Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. um frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa. Nefndin hefur rætt frv. og er sammála um að mæla með samþykkt þess eins og það kemur frá Ed. Undir þetta skrifa allir nefndarmenn sjútvn., Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Gunnar G. Schram, Halldór Blöndal, Guðmundur H. Garðarsson, Ingvar Gíslason og Guðmundur Einarsson.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til lánsfjárlaga. Frv. hefur verið til umfjöllunar í Ed. Alþingis og samþykkt þaðan. Í frv. er heildarfjáröflun til opinberra aðila, fjárfestingarlánasjóða og atvinnufyrirtækja áætluð 17,9 milljarðar kr. Þar af er ráðgert að afla 9,7 milljarða innanlands og 8,2 milljarða kr. með lántökum erlendis. Þá er í frv. talið að sem næst jöfnuður verði á viðskiptum við útlönd á árinu 1987. Ljóst er að nýgerðir kjarasamningar koma til með að hafa nokkur áhrif á þetta frv. svo og frv. til fjárlaga. Sýnt þykir að áhrif kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins munu hafa veruleg áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Þar vega þyngst óhjákvæmilegar hækkanir bóta lífeyristrygginga, takmörkun á gjaldskrárhækkunum ríkisfyrirtækja og að horfið verður frá álagningu orkuskatts. Allt bendir því til verulega aukins halla á ríkissjóði í krónum talið þó að reikna megi með að halli í hlutfalli af þjóðarframleiðslu verði svipaður og á þessu ári þegar upp verður staðið. Og ekki verður litið burt frá því að afla verður ríkissjóði lánsfjár til að mæta þessum nýju aðstæðum. Ríkisstjórnin stefndi að því með frv. til lánsfjárlaga að auka lántökur innanlands, enda hefur aukinn sparnaður í þjóðfélaginu gert það kleift. Í tengslum við kjarasamninga og sameiginlegan vilja ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins til að gera ráðstafanir til að draga úr hættu á aukinni þenslu í þjóðfélaginu voru ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins sammála um að gera það sem unnt væri til að auka lántökur innanlands á vegum fjárfestingarlánasjóða og ríkissjóðs. Endurskoðun á ráðstöfunarfé lífeyrissjóða á árinu 1987 gefur til kynna að ráðstöfunarfé muni nema 6,8 milljörðum kr. á áætluðu meðalverðlagi þess árs. Ráðgert er að 55% af því renni til skuldabréfakaupa lífeyrissjóðanna af húsbyggingarsjóðum eða sem nemur 3,7 milljörðum kr. auk 40 millj. kr. til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Óráðstafað fjármagn lífeyrissjóðanna nemur því rúmlega 3 milljörðum kr. Að því er stefnt að hluti þess ráðstöfunarfjár fari til skuldabréfakaupa ríkissjóðs er nemur um 1300 millj. kr. og 700 millj. kr. til skuldabréfakaupa atvinnuvegasjóða. Þetta er annars vegar gert til að mæta viðbótarhalla á rekstri ríkissjóðs og hins vegar til að draga úr erlendum lántökum atvinnuvegasjóða. Ljóst er að með þessu eykst eftirspurn á innlenda lánsfjármarkaðnum sem kann að hafa einhver áhrif á vaxta- og lánskjör. Við 2. umr. frv. í Ed. var lántökuheimildum sveitarfélaga að fjárhæð 350 millj. kr. ekki skipt á einstakar hitaveitur vegna ónógra upplýsinga frá einstökum fyrirtækjum. Nýverið var skipaður vinnuhópur af iðnrh., fjmrh. og forsrh. til að fjalla um fjárhag þeirra hitaveitna sem eiga við hvað mesta fjárhagsörðugleika að etja. Þar er einkum um að ræða Hitaveitu Akureyrar, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og Fjarhitun Vestmannaeyja. Niðurstöður vinnuhópsins gefa að svo stöddu ekki tilefni til endanlegrar ákvörðunar um lausn á fjárhagsvanda Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, Hitaveitu Akureyrar og Fjarhitunar Vestmannaeyja. Ráðgert er að vinna frekar að þessu máli á næstunni og er því lagt til að tekin verði inn viðbót við 5. gr., tölul. 5, sem heimilar fjmrh. að fengnu samþykki fjvn. að semja við þessar veitur um ráðstafanir til að bæta fjárhag þeirra. Í lánsfjárlögum undanfarin ár hefur fjmrh. verið veitt heimild til að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð vegna sölu svonefndra raðsmíðaskipa. Skipasmíðin hefur farið fram á árunum 1982-1986 og er ekki lokið. Viðskiptabankarnir hafa fjármagnað smíðina með erlendum skammtímalántökum. Lokið er smíði skips á Seyðisfirði og var það selt til Grindavíkur. Ríkisábyrgðasjóður yfirtók fjármagnskostnað að fjárhæð 15 millj. kr. í tengslum við sölu skipsins. Tvö skip eru í smíðum hjá Slippstöðinni á Akureyri, eitt í skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts og eitt hjá Stálvík í Garðabæ. Sala umræddra skipa er nú ákveðin og við það miðað að ríkissjóður ábyrgist allt að 80% af kaupverði skipanna með sama hætti og gert er hjá Fiskveiðasjóði Íslands. Þá er miðað við að Byggðastofnun láni allt að 5% og að 15% komi frá kaupendum. Í ljósi þessa er gert ráð fyrir að veitt verði allt að 600 millj. kr. ríkisábyrgð vegna sölu skipanna. Þegar lánsfjárlagafrv. var afgreitt frá hv. Ed. var ekki ljóst hver endanleg niðurstaða yrði varðandi afgreiðslu fjárlaga og því nokkur óvissa um endanlega niðurstöðu lánsfjárlagafrv. og eðlilegt og nauðsynlegt að taka tillit til þeirrar niðurstöðu sem fæst við meðferð fjvn. á frv. til fjárlaga. En í frv. eins og það liggur hér fyrir er gert ráð fyrir að 1700 millj. kr. séu teknar að láni í þessu skyni. Herra forseti. Ég sé ekki á þessu stigi ástæðu til að fara frekari orðum um efni frv. eða þær breytingar sem hafa orðið á því við meðferð hv. Ed. og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Þannig háttar til með þetta mál að það er nú til 1. umr. og samt hefur fjh.- og viðskn. hv. deildar tekið málið til meðferðar á fimm tíma fundi sem haldinn var í morgun þar sem fjöldi aðila, fulltrúar stofnana, lánasjóða og annarra slíkra aðila, var kallaður fyrir til viðtals. Það kom fram í máli fulltrúa Þjóðhagsstofnunar að hér væri á ferðinni ríkisfjármálastjórn sem vafalaust hefði í för með sér stórfellda þenslu á næsta ári. Það er talið að öll verðlagsmarkmið stjórnvalda, sem sett eru í frv., og aðila vinnumarkaðarins séu í verulegri hættu. Þegar maður spurði þessa aðila hvort þeir teldu að verðbólguforsendur aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrv. stæðust fyrir 1987 svöruðu þeir með góðlátlegu brosi. Það var bersýnilegt að þeir höfðu ekki mikla trú á því að þessar forsendur stæðust miðað við þá miklu skuldasöfnun ríkissjóðs sem gert er ráð fyrir skv. frv. til lánsfjárlaga. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir að lántakan á árinu 1987 verði alls um 1,7 milljarðar kr., en samkvæmt upplýsingum sem heyrst hafa í dag má gera ráð fyrir að þessi tala verði ekki 1700 millj. kr. heldur kannske um 3000 millj. kr. Þannig er alveg ljóst að ríkissjóður gengur nær lánsfjármarkaðnum en hann hefur nokkru sinni áður gert. Og það kom fram í morgun ótti hjá talsmönnum sjóða og stofnana yfir því að þeir yrðu neyddir til að taka innlend lán. Þeir vildu frekar taka erlend lán. Þannig er staðan sem blasir við í þessu mikla góðæri, sjóðandi samkeppni á markaðnum um lánsfé sem ríkissjóður hefur forustu um. Þetta frv. eins og það lítur nú út eftir meðferð í Ed. er í rauninni þegar orðin markleysa vegna stórkostlegra breytinga á forsendum Þjóðhagsstofnunar fyrir lánsfjárlögum og ríkisbúskapnum árið 1987. Þess vegna er í rauninni ástæðulaust að ræða þetta mál ítarlega og mun ég ekki taka langan tíma í að fara yfir það nú, aðeins nefna örfá atriði: 1. Ég flyt brtt. um að fella niður 18. gr. frv. um Framkvæmdasjóð fatlaðra. 2. Ég tel óhjákvæmilegt að 22. gr. frv. verði breytt þannig að það sé skýrt hvort það er Ferðamálasjóður eða ferðamálaráð sem á að hirða þær fáu krónur sem ganga til ferðamála á næsta ári. 3. Þá mun ég leggja til að 26. gr. frv. falli niður. Ég bið hæstv. fjmrh. að leggja við eyrun augnablik. Það hefur aldrei gerst að Atvinnuleysistryggingasjóður hafi verið skertur. Hér er gert ráð fyrir því í fyrsta sinn að skerða þennan sjóð. Mér segir svo hugur um að þær forsendur sem byggt er á við afgreiðslu fjárlaga og í 26. gr. séu með þeim hætti að þessi skerðing skili ríkissjóði varla nokkurri einustu krónu. M.a. þess vegna skora ég á hæstv. fjmrh. að taka til mjög alvarlegrar athugunar að fella þessa grein niður, en sérstaklega þó vegna þess að hér er um að ræða grundvallaratriði í mínum huga. Að því er mig varðar a.m.k. getur ekki orðið neinn friður um þetta frv. ef menn ætla sér að taka Atvinnuleysistryggingasjóð og skerða hann í fyrsta sinn í sögunni á árinu 1987. Í fyrra var lagt fram frv. um skerðingu Atvinnuleysistryggingasjóðs og það var tekið út í fyrri deild. Ég skora á hæstv. fjmrh. í fullri alvöru að hann taki þessa ábendingu til athugunar og komist að þeirri niðurstöðu að falla frá skerðingunni á Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég mun, virðulegi forseti, fara nánar yfir mál þetta allt þegar kemur til 2. og 3. umr. og þegar forsendur liggja fyrir. Eins og ég sagði áðan er plaggið býsna marklítið eins og nú er. En ég bendi á að lokum að samkvæmt orðum fjmrh. áðan gerir hann ráð fyrir að taka ekki 30, ekki 40, ekki 50 og ekki 55% af lífeyrissjóðunum á næsta ári heldur 85%. Nú mega lífeyrissjóðirnir hrósa happi að eiga eitthvað eftir til að borga ellilífeyri ef svo heldur fram sem horfir. Það hefur aldrei verið gengið eins nærri lífeyrissjóðunum og ætlunin er að gera nú og mun ég einnig áskilja mér rétt til að fjalla nánar um það við 2. og 3. umr. málsins, virðulegi forseti.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 411 sem meiri hl. nefndarinnar stendur að. Nefndin hefur rætt frv. Hún klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Minni hl. nefndarinnar skilar séráliti. Undir nál. meiri hl. skrifa Páll Pétursson, Ólafur G. Einarsson, Guðmundur Bjarnason, Halldór Blöndal og Friðrik Sophusson. Þetta frv. fjallar um framhald álagningar og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Mönnum til upprifjunar fjallar það um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, um húsnæðisgjald, um breytingu á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald með síðari breytingum, breytingu á lögum nr. 110 frá 31. des. 1985, um breytingu á lögum nr. 120 frá 31. des. 1986, um tollskrá o.fl., með áorðnum breytingum, og síðan ýmis ákvæði. Það er sem sagt eingöngu um framlengingarbandorm að ræða.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Eins og hv. þm. Páll Pétursson, 2. þm. Norðurl. v. og frsm. meiri hl. nefndarinnar, hefur gert grein fyrir eru hér tíndir saman ýmsir skattar og framlengingar af ýmsu tagi, en þar á meðal eru svonefnd húsnæðisgjöld. Eins og menn rekur minni til í þessari deild og hér á Alþingi var það sérstakt samkomulag allra flokka að leggja á viðbótarprósentustig í söluskatti, húsnæðisgjald, til að leysa úr brýnum þörfum á því sviði. Nú er gert ráð fyrir því að þetta gjald renni í ríkissjóð eins og ekkert hafi gerst. Það er skoðun okkar Alþýðuflokksmanna að svo framarlega sem framlenging eigi að eiga sér stað á þessu húsnæðisgjaldi eigi það að renna til sömu þarfa, sem enn eru mjög brýnar, renna til að leysa sama viðfangsefni, sama vandamál og upprunalega var áformað. Það hefur komið fram í umræðum undanfarna daga hvernig hvert bjargráðið á fætur öðru, sem heitið hafði verið því fólki sem illa hafði farið út úr íbúðaöflun, hefur runnið út í sandinn. Við hlustuðum á fróðlegar umræður þegar hæstv. félmrh. tók kollhnís einu sinni enn hér um daginn. Þá kom í ljós að ekkert hafði verið efnt af því sem hafði verið lofað fyrir þremur árum. Ráðherra taldi að vísu að nú væri loksins ráð að fara að flýta sér. Áfram mætti telja. Því hafði verið lofað í sambandi við síðustu kjarasamninga að upp yrði tekinn sérstakur húsnæðisfrádráttur á skattaframtali. Ekkert af því hefur séð dagsins ljós. Það var upplýst í umræðum í gær. Enn situr þetta fólk án þess að hafa fengið úrlausn. Og það sem er verst af öllu: Það er búið að skipta þjóðfélaginu niður í hópa sem eru misvel settir. Einn hópurinn hefur verið skilinn eftir í súpunni. Þeir sem öfluðu sér íbúðarhúsnæðis fyrir 1980 nutu til þess aðstoðar verðbólgunnar sem svo er nefnd, sluppu tiltölulega vel. Nú hefur verið tekið upp nýtt húsnæðislánakerfi sem er fólki mun hagstæðara en hefur verið um árabil, en eftir situr þá sá hópur sem aflaði sér húsnæðis á árunum 1980-1985 og hefur enga úrlausn fengið. Þetta er hreint þjóðfélagslegt óréttlæti vegna þess að þessi hópur fólks hefur unnið sér það eitt til óhelgis að hafa aflað sér íbúðar, byggt sér íbúð á árunum 1980-1985. Fyrir þetta er honum refsað með þeim hætti að hann er gerður meira og minna eignalaus. Hann getur ekki risið undir þeim skuldbindingum sem hann hefur tekið á sig. Margir hafa farið á hausinn. Sumir reyna að klóra í bakkann. En eignarlega séð standa þeir langtum verr en aðrir þjóðfélagshópar. Um þetta var m.a. rætt fyrir ári þegar húsnæðisgjaldið var tekið upp og samkomulag um að nota það til að leysa bráðasta vandann. En eins og ég segi: Málið er ekki enn leyst. Þess vegna er fyllsta ástæða til þess að þetta húsnæðisgjald renni til þeirra þarfa sem hér um ræðir, því sé varið í samræmi við það samkomulag sem var milli flokkanna. Og samkomulagið var engin tilviljun. Menn náðu saman af því að menn sáu að þörfin var brýn. En enn vantar efndirnar. Þess vegna veitir ekki af að þessu gjaldi verði varið til þessara þarfa. Það er í samræmi við þetta sjónarmið og í raun til þess að leitast við að staðfesta það samkomulag sem gert var um þetta efni og til þess að halda ríkisstjórninni við efnið og til að sýna þessu fólki og þjóðinni allri fram á að samkomulag sem gert er innan þingsins sé haldið en ekki rofið nokkrum mánuðum síðar. Ég tel að ef sú till. sem ég hef hér flutt varðandi þetta efni verði samþykkt sé óhætt að segja að samkomulagið fái að haldast. Ef hún verður felld og svo fer fram sem hér er lagt til um að þetta buni inn í ríkissjóð, í hítina þar, hefur þetta samkomulag verið rofið og enn stendur eftir að mæta þörfum þessa fólks. Á þskj. 421 geri ég grein fyrir því að ég flytji brtt. varðandi 9. gr. þess frv. sem hér um ræðir. Brtt. er í því einu fólgin að seinasta setningin í 9. gr., þar sem stendur að gjaldið skuli renna óskipt í ríkissjóð o.s.frv., skuli niður falla, en í þess stað komi: Helmingur þess gjalds sem þannig innheimtist, þ.e. húsnæðisgjaldsins, skal renna til að lækka skuldir þeirra sem keyptu eða byggðu íbúð á árunum 19801985 samkvæmt nánari reglum sem félmrh. setur að fengnum tillögum Húsnæðisstofnunar. Helmingur gjaldsins skal á hinn bóginn renna í Byggingarsjóð verkamanna til viðbótar framlagi skv. fjárlögum. Ég þarf ekki að fjölyrða frekar um þetta, hæstv. forseti. Þetta 1% mun nema um 650 millj. kr. Það er hvorki meira né minna að raungildi en það var þegar ákvörðunin var tekin. En vandi þess fólks sem hér um ræðir er enn brýnni nú og enn frekar stendur upp á Alþingi að standa við ýmis þau heit sem gefin hafa verið um að rétta hlut þessa fólks.



Herra forseti. Ég á áheyrnaraðild að hv. fjh.- og viðskn. og vil segja nokkur orð hér um afstöðu Kvennalistans til þessa frv. Hvað varðar I. kafla frv. erum við hlynntar því sem þar kemur fram, en teljum að skatturinn mætti vera hærri. Þess vegna viljum við styðja brtt. hv. 3. þm. Reykv. Þessi ríkisstjórn hefur haft undurnæman skilning á og borið umhyggju fyrir þörfum verslunarinnar á stjórnartíð sinni sem hefur dafnað vel í því góðæri og miklu neyslu sem hér hefur ríkt undanfarið. Því er eðlilegt að álykta að verslunin sé aflögufær til samneyslunnar í þjóðfélaginu og þoli meiri álagningu á tekjur sínar en hér er lagt til. II. kaflinn fjallar um húsnæðisgjald, en það var eins og áður hefur komið fram eitt þeirra atriða sem stjórnarandstaða og stjórn gerðu samkomulag um vegna húsnæðismála á vordögum 1985. Þeirri 1% aukningu á söluskatti sem þar var tekin upp var ætlað að mæta vanda þeirra sem lent höfðu í hinu margumrædda misgengi lánskjara og launa sem ríkisstjórnin skóp mönnum á haustinu 1983. Afrakstur þessa gjalds rann aldrei óskiptur til þeirra aðila sein þannig höfðu verið meðhöndlaðir og er heldur ekki ætlað að gera það nú. Við munum ekki samþykkja þetta gjald áfram nema því sé varið eins og upphaflega var ætlað og þess vegna getum við stutt brtt. frá hv. 3. þm. Reykn. Í IV. kafla frv. er fjallað um jöfnunarálag tolla á hús og húshluta sem ætlað er að rétta hlut innlendrar húsagerðar gagnvart aukinni samkeppni erlendis frá. Þessu erum við mjög samþykkar og áttum reyndar frumkvæði að flutningi till. til þál. um sérstakar verndunaraðgerðir fyrir innlendan húsaiðnað.