Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Síðan ein umr. um fjárlagafrv. fór fram í hv.Nd. hefir fjvn. átt fund með sjer og athugað þær breytingar, sem hv.Nd. hefir gert við frv., og hefir orðið ásátt um að koma ekki fram með neinar brtt. við það, heldur leggur nefndin til, að hv. deild samþykki það óbreytt. Nefndinni er ekki kunnugt um, að neinar brtt. komi frá einstökum þm., en ef svo væri, mundi nefndin leggja á móti þeim. Jeg vil svo skýra hv. deild frá þeim breytingum, sem gerðar hafa verið við frv. í hv.Nd. Tekjuafgangur á fjárlagafrv. var 170- 662,95 kr., þegar það fór frá þessari hv. deild, en nú er hann aðeins 14704,61 kr. eftir breytingar þær, sem hv.Nd. hefir gert við frv. Tekjuafgangurinn hefir því lækkað mikið, en það er alls ekki af því, að það hafi verið bætt við ónauðsynlegum liðum, heldur hafa ýmsir áætlunarliðir verið hækkaðir af rjettmætum ástæðum, þó að fjvn. þessarar hv. deildar sæi ekki ástæðu til að hækka þá eftir þeim upplýsingum, sem fyrir henni lágu. Hv. Nd. hefir eftir tillögu hæstv. fjrh. hækkað upphæð þá, sem ætluð er til hækkunar á dýrtíðaruppbót embættismanna, upp í 168 þús. kr. úr 100 þús. kr., og hefir nefndin ekkert við þá breytingu að athuga. Hv. Nd. hefir gert þá breytingu við 12. gr. 4. lið, að hún hefir hækkað laun aðstoðarlæknisins á Ísafirði úr 1500 kr. upp í 1800 kr. Fjvn. Ed. lætur sjer fátt um þessa breytingu finnast, en vill þó ekki fara að hleypa fjárlögunum í Sþ. vegna hennar, einkum þar eð um svo lítilfjörlega upphæð er að ræða. Þá hefir hv.Nd. gert breytingu við 12. gr. 12. lið. Hún hefir hækkað styrkinn til berklalækninga upp í 300 þús. kr. Það hefir verið útbýtt hjer í deildinni skjali frá nefnd þeirri, sem hefir berklavarnalögin til athugunar, þar sem hún leggur til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar. Fjvn. Ed. vissi, að liður þessi mundi vera of lágur eins og hann var þegar hún hafði fjárlögin fyrst til meðferðar, en hún sá ekki ástæðu til þess að hækka hann, sökum þess, að þá voru líkur til þess, að frv. um breytingu á berklavarnalögunum yrði að lögum, og þá hefði þurft miklu minna fje í þessu skyni. En eins og nú standa sakir telur nefndin hækkun þessa rjettmæta. Jeg skal geta þess, að upphæð þessi var í stjórnarfrv. áætluð aðeins 100 þús. kr., og var það sökum þess, að gert var ráð fyrir breytingu á berklalöggjöfinni. Þá hefir hv.Nd. felt niður úr 12. gr. styrk til hjúkrunarnema. Nefndin hafði ekki lagt til, að sá liður væri tekinn upp í fjárlögin, en það var þó samþykt; og nefndin telur það illa farið, að styrkur þessi skyldi feldur niður, því það er einmitt mjög nauðsynlegt að styrkja hjúkrunarnema hjer heima, því þeir hafa engin hlunnindi eins og þeir hjúkrunarnemar, sem læra utan lands, en hinsvegar mjög mikil nauðsyn, að einhverjar hjúkrunarkonur fái fræðslu, sem á við íslenska staðhætti. Einnig hefir hv.Nd. felt í burtu sjúkrastyrk til Elínar Sigurðardóttur, sem hafði verið samþyktur hjer í þessari deild. Þá hefir hv.Nd. tekið upp í fjárlögin styrk til Skúla Guðjónssonar læknis, til heilbrigðisfræðináms erlendis, og telur nefndin það eðlilega afleiðingu af því, að Ed. samþykti viðbótarstyrk handa Guðmundi Guðfinnssyni lækni, til augnlækninganáms erlendis. Þetta er líka lokastyrkur, svo það er alls ekki ætlast til þess, að hann haldi áfram. Þá hefir Nd. lækkað styrk til bifreiðaferða austur um sveitir um helming, úr 2000 kr. niður í 1000 kr., og getur nefndin ekki átalið það neitt sjerstaklega. Hv. Nd. hefir gert breytingu við 14. gr. B. I. b., lækkað launin til hjeraðslæknisins í Reykjavík fyrir kenslu við háskólann úr 1500 kr. niður í 1000, og tel jeg það mjög illa farið. Hjeraðslæknirinn á því að kenna erfiðustu námsgreinina við læknadeild háskólans fyrir einar 1000 kr. Hann vinnur því fullkomið prófessorsstarf við háskólann, og þó eru embættislaun þessa manns og styrkur sá, sem hann fær til háskólakenslunnar samanlögð ekki eins hár og lægstu prófessorslaun við háskólann. Jeg tel þetta líka mjög ómaklegt, því þessi maður er mjög vel hæfur til síns starfs og starfið er vandasamt, en hann hefir altaf gegnt því með frábærri alúð. Og að klípa af þessum litla styrk er sama og að neyða hann til þess að hafa þeim mun meiri „praksis“. En auðvitað verður það á kostnað háskólans, sem mun bíða tjón af því. Þess vegna tel jeg mjög illa farið, að upphæðin var lækkuð. Við 14. gr. II. a. hefir hv.Nd. gert þá aths., að stúdentar þeir, sem hafa stundað nám í 1–3 ár, í staðinn fyrir 2–3 ár. skuli ganga fyrir. Álít jeg þessa breytingu til bóta. Þessi fjárlög koma í gildi árið 1925. Þeir, sem sigldu í fyrra, hafa ekki hugmynd um þá breytingu, sem nú á sjer stað. Þess vegna er ekki rjett að útiloka þá. Þá hefir Nd. fært niður upphæðina til tímakenslu og prófdómenda úr 15 þús. kr. niður í 13 þús. Þetta er áætlunarupphæð, svo að það er mikið spursmál, hvort um nokkurn sparnað er að ræða. Auðvitað vill hv.Ed., að sparað verði það, sem hægt er á þessum liðum, en hinsvegar verður að greiða þessi gjöld, hvort sem þau standa í fjárlögum eða ekki. Hv. Nd. hefir felt niður liðinn um styrkinn til útgáfu veraldarsögu handa mentaskólanum, sem var till. frá fjvn. þessarar hv. deildar. Verður hún að telja þetta illa farið. Verður það til þess, að kenslubók á íslensku í þessum fræðum kemur seinna út en ella, og verður þá að notast við kenslubækur á erlendum málum. Auk þess mun höfundunum hafa verið veittur talsverður ádráttur um styrk til þessa á árinu 1924. Næsta breyting á frv. er við 14. gr. XVIII; feldur niður styrkurinn til frk. Ingibjargar Guðbrandsdóttur. Sú upphæð var sett inn hjer í hv. deild, en ekki eftir till.fjvn., svo að nefndin fer ekki að fjargviðrast út af því. Þá er lækkuð borgunin til sjera Jóhannesar L. L. Jóhannssonar og Þórbergs Þórðarsonar, hins fyrnefnda í 5 þús. kr., en hins síðarnefnda niður í 1000 kr. Hvað snertir sjera Jóhannes, er þetta sama upphæðin og hv.Ed. lagði til að skyldi vera; hefir hún því ekkert út á breytinguna að setja, og sættir sig eftir atvikum við styrk Þórbergs. Hinsvegar þykir nefndinni meira máli skifta, að styrkur Hannesar Þorsteinssonar til að semja æfisögur var færður niður úr 2 þús. kr. í 500 kr. í hv.Nd.Hv. Ed. vill engan þátt eiga í því að kasta skugga á starfsemi þessa manns, sem hún veit, að er hverjum manni iðnari og betur fallinn til að semja æfisögur lærðra manna; og þótt honum verði veitt þjóðskjalavarðarembættið, mun hann samt verja meiri tíma en sem svarar þessum 500 kr. til þeirra starfa. Nefndin vill láta það í ljós, að það er ómaklegt, að maðurinn fjekk ekki að halda þeim 1500 kr., sem hv.Ed. ætlaði honum. Þá er dr. Hjelgi Pjeturss. Styrkurinn til hans er færður niður. Er það nokkuð í samræmi við Jóh. L. L. Jóh. Styrkurinn var ekki hækkaður eftir till.fjvn.Ed., svo að hún sá ekki ástæðu til að koma með brtt. Hún setur sig ekkert á móti því að gefa frjálst, hvernig styrknum sje varið. Till. í 36. lið, upphæð til frjettastofu blaðamannafjelagsins, hefir verið hækkuð aftur. Það var lækkað í hv.Ed. Jeg átti ekki þátt í till. um niðurfærslu styrksins og hefi þess vegna ekki meira um þetta að segja. Styrkurinn, sem var veittur hjer til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, var að upphæð 6 þús. kr., en hv. Nd hefir lækkað hann niður í 5200 kr., eða um 800 kr. Þeirri upphæð hefir hún bætt við Halldóru Bjarnadóttur, til að vinna að útbreiðslu og eflingu heimilisiðnaðar. Nefndin lítur svo á, að hv.Nd. hefði ekki þurft að klípa af styrknum til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, þó að hún hefði viljað gera betur til frk. Halldóru Bjarnadóttur en hv.Ed., sjerstaklega þegar þess er gætt, að búið var að hnýta við styrkinn því ákvæði, að af honum skyldi greiða 1200 kr. styrk til að halda uppi kenslu í vefnaði í Reykjavík ekki skemur en 6 mánuði. Ekki taldi þó nefndin ástæðu til að setja fjárlögin í Sþ. fyrir þessa breytingu. Þá er feld burt fjárveiting til skipulags þorpa og kauptúna, sem sett var inn í hv.Ed. eftir brtt. frá hæstv. atvrh. (MG). Loks feldi hv.Nd. niður tvo liði af þessari gr., 1 þús. til hjónanna í Hítardal og 800 kr. til Bjarna Magnússonar, sem hvorttveggja var sett inn í fjárlög í hv.Ed. Nefndinni þykir leitt, að hv.Nd. skyldi hafa í fjárlögum ráðist á Hítardalshjónin með sína tíu sonu, og álítur sig hafa betri málstað, þó að hinsvegar telji hún það ekki næga ástæðu til að setja fjárlögin í Sþ. Loks hefir hv.Nd. sett Guðmund Björnsson kennara með 150 kr. eftirlaun; sá liður var feldur hjer við 3. umr. Getur orkað tvímælis, hvort sá liður sje heppilegur, en hjer er um smáupphæð að ræða. Eins og jeg gat um, hækkaði hv.Nd. dýrtíðaruppbótina úr 100 þús. kr. í 168 þús. kr., eða eins og hagstofan hefir reiknað hana út, ef ástand hjeldist það sama í Reykjavík og hefir verið það sem af er þessu ári. Voru skiftar skoðanir um það í fjvn.hv.Ed. Þá hefir hv.Nd. bætt inn í 21. gr. 2000 kr. láni til Tómasar Kristjánssonar, bónda á Höskuldsstöðum í Laxárdal, til að leita sjer heilsubótar erlendis, gegn þeirri tryggingu, sem ríkisstjórnin metur gilda. Lánið er veitt til 12 ára, gegn 6% vöxtum og er afborgunarlaust fyrstu tvö árin. Það getur orkað tvímælis, hvort rjett sje að taka þennan eina mann út úr fjöldanum og veita lán úr ríkissjóði. En ástæður hans eru mjög bágar, og vill nefndin því ekki deila á hv.Nd. út af þessu. Liðurinn um greiðslufrest á afborgunum af viðlagasjóðsláni Ólafs Hvanndals var feldur niður. - Hv. Nd. gat ekki fallist á, hvernig reikna skyldi vexti af skuld Guðmundar Björnssonar sýslumanns í Borgarnesi. Jeg lít svo á, að báðar þessar breytingar í hv.Nd. hafi verið órjettmætar. Þegar sýslumanninum var veitt viðlagasjóðslánið, var gengið út frá því, að hann skyldi borga 2% lægri vexti en útlánsvexti bankanna. Prentmyndastofa Ólafs Hvanndals er talin nauðsynleg. Hann mun eiga fyrst um sinn erfitt með að greiða afborganir af láninu; tel jeg því ekki rjett gert að neita honum um þessa ívilnun. Þegar litið er á fjárlagafrv. í heild, held jeg, að megi óhætt treysta því, að það sje svo úr garði gert, að komi ekki nein ófyrirsjáanleg óhöpp fyrir, muni landsreikningurinn fyrir árið 1925 ekki sýna neinn tekjuhalla. Gert er ráð fyrir, að tekjurnar sjeu svo varlega áætlaðar, að þær muni síst reynast rýrari en áætlað er. Hinsvegar eru útgjöldin svo ríflega áætluð, að varla má búast við, að þau fari að mun fram úr áætlun. Tel jeg, að þetta þing hafi stigið hið heppilegasta og nauðsynlegasta spor með því að samþykkja fjárlagafrv. sem ábyggilegast, þannig, að ríkisbúskapurinn beri sig á því ári, sem fjárlögin gilda fyrir.

Sigurður Eggerz Háttv. fjvn. hefir lagt til, að fjárlögin verði ekki látin fara í sameinað þing. Jeg sje því, að mjer þýðir ekki að koma með þær brtt., sem jeg mundi telja rjettmætar, þar sem jeg efast ekki um, að hv. nefnd hafi meiri hluta í deildinni. Jeg verð þó að minnast á meðferð hv.Nd. á hjeraðslækni Jóni H. Sigurðssyni. Hjeraðslæknirinn gegnir prófessorsembætti við háskólann samhliða embætti sínu og hefir fengið 1500 kr. fyrir það. Hv. Nd. telur sjer nú sæma að klípa 500 kr. af þessari upphæð, og þó er þessi maður að allra dómi sjerstaklega vel vaxinn starfi sínu. Bar á því strax, er hann stundaði nám í Danmörku, að hann hafði sjerstaklega vísindahæfileika. Og nú ljúka allir einum munni upp um það, að hann sje sá færasti maður í þessari grein, sem við eigum. Þetta vill nú hv.Nd. launa á þann hátt, sem nú er fram komið. Þá er annað atriði. Jeg tel mjög illa farið, að brtt., sem kom fram í hv.Nd. um hækkun stúdentastyrksins, var feld. Jeg álít, að þeim hluta æskulýðs þessa lands hafi verið sýndur alt of mikill kuldi, alt of mikið skilningsleysi, með því að kippa af þeim þessum styrk, sem þeir hafa treyst á, Jeg skil vel, með hvaða hugarfari stúdentar líta á þetta, og við allir, sem höfum gengið þessa braut, ættum að skilja örðugleika þá, sem lagðir eru í götu stúdentanna með þessari framkomu. Jeg vildi leyfa mjer að skjóta því til hæstv. stjórnar, hvort hún sæi ekki einhver ráð til þess að bæta úr þessu. Og því fremur finst mjer ástæða fyrir hana að gera það, þar sem jeg get ekki sjeð annað en að hún hafi sýnt tómlæti í þessu máli. Af því að hjer er nú verið að kveðja fjárlögin, vil jeg minna á, hvernig farið var með dr. Alexander Jóhannesson, að hann var sviftur stöðu sinni við háskólann. Finst mjer það bera vott um hörku hjá Alþingi og alllítinn skilning; því maðurinn hefir fengið hálfgert ef ekki algert loforð fyrir þessum launum og hefir búið sig undir að helga líf sítt vísindunum. Þegar hann er búinn að vinna nokkur ár, er þeim kipt af honum. Er manni þessum sýnd mikil óbilgirni. Má vera, að ýmsar slíkar misfellur stafi nokkuð af því, að hv.Nd. hefir ekki átt neina áhugamenn í mentamálum í fjvn. Þyrfti að hugsa fyrir því á næsta þingi. Fer jeg svo ekki fleiri orðum um þetta, en það verð jeg að segja, að jeg hefði skilið miklu ánægðari við fjárlögin, ef mentamönnum vorum hefði verið sýnd meiri samúð og skilningur.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get ekki kannast við það, að stjórnin hafi sýnt tómlæti viðvíkjandi stúdentum. Jeg hefi að vísu ekki farið mörgum orðum um það mál, en bæði í þessari hv. deild og þó sjerstaklega í hv.Nd. þóttist jeg reyna að leggja lið, sjerstaklega stúdentum erlendis. Það er mikið harðræði sýnt bæði stúdentum hjer við háskólann, en þó sjerstaklega stúdentum við nám erlendis. Þeir hafa farið hjeðan til annara landa beinlínis upp á loforð um styrk.  Hjeðan af verður ekkert gert til að bæta úr þessu með fjárlögum. Jeg skal láta þess getið, sem og hv.frsm.fjvn. mintist á, að tímakenslufjeð, sem veitt er til mentaskólans, var lækkað í hv.Nd. um 2 þús. kr. Er það áætlunarupphæð; virðist mjer lækkunin vera of mikil og hætt við, að á þurfi að halda meira en 15 þús. kr., auk heldur meira en 13. Vitanlega verður þó reynt að halda svo sparlega á, sem frekast er unt.

Jónas Jónsson Að vissu leyti er það óþarft að standa upp, af því að bæði hv.frsm. (JóhJóh) og hv. 1. landsk. (SE) hafa mælt fyrir þeirri till., sem jeg er svo djarfur að bera fram. Hún er um 500 kr. hækkun til Jóns Hjaltalíns læknis. Eins og tveir háttv.þm. hafa tekið fram, er hjer eiginlega ekki um peningaspursmál að ræða, heldur „æruspursmál.“ Jeg hefi talað við samstarfsmenn mína í mentamálanefnd, og vorum við öll sammála um, að þessu þyrfti að hreyfa. Þau einu hugsanlegu mótmæli gegn þessu eru þau, að þetta leiddi til fundar í Sþ. Hjer er að ræða um það, hvort eigi að misbjóða heiðri eins góðs starfsmanns, sem af öllum er viðurkendur. Þessi maður vinnur við háskólann fyrir lægri laun en aðrir fastir starfsmenn þar. Þegar þess er gætt, að ef maðurinn tæki þetta sem persónulega móðgun við sig, gæti það orðið háskólanum að meira tjóni en sem svarar 500 kr. Jeg tek það fram, að mjer er þeim mun ljúfara að koma með þessa brtt., þar sem hlutaðeigandi maður er einn af þeim fáu læknum hjer í bænum og víðar, sem eru mjög óeigingjarnir í persónulegum skiftum við sjúklingana; það stappar nærri, að telja megi það galla á þessum manni, hve ódýr hann er. Eftir því sem mjer er tjáð, hefir hann þann sið að senda engum manni reikning; borga honum því ekki aðrir en þeir, sem hafa svo mikla sómatilfinningu að koma sjálfir. Maður getur skilið, að þessi aðferð í viðskiftum sje ekki beinlínis vel fallin til að afla fjár. Það þarf ekki að vera nema fimm mínútna fundur í Sþ. út af þessari brtt. Um verðleika mannsins verður ekki deilt. Breytni hv.Nd. í þessu atriði hlýtur að stafa af ókunnugleika eða hugsunarleysi. Jeg ber engan kinnroða fyrir það að setja fjárlögin í Sþ., eins og málavöxtum er háttað.



Jeg ætla ekki að tala langt mál, en sem nefndarmaður í mentmn. þessarar hv. deildar vildi jeg taka í sama streng og hv. fram. (JóhJóh) og hv. 5. landsk. (JJ) og lýsa því yfir, að jeg er algerlega samþykk till. þeirri, sem hv. 5. landsk. þm. hefir borið hjer upp, um að leiðrjetta misrjetti það og lítilsvirðingu, sem hv. Nd. hefir sýnt með því að lækka styrkinn, sem hjeraðslæknir fær fyrir kenslu sína við háskólann. Jeg hefi það eftir starfsbræðrum hans við háskólann, að hann vinni þeirri stofn¬un ómetanlegt gagn, jafnvel engu minna en hinir föstu prófessorar, en þeir eru, eins og kunnugt er, með afbrigðum góðir embættismenn. Úr því að jeg stóð upp á annað borð, þá vil jeg nota tækifærið til þess að finna að því, að hv. Nd. skuli aftur hafa breytt styrkveitingunni til Sambands ís¬lenskra heimilisiðnaðarfjelaga. Jeg hefi áður fært rök fyrir því, hversu skylt sje að veita sambandi þessu styrk úr rík issjóði, og að það hafi óskoruð umráð yfir þeim styrk, sem það fær. Get jeg og fært fram fyrir þessari skoðun ekki lakari rök en þau, að Pjetur heitinn Jónsson, fyrv. ráðherra, tók það fram þegar sambandið var stofnað, að sjálf¬sagt væri að veita því styrk og láta það sjálft ráða, hvernig það úthlutaði honum. Nú hefir hv. fjvn. Nd. að vísu veitt nokkra upphæð í þessu skyni, en um leið bundið mikinn hluta hennar við nafn. Þar eð jeg á sæti í stjórn sambandsins, vil jeg ekki láta þessari aðferð ómót¬mælt. Þingið er að vísu sjálfrátt um það, hversu mikils það metur starfsemi sam¬bandsins og hvort það á hinn bóginn vill veita styrk til útbreiðslu heimilisiðnaðar á einhver sjerstök nöfn. En hinu verður að mótmæla, sem hv. Nd. nú hefir gert, að nokkur hluti þeirrar fjárupphæðar, sem sambandinu er veitt, sje bundinn við nöfn einstakra manna, og það því frem¬ur, sem upphæðin í heild hefir verið lækkuð úr 8 þús. kr., eins og sambandið hafði í síðustu fjárlögum, niður í 6 þús. kr., og því minni ástæða til að rýra styrkinn enn um þriðjung á þennan hátt. Jeg verð að halda því fram, að þó að fleiri þm. eigi sæti í fjvn. hv. Nd. en fjvn. þessarar hv. deildar, þá beri engu að síður að taka til greina það, sem fjvn. þessarar hv. deildar leggur til málanna og nær samþykki hv. þdm. Við 3. umr. fjárlagafrv. í þessari hv. deild kom að vísu á elleftu stundu fram brtt. frá tveim háttv. þingmönnum um að færa styrk¬veitingu þessa í svipað form og hv. Nd. nú hefir samþykt. Fjvn. þessarar deildar hefir aldrei haft á móti því, að ungfrú Ástu Sighvatsdóttur væri veittur styrkur til kenslu í vefnaði, en hún áleit, að ekki kæmi til mála að klípa þann styrk með ákvæði í fjárlögum af styrkveitingunni til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, heldur ætti það sjálft að ráðstafa öllum styrknum upp á eigin spýtur. Jeg varð því mjög undrandi, þegar jeg sá þessa meðferð hv. Nd., og það því fremur, sem helmingar stjórnar sam¬bandsins, sá, sem situr á Akureyri, hafði sent símleiðis mótmæli gegn því, að þing¬ið ráðstafaði fyrirfram þeim styrk, sem það veitti sambandinu. Jeg hefi viljað undirstrika þessi mótmæli hjer nú, vegna seinni tímans.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Það er rjett, sem hæstv.forsrh. (JM) sagði, að það hefði verið af misskilningi, að kennaralaun dr. Alexanders Jóhannessonar voru ekki tekin upp í frv., en í þeim misskilningi á hann sjálfur sinn þátt. En margir nefndarmenn bjuggust við því, að honum yrði alt að einu haldið við háskólann, og vænta þess því, að hæstv. stjórn sjái einhver ráð til þess, að svo megi verða. Hann heldur launum sínum til næstu áramóta, og jeg geri ráð fyrir því, að næsta þing telji ekki eftir, að honum verði veitt laun fyrir árið 1925. Þegar jeg talaði áðan, vissi jeg ekki um hina skriflegu brtt.hv. 5. landsk. (JJ), þó að jeg hafi að vísu mælt með henni fyrirfram. Vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, að hann gefi 10 mínútna fundarhlje til þess að þdm., og sjerstaklega fjvn., gefist kostur á því að ráða það við sig, hvort hleypa skuli frv. til Sþ. vegna þessarar brtt.

Forseti (HSteins): Þar sem hin skriflega brtt.hv. 5. landsk. (JJ) er svo seint fram komin, gef jeg hjermeð 10 mínútna fundarhlje, til þess að hv.þdm. ræði hana og ef til vill fleiri brtt. fyrir luktum dyrum.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Þar sem meiri hl. hv. deildar hefir óskað þess, að fjárlagafrv. fari ekki til Sþ. vegna brtt.hv. 5. landsk. (JJ), þá vil jeg leyfa mjer að óska þess, að hann taki hana aftur; en jafnframt vil jeg skora á hæstv. stjórn, að hún leiti eftir á samþykkis þingsins fyrir því að greiða hjeraðslækninum í Reykjavík 1500 kr. þóknun fyrir kenslu hans við háskólann, eins og þessi háttv. deild hafði áður samþykt. Vona jeg, að hæstv. stjórn geti orðið við þessum tilmælum mínum, og eins hv. 5. landsk., um að taka till. aftur, þegar hann hefir heyrt svör hæstv. stjórnar.

Jónas Jónsson Mjer er ljúft að taka till. mína aftur, af því að hjer er um svo litla fjárupphæð að ræða og það er ekki peningahlið þessa máls, sem jeg óttast, heldur hitt, að niðurfærsla sú, sem hv.Nd. hefir gert hjer, geti valdið því, að umræddur læknir skoði þessa meðferð sem móðgun við sig og láti því af kenslu við háskólann; en það teldi jeg fyrir allra hluta sakir mjög illa farið. Nú geri jeg ráð fyrir því, að þar sem um svo lága upphæð er að ræða, þá geti hæstv.forsrh. (JM) komið því til vegar, að lækninum verði greiddar 1500 kr. fyrir kenslustarf sitt árið 1925, og mun jeg taka till. mína aftur, ef hæstv.forsrh. lofar þessu.

Sigurður Eggerz Jeg mintist á stúdentastyrkinn í fyrri ræðu minni og sagði þá, að hæstv. stjórn hefði sýnt því máli of mikið tómlæti. En jeg skal játa, og vil, að það komi fram í umr., að síðan hefi jeg heyrt, að hæstv.forsrh. (JM) hafi mælt eindregið með hækkuðum styrkveitingum til stúdenta í hv.Nd., en um þetta var mjer ekki áður kunnugt. Jeg vildi því treysta á það, að hæstv. stjórn finni einhverja leið til þess að láta stúdentana fá jafnmikinn styrk og gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. fyrverandi stjórnar, því að jeg er viss um það, að ef hún finnur leið til þessa, þá muni þingið samþykkja hana eftir á, þar sem jeg þykist vita, að flestir hv.þm. hafi fulla samúð með óskum og kröfum stúdenta í þessu efni. Jeg veit, að hv.þdm. er kunnugt, að þessi afstaða mín til stúdentanna er ekki ný. Áður, þegar jeg hafði með þessi mál að gera og styrkurinn til stúdenta, sem stunda nám erlendis, var áætlaður í íslenskum krónum, leyfði jeg mjer óátalið af þinginu að borga hann út í dönskum krónum. Sömuleiðis fjekk jeg því til vegar komið í fyrra, að þeim var greidd gengisuppbót úr ríkissjóði af þeim peningum, sem þeir fengu senda hjeðan að heiman. Mjer er sjálfum vel kunnugt um erfiðleika þá, sem stúdentar eiga við að stríða, og get tekið undir það með hæstv.forsrh., að þó að þeir, sem dvelja við háskólann hjer heima, sjeu hart. leiknir eins og fjárlagafrv. er nú úr garði gert, þá eru hinir, sem stunda nám erlendis, enn harðara leiknir. Vil jeg vænta hins besta af hæstv. stjórn, að hún reyni að bæta úr þeirri meðferð, sem stúdentar nú hafa fengið, og er jeg sannfærður um, að það verður ekki átalið síðar.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get fyllilega tekið undir tilmæli hv.frsm. (JóhJóh) að því er snertir háskólakenslu hjeraðslæknis. Þó að jeg búist ekki við, að honum verði greiddar þessar 500 kr. án heimildar, þá mun jeg gera mitt ýtrasta til, að sú heimild fáist. Sama máli er að gegna um stúdentana. Jeg mun gera alt það, sem mjer er mögulegt, til þess að greiða úr vandræðum þeirra, og það því fremur, sem jeg er þeirrar skoðunar, að margir þeirra, sem erlendis dvelja, hafi jafnvel verið gabbaðir, ef styrkurinn verður nú af þeim tekinn.

Forseti (BSv): Þá er komið að tveim liðum, sem nokkuð hafa orkað tvímælis, og get jeg ekki komist hjá því að fara um þá nokkrum orðum og fella úrskurð um, hvort þeir megi koma undir atkvæði eða ekki. Hefir margt verið rætt um þessa tvo liði frá formsins og laganna sjónarmiði, og eru mönnum rök þau í fersku minni, sem færð hafa verið á báðar hliðar. Það hefir komið berlega fram, að hjer er um allmikið vafaatriði að ræða, þar sem ýmsir lögfræðingar í hv. deild og aðrir fleiri hafa haldið fram gagnstæðum skoðunum og skarplega athuguð rök verið borin fram með og móti frá beggja hálfu. Einnig hefir umsagnar manna utan þings verið leitað, eftir því sem fram hefir komið í umræðunum, þar á meðal tveggja háskólakennara í lögum, og hafa þeir báðir látið þá skoðun í ljós um fyrra liðinn, annar afdráttarlaust, að hann sæi ekkert til fyrirstöðu því, að hann mætti koma undir atkvæði, en hinn nokkuð óákveðnari „tilhneiging“ í líka átt. En það er ekki einhlítt að leita út fyrir þingið í þessu efni, því að einnig þar eru skoðanir manna skiftar. Jeg hefi fyrir mjer skoðun tveggja löglærðra háskólakennara, hefi átt tal við annan en lesið á prenti eftir hinn, og er þeirra skoðun gagnstæð hinna tveggja, er áður var frá skýrt. Jeg verð því að hlíta minni eigin skoðun, sem eðlilegt er, þegar svo stenst í odda milli manna um þetta atriði. Jeg verð hjer að tala að nokkru leyti í einu um báða liðina, því að margt af því, sem jeg verð að segja um fyrra liðinn, gildir einnig fyrir þann hinn síðara. Það mun vera alment viðurkent, að fjárveitingarvaldið geti ekki breytt lögum, sem hið almenna löggjafarvald hefir sett, enda mundi það raska mjög þeim grundvelli, er lögin byggja á, og koma þannig í bága við anda stjórnarskrárinnar. Um þetta mun varla vera deilt, en á hinn bóginn hefir því verið haldið fram, að varla felist lagabreytingar í þessum tillögum. Hefir því verið haldið fram um 4. liðinn, sem ræðir um, að alþingisforsetar megi ákveða í sparnaðarskyni, að niður skuli falla prentun á umræðuparti Alþingistíðindanna, að þar komi skýrt fram, að ekki sje að ræða um afnám þess atriðis í þingsköpum Alþingis, sem ræðir um þetta. Það sje í gildi eftir sem áður, en þessi athugasemd, verði hún samþykt, gildi einungis fyrir það eina ár, sem fjárlögin fyrir 1925 ná til. Það er að vísu rjett, að þá væri ekki um beint afnám laga að ræða í fjárlögum. En hjer ræðir um að upphefja gildandi lagaákvæði, og þó að vísu aðeins í eitt ár. En þá mætti upphefja ákvæði gildandi laga með fjárlagaákvæðum ár eftir ár, með því að bægja þeim frá að koma til framkvæmda. Nú er það fyrirskipað alveg skýlaust í þingsköpum, að Alþingistíðindin skuli prentuð, og er mjög ríkt kveðið að orði um það. í 52. gr. 1. málsgr. segir svo: „Umræður þingdeildanna og sameinaðs Alþingis, ásamt þingskjölum og atkvæðagreiðslum um þau, skal prenta í Alþingistíðindunum.“ Og enn segir í næstu málsgr.: „í Alþingistíðindunum má ekkert undan fella, það er þar á að standa og fram hefir komið í þinginu og gerðabækur þingsins og handrit af umræðum í þinginu bera með sjer.“ Nú er því að vísu haldið fram, að svo megi líta á, að frestað væri aðeins um sinn prentun umræðupartsins, hún væri dregin en ekki feld niður. En eftir hljóðan orðanna í tillögunni á prentunin beint að falla niður, enda vansjeður sparnaður að því að fresta prentuninni í eitt ár. Má og telja það koma í bága við þingsköpin að draga í eitt ár að prenta nokkurn hluta Alþingistíðindanna, enda hefir það ekki komið fyrir síðan 1845, er þau voru prentuð í fyrsta sinn. Það er tilætlunin með prentun Alþingistíðindanna og hlýtur að vera ósk og krafa þjóðarinnar, að þau komi út svo fljótt sem auðið er, og með bættum tækjum til prentunar og greiðari samgöngum ætti að líða æ skemra þangað til þau koma fyrir almenningssjónir, og er þetta vafalaust í samræmi við tilgang laganna. Hjer virðist einnig koma glögglega fram munurinn á fjárveitingarvaldinu og hinu almenna löggjafarvaldi. Þó að farið væri að beita fjárveitingarvaldinu til þess að afstýra framkvæmd gildandi laga, þá er það þeim mun máttarminna en hið almenna löggjafarvald, að það gæti ekki komið í veg fyrir hana nema eitt ár í senn, en það gæti þá ítrekað það ár eftir ár, eins lengi og það vildi, og væri þá framkvæmd gildandi laga komið á þennan hátt fyrir kattarnef. Gildir þessi röksemdaleiðsla bæði um þennan lið og alment. Það má vera, að út af þessu hafi verið brugðið áður, með því að ákveða í fjárlögum fyrir 1920 og 1921, að hækka skyldi meðlag með sjúklingum á Kleppi, sem fastákveðið er í lögunum um geðveikrahælið frá 1905. Var þetta gert á þingi 1919, og kveðið þannig á í stjórnarfrv. Það er rjett, að þetta ákvæði fjárlaganna fyrir 1920 og 1921 kemur í bága við gildandi lög. En það má fullkomlega líta svo á, að þetta hafi í athugaleysi gert verið, enda finn jeg eigi, að frekara hafi verið um það rætt, og verður ekki sjeð, að það hafi þá sætt mótmælum, meðan frv. var til umræðu, eins og menn hafi ekki tekið eftir þessu. En eins og tekið hefir verið fram í dag og sýna má í þingtíðindunum 1923, hefir framsögumaður fjárveitinganefndar þá bent á þetta sem lögleysu og talið, að þeir, sem hlut ættu að máli, væru ekki skyldir að hlíta þessu ákvæði fjárlaganna. Sami skilningur kemur fram í Stjórnlagafræði eftir háskólakennara einn í lögum, segir þar, að ekki sje rjett að gera breytingu á gildandi lögum með fjárlögum og stranglega varað við því. Um fyrri tillöguna, sem hjer ræðir um, kemur það enn til greina, að hún mundi tæplega geta gengið fram, þar sem hún kveður á um atriði, sem þegar hefir verið felt hjer í hv. deild, sem er frv. til laga um að fella niður prentun á umræðuparti Alþingistíðindanna, þó að tillagan nái að vísu ekki nema til eins þings, sem leiðir af því, að um lengri tíma getur ekki verið að ræða í lögum, sem gilda ekki nema um eitt ár. Um það, hvort síðari tillagan fari í bága við lög um stofnun landhelgissjóðs Íslands, verð jeg einnig að fara nokkrum orðum, þó að málið hafi verið rætt svo mikið, að jeg muni fátt annað segja en einhver kann að hafa sagt áður. Sem kunnugt er, voru þau lög sett fyrst 1913, og tekur 4. gr. fram um tilgang þeirra, hversu sjóðnum skuli varið. Þar segir svo: „Sjóðnum skal á sínum tíma varið til eflingar landhelgisvörnum Íslands fyrir ólöglegum veiðum, og ákveður löggjafarvaldið, hvenær hann tekur til starfa og hve miklu af fje hans skal til þessara varna varið.“ Samkvæmt þessari grein í upphaflegu lögunum mætti verja fjenu á þann hátt, er tillagan fer fram á, en þó virðist það eiga að vera ákveðið af hinu almenna löggjafarvaldi, en ekki af fjárveitingarvaldinu. En þessi 4. gr. er úr gildi numin með breytingu á nefndum lögum frá 1915, og er þar ákveðið, að greinin orðist svo: „Sjóðnum skal á sínum tíma varið til að koma upp einu eða tveimur nýjum strandgæsluskipum, er notuð verði til að verja landhelgina fyrir ólöglegum veiðum, og ákveður löggjafarvaldið, hvenær sjóðurinn tekur til starfa og hve miklu af fje hans skuli varið til þessara varna.“ Hjer eru sett ákveðnari skilyrði en áður um það, til hvers sjóðnum skuli varið. Tilgangurinn er sá að safna fje til þess að kaupa eitt eða tvö ný strandvarnarskip, áður en tekið sje af fje hans til annars. Nú eru þau skilyrði ekki fyrir hendi, hvorki keypt eitt og því síður tvö ný strandvarnarskip, og þó að gert sje ráð fyrir að leigja gamalt skip, sem er eign einstaks fjelags, þá er það annars eðlis. Hitt er rjett, að þegar þessi skilyrði eru fyrir hendi, má ákveða, hve miklu af fje sjóðsins skuli varið til landhelgisgæslu. En skilyrðin eru þau, að fyrst sje til eitt skip eða tvö, og ný ákvæði fyrir hendi af hálfu löggjafarvaldsins, áður en taka megi fje úr sjóðnum til almennra landvarna. Þetta er skilningur minn. Nú eru komnar fram brtt., er miða að því að koma í framkvæmd sömu hugsun, sem vakað hefir fyrir flm. þessarar tillögu, og einn hv. deildarmaður hefir komið með frv. í sömu átt, og virðist þá þessi hugmynd komin á heppilegri rekspöl og geta gengið fram á fullkomlega löglegan hátt. Úrskurður minn verður þá á þessa leið: Sakir þess, að margnefndar tillögur ganga að mínu áliti út fyrir valdsvið fjárveitingarvaldsins, yfir á svið hins almenna löggjafarvalds, og koma þannig í bága við anda stjórnarskrárinnar, mun það verða úrskurður minn, að þeim verði vísað frá. Nær þetta nú þegar til fyrri tillögunnar undir 3. tölulið, en formsins vegna kveð jeg þennan úrskurð ekki upp um tillöguna undir 4. tölulið, fyrr en greidd hafa verið atkvæði um breytingartillögurnar við hana, og er það fyrir þá sök, að þeir, sem kynnu að vilja hanga fast í lagastafnum, gætu haldið fram, að þær mættu ekki koma undir atkvæði, ef tillögu þeirri hefði verið áður vísað frá, sem þær eiga við. En þá togun laga mætti firrast með því að bera upp brtt. áður en úrskurður er uppkveðinn um aðaltillöguna. En þessar brtt. eru brtt. á þskj. 292, en við hana hefir aftur verið afhent skrifleg brtt., og vil jeg nú leyfa mjer að leita afbrigða um þær báðar.

Jónas Jónsson Jeg tek það fram fyrir hönd minni hlutans, að hann er samþykkur meiri hlutanum - um þetta!

Frsm. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi ekkert að segja í þessu máli, annað en lýsa því yfir fyrir nefndarinnar hönd, að hún leggur til, að till. sje samþykt óbreytt.

Ingvar Pálmason Eins og nál. ber með sjer, leggur nefndin til, að till. þessi sje samþ. óbreytt. En þó jeg sje nál. fullkomlega samþykkur, og vilji, að upphæðir þær, sem um er að ræða, sjeu innheimtar, þá vil jeg benda stjórninni á það, að jeg tel mig alls ekki bæran að dæma um, hvort upphæðirnar sjeu allskostar rjettar. Einkum vil jeg taka það fram, að það er ekki gott að segja um upphæðina í Suður-Múlasýslu. Jeg er töluvert kunnugur því máli og veit, að það þarf að rannsaka áður en það verður innheimt. Um upphæðina í Ámessýslu er það að segja, að henni hefir verið mótmælt af hlutaðeiganda. Jeg tel mig ekki bæran að dæma um þau mótmæli, enda þótt jeg játi, að mjer virðist þau gefa tilefni til að efast um, að upphæð sú, er stendur í aths., sje rjettmæt. En jeg tel sjálfsagt, að upphæðin sje innheimt, og stjórnin rannsaki málið um leið og breyti upphæðinni, ef hún telur rjett.



Jeg vildi aðeins leyfa mjer að óska þess, að till. þessi mætti ganga áfram og ná samþykki hv. deildar.

Frsm. (Jónas Jónsson) Þessi till. er borin fram vegna þess, að landið hefir þegar tekið að sjer að styðja berklaveika sjúklinga í veikindum þeirra, og er kostnaður sá, sem ríkissjóður hefir af þessum stuðningi, nú um 300 þús. kr. árlega, og ekki fyrirsjáanlegt, að hann minki í bráð. En þó að þessi styrkur sje veittur fólki í veikindum þess, þá er enn óleyst hið mikla vandamál, hvað hægt er að gera við fjölda þess fólks, sem búið er að verja þúsundum króna til þess að lækna, en þó hefir ekki náð þeirri heilsu, að verða fært um að vinna erfiða vinnu, og getur jafnvel í mörgum tilfellum hvergi fengið inni, hvorki í sveitum nje bæjum, vegna hræðslu almennings við smitunarhættu, þó að sú hræðsla kunni oft ef til vill að vera ástæðulaus. Getur þá farið svo, að sá bati, sem fólk þetta hefir fengið í berklahælum, verði að engu, vegna þess, að eðlilegt áframhald vantar. Að vísu er till. á þskj. 311, sem samþ. var áðan hjer í hv. deild. spor í rjetta átt, en jeg geri ekki ráð fyrir, að kvenfjelagið „Hringurinn“, þó að það starfi af miklu kappi framvegis sem hingað til, geti náð til nema tiltölulega lítils hluta þess fólks, sem þannig er ástatt fyrir og þarf að bjarga. þess vegna verður hið opinbera að taka til sinna ráða og koma upp heimilum fyrir fólk þetta, þar sem landið og sýslufjelögin tækju höndum saman um þessi tvö atriði: að hjálpa fólkinu til þess að ná í algerðan bata, og um leið að gefa því tækifæri til þess að ljetta undir með kostnaðinn, með því að starfa eitthvað að ljettum verkum, eftir því sem heilsan leyfði. Auk þess mundi fólk þetta þarna fá fast heimili og góða aðhjúkrun, sem það þarfnast mjög til þess að ná fullum bata. Jeg vil leyfa mjer að nefna nokkra staði á landinu, sem fljótt á litið virðast vel til þess fallnir, að slík heimili sjeu reist þar. Á Austurlandi er Hallormsstaður mjög líklegur staður. Á Norðurlandi má t. d. nefna stað skamt frá Reykjahólum í Skagafirði. Þar er mikið af heitu vatni og mjög frjósamt land, þar sem sennilega mætti reka stórt kúabú og auk þess garðrækt í stærri stíl. Mundu sjúklingarnir þar geta unnið töluvert að ljettri vinnu. Hjer á Suðurlandi er slíka staði víða að finna, t. d. hjer uppi í Mosfellssveit og á mörgum stöðum í Árnessýslu, í Ölfusinu, uppi í Hreppum, Biskupstungum, Laugardal og víðar, staðir, þar sem mörg aðalskilyrðin fara saman, þar sem nóg er af heitu vatni og sæmilega gott land til ræktunar. Það má nú kanske segja, að ekki sjeu miklar líkur til þess, að slík hæli verði bygð í bráð, og því sje ekki tímabært að ræða þetta mál nú. En það skiftir miklu máli, að þegar að því kemur, að bygð verði slík heimili, þá sjeu staðirnir heppilega valdir, bæði með það fyrir augum, að reksturinn geti orðið sem ódýrastur, og svo að þessum hálfgerðu sjúklingum verði gerð æfin sem þægilegust á allan hátt.

Jóhannes Jóhannesson Jeg tel það nauðsynlegt, vegna sóma míns og kjördæmis míns, að enginn maður geti nokkru sinni orðið í vafa um það, hvernig jeg hafi greitt atkvæði, þegar um það var að tefla, hvort leyft skyldi að bera upp á Alþingi fyrirspurn eins og þá, sem hjer liggur fyrir á þskj. 515. Leyfi jeg mjer því að beiðast þess, að hæstv. forseti láti atkvgr. fara fram með nafnakalli.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Jeg leyfi mjer einnig að æskja nafnakalls við atkvgr.