Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég hefi ekki annað um þetta frv. að segja en að fjhn. mælir einróma með því, að frv. verði samþ. Frv. er búið að ganga gegnum hv. Ed. og náði samþykki þeirrar hv. d. óbreytt, og leggjum við til, að svo verði einnig hér í hv. d.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Þetta frv. er samhljóða bráðabirgðal., er gefin voru út á síðastl. hausti, þegar stríðshættan var mest í Norðurálfu, og nú eru lögð fyrir hv. Alþ. til samþykktar. Eins og nál. ber með sér, hefir allshn. lagt til, að frv. verði samþ.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Hér er um að ræða staðfestingu á bráðabirgðal. sem gefin voru út um það leyti, þegar hætt var að kvitta fyrir tollgreiðslur með frímerkjum. Ég hygg, að l. þurfi ekki frekari skýringar eða varnar við.

*Forseti (JörB) : Það er of skammt liðið síðan 1. umr. fór fram, og þarf því afbrigði frá þingsköpum til þess að málið megi koma til meðferðar. Einnig þarf tvennskonar afbrigði fyrir skrifl. brtt., sem mér hefir borizt frá hv. þm. V.Húnv. svo hljóðandi: [sjá þskj. 208].



Þessi lög, sem hér er lagt til, að gerðar verði nokkrar breyt. á, eru í þremur köflum. Fyrsti kuflinn er um varnir gegn útbreiðslu mæðiveikinnar, og 3 fyrstu gr. af 6 gr. þessa frv., sem hv. landbn. hefir borið fram á þskj. 175, fjalla um breyt. á þessum 1. kafla. Við það hefi ég ekkert að athuga. 4. og 5. gr. frv. fjalla aftur á móti um breyt. á 2. kafla 1. sem er um stuðning til bænda, sem tjón hafa beðið af völdum mæðiveikinnar, og sú brtt., sem ég hefi leyft mér að bera fram, er við 5. gr. þessa frv. á þskj. 175. Ég hefi í brtt. skrifað upp alla gr., eins og ég ætlast til, að hún verði, þ. e. a. s. 22. gr. í l., ef þessi breyt. mín verður samþ. Í 1. eins og þau eru nú er svo fyrir mælt, að framkvæmdan. skuli skipta því fé, sem fjárl. heimila til stuðnings bændum, í hlutfalli við þann tekjumissi, sem þeir hafa orðið fyrir af völdum veikinnar. Þetta var þannig framkvæmt á síðastl. ári. Ég tel, að komið hafi í ljós, að það væri ekki aðeins æskilegt, heldur réttmætt, að þarna væri tekið tillit ekki aðeins til þess tekjumissis, sem bændur hafa orðið fyrir af völdum veikinnar, heldur væri styrkur þeirra nokkuð mismunandi eftir því, hvernig ástæður þeirra væru að öðru leyti. Og sú brtt., sem ég hefi borið hér fram, gengur í þessa átt. Í till. minni er gert ráð fyrir því, að auk þess sem styrknum verði skipt eftir tekjumissi bænda, verði einnig við úthlutun á þessu fé höfð hliðsjón af ástæðum og afkomumöguleikum þeirra, sérstaklega með tilliti til framfærsluþunga, þannig að þeir, sem hafa mikla ómegð, fái aukinn styrk, en aftur verði dregið úr styrk eða hann jafnvel niður felldur til þeirra, sem telja má, að vel geti komizt af án þess að fá styrk. Í umr. um þetta mál hafa komið fram tvennskonar sjónarmið. Ýmsir hafa haldið því fram, að þetta ætti ekki að vera sem framfærslustyrkur eða hliðstætt honum, heldur eingöngu bætur fyrir tjón, sem menn hefðu orðið fyrir. Og ég skal viðurkenna. að þeir, sem leggja á þetta áherzlu, hafa allmikið til síns máls, því vitanlegt er það, að vegna þess tjóns, sem menn hafa almennt urðið fyrir í sumum sýslum af völdum mæðiveikinnar, hvíla nú hlutfallslega þyngri byrðar á mönnum heldur en áður, miðað við greiðslugetu, t. d. til sveitarsjóðs, og koma þá útgjöldin vitanlega harðar niður á þeim, sem betur mega, en áður. En þrátt fyrir þetta tel ég réttmætt og eðlilegt, að við úthlutun styrktarfjárins sé tekið tillit til þess. hvernig ástæður manna eru að öðru leyti. Þessi styrkur er ill nauðsyn. og við skulum vænta þess, að sem fyrst takist að koma aftur upp bústofni í þeim héruðum, þar sem hann hefir hrunið niður, þannig að styrkveitingar í þessu formi geti verið úr sögunni. En meðan mönnum hefir ekki tekizt að konur upp bústofni og skapa á þann hátt lífvænlega atvinnu í þessum sveitum, er óhjákvæmilegt að halda uppi þessum styrkveitingum, til þess að bændur þurfi ekki að hrökklast frá jörðum sínum og flýja sveitirnar. Og þótt það sé vitanlega sjálfsagt að koma í veg fyrir það, eftir því sem mögulegt er, að bændur þurfi að flytja úr sveitunum á meðan þetta ástand varir, og það eigi við um alla bændur, fel ég, að þess sé þó einna mest þörf, að búa svo að þeim bændum, sem hafa mörg börn á framfæri sínu, að þeir geti haldizt við í sveitunum eins og áður. En það liggur í augum uppi, að tekjurýrnun af völdum mæðiveikinnar kemur hlutfallslega þyngra niður á þeim bændum, sem hafa marga á framfæri sínu, heldur en hinum, sem hafa betri ástæður hvað það snertir. Þetta frv. á þskj. 175 frá hv. landbn. kom fyrst fram hér í d. í gær. Þess vegna gafst mér ekki tími til þess að ræða við hv. n. um þessar breyt., sem ég vil, að hér verði samþ. En þar sem n. hefir ekki haft tækifæri til þess að athuga þetta sérstaklega, vil ég taka þessa brtt. mína aftur nú við 2. umr. málsins, en mælist til þess við hv. landbn., að hún taki till. til athugunar fyrir 3. umr.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég kann illa við, að þetta frv. fari svo í gegnum þessa hv. d., að ekki sé minnzt á innihald þess, sem sé þennan mjög aukna rétt, sem þarna er tryggður bæjar- og sveitarstjórnum til þess að innheimta og taka af kaupi manna útsvör. Í sjálfu sér er það raunar ekki nema eðlilegt, að útsvör, sem lögð hafa verið á, verði innheimt. En meðan ástandið er þannig í okkar þjóðfélagi, eins og upplýst hefir verið, meira að segja hér á sjálfu Alþ., að megnið af skuldlausum eignum auðmannastéttarinnar í landinu er svíkið undan skatti, virðist æðihart, að verkamenn og starfsmenn og aðrir launþegar skuli sífellt fá þyngri og þyngri byrðar að bera og að sama skapi skuli vera hert á réttinum til þess að innheimta útsvör hjá þeim. Við bárum hér fram fyrir tveimur þingum síðan (núv. þm. Sósíalistafl., þáv. Kommfl.) frv., sem fór fram á, að reynt yrði að ná til þess hluta auðæfa landsmanna, sem svikinn væri undan skattl. Ég benti þá á það í framsöguræðu minni, að um 20 millj. kr. myndu vera sviknar undan skatti hér í Reykjavík. Nú upplýsir hv. 1. þm. Reykv. í Ed., að það muni vera yfir 40 millj. kr., sem sviknar séu undan skatti í Reykjavík, mestmegnis verðbréf og skuldabréf með tryggingu í hinum og þessum fasteignum. Reiknað með normalrentu myndi þessi upphæð gefa 2–3 millj. kr. tekjur. á ári. Þó ekki sé nema eðlilegt að krefjast þess, að starfsmenn og verkamenn greiði sín útsvör, get ég ekki annað en verið á móti því að setja slík ákvæði um innheimtu þeirra og gert er í þessu frv., meðan sannað er og viðurkennt af Alþ., að 40 millj. kr. eru sviknar undan skatti. Ég mun þess vegna greiða atkv. á móti þessu frv., þótt það út af fyrir sig geti skoðazt réttmætt, ef ekki væru látnir ónotaðir slíkir tekjustofnar sem þessar skattsviknu eignir auðmannastéttarinnar í landinu.

* Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Út af orðum hv. 5. þm. Reykv. vil ég aðeins benda á, að hvað sem segja má um það, að ekki komi allar eignir manna fram til skatts, þá er það sérstakt mál og þessu óviðkomandi. Ég hygg, að ekki geti verið ágreiningur um það, að betra sé fyrir báða aðila, bæði þá, sem greiða útsvörin, og eins fyrir bæjar- og sveitarstjórnirnar, sem taka við þeim, að höfð séu slík ákvæði um innheimtu þeirra og um ræðir í þessu frv. Það er vitað, að af ýmsum ástæðum hefir orðið mjög mikil] kostnaður - og óþarfa kostnaður - í sambandi við innheimtu útsvara, sem stafar af því, að ekki hafa verið settar reglur um það, hvernig þau skuli innheimt, eins og gert hefir verið í öðrum löndum. Þau hafa verið innheimt á of fáum mánuðum ársins, og gjaldendur hafa ekki haft eins mikla möguleika á því að standa í skilum með þessi opinberu gjöld, vegna þess hvað þau hafa komið þeim að óvörum, ef svo mætti segja. Með þessu móti verða gjöldin miklu þyngri fyrir menn heldur en ef þeim er jafnað á 7–8 mánuði ársins og þau tekin jafnharðan af kaupi manna, eftir því sem fært þykir. Um hitt atriðið, sem hv. þm. minntist á, er það að segja, að ég fæ ekki séð, að þær tölur séu sannar, vegna þess að meiri hl. þeirra bréfa, sem þar gæti verið um að ræða, er í vörslu sjóða, sem alls ekki eru skyldir til að svara slíkum opinberum gjöldum af þessum bréfum, eins og t. d. þau veðdeildarbréf, sem eru hjá hinum ýmsu sjóðum, sem alls ekki er skylt sem slíkum að greiða skatt eða útsvar af sínum eignum. Landsbankinn eða Útvegsbankinn hafa enga hugmynd um það, hjá hvaða aðilum þessi bréf liggja, svo að ég hygg, að þessi fullyrðing hv. þm. um þessar mörgu milljónir, sem sviknar séu þannig undan skatti, sé alveg gripin úr lausu lofti. Hv. þm. getur ekki sannað það með rökum. Það snertir ekki heldur það mál, sem hér liggur fyrir, heldur er hér verið að finna leið, sem viðtakandi útsvars megi una við, og líka sé heppilegri fyrir greiðanda. Regla svipuð þessari er höfð í Danmörku, og ég hygg viðar á Norðurlöndum. Og n. sú, sem starfað hefir að undirbúningi þessa máls, sem var mþn., hefir í sinni grg. fært þau rök fyrir þessu, sem ég fyrir mitt leyti tek fullgild. Ég vænti þess, að þetta frv. gangi fram þegar á þessu þingi.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vildi mótmæla því, sem hv. þm. kom fram með í síðustu ræðu sinni viðvíkjandi einu atriði, sem kom þar fram. Það liggja fyrir upplýsingar um þetta frá hv. 1. þm. Reykv. í sambandi við frv., sem nú liggur fyrir Alþ., um vaxtaskatt. Og þetta hefir verið á vitorði manna hér í Reykjavík, að mikið hefir verið dregið undan skatti, og á ég ekki þar við þær stofnanir, sem samkv. l. eiga ekki að greiða skatt. Þær vitanlega svíkja ekki undan skatti. Hér er ekki einungis talað um verðbréf, heldur líka innstæður í sparisjóðum og bönkum. Ég hélt, að þetta væri minna heldur en hv. 1. þm. Reykv. sagði það vera, um 40 milljónir, sem sviknar væru undan skatti. Ég hafði haldið, að það væru milli 20 og 40 milljónir. Nú hefi ég ekki aðeins þessar heimildir frá hv. þm., heldur líka aðrar, sem ég hirði ekki að greina hér, þannig að ég álít óhætt að álíta, að það muni vera milli 30 og 40 millj., sem sviknar eru þannig undan skatti.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Með l. nr. 93 11. júní 1938 var útgerðarfyrirtækjum íslenzkra botnvörpuskipa veitt heimild til að draga frá skattskyldum tekjum sínum tap það, sem orðið hefði á rekstri þeirra frá 1. jan. 1931, og skyldi heimild þessi gilda árin 1938 til 1942, að báðum meðtöldum. Í þessum l. var sömu fyrirtækjum einnig heimilað að draga frá skattskyldum tekjum sínum 90% þeirrar fjárhæðar, sem þau leggja í varasjóð af árstekjum sínum. Ég hefi ásamt hv. þm. Ísaf. og hv. þm. Borgf. borið hér fram á þskj. 184 frv. um viðauka við þessi l., sem ég hefi nefnt, sem felur það í sér, að ákvæðið um frádrátt á tillagi til varasjóða skuli einnig gilda um útgerðarfyrirtæki íslenzkra línuveiðara og vélbáta á sama tímabili. Teljum við það rétt og sanngjarnt, að þau fyrirtæki njóti sömu hlunninda eins og útgerðarfyrirtæki botnvörpuskipa. En í þessu frv. okkar er einnig ákvæði um það, að ef nokkur fjárhæð úr varasjóði verður síðar notuð til úthlutunar til hluthafa eða yfirleitt varið til annars en greiðslu á stofnkostnaði eða rekstrarhalla fyrirtækjanna, þá verði sú upphæð talin til skattskyldra tekna hjá viðkomandi fyrirtækjum á því ári. Á þetta að fyrirbyggja það, að þessi varasjóður, sem fyrirtækin hafa skattfrjálsan að 9/10 hlutum, verði notaður á nokkurn annan hátt en til stuðnings útgerðinni. Ég vildi leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.