Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hafði kvatt mér hljóðs í gær áður en fundi var slitið, en þar sem umr. var frestað áður en að mér kæmi, þykir mér hlýða að athuga nokkuð brtt., sem fram hafa komið frá hv. þm. Barð. Ég skal þó ekki fara að flytja hér langt mál, því að bæði er, að ég tel það ekki hafa mikla þýðingu, og svo er ég nú mjög illa til ræðuhalda fallinn, sökum þess hversu kvefaður ég er. Þm. Barð. hélt því fram, að meiri hl. mundi vera fyrir þeim till., sem hann flytur. í nefndinni. Þetta held ég, að sé ekki rétt, þó að sumir nm. geti ef til vill fylgt einhverjum af till. hans. Hins vegar eru till. meiri hl. n. bein afleiðing af brtt. Nd., þó að ég viðurkenni hins vegar, að sumar þær till. mættu breytast. Það, sem mér virtist vera aðalágreiningurinn um, var sú efnisbreyt., sem fjallar um eftirlitsmennina og þá aðallega, hvort hafa skyldi sérstakan eftirlitsmann í Vestmannaeyjum. Það eru til l. um eftirlitsmenn skipa frá 1938 eða 1939, sem komu að vísu ekki til framkvæmda fyrr en 1942, þegar því máli var þá hreyft af Vilhjálmi Þór. En þessir eftirlitsmenn starfa ekki eins ýtarlega og frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir. Það er ætlazt til, að eftirlitið verði fullkomið starf, svo að eftirlitsmennirnir geti ferðazt um, farið um borð og fylgzt nákvæmlega með öllum útbúnaði, sem lög mæla fyrir. Þessi háttur hefur þótt réttur, til þess að fyrirbyggja trassaskap í útbúnaði skipa. Ég skal taka fram, hvaða útbúnaður það er, sem þessum mönnum er skylt að líta eftir. Það er t.d., að öll lögboðin björgunartæki séu um borð og jafnframt að þau séu í góðu lagi. Þá skulu þeir og fylgjast með, að skip séu ekki ofhlaðin. Hins vegar er þessum mönnum ekki ætlað að framkvæma sjálft skipaskoðunarstarfið, til þess þarf sérfræðinga, þó að í einstökum tilfellum gæti það farið saman. Annars þurfa yfirskoðunarmennirnir að hafa góða þekkingu á byggingu skipa. Þá þarf og góða vélaþekkingu, hvort sem það yrði sami maðurinn, sem um þær dæmdi. eða sérstakur vélfræðingur dæmdi um vélarnar. Skoðunin gildir fyrir eitt ár, nema aukaskoðun þurfi að gera, og það er algerlega á misskilningi byggt, ef einhver heldur, að það muni verða hægt að komast hjá þessari árlegu skoðun. Öll skip, sem eru yfir 12 smálestir, er skylt að skrásetja, en til þess að sú skrásetning geti átt sér stað, verður skoðunarvottorðið að vera í lagi. Það hefur hvað eftir annað komið fram sú skoðun hjá þm. Barð., að eftirlitsmennirnir þyrftu fyrst og fremst að vera vélamenn. Það er að sjálfsögðu gott, að þessir menn hafi vit á vélum, en hins vegar tel ég, að fyrsta skilyrðið sé, að mennirnir séu vanir og reyndir sjómenn. Það er almennt lagt svo mikið upp úr. að vélin sé í góðu lagi þegar lagt er úr höfn, að ég tel minnsta hættu í því atriði, og þess vegna ekki meiri ástæðu til þess að hafa eftirlitsmanninn véllærðan en reyndan sjómann. Um það atriði, hvort hafa skuli eftirlitsmann í Eyjum, erum við á öndverðum meið. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt, að þar sé sérstakur eftirlitsmaður, vegna þess að þar er mikið útræði og nauðsyn á daglegu eftirliti, og því engin von, að maður, sem væri búsettur hér, gæti annazt þar eftirlit, svo að nokkur mynd væri á. Auk þess eru Eyjarnar sérstakar um svo margt, t.d. eru þær læknishérað út af fyrir sig, þar er og sérstakt bæjarfélag og því alls ekki óeðlilegt, að þær væru eftirlitsumdæmi út af fyrir sig. Ég skal játa það, að þessi brtt. á fullan rétt á sér. Og ég veit ekki, hvers vegna þessari gr. hefur verið kippt út úr frv. Hins vegar vil ég enga áherzlu leggja á að knýja slíka breyt. inn í frv. nú, ef Nd. hefði það sem átyllu til að breyta frv. Ég vil ekki láta þetta frv. fá sömu meðferð og þau frv., sem eru að veltast á milli n. Það er svo mikil togstreita á milli n. í þinginu, að engin getur fallizt á það, sem önnur gerir. Slíkt vil ég ekki að endurtaki sig með þetta frv. Varðandi brtt. þær. sem hv. þm. talaði um, að ég hefði getað fylgt. þá kemur það fram við atkvgr., hverjar þær eru. Ég viðurkenni, að það eru hér brtt., einkum þær, er hann vitnaði til og komu fram í Nd., sem ég tel, að gæti komið til mála að breyta. En um það varð ekki samkomulag í n. En þar sem ég veit, að ef til vill eru menn hér, sem fylgja frv. nú, tel ég rétt að láta þær standa. Ég vil ekki, að menn fari að snúast gegn frv. vegna þeirra hluta. Mun ég því fara hægt í sakirnar með breyt., þótt ég geti fallizt á breytt orðalag í þessu efni. Ég get ekki farið nákvæmlega út í allar þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég mun aðallega tala um þær, sem marka mestan ágreining. Ég hef rætt um eftirlitsmennina frá mínu og annarra sjónarmiði í n., enda sagði hv. þm. það réttilega, að deilur hefðu. staðið innan n. um skilning og framkvæmd á þessum eftirlitsmönnum. Annað atriði, sem mér skildist hann leggja mikið upp úr, var um aðalskoðun og aukaskoðun, hvernig eigi að skilja það. Sú breyt. er við 23. gr. Ég hef síðan í gær borið mig saman við skipaskoðunarstjóra og spurt hann, hvort hann telji, að mikil nauðsyn sé að breyta orðalaginu frá því. sem nú er í frv., frá einni aðalskoðun og aukaskoðun og að því, er mér skilst hv. þm. Barð. vilji láta það heyra undir. almenna prófskoðun (aðalskoðun). Skipaskoðunarstjóri tjáði mér, að hann teldi langbezt að breyta engu um orðalag í þessu efni. Það mundi ef til vill valda nokkrum misskilningi og ágreiningi annars staðar í l., ef farið væri að breyta um þetta orðalag. Ég hef alltaf álitið aðalskoðunina sem millistig milli þeirrar skoðunar, er fram fer 4. hvert ár, og annarra aukaskoðana, sem að sjálfsögðu eru minni háttar en aðalskoðunin. Nú er gert ráð fyrir í alþjóðal., að farþegaskip skuli hljóta aðalskoðun árlega. Ein af þeim breyt., sem gerð er á l., er, að þau skip, sem eru úr stáli og orðin eru 12 ára gömul, skuli ganga undir árlega aðalskoðun og skip, sem eru 16 ára og eru úr tré, skuli koma árlega til aðalskoðunar. Þetta er byggt á þeim skilningi, að skip. sem eru komin á þennan aldur, væru komin á það hættulegt stig, að með þeim þyrfti nákvæmara eftirlit en með skipum, er væru fyrir neðan þann aldur. Og þess vegna bæri að viðhafa sama hátt um skoðun þeirra og um farþegaskip nú. Þessi árlega skoðun á farþegaskipunum er byggð á því, að fyllsta öryggis sé gætt um sjóhæfni þessara skipa vegna þeirra farþega, er með þeim flytjast. En mþn. sagði, að ef það er nauðsyn að hafa almenna aðalskoðun vegna farþeganna, þá væri engu síður nauðsyn að viðhafa slíka skoðun á þessum skipum, er ég nefndi. þótt þau væru fiskiskip eða flutningaskip. Mannslífin á þeim skipum eru jafnverðmikil og mannslíf flutningaskipanna og því ber að viðhafa sama hátt um fullt öryggi á þessum skipum. Önnur efnisbreyt. er eiginlega ekki frá því, sem nú er í l. En mér virðist hér um mjög mikinn skoðanamun að ræða, þar sem hv. þm. Barð. virðist vilja fella niður þessa árlegu skoðun á skipum. sem eru komin yfir 12 og 16 ára aldur. Hins vegar er það, að flest þessara skipa eru í svokölluðum flokkunarfélögum erlendis. t.d. togarar og önnur skip, og þeim fer fækkandi, sem ekki eru það. En það gilda ákveðnar reglur um skoðun þeirra skipa. Ég get því ekki séð. að hér sé nein hætta á ferðum eða að verið sé að búa til óþarfa kostnað, eins og mér skildist á hv. þm. Barð., þótt þessi skoðun fari fram árlega. Ég get ekki fallizt á að breyta þessari gr. Annað ágreiningsatriðið er varðandi 28. gr. Það er varðandi rétt manna til að kæra ýmislegt. sem þeir telja athugavert við skipin. Það eru ákvæði um, að vissir starfshópar geti kært til réttra hlutaðeigenda. t.d. ef þeim þykir athugavert við hleðslu skipa. En í gr. er gert ráð fyrir, að því skuli vera haldið leyndu, hver kæri. Þetta ákvæði er til í l. eins og þau eru nú. Ég skal skýra frá, hvernig þetta er komið inn í l. Það hefur verið svo undanfarin ár. að ef menn kærðu ýmislegt, sem áfátt var um útbúnað skipa eða þess háttar, þá fullyrði ég, að það gat valdið stöðumissi hjá þeim, er það gerði. Það eru dæmi fyrir hendi, er sanna, að þetta var gert. Og það má gera ráð fyrir því, að það, sem hefur átt sér stað, geti aftur komið fyrir. Það er nauðsynlegt, að menn hiki ekki við að kæra til skipaeftirlitsins, ef þeim finnst einhverju áfátt, því að ef kæran er ekki á rökum byggð, þá skeður ekki neitt. Það er þá eins og hvert annað fleipur, sem hefur verið haft í frammi. Hins vegar hef ég orðið var við svo að tugum og hundruðum skiptir, að menn hafi sumir símleiðis, en aðrir hvíslað að mér, að svona væri þetta og svona hitt, er varhugavert mætti telja. Ég hef verið ófeiminn að láta þetta uppi, því að ég á enga stöðu um borð í skipi. Þegar ég hef hreyft aths., þá hefur þetta haft við mismunandi mikil rök að styðjast, en í flestum tilfellum einhver. Það er því full nauðsyn að halda leyndum nöfnum þeirra manna. sem kæra yfir því, er þeir telja misfellur í þessu efni. Mér skildist, að hv. þm. breiddi sig mjög út yfir þetta og teldi það mikla óhæfu, ef sá maður, er kærði, hefði ekki rök fyrir sinni kæru og yrði dreginn fyrir lög og dóm. Ég vil minna menn á, að í siglingal. er ákvæði um, að ef skipshöfn leyfir sér að gera kröfu til, að skip verði skoðað, og ef þeir, sem í landi eru og framkvæma skoðunina, telja það sjófært og kæruna ómaklega fram komna, þá gildir það skipshöfnina allt að því fangelsun fyrir að hafa leyft sér slíkt. Ég tel, að þessu þurfi sannarlega að breyta, og tel þetta ekki í samræmi við nútímakröfur, er menn vilja búa við. Ég mun hlaupa yfir ýmsar brtt., er hv. þm. var að ræða um. Það mun taka of langan tíma að fara út í hvert einasta atriði. En hv. þm. hefur komið með þessar brtt. af því, að n. gat ekki orðið honum samferða og tekið þær upp. Ég skal játa, að 16. brtt. er stór efnisbreyt., sem ég kemst ekki hjá að minnast á. Hún er um eftirlit með vélum og verksmiðjum. Það er meiningin með brtt. að koma því undir skipaeftirlítið. Í fljótu bragði mundi einstaka manni virðast svo sem þetta gæti farið saman. En ég álít og tel, að það sé skoðun þeirra, sem til þessara mála þekkja, að hér sé í mörgum tilfellum um óskyld verkefni að ræða. Hv. þm. vitnaði í. að ef skoðuð væri vél í skipi og vél á landi, þá væri ekki um neinn stigmun að ræða. Það fer nokkuð eftir því, hvað vélin er stór og henni ætlað að inna af hendi. En það má vel vera. að þetta geti farið saman að ýmsu leyti. Hins vegar vil ég minna á, að skipaeftirlitið verður að skoða meira en vélar einar. Nú er rétt að geta þess, að þegar l. um eftirlit með skipum og vélum voru sett 1929, má segja, að við værum aðeins að byrja að nota vélar. Þá var þó talið nauðsynlegt að setja hér á stofn eftirlit með öllum vélum, sem þá voru komnar í gang. Síðan 1929 hefur þróunin í þessum efnum orðið hér afar ör. Vélanotkun í landinu hefur aukizt geysilega mikið. Hver verksmiðjan af annarri hefur risið upp með margs konar vélum. Rafmagn er komið út um landsbyggðina og allt stefnir þetta til enn þá meiri þróunar í þessum efnum. Við erum að stefna inn í nýja vélaöld á einu og öðru sviði. Hér er því ekki um neitt smáræðis verk að ræða fyrir þá, er eiga að hafa eftirlit með verksmiðjum og vélum með höndum. Í öðru lagi stefnir að því, og ég álít, að sú krafa eigi fullan rétt á sér, að endurskoðuð verði löggjöfin um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Og meðan sú endurskoðun hefur ekki farið fram, þá tel ég það ekki tímabært að vera að tala um að leggja vélaeftirlitið undir skipaeftirlitið. Hv. þm. færði sem rök fyrir þessu, að nú væri einn og hálfur maður við þetta. L. mæla fyrir, að eftirlitið skuli ekki haft á hendi af vélfræðingi, heldur af vélstjóra af fyrsta flokki, af manni, sem hefur fyllstu próf og þekkir að öllu leyti til meðferðar á vélum. Það getur enginn komizt í það starf, nema hann hafi staðizt öll þau próf, sem skipa honum í röð fyrsta flokks vélstjóra. Hitt er svo aftur rétt, að vélaeftirlitið hefur ekki verið rækt eins vel og vera ætti. Sá maður, sem það hefur haft á hendi og ég ber ekki brigður á, að hafi þekkingu á sínu starfi, hefur verið kallaður til annarra starfa. Ég er sammála hv. þm. um, að slíkt á að hverfa úr sögunni. Starfið er nóg, þótt hann hafi annan mann sér við hlið. Það má ekki kalla þennan mann til annarra verkefna, þar sem líf fjölda manna er undir því komið, að allt sé í lagi. Þetta er út af fyrir sig nægileg ástæða til þess, að ég tel ekki rétt að kúpla þessu tvennu saman. Það skiptir kannske ekki máli, en þó vil ég geta þess, að á Norðurlöndum eða í Bretlandi þekkist ekki annað en að aðskilja þessi tvö eftirlit. Menn segja, að ekki sé að miða við það, þar sem þessar þjóðir séu svo mörgum sinnum fjölmennari. En því er til að svara, að eftir því sem þeir eru fjölmennari, þá hafa þeir þeim mun fleiri menn í eftirlitinu. Ég mun leggja eindregið gegn því, að inn í skipaeftirlitið sé tekið vélaeftirlit landsins. Hvað síðar verður gert í því efni, er ef snemmt að segja um nú. Ég tel, að endurskoðun l. eigi að fara fram. Og þeir, sem að þeirri endurskoðun standa, eiga að dæma um, hvort rétt sé að sameina þetta tvennt, eins og hv. þm. Barð. leggur til. - Þetta læt ég nægja í bili sem röksemd hvað þetta snertir, en mikill hluti brtt. hv. þm. snýst um þetta atriði. Þá er það eitt atriði enn, sem hv. þm. gerði mikið veður út af. Það er um, hvort þau gjöld, sem tekin eru af skipum fyrir skoðun, skuli vera ákveðin í l. eða með reglugerð. Eins og l. eru nú, þá er þetta ákveðið með reglugerð. Mþn. taldi það rétt að hafa þetta bundið í l. Nú situr ekki á mér að gerast talsmaður skipseigenda í þessu efni. En það er ekki óverulegt atriði, hvort skipseigendur eru háðir duttlungum hvers einasta ráðh., sem með þessi mál fer, hvaða gjöld ber að greiða til þessara hluta. Hins vegar veit viðkomandi maður, hver þessi gjöld eru, ef þau eru bundin með l. Hins vegar má vel vera, að ástæða verði til að hækka eða lækka þessi gjöld. Þá er ekki um annað að gera - og virðist það mjög einfalt ráð - en að hækka eða lækka þetta ákvæði l. t.d. um 10%, eftir því sem hentugast sýnist. Þetta hefur Alþ. alltaf á valdi sínu. Það, sem virtist höfuðatriðið hjá hv. þm. Barð., var, að skoðunargjaldið greiddi alltaf kostnaðinn við sjálfa skoðunina. Sú skoðun var ríkjandi innan mþn., að jafnvel þótt þetta mark næðist ekki, þ.e.a.s., að skoðunargjöldin yrðu ekki svo há, að þau hrykkju til að standa undir þessum kostnaði, þá hefði ríkið skyldur til að taka á sig að halda uppi skrifstofu og þess háttar. Hins vegar mundu skipaskoðunargjöldin geta borið uppi það, sem í l. er gert ráð fyrir að heiti skoðun. Nú er það svo, að þeir skoðunarmenn, sem inna þetta verk af hendi, fá vissan hluta af skoðunargjöldunum fyrir hvert skip. En þetta er ekki réttlátt, þar sem skoðunargjöldin fara eftir stærð skipa. Sumir geta því haft margfalt hærri tekjur en aðrir. Þess vegna taldi mþn. rétt, að ríkið innheimti öll gjöld og síðan væri hverjum manni greitt samkv. reglugerð. Var talið, að gjöldin mundu a.m.k. bera uppi hina almennu skipaskoðun. Hér í Reykjavíkurumdæminu er hægt að koma þessu saman í eitt. Þeir menn, sem væru á launum í sambandi við skrifstofuna. gætu haft skoðunina á hendi. Mér skildist á hv. þm., að hann vildi algerlega fella úr frv., að ríkið greiddi þessum mönnum laun. en þeir hefðu tekjur sínar á sama hátt og áður, hver fengi eitthvað ákveðið fyrir hvert skip. En það mundi valda misræmi í skoðunargjöldum til hinna einstöku manna. Og annað hitt. að það er rétt, að það kom fram á undanförnum árum, að uppi hafa verið háværar kröfur um, að sjómannastéttin í heild þurfi ekki að vera að skríða á eftir þeim, sem skipin eiga, eftir greiðslu fyrir skoðun, heldur fengju þeir hana greidda af viðkomandi valdsmanni á staðnum og hann innheimti gjöldin. Ég legg mikið upp úr réttara formi við greiðsluna, en tel og þetta fyrirkomulag í samræmi við það, sem okkur í mþn. var tjáð, að ætti sér stað um öll Norðurlönd. Hv. þm. vitnaði hér í fyrirkomulagið við fiskimat og slíkt. Ég held, að það sé að mestu úrelt, hygg, að þeir, sem hafa á hendi slík matsstörf á öðrum sviðum, fái laun sín greidd beint, eins og kallað er, en þurfi ekki að innheimta þau frá vörueiganda. verksmiðjueiganda eða þeim, sem hefur frystihús. En í l. um eftirlit með verksmiðjum og vélum er það á þann veg eins og gerð er till. um að taka upp í þetta frv., sem sagt ríkið innheimti þetta. Ég mótmæli því, að það valdi því, að eftirlitsmenn komi ekki á staðinn, heldur skrifi aðeins reikning, af því að það getur enginn maður fengið lögskráð skip, nema fyrir liggi nákvæmlega útfyllt skýrsla um hvað eina, sem krafizt er skoðunar á. Þetta liggur ekki fyrir í dæminu. Það er ekki hægt að banna fólkinu að vinna í verksmiðjunum, ef þær eru ekki skoðaðar, en það er hægt um skip. Þá var það 70. gr. frv., sem hv. þm. Barð. vildi láta fella niður. Við ræddum sérstaklega um þessa gr. við lögfræðing n., Pétur Magnússon, 1. þm. Reykv.. og lögfræðinginn í mþn. Ég held, að ég fari rétt með það, að þeir telja rétt, að gr. standi með örlítilli breyt., sem komið gæti inn við 3. umr. málsins. Eins og mönnum er kunnugt, fjallar gr. um straff, og hefur það mikið að segja. að hún sé skýrt orðuð. Að beztu manna yfirsýn ætti þessi breyt. að koma inn við 3. umr., eins og ég hef áður sagt. Ég get getið um, hverju bæta þarf við gr., til þess að fá samhengi. Það hljóðar svo: „Við 71. gr. Á eftir orðunum „samkvæmt lögum þessum“ komi: af ásetningi eða vítaverðu gáleysi.“ Þetta er sú eina breyt., sem við leggjum til. að komi inn í gr., og ætti því frvgr. að geta staðið fyrir henni. Um refsiaðgerðir skal ég ekki vera fjölorður. Ég tel nauðsynlegt að hafa refsiákvæði í lögum þessum og að þeim sé stranglega framfylgt, engu síður en þegar um bifreiðar er að ræða. Hér er um umferðatæki að ræða og mikilvægt, að við meðferð þeirra alla sé gætt nákvæmni og varúðar og að settum reglum um það sé fylgt og tekið hart á því, ef vanræksla er sýnd í þeim efnum. Það var einróma álit n. að hafa þau refsiákvæði, sem í frv. eru. þótt þau kunni að hitta einhvern ómjúklega á ýmsum tímum, en við því er ekkert að gera. Sá sem sekur er, verður að taka afleiðingunum af því. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Mér fannst það bæði rétt og skylt að svara hv. þm. Barð., þó að ég hafi ekki gert það eins ýtarlega og fram kom í nefndinni.



Herra forseti. Í máli þessu liggur fyrir nál. óklofinnar nefndar. Aðeins einn nm., hv. þm. Barð., skrifaði undir það með fyrirvara. Nú hefur það komið í ljós, að til grundvallar þessum fyrirvara liggja hvorki meira né minna en 26 brtt. frá þessum hv. þm., og þær ekki ómikilvægari en svo, að ef þær verða allar samþ., þá verða felldir inn í frv. tveir nýir kaflar. Ég skil nú satt að segja ekki, til hvers n. og nefndastörf eiga að eiga sér stað á Alþ., ef slíkar aðfarir sem þessar eiga rétt á sér. Það gefur að skilja, að ef sumar af brtt., en ekki aðrar, yrðu samþ. í viðbót við frv., þá gæti með því skapazt ósamræmi. Það er nú uppvíst, að sumar þessar brtt. eiga meiri hl. n. að baki sér, og sagði frsm. n., að svo væri.

Ónei

. Hv. frsm. getur ekki borið á móti því.  Þá var það eitt atriði í máli hv. 1. landsk., sem ég skildi ekki. Hann kvaðst ekki vilja fallast á sumar brtt., af því að þá kynni einhver að snúast á móti frv. í heild. Ég sé ekki betur en sumar af brtt. hv. þm. Barð. eigi rétt á sér.  (Rödd af þingbekkjum: Það er víst sjaldgæft, að þessir tveir þm. séu sammála)  . Það vill þó svo til í þessu tilfelli. Ég tel það nauðsynlegt, að hv. n. taki málið til athugunar á ný og geri sér grein fyrir því, hvort hinar mörgu brtt. finni náð fyrir augum hennar, en síðar verði svo gefin út nál., svo að fyrir liggi bæði meiri- og minni hl. nál. Mér finnst það viðurhlutamikið að feila e.t.v. brtt., sem horfa til bóta, en samþ. svo aðrar, sem kunna að verða til ógagns. Það er næsta furðulegt, að hv. frsm. n. og hv. þm. Barð. skuli fara í hár saman út af þessu mikilvæga máli og eyða tveimur dögum af starfstíma hv. þd. í rifrildi, og hygg ég, að vart mundu endast 52 vikurnar til þinghalds, ef slík væru alltaf vinnubrögðin.



Herra forseti. Mér er sönn ánægja að leiða hv. 3. landsk. í allan sannleika um meðferð þessa máls, eftir hans mikla reiðilestur. Ég vildi minna hv. þm. á það, þegar hann talar um, að með flutningi þessara brtt. minna sé heimskulega að farið, þá vildi ég, að hann minntist þess. að ekki alls fyrir löngu hafði ég sama háttinn á, og hafði þá enginn neitt við það að athuga  Hv. 1. landsk. var með hótanir um, að hann mundi ekki skila óklofnu nál. um málið, ef nokkuð yrði samþ. án hans vilja í n. Ég er viss um, að sumar af brtt. mínum hefðu verið samþ. í n., og ég hygg, að hv. 1. landsk. sé mér sammála um ýmsar þessar brtt., og var hann að hugsa um að vera meðflm. minn að þeim sumum. en hann hefur e.t.v. ekki kunnað vel við það vegna kaflans um eftirlitið, en það þarf að setja sig betur inn í það en í fljótu bragði er hægt að gera, til þess að fá þá þekkingu, sem ég hef á þessu máli eftir 25 ára reynslu. Ég sé ekkert á móti því, að þessi háttur sé á hafður um þessar brtt. mínar, en þó að þær væru allar drepnar, þá mun ég, eins og ég hef áður sagt. vera með frv., og það má þá e.t.v. laga þá agnúa, sem á því kunna að koma í ljós síðar meir, á næstu þingum. Mér dettur ekki í hug að ætla það, að hv. 3. landsk. mundi greiða atkv. á móti frv., þó að allar mínar brtt. væru samþ., svo mikið nauðsynjamál er hér um að ræða. Ég vildi heldur skrifa undir nál. og bera svo sér fram brtt. mínar, og gerði ég það af samúð við málið. Í sambandi við málið sjálft, þá vil ég geta þess, að við prentun hefur ein af brtt. mínum fallið burtu, og er það veigamikil brtt. við 7. gr. frv. Ég vil, með leyfi hv. forseta. bera hana hér fram skriflega. „Í stað orðanna „eða sérfræðingur um smíði tréskipa eða siglingafræðingur“ í 2. málsl.. komi: og hafi að minnsta kosti verið í siglingum 6 mánuði á skipi yfir 300 smálestir.“ Þetta er sérstaklega skilyrði fyrir því, að maður geti orðið skipaskoðunarstjóri. Þetta er atriði, sem við gátum ekki orðið sammála um í n., en ég tel þetta eitt af meginatriðum máls þessa. Í sambandi við það. sem hv. 1. landsk. sagði, að ég hefði eingöngu sjónarmið vélfræðings, þá skal ég benda á hvers vegna þetta er meginatriði. Skipaskoðunarstarfið er þannig, að það útheimtir a.m.k. 90% tæknilega þekkingu, ekki aðeins á vélum, heldur á allri byggingu skipanna. Ef taka á siglingafróðan mann til þess að vera skipaskoðunarstjóri, þá þarf hann, til þess að geta haft nægilega þekkingu á starfi sínu, að leggja á sig a.m.k. 4 ára nám til þess að geta fengið hana. Aftur á móti þarf vélfræðingur ekki að leggja neitt slíkt nám á sig til þess að geta athugað skip ofanþilja. Hver meðalgreindur vélfræðingur getur lært það á skömmum tíma. Að ég vil setja það ákvæði inn í, að maðurinn hafi siglingatíma, kemur af því, að ég tel, að það sé meginatriði. að hann þekki skip og hafi vit á þeim. Sjálfur skipaskoðunarstjóri segir hér í bréfi til n., með leyfi hæstv. forseta: „Skipaskoðunarstjóri verður að hafa þekkingu á því starfi, sem undir hans stjórn heyrir, og tel ég mjög æskilegt, að hann hafi verið sjómaður.“ Og ég tel líka, að það sé nauðsynlegt til þess að hann geti rækt þetta starf. Í sambandi við þetta kom upp sú spurning, hvort Benedikt Gröndal mundi ekki hæfur til þess að vera skipaskoðunarstjóri. Hann er vélstjóri, en var ekki vel fær til starfsins til að byrja með, en gegnum starf sitt hefur hann aflað sér meiri þekkingar við skipaviðgerðir en hægt er að ná á 6 mánuðum við að sigla, og þó veit ég, að mörg af þeim atriðum, sem koma fyrir, mundi hann eiga erfitt með, einmitt af því, að hann hefur ekki siglt. Það er erfitt að vera skipaskoðunarstjóri fyrir þann mann, sem hvorki er vélstjóri né siglingafræðingur, sérstaklega ef hann á að hafa svo og svo marga fulltrúa og undirmenn, en hefur svo ekkert vit á þessu sjálfur. Hversu margar raddir hafa ekki alltaf komið fram um það, að lögreglustjórinn í Rvík hefði þurft að vera lögfræðingur? Ég þekki engan trésmið, sem gæti verið skipaskoðunarstjóri.

Þannig er það þó í sumum nágrannalöndum okkar.

Mig varðar ekkert um önnur lönd. Rauði þráðurinn í þessu á að vera trygging og öryggi, hvað sem öðrum löndum líður. Þetta er ekki sjónarmið vélfræðings öðru fremur, heldur er það trygging fyrir öryggi, sem á að ráða, hvaða ákvæði eru sett um þetta, og ekkert annað. Eins og ég hef áður drepið á, hafa verið mjög miklar deilur um það á Alþ. og víðar, að ekki væri viðunandi, að ekki væri lögfræðingur í lögreglustjóraembætti Reykjavíkur. Á sama hátt álít ég, að mjög væri misráðið að setja í skipaskoðunarstjórastarfið mann, sem ekki væri lærður siglingafræðingur. Ég skal nú víkja nokkrum orðum að ræðu hv. frsm. Hann sagðist telja hér fyrir hönd n., að ég hafi lagt of mikla áherzlu á það, sem fram kemur í brtt. minni. Hann lýsti yfir því, að eftirlitsstarfið ætti að vera fullkomið starf, en ekki aukastarf. En ef það á að vera fullkomið starf, en ekki aukastarf, þá sé ég ekki, hvers vegna ekki á að vera hreinn og beinn yfirskoðunarmaður, sem hefur meira vit á þessu en venjulegur skoðunarmaður, og þá er sannarlega hægt að fá mann með þessari þekkingu til þess að gegna þessu starfi, og þá á þessi maður að geta upplýst skoðunarmenn, en það getur hann ekki, ef hann hefur ekki meiri þekkingu en frsm. segir, að hann þurfi að hafa. Hann talaði um að hann skyldi líta eftir björgunartækjum og eftir ofhleðslu. Ég álít að hann eigi að líta eftir öllu og ekki sízt eftir vélunum. Hv. frsm. hélt því fram, að lítið eftirlit þyrfti með þeim hlutum. Ég segi bara það, að það er ekki lítið öryggi, sem þessi hv. þm. berst fyrir! Líklega 80% af stórslysum, sem hér hafa skeð á öðrum skipum en togurum, hafa stafað af vélbilunum. Hversu lengi var m.b. Kristján að velkjast út í hafi með bilaða vél? Og hvers vegna komst hann ekki til hafnar? Vegna vélbilunar.

Var hægt að sjá þá bilun fyrir?

. Það var ekki hægt að sjá hana fyrir áður en farið var úr höfn, en það hefði verið hægt fyrir skoðunarmann að halda uppi fræðslu um það, hvernig fara ætti með þessar vélar. Hér á Alþ. var kippt undan því öryggi, að hæfir menn væru vélstjórar á mótorbátum, með því, að samþ. voru l. um að rýmka ákaflega réttindi þeirra manna til að fara með bátavélar, manna, sem ekkert höfðu lært. Það er vitað mál, að langmestur hluti af slysum á mótorbátum hefur stafað af því, að mennirnir kunnu ekki nægilega vel að fara með vélarnar. Á sama tíma og þessi lög voru samþ., voru lögð hundruð þúsunda kr. í björgunarskútur til þess að hirða alla þessa vélbiluðu báta, sem voru eins og hráviði um allan sjó, af því að Alþ. hafði lagt of litla áherzlu á það, að þeir, sem með vélar færu, hefðu næga þekkingu á starfi sínu. Ég var á móti þeirri rýmkun, sem Alþ. gerði í þessu efni. Svo er sagt, að ég hafi sjónarmið vélfræðings, en ekki sjónarmið þess, sem öryggisins á að njóta. Ef þetta er aðalatriði eftirlitsins, þá er líklega rétt að setja hér einn mann, sem yrði líklega maður sem samkv. 8. gr. frv. á að setja sem fulltrúa og á að vera sérfræðingur í öryggismálum. Þá gæti hann ferðazt um og frætt menn í þessum efnum, og væri þörf á að fjölga þeim í tvo og láta þá líta eftir þessu báða. Ég álít einmitt, að það sé eftirlitið með vélunum, sem sérstaklega þarf að rækja, og tel það mikilvægara en margt annað. Hv. þm. taldi, að óþægilegt væri fyrir eftirlitsmanninn í Vestmannaeyjum að vera einnig eftirlitsmaður í Rvík og vera hér með annan fótinn. Ég tel þetta engin rök. Fyrir það fyrsta er það nú svo, að aðalvertíðin í Eyjum er frá áramótum fram í miðjan maí, og ég sé ekkert á móti því, að maðurinn sé að mestu leyti í Eyjum þann tíma. Hv. frsm. ræddi um aðalskoðun og aukaskoðun og sagðist hafa rætt það efni við skipaskoðunarstjóra og að hann teldi heppilegast að breyta engu þar um, því að það gæti valdið misskilningi. Samtímis þessu var hv. frsm. að tala um einhver millistig á skoðuninni. En hvers vegna ekki setja skír ákvæði um, hvar hástigið eigi að vera. Vil ég ekki skilja svo við þetta frv., að ekki sé ákveðið, hvernig eigi að fara með hástigið. Allt öryggið hvílir á aðalskoðuninni, vegna þess að þá eru skipin skoðuð frá stafni niður í kjöl. Það tel ég ekki eðlilegt, að gert sé á hverju ári, vegna þess að slík skoðun hlýtur að tefja skipin um 2–3 mánuði, ef hún er framkvæmd eftir 1., og er þetta sams konar skoðun og Lloyds heimtar fjórða hvert ár. Ég teldi því betra, að aðalskoðun skipa, sem ekki eru í klassa, sé látin fara fram annað hvert ár, en síðan fari fram nokkuð víðtækari aukaskoðun en nú er ákveðið í l., sem gerð sé einu sinni á ári hverju. Álít ég að í þessu felist meira öryggi en með núgildandi 1., og legg ég mjög mikla áherzlu á, að þessi breyt. verði gerð á frv. Þá ræddi hv. frsm. nokkuð um verksmiðjueftirlit. Það kann vel að vera, að það þyki varhugavert að samþ. ákvæðin í frv., er snerta það, vegna þess að ekki hafi unnizt tími til að athuga skipaeftirlitslögin yfirleitt, en hér er ekki annað lagt til en fella inn í þetta lagakerfi breyt. til samræmis. Ég mun ekki hverfa frá þeirri skoðun, að ég tel mikið öryggi felast í því, bæði fyrir verksmiðjueftirlitið sjálft og einnig fyrir skipaeftirlitið, að þetta sé sameinað, vegna þess að á þann hátt er hægt að tryggja eftirlitinu á eftir miklu betri starfskrafta, þegar sömu mennirnir eiga að skoða og hafa eftirlit með báðum þessum verkum. Það verður aldrei hægt að telja mér trú um, að það þurfi aðra menn til að þekkja dieselmótora á landi en á sjó. Fyrir mér er það ekkert kappsmál, hvort gjöldin skuli ákveðin með reglugerð eða 1., en teldi þó eðlilegra, að þau væru ákveðin með reglugerð vegna verðsveiflna, sem kynnu að verða á hverjum tíma. Hinu er ég algerlega mótfallinn, að það hafi komið fram háværar raddir um það frá sjómönnum, að skipaskoðunarmenn þyrftu að skríða fyrir útgerðarmönnum til þess að fá laun sín. Veit ég ekki, hvaðan heimildir koma fyrir slíkum fullyrðingum. Hv. frsm. talaði um, að það væri ekki eðlilegt, að nafn þess aðila væri gefið upp, sem hefði kært, og þóttist hann færa fyrir því nokkur rök og hann fullyrti, að sjómönnum hefði verið vikið úr stöðu sinni, af því að þeir hefðu kært. Ég mótmæli því algerlega, að slíkt hafi komið fyrir, ef kæran hefur verið á rökum reist, því að útgerðarmenn hafa fyrst og fremst hag af því, að allt sé fullkomlega öruggt, sem viðkemur skipunum. Hins vegar skal ég ekkert fullyrða um, hvort útgerðarmenn hafa látið sjómenn fara úr skipsrúmi, ef þeir hafa sent inn kæru og rannsóknin, sem oft tekur langan tíma og tefur þar með skipin, hefur leitt í ljós, að ekkert hefur fundizt athugavert, og veit ég, að slíkt hefur oft komið fyrir. Mér finnst rétt, að það væri í l. að einhver aðili sé ábyrgur fyrir slíkum kærum, ef t.d. Sjómannafélagið eða annað slíkt stéttarfélag vildi taka á sig þá kvöð, sem því fylgdi að kæra, og bera þá tjónið af því á eftir, ef hún væri ekki á rökum reist. Þá gætu viðkomandi menn snúið sér með kæru sína til stéttarfélagsins og eiga þá ekki á hættu að vera sagt upp starfi sínu fyrir þá sök, því að félagið bæri ábyrgðina. Hvað snertir brtt. mína varðandi 70. gr., mun ég taka hana aftur til 3. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál meira, nema frekara tilefni gefist til þess. Sé ég ekki ástæðu til að taka málið aftur til sjútvn., þótt hv. 3. landsk. þm, hafi óskað eftir því. Því hefur verið lýst, hvers vegna n. sendi málið svona frá sér, og er því rétt, að atkvgr. fari fram um það, hvað hv. dm. geta fallizt á og hvað ekki.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Út af aths. dómsmrh. við 3. umr. var afgreiðslu málsins frestað, svo að n. gæti sent það heimspekideild háskólans til umsagnar með þeim aths., sem dómsmrh. gerði. Nú hefur n. borizt eftirfarandi bréf, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Út af bréfi hv. menntmn. Ed. 26. f. m. tilkynnist yður, að heimspekideildin hefur tekið málið til athugunar og samþykkt um það svo fellda umsögn: Heimspekideildin er þeirrar skoðunar, að óþarft sé að skipa prófdómendur til að dæma úrlausnir við meistarapróf í íslenzkum fræðum, og getur eigi fallizt á, að „óviðurkvæmilegt“ sé að halda hinu gamla fyrirkomulagi. Má benda á, að við Kaupmannahafnarháskóla er sami háttur á hafður um meistarapróf, og við sænska háskóla eru engir prófdómendur við tentamen. Hins vegar lætur deildin það afskiptalaust, þótt þessu yrði breytt (smbr. 26. gr. háskólalaganna), en telur sér skylt að benda á, að dómstörf við þetta próf hljóta að verða óvenjulega kostnaðarsöm. Virðingarfyllst. Einar Ól. Sveinsson, forseti heimspekideildar“ Þessar upplýsingar, sem hér koma fram skriflega, lágu áður fyrir d. munnlega, og tel ég því eðlilegt, að gengið verði nú þegar til atkv. um frv.



Ég vil vekja athygli á því, að dómsmrh., sem gagnrýndi frv., þegar það var hér síðast til umr., er ekki viðstaddur nú, og vil ég því beina því til forseta, hvort ekki sé rétt að fresta umr.

Forseti (ÞÞ) : Þessu frv. hefur verið frestað og frestað hér í d., og nú hefur ráðh. átt kost á að sjá, að frv. er á dagskrá, og ætti því að vera viðstaddur, ef hann hefði áhuga á að ræða málið. En þó get ég til eftirlætis þm. Barð. tekið 2. málið á dagskránni til umr. og frestað umr. um þetta í bili. Umr. um málið frestað um hríð, en er þeim skyldi fram haldið síðar á fundinum, kvaddi enginn sér hljóðs, og var gengið til atkv.