Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 9. þm. Suðvest., Þór Saari, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag, 23. janúar, tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Hreyfingarinnar í kjördæminu, Valgeir Skagfjörð. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á nýjan leik.

Forseta barst fyrir upphaf þingfundar svofellt bréf: „Forseti Alþingis, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Reykjavík, 23.1.2013. Ég tilkynni hér að ég hef með bréfi í dag sagt mig úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég mun starfa á Alþingi sem þingmaður utan flokka. [Sjá leiðréttingu í ræðu forseta kl. 15.05.] Virðingarfyllst. Jón Bjarnason.“

Virðulegi forseti. Við byrjum hér á föstum liðum eins og venjulega. Forseti tilkynnti að einn hv. þingmaður hefði sagt sig úr þingflokki Vinstri grænna. Það er kannski spurning hvort ekki sé rétt að forseti fari yfir það hverjir eru eftir þar, því að það er ekki mikið af mannskap þar eftir það sem á undan er gengið. Ég ætlaði ekki að fara yfir það heldur ætla ég að vekja athygli á því að nú í morgun hélt forsætisráðherra Bretlands ræðu sem er væntanlega - frá stofnun Evrópusambandsins, frá því að Bretar gengu þar inn - sú ræða sem hefur gengið lengst í þá átt að hvetja til þess að Bretar endurskoði afstöðu sína hvað varðar aðild að Evrópusambandinu. Reyndar sagði breski forsætisráðherrann það beint að hann ætlaði að endursemja um stöðu Bretlands innan Evrópusambandsins og að loknum þeim samningum vildi hann að slíkur samningur yrði lagður fyrir bresku þjóðina. Hann nefndi þrjár ástæður fyrir því að nú væru breyttir tímar: Í fyrsta lagi að vandi evrusvæðisins mundi kalla á stóra breytingu á Evrópusambandinu, í öðru lagi að það væri krísa varðandi samkeppnishæfni í Evrópu og í þriðja lagi að bilið á milli ESB og þess fólks sem þar býr hefði stækkað svo gríðarlega mikið að mikill lýðræðisvandi væri kominn upp og halli. Það sem er enn merkilegra er að Angela Merkel sagði að hún væri tilbúin til að ræða við Breta um þessa hluti. Ég fer yfir þetta vegna þess að þetta er svo sannarlega ekki í anda þess sem hér er rætt um þegar þeir sem eru harðastir í því að vilja ganga í Evrópusambandið eru að reyna að lýsa því sem þar fer fram 

Undir þessum lið minnir forseti hv. þingmenn á þann ræðutíma sem þeir hafa en forseta varð á í messunni. Það er ekki af því að forseti sé ólæs heldur flokkast það einfaldlega undir fljótfærni. Ég les aftur bréf frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, textann: „Ég tilkynni hér að ég hef með bréfi í dag sagt mig úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég mun starfa á Alþingi sem þingmaður utan þingflokka. Virðingarfyllst, Jón Bjarnason.“

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni að þetta fer að verða fastur liður eins og venjulega og það er spurning hversu margir eru eftir í þessu blessaða ríkisstjórnarliði. Ef mér skjöplast ekki þá eru sjö eftir í þingflokki Vinstri grænna og nítján í Samfylkingunni og það er ekki meiri hluti seinast þegar ég tékkaði á því. Ég kom hins vegar hingað upp til að nefna að í dag minnast Eyjamenn þess að 40 ár eru liðin frá upphafi Heimaeyjargossins. Í tilefni þess verður þakkargjörðarhátíð, athöfn, í Vestmannaeyjum í dag og fyrst og síðast er þakkað fyrir að ekki varð mannskaði. Ég tek undir þær þakkir og tel rétt að héðan úr ræðustól Alþingis sendum við Eyjamönnum okkar bestu kveðjur og þakkir fyrir þann dugnað og elju sem þeir hafa sýnt í kjölfar þessara hamfara síðustu 40 ár. Annað vildi ég nefna hér: Ég las í Fréttablaðinu í morgun enn eina fréttina af sorpmálum í Austur-Skaftafellssýslu. Nú er það þannig að Mýrdalshreppur fékk neitun frá hæstv. umhverfisráðherra um leyfi til að urða sorpið á Skógarsandi þrátt fyrir að Umhverfisstofnun hefði mælt með því að undanþágan yrði framlengd til 1. janúar 2014. Við þekkjum öll hér inni söguna af sorpmálum á Kirkjubæjarklaustri varðandi brennslumálin þar, þau bíða enn svara frá umhverfisráðherra. Hér er annað dæmi sem hefur í för með sér að ef af þessu öllu verður þurfa sveitarstjórnir  
             Frú forseti. Ég vil lýsa furðu minni á þessu.

Forseti minnir þingmenn enn á ræðutíma sinn undir þessum lið.

Forseti. Mig langar að ræða undir þessum lið um störf okkar þingmanna og skora á þingið að taka ekki kjördæmaviku heldur nota þá viku í þingstörf. Mér finnst óeðlilegt í aðdraganda kosninga að þingmenn neyti aflsmunar að því leytinu til að fara í kosningabaráttu í sínum kjördæmum. Mörg mikilvæg mál liggja fyrir þinginu sem mér finnst að við eigum að afgreiða. Það er talað um mikinn tímaskort. Ég skora á stjórnarliða sérstaklega að beita sér fyrir því að við verðum hér á þinginu í kjördæmavikunni og jafnframt höfða ég til restarinnar af minni hlutanum. Mér beini því til forseta þingsins að við störfum lengur á hverju kvöldi þannig að við náum öllu því sem fyrir liggur. Það er mikið af málum sem hafa verið lengi í vinnslu á þinginu og mér þætti agalega sorglegt að sjá þau verða að engu. Mig langaði bara að athuga hvort ekki væri stemmning fyrir því meðal samþingmanna minna að við tækjum hreinlega þá ákvörðun að vinna lengur á hverjum degi í stað þess að tala stöðugt um tímaleysi. Ég er tilbúin til þess og ég vona að fleiri séu tilbúnir til þess.

Virðulegi forseti. Fyrir atvinnuveganefnd þingsins liggur þingsályktunartillaga um stefnumótun í nýtingu sjávarorku. Hún er flutt af fulltrúum allra flokka og um þriðjungur þingsins stendur á bak við hana. Þetta er í annað eða þriðja sinn sem hún er flutt. Ég vildi nota tækifærið til að skora á atvinnuveganefnd að leita allra leiða til að afgreiða tillöguna til síðari umræðu í þinginu þannig að hún megi verða að veruleika svo að stefnumótun Alþingis í nýtingu sjávarorku sé komið í farveg áður en þingi verður slitið núna í apríl. Merkum áföngum hefur verið náð í því mikla þróunarstarfi sem staðið hefur yfir. Valorka ehf. hefur fengið einkaleyfi á hverfli í sjávarorkunýtingu sem er eini íslenski hverfillinn sem hefur fengið einkaleyfi. Liggi ekki fyrir stefnumótun stjórnvalda í þessum málum og þar með aðgengi að þolinmóðu fjármagni, til að fjármagna frekari rannsóknir og upphaf nýtingar á sjávarorkunni, er hætta á því að það merka þróunarstarf stöðvist. Þetta eru vænlegustu tækifæri Íslendinga til verðmætasköpunar á sviði orkutækni án þess að gengið verði frekar á náttúrugæði, sem er alltaf mjög umdeilt eins og við þekkjum í margendurtekinni umræðu í þinginu um rammaáætlun og fleira er varðar land og orkunýtingu. Þess vegna er stefnumótun Alþingis mjög mikilvæg. Ríkissjóður hefur í gegnum Tækniþróunarsjóð lagt fram tiltekið fjármagn og fyrir liggja styrkupphæðir til IPA-styrkja og fleiri upp á háar fjárhæðir og þær gæti komið þolinmótt fjármagn til að halda þessum rannsóknum áfram. Um er að ræða mjög merkilegt starf sem hefur skilað árangri og því hefur undið fram með jákvæðum hætti. En þessar rannsóknir og þessi tækniþróun í sjávarorkunýtingunni getur stöðvast ef þingsályktunartillagan verður ekki afgreidd og samþykkt. Ef hún verður samþykkt opnast aðgengi að þolinmóðu fjármagni fyrir það stórmerka frumkvöðlastarf sem getur skilað okkur Íslendingum gífurlegum verðmætum í framtíðinni án þess að frekar verði gengið á viðkvæm og verðmæt náttúrugæði.

Virðulegi forseti. Hér var lesið upp áðan bréf frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Það kom kannski ekki á óvart að hv. þm. Jón Bjarnason segði sig úr þingflokki Vinstri grænna. En ég hjó eftir því að hv. þingmaður virðist áfram vera í Vinstri grænum og mun þá væntanlega halda áfram að verja ríkisstjórnina eins og hann hefur gert allt fram að þessu. Hér var líka minnst á ræðu forsætisráðherra Bretlands sem er í fréttum í dag. Það er margt forvitnilegt í þeirri ræðu en ein af röksemdunum sem forsætisráðherrann ber fram fyrir því að endurskoða þurfi málið er að Evrópusambandið sé að breytast svo mikið, það sé að þróast í einhverja átt og eðlilegt sé að menn hugi að því hver sú þróun verði. Þetta er athyglisvert og ekki síst í ljósi þess að við Íslendingar erum í viðræðum við þetta bandalag. Ég tek undir með hv. þm. Björgvin G. Sigurðssyni varðandi sjávarorkuna. Það er mikilvægt fyrir okkur að reyna að ná utan um það mál með sem bestum hætti. Þarna eru, held ég, miklir framtíðarmöguleikar. Við þingmenn Framsóknarflokksins heimsóttum fyrir skömmu sjávarklasann hérna niðri á Granda. Það var afar athyglisvert. Þarna eru, að mig minnir, í kringum 40 fyrirtæki saman komin, eru að tala saman og reyna að þróa ný störf, þróa hugmyndir í tengslum við sjávarútveginn. Þetta er allt frá því að vera hönnun á ýmsum hlutum í það að auka nýtingu og þess háttar. Það er afar forvitnilegt og afar áhugavert að koma þarna. Eins og á svo mörgum öðrum sviðum, þar sem eru nýsköpun og tækifæri, sjáum við, og fengum í raun beint í æð, hversu miklu skiptir að hugmyndasmiðirnir séu í beinum tengslum við atvinnulífið. Það er það sem við þurfum að leggja áherslu á, góðir þingmenn, að beita okkur fyrir því að þeir sem eru með góðar hugmyndir geti starfað í nánum tengslum við atvinnulífið, hvort sem það er sjávarútvegur eða eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær ræddi ég við hæstv. fjármálaráðherra um áform hennar og Samfylkingarinnar hvað varðar afnám verðtryggingar. Í svarinu kom fram að í hennar huga væri verðtrygging ekkert annað en skattur, þetta væri krónuskattur, og ég spyr í framhaldinu hvort hæstv. ráðherra hafi þarna verið að tjá þá skoðun að það væri búið að framselja að einhverju leyti skattlagningarvaldið til fjármagnseigenda í landinu. Ég held að það hafi ekki verið nákvæmlega það sem hún meinti en það er mikilvægt að hæstv. fjármálaráðherra gæti að því hvernig hún orðar hlutina í ræðustól. Í fyrirspurninni ræddi ég um að við framsóknarmenn erum með frumvarp í efnahags- og viðskiptanefnd með tillögu um hvernig við getum unnið að afnámi verðtryggingar á næstu fjórum árum, á næsta kjörtímabili, þar á meðal með því að setja 4% þak á hækkun verðbóta með almennum lögum. Þar eru líka ýmsar tillögur sem ég teldi að við þingmenn ættum að geta náð sátt um. Í samráðshópi sem við skipuðum öll um peninga og gjaldmiðilsstefnu var bent á að krónan væri sú mynt sem við mundum nýta á næstu árum, jafnvel í áratugi eins og ég tel, og þess vegna væri mikilvægt að taka upp svokölluð þjóðhagsvarúðartæki, að það væri gætt að því hvernig væri haldið á fjármálum ríkisins. Í frumvarpi okkar eru tillögur þess efnis og ég hvet þingmenn sem og ráðherra til að kynna sér þetta frumvarp okkar. Þarna eru tillögur sem ég tel að við ættum að geta náð sátt um, alveg eins og að samráðshópurinn sem við skipuðum um gjaldmiðilsstefnu náði sátt, náði saman um þær áherslur sem þeir vildu leggja og leiðir sem þeir sáu að voru tækar 

Frú forseti. Allt frá upptöku kvótakerfisins 1984 hafa verið miklar deilur um eignarhald á kvótanum, hverjir megi sækja sjó, hverjir hafi til þess heimild, hvort hún sé framseljanleg o.s.frv. Hér hafa verið boðuð frumvörp um eignarhald á kvóta sem ekki hafa enn verið lögð fram. Hins vegar hefur verið lagt fram og samþykkt frumvarp um veiðigjald sem fer stighækkandi og þegar byrjað að leggja á fyrsta gjaldið sem er þá lægst en fer hækkandi. Mig langar til að spyrja hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, 7. þm. Norðvest., sem er mikill áhugamaður um eignarhald á kvóta hvort hún viti eitthvað af örlögum þess frumvarps sem hefur verið boðað að verði lagt fram um eignarhald á kvóta. Það hefur ekkert bólað á því á þessu þingi. Það var lagt fram á síðasta þingi en varð ekki afgreitt. Nú er stutt eftir og miklar annir í mörgum öðrum málum og ég spyr hv. þingmann, sem er stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar og hlýtur þá að vita eitthvað um þetta, hvort þetta kvótafrumvarp muni koma fram og ef ekki, hvort hugmyndinni um það sé þá frestað yfir á næsta kjörtímabil og hvort hún sé sátt við það.

Frú forseti. Ég fagna því að geta átt orðastað við hv. þm. Pétur Blöndal um fiskveiðistjórnarmál. Sannleikurinn varðandi fyrirspurn þingmannsins um afdrif kvótafrumvarpsins er sá að það mál er á forræði hæstv. atvinnuvegaráðherra sem hefur haft verkstjórn með því máli allt þetta kjörtímabil, þ.e. sá sem hefur gegnt hlutverki atvinnuvegaráðherra fyrir hönd stjórnarflokksins Vinstri grænna. Það er á hans valdi að leggja málið fram. Hann hefur fengið til þess samþykki beggja þingflokka stjórnarflokkanna með einstökum fyrirvörum frá einstaka þingmönnum eins og alsiða er og eðlilegt í stórum málum. Það er hans ákvörðun hvenær og með hvaða hætti frumvarpið lítur dagsins ljós og við skulum bara vænta þess að það verði innan tíðar. Þingmaðurinn spyr mig sömuleiðis hvort ég sé því fylgjandi að frumvarpið verði lagt fram. Ég hef sagt það opinberlega að þó að þarna sé ekki um að ræða draumafrumvarpið mitt telji ég í því fólgnar mjög mikilvægar breytingar fyrir alla þá sem lifa af útvegi og fiskveiðum, ekki síst þá sem eru í smábátaútgerð og eru með kvótalitlar eða kvótalausar útgerðir. Þarna er stigið það stórt skref með opnum og vaxandi leigupotti sem menn geta sótt aflaheimildir í á grundvelli verðtilboða um kvótaþing að það er þess virði að stíga það skref frekar en ekkert og binda jafnhliða nýtingarréttinn á fiskveiðiauðlindinni, hafa hann ekki ótímabundinn eins og verið hefur, heldur binda hann í tímabundna nýtingarsamninga eins og gert er ráð fyrir í tillögu að nýju auðlindaákvæði í stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Í dag gerast merkir atburðir sem endranær í þingflokki Vinstri grænna. Nú hefur hv. þm. Jón Bjarnason yfirgefið þingflokkinn.  Þetta leiðir hugann að því hvert hæstv. ráðherra er kominn með flokkinn sinn undir Samfylkinguna gagnvart ESB-umsókninni. Það hefur verið farið yfir það í þessum ræðustóli í dag hvernig Bretar eru farnir að líta á aðild sína að Evrópusambandinu, hvernig ástandið er að þróast í Evrópusambandinu og hvernig Evrópusambandið sjálft er með krampakenndar tilraunir til að bjarga því sem bjargað verður í sambandinu. Meira að segja eru komnar fram hugmyndir um að gera þetta að einu sambandsríki til að það sé einhver von til þess að þetta standi eftir. Nei, þá hamast íslenska ríkisstjórnin áfram með umsókn. Nú er boðuð frestun á viðræðum fram yfir kosningar, sem er alveg ótrúlegt, því að ekki hefur því verið svarað af hálfu Evrópusambandsins hvernig því verður tekið. Verður til dæmis haldið áfram að sáldra IPA-styrkjum yfir íslenskt samfélag á meðan þetta svokallaða viðræðuhlé er? Þessum spurningum verður að svara, virðulegi forseti, en þetta er akkúrat í samhengi við þau örlög 

Forseti beinir enn og aftur þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða ræðutímann.

Forseti. Það kom fram í umræðum um störf þingsins í síðustu viku að minni hluta fjárlaganefndar hefði verið meinað að kalla til gesti til að fjalla um tillögur um nýja stjórnarskrá sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd óskaði eftir áliti nefndarinnar á. Það er alrangt. Fjárlaganefnd fjallaði fyrst um þessar tillögur á fundi sínum 21. nóvember sl. Þar var meðal annars rætt um það hvernig vinnulag nefndarinnar ætti að vera. Ég lýsti því þá yfir að ég mundi ekki hafa frumkvæði að því að kalla gesti fyrir nefndina í þessum tilgangi enda væri það skoðun mín, og svo er enn, að þegar aðrar nefndir óska eftir umsögnum um tiltekið mál sé það á hendi og forræði þeirrar nefndar sem fer með málið að sjá um þá vinnu. Fjárlaganefnd fjallaði um þessar tillögur á fimm fundum. Sá síðasti var haldinn 16. janúar sl. Þá hafði engin beiðni komið frá minni hluta fjárlaganefndar eða öðrum nefndarmönnum úr meiri hlutanum um að fá gesti á fundi nefndarinnar í þessum tilgangi. Það var því erfitt fyrir mig sem formann eða okkur í meiri hlutanum að neita því sem ekki hafði verið beðið um. Þetta vildi ég segja til að rétt sé farið með vinnulagið í fjárlaganefnd. Það finnast engin ummerki um það í fundargerðum fjárlaganefndar að borist hafi beiðni um að fá gesti á fundina af þessu tilefni, það finnst ekkert um það í gögnum fjárlaganefndar að slík ósk eða beiðni hafi borist, hvorki til formanns né meiri hluta nefndarinnar. Þetta vildi ég að kæmi hér fram.

Virðulegi forseti. Björg Thorarensen prófessor, Ólafur Þ. Harðarson prófessor, Gunnar Helgi Kristinsson prófessor, Indriði H. Indriðason aðstoðarprófessor, Aagot Óskarsdóttir lögfræðingur, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor, Karl Axelsson, dósent og hæstaréttarlögmaður, Ágúst Þór Árnason deildarforseti, Ragnhildur Helgadóttir prófessor, Skúli Magnússon, lögfræðingur og dómari, Birgir Guðmundsson dósent, Þóroddur Bjarnason prófessor, Helgi Áss Grétarsson lektor, Sigurður Líndal, prófessor emeritus, Ragnar Árnason prófessor, Sigurður Tómas Magnússon prófessor, Þráinn Eggertsson prófessor og Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis. Þetta eru dæmi um þá fjölmörgu fræðimenn sem hafa gert margvíslegar athugasemdir, stórar og smáar og mjög alvarlegar, við frumvarp að nýrri stjórnarskrá sem nú liggur fyrir Alþingi. Því miður virðast litlar líkur á að nokkurt tillit verði tekið til athugasemda þessa fólks. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ætlar samkvæmt fréttum að sniðganga sjónarmið þeirra og fara sínu fram. Hér virðist eiga að starfa eftir kjörorðinu „Vér einir vitum“. Hér undir er sjálf stjórnarskráin, það er hún sem er í húfi. Það er ekki verið að fjalla um eitthvert léttavigtarmál, hæstv. forsætisráðherra. En það breytir engu, hvað sem á dynur, hvað sem tautar og raular, virðist ætlunin að leggja af stað í hreina óvissuferð með stjórnarskrána. Í hópi þeirra sem harðast ganga fram eru þingmenn sem einu sinni boðuðu fagleg og bætt vinnubrögð, en einnig þingmenn sem nú boða betri tíma með góðum vinnubrögðum, samstöðu og bjartri framtíð. Það er í sjálfu sér fróðlegt að sjá. Hitt er þó auðvitað miklu verra að þetta fólk virðist staðráðið í því að 

Frú forseti. Já, það var athyglisvert að fylgjast með í upphafi þingfundar og fá fregnir af því að það fækkar enn í ríkisstjórnarliðinu. Samkvæmt talningu ættu stjórnarliðar að vera komnir ofan í 30 talsins ef við drögum frá hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Róbert Marshall sem nú hefur gengið í Bjarta framtíð. Mig langaði aðeins að ræða þessa stöðu, sérstaklega í ljósi skuldamála heimilanna, og koma inn á það sama og hv. þm. Eygló Harðardóttir gerði áðan sem snýr að fyrirspurn sem var borin fram til fjármálaráðherra í gær um afnám verðtryggingar og leiðréttingu á skuldum heimilanna. Eiginlega kom það fram hjá hæstv. ráðherra sem hefur komið fram hjá Samfylkingunni meira og minna allt þetta kjörtímabil, að ekki sé hægt að ráðast í afnám verðtryggingar nema ganga í Evrópusambandið sem 70% þjóðarinnar eru andsnúin,  Það ótrúlegasta við þetta allt saman er að það er líklega rétt sem hæstv. utanríkisráðherra sagði í Kastljóssviðtali nýverið, að það er enginn munur á Bjartri framtíð og Samfylkingunni 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka fastanefndum þingsins fyrir mikla vinnu í sambandi við frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem liggur fyrir þinginu og er í vinnslu hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndarálitin eru öll komin inn nema tvö, frá forsætisnefnd og þingskapanefnd, og eru gífurlega vel unnin og margir sérfræðingar hafa mætt fyrir þær nefndir. Ég er sjálf þeirrar skoðunar að við hefðum átt og eigum að nýta allan þann umræðutíma sem við höfum í þinginu til að þróa mál áfram. Þess vegna var ég þeirrar skoðunar að óhætt væri að hefja 2. umr. án þess að öll nefndarálit lægju fyrir og hægt væri að semja um hvernig við í þinginu ræddum málin fram og til baka og þróuðum þetta mikla mál í umræðu okkar á milli en ekki í kössum, í hrópum og köllum. Ég varð undir í því áliti eða svo virðist vera, a.m.k. ef ég hlusta á helstu andstæðinga þessa máls sem eru Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur. Þess vegna lögðum við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að fresta því að afgreiða málið úr nefnd þangað til öll álitin lægju fyrir. Það verður gert núna en það er ekkert nýtt sem kemur fram í álitum síðustu daga. Það er hins vegar alveg ljóst að frá upphafi hafa valdastéttir í landinu verið 

Virðulegi forseti. Ég ætla að nálgast orð síðasta ræðumanns um stjórnarskrána varlega vegna þess að ég held að við, í það minnsta að sum hver okkar, höfum sýnt fullan vilja til að semja um einhvern frágang á þessu máli og átt um það fundi. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvað formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á við þegar hún talar um valdastéttir. Ef háskólaprófessorar og lögspekingar eru valdastéttir þá hlýtur þingmaðurinn að vera að vísa til þeirra því að það eru fyrst og fremst þeir sem hafa gagnrýnt þetta mál mjög harkalega, málsmeðferð þess, tillögur og annað. Ef stjórnarmeirihlutinn vill nálgast málið af skynsemi erum við að sjálfsögðu tilbúin til þess, eins og hefur komið fram í yfirlýsingum frá þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég kom hingað upp af því að ég gleymdi áðan að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir talaði hér um kjördæmavikuna. Ég vil benda þingheimi á að kjördæmavikan er hluti af þingstörfum. Það er hluti af störfum okkar þingmanna, í það minnsta okkar þingmanna landsbyggðarinnar, að fara út á land og hitta kjósendur og ræða við þá og það gerum við allt árið. Við fáum til þess, ef ég man rétt, tvær vikur á ári eða um það bil að fara út í kjördæmin á hverju þingi. Það kemur ekki til greina að taka af okkur að nota þann tíma til þess. Stóru málin sem við eigum að sjálfsögðu að ræða á næstu vikum og mánuðum eru að mínu mati málefni heimilanna og atvinnumálin, hvort við sem erum búin að sitja á þingi í fjögur ár ætlum að skila af okkur heilu kjörtímabili án þess að hafa tekið almennilega á málefnum heimilanna, án þess að leggja til raunhæfa uppbyggingu í atvinnulífinu. Er það virkilega þannig? Er ekki rétt að spóla aðeins til baka og fara yfir þær tillögur sem hafa verið lagðar fram og liggja frammi, m.a. frá stjórnarandstöðunni, um það hvernig megi taka á þeim veigamiklu málum sem mestu skipta á næstu mánuðum?

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að bregðast við ummælum hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, formanns hv. fjárlaganefndar. Það fór ekki á milli mála þegar menn ræddu efnislega meðferð þeirra greina stjórnarskrárinnar sem áttu að koma til umræðu í hv. fjárlaganefnd og hvernig staðið yrði að málum. Það er rétt að það komi fram að málið var á dagskrá í margar vikur áður en það var tekið fyrir. Ég spurðist sjálfur fyrir um hvernig meiningin væri að vinna það. Það fór ekki á milli mála að hv. þingmaður og formaður nefndarinnar sagði að meiri hluti hv. fjárlaganefndar hefði tekið ákvörðun um að gestir yrðu ekki kallaðir fyrir nefndina. Það fór ekki á milli mála. Síðan geta menn komið hingað upp og sagt: Það hafa ekki komið beiðnir um að kalla fyrir gesti - þegar búið er að tilkynna að gestir verði ekki kallaðir fyrir. Þetta er náttúrlega bara orðhengilsháttur og skrípalæti. Þetta er í fyrsta sinn sem svona atvik kemur upp í hv. fjárlaganefnd. Þetta fór ekkert á milli mála, tilkynnt var formlega að meiri hluti nefndarinnar hefði tekið þá ákvörðun að gestir yrðu ekki kallaðir til. Þá spyr maður sig: Hver er þá tilgangurinn að kalla til gesti? Og vísa svo til þess að þeir geti fundið fundargerðina. Það vita allir hv. þingmenn hvernig fundargerðirnar eru. Þar stendur bara mætt kl. þetta og farið kl. þetta og það er yfirleitt aldrei rétt. Það gefur því augaleið að þetta er orðhengilsháttur. Þetta er í fyrsta sinn á þessu kjörtímabili sem menn hafa dregið í efa það sem gerist í hv. fjárlaganefnd. Síðan vil ég segja út af ummælum hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, sem er formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, og þeirri athyglisverðu nálgun að vilja taka mál til umræðu áður en umsagnir um þau hafa borist að það lýsi í raun og veru þeim ógöngum sem þetta mál er í. Mikið var gert úr því að leitað yrði álits hjá svokallaðri Feneyjanefnd og hv. þingmaður sem ég nefndi fór sérstaka ferð til að kynna þetta mál. Hins vegar þykir allt í lagi að fjalla um málið áður en komin er umsögn frá þessari nefnd, það eigi bara að þróa málið einhvern veginn áfram. Þetta er skýrasta dæmið um hvaða ógöngur þetta mál er komið í.

Virðulegur forseti. Er hæstv. forsætisráðherra sátt við það nú þegar aðeins er rúm vika í að hún skili af sér formennsku í Samfylkingunni og ekki nema þrír mánuðir í að hún skili af sér lyklunum að Stjórnarráðinu hvernig til hefur tekist í skuldamálum heimilanna í tíð hæstv. forsætisráðherra? Hæstv. forsætisráðherra talaði áratugum saman um mikilvægi þess að afnema verðtrygginguna en hefur svo ekkert gert í þeim efnum á þeim fjórum árum þegar tækifæri gafst til og svo mikil tækifæri að hæstv. forsætisráðherra fékk að stýra ríkisstjórn, reyndar með því skilyrði í upphafi að gripið yrði til róttækra ráðstafana vegna skuldamála heimilanna. Nú horfum við upp á það í lok þessa kjörtímabils að heil kynslóð Íslendinga er svo að segja eignalaus, með neikvætt eigið fé. Fólk sem hefur fjárfest á undanförnum árum á minna en ekki neitt, skuldar meira en það á. Er þetta ásættanlegur viðskilnaður að mati hæstv. forsætisráðherra? Er það ásættanlegt að mati hæstv. forsætisráðherra að hafa ekki nýtt þau gríðarlega stóru tækifæri sem ríkisstjórnin stóð frammi fyrir í upphafi valdatíðar sinnar til að færa niður lán heimilanna þegar bönkunum var skipt upp? Það kemur fram í skýrslu fjármálaráðuneytisins að tekin hafi verið meðvituð ákvörðun um það að fara ekki í þá niðurfærslu sem rök hefðu verið fyrir og framkvæmanleg hefði verið með það að markmiði að reyna að gleðja kröfuhafa bankanna sem höfðu tapað svo miklum fjármunum. Sér hæstv. forsætisráðherra ekki eftir því að hafa ekki nýtt þetta tækifæri? Hæstv. ráðherra hefur reyndar enn fjórum árum eftir að fyrstu tillögur framsóknarmanna um lausn á skuldavandanum komu fram ekki kynnt sér þær tillögur að því er virðist miðað við málflutning hennar þar sem hún heldur því enn fram að þær hafi falið í sér að kostnaðurinn ætti að lenda á ríkinu og lífeyrissjóðunum þegar augljóst var að þær voru framkvæmanlegar og svo sannarlega réttlætanlegt að þessi kostnaður lenti á þrotabúum bankanna. Mun hæstv. forsætisráðherra skilja við stöðuna eins og hún er núna eða mun hún nota tækifærið þessa síðustu þrjá mánuði til að gera gagngerar breytingar? Framsóknarmenn lýsa sig einu sinni sem oftar tilbúna til að vinna með ríkisstjórninni nú á lokasprettinum að því að reyna að leysa þennan vanda. Við lögðum reyndar á sínum tíma til svokallað samvinnuráð um þjóðarsátt. Haldnir voru um það held ég tveir hefðbundnir sýndarfundir ríkisstjórnarinnar en ekkert gert með þær tillögur sem þar komu fram þó að nú sé ljóst að ef þær hefðu verið nýttar á árinu 2010 væri staðan allt önnur og betri núna. Ég býð því hæstv. forsætisráðherra upp á það eina ferðina enn að við framsóknarmenn aðstoðum ríkisstjórnina á lokasprettinum við að finna lausn á þessum málum. Vill hæstv. forsætisráðherra þiggja það að Framsóknarflokkurinn sendi eins konar björgunarteymi til aðstoðar ríkisstjórninni við það að leita lausna og finna út úr því hvernig megi koma þeim í framkvæmd nú fyrir kosningar og bjarga þar með ríkisstjórninni að nokkru frá því klúðri sem hún hefur búið til á þessum fjórum árum? Það er þess virði að okkar mati að hjálpa ríkisstjórninni vegna þess að nú, eins og undanfarin fjögur ár, má úrlausn þessara mála engan tíma missa. Það liggur ljóst fyrir og varla ætlar hæstv. forsætisráðherra að andmæla því að 110%-leiðin, flaggskip ríkisstjórnarinnar í því að koma til móts við heimilin, hefur ekki virkað, engan veginn. Nú þyrfti þetta líklega að vera 130%-leiðin. Það liggur líka ljóst fyrir að þær tölur sem hæstv. forsætisráðherra hefur nefnt um það hversu mikið stjórnvöld hafi lækkað lán heimilanna eru að langmestu leyti til komnar vegna dóma Hæstaréttar. Það sem ríkisstjórnin státar sig af í þessu efni er því sáralítið og í sumum tilvikum jafnvel verra en ekki neitt. Það sem hefur gerst hefur gerst fyrir tilstilli dómstóla. Er þá ekki rétt að komið sé til móts við þau heimili sem eru með verðtryggð lán til að jafna stöðu þeirra á einhvern hátt til samræmis við þau heimili sem voru með myntkörfulán og hafa fengið þau leiðrétt í gegnum dómstóla? Er hæstv. forsætisráðherra tilbúin til þess nú á lokasprettinum að endurmeta afstöðu sína til þessara mála og bjarga ferli sínum sem forsætisráðherra?

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að rifja upp að eitt stærsta verkefni ríkisstjórnarinnar þegar hún tók við stjórn landsins var fjárhagsvandi heimilanna. Fordæmalaust hrun á krónunni og þrot fjármálafyrirtækja orsakaði vanda á nánast sérhverju heimili í landinu. Fyrirspyrjandi lætur eins og ekkert hafi gerst í skuldamálum heimilanna á kjörtímabilinu. Það er ástæða til að rifja líka upp að skuldastaða heimilanna fór úr 108% af landsframleiðslu sumarið 2007 og í 127% af landsframleiðslu 15 mánuðum síðar. Hækkunin nam um 20 prósentustigum sem er um 300 milljarða kr. hækkun á rúmu ári. Sé hins vegar heildarskuldastaða íslenskra heimila skoðuð nú sést að hún er komin niður í það sem hún var fyrir hrun árið 2007 og eru íbúðaskuldir heimila svipaðar og þær voru í upphafi eignabólunnar árið 2004 og hefur yfirveðsettum heimilum fækkað talsvert. Þessi mikla lækkun skulda heimila er bæði vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar og getu heimilanna til að greiða niður skuldir sínar ásamt endurútreikningum erlendra lána. Íbúðareigendur hafa síðustu tvö ár fengið um 35% vaxtakostnaðar vegna húsnæðislána endurgreiddan úr ríkissjóði og var þetta hlutfall næstum tvöfaldað frá því sem áður var. Sé litið til 10% tekjulægstu heimilanna árið 2010 niðurgreiddi ríkið næstum því helming alls vaxtakostnaðar þess hóps. Á kjörtímabilinu hefur ríkisstjórnin varið um 100 milljörðum kr. í vaxtabætur og barnabætur. Fasteignalán hafa verið færð niður um 46 milljarða vegna 110%-leiðarinnar. Það úrræði hefur ekki síst gagnast þeim sem keyptu fasteign rétt fyrir hrun. Þá hefur greiðsluaðlögun einstaklinga, sértæk skuldaaðlögun og greiðslujöfnun sömuleiðis hjálpað þúsundum einstaklinga. Samkvæmt mælingum Capacent hefur þeim sem eru mjög ánægðir með lífið og bjartsýnir á framtíðina fjölgað um helming, farið úr 43% árið 2010 í 62%. Þeim sem eru í basli hefur fækkaði á sama tíma úr 53% í 35%. Atvinnuleysi hefur minnkað um helming, kaupmáttur launa er meiri en þegar ríkisstjórnin tók við og frá botni kreppunnar hefur hann vaxið um 8 prósentustig. Sé tímabilið 2008–2010 borið saman við 2009–2011 sést að ráðstöfunartekjur heimila hafa hækkað meira en neysluútgjöld þeirra. Þróunin í búferlaflutningum hefur einnig verið í rétta átt. Umtalsvert fleiri flytja nú til landsins en frá því. Álagning ríkisskattstjóra vegna ársins 2011 staðfestir viðsnúning í afkomu heimilanna en nettóeign heimila skilgreind sem heildareignir að frádregnum heildarskuldum jókst um tæp 17% á milli ára. Að lokum er verðbólgan aðeins fjórðungur þess sem hún var þegar stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna tók við völdum árið 2009 og kemur það heimilum með verðtryggð lán ekki síst vel. Hins vegar geri ég mér fulla grein fyrir því að enn eru hópar fólks í samfélaginu í vanda, svo sem þeir sem keyptu fasteign á árunum rétt fyrir hrun. 110%-leiðin kom til móts við þann hóp og má ætla að um 7 þús. heimili hafi keypt sína fyrstu íbúð á árunum 2005–2010. Skapist svigrúm sem sátt getur náðst um tel ég að koma eigi til móts við þennan hóp. Þá finnst mér koma til greina að skoða þaksetningu á verðtryggingu ef um það getur náðst sátt. Hafa ber í huga að árlegur kostnaður þess að setja 4% þak á verðbætur allra verðtryggðra fasteignalána landsins yrði um 17 milljarðar kr. Ríkisstjórnin hefur lengi átt í viðræðum við lífeyrissjóðina um lausn vegna lánsveða en án nokkurrar niðurstöðu. Lífeyrissjóðirnir hafa dregið lappirnar í því máli en nú er gerð lokatilraun til að ná samkomulagi og vonandi skýrist það innan tíðar. Hópur með erlendu lánin hefur fengið um 150 milljarða kr. afskriftir en frekari endurútreikningur mun væntanlega skila heimilunum enn frekari afskriftum og höfum við í ríkisstjórninni á fundum með bankastjórum lagt áherslu á að hraða þeim eins og mögulegt er. Ég hef boðið framsóknarmönnum að fara yfir kostnað og áhrif þeirra hugmynda að beita skattkerfinu til að mæta skuldavanda heimilanna en ekki fengið nein viðbrögð við því þó að ég hafi hvatt til þess að við mundum skoða það saman fyrir að minnsta kosti nokkrum vikum. Ég hef verið reiðubúin að skoða öll raunhæf úrræði sem gætu gagnast þeim sem keyptu íbúð rétt fyrir hrun eða sem tryggðu þak á verðtryggingu og skiptir þá engu máli úr hvaða átt slíkar tillögur koma. En þær tillögur verða að vera raunhæfar og mega ekki setja ríkissjóð á hliðina eða leiða til verðbólgu og neikvæðra áhrifa á gengið sem er það versta sem hægt er að bjóða heimilunum. Ég spyr hv. þingmann: Getur hann virkilega haldið því fram úr þessum ræðustól að ríkisstjórnin hafi ekkert gert miðað við þær aðgerðir sem ég hef listað upp fyrir skuldug heimili í landinu?

Frú forseti. Ég held að það ætti að vera alveg óumdeilt að staða heimilanna er ekki eins og við vildum sjá hana núna í upphafi árs 2013. Miðað við öll fögru fyrirheitin sem voru gefin á árinu 2009, 2010 og 2011 þá er staðan miklu verri. Forsætisráðherra talar mjög gjarnan um það að skuldir heimilanna séu sambærilegar því sem var árið 2007. Þetta tel ég að sé ekki alveg sannleikanum samkvæmt. Í fyrsta lagi liggur það fyrir að skuldir sem hlutfall af ráðstöfunartekjum heimilanna eru í dag hærri en þær voru árið 2007. Svo vitum við líka fleira. Það voru innan við fimm þúsund heimili árið 2007 með neikvætt eigið fé. Í dag eru þau yfir 25 þúsund. Yfir 25 þúsund heimili eru með neikvætt eigið fé í dag. Ef við ætlum að bera okkur saman við árið 2007 er alveg augljóst að staða heimilanna er mun verri og þó að menn geti gripið í einhvern svona mælikvarða þá er það alls ekki til þess að gefa rétta mynd af stöðunni. Við fáum líka nýjar tölur núna frá Hagstofunni um brottflutta einstaklinga. Í fyrra fóru um það bil 1.000 íslenskir ríkisborgarar, nákvæmlega voru þeir 932, umfram aðflutta. Nú eru þeir að verða komnir upp í 6.000 á þessu kjörtímabili. Það er eins og heilt, stórt sveitarfélag á Íslandi væri bara horfið, gufað upp, farið til annarra landa. Allt þetta samantekið sýnir okkur að við erum alls ekki á þeim stað sem að var stefnt. Það er kominn tími fyrir menn að horfast í augu við það að úrræðin sem kynnt hafa verið til sögunnar, vel meint úrræði, hafa reynst ófullnægjandi. Þau eru of þunglamaleg og þau ná ekki tilgangi sínum. Það er staðreynd málsins og við verðum líka að horfast í augu við það að allar aðgerðir sem áttu að bæta tekjuhlið heimilanna 

Virðulegi forseti. Ég vil rifja upp að í kjölfar kosninganna árið 2003 átti sér stað gjörningur sem rannsóknarnefnd Alþingis sagði vera, með leyfi forseta, „ein af stærri hagstjórnarmistökum í aðdraganda falls bankanna, mistök sem gerð voru með fullri þekkingu á mögulegum afleiðingum, sem ekki létu á sér standa og voru tvíefldar í alþjóðlegu lágvaxtaumhverfi.“ Þessi gjörningur Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins til þess að halda völdum hefur í framhaldinu reynst heimilum landsins dýrkeyptur eins og landsmenn þekkja. Stjórnvöld hafa í kjölfar hrunsins gripið til fjölda aðgerða til þess að taka á vandanum, og hefur umtalsverður árangur náðst, sem lækkað hafa skuldir heimilanna þó að ýmislegt sé vissulega óunnið sem glíma þarf við áfram, bæði verðbólgan og verðtryggingin. Gengislánadómar hafa bætt stöðu skuldara og á tveimur síðustu árum hafa skuldir heimilanna eftir sem áður lækkað um 300 milljarða, það munar um slíkt. Skuldaaðlögun heimilanna, niðurfærsla lána, hækkun vaxtabóta eru meðal þeirra leiða sem farnar hafa verið. Áherslur félagshyggjuflokkanna koma fram í því að fjármagninu er beint til þeirra hópa sem helst þurfa á því að halda og í fjárlögum þessa árs eru til dæmis lagðir til 4,5 milljarðar í ný framlög til barnafjölskyldna þar sem rannsóknir benda til að það séu þær sem hvað höllustum fæti standa. Um er að ræða aðgerðir, stórauknar barnabætur, húsnæðis- og vaxtabætur, hækkun á greiðslum vegna fæðingarorlofs, svo eitthvað sé nefnt. En við verðum að muna það að ekki er hægt að fara fram með einhver gylliboð sem engin innstæða er fyrir í veruleikanum og Framsóknarflokkurinn ætti nú að minnast þess í því sambandi. Fái ríkisstjórnarflokkarnir endurnýjað umboð sitt í komandi kosningum verður því haldið áfram á braut ábyrgrar efnahagsstjórnar 

Forseti. Enn ræðum við fjárhagsstöðu íslenskra heimila og enn án sjáanlegs árangurs vegna þess að ekki er ráðist á rót vandans og það virðist aldrei hafa staðið til. Forseti. Ég viðurkenni að mér brá í gær þegar fjármálaráðherra sagði úr þessum ræðustól að verðtryggingin væri krónuskattur. Krónuskattur. Ráðherra þessi telur sig jafnaðarmann og því bregður manni eðlilega við að ráðherrann hafi hvorki hreyft legg né lið til að dreifa þessari „skattlagningu“ með sanngjarnari hætti. Afleiðingar verðtryggingarinnar eru að heil kynslóð, stundum kölluð sjálfhverfa kynslóðin, hefur misst allt sitt og er eiginfjárstaða þessa hóps nú neikvæð um 8 milljarða. Hópurinn undir 45 ára er því tæknilega gjaldþrota og það er bæði óréttlátt og óásættanlegt. Vegna verðtryggingar hafa verðtryggðar skuldir heimilanna hækkað um 385 milljarða frá því í ársbyrjun 2008. Þetta verður að leiðrétta. Auknar vaxtabætur til heimila, sem má allt eins líta á sem ríkisstyrk til fjármálafyrirtækja því að þangað fer það beint, duga ekki til þess að leiðrétta þetta. Hér varð hrun. Við vitum það öll. Það er ekki hægt að búa í samfélagi sem sættir sig við það að demba tapinu á skuldsett heimili á meðan fjármagnseigendur fengu allt sitt fé tryggt af ríkinu. Hreyfingin hefur lagt fram fimm eða sex þingmál sem snúa að skuldum heimilanna. Nýjustu tillögur okkar gera ráð fyrir því að byrðunum sé deilt á alla hlutaðeigandi aðila. Það finnst mér réttlátt og það finnst mér sanngjarnt. Forsætisráðherra taldi hér enn og aftur upp öll skuldaúrræðin og vísaði í ýmis meðaltöl. Þá er kannski rétt að rifja upp söguna af manninum sem fór í fótabað í tveimur fötum. Í annarri var ískalt vatn en sjóðandi heitt í hinni. Að meðaltali leið manninum afskaplega vel.

Virðulegi forseti. Ég hitti nýlega konu sem hafði tapað vinnunni og síðan húsinu. Konan sagðist vera reið, ekki vegna þess að hún var látin greiða fyrir hrunið, heldur vegna þess að við sem þjóð nýttum ekki tækifærið eftir hrun til að koma á réttlátu samfélagi, samfélagi þar sem fólk þarf ekki að treysta á andverðleikaklíkuna til að fá vinnu eða lagabrot til að fá leiðréttingu á forsendubresti í kjölfar efnahagshruns. Óréttlætið í samfélaginu dregur sífellt meira úr greiðsluvilja fólks. Óréttlætið hefur orðið til þess að fjöldi heimila, sem eru með ágætistekjur, íhugar að fara í gjaldþrot. Fjöldagjaldþrot heimila með verðtryggð lán mun kosta samfélagið miklu meira en almenn leiðrétting forsendubrestsins. Virðulegi forseti. Hvorki atvinnulífið né ríkið mun geta staðið undir þeirri raunlaunahækkun sem þarf til að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot á næstunni og að eignalaust fólk haldi áfram að flytja af landi brott. Það er ekki nóg að afnema verðtrygginguna strax eða með þaki, það verður að keyra vaxtastigið niður og leiðrétta verðtryggðar skuldir. Leiðréttinguna er hægt að fjármagna með því að eignarhaldsfélag Seðlabankans gefi út skuldabréf sem er þá notað til að lækka skuldir heimilanna, skuldabréfið síðan greitt niður með því að leggja skatt á útgreiðslur úr þrotabúum gömlu bankanna og með aflandskrónuskatti. Virðulegi forseti. Hættum að ala á vonleysinu í samfélaginu og setjumst niður og leysum skuldavanda heimilanna.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem fór fram um hina margumtöluðu grein fyrrverandi þingmanns, Sighvats Björgvinssonar, um sjálfhverfu kynslóðina var einn sem tók sig til sem tilheyrði þeirri kynslóð og leit yfir talnagögn um skattframtöl einstaklinga. Þar kom fram að hrein eign, eignir mínus skuldir, einstaklinga á aldrinum 31–45 ára, hinnar svokölluðu sjálfhverfu kynslóðar, féllu úr því að vera 137 milljarðar niður í mínus 8 milljarða á árunum 2006–2011. Það er lækkun upp á 106%. Á sama tímabili jókst eignastaða hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og félaga hennar á aldrinum 61–75 ára um 34%, úr 512 milljörðum í 684 milljarða. Þetta er vandinn sem við þurfum að horfast í augu við, hvernig við eigum að taka nákvæmlega á þessu. Hlutfall heimila sem eiga vart fyrir grunngjöldum er hærra hér en á Norðurlöndunum. Við erum Evrópumeistarar í vanskilum í Evrópu og höfum verið það um nokkurt skeið. Það er enn beðið eftir endurútreikningum lána, þ.e. gengistryggðu lánanna, og þar virðist lítið gerast. Við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt fram tillögur. Að sama skapi hafa viðbrögðin verið frá stjórnarliðum, frá hæstv. ráðherra, að tala þær niður, ýta þeim út af borðinu, segja að þær séu ómögulegar. Það er því kannski ekki skrýtið að maður hiki eilítið þegar maður þarf að setjast niður við sama borð og hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég vil að gefnu tilefni vara eindregið við því að við reynum í þessari umræðu að etja saman kynslóðunum í landinu, ég held að það verði engum til gagns. Hitt er svo hverjum manni ljóst að fjárhagsstaða íslenskra heimila er lakari en hún var síðustu missirin fyrir hrun, enda varð hrunið að hluta til vegna þess að ekki var innstæða fyrir þeirri fjárhagsstöðu sem þá virtist vera og er nokkuð langt þangað til við munum ná henni á nýjan leik. Hins vegar er hún miklum mun betri en ætla mátti við hrunið að yrði á næstu árum. Það er vegna þess að tekist hefur að verja vinnuna, tekist hefur að ná hagvexti í landinu og greiða úr stærstu viðfangsefnunum eftir hrun með þeim hætti að betur hefur gengið en margir af hinum bjartsýnustu mönnum ætluðu. Það breytir ekki því að enn er við mikinn vanda að etja. Margvísleg úrræði ríkisstjórnarinnar hafa sannarlega hjálpað fólki og ekki síður dómar Hæstaréttar en eftir stendur venjulegt fólk með verðtryggð íbúðalán. Ég hef verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að grípa til aðgerða gagnvart verðtryggðu lánunum vegna þess ójafnvægis sem er milli gengislánafólksins og þeirra sem hafa verðtryggð lán. Ég verð að segja að það er holur hljómur í formanni Sjálfstæðisflokksins að kalla eftir aðgerðum gagnvart þessum hópi því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki neinar slíkar hugmyndir. Ég held hins vegar að við getum bundið vonir við það að forsætisráðherra, forustumenn í Vinstri grænum og forustumenn í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum hafa allir talað fyrir því að óhjákvæmilegt sé að koma til móts við það fólk, við þá kynslóð sem keypti húsnæði á árunum fyrir hrun, enn frekar en gert hefur verið. Það sé fagnaðarefni og ég fagna því að forsætisráðherra áréttar þau sjónarmið aftur. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur nýverið áréttað þau og ég hvet flokkana til að setjast niður og gera þó það skref að veruleika því að það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir 

Virðulegi forseti. Sú aðgerð sem mest hefur munað um varðandi það að lækka skuldir heimilanna kom ekki frá ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar voru engar aðgerðir sem urðu þess valdandi að 150 milljarða skuldalækkun varð hjá heimilunum í landinu. Skuldalækkunin varð vegna þess að Hæstiréttur dæmdi gengislánin ólögleg. Það kom fram nú nýverið í svari hæstv. atvinnuvegaráðherra að 75% af þeirri skuldalækkun sem hér hefur orðið eru vegna dóma Hæstaréttar, 75% af því sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur eignar sér eru vegna dóma Hæstaréttar. Síðan getur maður spurt sig að því hvernig ríkisstjórnarflokkunum hefur gengið að fylgja þeim dómum eftir og hvernig gengið hefur að greiða úr þeim ósköpum sem þeir hópar lentu í vegna gengistryggðu lánanna. Það sem ríkisstjórnin hefur gert er að þvælast fyrir, númer eitt, tvo og þrjú, með því að setja af stað flókin úrræði, með því að vera í smáskammtalækningum og niðurstaðan er því miður sú að við höfum ekki náð þeim árangri hér sem að var stefnt. Það er líka vegna þess að menn vilja ekki horfast í augu við það að heimilin á Íslandi eru ekki eyland, þau bera nú uppi þetta þjóðfélag. Til þess að þeim vegni vel þarf að vera vinna í landinu, það þarf að vera vöxtur í landinu, það þarf að skapa fjárfestingu, það þarf að auka umsvifin. Þar hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur mistekist. Síðan er það líka athyglisvert, af því að hæstv. forsætisráðherra segir að hún sé tilbúin að setjast niður og ræða málin, að velta fyrir sér hvaða mál er á dagskrá í þinginu af hálfu þessarar nú klárlega minnihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Eru það mál sem menn eru sammála um? Er verið að nota síðustu vikur þingsins til að ræða þau mál sem við getum sameinast um? Nei, hér er stöðugt alið á átökum og leiðindum þegar við ættum að sjálfsögðu 

Frú forseti. Við ræðum í dag stöðu íslenskra heimila eins og oft áður. Hún er stöðugt áhyggjuefni að mínu viti og raunar allra þeirra sem hér hafa talað, að minnsta kosti á þessu kjörtímabili. Málshefjandi sagði að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði haft alls konar tækifæri í upphafi kjörtímabilsins. Það má til sanns vegar færa, hér var t.d. tækifæri til að taka á 220 milljarða halla ríkissjóðs, það var tækifæri til að ná niður 18% verðbólgu og það var tækifæri til að ná niður 9–10% atvinnuleysi. Ég tala nú ekki um að reyna að koma aftur á hagvexti hér, sem ekki mjög mörg vestræn samfélög hafa gert, samhliða því að ná nokkrum árangri í fyrrgreindum viðfangsefnum. Það breytir hins vegar ekki því, og það er alveg rétt hjá hv. málshefjanda, að enn þá eru verkefni sem við þurfum að vinna og tilteknir hópar í samfélaginu hafa farið mjög illa út úr hruninu, það er ekki nokkur vafi á því. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem vakið hafa máls á hugmyndum þar um, til að mynda þaki á verðtrygginguna og einhverjum öðrum sértækum aðgerðum fyrir þennan hóp. Það er gleðilegt að heyra að allir forsvarsmenn þeirra flokka sem hér hafa rætt málin í dag virðast vera á því máli að þetta sé næsta verkefni. Má til sanns vegar færa að það er mikið gleðiefni að svo mikil samstaða séu um hvað sé raunverulega mikilvægasta verkefnið hér í þessum sal.

Frú forseti. Mér finnst sanngirninnar vegna að minna þurfi á að auðvitað hefur ýmislegt verið gert og skuldavandi heimilanna hefur verið eitt stærsta ef ekki stærsta viðfangsefnið á þessu kjörtímabili. Afskriftir hafa boðist almenningi eftir ýmsum leiðum. Það kann að vera rétt að það séu flóknar leiðir en þær hafa engu að síður boðist. Dómsmál hafa hjálpað til. Boðið hefur verið upp á leiðir til að lækka greiðslubyrði á lánum, sem var auðvitað mjög aðkallandi, nauðungarsölur voru stöðvaðar, það er ýmislegt í lagasetningu hér á þingi sem orðið hefur til þess að liðka fyrir óverðtryggðum lánum þannig að óverðtryggð lán eru í raun og veru orðin ríkjandi á markaðnum. Stofnað var embætti umboðsmanns skuldara, sem ég held að sé líka mjög mikilvægt til langs tíma. Umboðsmaður skuldara hefur víðtækar heimildir til að afskrifa lán í gegnum frjálsa samninga hjá einstaklingum. Samþykkt voru lög um greiðsluaðlögun, sem var líka mjög mikilvægt, og vaxtabætur hækkaðar. Ég hugsa því að óhikað megi segja að ef ekkert af þessu hefði verið gert væri ástandið auðvitað miklu verra. Svo er spurning um hvort ekki hefði mátt gera meira. Ég var þeirrar skoðunar og ég held að við höfum verið það flest þegar við glímdum við þessi mál í eftirleik hrunsins. Mjög margar hindranir, t.d. eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, öftruðu því að hægt væri að fara í vissar leiðir í afskriftum. Eins enduðu mjög mikilsverðar hugmyndir um afskriftir oft bara sem mjög erfiðar spurningar um tilfærslu fjármuna milli kynslóða eða hópa. Þar stöndum við enn. Við þurfum að gera meira. Ég hef áhyggjur af hópnum sem er með lánsveð, ég hef áhyggjur af hópnum sem ekki hefur efni á því að greiða fyrir húsnæði þó að búið sé að afskrifa allt. En ég hef mestar áhyggjur af einu, það er að ekki hefur myndast fyrir því samhljómur í þessum sal að stærsti vandinn sem við glímum við sé sá að lánin eru of dýr á Íslandi og hafa alltaf verið það. 

Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna. Mér finnst reyndar mjög sérkennilegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ætla að kenna krónunni um allan vandann en á sama tíma státa sig af því að hér sé minna atvinnuleysi, meiri hagvöxtur og að kaupmáttur hafi aukist langt umfram það sem er í Evrópulöndunum og Evrópusambandslöndunum, sem hafa einmitt verið í vandræðum með alla þessa hluti. Þarna hefur krónan svo sannarlega bjargað ríkisstjórninni. Það er vissulega mjög neikvæð hlið á krónunni eða réttara sagt veldur verðtryggingin því að áhættan dreifist ekki jafnt. En það gafst tækifæri til þess að leiðrétta það með hruninu og það tækifæri var ekki nýtt og hefur ekki verið nýtt fram til þessa, það er það grátlega. Það er það sem ég mundi vilja fá svör við hjá hæstv. forsætisráðherra: Þykir hæstv. ráðherra eðlilegt að eingöngu hafi verið gripið til varna varðandi eignahliðina með neyðarlögunum en ekki hugað að hinni hliðinni sem var eðlilegt framhald, þ.e. að taka á skuldahliðinni? Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir ræðst svo ótrúlega harkalega á hæstv. forsætisráðherra. Hún notar reyndar til þess Albaníuleiðina og skammar Framsóknarflokkinn fyrir 90% lán Íbúðalánasjóðs - sem voru aldrei nein 90% lán í raun vegna þess að  Ég fagna því þó að hæstv. forsætisráðherra skuli lýsa sig tilbúna til þess loksins að skoða þak á verðtrygginguna eins og framsóknarmenn hafa nú talað fyrir í nokkur ár og hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur verið óþreytandi við að minna á. Vonandi er hæstv. forsætisráðherra alvara með þetta. Eins fagna ég því að hæstv. ráðherra lýsir sig tilbúna til þess að hitta framsóknarmenn á fundum og heyra eina ferðina enn hvaða lausnir þeir hafa upp á að bjóða. Ég lít svo á að hæstv. ráðherra hafi samþykkt tilboðið um að fá 

Virðulegi forseti. Það þýðir lítið að samþykkja að fá björgunarsveitina ef hún veit ekki hvaða áhrif það hefur sem hún ætlar að leggja til. Það er einmitt það sem vantar,  Það liggur fyrir að sú skuldaaukning sem heimilin urðu fyrir í hruninu er gengin til baka. Það er sjálfsagt að fagna því. Hrein eign heimila hefur aukist og er svipuð og hún var fyrir bóluárin 2005–2007. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hélt því fram áðan að 25 þús. heimila væru með neikvætt eigið fé. Það var árið 2010, en árið 2011 voru þau 20 þúsund. Þau fóru úr 25 þúsundum í 20 þúsund. Og hvað eru þau þá mörg árið 2012? Við skulum fara rétt með tölur í því efni. Það er hins vegar alveg rétt að vanskil heimila hafa aukist. Um 10 þús. manns hafa bæst við á vanskilaskrá frá hruni. Það ber auðvitað að viðurkenna það. En það skal líka horft til þess að um 50% fækkun á árangurslausu fjárnámi hjá einstaklingum varð fyrstu átta mánuðina 2011–2012. Farið hafa 100 milljarðar í barnabætur og vaxtabætur á þessu kjörtímabili, m.a. til þeirra heimila sem þurft hafa að standa í því að greiða niður verðtryggðar skuldir. Valkostirnir að því er varðar verðtryggðar skuldir hafa aukist á kjörtímabilinu. En ég er sannarlega tilbúin að skoða hvort aðrar leiðir eru færar í þessu efni, t.d. þaksetning verðbóta. Það verður samt að vera með þeim hætti að við setjum ekki allt á hliðina í ríkissjóði og það hafi þá raunveruleg áhrif fyrir heimilin í landinu en verði ekki til þess að auka hér verðbólgu eða hafa neikvæð áhrif á gengið, sem er það versta 

Frú forseti. Tilefni þess að ég og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson höfum nú óskað eftir sérstakri umræðu í þinginu um raforku-, fjarskipta- og samgöngumál á Vestfjörðum eru þeir alvarlegu veikleikar á öllum þessum sviðum sem afhjúpuðust í veðurofsanum sem gekk yfir norðvestanvert landið skömmu fyrir síðustu áramót þegar allar leiðir til og frá helstu þéttbýlisstöðum á Vestfjörðum tepptust vegna fjölda snjóflóða, rafmagn fór af fjölmörgum byggðum, allt frá nokkrum klukkustundum upp í nokkra daga líkt og í Árneshreppi, og rafmagnsleysið olli því meðal annars að fjarskiptasendar duttu út þannig að síma- og fjarskiptasamband lagðist af um tíma, þar á meðal Tetra-kerfið sem Almannavarnir, lögregla og björgunarsveitir reiða sig á í hættuástandi. Umrædda daga og þann skamma tíma sem fjarskipti lágu niðri var ekki aðeins hættuástand á Vestfjörðum; í raun og veru ríkti þar neyðarástand um tíma. En við sluppum vel. Á fundi umhverfis- og samgöngunefndar sem nefndin hélt fyrir skömmu með yfirmönnum samgöngu-, raforku- og fjarskiptamála auk fulltrúa frá Almannavörnum og Neyðarlínu kom fram að einungis var mínútuspursmál hvort Vestfirðir yrðu fjarskiptasambandslausir með öllu. Það sem við var að eiga voru samverkandi þættir, dómínóáhrif, óveður teppti samgöngur sem olli því að bjargir komust hvorki til né frá og ekki var hægt að gera við bilaðar rafmagnslínur, rafmagnsleysi olli röskun á vöktun og fjarskiptum, sem ofan á annan upplýsingaskort olli alvarlegu öryggisleysi með tilliti til almannavarna. Með öllu óásættanlegt, sögðu fulltrúar Neyðarlínu og Almannavarna á fundi umhverfis- og samgöngunefndar sem haldinn var vegna málsins nokkrum dögum síðar. Með öllu óásættanlegt. Sú óásættanlega staða sem þarna skapaðist getur hvenær sem er skapast aftur. Það getur gerst í næstu viku, því að veðuröfgar verða æ tíðari og við erum núna frá því í haust búin að upplifa þrjú ofsaveður yfir landinu sem ekki voru dæmi um nema kannski einu sinni á fjögurra til sex ára fresti hér áður fyrr. En kerfið í dag er það sama og það var um jólin hvað Vestfirðinga varðar. Það er slíkt áhyggjuefni að þing og ríkisstjórn hljóta að íhuga það að endurskoða framkvæmdahraða, verkefnaröð og áætlanir varðandi alla þá þætti sem þarna brugðust; samgöngur, raforku og fjarskipti. Eitt það fyrsta sem kemur upp í hugann er flýting Súðavíkurganga svo að þau geti orðið næsta jarðgangaframkvæmd á eftir Dýrafjarðargöngum. Ég vænti þess líka, á meðan beðið er eftir jarðgöngum, að lagt verði ofurkapp á það að koma upp viðunandi snjóflóðavörnum á Kirkjubólshlíð og Súðavíkurhlíð. Ég tel óhjákvæmilegt að áætlanir í raforku- og fjarskiptamálum Vestfirðinga verði nú endurskoðaðar í ljósi þessara atburða hvað varðar til dæmis varaafl, ljósleiðaravæðingu og samgöngubætur. Því vil ég eiga núna orðastað við hæstv. innanríkisráðherra um þessa stöðu og heyra hans sjónarmið og áformaðar aðgerðir til úrbóta. Það gengur ekki að allar leiðir til og frá höfuðstað Vestfjarða séu lokaðar dögum saman vegna snjóþyngsla og snjóflóðahættu, líkt og gerist núorðið á hverjum einasta vetri og gerðist að sjálfsögðu að þessu sinni. Súðavíkurhlíðin er snjóflóðakista sem lokast iðulega þegar ofankoma verður meiri en í meðallagi. Vegurinn um Kirkjubólshlíð og Súðavíkurhlíð inn Djúp er helsta samgönguæð íbúa á Ísafirði, Bolungarvík, Súðavík, Suðureyri, Flateyri og Þingeyri við þjóðvegakerfið yfir vetrarmánuðina. Á Súðavíkurhlíð eru 22 þekkt snjóflóðagil. Um jólin, í veðrinu sem hér er um rætt, komu flóð úr 20 þessara gilja. Þetta sýnir að Súðavíkurgöng hljóta að verða að komast á teikniborðið hið fyrsta og inn á samgönguáætlun strax í framhaldi af Dýrafjarðargöngum, en það sýnir líka að nú þarf stórátak í raforku- og fjarskiptamálum Vestfirðinga, ekki síst með tilliti til varaafls og ljósleiðaravæðingar.

Hæstv. forseti. Það er óhætt að segja að óveðrið sem gekk yfir Vestfirði undir síðustu áramót hafi valdið miklum vandræðum og, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur vakið máls á, opinberað ýmsa veikleika í kerfinu sem við þurfum að skilgreina og átta okkur á. Þess vegna er þetta gagnleg umræða sem hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir og Einar K. Guðfinnsson efna hér sameiginlega til. Það sem gerðist í þessu óveðri var að rafmagnsleysi varð í sumum tilvikum, eins og fram kom í máli málshefjanda, langvarandi og varði í nokkra daga og því fylgdu ýmsir fylgikvillar. Varaaflsstöðvar, dísilstöðvar, biluðu svo að mikilvægt dæmi sé nefnt. Á þessu fyrirtæki eru fjögur til fimm fjarskiptafyrirtæki, þ.e. Síminn, Vodafone, Snerpa, Míla, þarna er Neyðarlínan líka, sem reka fjarskiptakerfi. Frá því er skemmst að segja að fjarskiptavirkin, mannvirkin sjálf, stóðust veðuráhlaupið með einni undantekningu, það var í Flatey, þar sem fjarskiptamastur féll um koll. En langvarandi rafmagnsleysi varð hins vegar þess valdandi að varaafl kláraðist. Rafhlöður á fjarskiptasendum og í sumum tilfellum í símstöðvum, þá kláraðist varaaflið. Með þessu rofnuðu fjarskiptin, GSM-símsamband rofnaði og í einhverjum tilvikum fastlínusamband líka þar sem varaaflið þraut í símstöðvunum. Eins og hv. þingmaður nefndi sagði þetta einnig til sín í Tetra-kerfinu, í samtengingu innan Tetra-kerfisins. Auðvitað tek ég undir að það er grafalvarlegt mál þegar svo gerist. Þannig er að þessi fyrirtæki, fjarskiptafyrirtækin, annast sjálf áhættumat á þeirra sviði og síðan er það Póst- og fjarskiptastofnun sem fylgist með því að þau fari að settum reglum og hafi eftirlit þar að lútandi. Frumathuganir leiða í ljós að kerfin uppfylltu þær kröfur sem fyrirtækin höfðu sett sér nema að þörfin á varaafli var meiri en áhættan sem miðað var við í öllum þeirra áætlunum. Þar er vandinn, fyrst og fremst í raforkukerfinu sem brást vegna veðursins og bilana sem upp komu og erfitt var að ráða við. Ráðuneytið gekkst fyrir því að fá upplýsingar frá fjarskiptafyrirtækjunum. Póst- og fjarskiptastofnun hefur verið að fara yfir þær upplýsingar og spyrja eftir því hvernig þau hafi brugðist við. Verið er að taka það föstum tökum í öllum tilvikum í svari sem barst frá Skiptum, sem rekur Símann, segir á þá leið að ákveðið hafi verið að fara yfir mikilvæg gagnasambönd í samstarfi við helstu hagsmunaaðila og auka varaafl eins og er talið þurfa fyrir sambandakerfið. Nú þegar hafi verið tilgreindir nokkrir staðir þar sem tækifæri eru til úrbóta fyrir verkefni í farvegi með helstu hagsmunaaðilum. Í svari frá Vodafone segir að komið hafi verið á viðbótarleið sem minnki áhrif verulega ef til sambærilegra truflana kemur. Enn fremur eru áætlanir um meginstofntengingar á vesturleið til Ísafjarðar og kröfur um styrkingu varaafls á stofnleiðum um Djúp og Strandir hjá birgjum. Færanleg rafstöð hafi verið staðsett á Ísafirði og endurbætur á varaafli á nokkrum stöðum séu komnar í vinnslu, og þarna er nefnt Ögurnes, Ennishöfði, Sandfell, Flateyri. Einnig kemur fram að unnið sé að fleiri greiningum á ástandi varaaflsbúnaðar, rafgeyma og verða ákvarðanir teknar að þeirri vinnu lokinni. Hér tók ég aðeins niður í svörum sem komið hafa frá tveimur fyrirtækjum, en Neyðarlínan er að vinna sams konar svör og úttektir. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu, þakka hv. meðflutningsmanni mínum að þessari umræðu, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, fyrir frumkvæði í þessum efnum. Í þeirri óveðurshrinu sem gekk yfir milli jóla og nýárs komu í ljós margs konar veikleikar sem við verðum að takast mjög vel á við. Ég reyndi að kynna mér þessi mál eftir föngum með því að heimsækja Orkubú Vestfjarða, sveitarstjórnarmenn, lögregluna, snjóflóðaeftirlitsmenn, eftir að hægt var að ferðast um á norðanverðum Vestfjörðum eftir óveðurshrinuna. Það er alveg ljóst að viðbragðsaðilarnir tókust á við þetta vandamál af miklum dugnaði. Það reyndu allir að gera sitt besta og ég vil að það komi mjög skýrt fram. Það komu engu að síður fram miklir veikleikar á þessu kerfi sem við verðum að takast á við, bæði á sviði samgöngumála, eins og hér hefur verið rakið, raforkumála og fjarskiptamála. Að sumu leyti þurfti þetta ekki að koma okkur á óvart. Við höfum talað um og kallað eftir úrræðum varðandi orkuafhendingaröryggi á Vestfjörðum um langa hríð. Menn hafa viðurkennt að orkuafhendingaröryggi sé mjög óviðunandi og sú stefna hefur verið mótuð að byggja upp mikið dísil- og varaafl á Vestfjörðum. Það sem þarna brást hins vegar var það að varaaflsstöðvarnar sjálfar biluðu. Sumar þessar vélar eru orðnar ævagamlar og geta þess vegna bilað af minnsta tilefni. Nú hefur verið mótuð sú stefna að byggja eigi upp mikið og öflugt dísilorkukerfi á Vestfjörðum, bæði á sunnanverðum Vestfjörðum og norðanverðum Vestfjörðum. Og nú er það einfaldlega þannig að það sem við getum gert fyrst og hraðast er að tryggja að þetta verði gert tafarlaust og þetta verði bæði látið ná til norðanverðra og sunnanverðra Vestfjarða því að það er ekki hægt að búa við ástand eins og þarna blasti við okkur. Í þessu sambandi vil ég líka vekja sérstaka athygli á þeirri stöðu sem hefur verið uppi í Árneshreppi, bæði núna og reyndar oft áður, þar sem fólk hefur búið við mikinn skort á orkuafhendingaröryggi um langa hríð. Ég fagna þessari umræðu og ég fagna því ef menn taka harkalega og vel 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hún er gríðarlega mikilvæg. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur meðal annars vitnað til frétta af óveðrinu sem þarna gekk yfir, hún hefur lýst því hvernig þetta var. Umhverfis- og samgöngunefnd fékk á fund til sín nokkra aðila til að ræða þetta óveður, hvað það hafði í för með sér. Ég held að engu sé ofaukið í því sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kom inn á, það var bara tímaspursmál, það munaði bara örlitlu, að Vestfirðir yrðu algjörlega fjarskiptalausir. Það er mjög mikið áhyggjuefni. Það kom líka fram að Neyðarlínan var ekki í sambandi við lögreglu, slökkvilið og annað því um líkt. Sambandið þar á milli rofnaði þannig að ekki var hægt að stýra þessu miðlægt eins og er svo mikilvægt þegar svona kemur upp á. Ég vil þó segja, af því að þetta er stór málaflokkur, þarna eru samgöngumál, raforkumál, fjarskipti o.fl., að það sem mestu skiptir, og ef við horfum til skamms tíma, er að tryggja öryggið í fjarskiptamálunum og raforkumálunum. Það er það sem klikkaði algjörlega þarna. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, það sem hann kom inn á varðandi raforkumálin og orkuöryggið og þær tillögur sem liggja þar til úrbóta. Ég held að þingheimur ætti núna að sameinast um það. Fyrir fjárlög ársins 2013 ákvað Alþingi, með meirihlutastuðningi eftir tillögur frá ríkisstjórninni, að taka 370 milljónir út úr Rarik og Orkubúi Vestfjarða í formi arðgreiðslna. Ég held að þingheimur ætti að sameinast um að veita þessa fjármuni í að bæta raforkuöryggi á Vestfjörðum og bæta fjarskiptaöryggi þar. Þetta eru gríðarlega háar fjárhæðir, 

Frú forseti. Mér finnst almennt í stjórnmálum að það sé verkefni yfirvalda eða stjórnvalda að sjá til þess að skilyrði fyrir mannlíf svo það geti blómstrað séu í lagi, svo að atvinnulíf geti blómstrað, svo að einstaklingar geti notið sín og farið út í atvinnurekstur og ýmislegt sem hugur þeirra stendur til. Þetta finnst mér vera sú frjálslynda nálgun á stjórnmál sem ég held að við ættum að leggja áherslu á. Óveðrið á Vestfjörðum á dögunum sýndi að við eigum rosalega langt í land hvað þetta varðar á Vestfjörðum. Við erum ekki að tala bara um einhverjar betrumbætur á Vestfjörðum, við erum að tala um að grunnskilyrði fyrir atvinnulíf og mannlíf eru ekki fyrir hendi. Það eru ekki vegasamgöngur innan Vestfjarða stóran hluta úr ári. Það eru ekki vegasamgöngur til ákveðinna hluta Vestfjarða stóran hlut úr ári. Þessir vegir eru einhvers konar vegasöfn - ef maður vill sjá hvernig vegirnir voru 1950 er athyglisvert að keyra Dynjandisheiðina. Það er ekki raforkuöryggi. Það sáum við í óveðrinu, en það hefur verið og er viðvarandi vandamál á Vestfjörðum og háir atvinnuuppbyggingu. Fyrirtæki yfirgefa Vestfirði vegna þess að það er ekki raforkuöryggi þar. Ég veit ekki hvort allir átta sig á þessu, en grunnskilyrðin þurfa að vera fyrir hendi svo að framtakið geti notið sín, svo allur sá mannauður sem þarna er geti notið sín. Óveðrið dró þetta fram. Það er náttúrlega ýmislegt í spilunum. Dýrafjarðargöng eru í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, það er fínt. Virkjun á Ströndum er í nýtingarflokki í rammaáætlun. Það er líka fínt, þannig að það ættu að vera einhver sóknarfæri til að takast á við þessi stórbrotnu vandamál.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er þarft að ræða stöðuna sem getur komið upp í okkar hálenda, strjálbýla landi í erfiðum vetrarveðrum. Þá reynir á grunngerðina; rafmagn, vegi og fjarskipti. Nú á 21. öldinni eigum við að reikna með að sú grunngerð sé í lagi og haldi við allar venjulegar aðstæður á Íslandi. Ég man rafmagnsleysi á álagstímum frá smástelpuárum mínum í Hafnarfirði. Slíkt gerist varla á því svæði lengur. En eru Vestfirðirnir kannski á svipuðum stað í rafmagnsmálum núna og suðvesturhornið var fyrir 45 árum? Finnst okkur það eðlilegt ástand? Er það byggðastefna sem við viljum iðka á Íslandi? Ég vona svo sannarlega að allir svari þeirri spurningu neitandi. Að mínu mati ætti að forgangsraða í þágu dreifðra byggða innan skynsamlegra marka. Ef einhverjir þurfa gott ástand í rafmagnsmálum, í fjarskiptum og í samgöngum eru það dreifðar, strjálbýlar, fámennar byggðir með skerta þjónustu og þörf fyrir tengsl með öðrum hætti til að bæta upp þjónustuna. Þessar áherslur er að finna hjá Evrópusambandinu, því góða byggðavæna sambandi, þess vegna er ég svo hrifin af því. En það er ljóst að bretta þarf upp ermar og byggja upp grunnstoðirnar á Vestfjörðum og annars staðar þar sem þess er þörf. Í umræðunni um hliðstætt veður á Norðurlandi ræddi ég mannlega þáttinn í þessum aðstæðum, þörf fyrir áfallahjálp og stuðning. Ég ímynda mér að huga þurfi að þeim þáttum líka á Vestfjörðum þar sem erfiðar minningar um nýlega mannskaða grúfa yfir og hlýtur að valda ugg meðal heimamanna þegar veður geisa sem valdið geta snjóflóðum. Vinnum nú saman að metnaðarfullri áætlun um uppbyggingu grunngerða samfélagsins í dreifðum byggðum landsins og ekki síst á Vestfjörðum. Það er lífsnauðsynleg aðgerð.

Virðulegi forseti. Við Vestfirðingar vorum í óveðrinu mikla um jólahátíðarnar minnt óþyrmilega á það mikla öryggisleysi sem íbúar Vestfjarða búa við þegar verður rafmagnslaust og allar samgöngur fara úr skorðum í lengri tíma. Eins og fram hefur komið var rafmagnslaust víða í 40 klukkustundir og enn lengur á svæðum eins og í Árneshreppi. Tilefni er til þess að endurmeta afhendingaröryggi raforku á landsvísu og grípa til aðgerða til þess að jafna stöðu landshlutanna í þeim efnum. Enn fremur komu fram miklir veikleikar í öllum fjarskiptum og varaaflið reyndist víða ekki vera til staðar þegar á þurfti að halda. Mikil snjóflóðahætta var víða og setti allar samgöngur í uppnám. Það undirstrikar mikilvægi þess að skoða strax möguleikann á því að setja Súðavíkurgöng inn á samgönguáætlun. Súðavíkurhlíð er þekkt snjóflóðahættusvæði og Kirkjubólshlíðin og þarf ekki mikla snjósöfnun til til þess að þar skapist mikil hætta fyrir vegfarendur og veginum þar oft lokað í lengri tíma. Samfélagsleg ábyrgð þeirra aðila sem hafa verið nefndir í þessu sambandi eins og orkufyrirtækjanna, dreifingaraðila eins og Landsnets, einkarekinna fjarskiptafyrirtækja eins og Vodafone og Símans og samgönguyfirvalda, er mikil. Nú verða allir þessir aðilar að fara yfir málin, skoða hvað fór úrskeiðis og hvað er hægt að gera. Stjórnvöld brugðust hratt og örugglega við hamförum sem urðu af völdum náttúrunnar á Norðurlandi síðastliðið haust og við afleiðingum eldgossins undir Eyjafjöllum. Nú verða allir sem hlut eiga að máli að koma að endurskoðun og uppbyggingu fjarskiptamála og tryggja afhendingaröryggi rafmagns og bæta samgöngur svo koma megi í veg fyrir að íbúar Vestfjarða séu algjörlega einangraðir við sambærilegar aðstæður og sköpuðust um hátíðarnar. Ég treysti því á hv. innanríkisráðherra að taka til 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir að taka þetta brýna mál upp. Ég vil líka þakka hæstv. ráðherra fyrir að bregðast snöggt við og mæta hér strax til umræðu. Óveðrið sem geisaði á Vestfjörðum um jólahátíðarnar opinberaði þá veikleika sem eru á því svæði í grunngerðinni, þ.e. í raforkumálum, samgöngumálum og fjarskiptamálum. Ef við förum aðeins yfir þetta í rólegheitunum getum við brugðist við sumum af þessum hlutum á skemmri tíma en öðrum. Ef við tökum til að mynda samgöngumálin er augljóst að þar er hægt að bregðast við með því að fara í þær snjóflóðavarnir sem þarf á Súðavíkurhlíðinni og Kirkjubólshlíðinni. Það er vert að huga að því að í ofanflóðasjóði eru töluvert miklir peningar og hægt að fara í þær framkvæmdir. Ef við förum yfir raforkumálin er auðvitað gríðarlega mikilvægt og hefur komið fram að það þarf að styrkja varaaflið og koma í veg fyrir að sú staða sem kom upp í þessu óveðri komi upp aftur. Síðast en ekki síst þarf að bregðast við í fjarskiptamálunum, þ.e. tryggja varaaflið fyrir neyðarsendana, GSM-senda og Tetra-kerfið sem þar falla undir. Það er algjörlega óásættanlegt sem kom fram í umræðunni hjá málshefjanda að bæði lögregla og almannavarnir hafi verið sambandslaus á tímabili. Það gefur augaleið að við því verður að bregðast. Ég vil í lokin hvetja hæstv. ráðherra og stjórnvöld til að taka málin föstum tökum og koma þessum hlutum, bæði í samgöngumálum, raforkumálum og fjarskiptamálum, í betra horf en nú er. Ég treysti á að hæstv. ráðherra standi sig vel í því eins og svo mörgu öðru sem hann tekur sér fyrir hendur og hvet hann til dáða og til að hafa náið samráð við heimamenn og alla þá sem að málinu koma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Eins og fram hefur komið afhjúpaði óveðrið veikleika sem reyndar áttu ekki að koma nokkru okkar á óvart. Það hefur verið umræða um það í langan tíma að raforkukerfið, fjarskiptakerfið og samgöngukerfið væri í molum á Vestfjörðum, það sama má segja um Norðausturland, það sama má segja um dreifbýli frá Markarfljóti austur að Hornafirði og litlu skárra er ástandið á Snæfellsnesi að hluta til, í Húnavatnssýslunum og öðru dreifbýli á Íslandi. Við ættum kannski frekar að spyrja okkur af hverju við komum hérna upp og erum öll sammála um að þetta gangi ekki lengur, en það gerist aldrei neitt. Það verður að segjast eins og er að þrátt fyrir erfitt efnahagsástand síðastliðinna fjögurra ára hefur ríkisstjórnin ekki gert mikið til þess að laga þetta. Til að mynda hefur ekkert verið gert varðandi raforkukerfið og jöfnun raforkuverðs og til að tryggja afhendingaröryggi raforku á Vestfjörðum. Við stöndum í sömu sporum og við stóðum í fyrir fjórum árum. Varðandi fjarskiptakerfið hafa verið að opnast, a.m.k. fyrir mér, þeir möguleikar að hægt er að ljósleiðaravæða landið fyrir mun lægri upphæðir en áður þekktust. Ég hvet hæstv. innanríkisráðherra til þess að taka á því máli á síðustu mánuðum þessarar ríkisstjórnar. Varðandi samgöngumálin er rétt að stór hluti af þeim úrbótum mun taka lengri tíma, en við þurfum kannski að fara að forgangsraða þannig að tryggja grunnþjónustu, grunnsamgöngur, hvort sem er í fjarskiptum eða á vegum, um þessi landsvæði, á Vestfjörðum og á þeim landsvæðum sem ég nefndi. Það er ekki boðlegt að við komum hér upp í hvert sinn sem óveður hefur gengið yfir einhvern hluta landsins og séum sammála um að eitthvað þurfi að gera meðan við gerum ekki neitt. Ég vil benda á að við framsóknarmenn 

Frú forseti. Ég þakka öllum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir innlegg þeirra. Ég vil líka þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir það hversu skjótt hann brást við beiðni okkar hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um þessa umræðu, því það veit ég að hann gerði fljótt og vel. Eitt er það sem við gætum gert nú þegar án þess að miklu þyrfti að kosta til og það er að herða löggjöfina um að tryggja ákveðið varaafl fyrir fjarskipti, með því að setja í lög að ákveðinn tími verði að vera til reiðu með varaafli þegar rafmagnsleysi dynur yfir. Þetta kostar okkur ekki mikið og þetta gætum við gert strax á þessu þingi. Annað sem við gætum gert og væri mikils virði væri að flýta áformum um ásættanlegar flóðavarnir yfir Kirkjubóls- og Súðavíkurhlíð, því Súðavíkurhlíð er í raun og veru rússnesk rúlletta. Það er svo svakaleg snjóflóðahætta úr þessum 22 giljum um leið og snjókoma er orðin aðeins meiri en í meðallagi. Eins og ég sagði áðan geta sömu aðstæður skapast aftur í næstu viku. Við vitum ekkert hvenær næsta veður brestur á. Samgöngunefnd Fjórðungssambands Vestfjarða hefur fjallað um málið og ákveðið fyrir sitt leyti að skora á yfirvöld og Fjórðungssambandið sem slíkt að gera sérstaka úttekt á afleiðingu rafmagnsleysisins sem varð á Vestfjörðum um áramótin og skoða sérstaklega skipulag og öryggi vetrarþjónustu. Þar er líka lögð þung áhersla á að stjórnvöld tryggi fjármögnun verkefna innan samgönguáætlunar, þ.e. varðandi flóðavarnir á þessum umræddu hlíðum. Mér finnst ástæða til að minna á þetta hér, því þetta er a.m.k. það sem stjórnvöld 

Virðulegi forseti. Ég vil sömuleiðis þakka kærlega fyrir þessa ágætu umræðu og svör hæstv. ráðherra. Ég vek athygli á þeirri staðreynd að komið hefur fram mikill samhugur í máli þingmanna í þessu mikilvæga máli. Kannski er það táknrænt að það skuli nú einmitt vera við hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sem hefjum saman þessa umræðu sem undirstrikar örugglega þann vilja okkar allra að reyna að gera sem best í þessum efnum. Það eru nokkur atriði sem ég ætla aðeins að nefna núna við lok umræðunnar. Í fyrsta lagi er það auðvitað viðblasandi að við þurfum fara í tafarlausar aðgerðir til að tryggja varaafl í rafmagni á Vestfjörðum. Við vitum að þeirri stefnu hefur verið fylgt að reyna að tryggja afhendingaröryggi orku með því að hafa til reiðu meira varaafl heldur en víðast hvar á landinu. Það hafa hins vegar komið fram miklir veikleikar í þeim efnum, eins og við sáum, vegna bilana í dísilrafstöðvunum sem stafa meðal annars af því að þær eru í mörgum tilvikum orðnar mjög gamlar. Ég veit ekki annað en að það sé svo að Landsnet hyggi á framkvæmdir í þeim efnum og þá er mjög mikilvægt að stjórnvöld gangi eftir því að við það verði staðið þannig að þessar framkvæmdir hefjist sem fyrst svo við förum ekki inn í annan vetur við sömu aðstæður og komu í ljós núna á þessum vetri. Það er að mínu mati kannski það brýnasta sem menn geta gert strax og auðvitað með atbeina stjórnvalda. Í annan stað blasir við, og það hefur komið mjög skýrt fram í þessari umræðu, að við verðum líka að tryggja öryggi varðandi fjarskiptin. Þar eru greinilega ýmsir veikleikar sem við verðum að átta okkur á og bregðast við. Í þriðja lagi það sem hér hefur verið sagt varðandi samgöngubæturnar og á auðvitað við á Kirkjubólshlíðinni, Súðavíkurhlíðinni og því miður víðar á Vestfjörðum. Menn verða að fara í þá hluti og skoða þá sérstaklega út frá öryggissjónarmiðum sem kannski verða okkur betur ljósir eftir svona atburði en áður. Eins og kom fram er vandinn á Súðavíkurhlíð auðvitað sá að þar eru 22 þekkt snjóflóðasvæði og það er ekki þannig að sum þeirra séu hættulegri eða algengari en önnur heldur geta þessi snjóflóð komið hvenær og hvar sem er. Þessu var öðruvísi til að dreifa á sínum tíma á Óshlíðinni þar sem fjórir, fimm staðir voru hættulegastir en öll Súðavíkurhlíðin er undirorpin því sama og 

Hæstvirtur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu, hún er mjög gagnleg og mjög mikilvæg. Jafnframt þurfum við Íslendingar að minna okkur á, og reyndar mannkynið allt, að stundum getur það gerst að náttúruöflin verði okkur yfirsterkari. Því fengum við að kynnast í Eyjafjallagosinu á sínum tíma sem truflaði flug víða í heiminum á stórum svæðum. Ég man eftir því að hafa talað við konu mína þegar óveðrið gekk yfir New York á sínum tíma. Þar sat hún í rafmagnsleysi í nokkra daga, samgöngur voru í rúst og hún komst ekki til Íslands. Það hefur stundum verið sagt að hamfarir séu ágætur spegill á innviði samfélags, hversu sterkt það er. Þegar á heildina er litið er íslenskt samfélag mjög sterkt, við búum við mjög góða innviði en í óveðrinu á Vestfjörðum opinberuðust ýmsir alvarlegir veikleikar í þessum kerfum eins og hér hefur verið bent á. Ég tek undir það með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að þessi umræða í dag endurspeglar mikinn samhug, þverpólitískan vilja á því að taka á þessum málum vegna þess að við viljum ekki hafa þetta svona. Allt það sem við getum gert og ráðið við eigum við að gera til að treysta innviðina og öryggi landsmanna að því leyti. Ég legg áherslu á og ítreka það sem ég sagði í upphafi míns máls að fjarskiptafyrirtækin sem hér koma við sögu taka hlutverk sitt mjög alvarlega. Þau hafa farið yfir allar sínar verkáætlanir og þegar gripið til aðgerða. Síðan þarf einnig að líta til raforkugeirans eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi réttilega. Við þurfum að íhuga varaaflið, það var það sem brást og þar var vandinn mestur. Síðan er einnig rétt að við þurfum að huga að ýmsu sem snýr að samgöngum og ég tek undir þær áherslur sem hv. þingmaður nefndi þar í bráðaaðgerðum,  Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja að af hálfu innanríkisráðuneytisins og fjarskiptasjóðs er verið að skoða þessi mál í ljósi nýyfirgenginna atburða með það í huga hvað við getum gert til 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um sölu fasteigna og skipa á þskj. 579, þetta er mál nr. 457. Í gildandi lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa er kveðið á um endurskoðun laganna fyrir 1. janúar 2008. Það væri þegar reynsla væri komin á það fyrirkomulag sem mælt er fyrir í lögunum. Hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra skipaði í maí 2007 vinnuhóp sem gera skyldi tillögur að breytingum á lögunum í tengslum við þetta endurskoðunarákvæði. Vinnuhópurinn skilaði í lok árs 2007 tillögum sínum í formi heildarfrumvarps til nýrra laga auk skýringa. Þann 1. janúar 2008 fluttist málaflokkurinn, það er málefni fasteignasala, til viðskiptaráðuneytisins og var skipaður nýr starfshópur til að leggja fram lokadrög að frumvarpi til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Hópurinn lauk störfum um miðjan mars 2008 og skilaði frumvarpi til nýrra heildarlaga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nokkuð áþekkum þeim sem fyrri starfshópur hafði skilað. Frumvarpið var lagt fyrir Alþingi í kjölfarið en fékk ekki afgreiðslu. Frumvarpið var aftur lagt fram á vorþingi 2010, lítillega breytt, og á vorþingi 2012 en þá voru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu frá því að það var lagt fram á vorþingi 2010. Frumvarpið er nú enn lagt fram að nýju og lítillega breytt. Markmiðið með frumvarpinu er að skapa það lagaumhverfi að viðskipti með fasteignir og skip fari fram með tryggum og öruggum hætti fyrir þá sem koma að slíkum viðskiptum, jafnt kaupendur, seljendur og neytendur, alla í heild. Fasteignaviðskipti eru oftar en ekki viðskipti með aleigu fólks og því er nauðsynlegt að löggjafinn marki skýra en sanngjarna löggjöf í þeim efnum og er þetta frumvarp sérstaklega samið til að leggja áherslu á það. Þá er markmið frumvarpsins jafnframt að tryggja þeim sem telja á sér brotið í fasteignaviðskiptum hraða og vandaða málsmeðferð til þess að þeir geti fengið úrlausn sinna mála og verður nánar vikið að því hér á eftir. Nú að helstu nýmælum frumvarpsins. Í frumvarpinu er það nýmæli að lagt er til að lögfest verði markmiðsákvæði í 1. gr. frumvarpsins til að undirstrika markmið laganna en með því er átt við að þeir sem hafa fengið einkarétt hjá hinu opinbera til að eiga milligöngu um viðskipti milli kaupenda og seljenda gæti hagsmuna beggja aðila. Þannig er lagt til að fest verði í lög að staða kaupenda og seljenda skuli lögð að jöfnu og hagsmuna þeirra beggja sé gætt. Þá er lagt til í frumvarpinu að skýrt sé kveðið á um að fasteignasali megi ekki fela öðrum að vinna þau störf sem löggilding nær til, samanber 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins. Þó er lagt til að fasteignasölum sé heimilt að fela einstaklingum sem ráðnir eru til starfa hjá honum einstök, afmörkuð verkefni við sölu einstakra eigna og verði nánar tilgreint í reglugerð hvaða störf falla þar undir. Tilefni þessa er að svo virðist að nokkuð óljóst hafi verið hversu mikið af skyldum fasteignasalans hann gat framselt öðrum sem starfa í hans þágu og hversu mikið af þeim verkum hann hefur ekki heimild til að framselja. Hér er þó ekki verið að koma í veg fyrir að fasteignasali geti látið aðra vinna einföld verk. Með þessu er einnig leitast við að setja nokkur bönd á verktöku svokallaða sem mikið hefur verið amast við. Jafnframt er tekið af skarið um að fasteignasali beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem valdið er af þeim sem starfa í hans þágu. Í frumvarpinu er í d-lið 3. gr. tillaga um breytingu á fyrirkomulagi á menntun fasteignasala. Eins og fram kemur í skýringum með greininni er gert ráð fyrir því að reglur um menntun fasteignasala verði felldar að löggjöf um menntun á háskólastigi. Háskólar geta, ef frumvarpið nær fram að ganga, skipulagt nám fyrir fasteignasala en það skal þó vera 90 staðlaðar námseiningar og er atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra heimilt að setja reglugerð til að mæla fyrir um framkvæmd og tilhögun þess náms. Þannig samsvara 90 staðlaðar námseiningar, eða svokallaðar ECTS-einingar, eins og hálfs árs háskólanámi eða 45 einingum samkvæmt eldra einingakerfi sem almennt hefur verið miðað við hér á landi í háskólanámi. Því er ekki lagt til að lengd eða umfangi námsins verði breytt heldur að það verði flutt til háskólanna og jafnframt yrði prófnefnd fasteignasala lögð niður sem mundi einfalda stjórnsýslu og lækka rekstrarkostnað. Með þessu frumvarpi eru að auki lagðar til tvær meginbreytingar á reglum um fasteignasala. Annars vegar er lagt til að skylduaðild að Félagi fasteignasala verði fellt niður. Umboðsmaður Alþingis tók fyrir nokkru að eigin frumkvæði til athugunar skylduaðild að félaginu og hvort hún stæðist ákvæði stjórnarskrár Íslands um félagafrelsi, samanber niðurstöðu umboðsmanns Alþingis nr. 4225/2004. Umboðsmaður taldi að vafi léki á því hvort þau verkefni Félags fasteignasala sem kveðið er á um í núgildandi lögum uppfyllti þau skilyrði sem 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar setti, þ.e. að skylduaðild væri nauðsynleg til að Félag fasteignasala gæti sinnt lögmætu hlutverki vegna almannahagsmuna. Umboðsmaður Alþingis vakti athygli dóms- og kirkjumálaráðherra á álitinu. Á hinum Norðurlöndunum er skylduaðild að félagsskap fasteignasala ekki til staðar. Þrátt fyrir það hefur yfirgnæfandi meiri hluti fasteignasala í Danmörku, Svíþjóð og Noregi séð hag sínum best borgið með því að vera félagsmenn í slíkum félögum. Ekkert bendir til þess að málum yrði öðruvísi farið hér á landi. Þannig mundu flestir fasteignasalar vafalaust sjá hag sínum best borgið með frjálsri félagsaðild enda ljóst að slíkur félagsskapur hefur margvíslega kosti. Ein meginástæða þess að lögð var til skylduaðild í frumvarpi til gildandi laga á sinni tíð var að gefa félaginu tækifæri til þess að eflast að burðum og skapa sér þá stöðu að verða leiðandi hér á landi, eins og fram kemur í áliti allsherjarnefndar sem fylgir frumvarpinu. Taldi nefndin að félagið kynni að styrkjast svo verulega í starfsemi sinni í framhaldi af lögfestingu að ekki yrði nauðsynlegt að kveða á um skylduaðild til frambúðar og lagði til að það fyrirkomulag yrði tekið til sérstakrar skoðunar að nokkrum árum liðnum. Þá hafa vinnuhópar þeir er unnu að endurskoðun gildandi laga vísað til fyrrgreinds álits allsherjarnefndar og komist að þeirri niðurstöðu að ákvæðið hafi þjónað tilgangi sínum. Hins vegar er lagt til að afnuminn verði einkaréttur fasteignasala til að hafa milligöngu um sölu fyrirtækja annarra en hlutafélaga eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Fasteignasalar geta þó að sjálfsögðu sinnt slíkum störfum áfram þó að það falli ekki undir einkarétt þeirra. Vandséð er að menntun og reynsla fasteignasala veiti þeim meiri sérfræðiþekkingu til sölu atvinnufyrirtækja en öðrum, svo sem endurskoðendum og viðskiptafræðingum. Því þykir ekki rétt að útiloka aðra sérfræðinga, svo sem endurskoðendur og viðskiptafræðinga, frá því að veita milligöngu við sölu fyrirtækja. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að eftirlitsgjald fasteignasala lækki úr 100 þús. kr. í 75 þús. kr. á ári. Talsverð fjárhæð hefur safnast í sjóð eftirlitsnefndar fasteignasala en með því að aflétta skyldu til greiðslu á árunum 2009–2012 og lækkun gjaldsins nú þótti komið til móts við starfandi fasteignasala sem greitt hafa eftirlitsgjaldið með sanngjörnum hætti. Að lokum er lagt til að auk eftirlits með fasteignasölum skuli eftirlitsnefnd fasteignasala taka við kvörtunum frá kaupendum og seljendum fasteigna telji þeir að fasteignasalar eða fasteignasali hafi valdið sér tjóni. Þannig geti kaupendur og seljendur fasteigna borið undir eftirlitsnefndina ágreining um þóknun og skaðabótaskyldu og aflað álits hennar um ágreiningsefni. Um að ræða mikilvæga réttarbót í þágu neytenda þar sem kostnaði við málsmeðferð verður stillt í hóf og málsmeðferð verður stutt. Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem muni stuðla að öruggari fasteignaviðskiptum og tryggja hag neytenda betur í slíkum viðskiptum. Það er nauðsynlegt að skýrar reglur skapi frjálst en öruggt viðskiptaumhverfi sem neytendur og samfélagið geti treyst. Ég bind því vonir við að þetta frumvarp fái nú farsæla afgreiðslu. Það hefur komið hér fram nokkrum sinnum áður, eins og ég rakti í minni framsöguræðu, og að mínu mati mál til þess komið að Alþingi geri alvörutilraun til að ljúka þessu endurskoðunarverki sem sett var af stað og í ferli á árinu 2007, enda hafði Alþingi þá áður ákveðið að svo skyldi gert þegar lögin voru sett á sínum tíma. Þannig má segja að það sé orðin þó nokkur meðganga sem þessi löngu ákveðna endurskoðun á lögum um sölu fasteigna og skipa hefur átt sér frá því að þetta starf hófst á árinu 2007.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um sölu fasteigna og skipa. Hæstv. ráðherra hefur farið ítarlega í gegnum frumvarpið sem í eru 30 greinar auk ákvæða til bráðabirgða og í því felast nokkuð miklar breytingar. Eins og hæstv. ráðherra sagði hefur þetta verið flutt mörgum sinnum og aldrei náð í gegn. Núna hlýtur maður að spyrja: Af hverju kemur það svo seint fram sem raun ber vitni? Það er ekki langt eftir af þessu þingi og gríðarlega stór mál liggja fyrir, t.d. stjórnarskrármálið og fyrirhugað kvótamál. Ég vona samt að þetta verði afgreitt, ég sit nú í nefndinni sem um þetta fjallar og mun óska eftir því að menn sendi það fljótlega til umsagnar svo hægt verði að fá um það umsagnir og gesti á fund vegna þess að hér er verið að gera þó nokkuð miklar breytingar. Ég ætla ekki að fara í gegnum þær en spyr hæstv. ráðherra: Af hverju er frumvarpið svona seint á ferðinni?

Herra forseti. Já, það má deila um hvað er seint í þessum skilningi. Það hefði einhvern tímann ekki þótt seint að stjórnarfrumvarp kæmi til 1. umr. strax upp úr miðjum janúar, en vissulega er stutt þing fram undan. Þetta frumvarp er líklega milli 25 og 30 í röðinni af þeim sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið hefur verið að vinna að og lagt fram á þingi. Stór hluti þeirra kom fram strax í september og síðan í októbermánuði. Auðvitað verður ekki allt unnið í einu í þessum tilvikum. Þetta frumvarp er þar af leiðandi að koma til umræðu nú en það er búið að liggja frammi á þinginu um nokkurt skeið. Þingmönnum er það kunnugt frá fyrri umfjöllun um málið og sömuleiðis er frumvarpið búið að fara nokkrar ferðir inn á þing og þá hafa komið fram athugasemdir og umsagnir við það sem unnið hefur verið úr og reynt að betrumbæta málið þannig að það væri hér í góðum búningi til afgreiðslu. Ég held að það sé ekkert leyndarmál að tiltekin atriði í frumvörpunum á undanförnum árum hafa verið umdeild, eins og spurningin um afnám skylduaðildar að Félagi fasteignasala. Það ber ekki að draga dul á að sitt hefur hverjum sýnst um það, en hér er valin sú leið að halda sig við fyrri útfærslu, þ.e. að skylduaðildin falli brott, og fyrir því færð allgóð rök, að ég tel, að þess eigi ekki að vera þörf lengur. Auðvitað er bagalegt ef núningur um slík tiltekin afmörkuð atriði tefur að heildarendurskoðun á lögum sem unnið hefur verið að í mörg ár, eins og í þessi tilviki, nái fram að ganga. Ég held að það sé enginn vafi á því að þetta felur í sér almennt skýrari og betri ramma um þessi viðskipti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar. Lög um umgengni um nytjastofna sjávar eru afar mikilvægur þáttur í löggjöf um fiskveiðar. Með þeim eru sett ákvæði sem ætlað er að verja stefnumörkun um ábyrga nýtingu auðlinda hafsins eins og hún er ákveðin með lögunum um stjórn fiskveiða og öðrum lögum sem þar eiga við. Það eru rík tengsl milli þessara laga eins og sjá má meðal annars af því ákvæði þessa frumvarps að þau eru að mestu leyti óbreytt úr lokaþætti þess frumvarps til nýrra heildarlaga um stjórn fiskveiða sem ekki náði fram að ganga á 140. löggjafarþingi, í fyrravor. Með frumvarpinu eru í fyrsta lagi lagðar til allnokkrar breytingar á reglum um vigtun sjávarafla í framhaldi af miklu endurskoðunarstarfi sem hefur átt sér stað á síðustu árum undir forustu starfsmanna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Þá er lagt til að viðurlögum gegn brotum verði breytt verulega með því að heimila Fiskistofu álagningu stjórnvaldssekta vegna brota gegn lögunum í stað þess að með brot gegn lögunum verði alltaf og alfarið farið samkvæmt almennum reglum sakamálalaga. Með þessu er leitast við að tryggja mun skilvirkari viðbrögð gegn brotum á lögunum en unnt er að tryggja með gildandi lögum. Dæmi eru um líkar heimildir stjórnvalda af öðrum réttarsviðum og þykja þær hafa gefist vel, einkum á sviði samkeppnisréttar og fjármálaréttar eins og nánar er rakið í athugasemdum með frumvarpinu. Loks eru lagðar til tvær minni háttar breytingar á lögunum. Annars vegar er lagt til að Fiskistofu verði heimilað að taka gjald fyrir sérvinnslu upplýsinga úr gagnagrunni sínum, þ.e. þegar um er að ræða viðamikla þjónustu af því tagi sem pöntuð er af öðrum aðilum, og hins vegar að heimilað verði að setja kröfur um nákvæmni skráningar á afla í afladagbók. Þetta er meginefni þessa frumvarps. Því fylgir kostnaðarumsögn frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu eins og vera ber en að öðru leyti vísa ég til athugasemda sem fylgja frumvarpinu. Þar er ítarlegar fjallað um efni þess en ég hef gert hér stuttlega grein fyrir. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 56/2010, og lögum um miðlun vátrygginga, nr. 32/2005. Efni þessa frumvarps snýr aðallega að markaðssetningu, stjórnarháttum og eftirliti og er málið á þskj. 630, mál nr. 489. Frumvarp þetta byggir meðal annars á ábendingum frá Fjármálaeftirlitinu og Eftirlitsstofnun EFTA um þarfar breytingar á löggjöf á sviði vátrygginga. Vátryggingar gegna mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi og því mikilvægt að marka skýran lagaramma sem stuðlar að traustum og heilbrigðum rekstri vátryggingafélaga og vátryggingamiðlara. Í I. kafla frumvarpsins eru tillögur að breytingum á lögum nr. 56/2010, um vátryggingastarfsemi. Þær breytingar lúta einna helst að markaðssetningu, stjórnarháttum og eftirliti. Þá er einnig að finna smávægilegar breytingar á XX. kafla laganna um gjaldþrotaskipti. Helstu breytingar á lögum um vátryggingastarfsemi eru sem hér segir: Lagt er til að vátryggingafélögum sem ekki hafa starfsleyfi hér á landi sé ekki heimilt að markaðssetja sig á Íslandi og að önnur vátryggingafélög en þau sem hafa starfsleyfi á Íslandi geti ekki boðið lögbundnar vátryggingar. Lagt er til að vátryggingafélagi verði gert að tilkynna til Fjármálaeftirlitsins ef það hyggst útvista þáttum í starfsemi sinni. Þá er lagt til að hæfi til að fara með virkan eignarhlut skuli vera viðvarandi og að verði breytingar á upplýsingum sem gætu haft áhrif á mat Fjármálaeftirlitsins geti Fjármálaeftirlitið tekið hæfi aðilans til endurskoðunar. Lagt er til að settar verði skorður við þátttöku stjórnarmanna í meðferð eigin mála og takmarkanir settar á setu þeirra í stjórn annarra eftirlitsskyldra aðila. Lagt er til að skýrt verði tekið fram að komi til gjaldþrotaskipta á vátryggingafélagi skuli fara eftir sömu málsmeðferðarreglum og ef kæmi til slitameðferðar hjá Fjármálaeftirlitinu. Einnig er lagt til að vátryggingafélögum skuli alltaf gert að sýna fram á eignir í efnahagsreikningi sem koma á móti kröfum sem eru á undan vátryggingaskuldinni í skuldaröðinni. Í II. kafla frumvarpsins eru tillögur um breytingar á lögum nr. 32/2005, um miðlun vátrygginga. Helstu breytingar á þeim lögum eru sem hér segir: Lagt er til að lögaðili sem sækir um starfsleyfi til vátryggingamiðlunar skuli skila inn upplýsingum varðandi fyrirhugaða starfsemi. Lagt er til að í þeim tilfellum þegar vátryggingamiðlari, sem er undir eftirliti annars aðildarríkis, hefur gerst brotlegur við lög svo varðað geti réttindamissi skuli Fjármálaeftirlitið tilkynna það lögbærum eftirlitsaðila vátryggingamiðlarans. Þá er að lokum lagt til að vátryggingamiðlurum sé gert að setja upp skipulegt innra ferli til að svara og bregðast við þeim kvörtunum sem kunna að berast. Legg ég svo til, virðulegur forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, með síðari breytingum. Þetta mál er á þskj. 645, mál nr. 503. Frumvarp þetta byggir meðal annars á ábendingum sem ráðuneytinu hafa borist frá endurskoðendaráði um atriði sem valdið hafa ráðinu vandkvæðum við framkvæmd eftirlits sem því er falið í lögunum. Í frumvarpinu er lagt til að prófnefnd endurskoðenda sem hingað til hefur heyrt undir endurskoðendaráð færist beint undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Er þessi breyting í samræmi við reglur sem gilda um aðrar prófnefndir á vegum ráðuneytisins. Þannig mun ráðherra skipa í prófnefndina í stað endurskoðendaráðs. Einnig er lagt til að endurskoðendaráði verði falið að hafa eftirlit með því að endurskoðendur gæti að fyrirmælum laga nr. 64/2006, um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þá er gerð tillaga um að endurskoðendaráði verði heimilað að fella tímabundið í 12 vikur niður réttindi endurskoðenda til endurskoðunarstarfa í tilteknum tilvikum. Þannig getur endurskoðendaráð fellt niður í 12 vikur réttindi endurskoðanda sem til dæmis sinnir endurskoðunarverkefnum án þess að vera með gilda starfsábyrgðartryggingu. Í frumvarpinu er lagt til að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra geti afturkallað starfsleyfi endurskoðunarfyrirtækja í tilteknum tilvikum en telja verður æskilegt að ráðherra hafi umrædda heimild ef endurskoðunarfyrirtæki uppfyllir ekki lengur skilyrði laganna fyrir starfsleyfi. Lagðar eru til breytingar til innleiðingar á tveimur ákvörðunum framkvæmdastjórnarinnar, annars vegar um samvinnu lögbærra yfirvalda í aðildarríkjunum og lögbærra yfirvalda Ástralíu og Bandaríkjanna hvað varðar eftirlit með endurskoðendum, hins vegar um jafngildi opinberra eftirlitskerfa, gæðatryggingakerfa og rannsóknar- og viðlagakerfa aðildarríkja ESB annars vegar og tiltekinna þriðju ríkja hins vegar. Með breytingunni verður endurskoðendaráði veitt heimild til að gera samning við eftirlitsaðila í tilteknum ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins um samvinnu við eftirlit með endurskoðendum og endurskoðunarfyrirtækjum. Þetta er meginefni frumvarpsins, virðulegi forseti, og ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Þá mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, sem er á þskj. 646, mál nr. 504. Í meginatriðum er í þessu frumvarpi mælt fyrir um breytingar á kröfum sem gerðar eru við útgáfu lýsingar þegar verðbréf fyrirtækja eru boðin út og tekin til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Lýsing er samheiti yfir það skjal eða þau skjöl sem skylt er að gefa út við þær aðstæður. Hinn rauði þráður þeirra breytinga sem felast í frumvarpinu er að draga úr íþyngjandi kröfum sem gerðar eru til félaga og fjármálafyrirtækja á Evrópska efnahagssvæðinu þegar þau hækka hlutafé, enda er gerð lýsingar bæði umfangsmikil og kostnaðarsöm. Breytingarnar bæta beitingu laganna við útboð og töku verðbréfa til viðskipta sem bætir samkeppnishæfni þeirra fyrirtækja sem um ræðir þar sem verið er að laga óþörf stjórnsýsluskilyrði og þröskuldar hækkaðir. Á það einkum við um lítil og meðalstór fyrirtæki á mælikvarða Evrópska efnahagssvæðisins og gildir því um fjölda fyrirtækja hér á landi. Fjárfestavernd er enn fremur aukin í frumvarpinu með tilkomu hugtaksins lykilupplýsingar en þær fylgja samantekt með lýsingu. Er um að ræða staðlað form og á það að hjálpa fjárfestum við að bera saman fyrirtæki þegar taka á ákvörðun um fjárfestingar. Þannig er tryggt að upplýsingar sem veittar eru í lýsingu fullnægi þörfum almennra fjárfesta. Helstu breytingarnar sem boða þetta í frumvarpinu eru: Þröskuldur á heildarfjárhæð útboða sem falla undir lýsingarákvæði laga um verðbréfaviðskipti er hækkaður. Hugtakinu „hæfir fjárfestar“ er breytt. Breytingar eru gerðar á undanþágum frá gerð lýsinga. Nú geta 150 aðilar tekið þátt í útboði án þess að lýsing sé gefin út í stað 100 aðila áður. Innihalds- og formkröfum fyrir samantekt sem fylgir lýsingu er breytt. „Lykilupplýsingar“ eru skilgreindar eins og áður kom fram í máli mínu. Innihalds- og formskilyrði fyrir grunnlýsingar og endanlega skilmála eru hert. Stjórnsýsluskilyrðum við útgáfu lýsinga er breytt til að auka skilvirkni. Loks eru hertar kröfur í tengslum við meðferð og miðlun innherjaupplýsinga. Þetta eru helstu efnisatriði þessa frumvarps og tilgangurinn með flutningi þess sá sem þegar hefur fram komið og legg ég til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Við höldum áfram umræðu um bókhald og þau nefndarálit frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem við ræðum hér. Ég er ekki með á þessu nefndaráliti meiri hlutans vegna þess að í því eru gerðar tillögur um breytingar sem ég er ekki alveg sáttur við og ég ætla að fara hér betur yfir. Ég ætla að byrja á því að segja að ég tel að auka þurfi gagnsæi í starfsemi hlutafélaga og að ekki sé viðunandi hversu mörg hlutafélög skila ekki ársreikningum og að ekki séu til úrræði til þess að koma því fram. Hlutafélag er mjög merkilegt fyrirbæri, það er sem sagt fyrirtæki sem starfar með takmarkaðri ábyrgð og til þess að menn geti átt viðskipti við slíkt fyrirtæki þurfa menn að vita stöðu þess. Mjög margir virðast ekki alveg átta sig á þessu. Það eru margir sem eiga viðskipti með hlutafélag. Fyrst og fremst eru það náttúrlega hluthafarnir. Sumir eru langt frá fyrirtækinu, litlir hluthafar sem þurfa að vita hver staða fyrirtækisins er, hvort þeir eigi að kaupa eða selja og hvort þeir eigi að halda áfram að eiga hlut í fyrirtækinu. Svo eru það haghafar, sem ég kalla svo, á ensku „stake-holders“. Það eru aðilar sem hafa hag af ákvörðunum félagsins, þar heyra undir t.d. lánveitendur, birgjar, viðskiptamenn ýmiss konar, kaupendur, menn sem kaupa vörur af fyrirtækinu o.s.frv. Þeir verða að geta treyst því að t.d. ef maður kaupir vöru sem á eftir að afhenda seinna af einhverju fyrirtæki að það verði gert. Eins með birgja sem selja fyrirtækinu vörur, þeir þurfa að vita hver staða þess er því þeir eru í reynd að lána fyrirtækinu. Þess vegna eru ársreikningar hlutafélaga ekkert leyndarmál og eiga ekki að vera leyndarmál. Þessu þurfa menn að átta sig á. Það hefur borið á því að einstakir eigendur hlutafélaga telja það sitt einkamál hver staða fyrirtækisins er. Mér finnst að slíkir aðilar ættu bara að reka fyrirtækin sem sameignarfélag sem þeir bera þá ábyrgð á beint og ótakmarkað. Um leið og þeir taka upp hf. eða ehf. í nafni fyrirtækisins eru þeir að tilkynna að takmörkuð ábyrgð sé á því og þar með þurfa þeir sem eiga viðskipti við fyrirtækið að vita hver staðan er, svo þeir viti hversu mikils virði þessi ábyrgð er. Ábyrgð í sameignarfélögum er hins vegar ótakmörkuð þannig að viðkomandi eigandi verður þá bara gjaldþrota ef hann ekki stendur við sitt. Það sem ég ætlaði fyrst og fremst að gera athugasemdir við er tilraun til að auka gegnsæi í hlutafélögum. Ég hef margoft flutt frumvörp um það að hlutafélög eru mjög góð þegar einstaklingar geta takmarkað áhættu sína og tekið samt þátt í atvinnulífi án þess að leggja allt heimili sitt og eigin fjárhag undir. En þegar hlutafélög eiga í hlutafélögum fara að gerast undarlegir hlutir. Ég hef nefnt að ef eignarhald fer einhvern veginn í hring með lánveitingum eða hlutabréfakaupum geta gerst mjög undarlegir hlutir og jafnvel ekkert að marka eigið fé fyrirtækis. Ég hef sýnt fram á að hægt sé að búa til slíka hringi og að þá sé ekkert að marka eigið féð. Það er náttúrlega mjög veigamikið atriði að vita hvert er eigið fé fyrirtækja. Það þyrfti að laga og mikil umræða er í hv. nefnd, sem ég sit í, einmitt um hvernig hægt er að auka gagnsæið. Það liggur meira að segja fyrir breytingartillaga frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur um að sýna eigi raunverulega eigendur. Þá lenda menn aftur í vanda. Hvernig ætla menn að sýna raunverulega eigendur að t.d. Deutsche Bank, ef Deutsche Bank mundi vilja fjárfesta hér? Ég nefni það sem dæmi af því að það er stórt hlutafélag. Ef það vildi fjárfesta í íslensku fyrirtæki þyrfti að sýna fram á raunverulega eigendur þess. Það getur orðið þungur róður að komast að því, svo maður tali nú ekki um fyrirtæki sem eru staðsett í Tortóla og Lúxemborg og öðrum stöðum sem gefa mjög treglega upp upplýsingar. Til þess að ráða bót á þessu hefur meiri hlutinn flutt tillögu við frumvarp um ársreikninga sem er þannig, með leyfi herra forseta, og ég ætla að lesa bara það síðasta: „Í hlutafélögum og einkahlutafélögum þar sem hluthafar eru fleiri en tíu skal jafnframt fylgja skrá um alla hluthafa […] með upplýsingum um hlutafjáreign hvers þeirra.“ Þetta er meingallað, herra forseti. Í fyrsta lagi er þetta á pappír þannig að þetta er ekki tölvutækt, en það er svo sem til tækni og forrit til þess að lesa pappír þannig að það er leysanlegt. Í hlutafélögum með mikið af hluthöfum kæmi sennilega nafnið Jón Jónsson segjum fimm sinnum fyrir og ekki nokkur leið á átta sig á því við hvern er átt, fyrir utan að ekki er nóg að vita nafn á manni, hann er stundum kallaður einhverju allt öðru nafni. Menn vita í rauninni ekkert um hvern er að ræða af því að ekki er gerð krafa til að gefin sé upp kennitala. Það væri miklu skynsamlegra að gefa bara kennitölu en ekki nafn. Svo er einn galli til viðbótar við að þetta sé ekki tölvutækt og ekki sé einkennandi fyrir viðkomandi hluthafa. Sá vandi er að fyrirtækin hafa mismunandi bókhaldsár, það er ekki alltaf almanaksárið. Til dæmis eru sjávarútvegsfyrirtæki, sem menn hafa kannski sumir hverjir sérstaklega mikinn áhuga á, oft með bókhaldsárið í tengslum við kvótaárið sem hefst 1. september. Hvað gerir maður þá ef hann vill leyna eignarhaldi sínu í sjávarútvegsfyrirtæki? Þá selur hann hlutinn sinn rétt fyrir mánaðamótin, þegar nýtt kvótaár er að hefjast, með kauprétti rétt eftir mánaðamótin á sama verði, til einhvers aðila sem vill dekka hann á meðan. Svo er kannski annað fyrirtæki með reikningsárið samhliða almanaksárinu og þar geta menn leikið sama leik um áramótin, þannig að þetta er ekki nægilega skýrt og ekki gott. Síðan kemur fjórði ókosturinn sem er fólginn í því að ef einhverjir einstaklingar sem eiga hlut og heita sjaldgæfu nafni, sem ekki fer fram hjá neinum, þá geta allir lesið að já, hann Arnór á þarna, Arnór Þorláksson. Nú nefni ég bara eitthvert nafn sem mér dettur í hug sem er frekar sjaldgæft. Arnór Þorláksson á svo og svo mikinn hlut í þessu fyrirtæki. Þá getur vel verið að börn og barnabörn og ættingjar allir komi og vilji vera miklir vinir hans og fá lánað út á þennan hlut, sérstaklega ef hann er óveðsettur. Það er því ekkert víst að einstaklingar kæri sig um að hver sem er viti að þeir séu hluthafar í einhverju fyrirtæki. Mér finnst að það komi í rauninni engum við vegna þess að þar er ekki vandinn. Vandinn er ekki gagnvart einstaklingum heldur þegar um er að ræða hlutafélög sem eiga í hlutafélögum. Þetta má leysa með ýmsum öðrum hætti, herra forseti. Það mætti t.d. hugsa sér að öll hlutafélög og einkahlutafélög verði skráð á verðbréfaþingi þar sem er stöðug skráning hverja einustu sekúndu ársins og þar liggi fyrir hver er eigandi hverju sinni. Ég er ekki alveg búinn að ræða þetta í hörgul, þetta er bara svona hugmynd, en ef menn vilja auka gagnsæið mætti opna skráninguna á þeim hluthöfum sem eru kaupanlegir, þ.e. hlutafélög eða sameignarfélög eða slíkt, því að þar geta myndast hringir. Eins og ég get um er þetta alþjóðlegt vandamál og við getum illa leyst hér á landi ein sér nema taka í kaupbæti að Ísland lokist eignarhaldslega séð fyrir umheiminum. Og þar sem við erum nú að sækjast eftir fjárfestingu erlendra aðila getur það orðið ansi skaðlegt ef menn hætta að geta fjárfest á Íslandi vegna þess að þeir geta ekki sýnt fram á gagnsæi eignarhalds hjá sér. Þetta er það sem ég hafði fyrst og fremst athugasemdir við, en það er margt fleira. Hér liggur fyrir breytingartillaga frá hv. þm. Sigríði Andersen um að ársreikningar skuli vera á íslensku. Nú veit ég ekki hversu mikill kostnaður er fólginn í því að birta ársreikninginn sjálfan en ég get ekki ímyndað mér að hann sé stór, það er staðlað orðalag í öllum ársreikningum, eigið fé, skuldir o.s.frv. Þetta er til á öllum tungumálum og ég get alveg séð fyrir mér að hægt sé að setja þetta upp á netinu og svo velur maður bara tungumálið. Það er rétt sem hv. þm. Sigríður Andersen bendir á að haghafarnir eru ekkert endilega sama þjóðernis og sömu tungu og hluthafarnir. Haghafarnir, birgjar og aðrir slíkir, sem eru kannski ekki mjög færir í erlendum tungumálum, ættu þá kannski erfitt með að átta sig á ársreikningi eða bókhaldi sem er á t.d. ensku eða dönsku, þó að ég haldi að það sé nú minnkandi vandamál. Þetta er það sem ég hef athugasemdir við. Ég tel þetta vera mikið atriði, sérstaklega ef á að setja í lög um hlutafélög þessar reglur um að prenta alla hluthafana aftan á, sem getur verið umtalsvert mikill fjöldi. Ég man eftir því að þegar Búnaðarbankinn var seldur voru 60 þúsund hluthafar. Ég held að þeim hafi fækkað mikið við hrunið, óskaplega mikill fjöldi af hluthöfum varð eignalaus. Eignin hvarf, hún minnkaði ekki bara heldur varð að núlli. Þeir eru reyndar formlega séð enn þá eigendur því ekki er búið að gera þessi fyrirtæki upp. Ég veit ekki hvernig slitastjórnirnar ætla að gera með það, hvort að prenta eigi þá 60 þúsund eða 50 þúsund hluthafa, en það er ljóst að þetta getur orðið umtalsverður fjöldi. Þar sem það hefur svona lítinn tilgang finnst mér náttúrlega að nefndin þurfi að ræða þetta dálítið betur, þessa breytingartillögu meiri hlutans, sem væntanlega er stefnt að að verði að lögum. Ég legg því til að frumvarpið fari aftur til nefndarinnar milli 2. og 3. umr.

Virðulegur forseti. Ég hygg að hið fyrra atriði sem hv. þingmaður tók hér til umfjöllunar eigi við um frumvarp til laga um ársreikninga, sem er næsta mál á dagskrá, en nú er frumvarp til laga um bókhald á dagskrá. Þetta eru mjög skyld málefni og þess vegna eðlilegt að ræða þau saman. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að það mætti auðvitað ganga enn lengra í því að upplýsa um hluthafa frá einni sekúndu til annarrar. Þannig háttar hins vegar til að því miður skila mörg þúsund fyrirtæki ekki þeim upplýsingum sem lög krefja og við í meiri hlutanum höfum þess vegna talið það eðlilegan fyrsta áfanga að gera mönnum að skila þessum upplýsingum einu sinni á ári. Þegar hefur tekist að koma því á að þróa rafræn skil og síðan skil frá stundu til stundar, eins og hv. þingmaður nefndi, er ekkert því til fyrirstöðu. Hvað varðar ensku eða dönsku í bókhaldinu þá er því til að svara að ég hygg að það hafi verið í formannstíð hv. þm. Péturs H. Blöndals í efnahags- og viðskiptanefnd á vetrinum 2001–2002 sem samþykkt var sú breyting á lögum að heimilt væri að færa bókhald á ensku í þeim tilfellum þar sem starfrækslugjaldmiðill félagsins er annar en íslenskar krónur. Þetta hefur verið praktíserað þannig í meira en áratug og mér er ekki kunnugt um að nokkur maður hafi haft ama af því. Ég held að þetta fyrirkomulag hafi reynst ágætlega og að engar kvartanir hafi komið vegna þess þó að ákveðinn hluti fyrirtækja hafi fengið að gera þetta. Í sjálfu sér er ekki verið að gera annað en að útvíkka þá heimild lítið eitt núna og ég held að það eigi að geta verið vandræðalaust með öllu þó að það mætti út af fyrir sig taka skemmra skref ef vilji er til þess.

Herra forseti. Mér þykir miður að hafa víxlað þessum tveimur frumvörpum en þau eru mjög eðlisskyld og eðlislík. Annað fjallar um ársreikninga og hitt um bókhald og bókhald er einmitt til þess að draga fram ársreikninga þannig að það má segja að málin séu eðlislík að því leyti. Varðandi íslenskuna er rétt að það hefur ekki verið neitt til ama að hafa reikningana á ensku. Ég held að þetta sé ekki svo stórt mál en það væri kannski ágætt að taka eins og eina umræðu um það. Það sem mér finnst slæmt við þær breytingar sem hv. meiri hluti nefndarinnar leggur fram er að þær hafa ekki verið sendar til umsagnar eða gestir fengnir til að ræða þær sérstaklega. Nú vinna menn úti á sviðinu bæði við miðlun upplýsinga og útgáfu ársreikninga og svo framvegis og það væri því einnar messu virði að vita hvernig þeir brygðust við því að fara að prenta aftan á ársreikninga einhverja ægilega romsu af öllum hluthöfum sem ég veit ekki hvort nokkur læsi en þar væri bara um að ræða nafn en ekki heimilisfang eða neitt, bara nafn og upphæð hlutar. Það er ekki einu sinni talað um að það eigi að vera í stafrófsröð. Ég held að það yrði ekki mikils virði. Ég vildi gjarnan að aðilar sem hafa sýnt þessu áhuga, eins og hjá Viðskiptaráði, yrðu fengnir til nefndarinnar til að fjalla um það hvort þetta sé skynsamleg leið eða hvort til sé einhver skynsamlegri. Ég held að skráning allra hlutafélaga hjá Verðbréfaskráningu gæti verið leið, ég er ekki hér með að leggja hana til. Hún yrði jafnhraðvirk og hver önnur skráning en hún mundi þá gilda meðan það væri. Ég mundi leggja til að menn skoðuðu þá leið.

Herra forseti. Við erum að ræða um ársreikninga. Það skiptir verulegu máli að þeir sýni rétta stöðu. Eins og ég gat um leikur vafi á því að eigið fé fyrirtækja sé rétt skráð. Það er tiltölulega einfalt og hægt að gera nánast viðstöðulaust að auka eigið fé með því að láta hlutafé fara í hring. Nú er spurning hvort það brjóti einhverjar reglur, óskrifaðar eða skrifaðar reglur. Mér er ekki kunnugt um það. Fyrir hrun var þetta mjög ítarlega gert og virðist ekki hafa verið refsivert nema því tengdist eitthvað annað, eins og til dæmis að hafa áhrif á gengi hlutabréfa eða eitthvað slíkt, markaðsmisnotkun, þá var það refsivert. Ég sé enga einfalda lausn á þessu en ég vildi gjarnan að nefndin fjallaði um það hvort ársreikningar sýndu rétta mynd af stöðu hlutafélaga varðandi eigið fé og þess yrði þá getið sérstaklega að menn skyldu vara sig á því að nefna eigið fé fyrirtækja. Önnur leið væri að stjórn hlutafélags gæfi yfirlýsingu til hluthafa á fundi um að þeir stunduðu ekki slíka hringferla sem felast í því að kaupa í einhverjum forföður fyrirtækisins, þ.e. í hlutafélagi sem aftur á hlutafélag, sem aftur á hlutafélag sem á svo í fyrirtækinu, þeir mundu lofa því að fjárfesta ekki í slíkum aðila, alla vega ekki meðvitað, og í öðru lagi að þeir mundu þá ekki lána til slíks aðila. Það er líka hægt að búa til hringferla með því að blanda saman hlutafjárkaupum og lánveitingum. Það gæti verið ein leið að skylda menn til að gefa út slíka yfirlýsingu og þar með væri komin ákveðin siðferðileg krafa og jafnvel refsiverð ef menn gefa yfirlýsingu um eitthvað sem er þá rangt ef það skyldi koma til.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendingarnar. Þær eru sannarlega réttmætar og margt sem þarf að taka til endurskoðunar varðandi bókhald, ársreikninga og endurskoðun eftir þau áföll sem riðið hafa yfir á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Í nefndaráliti með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar eru ábendingar hv. þingmanns og þau vandamál sem af þeim leiða ágætlega rakin, hygg ég. Ég legg áherslu á að þetta er ekki fyrsta endurskoðunarmálið sem flutt er í tengslum við ársreikninga, bókhald og endurskoðendur en um leið er þetta auðvitað ekki séríslenskt vandamál heldur alþjóðlegt og á því þarf að finna alþjóðlegar lausnir, eins og hv. þingmaður hefur vakið athygli á.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu bankanna, hinni síðari. Þetta mál á sér nokkurn aðdraganda. Það kom meðal annars fram hjá formanni Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, þegar þessi mál voru til umræðu hér 2010 að fara þyrfti fram rannsókn á þeirri einkavæðingu sem átti sér stað 2010 einhliða af hendi þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Ferli málsins var að þessi tillaga fékk ekki þinglega meðferð, en svo fóru þingmenn stjórnarflokkanna af stað með tillögu á síðasta þingi sem fól í sér að rannsaka einkavæðingu bankanna hina fyrri og var sú þingsályktunartillaga meira eða minna lifandi á síðasta þingi. Þegar hún kom fram lagði ég fram breytingartillögu við hana því að ef rannsaka á einkavæðinguna hina fyrri er eðlilegt að taka einkavæðingu bankanna hina síðari samhliða rannsókn hinnar fyrri. Ég tel, virðulegi forseti, að þessi mál séu samtvinnuð og það eigi að leysa þau og rannsaka í samfellu, sér í lagi þegar litið er til þess að rannsókn á fyrri einkavæðingu bankanna hefur verið gerð ítarleg skil og má segja að sé raunverulega fullrannsökuð, en meiri hluti stjórnarflokkanna taldi að eitthvað ætti eftir að rannsaka þar, gott og vel. Þetta mál var til umfjöllunar á síðasta þingi en var ekki útrætt en nú í haust, á þessu þingi, var þingsályktunartillagan endurvakin og þá lagði ég á ný fram breytingartillögu um að rannsókn á einkavæðingunni hinni síðari færi jafnframt fram. Miklar umræður voru um hvort þessar rannsóknir ættu að fara fram samhliða. Hér voru gefin mikil vilyrði hjá meiri hlutanum í þá veru að ef breytingartillaga mín yrði ekki samþykkt mundu nefndarmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd jafnvel verða meðflutningsmenn mínir á þingsályktunartillögu þeirri sem nú er til umræðu ef hún kæmi fram í þinginu. Svo fór að rannsókn á einkavæðingu bankanna hinni fyrri var samþykkt í þinginu án þess að breytingartillaga mín næði fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég bendi á að allt hið neikvæða hefur ræst varðandi lagasetninguna um rannsóknarnefndir Alþingis vegna þess að þessi rannsókn var samþykkt í þinginu með 24 atkvæðum. Það er eins og sumir þingmenn átti sig ekki á því hvað það er alvarlegt að fara fram með tillögu þar sem ræsa á út rannsóknarnefnd Alþingis til að rannsaka mál sem miður hafa farið í samfélaginu þegar ekki fleiri stjórnarliðar samþykkja þá rannsókn. Við skulum alveg átta okkur á því hvað þetta er kostnaðarsamt. Stundum er þetta langt ferli. Þessum rannsóknarnefndum eru falin mjög mikil völd. Þær hafa mjög víðtækt umboð til að komast í trúnaðargögn og trúnaðarupplýsingar, sér í lagi þegar um bankastofnanir er að ræða þar sem á hvílir bankaleynd. Ég hef hugsað hvort ekki þurfi að breyta lögunum um rannsóknarnefndir Alþingis á þann hátt að aukinn meiri hluta alþingismanna þurfi til að samþykkja rannsókn, en það ætla ég að skoða á komandi þingi. Það stendur beinlínis í lögunum að þegar stofnað er til rannsóknarnefndar á vegum Alþingis er eitt af skilyrðunum að ekki megi nota það á einhvern hátt í pólitískum tilgangi til að ná sér niður á pólitískum andstæðingum á þingi. Því miður virðist sú rannsókn sem var sett af stað fyrir jól varðandi fyrri einkavæðinguna vera svolítið lituð af því, sérstaklega vegna þess að búið er að rannsaka það mál ansi vel. Ég ætla ekki að staldra við það en þegar það mál var komið í gegnum þingið, búið að fella þá breytingartillögu sem nú birtist í formi þingsályktunartillögu, þá stóð meiri hlutinn auðvitað ekki við stóru orðin. Ég gaf þeim mikið svigrúm til að taka ákvörðun um að verða meðflutningsmenn mínir á þessari þingsályktunartillögu, eins og má segja að hafi verið gefið í skyn hér í umræðunni, en allt kom fyrir ekki. Það heyktist hver þingmaðurinn á fætur öðrum á því að flytja þetta mál með mér og meira að segja, virðulegi forseti, endaði málið á þann hátt þegar ég var búin að setja þessum þingmönnum úrslitakosti varðandi tímamörk að aðstoðarseðlabankastjóri var kallaður fyrir nefndina til að reyna að fá hann til að benda á eitthvað neikvætt við þessa þingsályktunartillögu. Ég held að það sé einsdæmi í sögu þingsins að kallaðir séu gestir fyrir nefnd, í þessu tilfelli stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, til að segja álit sitt á máli sem var ekki einu sinni búið að fá númer í þinginu, það var raunverulega ekki orðið að þingmáli. Í orðum aðstoðarseðlabankastjóra mátti skilja að þarna væri eitthvað sem mætti betur fara og þá hlupu viðkomandi þingmenn af málinu og endaði það með því sem ég var búin að lofa og tala um í umræðunni fyrir áramót, að ég lagði þessa tillögu fram ein. Nú er hún hér til fyrri umr. og fer svo til nefndar. Virðulegi forseti. Mig langar að lesa upp þessa þingsályktunartillögu ásamt greinargerð svo að það sé alveg skýrt um hvað málið fjallar. Til upprifjunar skal það sagt hér að við framsóknarmenn lögðum fram tillögur okkar um 20% niðurfærslu lána fyrir alla í síðustu kosningabaráttu vegna þess að ríkið fékk bankana í fangið. Þess bera að geta að íslenska ríkið fékk Glitni fyrst í fangið þó að hann hefði aldrei verið einkavæddur því að margir vilja rekja bankahrunið til þess að bankarnir voru einkavæddir en það var Glitnir sem fór fyrstur í fangið á ríkinu og svo vitum við þróunina, hvernig þetta var. Fyrir rest hrundi bankakerfið og íslenska ríkið tók það yfir. Á þessum tímapunkti var gerlegt að fella niður skuldir heimila landsmanna um 20% á alla þá sem voru með lán en sú leið var ekki farin. Í stað þess að koma til móts við heimilin færði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra kröfuhöfum bankana, ég hef kallað þá andlitslausa eigendur. Við höfum spurt mikið um það hverjir eigi íslensku bankana en við fáum engin svör. Við fáum engin svör við því hverjir hagnist á því að hér ríki óðaverðbólga, hverjir hagnist á því að hér séu íbúðalán verðtryggð. Við þurfum ekki að fara langt aftur í tímann til að sjá hagnaðartölur þessara banka. Hagnaður bankanna skiptir tugum milljarða á ári. Hér er verið að mergsjúga út úr heimilum landsins þær krónur sem til eru. Margir eru komnir í mikil vandræði með greiðslur og heimili landsmanna eru yfirskuldsett eins og komið hefur fram. Þær fregnir berast að erlendir hrægammasjóðir eigi bankana. Þá spyr maður jafnframt um þá aðila sem settu bankana á hausinn. Getur verið að þeir séu með dulið eignarhald í íslensku bankakerfi í gegnum erlent eignarhald? Þetta verður allt saman að rannsaka, virðulegi forseti, og þess vegna hef ég lagt fram þessa tillögu. Þingsályktunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta; „Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd er rannsaki slita- og skilameðferð Landsbanka Íslands hf., Glitnis og Kaupþings banka hf. Nefndin greini frá og geri opinbert, á sundurliðaðan hátt, hvert matsverð hinna sömu eigna var við flutning þeirra frá hinum föllnu bönkum, Landsbanka Íslands hf., Glitni og Kaupþingi banka hf., yfir til nýju bankanna, NBI hf. (síðar Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (síðar Arion banka hf.), og hverjir voru ábyrgðaraðilar þess verðmats og hvaða forsendur lágu því til grundvallar. Nefndin fjalli einnig um viðamestu sölu einstakra félaga og eignarhluta í félögum af hendi slitastjórna og skilanefnda Landsbanka Íslands hf., Glitnis og Kaupþings banka hf. og NBI hf. (nú Landsbankans hf.), Íslandsbanka hf. og KBI hf. (nú Arion banka hf.). Þannig skal upplýst hvaða verðmætamat lá til grundvallar, hvernig staðið var að vali á kaupendum, hvernig kaupin voru fjármögnuð af kaupendum og hvaða seljendaáhættur fylgdu sölunni. Nefndin upplýsi nánar um undirbúning og framkvæmd löggjafar um skila- og slitameðferð bankanna sem sett var í kjölfar efnahagshrunsins 2008 og þá stefnu og viðmið sem lágu til grundvallar þeirri lagasetningu. Þá leggi hún fram tillögur til úrbóta telji hún þörf á. Nefndin leggi mat á þær afleiðingar sem slita- og skilameðferð bankanna og reglur þar um höfðu fyrir íslenskt samfélag. Nefndin geri eftir atvikum ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og geri jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu sinni til Alþingis. Rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 15. mars 2014 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að láta vinna í þágu rannsóknarinnar.“ Virðulegi forseti. Tíminn hleypur frá mér þannig að ég hef ekki tíma til þess að fara yfir alla greinargerðina en ég hvet fólk til að kynna sér málið. Það getur nálgast þetta þingskjal á netinu á vef Alþingis, leitarorðið er þingskjal 820, 527. mál. Þá getur fólk kynnt sér út á hvað þetta gengur. Það sem ég vil árétta hér í lok máls míns er þetta: Í Evrópureglum var gerð krafa um að einkavæða bankana hér í kringum síðustu aldamót. Það vita allir hvað gerðist í kjölfarið þegar efnahagshrunið varð. Ég minni á að áður en bankarnir voru einkavæddir, ríkisbankarnir Landsbankinn og Búnaðarbankinn, um síðustu aldamót fór fram mjög vönduð vinna, hér var einkavæðingarnefnd að störfum og fyrir lá verðmat og farið var faglega í söluna á bönkunum, reynt að fá erlenda aðila til þess að koma inn í kaup á bönkunum o.s.frv. Að því leyti var vinnan langtum faglegri en í seinni einkavæðingunni því að ekkert verðmat lá að baki henni. Það hefur aldrei verið upplýst hvernig verðið var fundið út og það vantaði fagaðila til að verðmeta bankana og sjá um að salan væri fagleg. Ekki fór fram útboð heldur. Allt vinnulag við einkavæðingu bankanna, hina síðari, var í molum, það skal alveg viðurkennt, og þess vegna er óásættanlegt að ekki hafi verið farið ofan í saumana á því fyrr. Þetta verður að skoða. Þær ákvarðanir sem voru teknar á haustdögum 2010, að afhenda lánardrottnum Kaupþings og Glitnis umhugsunarlaust nýju bankana án þess að gera grein fyrir ástæðu þess frekar, eru mjög athugaverðar. Virðulegi forseti. Til þess að byggja samfélagið upp á ný eftir hrun er nauðsynlegt að eignarhald á bönkunum sé ljóst. Hverjir eru að pína íslensk heimili til þessara greiðslna? Það verður að koma í ljós hvernig eignasöfnin voru flutt á milli. Það verður að liggja fyrir því fjárhagslegt mat hvað fór á milli og hverja er verið að rukka. Nú hefur komið í ljós samkvæmt fréttum, virðulegi forseti, og fullyrt að hér sé jafnvel verið að innheimta lán sem eru löngu afskrifuð og finnast ekki frumgögn um hér á landi en samt halda þessir andlitslausu bankar áfram að rukka almenning. Þetta er óásættanlegt. Virðulegi forseti. Þessi rannsókn verður að fara fram. Það verður að fá upplýst hvernig var staðið að þessari yfirfærslu á sínum tíma því að það er um svo langtum stærri upphæðir að ræða en í fyrri einkavæðingunni og svo langtum meiri hagsmunir fyrir íslenskt þjóðarbú. Því er tímabært að þessi rannsókn fari af stað. Ég vísa þessu máli til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að umræðu lokinni.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að þakka hv. þingmanni fyrir að leggja fram þetta mál. Við sitjum nú saman í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, þar sem meiri hluti þeirrar nefndar og reyndar meiri hluti þessarar ríkisstjórnar, sem er orðin sannkölluð minnihlutastjórn í dag, hefur keppst við að fara í hverja rannsóknina á fætur annarri á fortíðinni. Hins vegar hefur nefndin ekki viljað á það hlusta að fara í rannsókn á þeirri einkavæðingu sem hæstv. atvinnuvegaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefur staðið fyrir. Ég tel þetta mál sannarlega vera þess eðlis að það þurfi að skoða miklu nánar. Að sjálfsögðu hefði átt að gera það þegar ríkisstjórnarmeirihlutinn lagði til rannsókn á gömlu einkavæðingunni, sem nota bene hefur nú verið rannsökuð fram og til baka í gegnum tíðina, að rannsaka þá banka sem hér eru undir. Það var brýnt. Erindi mitt hér er fyrst og fremst að taka undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hvað þetta mál varðar. Ég veit svo sem ekkert um hvað gerist í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir ræður húsum og er nú fyrst og fremst upptekin við að snúa við þjóðfélaginu með breytingum á stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir orð hennar. Hún hnykkti á orðum mínum um að þessi ríkisstjórn hefur mest verið upptekin við að rannsaka fortíðina, það ágætt að benda á það. Ríkisstjórnin hefur verið ansi dugleg við að takast ekki á við vanda dagsins í dag og er enn þá að kenna þeim sem sátu í ríkisstjórn á árabilinu 2000–2007 um ófarir sínar, sem er mjög óeðlilegt. Svo tekur ríkisstjórnin til mál sem hún vill láta rannsaka, en ríkisstjórninni er algjörlega ómögulegt að horfast í augu við að farið hafa fram hjá henni mál sem þurfa enn meiri rannsóknar við en það sem hún hefur sjálf farið af stað með. Ég ítreka að ég fer fram á það í þessari þingsályktunartillögu að það verði skýrt dregið fram hverjir voru ábyrgðaraðilar verðmatsins og hvaða forsendur lágu til grundvallar, því að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra fór af stað með þá yfirfærslu. Þetta er raunverulega ekki andsvar, þ.e. svar við spurningu hv. þingmanns því að þetta var eiginlega meðsvar hjá henni, en við erum sammála um að ekki er mikilla afreka að vænta frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hv. þm. formaður nefndarinnar, Valgerður Bjarnadóttir, er upptekin við að umbylta stjórnarskránni. En ég ætla að upplýsa það og upplýsi hv. þm. Ólöfu Nordal jafnframt um það að ég mun leggja þetta mál fram á nýju þingi. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það verður ekki útrætt á þessu þingi vegna þess að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, hefur sagt að það sé eitt mál á dagskrá þingsins til loka þess, þ.e. stjórnarskrármálið.

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um rannsókn á einkavæðingu bankanna, hina síðari. Eftir hrun, í kjölfar neyðarlaganna, voru settir á laggirnar þrír bankar sem væntanlega hafa verið í eigu ríkisins til að byrja með, ég reikna með því, þeir hafa þá fengið eigið fé og annað slíkt frá ríkissjóði, þeir voru alla vega starfandi og tóku við öllum verkefnum föllnu bankanna. Þeir fengu stjórn og fjármagn og annað slíkt og tókst að bjarga greiðslukerfinu og öllum rekstri bankanna með þeim hætti. Það var mjög skynsamlegt í sjálfu sér. Það má vel vera að sú aðferð að setja það undir gömlu bankana hafi komið í veg fyrir málaferli sem hugsanlega hefðu staðið í áratugi um það hversu stórir afskriftasjóðirnir væru, því að þegar kröfuhafarnir og bankarnir sjálfir áttu bankana högnuðust þeir á því að hafa afskriftasjóðina stóra og bankana sterka, enda kemur í ljós að þeir hafa getað ráðið við mikil áföll sem á þeim hafa dunið, eins og þegar í ljós kom að stór hluti af lánveitingum þeirra var dæmdur ógildur, þá á ég við gengistryggðu lánin. Svo hafa þeir náttúrlega þurft að mæta miklum afskriftum, gífurlegum afskriftum, bæði á fyrirtæki og einstaklinga, sem leiddu af hruninu og einhverjar voru kannski fyrir hendi áður. Það sem ég vildi koma inn á hér er að þegar rætt var um rannsókn á einkavæðingu bankanna hina fyrri kom fram mjög skýr vilji hjá fulltrúum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem um málið fjallaði, til að rannsaka það mál og tengja það einkavæðingu bankanna hinnar síðari. Ég beið alltaf eftir því að eitthvert frumvarp kæmi frá nefndinni, ég á nú ekki sæti í henni sjálfur, en það hefur ekki gerst. Ég minnist þess að hv. þm. Lúðvík Geirsson, sem var framsögumaður málsins, að mig minnir, hafi tekið mjög vel í það að einkavæðingin hin síðari yrði rannsökuð. Það er líka ýmislegt á huldu með hana. Ég tel nauðsynlegt að upplýsa um ýmsa þætti þar, ekki þannig að það sé eitthvað slæmt eða slíkt, það gætu verið góð rök fyrir því öllu saman, en það hefur ekki verið upplýst. Mér finnst mjög brýnt að sem mest gagnsæi sé í öllum þeim ferlum sem fóru í gang fyrir og eftir hrun og það þurfi ekki síður að rannsaka einkavæðingu bankanna hina síðari, eins og hér er lagt til, en þá fyrri. Ég reikna með því að sama rannsóknarnefnd og rannsakar fyrri einkavæðinguna taki þessa rannsókn í framhaldinu eða samhliða eða eitthvað slíkt, en það á eftir að ræða í nefndinni. Málið fer til vinnslu í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég geri ráð fyrir því að það fái greiða og góða meðferð þar að lokinni þeirri umræðu sem hér átti sér stað og verði síðan lagt fyrir Alþingi þannig að við getum greitt um það atkvæði og samþykkt það. Ég geri ráð fyrir því að allir vilji að þessi tillaga verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðuna. Mig langar til að koma hingað aðeins í andsvar. Það er rétt munað hjá þingmanninum að hér var mikill velvilji hjá stjórnarmeirihlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að málið mundi fá forgang kæmi það sem sjálfstætt mál fyrir þingið. Ég hef lagt á mig mikla vinnu og margar ræður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að fá meiri hlutann á mitt band. Þetta hefði átt að vera breytingartillaga við þingsályktunartillögu um rannsókn á fyrri einkavæðingu bankanna, en meiri hlutanum fannst það algjörlega ófært. Það er víst komið í tísku nú í þinginu að komi þingmaður með breytingartillögu að tillögum stjórnarmeirihlutans er gjarnan talað um laumufarþega, en menn töldu að þetta ætti ekki heima undir þeirri þingsályktunartillögu. Þá boðaði ég það að ég mundi flytja sjálfstæða tillögu um rannsókn á síðari einkavæðingu bankanna, og var mikill velvilji í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að jafnvel nefndin mundi flytja málið sjálf, sjálf stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, til að þverpólitísk sátt myndaðist um það að fulltrúar flokkanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mundu flytja málið með mér. Ég fór yfir það í ræðu minni. Það varð ekki, því að um leið og breytingartillagan frá mér sem er samhljóða þessari þingsályktunartillögu var felld í þinginu, þá snerist þessum þingmönnum hugur. Rannsóknarnefnd um einkavæðingu bankanna, hinnar fyrri, var samþykkt í þinginu með 24 atkvæðum, og þá skyndilega skiptu þeir þingmenn um skoðun og var þetta mál þá algjörlega orðið ófært, sem leiðir hugann að því að stjórnarflokkarnir vilja rannsaka fortíðina, langt aftur í fortíðina, en vilja ekki láta rannsaka þau mál sem skipta íslenskt samfélag máli í dag, eins og þetta mál hérna þegar síðari einkavæðingin fór fram. Það er umhugsunarefni að þingmenn gangi svo á bak orða sinna jafnvel til þess að liðka fyrir að þingmál komist hér í gegn.

Herra forseti. Ég á nú bágt með að trúa því að vilji manna til að rannsaka og upplýsa mál sé einhvern veginn háð flokkspólitískum áhrifum. Ég held að hreinlega hafi verið vilji til þess að upplýsa um þau mál í einkavæðingunni fyrri sem menn töldu vera óljóst, þó að það hafi reyndar þegar verið rannsakað nokkuð ítarlega. Ég skynja það þannig að menn hafi vilja, einlægan vilja, til þess að rannsaka einkavæðinguna hina síðari til að upplýsa um og sýna gagnsæi í ferlinu, þannig að ferlið verði upplýst og gagnsætt og menn þurfi ekki að rífast um hvað gerðist. Ég tók undir hvort tveggja og tel að það sé af hinu góða að upplýst sé um einkavæðinguna hina fyrri. Það var ýmislegt þar sem menn hafa ekki fengið á hreint. Ekki síður tel ég mikilvægt að upplýst sé um einkavæðinguna hina síðari vegna þess að þar er eiginlega allt óljóst. Maður veit ekki einu sinni neitt um þau hlutafélög sem voru stofnuð um bankana, um rekstur þeirra, maður veit ekki hvaða dag þau breyttust - ég veit það alla vega ekki - allt í einu voru þau í einkaeign eða fóru í einkaeign, voru sem sagt einkavædd með því að slitastjórnirnar tóku yfir ákveðinn hlut, nema náttúrlega hjá Landsbankanum. Þar hafði stærsti kröfuhafinn ekki áhuga á því, sem var breska og hollenska ríkið, þau ríki hafa engan áhuga á því að eiga banka á Íslandi. Þar voru nefnilega sett ákvæði inn í skuldabréf sem var gefið út að það skyldi háð afkomu bankans. Það sýnir vandann við það að búa til nýjan banka að það getur orðið deilumál um hvað afskriftasjóðirnir eru safaríkir.

Virðulegi forseti. Aðeins að upphafi andsvars hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það var nefnilega þannig að ég þegar ég lagði fram þessa breytingartillögu, þegar þingsályktunartillagan kom fram um að rannsaka bankana í fyrra sinn, þá sá ég fyrir mér samlegðaráhrif. Það væri hægt að skipa hér eina rannsóknarnefnd sem hefði þetta tímabil í bankasögu Íslands allt undir, frá árinu 2000 til ársins 2012, og rannsakaði hvað nákvæmlega gerðist og hver þróunin varð. Það er til alveg geysilegt magn af gögnum af því búið er að rannsaka fyrri einkavæðingu bankanna svo ítarlega, þannig að kannski er nefndin, sem lagt var til að skipa hér fyrir jól, raunverulega vel sett að því leyti að mikið er til af gögnum til að byggja á, hún þarf ekki að byrja á byrjunarreit. Það er kannski ekki svo mikil vinna í þeirri rannsóknarnefnd eftir, af því að ég tel að það sé alveg þokkalega vel rannsakað og upplýst hvað gerðist í einkavæðingunni hinni fyrri. Svo er það líka þannig, eins og þingmaðurinn fór yfir, að það er skrýtið að ekki skuli myndast þverpólitísk sátt um það sem þarf að rannsaka. Ég spyr þá hvers vegna farið var af stað með þá rannsókn á nýjan leik þegar málið var nánast fullrannsakað. Gott og vel, meiri hlutinn vildi þetta. Þess vegna er svo einkennilegt - vegna þess að meiri hlutinn sem nú situr er svo rannsóknarglaður á fortíðina - hvers vegna í ósköpunum viðkomandi meiri hluti - eða sem er minni hluti eftir daginn í dag - vill ekki taka þátt í því að rannsaka það sem gerðist í bankahruninu árið 2010 þegar þessir bankar voru einkavæddir á nýjan leik. Það skil ég ekki, en það er sem betur fer að styttast í kosningar. Ég kem til með að leggja þetta þingmál fram aftur því að ég tel að sú rannsóknarnefnd sem á að stofna til að rannsaka einkavæðinguna fyrri verði falið 

Herra forseti. Ég vil nú ekki missa trúna á hv. nefnd sem fær málið til vinnslu. Ég reikna bara með því að því gefnu sem kom hér fram í umræðunni um fyrra málið að hún muni taka því fagnandi að slík rannsókn fari fram. Mér skilst reyndar að ekki sé einu sinni búið að skipa þá nefnd sem á að rannsaka fyrri einkavæðinguna, en að það gæti verið sama fólkið sem geri þá rannsókn, vegna þess að það er ákveðin samfella þarna. Það er rétt hjá hv. þingmanni að búið er að rannsaka einkavæðinguna fyrri töluvert mikið. Ef nefndin dýpkar þá rannsókn með einhverjum hætti er ákveðin samfella, það eru sömu fyrirtækin sem héldu svo áfram, eða alla vega sami reksturinn, það er alveg á hreinu. Það eru sömu innstæðurnar og innstæðueigendur og allt slíkt sem héldu áfram í nýju bönkunum. Þannig að ég reikna með því að hv. nefnd taki þessu fagnandi, hún hafi bara gleymt því eða eitthvað slíkt að leggja frumvarpið fram. Síðan getur hún falið sama fólkinu þá vinnu, það er ekki svo mikill kostnaðarauki fólginn í því að rannsaka einkavæðinguna hina síðari. Ég hef þá trú að hún verði rannsökuð, hvort sem það gerist á þessu kjörtímabili eða seinna. Auðvitað er betra að gera það fyrr en seinna þegar málin eru enn fersk, eins og með Sparisjóð Keflavíkur og alls konar önnur mál sem tengjast þessu. Menn vilja skoða dæmin meðan þau eru fersk og koma með niðurstöðu þannig að það liggi á hreinu og sé gagnsætt hvað var að gerast á þeim árum, á því kjörtímabili sem nú er að ljúka.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Aðeins nokkur orð að lokum. Ég fagna mjög skoðunum hv. þm. Péturs H. Blöndals og hvernig hann lítur á þetta mál. Við erum sammála um að það eru nokkurs konar samlegðaráhrif í því að fara með þessar rannsóknir af stað í einu, þó að það kosti það að þurfa að leggja fram tvær þingsályktunartillögur, þá verður bara að hafa það. Ég stóð við orð mín að yrði þessi breytingartillaga felld mundi hún koma fram á sjálfstæðu þingskjali, sem sjálfstætt þingmál, og það er birtist hér í dag. Varðandi viljaleysi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að hún hafi gleymt málinu eða hvernig hv. þingmaður orðaði það, þá er nú ekki svo vegna þess að forseti þingsins fer með dagskrárvald í þinginu. Þetta er einfaldlega að koma inn í þingið í fyrsta sinn og til fyrri umr. Ég minni á að enn eru 24 þingdagar eftir þannig að að þessari umræðu lokinni legg ég til, virðulegi forseti, að málinu verði vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Fyrir hvatningu hv. þm. Péturs H. Blöndals ætla ég að leggja það til á nefndarfundi, sem verður í nefndinni á morgun á föstum fundartíma að málið verði strax sent til umsagnar til þeirra aðila sem vilja hafa álit á málinu og þeir geti þá skilað skriflegum álitum vegna málsins og sagt skoðun sína á því og lagt jafnvel til breytingartillögur. Svo skal ég sjá um það að málinu verði flýtt inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þannig að það geti komið til síðari umr. fyrir þinglok og þá til samþykktar. Við skulum sjá hvort ekki sé ríkur vilji til þess hjá þingmönnum sem eru nú komnir í meiri hluta, þeim aðilum sem eru utan flokka, því að nú hefur ríkisstjórnin ekki nema 30 þingmanna minni hluta. Það má því vel vera að málið fái farsælan endi á þessu þingi. Ef það tefst í nefnd og ekki tekið út þá kemur það til með að lifa á næsta kjörtímabili, því að nauðsynlegt er að ráðast í þetta.