Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem efh. og viðskn. flytur. Þannig er að með lögum nr. 133/2001 og lögum nr. 152/2002, um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, var ákveðið að endurútgefa lög um tekjuskatt og eignarskatt. Í frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögunum í tengslum við fyrirhugaða endurútgáfu á þeim. Ekki er um efnisbreytingar á lögunum að ræða, heldur einungis einfaldar lagfæringar, svo sem uppfærslu á tilvísunum í lög sem fallið hafa úr gildi og niðurfellingu eða breytingar á ákvæðum sem láðst hefur að gera í tengslum við aðrar breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt eða í tengslum við breytingar á öðrum lögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að reglur EES-réttar, sem kveða á um lágmarkssamræmingu að því er varðar gjaldþol vátryggingafélaga, verði lögfestar. Fram kom á fundum nefndarinnar að ekki væri ástæða til að ætla að breytingarnar leiddu til hækkunar iðgjalda. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að breytingarnar taki þegar gildi, en samkvæmt EES-reglunum er ekki gerð krafa um að gjaldþol sé reiknað með þeim hætti sem í frumvarpinu greinir fyrr en á reikningsárinu 2004. Nefndin telur ekki efni til að ganga lengra en krafa er gerð um og leggur því til að þær greinar frumvarpsins sem varða útreikning gjaldþols komi fyrst til framkvæmda við eftirlit sem byggist á ársreikningum vegna reikningsárs næsta árs, þ.e. ársins 2004. Þá leggur nefndin til smávægilega orðalagsbreytingu á 2. tölul. 1. efnismgr. 2. gr. Breytingin hefur ekki efnisbreytingu í för með sér. Nefndin telur rétt samkvæmt ábendingu Fjármálaeftirlitsins að benda sérstaklega á misskilning sem fram kemur í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins eins og nánar er rakið í þessu nál. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fylgja í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 22/1991, um samvinnufélög, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem snerta ákvæði um ársreikninga, vegna þróunar í löggjöf um ársreikninga. Einnig er í frumvarpinu gerð tillaga um möguleika á einfaldri afskráningu samvinnufélaga að frumkvæði samvinnufélagaskrár og þá til samræmis við ákvæði í hlutafélagalöggjöf um einfalda afskráningu hlutafélaga og einkahlutafélaga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. formaður og frsm., Einar K. Guðfinnsson, og aðrir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Árni R. Árnason, Hjálmar Árnason, Adolf H. Berndsen, Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33/1999, um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem snerta ákvæði um ársreikninga vegna þróunar í löggjöf þeirra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita nefndarmenn efh.- og viðskn. eins og rakið er í nefndaráliti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um einkahlutafélög sem miða að því að einfalda og minnka kostnað við slit þeirra. Jafnframt eru lagðar til breytingar á ákvæðum sem snerta ársreikninga vegna þróunar í löggjöf um þá. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. úr efh.- og viðskn. eins og rakið er í nefndarálitinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem snerta ákvæði um ársreikninga, vegna þróunar í löggjöf um ársreikninga, en auk þess er lagt til að ákvæði um samlagshlutafélög verði færð úr lögum um einkahlutafélög í lög um hlutafélög. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. nefndarmenn úr efh.- og viðskn. undirrita nefndarálitið eins og rakið er í nefndaráliti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Með frumvarpinu er lögð til ný heildarlöggjöf um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Núgildandi lög um verðbréfasjóði frá 1993 taka aðeins til verðbréfasjóða eins og þeir eru nánar skilgreindir í lögunum. Ýmis önnur form sjóða sem veita viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar hafa fest sig í sessi á íslenskum fjármálamarkaði. Þessir sjóðir hafa ekki starfsleyfi stjórnvalda og lúta ekki opinberu eftirliti. Eitt meginmarkmið þessa frumvarps er að teygja lagarammann til þessara sjóða þannig að lögin nái til allra sjóða sem hafa það eingöngu að markmiði að veita viðtöku fé frá almenningi til sameiginlegrar fjárfestingar í fjármálagerningum og öðrum eignum á grundvelli áhættudreifingar samkvæmt fyrir fram kunngerðri fjárfestingarstefnu. Önnur markmið frumvarpsins eru að auka samkeppnishæfni íslenskra sjóða með því að útvíkka fjárfestingarheimildir þeirra og bjóða upp á einfaldari og ódýrari rekstrarform, gera neytendavernd skilvirkari, jafna skattalega stöðu sjóða um sameiginlega fjárfestingu og að tryggja innleiðingu tveggja tilskipana um sameiginlega fjárfestingu í íslenskan rétt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um og þær eru raktar í nefndaráliti. Lagt er til að skilyrðið um að hlutur hljóði á nafn í 3. tölul. 1. mgr. 9. gr. falli brott. Þetta er lagt til með hliðsjón af 5. mgr. 23. gr., sbr. 24. gr., en þar er gert ráð fyrir að möguleiki sé á að hlutdeildarskírteini séu ekki skráð á nafn. Lagt er til að við 2. mgr. 25. gr. verði bætt tilvísun til 4. mgr. 23. gr. Óbreytt orðalag getur valdið vandkvæðum ef hlutdeildarskírteini eru gefin út sem rafbréf. Gerð er tillaga um orðalagsbreytingu á 2. mgr. 35. gr. Lagt er til að við 54. gr. bætist nýr töluliður sem kveði á um að fjárfestingarsjóðum verði heimilt að fjárfesta í hlutdeildarskírteinum annarra sjóða um sameiginlega fjárfestingu en verðbréfasjóða og fjárfestingarsjóða án tillits til 3. tölul. 30. gr. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að jafnframt er kveðið á um að þó megi heildarfjárfesting fjárfestingarsjóðs í öðrum sjóðum en verðbréfasjóðum og fjárfestingarsjóðum ekki fara yfir 20% af eignum fjárfestingarsjóðs. Tilgangur þessa er að gera fjárfestingarsjóðum kleift að dreifa áhættu sinni með því að fjárfesta í öðrum sjóðum en verðbréfasjóðum og fjárfestingarsjóðum en hafa þetta hámark sem þarna er rakið sem er eiginlega aðalbreytingin í þessu frv. Í nefndarálitinu er lagt til að hnykkt verði á neytendavernd í 62. gr., og til að eyða hugsanlegri óvissu um hvort reglur um flagganir, yfirtökutilboð og meðferð innherjaupplýsinga eigi við um hlutabréfasjóði er lagt til að í 63. gr. verði vísað til laga um verðbréfaviðskipti. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Kristinn H. Gunnarsson, Árni R. Árnason, Gunnar Birgisson, Adolf H. Berndsen, Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um neytendakaup. Með frumvarpinu er lagt til að lögfestur verði sérstakur lagabálkur sem hafi að geyma allar réttarreglur sem við eiga í hefðbundnum neytendakaupum, þ.e. þegar kaupandi er leikmaður andspænis seljanda sem hefur atvinnu sína af sölu. Frumvarpið felur í sér aukna neytendavernd sem felst einkum í því að ákvæði laganna, verði frumvarpið samþykkt, eru ófrávíkjanleg, þ.e. samningur seljanda og neytanda sem felur í sér kjör sem eru neytanda óhagstæðari en leiðir af lögunum er ógildur. Lög um lausafjárkaup eru í þessum samanburði að meginstefnu til frávíkjanleg. Verði frumvarpið að lögum verða lagaákvæði er varða neytendakaup auðskiljanlegri og aðgengilegri en nú að okkar mati. Breytingarnar, auk þeirra orðalagsbreytinga sem nefndarálitið rekur í sjálfu sér ekki, eru eftirfarandi: Lögð er til breyting á ákvæði 14. gr. frumvarpsins um áhættuflutning þess efnis að neytandi beri ekki áhættuna af tilviljunarkenndum atburði sem verður meðan söluhluturinn er hjá seljanda. Lagt er til að í stað orðsins ,,kvaðir`` í g-lið 2. mgr. 15. gr. verði notað orðið réttindi. Lagðar eru til breytingar á c-lið 1. mgr. 16. gr. Lögð er til breyting á 3. mgr. 37. gr. Lagt er til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að aðilar að neytendakaupum geti snúið sér til kærunefndar lausafjár- og þjónustukaupa sem starfar samkvæmt bráðabirgðaákvæði í kaupalögum. Kærunefndinni var komið á fót til reynslu til ársins 2005 við lögfestingu laga um lausafjárkaup. Kærunefndin hefur frá upphafi fjallað um ágreiningsmál er snerta neytendakaup og er ekki ástæða að okkar mati til að breyta því. Í lok ársins 2005 er gert ráð fyrir að það verði metið hvort og þá á hvaða forsendum nefndin starfi áfram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á samkeppnislögum, nr. 8 25. febrúar 1993, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að lögleiddar verði reglur um efni ábyrgðaryfirlýsinga sem algengt er að seljendur vöru og þjónustu leggi fram í tengslum við kaup. Reglurnar eiga rót að rekja til tilskipunar Evrópusambandsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. efh.- og viðskn. sem rakið er í nefndaráliti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að stjórnvöldum verði veitt heimild til að stöðva eða koma í veg fyrir hvers konar fjármagnsflutning fyrir nafngreinda einstaklinga og lögaðila sem taldir eru upp í alþjóðlegum samþykktum sem Ísland er aðili að. Tilkynningar um skuldbindingar Íslands í þessu sambandi berast utanríkisráðuneytinu reglulega. Eðlilegt þykir að utanríkisráðuneytið taki afstöðu til þess hvaða skuldbindingar hvíli á Íslandi að þessu leyti og komi því á framfæri við Fjármálaeftirlitið að hve miklu leyti er skylt að birta slíkar tilkynningar á Íslandi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn úr efh.- og viðskn. eins og rakið er í nefndaráliti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 80/1993, um aðgerðir gegn peningaþvætti, með síðari breytingum. Breytingar þær sem hér eru lagðar til eiga rót sína að rekja til tilmæla FATF-ríkjahópsins sem eru samtök ýmissa ríkja innan OECD um aðgerðir gegn peningaþvætti. Íslendingar hafa verið virkir þátttakendur í starfi ríkjahópsins frá upphafi. Evrópusambandið hefur jafnframt samþykkt tilskipun á grundvelli þessara tilmæla sem verður hluti EES-samningsins. Ég vil aðeins vekja athygli á því að nefndin aflaði sér upplýsinga um þróun á fjölda tilkynninga um grunsamleg viðskipti frá setningu laganna árið 1993. Það eru tíu ár liðin síðan og við sjáum, samkvæmt upplýsingum frá efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra, að fjöldi tilkynninga hefur aukist mjög mikið. Þetta segir okkur fyrst og fremst að virkni þessara laga er í ágætu lagi. Það kemur fram að árið 1994 komu tvær tilkynningar um grunsamleg viðskipti. Ég hleyp síðan á þessu á nokkrum árum. Árið 1997, þremur árum síðar, voru þessar tilkynningar orðnar 11. Árið 2000 urðu þær 113. Í fyrra voru þær 163. Af þessu má sjá að slíkum tilkynningum hefur fjölgað mjög hröðum skrefum. Með breytingalögum nr. 38/1999 voru gerðar veigamiklar breytingar á lögunum sem stjórnvöld fylgdu eftir með kynningarátaki með fulltrúum fyrirtækja. Ef við skoðum þessa fjölgun tilkynninga er greinilegt að hún hefur orðið langsamlega mest síðustu árin, og virðist sem átakið hafi skilað sér í meiri árvekni aðila á markaðnum. Mér finnst ástæða til að fjalla um þetta vegna þess að þetta fellur dálítið að umræðu sem hefur verið upp á síðkastið um þær breytingar sem hafa orðið á fjármálakerfi okkar og hvernig við höfum verið að bregðast við þessu með því að styrkja eftirlitsstofnanir þjóðfélags okkar. Ég sé á þessum tölum að lögin hafa sannarlega haft í för með sér bæði aukna árverkni þeirra sem starfa í þessari atvinnugrein, fjármálaþjónustu, og eins hitt að greinilegt er að það kerfi sem við höfum verið að byggja upp, eftirlitskerfið, er að skila sér og er að skila því sem því er ætlað. Nefndin leggur til breytingu á 5. og 6. gr. sem hér um ræðir. Breytingin er tæknilegs eðlis og felur í sér að tilvísun til 1. gr. laganna er lagfærð, enda ekki ætlunin að undanskilja þá aðila sem nefndir eru í g-lið 1. gr. frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. er lagt fram í tengslum við frv. til laga um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði sem þegar hefur verið afgreitt úr nefndinni og mælt fyrir. Markmið frv. er að hluthafar í hlutafélögum um sameiginlega fjárfestingu, þ.e. hlutabréfasjóðum, missi ekki þær skattalegu ívilnanir sem við hlutabréfin eru tengd, sbr. 1. tölul. B-liðar 1. mgr. 30. gr. laganna, við það að félaginu er slitið. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Hjálmar Árnason, Gunnar Birgisson, Árni R. Árnason, Adolf H. Berndsen og Jóhanna Sigurðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, með síðari breytingum. Þetta frv. fylgir frv. dómsmrh. til breytinga á umferðarlögum, nr. 50/1987, sem allshn. hefur til umfjöllunar. Með frv. er lagt til að lögfest verði ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja. Ekki er gert ráð fyrir að frv. leiði til aukins kostnaðar hjá tryggingafélögunum né hærri iðgjalda eftir því sem fram kom í nefndinni enda er ekki um að ræða mörg tilvik sem þetta frv. tekur til miðað við þá sögu sem við höfum og tryggingafélög þekkja af störfum sínum. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu á frv. Breytingin er ekki efnisleg en lagt er til að í staðinn fyrir hið sérkennilega orð ,,tjónsuppgjörsaðili`` í fyrri málsl. 1., 2. og 3. gr. frv. komi gagnsærra og betra orð: tjónsuppgjörmiðstöð. Undir þetta nál. rita nefndarmenn úr efh.- og viðskn. en hv. þm. Hjálmar Árnason og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða nál. sem fylgir frv. til laga um breyting á lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 60/1994, með síðari breytingum, og brtt. sem kunngerðar eru á sérstöku þingskjali. Með þessu frv. er lagt til að innleitt verði í íslenskan rétt efni tilskipunar Evrópusambandsins um endurskipulagningu og slit vátryggingafélaga í þeim tilgangi að tryggja gagnkvæma viðurkenningu á aðgerðum aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins og samvinnu varðandi endurskipulagningu fjárhags vátryggingafélaga og slit þeirra og ákveðna lágmarkssamræmingu landsreglna sem gilda um þessi atriði. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram nokkrar athugasemdir við efni frv. frá réttarfarsnefnd. Réttarfarsnefndin gerði fyrst og fremst athugasemdir við einstök efnisatriði en einnig við uppbyggingu og aðferðafræði við gerð frv. Efh.- og viðskn. leggur til allnokkrar breytingar sem koma til móts við þær athugasemdir sem réttarfarsnefnd gerði og í áliti réttarfarsnefndar, hinu síðara, kom fram að breytingarnar væru allar til bóta og kæmu til móts við sjónarmið þeirrar nefndar. Athugasemdirnar lutu einkum að því að óvarlegt væri að vísa til þess að íslensk lög eða dómar giltu um starfsemi sem fram færi erlendis. Breytingar nefndarinnar lúta að því að nægjanlegt sé að lögfesta ákvæði sem fela í sér að úrskurður dómstóls eða reglur í öðru aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins taki til útibús vátryggingafélags hér á landi. Með vísan til efnis tilskipunarinnar sem verið er að innleiða og þess að hún hefur öðlast gildi á öllu Evrópska efnahagssvæðinu uppfyllir Ísland skyldu sína samkvæmt tilskipuninni með þessum hætti. Gera verður ráð fyrir að sams konar viðurkenning og hér er veitt komi til í öðrum ríkjum svæðisins gagnvart íslenskum lögum og dómum. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali og vísar því jafnframt til viðskrn. að einstakar athugasemdir réttarfarsnefndar verði skoðaðar gaumgæfilega í samstarfi við réttarfarsnefnd og frekari lagfæringar lagðar til ef nauðsynlegt er talið strax næsta haust. Hv. þm. Hjálmar Árnason og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. rita aðrir þingmenn úr efh.- og viðskn.: hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Kristinn H. Gunnarsson, Árni Ragnar Árnason, Gunnar Birgisson, Adolf H. Berndsen, Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um ársreikninga, nr. 144/1994, með síðari breytingum. Með þessu frv. er verið að leggja til breytingar á íslenskum reikningsskilareglum sem miða að því að mæta þeirri þróun sem orðið hefur hér á landi og annars staðar, m.a. á vettvangi ESB. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þskj. Lagt er til að skýringarorðin ,,hlutafé`` og ,,hlutur`` í a-lið 1. gr. falli brott. Í öðru lagi er lagt til að hugtakið ,,félagsaðili`` verði notað í stað orðsins ,,aðili`` í c-lið 1. gr. Hugtakið félagsaðili er skilgreint í 2. tölul. 2. mgr. 1. gr. laganna. Sú skilgreining er í samræmi við þá merkingu sem leggja ber í hugtakið aðili í þessari grein frv. og því eðlilegt að það sé notað. Auk þess er hnykkt á orðalagi ákvæðis c-liðar þar sem um er að ræða félagsaðila sem hefur rétt til ákvörðunarvalds á grundvelli samþykkta félagsins eða samninga við það en í e-lið er fjallað um ákvörðunarvald vegna eignarhluta. Í þriðja lagi eru lagðar til orðalagsbreytingar á a- og b-liðum e-liðar 1. gr. Þær eru ekki efnislegar. Í fjórða lagi er lögð til breyting á 2. efnismgr. 6. gr. þess efnis að skýrt sé að aðeins megi í undantekningartilvikum víkja frá ákvæðum laga um samningu ársreikninga ef það leiði til þess að ársreikningur gefi glögga mynd sem hann ella hefði ekki gert hefði verið farið eftir lögum og góðri reikningsskilavenju. Ströng skilyrði eru í greininni um að greina skuli frá slíkum frávikum ásamt ástæðum fyrir þeim og hvaða áhrif þau hafa á afkomu og efnahag. Þá er lögð til breyting á 11. gr. þess efnis að það verði skýrt nánar hvenær færa skuli tekjur eða gjöld sem varða fyrri ár til breytinga á óráðstöfuðu eigin fé í stað þess að færa fjárhæðirnar á rekstrarreikning. Er tillagan í samræmi við reglu nr. 5 sem reikningsskilaráð hefur gefið út. Lagt er til að í c-lið 3. tölul. 1. mgr. 20. gr. laganna, sbr. 12. gr. frv., verði vísað til 24. gr. laganna sem fjallar um frávik frá kostnaðarverðsreglunni, til frekari skýringar. Í sjöunda lagi er til að við frumvarpið bætist ný grein þess efnis að skylt verði að leysa upp endurmatsreikning sem myndaður er með sérstöku endurmati þegar raunvirði fastafjár muna er talið verulega hærra en kostnaðarverð þeirra af ástæðum sem taldar eru varanlegar. Samkvæmt greininni skal fjárhæð árlegrar afskriftar af mismun á endurmetnu verði og kostnaðarverði færð af endurmatsreikningi á eigið fé. Einnig skal leysa upp endurmatsreikning að því marki sem eftir stendur af endurmatinu við sölu eignarinnar eða förgun og ef forsendur fyrir endurmatinu eru ekki lengur fyrir hendi. Í áttunda lagi er lagt til að við 21. gr. bætist nýr stafliður þess efnis að gera skuli grein fyrir skattinneign með sama hætti og frestaðri skattskuldbindingu. Í níunda lagi er lagt til að 43. gr. frv. falli brott. Með breytingunni mun bráðabirgðaákvæði laganna um frestun afnáms verðleiðréttra reikningsskila halda sér í tvö ár eins og nú er gert ráð fyrir. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram frekari brtt. við frv. Undir nál. rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Pétur H. Blöndal, Guðjón Guðmundsson og Páll Magnússon, og Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir með fyrirvara eins og fyrr greinir. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á, vegna þess að mál sem snúa að ársreikningum hafa talsvert verið í umræðunni, í opinberri umræðu og m.a. í fjölmiðlum, að vegna þessa máls var skipuð sérstök nefnd sem skipuð var fulltrúum fjmrn., fulltrúum frá Félagi löggiltra endurskoðenda og frá Ríkisendurskoðun, svo að dæmi séu nefnd. Hún stóð að undirbúningi þessa máls. Þetta er í meginatriðum tæknileg vinna sem krefst mikillar sérfræðilegrar þekkingar en á vissan hátt pólitískt mál einnig. Við vitum að ársreikningar og lög um ársreikninga skipta mjög miklu máli fyrir efnahagslíf okkar. Það að menn geti metið þær upplýsingar sem fram koma í ársreikningum og skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þá sem fjárfesta í fyrirtækjum. Það getur bæði átt við um einstaklinga, sjóði, bankastofnanir og lífeyrissjóði, svo að dæmi séu tekin. Það hefur verið gagnrýnt að með þessu frv. sé ekki gengið jafnlangt til móts við þróunina við bókhald og ársreikninga í heiminum eins og æskilegt hefði verið. Því er til að svara að mikil þróun hefur orðið í þessum efnum á síðustu árum. Árvekni manna gagnvart ársreikningum hefur aukist vegna atvika sem komið hafa upp úti í hinum stóra heimi, ekki síst í Bandaríkjunum í tengslum við Enron-hneykslið og fleiri mál af því tagi. Þess vegna er nauðsynlegt að þessi mál séu stöðugt í endurskoðun og menn vinni eins hratt og hægt er að þessu máli. Með frv. er sannarlega stigið skref í þá átt. Með því er verið að innleiða tilskipanir og gerðir Evrópusambandsins, það sem þar er lagt til grundvallar varðandi ársreikningamál. Það kom líka fram í starfi nefndarinnar að jafnframt er verið að undirbúa frekari vinnu á þessu sviði. Sú vinna lýtur að þeim viðmiðunum sem settar hafa verið fram á alþjóðlegum vettvangi. Hér er ekki um að ræða skuldbindandi viðmið heldur fyrst og fremst atriði sem sjálfsagt er að hafa til hliðsjónar og taka upp að svo miklu leyti sem hentar við íslenskar aðstæður. Þegar ég tala um sérstakar íslenskar aðstæður er auðvitað ekki verið að tala um að við eigum ekki að gera jafnstrangar kröfur til hlutafélaga okkar eða fyrirtækja um ársreikninga. Ég er eingöngu að vekja athygli á því að það geta verið sérstakar aðstæður eins og smæð fyrirtækja hér á landi sem valda því að við verðum að hafa það í huga. Það er t.d. ljóst mál að kröfur sem við gerum til stórra fyrirtækja á markaði, um ársreikninga slíkra fyrirtækja, hljóta að vera aðrar en til einyrkjastarfa með lítil umsvif í rekstri sínum. Ég tel að um það sé samkomulag, menn séu sammála um að þessum málum verði að sinna af mikilli alvöru. Sú þróun sem orðið hefur á alþjóðlegum vettvangi í þessum efnum er nokkuð sem við verðum auðvitað að taka fullt tillit til. Það kom fram að hugmyndin er að þessi mál verði unnin af hálfu hins opinbera. Þetta eru hins vegar afar flókin atriði og kannski ekki jafnauðvelt að taka þau upp að öllu leyti. Auðveldara verður t.d. að taka upp tilskipanir Evrópusambandsins þar sem menn eru komnir í góða þjálfun í þýðingum á miklum lagabálkum. Hér er um að ræða tæknileg hugtök, sem menn verða að vinna mjög nákvæmlega með. Það er ljóst að til slíkra verka verður að kalla mjög sérfróða aðila. Mig langaði aðeins til hnykkja á þessu í framhaldi af þeirri umræðu sem farið hefur fram. Við fengum í vinnu nefndarinnar talsvert miklar athugasemdir, m.a. frá reikningsskilaráði, endurskoðendum og öðrum varðandi þetta frv. Ég vil aðeins vekja athygli á vinnubrögðum okkar í nefndinni. Ég tel þau hafa verið eðlileg og til marks um að við höfum viljað vanda okkar vinnu. Eins og ég sagði áðan er hér um að ræða býsna tæknilegt og sérhæft mál sem kallar á mikla sérfræðilega þekkingu. Þetta frv. var undirbúið af sérfræðingum sem kallaðir voru til eins og ég rakti áðan. Eftir að þingnefndin hafði fengið þessar umsagnir í hendurnar varð ljóst að ýmsar veigamiklar athugasemdir mætti gera við efni frv. og þá aðferðafræði sem hafði verið lögð til grundvallar. Þá varð það niðurstaða okkar að vísa málinu til nefndarinnar sem hafði undirbúið frv., með beiðni um að hún færi yfir frv. að nýju með hliðsjón af þeim ábendingum sem komið höfðu fram í starfi nefndarinnar. Það var gert. Á grundvelli þeirrar vinnu leggjum við til þær breytingar á frv. sem hér eru kynntar og ég hygg að gangi í öllum atriðum til móts við þær athugasemdir sem fram komu þó vissulega megi sýna fram á að svo sé ekki að öllu leyti. Engu að síður er hægt að segja með sanni að þær breytingar sem gerð er tillaga um séu allar í þá átt að styrkja frv. í samræmi við þær ábendingar sem fram komu við meðhöndlun málsins.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns geta þess um nál. sem hér liggur frammi og er undirritað af öllum viðstöddum nefndarmönnum sem voru viðstaddir þegar það var afgeitt, að við hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifuðum undir það með fyrirvara. Ástæða er að geta þess að þetta nál. er skrifað áður en fram kom sú mikla gagnrýni á ársreikningana almennt frá formanni reikningsskilaráðs sem sagði af sér vegna óánægju með stefnu stjórnvalda og sagði m.a. að lög um ársreikninga væru verulega gölluð. Herra forseti. Ég hygg að nál. hefði litið nokkuð öðruvísi út ef þetta hefði verið komið fram áður og að nefndin hlyti að hafa farið yfir þá gagnrýni sem fram hefur komið og tekið afstöðu til þess í sínu nál. Ég tel æskilegt, herra forseti, að nefndin fari aftur yfir þetta mál milli 2. og 3. umr., m.a. með tilliti til þess að formaður reikningsskilaráðs hefur að ósk nefndarinnar sjálfrar sent henni ítarlegar athugasemdir almennt um ársreikninga og hvað betur megi fara í því efni. Ég teldi æskilegt að nefndin fjallaði almennt um það og hvernig hún sæi fyrir sér framhald þessa máls og vinnu við gerð ársreikninga vegna þess að það er alveg ljóst að nefndin hlýtur að taka mjög alvarlega þá miklu gagnrýni sem fram hefur komið hjá þeim sem um þetta mál fjalla, t.d. formanni reikningsskilaráðs. Fyrirvari minn og hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þegar þetta nál. var skrifað, laut að því að við ætluðum okkur að flytja brtt. við frv. um ársreikningana um að skylt væri að upplýsa í ársreikningum um stjórnarlaun, kaupauka og kjör stjórnenda fyrirtækja. En eftir að nál. kom fram birtist frétt um að Kauphöllin væri að vinna að því máli og hefði heimild til þess að setja slíkar reglur, um að fyrirtæki upplýstu í ársreikningum sínum eða að þar kæmu fram upplýsingar um launakjör stjórnenda. Því féllum við frá því að flytja brtt. um það aðtriði. En fyllsta ástæða er til þess að hafa fyrirvara við þetta mál í heild miðað við þá gagnrýni sem fram hefur komið í því og ætla ég að fara nokkrum orðum um þá gagnrýni. Fram hefur komið hjá formanni reikningsskilaráðs, Stefáni Svavarssyni, sem sagði sig úr ráðinu, að lítil virðing sé borin fyrir lögum um ársreikninga. Segir Stefán m.a. í frétt í Morgunblaðinu 27. febrúar, með leyfi forseta: ,,Stefán segir flesta endurskoðendur vera á þeirri skoðun að stefna beri hratt að því að lögleiða efni staðla frá alþjóðlega reikningsskilaráðinu svo að meira eða jafnvel fullt samræmi geti orðið í þessum mælingum hér á landi. Stefna opinberra aðila sýnist þó vera önnur og aðalvinnan á undanförnum mánuðum hafi falist í að laga villur í lögunum að hinum úreltu tilskipunum Evrópusambandsins. ... ,,Sem dæmi um það,`` segir Stefán, ,,má nefna, að á sama tíma og aðrar þjóðir eru að stefna á afnám svonefndrar samlegðaraðferðar sem notuð er við sameiningu fyrirtækja er verið að lögleiða þá aðferð hér á landi. Í þessu sambandi er athyglisvert, svo dæmi sé tekið, að í gögnum sem Kaupþing lagði fram í Svíþjóð nýlega, en Svíar eru í Evrópusambandinu, kemur fram að fyrirtækið hafi beitt aðferðinni við aðstæður sem ekki voru heimilar samkvæmt alþjóðlegum reglum með þeim afleiðingum að afkoma og eignastaða var sýnd önnur en hefði verið ella. Það kann því að vera að einhver hluti af söluhagnaði Kaupþings af Frjálsa fjárfestingarbankanum stafi af beitingu þessarar aðferðar þannig að hann hafi verið sýndur hærri en samkvæmt gildum aðferðum.`` Herra forseti. Eins og heyra má á því sem haft var eftir Stefáni Svavarssyni eru þær athugasemdir sem hann setur fram um ársreikninga mjög alvarlegar. Þar er m.a. á það er bent að hinn mikli söluhagnaður Kaupþings af Frjálsa fjárfestingarbankanum hefði verið annar ef beitt hefði verið þeirri aðferð sem farið er að nota annars staðar. Það hefði þýtt að kaupauki forstjórans sem mikið hefur verið gagnrýndur --- hann fékk um 70 millj., ef ég man rétt, í kaupauka --- hefði verið annar ef beitt hefði verið þeirri aðferð sem formaður reikningsskilaráðs telur réttara að beita. Einnig er ástæða til að nefna það, herra forseti, að Sigurður Þórðarson ríkisendurskoðandi tekur undir gagnrýni Stefáns Svavarssonar. Haft er eftir honum í Morgunblaðinu að reikningsskil í landinu séu í uppnámi. Ríkisendurskoðandi tekur enn fremur undir gagnrýni Stefáns á seinagangi stjórnvalda í þessum efnum. Það kemur einmitt fram í í þessu viðtali í Morgunblaðinu. Þar er eftir Sigurði Þórðarsyni ríkisendurskoðanda haft, með leyfi forseta: ,,Við aðlögun að alþjóðlegum kröfum hafi komið í ljós að íslensk löggjöf leyfi ekki suma þá hluti sem verið sé að framkvæma í reikningsskilum fyrirtækja.`` Herra forseti. Út af fyrir sig er nægjanlegt að vitna í þessi atriði til þess að sjá að ársreikningar eru ekki í þeim búningi sem þeir sérfræðingar sem best til þekkja telja að þeir eigi að vera. Efh.- og viðskn. kallaði á sinn fund bæði Stefán Svavarsson, fyrrverandi formann reikningsskilaráðs, og Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda eftir að þessi gagnrýni kom fram. Þar áréttaði Stefán Svavarsson gagnrýni sína á þessi mál. Hann sagði á fundi efh.- og viðskn. að mikið misræmi væri í gerð reikningsskila hér á landi, reglurnar væru úreltar og markaðurinn sækti sér fyrirmyndir erlendis án þess að reglurnar eigi sér stoð í lögum hérlendis. Hann sagði að afkomumælingar væru öðruvísi hér. Síðan kom fram hjá Stefáni Svavarssyni að hér séu engar reglur til um allt sem lýtur að verðbréfum og fjármálagjörningum og að verið sé að gera eitt og annað á markaðnum sem ekki eigi sér lagastoð. Nefndi hann líka sérstaklega að núna væri verið að taka upp þessa samlegðaraðferð á sama tíma og verið væri að banna hana annars staðar, en hún hafi verið tekin upp fyrir tíu árum síðan. Stefán Svavarsson nefndi að margar þjóðir væru búnar að taka upp þessa alþjóðlegu staðla og farnar að vinna eftir þeim og að þeir væru í undirbúningi víðar. Hann lagði og mikla áherslu á að við mundum flýta gerð þessara alþjóðlegu reikningsskilastaðla þannig að farið yrði að vinna eftir þeim hér. Að ósk nefndarinnar sendi Stefán Svavarsson skriflega umsögn um þau atriði sem hann gagnrýndi á fundinum, m.a. um skráningu verðbréfa samkvæmt íslenskum lögum. Ég vil taka fram að efh.- og viðskn. hefur ekki haft tök á að fjalla um þessa umsögn Stefáns Svavarssonar, fyrrverandi formanns reikningsskilaráðs. En ég tel fulla ástæðu til að nefndin geri það. Ég ætla aðeins að grípa niður í þessa umsögn. Þar vísar Stefán til laga um ársreikninga og segir, með leyfi forseta: ,,Skammtímaverðbréf skal meta á kostnaðarverði eða dagverði, hvort sem lægra reynist. Séu bréfin skráð á opinberu verðbréfaþingi er heimilt að skrá þau á markaðsverði þó að það sé hærra. Ekki er ljóst af reglugerð hvernig matsbreyting verðbréfanna skal færast en samkvæmt henni sýnist þó mega ætla að matsbreyting skuldabréfa skuli færast á rekstrarreikning en matsbreyting hlutabréfa skuli færast á eigið fé sem óinnleystur gengishagnaður. Þessar reglur eru ekki í samræmi við erlendar reglur á þessu sviði. Markaðsbréf sem teljast skammtímaeign skal skrá í bókhald á markaðsverði og matsbreytingin skal færast í rekstrarreikning. Bréf sem ekki teljast markaðsverðbréf en eru skammtímaverðbréf skal meta samkvæmt reglum um kostnaðarverð eða dagverð, hvort sem lægra reynist. Ýmis íslensk fyrirtæki á markaði hafa farið eftir þessum reglum þó að þær eigi ekki lagastoð hér á landi.`` Síðan kemur fram í þessari umsögn að langtímaverðbréf skuli meta á kostnaðarverði og segir Stefán í umsögn sinni að þessar reglur séu ekki í samræmi við erlendar reglur á þessu sviði. Markaðsverðbréf skal færa á markaðsverði en matsbreyting færist á óinnleystan geymsluhagnað eða geymslutap og gildir þá einu hvort um skuldabréf eða hlutabréf er að ræða. Þá áréttar hann í umsögninni helstu atriði sem hann hefur gagnrýnt að því er varðar ársreikningana, og svo að ég grípi niður í umsögn hans þá segir hann m.a., herra forseti, að málaflokkurinn reikningsskil fyrirtækja á markaði eigi ekki að heyra undir ráðuneyti fjármála heldur viðskiptaráðuneytið m.a. til að hnykkja á þeim greinarmun sem er á skattamálum og reikningsskilamálum. Orðrétt segir Stefán Svavarsson, með leyfi forseta: ,,Málefnalegar athugasemdir reikningsskilaráðs hafa í ýmsum greinum verið hunsaðar. Til dæmis að taka er það mín skoðun að fyrirmælin um að millifæra svokallaðan endurmatsreikning geti verið í ósamræmi við lög um hlutafélög en eru auk þess efnislega í ósamræmi við þá kröfu ársreikningslaga að halda aðgreindu eigin fé frá eigendum og eigin fé sem viðkomandi fyrirtæki áskapar sér sjálft. Fyrir vikið sýnast fyrirtæki eiga rýmri heimildir til arðgreiðslu en efni máls styður. Þá eru ýmis skilyrði í nýsettum lögum fyrir aðila sem vilja halda bókhald í erlendri mynt í ósamræmi við erlendar reglur á því sviði og á það benti reikningsskilaráð. Reikningsskilaráð hefur ekki getað sett reglur um ýmis mál, t.d. verðbréf, vegna þess að í lögum eru fyrirmæli sem stangast á við þau fyrirmæli sem ráðið hefði kosið að setja. Starfsgrundvöllur ráðsins er því nánast enginn og það var af þeim sökum sem ég sagði af mér sem formaður ráðsins. Hitt skiptir einnig máli í því sambandi að ábendingar ráðsins hafa að litlu verið hafðar og ráðið fékk ekki einu sinni frumvarp að lögum um ársreikninga á sínum tíma til umsagnar þó að lög kveði á um annað. Meðal annars af þeim sökum hafa lögin verið uppfull af villum og rangfærslum sem nú er að nokkru leyti verið að laga, þ.e. í frumvarpinu sem liggur fyrir Alþingi.`` Síðar segir Stefán í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Fyrirtæki á markaði hirða ekki um ákvæði ársreikningslaga í ýmsum greinum en sækja fyrirmyndir til útlanda. Lagasetningin á þessu sviði er langt á eftir framkvæmd en þannig ætti það ekki að vera heldur ætti því að vera nákvæmlega öfugt farið. Ýmsar þjóðir hafa tekið alþjóðlegu staðlana í notkun og ýmis fyrirtæki í Evrópusambandsríkjunum hafa notað staðla nefndarinnar, sum í mörg ár jafnvel þótt löggjöf segi til um annað. Ýmsar Evrópuþjóðir hafa nú þegar samþykkt með lögum að leyfa innlendum fyrirtækjum að beita alþjóðlegum stöðlum. Engilsaxneskar þjóðir hafa náð meiri samhæfingu við alþjóðlegu staðlana en aðrar þjóðir. Þar er sérfræðingaveldi meira en meðal Evrópuþjóða þar sem embættismannakerfin ráða. Öll verbréfaþing í heiminum hafa samþykkt alþjóðlegu staðlana þegar frá eru taldar tvær eða þrjár þjóðir. Japanar eru ein þessara þjóða. Meðal erlendra þjóða er lögð áhersla á að málið varði það að fjármagn geti flætt inn í viðkomandi ríki. Fyrirstaðan má ekki vera í gerð reikningsskila, þ.e. þannig að þau séu á þá lund að erlendir fjárfestar og lánardrottnar skilji þau ekki vegna sérreglna í viðkomandi landi.`` Í lokin segir í umsögninni: ,,Viðbrögð sérfræðinga í reikningsskilum í röðum endurskoðenda og annarra vegna þessara mála eru öll á sömu lund. Þeir styðja að kröftug vinna verði sett í gang til þess að lögleiða staðla alþjóðlegu nefndarinnar. Það er í sjálfu sér ekki eftir neinu að bíða með það og því verður ekki trúað með hliðsjón af framgangi þessa máls í Evrópu og annars staðar í heiminum að ESB setji sig á móti því að Íslendingar ákveði þessa skipan með lögum.`` Herra forseti. Það er sem sagt eindregin ósk Stefáns Svavarssonar, sem best þekkir til að því er varðar ársreikninga, að þessir staðlar alþjóðlegu nefndarinnar verði lögleiddir og ég hefði kosið, herra forseti, að efh.- og viðskn. hefði fjallað nánar um það og þá sett fram í framhaldsnefndaráliti skoðun sína á framhaldi þessa máls. Ég hafði satt að segja vonast til þess að hæstv. fjmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu til að segja sitt álit í þinginu á framvindu málsins og hvernig hann hugsar sér vinnuna áfram í þessu máli. Ég held að setja verði kraft í þá vinnu eins og hér hefur verið óskað eftir og við eigum að geta innleitt þessa staðla miklu fyrr en á árinu 2005, eins og mér skilst að hæstv. ráðherra hefði boðað. Stefán Svavarsson hefur fært fyrir því rök að hægt sé að gera það. Margar þjóðir hafa þegar tekið upp þessa staðla. Og það er auðvitað mjög alvarlegt, herra forseti, þegar verið er að benda á af manni sem best þekkir til, þá galla sem eru á þessum lögum og m.a. að mikið misræmi sé í gerð reikningsskila á markaði hér og markaðurinn sæki sér fyrirmynd erlendis án þess að reglur eigi sér stoð í lögum hérlendis. Þetta býður upp á það að ársreikningar fyrirtækja eru mismunandi og ekki samanburðarhæfir og geta leitt til mikillar skekkju eins og fram kom að því er varðar Kaupþing og ég lýsti hér áðan. Aðspurðir sögðu bæði ríkisendurskoðandi og fyrrv. formaður reikningsskilaráðs að þeir teldu að úr því sem komið væri ætti þetta mál að ná fram að ganga eins og það liggur fyrir með þeim brtt. sem formaður nefndarinnar hefur kynnt. Ég spurði sérstaklega eftir því hjá fyrrvarandi formanni reikningsskilaráðs hvort hann mundi leggja til einhverjar frekari breytingar á þessum lögum við afgreiðslu á þessi máli í þinginu núna. Hann kvað nei við því en jafnframt lagði hann áherslu á að því yrði flýtt að taka upp þessa alþjóðlegu staðla sem ég nefndi. Ég vildi beina því til formanns nefndarinnar að hann skoðaði af nokkurri alvöru umsögn Stefáns Svavarssonar sem við höfum ekki haft færi á að skoða til hlítar enn sem komið er. Nefndin reyndi að mynda sér sameiginlega skoðun á því hvernig hún telji að vinna eigi þetta mál áfram þannig að komið sé til móts við réttmætar og eðlilegar óskir þeirra sérfræðinga sem best þekkja til að því er varðar ársreikninga.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af ósk hv. 5. þm. Reykv. vil ég segja að ég tel sjálfgefið að við förum yfir þessi mál milli 2. og 3. umr. Gert er ráð fyrir að haldnir verði fundir í efh.- og viðskn. á miðvikudaginn kemur vegna þess að þá er gert ráð fyrir tómi fyrir nefndarfund. Ég tel sjálfgefið að við förum yfir málið. Ég er alveg sammála hv. þm. um að hraða beri þessari vinnu eins og kostur er. Menn meta það mismunandi hversu hratt er hægt er hægt að fara í þessi mál. Annars vegar að mati fyrrverandi formanns reikningsskilaráðsins og hins vegar að mati fulltrúa ráðuneytisins. Ég get ekki sett mig í neitt dómarasæti í þeim efnum en er sammála því að við eigum að hraða þessari vinnu eins og kostur er til að lög um ársreikninga verði eins góð og hægt er.

Herra forseti. Það er óþarfi að hafa langt mál um afstöðu mína, sem kemur heim og saman við það sem fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég vil byrja á að taka undir með hv. formanni efh.- og viðskn., Einari K. Guðfinnssyni, að þetta mál er fyrst og fremst tæknilegs eðlis. Sérfræðingar hafa komið að málinu og unnið lengi að því. Það kom nokkuð á óvart undir lokin þegar okkur barst erindi frá fyrrverandi formanni reikningsskilaráðs. Það setur óneitanlega strik í reikninginn. Ég fagna því að nefndin skuli kölluð saman milli 2. og 3. umr. til að fara yfir málin og reisa þar vegvísi inn í framtíðina um hvernig tekið skuli á þessum málum. Skilningur okkar er sá að þær breytingar sem verið er að gera á lögum með þessu frv. séu í þá átt að styrkja lögin eins og kom fram í framsögu hv. formanns nefndarinnar. Sá fyrirvari sem við höfðum á frv., ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, laut að launakjörum stjórnenda fyrirtækja. Við töldum koma til álita að setja í þessi lög ákvæði þess efnis að fyrirtæki yrðu skylduð til að greina frá þessum launakjörum. Ég er reyndar á þeirri skoðun að öll launakjör í fyrirtækjum og stofnunum eigi að vera opinbert mál og eigi ekki að líðast neitt pukur kringum launakjör. Ég tel að þetta eigi við um fyrirtæki og stofnanir. Það var rætt um lífeyrissjóði í þessu sambandi. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur reifað í efh.- og viðskn. og ég tekið undir þau sjónarmið að eðlilegt sé að þar sé einnig allt uppi á borði. Varðandi hugmyndir okkar um að festa kvaðir um upplýsingaskyldu í þessu efni í ársreikningalög þá féllum við frá því eftir að ljóst var að Kauphöllin hygðist setja reglur um nákvæmlega þetta efni varðandi þau fyrirtæki sem skráð eru á Verðbréfaþingi. Það er ástæðan fyrir því að við féllum frá okkar tillögu. Að öðru leyti styðjum við frv. og höfum að sjálfsögðu þann fyrirvara á að við reisum vegvísi um framhald vinnunnar, vegvísi inn í framtíðina.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um stofnun hlutafélags um Norðurorku, nr. 159/2002. Ég mæli fyrir hönd iðnn. því að það er iðnn. sem flytur þetta mál. Tilefni þess að nefndin flytur þetta frv. er að skömmu fyrir áramót var það eitt af síðustu verkum þingsins að samþykkja lög um stofnun hlutafélags um Norðurorku. Þá kom fram, m.a. í framsöguræðu hæstv. iðnrh. sem og í nál. frá meiri hluta iðnn., að markmið frv. væri að starfsmenn héldu réttindum sínum samkvæmt gildandi kjarasamningum. Um það var ekki deilt og samkomulag um það. Það hefur síðan komið í ljós, herra forseti, að efasemdir kunni vera um að texti laganna, eins og þau voru afgreidd frá hv. Alþingi, haldist gagnvart þeim markmiðum sem ég lýsti hér. Þess vegna, í ljósi vilja þingsins, flytur nefndin þetta frv. núna. Frv. snertir einkum biðlaunarétt fastráðinna starfsmanna Norðurorku, þ.e. þeirra fastráðnu starfsmanna sem voru þar við stofnun hlutafélagsins. Að öðru leyti þarf ekki meira um þetta að segja og vísa ég í þskj. 1119 um þetta mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um staðla og Staðlaráð Íslands frá iðnn. Nefndin hefur fjallað rækilega um frv. og fengið til sín gesti og skriflegar umsagnir, eins og nefnt er á þskj. 1058. Með frv. þessu er fest í sessi hlutverk Staðlaráðs Íslands og skýrt kveðið á um ótvírætt umboð þess til að staðfesta alþjóðlega og evrópska staðla en einnig íslenska staðla og til að annast gerð séríslenskra staðla og til að starfrækja fagstaðlaráð. Staðlaráð Íslands er samstarfsráð þeirra sem hagsmuna hafa að gæta af stöðlum. Nefndin gerir smávægilegar breytingar. Þær eru tvær. Annars vegar er sú breyting að í stað orðanna að aðild að Staðlaráði sé ,,heimil öllum hagsmunaaðilum`` komi að hún verði öllum heimil. Nefndin telur að í rauninni séu allir hagsmunaaðilar þegar kemur að stöðlum og hafi hagsmuna að gæta hvað varðar staðla. Hér er um ákveðna neytendavernd að ræða. Því gerir nefndin þá breytingu. Hin breytingin er gildistökuákvæði. Í frv. er gert ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. janúar 2003, sem er liðinn eins og kunnugt er, herra forseti. Í stað þess er gert ráð fyrir að fram komi að lögin öðlist þegar gildi. Undir nál. rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Pétur Blöndal, Svanfríður Jónasdóttir, Árni Steinar Jóhannsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Jóhann Ársælsson og Ólafur Örn Haraldsson. Nefndin mælir sem sagt með því að frv. verði samþykkt með tveimur áðurgreindum breytingum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um neysluvatn sem hv. þm. Katrín Fjeldsted flytur. Nefndin hefur fjallað mjög ítarlega um þetta mál sem reyndar er endurflutt. Fjölmargar umsagnir bárust og fór nefndin rækilega yfir þær. Frá umsagnaraðilum er greint á þskj. 1125. Þessi þáltill. um neysluvatn felur í rauninni þrennt í sér. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að neysluvatn verði skilgreint sem auðlind í lögum og þarf ekki að fara mörgum orðum um það, herra forseti, hversu mikilvægt neysluvatn er öllu mannkyni og sannarlega mikilvæg auðlind. Það er orðið tímabært að skilgreina neysluvatn sem auðlind í lögum. Í annan stað er gert ráð fyrir því að auðlindin neysluvatn verði vistuð á einum stað í stjórnkerfinu en þannig er ástandið í rauninni núna að neysluvatn heyrir undir fjölmörg ráðuneyti. Þar af leiðandi myndast mörg grá svæði en í ljósi mikilvægis auðlindarinnar telur nefndin æskilegt að vista þennan málaflokk á einum stað. Það kemur fram í umsögnum hinna fjölmörgu umsagnaraðila að skiptar skoðanir eru um það hvar sú vistun skuli vera. Annars vegar, eins og lagt er til í greinargerð með þáltill. hv. þm. Katrínar Fjeldsted, er mælt með því að auðlindin verði vistað hjá Orkustofnun nema þó að gæði vatns verði áfram á vegum Hollustuverndar ríkisins, þ.e. Umhverfisstofnunar frá 1. janúar 2003. Hv. iðnn. tekur ekki afstöðu til þessa en vísar því til ríkisstjórnar að útfæra það og finna rök fyrir því. Þriðja meginmarkmið þessarar þáltill. er síðan að stuðla að útflutningi á fersku neysluvatni í samstarfi við vatnsútflutningsfyrirtæki og sveitarfélög. Eins og kunnugt er hafa ýmsir reynt að hasla sér völl á því sviði með misjöfnun árangri en auðlindin stendur engu að síður fyrir sínu. Þó að reynslan sé e.t.v. misgóð af útflutningi kann að hilla undir betri tíð í þeim efnum. Að þessu sögðu, herra forseti, mælir nefndin með því að þáltill. verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til laga um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Stefán Hreiðarsson frá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins ásamt Þorgerði Benediktsdóttur og Þór G. Þórarinssyni frá félmrn. Nefndinni bárust allmargar umsagnir um málið sem voru almennt mjög jákvæðar. Hæstv. forseti. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins hóf starfsemi 1. janúar 1986 skv. 16. gr. laga um málefni fatlaðra, nr. 41/1983. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði sérlög um Greiningar- og ráðgjafarstöðina. Markmið frumvarpsins er að tryggja að börn með alvarlegar þroskaraskanir sem geta leitt til fötlunar fái greiningu, ráðgjöf og önnur úrræði sem miða að því að draga úr afleiðingum röskunarinnar. Jafnframt er það markmið frumvarpsins að tryggja öflun, viðhald og miðlun fræðilegrar þekkingar á þessu sviði. Í 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins kemur fram að stofnunin þjóni fyrst og fremst þeim sem eru á aldrinum 0--18 ára, sbr. 1. gr. þess. Þetta er staðfesting á núverandi starfsháttum og á þeirri hugmyndafræði að sérhæfing starfseminnar sé byggð á því að beita markvissri meðferð á þroskaárum einstaklingsins þegar mestar líkur eru á því að hægt sé að hafa áhrif á taugaþroska til að draga úr áhrifum röskunarinnar. Lögð er áhersla á skyldur stofnunarinnar til að sinna börnum sem búa við alvarleg frávik í þroska og færni, bæði þeim sem eru ótvírætt fötluð og þeim sem má með markvissri þjálfun og meðferð koma til sjálfstæðis á fullorðinsárum. Þá er lögð áhersla á nána samvinnu við aðra þá aðila sem annast þjónustu við börn með alvarlegar þroskaraskanir og reynt að tryggja að þjónusta við hvert barn sé sem mest í nánasta umhverfi þess. Starfsemi Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar hefur þróast mikið og vaxið að umfangi frá því að starfssvið hennar var fyrst skilgreint í lögum um málefni fatlaðra árið 1983. Þá hefur alþjóðleg þekking á undanförnum árum sýnt fram á að með réttum aðferðum megi hafa veruleg áhrif á framtíðarhorfur þeirra barna sem hér um ræðir. Tilgangur frumvarpsins er að tryggja að börn sem búa á Íslandi og eru með alvarlegar þroskaraskanir njóti þessarar þekkingar. Nefndin ræddi sérstaklega stjórnskipulega stöðu Grein\-ing\-ar- og ráð\-gjafar\-stöðvarinnar og telur nauðsynlegt að skýrar komi fram tenging hennar við félagsmálaráðuneytið. Nefndin leggur því til að við 5. gr. frumvarpsins bætist að félagsmálaráðherra setji forstöðumanni erindisbréf í samræmi við 38. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þá ræddi nefndin jafnframt þá breytingu á almennum hæfiskröfum forstöðumanns sem lögð er til í 5. gr. frumvarpsins. Það er mat nefndarinnar að óeðlilegt sé að þrengja hæfisskilyrðin með þeim hætti sem hér er lagt til. Þannig þykir ekki við hæfi að löggjafinn þrengi svo mjög að mati framkvæmdarvaldsins við ráðningar í einstakar stöður í stjórnsýslunni. Því leggur nefndin til að í lögunum verði kveðið á um að forstöðumaður skuli hafa háskólapróf og sérþekkingu á sviði fatlana og þroskaraskana. Ekki verði kveðið á um í lögum að forstöðumaður skuli auk þessa hafa reynslu af stjórnun, kennslu og rannsóknum en síðargreind atriði munu vafalítið m.a. ráða ákvörðun um hæfi umsækjenda í stöðu forstöðumanns. Þá er einnig lögð til orðalagsbreyting á greininni. Nefndin telur að reglugerðarheimild ráðherra skv. 9. gr. frumvarpsins sé of opin og er því lagt til að reglugerðarheimildin sé sérstaklega bundin við þær aðstæður sem fram koma í 3. mgr. 4. gr. og 4. mgr. 6. gr., þ.e. þegar Greiningar- og ráðgjafarstöðin þarf að semja við aðila um ákveðna sérfræðiþjónustu. Að lokum leggur nefndin áherslu á nauðsyn þess að tryggt sé nægilegt fjármagn til Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar þannig að stöðin geti mætt aukinni eftirspurn og stytt biðlista eftir þjónustu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem kemur fram í nefndarálitinu og er svohljóðandi: 1. Við 5. gr. Í stað 2. og 3. málsl. komi fimm nýir málsliðir, svohljóðandi: Forstöðumaður skal hafa háskólapróf og sérþekkingu á sviði fatlana og þroskaraskana. Forstöðumaður fer með stjórn stofnunarinnar, mótar stefnu í störfum hennar og er í fyrirsvari fyrir hana út á við. Hann ber ábyrgð á rekstri stofnunarinnar og að starfsemi hennar sé í samræmi við lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Jafnframt annast forstöðumaður ráðningu annarra starfsmanna. Félagsmálaráðherra setur forstöðumanni erindisbréf. 2. Við 9. gr. Greinin orðist svo: Félagsmálaráðherra er heimilt að setja reglugerð um nánari framkvæmd laga þessara, einkum um samstarf Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar við aðra aðila, sbr. 3. mgr. 4. gr., og varðandi sérstaka samninga við sveitarfélög, sbr. 4. mgr. 6. gr. Kristján Pálsson og Jónína Bjartmarz voru fjarverandi afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Magnús Stefánsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Drífa Hjartardóttir og Kjartan Ólafsson.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá formanni félmn. skrifa ég undir þetta álit án fyrirvara en þegar við vorum búin að afgreiða nál. bárust nokkuð viðamiklar umsagnir til nefndarinnar um málið. Ég hefði því talið eðlilegt að þetta þingmál færi aftur til félmn. milli 2. og 3. umr. þannig að við gætum skoðað þær umsagnir sem borist hafa. Eins og málum er háttað í nefndum þessa dagana er mjög mikið álag á þeim, mikið að gera og málin afgreidd þaðan nokkuð hratt. Ef við getum gert þetta mál betra en það er með því að skoða þessar umasgnir tel ég það vera til bóta og þyrfti ekki mikinn tíma í að renna yfir þessar umsagnir sem borist hafa. Ég legg því það til, herra forseti, að málið fari til félmn. milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég tel eðlilegt að við tökum málið aðeins inn aftur. Þess ber þó að geta að tími til þess að veita umsagnir var liðinn þegar við kláruðum nál. þannig að í sjálfu sér voru vinnubrögð við þessa afgreiðslu eðlileg. Ég tel auk þess að þær umsagnir sem komu eftir að við tókum nál. út séu ekki með þeim hætti að það séu stórvægileg atriði sem menn gerðu athugasemdir við. Engu að síður tel ég eðlilegt að við tökum þetta aðeins inn í nefndina á milli 2. og 3. Ég mun verða við þessari ósk.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir undirtektir við þessari ósk. Ég er sammála henni um það að ég efast um að það verði gerðar miklar breytingar á málinu. Það var afgreitt í sátt og með fullkomlega eðlilegum vinnubrögðum. Ég var ekki að gagnrýna þau, alls ekki, en fagna því að málið skuli fara til nefndarinnar aftur. Við skoðum það í ljósi þessara umsagna sem vissulega komu eftir að frestur var útrunninn en engu að síður tel ég eðlilegt og fagna því að við förum aðeins yfir þær áður en málið verður afgreitt frá þinginu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá landbn. um frv. til laga um breytingu á búnaðarlögum nr. 70/1998, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hákon Sigurgrímsson frá landbúnaðarráðuneyti, Guðna Guðbergsson frá Veiðimálastofnun, Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands, Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Andrés Arnalds frá Landgræðslu ríkisins, Áslaugu Helgadóttur og Emmu Eyþórsdóttur frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Ólaf R. Dýrmundsson frá Forystufjárræktarfélagi Íslands og Kesara A. Jónsson frá Líffræðistofnun Háskóla Íslands. Frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi og er nú endurflutt. Umsagnir um málið bárust frá ýmsum aðilum. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á hlutverki og skipan erfðanefndar búfjár. Hlutverk nefndarinnar er aukið þannig að hún fjalli ekki einungis um helstu búfjárstofna og ferskvatnsfiska heldur um varðveislu erfðaauðlinda í landbúnaði á breiðum grunni, þ.e. um húsdýr, nytjajurtir og tré, og fjölgað er í nefndinni til samræmis við það úr fimm mönnum í sjö. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingum að í stað fulltrúa sem tilnefndur er af umhverfisráðuneyti verði áfram fulltrúi tilnefndur af Náttúrufræðistofnun Íslands eins og í núgildandi lögum. Náttúrufræðistofnun annast að hluta til framkvæmd Ríó-samningsins um líffræðilega fjölbreytni fyrir hönd umhverfisráðuneytis. Stofnunin sinnir aðild Íslands að vísindasiðanefnd samningsins og á sæti í framkvæmdanefnd hans hér á landi og sinnir þannig margvíslegum verkefnum sem lúta að framkvæmd, þar á meðal verndun þess erfðaefnis sem fólgið er í flóru landsins. Sérstaða Íslands er veruleg í þessu efni þar sem stór hluti þess plöntuerfðaefnis sem hér er notað í ræktun er af útlendum uppruna. Búfjárræktin byggist hins vegar að miklu leyti á gömlum búfjárkynjum sem eru sérstæð í hópi framleiðslukynja og telur nefndin því mikilvægt að unnið sé skipulega að verndunarmati og verndunaráætlun þeirra á grundvelli Ríó-samningsins um líffræðilega fjölbreytni. Þá var einnig rætt í nefndinni um mikilvægi þess að erfðanefnd tæki einnig til umfjöllunar siðferðileg sjónarmið, en þau eru sérstaklega mikilvæg í umfjöllun um erfðaræktun, hvort sem um ræktun plantna eða dýra er að ræða. Loks leggur nefndin til að orðið ,,erfðaauðlind`` verði notað í frumvarpinu í stað erfðalindar í merkingunni verðmætt erfðaefni, samanber orðið náttúruauðlind, enda bárust fjölmargar ábendingar frá umsagnaraðilum um það. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. a. Á undan 1. efnismgr. komi fyrirsögn svohljóðandi: Erfðanefnd landbúnaðarins. b. Í stað orðsins ,,umhverfisráðuneyti`` í 1. efnismgr. komi: Náttúrufræðistofnun Íslands. c. Í stað orðsins ,,erfðalinda`` í a-, b- og d-lið 2. efnismgr. komi: erfðaauðlinda og í stað orðsins ,,erfðalindir`` í c-lið sömu málsgreinar komi: erfðaauðlindir. Hv. þm. Jónína Bjartmarz og Einar Oddur Kristjánsson voru fjarverandi afgreiðslu málsins. Hv. þm. Pétur Bjarnason sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið rita Drífa Hjartardóttir formaður, Kristinn H. Gunnarsson, Sigríður Jóhannesdóttir, Guðjón Guðmundsson, Karl V. Matthíasson, Þuríður Backman og Sigríður Ingvarsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá landbn. um till. til þál. um endurskoðun laga um innflutning dýra. Nefndin hefur fjallað um málið sem er endurflutt frá síðasta þingi. Umsagnir bárust frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Æðarræktarfélagi Íslands, Forystufjárræktarfélagi Íslands, Geitfjárræktarfélagi Íslands, yfirdýralækni, Landssamtökum sauðfjárbænda, Litförótta félaginu, dýraverndarráði, Dýralæknafélagi Íslands, Samtökum afurðastöðva í mjólkuriðnaði, Nautgriparæktarfélagi Íslands og Bændasamtökum Íslands. Í tillögunni er gert ráð fyrir að fela landbúnaðarráðherra að hefjast þegar handa um endurskoðun laga um innflutning dýra, og búnaðarlaga, með það að markmiði að vernda íslenska dýra- og búfjárstofna. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Sigríður Jóhannesdóttir, Guðjón Guðmundsson, Jónína Bjartmarz og Einar Oddur Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Drífa Hjartardóttir formaður, Kristinn H. Gunnarsson, Karl V. Matthíasson, Þuríður Backman og Sigríður Ingvarsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá landbn. um till. til þál. um nýtingu innlends trjáviðar, en flutningsmaður tillögunnar er Ísólfur Gylfi Pálmason. Nefndin hefur fjallað um málið. Umsagnir bárust frá hlunnindaráðunaut Bændasamtaka Íslands, Náttúrufræðistofnun Íslands, Hagþjónustu landbúnaðarins, Suðurlandsskógum, Skógrækt ríkisins og Norðurlandsskógum. Tillagan felur í sér áskorun til landbúnaðarráðherra um að kanna möguleika á að nýta innlendan trjávið, sem fellur til við grisjun, til framleiðslu listmuna, byggingarefnis, límtrés eða eldiviðar, jafnframt að gerð verði fagleg úttekt á því hvernig fullnýta megi þau verðmæti sem til falla í skógum landsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna ,,skora á`` í fyrri málslið tillögugreinarinnar komi: fela. Sigríður Jóhannesdóttir, Guðjón Guðmundsson, Jónína Bjartmarz og Einar Oddur Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Drífa Hjartardóttir formaður, Kristinn H. Gunnarsson, Karl V. Matthíasson, Þuríður Backman og Sigríður Ingvarsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá umhvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, með síðari breytingum. Í umfjöllun sinni um málið fékk nefndin á sinn fund nokkra aðila og leitaði umsagna frá ýmsum umsagnaraðilum. Í frumvarpinu er lagt til að umsýsluþóknun Endurvinnslunnar af umbúðum úr stáli, gleri og plastefni verði hækkuð í samræmi við breytingu sem orðið hefur á vísitölu neysluverðs frá árinu 2000. Fjárhæð umsýsluþóknunar var þá lögfest en vísitalan hefur hækkað um 13% frá þeim tíma. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Birgisson og Jóhann Ársælsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Katrín Fjeldsted, Kolbrún Halldórsdóttir, Ásta Möller og Ísólfur Gylfi Pálmason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Með frumvarpinu er lagðar til breytingar á lögum um tóbaksvarnir til samræmis við reglur tilskipunar 2001/37/EB um framleiðslu, kynningu og sölu tóbaksvarnings. Meðal nýmæla í frumvarpinu er að merkja skuli hvern sígarettupakka með upplýsingum um hve mikinn kolsýring hver sígaretta gefur frá sér til viðbótar við slíkar upplýsingar um tjöru og nikótín. Einnig er lagt til að bannað verði að merkja tóbak þannig að gefið sé til kynna að það sé hættuminna en annað tóbak. Þá eru lagðar ýmsar skyldur á tóbaksframleiðendur og tóbaksinnflytjendur, t.d. að leggja fram sýnishorn af vörunni ef leitað er eftir því, veita heilbrigðisyfirvöldum upplýsingar um efnainnihald tóbaks, gera ákveðnar rannsóknir ef krafa er gerð um það og standa straum af kostnaði við slíka upplýsingagjöf og rannsóknir á því. Við umfjöllun málsins í nefndinni voru lögð fram drög að reglugerð um viðvörunarmerkingar á tóbaki sem setja á með stoð í lögunum í samræmi við þær reglur sem koma fram í áðurnefndri tilskipun. Að mati nefndarinnar er sjálfsagt að skaðsemi reykinga sé komið skýrt á framfæri við neytendur tóbaks og er hún samþykk þeirri neytendavernd sem kemur fram í þeirri viðleitni. Minnir nefndin þó á að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins sé jafnan gætt á öllum sviðum, þar á meðal um þær skyldur sem lagðar eru á innflytjendur tóbaks í frumvarpinu. Nefndin leggur til að í stað þess að heilbrigðisyfirvöld geti krafist þess að framleiðendur eða innflytjendur tóbaks geri rannsóknir á vörunni verði yfirvöldum heimilað að láta þá gera prófanir. Að mati nefndarinnar er of íþyngjandi að leggja rannsóknarskyldu á þessa aðila. Við teljum nauðsynlegt og í samræmi við orðalag tilskipunarinnar sjálfrar að þessu sé breytt og að prófanir séu settar í staðinn fyrir rannsóknir. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins. Að þessu nál. standa hv. nefndarmenn í heilbr.- og trn., en þeir eru auk framsögumanns Jónínu Bjartmarz, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Ásta Möller, Ólafur Örn Haraldsson og Björgvin G. Sigurðsson. Einar Oddur Kristjánsson, Katrín Fjeldsted og Þuríður Backman voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. laga um vaktstöð siglinga á þskj. 1087. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpinu er lagt til að komið verði á fót vaktstöð siglinga. Í vaktstöðinni er ætlunin að sameina undir einn hatt þau verkefni sem eru á ábyrgð samgönguráðuneytisins og lúta að eftirliti, umsjón og vöktun skipaumferðar við Ísland og talin eru upp í 2. gr. frumvarpsins. Þá er í frumvarpinu tekið mið af ákvæðum tilskipunar Evrópusambandsins um stofnun eftirlits- og upplýsingakerfis fyrir umferð á sjó. Þau verkefni sem vaktstöð siglinga er ætlað að sinna samkvæmt frumvarpinu eru nú unnin af Landsímanum hf. í Gufunesi og Siglingastofnun Íslands og eru öll á verksviði samgönguráðuneytisins. Nefndin lítur svo á að vaktstöð siglinga, verði frumvarpið samþykkt, hljóti þegar þar að kemur að starfa náið með eða verða hluti af sameiginlegri stjórnstöð leitar og björgunar sem samhljómur hefur verið um að nauðsynlegt sé að koma á fót, enda er það hlutverk vaktstöðvarinnar samkvæmt frumvarpinu að tryggja skjót viðbrögð við eftirgrennslan, leit og björgun ef skip lendir í sjávarháska. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Helstu breytingar eru eftirfarandi: 1. Lagðar eru til orðalagsbreytingar á 3. og 12. gr. og 1. mgr. 13. gr. Breytingarnar eru ekki efnislegar. 2. Lagt er til að einstakir aðilar verði ekki taldir upp í 2. mgr. 5. gr. Þess í stað verði vísað almennt til þess að heimilt sé að nota upplýsingarnar til fiskveiðieftirlits, skipaeftirlits og eftirlits með mengun sjávar. Þannig sé ljóst að Fiskistofa, Landhelgisgæsla Íslands og Umhverfisstofnun eigi rétt til aðgangs að gögnum vaktstöðvarinnar. 3. Lagt er til að við 5. gr. bætist ný málsgrein um að eigendur skipa skuli greiða árgjald fyrir þjónustu í sjálfvirka tilkynningarkerfinu sem renni til rekstrar sjálfvirka tilkynningarkerfisins. Sambærilegt ákvæði er í núgildandi lögum um tilkynningarskyldu íslenskra skipa, en ekki stóð til að fella þá gjaldtöku niður með frumvarpinu. 4. Lagt er til að við 1. mgr. 13. gr. bætist nýtt ákvæði þess efnis að ráðherra geti með reglugerð falið vaktstöð siglinga að fara með leiðarstjórnun skipa um tiltekin svæði eða við tilteknar aðstæður. Hér er átt við leiðarstjórnun frá vaktstöð án þess að leiðsögumaður sé um borð í skipi. Heimildin byggist á því að síðar verði teknar ákvarðanir um afmörkun eða aðgreiningu siglingaleiða. 5. Lagðar eru til breytingar á 16. gr. þess efnis að undanþága samkvæmt ákvæðinu er þrengd þannig að ákvæði laganna um tilkynningarskyldu falli ekki þar undir og jafnframt að einungis alvarlegur sjúkleiki eða alvarlegt slys manna um borð geti orðið til þess að undanþágan verði virk. 6. Í 20. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að lög um ráðstafanir til öryggis við siglingar, nr. 56/1932, falli úr gildi við gildistöku laganna. Þar sem ýmis ákvæði þeirra laga eiga sér ekki hliðstæðu í frumvarpinu og ekki er sýnileg ástæða til að fella þau niður gerir nefndin það að tillögu sinni að lögin verði ekki felld úr gildi. Magnús Stefánsson, Kristján L. Möller, Lúðvík Bergvinsson og Jón Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.``

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, með síðari breytingum. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá fjölmörgum aðilum. Markmið frumvarpsins er tvíþætt. Annars vegar er í frumvarpinu gert ráð fyrir að Siglingastofnun Íslands verði falið að annast framkvæmd vaktstöðvar siglinga, samanber frumvarp til laga um vaktstöð siglinga sem liggur fyrir þinginu, og ég mælti fyrir rétt áðan. Hins vegar veitir frumvarpið íslenskum yfirvöldum lagaheimild til að gerast aðilar að væntanlegri Siglingaöryggisstofnun Evrópu og innleiða reglugerðir Evrópusambandsins sem því tengjast. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Magnús Stefánsson, Kristján L. Möller, Lúðvík Bergvinsson og Jón Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um Siglingastofnun Íslands er eðlilegt framhald af því máli sem hér var flutt rétt áðan um vaktstöð siglinga og það er í hæsta máta eðlilegt að fela Siglingastofnun Íslands að annast það. Ég vildi bara láta það koma fram að þó ég sé ekki á þessu nál. þá styð ég það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um eftirlit með skipum. Eftir ítarlega umfjöllun, marga gesti og umsagnir hefur nefndin komist að niðurstöðu, en umsagnaraðilar og gestir eru nefndir á þskj. 998. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lagareglum um skoðunarferli skipa. Breytingarnar eiga rót sína að rekja til nýrra EES-gerða samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og alþjóðasamþykkta á þessu sviði. Eftir hina miklu yfirlegu nefndarinnar leggur hún til að frv. verði samþykkt en þó með nokkrum breytingu sem raktar eru á þskj. 1000. Þessar breytingar eru helstar: 1. Lagt er til að í stað þess að vísa til orðalagsins ,,mengun sjávar`` í 1., 3. og 11. gr. skuli vísað til mengunar frá skipum. Breytingin felur í sér að við eftirlit með skipum skuli gætt að hvers konar mengun frá skipum, þar með talinni loftmengun. Jafnframt eru lagðar til breytingar á 12. og 18. gr. frumvarpsins sem eru í þessum anda. 2. Lögð er til breyting á 1. málsl. 1. mgr. 9. gr. þess efnis að skipstjóra verði einum gert skylt að sjá til þess að skip sé haffært þegar það leggur úr höfn og hafi gild lögboðin skírteini um borð. Samkvæmt frumvarpinu er þessi ábyrgð jafnframt lögð á útgerðarmann. Ýmis vandkvæði fylgja því og má benda á að engan veginn er öruggt að útgerðarmaður hafi þá kunnáttu eða menntun sem þarf til að leggja mat á haffæri skips, auk þess sem útgerðarmenn eru alls ekki alltaf til staðar þegar skip leggur úr höfn sem er forsenda fyrir því að þeim sé unnt að rækja skyldur sínar samkvæmt ákvæðinu og þess vegna gerir nefndin þessa breytingu. 3. Lagt er til að skýrar verði kveðið á um rétt Landhelgisgæslunnar til að framkvæma skyndiskoðanir samkvæmt lögunum. Í núgildandi lögum er réttur til skyndiskoðana jafnt í höndum Siglingastofnunar og Landhelgisgæslunnar og gera þessar stofnanir með sér samstarfssamning um framkvæmd þeirra. Lagt er til að sú skipan mála verði óbreytt, enda hefur hún reynst vel samkvæmt upplýsingum nefndarinnar. 4. Samkvæmt 4. tölul. 13. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að hver sem er geti sett fram kröfu um að aukaskoðun fari fram á skipi. Aukaskoðanir hafa í för með sér mikinn kostnað fyrir útgerð og því má telja varhugavert að veita aðilum sem engra hagsmuna eiga að gæta heimild til að setja fram slíka kröfu. Nefndin leggur af þessum ástæðum til að þessi heimild verði bundin við tiltekna aðila, eins og að öðru leyti er gert í greininni, en jafnframt verði stjórn stéttarfélags veitt slík heimild. Þessi breyting er í samræmi við núgildandi lög um eftirlit með skipum. Þá er jafnframt lögð til breyting á síðari málslið 4. tölul. greinarinnar þannig að almennt verði óheimilt að veita upplýsingar um það hver hafi lagt fram kröfu um aukaskoðun, en þó með þeirri undantekningu að útgerð eigi rétt á þeim upplýsingum hafi krafa eða kvörtun reynst ástæðulaus. Breytingin er í samræmi við ákvæði núgildandi laga um eftirlit með skipum. 5. Lögð er til breyting á ákvæði 1. mgr. 25. gr. sem fjallar um verkefni farbannsnefndar. Lagt er til að 2. tölul. greinarinnar falli brott, enda hefur hann ekki þýðingu eftir að efnisákvæði 14. gr. gildandi laga hefur verið fellt úr gildi. Þá liggur fyrir að verkefni farbannsnefndar eru eingöngu að úrskurða um gildi farbanns sem þegar hefur verið lagt á og því er lagt til að miða orðalag 1. mgr. við það. 6. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2004. Heppilegt þykir að miða gildistökuna við áramót vegna framkvæmdar laganna. Undir nál. rita eftirtaldir hv. þingmenn: Hjálmar Árnason, Magnús Stefánsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Jón Bjarnason. Hv. þingmenn Kristján L. Möller og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir.

Virðulegur forseti. Ég geri í raun ekki athugasemdir við afgreiðslu þessa máls en vil taka sérstaklega undir þær breytingar sem gerðar eru við 4. tölul. 13. gr. frv. um að hver sem er geti sett fram kröfu um aukaskoðun. Ég tel að slíkt ákvæði hefði verið ákaflega varasamt. Ég lýsi líka ánægju með að stjórn stéttarfélags skuli veitt slík heimild. Þá er unnt að koma á framfæri athugasemd frá trúnaðarmanni um borð í skipi í gegnum stéttarfélagið, svona athugasemd. Ég held að þetta séu mjög góðar breytingar. Mig langar að nefna aðeins atriði sem lúta að skyndiskoðun Landhelgisgæslunnar. Ég tel að það sé ágætisákvæði. En almennt um Landhelgisgæsluna. Það er vissulega ástæða til þess að skoða á hvern hátt starfsemin er rekin, m.a. það að sjá þessi stóru skip flatreka á grunnslóð einhvers staðar til þess að halda þeim úti. Það er alveg ótrúlegt að það skuli gert á sama tíma og engin skip eru á sjó á grunnslóð. Ég held líka að menn þurfi að skoða alvarlega breytingar á núverandi fyrirkomulagi eftirlits með grunnslóðarveiðiflotanum. Þessi stóru skip sem við eigum henta auðvitað mjög vel til eftirlits á djúpsævinu eða á dýpri slóð og með úthafsveiðiskipum. Ég held að menn ættu að skoða það að grípa jafnvel til einkavæðingar að hluta til. Ég vona að stjórnarliðar sperri nú eyrun þegar einkavæðing er nefnd við eftirlit á grunnslóð. Það gæti farið þannig fram að eftirlit væri framkvæmt af áhöfn skipa í einkaeign, en æðstu yfirmenn störfuðu hjá Landhelgisgæslunni. Með þessum bátum væri unnt að sinna eftirliti og nauðsynlegri öryggisgæslu og breyta þannig frá ríkjandi fyrirkomulagi. Ég vona að slík atriði hafi komið upp í umfjöllun um rétt Landhelgisgæslunnar til að framkvæma skyndiskoðanir og síðan um störf Landhelgisgæslunnar varðandi eftirlit með skipum. Ég tel að með þessum hætti sem ég er að nefna og hef reyndar komið á framfæri við hæstv. dómsmrh., sé athugandi að auka hagkvæmni í rekstri Landhelgisgæslunnar. Mér er kunnugt um að í Reykjavíkurhöfn liggur skip eða bátur sem þarf mjög lítið að gera fyrir til þess að hann geti sinnt grunnslóðareftirliti. Ég held að menn ættu að athuga það frekar en að vera með stóru landhelgisgæsluskipin okkar í þessu hlutverki. Ég hygg að þarna mætti spara sem nemur tugum milljóna, jafnvel allt að 150--200 millj. á ári, bara með breytingum á þessum rekstrarhætti. Því nota ég tækifærið þegar þetta mál er til umræðu að koma þessu að. Ég hef engar athugasemdir við störf nefndarinnar nema síður sé. Ég held að það sem hér er gerð tillaga um sé breyting til batnaðar frá frv.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá samgn. um frv. til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða vinnutíma sjómanna. Eins og fram kemur í þskj. 999 komu umsagnir frá fjölmörgum aðilum og nokkrir gestir komu á fund nefndarinnar þannig að vinnan var nokkuð ítarleg við þetta. Með þessu frv., herra forseti, eru lagðar til breytingar á sjómannalögum og lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa vegna innleiðingar tiltekinna EES-gerða sem varða vinnutíma sjómanna. Það er skemmst frá því að segja, herra forseti, og rétt að taka það fram að þessar breytingar, að því er fram kom, rúmast innan gildandi kjarasamninga milli útgerða og stéttarfélaga. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með örfáum breytingum. Þar er aðallega um tæknilega útfærslu að ræða, orðalagsbreytingar, nema þó ein meginbreyting sem við töldum skipta afskaplega miklu máli, nefnilega að í frv. er gert ráð fyrir því að aldurslágmark til þess að stunda sjómennsku verði 16 ár. Nefndarmenn voru ekki tilbúnir að brjóta þá hefð sem hér hefur verið og leggja því til þá breytingu að aldurslágmarkið verði fært niður í 15 ár, þ.e. sama aldurslágmark og nú gildir. Ég held að ekki þurfi að fara mörgum orðum um það hvaða gildi það hefur fyrir áhugasöm íslensk ungmenni sem hafa um áratuga skeið getað hafið sjómennsku 15 ára, oft með foreldrum sínum, einkum feðrum. Það er svona efnislega meginbreytingin. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þær hér en vísa í efnislegar útskýringar og breytingarnar á þskj. 999. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum. Undir nál. rita eftirtaldir hv. þm.: Hjálmar Árnason, Magnús Stefánsson, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Jón Bjarnason. Hv. þm. Kristján L. Möller og Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga, nr. 96/2002. Frumvarpið sjálft felur í sér breytingar á lögum um útlendinga til samræmis við ákvæði nýs stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA), svonefnds Vaduz-samnings. Með þeim samningi var ákveðið að reglur EES-samningsins um frjálsa fólksflutninga skuli einnig gilda gagnvart EFTA-ríkjum sem ekki eru aðilar að EES. Reglurnar gilda þannig einnig um Sviss, en önnur EFTA-ríki, Ísland, Liechtenstein og Noregur, eru þegar aðilar að EES. Í EFTA-samningnum er eitt ákvæði víðtækara en EES-reglur og varðar það einstaklinga, óháð þjóðerni, sem starfa hjá aðila sem veitir þjónustu og hefur staðfestu eða starfsemi í EES- eða EFTA-ríki og eru því jafnframt gerðar breytingar á lögum um útlendinga til samræmis við það. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram að betra væri að taka efnislega upp þann viðauka sem hér um ræðir, þ.e. viðauka K við stofnsamning EFTA, í stað þess að vísa einungis til hans í lagagreininni. Þykir það enn fremur samræmast betur íslenskri lagahefð. Nefndin leggur því til breytingu á orðalagi frumvarpsins hvað þetta atriði varðar. Þannig komi skýrt fram hverjir eigi rétt á að dvelja hér í ákveðinn tíma án dvalarleyfis. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Efnismálsgrein b-liðar 2. gr. verði svohljóðandi, þar er um talsverða breytingu að ræða: Útlendingur, sem hvorki er ríkisborgari EES- eða EFTA-ríkis né aðstandandi slíks borgara, má koma til landsins án sérstaks leyfis til að veita þjónustu í allt að 90 starfsdaga á almanaksári, hafi hann leyfi sem jafngildi óbundnu atvinnuleyfi í EES- eða EFTA-ríki og er ráðinn hjá aðila sem veitir þjónustu og hefur staðfestu eða starfsemi þar. Eins og ég sagði, herra forseti, leggur hv. allshn. til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég las upp áðan.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. á þskj. 1003 um frv. til laga um breytingar á ákvæðum laga um hlutafélög, einkahlutafélög, samvinnufélög og sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur er varða skráningu þessara félaga og stofnana. Nefndin fékk góða gesti á sinn fund þar sem farið var gaumgæfilega yfir málið. Meginmarkmið frumvarpsins er að færa skráningu hlutafélaga, einkahlutafélaga, samvinnufélaga og sjálfseignarstofnana sem stunda atvinnurekstur frá Hagstofu Íslands til embættis ríkisskattstjóra. Samhliða er flutt frumvarp til laga um fyrirtækjaskrá en þar er lagt til að ríkisskattstjóri annist framvegis færslu fyrirtækjaskrár og útgáfu kennitalna til fyrirtækja, stofnana og annarra aðila samkvæmt nánari ákvæðum þar að lútandi. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að það sé liður í framkvæmd þeirrar stefnu sem lýst var í athugasemdum við frumvarp um afnám laga um Þjóðhagsstofnun og felst í því að ná fram frekari hagræðingu í stjórnsýslunni og styrkja um leið hagskýrslugerð með því að endurskipuleggja Hagstofu Íslands og flytja frá henni verkefni sem tilheyra ekki lengur þeirri starfsemi. Samkvæmt gildandi lögum um hlutafélög, einkahlutafélög, samvinnufélög og sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur fer ráðherra Hagstofu Íslands með mál er varða skráningu þessara félaga og stofnana en viðskiptaráðherra fer með málefni þeirra að öðru leyti. Í frumvarpinu er lagt til að hlutaðeigandi lagaákvæðum verði breytt á þann hátt að fjármálaráðherra fari hér eftir með mál sem varða þessa skráningu í stað ráðherra Hagstofu Íslands. Jafnframt er lagt til að núverandi reglugerðarheimildir ráðherra Hagstofu Íslands samkvæmt fyrrgreindum lögum færist til fjármálaráðherra í samræmi við flutning þessara verkefna. Nefndin tekur undir markmið frumvarpsins og telur þau eðlileg í þeim tilgangi að efla hagskýrsluhlutverk Hagstofunnar. Bent hefur verið á nauðsyn þess að breyta gildistöku\-ákvæði laganna þannig að yfirfærsla umræddra verkefna verði hnökralaus. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: Í stað dagsetningarinnar ,,1. apríl 2003`` í 10. gr. komi: 1. júlí 2003. Þetta var samhljóða álit frá hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um fyrirtækjaskrá. Við fengum nokkra aðila á okkar fund sem tengjast þessu frv. á einn eða annan hátt og eru þeir taldir upp á þskj. 1005. Frumvarpinu er ætlað að leysa af hólmi gildandi lög um fyrirtækjaskrá, nr. 62/1969, og er það flutt samhliða frumvarpi til laga um breytingar á ákvæðum laga um hlutafélög, einkahlutafélög, samvinnufélög og sjálfseignarstofnanir, sem ég mælti fyrir áðan, sem stunda atvinnurekstur er varða skráningu þessara félaga og stofnana. Þar er lagt til að skrár samkvæmt þessum lögum verði færðar frá Hagstofunni til ríkisskattstjóra. Með frumvarpinu er lagt til að fyrirtækjaskrá verði flutt frá Hagstofu Íslands til ríkisskattstjóra sem annist framvegis færslu fyrirtækjaskrár og útgáfu kennitalna til fyrirtækja, stofnana og annarra aðila samkvæmt nánari ákvæðum þar að lútandi. Þá mun fjármálaráðherra fara með mál sem varða fyrirtækjaskrá. Að öðru leyti er ekki um að ræða miklar breytingar á efnisatriðum frá gildandi lögum um fyrirtækjaskrá, heldur felast þær einkum í uppstokkun og framsetningu ákvæða þannig að einstök efnisatriði eru dregin fram með þeim hætti að betri yfirsýn fáist yfir áhersluatriði. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að það sé liður í framkvæmd þeirrar stefnu sem lýst var í athugasemdum við frumvarp um afnám laga um Þjóðhagsstofnun og felst í því að ná fram frekari hagræðingu í stjórnsýslunni og styrkja um leið hagskýrslugerð með því að endurskipuleggja Hagstofu Íslands og flytja frá henni verkefni sem tilheyra ekki lengur þeirri starfsemi. Þá hefur jafnframt verið litið til þess að hagskýrslugerð og rekstur stjórnvaldsskráa í einni stofnun hefur á síðari árum ekki þótt jafnheppileg og var þegar skrárnar voru stofnaðar. Þetta stafar ekki síst af þeirri þróun sem orðið hefur á viðhorfum og reglum um meðferð persónubundinna gagna, samanber grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna um opinbera hagskýrslugerð frá árunum 1992 og 1994 sem Ísland hefur staðfest. Nefndin tekur undir markmið frumvarpsins og telur brýnt að stjórnvöld á ýmsum sviðum geti unnið með eina samhæfða skrá sem er opinber og aðgengileg til eftirlits. Þá telur nefndin yfirfærsluna til embættis ríkisskattstjóra eðlilega og samrýmast meginverkefni þeirrar stofnunar. Bent hefur verið á nauðsyn þess að breyta gildistökuákvæði laganna þannig að yfirfærsla umræddra verkefna verði hnökralaus. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með eftirfarandi breytingu: Í stað dagsetningarinnar ,,1. apríl 2003`` í 12. gr. komi: 1. júlí 2003. Þetta nál. er, eins og áðan, samhljóða álit frá hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940, sem lúta að broti í opinberu starfi. Við fengum í hv. allshn. á fund til okkar fulltrúa dómsmrn., Rögnu Árnadóttur, og Róbert R. Spanó, sem er núna starfsmaður hjá umboðsmanni Alþingis. Einnig fengum við umsagnir frá Landssambandi lögreglumanna, Sýslumannafélagi Íslands, lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, ríkissaksóknara, Bandalagi háskólamanna, Póst- og fjarskiptastofnun og Lögmannafélagi Íslands. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á XIV. kafla almennra hegningarlaga um brot í opinberu starfi. Helsta markmið frumvarpsins er að afmarka nánar hugtakið opinber starfsmaður í nánar tilgreindum ákvæðum kaflans þannig að skilgreining þess hóps opinberra starfsmanna sem ákvæði kaflans taka til verði skýrari. Þá eru lagðar til orðalagsbreytingar á nokkrum stöðum jafnframt því sem það er fært til nútímalegra horfs. Helstu ástæður framangreindra breytinga eru þær að oft hefur skapast vandamál við ákvörðun þess hvort einstaklingur sé opinber starfsmaður í refsiréttarlegu tilliti. Með frumvarpinu er því lögð til sérstök refsiréttartúlkun á hugtakinu opinber starfsmaður og jafnframt orðuð sú leiðbeiningarregla að aðeins þeir opinberu starfsmenn sem fengið hafa heimildir að lögum til að geta tekið eða hafa áhrif á ákvarðanir um réttindi og skyldur einstaklinga eða lögaðila eða ráðstafa eða hafa áhrif á ráðstöfun opinberra hagsmuna verði taldir opinberir starfsmenn í þessum skilningi nema annað verði skýrlega ráðið af túlkun á einstökum refsiákvæðum. Með hliðsjón af þeirri almennu leiðbeiningarreglu sem hér um ræðir er lögð á það áhersla að við mat á því hvort tiltekið refsiákvæði XIV. kafla hegningarlaga eigi við um háttsemi starfsmanns hins opinbera verði að taka sérstaklega til skoðunar hvort honum hafi með lögum í rýmri merkingu verið veittar valdheimildir sem hafi til að bera þau einkenni sem lýst var hér að framan. Þetta á þó aðeins við þegar ákvæði XIV. kafla hegningarlaga hafa að geyma almenna afmörkun á hugtakinu opinber starfsmaður án nánari skýrgreiningar en ekki þegar hlutaðeigandi refsiákvæði kveða skýrt á um tilgreinda starfsmenn hins opinbera. Loks er lagt til í frumvarpinu að gildissvið 133. gr. hegningarlaga um opinberan starfsmann sem gætir fanga verði rýmkað og nái nú einnig til þess þegar opinber starfsmaður hefur það verkefni að gæta sakbornings sem sviptur hefur verið frelsi sínu. Að gefnu tilefni skal tekið fram að hugtakið sakborningur hefur ákveðna refsiréttarlega merkingu og er notað um þann einstakling sem grunaður er um refsiverða háttsemi. Hér er því t.d. ekki átt við einstakling sem vistaður er í fangageymslu vegna ölvunar eða óspekta á almannafæri. Þótti nefndinni rétt að taka þetta skýrlega fram, m.a. vegna ábendinga frá Landssambandi lögreglumanna. Þegar gerður var samanburður á 133. gr. hegningarlaga og samsvarandi ákvæði 149. gr. dönsku hegningarlaganna kom í ljós að íslenska ákvæðið var efnislega þrengra. Þannig tekur danska ákvæðið samkvæmt orðalagi sínu og mati fræðimanna einnig til sakborninga á rannsóknarstigi máls, hvort sem um er að ræða gæsluvarðhaldsfanga eða sakborninga sem vistaðir eru í fangageymslu án þess að gæsluvarðhaldsúrskurður liggi fyrir. Danska ákvæðið var fyrirmynd hins íslenska ákvæðis þegar það var sett og því eru lagðar til framangreindar breytingar. Þá hefur komið fram nauðsyn þess að lagfæra orðalag og efnisatriði í 5. gr. frumvarpsins sem og í 137. gr. laganna. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að nýjum málslið verði bætt við 137. gr. laganna. Þar er fjallað um starfsmann lögaðila sem fengið hefur opinbert leyfi til póstdreifingar eða til að annast fjarskipti á grundvelli slíks leyfis. Hugtakið póstdreifing er notað yfir afmarkaðan þátt póstþjónustunnar, þ.e. dreifinguna sem slíka. Í 4. gr. laga um póstþjónustu, nr. 19/2002, er póstþjónusta skilgreind sem þjónusta sem nær til móttöku og söfnunar, flokkunar, flutnings og skila á póstsendingum gegn greiðslu. Rekstrarleyfi eru gefin út til þeirra sem sinna póstþjónustu samkvæmt þessari skilgreiningu. Því leggur nefndin til að í stað hugtaksins póstdreifing komi póstþjónusta. Þá hefur verið bent á að um langt skeið hefur póstdreifing í dreifbýli verið unnin af verktökum, t.d. eru allir svokallaðir landpóstar Íslandspósts verktakar. Þeir mundu þar af leiðandi ekki falla undir hugtakið starfsmenn lögaðila í 5. gr. frumvarpsins og verknaðarlýsing ákvæðisins tæki því ekki til þeirra. Því er lögð til sú breyting að það sé hafið yfir allan vafa að þeir sem sinna póstþjónustu eða fjarskiptum sem verktakar falli einnig undir 137. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt hefur komið fram að hugtakið símamálefni í 137. gr. laganna er hvergi notað í núverandi löggjöf um fjarskipti. Samkvæmt orðsins hljóðan nær hugtakið líklega aðeins til hefðbundinnar talsímaþjónustu, þ.e. tals á milli tveggja manna. Fjarskipti í nútímaskilningi eru hins vegar orðin miklu víðtækari, t.d. gagnaflutningur, tölvupóstsendingar o.fl. Í 3. gr. laga nr. 107/1999, um fjarskipti, eru hugtökin fjarskipti og fjarskiptaþjónusta skilgreind á eftirfarandi hátt: ,,Fjarskipti: Hvers konar sending og móttaka tákna, merkja, skriftar, mynda og hljóða eða hvers konar boðmiðlun eftir leiðslum, með þráðlausri útbreiðslu eða öðrum rafsegulkerfum.`` ,,Fjarskiptaþjónusta: Þjónusta sem að nokkru eða öllu leyti felst í því að beina merkjum um fjarskiptanet með fjarskiptaaðferðum, öðrum en sjónvarpi eða hljóðvarpi.`` Þá er í 137. gr. fjallað um símamálefni. Með hliðsjón af því sem að framan greinir leggur nefndin til að í stað orðanna ,,póst- eða símamálefni`` komi orðin póst- eða fjarskipta þjónustu til að samræmis sé gætt. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingum sem kveður á um í viðkomandi þingskjali. Hv. allshn. leggur því til þessar breytingar og mælir með samþykkt frumvarpsins. En ég vil geta þess að þetta álit frá hv. allshn. er samhljóða og var m.a. Ögmundur Jónasson áheyrnarfulltrúi samþykkur afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Þetta nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, um brot í opinberu starfi er um margt athyglisvert og frv. sem hér er á ferðinni. Mig langar aðeins að heyra hjá hv. framsögumanni hvaða þýðingu þetta hefur í reynd. Mér hefur verið hugsað til póstdreifingarinnar. Þegar búið er, sem nú hefur verið gert, að framselja til verktaka rekstur póststöðva og póstdreifingar, hvort heldur til banka, verslana eða bensínafgreiðslu, þá er kannski ekki lengur fastur ráðningarsamningur við einstakan starfsmann heldur er það jafnvel orðinn hluti af vinnuskyldu viðkomandi starfsmanns í stærra samhengi þar sem fleiri hlaupa til í þá vinnu. Hvernig er þá með þessar ábyrgðarskyldur, þ.e. varðandi í þessu tilviki póstleynd og annað sem kveðið er á um í lögum um póstþjónustu að skuli í heiðri haft, þegar verktakasamningurinn sem gerður er af hálfu Íslandspósts er við fyrirtæki en ekki einstaklinga? Yfirleitt eru gerðir samningar við landpóstana sem einstaklinga þó þeir séu verktakar og gjarnan bundið einstaklingum. En þegar verktakasamningur er gerður um rekstur á ýmsum póstmóttökustöðvum og póstdreifingarstöðvum þá er bara gerður samningur við fyrirtækið en ekki við einstaka starfsmenn sem þar vinna. Mun þá ekki þurfa að fylgja þessu með einhverjum hætti eftir varðandi verktakafyrirtækin, þannig að settar séu strangari eða ákveðnari og skýrari reglur um hverjir inna þessa póstþjónustu af hendi? Sama á kannski við um ýmis önnur fyrirtæki sem þessi þjónusta og ábyrgð á henni er framseld til. Ég vildi bara vekja athygli á þessu og spyrja framsögumann nefndarinnar, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hvernig hún lítur á stöðu sem þessa.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að hafa vakið athygli á þessu. Þetta er einmitt eitt af þeim atriðum sem við ræddum sérstaklega í nefndinni, fórum mjög vel yfir og hnykkjum sem sagt sérstaklega á því að hugsunin er hverjir fara virkilega með opinbert vald. Í þessu samhengi er afskaplega mikilvægt að refsiheimildirnar séu skýrar og skýrleiki þeirra merkjanlegur. Við erum með þessu í raun ekki að skoða stöðu viðkomandi launamanns sem slíka, eins og í þeim tilvikum sem hv. þm. nefndi þegar búið er að færa valdið frá póstinum yfir til verktaka og einkaaðila, heldur er í raun skoðað hverju sinni hvort viðkomandi einstaklingur fari raunverulega með opinbert vald og geti ráðstafað opinberum fjármunum og hagsmunum. Í þessu tilviki vil ég m.a. benda á nokkuð nýlegan hæstaréttardóm sem kemur m.a. inn á þetta þar sem verið er að reyna að skilgreina betur hugtakið opinber starfsmaður. Tilgangurinn með þessu frv. er einmitt að reyna að afmarka betur nákvæmlega hver er opinber starfsmaður. Fer hann raunverulega með opinbert vald og getur hann ráðstafað opinberum hagsmunum? Ef svo er þá er hann opinber, þ.e. þá fellur hann undir þessa skilgreiningu, hugtakið opinber starfsmaður. Þar af leiðandi ber hann refsiábyrgð sem slíkur.

Herra forseti. Ég virði alveg og met þau sjónarmið og nálgunina sem reynt er að beita í þessu frv. og tek undir mikilvægi þess að á hreinu sé hver ábyrgð og skylda einstaklings er sem tekur að sér verkefni í opinberri þjónustu, sem er á ábyrgð hins opinbera. Ég tel að þarna standi út af álitaefni varðandi þessa ábyrgð. Tökum sem dæmi að einhver banki taki að sér rekstur á pósthúsi. Stór hluti af þeim verkum sem þar eru unnin eru háð skilyrðum um opinbert eftirlit, opinbera ábyrgð sem bundin er í lögum og því sem er á ábyrgð hins opinbera í þessum rekstri, t.d. póstleynd og ýmislegt þar að lútandi. En það er í sjálfu sér ekki aðalbankinn sem í raun vinnur verkin heldur viðkomandi starfsmenn sem eru þá ráðnir til þess af viðkomandi bankastofnun. Hver er þá staða þessa fólks gagnvart þeirri ábyrgð sem það hefur tekið á sig? Fyrirtækið gerir samninginn eða er ábyrgt en einstaklingarnir sem þarna vinna geta verið þess vegna einn í dag og annar á morgun. Hver er þá ábyrgð þeirra, bæði ábyrgð þeirra persónulega og ábyrgð þeirra gagnvart þeirri þjónustu sem verið er að veita?

Herra forseti. Þetta er í raun alveg eins og með opinberar stofnanir. Það er ekki stofnunin sem slík sem er gerð ábyrg fyrir refsiverðri háttsemi viðkomandi starfsmanns heldur starfsmaðurinn sem slíkur. Hið nákvæmlega sama gildir um samninga eins og hv. þm. nefndi hér áðan. Ef það eru einkaaðilar sem sjá --- hvort sem eru bankar eða einhverjir aðrir --- þá eru það einkaaðilarnir sem bera og falla undir þessa skilgreiningu ,,opinber starfsmaður`` svo lengi sem þeir hafa eitthvað að gera með ráðstöfun opinberra hagsmuna og opinberra fjármuna. Við erum m.a. í þessu frv. að ramma betur inn póst- og símamálefni eða fjarskiptaþjónustuna til að sýna fram á að þeir sem fara með þá þjónustu og fara með þessa opinberu hagsmuni og fjármuni, falla undir þetta frv.

Herra forseti. Ég bara ítreka að ég met og virði þessa viðleitni og þau markmið sem verið er að setja við þessa lagabreytingu, þ.e. að skýra ábyrgð aðila gagnvart opinberri þjónustu sem er skilgreind í lögum. Að mínu viti stendur hins vegar þarna enn eftir óvissa um réttarstöðu þess fólks sem vinnur hjá fyrirtækjum sem hafa tekið að sér ábyrgð á þessari þjónustu. Póstmenn voru opinberir starfsmenn og þeir sem starfa á pósthúsunum á vegum Íslandspósts t.d. eru þá sjálfkrafa með þetta vafalaust í sínum ráðningarsamningi. En svo eru þeir sem starfa hjá öðrum aðilum sem hafa tekið að sér þessa þjónustu, hvort sem það er banki, kaupfélag, bensínafgreiðsla eða verslun. Þar getur verið breytilegt hvaða starfsmaður sinnir póstþjónustu, þ.e. einn í dag og annar á morgun. Því mun þurfa að skýra þessa ábyrgð gagnvart bæði neytandanum og þeim sem innir þessa þjónustu af hendi. Virðulegi forseti. Ég vildi bara draga þessi mál inn í umræðuna. Ég tel að þarna þurfi að huga að því að þessi ábyrgð sé skýr þegar framseld er framkvæmd á opinberri þjónustu eins og t.d. póstþjónustu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000. Megintilgangur frumvarpsins er að heimila talningu atkvæða á fleiri en einum stað í hverju kjördæmi. Sum kjördæmi hafa stækkað svo mjög að nauðsynlegt þykir að hafa þann möguleika að hægt sé að telja atkvæði á fleiri en einum stað í hverju kjördæmi. Sérstaklega er hér haft í huga ef kosning fer fram að vetrarlagi. Einnig er lögð til nauðsynleg orðalagsbreyting í upptalningu sveitarfélaga í samræmi við sameiningu þeirra eða af öðrum ástæðum. Þá er lagt til að kjörseðlar verði útbúnir með ferningi fyrir framan listabókstafina sem kjósendur setja krossinn í. Með þeim breytingum er vonast til að eyða óvissu kjósanda um það hvar á kjörseðlinum hann á að merkja með krossi og draga þannig úr hættu á að atkvæði verði talið til vafaatkvæða. Að lokum er lagt til að ákvæði laganna um afsal kosningarréttar í kjördeild til þess að geta kosið í annarri kjördeild innan kjördæmis, t.d. vegna fötlunar, verði gerð skýrari. Í þessu felst þó ekki efnisleg breyting frá fyrri framkvæmd. Við kynningu ráðuneytisins á frumvarpinu kom í ljós að gera þyrfti frekari breytingar á frumvarpinu og núgildandi lögum um kosningar til Alþingis þar sem láðst hafði á nokkrum stöðum að taka tillit til breytinga frumvarpsins varðandi umdæmiskjörstjórnir. Jafnframt var bent á að bæta þyrfti við ákvæðum um umdæmi umdæmiskjörstjórna og verklag þeirra. Umdæmi þeirra verður að ákveða tímanlega og geta umdæmismörk skipt miklu, t.d. varðandi utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Nefndin gerir því tillögur til breytinga til samræmis við framangreint. Þá leggur nefndin til að við sérstakar aðstæður geti ráðherra heimilað tvær umdæmiskjörstjórnir í hverju kjördæmi. Heimild þessi yrði aðeins veitt í undantekningartilvikum. Ég vil sérstaklega undirstrika þetta. Sérstaklega er haft í huga að kosningar gætu farið fram að vetri til og erfitt verið um samgöngur. Nefndin velti þessu fyrir sér í ljósi fenginnar reynslu og með tilliti til þeirra kjördæma sem nú sjá erfiðleikana við að hafa bara eina umdæmiskjörstjórn. Sérstaklega er litið til stóru landsbyggðarkjördæmanna þegar þetta er haft í huga. Þess vegna leggur nefndin til að það verði farið sparlega með þessa heimild en engu að síður verður hún að vera til staðar til að mæta hugsanlegum þörfum kjördæmanna, þ.e. ef kosningar fara fram við erfiðar aðstæður, t.d. hugsanlega að vetri til. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Helstu breytingar eru eftirfarandi: 1. Í 1.--6. tölul. er lagt til að nánar verði kveðið á um umdæmiskjörstjórnir, þ.e. þar sem láðist að geta þeirra í upphaflegu frumvarpi. Í 2. tölul. er jafnframt kveðið á um að yfirkjörstjórn ákveði umdæmi umdæmiskjörstjórna. Nauðsynlegt er að ákvörðun um umdæmi umdæmiskjörstjórna verði tekin tímanlega. Hvert umdæmi þeirra verður skiptir m.a. máli vegna utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Umrædda ákvörðun þyrfti því að tilkynna með lengri fyrirvara en kveðið er á um í almenna ákvæðinu í 1. mgr. 97. gr. laganna. Jafnframt er lagt til að við sérstakar aðstæður geti ráðherra heimilað tvær umdæmiskjörstjórnir sem kosnar skulu á sama hátt. Það er mat nefndarinnar að túlka beri þessa heimild þröngt og aðeins ef atvik gætu hamlað því að atkvæðasendingar bærust með góðu móti á milli staða, t.d. ef til kosninga kæmi að vetri til. Þá skal tekið fram varðandi 5. tölul. að gert er ráð fyrir að umdæmiskjörstjórn geti úrskurðað um ágreining sem upp kemur innan kjörstjórnar eða milli kjörstjórnar og umboðsmanns lista um hvort utankjörfundaratkvæði sé gilt eða ógilt. Komi hins vegar upp ágreiningur innan umdæmiskjörstjórnar eða á milli umdæmiskjörstjórnar og einhvers umboðsmanns um það hvort kjörseðill sé gildur eða ógildur, sbr. 103. gr. laganna, skal yfirkjörstjórn úrskurða um gildi hans. 2. Lögð er til breyting á 15. gr. sem felur í sér að 103. gr. laganna er sett upp á ný svo að efnisinnihald hennar falli betur að framkvæmd mála. Þá er jafnframt lagt til að við greinina bætist ný málsgrein sem áður var 16. gr. frumvarpsins en ákvæðið þykir eiga betur við þar. 3. Lögð er til breyting á 17. gr. sem eingöngu er tæknilegs eðlis. Þetta nál. var samþykkt samhljóða í allshn.

Herra forseti. Ég hefði viljað inna hv. framsögumann allshn., Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, eftir því hvort nefndin hafi kannað önnur atriði varðandi kosningarnar sem valdið hafa töluverðum ágreiningi að undanförnu, sérstaklega hvað varðar utankjörfundaratkvæðagreiðslur. Í býsna mörgum tilvikum virðast utankjörfundaratkvæði annaðhvort dæmd ógild vegna tæknilegra atriða eða að mikill ágreiningur verður um gildi þeirra. Svo virðist sem eitthvert óöryggi sé í framkvæmd á utankjörfundaratkvæðagreiðslum. Hvar það liggur, hvort það er vegna þess að þeir sem annast þær hafa ekki upplýsingar eða kunna ekki nógu vel til eða hvort það sé eitthvað í umgjörð þeirra sem gerir þetta að verkum, veit ég ekki gjörla. Hitt veit ég að mér finnst allt of mörg dæmi um það, a.m.k. í umræðunni, að utankjörfundaratkvæðagreiðslur verða deiluefni eða þau atkvæði gerð ógild.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að vekja athygli á þessu. Við ræddum ekki sérstaklega utankjörfundaratkvæðagreiðslur, svo ég upplýsi hv. þm. um það, en í raun má segja að andi þessarar lagabreytingar sé að skerpa og skýra umhverfi og framkvæmd á kosningunum. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er vonast til að hægt sé að eyða óvissu, með leyfi forseta: ,,... að eyða óvissu kjósanda um það hvar á kjörseðlinum hann á að merkja með krossi og til þess að draga úr hættu á að atkvæðið verði talið til vafaatkvæða.`` Með þessu, herra forseti, er að mínu mati hnykkt á því að gera allt umhverfi kosninga í framtíðinni sem skýrast. Það á auðvitað líka við um utankjörfundaratkvæðin. Það verður að vera þannig að þessar breytingar leiði til þess að það verði færri vafaatkvæði en hafa verið hingað til.

Herra forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið hv. þm. Ég vil bara árétta þessa stöðu varðandi utankjörfundaratkvæðagreiðsluna. Framkvæmd hennar virðist allt of óviss. Það að svo mörg atkvæði, hvort sem er við sveitarstjórnarkosningar eða kosningar til Alþingis, valdi deilum og séu dæmd ógild vegna einhverra tæknilegra atriða er afar ósanngjarnt. Ég tek undir með hv. þingmanni með að það á að lágmarka hættuna á því. Í tengslum við utankjörfundaratkvæðagreiðslu til Alþingis er t.d. tvö- eða þreföldun á umslögum. Verði eitthvert nafnabrengl eða misvísun á nöfnum er atkvæðið ógilt. Hvort sem það kemst inn í þetta nál. eða ekki tel ég, í ljósi reynslunnar, bæði af sveitarstjórnarkosningum og alþingiskosningum, að það sé full ástæða til að taka á þessu með framkvæmd utankjörfundaratkvæðagreiðslna þannig að hættan á að viðkomandi atkvæði verði ógild verði algjörlega lágmörkuð. Ég tel ástæðu til að á þessum málum sé tekið.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg eða stór um frv. sem hér er til umræðu. Ég vil þó nefna það í þessu samhengi að það var nokkuð góð sátt um það í allshn. að fjölga mögulegum umdæmiskjörstjórnum úr einni í tvær. Hins vegar var það skýrt hjá öllum nefndarmönnum að sá kostur yrði einungis nýttur í undantekningartilvikum. Hér er fyrst og fremst tekið mið af hinum þremur svokölluðu landsbyggðarkjördæmum. Þau eru mjög stór og komi til kosninga yfir vetrartímann er vitaskuld allra veðra von. Hugmynd allshn. er fyrst og fremst sú að möguleikinn á að koma upp tveimur umdæmiskjörstjórnum verði einungis nýttur þegar veður og annað slíkt krefst þess. Ég vildi bara hnykkja á þessu, virðulegi forseti. Þótt hér sé verið að leggja til þessar breytingar býr sú hugsun að baki. Hér er því fyrst og fremst um einhvers konar tryggingarákvæði að ræða ef eitthvað slíkt kæmi upp. Að sama skapi tek ég undir sjónarmið hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að hluta til a.m.k., að vandað verði til utankjörfundaratkvæðagreiðslu og settar skýrar reglur um hvernig þær eigi að fara fram. Það skiptir miklu máli. Eins og ég man lögin hefur hæstv. dómsmrh. skýrar heimildir til að setja reglur um þetta efni. Það er mikilvægt að sú heimild verði nýtt í því skyni að tryggja að utankjörfundaratkvæðagreiðslur fari fram eins og við ætlumst til. Fátt er fólki heilagra og mikilvægara en kosningarrétturinn. Almannavaldið verður því að tryggja eins og kostur er að vilji kjósenda komist til skila og engin hætta sé á að það misfarist á nokkurn hátt. Þetta vildi ég leggja til þessarar umræðu, virðulegi forseti. Helst þó til að taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, formanni allshn., varandi brtt. allshn. Ég vildi árétta að hugmyndin um viðbótarumdæmiskjörstjórn eigi aðeins við í algerum undantekningartilvikum og séu til öryggis ef kosningar kynnu að fara fram um vetur. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50/1987, er sérstaklega lúta að meðferð bótakrafna vegna tjóna erlendis. Meginmarkmið frumvarpsins er að auðvelda tjónþola að fá bætur vegna umferðarslyss í EES-ríkjum og Sviss. Lagt er til að dómsmálaráðherra viðurkenni svonefndan tjónsuppgjörsaðila og upplýsingamiðstöð í þessu skyni. Ekki er þó gert ráð fyrir að komið verði á fót opinberri stofnun heldur að samtökin Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf. annist þetta hlutverk. Tilefni frumvarpsins er innleiðing tilskipunar 2000/26/EB um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja, og um breytingar á tilskipunum 73/239/EBE og 88/237/EBE, svokallaðrar fjórðu tilskipunar um ökutækjatryggingar. Lagt er til að sömu ákvæði um ábyrgðartryggingu ökutækja og gilda nú gagnvart EES-ríkjunum gildi einnig gagnvart EFTA-ríkjunum sem ekki eru aðilar að EES, þ.e. Sviss, í samræmi við ákvæði hins nýja stofnsamnings EFTA, Vaduz-samningsins sem ég gat um fyrr í dag. Þá er lagt til með frumvarpinu að lagastoð nokkurra reglna varðandi vátryggingarskylduna verði styrkt, svo sem að því er varðar hvaða vátryggingafélög annast lögmæltar ökutækjatryggingar, og kveðið á um skylduaðild vátryggingafélaga sem taka að sér ábyrgðartryggingu skráningarskyldra vélknúinna ökutækja að samtökunum Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf. Loks er lagt til að felld verði niður sérstök viðurkenning eða skráning dómsmálaráðherra á vátryggingafélögum sem annast lögmæltar ökutækjatryggingar. Áskilnaður um viðurkenningu dómsmálaráðuneytisins á vátryggingafélagi sem annast ábyrgðartryggingu skráningarskyldra ökutækja er frá þeim tíma þegar vátryggingafélög þurftu ekki sérstakt leyfi til að annast vátryggingastarfsemi. Með núgildandi skipan á starfsleyfi til vátryggingastarfsemi verður ekki talin þörf á að áskilja sérstaka viðurkenningu dómsmálaráðherra vegna þeirrar tegundar vátrygginga sem hér um ræðir. Fram hefur komið ábending um að í stað hugtaksins ,,tjónsuppgjörsaðili`` í frumvarpinu færi betur að nota hugtakið ,,tjónsuppgjörsmiðstöð`` þar sem fyrra hugtakið þykir of líkt hugtakinu ,,tjónsuppgjörsfulltrúi`` sem jafnframt er notað í frumvarpinu. Nefndin leggur til breytingu hvað þetta varðar. Komið hefur fram að tilnefning tjónsuppgjörsfulltrúa og stofnun tjónsuppgjörsmiðstöðvar í öllum EES- og EFTA-ríkjunum muni auðvelda tjónþola að reka bótakröfu sína eftir umferðarslys í öðru aðildarríki. Það er mat nefndarinnar að þetta sé til mikilla bóta jafnframt því sem tjónþoli þurfi þá ekki lengur að reka kröfu sína gagnvart erlendu vátryggingafélagi, sem getur skapað misskilning vegna tungumálaerfiðleika, heldur getur hann rekið málið gagnvart tjónsuppgjörsfulltrúa vátryggingafélagsins í heimalandi sínu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svohljóðandi breytingum: 1. Í stað orðsins ,,tjónsuppgjörsaðila`` í 2. efnismgr. 1. gr. og sama orðs hvarvetna annars staðar í frumvarpinu komi í viðeigandi falli: tjónsuppgjörsmiðstöð. 2. Við 3. mgr. a-liðar 5. gr. bætist: nr. 60/1994. Eins og ég hef áður getið, herra forseti, er þetta nál. samþykkt samhljóða frá hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Kjaradóm og kjaranefnd, nr. 120/1992, með síðari breytingum, sem finna má á þskj. 1110. Frv. þetta er flutt í tengslum við yfirlýsingu hæstv. heilbrrh. í nóvember á síðasta ári um stöðu heilsugæslunnar í landinu. Í samræmi við yfirlýsinguna hafa heilsugæslulæknar óskað eftir því að ákvarðanir um laun og launakjör þeirra verði færðar undan kjaranefnd og þeir semji sjálfir um kjör sín eins og almennt tíðkast um launþega í þjónustu ríkisins. Í frv. er því lagt til að ákvörðun launakjara heilsugæslulækna fari eftir ákvæðum laga nr. 94/1986, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, en af því leiðir að Læknafélag Íslands mun fara með kjarasamningsgerð vegna heilsugæslulækna eins og annarra lækna. Þó að frv. geri ráð fyrir að það öðlist gildi við birtingu í Stjórnartíðindum er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir því að núgildandi kjarasamningur fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Læknafélags Íslands skuli ekki tekinn upp eða hann endurskoðaður í tilefni af setningu þessara laga enda er með honum komin á friðarskylda milli aðila. Af þessum sökum er lagt til að fram til ársloka 2005, eða til jafnlengdar gildandi kjarasamningi, gildi úrskurður kjaranefndar frá 15. október 2002, um laun og önnur starfskjör heilsugæslulækna. Þykir slíkt eðlilegt þegar litið er til þess að í úrskurði kjaranefndar er tekið mið af kjarasamningi fjmrh. f.h. ríkissjóðs og Læknafélags Íslands, sbr. kafla VIII, lið 2 í úrskurðinum. Gert er ráð fyrir því að laun heilsugæslulækna hækki í samræmi við ákvæði í launalið kjarasamningsins. Í samræmi við yfirlýsingu heilbrrh. er jafnframt gert ráð fyrir því í ákvæði til bráðabirgða að fjmrn. taki upp viðræður við fulltrúa Læknafélags Íslands um þróun afkastahvetjandi launakerfis innan heilsugæslunnar en í úrskurði kjaranefndar er gert ráð fyrir því að hluti launa heilsugæslulækna fari eftir slíku kerfi. Leiði viðræðurnar til breytinga er gert ráð fyrir að þær geti komið í stað samningsins. Gert er ráð fyrir því að viðræðum aðila verði lokið fyrir 31. desember 2003 en þó er heimilt að framlengja þær um allt að einn mánuð. Hafi engar breytingar verið ákveðnar fyrir nefnd tímamörk mun úrskurður kjaranefndar að þessu leyti gilda óbreyttur til ársloka 2005 eða, eins og áður segir, til jafnlengdar kjarasamningi fjmrh. og Læknafélags Íslands. Þar sem launakjör heilsugæslulækna verða þau sömu fram til ársloka 2005 og ætla má að hefðu orðið samkvæmt úrskurðum kjaranefndar er ekki ástæða til að ætla að lögfesting frv. leiði til aukinna launaútgjalda ríkissjóðs á umræddu tímabili, þ.e. til ársloka 2005. Á þessu stigi er ekki hægt að segja fyrir um það hvort viðræður fjmrn. við Læknafélag Íslands um hinn afkastahvetjandi hluta úrskurðar kjaranefndar muni leiða til meiri kostnaðar við þann þátt en samkvæmt úrskurðinum. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram við þessa umræðu að þetta frv. er flutt í fullkomnu samráði við heilbrrn. Ég styð það eindregið en það er lagt fram í framhaldi af erindi heimilislækna til heilbrrh. um að skipta um viðsemjanda samkvæmt viljayfirlýsingu sem ég gaf út fyrir áramótin. Ég vildi aðeins láta það koma fram að við fjmrh. höfum rætt efni þessa frv. og að ég sem heilbrrh. styð það eindregið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá hv. allshn. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, um kynferðisbrot gegn börnum og mansal. Nefndin fékk á fund sinn fulltrúa frá dómsmrn., Rögnu Árnadóttur og Dís Sigurgeirsdóttur, og Benedikt Bogason frá refsiréttarnefnd. Nefndinni bárust að auki umsagnir frá aðilum eins og ríkislögreglustjóra, ríkissaksóknara, dómstólaráði og samtökunum Barnaheill svo einhverjar séu nefndar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á almennum hegningarlögum, einkum XXII. kafla sem fjallar um kynferðisbrot, m.a. með það í huga að auka refsivernd barna. Í fyrsta lagi er lögð til hækkun á refsimörkum vegna nánar tilgreindra kynferðisbrota sem beinast gegn börnum. Þá er lagt til að lögfest verði ákvæði sem leggi refsingu við svonefndu mansali og loks er lögð til minni háttar breyting á skipan ákvæða í málsgreinar. Helstu ástæður þess að lögð er til þynging hámarksrefsingar fyrir tiltekin kynferðisbrot gegn börnum eru að umrædd ákvæði taka til brota þar sem venjulega er mikill aldursmunur á milli barns og geranda, sem jafnframt brýtur gróflega gegn trúnaði við barnið. Þetta er annar af þeim þáttum sem eru ástæður þess að verið er að huga að þessum refsimörkum í kynferðisbrotakaflanum sem lúta að kynferðisbrotum gegn börnum. Þau brot sem hér um ræðir eru mjög alvarleg og sífellt hefur orðið betur ljóst hve miklum skaða börn geta orðið fyrir þegar þau eru misnotuð kynferðislega. Það er sem sagt annars vegar aldursmunurinn á milli geranda og barns sem við athuguðum þarna og síðan auðvitað að þarna er um trúnað að ræða sem gerandi brýtur gagnvart barninu. Á þessi breyting í frv. að leiða til þyngri refsingar. Nefndin telur rétt að vekja athygli á því að með því að leggja hér til hækkun á refsiramma færast umrædd ákvæði í svokallaðan hærri brotaflokk sem þýðir að fyrningartími brotanna lengist. Fyrningarfrestur brota samkvæmt ákvæðum 194.--202. gr. almennra hegningarlaga reiknast frá þeim degi sem brotaþoli nær 14 ára aldri. Með því að færa þessi refsihámörk upp úr sex árum í átta og síðan úr tíu í tólf er verið að segja að þessi alvarlegu brot tilheyri alvarlega brotaflokknum sem þýðir að það er 15 ára fyrningarfrestur í stað 10 ára áður. Það þýðir að í þessum brotum kemur fyrningartími brotanna til með að lengjast. Í svonefndu mansali felst hagnýting á einstaklingi, oft í kynferðislegum tilgangi. Þótt háttsemin sem lýst er í frumvarpinu sé í flestu tilliti þegar refsinæm samkvæmt ákvæðum hegningarlaga er með frumvarpinu lögð sérstök áhersla á þessi brot þar sem þau þykja mjög alvarleg. Þann 15. nóvember 2000 var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna samningur gegn alþjóðlegri og skipulagðri glæpastarfsemi, svonefndur Palermó-samningur. Einnig voru samþykktar bókanir við samninginn, þar á meðal bókun til að koma í veg fyrir, berjast gegn og refsa fyrir verslun með fólk, einkum konur og börn. Samningurinn og bókunin voru undirrituð af Íslands hálfu 13. desember 2000 en hafa ekki enn verið fullgilt. Mansalsákvæðið á rætur sínar að rekja til þessa alþjóðasamnings og bókana við hann. Nefndin ræddi sérstaklega tilurð ákvæðisins og bendir á að fram hefur komið að við verknaðarlýsingu mansalsákvæðisins í frumvarpinu hafi verið höfð hliðsjón af 3. gr. bókunarinnar við Palermó-samninginn. Nefndin telur rétt að taka fram og undirstrika að það er ætlun löggjafans að efnislegt innihald hins nýja mansalsákvæðis í almennum hegningarlögum verði túlkað í samræmi við ákvæði í fyrrnefndum Palermó-samningi. Við ræddum þetta mjög ítarlega, herra forseti, í nefndinni og viljum undirstrika þetta eins og ég gat um áðan. Þá telur nefndin mikilvægt að hugað verði áfram að því að veita fórnarlömbum mansals nauðsynlega vernd, svo sem vitnavernd. Þetta viljum við einnig undirstrika. Nefndin ræddi sérstaklega kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins en þar kemur fram að ekki sé ástæða til að ætla að lögfesting frumvarpsins hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs svo nokkru nemi. Skiptar skoðanir eru um það hvort hækkun refsinga leiði til lengri fangelsisvistar með tilheyrandi útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Á móti vega sjónarmið um varnaðaráhrif refsinga. Það er því mat nefndarinnar að engan veginn sé í raun hægt að meta hvort frumvarpið komi til með að hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Að lokum leggur nefndin áherslu á að samningur gegn alþjóðlegri og skipulagðri glæpastarfsemi, Palermó-samningurinn, sem þegar hefur verið undirritaður, verði fullgiltur við fyrsta tækifæri. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu við 5. gr. til frekari skýringar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir orðunum ,,villu viðkomandi`` í 1. tölul. 1. efnismgr. 5. gr. komi: um aðstæður. Undir nál. rita Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Katrín Fjeldsted, Ásta Möller, Guðjón Arnar Kristjánsson, Kjartan Ólafsson og Ólafur Örn Haraldsson. Ég vil sérstaklega geta þess að Kolbrún Halldórsdóttir var áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk afgreiðslu þessa nál. Ég vil einnig þakka nefndinni fyrir mjög mikla og góða vinnu sem lögð var í þetta mál. Allir voru einhuga í þessu máli og allir voru á því að koma því á framfæri hver hinn raunverulegi vilji löggjafans er í þeim alvarlegu málum sem þetta frv. lýtur að.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur var ég sem áheyrnarfulltrúi viðstödd afgreiðslu þessa máls úr allshn. Ég tek undir orð formannsins þegar hún segir að nefndin hafi lagt alúð og metnað í að vinna þetta mál. Það er alveg hárrétt. Ég fagna sérstaklega því sem kemur fram í nál. um það hvernig nefndin hnykkir á því að það sé ætlun löggjafarsamkundunnar að efnislegt innihald þessa mansalsákvæðis sem hér er fjallað um verði túlkað í samræmi við ákvæði Palermó-samningsins. Þetta er auðvitað gífurlega mikilvægt og dýrmætt að hafa í nál. og ég fagna því að það skuli tekið svona vel utan um það í álitinu. Þá er líka mikilvægt að ítreka það að nefndin ræddi um vitnavernd og fórnarlambavernd í þessu sambandi. Það kom fram í umræðum nefndarinnar að kannski væri þörf á því að skoða breytingar á öðrum lögum hvað þetta varðar því sannleikurinn er sá að þegar glæpamenn sem stunda þessa óviðurkvæmilegu glæpi, mansal, nást þá er þeim refsað. Þeir eiga yfir höfði sér refsingu. En það sem gerist er að fórnarlömbin verða allt í einu vegalaus. Fórnarlömb þessara glæpamanna standa allt í einu uppi í einhverju landi í Evrópu, mögulega á Íslandi, án þess að hafa nokkur réttindi í viðkomandi landi. Þess vegna hafa þau lönd sem hafa verið að reyna að takast á við þetta hingað til búið til ákvæði sem varða vitnavernd og fórnarlambavernd þar sem yfirvöld í viðkomandi landi taka fórnarlömbin upp á sína arma og þau eru gerð lögleg í landinu, þannig að þau fái yfirgripsmikla og meðvitaða aðstoð við að koma undir sig fótunum og ná áttum, til þess að það gerist ekki, sem hefur gerst í útlöndum, að fórnarlömbin eru rekin úr landi, enda aftur í klóm sömu glæpamanna og sömu hringiðunni þannig að glæpirnir verða ekki stöðvaðir. Ég fagna því líka, herra forseti, að nefndin er sammála um að mikilvægt sé að hugað verði áfram að því að veita fórnarlömbum mansals nauðsynlega vernd, svo sem vitnavernd, og í því sambandi hvet ég hæstv. dómsmrh. til þess að halda áfram að vinna í málinu á þessum nótum. Þurfi að koma til breytingar á öðrum lögum en hér um ræðir þá þarf bara að gera þær breytingar hið allra, allra fyrsta. Eins og fram hefur komið er ég samþykk afgreiðslu þessa frv. og sátt við nál. að öllu leyti. Þó þarf ég að gera hér grein fyrir einu atriði sem ég bar inn á fundi nefndarinnar. Það varðar hugmyndir mínar um refsingu eða að það verði gert refsivert að kaupa vændi. Það var einn af þáttunum sem nefndin tók til umræðu í umfjöllun þessa máls, því hér er verið að opna greinar í hegningarlögunum sem lúta að þessum málum. Mansalið er auðvitað stór hluti af möguleikum fólks á að stunda vændi. Ég hef nú lagt fram frv. á Alþingi fjögur ár í röð sem gerir ráð fyrir því að kaup á kynlífsþjónustu verði refsiverð. Af því ég sé ekki að það eigi afturkvæmt úr nefnd lýsti ég því yfir við nefndina að ég hefði fullan hug á því að koma með brtt. við þetta frv. sem gerði kaup á vændi refsiverð. Þess vegna hef ég gert brtt. við þetta frv. og henni hefur verið dreift til þingmanna á þskj. 1145. Þar geri ég ráð fyrir að við frv. bætist ný grein, sem verði þá 5. gr., og að hún orðist svo, með leyfi forseta: ,,Við 1. mgr. 206 gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Sömu refsingu varðar það að kaupa vændi.`` Þetta er sem sagt í þeirri grein hegningarlaganna þar sem fjallað er um að það að stunda vændi sér til framfærslu sé refsivert. Á eftir þeirri setningu komi sem sagt ný setning sem geri það refsivert á sama hátt til sömu refsingar að kaupa vændi. Nú voru í Svíþjóð árið 1998 sett lög sem eru sambærileg við þetta sem gengu í gildi, ef ég man rétt, 1. janúar 1999. Áhrif þessarar lagasetningar, að banna hreinlega eða gera kaup á vændi refsiverð, hafa verið könnuð og við þingmenn höfum átt þess kost að skoða niðurstöður þeirra kannana á erlendum vettvangi þar sem við höfum verið á ráðstefnum tengdum þessu málefni og sannleikurinn er sá að þeir glæpamenn sem stunda mansal hafa nú á seinni árum, eftir lagasetninguna, sniðgengið Svíþjóð. Það hefur því orðið marktæk breyting á ástandinu í Svíþjóð hvað þetta varðar. Götuvændi og vændi sem beinlínis tengist mansali virðist heyra sögunni til. Úr því hefur dregið stórlega og það hefur verið þakkað þessum lögum sem Svíarnir settu. Nú hafa Evrópuþjóðirnar fengið hvatningu um það frá Evrópuþinginu að skoða möguleikann á þessari sænsku leið. Það er mjög mikil hreyfing meðal kvennasamtaka um alla Evrópu varðandi það að þjóðir skoði sænsku leiðina. Ég hefði talið það til sóma og fyrirmyndar, herra forseti, að íslensk stjórnvöld gengju á undan með góðu fordæmi, fetuðu braut Svíanna og settu ákvæði á borð við þetta í lög. Nú tel ég vera tækifæri til þess þar sem þessar greinar hegningarlaganna eru opnar þar sem Alþingi er að fjalla um nákvæmlega þessa hluti. Þess vegna legg ég til þessa breytingartillögu. Hún þarf svo sem ekki frekari skýringar við, herra forseti. Ég vísa síðan til þeirra umræðna sem átt hafa sér stað um þau frv. sem ég hef lagt fram, sem á þessu þingi er á þskj. 39, 39. mál. þingsins. Svo vil ég í lok máls míns geta þess að hæstv. dómsmrh. hefur látið svo um mælt í fjölmiðlum að hún telji þessa sænsku leið geta verið til skoðunar. Ég vil fá að vitna hér í orð hennar í Fréttablaðinu frá 18. september 2002 þar sem fjallað er um lagafrumvörp þau sem hæstv. ráðherra er að leggja fram. Það er verið að segja frá átaki Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna gegn verslun með konur, sem er búið að hleypa af stokkunum. Síðan segir í blaðagreininni, með leyfi forseta: ,,Íslendingar horfa til reynslu nágrannaríkjanna í þessum málum, einkum Svíþjóðar, en þar hefur verulega dregið úr verslun með konur síðan lögum var breytt þar og refsingar gegn mansali hertar.`` Þarna er verið að vitna til orða hæstv. dómsmrh. á fréttamannafundi sl. haust. Ég tel því fyllstu ástæðu til þess að Alþingi skoði það með mjög opnum hug hvort ekki megi gera þessa breytingu með þeirri tillögu sem ég nú hef mælt fyrir og er á þskj. 1145.

Virðulegur forseti. Hér er verið að fjalla um nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940, um kynferðisbrot gegn börnum og mansal. Eins og fram kom hjá hv. formanni allshn. var í rauninni um tvenns konar breytingar að ræða, annars vegar hvað varðar börnin, fyrstu tvær greinarnar, og síðan varðandi mansalið. Ég fagna því að það var mjög fín og fagleg umræða í hv. allshn. Við fengum mjög góðar umræður, bæði með fólki úr ráðuneytinu og frá refsiréttarnefnd þannig að þar var ekki tekist á um gagnstæð sjónarmið heldur fyrst og fremst reynt að horfa breitt á málið og sjá hvað við gætum gert betur. Við ræddum talsvert hvað varðaði börnin, hvort við ættum að setja svokallað refsigólf eða gólf á þennan brotaflokk eins og er t.d. í nauðgunarmálunum. Það sýndi sig í gegnum þær umræður að það er nokkuð sem verið er að taka út alls staðar á Norðurlöndunum. Það er í rauninni eitthvað sem er hætt, en stendur enn eftir hér varðandi nauðgunarmálin. Því var talið ráðlegt að gera það ekki núna. Mikið var rætt um fyrninguna og mikilvægi þess að fólk hefði ríkulegan tíma þegar um kynferðisafbrot er að ræða því það er ekki fyrr en fólk kemst á ákveðinn aldur og fer að skoða sjálft sig almennilega að það grípur til þess að fara í mál t.d. gagnvart gerendum. Það sem gerist hins vegar ,,átómatískt`` í þessu frv. er að herðing refsinganna þýðir að fyrningartími brotanna lengist. Það gladdi mig mjög því ég hafði ekki áttað mig á því. Hér er því um verulega bót að ræða. Í þessu sambandi er mjög mikilvægt að ræða það sem við ræddum talsvert í nefndinni og það er varðandi skaðabætur til þeirra sem beittir eru kynferðislegu ofbeldi. Fyrir þinginu liggur eitt lítið frv. um breytingu á því máli. En það urðu ákveðin mistök í þinginu, í svokölluðum bandormi fjárlaga 1996, að þessi brotahópur var skorinn niður um helming. Það átti að laga í næstu fjárlögum á eftir. Það hefur ekki verið gert og þess vegna flutti ég ein lítið frv. um að þetta yrði lagað. Það er búið að vekja athygli dómsmrh. og dómsmrn. á þessu máli. Hér er í rauninni bara um spurningu um leiðréttingu á mistökum að ræða. Núverandi bætur fyrir þann hóp barna sem í þessu lendir duga varla fyrir þeim sálfræðiviðtölum sem þau þurfa eftir svo mikla misnotkun og varðandi alvarleika málsins. Seinni þátturinn í þessu frv. er mansalið. Við erum loksins að sjá að núna er það alveg á hreinu að mansal varðar við hegningarlög. Þessu ber auðvitað að fagna og voru um þetta mjög fínar umræður í nefndinni. Þetta lýtur að svonefndum Palermó-samningi sem hér hefur aðeins verið ræddur. Það er líka áréttað í nál. að hann verði fullgiltur við fyrsta tækifæri vegna þess að í honum öllum kemur fram þetta með vitnaverndina sem var talsvert rætt í nefndinni en er ekki í frv. Þetta er eitt af því sem hefur verið rætt á ráðstefnu eftir ráðstefnu og núna síðast á Grand Hótel fyrir hálfum mánuði síðan. Þar voru sérfræðingar frá Svíþjóð, Bandaríkjunum, Noregi og víðar. Þar var þetta rætt og þar voru að sjálfsögðu hæstv. dómsmrh. og hæstv. félmrh. sem fluttu einmitt tölur varðandi þessi mál og þar var vitnaverndin eitt af stóru málunum. Eiginlega öll lönd eru því orðin sammála um þetta. Það kom fyrst fram á fundi í Kaupmannahöfn, sennilega 1999 eða 2000, um þessi mál að vitnaverndin væri algjörlega nauðsynleg því hana þarf líka upp á það að koma böndum á þessa aðila. Í Bretlandi og víðar hefur margt verið að gerast. Þar hefur t.d. verið reynt að nálgast þá dólga sem stundað hafa mansalið, sem er arðbærara en nokkur fíkniefnasala, í gegnum skatta. Þar hafa menn gert upptæka Bensa, Jagúara, peninga og annað. Þeir hafa verið mjög öflugir og það er eitt af því sem Svíar skoða líka mikið. Þessa var getið í síðustu skýrslunni um vændið hér heima þar sem fjallað var um mansalið, þ.e. að reyna að ná í þennan hóp skattalega. Hann fer auðvitað mjög leynt og er eflaust auðvelt að koma þeim peningum úr landi. Þetta voru mjög frjóar og fínar umræður í allshn. Mikilvægi vitnaverndarinnar hefur verið rætt fund eftir fund. Ég tel að þau mál afgreiðist örugglega fyrr en síðar, ég tala ekki um ef við fullgildum Palermó-samninginn. Þetta er einn liðurinn í honum og ég mundi fagna því ásamt öllum þingheimi. Mig langar að minna á að í Háskólabíói er núna, í tengslum við ráðstefnu fyrir hálfum mánuði, verið að sýna mynd sem heitir ,,Lilya 4-ever``. Það er sú mynd sem ég talaði um að félmn. og allshn. mundu taka til sýningar á sínum tíma þegar mansalið var rætt. En það kostaði auðvitað talsverða fjármuni og reyndist ekki unnt. En ég vil hvetja alla þá sem áhuga hafa á þessum málum að kynna sé hve hræðilegt mál mansal er og sjá þessa mynd. Ég veit að það er sérstök sýning á morgun klukkan eitt. Hún er annars sýnd í Háskólabíói. Ég veit ekki, herra forseti, hvort það er við hæfi að vera með auglýsingar í þingsalnum, ég hef ekki lent í því áður. Það er afar mikilvægt að fólk kynni sér þessi mál. Núna hrynur inn tölvupóstur frá ungum mönnum sem hafa séð þessa mynd. Fyrir þeim hefur opnast nýr heimur og er það vel. Þannig að við eigum að leggja okkur fram hvað þetta varðar. Ég vil minna á að á fundinum á Grand Hóteli fyrir hálfum mánuði var verið að tala um mansal, vitnaverndina og allan þann erfiða pakka. Þangað kom einmitt lögreglumaður frá Svíþjóð, frá lögreglunni í Stokkhólmi, og kom bersýnilega í ljós að það forðast allir Svíþjóð. Það er alveg á hreinu. Hins vegar eru vandamálin yfirþyrmandi, t.d. í Finnlandi við landamærin. Þannig væri afar mikilvægt fyrir okkur að fá upplýsingar um stöðuna í Finnlandi. Hún var mjög slæm árið 1998 og hefur ekki lagast. Ég var búin að reikna það út á sínum tíma að 20% af þeim dönsurum sem fóru hér í gegn, sem miklu meira var af fyrir hálfu ári en núna, tengdust mansali. Það er bara allt of stór hópur fyrir svona lítið land. Við eigum áfram að vera á varðbergi gagnvart þessu. En ég fagna þeim skrefum sem hér eru tekin. Það er ekki spurning. Þau eru fín, bæði gagnvart börnunum og gagnvart mansali. Af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kemur með brtt. varðandi kaup á vændi þá hef ég ekki enn fengið að sjá neinar skýrslur, því miður. Ég reyni bara að gera skurk í því því. Ég hef ekki getað nálgast þær. Ég er búin að garfa í því undanfarna daga á netinu. Ég vil sjá þær vegna þess að málið snertir mig líka sem fagmann. Ég hef fengið mikið af þessum vændisstelpum í stuðningsviðtöl í gegnum árin. Þess vegna hef ég vitað af þeim. En í Svíþjóð hefur verið talað um að kannski hafi yngstu stelpurnar farið neðan jarðar. Við verðum að ná þeim. En ef það eru komnar miklar skýrslur --- það er alltaf verið að tala um að þær séu komnar --- vildi ég gjarnan biðja hv. þm. að taka ljósrit af þeim þegar hún kemur með þær hingað til landsins til að upplýsa okkur þingmenn. Ég vil svo sannarlega ekki standa í vegi fyrir því að þetta breytist.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. um ástandið í Svíþjóð þá hef ég ekki yfir að ráða þykkum skýrslum. En ég hef heyrt vitnað til þeirra, m.a. af þingmanni Evrópuþingsins, Marianne Eriksson, sem hefur lagt gjörva hönd á plóg í þessum málum. Síðast í október eða nóvember þegar ég sat ráðstefnu með henni vitnaði hún til þeirra rannsókna sem gerðar hefðu verið og sagði nákvæmlega það sem ég vék að í ræðu minni, ástandið í Svíþjóð væri nú þannig að tilfallandi götuvændi virtist heyra sögunni til og mansalið sæist ekki orðið vegna þess að glæpamennirnir virtust sniðganga Svíþjóð. Auðvitað er það rétt sem hv. þm. bendir á, að það geti verið vegna áhrifa frá Svíþjóð sem ástandið í Finnlandi er að versna. Þess vegna er áskorunin á Finna núna mjög sterk að fara sömu leið og Svíarnir, og á Norðmennina, Danina og okkur Íslendinga. Þrýstingurinn á Norðurlandaþjóðirnar að fara sænsku leiðina er gífurlega sterkur. Það er mikill þrýstingur frá kvennahreyfingum í Skandinavíu um að þessi leið verði innleidd því að hún virðist virka. Það sem eftir er í Svíþjóð núna er auðvitað dekksti hluti vændisins, þ.e. sá sem hefur alla tíð verið neðan jarðar. Hann var ekki á yfirborðinu, þ.e. óhugnanlegasti hluti vændisins sem grafinn er djúpt niðri, hann er enn til staðar. Þannig er meiri hætta fyrir það fólk sem er í vændi nú þegar ekkert val er til staðar. En sannleikurinn er sá að þessi lagasetning gerir mjög mikið gagn og nú segir lögreglan í Svíþjóð: Nú þurfum við bara að ráðast gegn þessum dökku hliðum sem við höfum auðvitað alla tíð vitað af en hefur ekki verið ráðist gegn. Nú vilja Svíar fara að ráðast gegn þessu neðanjarðarvændi. En ég vil spyrja hv. þm. í lok þessa andsvars: Ætlar hún að bíða eftir skýrslunum sem hana vantar frá Svíþjóð áður en hún getur samþykkt brtt. af því tagi sem ég hef lagt fram?

Virðulegur forseti. Það er best að ég byrji á því að fara inn á netið og reyna að ná í þessa rannsókn Marianne Eriksson. Ég vil fá þær og ég er ekki ein um það, af og frá. Ég er heldur ekki gegn því að vændismennirnir séu teknir til bæna, af og frá. Ég hefði bara viljað undirbyggja málið aðeins betur. Hér á kantinum situr t.d. embættismaður ráðuneytisins. Það er spurning hvort ekki sé hægt að kalla eftir slíku hér, að hann fái bæði ræður og þær rannsóknir sem Marianne Eriksson er að vitna til. Það er heldur ekki hægt að fjalla um þetta án þess að skoða niðurstöðu rannsókna. Ég vil meina að það hljóti að vera komnar einhverjar rannsóknir. Það er bara eðli Svíanna. Þeir gera heldur ekki neitt nema þeir undirbyggi það, það er alveg á hreinu. Þó að mansalið og vændið séu grein af sama meiði þá er mansalið samt sem áður annað. Við þekkjum það, þar sem konur eru lokaðar inni, í heilu húsunum sem bara hermönnum er veittur aðgangur að. Það hefur verið að gerast í Lettlandi, Litháen, Þýskalandi jafnvel og Frakklandi. Þannig er þetta líka lagskipt í mansalinu, mjög lagskipt. Við vitum heldur ekkert um það hvort sá angi sé t.d. ekki enn í Svíþjóð. Auðvitað fá þeir götuvændið í burtu og það er æðislegt. Aðalatriðið er samt að þær konur fái þá stuðning til að losa sig út úr þeim vítahring sem þær lenda í. Mér finnst það númer eitt, tvö og þrjú.

Herra forseti. Það nægir að vitna til sænskra fjölmiðla í þessum efnum. Það hefur verið sagt frá þessum könnunum sem ég er að vitna til í greinum í sænskum fjölmiðlum. Ég minni líka á ályktanir frá samtökunum ,,Nordiske kvinner mot vold``. Þær hafa ályktað um þessa hluti, þ.e. samtök norrænna kvenna sem hafa unnið mjög öflugt starf gegn ofbeldi á konum. Þær hafa ályktað um þetta og skorað á Norðurlandaþjóðir að innleiða þessa sænsku leið, það sé greinilegt að hún virki þó að hún lækni ekki allt, það er fullkomin meðvitund um það. En hún virkar engu að síður á það sem sýnilegast er. Þessi félagsskapur ,,Nordiske kvinner mot vold`` hafa gert ályktun þar sem skorað er á þjóðir heims að fara þessa leið. Ég endurtek bara það sem ég sagði áðan. Ég sé ekki af hverju íslensk stjórnvöld gætu ekki gengið hér fram fyrir skjöldu og verið fyrst til að feta í fótspor Svíanna. Ég vildi að sjálfsögðu að hv. þingkona, Guðrún Ögmundsdóttir, sem hefur látið sig þessi mál skipta af svo miklum krafti gengi í fylkingu með mér og styddi þessa brtt.

Ég þekki einmitt afar vel til samtaka norrænna kvenna gegn ofbeldi. Ég vann með danskri grein sömu samtaka. Auðvitað vitum við að þetta læknar ekki allt. Aðalatriðið er að við séum algjörlega með opin augun í því sem við erum að gera og að við höfum úrræði og neyðarlínu. Okkur vantar mjög margt hér. Þó að þetta hafi allt verið meira eða minna neðan jarðar hér líka hefur þetta verið í miklu minni mæli en annars staðar í Skandinavíu. Ég vil koma ákveðnum hjálparúrræðum hér á koppinn, hvort sem er fyrir íslenskar konur eða erlendar konur. Ég hef sagt það hvar sem er og hvenær sem er. Þetta með karlana og kaup þeirra á vændi, að bregðast við því læknar ekki það sem ég vil ná til. Það er ekki spurning. En við sjáum til hvernig fer í atkvæðagreiðslunni. Það er aldrei að vita, hv. þm., hvað ég geri.

Herra forseti. Það eru nokkur efnisatriði þessa máls sem mig langar að víkja að fyrir utan það að mér finnst við hæfi að a.m.k. einn af okkur körlum sem hér á þingi sitjum láti sig þetta mál varða ásamt þeim ágætu konum sem hér hafa talað, eða mæðrum og ég þá í hlutverki föður. Hér er vissulega verið að glíma við mjög dapurleg mál þar sem eru kynferðisleg misnotkun á börnum og ákvörðun refsimarka eða refsiramma í afbrotatilvikum af því tagi. Ég vil taka það strax fram að ég er sammála niðurstöðu allshn. í þessu máli og er þeirrar skoðunar að það sé rétt að þyngja refsirammann. Er ég þó enginn sérstakur talsmaður þess almennt að refsigleði sé lausnarorð og lækning á öllum sköpuðum hlutum. Þvert á móti er oft ástæða til að vara við blindri oftrú á það að menn uppræti félagslegar meinsemdir og komi í veg fyrir afbrot með þeirri einföldu patenthyggju að þyngja bara refsingarnar. Reynslan sýnir að slíkt virkar ekki nema innan ákveðinna marka og nærtækasta sönnunin eru auðvitað dauðarefsingar í þeim löndum sem viðhafa þær og beita þeim jafnvel ótæpilega og eru gjarnan um leið löndin sem eftir sem áður sitja uppi með hæstu tíðni alvarlegra ofbeldisglæpa. Svo einfalt er nú málið ekki, herra forseti. En það þarf auðvitað að vera ákveðið samræmi í hlutunum. Fyrir mjög alvarleg og gróf brot af því tagi sem hér eiga í hlut þarf að sjálfsögðu að refsa. Annað gengur í raun og veru ekki upp og samræmist ekki því skipulagi sem við höfum á málunum. Að sjálfsögðu er til haga haldið fælingar- eða ögunareðli slíkra aðgerða þó að eitt og sér, herra forseti, dugi það náttúrlega ekki til. Ýmislegt fleira þarf til að koma ætli menn að ná árangri í baráttunni við svona mein þó svona meinsemdir verði sjálfsagt seint upprættar að fullu. Í öðru lagi er samkvæmt frv. gert ráð fyrir að sett verði í lög ákveðin ákvæði sem eiga að verða að liði í baráttunni við mansal, sem gjarnan er þá tengt kynferðislegri misnotkun eða kynferðislegri hagnýtingu á einstaklingi. Þó að, eins og hér er sagt, að slík afbrot séu oft refsiverð samkvæmt almennum ákvæðum hegningarlaga þá sakar ekki að gera það skýrt og afdráttarlaust eins og ég skil tilganginn sé með þessu frv. Það er einmitt sett beint í þetta samhengi, þ.e. mansalið eða kynferðisleg hagnýting eða nauðungarvinna í þeim tilgangi. Einhver ljótasti bletturinn á samtímanum, herra forseti, er þetta nútímaþrælahald sem kynlífsiðnaðurinn er ábyrgur fyrir, og mansalið sem honum tengist. Þetta er býsna nærri okkur hér í Vestur-Evrópu því að ein aðaluppspretta þessa í heiminum eru Austur-Evrópuríkin sem nýlega komust í þannig sambönd við Vesturlönd að þar á milli opnaðist upp mikill farvegur frá svæðum þar sem lífskjör eru bág, og skortur á atvinnu og tækifærum fyrir ungt fólk veldur því að þeim óþokkum sem gera út á þessa hluti er það léttur leikur. Og svo dapurlegt sem það er, herra forseti, er farvegurinn til Vesturlanda í þessum efnum að hluta til í gegnum Norðurlöndin eins og hér hefur reyndar þegar komið fram í umræðunni. Í þriðja lagi, herra forseti, er fróðlegt að inna eftir því --- ég tók ekki eftir hvort það kom fram í máli framsögumanns hvort aflað hefur verið upplýsinga frá utanrrn. um hvað dvelur fullgildingu hins svonefnda Palermó-samnings. Eru einhver frambærileg rök fyrir því að hann skuli, rúmum tveimur árum eftir að hann var undirritaður af Íslands hálfu, ekki enn hafa birst á borðum þingmanna sem fullgildingar\-ályktun, ekki einu sinni það? Manni dettur auðvitað í hug að borið sé við manneklu, Þýðingarmiðstöðin ráði ekki við öll ósköpin sem berast að utan, ekki síst frá Brussel. Ég held samt að menn verði að reyna að vera svolítið afkastameiri á þeim bæ, og það er afar dapurlegt ef samningur af því tagi, sem ég geri ekki ráð fyrir að sé neinn ágreiningur um, situr fastur í kerfinu af því að menn hafa ekki mannskap til að þýða plöggin. Vonandi er það einhver slík ástæða, þó að aumleg sé, en ekki beinlínis pólitísk tregða eins og við höfum fengið að upplifa í ákveðnum tilvikum þar sem íslensk stjórnvöld hafa fullgilt samninga, fyrirvaralaust undirritað þá, en tregðast svo við að fullgilda þá þegar heim er komið. Frægasta dæmið er auðvitað Árósasamningurinn þar sem menn fara út á fínar ráðstefnur og undirrita með pompi og prakt og hástemmdum yfirlýsingum samninga sem eiga að fela í sér réttarbætur fyrir einstaklinga og/eða samtök í landinu en svo fara þeir allir í hnút þegar heim er komið og vefjast upp í einhverja pólitíska vanmetakennd og meinbægni í garð innihalds þess sama samnings og draga það hér ár eftir ár að fullgilda hann, láta hverfa af borðum þingmanna skjöl þannig að það fer auðvitað að verða spurning, herra forseti, hvort stjórnarandstöðuþingmenn verða að grípa til þess ráðs að taka slík mál upp og leggja sjálfir fram fullgildingarskjöl í málum af þessu tagi ef til staðar er tregða hjá stjórnvöldum sem eiga að sjá um það, lögum samkvæmt. Ef menn undirrita alþjóðasamning af þessu tagi gera þeir það fyrst og fremst með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þeim ber að undirbúa og leggja þá málið fyrir Alþingi. Annars eru þeir að bregðast embættisskyldum sínum og það er mjög sérkennilegt að sjá það gerast í tilvikum af þessu tagi ef um pólitíska tregðu er að ræða. Ég vona og gef mér að það eigi ekki við um þennan Palermó-samning, heldur sé þá eitthvað annað á ferðinni. Það vekur reyndar athygli mína að í nál. er eins og hv. þingnefnd sé hálfpartinn að reyna að gefa Palermó-samningnum lagastoð með umfjöllun sinni. Ég vona að formaður allshn. sé einhvers staðar viðlátin umræðuna. Það væri fróðlegt að heyra hvaða gildi nefndarmenn telja að þetta hafi. Er þessi leið að einhverju leyti fær, að Alþingi sé með einhvers konar viljayfirlýsingar um að efnisatriði ófullgiltra alþjóðasamninga séu eftir sem áður höfð til hliðsjónar, t.d. við lagatúlkun eða lagaskýringar, og menn búi sér til einhvers konar lögskýringargagn? Ég vek sem sagt athygli, herra forseti, á þessu orðalagi í nál., en þar segir, með þínu leyfi: ,,Nefndin telur rétt að taka fram að það er ætlun löggjafans`` --- okkar hérna við afgreiðslu málsins --- ,,að efnislegt innihald hins nýja mansalsákvæðis í almennum hegningarlögum verði túlkað í samræmi við ákvæði í fyrrnefndum Palermó-samningi.`` --- Að þetta sem verið er að leggja til að setja inn í hegningarlögin verði með öðrum orðum túlkað með hliðsjón af ákvæðum Palermó-samningsins. Þar með hefur hann orðið ákveðið lagagildi eða lögskýringargildi ef menn kaupa þessa röksemdafærslu sem hér er á ferðinni. Ég vil svo einnig taka undir það, herra forseti, sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi áðan. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að við tökum á þessum málum af alvöru og ábyrgð og gerum þá ráðstafanir, ef nauðsynlegar eru, til að tryggja fullnægjandi vitnavernd, úrræði í réttarkerfinu og aðstoð við það fólk sem í hlut getur átt ef mál eru síðan rekin á grundvelli þessara lagaheimilda sem hér er verið að stofna til þannig að þetta verði ekki einhvers konar dauður bókstafur, heldur verði farið í það í alvöru að beita þessum lagaheimildum til að koma í veg fyrir eða uppræta brotamál sem kunna að vera á ferðinni hér og þessu tengjast, t.d. varðandi mansal. Þá er á það bent að það þurfi að vera hægt að tryggja fórnarlömbum mansals nauðsynlega vernd. Það vitum við að er algerlega bráðnauðsynlegt því að ef dólgarnir sem þarna eru á ferðinni eiga of léttan leik með að hræða fólk til undirgefni og hlýðni, til þess að þegja, kæra ekki og leita sér ekki aðstoðar, koma lagaákvæði fyrir lítið. Ég hef heyrt að það þurfi mögulega að breyta ákvæðum útlendingalaga til að gera þetta mögulegt, þ.e. væntanlega þá að hafa heimildir fyrir tímabundna hælisvist eða dvalarleyfi eða annað því um líkt sem þurfi þá að vera til staðar og hægt að nýta fyrir fórnarlömb í svona tilvikum, og þá á einfaldlega bara að gera það. Við erum með þessi lög alltaf meira og minna í höndunum núna á hverju einasta ári, þingmenn, útlendingalögin og annað í þeim dúr, og það ætti ekki að vera svo mikill vandi þá að kippa þeim í liðinn. Að síðustu, herra forseti, vil ég svo auðvitað lýsa yfir eindregnum stuðningi við þá brtt. sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir flytur á þskj. 1145, brtt. um að gera kaup á vændi refsiverð, það verði sem sagt saknæmt að vera kaupandinn, gerandinn í þeim tilvikum. Þetta er samhljóða ákvæðum í frv. sem við höfum flutt nokkur undanfarin þing, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, undir forustu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Við erum algerlega sannfærð um að þetta er rétt leið sem þarna er boðuð. Ég er algerlega sannfærður um, persónulega, að þetta er árangursrík aðferð. Ég hef fylgst með umræðum um þetta í Svíþjóð, í sænskum fjölmiðlum og þar er alveg greinilegt að þær efasemdarraddir og jafnvel hrakspár sem uppi voru að hluta til í byrjun eru algerlega þagnaðar og nú er eiginlega ekki um það deilt lengur að þessi djarfa ákvörðun Svía, sem var vissulega á sínum tíma, hafi heppnast og skili miklum árangri. Straumurinn er allur í þá átt, og umræðan um hvenær aðrir fylgi þessu fordæmi. Það hefði vissulega verið ánægjulegt ef Ísland hefði þá slegist í hópinn númer tvö og orðið næst á eftir Svíum inn á þessa braut. Það er ein ástæða enn, herra forseti, fyrir því að ég er algerlega sannfærður um að þetta eigi að gera, og hún er siðferðileg. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst einfaldlega rétt að þetta sé svona. Ef það hefði einhver neikvæð áhrif í för með sér ætti að mínu mati frekar að glíma við þau. Ef við erum orðin þeirrar skoðunar að það sé svona sem við lítum á málin, að þetta sé brot, og auðvitað er það ekkert annað en brot sem þarna á sér stað, á það að vera þannig í lögum. Það á að refsa fyrir það jafnvel þótt það verði ekki alltaf auðvelt að fylgja því eftir. Ég bið hv. þingmenn að líta ekki bara á þetta svona nánast tæknilega eins og mér fannst aðeins bera á í orðaskiptum áðan, heldur líka út frá siðferðilegum eða réttlætissjónarhóli. Finnst okkur að það eigi að vera saknæmt og refsivert að kaupa sér afnot af líkama annars fólks? Ef svarið er já eigum við að fylgja því eftir og láta þau ákvæði standa þannig í lögum og fylgja því svo eftir með þeim aðgerðum sem til þarf til að þessi lagaákvæði verði eins virk og kostur er. Það getur vel verið að lögleiðing þessa hafi í einhverjum afmörkuðum mæli jafnframt neikvæð áhrif en ef við erum sannfærð um að þetta sé bæði rétt og hafi miklu meiri kosti í för með sér en hugsanlega einhverjar neikvæðar hliðarverkanir eigum við líka að láta það ráða afstöðu okkar. Mér finnst ekki frambærilegt í þessari umræðu og þessari röksemdafærslu að láta efasemdirnar um það að hugsanlega kunni þetta að vera í einhverjum mæli neikvætt nægja til þess að gera þetta ekki. Það er líka dálítið háskaleg aðferðafræði, herra forseti. Með svona varfærnissjónarmiðum getum við meira og minna látið vera að fara út í allar breytingar af þessu tagi sem kunna að hafa mögulega einhver neikvæð áhrif í för með sér. Ef menn óttast það og það er ástæðan að menn telja hugsanlega að þetta geri meira ógagn en gagn skilur maður slík sjónarmið, gott og vel. Því erum við algerlega ósammála og teljum að það liggi þegar fyrir óyggjandi upplýsingar um að það er engin ástæða til að ætla það, þvert á móti, og þá eigi það að ráða ferðinni en ekki hugsanlega áhyggjur af því að þetta gæti mögulega ýtt einhverjum hlutum undir yfirborðið sem eru þar ekki endranær, og hvar ætlum við þá að stöðva okkur við í hina áttina ef við förum inn á þetta spor á annað borð? Jú, við getum sagt að með því að fella alveg niður refsingar komi þetta auðvitað allt upp á yfirborðið, þá hafi enginn neina ástæðu til að pukrast með neitt. En hvar værum við þá á vegi stödd? Þetta gengur ekki, herra forseti, og þetta er rökræða sem ég held að við séum svo oft búin að fara í gegnum í sambandi við lögleiðingu fíkniefna og mörg önnur að einhverju leyti hliðstæð mál. Við eigum ekki að láta það vefjast allt of mikið fyrir okkur, heldur nálgast málin út frá því sem fyrir liggur, út frá okkar eigin réttlætistilfinningu, og þá held ég að niðurstaðan geti ekki orðið önnur en ein, sú að við að sjálfsögðu gerum kaup á vændi eða kynlífsþjónustu refsiverð og saknæm eins og önnur gróf brot gagnvart friðhelgi einstaklinga og líkama þeirra eins og hér er á ferðinni.

Herra forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Það kemur fram í nál. hv. allshn. hverjir stóðu að því og ég er þar ekki tiltekin sem ein af þeim. Hins vegar var ég þá fjarverandi ásamt Lúðvíki Bergvinssyni en það er rétt sem fram kom í ræðum hjá þeim sem hafa fjallað um þetta mál að það var mjög góð samstaða um það í nefndinni. Það var mjög vel yfir málið farið og það rætt frá ýmsum hliðum, m.a. um annað en frv. beinlínis gengur út á, til að mynda vitnaverndina sem við erum flest sammála um að þurfi að koma á hér á landi til þess að þessi refsiákvæði verði í það heila tekið virk. Það er, eins og einhver benti á, ekki nóg að gera það refsivert meðan það er enginn sem þorir eða hefur aðstæður til að kæra vegna ótta. Þá horfum við fyrst og fremst til þeirra sem koma erlendis frá, jafnvel vegabréfs- og réttindalausir með öllu, um ótta þeirra til að vitna gegn þeim sem hlut eiga að máli. Vegna ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þar sem hann nefnir að í nál. sé sérstaklega tekið fram að nefndin gangi út frá því að innihald ákvæðisins í hegningarlögunum verði túlkað í samræmi við ákvæði í svonefndum Palermó-samningi, langar mig að fá að útskýra það stuttlega. Þegar hæstv. dómsmrh. mælti fyrir þessu frv. og þessu ákvæði um mansalið hafði ég orð á því í ræðu minni að það væri ekki nákvæmlega sama orðalagið í ákvæðinu og væri að finna í bókuninni sjálfri. Það sem við gerum með þessu frv. er í rauninni að taka upp og þýða danska ákvæðið um sama efni en það er aðeins sterkara til orða tekið í bókuninni með Palermó-samningnum sem fjallar um mansalið og þess vegna spannst sú umræða í hv. allshn. hvort við gengjum eitthvað skemur en samningurinn gerði ráð fyrir. Þeir embættismenn úr dómsmrn. sem komu á fund nefndarinnar fullvissuðu okkur þó um að við skýringu á ákvæðinu yrði sérstaklega horft til orðalagsins eins og það er í bókuninni. Nefndin vildi samt sem áður taka það skýrt fram að ætlunin væri ekki að veita minni vernd en bókunin gerir ráð fyrir. Varðandi orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um Palermó-samninginn og fullgildingu hans vildi ég leiðrétta misskilning meðan hv. formaður allshn. gerir það ekki. Sem varaformaður nefndarinnar vil ég benda á að Palermó-samningurinn gengur út á allt annað og meira en einungis mansalið. Umfjöllunin um mansalið er í ákveðinni bókun við þennan samning. Hann fjallar hins vegar um margt fleira, í rauninni um aðgerðir gegn alþjóðlegri og skipulegri glæpa\-starfsemi. Þar er margt undir en meðal þeirra skýringa sem fengust á fundum í allshn. var sú að þýðingarvinnu væri ekki lokið en að því væri unnið jafnt og þétt. Að því loknu yrði tekin afstaða til þess hvort breyta þurfi fleiri íslenskum lögum en almennum hegningarlögum til að hægt væri að fullgilda hann. Eftir því sem ég best gat skilið, þá er sú vinna í gangi núna. Hér hefur orðið töluverð umræða hjá hv. þingmönnum um að fara sömu leið og farin hefur verið í Svíþjóð, um að gera kaup á vændi refsiverð og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Guðrún Ögmundsdóttir hafa aðeins tekist á um hvar gögn væri að finna sem færðu rök fyrir því að þetta sé til bóta. Ég vil lýsa stuðningi við það að þetta verði skoðað mjög vel en leyfi mér að benda á að Svíar eru þeir einu sem farið hafa þessa leið, að gera kaup á vændi refsiverð. Það er ekki ýkjalangt síðan þeir gerðu það og einhvers staðar hlýtur að vera hægt að komast í gögn, hvort sem er á netinu eða annars staðar, skýrslur sem fjalla nánar um hvaða áhrif þetta hefur haft, bæði á vændi sem slíkt í Svíþjóð og mansal. Þegar kemur að því að gera vændiskaupin refsiverð er við það að eiga að í umræðunni er ákveðinn tvískinnungur sem kannski má segja að nærtækt sé að benda á í norrænum velferðarsamfélögum þar sem menn eru betur í stakk búnir til að taka á hvers konar félagslegri meinsemd sem er oftar en ekki orsök vændis. Tvískinnungurinn gengur kannski fyrst og fremst út á það að margir gefa sér að þær konur sem selja vændi séu að gera það af fúsum og frjálsum vilja. Þetta verður sérstaklega krítískt þegar horft er til mansalsins og hins mikla flutnings á konum og börnum frá austantjaldslöndunum fyrrum, frá Eystrasaltslöndunum, Póllandi, Úkraínu og víðar til Evrópu. Þá eru menn fyrst og fremst að nýta sér, ekki bara villu og blekkingu heldur efnahagslegar og félagslegar mjög bágar aðstæður kvenna í þessum löndum. Allt tal um það að þetta eigi ekki að gera í ljósi atvinnufrelsis og frelsis kvennanna til að ákveða framtíð sína og gæfu er tiltekinn tvískinnungur en oftar en ekki það sem menn bera fyrir sig þegar þeir lýsa andstöðu sinni við að þetta eigi að gera refsivert. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, herra forseti, þá styð ég þetta frv. mjög. Ég vil leggja áherslu á það sem fram kom hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Guðrúnu Ögmundsdóttur, að það er mikilsvert að við hefjum undirbúning að því að ganga þetta skref Svía til fulls. Ég sé enga ástæðu til að draga á langinn að setjast yfir það mál og vænti þess jafnvel að sú vinna sé í gangi í dómsmrn. Á ágætri ráðstefnu hjá Evrópuþinginu sem ég og Kolbrún Halldórsdóttir sátum saman var m.a. gerð grein fyrir þessari lagabreytingu Svía. Hún vakti mikla athygli þar og það voru margir sem gáfu undir fótinn með það, sérstaklega minnist ég afstöðu Dana á þeirri ráðstefnu að þetta væri kannski rétt og eðlileg leið sem fleiri ríki en Svíar ættu að stefna að.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á að auðvitað þyrftum við að afla upplýsinga frá Svíþjóð um hvernig málin stæðu og sömuleiðis frá öðrum Norðurlöndum. Hún benti á að eingöngu væri búið að lögleiða þessa aðferð í Svíþjóð og það hlyti að vera einhver ástæða fyrir því að það hefði ekki verið gert annars staðar á Norðurlöndunum. Ég get upplýst það hér að ég er með útskrift af grein úr Politiken frá 17. september 2002 en þar kemur fram að sósíaldemókratinn Mette Frederiksen hefur verið að leggja fram tillögur um að banna kaup á vændi í Danmörku. Það kemur fram í greininni að um þetta standi deilur í Danmörku þar sem Venstre séu algerlega á öndverðum meiði við Mette Frederiksen. Þeir vilji láta lögleiða vændi. Í þessari grein kemur líka fram að kannanir sem gerðar hafa verið eftir að lögleiddar voru í Svíþjóð refsingar við því að kaupa vændi sýni --- þetta eru greinilega kannanir frá því snemma á síðasta ári --- að götuvændi hafi minnkað um 30% í Svíþjóð. Það er búið að greina þetta alveg niður prósentuvís. Síðan greinir frá því í lokin að svipuð tillaga sé í undirbúningi á finnska þinginu. Það má taka fram þessa grein úr Politiken til marks um að bæði í Danmörku og í Finnlandi eru tillögur komnar fram eða að koma fram um að fara sömu leið. Ég sagði áðan að um þetta eru til bæði skýrslur og blaðagreinar sem hægt er að vitna til. Hér er bara ein sem ég var af tilviljun með í pappírunum mínum. Eins og ég segi eru þær mikið fleiri og það er ekki erfitt að nálgast þessar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frumvarp til laga um verðbréfaviðskipti. Með frumvarpinu er lögð til ný heildarlöggjöf um verðbréfaviðskipti. Með nýjum lögum um fjármálafyrirtæki, sem afgreidd voru fyrir jól og tóku gildi 1. janúar sl., voru ákvæði um stofnun og starfsemi verðbréfafyrirtækja og verðbréfamiðlana, sem áður voru í lögum um verðbréfaviðskipti, sameinuð í ein heildarlög. Hegðunarreglur aðila á verðbréfamarkaði og reglur um réttindi og skyldur þeirra sem heimild hafa til verðbréfaviðskipta eru hins vegar efni þessa frumvarps. Þróun í löggjöf á sviði verðbréfaviðskipta er afar hröð. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar er byggt á grunni gildandi laga en ýmsar veigamikilar breytingar eru þó lagðar til. Mikil umræða fer fram um ýmis grundvallaratriði réttarins á þessu sviði. Þetta á t.d. við um skilgreiningu á innherjaupplýsingum. Samkvæmt gildandi lögum teljast innherjaupplýsingar upplýsingar um útgefanda verðbréfa, verðbréfin sjálf eða önnur atriði sem ekki hafa verið gerðar opinberar en eru líklegar til að hafa áhrif á markaðsverð fjármálagerninga ef opinberar væru. Þessi skilgreining er nú tekin óbreytt upp í frumvarpið. Hvenær upplýsingar eru líklegar til að hafa áhrif er að sjálfsögðu matskennt og endanlegt mat um það hvort svo sé heyrir undir dómstóla ef á reynir. Í athugasemdum við frumvarpið segir, með leyfi forseta: ,,Við mat á því hvort upplýsingar teljist til innherjaupplýsinga ber hins vegar að leggja til grundvallar hvort heildarmynd skynsams fjárfestis af markaðsverðmæti útgefandans hefði breyst ef hann hefði vitað um upplýsingarnar en ekki hvort upplýsingarnar hafi í raun haft áhrif eftir að þær voru birtar opinberlega.`` Samkvæmt þessu tæmir það ekki sök þótt það liggi fyrir að upplýsingarnar hafi ekki í raun haft áhrif á markaðsverð ef þær teljast engu síður almennt til þess fallnar að hafa áhrif á það. Þessi túlkun er afar mikilvæg að mati nefndarinnar. Í umsögnum sem bárust nefndinni var lagt til að skilgreiningu innherjaupplýsinga yrði breytt á þann veg að upplýsingarnar yrðu að vera líklegar til að hafa veruleg áhrif á markaðsverð. Var þessi tillaga studd þeim rökum að gildandi skilgreining gerði þeim sem í hlut ættu mjög erfitt fyrir að meta hvenær þeir væru með innherjaupplýsingar í höndunum og að breytingin mundi draga úr þeirri óvissu. Nefndin fjallaði ítarlega um þetta atriði og er það álit hennar að svo stöddu að í slíkri breytingu gætu falist óheppileg skilaboð til markaðarins auk þess sem breytingin gæti haft þau áhrif að dómstólar mundu horfa til þess hvort upplýsingarnar hefðu í raun haft áhrif á markaðsverð, óháð því hvort þær hefðu verið til þess fallnar en slíkt er andstætt tilgangi ákvæðisins. Herra forseti. Ákvæði um yfirtökuskyldu aðila sem eignast ráðandi hlut í hlutafélagi hefur einnig verið mjög til umræðu. Hafa margir talið nauðsynlegt að lækka það hlutfall atkvæðisréttar sem leiðir til yfirtökuskyldu. Nú er það 50% og í frv. var gert ráð fyrir að það yrði 50%. Nefndin leggur af þessum sökum til að hlutfallið verði lækkað niður í 40%. Ljóst er að slíkt atkvæðamagn gerir hluthöfum í flestum tilvikum kleift að hafa ráðandi áhrif á stjórnun félaga. Jafnvel má leiða að því líkur að ráðandi áhrif skapist oftast við enn lægra hlutfall atkvæðisréttar. Ekki er gengið lengra í lækkun hlutfallsins að þessu sinni en nefndin telur engu síður ástæðu til að taka það til gaumgæfilegrar skoðunar hvort rétt sé að lækka það enn meira. Breytingarnar eru kynntar í nál. og er í sjálfu sér ekki ástæða til að fara mörgum orðum um þær að öðru leyti en því að ég vildi aðeins fara orðum um þær breytingar í bráðabirgðaákvæði frv. þess efnis að þeir sem hafa við gildistöku laganna yfir meira en 50% atkvæðisréttar að ráða eru undanþegnir tilboðsskyldunni. Það er rétt að taka skýrt fram að sama gildir um þá sem hafa gert samning um eignayfirfærslu atkvæðisréttar fyrir gildistöku laganna. Þannig hafa samvirkir samningar sem hafa verið gerðir fyrir gildistöku laganna ekki áhrif á tilboðsskyldu þeirra þrátt fyrir að þeir komi ekki að fullu til framkvæmda fyrr en eftir gildistökuna. Með orðalaginu ,,enda auki hann ekki atkvæðisrétt sinn í félaginu umfram næsta verulega hlut`` er átt við að aðili verði tilboðsskyldur þegar hlutfall atkvæðisréttar hans nær næsta heila eða hálfa tug. Virðulega forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. skrifa hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Hjálmar Árnason, Gunnar Birgisson, Árni R. Árnason, Adolf H. Berndsen og með fyrirvara hv. þm. Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir.

Herra forseti. Ég styð frv. um verðbréfaviðskipti sem hér er til umræðu og vil láta það koma fram í upphafi máls míns. Ég styð einnig þær brtt. sem formaður efh.- og viðskn. hefur lýst. Ég hef engu að síður skrifað undir nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn gengur út á flutning minn á brtt. sem styrkir enn frekar aðhald með verðbréfaviðskiptum. Þar tek ég upp örfáar tillögur sem Fjármálaeftirlitið var með en efh.- og viðskn. taldi ekki ástæðu til að taka upp. Jafnframt tek ég upp tillögu frá Neytendasamtökunum. Ég held að sú heildarlöggjöf um verðbréfaviðskipti sé til verulegra bóta en hún fjallar aðallega um reglur um hegðun á verðbréfamarkaði og reglur um réttindi og skyldur þeirra sem heimild hafa til verðbréfaviðskipta. Það eru örfá atriði sem ég vil sérstaklega draga fram varðandi þær breytingar sem hér er verið að gera. Ákvæði um réttindi og skyldur fjármálafyrirtækja eru gerðar ítarlegri og fyllri. Ég tel afar jákvætt að flöggunarreglur eru hertar með þeim hætti að flaggað verður við hvern hálfan tug prósenta sem hlutur aðila eykst. Með þessu frv. eru líka innleidd ný refsiúrræði, stjórnvaldssektir sem Fjármálaeftirlitinu er heimilt að beita við tilteknum brotum á ákvæðum laganna um innherjaviðskipti. Ég tel líka ástæðu til að fagna sérstaklega þeirri samstöðu sem náðist í nefndinni með því að taka upp ákvæði sem hefur verið nokkuð í umræðunni en það fjallar um það að margir hafa talið nauðsynlegt að lækka það hlutfall atkvæðisréttar sem leiðir til yfirtökuskyldu, eins og fram kemur í nefndarálitinu, herra forseti, sem ég ætla að vitna í, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að hluthafar eru í flestum tilvikum komnir með ráðandi hlut áður en skylda til yfirtökutilboðs stofnast samkvæmt gildandi reglum. Með lægra hlutfalli atkvæðisréttar sem leiðir til yfirtökuskyldu eru hagsmunir hluthafa í yfirteknu félagi betur tryggðir. Þá er talið að lækkun hlutfallsins leiði til skilvirkari hlutabréfamarkaðar. Nefndin leggur af þessum sökum til að hlutfallið verði lækkað niður í 40%. Ljóst er að slíkt atkvæðamagn gerir hluthöfum í flestum tilvikum kleift að hafa ráðandi áhrif á stjórnun félaga.`` Ég hefði, herra forseti, vel talið að það ætti að koma til skoðunar að lækka þetta hlutfall enn meira. Raunar er tekið undir það í nál. að að taka beri það til gaumgæfilegrar skoðunar hvort rétt sé að lækka hlutfallið enn meira. Ég vil þá víkja að þeim fjórum brtt. sem ég flyt. Í fyrsta lagi geri ég brtt. við 4. gr. Ég legg til að þar bætist við ný málsgrein sem orðist svo, með leyfi forseta: ,,Fjármálafyrirtæki skulu starfa í samræmi við leiðbeiningarreglur sem Fjármálaeftirlitið gefur út um það hvað teljist góðir viðskiptahættir í verðbréfaviðskiptum.`` Þetta er tillaga sem Neytendasamtökin leggja til og segja um þá tillögu sína að þau telji að vísun 4. gr. til góðra viðskiptahátta sé skírskotun til einhvers sem er afar lítið mótað, eins og er í frv. núna, enda eru venjur í verðbréfaviðskiptum hér á landi takmarkaðar. Af þessum sökum leggja samtökin til að Fjármálaeftirlitið gefi út leiðbeinandi reglur sem fjármálafyrirtækjum beri að starfa eftir. Þetta er tillaga sem ég vil gera að minni og flyt hér sem tillögu til breytinga við þetta frv. Ég vil líka nefna að ég tek upp aðra brtt. frá Neytendasamtökunum, en fram kemur í umsögn Neytendasamtakanna að þeir telja eðlilegt að áður en staðlaðir, viðvarandi samningar komi til framkvæmda séu þeir yfirfarnir af Fjármálaeftirlitinu. Ég hygg að það sé afar mikilvægt og mikil neytendavernd í því fólgin og öryggi að áður en slíkir viðvarandi staðlar í samningum komi til framkvæmda séu þeir yfirfarnir af Neytendasamtökunum. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að taka þetta upp og geri um það tillögu sem er 2. töluliður í brtt. minni sem ég flyt. Loks tek ég upp tillögur frá Fjármálaeftirlitinu. Það er í fyrsta lagi við 8. gr. frv. Sú brtt. fjallar um óskráð verðbréf og óskráða afleiðusamninga, en í umsögn Fjármálaeftirlitsins um þessa brtt. segir, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið telur rétt að vekja athygli á því að í 8. gr. frv. er fólgin þrenging á vernd fjárfesta við kaup á óskráðum verðbréfum frá því sem er í 27. gr. gildandi laga. Þrengingin á sér stað með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er í frumvarpinu notað hugtakið ,,óskráð verðbréf``, en hugtakið verðbréf hefur þrengri merkingu samkvæmt frumvarpinu en það hefur í núgildandi lögum og af því leiðir að ákvæðið í frumvarpinu tekur ekki til óskráðra afleiðusasmninga líkt og núgildandi ákvæði gerir. Í öðru lagi eru fjármálafyrirtæki undanskilin skyldu til þess að leggja mat á þekkingu, fjárhag og reynslu viðskiptavinar við sölu á óskráðum verðbréfum hafi þau upphaflega verið seld í almennu útboði. Það er mat Fjármálaeftirlitsins að þessi þrenging sé óheppileg þar sem ljóst er að áhætta fjárfesta sem kaupa þær fjármálaafurðir sem hér eru undanskildar kann að vera jafnmikil eða meiri en þeirra sem kaupa önnur óskráð verðbréf.`` Ég tel, herra forseti, að full rök séu til þess að taka upp þessa brtt. Fjármálaeftirlitsins og fæ ekki skilið að meiri hluti efh.- og viðskn. hafi ekki tekið upp þá tillögu. Þess vegna flyt ég í 3. tölul. brtt. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 8. gr. ,,a. 1. málsliður orðist svo: Sala fjármálafyrirtækis eða milliganga þess um sölu á óskráðum verðbréfum og óskráðum afleiðusamningum til annarra en fagfjárfesta er háð því að lagt hafi verið mat á faglega þekkingu, fjárhag og reynslu viðskiptavinar, enda sé ekki um að ræða sölu eða milligöngu í almennu útboði verðbréfa.`` Samkvæmt þessu hljóðar b-liður 3. tölul. brtt. svo, með leyfi forseta: ,,b. Fyrirsögn greinarinnar orðist svo: Sala óskráðra verðbréfa og óskráðra afleiðusamninga.`` Loks tek ég upp brtt. og er hún frá Neytendasamtökunum. Hún fjallar um breytingu á 2. mgr. 55. gr. frv. sem fjallar um sektir. Neytendasamtökin segja í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,Neytendasamtökin telja óásættanlegt að til að brot á II. kafla laganna um réttindi og skyldur varði sektum verði brotið annaðhvort að vera gróft eða ítrekað. Hér er nánast farið fram á ásetning. Að mati Neytendasamtakanna verða neytendur að geta treyst því að fjármálafyrirtækjum sé veitt raunverulegt aðhald.`` Þeir mæla með breytingu sem miðar að því að réttindi og skyldur skv. II. kafla laganna falli undir þessi sektarákvæði. Tel ég að þetta veiti nauðsynlegt aðhald og tek því upp þessar tillögur Neytendasamtakanna. Herra forseti. Ég get lokið máli mínu. Ég ítreka það að ég styð frv., styð brtt. meiri hlutans í þessu efni sem ég tel að séu allar til bóta og styrki frv., en flyt örfáar brtt. eins og ég hef hér lýst. Það eru tillögur frá Neytendasamtökunum og Fjármálaeftirlitinu. Það eru hvort tveggja mikilvægir eftirlitsaðilar með því að verðbréfamarkaðurinn virði leikreglur og að þar sé haldið uppi eðlilegum leikreglum til þess að sá markaður virki eðlilega. Þessar tillögur eru því til þess fallnar að veita frekara aðhald með verðbréfaviðskiptum og vænti ég þess að þingheimur líti jákvætt á það þegar til atkvæðagreiðslu á þessum tillögum kemur.

Herra forseti. Í nál. með frv. kemur fram að þetta sé í tíunda skipti sem breyting er gerð á lögum um verðbréfaviðskipti frá því að þau voru sett fyrst árið 1996. Fyrirsjáanlegt er að breytinga er enn von, að þörf er á frv. í haust til að samræma lögin því sem er að gerast á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þetta er til marks um hve þróunin er ör á þessu sviði. Í nefndinni var ekki ágreiningur um frv. eins og hér hefur komið fram. Menn deildu eða öllu heldur skiptust á skoðunum um það því að engar miklar deilur risu í nefndinni út af frv. hve stór skref menn ættu að stíga á þessu stigi. Ég er sammála hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að það hefði mátt stíga ívið stærri skref að ýmsu leyti og þær tillögur sem hún hefur talað fyrir, þær brtt. við frv., eru í samræmi við ábendingar sem fram komu frá Neytendasamtökunum og Fjármálaeftirlitinu. Hins vegar er alveg ljóst að frv. er til mikilla bóta. Um það er samstaða þegar á heildina er litið. Fyrirvari minn við undirskrift undir nál. var þessi: Ég mun styðja þær brtt. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talaði fyrir en að öðru leyti mun ég styðja þetta frv.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður lék á mig. Ég hélt að hann mundi tala lengur. En svona er þetta nú stundum. Ég mæli fyrir nál. frá umhvn. um frv. til laga um meðhöndlun úrgangs. Frumvarpið er samið með hliðsjón af tilskipun Evrópusambandsins um urðun úrgangs en jafnframt er tekið mið af eldri tilskipunum á þessu sviði. Markmið frumvarpsins er að stuðla að því að meðhöndlun úrgangs valdi sem minnstum óæskilegum áhrifum á umhverfið og valdi ekki mengun. Auk þess er það markmið laganna að draga skipulega úr myndun úrgangsefna eftir því sem unnt er með endurnotkun og endurnýtingu. Nefndin leggur áherslu á að tilskipunin er byggð á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Með sjálfbærri þróun eða sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda er átt við þróun sem fullnægir þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja sínum þörfum. Hugmyndafræðin byggist m.a. á því að náttúruauðlindir skuli ekki nýttar á þann hátt að af hljótist mengun eða að umhverfinu sé spillt á annan hátt. Nefndin bendir á að gæta verður jafnt að öllum þremur þáttunum sem hugmyndafræðin er spunnin úr, þ.e. þeim efnahagslega, samfélagslega og vistfræðilega. Mikilvægt er að tengja ævinlega saman efnahagslegar og vistfræðilegar forsendur þegar fjallað er um meðhöndlun úrgangs og gæta þess að vistfræðilegum forsendum sé gert jafnhátt undir höfði og hinum efnahagslegu og tæknilegu. Við umfjöllun málsins hjá nefndinni hafa sveitarfélög í landinu látið í ljós áhyggjur af verulegum kostnaðarauka sem miklar líkur eru á að lögfesting frumvarpsins muni hafa í för með sér. Hefur nefndin leitað leiða til að staðreyna að einhverju marki kostnaðinn við lögfestingu þess. Hins vegar hefur komið fram á fundum nefndarinnar með ýmsum aðilum að óvissuþættir varðandi framkvæmd laganna og reglugerða sem settar verða samkvæmt þeim eru það miklir að raunhæfu kostnaðarmati verður ekki komið við. Í tilskipun Evrópusambandsins eru sett fram markmið um að draga úr magni lífræns úrgangs sem fer til urðunar á ákveðnu tímabili, þ.e. næstu 15--20 ár. Sveitarfélögin munu þurfa að ákveða hvaða leiðir þau telja vænlegast að fara til að ná þessu markmiði. Mun það einnig hafa áhrif á það hver kostnaðaraukinn verður en fyrir liggur að hvaða leið sem valin verður mun hann verða töluverður. Tímafrestur sá sem Ísland hefur til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart EES-samningnum er hins vegar liðinn og hefur formleg athugasemd vegna innleiðingar tilskipunarinnar borist umhverfisráðuneytinu frá Eftirlitsstofnun EFTA. Í ljósi framangreinds mælist nefndin til þess að umhverfisráðherra beiti sér fyrir því að tryggt verði að markmiðum laganna verði náð með eins litlum kostnaðarauka og unnt er. Jafnframt að leitast verði við að tryggja að áhrif og framkvæmd laganna verði könnuð eftir því sem reynsla fæst af framkvæmd þeirra og sveitarfélögunum verði tryggðar tekjur til að standa undir þeim kostnaðarauka sem af þeim hlýst. Leggur nefndin til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem gert er ráð fyrir að samráðsnefnd umhverfisráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga verði sett á laggirnar og starfi frá gildistöku laganna til ársins 2010 um framkvæmd laganna. Nefndin skal skipuð sex mönnum, þremur frá hvorum aðila, og skal hlutverk hennar vera að fylgjast með þróun meðhöndlunar úrgangs hérlendis og á Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin skal einkum fylgjast með hvernig markmiðum laganna er náð og meta þann kostnað sem af hlýst og skila árlega skýrslu til umhverfisráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga þar um og setja eftir þörfum fram tillögur um hvernig kostnaðinum verði mætt. Í 15. gr. frumvarpsins eru reglur um starfsleyfistryggingu sem rekstraraðila urðunarstaðar er skylt að leggja fram og skal vera í gildi vegna vöktunar urðunarstaðar í 30 ár eftir að honum er lokað. Nokkur umræða fór fram í nefndinni um ákvæðið sem getur verið afar íþyngjandi fyrir rekstraraðila. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að tvær leiðir komi einkum til greina til að uppfylla ákvæðið eftir því hvort rekstraraðili er einkaaðili eða sveitarfélag. Áætlað er að árlegur kostnaður við eftirlit á urðunarstað sé á bilinu 0,2--1,5 millj. kr. á ári eða allt upp í 45 millj. kr. á 30 árum. Sé sveitarfélag rekstraraðili er litið svo á að það geti ábyrgst þá fjárhæð sem starfsleyfistrygging miðast við. Ef hins vegar rekstraraðili er einkaaðili þarf hann að safna tilskilinni fjárhæð í sérstakan tryggingarsjóð. Við umfjöllun málsins var rætt um hvort þetta ákvæði leiddi til þess að einkaaðilar yrðu ekki samkeppnisfærir við rekstraraðila sem væri sveitarfélag. Í 11. gr. er gjaldtökuheimild þar sem rekstraraðila er gert að innheimta gjald fyrir allan kostnað við förgun úrgangs, þar með talið trygginguna eða jafngildi hennar. Skiptir þar ekki máli hvort rekstraraðili er sveitarfélag eða einkaaðili. Frumvarpið gerir því ráð fyrir að þessir aðilar verði í sömu stöðu. Í 2. mgr. 17. gr. kemur fram að vakta skuli urðunarstað svo lengi sem telja má að mengunarhætta stafi af honum, eða að jafnaði í 30 ár frá lokun hans. Lítur nefndin svo á að Umhverfisstofnun meti þörfina á vöktun og að meginreglan sé að urðunarstaður skuli vaktaður í 30 ár en víkja megi frá tímaviðmiðinu í báðar áttir. Herra forseti. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frv. sem koma fram á þingskjali 1117 og mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum. Undir þetta álit skrifa auk mín hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Ásta Möller og Ísólfur Gylfi Pálmason. Gunnar Birgisson skrifar undir með fyrirvara. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kristján Pálsson, Katrín Fjeldsted og Jóhann Ársælsson.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns umhvn. skrifaði ég undir nál. sem hv. þm. Magnús Stefánsson mælti fyrir. Ég kem í ræðustól til að leggja áherslu á mikilvægi og tilgang þessarar lagasetningar sem hér verður væntanlega afgreidd innan skamms. Í nál. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Markmið frumvarpsins er að stuðla að því að meðhöndlun úrgangs valdi sem minnstum óæskilegum áhrifum á umhverfið og valdi ekki mengun. Auk þess er það markmið laganna að draga skipulega úr myndun úrgangsefna eftir því sem unnt er með endurnotkun og endurnýtingu.`` Hér er kominn kjarni þessarar lagasetningar, herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að ítreka að markmið þessara laga er ekki síst að draga úr myndun úrgangs og efla endurnýtingu með öllum hætti. Það kemur skýrt fram í þeim tilskipunum sem hér eru lagðar til grundvallar. Eins og fleira sem afgreitt hefur verið í umhvn. á liðnum missirum á þessi lagasetning rætur sínar í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta er nokkuð flókin lagasetning sem krefst margra reglugerða og nokkuð flókinna útfærslna í reglugerð. Það er mjög mikilvægt að andi lagasetningarinnar, markmið hennar eins og kveðið er á um í tilskipuninni, fylgi alla leið, ef þannig má að orði komast, og týnist ekki í reglugerðarfargani þegar fram líða stundir. Til þess að draga úr magni úrgangs, t.d. lífræns úrgangs, þarf að flokka sorp í sveitarfélögum. Sú aðgerð krefst endurskipulagningar og allnokkurs stofnkostnaðar hjá sveitarfélögum um allt land. Við vitum sem er að sveitarfélögin eru mjög misvel í stakk búin til að fást við svo stórt verkefni. En ég fullyrði að það leiði til sparnaðar þegar til langs tíma er litið. Sorpið minnkar þegar til langs tíma er litið. Ég fagna því að náðst hefur samstaða bráðabirgðaákvæði í nefndinni, sem fram kemur í brtt., að koma á fót samráðsnefnd umhvrn. og Sambands íslenskra sveitarfélaga sem fylgi eftir framkvæmd þessara laga. Þessi lagasetning mun hafa mikil áhrif á áætlanir, útgjöld, aukinn kostnað sveitarfélaganna og að sjálfsögðu á líf almennra borgara. Ég vildi koma upp, hæstv. forseti, til að hnykkja á þessum einföldu atriðum sem krefjast samt flókinnar lagasetningar og eins og ég áður sagði reglugerða sem fylgja þarf eftir. Það er ástæða til að minna á að markmið lagasetningarinnar er í sjálfu sér ekki flókið. Það er útfærslan hins vegar.

Herra forseti. Eins og komið hefur fram í máli hv. þingmanna er hér um viðamikið mál að ræða. Það hefur tekið talsverðan tíma í hv. umhvn. að fjalla um málið en sú umfjöllun hefur verið góð, yfirgripsmikil og vönduð. Ég held að við höfum skoðað alla þætti þessa máls í nefndinni. Meðal þess sem nefndin varð sammála um á endanum var það sem kemur fram í nál., að hér væri byggt á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Í nál. segir, með leyfi forseta: ,,Með sjálfbærri þróun eða sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda er átt við þróun sem fullnægir þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja sínum þörfum. Hugmyndafræðin byggist m.a. á því að náttúruauðlindir skuli ekki nýttar á þann hátt að af hljótist mengun eða að umhverfinu sé spillt á annan hátt. Nefndin bendir á að gæta verður jafnt að öllum þremur þáttunum sem hugmyndafræðin er spunnin úr, þ.e. þeim efnahagslega, samfélagslega og vistfræðilega. Mikilvægt er að tengja ævinlega saman efnahagslegar og vistfræðilegar forsendur þegar fjallað er um meðhöndlun úrgangs og gæta þess að vistfræðilegum forsendum sé gert jafnhátt undir höfði og hinum efnahagslegu og tæknilegu.`` Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þessi skilgreining skuli nú sett niður í þessu nál. Þar með er algjörlega ljóst að undirstöður hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar eru hér allar með í farteskinu. Þess vegna gætir kannski svolítils tvískinnungs þegar verið er að fjalla um mál af þessu tagi og reynt að hnykkja á að gera hlutina með sem minnstum tilkostnaði. Auðvitað erum við öll sammála um að svona hluti þurfi að gera með sem minnstum tilkostnaði en þó þarf að gæta þess að hinn efnahagslegi þáttur verði ekki ráðandi, þ.e. að þessir þrír þættir, hinn samfélagslegi, vistfræðilegi og hinn efnahagslegi séu samtvinnaðir í öllum ákvörðunum sem byggja á hugmyndafræðinni sem þetta frv. byggir á og nál. umhvn. byggir á. Ég tel að hér sé mikið framfaramál á ferðinni, þ.e. vistvernd í verki. Hér erum við ekki bara að leggja ákveðnar skyldur á sveitarfélögin heldur alla íbúa þessa lands. Við erum auðvitað að leggja þær skyldur á herðar sveitarfélögunum að þau uppfræði íbúana um hvað er á ferðinni og þær skyldur hvíla að sjálfsögðu líka á umhvrn. að standa vel að fræðslu varðandi þessi mál. Svona ný hugmyndafræði er ekki innleidd í samfélag nema samhliða fari fram öflug fræðslustarfsemi. Ég gat þess í nefndinni við umfjöllunina að gæta þyrfti að því að fræðsluþátturinn yrði tekinn föstum tökum og fjármagnið yrði ekki sparað í hann. Ég tel að hér þurfi sameiginlegt átak ef vel á að vera. Að lokum, herra forseti, langar mig bara til að vitna til þess að þessi lagasetning er í samræmi við þær reglur sem við höfum undirgengist á alþjóðavettvangi, þ.e. reglur sem byggja á samningunum sem undirritaðir voru í Ríó 1992 og var síðan áframhald á í Jóhannesarborg á nýliðnu ári. Mig langar til að vitna til stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og til ræðu hæstv. forsrh. á þinginu í Jóhannesarborg, sem hann flutti 2. sept. 2002, en þar sagði hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,Með grundvallarregluna um sjálfbæra þróun að leiðarljósi hafa margar þjóðir náð markverðum árangri á undanförnum árum. Ný viðfangsefni í umhverfismálum eru orðin forgangsmál í opinberri stefnumörkun, nýjar lausnir og aðferðir hafa orðið til sem gera okkur kleift að ná settum markmiðum og setja okkur ný og æðri markmið. Ríkisstjórn Íslands hefur gert þetta með nýrri langtímaáætlun sem miðar að því að tryggja sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi. Allt er þetta jákvætt og okkur ber að fagna því sérstaklega að sýnt hefur verið fram á að umhverfisvernd er ekki þrándur í götu efnahagslegra framfara, þvert á móti er okkur nú ljóst að umhverfisvernd er forsenda sjálfbærs efnahagsvaxtar til langs tíma.`` Herra forseti. Ég hef lokið tilvitnun í ræðu hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar á umhverfisþinginu í Jóhannesarborg í byrjun september á síðasta ári. Mér þykir mikilvægt að brýna ríkisstjórnina og þingmenn stjórnarflokkanna í þessum efnum. Hér er búið að leggja línur. Við höfum gengist undir alþjóðlegar skuldbindingar og hæstv. forsrh. viðurkennir þær eins og hér kemur fram í ræðu hans á Jóhannesborgarþinginu. Ég held að nú þurfum við bara að taka höndum saman og sjá til að þær breytingar sem eru samfara þessari lagasetningu gangi þægilega fyrir sig. Þær verða vonandi kynntar fólki og fólk uppfrætt um þær þannig að við getum staðið að málum þannig að sómi verði að.

Virðulegi forseti. Eins og segir í nál. eru markmið frv. að stuðla að því að meðhöndlun úrgangs valdi sem minnstum óæskilegum áhrifum á umhverfið og valdi ekki mengun. Enn fremur er því ætlað að draga skipulega úr myndun úrgangsefna eftir því sem unnt er og stuðla að endurnýtingu. Það má eiginlega segja að í þessu frv. séu tvö meginatriði. Annars vegar er það vöktun urðunarstaða í allt að 30 ár og trygging fyrir því að það verði gert. Það er einfaldi hluti þessa máls. Hins vegar þarf að koma á móts við tilskipun Evrópusambandsins um að draga úr magni lífræns úrgangs sem fer til urðunar á ákveðnu tímabili, þ.e. á næstu 15--20 árum. Það getur orðið meira mál. Spurningin snýst um hvernig við leggjum upp markmiðin í þessu. Eigum við að flokka lífrænan úrgang sér, reyna að koma honum í lóg og minnka hann eða eigum við að hafa hann með, urða hann með öðru og stuðla þar af leiðandi að hraðara niðurbroti? Einn af gestum nefndarinnar benti réttilega á að ef lífrænum úrgangi væri blandað við hinn yrði niðurbrotið hraðara og gasmyndun mundi meiri. Það væri hægt væri að nýta annars vegar til raforkuframleiðslu eða sem eldsneyti á bíla o.s.frv. Hins vegar er sá kostur að flokka lífræna úrganginn frá og urða hinn hluta úrgangsins, þ.e. hið ólífræna. Þá tæki niðurbrotið kannski þúsundir ára. Spurningin er: Getum við nýtt þetta með því að blanda lífræna úrganginum saman við hinn úrganginn og framleitt gas til að fá verðmæti? Ef við ætlum að flokka lífræna úrganginn sér, sem gefið er í skyn að komið gæti til í þessu frv., segir kostnaðaráætlun þeirra sem best vita, Sorpu og annarra, að slíkt gæti kostað allt að einum milljarði. Það yrði að tvöfalda sorphirðukerfið, þ.e. hafa tvær tunnur á hverju heimili, í hverju fjölbýlishúsi. Í dag er ekki pláss fyrir slíkt. Það yrði ekki bara að hafa tvöfalt kerfi heldur yrði að breyta sorpgeymslum híbýla og annað slíkt. Þetta er ekki bara kostnaður sem kemur á sveitarfélögin heldur íbúana líka. Ég held því að menn þurfi að fara varlega í þessu máli. Ég fagna því að hér er bætt við ákvæði til bráðabirgða, svo að ég vitni í það, með leyfi forseta: ,,Frá gildistöku laga þessara til ársins 2010 skal starfa samráðsnefnd umhverfisráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga um framkvæmd laganna. Nefndin skal skipuð 6 mönnum, þremur samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga og þremur samkvæmt tilnefningu umhverfisráðherra. Nefndin skal fylgjast með þróun meðhöndlunar úrgangs hérlendis og á hinu evrópska efnahagssvæði.`` Ég tel þetta mjög nauðsynlegt. Eitt eru lögin og annað reglugerðirnar, eins og hér hefur komið fram. Reglugerðirnar geta breytt hér öllu varðandi kostnað sorphirðingu og frágang á sorpinu. Við eigum líka að líta til þess, ég óskaði þess milli 2. og 3. umr. að nefndin fengi skýrslu um það, hvernig málum væri háttað í Bandaríkjunum varðandi þessi mál og hvernig þeir taka á þessu, hvort þeir blandi úrganginum saman eða hvort þeir sorteri lífræna úrganginn úr o.s.frv. Ég styð frv. og að fylgst verði með þessu og tel að til móts við það verði komið með ákvæði til bráðabirgða sem ég las upp áðan. Sveitarfélögin og umhvrn. geta þá fylgst með þessum málum. Lögin eru bara hálfur sannleikurinn. Síðan koma reglugerðirnar sem geta kostað bæði sveitarfélög og íbúa þeirra gífurlegt fé. En allt er þetta gert í góðum tilgangi og partur af stefnu í sjálfbærri þróun og því styð ég þetta frv.

Herra forseti. Hvað varðar meðhöndlun úrgangs tel ég að til að uppfylla skuldbindingar okkar beri okkur í fyrsta lagi að minnka sorp og í öðru lagi að flokka sorp, ekki síst að flokka lífrænan úrgang frá öðrum úrgangi. Þau rök sem hv. þm. notaði fyrir því að hafa þessa blöndun áfram voru að niðurbrot úrgangsins yrði hraðara á sorpurðunarstöðunum og það mætti nota metangasið til áframhaldandi vinnslu. Það er rétt en ég tel að það sé í raun og veru óraunhæfur kostur að sjá fyrir sér metangasframleiðslu á öllum urðunarstöðum landsins. Miklu líklegra er að niðurbrotið verði áfram hratt á urðunarstöðunum og metangasið fari áfram út í andrúmsloftið með þeirri miklu mengun sem af því er. Varðandi kostnað sveitarfélaganna er þetta fyrst og fremst samstarf íbúa hvers svæðis og sveitarstjórna um að finna bestu lausnir til nýtingar á úrganginum. Þar með er ekki sagt að það þurfi að vera tvöfalt kerfi inni á hverju heimili, hverju fjölbýli. Það er hægt að koma fyrir flokkun utan húss þar sem fleiri sameinast um að koma lífræna úrganginum fyrir. Það hef ég séð erlendis þar sem hverfi nota sameiginlega slíkan stað, þ.e. litla gáma til að taka við lífræna úrganginum. Ég vil aðeins fá viðbrögð við þessu.

Virðulegi forseti. Ef það á að fara að skilja að lífrænt sorp og annað sorp þá kostar það peninga, mikla peninga. Spurningin er síðan hvort þetta verði allt sett í sama hauginn þegar búið er að flokka það af því að kostnaðurinn er svo gífurlegur við að koma því í lóg. Það er rétt hjá hv. þm. að sums staðar erlendis eru staðir með ílátum fyrir sorp þar sem hægt er að flokka sorp. Það er ekki gert ráð fyrir því í skipulagi í íslenskum bæjarfélögum. Það þyrfti þá að breyta því. En ég er hræddur um að það yrði verulega breyting á uppbyggingu hverfanna eins og þau eru í dag. En ég segi: Hvers vegna ekki að nota þetta gas sem gæti nýst okkur í áratugi? Við vitum að þetta er óæskilegt efni og eins og einhver sagði eru náttúrlega fleiri sem framleiða þetta gas en bara sorphaugar. Hér eru líka skepnur sem gera það. Hvað á að ganga langt í þessum efnum? Ég er að vara við því að kostnaðurinn verði svo gífurlegur að þetta verði ókleift verkefni. Það er mjög létt í vasa að segja að flokkun sorps muni hafa í för með sér sparnað til framtíðar. Þetta kostar. Stofnkostnaðurinn er gífurlegur og sorphirðan verður mun dýrari. Er ekki betra að hafa niðurbrotið hraðara og nýta gasið sem úr því kemur í okkar þágu?

Herra forseti. Það er varðandi flokkunina. Það er tilgangslaust að flokka sorp nema að flokkuninni verði fylgt alveg til enda. Það eru svik við þá sem leggja þá vinnu við flokkunina að urða allt í sama haug. Sú aðferð hefur því miður verið reynd og vonandi verður þeirri aðferð hætt ef hún er enn stunduð. Ef fólk er beðið um að flokka þá á að fylgja flokkuninni til enda. Með því að flokka lífrænan úrgang erum við að framleiða verðmæti, verðmæti í jarðvegi. Þann jarðveg má nota bæði sem jarðvegsbæti til heimilisnota eða að safna honum saman á vegum sveitarfélagsins til að búa til moltu fyrir meiri uppgræðslu heldur en fyrir hvert heimili. Ég get talað um þetta af eigin raun. Sveitarfélagið Egilsstaðir, sem nú er Austur-Hérað, vann að umhverfisátaki. Hægt var að kaupa sérstök ílát fyrir lífrænan úrgang og þeir íbúar sem vilja nýta þau til eigin jarðvegsgerðar í görðum sínum. Þetta eru verðmæti út af fyrir sig og ég tel fullvíst að minni sveitarfélög eru ekki í stakk búin til að vinna metangasið eins og hægt er að gera á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Þetta er allt rétt. Ég þekki til hins sama í mínu sveitarfélagi. Við höfum verið með tilraun með grænar fjölskyldur til að gera slíka hluti. Þetta er gott mál ef fólk er í sérbýli en málið vandast í svona málum í fjölbýli. Það er einungis hægt að taka ákveðinn hluta úrgangsins svona. Hvað á þá að gera við hitt? Eigum við ekki að reyna að nýta þetta okkur til framdráttar og horfa til framtíðarkynslóðanna? Þarf ekki að brjóta þetta sorp hraðar niður með því að blanda þessu saman að einhverjum hluta? Aftur á móti er ég sammála því að það þarf meiri fræðslu í þessum málaflokki, bæði í leikskólum og í grunnskólum, til að koma á hugarfarsbreytingu og draga úr sorpi. Við erum neysluþjóðfélag. Við kaupum mikið og hendum miklu og ég held að á margan hátt sé hægt að laga þau mál. Ég er fylgjandi því. En ég er ekki fylgjandi lagasetningu sem verður íþyngjandi og hefur gífurlegan kostnað í för með sér án þess að markmið hennar náist.

Herra forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson vék að því í ræðu sinni að við umfjöllun í nefndinni hefði verið rætt um að fá upplýsingar frá Bandaríkjunum um hvernig þessum málum væri háttað þar. Það er alveg rétt. Af því tilefni vil ég láta koma fram að gerðar voru ráðstafanir til að afla þeirra upplýsinga. Ég er nokkuð viss um að þær hafi borist og ég geri ráð fyrir að nefndarmenn muni fá þær í dag eða á morgun, a.m.k. mjög fljótlega. Ég vildi bara að þetta kæmi fram af þessu tilefni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu. Þetta er 453. mál og í nál. er gerð grein fyrir gestum sem komu á fund nefndarinnar vegna málsins og þeim sem skiluðu umsögnum vegna þess. Frumvarpið er lagt fram í framhaldi af samkomulagi ríkisins við Samband íslenskra sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Samkomulagið felur í sér að ríkið yfirtekur 15% hlutdeild sveitarfélaga í stofnkostnaði og meiri háttar viðhaldi og tækjakaupum heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildarsjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa. Sveitarfélögin munu áfram láta í té lóðir undir slíkar heilbrigðisstofnanir ríkissjóði að kostnaðarlausu og án greiðslu gatnagerðargjalds í samræmi við gildandi lög um heilbrigðisþjónustu. Í samkomulaginu afsala sveitarfélögin sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir umræddra stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi fellur niður. Í frumvarpinu er lagt til að stjórnir heilsugæslustöðva og umræddra sjúkrahúsa verði lagðar niður. Gildandi lög gera ráð fyrir fimm manna stjórnum, þar af eru þrír fulltrúar tilnefndir af viðkomandi sveitarstjórn, einn tilnefndur af starfsmönnum og einn án tilnefningar. Eftir að valdsvið forstöðumanna stofnana var aukið með setningu laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og ábyrgð þeirra skýrð, hefur valdsvið stjórna verið minnkað að sama skapi og er hlutverk þeirra fyrst og fremst að sinna eftirliti og ráðgjöf við stjórnun viðkomandi stofnunar. Nefndin fellst fyrir sitt leyti á að stjórnir umræddra stofnana verði lagðar niður en telur að koma eigi til móts við þau sjónarmið sem komið hafa fram við meðferð málsins um að starfsmenn taki áfram þátt í stjórnun og stefnumótun viðkomandi heilbrigðisstofnana. Leggur hún til að gerðar verði breytingar á 4., 7. og 8. gr. frumvarpsins á þann veg að hjúkrunarforstjóri og yfirlæknir eða lækningaforstjóri skuli sitja í framkvæmdastjórn með og undir stjórn framkvæmdastjóra. Auk þess leggur nefndin líka til að gerðar verði breytingar á 4. og 7. gr. frv., en þær fela það í sér að framkvæmdastjóri skuli halda upplýsinga- og samráðsfund með starfsmannaráði á heilbrigðisstofnunum a.m.k. fjórum sinnum á ári. Ég vil af þessu tilefni taka fram að þessi breyting tekur einungis til tiltekinna heilbrigðisstofnana. Um hjúkrunarheimili gildir sérákvæði sem er í 18. gr. laganna um málefni aldraðra og í 4. mgr. 30. gr. laganna um heilbrigðisþjónustu er líka fjallað sérstaklega um sjálfseignarstofnanir, þannig að það eru sérákvæði sem fjalla um þær stofnanir. Þessi breyting sem við leggjum til núna tekur ekki til þeirra. Við meðferð nefndarinnar á frv. kom fram gagnrýni á að fulltrúar sveitarstjórna ættu ekki lengur, með þeirri breytingu sem frv. leggur til, aðild að stjórnun framangreindra heilbrigðisstofnana og því geti sjónarmið íbúa á svæðinu ekki haft jafnmikil áhrif og áður. Vegna þessa ákvað nefndin að leggja til að komið yrði á því fyrirkomulagi að framkvæmdastjóri og fulltrúar sveitarstjórnar eða sveitarstjórna, ef sjúkrahús sinnir stærra svæði, hittist reglulega á upplýsinga- og samráðsfundum sem ekki séu sjaldnar en tvisvar á ári. Eins og ég sagði vill nefndin með þessu koma til móts við þau sjónarmið að tryggja áhrif íbúa svæðisins. Að síðustu leggur nefndin til breytingar á skipun nefndar sem meta skal hæfni umsækjenda um stöður framkvæmdastjóra sjúkrahúsa. Bent hefur verið á að tilnefning sveitarstjórna í nefndina gæti reynst flókin þar sem starfssvæði heilbrigðisstofnunar nær yfir mörg sveitarfélög, t.d. á Austurlandi. Jafnframt hefur verið á það bent að betur verði hægt að tryggja sérfræðiþekkingu í nefndinni með því að fela ekki sérstökum aðilum að tilnefna í hana heldur fela ráðherra að skipa nefndina í samræmi við lögbundið skilyrði um að fulltrúar hennar skuli hafa sérþekkingu á sviði rekstrar, starfsmannamála og stjórnsýslu. Nefndin leggur því til að gerðar verði breytingar á c-lið 8. gr. frumvarpsins í samræmi við framangreint. Gerð er grein fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til varðandi stjórnir stofnananna á þskj. 1077. Þar segir: ,,Á heilsugæslustöðvum skal starfa framkvæmdastjórn undir yfirstjórn framkvæmdastjóra. Auk hans skulu yfirlæknir (lækningaforstjóri) og hjúkrunarforstjóri skipa framkvæmdastjórn.`` Síðan segir að heimilt sé að fjölga fulltrúum í framkvæmdastjórn sé gert ráð fyrir því í skipuriti stofnunarinnar og að framkvæmdastjórn skuli vera framkvæmdastjóra til ráðgjafar um rekstur heilsugæslustöðvar og skuli hann hafa samráð við hana um allar mikilvægar ákvarðanir varðandi þjónustu og rekstur stöðvarinnar. Sambærilegt ákvæði er síðan um hinar stofnanirnar eftir því sem nefndin leggur til við breytingu á 7. gr. frv. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum. Undir álit þetta skrifa auk framsögumanns hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Ásta Möller, Ólafur Örn Haraldsson og Björgvin G. Sigurðsson, en bæði Ásta R. Jóhannesdóttir og Björgvin G. Sigurðsson með fyrirvara.

Herra forseti. Til að stemma stigu við vændi og hvers kyns sölu kynlífs í samfélagi okkar hafa Svíar fetað braut sem vakið hefur verulega athygli. Þeir hafa leitt í lög refsingar við því að kaupa vændi. Þannig hefur ábyrgðin á þeim skuggalega heimi sem fórnalömbum vændis er búinn verið sett þar sem hún á heima, á herðar þess sem býr til eftirspurnina, nefnilega kaupandans. Þessi lagasetning hefur leitt til þess að götuvændi og vændi sem tengist mansali hefur minnkað stórlega og má segja að Svíþjóð sé ekki lengur viðkomustaður þeirra glæpamanna sem stunda verslun með konur til starfa í kynlífsiðnaði. Sé það vilji Alþingis Íslendinga að senda skýr skilaboð til þegna sinna um að ekki beri að líða vændi á Íslandi þá samþykkja hv. þingmenn þá tillögu sem hér eru greidd atkvæði um. Herra forseti. Ég segi já.