Ef ráðherrann hefði tíma til þegar hann er búinn að ljúka sér af í makrílnum, þá væri ágætt að heyra aðeins um þorskinn líka.

Frú forseti. Já, það er alveg hárrétt að það frumvarp sem liggur fyrir Alþingi núna, um breytingar á stjórn fiskveiða, felur einmitt í sér að tryggja enn betur að þær veiðiheimildir sem veittar eru innan fiskveiðiársins verði veiddar á árinu. Dregið er úr heimild til að flytja heimildir milli ára og þannig erum við að færa inn á þetta ár auknar veiðiheimildir upp á nokkur þúsund tonn miðað við fyrra ár ef þessum reglum hefði þá verið beitt. Varðandi skötuselinn þá er það ekki svo að búið sé að heimila þessa aukningu en það er sagt: allt að þessi aukning, og það verður í sjálfu sér metið í ljósi rannsókna og ráðgjafar í þeim efnum en þessi heimild er inni. Hvað varðar makrílinn þá hef ég gefið út bráðabirgðayfirlýsingu eða yfirlýsingu um kvóta upp á 130 þús. tonn á næsta ári sem upphafskvóta 

Forseti leggur til með vísun til 4. mgr. 10. gr. þingskapa að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp ákveða. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Frú forseti. Ég vil koma hér í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu til að ítreka enn á ný það tilboð okkar sjálfstæðismanna og annarra stjórnarandstöðuflokka um að hér verði meira samstarf um dagskrána. Við erum algerlega tilbúin til þess eins og við höfum ítrekað að hleypa að þeim brýnu málum sem við þurfum að afgreiða fyrir áramót og ríkisstjórnin leggur kapp á að afgreiða, setja þau í forgang og setja umræðuna um Icesave, sem hvergi nærri er lokið, til hliðar og greiða fyrir störfum þingsins þannig að við getum öll gætt þess að sinna skyldum okkar á hinu háa Alþingi. Þessi tillaga hefur verið lögð fram aftur og ítrekað en mér þótti ástæða til þess þar sem hún virðist ekki ná í gegn að ítreka hana hér eina ferðina enn. Ég segi nei við þessari tillögu, frú forseti.

Frú forseti. Það er sjálfsagt mál að styðja þessa tillögu þar sem stjórnarandstaðan er lögst í málþóf eins og enginn sé morgundagurinn og hefur í krafti hinna nýju þingskapa tekið meiri hlutann af þinginu í gíslingu þessa málþófs og þá er sjálfsagt, frú forseti, og ég legg það formlega til að forseti haldi þingfund sleitulaust þangað til mælendaskrá er tæmd.  
            

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar held ég að það væri kannski rétt að tala um að það sé rándýrt að ...

Gera grein fyrir atkvæði sínu.

Ég ætla að gera það, ég ætla aðeins að bæta því við að þar sem hann taldi að það væri rándýrt að við tækjum upp og ræddum ítarlega alla galla og hættur við Icesave-samninginn þá er það mun dýrara að taka þær kvaðir á sig án þess að skoða málið til hlítar. 

Forseti minnir þingmenn á að halda tímamörk.

Frú forseti. Ég vil fá að gera grein fyrir atkvæði mínu og í því sambandi segja að hér hefur minni hluti þings, þeir flokkar sem kjósendur höfnuðu í kosningum síðasta vor tekið þetta þing í gíslingu.  Lúkning Icesave er forsenda fyrir því að við getum haldið áfram endurreisnarstarfinu sem við vorum kosin til og við viljum halda því umboði áfram til að geta lokið því verki, takk fyrir. Það er mjög mikilvægt. Er Sjálfstæðisflokkurinn tilbúinn til að láta einskis ófreistað? Erum við að tala um lánshæfismat, erum við að tala um samstarf við erlendar þjóðir, er einhver tilbúinn til að lána Íslendingum peninga?  
            

Forseti biður um hljóð í salnum og minnir hv. þingmenn á að virða hefðbundið ræðuform á Alþingi.

Frú forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu til að styðja forseta í því sem hún nefndi í ræðu sinni 15. maí sl. þegar hún tók við embætti, að hún ætlaði að gera Alþingi að fjölskylduvænum vinnustað. Ég hlýt þess vegna að greiða atkvæði gegn þessari tillögu vegna þess að þau skilaboð sem við erum að senda út í þjóðfélagið núna dag eftir dag eftir dag eru þau að Alþingi sé ekki fjölskylduvænn vinnustaður og fólk með börn eigi ekki að verða þingmenn.

Frú forseti. Ég vildi undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, - vegna þess að það kom skýr krafa frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um að hér yrði fundað sleitulaust og vegna þess að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og fleiri hafa kallað fram í að þetta hafi viðgengist og svona hafi hlutirnir verið og því sé engin ástæða til að breyta því, sama hvort fólk sé komið til valda með miklar fyrirætlanir, en látum það liggja á milli hluta - fá að lesa í örstuttu máli úr ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þáverandi stjórnarandstæðings, sem segir, með leyfi forseta: „Ég tek undir ósköp sanngjarnar og í raun hógværar óskir um að það verði eitthvað upplýst um þinghaldið, hvað sé fyrirhugað.“ - Síðan heldur hann áfram: „... menn búnir að vera að störfum síðan átta eða hálfníu í morgun á nefndarfundum og síðan samfelldum þingfundum … Gott og vel, þá vinna menn í samræmi við það en þá er líka eðlilegt að þinghaldið sé með nokkuð reglubundnum eða manneskjulegum hætti þannig að menn fái lágmarkshvíldartíma og annað í þeim dúr.“ Síðar í lok þessarar ræðu leggur hv. þingmaður til, og það er 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég kem upp til að það sé alveg skýrt að ég geri engar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Mér finnst hún góð og við hæfi og mér finnst mjög mikilvægt að …  
            

Frú forseti. Ég hef litlar athugasemdir við fundarstjórn forseta nema ef vera skyldi að ég tel að fundur hefði átt að standa eilítið lengur inn í morguninn. Hins vegar kem ég hingað eins og ég hef gert áður til að verja rétt stjórnarandstöðunnar til að fá að tala. Það er réttur stjórnarandstöðunnar að láta í ljósi sínar skoðanir og koma fram með öll rök. Hér voru í gær og í nótt fluttar býsna góðar ræður af sumum þingmönnum stjórnarandstöðunnar og ég hafði bæði gagn og ánægju af því að hlýða á þær. Hins vegar ef staðan er þannig að stjórnarandstöðunni er mikið mál að tala mjög mikið er það réttur hennar en honum fylgja líka ákveðnar skyldur. Ef menn vilja fá að notfæra sér þennan rétt hljóta þeir að vera reiðubúnir til að sitja á löngum fundum til að koma þessu á framfæri sem þeir hafa að segja og gefa stjórninni líka kost á því að koma fram mikilvægum þjóðþrifamálum. 

Frú forseti. Mér barst bréf í morgun frá manni sem ætlaði að koma á þingpallana eftir kl. 12 í gærkvöldi en það var lokað á þingpallana, sem er brot á stjórnarskrá landsins. Þessum manni var brigslað um að vera í annarlegu ástandi og ég ætla rétt að vona að þetta bréf frá honum  
            

Forseti hvetur …

Já blessuð, sláðu þá bara í bjölluna. Þú slærð aldrei í bjölluna 

Forseti biður hv. þingmenn að virða ræðuform Alþingis. 
            

Virðulegi forseti. Mér er algerlega ofboðið í dag vegna þess að hér var farið af stað í vor með það að markmiði að þetta ætti að vera fjölskylduvænn vinnustaður. Hér er verið að boða annan næturfundinn í röð. Hvers eiga þingmenn að gjalda að hafa þessa ríkisstjórn yfir sér? Hvers vegna kemur forseti Alþingis ekki úr stjórnarandstöðunni? Á næturfundi í nótt var þingpöllum lokað, sem er alger hneisa fyrir hið háa Alþingi því að hér eiga fundir að fara fram fyrir opnum tjöldum. Mig langar að beina því til forseta Alþingis að það liggi fyrir fyrir kl. 6 í kvöld hvað kostar að hafa Alþingi opið einn sólarhring eins og var hér í gær. Hvað kostar það í starfsmannahaldi þar sem alls staðar er verið að skera niður? Það kostar íslensku þjóðina eitthvað að hafa starfsmenn í húsi sólarhring eftir sólarhring með engum hléum. 
            

Frú forseti. Það voru nokkrir við umræðuna í nótt, þar á meðal sá sem hér stendur, frá því kl. 6 í gærkvöldi til kl. 6 í morgun. Ég er bara furðusprækur og þrátt fyrir töluverða ómegð komst ég yfir þetta allt saman. Ég saknaði þess mjög í þessa 12 tíma sem ég sat hér og gekk um sali 

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvernig frú forseti hefði brugðist við ef ég eða einhver annar úr röðum minni hlutans á Alþingi hefði byrjað ræðu sína á því að segjast ekki ætla að tala um fundarstjórn forseta undir liðnum fundarstjórn forseta og skora ég á virðulegan forseta að gæta jafnræðis í meðferð sinni á stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum. Hér var fullyrt að engar nýjar upplýsingar hefðu komið fram í nótt. Það fullyrti hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson. Ég get hins vegar viðurkennt að ég sjálfur, þrátt fyrir að hafa fylgst ágætlega með þessu máli í meira en ár, heyrði í nokkur skipti nýjar og fróðlegar upplýsingar í umræðunum í nótt. Og fyrst nafni minn, hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, er svona vel að sér í þessu máli getur hann e.t.v. tekið það að sér að útskýra það fyrir samflokkskonu sinni, hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem á þeim stutta tíma sem hún treysti sér til að tjá sig um málið hér, upplýsti að hún þekkir ekki a.m.k. þrjú grundvallaratriði málsins.

Frú forseti. Ég kem upp og er knúin til þess til að ítreka það eina ferðina enn, vegna þess að mér finnst það ekki hafa náð í gegn til hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar eða til annarra stjórnarliða sem hér hafa talað: Stjórnarandstaðan talar ekki þjóðina í þrot, það gera aðrir. Við erum búin að leggja okkur fram við að greiða götu þeirra mála sem m.a. hv. þm. Magnús Orri Schram talaði um að hér væri ólokið. Við höfum ítrekað sagst leggja okkur öll fram um að koma þessum málum hratt og örugglega í gegn jafnvel þó að þetta séu tillögur, til að mynda í skattamálum, sem okkur fellur ekki við. Samt ætlum við að greiða götu þeirra sem mest við megum eins og við höfum gert varðandi tillögur t.d. félagsmálaráðherra um skuldir heimilanna. Það er rangt að segja að við stöndum fyrir því að tala þjóðina í þrot. Þetta er þrjóska ríkisstjórnarflokkanna 

Frú forseti. Ég geri athugasemd við fundarstjórn forseta vegna þess að ég sætti mig ekki við það, frú forseti, að hér komi þingmaður úr Suðvesturkjördæmi, Þórunn Sveinbjarnardóttir, og lýsi því yfir prívat og persónulega að ég sem þingmaður hafi hvorki sómatilfinningu né ábyrgðartilfinningu. Það er algerlega óásættanlegt. Það kann að vera að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir deili ekki mínum prívat og persónulegu pólitísku skoðunum en það er algerlega óásættanlegt að hún komi hingað og væni þingmenn minni hlutans um að hafa hvorki sómatilfinningu né ábyrgðartilfinningu og að forseti þingsins láti það átölulaust.  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um þau ummæli sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir lét falla í ræðustóli undir liðnum fundarstjórn forseta. Ég held að það sé algerlega á hreinu - og það eru svo sem ýmis önnur orð sem fallið hafa á milli þingmanna þótt það sé ekki úr ræðustólnum - að þó að við höfum mismunandi skoðanir á þessu máli er engin ástæða til að fara að ásaka hvert annað fyrir það. Við höfum reynt að gæta okkar, við höfum reynt að færa rök fyrir máli okkar, við höfum haldið fjöldann allan af ræðum og ég geri ráð fyrir að þær verði töluvert fleiri miðað við að búið er að ákveða að halda fund í kvöld. Frú forseti. Ég ítreka að það eru mál sem eru aftar á dagskránni sem við erum fullkomlega tilbúin til að færa fram og koma í nefnd. Ég hvet frú forseta til að taka undir þá tillögu stjórnarandstöðunnar.

Frú forseti, með leyfi: „Ég vil hins vegar gera athugasemdir við það hvernig þinginu er stjórnað á fundum hér. Í upphafi þessa þings ræddi forseti þingsins […] sérstaklega um að nú yrðu breytt vinnubrögð. Tekið yrði tillit til þess að sumir þingmenn - eins og ég [þ.e. þáverandi hv. þm. Össur Skarphéðinsson] og hv. þm. Hlynur Hallsson og þeir ágætu þingmenn sem standa hér í gættinni, hv. þingmenn Helgi Hjörvar og Björgvin Sigurðsson - ættu ung börn. Þurfum við ekki líka að fá frelsi til að sinna þeim? Höfum við ekki líka skyldur gagnvart þeim? Ég mundi ekki tala svona [segir þáverandi hv. þm. Össur Skarphéðinsson] nema vegna þess að það voru gefin fyrirheit af hálfu hæstv. forseta.“ Þessir þingmenn þurftu frelsi þá til að sinna sínum börnum en þurfa ekki að gera það núna. Gott og vel. Í millitíðinni erum við búin að breyta þingsköpum sem hafa það nú að markmiði að gera þingið fjölskylduvænna. Þingsköpin takmarka rétt stjórnarandstöðunnar, sögðu þáverandi þingmenn sem núna eru orðnir ráðherrar. Og núna nýtum við okkur þennan takmarkaða rétt, sem er ákall um samstöðu þingsins, ég ítreka það. 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði árið 2006 er það dapurlegt þegar stjórnarandstaðan beitir skipulegu málþófi til að hindra að meirihlutavilji Alþingis nái fram að ganga. Hann bað þá, með leyfi forseta, þingheim að hugsa þetta alla leið: „Er það virkilega svo að mönnum þyki lýðræðislegt og réttlátt að svona vinnubrögð séu viðhöfð? Vilja menn, virðulegur forseti, að þingið okkar sé þannig að þegar stjórnarandstaðan fer í málþóf geti hún stoppað mál sem meiri hluti er fyrir?“ Hér er mikið talað um fjölskylduvænan vinnustað. Staðreynd er auðvitað sú að málþófsflokkarnir hafa skipulagt málþóf til að reyna að koma í veg fyrir að meirihlutavilji geti gengið fram. Þeim er í lófa lagið að haga sínum excel-skjölum þannig að fjölskyldufólk geti sinnt dagvaktinni og aðrir geti tekið næturvaktina.  
            

Virðulegur forseti. Það upplýstist í Fréttablaðinu í morgun að stjórnarandstaðan er búin að raða sér niður samkvæmt stundaskrá í umræður í þessu málþófi.  
            

Virðulegi forseti. Hér hefur verið í allmörgum ræðum hlaðið miklu lofi á hvernig við höfum staðið að umræðunni um þetta Icesave-mál og ég skal játa að ég er í hópi þeirra sem þykir lofið fremur gott og vil byrja á að þakka kærlega fyrir þessi fallegu orð sem fallið hafa í þessu sambandi. En vegna hæversku minnar vil ég segja að við í núverandi stjórnarandstöðu eigum hins vegar mjög margt eftir ólært og gætum farið í smiðju hæstv. forsætisráðherra, utanríkisráðherra og fjármálaráðherra. Mér finnst engin ástæða til að halla neitt á þessa ágætu hæstv. ráðherra  Sannleikurinn er sá að við höfum verið að reyna að greiða fyrir þessari umræðu. Við höfum hvatt til þess að verið sé að ræða um efnahagsmálin af því að við erum ekki að kinoka okkur við því að ræða þessi mál. Stjórnarliðar þora ekki að ræða Icesave-málið og vilja ekki verða við þeirri ósk okkar að við getum tekið á dagskrá þau mál sem mestu máli skipta. Þeir vilja með öðrum orðum ekki ræða efnahagsmálin 

Hæstv. forseti. Við þingmenn stóðum fram undir morgun hér við að ræða þetta eitt mikilvægasta mál Íslandssögunnar og gerðum það með okkar eigin krafti og af okkar eigin sannfæringu hvert um sig. Það stjórnar mér enginn með excel-skjali og hv. þingmenn stjórnarliðsins geta hér með skjalfest það í sínar minnisbækur. Frú forseti. Það olli mér miklum vonbrigðum að sjá þau viðbrögð sem hæstv. forseti sýndi við þeim athugasemdum sem bárust í nótt frá stjórnarþingmönnum varðandi það að þingpallarnir væru lokaðir. Það tók tvo tíma fyrir hæstv. forseta að athuga hvort þetta væri raunin og kanna hvernig á stæði. Þetta er einfaldlega nokkuð sem við eigum ekki að líða á Alþingi Íslendinga. Ég heyrði það á máli hæstv. forseta í gær að í dag stæði til að halda fund í forsætisnefnd. Ég óska eftir því að hæstv. forseti upplýsi okkur um það hvenær sá fundur verður haldinn vegna þess að það er gríðarlega brýnt að forsætisnefnd og forseti 

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ekki mikil reisn yfir þingstörfunum þessa sólarhringana.  Stjórnarliðar reyndu á mánudaginn að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um þingstörfin á mánudagskvöld. Við gerðum það í góðri trú og héldum satt að segja að það mundi leiða til einhvers samkomulags. Á sama tíma sátu stjórnarandstöðuflokkarnir og bjuggu til sína stundaskrá 

Forseti minnir þingmenn á að hér gilda tímamörk.

Frú forseti. Vegna orða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar áðan vil ég líka spyrja hann: Var eitthvað í samkomulaginu á mánudag sem við stóðum ekki við? Við stóðum við hvert einasta orð og við undirstrikum það og viljum sérstaklega ítreka það hér sem margoft hefur verið sagt að við viljum greiða fyrir málum ríkisstjórnarinnar, hversu vitlaus sem þau kunna að vera. En við skulum greiða fyrir öllum öðrum málum ríkisstjórnarinnar, skattahækkunum, fjáraukanum, eða hvað það er, til að ræða það og gera hlé á Icesave-umræðunni. Enda hefur komið í ljós að þær hótanir sem var verið að dylgja um í gær eiga greinilega ekki við rök að styðjast, ef ég á að taka mark á forsætisráðherra, en ef ég sný mér hingað á ég að taka mark á fjármálaráðherra og ég veit ekki hvorum ég á að taka mark á. En alla vega er alveg búið að sýna fram á að það er enginn þrýstingur lengur á að við klárum Icesave einn tveir og þrír, eini þrýstingurinn er taugaveiklun ríkisstjórnarflokkanna. Ég ítreka að ég held miklu frekar að við eigum að fara saman í það að standa vörð um íslenska hagsmuni tengdum Icesave. Ég ítreka það tilboð okkar.

Virðulegi forseti. Undir liðnum um fundarstjórn forseta koma upp ýmist stjórnarliðar eða stjórnarandstæðingar og benda á fordæmi úr fortíðinni, um hvernig menn hafa farið með það vald sem minni hlutinn hefur ævinlega á Alþingi og þann möguleika sem hann hefur til að hafa áhrif á umræður. Ég held að á engan sé hallað í þeirri umræðu. Ég held að við getum verið sammála um að það er sjálfsagður réttur sem minni hlutinn hefur og hann hefur verið nýttur á liðnum árum af öllum flokkum. Ég held að við ættum að hætta að ræða um það. Þjóðin er að bíða eftir því að við þingmenn, við öll sem vorum kosin af þjóðinni til að gæta hagsmuna hennar, förum núna í brýn verkefni og tökum þetta Icesave-mál til hliðar því að það er mikill ágreiningur um það bæði í þingsal og á meðal þjóðarinnar. Förum betur yfir það 

Frú forseti. Miðað við þær stuttu ræður sem stjórnarliðar hafa komið í undir liðnum um fundarstjórn forseta, tel ég að það hljóti að hafa verið send út einhver orðabók, hvort sem það var frá fjölmiðlafulltrúa forsætisráðuneytisins eða ekki, því að það virðist vera að menn noti sömu orðin aftur og aftur. Nýjasta orðið er „málþófsflokkarnir“, það er talað um „excel-skjalið“. Það er reynsla mín undanfarið að framsóknarmenn hafa kannski ekki látið neitt sérstaklega vel að stjórn. Ég hvet til þess að við berum saman hvernig mælendaskráin hefur verið og þetta blessaða excel-skjal og sjá hvort það hafi staðið í samræmi við það sem menn ætla. Svo væri kannski ástæða til þess, frú forseti, að velta fyrir sér hvernig stendur á því að skjöl héðan úr Alþingi eru farin að komast í hendur fjölmiðla. Það er svo sem kannski ekki nýtt, alla vega ekki hjá öðrum stjórnarflokknum. En ég vil hins vegar hvetja forseta til að skoða það sem við leggjum til varðandi endurskoðun á dagskrá þingsins.

Frú forseti. Það er rétt að byrja á því að leiðrétta hv. þm. Árna Þór Sigurðsson sem hélt því fram að á sama tíma og mál voru rædd á mánudegi hefði verið unnið eitthvert excel-skjal. Það er hins vegar ljóst að þegar ríkisstjórnin ákvað að halda þinginu langt fram á nótt heilu næturnar, urðu menn augljóslega að skipuleggja vinnu sína, eins og raunar hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson lagði til í gærkvöldi og hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon á sínum tíma, eins og þekkt er. En rétt er þó að hafa í huga, eins og svo margir hafa bent á, hversu fáránlegt það er að halda því fram að þingið sé tekið í einhvers konar gíslingu því að við erum tilbúnir að hleypa inn hvaða máli sem ríkisstjórnin vill. En að sjálfsögðu þurfum við að ræða þetta Icesave-mál þangað til fyrir liggja allar þær upplýsingar sem á þarf að halda. Nú er ljóst að þær liggja ekki allar fyrir, til að mynda upplýsingar um skuldir ríkisins, grundvallarupplýsingar sem menn þurfa að hafa til að geta tekið ákvörðun í þessu máli.

Frú forseti. Vegna ummæla sem féllu í ræðustól rétt áðan langar mig að lesa upp úr bréfi Seðlabanka Íslands til forsætisráðherra í byrjun október. Það sýnir hvað getur falist í lækkuðu lánshæfismati. 
             Í öðru lagi er líklegt að lánshæfismat Íslands verði lækkað náist ekki sátt í Icesave-deilunni og endurskoðun efnahagsáætlunar tefjist þess vegna. Ef lánshæfismatið fellur niður í fjárfestingar ...

Hv. þingmaður. Þetta á vart erindi um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Fjölmargt. 
             
             
             Ekki satt. Ég leit svo á að menn hafi farið um víðan völl undir þessum lið síðustu 10–15 mínúturnar, frú forseti. 

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega að verða hreint með ólíkindum hvernig þessu þingi er stjórnað. Ég er búin að biðja um orðið um fundarstjórn forseta en þá gjammar hæstv. iðnaðarráðherra fram í og reynir að ala mig upp, að ég eigi að tala um fundarstjórn forseta.

Um fundarstjórn forseta, hv. þingmaður.

Ég skal svo tala um fundarstjórn forseta, annars verð ég að bera af mér sakir því að það er enginn hér inni sem stjórnar annar en forseti.

Um fundarstjórn forseta, hv. þingmaður.

Nú kem ég að því að ég ætla að gera alvarlegar athugasemdir við þessa dagskrá eins og hún liggur fyrir. Hér hefur komið fram trekk í trekk að stjórnarandstaðan er tilbúin til að hnika dagskránni ef Icesave-málið er sett í salt. Ríkisstjórnin getur ekki sagt að við séum með málþóf eða við séum að eyða tíma þingsins í óþarfa, því að þetta tilboð liggur fyrir og stendur klárt þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra spái hörðum frostavetri ef við hlýðum ekki og verðum eins og fólk, eins og hún segir sjálf.

Virðulegi forseti. Hér hefur margt verið sagt undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, og ég hef verið dálítið undrandi yfir því að frá því kl. 11.10 að morgni hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar gert athugasemdir við að hér verði fundir hugsanlega í nótt. Ég held að forseti ætti að kalla eftir því að fá handrit stjórnarandstöðunnar að þessu þinghaldi. Þær yfirlýsingar sem hér hafa fallið segja mér að hér segi handritið að það verði næturfundur í nótt.  Á meðan þetta á sér stað, virðulegi forseti, gerist nokkuð úti í þjóðfélaginu sem hv. þingmenn virðast ekki gera sér grein fyrir, að Norræni fjárfestingarbankinn sendir sveitarfélögum og Lánasjóði sveitarfélaga erindi um að vextir á þeim lánum 

Forseti minnir hv. þingmenn og ráðherra á að það er klukkan sem gildir í umræðu um fundarstjórn forseta. Að gefnu tilefni vill forseti benda á að það er forseti þingsins sem stýrir fundi, hvorki stjórnarandstaða né stjórnarliðar.

Hæstv. forseti. Nú hafa mörg orð verið látin falla í þessari umræðu varðandi fundarstjórn forseta og m.a. að ekki megi anda á stjórnarandstöðuna. Ég er algjörlega ósammála því. Það má sannarlega gera það. Það er ekki rétt að við stjórnarandstæðingar höfum verið að kveinka okkur undan löngum fundum, alls ekki. Við teljum rétt að það sé farið að stjórnarskrá, það sé farið eftir þingsköpum Alþingis. Ég tel rétt, frú forseti, þar sem menn virðast vera að missa aðeins tökin á því hvernig þeir haga sér í þingsal, hæstv. ráðherrar og nokkrir hv. þingmenn, að forsætisnefnd verði kölluð saman nú þegar til að reyna að setja saman einhver drög að því hvernig við ætlum að haga þessum fundi. Það er nú mjög frjálsleg túlkun á því um hvað má tala t.d. undir þessum lið. Ég upplifði það í nótt að hv. formaður fjárlaganefndar mátti fara í efnislega ræðu undir þessum lið og var það hálfgerð stefnubreyting af hálfu forseta. Ég tel rétt að við öndum aðeins með nefinu, höldum stuttan fund í forsætisnefnd og förum aðeins yfir málin, hvernig við ætlum að ná aga í herbúðum Alþingis.

Hér liggur fyrir dagskrá þingsins í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að hæstv. ráðherrar eru farnir að manna sig upp í að koma upp í ræðustól. Hingað til hefur framlag þeirra til umræðunnar um Icesave nánast eingöngu falist í því að vera með frammíköll með fáeinum undantekningum. Þetta er þó alla vega vísbending um að þeir séu smám saman að tala í sig kjark og munu þá blanda sér í þá efnislegu umræðu sem þarf að eiga sér stað um Icesave sem og skoðanaskipti milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér kvartaði stjórnarliði mjög undan í dag að ekki hefði komið neitt nýtt fram. Ég harma að hann skuli ekki hafa tekið eftir því og það þýðir að við þurfum að halda áfram þessari umræðu til að skýra okkar mál betur, til að útskýra fyrir stjórnarliðum þau fjölmörgu nýju álitamál sem upp hafa komið í þessari umræðu. Ég hafði gert mér í hugarlund að þessi umræða gæti farið að styttast en nú virðist mér það vera borin von vegna þess að stjórnarliðar hafa ekki enn þá meðtekið það sem við höfum fært fram. Hvers vegna erum við að mótmæla dagskránni núna? Það er vegna þess að við teljum að það sé skynsamlegra og eðlilegra að taka fyrir önnur mál sem eru á dagskránni en þetta Icesave-mál, 

Rétt.

Þeir eru hræddir við þennan ræðustól, 

Rétt.

Forseti minnir þingmenn enn á að það er klukkan sem ræður lengd ræðutíma hvers þingmanns.

Frú forseti. Það er ekki við fundarstjórn forseta að sakast hér en engu að síður er auðvitað ömurlegt að sjá þann svip sem birtist á þjóðþinginu í boði stjórnarandstöðunnar. Hér nær umræða um 1. dagskrármál ekki einu sinni að hefjast, ekki einn ræðumaður gerir svo mikið sem tilraun til að tala efnislega um málið áður en brostin er á hálftíma til þriggja kortera fullkomlega tilefnislaus tímasóunarumræða um fundarstjórn forseta sem ekkert er við að athuga, ekkert. Stjórnarandstaðan hefur kvartað undan því að stjórnarliðar og ráðherrar hafi ekki tekið mikinn þátt í umræðunni. Það skyldi ekki vera vegna þess að þetta er löngu hætt að vera umræða, þessi skrípaleikur 

… skrípaleikur.

Ég er reyndar sammála því að þetta er ekki málþóf, þetta er skrípaleikur því að obbi tímans fer í tilgangslausar umræður um fundarstjórn forseta og í andsvör þar sem menn eru í andsvörum við sjálfa sig.  
            

Frú forseti. Ég var orðinn dálítið langeygur eftir því að komast í ræðustól til að ræða þó nokkuð marga punkta. Ég hugsa að ég komist ekki frekar en endranær yfir þá alla, en ég ætla sem sagt að ræða um ræðu fjármálaráðherra Hollands sem hann hélt 3. mars sl. Að því loknu ætla ég að reyna að komast yfir í reglugerðir Evrópusambandsins um innlánstryggingar, alveg sérstaklega um breytingar á nýrri reglugerð sem lítið sem ekkert hefur verið rædd. Ég hugsa að tíminn nái ekki lengra, frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra Hollands er sá sem samdi við hæstv. fjármálaráðherra okkar. Hann hélt ræðu 3. mars sl., ég bið menn að taka eftir því, frú forseti, þrem mánuðum áður en hann gerði samning við Ísland. Sú ræða er þannig að við gætum eiginlega notað þennan mann sem talsmann okkar. Hann byrjar á að segja að það að ráða við kreppuna - ég reyni að þýða, frú forseti, en það getur vel verið að þýðingin sé ekki alveg hárnákvæm og langt í frá - sé mjög erfitt vegna þess að skotmarkið hreyfist. Í því er þó einn miðlægur þáttur, traust, þ.e. tap trausts og hvernig við ætlum að endurvekja það skref fyrir skref. Þetta segir fjármálaráðherra Hollands 3. mars. Síðan segir hann dálítið seinna í ræðunni: Aðalspurningin sem við þurfum að spyrja er: Hvernig komum við í veg fyrir það að ríkisstjórnir og þar með skattgreiðendur fari hlaðnir inn í framtíðina af áhættu upp á hundruð og þúsundir milljarða evra, fjárhagslegri áhættu til að viðhalda fjárhagslegum stöðugleika? Þetta segir fjármálaráðherra Hollands 3. mars og það hefur ekki komið inn í umræðuna um Icesave fyrr. Hann segir: Það var örugglega ekki tilgangurinn. Hvers vegna ekki? Vegna þess - og nú bið ég hv. þingmenn að hlusta vel - að skattgreiðendur hafa aldrei óskað eftir þessari áhættu. Fjármálaráðherra Hollands segir að skattgreiðendur hafi aldrei óskað eftir þessari áhættu og sá sami semur svo við fjármálaráðherra Íslands um að skella áhættu á íslenska skattgreiðendur. Það er með ólíkindum, frú forseti, að samninganefndin okkar skuli ekki hafa lesið þessa ræðu því að hún var á netinu á ensku á vef fjármálaráðuneytis Hollands. Þessa ræðu hélt hann fyrir bankageirann í Hollandi. Hann segir sem sagt, ég ætla að endurtaka það: Vegna þess að skattgreiðendur hafa aldrei óskað eftir þessari áhættu. Hann kom með nokkrar spurningar, m.a.: Hvernig getum við verndað innlánseigandann í Hollandi? Við höfum nýlega uppgötvað hvernig Icesave hrundi. Þá nefnir hann það, Icesave. Mörg fyrirtæki og stofnanir jafnt sem einstaklingar höfðu lagt inn peninga á Icesave. Með því að vinna náið með hollenska seðlabankanum hefur sem betur fer tekist að tryggja innstæður þessara innlánseigenda upp að 100.000 evrum. Spurningin er: Hvernig förum við að því að ná því að tryggja innlánseigendur? Fyrst og fremst með því að evrópsk lönd þurfa að horfa á það hvernig innlánstryggingarkerfið hefur verið skipulagt. Hann setur þarna sem sagt spurningarmerki við innlánstryggingarkerfið í Evrópu þrem mánuðum áður en hann samdi við Ísland. Síðan segir hann og ég ætla að lesa það á ensku fyrst, frú forseti, til að hafa það alveg á tæru: „It was not designed to deal with a systemic crisis but with the collapse of a single bank.“ - Það var ekki hannað til að ráða við heildarhrun, heldur til að ráða við það ef einn banki fer á hausinn. Þetta segir fjármálaráðherra Hollands, frú forseti, þrem mánuðum áður en hann semur við Íslendinga sem lentu í heildarhruni um að skattgreiðendur hér greiði þetta. Ég er alveg gáttaður, frú forseti, á að samninganefndin okkar skuli ekki hafa lesið þessa ræðu. Ég mundi segja að þetta væri okkar maður, við eigum að ráða þennan mann í vinnu til að semja við hollensk yfirvöld. Síðan segir hann: En það er sama hvernig við hönnum innlánstryggingarkerfið. Innlánseigandinn hefur alltaf ákveðna ábyrgð á kerfinu. Svo segir hann: „Innlán eru öruggasta aðferðin til að fara með fjármagn en það er aldrei 100% öruggt.“ Þetta segir hann. Svo segir hann mjög merkilega setningu, frú forseti: „Það að óska eftir 0,5% meiri vöxtum veldur stundum því að menn óska þá eftir meiri áhættu.“ Það að óska eftir 0,5% meiri vöxtum þýðir að menn óska eftir meiri áhættu. Hann segir sem sagt að þeir sem lögðu inn á Icesave-reikningana vegna hærri vaxta hafi tekið áhættu en íslenskir skattgreiðendur skuli samt borga þetta allt saman vegna samninga sem hæstv. fjármálaráðherra okkar gerði við þennan mann. Svo fer hann í gegnum það hvað fjármálastofnanir geta orðið stórar og það er mjög athyglisvert, frú forseti. Hann segir: „Annar mikill veikleiki er að sumar fjármálastofnanir vaxa svo mikið að það er ómögulegt að bjarga þeim.“ Ég ætla að endurtaka: Annar stór veikleiki í kerfinu er að sumar fjármálastofnanir vaxa svo mikið að það er ómögulegt að bjarga þeim. Svo kemur mjög skemmtileg hugleiðing, frú forseti: „Hvert er hámark þess sem banki getur orðið þannig að það sé raunhæft að ríkisvæða?“ Hvert er hámark þess sem banki getur orðið þannig að það sé raunhæft að bjarga honum með ríkisvæðingu? Ættu eignirnar að vera undir 50% af landsframleiðslu, ættu þær að vera 100% eða 150%? Frú forseti. Þessi maður var að semja við land þar sem lánardrottnar höfðu lánað bönkum upp undir 500% af landsframleiðslu og hann er að hugleiða um 50–100%. Hann segir að það sé orðið of stórt fyrir framleiðslu síns lands. Svo setur hann fram mjög athyglisverða spurningu: „Getur banki orðið of stór til að hægt sé að bjarga honum?“ Í hlutfalli þá við landsframleiðslu. Frú forseti. Þetta er maðurinn sem samninganefndin okkar samdi við og hann sagði að kerfið ætti að ráða við einn og einn banka en alls ekki heildarhrun. Samt er samið við þennan mann um að íslenskir skattgreiðendur, sem eiga ekki að taka þessa áhættu eins og hann sagði, eigi að borga þó að hér hafi orðið kerfishrun. 80% af fjármálamarkaðnum hrundi á einni viku. Ég er ansi hræddur um það, frú forseti, að íslenskir samningamenn hafi ekki lesið þessa ræðu. Hún hefur eiginlega ekkert komið inn í umræðuna þannig að þeir sem kvarta undan því að hér sé ekkert nýtt, eins og sumir hv. þingmenn, ættu kannski að leggja eyrun við. Nú er tíma mínum lokið en ég var með þrjár hugmyndir sem ég nefndi fyrir síðustu jól. Það þarf að búa til einn sjóð fyrir alla Evrópu. Sá sjóður þarf að geta stöðvað innlán ef vextir eru of háir eða vöxtur of mikill og í þriðja lagi þarf að vera forgangur innlána í þrotabú innlánastofnana. Evrópusambandið er ekkert að gera af þessu, ekkert. Þetta held ég að sé nauðsynleg forsenda, en nú er tíma mínum lokið og mér tókst ekki að fara í fleiri þætti.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka það fram í upphafi að ég er ekki að tala út frá excel-skjali. Ég tala út af mínum brennandi áhuga á þessu máli og þessari áþján sem verið er að leggja á íslenska þjóð. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Péturs Blöndals af því hvað stjórnarþingmenn virðast vera illa að sér í þessu máli og virðast ekki átta sig á þeim hættum sem stjórnarandstaðan hefur verið að færa fram í öllum þessum umræðum. Eins og kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar heyrði hann enga nýja punkta í nótt en þeir voru ansi margir. Þar sem þetta er allt saman tekið upp sem hér fer fram og þýtt yfir á hollensku og ensku er rétt að upplýsa að ég álít að Íslendingar séu hin nýja auðlind Breta og Hollendinga, svo þeir viti það, vegna vaxtamunar sem þeir leggja á okkur sem þjóð. Ég ætla að spyrja þingmanninn nokkurs af því að hann kom inn á háa vexti versus meiri áhættu: Telja Bretar og Hollendingar mikla áhættu á bak við Icesave-samningana fyrst vextirnir eru svo háir, 5,55%?

Frú forseti. Ég tel að Bretar og Hollendingar hafi ekki mætt neinni mótspyrnu við þessa vexti. Þeir eru svo háir að ég hugsa að „junk bond“ vextir, þ.e. ruslbréfavextir, séu lægri. Ég kannaði það meira að segja í gær og í nótt, svo virðist sem „junk bond“ vextir séu 3 prósentustigum hærri en meðalvextir góðra ríkja, 3–4 prósentustigum hærri. Þar sem vextir eru í augnablikinu komnir niður undir 0,5% eða a.m.k. undir 1% ættu vextir á svona bréfum, ruslbréfum, að vera undir 5%.

Jahá.

Við erum sem sagt að borga af Icesave hærri vexti en við mundum borga ef við lentum í því að fá lánshæfismat í ruslhópi.

Virðulegi forseti. Afar athyglisverðar upplýsingar eru að koma fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Ég hef aldrei efast um reiknisnilli hans enda er maðurinn með doktorsgráðu í stærðfræði og mjög vel að sér um fjármálamarkaðinn almennt. Hv. þingmaður segir okkur að „junk bond“ vextir séu lægri en Icesave-vextirnir sem samið var um í vor. Það er alveg hreint með ólíkindum hvernig komið er fram við okkur, hvernig hæstv. fjármálaráðherra hefur yfir höfuð getað lagt þennan samning fyrir þingið og hvað þessi samninganefnd var yfir höfuð að hugsa. Svo langar mig að lokum að spyrja þingmanninn af því að hann hefur bent á reglugerð sem tók gildi í júní, reglugerð sem Evrópusambandið tók upp eftir bankahrunið á Íslandi sem skyldar aðildarríki til að hafa ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóði sínum: Telur þingmaðurinn ekki óþarft að biðja um ríkisábyrgð á Icesave-samningana þar sem ekki er hægt að 

Frú forseti. Varðandi samanburð á „junk bond“ vöxtum og Icesave-vöxtunum, 5,55%, ofurvöxtunum, þá verður að segja að þeir „junk bond“ vextir sem ég nefndi eru skammtímavextir en Icesave-vextirnir eru langtímavextir og eru þar af leiðandi hærri. En það munar ekki því. Ef við erum að velta því fyrir okkur að fá lélegt lánshæfismat í 1–2 ár, á meðan gjaldeyrisjöfnuðurinn er að ná sér upp, getur vel verið að það borgi sig að borga ruslbréfavexti á öll okkar lán frekar en að taka yfir þessa gífurlegu skuldbindingu á Icesave. Varðandi nýju reglugerð ESB um innlánstryggingar er rétt að það er ríkisábyrgð samkvæmt henni á öllum innlánum. Ekki er búið að taka hana upp í EES-samkomulagið. Það er næsti þáttur í næstu ræðu minni, frú forseti, ef ég kemst að, af því að ég er alltaf að reyna að koma með eitthvað nýtt.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í skoðun hans á erindi sem Norræni fjárfestingarbankinn hefur sent nokkrum sveitarfélögum og Lánasjóði sveitarfélaga um að vextir á þeim lánum sem komin eru til endurskoðunar yrðu hækkaðir umtalsvert. Það er frétt þessa efnis í Fréttablaðinu í morgun. Ástæðan væri verra lánshæfismat. Þá vil ég líka spyrja hann út í þá fullyrðingu sem kemur úr bréfi Seðlabanka Íslands til forsætisráðherra þann 9. október 2009 þar sem segir, með leyfi forseta: „Í öðru lagi er líklegt að lánshæfismat Íslands verði lækkað náist ekki sátt í Icesave-deilunni og endurskoðun efnahagsáætlunar tefjist þess vegna. Þessu til viðbótar gæti reynt á ákvæði í lánasamningum íslenskra fyrirtækja og sveitarfélaga og torveldað endurfjármögnun þeirra á næstu árum. Það yrði jafnframt erfiðara fyrir fjármálastofnanir að ná undir sig fótunum á ný. Það sama á við um aðgengi ríkissjóðs að erlendum lánsfjármörkuðum.“ Telur hv. þingmaður að svona ástand sé í lagi í 1–2 ár?

Frú forseti. Varðandi nýjar upplýsingar um hækkun á vöxtum Norræna fjárfestingarbankans þá er það afskaplega eðlilegt. Þeir eru búnir að tapa óhemjufé á Íslandi og þeir eru að reyna að ná því upp með því að hækka vextina vegna þess að Ísland er áhætta. Það er alveg burt séð frá því máli sem við ræðum hér. Ég er ekki heldur sammála því mati Seðlabankans að samþykkt Icesave breyti einhverju um lánshæfismat Íslands. Lánshæfisfyrirtækin vita fyrir löngu síðan af þessu fyrirbæri og þau reikna með því að Íslendingar semji illa enda hafa þeir gert það hingað til og ef við semjum eitthvað betur þá muni lánshæfismatið batna. En það mun varla versna úr þessu og þó að það versnaði niður í ruslbréf þá mundu vextirnir kannski hækka í eitt eða tvö ár þangað til lánshæfismatið batnar aftur, og svo er það þannig að aðilar á ruslbréfamarkaði fá alltaf pening. Þar er alltaf nóg framboð af fjármagni.

Virðulegi forseti. Þetta sýnir fyrst og fremst hversu ábyrgðarlaus málflutningur stjórnarandstöðunnar er í þessu máli. Þetta er sambærilegt því að koma húsgögnum fyrir í nýju húsnæði og leggja síðan parketið á eftir. Það er alveg ljóst að áhrifin af því að Icesave fari ekki í gegn eru á þann veg að það hefur strax áhrif á lánshæfismatið og á alla þætti samfélagsins, allt efnahagsumhverfi landsins á næsta ári. Þess vegna er þetta tilboð stjórnarandstöðunnar, um að ýta Icesave til hliðar, til að hægt sé að afgreiða fjáraukalög, fjárlög og skattamál, algerlega út í hött. Það sýnir fyrst og fremst þá staðreynd að stjórnarandstaðan hefur engan áhuga á því að ríkisstjórninni takist að fara með þetta mál í gegn. Hún hefur engan áhuga á því. Hún hefur bara áhuga á því að koma ríkisstjórninni frá. Það er allt og sumt. 
            

Frú forseti. Ég hef hingað til verið ég sjálfur en ekki heil stjórnarandstaða. Ég hef hingað til talað fyrir mig sjálfan, hvort sem ég hef verið í stjórnarliði eða í stjórnarandstöðu. Ég ætla að biðja hv. þingmann að tala við mig prívat og persónulega en ekki við mig sem stjórnarandstöðu. Varðandi það að þetta sé ábyrgðarlaust. Mér finnst það vera mjög ábyrgðarlaust, frú forseti, að samþykkja Icesave. Mér finnst það vera svo svakalega ábyrgðarlaust af því að við munum ekki eiga gjaldeyri til að borga þetta. Það hefur enginn getað sýnt mér fram á það að við slæmar aðstæður sem gætu komið upp, og ég á eftir að fara í áhættugreiningu í minni þriðju, fjórðu eða fimmtu ræðu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hans ágætu ræðu og ræður sem hafa dýpkað skilninginn á Icesave-málinu og hve þetta er hættulegt fyrir okkur. Mig langaði að spyrja hann hvort hann telji að eitthvað hafi breyst, þrátt fyrir allar þessar upplýsingar, hjá hæstv. ríkisstjórn, hvort hann hafi fundið fyrir því að þau telji að það sé eitthvert svigrúm til breytinga á frumvarpinu sem var lagt fyrir þingið. Mig langaði líka í kjölfar þessarar fyrirspurnar frá hv. þm. Róberti Marshall, um „junk bond“ matið eða ruslflokkinn, spyrja hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal telji að við séum jafnvel að fara í þá stöðu að við þurfum að lýsa yfir þjóðargjaldþroti ef fram heldur sem horfir.

Frú forseti. Það er engin ástæða til að lýsa yfir þjóðargjaldþroti. Íslenskt atvinnulíf er óhemjusterkt og útflutningsgreinar Íslands eru mjög sterkar. Krónan hefur hjálpað okkur með því að lækka laun allra landsmanna þannig að ekki er nokkur einasta ástæða til að lýsa yfir þjóðargjaldþroti. Hins vegar er ríkisstjórnin núna að fara í afskaplega óheppilegar aðgerðir, skattleggja fyrirtæki, einstaklinga og fjölskyldur. Kannski snýr hún af þeirri röngu leið og tekur upp hugmynd sjálfstæðismanna um að skattleggja séreignarsparnaðinn og hættir allri skattlagningu á heimili og fyrirtæki. Þá rís íslenskt atvinnulíf upp sem aldrei fyrr og þá munum við líklega getað borgað Icesave að fullu með þeim skilyrðum sem Alþingi samþykkti í sumar. En þetta er allt háð ákveðnum líkum. Og það að lenda í ruslbréfaflokki er betra en að fá ekki lán. Það er nefnilega þannig að lánveitendur meta alltaf lántakandann eftir öðrum þáttum en bara lánshæfismati.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þetta svar. Mig langaði til að endurtaka spurninguna - hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur vafalaust ekki haft tíma til að svara henni - um svigrúm til breytinga sem mér finnst gríðarlega mikilvægt upp á vinnuna sem fram undan er í nefndunum. Mér finnst það svolítið virðingarleysi við þá sem kalla á fyrir nefndirnar ef fyrir fram er búið að gefa sér að ekki verði tekið mark á orðum þeirra. Mig langaði að endurtaka þá spurningu hvort það sé svigrúm, hvort það hafi myndast einhvers konar svigrúm í öllum þeim umræðum sem verið hafa um þetta mál, og nú hafa komið margir nýir fletir og nýjar upplýsingar. Telur hv. þingmaður að hæstv. ríkisstjórn muni gefa þingheimi tækifæri til að koma með einhverjar breytingar á frumvarpinu sem fyrir liggur um þetta mál?

Frú forseti. Ég ræddi það einmitt í nótt að það gæti verið flötur að Alþingi tæki málið yfir og sendi nýja samninganefnd til útlanda með bestu sérfræðingum í heimi til að semja upp á nýtt við Breta og Hollendinga. Þá getur hæstv. fjármálaráðherra sagt við Breta og Hollendinga: Ég reyndi hvað ég gat. Ég náði þessari ríkisábyrgð ekki í gegnum Alþingi. Ég sé því heilmikil tækifæri, frú forseti, í því að gera nýjar breytingar á þessu. Það hefur komið í ljós að það liggur ekkert á þessu frumvarpi. Það eru búnar að vera nokkrar dagsetningar þar sem allt átti að hrynja en svo hrynur ekki neitt.  Það er þannig ekkert sem ýtir á þetta mál og nú þurfa menn að taka höndum saman um að afgreiða skattalagafrumvarp helst á skattlagningu séreignarsparnaðar sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt. Ég held að það sé langsamlega besta lausnin á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag að komast yfir þá gjá sem hefur myndast. Þjóðin þarf að komast yfir hana og eftir það blasir framtíðin við.

Frú forseti. Ég þakka góða ræðu. Þar komu einmitt fram ný atriði sem ég hef ekki heyrt af, stórmerkileg atriði varðandi þá ræðu sem lesið var upp úr. Ég er sjálfur í sömu stöðu og hv. þm. Pétur H. Blöndal, ég á eftir að telja upp líklega tvo þriðju af þeim atriðum sem ég tel mikilvægast að koma á framfæri í þessari umræðu. Það er því töluvert í að ég klári það og þá er ég eingöngu að tala um mikilvægustu atriðin. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi tekið eftir því sem hæstv. forsætisráðherra lýsti yfir ítrekað í morgun, þess efnis að hún teldi að við yrðum að standa við skuldbindingar okkar og þess vegna yrðum við að samþykkja einmitt það frumvarp sem hér er. Forsætisráðherra lítur sem sé svo á að skuldbindingar okkar séu þær að borga þetta nákvæmlega eins og Bretar og Hollendingar ætlast til. Hvernig kemur það heim og saman við fullyrðingar ráðherra þess efnis að þeir hafi reynt að halda á lagalegum rétti okkar, reynt að halda því til haga að okkur beri raunverulega ekki skylda til að greiða þessa reikninga, ábyrgjast þá af hálfu ríkisins? Hvernig fer þetta saman og er hægt að gera ráð fyrir því að fólk sem talar svona hafi haldið uppi almennilegum vörnum fyrir Ísland?

Frú forseti. Sumir eru að tengja Icesave-málið við aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og það er alveg á hreinu að Bretar og Hollendingar þurfa að samþykkja þá aðildarumsókn. Vel má vera að hæstv. forsætisráðherra hafi það í huga þegar hún segir að við verðum að samþykkja hvert einasta orð í þeim samningi sem Bretar og Hollendingar þvinguðu upp á okkur. En núna er þessi þvingun farin, hún er gersamlega farin. Ég tel t.d. að yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra í gær, um að við höfum sætt grímulausum ógnunum frá Evrópusambandinu, sé merki um það að ógnunin er farin því að slíkt segja menn ekki fyrr en þeir geta gert það. Það segir mér að þessi samningur var nauðungarsamningur og nauðungarsamningar gilda ekki.

Frú forseti. Nánast öll þau atriði sem ríkisstjórnin hefur nefnt sem ástæðu þess að það þyrfti að samþykkja þessa samninga - hvort sem mönnum líkar það betur eða verr eða hvort sem þeir telja sig skuldbundna til þess eða ekki - eru öll farin nema þeir reyna enn þá að halda því fram að þetta sé spurning um lánshæfismat ríkisins eins fáránlegt og það er að halda því fram að það að skuldbinda ríkið alveg gífurlega í erlendri mynt geti bætt lánshæfismat ríkisins. En ég velti því fyrir mér hvort þau séu fallin í sömu gildru og bankarnir lentu í þegar vandræði þeirra hófust að þeir fara í áróðursherferð og fara að hlusta á einhverja sem þeir fá til að segja sér það sem þeir vilja heyra. Þannig er það með þessa skýrslu Seðlabankans sem vitnað hefur verið í varðandi lánshæfismatið. Það gleymist hvernig hún kom til. Hún kom til vegna þess að forsætisráðherra bað um greinargerð til að styðja málflutning sinn í málinu og svo virðast menn vera farnir að trúa eigin spuna. Er þetta ekki hættuleg þróun og í samræmi við það sem bankarnir lentu í?

Frú forseti. Hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kom fram fyrir skömmu og sagði að menn hefðu samið sem sakbitnir menn. Þeir vissu upp á sig sökina, þeir voru sannfærðir um það að gagnaðilinn hefði rétt fyrir sér. Þetta er náttúrlega mjög hættuleg samningatækni, frú forseti, og leiðir til þess að menn samþykkja nánast hvað sem er. Nú er að koma í ljós, sérstaklega eftir ræðuna sem ég las frá fjármálaráðherra Hollands, að við eigum ekki að borga neitt. Hann segir að skattgreiðendur eigi ekki að borga fyrir innlánstryggingar þannig að ég held að menn þurfi rétt aðeins að draga andann og leyfa þessu máli að setjast pínulítið. Menn ættu að halda þessari ræðu fjármálaráðherra Hollands undir nefið á samninganefnd Hollands og segja þeim: Bíddu við, ykkar maður sagði þetta. Viljið þið ekki semja upp á nýtt? Af hverju eiga íslenskir skattgreiðendur einir að borga þetta? Vegna þess að skattgreiðendur Hollands og Bretlands munu ekki borga þetta.

Virðulegi forseti. Okkur í minni hlutanum er brigslað um að við séum í málþófi. Mér finnst ekkert skammarlegt við að fara í málþóf um mál sem mér finnst jafnmikilvægt til að tryggja að allar upplýsingar komi fram. Ég er a.m.k. búin að upplifa að enn vantar mikið upp á að almenningur sé upplýstur um hvað það þýðir nákvæmlega að samþykkja Icesave í þeirri mynd sem það er í núna. Eins og ítrekað hefur komið fram var ofið snilldarlegt öryggisnet um frumvarpið sem varð að lögum í sumar sem tryggði að við mundum ekki greiða vexti umfram getu, umfram hlutfall af vergri landsframleiðslu og aukningu í henni. Þegar það er tekið í burtu er þetta svokallaða sjö ára skjól sem hæstv. ríkisstjórn talar gjarnan um og sér í lagi hæstv. fjármálaráðherra að engu orðið því að við munum í raun og veru þurfa að byrja að greiða vexti af þessu, vexti sem við þurfum að greiða árlega og taka til tekjuskatts um 79.000 Íslendinga sem fer í að greiða í þessu sjö ára skjóli vextina, ekkert nema vextina af Icesave. Mér finnst ég ekki bara geta setið hjá og ekki gert neitt til að reyna að hindra að þetta gerist. Ég verð að upplýsa fólk. Mér finnst þetta meiri klyfjar sem á að leggja á þjóðina en ég held að hún geti staðið undir. Þetta eru ekki einu vextirnir sem við þurfum að greiða af erlendum lánum og það reiknast svo út að það sé tekjuskattur um 150.000 Íslendinga sem á árlega að fara í að greiða vexti af erlendum lánum. Ég hef ítrekað beðið meiri hlutann, hæstv. ríkisstjórn og sér í lagi hæstv. fjármálaráðherra sem væntanlega ætti að hafa mótaðar hugmyndir um hvernig eigi að taka á þessu máli. Ég hef ítrekað spurt hæstv. fjármálaráðherra: Munu ekki grunnstoðir samfélagsins okkar bresta ef svona gríðarlega hátt hlutfall af tekjuskatti landsmanna fer í að greiða vexti af erlendum lánum? Erum við þá í raun og veru ekki að komast á svipaðan stað og þróunarlönd? Við höfum gjarnan litið á okkur sem æðri þeim. Ég er búin að reyna að afla mér upplýsinga um Icesave. Allt frá fyrsta degi þegar þáverandi formaður samninganefndarinnar kynnti mér Icesave bað ég hann um, um leið og ég vissi að það ætti að fara að fjalla um Icesave, að tryggja að forustumenn þingflokka eða utanríkismálanefnd fengju aðgang að þessari svokölluðu lánabók Landsbankans sem átti að standa á bak við tryggingu fyrir því að þessar gríðarlegu skuldbindingar mundu ekki enda á öxlum þjóðarinnar. Ég er í þannig stöðu sem þingmaður að ég fæ ekki aðgang að lánabók Landsbankans sem á að vera þessi trygging þjóðarinnar. Staðan er svo slæm að meira að segja hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki fengið aðgang að þeim upplýsingum sem skilanefndir bankanna geyma. Á sama tíma á þetta að vera öryggisnet vegna yfirstandandi skuldbindinga varðandi Icesave. Enginn, ekki nokkur maður - nema þeir sem sitja í skilanefnd Landsbankans - hefur séð þessa huldubók. Þrátt fyrir að ég sitji t.d. í nefnd sem er bundin trúnaði um viðkvæmar upplýsingar, þ.e. utanríkismálanefnd, er varðar þjóðaröryggi hefur engum úr nefndinni auðnast að fá heimild til að sjá huldubók Landsbankans, ekki einu sinni þeim sem fóru utan. Ekki einu sinni Svavar Gestsson og ekki einu sinni Indriði H. Þorláksson hafa fengið að sjá þessa bók þrátt fyrir að þurfa að semja fyrir hönd þjóðarinnar um skuldbindingar Landsbankans. Okkur þingmönnum er gert að trúa því að þetta sé ekki aðeins huldubók, heldur jafnframt töfrabók, þessi blessaða lánabók, því að endurheimturnar eiga að vera töfrum líkastar og stundum er jafnvel talað um að það verði 100% heimtur. Allir hagfræðingar sem ég hef talað við og þekkja til gjaldþrota vita að það væri töfrum líkast ef slíkar heimtur yrðu. Til dæmis náði Lehman Brothers þrotabúið sem hrundi á áþekkum tíma ekki nema 20–30% sem þykir bara mjög gott í þessu árferði heimsbyggðarinnar varðandi fjármál. Mér er býsna hugleikið að enn hafa ráðamenn þjóðarinnar ekki getað komið með þannig útreikninga eða yfirlýsingar sem sannfæra mig um að það sé réttlætanlegt að gera ekki allt sem í mínu valdi stendur til að stöðva þetta. Það hefur enginn útskýrt fyrir mér hvernig við eigum að geta borið þessar klyfjar. Ég óska einlæglega eftir því að hæstv. ráðherrar sem eru í húsinu svari þessari spurningu: Hvernig eiga grunnstoðir samfélagsins að standa undir þeim klyfjum að tekjuskattur 150.000 Íslendinga fari í að greiða vexti af erlendum lánum? Hvernig er þetta hægt án þess að allt bresti hér? Mikið er búið að tala um þær tölur sem hafa komið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þær yfirlýsingar þeirra að við þyldum ekki meira en 240% skuldaþol. Nú er það komið upp í 310% og þeir segja að það sé allt í góðu. Ég á fund með þeim klukkan eitt og ég ætla einmitt að spyrja þá nákvæmlega út í þetta. Ég á þá örugglega eftir að þurfa að koma aftur í ræðustól til að greina frá því sem kemur fram á þeim fundi. Ég tek líka undir hugmyndir um að senda út samninganefnd til Bretlands og Hollands. Ég hef reyndar alveg frá því í sumar ítrekað beðið um að slík nefnd yrði sett á laggirnar, yrði skipuð fimm þingmönnum og við mundum þá að sjálfsögðu fara út sem samheldinn hópur til að kynna stöðu landsins og leitast við að fá betri samninga. Ég held að það væri bæði gagnlegt að við tækjum þetta upp úr þessum embættismannahjólförum og færðum þetta yfir á þær slóðir sem þetta er, yfir í pólitísku orðræðuna. Jafnframt skora ég á hina ágætu hæstv. ríkisstjórn og þá sem hafa forræði um það hverjir fara út til að semja fyrir okkar hönd að fá aðila eins og Buchheit sem hafa mikla reynslu af því að semja nákvæmlega á þessu sviði til að leiða þetta. Það var afþakkað að fá aðstoð hans á sínum tíma út af því að það þótti hreinlega of dýrt, frú forseti. Hvað ætli það hafi kostað okkur að hafna slíkri sérfræðiþekkingu og hafa í raun og veru alvörufólk sem hefur reynslu af því að semja við nýlenduþjóðir, sem hefur reynslu af því að semja fyrir þjóðir sem kannski standa höllum fæti og hafa ekki þann styrk? Við höfum ekki mikinn styrk eða trúverðugleika og við hreinlega þurfum á að halda allri þeirri aðstoð sem okkur býðst, við þurfum að þiggja hana. Í ræðum mínum hef ég ítrekað kallað eftir samstarfi og það hryggir mig að einn af hæstv. forsetum þingsins skuli hrópa að mér að ég sé orðin klappstýra Davíðs Oddssonar út af því að ég stend hérna og berst fyrir því að ekki séu settar slíkar klyfjar á þjóðina að ég geti ekki horft í augun á börnunum mínum og sagt þeim að ég hafi ekki gert allt sem ég gat. Þó að hann hafi ekki sagt það í ræðustól heldur hrópað það hérna í salnum vil ég bara bera af mér að ég megi ekki standa á sannfæringu minni án þess að þurfa að ganga í einhverja aðra flokka. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega og innihaldsmikla ræðu. Ég harma að hún telji sig hafa orðið fyrir aðdróttunum af mjög leiðinlegu tagi í þingsalnum í morgun og ég vonast til að við náum einhverjum betri brag á umræðuna í dag. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að það hefur verið boðað til fundar í forsætisnefnd líkt og ég óskaði eftir undir liðnum um fundarstjórn forseta áðan þannig að þar náum við vonandi að ræða það aðeins hvernig við ætlum að haga málum hér í dag. Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur borið okkur stjórnarandstæðingum á brýn að við höfum engar leiðir og engar lausnir í þessu máli og engar hugmyndir um hvað eigi að gera. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hefur haldið til haga allt frá því á sumarþingi þessari hugmynd sinni um að skipa fimm manna þingmannanefnd til að senda út í heim til að ræða við ráðamenn erlendra þjóða um stöðu málsins og helstu sjónarmið og röksemdir okkar Íslendinga fyrir því að eigum ekki að greiða þessar skuldbindingar. Mig langar því að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvaða viðbrögð hún hafi fengið hjá stjórnarflokkunum. Ég veit að hv. þingmaður situr stundum fundi með forsvarsmönnum ríkisstjórnarflokkanna og þessi hugmynd hefur væntanlega verið viðruð enda hefur hún margítrekað verið til umfjöllunar í þessum stól af hálfu hv. þingmanns. Fjölmargir hv. þingmenn hafa tekið undir þessa hugmynd þannig að það er ágætt að heyra það af því að okkur stjórnarandstæðingum hefur verið borið á brýn að hafa engar hugmyndir og engar lausnir. Þegar hér kemur fram hv. þm. Birgitta Jónsdóttir með hugmynd sem hún hefur haldið á lofti frá því í sumar er ágætt fyrir okkur á þinginu að vita hvaða viðbrögð hún fær og það er bara augljóst að við þurfum að fylgjast vel með því og vita hvort þetta mál sé einhvers staðar í farvegi.

Virðulegi forseti. Ég þakka innilega fyrir þessa spurningu út af því að þessi hugmynd mín, sem hefur fengið ágætisundirtektir og bara mjög góðar undirtektir hjá minni hlutanum og jafnvel hjá sumum sem eru í meiri hlutanum, er einfaldlega strönduð á milli nefnda. Ég lagði þessa hugmynd fyrir, og við gerðum það öll í minni hlutanum í utanríkismálanefnd. Eftir að ég kom heim af NATO-þingi og hafði fengið tilboð frá breskum þingmönnum um aðstoð við að setja á fund með þingmönnum breska þingsins og þess íslenska sendi ég formlegt erindi til forsætisnefndar og þingflokksformanna. Þetta hefur hoppað á milli nefndanna og inni í utanríkismálanefnd en engin ákvörðun hefur verið tekin. Ég fékk þau viðbrögð sem hryggja mig að það þætti ekki gott að senda slíka nefnd út á meðan verið væri að fjalla um Icesave. Í hjartans einlægni taldi ég aftur á móti að það mundi einmitt skipta sköpum ef við gætum farið og útskýrt þetta á mannamáli, á pólitísku máli, hvað þetta þýðir fyrir þjóðina. Ég hef ítrekað lent í þeirri stöðu að ræða við fólk alls staðar að úr heiminum, og sér í lagi frá þeim löndum sem við erum í einhvers konar efnahagslegu stríði við, og séð að fólk gerir sér almennt séð ekki grein fyrir hvað þetta eru gríðarlega miklar klyfjar fyrir þjóðina að bera og það vill ekki taka þátt í að leggja slíkar klyfjar á herðar þjóðarinnar þegar það heyrir hvernig það er og sér í lagi þegar maður útskýrir að við sem höfum barist gegn þessu erum ekki að segja að við viljum ekki standa við skuldbindingar okkar. Eðlilegast væri náttúrlega að allt yrði gert sem hægt er að gera til að ná í þessa peninga til þeirra sem stálu þeim því að það gleymist gjarnan að það voru menn sem stálu þessum peningum sem 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta góða svar. Það er augljóst að þar fer fulltrúi sem talar okkar máli á erlendum þingum, vegna þess að það komu líka fram í umræðunni athugasemdir frá hæstv. utanríkisráðherra í gær að þeir þingmenn sem væru sendir eða færu á svona fundi, væru ekki allir að gæta hagsmuna Íslands í þessu máli og ekkert endilega að halda sjónarmiðum okkar á lofti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi upplifað slíkt, af því að ég veit að hún hefur verið í ferðum hjá NATO og fleiri stöðum, hvort hún hafi upplifað það og geti staðfest það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðustól Alþingis í gær í andsvörum við mig, að mig minnir, að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir, væru ekki á þeim buxunum þarna úti að ræða um Icesave og halda hagsmunum okkar á lofti. Það væri bara ágætt að fá það beint í æð frá hv. þingmanni. Það er líka áhugavert að heyra af þessum viðbrögðum erlendra þingmanna við málflutningi hv. þm. Birgittu Jónsdóttur á erlendri grundu, og það væri kannski ágætt að fá aðeins betur fram frá hvaða löndum þessir menn voru sem hv. þingmaður hefur átt viðræðu við og kannski aðeins betur hver viðbrögðin eru. Er það þannig að menn viti bara alls ekki neitt um hvað málið snýst? Eða er málið þannig, sem mig kannski grunar, að menn hafi einhverjar óljósar hugmyndir um stöðuna og haldi jafnvel að öll málin séu afgreidd, þ.e. lánin til okkar hafi verið afgreidd og að Icesave sé í rauninni augljóslega allt á okkar ábyrgð o.s.frv.? Bara þannig að við sem hér stöndum og höfum ekki verið í slíkum utanlandsferðum, fáum aðeins tilfinninguna fyrir því og það sé fært í bækur Alþingis, í þingtíðindin, þar sem aðdróttanir hafa komið um annað frá hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar, að þingmenn standi sig ekki í stykkinu og hafi engan áhuga á að tala um þetta mál nema þá hér í meintu málþófi.

Frú forseti. Ég get alla vega upplýst það þar sem ég hef komið. Ég fór bæði á alþjóðaþing þingmanna um NATO og alþjóðaþing þingmanna um málefni Tíbets, sem var reyndar ekki haldið á sama stað. Þar kom í ljós - ég ræddi við þingmenn frá Bretlandi, Hollandi, Svíþjóð og Noregi, engan frá Danmörku þó, en ég reyndi að leggja mig fram við að tala við þingmenn sem voru á þessu svæði, því að það er nú þar sem er kannski mikilvægast að upplýsa fólk um stöðu mála - um leið og ég setti þetta í samhengi kom í ljós að þeir virtust einmitt ekki hafa nægilega greinargóðar upplýsingar. Þeir gerðu sér í raun og veru ekki grein fyrir hversu mikil skuldbinding þetta væri og hvað þetta hefði mikil áhrif á grunnstoðir okkar. Þeir gerðu sér ekki grein fyrir því og það er ekki nægilega vel útskýrt fyrir þeim sem við erum að kljást við, Bretum og Hollendingum, að okkar einlægi vilji er að gera allt sem við getum til að tryggja það að þeir sem höfðu þessa peninga af þjóðinni verði látnir sæta ábyrgð. Síðan ekki síst, og þetta finnst mér líka mjög mikilvægt, er fólk að líta eftir því hvar regluverkið er til að tryggja að þetta gerist ekki aftur. Þar liggur trúverðugleiki okkar, þ.e. í regluverkinu, því að ef hægt er að gera svona aftur út af því að regluverkið er ekki nægilega gott, er náttúrlega harla öruggt að það gerist. Það er alltaf til fólk sem er tilbúið til að misnota og misbeita öllum mögulegum göllum í kerfinu eða glufum til að hygla sér og sínum. Ég bara skora á hæstv. ríkisstjórn að koma með þær umbreytingar sem til þarf til að þetta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur kærlega fyrir ræðu sína. Það er alltaf mikil skynsemi þegar hún talar, hún hefur annan vinkil en við hinir þingmenn af því að hún hefur kynnt sér svo vel aðra hlið á málefnunum í gegnum friðarhreyfingar. Ég vil hughreysta þingmanninn vegna þeirra orða sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hreytti í hana í morgun um það að hún væri að hlaupast til Davíðs Oddssonar. Við konur á Alþingi megum vera með sterk bein, því að ég vil segja þingmanninum frá því að ég hef fengið sturtu frá stjórnarþingmanni, fékk hana í sumar akkúrat þegar við vorum að ræða Icesave-málin en þá fékk ég miklar skammir fyrir utan þessa hurð frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, það glumdi hér inn í ræðusal. En svona er sálarástandið á stjórnarliðum og þá sérstaklega þeim mönnum sem halda að þeir séu óskaplega stórir. Þannig að hún skal ekki láta bugast frekar en ég, það er okkar hlutverk á Alþingi að tala máli þjóðarinnar og rödd kvenna verður að heyrast hér eins og rödd karla. Mig langar til að spyrja hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að því þar sem það hefur verið upplýst að allt sem fer fram í ræðustóli Alþingis sé þýtt fyrir Breta og Hollendinga, hvert einasta orð, og það er kannski út af því sem ríkisstjórnin er að skýla sér á bak við það að ekki megi segja hér hvað sem er. Mig langar því til að beina spurningu til þingmannsins: Hvað heldur hún að Bretum og Hollendingum þyki um það að í þeirri ríkisstjórn sem nú starfar og er að reyna að koma efnahagslífinu af stað aftur sitji þrír fyrrverandi ráðherrar sem sátu í hrunríkisstjórninni, þ.e. hæstv. utanríkisráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. samgöngumálaráðherra? Hvað telur hún? Skemmir þetta ekki málið fyrir okkur?

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverður vinkill. Ég hef einmitt gagnrýnt það að enn séu ráðherrar í núverandi ríkisstjórn sem voru ráðherrar í hrunstjórninni. Ég hefði kosið og ég veit það - ég hef heyrt það víða að erlendis frá hjá mönnum í góðum stöðum sem hafa einmitt rætt um að þetta skaði vissulega trúverðugleika þjóðarinnar - að það hefði verið heillavænlegast að hafa eingöngu ráðherra sem hefðu ekki komið nálægt hrunstjórninni. Það virðist gleymast svolítið hjá núverandi stjórnarliðum að annar flokkurinn var við stjórn þegar allt hrundi hér og er kannski ágætt að þau minni sig á það af og til, muni það og ábyrgð þeirra. Ég vil jafnframt taka fram, ég náði ekki að svara því alveg til hlítar, að á þeim formannafundum sem ég hef setið varðandi það að setja saman þingmannanefnd, þá hefur því verið tekið fálega og í raun og veru ekkert gert til að tryggja þeirri hugmynd farveg. Ég ítreka það enn og aftur að það er gríðarlega mikilvægt að við ræðum við Breta og Hollendinga einni röddu og jafnframt að við sýnum málstað þeirra og þeirra hlið ákveðið umburðarlyndi. Ég vil ekki fara í það að vera í einhvers konar stríði við þessar þjóðir, þó svo að hegðun ríkisstjórna þeirra sé með öllu óforskömmuð og ólíðandi hvernig komið hefur verið fram við okkur og maður nánast gleymir hryðjuverkalögunum af því að svo margt hefur gengið á hérna undanfarið ár.

Virðulegi forseti. Traust snýst um trúverðugleika og trúverðugleiki núverandi ríkisstjórnar er enginn þar sem í þeirri ríkisstjórn eru þrír ráðherrar úr hrunstjórninni og það voru ráðherrar sem spiluðu stóra rullu þegar allt fór á hliðina hér. Það er það sem við erum að fást við og það er jafnvel ástæðan fyrir því að við mætum svona mikilli andstöðu í Evrópu. Við erum með sama hæstv. utanríkisráðherra, hann situr ekki sæti sínu hér en hann situr þarna frammi svo það má vera lýðum ljóst að ég er ekki að baktala hann, hann hlustar á mig segja þessi orð. Hæstv. utanríkisráðherra var beinn þátttakandi í ríkisstjórninni þegar hér fór allt á hliðina. Sá sami utanríkisráðherra fer nú þegar honum hentar um Evrópu að semja um aðild Íslendinga að Evrópusambandinu. Það er ekki við góðu að búast. Ég fór ásamt tveimur öðrum þingmönnum til Noregs um síðustu helgi. Það er nauðsynlegt að vera upplýstur af báðum hliðum, já-hliðinni við Evrópusambandinu og nei-hliðinni við Evrópusambandinu, því að Icesave-samningarnir snúast fyrst og fremst um Evrópusambandsinngöngu, það hefur margoft komið fram í ræðum hér. Ég varð undrandi á því, frú forseti, hve við mættum miklum velvilja, hlýju og hjálpsemi frá vinum okkar í Noregi. Þeir vilja allt fyrir okkur gera, þeir eru með opna arma bara ef við biðjum um það. Og þetta staðfestist hér og nú, sósíaldemókratar í Noregi eins og hér, vilja fá okkur inn í Evrópusambandið, þeir vilja líka koma Noregi þar inn. Við erum með nýja heimssýn, við viljum samvinnu við Grænlendinga, Færeyinga, Íslendinga og Norðmenn og Kanadamenn til framtíðar um hagsmuni á Norðurslóðum. Hvernig lýst þingmanninum á þessa nýju heimssýn okkar?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu. Ég hef í raun og veru kynnt mér þetta mál ágætlega og held að við ættum að skoða alla möguleika á samstarfi. Ég heyrði það einmitt út undan mér, m.a. meðal Evrópuþingmanna sem ég rakst á frá Þýskalandi, að þeir töldu að þetta væri ekki góður tími fyrir okkur að sækja um aðild að Evrópusambandinu, þó svo að þeir væru hlynntir því. Þeir töldu að við þyrftum fyrst að taka til í okkar bakgarði og eiga þá væntanlega fyrst og fremst við að við klárum rannsóknina á hruninu, komum á alvöruregluverki. Það virðist hafa gleymst að þó að við séum í EES getum við væntanlega alltaf spunnið við sterkari fyrirvara eða sterkari reglugerðir og mér finnst það svolítill ábyrgðarhluti að varpa ábyrgðinni frá því að fyrrverandi yfirvöld hefðu átt að hafa augun opnari. Ég held að þar megi að einhverju leyti kenna um verklaginu á þinginu því að það er algjörlega meingallað, eins og við þekkjum sem störfum hér, konur og mæður, að það er náttúrlega ekki hægt að bjóða fólki upp á svona starfsumhverfi. Þá er ég ekki að tala um þetta málþóf, heldur er ég hreinlega að tala um möguleikann á að halda sér upplýstum sem þingmanni, hann er ekki nægilega góður eins og mér er tíðrætt um. Og nú skora ég á alla þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, að koma með mér í það verkefni að tryggja að endanlega verði gengið frá þessu þingmálahalaniðurskurðardæmi eins og hverjum öðrum hryllingsbandormi. En nú er lag að við þingmenn vinnum saman, nú er lag að laga hlutina hérna. Þeir eru meingallaðir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja mína ræðu á þeim stað sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir endaði, nú þarf þjóðin að standa saman. Framsóknarflokkurinn hefur farið fram á að við stöndum saman um hagsmuni þjóðarinnar, að við stöndum saman með þjóðinni okkar, með fjölskyldunum í landinu sem eiga um sárt að binda og um þá einingu sem heitir heimili. Því er ekki að heilsa. Ríkisstjórnin fer fram með þessi mál eins og alþjóð veit. Við erum hér sjötta mánuðinn í röð að ræða Icesave-samningana sem þingið átti ekki einu sinni að fá að sjá í upphafi því hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri komin svo glæsileg niðurstaða í þetta mál að það væri óþarft að sýna þingi eða þjóð þá niðurstöðu sem samninganefndin fékk upphaflega. Það er grátlegt að við skulum þurfa að vera hér með klofinn þingheim. Þetta sýnir kannski hverjir það eru sem þykir vænt um þjóðina sína því eins og komið hefur fram áður hjá mér í ræðu ættum við þingmenn að standa 63 með íslensku þjóðinni á móti Bretum og Hollendingum en ekki helmingurinn með Bretum og Hollendingum og helmingurinn á móti þeim. Þetta er sorglegt og ég held að þingmenn ættu að reyna að rifja upp með sjálfum sér þá samstöðu sem myndaðist hér í þorskastríðunum við Breta í kringum 1978 þegar þjóðin og þingið stóðu saman á móti ægivaldi Evrópu. Við værum enn þá fyrir innan 12 mílurnar ef þjóðin hefði ekki sýnt samtakamátt sinn í því máli og þeir þingmenn sem sátu á þingi fyrir þjóðina, þjóðkjörnir með þjóðinni en ekki á móti henni. Það var mikil framför á þeim tíma en nú koma Bretar á ný og ætla að reyna að höggva þessa þjóð. Þeir ætla að komast yfir náttúruauðlindir okkar, þeir eru komnir með Icesave-samning sem er með veð í náttúruauðlindunum og friðhelgisréttindunum því eins og ég hef bent á áður er búið að skera fyrirvarana niður og setja þá inn í viðaukasamning við Icesave-samningana og þar af leiðandi gilda um samningana breskir dómstólar. Þrátt fyrir það hér séu ákvæði um að samningsaðilar staðfesti að þótt fallið sé frá friðhelgisréttindum o.s.frv. í Icesave-samningunum sjálfum sé það skilningur samningsaðila að það sé ekki samkvæmt viðaukasamningunum. Þó að samningsaðilar séu sammála um einhverja ákveðna hluti gildir það sem stendur í samningnum og ef reynir á ágreining í samningi eru það dómstólar sem ákveða hvort sú sýn reynist rétt. Þess vegna er ekkert tryggt í þessu og ekki heldur með auðlindirnar, hæstv. utanríkisráðherra. Í stað þess að ríkisstjórnin komi hingað upp og berji fólki von í brjóst í jólamánuðinum - aðventan er komin - kemur hæstv. forsætisráðherra trekk í trekk og lýsir yfir hörðum frostavetri. Er þetta það sem þjóðin þarf nú þegar skammdegið er sem mest og fleiri hundruð ef ekki þúsundir fjölskyldna geta ekki greitt af lánum sínum? Þetta er óásættanlegt. Þetta er ekki sú ríkisstjórn sem ég vil sjá starfa hér og þessi ríkisstjórn heldur áfram með hótanir. Mig langar að rifja upp að kostnaðurinn við ESB-umsóknina er áætlaður þúsund milljónir - einn milljarður. Framboðið til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna kostaði líka þúsund milljónir - einn milljarð. Nú er komið í ljós að það að vera inni í ESB kostar 20 milljarða á ári. Hugsið ykkur upphæðirnar sem hér liggja fyrir á meðan hæstv. ríkisstjórn eyðir ekki krónu í að kynna málstað okkar í þessu Icesave-máli fyrir erlendum þjóðum. Þetta er vanræksla, forseti. Þetta er helber vanræksla ríkisstjórnar að haga sér með þessum hætti. Hvers vegna tekur ríkisstjórnin sig ekki til og fer í kynningarátak, eins og ríkisstjórnin ferðast nú um Evrópu til að kynna umsóknaraðild okkar að Evrópusambandinu? Þar sem tíminn líður svo hratt langar mig að vitna í ræðu hæstv. forsætisráðherra frá því 28. ágúst þegar Icesave-samningarnir voru samþykktir. Þeir urðu að lögum og voru þar með afgreiddir frá hinu háa Alþingi Íslendinga. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu virða niðurstöðu Alþingis og gera allt sem í hennar valdi stendur til að ljúka málinu farsællega. Íslensk stjórnvöld munu freista þess að sannfæra Breta og Hollendinga um að skynsamlegt sé að þeir fallist á forsendur Alþingis fyrir ríkisábyrgðinni eins og þeir koma fram í lögunum. Þetta verður verkefni ríkisstjórnarinnar í kjölfar samþykktar laganna, samanber breytingartillögu við 1. gr. laganna …“ Síðan las hún upp það sem stendur í henni. Eins og ég hef bent á áður í ræðum mínum var það skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að það ætti að kynna þessi lög og þá fyrirvara fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum sem fyrir lágu. Ég spyr: Hvað breyttist hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra? Hvað breyttist? Hví stöndum við hér nú og höfum staðið lengi með breytingartillögu að þessum lögum? Hvers vegna? Frú forseti. Ég held að ég fái hreinlega aldrei svar við þessari spurningu. Þetta er tekið beint upp úr ræðu hæstv. forsætisráðherra frá því 28. ágúst í sumar og nú sé ég að hún gengur í húsið. Ég ætla að halda áfram að vísa í þessa ræðu. Hún segir síðar, með leyfi forseta: „Eftir 10 vikna umfjöllun er nú komið að því að Alþingi afgreiði málið fyrir sitt leyti. Allt hefur sinn tíma og það er von mín að þegar upp er staðið eftir þessa löngu sumarsetu snúi alþingismenn bökum saman og tryggi málstað Íslands framgang sem einn maður. Sú breiða pólitíska samstaða sem náðst hefur á Alþingi um málið er okkur ákaflega dýrmæt og hún er það veganesti sem við reiðum okkur á í framhaldinu.“ Hæstv. forsætisráðherra, hvaða veganesti var það? Hví var komið heim með samningana á nýjan leik? Hvaða blekkingaleik var þingið beitt í sumar með þessum orðum? Hvaða upplýsingar voru það sem ríkisstjórnin hafði ekki í höndunum þegar þessi lög voru samþykkt 28. ágúst? Út af hverju var ríkisstjórnin svona vongóð um að Bretar og Hollendingar mundu samþykkja fyrirvarana eins og þeir lágu fyrir? Það skyldi þó ekki hafa verið sambandsleysi milli Breta og Hollendinga annars vegar og Íslendinga og íslensku ríkisstjórnarinnar hins vegar? Ég kallaði oft í ræðum mínum í sumar eftir því hvort búið væri að hafa samráð við þá. Þá var viðkvæðið: Nei, Alþingi er sjálfstæð löggjafarstofnun og tekur ekki við skipunum frá Evrópu. Þetta voru svörin og nú hefur komið í ljós að lögin í sumar voru sett á vonum og væntingum ríkisstjórnarinnar. Því segi ég: Hið nýja frumvarp sem nú liggur fyrir byggir auðvitað einnig á vonum og væntingum þessarar ríkisstjórnar sem ræður ekki við stjórn landsins. Mig langar að grípa aftur niður í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Ég sé hún hefur gengið úr þingsal og ætlar sér ekki að svara fyrir þetta. Vonandi hef ég þá tækifæri til að spyrja hana að þessum spurningum í óundirbúnum fyrirspurnatíma á næstu dögum. Hæstv. forsætisráðherra segir: „Ég hef áður sagt og ítrekað að þessir fyrirvarar eru í stórum dráttum þess eðlis að hvert þjóðþing mundi telja sér fært að setja sambærileg öryggisákvæði til að leggja áherslu á að ekki megi skerða fullveldi þjóðar sinnar og tiltekna grundvallarhagsmuni eins og framtíðarefnahag þjóðarinnar.“ Frú forseti. Þegar ég rifja þetta mál upp og les þessi orð er ég orðlaus. Hæstv. forsætisráðherra vantaði ekki viljann í verki í sumar með miklum yfirlýsingum. Þetta kemur fram í ræðu hennar sem var aðfararæða að þeirri atkvæðagreiðslu sem fór fram hér á Alþingi. Þarna kemur fram að hún telji að ekkert þjóðþing mundi setja sér annað öryggisákvæði en Alþingi Íslendinga setti sér í sumar. Það er búið að draga það til baka. Þetta gæti verið, frú forseti, fullyrði ég, afsagnaratriði ríkisstjórnar í þeim löndum sem við berum okkur saman við dags daglega. Ég skil ekki út af hverju þessi ríkisstjórn er ekki farin frá.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sátum hér á löngu sumarþingi og tókum þátt í atkvæðagreiðslu um hið fyrra Icesave-frumvarp. Ég minnist þess að við atkvæðaskýringar þá og í þriðju umræðu um það mál stóðu stjórnarþingmenn hér og hrósuðu vinnubrögðum Alþingis í hástert. Nú væri komin upp ný staða, mikið samstarf væri í gangi og það væri augljóst að menn hefðu lagst í mikla vinnu við að leita sátta. Það gekk svo langt að þrátt fyrir að það liggi nú fyrir að þingflokkur Samfylkingarinnar hafi ætlað að samþykkja málið óséð voru þeir farnir að berja sér á brjóst og þakka sjálfum sér fyrir að hafa leitt málið í þennan farveg. Nú hins vegar kemur fram þetta nýja Icesave-frumvarp þar sem fyrirvörunum er að mínu mati kastað á glæ. Allri þeirri vinnu sem unnin var á sumarþinginu er kastað út um gluggann og væntanlega hefur þá ekki verið innstæða fyrir þessari miklu ánægju með þessi vinnubrögð sem viðhöfð voru hér í sumar. Ef hv. þingmaður er sammála mér um að fyrirvararnir séu allir eða að mestu leyti farnir út úr málinu, nú veit ég ekki hvað hv. þingmanni finnst um það, hverja telur hv. þingmaður vera helstu ástæðuna fyrir því að stjórnarflokkarnir töldu rétt að snúa alfarið frá þeirri leið sem Alþingi valdi að fara í sumar? Hverjar eru helstu ástæðurnar fyrir því? Það er mjög mikilvægt að við fáum svar við þessari spurningu og áttum okkur á þessu atriði vegna þess, frú forseti, að við Íslendingar erum í gríðarlega erfiðum málum. Það er engu að síður hægt að rétta þjóðarskútuna við og ég hef fulla trú á því að það takist á endanum. Þó er mikilvægt að við áttum okkur á þeim sjónarmiðum sem að baki búa, sérstaklega þegar farið er á þennan hátt með gildandi nýsamþykkt lög 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir spurningar hennar. Ég er sama spurningarmerkið og hv. þingmaður. Ég næ ekki að kíkja inn í innstu fylgsni þessara aðila sem sitja í ríkisstjórn. Þetta er hreint með ólíkindum hvernig málinu er komið. Ég vil t.d. minna á og benda á það sem hv. formaður fjárlaganefndar sagði við atkvæðagreiðsluna í sumar, með leyfi forseta. Hann sagði: „Í meðförum þingsins hefur sú ríkisábyrgð sem verið hefur til umfjöllunar lotið miklum og öflugum fyrirvörum sem við verðum síðan að fylgja eftir. Það er Alþingi sem setur þessa fyrirvara og það er Alþingi sem mun fylgja þeim eftir. Við treystum á að þeir haldi og höfum fullvissu fyrir því.“ Fullvissu fyrir því. Þetta sagði hvorki meira né minna en hæstv. formaður fjárlaganefndar hér í sumar. Þess vegna er ég gáttuð á því að við skulum vera komin með þetta mál heim á nýjan leik frá þessari ríkisstjórn sem virðist ekki ráða við málið. Raunverulega dettur mér ekkert annað í hug ef ég á að beita þeirri hugsun sem hæstv. utanríkisráðherra að mig minnir beitti í sumar - var það ekki frjálsleg hugsun? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ágætis andsvar og þrátt fyrir að hv. þingmaður sé eitt spurningarmerki yfir þessum spurningum mínum er engu að síður gott fyrir okkur og hollt að reyna að finna þessum skoðanaumsnúningi stjórnarliða og þessari umturnun í skoðunum einhvern stað. Ekki er það svo að stjórnarliðar komi fram og útskýri fyrir okkur hvers vegna þeir hafi skipt um skoðun, hvers vegna þeir hafa fallið frá öllum fyrirvörunum. Þeir hafa ekki séð sér það fært og telja sér það ekki skylt. Þá er það bara þannig. Sagan mun dæma þá fyrir að hafa ekki skoðun á málinu, eða svo virðist vera. Ég held að hv. þingmaður hafi engu að síður hitt naglann á höfuðið þarna í sínum málflutningi vegna þess að í gær kom hæstv. fjármálaráðherra í ræðustól og talaði um grímulausar hótanir ESB-landanna án þess að útskýra það neitt frekar. Ég skildi af máli hans að það væru jafnvel einhver skrifleg gögn því til stuðnings að þessar hótanir hafi komið fram. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að við skulum reyna að fá þessi gögn í hendurnar þannig að við áttum okkur á hvaðan þessi þrýstingur kom og hvenær hann kom? Var það eins og hæstv. forsætisráðherra minnir mig hafi sagt hér í morgun þegar hún var spurð út í þessi orð? Hún vildi meina að þessar hótanir hafi birst fyrir rúmu ári síðan en ég leyfi mér að skilja hæstv. fjármálaráðherra þannig að þetta séu nýleg dæmi. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. Vigdís Hauksdóttir veit eitthvað meira um þetta mál en ég vegna þess að það er talað um það í þingsalnum af hálfu stjórnarliða að öll gögn séu uppi á borðum. Engu að síður er maður enn þá að heyra af nýjum gögnum í málinu sem hefur verið leynt fyrir okkur þingmönnum. Ég spyr því hv. þingmann: Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að við reynum að 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu. Auðvitað eigum við að knýja fram nýfengin gögn ef þau eru til. Ég skil ekki hvers vegna verið er að leyna fjárveitingavaldið gögnum ef skjalapappírar eru til. Þingmenn geta alveg verið bundnir þeim trúnaði. Það er til leynimappa inni á nefndasviði sem þarf að skrifa undir ætli maður að komast í hana. Það er þá hægt að setja þessi leyniskjöl í þá leynimöppu úr því að hún er til. Ég sagði í síðustu viku að við værum að fást við tvíhöfða þurs. Hér situr annars vegar mér á hægri hönd hæstv. forsætisráðherra og ber allt til baka það sem hæstv. fjármálaráðherra ber á borð fyrir þingið. Ég veit ekki hver er eiginlega sáttasemjarinn á þessum ríkisstjórnarfundum. Það er þó alla vega ræðupúlt á milli þeirra þegar þau sitja í þingsal. Þetta mál allt saman er að verða hreint með ólíkindum. Ef einhver gögn liggja enn þá að baki sem ekki má birta verður að koma á borð alþingismanna hvað er í þeim gögnum áður en þetta frumvarp verður samþykkt, sem verður að öllum líkindum. Mér heyrist að stjórnarliðar séu búnir að tryggja þann meiri hluta miðað við hvernig þeir láta hér í þinginu og hafa næturfundi og kvöldfundi eins og enginn sé morgundagurinn. Þá býð ég nú ekki í að þessi ríkisstjórn verði langlíf ef þjóðin þarf að sitja uppi með leyndarhjúp eina ferðina enn í þessu Icesave-máli. Eina ferðina enn, ég minni á það. Það átti ekki að sýna okkur samninginn. Við erum búin að ræða hann í hálft ár og það er búið að benda á alla þá galla sem þessi samninganefnd kom með heim og hæstv. fjármálaráðherra skrifar undir. Fjármálaráðherra má ekki gleyma því hver fer með fjárveitingavaldið. Það er ekki framkvæmdarvaldið. Framkvæmdarvaldið heldur á pennanum en það er Alþingis að veita fjárveitingu og 

Virðulegi forseti. Þegar við afgreiddum gildandi lög varðandi Icesave-samninginn var gert ráð fyrir því að fyrirvararnir sem þá voru settir yrðu kynntir viðsemjendum okkar, þ.e. Hollendingum og Bretum. Ríkisstjórnin hefur kosið að líta þannig á að þessi heimild feli í sér að Alþingi og Ísland eigi ekki að kynna þessa fyrirvara fyrir viðsemjendum heldur falla frá þessum fyrirvörum í samtölum við Hollendinga og Breta. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp sem við ræðum nú felur ekki í sér að þessir fyrirvarar séu áréttaðir heldur er hér fyrst og fremst verið að innsigla, verði þetta að lögum, að við höfum fallið frá samþykkt Alþingis sem gerð var sl. haust. Það væri fróðlegt að sjá hvort stjórnarliðar treysti sér til þess að taka til baka ákvarðanir sem þeir sjálfir stóðu að sl. haust. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði og vakti athygli á, hæstv. forsætisráðherra tjáði sig að lokum í þessari umræðu um þessi mál og gerði það með mjög myndarlegum hætti að sumu leyti. Bæði það sem hv. þingmaður nefndi en hæstv. forsætisráðherra vék einnig sérstaklega máli sínu að hinum efnahagslegu fyrirvörum og túlkaði þá með mjög afdráttarlausum hætti. Túlkun hæstv. forsætisráðherra er svona, með leyfi virðulegs forseta: „Með samþykkt þessarar breytingartillögu er Alþingi að lýsa því yfir að ríkisábyrgðin verði á þessu stigi ekki veitt lengur en til 15 ára.“ Þetta er mjög afdráttarlaust. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé þeirrar skoðunar að það sé staðið við þessa lagasetningu frá því í september. Hvort hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, sem hafa haft ábyrgð á þessu máli, hafi kynnt þessa fyrirvara fyrir viðsemjendunum eða hvort þeir hafi farið út, reist hvíta flaggið og lýst yfir fullkominni uppgjöf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir hans hugleiðingar því allir undrast þessi sinnaskipti ríkisstjórnarinnar. Það er ekki nóg með að það standi í ræðu hæstv. forsætisráðherra frá í sumar sem ég vitnaði í áðan heldur stendur í lokaorðum hennar, með leyfi forseta: „Niðurstaða Alþingis er í sínum kjarna eins og að var stefnt af hálfu ríkisstjórnarinnar.“ Hún er ekki bara að svíkja þjóð sína heldur þingið líka. Hún er raunverulega að svíkja sína stjórnarflokka með því að taka málið upp og koma heim með nýtt frumvarp sem á að kollvarpa þeim lögum sem samþykkt voru þann 28. ágúst sl. Þess vegna er alveg með ólíkindum í hvaða farvegi þetta mál er. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í þessu andsvari því ég hef talað mikið um það, bæði í sumar og nú í haust, hvað varðar stjórnarskrárbrotið sem verið er að fremja. Þetta mál er allt svo skrýtið og það er með ólíkindum að þetta hafi ekki verið forsíðufrétt í öllum dagblöðum hvern einasta dag frá því frumvarpið kom fram því það er ekki nóg með að ríkisstjórnin sé búin að lyppast niður fyrir Bretum og Hollendingum eina ferðina enn heldur virðist svo vera, miðað við það sem kom fram í umræðum um frumvarpið í sumar og kom fram í ræðum hæstv. forsætisráðherra og formanns fjárlaganefndar, að löggjafarvald okkar sé komið út til Breta og Hollendinga. Það er alveg með ólíkindum að við þurfum að taka við þeim skipunum að lögin frá í sumar séu ekki gild. Við getum alveg eins orðað það þannig að lögin frá í sumar hafi ekki tekið gildi þrátt fyrir að forsetinn hafi undirritað þau 2. september, skömmu eftir að Alþingi samþykkti þau, því ríkisstjórnin kemur heim með nýtt frumvarp sem kollvarpar öllu sem var búið að ná samstöðu um.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins halda áfram að ræða um þennan efnahagslega fyrirvara eða þann hluta efnahagslega fyrirvarans sem lýtur að því hvað eigi að gerast þegar þessu 15 ára lánstímaferli sem kveðið er á um í lögunum er lokið. Gert var ráð fyrir því í þessum lögum að í lok þess samningstíma færu fram viðræður milli Íslendinga, Hollendinga og Breta. Nokkrar umræður urðu um það hér í þinginu á þessum tíma hvað þetta nákvæmlega þýddi, hvort þetta þýddi að þar með væri ábyrgðinni lokið eður ei. Ég var sjálfur þeirrar skoðunar að þar með væri þessari ábyrgð lokið og það væri þá hlutverk Breta og Hollendinga á þeim tíma að sækja á okkur um að framlengja þennan tíma. Hæstv. forsætisráðherra var mjög skýrmæltur þegar kom að þessu máli í ræðu sinni sem flutt var við lokaafgreiðslu málsins. Hæstv. forsætisráðherra sagði bókstaflega að það væri verkefni Alþingis þegar þar að kæmi, þ.e. eftir þessi 15 ár, að taka ákvörðun um með hvaða hætti yrði tekist á við Hollendinga og Breta í þessum efnum. Það var ekkert í þessum fyrirvörum sem laut að því að þessi mál yrðu tekin upp einum eða tveimur mánuðum síðar líkt og ríkisstjórnin kaus að gera. Það er augljóst að hæstv. forsætisráðherra hefur gengið á bak orða sinna sem féllu við lokaafgreiðslu málsins þegar hæstv. forsætisráðherra túlkaði niðurstöðu Alþingis með mjög afdráttarlausum hætti. Það skiptir gríðarlega miklu máli þegar þessi mál eru skoðuð í samhengi að vita hver var hugur og túlkun hæstv. forsætisráðherra á þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra túlkaði þessi mál mjög skýrt á sínum tíma en hefur greinilega látið undan síga í viðskiptum sínum við samningsþjóðir okkar. Hollendingar og Bretar hafa beygt hæstv. forsætisráðherra eins og ríkisstjórnina í þessum efnum, eins og öllu sem kemur að Icesave-málinu, og bæta svo gráu ofan á svart með því að gera grín að forsætisráðherra okkar 

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur sagt í þessum andsvörum. Þessi efnahagslegi fyrirvari sem þingmaðurinn benti á, það var alveg skýrt í þessum fyrirvörum að þessu tímabili átti að ljúka árið 2024. Ríkisstjórnin var sammála um að standa að þessum fyrirvörum. Ég vil minna á að framsóknarmenn samþykktu að lokum ekki þessi lög og ekki heldur flokkur hv. fyrirspyrjanda þannig að ríkisstjórnin fór algjörlega fram með þetta mál. Þótt hér hafi tekist góð samvinna milli flokka í þinginu var það náttúrlega hæstv. fjárlaganefnd sem knúði þetta mál áfram og ég vísa aftur í orð hæstv. formanns fjárlaganefndar um að það stæðu allar vonir til þess að þetta yrði samþykkt með þessum hætti. Síðan hefur komið á daginn að ríkisstjórnin hefur þurft að lúta í gras gagnvart Bretum og Hollendingum í þessu máli á ný, þar sem ekkert ákvæði er í þessu um hvenær eigi að ljúka greiðslum. Við eigum að halda áfram að greiða um ókomin ár svo lengi sem skuldin lifir. Því er búið að kollvarpa þessu öllu eins og ég hef oft komið inn á og það var líka sett öryggisatriði um að ef einhverjar eftirstöðvar yrðu af skuldunum árið 2024 ættu Bretar og Hollendingar að sækja á okkur. Uppgjöfin er því algjör. Ég minni á að í nágrannaríkjum okkar sem við berum okkur saman við hefur afsögn ráðherra orðið fyrir minna tilvik en þetta. Það er skrýtið að standa í þessum sporum þar sem ríkisstjórnin kemur fram með hótanir eins og í dag, um að hér bresti á frostavetur mikill ef þetta Icesave-frumvarp verður ekki samþykkt, frumvarp sem skuldbindur komandi kynslóðir, kennitölur sem ekki eru einu sinni orðnar til. Það er óþolandi hvernig ríkisstjórnin fer fram í þessu máli. 

Herra forseti. Nú liggur þetta stóra mál fyrir þinginu. Afleiðingarnar geta orðið hrikalegar, á hvorn veginn sem það fer. Hæstv. forsætisráðherra boðar hér frostavetur ef frumvarpið verður ekki samþykkt. Grýla dagsins er kölluð Moody's og ku geta hent heilum þjóðum á haugana. Ég og ýmsir fleiri eru á því að það sé mun hættulegra að samþykkja frumvarpið en synja því. Ekki hefur verið sýnt fram á að við getum staðið undir þeirri skuldbindingu sem frumvarpið leggur til og mér finnst það hreinlega ekki heiðarlegt að ætla að taka á sig skuldbindingar sem við ráðum ekki við. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekki hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkunum. Af hverju er þeim svona umhugað að þröngva þessu ljóta máli í gegnum þingið með þessum hætti? Í kjölfar hruns eins og þess sem við upplifðum hér síðasta haust fylgir gríðarlegt vantraust og það hlýtur að vera eitt helsta og mikilvægasta hlutverk stjórnvalda að skapa samstöðu meðal þjóðarinnar. Það gerist ekki með því að takast á um mál eins og það sem við ræðum hér. Það gerist meðal annars með því að leiðrétta skuldir heimilanna, lækka vexti svo að fyrirtækin í landinu geti þrifist og veitt landsmönnum atvinnu og standa vörð um velferðarkerfið. Í Icesave-málinu kristallast hrunið. Málið er eins og táknmynd fyrir þær hamfarir og þá erfiðleika sem við erum að ganga í gegnum. Icesave er kornið sem fyllti mælinn hjá þjóðinni, sundraði henni og brýtur niður þjóðarstoltið. Herra forseti. Samstöðu er þörf. Við getum ef við viljum skapað hér bæði samstöðu og þjóðarsátt en það gerist ekki svona. Til þess þurfa allir að koma að borðinu. Við þurfum öll að vera samábyrg fyrir lúkningu málsins, sama með hvaða hætti það verður. Fjármálaráðherra sem hefur ekki meiri hluta á þingi, eða í besta falli ótryggan meiri hluta, hefur ekki góða samningsstöðu á alþjóðavettvangi. Icesave á ekki að vera og má ekki vera einkamál stjórnarflokkanna, við verðum öll að bera ábyrgðina saman og finna lausn á vandanum saman. Vilji þjóðarinnar er skýr. Nú hafa um 21.400 manns skrifað undir áskorun til forseta Íslands á heimasíðu Indefence-samtakanna um að forseti Íslands staðfesti ekki lögin, verði þau samþykkt hér á Alþingi. Samkvæmt skoðanakönnunum eru um 70–75% þjóðarinnar á móti frumvarpinu um Icesave. Það er því alveg ljóst hvar vilji þorra Íslendinga liggur. Þjóðin kærir sig ekki um að taka á sig skuldir einkaaðila sem fóru of geyst. En hver er ábyrgð okkar? Ber þjóðin sjálf virkilega ábyrgð á því hvernig fór? Hvar liggur ábyrgðin? Útrásarvíkingarnir voru vissulega afsprengi íslensks samfélags. Þeir gengu í íslenska skóla, ráku íslensk fyrirtæki og töluðu íslensku. Ísland var notað sem vörumerki úti í hinum stóra heimi, gæðastimpill og fullri ábyrgð lofað. Íslendingar voru flottastir og bestir, gæddir stórkostlegu víkingaeðli, fljótir að hugsa, græddu á tá og fingri. Enginn var okkur fremri, og þjóðin kóaði vissulega með. Að því leyti erum við flest öll sek í þessu máli. En Íslendingar geta ekki tekið á sig ábyrgð á gölluðu regluverki Evrópusambandsins. Og við Íslendingar getum ekki heldur greitt Bretum og Hollendingum allt það fé sem þeir fara fram á. Við hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson lékum okkur að tölum hér í gærkvöldi. Hann reiknaði það út að ef peningarnir sem við ættum að greiða vegna Icesave væru í handbæru fé, þúsundköllum, gætum við raðað þeim, hverjum á eftir öðrum og þeim mundu ná átta sinnum í kringum jörðina. Herra forseti, við getum ekki skapað slíka fjármuni í okkar litla hagkerfi, það er með öllu ógerlegt. Þess vegna smíðaði þingið fyrirvara við samninginn hér í sumar. Efnahagslegir fyrirvarar Alþingis gengu út á það að við myndum greiða það sem við gætum greitt. Þeir voru afar sanngjarnir, ekki satt. Við féllumst á að axla ábyrgð á því sem gerðist, þrátt fyrir að ekki væri sýnt fram á að okkur bæri lagaleg skylda til þess. Er hægt að bjóða betur? Ég held ekki. Þann 28. ágúst sl. samþykkti þingið lög sem eru í gildi með þessum fyrirvara. Herra forseti, hvers vegna sameinumst við ekki um að láta lögin frá því í sumar standa. Herra forseti. Samstöðu er þörf. Ég vil beita mér fyrir því að hér ríki vinnufriður og að við þingmenn náum samstöðu um lausn málsins. Hvert er markmið okkar? Erum við ekki hér saman komin til að taka þátt í endurreisninni? Viljum við ekki öll að landið okkar rísi aftur úr sæ svo að mannlífið blómstri hér á ný? Ég veit ekki betur. Okkur greinir bara á um leiðirnar að því markmiði. Og lausnin við því er eiginlega að ákveða að finna saman lausn. Herra forseti. Við verðum að hugsa lengra fram í tímann en venjan hefur verið á þessu landi. Hvernig viljum við sjá Ísland eftir 20 ár, 30 ár, 50 ár? Ég hef áhyggjur af því að hæstv. ríkisstjórn hugsi bara um næstu sjö ár - og hugsi sér gott til glóðarinnar í þessu svokallaða sjö ára skjóli. Og ég óttast að það muni verða notað til að brytja niður velferðarkerfið. Herra forseti. Hvernig væri að við myndum ákveða að standa saman í þessu máli? Ef við slökum aðeins á og hugsum málið af yfirvegun er ljóst að allir Íslendingar eru hér á sama báti. Á okkur er ráðist. Það er alveg ljóst hvað Bretar og Hollendingar vilja. Staðan er erfið. Og þess vegna skiptir öllu að við stöndum saman vörð um þá fyrirvara sem hafa verið samþykktir og eru sanngjarnir. Hæstv. ríkisstjórn var kosin á lýðræðislegan hátt. Stjórnarflokkarnir hlutu atkvæði meiri hluta kjósenda. Hún er ekki í öfundsverðri stöðu og það er hlutverk hennar að leiða okkur út úr þeim ógöngum sem við höfum ratað í. En herra forseti, þegar hún ætlar að leiða okkur í ranga átt, beint til glötunar, ber þeim þingmönnum sem það skynja og skilja skylda til þess að reyna með öllum ráðum að stoppa þá vegferð. Og það erum við að reyna. Þess vegna stóð þingfundur hér til morguns. Hvað er að hér í þinginu, af hverju getum við ekki staðið saman? Af hverju eru þau stjórnmálaöfl sem hér skipa minni hlutann ekki höfð með í ráðum? Því getum við ekki ákveðið að lög sem Alþingi setti um fyrirvara á ríkisábyrgð gildi? Herra forseti. Ég óska eftir samráði og samstarfi milli flokka hér á þingi. Samstöðu er þörf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir ræðu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Í þessari ræðu, eins og öðrum ræðum sem þingmaðurinn hefur flutt hérna, þó að hún hafi farið víða varðandi efnisleg atriði málsins held ég að það sé rauði þráðurinn hjá henni að flokkarnir hér og þingmenn Alþingis taki höndum saman og reyni að finna sameiginlega leið út úr þessu og að við getum þá byggt á þeim fyrirvörum sem samþykktir voru í sumar og enginn þingmaður greiddi atkvæði gegn fyrir utan einn minnir mig sem ekki var tilbúinn að samþykkja neitt. Ég hins vegar vildi aðeins ræða það hvort þingmaðurinn telji að þetta mál falli að hinum svokölluðu Brussel-viðmiðum og hver sé ástæðan fyrir því að mati þingmannsins að samningsmennirnir töldu nauðsyn á að 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að óvinurinn sé alveg skýr og hann er ekki í ríkisstjórn Íslands eða situr hér á þingi. Hann er einhvers staðar annars staðar. Ég get ekki komið auga á það í þessu ferli að Brussel-viðmiðin hafi verið virt. Þau miðuðust við það að samið yrði út frá vissum sanngirnissjónarmiðum. Ég get ekki skilið þennan samning eða gjörning á þann veg, ég sé enga sanngirni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er með nokkra punkta varðandi Brussel-viðmiðin sem grundvallast raunar á efnahagslegum forsendum, eru efnahagslegs eðlis. Það hefur verið réttlætt að víkja frá Brussel-viðmiðunum á lagalegum forsendum í þessu frumvarpi þannig að ensk lög gildi um samninginn. Brussel-viðmiðin voru ekki talin nægilega skýr til að hægt væri að beita þeim við að túlka lánasamninginn í heild. Verið var að tala um einhliða rétt tryggingarsjóðs og íslenska ríkisins til að framlengja lánin og upptöku árlegs greiðslumats eins og við lögðum áherslu á varðandi efnahagslegu fyrirvarana. Þetta ætti að geta gert það að verkum að við getum endurreist fjármála- og efnahagskerfi okkar. En það virðist vera eins og ríkisstjórnin vilji túlka það sem svo að núverandi viðaukasamningar uppfylli þessi Brussel-viðmið jafnvel enn betur en áður. Ég vildi gjarnan vita hvort hv. þingmaður er sammála því að þau geri það betur og hvort fjárhagsleg staða íslenska ríkisins sé forsenda þess, af því að maður heyrir mjög gjarnan að hæstv. fjármálaráðherra 

Herra forseti. Ég er reyndar ekki lögfræðingur og á bágt með að svara þessu. Við erum svo áþreifanlega undir hælnum á heimsbyggðinni einmitt núna. Ég held að t.d. sé fordæmalaust á friðartímum að lög eins lands séu borin undir önnur ríki eins og hér hefur verið gert. Ég hef miklar áhyggjur af þingræðinu í því sambandi, á friðartímum. Þá vaknar líka sú spurning hvort þetta ástand sem við upplifum hérna sé ekki bara einstakt á friðartímum, hvort við séum ekki í raun í einhvers konar stríðsástandi eða efnahagslegu hernámi núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Það var mikill sáttatónn í ræðunni og það er það sem við Íslendingar þurfum fyrst og fremst á að halda núna, að við stöndum saman sem þjóð og sem þingmenn, en það er ekki í boði af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, því miður. Þingmaðurinn fór yfir það í máli sínu hvernig ætti að ná þessari samstöðu og svo framvegis, en ég er búin að vera að lesa ræðu hæstv. forsætisráðherra í morgun frá því í sumar sem hún flutti þegar lögin voru að taka gildi og leyfi ég mér að vitna hérna í eina setningu úr því, með leyfi forseta: „Með samþykkt þessarar breytingartillögu er Alþingi að lýsa því yfir að ríkisábyrgðin verði á þessu stigi ekki veitt lengur en til 15 ára.“ Svona er hægt að lesa sig í gegnum ræðuna. Allur málflutningur okkar í stjórnarandstöðunni núna er í þessari ræðu. Ég hvet fjölmiðlamenn til að kynna sér ræðuna. Þá er komið að spurningunni: Hvernig telur þingmaðurinn að sé hægt að ná sáttum milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli?

Já, stórt er spurt. Ef það er eitthvert rifrildi heima hjá mér gef ég alltaf öllum að borða, það hefur ítrekað verið gert grín að mér fyrir það hér í þinginu. Ég held að við þurfum bara að anda með nefinu og ég held að bæði minni hlutinn og meiri hlutinn séu sekir um að spóla sig svolítið hvor út í sitt hornið. Nú þurfum við bara að ákveða að hittast yfir góðum kaffibolla og að ræða þetta mál í þaula. Við hljótum að geta fundið einhvern flöt á málinu þar sem allir geta verið sáttir. Við getum þá öll horft framan í börnin okkar í framtíðinni og barnabörnin og sagt: Ég gerði allt sem ég gat til þess að landa þessu máli með farsælum hætti.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki að stjórn og stjórnarandstaða séu búin að spóla sig hvor út í sitt hornið, það eru ríkisstjórnarflokkarnir sem eru búnir að spóla sig út í horn. Ef ræðan sem ég vísaði í, ræða hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur sem hún flutti fyrir atkvæðagreiðsluna 28. ágúst, er lesin, er málflutningur stjórnarandstöðunnar í dag falinn í þessari ræðu. Það er eiginlega sláandi hvað málflutningur forsætisráðherra frá því í sumar er samhljóða stjórnarandstöðunni núna. Ég vil spyrja þingmanninn á ný: Hvað gerðist á milli umferða í þessu máli? Hvers vegna tókst ríkisstjórninni ekki að standa við orð sín frá í sumar og standa við þau lög sem Alþingi samþykkti 28. ágúst? Hvers vegna erum við að fjalla um þetta mál á nýjan leik með þessum hætti?

Herra forseti. Ég get tekið undir það að tónninn var allur annar í lok sumars í máli stjórnarliða og það er einmitt sá tónn sem við ættum öll að reyna að sameinast um. Ég held að ríkisstjórnin standi ekki sterk í þessu máli vegna þess að hún hefur svo nauman meiri hluta, ef hún hefur meiri hluta á annað borð, og það er svo vont. Það er svo vont fyrir hæstv. fjármálaráðherra eða stjórnvöld hvar sem er að fara fram með svona mál, það er svo veik samningsstaða að hafa ekki þjóðina með sér. Meðan við höfum ekki þjóðina með okkur í þessu máli getum við ekki landað því með fullnægjandi hætti.

Rétt.

Þess vegna finnst mér svo mikilvægt að við tökum það út fyrir þennan sal og úr þessu karpi sem þetta mál er búið að vera í, setjumst einhvers staðar annars staðar, reynum að finna einhvern flöt á þessu og fara að tala saman.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hún hefði miklar áhyggjur af því ef við samþykktum Icesave-samningana að við mundum ganga mjög hart að velferðarkerfinu okkar, það mundi verða það sem yrði í boði þegar fram liðu stundir. Það kemur reyndar fram í minnihlutaáliti tveggja hv. þingmanna Vinstri grænna í efnahags- og skattanefnd þar sem þau benda einmitt á þennan hlut, að við getum lent í fátæktargildru, og samt sem áður fengust ekki nefndarálitin í efnahags- og skattanefnd rædd í fjárlaganefnd. Það voru fjögur mjög merkileg álit sem komu frá efnahags- og skattanefnd í fjárlaganefnd. Þau fengust ekki rædd í fjárlaganefnd, heldur var málið tekið út í þjósti og í andstöðu við minni hlutann án þess að eyða svo sem einni mínútu í að ræða þessi nefndarálit, eða bara yfir höfuð að ræða það sem fram hafði komið á fundinum. Hvað finnst hv. þingmanni um svona vinnubrögð hjá hv. fjárlaganefnd?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég var einmitt stödd í fjárlaganefnd þar sem ég gekk út með bunka af nefndarálitum úr efnahags- og skattanefnd og ég held að það hafi nú verið fyrir leti framsóknarmannsins að þau voru ekki fimm. Þessi vinnubrögð sem þingmaðurinn lýsir eru ekki til fyrirmyndar og ég talaði um í gærkvöldi að mér fyndist stundum eins og stjórnarliðar væru með strútsheilkenni, vildu bara stinga hausnum ofan í sandinn og ekki skoða málið frekar, það væri búið að þrýsta þeim út í horn og þeir gætu ekki tekið aðra afstöðu en þá sem ætlast er til af þeim. Ég vona að ég móðgi engan með þessum orðum mínum.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að byrja á því að leiðrétta misskilning hjá hv. þingmanni, vegna þess að fulltrúi Framsóknarflokksins í efnahags- og skattanefnd skilaði áliti með okkur sjálfstæðismönnum. Hann var með á nefndaráliti okkar.

Þess vegna voru þau ekki fimm.

Já, þess vegna voru þau ekki fimm. En hvað um það, þau voru fjögur og voru merkileg. Hv. þingmaður vék að því að vegið yrði að velferðarkerfinu. Í þessum samningum kemur fram íslenska ríkið tekur að taka að sér að greiða um 40 milljarða í vexti frá 1. janúar sem okkur ber ekki lagaleg skylda til að gera og við eigum að greiða þrjá og hálfan milljarð í umsýslukostnað bara til Breta og Hollendinga fyrir að greiða út þessar kröfur sínar sem þeir tóku ákvörðun um sjálfir að gera, við komum ekkert að því. Hvað finnst hv. þingmanni um að menn skuli taka að sér að greiða einhverja 45 milljarða sem við þurfum ekki að greiða í því efnahagsástandi sem er núna? Ég minni bara á að t.d. er verið að tala um að setja einhverja þriggja milljarða sparnaðarkröfu á Landspítalann, sem er þá einn tíundi, reyndar ekki það, af þessari upphæð. Menn halda því fram að 

Já, herra forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af velferðarkerfinu og ef við samþykkjum þetta eigi eftir að láta hrikta í því eða grunnstoðum þess. Ég vil benda á að þessi fyrirhugaði niðurskurður á fæðingarorlofi, sem í raun stillir foreldrum upp við vegg. Annaðhvort á að skerða orlofið eða að móðirin getur bara tekið fæðingarorlofið í fimm mánuði þegar Landlæknisembættið, Lýðheilsustofnun og Alþjóðaheilbrigðisstofnunin mæla með því að börn séu eingöngu höfð á brjósti í sex mánuði. Sparnaðurinn við þessar aðgerðir jafngildir fimm dögum í vaxtakostnað af Icesave. Þetta eru ófædd börn sem við skerðum réttindi hjá. Þetta er ekki hægt. Mesti kostnaðurinn við Icesave eru vextirnir. Þeir eru aðalvandamálið.

Virðulegi forseti. Ég deili miklum áhuga á lýðræðinu með ræðumanni, hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Nú er hér réttkjörinn meiri hluti í þinginu, hér hefur verið lagt fram frumvarp sem meiri hluti fjárlaganefndar mælir með. Hluti þingmanna hefur með „karpi“, eins og hv. þingmaður segir sjálf, dregið að hér sé hægt að ganga til atkvæða. Mig langar til að spyrja hana hvað hún telur að það geti varað lengi og hvað hún telur eðlilegt að það vari lengi að taka þannig völdin af meiri hlutanum. Af því hún minnist á að það eigi að fara með þetta eitthvert annað, hvert skyldi það vera? Það er í þessum sal sem taka á helstu ákvarðanir fyrir land og lýð.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir andsvarið. Ég vil líka benda á að málið var afgreitt án meirihlutaálits úr efnahags- og skattanefnd þannig að meiri hlutinn er þá alla vega tæpur ef hann er fyrir hendi í þessu máli. Það mun væntanlega koma í ljós í atkvæðagreiðslu. Ég get bara talað fyrir mig, ég stjórna ekki hér og stýri ekki minni hlutanum, en ég mun koma hér upp eins oft og mér finnst þörf á á meðan mér finnst ég hafa eitthvað til málanna að leggja. Þegar ég tala um að við þurfum að hætta þessu karpi í þessum sal og fara eitthvert annað, á ég ekki endilega við út úr húsinu, bara að fólk setjist niður eins og manneskjur og tali saman með það markmið í huga að leysa málin.

Virðulegi forseti. Icesave-samningurinn sem liggur fyrir er óbrúklegur. Hann er óboðlegur vegna þess að hann tekur íslenska þjóð kverkataki um ófyrirsjáanlegan tíma. Alþingi Íslendinga getur ekki látið bjóða íslenskri þjóð slíkan samning. Um það snýst málið, virðulegi forseti. Þetta snýst líka um grundvallaratriði, um það hvort sá samningur sem hér liggur fyrir stenst íslenska stjórnarskrá. Vísir lögvitringar og þeir reyndustu í okkar samfélagi hafa á undanförnum missirum margoft bent á þennan veikleika í því máli sem við erum að véla um á hv. Alþingi. Fyrir skömmu var vikið að þessum þáttum í leiðara Morgunblaðsins þar sem vitnað var í grein Sigurðar Líndals prófessors, með leyfi forseta, „um að vafasamt gæti verið að Alþingi væri heimilt, að óbreyttri stjórnarskrá, að samþykkja það frumvarp, sem nú er reynt að þvinga í gegnum Alþingi, [og] hefur að vonum vakið mikla athygli“ vegna þess að þetta varðar hvert einasta mannsbarn í landinu. Það er líka með ólíkindum hvernig ríkisstofnunin Ríkisútvarpið hefur ekki gefið mikið pláss fyrir þessa umfjöllun, en túlkað og boðið fram á hinn bóginn fyrirferðarmikla lofsöngva um Evrópusambandið. Þessir lofsöngvar eru ekki mjög hentugir til söngs því að þeir hafa gruggugar melódíur og grugguga túlkun sem er miklu fremur málflutningur en fréttaflutningur. Það er mikill ljóður á ráði Ríkisútvarpsins í þeim efnum. Það er ekki verið að upplýsa íslenska þjóð um það sem er jákvætt og það sem er neikvætt, það eru lofrullur um Evrópusambandið sem er því miður að mati okkar, margra þingmanna, ekkert til að sækjast eftir fyrir íslenska þjóð, miklu fremur að berjast gegn þó að við þurfum auðvitað að rækta garðinn og vinna með öðrum þjóðum hvar sem er á jarðarkringlunni og ekki síst með nágrannaþjóðum okkar í Evrópu þar sem við eigum hagsmuna að gæta í samningum söluafurða, viðskiptum og öðrum þáttum. En látum ekki þessar þjóðir traðka á okkur. Í gegnum aldirnar hafa Evrópuþjóðir frá upphafi Íslandsbyggðar sóst eftir áhrifum á Íslandi. Margoft í sögunni kemur það upp að Evrópuþjóðirnar ásælast auðlindir Íslendinga. Í þjóðfélaginu í dag eru stjórnmálaöfl sem nudda sér utan í þetta lið, eru með flaður í garð þessara þjóða sem varðar ekkert um velsæld, hagsæld eða framtíð íslenskrar þjóðar. Þau flaðra upp um þetta lið eins og tíðkast á sýningum ákveðinna gæludýra í samkomusölum landsins. Þetta er ekki spennandi. Þetta er sárgrætilegt og auðvitað verður að sporna við þessum vinnubrögðum. Ragnar H. Hall sagði fyrir skömmu í grein í Morgunblaðinu, með leyfi forseta, að hann væri „sömu skoðunar og Sigurður Líndal um það, að hagsmunir sem hér eru í húfi séu slíkir að verulegur vafi sé á því að efni Icesave-frumvarpsins sé samþýðanlegt stjórnarskránni“. Þess vegna skoraði hann á alþingismenn að láta fara vandlega yfir það atriði áður en þetta frumvarp yrði tekið til endanlegrar afgreiðslu. Orð þessara virtu lögfræðinga vega svo þungt að fram hjá þeim verður ekki horft. En hvað gerir Samfylkingin í þessu efni? Hún lygnir augunum eins og köttur sem fer vel um í sófanum, malar lofsöngvana um Evrópusambandið og skiptir sér ekkert af velferð íslensku þjóðarinnar í þessum efnum. Ekkert. Hún lygnir augunum og malar til Evrópu. Hvað er að þessu liði? Hvað er að þessu ágæta fólki? Hvar er íslenskt stolt? Hvar er íslensk tilfinning? Hvar er íslenskur hjartsláttur? Hann malar á meginlandi Evrópu, hjá Samfylkingunni sem hefur gefist upp, gefist endanlega upp á að verja og fylgja eftir sjálfstæðu íslensku landi, íslenskri þjóð. Margir skilja ekki þessa afstöðu. Það eru margir Íslendingar og þeim fjölgar óðum sem skilja ekki þetta sinnuleysi, þetta áhugaleysi, þessa uppgjöf Samfylkingarinnar, því að hún er svo augljós og kemur kannski best fram í því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar taka engan málefnalegan þátt í umræðunni. Þeir detta inn í einstaka andsvar en taka engan þátt í umræðunum, verja ekki þann málstað sem þeir fylgja eftir og sitja eftir og hafa það líklega helst til ráða að skripla á skötunni, stíga sporin án þess að ígrunda þau og hugsa ekkert um afleiðingarnar. Það er eins og að stíga á skötu og þá er nánast ekki hægt annað en að maður falli í slorið. Það er ekki það versta. Það versta er að hugsa ekki til enda afleiðingarnar sem þessi samningur sem hér er verið að véla um leiðir yfir íslenska þjóð. Hann setur íslenska þjóð í skuldafangelsi. Það eru engin rök fyrir því vegna þess að það eru engin rök fyrir því að íslensk þjóð eigi að bera ábyrgð á þeim einkafyrirtækjum sem fóru fram úr öllu hófi og sköpuðu vanda í rekstri sínum. Hæstv. ríkisstjórn Íslands hefur fyrst og fremst hugsað um að verja hagsmuni fjárfestanna sem tóku áhættu á því að lána til þessarar starfsemi íslensku bankanna, erlendu fjárfestanna og líka þeirra sem tóku lán hjá þessum bönkum, bæði heima og heiman, ekki síst að heiman. Auðvitað áttu þeir að taka ákveðna ábyrgð af þeirri áhættu sem þeir völdu sér með því að skipta við þessa banka á þessum kjörum og þessum væntingum, þessum lottóvinningum sem voru boðaðir í starfsemi bankanna. Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði, hefur horft á málið frá öðru sjónarhorni, með leyfi forseta: „Hann furðar sig á að ekki skuli hafa verið kannað til þrautar hvort nokkur lagaskylda hvíli á Íslendingum til greiðslu annarra manna skuldbindinga. Hann vitnar til landhelgisbaráttunnar og segir að með Icesave-samningunum sé ávinningnum af þeirri baráttu nánast kastað á glæ. Hann bætir við: „Að segja að aðild að EES og möguleg aðild að Evrópusambandinu sé í hættu, að hugsanlega fengjum við ekki lán frá AGS, eru hreinir smámunir í samanburði við Icesave.““ Af hverju, virðulegi forseti, loka stjórnarsinnar augunum fyrir þessum staðreyndum, þessum ábendingum vísustu manna sem eru ekki í pólitík en horfa faglega á stöðu Íslands í þessu máli? Þetta er skelfileg niðurstaða og vitna má til fleiri mætra lögspekinga, svo sem Lárusar L. Blöndals og Stefáns Más Stefánssonar prófessors. Þetta eru hlutir sem íslenskir alþingismenn geta ekki lokað augunum fyrir. Þeir geta ekki lokað augunum fyrir þessum ábendingum og það verður til ævarandi skammar fyrir þá og íslenska þjóð ef þeir láta slíkt yfir sig ganga án þess að vita um hvað málið snýst. Það er nefnilega svo að menn vita ekki enn þá hvað er rétt í þessu máli í heild sinni. Enginn veit nákvæmlega hvað er rétt og þess vegna verður að taka sér tíma til að finna það út og komast að niðurstöðu. Bretar og Hollendingar hafa ekki viljað ganga dómstólaleiðina. Þeir hafa ekki lagt fram skynsamleg rök fyrir því að Íslendingar ættu að greiða þær upphæðir sem um er að ræða. Af hverju er það? Það þarf ekki mikla reynslu eða djúpt brjóstvit til að skynja það. Þeir vilja ekki ganga þessa leið vegna þess að þeir vita að þeir hafa ónýtt mjöl í sekknum. Þeir hafa veikan málstað að verja. Þeir vita að þeir eru valdníðingar gagnvart lítilli þjóð og þess vegna vilja þeir ekki þessa umræðu. Svo eru til, virðulegi forseti, þingmenn á Alþingi Íslendinga sem loka augunum fyrir þessu, gjörsamlega loka augunum, setja hauspoka yfir hausinn og lifa í einhverjum draumaheimi. Þetta kemur í engu við flokkspólitík á Íslandi. Þetta varðar íslenska þjóð. Þeir sem gera þetta mál að flokkspólitísku máli eru ekki á háu plani. Samningurinn stílar upp á að gera Ísland í rauninni að efnahagslegri nýlendu tveggja gamalgróinna nýlenduþjóða, Breta og Hollendinga. Ætlum við að láta bjóða okkur það? Er forsvaranlegt, virðulegi forseti, að stjórnarsinnar þegi þunnu hljóði yfir rökum í þessu máli? Kannski er það eðlilegt af því að auðvitað hafa þeir ekki rökin. Þeir hafa hlýðnina við boðskapinn hjá herrunum sem stjórna þeim tömdu. Þeir lúta ábendingum til að mynda ráðgjafa fjármálaráðherra, aðstoðarmanns fjármálaráðherra, sem hefur reyndar alla tíð verið frægur fyrir einstaka, sérstaka og sjálfsmótaða hagfræði sem enginn hefur skilið. Það er gallinn í því þegar menn skilja ekki hlutina. Auðvitað voru það frummistök þegar yfir okkur dundi að menn stóðu ekki saman eins og menn standa saman þegar áföll verða, slys verða, hamfarir verða. Þá eiga menn að standa saman, þá eiga menn að ýta til hliðar öllum hégómanum og standa saman um að ná niðurstöðu sem skilar árangri. Auðvitað átti að taka menn úr öllum flokkum og alþjóðlega samningamenn, harðsvíraða samningamenn sem þekkja inn á leikreglur á þessum vettvangi um allan heim inn í þessa vinnu. Nei, það var ekki gert, virðulegi forseti, það var bara verið að gutla í baktjöldum í hliðarherbergjum fjármálaráðuneytisins og forsætisráðuneytisins og öllum pakkanum ýtt yfir á hæstv. fjármálaráðherra, hann látinn í skítverkin og samfylkingarmenn hafa væntanlega verið í rauðvínspartíi á meðan. Þetta er metnaðurinn fyrir íslenska þjóð. Þetta er baráttugleðin sem ætlað er að skila okkur árangri inn í framtíðina og verja það að Ísland verði lengur sjálfstæð þjóð en þessi 65 ár sem nú eru liðin frá stofnun lýðveldisins. Við eigum auðvitað að hefja samningaviðræður á ný. Við eigum að taka viðræður beint við Evrópusambandið um þá valdbeitingu sem verið er að beita okkur. Við höfum rétt til þess sem aðilar að EES. Við eigum líka að láta heyra í okkur með samtakamætti og gagnrýna Norðurlöndin fyrir þá lágkúrulegu aðferð sem þau völdu til að blanda sér inn í þessa þætti. Meira að segja Norðmenn, okkar „kære brödre og venner“, vísuðu málinu í hendur Svíum til þess að láta Svía sjá um málin fyrir hönd Norðurlandaþjóðanna. Til hvers höfum við verið á fundum með þessu fólki áratugum saman í nefndum, í þingum þjóðanna - og svo þegar á reynir koma þessar þjóðir fram við okkur eins og druslur? Eigum við að láta bjóða okkur það? Eigum við að taka því þegjandi og hljóðalaust? Við eigum ekki að gera það. Okkar hlutverk er að verja Ísland og ef það er beint markmið ákveðinna flokka á Íslandi að leggja Ísland niður eiga þeir að segja það. Þeir eiga að hafa þrek til að segja það og standa við það en ekki laumast í skjóli til að mynda Vinstri grænna í hæstv. ríkisstjórn til þess að troða okkur út úr íslensku samfélagi og inn í bögglauppboð Evrópusambandsins. Þetta er ekki lengur orðaleikur, þetta eru staðreyndir og alvara. Við eigum að kæra Breta og Hollendinga fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, kæra þá fyrir þá íhlutun sem þeir framkvæma með því að seilast til áhrifa í litlu íslensku samfélagi og hóta sjálfstæði þess. Það eigum við að gera, virðulegi forseti. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðu hans. Dagarnir eru nú aðeins farnir að renna saman en í gær hélt hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, þingræðu hér. Hann sagði m.a. að Evrópusambandið hefði haft uppi grímulausar hótanir vegna Icesave-málsins og að endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefði verið í gíslingu vegna málsins. Í morgun, í óundirbúnum fyrirspurnum, spurði hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, forsætisráðherra út í þessi ummæli fjármálaráðherra. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, virtist ekkert kannast við það að Evrópusambandið hefði haft nokkrar hótanir uppi í garð Íslendinga vegna Icesave-málsins. Þarna virðist vera, að mati hæstv. forsætisráðherra, einhver misskilningur í gangi. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra skoðun þingmannsins á þeim misskilningi sem virðist líka vera uppi hjá Evrópuþinginu, þar sem hefur komið fram að þingmenn á Evrópuþinginu samþykktu ályktun, að vísu ekki bindandi, þar sem skorað var á Alþingi Íslendinga að afgreiða ríkisábyrgð á Icesave-samninginn við Hollendinga og Breta og virtust tengja það við ESB-umsóknina. Það virtist vera hætta á því að ef það færi ekki í gegn og gengi ekki hratt og vel fyrir sig hefði það áhrif á hvernig aðildarumsókn yrði afgreidd í gegnum þingið. Það er náttúrlega nefnt að framfylgd EES-samningsins sé nauðsynlegur þáttur í yfirvofandi mati sambandsins á umsóknarríkjum sambandsins, en samningurinn nær m.a. yfir innstæðutryggingar. Hvor þeirra segir satt? Er það hæstv. fjármálaráðherra eða er það hæstv. forsætisráðherra? Eða virðist bara vera einhver misskilningur í gangi á milli ráðherra í ríkisstjórninni og er þá ekki spurning hvort þeir ættu ekki að fara að hittast og reyna að samræma málflutning sinn? Það væri mjög áhugavert að heyra skoðun þingmannsins á þessu.

Virðulegi forseti. Þeir sem hafa unnið lengi í stjórnmálum sjá mjög fljótlega hvernig kaupin gerast á eyrinni. Það er engin spurning að út og suður, í bak og fyrir, hefur Evrópusambandið og Evrópusambandsríkin rottað sig saman til þess að hóta Íslendingum. Rottað sig saman í öllum þáttum hins svokallaða lobbýisma og tenginga við stofnanir víða um heim, til að mynda við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er einfaldlega fyrirtæki, bisnissfyrirtæki, sem Bretar og Hollendingar eiga báðir hlutafé í …  
             Þingmenn á Alþingi Íslendinga loka svo augunum fyrir því að við erum um þessar mundir í hörðustu sjálfstæðisbaráttu í sögu Íslands. Við erum í hörðustu sjálfstæðisbaráttu í sögu Íslands, virðulegi forseti, og það er vægt til orða tekið. Nú sópast að okkur púkarnir úr aladdínflöskunum um alla Evrópu og vilja ná yfirráðunum sem þeir hafa verið að hugsa um öldum saman varðandi Ísland. Íslendingar hafa staðið 

Virðulegi forseti. Það virðist koma nokkuð skýrt fram í svari hv. þm. Árna Johnsens að hann telur að Evrópusambandið hafi beitt sér og hafi jafnvel haft, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni, uppi grímulausar hótanir vegna Icesave-málsins. Það vekur því furðu mína, þar sem hæstv. fjármálaráðherra starfar náið með forsætisráðherra, að forsætisráðherra hafi ekki verið upplýst um þessar hótanir. Það er náttúrlega sérstaklega mikið áhyggjuefni í ljósi þess að forsætisráðherra hefur verið mikill áhugamaður um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það hefði þurft að upplýsa ráðherrann um að þessi ágreiningur á milli Íslands, Bretlands og Hollands gæti haft einhver áhrif á þá umsókn. Maður spyr því hvort ráðherrann hafi ekki verið upplýst um þetta eða hvort hún hafi bara valið að hunsa þetta algjörlega í þeirri ákvörðun sinni að sækja um aðild 

Virðulegi forseti. Ég held að skýringin sé sú að hv. forsætisráðherra Íslands, Jóhönnu Sigurðardóttur, finnst dónaskapur að gera athugasemdir við vilja Evrópusambandsins, bara dónaskapur.  Hæstv. forsætisráðherra hefur látið hafa það eftir sér að hún kannist ekki við neinar hótanir. Í hvaða heimi lifir hæstv. forsætisráðherra sem er búin að vera áratugi á Alþingi Íslendinga? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm.

Hljóð í þingsalnum. Gefa ræðumanni færi á að tala.

Árna Johnsen kærlega fyrir hans ræðu. Ég vil taka upp hanskann fyrir Norðmenn, þeir hafa reynst okkur afar vinsamlegir í þessari deilu. Þannig vill til að ég er nýlega komin frá Noregi og er skemmst frá því að segja að þeir vilja allt fyrir okkur gera, en það er ekki vilji til þess hjá íslenskum stjórnvöldum. Hótanir ESB hljóta að hafa gengið yfir Norðmenn líka og þess vegna kannski kom þessi hótun fram í gegnum Evrópusambandið, þessi beiting varðandi lánveitingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Við skulum ekki gleyma því að það eru sósíaldemókratar sem leiða norsku ríkisstjórnina og það eru sósíaldemókratar sem eru við völd á Íslandi. Þeir hafa sameinast um það að fara með báðar þessar þjóðir til Brussel, við skulum ekki gleyma því, og þess vegna er samtakamátturinn svona mikill. Það sem greinir að ríkisstjórnir Íslands og Noregs er það að Vinstri grænir þarlendir og Framsóknarflokkurinn þarlendur, Centralpartiet, hafa staðið í lappirnar í þessu ríkisstjórnarmunstri og sögðust ekki taka þátt í því nema að ekki yrði sótt um aðild að Evrópusambandinu á kjörtímabilinu. Þeir stóðu í lappirnar með það, annað en Vinstri grænir gerðu hér heima þó þeir hefðu það á stefnuskrá sinni. Þeir fóru beint með það inn í ríkisstjórnarsáttmálann að sækja um aðild. Þarna er nú þessi mismunur á ríkisstjórnum þessara landa. Ég veit að þingmaðurinn hefur starfað mikið í Vestnorræna ráðinu og því vil ég spyrja hann: Finnst honum það ekki heillandi heimssýn og framtíðarsýn fyrir okkur Íslendinga að við tökum höndum saman með Norðmönnum, við Íslendingar, Norðmenn, Færeyingar og Grænlendingar, og í framtíðinni Kanadamenn, til þess að vernda Norðurslóðir, vernda þá sameiginlegu hagsmuni sem við eigum með þessum þjóðum og gera hér mikið og stórt og öflugt mótvægi við Evrópusambandið þar sem ekki búa nema 6% jarðarbúa?

Forseti vill minna þingmenn á að andsvörum er ætlað að beinast að máli ræðumanns.

Virðulegi forseti. Norðurlöndin hafa komið til umræðu og þess vegna er eðlilegt að tengja þessa umræðu þeim. Það er engin spurning að margir Norðurlandabúar vilja styðja við bakið á Íslendingum, alveg eins og Íslendingar hafa viljað standa við bakið á þeim. Þann rann þurfum við að rækta og gera það meira en gert hefur verið. Ekki hefur náðst árangur í því í gegnum Norðurlandaráð. Það er bara svo einfalt. Árangur hefur hins vegar náðst í gegnum Vestnorræna ráðið með samstarfi Færeyinga, Íslendinga og Grænlendinga. Þar eigum við líka að teygja okkur í samskipti við Noreg, Kanadamenn og aðrar þjóðir sem láta sig norðursvæðið skipta á sama hátt og við eigum í náinni framtíð líka að teygja okkur til Orkneyja, Hjaltlandseyja og þeirra svæða sem við höfum ekki sýnt neina ræktarsemi. Við skulum hins vegar gæta þess að halda Vestnorræna sambandinu í því formi sem það er í í dag, ekki að hleypa stærri þjóðum inn í það, að það verði þessar þrjár þjóðir sem hafi stýringu á því og vald yfir því hvernig þar er unnið. Við verðum að nota öll færi til þess að styrkja stöðu okkar. Allt norðursvæðið sem tilheyrir Grænlandi, Íslandi, Noregi, Rússlandi á í vök að verjast. Það þarf að styrkja það af heilum hug og fylgja því eftir með málefnalegum rökum og festu og fyrst og fremst þori til þess að standa 

Virðulegi forseti. Mér datt í hug að við hv. þm. Árni Johnsen yrðum sammála í þessu máli og höfum sameiginlega lífssýn á þessi mál, því Icesave-samningarnir og umsóknin að Evrópusambandinu snýst ekki um neitt annað en að komast yfir auðlindir í lögsögu okkar og svo lögsögu Noregs og upp Norðurpólinn. Þannig að því sé haldið hér til haga. Ég hef bent á það í umræðunum að fyrirvararnir varðandi það að vörður sé staðinn um friðhelgisréttindin og náttúruauðlindirnar eru nú aftur komnir inn í Icesave-samninginn, í viðaukasamningnum, og talað er um að það sé skilningur samnings þjóðanna að þessu sé haldið til haga, svo er ekki, því dómstólar koma til með að dæma og vitna í þennan samning þegar ágreiningur verður uppi um hann. Í framhaldinu af þessum inngangi langar mig til að spyrja hv. þingmann, af því að hér ætlaði allt að fara af hjörunum um daginn þegar fram kom að foreldrar höfðu veðsett börnin sín fyrir því að kaupa stofnfjárbréf í sparisjóðnum, hvað finnst hv. þingmanni um það að sú ríkisstjórn sem nú situr skuli veðsetja 

Virðulegi forseti. Íslendingar hafa gengið í gegnum fátækt og ríkidóm í sögu sinni og alltaf spjarað sig. En það skýtur skökku við þegar ríkisstjórn Íslands stefnir að því með versta samningi í sögu Íslands, Icesave-samningnum, að búa til fátækt á Íslandi. Svo eru meira að segja reyndir og sjóaðir menn á landsbyggðinni, í hópi stjórnarsinna, sem verja þessa skelfingu. Það er alveg bölvanlegt, grábölvanlegt, virðulegi forseti. Það er það sem særir.

Þeir skilja þetta ekki.

Landráð.

Þeir skilja það ekki og hafa ekki sett sig inn í það. Það getur ekki verið að þeir hafi sett sig inn í það. Það er verið að veðsetja börnin í framtíðinni með þessum samningum með því að búa til fátækt á Íslandi, nema allt gangi  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. 
             
             Herra forseti. Það er herra í forsetastól að þessu sinni. Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir mjög kjarnyrta ræðu þar sem í mörgum tilvikum var komist að kjarna málsins. Hv. þingmaður nefndi hæstv. forsætisráðherra og orð hans í morgun. En ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi tekið eftir því þegar hæstv. forsætisráðherra hélt því fram í nokkur skipti í þingsal í morgun að við yrðum að samþykkja þær kröfur sem á okkur eru gerðar núna af hálfu Breta og Hollendinga, vegna þess að við þyrftum að standa við skuldbindingar okkar. Hvernig finnst hv. þingmanni þetta fara saman við það sem ríkisstjórnin hefur að undanförnu haldið fram opinberlega um að hún hafi reynt að benda yfirvöldum í Bretlandi og Hollandi á að okkur bæri í rauninni ekki lagaleg skylda til þess að greiða þessa reikninga? Ríkisstjórnin hefur jafnframt haldið því mjög á lofti að hún hafi sett þarna inn einhvers konar lagalegan fyrirvara sem eigi að felast í því að við könnumst ekki við ábyrgð okkar á þessum reikningum, þ.e. ábyrgð ríkisins. En svo kemur hæstv. forsætisráðherra í ræðustól og segir að við verðum að samþykkja kröfur Breta og Hollendinga til að standa við skuldbindingar okkar. Hvernig fer þetta saman og hvað segir þetta okkur um þann sannfæringarkraft sem hefur verið í viðræðum íslenskra stjórnvalda við Breta og Hollendinga? Annað sem vakið hefur athygli í málflutningi stjórnarliða við það að reyna að verja það frumvarp sem hér er lagt fram er þegar því er haldið fram að það sé í rauninni betra eftir að Bretar og Hollendingar eru búnir að breyta fyrirvörunum, í rauninni séu þeir jafnvel sterkari. Hvað segir svona málflutningur um þá sem hann viðhafa, að mati hv. þingmanns?

Virðulegi forseti. Það er alveg sama hvar er í hinum vestræna heimi, þar sem rekstur fyrirtækja fer úrskeiðis, rekstur heimila, rekstur í samfélagi sem byggir á lögum og rétti, að allir aðilar hafa ákveðinn rétt. Þjóðarrétturinn er líka sterkur. Hann er það sem gildir fyrst og fremst og það er engin spurning að það er verið að keyra á íslenska þjóð. Og þegar hæstv. forsætisráðherra segir að við verðum að samþykkja vegna skuldbindinga er ekkert sem fylgir því. Það er ekkert sem fylgir því, vegna þess að auðvitað standa Íslendingar við sínar skuldbindingar, en ég sagði fyrr í ræðu minni að það veit enginn enn þá hvað er rétt í þessu máli. Og það er lágmark að það liggi fyrir áður en menn fara að splæsa peningum og deila þeim út úr vasa samfélagsins, úr vasa þjóðarinnar, að vilja útlendinganna. Það er það sem gengur ekki. Það er það sem gengur ekki upp. Þess vegna eigum við í þessari stöðu - leikurinn er ekkert búinn - að sækja fast og keyra á rétti okkar gagnvart NATO, gagnvart Evrópubandalaginu, gagnvart Norðurlandaráði, og kæra Breta og Hollendinga fyrir árás á Ísland fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Við eigum að kæra þá. Við stöndum í stríði við Breta og Hollendinga sem vilja mala okkur niður í duftið og við eigum ekkert að gefa eftir, ekki tommu eftir. Til þess eigum við að nota þann rétt sem við höfum, að nota þau rök sem við höfum, nota þá vörn sem þarf að verja heimilin á Íslandi, fyrirtækin 

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen rakti í ræðu sinni eitt og annað sem þjóðin hefur tekist á við og hún hefur iðulega barist af fullri hörku fyrir rétti sínum og náð sínu fram, nema núna. Í sögulegu samhengi er munurinn svo hrópandi. Maður getur þess vegna ekki annað en velt fyrir sér hvers vegna er þetta svona breytt núna. Það er að sjálfsögðu augljóst eins og hv. þingmaður hefur bent á að ef svona hefði verið haldið á málum til að mynda í þorskastríðinu, hefði ávinningurinn orðið lítill þrátt fyrir að þar væru jafnvel enn meira undir og hætturnar enn meiri. En hver er ástæðan? Getur það verið afleiðing þess að hér hafi orðið slys, stjórnmálalegt slys, í fyrsta skipti í stjórnmálasögunni, ólíkt öllum þessum fyrri tilvikum, er hér stjórn Samfylkingar, krata og sósíalista? Í fyrsta skipti í Íslandssögunni er slík stjórn við völd. Getur það haft eitthvað að gera með breytinguna á því hvernig tekist er á við vandann?

Virðulegi forseti. Stefnur þeirra flokka sem nú ráða ríkisstjórn Íslands byggjast allar á erlendum hugmyndum, erlendum grunni, erlendum hugsjónum og hafa að sumu leyti verið staðfærðar til Íslands, en ekki nema að hluta til. Grunnurinn er útlensk kæfa og nú vilja menn komast í kæfubelginn í Brussel á ný og lifa góðu lífi og narta úr pokanum. Baráttuandinn hjá þeim stjórnmálaflokkum sem ráða ríkjum í stjórn Íslands er búinn. Hann er horfinn út í veður og vind og svo er þetta gamla sjónarmið að Ísland eigi ekki að vera sjálfstætt. Það eigi að vera partur af einhverri moðsuðu í Evrópu. Ég man eftir orðum fyrrverandi ráðherra, Jóns Sigurðssonar, ráðherra Alþýðuflokksins á sínum tíma, um merkingarnar á bílum, sem var R fyrir Reykjavík, A á Akureyri o.s.frv. Hann vildi það ekki, hann sagði: Við eigum bara að hverfa inn í Evrópu, 

Virðulegi forseti. Ég flyt nú þriðju ræðu mína, fjórðu ræðu í þessari umferð Icesave-málsins. Ég hef áður fjallað um vextina á þessu ólukkans láni og þau mistök samninganefndarinnar að velja fasta vexti í staðinn fyrir breytilega vexti og hvernig þau mistök geta kostað okkur allt að 100 milljörðum króna. Ég hef fjallað um efnahagsumhverfið í heiminum sem undirbýr það að allar líkur eru á því að breytilegir vextir verði lágir í nánustu framtíð. Ég fjallaði um raungengið sem mat Seðlabankans byggir á, hér í nótt, og sýndi fram á að það væri óraunhæft að ætla það að raungengi yrði jafnlágt og þar er gengið út frá. Og jafnframt að ef það raungengi rætist mun það geta leitt til stórfelldrar mannfækkunar á Íslandi vegna þess að þá munu lífskjör verða mjög slæm í samanburði við nágrannalöndin. Í dag ætla ég að tala um hagvaxtarforsendur Seðlabankans. Seðlabankinn gerir ráð fyrir því að hagvöxtur á næstu árum, jafnlangt og við eygjum raunverulega, verði mjög hár, verði í kringum 3% að meðaltali næstu 10 árin, minnir mig að það sé. Inni í þessari tölu er hinn gríðarlegi samdráttur sem á sér stað á þessu ári, sem er kringum mínus 8–9% og því verður hagvöxturinn að vera þess meiri á seinni hluta tímabilsins. Það er ekki úr vegi að fara aðeins yfir þær forsendur sem Seðlabankinn gefur sér í hagvaxtarspá sinni og reyndar ætti ég kannski að taka það fram að þegar kemur að hagvexti tel ég að ég hafi einhverja innsýn í það mál þar eð ég skrifaði doktorsritgerð mína um hagvöxt og er prófessor í þjóðhagfræði og var með hagvöxt sem sérgrein. Hvað er hagvöxtur? Hagvöxtur er vöxtur vergrar landsframleiðslu frá einu ári til annars. Það segir mörgum ekki mikið. Það er því ekki úr vegi að útskýra hvað verg landsframleiðsla er. Verg landsframleiðsla er einfaldlega summa eftirspurnar í þjóðfélaginu og viðskiptajafnaðar. Og hvað er eftirspurn í þjóðfélaginu? Jú, það eru ríkisútgjöld að viðbættri einkaneyslu, að viðbættri fjárfestingu, að viðbættum viðskiptajöfnuði. Ef maður horfir á þetta hugtak, landsframleiðslu, frá þessari hlið þá er nokkuð einfalt að rekja sig í gegnum það hversu miklar líkur eru á þeim mikla hagvexti sem Seðlabankinn spáir og þeim forsendum sem stjórnarliðar virðast gefa sér í því að hér verði allt í lukkunnar velstandi í framtíðinni vegna þess að hagvöxtur muni standa undir tekjuaukningunni sem þarf til þess að borga af þessu ólukkans láni. Ef við förum í fyrsta liðinn í landsframleiðslunni, þ.e. í útgjöld hins opinbera, er algjörlega ljóst að vaxtabyrðin á Icesave-lánunum mun draga útgjöld frá annarri starfsemi hins opinbera, þ.e. það verður ekki varið jafnmiklu til velferðarmála. Það verður ekki varið jafnmiklu til heilsugæslu, það verður ekki varið jafnmiklu til framkvæmda o.s.frv. vegna þess að of stór hluti ríkisútgjaldanna fer í að standa undir vöxtum. Það hefur verið reiknað út að vextir af Icesave-láninu geti numið allt að 40 milljörðum, verði á bilinu 35–40 milljarðar á næsta ári. Þær tekjur verða einhvers staðar að koma frá, eða þá að það verður að spara fyrir þessu. Það verður eflaust sambland af því eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu þar sem bæði er skorið niður og skattar auknir. Hagvöxturinn mun því ekki koma frá ríkisútgjöldunum í framtíðinni. Þá víkur að einkaneyslunni. Einkaneysla hefur fallið gríðarlega mikið núna eftir kreppuna og er einn aðalliðurinn í því að draga saman hagvöxtinn á þessu ári. Það er ljóst að vegna þess sem ég var að nefna áðan, þ.e. að ríkið þarf mun meiri tekjur en það hefur áður haft, á að skattleggja einkaneysluna, það eru tekjur fólks sem eru notaðar til einkaneyslu, það eru óbeinir skattar og annað slíkt og hér hafa verið lögð fram þrjú frumvörp sem öll fjalla um hvernig ríkið ætlar að taka meira til sín en áður. Einkaaðilar munu þá ekki geta notað jafnmikið af fjármunum sínum í einkaneyslu og áður var. Aukinn hagvöxtur kemur því ekki frá einkaneyslunni. Þá er þriðji liðurinn sem er fjárfesting. Það er bæði innlend og erlend fjárfesting. Fjárfesting er í lágmarki á Íslandi eins og stendur vegna þess að efnahagsreikningi fyrirtækjanna er þannig háttað nú eftir hrunið að megnið af fyrirtækjum í landinu er tæknilega gjaldþrota og nýtur ekki lánstrausts í bankakerfinu enda er bankakerfið fullt af peningum sem ekki er hægt að lána út. Bankastarfsemi á Íslandi í dag felst með öðrum orðum í að taka á móti sparnaði, leggja hann inn á reikning í Seðlabankanum og hirða vaxtamismuninn. Það er því ólíklegt að á næstu árum muni verða miklar fjárfestingar hjá einkafyrirtækjum, auk þess sem þau munu tæpast geta fjármagnað sig erlendis, ný fjárfestingatæki færu erlendis vegna þess hvernig lánstrausti landsins er háttað. Þá víkur að erlendri fjárfestingu. Núverandi stjórnarflokkar hafa lagt metnað sinn í að koma upp eins háum girðingum fyrir erlenda fjárfestingu og hugsast getur. Það er gert með óstjórn í efnahagsmálum, óvissu í efnahagsmálum, óvissu í skattumhverfinu o.s.frv. Auk þess sem það hafa verið settir á eða eru tillögur um að setja á nýja skatta sem munu hefta erlenda fjárfestingu. Ef við lítum svo á fjárfestingarhluta þessa alls þá mun hagvöxturinn tæpast koma þaðan á næstu árum. Víkur þá að seinasta liðnum sem er viðskiptajöfnuðurinn. Seðlabankinn hefur sýnt fram á í útreikningum sínum að megnið af hagvexti mun koma þaðan. Það er gert ráð fyrir að á næstu 10 árum verði viðskiptajöfnuður að meðaltali 163 milljarðar, sem ég rakti í löngu máli í ræðu í nótt að fengi ekki staðist vegna þess að forsenda fyrir þessum mikla viðskiptajöfnuði er mjög lágt raungengi og sterk samkeppnisstaða Íslands og lök lífskjör Íslendinga miðað við þjóðirnar í kringum okkur. Það sem ég sagði þar var að ef þetta verður raunin munum við horfa fram á stórkostlega fólksflutninga sem lækkar alla hina liðina líka. Hagvöxturinn sem má rekja þarna til útflutningsaukans er þar af leiðandi byggður á óskhyggju og væntingum um raungengi sem fær ekki staðist, útflutning sem fær ekki staðist og innflutning sem fær ekki staðist. Mat mitt á þeim hagvaxtaforsendum sem Seðlabankinn notar í þeirri greinargerð sem meiri hlutinn byggir mat sitt á fær tæpast staðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir hans orð. Ég er einmitt með þessu sömu greinargerð og er að glugga í hana. Vissulega eru þetta þungar ásakanir sem þingmaðurinn ber fram en ég treysti honum fullkomlega fyrir því sem hann segir þar sem menntun hans og reynsla er mjög víðtæk, að ef þetta er ekki reist á réttum grunni breytast allar forsendur. Sem dæmi má nefna að í töflu III á blaðsíðu 14 í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að staða þjóðarbúsins 2009, án gömlu bankanna, er 3.322 milljarðar í erlendum skuldum alls. Fulltrúar Seðlabankans komu á fund þingflokks Framsóknarflokksins og þarna er t.d. um villandi tölu um að ræða, því að þarna er ekki búið að taka inn Icesave-skuldbindingarnar, eðlilega ekki, því að þær eiga ekki að koma til framkvæmda fyrr en 2016, en það sem verra er að inn í þessa tölu vantar lánin frá Norðurlöndunum og Póllandi líka. Þarna er því hægt að bæta við 720 milljörðum og þessi tala fer í 4.500 milljarða. Opinberar tölur varðandi 2009, ef gömlu bankarnir eru inni, eru 14.000 milljarðar og fulltrúar Seðlabankans bentu á að ef gömlu bankarnir þyrftu að yfirtaka þá nýju, mundi staðan við útlönd vera með þessum hætti og með þennan mínus. Og nú er víst Kaupþing komið í eigu lánardrottna, þannig að það er búið að afstýra einhverri hættu, þ.e. ef það gengur eftir. Oftast er svo með skuldastöðu þjóða þar sem er gegnumstreymiskerfi lífeyrissjóðsgreiðslna og ríki hafa lent í greiðslufalli að skuldastaða þjóðarbúsins eykst. Nú vill svo til að hér á landi er öflugt lífeyriskerfi, eða svo er okkur er sagt, þá langar mig að spyrja þingmanninn hvernig sér hann fyrir sér samspil þessara þátta, 

Virðulegi forseti. Jú, þetta er rétt, lífeyrissjóðakerfi okkar Íslendinga vegur að nokkru leyti upp þær miklu skuldir sem við erum með í útlöndum, lífeyrissjóðakerfið núna nemur sjálfsagt um 1.800 milljörðum og er það gott. Það er jafnframt hárrétt athugað hjá hv. þingmanni að svokallaðar innri skuldir Íslendinga, eða það sem er kallað „implicit debts“ eru litlar í samanburði við aðrar þjóðir, þ.e. við höfum fjármagnað lífeyrissjóðakerfi meðan flestar aðrar þjóðir Evrópu hafa byggt á svokölluðu gegnumstreymiskerfi þar sem sá sem er á vinnumarkaði borgar fyrir þann sem er á eftirlaunum. Og vegna þess að aldurssamsetning þjóða er að breytast fækkar þeim sem borga inn í hlutfalli við þá sem fá borgað út úr kerfunum. Þar af leiðandi eru kerfin ekki lengur sjálfbær eða eru í það minnsta orðin gríðarlega dýr eins og t.d. kerfið á Ítalíu, það fara í kringum 35% af launareikningi Ítalíu í að borga eftirlaun. Hvort lífeyrissjóðakerfið er í hættu vegna þessa skal ég kannski ekki tjá mig um en það hvarflar óneitanlega að manni að þegar þjóðir eru komnar algjörlega upp að vegg með skuldastöðu sína séu allar eignir í hættu og þar á meðal lífeyrissjóðakerfi. En ég ætla ekki svo sem að vera með neitt svartagallsraus um það en óneitanlega skapar þetta hættu sem ekki má líta fram hjá.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni um að lífeyrissjóðakerfið okkar er jafnvel í hættu og þar sem lífeyrissjóðakerfi okkar hefur byggst upp í gegnum árin á sjóðssöfnun þeirra aðila sem greiða í sjóðina hefur það e.t.v. verið orsök þess að gerð var fjármálaárás á okkur. Það hefur komið fram í samtölum þeirra sem áttu bankana - ég vitna hér í frægt Kompásviðtal við Björgólf Thor þegar hann sagði að íslenska þjóðin væri að veði, lífeyrissjóðirnir hefðu verið að veði fyrir þeim lánum sem tekin voru. Að sjálfsögðu er þetta m.a. forsenda fyrir því að lífeyrissjóðirnir okkar eru í hættu. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þetta er stórhættuleg staða sem við stöndum frammi fyrir, enda hefur það komið í ljós hjá Seðlabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að lífeyrissjóðir landsmanna - sem fólkið sjálft á en ræður ekki yfir því að Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa sagt að þeir ætli að rísa upp á afturlappirnar verði tillögur flokks hv. þingmanns, Sjálfstæðisflokksins, að veruleika, um að innskatta séreignarsparnaðinn, þeir ætla að rísa upp á afturlappirnar og mótmæla því þrátt fyrir að fólkið í landinu eigi lífeyrissjóðina - voru notaðir að veði. Og þetta sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Seðlabankinn hafa reiknað sig upp í í þessu nefndaráliti þar eru lífeyrissjóðirnir alls staðar teknir inn sem eignir þjóðarbúsins svo það sé á hreinu. Margir átta sig ekki á því að lífeyrissjóðirnir falla undir eignir þjóðarbúsins. Mig langar til að spyrja þingmanninn, af því að þegar fulltrúar Seðlabankans komu á fund þingflokks framsóknarmanna töldu þeir raunhæft að íslenska ríkið gæti farið að endurfjármagna sig á árunum 2010–2011. Ég hváði mjög við því þar sem uppi eru náttúrlega þessar spár um að ríkissjóður sé að falla í ruslflokk. 

Virðulegi forseti. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni að segja að þetta sé ímyndunarveiki. Ef hlutirnir falla með okkur er ekki ólíklegt að við getum farið að fjármagna okkur aftur á alþjóðamörkuðum en til þess þarf náttúrlega að vera eitthvert vit í ríkisfjármálunum. Það þarf að vera eitthvert vit í atvinnustefnunni og það þarf að vera eitthvert vit í því hvernig skuldasamsetning landsins er. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn ekki borið gæfu til að huga að þeim þrem atriðum sem ég nefndi hér og því dýpra sem við sökkvum í þetta fen óráðsíuákvarðana og hugmynda sem ganga ekki upp, þeim mun minni líkur eru á að við fáum aðgang að alþjóðalánamörkuðum í framtíðinni. Að því leyti til get ég verið sammála hv. þingmanni. Það er eitt sem hefur kannski ekki komið fram og það er að hin gríðarlega sjóðssöfnun í lífeyrissjóðakerfinu er m.a. partur af því af hverju kerfið óx svona mikið á Íslandi. Hér voru gríðarlega miklir peningar sem þurfti að sýsla um og leiddi til þess að til varð mikil þekking og raunveruleg útrás úr umsýslu lífeyrissjóðapeninga til útlanda getum við sagt. Bara peningarnir sem þurfti að umsýsla fyrir lífeyrissjóðina námu í hlutfalli við landsframleiðslu svona hefðbundnu bankakerfi í öðrum löndum. Við getum því litið til lífeyrissjóðakerfisins og sagt að kannski megi rekja einhverjar af ástæðunum fyrir því hve bankakerfið hér óx allt úr hófi fram til þess hvað þurfti að umsýsla mikið af peningum hér. Ég veit ekki hvort þessi skoðun hefur komið fram áður.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í sem hann hefur rætt í nokkrum ræðum. Það er áhugavert að hlusta á hv. þingmann vegna þess að alltaf er eitthvað nýtt að koma fram. Nú er það ljóst að við borgum um 100 millj. kr. í vexti af þessum Icesave-samningum verði þeir að veruleika. Það er auðvelt fyrir hvern sem er að reikna það út að á 10 dögum er það milljarður o.s.frv. Það sem ég er að velta fyrir mér, hv. þingmaður, er það hve mikilla tekna við þurfum að afla til að borga 100 millj. kr. á dag. Nú virðumst við ætla að taka lán í erlendri mynt og borga í erlendri mynt líka. Það þýðir væntanlega að við þurfum að afla gjaldeyris til að greiða af þessum lánum. Hv. þingmaður fór yfir viðskiptajöfnuðinn og þær vangaveltur sem þar eru að baki. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann geti bent á það hvar mesti feillinn í forsendum þeirra sem tala um þennan mikla viðskiptajöfnuð er. Ef við horfum á sögulegt samhengi - það er búið að draga upp ágæta mynd af því og dreifa til þingmanna - sjáum við að ekki er nokkurt einasta samhengi við sögu landsins, sögu viðskiptajöfnuðar og sögu inn- og útflutnings, þessi gríðarlegi viðskiptajöfnuður sem hér á að verða. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvar helsti feillinn sé í þessum útreikningum.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt athugað. Það er algerlega ljóst að þeim viðskiptaafgangi sem verður á Íslandi verður skipt á milli afborgana og vaxta af Icesave-lánunum og hins vegar niðurgreiðslu annarra skulda Íslendinga. Það er ljóst að ef við ættum að verða algerlega ónæm fyrir þessu þyrftu útflutningstekjur að vaxa um 40 milljarða fyrstu árin og upp undir 100 milljarða frá 2016, þyrftu að vaxa þannig að þeir peningar gætu allir staðið undir vöxtum og afborgunum. Það er algerlega ljóst að þessi forsenda - og þar kemur kannski að svari við spurningu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar - sem hagspekingar Seðlabankans hafa notað í útreikningum sínum er í fyrsta lagi það að raungengi verði langt fyrir neðan sögulegt meðalgengi, að það verði í kringum 0,8, sem þýðir að lífskjör á Íslandi verða mun lakari en í öðrum löndum, eðli málsins samkvæmt, raungengið segir okkur það, og að viðskiptajöfnuðurinn verður gríðarlegur, í kringum 160 milljarðar á ári að meðaltali í 10 ár. Ég tel þetta mjög hæpnar og óraunhæfar forsendur. Slíkan viðskiptajöfnuð sjáum við bara í löndum eins og Abú Dabí og Barein og slíkum löndum. Þetta er ekki viðskiptajöfnuður sem við sjáum í hefðbundnum vestrænum hagkerfum. Ég tel þetta því óraunhæft og afar ólíklegt að það muni rætast. Þar af leiðandi þurfum við að taka frá einhverju öðru til að borga af þessu.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem ég ætlaði að koma inn á í seinna andsvari, það er einmitt þessi setning, að við þurfum þá að taka frá einhverju öðru ef við ætlum að greiða þetta. Ef við skoðum þetta sögulega samhengi er mjög sérkennilegt að þessi mikli viðskiptajöfnuður eigi allt í einu að verða til og í sjálfu sér er það líka kaldranalegt að spá versnandi lífskjörum eins og hv. þingmaður benti á. Hér hefur verið bent á, og ég hef verið að leita svara við þessari spurningu, að tæplega 80 þúsund tekjuskattsgreiðendur munu þurfa að standa undir greiðslum af Icesave fram til ársins 2016. Það eru um 180 þúsund tekjuskattsgreiðendur á Íslandi þannig að eftir eru einhver 100 þúsund til að nota í aðrar greiðslur. Ég hef ekki enn fengið svör við því hvernig gert er ráð fyrir þessum greiðslum í fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur frammi og þeim framtíðarhorfum eða framtíðaráætlunum sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru með á sínum snærum. Hvert er mat hv. þingmanns á þessu? Er verið að gera ráð fyrir 180 þúsund skattgreiðendum í fjárlagavinnunni eða er verið að gera ráð fyrir 100 þúsund tekjuskattsgreiðendum? Mér vitanlega gengur það ekki upp að nota skatta sömu einstaklinga í að borga af Icesave-reikningunum og að standa undir velferðarkerfinu og öllu því sem íslenskt samfélag býður upp á í dag. Getur verið að það sé einhver hugsunarvilla að baki hjá ríkisvaldinu?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt athugað hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að þú notar ekki sömu krónuna í tvennt. Það er algerlega ljóst að þær ráðstafanir sem við erum að fá smjörþefinn af í fjárlagafrumvarpinu, og í þeim frumvörpum sem hafa verið lögð fram á tekjuhliðinni, ganga út á það að auka skattlagningu og minnka þjónustu. Það er verið að skera niður hluti eins og fæðingarorlof, það er verið að frysta persónufrádrátt þannig að persónufrádráttur þróast ekki eins og hann á að þróast samkvæmt lögum. Þar munar einhverjum 3.600 kr. Það er verið að rúlla til baka hlutum í heilbrigðiskerfinu. Menntakerfið býr við það að þurfa að skera niður. Allt er þetta eðlilegt og skiljanlegt vegna þess að forsendan sem stjórnarflokkarnir gefa sér er sú að það séu bara tvær leiðir til að loka þessu gati, það er annars vegar skattlagning - meira að segja hæstv. menntamálaráðherra kvað upp úr með það í andsvari á dögunum að við þyrftum að skattleggja okkur út úr þessari kreppu - og síðan er þessi niðurskurður á þjónustunni og velferðinni. Það sem mér er lífsins ómögulegt að skilja er það að ef við ætlum að halda þeim stofni skattgreiðenda sem við höfum á Íslandi getum við ekki skert lífskjör þeirra stórkostlega eins og gert er ráð fyrir að þurfi að gera vegna þess að þá fara þeir úr landi og þá eykst vandinn fyrir þá sem eftir standa. Þeir sem eftir standa eru þá þeir sem geta ekki fært sig á milli, þ.e. þeir sem eru aldraðir, geta ekki verið á vinnumarkaði og þeir sem eru ungir, geta ekki verið á vinnumarkaði. En við missum innan úr verðmætasta fólkið í þessum skilningi, auðvitað er allt fólk verðmætt, fólk sem getur búið til skatttekjur til að við komumst út úr þessu.

Virðulegi forseti. Í ræðu hér í nótt fór ég yfir vangaveltur um stjórnarskrárhluta frumvarpsins sem nú liggur fyrir Alþingi og ætla ég að halda því áfram í þessari ræðu minni. Ég náði ekki að klára þá yfirferð. Ég vil þó í upphafi benda á að stjórnarandstaðan hefur ítrekað haldið á lofti þeirri skoðun sinni og því boði að dagskrá þingsins sé hliðrað til þannig að önnur brýn mál komist á dagskrá, svo sem skattamál og annað sem þarf nauðsynlega að komast til nefnda. Við höfum ítrekað bent á að hægt er að hliðra til dagskrá þannig að þessi mál komist í þann farveg sem þau þurfa að komast í án þess þó að krefjast þess að umræðu um Icesave-málið verði lokið eða því verði ýtt eitthvað langt aftur eða fram í tímann. Þetta boð stendur og það er því algerlega á valdi ríkisstjórnarflokkanna hvort þessi mál komast til nefndar sem þangað þurfa að komast. Ég vil líka, frú forseti, nefna að nú er kominn, að ég held, 3. desember, þetta rennur aðeins saman hjá mér. En 30. nóvember átti að verða enn einn dómsdagurinn út af þessu Icesave-máli þar sem menn töldu að Bretar og Hollendingar mundu gjaldfella á Tryggingarsjóð innstæðueigenda þær skuldbindingar sem þar eru. Fréttir berast hins vegar um það, m.a. frá Hollandi, að þetta verði ekki gjaldfellt, enda er það í engu samræmi við hagsmuni Breta og Hollendinga. Við megum ekki gleyma því að þessar þjóðir Evrópusambandsins, sem njóta þess að kúga íslenska þjóð til að greiða eitthvað sem vafi leikur á að henni beri að greiða, ganga vitanlega ekki of langt að sinni vegna þess að þeir vilja fá þessa aura. Þessar þjóðir vilja fá aurana okkar og þar við situr. Enn er því tækifæri til að gera frumvarpið og samninginn þannig úr garði að við ráðum við hann í framtíðinni. Ég ætla að bæta því við, sem er mjög mikilvægt, að framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur, þrátt fyrir orð fjármálaráðherra í gær, upplýst að engin tengsl séu milli ákvörðunar sjóðsins og lána frá þeim. Það þarf hins vegar að skýra það hvort framkvæmdastjórinn eða fjármálaráðherra eru á villigötum í umræðunni. Í þingskjölum norska stórþingsins er það líka bókað og skráð, eftir umræðu sem varð þar fyrir nokkru, að norska lánið til Íslands er tilbúið til greiðslu. Enda hefur seðlabankastjóri, frú forseti, rætt það að nú fljótlega verði hugsanlega dregið á það lán. Flýtirinn í þessu máli er óskiljanlegur, ég verð að orða það þannig. Hann er í raun óskiljanlegur vegna þess að þau atriði sem í allt sumar hefur verið talið nauðsynleg að klára standast ekki. Hvert vígið á fætur öðru hefur fallið, hver grýlan á fætur annarri hefur verið vegin ef þannig má orða það og ekki er ljóst hvað það er sem keyrir þetta mál áfram í dag. Að stjórnarskránni og þeirri ræðu sem ég komst ekki í að klára í gær. Ég var að fjalla um grein sem þrír af okkar virtustu lögmönnum rituðu í Morgunblaðið en það eru þeir Lárus L. Blöndal, Sigurður Líndal og Stefán Már Stefánsson. Þetta er mjög athyglisverð grein, frú forseti, því hún er að mínu viti nokkuð afgerandi. Ég var búinn að fara í gegnum um það bil helming af þeim vangaveltum sem varða stjórnarskrána og er staddur í millifyrirsögn sem heitir „Íslenska ríkið ábyrgt“. Þar eru þeir félagar að velta því fyrir sér hvað gerist ef neyðarlögunum verður hnekkt varðandi ábyrgð ríkisins. Hér segir, með leyfi forseta: „Verði lagabreytingarnar sem áttu að varða innstæðurnar felldar úr gildi“ - þá er verið að vitna í neyðarlögin - „er ljóst að eignir vantar inn í gömlu bankana sem leiðir til þess að almennir kröfuhafar verða fyrir verulegu tjóni. Á því tjóni bæri þá íslenska ríkið ábyrgð.“ Nú vitum við að fjölmargir aðilar munu láta reyna á neyðarlögin. Hvað sem okkur finnst um þetta Icesave-samkomulag, og hvort íslenska ríkinu beri skylda til að greiða þetta eða ekki, veltir maður því fyrir sér hvers vegna ríkisstjórnin og meiri hlutinn velji ekki þá skynsamlegu leið að bíða og sjá hvort neyðarlögin halda áður en þetta verður samþykkt. Það væri að bæta gráu ofan á svart ef neyðarlögin héldu ekki og íslenska ríkið þyrfti að greiða gríðarháar skaðabætur vegna þeirra laga. Frú forseti. Önnur millifyrirsögn heitir „Afleiðingarnar“. Þar er m.a. verið að velta því upp hvaða afleiðingar gætu orðið af þeirri skuldsetningu sem hér er, neyðarlánum og öðru slíku. Í greininni stendur, með leyfi forseta: „Í ljósi umræðu síðustu mánaða um greiðslustöðu og greiðslugetu Íslands virðist óumdeilanlegt að við þessar aðstæður væru Icesave-samningarnir til viðbótar öðrum skuldum meiri en þjóðin gæti staðið fjárhagslega undir.“ Margir þingmenn hafa bent á, m.a. vegna hinna efnahagslegu fyrirvara og ýmissa annarra þátta, að í besta falli leikur mikill vafi á því hvort við getum staðið undir þessu, í versta falli er ljóst að við getum það ekki. Auðvitað vona allir að efnahagslíf okkar blómstri og gangi vel en eins og kom fram í andsvari mínu við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson getum við vitanlega aldrei notað sömu krónurnar tvisvar. Undir millifyrirsögninni „Stjórnarskráin“ stendur, með leyfi forseta: „Í 40. gr. stjórnarskrárinnar er m.a. svo mælt að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið nema með lagaheimild“ - á þessu leikur að sjálfsögðu enginn vafi og slíkt nær að sjálfsögðu til ríkisábyrgðar. Síðan segir: „Með þessu er verið að tryggja forræði Alþingis og þá óbeint þjóðarinnar á því hverjar kvaðir íslenska ríkið megi gangast undir.“ - Því er síðan velt aðeins upp hvað lagaheimild þýði í þessu samhengi, en svo segir: „Um það virðist vera samstaða að ein meginkrafa sem gera verði til reglu svo hún geti talist lagaregla sé að hún sé skýr og afdráttarlaus þannig að hún taki á því álitaefni sem henni er ætlað.“ - Þeir eru að velta upp túlkunum sem varða stjórnarskrá og þær greinar sem þar eru og eins varðandi það frumvarp sem hér liggur frammi. Undir millifyrirsögninni „Óviss skuldbinding“ segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt því sem rakið er hér að framan er með lagafrumvarpi því sem breyta á, lögum nr. 96/2009, gert ráð fyrir að ábyrgðarskuldbinding ríkisins sé ótímabundin og önnur ákvæði þannig úr garði gerð að í raun virðist enginn vita með vissu hvaða skuldbindingar verið sé að gangast undir ef frumvarpið verður samþykkt.“ - Þetta er lykilsetning því að á það höfum við bent aftur og aftur, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að ekki liggur ljóst fyrir hver endanleg skuldbinding íslenska ríkisins getur orðið vegna þess að lánið er í raun óendanlegt. Frú forseti. Tími minn er á þrotum en ég óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá, ég þarf að klára a.m.k. þessa grein.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni skrif og athugasemdir sem þrír landsþekktir lögfræðingar hafa gert við það að við séum hugsanlega að brjóta stjórnarskrána. Hugleiðingar þeirra beinast að því, eins og hv. þingmaður endaði mál sitt á, að við séum að setja það mikinn klafa á íslenska þjóð að efnahagslegt öryggi hennar sé í hættu vegna þess að við vitum í raun og veru ekki hver upphæðin er sem leggja á á íslenska þjóð, því að það sé svo margt sem eigi eftir að koma þar inn í, bæði gagnvart gengisáhættu og öðru. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvernig stendur á því að eftir að menn tóku efnahagslegu fyrirvarana úr sambandi, þ.e. að það væri ákveðin greiðsla á ári sem var mjög mikilvægt atriði í þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykki með lögum í lok ágúst, og settu þetta upp og Seðlabankinn, sem maður styðst við núna í meirihlutaáliti fjárlaganefndar og á að gera okkur kleift að greiða þessar skuldir, þ.e. að það sé gríðarlegur afgangur á vöruskiptajöfnuði upp á marga tugi milljarða, hver er ástæðan fyrir því að núna ætlar stjórnarmeirihlutinn að reyna að selja þingmönnum og þjóðinni það að þetta sé alveg hægt og engin vandamál? Og hver er ástæðan fyrir því að Bretar og Hollendingar keyptu ekki þessi rök og sögðu að þetta rúmaðist innan þessara efnahagslegu fyrirvara, greiðslurnar til að greiða niður skuldirnar og lánið? Hver er skoðun hv. þingmanns á því að Bretar og Hollendingar gerðu þar alvarlegar athugasemdir og í raun og veru umbyltu þeim? Var það vegna þess að Bretar og Hollendingar höfðu kannski ekki jafnmikla trú og stjórnarþingmennirnir á því að þetta muni ganga eftir, þ.e. að allt muni ganga upp að við eigum að geta staðið undir þessum skuldbindingum?

Virðulegi forseti. Það má velta því fyrir sér og það má ætla sem svo að Bretar og Hollendingar hafi áttað sig á að vafi léki á því að íslenska ríkið, íslenska þjóðin gæti staðið við þessar skuldbindingar, enda má í raun lesa út úr því bréfi sem forsætisráðherra Bretlands, Gordon Brown, sendi hæstv. forsætisráðherra Íslands, Jóhönnu Sigurðardóttur, óskaplega mikinn feginstón því að það er ítrekað að nú sé hægt að ganga frá þessu því að búið sé að gera viðaukasamning og fella inn í samninginn og gera lagabindandi þá fyrirvara sem við settum. Hvers vegna ætli breski forsætisráðherrann sé svona ánægður með að það skuli vera orðin lagaleg skýring á þessu inni í samningnum? Það er vegna þess að um hann gilda ensk lög. Það er vegna þess að hann hefur skilning á því og sér það að verði málið rekið fyrir breskum dómstóli mun orðanna hljóðan í samningum gilda og þá sér hann fram á fullnaðarsigur yfir íslensku þjóðinni komi til kasta þessa. Hins vegar er furðulegt að mínu mati, hv. þingmaður, að stjórnvöld hafi litið svo á að lagafrumvarpið sem Alþingi samþykkti í ágúst hafi verið eins konar gagntilboð til Breta og Hollendinga. Þetta voru skilyrt lög sem voru samþykkt af Alþingi, skilyrði fyrir því að veita ríkisábyrgð á þessi lán. Það er búið að taka þetta allt úr sambandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það, vegna þess að núna er skrifað inn í samningana að það sé tekið mið af svokölluðum Brussel-viðmiðum, og búið að taka tillit til þeirra í samningunum eins og þeir eru. Gefum okkur svo að illa fari, sem ég svo sannarlega vona ekki, hvernig metur hv. þingmaður það þá þegar við komum til baka til Breta og Hollendinga, því að mjög margir stjórnarþingmenn halda því fram að við getum alltaf tekið samningana upp aftur þegar okkur hentar og getum þá vísað í Brussel-viðmiðin sem sé þegar búið að skrifa inn í samningana, munu þá ekki Bretar og Hollendingar segja við okkur að það sé þegar búið að viðurkenna að þau viðmið séu inni í samningunum? Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu? Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann: Þegar við óskuðum eftir því í minni hlutanum að fá þá manneskju sem hefur hvað mesta þekkingu á Brussel-viðmiðunum, sem er fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, til fundar í fjárlaganefnd til að útskýra sína skoðun, hver þau væru nákvæmlega og hvernig þau væru hugsuð, var henni meinað að koma á fund fjárlaganefndar - hvað finnst hv. þingmanni um slík vinnubrögð?

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það áðan í fyrra andsvari að einn mesti munurinn á þeim samningi eða því frumvarpi sem nú er til umfjöllunar og því sem samþykkt var í ágúst er sá að búið er að skrifa inn í lagatexta m.a. þá fyrirvara sem voru og breyta þeim í lagatextanum. Einnig eru Brussel-viðmiðin svokölluðu komin þarna inn og ef ég skil og túlka bréf Gordons Browns til hæstv. forsætisráðherra þá verður ekkert svigrúm frekar en í öðru að semja um eða túlka þessi viðmið. Þetta er komið inn og það verður túlkað eins og það stendur í samningnum. Og auðvitað átti fjárlaganefnd að fá fyrrverandi utanríkisráðherra á sinn fund til að skýra það sem hún hafði fram að færa og fara yfir sögu málsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágæta ræðu eins og hans er von og vísa. Hann hefur verið ötull við að fjalla um þetta mál. Ég veit ekki hve oft hann er búinn að standa upp úr þeim stól sem hann situr í þarna úti í horni. Þannig er mál með vexti að margir álíta hagfræðina vera raunvísindagrein, þ.e. að hún sé eins og t.d. verkfræði eða stærðfræði, að það sé sett fram eitthvert líkan og síðan eigi hlutirnir að rætast. Þetta er rangtúlkun á hagfræði og misskilningur á því hvað þessi grein er vegna þess að hagfræði er í raun og veru félagsvísindagrein eða ein af félagsvísindagreinunum og hún er félagsvísindagrein sem fjallar um efnahagslega hegðun manna í hópi. Hagfræðin eru ónákvæm vísindi eins og allir sem þekkja til hennar þekkja, en þó sýnist mér hagfræðin vera hátíð hjá lögfræðinni. Þar virðast menn geta komið fram með hvaða skoðanir sem eru og jafnvel virtir fræðimenn án þess að nokkur botn fáist í málið. Mig langar til að biðja hv. þingmann að segja mér aðeins frá þessum fundi í fjárlaganefnd og skoðun hans á því stjórnarskrárálitaefni sem við höfum verið að fjalla um hérna.

Virðulegi forseti. Ég get því miður ekki farið yfir það sem fór fram á þessum fundi í fjárlaganefnd því að ég sat ekki þann fund. Ég sat hins vegar annan fund í forföllum fjárlaganefndarmanns Framsóknarflokksins. En ég hef hins vegar býsna traustar heimildir fyrir því hvað fór fram á fundinum og það er alveg ljóst að þar ber ekki saman orðum og túlkun stjórnarandstöðufulltrúanna og stjórnarfulltrúanna. Til að leysa það mál, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, á nefndin að sjálfsögðu að fá skrifleg álit á þessu umfjöllunarefni og þessu deiluefni til að við stöndum ekki hér og túlkum út og suður það sem fram fór á þessum fundi.

Við bárum fram ósk um að það yrði gert.

Já, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem situr í fjárlaganefnd, hefur óskað eftir að það verði gert og ég vona svo sannarlega að við því verði orðið, því að þannig má í það minnsta skýra þann meiningarmun sem hér hefur komið fram. Varðandi þá umfjöllun sem var á fundinum um stjórnarskrána, það tengist því sem hv. þingmaður sagði áðan að ég hefði staðið nokkuð oft upp úr þessum stóli og það er alveg rétt. Ástæðan er ekki sú að ég hafi endilega sérstaklega gaman af því að standa í ræðustól og tala. Hins vegar er þetta mál þannig vaxið að samviska mín leyfir ekki annað en að ég leggi allt sem ég get í það að breyta því ólukkans frumvarpi sem nú liggur fyrir. Samviska mín leyfir ekki annað, hv. þingmaður. Ég skrifaði eins og aðrir þingmenn undir eið að stjórnarskránni þegar ég tók sæti á Alþingi og ég ætla að gera mitt besta til að virða þann eið. Til að svo geti orðið þarf að fá botn í þetta, það þarf að skýra þennan meiningarmun eða þann ágreining sem er uppi varðandi stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Ég lýsti því að hagfræði væri langt því frá nákvæm grein og það kom berlega í ljós að hagfræðingar eru langt því frá nákvæmir menn þannig að ég bið hv. þingmann afsökunar á því að hafa sakað hann um að vera í fjárlaganefnd. Það er eitt sem verður mér stöðugt meira hugleikið, hér bera þingmenn hver annan sökum og segja að mál sem verið er að fjalla um geti jaðrað við stjórnarskrárbrot, samrýmist ekki stjórnarskrá og annað slíkt. Mér sýnist að nokkru leyti að Alþingi sé í ógöngum með þetta og hef hugsað um hvort hægt sé að koma upp einhvers konar apparati eða aðferðafræði til að fá úr þessu skorið án þess að vera stöðugt með þessi brigslyrði um stjórnarskrárbrot. Hvað vill hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Þetta sem hv. þingmaður nefndi var einmitt eitt af umræðuefnum næturinnar, stjórnarskráin og sá möguleiki að verið væri að brjóta hana. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem slíkar vangaveltur koma upp í þingsal og við þekkjum, held ég, flest einhver dæmi um slíkt. Ég held í að það sé ágætishugmynd að það sé einhvers konar ferli eða apparat sem taki við þegar þessar vangaveltur koma upp. Ég er ekki viss um að það sé rétt að senda Hæstarétti bréf og spyrjast fyrir eins og var gert. Það er þó ein leið. Hitt er í öllu falli ljóst, að þinginu ber að komast til botns í slíkum álitaefnum ef það er á annað borð hægt. Fyrsta skrefið er væntanlega að kalla eftir formlegum álitum.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans miklu elju við að ræða þetta skemmtilega mál á Alþingi eins og hann hefur gert í tugum skipta undanfarna daga þó að ég ætli líka að kvarta yfir því að ekki hafi margt nýtt komið fram í máli hans frekar en annarra að mínu viti.

Þú hefur ekki heyrt allar ræðurnar.

Það er a.m.k. ekkert haldfast í því, ekkert nýtt að mínu mati. Hins vegar er tvennt sem mig langar að vekja athygli á og spyrja þingmanninn út í í fyrra andsvari mínu, í fyrsta lagi sagði hann í ræðu fyrir nokkrum dögum að Bretar og Hollendingar væru Íslendingum óvinveittar þjóðir. Það eru örfáir dagar síðan hann sagði það. Ég hélt að mér hefði misheyrst til að byrja með því að ég átti ekki von á að þessi annars sómakæri og hv. og ágæti þingmaður liti þannig á aðrar þjóðir, jafnvel þó að við ættum í deilum við þær, að þær voru óvinir Íslands og okkur óvinveittar. Í einhver skipti síðan hefur hann fetað svipaða braut og núna síðast í ræðu sinni áðan þar sem hann sagði að þessar þjóðir nytu þess að kúga Íslendinga. Hann segir að Hollendingar og Bretar njóti þess að kúga Íslendinga. Kannski er þetta ekki stórt atriði í þessu máli en eitt af þeim sem kannski stendur upp úr ræðum hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar. Annað atriði sem ég ætla að nota þetta fyrra andsvar til að spyrja hann út í er að ég vil fá að heyra hvort hann líti þannig á að Bretar og Hollendingar séu óvinaríki Íslands, Íslendingum óvinveittar þjóðir sem njóti þess að kúga þessa þjóð. Er það hans afdráttarlausa skoðun? Mér finnst það skipta talsverðu máli og hafa talsverða vigt í þessum sal. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að koma í andsvar. Það er alveg til fyrirmyndar. Það vantar að stjórnarþingmenn geri meira af því. Ég þakka honum líka fyrir þaulsætni í nótt þegar við vorum að fjalla um þetta stóra mál. Það kann vel að vera að ég hefði getað orðað þetta öðruvísi. Ég hef hins vegar sagt í ræðustól - og vona svo sannarlega að sendiráð þessara ríkja þýði fyrir ríkisstjórnir sínar hvert einasta orð sem er sagt á Alþingi - að ég tel því miður, já, að ríkisstjórnir Breta og Hollendinga - ég segi nú ríkisstjórnir, það kann að vera of mikið að tala um þjóðirnar í þessu, það er rétt - séu í dag óvinveittar Íslandi. Þær beita okkur gríðarlegri hörku og ég segi, það er mín skoðun, að þær séu þess vegna óvinveittar okkur. Ég veit ekki hvers konar vinaríkisstjórn - ég skal orða það þannig af því að það er ágæt ábending hjá hv. þingmanni að það er líklega rangt að alhæfa með því að tala um þjóðir í þessu samhengi. Ég á ágæta kunningja í Bretlandi og einnig í Hollandi sem eru miklir vinir okkar - en þegar einhver ríkisstjórn setur hryðjuverkalög á aðra ríkisstjórn getur það ekki verið gert af greiðasemi eða í vinsemd, það getur hreinlega ekki verið. Ég veit ekki til þess að Bretar hafi nokkurn tímann beðist afsökunar á því að hafa sett þessi lög á Ísland 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir skýr svör hvað þetta varðar svo það sé á hreinu. Hitt sem mig langar til að vekja athygli á er títtnefnd grein þriggja lögmanna, virtustu lögmanna Íslands eins og það heitir í dag, um hugsanleg stjórnarskrárbrot sem fylgja þessum samningum. Greinina hefur oft borið á góma í ræðum þingmannsins, þar á meðal þeirri síðustu, og reyndar í máli fleiri þingmanna. Í niðurlagi greinarinnar segir að frumvarpið sem slíkt fái varla staðist 1. gr. stjórnarskrárinnar. 1. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Telur þingmaðurinn að Ísland verði ekki lýðveldi með þingbundinni stjórn ef þessi lög verða samþykkt á Alþingi?

Virðulegi forseti. Þetta var ágæt spurning. Henni er að sjálfsögðu mjög auðvelt að svara. Auðvitað verður Ísland áfram lýðveldi með þingbundinni stjórn. Ég hef hins vegar áhyggjur af tvennu sem tengist þessu máli sem er alkunna, annars vegar efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar, efnahagslegu fullveldi hennar sem ég tel að stefnt sé í hættu, höfum það alveg á hreinu.  
            

Frú forseti. Ég ætla aðeins í framhaldi af andsvörum hjá hv. varaformanni fjárlaganefndar að vitna í þessa grein, Stjórnarskráin og Icesave-samningarnir, sem verið var að ræða, með leyfi forseta: „Einnig má halda því fram að verið sé að ganga á lýðræðislegan rétt kjósenda með því að binda hendur Alþingis gagnvart erlendum ríkjum til ófyrirsjáanlegrar framtíðar við skuldbindingar sem geta reynst þjóðarbúinu ofviða og eru þar að auki líklega umfram lagaskyldu. Slíkt fær vart staðist 1. gr. stjórnarskrárinnar um löggjafarvald Alþingis. Í stuttu máli má halda því fram með fullum rökum að verið sé að skerða fullveldi ríkisins umfram það sem stjórnarskrá heimilar.“ Svo það liggi alveg fyrir hver eru orð þessara lögspekinga. Þeir eru alla vega tilbúnir til að leggja sitt mat fram fyrir alþjóð á prenti og væri óskandi að hluti þeirra lögfræðinga sem mættu fyrir fjárlaganefnd hefði verið tilbúinn að leggja fram sitt mat á þeim vafaatriðum sem þeir hafa nefnt, að Icesave stangist hugsanlega á við þrjár greinar stjórnarskrárinnar, líka skriflega þannig að alþjóð og þingmenn sem ekki sitja í fjárlaganefnd hefðu þá getað metið það út frá rökum sem þegar komu fram og þeim sem þeir síðan leggja fram. Ég ætla hins vegar ekki með þessari ræðu að ræða sérstaklega um stjórnarskrána, það verður að koma seinna í annarri ræðu. Hins vegar ætla ég að ræða um fyrirvarana frá því 28. ágúst. Ég, eins og aðrir framsóknarmenn, sat hjá við afgreiðslu á fyrirvörunum vegna þess að ég taldi að þó að þetta væri hörmulegur samningur og ég væri mjög ósátt við samþykktina hefðum við gert samninginn alla vega bærilegri fyrir Íslendinga með fyrirvörunum og tók m.a. þátt í því að semja efnahagslegu fyrirvarana með þeim hópi sem gerði það. Mig langar aðallega til að einbeita mér að efnahagslegu fyrirvörunum og fara þá í seinni ræðu minni í þau lagalegu vafaatriði sem aðrir innan þingflokks framsóknarmanna einbeita sér frekar að, þá sérstaklega hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Með fyrirvörunum er lagt til að ríkisábyrgðin afmarkist ekki einvörðungu við ákvæði lánasamninganna, eins og segir í frumvarpinu, heldur einnig af þeim fyrirvörum sem samþykktir voru á Alþingi og stóð í fyrirvörunum að þeir yrðu því óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar. Í framhaldsnefndaráliti á milli 2. og 3. umr., þar sem við framsóknarmenn höfðum áhyggjur af því að þessir fyrirvarar gengju ekki nógu langt, sagði að skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar væri að lánveitendum yrðu kynntir fyrirvarar við ríkisábyrgðina samkvæmt lögunum og þeir féllust á þá. Tilgangurinn væri að tryggt yrði að lánveitendurnir væru bundnir af fyrirvörunum af ágreiningur risi um túlkun samninganna. Með þessum orðum hefði átt að vera algerlega ljóst að ekki var verið að veita framkvæmdarvaldinu heimild til að endursemja þá fyrirvara sem Alþingi hafði samþykkt með lögum. Lögin áttu ekki að leiða til þess að Alþingi stæði frammi fyrir því að breyta sinni eigin ákvörðun tæplega þremur mánuðum síðar. En það var töluverð umræða um það í sumar hvort fyrirvararnir stæðu eins og þeir væru, annaðhvort gætu Bretar og Hollendingar samþykkt þá eða þá þetta lán yrði ekki tekið. Formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, benti ítrekað á að það væri stórhættulegt fyrir okkur að túlka fyrirvarana sem nýtt samningstilboð. Ef við gerðum það ættum við að sjálfsögðu að setja fram okkar allra ýtrustu kröfur en ekki eins og maður upplifði þetta í sumar þar sem rifist var um það langt fram á nætur, nótt eftir nótt, hvernig þetta ætti nákvæmlega að vera orðað. Tilfinningin var stundum sú, alla vega gagnvart öðrum stjórnarflokknum, að hann væri mjög harður í því að reyna að dempa þessa fyrirvara eins og mögulega var hægt. Prósentur breyttust um miðja nótt án þess að nokkrar forsendur væru fyrir því og það kom raunar aldrei skýring á því af hverju það var ekki samþykkt sem hópurinn lagði til varðandi efnahagslegu fyrirvarana, með einni undantekningu. Ég ætla líka að nefna, af því að ég gagnrýndi í fyrri ræðu minni störf samninganefndarinnar og ríkisstjórnarinnar frá því í sumar, að mér finnast fyrirvararnir og þeir viðaukasamningar sem við fjöllum um núna vera sönnun á því að samninganefndin og stjórnvöld stóðu sig alls ekki í stykkinu. Þarna erum við komin með sönnunargagnið. Ég mundi telja að fyrirvararnir séu betri en þetta frumvarp en það er þó betra en upprunalegi samningurinn. Það sýnir að þegar menn komu með samninginn upprunalega inn í þingið í sumar hefði verið hægt að semja betur strax þá ef við hefðum verið tilbúin að gefa okkur betri tíma, jafnvel nokkra daga eða vikur til að senda drög upp á 121 blaðsíðu fram og til baka, staðið fastar í lappirnar og reynt að nýta öll þau tæki og tól sem hefur verið bent á að við hefðum átt að hafa. Þá hefðum við hugsanlega verið með mun betra uppkast en við erum með. Ég ætla að rifja aðeins upp það sem lá á bak við efnahagslegu fyrirvarana. Þegar farið var í skuldastöðu íslenska þjóðarbúsins má segja að allir þingmenn, hvort sem það voru stjórnarandstæðingar eða stjórnarliðar, hafi fengið í magann þegar við fórum að gera okkur grein fyrir því hversu slæm staða þjóðarbúsins raunverulega var. Ástæðan fyrir því er sú að í nóvember 2008 þegar verið var að taka ákvörðun um að taka lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum tók sjóðurinn okkur út. Hann áætlaði þá að brúttóskuldsetning þjóðarbúsins væri um 160% af vergri landsframleiðslu árið 2009. Í úttektinni segir, með leyfi forseta: „Erlendar skuldir verða enn geysimikill óvissuþáttur, ekki síst hvað gengið snertir. Frekara gengisfall um 30% ylli því að hlutfall skulda mundi snarhækka (og færi upp í 240% af vergri landsframleiðslu árið 2009) og yrði það vitaskuld ósjálfbært.“ Þarna verður hins vegar að hafa í huga skilgreininguna hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á því hvað sjálfbærni skulda þýðir. Það byggist ekki á því að ríkið sé fært um að greiða niður höfuðstól skulda sinna ásamt vöxtum eins og margir hagfræðingar hafa bent á. Í raun og veru ná fæst ríki að borga niður skuldir sínar heldur lækkar prósentan vegna þess að landsframleiðslan eykst. Hlutfallið lækkar og þannig verður skuldastaðan sjálfbærari þannig að þegar þeir tala um sjálfbærni eiga þeir við hvort landið sé fært um að greiða vexti og tryggja að höfuðstóllinn hækki ekki til lengri tíma litið. Í sumar var staðfest af Seðlabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að umfang erlendra skulda væri mjög vanmetið og í þessu minnihlutaáliti sem ég vitnaði í var talið að erlendar skuldir þjóðarbúsins stefndu í að fara talsvert yfir 200% af vergri landsframleiðslu á næsta ári eða allt að 200–250%. Þegar skýrslan kom loksins fram eftir fyrstu endurskoðun hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kom í ljós að skuldastaðan var 310%. Að vísu skilst mér að hún hafi snarhækkað úr þessum 240% sem menn höfðu áhyggjur af í sumar, upp í 310% vegna þess að eitt ákveðið fyrirtæki hafði ekki upplýst stjórnvöld um nákvæmlega skuldir sínar. Þetta var alla vega nægilegt til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem við vorum mörg mjög ósátt við, sá fram á að miðað við þetta væri engin leið til að Ísland gæti staðið undir þessum skuldum, það gæti ekki staðið undir þeim kröfum sem Bretar og Hollendingar gerðu þá á íslenska ríkið og ekki heldur þeim lánstilboðum sem hin Norðurlöndin buðu okkur. Talað var við fulltrúa þessara landa. Lánasamningarnir urðu ívið hagstæðari og var unnið í gjaldeyrishöftunum, það var farið í niðurskurð á ríkisútgjöldum strax á þessu ári og síðan var viðskiptajöfnun hagstæðari en áður var gert ráð fyrir. Hins vegar er algerlega ljóst að skuldsetning þjóðarbúsins erlendis er komin langt umfram það sem er hjá skuldugustu þjóðum heims. Frú forseti. Ég er búin með tíma minn og væri áhugavert ef ég hefði fengið að upplifa það að geta talað í fleiri klukkutíma eins og hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra fengu að gera á sínum tíma, en ég verð því miður að fá að setja mig aftur á mælendaskrá til að halda áfram með mál mitt.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir ágæta ræðu og það er miður að hún hafi rétt verið að komast á flug þegar ræðutíminn var búinn en við fáum væntanlega að njóta seinni hlutans af þeim málum sem hún ætlaði að tala um síðar í kvöld. Hv. þingmaður hefur innsýn í lögfræðina sem ég hef að takmörkuðu leyti. Ég hef meiri reynslu af því að búa til lög en túlka þau, en mig langar að spyrja hv. þingmann um þá ákvörðun sem var tekin á sínum tíma um að hafa þessa samninga í einkaréttarfyrirkomulagi, þ.e. að þetta væru samningar íslenska innstæðutryggingarsjóðsins við Breta og Hollendinga. Mér sýnist að það hafi verið gríðarlega mikil mistök. Það var einhver ábati af því en mistökin yfirgnæfa þann ábata margfalt. Af hverju segi ég það? Ég segi það vegna þess að inn í samningana rötuðu alls konar ákvæði sem eru eðlileg í einkaréttarsamningum, eins og t.d. ákvæði um að ef ríki eða stofnanir ríkisins standa ekki fullkomlega í skilum getur verið hægt að gjaldfella samningana og annað slíkt, auk þess sem þetta virðist vera komið í hrærigraut núna. Nú eru komnir efnahagslegir fyrirvarar sem voru við ríkisábyrgð inni í einkaréttarsamningi og annað slíkt. Er þetta ekki orðið hálfruglingslegt út frá út frá því sjónarmiði að hafa þetta sem skýrast? Það er fyrri spurningin. Í öðru lagi: Hvert er álit hv. þingmanns á að þetta hafi verið sett inn í einkaréttarsamning 

Frú forseti. Þetta er athyglisverð spurning. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir hana. Ég held að af þeim ástæðum sem við höfum séð ákveðna gagnrýni frá fyrrverandi formanni Samfylkingarinnar á því hvernig haldið hefur verið á málinu. Ég mundi telja að hún byggðist að hluta til á því að þegar samið var um Brussel-viðmiðin var Frakkland í forsæti fyrir Evrópusambandið og eins og hún hefur skýrt þetta eftir á virðist vera eins og hún hafi séð fyrir sér að þetta yrðu samningar á milli þjóðríkja en ekki lánasamningur á milli innstæðutryggingarsjóðanna. Það er líka athyglisvert að skoða þá umfjöllun sem nú er í gangi hjá Evrópusambandinu um fjármögnun á innstæðutryggingarsjóðum. Það eru þrjú mismunandi form á fjármögnun sjóðanna. Það er í fyrsta lagi hrein og klár ríkisábyrgð sem þessi ríki hafa af þessum 27 löndum. Í öðru lagi eru þau með forfjármögnun eins og er hjá okkur þar sem borgað er ákveðið gjald inn í sjóðinn. Í þriðja lagi er það sem er borgað eftir á, eins og virðist vera í tilfelli bresku og hollensku sjóðanna, alla vega breska sjóðsins. Þar var verið að tala um hvort ekki hefðu átt að vera, þegar við horfum til baka, einhver fordæmi um þessa samninga milli þessara sjóða til að aðstoða fjármögnunina. Það lá fyrir að kæmi eitthvað upp á gæti innstæðutryggingarsjóðurinn, miðað við stærð bankakerfisins hjá okkur, ekki staðið undir því. Ég veit ekki til að þetta hafi verið skoðað sérstaklega, hvorki í sumar né núna í vetur, hvort það hefði verið betra. En þeim brá mjög við ábendingarnar sem komu frá Seðlabankanum um ákvæði 

Virðulegi forseti. Í samningunum eða viðauka við samningana er kveðið á um að samningar hafi farið fram á grundvelli þessara svokölluðu Brussel-viðmiða, sem að mínu áliti er að hluta til rétt. En nú heyrir maður að breskir dómstólar líti mjög til bókstafs í samningum. Þá langar mig til að spyrja um álit hv. þingmanns: Hefur einhver óljós tilvísun eða jafnvel skýr tilvitnun í eitthvað sem heita sanngirnissjónarmið og annað slíkt einhverja sérstaka merkingu fyrir breskum rétti eða mun þetta raunverulega hjálpa okkur í framtíðinni ef svo illa vildi til að við réðum ekki við greiðslubyrðina af þessu öllu saman?

Frú forseti. Ég tek undir það hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni um að að hluta til er komið til móts við Brussel-viðmiðin í þessum samningum, t.d. varðandi upphæðina sem innstæðutryggingarsjóðurinn ætlar að ábyrgjast. Það er fyrsti liðurinn. Hins vegar set ég spurningarmerki við lið nr. 2 og 3, og það sem bent er á, hvernig í ósköpunum enskir dómstólar eigi að taka afstöðu til þess. Spurningin er þá hvort meiri hlutinn treysti ekki á 5. gr. laganna í þessu frumvarpi þar sem talað er um endurskoðun á lánasamningnum, að menn vonist til þess ef staðan verður það slæm þegar að því kemur að við eigum að borga þetta, muni Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segja: Því miður, Ísland verður ekki fært um að standa undir þessu og þið verðið þá að framlengja lánasamninginn eða lækka greiðslubyrðina. En þetta er hins vegar bara von, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fjallaði í ræðu sinni um efnahagslegu fyrirvarana vegna þess að nú er búið að stinga gat á þá, ég er algerlega sammála því. Hv. þingmaður kom reyndar inn á þetta stjórnarskrárbrot, hvort það væri hugsanlegt, eins og þrír lögmenn hafa gefið hv. fjárlaganefnd skriflegt álit um. Ég tek heils hugar undir það með hv. þingmanni að það hefði verið æskilegra ef allir sem mættu til hv. fjárlaganefndar og lýstu skoðun sinni á þessu máli hefðu komið með skriflega skýrslu um það þannig að aðrir en þeir sem hlustuðu á þessa lögfræðinga í fjárlaganefnd hefðu getað lagt mat á það út frá því. Það hefðu verið eðlilegri vinnubrögð. Einn reyndasti samningamaður heims, Lee Buchheit, kom á fundi fjárlaganefndar í sumar. Hann er búinn að semja í áratugi, hann hefur áratugareynslu af því og er mjög virtur samningamaður. Hann ráðlagði okkur annaðhvort að setja þessa efnahagslegu fyrirvara í samninginn eins og við smíðuðum þá, ellegar að lýsa því yfir við Breta og Hollendinga að við mundum axla þá ábyrgð sem okkur bæri samkvæmt lögum, en ekki ganga frá samningum á greiðslunni eða þessum skuldbindingum fyrr en við vissum nákvæmlega hvað þær væru miklar, hvað þær væru háar, þannig að við gætum gert einhver eðlileg plön um að standa undir öllum þessum ógurlegu skuldbindingum. Það er alveg klárt að ef menn lenda í einhverjum ógöngum, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, stendur íslensk þjóð ekki undir þeim skuldbindingum sem verið er að leggja á okkur. Hver er skoðun hv. þingmanns á því að við nýttum okkur ekki betur ráðleggingar þessa virta samningamanns?

Frú forseti. Í þessu máli virðumst við stundum vera að spara aurinn og fleygja krónunni, mér skilst að þegar hann bauð fram aðstoð sína hafi hann þótt dýr. Það er væntanlega ódýrara að sitja uppi með þennan samning að mati stjórnvalda. Varðandi það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi um þá lögfræðinga sem komu á fund fjárlaganefndar verð ég að segja að mér finnst mjög skrýtið - það eru þrjú atriði sem þessir lögfræðingar nefna í þessari grein, það eru sem sagt þrjár greinar stjórnarskrárinnar sem þeir hafa áhyggjur af. Ég er með grein sem viðkomandi lögfræðiprófessor setur sjálf líka inn á heimasíðu hjá sér þar sem hún fjallar um stjórnskipulegan neyðarrétt og þá út frá neyðarlögunum. Það liggja því fyrir gögn um ákveðna túlkun hjá henni varðandi það t.d. hvaða áhrif neyðarlögin hafa. Maður hefði því talið að það ætti að vera tiltölulega auðvelt fyrir viðkomandi prófessor að leggja fram skriflega greinargerð, alla vega varðandi álit hennar á því, því að það er eitt af því sem þessir lögfræðingar fjalla um í grein sinni. En af einhverri ástæðu voru þeir ekki tilbúnir til að gera það. Miðað við hve málið er stórt og umfangsmikið hefði fjárlaganefnd átt að gera kröfu um, þó að það hefði kannski þurft að taka aðeins meiri tíma til þess, að þeir skiluðu inn skriflegu lögfræðiáliti á þessu máli. Við hefðum þá öll getað farið í gegnum það. Það er ekki þannig að það sé einhver einn í hverjum þingflokki sem skrifar undir eið að stjórnarskránni heldur gerum það hvert og eitt sem einstaklingar og lofum því að virða hana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil líka spyrja hv. þingmann um það að inni í þessum frumvarpssamningum, sem stjórnarmeirihlutinn leggur til að verði samþykktur, er Íslendingum, íslenskri þjóð, gert skylt að greiða um 45 milljarða sem íslensk þjóð þarf ekki að standa skil á, í formi þess að við erum að greiða vexti frá 1. janúar og við erum að borga 3,5–4 milljarða umsýslugjöld bara fyrir Breta og Hollendinga til að greiða út skuldirnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað rekur stjórnarmeirihlutann til að gera þetta, að taka að sér að greiða skuldbindingar sem okkur ber ekki að gera á sama tíma og við erum að skerða greiðslur til ellilífeyrisþega, öryrkja, fatlaða, skerða fæðingarorlof og hvaðeina sem má nefna? Hvað rekur stjórnarmeirihlutann til að taka slíkar ákvarðanir á þessum tímum? Mig langar til að velta þessu upp við hv. þingmann því mér er það gersamlega óskiljanlegt að menn skuli gera þetta, að ætla klárlega að borga 40–45 milljarða sem við þurfum sannarlega ekki að gera.

Frú forseti. Það hafa komið fram skýringar á því að t.d. er um að ræða ákveðinn umsýslukostnað. Það er kostnaður við að greiða þessar innstæður út og þó að bresku og hollensku innstæðutryggingarsjóðirnir séu búnir að því að mestu leyti þá hafa þeir lagt út í kostnað við það. Það er því ekkert óeðlilegt af því að í desember, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað bent á, þá tókumst við á um að við ætluðum að borga þessar 20.887 evrur og það var pólitísk niðurstaða. Það er ekki lagaleg niðurstaða heldur var þetta ákveðin pólitísk niðurstaða sem þáverandi meiri hluti tók á þinginu og gerði hæstv. fjármálaráðherra m.a. miklar athugasemdir við það og talaði um nauðungarsamning. Mín skoðun er sú að í gegnum allt þetta mál höfum við alltaf verið að flýta okkur allt of mikið. Við hefðum átt að taka okkur mun meiri tíma í þetta því að þetta er svo geysilega stórt, þetta er svo flókið og það skiptir svo ofboðslega miklu máli fyrir landið að við vöndum okkur.

Frú forseti. Hér er talað um að við séum að flýta okkur of mikið. Í bréfi sem Seðlabanki Íslands sendi forsætisráðherra 9. október sl. er sýnt fram á það hvað geti falist í því ef ekki náist sátt í Icesave-deilunni. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Líklegt er að lánshæfismat Íslands verði lækkað náist ekki sátt í Icesave-deilunni og endurskoðun efnahagsáætlunarinnar tefjist þess vegna. Ef lánshæfismatið fellur niður fyrir fjárfestingarflokk kunna sumir stofnfjárfestar að vera tilneyddir að selja eignir sínar um leið og færi gefst vegna þess að þeim er ekki heimilt að fjárfesta í svo lágt metnum eignum. Lægra lánshæfismat gæti þannig skapað hættu á óstöðugleika þegar höft verða afnumin. Því yrði ráðlegt að fresta a.m.k. afnámi hafta á tiltekna eignaflokka þar til endurskoðunin liggur fyrir.“ Þessu til viðbótar bendir Seðlabankinn á að þetta geti torveldað endurfjármögnun íslenskra fyrirtækja og sveitarfélaga og bendir jafnframt á að erfiðara yrði fyrir fjármálastofnanir að ná undir sig fótum á ný og sama eigi við um aðgengi ríkissjóðs að erlendum lánsfjármörkuðum. Ég vil spyrja hv. þingmann í ljósi þess að hann vill gjarnan að þetta mál dragist lengur í afgreiðslu þingsins: Hefur þingmaðurinn raunverulega ekki áhyggjur af þessari spá Seðlabankans?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur kærlega fyrir andsvarið. Miðað við þau gögn sem ég hef séð frá Seðlabankanum finnst mér mjög einkennilegt hvað hann getur verið bjartsýnn varðandi vissa hluti og svo ofboðslega svartsýnn varðandi aðra hluti. Sú skoðun virðist að mjög miklu leyti endurspeglast varðandi afstöðu núverandi stjórnvalda. Ég vil benda á, og það er eins og ég talaði um í ræðu minni, þó að ég hefði gjarnan viljað komast lengra áleiðis í henni, fyrirvarana sem samþykktir voru á Alþingi í sumar. Þó að samningurinn sé hörmulegur að mínu mati þá gerðu þeir fyrirvarar samninginn aðeins bærilegri fyrir íslenskt þjóðarbú. Nú eru uppi á borðinu upplýsingar, þó hæstv. fjármálaráðherra vildi ekki kannast við það í dag, þess efnis að skuldastaða íslenska þjóðarbúsins sé jafnvel enn verri en við töldum vera. Það skiptir geysilega miklu máli líka varðandi lánshæfismat okkar að við getum staðið undir þeim skuldum sem við erum að taka á okkur. Ég tel ekkert sem hefur komið fram frá Seðlabanka Íslands staðfesta það að við getum staðið undir þessum skuldum. Þeir hafa ekki getað útskýrt hvar við eigum að fá peningana, erlenda gjaldeyrinn, til að greiða þessar skuldir. Þá munum við geta haft áhyggjur af því, ekki varðandi lánshæfið heldur almennt varðandi það hvernig mun ganga á Íslandi. Ég vil líka benda á að í fréttatilkynningu sem kom frá Moody's, eftir að fyrirvararnir voru samþykktir í sumar, er talað um að fyrirvararnir séu jákvæðir fyrir lánshæfismat Íslands. Þeir benda svo á aðra þætti sem þeir hafa miklar áhyggjur af, m.a. stöðugleika íslensku krónunnar.

Frú forseti. Ég tel að full ástæða sé til að hafa þungar áhyggjur af þessu með lánshæfismatið, ekki síst í ljósi þeirra fregna sem bárust í dag frá Norræna fjárfestingarbankanum. En það er annað sem ég vil líka beina til hv. þingmanns, af því að henni og fleirum hefur orðið tíðrætt um stjórnarskrárákvæðin, og vitnað í þrjá lögmenn þess efnis að hugsanlega sé verið að binda hendur þingsins með afgreiðslu þessa samnings. Sjálf hef ég unnið eið að stjórnarskránni sem í 1. gr. sinni kveður á um að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn. Nú er sú staða uppi að 16 þingmenn af 63 halda þinginu í gíslingu með málþófi og hindra þar með mig og meiri hluta þingsins í störfum okkar fyrir land og þjóð. Ég spyr: Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af þessari stöðu gagnvart stjórnarskránni?

Frú forseti. Ef hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefði verið aðeins meira í þingsal og hlustað á ræður mínar hefði hún væntanlega tekið eftir því að ég hef ekki sérstaklega mikið verið að ræða stjórnarskrána.

Þú hefur ekki verið hér þegar ég hef verið hér.

Það kom fram í andsvari hv. þingmanns að mér hefði orðið tíðrætt um stjórnarskrána en ég hef meira verið að einbeita mér að forsögunni og raunar ástæðunni fyrir því að við stöndum frammi fyrir þessu. 

Þetta mál, sem mörgum þykir of mikið rætt og öðrum þykir ekki fullrætt, er mjög snúið og ég hef velt því mjög mikið fyrir mér upp á síðkastið þegar ég hef hlustað á umræðuna hvað við þurfum að gera til að klára þetta mál og hvernig við getum sem þjóð komist út úr þessu vegna þess að það er með ólíkindum hversu sorglegt það er að við á hinu háa Alþingi skiptumst í stjórn og stjórnarandstöðu í máli þar sem við eigum að standa saman gegn viðsemjendum okkar sem eru Bretar og Hollendingar, viðsemjendum sem allir eru sammála um, held ég, í þessum sal að hafi beitt okkur miklu órétti. Ég held að við getum öll verið sammála um að þær aðferðir sem Bretar og Hollendingar hafa beitt eru ekki til eftirbreytni. Reyndar er það dálítið óljóst hverjum er hótað og hverjum er ógnað og hverjum ekki vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni í gær að þetta hefðu verið grímulausar hótanir af hálfu Evrópusambandsins en hæstv. forsætisráðherra dró í land með það í hádeginu og sagði að þetta hefðu verið hótanir Breta strax í upphafi máls. Og svo ég útskýri það nákvæmlega var hæstv. forsætisráðherra ekki í salnum þegar hæstv. fjármálaráðherra talaði. En hæstv. fjármálaráðherra sagði, með leyfi forseta: „Það var ekki talað hátt hér fyrstu vikurnar eftir að grímulausar hótanir bárust frá aðilum innan Evrópusambandsins um að láta okkur hafa verra af ef við drifum okkur ekki í að klára Icesave.“ Mér er í rauninni alveg sama hvort þetta var á upphafsdögum þessa máls eða hvort þetta hafi verið sagt alveg nýverið, mér þykir þetta mjög alvarlegt og get upplýst það að ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um þetta, sem ég á von á að verði útbýtt hér innan skamms, þar sem ég óska svara við því hvernig utanríkisráðherra og utanríkisþjónustan brást við þessum grímulausu hótunum. En hvort þetta var einungis bundið við upphafið liggur ekki alveg ljóst fyrir vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra upplýsti líka í ræðu sinni í gær að það séu til skrifleg gögn sem geta leitt í ljós hverjir hafa verið að segja satt og hverjir ósatt varðandi tengsl Icesave-málsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og lán frá öðrum ríkjum. Hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir að enginn þekkti það betur en hann sem hefði verið í þessum samningaviðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í sumar, í júnílok minnir mig að hann hafi sagt. Enn er margt óljóst í þessu máli og það er dálítið magnað að þegar ráðherra mætir í stólinn verður það í rauninni til þess að varpa fleiri spurningum upp en hann svaraði. En eftir ræðu ráðherrans í gær er ég ekki sannfærð um af hverju hæstv. ríkisstjórn telur sig ekki þess umkomna að geta vikið þessu máli til hliðar um stund og tekið fyrir hin mikilvægu mál sem við erum öll sammála um að liggi á að ljúka fyrir árslok. Það er engin sannfæring í því af hverju svo er, ég hef ekki fengið fullnægjandi skýringar á því. Mér finnst að upplýsa þurfi það sem hæstv. fjármálaráðherra ýjaði að í ræðu sinni að stæði annarri endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsáætlunarinnar í janúar fyrir þrifum og sagði eitthvað á þá leið að menn gætu látið sér detta í hug hvernig sú endurskoðun mundi ganga ef ekki væri búið að ljúka Icesave-málinu. Það er ótækt, frú forseti, að ýjað sé að því að við séum beitt hótunum og hæstv. fjármálaráðherra gerði raunar meira en að ýja að því, mér fannst hann segja það hreint og beint út og þess vegna er alveg ótækt að það skuli vera látið óáreitt og enginn hér til að hreyfa við því andmælum, ef rétt er. Við höfum a.m.k. ekki fengið gögn um það, en hæstv. fjármálaráðherra boðaði það að til væru skrifleg gögn um þessar hótanir frá í júní og ég mun óska eftir að fá þau gögn. Mér finnst þetta mál snúast um það eitt að við erum með fyrirvara sem gerðir voru í sumar og áttu að takmarka áhættuna af þessu máli og gerðu það. Þeim fyrirvörum, það er sama hvað hæstv. fjármálaráðherra mótmælir því oft í þessum sal, hefur verið kollvarpað og allir, meira að segja maðurinn Ragnar H. Hall, sem fyrirvarinn var kenndur við, er ekki á því að þessi fyrirvari standi óbreyttur og hefur skrifað um það greinar sem hafa verið lesnar upp og ræddar í þaula.  Hæstv. fjármálaráðherra bað um það í gær að láta lýðræðið ganga sinn kúrs, að hann fengi að bera pólitíska ábyrgð á þessu máli. Ég svara hæstv. fjármálaráðherra með því að ég get ekki leyft honum að bera ábyrgð á því sem börnin mín munu á endanum bera ábyrgð á. Það er bara eitthvað sem mér finnst vera of stórt mál og þess vegna finnst mér ósk hæstv. fjármálaráðherra um að við getum lent þessu máli með einhverjum hætti, eins og hann orðaði það, og við þingmenn ættum að leyfa honum að bera pólitíska ábyrgð á því, af því að hann langar til að gera það, sagði hann. Hann tók reyndar fram að þetta væri engin óskastaða og við getum öll tekið undir það. En ég get ekki fallist á það, frú forseti, að leyfa hæstv. fjármálaráðherra að bera ábyrgð á þessu máli svona þegar ég hef einhverja von um að ég geti á einhvern hátt breytt því. Það er það sem ég vil gera. Ég vil passa upp á það að við getum sagt að lokum, þegar þessu máli verður einhvern tíma lokið, að við hefðum gert allt sem við gátum. Ég tek undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sem sagði áðan að samviska hans leyfði ekki annað en koma hér upp trekk í trekk. - Og hér kemur ein samviska inn í salinn, hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem ég bíð enn eftir og hvet til að segja mér hvað hann er að hugsa í þessu máli vegna þess að ég treysti á samvisku Ögmundar Jónassonar í þessu máli. Við gerðum það í sumar og við mörg hér inni treystum á það að hv. þm. Ögmundur Jónasson komi nú og sýni okkur allan sinn styrk í þessu máli með því að hjálpa okkur að koma því aftur í slíkan búning að við getum horft framan í börnin okkar og sagt: Við gerðum allt sem við gátum til að laga málið, eyða óvissunni, eyða áhættunni. Ég trúi því ekki að hv. þm. Ögmundur Jónasson geti komið hér og sagt mér að endurheimturnar úr Landsbankanum verði 90%. Ég held að hann geti ekki gert það en það er það sem verið er að segja við okkur í þessu. Ef allt fer á versta veg, við lærðum það í haust að allt fór allt á versta veg, ekkert okkar hefði trúað því að þetta gæti farið svona illa og ekkert okkar trúði því. Það kom okkur algerlega að óvörum allt sem gerðist hérna. Núna sjáum við að margt getur gerst Við sjáum að það eru svo miklir óvissuþættir í þessu, óvissuþættir sem við vildum koma í veg fyrir til að geta sagt við börnin okkar  Frú forseti. Ég bið þig um að setja mig aftur á mælendaskrá vegna þess að ég hef ekki lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Mig langaði til að spyrja hana út í eitt atriði vegna þess að nú hafa stjórnarliðar fengið áhuga á málinu upp á nýtt og þeir eru farnir að koma í þingsal en sitja og hlusta. En svo gerðist sú undantekning að tveir þeirra þorðu í andsvar og ég bíð eftir því að hæstv. utanríkisráðherra sýni okkur í stjórnarandstöðunni þá virðingu að tjá sig efnislega um málið fyrst hann er kominn til að hlýða á mál okkar. Þeir hafa miklar áhyggjur af lánshæfismatinu og því að Íslendingar muni hrapa ef þeir samþykkja ekki Icesave. En nú er það svo að matsfyrirtækin gerðu hrikaleg mistök í kjölfar bankahrunsins þegar þeir settu íslensku bankana í hæsta gæðaflokk, þrefalt A. - Mætti ég biðja um hljóð, hæstv. forseti, frá hæstv. utanríkisráðherra.

Hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Lánshæfismat fyrirtækja og þjóða og einstaklinga líka fer algerlega eftir því hversu skuldsettir þeir aðilar eru. Því skuldsettari sem þeir eru eðlilega þeim mun lægra eru þeir metnir, eðlilega. En nú er það fullyrt af hálfu stjórnarmeirihlutans að við verðum að skuldsetja okkur tugi ára fram í tímann, skuldsetja komandi kynslóðir, börnin okkar, og þá muni allt lagast. Mig langar til að beina þeirri spurningu að hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur hvort hún sé ekki sammála mér.

Frú forseti. Ég tek undir ummæli þingmannsins um skuldsetninguna. Það er hreint út sagt með ólíkindum að þetta skuli vera einn helsti punktur stjórnarliða í umræðunni. Ég er sammála því líka að það er fáheyrt að þeir komi í ræðustól. Ég var t.d. í útvarpsviðtali með einum stjórnarliða í gær sem fannst vera alveg nóg komið af þessari umræðu. Hann var reyndar með alls konar samsæriskenningar um að við værum bara að þessu til að sprengja ríkisstjórnina sem ég tel náttúrlega af og frá. En ég gat bent þeim stjórnarliða á að ég saknaði þess enn að heyra ummæli hans um málið. Þingmaðurinn sem taldi nóg komið hafði aldrei tjáð sig um málið, hvorki í sumar né núna. Þannig er það, en þetta var útúrdúr. Varðandi lánshæfismatsfyrirtækin þá er það alveg rétt að þau gerðu hrikaleg mistök í aðdraganda hrunsins og urðu einmitt til þess að ýta undir þá bólu sem hér varð. Gölluð tilskipun Evrópusambandsins og margt fleira sem varð til þess að við erum í þessum vanda og þetta hrun varð segir mér það að við Íslendingar, íslenskir skattgreiðendur eigum ekki ein að bera ábyrgð á þessu hruni. Það er bara þannig. Margir samverkandi þættir urðu til þess að svona illa fór og þess vegna hljótum við að ætlast til þess af íslenskum stjórnvöldum að þau gangi þannig frá málum að tryggt sé að við vitum það, íslensk þjóð viti það að þau hafi barist fyrir hagsmunum okkar alla leið. Ég held að það sé fjarri lagi, því miður. Það hefur verið erfitt að fá upplýsingar um þetta og við erum enn að kalla eftir upplýsingum. Ég segi fyrir mig að ein ástæðan fyrir því að halda þessari umræðu áfram er sú að við getum þá kannski fengið svör við þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt hér fram ítrekað.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með þingmanninum að það er mjög brýnt að við höldum umræðunni áfram og fáum afstöðu stjórnarmeirihlutans til einstakra mála vegna þess að svo sjaldan sem þau opna munninn kemur í ljós að þau misskilja málið gersamlega. Út á hvað gengur málflutningur þeirra núna? Ekki efnislega um það að við séum að skuldbinda komandi kynslóðir og börnin okkar, þeir garga hér úr ræðustól: Málþóf, málþóf. Við erum ekki einu sinni búin að tala jafnmikið um Icesave-málið og Samfylkingin og Vinstri grænir töluðu um Ríkisútvarpið þegar því var breytt í ohf. Ef við berum þau mál saman hlýtur þetta mál að vera töluvert mikilvægara og þeir meira að segja gætu breytt þeirri löggjöf núna en það hefur ekkert heyrst um að breyta eigi Ríkisútvarpinu ohf. aftur í ríkisstofnun. Þetta tel ég mjög alvarlegt. Ég tel að það halli mjög alvarlega á lýðræðislega umræðu og ég tel líka að það halli mjög á þann fréttaflutning sem komið hefur sérstaklega úr herbúðum Stöðvar 2, sem hefur ekki fjallað efnislega um málið og þær röksemdir sem stjórnarandstaðan hefur talað ítrekað um í marga daga. Það er ekki eðlilegt, frú forseti, að svo sé og því vil ég beina þeirri spurningu til hv. þingmanns: Telur hún ekki mikilvægt að fram fari lýðræðisleg umræða í sölum Alþingis og þeirri lýðræðislegu umræðu sé varpað út í samfélagið 

Frú forseti. Jú, ég tel mjög mikilvægt að lýðræðisleg umræða fái að eiga sinn tíma hér. Ég var að vafra á netinu áðan og þá rak ég augun í á einhverri vefsíðu samanburð á málþófi fyrr og nú. Til gamans má geta að einn þingmaður tók meira en 10 klukkustundir í flutning á einni ræðu. Sá þingmaður er reyndar ráðherra núna, hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir. Hún gat ein og sér talað í 10 klukkustundir um eitt mál. Og til gamans hafði eigandi vefsíðunnar reiknað það út að það þyrfti 122 fimm mínútna ræður, eða 60 tíu mínútna ræður eins og við höfum hér, ef við gætum nýtt sama rétt og þessi ágæti þingmaður og ráðherra fékk í einni ræðu. Ég get líka tekið undir gagnrýni þingmannsins á umræðuna um málþóf og á umfjöllun fjölmiðla. Það er hreint út sagt með ólíkindum þegar maður situr hér alla daga að þá skuli það sem nær í gegn vera ræður stjórnarliða í umræðum um störf þingsins vegna þess að ekki koma þeir upp í efnislegar ræður um málið, og það eru ræður þar sem þeir eru að setja út á ræður okkar í stjórnarliðinu í stað þess að fjölmiðlarnir hafi fyrir því og hlusti á þær efnislegu ræður sem við erum að flytja. Hér hafa komið miklar upplýsingar t.d. um vaxtaútreikninga. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom með feikilega góðar spekúlasjónir um það. Hv. þm. Ólöf Nordal bar á mjög athyglisverðan hátt saman stöðu Íslands og stöðu Dúbaí og hvaða áhrif kreppan þar gæti haft. 

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég geta þess að þrátt fyrir alla þá löngu umræðu sem hér hefur farið fram og það hvernig við höfum farið efnislega yfir málið er enn þá til nokkuð sem heitir leynimappa. Í henni eru gögn sem ég tel mjög mikilvægt að fjölmiðlar landsins og almenningur fái aðgang að. Það er nákvæmlega ekkert í þessari möppu sem útskýrir leynd yfir henni. Ég óska eftir því, frú forseti, að forseti beiti sér sérstaklega fyrir því að leyndinni verði aflétt þannig að allt verði uppi á borðum í þessu máli vegna þess að senn dregur að því að hér verði gengið til atkvæða. Ég held að það skipti nefnilega máli að fjölmiðlar og aðrir átti sig nákvæmlega á aðdraganda þessa máls, hvernig staðið var að samningaviðræðunum og hvenær þeim var lokið. Getur verið að þeim hafi verið lokið fyrir síðustu kosningar? Getur verið að núverandi stjórnvöld hafi leynt íslensku þjóðinni því að búið væri að semja þangað til eftir kosningar? Þetta eru spurningar sem við verðum að fá svör við. Við náðum með mikilli baráttu að fá aflétt svokölluðum viðaukasamningi og þar þurfti að setja hvorki meira né minna en tvo fyrirvara, annan um að auðlindir þjóðarinnar yrðu settar að veði, auðlindir allra Íslendinga. Það sem gerir það að verkum að hér er gott að búa, að við fáum tekjur inn í samfélagið, var sett að veði í viðaukasamningnum. Hins vegar er það sem hefur verið kallað Ragnars H. Halls fyrirvarinn. Þar plötuðu Bretar Íslendinga til að samþykkja að um leið og íslenski innstæðutryggingarsjóðurinn fengi greitt úr þrotabúinu fengju Bretar greitt um leið. Þetta eru engir smáhagsmunir, virðulegi forseti, vegna þess að þarna erum við að tala um tugi ef ekki hundruð milljarða. Ég stend núna í ströngu í fjárlagagerð ásamt öðrum meðlimum fjárlaganefndar. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara í blóðugan niðurskurð og kennir m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um að það þurfi að gera. Það er reyndar það sem hann hefur alltaf lagt til. Það liggur fyrir að hann gengur erinda erlendra kröfuhafa og er hér ekki til annars en að tryggja að þeir fái greitt. Hann er ekki hér til að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar, það liggur fyrir. Okkur væri mun betur borgið án hans. En í þessum blóðuga niðurskurði þurfum við að taka erfiðar ákvarðanir um heilbrigðismál, félagsmál og menntamál, erfiðar ákvarðanir sem snerta líf og atvinnu nánast allra Íslendinga. En hvað erum við þá að gera hér? Af hverju tölum við stjórnarandstæðingar svona hart gegn þessu máli, Icesave-málinu einu og sér? Ég ætla að nefna eina litla ástæðu. Tekjuskattur 80.000 Íslendinga - og ég veit að hv. þingmaður sem nú gengur fram fyrir ræðustólinn hefur líka áhyggjur af þessu - fer bara í að greiða vextina af Icesave-samningunum. Það er tekjuskattur 80.000 einstaklinga á þessu sjö ára tímabili sem við áttum að vera í skjóli. Þegar maður setur þetta í samhengi held ég að það renni upp fyrir mönnum af hverju við stöndum hér og mótmælum því að Icesave-samningarnir verði að veruleika. Allur tekjuskattur íbúa Kópavogs, Hafnarfjarðar, Mosfellsbæjar og Akraness fer í að greiða bara vextina af Icesave í þessu sjö ára skjóli. En hvað gerist þá? Þá byrjum við að borga höfuðstólinn. Vitum við hver fjárhæðin verður á endanum? Nei, við höfum ekki hugmynd um hana. Vitum við hvað það er mikið sem kemur úr þrotabúi Landsbankans? Nei, ekki hugmynd. Af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að okkur er meinaður aðgangur að þeim skjölum sem sýna okkur hvaða eignir eru þar á bak við. Það brýtur gjaldþrotalög sem heimila það að kröfuhafar, sem hljóta að vera íslenska þjóðin af því að hún á að bera ábyrgð, fái að sjá hvaða eignir liggja að baki. En hvað er það sem íslenska ríkisstjórnin skýlir sér þá á bak við?  Um hvað voru virtustu lögmenn landsins að skrifa? Ekki bara þrír af virtustu lögmönnum landsins, heldur fjórir, skulum halda því til haga, jafnvel þó að Lárus Blöndal hæstaréttarlögmaður, Sigurður Líndal lagaprófessor og Stefán Már Stefánsson lagaprófessor hafi skrifað grein hefur einn virtasti lögmaður landsins, Ragnar H. Hall, einnig skrifað grein um málið. Allir benda þeir á að það að skuldbinda þjóðina svona langt fram í tímann geti einfaldlega ekki staðist stjórnarskrá Íslands. Og af hverju skyldi það vera? Það er nefnilega vegna þess að Ísland er fullvalda ríki. Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn og það ber að virða. En hvað skyldi stjórnarskráin vera að segja okkur? Af hverju var sett svona ákvæði inn í stjórnarskrána, allir þessir fyrirvarar? Jú, til að koma í veg fyrir að ríkisstjórn á hverjum tíma gæti afsalað sér þessu fullveldi. Og af hverju eru settar svona þröngar skorður við því að samþykkja breytingar á stjórnarskránni? Af hverju þurfa að fara fram alþingiskosningar á milli þess sem stjórnarskránni er breytt? Það er til þess að menn séu ekki að leika sér með stjórnarskrá lýðveldisins. Það er til þess að þegar hér kemur vond ríkisstjórn sem ég er farinn að hallast mjög að að við búum við um þessar mundir geti ekki beitt sér eins og hún sé algjörlega einráð. Það er þess vegna sem við í stjórnarandstöðunni ætlum okkur að ræða þetta mál út í hörgul og ætlum ekki að hætta fyrr en stjórnarliðar eru búnir að hlusta það mikið að þeir treysti sér í rökræður við okkur. Af hverju er enginn stjórnarþingmaður í salnum hér í dag? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og get tekið undir velflest af því sem hann talaði um. Ég veit að hv. þingmaður deilir þeirri skoðun minni að það sé algjörlega nauðsynlegt að gera breytingar á þessu frumvarpi, það má ekki fara svona í gegn. Við verðum að tryggja það. Hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og miðað við hvernig málsmeðferðin var í sumar þegar við gerðum breytingar á þáverandi frumvarpi og hvernig málsmeðferðin var núna í nefndinni vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að einhvern tímann hafi staðið til að breyta einhverjum atriðum þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Það er kannski dálítið skrýtið að maður sé farinn að treysta á hluti eins og undirskriftasafnanir. Núna er mikil undirskriftasöfnun í gangi og seinast þegar ég kíkti voru 22.125 Íslendingar búnir að skrifa undir hjá Indefence-hópnum. Hvað telur hv. þingmaður að muni gerast í því samhengi? Miðað við þær yfirlýsingar sem forseti Íslands gaf þegar hann staðfesti lögin í sumar, hvað telur þingmaðurinn að muni gerast við það að svo margir Íslendingar sem ekki sér fyrir endann á skora á forseta Íslands að beita sér í þessu máli? Telurðu að forseti Íslands hafi eitthvert val ef hann ætli að vera samkvæmur sjálfum sér í ljósi forsögunnar og í ljósi þeirrar yfirlýsingar? 
            

Forseti beinir því til allra hv. þingmanna að beina orðum sínum til forseta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Svar mitt við fyrri spurningunni, hvort meðferð fjárlaganefndar hafi verið með tilhlýðilegum hætti, er að það að við séum að ræða þetta mál hér lengi og ítarlega er algerlega í boði stjórnarmeirihlutans. Ef hann vil kalla þetta málþóf sem ég reyndar hjartanlega ósammála - ég skal tilkynna þeim þegar við hefjum hér málþóf, við erum að ræða þetta efnislega og fara yfir alla þætti málsins. Við sögðum við þá að ef þeir ætluðu ekki að ræða málið í fjárlaganefnd, ræða álitin öll fjögur sem komu frá efnahags- og skattanefnd, hvað þá að ræða málið efnislega í fjárlaganefnd, yrði það einfaldlega gert í sölum Alþingis. Það er einmitt málið. Nú byrja trommurnar úti á Austurvelli og það er vel við hæfi 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið og treysti því að hann svari seinni spurningu minni í síðara andsvari sínu, segi okkur hvað hann búist við að hæstv. forseti Íslands geri við þetta mál. Ég tek undir með þingmanninum og það er fróðlegt að heyra þar sem hann á sæti í fjárlaganefnd hvernig þessi umræða hefur farið fram í nefndinni. Þetta er mál sem er miklu stærra en svo að það eigi að láta eina nefnd þingsins um að klára það. Þetta er mál sem snertir okkur öll, börnin okkar og barnabörn og jafnvel lengra fram í tímann. Ég sem á ekki sæti í fjárlaganefnd tel algjörlega nauðsynlegt að sitja hér og hlusta á það sem fram kemur og taka þátt í umræðunum til að geta betur glöggvað mig á því hvað um er að vera. Ég hef spurt ítrekað í þessum sal út í samskipti við viðsemjendur okkar, bæði fyrir og eftir að lögin voru samþykkt, og ég veit að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd spurðu ítrekað þessara sömu spurninga. Ég hef enn ekki fengið nein svör nema einhverjar hálfkveðnar vísur í pirringslegum svörum hæstv. fjármálaráðherra. Ég tek undir með þingmanninum, málþófið er ekki hafið en það getur vel verið að til þess muni koma. Enn erum við að ræða þetta mjög efnislega og ég bíð eftir því að fá svör við þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt fram. Það er ekki nóg að fá þau svör eftir að umræðu og afgreiðslu málsins er lokið, þess vegna eru það ein rökin í viðbót. En ég endurtek sem sagt spurningu mína til hv. þingmanns um hvað hann haldi að muni ráða afstöðu hæstv. forseta Íslands í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég treysti því að forseti Íslands sé samkvæmur sjálfum sér. Ég treysti því að hann meðhöndli þetta mál á sama hátt og hann meðhöndlaði fjölmiðlalögin á sínum tíma. Ég treysti því að hann sé forseti allra Íslendinga. Ég treysti því að hann sé samkvæmur þeim orðum sem hann viðhafði fyrr í sumar, að fyrirvararnir hefðu gerbreytt málinu. Nú liggur fyrir að þeir eru úti. Ég treysti því að forsetinn kynni sér málið, þvert á það sem stjórnarliðar virðast ætla að gera. Málsmeðferðin í fjárlaganefnd minnti stundum á leikrit. Það var óskað eftir því að efnahags- og skattanefnd veitti málinu álit sitt. Ef menn óska eftir áliti einhverra er það væntanlega til þess að fara yfir það, ræða það og mynda sér skoðun. En meiri hlutinn var fyrir löngu búinn að mynda sér skoðun. Margir þingmenn Samfylkingarinnar mynduðu sér skoðun áður en þeir sáu samninginn, það liggur fyrir, það er til á prenti. Það var ekki rætt í nefndinni. Við óskuðum líka eftir að ræða málið innan fjárlaganefndar eins og siður er að gera, velta við hverjum steini. Því var hafnað. Málið var keyrt út og þá sagði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að þingmenn væru einfaldlega að biðja um að málið yrði rætt út í hörgul í þingsölum Alþingis. Og það er það sem við erum að gera. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður velti upp spurningu sem ég hygg að vefjist fyrir mjög mörgum að svara, það var þegar hv. þingmaður velti fyrir sér með hvaða hætti hefði eiginlega verið staðið að þessari samningagerð og hvort það væri mögulegt að menn hefðu kannski verið komnir lengra með samningagerðina út af Icesave fyrir kosningar en látið var í veðri vaka. Það er ekki óeðlilegt að þessari spurningu sé velt upp vegna þess að þessi mál hafa birst okkur sem stöndum utan við þetta ferli, eins og nú til dags er oft sagt, með mjög sérkennilegum hætti. Við skulum ekki gleyma því að í þinginu var eftir kosningar hvað eftir annað farið fram á það við ríkisstjórnina, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, að þau greindu okkur frá því með hvaða hætti væri unnið að samningagerðinni út af Icesave við Hollendinga og Breta. Í öllum þeim umræðum sem þá fóru fram kom skýrt fram af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra að það væru yfir höfuð bara engar formlegar samningaviðræður í gangi milli þjóðanna. Fáeinum dögum áður en samningarnir síðan litu dagsins ljós sem fullbúið plagg sagði hæstv. fjármálaráðherra að ekkert slíkt væri í vinnslu af hálfu samninganefndar, það væru að vísu óformlegar þreifingar í gangi, og tveimur sólarhringum seinna, 48 tímum eða þar um bil, lá allt í einu fyrir okkur fullbúið plagg sem hæstv. ríkisstjórn treysti sér síðan til að leggja fyrir Alþingi. Þetta vekur upp endalausar spurningar um það með hvaða hætti var unnið að þessu. Þetta er að mínu mati, og ég vildi spyrja hv. þingmann um það, enn eitt dæmið um þá leyndarhyggju sem stöðugt hefur ríkt í samskiptum ríkisstjórnarinnar, almennings og þingsins þar sem reynt hefur verið að afvegaleiða umræðuna og þingið með þeim hætti sem þarna var gert og líka að leyna Alþingi upplýsingum, leyna meira að segja Alþingi sjálfum samningunum. 
            

Virðulegi forseti. Ég held einmitt að það sé mjög mikilvægt að við rifjum upp forsögu þessa máls. Það er hárrétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson segir, aðspurður svaraði hæstv. fjármálaráðherra því til í vor að ekki væri verið að semja eða að samningar lægju ekki fyrir, eins og ég man það, það væri frekar langt í land með að það kláraðist. Svo kom bara í ljós að það reyndist ekki rétt. Nokkrum klukkustundum seinna, eins og hv. þingmaður benti á, lágu samningarnir fullbúnir á samningaborðinu. Ef hin svokölluðu leynigögn geta varpað skýrari mynd á umræðuna á að aflétta leyndinni. Það er einfaldlega þannig. Fjölmiðlar landsins hljóta að krefjast þess að öll gögn séu uppi á borðinu, svo framarlega sem þau brjóta ekki gegn stjórnarskrárvörðum réttindum, ógni öryggi landsins. Höfum eitt hugfast, eftir að við börðumst fyrir því var leynd aflétt af hinu svokallaða „settlement agreement“ sem var númer eitt í leynimöppunni. Nú segja menn: Guði sé lof, vegna þess að þar sáu menn svart á hvítu hversu óhagstæðir og niðurlægjandi Icesave-samningarnir voru fyrir Ísland. Ég skora á fjölmiðla landsins að krefjast þess að allri leynd verði aflétt af öllum gögnum málsins. Ég held að almenningur eigi rétt á því, sérstaklega í ljósi þess að allar skatttekjur um 80.000 þeirra 

Virðulegi forseti. Af því ég veit að hv. þingmaður er sanngjarn maður mætti auðvitað hugsa sér að við reyndum að horfa á þetta út frá mjög sanngjörnum sjónarhóli fyrir ríkisstjórnina og veltum því fyrir okkur að samninganefndin hafi verið skipuð óvenjulega handfljótu fólki sem hefði verið fljótt að átta sig á öllum aðalatriðunum og þess vegna getað samið um þessa hluti á 48 tímum, gengið frá plöggunum þannig að fullsæmandi hefði verið og ekkert hefði verið á bak við það. Þetta er kannski ekki alveg jafnósennileg tilgáta og hún hljómar ef við skoðum það sem fyrir þingið var lagt í upphafi. Það plagg hljómaði svona: Við höfum ákveðið að gefast upp og fallast á kröfur Breta og Hollendinga. Það frumvarp sem lá fyrir var einfaldlega þess efnis að það væri gefin ótakmörkuð ríkisábyrgð á Icesave-skuldbindingunum og fjármálaráðherra síðan falið að láta útbúa lánsskjölin með sínu fólki.  Síðan er það hin mikla saga að Alþingi tók þetta mál í sínar hendur og þá var það mjög mært, stórkostlegur áfangi fyrir Alþingi. Nú er það hins vegar svo að ekki má breyta stafkrók. Eins og við vitum leggur meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis málið fram að nýju án þess að hruggað hafi verið við  
            

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, ég held að núverandi ríkisstjórn hafi gert gríðarleg mistök. Alþingi Íslendinga ákvað fyrir tæpu ári að það ætti að reyna að semja við Breta og Hollendinga. Það er fullkomlega eðlilegt, ekki bara í samskiptum þjóða, heldur í samskiptum tveggja deiluaðila, hvort sem um er að ræða fyrirtæki eða einstaklinga. Menn reyna að setjast niður og ná fram lausn þar sem hagsmuna beggja aðila er gætt í hvívetna. Við treystum reyndar ekki alveg ríkisstjórninni og þess vegna settum við hin svokölluðu Brussel-viðmið þannig að það yrði tryggt að hagsmunir Íslendinga yrðu aldrei fyrir borð bornir. En hvað gerist? Brussel-viðmiðin voru algjörlega tekin út úr myndinni. Þeirra var ekki getið. Hvergi var tekið tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem Íslendingar voru í. Þegar einhver fær umboð til að semja en fer ekki eftir skilyrðunum fellur umboðið einfaldlega niður.

Rétt.

Það er einföld meginregla í samningarétti milli einstaklinga og allra sem eiga í samningaviðræðum. Það er kannski þess vegna sem þessi leynd og þetta pukur var yfir því hvernig samningarnir voru kynntir. Kannski sá hæstv. fjármálaráðherra þess vegna ástæðu til að ræða um það hversu glæsilegir samningarnir væru áður en þjóðin fékk að sjá þá. En það var ekkert annað en barátta stjórnarandstæðinga, Framsóknarflokksins, sem gerði það að verkum að samningarnir voru birtir og að öll álitaefni komu upp á borðið. Við munum halda þeirri baráttu áfram. 

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að sú umræða sem við tökum hér sé öðrum þræði umræða um sjálfstæðisbaráttu okkar Íslendinga. Þetta segi ég vegna þess að niðurstaða þeirra samninga sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að veita ríkisábyrgð fyrir felur í sér samþykki fyrir því að sá ágreiningur sem uppi er á milli Íslands og Bretlands annars vegar og Hollands hins vegar verði leystur án dóms og laga þannig að Íslendingar taki á sig alla skuldbindinguna sem um er deilt og Bretar og Hollendingar sleppi frá málinu án þess að axla nokkrar byrðar. Lög væru lítils virði ef ekki væru til nein úrræði til þess að fá rétti sínum framfylgt fyrir dómstólum. Það er þannig í þessu máli að hvorir tveggja Bretar og Hollendingar reisa kröfu sína á hendur Íslendingum á lagareglu, á reglu sem tekin er upp í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og ríkin deila um hvað feli í sér. Þeir segja að reglan feli það í sér að verði innstæðutryggingarsjóðurinn tómur beri ríkinu skylda til þess að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum sjóðsins. Við höfum alla tíð sagt að þetta megi ekki leiða af reglunni, þetta sé ekki innihald lagareglunnar sem vísað er til og þess vegna höfum við ekki þessa skyldu. Ríkisstjórnin er sammála þessari skoðun. Það segir meira að segja í 2. gr. frumvarpsins sem við ræðum hér að íslenska ríkið hafi ekki fallist á að það hvíli nein lagaleg skuldbinding til þess að veita ríkisábyrgðina. En Bretar og Hollendingar eru þessarar skoðunar og eins og svo oft hefur komið fram hér í umræðunni hafa önnur Evrópusambandsríki, og jafnvel Norðurlöndin líka, lýst þeirri skoðun sinni að þetta megi leiða af reglunni. Þar sem við höfum ekki fengið neina til þess að taka undir okkar sjónarmið, um að þetta sé röng lagatúlkun, hefur ríkisstjórnin ákveðið, þrátt fyrir að vera þeirrar skoðunar að skyldan sé ekki til staðar, að fallast á að veita ríkisábyrgðina sem felur í sér algjöra uppgjöf. Ég sagði áðan að við stæðum í sjálfstæðisbaráttu og það segi ég vegna þess að ég fullyrði hér sem ég stend að engin önnur Evrópuþjóð mundi þurfa að sætta sig við þessa niðurstöðu. Ekkert ríki í Evrópusambandinu mundi sætta sig við þessa niðurstöðu. Engin önnur Evrópuþjóð mundi gera það, mundi láta það verða lok viðræðnanna að gefast upp fyrir kröfum viðmælandans án þess að eiga þann möguleika að fá skorið úr um skylduna. Það er fróðlegt í þessu samhengi að horfa til þeirra orða sem fallið hafa nú nýverið. Við skulum taka nokkur dæmi. Fyrst það sem Gordon Brown sagði á fundi G-20 ríkjanna þar sem stærstu iðnríki heims koma saman og fara yfir stöðuna í heimsmálum. Þar lét hann þau orð falla um endurskipulagningu á regluverki banka og fjármálakerfisins í heiminum, þörfina fyrir að taka það til endurskoðunar, að það gengi einfaldlega ekki upp að fáir gætu hirt hagnaðinn af mikilli áhættutöku en ef sú áhætta leiddi til mikils taps yrði að jafna því út á heilu þjóðirnar. Það er nákvæmlega sama krafa og hann er að gera á okkur. Hann er að gera þá kröfu á okkur að tapinu af rekstri einkabankanna verði jafnað út á íslensku þjóðina. Það gerir hann án þess að hafa fyrir því neinar skýrar lagaheimildir. Fjármálaráðherra Hollands sagði fyrir nokkrum mánuðum, í umræðum um innstæðutryggingarkerfið, að augljóst væri að það hefði brugðist í því að veita tryggingu fyrir kerfishruni. Þau orð hefði hann ekki látið falla ef hann gengi út frá því að þjóðríkin stæðu ábyrg að baki innstæðutryggingarkerfinu. Í orðum fjármálaráðherra Hollands felst því viðurkenning á því að það er engin skylda til þess að veita ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðunum. Þann 14. nóvember birtist frétt í Morgunblaðinu vegna viðtals sem fyrrverandi utanríkisráðherra hafði farið í á Skjá einum og ég geng út frá því að það hafi verið daginn áður. Þar sagði hún að við hefðum gengið til þessara samninga eins og sakamenn. Niðurstaðan væri að hennar áliti óásættanleg - ekki var hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu vegna orða hennar en að hún teldi niðurstöðuna algerlega óásættanlega fyrir okkur. En það er athyglisvert að hún skyldi hafa notað þetta orðasamband, að við höfum gengið til samninga eins og sakamenn. Í þessum orðum liggur nákvæmlega það sama og Gordon Brown hafði sagt fyrir skemmstu, hollenski fjármálaráðherrann fyrir ekki löngu, nefnilega þetta: Við höfum ekki gerst brotlegir við nein lög. Það er ekki þannig að á okkur hvíli sú skýra lagaskylda að veita þessa ábyrgð. Í orðum utanríkisráðherra liggur þvert á móti - hún hefur því miður ekki komið fyrir fjárlaganefnd þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir því af fulltrúum minni hlutans í nefndinni - að við Íslendingar höfum gengið til þessara samninga til þess að ná fram ásættanlegri lausn fyrir alla aðila. Það var á þeirri forsendu sem ég studdi þingsályktunartillögu þessa sama þáverandi utanríkisráðherra fyrir ári um að ganga til viðræðna við Breta og Hollendinga. Ég vildi freista þess, vegna þeirrar þröngu stöðu sem upp var komin á Íslandi, að ná samkomulagi þar sem ríkt tillit yrði tekið til allra aðila, þar sem við tækjum þátt í þeim mikla vanda sem upp var kominn vegna falls íslensku bankanna í Bretlandi annars vegar og Hollandi hins vegar. Í þeirri ákvörðun fólst ekki neins konar viljayfirlýsing um að við Íslendingar ætluðum að axla allar byrðarnar af málinu, þvert á móti. Enda var ekki efnt til þeirra viðræðna fyrr en kominn var traustur grundvöllur undir viðræðurnar en það voru hin sameiginlegu viðmið. Ég ætla að leyfa mér að vísa í fleira en í orð Gordons Browns, fjármálaráðherra Hollands og fyrrverandi utanríkisráðherra. Við getum líka nefnt skýrslu seðlabanka Frakklands. Fyrir nokkrum árum tók nefnd innan bankans innstæðutryggingarkerfið til skoðunar og komst mjög eindregið að þeirri niðurstöðu að það væri ekki sniðið til þess að taka á hruni bankakerfis. Við höfum líka fengið í meðferð þessa máls álitsgerðir frá prófessorum og hæstaréttarlögmönnum. Auðvitað hafa menn lýst hver sínu sjónarmiði og ekki laust við að einhver ágreiningur sé á milli fræðimanna en það er a.m.k. kominn skýr rökstuðningur fyrir því til þingsins að í fyrsta lagi sé engin skylda fyrir ríkið til að veita ríkisábyrgðina og í öðru lagi að þrátt fyrir öll samskiptin sem átt hafi sér stað allt frá síðasta hausti hafi hvergi á leiðinni verið gefin nein slík yfirlýsing eða ritað undir neina slíka skuldbindingu sem feli það í sér að þingið hafi bundnar hendur við afgreiðslu málsins. Athugasemdir okkar snúa þess vegna að því að verið sé að niðurlægja okkur Íslendinga í þessu máli, með því að virða ekki sjálfstæði þjóðarinnar, með því að heimta niðurstöðu í þessu máli án dóms og laga. Engin þjóð getur orðið fyrir meiri niðurlægingu en þeirri að umheimurinn virði ekki sjónarmið viðkomandi um að láta reyna á réttarstöðu sína. Það felst enginn flótti í því að óska eftir því að koma ágreiningnum fyrir dómstóla. Það þarf enginn að skammast sín fyrir það að rísa upp og segjast vera tilbúinn til að axla allar þær byrðar sem á honum hvíla, viðurkenna allar skuldbindingar sem menn hafa skrifað undir, en menn vilji bara fá skorið úr um þann ágreining. Það þarf enginn að skammast sín fyrir þá afstöðu. Ekkert ríki í okkar heimshluta getur með réttu bent til okkar Íslendinga og sagt: Þetta eru ekki stórir karlar þarna uppi á Íslandi. Þeir eru að reyna að koma sér undan því að taka til eftir sig. Þvert á móti. Við höfum frá fyrsta degi sagt: Við ætlum að axla allar þær skuldbindingar og byrðar sem á okkur hvíla á grundvelli EES-samningsins en það er ágreiningur um innihaldið. Við höfum nú þegar, bæði með þeirri yfirlýsingu og ég tala nú ekki um með þeim lögum sem samþykkt voru hér á sumarþinginu, fyrir löngu gert allt það sem hægt er að ætlast til af okkur til að leysa þetta mál. Það er því forkastanlegt hvernig umheimurinn hefur komið fram við okkur og það er bara til eitt svar þegar menn reyna að setja okkur pólitíska afarkosti, þ.e. að standa á rétti sínum, standa á þeim sama rétti og allir aðrir mundu gera í sambærilegri stöðu. Hér er verið að reyna að þvinga okkur með bolabrögðum til þess að kyngja skuldbindingum sem með réttu hvíla ekki á okkur Íslendingum og þingið á ekki að taka þátt í þeim vinnubrögðum. Þingið á ekki að skrifa upp á slíka niðurlægingu. Ég er þeirrar skoðunar að niðurlægingin felist í þessari meginniðurstöðu viðræðnanna en ekkert síður í smáatriðunum. Það er bæði í stóru sem smáu sem við erum niðurlægð í þessu máli. Tökum nokkur dæmi úr samningunum. Við gerðum kröfu um það að tekið yrði tillit til þess hver efnahagsþróunin yrði hér á Íslandi. Sumarþingið sagði: Við erum reiðubúin til þess að ráðstafa inn á þessar skuldbindingar ef hagvöxturinn leyfir það. Því var hafnað af Hollendingum og Bretum vegna þess að þeir gera kröfu til þess að við stöndum alltaf skil á öllum vöxtum sem eru meginþorri greiðslnanna. Því var hafnað. Í þessari niðurstöðu er það líka þannig að hvað varðar réttarstöðu Íslendinga, íslenska ríkisins, í þessum samningi skiptir niðurstaða Hæstaréttar Íslands ekki máli nema hún sé samdóma ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins eða Evrópudómstólsins. Það er verið að leggja það til hér að í samskiptum aðila samningsins skipti niðurstaða Hæstaréttar ekki máli. Í kröfunni um samning þar sem Bretar og Hollendingar fá greitt í sínum eigin gjaldmiðlum felst líka mikið vantraust á íslenskum dómstólum, ekki bara í því atriði sem ég var að nefna núna um Hæstarétt Íslands heldur líka í hinni staðreyndinni að hinn rétti dómstóll, sem er hér fyrir aftan okkur við Lækjartorg, Héraðsdómur Reykjavíkur, sem á auðvitað að fjalla um kröfur sem beint er að íslenska innstæðutryggingarsjóðnum og er líka til þess bær að fjalla um kröfuna um að íslenska ríkið veiti ábyrgð fyrir þessum skuldbindingum, er ekki viðurkenndur af gagnaðilum okkar í þessu máli. Hann er bara einfaldlega ekki viðurkenndur. Á fundi í fjárlaganefnd í vikunni var það samdóma álit þeirra fjögurra lagaprófessora sem þar voru mættir að enginn vafi væri á því, algjörlega óumdeilt, að þeir sem ættu kröfu á Íslendinga í þessu máli þyrftu að stefna henni fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, þangað gætu þeir sótt rétt sinn. Það væri algjörlega óumdeilt. En þeir vöktu athygli á því að hinn pólitíski veruleiki leiddi kannski til þess að erfitt væri að fá kröfunni stefnt þangað og áttu þá við þær þvinganir sem við sætum. Þegar menn segja að ekki sé til neinn dómstóll til að fjalla um lagalega ágreininginn þá er það rangt. Það er einungis vegna þess að þeir sem ætla að sækja rétt sinn treysta ekki íslenskum dómstólum. Varla er hægt að sýna einni sjálfstæðri fullvalda þjóð meiri niðurlægingu en þá að segjast í fyrsta lagi ekki treysta myntinni sem uppgjörsmynt í kröfum á milli þeirra, í öðru lagi að viðurkenna ekki rétt þjóðarinnar til að fá skorið úr um lagalegan ágreining og í þriðja lagi bæta því ofan á að jafnvel þótt til stæði að leysa ágreininginn kæmi ekki til greina að leyfa íslenskum dómstólum að fjalla um það. Semja síðan um það, svona til þess að bíta höfuðið af skömminni, að að svo miklu leyti sem samkomulag hafi tekist gangi það ekki að Hæstiréttur Íslands hafi úrslitavald í málum, það verði að vera bundið því skilyrði að úrskurður hans sé samdóma Evrópudómstólnum og ráðgefandi áliti frá EFTA-dómstólnum eftir atvikum, hvort sem það yrði. Er hægt að komast að einhverri verri niðurstöðu fyrir okkur Íslendinga í einu máli? Það er af þessari ástæðu sem ég sagði hér í upphafi að við værum í þessu máli einfaldlega að berjast fyrir því að í samskiptum okkar Íslendinga við aðrar þjóðir verði komið fram við okkur eins og aðrir ætlast til að komið sé fram við þá, þ.e. að ágreiningur geti farið til þriðja aðila til úrlausnar, að menn sýni hver öðrum hæfilega tillitssemi, að sjálfsagðar kröfur eins og þær sem við höfum haft uppi, t.d. hér á Alþingi með samþykkt fyrirvaranna frá því í sumar, séu ekki virtar að vettugi. Það er undið ofan af þeim fyrirvaralaust og öllu troðið ofan í kokið á mönnum samstundis. Allt þetta sameiginlega í stóru og smáu er að mínu áliti algjör niðurlæging. Hvers vegna skyldi ríkisstjórnin þá mæla fyrir því að við samþykkjum þetta mál? Ég held að ástæðan sé ósköp einfaldlega sú að hún telur okkur ekki eiga neinn annan valkost. En stjórnarandstaðan hér á þingi er ósammála því. Hún telur að sagan sýni að það sé fyrst þegar þrengt hefur verið að okkur, fyrst þegar við erum komin með bakið upp við vegg, sem komi í ljós úr hverju við erum gerð. Við höfum áður verið sett í slíka þrönga stöðu og verið litla þjóðin á móti stóra heimsveldinu. Þegar við kröfðumst þess þá að láta reyna á réttarstöðu okkar, sýna tennurnar, berjast fyrir sjálfstæði okkar og fullveldi, þá fyrst skildu viðsemjendur okkar að við ætluðum ekki að láta þvinga okkur til neinnar niðurstöðu. Það var einmitt á slíkum tímamótum sem stóru skrefin voru stigin eftir að lýðveldið var stofnað á Íslandi. Í þessu máli ætla menn að bregðast öðruvísi við á úrslitastundu þegar á það reynir hvort menn ná fram vilja sínum gagnvart íslenskum stjórnvöldum, með því að beita bolabrögðum, með því að vera með ýmis klækjabrögð, t.d. í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða á fundi fjármálaráðherra síðasta vetur úti í Brussel, þar sem menn sammælast um að gefa nú ekkert eftir, þeir skuli tala sig saman á bak við tjöldin um það að gera Íslendingum erfitt fyrir vegna þess að þeir muni ekki standast þrýstinginn ef allir hinir standi á móti þeim. Á slíkri stundu eigum við að rísa upp og segja: Við förum ekki fram á annað en það sem þið munduð gera í sömu stöðu. Það eina sem við förum fram á er að fá skorið úr um þetta álitaefni fyrir hlutlausum aðilum. Ekki er nóg með að það sé skrifað inn í lögin hvaða hlutlausi aðili það er sem ég var að vísa til hér áðan, hann er hérna við Lækjartorg. Við höfum meira að segja verið tilbúin til þess að gera málamiðlanir um það atriði. Því er líka hafnað. Við höfum boðist til þess að gera málamiðlanir um það hvar eigi að skera úr um þennan ágreining. Því er líka hafnað. Við eigum því að hafa hreina samvisku í þessu máli þrátt fyrir allt það sem gert hefur verið hér í íslenska fjármálakerfinu, þrátt fyrir allt það mikla tjón sem orðið hefur hjá innstæðueigendum víða í Evrópu, vegna þess að við höfum fyrir löngu lýst því yfir að við ætlum að rísa undir skuldbindingum okkar. Við höfum líka boðið sanngjarna niðurstöðu í þetta mál og það getur enginn bent upp til Íslands og sagt: Þarna eru menn sem eru á flótta undan skuldbindingum sínum, menn sem rísa ekki undir því að taka þátt í samfélagi þjóðanna. Jafnstór mál og þetta sem varða hálfa þjóðarframleiðsluna, spurninguna um það hvort við erum tilbúin til að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum einkabanka, á ekki að leysa með þeim hætti sem ríkisstjórnin leggur til.

Frú forseti. Svo undarlegt sem það er þá kom einhver öflugasti rökstuðningur, sem fram hefur komið í umræðunni um þetta Icesave-mál frá byrjun, fyrir því að Ísland eigi að fara pólitíska samningaleið og að dómstólaleiðin sé ófær og kunni jafnframt að vera varasöm, frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Þann 28. nóvember 2008 sagði hann um Icesave-tillögu þáverandi ríkisstjórnar, með leyfi forseta: „Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum. Ef menn ætla að fara að taka þann slag verða menn líka að vera tilbúnir til að tapa því máli ef á það mundi reyna.“ Og síðar: „Það er alveg ljóst að sú leið sem valin var og sá farvegur sem málið er í núna mun alveg örugglega skila okkur hagstæðari niðurstöðu en við hefðum fengið með því að láta  
             Enginn vafi var þarna í huga hv. þingmanns. Hvað hefur gerst?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að rifja þetta upp enn og aftur hér í þingsal, eins og svo margir stjórnarliðar hafa gert. Lykilatriðið í þessum ummælum mínum er einmitt það að við fengjum betri niðurstöðu með samningum heldur en við yrðum dæmd í mögulegu dómsmáli. Ég tel að niðurstaðan sem við stöndum nú frammi fyrir sé jafnvond ef ekki verri heldur en ef dæmt yrði að við ættum að veita ríkisábyrgð í þessu máli. Höfum eitt í huga. Innstæðutryggingarsjóðurinn á lögum samkvæmt rétt á því að snúa öllum kröfum á sig yfir í íslenskar krónur. Ég held að það yrði jafnvel betri niðurstaða ef dæmt yrði að íslenska ríkinu bæri skylda til að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum um innstæðutryggingarsjóðinn og hann mundi þá snúa öllum kröfum á sig í íslenskar krónur, þær yrðu síðan læstar hér inni í gjaldeyrishöftum og þannig væri dómsniðurstaðan jafnvel betri en þessi vondi samningur. 

Frú forseti. Gæti verið að hv. þingmaður hafi verið með í huga þarna að við gætum tapað mörg hundruð milljörðum í viðbót ef dómsmál færi á þann veg að við bærum ábyrgð á öllum Icesave-skuldbindingunum, en ekki bara um það bil þeim helmingi sem við tökum á okkur á móti breskum og hollenskum skattborgurum? Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði og skrifaði þannig á þessum tíma að búið væri að ákveða hvernig málið yrði leyst. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar 5. desember segir, með leyfi forseta: „Þess má geta að á meðan ágreiningur aðila um þetta efni var óleystur var sú hætta fyrir hendi að Evrópusambandsríkin gripu til aðgerða gagnvart Íslandi sem settu EES-samninginn að hluta eða í heild í hættu.“ Þetta er afar athyglisvert orðalag frá meiri hluta stjórnarflokkanna 5. desember 2008, þegar ágreiningur um þetta efni var óleystur. Ríkisstjórnin leit svo á að ágreiningurinn væri leystur. Hvernig? Með því að Bretar og Hollendingar höfðu boðið fram forfjármögnun á okkar hluta málsins. Og í tilviki Hollendinga skrifuðu íslensk stjórnvöld  
            

Virðulegi forseti. Auðvitað er þetta ekkert nema útúrsnúningur hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það sem vísað var til var að samningur var kominn um það á hvaða forsendum aðilarnir ætluðu að ræðast við. Og fyrst það samkomulag var komið var engin hætta á því að þeir færu fram á að Evrópusambandið gripi til öryggisráðstafana gagnvart Íslandi með vísan til EES-samningsins. Hitt er algert meginatriði, ég taldi að við ættum að freista þess að ná pólitískri lausn þar sem ríkt tillit yrði tekið til okkar Íslendinga en það tókst ekki. Það tókst ekki. Það liggur í orðunum sem vísað er til að ég vildi fá betri niðurstöðu en að tapa dómsmáli. Hér er niðurstaða sem er jafnvond og að tapa dómsmáli eða jafnvel verri. Þá segi ég: Það er miklu betra að fara fram á réttinn þegar þannig er komið. Um það hvort ég hafi verið að vísa til einhverra frekari krafna sem á okkur kynnu að standa er bara um það að segja að ríkisstjórnin hefur ekkert leyst það mál. Það er ekki verið að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að nú er orðið tímabært að aflétta leyndinni af þeirri leynimöppu sem liggur hér úti á nefndasviði. Ég fór þangað áðan fyrir tilstuðlan hv. þm. Birgittu Jónsdóttur og las síðasta blaðið sem þar liggur. Það er mjög athyglisvert og ég óska eftir því að leyndinni verði aflétt hið fyrsta svo fjölmiðlar komist í þetta, það skýrist margt þá. Mig langar til að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson. Í gr. 2.1.2 í hollenska samningnum er t.d. ákvæði varðandi það að íslenska ríkið muni fá heimild án skilyrða og fyrirvara til að taka á sig ábyrgð samkvæmt breyttum lánasamningi og hverja þá heimild aðra sem þarf til að tryggja að skuldbindingar íslenska ríkisins og tryggingarsjóðsins samkvæmt fjármálaskjölum séu lögmætar, gildar, bindandi og fullnustuhæfar. Hvaða skuldbindingar er átt við sem eru svo íþyngjandi að íslenska 

Virðulegi forseti. Hér er spurt um atriði sem er að finna í frumvarpinu sem rætt er um, þ.e. í fylgiskjali I. Ég tel einfaldlega að þarna sé um að ræða það að gerð sé krafa um að veitt verði ríkisábyrgð sem menn geti treyst og gengið eftir og fengið fullnustu á ef á þarf að halda. Þetta orðalag um að tryggja þurfi að skuldbindingar tryggingarsjóðsins séu samkvæmt fjármálaskjölum lögmætar, gildandi, bindandi og fullnustuhæfar, vísar til skuldbindinga innstæðutryggingarsjóðsins og væntanlega líka ríkisábyrgðarinnar sem er til tryggingar þeim.

Virðulegi forseti. Ég legg þann skilning í þessa lagagrein í viðauka samningsins að þar sé átt við einhverjar kröfur sem séu fullnustuhæfar. Krafa verður ekki fullnustuhæf nema að baki liggi veð eða eitthvað sem kemur til fullnustu ef ekki er innstæða fyrir kröfunni. Því vil ég spyrja þingmanninn: Telur hann að hér sé átt við einhvers konar ábendingarrétt? Því að í viðaukanum í grein 3.3 og 3.3.4 í hollenska samningnum - sambærilegt ákvæði er í breska samningnum - staðfesta samningsaðilar það að friðhelgisréttindunum sé ekki rutt í burtu og ekki náttúruauðlindunum heldur, en um viðaukann gilda bresk lög. Að mínu mati dugar ekki að samningsaðilar staðfesti að það sé sameiginlegur skilningur, því ef upp kemur ágreiningur, verður dæmt eftir breskum lögum og hjá breskum dómstólum. Ég minni á það að í 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir áhyggjur hv. þingmanns hvað þessi ákvæði snertir. Ég vil rifja það upp að þegar samningurinn frá því í sumar kom fram, voru gerðar athugasemdir við einmitt þessi ákvæði en því var öllu vísað á brott af stjórnarliðum og ráðherrum sem ómarktækum athugasemdum. Sem betur fer tókst okkur í sumar að opna augu manna fyrir því hversu mikilvægt þetta er. Um það hvort nú sé búið að búa þannig um hnútana að fullnægjandi sé fyrir okkur skal ég ekkert fullyrða, ég hef áhyggjur af því að svo sé ekki. Meginmeinsemdin í þessum samningi er auðvitað sú að hann er að forminu til og reyndar efni einkaréttarlegs eðlis, en ekki þjóðréttarsamningur, þar sem þessi atriði eru afgreidd með allt öðrum hætti en á við hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ágæta ræðu. Ég get tekið undir margt af því sem þar kom fram. Í mínum huga snýst þetta um sjálfstæði þjóðarinnar og það mætti segja, eins og þingmaðurinn komst að orði, að þetta væri í rauninni sjálfstæðisbarátta þjóðar sem neitaði að láta aðrar þjóðir kúga sig. Hann kom inn á það í máli sínu að ef samningarnir mundu falla gerist það eitt sem ég tel vera afar gott og mjög hagstætt, þá þurfa Bretar og Hollendingar að sækja kröfur sínar fyrir íslenskum dómstóli, fyrst hjá héraðsdómi og svo væntanlega hjá Hæstarétti. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Er þetta ekki óskastaða fyrir þjóðina að komast í?

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni á sinn hátt að úr því sem komið væri það óskastaða að fá úr þessu skorið fyrir dómstólum. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að viðurkenna og standa undir þeim skuldbindingum sem við höfum tekið á okkur. Ég vil ekki að gengið verði frá málinu með þessum hætti án þess að það liggi þá fyrir því dómur en hversu raunhæft það er úr þessu er ekki gott að segja. Þar kemur fyrst og fremst eitt til og það er að ríkisstjórnin hefur algerlega brugðist því hlutverki sínu að tala okkar máli með þeim hætti að þetta gæti orðið raunhæfur möguleiki, að umheimurinn sæi að krafa okkar Íslendinga um að Bretar og Hollendingar stefndu máli sínu einfaldlega fyrir dómstólum væri sanngjörn og eðlileg. Það hefur algerlega mislukkast hjá íslensku ríkisstjórninni að útskýra málstað okkar og 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að við getum enn þann dag í dag útskýrt það fyrir öðrum þjóðum að á okkur var brotið. Ég er meira að segja þeirrar skoðunar að nú að undanförnu hafi verið að opnast glufa í þá veru, sérstaklega í ljósi þess að Hollendingar sjálfir urðu fyrir því áfalli að þar fór banki á hausinn og menn áttuðu sig á því hvernig innstæðutryggingarkerfið virkaði. Þingmanninum var tíðrætt um fund með lögfræðingum sem fór fram í fjárlaganefnd. Þar komu fram miklar áhyggjur af því að Íslendingar væru að afsala sér dómsvaldinu í þessu máli. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann telji svo vera og hvort hann kannist við sambærileg mál, til að mynda þegar samkeppnislögin voru sett á sínum tíma en fengu samt allt aðra meðhöndlun en stjórnarskrármálið fær í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka undir með hv. þingmanni varðandi það að í sjálfu sér er engin ástæða til að afskrifa þann möguleika að málið fari fyrir dómstóla. Vandinn liggur í því að ég treysti ekki þessari ríkisstjórn til að sannfæra umheiminn um að það sé sjálfsögð og eðlileg krafa. Það er það sem þarf að gera. Varðandi hitt atriðið var það þannig að þegar samkeppnislögin voru sett var þar inni ákvæði, 27. gr., ef ég man rétt, um að dómstólar á Íslandi væru bundnir af niðurstöðu og áliti Evrópudómstólsins eða ráðgefandi áliti frá EFTA, ef ég man þetta rétt, og í því fólst framsal á dómsvaldi. Þá var tekin saman 40 blaðsíðna sérfræðiskýrsla um það hvort þetta stæðist stjórnarskrána. Í þessu máli er það reyndar ekki þannig að Hæstiréttur sé bundinn af þessu áliti en niðurstaða Hæstaréttar skiptir engu máli í samskiptum aðila samningsins nema hún sé samhljóða þessum ráðgefandi aðilum og fyrir mér er það sama niðurstaðan. Það má vera að það gildi sama stjórnarskrárálitaefnið en þetta hefði átt að skoða miklu betur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir góða ræðu þar sem vel var farið yfir lagalegan þátt málsins. Eins velti hv. þingmaður því fyrir sér hvers vegna svo væri komið hjá þessari ríkisstjórn og mér heyrðist hann komast að þeirri niðurstöðu að það væri vegna þess að hún teldi að ekki væri hægt að ná meiru fram. En það sem ég er að velta fyrir mér er hvort stór hluti vandans gæti ekki líka verið sá að ríkisstjórnin hafi aldrei haft trú á málstað Íslands eins og reyndar fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar lýsti ágætlega í viðtali, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að menn hafi litið svo á að þeir væru að fara í þessar viðræður sem sakamenn. Nú í morgun lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir að við yrðum að fallast á þetta frumvarp, þessar breytingar frá Bretum og Hollendingum, til að uppfylla skuldbindingar okkar. Það gefur til kynna að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki meint neitt með yfirlýsingum um að okkur væri ekki lagalega skylt að greiða þetta.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikið til í því að það hafi skort á trú á málstaðinn í þessum viðræðum. Að minnsta kosti er ljóst að með þvingunaraðgerðum á mörgum stöðum, bæði vestan hafs og hjá nágrannaþjóðum okkar, þá hefur gagnaðilum okkar í þessu máli tekist að sannfæra ríkisstjórnina um að hún ætti engan annan valkost. Það er dapurlegt þegar málið snýst um það að við viljum ekki biðja um annað en að skorið verði úr um ágreininginn hjá þriðja aðila. Ég held að það megi enn þá vinda ofan af þessari stöðu en ég treysti ríkisstjórninni ekki til að gera það. Það var í raun og veru fyrst þegar þeir sem höfðu haft hægt um hvað við ættum að gera í málinu komist til valda sem okkur rak af leið.

Frú forseti. Ég er sammála því mati að núverandi ríkisstjórn er því miður illa treystandi til að nýta þá þó tiltölulega sterku stöðu sem við þrátt fyrir allt höfum enn í málinu, svo ekki sé minnst á ef staðan væri eins sterk og hún var á sínum tíma áður en ríkisstjórnin klúðraði hverju málinu á eftir öðru. En oft og tíðum hefur það ekki aðeins verið svo að það hafi vantað sannfæringuna hjá stjórninni eða viljann til að vinna í þessu. Það þarf ekki að rifja upp hvernig samskiptum við önnur lönd hefur verið háttað, við forsætisráðherra annarra landa. En í því birtist að þetta var aldrei gert að pólitísku máli. Það var aldrei leyst á milli forsætisráðherra, þeir töluðust ekki við, það bárust ekki einu sinni svör við bréfum. Er það ekki einn af grundvallargöllunum á því hvernig á þessu hefur verið haldið að málið hafi ekki verið leyst á þessum pólitíska grunni?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg vafalaust að það hefur skort að við tengdumst þeim sem mestu hafa ráðið á hinu pólitíska sviði, á pólitískum vettvangi, að við næðum áheyrn þeirra og útskýrðum málstað okkar, og sjónarmið og bæði fyrir stjórn og stjórnarandstöðu í viðkomandi ríkjum eftir því sem ástæða hefði þótt til. Ég tel enn þá þann flöt vera uppi á málinu að draga ætti Evrópusambandið að því, útskýra fyrir þeim að þrátt fyrir góðan hug hafi þjóðunum ekki tekist að komast að niðurstöðu sem sátt sé um og nú sé það fyrir Evrópusambandið að ákveða hvort það ætli að hlutast um lausn á málinu sem á upphaf sitt hjá því, þ.e. inni á Evrópuþinginu. Þaðan kom út sú gallaða löggjöf sem leitt hefur fram þennan ágreining ella verði málin einfaldlega að fara fyrir dómstóla.

Virðulegi forseti. Menn hafa komið upp í ræðustól á síðustu dögum undir liðnum fundarstjórn forseta eða í einstaka andsvörum hafa birst stjórnarliðar án þess að þeir hafi mikið komið á mælendaskrá. Úti í samfélaginu spyrja margir sig til hvers þessi umræða sé og af hverju við í stjórnarandstöðunni komum ekki upp og spyrjum þeirra spurninga sem við teljum að þurfi að spyrja og fáum svör við þeim í kjölfarið. Það er akkúrat ágalli málsins. Þrátt fyrir að við komum ítrekað upp og spyrjum spurninga um nýja hluti, því það er svo merkilegt að í þessu stóra máli sem er þó búið að ræða heilmikið, ekki síst ef við tökum sumarþingið með, þá virðist það alltaf vera þannig að það komi upp nýir fletir á þessu gríðarlega alvarlega máli. Síðast í dag hefur verið rætt hvort það geti staðist að skuldastaða þjóðarinnar sé verri en áður var haldið og fulltrúar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem nú eru staddir á landinu hafi uppgötvað að svo sé og hafi af því gríðarlegar áhyggjur. Það er auðvitað þannig, alveg sama ef við reynum að einfalda þetta mál, þá hlýtur það að vera í einfaldastri mynd sú stóra spurning sem við stöndum frammi fyrir, hvort við eigum að greiða þessa skuld og á því eru nokkur vafi. Sá helsti er auðvitað að hin margfræga og umrædda Evróputilskipun og hinir stóru gallar um það hvort hún gildi við bankahrun eður ei og það er merkilegt að ekki skuli vera hægt að fá þá lagalegu fyrirvara inn með eins tryggum hætti og hægt er, að það sé ekki hægt að tryggja að þeir séu til að verja hagsmuni Íslands, að ekki sé hægt að ná samstöðu um það í þinginu er auðvitað mjög merkilegt. Síðan er það hinn þátturinn sem er þó í öllum svona málum þar sem menn eru að velta fyrir sér hvort við eigum að greiða og þá hvað við eigum að greiða og þar stendur hnífurinn kannski einnig í kúnni því það er óljóst með öllu hve hár reikningurinn verður sem við þurfum að greiða þegar upp verður staðið. Þetta atriði getur til að mynda komið inn á hvort það standist stjórnarskrá að við séum að samþykkja eitthvað sem við vitum ekki hvað skuldbindi Ísland fyrir háar upphæðir. Einnig hafa komið upp aðrir hlutir á síðustu dögum og síðustu vikum sem gera það að verkum að við hljótum að spyrja okkur hversu há upphæðin sé sem við eigum að greiða. Ef við eigum að horfast í augu eða trúa því sem sumir halda fram að eignir Landsbankans muni duga fyrir skuldinni og að við munum því fyrst og fremst greiða vextina sem að vísu eru nægilega háir. Þá er rétt að rifja upp að það eru um 100 milljónir á dag, allt að 40 milljarðar á ári sem um er að ræða, og eins og komið hefur fram líka að skattgreiðslur um 80 þúsund greiðenda á Íslandi munu fara til að greiða vextina á þessum tíma þá eru þetta engar smáupphæðir. Ég notaði hluta af síðustu ræðu minni í gær til að ræða þann þátt að virtir sérfræðingar hafa komið fram á sjónarsviðið sem hafa bent á að hugsanlega ættum við að sitja við sama borð, jafnræðisborð hvað varðar vexti og lánakjör á þessu gagnvart innlánstryggingarsjóðunum, þ.e. sjóðir Íslands, Hollands og Bretlands ættu að sitja við sama borð og þar gæti munað allt að 200 milljörðum. Í umræðum við mig í gær kom hæstv. utanríkisráðherra upp og tók undir að það væri eðlilegt að þetta væri atriði sem hefði komið fram eftir að málið var rifið út úr fjárlaganefndinni og þetta væri atriði sem væri nauðsynlegt að fara yfir efnislega með góðum hætti í nefndum þingsins og athuga hvort þetta gæti hjálpað til því að 185 eða 200 milljarðar eru veruleg upphæð. Hæstv. fjármálaráðherra hélt langa tölu í gær og fór yfir ýmis mál og lagði ýmislegt til en hann til að mynda sleppti því að koma inn á þetta mál og útskýra fyrir þjóðinni eða þingheimi hvernig þetta gæti staðist, að við þyrftum að búa við þetta óréttlæti. Maður gæti spurt sig: Hvar er nú jafnræði Evrópska efnahagssvæðisins og tilskipana ESB? Ef ríkisstjórnin er með þögn sinni í þessu máli og líka í stjórnarskrármálinu í ræðustólnum að segja að hún hafi ekki getað náð lengra í samningnum þá ættu forsvarsmenn hennar að koma fram og viðurkenna það, viðurkenna að auðvitað sé það rétt að við ættum ekki að láta Breta og Hollendinga kúga okkur og stórgræða á þessari lánastarfsemi, en að ríkisstjórnin hafi ekki náð betri samningum. Ég hef þá trú að almenningur á Íslandi vilji vita það og hvort það sé ásættanlegt að við séum að greiða þessum u.þ.b. 200 milljörðum meira en ella ef tekið væri á málum af sanngirni og réttlæti. Sömu jafnræðisreglum og gilda á EES-svæðinu. Maður gæti sagt: Vont er þeirra réttlæti, frú forseti. Hvernig dettur mönnum í hug að eftir að við höfum tekið þessar byrðar á okkur með því að samþykkja ríkisábyrgðina, að réttlæti þessara þjóða og sanngirni í okkar garð verði eitthvað betri eftir nokkur ár? En nokkrir stjórnarliðar hafa lagt til að við ættum að samþykkja núna og semja aftur seinna og þar á meðal er hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson og hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson. Þeir hafa í ræðustól ámálgað það að við ættum að samþykkja þetta núna og reyna að semja síðan aftur seinna. Fyrir mér er þessu efnisatriði enn ósvarað sem ekki hefur verið farið yfir í nefndum þingsins og hæstv. fjármálaráðherra gerir enga tilraun í gær til að útskýra fyrir okkur í þingheimi eða þjóðinni í ræðu sinni. Auðvitað geta stjórnarliðar sagt að þetta skipti engu máli þar sem þeir ætli samt sem áður að samþykkja frumvarpið. Þeir geta auðvitað sagt að þeir séu tilbúnir til að bera pólitíska ábyrgð á þessu eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni í gær, bera pólitíska ábyrgð á þessu ójafnræði, á þessu óréttlæti. Þjóðin þarf hins vegar að vita það, því það er hún sem á að borga þessa umfram 200 milljarða. Hún þarf að fá útskýringar á því hvort það sé virkilega þannig að þetta jafnræði og réttlæti sé með þeim hætti að við virðumst þurfa að greiða 200 milljörðum meira en við ættum kannski að greiða. Það er ekki víst að þjóðin sé jafnviljug til þess þó að stjórnarflokkarnir séu tilbúnir í hina pólitísku ábyrgð. Ég skil reyndar ekki af hverju við getum ekki verið sammála um það í þinginu að skoða þetta atriði gaumgæfilega. Við getum tekist á um hvort skattar eigi að hækka um 10, 20, 30, 40 eða jafnvel 50 milljarða á ári og við getum líka tekist á um hvort við skerum niður um 5%, 7% eða 10% í einstökum ríkisstofnunum eða ráðuneytum. Allt eru þetta smátölur við hliðina á 200 milljörðum sem sérfræðingar hafa bent á að ósanngjarnt sé að við greiðum. Nóg er samt óréttlætið sem felst í því að taka skuldbindingarnar í heild sinni á íslenska þjóð þó að ekki sé verið að okra á lánastarfseminni um leið. Frú forseti. Ég tók líka eftir því í gær að hæstv. fjármálaráðherra minntist ekki einu orði á þann vafa sem helstu lögspekingar okkar hafa bent á síðustu daga er varðar frumvarpið og stjórnarskrána. Þó nokkrir þingmenn hafa rætt þetta atriði ítarlega í gær og aftur í dag og ég hef a.m.k. ekki heyrt nein stjórnarliða gera heiðarlega tilraun til að eyða þeim vafa sem um málið ríkir, ekki úr ræðustól. Er það óþarfi? Skiptir það engu máli fyrir hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans? Ætla þeir samt sem áður að samþykkja frumvarpið? Ég get heldur ekki skilið það, frú forseti, að við þingmenn allir getum ekki sammælst um að tryggja að frumvörp sem eiga að fara í gegnum þingið standist stjórnarskrána. Nokkrir þingmenn, og það gildir það bæði um stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, hafa talað um að það liggi ekkert á í þessu máli. Við gætum tekið á dagskrá mikilvæg mál er varða fjárlög og tekjuöflun ríkissjóðs. Ég tek heils hugar undir þau orð. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að nauðsyn sé að ljúka þessu máli eins ófrágengið og það er. Í ræðu hæstv. fjármálaráðherra kom ekkert fram sem sagði okkur að það bráðlægi á því. Hann spurði hins vegar á móti hvenær við ættum að ljúka því, hvort við gætum gert það í janúar eða febrúar eða hvenær sem væri. Ég ætla að leggja til við ríkisstjórnina, af því að hún hefur kallað eftir því, og stjórnarliða að taka málið aftur inn í nefndir til að vinna það betur næstu vikur og taka það á dagskrá aftur að því loknu hvort sem það yrði í febrúar eða mars. En eins og fram hefur komið í nokkrum ræðum þingmanna þar sem m.a. er vitnað í Lee Buchheit, sem ég kom aðeins inn á í fyrri ræðu minni, þá ráðlagði hann okkur að bíða, finna undirstöður okkar eftir hrun, safna stuðningi með því að senda þingmannasveit út í heim og ræða við kollega sína og reyna að ná samstöðu um að verja lágmarksjafnræði og réttlæti í þessu vægast sagt ömurlega máli.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hans góðu ræðu sem ég er um margt sammála. Ég er sammála því sem þingmaðurinn sagði um að ekkert lægi á, það væri ekki búið að færa sannfærandi rök fyrir því - og gerðist ekki í máli hæstv. fjármálaráðherra í gær - að ekki væri hægt að taka málið inn í nefnd, skoða betur þau atriði sem þingmaðurinn fór vel yfir að væru enn þá útafstandandi og við höfum ekki fengið svör við. Í ljósi þess hvernig umræðu þetta mál hefur fengið í þinginu, fyrst í sumar þar sem okkur tókst með þverpólitískri samvinnu að gera breytingar á því, langar mig að biðja þingmanninn að bera saman þá tilfinningu sem hann hefur fyrir þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð þá og svo því verklagi sem var komið á í haust eftir að nýja frumvarpið kom fram. Þá talaði hæstv. fjármálaráðherra úr þessum stól um að þetta mál væri komið í skýran og endanlegan búning. Ég er því ósammála og ber enn þá von í brjósti að við getum gert breytingar á þessu frumvarpi og vil að það verði gert í nefndinni. Þó er ég farin að efast um það miðað við hvernig þessi umræða hefur farið fram og miðað við þátttöku eða þátttökuleysi stjórnarliða. Mér finnst ekki vera mikill samstarfsvilji og kannski líta menn þannig á að þetta sé komið í það skýran og endanlegan búning af ýmsum ástæðum. Ég vildi fá viðhorf hv. þingmanns til þessa. Segjum að þessari umræðu mundi ljúka fljótlega og málið færi inn í nefnd, telur þingmaðurinn að það væri einhver von til að breyta þessu ömurlega máli?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir fyrirspurnirnar. Ég er á þeirri skoðun og hef haldið því fram úr ræðustól að það sé hægt, æskilegt og nauðsynlegt að taka málið aftur inn í nefndirnar og ég trúi því að menn væru þar tilbúnir að leggjast yfir þá hluti sem m.a. hafa komið fram eftir að málið var tekið út úr fjárlaganefnd. Ég trúi því að það sé það sem þjóðin sé að biðja okkur um, að spyrja og fá svör. Ég get alveg skilið að menn séu með miklar efasemdir um að það sé vilji hjá stjórnarliðum til þess því að hann hefur ekki komið fram. Maður hefur getað lesið það úr þeim fáu ræðum sem hér hafa verið fluttar að æskilegt sé bara að klára þetta og, eins og hv. þingmaður sagði, að málið væri komið í skýran og endanlegan búning. Það get ég hins vegar ekki sætt mig við að taka undir, að þetta sé skýr og endanlegur búningur. Til að bera saman verklag vinnunnar í sumar og svo í haust er í sjálfu sér einfaldast að átta sig á því að þá náðist ákveðin samstaða í þinginu en núna er allt upp í loft. Það er gríðarleg gjá á milli þessara hópa. Hún er það líka í samfélaginu og ég held að ég fari rétt með að það sé komið nokkuð á þriðja tug þúsunda fólks sem skorar á forsetann á indefence.is að staðfesta ekki þessi lög ef þau illu heilli verða borin upp til atkvæða og samþykkt. Ég trúi því að það muni bæta málið á margan hátt og verða þinginu til mikils sóma ef við tökum þetta aftur 

Frú forseti. Ég er sammála þingmanninum að því leytinu til að ég vona svo sannarlega að hægt verði að breyta þessu máli í nefndinni en eins og ég sagði áðan er ég farin að efast aðeins um það. Þingmaðurinn nefndi gjá og átti þá við í þinginu en það hefur verið talað um gjá milli þings og þjóðar. Þingmaðurinn vísaði einnig til undirskriftasöfnunarinnar á indefence.is og þá liggur beinast við að spyrja þingmanninn hvað hann telji að forseti Íslands muni gera. Eins og hann sagði er komið vel á þriðja tug þúsunda undirskrifta. Söfnuninni er ekki lokið. Á meðan málið er til umræðu á Alþingi er söfnunin í gangi. Telur þingmaðurinn að miðað við þau orð sem forseti Íslands hefur sjálfur látið falla eigi hann einhvers annars úrkosti en að synja þessum lögum staðfestingar, 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi er kannski drifkraftur í þessum gríðarlega mikla afstöðumun sem er milli tveggja hópa í samfélaginu. Ég tala fyrir því að menn séu tilbúnir að taka málið upp aftur vegna þess að ef þetta verður keyrt áfram með þessum hætti og endar inni á borði hjá herra forseta, Ólafi Ragnari Grímssyni, verða hugsanlega komnar álíka margar undirskriftir og voru við fjölmiðlalögin sem forseti neitaði einmitt staðfestingar. Með tilvísun til þeirrar áritunar sem hann gerði í sumar og tilvísun í þá fyrirvara sem þá voru settir held ég að það verði mjög erfitt fyrir forsetann að staðfesta þessi lög og ég óttast líka að þá verði ekki gerð nein tilraun til að sætta 

Hæstv. forseti. Fyrst af öllu þakka ég hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni ræðuna. Hann hefur flutt ágætar ræður í þessu máli, mjög málefnalegar og þær bera vott um að hann hefur sett sig vel inn í málið. Svo háttar til að hv. þingmaður er dýralæknir að mennt og eftir því sem ég best veit líka fyrrverandi sauðfjárbóndi. Af þessu tvennu mætti ætla að hann væri fjárglöggur maður og ekki veitir af í því máli sem hér um ræðir því að það snýst að stórum hluta um fé, fundið fé eða tapað fé. Í það minnsta liggur fyrir að við þurfum töluvert laust fé til að geta staðið skil á þeim skuldbindingum sem hér er um að ræða því að ekki getum við sótt í eigið fé þjóðarinnar til að standa skil á þessum skuldbindingum. Leit stendur yfir að fundnu fé og, það sem verra er, við þurfum helst að hafa það erlent til að standa skil á þeim skuldbindingum sem um ræðir. Þar sem hv. þingmaður hefur farið mjög ítarlega yfir ýmis efnisatriði þessa máls og uppi eru skiptar skoðanir um það með hvaða hætti við getum tekist á við þær skuldbindingar sem stendur til að íslenska þjóðin undirgangist að tillögu ríkisstjórnar Íslands væri þess vert að fá hugleiðingar hans í því efni, ekki síst í ljósi þeirrar tillögu sem hann gerði um að við gerðum hlé á umræðunni og tækjum þetta upp síðar. Hvaða þættir í þessu máli gætu orðið til þess að við gerðum tilteknar breytingar á fyrirliggjandi frumvarpi? Finnst hv. þingmanni koma til greina að gera einhverjar breytingar á þessu í stað þess að hafna málinu alfarið eins og ríkur vilji virðist ekki vera til? Hvaða lausnir sér hv. þingmaður í þessum efnum til að reyna að fá fram breytingar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Júlíussyni fyrir fyrirspurnina. Það er rétt hjá honum að við eigum í talsverðum vanda við að afla fjár til að greiða þessar skuldir og eins og hann kom inn á deilum við tveir a.m.k. þeim skoðunum að ekki sé mjög auðvelt að ganga í vasa íslenskra skattgreiðenda og sækja alla fjármunina þar. Það eru takmörk fyrir því hversu langt er hægt að ganga þó að vissulega sé hægt að hugsa sér að hækka þurfi skatta hóflega til að ná í einhverjar tekjur til að fylla upp í götin. Aðalatriðið er að við þurfum að afla erlends gjaldeyris til að greiða þessar skuldir. Þar liggur hundurinn grafinn, ef það væri til að mynda möguleiki að greiða skuldina í íslenskum krónum væri málið talsvert öðruvísi vaxið því að þá mundum við losa okkur undan þeirri gengisáhættu sem er viðbótaráhætta í þessu stóra máli. Það hefur verið bent á að spá Seðlabankans um hagvöxt og gjaldeyrisafgang á næstu árum og áratugum sé vægast sagt mjög bjartsýnisleg. Ef við lítum 10–30 ár aftur í tímann væri það nánast kraftaverk og hér þarf að verða nánast umpólun á allri starfsemi, hugsun og hegðun Íslendinga ef við eigum að skila öllum þeim gjaldeyri sem þar er áætlað. Ég hef efasemdir um að það gangi eftir. Ég held að hægt væri að gera fleiri breytingar á þessum samningi og það væri æskilegt. Við framsóknarmenn munum væntanlega leggja til að hér verði til að mynda fenginn sérfræðingur í breskum lögum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er alveg ljóst að það er ýmislegt sem við vildum gjarnan ná fram í auknum upplýsingum um innihald þessa máls eins og það liggur fyrir. Hv. þingmaður gerði það að umtalsefni að ekki hefði verið fengið sérstakt álit breskra lögfræðinga á innihaldi og túlkun á þeim skuldbindingum sem hér liggja fyrir. Virðulegi forseti, klukkan mín er -

Forseti mun gæta þess að þingmaðurinn tali á þeim ræðutíma sem hann hefur.

Þakka þér kærlega fyrir það, hæstv. forseti. Varðandi það atriði sem ég spurði út í þá mótaðist spurning mín af þeim ástæðum að fyrir liggur einbeittur brotavilji, eins og ég hef stundum kallað það, ríkisstjórnar Íslands í að koma þessu máli í gegn. Vinna Alþingis í sumar fólst í því að reyna að gera á því breytingar til að lágmarka skaðann fyrir íslenska þjóð. Það sem ég hef saknað sérstaklega í því frumvarpi sem hér liggur fyrir - ég vildi óska þess að það lægi ekki fyrir í þessari mynd heldur væru menn að leita annarra samninga en hér um ræðir. Það hefur vakið sérstaka athygli mína hversu illa endurskoðunarákvæðum þessara lánasamninga er fyrir komið í þessum samningum. Ég spyr hv. þingmann hvort hann deili ekki þeirri skoðun minni að það sé það atriði sérstaklega - vörnin fyrir íslenska þjóð í þeim samningum sem þarna liggja fyrir í ljósi þeirrar óvissu sem fram undan er í íslenskum efnahagsmálum - sem við þurfum að kippa í liðinn.

Hæstv. forseti. Það er einmitt lykilatriði að þeir efnahagslegu fyrirvarar sem voru nokkuð sterkir í sumar - og við framsóknarmenn vorum kannski mun sáttari við þá en t.d. lagalegu fyrirvarana, við töldum að það hefði mátt ganga lengra. Það var ástæðan fyrir því að við vorum ekki samþykkir því á sumarþinginu að ganga frá málinu með þeim hætti og töldum eðlilegra að fara samningaleiðina strax sem ríkisstjórnin virðist hafa gert og kom með lakari samning til baka. Það var það sem við óttuðumst. Í samningnum eru ákvæði, svokölluð vanefndaákvæði, sem ég hef haft miklar áhyggjur af. Þau gera það að verkum að ég held, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að ekki sé hægt að samþykkja þetta núna og semja seinna. Ég held að þessi vanefndaákvæði geri það að verkum að okkur séu satt best að segja allar bjargir bannaðar hvað það varðar, við getum á engan hátt komið seinna og reynt að laga þennan vonlausa samning. Ég held því að það sé eðlilegast að við reynum enn á ný að fara og ræða við Breta og Hollendinga um hvort við getum ekki náð betri niðurstöðu en orðin er.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ræðu hans. Það kom fram í máli hans að sífellt væru nýir fletir á þessu stóra máli sem vert væri að velta fyrir sé en ég hnaut ekki um þá í hans ræðu, það getur verið að þeir hafi komið fram í einhverri af fyrri ræðum hans. Ég vil í upphafi taka upp það álit hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að gott væri að hafa dýralækni í þessu vegna fjárskorts eða fjáröflunar. Ég bendi á það sem víti til varnaðar að hér var dýralæknir í ráðherrastól ekki fyrir löngu sem reyndist ekki vel. Ég tel að það segi ekki mikið um dýralækna almennt. Ég tel hins vegar að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kunni að reynast betur á sínum eigin verðleikum heldur en því að vera menntaður dýralæknir. Ég hnaut sem sagt ekki um margt eða nánast ekki um neitt í ræðu hv. þingmanns sem kalla mætti nýja fleti á málinu. Hann ræddi hvort ekki mætti ná samstöðu á þinginu um þetta mál. Það var upplýst um miðjan október, af formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, á tröppum Stjórnarráðsins, að þeir mundu ekki vilja ná sáttum um þetta mál. 

Hver er skuldin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir að koma upp og ræða þetta mál. Það er nýtt í málinu því að það hefur ekki gerst svo oft. En ég ætla ekki að fara að hártoga starfstitla fólks og hann dró svo sem í land með það að fara að gera lítið úr dýralæknum. Ég held að við ættum ekki að fara út í það hvort jarðfræðingar, skipstjórar eða hásetar séu betur eða verr til þess fallnir að fjalla um einstök mál. Ég held að þar muni karakter hvers og eins vera lykilatriðið og síðan þekking og greind viðkomandi og hvað hann er duglegur að kynna sér hluti. Hv. þingmaður taldi að í máli mínu hefði ekki neitt nýtt komið fram. Mér vitanlega er hann þá ósammála hæstv. utanríkisráðherra sem sagði í andsvari við ræðu mína í gær að þetta mál varðandi vaxtaójafnræðið hefði komið upp eftir að fjárlaganefnd lauk störfum og sjálfsagt væri að taka það upp. Hann deilir þá ekki skoðunum hæstv. utanríkisráðherra á því að þess þurfi en ég tel að svo sé. Hv. þingmaður nefndi að upphæðin væri mjög skýr sem ég tel reyndar ekki vera. Ef hv. þingmaður er að tala um að það séu þessir 750 milljarðar held ég að hann þurfi að koma upp í ræðustól og útskýra það fyrir þjóðinni að hún eigi að borga 750 milljarða, ef það er skýrt. Ef hann á við að það sé heildarupphæðin sem hugsanlega geti lækkað ef heimtur eigna Landsbankans verða með einhverjum öðrum hætti þá held ég reyndar að á þessari 750 milljarða tölu gæti verið plús eða mínus upp á svo sem 300–400 milljarða. Það eru stjarnfræðilegar upphæðir í samanburði við þann niðurskurð og þá skatta sem við erum að fara út í og er niðurskurðurinn þó nægur og upphæðir skattanna gífurlega háar. Ég held því að það sé þess virði, hv. þingmaður, að fara yfir þetta mál í nefndum þingsins til að ná betri samstöðu og ná betur utan um málið.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir svarið. Eins og ég sagði áðan eru upphæðirnar í samningunum skýrar í erlendum myntum. Upphæðin er skýr í íslenskum krónum eins og skráð var 22. apríl og þar á milli er gengismunur eins og er í öllum íslenskum lánum sem greiða á í erlendri mynt. Skuldbindingarnar liggja ljósar fyrir og eru fyrirsjáanlegar samkvæmt samningunum. Samningarnir liggja enn þá fyrir, ákvæði í þeim eru skýr, upphæðirnar eru skýrar. Engu hefur verið breytt, ekki varðandi höfuðstól lána, frá því í sumar þegar fyrirvararnir voru samþykktir, m.a. af þingmönnum Framsóknarflokksins. Höfuðstóll lánanna hefur ekki breyst. Vaxtatalan hefur ekki breyst. Hún er enn í 5,5%. Ég spyr hv. þingmann hvort að hans mati bjóðist betri vextir á lánasamningum líkt og við erum að ræða um hér og þá hvar. Ef þeir bjóðast verður að taka þá og í samningunum eru ákvæði sem heimila uppgreiðslu á þeim og ef betri kjör bjóðast verður það nýtt.

Frú forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fullyrðir að allt sé skýrt í samningnum og það er út af fyrir sig rétt að þó nokkrir hlutir eru nokkuð skýrir. Ég kom til að mynda inn á það í umræðum áðan að vanefndaákvæði samningsins væru afar skýr og gerðu Íslandi óheimilt að taka til varna með nokkrum þeim hætti sem okkur hefur dottið í hug. Það var einmitt eitt af þeim ef-um sem við settum við fyrirvarana í sumar að þeir stæðust hugsanlega ekki nema Bretar og Hollendingar staðfestu þá. Þess vegna var gerð krafa um það til að tryggja að þessi vanefndaákvæði samningsins yrðu felld úr gildi. Varðandi það hvort betri vextir byðust einhvers staðar. Það hefur reyndar margoft komið fram, menn hafa talað um að betri vextir bjóðist á hinum og þessum stöðum. En ég var að vísa til álitsgerðar sem benti til þess að við ættum að sitja við sama borð. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að blanda mér aðeins í umræðuna áðan þar sem menn luku andsvörum en það var mjög merkilegt sem kom þar fram. Hv. þm. Björn Valur Gíslason hélt því fram að það lægi fyrir hver skuldbinding íslensku þjóðarinnar yrði ef við skrifuðum undir Icesave-samningana. En það er akkúrat það sem þrír lögfræðingar hafa verið að skrifa um og hafa skilað greinargerð til fjárlaganefndar um að hugsanlega sé verið að brjóta stjórnarskrána vegna þess að við vitum hvorki hver upphæðin er né lengd í tíma, því að það eru svo margar óvissar stærðir í þessum samningum, til að mynda gengisáhættan við það að binda gengi innlánstryggingarsjóðs við 22. apríl, heimtur úr þrotabúi Landsbankans og margt, margt fleira. Því er alveg með ólíkindum að hv. þingmenn komi hér upp og segi að aldrei sé neinn nýr flötur á málinu, þetta sé eitthvert málþóf í stjórnarandstöðunni og þar fram eftir götunum, og virða svo ekki þessa ágætu menn og marga aðra, bæði almenna borgara og sérfræðinga, sem hafa einmitt skrifað um þetta mál og bent á þessa hluti og alla þessa óvissu. Látum nú vera ef hv. þingmaður væri í einhverjum pólitískum hjólförum að pexa og rexa við mig eða einhvern annan stjórnarandstæðing en að koma hér upp og segja að þetta liggi allt saman klárt fyrir, það segir manni bara, virðulegur forseti, að hv. þingmenn, margir hverjir, kynna sér ekki málið. Það er alveg með ólíkindum að upplifa það að menn fullyrði svona. Maður verður eiginlega sífellt daprari yfir því hvernig þetta er. Þá velti ég því líka upp, frú forseti, að í umræðunni núna, í 2. umr. um Icesave-samningana, hafa fimm stjórnarliðar tekið til máls, þ.e. tveir hæstv. ráðherrar og fjórir hv. þingmenn, afsakið, frú forseti, svo maður geri ekki lítið úr þessu, til þess að ræða fundarstjórn forseta eða fara í andsvör með ákveðnum útúrsnúningum. Það segir kannski allt um það hvers vegna hv. þingmenn, margir hverjir, treysta sér ekki til að koma upp í ræðustól og verja afstöðu sína og þá ákvörðun að styðja þessa samninga. Ég velti því alvarlega fyrir mér, frú forseti: Hafa margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ekkert kynnt sér þessa samninga og vita þeir ekki um hvað þeir fjalla? Ég rifja upp, virðulegi forseti, orð hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, þingflokksformanns Vinstri grænna, sem hún sagði í sjónvarpsviðtali þegar ríkisstjórnin lagði fram samningana og vildi samþykkja þá. Þá sagði hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir að margir ráðherranna væru ekki búnir að lesa samningana. Virðulegi forseti. Ég rengi ekki orð hv. þingmanns og ég er ansi hræddur um að það sé enn þá þannig. Ég hræðist a.m.k. mjög að það séu jafnvel ekkert margir hv. þingmenn búnir að kynna sér það alveg ofan í kjölinn um hvað þetta mál fjallar. En samt sem áður er það svo, frú forseti, að þetta er ekki mál sem kemur og fer, menn eru ekki að taka ákvörðun um neina smáhluti. Við erum að taka þá ákvörðun eins og bent er á í grein sem skrifuð er af Sigurði Líndal, Stefáni Má Stefánssyni og Lárusi Blöndal, og vitnað hefur verið í í sambandi við stjórnarskrána, þar sem því er bara velt upp hvort við séum að fórna efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar, það er ekkert minna á ferðinni. Síðan kom hæstv. fjármálaráðherra hingað í gær og sagði: Leyfið mér bara að axla ábyrgð. Það er ekki svoleiðis, frú forseti, að það sé einn maður eða nokkrir hv. þingmenn hér inni sem gera það. Það er auðvitað þannig að það mun á endanum lenda á íslenskri þjóð að greiða þetta. Síðan fór hæstv. ráðherra, í umræðunni í gær, að telja upp þau mál sem stjórnarandstaðan á síðasta þingi hefði liðkað fyrir og ekki verið í neinu málþófi um, sem hann hélt að við værum í en við erum sko alls ekki komin í. Þegar ég fer í málþóf, virðulegi forseti, skal ég tilkynna það formlega þegar ég er búinn að fara yfir alla efnisþætti málsins sem ég tel mig þurfa að gera. Þeir koma alltaf fleiri og fleiri upp í hugann þegar maður upplifir það að menn koma upp í andsvör og opinbera vanþekkingu sína á málinu. Hæstv. ráðherra sagði þetta í gær þegar hann taldi upp gjaldeyrislög o.fl. En þetta eru þannig lög, virðulegi forseti, sem hægt er að breyta, þeim var hægt að breyta um leið og hæstv. fjármálaráðherra var kominn í stjórn í vetur eða hvenær sem það var. En þessum lögum hér verður ekki hægt að breyta, menn geta ekki breytt þessum lögum, það er ekki nokkur einasta leið, það er bara ekki möguleiki. Það sem við erum að gera hér og þess vegna er ég lafhræddur við þetta mál, er það að hugsanlega erum við að setja svo miklar skuldabyrðar á íslenska þjóð til framtíðar að við munum í raun og veru sligast undan þeim. Ég hef fyrst og fremst áhyggjur af því. Og ég er rosalega hræddur um það, virðulegi forseti, eftir að málið kom inn núna og búið var að fara fyrirvaraleiðina, að málið verði eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði einhvern tíma eða haft var eftir honum, geirneglt niður eins og það ætti að vera, og héðan í frá verði hugsanlega ekki hægt að breyta einni einustu kommu eða punkti. Ég er hræddur um það. Það hefur reyndar komið fram. Við 1. umr. komu margir hv. þingmenn og töluðu um málið af mikilli vanþekkingu, héldu að þeir væru að samþykkja frumvarpið eins og það lá fyrir vegna þess að fyrir lægju einhverjar aðrar skuldbindingar af hálfu íslenskra stjórnvalda, sem var síðan rekið ofan í þá vegna þess að það kom mjög skýrt fram hjá samninganefndinni. Ég spurði sérstaklega að því á fundi fjárlaganefndar. Samninganefndin sagði: Það var aldrei veifað framan í okkur einhverjum skuldbindingum sem var búið að taka áður af hálfu íslenskra stjórnvalda, samninganefndin gekk algerlega óbundin til þessara samninga. Það er því rangt. Síðan verð ég að nefna það, virðulegi forseti, sem olli mér mjög miklum vonbrigðum, og ég sagði það í fjárlaganefnd að ef við tækjum málið út með þeim hætti sem við gerðum, værum við að færa miklu meiri umræðu inn í þingsal. Það var mjög dapurlegt að málið skyldi tekið út í óþökk minni hlutans án þess að ræða svo gott sem eitt einasta nefndarálit. Það komu fjögur nefndarálit frá efnahags- og skattanefnd, öll mjög góð, og ég bendi þó sérstaklega á að frá tveimur stjórnarþingmönnum kom fram nefndarálit sem einmitt varaði okkur við því að skuldsetning íslensku þjóðarinnar væri svo mikil að við værum í mikilli hættu. Þeir vöruðu við því að við gætum þurft að skera innviði og grunnstoðir velferðarkerfisins mikið niður ef hér gengi ekki allt mjög vel sem ég svo sannarlega vona. Þessi nefndarálit, öll efnisleg umræða um málið fór aldrei fram í fjárlaganefnd. Það er mjög dapurlegt í ljósi þess að þegar fjárlaganefndin vann að fyrirvörunum og að þessu máli í allar þessar vikur í sumar stóð fjárlaganefnd sig mjög vel í því máli. Þar var mikil pólitísk samstaða og menn virtu skoðanir hver annars og voru að leita að lausnum í málinu. Ég rifja það kannski upp, virðulegi forseti, í þessum stutta ræðutíma mínum að þegar samningarnir voru kynntir 5. júní þurfti að toga allt út úr framkvæmdarvaldinu með töngum. Það stóð í upphafi til að við fengjum jafnvel ekki að sjá samningana og fullt af gögnum sem þeim viðkom. En þegar málið kom til fjárlaganefndar urðu önnur vinnubrögð, og ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, stóð sig afskaplega vel í þeirri vinnu, hann stóð aldrei nokkurn tíma í vegi fyrir því þegar hver sem var í fjárlaganefnd kallaði eftir gögnum og vildi fá gögn, hann brást við um leið og óskað var eftir því og skrifaði bréf í umboði nefndarinnar sem formaður. Það hefur að sjálfsögðu miklu meira vægi þegar þingmenn óska eftir gögnum að slíkt sé gert í umboði nefndarinnar og skrifað undir það af formanni, vegna þess að ég hef rekið mig á það eftir þetta starf að þegar ég hef verið að óska eftir gögnum sem þingmaður hefur það gengið mjög brösuglega og mjög illa. Það hafði því mjög mikla vigt í sumar við að afla upplýsinga um málið að formaður fjárlaganefndar skyldi beita sér með þessum hætti. Það var því mjög slæmt, virðulegi forseti, að við skyldum ekki ná að halda sama starfi áfram við vinnslu þessa máls. Við hefðum alla vega getað reynt að fjalla um þessi mál þó ekki væri nema einhverja daga til að komast hugsanlega að einhverri niðurstöðu, enda tel ég að hv. fjárlaganefnd hafi borið skylda til þess að fjalla um þau nefndarálit sem menn óskuðu eftir frá efnahags- og skattanefnd. Það hefði bara verið sjálfsögð og eðlileg skylda nefndarinnar þó svo að þau álit fylgi að sjálfsögðu nefndaráliti meiri hlutans.

Virðulegi forseti. Ég, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, sperrti eyrun þegar varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, kom upp og sagði að fjárhæðin væri skýr. Þingmaðurinn nefndi nokkra þætti, til að mynda að greiðslur úr þrotabúi Landsbankans væru algerlega óvísar og svo væri búið að binda fjárhæðina í íslenskar krónur þannig að gengisáhættan væri gríðarleg. Mig langaði að bæta aðeins í safnið og benda á að það á eftir að taka fyrir mál varðandi neyðarlögin og það eitt setur þetta mál í gríðarlega óvissu. Ég hef alltaf talið að það hefði verið eðlilegt og skynsamlegt að bíða eftir niðurstöðu í þeim málum áður en við bindum þjóðina í þessum efnum. Ég held að menn séu almennt sammála því. Svo mætti líka benda á að í fyrirvörum sem Alþingi setti í lok ágústmánaðar var einfaldlega settur sá fyrirvari þar sem átti að láta reyna á það hvort útgreiðslur úr þrotabúinu ættu að fara fyrst til íslenska innstæðutryggingarsjóðsins eða skiptast jafnt á milli Íslendinga, Breta og Hollendinga. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir. Og það er hárrétt og ég vil taka undir með þingmanni þegar hann nefnir að óvissu upp á hundruð milljarða er ekki með nokkru einasta móti hægt að túlka á þann hátt að fjárhæðin sé skýr og ákveðin. Þegar við erum ræðum um slíkar fjárhæðir er það einfaldlega þannig að það brýtur í bága við 40. gr. stjórnarskrárinnar og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því efni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég sé sammála því að þetta brjóti 40. gr. stjórnarskrárinnar. Nú viðurkenni ég það að ég er ekki löglærður maður og geri mér enga grein fyrir því. Ég tek hins vegar mjög alvarlega ábendingar þeirra ágætu manna sem benda á að þarna sé hugsanlega hætta á ferðum. Ég teldi eðlilegast og bara bráðnauðsynlegt að við fengjum úr þessu skorið og hef talað fyrir því að núna væri skynsamlegt og eðlilegt að málið færi til fjárlaganefndar og við fengjum sérfræðing í stjórnarskrárlögum til að skila áliti til fjárlaganefndar um þetta mál vegna þess að ég þekki þetta ekki persónulega. Þess vegna er mikilvægt að við séum ekki að taka neina áhættu í þessum málum því að eins og ég sagði í ræðu minni þá tek ég þessar ábendingar mjög alvarlega. Ég tel það skyldu okkar í fjárlaganefnd að taka málið inn og fjalla sérstaklega um þetta og láta gera greinargerð um það hvort einhver vafi leiki á þessu. Ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir okkur því að við megum ekki umgangast stjórnarskrána eins og hvern annan pappír, enda ætlast ég til þess og vonast til að ekki verði neinar deilur um og slíkt verði gert. Hv. þingmaður kom líka inn á kröfurnar. Auðvitað er það þannig, eins og með Ragnars H. Halls-ákvæðið þar sem var búið að gera samning um að lagskipta kröfunum sem var náttúrlega alveg með eindæmum, það var búið að gera það inni í samningunum áður. Auðvitað veltir maður því fyrir sér og við þekkjum alla umræðuna sem varð um það í fjárlaganefnd í sumar. Þetta eitt og sér getur skipt tugum milljarða og það liggur ekki fyrir hvernig þetta verður vegna þess að nú er búið að setja ákveðna EFTA-krækju á þetta með þeim hætti að leita þurfi ráðgefandi álits hjá EFTA-dómstólnum. Ég minni á að einn lögfræðingur, Stefán Már Stefánsson, benti á það einmitt á fundi í fjárlaganefnd að hugsanlega gætu orðið deilur um niðurstöðu EFTA-dómstólsins þó að hún væri kannski í samræmi við dóm Hæstaréttar. Það eru því margir óvissir fletir í lögfræðihluta þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég heyri að við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson erum sammála um að það ber að taka mjög alvarlega þegar einhverjir af færustu lögmönnum landsins og reynslumestu ekki síst koma fram með sitt álit og leggja líka í það að setja það fram skriflega og óttast ekki að þeirra spor verði sett á þetta umdeilda mál. Það þótti mér afar gott. En það er annað sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í. Við óskuðum eftir því í fjárlaganefnd að málið yrði rætt betur innan nefndarinnar, sérstaklega að farið yrði yfir álit efnahags- og skattanefndar. Það komu fjögur mismunandi álit og í rauninni ekkert meirihlutaálit sem var mjög sérstakt, nefndin og ríkisstjórnin eða meiri hlutinn var margklofin í málinu. Þykir hv. þingmanni þetta ekki brjóta í bága við eðlilega starfshætti Alþingis og kannski skýra það að við þurfum að ræða þetta mál í hörgul?

Virðulegi forseti. Ég kom mjög vel inn á það í ræðu minni áðan að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það hvernig við kláruðum þetta mál í fjárlaganefnd. Ég tel það bara eðlileg vinnubrögð þegar fjárlaganefnd óskar eftir umsögn frá efnahags- og skattanefnd að um það sé fjallað í nefndinni. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta ræðu. Ég hjó eftir því í máli hans að hann hafði orðið jafnhissa og ég á ummælum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, varaformanns fjárlaganefndar, um það að hér lægi allt klárt fyrir. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hann deili ekki þeim skoðunum með mér að það væri þess virði að taka þær spurningar sem hafa vaknað til efnislegrar umræðu í fjárlaganefnd og öðrum nefndum, til að mynda varðandi þetta vaxtamál, þetta jafnræðismál, hvort innlánstryggingarsjóður okkar ætti sem gjaldþrota sjóður að sitja við sama borð og innlánstryggingarsjóðir Breta og Hollendinga á grundvelli jafnræðisreglu EES-samningsins. Og einnig það sem rætt hefur verið varðandi stjórnarskrána og hvað þá ef tilfellið er, eins og hefur aðeins komið fram í umræðum í dag, að skuldastaða þjóðarinnar sé hugsanlega mun verri en áður hefur verið talið, þótt ég voni að svo sé ekki og telji reyndar að við höfum fjölmörg tækifæri til að komast út úr þessu, óvanalega mörg sóknarfæri ef vel er haldið á spilunum. En mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þörf sé á því að taka þessi mál til umfjöllunar í nefndinni með sama góða hætti og á sumarþinginu. Ég tek undir það enda fékk formaður fjárlaganefndar og nefndin öll hrós fyrir vinnu sína í sumar en það sama verður víst ekki hægt að segja um vinnuna nú í haust, enda kemur það fram í þremur minnihlutaálitum við fjárlaganefnd að menn telja að þar hafi málið verið rifið út án þess að farið væri í nægilega efnislega umræðu og þá hefði kannski verið minni efnisleg umræða hér. 

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður kom inn á í sambandi við fjárhæðirnar, þá vitum við öll sem erum hér inni að það er alltaf ákveðin gengisáhætta, við getum aldrei komið í veg fyrir hana. En auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um það hverju verður hent út úr þrotabúinu og þar fram eftir götunum þannig að við vitum ekki upphæðina. Það liggur alveg ljóst fyrir og við eigum ekki að láta eins og við vitum hver hún er. Ég geri mér hvorki grein fyrir hver hún er né, eins og var bent á áðan, hvernig Ragnars H. Halls-ákvæðið mun fara. Það er mjög margt sem við vitum ekki og komumst hugsanlega ekki að fyrr en eftir langan tíma. Þess vegna ítreka ég líka eins og ég hef sagt áður, að kannski hefði verið skynsamlegra - það er búið að aftengja efnahagslegu fyrirvarana að því leytinu að við þurfum alltaf að borga vextina og það var einmitt það sem Lee Buchheit, þessi reyndi samningamaður, kom inn á þegar hann hitti fjárlaganefnd í sumar. Hann sagði að við hefðum tvo kosti, annars vegar að setja mjög sterka efnahagslega fyrirvara ellegar að segja að við mundum viðurkenna þessa skuldbindingu og ábyrgjast að greiða 20.887 evrur og setjast síðan niður með Bretum og Hollendingum þegar öllum óvissuspurningum væri svarað um hver heildarupphæðin væri í raun og veru og hvernig íslensk þjóð gæti staðið skil á henni. Það voru hans ráðleggingar. Það sem hv. þingmaður kemur inn á í sambandi við vaxtamálin, þá er auðvitað mjög mikilvægt að við skoðum alla fleti á málinu, um það þurfa ekki að vera neinar deilur. Allir eiga að vera sammála um að skoða alla hluti og ég vil benda á að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson færði mjög sterk rök fyrir því í ræðu á dögunum að hugsanlega væri mjög skynsamlegt að taka breytilega vexti vegna þess að þeir eru mjög lágir á meðan krafan er mjög há. Þetta er hlutur sem við verðum og er skylt að skoða. Hann taldi að það mundi geta sparað okkur allt að 100 milljörðum eftir því sem hann hafði farið ofan í og færði fyrir því ágætisrök þannig að ég vænti þess að hv. fjárlaganefnd fari yfir þessa fleti málsins. Það ættu þá ekki að standa deilur um það við Breta og Hollendinga ef menn vildu breyta vaxtakjörunum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Nú er ég ekki í fjárlaganefnd og hef þar af leiðandi kynnt mér málið af umræðum og viðræðum við fulltrúa í fjárlaganefnd og þeim gögnum sem hér hafa legið fyrir. Hv. þingmaður nefndi Lee Buchheit, sérfræðing í erlendum lánaskilum og samningum á milli þjóða, og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort það sé rétt munað hjá mér að eins og hv. þingmaður vitnaði til hafi Buchheit einmitt talið eðlilegast að við ættum að bíða af okkur storminn og sjá hvernig staðan yrði þá, að í raun og veru hafi hann sagt að samningurinn væri það slæmur að hvernig sem allt færi þá ættum við og yrðum alltaf að fara til Breta og Hollendinga og semja upp á nýtt. Er þetta rétt eftir honum haft? Og er sú staða sem við erum í núna með þennan viðauka við samninginn í frumvarpinu sú ásættanlega staða sem Lee Buchheit velti fyrir sér á sumarþinginu?

Virðulegi forseti. Það sem Lee Buchheit sagði var einfaldlega þetta: Annaðhvort setjið þið mjög sterka efnahagslega fyrirvara - og honum var gerð grein fyrir því í stuttu máli hvað menn væru að hugsa þar, hvernig það gæti gerst - ellegar gangið þið til samninga eftir að búið er að skipta þrotabúinu. Hann varaði okkur við því að gera það öðruvísi, en sagði líka að mjög mikilvægt væri í restina, þegar málið hefði verið á þessu embættismannastigi, þegar menn næðu lendingunni, að fara upp á hið pólitíska, þar yrði endahnykkurinn að verða. Taka þyrfti málið úr þessum þröngu skorðum embættismannanna og færa það upp á pólitíska sviðið. Þannig ráðlagði hann okkur að vinna og þetta er einn reyndasti samningamaður í víðri veröld. Því miður báru stjórnvöld ekki gæfu til - þá líka ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar -  
            

Hæstv. forseti. Ég hef setið hér í nokkra tugi klukkutíma og hlustað á ræður í 2. umr. um Icesave-málið og verð að lýsa vonbrigðum með það að fátt hefur bæst við frá því að við hófum umræðuna. Það hefur líka valdið mér miklum vonbrigðum að ágætur liðsmaður, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, sem barðist mjög fyrir því með mér og fleirum að reyna að ná sátt hér í sumar og var alltaf talsmaður þess að reyna að fara málefnalega í gegnum málin, skuli vera dottinn í þann pytt að vera kominn hér á stundaskrá í andsvör meira og minna eftir einhverjum lærðum spurningum og málinu til lítils gagns. Ég harma það. Mig langar til að fara aðeins yfir aðdragandann. Hér var rætt um að málinu hefði verið kippt út úr nefndinni en þegar málið kom út úr þessari seinni lotu tjáðu stjórnarandstöðuflokkarnir sig mjög skarpt um að ekki kæmi til greina að koma nálægt því. Þess vegna taldi ég enga ástæðu til að eyða miklum tíma í að leita eftir sáttum þegar menn höfðu fyrir fram tekið mjög harða afstöðu. Það voru líka mikil vonbrigði, því að full ástæða hefði verið til að láta reyna á það hvort við gætum aftur komið málinu heilu og óskemmdu í gegn og vegna þess að eitt af því sem við lögðum upp með var að búið væri að setja fyrirvarana, sem við settum hér á sínum tíma, inn í samninginn til að tryggja að þeir væru öruggir og stæðust í framhaldinu, eins og beðið var um með umræðum í byrjun. Af því að við erum að ræða lögfræðiálitin langar mig til að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hér í lokin hvort hann geti ekki staðfest að þrír af þeim fjórum lögfræðingum sem kallaðir voru inn hafi afdráttarlaust sagt að þessir samningar væru ekki brot á stjórnarskrá  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir að koma í andsvar við mig. Þar sem hann spyr mig hvort þessir þrír lögfræðingar hafi ekki sagt að alveg klárt væri að þetta stangaðist ekki á við stjórnarskrána þá verð ég að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að þetta er eini fundur fjárlaganefndar sem ég hef ekki mætt á síðan í vor.  Í máli margra hv. þingmanna hefur komið fram, sem ég tel mjög skynsamlegt og gott, að eðlilegast væri að þessir ágætu lögfræðingar sem telja að ekki sé verið að brjóta stjórnarskrána - eins og ég sagði áðan þá hef ég ekki lögfræðilega þekkingu á því - skrifuðu greinargerð um það sem væri þá aðgengileg öllum hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum þó að þeir eigi ekki endilega sæti í fjárlaganefnd. Ég tel að það væri mjög mikilvægt, því gott væri fyrir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, sem efast hugsanlega um að þetta samræmist íslenskri stjórnarskrá, að geta vegið og metið rökin með og á móti. Komi fram skýr afstaða frá þessum ágætu þremur lögfræðingum sem sátu þennan fund, þá er það bara gott og þá er hægt að útkljá málið og þá þurfum við ekki að rífast um einhver lagaleg álitamál, sem ég hef reyndar persónulega ekki mikið vit á þannig að fólk sem þekkir þessi mál mikið betur en ég verður að vera haldreipi mitt. Það er mjög mikilvægt að greinargerð verði gerð og að þessi vinna fari inn í fjárlaganefnd því þá geta hv. þingmenn haft það haldreipi sem þeir þurfa til að taka 

Hæstv. forseti. Ég bið hv. þingmann velvirðingar á því að hafa ekki munað eftir að hann var ekki á fundinum. Það er rétt sem hann segir að hann hefur verið manna duglegastur að mæta á fundi. Ég ætla þá að upplýsa hv. þingmann um það og mun standa við það hvar sem er að ég gekk eftir því í lok fundar að spyrja þá alla fjóra þessarar einföldu spurningar, því stjórnarandstaðan óskaði eftir því að fjallað yrði um þetta í nefndinni í miðri 2. umr. Mjög óvanalegt er að verða við því að taka mál og ræða í miðri umræðu í þinginu og ég tel eðlilegt að ljúka 2. umr. og taka síðan málið inn. Ég lauk fundinum með því að bjóða að við settumst niður og færum yfir hvað menn óskuðu að ræða, hve langan tíma þyrfti til þess og hvað við ættum að taka fyrir. Ég spurði einfaldrar spurningar: Er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu varðandi stjórnarskrána eður ei? Rætt var um hvort þyrfti greinargerð eða afdráttarlaus svör frá þessum þremur, ég get upplýst hv. þingmann um það. Lögfræðingurinn Sigurður Líndal sem hér skrifar var í raun að kynna vangaveltur sínar og áhyggjur af því hvort þetta gæti verið eitthvert álitamál.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar sem eru reyndar hálfnýjar fyrir mér. En þá þarf ekki að deila mikið um þetta og ég held að mjög gott væri að fá skriflegt svar eða bréf frá þessum ágætu lögfræðingum um að þeir telji að ekki þurfi að skoða hvort þetta brjóti í bága við stjórnarskrána. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við fáum það skriflega frá þessum ágætu lögfræðingum að þeir telji að ekki þurfi að skoða þetta frekar og þurfi ekki að skrifa greinargerð. Ég ætla einfaldlega að óska eftir því að fá bréf í hendurnar frá þessu ágæta fólki. Ég tek hins vegar undir það sem hv. þingmaður sagði áðan að það var til fyrirmyndar að málið skyldi vera tekið til efnislegrar umræðu án þess að 2. umr. væri kláruð  
            

Virðulegi forseti. Það er ekki annað hægt en að bregðast aðeins við þeirri umræðu sem hér fór fram á milli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Ég var nefnilega á þessum fundi. Það er alveg rétt að því ber að fagna þegar stjórnarandstaðan kallar eftir því að fá lögmenn á fund nefndarinnar. Það er mjög gott að það sé gert. Hins vegar finnst mér gagnrýnisvert að ekkert samráð var haft við stjórnarandstöðuna um hverjir yrðu boðaðir á fundinn. Ég sagði á fundi fjárlaganefndar að mér þætti ekki gott, jafnvel þó að ég bæri mikla virðingu fyrir þeim lögmönnum sem þar voru, að þeir aðilar sem tóku mikinn þátt og veittu kannski ráðgjöf við nýju samningana og breytingarnar eða komu að því með einum eða öðrum hætti yrðu svo beðnir um að meta hvort sú vinna færi í bága við stjórnarskrána. Ef við horfum hlutlaust á vanhæfisreglur almennt er það meginregla að aðili sem hefur framkvæmt eitthvað eða komið að málum sé ekki fenginn til að leggja mat á þau verk sín. Þá skiptir engu máli þó að þeir aðilar séu mikils metnir og njóti virðingar. Það má kannski benda á að þetta var einmitt meginástæðan fyrir því að aðskilnaður dómsvalds og framkvæmdarvalds átti sér stað á síðasta áratug. Það var ekki vegna þess að menn treystu því ekki að sýslumenn gætu bæði rannsakað og dæmt í málum, Mannréttindadómstóllinn komst einfaldlega að þeirri niðurstöðu að það gengi ekki upp í lýðræðislegu þjóðfélagi. Að þessu sögðu vil ég taka fram að þegar hv. formaður fjárlaganefndar fullyrðir að þrír af þessum fjórum hafi verið algjörlega sammála um að þetta bryti ekki gegn stjórnarskránni vildi einn af þessum þremur ekki svara spurningunni með já eða nei og það var hv. formaður fjárlaganefndar sem spurði lögmanninn beint út: Viltu svara þessari spurningu játandi eða neitandi? Hún sagði: Nei, ég treysti mér ekki til þess. Ef við förum yfir málin voru útskýringar þessara þriggja lögmanna mismunandi og þeir byggðu niðurstöðu sína á mismunandi forsendum. Ég óskaði líka eftir því við alla þá sem þarna voru að þeir mundu leggja fram afstöðu sína skriflega. Ég sagði við þá: Þið áttið ykkur á því að ef þið gerið það ekki munu þingmenn einfaldlega túlka orð ykkar út og suður og það verður ekki umræðunni til framdráttar. Þessi þrjú, fyrir utan Sigurð Líndal lagaprófessor, sögðust ekki treysta sér til þess á þeim tímapunkti og nefndu að þau hefðu fengið afar lítinn tíma til að fara yfir málið og það væri einfaldlega af þeirri stærðargráðu að það þyrfti að skoða í betra samhengi. Gefum okkur að þessir þrír lögmenn, en tveir þeirra höfðu einhverja aðkomu að setningu laganna, mundu leggja fram eitthvað skriflegt, þá skiptir það í sjálfu sér engu máli vegna þess að fjórir af virtustu og reynslumestu lögfræðingum landsins - tveir virtir lagaprófessorar með mikla reynslu og sem lögmaður held ég að ég geti leyft mér að fullyrða að allir þessir menn njóta virðingar í sinni starfsstétt - meta það svo að Icesave-samningarnir brjóti hugsanlega gegn stjórnarskránni. Þá tel ég  Ég bendi á að þegar upp kom ágreiningur um hvort okkur væri heimilt að gefa frá okkur dómsvaldið þegar samkeppnislögin voru sett í kringum árið 2004 var kallað eftir ítarlegu áliti frá þáverandi lagaprófessor Davíð Þór Björgvinssyni um hvort íslenska þjóðin væri að gefa frá sér dómsvaldið í þeim málum. Það var gert, menn geta skoðað þá niðurstöðu og farið yfir hana. Ég spyr: Væri ekki ráð að fara þannig með þetta stóra mál? Við skulum líka hafa í huga að það er nógur tími til stefnu, og hefur alltaf verið. Stjórnarliðar hafa frá upphafi málsins haldið því fram að hér lægi lífið við. Alls kyns hræðsluáróður hefur dunið á þjóðinni, þingmenn settir í mikla pressu til að klára álit, reynt að keyra málið í gegn með einum eða öðrum hætti. Þá er svolítið athyglisvert að hlusta á það sem þessir lögfræðingar sögðu í nefndinni, þeir sögðu nefnilega að sú málsmeðferð sem hefði átt sér stað í Icesave-málinu mætti ekki undir neinum kringumstæðum vera fordæmisgefandi fyrir sambærileg mál af hvaða stærðargráðu sem þau væru í framtíðinni. Með öðrum orðum segja þessir lögmenn að málsmeðferðin hafi ekki verið nægilega góð, hún hefur reyndar verið fyrir neðan allar hellur. Fjárlaganefnd neitaði að ræða efnahagslegu fyrirvarana frekar, neitaði að ræða álit efnahags- og skattanefndar. Við sögðum: Ef þið viljið ekki ræða þetta málefnalega í fjárlaganefnd þýðir það einfaldlega að málið verður rætt í þingsal út í hörgul. Og það er það sem við erum að gera. Förum aðeins yfir þetta. Hv. varaformaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, sagði að þetta væri ekki alls kostar rétt hjá þessum lögmönnum, fjárhæðin væri mjög skýr. Ég hef ekki heyrt neinn lögmann halda því fram að fjárhæðin sé algjörlega skýr og það liggi nákvæmlega fyrir hversu há greiðslubyrði íslenska ríkisins yrði. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann halda því fram. Það liggur fyrir að það verður greitt úr því hvort neyðarlögin standist eða ekki, það hefur áhrif á Icesave-samningana. Það liggur fyrir að þar sem fjárhæðin er bundin í íslenskar krónur skiptir gengisáhættan gríðarlega miklu máli. Það liggur líka fyrir að það á eftir að skera úr um hvernig útgreiðsla úr þrotabúi Landsbankans á að vera. Hvernig er þá hægt að halda því fram að þetta sé ákveðin fjárhæð? Það er einmitt það sem lögmennirnir benda á, óvissa um hversu háar fjárhæðir koma til með að lenda á komandi kynslóðum er einfaldlega svo mikil að þeir telja að það þurfi að skoða gaumgæfilega hvort sú ákvörðun fari ekki í bága við stjórnarskrána.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Eins og kom fram í máli hans er dómsdagur enn og aftur bæði kominn og farinn og enn hefur ekkert gerst. Sólin kemur upp á morgnana og sest svo síðdegis þannig að mann grunar að hótanirnar séu frekar innantómar. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara betur út í það hvaða gagna hann saknar enn. Hvað þurfum við að fá fram í viðbót? Hvað er það sem við höfum ekki rætt í fjárlaganefnd? Svo væri ágætt að við veltum fyrir okkur, af því að við erum öll á sama báti, hvernig við eigum að klára þetta mál. Við þurfum klárlega að finna út úr því hvort við getum greitt og við þurfum líka að gera upp við okkur hvort það sé heiðarlegt af okkur að taka á okkur skuldbindingar sem er líklegt, eða líklegra en ekki, að við getum ekki staðið undir. Það væri ágætt að fá að heyra vangaveltur hv. þingmanns um þessi atriði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Fjárlaganefnd fékk á sinn fund fyrir tilstuðlan minni hlutans Lee nokkurn Buchheit sem er einhver fremsti sérfræðingur í samningum milli þjóða og hefur tekið að sér að semja fyrir þjóðir sem hafa verið í vandræðum. Hann sagði: Það gengur ekki að samþykkja þetta fyrr en þið vitið nákvæmlega hverjar heimturnar verða úr þrotabúi Landsbankans. Það eru gögn sem við í Framsóknarflokknum höfum kallað eftir frá upphafi málsins. Þau skipta gríðarlega miklu máli. Í annan stað skiptir miklu máli að menn velti fyrir sér þeirri gríðarlegu gengisáhættu sem við erum að taka á okkur. Við skulum hafa í huga að áhættan í öllu málinu er alltaf Íslendinga. Bretar og Hollendingar eru með svo hagstæða samninga að þeir ætla sér ekki að taka nokkra áhættu, áhættan verður alltaf Íslendingum í óhag. Í annan stað vil ég nefna að það sem skiptir gríðarlega miklu máli er að þjóðin átti sig á því að henni er alltaf betur borgið ef hún samþykkir ekki Icesave-samningana. Þá fara ekki skatttekjur 80.000 einstaklinga næstu sjö árin í vaxtagreiðslur af Icesave. Þá þurfa líka Bretar og Hollendingar að fara fyrir íslenskra dómstóla til að fá skorið úr um greiðsluskyldu okkar. Síðast en ekki síst, ef við hefðum sýnt smádug 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég held að þjóðin skilji alveg að henni er alltaf betur borgið ef við göngumst ekki við þessum skilyrðum. Nú þegar hafa nærri því 23.000 manns skrifað undir hjá Indefence, um 10% þjóðarinnar. Við gerum náttúrlega ekki ráð fyrir að ung börn séu þarna þannig að þetta er væntanlega að mestu leyti fullorðið fólk. Ég tek undir með hv. þingmanni um að það er gríðarlega mikilvægt að við förum í það að kynna stöðuna og tala við fólk annars staðar, bæði í Bretlandi og Hollandi og jafnvel víðar um Evrópu, kynna þá stöðu sem við erum í sem er nánast fordæmalaus, að heilt efnahagskerfi hrynur, og gera fólki hreinlega grein fyrir því að við munum ekki ráða við þessar skuldbindingar.

Þú hefur sagt þetta oft áður.

Já.

Þetta er ekkert nýtt.

Þingmaðurinn nefndi Buchheit og ég heyrði því fleygt í þinginu einhvern tímann í sumar að í fyrrahaust hefði komið til greina að fá hann til að aðstoða okkur við þetta mál en hann hefði þótt of dýr. Telur hv. þingmaður að það sé þess virði að reyna aftur?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að nú hafi myndast dálítið sérstakt andrúmsloft í málinu. Ég tel nefnilega að þjóðir heimsins séu farnar að átta sig á því að það gengur ekki að Íslendingar verði látnir taka ábyrgð á galla í innstæðutryggingarkerfi Evrópu. Auðvitað eigum við að leita til manna eins og Lees Buchheits. Hann hefur í tvígang, að því er ég best veit, boðið fram aðstoð sína en stjórnvöld hafa í hvorugt skiptið viljað þiggja aðstoð hans. Og þegar við ræðum þær fjárhæðir sem íslenska ríkið vildi spara sér í sérfræðikostnaði tel ég að það séu einhver hrikalegustu mistök sem stjórnvöld hafa gert. Við vitum að Bretar og Hollendingar eyddu nokkrum milljörðum, eða svo er mér sagt, í að fá sína allra færustu sérfræðinga til að leggjast yfir málið. Þeir sinntu líka vinnu sinni, enda eru samningarnir algerlega einhliða. Ég er þeirrar skoðunar að sú umræða sem farið hefur fram núna hafi vakið þjóðina af værum svefni. Það sýnir sig fyrst og fremst í því að fjöldi undirskrifta inni á vef Indefence-samtakanna stighækkar dag frá degi. Fólk er líka að átta sig á því að allar þær skattahækkanir og niðurskurður eru að miklu leyti til komin vegna þess að gríðarlega háar fjárhæðir vegna Icesave munu lenda á þjóðinni og það gerist strax í dag og ekki bara það, það gerðist í rauninni 

Frú forseti. Ég er sammála því að sólin komi upp á morgun og að bjartsýni á framtíð okkar og baráttuþrek okkar Íslendinga gerir hana bæði fallegri og bjartari, skærari og yndislegri. Tölum ekki íslenska þjóð niður. Við Íslendingar vorum með halla á fjárlögum upp á 185 milljarða á síðasta ári, 2008, sama og á þessu ári, og það stefnir í 185 milljarða. Það er 100 milljarða vaxtagjaldakostnaður sem stefnir í á næsta ári. Icesave, jafnblóðugt sem það er, bætir 10–15% ofan á það þrotabú sem þessi ríkisstjórn tók við, þar á meðal Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Af hverju er þá talað eingöngu um Icesave en ekki um þrotabúið upp á 2.300 milljarða? Ég veit það fullvel, frú forseti, að Icesave er illversta skuldin til að sætta sig við, allt að því óásættanleg, en hún bætir 10–15% ofan á. Eigum við ekki að vera bjartsýn, trúa á framtíðina, trúa á það sem við höfum? Við erum ríkasta land í heimi. Eigum við ekki að trúa á okkur, á okkar framtíð, að við getum klárað okkur og vera ekki að einblína á Icesave sem er miklu minna dæmi en þær óreiðuskuldir sem við tókum við? Eigum við líka að vera óreiðumenn í pólitík? Það er búið að lofa úti í heimi og búið að samþykkja á Alþingi Íslendinga, 5. desember 2008, með hjásetu sjálfstæðismanna, að þetta væri leiðin.

Virðulegi forseti. Mér þótti þessi fyrirspurn vera ansi undarleg vegna þess að við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að sólin komi upp á morgun. Við höfum verið bjartsýnir og við höfum reynt að telja kjark í íslensku þjóðina. Það hefur ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar ekki gert með endalausum dómsdagshótunum ef við samþykkjum ekki Icesave. Það er rétt hjá hv. þm. Atla Gíslasyni að hér eru háar greiðslubyrðir út af öðrum lánum. Ég dreg það ekkert í efa. En hvað sem honum finnst um þá viðbót og að hún sé lítils virði í hinu stóra samhengi skiptir hún engu að síður gríðarlegu máli. Ég trúi ekki öðru en þingmaðurinn sé mér sammála um það. Á þessum tímum eiga Íslendingar að sýna kjark. Þeir eiga að sýna að þeir eru sjálfstæð þjóð og enginn getur lofað því að Alþingi Íslendinga komist að fyrir fram ákveðinni niðurstöðu. Ef forráðamenn þjóðarinnar hafa lofað einhverju úti í heimi, brýtur það einfaldlega í bága við þau lög og þær reglur sem við setjum okkur á Alþingi. Það var samþykkt á Alþingi að ganga til samninga með skilyrðum. Lögmaðurinn veit vel … 

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn með réttum hætti.

Frú forseti. Ýmislegt kunnum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í málþófi en aldrei í sögu Alþingis hefur fundarstjórn forseta verið misnotuð með þeim hætti sem hér hefur gerst, með eilífum deilum á fundarstjórn forseta sem allir hafa staðið sig afar vel í erfiðri stöðu. Og annað sem tekur út yfir allan þjófabálk er að menn skuli fyrir fram vera búnir að ákveða að fara í andsvör án þess að heyra ræður manna. Við stöndum frammi fyrir þeim kaleik, hv. þingmaður, þeirri helmingaskiptareglu sjálfstæðismanna og Framsóknar að þeir skiptu bönkunum upp á milli sín árið 2001 og 2002.

Vorum við ekki að einkavæða þá?

Við erum að taka eitrið  Virðum lýðræðið. Ég virði það að stjórnarandstaðan tali, en að skipuleggja andsvör fyrir fram með tveggja daga eða eins dags fyrirvara við ræðum sem menn hafa ekki heyrt er út í hött. Það á ekkert skylt við lýðræði. Það á heldur ekkert við lýðræði að deila á fundarstjórn forseta skipulega á klukkutíma fresti. Ég ætla þingmönnum fullt málfrelsi, fullt lýðræði, algerlega skilyrðislaust, en að misnota þingskapareglur Alþingis með þeim hætti sem hér hefur gerst í marga daga er fyrir mér óþolandi.

Virðulegi forseti. Lítið finnst mér leggjast fyrir hv. þm. Atla Gíslason.

Af hverju persónugera?

Vinstri grænir lögðust hart gegn því … 

Lestu þingsöguna.

Það þarf að ræða fundarstjórn forseta. Það er alveg á hreinu þegar forsetar svara engum spurningum sem að þeim er beint og neita að gefa upp hversu lengi standi til að hafa þingfund. Það má vel vera að Vinstri grænir hafi ekki farið oft upp í fundarstjórn forseta en það er vegna þess að þeir gátu talað út í hið óendanlega. Við erum að tala um Íslandsmeistarana í málþófi. Á hverju einasta ári þegar Vinstri grænir voru í stjórnarandstöðu, og þau ár voru mörg, hófu þeir málþóf. Þeir koma svo hér upp og leyfa sér að vera með einhvern geislabaug og skammast út í það að við viljum ræða þetta mál. Það var tekið með ofbeldi út úr fjárlaganefnd. Hvernig væri, vegna þess að ég hef ekki farið í fyrir fram ákveðin andsvör, 

Hæstv. forseti. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseti getur upplýst hvort hæstv. forsætisráðherra verður við umræðuna í kvöld. Ástæðan fyrir því að ég spyr er að hæstv. forsætisráðherra tjáði sig í fjölmiðlum í kvöldmatnum um að ekki hefði fengist fram endurskoðun á efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins nema samkomulag væri að nást, ég man ekki hvernig hæstv. forsætisráðherra orðaði það, varðandi Icesave. Hún tengdi þessi mál saman sem stangast á við yfirlýsingar framkvæmdastjóra og talsmanns Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gagnvart Íslandi og ég teldi rétt að hæstv. forsætisráðherra tjáði sig um þetta atriði í umræðunni í kvöld. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta hvað líði ferðum hæstv. ráðherra.

Þessu er áður svarað.

Forseti getur tekið fram að hæstv. forsætisráðherra er í húsi og er í færum til að fylgjast með umræðu og sjónarmiðum hv. þingmanna. Að öðru leyti getur forseti ekki tjáð sig um ferðir forsætisráðherra um húsið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra sé í húsi og ég fagna því sérstaklega að hún leggi sig fram um að hlusta á ræður okkar stjórnarandstöðuþingmanna. Ég hafði reyndar ekki búist við neinu öðru, en ég held að það sé mjög brýnt að við fáum úr því skorið hver segir satt og rétt frá í þessu máli. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa þvertekið fyrir að tengsl séu á milli Icesave eða deilu Íslendinga við Breta og Hollendinga og þeirrar fyrirgreiðslu sem sjóðurinn ætlar að veita Íslendingum. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að þetta er hluti af hræðsluáróðrinum sem hefur dunið á íslensku þjóðinni að undanförnu en engin rök hafa verið færð fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum við 2. umr. breytingu á lögum nr. 96/2009, um hvort heimila eigi ríkisábyrgð á lánum til Hollendinga og Breta vegna Icesave-reikninganna svokölluðu, lána sem íslenska þjóðin stofnaði ekki til heldur óábyrgir bankamenn gamla Landsbankans í því umhverfi sem hér var skapað og varð að veruleika með tilskipun Evrópusambandsins. Við þetta glímir Alþingi nú og sitt sýnist hverjum. Við ræðum stórar og miklar upphæðir sem komandi kynslóðir eiga að greiða ef þetta frumvarp verður að lögum. En það er eitt, herra forseti, sem hefur angrað mig undanfarna daga og ekki verið tekið með inn í þessa umræðu og tengist líka Landsbankanum, það að á dögunum gaf nýi Landsbankinn út 260 milljarða kr. skuldabréf til gamla Landsbankans og sem á komandi árum verður breytt í gjaldeyri. Í fyrstu þegar þetta 260 milljarða kr. lán var greitt frá nýja bankanum yfir í þann gamla héldu menn að skuldabréfið yrði strax baggi á krónunni. Svo er ekki. Í tilkynningu frá fjármálaráðuneytinu er sagt að ekki verði byrjað að greiða vexti og afborganir af þessu láni upp á 260 milljarða kr. fyrr en árið 2014 þannig að þjóðarbúið, íslenska ríkið, hefur fengið gálgafrest á þessu láni. Hins vegar mun þessi frestur hafa það í för með sér, hæstv. forseti, að áfallnir vextir og afborganir á höfuðstól lánsins mun dreifast yfir á færri ár og því verða árlegar greiðslur enn hærri þegar byrjað verður að greiða af láninu 2014, þ.e. 60–70 milljarðar. Hafa menn íhugað hvert erlent greiðsluflæði verður á árunum 2014–2018 ef við tökum saman greiðslur ríkis og sveitarfélaga, greiðslur af Icesave og greiðslur vegna þessa 260 milljarða kr. skuldabréfs gamla Landsbankans sem gefið var út af nýja Landsbankanum? Erlendir vextir og afborganir þessara aðila verða um 60 milljarðar nettó á næsta ári en þegar við bætast afborganir af Icesave-skuldbindingum 2016 og 2017 og af bréfi Landsbankans 2014 hækkar þessi tala hins vegar upp í 150 milljarða kr. Á árunum 2014–2018 verður erlent greiðsluflæði íslenska ríkisins 150 milljarðar íslenskra króna fært yfir í gjaldeyri á þeim tíma. Hvernig í veröldinni á íslenska þjóðin, íslenska ríkið, að geta staðið undir þessum skuldbindingum? Þetta skuldabréf nýja Landsbankans til gamla Landsbankans hefur ekkert verið rætt í þessari umræðu allri, enda svo sem ekki ríkisábyrgð á því með sama hætti og þessum lánum, en þetta er hluti af þeim greiðslum sem koma til á árunum 2014–2018. Eftir 2018 lækkar þessi 150 milljarða kr. upphæð niður í 100 milljarða kr. Svo tala menn um að það eigi að afgreiða þetta sisona frá Alþingi. Við gátum sætt okkur við, hæstv. forseti, þau skilyrði eða þá fyrirvara, lagalegu og efnahagslegu, sem við settum í ágúst 2008. Þeir eru horfnir í dag og skuldbindingar íslenska ríkisins, hæstv. forseti, eru bæði óljósar og ófyrirsjáanlegar, bæði hvað varðar fjárhæðir og tímalengd. Svo leyfir hv. varaformaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, sér að koma í ræðustól og segja að upphæðirnar séu klárar í erlendri mynt og að upphæðirnar séu klárar í íslenskum krónum frá 22. apríl. Það eru engar upphæðir klárar, hæstv. forseti, í fyrsta lagi vegna þess að enginn veit hvaða heimtur verða af eignum Landsbankans en það er alveg ljóst að við á Alþingi erum að leggja til með þessu frumvarpi, eða hæstv. ríkisstjórn og þá væntanlega fyrir tilstilli stjórnarliða, að Íslendingar skuldbindi íslenska ríkið um óljósar og ófyrirsjáanlegar fjárhæðir og tímalengd sömuleiðis. Og menn tala um að þetta fari ekki í bága við stjórnarskrá Íslands. Það kann að vera að svo sé ekki, en þetta brýtur í það minnsta í bága við þágu þjóðarinnar. Það er nokkuð ljóst. Að því ætlar sá þingmaður sem hér stendur ekki að standa. Það væri óskandi að einhver hv. þingmaður úr stjórnarliðinu gæfi mér upplýsingar um hvernig hann teldi að við gætum greitt þessar skuldbindingar Icesave og hvernig við getum greitt þessar skuldbindingar þessa ágæta láns frá nýja Landsbankanum yfir í þann gamla þegar það kemur til greiðslu 2014–2018. Hvernig á íslenska ríkið að fara að því að greiða 150 milljarða kr. í vexti og afborganir á þeim tíma? Við erum í dag með 180 milljarða kr. halla á ríkissjóði sem reyna á að skera af næstu 3–4 árin með ótrúlegum skattahækkunum og nálgunum sem vinstri menn bjóða upp á. Hvernig ætla þeir sér að ná þessu árin 2014–2018? Þetta er ekki langt inn í framtíðina. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki sem hægri maður og kjósandi Sjálfstæðisflokksins um áratugaskeið að firra mig og minn flokk ábyrgð á því ástandi sem ríkir í samfélaginu, hef aldrei gert og mun ekki gera. Minn flokkur er hluti af því umhverfi sem skóp það umhverfi sem við búum við. Hann tók þátt í einkavæðingu bankanna og hann er hluti af því. Á því ber ég ábyrgð sem hægri maður og kjósandi Sjálfstæðisflokksins. En ég ber ekki og ætla aldrei að bera ábyrgð á því Icesave-frumvarpi sem hér liggur fyrir. Það frumvarp er alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarflokka Vinstri grænna og Samfylkingar og þeirra stjórnarliða sem greiða munu því atkvæði. Þeir skipuðu samninganefndina, þeir skrifuðu undir, þeirra er ábyrgðin og ábyrgðina skulu menn axla þegar hún blasir við. Aðrir verðar að bera ábyrgð á því sem þeir stóðu að. Hæstv. forseti. Þær fjárhæðir sem verið er að ræða, hvort heldur er í Icesave og afborgunum og vöxtum eða skuldabréfi nýja Landsbankans sem gefið var út til gamla Landsbankans upp á 260 milljarða kr., erum við að tala um afborganir á árunum 2014–2018 upp á 150 milljarða kr. Það er of mikið, það mun íslensk þjóð ekki ráða við þrátt fyrir að ég hafi tröllatrú á þjóðinni og landsmönnum öllum. Sumar byrðar eru þannig að þær verður erfitt að yfirstíga.

Herra forseti. Ég vildi koma upp til að þakka síðasta ræðumanni, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, fyrir ræðuna. Hún hefur oft komið í ræðustól og verið hreinskipt og beinskeytt og talað beint frá hjartanu. Það ætla ég líka að gera. Á árinu 2008 var 185 milljarða kr. halli á ríkissjóði, árið 2009 sama fjárhæð. Árið 2010 stefnir í sömu fjárhæð, 185 milljarða kr. Þjóðin er í miklum þröngum, þjóðin er í mikilli neyð. Þegar við vinstri græn komum að ríkisstjórnarborðinu var skuldin, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, 2.300 milljarðar kr. Það var þrotabúið sem við tókum við, 2.300 milljarðar. Nú stöndum við frammi fyrir tveimur afarkostum sem eru mér afar þungir, að segja já eða nei. Þetta er þungbærasta raun sem ég hef staðið frammi fyrir á mínum pólitíska ferli. 2.300 milljarðar, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Icesave-reikningurinn bætir á það 10–15%. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, eigum við að berjast eða eigum við að gefast upp?

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu ætlum við að berjast. Uppgjöf á ekki að vera til. Mér er fullkunnugt um að í október árið 2008, hv. þm. Atli Gíslason, varð hér hrun þriggja banka. Hér hrundi fjármálakerfi þjóðarinnar. Mér er jafnkunnugt um það og hv. þingmanni. Ég er Íslendingur og bjó í þessu landi á þessum tíma og ég var jafnframt þingmaður og vissi hvað hér fór fram, þannig að mér er fullkunnugt um hrunið. Mér er líka fullkunnugt um hver halli ríkissjóðs er. En af því hv. þm. Atli Gíslason spurði: Eigum við að gefast upp eða berjast? segi ég, hæstv. forseti, við hv. þm. Atla Gíslason: Við skulum berjast. Við skulum berjast saman gegn Hollendingum og Bretum, gegn þeim afarkostum sem hér eru settir í þessu frumvarpi og í þessum lánasamningum, þeirri skilyrðislausu uppgjöf sem í þeim felst, segja nei og byrja upp á nýtt, hv. þm. Atli Gíslason, reyna að semja upp á nýtt. Þar sem ég þekki til hv. þingmaður, og samningum hefur verið hafnað, reyna menn upp á nýtt að semja. Með fullri virðingu fyrir hv. þingmanni, læt ég hann ekki segja mér að það sé ekki verk sem er vinnandi.

Herra forseti. Það er mín skoðun að þessi umræða hafi verið afvegaleidd ótrúlega mikið, að hún standist ekki. Við stöndum frammi fyrir 2.300 milljörðum. Það er kjarni málsins. Ofan á það bætist Icesave. Eigum við að taka þann slag eða ekki? Eigum við að fara aftur í að semja? Eigum við fara aftur í dómsmál eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins mæla með, sem þeir gáfu frá sér í desember 2008 gegn stórum andmælum mínum? Þeir gáfu það svo harkalega frá sér, undir hjásetu Framsóknarflokksins,  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að umræðan hafi verið afvegaleidd. Það væri þá ágætt að hv. þingmaður útskýrði í hvaða veru það er. En með fullri virðingu fyrir hv. þm. Atla Gíslasyni verð ég að segja að það er frekar skondið að sjá hann standa hér í pontu nú og verja Icesave, verja það frumvarp sem hér liggur fyrir núna, maðurinn sem hafði allt aðra skoðun á málinu í haust. En af því hv. þingmaður skiptir um skoðun, og það er hið besta mál að menn geri það, verð ég að segja að sá samningur sem hér er er að mínu mati óásættanlegur. Og það verð ég að segja, hæstv. forseti, að ég vildi frekar fengi ég einhverju um það ráðið að vera dæmd til þess að greiða það sem hér liggur fyrir en að 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ágæta ræðu. Það hefur komið ítrekað fram hér í andsvörum stjórnarliða og kannski aðallega í ræðum þeirra undir liðnum um fundarstjórn forseta, að þeir hafa haldið því fram að ekkert nýtt komi fram. En ég gat ekki betur heyrt en að þingmaðurinn nefndi hlut sem hefur lítið verið ræddur hér í þessum ræðustól og ekkert verið ræddur í fjárlaganefnd þar sem þetta er eitt af þeim málum sem komið hafa upp eftir að málið var tekið úr nefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeim skoðunum með mér að það sé nauðsynlegt að taka þetta mál úr umræðunni í þinginu og í nefnd þar sem komið hafa fram umtalsverðir og nýir hlutir á síðustu vikum og dögum. Það hlýtur að vera óhjákvæmilegt og miklu gáfulegra að hafa efnislega umræðu um þessi mál í nefndum en að við séum að reyna að gera það hér í ræðustól þar sem hver kemur upp á fætur öðrum og þylur upp einhverja pólitíska afstöðu. Hvert einasta mál verður með karpstíl. Það er mjög erfitt fyrir þá sem þurfa að hlusta á þetta að greina aðalatriðin frá öllum þeim bunugangi sem hér er. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún deili þeim skoðunum með mér að það væri eðlilegast að taka þetta mál til hliðar. Það hefur auk þess komið fram að það er ekkert sérstakt sem kallar á að við ljúkum þessu í dag eða morgun eða á næstu dögum. Við þurfum að fara miklu betur yfir þetta mál, skoða það frá grunni. Ég hefði áhuga á að ræða það við hv. þingmann hvort 

Hæstv. forseti. Já, það er skoðun mín að það ætti að taka þetta mál úr þeirri umræðu sem það er í hér og fara með það aftur í fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd og skoða málið frekar. Það á líka að taka, af því við erum að tala um ríkisábyrgð á Icesave sem er arfur úr gamla Landsbankanum, það skuldabréf sem Nýi Landsbankinn gaf út inn í gamla Landsbankann upp á 260 milljarða. Það á að ræða það og skoða hver staðan verður og hvert greiðsluhlutfall okkar verður á árunum 2014–2018. Ég held að það skipti máli og sé mikilvægt, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson. Við sömdum í sumar, eins og margoft hefur komið fram þar sem Alþingi setti efnahagslega og lagalega fyrirvara sem samþykktir voru hér. Stjórnarherrarnir sögðu þá að þeir væru fínir og rúmuðust innan samninganna. Við bundum við það vonir að hlutirnir yrðu með þeim hætti, svo varð ekki. Við fáum til baka annað frumvarp sem er að mati stjórnarandstöðunnar í það minnsta ekki ásættanlegt. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég hefði haldið að það væri skynsamlegast að fella þessa samninga, fella frumvarpið, segja nei við þessum samningum og hefja umræðuna á nýjan leik. Sumir segja að það sé ekki hægt og það væri þá ágætt að vita af hverju það er ekki hægt. Enn þá hefur enginn svarað því. Menn verða að koma með rök fyrir því þegar þeir segja að eitthvað sé ómögulegt en ekki segja af því bara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Á sumarþinginu eftir mjög langa og stranga vinnu var kominn ákveðinn fyrirvari við það frumvarp sem fór að lokum hér í gegn. Reyndar greiddum við Framsóknarmenn atkvæði gegn þeirri niðurstöðu, við töldum að ekki væri nægilega langt gengið. Við óttuðumst einmitt að á þetta yrði litið sem tilboð sem okkur fannst ekki hafa gengið nærri nógu langt, þetta væri tilboð um nýjar samningaviðræður. Við vorum á þeirri skoðun þá að það þyrfti að ganga til nýrra samninga. Vegna orða hv. þm. Atla Gíslasonar áðan vil ég minna á að framsóknarmenn töldu á síðastliðnu hausti að hér hefði átt að standa miklu kröftugar upp og mótmæla þeim hryðjuverkayfirlýsingum og ákvörðunum sem Bretar dembdu yfir okkur með því að beita hryðjuverkalögum á Landsbankann og Ísland.  
            

Forseti minnir á að andsvörum má einungis beina að máli ræðumanns en ekki öðru andsvari samkvæmt þingskapalögum.

Hæstv. forseti. 28. ágúst 2009, þegar frumvarp nr. 96 frá þeim tíma var borið hér upp til samþykktar og synjunar sátu 14 þingmenn Sjálfstæðisflokksins hjá, tveir sögðu nei. Ástæðan fyrir hjásetu minni í því máli þá var einfaldlega sú að ég taldi að fólkið sem Sjálfstæðisflokkurinn tilnefndi í fjárlaganefnd hefði unnið vel og vendilega þar inni, það hefði komið að þeim sjónarmiðum þokkalega ásættanlega. Þau voru borin upp, lagaleg og efnisleg, og þess vegna, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, greiddi ég í það minnsta ekki atkvæði gegn því, ég taldi að við hefðum náð árangri sem hægt væri að fara áfram með og þetta voru lög frá Alþingi. Þau lög eru enn í gildi en þeim er verið að breyta. Hér er 

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, þar sem hún hefur látið í ljós áhyggjur af því hvað muni verða um íslenska þjóð ef við göngum til þessara samninga, hvort hún hafi ekki áhyggjur af viðvörunum Seðlabankans til forsætisráðherra, sem bárust með bréfi 9. október sl. þar sem segir að lánshæfismat Íslands muni að öllum líkindum lækka, náist ekki sátt í Icesave-deilunni og að endurskoðun efnahagsáætlunarinnar muni tefjast. Þar er líka bent á að stofnfjárfestar kunni að verða tilneyddir til að selja eignir sínar um leið og færi gefst vegna þess að þeim sé ekki heimilt að fjárfesta í lágt metnum eignum og lægra lánshæfismat gæti þannig skapað hættu á óstöðugleika þegar höft verða afnumin. Því er talið að það gæti orðið ráðlegt að fresta a.m.k. afnámi hafta á tiltekna eignaflokka. Síðan er varað við því að þetta muni geta torveldað endurfjármögnun íslenskra fyrirtækja og sveitarfélaga og það muni verða erfiðara fyrir fjármálastofnanir að ná undir sig fótum á ný og sama muni eiga við um aðgengi ríkissjóðs að erlendum fjármálamörkuðum. Nú spyr ég hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur: Hefur hún ekki áhyggjur af þessu? Og í framhaldi af því þegar hún segir: Getum við ekki bara fellt þennan samning, það hlýtur að vera hægt? - Vissulega hlýtur það að vera tæknilega framkvæmanlegt að fella samninginn, en ég spyr á móti: Er það áhættunnar virði að mati hv. þingmanns?

Frú forseti. Að sjálfsögðu hafa allir, og ég þar með talin, áhyggjur af íslensku efnahagslífi. En í bréfi Seðlabankans, sem er frá 9. október, áþekkt og bréf sem fjárlaganefndin fékk inn á liðnu sumri, er sagt að að öllum líkindum muni lánshæfi lækka. Jafnframt er sagt að hugsanlega gangi efnahagsáætlunin ekki eftir. Það var líka sagt í sumar. En ég vil segja, hæstv. forseti, við hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur varðandi gjaldeyrishöftin, hvort þau sem slík muni hafa áhrif í þessa átt eða hina, að við þurfum að greiða Icesave-skuldirnar ásamt skuldabréfi frá Nýja Landsbankanum yfir í gamla Landsbankann. Á árunum 2014–2018 þurfum við að greiða 150 milljarða. Þá erum við einfaldlega að tala um gjaldeyrishöft næstu 20 árin, hv. þingmaður.

Forseti biður um ró í þingsalnum

Eru ekki sömu þingsköp í salnum?

Forseti biður um ró í þingsalnum.

Herra forseti. Ég hélt að ein þingsköp giltu fyrir alla þingmenn. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerir lítið úr viðvörunum Seðlabankans og tekur fram að þar sé einungis verið að ræða um líkindi. Þau líkindi virðast nú vera að koma fram með síðustu fréttum af Norræna fjárfestingarbankanum og margt bendir til þess að líkindin, eða þær líkur sem leitt er að, í bréfi Seðlabankans muni koma fram. Því segi ég aftur enn og aftur við hv. þingmann: Telur hún það áhættunnar virði að fara út í óvissuna, fella þennan samning með þeim líkindum sem uppi eru hvað varðar afleiðingarnar af því? Er hún tilbúin að taka áhættuna? Er það umhyggjan fyrir íslenskri þjóð?

Hæstv. forseti. Ég var ekki að gera lítið úr ábendingu Seðlabankans eða því sem fram kom í bréfinu 2009. Ég sagði hins vegar að þetta væri nákvæmlega það sama og fram hefði komið í bréfi sem sent var fjárlaganefnd á síðastliðnu sumri og það gerðist ekkert af því sem Seðlabankinn hafði þá spáð, ekkert. Þannig er það, hæstv. forseti, og ég var ekki að gera lítið úr því og geri ekki lítið úr efnahagsástandi íslensku þjóðarinnar. Svarið við fyrirspurn hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, hvort ég telji það áhættunnar virði að segja nei við því frumvarpi sem hér liggur fyrir um ríkisábyrgð og reyna að semja við Hollendinga og Breta á nýjan leik, er einfaldlega já. Ég tel það áhættunnar virði fyrir íslenska þjóð að við förum aftur í samningaviðræður og reynum að ná fram 

Beðist er velvirðingar á því að klukkan í ræðupúlti og ljósið eru frosin þannig að hv. þingmaður fékk ekki viðvörun á hefðbundinn hátt í stólnum en forseti gætti að því að þingmaðurinn fengi tilskilinn tíma í andsvari.

Það er bara örstutt ábending eða spurning til hæstv. forseta. Hún er á þá leið hvort hæstv. forseti sjái því nokkuð til fyrirstöðu að þeir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem áhuga hafa á að tjá sig um þetta mál komist hratt og örugglega á mælendaskrá og rýmt verði fyrir þeim þar eftir því sem heimilt er samkvæmt þingsköpum. Þetta er lagt til í ljósi þess að lítið hefur heyrst frá þeim öðrum en hæstv. fjármálaráðherra í þessari umræðu og ljóst er að margir þeirra hafa ábyggilega mjög áhugaverð sjónarmið fram að færa. Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé, ef vilji þeirra stendur til þess sem ég veit ekki, hægt að rýma til á mælendaskrá í samræmi við ákvæði þingskapa.

Virðulegi forseti. Í ræðum fyrr í dag og í nótt hef ég verið að velta fyrir mér stjórnarskrárhluta þessa máls. Ég þakka forseta rúman ræðutíma, forseti lætur mig bara vita þegar -

Forseti vekur athygli á því að klukkan er ekki enn rétt, eins og þingmaðurinn sér. Hann sér hvaða tíma hann á eftir, við reynum að koma klukkunni í lag eins fljótt og unnt er.

sjálfsagt, herra forseti, þú bara notar hljóðfærið. Ég ætla áfram að ræða aðeins þennan stjórnarskrárþátt út frá þeim vangaveltum sem komið hafa upp. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því að ég hef hér útskrift af ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar frá því í dag eða í morgun þegar ákveðið var að hafa þennan fund í lengra lagi. Ég held, herra forseti, að ekki væri úr vegi að hv. þingmaður, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, væri hér í salnum undir þessari umræðu því að svo sannarlega er ástæða fyrir þingmenn að eiga orðastað við hv. þingmann og fyrrverandi viðskiptaráðherra um þetta Icesave-mál sem varð að mínu viti að stórum hluta til á hans vakt eins og sagt er. Fyrst þingmaðurinn var svona ákafur í að hafa kvöldfund um mál sem tengist ráðherratíð hans svo sterkum böndum tel ég fulla ástæðu til þess að hann sitji hér og hlusti og taki þátt í umræðunum. 
             Góð ábending, hv. þingmaður, hann er á fundi frammi í matsal og mun, held ég, flytja góða ræðu hér á eftir til heiðurs hv. þingmanni. En, herra forseti, ég var að velta fyrir mér stjórnarskrárhluta málsins og var búinn að fara yfir u.þ.b. 2/3 af grein þeirra Lárusar Blöndals, Sigurðar Líndals og Stefáns Más Stefánssonar. Ég var og er enn að velta upp þeim efasemdum sem þar koma fram um stjórnarskrána og mælist til þess að frá því verði gengið vel í fjárlaganefnd að þetta verði skoðað vandlega og formleg álit fengin á þessum þætti, því það má ekki ríkja um þetta vafi á nokkurn hátt. Í grein þeirra er millifyrirsögn sem heitir „Óviss skuldbinding“ og langar mig að lesa aðeins upp úr þeim hluta greinarinnar. Hér segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt því sem rakið er hér að framan er með lagafrumvarpi því sem breyta á lögum nr. 96/2009 gert ráð fyrir að ábyrgðarskuldbinding ríkisins sé ótímabundin og önnur ákvæði þannig úr garði gerð að í raun virðist enginn vita með vissu hvaða skuldbindingar sé verið að gangast undir ef frumvarpið verður samþykkt.“ Það er lykilþáttur í allri þessari umræðu, herra forseti, að því er ekki svarað hversu lengi og hversu há og mikil sú ábyrgð sem Alþingi fjallar um er - og mun hugsanlega veita, það veit í rauninni enginn enn - og hversu lengi hún mun gilda. Svo segir, með leyfi forseta: „Draga verður í efa að lög af þessu tagi fáist staðist kröfur 40. gr. stjórnarskrárinnar um skýra og afdráttarlausa lagaheimild. Svipað á við um fjárveitingavaldið, skv. 41. gr. stjórnarskrárinnar má ekkert gjald reiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Hér er sem sé verið að draga í efa að það frumvarp sem liggur frammi standist 40. gr. stjórnarskrárinnar um skýra og afdráttarlausa lagaheimild, þ.e. að það sé klárt og kvitt um hvað þau lög gilda sem setja á og um hvað ábyrgðin snýst, hversu víðtæk hún er og hvenær hún tekur enda. Hér er önnur millifyrirsögn, herra forseti, sem heitir „Réttur framtíðarinnar“. Þar segir, með leyfi forseta: „Einnig má halda því fram að verið sé að ganga á lýðræðislegan rétt kjósenda með því að binda hendur Alþingis gagnvart erlendum ríkjum til ófyrirsjáanlegrar framtíðar við skuldbindingar sem geta reynst þjóðarbúinu ofviða og eru þar að auki líklega umfram lagaskyldu. Slíkt fær varla staðist 1. gr. stjórnarskrárinnar um löggjafarvald Alþingis.“ Enn á ný eru færð rök fyrir því að um þetta leiki vafi og tekið dýpra í árinni en svo að um það ríki vafi, í raun og veru er verið að segja að þetta stangist á við stjórnarskrána. Það er mjög alvarlegt, herra forseti, og mikilvægt að fjárlaganefnd og þingið láti skoða það til hlítar, m.a. með því að kalla eftir formlegum álitum varðandi þetta efni. Það er ótækt að Alþingi og þingmenn, sem skrifað hafa undir eið við stjórnarskrána, gangi á svig við hana. Í niðurlagi greinarinnar segir, með leyfi forseta: „Í stuttu máli má halda því fram með fullum rökum að verið sé að skerða fullveldi ríkisins umfram það sem stjórnarskrá heimilar.“ Er það þannig, herra forseti, að við getum tekið þá áhættu sem felst í þessum orðum að mögulega séum við að skerða fullveldi ríkisins? Ég fæ ekki með nokkru móti séð að nokkur þingmaður geti samþykkt slíkt án þess að það sé fullkannað, ekki síst vegna þess eiðs sem þingmenn undirrituðu eins og þeim ber að gera. Hægt er að velta þessu máli fram og til baka, hvort fleiri þættir séu í frumvarpinu sem þetta getur átt við. En þarna hafa þessir ágætu lagasérfræðingar eða lögfróðir menn ritað þessa grein og velt þessu upp og okkur ber að taka þetta alvarlega, skoða þetta með formlegum og efnislegum hætti. Hér hefur verið farið yfir málið munnlega í ræðum en það er einfaldlega ekki nóg, þetta þarf að liggja fyrir og það þarf að fara í það efnislega. Þetta er eitt atriði af nokkrum er varða þetta frumvarp sem er mikilvægt að skoða. Síðan má velta því upp, herra forseti, hvort ekki sé eðlilegt að þjóðin fái að segja skoðun sína á skuldbindingu þeirri sem í þessu felst, skuldbindingu sem ekki sér fyrir endann á, skuldbindingu sem börn okkar munu þurfa að standa skil á. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki samvisku í mér eins og málið er í dag að samþykkja það eins og það lítur út, ekki síst vegna þess að ég horfi til barna minna með það í huga að leggja þetta á þau. Það má líka velta því fyrir sér hvers vegna við erum að ganga þennan veg núna. Það er alveg ljóst að fyrir rúmu ári, þegar hið svokallaða hrun varð, voru hér mjög viðsjárverðir tímar. Stjórnvöld hafa örugglega á þeim tíma eins og nú tekið rangar ákvarðanir á einhverjum tímapunkti. En við getum ekki horft fram hjá því að aðstæður í dag eru töluvert aðrar en þær voru fyrir rúmu ári. Það hefur margt gerst, margt breyst, málið þróast, margt komið upp á yfirborðið. Ég vil fullyrða það, herra forseti, að það mál, það Icesave-mál ef þannig má orða það, sem Alþingi fjallaði um og kom fram fyrir rúmu ári er ekki sama eðlis og með sömu formerkjum og það mál sem við erum með í dag. Það er alveg ljóst í mínum huga að ríkisstjórnir Evrópusambandsríkja, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hafa beitt íslenska þjóð harðræði í þessu máli. Þar stangast reyndar á fullyrðingar stjórnmálamanna hér og framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ýmissa annarra um hvað telst satt og rétt í því stóra máli. Það kemur vonandi í ljós og það þarf að koma í ljós því að við getum ekki horft fram hjá því að þarna er mismunandi sýn uppi. Hitt er hins vegar ljóst, herra forseti, að það á ekki við lengur að við fáum ekki lánin sem eru forsenda þess að við getum haldið áfram við endurreisn landsins.

Virðulegur forseti. Um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna langar mig að spyrja hvort hann sé sammála því að þar sem í viðaukasamningnum er gert ráð fyrir að því litla sem eftir stendur af fyrirvörum sem Alþingi setti með lögum sé nú stungið inn í fyrirvarana í viðaukasamninginn og þannig séu fyrirvararnir ekki lengur virkir í sjálfstæðum lögum frá Alþingi hafi Bretum og Hollendingum tekist að fá ríkisstjórn Íslands til að gera tillögu að breytingu á lögum frá Alþingi og það séu erlendar ríkisstjórnir sem fái íslenska ríkisstjórn til þess. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að löggjafinn, Alþingi Íslendinga, geti sagt dómsvaldinu fyrir á þann hátt sem gert er í þessu frumvarpi, að Hæstiréttur Íslands eða annað dómstig þurfi að taka mið af niðurstöðum EFTA-dómstólsins í dómsniðurstöðum sínum og hvort löggjafanum sé einfaldlega bært með þrískiptingu valdsins í huga að fara svo að.

Virðulegi forseti. Þar sem fyrirvararnir í lögum um ríkisábyrgðina eru nú komnir inn í samninginn sem gerður er í rauninni við tryggingarsjóðinn með ríkið sem einhvers konar ábeking er búið að setja stimpil enskra laga á fyrirvarana. Ég hef alltaf haldið því fram að það væri mjög varhugavert því að um samninginn gilda ensk lög og samkvæmt þeirri kynningu sem ég hef fengið á þeim þætti eru þau túlkuð eftir orðanna hljóðan, þ.e. þeim lagabálki sem um samninginn gildir. Það þýðir að þegar hugsanlega, við skulum hafa það alveg á hreinu að það er bara hugsanlegt, er komið inn í enskan réttarsal verði samningurinn túlkaður eins og hann stendur. Að mínu viti rýrir sá hluti varðandi fyrirvarana þá mjög mikið. Hins vegar er vitanlega búið að breyta fyrirvörunum frá því sem þeir voru áður. Varðandi seinni spurninguna, að löggjafinn segi dómsvaldinu hvernig það á að vinna, hef ég klórað mér mikið í höfðinu yfir einmitt þessu máli og þeim skilaboðum sem verið er að senda. Ég hef velt því fyrir mér og spurt hér hvort það geti verið að það sé verið að segja við íslenska dómstóla að þeim sé ekki treystandi í raun og veru ef það þarf að leita samþykkis erlends dómstóls við því sem íslenskir dómstólar munu samþykkja eða kveða upp úr. Það finnst mér mjög sérstakt. Auðvitað eigum við að hugsa fyrst og fremst um hvernig 

Hæstv. forseti. Nú fer fram á netinu undirskriftasöfnun þar sem skorað er á forseta íslenska lýðveldisins að skrifa ekki undir þessi lög frá Alþingi ef frumvarpið verður samþykkt. Fyrir þinginu liggur frumvarp ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem fram kemur að einungis þyrfti undirskriftir 10% þjóðarinnar til að fram færi þjóðaratkvæðagreiðslu í mikilvægum málum. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji að núverandi stjórnarflokkar sem oft ræða á tyllidögum um lýðræði geti í raun hunsað ef út í það væri farið þann vilja þjóðarinnar að fá þjóðaratkvæðagreiðslu miðað við það frumvarp 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að það er undirskriftasöfnun á netinu, indefence.is held ég að slóðin sé, þar sem skorað er á forseta Íslands að synja þessum lögum. Ég hef því miður ekki það mikla trú á stjórnarflokkunum, hv. þingmaður, að halda að þeir muni taka tillit til þessa hluta sem hv. þingmaður nefndi, um 10% þjóðarinnar, þótt það komi fram í frumvörpum sem eru fyrir þinginu. Ég velti hins vegar því fyrir mér hvernig hægt sé að réttlæta það að staðfesta þetta frumvarp. Það eru nokkrar ástæður fyrir því, en ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að þjóðin láti í sér heyra um þetta frumvarp, hvort sem hún fær að koma að því á endanum eða ekki, því að þetta snertir framtíð hennar fyrst og fremst.

Herra forseti. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að hvorki megi skattleggja þjóðina né skuldsetja án þess að til komi lagaheimild. Það er svolítið merkilegt að þrír lögmenn skuli gera þetta að umtalsefni í Morgunblaðinu þegar ágreiningurinn snýst í raun og veru ekki um nokkurn skapaðan hlut nema einhverjar fílósófískar vangaveltur um hvað geti talist lagaheimild í hefðbundnum skilningi. Það er eini vafinn sem hefur verið settur fram um þetta mál. Sjálf hef ég unnið eið að stjórnarskránni. 1. gr. stjórnarskrárinnar kveður á um það að Ísland sé lýðveldi með þingbundinni stjórn og í 2. gr., ekki þeirri 1. eins og kom fram hér áðan, er kveðið á um löggjafarhlutverk Alþingis. Nú er sú staða uppi að 16 þingmenn af 63 halda Alþingi Íslendinga í gíslingu og hindra meiri hluta þingsins í að sinna stjórnarskrárbundnu hlutverki sínu. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af þessu hugsanlega stjórnarskrárbroti?

Virðulegi forseti. Samkvæmt þingsköpum er þingmönnum heimilt að ræða þessi mál í ræðustól Alþingis. Þeir sem ræða þetta mál eru úr þremur flokkum og eru vel á þriðja tug. Ég hef meiri trú á lögspeki þeirra þriggja lögmanna sem rituðu þessa grein en lögspeki hv. þingmanns.

Herra forseti. Ekki er ég lögspekingur og dreg ekki í efa þekkingu umræddra lögmanna á lögum en stundum getur verið nóg að lesa lög og vera læs á lög, stundum þarf ekki svo ýkja mikla þekkingu til að geta tjáð sig um það sem blasir við. Hv. þingmaður talaði um málfrelsið sem er hins vegar heilagur réttur. Málfrelsi er grundvöllur lýðræðisins og það er tryggt í þingsköpum að menn hafi málfrelsi. Nú er verið að misnota þetta málfrelsi til að knýja fram vilja minni hlutans og til þess að ráðska með og standa í vegi fyrir raunverulegri framkvæmd lýðræðisins sem veltur á vilja meiri hluta þingmanna. 
            

Hljóð á þingpöllum.

Virðulegi forseti. Við getum velt vöngum yfir því hver tefur hvað í þessu máli og hver er hugsanlega að brjóta stjórnarskrá og hitt og þetta, en ég bendi hv. þingmanni á að sama málfrelsi gildir um stjórnarandstöðuþingmenn og stjórnarliða. Mér þykja reyndar stjórnarliðar lítið hafa nýtt sér málfrelsi sitt hér í ræðustól og kalla eftir því, það er full ástæða til þess. En ég ítreka það sem ég sagði áðan, ef vafi ríkir um stjórnarskrána sem ekki bara þessir þrír lögmenn hafa efasemdir um, heldur fleiri, og margir þingmenn, ber þinginu og alþingismönnum að láta skoða það til hlítar. Við skrifum undir sama eið, við hv. þingmaður, það er alveg rétt en ég er ekki jafntilbúinn og hv. þingmaður til að 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi áðan hugsanlegt stjórnarskrárbrot sem fælist í því lagafrumvarpi sem hér er um að ræða og vitnaði þar til greinar sem Sigurður Líndal lagaprófessor skrifaði ásamt tveim öðrum lögmönnum í dagblað. Sömu lögmenn lögðu greinargerð fyrir fjárlaganefnd núna í vikunni, á þriðjudaginn. Sigurður Líndal hafði verið beðinn að leggja fram greinargerð vegna greinaskrifa sinna um sama efni. Niðurstaðan varð sú að þeir þrír lögðu saman fram greinargerð hvað þetta varðar. Í niðurlagi greinarinnar segir þar sem verið er að ræða um hugsanleg stjórnarskrárbrot og rétt til framtíðar, eins og margoft hefur verið sagt, með leyfi forseta: „Loks má halda því fram að verið sé að ganga á lýðræðislegan rétt kjósenda með því að binda hendur Alþingis gagnvart erlendum ríkjum til ófyrirsjáanlegrar framtíðar við skuldbindingar sem geta reynst þjóðarbúinu ofviða …“ Mér fannst dálítið vel í lagt hjá laganna mönnum að taka svo sterkt til orða. Meira að segja stjórnarandstaðan á þinginu tekur ekki svona sterkt til orða, stjórnarandstaðan talar yfirleitt um að það taki 150–160 ár að borga þessi lán, þ.e. kynslóðin okkar, kynslóðir barnanna þeirra og kynslóðir barnabarnanna þeirra. Um það er talað. Lagamennirnir tala um ófyrirsjáanlega framtíð, bara út í eilífðina. Það er enginn endir á því. Aðspurður kvaðst Sigurður Líndal reyndar ekki búa yfir neinum upplýsingum sem stönguðust á við aðrar upplýsingar sem voru lagðar fyrir fjárlaganefnd um að þetta hefði ákveðinn endi og sagðist bara byggja þetta á umræðum sem hann hefði heyrt utan að sér í samfélaginu. Þetta er varla boðlegt álit til fjárlaganefndar. Ég spyr hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson 

Virðulegi forseti. Ég sat ekki þennan fund fjárlaganefndar sem hv. þingmaður vitnar hér í og get því ekki með sama hætti farið yfir þau samtöl sem fóru fram á þeim fundi. Það sem ég hef hins vegar í höndunum, hv. þingmaður, er grein sem þrír virtir lögmenn skrifuðu í Morgunblaðið. Ég er sammála því að þetta getur haft þá þýðingu að verið sé að leggja á þjóðina skuldbindingar um ófyrirsjáanlega framtíð. Af hverju er það? Það er vegna þess að samkvæmt samningnum, samkvæmt því frumvarpi sem hér liggur fyrir, getur þetta tekið engan enda, þ.e. þetta geta orðið endalausar greiðslur. Þær framlengjast um fimm ár, önnur fimm ár, önnur fimm ár o.s.frv. Ég vil meina að það sé sú túlkun sem hér er átt við. Ég get ekki túlkað þau orð og samtöl sem fram fóru á fundi fjárlaganefndar. Meðal þingmanna sem sátu þann fund eru uppi önnur sjónarhorn og annars konar túlkun en kemur fram hjá hv. þingmanni og varaformanni fjárlaganefndar. Ef það ríkir vafi um þetta, hv. þingmaður, tel ég að það verði að skoða og leita formlegs álits. Það mun hjálpa umræðunni að mínu viti og það mun hjálpa þingmönnum til þess að komast til botns í því hvort þarna sé verið að brjóta stjórnarskrána eða ekki. Við getum haldið áfram að karpa hérna með ekkert í höndunum um slíka túlkun eða slíka niðurstöðu en ég skil þennan samning og túlka hann þannig að hann get lagt á þjóðina skuldbindingar um ófyrirsjáanlega framtíð.

Forseti. Á þessum fundi fjárlaganefndar mættu fjórir valinkunnir lögmenn, líklega, eins oft er og sagt í þessum stól, virtustu lögmenn landsins, eins og títt er með þá sem koma á fundi nefnda Alþingis. Ég ætla ekkert að efast um það. Þrír af þessum fjórum töldu það hafið yfir allan vafa  Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sat ekki þennan fund. Björg Thoroddsen sat hann hins vegar, hún er lögmaður. Hún sagði orðrétt: „Að mínu mati stefnir frumvarpið fullveldi Íslands ekki í hættu.“ Ragnhildur Helgadóttir sat þennan fund, ekki Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem hér hefur verið að gjamma fram í. Hún sagði: „Ég tel að frumvarpið stangist ekki á við stjórnarskrána.“ Eiríkur Tómasson hæstaréttarlögmaður sat þennan fund og hann sagði: „Það er eindregin skoðun mín að frumvarpið standist stjórnarskrá Íslands. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að frumvarpið stenst stjórnarskrá Íslands.“ Einn lögmaður var annarrar skoðunar, hann heitir Sigurður Líndal.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að um málið leikur einhver vafi og það er líka ljóst að þeim fjárlaganefndarmönnum sem sátu þennan fund ber ekki alveg saman um hvað þarna fór fram eða hvað var sagt og varðandi túlkanir og annað. Það er að mínu viti óheppilegt. Það væri heppilegra að fyrir lægju skrifleg álit þeirra ágætu lögmanna sem hér hafa verið nefndir og vitnað í.

Töldu ekki ástæðu til þess.

Ég held að hvort sem þeir töldu ástæðu til þess eða ekki, hv. varaformaður fjárlaganefndar, fyndist mér nú eðlilegra fyrir þingið hreinlega að krefjast þess að slíku áliti yrði skilað til þess að við getum þá fjallað um það efnislega. Það er ljóst, hv. þingmaður, að það stangast á orð manna sem sátu þennan nefndarfund. Það er ljóst að það er einhver vafi líka meðal lögmanna um þetta mál. Hér er vitna ég í þrjá 

Hæstv. forseti. Það er nú í sjálfu sér fagnaðarefni að fá tækifæri til að halda ræðu eftir þau orðaskipti sem áttu sér stað milli hv. þingmanna Gunnars Braga Sveinssonar og Björns Vals Gíslasonar. Það er ekki í fyrsta skipti sem Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir því að vafi leikur á því hvort lagafrumvarp gangi í gegn ákvæðum stjórnarskrár eða ekki. Það er ekki í fyrsta sinn sem það er viðfangsefni okkar hér á þingi. Það er alveg klárt að þetta viðfangsefni verðum við að taka alvarlega, ekki taka með léttúð. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Ég ætla ekki að skera úr um þetta núna eins og mér heyrðist hv. þm. Björn Valur Gíslason kalla hér fram í þegar ég steig í ræðustólinn, eða hvort það var hv. þm. Guðbjartur Hannesson, en mín skoðun er klár í þessu. Þarna er veruleg hætta á ferðinni. 
             En það sem ég vildi fjalla um er hvaða aðferð við notum til þess að taka ákvörðun, því að við verðum að taka ákvörðun, við verðum að taka afstöðu sem þingmenn til spurningar af þessu tagi og við verðum að rökstyðja afstöðu af þessu tagi. Ég legg mikla áherslu á það síðara, að við verðum að rökstyðja. Við verðum að rökstyðja þá skoðun sem við komumst að. Það skiptir máli fyrir okkur sem þingmenn að komast að rökstuddri niðurstöðu í mikilvægum málum sem fyrir okkur liggja, ekki síst þegar stjórnarskráin á í hlut. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. Birni Vali Gíslasyni og raunar hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, sem áður hefur látið orð falla í þessa veru, finnst mér það ekki rökstudd niðurstaða að segja: Á fund minn komu lagaprófessorar sem sögðu að þetta væri svona. Þess vegna segi ég: Það er enginn vafi, þetta er bara svona. Hvar er rökstuðningurinn? Hvaða rökstuðning höfum við fyrir þessari niðurstöðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar? Hvernig rökstyður hv. þm. Björn Valur Gíslason fyrir sjálfum sér, fyrir okkur þingmönnum, fyrir kjósendum sínum, fyrir þeim sem lesa þetta frumvarp eða þessi lög í framtíðinni þá niðurstöðu að þetta ákvæði standist ekki á við stjórnarskrá? Það liggur fyrir rökstuðningur fyrir gagnstæðri niðurstöðu, rökstuðningur sem hefur komið fram í blöðum, í greinargerð sem liggur fyrir fjárlaganefnd. Það liggur fyrir rökstuðningur, skriflegur rökstuðningur. Hvar eru gagnrökin? Hvar eru þau? Hvar standa þau? Hvar get ég lesið þau? Hvar getum við sem ekki sátum þennan fund í fjárlaganefnd fengið upplýsingar um það hvernig þessir ágætu lagaprófessorar rökstuddu niðurstöðuna? Ég get alveg fallist á að við komumst aldrei endanlega að einhverjum sannleika í þessum málum. Eins og fram hefur komið í umræðu er það auðvitað Hæstiréttur sem sker á endanum úr um stjórnarskrárgildi laga ef á það reynir, ekki Alþingi. En þeir þingmenn sem taka afstöðu til spurninga af þessu tagi um stjórnarskrárgildi laga verða að segja meira en bara já eða nei. Þeir eiga ekki að svara með eins atkvæðis orðum. Þeir eiga að svara með rökstuðningi. Þegar þessi lög verða túlkuð í framtíðinni skiptir rökstuðningurinn máli. Þá verður það rökstuðningur manna í nefndaráliti, í greinargerð, í ræðum í þinginu, sem menn munu skoða til þess að átta sig á því hvort menn hafi komist að niðurstöðu á grundvelli gildra röksemda eða ekki. Hvar eru rökin? Það sama má segja um svo margt annað í þessu máli. Við í stjórnarandstöðunni höfum haldið uppi öflugum málflutningi undanfarna daga. Við höfum vakið máls á ótal atriðum sem vekja vafa, vekja ótta og ugg í sambandi við þetta mál. Okkur hefur verið mætt hér af stjórnarliðum með þögninni einni. Stundum með frammíköllum, stundum með flissi, stundum með algjörri fjarveru, en aldrei með röksemdum. Við höfum verið hérna klukkustund eftir klukkustund, dag eftir dag, og kallað eftir röksemdum fyrir því hvers vegna þingmenn ætla að styðja þetta frumvarp. Hvar eru þau rök? Ég lýsi eftir þeim rökum. Og ég lýsi eftir því að hv. þingmenn Vinstri grænna taki til máls í þessari umræðu og útskýri fyrir okkur þingmönnum, fyrir kjósendum sínum, af hverju þeir styðja þetta frumvarp. Það getur vel verið að þeir hafi gild rök fyrir máli sínu, við höfum bara ekki heyrt þau. Við heyrðum örla á einhverri skoðun hjá hv. þm. Atla Gíslasyni hér áðan. Ég lýsi eftir því að hv. þm. Atli Gíslason komi hér í ræðustól og skýri hvernig hann ætlar að komast að niðurstöðu í þessu máli. Hvernig ætlar hv. þm. Atli Gíslason að greiða atkvæði og hvers vegna? Ég segi þetta ekki af tilviljun vegna þess að ég veit að hv. þm. Atli Gíslason hefur margt fram að færa í þingumræðum þegar hann beitir sér. Hann hefur lögfræðilega þekkingu, hann hefur pólitíska reynslu, hann hefur margt fram að færa. Þess vegna mundi ég gjarnan vilja heyra hv. þm. Atla Gíslason útskýra það af hverju hann telur sig geta stutt þetta frumvarp þar sem fyrirvararnir frá því í sumar eru ónýtir eða lítils virði. Hv. þm. Atli Gíslason sagði í þingræðu í sumar að það væru einmitt fyrirvararnir sem gerðu það að verkum að hann hefði snúist til stuðnings við frumvarpið eins og það lá fyrir þá. Hv. þm. Atli Gíslason skuldar okkur því skýringu hvers vegna hann ætlar að styðja þetta frumvarp ef hann ætlar að gera það, við vitum það ekki alveg fyrir víst. Hann þarf þá líka, finnst mér, að sýna fram á að þeir fyrirvarar sem hann studdi og lagði svona mikið upp úr í sumar séu enn fyrir hendi. Það þarf að sýna fram á það. Það þarf að rökstyðja það. Við stjórnarandstæðingar höfum lagt mikið á okkur til að rökstyðja okkar mál en við höfum ekki fengið gagnrökin. Við höfum ekki heyrt þau. Ég veit ekki hvernig hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ætlar að greiða atkvæði í þessu máli. Ég hef ekki heyrt það úr þessum stóli hvernig hann ætlar að greiða atkvæði í þessu máli en hann er í sömu stöðu og hv. þm. Atli Gíslason. Hann sagði opinberlega í sumar að það væru fyrirvararnir, einmitt strangir og öflugir fyrirvarar, sem gerðu það að verkum að hann gæti stutt málið. Telur hann að þessir ströngu og öflugu fyrirvarar séu enn þá fyrir hendi? Ef svo er, bið ég hann að rökstyðja það af því að fjöldamargir þingmenn hafa komið hér upp í ræðum undanfarna daga til þess að sýna fram á að þessir fyrirvarar eru ýmist horfnir eða lítils virði eins og staðan er í dag. Fyrirvararnir eru einskis virði í þeim tilvikum þar sem þeir skiptu mestu máli. Einmitt í þeim tilvikum þar sem hagþróun hefur verið óhagstæð á Íslandi skipta fyrirvararnir ekki lengur máli, ekki eins og þeir áttu að gera eins og þeir voru settir fram í sumar. Ég hef lengi beðið eftir því, hæstv. forseti, að hv. þm. Lilja Mósesdóttir og Ögmundur Jónasson tjái sig í þessari umræðu í þinginu. Fyrir liggur mjög gott nefndarálit frá þeim úr efnahags- og skattanefnd. Ég er ekki alltaf sammála hv. þm. Lilju Mósesdóttur og Ögmundi Jónassyni, alls ekki. En mér finnst það framlag þeirra til málsins sem kemur fram í áliti þeirra úr efnahags- og skattanefnd vera málefnalegt og vel unnið og ég sakna þess að hafa ekki heyrt til þeirra í þessari umræðu. Síðan varðandi þá hv. þingmenn Vinstri grænna sem hafa kannski aldrei haft efasemdir um 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að vera kominn hér í ræðustól að nýju eftir langa nótt. Ég er búinn að bretta upp ermarnar og við höldum áfram að benda á það sem hv. þm. Birgir Ármannsson talaði um hér með svo einbeittum hætti, að það vantar allan rökstuðning við þetta mál af hálfu stjórnarliða. Þeir hafa ekki komið hér upp og tjáð sig um það. Þeir hafa ekki komið upp og sagt frá því hvers vegna það er í lagi heldur hafa þeir verið, eins og hann sagði, með fliss og jafnvel köpuryrði í garð annarra þingmanna hér. Þvílíkt ráðaleysi er dæmalaust að horfa upp á. Mig langar að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, vegna þess að hann er nú vel að sér í þessum lagalegu álitaefnum, hvort hann telur ekki alveg einboðið að miðað við allar þær mótsagnir sem komu fram á fundi lögspekinganna fyrir fjárlaganefnd fyrir örfáum dögum, að það sé krafa um að hér verði óskað skriflegra greinargerða um hvort þetta mál stangist á við stjórnarskrána og þá nákvæmlega með hvaða hætti. Það er rétt sem hann bendir á, að það er ekki á valdi einstakra þingmanna að skera úr um það, það bara gengur ekki. Meira að segja í nótt var verið að fitla svolítið harkalega við stjórnarskrána þegar þing var ekki lengur haldið í heyranda hljóði, eins og kveðið er á um í stjórnarskránni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það geti einfaldlega verið að það sé eins með þingmenn og með marga ráðherra sem hefur heyrst í hér og eins þá embættismenn sem kynntu þetta mál á erlendri grund, að þeir skilji einfaldlega ekki málið og treysti sér ekki til að tala um það vegna þessa. Ég átta mig ekki á því að hvaða leyti og hvers vegna þeir tjá sig ekki um það ef þeir þykjast skilja það. Það er óskiljanlegt.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort eðlilegt sé að leita eftir skriflegum lögfræðiálitum í þessu sambandi, hefur það verið gert af miklu minna tilefni. Það hefur verið farið fram á lögfræðileg, skrifleg álit m.a. út af stjórnskipulegum þáttum af miklu minna tilefni en þessu. Ég ætla ekkert að vísa í þann fund í fjárlaganefnd sem ég sat ekki og upplýsingar af honum hafa verið nokkuð misvísandi. Ég ætla því ekkert að tjá mig um þann fund. Ég tel hins vegar eðlilegt, hvað sem líður umræðu manna í fjárlaganefnd á þriðjudaginn, fullveldisdaginn, að farið verði fram á að lögð verði fram skrifleg lögfræðiálit um spurningar sem varða stjórnarskrána til þess að hjálpa þingmönnum að taka eins upplýsta ákvörðun í þessu máli og hægt er og til þess að auðvelda þingmönnum að færa fram rök og gagnrök í umræðum hér í þinginu, sem er okkar hlutverk.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hin spurningin mín var hvort hann telur e.t.v. eins og ég að hér sé fjöldinn allur af þingmönnum sem styður þetta mál sem einfaldlega skilur það ekki. Það hefur komið í ljós þegar einhverjir ráðherrar hafa verið að opna munninn um það og einhverjir embættismenn - ja, ekki einhverjir embættismenn - það var greinilegt á þeim embættismönnum sem kynntu það fyrir hönd Íslendinga erlendis að þeir virtust ekki skilja málið. Ég mundi gjarnan vilja fá álit hv. þingmanns á því og eins álit hans á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið í þessu máli. Nú er hann eins og ég að súpa af þeim beiska kaleik að vera í stjórnarandstöðu, sem er öðruvísi en hann er vanur. Menn reka sig þá kannski frekar á það en áður hér fyrr hvers konar vinnubrögð er hægt að viðhafa til þess að koma málum í gegn. Ég verð að segja eins og er að sem nýr þingmaður hefur mér blöskrað alveg gjörsamlega stjórnin hér á þinginu og ég held að þetta hljóti að vera stjórnlausasta stofnun á öllu landinu. Það er grafalvarlegt mál því að hér fer lagasetningin fram og við vorum að karpa hver við annan klukkan að verða hálfsex í morgun eftir að hafa verið á fundum frá því hálfátta morguninn áður. Það segir sig sjálft að það er ekki hægt að útbúa vandaða lagasetningu á svoleiðis plani, það verður ekkert úr því nema einhvers konar óætt spaghettí eða það er alla vega hætt við því. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort við munum ekki reyna að breyta þessum hluta af þingstörfunum.

Hæstv. forseti. Ég held að við ættum stöðugt að endurskoða vinnubrögð í þinginu. Hv. þingmaður kom inn á mun fleiri þætti. Ég ætla að sleppa því að tjá mig um skilning eða skilningsleysi einstakra þingmanna eða þingmanna sem heildar. Ég vil miklu frekar líta á það þannig að þingmenn hafi tækifæri til þess að tjá sig í ræðustól eða í nefndarálitum og greinargerðum og þess háttar. Það verður bara að meta menn eða meta málstað manna út frá því hvað kemur fram hjá þeim í ræðum og þeim skriflegu gögnum og álitum sem lögð eru fram. Það er bara þannig, hv. þingmaður. Ef það eru eyður í málflutningi manna eða í þeim álitum sem fram koma er það auðvitað mikill galli og ekki gott, það gerir málstað viðkomandi þingmanna ekki góðan. Í þriðja lagi vildi ég nefna það sem hv. þingmaður kom inn á og ég fór kannski ekki nægilega vel út í hér áðan, varðandi lögfræðilegar greinargerðir í þessum málum og mismun á stöðu manna í stjórn og stjórnarandstöðu o.s.frv. Ég minnist þess frá því að ég sat sem almennur nefndarmaður í efnahags- og viðskiptanefnd, eins og hún hét, á kjörtímabilinu 2003–2007 þegar við stóðum frammi fyrir stjórnarskrárspurningu. Hún varð til þess að máli var frestað milli þinga, milli ára meðan verið var að reyna að lappa upp á ákvæðið. Síðan þegar málið var tekið til afgreiðslu í nefndinni lá fyrir 50 blaðsíðna lögfræðiálit um stjórnskipulegan þátt þess og voru kallaðir til fleiri stjórnskipunarfræðingar 

Forseti minnir þingmenn eina ferðina enn á að virða tímamörk í ræðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir kröftuga og einbeitta ræðu sem fjallaði að stóru leyti um þær skuldbindingar sem Icesave-samningurinn bindur þessa þjóð í. Það kom líka fram í máli hv. þingmanns að það hefði verið erfitt að fá stjórnarþingmenn hér upp í pontu til þess að halda ræður og rökstyðja af hverju við eigum að fara þessa leið. Það hefur þó komið fram að stjórnarliðar telja að það eigi einfaldlega að samþykkja frumvarpið eins og það liggur fyrir og þeir telja að málið sé útrætt. Þá langar mig að velta því upp og spyrja hv. þingmann hvort hann sé því sammála að öll mál séu fullrædd og hvort að á síðustu dögum og vikum hafi verið að koma fram nýir hlutir sem ekki hefur verið fjallað um efnislega í nefndum þingsins, eins og til að mynda þetta atriði með stjórnarskrána. Það er nauðsynlegt að það liggi fyrir skrifleg greinargerð eins og kom fram í ræðum áðan hjá hv. þingmönnum. Einnig hefur verið rætt um hugsanlega stórkostlega mismunun á jafnræði varðandi vexti innlánstryggingarsjóðanna. Og síðast í dag hefur það komið í ljós að skuldsetning þjóðarinnar samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum gæti verið umtalsvert hærri en 310%, sem rætt hefur verið um. Þá fer maður að velta fyrir sér hvort við séum hreinlega í stakk búin til þess að geta greitt allar þessar skuldir, hvort ekki sé nauðsynlegt að það liggi fyrir hverjar þær séu. Því langar mig að spyrja þingmanninn hvort hann telji ekki að það sé nauðsynlegt að í staðinn fyrir að reyna að fara fram með þessa efnislegu umræðu úr ræðustól 

Hæstv. forseti. Ég er bjartsýnn maður að eðlisfari og þess vegna vil ég ekki draga þá ályktun að það sé alveg útséð með að hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna taki efnislegan þátt í þessari umræðu og komi fram með sín sjónarmið og rökstuðning í þessu máli. Ég vil ekki afskrifa það eða útiloka á þessu stigi. Ég tel að enn sé von í því sambandi  Hitt er svo annað mál að við hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson getum verið sammála um að það eru veigamiklir þættir þarna sem þurfa að fá ítarlegri meðferð í nefndum. Hann nefndi stjórnarskrárþáttinn sem auðvitað - við skulum líka vera jákvæðir og segja að forusta hv. fjárlaganefndar hafi hafið umræðu um hinn stjórnskipulega þátt og ber að fagna því þótt seint sé. Það ber að fagna því að menn stigu þó það skref að kalla til þessa fundar á þriðjudaginn. Ég vona bara að hv. forusta fjárlaganefndar fylgi því máli eftir með því að leita eftir skriflegum álitsgerðum og fari efnislega yfir þetta. Hún komi þá í þingið með rökstutt álit þar sem sú niðurstaða sem þeir komast að verður studd með einhverjum gildum rökum. Ég vona bara að málin fari í þann farveg á þeim vettvangi. Varðandi hina efnahagslegu þætti, sem eru auðvitað veigamiklir líka, er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, það hafa mjög margir nýir þættir komið fram. Nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar ber þess vitni að ekki var farið ofan í eða í efnislega umræðu um mjög veigamikla þætti í því sambandi. Ég nefni gjaldeyris- og gengismálin, ég nefni vaxtamálin, ég nefni gildi hinna svokölluðu efnahagslegu fyrirvara. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og langar til að halda aðeins áfram á þessari braut. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telur að það sé líklegt að enn sé hægt að koma fyrir nýjum vörnum, breyta viðaukasamningnum með því að taka málin fyrir aftur í nefndum. Telur hann að það sé mögulegt? Ég hef ekki sjálfur heyrt slíks getið af stjórnarliðum hér í pontu hvort þeir hafi gefið möguleika á því, en mig langar að heyra álit þingmannsins. Til að mynda höfum við framsóknarmenn bent á að það væri mjög æskilegt að fengið yrði álit breskrar lögmannsstofu á samningnum ef þetta frumvarp verður að lögum og fær staðfestingu forseta, sem ég vona reyndar ekki. Þá er lögsagan öll komin undir breskum rétt og ég held að það væri sérkennilegt ef við hefðum ekki á einhverjum tímapunkti lagt málið með formlegum hætti fyrir virta breska lögmannsstofu þar sem væri sérfræðingur í breskum rétti. Telur þingmaðurinn ekki að þetta væri hægt og æskilegt? Telur hann ekki að stjórnarliðar mundu vilja taka þetta mál upp með þessum hætti í nefndunum? Þá má líka bæta því við að ef þetta mál heldur áfram á þessari leið og verður tekið úr þinginu er kannski annar vinkill á málinu sem væri áhugavert að heyra álit þingmannsins á, þ.e. hvort þetta mál eigi að fara til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það safnast sífellt undirskriftir á undirskriftalistann á indefence.is, ég held að það sé komið vel á þriðja tug þúsunda undirskrifta. 

Hæstv. forseti. Þetta voru margar spurningar og allar gildar. Ég hef áður tjáð mig um það hér í umræðum að ég telji rétt að það sé skoðað sérstaklega, og ég sé ekki að það hafi verið gert á fyrri stigum málsins, hvaða áhrif það hefur ef fyrirvararnir, eða leifarnar af fyrirvörunum frá því í sumar, eru settir úr lagatextanum inn í viðaukasamningana sem lúta lögsögu enskra dómstóla og verða túlkaðir eftir enskum lögum. Ég held og hef áhyggjur af því að það geti haft töluvert mikil áhrif á framvindu mála en ég treysti mér ekki til að segja hver þau áhrif eru. En ég er alveg sannfærður um að það er æskilegt að sá þáttur sé skoðaður því að ég hef ekki rekist á gögn sem benda til þess að málin hafi verið skoðuð út frá því sjónarhorni, hvorki í greinargerð með frumvarpinu eins og það var lagt hér fram, né í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta er því töluvert mikilvæg spurning vegna þess að eins og hv. þingmaður veit er enskur réttur að mörgu leyti frábrugðinn þeim íslenska og dómvenjur og dómfordæmi hafa annað og meira vægi í enskum rétti en íslenskum. Þess vegna er fyrir okkur meiri óvissa fólgin í þessari breytingu og ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er nauðsynlegt áður en gengið er frá málinu að sá þáttur sé skoðaður. Ég næ ekki að koma inn á fleiri þætti en get huggað hv. þingmann með því að ég hef trúlega tækifæri til að tjá mig hér síðar í kvöld. Ég vildi hins vegar bara nefna út af spurningunni um þjóðaratkvæðagreiðsluna, eins og ég nefndi hér í andsvari við hv. þm. Þór Saari fyrr í umræðunni, að sá forseti sem undirritaði lögin frá 28. ágúst með sérstakri yfirlýsingu 

Forseti minnir þingmenn á að virða tímamörk og beinir máli sínu einkum til hv. þm. Birgis Ármannssonar sem ítrekað fer fram yfir þau tímamörk sem gefin eru í andsvörum, sem þingmanninum eiga að vera ljós hver eru.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í máli mínu er ég þeirrar skoðunar að það sé ótrúlegt að í þessu margumrædda máli, sem hefur verið virkilega vel skoðað eins og af fjárlaganefnd í sumar, skuli enn á ný og eiginlega stöðugt vera að koma upp nýir hlutir og nýir fletir sem gera það að verkum að mínu mati að nauðsynlegt sé að taka málið til efnislegrar skoðunar í nefndum þingsins áður en lengra er haldið. Ég hef rökstutt það og tekið upp nokkra punkta sem hafa komið fram á síðustu vikum og dögum, eins og jafnræði vegna vaxta á lánum til innlánstryggingarsjóðanna og eins þetta stjórnarskráratriði sem mönnum hefur verið tíðrætt um sem ég held að væri hægt að útkljá með því að taka það fyrir með skriflegri greinargerð, ef menn treysta sér til þess. Það kom líka fram í dag í ræðu og fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar til hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann spurði að því hvort fjármálaráðherra hefði vitneskju um það að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem væru hér á landi þessa dagana hefðu sífellt vaxandi áhyggjur af því að skuldabyrði íslensku þjóðarinnar væri meiri en hún hefði áður verið talin og var þó nóg samt. Í svari hæstv. fjármálaráðherra kom fram að hann hafði engar slíkar upplýsingar undir höndum og taldi reyndar í ræðu fyrr í vikunni að þetta ár mundi enda á mun bærilegri hátt en upphaflega var stefnt að, og jafnframt að Ísland ætti sóknarfæri á mörgum sviðum sem gerði það að verkum að aðstæður okkar til framtíðar væru öfundsverðar í augum annarra þjóða. Því er svolítið sérkennilegt að núna undir kvöld skuli birtast á fréttavefnum mbl.is tvær fréttir - þar sem annars vegar er reyndar vitnað til viðtals við áðurnefndan hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson og hins vegar hv. þm. Þór Saari sem hafa verið á fundum með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - þar sem ekki er hægt að sjá annað af fréttaflutningnum en að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi verulegar áhyggjur og telji að skuldabyrðin sé jafnvel 350%, eins og segir í frétt á mbl.is að þeir hafi heimildir um. Þá er rétt að rifja upp að fyrir einu ári síðan var talið, reyndar var sagt að um það væru mjög miklar efasemdir hvort þetta væru réttar tölur þar sem allt var að hrynja og enginn vissi nákvæmlega hvar við stæðum, að skuldsetning þjóðarinnar og þjóðarbúsins væri um 160% af vergri landsframleiðslu. Síðar kom í ljós í sumar - og þá var reyndar sagt, svo ég fari yfir það, að ef skuldirnar færu yfir 240% yrðu þær klárlega ósjálfbærar - að þær voru umtalsvert hærri, 250 eða 300%. Við fórum þá á fund Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þingmenn Framsóknarflokksins, og spurðum hverju þetta sætti og hvort ekki væru einhver mörk á þessu. Í fréttinni sem höfð er eftir Sigmundi Davíð kemur jafnframt fram það sama og landstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi sagði okkur í sumar að það væri einfaldlega þannig að einu sinni hefðum við hugsanlega getað staðið undir 160%, núna gætum við staðið undir einhverju meiru og það væri einfaldlega gert með þeim hætti að við yrðum að herða gjaldeyrishöftin enn meira. Við yrðum að hækka skattana, við yrðum að draga verulega meira úr ríkisútgjöldunum, við yrðum að minnka innflutninginn enn frekar og auka útflutninginn og þannig gætum við greitt meira. Ef það er tilfellið að skuldirnar séu orðnar enn meiri, jafnvel 350%, þá er spurning hvort sama aðferðafræðin gildi áfram, að það sé enn hægt að þrengja gjaldeyrishöftin, enn hægt að hækka skatta, enn hægt að skera meira niður, enn hægt að draga úr innflutningi og auka útflutning og þar með búa til nauðsynlegan gjaldeyri svo við getum staðið undir þessum skuldum. Það hlýtur að koma að því, og við höfum reyndar haft af því áhyggjur í langan tíma, framsóknarmenn, að þeim skurðarpunkti verði náð að ekki sé hægt að leggja meiri byrðar á fólkið í landinu, að það sé einfaldlega búið að taka þann kraft úr samfélaginu sem gerir það að verkum að samfélagið sé sjálfbært og búi til verðmæti og þar með tekjur til ríkissjóðs eða þjóðarbúsins sem gerir það að verkum að við getum staðið undir öllum þessum skuldum. Því finnst mér athyglisvert að tala um það hér að þetta skuli ekki hafa legið fyrir hjá hæstv. fjármálaráðherra í umræðunni fyrr í dag. Ég vil líka segja að ef það er tilfellið eins og hann fór yfir skuldsetninguna, að hún væri miklu jákvæðari - ef við skiptum henni upp væru ákveðnir þættir sem tengdust erlendum eignarhaldsfélögum eða fyrirtækjum sem hefðu höfuðstöðvar erlendis og væru með dótturfyrirtæki hér og slíkt - að þetta væri ekki eins alvarlegt og það liti út fyrir að vera, það yrði að greina skuldirnar og þá liti þetta miklu betur út. Ef það er rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta líti miklu betur út en tölurnar segja og þær séu ekki sambærilegar við neinar aðrar tölur, sem er nú svolítið sérkennilegt en segjum að svo sé og segjum líka að það sé rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að horfur á Íslandi séu öfundsverðar - þetta er orðalag sem matsfyrirtækin notuðu alltaf á liðnum árum, að horfurnar á Íslandi væru öfundsverðar - þá er það alla vega mér óskiljanlegt, ef við á sama tíma höldum því fram að horfur í efnahagsmálum og á þeirri stöðu þjóðarbúsins að við munum geta greitt allar þessar skuldir og komið ekki bara fótunum upp úr þessu heldur verðum aftur ein ríkasta þjóð í Vestur-Evrópu og þar með í heimi, að þá skuli ógnin við það að ganga ekki að því að auka skuldsetninguna enn frekar með því að yfirtaka Icesave vera sú að matsfyrirtækin muni hugsanlega fara að flokka okkur niður. Ég mundi halda, ef þetta er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, sem ég tek svolítið undir, að sóknarfærin á Íslandi séu talsvert mikil, að matsfyrirtækin hljóti að horfa á þessar sömu jákvæðu horfur og túlka það svo að Ísland muni geta greitt umtalsverðar skuldir á næstu árum og að auki byggt upp samfélagið. Ég verð að segja eins og er að mér fannst þessi rök hæstv. ráðherra í gær eða fyrradag - menn eru farnir að ruglast í dögum, þingmenn á hinu háa Alþingi, þegar þeir renna orðið saman - ekki nægilega sterk fyrir því að annars vegar sé allt að fara til helvítis liggur mér við að segja, afsakið, frú forseti, að ég skuli nota þetta orðbragð, en hins vegar séu horfurnar óvenjubjartar og glæsilegar og það sé í sjálfu sér spurning hvenær við munum standa upp sem ein efnaðasta þjóð í Evrópu. Ég hefði haldið, frú forseti, að þær fréttir sem bárust í dag, bara þær, gerðu það að verkum að þetta mál yrði tekið af formlegri dagskrá, yrði vísað til nefnda þingsins og farið að fjalla um það aftur svo menn gerðu sér betur grein fyrir þeirri stöðu sem málið er í. Ég teldi það miklu eðlilegra en að við séum hér í pontu að reyna að ræða málið efnislega á þeim takmarkaða tíma sem við höfum til þess og með þeim takmarkaða hætti, ekki síst í ljósi þess að stjórnarliðar koma mjög ógjarnan upp til að halda ræður til að reyna að sannfæra okkur stjórnarandstæðinga og þjóðina um að sú leið sem ríkisstjórnin og stjórnarliðarnir eru á sé sú eina rétta. Ég held að ég fari rétt með og hafi sagt það áðan að það tikkast ansi hratt inn á undirskriftalistann hjá Indefence um að skora á forsetann að staðfesta ekki þessi lög, ef svo illa færi að þau færu í gegnum þingið á næstu dögum. Ég held að það lýsi því að meðal þjóðarinnar er alveg óútskýranlegt gap 

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hefur komið inn á mjög mikilvæga punkta sem tengjast skuldaþoli þjóðarinnar. Það er ljóst miðað við þá fundi sem til að mynda Hreyfingin hefur átt með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fulltrúum hans sem og framsóknarmenn, að það er verið að undirstrika það að skuldaþolið sé ekki 250%, það sé ekki 310% heldur líklega 350% af landsframleiðslu. Þess vegna kemur manni á óvart þegar hæstv. fjármálaráðherra er spurður að því hvort hann hafi þessar upplýsingar að hann skuli ekki hafa þær. Þá hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort þeir séu ekki að tala saman, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, eins og þeir eiga að gera, en ég ætla ekki að fara út í þá sálma. Aðalmálið er að skuldaþol íslenska ríkisins og þjóðarinnar er leynt og ljóst að aukast og hækka. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort sú efnahagslega óvissa sem er svo greinileg, til viðbótar við þær skuldir sem nú þegar eru á ríkinu, stuðli ekki að því að taka verði tillit til þeirra atriða sem snerta stjórnarskrána, þ.e. þær ábendingar sem Sigurður Líndal hefur sett fram. Það eru aðrir stjórnlagafræðingar sem eru greinilega ekki sammála, en ég held engu að síður að það sé svo mikill vafi þegar þessar tölur eru orðnar svona miklar að við verðum að fara yfir það. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort þetta séu ekki atriði sem hv. fjárlaganefnd verði að fara mjög gaumgæfilega yfir og fá ítarlega greiningu á af hálfu Seðlabankans, sem virðist ekki vilja gefa út sínar skoðanir á þessu máli fyrr en búið er að ganga frá því. Er ekki ljóst að fjárlaganefnd verður að fara ítarlega yfir einmitt þessi atriði, skuldaþolið, og fá til að mynda líka álit efnahags- og skattanefndar þar sem menn virðast hafa mjög skiptar skoðanir, skoðanir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir spurningarnar og vangavelturnar. Þingmaðurinn kom inn á þó nokkur atriði. Ég get tekið undir að það undraði mig nokkuð að hæstv. fjármálaráðherra skyldi svara með þeim hætti sem hann gerði í morgun þegar síðan þessar fréttir staðfesta það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var að reyna að fá fram hjá ráðherranum í fyrirspurn sinni. Það er alveg klárt að vaxandi skuldir hækka skuldaþol íslensku þjóðarinnar og það er jafnframt ljóst að hin efnahagslega óvissa, sem er næg í málinu fyrir bara með tilliti til málsins sjálfs, þ.e. um endurheimtur af eignum Landsbankans til þrotabúsins, sú óvissa er auðvitað næg og gengisáhættan þótt ekki bætist við að það sé erfitt að átta sig á þeirri skuldabyrði sem hvílir á þjóðarbúinu. Hvort þetta snertir stjórnarskrána með einum eða öðrum hætti, eins og margir þingmenn hafa rætt og hv. þingmaður nefndi, ég tel þetta einfaldlega vera þess eðlis, svona atriði sem hafa komið upp gera það að verkum að við þingmenn hljótum að kalla eftir því að það liggi skýrt fyrir með skriflegri greinargerð eða öðrum hætti þannig að það sé ekki einhver óvissa um hvort svona frumvarp eða í raun og veru hvaða frumvarp sem er en ekki síst af þessari stærðargráðu, standist stjórnarskrána. Varðandi það að álit þurfi frá Seðlabankanum og að vísa málinu til fjárlaganefndar og efnahags- og skattanefndar, þá hefur það verið skoðun mín og ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að það sé nauðsynlegt.

Frú forseti. Ég tek undir með þingmanninum, ég held að það sé einboðið að menn taki þessi atriði fyrir í fjárlaganefnd og reyni að knýja á um svör. Það er til að mynda alveg ljóst af viðveru stjórnarþingmanna sem hafa ekki tjáð sig í málinu - og það er merkilegt hversu hljóðir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa verið í þessu máli fyrir utan hæstv. fjármálaráðherra sem í rauninni einn hefur talað, ég held að aðrir hafi ekki sett sig á mælendaskrá í þessu máli - að ekki erum við að fá fram skoðanir og rökstuðning stjórnarþingmanna fyrir því að við eigum ekki að fara varlega í þessu máli þegar svona alvarlegar tölur eru að koma fram. Ég vil því taka undir með þingmanninum að þennan þátt verður að fara sérstaklega vel yfir. Ég vil spyrja hv. þingmann að öðru sem tengist m.a. orðaskiptum okkar í gær, ráðherra í ríkisstjórn við þingmenn, og síðan í dag. Í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra að aðilar innan Evrópusambandsins hefðu haft uppi grímulausar hótanir um að láta Íslendinga hafa verra af, eins og hann orðaði það, ef Íslendingar drifu sig ekki í að klára Icesave. Við höfum heyrt þennan söng mjög oft. Norðurlandaþjóðunum var kennt um það um tíma og síðan ekki, síðan kom Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og sagði að það væri Norðurlandaþjóðunum að kenna. Það er eins og ríkisstjórnin hafi aldrei dug í sér til að skrifa þessum aðilum, tala við þessa aðila og halda á lofti íslenskum hagsmunum og sjónarmiðum til að fá skilning þessara þjóða á því af hverju við erum að reyna að þráast við að samþykkja þennan hörmulega samning. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Hvert er mat hans á því, ef við fáum og nýtum það tækifæri sem þingsköpin veita okkur, okkar lýðræðislega rétt sem þingsköpin veita okkur til að halda uppi málefnalegri umræðu um málið, hvaða hagsmunum telur hv. þingmaður vera ógnað ef við tökum þann tíma sem við þurfum í þetta mál til að 

Virðulegi forseti. Ég held, svo rétt sé, að auk hæstv. fjármálaráðherra hafi hv. þingmaður, varaformaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, talað einu sinni í málinu. En það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að hún er hrópandi sú þögn sem sérstaklega þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sýna í þingsalnum og ræðustólnum að koma ekki upp og útskýra mál sitt, reyndar með nokkrum undantekningum, bæði hv. þm. Björn Valur og hv. þm. Atli Gíslason, eins og þingmaðurinn nefndi, hafa komið upp í andsvörum alla vega í dag og reyndar aðeins hina dagana líka en það hefur ekki verið efnisleg umræða af þeirra hálfu. Mér finnst persónulega að þeir skuldi kjósendum sínum, þó ekki væri nema vegna þeirra, að standa hér upp og útskýra skoðanir sínar og hvernig þeir hyggjast greiða atkvæði og hvernig þeir ætla að rökstyðja það mál. Nú hafa þeir margir haldið því fram að þeir ætli ekki að gera það fyrr en við atkvæðagreiðsluna og það verður væntanlega svolítil spenna sem fylgir því. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir velti því upp hvort hér væru einhverjar ógnanir eða málefni uppi eins og grímulausar hótanir frá aðilum innan Evrópusambandsins, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði. Ég heyrði reyndar hv. þingmann spyrja hæstv. forsætisráðherra um þetta í morgun og ég heyrði líka að forsætisráðherrann svaraði með allt öðrum hætti en hæstv. fjármálaráðherra gaf til kynna í ræðu sinni í gær, og satt best að segja sitt í hvora áttina. Ég tel ekki að neinir hagsmunir ógni því að við eigum að standa vaktina og taka þessa málefnalegu umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að málið hafi versnað það mikið frá sumarþinginu 

Virðulegi forseti. Mér þótti mjög áhugavert að hlusta á umfjöllun hv. þingmanns um mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á skuldaþoli Íslendinga. Hv. þingmaður rakti hvernig skuldaþolið í bókum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefði smám saman verið að hækka, hann fór líka yfir það hvernig sjóðurinn hefði svarað því hvernig á því stæði að við gætum núna skyndilega staðið undir miklu meira skuldum en áður var talið. Svörin, eins og hv. þingmaður rakti, voru einfaldlega þessi: Eftir því sem þið herðið betur að ykkur sultarólina, eftir því sem þið notið minna til neyslu, eftir því sem skattarnir eru hærri, þeim mun meira getið þið lagt af mörkum til að standa undir skuldbindingum þjóðarinnar, hvort sem það er Icesave eða eitthvað annað. Þetta er út af fyrir sig sjónarmið en ef menn gefa sér að endalaust sé hægt að ganga á þanþol almennings og fyrirtækja með aukinni skattbyrði og lakari lífskjörum horfa menn fram hjá því sem er augljóst, að fyrr eða síðar greiða menn atkvæði með fótunum og fara einfaldlega af landi brott. Mig langaði þess vegna í þessu sambandi að vekja athygli hv. þingmanns á mjög athyglisverðu áliti 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem þau hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Ögmundur Jónasson hafa ritað undir þar sem þau vekja athygli á þessari mótsögn í afstöðu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem taldi í nóvember 2008 að 240% skuldahlutfall væri augljóslega óviðráðanlegt en eftir ár var sjóðurinn búinn að komast að þeirri niðurstöðu að 310% hlutfall væri augljóslega viðráðanlegt. Niðurstaða þeirra er sú, með leyfi forseta, að það sé ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins nema með því að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar. Ég hefði gaman af, í ljósi þess að hv. þingmaður er greinilega búinn að velta þessu máli fyrir sér, að heyra viðhorf hans og álit á þessari tilgátu hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Ögmundar Jónassonar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnirnar. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er, eins og hann sagði, sjónarmið út af fyrir sig að hægt sé að hugsa sér að endalaust sé hægt ganga lengra í því að herða sultarólina og kvelja þannig þjóðina til að skila meiru af sér, greiða hærri skuldir. Ég held hins vegar að það séu takmörk fyrir því hve langt er hægt að ganga og eins og ég sagði í ræðu minni höfum við framsóknarmenn haft af því nokkrar áhyggjur um langt skeið að það sé nú þegar gengið of langt. Við hefðum viljað fara í aðgerðir sem mundu hjálpa skuldsettum heimilum ekki síst og í aðrar efnahagsaðgerðir sem mundu stuðla að því að atvinnuuppbygging færi af stað, þannig að hin svokölluðu hjól atvinnulífsins mundu rúlla af stað því að þá gætum við vissulega farið að gera ýmsa hluti, því að ég tek undir það sem kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að sóknarfæri á Íslandi eru gríðarlega mörg og góð. Varðandi þau álitamál sem voru reifuð í minnihlutaáliti hv. þingmanna Lilju Mósesdóttur og Ögmundar Jónassonar í efnahags- og skattanefnd, þá fannst mér þar einnig þegar ég las það mjög áhugaverðir hlutir. Ég saknaði þess og satt að segja skil það ekki að þau atriði skuli ekki hafa verið tekin til efnislegrar umræðu í fjárlaganefnd heldur hafi málið hafa verið tekið út án þess að vera tekið til slíkrar umræðu. Það sem þau nefna þar um pólitískan þrýsting Breta og Hollendinga á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er náttúrlega þannig að það eru satt best að segja allir orðnir margsaga í því máli, hver beitir hvern þrýstingi. Þetta virðist vera nánast þannig að Einbjörn þrýstir á Tvíbjörn og Tvíbjörn á Þríbjörn o.s.frv. og að lokum verður einhver til þess að rjúfa vítahringinn. Þá kemur í ljós að enginn kannast við að hafa þrýst á nokkurn mann. Ég verð að segja alveg eins og er að ekkert í ræðum hæstv. forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar hefur skýrt það mál hver þrýsti upphaflega mest á hvern. En það er augljóst að einhvers staðar hefur verið beitt 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, þetta er að verða eitt allsherjarríkisleyndarmál hver það var í hópi alþjóðastofnana eða ríkja sem hefur verið að beita þrýstingi að sögn. Ég hef verið að velta því fyrir mér í kvöld hvort ekki sé kominn tími til að Alþingi setji á laggirnar sérstaka rannsóknarnefnd sem fái allar heimildir til að geta varpað ljósi á þetta, því að það er alveg greinilegt að þingið með þeim hefðbundna hætti að reyna að hlýða ráðherrum yfir, hefur ekki erindi sem erfiði, við fáum ekki upplýsingar um þetta. Í júní, held ég, var sagt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn væri að pína okkur, svo voru það Norðurlöndin, í gær var það Evrópusambandið og í dag var það ekki Evrópusambandið. Við erum í sjálfu sér engu nær. Kjarni málsins er sá, sem ég gerði aðeins að umræðuefni, það er spurningin um skuldahlutfallið og skuldaþolið. Það vekur auðvitað athygli að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skuli komast að svona gerólíkri niðurstöðu núna miðað við síðastliðið haust, haustið 2008. Þá eru einfaldlega uppi tvær tilgátur, hvort sjóðurinn telji að hægt sé að ganga endalaust á þanþol almennings og fyrirtækja, eða hvort það sé svo, sem þingmenn Vinstri grænna í efnahags- og viðskiptanefnd telja, að Hollendingar og Bretar hafi kokkað upp tölurnar, verið að hræra í pottum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að komast að þessari niðurstöðu. Hins vegar vitum við að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er auðvitað ekki óskeikull. Ég held ég muni það rétt að haustið 2008 sendi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn frá sér skýrslu um Ísland og vakti athygli á ýmsum hlutum sem þyrfti að gæta að, m.a. hinum mikla vexti í bankakerfinu, en sagði hins vegar að langtímahorfur í efnahagsmálum á Íslandi væru öfundsverðar. Ég geri ráð fyrir sjóðurinn hefði gjarnan viljað vera laus við að hafa sagt þau orð en hann sagði þau og þess vegna er auðvitað full ástæða fyrir okkur 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að við eigum auðvitað að fara varlega og grandskoða og lesa þau skjöl og gögn sem koma frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það þekkja auðvitað allir, til að mynda hafa verið sýndir í sumar og haust sjónvarpsþættir sem gera það að verkum að maður verður verulega hugsi yfir því að þessi sjóður skuli stýra efnahagslífinu hér með ríkisstjórninni eða gegnum ríkisstjórnina. Varðandi skuldaþolið og greiðslugetuna þá hefur auðvitað komið í ljós að það er erfitt að henda reiður á þessu. Ég held að það sé mjög mikilvægt, ekki síst þegar málið er svona stórt og umfangsmikið, að það liggi miklu betur fyrir hvað við erum að fara að greiða. Ég hefði þess vegna talið eðlilegra, af því að ég hef ekki skynjað að það sé neinn sérstakur þrýstingur - það neita því allir að það sé einhver sérstakur þrýstingur að klára málið, það vill a.m.k. enginn koma hér upp og ræða það efnislega - að málinu yrði einfaldlega ýtt til hliðar eins og sérfræðingar hafa bent á. Vil ég þá rifja upp orð Lees Buchheits sem lagði til að menn mundu reyna að átta sig á því hvert verkefnið væri. Fyrst og fremst ættum við að reyna að endurreisa efnahaginn í landinu og síðan að átta okkur á því hvernig við gætum náð utan um þetta og þá og aðeins þá gætum við farið og samið við Breta og Hollendinga, því að þá vissum við eitthvað um það sem við værum að fara að semja um. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það gæti verið góð hugmynd að setja nú þegar á laggirnar rannsóknarnefnd sem færi yfir þetta mál frá A til Ö, því satt best að segja er þetta risavaxið mál og eins og allir þekkja hefur verið leyndarhjúpur yfir mörgum atriðum í því 

Frú forseti. Nú styttist í að ég haldi hér ræðu, það er þriðja ræðan mín um þetta mál. Ég er dálítið hræddur um að þær þurfi að verða fleiri því að ég hef ekki enn komist í gegnum meginatriði málsins. Í þessari ræðu ætlaði ég að nefna atriði sem lýtur sérstaklega að hæstv. viðskiptaráðherra. Ég er að velta því fyrir mér hvað hafi orðið um hæstv. viðskiptaráðherra. Hefur frú forseti orðið vör við ráðherrann undanfarna daga eða vikur? Lítið hefur til hans spurst eins og hann var nú yfirlýsingaglaður í þessu máli lengi framan af. Hann sagði þá eitt og annað sem síðar kom á daginn að ekki var rétt. Ég mundi því gjarnan vilja fá tækifæri til að ræða nokkur þeirra atriða við ráðherrann. Ég velti því svo fyrir mér hvort hæstv. forseti geti ekki gert hlé á fundi núna klukkan tíu. Tíufréttir eru að byrja og einhverjir þeirra fjölmörgu sem hafa verið að fylgjast með umræðum hér í sjónvarpi gætu viljað 

Virðulegi forseti. Margítrekað hefur verið kallað eftir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra undanfarna daga í þessum umræðum. Það vekur nokkra furðu að hann skuli ekki sjá sér með neinu móti fært að koma til fundarins og eiga orðastað við þingmenn. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur nánast ekkert tekið þátt í þeim umræðum sem farið hafa fram. Í kvöld hefur töluvert verið rætt um þær fréttir sem borist hafa af fundum stjórnarandstöðunnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þar var nokkuð annar tónn en var í svari hæstv. fjármálaráðherra í morgun til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fer með efnahagsmál þjóðarinnar, hvorki meira né minna, og einhver hefði nú haldið að þetta mál væri sérstaklega afdrifaríkt fyrir íslenskan efnahag. Mér finnst því óumflýjanlegt að hæstv. ráðherra komi til fundarins og taki þátt í umræðum um þetta mikilvæga og mjög svo erfiða mál fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Ég tel einboðið að verða við þessum óskum formanns Framsóknarflokksins. Hann er kannski sá einstaklingur hér innan húss sem fylgst hefur afar grannt með og veitt ríkisstjórninni mikið aðhald. Ég tel því einboðið að núna þegar hann er að halda sína þriðju ræðu og örugglega ekki þá síðustu, efnisríkar ræður, að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verði viðstaddur. Við fáum aðallega að heyra um skoðanir hæstv. ráðherra í þessu máli í fjölmiðlum. Það er eins og hann geti ekki verið hér og svarað spurningum okkar, sem væri gagnlegt ekki síst eftir upplýsingar dagsins í dag. Ég tel líka að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra eigi að sjá sóma sinn í því að sitja hér þegar formenn stjórnarandstöðuflokkanna halda ræður og reyna að svara þeim spurningum sem upp kunna að koma.

Forseti vill upplýsa að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er erlendis og hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra og fleiri ráðherrar eru hér í húsinu. Ráðherrar hafa komið hingað í salinn og setið eftir því sem tök hafa verið á þó að þeir séu ekki staddir hér í augnablikinu.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að taka undir þær sanngjörnu óskir sem hv. þingmenn hafa borið fram, að þeir ráðherrar sem nefndir hafa verið verði viðstaddir umræður og ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins. Ekki er hægt að krefjast þess að efnahags- og viðskiptaráðherra komi hingað ef hann er staddur erlendis en ég held að það sé þá þeim mun nauðsynlegra að hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra  Eins og frú forseti veit eru þetta frekar stuttar ræður, tíu mínútur, þannig að ef menn eru langt undan eða eru uppteknir á fundum gefst þeim kannski ekki ráðrúm til að koma sér í þingsalinn áður en ræðan er búin. Þeir missa þá hugsanlega af aðalatriðunum í ræðunni.

Frú forseti. Þetta er einfalt. Ef stjórnarþingmenn, og þar með talið ráðherrar, hafa ekki úthald og þrek í það að vera hér fram eftir kvöldi og fram eftir nóttu en greiða engu að síður atkvæði með kvöldfundum á forseti einfaldlega að fresta fundi því að með þessu móti er ekki verið að liðka fyrir umræðu eða framgangi málsins. Það er líka einkennilegt, og ég vil sérstaklega draga það fram, að fyrir nokkrum dögum, ætli það sé ekki svona vika, tíu dagar síðan, spurði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hæstv. forsætisráðherra spurninga. Hæstv. forsætisráðherra kom síðan í púlt þegar hv. þingmaður var að bregða sér hér á milli herbergja til þess að komast í sæti sitt og þá sagði hæstv. forsætisráðherra að hún gæti ekki svarað þingmanninum af því að hann væri ekki í salnum. Þess vegna dugar það ekkert fyrir mig í þessu máli að forseti segi að þeir séu í einhverjum hliðarsölum hér eða frammi í kaffi eða eitthvað slíkt. Þeir eiga að vera hér í salnum, ekki síst ef þeir hafa sjálfir lýst því yfir að menn eigi að vera í salnum, til þess að við getum einfaldlega krafist svara og fengið þau.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá kröfu sem hér hefur komið fram um að hæstv. ráðherrar komi sér inn í salinn og hlusti á umræðuna. Það er ekki það sama að sitja í einhverju kaffispjalli frammi í matsal og halda því fram að maður sé að fylgjast með umræðunni af fullri getu. Ég held að það sé líka sérstaklega mikilvægt, í ljósi þeirra upplýsinga sem hafa verið að koma fram núna í fjölmiðlum, af fundum sem ýmsir hafa átt með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í dag, að hæstv. fjármálaráðherra svari því hvort hann hafi verið að segja satt í hádeginu þegar hann sagðist ekki hafa upplýsingar um það að skuldir þjóðarbúsins væru umtalsvert hærri en kom fram í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við fyrstu endurskoðun, umtalsvert hærri. Ég held að við hljótum að gera þá kröfu líka til hæstv. forsætisráðherra, þó að hún hafi komið Seðlabankanum yfir á efnahags- og viðskiptaráðherra, sem enginn kaus, að hún komi hingað líka og svari því hvort hún hafi eitthvað verið að fylgjast með efnahagsmálum 

Frú forseti. Þetta er þriðja ræða mín í þessu máli og þær tvær sem ég hef þegar flutt hafa verið í númeruðum liðum. Ég hef reynt að rekja allra helstu atriði þessa máls, þau atriði sem alls ekki má líta fram hjá og raunar er hvert atriði þess eðlis að hægt væri að hafa um það heila umræðu. Ég hef ekki náð að fara í gegnum nema 33 atriði og er sem sagt kominn að nr. 33 en ætla þó að skjóta hérna upp fyrir fertugasta atriðinu. Það kom til tals í stuttu andsvari frá hv. þm. Atla Gíslasyni, sem ég sá hér rétt áðan í hliðarherbergi, en er nú horfinn þegar ég þarf á honum að halda. Þetta er atriði sem hefur heyrst við og við og nokkrir hafa nefnt þetta. Gott ef títtnefndur efnahags- og viðskiptaráðherra, hæstvirtur, hefur ekki einmitt talað um þetta og þingmaðurinn sem stundum situr hér á horninu, hv. þm. Magnús Orri Schram, sem segir iðulega „vel mælt“ í lokin þegar félagar hans hafa sagt eitthvað. Þetta varðar það atriði að halda því fram að Icesave sé í raun bara lítill hluti þess vanda sem við erum að fást við. Þetta er að sjálfsögðu atriði af ætt spunaatriða en þau eru allnokkur, en þetta er líklegast það sem við höfum heyrt hvað oftast að undanförnu, að Icesave sé bara 15–20% af vandamálinu og bætist við svo stórt vandamál að við eigum ekki að vera að hafa af því neinar sérstakar áhyggjur. Reyndar bætti hv. þm. Atli Gíslason um betur og talaði um 10–15%. Það er að sjálfsögðu fáránlegt að halda því fram að þar sem vandinn sem fyrir er sé svo stór þurfum við ekki að hafa áhyggjur af því þó að gríðarlegt magn bætist við af skuldum. Þessar fullyrðingar eru einfaldlega rangar, útreikningarnir eru fráleitir. Ástæðan er sú að þarna er verið að bera saman annars vegar hugsanleg lán, lán sem við komum e.t.v. til með að taka hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlöndunum og víðar að, og fáum þá greidd, við fáum peningana í hendurnar og þeim verður vonandi ekki varið í vitleysu. Að minnsta kosti hefur hæstv. fjármálaráðherra lofað að fara vel með þessa peninga til þess að geta notað þá síðar til að endurgreiða lánin. Munurinn er sá að lánin sem tekin eru vegna Icesave fáum við ekki, við fáum ekki peningana. Í rauninni er þetta efnahagslega það sama og við tækjum við peningunum og settum þá alla í svarta ruslapoka, sem væru þá býsna margir - notumst frekar við gáma, við mundum fylla nokkra gáma af peningaseðlum og svo bara sturta þeim í sjóinn. Það er því ekki hægt að bera þetta saman, annars vegar lán, peninga sem við fáum, og hins vegar eitthvað sem er eingöngu hrein útgjöld. Ekki nóg með það heldur ganga menn svo langt til þess að reyna að ná þessari spunatölu, 15–20%, að þeir bera annars vegar saman heildarupphæðina, þau lán sem við kunnum e.t.v. að taka frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og víðar og fáum peninga fyrir, og hins vegar það sem við í besta falli mundum borga af Icesave, ekki heildarhöfuðstólinn, eins fáránlegt og það er, að bera annars vegar saman heildarhöfuðstól lána sem við fáum en hins vegar það sem við í besta falli slyppum með að borga í vexti af Icesave.

Núvirt.

Núvirt, rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Þetta er ein af þessum fjölmörgu reiknikúnstum sem við höfum orðið vör við og sýnir og sannar, eins og svo margt sem hefur komið fram hér í dag og síðustu daga, að ekki veitir af þessari umræðu því að enn eru þingmenn að koma hér upp og halda þessu fram og virðast greinilega trúa því sjálfir. Það er áhyggjuefni. Ef þingmenn trúa slíku enn þá sjálfir hafa þeir ekki kynnt sér málið. Þá eru þeir við það að skuldsetja þjóðina upp á hundruð milljarða króna í erlendri mynt án þess að hafa kynnt sér málin. Það er alvarlegt mál og full ástæða til þess að menn haldi áfram að reyna að útskýra þetta á meðan staðan er sú. Aftur að listanum, atriði 33. Það varðaði þessar ESB-reglur - ég var reyndar aðeins byrjaður að fjalla um þetta í síðustu ræðu - sem Icesave og aðrir lánareikningar íslensku bankanna byggðu á og svo þær umræður sem farið hafa fram um það að Evrópuríkin hafi ekki tekið undir það sjónarmið Íslendinga, þegar það var nefnt kurteislega á einhverjum fundum í Brussel, að við teldum okkur ekki skuldbundin samkvæmt Evrópureglunum til þess að setja ríkisábyrgð á þessar innstæður. Það var látið gott heita sem er stórfurðulegt því að auðvitað mun Evrópusambandið verja reglurnar sem það sjálft setti og allt bankakerfi Evrópusambandsins byggist á. Auðvitað mun þurfa eitthvað meira en að nefna hlutina kurteislega í Brussel til þess að fá Evrópusambandið til að viðurkenna að þeirra eigin reglur séu gallaðar. Það að halda því fram að staða okkar í málinu sé engin vegna þess að ekki hafi verið tekið undir skilning okkar á Evrópureglunum segir okkur ekki neitt. Menn gátu að sjálfsögðu gefið sér það fyrir fram að í fyrstu mundu menn hafna slíku og að reyna að halda því fram að þessi kvöð hvíldi á Íslendingum. Atriði nr. 34 er reyndar skylt þessu því að það varðar Evrópusambandið og þá vinnu sem fer þar fram núna við að endurskoða reglur um innstæðutryggingar. Hvers vegna ætli Evrópusambandið sé að þessu? Það er vegna þess að það sá hvað gerðist á Íslandi, það sá að kerfið var gallað. Þess vegna er það núna að velta því fyrir sér hvað það geti gert, hvernig það geti lagað fyrirkomulagið þannig að það sama gerist ekki aftur. Í þessu felst að sjálfsögðu viðurkenning á því að kerfið hafi verið gallað en hvernig bregðast Íslendingar við þessu? Bjóða þeir fram aðstoð við að taka þátt í því að reyna að laga kerfið þannig að læra megi af reynslu okkar hér? Nei, þeir bera því ekki einu sinni fyrir sig að ef kerfinu verður breytt þannig að síðar verði tryggingar með öðrum hætti, þ.e. það verði viðurkennt, sem nú stefnir augljóslega í, að ekki sé ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum við þessar aðstæður, að þá fái Íslendingar eitthvað fyrir, komið verði til móts við okkur þegar formlega er búið að viðurkenna þetta eins og stefnir í. Nei, það er ekki einu sinni haft fyrir því að gera fyrirvara þar um. Og þó, það var reynt en það er eitt af þeim atriðum sem nú er verið að henda í burtu af hálfu Breta og Hollendinga og ríkisstjórn Íslands kemur hér og segir þinginu að það eigi bara að gera svo vel að samþykkja. Atriði nr. 35 er mjög stórt atriði. Það varðar aðra rangfærslu sem við höfum oft heyrt haldið fram, að íslenska ríkið sé einvörðungu að tryggja þessa lágmarkstryggingu innstæðutryggingarsjóðanna, þessar 20 þúsund evrur. Það er einfaldlega ekki rétt. Bretar og Hollendingar, stjórnvöld þeirra landa, tóku upp á því hjá sjálfum sér að borga innstæðueigendum töluvert mikið umfram þessa lágmarkstryggingu. Í Bretlandi voru það, að mig minnir, 50 þúsund í fyrstu og svo held ég að þeir hafi í flestum tilvikum ákveðið að bæta allar innstæðurnar. Í Hollandi voru það 100 þúsund evrur sem menn fengu bættar. Íslendingar eru með óbeinum hætti að borga þetta fyrir Breta og Hollendinga, þessa einhliða ákvörðun. Þetta er þess vegna ekki bara spurning um þessar Evrópureglur og hvort þær eigi við, þessar 20 þúsund evrur, nei, það er það sem bresk og hollensk stjórnvöld ákváðu í auglýsingaskyni fyrir sjálf sig að bæta við. Það eru Íslendingar að borga og það gerist með því að því er breytt hvernig borgað er út úr þrotabúi Landsbankans þannig að Íslendingar fá ekki nema helminginn af því sem til er í þrotabúi gamla Landsbankans til að standa undir Icesave-skuldbindingunum. Þetta er gríðarlega stórt atriði sem gleymist alveg ótrúlega oft þegar menn eru að velta því fyrir sér hvað fáist upp í skuldir í bankanum. Íslendingar fá ekki nema helminginn af því sem fæst fyrir sölu eigna í þessum bönkum. Bretar og Hollendingar fá hinn helminginn. Hvað ætla þeir að gera við það? Þeir ætla að nota það til að standa undir því sem þeir tóku sjálfir einhliða ákvörðun um, burt séð frá öllum reglum Evrópusambandsins eða annarra - þeir einir tóku ákvörðun til að kaupa sér vinsældir meðal kjósenda en Íslendingar eiga að borga það líka. Atriði nr. 36 er ekkert smáatriði. Það er kostnaðurinn sem óhjákvæmilega fellur á Íslendinga á hverjum einasta degi, 100 milljónir króna á hverjum degi, bara vaxtakostnaður af Icesave-láninu. Þá erum við ekki að tala um neinar endurgreiðslur í því heldur eingöngu vextina. Hvað ætli væri hægt að gera fyrir 100 milljónir króna á dag og hvað ætli þurfi til í niðurskurði ef menn ætla næstu árin á hverjum einasta degi að skera niður um 100 milljónir miðað við það sem ella hefði verið? Ég næ ekki að fara yfir það í þessari ræðu vegna þess hversu skammur tími er skammtaður til ræðuhalda. Ég verð þá að biðja virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá því að ég held að í þessari ræðu hafi ég ekki komist yfir nema þrjú atriði 

Frú forseti. Fyrr í dag kom einn þingmaður stjórnarliðsins hingað í mikilli geðshræringu og sagði að ef við í stjórnarandstöðunni mundum halda áfram að nýta okkur þennan rétt úr þessu púlti sem er lögvarinn, hann er stjórnarskrárvarinn, nýta okkur málfrelsið á þingi færi íslenska þjóðin í þrot. Þá yrði bara greiðsluþrot hér. Ég vil fá viðhorf hv. þingmanns til þessa, hvort hann sá sammála því að ef við höldum áfram að ræða málið verði hér greiðsluþrot. Mér sýnist og heyrist í hverri ræðu sem hv. þingmaður flytur að alltaf komi fram nýir og nýir punktar. Ég þakka sérstaklega fyrir snjallar ræður fram til þessa. Ég vil fá að vita annars vegar um þetta, hvort hann sé sammála þessum hv. þingmanni, og síðan er hitt, hvort hann sé sammála hræðsluáróðri ríkisstjórnarinnar - að mínu mati er það hræðsluáróður - varðandi það að við Íslendingar munum falla í svonefndan ruslflokk í lánshæfismatinu, „junk bond“, ef frumvarpið verður ekki samþykkt. Mat hæstv. forsætisráðherra er 

Frú forseti. Þetta atriði með lánshæfismatið er í rauninni það eina sem stendur eftir af fjölmörgum atriðum sem ríkisstjórnin hefur reynt að nota sem ástæðu þess að það yrði að afgreiða Icesave með nákvæmlega þeim hætti sem Bretar og Hollendingar ætlast til. Í rauninni gengur þetta engan veginn eftir því að það er ein af fráleitari fullyrðingum ríkisstjórnarinnar í málinu að með því að auka enn á skuldirnar og með því að fjarlægja efnahagslegu fyrirvarana sem áttu að verja ríkið fyrir stórkostlegri áhættu séum við með því að bæta lánshæfi ríkisins. Þetta er fráleitt þegar maður hugsar hugsunina til enda, en þetta er svo sem í samræmi við annað sem hefur komið frá þessari ríkisstjórn, til að mynda þær fráleitu fullyrðingar að hugsanlega séu fyrirvararnir betri fyrir Íslendinga, ef eitthvað er, eftir að bresku og hollensku lögfræðingarnir voru búnir að tæta þá í sig. Svona er röksemdafærsla ríkisstjórnarinnar í þessu máli.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta skýra svar. Stundum held ég að ríkisstjórnarráðherrarnir vakni á hverjum morgni og beiti úllendúllendoff-aðferðinni varðandi það hvaða aðila þeir eigi að benda á núna sem þrýsta hvað mest á þá varðandi þetta mál allt saman. Einn daginn voru það Norðurlandaþjóðirnar, stundum eru það Hollendingar og Bretar og síðan er það Evrópusambandið. Í gær sagði t.d. hæstv. fjármálaráðherra að aðilar innan Evrópusambandsins hefðu haldið uppi grímulausum hótunum um að láta Íslendinga hafa verra af ef Íslendingar drifu sig ekki í að klára Icesave. Síðan fengum við í dag þá vitneskju frá forsætisráðherra að hún væri allsendis ósammála því sem fjármálaráðherra hefði sagt, þetta væri allt einhver misskilningur. Enn og aftur hafa þau orðið margsaga, eins og við höfum sagt. Telur hv. þingmaður raunverulega hættu á því að við verðum beitt þrýstingi af hálfu þessara aðila ef við tökum okkur þennan lýðræðislega rétt 

Frú forseti. Heimssýn ríkisstjórnarinnar og þingmanna hennar virðist stundum býsna undarleg. Þau ganga út frá því og tala þannig í ræðustól að alþjóðasamfélagið sé einhver skipulögð stofnun sem beiti ríkið refsingum ef það svo mikið sem biður um að lagalegur réttur þess sé varinn eða það fái a.m.k. að tala sínu máli. Ríkisstjórnin virðist halda að slíkri beiðni verði ekki bara mætt með hótunum heldur með einhvers konar efnahagslegum árásum, að samsæri lánshæfismatsfyrirtækja muni fella einkunnina þveröfugt við útreikningana og að Evrópusambandið, það samband sem Samfylkingin talar náttúrlega mest fyrir, sé í rauninni þess eðlis að ef við viljum virða lögin og ætlumst til að aðrir geri slíkt hið sama verði okkur refsað með ofbeldi. Hvers lags hugarfar er þetta eiginlega í garð þessa 

Frú forseti. Ég spyr hv. þingmann um 4. gr. frumvarpsins sem við erum að ræða. Þar stendur, með leyfi forseta: „Til að fylgjast með og meta forsendur fyrir endurskoðun á lánasamningunum, sbr. endurskoðunarákvæði þeirra, skal ríkisstjórnin gera ráðstafanir til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri í síðasta lagi fyrir 5. júní 2015 IV. greinar úttekt á stöðu þjóðarbúsins, einkum með tilliti til skuldastöðu og skuldaþols.“ Hvernig hugnast hv. þingmanni að það sé bundið í lög frá Alþingi að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skuli gera slíka úttekt og það á árinu 2015? Er þetta uppgjöf af hálfu núverandi ríkisstjórnar eða hvernig metur hv. þingmaður 4. gr. þessa frumvarps sem við ræðum?

Frú forseti. Þessi grein væri hreinlega fyndin ef þetta væri ekki svo sorglegt, að ríkisstjórnin gangi út frá því í fyrsta lagi að við sitjum uppi með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn næstu árin, en ekki nóg með það heldur ætli hún að treysta á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að framkvæma þetta mat. Hvað hefur þessi sama ríkisstjórn sagt um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn? Hún heldur því fram að hann beiti okkur þvingunum og að við verðum að samþykkja þessar gríðarlegu skuldir, sama hvort við ráðum við þær eða ekki, vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlast til þess og ef við gerum það ekki verðum við beitt einhvers konar refsingum. Þessi sami Alþjóðagjaldeyrissjóður á svo að fá að dæma um það hvort við uppfyllum skilyrðin. Þetta nær ekki nokkurri átt en er þó í samræmi við það að ríkisstjórnin leitar hvergi ráðgjafar út fyrir þennan afmarkaða hóp, þennan hóp sem heldur því fram að við verðum að afgreiða málið. Komi leiðbeiningar annars staðar að, 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann annarrar spurningar í ljósi ræðu hans áðan: Í ljósi þeirra byrða sem verið er að leggja á íslenska þjóð ef þetta frumvarp og þessi ríkisábyrgð á lánasamningum vegna Icesave verða samþykkt, telur hv. þingmaður að fyrir liggi í raun hjá hæstv. ríkisstjórn vitneskja og/eða útreikningar um árlegt, erlent greiðsluflæði áranna 2010/2012–2018/2020 eða rennir hún blint í sjóinn?

Frú forseti. Fjöldi óháðra aðila, aðila sem ekki eru á framfæri ríkisstjórnarinnar, fá ekki greitt frá henni og eru ekki að vinna fyrir hana sérstök verkefni, hefur bent á að það verði mjög erfitt, margir telja algjörlega ómögulegt, að standa undir þessum skuldbindingum, sérstaklega er lýtur að því að afla nægs erlends gjaldeyris. En hvað gerir ríkisstjórnin? Hún felur Seðlabanka Íslands að leggja mat á þetta sem, eins og ég hef bent á áður, er svipað og ef Landsbanki Íslands hefði á sínum tíma falið greiningardeild sinni að leggja mat á það hvort bankinn færi á hausinn við að taka lán sem hann væri þegar búinn að skrifa undir. Jafnfráleitt er að ætla Seðlabankanum að framkvæma þessa yfirferð, enda hefur Hagfræðistofnun Háskóla Íslands farið yfir álitsgerð Seðlabankans og gagnrýnt þar fjölmörg atriði. Aðrir hafa síðan þá farið í gegnum þetta og bent á enn fleiri vankanta á þessari seðlabankagreinargerð sem ég er dálítið hræddur um að verði fræg í íslenskri hagsögu.

Frú forseti. Allt þetta Icesave-mál, alveg frá því að það kom fram í sumar, hefur einkennst af hótunum af hálfu ríkisstjórnarflokkanna í garð stjórnarandstöðunnar og leyndarhjúp um þær mikilvægu upplýsingar sem til þurfa að vera svo hægt sé að taka afstöðu til málsins. Ef stjórnarandstaðan hefði ekki þráast við að láta undan þessum hótunum væri þetta mál fyrir löngu farið í gegn með óskaplegum afleiðingum fyrir íslenska þjóð. Nú virðist hæstv. fjármálaráðherra hafa aðrar upplýsingar um skuldaþol íslenska ríkisins en fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ef marka má fréttir í kvöld. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvort hann telji ekki alveg einboðið að hv. efnahags- og skattanefnd verði að fara ofan í saumana á skuldaþoli íslenska ríkisins áður en hægt verður að afgreiða þetta mál og jafnvel fá til liðs við sig erlenda sérfræðinga og gera það sem menn hefðu átt að gera strax í upphafi, leita til óháðra aðila með þá stöðu sem Ísland er í og taka þann tíma sem þarf þannig 

Frú forseti. Auðvitað er það fráleitt, algjörlega fráleitt að þingið skuli nú, meira en ári eftir að þetta mál kom upp, ekki enn vera búið að leita eftir áliti óháðra aðila á greiðslugetu ríkisins og hvort hægt sé að standa undir þessu yfir höfuð. Því var haldið fram á sínum tíma þegar málið var tekið fyrir í fyrra skiptið að ekki væri tími til. Síðan eru liðnar vikur og mánuðir. Sá tími hefur þrátt fyrir ítrekaða beiðni stjórnarandstöðunnar ekki verið nýttur til að fá óháða aðila til að fara yfir málið. Ég held að einmitt veiti ekki af því að fenginn verði óháður erlendur aðili því að við höfum séð að þegar Íslendingar, og þeir eru margir, hafa haft fyrir því að reyna að benda ríkisstjórninni á vankantana á málatilbúnaði hennar er ráðist á viðkomandi aðila, oft og tíðum persónulega. Ráðherrarnir ráðast þá gegn viðkomandi með níði, dylgjum og útúrsnúningum svoleiðis að ég held að það veiti ekki af því að við fáum virtan erlendan óháðan aðila til að fara yfir þetta fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það hafi verið jafnvel ein stærstu mistökin í þessu Icesave-máli öllu saman að menn skuli ekki hafa strax í upphafi leitað ráðgjafar erlendis frá. Nú eru stöðugt að koma fram nýjar upplýsingar þótt hv. stjórnarliðar líti svo á að málið sé fullrætt og það sé hið brýnasta mál að fara að koma þessum klyfjum á íslenska þjóð. Undanfarnar vikur hafa váleg tíðindi borist frá Dúbaí þar sem efnahagsástandið er komið í mikinn vanda og það er alveg augljóst vegna þess sambands sem er á milli Dúbaís og t.d. Bretlands, breskra banka, að hrunið sem þar er orðið getur haft afleiðingar á efnahagsmál í heiminum og jafnvel leitt til þess að kreppan fari að sýna tennurnar á ný. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort ekki væri ráð að við reyndum að doka við og sjá hvaða afleiðingar þeir atburðir hafa á 

Frú forseti. Að sjálfsögðum ættum við að gera það. Þetta lýtur m.a. að margumtöluðu lánshæfismati. Nú hefur verið bent á í fjölmiðlum um allan heim að það sem gerðist í Dúbaí geti vel og muni líklega leiða til þess að lánshæfismatsfyrirtækin endurmeti lánshæfi ríkja. Fyrst Dúbaí lenti í þessu þurfa menn væntanlega að hafa áhyggjur af öðrum ríkjum. Það eru verulegar líkur á því að það leiði til þess að lánshæfismat Íslands verði lækkað eins og með mörg önnur skuldsett lönd. Sérstaklega munu menn líta til þeirra landa sem eru verulega skuldsett í erlendri mynt. Ef við lendum í því að lánshæfi okkar verði lækkað í framhaldi af því sem gerðist í Dúbaí og þeirri atburðarás sem það setur af stað er eins gott að við séum ekki búnir að kasta fyrir borð þessum efnahagslegu fyrirvörum, þ.e. að við höfum þá einhverja stöðu í málinu en séum ekki svo skuldsett að við fáum hvergi lán og með lánshæfismat sem enn festir þá stöðu í sessi. Þá er þeim mun mikilvægara að við séum reiðubúin til að verja okkur efnahagslega og komast hjá því að ríkið fari í þrot.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallaði eftir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra yrði viðstaddur sem er ómögulegt þar sem hann er erlendis. En mig langar að vekja athygli á því, frú forseti, að einungis tveir hæstv. ráðherrar og einungis fjórir hv. þingmenn stjórnarinnar hafa tekið þátt í þessari umræðu, 2. umr. Það segir kannski allt um það hvað um er að vera. Í eina skiptið sem þeir koma í salinn er þegar þeir greiða atkvæði um að hinir skuli sitja hér á kvöldin, taka svo engan þátt í umræðunni. Það segir manni mikið. 
             Hv. þingmaður kom mjög vel inn á erlendar skuldir. Mér finnst mjög margir ekki gera sér grein fyrir því að það er ekki sama hvort menn skulda í erlendri mynt eða íslenskri, og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því. Það kemur fram í greinargerð Seðlabankans að núna verði gengi krónunnar mjög lágt um langa hríð. Hefur hv. þingmaður ekki verulegar áhyggjur af því að það muni taka afskaplega langan tíma að rétta gengi krónunnar?

Frú forseti. Þetta er gríðarlega mikilvægt atriði og ég mun fjalla nánar um það í síðari ræðum, þ.e. það að skuldirnar skuli vera í erlendri mynt og m.a. vegna þess sem hv. þingmaður nefnir, vegna áhrifanna á gengi krónunnar. Seðlabankinn gengst meira að segja við því, og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, að gengið verði veikt næstu árin. Hvað þýðir það? Það þýðir að íslenskt vinnuafl verður miklu ódýrara en annars staðar. Það er verið að festa Íslendinga í eins konar fátæktargildru sem birtist þegar Íslendingur ferðast til útlanda, gengur fram hjá matsölustað eða kaffihúsi og áttar sig á því að hann hefur ekki efni á að fara þar inn og borða vegna þess að hann á ekki nema íslenskar krónur. Þetta birtist líka í því að sama fólk hugsar á endanum: Hvers vegna á ég að búa áfram á Íslandi og fá miklu minna fyrir vinnuframlag mitt en ég gæti fengið einhvers staðar annars staðar? Þetta er rótin að fólksflótta og ég er dálítið hræddur um að hann geti orðið býsna mikill ef menn fallast á þessar Icesave-skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það kom fram í sumar í umræðunni um Icesave-samningana að það er í lögum um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta að tryggingarsjóðurinn má greiða kröfurnar í íslenskri mynt, það er í lögunum. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefði verið skynsamlegra að nýta sér það að greiða skuldina í íslenskri mynt til að taka þessa gengisáhættu út úr því. Þegar á það var bent skrifaði umræddur fjölfræðingur í fjármálaráðuneytinu og sló það náttúrlega út af borðinu, sagði að þetta væri eintóm vitleysa. Hefði ekki verið skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstjórn að taka mark á þessum ábendingum og beita þessu ákvæði um að greiða kröfurnar í íslenskri mynt til að taka ekki þessa áhættu? Við þurfum að vinna fyrir öllum þessum gjaldeyri og það mun reynast mjög erfitt, enda skulda líka margir mikið í erlendum gjaldmiðli sem er með sveiflur 

Frú forseti. Þetta er eitt af þessum fjölmörgu stóru atriðum sem menn virðast hafa klikkað á. Ég held að þetta hafi gerst einfaldlega þannig að þeir sem sömdu fyrir Íslands hönd hafi ekki gert sér grein fyrir þessu. Þegar ég var á borgarafundi í Iðnó fyrir nokkrum mánuðum þar sem hv. þm. Eygló Harðardóttir benti á þetta virtust menn koma af fjöllum, ekki hafa gert sér grein fyrir þessum möguleika. Eins og hv. þingmaður bendir á eru afleiðingarnar af því að vera skuldbundinn í erlendri mynt alveg ótrúlega margar og neikvæðar. Ein er sú að þegar menn þurfa að borga til útlanda í mynt annars ríkis, sérstaklega útflutningsland eins og Ísland, tapa þeir þeim mun meiru vegna þess að þeir peningar sem við höfum yfirleitt fengið fyrir útflutning okkar hafa margfaldast, tvöfaldast eða þrefaldast, við það að skipta um hendur í íslenska hagkerfinu. Þar hafa orðið margföldunaráhrif sem við förum nú á mis við.

Frú forseti. Vegna endurtekinna kvartana hv. stjórnarliða ætla ég að byrja á því að taka fram hvað ég ætla að fjalla um. Ég ætla að byrja á því að fjalla um tilskipun nr. 94/19/EB, um innlánstryggingar, til að koma í veg fyrir að menn segi nokkurn tímann aftur að Íslendingar eigi að borga Icesave. Síðan ætla ég að fjalla um nýja tilskipun, 2009/14/EB, sem ekki hefur tekið gildi á Evrópska efnahagssvæðinu en hefur hins vegar tekið gildi í Evrópusambandinu. Hún kemur með gífurlegar breytingar á innlánstryggingarkerfinu, hefur ekki verið í umræðunni en hefur mjög mikið að segja. Ef tími vinnst til ætla ég að byrja á því að fara í gegnum áhættugreiningu og ræða verðhjöðnun og verðbólgu í Bretlandi. Ég ætla að byrja á því að ræða innlánstryggingar. Það sem þarf að byrja á að skoða er tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 94/19/EB. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Það er ekki bráðnauðsynlegt í þessari tilskipun að samræma leiðirnar við fjármögnun kerfa sem tryggja innlánin eða lánastofnanirnar sjálfar, meðal annars vegna þess að lánastofnanirnar skulu sjálfar almennt bera kostnaðinn við fjármögnun slíkra kerfa og einnig vegna þess að fjárhagsleg geta kerfanna skal vera í samræmi við tryggingaskuldbindingarnar. Þetta má samt ekki stefna stöðugleika bankakerfis aðildarríkisins í hættu. Tilskipun þessi getur ekki gert aðildarríkin eða lögbær yfirvöld þeirra ábyrg gagnvart innstæðueigendum ef þau hafa séð til þess að koma á einu eða fleiri kerfum viðurkenndum af stjórnvöldum sem ábyrgjast innlán eða lánastofnanirnar sjálfar og tryggja að innstæðueigendur fái bætur og tryggingu í samræmi við skilmálana í þessari tilskipun.“ Frú forseti. Ég óska eftir því að enginn segi lengur að Íslendingar hafi átt að borga þetta. Þarna stendur að innlánsstofnanirnar eigi að borga þetta og aðildarríkin megi ekki borga það. Svo ætla ég formsins vegna að lesa 1. mgr. 7. gr.: „Innlánatryggingakerfin tryggja að samanlögð innlán hvers innstæðueiganda séu tryggð upp að 20.000 ECU ef innlánin verða ótiltæk.“ 
             Þetta er Ragnar Halls-ákvæðið sem segir að það eigi að tryggja manni upp að rúmum 20.000 evrum og ef hann fær greitt víðar að og er kominn upp í 20.000 evrur á hann ekki að fá meira, þ.e. íslenski innstæðutryggingarsjóðurinn hlýtur að hafa forgang því að hann tryggir manninum fyrstu 20.000 evrurnar. Samkvæmt þessu getur ekki verið að með því að skipta kröfunum í þrennt fái maðurinn greitt meira. Svo er dálítið athyglisvert hérna sem varðar ábyrgð Hollendinga. Í viðauka eru meginatriði til hliðsjónar. Þar segir, með leyfi forseta: „Sæki útibú um aðild að tryggingakerfi gistiríkis, setur kerfi gistiríkisins tvíhliða ásamt kerfi heimaríkisins viðeigandi verklagsreglur um greiðslur bóta til innstæðueigenda í því útibúi.“ Holland og Ísland eiga að búa til reglur. Svo segir í a-lið: „kerfi gistiríkisins hefur áfram fullan rétt til að beita almennum og hefðbundnum reglum sínum gagnvart aðildarlánastofnunum; það hefur rétt til að krefja stofnanirnar um viðeigandi upplýsingar og bera þær saman við upplýsingar hjá þar til bærum yfirvöldum í heimaríkinu“. Það þýðir að Hollendingar áttu að hafa eftirlit með Icesave, það stendur þarna. Það stendur þarna að þeir hafi fullan rétt til að beita almennum og hefðbundnum reglum sínum gagnvart innlánum, þ.e. Hollendingar. Icesave fór í gang með miklum hvelli og það gekk svo hratt að á þrem mánuðum var öll skuldbindingin komin. Á þeim tíma hafði íslenska Fjármálaeftirlitið afskaplega lítil tök á því að fylgjast með. Það hollenska hafði hins vegar öll tök á því. Það brást. Ég las í síðustu ræðu minni ræðu frá Wouter Bos, fjármálaráðherra Hollands, frá 3. mars, þrem mánuðum áður en hann skrifaði undir samninga við Íslendinga, en þar talar sá ágæti maður um innlánstryggingarkerfið. Ég ætla að lesa það á ensku fyrst: „It was not designed to deal with a systemic crisis but with the collapse of a single bank.“ Það var ekki hannað til að ráða við kerfishrun heldur gjaldþrot einstakra banka. Þessi maður er svo að semja við Íslendinga um að þeir eigi að borga fyrir kerfishrun þar sem 80% af bönkunum hrundu. Það er fráleitt að okkar samningamenn skuli ekki hafa haldið þessari setningu undir nefið á sínum hollensku viðsemjendum og sagt: Heyrðu, fjármálaráðherra ykkar sem við erum að semja við segir að við eigum ekki að borga þetta. Kerfið var ekki hannað fyrir þetta. Það er ótrúlegt, frú forseti. Þetta var þrem mánuðum áður en hæstv. fjármálaráðherra skrifaði undir. Þá kemur að tilskipun, og það sem leiddi mig til hennar var grein í Morgunblaðinu 26. nóvember eftir Loft Altice Þorsteinsson þar sem hann segir í fyrirsögn: „Tilskipun 2009/14/EB og kæfandi faðmlag Evrópusambandsins.“ Þar vísar hann í dálítið merkilega breytingu sem hefur ekki komið í umræðuna. Þessi tilskipun var gefin út 11. mars 2009, mjög nýlega, og átti að taka gildi 30. júní 2009 í Evrópusambandinu. Í 7. gr. sem ég las áðan og ætla að lesa aftur segir í 1. mgr.: „Innlánatryggingakerfin tryggja að samanlögð innlán hvers innstæðueiganda séu tryggð upp að 20.000 ECU ef innlánin verða ótiltæk.“ Innlánstryggingarkerfið á að tryggja. Hér stendur og þá á ensku aftur, frú forseti: „Member States shall ensure that the coverage for the aggregate deposits of each depositor shall be at least EUR 50.000 in the event of deposits being unavailable.“ 
             Þetta þýðir að aðildarríkin eigi að tryggja að upphæðin skuli vera tryggð þannig að innstæðueigandinn fái a.m.k. 50.000 evrur ef innstæðan er ótiltæk, eins og þeir kalla það. Hvað þýðir þetta, frú forseti? Þetta hefur ekkert verið með í allri umræðunni. Þetta er tilskipun sem tók gildi 10. mars. Hvað segir þetta? Það er komin ríkisábyrgð á allar innstæður í Evrópusambandinu, að 50.000 evrum, ekki 20.000, heldur 50.000. Svo á það að hækka upp í 100.000 í lok ársins 2010. Hvað þýðir þetta? Ef þetta gildir á Íslandi þýðir það að ríkið yrði að taka ábyrgð á 2.000 milljörðum, innstæðum í bönkunum. Það þýðir í reynd eða mér sýnist það að ekki verði reknir einkabankar í Evrópusambandinu. Allir bankar þurfa að vera ríkisbankar í rauninni af því að það er ríkisábyrgð á öllum innstæðum upp að þessu marki. Markið er mjög hátt. Þetta er gífurlega mikil breyting. Svo spyrja menn, frú forseti: Af hverju í ósköpunum er Evrópusambandið að taka upp ríkisábyrgð á innstæðum - ef það skyldi hafa verið ríkisábyrgð fyrir? Það er vegna þess að það var ekki ríkisábyrgð á innstæðum og þess vegna áttu Íslendingar aldrei að borga þetta. Íslenskir skattgreiðendur áttu aldrei að borga þessa innstæðu sem um var að ræða. Frú forseti. Ef einhver segir hér á eftir að ég sé í málþófi vil ég ræða við þann mann einslega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans og tek svo sannarlega undir það að þingmaðurinn er ekki í málþófi heldur kemur hann fram með mjög mikilvægt mál sem ég mundi gjarnan vilja sjá á dagskrá hér, vegna þess að þegar er búið að leggja fram frumvarp sem byggir á tilskipuninni sem hann vísar til, sem er uppfærsla á eldri tilskipunum varðandi innstæðutryggingarkerfið. Ég verð samt að viðurkenna að miðað við þá umræðu sem ég hef verið að kynna mér hjá Evrópusambandinu er ég ekki viss um að skilja megi tilskipunina á þann hátt sem þingmaðurinn gerir, að verið sé að tala um ríkisábyrgð á innstæðutryggingarkerfinu sjálfu þó að segja megi að skilningur þessara 27 ríkja virðist samt vera að það sé de facto ríkisábyrgð á öllum innstæðum í Evrópusambandinu. Það er alveg á hreinu miðað við reynsluna af bankahruninu hér að ekkert innstæðutryggingarkerfi getur eins og er staðið undir kerfishruni eða svo stóru hruni og varð hér þar sem um 85% af bankakerfinu hrundi - og þó að prósentan hefði verið aðeins lægri - bara út af því hvernig staðið hefur verið að fjármögnuninni. Nú er einmitt mikil umræða í gangi um það hvernig standa eigi að fjármögnun á þessum sjóðum en tilskipunin sem við vorum að vísa til er ekki - annars vegar er verið að tala um upphæðina og hins vegar það að flýta að greiða út úr innstæðutryggingarsjóðunum. Það væri því ágætt ef þingmaðurinn hefði í andsvarinu tíma til að útskýra aðeins betur þennan skilning vegna þess að ég er hér með 

Frú forseti. Umræddur fyrsti málsliður hét áður að innlánstryggingakerfið ætti að tryggja innstæðurnar en því er breytt og í staðinn kemur: „Member States shall ensure“, þ.e. að aðildarríkin eigi að tryggja. Hvernig gera þau það? Þetta er ríkisábyrgð 

Frú forseti. Ég er hér með skýrslu frá óformlegu „expert roundtable“ varðandi innstæðutryggingarkerfið, en það var óformlegur fundur sérfræðinga sem komu saman til að fjalla um þetta 31. mars 2009. Eins og ég skil það þá lá fyrir að búið var að samþykkja þessar breytingar á tilskipuninni og mjög mikil vinna er einmitt í gangi hjá Evrópusambandinu um það hvert eigi að stefna með innstæðutryggingarkerfið því greinilegt er af umræðum um þessa breytingu á tilskipuninni að þeir hafa miklar áhyggjur af því sem gerðist hér á Íslandi. Það kemur skýrt fram hjá sérfræðingunum að ef það verður „crisis“, svona hrun eins og varð hér, þá verða ríkisstjórnir að koma inn í með fjármagn fyrir innstæðutryggingarsjóðina, en það þýðir ekki að það sé ríkisábyrgð heldur lán til viðkomandi sjóða. Síðan, eins og þingmaðurinn benti á, er öðruvísi fyrirkomulag í Bretlandi 

Frú forseti. Það er greinilegt að mikið verk er óunnið áður en við samþykkjum þetta frumvarp sem við ræðum. Hv. efnahags- og skattanefnd þarf að fara í gegnum fjölda atriða og hv. fjárlaganefnd þarf að fara í gegnum t.d. þetta atriði. Ég lagði til fyrir síðustu jól að þessari tilskipun yrði breytt þannig að einn sjóður yrði myndaður fyrir alla Evrópu og sá sjóður hefði heimild til að grípa inn í ef innstæður yxu mjög hratt eða ávöxtun væri óeðlilega há og svo yrði það ákvæði að innstæður hefðu alltaf forgang í þrotabú banka eins og í neyðarlögunum. Þetta verður að gera til að þetta kerfi virki svona nokkurn veginn. Svo getur þessi sjóður yfir alla Evrópu að sjálfsögðu bæði fjármagnað sig fyrir fram og eftir á og sennilega er eftiráfjármögnun betri. En það er fráleitt að lítil lönd séu hvert með sinn sjóð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa athyglisverðu ræðu og tek undir það með honum að hreinn dónaskapur væri að halda því fram að hann væri hér í málþófi. Ég gat ekki betur heyrt en að hér væri enn á ný hreyft nýju efnisatriði sem þyrfti umfjöllun í nefndum þingsins, eins og hv. þingmaður kom inn á og hv. þingmenn ræddu hér áðan. Ég hjó eftir því að í upphafsorðum eða fyrri hluta ræðu hv. þingmanns ræddi hann um þá ábyrgð sem fjármálaeftirlit í Hollandi og Bretlandi hefðu borið eða ættu að bera á þessum innstæðureikningum með sambærilegum hætti og íslenska fjármálaeftirlitið. Þá langar mig til að rifja það upp og spyrja þingmanninn hvort hann telji ekki að hægt hefði verið að grípa inn í í apríl eða maí árið 2008 þegar reikningarnir í Hollandi voru stofnaðir. Þrátt fyrir alls kyns varnaðarorð 2006 og kannski grunsemdir sem voru uppi þá þegar 2008 um að þessi bóla í bönkunum gæti ekki gengið, var stofnað til þessara reikninga í Hollandi. Er ábyrgð hollenskra fjármálayfirvalda ekki gríðarleg á því að hafa leyft það að á þessum tíma? Frá apríl eða maí voru stofnaðir um 200 þúsund reikningar í Hollandi og í Bretlandi fjölgaði á þessum sama tíma Icesave-reikningunum fjórfalt eða fimmfalt. Hefði ekki verið eðlilegt að þarna hefði verið gripið inn í, ekki bara af íslenskum fjármálayfirvöldum 

Frú forseti. Þetta er hárrétt. Bresk yfirvöld hafa skautað mjög létt hjá því að fjármálaeftirlit Hollands bar t.d. ábyrgð neytendaverndar á innstæðunum. Það er svona eiginlega það fyrsta sem gerist þegar menn leggja inn. Síðan er spurning um efnahag viðkomandi banka á Íslandi. Það er ekki hægt að skoða hann reglulega, það er bara um áramót eða tvisvar eða fjórum sinnum á ári þannig að eini aðilinn sem gat virkilega gripið inn í var fjármálaeftirlit Hollands með því að benda á að vextirnir væru óeðlilega háir á þessum reikningi. Mig langar til að velta upp þeirri spurningu hvað hefði gerst ef í Hollandi hefðu ekki myndast 120 þúsund reikningar á þremur mánuðum heldur 1,2 milljónir reikninga, sem er auðvelt, eða í Þýskalandi? Hvað hefði gerst ef í stað 300 þúsund reikninga í Bretlandi hefðu myndast þrjár milljónir reikninga með tíu sinnum meira fjármagni? Hvernig hefði mönnum dottið í hug að lesta Ísland með sjö þúsund milljörðum í stað 700 milljarða? Þetta sýnir okkur að svona kerfi gengur bara ekki upp. Það verður að koma eitt miðlægt innlánstryggingakerfi fyrir alla Evrópu, helst fyrir allan heiminn, sem tryggir innstæðurnar en hefur jafnframt möguleika á að grípa inn í ef vextir eru óeðlilega háir eins og var þarna í Hollandi. Það er dálítið skemmtilegt að vísa til þess að hollenski fjármálaráðherrann sagði í þessari títtnefndu ræðu að sá sem óskaði eftir því að fá hærri vexti óskaði líka eftir meiri áhættu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir svarið og tek undir með honum að það er áhugaverð hugmynd, sem hann varpaði fram í fyrra og endurtekur nú úr ræðupúlti, að æskilegt hefði verið að til væri einn sameiginlegur innlánstryggingarsjóður. Það er svo augljóst eftir að hafa kynnt sér þessi mál og þingmaðurinn fór mjög vel yfir hvað það eru stórir ágallar á hinni evrópsku tilskipun um innlánstryggingarsjóðina. En menn eru á einhvern undarlegan hátt að reyna að þvinga okkur til að taka á okkur alla ábyrgðina og kannski langt umfram alla eðlilega getu, eins og þingmaðurinn kom réttilega inn á, með því að stækka málið og gera það fræðilegt því þá þyrftu menn að fara að svara því fræðilega hvort það stæðist. Það er augljóst að svo gæti ekki verið og það ætti ekki að vera vafamál  
             Mig langar að enda þetta andsvar á að spyrja þingmanninn hvort hann telji að byrðunum 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk. Mínútan er fljót að líða.

Frú forseti. Þetta er akkúrat punkturinn. Við eigum að fresta þessari umræðu fram á vor. Við eigum að senda nýja samninganefnd til Bretlands og Hollands sem bendir Bretum og Hollendingum t.d. á ræðu fjármálaráðherra Hollands þar sem hann segir beinum orðum að skattgreiðendur eigi ekki að borga. Þessi tryggingakerfi virka ekki þegar allsherjarhrun verður. Hann segir þetta. Þessu eigum við að halda undir nefinu á þeim og segja jafnframt: Þið áttuð líka að bera ábyrgð á Icesave. Við eigum að minnka kröfuna stórlega, við eigum að lækka vextina og við eigum að gera það miklu liprara fyrir íslenska þjóð. Hún hefur alveg nóg með sitt bankahrun.

Frú forseti. Það er eins fyrir okkur komið, mér og hv. þm. Pétri H. Blöndal, að við þurfum líklega að halda nokkrar ræður áður en við höfum tíma til að fara í málþóf ef til þess kemur. Reyndar vil ég líka geta þess vegna yfirlýsinga sem komið hafa frá fulltrúum stjórnarliðsins þess efnis að ekkert nýtt komi fram í umræðunni. Ég held að þeim veiti ekki af að hlusta á ræður. Sjálfur er ég alltaf að læra eitthvað nýtt í þessari umræðu og ekki nóg með að ég reyni að fylgjast með ræðunum þegar þær eru fluttar hér heldur horfi ég líka stundum á þær á netinu til að ná betur inntakinu. Ég hugsa að ræða hv. þingmanns verði ein af þeim sem ég lít aftur á á netinu, enda var gerð mjög góð grein fyrir því hvers vegna það er óhugsandi að halda því fram að Íslendingar beri, íslenskir skattgreiðendur, lagalega ábyrgð á innstæðunum. En ég velti því hins vegar fyrir mér í ljósi þess hvort það hafi ekki reynst stórskaðlegt fyrir hagsmuni Íslendinga að þetta virðist ekki hafa verið hugarfar þeirra sem áttu að verja hagsmuni okkar. Það birtist síðast í morgun hjá hæstv. forsætisráðherra þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar um fyrirvara sem ættu að tryggja lagalega vörn og því væri haldið til haga að við teldum okkur ekki skuldbundin, þá lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir, a.m.k. í tvígang í morgun, að við yrðum að fallast á kröfur Breta og Hollendinga nákvæmlega eins og þeir setja þær fram vegna þess að við yrðum að standa við skuldbindingar okkar. Þarna lýsir hæstv. forsætisráðherra því berum orðum að það hafi ekkert verið að marka yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra þess efnis að hún telji okkur ekki skuldbundin. Hún trúir því sem sé ekki sjálf. Ef viðsemjendur okkar vita það að ráðherrar ríkisstjórnarinnar trúa því ekki sjálfir sem þeir halda fram, hver er þá samningsstaðan? Raunar hefðu þeir ekki þurft annað en hlusta á þingræður hæstv. ráðherra í þinginu, því miður, til að átta sig á því að þeir hefðu ekki trú á málstaðnum, enda þekktu þeir hann ekki.

Frú forseti. Það kann að hljóma sem málþóf að ég ætla að endurtaka það sem ég sagði fyrr í ræðu eða andsvari. Hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sagði fyrir nokkrum vikum að Íslendingar hefðu samið sakbitnir, þeir hefðu vitað upp á sig sökina. Enda kom hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, í Morgunblaðið 13. október, viku eftir hrun og segir Íslendinga bera þjóðréttarlega skuldbindingu til að borga Icesave, þjóðréttarleg skylda, sagði hann. Þetta er alveg með ólíkindum. Hann segir andstæðingum okkar, þeim sem hann ætlar að semja við, að þeir hafi rétt fyrir sér og við höfum rangt fyrir okkur. Það var ekki búið að skoða tilskipanirnar, ekki var búið að skoða nokkurn skapaðan hlut. Það er von að samkomulagið líti út eins og það lítur út. Það er von að niðurstaða samninganna sé svona óskapleg þannig að meira að segja vextirnir, 5,55%, svavarsvextirnir, jaðra við það að vera vextir af ruslbréfum. Íslendingar mundu sennilega fá ódýrari lán með því að falla í ruslbréfaflokk en borga af Icesave. Það samkomulag sem við ræðum er á allan máta mjög slæmt. Það sem Alþingi á að gera núna er að taka sér hlé í umræðunni, fresta henni fram á vorið, sjá hvað Bretar og Hollendingar gera þegar þeir sjá mjólkurkúna hverfa og sjá hvort þeir fallist þá ekki á þá skynsamlegu og sanngjörnu fyrirvara sem Alþingi samþykkti í sumar.

Frú forseti. Mannshugurinn virðist vera þannig gerður að hann á mun auðveldara með að skilja lágar tölur og samhengi þeirra en þær stóru. Það held ég að hafi oft verið vandamálið í umræðunni, að menn hafi ekki gert sér grein fyrir umfangi málsins einfaldlega vegna stærðar þess, og það eigi ekki hvað síst við um hæstv. ráðherra. Og jafnvel að menn leyfi sér að segja hluti eins og að ekki eigi að vera að ræða Icesave heldur eitthvað sem varði almenning í landinu og fjölskyldurnar, þó að sjálfsögðu sé líklega ekkert sem varði almenning og framtíð íslenskra fjölskyldna jafnmikið og þetta mál. Nú veit ég að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur í gegnum tíðina verið mjög góður í því að setja peninga í samhengi við raunveruleikann. Því spyr ég hv. þingmann: 100 millj. kr. á dag bara í vexti, hvaða áhrif hefur það á samfélagið og fjölskyldurnar í landinu?

Frú forseti. Ef við samþykkjum Icesave er ég hræddur um að mjög margir verði þunglyndir og þeim muni líða illa af því að þeir vita af einhverju óljósu vofandi fyrir sér. Fyrirvararnir sem Alþingi samþykkti í vor tryggðu einmitt þjóðina gegn því að verða fyrir áföllum eins og ef neyðarlögin halda ekki, eins og ef hér verður ekki hagvöxtur í tíu ár, eins og ef engin verðbólga verður í Bretlandi. Það var trygging fyrir þessu og þær 100 milljónir á dag sem falla til eru einmitt dæmi um hvað þetta eru óhemjustórar tölur. Ég hef sagt að sumum finnst milljarður vera sama og milljón og það er sama sem bíll. Menn vita í rauninni ekki um hvaða hugtök er að ræða. Milljarður er 1.000 milljónir, alveg gífurlega stór tala.

Virðulegi forseti. Ég var að tékka áðan á dagskrá þingsins á tölvunni frammi og eftir því sem ég best veit var fyrirhugað að nefndadagar yrðu á morgun en það væri hins vegar óljóst. Ég bjóst frekar við að settur yrði á þingfundur en það er engin dagskrá komin. Mig langar til að forvitnast um það hjá frú forseta hvort ekki sé fyrirliggjandi einhver dagskrá á morgun og hvort forseti geti upplýst hversu lengi standi til að tala í nótt miðað við það að klukkan er farin að ganga tólf. Það væri ágætt fyrir alla þingmenn, ekki bara okkur sem erum í salnum, að ræða þetta mál til að fá það fram hvort til standi að hafa nefndadaga á morgun eða þingfundi.

Forseti upplýsir að það er fyrirhugaður fundur forseta þingsins ásamt þingflokksformönnum og að þeim fundi loknum er hægt að svara spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég bar fram í dag spurningu til forseta undir liðnum fundarstjórn forseta þar sem mig langaði til að fá það á hreint hvað það kostaði íslenska ríkið að hafa Alþingi Íslendinga opið 24 klukkustundir. Ég bað um að þær upplýsingar mundu verða komnar til mín fyrir kl. sex í dag. Ég hef ekkert heyrt frá skrifstofu þingsins. Nú virðist stefna í að þetta verði annar sólarhringurinn sem Alþingi er haft opið með öllum þeim starfsmönnum sem þurfa að vera í húsinu. Getur forseti upplýst hvað sólarhringur Alþingis kostar þjóðina?

Forseti mun ítreka ósk hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem forseti veitti við fyrirspurn minni um fyrirhugaða dagskrá á morgun en ég hjó eftir því að forseti sagði að fyrirhugaður væri fundur með þingflokksformönnum og forseta þingsins en það kom ekki fram hvenær sá fundur væri fyrirhugaður. Er hann fyrirhugaður núna í kvöld eða nótt eða í fyrramálið? Má búast við því að þingfundur verði strax upp úr hálfníu eða hálfellefu á morgun eða er alveg óljóst hvernig þingið ætlar að starfa á morgun eftir 10 eða 12 klukkustundir? Það er að verða dálítið óþolandi ástand að ekki skuli liggja fyrir margra daga dagskrá. Það hefur margoft komið fram að fyrir liggja margvísleg og mikilvæg mál sem ríkisstjórninni er mikið í mun að koma á dagskrá, og okkur í stjórnarandstöðunni. Ég vil ítreka það tilboð okkar enn og aftur að við erum tilbúin til að ýta þessari dagskrá til hliðar og taka öll þau mikilvægu mál á dagskrá með það sama.

Forseti getur upplýst hv. þingmann og aðra þingmenn um að verði þingfundur á morgun þá hefst hann kl. 10.30.

Virðulegi forseti. Mig langar til að fylgja þeirri spurningu eftir sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson bar fram: Hvenær verður þessi fundur með forseta þingsins og þingflokksformönnum. Er hann í kvöld eða verður hann í fyrramálið?

Forseti getur upplýst hv. þingmann og aðra hv. þingmenn um að hann er fyrirhugaður í kvöld.

Virðulegi forseti. Þjónkun og undirlægjuháttur á ekki að ráða ferð Íslendinga inn í framtíðina. Hæstv. ríkisstjórn stundar nú þjónkun og undirlægjuhátt við erlendar þjóðir og setur með vilja sínum skuldaklafa á Ísland sem gengur ekki að fylgja eftir. Svo einfalt er málið, virðulegi forseti. Enginn veit í dag hvað er rétt og hvað er rangt í því skipbroti fjármagnsmarkaða heimsins sem varð fyrir liðlega ári síðan og menn hafa ekki náð áttum til að geta skilgreint hvað er hvað og hvað er hvers. Þess vegna er engan veginn tímabært, virðulegi forseti, að samþykkja þann samning sem hér liggur fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar Íslands. Fyrst þarf að skilgreina hlutina og hafa þá á hreinu áður en menn láta segja sér fyrir verkum í þeim efnum. Það er bara þannig. Þetta er almennt brjóstvit sem við verðum að taka tillit til, almenn þekking og skynsemi Íslendinga sjálfra til að verja hag heimila, fyrirtækja og þeirra grunnþátta sem þjóðfélagið byggir á. Hæstv. ríkisstjórn virðist vera heillum horfin í þessum efnum og ekki hugsa um afleiðingarnar af því sem sett er fram í því frumvarpi sem er hér til umræðu. Gott dæmi um hversu langt er seilst er þegar fram koma hugmyndir ríkisstjórnarinnar um sjómannaafsláttinn, að seilast þannig inn á svið sjómannastéttarinnar, þeirrar stéttar sem hefur fyrst og fremst leitt Íslendinga til velsældar í fortíð, framtíð og nútíð.

Það er búið að ...

Við verðum að taka ákvarðanir, virðulegi og hæstv. fjármálaráðherra, sem duga til framtíðar, sem eru hugsaðar til framtíðar og sú stefna sem mörkuð er verður að skila árangri en það hefur fokið út í veður og vind hjá hæstv. ríkisstjórn Íslands og er nú Bleik brugðið 

Ég er nú stýrimaður a.m.k.

Þá er ekki lengur gangur hestanna sem Ísland hefur verið stolt af, þetta er skjögt og það skilar ekki árangri. 

Nei.

Nánast, það má segja það fullum fetum. Þetta er eitthvað sem við verðum að hugsa um og gæta að. Ísland hefur aðeins verið sjálfstætt ríki, sjálfstæð þjóð í 65 ár  Í Meðallandi var eitt sinn bóndi sem hét Gísli á Melhól. Hann var sjálfmenntaður dýralæknir, vatnaforingi, kaupmaður og bóndi. Hann var skyldur öllum konungum Evrópu og keisurum og páfum líka, engum undirmönnum eins og hann sagði. Hann var stórkostleg persóna. Eitt sinn kom ég til hans, virðulegi forseti, og hann vildi sýna mér inn á Kringlumýri við Breiðalækjarkvísl undir Eldhrauni. Þar er uppþornuð árkvísl sem heitir Breiðalækjarkvísl og sagt er að þar hafi Kári barist með Björn í Mörk sér að baki í þeirri frægu rimmu og höggvið allnokkra brennumenn. Gísli vildi sýna mér þennan stað. Hann hafði gengið við hækjur í mörg ár og aldrei sleppt hækjunum þegar hann fór á stjá. Við fórum í jeppa, virðulegi forseti, að Breiðalækjarkvísl og stoppuðum bílinn um 50 metra frá klettinum sem þar er, kletti sem er svona fimm sinnum fjórir metrar að ummáli og þrír metrar á hæð. Við gengum að klettinum, virðulegi forseti, og þegar við áttum 20 metra eftir hendir Gísli frá sér hækjunum. Mér varð bilt við, því ég bjóst við að hann mundi falla. Nei, hann kjagaði að klettinum, setti sig þar í stellingar og sagði: Hér stóð Kári og hér hjó hann og hjó, nei, nei. Svo færði hann fótinn um 15 sentímetra og sagði: Hér stóð hann. Svo hélt hann áfram að berjast. Það er þannig sem við Íslendingar eigum að berjast. Við eigum að blása okkur í brjóst anda sagna okkar, anda Íslandssögunnar, reynslu, þekkingu, vilja og baráttuþreki og þá mun okkur skila áleiðis.

Þeir voru að berjast fyrir sig sjálfa.

Þá skilum við árangri og það skiptir öllu máli, virðulegi fjármálaráðherra, að hafa þrek til þess að vera beinn í baki og láta ekki segja sér fyrir verkum. Þegar við stöndum frammi fyrir samningi sem er versti samningur Íslandssögunnar, sem er verri en Gamli sáttmáli, sem er nánast verri en einveldissáttmálinn 1662, þá þurfum við að spýta í lófana, virðulegi forseti, og láta ekki deigan síga.

Hvernig er farið að því?

Það er grundvallaratriði að hlíta ráðum reyndustu manna og taka tillit til þátta sem skipta miklu máli. Fyrir um það bil viku síðan birti tveir af okkar vísu lögspekingum grein í Morgunblaðinu sem fjallaði um rétt framtíðarinnar, rétt framtíðarinnar á Íslandi. Þar segir, með leyfi forseta: „Einnig má halda því fram að verið sé að ganga á lýðræðislegan rétt kjósenda með því að binda hendur Alþingis gagnvart erlendum ríkjum til ófyrirsjáanlegrar framtíðar við skuldbindingar sem geta reynst þjóðarbúinu ofviða og eru þar að auki líklega umfram lagaskyldu. Slíkt fær vart staðist 1. gr. stjórnarskrárinnar um löggjafarvald Alþingis. Í stuttu máli má halda því fram með fullum rökum að verið sé að skerða fullveldi ríkisins umfram það sem stjórnarskrá heimilar.“ Þetta, hæstv. fjármálaráðherra, verður ríkisstjórnin að halda í heiðri. Þessa úttekt verður að gera áður en kemur til þeirra samninga sem hér um ræðir og ríkisstjórnin vill samþykkja. Það þarf að kryfja til mergjar marga þætti í þessu máli vegna þess, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, að enginn veit enn hvað er rétt og rangt í þessu og hvað snýr upp og niður. Það eru getgátur í mörgu, það eru spár í mörgu, það eru einstaka staðreyndir sem liggja fyrir en ekki nóg til þess 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Johnsen þróttmikla ræðu og taka undir með honum að það getur verið hált að halda á fjöreggi þjóðarinnar og passa upp á lýðveldið. Það er rétt sem kom fram í máli hans að á fyrsta lýðveldistíma Íslandssögunnar, þ.e. þjóðveldistímanum, börðust menn víða og tókust á, en þrátt fyrir allan hetjuskapinn lauk lýðveldinu og endalok þjóðveldisins urðu og sá tími tók við sem hv. þingmaður vísaði til. Það er líka rétt að minnast þess reglulega að þau 65 ár sem hefur verið lýðveldi hér er ansi stuttur tími. Hv. þingmaður kallaði í ræðu sinni stefnuleysi eða stefnu ríkisstjórnarinnar skjögt. Ég hefði áhuga á að heyra álit hans á því sem mætti kannski kalla stefnu eða markmið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem hefur á því ári sem liðið hefur frá hruninu sífellt verið að endurmeta skuldastöðu þjóðarinnar og ævinlega sagt að þjóðin þoli meiri og meiri byrðar og það megi þá bara herða sultarólina aðeins meira svo menn borgi hærri skatta, skeri meira niður, flytji minna inn þannig að útflutningurinn geti hugsanlega blómstrað og þannig getum við hugsanlega greitt sífellt meira og meira. Mig langaði að heyra álit hv. þingmanns á því hvað hann mundi kalla þessa stefnu, sem í virðist felast að hægt sé að bæta við byrðarnar 

Virðulegi forseti. Því miður er það svo að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn byggir ekki á íslenskum forsendum. Íslendingar hafa alltaf þurft að byggja á íslenskum forsendum til að ná árangri og það gerir þessi sjóður ekki. Þessi sjóður er viðskiptafyrirtæki með eignaraðild margra þjóða sem leggja í púkkið til að hafa áhrif og skila árangri fyrir sjálfar sig. Bæði Bretar og Hollendingar eru hluthafar í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Svo erum við neydd til að leita til þessa sjóðs sem þjónar ekki íslenskum hagsmunum. Hann er þekktur fyrir það um allan heim að ganga að þjóðum sem lenda í erfiðleikum en verja auðmennina, ofurfjárfestana, ríku löndin og nýlenduþjóðirnar gömlu gegn öðrum. Það er málið, virðulegi forseti og við sem erum maríuerlan í Atlantshafinu verðum sjálf að hafa rænu til að berjast og fljúga eins og okkur hentar. Við þurfum engin erlend skilaboð í þeim efnum, ekki nokkur. Við höfum þá reynslu og það þrek sem til þarf og ég held að það sé rétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson segir. Það er stór spurning hvort þarna sé staðið skynsamlega að málum, stór spurning. Því miður er það svo að við stjórnvölinn á Íslandi í dag eru ekki baráttumenn. Við getum nefnt marga baráttumenn fyrri tíðar sem hefðu betur staðið við stýrið nú svo ekki sé talað um nútímann, til að mynda fyrrverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson. Hann kann leikbrögðin, hann kann baráttuaðferðirnar, hann kunni að skila árangri þó svo að enginn sé hafinn yfir það að 

Virðulegi forseti. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að hann teldi að við ættum að standa öðruvísi að málum en ríkisstjórnin hefur gert og ég get svo sannarlega tekið undir þau orð hans þótt ég geti kannski ekki tekið undir öll þau orð sem komu fram í máli hans. En þar sem ég deili þeirri skoðun hv. þingmanns að ríkisstjórnin standi sig ekki með þeim hætti sem við erum sáttir við, langar mig til að vita hvernig hann - ef við byggjum í hinum fullkomna heimi þar sem við gætum tekið þetta mál aftur til hliðar og værum í raun og veru að byrja á því - sér fyrir sér að við ættum að taka fyrstu skrefin í þessu máli, hvernig við gætum hugsanlega náð betri niðurstöðu. Eins hvort þingmaðurinn telur að einhver vilji sé til þess hjá stjórnarflokkunum við þær aðstæður sem uppi eru núna að hlusta á okkur í stjórnarandstöðunni og þær raddir sem eru úti í samfélaginu um að þetta sé algerlega óásættanlegur samningur og við þurfum með einhverjum hætti að ná samstöðu innan þingsins og helst auðvitað með allri þjóðinni, hvernig við ætlum að standa að þessu. Hvernig sér þingmaðurinn það fyrir sér? Telur hann að það sé líklegt að stjórnarmeirihlutinn og hæstv. ríkisstjórn séu tilbúin til að taka þessi mál aftur inn í nefndir til umfjöllunar eða telur þingmaðurinn kannski að fara þurfi allt aðrar leiðir? Og þá kem ég aftur að því sem ég nefndi upphaflega, ef við gætum í hinum fullkomna heimi fengið að ráða því, hvernig mundi þá þingmaðurinn vilja standa að þessu máli?

Virðulegi forseti. Til þess að gæta sanngirni er til að mynda mjög auðvelt að nefna nafn Ólafs Jóhannessonar, fyrrum forsætisráðherra, mann sem hefði aldrei látið erlenda aðila kúga sig,  Þar sem það liggur fyrir að við náum engri sátt í þessum málum og jafnvægið er til og frá, það munar mjög litlu á hvorn veginn sem það stendur, þá eigum við í stöðunni, hv. þingmaður, að róa okkur aðeins niður og fara enn einn hringinn. Jörðin snýst með á um 1670 km/klst. og við þurfum að þola að taka eina lotu enn, kannski tvær og kannski þrjár. 

Tíminn er búinn, hv. þingmaður, klukkan sýnir rangan tíma.

Þá bið ég forseta að segja mér það því að ég tala nákvæmlega eftir klukkunni. Ég þarf að klára það sem ég þarf að koma til skila í svörum mínum.

Klukkan hefur ekkert gengið, hv. þingmaður, fyrr en forseti …

Þá þarf ég bara að fá einhvern tíma til þess að svara.

Þingmaðurinn hefur haft tvær mínútur til að svara.

Þingmenn tala eftir klukkunni og ef klukkan er röng og vitlaus 

Virðulegi forseti. Ég vona að klukkan sé rétt hjá mér. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir barátturæðu hans hér. Þjóðin þarf á svona fólki að halda á þessum tímum, fólki með eldmóð, fólki sem trúir á íslensku þjóðina og ræðumönnum sem trúa á það sem hér er, en ekki ræðum eins og hæstv. forsætisráðherra hefur flutt um langa hríð. Hún spáir hér köldum frostavetri ef Icesave-samningarnir verða ekki samþykktir, er sífellt með hótanir og stundar hótanastjórnmál. Þakka þér kærlega fyrir ræðuna. Mig langar aðeins að fara yfir það sem ég ræddi í dag og spyrja þingmanninn að því hvað honum finnst um að kostnaður við aðildarumsókn að Evrópusambandinu er a.m.k. eitt þúsund milljónir, einn milljarður. Íslendingar eyddu sömu upphæð í umsókn að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna, eitt þúsund milljónum. Þær eru farnar út um gluggann enda vitum við hvar hæstv. þáverandi utanríkisráðherra sat þegar hrunið varð í fyrra. Það var ekki verið að gæta að því hvað var að gerast hér heima á Íslandi enda var sú för mikil sneypuför. Það kom fram í blöðum í morgun að eingöngu það að vera í ESB kosti 20 milljarða á ári. Hvar ætlar þjóðin og ríkisstjórnin að finna þessa peninga, göngum við þarna inn? Mig langar að spyrja þingmanninn í ljósi þessara upplýsinga og í samhengi við þetta: Hvers vegna í ósköpunum hefur ríkisstjórnin ekki eytt nokkrum aurum í að kynna stöðu okkar fyrir umheiminum? Hvað er að og hví er ekki verið að því nú?

Virðulegi forseti. Það eru svo ótrúlega margt sem ekki er á hreinu, til að mynda kostnaðurinn við þátttöku í Evrópubandalaginu, en menn hafa spáð í þær tölur sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vék að. Það virðist vera feimnismál að tala um kostnaðinn af Schengen, hvað við græðum á því og hvað við töpum á því. Það er sannfæring mín að við stórtöpum á því en það skulum við ekki ræða núna. Við höfum ekki náð þeirri sátt sem þarf og eins og staðan er er ekki hægt að ganga til slíkrar samningagerðar nema við séum neydd með valdi, beinu vopnavaldi. Það er ekki hægt að ganga undir slíkt nema við höfum ákveðna sátt um það og samstöðu. Það sem þarf að gera í stöðunni er að fara ofan í saumana á öllum þessum þáttum, tengingunni við stjórnarskrána, tengingunni við þau nágrannaríki, nágrannasambönd sem við höfum verið að vinna með fjær og nær. Það þarf að sækja til Evrópubandalagsins beint, til NATO, til Norðurlandaráðs. Við eigum að kæra Breta og Hollendinga fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna fyrir stríðsinnrás inn í Ísland sem var gerð til þess að rugga bátnum og taka af okkur völdin, taka af okkur fjármagnslegan rétt til að stjórna íslensku samfélagi. Þetta þurfum við að gera. Kynningin út á við hefur farið algjörlega úr böndunum. Ég hef nefnt það í ræðum mínum að það sé kannski vegna þess að ríkisstjórnin ber því við að hún tali ekki útlensku. Það er bara ekki boðlegt í nútímaþjóðfélagi að menn geti ekki talað útlensku 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir svar hans. Þessi kynning virðist alveg hafa farið fram hjá ríkisstjórninni og svo virðist á einhvern hátt vera að það sé ekki vilji til þess að kynna stöðu okkar á alþjóðavettvangi. Hæstv. utanríkisráðherra hefur nú samt verið óþreytandi við að flengjast á milli Evrópuríkja og kynna aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það er sama hvar gripið er niður, hann hefur farið til Möltu, Spánar - ég man ekki hvað þetta allt saman er. Það var talin vera ægilega mikil gulrót að Svíar mundu leiða þessar aðildarviðræður okkar og nú hefur komið í ljós að það er öllu slegið á frest fram í mars og enn bætist við kostnaðinn eftir því sem lengra er farið í ferlinu. Þingmaðurinn kom inn á það að við ættum í stríði. Vissulega eigum við í fjármálastríði án vopna, ég hef sagt það áður hér á Alþingi og skrifað greinar um það í blöð. Við urðum fyrir árás frá hinum svokölluðu vinaþjóðum og líklega má rekja upphaf þessarar árásar til þess er við lögleiddum EES-samninginn. Sú gallaða reglugerð sem við þurftum að taka upp í lög hefur leitt til þess að hér varð algjört fjármálahrun og einnig kom til sú krafa Evrópska efnahagssvæðisins um frjálst fjármagn, sem er einn þáttur fjórfrelsisins, að hér skyldu bankar einkavæddir og Seðlabankinn var notaður til þrautavara. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi lesið seinasta fylgiskjalið í leynimöppunni í leyniherberginu á nefndasviði þar sem fjallað er um Parísarklúbbinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hefur hv. þingmaður kynnt sér þetta leyniskjal og hefur hann yfir höfuð kynnt sér hvort það séu tengsl á milli Parísarklúbbsins svokallaða og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?

Virðulegi forseti. Það er engin spurning að mínu mati að það eru tengsl milli þessara þátta, milli Parísarklúbbsins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, mjög slungin tengsl sem virðast eiga rætur sínar í Mið-Evrópu, því mafíufyrirkomulagi sem þar hefur ríkt um aldir, það fer ekkert á milli mála. Það er gott dæmi um hégómann í þessu, veikleikann, ekki síst hjá Norðurlöndunum sem við höfum hingað til kallað með stolti okkar „kære brødre og venner“. Þeir fóru undan í flæmingi eins og illa gerð tryppi þegar kom að því að taka á með okkur Íslendingum þegar rigndi í flekkinn, þegar brotið reið yfir. Það er gott dæmi að Norðmenn, þó að þeir hafi alltaf verið í ákveðnum tengslum við okkur, skyldu fela Svíum að sjá um málið fyrir Norðurlöndin, Svíar, sem eru Þýskaland Norðurlandanna og hugsa alltaf fyrst og fremst um sjálfa sig. Það er alveg sama þó að margt sé gott sem þeir gera, þeir eru ekki smíðaðir til þess að sýna vinarþel öðrum en sem hentar gagnvart þeim sjálfum. Við eigum, virðulegi forseti, að berjast í anda Kára, í anda Gísla á Melhól, þó að það sé ekki nema í anda sögunnar. Við eigum að berjast með því að beita sverði orðsins, sóknargleði, baráttugleði, og umfram allt að bera okkur vel því að það er háttur Íslendinga og þannig munum við lifa af allt í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að blanda mér aðeins í þá umræðu sem hefur farið hér fram eftir að hv. þm. Árni Johnsen flutti ræðu sína af miklum eldmóð. Af því að hann talaði þar um hvernig við ættum að berjast fyrir rétti Íslendinga langar mig að fá að vitna hér í svar hæstv. forsætisráðherra þar sem hún var spurð af hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni hvernig mál hefðu þróast eftir að búið var að setja lögin í ágústmánuði. Með leyfi forseta, er haft eftir hæstv. forsætisráðherra: Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þegar við lukum störfum hér í sumar skrifaði ég forsætisráðherrum Hollands og Bretlands bréf sem ég hef ekki fengið svar við. Það heldur þó ekki fyrir mér vöku að ég hafi ekki fengið svör vegna þess að það tekur tíma í svona milliríkjadeilu að fá svör við bréfum. Stöðug samskipti hafa verið á milli forsætisráðherra þessara landa um þessi mál, og einnig fjármálaráðherra landanna og ég vænti þess að ég fái þessi bréf. Í þessum bréfum skýrði ég fyrst og fremst sjónarmið Íslands í þessari deilu og bað um, - og bað um - ef það gæti leyst málið, að fá fundi með þessum ráðherrum. Þeir sem hafa verið í forsvari fyrir okkur í þessari milliríkjadeilu hafa margoft farið yfir það hvort rétt væri að ég hitti forsætisráðherrana og það hefur ekki verið talið nauðsynlegt. Utanríkisráðherrar landanna hafa hist sem og fjármálaráðherrar og ég held að miðað við allar aðstæður getum við bærilega við unað hvernig þessi deila hefur verið leyst. Þetta eru orð hæstv. forsætisráðherra. Eftir að Alþingi Íslendinga var búið að samþykkja lög í ágústmánuði stóð hæstv. forsætisráðherra að því að kynna þetta fyrir þeim viðsemjendum okkar, Bretum og Hollendingum. Auðvitað er þetta, virðulegi forseti, ekkert annað en algjörlega hrein uppgjöf. Mig langar bara að rifja upp það sem einn reyndasti samningamaður í heimi, Lee Buchheit, sagði hér á fundi með fjárlaganefnd í sumar, hann sagði að það væri algjörlega útilokað fyrir Íslendinga að leysa þessa harðsvíruðu milliríkjadeilu á „embættismannalevel“. Það yrði að taka þetta upp á hið pólitíska svið í lok deilunnar, öðruvísi gætum við aldrei leyst þetta á viðeigandi hátt. Hann varaði okkur sérstaklega við að gera það með þessum hætti, einn af reyndustu samningamönnum í öllum heiminum sem er búinn að koma að því að leysa vandamál margra annarra ríkja. En því miður, virðulegi forseti, ákvað ríkisstjórnin að gera þetta svona og það tel ég vera mjög óskynsamlegt af hæstv. ríkisstjórn. Auðvitað átti hæstv. ríkisstjórn að nýta þá samstöðu sem orðin var í þinginu, fá forustumenn stjórnarandstöðunnar með sér og kynna lögin fyrir Bretum og Hollendingum niðurstöðu Alþingis í þessu máli öðruvísi en gert var. Virðulegi forseti. Nú er það svo að einungis tveir hæstv. ráðherrar og fjórir hv. þingmenn hafa talað í þessu máli núna við 2. umræðu málsins, þ.e. sex aðilar af 34. 28 hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa ekki séð ástæðu til þess að tala hér og halda ræðu í þessu máli, til að fá að kynna skoðanir sínar fyrir okkur hinum sem höfum efasemdir um að skynsamlegt sé að samþykkja þessa samninga og stefna þar með hugsanlega efnahagslegu öryggi okkar í hættu. Ég vil, virðulegi forseti, fá að vitna hér í grein sem Eva Joly skrifaði í sumar. Hún byrjaði greinina á því að nú væri verið að setja margra milljarða evruskuld á íslenska þjóð sem þjóðin bæri alls enga ábyrgð á. Merkilegast var þó að hún sagði: „Þetta er skuld sem hún [þ.e. þjóðin] ræður alls ekki við að greiða.“ Þetta voru varnaðarorð Evu Joly sem nýtur nú mikillar hylli hér á landi, en því miður hafa þau orð ekki náð eyrum allra. Þess vegna bý ég mér þá von í brjósti að margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar geti þá ekki sagt að það sé eingöngu einhver hræðsluáróður í stjórnarandstöðunni að þetta geti haft alvarlegar afleiðingar. Það hefur oft komið fram við þessa umræðu að það er óvissa um hvort og hversu mikla ábyrgð við berum á málinu. Menn deila um það eðlilega og margir hafa haldið því fram að þetta þurfi að vera með öðrum hætti. Mig langar til að vitna hér í, með leyfi forseta, það sem Eva Joly segir í grein sinni. Millifyrirsögnin er: „Bresk stjórnvöld bera líka ábyrgð.“ Eva Joly segir: „Brown heldur því ranglega fram að hann og ríkisstjórn hans beri enga ábyrgð á þessu máli. Brown ber siðferðislega ábyrgð þar sem hann var fremstur í flokki þeirra sem hömpuðu svo mjög því skipulagi sem nú er komið í þrot. En hann ber líka ábyrgð að því leyti að hann getur ekki skýlt sér á bak við lagalega stöðu Icesave, að það heyri formlega undir íslensk yfirvöld bankamála, og sagt að Bretland hafi hvorki haft tök né lagalega stöðu til að fylgjast með starfsemi þeirra. Hvernig er hægt að ímynda sér að 40 manns í Reykjavík hafi getað haft virkt eftirlit með starfsemi banka í hjarta fjármálahverfisins í Lundúnum? Það er raunar athyglisvert að evrópskar reglugerðir sem fjalla um fjármálasamsteypur virðast greinilega gera ráð fyrir að aðildarríki ESB sem heimila starfsemi slíkra fyrirtækja frá þriðja landi verða að fullvissa sig um að þau séu undir jafnmiklu eftirliti frá upprunaríkinu og kveðið er á um í evrópskum lögum. Þannig kann að vera að bresk yfirvöld hafi brugðist að þessu leyti …“ Ég ætla að endurtaka þetta: „Þannig kann að vera að bresk yfirvöld hafi brugðist að þessu leyti - nokkuð sem raunar kemur ekki mikið á óvart þegar „frammistaða“ annarra enskra banka í bankakreppunni er skoðuð, banka sem voru alls ótengdir Íslandi. Það hversu mjög Brown hefur beitt sér gegn þessu smáríki er því ekki hægt að skýra á annan hátt en þann að hann hefur viljað ganga í augu eigin kjósenda og skattgreiðenda, fólks sem að sönnu varð fyrir miklu fjárhagstjóni og rétt er að halda til haga. Rétt er að undirstrika að íslenskar stofnanir bera mikla ábyrgð á þessu máli. En þýðir það að menn eigi að líta fram hjá því að bresk stjórnvöld bera jafnmikla ábyrgð, en láta íslensku þjóðina axla allar byrðarnar?“ - Láta íslensku þjóðina axla alla byrðarnar, frú forseti. Þetta skrifar Eva Joly. Þetta er ekki frá stjórnarandstöðunni. Það er þessi virti fræðingur, Eva Joly, sem skrifar þetta. Síðan langar mig líka, virðulegi forseti, að vitna í viðtal við fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, sem þekkir þetta mál mjög vel. Hún var utanríkisráðherra og hefði getað lagt mat á Brussel-viðmiðin og þar fram eftir götunum. Hún hefur komið ábendingum áleiðis um að þessir samningar séu í raun og veru ekki í anda Brussel-viðmiðana: „Núna þegar við erum að reyna að semja okkur í gegnum Icesave finnst mér svolítið eins og við komum fram eins og hinn seki. Göngum til samninga eins og sakamaðurinn, en hins vegar séu bresk og hollensk stjórnvöld laus allra mála. Þau eru það auðvitað ekki,“ segir Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Hún segir að bresk stjórnvöld séu ekkert laus allra mála. Hún leggur áherslu á að Bretar hafi algjörlega einhliða tekið ákvörðun um að tryggja innstæður í breskum bönkum að fullu án nokkurs samráðs. Þess vegna verði þau að bera sína ábyrgð. Það gangi ekki að öll ábyrgðin lendi á Íslendingum. Hér tekur fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir undir með Evu Joly, í þeim athugasemdum sem þær gera við málið liggur þetta alveg klárt fyrir. Þetta er ekki bara stjórnarandstaða í einhverju málþófi sem talar svona, eins og margir stjórnarliðar hafa haldið fram. Þetta eru orð þessara tveggja mætu kvenna. Ég furða mig á því að margir hv. þingmenn skuli ekki taka þetta mjög alvarlega. Ég hef verið að velta því fyrir mér, frú forseti, hvað hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum mörgum hverjum gengur til. Þegar hv. þingmenn benda á augljósar staðreyndir koma ekkert nema útúrsnúningar og dylgjur frá mörgum, reyndar ekki öllum. Þeir gera lítið úr málflutningi manna sem benda á augljósar hættur. Hv. þingmenn koma hér upp hver á fætur öðrum með fullt af nýjum upplýsingum og benda á fullt af áhættuþáttum. Hvers vegna gera menn lítið úr því? Hv. þingmenn eru hræddir um að hér sé verið að leggja þannig skuldaklafa á íslenska þjóð að það geti stofnað efnahagslegu öryggi okkar í hættu. Það er ekkert annað sem liggur að baki. Það segir kannski eitthvað um það hvers vegna svona fáir, aðeins tveir hæstv. ráðherrar og fjórir hv. þingmenn, hafa tekið þátt í umræðunni núna í 2. umr. um Icesave-samningana. Það segir kannski eitthvað um það hvers vegna þeir vilja ekki koma hér í pontu því að þá fá þeir stjórnarandstæðinga í andsvör sem láta þá svara þeim spurningum sem þeir vilja hugsanlega ekki svara. Ég 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir kröftuga og efnismikla ræðu. Hann hefur áður fjallað um það sem Eva Joly hefur bent okkur á. Ég skrifaði grein í Morgunblaðið 15. ágúst þar sem ég vitnaði einmitt í þessi orð hennar. Hún skrifaði greinar að mig minnir í þrjú dagblöð í jafnmörgum löndum. Þar ritaði ég að glöggt væri gests augað, því að hún var raunverulega að koma þeim skilaboðum áleiðis til íslensku þjóðarinnar að yfir vofði greiðslufall. Það er sérkennilegt að standa hér á Alþingi í dag og fá nýjar upplýsingar af skuldsetningu þjóðarbúsins. Fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins komu hingað og tóku formenn stjórnarandstöðunnar tali. Þess vegna set ég þetta í stóra samhengið og bendi á að það þurfti að flýta því mjög að samþykkja þetta frumvarp sem nú liggur fyrir fyrir miðnætti 30. nóvember. Svo mikill var asinn að hér voru kvöldfundir. En eins og ég benti svo oft á gerðist ekkert þennan dag og við erum enn að ræða þetta frumvarp því að það eru í gildi lög í landinu, lög sem Alþingi setti 28. ágúst síðastliðinn og forseti staðfesti með undirskrift sinni þann 2. september. Getur verið að mati þingmannsins að þessi asi hafi verið með þeim hætti að sú leyndarríkisstjórn sem nú er við völd í landinu hafi ætlað að leyna þessum upplýsingum fyrir þingi og þjóð, láta Alþingi samþykkja Icesave-samningana og koma svo með fréttirnar nokkrum dögum síðar af versnandi skuldastöðu þjóðarinnar? Sér þingmaðurinn samhengið þarna á milli?

Virðulegi forseti. Ég verð að svara þessu neitandi. Ég trúi því ekki og ætla það engum að fólk sé misvísandi að leyna upplýsingum. En ég vil hins vegar minna á það sem gerðist þegar fyrstu samningarnir voru lagðir fram og undirritaðir 5. júní, þá var það nú gert með mjög sérstökum hætti. Í fyrsta lagi áttum við nú ekki að fá að sjá samningana, í öðru lagi tók mjög langan tíma að fá öll gögnin fram um málið, það var ákveðin leynd á þeim. Það var gerður samningur við Breta og Hollendinga um að það mætti ekki birta ákveðin gögn, sem var náttúrlega alveg með ólíkindum. Síðan kom í ljós ástæðan fyrir því að Bretar og Hollendingar vildu ekki láta okkur sjá þetta, t.d. hvað varðar skiptingu krafna í búinu og þar fram eftir götunum. Það er með ólíkindum hvernig það var gert. Síðan verð ég þó að segja að það sem gerðist í framhaldinu, eftir að málið kom til hæstv. fjárlaganefndar, breyttust þessi vinnubrögð til mikilla bóta. Ég hef sagt það hér áður í þessum ræðustól að hv. þm. Guðbjartur Hannesson formaður fjárlaganefndar beitti sér alltaf strax í málunum þegar stjórnarandstaðan kallaði eftir gögnum, hann á mikinn heiður skilinn fyrir það. Það var mikil breyting á þeim vinnubrögðum frá því sem áður var. Það varð til þess að það náðist ákveðin sátt í fjárlaganefnd. Þar þjappaði fólk sér saman, talaði sig niður á lausnir og var allan tímann að leita að lausnum til þess að reyna að verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Það var kannski þess vegna sem við náðu þessari breiðu, pólitísku samstöðu við gerð fyrirvaranna. Það hefði verið mjög skynsamlegt hefðum við náð að vinna með þeim hætti áfram þegar búið var að semja fyrirvarana, ef hæstv. ríkisstjórn hefði fengið forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna til þess að kynna þessa fyrirvara 

Virðulegi forseti. Það eru allir sammála um að fjárlaganefnd vann mikið og gott starf í sumar og kom miklu til leiðar í þeim hörmungarsamningi sem framkvæmdarvaldið kom með fyrir Alþingi, það fer ekki á milli mála, enda urðu þeir fyrirvarar sem smíðaðir voru í fjárlaganefnd að lögum 28. ágúst, eins og ég sagði áðan í andsvari. En það breytir því ekki að ríkisstjórnin hefur ekki staðið sig sem skyldi og er með leyndarhjúp hér yfir öllu, samanber það að það átti ekki að sýna okkur samninginn. Mig langar líka til að benda á að þegar Eva Joly fór að tjá sig um þetta og skrifa greinar um að við gætum ekki ráðið við þessa skuldabyrði, spruttu samstundis fram Evrópuþjóðir og buðu fram aðstoð sína við rannsókn á falli bankanna þannig að ég tel að það sé nú eitthvert samhengi þarna á milli. En ég þakka hv. 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni um að fjárlaganefnd vann mikið og gott starf í sumar og þar lögðu allir nefndarmenn sig fram, þeir hv. þingmenn sem þar starfa. Eins og ég sagði hér áðan lögðust allir á eitt um að verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni, ég benti á það í ræðu minni áðan, að það eru einmitt upphafsorðin í grein Evu Joly sem birtist að mig minnir í fimm löndum samtímis. Það mjög mikilsvert framtak hjá þeirri ágætu konu að stíga fram á sjónarsviðið og verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar, þessa smáríkis í Atlantshafinu, og í raun í fyrsta sinn sem það var gert. Það hefðu forustumenn ríkisstjórnarinnar auðvitað átt að vera búnir að gera fyrir löngu og skrifa greinar sambærilegar þessari. En því miður var nú vinnan öðruvísi í fjárlaganefnd. Málið var tekið út í óþökk minni hlutans og fékk aldrei neina efnislega umfjöllun í fjárlaganefnd eftir að búið var að kalla eftir þeim gögnum sem nefndin gerði.

Virðulegi forseti. Það er í rauninni með ólíkindum það sem fram kom í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um þátttöku stjórnarsinna í þessari umræðu um líklega hættulegasta mál Íslandssögunnar varðandi samninga og stöðu gagnvart sjálfstæði Íslendinga. Sex þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna af 34 þingmönnum alls hafa tekið þátt í þessari umræðu. Þeir eru gjörsamlega náttúrulausir í umræðunni og það gengur ekki þegar menn eru að véla um framtíð Íslands. Það bara gengur ekki. Þar verða menn að sýna það sem að baki liggur í vörn og sókn og standa fyrir máli sínu. Þetta kemur ekki á óvart, virðulegi forseti, varðandi Samfylkinguna því að hún er flutt til Brussel. Hún á núna lögheimili við Schumannstorg í Brussel í höfuðstöðvum Evrópusambandsins og bíður þar átekta eftir að fá að vera þar í framtíðinni. Hana varðar ekkert um okkur norðurhjarafólkið sem erum að reynum að standa með okkar fólki um allt land í vörn, sókn og baráttugleði. Það er það sem við þurfum á að halda. Það hefur hins vegar komið mér á óvart að jaxlarnir í Vinstri grænum virðast vera að bregðast, menn sem hafa langa reynslu, hafa byggt á hugsjónum og hefur verið hægt að treysta á í mörgu. Ég hafði væntingar til þeirra og bar virðingu fyrir þeim. Sjálfur er ég byltingarmaður að eðli og þess vegna hef ég kannski næmari skilning en margir félagar mínir á gildi margra þátta í lífi og hugsun Vinstri grænna, a.m.k. jaxlanna. En nú eru þetta allt orðnir einhverjir falskir gómar