Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Bjarni Benediktsson) Hæstv. forseti. Brbl. þau, sem leitað er staðfestingar Alþingis á með því frv., sem hér liggur fyrir, voru sett í kjölfar tilkynningar Seðlabankans um nýtt gengi íslenzkrar krónu 3. ágúst s.l. Hafa brbl. annars vegar að geyma ýmis ákvæði, sem nauðsynlegt er að setja, hvenær sem gengi krónunnar er breytt, en hins vegar eru í þeim fólgin nokkur nýmæli, einkum að því er varðar útflutningsgjald af sjávaraturðum og ráðstöfun þess. Mun ég fyrst víkja að þeim ákvæðum frv., sem fela í sér framkvæmdaratriði. Segja má, að þau eigi sér flest hliðstæðu, bæði í lögum um efnahagsmál nr. 4 1960 svo og að ýmsu leyti lögum um útflutningssjóð nr. 33 1958. Í 1. gr. frv. er ákvæði um, að gengistap ríkissjóðs vegna skuldar við Greiðslubandalag Evrópu skuli fært á sérstakan vaxtalausan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Inn á þennan reikning skal einnig taka þann gengismun, sem af sömu ástæðu kemur fram á reikningum gjaldeyrisbankanna. Nú var fyrirsjáanlegt, þegar brbl. voru sett, að um yrði að ræða nokkurn gengishagnað hjá bönkunum, vegna þess að gjaldeyrisstaðan var sæmilega hagstæð, og mundi því ákvæði þessarar greinar þýða það, að sá hagnaður bankanna rynni til þess að bæta ríkissjóði upp þann halla, sem hann mundi ella verða fyrir. Í 2. og 3. gr. eru enn fremur ákvæði, er tryggja frekari greiðslur inn á gengisreikning ríkissjóðs. Þannig mælir 2. gr. svo fyrir, að bankaábyrgð til handa erlendum aðila skuli gerð upp á nýju gengi, hafi hún ekki fyrir 1. ágúst verið greidd íslenskum banka. Af þessu leiðir, að gengishagnaður verður af þeim ábyrgðum, sem íslenzkir bankar hafa greitt erlendis, en ekki hafa verið gerðar upp af erlendum viðskiptamönnum þeirra. Í 3. gr. eru loks ákvæði, er mæla svo fyrir, að allar greiðslur fyrir vinnu eða Þjónustu til varnarliðsins, sem inntar voru af hendi fyrir gildistöku hins nýja gengis, skuli gerðar upp á hinu eldra gengi. Af þessu leiðir, að þarna myndast gengishagnaður, sem rennur í gengisreikning ríkissjóðs. Endanlegt uppgjör á gengisreikningnum liggur enn ekki fyrir, en útlit er fyrir, að gengistapið verði ekki meira en um 4 millj. kr., Þegar gengishagnaður frá bönkunum og öðrum aðilum vegna ákvæða 1. og 2. og 3. gr. hefur allur skilað sér. Er í 6. gr. frv. ákvæði um greiðslu þessa halla, svo sem brátt mun að vikið. Í 4. gr. eru ákvæði um það, að gjald af fob.-verði bifreiða skuli innheimta á því gengi, sem er á greiðsludegi gjaldsins, án tillits til þess, hvenær leyfið var veitt. Var þetta ákvæði talið nauðsynlegt til þess að forðast misræmi í þessum efnum, Þar sem leyfisgjaldið er oft greitt í áföngum og alllangur tími getur liðið frá ákvörðun um leyfisveitingu og þar til leyfið er innt af hendi. 5. gr. geymir ýmis ákvæði um ákvörðun á tollverðmæti innfluttra vara svo og ákvæði um það, að hægt sé að tollafgreiða vörur miðað við eldra gengi, ef fullnægjandi skjölum hefur verið skilað í toll fyrir gildistöku brbl. og fullnaðargreiðsla á sér stað innan 6 virkra daga frá gildistöku þeirra. Eru öll ákvæði þessarar greinar í fullu samræmi við þær reglur, sem áður hafa gilt í þessum efnum, Þegar um hefur verið að ræða gengisbreytingu eða hliðstæðar aðgerðir. Er því ástæðulaust að rekja einstök atriði þessarar greinar frekar. Í 6. gr. er svo fyrir mælt, að gjaldeyrir, sem útflytjendur skila bönkum vegna útflutningsvöru, sem framleidd hefur verið fyrir gengisbreytinguna, skuli greiddur á hinu eldra gengi. í Þessu felst í raun og veru það, að framleiðendur fá ekki í hendur þann verðhækkunarágóða, sem á sér stað á vörubirgðum vegna gengisbreytingarinnar. Hér er um að ræða sömu reglu og lögfest var í sambandi við gengisbreytinguna í febr. 1960. Hliðstæðar reglur voru einnig í lögum um útflutningssjóð nr. 33 1958 svo og í öðrum lögum um breytingu uppbótakerfisins, sem áður giltu. Ríkisstj. taldi óhjákvæmilegt, að sami háttur yrði á hafður nú, enda má segja, að það hafi verið um margra ára skeið meginregla í verðlagsmálum hér á landi, að eigendur vörubirgða, hvort sem um er að ræða eigin framleiðslu eða aðkeypta vöru, megi ekki hækka þær í verði vegna almennra verðbreytinga, svo sem eftir launahækkanir eða gengisbreytingar. Á meðan ekki er talið fært að hverfa frá þessari aðferð almennt, getur ekki verið um það að ræða, að eigendur útflutningsvörubirgða fái einir að nota verðhækkunarágóða, sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfar hækkana á kaupgjaldi og verði erlends gjaldeyris. Í 2. mgr. 6. gr. er ákvæði um það, að verðhækkunarágóði sá, sem hér um ræðir, skuli greiddur inn á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Fé á þessum reikningi skal í fyrsta lagi notað til þess að greiða gengistap ríkissjóðs vegna skuldar við E.P.U., að svo miklu leyti sem það jafnast ekki af gengishagnaði bankanna og tekjum vegna annarra ákvæða 1.–3. gr. Eins og ég drap á áðan, verður hér væntanlega ekki um að ræða hærri uppnæð en um það bil 4 millj. kr. í öðru lagi skal nota fé af reikningnum til þess að greiða hækkun útflutningsgjalds vegna Þeirra afurða, sem framleiddar eru fyrir gengisbreytinguna. Er með því móti komið í veg fyrir, að hækkun útflutningsgjalda, sem ég mun ræða um síðar, verði til þess að rýra verðmæti þeirrar framleiðsluvöru, sem til var í landinu, þegar gengisbreytingin átti sér stað. Það, sem eftir verður af verðhækkunarágóðanum, eftir að þetta tap hefur verið greitt, skal nota til þess að létta byrðar ríkissjóðs vegna áfallinna ríkisábyrgða í bágu atvinnuveganna. Til frekari skýringar á þessu ákvæði skal á það bent, að verðhækkunarágóðinn, sem fram kom vegna gengisbreytingarinnar 1960, fór óskiptur til Þess að jafna hinn mikla halla, sem þá var orðinn á útflutningssjóði. Á sama hátt gekk verðhækkunarágóðinn vegna útflutningssjóðslaganna 1958 í raun og veru inn í uppbótakerfið sjálft. Nú er hins vegar svo ástatt, að útflutningssjóðskerfið hefur verið afnumið og því ekki um að ræða neinn halla frá fortíðinni, sem jafna þarf með þessum verðhækkunarágóða. Hins vegar hafa á undanförnum árum fallið á ríkissjóð til greiðslu mjög miklar ábyrgðir vegna atvinnuveganna, og hefur ríkissjóður orðið að greiða út tugi milljóna króna á ári til þess að standa við slíkar skuldbindingar. Þótti ríkisstj. því rétt, að sá ágóði, sem af atvinnuvegunum er tekinn með ákvæðum þessarar greinar, rynni óskiptur til þess að létta þær byrðar, sem ríkissjóður hefur orðið að taka á sig vegna slíkra ríkisábyrgða. Það skal sérstaklega tekið fram, að í þessu felst það eitt, að aflað er fjár til að mæta þeim útgjöldum, sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna ríkisábyrgða. Hins vegar felst ekki í þessu nein heimild til handa ríkissjóði til að gefa eftir skuldir og breytir á engan hátt þeirri stefnu ríkisstj., að leggja verði meginkapp á, að atvinnuvegirnir og aðrir, sem ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir, standi við skuldbindingar sínar. Ég kem þá að helzta nýmæli brbl., hækkun útflutningsgjalds af sjávarafurðum úr 2.25% í 6% af fob.- verði afurða, reiknað á nýju gengi. Í síðustu mgr. 7. gr. er útflutningsgjaldinu skipt í ákveðnum hlutföllum á milli þeirra aðila, sem hingað til hafa fengið tekjur af útflutningsgjaldi, þ.e.a.s. fiskveiðasjóðs, fiskimálasjóðs, til byggingar haf- og fiskirannsóknarskips, rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins og Landssambands ísl. útvegsmanna. Er til þess ætlazt, að tekjur þessara aðila hverra um sig verði um það bil hinar sömu og orðið hefði að útflutningsgjaldinu óbreyttu. Hækkun útflutningsgjalda, sem leiða mun af ákvæðum 7. og 8. gr., nemur um 115.6 millj. kr. á ári, ef miðað er við framleiðsluverðmæti sjávarafurða á árinu 1960 umreiknað til núgildandi gengja. Hækkun útflutningsgjalds samkv. l. nr. 66 1957 úr 2.25% í 6% hefur í för með sér tekjuaukningu úr 55.3 millj. kr. í 149.6 millj. kr., sem er hækkun um 94.3 millj. kr. Hlutatryggingasjóðsgjald hækkar úr 0.5% af bátaafurðum og 0.75% af síldarafurðum í 1.25% af þessum afurðum og togaraafurðum, og hefur þetta í för með sér, að tekjur hlutatryggingasjóðs af útflutningi aukast úr 10 millj. kr. í 31.3 millj. kr. eða samtals um 21.3 millj. kr. Samtals nemur því þessi aukning, eins og áður segir, 115.6 millj. kr. Hér er því um að ræða mjög mikla nýja tekjuöflun af útflutningi, sem kemur til frádráttar frá söluandvirði útfluttra sjávarafurða. Hér er hins vegar engan veginn um að ræða skattlagningu útvegsins, þar sem gert er ráð fyrir, að allar þessar tekjur renni til þarfa útvegsins sjálfs á einn eða annan veg. Í þessu er stuðzt við þá reynslu, sem fengizt hefur á undanförnum árum, sem bendir eindregið til þess, að það sé útveginum hagkvæmara, að nokkur hluti framleiðsluverðmætisins renni þannig til sameiginlegra þarfa útvegsins í einu eða öðru formi. Sú tekjuaukning, sem um ræðir, rennur í þrjá staði: til stofnlánadeildar sjávarútvegsins, til nýs tryggingakerfis fiskiskipa og til hlutatryggingasjóðs. Í öllum þessum efnum er við að styðjast fordæmi og athuganir, er benda eindregið til þess, að þessi ráðstöfun útflutningsgjalda sé útveginum til hagsbóta. Kem ég þá fyrst að því, að 30% útflutningsgjalds renni til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Miðað við þær tölur sem ég nefndi áðan, þýðir þetta, að stofnlánadeildin mun fá 45 millj. kr. í tekjur af útflutningsgjaldi á ári, sem mun að sjálfsögðu fara vaxandi ár frá ári, eftir því sem útflutningsframleiðsla vex. Eru þetta jafnháar tekjur og fiskveiðasjóður fær af útflutningi. Við ákvörðun um að leggja hluta nýs útflutningsgjalds stofnlánadeild sjávarútvegsins var við að styðjast þá reynslu, sem fengizt hefur af starfsemi fiskveiðasjóðs um langt árabil, en höfuðtekjustofn hans hefur ætið verið útflutningsgjald af sjávarafurðum. Um það munu ekki vera skiptar skoðanir meðal þeirra, sem til þekkja, að fiskveiðasjóður hafi verið sjávarútvegi Íslendinga einhver hin mesta lyftistöng, og hafa lánveitingar hans átt meginþátt í þeirri miklu uppbyggingu, sem átt hefur sér stað í bátaútvegi landsmanna á undanförnum árum. Jafnframt hefur verið ljóst, hve miklu erfiðari aðstöðu þær greinar sjávarútvegsins hafa átt við að búa, sem hafa ekki haft að bakhjarli neina lánsstofnun sambærilega við fiskveiðasjóð. Er hér fyrst og fremst um að ræða fiskvinnslustöðvar, svo sem hraðfrystihús, saltfisk- og skreiðarverkunarhús og síldar- og fiskimjölverksmiðjur. Hið sama á einnig við um togarnútgerðina, sem hefur ekki átt kost á innlendum stofnlánum síðan stofnlánadeild sjávarútvegsins var upphaflega sett á laggirnar á nýsköpunartímunum. Afleiðingin af fjármagnsskorti vinnslustöðvanna hefur orðið sú, að ekki hefur verið unnt að nýta þann afla, sem fiskiskipaflotinn hefur borið á land, á eins hagkvæman hátt og æskilegt hefði verið, þar sem skipulagi og útbúnaði fiskvinnslustöðvanna hefur vegna skorts á fjármagni verið á margan hátt ábótavant. Það er því mikið hagsmunamál, ekki aðeins fiskiðnaðarins, heldur líka sjálfrar útgerðarinnar, að hægt verði að vinna úr aflanum betri og verðmeiri framleiðsluvöru, enda er það vafalaust líklegasta leiðin til þess að bæta fiskverðið til útgerðarmanna og sjómanna frá því, sem verið hefur. Fullkomin vinnsla úr því hráefni, sem berst á land, er því eitt af meginskilyrðum þess, að hægt verði að bæta afkomu sjávarútvegsins í heild frá því, sem verið hefur, og þar með lífskjör þjóðarinnar allrar. Auk þessa hafa þær rannsóknir á afkomu sjávarútvegsins, sem gerðar hafa verið í sambandi við hin nýju lán stofnlánadeildarinnar, leitt betur í ljós en áður, hve mikla nauðsyn ber til að afla nýs fjármagns til endurbóta og uppbyggingar í fiskiðnaði Íslendinga. Útvegsmenn munu hins vegar þeirrar skoðunar, að þessum tekjum muni verða betur varið á annan hátt og þá einkum til greiðslu tryggingariðgjalda. Er sjálfsagt að athuga það við meðferð þingsins á frv. Kem ég þá að ráðstöfun annars meginhluta af aukningu útflutningsgjaldsins, en það eru þau 32% þess, sem renna skulu til nýs tryggingakerfis fiskiskipa samkvæmt síðari ráðstöfun Alþingis. Á sama grundvelli og áður er hér um að ræða 48 millj. kr. tekjur á ári. Með álagningu þessa gjalds er gerð tilraun til að stuðla að lausn hins erfiðasta vandamáls í rekstri íslenzkra fiskiskipa. Athuganir hafa leitt í ljós, að tryggingaiðgjöld af fiskiskipum hér á landi eru allt að því 200% hærri en í öðrum löndum, enda eru þau orðin mjög þungur baggi á útgerðinni. Undanfarin ár hefur þó verið látið reka á reiðanum í þessu efni, vegna Þess að það skipulag komst á á tímum uppbótakerfisins, að iðgjöld væru greidd úr útflutningssjóði. Átti það raunar nokkurn þátt í, að ekki var gætt svo hófs í þessum efnum sem æskilegt hefði verið. Árið 1960 varð sú niðurstaðan, að tekjuafgangur útflutningssjóðs var notaður til þess að greiða vátryggingariðgjöld á því ári. Var svo litið á af ríkisstj., að hér væri aðeins um að ræða bráðabirgðafyrirkomulag, enda var útflutningsskatturinn, er lagður var á í febrúar 1960, afnuminn af afurðum, er framleiddar voru eftir síðustu áramót. Á hinn bóginn hefur ríkisstj. látið fara fram allvíðtækar athuganir á því, hvort hægt væri að endurskipuleggja tryggingar fiskiskipa í því skyni að lækka iðgjöld af þeim niður í þær upphæðir, sem eðlilegar mættu teljast miðað við reynslu annarra þjóða. Þeirri athugun er nú lokið, en ríkisstj. hefur enn ekki fengið tækifæri til að kanna til hlítar, hvaða leiðir séu heppilegar í þessum efnum. Fleiri tillögur hafa komið fram en ein. Ríkisstj. leit hins vegar svo á s.l. sumar, að það gæti auðveldað mjög hagstæða lausn þessara mála, að fyrir hendi væri fastur tekjustofn, er rynni til slíks tryggingakerfis fiskiskipa, og gæti orðið til að greiða fyrir lausn Þessa vandamáls. Í þessu efni kemur einkum tvennt til. Annars vegar, að þessi tekjustofn verði notaður til að leysa úr aðkallandi vanda í þessum efnum, unz fullkomin endurskipulagning fiskiskipatrygginga hefur komizt í framkvæmd, en það hlýtur að taka alllangan tíma. Hins vegar er líklegt, að það verði að athuguðu máli talið heppilegt, að hið nýja tryggingakerfi fiskiskipa verði að einhverju leyti byggt upp af tekjum af útflutningsgjaldi til frambúðar. Ríkisstj. mun, strax og athugunum á þessum málum er lokið til fulls, leggja fram á Alþingi tillögur um frambúðarskipulag þeirra og um ráðstöfun á þeim tekjum, sem til þess eru ætlaðar af útflutningsgjaldi. Ég kem þá að þriðja þættinum í aukningu útflutningsgjalda, en það er hækkun hlutatryggingasjóðsgjalds í 1.25%, enda verði það nú innheimt af togaraafurðum einnig, en áður hefur hlutatryggingasjóðsgjald aðeins verið innheimt af bátaafurðum og síldarafurðum. Tekjuaukning hlutatryggingasjóðs af þessari hækkun er, eins og áður segir, 21.3 millj. kr. Svo er fyrir mælt í frv., að þessi tekjuauki gangi til nýrra deilda hlutatryggingasjóðs, er hafi það hlutverk að aðstoða einstakar greinar útvegsins, ef þær verða fyrir sérstökum tímabundnum áföllum vegna aflabrests eða annarra utanaðkomandi orsaka. Með þessu er starfssvið hlutatryggingasjóðs víkkað mjög verulega, en hingað til hefur hann eingöngu haft því hlutverki að gegna að aðstoða bátaflotann, ef um almennan aflabrest á tilteknum vertíðum hefur verið að ræða. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það er eitt meginvandamálið í sjávarútvegi Íslendinga, hve miklar sveiflur eiga sér stað í aflabrögðum frá einum tíma til annars. Ef forðast á stórkostleg áföll og gjaldþrot útvegsins, þegar um almennan aflabrest er að ræða, getur verið nauðsynlegt, að hægt sé að gripa til einhvers konar tekjujöfnunarsjóðs. Reynsla sú, sem fengizt hefur af hlutatryggingasjóði, er einmitt hefur gegnt slíku hlutverki fyrir bátaflotann, hefur sýnt ljóslega, hve mikils virði slík starfsemi getur verið fyrir sjávarútveginn. Starfsemi hlutatryggingasjóðs hefur hins vegar verið þröngur stakkur skorinn, og honum hefur t.d. ekki verið ætlað að vera togaraútgerðinni til aðstoðar. Reynsla síðustu tveggja ára hefur á hinn bóginn sannað, svo að ekki verður um villzt, að ekki er síður þörf slíkrar starfsemi í þágu togaraflotans, ef um almennan aflabrest er að ræða. Ríkisstj. taldi því með hliðsjón af þessari reynslu mikla nauðsyn bera til að efla hlutatryggingasjóð með hækkun hlutatryggingasjóðsgjalds í því skyni, að stofnuð yrði ný deild við sjóðinn, er hefði almennara hlutverki að gegna en þær deildir hans, sem fyrir eru. Mætti úr hinni nýju deild ýmist veita lán til stuðnings togaraflotanum, ef hann verður fyrir alvarlegum áföllum, eða til bátaflotans, ef aflabrestur er meiri en svo, að tekjur þeirra deilda sjóðsins, sem fyrir eru, geti úr því bætt, svo að viðunandi sé. Er nú í athugun á vegum ríkisstjórnarinnar, eftir hvaða reglum hin nýja deild hlutatryggingasjóðs skuli starfa, og verður frv. um það efni lagt fyrir Alþingi að þeirri athugun lokinni. Í gildandi lögum um hlutatryggingasjóð er svo fyrir mælt, að ríkissjóður skuli leggja fram jafnhátt framlag á móti tekjum sjóðsins af útflutningi. Ekki þótti hins vegar ástæða til, að þetta fé komi á móti þeim nýju tekjum, sem hlutatryggingasjóður fær samkv. 8. gr. Er því í 2. mgr. ákveðið, að framlag ríkissjóðs til hlutatryggingasjóðs á þessu ári skuli ekki vera hærra en ákveðið er í fjárlögum ársins, þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. Ég kem þá að síðustu greinum frv., sem allar eru tæknilegs eðlis. Í 9. og 10. gr. eru ákvæði um það, að nokkur gjöld, sem fyrir eru, svo sem gjöld freðfiskseftirlits, síldarútvegsnefndar, útflutningsskattur af framleiðslu ársins 1960, skuli reiknuð af fob-verði á hinu nýja gengi. Til þess hins vegar að koma í veg fyrir, að útflutningsskattur af framleiðslu ársins 1960 hækki frá því, sem var fyrir gengisbreytinguna, hefur skatturinn verið lækkaður úr 2.5% í 2.2% eða nokkurn veginn sem svarar gengisbreytingunni. 11. gr. er samhljóða 6. gr. laga um efnahagsmál, nr. 4 1960, og er henni ætlað að koma í veg fyrir, að lánssamningar innanlands séu bundnir gengi erlends gjaldeyris, nema um sé að ræða endurlánað erlent lánsfé. Loks er í 12. gr. bannað að hækka verð á birgðum innfluttra vara, sem greiddar hafa verið á gengi því, er gilti fyrir 4. ágúst s.l. Hér er um að ræða staðfestingu á þeirri almennu reglu, sem gilt hefur á undanförnum árum, að óheimilt sé að hækka verð á vörubirgðum, sem fyrir eru, þótt almennar hækkanir verði á verðlagi vegna gengisbreytingar eða af öðrum orsökum. Að svo mæltu legg ég til, að frv, verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Þetta frv., sem hér er nú til umr. og hefur legið mjög lengi fyrir hv. þd., er fylgifiskur gengislækkunarfrv. Það fjallar um skattlagningu, sem nemur mörg hundruð millj. kr., en engin grg. hefur fylgt þessu frv., og það hefur ekki verið og e ekki enn hægt að átta sig á því, hversu þessi skattlagning er mikil. En augljóst er, að hún nemur mörg hundruð millj. kr. Hæstv. ráðh. gaf hér upp tölur varðandi suma liði þessara álaga, þ.e.a.s. þá, sem eru í 7. gr., en það er ekki nema nokkur hluti af því, sem í frv. felst í heild, og erfitt að átta sig líka á þeim tölum í skyndi. En það er óhætt að slá því föstu, að þetta frv. gerir ráð fyrir mörg hundruð millj. kr. skattlagningu á útflutningsatvinnuvegina. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að verðhækkun á birgðum útflutningsvara verði tekin og færð í ríkissjóð til að greiða gengistap á skuldum, sem mér skildist þó á hæstv. ráðh. að væri sáralítið, og þá aðallega til að greiða töp á ríkisábyrgðum, sem fram að þessu hafa verið talin með almennum útgjöldum ríkissjóðs. Það er því hægt að slá því föstu, að með 6. gr. frv. er tekin verðhækkun á birgðum útflutningsvara af framleiðendum og færð í ríkissjóð. Þess eru dæmi, eins og hæstv. forsrh. tók fram, að verðhækkun útflutningsvara, sem orðið hefur við gengisbreytingar og líka, þegar lagt var á 55% almenna gjaldið, að slíkar verðhækkanir hafa verið teknar og færðar í þá sjóði, sem staðið hafa undir uppbótum á útfluttar afurðir. Þetta hefur verið gert, þegar gengislækkun hefur tekið við af uppbótakerfi. En 1950, þegar gengislækkun var gerð, án þess að hún kæmi í staðinn fyrir uppbótakerfi, var engin slík ráðstöfun gerð, að því er ég bezt hef getað séð. Það eru sem sagt dæmi þess, að verðhækkun á birgðum útflutningsvara hefur við gengisbreytingar verið tekin og færð inn í sjóði, sem hafa staðið undir útflutningsuppbótum til útflutningsatvinnuveganna sjálfra. En ég finn ekkert dæmi þess, - og er fús að leiðrétta það, ef það reynist rangt, - ekkert dæmi þess, að verðhækkun útflutningsvörubirgða hafi verið tekin af framleiðendum og látin renna í ríkissjóð, eins og nú er ætlunin að gera með þessu frv. Það er því alveg nýr háttur, sem á er hafður að þessu leyti. Mér sýnist engin sanngirni mæla með þvílíkri tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóð. Mér sýnist því þurfa að endurskoða með öðru fleira þetta ákvæði frv. rækilega. Afkoma ríkissjóðs sýnist ekki heldur vera þannig á þessu ári, að það réttlæti slíka neyðarráðstöfun að taka af framleiðendum þessa verðhækkun vegna gengislækkunarinnar. Með gengislækkuninni sjálfri hafa tekjur ríkissjóðs vaxið verulega, þannig að ég sé ekki betur en það sé útlit fyrir sæmilega afkomu ríkissjóðs á þessu ári. Það sýnist því ekki vera réttiætanlegt frá því sjónarmiði, að þar vanti stórkostlega fé, að gera aðra eins neyðarráðstöfun og þá að taka þetta verðmæti frá útflutningsframleiðslunni og færa það inn til ríkisins. Þó að verið sé í þessu sambandi að tala um greiðslur vegna tapa á ríkisábyrgðum, þá er það ekkert nema orðaleikur. Það er gert ráð fyrir þeim greiðslum, einmitt töpum á ríkisábyrgðum, á fjárlögum. Hér er því ekki um neitt annað að ræða en að verið er að taka þessa fjármuni og færa inn í ríkissjóðinn til að standa þar undir almennum gjöldum eða til að koma þar á greiðsluafgangi, sem hægt verði að frysta í Seðlabankanum. En það virðist vera uppáhaldsaðferð núv. hæstv. ríkisstj. að fara þannig með þá fjármuni, sem hún getur klófest umfram allra brýnustu dagleg útgjöld. Þetta er ekkert hliðstætt því, þegar gengishækkun á útflutningsvörubirgðum hefur verið látin renna í þá sjóði, sem hafa staðið undir útflutningsuppbótum til framleiðslunnar sjálfrar. Ég vil líka í þessu sambandi minna á eitt atriði, og það er, að mjög margir framleiðendur við sjávarsíðuna hafa orðið fyrir geysilega þungum skellum í sambandi við kaup á skipum og bátum til landsins, - orðið fyrir þungum skellum einmitt vegna tveggja gengislækkana, sem orðið hafa með stuttu millibili. Og ég vil segja, að ef það verður ofan á að taka gengishækkunina á birgðunum af útflytjendunum, þá sýnist mér fullkomlega til athugunar, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, og þó öllu heldur fullkomlega réttmætt, að eitthvað af því fjármagni yrði notað til að létta af kaupendum báta og skipa þeim óhemju byrðum, sem á þá hafa fallið við þessar tvennar gengislækkanir. En þær eru gersamlega að sliga margar af þeim útgerðum, sem hafa orðið fyrir því, að gengislækkanirnar hafa á skuldir þeirra fallið. Þetta vil ég láta koma fram við 1. umr. málsins. Það stóð þannig á fyrir mörgum, þegar gengislækkanirnar skullu á, að verið var að smíða báta eða skip erlendis, og málin urðu nær óviðráðanleg. Skuldamálin urðu nær óviðráðanleg vegna gengislækkananna. Fleira er til athugunar í þessu sambandi, einmitt varðandi það tjón, sem kaupendur báta og skipa hafa orðið fyrir vegna gengislækkananna. Þá vil ég fara nokkrum orðum um skattheimtu þá, sem felst í 7. gr. frv. En hún er í því fólgin að leggja á mjög þungt útflutningsgjald, þar sem mikill hluti af verðhækkuninni, sem verður vegna gengisbreytingarinnar, er tekinn af framleiðendum aftur framvegis og ráðstafað með sérstökum hætti, eins og greinir í þessari lagagrein. Er þar gert ráð fyrir að leggja mikið fjármagn beint frá framleiðslunni, sjávarútveginum, til stofnlánadeildar sjávarútvegsins og í nýtt tryggingakerfi. Með þessu móti eru lagðir geysilega þungir skattar á útflutningsframleiðsluna, sjávarútveginn, og það á að leggja þetta fjármagn í fjárfestingarsjóði sjávarútvegsins að mestu, en nokkuð í tryggingakerfið. Sú stefna er tekin upp með þessu, að sjávarútvegurinn eigi að sjá sjálfur fyrir því fé að mjög verulegu leyti, sem gengur til stofnlána fyrir útveginn. Ég held þessi stefna sé óframkvæmanleg með öllu. Ég held það sé alveg óhugsandi, að sjávarútvegurinn geti á þennan hátt með sérstöku skattgjaldi lagt til bróðurpartinn af því fé, sem á að fara í stofnlánadeildir sjávarútvegsins framvegis. Það mun fljótlega sýna sig, að þetta er ekki hægt. Þetta mun hafa mjög greinilega komið fram einmitt á þeim fundum á vegum sjávarútvegsins, þar sem þessi mál hafa verið skoðuð. Það mælir heldur engin sanngirni með því að skattleggja svo þunglega þessa útflutningsatvinnugrein, jafnvel þó að það sé gert til að safna fjármunum í lánastofnanir framleiðslugreinarinnar sjálfrar. Slíkt er ekki hægt. Það verður að finna aðrar leiðir til að afla fjár í stofnlánadeildir sjávarútvegsins. Verða þar að koma til þau úrræði, sem þjóðfélagið í heild ræður yfir. Það er ekki hægt að segja við eina atvinnugrein í landinu, að hún verði algerlega að sjá fyrir öllum stofnlánum, sem á þarf að halda, beint af sínum eigin tekjum. Það er ekki hægt að taka eina atvinnugrein þannig út úr og búa þannig að henni. Það verður að vera sameiginlegt mál atvinnugreinanna og þjóðfélagsins í heild að útvega fjármagn í stofnlánasjóði atvinnuveganna. Nokkuð öðru máli gegnir um það skattgjald, sem ætlað er til þess að standa undir tryggingum fyrir sjávarútveginn, þótt það sé á margan hátt vafasöm stefna að ætla að hafa þann hátt á, að það opinbera borgi framvegis öll tryggingagjöld með því fé, sem tekið er af sjávarútveginum sjálfum. Með því móti kemur það á margan hátt mjög ranglátlega niður að standa undir tryggingaiðgjöldunum af flotanum. Með þessu móti verður ekki mikið réttlæti í því, hvernig kostnaðurinn við tryggingarnar á flotanum er tekinn af þeim, sem standa að sjávarútveginum. Mætti margt um það segja, sem ég skal ekki fara langt út í núna. Þetta ákvæði, sem ríkisstj. hefur tekið inn í frv., um að skattleggja sjávarútveginn til þess að halda uppi greiðslu tryggingaiðgjaldanna fyrir flotann, sýnir, að ríkisstj. hefur alveg gefizt upp við viðreisnarstefnuna, - er einn vottur þess, að hún hefur alveg gefizt upp við viðreisnarstefnuna. Þegar viðreisnarstefnan var tekin upp, var því hátíðlega lýst yfir, að engar uppbótagreiðslur eða sérstakar greiðslur af hálfu þess opinbera til þess að styðja atvinnuvegina með einu eða öðru móti kæmu til greina, allt slíkt yrði afnumið, allt slíkt var fordæmt með öllu, sagt, að það kæmi ekki til greina, að slíkt yrði tekið upp framvegis. En nú með því að gera ráð fyrir greiðslu tryggingariðgjalda fyrir báta- og skipaflotann af hálfu þess opinbera framvegis yfirgefur ríkisstj. þessa stefnu, því að vitanlega er það ekki nema eitt form fyrir uppbótum að haga þessu þannig. Ef ríkisstj. hefði viljað vera stefnu þeirri trú, sem hún tók upp, hefði hún átt að segja við atvinnurekendurna: Það verður hver um sig að greiða sín tryggingaiðgjöld, og kemur ekki til mála, að það opinbera hafi nein afskipti af því, standi fyrir nokkurri tekjuöflun til að draga inn fé í sameiginlegan sjóð til greiðslu tryggingaiðgjalda eða nokkurra annarra kostnaðarliða við framleiðsluna yfirleitt. Það verður allt að ganga eftir frjálsri leið, og engin afskipti af því koma til mála. - En hæstv. ríkisstj. hefur yfirgefið þessa stefnu og gerir nú ráð fyrir tekjuöflun til, að staðið verði sameiginlega undir kostnaði við tryggingar skipaflotans. Öll þessi ákvæði verður að mínum dómi að endurskoða í nefnd, og annaðhvort verður að verja því fé, sem þarna á að innheimta frá útgerðinni, á annan hátt en gert er ráð fyrir í frv., þannig að það komi rekstri útgerðarinnar beinlínis til góða strax, eða þá að það verður að fella alveg niður þessar nýju álögur. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, sannar mjög greinilega það, sem við ýmsir stjórnarandstæðingar höfum haldið fram, að gengislækkunin, sem var skellt á með brbl. s.l. sumar, var ekki gerð til þess að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna. Hún var ekki gerð til þess, eins og sumir hæstv. ráðherrar hafa þó látið liggja að í umræðum um málið hér á Alþingi. Við skulum bara athuga, hvernig gengislækkunin hefur snert bátaútveginn, sem er nú svo mikið byggt á. Tekjur bátaútvegsins hafa ekki enn í dag hækkað um einn einasta eyri við gengislækkunina. Fiskverðið er sama og það var, áður en genginu var breytt, en útgjöldin hafa vaxið stórkostlega vegna gengisbreytingarinnar. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, gerir ríkisstj. svo ráð fyrir því að taka bróðurpartinn af þeirri verðhækkun, sem sjávarútvegurinn gat átt von á framvegis, af sjávarútveginum með sköttum. Mundi þá útkoman af þessu verða sú, að tekjur sjávarútvegsins í heild vegna gengislækkunarinnar aukast sáralítið, en útgjöldin vaxa mjög verulega. Í móti þessu er alls ekki hægt að mæla með neinum rökum, og þetta sýnir alveg svart á hvítu, að það, sem við höfum haldið fram um þetta, er alveg rétt. Gengislækkunin var ekki gerð til að koma í veg fyrir, að atvinnuvegirnir stöðvuðust vegna þeirra kauphækkana, sem urðu s.l. vor. Hún var gerð af allt öðrum ástæðum. Hún var í fyrsta lagi gerð sem hefndarráðstöfun gegn verkalýðsfélögunum og launasamtökunum í landinu, vegna þess að kaupgjaldsmálin voru leyst nokkuð öðruvísi en stjórnin vildi. Enn fremur var þessi gengislækkun gerð til þess að hækka verðlag á erlendum vörum fyrir neytendur og þá, sem þurfa að leggja í nýja fjárfestingu, og til þess að styðja þannig samdráttarstefnuna, sem stjórnin vill halda sér við. Loks var þessi gengislækkun gerð til þess að moka nýju fjármagni inn í ríkissjóðinn, gífurlegum fúlgum, sem eru teknar eignarnámi af útflytjendum vegna hækkunar á útflutningsbirgðum. Vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hversu mikið fjármagn gert er ráð fyrir að komi inn samkvæmt 6. gr. Það hefur þá farið fram hjá mér, ef hæstv. ráðherra minntist á þetta, enda var svo mikill ys í deildinni, þegar hæstv. ráðh. talaði, að það var mjög erfitt að fylgjast með því, sem hann sagði. Það væri mjög nauðsynlegt að fá upplýsingar um þetta. Ég ætla mér ekki að öðru leyti að fara að hefja hér almennar umræður um gengislækkunina, sem var ýtarlega rædd hér á dögunum. En ég vil samt benda á, að þetta frv. er alveg sönnun fyrir því, að við höfum haft rétt fyrir okkur um undirrót hennar. Ég er alveg sannfærður um, að þetta frv. fær alls ekki staðizt. Það hljóta að verða gerðar breytingar á því nú þegar á þessu þingi, m.a. í þá átt að fella annaðhvort niður það aukna útflutningsgjald á sjávarútveginn, sem hér er gert ráð fyrir, eða þá að gera ráðstafanir til að verja þessu fjármagni beint nú þegar til stuðnings rekstri útvegsins. Annað hvort verður að gera að mínum dómi, og ég er sannfærður um, að annað hvort verður ofan á.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu, felur í sér ýmsar mikilvægar ákvarðanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið og ákveðið að setja bráðabirgðalög um og henni þótti nauðsynlegt að láta fylgja ákvörðuninni um breytingu á verðgildi íslenzku krónunnar. Það eru fyrst og fremst þrjú atriði í þessu frv., sem mér sýnist að skipti hér höfuðmáli. Í fyrsta lagi er það sú ákvörðun, sem felst í þessu frv., að taka skuli gengishagnað þann, sem til fellur af útflutningsbirgðum, sem í landinu voru, þegar gengisfellingin var ákveðin, og ákveða, að þessi gengishagnaður skuli renna í ríkissjóð. Annað atriðið er það, að ákveðið er að hækka stórkostlega útflutningsgjöld af sjávarafurðum. Og þriðja atriðið er að gerbreyta starfsreglum hlutatryggingasjóðs. Þetta eru að mínum dómi aðalbreytingarnar, sem felast í þessum sérstöku ráðstöfunum, sem ríkisstj. ákvað að gera, um leið og gengi íslenzkrar krónu var fellt í sumar. Mig langar nú að koma nokkru nánar hér að hverju þessara atriða fyrir sig og lýsa skoðun minni á þeim. Það er þá í fyrsta lagi sú ákvörðun, að gengishagnaðurinn, sem til fellur af útflutningsbirgðunum, sem í landinu lágu, þegar gengisfellingin var samþykkt, skuli renna í ríkissjóð, eða eins og ákveðið er í 6. gr. frv., að hann skuli renna til ríkissjóðs til að létta byrðar hans vegna áfallinna ríkisábyrgða í þágu atvinnuveganna. Það er rétt, sem hér var nýlega sagt, að það hefði ekki verið upplýst, hversu mikla fjárhæð hér er raunverulega um að ræða. Ég hef þó heyrt, og mér þykir mjög líklegt, að það geti staðizt, - ég hef þó heyrt forustumenn á vegum Landssambands ísl. útvegsmanna tala um það, að þessi gengishagnaður, sem til getur fallið vegna þeirra birgða af útflutningsvörum, sem í landinu voru, þegar gengisfellingin var gerð, geti numið í kringum 130–140 millj. kr. Hér er því vitanlega um allverulega fjárhæð að ræða sem hæstv. ríkisstj. er að ákveða að renna skuli til ríkissjóðs. Það er ekkert um það að villast að það eru engin fordæmi fyrir því, að ákvörðun eins og þessi sé tekin. Þó að, eins og hér hefur verið á minnt, ekki ósvipað fyrirkomulag hafi verið notað, á meðan uppbótakerfið var, þá er vitanlega grundvöllur sá, sem nú er byggt á í þessum efnum, allt annar. Þá rann þessi gengishagnaður eða sá hagnaður, sem kom fram af breyttu yfirfærslugjaldi, beint inn í uppbótakerfið og kom því þannig alveg beint og beinlínis útflutningsatvinnuvegunum til góða. En í þessu tilfelli gildir vitanlega allt annað, þar sem raunverulega á að taka þetta fé í ríkissjóð. Það er líka á þessu önnur breyting frá því, sem áður var. Árið 1958, þegar yfirfærslugjaldið var ákveðið, þótti einnig óhjákvæmilegt að haga framkvæmdinni þannig um þær birgðir útflutningsvöru, sem lágu í landinu og áttu að gefast upp til framleiðenda á gamla verðlaginu, þó að þær væru fluttar aftur út undir öðrum verðlagskringumstæðum, að það átti að greiða þeim framleiðendum nokkrar aukabætur vegna þess kostnaðarauka, sem þeir yrðu fyrir vegna efnahagsráðstafananna, sem þá voru ákveðnar. En það gefur auga leið, að þeir, sem eiga liggjandi í landinu útflutningsbirgðir, þegar nýja gengið er ákveðið, eiga enn eftir að standa undir allverulegum útgjöldum vegna þessara birgða, og þau útgjöld koma á þá eftir hinu nýja gengi, eftir hinu nýja verðlagi, og útkoman verður því raunverulega sú, að nettó-tekjur þeirra af framleiðslu sinni verða minni en þó að gamla kerfið hefði gilt. Útflutningsbirgðirnar eða þær afurðir, sem framleiddar höfðu verið að verulegu leyti fyrir tíma gengisbreytingarinnar, eru þannig, að í mjög mörgum tilfellum eru þær framleiðsluvörur ekki nema hálfunnar eða alls ekki unnar til fulls, og það verður að halda áfram að fullvinna þessar vörur undir allt öðru verðlagi en áður gilti. Það verður einnig að borga af þessum vörum fyrir flutning á erlendan markað allt annað flutningsgjald, fragtirnar breytast líka í beinu hlutfalli við gengisbreytinguna, og nettógreiðslan fyrir þessar vörur verður því allt önnur vegna gengisbreytingarinnar. Það er beinlínis gengið á hlut þessara aðila, sem birgðirnar eiga. Þegar svipað fyrirkomulag var viðhaft í þessum efnum, á meðan uppbótafyrirkomulagið gilti, þá var þess gætt að greiða sérstakar bætur vegna þess mismunar, sem þarna kæmi fram. En nú er beinlínis ákveðið, að allur skakkinn, sem af þessu verður, skal falla á eigendur þessara birgða, en ríkissjóður slær eignarhaldi sínu á allan hagnaðinn af gengisbreytingunni vegna birgðanna. Nú það er auðvitað líka alveg augljóst mál, að t.d. sjávarútvegsmenn verða í þessum efnum fyrir miklu meiri töpum vegna þessa fyrirkomulags, vegna þess að ríkissjóður er að reyna að næla sér í þessar tekjur á þennan hátt, því að á sama tíma sem þeim er neitað um að fá nokkurn hagnað af þeim birgðum, sem þeir áttu í landinu, þá eru þeir hins vegar skyldaðir til þess að taka á sig gengistapið vegna erlendra skulda, sem þeir umfram aðra aðila í landinu hafa verið þvingaðir til í rauninni að stofna til. En þær reglur hefur núv. hæstv. ríkisstj. einmitt tekið upp, að þegar útgerðarmenn t.d. kaupa sér fiskiskip, þá geta þeir ekki fengið að kaupa þau erlendis frá nema með þeim hætti, að þeir verða að taka fyrir 2/3 hlutum af andvirði skipanna erlend lán til 7 ára. Aðrir aðilar fá hins vegar gjaldeyri nokkurn veginn eins og þeir biðja um vegna síns innflutnings, en þeir, sem flytja inn fiskiskip, hafa orðið að búa við þessi kjör nú, og þeir verða vitanlega, eins og menn sjá, þegar gengisfelling er gerð á þennan hátt, fyrir verulega miklum gengistöpum. Öll er þessi framkvæmd því gagnvart t.d. sjávarútveginum mjög ósanngjörri og mjög óeðlileg. Orðalagið í þessum efnum í 6. gr. frv., að þessi fjárhæð, sem þarna fæst í gegnum gengishagnaðinn af birgðunum, skuli renna til ríkissjóðs til að létta byrðar hans vegna áfallinna ríkisábyrgða í þágu atvinnuveganna, er þannig, að maður verður að halda, að það sé meira en aðeins útflutningsatvinnuvegirnir, sem hér eigi hlut að máli. Þó að það séu útflutningsatvinnuvegirnir, sem eru sviptir í þessu tilfelli hagnaði af birgðunum, þá á þessi hagnaður að renna til ríkissjóðs til að standa undir þessum vanskilagreiðslum, sem ríkissjóður hefur innt af höndum vegna atvinnuveganna, og ég hygg, að það megi teygja þetta orðalag alllangt og að ýmsir geti fallið undir það. Í sambandi við þetta vaknar einnig sú spurning: Hver er í rauninni meiningin með þessu, um framkvæmdina? Það liggur sem sagt fyrir, að ýmsir aðilar, sem tekið hafa lán með ríkisábyrgð á undanförnum árum, hafa ekki getað staðið við að borga vexti og afborganir af þessum lánum, og ríkissjóður hefur þurft að hlaupa undir bagga og leggja þessa fjármuni fram. En allir eru þessir aðilar eftir sem áður skuldugir ríkissjóði vegna þessara ábyrgða. Hvað á um Þessar skuldir að verða? Ég náði því ekki fullkomlega, en þó skildist mér, að hæstv. forsrh. segði hér, að eftir sem áður ætti ríkissjóður að eiga kröfu á þessa aðila og þeir ættu eftir sem áður að greiða ríkissjóði þessar fjárhæðir. Þó að búið sé sumpart og að verulegu leyti að taka þessa raunverulegu eign þessara aðila af þeim á þennan hátt til þess að standa undir þessum greiðslum, þá á eftir sem áður að vera hægt að innheimta af þeim þessar vangreiddu upphæðir. Enginn vafi er heldur á því, að mjög margir af framleiðendum í landinu hafa að fullu og öllu staðið undir þessum skuldbindingum sínum, og ríkissjóður hefur ekki þurft að leggja neitt út fyrir þá. Þannig mun það yfirleitt vera t.d. með þá, sem hafa fengið ríkisábyrgðir vegna framkvæmda, sem eru bundnar við fiskverkun, þ.e.a.s. vegna byggingar frystihúsa og annarra fiskverkunarstöðva. Aðeins í örfáum tilfellum mun þar hafa gilt önnur regla, en það má segja, að hin almenna regla hafi verið sú, að þessar ábyrgðir hafa ekki fallið á ríkissjóð. En hér á vitanlega að taka jöfnum höndum þann gengishagnað, sem þessir aðilar eiga og aðrir útflytjendur, og láta hann renna í ríkissjóð, en innheimta af þeim eftir sem áður afborganir og vexti af ríkisábyrgðarlánum þeirra. Eigi þessi framkvæmd að vera svona, sem helzt er að skilja, er augljóst mál, að hér er aðeins um nýja skattlagningu að ræða í ríkissjóð. Ríkissjóður er hér að krækja sér í skattstofn, sem mun gefa nú á þessu ári, þegar breytingin fer fram, nokkuð á annað hundrað millj. kr. Þetta álít ég, að sé óeðlilegt og það sé í rauninni ekki hægt að standa að framkvæmdinni á þennan hátt. Þá er hitt atriðið, sem snýr að stórhækkuðum útflutningsgjöldum á sjávarafurðum. Hin almennu útflutningsgjöld á sjávarafurðum hafa verið um 2.9% - eða 2.25%, en þar að auki hefur svo verið gjaldið í hlutatryggingasjóð og til ferskfiskeftirlitsins, smágjald, þannig að heildarútflutningsgjaldið var 2.9%. En nú á þetta gjald að hækka eftir gengisbreytinguna upp í 7.4%, og reyndar verður þetta gjald af útfluttum síldarafurðum 9.4%, Þegar hið lögskipaða gjald til síldarútvegsnefndar er talið með. Það verður að segja það eins og er, að ég hygg, að þessi útflutningsgjöld af sjávarafurðum eða útfluttum vörum muni hvergi eiga sinn líka. Aðalkeppinautar okkar með útfluttar sjávarafurðir í nánd við okkur, Norðmenn, hafa svo að segja ekkert útflutningsgjald af sjávarafurðum. Það mun nema 0.075%, útflutningsgjald þeirra af sjávarafurðum, en við eigum hér að vinna undir þeim kringumstæðum, að hér séu tekin útflutningsgjöld, sem nema 7.4–9.4%. Ef menn hafa það í huga einnig, að við borgum tvöfalda til þrefalda vexti á við það, sem Norðmenn gera, og reyndar einnig miklu hærri sölulaun til þeirra aðila, sem fara með útflutninginn, en þeir, þá sjá menn fljótt, að við getum ekki með nokkru móti keppt við þessa aðila á erlendum mörkuðum, nema þá á þann hátt, sem við gerum nú, að hafa hráefnisverðið, fiskverðið í landinu, miklum mun lægra hér en það er t.d. í Noregi. Það er að mínum dómi alger misskilningur, sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. í sambandi við þessi útflutningsgjöld, að það sé hægt að taka þessi mál svo einfaldlega að segja, að þar sem þessi útflutningsgjöld renni í ýmsa sjóði, sem komi sjávarútveginum til gagns, þá renni þetta allt til sjávarútvegsins aftur og því sé þetta í rauninni engin skattlagning fyrir hann og í rauninni honum bara til bóta. Þetta er auðvitað grundvallarmisskilningur. Svona liggja þessi mál ekki. Þessi útflutningsgjöld, svona há, þau hvíla sem beinn þungi á rekstri viðkomandi árs og gera rekstrarafkomuna á viðkomandi ári þeim mun erfiðari sem gjöldin eru hærri, jafnvel þó að þessi fjárhæð sé lögð til hliðar, svo að hægt sé að lána hana út síðar meir eftir mörg ár. Ef slík kenning sem þessi væri rétt, ætti að mega hækka þessi gjöld enn um t.d. önnur 7.4% og halda fram, að allt væri í lagi, af því að það rynni í lánasjóði sjávarútvegsins. En það, sem þá gerðist, ef menn gerðu slíkt, væri aðeins að sigla öllu í strand, það væri engin leið að halda framleiðslunni í gangi nú. Nei, slík útflutningsgjöld geta vitanlega ekki átt sér stað. Þau geta ekki staðizt, og þau eiga ekki rétt á sér. Og það hygg ég, að meira að segja hæstv. ríkisstj. hafi fengið ábendingu um frá einum af þeim erlendu sérfræðingum, sem hún hefur leitað til, m.a. varðandi málefni sjávarútvegsins, að þessi sífellda skattlagning á útfluttar sjávarafurðir til þess að standa undir almennum lánum, stofnlánum sjávarútvegsins, sé í mesta máta óeðlileg og það verði vitanlega að ætla þessum aðalatvinnuvegi landsins til sinna stofnlána hluta af því fjármagni, sem þjóðin almennt ræður yfir, en ekki að afgreiða stofnlánavandamál hans á þennan sérstaka hátt. Það er vitanlega eðlilegt, að viss hluti af því fjármagni, sem safnast fyrir hjá þjóðinni á hverju ári, renni til þess að byggja upp þennan atvinnuveg eins og aðra, enda er þessu ekki svona háttað með aðra atvinnuvegi, að það sé lagt beinlínis gjald á árlega framleiðslu þar til þess að afla fjár í stofnlánasjóð. Þeir fá vitanlega sín stofnlán úr hinu almenna peningakerfi þjóðarinnar. Í þessum stórhækkuðu útflutningsgjöldum er fyrst og fremst um þrjá nýja liði að ræða. Það er lagt til að taka upp nýtt útflutningsgjald til svonefnds nýs vátryggingakerfis fyrir fiskiskipaflotann. Og það mun vera áætlað, að í þetta nýja vátryggingakerfi eigi að renna á ári í kringum 50 millj. kr. Þá er einnig gert ráð fyrir, að lagt verði á útfluttar sjávarafurðir nýtt gjald, sem á að renna í stofnlánadeild sjávarútvegsins við Seðlabankann, og það mun vera áætlað, að árlega eigi að renna í þessa deild af útfluttum sjávarafurðum í kringum 45 millj. kr. Og svo er í þriðja lagi ákveðið að þrefalda tekjur hlutatryggingasjóðs eða Þær hækki frá 10 millj. upp í 311/2 millj. á ári. Mig langar nú að víkja nokkrum orðum að hverju þessu fyrir sig. Það er þá fyrst hið nýja vátryggingakerfi. Það hefur verið rætt allmikið um, að það þurfi að breyta til um fyrirkomulag á vátryggingum fiskiskipa í okkar landi. Og ég held, að það sé alveg rétt, að það sé enginn vafi á því, að þar sé breytinga þörf. Það mun vera rétt, að vátryggingaiðgjöld hér eru miklum mun hærri en t.d. í Noregi, þó að samanburðurinn í þeim efnum sé ekki alls kostar réttur, eins og hann hefur oft verið gerður, því að nokkur munur er á því, hvað tryggt er á hvorum stað fyrir sig. En eigi að síður verður varla um það deilt, að vátryggingariðgjöld eru miklum mun hærri hér en t.d. í Noregi. En þar gildir líka í þessum efnum allt annað kerfi. Það er einmitt það kerfi, sem gildir þar, að þar er hver einstaklingur, sem kaupir sér tryggingu, þar er hann látinn borga sjálfur iðgjöldin og iðgjöldin af hverju einstöku skipi eru beinlínis miðuð við það, hve mikil útgjöld í sambandi við vátrygginguna hafa orðið á hverju skipi. Þannig er skapað aðhald að eigendum skipanna og þannig tekst líka að halda iðgjöldunum tiltölulega lágum. En með þessu nýja útflutningsgjaldi, sem hér er tekið upp og sett með bráðabirgðalögum, fer ríkisstj. í gersamlega þveröfuga átt. Hún ákveður að afla tekna til þessa nýja tryggingakerfis með allsherjar útflutningsgjaldi, sem er lagt hlutfallslega á útfluttar afurðir, og þar með er í rauninni verið að kippa grundvellinum undan því, að hægt sé að skapa það aðhald að vátryggjendum, sem t.d. Norðmenn hafa byggt upp hjá sér, enda leiddi þessi ákvörðun hæstv. ríkisstj. til þess, að nefnd sú, sem var að vinna á hennar vegum að athugun á þessum málum, klofnaði, um leið og brbl. ríkisstj. um þetta efni voru sett, og einn nm. lýsti því yfir, að hann teldi, að öllum grundvelli undir starfi nefndarinnar hefði verið kippt burt með þessum lögum, og hann neitaði að taka lengur þátt í því að semja nýjar reglur í þessum efnum og hér yrði að breyta til aftur, ef bót ætti að verða á í þessum efnum. En þótt sem sagt hæstv. ríkisstj. hafi haft nefnd til þess að athuga um þessi mál og skipulagsbreytingar á þeim, þá bíður hún ekki eftir því, að niðurstaða komi frá þessari nefnd, heldur ákveður hún með brbl. að leggja hér á nýtt útflutningsgjald í þessum efnum, svo mikið virðist henni hafa legið á að leggja á öll þau gjöld, sem felast í þessu frv. Ég fyrir mitt leyti tel, að þetta nýja útflutningsgjald í sambandi við nýtt vátryggingakerfi sé algerlega á misskilningi byggt og það eigi að leggjast niður. Þá er hitt atriðið, um gjaldið, sem renna á til stofnlánadeildar sjávarútvegsins við Seðlabankann. Stofnlánadeild sjávarútvegsins við Seðlabankann hefur verið lokuð deild nú um langan tíma. Hún hefur ekki veitt af sínu fjármagni nein ný lán. Og þær reglur hafa þar gilt, að það fé, sem stofnlánadeildin réð yfir, átti að renna til baka út úr deildinni aftur, um leið og það kæmi inn, og hverfa aftur inn í Seðlabankann, og þannig er gert ráð fyrir því í lögum, að þessi deild smám saman hverfi. En nú kemur allt í einu nýr tekjustofn fyrir þessa deild, án þess að nokkuð sé ákveðið um það, hvernig ætlað er, að þessi deild eigi að starfa. Hvaða lán á hún að veita og eftir hvaða reglum? Engar slíkar reglur hafa verið settar, og ekkert kemur fram um það í grg. þessa frv., hvað hæstv. ríkisstj. hugsar sér í þeim efnum. Hér ber allt að sama brunni og áður, að svo mikið hefur hæstv. ríkisstj. legið á að leggja á ný gjöld, að hún ákveður að skella þeim á með brbl., þó að hún sé ekki á neinn hátt búin að gera sér grein fyrir því, hvernig skuli með þessi gjöld fara. Ég álít líka fyrir mitt leyti, að þetta gjald eigi að fella niður, það sé ekki aðstaða til þess að leggja þetta gjald á framleiðsluna, eins og nú standa sakir. Ég kem þá að þriðja gjaldinu, sem á að renna til hlutatryggingasjóðs. Hlutatryggingasjóður hefur haft sem tekjur 0.5% af útfluttum þorskafurðum bátaútvegsins og 0.75% af útfluttum síldarafurðum. En nú er ákveðið, að þetta skuli hækkað upp í 1.25% af þorskafurðum bátanna og af síldarafurðum bátanna, og svo er einnig ákveðið nú, að greiða skuli í sjóðinn 1.25% líka af öllum útfluttum afurðum togaranna. En hlutatryggingasjóður hefur ekki fengið fram til þessa neinar tekjur af framleiðslu togaranna. Og það er eins og hæstv. forsrh. gerði hér grein fyrir, það er áætlað, að tekjur sjóðsins geti af þessum ástæðum vaxið um rúmar 20 millj. kr. á ári. En svo er ákveðið í frv., að þessi nýi tekjuauki skuli renna í sérstaka deild innan hlutatryggingasjóðs og þessi deild geti veitt sérstakan stuðning þeim greinum sjávarútvegsins, sem verða fyrir sérstökum óhöppum vegna aflaleysis eða af öðrum ástæðum. Það fer ekkert á milli mála, hver er ætlunin hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Ætlunin er einfaldlega sú, eins og málin standa nú, að það á að taka þessar tekjur, sem þarna falla til, til stuðnings togaraútgerðinni í landinu. Það hafa ekki verið uppi neinar sérstakar raddir um það, og ástæður sjóðsins hafa ekki heldur bent til þess, að það eigi að breyta þeim almennu kjörum, sem bátaútgerðin í landinu á að hafa frá þessum sjóði, þó að vitanlega sé hægt að segja, að slíkt árferði gæti hugsanlega komið, að úr þessari sérstöku deild yrði veitt til bátaflotans einnig. En þó yrði þá að breyta lögum og reglum sjóðsins, ef hægt ætti að vera að gera það, vegna þess að bæturnar til bátanna eru miðaðar við aflaleysi eftir þar til settum reglum. Hér er því farið inn á þá braut að leggja raunverulegan skatt á bátaútveginn í landinu, bæði þorskveiðibátana og síldveiðibátana, til þess að hægt sé með þessum skatti að rétta nokkuð við í bili bágan fjárhag togaraflotans í landinu. Ég fyrir mitt leyti er algerlega andvígur því að koma þessum málum fyrir á þennan hátt. Hingað til hefur verið lögð á það áherzla, að hlutatryggingasjóður starfaði þannig, að það yrði ekki blandað saman þeim tekjum, sem sjóðurinn hefur af síldveiðum og aftur af þorskveiðum, og þeim útgjöldum, sem sjóðurinn á að inna af hendi vegna þorskveiðanna annars vegar og síldveiðanna hins vegar. Menn hafa verið á þeirri skoðun, að það ætti ekki með þessum sjóði að geta verið um það að ræða að verðjafna neitt á milli mismunandi starfsgreina. Hver útgerðarþáttur fyrir sig hefur átt að standa undir sínum vandamálum. Það átti ekki að vera hægt að skattleggja þorskveiðarnar til stuðnings síldarútgerðinni í landinu, og þrátt fyrir mjög lélegan rekstur á síldveiðum um margra ára skeið var aldrei gripið til þess að láta þorskveiðarnar sérstaklega standa undir vandamálum síldveiðiútgerðarinnar. En nú á að hverfa frá þessu grundvallarsjónarmiði og ákveða, að hægt sé raunverulega að skattleggja bátaútgerðina í landinu, síldveiðibáta og þorskveiðibáta, svo að hægt sé að rétta togaraútgerð landsmanna hjálparhönd. Ég er að vísu á þeirri skoðun, að það sé mikil nauðsyn á því að taka vandamál togaraútgerðarinnar til sérstakrar athugunar og það þurfi að rétta togaraútgerðinni hjálparhönd að vissu leyti. En á þennan hátt vil ég ekki gera það. Ég tel, að af því stafi veruleg hætta, og ég veit, að útvegsmenn eru almennt á móti þessu fyrirkomulagi. En það er eins og í hinum fyrri tilfellum, hæstv. ríkisstj. ákveður í skyndi að setja brbl. um málefni eins og þetta, leggja hér á stórhækkuð gjöld, sem eiga að renna til þessa sjóðs, og ætla honum alveg nýtt verksvið. Ég tel, að setning brbl. í slíkum tilfellum sé í mesta máta óeðlileg og það eigi að breyta þessu gjaldi, því að svona eigi þetta ekki að vera. Annað er einnig í sambandi við öll þessi stórhækkuðu útflutningsgjöld á sjávarafurðum, sem er að mínum dómi stórhættulegt. Það er með þessum gjöldum verið að raska því samkomulagi, sem sjómenn annars vegar og útvegsmenn hins vegar hafa gert með sér um skiptakjörin á fiskiskipaflotanum. Það var einmitt á s.l. ári, að þessir aðilar komu sér saman um, að það skyldu gilda grundvallarreglur um skiptingu aflaverðmætisins á milli skipshafnar og skipseigenda og báðir skyldu fá að njóta endanlegs og rétts verðs fyrir aflann og báðir skyldu hafa sama aflaverð. Lengur skyldi ekki gilda skiptaverð, sem væri eitthvað annað, eins og það var áður, heldur en hið almenna söluverð á aflanum. En með þessum brbl., sem hér hafa verið sett, er verið að raska þessu samkomulagi, það er verið að hrinda því um koll. Síðan er ákveðið að taka af óskiptu 50 millj. kr. á hverju ári, sem renna eiga í vátryggingarsjóð, en vátryggingariðgjöldin áttu skipaeigendur einir að greiða, en ekki áhöfnin. Það er líka verið að ákveða það að safna saman allmiklu gjaldi árlega af útfluttum sjávarafurðum í stofnlánadeild sjávarútvegsins, og kannske á að geyma það þar um langan tíma eða lána það út til nýrra stofnlána, en slíkt vitanlega verður til þess, að fiskverðið í landinu verður lægra en það átti að vera. Sjómenn finna, að hér er verið að leika rangt við þá, og þeir munu líka svara því, því að þeir hafa tekið eftir þessu og það hefur greinilega komið fram hjá þeim. Þeir munu svara lögum eins og þessum með því að segja upp samkomulaginu, sem gert var á s.l. ári um skiptakjörin. Það var byggt á því, að útvegsmenn og sjómenn ættu báðir að búa við sama fiskverð. Slíkar ráðstafanir sem þessar er því ekki hægt að gera af ríkisstj., og því verður ekki trúað, að hún hafi gert þetta í samráði t.d. við samtök útvegsmanna. En í samráði við samtök sjómanna hefur hún áreiðanlega ekki gert það. Mér sýnist líka alveg ljóst, að hún hafi ekki gert þetta í samráði við samtök útgerðarmanna, vegna þess að á nýafstöðnum aðalfundi þeirra lögðu útgerðarmenn einmitt til að breyta þessum gjöldum frá því, sem segir í þessum lögum, og ráðstafa þeim á allt annan hátt. Á það hefur verið minnzt í sambandi við þetta mál, að það væri alveg ljóst, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki að fullu og öllu yfirgefið uppbótakerfið í sambandi við sjávarútveginn þrátt fyrir allar sínar yfirlýsingar fyrr um, að það ætlaði hún að gera. Það liggur nú fyrir, svo að ekki verður um deilt, að á fyrsta ári viðreisnarstefnunnar, árinu 1960, voru vátryggingariðgjöld alls fiskiskipaflotans, jafnt báta sem togara, greidd af hinu opinbera. Þau voru greidd að nafninu til - megnið af þeim - úr útflutningssjóði, sem leggja átti niður samkvæmt viðreisnarlöggjöfinni, en nokkur hluti mun nú verða greiddur af því fé, sem ríkissjóður hefur slegið eignarhaldi sínu á af þessum gengishagnaði. Vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans munu nema fullum 90 millj. árið 1960, og þau eru greidd eftir uppbótakerfi eins og áður var, greidd af ríkinu. Og í Þessum efnum var gengið miklu lengra en nokkru sinni áður hafði verið gert, því að áður hafði lengst verið gengið þannig að greiða vátryggingariðgjöld bátaflotans eftir þar til settum reglum, og voru öll iðgjöldin ekki greidd, ekki einu sinni hjá bátaflotanum. Nokkuð var þar alltaf út undan. En nú var ákveðið á fyrsta ári viðreisnarinnar að greiða einnig vátryggingariðgjöld alls togaraflotans. Og þetta hefur verið gert. En vegna þess að útgerðarmenn telja hag sinn mjög rýran vegna ráðstafana ríkisstj. í efnahagsmálum almennt, hafa þeir nú gert kröfu til ríkisstj. um að fá vátryggingariðgjöld alls flotans greidd einnig fyrir yfirstandandi ár, árið 1961. Og það var upplýst á síðasta aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, að þó að hæstv. ríkisstj. hafi ekki lofað að greiða þau iðgjöld að fullu fyrir árið, þá hafi sjútvmrh. lofað því, að þegar skyldi byrjað á því að greiða iðgjöld ársins í ár fyrir flotann með því fé, sem á þessu ári safnaðist vegna hins nýja útflutningsskatts og renna átti í nýtt vátryggingakerfi. Þetta loforð, sem tilkynnt var á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, að ríkisstj. hefði gefið, stríðir auðvitað í bága við brbl., því að samkvæmt brbl. á þetta gjald að renna til nýs vátryggingakerfis, en ekki til greiðslu á vátryggingariðgjöldum flotans eftir gamla laginu. En loforð hafði samt verið gefið um það að byrja á greiðslunum 1961 með þessu fé. Og útvegsmenn lögðu einnig til, að þeir fengju einnig það fé, það nýja gjald, sem átti að renna til stofnlánadeildar sjávarútvegsins í þessu sama skyni. Og mér sýnist allt benda til þess og það mjög greinilega, að það eigi að greiða vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans einnig á árinu 1961, þó að ekki sé nú búið að ganga endanlega frá því. Uppbótakerfið er því í þessum efnum alveg greinilega í fullum gangi, vegna þess að reglur þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur sett um efnahagsmál í landinu, eru þannig, að sjávarútvegsmenn telja sinn hag verri nú en nokkru sinni áður, þó að allar þessar ráðstafanir hafi nú verið gerðar til þess að bjarga einmitt sérstaklega sjávarútveginum. Það er líka öllum alveg ljóst mál, að gengislækkunin, sem ákveðin var í byrjun ágústmánaðar í sumar, hefur ekki verið gerð, eins og hún er framkvæmd, fyrir sjávarútveginn í landinu. Það var því engin tilviljun, að á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var hér í bænum fyrir stuttu, þá einmitt felldu útvegsmenn tillögu, sem fram kom á fundinum um það að lýsa því yfir, að þeir teldu, að gengislækkunin í sumar hafi verið óhjákvæmileg. Þeir felldu hana m.a. vegna þess, að þeir álitu að miklum meiri hluta til, að hún hefði verið sjávarútveginum til tjóns, miklu fremur en til gagns, eins og hún hefur verið framkvæmd. En framkvæmdin hefur verið þannig, að innfluttar vörur allar, sem sjávarútvegurinn t.d. þarf til sinna nota, hafa hækkað sem gengisbreytingunni nemur í innkaupi, eða um 13.15%, og svo vegna óhjákvæmilegra gjalda, sem á vöruna falla hér eftir þeim reglum, sem gilda í landinu, þá má telja, að verðhækkunin á innfluttum vörum, sem svona stendur á um, muni vera ekki 13.15%, heldur líklega nær 15–16% sem lágmark. Þannig hafa rekstrarvörur útgerðarinnar m.a. hækkað í verði og sumar reyndar miklu meir. En hvaða hækkanir hafa aftur á móti runnið til framleiðslunnar, sem gætu komið fram í tekjunum? Jú, vegna þess, hvernig einmitt er búið um hnútana í sambandi við þessi nýju útflutningsgjöld, þá er það svo, að það eru engir möguleikar á því, að útflutningur nú geti fengið tekjur sínar hækkaðar um meira en 8%. Það er það mesta. Hitt er tekið af gengisbreytingunni og lagt í sérstaka sjóði eða ráðstafað á sérstakan hátt. Útflutningurinn getur ekki hækkað meira í verði en rétt í kringum 8%, þó að hins vegar innfluttu vörurnar, sem framleiðslan þarf til síns rekstrar, hækki um 15–16%. Þannig liggur dæmið fyrir. Auk þess er svo það, að mjög þýðingarmiklar greinar sjávarútvegsins hafa ekki getað fengið neina hækkun á móti hækkuðum rekstrarútgjöldum sínum. Fiskverð bátaflotans og togaranna hefur ekki hækkað um einn einasta eyri hér innanlands, - ekki um einn einasta eyri, frá því að gengislækkunin var gerð í byrjuðum ágústmánuði í sumar. Síldarverð í sumar hækkaði ekki neitt, þorskverðið hefur ekki hækkað neitt eftir gengislækkunina. Bátaútvegsmenn hafa orðið að búa við nákvæmlega sama fiskverð og áður, en hins vegar fengið á sig allverulegar rekstrarhækkanir vegna gengisbreytingarinnar. Það er alveg útilokað að halda því fram, að þessi gengisbreyting hafi verið gerð til þess að bjarga fjárhag þessara aðila, sem svona hefur verið að búið. En það er rétt: þeir, sem kaupa aflann af bátunum, frystihús og aðrir þeir, sem verka fisk, hafa vitanlega fengið hækkun um ca. 8% á verði útfluttra vara, sem framleiddar hafa verið eftir gengisbreytinguna. En þeir telja, að sú hækkun geri ekki betur en vega upp á móti auknum rekstrarkostnaði hjá þeim og þeir geti ekki skilað neinni hækkun út í hráefnisverði. Ég tel því, að það sé alveg augljóst mál, að gengislækkunin var ekki gerð vegna sjávarútvegsins, og mér sýnist, að hæstv. ríkisstj. eigi eftir að gera allmikið í þessum málum til þess að sanna það í framkvæmd, að hún hafi gert gengisbreytinguna í þessu skyni, sem hún hefur þó gefið upp. Það er því mín skoðun, að það þurfi að gera á þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, allverulegar breytingar, enda fannst mér, að hæstv. forsrh. boðaði í framsöguræðu sinni fyrir þessu máli, að það stæði til af hálfu ríkisstj. að gera það, og ég hygg líka, að hún sé þegar búin að gefa þau loforð, að hún verði að breyta frv. eða lögunum allverulega frá því, sem þau voru sett í ágúst í sumar. En það þarf að breyta lögunum þannig, að útflutningsgjaldið verði ekki hærra en það var. Sannleikurinn er sá, að það var mikil þörf á því að lækka það útflutningsgjald á sjávarafurðum, sem í gildi var. En hærra en það var má útflutningsgjaldið ekki vera. Og það er óhjákvæmilegt einnig að breyta frv. að því leyti til, að hagnaður sá af gengisbreytingunni, sem kemur fram í afurðum þeim, sem í landinu lágu, - það er óhjákvæmilegt að breyta lögunum þannig, að eigendur útflutningsbirgðanna fái a.m.k. að einhverju leyti þennan gengishagnað. Ég vil vænta, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, athugi þessi atriði og viðurkenni, að það sé fyllilega þörf á að gera þessar breytingar, sem ég hef hér bent á.



Herra forseti. Ég skal taka það fram í byrjun, að ég mun reyna að tala hlutlaust um þetta mál. Ég mun ekki fara út í sjáifa gengisfellinguna eða það, sem mælir með og móti henni, vegna þess að það frv. var til umr. hér um daginn og verður vafalaust aftur. Ég mun reyna að halda mig við þessar ráðstafanir sem gerðar hafa verið sem afleiðing gengislækkunarinnar. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta dálitið, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Austf. viðvíkjandi því, að hann taldi, að það væri hægt að hækka útflutningsafurðirnar um 8%. Þessi hv. þm. er ekki vanur að haga málflutningi sínum þannig, að það sé til bóta fyrir ríkisstj. Þess vegna sé ég ástæðu til að benda á þetta strax. Ég hef athugað, hvernig þetta er fyrir frystihúsin, og skal benda ykkur á það. Það má gera ráð fyrir, að fiskafurðirnar hækki um 13%. Af því fara hjá frystihúsunum 4% í kauphækkun. Það fara 4.35% í hækkuð útflutningsgjöld samkvæmt þessu frv. Og það fara vegna þess, að þeirra eigin rekstrarkostnaður hækkar á þeim liðum, sem eru bundnir við gjaldeyrisvörur hjá frystihúsunum, eins og viðhaldi véla, húsa, olíu, hluta af umbúðunum, akstri og afskriftum, - það fara minnst 2.75% af fob-verði útflutningsvaranna, þannig að, í heild hækkar kostnaður frystihúsanna um 11.10%, en útlit fyrir, að afurðirnar geti hækkað um 13%, og þá er möguleg hækkun um 2% til framleiðenda og engar líkur til, að við fáum neina hækkun, nema verðlag verði hagstæðara ytra en verið hefur, vegna þess að frystihúsin þóttust hafa slæma afkomu s.l. ár. Og þetta þýðir það, að ef þessi hækkun fengist, sem ég tel óvíst, þá getur í mesta lagi fiskverð til báta hækkað um 4%, því að það yrði tvöfaldað, því að þetta er af fob-verði. Það má gera ráð fyrir, að fob-verðið sé helmingi hærra en varð upp úr bátum. Allur rekstrarkostnaður útgerðarinnar hækkar um ca. 13%. Það er því ómöguleg meiri hækkun, með óbreyttu verðlagi ytra, frá frystihúsunum en 4%, þannig að skaði útgerðarinnar verður 9%. Þetta er ósköp eðlileg afleiðing af því, að útflutningsgjöldin hækka svona mikið. Það hafa alltaf verið gerðar ráðstafanir og samþykkt lög, þegar einhverjar gengislækkanir hafa verið framkvæmdar. En þessi lög eru dálítið frábrugðin hinum. Það væri eiginlega réttara að gefa þessum lögum það nafn, að Þetta væru lög um sérstaka tekjustofna fyrir ríkissjóð og lánsstofnanir. Inn í Þessi lög eru sett ýmis ákvæði, sem eru beinlínis skattlagning á útgerðina, sem nemur stórfé. Þetta er gert með brbl. Það er ekki verið að ræða um þetta í þinginu, það er ekki verið að ræða um þetta við útvegsmenn, þetta er gert með brbl., og mér er sagt, að hagfræðingarnir hafi samið þetta. Það má segja, að þeir hafi sennilega ekki í annað skipti unnið betur fyrir mat sínum fyrir hönd ríkissjóðs. Þegar gengislækkun var framkvæmd 1960, voru vitanlega samþykkt lög, en þau gengu í aðra átt, hvað þetta atriði snertir, því að þá var gengismismunurinn látinn renna í útflutningssjóð. Og það var viðurkennt á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna af sjútvmrh., að í raun og veru ætti sjávarútvegurinn þann hluta af gengismismuninum, sem kom af sjávarafurðum, og landbúnaðurinn hinn hlutann, sem voru smámunir einir. Það var viðurkennt af honum, að í rauninni ættu útgerðarmenn þetta, og það var leyft að láta þann afgang, sem yrði hjá útflutningssjóði, ganga upp í tryggingagjöld af bátum árið 1960. Og þetta hefur verið gert, þannig að útgerðin fékk þennan gengismismun, sem var tekinn af útfluttum sjávarafurðum. Um þetta var gott samkomulag á milli útgerðarmanna og ríkisstj. Það er engan veginn rétt, að þarna hafi komið til greina uppbótakerfið aftur, því að þetta greiddi útgerðin sjálf. Hún greiddi tryggingagjöldin sjálf í raun og veru 1960. Það var ekki tekið af öðrum landsmönnum. Nú horfir þetta öðruvísi við. Nú á að taka gengismismuninn allan í ríkissjóð. Það á að verja hluta af honum til þess að borga hækkunina af útflutningsgjöldunum fyrir ágústbyrjun, en meginhlutinn á að fara í að greiða ábyrgðarskuldir fyrir ríkissjóð. Nú get ég ekki séð, þó að það megi sjálfsagt deila um þessar ábyrgðir allar, hvort þær eru viturlegar eða heimskulegar, nauðsynlegar eða ónauðsynlegar, þá get ég ómögulega séð, að það sé skylda útvegsmanna einna að greiða þau töp, sem verða af þessum ábyrgðum. En þarna á að taka þeirra fjármuni, því að þetta eru þeirra fjármunir, og verja þeim til að greiða fyrir yfirsjónir núv. og fyrrv. ríkisstjórna, ef um yfirsjónir er að ræða. En vitanlega á þjóðin í heild að bera ábyrgð á þeim ríkisstjórnum, sem ráða í hvert skipti, en ekki ein stétt manna. Það má gera ráð fyrir, að þessi upphæð verði 120–140 millj. kr., þó að ekki sé hægt að fullyrða það, og ég skal taka það fram strax í byrjun, að það er ómögulegt að fullyrða um neinar tölur, vegna þess að það liggur alls ekki fyrir, hvað útflutningsverðmæti sjávarafurða verður 1961 og því síður á komandi árum. Þegar við erum að gera áætlanir um, hvað miklu þessi útflutningsgjöld nema á hvern einstakan lið, eru það vitanlega að því leyti áætlaðar tölur, að það veit enginn um heildartöluna, meira að segja ekki nú, hvað þá heldur síðar meir. Þess vegna verða þetta allt ágizkanir, en prósentan breytist ekki, og það er aðalatriðið. Við skulum gera okkur grein fyrir, hverjir hafa aflað þessara fjármuna. Það munu ekki vera neinar deilur um, að þetta er nær allt tekið af sjávarafurðum, og það eru vitanlega sjómenn og útgerðarmenn, sem hafa aflað Þessa fjár. Svo allt í einu slær ríkið eign sinni á þetta, hirðir það bara, og kauphækkunin, sem útgerðin fær og sjómennirnir árið 1961, er engin, gersamlega engin. En hins vegar verða útgerðarmennirnir að taka á sig alla hækkun af öllum útgerðarvörum, því að vitanlega, ef á að halda sömu reglu og ríkisstj. hefur haldið fram að eigi að gera með áburðarverksmiðjuna, þá verða útgerðarmenn að hafa sömu afskriftarheimildir og áburðarverksmiðjan. Þeir verða að afskrifa sínar nætur. Þeir verða að afskrifa skipin. Þeir verða að afskrifa vélarnar. Þeir verða að kaupa olíuna 13% hærra verði. Viðgerðarkostnaður hækkar. Það hækkar allt hjá útgerðarmönnunum, en þeir fá ekki einn einasta eyri í staðinn. Ríkissjóður hirðir það. Hér er því um hreint eignarnám að ræða í sjálfu sér. Menn halda kannske, að þetta séu einhverjar smáupphæðir, en svo er ekki. Þið verðið að athuga, að þetta kemur allt á útgerðina, en ekki á fiskvinnslustöðvarnar, vegna þess að gengislækkunin verkar þannig, að þó að þeir taki með hækkuðum útflutningsgjöldum meginhlutann af t.d. gróða síldarsaltendanna á sjálfri síldinni, þá græða þeir á tunnunum og saltinu, sem þeir voru búnir að kaupa á lága genginu. Ég hef reiknað út, hvað frystihúsin muni hagnast, og það munu vera um 2%, eins og ég talaði um. En meginhlutinn af hagnaðinum, sem þeir hefðu fengið, ef útflutningsgjöldin hefðu ekki verið hækkuð, er tekinn af þeim með hækkuðum útflutningsgjöldum þetta ár. Út af fyrir sig gat það verið verjanlegt að taka útflutningsgjöldin í ár til þess að hindra það, að síldarsaltendur og frystihús fengju óeðlilegan gróða á kostnað útgerðarinnar, en það átti þá bara að skila útgerðinni þessu aftur. Það er lágmarkskrafa útgerðarmanna að fara fram á uppbætur á síldina, sem þeir seldu í sumar. Það er lágmarkskrafa, vegna þess að það var samið um 126 kr. fyrir málið af bræðslusíld og 195 kr. fyrir mælda tunnu af síld til söltunar. Það var samið um þetta, áður en verðlækkun krónunnar fór fram. Þess vegna er tekið af útgerðinni 13% af því, sem um var samið að greiða henni fyrir þessar vörur. Það er tekið af henni, og það er siðferðileg skylda að endurgreiða útgerðarmönnum og sjómönnum a.m.k. þennan hluta, sem af þeim er tekinn, hvað sem líður fiskafurðunum, og nota svo leifarnar af þessum gengismun t.d. til að létta af tryggingagjöldum bátanna að einhverju leyti árið 1961. Sannleikurinn er sá, að það eru hirt um 13% af svo að segja öllum sjávarafurðum útgerðarmanna og sjómanna Þetta ár. Og ef við gerum ráð fyrir, að það verði miðað við verðmæti upp úr sjó 1500 millj., þá eru þetta nálægt 200 millj. kr., sem tekið er af þeim, því að það var sáralítið búið að greiða inn fyrir þessar vörur, sem framleiddar eru á þessu ári, þegar gengislækkunin fór fram. Meginhlutinn af þessu fé rennur til lánsstofnana og ríkissjóðs, - lánsstofnana, sem ríkið á. Það eru 15 fiskar af hverjum 100, sem eru teknir, 15 síldar af hverjum 100 síldum o.s.frv. Hvað ætli aðrar stéttir Þjóðfélagsins segðu við þessu? Hvað ætli verzlunarmennirnir segðu, hvað ætli iðnaðarmennirnir segðu, hvað ætli bændurnir segðu, ef það væri tekið sem svaraði 15% af því, sem þeir öfluðu, brúttótekjum þeirra, og lagt í banka og ríkið slægi eign sinni á það? Ég hygg, að þeir yrðu margmálugir yfir því. Það eru þess vegna engin undur, þó að við segjum eitthvað. Þetta er nú viðvíkjandi 6. gr. Svo kemur 7. gr. í þessum ágætu brbl., Þar sem er rætt um hækkun útflutningsgjaldanna. Heildarútflutningsgjöld af fiskafurðum hækka úr 3.05% og upp í 7.4%. Ég skal játa, að það er sumt af þessum gjöldum, sem ég álít að sé réttmætt að útvegurinn greiði. Það er t.d. ferskfiskmatið. Ég sé ekkert við það að athuga, að útgerðin greiði það beint eða óbeint. Og Það er kostnaðurinn við Landssamband ísl. útvegsmanna. Ég tel sjálfsagt, að útvegurinn greiði það, því að þetta eru okkar starfsmenn. Svo koma aftur aðrir liðir eins og rannsóknarstofa sjávarútvegsins og haf- og fiskirannsóknarskip. Ég geri ráð fyrir, að þar séu lögð gjöld á útveginn, eitthvað 3–4 millj. kr. Það má deila um það, hvort rétt sé, að útvegurinn greiði þetta. Ég hygg, að aðrir atvinnuvegir leggi ekki hliðstæðar byrðar á sínar atvinnugreinar, hvorki landbúnaður né iðnaður. Þetta má deila um. En þarna er ekki um stórar upphæðir að ræða. Ríkissjóður hefur í mörg horn að líta, og það er eðlilegt, að hann hafi það, meðan haldið er á eins og nú að verja mörg hundruð milljónum í tryggingar, sem engan veginn eru að öllu leyti nauðsynlegar, - það eru sumir liðir þeirra, sem eru mjög mikið vafaatriði, - og mörg hundruð millj. í niðurgreiðslur á vörum. Mikill hluti af ríkistekjunum fer í þetta. Það er eðlilegt, að einhvers staðar sé fjár vant. Þegar ofan á það bætist, að ný stétt manna hefur vaxið upp í landinu, sem flytur inn vörur án þess að greiða af þeim eðlilega tolla og söluskatta og ódrýgir sennilega tekjur ríkissjóðs um mörg hundruð milljónir, þá er eðlilegt, að það geti vantað fé í ríkissjóðinn. Eðlilegra væri að reyna að koma í veg fyrir þetta. Það hefur verið nokkuð seint séð og ekki nægilegar ráðstafanir gerðar í þessu efni enn, en það er hart, ef á að leggja svo að segja óbærilegar byrðar á útvegsmenn, þá sem afla verðmætanna fyrir þjóðarbúið, en leyfa aftur öðrum að ódrýgja tekjur ríkissjóðs, jafnvel svo að skipti hundruðum millj. kr., því að orðrómur gengur um það í bænum, að nær þriðjungur af þeim vörum, sem seldar eru hér í búðum, muni vera smyglaður. Maður getur ekkert fullyrt um, hvað satt er, en Það er sagt, að sjaldan ljúgi almannarómur að öllu leyti a.m.k. Viðvíkjandi tryggingakerfinu, þá er áætlað til þess 1.92% af fob-verði sjávarafurða, jafnt síldar- og fiskafurða. Ég skal taka það fram, að í fyrravetur urðu töluverðar umræður um þetta á fundi hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og Það komu fram óskir frá útvegsmönnum um, að þetta væri tekið af fob-verðinu. Og ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að þeir treystu sér ekki til að greiða tryggingagjöldin öðruvísi en þau væru tekin svona, a.m.k. að einhverju leyti. En það var allt laust og óbundið, það var ekki sett fram ákveðið kerfi um það, hvernig þessu yrði hagað, og ég tel mikið atriði, að Það sé skynsamlega framkvæmt. En ég er ekki í vafa um, að þetta gerir e.t.v. útgerðarmönnum léttara fyrir að standa í skilum með tryggingagjöld af bátunum. Þess vegna hygg ég, að það verði ekki um þetta deilt af hálfu útvegsmanna, þó að einhver prósenta væri þannig tekin, og í raun og veru er hugmyndin runnin frá útvegsmönnum sjálfum, að nokkru leyti a.m.k. En þetta nægir engan veginn fyrir tryggingunum, eins og þær eru nú. Það kom fram hjá hæstv. forsrh., að tryggingar eru um 200% lægri í öðrum löndum en hérna. Þess vegna er það algerlega óverjandi að vera ekki búinn að endurskoða þessa löggjöf. Það var ósk um það frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að Þetta yrði gert, en það hefur dregizt undarlega lengi. Mér er sagt, að það hafi einhverjir pappírsmenn eða skrifstofumenn verið settir í þetta. Ég átti tal við menn, sem hafa séð um vélbátatryggingarnar í hinum einstöku deildum, og þeir sögðu, að þeir hefðu ekki ráðfært sig á nokkurn hátt við sig, en þeir munu vera búnir að skila áliti og vera þríklofnir, - ég held, að þeir séu þrír í nefndinni, - og skila þremur álitum. Þeir eru búnir að vera mjög lengi að þessu, og þið getið ímyndað ykkur vinnubrögðin. Hvernig ætli það gengi hjá bændum og útgerðarmönnum, ef þeir hefðu svona vinnubrögð? Það er ekki einu sinni farið að senda þeim mönnum, sem sjá um vélbátafélögin, þetta til umsagnar, hvað þá heldur L.Í.Ú. Vitanlega var eðlilegt að hafa a.m.k. eitthvað af mönnum, sem höfðu einhverja praktíska reynslu, með þessum ágætu skrifstofumönnum. En það hefur ekki verið gert. Og hugsið ykkur þessa útgjaldabyrði, ef hún er 200% hærri en annars staðar. Mér var sagt, að maður hefði farið í enskt tryggingafélag í Englandi og rætt um það við þá, hvað Þeir mundu geta tekið togarana fyrir mikla tryggingu, hvað iðgjaldið mundi verða hátt, og hann fékk þær upplýsingar, að ef þeir fengju alla togarana, þá mundu þeir geta tekið þá fyrir 28% af því, sem er greitt hér. Hér er um stórfé að ræða. Það má vel vera, að tryggingunum sé eitthvað öðruvísi fyrir komið þar, að þær séu ekki eins víðtækar, að það sé ekki tryggt fyrir eins mörgum sköðum eða margþættum, en þá er að taka Það til athugunar, hvort er rétt að hafa tryggingarnar eins og þeim er komið fyrir hér, að eigendurnir taka engan þátt í því, sem að verður, t.d. í höfn. Það getur verið, að hirðusemin yrði meiri og aðgætnin, ef þeir ættu að bera einhverja ábyrgð á því. Ég hef sannar sögur af því, að þegar viðgerðir fara fram á skipum, þá er ýmislegt fleira tekið en það, sem beinlínis hefur skemmzt af vondum veðrum eða öðru slíku, þannig að tryggingarnar verða dýrari. Svo er sannleikurinn með þessar vélbátatryggingar, að fyrirkomulagið hefur verið algerlega óþolandi. Við ráðum ekkert, fyrir hvaða upphæð við tryggjum bátinn, við ráðum ekkert, hve iðgjaldið er hátt, og við ráðum ekkert, hvar við tryggjum hann. Við erum algerlega ófrjálsir. Og við verðum að borga 6% af matsverði bátsins í tryggingaiðgjöld. Hugsið ykkur þessa upphæð, 6% af skipsverðinu árlega, en bátarnir, sem eru yfir 100 tonn og eru í frjálsum tryggingum, þurfa ekki að borga nema 3%, og þar að auki eru þessar vélbátadeildir skyldaðar til að endurtryggja svo að segja allt, þær fá að halda 5–7% sjálfar. Þetta gerir þeim ómögulegt að safna sjóðum. Einn af þessum forstöðumönnum sagði mér, að þeir hefðu orðið að borga 5 millj. s.l. ár í endurtryggingaiðgjöld, en endurgreiðslan hefði verið um 2 millj., þannig að hans deild skaðaðist eitthvað um 3 millj. Það er sannarlega kominn tími til að endurskoða Þetta, hvort ekki er hægt að koma því fyrir á haganlegri hátt. Þó að við í stjórnarandstöðu vildum koma með frv. viðvíkjandi svona hlutum, þá vitum við fyrir fram, að það er lagt til hliðar og ekkert gert með það. Þess vegna er ekki hægt að ásaka okkur. Ég væri búinn að koma með frv. um þetta, ef ég vissi ekki fyrir fram, að það yrði ekkert gert með það. En þegar ríkisstj. ein má ráða því, hvaða frv. eru lögð fram, þá má hún vitanlega ekki láta vinnumenn sína liggja fram á lappir sínar og koma seint eða aldrei með Það, sem nauðsynlegt er að koma með. Ég er ekkert að lá þessum ágætu mönnum, þótt þeir vilji öllu ráða. En ef þeir vilja öllu ráða, verða þeir líka að gera hlutina í tíma og ráða vel. - Ég læt þá þessum þætti um tryggingaiðgjöldin lokið í bili, því að það mál verður sjálfsagt rætt ýtarlega síðar. Þá er það skatturinn, sem á að leggja á útgerðina til lánastofnananna. Það er fyrst í fiskveiðasjóð, 1.8% af útflutningsverðmæti, og svo til stofnlánadeildarinnar 1.8%. Samanlagt gerir þetta 3.6% af fob-verði. Geri maður ráð fyrir, að fob-verð fiskafurða verði um 3000 millj., - ég tek það fram, að ég veit þetta ekki nákvæmlega, það veit enginn, en það verður varla langt frá því, - þá sjá allir menn, að þarna eru milli 110 og 120 millj., sennilega tæpar 110 millj. á ferðinni. lægra, ef útflutningsverðmæti verður minna. Þetta er tekið af umbúðum og öllum kostnaði, meira að segja af síldinni. Hugsið ykkur, það er tekið um 80 kr. af síldartunnunni. Meðan við fáum 195 kr. fyrir síldartunnuna, er útflutningsgjaldið 80 kr. Og þið þurfið ekki að halda, að síldarsaltendur borgi þetta. Nei, ónei, það er tekið af hráefni síldarinnar. Þeir sjá um sig. Þið getið hugsað ykkur, hve gífurlegur skattur Þetta er og þetta tekur ríkisvaldið og leggur á banka, sem það á sjálft, og ríkisstj. ein ákveður vextina í þessum bönkum. Þetta er tekið til eignar af ríkinu. Ég minntist á það á aðalfundi L.Í.Ú., ef á að fara að taka á annað hundrað millj. í lánastofnanir árlega í framtiðinni af sjávarútveginum, að sjávarútvegurinn fengi þá að eiga sína eigin lánastofnun, leggja þetta fé í þá stofnun og réði þá yfir vöxtum og lánskjörum í þeirri stofnun, en ekki misvitrar ríkisstj., því að þær verða alltaf misvitrar, eins og gefur að skilja. Ég á ekki sérstaklega við þessa stjórn, að hún sé misvitur. Þetta er algerlega furðulegt. Hvað ætli aðrar atvinnugreinar segðu, ef svona væri farið með þær? Ég hygg, að þær segðu eitthvað. Nei, það er tími til kominn, að útgerðarmenn fari að athuga þetta, ef þeir eru skyldaðir með lögum til að láta svona mikið fé af hendi, hvort þeir ættu þá ekki að fara fram á, að þeir fengju að ráða eitthvað yfir þessu fé. Vitanlega á útvegurinn fiskveiðasjóð. Það væri ekki ósanngjarnt, að það væri stofnaður banki úr fiskveiðasjóði, sjálfstæður banki, sem útvegsmenn ættu a.m.k. 2 menn af 3 í stjórn hjá eða eitthvað svoleiðis, þannig að þeir hefðu mest um það að segja, hvernig hann væri rekinn. Hér er um algert eignarnám að ræða og ekkert annað. Svo í viðbót við þetta er tekið til hlutatryggingasjóðs. Það gjald er hækkað á fiskafurðum úr 0.5% og upp í 1.25%, en síldarafurðum úr 0.75% upp í 1.25%, sem verður hlutfallslega meira, vegna þess að umbúðir utan um saltsíld eru tiltölulega dýrari en fiskumbúðir. Þetta fé tekur ríkið í sína vörzlu. Við vitum, að það á að verja því til að greiða hallann á togurunum. Ég hygg nú, eins og horfir, að þá séu frekar litlar líkur til, að þeir togarar, sem við eigum, beri sig. Það er dálítið leiðinlegt með þessi síðustu togarakaup, að þeim hefur verið hagað þannig, gerð togaranna er þannig, að þeir eru nokkrum tugum ára á eftir tímanum. Það er dálítið erfitt og ósanngjarnt að láta bátaútvegsmenn greiða fyrir það, þó að einhverjar vitleysur séu gerðar í innflutningi skipa, því að þeir fá engu að ráða um, hvernig honum er hagað. Það er ríkisstj. og hennar sérfræðingar, sem því ráða. Ég hygg því, að það sé ekki að ósekju, að þetta gjald verði óvinsælt meðal útvegsmanna. Ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða, ef togararnir eru reknir með tapi, að bátaútvegsmenn einir fari að greiða þann halla að mestu eða öllu leyti. Auk þess er ekki nein búmennska í því að vera að fóðra kýr, sem mjólka ekki. Það gera hyggnir bændur ekki. Ef þeir geta ekki einu sinni borið uppi reksturinn, þessir blessaðir togarar, hvað þá heldur vexti og afborganir, þá er sjálfsagt að lofa þeim að liggja og leggja áherzlu á þær greinar útvegsins, sem betur borga sig, sem er a.m.k. eins og stendur bátaútvegurinn, því að hann hefði getað borið sig og það vel í ár, ef það hefði verið skaplega að honum búið. Það er ekki hægt að spá um framtíðina, en í þessu öllu er tekið í hlutatryggingasjóð og til lánastofnana um 140 millj. af sjávarútveginum í ár. Það er hvorki meira né minna. Það getur verið gott að taka peninga, og leggja þá í banka. En hitt gefur auga leið, ef þetta er tekið af útvegsmönnum, þá geta þeir þeim mun verr staðið í skilum með afborganir og vexti af sínum eigin lánum. Og er það þá hagkvæmara fyrir útveginn að taka af þeim fjármunina fyrir ekki neitt, leggja þá í banka, sem ríkið á, lána þeim það svo aftur, heldur en þeir noti þetta fé til þess að borga sínar eigin skuldir og standa í skilum við þessar lánsstofnanir? Og gæti það ekki skapað alveg eins mikið rekstrarfé fyrir þessar góðu lánsstofnanir, ef það væri staðið í skilum við þær, eins og peningarnir væru teknir fyrir ekki neitt af útveginum og lagðir í þessar lánsstofnanir og þær yrðu svo að lána þá aftur? Ég hygg, að við ættum að taka upp þá reglu að krefjast þess, að menn standi í skilum, en ekki að taka af eignum þeirra fyrir ekki neitt. Ég hygg, að það hafi verið gert of lítið að því að ganga eftir því, að útvegsmenn standi í skilum. Það skapar ábyrgðarleysi í athafnalífinu. Við eigum að ganga eftir því, að menn standi í skilum með skuldir sínar, en við eigum líka að lofa þeim að njóta þess, sem þeir afla, þannig að þeir geti staðið í skilum. Það er endileysa að ætla að fara að halda við hverjum einasta manni, sem fæst við útgerð í landinu. Það er nauðsynlegt að kynbæta útgerðarmenn, alveg eins og aðrar tegundir í tilverunni. Og að vera að halda lífinu í manni, sem er bæði slysinn, klaufskur og ólaginn yfirleitt að láta nokkurn hlut bera sig, það er vitleysa. Það á að lofa þeim að fara á hausinn. Það á að láta atvinnutækin komast í hendur manna, sem kunna að reka þau, og það á að krefjast þess, að þeir standi í skilum. En ríkisvaldið á ekki að gera mönnum ómögulegt með að standa í skilum með því að taka 15% eða allt að því af brúttótekjum þeirra, og auk þess að verðfella peningana hvað eftir annað og auka skuldabyrðar þeirra, eins og gert hefur verið með þá, sem skulda nú ytra fyrir skip. Það er meira en vafasamur hlutur. Það er nú þannig ástandið í ár, að þrátt fyrir það, að þetta sé eitthvert allra bezta ár, bæði til sjávar og sveita, og alveg óvenjulegt ár hvað síldarútgerðina snertir þá segja þeir mér, þessir menn með nýju bátana, sem þurfa að borga háa vexti og miklar afborganir, þeir segjast rétt ná endunum saman. Og hvað hefði verið, ef síldarútvegurinn hefði brugðizt í sumar? Ég hygg því, að við séum þarna á rangri leið, við séum í raun og veru að taka sjávarútveginn kverkataki með þessum aðgerðum í staðinn fyrir að hjálpa honum.



Herra forseti. í þessum umr. hefur nokkuð verið vikið að sjálfri gengislækkuninni. Hún er ekki hér til umr., og skal ég þess vegna ekki fara langt út í þá sálma. En ég vil einungis ítreka það, sem áður er nógsamlega vitað, að allir skynibornir menn, sem kynnt höfðu sér aðstæður, vissu Það fyrir fram, að af svo almennri mikilli kauphækkun sem varð á s.l. sumri mundi gengislækkun verða óhjákvæmileg. Þetta sannaðist berlega í þeim umr., sem urðu um það mál hér á dögunum, og var raunar áður vitað, og skal ég ekki fara lengra út í það. Hitt er svo einnig kunnugt, að sjávarútvegurinn á við mikla örðugleika að etja. Það er ekki vegna gengislækkunarinnar, heldur af allt öðrum ástæðum. Varðandi bátaflotann er það fyrst og fremst vegna kauphækkananna fyrr á þessu ári. Með gengislækkuninni og þessu frv. var reynt að firra þeim vandræðum, sem af þessu höfðu stafað. Það hefur að nokkru leyti tekizt nú þegar og mun takast enn betur, þegar útvegurinn fer að njóta góðs af ýmsum ákvæðum þessa frv., því að það er rangt, að með 7. og 8. gr. þessa frv. sé verið að skattleggja útveginn. Þar er þvert á móti verið að gera ráðstafanir útveginum til hjálpar, ráðstafanir, sem voru óhjákvæmilegar, úr því sem komið var, og ekki var hægt að gera á annan veg, þannig að honum kæmi að gagni betur en með þessu móti. Hitt er svo annað mál, að togaraútvegurinn á við enn aðra örðugleika að etja. Auðvitað bitna kauphækkanirnar einnig á honum, og er þó þess að gæta, að togarasjómenn munu ekki hafa fengið neina kauphækkun á þessu ári. En togaraútgerðin á fyrst og fremst að etja við örðugleika vegna hins geigvænlega aflaleysis, sem togararnir eiga nú við að stríða. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Norðurl. v., sagði, að úr því að togaraútgerðin gæti ekki borið sig, þá ætti einfaldlega að leggja hana niður, og það væri nú komið í ljós, að togaraútgerðin bæri sig a.m.k. mun verr en bátaútvegurinn. En þá er einnig á það að líta, að bátaútvegurinn hefur nú eftir stækkun fiskveiðilandhelginnar fengið forréttindi til veiða langt umfram togaraútgerðina, þannig að með þeirri stækkun fiskveiðilögsögunnar hefur verið gengið á hlut togaranna til hags fyrir bátana. Við vitum öll um þær ástæður, sem til þessa liggja. En þetta er engu að síður staðreynd, sem við komumst ekki hjá. Og samtímis hefur það orðið, að togararnir fiska mun verr á fjarlægum miðum en þeir áður gerðu, einkanlega á árinu 1958 og fyrri hluta ársins 1959. Við vonum öll, að sá tími komi, að ný mið finnist eða verði til, sem samsvari þeim ágætu miðum, sem togararnir öfluðu á á því tímabili, sem ég nú talaði um. En meðan slík mið eru ekki fyrir hendi og togararnir njóta jafnlítilla réttinda innan íslenzku fiskveiðilögsögunnar og þeir gera í dag, er eðlilegt, að þröngt sé í búi hjá þeim. Hv. 4. þm. Austf. hefur réttilega að mínu viti sagt bæði í þessum umr. og fyrr í umr. á Alþingi nú í vetur, að vandamál togaraútgerðarinnar væri alveg sérstaks eðlis, í raun og veru að verulegu leyti óviðkomandi hinu almenna efnahagsástandi í landinu og þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til viðréttingar því og jafnvægis í þeim efnum. Þó að okkur komi ekki saman um allt, þá kemur okkur alveg saman um þetta - og einnig hitt, að togaraútgerðin er og hefur verið þjóðinni miklu meira virði en svo, að bráðabirgðaörðugleikar, sem hún verður fyrir, megi verða til þess, að við sláum því föstu, að það eigi að leggja togaraútgerð á Íslandi niður og hún beri sig ekki. Það er hægt að orða slíkt í gamanmáli, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. er títt að flytja hér, en í alvöru hygg ég, að engum, hvorki á Alþ. né utan Alþingis, geti komið til hugar, að svona megi fara að. Jafnvel í dag, í þeim þrengingum, sem togaraútgerðin á, leggur hún þó til verulegan hluta af þjóðartekjum okkar, og er ósýnt, hvernig við kæmumst af, ef þeirri stoð yrði kippt undan þjóðarbúinu. Það er þess vegna mikið vandamál, sem þarfnast úrlausnar og úrlausn hefur enn ekki verið fundin á, - það skal ég játa, - hvaða sérstakar ráðstafanir þurfi að gera til hjálpar útgerðinni, meðan hún á í þessum örðugleikum. Þar kemur til álita að horfast hreinskilnislega í augu við það, hvort menn telji ráðlegt að veita þeim meiri fiskveiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar en nú hefur verið gert. Ef þannig væri farið að, mundi því áreiðanlega vera haldið fram, að með því væri gengið á hlut bátaflotans frá því, sem verið hefur hin síðustu ár, alveg eins og togararnir geta haldið því fram, að vegna bátanna hafi verið á þeirra hlut gengið þetta árabil. Hér er um að ræða mikinn hagsmunaágreining milli þegna þjóðfélagsins, sem allir eiga sömu kröfu til, að þeir njóti landsins gæða. Og ég spyr: Hver er kominn til þess fyrir fram að fullyrða, að við þessum vanda sé til einfalt og alveg ábrigðult svar? Ég minnist þess, að í umr. fyrr á þessu ári vitnaði hv. 4. þm. Austf. til þess, að ég sagði á sumrinu 1958, skömmu eftir að reglugerðin um stækkun fiskveiðilögsögunnar hafði verið gefin út, að ég óttaðist, að með þeim ákvæðum, sem þá voru sett, væri hlutur togaranna um of skertur. Og ég hélt þessu einmitt fram í ræðu, sem ég hélt á Vestfjörðum, vegna þess að ég vissi, að Vestfirðingar yfirleitt mundu hafa aðra skoðun, fagna útilokun togaranna. En ég taldi nauðsynlegt, að þeim yrði ljós sá vandi, sem hér væri á ferðum, og efasamt væri, að þarna væri fullnaðarlausn á miklu vandamáli fundin. Svo hefur reynzt, sem ég þarna sagði fyrir eða benti á, að togararnir sýnast ekki hafa þolað þá veiðiskerðingu, sem þeir hafa orðið fyrir. Ef menn - ég segi: ef - ef menn telja óráðlegt að víkka veiðiheimildir togaranna innan fiskveiðilögsögunnar, þá hlýtur mjög að koma til íhugunar, hvernig á annan hátt sé hægt að bæta þeirra hlut. Ég veit ósköp vel, að það er ekki vinsælt að segja, að annað hvort sé eðlilegt, að þeir fái rýmri fiskveiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar eða þeir fái einhverjar fjárbætur, á meðan þeir komast ekki af og hægt er að rekja að verulegu leyti þeirra erfiðleika til skerðingar á veiðiréttindum þeirra. Ég veit ósköp vel, að margir mundu segja: Er ekki einhver þriðja leið til örðugleikalaus, sem við engan komi, til þess að bæta hag þeirra manna, ekki aðeins útvegsmanna, heldur einnig sjómanna og landverkafólks og þar með þjóðarheildarinnar, - bæta það skakkafall, sem allir þessir aðilar verða fyrir af þessum sökum? Ég hef ekki enn heyrt þau úrræði, og ég er hræddur við, að hér eins og ella fari svo, að ef á að bæta hlut annars, þá verði það að vera gert á kostnað hins, að það verði ekki jöfnuð metin, nema tekið sé frá einhverjum öðrum til þess að jafna metin. Ég er ekki kominn til þess í dag að segja, hver úrræði eigi í þessu að velja, en ég tel fyllilega tímabært að vekja sérstaka athygli á þessu vandamáli, bæði vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Austf. Þá get ég ekki heldur látið hjá líða að víkja að því, hversu ásakanirnar á ríkisstj. nú eins og oft ella stangast illilega. Annars vegar er hún sökuð um að hafa gefið út brbl., en hins vegar fyrir það, að í þessum brbl. sé ekki gerð nóg grein fyrir, hvernig eigi að verja því fé, sem til ráðstöfunar er samkvæmt þeim. Eins og á stóð í sumar, var óhjákvæmilegt að gera þessar ráðstafanir, bæði að fela Seðlabankanum að kveða á um nýja skráningu krónunnar og eftir að hann hafði gert það áð gera þær ráðstafanir, sem í þessu frv. eru. En jafnframt var eðlilegt, að ríkisstj. léti það bíða síðari ákvörðunar, þ.e.a.s. ákvörðunar Alþingis, hins reglulega handhafa löggjafarvaldsins, hvernig einstökum atriðum yrði skipað, þeim einstöku atriðum, sem þurftu nánari íhugunar og máttu vel bíða. Og þá á ég einkanlega við fyrirkomulag og nánari ráðstöfun á þeim tekjum, sem til ráðstöfunar eru samkv. 7. og 8. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir. Ef ríkisstj. hefði ráðstafað þessu í einstökum atriðum, hefði vissulega mátt saka hana um einræði, að hún vildi segja Alþingi fyrir verkum. En hún lét einmitt mörg mikilvæg atriði í þessu standa opin, vegna þess að hún taldi eðlilegt, að um þau yrðu fyrst teknar ákvarðanir eftir og þegar Alþingi fengi málið til venjulegrar meðferðar. Ég sé nú, að klukkan er orðin fjögur, og ég á töluvert eftir af ræðu minni, svo að ég hygg, að það væri e.t.v. bezt, að ég frestaði máli mínu.

Ef hæstv. ráðh. vildi gera hlé á ræðu sinni...

. Ég mundi á næsta fundi vilja halda áfram og ljúka ræðunni þá. [Frh.]