Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brtt. á þskj. 156. sem ég hef leyft mér að flytja ásamt þeim hv. 3 þm. Sunnl. og hv. 6. þm. Sunnl. við frv. til l. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar, sem liggur hér fyrir hv. d. til 3. umr., fjallar að vísu um efni, sem er óskylt þeim breytingum, sem frv. er ætlað að gera á þessum lögum, en þar er, sem kunnugt er, um að ræða breytingu, sem er afleiðing af breytingu á hegningarlögunum. Hins vegar töldum við flm. till. ekki óeðlilegt, úr því að lögin eru hér til meðferðar, að freista þess að fá leiðréttan galla, sem er á l., sem má segja að til hafi orðið vegna aldurs þess ákvæðis l., sem hér um ræðir. Hér er sem sé um að ræða, að aðstæðurnar hafa breytzt, svo að það ákvæði l., sem hér um ræðir, á ekki við lengur. Hér er um að ræða f-lið 2. gr. l. um atvinnu við siglingar frá 1946, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Innanlandssigling er sigling og fiskveiðar við strendur Íslands og á hafinu kringum landið allt að 60 sjómílur frá sjálfu landinu.“ Ákvæðið miðast við, að þeir, sem hafa hið svokallaða minna skipstjórapróf, geti ekki siglt nema við strendur Íslands eða innanlandssiglingu, eins og kallað er, og takmörkin eru sett 60 sjómílur, og hefur svo staðið í l. frá því 1936. Það er ljóst, að miðað við aðstæður á þeim tíma var þetta ákvæði eðlilegt og fullnægjandi, hvaða veiðar sem um var að ræða á þessari stærð skipa hér við land. Í sjálfu sér setti stærð skipanna þá takmörk fyrir því, hversu langt þau gátu sótt. Langflest fiskiskipanna voru smáskip, sem gátu ekki sótt á djúpmið. Þegar l. var breytt 1946, var miðað við 85 rúmlesta skip, í staðinn fyrir 75 áður, með bráðabirgðaákvæði, sem sett var í þau lög. En áfram var haldið því ákvæði í l. frá 1936 að miða hámarksfjarlægð frá ströndinni við 60 sjómílur. Á þeim tíma mátti raunar segja, að þetta væri ekki óeðlilegt, því að fiskveiðar á þessari stærð skipa voru þá yfirleitt stundaðar innan þessara marka. En upp úr því fara að breytast veiðar hér við land, einmitt á þessum skipum, og þá fyrst og fremst síldveiðarnar breytast mjög á árunum eftir 1946, og einkum þegar kemur fram yfir 1950, þá fjarlægjast síldargöngurnar ströndina fyrir norðan og austan og flotinn verður að sækja lengra og lengra út frá ströndinni til þess að fylgja síldargöngunum eftir. Og nú er svo komið undanfarin ár, að algengt er, að flotinn elti síldargöngurnar yfir 100 mílur á haf út eða út á yztu mörk landgrunnsins. Árið 1957 var gerð breyting á bráðabirgðaákvæði l. frá 1946 og minnaprófsréttindin voru þá aukin þannig, að miðað var við 120 rúmlesta skip, enda var þá svo komið, að skipin höfðu stækkað mjög. Ný skip, sem byggð voru á þessum árum, voru einmitt mjög mörg af stærðinni yfir 85 rúmlestir, og eins og við vitum nú, þá er mjög algengt, að stærð fiskiskipa sé milli 80 og 120 rúmlestir. Þá hefði í sjálfu sér verið eðlilegt að breyta fjarlægðarmörkunum vegna breyttra aðstæðna, því að segja má, að ósamræmi sé í því að miða réttindin við 120 rúml. skip, en takmarka hins vegar fjarlægðina, sem sigla má frá ströndinni, við 60 sjómílur. Afleiðingin af þessu, eins og það er nú, er sú, að í mjög mörgum tilfellum, - og á það við fyrst og fremst um síldveiðarnar á sumrin, - eru skipin og hafa verið nú um nokkurt skeið á veiðum á svæðum, sem eru utan við hin löglegu fjarlægðartakmörk, og skipstjórnarmenn, sem minnaprófsréttindi hafa, eru því raunverulega réttlausir, þegar þeir koma út fyrir þau takmörk. Þetta er í sjálfu sér óviðunandi ástand. Þessi brtt. við lögin miðar að því að laga lögin að þeim aðstæðum, sem nú eru, og þannig, að til frambúðar geti verið, á meðan gert er ráð fyrir minna prófi, sem miðist við takmörkuð siglingaréttindi. Með 150 sjómílna fjarlægð, eins og gert er ráð fyrir í tillögunni, má telja, að farið sé út fyrir yztu mörk þess, sem bátar af þessari stærð sækja til veiða, og þetta á þegar í dag, eins og ég sagði áðan, við um síldveiðarnar fyrir Norður- og Austurlandi. Það er að vísu enn ekki sótt svo langt til veiða á öðrum stöðum við landið. Í viðræðum, sem ég átti við skólastjóra stýrimannaskólans, Friðrik Ólafsson, taldi hann ekki nú þörf á að hafa fjarlægðina nema 100 sjómílur við Suður- og Vesturland, en hins vegar 150 sjómílur við Norður- og Austurland, en að öðru leyti féllst hann á, að eðlilegt væri að gera þá breytingu á l., sem hér ræðir um. Flm. hafa hins vegar að athuguðu máli talið heppilegra að hafa sömu fjarlægð alls staðar við landið, þar sem mismunandi fjarlægðir á mismunandi stöðum mundu aðeins valda erfiðleikum, og með því að miða við 150 sjómílur, þá má segja, að allt landgrunnið umhverfis Ísland sé innan takmarkanna, en fiskveiðar okkar fara nú einmitt vaxandi á miðum, sem liggja fjarri ströndinni. Bátaflotinn sækir lengra og lengra út til fanga, og þess vegna er eðlilegt, að reynt sé að miða ákvæði l. við að ná yfir það svæði, sem bátaflotinn stundar veiðar á. Það er því von okkar, að hv. þdm. geti fallizt á þessa brtt. okkar.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir á þskj. 25, er, eins og tekið hefur verið fram, eitt af mörgum, sem flutt eru í sambandi við fyrirhugaða breytingu á hinum almennu hegningarlögum. Þegar þetta frv. var lagt fram, kom mér til hugar að flytja við það brtt. um að leiðrétta ákvæði í l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, sem ég tel að sé orðið úrelt. En þar sem engar brtt. höfðu yfirleitt komið fram við þessi frv., þá féll ég frá að gera það. Nú er komin hér fram brtt. á þskj. 156 frá þremur hv. þm. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera neina aths. við þá brtt. Hv. 1. flm. hefur mælt fyrir henni og skýrt hana. En úr því að brtt. er komin fram, vildi ég nú mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði þessu frv., og vænti þess, að enginn hafi neitt á móti því, til þess að mér gefist kostur á að orða þá brtt., sem ég gjarnan vildi, eins og nú er komið, flytja við frv., og eins og ég sagði áðan,, ér þess eðlis, að þar er um leiðréttingu að ræða á ákvæði, sem mér virðist vera orðið úrelt. vildi sem sagt mælast til þess, að málinu yrði frestað að þessu sinni. Þyrfti sennilega ekki að vera um langa frestun að ræða.



Herra forseti. Þetta frv., sem ég nú flyt ásamt 5 þm. Alþb., er þess efnis, að löggjafinn viðurkenni fullt launajafnrétti kvenna og karla. Í grg. er frá því skýrt, hvernig flutningi þessa frv. hefur áður verið hagað, í þau þrjú skipti, sem það hefur áður verið borið fram á Alþingi, allt frá því að það var fyrst flutt árið 1948. Í grg. er á það bent, að Ísland hefur, bæði með aðild sinni að Sameinuðu þjóðunum og aðild sinni að Alþjóðavinnumálastofnuninni, skuldbundið sig til þess að vinna að launajafnrétti kvenna og karla. Þar er einnig frá því skýrt, að Alþjóðasamband frjálsra verkalýðsfélaga, sem Alþýðusamband Íslands er aðili að, hafi lagt fyrir öll meðlimasambönd sín að berjast ötullega fyrir því, hvert í sínu landi, að sama kaup verði greitt konum sem körlum. Málinu var vissulega dauflega tekið, þegar það var fyrst flutt á Alþingi fyrir 12 árum, en síðan hefur því aukizt fylgi með ári hverju. Það eru ekki nema nokkrir áratugir, síðan það var algild regla hér á landi, að konur skyldu hafa um það bil hálft kaup á móti körlum, jafnvel þótt þær gengju að nákvæmlega sama verki og karlmenn, t.d. bæru fiskbörur við fiskvinnu móti karlmanni. Nú er það hins vegar orðin lögfest meginregla, að allar konur, sem eru opinberir starfsmenn, skuli hafa sömu laun og karlar. Aðeins skortir nokkuð á enn þá um, að þetta sé alls staðar komið í framkvæmd. En ekki efa ég, að það hlýtur að komu innan skamms tíma, enda er í 2. gr. þessa frv. ákvæði, sem ætti að gera ókleift að sniðganga ákvæði gildandi laga, þ.e.a.s. ákvæðið um færslu milli launaflokka, þegar konur eiga í hlut. En það er einmitt í sambandi við það, sem launajafnrétti kvenna er ekki enn þá komið í framkvæmd. Þegar ég flutti þetta mál á þinginu 1954 og þá nákvæmlega samhljóða þessu frv., voru meðflm. mínir að því hæstv. núv. sjútvmrh., Emil Jónsson, hæstv. núv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, og hv. 10. þm. Reykv., Eggert Þorsteinsson. Hef ég enga ástæðu til þess að ætla, að þeir hafi skipt um skoðun í þessu máli á þeim 6 árum, sem síðan eru liðin, og tel ég slíkan stuðning hæstv. ráðherra og áhrifamikils þm. úr röðum stjórnarliðsins mjög þýðingarmikinn fyrir framgang málsins. Enn er þess að geta, að á þinginu 1954 fluttu einir 6 þm. Sjálfstfl., - ef ég man rétt, var núv. hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, meðal þeirra, - þáltill., þar sem skorað var á ríkisstj. að beita sér fyrir fullgildingu alþjóðasamþykktarinnar um jöfn laun kvenna og karla af hendi Íslands. Var því haldið fram, að þegar jafnlaunasamþykktin væri þannig orðin viðurkennd af Íslandi og prinsipið um sömu laun kvenna og karla viðurkennt, þá yrði auðvelt og næsta sjálfgert að koma á algeru launajafnrétti kvenna og karla eftir það. Þannig er ekki annað vitað en málið eigi vísan stuðning eins af núv. ráðherrum Sjálfstfl. og að hópur manna í þingliði þess flokks sé málinu einnig fylgjandi. Nú hefur það einmitt gerzt, að Ísland hefur fullgilt alþjóðasamþykktina um jöfn laun kvenna og karla, og íslenzk verkalýðshreyfing hefur lýst því yfir hvað eftir annað, að launajafnréttismálið sé hér eftir ekkert sérmál kvenna, heldur sé það almennt jafnréttis- og mannréttindamál, sem varði verkalýðshreyfinguna alla, og hafi hún gert þetta mál að sínu sameiginlega baráttumáli. Smátt og smátt hefur verkalýðsfélögunum tekizt að minnka kaupmismuninn milli kvenna og karla, þótt allt of hægt miði í þá áttina. Nú er almennt kvennakaup 78.08% af karlmannskaupi, þegar miðað er við kaup þeirra í almennri verkamannavinnu, en nálægt ¼ hluti af vinnu kvenna í fiskiðnaðinum er nú þegar goldinn með karlmannskaupi. Á liðnu sumri var samið um, að greiða skyldi karlmannskaup við alla síldarvinnu norðanlands, sem enn þá væri framkvæmd í tímavinnu. Þá hefur, svo sem kunnugt er, öll ákvæðisvinna við fiskþvott og síldarsöltun lengi verið greidd eftir afköstum einum, en alls ekki með tilliti til þess, hvort vinnan væri framkvæmd af karli eða konu. Og nú er krafa verkakvennafélaganna í landinu sú, að almennt kvennakaup verði ekki lægra en 90% af kaupi karla og jafnframt verði fjölgað nokkuð þeim vinnuflokkum, sem karlmannskaup er nú greitt fyrir. Með þessum kröfum er sýnt, að verkalýðssamtökin hafi ákveðið að afmá launamisrétti kvenna í tveimur lokaáföngum: koma kvennakaupinu nú úr 80 eða um það bil í 90% af kaupi karla í næstu samningum og síðan úr 90% í 100%. Það er því hjáróma rödd og á eftir tímanum, sem vart verður við í öðru frv., sem flutt er nú á þessu þingi, þar sem gert er ráð fyrir að byrja fyrst á árinu 1962 að minnka bilið milli kvenna- og karlakaupsins og taka síðan einn sjötta af kaupmismuninum á ári hverju úr því, þar til hann sé horfinn á árinu 1967. Þetta munu konurnar áreiðanlega tákna með orðunum: Of seint og of lítið. - Einmitt nú er þetta að mínu áliti eins og eins konar hnífstunga í bak kvennasamtakanna. Ég tel rétt að láta þess getið hér, að ein þeirra krafna, sem danska alþýðusambandið ber nú fram, er algert launajafnrétti kvenna og karla. Ég treysti á, að þeir hæstv. ráðherrar, sem áður hafa flutt frv. shlj. þessu, og þeir aðrir þm. og ráðherrar, sem auk þess hafa lýst stuðningi við málið, þegar búið væri að fullgilda fyrir Íslands hönd alþjóðasamþykktina um sömu laun kvenna og karla, tryggi frv. þessu sigur og það hljóti örugga afgreiðslu og fljóta á þessu þingi. Um stuðning stjórnarandstöðunnar við málið leyfi ég mér að efast ekki á nokkurn hátt. Málið er nú komið á slíkt lokastig, bæði hér á landi og í nágrannalöndum okkar, að sjálfsagt virðist, að löggjafinn fylgist með þróun tímans og lögfesti launajafnrétti kvenna og karla. Það mundi vissulega verða Íslandi fremur til sóma á alþjóðavettvangi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.