Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Hjer liggur fyrir mjög greinilegt nál. Það er að vísu ekki nema 2 línur og er fljótlegt að sjá, að allsherjarnefnd hefir orðið ásátt um að ráða hv. deild til að samþykkja till. óbreytta. Engar athugasemdir hafa komið við till. hjer í hv. deild og heldur ekki í nefndinni, og mun því óþarfi að mæla fyrir henni.

Frsm. (Kristinn Daníelsson: Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt, er till. þessi frá samgöngumálanefnd beggja deilda, og enda þótt efni hennar sje þannig vaxið, að jeg búist við, að hv.þm. greiði henni atkv. sín, þá hefi jeg tekið að mjer að fylgja henni úr hlaði með fáeinum orðum. Það er þjóðkunna, að vegamálin eru mikið vandamál. Alþingi hefir gert sjer alt far um að vinna að þeim og lagt árlega fram fje í því skyni, en þó er það ljóst, að árangurinn er ekki sem bestur, og þau eru ekki í svo góðu horfi, sem skyldi, eða á því framfaraskeiði, sem æskilegt er. Það er í augum uppi, að það þarf að gera þar miklar endurbætur, en þótt samgöngunefndinni væri það ljóst, þá hafði hún ekki viðbúnað til að gera miklar eða stórfeldar breytingar, og ljet sjer því nægja að benda á þau atriði, er till. greinir ger frá. Fyrsti liður till. er í sambandi við þá handahófsskiftingu, sem nú er á vegunum. Það fer nú eftir því, hvað vegurinn heitir, hversu miklu ríkissjóður kostar til hans, en það á vitanlega ekki að fara eftir því heldur hinu, hversu mikið vegirnir eru notaðir. En til þess er nú ekkert eða alónógt tillit tekið. Nefndin vill því láta athuga, hvort ekki væri rjett að bæta við fleiri vegum í þann kafla vegalaganna, sem ríkið kostar, einkum þeim, sem fjölfarnastir eru. Annar liðurinn er um það, hvort eigi væri rjett að ákveða, hversu mikið tillag landssjóður eigi að leggja til annara vega. Hingað til hefir það verið af handahófi, en þó oft þá til sýsluvega. Er rjett að athuga, hvort ekki væri rjett að setja fastar reglur um það. 3. liður till. bendir á, að ef til vill tje rjett að taka lán til þess að koma vegamálunum frekar áleiðis. Til grundvallar liggur sú hugsun, að þessi kynslóð er með vegalagningum að búa í haginn fyrir þá næstu, og sje því rjettmætt að taka lán, til þess að dreifa kostnaðinum á fleiri en þá sem hafa not af vegunum meðan verið er að leggja þá. 4. liður lýtur að aðalvandamáli hjeraðanna, að afla nægilegs fjár til þess að viðhalda vegunum og leggja aðra nýja. Eins og kunnugt er, hafa hjeruðin engan annan gjaldstofn til þessa en sýsluvegagjaldið. En það er svo lítið, að það hrekkur ekki neitt, ef eitthvað á að gera, og nægir tæplega til þess að greiða afborganir og vexti af lánum, er sýslurnar hafa tekið til vegagerða. Alstaðar hefir þurft að bæta við fje úr sýslusjóðunum sjálfum. Jeg býst við, að vandasamt geti orðið að finna hentugan gjaldstofn, en mikils væri það vert, ef það tækist og er því sjálfsagt að athuga þetta atriði rækilega. Hv. þingdeildarm. mun þetta mál fullljóst, og skal jeg því ekki fjölyrða frekar en að eins mælast til þess, fyrir hönd samgöngumálanefndanna, að till. verði samþykt.

Magnús Kristjánsson Það er ekki ætlun mín að andmæla till., en jeg vildi að eins vekja athygli á því, hvort 4. liðurinn sje svo bráðnauðsynlegur. Mig minnir, að einhversstaðar sje á ferðinni frv., er gangi í þá átt, að þessum tilgangi verði náð að meira eða minna leyti. Þá vildi jeg benda á, að orðalagið á 1. lið er ekki sem heppilegast. Þar segir: hvort ekki sje rjettmætt ....“, en mjer finst orðið „rjettmætt“ óviðkunnanlegt í þessu sambandi, og mætti sjálfsagt finna heppilegra orð. Þessu vildi jeg að eins skjóta til hv.frsm. (K. D.) til athugunar.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Hv. þm. Ak. (M. K.) gat þess, að nú væri frv. á leiðinni, sem miðaði að því, að auka hjeruðunum tekjur til vegagerða. Hann mun þar eiga við frv. um heimild til að hækka sýsluvegagjaldið. Jeg hygg, að jeg megi segja, fyrir hönd samgöngumálanefndanna að þær ætli þetta ekki heppilega leið til að afla fjár til vegagerða, enda myndi þessi hækkun hrökkva skamt. Jeg geri og ráð fyrir, að margir muni því mótfallnir að hækka sýsluvegagjaldið. Því að það er að minsta kosti enn órannsakað, hvort gjald þetta sje lagt á með sanngirni og eftir sönnu gjaldþoli hreppanna. Því er þannig skift niður á hreppana, að það er reiknað eftir saman lagðri tölu ábúðar- og lausafjárhundraða að 2/3 en eftir vinnufærum karlmönnum að 1/3 hluta. Mun það óvíða koma niður sem jafn nefskattur á öllum. Jeg fyrir mitt leyti álít það miklu betra, eins og nú stendur á, að afnema sýsluvegagjaldið alveg, en greiða allan kostnað við vegina beint úr sýslusjóði, og afla þess fjár á sama hátt sem annara tekna sýslusjóðanna. Þetta er auðvitað álitamál, en því meiri er ástæðan til þess að athuga það vandlega og reyna að komast að sanngjarnri niðurstöðu. En sanngjarnt er það, sem best finnur gjaldþol hjeraðanna. Jeg get verið sammála hv.þm. Ak (M. K.), að liðurinn sje ekki sem best orðaður, og væri fyllilega nóg að segja „rjett“, í stað „rjettmætt“.