Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Með þeirri ákvörðun ríkisstjórnarmeirihlutans að setja lög á kjaradeilu í Herjólfsmálinu fyrir nokkrum vikum síðan hófst óheillaþróun. Fyrirtækjum í samgöngum voru þá send þau skýru skilaboð að þau yrðu skorin úr snörunni og þau gætu bara beðið og þyrftu ekki að taka þátt í eðlilegum kjarasamningum. Við erum núna að sjá uppnám á vinnumarkaði sem er bein afleiðing af kjaramálastefnu ríkisstjórnarinnar og misskiptingarstefnu hennar og þeirri skattstefnu sem birtist í því að létta byrðum af ríkasta fólkinu og flytja þær yfir á meðaltekjufólk og lágtekjufólk. Við sjáum hér líka hvað það kostar þegar ríkisstjórnin neitar að taka þátt í skynsamlegum aðgerðum eins og verkalýðshreyfingin óskaði eftir fyrir áramót, að létta skattbyrði þeirra sem minnst hafa milli handanna. Það er óhjákvæmilegt að standa ekki að þessari lagasetningu við þessar aðstæður jafnvel þótt almannahagsmunir séu vissulega fyrir hendi í þessu máli vegna þess hvernig 

Frú forseti. Þegar beita á lögbundnu ofbeldi, og þessi lög eru það, gegn stjórnarskrárvörðum réttindum fólks verður að gæta meðalhófs. Í þessu tilfelli sýnist okkur ekki svo vera. Ekki er búið að reyna til þrautar allar aðrar leiðir en að ganga til lagasetningar, það er eitt. Það verða líka að vera mjög ríkar ástæður fyrir því að fara þessa leið og í þessu tilfelli hafa dómstólar dæmt í miklu alvarlegra máli og sagt að það þurfi að vera til staðar ríkir almannahagsmunir og efnahagsleg vá. Þessi tólf klukkustunda verkföll valda ekki efnahagslegri vá. Þeir eru ekki ríkir almannahagsmunir. Þess vegna munu Píratar greiða atkvæði gegn þessu máli.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar eru almannahagsmunirnir fyrir hendi, ríkir almannahagsmunir. Það eru skilyrði þess að við getum sett þessi lög, því miður. Það er ágætt að samstaða sé um það að minnsta kosti og ég vona að þjóðin skilji það ekki þannig að allir aðrir hlutir sem nefndir hafa verið komi til skoðunar, vegna þess að þeir gera það ekki. Hér hefur verið fullyrt að ekki hafi verið leitað allra leiða, að ríkissáttasemjari hafi ekki lagt fram miðlunartillögu. Engu að síður ræddi ríkissáttasemjari það á fundi nefndarinnar að við mundum stytta þann tíma sem aðilar fengju til þess að ná sáttum og jafnframt þann tíma sem dómarinn fengi til þess að skera úr um málið. 

Forseti biður þingmenn um að hafa ró í þingsalnum.

Frú forseti. Það er beinlínis skylda og hlutverk stjórnvalda hverju sinni að ráðstafa almannafé af ábyrgð og skynsemi sem styrkir á einhvern hátt framtíðarforsendur landsmanna. Það er akkúrat það sem við deilum um hér, hvort þessi tillaga stjórnvalda sé skynsamleg eða yfir höfuð réttlætanleg. Kostnaður ríkissjóðs og ríkisstofnana við aðgerðina er metinn á 100–150 milljarða yfir fjögurra ára tímabil. Aðgerðirnar á að fjármagna með bankaskatti sem ekki er búið að fjármagna í þessi fjögur ár. Við vitum ekki hvort hann dugir til. Ef ekki þarf að skera enn frekar niður. Maður velti fyrir sér hvar svigrúmið sé. Er það í heilbrigðiskerfinu? Er það í menntakerfinu? Það er kaldhæðnislegt að hugsa til þess að á meðan ég flyt þessa ræðu er einmitt verkfall í grunnskólum og mótmæli voru hér fyrr í dag. Við stöndum frammi fyrir því að Framsóknarflokkurinn hyggst nú efna hluta af kosningavíxlinum með allt öðrum hætti en lofað var án þess að því fylgi aðgerðir sem kalli fram stöðugleika til framtíðar. Af hverju segi ég Framsókn en ekki meiri hluti? Kannski af því að það hefur varla heyrst til sjálfstæðismanna í þessum umræðum nema þá helst til þeirra sem þora að segja það augljósa, að þetta sé óskynsamleg og óforsvaranleg dreifing á almannafé. Nú þegar talsvert er liðið á 2. umr. um málið hefur aðeins einn þingmaður úr þeim flokki haldið ræðu og var hann á móti frumvarpinu. Það var hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason og við hlýðum á Pétur Blöndal á eftir, eða hvað? Já, Pétur H. Blöndal er búinn. Ég heyrði reyndar ekki þá ræðu. Hins vegar hef ég lesið nefndarálit frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og það er afskaplega vandað og greinir svo vel frá því af hverju það væri glapræði að samþykkja þetta frumvarp. Stuðningsmönnum frumvarpsins hefur löngum orðið tíðrætt um hugtakið forsendubrest en í dag eru forsendur mér ofar í huga, ekki síst vegna þess að sama hversu vel ég rýni frumvarpið og greinargerðina með því, þar er hvergi gerð tilraun til að skilgreina í hverju þessi forsendubrestur liggur nákvæmlega. Í því samhengi velti ég því fyrir mér hvaða forsendur landsmenn hafa almennt búið við í tugi ára og af hverju og við hverju við megum búast. Hverjar eru forsendur okkar í dag og í náinni og ókominni framtíð? Höfum við til að mynda einhvern tímann búið við fyrirsjáanleika og stöðugleika í samfelldan tíma? Munu þessar aðgerðir styrkja forsendur okkar um ókomna tíð? Mun niðurfelling á húsnæðisskuldum sumra, sem dreifist reyndar afskaplega þunnt á hvert heimili, raunverulega hjálpa þeim sem verst eru settir? Munu aðgerðirnar bæta hag þeirra í framtíðinni? Getum við réttlætt þessa dreifingu gæða fyrir komandi kynslóðum? Íslenskt efnahagslíf hefur í raun verið röð reglulegra áfalla og forsendubresta. Við höfum prófað ýmsar leiðir til að öðlast þann stöðugleika sem okkur vantar og fyrirsjáanleika en aldrei þorað að stíga það skref að losa okkur við gjaldmiðilinn þó að hann hafi tekið reglulegar dýfur sem hafa reynst öllum heimilum landsins dýrkeyptar með tilheyrandi hækkun á verði neysluvara og húsnæðis. Nú ætlum við að leiðrétta forsendubrestinn sem við urðum fyrir fyrir sex árum þegar mest var, þegar við upplifðum 19% verðbólguskot, en fyrir 30 árum upplifðum við hvorki meira né minna en 30–80% verðbólgu. Í þessu samhengi langar mig að vitna í nefndarálit frá 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það er í raun sérálit hv. þm. Péturs H. Blöndals. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Í janúar 2009 nam 12 mánaða verðbólga 18,6% en þá var toppi náð. Verðtryggð lán hækkuðu á þessum tíma um sama hlutfall. Í kjölfarið fóru margir að tala um forsendubrest þar sem skuldarar hefðu ekki mátt búast við svo mikilli verðbólgu. Á þessum tíma voru samt aðeins sex ár frá því að 12 mánaða verðbólga náði 9,4% (1. janúar 2002). Í heilan áratug, 1975–1984, fór 12 mánaða verðbólga ekki undir 30%. Í ljósi sögunnar er því undarlegt að tala um forsendubrest. Nær væri að telja skyndilegt atvinnuleysi og almennt tekjufall auk hækkandi skatta til forsendubrests.“ Eins og ég sagði er þetta ákaflega vandað nefndarálit með góðum skýringum og talnaefni sem ég hvet alla til að lesa. Það er á mannamáli, eins og maður segir. Raunar er það til marks um hversu umdeilt þetta frumvarp er á meðal stjórnarliða að litlu munaði að ekki næðist meiri hluti til að samþykkja nefndarálit í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Tveir af þremur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni hafa nefnilega tjáð sig um það opinberlega að þeir sjái sér ekki fært að samþykkja frumvarpið. Hvort sem það er tilviljun eða ekki þá náðist einungis að skila inn meirihlutaálitinu vegna þess að annar þingmannanna forfallaðist á fundinum og varamaður sem var tilbúinn að kvitta undir álitið steig inn. Það er umhugsunarefni og til vitnis um hversu umdeild þessi niðurfelling er, enda um gríðarlega afdrifaríka aðgerð að ræða því að maður eyðir ekki 80 þús. milljónum tvisvar heldur bara einu sinni. Við höfum í raun alla tíð búið við efnahagslegt óöryggi og sveiflur í efnahagslífinu. Hvað höfum við gert? Við höfum prófað að festa gjaldmiðilinn við ýmsar myntir, við höfum reglulega tekið núll aftan af honum og tekið upp ýmsa plástra. Við neyddumst til að mynda til að taka aftur upp gamalkunnan plástur árið 2008, þ.e. gjaldeyrishöft, allt til að bjarga okkur fyrir horn. Í raun var aldrei tekið á grunnforsendunum. Upphaflega átti þetta að vera skammvinnur plástur eða til tveggja ára en nú sex árum síðar grasserar sýkingin enn og ekkert raunsætt plan er í gangi um að rífa plásturinn af án þess að eiga það á hættu að efnahagslífið fari hreinlega á hliðina og gjaldmiðillinn okkar verði verðlaus enn eina ferðina. Þar fyrir utan greip þáverandi ríkisstjórn til víðtækra aðgerða í þágu heimilanna í landinu, sem var nauðsynleg aðgerð á sínum tíma enda allt annað ástand en blasir við okkur nú. Vanskil við Íbúðalánasjóð eru um 7% og þar af um helmingur eðlileg vanskil sem menn hafa ekki áhyggjur af að verði ekki greidd þótt seinkun hafi orðið á því. Nú sex árum síðar ætlum við að fara í aðgerðir sem munu kosta ríkissjóð frá 100–150 milljarða kr. svo að fólk geti greitt nokkrum þúsundköllum minna á mánuði af verðtryggðum fasteignalánum sínum. Við skulum ekki fara í neinar grafgötur um það að dreifingin verður svo þunn að hún getur ekki með nokkru móti bjargað þeim sem eru illa staddir, ekki með nokkru móti. Í fjármála- og efnahagsráðuneytinu gera menn sér fulla grein fyrir þessu. Mig langar að vitna í opinbert minnisblað ráðuneytisins um frumvarpið. Þar segir, með leyfi forseta: „Flest heimili sem skráð voru fyrir verðtryggðum lánum vegna kaupa á fasteignum til eigin nota á árunum 2008 og 2009 hafa notið einhverra úrræða á borð við sérstakar vaxtaniðurgreiðslur sem greiddar voru árin 2011 og 2012. Eins og fram kemur í frumvarpi til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána reiknast öll opinber úrræði sem heimili hafa þegar notið til frádráttar leiðréttingar. Af þessu leiðir að afar fá heimili eiga rétt á hámarksniðurfærslu sem er 4 millj. kr.“ Í stað þess að fókusera á grunnforsendurnar, lækka skuldir ríkisins og styrkja innviðina fyrir alla, ætlum við að lækka verðtryggð húsnæðislán um 80 milljarða. Á sama tíma finnst okkur rétt að verja 4,6 milljörðum í húsaleigubætur þótt Hagstofan telji að um 27% landsmanna séu leigjendur. Þar að auki skulda um 20% fasteignareigenda ekkert í fasteigninni sinni og fá því engan hluta af þessari aðgerð, ekki neitt. Eins fellum við ekki neitt niður hjá þeim sem tóku verðtryggt lán til að kaupa búseturétt þó að hann sé aðfararhæfur rétt eins og aðrar eignir, svo ekki sé minnst á þá sem fjárfestu í menntun í stað fasteignar á verðtryggðum lánum. Hvaða forsendur ætli þeir hópar búi við sem ég nefni? Hafa þeir ekki orðið fyrir forsendubresti? Kostar það leigjendur minna að lifa en okkur hin sem eigum fasteign? Hefur leigan ekki fylgt vísitöluhækkunum og verið þar með verðtryggð? Hækkuðu lán þeirra sem eiga búseturétt ekki eins og verðtryggð lán hinna? Misstu þeir ekki vinnu eins og aðrir við hrunið? Hækkaði framfærslukostnaður þeirra ekki líka? Svona gæti ég haldið áfram í allan dag. Það þarf ekki annað en að lesa umsagnir ýmissa hagsmunaaðila til að átta sig á því að þetta er lélegt plan. Þetta er plan sem mun gefa mörgum smáplástur á sárið en ekkert í þessari aðgerð kemur til með að styrkja framtíðarforsendur þeirra sem njóta og gera þær stöðugri, síður en svo. Ríkisstofnanir á borð við Íbúðalánasjóð hafa til að mynda áætlað tjón sitt frá 7 til 24,5 milljarða. Hver ætli borgi brúsann af því tjóni? Eru það ekki einmitt við öll, leigjendur, fasteignareigendur, öryrkjar, nemendur, þeir sem veikir eru og ekki síst ókomnar kynslóðir? Það sem ætti að vera forgangsmál er að bæta þessar forsendur og koma á efnahagslífi sem tryggir okkur stöðugleika til framtíðar. Stóra málið er að stunda ábyrga hagstjórn, minnka skuldir ríkissjóðs og koma Íslandi í eðlilegt fjármálasamband við umheiminn. Það er plan til framtíðar. Þá fyrst getum við farið að tala um forsendur og forsendubrest, skilgreint hvað forsendubrestur er og hversu langt við getum gengið í að bæta hann og hversu lengi. Gleymum því heldur ekki að ríkissjóður er ekki botnlaus hít, full af peningum af himnum ofan. Peningurinn kemur frá skattgreiðendum og er svo dreift aftur. Það er undir stjórnvöldum hvers tíma komið að forgangsraða. Ef peningurinn nægir ekki þarf að draga saman grunnþjónustu, það er svo einfalt. Fókuserum frekar á þann afmarkaða hóp landsins sem þarf sárlega á aðstoð að halda og er miklu frekar í greiðsluvanda en nokkurn tímann skuldavanda. Hvernig hefði til að mynda verið að taka þann milljarð sem mun nú renna til heimila sem eiga hreina eign upp á meira en 120 milljónir og dreifa honum einfaldlega til þeirra sem hafa minnst, óháð því hvort þeir eru með verðtryggð húsnæðislán, eru leigjendur eða jafnvel á götunni? Hefði það ekki verið réttlátari dreifing sem hefði samt gert okkur kleift að bæta gæði allra landsmanna svo um munar með því að greiða niður skuldir ríkissjóðs? Þar fyrir utan mundi það ekki bara koma sér vel fyrir landsmenn í dag heldur komandi kynslóðir. Helsta verkefni ríkisstjórnar og mesta hagsmunamál allra heimila ætti að vera að ná stöðugleika og ná niður verðbólgu, tryggja að forsendubrestur sé ekki normið. Þá þurfum við ekki að hlaupa til á nokkurra ára fresti og slökkva elda upp á hundruð milljóna. Heimili og fyrirtæki í landinu gætu jafnvel farið að ná endum saman og gert eitthvað sem heitir langtímaplön, sem við þekkjum ekki. Það er ekkert launungarmál að okkur í Bjartri framtíð hugnast ekki þessi aðgerð. Við sjáum enga framtíðarlausn í aðgerðinni og við teljum hana óhagkvæma, óréttláta og að hún stuðli svo sannarlega ekki að stöðugleika. Höfum það líka í huga að hér duga engin töfrabrögð af því að skuldir hverfa ekki. Þær lenda á endanum á skattgreiðendum með einum eða öðrum hætti, núverandi og komandi kynslóðum. Gleymum því heldur ekki að allir urðu fyrir brostnum væntingum enn eina ferðina, ekki bara þeir sem fjárfestu í verðtryggðum húsnæðislánum. Þetta held ég að sjálfstæðismenn viti og þess vegna heyrist ekkert í þeim. Ég bið þá samt um að íhuga það þegar þeir kvitta undir þetta frumvarp og bera þar með jafna ábyrgð á því gagnvart komandi kynslóðum. Þögn er sama og samþykki í þessu tilfelli og það þarf ansi breitt bak til að geta lokað augunum fyrir þeirri ábyrgð sem felst í þeirri þögn. Mig langar að nefna hvað það er lýsandi fyrir málefnið sem við erum að ræða núna, eitt stærsta mál ríkisstjórnarinnar, að á þessum tímapunkti situr einn sjálfstæðismaður í salnum. Það er hv. þm. Pétur H. Blöndal, eini maðurinn sem hefur látið sig málið varða. Það er staðan, það er virðingin sem málinu er sýnd. Ég segi fyrir mitt leyti með góðri samvisku þvert nei við þessari aðgerð og greiði atkvæði á móti henni.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hérna eitt stærsta málið á þessu kjörtímabili og það eru örfáir í salnum. Eins og hv. þm. Brynhildur S. Björnsdóttir benti á er enginn sjálfstæðismaður hér fyrir utan hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það finnst mér mjög merkilegt og ætla að koma aðeins betur inn á það síðar. Efnahagshrun heillar þjóðar er óréttlátt. Stjórnvöld sem áttu að standa vaktina báru ábyrgð á því með athafnaleysi sínu að hér sigldi allt í strand. Fólk sem í sakleysi sínu og góðri trú vissi ekki annað en að hér væri allt í lagi sat uppi með tjón. Það á við um flesta landsmenn en þó eru örugglega einhverjir sem hafa grætt á hruninu vegna þess að efnahagshrun er óréttlátt og það verður ekki svo auðveldlega leiðrétt. Það er hægt að milda áhrifin og það tel ég að síðasta ríkisstjórn hafi gert, en við leiðréttum ekki hrun. Þess vegna er það grunnskylda og helsta verkefni stjórnvalda á hverjum tíma að koma í veg fyrir efnahagshrun. Ef menn eru ekki tilbúnir í það starf eiga þeir ekki að taka að sér ráðherraembætti, það er bara þannig. Margt var gert og það er listað ágætlega upp í skýrslunni sem kom út þegar stjórnvöld kynntu aðgerðirnar. Þá fékk maður ágætisyfirlit yfir það sem hefur þó þegar verið gert. Mér telst til þegar allt er talið að þær aðgerðir slagi upp í 300 milljarða, ef við tökum sérstöku vaxtaniðurgreiðsluna, 110%-leiðina, sérstaka skuldaaðlögun, greiðslujöfnun einstaklinga hjá Íbúðalánasjóði og ef við tökum bílalánin inn í. Mjög mörg heimili fengu leiðréttingu á bílalánum og enduðu með lánasamninga sem voru nokkuð hagstæðir, á lágum vöxtum. Síðan hafa bankarnir farið í alls konar aðgerðir, ég hef ekki yfirlit yfir þær upphæðir, en þegar allt er talið saman erum við að tala um kannski 250 milljarða í þessu sambandi. Fyrri ríkisstjórn fór því í umtalsverðar aðgerðir auk bankanna. Mér finnst eftirfarandi spurning mjög áleitin: Hvenær er komið nóg? Það er erfitt að standa í ræðustól og segja: Nú skulum við ekki halda áfram að greiða niður skuldir heimilanna eða koma til móts við heimilin með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi, því hver vill ekki hjálpa heimilunum? Ég er eiginlega viss um að þetta er ekki besta leiðin. Þetta er gríðarlega dýr aðgerð og eins og hefur komið fram eru það mjög lágar upphæðir sem hvert og eitt heimili fær, þegar búið er að dreifa upphæðinni á þessi 100 þús. heimili eða hvað þau eru nú mörg. Örfá heimili eiga rétt á hámarkinu vegna þess að allar fyrri leiðréttingar dragast frá, fyrir utan þær sem voru á vegum bankanna. Aðgerðir viðskiptabankanna, ekki Íbúðalánasjóðs, fyrir viðskiptamenn sína eru ekki teknar inn í þetta. Sumir munu svo sem græða en mér finnst það eiginlega sýna enn og aftur að ekki er hægt að fara í réttlátar aðgerðir til að leiðrétta hrunið, það er mjög erfitt. Það voru margir kjósendur, að minnsta kosti 25% kjósenda, sem töldu að ekki væri komið nóg, að aðgerðir fyrri ríkisstjórnar og lánafyrirtækja hefðu ekki dugað til. Þess vegna á nú að dreifa 80 milljörðum á fjórum árum til heimila með verðtryggð lán á frekar tilviljanakenndan hátt. Mig langar aðeins að koma inn á það að íslensk heimili eru og voru og hafa alltaf verið mjög skuldsett. Strax upp úr aldamótum var fjallað um það á Alþingi og menn lýstu yfir áhyggjum af því að íslensk heimili væru mjög skuldsett. Þetta var kannski upp úr árinu 2000. Ef skoðaðar voru tölur OECD-ríkjanna voru íslensk heimili með þeim skuldsettustu. Og það átti bara eftir að aukast. Þegar hrunið varð voru íslensk heimili svo skuldsett að í raun blasti við fjöldagjaldþrot. Það varð því að grípa til aðgerða. Mér finnst það reyndar umhugsunarefni af hverju íslensk heimili eru svona skuldsett. Af hverju voru svona mörg bílalán? Það er kannski bara umræða sem þarf að fara fram einhvers staðar annars staðar, en mér finnst líka að við Íslendingar þurfum að líta í eigin barm og skoða það hvort við séum kannski að meðaltali of værukær þegar kemur að fjármálum. Það varð hálfgert æði og einkennilegt andrúmsloft hér á árunum fyrir hrun. Bankarnir voru gríðarlega aggressífir í sinni markaðssetningu. Ég man eftir að auglýst voru hagstæð bílalán. Bílalán eru sjaldnast hagstæð eða bílakaup yfir höfuð. Það var reyndar bara tilviljun sem olli því að bílalán urðu hagstæð vegna þess að þau voru mörg ólögleg og þar af leiðandi voru þau leiðrétt síðar. En við fórum heldur geyst, það verður að segjast eins og er. Það hefur einnig verið rík tilhneiging hjá okkur að taka lán til 40 ára, það eru tiltölulega löng fasteignalán sem eru til 40 ára, 90% veðhlutfall jafnvel á jöfnum afborgunum. Þegar maður tekur slíkt lán er í raun verið að létta greiðslubyrðina í hverjum mánuði en lánið verður miklu dýrara þegar upp er staðið. Lengi vel eignast maður ekkert í íbúðinni vegna þess að maður er að bara að greiða af vöxtum. Með því að taka svona lán, sem nú er reyndar talað um að banna, má segja að maður sé í raun að kaupa sér leigurétt. Ef staðið er undir afborgunum er fólk að því leytinu betur statt en þeir sem eru á leigumarkaði því að þeir vita aldrei hvenær þeim verður hent út á götuna. En það þarf ekki mikið út af að bregða, það þarf ekki að verða mikil verðbólga eða verðfall á fasteignamarkaði til að fólk sem tekur svona lán standi frammi fyrir því að eiga minna í húsinu en það skuldar. Við í Bjartri framtíð höfum áhyggjur af því að tekjuöflun ríkissjóðs varðandi þessa aðgerð sé ekki nógu örugg. Við ætlum að setja 20 milljarða á ári af skatttekjum í hana og vissulega vonumst við til að bankaskatturinn muni skila góðum pening í ríkissjóð á næstu árum. En ef eitthvað klikkar, ef bankaskatturinn verður minni eftir þrjú ár og verður kannski ekki nema 10 milljarðar, hvar menn ætli þá að taka 10 milljarða sem upp á vantar? Við í Bjartri framtíð höfum reynt að fá svör við því. Eins og ég skil þetta hafa stjórnvöld sagt: Þessir 20 milljarðar á hverju ári eru forgangsmál. Við munum setja 20 milljarða af fjárlögum hvers árs í aðgerðina. En ef bankaskatturinn verður lægri, hvar á þá að fá milljarðana sem upp á vantar? Ég hef ekki fengið svar við því. Hvar á að skera niður? Ég hef ekki upplifað það að víða sé hægt að skera niður. Það má vel vera að stjórnvöld eigi svar við því en ég mundi þá vilja fá það svar. Það er líka mikilvægt að halda því til haga að þegar rætt var um þetta kosningaloforð í kosningabaráttunni áttu peningarnir að koma frá kröfuhöfum og hrægömmum, með viðkomu í ríkissjóði eins og það var orðað. Það var talað svolítið eins og peningarnir kæmu úr einhverju öðru hagkerfi eða jafnvel frá annarri plánetu. En það er ekki þannig og í dag stöndum við frammi fyrir því að þessir 20 milljarðar koma úr ríkissjóði. Þannig er það og mér finnst mjög mikilvægt að við séum meðvituð um það. Mér finnst líka áhugavert og mikilvægt að við höfum í huga að þessi útdeiling á almannafé dreifist ójafnt yfir landið. Eðli málsins samkvæmt fær suðvesturhornið og höfuðborgarsvæðið mest vegna þess að þar voru hæstu lánin tekin og þar er húsnæðisverð hæst. En á því landsvæði, og sérstaklega í Reykjavík, hækkar íbúðaverð meira en annars staðar. Ég er ekki viss um að t.d. íbúðaverð á Djúpavogi muni hækka, þar varð raunverulegur forsendubrestur þegar fyrirtækið Vísir ákvað að flytja starfsemi sína úr bænum. Þeir sem munu fá þessar niðurgreiðslur eru að mestu leyti þeir sem búa á suðvesturhorninu. Mér finnst í rauninni alveg hægt að tala um tilfærslu á fé frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Á mbl.is í dag er frétt sem hefur yfirskriftina: „Allar líkur á að íbúðaverð hækki á þessu ári“. Í henni segir, með leyfi forseta: „Staðan á íbúðamarkaði markar endurreisn en hann hefur náð sér næstum að fullu frá 2008 samkvæmt skýrslu Reykjavík Economics sem Íslandsbanki lét vinna fyrir sig. […] Allar líkur til þess að íbúðaverð hækki meira á þessu ári.“ Þetta eru góðar fréttir, þetta hlýtur að leysa vanda mjög margra. En þá velti ég fyrir mér: Eigum við að niðurgreiða úr okkar sameiginlega sjóði lán hjá heimilum kannski í Vesturbænum sem búa í fasteign sem mun aldrei gera annað en að hækka í verði? Á það fólk í einhverjum vandræðum? Er það réttlætanlegt? Höfum við efni á því? Þessu þarf að svara. Ég vil líka segja að afstaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli kemur mér á óvart. Ég furða mig á því að þingmenn sem tala um aga í ríkisfjármálum, ábyrgð einstaklingsins og minni ríkisafskipti skuli veita þessu máli stuðning. Ég vænti þess að þegar stjórnmálaflokkar leggja fram svona stórt mál sé það gert af einlægri sannfæringu fyrir því að aðgerðin sé skynsamleg og að þetta sé raunverulega besta leiðin til að verja 80 milljörðum. Þess vegna undrast ég að þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli ekki freista þess að sannfæra mig og annað efasemdafólk um ágæti aðgerðanna, en þeir hafa varla sést hér í ræðustól fyrir utan hv. þm. Pétur H. Blöndal sem er á móti málinu. Einhverjir hafa komið í andsvör, þar af einn sem er á móti málinu. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að ekki einn einasti sjálfstæðismaður hefur flutt ræðu um þetta niðurfellingarfrumvarp fyrir utan framsögumann sem auðvitað pínist til að koma í ræðustól. Ég ætla ekki að gefa honum annað en að hann tali af sannfæringu í þessu máli en vildi gjarnan sjá fleiri. Ég trúi því að minnsta kosti ekki að flokkur fari í ríkisstjórnarsamstarf nema vera sannfærður um ágæti kosningaloforðsins sem á að efna og sé tilbúinn að tala fyrir því. Að lokum vil ég segja að mér finnst ekki ábyrgt að velta reikningnum af hruninu inn í framtíðina í meira mæli en gert hefur verið. Mér finnst þetta óábyrgt. Það erum við sem tókum lánin, það erum við sem áttum að standa vaktina þegar hér varð efnahagshrun og við getum ekki sent reikninginn til barna okkar. Það er fullkomlega óábyrgt, þetta er á okkar ábyrgð. Um daginn var ég heima hjá mér að mála, nýbúin að laga þakið. Ég bý í sjálfu sér í of stóru húsi, ég gæti búið í minna og ódýrara húsnæði en ég vil hafa garð og allt í lagi með það. Þegar ég er þarna að mála eftir dýrar framkvæmdir velti ég fyrir mér: Eiga aðrir skattgreiðendur að greiða fyrir það að ég ákvað að búa í litlu einbýlishúsi? Er eitthvert vit í því? Verð ég ekki að bera ábyrgð á eigin fjármálum og eigin húsnæðisláni? Þá vil ég að því sé haldið til haga að það var nauðsynlegt að fara í aðgerðir eins og 110%-leiðina, að lengja í lánum, að koma upp embætti umboðsmanns skuldara. Í því sambandi vil ég segja að það er merkilegt að hlusta á stjórnmálaflokka tala um heimilin eins og þau hafi alltaf verið helsta áhugamálið því að 14 sinnum var lagt fram frumvarp á þingi um greiðsluaðlögun, fyrst árið 1992, en það fór ekki í gegn fyrr en eftir hrun. Þá komu allir stjórnmálaflokkarnir að, þrjú frumvörp lögð fram í einni og sömu vikunni liggur við. Þetta er einkenni á stjórnmálum hér, við reddum hlutunum eftir á. Ef þessi lög hefðu verið komin í gagnið, búið að slípa þau til, hefðum við verið í mun betri stöðu. En þegar við höfum sett kannski 250 milljarða í aðstoð til heimilanna þurfum við að skoða hvaða hópar sitja eftir og spyrja: Hvernig er staða hópsins sem tók lán í Íslandsbanka, gengistryggð lán sem voru lögleg, á sá hópur í vanda? Þarf ekki að skoða hvort lánsveðshópurinn svokallaði þurfi að fá úrlausn sinna mála? Þyrfti kannski að skoða stöðuna hjá þeim sem keyptu sína fyrstu fasteign rétt á árunum fyrir hrun? Er hægt að koma til móts við þá? Gleymum því ekki að þeir sem keyptu sér íbúðarhúsnæði jafnvel fyrir aldamótin og seldu á árunum rétt fyrir hrun stórgræddu. Þeir keyptu sér kannski nýja íbúð eftir það og fá núna niðurfellingu á sín lán, en þeir græddu vegna þess að húsnæðisverð hækkaði mikið á þessu árabili. Það eru hópar þarna úti, fólk sem er í greiðsluvanda og ég tala ekki um leigjendur, það er hópurinn sem mér finnst að við eigum að einblína á. Svona tilviljunarkennd aðgerð, meðaltalsupphæðin er eitthvað um rúmlega 1 milljón á fjölskyldu, hefur ekkert að segja fyrir hvern og einn en þetta eru gríðarlegir peningar fyrir ríkissjóð. Við skulum átta okkur á því að þeim peningum verður ekki varið í annað. Þá finnst mér við ekki geta kvartað yfir því að það vanti pening í framhaldsskólana, háskólana, heilbrigðiskerfið, samgöngur, fjarskipti á landsbyggðinni, aukið menningarstarf og hvað það nú er. Ég er ekkert viss um að menn eigi eftir að koma auðveldlega saman fjárlögum ef þeir þurfa um leið alltaf að taka tillit til þeirra 20 milljarða sem verða að fara í þessa aðgerð. Ég hvet þingmenn til að skoða þetta mál, sérstaklega þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Ég verð að segja að ég sé ekki sannfæringu hjá þeim en ég bíð eftir því, það er enn tækifæri til að koma hér í ræður og reyna að snúa mér. Ég hvet þá til að skoða málið mjög vel þegar þeir greiða atkvæði. Ég get skilið aðgerðina um séreignarlífeyrissparnaðinn, mér finnst hún að mörgu leyti skynsamlegri þótt hún sé ekki gallalaus, en þessi aðgerð finnst mér galin.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður og hv. flokkssystir hv. þingmanns hafa kallað eftir viðveru Sjálfstæðisflokksins og sjálfstæðisþingmanna. Ég vil taka fram að ég hef setið hér alla umræðuna, annað tveggja í salnum eða niðri á skrifstofu. Ég hef ekki vikið úr húsi þann tíma sem umræður um séreignarsparnaðinn og fasteignalánin hafa átt sér stað og er hér sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins. Ég er jafnframt á þessu nefndaráliti og í ljósi þess sem Björt framtíð hefur sjálf sagt tel ég ekki ástæðu til þess að endurtaka það sem þar stendur. Ég stend að nefndarálitinu og þarf þar af leiðandi ekki að taka til máls frekar um þau atriði. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að hún talar um það sem gert hefur verið og síðan sagði hv. þingmaður: Svo fóru bankarnir. Og hélt hún áfram með það sem þeir höfðu gert. Það eru 14 þúsund heimili sem hafa fengið 108 milljarða vegna gengistryggðu lánanna. Það eru 17 þúsund heimili sem hafa fengið 56 milljarða vegna 110%-leiðarinnar. Þetta er hvort tveggja af hálfu bankanna og svo skuldaaðlögunin 

Virðulegi forseti. Ég var aðeins að telja upp allar aðgerðir sem farið hefur verið í af hálfu ríkisins, bankanna. Ég hef ekki tölurnar yfir það sem hefur verið gert þar, við vitum að það er eitthvað. Við vitum að það eru hátt í 50 milljarðar í bílalánum. Greiðslujöfnun einstaklinga hjá Íbúðalánasjóði eru um 7,6 milljarðar. Íbúðalánasjóður var líka með 110%-leiðina. Hins vegar er það kannski eitt óréttlætið að Íbúðalánasjóður hefur komið minna til móts við viðskiptavini sína en bankarnir. Við þekkjum ástæðu þess sem er að Íbúðalánasjóður er í miklum vanda staddur og það er visst óréttlæti í því. En það er eins og ég segi, hrunið var meiri háttar óréttlátt. Ætli það sé ekki hvað óréttlátast fyrir leigjendur og unga fólkið? Ég sé ekki endilega að það hafi verið óréttlátast fyrir fólk sem hafði þegar keypt sér fasteign, nema þá sem voru alveg nýkomnir inn á fasteignamarkaðinn í fyrstu íbúð sinni.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv þingmann aftur: Telur hún að þeir 108 milljarðar og 56 milljarðar sem hafa farið til þessara 31 þúsund heimila í niðurfellingu gengistryggðra lána eða endurreikning sem og 110%-leiðina séu ekki hlutar sem hafa komið úr sjálfum bönkunum og samspilið sé ekki þaðan, heldur séu einhver önnur aðgerð þar fyrir utan sem bankarnir hafa farið í varðandi heimilin? Það er alveg ljóst að það hefur ekki runnið neitt í beinum tekjum úr ríkissjóði nema í gegnum vaxtabætur sem og þá fjármuni sem ríkissjóður hefur ávallt þurft að leggja í Íbúðalánasjóð vegna þess hvernig hann er saman settur og rekinn. Þannig að ef hv. þingmaður hefur aðra milljarða sem hún er að ræða um sem rekið hafa í ríkissjóði til fólksins í landinu vegna lána, húsnæðislána, þætti mér gott að heyra það.

Við vitum svo sem að í einhverjum tilfellum buðu bankarnir fólki upp á 20% niðurfellingu á lánum og við vitum að það var sérstök vaxtaniðurgreiðsla sem ríkið var með auk vaxtabóta sem ríkið greiðir almennt á árunum 2010–2014, þá eru þetta um 66 milljarðar. Ég er ekki endilega að tína til hver hluti ríkisins er, bankanna, hvað eru bílalán, ég er að tala um samtals. Þetta eru allt heimili sem eru á þessum markaði. Samtals eru búið er að setja um 250 milljarða í þessar aðgerðir. Landsbankinn er að mestu leyti í eigu okkar, svo er það Íbúðalánasjóður, svo það sem bankarnir hafa gert. Ég segi bara að mér finnst það ágætlega vel í lagt. En einhverjir hópar hafa setið eftir. Þá finnst mér eðlilegra að við skoðum þá hópa frekar en að fara að smyrja núna heilt á línuna, einhver 100 þúsund heimili þar sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla og málefnalega ræðu. Ég vildi spyrja hv. þingmann, af því að í öðrum ríkjum eftir kreppu er verðtrygging kannski ekki eins útbreidd og hér á landi, ég vildi aðeins heyra skoðun hennar á verðtryggingunni. Í öðrum ríkjum verða oft neikvæðir raunvextir, mjög lágir raunvextir, eftir kreppu. Þannig brenna skuldirnar niður. Ef þær lækka ekki fer oft af stað peningaprentun og annað slíkt. Við sjáum í Japan og í Bandaríkjunum og víðar að þá reyna menn að prenta peninga til að lækka skuldir allra. Hér er þetta ekki hægt, hér sitjum við uppi með öll heimilin með verðtryggðar skuldir. Og hvað er til ráða? Er ekki hugsanlegt að einhverja efnahagsaðgerð þurfi líka til á Íslandi eins og í öðrum löndum til að koma efnahagslífinu í gang aftur og dreifa áfallinu jafnt?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Í ljósi þess að við erum með verðtryggð lán olli þetta kannski enn meiri vandræðum en hitt sem hefði gerst ef einungis óverðtryggðir vextir hefðu snarhækkað. Ég hugsa að ég deili að einhverju leyti skoðunum með hv. þingmanni, ég er ekki hrifin af verðtryggingunni. Ég held að hún ýti undir verðbólgu þó að ég sé kannski á sama tíma þeirrar skoðunar að erfitt sé að afnema hana á meðan við erum með íslensku krónuna. En ég er að mörgu leyti sammála þeim sem hafa talað gegn verðtryggingunni. Ég veit ekki hvort rétt er að banna þessi 40 ára verðtryggðu lán, en ég held að það væri gott ef menn mundu reyna að minnka vægi þeirra. Ég held að óverðtryggðu lánin séu miklu betra hagstjórnartæki, vegna þess að þá fáum við vaxtahækkunina beint í andlitið, drögum saman seglin, og minnkum þar af leiðandi verðbólguna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég tók eftir því í ræðu þingmanns að 110 milljarðar höfðu farið í gegnum gengislánadóma til heimila og 46 milljarðar með 110%-leiðinni, en í gengislánadómunum fór þetta til 9 þús. heimila og 46 milljarðarnir í 110%-leiðinni fóru til 13 þús. heimila. Það hefur skapað fyrir það fólk einhverja leiðréttingu, en þá sitja allir hinir eftir sem gátu staðið í skilum og voru með verðtryggð lán, venjuleg heimili sem hafa ekki fengið neina fyrirgreiðslu. Er ekki sanngjarnt að beita einhverjum aðgerðum til að draga úr þeim mismun sem orðið hefur, þessum mikla ójöfnuði? Eða eigum við að hafa áhyggjur af því að nýr ójöfnuður skapist við þetta? Erum við ekki meira að draga úr ójöfnuði en að mynda nýjan?

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því að hrunið var auðvitað gríðarlega óréttlátt. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er einhver leið, að Framsóknarflokkurinn er ekki vísvitandi að bruðla peningum úr ríkissjóði, það er ekki þannig, ég geri mér grein fyrir því að menn trúa því að þetta sé leið til að auka réttlætið. Ég hef bara áhyggjur af því að í sumum tilfellum voru það miklar niðurfellingar sem einstaka heimili gátu fengið, heimili sem voru með gengistryggð lán, ein milljón að meðaltali til heimilanna - ég veit ekki. Eru það einhverjar sárabætur? Ég veit það ekki, á kostnað ríkissjóðs. Ég hef áhyggjur af þeim sem veikastir eru í samfélaginu. Ef við þurfum að skera niður grunnþjónustu út af þessu þá eru það þeir sem minnst mega sín sem koma verst út. Þá erum við í raun að auka á óréttlætið aftur af því að við erum að eyða þetta miklum peningum úr ríkissjóði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir ræðuna. Það er alveg á hreinu að við erum ekki sammála um þessa aðgerð en mér finnst hún nauðsynleg til að koma til móts við heimilin og nýta þá 80 milljarða sem koma frá fjármálastofnunum í gegnum sérstakan bankaskatt og nýta hann til þess að heimilin fái til baka að hluta þann eignarhluta sem sogaðist yfir til fjármálastofnana. Finnst hv. þingmanni ekki sanngjarnt að það sé tekið frá fjármálastofnunum það sem sogast hefur yfir til þeirra í kjölfar hrunsins og það sem gerst hefur hér, að það fari aftur yfir til heimilanna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Mér finnst alveg sjálfsagt og sanngjarnt að skattleggja bankana og fjármálafyrirtækin og að sjálfsögðu eiga þau að skila til baka. En við erum kannski ekki sammála um í hvað við eigum að nýta skattinn. Ég vil meina að við getum notað 80 milljarða til heimilanna eftir öðrum leiðum. Framhaldsskólarnir eru í fjárþröng sem dæmi, heilbrigðiskerfið víða og Landspítalinn er í ólestri. Það er svo víða sem við getum notað þá peninga til að bæta hag heimilanna. Það er kannski þar sem okkur greinir á. Ég held að sagan muni leiða í ljós hvort þetta verði gáfulegar aðgerðir. Við tökum bara samtal um það eftir fimm ár kannski.

Hæstv. forseti. Eins og ég horfi á þessar aðgerðir finnst mér þetta sanngirnismál, sérstaklega í því ljósi að frá hruni hafa mörg hundruð og yfir þúsund milljarðar farið til fyrirtækja. Ég lít svolítið á það þannig að nú sé komið að hinni hlið blaðsíðunnar, að koma til móts við heimilin. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki sanngjarnt að snúa blaðinu við og snúa sér núna að heimilunum þar sem stórar fjárhæðir fóru til fyrirtækja á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Jú, ég held að við eigum alltaf að vera að hugsa um heimilin, það sé kominn tími til þess, ég er alveg sammála hv. þingmanni hvað það varðar. En það eru kannski aðrar leiðir sem við höfum verið að kalla eftir. Það er til dæmis aukinn stöðugleiki, lægra vaxtastig, þess vegna erum við í mínum flokki, Bjartri framtíð, mjög áfram um að klára aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið vegna þess að við viljum skoða hvort í upptöku evru geti falist ávinningur fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Okkur greinir kannski á um leiðir, en við teljum að stöðugleiki, jafnvel upptaka nýs gjaldmiðils, komi í veg fyrir svona forsendubrest í framtíðinni, þetta er ekki í fyrsta skipti. Við getum ekki stanslaust farið í svona kostnaðarsamar aðgerðir til að leiðrétta lán heimilanna. Það eiga eftir að verða fleiri gengisfellingar á Íslandi með krónuna, það er alveg ljóst.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um að þessar ráðstafanir væru tilviljunarkenndar. Nú er það svo að skuldaleiðréttingin tekur til 69 þús. heimila í landinu og ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti útskýrt fyrir mér í hverju þessar tilviljanir liggi. Um leið og ég gleðst yfir því að það stendur greinilega vel á hjá hv. þingmanni - fyrst hún telur að milljón króna lækkun á skuld að meðaltali á heimili skipti engu, og að nokkrir þúsundkallar á mánuði í útgjöldum, eða greiðslu af íbúðarhúsnæði skipti engu - langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort það sé virkilega hennar bjargfasta skoðun að fólk sem til dæmis er með 6 milljónir í heimilistekjur á ári, sem er um það bil helmingur þess hóps sem fær þessar bætur, muni ekki um að skuldir þess lækki að meðaltali kannski um 1 milljón króna.

Virðulegi forseti. Jú, ég held að alla muni, eins og staðan er í dag, um þúsundkallana, það er ekki það. En ég vil kannski frekar að við þurfum ekki að hækka innritunargjöld í framhaldsskólana eða hækka komugjöld í heilbrigðisþjónustuna, ég vil frekar að peningarnir séu notaðir til að halda grunnþjónustunni hér á Íslandi góðri. Þegar ég segi tilviljunarkenndar er það nú þannig, og ég var nú bara að lesa það í Kjarnanum, að fjölskyldur sem eiga töluvert mikið og hafa töluvert mikið á milli handanna munu fá gríðarlega peninga úr ríkissjóði. Ég get eiginlega ekki sætt mig við það að eignamiklar fjölskyldur, sem eiga hreina eign upp á einhverja milljarða, eigi rétt á fé úr ríkissjóði. Mér finnst bara ekkert jafnrétti eða réttlæti í því.

Hæstv. forseti. Ég deili reyndar ekki með þingmanninum því trausti sem hún hefur á Kjarnanum sem heimild. En það kom fram í gær, í ræðu formanns Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, að á Íslandi væri ekki lengur sviðin jörð og því væri ekki þörf á aðgerðum eins og þessum lengur, þær væru frekar til skaða en hitt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þessari skoðun með formanni sínum, hvort hér þurfi að vera sviðin jörð til þess að gripið sé til ráðstafana til að hjálpa heimilum í landinu og koma til liðs við þau. Þarf að vera sviðin jörð hér, hv. þingmaður, til að við aðstoðum heimilin í landinu að mati Bjartrar framtíðar?

Til þess að fara í aðgerðir sem kosta 20 þús. milljónir á ári mundi ég telja að það þyrfti að vera sviðin jörð. Ég sagði áðan í ræðu minni að það eru hópar sem hafa setið eftir og hópar sem eiga í vandræðum, það eru þeir hópar sem ég tel að við eigum að einblína á. Af því ég var ekki alveg með staðreyndirnar á hreinu þá ætla ég að vitna í minnisblað fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram að óverulegur hluti eða 3% af heildarniðurfærslunum fari til heimila þar sem fasteignamatið er yfir 70 milljónir. Það er talað um að þetta sé óverulegt, en þetta eru 2,4 milljarðar samt sem áður, 2.400 milljónir. Þetta eru upphæðirnar sem við erum að tala um hérna. 

Virðulegi forseti. Það er með mikilli gleði að ég tek hér til máls í þessari umferð þar sem verið er að ræða leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Nú hillir undir að þetta frumvarp verði að lögum og fólk geti á næstu dögum farið að sækja um niðurfellingar. Fagna ég því mjög að nú sé loks komið til móts við þá sem ekki hafa fengið bætur vegna forsendubrestsins sem varð hér á haustdögum 2008. Þá vísa ég í það að hópur fólks fékk leiðréttingu í gegnum dómstólana þegar gengistryggðu lánin voru dæmd ólögleg og aðrir fengu bætur eða tryggingu fyrir því að inneignir þeirra í bönkum væru tryggðar. Það var gert með neyðarlögunum en eftir stóð stór hópur fólks sem var með verðtryggð húsnæðislán sem stökkbreyttust í hruninu. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd beindi því erindi til fjárlaganefndar að nefndin mundi skila umsögn til efnahags- og viðskiptanefndar. Hv. fjárlaganefnd vann vinnuna þannig að umsögnin var skrifuð um bæði frumvörpin. Þá er ég að vísa í frumvarp til laga um séreignarsparnað og ráðstöfun hans til greiðslu húsnæðislána og húsnæðissparnaðar og frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána sem við ræðum hér í dag. Ég vil benda þingmönnum og þeim sem hér hlusta og horfa á að umsögn meiri hluta fjárlaganefndar er hér sem fylgiskjal I í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefnd og byrjar á bls. 7. Þeir sem skrifa undir álit meiri hluta fjárlaganefndar eru, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Haraldur Benediktsson, Haraldur Einarsson, Karl Garðarsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Vinnulagið sem við höfðum í fjárlaganefnd var þannig að við héldum tvo fundi um þessi frumvörp, fengum til okkar gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, Seðlabanka Íslands, Landsbanka Íslands, Arion banka og svo til að ræða séreignarsparnaðarfrumvarpið komu líka aðilar frá Landssamtökum lífeyrissjóða. Það kom þægilega á óvart hvað þessir aðilar og gestir voru jákvæðir gagnvart þessum frumvörpum. Fram kom fram á fundinum að Seðlabankinn telur að þjóðhagsleg áhrif þessara aðgerða séu hlutlaus, þ.e. að þetta raski ekki jafnvægi í ríkisrekstri. Hér hefur verið farið yfir það að þessar leiðréttingar komi frá skattgreiðendum. Ég minni á að hér er verið að leggja til að leggja á sérstakan bankaskatt og hækka hann, þannig að fjármögnunin er í gegnum bankaskattinn, mér finnst það ekki koma nógu oft fram. Sumir telja að bankaskatturinn sé lögleysa og að kröfuhafar láti reyna á bankaskattinn en því er til að svara að það liggur alveg skýrt fyrir hver fer með skattlagningarvaldið í þessu landi, það eru þingmenn sjálfir, það er Alþingi sjálft. Það eru engar efasemdir hjá þeim aðilum sem komið hafa fyrir fjárlaganefnd um þá heimild. Þeir telja að þetta sé heimilt og þar af leiðandi sé þetta löglegur skattur. Það reyndi á sambærilega skattlagningu fyrir skemmstu fyrir íslenskum dómstólum þegar einstaklingur ætlaði að sækja rétt sinn á þeim grunni að auðlegðarskatturinn sem síðasta ríkisstjórn lagði á væri ólöglegur. Það mál fór í gegnum bæði dómstig og Hæstiréttur dæmdi að Alþingi færi með skattlagningarvaldið og þess vegna væri auðlegðarskatturinn löglegur. Varðandi þau áhrif sem frumvarpið hefur á fjárlögin þá nemur heildarvelta fjárlaga um 613 milljörðum og sú aðgerð sem lögð er til í þessu frumvarpi vegur fjórðung af fjárlögum en dreifist á fjögur ár. Vert er að hafa það í huga því að gert er ráð fyrir rúmum 20 milljörðum á ári næstu fjögur ár. Á tekjuhlið munar langmest um auknar tekjur af bankaskattinum sem við erum að fara yfir hér, alls 92 milljarðar sem eiga að skila sér á fjórum árum. Svo er það gjaldahliðin sem eru 20 milljarðar í árlegan kostnað vegna afborgana og vaxta af leiðréttingarhluta þessa frumvarps, auk umsýslukostnaðar, í allt 80 milljarðar á fjórum árum. Fram kom hjá öllum gestum fjárlaganefndar að þeir töldu mjög jákvætt að þessar aðgerðir væru að fullu fjármagnaðar og hefðu því ekki neikvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs. Ég ætla að segja þessa setningu aftur, virðulegi forseti: Allir gestir sem komu til fjárlaganefndar töldu mjög jákvætt að aðgerðirnar væru að fullu fjármagnaðar og hefðu því ekki neikvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs. Þarna komu fulltrúar fjármálaráðuneytisins, Seðlabankans og frá bönkunum öllum. Seðlabankinn hefur lagt mat á heildaráhrif aðgerðanna, á innlenda eftirspurn, hagvöxt og framleiðsluspennu. Einnig hefur hann kannað áhrifin á viðskiptajöfnuð, gengi krónunnar og verðbólgu. Seðlabankinn áætlar að skuldir heimila minnki um 8% og að hreinn auður heimila hækki um meira en 100 milljarða vegna aðgerðanna. Bankinn telur einnig að einkaneysla aukist samtals um allt að 4% á tímabilinu og að áhrif á fjárfestingu verði neikvæð fram til ársins 2016, en eftir það snúist dæmið við þegar áhrif aukinna efnahagsumsvifa vegna aukinna ráðstöfunartekna vega þyngra en neikvæð áhrif hærri vaxta. Eins og ég sagði áðan telur Seðlabankinn að þegar áhrifin eru komin að fullu fram verði þjóðarútgjöld 2% hærri en ella vegna aðgerðanna. Að öllu samanlögðu telur Seðlabankinn að þjóðhagsleg áhrif aðgerðanna séu hlutlaus. Það er það sem skiptir mestu máli í þessum aðgerðum, þetta hefur ekki teljandi áhrif eins og úrtölumenn þessa frumvarps hafa haldið fram. Meiri hlutinn sem skilaði þessu áliti til hv. efnahags- og viðskiptanefndar leggur áherslu á að ekki verði vikið frá þeim markmiðum sem koma í frumvarpinu, að endanleg útgjöld verði ákvörðun Alþingis í fjárlögum hvers árs og þá er hægt að tryggja að jafnvægi verði í gjöldum og tekjum ríkissjóðs vegna aðgerðanna. Þannig gefst Alþingi færi á því að bregðast við ef sýnt þykir að fjárhagsáætlanir gangi ekki eftir og tryggja að aðgerðirnar verði ávallt að fullu fjármagnaðar. Með því móti nást fram jákvæð áhrif aðgerðanna í samræmi við markmið frumvarpsins, samhliða því að ekki verði gefinn neinn afsláttur af sjálfbærni, varfærni og stöðugleika við stjórn ríkisfjármála. Þarna bendir meiri hluti fjárlaganefndar á að þetta eru ekki einskiptisaðgerðir, ef svo má að orði komast, heldur kemur þetta inn á fjórum árum og þá með eftirliti nefnda þingsins, sérstaklega fjárlaganefndar. Þá er hægt að bregðast við á hverju ári ef eitthvað fer úr böndunum með því að endurskoða málin upp á nýtt. Það er mjög jákvætt þegar um svo háar fjárhæðir er að ræða, þegar rúmir 80 milljarðar eiga að skila sér til skuldugra heimila með samþykkt þessa frumvarps sem við ræðum hér og nú. Virðulegi forseti. Ég óska heimilum landsins til hamingju með þetta mál á þessum fallega degi.

Virðulegi forseti. Ég kem á mælendaskrá aftur til að mæla fyrir breytingartillögu við það frumvarp sem hér er til umræðu sem ég mun flytja og mun koma til atkvæða í lok þessarar umræðu, en þingsköp komu í veg fyrir að ég gæti mælt fyrir henni í upphafsræðu minni í þessu máli. Hana er að finna á þskj. 1103 og í henni felast í grunninn þrjú atriði. Í fyrsta lagi leggjum við til að undantekningin í 3. gr. laganna verði felld niður þannig að það verði ekki lengur þannig að lokuð leigufélög og húsnæðissamvinnufélög njóti ekki leiðréttingarinnar. Samkvæmt ákvæði 3. gr., eins og hún lítur nú út, eru allir lögaðilar undanskildir ávinningi af leiðréttingunni. Tillaga okkar felur í sér að í tilviki lokaðra leigufélaga, sem eru leigufélög sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og geta þar af leiðandi ekki greitt út arð, og í tilviki húsnæðissamvinnufélaga, verði leiðréttingin látin taka til þeirra með sama hætti og til einstaklinga sem kaupa sitt eigið húsnæði. Fyrir því eru augljós sanngirnisrök. Þeir sem leigja hjá lokuðum leigufélögum þurfa að greiða leigu sem endurspeglar algerlega þróun lánasafnsins sem að baki stendur. Þegar verðtryggð lán, sem leigufélagið hefur tekið, eru leiðrétt með sama hætti og lán einstaklinga sem búa í sínu eigin húsnæði myndast svigrúm í rekstri hinna lokuðu leigufélaga og þau geta ekki nýtt það svigrúm til að greiða sér út arð, heldur eiga þau þann kost einan að lækka leiguna á móti, þannig að það mun beint koma til ávinnings fyrir leigjendur. Ég verð bara að segja að ég auglýsi eftir efnislegum rökum fyrir því að þessi undanþága verði felld niður og leigjendum skapaður sami réttur og þeim sem eiga sitt eigið húsnæði. Ég hef ekki heyrt þau rök. Menn hafa vísað til þingsályktunartillögunnar í sumar, sem samþykkt var og veitti umboð til gerðar þessa frumvarps, en sú þingsályktunartillaga bindur ekki hendur þingsins og meiri hlutans og getur ekki verið sjálfstæð réttlætingarástæða fyrir óásættanlegri og ástæðulausri mismunun. Í annan stað, hvað húsnæðissamvinnufélögin varðar, er það nú þannig að skuldarar í húsnæðissamvinnufélögum eiga meira sameiginlegt með skuldurum sem eiga sitt eigið húsnæði. Eigendur búseturéttar eru skuldarar að tilgreindum lánum. Þeir fá vaxtabætur vegna þeirra lána. Það er þar af leiðandi algerlega ljóst hverjir eru skuldararnir. Þetta er ekkert eignasafn sem að baki stendur heldur lán sem hvíla á viðkomandi íbúð. Þar af leiðandi tel ég það ekki standast jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að veita þeim ekki sama rétt og öðrum borgurum til lækkunar húsnæðisskulda. Ég ítreka það sem ég sagði varðandi leigjendur. Ég hef engin efnisrök séð fyrir því að undanskilja búseturéttarhafa að þessu leyti. Þeir fá ekki neina aðra úrlausn sem er sambærileg við eigendur í eigin húsnæði sem mun gera þá jafnsetta. Menn segja að það eigi að styrkja umgjörð leigumarkaðarins, það mun ekki lækka þau lán sem á lokuðum leigufélögum hvíla, þannig að það skiptir miklu máli að hér sé samræmis gætt. Ég tel, sérstaklega í tilviki búseturéttarhafa, engar líkur á að þessi mismunun standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég mun satt að segja, verði þessi breytingartillaga felld, óska eftir því að málið gangi til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. og þá komi sérfræðingar á sviði veðréttar í nefndina og fari með okkur yfir stjórnskipulega stöðu málsins. Virðulegi forseti. Í breytingartillögunni er líka að finna ákvæði um eigna- og tekjuskerðingar. Við höfum nú átt hér alllanga samræðu við fulltrúa stjórnarmeirihlutans um þetta mál. Ég verð satt að segja að segja eins og er að ég er algerlega gáttaður á því hvers vegna þeir búa til þann veikleika á þessu máli að setja engar hömlur á að allra ríkasta fólk landsins og allra mestu stóreignamenn fái hér almannafé, fólk sem engu tjóni hefur orðið fyrir. Ég held einfaldlega að þeir mundu bæta mjög málið með því að samþykkja breytingartillögu okkar í þessa veru. Það er alveg ljóst að öll hagræn rök mæla með því. Á fund efnahags- og viðskiptanefndar í morgun komu aðalhagfræðingur Seðlabankans og yfirmaður hagdeildar Alþýðusambandsins. Niðurstaða þeirra var sú að allt sem gæti horft til þess að takmarka frekar þessa aðgerð við núverandi aðstæður væri jákvætt. Þar af leiðandi væri slík eigna- og tekjumörkun jákvæð vegna þess að aðgerðin mun að óbreyttu leiða til vaxtahækkunar, verðbólgu, veikara gengis og minni fjárfestinga. Til einhverra mótvægisaðgerða þarf að grípa af hálfu ríkisins, líklega skattahækkana og niðurskurðar, til þess að koma í veg fyrir verðbólgu og þessi neikvæðu áhrif í kjölfarið. Tillagan sem ég geri í þessu efni, hvað tekjurnar varðar, er að réttur til leiðréttingarinnar byrji að skerðast þegar náð er launum sem svarar 85% af hæstu launum í landinu og að skerðingin komi að fullu til framkvæmda við 95% markið. Það þýðir að 5% ríkasta fólksins í landinu fái enga niðurfellingu. Þeir sem eru á bilinu 5 til 15% hinna ríkustu fái skerta niðurfellingu. Ég spyr: Hvernig geta menn sem kenna sig við réttlæti verið á móti ráðstöfun af þeim toga? Hér er ekki verið að fara í að skerða rétt meðaltekjufólks, hér er bara verið að tala um að taka út allra ríkasta hóp landsins úr rétthöfum til leiðréttingarinnar. Með sama hætti gerum við ráð fyrir að sömu eignamörk verði sett inn sem takmörkun og giltu um hina sérstöku vaxtaniðurgreiðslu á sínum tíma, þ.e. að rétturinn byrji að skerðast við 10 milljónir hjá einstaklingi og 15 milljónir hjá hjónum og sambýlisfólki og skerðist til fulls og að niðurfellingarrétturinn falli niður við 20 milljónir hjá einstaklingi og 30 milljónir hjá hjónum í skuldlausri eign. Ég er svo sem alveg til viðræðu um að hafa þessi mörk eitthvað rýmri ef það getur verið til samstöðu fallið, en ég sé einfaldlega engin efnisrök fyrir að setja ekki slík rök. Nú liggja fyrir greiningar og tölur um að að óbreyttu muni rétturinn til niðurfellinga ná til, svo að dæmi sé tekið, 400 manns sem greiddu auðlegðarskatt hingað til og skulda að meðaltali 10 milljónir í íbúð, en eiga eignir skuldlausar upp á 44 milljarða kr. Það er auðvitað gríðarlega öfugsnúið þegar fyrir liggur að aðgerðin mun óhjákvæmilega valda kostnaði í samfélaginu sem allir bera, líka fátækt fólk. Hún mun valda verðbólgu, hún mun valda hærri vöxtum og ef á að takast að halda aftur af verðbólgunni þarf annaðhvort háa vexti eða niðurskurð í ríkisútgjöldum á opinberri þjónustu eða hækkun skatta. Hún hefur í för með sér neikvæð hliðaráhrif efnahagslega. Hún er ekki jákvæð efnahagsaðgerð við núverandi aðstæður í efnahagslífinu. Þar af leiðandi er full ástæða til þess að við séum ekki að leggja byrðar á lágtekjufólk, lífeyrisþega, námsmenn og aðra sem ekkert fá út úr þessari aðgerð í þágu stóreignafólks sem situr eftir með stórar eignir og fær almannafé til að lækka þær og herkostnaðurinn er borinn af fátæku fólki. Virðulegi forseti. Að síðustu geri ég að tillögu minni hér að sett verði inn sérstakt ákvæði til bráðabirgða sem feli ríkisstjórninni að leggja fram á Alþingi lagafrumvarp um leiðréttingu námslána til samræmis. Ef efnisrök eru fyrir leiðréttingu á forsendubresti vegna hækkunar verðtryggðra lána hljóta þau rök að gilda líka um námslán. Gefinn er hóflegur frestur fyrir ríkisstjórnina til þess að útfæra lausn að þessu leyti. Ég læt við svo búið lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt innlegg og tillögur. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður ræddi um neikvæð efnahagsleg áhrif sem fram hefðu komið í tali gesta fyrir efnahags- og viðskiptanefnd í morgun. Ég var aðeins hugsi yfir því. Mér finnst töluvert mikið gert úr þessum neikvæðu efnahagslegu áhrifum af leiðréttingunni. Við vitum að þetta eru 20 milljarðar á ári, veðrými sem opnast hjá þessum hópi. Það eru 3% af fjárlögum hvers árs, það er ekki stór tala til að hafa áhyggjur af. Það kom einnig til tals á fundinum, nú vona ég að hv. þingmaður heyri til mín þó að hann sé ekki í salnum, 

Virðulegi forseti. Ég veit að þetta er sárt fyrir hv. þingmann og talsmann ríkisstjórnarmeirihlutans, en staðreyndin er ósköp einfaldlega sú að Seðlabankinn hefur gert á þessu greiningu. Það þýðir ekki að deila við dómarann í því efni að hann telur að uppsöfnuð verðbólga vegna aðgerðanna verði 1,5%. Hann telur að það verði þrýstingur á gengið til lækkunar. Það kom fram í morgun að ný greining muni koma fram í ágústmánuði á áhrifum aðgerðarinnar. Það er líka ljóst að gengislækkun er spáð um 3,4%. Það mun rýra kaupmátt heimilanna til kaupa á innfluttum varningi. Í nefndaráliti mínu er þess freistað að leggja mat á þessar tölur. Við teljum að hækkun á lánum heimila vegna aðgerðarinnar muni nema um 23 milljörðum vegna hækkunar verðtryggðra lána því að verðbólgan mun leita út í lánin aftur, þannig að þetta er eins og að pissa í skóinn gagnvart heimilunum. Ríkið mun bera kostnað upp á 38 milljarða og fyrirtækin upp á 23, það verður þá minna til ráðstöfunar til að ráða nýtt fólk og svo liggja fyrir áhrif á sveitarfélög, sem reyndar eru vanáætluð í nefndaráliti mínu, og áhrif á Íbúðalánasjóð, sem líka munu lenda á ríkinu. Þetta eru allt kostnaðarliðir. Þau liggja fyrir þessi neikvæðu efnahagslegu áhrif. Það liggur fyrir að greiningaraðilar eru sammála um að það sé ekki sú aðstaða í framleiðsluslaka í hagkerfinu sem muni valda því að hagkerfið taki við þessari leiðréttingu án hliðarverkana og eftirkasta. Það er bara þannig að hagstjórn er á ábyrgð stjórnvalda. Hér eru menn að bregðast í hagstjórnarhlutverkinu.

Virðulegi forseti. Ég dáist að trúnaðartrausti hv. þingmanns, þegar öll heilbrigð skynsemi sýnir að stærðargráða þessarar leiðréttingar er 0,1% af einkaneyslu og rétt rúm 3% af fjárlögum hvers árs, að það geti valdið slíkum efnahagslegum hamförum að ganga til móts við þarfir heimilanna. Ég hvet hann til þess að reikna þetta sjálfur og ekki trúa í blindni greiningu Seðlabankans. Ég vildi spyrja hv. þingmann út í annað. Hann nefndi hér áðan að 400 heimili sem skulda 10 milljónir og væru að greiða stóreignaskatt ættu rétt til þessarar leiðréttingar. Ég vil spyrja hann: Hvar hefur hann séð þær upplýsingar? Ég hef nefnilega séð sömu upplýsingar og hann í efnahags- og viðskiptanefnd frá ríkisskattstjóra og sannarlega eru einhver heimili í þeirri stöðu að skulda 10 milljónir og eiga hreina eign upp á 100 milljónir plús og allt, það er rétt, en það stendur bara ekki að þau eigi rétt til þessarar leiðréttingar. Þessi lán gætu hæglega verið erlend gengislán, lögleg eða ólögleg, það geti hæglega verið að þetta fólk hafi fengið einhverjar leiðréttingar áður. Það kæmi mér gríðarlega á óvart - við vitum að það voru auðugustu heimilin sem gátu fengið þessi erlendu lán, þessi erlendu gengislán, tóku þau í gríð og erg og hafa fengið mjög miklar bætur. Ég á ekki von á því að stór hluti af þessu mengi sé að fara að taka þetta. Ef við setjum þetta í samhengi er þessi hópur og skuldir hans 0,4% af heildarleiðréttingunni. Í leið gengislánadómanna fengu 9 þús. heimili 110 milljarða, það voru fleiri, fleiri milljónir á heimili. Í 110%-leiðinni voru það 13 þús. heimili sem fengu 46 milljarða, mörg þeirra vel yfir 7 til 15 og allt upp í 30 milljónir á heimili.

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu, ef þetta er eins og hv. þingmaður gefur sér og hefur í sjálfu sér ekkert fyrir sér í þeirri greiningu, að þetta séu allt gengistryggð lán en ekki verðtryggð,  Síðan verður hv. þingmaður að láta líka af þeim vana sínum að vera stöðugt að bera saman ósambærilega hluti. Það þýðir ekki að vitna í hvaða efnahagslegu áhrif eða réttlætisáhrif dómar um gengislán höfðu. Þeir dómar féllu af dómstólum. Það er bara ekki við dómstóla að þræta um það. Dómstólar dæma eftir lögum og við getum engu ráðið um það. Það er ekki hægt að hafa einhver efnahagsleg rök fyrir því. Þar fyrir utan eru það kröfuhafar bankanna sem bera þann kostnað en ekki almenningur í landinu, ekki ríkissjóður. Hv. þingmaður vitnar líka í 110%-leiðina. Enn og aftur: Það voru ekki skattborgarar sem báru kostnað af lækkun skulda þar. Áðan bar líka einn af fulltrúum stjórnarmeirihlutans þetta saman við fyrirtækin og sagði að núna væri komið að heimilunum. Enn og aftur: Lækkun fyrirtækjalána hefur ekki verið á kostnað skattborgara. Hún er á kostnað kröfuhafa bankanna, að langmestu leyti erlendra kröfuhafa. Menn verða að fara að vera heiðarlegir í málflutningi. Það þýðir ekki að bera stöðugt saman fullkomlega ósambærilega hluti. Hér tala menn um að beita pólitísku valdi til þess að leggja á skatta og útdeila þeim. Það er sú aðgerð sem verður að dæmast á þeim forsendum og engum öðrum því að skattlagningarvaldið og útdeilingarvaldið er hjá ríkisvaldinu. Réttlætið verður að vera hreint og klárt í þessari aðgerð og dugar ekki að benda á aðrar aðgerðir eða  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir andsvarið og ræðuna sem hann flutti í gær. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í það sem hann sagði, að við ættum ekki að tala um 110%-leiðina. Það vill svo til að u.þ.b. 700 heimili sem fengu 110%-leiðréttinguna á sínum tíma, þetta voru 700 tekjuhæstu heimilin í kategoríunni, fengu líka sérstakar vaxtabætur úr hendi fyrri ríkisstjórnar, sem komu bönkunum sannarlega ekkert við, upp á 300 milljónir, þessi 700 heimili, þokkalega vel í lagt. Hv. þingmanni var tíðrætt í gærkvöldi um jafnaðarmennsku og hvað hún gerði gott og allt það. Nú fer 50% niðurfellingarinnar af þessum 80 milljörðum til heimila sem eru með 6 milljónir í heimilistekjur á ári, þetta er sem sagt fólk á ASÍ-töxtum. Spurningin er þessi, af því að það hefur verið talað um að þetta sé sérsniðið að fólki sem sé mjög ríkt, mjög efnamikið o.s.frv.: Finnst hv. þingmanni 250 þús. kr. mánaðartekjur sem mynda þessar 6 millj. kr. heimilistekjur á ári hjá tveimur aðilum háar? Ég veit að fyrrverandi ríkisstjórn dró þetta fólk upp í milliþrep í tekjuskatti, en finnst hv. þingmanni að þetta fólk sé of sælt og það sé í hópi efnamestu heimila landsins?

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég leiðrétta hv. þingmann hvað varðar hvernig greiðslu sérstakrar vaxtaniðurgreiðslu var hagað. Sérstaka vaxtaniðurgreiðslan var óháð tekjum og fór vissulega til tekjuhás fólks en í henni var eignaviðmiðunin. Ég er að leggja til sömu eignaviðmiðun. Hún olli því að fólk með miklar skuldlausar eignir fékk ekki vaxtaniðurgreiðsluna og tillaga mín felur í sér að leiðréttingin nái ekki heldur til slíks fólks. Ég spyr þá hv. þingmann, ef hann er raunverulega þeirrar skoðunar að það sé óæskilegt að hátekjufólk njóti ívilnana af þessum toga: Ætlar hann ekki að styðja breytingartillöguna mína? Hún dregur úr ágöllum þessarar tillögu. Hún dregur úr þeim ágöllum, eins og tillaga ríkisstjórnarflokkanna lítur út núna, að fé verði flutt til auðmanna og til ríkasta fólksins í landinu. Í hversu ríkum mæli getur okkur greint á? Það vantar greiningar til að finna út hversu mikið, en við getum verið sammála um að það er verið að veita fé án tekju- og eignamarka. Ég spyr hv. þingmann: Af hverju ekki að stemma á að ósi? Ég er viss um að tillögurnar batna í augum landsmanna við það. Hitt atriðið, enn og aftur, um 110%-leiðina: Hún fólst í því að verið var að afskrifa kröfur sem ekki var veð fyrir á viðkomandi eign. Það var verið að flýta uppgjöri krafna, draga úr yfirveðsetningu í kerfinu og þar af leiðandi er ekki hægt að bera hana á nokkurn hátt saman við það að senda peninga heim til fólks sem á miklar skuldlausar eignir og nóg af veðum fyrir þeim skuldum sem á húsum þeirra hvíla. Það er fullkomlega ósambærilegt og ósanngjarnt að bera það saman og það er algjörlega órökstutt enda samrýmdist 110%-leiðin almennum bankaendurmatsreglum. Þessi leið gerir það ekki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara hringinn í kringum það sem ég var að tala um. Ég var ekki að tala um 110%-leiðina sem aðgerð fyrri ríkisstjórnar, ég var að tala um útgreiðslu vaxtabóta sem var vissulega á hendi fyrri ríkisstjórnar  Ég hjó eftir því mjög snemma í þessu ferli að hv. þingmaður sagði eitthvað á þá leið að þegar þessar aðgerðir kæmu til framkvæmda yrði farið að velja úr hverjir ættu að fá útdeilingu og hverjir ekki. Mátti skilja hann þannig að einhver tilviljanakennd eða jafnvel pólitísk stjórn yrði á slíku. Nú gagnast þessi aðgerð sem slík 69 þús. heimilum. Báðar aðgerðirnar sem hafa verið hér til umræðu gagnast um 100 þús. heimilum. Þetta eru allt saman heimili sem fengu ekki leiðréttingar áður og 60% þeirra eru með heimilistekjur undir 8 milljónum. 80% þessara heimila skulda meira en helming í íbúðunum sem þau búa í. Það er ekki beint efnafólk í mínu huga, hv. þingmaður. Ef hins vegar þessi 446 manna hópur, sem hér er dreginn fram, á rétt - ég segi: ef hann á rétt - á einhverjum bótum, hámarkið er 4 milljónir, mundi það samsvara 1,6–1,7 milljörðum 

Virðulegi forseti. Við upplifum hér náttúrlega alger rökþrot fulltrúa stjórnarmeirihlutans þegar þeir koma hingað upp og segja að þetta sé agnarlítill hluti, þ.e. auðmennirnir og stóreignamennirnir, sem muni njóta réttar. Það bara gargar á spurninguna: Af hverju má ekki undanskilja þá? Hér er breytingartillaga, að undanskilja þá til að auka réttlætið í aðgerðinni. Hún er almenn, segir hv. þingmaður. Af hverju þarf hún að vera almenn? Hvaða guð ákvað að hún þyrfti að vera almenn? Hvað er fengið með því að hún sé almenn og að auðmenn og stóreignamenn geti notið hennar? Ég er alveg sammála hv. þingmanni að fólk á almennum ASÍ-töxtum er ekki ofhaldið af sínum launum. Af hverju aukum við þá ekki hlutfallslegan hlut þeirra í aðgerðinni með því að undanskilja stóreignamenn og hátekjufólk? Hér er tillaga til þess. Nú reynir bara á að stjórnarmeirihlutinn treysti sér til þess að láta eitthvert réttlæti gægjast inn í framkvæmd þessa máls. Það sem ég hef gagnrýnt í málinu frá upphafi er flokkunin á fólki sem hv. þingmaður heldur fram að sé ekki í málinu. Hún er hér. Þetta er ekki almenn aðgerð fyrir fimm aura nefnilega, jafnvel þó að menn sáldri peningum til auðmanna. Hún er ekki almenn vegna þess að eigendur búseturéttar eru undanskildir. Þeir eru í fullkomlega sambærilegri stöðu gagnvart greiðslu lána sem hvíla á húsnæði þeirra og þeir sem eiga sitt eigið húsnæði, fullkomlega sambærilegri. Af hverju eru þeir undanskildir? Af hverju má undanskilja þá en ekki auðmenn? Af hverju má gera þá að annars flokks borgurum í eigin landi en ekki stóreignafólkið og auðmennina? Það er þarna sem ríkisstjórnarflokkarnir eru bara algjörlega strandaðir á skeri, hugmyndafræðilegu og siðferðilegu. Þeim býðst tækifæri til að koma sér af því skeri með því að samþykkja þessar breytingartillögur þegar þær koma til atkvæða.

Hæstv. forseti. Við ræðum stórt og viðamikið mál sem snýr að fasteignalánum sem tillaga er um að verði færð niður samkvæmt formúlum sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur sett fram. Menn hafa verið að rifja upp liðinn tíma og sumir verið uppteknir af sjálfum sér. Ég ætla ekki að gerast eftirbátur þeirra og verða svolítið upptekinn af sjálfum mér og hverfa aftur til ársins 2008, októbermánaðar, þegar BSRB lagði til við þáverandi ríkisstjórn að vísitalan yrði tímabundið tekin úr sambandi til að forða lántakendum frá fyrirsjáanlegu verðbólguskoti. Þetta var í fyrstu viku októbermánaðar. Þessu var andmælt kröftuglega, ekki síst af hálfu Alþýðusambands Íslands og Samtökum atvinnulífsins. BSRB setti þessa tillögu fram á fundi sem haldinn var í ráðherrabústaðnum eftir að bankakreppan var hafin. Því miður var ekki fallist á þetta. Eins og fram kemur í minnihlutaáliti hv. þm. Péturs H. Blöndals þá var þess skammt að bíða að verðbólgan æddi upp á við og var komin upp í 18,6% á ársgrundvelli í janúarmánuði 2009.  „Í janúar 2009 nam 12 mánaða verðbólga 18,6% en þá var toppi náð. Verðtryggð lán hækkuðu á þessum tíma um sama hlutfall. Í kjölfarið fóru margir að tala um forsendubrest þar sem skuldarar hefðu ekki mátt búast við svo mikilli verðbólgu. Á þessum tíma voru samt aðeins sex ár frá því að 12 mánaða verðbólga náði 9,4% (1. janúar 2002). Í heilan áratug, 1975–1984, fór 12 mánaða verðbólga ekki undir 30%. Í ljósi sögunnar er því undarlegt að tala um forsendubrest.“ Hæstv. forseti. Þetta er, verð ég að segja, harla yfirborðskennd sagnfræði. Inn í þessa mynd vantar aðra breytu í stöðunni sem ákvarðar kjör okkar sem lántakenda, lánveitenda, launafólks og samfélagsins í heild sinni. Þannig var það vissulega samkvæmt tölum sem ég hef einnig aflað mér að á því árabili sem hv. þingmaður vísar til var mikil verðbólga. Samkvæmt mínum uppflettingum nam verðbólgan að meðaltali yfir 40% 1974–1979 og 1980–1983 var hún í rúmum 60%, en - nú kemur hið mikla „en“ - á drjúgum hluta þessa tímabils var lánsfjármagnið óverðtryggt. Það var óverðtryggt og rýrnaði að meðaltali á árunum 1972–1983 um 4–10% á ári. Launin höfðu verið verðtryggð allt frá miðjum 7. áratugnum í þríhliða samningum sem gerðir voru milli aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekendasambandsins, og ríkisstjórnarinnar um miðjan áratuginn. Ég hygg að það hafi verið 1965. Þá var byrjað að vísitölubinda laun, en fjármagnið var áfram óverðtryggt. Það er þess vegna sem lög voru sett árið 1979, kennd við Ólaf Jóhannesson, formann Framsóknarflokksins, þar sem lánin voru vísitölubundin og útreikningum á vísitölu launanna jafnframt breytt, gerðar voru breytingar á reiknimódelinu. Þetta er náttúrlega samhengi sem þarf að horfa til þegar menn fara að tilgreina verðbólguskotin og hæðir verðbólgunnar. Það segir akkúrat ekki neitt ef ekki er horft til annarra þátta, t.d. launaþáttarins og hvernig launavísitalan hefur þróast. Síðan gerist það í júnímánuði 1983, þegar ný ríkisstjórn er mynduð, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að hún stígur það óheillaspor sem er ein versta gjörð sem ég man eftir í seinni tíð að afnema í einu vetfangi launavísitöluna en láta lánavísitöluna óhreyfða. Þegar verst lét sumarið 1983 fór verðbólgan yfir 100% en launin stóðu í stað. Það er náttúrlega þetta sem skiptir máli, að horfa til samhengis launa og lána. Þess vegna er ekkert fráleitt að tala um forsendubrest þegar samdráttur verður í launum og kaupgetu almennt en lánskjörin hækka um tæp 20% eins og gerðist í byrjun árs 2009. Það eru ákveðnir þættir sem þessi tímabil eiga sammerkt 1983 og svo 2008–2009. Orðræðan er svolítið svipuð. Þegar fólk fer að mótmæla og tala um misgengi launa og lána á þessum tíma þá er farið að ræða hvað eigi að gera fyrir fólkið, hvað eigi að gera fyrir lántakendur, hvernig ríkið eigi að stíga inn og koma þeim til aðstoðar. Við sem stóðum í mótmælum á þessum tíma höfnuðum alltaf þessari hugsun, við höfnuðum þessari nálgun. Við sögðum: Það er oftekið á okkur og við viljum fá því skilað til baka, það fjármagn sem er oftekið á að ganga til baka. Nákvæmlega þetta var uppi 2009. Hagsmunasamtök heimilanna tefldu fram sínum hugmyndum um að verðbólguskotinu sem þarna varð yrði skipt á milli lánveitandans og lántakandans, engum gefið neitt, en vegna þess að lánveitandinn hafði tekið of mikið til sín væri eðlilegt að þarna yrðu jöfn skipti. Menn féllust á að vextirnir héldu sér en að vísitöluhækkununum yrði skipt jafnt. Þetta var hugsunin. Undir þetta tók Framsóknarflokkurinn, undir þetta tók ég og ýmsir þingmenn, ég nefni Lilju Mósesdóttur sem dæmi. Þetta var mikið til umræðu á þessum tíma, 2008, 2009 og 2010. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var algerlega andvígur þessu. Hann lagði blátt bann við því að þessi leið yrði farin, almenn niðurfærsla á skuldum. Ég sat á fundum þar sem það var til umræðu. Það var á því tímabili þegar ég hafði sagt af mér ráðherraembætti og sat á slíkum fundum þar sem þetta var sérstaklega rætt með þingnefndum. Það var heldur ekki samstaða eða einhugur um það í ríkisstjórninni að knýja á um þetta. Hvernig hefði þessu verið best komið við? Það hefði þurft að gera þetta með neyðarlögum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að eina færa leiðin til að taka á málinu var að gera það með neyðarlögum. Átti að gera það í upphafi 2008? Ég held að forsendur hafi ekki verið ljósar til að hægt hefði verið að gera það þá. Það þurfti að gera það ögn síðar, hefði mátt gera það jafnvel í blábyrjun árs 2009, en allar götur til 2010 tel ég að þetta hefði verið kostur, leið sem hefði mátt fara. Sem sagt, fyrsti punkturinn sem ég vil nefna hér er að þegar talað er um forsendubrest, eins og gert hefur verið og menn leyfa sér að vefengja að hann hafi orðið, þá verða menn að horfa á alla myndina, alla þættina, launin, lánin og hvernig slík kjör þróast saman.  Á þessum árum sem ég er að vísa til, á fyrri hluta 9. áratugarins, gagnrýndu menn ekki vísitölubundin lán einfaldlega vegna þess að þeir skynjuðu það að vísitölubundin lán voru auðveldari. Það var auðveldara að greiða af þeim á fyrri hluta lánstímans, en þegar upp var staðið urðu lánin dýrari. Þetta er vandi hins fátæka manns. Það var annað sem menn höfðu líka fyrir sjónum. Það var það sem ég var að vísa til, þ.e. áratugurinn þar sem spariféð brann upp 4–10% á hverju einasta ári. Ekki vildu menn það heldur. Þess vegna snerist þetta allt saman um að finna réttlátt jafnvægi þarna á milli. Þetta er sem sagt staðan sem við erum í. Við höfum líka lengi búið við háa vexti á Íslandi. Vextir hafa verið háir og stundum hefur mönnum fundist alveg hræðilegt þegar þeir hafa verið lækkaðir eins og gert var 2004. Ýmsir telja að það hafi verið ein mesta ógæfa Íslands þegar átti að veita fólki aðgang að þeim kjörum Íbúðalánasjóðs sem þá átti að bjóða upp á, 90% lán sem svo voru kölluð, með aðeins lægri vexti en bankavexti. Það var á þeim tíma sem bankarnir kepptu við Íbúðalánasjóð, reyndu að koma honum út af markaði. Það var á árinu 2004 sem þeir tóku þá ákvörðun. Þá pumpuðu þeir inn á lánamarkaðinn 30 milljörðum í hverjum einasta mánuði á sama tíma og Íbúðalánasjóður, sem var sagður hafa sett fjármálakerfið hér á hausinn, setti 5 milljarða, þar af 2–3 milljarða til einstaklinga, inn á lánamarkaðinn. Þessi sömu gömlu öfl, sem ætla að reyna að koma Íbúðalánasjóði fyrir kattarnef, eru farin að ýfa sig upp aftur núna. Ég finn það alveg og sé það á orðræðunni í fjölmiðlum hvernig þetta er allt saman að teikna sig upp af gamalkunnum hætti og það er ömurlegt til þess að hugsa. Þetta er sem sagt staðan sem við vorum í á þessum tíma þegar tillögur voru í samfélaginu um að færa niður lánin almennt óháð því hver eignastaða manna væri, óháð því hverjar tekjur manna væru, að lánveitandi og lántakandi deildu með sér verðbólguskotinu. Þetta var hugsunin. Bankarnir leggjast algerlega gegn þessu. Hinir heilögu lífeyrissjóðir urðu svo heilagir að það varðaði við stjórnarskrárbrot að stíga minnstu skref í átt til stjórnvalda til að finna einhverjar lausnir, þar á meðal um lánsveðin. Ég ætla að koma að því síðar hvers vegna í ósköpunum hefur ekki verið tekið á lánsveðunum sem er eitt mesta réttlætismál og um leið ranglætismál að láta óhreyfð. Það liggja fyrir frumvörp í þinginu um að taka á lánsveðunum. Við skulum taka umræðu um þau áður en þessu öllu linnir. En bankarnir sem sagt og fjármálakerfið neitar þessu algerlega. Vegna þess að það var ekki vilji til að setja neyðarlög eða taka á þessu í lagasetningu og blátt bann var frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um að slíkt yrði gert þá var eini kosturinn að ná því með samningum. Ef ríkisstjórnin hefði sett almenn lög sem ekki hefðu verið á grundvelli neyðarlaga tengt hruninu þá hefði allt orðið logandi í málaferlum hér. Það sögðu bankarnir, það sagði fjármálakerfið og það sögðu kannski skýrast lífeyrissjóðirnir, að þeir mundu fara í mál. Þá var spurningin hvernig stjórnvöldum hefði tekist að tengja þetta við hrunið og neyðarlög. Mér fannst þessi tími vera liðinn haustið 2010. Þá fannst mér tengingin við hrunið og fjarlægðin í tíma vera orðin slík að erfitt væri að ráðast í málið á grundvelli neyðarlaga. Þar með vorum við dæmd til að ná annaðhvort samningum við fjármálakerfið eða fara aðrar leiðir og það gerðum við. Hvað var það sem við gerðum? Við vildum skattleggja fjármálastofnanir og ná í peninga frá þeim þannig og færa þá inn í vaxtabótakerfið og einkum sérstakar vaxtabætur sem voru stuðningur við þá sem höfðu orðið fyrir skakkaföllum. Þetta voru umtalsverðar fjárhæðir sem skipti einstaklinga og fjölskyldur mjög miklu máli á að fá í vasann, á því leikur ekki nokkur einasti vafi og enginn skal gera lítið úr því. En vandinn var sá að stuðningurinn var tímabundinn og hans gætti þann tíma sem viðkomandi fékk hann í vasann og var að standa straum af afborgunum þess árs. Hann hafði engin áhrif á sjálfan höfuðstólinn og um það snýst náttúrlega stóra málið, að reyna að ná höfuðstólnum niður. Þess vegna hef ég tekið undir þá meginhugsun að við eigum að reyna að finna leiðir til að ná höfuðstól lána niður. Við ræddum það hér í gær og undanfarna daga að ná höfuðstólnum niður með séreignarsparnaði lífeyrissjóða. Þar tel ég vera komna leið sem er heppileg sem liður í þá veru að færa sparnað fólks inn í varanlegasta form sem til er, heimili þess. Það er varanlegasta sparnaðarformið sem til er, það er staðreynd. Það er mest öryggi í því fyrir okkur öll ef við erum með öryggi í húsnæði í ellinni, það er staðreynd. Ef við erum skuldug alla ævina er keppikeflið að reyna að taka þessar skuldir og færa þær eins nálægt okkur í tíma og hugsanlegt er að við ráðum við að greiða þær, eins snemma á starfsævinni og hægt er þannig að við verðum skuldlaus eftir. Það tel ég vera æskilegt. Í því felst mest öryggi. Ég hef skrifað upp á þá meginhugsun en hef jafnframt gert grein fyrir því að ég tel að margt annað skorti og þá erum við að horfa til annarra hópa, þeirra sem eru utan vinnumarkaðar og eru ekki í séreignarkerfinu. Það gengur náttúrlega ekki annað en tekið verði á þeirri mynd allri. Bíðum nú við. Ríkisstjórnin segist vera að fara svipaða leið og við fórum varðandi vaxtabæturnar nema hún ætli að einbeita sér að höfuðstólnum. Menn eru byrjaðir að rífast um það í fjölmiðlum hversu mikið fari til einstaklinga, fyrirtækja, vel efnaðs fólks og fátækra. Í Ríkisútvarpinu var sagt fyrir fáeinum dögum að 230 fjölskyldur sem ættu rétt á leiðréttingu ættu að meðaltali 177 millj. kr. í hreina eign. Við þessu brást aðstoðarmaður forsætisráðherra og skrifaði texta. Ég ætla að lesa úr honum af því að það er innlegg í röksemdafærslu mína hér á eftir. Hann segir, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi kemur fram í sömu frétt að leiðréttingin nái til 64.500 heimila. […] Það þýðir að þessi 230 heimili sem verið er að skammast yfir eru 0,3% af heildarfjöldanum sem á rétt á aðgerðunum. Sem sagt: 97,7% þessara 64.500 heimila (þ.e. 63.016 heimili) eiga ekki 177 milljónir að meðaltali í hreina eign.“ - Þarna eru menn að karpa um þetta hátekjufólk og stóreignafólk. „Í öðru lagi kemur fram í sömu frétt að 18.520 fjölskyldur eigi minna en 1 milljón í hreina eign og 18.530 fjölskyldur eigi á milli 1 og 10 milljónir í hreina eign. Semsagt: 37.050 fjölskyldur af þessum 64.500, þ.e. meira en helmingur þeirra (57%), eiga minna en 10 milljónir og þar af eiga 28,7% minna en 1 milljón. Í þriðja lagi er sett sérstakt þak á leiðréttinguna, einmitt til þess að ekkert heimili geti fengið hærri niðurfellingar en 4 milljónir. Þetta er beinlínis gert í þeim tilgangi að koma í veg fyrir tugmilljóna niðurfellingar til hátekjufólks. Þessar einföldu staðreyndir sýna; að tæplega tveir þriðju þeirra sem njóta leiðréttingarinnar eru fjölskyldur sem eiga minna en 10 milljónir, að rúmur fjórðungur þeirra á minna en milljón, að enginn getur fengið meira en 4 milljónir í niðurfellingar óháð tekjum og eignastöðu.“ En bíðum nú við. Hvers vegna á ekki að halda áfram þegar þessu sleppir og horfa á tekjur og eignastöðu? Þarna er verið að feta sig inn á hugsun sem snýr að einhverri réttlátri skiptingu. Það er verið að tala um 4 millj. kr. þak. Hvers vegna á ekki að horfa til eignastöðu fólks? Ástæðan fyrir því að ég segi að það sé mikilvægt að gera það er sú að þegar við færum okkur frá upphaflegri hugmyndafræði, upphaflegri hugsun um að lánveitandi og lántakandi deili með sér skotinu, förum síðan óbeina leið í gegnum ríkissjóð þá vakna önnur sjónarmið. Við skulum ekki gleyma því að þegar við berum saman 110%-leiðina t.d. við þessa leið þá er 110%-leiðin aðkoma fjármálastofnana. Þær fóru þá leið og að uppistöðu til voru fjármálastofnanirnar að afskrifa lán sem þær neyddust til að gera. Stefán Ólafsson prófessor skrifar ágæta grein um þetta þar sem hann tekur undir þá meginhugsun og mikilvægi þess að færa niður höfuðstól fasteignalána. Hann telur það vera afar mikilvægan þátt og vekur athygli á því að það sé einungis búið að greiða niður 22% af skuldum heimilanna á móti 63% af skuldum fyrirtækja. Hann segir: Af hverju á ekki að ganga lengra gagnvart einstaklingunum og heimilunum? Ég er alveg sammála þessu en við verðum að horfa á þá mynd sem skiptir öllu máli. Það er munur á því að banki afskrifi skuld hjá fyrirtæki sem er komið á hausinn eða er við það að fara á hausinn eða skuldunautum sem eru skuldsettir og geta ekki borgað og skuldir þeirra eru þess vegna lækkaðar og að fara með skuldaniðurfellingu í gegnum ríkissjóð, jafnvel þótt menn nái því í gegnum skatt frá þessum aðilum. Ég fagna að reynt verður að seilast í vasa hjá þeim, þ.e. þrotabúunum og fjármálafyrirtækjunum. Það er gott og ég er einn af þeim sem kalla þá - hvað eru þeir kallaðir?

Hrægammar.

- hrægamma, ég geri það, það sem á ensku er kallað „vulture“-fjárfestar, sem eru komnir með uppistöðu í eignarhaldinu, eru kröfuhafarnir að uppistöðu til. Það má vel kalla þá því nafni. Það er staðreynd og ég fagna því að það skuli reynt að ná í peninga frá þeim og færa þá yfir til lántakenda með þessum hætti. Mér finnst það gott, mér finnst það fín hugsun, mér finnst það góð hugsun. Það sem skortir er samfélagslegur réttlætisvinkill. Eins og aðstoðarmaðurinn segir í texta sínum er mikilvægt að binda sig við einhver útgreiðslumörk, að þau séu 4 milljónir. Af hverju ekki eignamörk líka? Af hverju ekki að segja að einstaklingur sem á hreina eign sem nemur einhverjum tugum milljóna eigi ekki að fá þessar greiðslur? Hvers vegna ekki? Ef maður er með hreina eign í íbúð eða húsi, hvers vegna á þá að láta hann fá þessa peninga? Ég skil það ekki. Síðan finnst mér önnur „feil“-hugsun í þessari aðferðafræði. Hún er þessi: Réttilega er því haldið fram að mikilvægast sé að færa niður höfuðstólinn og réttilega er sagt að vaxtabæturnar sé tímabundin aðgerð, þ.e. plástur á meinið það ár sem viðkomandi fær vaxtabætur. En hvers vegna er verið að draga frá stuðninginn sem hefur verið veittur með vaxtabótum? Hvers vegna er litið á hann sem ígildi þess að færa niður höfuðstól? Það er það sem er verið að gera. Það er verið að rugla saman tvenns konar aðferðafræði. Þetta finnst mér ranglátt. Það er ranglátt að draga sérstöku vaxtabæturnar frá og segja: Þú ert búinn að fá vaxtabætur, þú átt ekki að fá lækkun á höfuðstól. Mér finnst þetta rangt, mér finnst þetta röng hugsun. Hv. þingmaður, ég tala eins lengi og mig lystir. Er það ekki alveg skýrt?  Mér finnst að það þurfi að laga þetta í frumvarpinu. Það þarf að setja samfélagslegan réttlætisvíxil á þetta. Þetta er það sem við höfum rætt í þingflokki okkar, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er mikilvægt að horfa til þess að eignamikið fólk fái ekki þessar úrbætur. Enda þótt peningarnir komi frá hrægömmum og fjármálastofnunum sem hafa oftekið af þessu fólki er eðlilegt að hyggja að þessu. Síðan að lokum, hæstv. forseti. Lánsveð eru einn erfiðasti þátturinn sem við höfum verið að glíma við í allri kreppunni. Lánsveðin eru þannig hugsuð að einstaklingur sem fær lán hjá lífeyrissjóði og er búinn að fara upp í þær heimildir sem hann hefur þar - lífeyrissjóðirnir hafa verið mjög passasamir að leyfa fólki ekki að taka of há lán, fara of hátt í veðsetningu - fer þá til mömmu og pabba, systkina eða vina og fær lánsveð í íbúðinni þeirra. Eftir sem áður er lánið algerlega á ábyrgð viðkomandi einstaklings. Hann borgar af láninu enda þótt veðsetningin sé annars staðar. Er gott fyrirkomulag að fá lánað veð hjá öðrum? Nei, það er ekki gott, en þannig hefur það verið. Þannig hefur það gengið áfallalaust í ár og áratugi. Þegar við höfum verið sæmilega kreppufrí hefur það gengið ágætlega. Í kreppunni gerði það það ekki. Þá byrjar martröðin hjá fólki sem getur illa borgað af lánum sínum og sér það fyrir sér að foreldrar, systkini eða vinir missi íbúð sína fyrir vikið. Þetta er óskaplega sárt. Þetta er miklu erfiðara og sárara en að tapa eigin íbúð. Það var mikið reynt til að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina á síðasta kjörtímabili og margir komu að þeirri vinnu, margir ráðherrar, fjórir ráðherrar komu eiginlega að þeirri vinnu. Lífeyrissjóðirnir voru mjög staðir hvað þetta snertir, mjög óábyrgir, félagslega óábyrgir, en við náðum samkomulagi. Undir lok kjörtímabilsins náðum við samkomulagi. Við kláruðum málið. Það var búin til ákveðin formúla sem átti að framfylgja. Hvað gerist svo? Við lögðum fram frumvarp, tveir fyrrverandi ráðherrar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, um að þetta yrði lögfest, aðkoma ríkisins að lánsveðunum yrði lögfest. Ekki orð um það meir. Mér finnst að við getum ekki horfið frá þessari umræðu fyrr en við heyrum hvað ríkisstjórnin ætlar að gera varðandi lánsveðin. Þeir sem eru skuldsettir með lánsveð munu einhverjir njóta góðs af þessum ráðstöfunum, ég efast ekki um það, en það er ekki nóg. Síðan er hitt, og ég hef ekki farið inn á þær brautir í málflutningi mínum, það eru margir aðrir þættir í þessu máli þar sem á skortir. Það er búið að tala hér um Búseta, hvers það fólk eigi að gjalda, og ýmsa aðra. Ég vil segja það undir lok máls míns að þó að það skipti fólk miklu máli að fá bót sinna mála á þann hátt sem hér er verið að leggja til þá eiga svona breytingar að gerast hægar, tel ég, kerfisbreytingar sem eru grundvallandi, t.d. varðandi séreignarsparnaðinn. En þó að ég hafi þessar ríku skoðanir á því máli eru aðrir með önnur sjónarmið. Við höfum heyrt lífeyrissjóðina mótmæla og við höfum heyrt fólk mótmæla annars staðar í samfélaginu og við eigum að hlusta á það. Ég vísa til þess sem er að gerast núna með húsnæðismálin. Það eru komnar fram tillögur. Síðan líður sumarið og haustið og við fáum væntanlega frumvarp þá, en við ræðum málið, það gerjast í þjóðfélagsumræðunni. Þetta er gott og þetta á að gerast varðandi allar kerfisbreytingar Hæstv. forseti. Það sem mér finnst skipta máli þegar verið er að ræða þessi mál er að horfa heildstætt á þau. Það dugar ekki að vísa, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerir, í verðbólguskot fyrri ára og horfa ekki til þess hvernig laun þróast og hvernig lánin þróast. Hér hefur einnig verið bent á mikilvægi fasteignaþáttarins, verðlags þar. Það verður að skoða þetta allt í einni heildstæðri mynd, að sjálfsögðu. Ég vil láta þess getið, svo að ég gleymi því alveg örugglega ekki, að þegar tillaga var lögð fram á sínum tíma, um að vísitalan yrði tekin tímabundið úr sambandi, þá var það náttúrlega á báðum endum. Þetta þýddi rýrnun hjá lífeyrisþegum vegna þess að ef vísitalan er tekin úr sambandi þarf hugsanlega að rýra hana hinum megin, þ.e. hjá þeim sem eru með verðtryggðan lífeyri. Varðandi verðtrygginguna vil ég líka minna á að mér hefur stundum fundist það gleymast í umræðu um hana að ýmsar leiðir eru til að verðtryggja fjármuni. Það er hægt að gera á vélrænan hátt, t.d. með vísitöluformúlu, en það er líka hægt að gera það með breytilegum vöxtum. Ég tel að það sé miklu ráðlegra að fara inn á þær brautir þannig að þegar kreppa verður í þjóðfélaginu sé hægt að rýra allar stærðir, þar með fjármagnið. Þá reynir á hver stjórnmálaviðhorfin eru, hvort menn vilja hlífa hinum efnaminni eða hinum efnameiri. Þar skiptumst við í flokka eftir því hvernig við viljum bera okkur að við slíkt. Það er pólitíkin, hvaða stærðir eigi að rýrna og hverjar ekki, en við eigum ekki að þurfa að standa fyrir því að ein stærð sé alltaf varin, þ.e. fjármagnið. Það er kominn tími til að huga að því á annan hátt. Þetta vildi ég segja, hæstv. forseti. Mitt innlegg í þessa umræðu er að mér finnst að sumu leyti rangt þegar verið er að tala um þessa aðstoð alla við fólk sem hefur tekið lán og það hefur verið tekið of mikið af því. Það er grunnurinn að baki þeirri hugsun sem var í umræðunum 1983 og árunum þar á eftir og hefur verið núna, en þegar peningarnir eru teknir í gegnum ríkissjóð eins og hér er þá gengur ekki annað en að huga að hinum félagslegu þáttum. Það eru þær áherslur sem við höfum rætt í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega fróðlega ræðu og yfirgripsmikla. Hv. þingmaður ræddi um árið 1983, margt sem var sambærilegt þá því sem gerist núna, og þá hugmynd að umfram verðbólguskot eða við efnahagsáföll deili lánveitendur og lántakendur tjóninu með sér, þessum forsendubresti, að það sé í raun þeirra beggja. Það eru meira að segja til hagfræðikenningar sem styðja þetta. Joseph Stiglitz hefur til dæmis skrifað grein sem heitir „Super Chapter 11“ sem ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur lesið. Þar lýsir hann því að einmitt í fasteignalánasamningum ætti að vera ákvæði um efnahagsáfall, það væri öllum í hagkerfinu til hagsbóta að í samningnum væri force majeure-ákvæði sem segði: Ef slíkt efnahagsáfall kemur sem veldur því að allar eignir í hagkerfinu tapa einhverju verðgildi, hvers vegna ættu þá ekki líka skuldakröfur að tapa verðgildi sínu? Af hverju ættu þær einar að halda sínu verðgildi? Þær munu íþyngja öllum ef þær eru ekki allar lækkaðar á línuna. Hans hugmynd er þessi klásúla og í henni sé gerðardómur sem segi að allar skuldir í landinu skuli lækka um 10%, það sé okkur öllum fyrir bestu. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Mig langar aðeins að heyra hvernig þetta mundi leggjast út.

Hæstv. forseti. Þetta mundi leggjast ákaflega vel í mig vegna þess að vísitölubinding lána er í raun hið gagnstæða. Vísitölubindingin, eins og ég hef reyndar heyrt hv. þm. Frosta Sigurjónsson segja sjálfan, er trygging sem lántakandinn fellst á að veita lánveitandanum í efnahagssveiflu niður á við. Þá felst lántakandinn á að lánveitandinn komi til með að hafa allt sitt á þurru, það er hugsunin. Auðvitað er eðlilegt sanngirnismál að þarna sé eitthvert jafnræði. Við viljum ekki hverfa til þess tíma sem sparifé brann allt upp eins og gerðist á áttunda áratugnum svo að þetta er spurning um að finna eitthvert réttlæti í þessu. En við höfum ekki búið við slíkt réttlæti í ár eða áratugi. Við viljum reyna og þurfum að reyna að koma fjármagnskostnaði hér niður. Það held ég að allir vilji. Sumum stjórnmálaflokkum þykir það æskilegt og gott ef það heita Evrópuvextir, þeir eru óskaplega lágir. En það er mjög hættulegt að fara með þá niður ef þeir heita Íslandsvextir. En ég held að það sé bara gott yfirleitt að reyna að ná vaxtastigi niður í landinu og kostnaði við lán.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að segja að ég hef heyrt margar lýðskrumsræður fluttar hér í stól en ég held að sá sem talaði síðast hafi slegið mörg met. Ég hlífði hv. þm. Ögmundi Jónassyni við að koma í andsvör út af ýmsu sem þar var sagt og ýmsum rangfærslum sem þar var farið með. En nú ætla ég að snúa mér að efni þessa frumvarps. Ég ætla í upphafi máls míns að lýsa andstöðu minni við efni frumvarpsins og ég ætla einnig að taka fram hér í upphafi að ég tek undir allt sem segir í nefndaráliti 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, í áliti hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ástæða þess að ég er ósáttur við þetta frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána er sú að það er skortur á jafnræði meðal þegnanna sem skín í og gengur í gegnum þetta frumvarp. Það er óréttlátt og það vegur að stöðugleika. Ég ætla að byrja á fyrirsögn frumvarpsins, frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Það er nú þannig að orðið „leiðrétting“ kemur fyrir 89 sinnum í meginmáli frumvarpsins en skilgreining á því hvað verið er að leiðrétta kemur aldrei fram. Skekkjan kemur aldrei fram þannig að það er einhver grundvallarmisskilningur í gangi í þessu frumvarpi. Árið 2008 varð hrun á fjármálamarkaði. Allar meginfjármálastofnanir féllu og allir urðu fyrir tjóni. Það hefur aldrei verið lýst eftir öllum tjónaþegum á þessum tíma. Ég veit þó að þeir sem urðu fyrir altjóni og munu aldrei fá tjón sitt bætt eru til að mynda hlutabréfaeigendur. Þeir einstaklingar sem áttu minna en 50 millj. kr. í sparifé í hlutabréfum töpuðu 80 milljörðum; kann að vera ofmetið en 50–80 milljarðar er það alltént. Eigendur hlutabréfa verðtryggðra sjóða töpuðu nokkru og engum hefur dottið í hug að bæta þeim það tjón. Lífeyrissjóðir töpuðu sennilega 300–400 milljörðum og urðu að skerða réttindi sjóðfélaga um það bil 5%. Þeirra tjón, launþega í þessu landi, verður aldrei bætt og engum dettur í hug að sækjast eftir því. Íbúðalántakendur urðu fyrir tjóni á þann hátt að skuldir þeirra hækkuðu en það gerðist ýmislegt á móti vegna þess að þeir áttu eign á móti sem var fasteign og þær hækkuðu í verði á ákveðnum tíma, og ég kem að því síðar. Þeir sem voru með svokölluð lögleg erlend lán, þeirra tjón er nokkuð því að gengi krónunnar féll. Síðast en ekki síst var það ríkissjóður og æska þessa lands situr uppi með skuldir ríkissjóðs. Í þessu frumvarpi sitja þeir eftir sem eru með verðtryggð námslán, verðtrygging fjárskuldbindinga náði til þeirra. Ég vísa enn og aftur til þeirra sem voru með erlend lögleg lán, ekki er tekið á vanda þeirra hér. Það er ýmis leiguúrræði, húsnæðissamvinnufélög og leiguúrræði sveitarfélaga og fatlaðra, með verðtryggð lán og leiga þeirra tekur beint mið af lánskjaravísitölu eða vísitölu neysluverðs sem er notuð til verðtryggingar fjárskuldbindinga. Svo eru allmargir sem misstu starf sitt og fluttu af landi brott og þar varð forsendubrestur. Þetta hugtak „forsendubrestur“ er mjög loðið og teygjanlegt. Það sem hér á að reyna að laga í frumvarpinu er almenn leiðrétting en þegar spurt er um almenna leiðréttingu þá er hún ekki altæk. Hún er almenn en ekki altæk. Þetta nær að vísu til allmargra heimila. Í 7. gr. segir: „Heildarsamtala útreiknaðrar leiðréttingar einstaklings, hjóna, sambýlisfólks sem uppfyllir skilyrði til samsköttunar vegna hjúskaparstöðu sinnar og tveggja eða fleiri einstaklinga sem áttu í sameign heimili getur þó að hámarki orðið 4 millj. kr.“ Hér er enn og aftur komið að því ákvæði sem er í öðru samhliða frumvarpi um ráðstöfun viðbótarlífeyris. Tveir einstaklingar sem ganga í hjónaband, samsköttun, þarna missa þeir 50% af réttindum sínum, ekki 25% eins og í því tilviki. Hér skín því í gegn eitt óréttlætið í þessari viðleitni. Detta mér oft í hug orð Jóns vinar míns Hreggviðssonar: Vont er þeirra ranglæti, verra er þeirra réttlæti. Ég vísa til þess að hér varð hrun á fjármálamarkaði. Í því hruni breyttist ýmislegt. Það urðu hér breytingar á almennu verðlagi. Það urðu hér breytingar á launum og breytingar á fasteignaverði. Ef við horfum nú til baka allar götur aftur til 1990 hefur kaupmáttur launa, samkvæmt launa- og neysluverðsvísitölu, aukist um 36,13% eða 1,29% á ári. Ef við förum aftur til 2006 hefur kaupmáttarbreyting orðið 0,63% ári eða 4,5%. Síðan hefur kaupmáttur minnkað frá 2007 og 2008, enda er ekki alltaf 2007, um rétt rúm 5% fyrir hvert ár fyrir sig en eftir það hefur kaupmáttur launa vaxið. Ef við tökum kaupmáttarhlutann, þ.e. laun, verðlag, þá virðist ekki hafa orðið forsendubrestur. Allt tal um að það hefði átt að aftengja neysluverðsvísitölu eða að það hafi verið óréttlátt að laun fylgdu ekki neysluverðsvísitölu; en það er fyllilega réttlátt vegna þess að launin hafa hækkað meira og ég vona að fólk fari að skilja það. Þá er komið að því sem vísað er til í minnihlutaáliti hv. þm. Péturs H. Blöndals, þ.e. að þeir sem keyptu fasteignir á árunum 1994–2003 hafa ekki orðið fyrir neinum forsendubresti vegna þess að fasteignir þeirra hafa hækkað meira en almennt verðlag. Þeir sem keyptu á árabilinu 2005–2009, lán þeirra hafa hækkað meira en fasteign þeirra og á það sérstaklega við árin 2005, 2006, 2007 og 2008. Þetta frumvarp tekur ekki á þeim sértæka vanda sem hér er um ræða, þ.e. að þeir sem keyptu sína fyrstu fasteign á þessum tíma 2005–2008 hafa mjög sennilega fengið aðstoð í gegnum 110%-leiðina svokölluðu, sem kemur til frádráttar í þessu, þannig að þeir sem þar eiga í hlut fá sennilega ekki nokkurn skapaðan hlut út úr þessu frumvarpi. Ég vísaði til þess að þessi aðgerð er óréttlát vegna þess að þeir sem í hlut eiga hafa ekki orðið fyrir því meinta tjóni sem menn hafa verið að lýsa í þessum forsendubresti. Það varð hér forsendubrestur í öllu samfélaginu og áður en bótum er úthlutað þá finnst mér rétt að lýst sé eftir þeim sem urðu fyrir tjóni. Á sumarþingi var flutt frumvarp sem varð að lögum, þar sem Hagstofunni var falið að rannsaka skuldir heimila. Ég taldi, þegar ég gekk að því að samþykkja það frumvarp, að það ætti að verða undanfari aðgerða vegna þess að til að gera aðgerð þá þurfa menn að vita eitthvað. Það hefur engin niðurstaða komið frá Hagstofunni en frumvörpin hafa komið. Ég vísa enn og aftur til þess að ég tek undir það sem sagt er í minnihlutaáliti hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það er að lokum það að menn telja að þessi aðgerð sé að fullu fjármögnuð með bankaskatti. Nú er það þannig að bankaskattur leggst á tvenns konar fjármálastofnanir, hann leggst á fjármálastofnanir sem eru í rekstri og fjármálastofnanir sem eru í slitum. Í fjármálastofnunum sem eru í rekstri er lagður skattur á skuldir, innlán, og á þann hluta innlána sem eru innlán lífeyrissjóða í bankakerfinu er skatturinn um það bil 500 millj. kr. Að stærstum hluta er þetta lagt á fjármálastofnanir sem ekki eru í rekstri og þeir peningar eru nefnilega jafn hættulegir þegar þeir koma inn í þessa aðgerð og þeir eru hættulegir þegar kröfuhafar taka þá út. Það er það sem við erum að berjast við, að sýna fram á að krónueignin er einskis virði og hún er stórhættuleg fyrir þessa aðgerð og hún mun leiða til þess að verðbólga á hverju ári mun aukast um 1%. Með hugsanlegum aðgerðum Seðlabanka mun verða hægt að draga úr þeim um 0,5% sem þýðir 0,5% raunvaxtahækkun þannig að hér er vegið að stöðugleika. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri en ég ítreka andstöðu mína við þetta frumvarp. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og yfirferð á þeim sjónarmiðum sem hann hefur í þessu máli. Það er tvennt sem ég mundi vilja inna hv. þingmann nánar eftir. Hann ræddi talsvert um að hann teldi að frumvarpið, verði það að lögum, muni hafa neikvæð áhrif á stöðugleikann. Ég vil spyrja hann hvort hann sé í raun sammála því sjónarmiði, sem m.a. er rakið í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að líklegt sé að lagasetningin muni auka eftirspurn og þenslu sem birtast mun í aukinni einkaneyslu og þar af leiðandi vöxt innflutnings með tilheyrandi þrýstingi á gjaldmiðil, óhagstæðari viðskiptajöfnuði og verðbólguáhættu. Áhrifin verði sem sagt aukin verðbólga, veiking gjaldmiðilsins og hærri stýrivextir. Það er fyrra atriðið sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í. Síðan vil ég líka spyrja hann út í hver hann telur að hrein áhrif á ríkissjóð verði. Því er haldið fram, m.a. á heimasíðu forsætisráðuneytisins, að hrein áhrif á ríkissjóð verði óveruleg fyrir hvert ár á tímabilinu 2014–2017. En í téðu nefndaráliti sem ég var að vísa í er áætlaður kostnaður hins opinbera vegna áforma um höfuðstólsniðurfærslu og húsnæðissparnað metinn í kringum 200 milljarðar, 188 og er jafnvel kominn yfir 200 milljarða með þeim breytingartillögum sem nefndin hefur gert. Mig langar að heyra hvort hv. þingmaður sé sammála þessum viðhorfum.

Virðulegi forseti. Ég skal vera stuttorður í andsvörum mínum. Það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson taldi upp eru nákvæmlega forsendur þess að hér mun verðbólga aukast á ári hverju um um það bil 1%. Það leiðir til hækkunar stýrivaxta, þ.e. innlend eftirspurn, ásókn í erlenda vöru, ásókn í gjaldeyri þar sem engin framleiðsla er á móti þessu. Varðandi áhrif á ríkissjóð þá treysti ég mér ekki til að svara því. Það er svo stutt og laggott. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Þá kannski aftur að þessu síðasta með áhrifin á ríkissjóð. Nú kann vel að vera að erfitt sé að svara því nánast „på stående fod“, eins og maður segir, hver hin efnahagslegu eða fjárhagslegu áhrif á ríkissjóð verði. En miðað við það að þingmaðurinn hefur sett sig vel inn í þetta mál og fór vel yfir sjónarmið sín í því finnst mér ólíklegt annað en að hann hafi gert sér að einhverju leyti í hugarlund hver áhrifin verði, hvort þau verði veruleg eða óveruleg í stærðarsamhengi ríkissjóðs. Ég vil gjarnan hvetja hann og biðja hann um að eyða nokkrum orðum að þessu atriði. Annað atriði sem ég vildi nefna tengist því að hv. þingmaður talaði aðeins um forsendubrestinn sem svo er kallaður, að allir hefðu orðið fyrir ákveðnum forsendubresti. Er hv. þingmaður sammála því að í frumvarpinu vanti í raun skilgreiningu á forsendubrestinum, hver hann raunverulega er? Hvort hann telji að í frumvarpinu, ef efni þess er borið saman við skýrslu sérfræðingahópsins sem það byggir á, ef farið er úr vinnu sérfræðingahópsins og yfir í frumvarpið, hafi í raun og veru verið vikið frá þeim ramma sem settur var utan um hugtakið forsendubrestur. Þetta sé þá talsvert á floti eins og það birtist í frumvarpinu sem núna er til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Kostnaðurinn kemur náttúrlega fram í nefndarálitinu alveg klárlega, 80 milljarðar og áhrifin á Íbúðalánasjóð. Sjóðurinn hefur rakið það sjálfur. Ég treysti mér hins vegar ekki til að dæma um áhrifin á sveitarfélögin og stóru töluna, áhrif á ríkissjóð í framreiknuðu töpuðu skattfé. Það eru örugglega einhverjar hliðar á því sem hægt er að rekja þarna. Hvert var fyrra atriðið sem hv. þingmaður spurði um, ef ég má spyrja?

Kostnaðurinn við forsendubrestinn.

Ég átta mig ekki almennilega á honum fyrir utan þann almenna forsendubrest sem varð hér við hrun. Það varð forsendubrestur í samfélaginu í heilu lagi og það að hann eigi sérstaklega við þennan þátt er mér ekki alveg ljóst, ég get ekki lesið það sérstaklega. En ég bendi á að allar þær aðgerðir sem hér hafa verið gerðar, 110%-leið og fleiri, hafa verið á kostnað fjármálafyrirtækja en ekki á kostnað ríkissjóðs og þar skilur á milli. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Hér hefur verið talað um að veita einhverjum í samfélaginu skatttekjur ríkisins og hafa menn á því misjafnar skoðanir. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Er ekki fólginn tvískinnungur í því að hafa stutt það að ríkistryggja hér innstæður að fullu og til dæmis bæta fólki tap úr peningamarkaðssjóði eftir hrun? Voru þá ekki einhverjum afhentar skatttekjur ríkisins? Er þá ekki fólginn tvískinnungur í því nú þegar afhenda á skatttekjur ríkisins til þeirra sem eru með verðtryggð fasteignalán að segja að það sé af hinu slæma?

Virðulegi forseti. Hér hreyfir hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir stóru máli. Yfirlýsing þáverandi forsætisráðherra um að innlán skuli tryggð var ekki á kostnað ríkissjóðs. Sú yfirlýsing var á kostnað kröfuhafa, eigenda skuldabréfa. Sá kostnaður sem ríkissjóður hefur borið af þessu er kostnaður vegna Sparisjóðs Keflavíkur, sem er minni háttar í öllu samhenginu. Það sem verið var að reyna að ná fram þarna var að koma í veg fyrir allsherjarhrun í samfélaginu og það tókst. Þetta var talin einfaldasta leiðin og ég skal afhenda mínum ágæta samþingmanni hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur skjal um þetta mál, erindi sem ég aflaði mér. En varðandi hitt atriðið, verðbréfasjóðina, þá var skuldabréf bankanna í tveimur tilfellum ranglega keypt út úr verðbréfasjóðum. Bankarnir keyptu út úr verðbréfasjóðunum og sú aðgerð stenst varla að mínu mati, en hún var ekki á kostnað ríkissjóðs þannig að það er enginn tvískinnungur eða hræsni í því. Það sem stendur eftir er þetta átak eða þessi vörn innstæðueigenda í Sparisjóði Keflavíkur. Ef hann hefði staðið utan við það þá hefði orðið allsherjarhrun í Keflavík, þá hefðu bæjarfélög á Suðurnesjum lent í fullkomnu greiðsluþroti.

Herra forseti. Við erum núna komin í 2. umr., meginumræðu um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána sem er hluti af ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur lagt til við þingið að verði farið í til að lækka höfuðstól fasteignahúsnæðislána. Hinn meginhluti þessara ráðstafana, sem felst í ráðstöfunum í gegnum séreignarsparnaðinn, hefur verið hér til umræðu fyrr en það má segja að þetta sé stærri pakkinn í þessu samhengi, örlítið stærri að því er varðar fjárhæðir. Það er nauðsynlegt að fara aðeins yfir þetta mál í nokkuð ígrunduðu og ítarlegu máli og það er meðal annars ástæða þess að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs óskaði eftir tvöföldum ræðutíma í þessu máli, vegna þess að við teljum að mikilvægt sé að ræða þetta nokkuð ítarlega. Hér er auðvitað gríðarlega stórt mál á ferðinni, það eru mjög ríkir hagsmunir, það eru miklir fjármunir undir, opinberir fjármunir og það skiptir máli hvernig þeim er ráðstafað. Það er því eðlilegt að þetta mál fái viðurhlutamikla umræðu og jafnvel þótt við séum komin á síðustu metrana í þinghaldinu fyrir vorið þá á sú staðreynd ekki koma í veg fyrir að mál af þessari stærðargráðu fái viðeigandi umræðu. Mér finnst nauðsynlegt að segja þetta í upphafi vegna þess að eins og ég sagði er ræðutíminn tvöfaldur og ég áskil mér að sjálfsögðu rétt til að nýta mér hann ef ég tel þörf á. Mig langar að byrja á því að ræða aðeins um þetta mál út frá þeim loforðum og vilyrðum og fyrirheitum sem voru gefin í tengslum við og fyrir alþingiskosningarnar 2013. Það fer auðvitað ekkert hjá því að þetta mál var mjög umfangsmikið í kosningabaráttunni og var látið í veðri vaka, einkum og sér í lagi af núverandi stjórnarflokkum, að nauðsynlegt væri að ráðast í almennar aðgerðir til að lækka skuldabyrði heimilanna og það fylgdi þá gjarnan sögunni að ekkert hefði verið gert fyrir heimilin á síðasta kjörtímabili, ekkert. Þetta er frasi sem við heyrðum oft, að ekkert hefði verið gert fyrir heimilin í landinu á síðasta kjörtímabili. Þá er náttúrlega líka nauðsynlegt að rifja upp að það varð efnahagshrun árið 2008, gríðarlega mikið hrun sem má segja að hafi ekki aðeins verið efnahagslegt heldur líka samfélagslegt, því að það lék samfélagið mjög illa, ekki einungis í efnahagslegu eða fjárhagslegu tilliti heldur líka siðferðilegu og tilfinningalegu samhengi og þá forsögu er mikilvægt að rifja upp í þessu samhengi. Þegar ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók við völdum í ársbyrjun 2009 eftir að fyrri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins hafði beðist lausnar blasti auðvitað við líklega stærra viðfangsefni en nokkur önnur ríkisstjórn, mér liggur við að segja á sögulegum tíma en segjum alla vega á lýðveldistímanum, hefur fengið í fangið og hallinn á ríkissjóði á þriðja hundrað milljarðar kr. á árinu 2009 sem afleiðing af efnahagshruninu. Þetta var það stóra viðfangsefni sem sú ríkisstjórn fékk í fangið og var í raun og veru að glíma við allt kjörtímabilið. Þegar núverandi ríkisstjórn og stjórnarþingmenn stæra sig af því að ríkisstjórnin hafi lagt fram fyrstu hallalausu fjárlögin í sex ár finnst mér stundum eins og það sé undirliggjandi að það hafi gerst yfir nótt, að ríkissjóður hafi allt í einu orðið hallalaus með tilkomu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Það verður auðvitað að hafa í huga að fyrrverandi ríkisstjórn var að glíma við það í fjögur ár að ná hallanum niður úr rúmum 200 milljörðum og nánast í jafnvægi. Ég vil að minnsta kosti halda því fram að það sé svo innan skekkjumarka að fullyrða megi að það hafi nánast verið í jafnvægi og ríkisfjármálaáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar gerði að sjálfsögðu ráð fyrir því að afgangi yrði síðan skilað í áframhaldi, þannig að núverandi ríkisstjórn hefur ekki að mínu viti unnið neitt sérstakt afrek í því efni annað en að taka við þeim árangri sem fyrrverandi ríkisstjórn skilaði af sér og gæta þess að klúðra eða missa þann árangur ekki niður. Við höfum síðan verið að deila hér í vetur og í tengslum við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 2014 um þá forgangsröðun sem núverandi ríkisstjórn hefur viðhaft, bæði að því er varðar útgjöld en líka tekjuöflun í formi skatta og tekjuöflun í formi þjónustugjalda af ýmsum toga. Þar birtist að sjálfsögðu skýr pólitískur munur á milli núverandi stjórnarflokka og þeirra flokka sem sátu í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Í kosningabaráttunni 2013 voru sett fram loforð. Stjórnarflokkarnir höfðu vissulega nokkuð ólíkar áherslur um það hvernig ætti að glíma við þau viðfangsefni sem tækju við á þessu kjörtímabili. Sjálfstæðisflokkurinn talaði um þessa skattafsláttarleið á séreignarsparnaðinum sem er hluti af þeim ráðstöfunum sem nú er verið að fara í og er gert ráð fyrir að geti verið á fjárhagsbilinu 70–72 milljarðar kr. En það er auðvitað einfaldlega tilfærsla á eignum. Menn eru í raun og veru einungis að flytja sinn eigin sparnað til þannig að það er ekki nein sérstök ráðstöfun sem kemur þar inn annars staðar frá að öðru leyti en því að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, verða af skatttekjum til framtíðar litið, og það er auðvitað umtalsvert framlag í sjálfu sér en það kemur ekki frá þeim sem mátti ætla og mátti skilja, einkum og sér í lagi af framsóknarmönnum, að ættu að bera þessar byrðar, hinum svokölluðu hrægammasjóðum. Það er eitthvað á reiki í hugum framsóknarmanna sjálfra hverju þeir lofuðu fyrir kosningarnar 2013 en ég held að hægt sé að skjalfesta að það var talað um á bilinu 250–300 milljarða lækkun verðtryggðra lána heimilanna og ég held að það megi líka ætla að það hafi verið skilningur flestra út frá þeim málflutningi að það mundi birtast í 20% niðurfærslu lána á kostnað hinna vondu hrægamma sem svo voru kallaðir. Síðan var samþykkt hér sl. sumar þingsályktunartillaga í 10 liðum um aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar og í kjölfar hennar var sett af stað vinna af hálfu ríkisstjórnarinnar og skilað skýrslu í nóvemberlok sem forustumenn stjórnarflokkanna kynntu með mikilli flugeldasýningu. En það frumvarp sem við erum með til umfjöllunar víkur frá ýmsum þeim forsendum sem settar voru fram í umræddri skýrslu. Í umræddri skýrslu var talað um forsendubrestinn og sett fram ákveðin viðmið að því er varðar forsendubrestinn en núna eru í frumvarpinu horfin út þau viðmið þar sem var föst verðbólguviðmiðun, það er horfið út úr frumvarpinu eða birtist ekki í frumvarpinu frá skýrslunni. Það hefur talsvert verið rætt um það í þessari umræðu hver sé hinn raunverulegi forsendubrestur og hvernig eigi að skilgreina hann og ná utan um hann. Skýrslan frá því í nóvember gerði ráð fyrir ákveðnum verðbólguviðmiðum upp á 4,8% og það átti síðan að leiðrétta höfuðstól verðtryggðra íbúðalána út frá hækkun verðbólgu umfram þau mörk á þeim tíma sem um var að tefla. Í skýrslunni var verið að tala um tímabilið frá og með desember 2007 og til og með ágúst 2010 en núna hefur þetta viðmiðunartímabil skroppið saman þannig að það nær til áranna 2008 og 2009. Það má halda því fram að forsendubresturinn hafi að þessu leyti til verið endurskilgreindur frá því að sérfræðingaskýrslan var gerð og kom út í nóvemberlok og síðan inn í þetta frumvarp. Þessi skilgreining virðist vera nokkuð á kreiki og það er mjög bagalegt ef það er hægt að leggja mismunandi skilning í það hvað felst í hinum meinta forsendubresti vegna þess að það er í sjálfu sér rétt sem kemur fram í nefndaráliti 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að forsendubresturinn birtist í ýmsu. Hann birtist ekki einungis í lánunum, hann birtist auðvitað í auknu atvinnuleysi. Þegar atvinnuleysi fór hér hæst upp í 9%, ef ég man rétt, og á íslenskan mælikvarða er það mjög hátt, varð almennt tekjufall. Það voru mjög margir hópar sem lækkuðu í launum, bæði vegna þess að vinna minnkaði en líka vegna þess að launataxtar voru teknir niður og það má segja að sé forsendubrestur. Þegar það varð svona mikill halli á ríkissjóði í kjölfar efnahagshrunsins var óhjákvæmilegt að brúa það bil og ná niður hallanum, annars vegar með skattahækkunum og hins vegar með niðurskurði útgjalda. Auðvitað er það líka forsendubrestur í sjálfu sér, ef út í það er farið. Ég get því tekið undir það sem segir í nefndaráliti 4. minni hlutans hvað þetta snertir, að forsendubresturinn sé víða og að hann komi með ýmsum hætti niður. Hann kemur ekki eins niður við alla, það er ekki þannig. Þess vegna finnst mér geysilega þýðingarmikið að þegar verið er að fara í ráðstafanir sem kosta ríkissjóð umtalsverða fjármuni sé þeim fjármunum ráðstafað á félagslega réttlátan hátt og komi best til móts við þá sem mest þurfa á því að halda. Það hafa verið færð rök fyrir því að sá hópur sem kannski varð verst úti hafi verið þeir sem voru að kaupa sína fyrstu íbúð á árunum fyrir hrun. Ég tel að hér séu á ferðinni frekar ómarkvissar aðgerðir þegar það er haft í huga að við erum að tefla um geysilega háar fjárhæðir sem eru út úr ríkissjóði. Hér er gert ráð fyrir því að lagður sé sérstakur skattur á hina föllnu banka. Það hafa verið uppi efasemdir um að sá skattstofn sé öruggur, í fyrsta lagi að hann standist, og svo aftur að hve miklu leyti hann muni þá skila því sem til er ætlast vegna þess að það er ljóst að þegar búið er að gera upp þrotabú bankanna er andlagið fyrir skattheimtunni væntanlega farið eða þá er þessi fjármálastofnun ekki lengur til staðar til að skattleggja. Það getur að sjálfsögðu haft áhrif á hvað kemur inn og eins hitt, eins og ég segi, að það eru áhöld um það að hve miklu leyti þessi skattheimta stenst. Í öllu falli er gert ráð fyrir 80 milljarða kr. útgreiðslu úr ríkissjóði sem á að koma út á fjórum árum, 20 milljarðar á hverju ári. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að þegar farið er í tekjuöflun á þennan hátt og það koma tekjur í ríkissjóð eins og gert er ráð fyrir er það sjálfstætt umræðuefni hvernig þeim tekjum er ráðstafað og hver sé skynsamlegasta, hagkvæmasta ráðstöfunin á þeim fjármunum, ef þeir koma inn, út frá þjóðhagslegu samhengi og hver sé réttlátasta ráðstöfunin. Í þessari umræðu hafa menn velt því upp hvort heppilegra gæti verið að nota hluta af þessum fjármunum, sumir segja að öllu leyti en kannski að hluta til, til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Við erum að greiða mjög háa vexti af okkar skuldsetta ríkissjóði sem er afleiðing af efnahagshruninu og það hlýtur að vera öllum keppikefli að draga úr þeim vaxtakostnaði. Niðurgreiðsla skulda ríkissjóðs er ein ráðstöfun sem að mínu viti væri viturlegt að fara í. Það hefur líka verið rætt um styrkingu á ýmsum innviðum vegna þess að óhjákvæmilega hefur efnahagshrunið leitt til þess að þurft hefur að draga úr útgjöldum ríkissjóðs nú um nokkurra ára skeið og við vitum öll að það hefur sneitt mjög nærri margs konar grunnþjónustu í samfélaginu. Það er mikilvægt að nýta það svigrúm sem skapast til að byggja þá þjónustu upp á nýjan leik, þ.e. í heilbrigðisgeiranum, í velferðarþjónustunni, almennt séð í kjörum elli- og örorkulífeyrisþega, námsmanna, menntakerfinu o.s.frv. Síðan er alveg sérstakur kapítuli að gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, stýri fjárstreyminu, þ.e. ráðstöfunum á þessum 20 milljörðum á ári, með reglugerð. Mér er til efs að það hafi nokkru sinni verið afhent, að Alþingi hafi afhent fjárstjórnarvald sitt á þennan hátt, að ráðherra geti ráðstafað, eða við skulum segja ákveðið leiðréttingarupphæðina sem hér er um að ræða með reglugerð á grundvelli þess að það er einhver tiltekin upphæð sem á að fara í þetta í heildina. Ég velti því fyrir mér að hve miklu leyti sá þáttur hefur verið skoðaður sérstaklega í vinnu efnahags- og viðskiptanefndar og hugsanlega af hálfu fjárlaganefndar og hvort sérfræðingar í stjórnarfari og stjórnskipunarrétti, stjórnsýslulögum, hafi að einhverju leyti veitt þingnefndunum ráðgjöf eða umsagnir um þetta atriði. Ég nefndi áðan að í kosningabaráttunni 2013 hefði oft verið sagt og heyrst að ekkert hefði verið gert fyrir heimilin í landinu á síðasta kjörtímabili. Engu að síður er það svo að þegar sérfræðingaskýrslan birtist hér í nóvember er talað um að allar ráðstafanir sem gripið hefur verið til á undanförnum árum komi til frádráttar þeirri leiðréttingu sem nú er verið að tala um. Þá skyndilega blasir það við í skýrslu sem unnin er fyrir núverandi stjórnarflokka að það er ekki þannig að það hafi ekkert verið gert, því að ef það stæðist væri frádrátturinn núll. En þannig er það ekki. Það eru verulegar fjárhæðir sem hafa farið í leiðréttingar. Svo eru menn í einhverjum hártogunum um það hvernig þær hafa komið til, það hafi verið ólögmætir gengisdómar og annað slíkt. Það skiptir ekki máli í þessu samhengi heldur hitt að það stenst ekki það sem haldið var fram, að ekkert hafi verið gert fyrir heimilin í landinu á síðasta kjörtímabili, þvert á móti kemur í ljós að það voru umtalsverðir fjármunir sem þar fóru. Við höfum bent á það í þessari umræðu að félagslegu áhrifin, félagslegu þættirnir sem koma inn í þetta mál eru þeir að hér er fyrst og fremst um að ræða millifærslu til betur stæðu hópanna í samfélaginu. Þetta eru ekki bara fullyrðingar sem koma úr ranni núverandi stjórnarandstöðu, alls ekki. Það eru ýmsir úr stjórnarliðinu sem halda þessu fram líka og til að mynda birtist fyrir skemmstu grein í blaðinu Selfoss eftir Oddgeir Ágúst Ottesen, hagfræðing og varaþingmann Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, og þar segir hann m.a., með leyfi forseta: „Fyrirætlun stjórnvalda um að greiða niður verðtryggð lán heimila með almannafé felur því í raun í sér tilfærslu frá þeim tekjulægri til þeirra tekjuhærri og frá þeim eignaminni til þeirra eignameiri. Í raun má segja að ungt fólk, leigjendur og eldri borgarar séu að borga niður lán fólks sem hefur það í mörgum tilfellum mun betra en þau. Fyrirhugaðar verðbólgubætur verða hærri á hvern höfuðborgarbúa en íbúa landsbyggðarinnar. Aðgerðin felur því í sér tilfærslu á fjármunum frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar.“ Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins heldur sem sagt því sama fram og við höfum verið að halda fram í stjórnarandstöðunni, að um sé að ræða, ef við horfum á hina félagslegu þætti málsins, tilfærslu á fjármunum frá hinum tekjulægri til hinna tekjuhærri og einnig frá landsbyggð til höfuðborgar. Síðan segir þessi varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í grein sinni, með leyfi forseta: „Flestir sjálfstæðismenn sjá að hvorki er hægt að réttlæta fyrirhugaða ríkisniðurgreiðslu á skuldum einkaaðila út frá efnahagslegum rökum né réttlætisrökum. Þá er stundum gripið til þeirra raka að þar sem flokkur sé í samstarfi við Framsóknarflokkinn þurfi hann að láta óskynsamlegar og óréttlátar atkvæðakaupaaðgerðir yfir sig ganga.“ Hann segir að flestir sjálfstæðismenn sjái þetta. En þá er ekki mikið að finna í þingflokki Sjálfstæðisflokksins fyrir utan hv. þm. Pétur H. Blöndal sem skilar sérstöku nefndaráliti og hv. þm. Vilhjálm Bjarnason sem hefur í máli sínu hér tekið undir þau meginsjónarmið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er með í nefndaráliti sínu. Ég vil líka í þessari umræðu nefna lánsveðshópinn. Hvernig getur staðið á því að hann skuli ekki geta sótt um sérstaklega á grundvelli yfirveðsetningar sinnar og fengið úrlausn loksins nú úr því að á að fara að ráðstafa 80 milljörðum af skattfé í skuldaleiðréttingar? Það er rétt að minna á að það náðist loks samkomulag við lífeyrissjóðina og ég vil taka undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan um aðkomu lífeyrissjóðanna að þessu máli sem hefur verið mikil þrautaganga í raun stjórnvalda gagnvart lífeyrissjóðunum á undanförnum árum og félagslega óábyrg afstaða, ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Það náðist loks samkomulag við lífeyrissjóðina undir lok síðasta kjörtímabils og þá ætluðu þeir að taka á sig 12–15% af kostnaðinum. En núna á sem sagt ekki einu sinni að nýta þetta framlag þeirra og það á að skilja lánsveðshópinn eftir. Það er í raun algerlega með ólíkindum. Það eru fleiri lausir endar í þessu máli. Ég hef nefnt það í andsvörum við til dæmis hv. þm. Frosta Sigurjónsson, formann nefndarinnar, bent á hóp sem kannski er ekkert óskaplega fjölmennur. Ég veit ekki nákvæmlega hversu stór hann er og ég veit ekki nákvæmlega hvort hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur fengið upplýsingar um það en það er hópur fólks sem skuldaði hér í íbúð, skuldaði húsnæðislán á því tímabili sem er um að ræða, flutti til útlanda, seldi kannski íbúð sína, missti kannski vinnuna og flutti til útlanda og er komið í vinnu þar og á samkvæmt formúlu frumvarpsins rétt á leiðréttingu. Í 3. gr. frumvarpsins er fjallað um afmörkun leiðréttingarinnar og þar er verið að tala um hvaða tímabil er um að ræða. Það er síðan sérstök formúla í 11. gr. um framkvæmd leiðréttingarinnar til lækkunar á höfuðstól fasteignaveðlána og svo er í 12. gr. fjallað um sérstakan persónuafslátt þar sem segir að leiðréttingarfjárhæð sem ekki verður ráðstafað samkvæmt 11. gr. myndi sérstakan persónuafslátt. Ég fæ ekki séð annað en að sá hópur sem ég er að tala um, þ.e. þeir sem hafa flutt til útlanda og urðu fyrir sama forsendubresti og þessu frumvarpi er ætlað að ná til, að þeir einstaklingar geti sótt um leiðréttingu samkvæmt frumvarpinu og eigi í raun að fá útreikning á leiðréttingarfjárhæð sinni. Ef þeir eru ekki lengur skuldarar þannig að hægt sé að nota leiðréttingarupphæð þeirra til lækkunar á höfuðstól þá hljóta þeir að eiga að fá leiðréttingarfjárhæðina sem sérstakan persónuafslátt. Já, væntanlega gera þeir það en ef þeir hafa ekki launatekjur á Íslandi og þá geta þeir ekki nýtt sér þennan persónuafslátt. Það er sagt að þeir geti komið heim á næstu fjórum árum. Það er ekki víst að þær aðstæður séu fyrir hendi hjá öllum. Í greinargerð með frumvarpinu um 12. gr. segir, með leyfi forseta: „Sá hluti sérstaks persónuafsláttar sem kann að vera umfram reiknaða skatta kemur til útborgunar.“ Það er sem sagt gert ráð fyrir því að það geti komið til þess að menn fái persónuafsláttinn útborgaðan, nema þessi hópur. Í mínum huga er þetta nefnilega þannig að þegar búið er að reikna leiðréttingarfjárhæðina og hún verður að sérstökum persónuafslætti er það í raun og veru eins og ofgreiddur skattur sem viðkomandi eiga inni hjá ríkissjóði. Og á svo bara að segja við þetta fólk: Nei, þið fáið ekki þessa leiðréttingu. Hvernig getur það staðist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar? Hvernig má það vera? Ég tel að þessu sé enn þá algerlega ósvarað. Ég reyndi að fá svör við því frá hv. þingmanni Frosta Sigurjónssyni í andsvörum við hann fyrr í þessari umræðu og fékk ekki viðhlítandi svör að mínu mati. Ég tók þetta líka aðeins upp í 1. umr. um málið og þá var talað um að það væru ýmsir þættir þessa máls sem þyrfti að skoða betur og það kom fram af hálfu stjórnarþingmanna að þetta væru meðal annars hlutir sem yrði að skoða betur, hvort það mætti mæta þessum hópi. Ég álít að það geti ekki verið óskaplega fjölmennur hópur, ekki mjög, sem þetta getur átt við um en þó væri fróðlegt að reyna að ná utan um það. Úr því að óskað hefur verið eftir því að málið gangi til nefndar milli 2. og 3. umr. vil ég hvetja nefndina til að kanna hvort hún geti fengið upplýsingar um það hvað hópurinn gæti verið stór til að átta sig á því hvort það sé ekki hægt að setja undir þennan leka. Ég vil líka nefna ýmsa aðra hópa sem hafa orðið fyrir forsendubresti að þessu leyti til sem eru með annars konar eða önnur verðtryggð lán og hérna nefni ég auðvitað námslánin alveg sérstaklega. Námslánin eru ætluð fyrir námsmenn til framfærslu og þetta eru verðtryggð lán og þau hafa tekið sömu breytingum og önnur verðtryggð lán, ekki satt? Af hverju eiga námsmenn þá ekki að fá leiðréttingu á þeim forsendubresti sem þeir hafa orðið fyrir alveg eins og aðrir? Þá eru einu svörin sem við fáum hér: Þessi leiðrétting er ætluð þeim sem eru á vinnumarkaði. En hvernig má það vera að menn búi sér til þann ramma ef megintilgangurinn er að leiðrétta forsendubrest þeirra sem voru með verðtryggð lán? Hvernig er þá hægt að setja girðingu þannig að námsmenn geti ekki fengið leiðréttingu? Og ekki eru námsmenn þeir sem eru best haldnir í samfélaginu, nema síður sé. Það er í raun algerlega óskiljanlegt af hverju þetta er takmarkað á þennan hátt, herra forseti. Ég nefndi það að félagslegi svipurinn á þessum leiðréttingaraðgerðum er eitthvað sem okkur hugnast ekki í stjórnarandstöðunni. Við teljum, og ég hef vísað m.a. í umfjöllun sem kemur úr ranni sjálfstæðismanna, að hér sé um að ræða tilfærslu frá þeim tekjulægri til þeirra tekjuhærri. Það er talað um að þetta séu mörg heimili, jafnvel 60–70 þúsund heimili sem geti nýtt sér að einhverju leyti þessa leiðréttingu. Það er líka alveg ljóst að þeir sem geta nýtt sér þetta hámark til lækkunar, um 4 millj., er hópur sem er kannski með miklar skuldir eða býr í stóru húsnæði með háar tekjur, þannig að félagslega er þetta að okkar mati óréttlátt og hefði verið nær að reyna að nýta það svigrúm sem menn sjá fyrir sér í þessu samhengi til að jafna kjörin enn frekar. Ég lít svo á að það sé eitt af mikilvægum hlutverkum hins opinbera og ríkisins í þessu tilfelli þegar verið er að úthluta almannafé, opinberum fjármunum, að nýta það til að jafna kjör í samfélaginu. Það er ekki sá svipur sem er á þessu máli, nema síður sé. Þegar verið er að tala um úthlutun á fjármunum eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir, um 80 milljörðum, er fullkomlega eðlilegt að menn velti því fyrir sér og fari í pólitíska umræðu um það hvernig fjármunum er best varið. Við teljum að það sé ekki besta ráðstöfunin eða markvissasta að gera það eins og hér er um að ræða. Það var farið á síðasta kjörtímabili í stórhækkun á vaxtabótum og ég tel að það hefði verið langeinfaldasta og áhrifaríkasta aðgerðin að hækka vaxtabætur frekar, hækka hugsanlega viðmiðunarmörk og hækka fjárhæðirnar. Síðan eru það áhrifin á kostnað á ríkissjóð. Það er ágætlega rakið í áliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Á bls. 4–5 er farið aðeins yfir áætlaðan kostnað hins opinbera vegna áforma um höfuðstólsniðurfærslu húsnæðissparnaðar og leiddar líkur að því að hér geti verið um að ræða um 188 og jafnvel um eða yfir 200 milljarða kr. Þá er ekki hægt annað en að spyrja þeirra spurninga hvort þetta sé ábyrg ríkisfjármálastefna. Mér finnst einhvern veginn að það segi sig sjálft að ekki sé hægt að halda því fram. Áhrifin geta síðan einnig, eins og rakið er á bls. 6 í umræddu nefndaráliti, orðið aukin verðbólga, veiking gjaldmiðils og hærri stýrivextir og þá blasir við að ávinningurinn af leiðréttingum af þessum toga brennur upp á mjög skömmum tíma og til lengri tíma litið eru menn væntanlega lakar settir en áður. Því til viðbótar bætist síðan það sem við höfum verið að fjalla um og köllum kynslóðaáhrifin, þ.e. leiðrétting í núinu fyrir tiltekna hópa á kostnað komandi kynslóða, m.a. í formi þess að ríki og sveitarfélög verða af tekjum og því verður ekki mætt gagnvart komandi kynslóðum öðruvísi en með hækkun skatta á börnin okkar, hækkun þjónustugjalda eða niðurskurði á opinberri þjónustu eða þá að ríki og sveitarfélög skuldsetja sig meira sem þýðir hærri vaxtakostnaður á samfélagið. Virðulegur forseti. Með allri virðingu fyrir því að stjórnarflokkarnir vilja reyna að efna þau kosningaloforð sem þeir gáfu held ég að maður verði að horfast í augu við það - þeir verða að horfast í augu við það - sem við bentum á: Kosningaloforðin voru óábyrg og illframkvæmanleg, enda er framkvæmdin hér ekki nema brot af því sem lofað var. Þetta er óábyrg ríkisfjármálastefna og ómarkvissar aðgerðir og það eru talsverðir hópar, eins og hér hefur verið rakið bæði í nefndarálitum og í ræðum, sem eiga mikla hreina eign, talað er um 200 eða 230 fjölskyldur sem eiga hreina eign upp á 44 milljarða sem munu fá leiðréttingu. Þegar menn horfa á svona tölur hljóta þeir að velta því fyrir sér í alvöru: Er þetta skynsamleg ráðstöfun og er hún réttlát? Er hún réttlát gagnvart samfélaginu? Mitt svar við því og okkar í mínum flokki, og ég heyri ekki betur en það eigi við um aðra flokka í stjórnarandstöðunni, er að þetta sé ekki réttlátt og þess vegna getum við ekki stutt þessar aðgerðir.

Virðulegur forseti. Eftir hrun efnahags og samfélags urðum við öll fyrir umtalsverðu tjóni; ríkissjóður, fyrirtæki og almenningur í landinu. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við búi þar sem halli á ríkissjóði var rúmir 200 milljarðar. Vinstri stjórnin reisti landið upp úr þeirri djúpu efnahagslægð og með áætlunum sínum gerði ráð fyrir hallalausum fjárlögum árið 2014. Ný ríkisstjórn hélt sig við það markmið þótt leiðin að því hafi verið önnur en ríkisstjórn jafnaðarmanna hefði valið. Vinstri stjórnin þurfti að taka margar óvinsælar ákvarðanir til að forða landinu frá gjaldþroti fyrst í stað og síðan til að ná endum saman að nýju. Rauði þráður í gegnum allar hennar aðgerðir var þó sá að styðja við þá sem þurftu á stuðningi ríkisins að halda og feta þá fínu línu að skera ekki svo mikið niður í þjónustu ríkisins að þeir sem mest þurfa á henni að halda bæru þyngstar byrðar hrunsins og hækka ekki skatta svo mikið á einstaklinga og fyrirtæki að vandi hlytist af. Við þetta erfiða verkefni voru hv. þingmenn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna og harðir stuðningsmenn þeirra eins og gjammandi hælbítar. Við það ástand þurftu þeir að glíma sem stóðu í tiltektinni eftir stórkostleg efnahagsleg mistök fyrri ríkisstjórna þeirra sömu flokka. Hvað var svo í forgangi hjá hægri stjórninni þegar hún tók við? Jú, að veita drjúgan afslátt til útgerðarinnar vegna sérleyfa hennar til að nýta auðlindir þjóðarinnar og gefa erlendum ferðamönnum afslátt af neysluskatti. Á ársgrunni eru þetta um 9 milljarðar. Til stendur að gefa útgerðinni enn meiri afslátt þótt aldrei hafi arður sem myndast þar vegna auðlindar þjóðarinnar verið meiri í sögunni en á undanförnum árum. Árlegi afslátturinn er meiri en upphæðin sem greidd er úr ríkissjóði til þess að reka Háskóla Íslands á ársgrunni. Þeir völdu að skera enn frekar niður við öll ráðuneyti og mikið í menntakerfinu, hækka álögur á þá sem þurfa að nýta sér heilbrigðiskerfið og hjálpartæki vegna fötlunar svo dæmi séu tekin og skera niður fjármuni sem ætlaðir voru til uppbyggingar á ferðamannastöðum og innviðum friðlýstra svæða. Þeir rembast síðan svo við að smíða nýja gjaldtöku til að mæta því tjóni og kostnaði sem byltingarkennd fjölgun ferðamanna hér á landi hefur haft í för með sér og til að hafa upp í afslætti á neyslusköttum, gistingu og bílaleigum. Ofan í kaupið heimta hv. þingmenn stjórnarflokkanna nú stuðning við sínar óskynsamlegu aðgerðir sem munu enn auka á óréttlæti og mismunun í samfélaginu. Samfylkingin vill niðurgreiða skuldir þeirra sem keyptu á versta tíma, lánsveðshópsins sem ekki hefur notið úrræða fyrri ríkisstjórnar og mæta heildstætt málefnum leigjenda. Í mars 2012 lagði Hagfræðistofnun Háskóla Íslands mat á áhrif þess að lækka höfuðstól húsnæðislána um 10–25%. Sú skýrsla er aðgengileg á vef Hagfræðistofnunar og er um margt fróðleg. Þar kemur meðal annars fram hvernig þróun vísitölu neysluverðs, launa og íbúðaverðs á árunum 2000–2012 var háttað. Ég vísa nú í skýrslu Hagfræðistofnunar: Þróun vísitölu neysluverðs, launavísitölu og vísitölu íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu á tímabilinu 2000–2012 var eftirfarandi þegar skoðaðar eru hlutfallslegar breytingar: Á tímabilinu 2000–2003 var vísitala neysluverðs 17,6%, þ.e. breytingar höfðu orðið 17,6% á tímabilinu. Breytingar á launum voru 28,9%, en á íbúðaverði 35,9%. Á tímabilinu 2004–2007 var hlutfallið þannig að vísitala neysluverðs hafði breyst um 22,5%, laun um 33,4% en íbúðaverð um 92,3%. Á árunum 2008–2009 hafði vísitala neysluverðs breyst um 29,9%, laun um 15,8%, en íbúðaverð lækkað um 15,3%. Á árunum 2011 og 2012 er breyting á vísitölu neysluverðs 6,5%, en í launum 9,1%. Þá er íbúðaverð aftur komið í plús, eða upp í 9,2%. Samantekið eru hlutfallslegar breytingar á árunum 2000–2012 á vísitölu neysluverðs 98%, á launum 123,8% og á íbúðaverði 150,6%. Virðulegi forseti. Þróun raunlauna og raunfasteignaverðs eftir þessum sömu tímabilum eru einnig tilgreind í skýrslu Hagfræðistofnunar. Ég vil fara yfir þá töflu einnig því hún er fróðleg og sýnir okkur hvaða tímabil eru erfiðust. Taflan sýnir þróun raunlauna og raunfasteignaverðs eftir tímabilum árin 2000–2012, hlutfallslegar breytingar. Á árunum 2000–2003 er hlutfallsleg breyting á launum 9,6%, en 15,5% á íbúðaverði. Þetta eru raunbreytingar. 2004–2007 er breytingin 8,9% á launum, en 57% í íbúðaverði. Síðan kemur hrunið og hlutfallslegar breytingar 2008–2010 eru þær að laun fara í mínus 10,9% á þessu tímabili og íbúðaverð í mínus 34,8%. Síðan er aftur komið í plús á árunum 2011 og 2012. Þá eru hlutfallslegar breytingar á launum um 2,5% upp á við. Sama á við um íbúðaverð. Samantekið á þessu árabili frá 2000–2012 er hlutfallsleg raunhækkun launa 13% og raunhækkun á íbúðaverði 26,6%. Virðulegur forseti. Það er augljóst af þessum upplýsingum hvaða hópur það var sem fór verst út úr hruninu og hvaða hópar hafa í raun hagnast af íbúðakaupum þrátt fyrir hrun. Er réttlætanlegt að rétta þeim fé úr ríkissjóði sem í raun hafa hagnast á stöðunni þrátt fyrir hrun? Við verðum að horfast í augu við þann kalda raunveruleika að ríkissjóður er of skuldsettur. Við stöndum mjög veik fyrir og munum ekki þola stór utanaðkomandi áföll með slíka skuldsetningu á ríkissjóði. Vaxtakostnaður er allt of hár, eða rétt um tæpir 80 milljarðar í ár. Við hljótum öll að vera sammála um að finna megi uppbyggilegri not fyrir þá fjárhæð sem við greiðum árlega ef okkur tekst ekki að greiða niður skuldir. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi um opinber fjármál. Þar eru meðal annars sett fram skilyrði fyrir fjármálastefnu og fjármálaáætlanir og að þau verði m.a. þessi: Að heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum en að viðbættum sjóðum og bankainnstæðum, séu lægri en sem nemur 45% af vergri landsframleiðslu. Ef skuldahlutfallið, samkvæmt þeim lið sem ég las áðan, er hærra en 45% skal sá hluti sem umfram er lækka að meðaltali á hverju þriggja ára tímabili um a.m.k. 5% á hverju ári. Við erum í þeirri stöðu að skuldsetning er meiri en 45% og upphæðin sem við ættum því að verja að lágmarki til þess að greiða niður skuldir er 17 milljarðar kr. á ári. Mér finnst mikilvægt að við skoðum þessi frumvörp um skuldaniðurfellingar í þessu samhengi. Við verðum að horfast í augu við stöðuna eins og hún er. Hér eru ákveðin áform um að gera áætlun um niðurgreiðslu skulda og þá þurfum við að meta það hvernig við getum mætt þeirri kröfu um leið og við greiðum niður skuldir þeirra sem þurfa jafnvel ekkert á því að halda. Við getum ekki horft fram hjá því að við þurfum að mæta 400 milljarða skuldbindingu vegna B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hann mun tæmast eftir einhver ár, innan við tíu ár ef ég man rétt. Þá þurfum við að greiða þar inn 17–20 milljarða. Síðan er A-deildin í neikvæðri stöðu þótt ekki sé um eins háar upphæðir að ræða þar. Að ógleymdu því að aldursdreifing þjóðarinnar er að breytast. Strax í fjárlögum 2014 gerum við ráð fyrir, eingöngu vegna þess að fleiri eru í elsta aldurshópnum en áður, 3,4 milljarða kr. aukningu til almannatrygginga. Það er bara vegna aldursdreifingar núna. Þessi breyting á eftir að verða þyngri á næstu árum. Þó svo að eldra fólkið í landinu sé hraustari en áður var er samt sem áður nauðsynlegt að gera áætlanir um hvernig eigi að mæta þeim kostnaði sem falla mun á ríkissjóð vegna þessa. Það þarf að taka allt þetta inn í dæmið og meta um leið áhrifin af þeim skuldaniðurfellingarfrumvörpum sem hér eru til umræðu. Ég nefndi áðan að mælt hefur verið fyrir frumvarpi um opinber fjármál. Á bls. 28 í frumvarpinu eru skýringar með lagagreinunum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ítarlegri ákvæði en nú gilda um stefnumörkun í opinberum fjármálum, en gert er ráð fyrir að stefnumörkunin verði vandaðri, formfastari og til lengri tíma en tíðkast hefur. Slíkt fyrirkomulag er einkennandi fyrir þau ríki sem hafa náð hvað bestum árangri við stjórn opinberra fjármála.“ Ég hef lýst mig mjög jákvæða gagnvart þessu frumvarpi og er í þeirri nefnd sem mun fjalla um það og ég hlakka til þess að taka á því. Allar greinar frumvarpsins byggja á grunngildum sem eru sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki, festa og gagnsæi. Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að frumvörpin um skuldaniðurfellingu eru ekki í neinu samræmi við markmið frumvarpsins um opinber fjármál. Því er það í raun eins og hver annar farsi að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi mælt fyrir þeim báðum. Þessi mál stefna hvor í sína átt og maður getur sagt sem svo að það hafi þurft hamskipti til þess að sami maður hafi getað talað fyrir báðum málunum. Hæstv. ráðherra mælir fyrir breytingum á fjárreiðulögum þar sem markmið um stefnumótun og áætlanagerð til framtíðar byggja á þeim gildum sem ég fór hér yfir en svo eru þessi frumvörp lögð fram á svipuðum tíma sem eru í algjörri andstæðu við slíka hugsun opinberra fjármála, því þau bera með sér óvissu um áhrif á kjör almennings til framtíðar. Það hefur komið fram í hverju álitinu á fætur öðru að efnahagsleg óvissa fylgir frumvörpunum báðum. Hv. fjárlaganefnd var beðin um að skila umsögn til hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvörpin. Minni hlutinn skilaði séráliti og sérumsögn til nefndarinnar. Ég vil fara stuttlega yfir tvö atriði sem snerta það sem ég var að segja hér áðan. Með leyfi forseta, stendur í umsögn minni hluta fjárlaganefndar: „Í athugasemdum við frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána kemur fram að niðurgreiðslan sé fullfjármögnuð, þ.e. að jafnvægi verði í gjöldum og tekjum ríkissjóðs vegna aðgerðanna. Minni hlutinn setur stórt spurningarmerki við þá fullyrðingu að þessi aðgerð sé að fullu fjármögnuð á sama tíma og ríkissjóður skuldar yfir 1.500 milljarða kr. Bankaskatturinn er ekki markaðar tekjur, þ.e. tekjur sem lögum samkvæmt skal verja í ákveðin útgjöld eða verkefni. Þeim milljörðum sem vonandi renna í ríkissjóð í formi bankaskatts væri hægt að ráðstafa á ótal aðra vegu. Ekki liggur fyrir hvernig á að fjármagna niðurgreiðsluna ef bankaskattur dugir ekki til og gerir minni hlutinn alvarlegar athugasemdir við það. Af frumvarpinu má skilja að breytist forsendur fyrir innheimtu skatta sem ráðstafað verður til niðurgreiðslunnar muni húsnæðiseigendur ekki fá þá niðurgreiðslu sem þeir máttu vænta.“ - Við spurðum einmitt út í þetta. „Minni hlutinn vekur hins vegar athygli á því að við umræður í nefndinni“ - þ.e. í hv. fjárlaganefnd - „kom fram hjá meiri hlutanum að muni bankaskatturinn ekki skila sér að fullu verði skorið niður í ríkisrekstrinum til að fjármagna aðgerðirnar. Fjármála- og efnahagsráðherra staðfesti þessa fyrirætlan ríkisstjórnarinnar á Alþingi 28. apríl sl. Að mati minni hlutans er nauðsynlegt að stjórnvöld geri grein fyrir hvar verður skorið niður fari svo að tekjuhliðin bregðist, enda má við því búast að slíkur niðurskurður komi harðast niður á þeim er síst skyldi.“ Minni hluti fjárlaganefndar bendir einnig á það augljósa að leigjendur fá ekkert út úr þessum aðgerðum og að óljós staða margra hljóti að gera úthlutunina flókna. Það er því algjörlega óviðunandi að lýst sé óvissu um efnahagsleg áhrif, en engar mótvægisaðgerðir séu kynntar. Það er bara sagt að skuldarar muni fá þetta greitt. Hvað um aðra þjónustu ríkisins? Hvað um velferðarkerfið? Hvað um heilbrigðiskerfið og menntakerfið ef þessi niðurfærsla er í algjörum forgangi eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur staðfest hér úr ræðustól? Í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar er ágætistafla yfir hugsanlegar aukaverkanir sem fylgja þessu frumvarpi. Þar er m.a. tekið tillit til mats Seðlabankans. Í töflunni er kostnaður vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar í skuldamálum reiknaður upp og í ljós kemur að 50 milljarðar að minnsta kosti leggjast ofan á þá 72 milljarða sem ætlaðir eru í gegnum bankaskattinn. Það er því algjörlega og fullkomlega óábyrgt að segja að þessi aðgerð sé að fullu fjármögnuð. Hún er það ekki þótt erfitt sé að benda á og tína til krónur og aura hvað þar varðar, en áætlanir allar og greiningaraðilar benda á þessa óvissu. Efnahagsleg áhrifin munu ekki bara lenda á þeim sem fá skuldaniðurfellingar, virðulegi forseti, heldur á öllum landsmönnum, líka á þeim tekjulægstu, líka á þeim sem eiga ekkert húsnæði og fá ekkert út úr þessum aðgerðum. Þau lenda á allri þjóðinni. Virðulegur forseti. Það er því mikið áhyggjuefni og í algjöru taktleysi við frumvarpið um opinber fjármál sem byggir á allt öðru en einhverju slumpi á efnahagslegum áhrifum stórra aðgerða stjórnvalda. Það er einmitt til þess að koma í veg fyrir slíkt og í þeim anda sem það frumvarp er skrifað. Skrifstofa efnahagsmála og fjármálamarkaðar í fjármála- og efnahagsráðuneytisins leggur fram minnisblað. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það minnisblað. Þar kemur t.d. fram að afar fá heimili eigi rétt á hámarksniðurfærslu sem er 4 millj. kr. Hvað eru afar fá heimili? Eru það tíu heimili? Erum við að tala um 40 milljónir? Eru það 100 heimili kannski? Eða eru það kannski þúsund heimili? Erum við að tala um 4 milljarða? Hvað eru afar fá heimili? Auðvitað þarf það að vera ljóst hvaða fjölskyldur fá fulla niðurgreiðslu því það eru þau heimili sem ekki fengu neitt út úr skuldaniðurfellingum síðustu ríkisstjórnar, en þær voru annaðhvort bundnar við tekjur eða eignir. Allra líklegast er að þarna sé um efnuðustu heimilin í landinu að ræða sem fá fulla niðurgreiðslu, en þau eru samkvæmt skrifstofu efnahagsmála og fjármálamarkaðar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu afar fá. En hvað það eru mörg heimili er ekki ljóst. Síðan kemur fram í minnisblaðinu að óverulegur hluti eða aðeins um 3% af heildarniðurfærslu fer til heimila þar sem fasteignamat er yfir 70 millj. kr. Óverulegur hluti, aðeins um 3%. Hvað eru 3% af 80 milljörðum? Það eru 2,4 milljarðar. Það mætti laga ýmislegt fyrir þá upphæð. Það mætti laga ýmsa vegaspotta úti um land. 2,4 milljarðar eru t.d. 75% af þeirri upphæð sem ætluð er til Norðfjarðarganga árið 2014. Það mætti byggja upp ferðamannastaði og laga aðgengi að náttúruperlum sem nú liggja undir skemmdum. Það er ýmislegt hægt að gera við 2,4 milljarða. Það veldur mér vonbrigðum að menn skuli láta að því liggja að þetta skipti engu máli. Þetta er stórmál í skuldsettum ríkissjóði á tímum þar sem skorið er niður á öllum sviðum velferðarþjónustu. 16 milljarðar fara til þeirra þar sem fasteignaverð er yfir 40 millj. kr. Virðulegi forseti. Hér er því verið að rétta ríku fólki skattfé. Það er, eins og ég rakti hér áðan, í raun óskiljanlegt á meðan verið er að skera niður á sama tíma þjónustu til þeirra sem þurfa á stuðningi ríkisins að halda. Þetta eykur óréttlæti og misrétti í samfélaginu. Vissulega er það þannig að sumir fá þarna niðurgreiðslu sem ég er sammála að þurfi á niðurgreiðslu að halda. Þeir sem keyptu á þeim tíma þegar verðið var hæst og þegar vextir voru í hæstu hæðum. En það eru allt of margir sem þarna fá rétt ríkisfé sem þurfa ekkert á því að halda. Það er fullkomlega óábyrgt þegar ríkissjóður er í þeirri stöðu eins og hann er og í ljósi þeirra aðgerða sem við höfum þurft að grípa til undanfarin ár frá hruni. Ég hef lagt fram breytingartillögu um hækkaðar barnabætur. Sú tillaga miðar að því að barnabætur sem Alþingi samþykkti að rynnu til barnafjölskyldna í landinu gangi þangað óskertar. Ég á von á því að þingmenn muni samþykkja breytingartillögu mína, sem er mjög hógvær, samhljóða. Varla fara þeir að neita því að hækka viðmið sem sett voru haustið 2012 vegna barnabóta örlítið þannig að barnabætur gangi til fólksins eins og Alþingi samþykkti. Varla fara hv. stjórnarþingmenn að greiða atkvæði gegn því, en samþykkja að láta stóreignamenn fá milljarða. Það getur varla verið, virðulegi forseti. Ég mun ekki trúa því fyrr en ég tek á því. Ég vil benda á nefndarálit hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem er 4. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar. Hann hefur farið yfir það nefndarálit sjálfur og margir hafa vitnað í það. Mér finnst rétt að benda á það því þar eru tekin svo góð dæmi sem sýna óréttlætið og misréttið sem liggja í þessum aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem nú er kominn í salinn. Það er ánægjulegt að hæstv. forsætisráðherra komi hér undir lok þessarar umræðu og ég vona að hann sé á mælendaskrá. Hér hafa aðeins tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins talað um skuldaniðurfellinguna, það eru þeir tveir hv. þingmenn sem eru á móti henni, sjálfstæðismennirnir Pétur H. Blöndal og Vilhjálmur Bjarnason. Aðrir sjálfstæðismenn hafa ekki tjáð sig um málið nema hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þegar hann mælti fyrir frumvarpinu. Það eru ákveðin skilaboð. En menn skulu náttúrlega ekki láta sér detta í hug að þeir geti firrt sig ábyrgð á aðgerðunum með því að ganga ekki í pontu til þess að tala um þær. Þeir sem samþykkja niðurfellingu sem þessa bera á henni fulla ábyrgð. Virðulegur forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason hefur lagt fram breytingartillögu sem er málamiðlun. Hún gengur út á það að niðurfellingarnar nái til fólks í lokuðum leigufélögum og til búseturéttarhafa, að eignatengja niðurfellingar og þær hefjist, eins og eignatengingar sérstakra vaxtabóta, við hreina eign umfram 10 millj. kr. í tilviki einstaklings og 15 millj. kr. í tilviki para í sambúð. Þeim ljúki við tvöfalda þá fjárhæð þannig að pör í sambúð fái ekki niðurfellingar ef hrein eign þeirra er meiri en 30 millj. kr. Síðan er lagt til að tekjutengja niðurfellingarnar þannig að fólk með hærri laun en 95% Íslendinga fái engar niðurfellingar, og skerðingar hefjist við 85% mörkin. Miða skuli við upplýsingar um heildarlaun sem Hagstofan safnar. Að lokum er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að leggja fram frumvarp næsta haust um niðurfellingu námslána. Þarna er um breytingar að ræða í þá átt að gera frumvarpið réttlátara. Þetta er málamiðlun, þetta er ekki eins og Samfylkingin hefði lagt málið upp, en er ákveðin málamiðlun sem ég vona að hv. stjórnarþingmenn taki vel og hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vandlega yfir. Að öðru leyti, virðulegi forseti, vil ég segja að þetta frumvarp er algjörlega óásættanlegt eins og búið er um það. Efnahagslega óvissan er þannig að við vitum ekki nema að eftir örfá ár muni aðgerðirnar koma í bakið á okkur og allur almenningur þurfa að bera kostnaðinn. Það er ekki góð framtíðarsýn.

Virðulegur forseti. Margt í ræðu hv. þingmanns lýsir að mínu mati mjög undarlegum viðhorfum, undarlegri forgangsröðun, en því miður er það í samræmi við það sem margir félagar hennar hafa sagt hér fyrr í dag, og virðist lýsa þeirri skoðun að ef ekki sé hægt að gera allt fyrir alla samtímis í tiltekinni aðgerð þá eigi ekki að fara út í hana, þá sé betra að gera ekkert fyrir neinn. Hér er um að ræða aðgerð sem er ætluð til þess að koma til móts við hóp sem var vanræktur á síðasta kjörtímabili, hóp sem liggur enn óbættur hjá garði meira en fimm árum eftir efnahagshrunið, hóp sem var hægt að koma til móts við strax eftir hrun áður en bönkunum var skipt upp. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um að það hefði átt að skipta bönkunum upp á þann hátt að skuldir, m.a. heimilanna, væru færðar niður og það tækifæri sem gafst af því að lánasöfn bankanna voru lágt metin yrði nýtt. Raunar voru þessi lánasöfn þrátt fyrir allt keypt á verulegum afslætti. Hefði hv. þingmanni ekki þótt eðlilegt og sanngjarnt að fólkið sem skuldaði þessa peninga nyti að einhverju leyti góðs af því að skuldir þess voru seldar á afslætti upp á tugi prósenta? Eða áttu bankarnir, þeir sem keyptu þessar skuldir fólksins, að halda áfram að innheimta upp í topp, innheimta 100% af skuldum sem þeir keyptu kannski á 60%? Hefði það verið æskilegt að mati hv. þingmanns? Hvers konar jafnaðarmennska væri það? Næsta spurning: Ef enn er hægt að bjarga málum, þrátt fyrir öll mistök síðasta kjörtímabils, þannig að þetta fólk, hvers skuldir voru seldar á afslætti, geti notið í einhverju góðs af þeim afslætti, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir andsvarið. Hann telur viðhorf mín til þessara frumvarpa vera undarleg og, ef ég skildi hann rétt, að ég telji ekki hægt að gera neitt fyrir neinn ef ekki sé hægt að gera allt fyrir alla. Ég held að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki hlýtt á ræðu mína alla vegna þess að ég fór vel yfir það hvaða hópi mér og Samfylkingunni finnst réttlátt að mæta. Það væri hins vegar óásættanlegt að grípa ríkisfé og rétta það forríku fólki. Þannig er staðan í dag, virðulegur forseti. Nú má vera að í fortíðinni hafi eitthvað verið gert sem gagnrýna megi og við getum farið yfir í löngu máli síðar, en eitt er víst, hrunið var ósanngjarnt, það var ósanngjarnt fyrir okkur öll og þau efnahagslegu mistök sem gerð voru kostuðu þjóðina ansi mikið. Nú erum við komin hingað á þennan stað, virðulegur forseti, og það er búið að skattleggja bankana þannig að við fáum auknar tekjur í ríkissjóð. Þá finnst mér að það eigi að úthluta þeim skatti aftur með réttlátum hætti. Það frumvarp sem er hér til umræðu tel ég ýta undir óréttlæti og misrétti í samfélaginu. Það finnst mér óásættanlegt.

Virðulegur forseti. Ég spurði tveggja spurninga, þær voru báðar tiltölulega einfaldar. Hvorugri þeirra var svarað. Ég skal endurtaka þær. Fyrri spurningin var þessi: Hefði ekki verið rétt á sínum tíma, þegar skuldir föllnu bankanna voru seldar á verulegum afslætti, að þeir sem þar voru undir, heimilin í landinu, sem skulduðu þessa peninga, fengju í einhverju notið þess að skuldir þeirra voru seldar á afslætti? Seinni spurningin var: Ef enn er hægt að leyfa heimilum að njóta þess að skuldir þeirra voru afskrifaðar að hluta til, er þá ekki rétt að gera það? Er ekki rétt að leyfa heimilunum að njóta þess í einhverju, þó ekki væri nema að hluta, að skuldir þeirra voru afskrifaðar? Eða á að gefa nýju bönkunum tækifæri til þess og þrotabúunum að innheimta upp í topp það sem var keypt á afslætti á kostnað heimilanna í landinu? Svo tel ég rétt að bæta við, af því hv. þingmaður lýsir þeirri skoðun sinni hér sem hefur svo sem verið gegnumgangandi, sérstaklega á síðasta kjörtímabili, í þeim flokki sem hún tilheyrir, að þeir skattar sem ekki eru lagðir á séu gjöf til þeirra sem ekki eru skattlagðir - hvers vegna gaf hv. þingmaður og félagar hennar á síðasta kjörtímabili slitabúunum 150 milljarða kr.? Ef þetta var alltaf almannafé, ef þetta var alltaf eitthvað sem átti að fara í ríkissjóð og nota í hin ýmsu verkefni, hvers vegna var það ekki gert? Hvers vegna var síðasta ríkisstjórn stöðugt að skera niður þar sem síst mátti en láta í staðinn slitabúunum eftir á kjörtímabilinu 150 milljarða? Ef tími gefst til mætti hv. þingmaður benda mér á það hvar núverandi ríkisstjórn hefur skorið niður þar sem síst skyldi. Raunin er sú að núverandi ríkisstjórn hefur aukið til mikilla muna framlög til félagsmála 

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég mun alls ekki geta rökrætt þetta mál á tveimur mínútum við hæstv. forsætisráðherra. Mér skilst að hann sé að tala um þrotabúin og mat á eignunum. Þá voru lánin til heimilanna undir, en það voru líka mörg önnur lán undir. Bráðabirgðamatið var því meðaltalsmat ef ég man þetta rétt. Ég get ekkert svarað því hvort það hafi virkilega verið möguleiki að grípa þar upp úr grjótinu peninga til þess að deila út til heimilanna. Ég tel hæstv. forsætisráðherra einfalda þetta mál og drepa því á dreif og fá fólk til þess að horfa fram hjá því óréttlæti sem hann stendur fyrir með þessu skuldaniðurfellingarfrumvarpi sínu. Höldum okkur við nútíðina, hæstv. forsætisráðherra, og mátum aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar við stöðuna eins og hún er í dag. Ég get bent á niðurskurð sem ég var ósátt við og ég veit að bitnaði á ungmennum landsins. Það er t.d. niðurskurður í menntamálum og niðurskurður til þróunarstarfa 

Hjálpartæki.

Þetta veit hæstv. forsætisráðherra. Síðan hafa allar gjaldskrár í heilbrigðiskerfinu verið hækkaðar og sérstaklega  Hæstv. forsætisráðherra þarf að horfast í augu við það að aðgerðir eru óréttlátar og ýta undir ójöfnuð 

Betra að svelta alla?

Virðulegi forseti. Það voru merkileg samtöl sem áttu sér stað hér og svolítið áhugaverð einföldun, en það góða við það er að hæstv. forsætisráðherra lét sig þó hafa það að mæta í þingsal og eiga við okkur orðastað og fyrir það hljótum við að vera þakklát.  Það er í fyrsta lagi að mér finnst ekki nægjanlega oft sagt að það sem við sjáum í þessu frumvarpi: 72 milljarðar í gegnum skattkerfið sem er ófjármagnað, takið eftir því; ófjármagnað, það byrjaði sem loforð Framsóknarflokksins um 300 milljarða sem áttu að koma frá ljótu kröfuhöfunum úti í heimi. Það átti ekki að leggja neitt á ríkissjóð. Þessar yfirlýsingar voru mjög skýrar í aðdraganda kosninga. Það sem við sjáum núna er hins vegar eitthvað allt annað. Menn ætla í alvörunni að sitja í þessum þingsal væntanlega á morgun og greiða atkvæði með algerlega óvissum áhrifum þessa frumvarps á ríkissjóð. Staðreyndin er sú að þetta er allt saman ófjármagnað enn þá. Fram kom í máli hv. þm. Vigdís Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, áðan að deilt væri um lögmæti skattlagningarinnar. Það er áhugavert að menn skuli geta staðið hér í ræðustól og sagt það og samt stutt svona stórt mál ef slík óvissa er uppi eins og fram kom í máli hv. þingmanns. Þá vil ég líka nefna það hér að þessi óvissa kemur fram mjög víða í frumvarpinu sjálfu og kemur meira að segja kemur fram eftir vinnu nefndarinnar og þeim breytingartillögum sem lagðar eru fram við málið að þetta verður mun kostnaðarsamara en eingöngu þeir 72 milljarðar sem fara beint til heimilanna og síðan 8 milljarðar til viðbótar sem menn hafa gert ráð fyrir að fari í kostnað og verðbætur. Þetta verður mun hærri upphæð og áhrifin á ríkissjóð verða miklum mun meiri þegar síðan eru tekin saman áhrif beggja frumvarpanna, þ.e. líka áhrifin af séreignarsparnaðaraðgerðinni, þannig að áhrifin á ríkissjóð verða gríðarleg. Í báðum frumvörpunum segja menn án þess að hika í greinargerð - ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt slíkt fyrr að menn leyfi sér bara að segja í greinargerð að t.d. áhrifin á Íbúðalánasjóð séu með öllu óljós, að menn viti ekki hver áhrifin verða. Og ætlum við bara að samþykkja það rétt sisvona? Við hljótum að þurfa að gera einhverja kröfu um almennilega greiningu á því. Eins og fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar í gær gætu þetta í minnsta lagi orðið 5 milljarða áhrif og í mesta lagi 25 milljarða áhrif, um það bil. Það er bara gríðarlegur munur og að mati Íbúðalánasjóðs sjálfs eru menn nærri efri mörkunum. Það er það sem mér finnst mikilvægt að draga fram vegna þess að síðan kemur líka þessi gríðarlega óvissa fram í umsögn fjármálaráðuneytisins. Ef drepið er niður í umsögninni á bls. 34 í sjálfu frumvarpinu kemur fram að ríkissjóður muni þurfa að mæta fjárþörf hjá Íbúðalánasjóði vegna hraðari uppgreiðslu lána á tímabilinu en að veruleg óvissa sé um fjárhæðir í því sambandi. Svo er farið yfir það. Útlán sjóðsins voru 55% af verðtryggðum skuldum heimilanna í lok árs 2009 og þar sem þau eru eflaust yfirleitt á 1. veðrétti má reikna með að innborganir á leiðréttingarhlutum lána muni að stórum hluta greiðast inn á útlán Íbúðalánasjóðs auk hluta af innborgunum á séreignarlífeyrissparnaði. Við það tapar sjóðurinn vaxtamun sem leiðir til lakari afkomu takist að ná sambærilegri ávöxtun á lausn B þar sem öll útgefin skuldabréf sjóðsins eru óuppgreiðanleg og verðtryggð. Mikil óvissa er um fjárhæðir og vaxtakjör í þessu sambandi. Upp á þetta skrifa menn bara sisvona og ætla að gera það. Mér finnst þetta óþægilegt. Ég sat í ríkisstjórn sem þurfti að kljást við ríkisfjármálin og hæstv. forsætisráðherra virðist ekki hafa neina hugmynd um hvað var í gangi á síðasta kjörtímabili miðað við það hvernig hann talaði um í andsvari við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Hér var 216 milljarða kr. mínus á ríkissjóði þegar sú ríkisstjórn tók við, 216 milljarðar eftir hrun. Það var verkefni síðasta kjörtímabils að stoppa í það gat og það hafa engin töfrabrögð frá núverandi ríkisstjórn lokað því gati endanlega á þessu ári. Núverandi ríkisstjórn fór eftir og fylgdi hluta af ríkisfjármálaáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar. Ég er þess vegna mjög treg til að skrifa upp á einhverja óútfyllta risatékka inn í framtíðina sem eru í svona mikilli óvissu þegar við erum nýkomin upp úr þessu stóra gati, rétt komin upp fyrir núllið og rétt komin á það stig að geta byrjað að reisa aftur við mikilvægustu grunnstoðir samfélags okkar sem eru kjör lífeyrisþega, velferðarkerfið, allt heilbrigðiskerfið, menntakerfið, við erum rétt komin á þann stað núna, fyrir utan það hversu mikið fer hér í vaxtagreiðslur hjá hinu opinbera. Gríðarlegir fjármunir fara í vexti á hverju einasta ári sem ég vil gjarnan fá að nota í eitthvað annað og þá ekki síst til að styrkja grunnstoðir samfélagsins. Bara vaxtagreiðslurnar gætu byggt landspítala fyrir okkur, svo ég setji það í eitthvert samhengi. Virðulegi forseti. Þetta segi ég ekki vegna þess að ég ætli að vera með einhver leiðindi, eins og hæstv. forsætisráðherra kallar það ef maður gagnrýnir eitthvað. Það er verkefni okkar að spyrja slíkra spurninga. Fjármögnunin er ótrygg. Þessar óvissuupphæðir eru undir, líka gríðarleg óvissa um áhrifin á ríkisfjármálin, en samt ætla menn bara að samþykkja og taka sénsinn. En það að taka sénsinn getur líka verið gríðarlegur bjarnargreiði við þjóðina þótt hluti hennar muni vissulega njóta þessara aðgerða beint vegna húsnæðislána sinna. En það sem við erum að reyna að draga fram hér er að menn gefi sér tíma til að skoða það betur ef hugsanlega kemur í ljós að betur sé heima setið en af stað farið miðað við alla óvissuna sem hér liggur undir og hvort kostnaðurinn við þetta til lengri tíma verði hreinlega of mikill fyrir samfélagið allt. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að heimili eru hér í vandræðum. Ég hef sagt það oft og mun segja það aftur að ég tel að það sé mjög mikilvægt sem fráfarandi ríkisstjórn gerði til að mæta skuldugum heimilum, en reynt var að gera það eftir efnum hverju sinni, við gerðum það eftir efnum, við skrifuðum aldrei út neina óútfyllta tékka inn í óvissa framtíð, og síðan gerðum við samkomulag við fjármálastofnanirnar um að þær færu til dæmis 110%-leiðina o.s.frv. En ég skal vera fyrst til að viðurkenna að þá sátu til dæmis eftir þeir sem eru að miklu leyti til hjá Íbúðalánasjóði, þeir gátu ekki notað þá leið. Það er alveg ljóst að koma þarf frekar til móts við þann hóp. Við sögðum það líka þá að koma þyrfti betur til móts við þann hóp sem keypti á versta tíma, það er algerlega ljóst og kemur vel fram í mjög góðu og skýru nefndaráliti sem hv. þm. Pétur H. Blöndal skilaði inn og flutti hér. Þar kemur fram samanburður á stöðu húsnæðisverðs og stöðu kaupenda eftir því hvenær þeir keyptu, miðað við þróun húsnæðisverðs. Það er mjög áhugaverð mynd í áliti hans sem sýnir það ágætlega hvaða hópar það eru sem mæta þarf og ég skal vera fyrst manna til að taka undir það. Einnig er algerlega ljóst að menn þurfa að koma frekar til móts við þá sem eru með lánsveð, en það ætlar þessi ríkisstjórn ekki að gera nema í gegnum þessa almennu aðgerð, en þessi hópur þarf sérstakan stuðning. Ástæðan er sú að þetta eru yfirleitt þeir sem keyptu á versta tíma og sitja með mjög þung lán bæði á húsnæði sínu og hjá þriðja aðila. Fráfarandi ríkisstjórn var búin að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um að taka þátt í kostnaðinum við þá aðgerð og ég spyr: Hvers vegna ætlar þessi ríkisstjórn að afsala sér framlagi lífeyrissjóðanna sem þeir voru búnir að skuldbinda sig til, þ.e. að taka þátt í að mæta lánsveðshópnum? Af hverju afsala menn sér því? Ríkisstjórnin segir bara: Nei takk, skattkerfið okkar og ríkissjóður bera þann kostnað. Það er mér fullkomlega óskiljanlegt. Er það af því að fyrrverandi ríkisstjórn gerði þetta samkomulag? Er það þess vegna? Eru menn svo lummó að hugsa þannig? Eitthvað er það fyrst menn ýta slíku samkomulagi til hliðar og ákveða frekar að fjármagna hlutina sjálfir og ganga skemur. Virðulegi forseti. Tíminn flýgur og ég ætla að reyna að hleypa fleirum að. Það eru nokkur atriði í viðbót sem mig langar að koma inn á. Í nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, á bls. 5 fer hv. þingmaður yfir sýn Seðlabankans á hvaða áhrif skuldaniðurfellingarnar munu hafa á einkaneyslu og verðbólgu. Það er gríðarlega mikilvægt innlegg og mikilvægt að fara í gegnum það vegna þess að við búum í verðbólgulandi, það er einfaldlega þannig. Við búum í landi þar sem við erum með gjaldmiðil sem er svo veikur að það þarf að verðtryggja hann með jafn afgerandi hætti og við þekkjum. Menn þekkja verðbólguskotin hér í gegnum tíðina og ég þarf ekki að fara yfir það. Ég man eftir því löngu fyrir hrun að við sem vorum nýbúin að kaupa okkur íbúðir þá fundum fyrir því þegar verðbólgan fór upp. Ég man til dæmis að í ágúst 2006 slagaði verðbólgan upp í 9%. Við höfum aldrei verið laus við þetta kvikindi, ef ég má orða það þannig. Verðbólgan hefur lagst mjög þungt á heimilin í landinu í gegnum tíðina og það er að mínu mati með hreinum ólíkindum að menn ætli að fara út í svona stóra aðgerð án þess að ætla að setja undir lekann. Af hverju eru menn ekki að vinna að því hörðum höndum að setja undir lekann og viðurkenna að við gætum þurft að ræða nýjan gjaldmiðil? Eina framlag þessarar ríkisstjórnar inn í þá umræðu er: Lokum einu færu leiðinni sem er á upptöku evru á komandi missirum. Þá erum við búin að losa okkur við þá leið. En kom eitthvað í staðinn? Nei, ekkert annað en það að bjóða okkur upp á sömu stöðu hvað varðar íslensku krónuna. Það er engin peningastefna kynnt til sögunnar samhliða því, engin, og það er engin peningastefna eða nýjar áherslur í henni kynntar samhliða þessum aðgerðum. Það mun þá hafa þau áhrif sem Seðlabankinn lýsir hér og kemur ágætlega fram á bls. 5 í áðurnefndu nefndaráliti að skuldaniðurfellingarnar muni auka einkaneyslu og verðbólgu. Þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir mótvægisaðgerðum áætlar Seðlabankinn að uppsöfnuð verðbólga vegna aðgerðanna verði 1,5%. Það hækkar verðtryggð lán heimila um 22 milljarða og þá eru ekki talin með áhrif verðbólgunnar á útgjöld heimila sem gætu hækkað á ársgrundvelli um tæpa 15 milljarða, og jafnframt á verðtryggð lán fyrirtækja sem munu þá hækka um 7 milljarða. Menn spá ekki í það. Þetta er stór aðgerð en það vantar að menn horfi á heildarmyndina. Ef menn ætla út í svona stóra aðgerð þá þarf að setja undir lekann sem olli vandanum sem aðgerðin á að leysa. Það er góður hugur þarna að baki, að leysa vandann, það er allt í lagi. En menn reyna ekki setja undir lekann, ekki á nokkurn einasta hátt. Ef eitthvað er þá mun þessi aðgerð, eins og Seðlabankinn lýsir hér, auka enn á einkaneyslu sem skilar sér í aukinni verðbólgu sem leiðir til hækkunar íbúðaverðs. Menn setja peninga í umferð sem fara bara í hring og enda aftur sem hækkun á lánum heimilanna. Þetta finnst mér við þurfa að ræða. Eitt stærsta kosningamál Framsóknarflokksins var afnám verðtryggingar. Og hverju skilar nefndin síðan sem átti að finna leiðir til að gera það? Jú, við ætlum að banna einn lánaflokk. Það er allt afnám verðtryggingarinnar, enda tók Framsóknarflokkurinn þessa skýrslu, skellti henni ofan í skúffu og læsti vegna þess að við höfum ekki heyrt múkk frá honum síðan um afnám verðtryggingar. Það er bara ekki minnst á það. En menn ætla að fara hér í gegn með frumvarp sem mun aftur skila sér í hækkun á lánum heimilanna um 22 milljarða, takk fyrir. Það er nú öll fyrirhyggjan. Virðulegi forseti. Það er annað líka sem ég verð að koma inn á; það er að verða gríðarleg gliðnun í samfélagi okkar og stefna þessarar ríkisstjórnar hefur þau áhrif að mjög margar aðgerðir samanteknar munu valda gliðnun í samfélagi okkar milli tekjuhópa. Horfum á þessa aðgerð, hún mun klárlega gera það þar sem verið er að færa fjármuni til þeirra sem mest hafa vegna þess að þeir sem áttu minnst í eignum sínum voru búnir að fá töluvert í gegnum aðrar aðgerðir fráfarandi ríkisstjórnar. Ekki má heldur gleyma leigjendunum sem eru um 25% allra heimila. Þar er ekki síst að finna lægstu tekjurnar. Verið er að skilja þá hópa eftir, unga fólkið, þá sem eru námsmenn núna og geta ekki lagt fyrir í séreignarsparnað. Þeir munu ekkert fá út úr þessu nema reikninginn inn í framtíðina. Það er það sem verið er að gera, að senda þeim sem eru núna að mennta sig og byrja lífsgönguna, það eru skilaboðin. Það er kveðjan frá þessari ríkisstjórn. Að lokum. Það er hægt að koma víða við en það hefur verið gert svo ágætlega að ég fer að láta staðar numið, en ég vil nefna þetta með að fjármálaráðherra sé eftirlátið að skilgreina forsendubrestinn, þ.e. hann fær 72 milljarða og sagt er við hann: Gerðu svo vel. Þegar allar umsóknirnar eru komnar fram þá stillir maður þetta af og finnur út prósentutöluna þannig að forsendubresturinn er ekki lengur 4,8% heldur er hann orðinn 72 milljarðarnir sem menn ætluðu að setja í verkefnið. Það þýðir að við vitum ekkert hver forsendubresturinn er eða hvernig hann verður skilgreindur. Svo verður hann skilgreindur, ókei. Þá verður fundin út tala sem miðað verður við. Hvað svo með framtíðina þegar verðbólgan er aftur komin á flug? Við höfum séð jafn háa verðbólgu oft í gegnum tíðina. Hvaða væntingar er verið að gefa lántakendum í þessu landi? Verið er að gefa þær væntingar að það sé óeðlilegt að verðtryggingin tikki á ákveðinn hátt inn á lánin, sem þýðir að í raun og veru er verið að kippa þessu úr sambandi, verið er að setja þak á verðtrygginguna, eða ég hlýt að túlka það þannig. Hvernig ætla menn annars að gera þetta? Verið er að senda þau skilaboð að héðan í frá sé það forsendubrestur ef verðtryggingin verður hærri en sú upphæð sem skilgreind verður, sem við vitum ekki enn hver verður. Það er það sem verið er að gera hér þannig að við hljótum að þurfa að fá svör frá þessari ríkisstjórn hvað þetta muni þýða til lengri tíma. Það þýðir ekki bara að horfa á tímann núna og að menn verði í kapphlaupi við tímann við að uppfylla kosningaloforð með einhverjum sýndarmennskuhætti, eins og hér er gert, með öllum þeim annmörkum sem fylgja þessu frumvarpi. Það dugar mér ekki. Ég er hlynnt hugmyndinni um að við eigum að halda áfram á þeirri braut sem fráfarandi ríkisstjórn markaði og koma til móts við skuldug heimili. En leiðin sem hér er verið að varða er að mínu mati full af óvissu og getur komið mjög hart niður á komandi kynslóðum, ríkissjóði og þeim sem reiða sig á ríkissjóð vegna lífsafkomu sinnar.

Virðulegi forseti. Ég finn mig knúna til að leggja orð í belg um þetta risavaxna mál sem hér liggur fyrir þinginu, frumvarp til laga um leiðréttingu fasteignaveðlána. Það má segja að kosningabarátta síðasta árs hafi í raun snúist um þetta mál þegar litið er til baka og þegar umræðan fyrir síðustu kosningar er rýnd og skoðuð liggur alveg fyrir að sú hugmyndafræði að fella niður hluta af verðtryggðum íbúðaskuldum almennings sveif yfir öllum vötnum. Þetta var hugmyndin sem var rædd og var tvímælalaust sú hugmynd sem skilaði Framsóknarflokknum sigri sínum í síðustu kosningum. Við höfum beðið eftir útfærslunni á þessari hugmynd og það var haft á orði að vissulega hefði loforðið minnkað talsvert þegar það var kynnt fyrst á blaðamannafundi í nóvember. Fyrir kosningar var ávallt rætt um 300 milljarða svigrúm sem átti að myndast í samskiptum við erlenda kröfuhafa sem áttu að renna til heimilanna í landinu. Þegar málið var síðan kynnt í nóvember var það svigrúm búið að minnka talsvert eða niður í 80 milljarða. Þegar endanlegt frumvarp liggur fyrir er augljóst að það hefur enn skroppið saman, því umtalsverður hluti af þessum 80 milljörðum fer í kostnað. Eins og komið hefur fram í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar og í umræðum hér í þinginu er kostnaður við allar þessar aðgerðir, hvort sem er hinn hluta þeirra aðgerða sem ég hef nú þegar talið upp, þ.e. frumvarp um breytingu á lögum um séreignarsparnað, eða þessar aðgerðir, umtalsvert meiri en gert var ráð fyrir. Ágætlega er komið inn á þetta í nefndaráliti hv. 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en þar er farið yfir áætlaðan kostnað hins opinbera vegna áforma um höfuðstólsniðurfærslu á húsnæðissparnað. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur áður farið yfir það í þessari umræðu og ég ætla því ekki að nota minn tíma hér til að ræða það. En þetta er umhugsunarefni þegar við veltum þessum aðgerðum fyrir okkur og við hljótum að spyrja að tvennu. Við hljótum að spyrja okkur að því hvort þessar aðgerðir séu réttlátar og við hljótum að spyrja okkur að því hvort þær séu skynsamlegar. Fyrst ber að nefna að fjármögnun þessara aðgerða er skattstofn sem lagður er á þrotabú föllnu bankanna. Ég greiddi atkvæði með þeim skattstofni. Ég hef þá trú að hann muni standast lög. Þótt einhverjir hafi velt því upp að óvissa kunni að vera upp um það, það liggur fyrir að það er óvissa, en hins vegar er einnig ljóst þegar sagan er skoðuð að íslenska ríkið hefur umtalsvert svigrúm innan laga og stjórnarskrár til þess einmitt að skattleggja ýmsa stofna. Það kom til að mynda fram í bæði dómi héraðsdóms og Hæstarétts núna um auðlegðarskattinn ágæta sem núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur því miður ákveðið að fella niður. Hins vegar er þetta tímabundinn skattstofn sem skilar eingöngu hluta af þeim kostnaði sem þessar aðgerðir fela í sér. Hann er tímabundinn til einungis nokkurra ára, enda eru þrotabúin ekki eilíft fyrirbæri. Ég spyr fyrst að því hvort þessar aðgerðir séu skynsamlegar í ljósi þess að þarna erum við að leggja á nýjan skatt sem ég styð og við styðjum. Við fáum hér inn dýrmæta fjármuni á tímum þar sem skuldir þjóðarbúsins eru gríðarlegar. Við höfum hlýtt á hagspekinga sem hafa verið í vinnu fyrir hv. ríkisstjórn, fyrrverandi hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson svo dæmi sé tekið, ræða fjálglega að það sé raunhæft markmið að ná niður skuldum þjóðarbúsins með auknu aðhaldi í ríkisfjármálum. Á sama tíma ætlum við að taka hér inn á fjórum árum 80 milljarða kr. sem við ætlum ekki að nýta í það verkefni að lækka skuldir þjóðarbúsins. Því ætlum við að ná með auknu aðhaldi í ríkisfjármálum. Það þýðir í raun og veru, ef við setjum það yfir á mannamál, að við ætlum að skera niður sameignina til þess að greiða opinberar skuldir, á sama tíma og við tökum inn fjármagn í sameiginlega sjóði sem við ætlum að dreifa út til almennings í landinu án þess að nokkur skýr réttlætissjónarmið liggi það að baki. Áður en ég kem að því, þ.e. dreifingunni og réttlætissjónarmiðunum, langar mig að fara betur yfir skynsemissjónarmiðin. Það er alveg ljóst að ríkissjóður og verkefni hans hafa verið skorin verulega niður á undanförnum árum eftir hrun. Gríðarlegu aðhaldi hefur verið beitt og það að ímynda sér að við náum að draga úr skuldum þjóðarbúsins með auknu aðhaldi í ríkisfjármálum eingöngu tel ég óraunhæft. Ég bendi á það sem kemur fram í ágætri bók franska hagfræðingsins Thomas Piketty sem m.a. fjallar um opinberar skuldir og skuldir þjóða í Vestur-Evrópu þar sem skuldahlutfall hefur aukist mjög á undanförnum árum. Hans svar við því hvernig eigi að eiga við þennan skuldavanda er mjög skýrt. Það er með skattlagningu á fjármagn. Þar leggur hann til að ríki Evrópu og helst fleiri taki höndum saman í aukinni samvinnu svo hægt sé að skattleggja fjármagnið, því það þarf aukið gagnsæi, það þarf auknar upplýsingar um hvar fjármagnið liggur. Þetta sé sá skattstofn sem eigi að nýta til að greiða niður opinberar skuldir því við greiðum ekki niður skuldir þjóðarbúsins með því að skerða sameignina. En þróunin undanfarin ár sem hefur birst í vaxandi ójöfnuði hefur m.a. falist í því að sameign almennings hefur verið skert og eignir einstaklinga, örfárra einstaklinga, hafa aukist. Ég hef því áhyggjur af því að þessi stefna sé ekki skynsamleg. Ef við skoðum hvað er hægt að gera við þessa 80 milljarða er ekki aðeins hægt að greiða niður skuldir fyrir þá. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sögðum fyrir kosningar að við teldum að nýta ætti þetta svigrúm m.a. til að greiða niður skuldir, en líka að horfa til þess að styrkja innviðina. Eins og ég nefndi lauslega hér áðan hefur verið skorið mikið niður á undanförnum árum. Síðasta ríkisstjórn hafði raunar hafið nýja sókn með því að nýta sérstaklega fjármuni sem komu úr tilteknum tekjustofnum, sérstöku veiðigjaldi sem nú hefur verið lækkað, og nota arð úr bönkunum til að styrkja innviðina. Núverandi ríkisstjórn fór beint í niðurskurð aftur á innviðum og afþakkaði þessar tekjur, kaus að afsala almenningi þessum tekjum. Staðreyndin er sú að við erum með fjársvelta háskóla sem hafa verið fjársveltir frá því löngu fyrir hrun. Við höfum verið langt undir OECD-meðaltali og meðaltali norrænna þjóða t.d. í framlögum til háskólamenntunar. Samt er líklega eitt það mikilvægasta til að tryggja langtímavelsæld á Íslandi að fjárfesta í háskólamenntun, fjárfesta í rannsóknum, fjárfesta í vísindum og nýsköpun. Það væri til að mynda mjög skynsamleg leið til að verja þessum fjármunum. Önnur skynsamleg leið til að verja þessum fjármunum er að reisa nýjan Landspítala. Manni finnst ankannalegt að heyra frásagnir af því, á sama tíma og við ræðum hér hvernig eigi að deila út 80 milljörðum á fjórum árum með nokkuð ómarkvissum hætti, að hæstv. heilbrigðisráðherra mætir á fund Landspítala og segir: Því miður, það eru bara ekki til fjármunir til að reisa nýjan spítala. Þetta eru skynsemisrökin í málinu og ég tel mikla þörf á því að fara í einhvers konar blandaðar leiðir. Síðan höfum við talað fyrir því að skoða þurfi stöðu tiltekinna lántakenda. Mér fannst áhugavert að lesa nefndarálit hv. þm. Péturs H. Blöndals, 4. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Þar fer hann aðeins yfir þá orðræðu sem hefur verið í kringum þessi mál öll, þ.e. hann ræðir forsendubrestinn og bendir á að ýmis fordæmi séu hér í sögunni fyrir tímabundinni aukinni verðbólgu. Hann telur að í ljósi sögunnar sé undarlegt að tala um forsendubrest, nær væri að telja skyndilegt atvinnuleysi og almennt tekjufall auk hækkandi skatta til forsendubrests sem er auðvitað eitthvað sem allir Íslendingar upplifðu í gegnum efnahagshrunið. Hann fer síðan yfir það hvernig skuldalækkunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar koma ólíkt við ólíka hópa eftir því hvenær þeir keyptu sína íbúð. Þetta hefur einnig komið fram í meðförum nefndarinnar. Þeir hópar sem keyptu sínar íbúðir og tóku lán á bilinu 2005 til 2008, ekki síst þeir sem keyptu fyrstu eign sína, eru þeir hópar sem hafa sannanlega orðið fyrir mestum skakkaföllum hvað varðar verðtryggð íbúðalán vegna hruns. Þetta eru þeir hópar sem ég og mín hreyfing töluðum sérstaklega um fyrir kosningar að væri mjög mikilvægt að koma til móts við, til viðbótar þeim aðgerðum sem fyrri ríkisstjórn réðst í og sem ég ætla ekki að tíunda hér en voru kynntar mjög rækilega á blaðamannafundi formanna stjórnarflokkanna í nóvember þegar þeir kynntu fyrstu drög þessara aðgerða. Í nefndaráliti hv. 4. minni hluta er farið afar vel yfir þetta mál og þar er einnig bent á þá nauðsyn að skynsamlegt sé að nýta þessa fjármuni m.a. til að lækka skuldir ríkissjóðs, þótt ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal séum svo hjartanlega ósammála um það hvernig beri að fara með skattlagningu á fjármagn eins og kemur þar fram. En það breytir því ekki að í þessum málum erum við sammála. Síðan þegar kemur að því að ræða réttlæti þess hvernig fjármununum er dreift vitna ég til þess að hér ætlum við að nýta mjög mikla fjármuni úr ríkissjóði til þess að fara í aðgerðir sem eru kallaðar almennar og voru boðaðar sem almennar. Það hefur margoft verið bent á það í þessari umræðu að þær snerta ekki þann þriðjung heimila sem er á leigumarkaði. Þær snerta auðvitað ekki það unga fólk sem er í dag í miklum vandræðum með að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Á það hefur verið bent að fyrir liggi hugmyndir til framtíðar fyrir þessa hópa, gott og vel, en þessar aðgerðir snerta ekki þessa hópa. Þannig að því leytinu til eru þær ekki almennar, en þær eru almennar að því leytinu til að þær taka ekki tillit til tekju- og eignastöðu fólks. Þá spyr ég um réttlætið í þessum aðgerðum. Á það er bent í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra, með leyfi forseta, „munu yfir 400 fjölskyldur, sem eiga hreina eign yfir 100 millj. kr. og hafa þar af leiðandi væntanlega greitt auðlegðarskatt“ - sem nú er búið að ákveða að slá af - „eiga möguleika á lækkun höfuðstóls íbúðalána, sökum þess að þrátt fyrir miklar eignir eru viðkomandi samt með íbúðalán. 229 heimili, sem eiga hreinar eignir yfir 120 millj. kr., eru samt með íbúðalán og skulda að meðaltali 9,7 millj. kr. hvert og geta því vænst talsverðar niðurfærslu.“ Jafnvel eru einhverjir þeirra sem geta fengið fullar 4 millj. kr. í niðurfærslu sökum stórra skulda á mjög stórum og dýrum eignum. Þetta eru væntanlega þeir aðilar sem ekki nutu úrræða fyrri ríkisstjórnar, svo sem sérstakra vaxtabóta, 110%-leiðar eða greiðsluaðlögunar. Því hlýtur maður að spyrja sig um réttlætið í því að á sama tíma og við höfum ekki efni á að byggja Landspítala, á sama tíma og hækkuð eru komugjöld á heilsugæslu, á sama tíma og við hækkum skráningargjöld á stúdenta til að niðurgreiða niðurskurð á háskólakerfinu, notum við opinbert fé til að aðstoða þessar fjölskyldur til að lækka skuldir sínar um allt að 4 millj. kr. Ég fæ ekki séð að þetta sé mjög réttlát aðgerð í dreifingu fjármuna því við hljótum að hugsa það þegar við byggjum upp samfélag að við innheimtum fjármuni og nýtum þá með skynsamlegum hætti þannig að markmiðið sé samfélag fyrir alla. Við styðjum við þá sem þurfa á stuðningi að halda, styðjum ekki endilega við þá sem þurfa ekki á stuðningi að halda nema með því að tryggja almenna velferð og almenna menntun til að tryggja jöfn tækifæri allra, til að tryggja jöfnuð, sem mér verður tíðrætt um þessa dagana í ljósi áhyggna minna af vaxandi ójöfnuði í heiminum og áhyggna minna af því að aðgerðir núverandi ríkisstjórnar muni auka við ójöfnuð. Mér finnst hin skynsamlega nýting á opinberum fjármunum sem þessum vera sú að tryggja innviði og styðja við þá sem á þurfa að halda, en ekki að borga þeim sem greiða auðlegðarskatt vegna mikilla eigna milljónir af opinberu fé til að aðstoða þá við að lækka íbúðaskuldir. Þarna finnst mér birtast mesta ranglætið í þessum aðgerðum. Það er ástæðan fyrir því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum ekki styðja þessar tillögur. Við höfum ákveðið að leggja ekki fram breytingartillögur við 2. umr. en áskiljum okkur rétt til að gera það við 3. umr. málsins ef svo fer að þetta verður samþykkt hér á þinginu. Við sögðum í upphafi að við viðurkenndum að sjálfsögðu að hér væri um kosningamál ríkisstjórnarinnar að ræða. Þess vegna fannst okkur mikilvægt að sjá endanlega útfærslu þess áður en við felldum nokkra dóma. Við álítum eftir að hafa skoðað þessar tillögur að þessi útfærsla á stuðningi við fjölskyldur í landinu sé hvorki skynsamleg ráðstöfun opinberra fjármuna né réttlát dreifing opinberra fjármuna. Það eru stóru spurningarnar sem þarf að svara. Ég hef því miður ekki heyrt frá þingmönnum stjórnarflokkanna neitt sem sannfærir mig um annað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ég mun ekki sannfæra hana í þessu máli, en mér finnst afar ósanngjarnt eða sérstakt, sérstakt skulum við hafa það, að tillögur okkar séu gagnrýndar úr öllum áttum. Í fyrsta lagi eru þær gagnrýndar fyrir að vera eins og þær eru, að við skulum fara í þá vegferð sem við viljum fara í og svo eru þær gagnrýndar út frá því að ekki sé gengið nógu langt. Ég er ekki viss um að ég geti sannfært hv. þingmann eða gert henni til hæfis í þessum efnum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að við erum að reyna að leiðrétta þann forsendubrest sem varð á árunum eftir hrun. Í kjölfar hrunsins var ákveðið að ráðast í gerð hinna svokölluðu neyðarlaga. Þar með var þeim sem höfðu lagt fjármuni sína í banka, inn á bankabækur, og hefðu væntanlega tapað þeim fjármunum, bættur sá skaði. Ég held að ef við erum að tala um ríka og fátæka getum við alveg skilgreint þá sem ríka sem geta leyft sér að leggja fjármuni í banka. Var það röng aðgerð? Það var líka ákveðið að setja 200 milljarða til þeirra sem höfðu lagt fjármuni í peningamarkaðssjóði. Var það líka röng aðgerð? Hæstiréttur ákvað í rauninni að bæta þeim sem höfðu verið með gengistryggð lán, dæmdi þau ógild, þannig að þeir fengu leiðréttingu. Var það ósanngjörn niðurstaða? 

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður er að spyrja mig um hvort dómur Hæstaréttar, ef hann á við hvort ég telji það hafa verið ranga aðgerð vil ég benda hv. þingmönnum á að dómur Hæstaréttar miðaðist auðvitað fyrst og fremst við lög í landinu, snerist ekkert um réttlæti eða ranglæti, heldur hreinlega um það að þeir samningar sem voru gerðir um gengistryggð lán stóðust ekki lög. Út á það gekk dómurinn. Það hafa auðvitað ekki allir fengið leiðrétt sín lán, en hér voru bankar og fjármálafyrirtæki að veita lán sem stóðust ekki lagaumhverfi. Ég veit því hreinlega ekki - þegar við erum að ræða réttlæti og ranglæti þá erum við ekki endilega að ræða lög í landinu, þannig að það sé bara sagt. Þegar neyðarlögin voru sett á sínum tíma mátu menn það auðvitað sem mjög mikla hagsmuni til þess að halda áfram stöðugleika á bankakerfinu að gefin yrði út yfirlýsing hvað varðaði innstæður eins og hv. þingmaður man vel eftir í þinginu. Hann spurði hvort það hefði verið rétt eða sanngjörn aðgerð. Fyrst og fremst má segja að markmið þeirrar aðgerðar hafi verið - ég tek fram að þá var ég í stjórnarandstöðu eins og hv. þingmann rekur eflaust minni til þegar sú yfirlýsing var gefin - sú aðgerð miðaðist fyrst og fremst við einhver skynsemisrök. Mér finnst því kannski þessar spurningar hv. þingmanns ekki eiga alveg við. Hér erum við að tala um það að við erum að innheimta ákveðið skattfé. Við erum í ákveðinni stöðu þar sem við horfum á gríðarlegar skuldir. Þau svör sem stjórnarflokkarnir hafa veitt í því hvernig eigi að vinna á þeim er aukið aðhald í ríkisfjármálum sem ekki nokkur maður sér nákvæmlega hvernig á að ná fram. Á sama tíma og ýmsir hv. þingmenn benda á mjög miklar þrengingar í skólakerfinu, í rannsóknum og vísindum, heilbrigðiskerfinu, ætlum við að dreifa þessum fjármunum, líka til ríkustu fjölskyldnanna í landinu. Ef við bara horfum á aðstæðurnar eins og þær eru núna fæ ég ekki séð að aðgerðin sé réttlát eða skynsamleg.

Herra forseti. Við ræðum hér mál númer tvö af kosningaloforðum núverandi ríkisstjórnar, þetta er einhvers konar blanda af þeim loforðum sem gefin voru í aðdraganda kosninga. Þetta er málið sem hæstv. forsætisráðherra hefur af hógværð kallað heimsmet í skuldaniðurfellingu. Það er nú reyndar að koma í ljós að þetta er minni niðurfelling en fram fór á síðasta kjörtímabili í valdatíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sem var harðlega gagnrýnd oft og margsinnis af einmitt fulltrúum Framsóknarflokksins fyrir að ganga ekki nógu langt. Það var komið fram með digurbarkalegum hætti í aðdraganda kosninganna og talað um að nú ættu hrægammarnir að leggja sitt af mörkum til þess að draga úr þeim skuldum sem sannarlega þjaka íslensk heimili. Það er að koma betur og betur í ljós að hrægammarnir, það verðum við. 80 milljarðar verða fengnir með bankaskatti, sem meðal annars er lagður á þrotabúin og hefur verið mögulegt að leggja á núna af því að það tók langan tíma að koma skýrleika á stöðu búanna og á kröfur í búin, þ.e. hvað væru lögmætar kröfur og hvað væru ólögmætar kröfur. Vegna andsvars hæstv. forsætisráðherra hér áðan við hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, en þetta var ein af fjölmörgum stórum spurningum sem hann spurði, þá finnst mér ágætt að það komi fram að það var ekki af því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafi verið sérstakur talsmaður eða varnaraðili vogunarsjóða, heldur vegna þess að það var einfaldlega óframkvæmanlegt að leggja skatt á þrotabú þar sem kröfur lágu ekki fyrir. Það er hægt núna. Þangað verða sóttir 80 milljarðar. Það var stutt hér á Alþingi. Ráðstöfun þeirra er aftur á móti erfiðara að styðja. Síðan koma til tugmilljarðar til viðbótar af þessari aðgerð. Þessir 80 milljarðar sem sóttir eru sem skatttekjur í ríkissjóð eru þó fjármagnaðir, þótt hv. formaður fjárlaganefndar hafi vissulega bent á að við verðum að vona að lögin standi með okkur í innheimtu á þeim skatti, en tugmilljarðar umfram það - það verðum við sem borgum það. Það verðum við, íbúar þessa lands, sem greiðum það gegnum ríkissjóð, í gegnum sveitarfélögin og Íbúðalánasjóð, sem kemur vissulega í gegnum ríkissjóð. Ég hef áður rætt það í tengslum við þessi mál að við tókum við ríkissjóði sem var með halla upp á meira en 200 milljarða og unnum hörðum höndum að mjög erfiðum niðurskurðaraðgerðum sem reyndu mjög á, þær voru mjög erfiðar margar af þeim. Okkur er fyrirmunað að skilja hvernig fólk sem státar sig af því að hafa náð hallalausum fjárlögum - við eigum nú eftir að sjá útfallið úr því, vonandi gerum við upp árið 2014 hallalaust - treystir sér kokhraust til þess að stofna til svo umfangsmikilla útgjalda án þess að vita hvernig eigi að fjármagna þau. Verða þau fjármögnuð með skattheimtu? Ekki á útgerðina, það er að verða ljóst, þar er ekki vilji til skattheimtu. Ekki á ferðamenn, það er ljóst, þar var ekki vilji til skattheimtu. Hvar á að sækja þá skatta? Ef það á að gerast á útgjaldahlið, er það þá landbúnaðarkerfið sem á að borga? Er það almannatryggingakerfið þar sem um sjöunda hver króna úr ríkissjóði fer í gegn? Er það heilbrigðiskerfið? Er það löggæslan? Það hefur bara ekki neinn stjórnarliði andað því út úr sér hvar þessa fjármuni eigi að finna. Það eru fimm nefndarálit sem fylgja þessu máli. Ég ætla ekki í ítarlega umfjöllun um þau, en í nefndaráliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, býr hv. þingmaður til töflu sem ég hefði nú óskað að meiri hluti nefndarinnar hefði haft ábyrgðartilfinningu til að búa til. Þar áætlar hv. þingmaður kostnaðinn sem hlýst af þessum tveimur frumvörpum ríkisstjórnarinnar um niðurfærslu skulda, verðtryggðra húsnæðisskulda, og um skattleysi af séreignarsparnaði sem lagður er inn á húsnæðislán. Hv. þingmaður bjó til þessa töflu áður en ákveðið var að hækka þakið á þeim séreignarsparnaði sem nýta má til skuldaniðurfærslu, en af lestrinum að dæma getur kostnaðurinn í heild orðið um 200 milljarðar. Hann fellur til á löngu tímabili. Sumt af honum fellur til á allra næstu árum og 80 milljarðar af því eru fjármagnaðir með bankaskatti, sem jafnvel stjórnarliðar virðast ekki treysta að muni endilega skila sér í ríkissjóð að fullu vegna lagaóvissu. Þar vitna ég eingöngu í orð hv. formanns fjárlaganefndar sem hlýtur að hafa góða yfirsýn yfir þetta. Í nefndaráliti 4. minni hluta, hv. þingmanns og sjálfstæðismanns Péturs H. Blöndals, er farið svo ágætlega yfir hverjir það voru sem fóru verst út úr fasteignabólunni sem skapaðist hér í kjölfar einkavæðingar bankanna á vegum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og 90% kosningaloforðs Framsóknarflokksins í aðdraganda kosninga 2003. Þeir hópar sem verst fóru út úr því og reyndar mjög illa, sem við í Samfylkingunni höfum ítrekað og fórum fram í kosningabaráttunni með að þyrfti að halda áfram að leita leiða fyrir, eru hóparnir sem keyptu húsnæði á tímabilinu 2005 til 2009, ekki síst þeir sem keyptu þá sína fyrstu íbúð. Það er mjög góð mynd af því í nefndaráliti hv. þingmanns og sýnir okkur að það er mjög umdeilanlegt að lækka skuldir hjá fólki sem keypti fyrir þann tíma. Fyrir mig sem jafnaðarmann get ég sagt að mér finnst ekki mikið réttlæti fólgið í því. Ef ég væri nú á sömu buxunum og sumir hér inni gæti ég, hefðum við þessa fjármuni, haft ýmsar skoðanir á því hvernig ætti að dreifa þeim út. En ég mundi vilja nýta þá takmörkuðu fjármuni sem til eru í uppbyggingu á almannaþjónustu. Að sjálfsögðu finnst mér mikilvægt að ákveðnum hópum sé mætt frekar og er tilbúin að beita mér fyrir því. En að verið sé að ívilna sérstaklega hátekju- og stóreignafólki með fjármunum sem við eigum ekki er óábyrgt, það er lýðskrum, það er vond og ljót forgangsröðun. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, er með nefndarálit fyrir 1. minni hluta og fer þar ágætlega yfir afstöðu flokksins í þessum málum og hefur sjálfur gert grein fyrir því. Þar leggur hann fram fjórar breytingartillögur sem ég held að séu til þess fallnar að bæta málið mikið. Þær lúta að því að leigufélög fái sambærilega niðurfærslu, enda eru leigjendur hópur sem hefur hvað mestan húsnæðiskostnað eftir hrunið, því að leiga hefur hækkað langt umfram launavísitölu. Þá leggjum við líka til að búseturéttarhafar fái leiðréttingu á lánum sínum, sem eru húsnæðislán rétt eins og húsnæðislán annarra. Önnur breyting felur það í sér að niðurfellingin sé eignatengd, þannig að þegar pör eru komin með hreina eign umfram 30 millj. kr. fái þau ekki skuldaniðurfellingu. Við skulum hafa í huga að fasteignaverð er mjög mismunandi á landinu og fasteignamat er mjög mismunandi. Til dæmis í dýrustu hverfum Reykjavíkurborgar, þar sem fasteignaverð hækkar nú mjög mikið, heldur fasteignamatið ekki í við markaðsverð. Hér er því verið að tala um hreina eign samkvæmt fasteignamati þannig að það getur verið um fólk að ræða sem á ekki bara 30 milljóna hreina eign, það geta verið allt upp í 40 milljónir þegar litið er til markaðsverðs. Það er eðlilegt að eignatengja gjörning sem þennan. Síðan leggjum við til að fólk í tekjuhæstu 5% fái ekki niðurfærslu og að niðurfellingar og skerðingar hefjist við 85% mörkin, þ.e. að þeir sem eru með hærri tekjur en 85% framteljenda verði fyrir skerðingum og að skuldaniðurfærslan falli niður alfarið við þessi 95% mörk. Svo leggjum við til að næsta haust leggi ríkisstjórnin fram frumvarp um niðurfellingu sambærilega við húsnæðisskuldirnar á námslánum, því að námslán eru verðtryggð og forsendubresturinn sem hvarf reyndar í frumvarpi ríkisstjórnarinnar - nú er þetta orðið eitthvað annað en forsendubrestur virðist vera, verðtryggð lán eru verðtryggð lán óháð því í hvað þau voru notuð. Þegar fólk notar þau til þess að fjárfesta í menntun þá er það verulega íþyngjandi og verðbólgan í kringum hrunið hefur valdið því að stórir hópar munu ekki greiða upp lánin sín fyrr en eftir að þeir hafa náð eftirlaunaaldri, ef þeir deyja þá ekki frá lánunum. Slík niðurfærsla mundi ekki skipta neinu, fólk mundi halda áfram að borga sem svarar einum mánaðarráðstöfunartekjum á ári af lánunum sínum, en það mundi stytta þann tíma sem það þarf að borga og koma í veg fyrir að það væri enn að greiða af lánunum sínum þegar það væri komið á eftirlaun. Herra forseti. Mig langar rétt í lokin að tala um fullyrðingu hæstv. forsætisráðherra um málþóf. Það vekur mér óþægilega tilfinningu að það komi frá manni sem hélt hér uppi skefjalausu málþófi allt síðasta kjörtímabil, má þar nefna til dæmis lög um Stjórnarráð Íslands, sem má mæla í vikum frekar en dögum, hvað þá klukkustundum. Þar vorum við að ræða hvernig verkaskipting ætti að vera innan Stjórnarráðsins, það ætti ekki að vera bundið í lög, heldur væri svigrúm innan vissra marka fyrir ríkisstjórnina og væri síðan gefið út með forsetaúrskurði. Það náðist í gegn og ríkisstjórnin hefur ekki enn breytt þessum lögum, hún taldi nokkuð eðlilegt að hafa það verkstjórnarsvigrúm. Þar erum við með mælikvarða á málþóf. Ég velti fyrir mér ábyrgðartilfinningu fólks sem tekur ákvarðanir um útgjöld úr opinberum sjóðum upp á tugi milljarða, en vænir okkur sem störfum hér í umboði kjósenda um málþóf. Við höfum lagt drengskap okkar við stjórnarskrá og heitið að sinna skyldum okkar en erum sökuð um málþóf. Ekki er hægt að kalla það annað en þöggunartaktík þegar haft er í huga að umræðan um hið svokallaða heimsmet spannar ekki einn fullan vinnudag. Sú umræða kemur í kjölfarið á því að þingflokksformaður Framsóknarflokksins kemur varla hér í pontu að hún tali ekki um að hún fagni og hlakki til að þingsköpum verði beitt til að greiða fyrir störfum þingsins. Ég velti því fyrir mér hvort það fólk sem er nýtt hér á þingi hafi einhvern tímann fylgst með þingstörfum, það tekur undir það í ýmsu samhengi að hér fari fram málþóf. Við erum ekki að tala um breytingar á verkaskiptingu í Stjórnarráðinu sem kippa má í liðinn með lagasetningu og ríkisstjórnin hefur nú ekki haft döngun í sér að fylgja eftir hugsjónum hæstv. forsætisráðherra í þeim efnum. Við erum að tala um aðgerðir sem hafa munu áhrif á Íslandi árum og áratugum saman. Við erum að tala um óafturkræfa lagasetningu. Þó að við værum öll fylgjandi öllu í þessum frumvörpum þá er umbúnaðurinn um þau fullkomlega ófullnægjandi. Það vantar ítarlegar greiningar. Það sem Seðlabankinn hefur sagt um þessi mál eru varnaðarorð. Það sem fram hefur komið frá þeim aðilum og stofnunum sem gera greiningar á efnahag landsins eru varnaðarorð. Við í minni hlutanum komum hér upp og lýsum áhyggjum okkar af þessu, tjáum áhyggjur okkar af þeirri forgangsröðun, tjáum áhyggjur okkar af tilfærslu frá þeim efnaminni til þeirra efnameiri, þar sem fólkið sem hefur minnst úr að moða í samfélaginu er látið bera byrðar þeirra sem meira hafa, er látið taka á sig byrðar frá fólki sem hefur enga þörf fyrir slíkt. Við komum hér upp, herra forseti, og tjáum okkur og erum vænd um málþóf. Ég ætla líka að segja í þessu samhengi að það veldur mér áhyggjum þegar talað er um það að á Alþingi fari bara fram hráskinnaleikur. Á Alþingi fer fram reglusetning í samfélaginu, lagasetning, hér fer fram eftirlit með framkvæmdarvaldinu og fjárveitingavald er í okkar höndum. Átökin sem verið hafa í þessum þingsal síðastliðin ár endurspegla hvað hrunið leysti úr læðingi. Hrunið olli gríðarlegu tjóni, en það olli líka því að tækifæri varð fyrir ákveðna aðila til að safna auði og ná völdum í gegnum hann. Átökin í þessum þingsal endurspegla þau átök þar sem við jafnaðarmenn stöndum fyrir það að arðurinn af auðlindinni sé innheimtur með eðlilegum hætti og að þeir sem fénýta auðlindina greiði fyrir það eðlilegt gjald. Við viljum skapa gegnsæi. Við viljum skapa skýrar leikreglur sem allir fara eftir. Við höfum barist gegn sérhagsmunum þar sem bestu vinir aðal fá úthlutað gæðum, ekki af því að þeir séu best til þess fallnir eða hafi keppt í útboðum eða á samkeppnisgrunni, nei, af því að þeir eru bestu vinir aðal. Það eru þau átök sem eiga sér stað í þessum þingsal og það hentar ákveðnum öflum að kalla þessi átök bara læti og kjaftæði og draga athyglina frá því sem þessi átök snúast um. Þegar núverandi stjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu tókst þeim með ótrúlegum látum og ósvífni að þyrla upp ryki og koma síðan með ósvífin loforð. Og með óábyrgum málflutningi, framgöngu sinni í þinginu og með fordæmalausum kosningaloforðum tókst þeim að komast aftur til valda þar sem almenningur í landinu er þreyttur á skuldabyrði, lífskjaraskerðingu í kjölfar hrunsins. Við erum byrjuð aftur í darraðardansinum. Við sjáum hvernig aftur er komið með skattalækkanapólitíkina, sem er vissulega jákvætt. Hver vill ekki borga lægri skatta? En hvað notum við skattana í? Við notum þá í almannaþjónustu og við notum þá í almannatryggingar. Við notum þá í atvinnuleysistryggingar. Við notum þá í fæðingarorlof. Við notum þá í löggæslu. Við notum þá í landbúnaðarkerfi og niðurgreiðslu á virðisaukaskatti til gistiheimila eða gististaða í ferðaþjónustu eftir breytingar meiri hlutans hér í sumar. Ég lýk ræðu minni hér um heimsmetið í 2. umr. á því að vara við því að umræða um átök hér á Alþingi sé sett í þann búning að það sé bara vanstillt fólk sem kunni ekki almennileg vinnubrögð sem vinni hér. Svo er ekki. Hér er fólk sem tekst á um mismunandi lífssýn, tekst á um hvaða leið við viljum til framtíðar fyrir íslenskt samfélag.

Herra forseti. Hér erum við að fjalla um þetta stóra og afskaplega umdeilda mál sem kallað er skuldaniðurfelling þrátt fyrir að frumvarpið beri heitið Leiðrétting verðtryggða fasteignaveðlána. Það er ekki ofsögum sagt að menn greini mikið á, ekki aðeins þegar kemur að pólitískum skoðunum hér innan húss heldur einnig í umsögnum sem hafa verið veittar um málið. Við fengum málið til umsagnar í hv. fjárlaganefnd og skilaði minni hlutinn umsögn sem fylgiskjali II við álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Þar kemur fram að minni hlutinn telur að það liggi allt of lítil greining að baki þessum aðgerðum sem eru mjög kostnaðarsamar. Ég held að alveg ljóst sé og að það hafi komið mjög vel fram í umræðunni að svo er, það eru ekki nægjanlegar upplýsingar um stöðu mjög margra hópa. Við höfum líka gagnrýnt forgangsröðunina með því að fara í svona flatan niðurskurð. Hér hefur auðvitað mikið verið rætt, eðli málsins samkvæmt, að verið sé að færa fé til þeirra sem mikið hafa eða eiga skuldlausar eignir í miklum mæli í stað þess að greina enn frekar þá hópa sem urðu fyrir hinum raunverulega forsendubresti, sem svo hefur verið nefndur. Það er ekki búið að greina þetta niður á mismunandi fjölskyldustærðir og það er ekki búið að greina þetta niður á eignastöðu, hverjir munu njóta, hvenær fasteignin var keypt. Það skiptir miklu máli. Það hefur komið fram sem var ekki ljóst þegar við skrifuðum þetta álit, þ.e. hvernig þetta kæmi niður á hin ýmsu svæði. Það liggur fyrir að það er mikill landsbyggðarhalli. Þá er það fyrst og fremst vegna fasteignaverðs. Það er vert að minna á að þar varð sami forsendubrestur í svo mörgu, til að mynda er varðar mat og það að kaupa sér aðföng sem hækkuðu þar eins og alls staðar annars staðar. Það hlýtur að vera hluti af forsendubrestinum. Því er ekkert að leyna og er óhætt að rifja það upp enn og aftur að í kosningabaráttunni voru 300 milljarðar sú tala sem var nefnd og oftar en einu sinni og oftar en tvisvar á fundi þar sem ég sat. Þess vegna getur sú aðgerð sem hér er verið að framkvæma tæplega talist uppfylla kosningaloforð sem Framsóknarflokkurinn gaf, kannski sem betur fer. En á móti kemur að það var heldur ekki af hálfu stjórnarflokkanna, eða það heyrði ég alla vega ekki, verið að lofa niðurskurði hér og þar. Eins og ágætlega var rifjað upp af hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur var því ekki lofað að fjárfestingaráætlun yrði slegin af eða sóknaráætlanir og að menningarsamningar yrðu teknir niður á þann hátt sem nú hefur verið gert. Það er augljóslega eitthvað sem skiptir máli fyrir heimilin í landinu því að þar er vinna undir sem hefur nú verið slegin af með ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Eins og við höfum talað fyrir eru það innviðirnir sem skipta máli. Þá þarf að styrkja. Það var það sem við vinstri græn ræddum fyrir kosningar. Við vildum sjá aukna fjármuni í heilbrigðis- og menntakerfið. Þrátt fyrir að hafa reynt að verja það sem best í gegnum eftirstöðvar hrunsins töldum við að auka ætti fé til handa þeim stofnunum en ekki að dreifa þeim eins og hér er gert, þvert yfir alla, alveg sama hvar þeir standa. Þessi ríkisstjórn talar mikið um aga í fjármálum. Það getur tæplega talist til aga að gera þetta á þann hátt sem hér er boðað, því að það kemur fram að fjármálaráðherra á að ákveða þetta í framhaldinu í reglugerðum og sú reglugerð hefur ekki litið dagsins ljós. Þetta er kostnaðarsöm og flókin aðgerð. Það hefði auðvitað átt að lýsa henni ítarlega í að minnsta kosti einhverjum drögum að reglugerð. Það að bíða þurfi þangað til fólk hefur sótt um og þá sé fyrst hægt að búa hana til og ráðherra geti minnkað eða aukið, væntanlega, eftir því hversu margir sækja um eru líka óásættanleg vinnubrögð. Í umræðunum um fjárlögin fyrir jólin leit hæstv. fjármálaráðherra á útgjaldahlið ríkissjóðs til þess að mæta því tekjutapi sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir í formi þess að lækka veiðigjöldin á sumarþingi og aftur núna til viðbótar, með því að leggja ekki á eða breyta virðisaukaskattinum gagnvart ferðaþjónustunni og falla frá því að halda áfram með auðlegðarskatt o.s.frv. Það voru ýmsir tekjupóstar sem þessi ríkisstjórn sá ástæðu til að láta af. Við spurðum og veltum því upp hvort og hvernig ríkisstjórnin og ráðherrann hygðust bregðast við því. Ráðherrann og þessi ríkisstjórn framkvæmdi niðurskurðinn á ýmsan hátt. Það var það sem við sáum, Landspítalinn var sleginn af, heilbrigðisþjónustan fékk enn á sig aukinn skatt, þeir sem hafa minnst á milli handanna þurfa hugsanlega að neita sér um þjónustu, þeir eru að taka út þessar ákvarðanir. Ég held að við verðum að átta okkur á því að við stöndum frammi fyrir því að það er aldrei svo að hægt sé að bæta öllum Íslendingum upp tap vegna bankahrunsins. Þrátt fyrir að hér sé verið að reyna - eða ég veit ekki hvort verið sé að reyna að gera það á þennan hátt en ég held að það að sé alveg ljóst að þetta er að mörgu leyti tap sem þjóðin situr uppi með, því miður. Vegna stjórnarhátta undanfarinna áratuga stöndum við frammi fyrir því. Það er fyrst og fremst rýrnun kaupmáttar launa og fasteignaverð, hversu mikið það hefur lækkað, sem við stöndum frammi fyrir. Það hefur til dæmis margoft átt sér stað á landsbyggðinni og ekki hefur það sérstaklega verið bætt eða verið kallað mikið eftir því að ríkið kæmi þar að til þess að bæta fólki það upp. Pólitíkin verður að átta sig á því að bregðast þarf við kröfum þrýstihópa, hverra sem er. Við höfum séð þrýstihópa útgerðarinnar til dæmis sem marseruðu hér á Austurvöll og brugðist var við því. Eins og ég sagði í ræðu minni í gær kiknaði ríkisstjórnin í hnjánum gagnvart útgerðinni. Það skiptir miklu máli hvernig við bregðumst við þrýstihópum. Þetta er ekki leiðin til þess, að falla á hnén og finnast eðlilegt að allt of margir sem hafa það gott eignalega séð fái fjármuni. Ég dreg ekki í efa að það séu einhverjir sem þurfa á því að halda sem fá út úr þessum aðgerðum, það er ekki vafi í mínum huga um að þannig sé það. Það breytir því ekki að það liggur ekki góð greining á bak við þetta og maður upplifir svolítið að aðeins sé verið að klára málið til að uppfylla niðurfellingarloforð. Í kosningabaráttunni taldi Framsóknarflokkurinn fólki líklega trú um það, þess vegna fékk hann þetta góða kjör, að hann gæti fellt niður skuldir þess án þess að ríkið kæmi þar að. Það var sagt ítrekað á fundi sem ég sat með hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni og eins með hæstv. forsætisráðherra. Þetta átti aldrei að vera á kostnað ríkisins heldur eingöngu á kostnað hrægamma. Það er líka ástæða til að velta því fyrir sér að verið sé að nýta peninga sem eru ekki í hendi. Mér finnst það mjög alvarlegt af því þetta eru ekki einhverjir smáaurar sem við erum að ræða um. Við erum að tala um 20 þús. milljónir á ári í fjögur ár. Það hefur líka komið fram að ef ekki næst að innheimta það með bankaskatti á þrotabúin verði það samt gert, staðið verður við kosningaloforðið „no matter what“. Það er eiginlega það sem við stöndum frammi fyrir. Þá spyr maður sig: Hvar ætlar ríkisstjórnin að bera niður? Það getur ekki verið að hún geri það öðruvísi en að skera niður því að það er yfirlýst stefna hennar að lækka skatta. Sjálfstæðisflokkurinn hefur sérstaklega talað fyrir því að lækka skatta. Ef það er ekki vilji til að taka inn tekjur með sköttum þegar við erum enn í þeirri stöðu að vera að vinna okkur út úr þessu mikla hruni er ekkert annað eftir. Kannski er það í takt við hugmyndir hagræðingarhópsins um að hægt sé að skera niður út og suður í hinu opinbera kerfi. En tæplega um 80 milljarða. Ég dreg ekki í efa að lagfæra megi ýmislegt í rekstri hins opinbera, það fylgir þessu ekki að ég haldi að það sé ekki hægt, en ef bankaskatturinn innheimtist ekki hlýtur það að koma fram í niðurskurði hjá ríkinu. Maður skynjar það í umræðunni að þegar við tölum um kostnað er átt við að við ætlum að bæta þeim sem minna hafa þá er það kostnaður, en um efnahagsaðgerð að ræða ef þetta er handa þeim sem meira hafa. Það er ábyrgð og við eigum að skoða betur hverjir fá bæturnar, hvers vegna og á kostnað hverra. Við höfum sagt frá því í ræðum, ég og fleiri í minni hlutanum, að við teljum að með þessu sé verið að færa byrðar yfir á börnin okkar og barnabörnin, framtíðarfólkið okkar, vegna þess að það að lækka séreignarsparnaðinn og tekjur ríkis og sveitarfélaga þýðir að þeir sem njóta núna eru ekki þeir sem þurfa að lifa við væntanlegt tekjutap sveitarfélaganna og ríkisins inn í framtíðina. Það er auðvitað mjög dapurlegt að ríkisstjórn hægri manna skuli velja þá leið að skuldsetja framtíðarfólkið okkar. Það er nefnilega þannig að við getum átt von á því varðandi lífeyrisgreiðslur lífeyrisþega að með þeim aðgerðum sem eru boðaðar, bæði þessari og þeirri sem fjallar um séreignarsparnaðinn, séum við að auka lífeyristryggingar eða gjöldin þeirra í framtíðinni og hætta er á því að ríkissjóður þurfi að fjármagna það að einhverju leyti. Við höfum oft rætt, og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað um það í mörg ár, hvernig B-deild lífeyrissjóðsins er stödd auk þess sem vandi A-deildarinnar er mikill. Það er líka þannig að þessi dýra aðgerð hefur fengið þá umsögn að hún sé líkleg til að valda verðbólgu, veikja gengi krónunnar og auka tap Íbúðalánasjóðs. Við fengum viðbótargreiningu vegna þess að sú greining sem kom frá fjármálaráðuneytinu var afskaplega rýr og Íbúðalánasjóður var beðinn um að greina áhrif til framtíðar. Það er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni hvernig staðan gæti verst orðið. Það er líka vert að vekja athygli á því að við erum að tala um sjóð sem er með í kringum 17 milljarða á svokölluðum greiðslujöfnunarreikningum. Núna þegar fyrsta greiðslan, þessir fyrstu 20 milljarðar, verður greidd út fer hún fyrst til greiðslu á greiðslujöfnunarreikningunum. Mér finnst í rauninni verið að eyðileggja úrræði sem síðasta ríkisstjórn var með vegna þess að þetta hefur það í för með sér, og það var staðfest af þingmanni Framsóknarflokksins, að fyrsta eina og hálfa árið fær fólk ekkert í budduna sína, það finnur ekki fyrir því að það hafi létt á skulda- eða greiðsluvanda. Búið var að semja um það við fjármálastofnanir að greiðslujöfnunarreikningarnir greiddust eftir að lánið væri að öðru leyti greitt og ef það kláraðist ekki innan þriggja ára áttu eftirstöðvar að falla niður. Aðalatriðið er að með því að byrja á því að borga inn á greiðslujöfnunarreikninginn fær fólkið ekki neitt fyrsta eina og hálfa árið. Ég hef ekki mikla trú á því að það sé það sem kjósendur Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins áttu von á þegar þessum aðgerðum var lofað með miklum orðavaðli í kosningunum. Það er líka svo að allt of margir verða út undan í aðgerðunum. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að ríkisstjórninni hafi dottið í hug að skilja fólk út undan sem féll undir meðal annars vaxtabótaréttinn, eins og það hafi ekki orðið fyrir forsendubresti. Hugtakið „forsendubrestur“ er auk þess orðið afskaplega rýrt og er ágætlega farið yfir það í áliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem hann rekur hvers vegna forsendubresturinn er orðinn útþynntur, enda byrjaði ríkisstjórnin á því eftir að hún hafði kynnt þessar frægu aðgerðir, sem fóru úr 300 milljörðum niður í 80 af því 70 milljarðar eiga að greiðast úr eigin vasa fólks, að breyta tímabilinu sem var frá desember 2007 til ágúst 2010 í tvö ár, þ.e. 2008 og 2009. Sérfræðingaskýrslan var því í rauninni ómerk hvað þetta varðaði og má segja að hugtakið sé að verða teygjanlegt, eins og svo mörg önnur hugtök þessarar ríkisstjórnar. Það á líka við um daginn í dag en þá átti að opna fyrir niðurgreiðsluna.  Aftur að því hverjir það eru sem bera skarðan hlut frá borði. Það eru leigjendurnir, sem hefur mikið verið rætt um. Minni hlutinn í fjárlaganefnd fer ágætlega yfir það og kemur með tillögu um að leigjendur geti nýtt sér séreignarsparnaðarúrræðið. Einnig komum við inn á það að mat umboðsmanns skuldara er að hann telur skjólstæðinga sína ekki vera þann hóp sem er best til þess fallinn að nýta sér það úrræði. Ég hef sagt það hér að það eru í kringum 20 þúsund Íslendingar sem greiða ekki í séreignarsparnað. Það hefði verið áhugavert að fá greiningu á þeim hópi, hvers vegna sparar hann ekki? Er það vegna þess að hann á ekki fyrir því? Eða hvað er það sem veldur? Það hefði verið áhugavert að fá niðurstöðu í það. Eins og ég sagði áðan snýst þetta í raun um tapið sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð, sem er fyrst og fremst í rýrnandi kaupmætti og lakari lífskjörum. Það er ekki kostur að ríkisvæða einkaskuldir á þennan hátt. Eins og ég sagði áðan er í raun og veru verið að rýra kjör unga fólksins okkar til framtíðar með þessari aðgerð. Það væri miklu skynsamlegra að nýta þær aðgerðir sem hér hafa verið fram settar og hafa nýst ágætlega undanfarin ár, þ.e. vaxtabætur, barnabætur til handa þeim sem minna hafa, í staðinn fyrir að gera þetta á svona flatan hátt. Við vinstri græn höfum ásamt mjög mörgum haft efasemdir um hvort þetta sé réttlátt. Er réttlátt og sanngjarnt og til jöfnunar að útdeila skattfé á þennan hátt? Ég hlýt að spyrja landsbyggðarþingmenn ríkisstjórnarinnar hvað þeim finnst um aðgerðina á þeim stöðum þar sem íbúðaverð hefur verið lágt og tekjur jafnvel í lægri kantinum. Eru landsbyggðarþingmenn ríkisstjórnarflokkanna sannfærðir um að þessi aðgerð sé það besta sem þeir geta gert fyrir þá aðila? Ég hef sagt að ef ríkið getur framkvæmt svona almennar niðurfellingar hlýtur það að hafa fjármuni til þess og geta ráðstafað þeim. Það er hvernig sem okkur greinir á um hér. Með því að greiða niður vaxtagjöldin, greiða niður skuldir okkar og spara vaxtagjöldin, leggja í auknar vaxtabætur og húsaleigubætur værum við að koma til móts við þann stóra hóp á leigumarkaðnum sem hefur orðið undir. Þá má líka velta því fyrir sér: Er sanngjarnt að hampa sérstaklega þeim sem tóku verðtryggð lán á kostnað annarra? Hvernig er það réttlætanlegt gagnvart komandi kynslóðum að nota ekki tækifærið og minnka byrðarnar á þeim? Hvernig er það réttlætanlegt að veita þeim sem skulda mest, þ.e. þeim sem eru öllu jöfnu efnaðastir, langstærstu aðstoðina? Hópurinn er ekki stór en hann fær mikla peninga. Ef það á að veita aðstoð í húsnæðismálum, hvernig er réttlætanlegt að hjálpa þeim sem búa í eigin húsnæði en ekki þeim sem leigja og hafa það verra? Árið 2007 héldum við að við værum bestu bankamenn í heimi. Fyrr á sama áratug ætluðu allir að græða á deCODE. Við trúðum því líka að fótanuddtækið væri algjör snilld. Staðan er auðvitað ekki góð, langt í frá. Við þurfum og ættum að draga djúpt andann og hugleiða vel áður en við höldum áfram með þessar aðgerðir, því að þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin færir okkur og landinu og þjóðinni heim sanninn um, þ.e. hvað liggur að baki þessu heimsmeti, er ekki það sem fólk átti von á, ekki þeir sem ég tala við og kusu jafnvel Framsóknarflokkinn, enda sýnir það sig í fylgiskönnunum að það er farið að hrynja allhressilega af þeim fylgið. Virðulegi forseti. Það kemur ekkert á óvart í sjálfu sér hver áhersla hægri stjórnarinnar er. Það á ekki á koma á óvart, en maður vildi trúa því að hugsunin væri góð þegar hér voru lagðar fram hugmyndir. En eins og ég sagði í andsvari við þingmann í gær eða fyrradag mátti maður segja sér það þegar kosningaloforðin voru sett fram á þennan hátt að það stóðst engan snúning, að sjálfsögðu átti maður ekki að búast við einhverju skynsamlegu í niðurstöðunni. En eins og ég sagði í gær munum við halda áfram að berjast á móti. Við munum sýna málefnalega stjórnarandstöðu með því að tjá skoðanir okkar, reyna að koma okkar sýn á málin til ríkisstjórnarflokkanna, því að það er eina tækið okkar til þess að reyna að fá einhverju breytt. Það gerðum við sem flokkar í minni hluta fyrir áramótin í tengslum við fjárlagafrumvarpið, ég minni þar m.a. á desemberuppbót til handa þeim sem minnst mega sín. Ég frábið mér að það sem við segjum hér sé talið málþóf og að það eigi ekki rétt á sér, eins og ítrekað hefur verið sagt í pontu af stjórnarmeirihlutanum, sumum að sjálfsögðu, ekki öllum. Ég tel að ríkisstjórnarflokkarnir og þingmenn þeirra eigi að hugsa vandlega í ljósi umsagna um þetta mál hvort þeir séu á réttri leið. Svo tel ég ekki vera. Forgangsröðunin er ekki rétt.

Herra forseti. Nú fer að líða að lokum umræðu um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Margt hefur verið sagt í þessum málum og mörg varnaðarorð komið fram gegn aðgerðunum sem þarna eru á ferðinni. Ég segi bara að mér finnst illa farið með almannafé. Þarna er ekkert réttlæti á ferð. Mér finnst einkenna bæði þessi frumvörp að ríkisstjórnin er að uppfylla digur kosningaloforð og leggur sig ekkert fram um að greina þá hópa sem þyrftu á aðstoð að halda eða að forgangsraða í þágu samfélagsins þeim gífurlegu fjármunum sem þarna eru á ferðinni. Ég held að margir geri sér ekki grein fyrir því hverju er verið að henda inn í framtíðina til barnanna okkar og barnabarna með þessum aðgerðum. Það er verið að mæta þessari kynslóð núna með skuldaleiðréttingu og því fólki sem í raun þarf ekkert á aðgerðunum að halda. Ég hef líka haft áhyggjur af því að enn eina ferðina er lágtekjufólk skilið eftir og enn eina ferðina er landsbyggðin úti í kuldanum. Við vitum vel að fasteignabólan náði ekki út á landsbyggðina. Við getum kannski verið ánægð með það eftir á að hyggja, en þegar verið er að ráðstafa hátt í 80 milljörðum af skattfé almennings til svona aðgerða sem meðal annars nýtast hundruðum fjölskyldna sem eiga samtals 44 milljarða hlýtur eitthvað að vera rangt gefið. Hver heilvita maður hlýtur að sjá það en áfram þjösnast menn við að uppfylla kosningaloforðin þó að útfærslan sé svo bjöguð og vitlaus að það er með ólíkindum. Hvað væri ekki hægt að gera fyrir alla þessa fjármuni ef við nýttum þá af skynsemi í þágu samfélagsins? Við gætum ávaxtað þetta fé með ýmsum hætti til að nýta það enn betur í þágu okkar sem þjóðar. Við gætum nýtt þetta fé að hluta til í ýmsa nýsköpun, rannsóknasjóði og menntun og uppbyggingu sem hefði margfeldisáhrif í för með sér.  Þá segja einhverjir: Já, en er þar ekki mesti fjöldinn? Eru ekki flestar fasteignirnar sem liggja þar undir? Jú, en er vandinn hjá öllum sem þarna eiga í hlut svo mikill að það eigi að ráðstafa öllu þessu fé með þessum hætti? Landsbyggðin hefur búið við forsendubrest í fjölda ára. Ég kem úr byggðarlagi þaðan sem fólk hefur einhverra hluta vegna þurft að flytja, úr því þorpi á höfuðborgarsvæðið, en það hefur byggt einbýlishús með tilheyrandi kostnaði og skuldbindingum, þarf að selja það og það þykir bara gott ef fólk fær 20–30% til baka af þeim kostnaði. Það hefur ekki mikið verið talað um þann forsendubrest eða hlaupið upp til handa og fóta til að mæta því fólki sem hefur þurft að fara frá húseignum á mörgum stöðum á landsbyggðinni þegar það þarf að skilja allan ævisparnaðinn eiginlega eftir í fasteignum sínum einhverra hluta vegna, hvort sem það er vegna þess að það þarf að sækja heilbrigðisþjónustu á höfuðborgarsvæðið eða vegna annarra hluta. Ég verð að vera gagnrýnin á þessa meðferð á almannafé. Mér finnst með ólíkindum hvernig forsætisráðherra hefur tjáð sig í þessari umræðu, það litla sem hefur heyrst í honum. Hann býsnast yfir því hvernig fyrri ríkisstjórn kom til móts við uppbyggingu eftir þetta ömurlega hrun og lætur að því liggja að hann hefði með stjórnkænsku sinni unnið miklu betur úr hlutunum. Það er skömm að því að heyra menn tala svona sem eiga að vita betur. Hann og við öll vitum að það var ekkert sjálfgefið í þeim efnum að koma okkur aftur á lappirnar. Það er voðalega gott að segja eftir á og vera með ýmsa speki um að þetta hefði verið hægt að gera svona og svona, en það er ekki víst að allir hefðu getað staðið í þeirri orrahríð sem þá stóð yfir. Eftir að hafa fengið samfélagið og ríkissjóð í því ástandi sem síðasta ríkisstjórn tók við ættu menn að þakka fyrri stjórnvöldum af auðmýkt fyrir að færa þeim það gott bú að það væri ansi útlátalítið að vinna úr því sem eftir er. Menn byrja ekki vel og ég hef áhyggjur af því að menn séu að kynda undir í næsta hrun, þessir sömu flokkar og stóðu að því að mál þróuðust á þann veg að hér fór allt til fjandans. Mér þætti meiri bragur að því að hæstv. forsætisráðherra reyndi að tala fyrir sínum eigin tillögum af einhverjum sannfæringarkrafti en vera ekki sífellt að hnýta í aðgerðir síðasta kjörtímabils og sjá ekkert jákvætt við þær. Mér finnst það lítilmannlegt og ekki bera vott um mikið sjálfstraust eða kjark. Ég vona að forsætisráðherra sem kemur í ræðu í lok umræðunnar sýni að hann sé leiðtogi þjóðarinnar og hífi sig upp fyrir svona tal gagnvart því fólki sem hverju sinni við aðstæður sem vonandi verða aldrei aftur, fordómalausar aðstæður, lagði sig allt fram um að vinna úr erfiðum aðstæðum. Þessar skuldaleiðréttingar eru ekki það sem við þurfum á að halda eins og þær eru útfærðar af hæstv. ríkisstjórn. Það hefði verið hægt að nýta þessa fjármuni af miklu meiri skynsemi. Ég held að almenningur sé að átta sig á því að með því að hafa greitt Framsóknarflokknum atkvæði sitt keyptu kjósendur köttinn í sekknum. Fólk trúir varla sínum eigin augum að svona eigi að fara með skattfé okkar allra, að það eigi að dæla því fyrst og fremst til þeirra sem hafa fulla burði til að standa undir skuldum sínum og koma um leið í veg fyrir að við getum farið út í fjölda verkefna sem vissulega þurfa á innspýtingu að halda eftir þessi erfiðu ár eftir hrunið þegar allir þurftu að herða sultarólina, hvort sem mönnum líkaði betur eða verr. Það var ekkert annað í boði. Ég get aldrei samþykkt svona útfærslu með almannafé. Ég tel þetta algjört bruðl, og menn munu í framtíðinni sjá mjög eftir því að hafa farið þessa leið. Það erum ekki bara við í stjórnarandstöðunni sem höfum varað við þessari útfærslu á skuldaleiðréttingu, skynsamir aðilar hafa talað á svipuðum nótum, jafnvel innan Framsóknarflokksins en fleiri hjá Sjálfstæðisflokknum. Ég veit ekki hvað það segir um flokkana en þannig er það. Menn eiga að hlusta á slíkar raddir. Við vitum vel að það er ekki auðvelt að vera í stjórnarflokki og hafa kjark til að segja að keisarinn sé í engum fötum. Það tel ég að hv. þingmenn Pétur Blöndal og Vilhjálmur Bjarnason hafi haft kjark til og eru þeir menn að meiri. Sagan mun dæma þessa aðgerð en þá verður féð farið fyrir lítið í vasa þeirra sem ekki þurfa á ríkisaðstoð að halda.

Virðulegi forseti. Við erum komin að lokum mikillar umræðu sem hefur oft og tíðum verið mjög málefnaleg, en í henni kristallast auðvitað talsverður ágreiningur milli manna og flokka. Nú kemur ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins fram með seinna mál sitt. Það er búið að afgreiða séreignarsparnaðinn og hér er skuldaleiðréttingin. Saman gera þessi tvö frumvörp ekki bara það sem mistókst síðastliðin fjögur ár, að leiðrétta skuldir heimila með almennum hætti og standa við það sem ýmsir hafa sagt vera óframkvæmanlegt, heldur fela þau einnig í sér efnahagsaðgerð sem skilar jákvæðum teiknum sem við höfum verið að leita eftir fyrir efnahagslífið til að fá hér fram jákvæða hvata. Við framsóknarmenn höfum sagt síðan 2009 að hluti af því að skila þessari leiðréttingu til fólksins í landinu sé nauðsynlegur vegna þess að heimilin eru undirstaða atvinnulífsins í landinu. Nú er staðan þannig að ef þetta gengur eftir í þinginu þá náum við þeim árangri. Efnahagsaðgerðin er jákvæð, hún hefur jákvæða hvata fyrir alla þætti efnahagslífsins. Þetta er aðgerð sem skilar jákvæðri niðurstöðu til samfélagsins alls. Ég vænti þess að niðurstaðan í atkvæðagreiðslu um þetta mál í þinginu verði góð, bæði í dag og svo aftur í lokaafgreiðslunni.

Herra forseti. Það hefði verið gagnlegt ef hæstv. ráðherrar hefðu tekið þátt í þessari umræðu með okkur og gert sig gildandi í sjálfri umræðunni, en ekki nú þegar meiningin er að henni ljúki, svo að við hefðum getað átt orðastað við þá og lagt fyrir þá spurningar. Ég þakka engu að síður hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að sýna lit í örstuttri ræðu sem nægði mér til þess að vilja spyrja hæstv. ráðherra. Hann tók sérstaklega fram að þetta væri ekki bara almenn leiðrétting heimilisskulda sem hefði, eins og þeir gjarnan orða það, fastir í fortíðinni, mistekist á síðasta kjörtímabili heldur væri þetta líka efnahagsaðgerð. Það er hárrétt, þetta er tilfærsla á svo miklum fjármunum í samfélaginu að þetta er mjög stór efnahagsaðgerð. Hún á sér nánast ekki hliðstæðu, það segja umsagnaraðilar. En þetta er ekki bara jákvæð efnahagsaðgerð. Það er ekki eins og það sé hægt að slá því föstu fyrir fram. Ég veit ekki á hverju menn grundvalla það að efnahagsáhrifin af þessu verði öll jákvæð, eins og mér fannst hæstv. ráðherra segja. Hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki lesið t.d. umsögn Seðlabanka Íslands og greiningu hans í heftinu Peningamál? Þar er varað við mörgum mjög alvarlegum neikvæðum áhrifum sem geta líka fylgt þessum aðgerðum, eins og verðbólguþrýstingi, hættu á þenslu, t.d. á fasteignamarkaði, og jafnvel bólumyndun og auknum viðskiptahalla. Seðlabankinn talar alveg skýrt í þeim efnum að hann reikni með því að þurfa að hækka vexti um 0,5–1% til að vinna gegn neikvæðum áhrifum aðgerðanna. Getur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar með komið, hafandi mikið með atvinnulífið að gera sem mun auðvitað fá á sig hærri vaxtakostnað rétt eins og heimilin og 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður skuli viðurkenna að þetta sé meiri háttar efnahagsaðgerð. Hér hafa menn ítrekað talað þessa aðgerð niður. Það er ágætt að nú undir lokin skuli hv. þingmaður viðurkenna það. Hann hefur farið mikinn gegn þessari tillögu enda ekki skrýtið, hann stóð gegn því að meira yrði gert fyrir heimilin, sem einn af forustumönnum fyrrverandi ríkisstjórnar, allt frá því að hann lýsti því yfir 2012 að ekki yrði meira gert fyrir heimilin í landinu. Já, ég þekki greiningu Seðlabankans. Ég þekki líka aðrar greiningar sem benda til þess að efnahagsáhrifin séu miklu jákvæðari en þau neikvæðu áhrif sem Seðlabankinn hefur ævinlega talað um, að þau séu ekki með þeim hætti sem Seðlabankinn lýsir. Ég tel mjög mikilvægt að menn taki þessar tvær aðgerðir saman, séreignarsparnaðarleiðina annars vegar og skuldaleiðréttinguna hins vegar, því að í heild sinni kemur út að þetta sé jákvæð efnahagsaðgerð sem muni skila miklu fyrir heimilin, muni hafa jákvæð áhrif á hagvöxt, minnka atvinnuleysi, hjálpa til við byggingariðnaðinn og annað í þeim dúr sem eru mjög jákvæð teikn. Það er líka rétt að margt mjög jákvætt er að gerast í samfélaginu. Við verðum því að fara varlega til þess að ekki verði þensla. Það er einfaldlega þannig að allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar miða að því að bæta hér efnahagsástandið og það gengur býsna vel.

Herra forseti. Vissulega hefur okkur miðað í rétta átt. Hér hefur verið samfelldur efnahagsbati frá því í lok árs 2010 þegar hagkerfið sneri úr samdrætti yfir í vöxt. Við eigum einhverja hlutdeild í honum, a.m.k. fleiri en núverandi hæstv. ríkisstjórn, mögulega. Það hefur líka verið bent á það af greiningaraðilum. Greiningardeildir bankanna eru sammála Seðlabankanum og fleiri aðilum um að slakinn svokallaður í þjóðarbúskapnum sé um það bil að vinnast upp. Þá verður mjög athyglisverð breyting, jákvæð í sjálfu sér en um leið þýðir hún að menn þurfa að vera á varðbergi við hagstjórn í landinu. Það er núverandi ríkisstjórn ekki. Það er meðal annars af þeim ástæðum sem menn gefa sér meiri verðbólgu, hærri stýrivexti og aukin viðskiptahalla strax á næsta ári. Menn gefa sér það almennt í greiningu á þessu ástandi og það er í umsögn Seðlabankans. Sporin hræða líka dálítið í þessum efnum. Á árunum 2003 og 2004 voru veikburða varnaðarorð mælt, m.a. af Seðlabankanum og nokkrum fleiri aðilum, sem var ekkert gert með. Menn vöruðu við því að hækka veðsetningarhlutfall fasteignalána. Menn vöruðu við því að lækka skatta á sama tíma og gríðarlegar stóriðjufjárfestingar dældust inn í hagkerfið. Menn gerðu ekkert með þessi varnaðarorð. Vitum við hv. þingmenn ekki hvernig það fór? Ég tel að það sé ekki hægt að afgreiða þetta mál eins auðveldlega og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gerir hér. Mér finnst menn mjög værukærir, svo að ég segi ekki kærulausir, gagnvart þeim varnaðarorðum sem núna eru uppi og gagnvart þeirri staðreynd að verulegir neikvæðir þjóðhagslegir frádráttarliðir munu rýra það jákvæða sem menn telja sig þó sjá við þessa aðgerð. Aukin verðbólga um 1–1,5% á árabili er fljót að éta upp það sem ætti helst að vera ávinningurinn, þ.e. minni skuldir heimilanna í landinu. Það er bara þannig. Og 0,5–1% vaxtastig í mörg missiri 

Virðulegi forseti. Ég býst við að sá sem hér stendur og hv. þingmaður verði seint sammála í þessu máli og reyndar mörgum öðrum þar sem ólík sýn liggur til grundvallar því hvað gera þurfi. Ég kom inn á það í fyrra andsvari að fráfarandi ríkisstjórn hefði ekki haft þessa sýn. Hún vildi ekki gera það sem við erum að gera og hefur talið þetta óframkvæmanlegt. Við sögðum alla tíð að þetta væri hægt. Við sýndum fram á það með þeim frumvörpum sem hér voru lögð fram og eru nú til umfjöllunar og komin til lokaafgreiðslu. Þetta er jákvæð efnahagsaðgerð. Teikn eru um að þetta skili miklu. Við getum þó verið sammála um það að ef hér verður of mikil þensla verði erfiðara að halda þeim frábæra árangri að vera með verðbólgu í 2,3% núna þriðja mánuðinn í röð sem ekki hefur gerst síðan árið 2002, ef ég man rétt. Það er býsna góður árangur. Ég held að við eigum að vera frekar bjartsýn og tala jákvætt til þjóðarinnar og um efnahagslífið um hvað geti gerst í staðinn fyrir að vera með stöðugt svartsýnisraus.

Virðulegur forseti. Ef mér skjátlast ekki hef ég 40 mínútur til umráða sem er ekki langur tími til að fara yfir þetta stóra og góða mál. Þó mun ég reyna að gera það á skemmri tíma því að öll viljum við ljúka þessu sem fyrst og sjá frumvarpið verða að lögum sem fyrst svo að hægt verði að vinna eftir þeim lögum sem allra fyrst. Öll, segi ég, og á við okkur sem höfum barist fyrir þessu nú í fimm ár. Ég ætla að byrja aðeins á örstuttri sögulegri upprifjun, hvers vegna og hvernig þetta kom allt til, til að setja hlutina í samhengi. Við fall íslensku bankanna urðu eignir þeirra verðlitlar, raunar mjög verðlitlar. Kröfur á hina föllnu banka voru seldar í upphafi á kannski 2% til 3% eða 5% af nafnvirði. Það er vegna þess að skuldir Íslendinga, heimila og fyrirtækja, í þessum bönkum, sem eru eignir bankanna, voru lítils metnar, taldar lítils virði, höfðu með öðrum orðum verið afskrifaðar að miklu leyti. Það átti meðal annars við um íslensk fasteignalán sem á þessum tíma voru talin undirmálslán í gjaldþrota landi, þannig var talað um Ísland og íslensku fasteignalánin í útlöndum. Í Bandaríkjunum voru fasteignalánasöfn sem skilgreind voru sem undirmálslán oft seld á kannski 10% af nafnvirði. Svigrúmið til að færa lánin niður var því mikið, svigrúmið til að nýta þá staðreynd að raunar var búið að afskrifa Ísland og skuldir íslenskra heimila að miklu leyti. Við framsóknarmenn börðumst fyrir því eins og við mögulega gátum að þetta svigrúm yrði nýtt. Við bentum á það, með ótal rökum, að nauðsynlegt væri að nýta þetta tækifæri í þágu heimilanna. Það var ekki gert. Bönkunum var skipt upp með hætti sem við töldum mjög óráðlegan og enn erum við að fást við afleiðingar þess hvernig að því var staðið. Engu að síður voru lánasöfnin, og þar með talið fasteignalánasöfn, færð yfir, á milli föllnu fjármálafyrirtækjanna og þeirra nýju, og svo að miklu leyti reyndar yfir í Íbúðalánasjóð, með verulegum afslætti, þ.e. það var búið að afskrifa töluverðan hluta af skuldum íslenskra heimila. Við töldum þá sjálfsagt að heimilin fengju, að minnsta kosti að hluta til, að njóta þessarar afskriftar og það mundi gera þau betur í stakk búin til að standa undir restinni í stað þess að fyrirtæki sem höfðu keypt kröfur á heimili í landinu með afslætti héldu áfram að rukka upp í topp 100%, láta heimilin borga 100% fyrir það sem hafði verið keypt á tugprósenta afslætti. Ekki var fallist á tillögur okkar, hvorki á þessu stigi né fyrr, en við héldum áfram að leita lausna. Svo sáu menn að í uppgjöri efnahagshrunsins, með skuldaskilum hinna föllnu fjármálafyrirtækja, gæfist enn eitt tækifærið til að leyfa heimilunum að njóta þess sem þau áttu í raun inni og bæta um leið stöðu almennings á Íslandi og snúa efnahagsþróun í landinu til betri vegar, komast út úr kreppunni vegna þess að ekkert land kemst út úr kreppu á meðan heimilin, grunnstoðir samfélagsins, eru föst í skuldafjötrum. Það liggur fyrir, og er reyndar ekki umdeilt lengur, sem einfaldar þessa umræðu, að það þarf að skapast töluvert svigrúm við afléttingu hafta þegar þessi föllnu fjármálafyrirtæki verða gerð upp. Meira að segja þingmenn stjórnarandstöðunnar eru nú farnir að ýta undir væntingarnar. Þingflokksformaður Samfylkingarinnar telur til dæmis ekki lengur að 300 milljarða svigrúm sé nóg, það muni þurfa að verða meira og sannast þá það sem við héldum fram að hvert sem svigrúmið yrði á endanum mundi leiðrétting á skuldum heimilanna rúmast vel innan þeirra marka. Nú er hins vegar enn beðið eftir því að kröfuhafar hinna föllnu fjármálafyrirtækja leggi fram, eða fulltrúar þeirra, tillögur að nauðasamningum sem veita þetta svigrúm og gera mönnum þar með kleift að aflétta höftum. En við látum það ekki stoppa okkur. Það er auðvelt í millitíðinni - vissulega með ríkið sem millilið - að hlutast til um það að þessi föllnu fjármálafyrirtæki leggi sitt af mörkun þó að þau hafi verið skattfrjáls allt síðasta kjörtímabil. Það þýðir jú að svigrúmið, þegar þar að kemur, þarf kannski að vera örlítið minna. Með öðrum orðum þá er sá skattur sem nú er lagður á fyrirtæki í slitameðferð, slitabúin, er liður í svigrúminu vegna þess að hann hleypir lofti úr hinni uppblásnu loftbólu sveitabúanna og því ekki úr vegi, raunar mjög við hæfi og viðeigandi, að ræða þetta í sömu andrá. Nú heyrir maður reyndar oft það viðhorf hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þeir skattar sem ekki eru lagðir á, allar hugmyndir sem einhver hefur einhvern tíma fengið um skattlagningu sem ekki eru nýttar, feli í sér gjöf ríkisins eða almennings til þess sem hefði verið hægt að skattleggja. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér hvað það segi um þá ákvörðun síðustu ríkisstjórnar að sleppa slitabúunum algerlega við skattlagningu. Þýðir það að síðasta ríkisstjórn hafi gefið slitabúum bankanna, kröfuhöfunum, 150 milljarða á kjörtímabilinu? Ef menn ætla að líta svo á að skattar sem hægt er að leggja á en ekki eru lagðir á séu gjöf þá gerðu menn það. En í öllu falli sjáum við að með þessari skattlagningu eru þær aðgerðir sem hér eru til umræðu að fullu fjármagnaðar og þetta er fjármagn sem hefði hvort eð er þurft að hleypa út úr loftbólunni, minnkar vandann stig af stigi, færir okkur nær því að aflétta höftum og gerir slitabúunum, hinum föllnu fjármálafyrirtækjum, kleift að taka þátt í uppbyggingu samfélagsins og bæta að einhverju leyti fyrir það tjón sem framganga fjármálafyrirtækjanna fyrir hrun olli. Það urðu margir fyrir tjóni vegna framgöngu þessara fjármálafyrirtækja, ekki hvað síst þeir sem voru með verðtryggð fasteignalán. Það sem er alveg sérstaklega sláandi við tjón þess fólks er að fyrirtækin sem höfðu veitt lánið höfðu með framferði sínu áhrif á upphæð lánsins með því að ýta undir verðbólgu og með falli fjármálafyrirtækjanna og hruni gjaldmiðilsins hækkuðu auðvitað lánin. Þeir sem urðu til þess að skaðinn varð geta nú tekið þátt í að bæta fyrir hann. Það má með öðrum orðum segja sem svo að íslensk heimili eigi kröfu á þessi föllnu fjármálafyrirtæki og þá kröfu eiga heimilin að fá að innheimta nú við skuldaskil þeirra. Víða erlendis og raunar í löndum allt í kringum okkur, bæði í Norður-Ameríku og Evrópu, hafa sérstakar sektir, gríðarlega háar sektir, verið lagðar á fjármálafyrirtæki vegna þess hvernig þau stóðu að málum í aðdraganda hinnar alþjóðlegu fjármálakrísu. Hér var ekkert slíkt gert. Raunar var, eins og komið hefur fram, farið á svig við nýsett neyðarlög til að reyna að friðmælast við kröfuhafa bankanna í upphafi. En nú, þegar kemur að því að ljúka þessu uppgjöri, gefst tækifæri til að ná fram réttlæti fyrir gríðarlega stóran hóp í samfélaginu sem hefur legið óbættur hjá garði í fimm ár. Þá er undarlegt, svo ekki sé meira sagt, að heyra menn leyfa sér það, menn sem voru hér við stjórnvölinn í fjögur ár, menn sem jafnvel tóku að sér að leiða ríkisstjórn tímabundið gegn loforði um að ráðast í aðgerðir sambærilegar þeim sem nú er verið að ráðast í og sviku það, að slíkt fólk skuli leyfa sér að koma hér upp nú og gagnrýna þessar aðgerðir á þeim forsendum að ekki sé verið að gera eitthvað fyrir aðra hópa. Jú, það þarf að passa upp á alla hópa í samfélaginu og það hefur þessi ríkisstjórn leitast við að gera. Framlög til félagsmála eru meiri en þau hafa nokkurn tíma verið og búið að afnema þær skerðingar sem síðasta ríkisstjórn kom á hjá eldri borgurum og öryrkjum. Það er búið að auka framlög til heilbrigðisþjónustu. Með nýjum tillögum að bættu húsnæðiskerfi er verið að koma til móts við leigjendur, bæta stöðu þeirra til mikilla muna, og húsnæðissamvinnufélög. En þegar á að koma að því, loksins eftir fimm ár, að koma til móts við fólk sem á þessar réttmætu kröfur en hefur verið vanrækt allan þann tíma þá leyfa menn sér að ráðast gegn því fólki og þeirri réttlátu kröfu sem það á á þeim forsendum að það eigi ekkert skilið ef það getur haldið áfram að borga. Ef það getur verið í tvöfaldri vinnu og skrapað saman til að eiga fyrir afborgunum þá sé ekki réttlætanlegt að gera neitt fyrir fólk. Eingöngu þeir sem komast í þrot eigi rétt á stuðningi. Þetta eru mjög hættuleg skilaboð og afleiðingarnar af þessum skilaboðum sáum við á síðasta kjörtímabili. Þessir neikvæðu hvatar, þegar eingöngu er komið til móts við þá sem komast í þrot og fólki er refsað fyrir að reyna að standa í skilum. Það er ekki hægt að reikna í krónum og aurum, í milljörðum eða tugum milljarða, hver sá skaði var en hann var gríðarlega mikill og átti stóran þátt í að viðhalda þeirri stöðnun sem hér ríkti. Með þessum tillögum og á mörgum öðrum sviðum er verið að innleiða jákvæða hvata og áhrifin af því sjáum við nú þegar. Við sjáum hagvöxt rjúka upp þegar síðasta haust með nýrri stefnu, jákvæðum hvötum. Við sjáum fjárfestingu vera að fara af stað. Við sjáum verðbólgu allt í einu vera komna niður í rúm 2%, undir viðmiðunarmörkum Seðlabankans, í annað skiptið frá upphafi og í fyrsta skipti sem hún helst stöðug í nokkra mánuði. Og við sjáum að atvinnuleysi heldur áfram að minnka. Og með þessari aðgerð getum við haldið uppbyggingunni áfram. Heimilin geta orðið betri og virkari þátttakendur í uppbyggingu íslensks efnahagslífs og íslensks samfélags. Erlendir hagfræðingar, nóbelsverðlaunahagfræðingar, hafa mikið skrifað um það, eftir að fjármálakrísan hófst, að ef menn gleymi að huga að grunnstoð samfélagsins, heimilunum og skuldum þeirra, þá gleymi þeir öllu hinu. Ef heimilin eru ekki í stakk búin til að vera virkir þátttakendur í efnahagslífinu þá virkar ekkert annað. Þess vegna er þetta ekki aðeins réttlætisaðgerð, þetta er líka mikilvæg efnahagsleg aðgerð. Og hverjum nýtist aðgerðin? Jú, hún nýtist þorra heimila á Íslandi. Þegar saman koma þessar tvær leiðir, sem haldast í hendur, þá er ljóst að fólk getur á nokkrum árum leiðrétt lán sín sem nemur öllu sem hægt er að kalla ófyrirséða verðbólgu sem varð vegna efnahagshrunsins, þ.e. þeirri verðbólgu sem hægt er að segja að fjármálafyrirtækin, lánveitendurnir, hafi valdið með framferði sínu; með þessum leiðréttingum nú er hægt að ná því öllu til baka. Hvernig er dreifingin á þessum aðgerðum? Jú, megnið af því fjármagni sem í þetta fer nýtist millitekjufólki og fólki með lægri millitekjur, langmest. Hvernig er það í samanburði við fyrri aðgerðir? 110%-leiðin og aðgerðir sem ráðist var í á sama tíma kostuðu um 45 milljarða kr. Næstum því helmingurinn af því, helmingurinn af þeim 45 milljörðum, fór til 1% íslenskra heimila; 1% heimilanna fékk helminginn, eða því sem næst, af þessari leiðréttingu eða lækkun lána. Í þessu 1% fékk hvert heimili að meðaltali 26 millj. kr. í niðurfærslu. Það voru dæmi um heimili sem fengu yfir 100 millj. kr. í niðurfærslu á lánum sínum og fólkið sem stóð fyrir þessu leyfir sér að koma hingað upp í dag og undanfarna daga og mæta í fjölmiðla og reyna með útúrsnúningum og hreinum rangfærslum að halda því fram að sú aðgerð sem hér er verið að kynna feli í sér misrétti, að það sé verið að verðlauna þá efnameiri. Fyrir slíkum fráleitum fullyrðingum er engin innstæða. Langmest af því sem í þetta fer fer til fólks með millitekjur og lægri millitekjur. Svo segja menn: Jafnvel þó að þeir klári þetta kemur þá ekki bara verðbólgan aftur og étur þetta allt upp? Þetta er tengt við þá umræðu að allt geti farið á versta veg ef lán heimilanna verða leiðrétt. Mér hefur alltaf þótt það afskaplega undarlegt viðhorf að það þurfi að halda heimilunum í skuldafangelsi, ekki hleypa þeim út, vegna þess að þá fara menn bara að eyða peningum og þá komi aftur verðbólga og allt fari í vitleysu. Til að halda stöðugleikanum þurfi með öðrum orðum að halda heimilunum í fangelsi. Þetta er stefna sem gengur ekki upp þegar það er hlutverk stjórnmálamanna að vinna fyrir heimilin. Talandi um fullyrðingar um að verðbólgan éti þetta upp, það er ekki rétt vegna þess að leiðréttingin er verðtryggð á meðan menn eru með verðtryggt fyrirkomulag. Þetta er ágætisáminning um mikilvægi þess að við vinnum okkur út úr því og ég fagna því sem mér finnst ég hafa skynjað sem er aukinn stuðningur í stjórnarandstöðunni við þá vinnu. En ef verðbólga fer aftur af stað, sem við vonum að sjálfsögðu að verði ekki og gerum ráð fyrir að verði takmörkuð á meðan þessi ríkisstjórn situr, en ef það gerist þá er þeim mun mikilvægara að vera búin að leiðrétta lánin vegna þess að ella mundi leiðréttingarhlutinn hækka líka með aukinni verðbólgu. Það breytir ekki því að við viljum að sjálfsögðu koma okkur út úr þessu óheilbrigða kerfi, kerfi sem skiptir ekki áhættunni, sem óneitanlega er alltaf fyrir hendi, milli lánveitenda og lántaka. En það er ekki annað að heyra á gagnrýnendum þessarar tillögu en að þeir telji slíkt kerfi bara eðlilegt, að eignir séu tryggðar upp í topp, sama hvað á gengur, eignir megi ekki rýrna, en sá sem skuldar, heimilin í landinu, venjulegt fólk með millitekjur eða lægri millitekjur, eigi að bera kostnaðinn af því að tryggja eignirnar. Þegar tekin var ákvörðun um að verja innstæður í bönkunum við efnahagshrunið, verja eignirnar, þá komu menn ekki og sögðu: En hvað með alla hina hópana? Nú, þegar á að koma til móts við þá sem skulda, þá mæta menn og segja: Það má ekki gera neitt fyrir þennan hóp án þess að huga að hinum hópunum. Þeir sem töldu ekkert eðlilegra en að verja innstæðurnar telja ofrausn að koma til móts við þá sem skulda, en skuldir, eins og menn þekkja í nútímafjármálakerfi, eru hin hliðin á eignunum. Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni og tilhlökkunarefni að sjá þetta nú loks verða að veruleika, að sjá að það reyndist rétt, sem við héldum fram, að það kostaði enga 200 milljarða eða 250 milljarða eða 300, eða hvað menn voru komnir upp í, að færa niður lán heimilanna. Okkur var iðulega legið á hálsi fyrir að ráðast í aðgerðir sem mundu kosta 200 eða 250 milljarða. Nei, það var ekki það dýrt og af þeim ástæðum sem við bentum á, menn gleymdu nefnilega alltaf að líta á jöfnuna alla. Menn gleymdu því líka að það kostar að gera ekki neitt. Það kostar að skilja heimilin eftir í skuldafangelsi. Nú þegar við stígum þetta skref til að losa íslensk heimili úr fjötrum og fögnum því um leið að árangur er að nást á alla helstu mælikvarða hagþróunar þá hljótum við að vilja að þetta hafi það yfirbragð að við ætlum að vinna hlutina saman, halda áfram að vinna landið út úr efnahagsþvingunum í sameiningu. Menn hljóta að segja þetta gott af tilraunum til að ala á tortryggni, ala á tilfinningunni um að einn sé að fá meira en annar og sameinast um að vinna fyrir alla. Nú er verið að gera þetta til að koma til móts við mjög stóran vanræktan hóp. Við munum halda áfram að vinna fyrir aðra hópa í samfélaginu, leigjendur, sjúklinga, alla hópa samfélagsins, og vonumst til þess að stjórnarandstaðan sé reiðubúin að fara í þá vinnu með okkur í stað þess að reka stefnu sem gengur út á það að ef hætta sé á að einhver fái meira en hann nauðsynlega þarf til að lifa af þá sé betra að allir svelti. Á slíkri stefnu er ekki hægt að byggja upp framsækið samfélag. Innleiðum jákvæða hvata byggða á réttlæti. Komum loks til móts við þá sem hafa verið vanræktir. Gætum hagsmuna allra hópa samfélagsins og viðurkennum að hér sé verið að klára mál sem hefði átt að klára fyrir fimm árum, það sé verið að klára uppgjör efnahagshrunsins og marka upphafið að uppbyggingarstarfi til langrar framtíðar, uppbyggingarstarfi sem öll íslensk heimili geta tekið þátt í. Það að heimilin séu þátttakendur í uppbyggingunni er forsenda árangurs. Þetta eru mikil tímamót, virðulegur forseti. Það er ástæða er til að gleðjast og vera bjartsýnn á framtíð landsins.

Virðulegi forseti. Tímamót, já. Fráfarandi ríkisstjórn leiðrétti skuldir heimilanna eftir efnum. Hún gaf ekki út tékka inn í framtíðina, inn í algera óvissu um hvað skilaði sér af sköttum til ríkissjóðs til að fjármagna þær aðgerðir. Það sem menn ætla að samþykkja hér er ófjármagnað, við skulum muna það. Það kemur meira að segja fram, það eru fyrirvarar um það í sjálfu frumvarpinu, en ég ætla ekki að ræða það hér. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra skýrrar spurningar í von um að fá skýr svör. Ástæðan fyrir því að við stöndum hér og ástæðan fyrir því að menn ætla að leysa vanda ákveðinna heimila er sú að við erum með gjaldmiðil sem kallar á það að við verðtryggjum hann með þeim hætti sem við þekkjum og þeim afleiðingum sem við þekkjum fyrir íslensk heimili og lán þeirra. Þegar menn gefa út þennan óútfyllta tékka er með engu gerð tilraun til að setja tappa í baðkarið og koma í veg fyrir lekann, því lekinn mun halda áfram. Það kemur skýrt fram hjá Seðlabankanum að bara þessar aðgerðir munu hækka lán heimilanna um 22 milljarða. Ég vil fá skýr svör hæstv. forsætisráðherra við eftirfarandi: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í peningamálum? Með hvaða hætti á að koma í veg fyrir það að þessi saga endurtaki sig? Það er algerlega ljóst að sá forsendubrestur, sem menn eiga reyndar eftir að skilgreina en hafa gert í skýrslu upp á 4,8%, mun verða aftur, þetta mun allt gerast aftur. Hann hefur gerst áður nokkrum sinnum, oft í gegnum tíðina og þetta mun gerast aftur og aftur meðan við búum við óbreytt ástand. Hvernig ætla menn að koma í veg fyrir áframhaldandi leka og peningastefnu? Það er stóra spurningin.

Virðulegi forseti. Peningar, hvaða nafni sem þeir nefnast, eru bara mælikvarði, leið til að mæla undirliggjandi efnahag. Og hvað ætlum við að gera í peningastefnunni? Við ætlum að halda áfram að gera það sama og við höfum verið að gera, að bæta undirliggjandi efnahag. Þar með sýnir mælikvarðinn betri niðurstöðu. Það er nefnilega ekki hægt að breyta efnahagslífinu bara með því að breyta mælikvarðanum. Og sem betur fer sjáum við að það sem við höfum verið að gera er að virka. Eins og ég gat um áðan er verðbólga nú í annað skiptið komin undir viðmiðunarmörk Seðlabankans og í fyrsta skipti frá því að viðmiðunarmörkin voru tekin upp hefur hún haldist þar í nokkra mánuði. Hagvöxtur er samt verulegur og meiri en hann hefur verið í mörg ár á Íslandi. Kaupmáttur er fyrir vikið að aukast. Líklega munum við horfa fram á mestu kaupmáttaraukningu með íslenska krónu í tíu ár, reyndar mestu kaupmáttaraukningu í Evrópu. Um leið sjáum við að atvinnuleysi heldur áfram að minnka á Íslandi. Á sama tíma takast margar Evrópuþjóðir á við hreint vonlausa stöðu í hinni svokölluðu evrukrísu þar sem sífellt vaxandi atvinnuleysi - líklega það mesta sem það hefur nokkurn tímann verið frá upptöku evrunnar - helst í hendur við efnahagslega stöðnun og jafnvel í sumum tilvikum verðbólgu. Þannig að svarið við spurningu hv. þingmanns um hvað við ætlum að gera í peningastefnunni er: Við ætlum að gera meira af því sama og halda áfram að ná árangri.

Virðulegi forseti. Er hæstv. forsætisráðherra að gera grín að okkur? Við erum að fara að samþykkja aðgerðir sem eiga að kosta tugi milljarða kr. í gegnum ríkissjóð og það á bara að halda áfram með það sama í peningastefnunni. Veit hæstv. forsætisráðherra þegar hann talar um að gera það sama að við erum á bak við gjaldeyrishöft? Er það það sem hann er að tala um, að halda áfram að næra þau og rækta? Það er einfaldlega þannig að allir sem hafa komið að þessum málum segja okkur það skýrt að ekki verður við núverandi aðstæður unað. Við núverandi aðstæður og óbreytta peningastefnu verða gjaldeyrishöftin ekki afnumin. Hæstv. forsætisráðherra er að senda þessi skilaboð inn í framtíðina: Við ætlum að láta ykkur fá ófjármagnaðan 80 milljarða kr. reikning og við ætlum ekki að breyta neinu í peningastefnunni.  
             Ég er andsnúin þessari stefnu og ég vona að hæstv. forsætisráðherra ætli að bjóða okkur upp á eitthvað betra en þetta til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég vona að við sjáum aftur og aftur meira af 3,7% hagvexti og ég vona að við sjáum aftur og aftur ekki nema rúmlega 2% verðbólgu eða jafnvel minna. Ég vona að við sjáum aftur og aftur lækkandi atvinnuleysi og 4 þúsund ný störf á einu ári.  Gjaldeyrishöft eru ekki einsdæmi hér á Íslandi. Evrulandið Kýpur er í gjaldeyrishöftum sem eru miklu harðari en hér og þó voru þar innstæður í bönkum gerðar upptækar að stórum hluta og landið eftir það skilið eftir í höftum sem menn vita ekki hvernig þeir eiga að komast út úr. Að halda því fram að þessi ríkisstjórn sé að rækta og næra höftin er svolítið hæpið í ljósi þess að svigrúmið er þegar byrjað að myndast með skattlagningu slitabúanna, 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að koma í ræðu þó svo að í henni væri ærinn slatti af dylgjum og býsna óhefðbundnum ummælum af landsföður að vera, fyrir utan þetta venjulega sem við þekkjum, að menn hafi unnið gegn hagsmunum þjóðarinnar og gengið erinda erlendra kröfuhafa, við erum orðin svo vön þeim söng. Mér þykir athyglisvert að hann bætti í og sagði að hér í landinu væru stjórnmálamenn sem vildu svelta menn og að hér í landinu væru stjórnmálamenn sem vildu hafa heimilin í skuldafangelsi. Þetta var sagt úr þessum ræðustóli af hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar. Ég ætla að láta nægja í þessari umferð tvær spurningar til hæstv. forsætisráðherra. Sú fyrri er: Hefur hæstv. forsætisráðherra aldrei haft fyrir því að lesa t.d. skýrsluna um endurreisn viðskiptabankanna sem lögð var fram á Alþingi í mars 2011? Hefur hæstv. forsætisráðherra aldrei haft fyrir því að ræða við neinn af þeim sérfræðingum, þ.e. bankamenn, lögmenn og ráðgjafa innlenda eða erlenda, sem komu fyrir hönd Fjármálaeftirlitsins og íslenska ríkisins að þeirri óhemju flóknu og vandasömu aðgerð sem uppgjörið milli gömlu og nýju bankanna var og samningar þar um? Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja þessarar spurningar því að hæstv. forsætisráðherra talar af fullkominni fáfræði um það sem þarna var undir og það sem þarna gerðist, heldur fram staðleysum um þetta mál trekk í trekk. Í öðru lagi: Hefur hæstv. forsætisráðherra ekki áttað sig á því að skattstofninn sem hann talar um að fyrri ríkisstjórn hafi vanrækt og ekki hirt um að leggja á, þ.e. þrotabúin sem skattandlag, var ekki til sem slíkur á árinu 2009, 2010 og 2011? Það er í raun fyrst á árinu 2012, 

Virðulegi forseti. Ég kannast vel við þá skýrslu sem hv. þingmaður veifaði. Það kemur einmitt fram í þeirri skýrslu að menn hafi ráðist í það að friðmælast við kröfuhafana, talið mikilvægt að koma til móts við þá, þeir mættu ekki vera of pirraðir. Svo hafa þessi mál skýrst betur upp á síðkastið með birtingu gagna og skjala sem tengdust þessari vinnu. Ég geri ekki lítið úr því að auðvitað var vandasamt og flókið verk að skilja að bankana og stofna nýjan banka. Það voru mjög skiptar skoðanir um hvaða leið ætti að fara, hvaða pólitísku stefnu ætti að fylgja og hvaða megindrættir ættu þar að ráða för. Við framsóknarmenn tjáðum okkur mikið um það og bentum á ágallana á því sem verið var að gera. Einn slíkur ágalli var að færa myntkörfulánin yfir í nýju bankana, þar með talið yfir í ríkisbankann, áður en í ljós kæmi hvort þau væru lögmæt. Við vöruðum við því. Það var ekki hlustað á það. Fyrrverandi viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, taldi að það hefði kostað ríkið 100 milljarða. Ég veit ekki hvort það er rétt. Hvað varðar hins vegar að þessi slitabú hafi ekki verið til sem skattstofn þá geri ég ekkert lítið úr því heldur að það tók mjög langan tíma að skipta þessum fyrirtækjum upp. Við kvörtuðum oft undan því hversu langan tíma það tæki og hvað það virtist ganga erfiðlega. Auðvitað er ekki hægt að leggja á skatt ef menn geta ekki reiknað hann, en menn verða þá að vinna vel og skipulega að hlutunum og gera það á sem skemmstum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að viðurkenna að það sem hann sagði hér áðan um að fyrri ríkisstjórn hefði orðið af 150 milljörðum með því að hefjast ekki handa um að skattleggja búin strax 2009 eða 2010, sem hefði væntanlega þurft til þess, var brandari og ekki illa meint. Það voru sem sagt ekki innstæður fyrir því, það var ekki hægt. Það er hárrétt. Herra forseti. Ég mun hér á eftir í stuttri ræðu, eins stuttri ræðu og ég get með tilliti til aðstæðna, fara aðeins yfir þetta með samningana og uppgjörið milli gömlu og nýju bankanna vegna þess að það verður að gera. Það er ekki hægt að skilja umræðuna á þingi eftir í þingtíðindunum þegar svona hlutum hefur verið haldið fram gegn staðreyndum mála án þess að bera hönd fyrir höfuð sannleikans, þar á meðal að láta ekki hæstv. forsætisráðherra komast upp með það að eigna pólitískum andstæðingum sínum þeim til álitshnekkis að hans mati hluti sem voru ekki á þeirra valdi heldur voru á verksviði Fjármálaeftirlitsins, þar sem Fjármálaeftirlitið fór með völdin, þar sem Fjármálaeftirlitið tók ákvarðanirnar, þar sem 

Virðulegi forseti. Það hvernig staðið var að stofnun nýju bankanna var iðulega til umræðu á þessum vettvangi og í stjórnmálum almennt á þessum tíma. Menn tókust á um hvaða meginleið ætti að fylgja. Það er ekki hægt að skella þessu öllu á Fjármálaeftirlitið og segja: Síðasta ríkisstjórn kom ekkert að þessum málum. Hvað varðar hins vegar mikilvægi þess að geta reiknað skatta þá er það alveg rétt. Við sáum það á tilraunum síðustu ríkisstjórnar til að reikna veiðigjöld með formúlu sem gekk ekki upp. Með því er ekki sagt að menn eigi bara að gefast upp. Ef til staðar er réttmæt þörf fyrir skattgreiðslur þá geta menn ekki látið það stoppa sig að það sé of flókið að reikna, þá verða menn bara að klára að vinna það dæmi. Í þessu tilviki, eins og ég gat um, tók það mjög langan tíma. En ég skal ekkert halda áfram að velta hv. þingmanni upp úr því. Ég er ekki að fullyrða að hann hafi gefið slitabúunum 150 milljarða. 

Virðulegi forseti. Á sumarþingi 2013 var frumvarp nokkurt gert að lögum en frumvarp þetta var nefnt Hagstofufrumvarpið. Frumvarpið var umdeilt og réttilega, enda heimilaði það mjög víðtæka söfnun og úrvinnslu á persónugögnum um alla landsmenn án þeirra samþykkis. Þrátt fyrir að vera óumdeilanlega í trássi við friðhelgi einkalífsins sem þó er skilgreind sem mannréttindi, bæði í stjórnarskrá og samkvæmt alþjóðasáttmálum, var frumvarpið réttlætt á þeim forsendum að það væri nauðsynlegt vegna ríkra almannahagsmuna. Þeir ríku almannahagsmunir áttu að vera einmitt þær skuldaniðurfellingar sem hér eru til umræðu. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra er þessi: Hvaða þátt hefur sú gagnasöfnun átt í að gera þessar aðgerðir mögulegar?

Virðulegur forseti. Eins og ég og fleiri fórum yfir á sínum tíma erum við ekki allir sammála um að þetta hafi falið í sér brot á friðhelgi einkalífsins, þvert á móti. Þarna er passað mjög vel upp á allar persónuupplýsingar og unnið með dulkóðuð gögn. Hins vegar kom líka fram í umræðum um þetta mál að það væri fyrst og fremst mikilvægt fyrir Hagstofuna að geta metið árangurinn af þessum aðgerðum, hvernig þær skiluðu sér, þannig að mikilvægi þessa svokallaða Hagstofufrumvarps mun þá birtast í framhaldinu þegar menn fara að innleiða þetta og fylgjast með því að innleiðingin sé eins og til er ætlast.

Virðulegi forseti. Miðað við skjáskot sem ég hef séð af vefsíðunni sem umsækjendur þurfa að fara á til að skrá sig og sækja um umræddar skuldaniðurfellingar þurfa umsækjendur réttilega að veita samþykki fyrir því að veita mjög víðtæka heimild til upplýsingasöfnunar sem heimilar yfirvöldum að skoða öll fjárhagsmál þeirra, sem er gott og vel þegar umsækjandi samþykkir það, með upplýstu samþykki. Ég velti fyrir mér hvers vegna hæstv. forsætisráðherra telur nauðsyn að skoða gögn annarra en umsækjenda sjálfra til að meta áhrif þessara aðgerða gagnvart umsækjendum.

Virðulegur forseti. Ég skildi satt best að segja ekki alveg spurninguna en ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að tala um gögn tengdra aðila vegna þess að hér eru heimilin notuð sem viðmiðun og þá litið til hjóna. Ég veit ekki hvað annað hv. þingmaður getur verið að tala um.

Herra forseti. Eins og ég sagði í andsvari áðan skal ég reyna að hafa ræðu mína eins stutta og mér er mögulegt vegna aðstæðna, en ég ætla þó ekki að biðja nokkurn mann afsökunar á því að nota einhvern smáræðutíma í þetta stóra mál og líka í tilefni af þeim tímamótum að hæstv. forsætisráðherra hefur nú loksins tekið þátt í umræðunni. Ég ætla fyrst að segja örfá orð um 110%-leiðina því að það var verið að nota hana sem einhvern samanburð við þessa aðgerð. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. forsætisráðherra fái sér vatn í glas. Þar er verið að bera saman ekki bara epli og appelsínu, það er verið að bera saman algerlega ósambærilega hluti sem voru hugsaðir á allt öðrum grunni og mörkuðust af allt öðrum aðstæðum. 110%-leiðin verður til eftir langar og strangar viðræður stjórnvalda og fjármálakerfisins um ráðstafanir til að reyna að taka á því sem talinn var vera hættulegasti og alvarlegasti vandi gagnvart heimilunum og fjármálakerfinu á þeim tíma, og reyndar var verið að vinna með bæði fyrirtæki og heimili samtímis á þeim tíma. Þá var staðreyndin einfaldlega sú að hluti heimilanna og fyrirtækjanna voru yfirskuldsett og það lá ljóst fyrir að þau mundu aldrei ráða við þær skuldir. Það var gríðarlega mikilvægt fyrir hagkerfið að takast fljótt og vel á við þetta og færa niður skuldir sem ljóst mátti vera að mundu aldrei greiðast. Sporin hræddu frá þeim löndum sem höfðu áður lent í fjármálaáfalli og höfðu skotið því á frest að fara í þessi mál og gefa þau upp. Japan er stærsta dæmið þar um og hinn glataði áratugur þeirra vegna þess að þeir færðu ekki niður og afskrifuðu ekki skuldir eftir efnahagsáföll og bólu hjá sér heldur lengdu í lánum, geymdu þau og hafa gert síðan í stórum stíl, vissulega á mjög lágum vöxtum sem eru þar í landi. Það eru allir sammála um að þetta hefur hamlað mjög því að Japan næði aftur fyrri þrótti sínum sem hagkerfi. Þessi vandi blasti við Íslendingum. Það var augljóst mál að það var gríðarlega mikilvægt að losa bæði heimili og fyrirtæki út úr því skuldafangelsi sem bullandi yfirveðsetning var. Þetta réðist líka af öðru sem var það að bankar og lífeyrissjóðir tóku náttúrlega ekki í mál að vera þátttakendur í aðgerðum þar sem sannanlega innheimtanlegar eignir þeirra og þar sem góð veð væru til staðar væru færðar niður. Þar segja þeir ósköp einfaldlega: Við getum það ekki, við megum það ekki. Lífeyrissjóðirnir segja: Þetta eru eignir sjóðfélaga okkar og það væri stjórnarskrárbrot ef við færum að færa þær niður. Og bankarnir segja: Við verðum að vinna samkvæmt bestu viðskiptaháttum sem þekkjast í fjármálastofnunum og fjármálageiranum, við erum bundnir af því, en við getum réttlætt að afskrifa skuldir þar sem veðin duga ekki lengur og/eða eigna- og tekjustaða viðkomandi er slík að það er ólíklegt að þessi lán innheimtist nokkurn tíma og það á bæði við um fyrirtæki og heimili. Þannig fæðist 110%-leiðin gagnvart heimilunum sem raunar var 100% leið vegna þess að nafngiftin tekur mið af því að það var fasteignamat ársins eða markaðsvirði í árslok 2010 sem réði sem viðmiðun en í reynd vissu allir að 10% hærra fasteignamat var á leiðinni eftir áramótin, þannig að það snerist um að færa þessar yfirveðsettu eignir niður að nokkurn veginn verðmæti veðsins, íbúðarinnar eða því sem fyrirtækið stóð fyrir. Beina brautin fyrir fyrirtæki, sem fleiri þúsund lítil og meðalstór fyrirtæki fóru svo í gegnum eða fengu skoðun samkvæmt, skiptir líka gríðarlega miklu máli fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs. Tvennt var auðvitað algerlega óumflýjanlegt til að Ísland kæmist af stað í einhvern efnahagsbata og verður aldrei of oft á það minnt. Í fyrsta lagi, og kemur að því sem ég ætla að ræða aðeins á eftir: Það hefði engin efnahagsleg endurreisn hafist á Íslandi fyrr en hér var komið starfhæft bankakerfi. Það var eitt brýnasta viðfangsefni stjórnvalda á árinu 2009 að koma sem fyrst í gang starfhæfu og fjármögnuðu bankakerfi þannig að það gæti svo farið að vinna úr málefnum viðskiptavina sinna, skuldugum fyrirtækjum og heimilum. Það tókst og þess vegna var hægt á árinu 2010 að undirbúa og fara af stað með víðtækar aðgerðir til að takast á við skuldavanda fjármálakerfisins og það var meðal annars gert með þessu. Af hverju afskrifuðust háar fjárhæðir í sumum tilvikum í 110%-leiðinni? Það var vegna þess að það var til fólk sem var með mikla yfirveðsetningu og átti svo litlar eignir eða hafði svo lágar tekjur að það féll inn fyrir mörk aðgerðarinnar. Þá sögðu bankar, þá sögðu lífeyrissjóðir: Já, þetta eru augljóslega lán, þetta eru augljóslega skuldir sem munu sennilega aldrei innheimtast. Það er ekkert veð á bak við þær, það eru engar eignir í búum heimila viðkomandi og viðkomandi eru líka með lágar tekjur þannig að þeir munu ekki ráða við að borga af yfirveðsettum lánum. Muna menn ekki að það voru bæði eigna- og tekjuskerðingarmörk innbyggð í 110%-leiðina? Síðan framkvæmdu bankar hana að vísu með mismunandi hætti og sumir voru rausnarlegri en aðrir þegar kom að því að taka tillit til annarra eigna o.s.frv., en almennt var það gert. Bara til að halda því til haga, svo að menn beri ekki saman, mér liggur við að segja vínber og appelsínur eða eitthvað slíkt því að þetta er svo ólíkt, og séu ekki að með afflytjandi málflutning um það. Þá að uppgjöri milli gömlu og nýju bankanna. Örstutt um stóru útlínurnar í því viðfangsefni. Það er þannig að á grundvelli neyðarlaganna - og mikilvægasta einstaka ákvæði neyðarlaganna var að yfir nótt breyttu Íslendingar kröfuröð í gjaldþrota bú fjármálastofnana. Í staðinn fyrir að innstæður í bönkum og sparisjóðum væru almennar kröfur voru þær gerðar að forgangskröfum yfir nótt. Þetta hafði og hefur gríðarlegt gildi og á þessu byggir efnahagsleg endurreisn Íslands. Með ánægjulegri dögum mínum voru þegar neyðarlögin stóðust, bæði fyrir dómi hér heima og fengu stimpil utan úr Evrópu, því að á þeim byggði eiginlega allt. Á grundvelli þessa gátum við fært allar innstæður í landinu yfir í nýja banka og vegna þess að þetta voru forgangskröfur í búin sem þá höfðu stofnast með falli bankanna máttum við færa eignir sem því nam með út úr búinu þannig að þær eignir stæðu á móti skuldunum. En við máttum ekki og höfum aldrei mátt færa krónu meira. Hvað væri það? Það væri þjófnaður vegna þess að afgangurinn af verðmætum búanna er eign þeirra sem búið skuldar, kröfuhafanna. Þeir eiga leifarnar af verðmætunum í föllnu íslensku bönkunum, þessa 2.000–2.500 milljarða sem standa eftir upp í um og yfir 10 þúsund milljarða sem voru lýstar kröfur í þessi bú, þegar orðnar eða væntanlegar afskriftir lánardrottna og þeirra sem áttu undir í íslensku bönkunum eru einhvers staðar á bilinu 6.500–7.500 milljarðar kr. og stærsti einstaki reikningurinn þar fer til Þýskalands. Þetta var svona. Fjármálaeftirlitið stjórnaði uppskiptingu milli gömlu og nýju bankanna. Framan af var ekki reiknað með að hlutverk ríkisvaldsins eða fjármálaráðuneytisins yrði annað en að stofna nýja banka til að taka við innstæðunum og bíða svo eftir því að Fjármálaeftirlitið lyki uppgjörinu. Menn héldu framan af að það væri hægt að fá einhvern góðan aðila til að leggja hlutlaust mat á verðmætið sem þarna fór yfir og svo kæmi bara ein tala út úr því. Það voru upphaflegu hugmyndirnar þegar menn voru að reyna að rýna inn í það myrkur sem þarna var á haustmánuðum og fram um áramót 2008/2009. Þetta voru nánast fordæmalausar aðstæður og eiginlega óþekkt sem hér var gert. Það er alveg rétt að það eru viss sérkenni á þeirri íslensku leið sem valin var til að verjast algerri bráðnun íslenska hagkerfisins, sem byggði á þessum aðskilnaði á grundvelli neyðarlaganna. Fjármálaeftirlitið réð Deloitte, valdi þá til að gera mat á eignasafninu, þannig að það var ekki bara farið yfir bæjarlækinn í þeim efnum og sóttur einhver og einhver heldur eitt virtasta erlenda sérfræðifyrirtæki á þessu sviði. Til viðbótar því var fyrirtækið Oliver Weiman ráðið sem ráðgjafi um lagaleg álitamál og til að gefa Fjármálaeftirlitinu ráðgjöf um það og sjálfstætt álit á því hvort Deloitte væri að gera þetta samkvæmt bestu aðferð. Þannig var nú reynt að vanda til verka. Það var ekki eins og einhverjir sauðir væru settir í þetta. En þá gerist það að þetta reynist hægara sagt en gert. Niðurstaða Deloitte kemur í aprílmánuði 2009, undir lok apríl, og hverju skila þeir af sér? Jú, þeir segja: Það er ógerlegt að meta nákvæmlega verðmæti þessara eigna og slá tölu á þetta milli bankanna, það er ekki hægt, óvissan er allt of mikil. Og þeir skiluðu verðbili. Þeir sögðu að að meðaltali gætu endurheimtur á öllum eignum sem færðust yfir verið 47–55%. Það gæti þýtt að það þyrfti að bæta gömlu búunum upp fjárhæðir sem næmu á bilinu 442–766 milljörðum sem nam þá því hvað eignirnar voru verðmætari en skuldirnar sem nýju bankarnir fengu. Af hverju þurfti að bæta gömlu búunum þetta upp? Nú mætti hæstv. forsætisráðherra gjarnan hlusta. Það var vegna þess og er vegna þess og það er enn vegna þess að það er stjórnarskrá í gildi á Íslandi. Í henni er eignarrétturinn varinn og friðhelgaður. Það má ekki taka eignir bótalaust af þeim sem þær eiga og það skiptir ekki máli hvort það er hann Jón Jónsson, vinur okkar á horninu, eða þjóðkirkjan eða fyrirtæki norður í landi eða kröfuhafar. Það er þannig í íslenskum rétti og það er þannig í bæði íslenskum og alþjóðlegum skiptarétti sem Ísland verður auðvitað að horfast þarna í augu við. Þá vandast málið. Hvernig á að gera þetta úr því að það er ekki hægt að fá eina tölu, eina niðurstöðu, segja virtustu sérfræðingar sem Íslendingar höfðu fengið sér til aðstoðar í þessum efnum. Niðurstaðan blasti auðvitað við. Þetta er eitthvað sem verður þá að finna aðrar leiðir til að leysa en þær að Fjármálaeftirlitið reyni að setja puttann upp í loftið og slengja fram einni tölu sem aðilar málsins gætu orðið ósáttir við. Þess vegna, hvort sem heldur var íslensku bankarnir ef þeim fundust eignirnar metnar of hátt, eða erlendir kröfuhafar eða slitastjórnir ef þeim fundust eignirnar metnar of lágt. Það lá fyrir. Hvort tveggja gat verið ávísun á málaferli og tafir og ef það er eitthvað sem við vildum ekki á þessum tímapunkti, á vordögum 2009, voru það tafir á því að við kæmum nýju bönkunum af stað og gætum fjármagnað þá, því að það var ekki hægt fyrr en þetta uppgjör hafði farið fram. Þannig breyttist farvegurinn í fullri sátt milli Fjármálaeftirlitsins, fjármálaráðuneytis, ráðgjafanna innlendra og erlendra lögfræðinga og sérfræðinga yfir í að það yrði að reyna að ná fram lausn með einhvers konar samningi. Og ef það væri ekki hægt að ná með samningum einni tölu þá yrðu menn að reyna að finna einhverja mekanisma, einhver tæki til að takast á við það að finna að lokum út úr því hvert hið endanlega endurgjald ætti að vera, því að allir hugsandi menn vissu að á því valt of mikið. Við þurftum að ná fram niðurstöðu sem tryggði hvort tveggja í senn hraða endurreisn bankanna og að þeir yrðu starfhæfir og reyna að afstýra eins og mögulegt var hættu á málaferlum og töfum. Þetta var bara svona. Inn í þennan farveg fer málið. Þá fer vissulega fjármálaráðuneytið að koma meira að málinu, enda gat þá enginn annar fyrir hönd eignarhalds á nýju bönkunum samið um það en fjármálaráðuneytið. Það var líka reynt að vanda til verka þar. Við réðum þaulreyndan, virtan, íslenskan bankamann sem hafði bestu meðmæli, bæði innan lands og erlendis frá, hafði unnið í stórum erlendum fjármálafyrirtækjum og hér á Íslandi, Þorstein Þorsteinsson, til að stjórna verkinu. Ég trúi því enn þann dag í dag, jafn heitt og innilega og ég gerði strax þegar ég fór að kynnast honum og vinna með honum, að við hefðum ekki getað fengið betri mann. Við gerðum meira. Við fórum í útboð og létum alþjóðleg lögfræði- og ráðgjafarfyrirtæki bjóða í að aðstoða okkur og við völdum síðan fyrirtækið Hawkpoint með allan sinn herskara lögfræðinga og sérfræðinga á þessu sviði og ég get lofað ykkur því að þetta var ekki ókeypis, það var ekkert sparað til í þeim efnum. Svona gekk þetta áfram og að þeirri niðurstöðu að menn fundu leiðir til að klára þetta uppgjör. Í þeim tilvikum sem þess þurfti var búið til einhvers konar uppgjörsbréf sem framtíðin mundi skera úr um að hve miklu leyti það borgaðist, ef það borgaðist, eða að fullu, eftir því hver raunveruleikinn yrði. Svona var þetta. Það var engin ein tala, það var ekkert eitt svigrúm, það var aldrei til. Grundvallarmisskilningur málsins sem hefur því miður lifað fram á þennan dag, eins og við heyrðum áðan, er sá að það hafi orðið til tiltekið svigrúm. Halda menn að það hafi orðið til peningar við gjaldþrot íslensku bankanna einhvern veginn? Hvaðan komu þeir? Hvar var til svigrúm? Urðu til peningar til frjálsrar ráðstöfunar í höndum stjórnvalda til að færa niður lán yfir línuna? Nei. Það urðu sko ekki til peningar við gjaldþrot íslensku bankanna og ekki heldur við stofnun nýju bankanna. Það töpuðust óhemjulegar fjárhæðir. Íslandi, litla Íslandi, tókst að blása út svo gríðarlegt bankakerfi á örfáum árum að við eigum fimmta, níunda og tíunda stærsta gjaldþrot veraldarsögunnar. Til samans er gjaldþrot íslensku bankanna þriðja stærsta gjaldþrot í heimi, það er það. Á eftir Lehman Brothers og Washington Mutual eru íslensku bankarnir þrír til samans þriðja stærsta gjaldþrot veraldarsögunnar. Þeir eru meira en tvöfalt stærri en Enron, hafið þið einhvern tíma heyrt um Enron? Þetta tókst okkur. Það er verulegt afrek hjá 320 þúsund manna þjóð að komast í þriðja sæti á lista yfir stærstu gjaldþrot veraldarsögunnar. Það urðu ekki til peningar, það varð ekki til neitt svigrúm. Það urðu ekki til nein verðmæti til frjálsrar ráðstöfunar í höndum íslenskra stjórnvalda. Það er eins ægilegur misskilningur og nokkur getur verið og það var aldrei til nein ein tala. Það var ekki hægt að reikna hana út, sagði Deloitte. Þetta er allt saman misskilningur, allt saman. Það ræðst líka af því sem ég áður minnti á, að við eignuðumst ekki neitt sem við máttum ekki eiga, þegar menn giska á eitthvert yfirfærsluverðmæti eignanna og það er fyrst byggt á bráðabirgðaefnahagsreikningi. Mér heyrist hæstv. forsætisráðherra vera að tala út frá því að bráðabirgðaefnahagsreikningur nýju bankanna í nóvember 2008 hafi verið endanleg niðurstaða. Er ég ekki aðeins búinn að fara yfir það og útskýra að það var ekki aldeilis þannig? Það er ekki hægt að tala svona. En menn vissu auðvitað að þessi eignasöfn voru illa sködduð. Það lá fyrir til dæmis að það færðust yfir til innlendu bankanna, því að í grófum dráttum var aðgreiningin innlendar innstæður og innlendar skuldir, en hið erlenda var skilið eftir í þrotabúunum, afleidd viðskipti og ýmislegt fleira, um þetta geta menn lesið, það er nokkuð flókið. Menn vissu mikið af þessum eignum voru skaddaðar. Menn vissu til að mynda að sum stóru fjárfestingar- og eignarhaldsfélögin voru ónýt. Það mundi sennilega ekkert fást upp í þær skuldir vegna þess að þetta voru skeljar, ofurskuldsettar skeljar um eignarhald í öðrum fyrirtækjum, tengdust hringferli peninganna sem vinur okkar hv. þm. Pétur H. Blöndal réttilega talar oft um. Þau voru aldrei til þessi verðmæti. Þetta var að mestu leyti froða eins og kom í ljós þegar spilaborgin hrundi. Þess vegna var það að eignirnar voru gróft flokkaðar í nokkra flokka og menn gerðu sér strax grein fyrir því að þeir mundu innheimtast í mismunandi miklum mæli. Þar sem minnstu afskriftirnar voru í tilviki allra þriggja bankanna, það voru reyndar meira en bara útlán til heimila, það var það sem kallað var smásöluútlán, „retail“ á enskunni, ef ég má, herra forseti, og þar voru afskriftartölurnar lægstar. Þar voru menn að gera sér vonir um um 60, jafnvel upp í 70% endurheimtur. Inni í þeim pakka voru þessi íbúðalán að því marki sem þau lágu hjá bönkunum. Hver er nú niðurstaðan? Hvað varð um „svigrúmið“ sem aldrei var til? Hafi það verið í einhverjum skilningi þarna, þ.e. menn gerðu ráð fyrir því að eitthvað af þessum lánum mundi afskrifast, þá er veruleikinn sá að það er búið, svigrúmið er farið, bankarnir eru búnir að færa niður lán til heimilanna talsvert á þriðja hundrað milljarða kr. Svo snemma sem um mitt sumar 2011 fór ég með endurskoðendum yfir reikninga og gögn frá einum bankanum. Ég ætla ekki að nafngreina hann vegna þess að þeir sögðu: Við erum búnir að afskrifa af þessum smásölulánum meira en sem nemur áætluðu afskriftinni þegar lánin voru flutt yfir. Ég fór yfir þetta með fagmönnum því að ég vildi sannreyna þetta fyrir sjálfan mig og ég sá að þetta var rétt. Sá banki var strax á árinu 2011 komin í mínus, hann var búinn að færa lán heimilanna meira niður en sem nam afskriftinni sem hafði verið áætluð á þau þegar þau voru færð yfir. Ég endurtek: Áætluð á þau. Því að það var ekki endanleg tala, það var ekki niðurstaða, enda var hún ekki til. Ég reikna með því, en hef þann fyrirvara á að ég hef ekki séð nein gögn af þessu tagi nýlega, ég er ekki í þeirri aðstöðu, að þetta sé að nálgast það að vera svipað hjá hinum bönkunum, að a.m.k. annar af hinum stóru bönkunum sé kominn í núll ef ekki líka í mínus, þ.e. að vegna ólögmætra gjaldeyrislána, vegna 110%-leiðarinnar, vegna ýmissa eftirgjafa sem bankarnir sjálfir hafa samið um við viðskiptavini sína, vegna bílalána og vegna slíkra hluta séu þessi smásölulán í a.m.k. í tveimur af þremur bönkum búnir að fá meiri afskriftir en nam yfirfærslum. Þá er búið að nota það svigrúm, er það ekki? Þá er búið að nota svigrúmið sem aldrei var til í reynd heldur var aðeins áætlun um að sennilega mundi heilmikið af þessu tapast. Þetta var svona og er svona. Herra forseti. Ég ætla ekki að þreyta menn með meira masi í þessum efnum. Ég er að þessu aðallega auðvitað framtíðarinnar vegna, þingtíðindanna vegna og sjálfs mín vegna. Ég legg það ekki á mig eftir yfir 30 ára veru hér að nota ekki rétt minn til að tala og leiðrétta það sem ég tel vera misskilning, vanþekkingu og þar sem menn eru úti í mýri með málflutning sinn. Það er óhollt fyrir lýðræðið og það er óhollt fyrir þingræðið ef menn dofna svo að þeir sitja þegjandi undir slíku. Það ætlar Steingrímur J. Sigfússon ekki að gera, jafnvel þótt hæstv. forsætisráðherra eigi í hlut.