Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mál þetta er upphaflega flutt í sameinuðu Alþ. af hv. þm. Vestm. og mér og er flutt að beiðni bæjarstj. Vestmannaeyja vegna þeirrar alkunnu staðreyndar, að þar á staðnum er neyzluvatnsöflun erfið og með aukinni tækni í framleiðsluháttum verður vatnsskortur stöðugt tilfinnanlegri. Nú þykir sýnt, að ganga verði að því með oddi og egg að kanna möguleikana til að afla neyzluvatns þar með öðrum hætti en nú tíðkast, og er það,samhljóða álit allra fræðimanna, sem um málið hafa fjallað, að sjálfsagt sé að byrja á því að ganga fullkomlega úr skugga um, hvort ekki sé hægt að afla þar neyzluvatns með jarðborunum. Fjvn. hefur haft þessa till. til athugunar og leitað um málið umsagnar bæði rannsóknaráðs ríkisins og raforkumálastjórnarinnar, sem hefur með að gera jarðboranir, og að athuguðu máli er það till. n., að till. verði samþ. með breytingu, sem frá greinir á þskj. 610. Þrír nm. hafa skrifað undir álitið með fyrirvara, og einn var ekki viðstaddur, þegar afgreiðsla málsins fór fram. En það er sem sagt till. n., að ríkisstj. verði heimilað að greiða jarðboranakostnað vegna neyzluvatnsleitar í Vestmannaeyjum að hálfu á móti Vestmannaeyjabæ, allt að 250 þús. kr., á yfirstandandi ári.



Herra forseti. Eins og hv. framsögumaður fjvn. gat um, höfum við 3 nm. skrifað undir nál. um till. þessa með fyrirvara. Ég vil aðeins, að það komi fram hér, að ástæðan til þess, að við skrifum undir till. með fyrirvara, er sú, að við höfum óskað, að lengra væri gengið til móts við þá ósk, sem fram er sett í till. um stuðning til umræddra framkvæmda. Það lá hins vegar fyrir í n., að það mundu verða tök á því að ná samkomulagi um þessa lausn málsins, sem hér er farið fram á, og vildum við því ekki gera ágreining um till. af þessum sökum og teljum það gleðiefni, ef fæst fram þessi lausn, sem hér er um að ræða, þótt hins vegar, eins og ég sagði, fyrirvari okkar byggist á því, að við hefðum talið, að það hefði verið æskilegt, að gengið hefði verið lengra í málinu.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa þáltill. og mælir með því, að hún verði samþ. Þessi samþykkt, sem hér er farið fram á heimild til þess að fullgilda, var gerð á fyrsta þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem haldið var í Washington árið 1919. Nú hafa 34 ríki fullgilt þessa samþykkt, þ. á m. Norðurlöndin öll nema Ísland. Það er talið, að þær skuldbindingar, sem aðildarríkin taka á sig með þessari fullgildingu samþykktarinnar, séu þessar: Í fyrsta lagi að senda Alþjóðavinnumálaskrifstofunni eigi sjaldnar en á 3 mánaða fresti upplýsingar um atvinnuleysi og ráðstafanir, sem gerðar eru til útrýmingar því. Í öðru lagi að koma á fót opinberum vinnumiðlunarstofnunum, er veiti ókeypis þjónustu og séu undir einni miðstjórn, og nefndir, sem fulltrúar verkamanna og atvinnurekenda eigi sæti í, séu til ráðuneytis þessum skrifstofum. Í þriðja lagi að veita borgurum annarra aðildarríkja, sem hafa fullgilt samþykktina, sama rétt og landsmönnum til atvinnuleysisstyrkja, ef hlutaðeigandi ríki hefur komið á hjá sér atvinnuleysistryggingum. Eins og högum og lögum er nú háttað hér á Íslandi, er talið auðvelt að fullnægja þessum skuldbindingum, og eins og ég sagði áðan, mælir n. með því, að þessi till. verði samþ., en einn nm., hv. 2. þm. Reykv. (BÓ), skrifar undir með fyrirvara.



Herra forsetl. Það er bara til að fá upplýsingar, sem ég kveð mér hljóðs. - Hv. frsm. þessa máls sagði, að við uppfylltum þau skilyrði, sem þessi samþykkt gerði til að geta orðið hér aðili. Í því sambandi las hann upp 2. gr. Mig langaði til að vita, hverjir eru í þeirri miðstjórn, sem hefur umsjón með öllum vinnumiðlunarskrifstofum á landinu, og hver er sú nefnd, sem kosin er af verkamönnum og atvinnurekendum til að sjá um eða er ráðgefandi við hverja einstaka vinnumiðlunarskrifstofu. Ég þekki hvorki sameinuðu miðstjórnina né n. og langar til að fá upplýsingar, hverjir það eru.



Herra forseti. Það er svo, að skv. l. nr. 52 frá 1956 á að starfrækja vinnumiðlun hér á landi í hverjum kaupstað og hverju kauptúni með 300 íbúa eða fleiri. Enn fremur getur félmrh. ákveðið með reglugerð, að vinnumiðlun skuli starfrækt annars staðar í landinu, ef ástæða þykir til. Félmrn. hefur yfirumsjón með allri vinnumiðlun í landinu, en Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands eiga að tilnefna sinn manninn hvort til þess að vera félmrn. til ráðuneytis í þessum málum. Það mun enn fremur vera svo, að sveitarstjórn eða sá aðili, sem hún hefur falið að annast vinnumiðlun, á að hafa sér til ráðuneytis n., sem er skipuð 2 fulltrúum verkamanna og 2 fulltrúum atvinnurekenda. Það er talið af þeim, sem athugað hafa þetta, að með þessu sé fullnægt þeim ákvæðum, sem sett eru fyrir því að geta gerzt aðili að þessari samþykkt, og n., sem athugaði málið, féllst á þessi rök.



Herra forseti. Ég hygg, að það hljóti að vera augljóst öllum, að sameining Landsbókasafns og Háskólabókasafns mundi verða mjög til góðs. Eitt mjög gott bókasafn er miklu betra en tvö á sama stað, þótt bæði séu góð, vegna þess að alltaf er hætta á, að tvö söfn kaupi að einhverju leyti sömu verk og eyði þannig peningum í að kaupa mörg eintök af sama verki, þar sem hægt væri að komast af með eitt. Þar sem nú liggur fyrir, að forráðamenn Landsbókasafns og Háskólabókasafns eru þeirrar skoðunar, að rétt sé að stefna að þessari sameiningu, er þessi þáltill. fram komin. Það mun ekki verða hægt að sameina söfnin í skyndi, heldur mun það gerast smám saman, eftir því sem hagkvæmt er, bæði vegna húsnæðiskostnaðar og af öðrum ástæðum. Allshn. mælir einróma með því, að till. þessi verði samþ.



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till. á þskj. 556 og leggur einróma til, að hún verði samþ. óbreytt. Það getur ekki leikið á tveim tungum, að veita beri ríkisstj. þessa umbeðnu ábyrgðarheimild, svo að unnt sé fyrir Seyðisfjarðarkaupstað að afla nauðsynlegra lána til hinnar fyrirhuguðu stækkunar á síldarverksmiðjunni þar. Aukin afkastageta síldarverksmiðjunnar á Seyðisfirði er spor í rétta átt, þótt langt sé frá, að hún geti þrátt fyrir fyrirhugaða stækkun fullnægt eðlilegri lágmarkskröfu síldveiðiflotans, þegar hann er að veiðum um og austan Langaness. Í sambandi við það vil ég taka það fram, að ég vænti og hef ekki ástæðu til að ætla annað en að ríkisstj. sé það fyllilega ljóst, að ekki kemur til greina, að umrædd stækkun á síldarverksmiðjunni á Seyðisfirði sé fullnæging á lagaskyldunni um að byggja 5 þús. mála síldarverksmiðju á Norðausturlandi sunnan Langaness, sbr. l. nr. 79 frá 5. júní 1947. - Fjvn. væntir, eins og fram kemur í nál. hennar, að þáltill. á þskj. 556 verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvers vegna 10. dagskrárliðurinn, Fiskirannsóknir á Breiðafirði, er tekinn út af dagskrá. Þetta mál hefur legið lengi í n. í vetur, en n. hefur nú fyrir nokkrum dögum skilað samhljóða áliti. Mér finnst, núna þegar líður að þinglokum, að það megi ekki minna vera en við flm. fáum tækifæri til að þakka hv. n. fyrir þessar undirtektir, enda þótt ekki verði sagt, að hún hafi brotið ákvæði um hámarkshraða í vinnubrögðum varðandi þessa till. En þar sem, eins og ég sagði, fyrir liggur samhljóða álit n., þá er ekki nema 4–5 mín. verk að afgr. þetta mál, og ég legg eindregið til, að svo verði gert.

Forseti (GJóh): Þar sem ákveðið er, að fundur verði í kvöld í Sþ., m.a. til að afgr. þá till., sem við vorum að samþ. hér áðan, sé ég ekki ástæðu til þess að breyta fyrri ákvörðun um að afgr. ekki meira nú; hef þegar lýst yfir, að málið sé tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Þessi till. fjallar um byggingu eða undirbúning að byggingu á tilraunaverksmiðju, sem mun vera nauðsynlegur undanfari þess, að hægt verði að byggja hér fullkomna sjóefnaverksmiðju. Hér er um mjög athyglisvert og merkilegt mál að ræða, og samkv. þeim upplýsingum, sem allshn. hefur aflað sér, hefur raforkumálastjórnin um skeið unnið að undirbúningi þessa máls og rannsóknum varðandi væntanlega undirbúningsverksmiðju. Meiri hl. nm. telur því, að á þessu stigi sé ekki rétt fyrir Alþingi að ganga lengra í þessu máli en að vísa málinu til ríkisstj. í trausti þess, að þessum tilraunum verði haldið áfram og stjórnin leiti eftir fjárveitingum frá Alþingi, strax og þeir, sem tilraunirnar gera, álíta, að það sé tímabært að hefja byggingu tilraunaverksmiðju. Meiri hl. allshn. leggur því til með þessum fyrirvara, sem getur í nál., þskj. 653, að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég tel ekki þörf á því að hafa mörg orð um afstöðu mína til þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir. Í grg. fyrir till. og einnig í framsögu flm. og umsögn raforkumálastjóra tel ég að færð hafi verið fullnægjandi rök til þess, að hv. Alþ. samþykki till. Um nauðsyn þess, að komið verði upp fullkominni salt- og sjóefnaverksmiðju hér á landi, geta flestir verið sammála og um að því fyrr sem það verður gert, því betra. Öllum, sem um þetta mál hafa ritað, ber saman um, að næsta skrefið, sem beri að stíga, sé bygging tilraunaverksmiðju, fullkomin verksmiðja verði ekki reist, fyrr en tilraun hafi verið gerð með framleiðslu saltsins. Hætt er við, að sá tími, sem líði til þess, að reist verði slík tilraunaverksmiðja, sé bein töf á, að hafnar verði framkvæmdir við byggingu fullkominnar verksmiðju, sem sparað geti þjóðinni milljónir króna í erlendum gjaldeyri á hverju ári. Eins og fram kemur í grg., er þáltill. borin fram nú vegna þess, að líkur benda til og því reyndar lýst yfir síðar, að á næstunni verði hafnar jarðboranir í Krýsuvík með afar stórvirkum jarðbor, en talið er, að þar verði sjóefnaverksmiðja bezt staðsett. Innan skamms verður því séð, hvort nægilegt gufumagn fæst á hagkvæmasta staðnum til framleiðslu salts og annarra sjóefna. Tel ég illa farið, ef ekki er samtímis unnið að tilraunum til saltvinnslu í tilraunaverksmiðju, sem mun ekki kosta sérlega mikið fé. Meiri hl. hv. allshn. hefur í nái. sínu lagt til, að þáltill. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, eins og segir í nál., að ríkisstj. leggi málið fyrir Alþingi, strax og tímabært þykir að hefja byggingu tilraunaverksmiðju. En í áliti raforkumálastjóra, sem fékk till. til umsagnar, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vér teljum, að ofangreind sjóefnaverksmiðja muni geta minnkað innflutning til landsins og ef til vill stuðlað verulega að framleiðslu nýrra útflutningsvara. Er því full þörf á, að undirbúningi sé hraðað svo sem kostur er á.“ Svo sem áður er getið, er næsti undirbúningur einmitt bygging tilraunaverksmiðju og fæ ég ekki betur séð en að fyrir liggi frá þeim, sem gerst ættu að þekkja til, að tímabært sé nú þegar að hefja byggingu tilraunaverksmiðju, og því sjálfsagt og eðlilegast, að hv. Alþingi samþykki þáltill., sem hér liggur fyrir. Samkvæmt þessu legg ég eindregið til, að dagskrártill. verði felld, en till. samþ. eins og hún liggur fyrir.