Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisnefnd ákvað í dag, í samráði við formenn þingflokka, að gera þær breytingar á starfsáætlun Alþingis að föstudagurinn 2. júní verði nefndadagur. Sá dagur átti að vera þingfundadagur samkvæmt starfsáætlun. Forseti vill jafnframt geta þess að á fimmtudaginn 1. júní er gert ráð fyrir að þingfundur hefjist 13.30 en ekki 10.30 eins og áður hafði verið áformað.

Forseti vill tilkynna að skýrsla Ríkisendurskoðunar, sem ber heitið Eftirlit Fiskistofu - eftirfylgni, hefur verið send stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til umfjöllunar, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa.

Forseta hafa borist bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 1508, um úrræði til að komast á vinnumarkað, frá Evu Sjöfn Helgadóttur, þskj. 630, um fjölgun starfsfólks og embættismanna, frá Helgu Völu Helgadóttur, á þskj. 1375, um kostnað vegna þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd, frá Ingu Sæland, á þskj. 1296, um langvinn áhrif Covid-19, frá Andrési Inga Jónssyni, á þskj. 1394, um stýrihóp og sérfræðingateymi um heildarendurskoðun á örorkulífeyriskerfinu, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni, á þskj. 1485, um uppbætur á lífeyri, frá Guðmundi Inga Kristinssyni, á þskj. 1601, um stöðu ungra langveikra einstaklinga, frá Ástrós Rut Sigurðardóttur, á þskj. 1052, um lögbundið eftirlit og eftirfylgni með réttindum fatlaðra barna, frá Oddnýju G. Harðardóttur, á þskj. 1625, um ráð, nefndir, stjórnir, starfshópa og stýrihópa, frá Bryndísi Haraldsdóttur, á þskj. 1679, um ellilífeyri, frá Viðari Eggertssyni, og að lokum á þskj. 1151, um ráðningu starfsfólks með skerta starfsorku, frá Ásmundi Friðrikssyni. Þá hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1383, um hlustun samskipta á milli sakborninga og verjenda þeirra, frá Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá matvælaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1648, um riðuveiki, frá Vilhjálmi Árnasyni. Að lokum hefur borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1668, um ávísun ópíóíðalyfja, frá Indriða Inga Stefánssyni.

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, matvælaráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Á morgun rennur út frestur til að framlengja undanþágu fyrir tollfrjálsan innflutning á landbúnaðarvörum frá Úkraínu. Eins og þekkt er þá berst úkraínska þjóðin fyrir tilverurétti sínum gegn innrásarher Rússa. Þjóðin hefur fórnað sér til að verja Evrópu og hinn vestræna heim fyrir öfgaöflum og standa vörð um grundvallargildi lýðræðis og frelsis í álfunni. Sú samstaða er mjög mikilvæg og hefur djúpstæða merkingu. Tollfrjáls innflutningur á landbúnaðarafurðum til Íslands frá Úkraínu er ekki einungis táknrænn stuðningur okkar í þessari baráttu sem skiptir okkur öll máli heldur ein leið fyrir okkur sem þjóð til að leggja okkar af mörkum í þessu stríði. Við höfum vissulega gert það með margvíslegum hætti, nú í síðustu viku var samþykkt hér á þingi að leggja til fjármagn til að byggja upp færanlega spítala í Úkraínu, en það vekur að mínu mati furðu að sama fólk og samþykkti þá ágætu ráðstöfun virðist núna vera hikandi við að framlengja þessa mjög svo skilvirku leið til að styðja við Úkraínu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Á ekki að framlengja þessa undanþágu fyrir tollfrjálsan innflutning á landbúnaðarvörum frá Úkraínu og hvað kemur í veg fyrir að svo verði gert?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er rétt að þetta bráðabirgðaákvæði var samþykkt hér í júní 2022, um tollfríðindi fyrir Úkraínu umfram það sem kveðið er á um í fríverslunarsamningnum. Við þekkjum ástæðuna, það er augljóslega stuðningur við Úkraínu eins og hv. þingmaður nefnir. Fyrst og fremst er þetta auðvitað utanríkispólitísk ákvörðun miklu frekar en ákvörðun sem snýr að matvælastefnu. Þarna vildum við sýna stuðning í verki. Samkvæmt þeim heimildum sem ég hef þá hefur verðmæti þessara vara á gildistíma ákvæðisins numið u.þ.b. 94 millj. kr. samanborið við u.þ.b. 25 millj. kr. árið 2021. Þessi aukning stafar fyrst og fremst af innflutningi á alifuglakjöti. Við vitum að rætt hefur verið um að það sé mikilvægt að hafa eftirlit með þessu umfangi og ég er algerlega sammála því að það er mikilvægt að fylgjast grannt með en um leið hefði ég talið það skynsamlega ákvörðun að halda þessu áfram. Hv. þingmaður spyr: Hvar er málið statt? Ég ætla bara að viðurkenna að það hefur ekki komið inn á borð ríkisstjórnar. Hins vegar er auðvitað hægur vandi að framlengja þetta ákvæði þar sem það kallar á lagasetningu sem ég, eins og ég segi, lít á hana sem utanríkispólitíska. Vegna þeirra áhrifa sem þetta kann að hafa á innlendan markað þá tel ég líka mikilvægt að við fylgjumst vel með umfanginu og áttum okkur á því hvort þetta kunni að hafa einhver áhrif á samkeppnisstöðu innlends alifuglakjöts. Málið hefur ekki enn komið, eins og ég segi, á borð ríkisstjórnar. Ég lít svo á, þar sem hv. þingmaður beinir þessu til mín, að það sé mitt að kanna stöðu málsins.

Virðulegi forseti. Mér þótti afar mikilvægt og dýrmætt að heyra persónulega skoðun hæstv. forsætisráðherra í þessu mikilvæga máli því hvað varðar pólitík í þessu máli, þegar kemur að því að styðja Úkraínu með ráðum og dáð, þá þýðir ekki fyrir okkur að líta bara inn á við og segja: Við ætlum að styðja Úkraínu en ekki ef það snertir okkar bakgarð og ekki ef það snertir okkar heimafólk. Þannig að mér finnst þessi skoðun og yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra vera mjög mikilvæg af því að ég veit að innan stjórnarflokkanna eru skiptar skoðanir um þetta mál. Ég og við í Viðreisn munum fylgjast mjög vel með því hvað ríkisstjórnin mun gera og hvernig hún mun nýta næstu daga í þinginu þegar kemur að þessu máli því að þetta er risamál. Þetta er grundvallarmál. Þetta grundvallarmál snýst um að við stöndum með lýðræði, við stöndum með mannréttindum og við stöndum með Úkraínu í þessari miklu baráttu sem Úkraínufólkið stendur fyrir og gegn ofbeldi Rússa og þeirra myrkraverkum. 

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, við eigum að leggja okkar af mörkum til Úkraínu, og ég tel nú að stjórnvöld hafi gert það hingað til. Ég ítreka bara það sem ég segi, þessi ákvörðun var tekin á utanríkispólitískum forsendum. Það er hins vegar líka ábyrgðarhluti að fylgjast vel með þeim áhrifum sem hún kann að hafa á innlenda framleiðslu. Það finnst mér sanngjarnt og eðlilegt, eins og ég nefndi í fyrra svari. Ég hefði talið rétt út frá þeim tölum og gögnum sem við höfum um umfang innflutningsins frá því að þetta ákvæði tók gildi að við héldum þessu áfram en ég mun kanna hver staða málsins er, sem væntanlega liggur bæði hjá hæstv. matvælaráðherra en ekki síður fjármála- og efnahagsráðherra sem fer með skatta og gjöld og tolla.

Herra forseti. Það er allt í rugli, það vissum við. En nú er lítið eftir af þinginu og ástandið í efnahagsmálum og á vinnumarkaði er algerlega óviðunandi. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er ekki rétt að nota þann skamma tíma sem eftir er af þessu þingi til að einbeita sér að þeim málum, að efnahagsástandinu, að vinnumarkaðnum, að verðbólgunni, að stöðunni á húsnæðismarkaði? Og áður en hæstv. forsætisráðherra bendir á að það sé sérstök umræða um efnahagsmál hér á eftir þá veit ég það. En þarf ekki að nota allan þennan tíma til að einbeita sér að því að koma hér á einhverjum lausnum, því að við getum ekki farið inn í sumarið án þess að bregðast við þessu ástandi? Er ekki rétt að nota tíma þingsins, nota tíma nefndanna og ég tala nú ekki um ríkisstjórnarinnar og ráðherranefndar um efnahagsmál til að koma með lausnir á þessum vanda áður en þingið fer í sumarfrí? Ég myndi telja aðkallandi að þingið einbeitti sér að þessu og ráðherrarnir líka þó að þeir þurfi þá kannski að halda einhverja næturfundi, sem er fullt tilefni til. Þeir getað pantað pitsur eða svið eða hvað annað á kostnað skattgreiðenda og enginn mun kvarta yfir því ef lausnirnar koma. En lausnirnar þurfa að koma núna. Við getum ekki farið inn í sumarið í þessu fullkomna óvissuástandi og við getum ekki látið þessa fáu daga sem eftir eru af þinginu líða án þess að brugðist sé við þessu neyðarástandi á öllum þessum sviðum. Þarf ekki hæstv. forsætisráðherra að segja hæstv. félagsmálaráðherra að koma nú með frumvarpið sem átti að vera tilbúið um ríkissáttasemjara, því að það mun þurfa á því regluverki að halda þegar fram líða stundir? Það breytir ekki því að ríkisstjórnin þarf núna, áður en þingið klárast, að sýna á spilin og koma með alvöruaðgerðir. Við höfum heyrt allar yfirlýsingarnar um að þetta sé í skoðun og að kannski þurfi að spara aðeins meira, eins og sagt var fyrir kynningu fjármálaáætlunarinnar. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrirspurnina en fyrst og fremst var kannski um yfirlýsingu að ræða, sem ég hef nú heyrt áður hér úr þessum stóli þar sem litið er fram hjá því sem hefur verið gert, er verið að gera og stendur til að gera. Hv. þingmaður segist ekki vilja heyra um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar eins og þær birtast í fjármálaáætlun. En ég verð bara að minna hv. þingmann á að við erum að vinna samkvæmt fjárlögum ársins í ár sem samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum styðja við verðbólgumarkmið, styðja við aðgerðir Seðlabankans. Við erum að vinna að því hvernig við getum aukið enn aðhald á komandi árum út frá ábendingum sama aðila þannig að við erum að gera það sem þarf án þess að vera að panta pitsur á kostnað skattgreiðenda. Þess þarf ekki. Við erum einfaldlega að gera það sem þarf til að styðja við það verkefni Seðlabankans sem er að ná niður verðbólgunni. Hvað varðar vinnumarkaðinn, en hv. þingmaður segir að þar sé allt í uppnámi, þá bendi ég á að það eru auðvitað samningar í gildi víðast. Vissulega eru verkfallsaðgerðir núna varðandi samninga við sveitarfélög. Við höfum átt gott samtal við aðila vinnumarkaðarins í aðdraganda þeirra skammtímasamninga sem voru gerðir um síðustu áramót og við munum eiga áframhaldandi samtal um aðgerðir til að tryggja hér langtímasamninga um næstu áramót. Þar skiptir verulegu máli að allir leggi sitt af mörkum. Ég ætla hins vegar ekki að fara í þann leik sem hefur verið ansi mikið leikinn að undanförnu að benda á einstaka sökudólga vegna ástandsins. Staðreyndin er sú að hér á Íslandi eru gríðarlega mikil efnahagsumsvif. Hér er lítið atvinnuleysi. Hér er mikill hagvöxtur, spáð meiri hagvexti en áður var spáð og við sjáum verðbólguna birtast þannig. Það er ekki sama staða hér og víða í nágrannalöndum okkar þar sem við sjáum vaxandi atvinnuleysi, samdrátt og háa verðbólgu. Þannig að við erum í raun og veru í góðri stöðu til að takast á við þetta og ég ætla að leyfa mér að trúa því að nýjasta verðbólgumælingin - án þess að hrósa einhverju happi, ég held að það sé ekki tímabært en ég hef trú á því að verðbólgan fari niður og þetta sé skýrt merki um það.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra talar eins og hann sé forsætisráðherra einhvers allt annars lands og segir að hér sé allt í góðu, ekki hvað síst vegna þess að það sé þensla. Því skyldi ekki vera þensla með gegndarlausri útgjaldaaukningu ríkisins, eins og við höfum horft upp á að undanförnu? Og hver heldur því fram að ríkisstjórnin sé að leggja sitt af mörkum við að takast á við verðbólguna? Ekki Seðlabankinn. Ég hef ekki heyrt neina álitsgjafa úti í bæ halda því fram. Ekki einu sinni sumir ráðherrar flokksins, a.m.k. ekki Sjálfstæðisflokksins, halda því fram að ríkisstjórnin sé að standa sig í því að takast á við verðbólguna með stöðugum og vaxandi útgjöldum. Er engin von til þess að þessi ríkisstjórn átti sig á ástandinu og taki þátt í því að ná tökum á því? Ég er ekki einu sinni að biðja hana um að leiða það, bara að taka þátt og hætta að vera í einhverjum ímynduðum veruleika.

Herra forseti. Ég er forsætisráðherra í landi þar sem hefur verið byggt upp; þar sem hefur verið byggt upp í heilbrigðiskerfinu og ráðist í fjárfestingar í því sem ekki var ráðist í í tíð fyrri ríkisstjórna. Ég er forsætisráðherra í landi þar sem hefur verið lögð áhersla á að bæta t.d. kerfi almannatrygginga og standa þannig vörð um þá sem verst standa í samfélaginu. Ég er forsætisráðherra í því landi. Þegar hv. þingmaður segir að enginn tali fyrir þessari fjármálaáætlun, ekki einu sinni ríkisstjórnin sjálf, þá hafna ég því. Hins vegar höfum við sagt að mögulega þurfi að beita meira aðhaldi á komandi árum til þess að ráða bug á verðbólgunni. Að halda því fram að ég geri lítið úr þeim vanda er auðvitað alrangt. Þetta er risastórt verkefni sem kallar auðvitað á samstillt átak allra, ekki bara ríkisstjórnarinnar þótt vissulega hafi hún hlutverki að gegna, heldur líka auðvitað Seðlabankans, sem er auðvitað leiðandi þar, og vinnumarkaðarins. Hv. þingmaður vísaði í vinnumarkaðinn áðan. 

Virðulegur forseti. Eftir tvo daga, 1. júní nk., verður skelfingardagurinn mikli. Þá verða 50.000 lífeyrislaunþegar sem lifa í almannatryggingakerfinu skertir, að meðaltali um 164.000 kr. Á sama tíma eru laun ráðherra og þingmanna að hækka um tugi ef ekki hundruð þúsunda króna. Skerðingarnar, bara skerðingarnar og hækkun þeirra frá 2020–2022 eru 13 milljarðar kr. á sama tíma og þessi ríkisstjórn hælir sér fyrir það að hafa aldrei sett annað eins af peningum inn í kerfið sem rennur í gegnum vasa þeirra sem eiga að fá þetta og aftur í vasa ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaga í formi skatta og skerðinga. Á sama tíma horfir ríkisstjórnin í gaupnir sér og það á meðan fátækt fólk rær lífróður og bíður eftir réttlætinu. Ný könnun Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands sýnir að stór hluti öryrkja býr við slæma heilsu, sækir ekki heilbrigðisþjónustu, sleppir sjúkraþjálfun vegna kostnaðar. Fatlað fólk og eldra fólk er sá hópur sem þarf oftast að fara á heilsugæsluna, til sjúkraþjálfara, til sérgreinalækna, sálfræðinga og hefur ekki efni á því og þá ekki heldur á að greiða fyrir læknisþjónustu, hvað þá fyrir lyf. Það þarf að neita sér um að taka út lyfin vegna of hás kostnaðar. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Er ekki ríkisstjórnin tilbúin til þess að fresta öllum launahækkunum æðstu embættismanna þjóðarinnar þangað til við erum búin að leiðrétta laun þeirra sem verst hafa það hérna og ganga frá kjarasamningum láglaunafólks sem er að berjast fyrir sínum kjörum? Þá getur það ekki verið eðlilegt að við séum að fá tugum meira, tvöfalt, þrefalt, fjórfalt hærra en þeir sem voru á lægstu launum hafa fengið í launahækkanir.

Frú forseti. Hv. þm. Guðmundur Ingi Kristinsson kom víða við í sinni fyrirspurn og byrjaði á að ræða stöðu lífeyrisþega sem hafa fengið ofgreitt og eru því beðnir um endurgreiðslu frá og með 1. september nk. Það eru um 49.000 einstaklingar sem eru í þeirri stöðu en u.þ.b. 12.000 sem eiga inneign og fá þar af leiðandi viðbótargreiðslu út frá því. Það eru töluvert fleiri lífeyrisþegar sem fengu ofgreitt árið 2022 en árin á undan. Ástæðan er, samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun, áhrif af hárri verðbólgu og vaxtastigi sem hefur haft talsverð áhrif á bæði lífeyrisgreiðslur og fjármagnstekjur. Að sjálfsögðu hefur það verið viðvarandi verkefni Tryggingastofnunar ríkisins að leita leiða til þess að þetta misræmi myndist ekki í raun og veru á milli áætlunarinnar og þess sem síðan er gert upp. Það er t.d. unnið að betra upplýsingaflæði milli Tryggingastofnunar sem og lífeyrissjóða við skattyfirvöld. Það er auðvitað stóri vandinn. Meðan við erum með kerfi sem gerir ráð fyrir þessum skerðingum, sem við hv. þingmaður höfum svo sem rætt áður, er auðvitað mjög mikilvægt að við leitumst við að sem minnstur munur sé á milli áætlunar og þess sem greitt er út. En stóra verkefnið, og þar hygg ég að við séum sammála, er auðvitað að breyta kerfinu og við höfum svo sannarlega verið að draga úr skerðingum. Króna á móti krónu skerðingin er vissulega áfram skerðing, en það er ekki króna á móti krónu í sérstakri framfærsluuppbót heldur 65 aurar á móti krónu. Við drógum líka úr skerðingum á síðari stigum á því kjörtímabili sem leið hér síðast og fram undan er heildarendurskoðun á þessu kerfi. Eins og ég þreytist ekki á að segja hér í orðaskiptum mínum við hv. þingmenn þá ætti að vera sameiginlegt markmið okkar að það kerfi geti verið innleitt. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið en hún skautaði vel fram hjá því að svara því hvort hún væri tilbúin til að sjá til þess að fresta öllum launahækkunum æðstu ráðamanna þjóðarinnar þangað til launasamningum væri lokið og við sæjum fram á það hvernig aukafjárveiting yrði til lífeyrisþega sem er búið að boða vegna verðbólgu. 400.000 kr. skatta- og skerðingarlaust, frumvarp Flokks fólksins myndi að stórum hluta eyða út þessum 50.000 kr. skerðingum sem eru á borðinu. Gerir hæstv. forsætisráðherra sér grein fyrir því að það er á annan tug skerðingarflokka í kerfinu? Og skerðingarflokkarnir eru þannig að þeir fara yfir í félagsbótakerfið. Gerir hæstv. forsætisráðherra sér grein fyrir því að þeir sem eru að fá skerðingar - og af sumum er tekin hver einasta króna og ég hef lent í því sjálfur - þurfa að kæra skattframkvæmd og alls konar vesen aftur í tímann? Þetta eru ekki bara skerðingar, þetta er líka 

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hvort forsætisráðherra geri sér grein fyrir þessu. Hvers vegna heldur hv. þingmaður að þetta mál sé lykilmál í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, að breyta þessu kerfi? Heldur hann að það sé vegna þess að við gerum okkur ekki grein fyrir þessu? Auðvitað er það vegna þess og þess vegna ítreka ég það sem ég sagði hér áðan; hv. þingmaður ætti að gerast liðsmaður okkar í því að þessar breytingar nái fram að ganga sem búið er að áætla fyrir og ég trúi að verði til hagsbóta fyrir alla þá sem þurfa greiðslur almannatrygginga. Hv. þingmaður spyr líka um laun æðstu embættismanna og ég vil segja að það er ekki bara hægt að tala um þau sem eiga að heyra undir lög um laun æðstu embættismanna. Það eru auðvitað fjöldamargir aðrir í þessu kerfi sem fá há laun á vegum ríkisins og við þyrftum þá að ræða það heildstætt. En ég kalla bara eftir því hér að hv. þingmenn leggi þá fram tillögur um eitthvert annað fyrirkomulag á launum kjörinna fulltrúa og æðstu embættismanna. Ég er svo sannarlega til samtals um það. Við lögðum fram þessa breytingu þegar við lögðum niður kjararáð sem mér fannst úr sér gengið kerfi, vont kerfi, ógagnsætt kerfi, og tókum upp gagnsætt kerfi og fyrirsjáanlegt 

Forseti. Forsætisráðherra hefur kannski ekki séð tillögu mína og þingflokks Pírata um ákveðna þjóðarsátt um laun kjörinna fulltrúa, starfsstétta grunninnviða og annarra mikilvægra starfsstétta. Lágmarkskjör. Merkilegt í rauninni þegar verið er að segja hérna að það hafi enginn komið með tillögur, þær eru til. Við skulum aðeins huga að því. Hæstv. ráðherra talar hérna um gölluð lög, það þurfi að endurskoða lög um almannatryggingar. Við vitum það öll. Þar eru ákvæði um að það eigi að taka tillit til launaþróunar. Það hefur aldrei verið gert. Laun æðstu ráðamanna taka tillit til launaþróunar, það er útreiknað samkvæmt Hagstofunni. Það er mjög áhugavert. En á því er galli. Í kvöldfréttum í gær talaði ráðherra um að hérna værum við bara með lög sem tóku við af slæmum lögum en þessi lög eru ekki enn þá fullkomin, t.d. ef það er krónutöluhækkun, þá skilar hún sér ekki hingað inn. Ef sagt er að það sé þak á hækkun hæstu launa þá skilar það sér ekki hingað inn. Það er galli á þeim lögum. Við getum ekki bara notað það að hér séu lög og að við eigum að fara eftir þeim þegar við fáum þannig ástand að það er augljóst að lögin eru gölluð. Við erum löggjafarsamkundan og það er meiri hlutinn sem tekur sér það vald að ráða því hvernig hlutir fara fram innan þessa salar. Ég tel að það sé á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að koma með lagfæringu á þessum augljóslega gölluðu lögum. Við höfum lagt slíkar tillögur fram áður. Þeim hefur verið hafnað. Boltinn er því í höndum ráðherra. Ætlar ráðherra að gera eitthvað við því?

Herra forseti. Þegar kjararáð var lagt niður - og ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir fyrirspurnina - þá var það gert með frumvarpi hér í júní 2019. Vissulega er það rétt að það studdu ekki allir það frumvarp. Það var stór hluti þingmanna sem greiddi ekki atkvæði, lagðist þó ekki gegn breytingunni enda voru ýmsir málsmetandi aðilar sem studdu þessa breytingu og vildu hverfa frá hinu fyrra fyrirkomulagi. Ég hygg nú að hv. þingmaður sé sammála mér um að það hafi ekki verið gott fyrirkomulag heldur. Það sem gert var í aðdraganda þessara laga, svo það sé rifjað upp, þó að ég hafi ekki mælt sjálf fyrir þessu frumvarpi þá vissulega kom ég að aðdragandanum og skipaði starfshóp sem skoðaði hvernig þessum málum er háttað annars staðar og lagt var til fyrirkomulag sem er nokkuð sambærilegt við það sem við sjáum víða annars staðar á Norðurlöndum þar sem þessi mál að sjálfsögðu hafa líka verið bitbein. Ég hef ekki kynnt mér nákvæmlega tillögur þingflokks Pírata um þetta mál og hvort þau leggi þá til að við tökum upp krónutöluhækkanir í staðinn fyrir prósentuhækkanir, hvort þau leggi þá til að það eigi við um aðra forstöðumenn sem heyra ekki undir lögin um laun æðstu embættismanna, eins og forstjóra Landspítala, sýslumenn og aðra þá sem heyra undir það launafyrirkomulag sem er undir stjórn fjármálaráðuneytis. Ég ítreka bara það sem ég segi hér og sagði áðan: Að sjálfsögðu erum við til umræðu um breytingar á fyrirkomulagi en ég tel líka að það sé eðlilegt að þetta fyrirkomulag sé bundið í lög, að það sé tryggt með því fyrirkomulagi að það sé gagnsætt og fyrirsjáanlegt og tryggt að æðstu embættismenn, þar með talið þau sem hér sitja, séu ekki leiðandi. Það var auðvitað gert með þessum lögum með því að tryggja að við fylgjum reglulegu meðaltali launa ríkisstarfsmanna. Það var tryggt þannig að þessir aðilar sem hér sitja séu ekki að leiða launaþróun í landinu og ég hygg að það sé líka atriði sem við ættum að vera sammála um.

Forseti. Almennt séð er ég hlynntur fyrirkomulaginu eins og það er núna en það eru gallar á því. Til dæmis þegar lífskjarasamningarnir voru gerðir þá voru krónutöluhækkanir. Og þegar krónutöluhækkanir eru settar og þýddar yfir í einhverja prósentuhækkun í þessum útreikningum hjá Hagstofunni þá endar það í miklu hærri krónutölu fyrir þingmanninn. Ef opinberir starfsmenn hækka um 50.000 kr. og það er 5% launahækkun í rauninni þegar það er bara umreiknað sem slíkt og svo er sett 5% hækkun á þingmenn þá er það miklu meira en 50.000 kr. Þar liggur hundurinn grafinn. Þetta var líka vandamál með lífskjarasamningana í hina áttina, varðandi almannatryggingarnar. Þar fengu þeir hópar ekki krónutöluhækkunina sem var hærri en prósentuhækkunin sem þau fengu. Við eigum í þessum vanda með hlutföll annars vegar og krónutölur hins vegar sem er ekki að leggjast út á sanngjarnan hátt á milli allra hópa. Þetta þurfum við að laga og ég kalla eftir aðgerðum frá ríkisstjórninni 

Herra forseti. Ríkisstjórnin tekur sér ekkert völd, hún nýtur bara meirihlutastuðnings á þinginu þannig að ég verð að gera athugasemd við þetta orðalag sem gefur til kynna að hér sé um eitthvert valdarán að ræða. Síðan vil ég nefna það að auðvitað er oft og iðulega samið um bæði um krónutöluhækkanir og prósentuhækkanir í kjarasamningum. Það er mismunandi og mismunandi hvað lögð er áhersla á við samningaborðið sem við nota bene sitjum ekki við hér. Við höfum ekki réttinn til að semja um okkar eigin kaup og kjör eða semja um laun út frá vinnuframlagi, svo dæmi sé tekið, sem mætti algerlega ræða hér á þingi. Ég væri alveg til í það. Ég vil líka segja það að þegar við horfum til þróunar á greiðslum almannatrygginga þá var um áramót bæði horft til verðlagsþróunar og kaupmáttaraukningar og eins og kunnugt er var ákveðið að hækka bætur almannatrygginga um 6% um áramót, þrátt fyrir að gert væri ráð fyrir 4,9% verðbólgu, til þess að reyna að tryggja þessum hópi sambærilega kaupmáttaraukningu og öðrum hópum. 

Herra forseti. Aldurssamsetning þjóðarinnar mun á næstu árum og áratug breytast á þann hátt að hlutfall eldra fólks mun hækka verulega og landsmönnum mun einnig fjölga. Forsvarsmenn Krabbameinsfélagsins hafa bent á að vegna þessa sé búist við því að árið 2030 eða eftir sjö ár muni krabbameinstilvikum hafa fjölgað um 28% frá því sem nú er og að tilvikin verði 52% fleiri árið 2040. Aðeins eru um 17 ár í að þeirri miklu fjölgun verði náð og ekki seinna vænna að fara að undirbúa þetta allt saman strax. Íslenska heilbrigðiskerfið á við vanda að stríða og ræður vart við álag dagsins í dag, hvað þá næstu ára ef ekkert verður að gert. Halla Þorvaldsdóttir, framkvæmdastjóri Krabbameinsfélagsins, benti á það á dögunum að þróunin sé önnur hér en í Evrópu og á Norðurlöndunum en þar er gert ráð fyrir 21% fjölgun tilfella til ársins 2040. Okkur vanti skýra áætlun með samstilltum aðgerðum til að við getum tekist á við það sem fram undan er. Nauðsynlega þurfi að vinna skýra, tímasetta og fjármagnaða krabbameinsáætlun. Yfirsýn skorti í málaflokknum. Heilbrigðisráðuneytið þurfi að gera betur og byrja á því að skipa sérstakan ábyrgðaraðila innan ráðuneytisins sem starfi þétt með sérfræðingum og fulltrúum frá sjúklingasamtökum til þess að setja skýr markmið um forvarnir með snemmgreiningu og samfellu í meðferð alveg frá því að grunur vaknar um krabbamein, um mönnun, aðstöðu og gæði heilbrigðisþjónustunnar. Nýlega hefur Evrópusambandið birt áætlun í þessum efnum sem nýta mætti sem fyrirmynd. Frændur okkar Danir hafa einnig nýlega kynnt sína fimmtu krabbameinsáætlun. Ég tek undir með framkvæmdastjóra Krabbameinsfélagsins og spyr hæstv. heilbrigðisráðherra hvað verið sé að gera til að undirbúa og bregðast við þessari miklu fjölgun krabbameinstilfella sem fyrirsjáanleg er á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir að taka upp þetta mál sem blasir við okkur. Ég vil byrja á því að segja að það er auðvitað í gildi hér krabbameinsáætlun til ársins 2030, þannig að það sé alveg á hreinu, sem er ætlað að skerpa þessa sýn sem fyrir okkur liggur og móta markmið og aðgerðir og stilla saman strengi, vegna þess að þetta snýr að fjölmörgum þáttum eins og hv. þingmaður kom inn á. Um þá þróun sem blasir við okkur þá verður hún kannski hraðari hér vegna þess einfaldlega að við erum hlutfallslega yngri í dag en það er að breytast mjög hratt sem auðvitað kallar á það að við bregðumst við með þeim hætti sem m.a. hefur komið fram hjá Krabbameinsfélagi Íslands. Við höfum haldið fundi með þeim og ég held að ég segi það bara hér strax að það er mjög mikilvægt að við sameinum krafta og þekkingu með Krabbameinsfélaginu. Ég hins vegar vil að það komi skýrt fram líka að á heildina litið hefur krabbameinsáætlun leitt til umtalsverðra bóta í þjónustu við fólk með krabbamein á umliðnum árum og misserum. Það er hins vegar alveg rétt sem formaður Krabbameinsfélagsins hefur sagt, að við megum alls ekki gefa þann góða árangur eftir. Það kallar á áherslu þá sem hv. þingmaður fór hér yfir á mjög heildstæðan hátt og nær yfir ólíka þætti; faraldurssvæði, skráningar, forvarnir, heilsugæslu, rannsóknir, gæðastjórnun, meðferðarþætti, huga að mannaflanum, eins og á öllum sviðum heilbrigðisþjónustu, og svo endurhæfingin. Við munum þurfa að taka mjög verulega á þar, í krabbameinsendurhæfingunni og í eftirfylgni. Á þessum sviðum öllum 

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að heilbrigðiskerfið ráði að óbreyttu við að sinna svo vel sé öllum þeim sem greinast með krabbamein hér á landi á næstu árum. Ég kalla eftir skýrum svörum og skýrum áætlunum um þetta frá hæstv. ráðherra. Núgildandi krabbameinsáætlun er óskýr og auk þess er augljóslega ekki farið eftir henni að öllu leyti. Það er mikið áfall að greinast með krabbamein enda lífsógnandi sjúkdómur þó að oftast sé hægt að lækna krabbamein eða lifa með því. Það skiptir miklu máli að fá upplýsingar og svör við spurningum sem vakna eftir greiningu. Ljósið er endurhæfingar- og þekkingarmiðstöð fyrir krabbameinsgreinda og aðstandendur þeirra sem veitir sérsniðna endurhæfingu og stuðning. Komur þangað voru tæplega 30.000 á síðasta ári og hafði fjölgað um 186% á síðustu tíu árum en fjárframlög frá ríkinu til starfseminnar hafa engan veginn verið í sama takti og söfnunarfé heldur starfseminni gangandi. Finnst hæstv. ráðherra ásættanlegt ef Ljósið þyrfti að vísa fólki frá vegna fjárskorts?

Hæstv. forseti. Það verður að taka það fram hér að margar af þeim aðgerðum sem heyra undir krabbameinsáætlun eru þegar komnar til framkvæmda með því fé sem lá fyrir í fjármálaáætlun, auk þess sem margar aðgerðir snúa að breyttu verklagi. Síðan mun það í framtíðinni krefjast aukins fjármagns, eins og hv. þingmaður kom inn á og ég sagði hér í fyrra andsvari, að við okkur blasir sú staðreynd að við þurfum að efla endurhæfinguna verulega. Ég get sagt frá því hér að það er búið að taka upp samtal milli Sjúkratrygginga og m.a. Ljóssins um að efla þann þátt með þeim og við sjáum þetta sem blasir við okkur birtast m.a. þar. Þá vil ég draga fram að þverfaglegt óháð skimunarráð embættis landlæknis var stórt skref í áætluninni og framkvæmd leghálsskimana hefur nú þegar breyst. Skimunin fram undan og lýðheilsa og forvarnir 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá nokkrum manni að húsnæðismálin hafa verið í brennidepli að undanförnu, bæði það sem lýtur að framboði á húsnæði, hvort heldur er hjá þeim sem eru að leigja eða vilja kaupa. En staða leigjenda er það sem ég vil aðeins leggja upp með hér, enda er vitað að leigjendur eru meðal þeirra sem hvað erfiðast eiga með að ná endum saman. Húsnæðismál eru líka kjaramál og fyrir flest fólk stærsti útgjaldaliður þess, sér í lagi fyrir fólk á leigumarkaði. Ég veit að hæstv. ráðherra er mér sammála um að það eru mannréttindi að hafa þak yfir höfuðið og mikilvægt að tryggja aðgengi alls fólks að viðunandi húsnæði. Við Vinstri græn teljum að gera þurfi umbætur í þágu leigjenda og tryggja bætt réttindi þeirra. Þetta lýtur m.a. að auknum fyrirsjáanleika vegna hækkana á leiguverði og lengd leigusamninga. Við teljum að það þurfi að setja skýrari leikreglur á leigumarkaði og stemma stigu við óhóflegum verðhækkunum leigufélaga og leigusala. Það er jú ekki hlutverk leigjenda að greiða af húsnæðisskuldbindingum leigusala þó svo að sá háttur hafi lengi tíðkast hér á landi. Ég veit að hæstv. ráðherra er með starfshópa sem eru að fjalla um þessi mál og ég vil spyrja hvernig þeim störfum miðar. Ekki síst vil ég líka nefna leigubremsu sem ég tel að gæti gagnast vel og hefur oft verið nefnd í þessum sal og ég vil spyrja ráðherrann hvort hann hafi skoðað leigubremsu af einhverri alvöru og hvort hann telji að slíkt úrræði geti gagnast við að bæta húsnæðismarkaðinn hér á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að taka þessi mál upp og fyrir tækifærið til að fara aðeins yfir það. Ef við skoðum opinberar tölur, og það er nú verið að tala dálítið fyrir því, þá höfum við séð að allt fram til þess árs, ef við skoðum bara tölur út árið 2022, hefur leiguverð hækkað minna en bæði húsnæði og laun og munar þar talsverðu, sérstaklega á húsnæðisverði. Þangað til um þessi áramót, og jafnvel á nokkrum tímabilum á árunum 2020 og 2021, var leiguverð til þess að gera nokkuð hagkvæmt. En staðan er auðvitað sú að mikill eftirspurnarþrýstingur er vegna stöðugs innflutnings á fólki, okkur fjölgar sem aldrei fyrr, sem og vegna ferðaþjónustunnar. Þess vegna erum við með starfshóp, sem var rétt hjá hv. þingmanni, þar sem er m.a. verið að skoða ákveðna hluti er varða Airbnb-umhverfið. En við erum líka með starfshóp sem hefur verið að störfum frá því síðastliðið haust og hélt áfram núna eftir áramót þar sem til að mynda eitthvað sem heitir leigubremsa eða leiguteygja eða eitthvað slíkt er sérstaklega til skoðunar til að stuðla að auknum fyrirsjáanleika og sanngirni um breytingar á leigufjárhæð, jafnt á samningstíma sem og við framlengingu eða endurnýjun leigusamnings. Við þekkjum þetta frá öðrum löndum, það var t.d. á tímabundið svona fyrirkomulag í Danmörku fyrir rúmu einu ári til tveggja ára. Það eru margir sem hafa sagt að sé þetta viðvarandi kerfi muni allir leita einhverra leiða til að komast undan því en við þessar aðstæður sem uppi eru núna sé þetta eitt af því sem megi skoða. Það er líka verið að skoða fleiri þætti í þessu framboði og stöðu leigjenda til að styrkja stöðu leigjenda gagnvart leigutaka. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held nefnilega, og tek undir það, að það er auðvitað verið að gera mjög margt í öðrum löndum og af því að hæstv. ráðherra vitnaði hér til Danmerkur þá eru þar einmitt stífari reglur eins og við þekkjum, líka um búsetu og annað slíkt. Ég fagna því að það sé verið að skoða m.a. Airbnb því að við þekkjum það mætavel hversu mikill þrýstingurinn er. Þá er spurning: Er eitthvað af því sem getur komið til framkvæmda án þess að það þurfi að fara í gegnum lagaferli Alþingis, eitthvað sem gæti gerst á þessu ári? Ég hef áhyggjur af því að þessar breytingar sem gerðar voru á húsaleigu vegna skráningar samninga og breytinga á leigufjárhæð í desember gangi kannski ekki nógu langt. Þar var m.a. rætt um þennan húsnæðisgrunn og ég spyr ráðherrann hvernig gengur með það. Ég spyr líka hvort hann telji að nægilega langt hafi verið gengið í því frumvarpi til að mæta þessari stöðu sem við stöndum núna frammi fyrir.

Virðulegur forseti. Eitt af því sem er einmitt til skoðunar í starfshópnum er þessi skráningarskylda sem er frumvarp sem kom til þingsins, en því miður var gildissvið þess þrengt í meðförum þingsins. Við höfum þar af leiðandi ekki haft tækifæri til að fá þær upplýsingar sem er þörf á til að geta brugðist við með réttum hætti á leigumarkaðnum. Það er því til skoðunar að koma aftur inn með það, en á sama tíma hefur líka verið skoðað hvort ekki sé hægt að deila þeim upplýsingum, sem vissulega eru til hjá Skattinum að einhverju leyti, betur með bæði Hagstofunni og þá HMS til að fá þessar upplýsingar fram, sem mér skildist að hefðu verið útskýringar þeirra þingmanna sem tóku þátt í því. Þetta er eitt af því sem þarf einfaldlega að vera til skoðunar. Svo er líka rétt að muna að þrátt fyrir þessar breytingar sem ég var að lýsa, að þessi þrýstingur hafi kannski fyrst og fremst orðið núna á þessu ári, þá vorum við í tvígang að hækka húsnæðisbætur á síðasta ári, bæði síðastliðið sumar um 10% og svo 13,8% um áramótin, og náðum þar af leiðandi að jafna þetta upp með öllum breytingum frá 2018. 

Virðulegur forseti. Mig langar að eiga hér samtal við hæstv. forsætisráðherra um velsældarvísa eða mælikvarða um hagsæld og lífsgæði. Hæstv. forsætisráðherra þekkir þetta verkefni býsna vel. Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að sitja í starfshópi sem skilaði ákveðnum mælikvörðum og vinnu hvað þetta varðar þar sem lagðir voru til þessir mælikvarðar sem horft væri til. Í skýrslunni sem við skiluðum af okkur í september 2019 er komið inn á viðmiðunartímann og tímamörkin sem nýtt eru. Virðulegur forseti. Þar segjum við: „Mikilvægt er að gagnasöfnun sé reglubundin og gögn séu tímanleg, þ.e. eins nálægt viðmiðunartímabili og hægt er. Tíðni mælinga er lykilþáttur fyrir mælikvarða, sem eiga að rekja þróun hagsældar og lífsgæða yfir tíma. Það er heppilegast að nota mælingar sem er safnað á ársgrundvelli. Í sumum tilfellum er hægt að notast við mælingar, sem er safnað sjaldnar, eins og annað hvert ár. Mikilvægt er að tímanleiki mælinga sé viðunandi þannig að mælikvarðarnir komist sem næst því að gefa mynd af stöðunni eins og hún er í samtímanum.“ Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr nú er vegna þess að við erum ekki búin að innleiða alla mælikvarðana. Enn þá eru einhverjir mælikvarðar í vinnslu og það hefur hrópað á mig í þeirri stöðu sem er uppi í dag þar sem þrótturinn í íslensku efnahagslífi er mikill og jafnvel aðeins of mikill og við á Íslandi höfum haft það býsna gott en erum núna að glíma við háa verðbólgu sem getur auðvitað haft ýmiss konar áhrif. Ég vil nú meina að þau áhrif séu ekki komin fram og að of oft sé skrattinn málaður á vegginn að því leyti, en þegar horft er á fjármálaáætlunina sem við í hv. fjárlaganefnd erum að vinna með þá erum við með þetta mælaborð þar sem horft er á þessa velsældarvísa og þar er staðan sú að það eru fjórir vísar sem eru neikvæðir. Hugmyndafræðin á bak við svona velsældarvísa er auðvitað að við getum séð almennt hvert við stefnum og þar sem við erum að fara niður á við séu einhver ljós sem blikki: Þurfum við að bregðast við og þá hvernig? Þessir fjórir mælikvarðar sem eru neikvæðir nú eru að fólk neiti sér um læknisþjónustu, sem er vissulega alvarlegt og ber að skoða og hvort nauðsynlegt sé að bregðast við með einhverjum hætti, það er kosningaþátttakan, það er verðbólgan og það eru þeir sem eru ekki í vinnu, námi eða starfsþjálfun. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær er stefnt að því að ljúka innleiðingu velsældarvísanna, af því að hér eru ákveðnir vísar sem hefur ekki verið lokið við innleiðingu á? Eru öll ráðuneytin að nýta velsældarvísana til að meta velsæld? Hvaða aðgerðir ríkisstjórnar og Alþingis hafa skilað mælanlegum árangri samkvæmt velsældarvísunum? Og ef svo er, hver er sá árangur?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga verkefni sem vissulega hefur staðið lengi en mun líka taka tíma að innleiða þannig að fullnægjandi sé. Það var árið 2020 sem við samþykktum í ríkisstjórn að styðjast við þessa 39 velsældarvísa eða mælikvarða og Hagstofunni var falið að annast söfnun, upplýsingamiðlun og þróun mælikvarða. Haustið 2022 bættum við við einum mælikvarða, sem var tilkynningar um heimilisofbeldi, þannig að þeir eru nú orðnir 40. Við vissum að þetta yrði verkefni í þróun. Við höfum verið að vinna náið með sérstaklega Nýja-Sjálandi og Skotlandi innan samstarfs sem við köllum velsældarhagkerfi eða velsældarríki. Þau hafa, sérstaklega Nýja-Sjáland, verið með mjög marga mælikvarða en við vildum byrja á einhverjum grunni og uppfæra þá svo. Ætlunin er að Hagstofa Íslands uppfæri mælikvarðasafnið tvisvar á ári. Allir mælikvarðar nema nýlegar tölur sem snúa að menntun hafa verið birtir en það er unnið að því að fá þær inn. Af því að hv. þingmaður spyr hvað vanti upp á þá hefur verið skortur á upplýsingum um umhverfi og tíðni mælinga hefur ekki verið nægjanleg. Þá hafa mælingar á félagsauði hingað til ekki verið árlegar en það mun breytast frá og með næsta ári. Þar er um að ræða mælikvarðana stuðningur annarra, þátttaka í skipulögðu félagsstarfi, traust til samborgara og traust til stjórnmálakerfisins. Vísarnir sem eru merktir „í vinnslu“ og lögð hefur verið rík áhersla á að verði birtir sem fyrst eru Gini-stuðull, stuðningur annarra, þátttaka í skipulögðu félagsstarfi, traust til stjórnmálakerfis, lífslíkur við góða heilsu og viðvarandi lágar tekjur. Það er stefnt að því að allir þessir vísar verði tilbúnir í haust. Hluti þeirra verður birtur núna fyrir mitt ár og það sem eftir er kemur inn í haust. Eru öll ráðuneytin að nýta þetta? Já, en þó með mismunandi hætti. Hv. þingmaður var hér með fjármálaáætlun uppi í pontu, hún er það tæki sem stjórnvöld hafa til að framkvæma og fylgja eftir velsældaráherslum. Það var fyrst gert 2020 að við settum sex velsældaráherslur fram sem hafa mismunandi skírskotun. Þær eiga ekki allar við á öllum sviðum en ég myndi hins vegar telja öll ráðuneyti hafa ákveðið hlutverk. Aðgerðir, til að mynda bara hvað varðar kolefnishlutlausa framtíð sem er ein af velsældaráherslunum, hún snertir nánast hvert einasta ráðuneyti, svo dæmi sé tekið. Ég get líka rætt um betri samskipti við almenning sem augljóslega varða hvert einasta ráðuneyti. Hafa aðgerðirnar skilað mælanlegum árangri? Hv. þingmaður nefndi stöðuna þar sem fjórir hafa þróast til verri vegar, níu hafa staðið í stað og 21 þróast í jákvæða átt en síðan eru þeir sex sem eru enn í vinnslu þar sem við erum ekki með gögn. Við sjáum auðvitað á þessari þróun, ef við eigum að byrja á að draga einhverjar ályktanir, að sveiflur á vinnumarkaði og sveiflur innan hagkerfisins á tímum heimsfaraldurs hafa haft áhrif. Við sjáum t.d. að verulega dró úr starfsánægju kvenna í heimsfaraldri. Hún hefur svo aukist að nýju og mælist örlítið hærri en á árinu 2019. En við sjáum hreinlega hvernig álagið af heimsfaraldri spilaði beint inn í starfsánægju stórra kvennastétta. Hlutfall ungs fólks sem stundar ekki nám, atvinnu eða starfsþjálfun er hærra nú en það var árið 2019, hv. þingmaður nefndi það, og ég held að þar hafi heimsfaraldur líka haft mikið að segja. Þetta er gríðarlega langur tími sem hafði mikil áhrif á ungt fólk sérstaklega. Þarna þarf greinilega að grípa til aðgerða og félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur verið að undirbúa sérstakar aðgerðir varðandi þennan hóp í samráði við mennta- og barnamálaráðherra og háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra. Mér finnst áhugavert hins vegar að sjá jákvæðar niðurstöður um aukið traust einstaklinga til samborgara og jákvæða sýn almennings á aðgerðir stjórnvalda meðan á heimsfaraldri stóð. Hlutfall þeirra sem vinna langa vinnuviku lækkar á tímabilinu, sem er væntanlega vegna styttingar vinnuviku, en hins vegar hefur í kjölfar heimsfaraldurs þeim fjölgað sem vinna tvö störf eða fleiri og í þeim efnum sjáum við væntanlega hagsveiflurnar birtast. Menntunarstigið hefur hækkað en við sjáum að brottfall meðal ungra karla er mun hærra en meðal ungra kvenna. Hv. þingmaður nefndi heilbrigðisþjónustu sem eru merkilegar niðurstöður þar sem við höfum beinlínis verið að setja fjármuni í að draga úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu fyrir fólk. Þetta þarf að rannsaka og það markast kannski ekki eingöngu af efnahagslegum aðstæðum, þó að þær séu örugglega ríkur þáttur í þessu, heldur líka af því álagi sem hefur verið á heilbrigðisstofnanir að undanförnu. Þannig að já, svarið er: Við eigum svo sannarlega að byggja áfram á þessum vísum og nýta þá inn í stefnumótun. Þessir vísar eru ekki tæmandi. Ég nefndi að við höfum ákveðið að bæta við heimilisofbeldi. Annað mál sem ég tel að við þurfum að setja inn 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún er mjög mikilvæg. Það sem mér er kannski efst í huga er að ég veit að þegar Nýja-Sjáland tók ákvörðun um að færa hagkerfi sitt í átt að velsældarhagkerfi þá var ákveðið að setja 4%, ef mig misminnir ekki, af vergri landsframleiðslu í að þróa þetta velsældarhagkerfi, enda kannski segir það sig sjálft að þetta gerist ekki af sjálfu sér. Það þarf að setja fjármagn í þetta til að þetta virki. Ég hef fengið fregnir af því að á Hagstofunni hafi verið einn starfsmaður sem náði ekkert að sinna þessu almennilega og þess vegna liggur á mér að spyrja - það væri fróðlegt að vita hversu mikil áhersla hefur verið á þetta verkefni í ljósi þess að það virðist hafa farið rosalega lítið af fjármunum í að ýta undir þetta. Það var alveg ljóst frá byrjun að það er fullt af gögnum sem við erum ekki að afla. Þetta verkefni varpaði ljósi á þörfina á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum sem taka þátt í þessari umræðu. Ég tek bara undir það, ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt verkefni og mjög mikilvægt að við þróum þetta áfram. Ég er ekki endilega talsmaður þess að við ættum að fjölga mjög mikið mælikvörðunum heldur einblína á það sem við höfum þegar en hafa mælingar sem skipta máli og geta sagt okkur eitthvað um stöðuna í nútíðinni, svo gott sem. Mér fannst gott að heyra það sem hæstv. forsætisráðherra kom inn á um þær mælingar sem uppfærast tvisvar sinnum á ári. Svo eru auðvitað aðrar sem eru gerðar árlega. Það er rosalega mikilvægt að við getum haft raunhæfar mælingar á þessu. Þá langar mig að nefna, virðulegur forseti, að þegar við horfum á velsældina núna þá getum við horft á kaupmátt. Hann hefur aukist eða farið til hins betra. Skuldastaða heimilanna, skuldastaða hins opinbera og fyrirtækja, hlutfall starfandi, atvinnuleysi, starfsánægja, verulega íþyngjandi byrði húsnæðiskostnaðar, þarna er alls staðar óveruleg breyting. Allir þessir mælikvarðar sem hér eru sýna að staðan sé bara fín. En það er ekki það sem við heyrum úti í samfélaginu. Að einhverju leyti held ég að það sé oftúlkun á því ástandi sem uppi er en þeim mun mikilvægara að við og stjórnvöld hafi góð gögn til að styðja sig við. Mig langar líka að nefna tekjusögu.is þar sem er ofboðslega áhugaverður gagnagrunnur sem sýnir þróun tekna eftir tekjutíundum. Það er nýbúið að uppfæra en þyrfti jafnvel að uppfæra hraðar og betur þannig að við höfum þessar rauntölur þannig að þegar aðrir aðilar vísa í alls konar skoðanakannanir og tilfinningar, eða hvað það kann að vera, þá þurfum við líka að geta haft tölurnar fyrir framan okkur og sagt: Þetta er svona. Þá er kannski ágætt að geta þess að OECD hefur lagt mikla áherslu á þetta. Ég veit að við erum að fylgja bæði Skotum og Nýsjálendingum, sem hafa tekið sig sérstaklega út, en OECD er með lífsgæðavísitölu, Better Life Index, eins og það kallast á engilsaxnesku, þar sem Ísland kemur auðvitað mjög vel út. Virðulegur forseti. Ég er bara að 

Herra forseti. Það er mín bjargfasta sannfæring að ef við náum einhvern veginn að umbreyta kerfinu okkar þannig að við séum að vinna með þessa mælikvarða, séum ekki eingöngu að horfa á efnahagslega mælikvarða, séum með gögn og upplýsingar sem við getum unnið greiningar út frá, þá trúi ég því að við munum taka betri ákvarðanir fyrir samfélagið. Mér finnst það vera hlutverk stjórnmálamanna að ræða ekki bara hina efnahagslegu hlið heldur líka bara hreinlega líðan fólksins í landinu, svo dæmi sé tekið. Ein af velsældaráherslunum er andlegt heilbrigði þar sem við höfum t.d. verið að verja auknum fjármunum í geðheilbrigðisþjónustu og hugað sérstaklega að andlegu heilbrigði í aðgerðum vegna áhrifa heimsfaraldurs. Þetta er líka dæmi sem ég tek um það, t.d. þegar ég ræði þessi mál á alþjóðavettvangi þar sem er töluverður áhugi á þessum málum, að við veljum að setja þessi mál í forgang, ekki vegna þess að við getum sýnt fram á að hér sé allt í himnalagi heldur einmitt vegna þess að við þurfum að bæta okkur í þessum málum. Þegar við skoðum mælikvarðana þá hefur verið stuðst við spurningu í lífskjararannsókn Hagstofunnar til að mæla eigið mat einstaklinga á andlegri heilsu til að leggja mat á lífsánægju. Eitt af því sem við erum að skoða núna er hvort við eigum frekar að nýta velsældarmælikvarða embættis landlæknis sem er hannaður á grundvelli velsældarmælikvarða sem þróaður var í Skotlandi og byggir á fleiri spurningum sem gefa heildstæðari mynd af vellíðan og velsæld einstaklinga. Þannig að augljóslega er þetta verkefni í þróun. Vegna þess hvernig til þess var stofnað, þar sem bæði meiri hluti og minni hluti komu að, þá vona ég að þetta verði eitthvað sem við höldum áfram að gera, líka þegar þessi ríkisstjórn verður ekki lengur við lýði heldur að þetta sé bara orðinn fastur passi. Ég tek svo hjartanlega undir með hv. þingmanni, við eigum ekki að fara of hratt í að fjölga mælikvörðunum. En við eigum samt að þora það. Til dæmis hvað varðar heimilisofbeldi þá held ég að það blasi við að það sé mjög mikilvægur hluti þegar við erum með þessar tölur sem sýna umfang þess. Eins hvað varðar menninguna, 

Herra forseti. Í vor áttum við nokkur orðastað við hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra um aðgengi fatlaðra einstaklinga að rafrænni þjónustu. Tilefnið var munnleg fyrirspurn frá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Tilefnið var kannski aðallega þær ítrekuðu fréttir sem við höfum heyrt af því hvernig rafræn skilríki geta verið óeðlilegur og nánast ókleifur þröskuldur fyrir fatlað fólk að þeirri þjónustu sem þau eiga að geta sótt sér. Í þeim umræðum veltum við því upp við hæstv. ráðherra hvort kannski mætti taka aðeins til í því hvar rafræn skilríki eru notuð, hvort það væri kannski verið að reisa of háa þröskulda of víða. Það þarf nefnilega að velja styrk auðkenningarleiðar í einhverju samræmi við viðkvæmni þeirrar þjónustu sem hún hleypir okkur að. Þannig ættum við ekki að þurfa fullkomnustu og öruggustu rafrænu skilríki til að geta pantað okkur tíma í hotjóga eða framlengt bók á bókasafni, en það er hins vegar raunin. Það er raunin og stefnan hjá stjórnvöldum virðist vera að fasa út mildari auðkenningarleiðir, auðkenningarleiðir með lægra fullvissustig en þó nógu mikla fullvissu til þess að það dugi til að hleypa okkur í alls konar þjónustu. Ég legg því þessa fyrirspurn fyrir hæstv. ráðherra og spyr hvaða opinberu auðkenningarleiðir standi til boða sem uppfylli ólík fullvissustig og kannski hvaða framtíðarplön ríkisstjórnin hafi varðandi þau; við viljum nefnilega hafa þetta val. Síðan spyr ég hvaða mat fari fram til að tryggja að styrkur auðkenningarleiðar sé í samræmi við viðkvæmni þeirrar þjónustu sem stofnun veitir áður en ákvörðun er tekin um það hvaða fullvissustig verður fyrir valinu og hvort tryggt sé að slíkt mat fari ávallt fram við innleiðingu aðgangsstýringar hjá hinu opinbera. Ég spyr síðan sérstaklega hvernig tryggt sé að sérstakt tillit sé tekið til möguleika viðkvæmra hópa til að nýta sér rafræna þjónustu, þá kannski sérstaklega fatlaðra einstaklinga sem ég nefndi hér í upphafi, en líka hvernig litið er til möguleika fólks sem búsett er erlendis til að nota auðkenningarleiðir að opinberri þjónustu. Þetta er ekki bara þröskuldur fyrir fólk vegna fötlunar eða sjúkdóma heldur líka vegna búsetu. Það er kannski rétt að setja þetta í samhengi við almennt netöryggi. Við upplifðum náttúrlega mikla álagsárás að utan í tengslum við leiðtogafund Evrópuráðsins hér fyrr í mánuðinum en henni fylgdu síðan ítrekaðar tilraunir til þess að plata 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þessa umræðu hér á þingi. Það er mikilvægt að gott og öruggt aðgengi sé að opinberri þjónustu um land allt og auðvitað er hann líka mjög mikilvægur sá fjölmenni hópur Íslendinga sem er búsettur erlendis en þarf að nýta sér opinbera þjónustu innan lands. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að Ísland sé meðal allra fremstu þjóða á sviði stafrænnar tækni og þjónustu. Við höfum náð miklum árangri á síðustu árum þegar að því kemur og erum orðin gríðarlega sterk í alþjóðlegum samanburði en þurfum enn að gera betur á ýmsum sviðum. Við erum með mjög skýr markmið um að einfalda stjórnsýsluna og bæta þjónustu við almenning en líka að auka gagnsæi og aðgengi að upplýsingum með nýtingu stafrænna lausna. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á þetta, bæði að vinna markvisst að því að auka traust almennings á upplýsingatækni en líka að leggja áherslu á netöryggi, persónuvernd, upplýsingarétt, tjáningarfrelsi og upplýsingaöryggi. Ekki síst er það auðvitað mikilvægt að nýta tæknina til að auka netvæðingu náms, svo að ég tali sem háskólaráðherra, í háskólanámi um land allt. Ég hef líka sett fram áherslu, sem m.a. kom fram í þingsályktun um þekkingarsamfélag á Íslandi, um það hvernig tæknin tengir byggðir landsins og Ísland við umheiminn og að innviðir og þjónusta mæti þörfum almennings og atvinnulífs; að við þorum að setja okkur það markmið að vera fremst meðal þjóða. Annars byggjast svör mín á upplýsingum sem aflað er hjá Verkefnastofu um Stafrænt Ísland og hjá Auðkenni ehf. sem er fullgildur traustþjónustuveitandi í samræmi við lög um rafræna auðkenningu og traustþjónustu fyrir rafræn viðskipti. Auðkenningarleiðir sem Stafrænt Ísland býður upp á fyrir opinbera aðila - fyrst er spurt um þessa eldri innskráningarþjónustu. Ísland.is býður upp á lágt fullvissustig, þ.e. einfaldan íslykil eða lykilorð. Það er unnið, eins og hv. þingmaður kom inn á, að útleiðingu þeirrar þjónustu þar sem hún stenst í flestum tilvikum ekki öryggis- og persónuverndarkröfur fyrir þau gögn sem Ísland.is er að birta. En auk þess, svo að ég bæti því við, eru fjölmargar lausnir á opnum markaði fyrir slíka innskráningu, einfaldari innskráningu fyrir minni háttar dæmi, eins og hv. þingmaður kemur inn á, þar sem minni kröfur eru gerðar. Það á ekki að vera nauðsynlegt að það sé t.d. öruggt með rafrænum skilríkjum hver kemst í hotjóga. Varðandi lið b, þegar spurt er um verulegt fullvissustig, þá býður innskráningarþjónusta Ísland.is, sú eldri, upp á það sem er styrktur íslykill með smáskilaboðum í farsíma. En það er einnig unnið að útleiðingu þeirrar þjónustu þar sem hún uppfyllir heldur ekki öryggis- og persónuverndarkröfur fyrir þau gögn sem Ísland.is er að birta fyrir notendur sína. En fyrir slíka þjónustu eru margar lausnir á opnum markaði sem auðveldlega væri hægt að nota í dæmum sem hv. þingmaður tekur fram. Síðan er það þessi nýja innskráningarþjónusta Ísland.is sem býður upp á innskráningu fyrir opinbera aðila með háu fullvissustigi, þ.e. rafrænum skilríkjum í farsíma. Hv. þingmaður spyr síðan að því hvaða mat fari fram. Það er þannig að Ísland.is býður ríkisaðilum upp á notkun á þessari miðlægu innskráningarþjónustu og er í því samhengi vinnsluaðili í skilningi laga um persónuvernd. Það er síðan á ábyrgð hvers ríkisaðila fyrir sig, þ.e. ábyrgðaraðila gagna hverju sinni, að meta hvaða auðkenningarleiðir og fullvissusig viðkomandi telur nægjanlegt til að veita aðgang að sínum gögnum. Þau gætu valið einfaldari leiðir en það sem Ísland.is er að leiða í gegn núna með rafrænum skilríkjum ef gögnin eru þess eðlis að það öryggisstig nægi og dugi fyrir þau gögn sem þau eru að veita aðgang að. Það er einnig gríðarlega mikilvægt, svo að ég nái að koma inn á það, að tekið sé tillit til viðkvæmra hópa sem nýta sér rafræna þjónustu. Ísland.is hefur þróað stafrænt umboðskerfi til að tryggja hópum aðgang að lausnunum. Til staðar eru auðvitað persónulegir talsmenn fatlaðs fólks, samanber nýja reglugerð, og hægt að kynna sér þetta umboðskerfi. Og ekki bara það heldur er sérstakt átaksverkefni í gangi sem fjórir ráðherrar koma að sem er líka liður í lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, um þróun á lausnum og rafrænu aðgengi fyrir fatlað fólk, þar sem við ætlum að gera enn betur af því að við vitum að kerfið er ekki fullnægjandi í dag. Að lokum, gagnvart þeim sem eru búsettir erlendis, þá er verið að vinna í breytingum á smáforriti Auðkennis sem mun gera einstaklingum með íslensk vegabréf erlendis kleift að nota lífkennaupplýsingar sínar, þær sem koma fram í vegabréfi og að auki svokallaða greiningu á andliti, í 

Virðulegi forseti. Ég þakka sannarlega fyrir þessa umræðu. Ég tel að hún sé tímabær og að við þurfum aðeins að girða okkur í brók þegar kemur ekki síst að málefnum fatlaðs fólks, eins og hér hefur verið nefnt og komið inn á. Það er auðvitað ótækt að staðan sé með þeim hætti sem svo margir hafa lýst, líka fyrir nefndum þingsins, og auðvitað ekki eðlilegt að fólki, sem getur ekki bjargað sér sjálft vegna fötlunar, séu allar götur einhvern veginn lokaðar þegar kemur að því að nýta rafræn skilríki. Af því að ég veit að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur sett af stað starfshóp í þessu máli og ég heyri að ráðherrar eru að vinna saman að þessu, því að þetta er auðvitað óþolandi, þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra. Nú þekki ég fólk sem er búsett erlendis og búið að vera það í mörg ár, með íslenskt vegabréf. Nú er kominn hálfur mánuður síðan viðkomandi komst loksins inn í Auðkenni en þá stoppaði allt. Þá var lokað á viðkomandi vegna þess að hann reyndi of oft að komast inn og var sagt að það þyrfti að hafa samband við tæknideild. Ég trúi því að ráðherra sé mér sammála um að hálfur mánuður í slíka yfirferð getur vart talist ásættanlegt. 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu og þessa umræðu. Mig langaði líka að koma svolítið inn á þessa viðkvæmu hópa. Ég sit í hv. fjárlaganefnd þar sem við vorum einmitt að spyrjast fyrir um þetta um daginn þegar fulltrúar frá Ísland.is komu. Það er gott og gilt og mikilvægt að ráðherrarnir vinni saman að þessum málum því að þetta snertir auðvitað mörg ráðuneyti og mörg stig. En ég held að við þurfum að gefa í. Sú staða sem uppi er þegar barn verður fullorðið er óásættanleg. Allt í einu eru foreldrar einhvern veginn í þeirri stöðu að ekki er lengur hægt að sinna venjulegri þjónustu. Barnið getur verið komið á vanskilaskrá út af því að foreldrar komast ekki í bankann. Það er erfitt að endurnýja lyfseðla og dæmin eru endalaus. Því miður höfum við ekki enn náð utan um þetta. Mig langar bara að brýna hæstv. ráðherra í því að við náum utan um þetta mál og tryggjum að allir geti nýtt sér rafræna stjórnsýslu og rafræna þjónustu. Það á að geta nýst öllum og vera mikilvægt fyrir okkur öll.

Hæstv. forseti. Þetta er mikilvæg umræða, góð fyrirspurn og mikilvæg svör frá hæstv. ráðherra. Ég vil taka undir það að það er mikilvægt að allir geti nýtt sér rafræn skilríki og rafræna auðkenningu þegar það á við. Ég vil leggja áherslu á það, bæði við hæstv. ráðherra og líka þá sem sjá um að hanna slík auðkenni, að hafa algilda hönnun í huga frá byrjun til þess að ólíkir hópar geti nýtt sér lausnina frá upphafi. En það eru fleiri hópar sem skiptir máli að hugað sé að. Einn af þeim hópum sem hefur stundum lent í vandræðum með að fá rafræn skilríki er fólk sem hingað kemur og er ekki með gild persónuskilríki. Þeirra leið að því að fá rafræn auðkenni hefur 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn og svör ráðherra. Þessi ríkisstjórn hefur verið við völd í sex ár og þegar við förum af stað með stefnu sem er mjög góð, varðandi stafræna þjónustu og aðgengi almennt í samfélaginu, þá er eins og hópur fatlaðra hafi setið eftir. Það er alveg ótrúlegt. Alla vega voru byggðir upp sjálfkrafa þröskuldar, erfiðir þröskuldar, fyrir fatlaða og fjölskyldur þeirra sem sjá um þau þegar kerfið var hannað. Mér finnst stundum eins og verið sé að bæta sjálfkrafa við þessum vandamálum í staðinn fyrir að strax frá upphafi sé gert ráð fyrir öllum þjónustuþegum. Þegar farið er af stað með göfuga stefnu þá er eins og hún sé ekki algild. Það er hægt að taka mörg dæmi eins og um aðgengi að Heilsuveru. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að halda kyndlinum áfram á lofti. 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu. Ég reikna með að ráðherrann hafi heyrt eins og ég hversu skýrt ákallið er um að ná sérstaklega utan um hóp fatlaðs fólks þannig að það geti notið stafrænu iðnbyltingarinnar eins og allt annað fólk í samfélaginu. En ef við ætlum að vera í forystu í stafrænni þróun þurfum við líka að ala upp hjá okkur, hjá stofnununum okkar, hjá öllum aðilum samfélagsins, rétta öryggisvitund. Ég hef bara verulegar áhyggjur af því að stjórnvöld hafi áform um að fasa út íslykli og styrktum íslykli án þess að annað komi í staðinn á því fullvissustigi þannig að eina lausnin sem hægt er að ganga að tilbúinni hjá hinu opinbera, eina lausnin sem stofnanir geta gripið gjaldfrjálst og stungið í samband hjá sér, séu rafrænu skilríkin. Það býr nefnilega til ákveðinn hvata hjá stofnunum hins opinbera að nota það sem aðalhliðið inn að rafrænni þjónustu. Eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi er algjörlega að óþörfu verið að reisa of háa þröskulda of víða en það er líka verið að venja fólk við subbulega umgengni um það öryggistæki sem rafræn skilríki eru. Öryggiskeðjan er aldrei sterkari en veikasti hlekkurinn. Veikasti hlekkurinn er nú oftast manneskjan sem heldur á tækinu, einstaklingurinn sem á upplýsingarnar sem allur öryggisbúnaðurinn á að verja. Ef við setjum ekki skýrari reglur, ef við snikkum ekki lögin um rafræn skilríki þannig til, ef við takmörkum ekki notkun rafrænna skilríkja frá því sem hún stefnir í að vera, þá endum við með því að ala upp hjá öllum almenningi subbulega umgengni við rafræn skilríki sem mun leiða til verulegra öryggisvandamála innan skamms.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa góðu og mikilvægu umræðu hér í þinginu. Við höfum komið inn á ýmis mál. Fyrst ber að nefna sérstaklega hóp fatlaðra. Stafrænt Ísland er að tryggja að það verði algild hönnun á því. Varðandi það þegar ungmenni verða lögráða þá hefur hópurinn verið að skoða það, sérstaklega ábendingar sem hafa komið í erindi frá föður lögræðissvipts einstaklings hvað varðar rafræn skilríki. Það eru ekki tæknilegar skorður þar á þegar lögráðamenn geta fengið aðgang fyrir hönd sinna skjólstæðinga en það er lagalega hliðin, hvaða heimildir lögráðamenn hafa samkvæmt lögræðislögum, sem er verið að skoða. Það er verið að leggja lokahönd á að kortleggja það betur. Það skiptir öllu að þessi mál séu í lagi þegar við förum áfram í því að vera fremst meðal þjóða í stafrænni tækni og rafrænni þjónustu hins opinbera og það þarf að vera öruggt að aðgengi allra sé tryggt. Það á líka við um þá sem koma hingað og sækja um alþjóðlega vernd. Ég er búin að skrifa undir reglugerð, sem vonandi verður birt á næstu dögum, um það að dvalarleyfisskírteini þeirra sem eru á flótta dugi til að fá aðgengi að rafrænum skilríkjum. Er þeirri breytingu ætlað að auka skilvirkni og auðvelda aðgang þeirra hópa. Varðandi þá sem eru búsettir erlendis þá hefur Auðkenni undirritað samning við utanríkisráðuneytið um tilraunaverkefni þar sem tvö sendiráð verða skráningarstöð, líkt og símafyrirtæki og bankar eru núna, til að auðvelda þetta. Við heyrum sögur um aðila úti þar sem augljóslega er algerlega óboðleg bið eftir að þessu sé kippt í liðinn 

Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að sjá að niðurstöður fyrstu eftirlitsskýrslu nefndar vegna Istanbúl-samningsins um Ísland væru jákvæðar. Þessi fyrirspurn er að vísu orðin nokkuð gömul en hún var send inn um það leyti sem skýrslan kom út, rétt fyrir jól. Þessi umræða er þó alltaf viðeigandi enda eru aðgerðir og barátta gegn heimilisofbeldi og ofbeldi gegn konum auðvitað ærið og viðvarandi verkefni. En þótt niðurstaðan sé heilt yfir jákvæð er þar sömuleiðis að finna ýmis tilmæli til Íslands um hvað megi hér betur fara. Í skýrslunni er þannig m.a. bent á nauðsyn þess að skoða þætti sem hafa hér ekki verið í forgrunni, m.a. heiðursmorð og umskurð eða kynfæralimlestingu kvenna. Þótt þetta sé ofbeldi sem okkur finnst fjarlægt og framandi þekkjum við dæmi um slíkt hrottafengið ofbeldi á Norðurlöndunum. Áætlað er að yfir 200 milljónir kvenna hafi sætt kynfæralimlestingum, þar með talið um 600.000 konur á EES-svæðinu. Við hljótum því að taka ábendingum eftirlitsnefndarinnar alvarlega. Virðulegi forseti. Mig langar mig að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra að því hvort og þá hvernig hann hyggst bregðast við tilmælum og ábendingum í nýrri skýrslu GREVIO, eftirlitsnefndar Evrópuráðsins með Istanbúl-samningnum.

Virðulegur forseti. Skýrsla úttektarnefndar GREVIO vegna stöðu innleiðingar samningsins á Íslandi var birt 14. nóvember sl. Þar koma fram helstu niðurstöður úttektarnefndarinnar auk tilmæla til Íslands um hvað megi betur fara. Ísland hlýtur hrós fyrir margvíslega þætti og fram kemur að skýrslan varpi ljósi á skýran vilja og skuldbindingar íslenskra stjórnvalda til að koma á kynjajafnrétti, sérstaklega hvað varðar baráttu gegn ofbeldi gagnvart konum og því að bæta lagalega stöðu þolenda og minnka launabil kynjanna. Enn fremur hlýtur Ísland hrós fyrir vitundarvakningu um ofbeldi gegn konum og fleiri slíkar herferðir, auk margvíslegra aðgerða stjórnvalda á hinum ýmsu sviðum. Þá kemur fram í skýrslunni að starfsfólk lögreglu sé vel þjálfað til að takast á við kynferðisbrot og heimilisofbeldi og margvíslegar lagabreytingar sýna að íslensk stjórnvöld leggja áherslu á aðgerðir sem miða að baráttu gegn kynbundnu ofbeldi. Þá hlýtur Ísland einnig lof fyrir að vera leiðandi í stofnun úrræða eins og Barnahúss, Bjarkarhlíðar og Bjarmahlíðar, sem talin eru til fyrirmyndar. Þrátt fyrir fjölda jákvæðra athugasemda setti nefndin einnig fram tilmæli um það sem betur megi fara, alls 62 misviðamikil tilmæli sem snerta á margvíslegum málefnum. En til staðar er starfshópur skipaður þvert á ráðuneyti sem hefur það hlutverk að móta tímasetta landsáætlun og meta framfylgni ákvæða Istanbúl-samningsins hér á landi. Hópurinn mun taka athugasemdir GREVIO til skoðunar og móta aðgerðir og vinnu í samræmi við þær ábendingar sem fram koma í skýrslu nefndarinnar. Skýrslan verður jafnframt þýdd yfir á íslensku, hún kynnt Alþingi og öðrum hlutaðeigandi stofnunum og samtökum sem hafa snertiflöt við málefnið. Enn fremur má nefna að horft er til athugasemda GREVIO í þeirri vinnu sem nú stendur yfir, svo sem hjá starfshópi um forvarnir og vitundarvakningu gegn kynbundnu ofbeldi, sem segja má að flokkist undir það sem hv. þingmaður var að spyrja um. Einnig er horft til athugasemda á endurnýjaðri aðgerðaáætlun í meðferð slíkra brota. Það sem má sérstaklega nefna og þegar hefur verið ráðist í eru breytingar á lögum um meðferð sakamála og fullnustu refsinga sem samþykktar voru í júní á síðasta ári þar sem réttarstaða brotaþola og fatlaðs fólks var styrkt svo um munar og mjög ánægjulegt hversu víðtæk samstaða tókst um það hér í þinginu að afgreiða það mál. Þá starfar dómsmálaráðuneytið nú að því í samstarfi við heilbrigðisráðuneytið að tryggja brotaþolum kynferðisofbeldis viðeigandi stuðning hjá sálfræðingi að lokinni skýrslutöku lögreglu ásamt því að stuðla að aukinni samvinnu lögreglu og heilbrigðiskerfisins og styrkja reglubundið samráð þessara aðila um þjónustu brotaþola kynferðisofbeldis. Á vefsíðunni 112.is hefur verið opnuð ofbeldisgátt þar sem hægt er að finna upplýsingar um úrræði vegna kynferðisofbeldis, þar á meðal um réttarvörslukerfið, fyrir þolendur þess. Þá hefur 200 milljónum verið varið til verkefna sem tengjast málsmeðferð kynferðisbrota þar sem tíu stöðugildum var m.a. bætt við þann málaflokk hjá lögreglu og stöðugildi hjá ríkissaksóknara og einu hjá héraðssaksóknara, sem stytt hefur málsmeðferðartíma kynferðisbrota innan refsivörslukerfisins. Þannig hefur opnum kynferðisbrotamálum á ákærusviði og í kynferðisbrotadeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu fækkað um 37% á undanförnum mánuðum eftir að embættið hlaut þessa fjárveitingu. Þá má einnig nefna að nú hefur verið kynnt stofnun á nýjum starfshóp sem nær þvert á ráðuneyti, sem er þá þátttaka félagsmálaráðuneytis, dómsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis auk viðeigandi stofnana, til að fara sérstaklega í skoðun á mörgum þeim þáttum sem koma fram í þessari skýrslu.

Forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga málefni. Heimilisofbeldi er og verður alltaf smánarblettur. Nýlegar tölur frá lögreglunni sýna að á síðasta ári bárust 598 tilkynningar um heimilisofbeldi og ágreining milli skyldra/tengdra aðila á tímabilinu janúar til mars, eða að meðaltali sjö tilkynningar á dag. Rúmlega helmingur þeirra sem verður fyrir heimilisofbeldi er undir 36 ára. 78% gerenda eru karlmenn. 70% þolenda eru konur. Það er ekki nóg að skipa starfshópa. Hér er virkilega aðgerða þörf.

Hæstv. forseti. Hér var fyrirspurn og umræða um grafalvarlegt mál sem mér finnst mikilvægt að við ræðum hér á Alþingi. Ég fagna því að það kom fram í annarri umræðu áðan að heimilisofbeldi kemur inn sem nýr mælikvarði þegar kemur að velsældarvísum, það kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra áðan. Það er rétt sem hér hefur komið fram að kynbundið ofbeldi er allt of algengt. Mig langar að minna á það að #metoo-sögur kvenna af erlendum uppruna voru mjög svæsnar og um leið og við bætum almennt úr þessum málum hér á landi þá þurfum við sérstaklega að sjá til þess að allar sögur, allar konur og hinar ólíku tegundir ofbeldis fái viðhlítandi umfjöllun og fari rétta leið í réttarvörslukerfinu. Ég brýni hæstv. ráðherra til góðra verka.

Frú forseti. Stutt athugasemd. Ég skal gera mitt allra besta. Hér brást hæstv. dómsmálaráðherra við frábærri fyrirspurn hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur. Ég þakka henni kærlega fyrir að hafa bryddað upp á þessu máli enn og aftur. Þó að það séu liðnir nokkrir mánuðir síðan þessi skýrsla GREVIO kom út þá er ljóst að það hefur lítið verið aðhafst. Þeir þættir sem hæstv. dómsmálaráðherra nefnir hérna eru þættir sem lágu að langmestu leyti fyrir þegar skýrslan var gerð en samt sem áður sér nefndin ástæðu til þess að gera alvarlegar athugasemdir. Athugasemdir nefndarinnar lutu ekki síst að því sem hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir nefndi áðan varðandi margþáttamismunun sem varðar konur í sérstaklega viðkvæmri stöðu; konur sem glíma við fötlun og aðrar hindranir eins og aðgengi þeirra að þeim úrræðum sem eru í boði, og konur af erlendum uppruna, sem eru gjarnan ekki tölvulæsar til að nota heimasíðuna 112.is. Það sem skýrslan gagnrýnir líka, og sem hefur komið í ljós á síðustu vikum að er alvarleg brotalöm í okkar kerfi, er vangeta kerfisins til að beita þeim úrræðum sem þó eru fyrir hendi, svo sem nálgunarbann, 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, sem er mjög mikilvæg. Ég tek undir orð hv. þm. Arndísar Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur, að við þurfum ákveðna stefnubreytingu hjá stofnunum hins opinbera þegar kemur að þessum málum. Það kemur fram í skýrslu GREVIO að til að mynda börn sem búa við ofbeldi, jafnvel þó að þau verði ekki fyrir því sjálf en verða vitni að ofbeldinu - að rannsóknir sýna að skaðinn af því getur verið jafnvel alvarlegri en þegar þau verða sjálf fyrir líkamlegu ofbeldi. Það er mikilvægt að stofnanir ríkisins; sýslumenn, barnavernd, lögregla og fleiri, átti sig á þessu og bregðist við með viðeigandi hætti þegar börn búa við slíkt og geri ráðstafanir til að gera allt til að vernda barn gegn slíkum áhrifum. Þetta var nú það sem ég vildi leggja til í þessari örstuttu umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið og hv. þingmönnum sem hafa lagt orð í belg. Mér þykir það vera ljóst að forgangsröðun hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki skilar árangri. Í eftirlitsskýrslunni kemur líka fram að íslensk stjórnvöld hafi undanfarið staðið fyrir mikilvægum aðgerðum í málaflokknum. Það er sömuleiðis gott að heyra að margvísleg vinna sé í gangi í starfshópum og við endurnýjun aðgerðaáætlana og við samþættingu á vinnu ýmissa stofnana. Það er mikilvægt að slík vinna fari fram þvert á ráðuneyti eins og hæstv. ráðherra fór yfir. Mig langaði annars í síðari umferð að spyrja hæstv. ráðherra út í nokkur tilmæli til viðbótar úr skýrslunni, nefnilega varðandi aðkomu frjálsra félagasamtaka að baráttunni gegn ofbeldi gagnvart konum, en hæstv. ráðherra fór m.a. yfir mikilvæga og aukna fjárveitingu til stofnana ráðuneytisins. Sömuleiðis langaði mig að spyrja hæstv. ráðherra út í ábendingar varðandi ákvarðanir í umgengnis- og forsjármálum barna, en eftirlitsnefndin gerir athugasemdir við að ekki sé tekið nægilegt tillit til ofbeldis gagnvart bæði börnum og foreldrum í þeim málum. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kom einnig inn á þetta atriði.

Virðulegur forseti. Það er að mörgu að hyggja þegar kemur að þessum viðkvæma og mikilvæga málaflokki og við höfum verið með þessi mál og það sem heyrir þar undir í miklum forgangi í okkar ráðuneyti. Hér var talað um áðan að það væri ekki nóg að skipa einhverja starfshópa, það þyrfti að grípa til aðgerða. Ég tel að við höfum gert það. Ég tel að við séum búin að gera ýmislegt þegar kemur að þessum málaflokki, ég tala nú ekki um þessa breyttu löggjöf, sem verður auðvitað risastórt skref, um réttarstöðu brotaþola, sem samþykkt var í fyrravor. Málið hafði verið í ágreiningi í mjög langan tíma en það tókst að klára það í mikilli sátt í þinginu. Síðan þarf auðvitað að skipa þessa starfshópa af því að það þarf að stilla saman strengi á milli hinna mismunandi ráðuneyta sem fara með þessa málaflokka; þ.e. milli dómsmálaráðuneytisins, heilbrigðisráðuneytisins, félagsmálaráðuneytisins, sem fyrst og fremst bera þarna ábyrgð. Það er okkar mat að þó hafi, með þeim skrefum sem stigin hafa verið og því mjög svo jákvæða sem hefur verið að gerast í þessu, tekist að auka traust á kerfinu og að við séum á ágætisvegferð núna í því að auka á almenna vitundarvakningu. Það á bæði við hjá almenningi og eins hjá stofnunum ríkisins. Lögreglan hefur í sínum störfum sýnt það að þar hefur verið mjög aukin áhersla á þessi mál þegar að þeim kemur og það er mjög ánægjulegt að sjá að sú áhersla sem við lögðum á þetta á síðasta ári með því að fjölga stöðum hjá lögreglunni styttir málahalann mjög mikið, það mikið að það er orðið ásættanlegur málsmeðferðartími á þessum málum að mati lögreglu. Það er gríðarlega mikið atriði og hefur oft verið mjög gagnrýnt hversu lengi þessi mál eru að velkjast í kerfinu og viðbrögðin hafa verið sein. Aðkoma frjálsra félagasamtaka er auðvitað mikilvæg. Þau leika stórt hlutverk á þessu sviði og til að mynda munu þau taka þátt í þeim hópi sem nú er að koma saman. Það er mikilvægt að virkja það öfluga starf sem er til staðar og hjálpar mjög til í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Á þessu ári verða útgjöld ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum vegna heilbrigðismála hátt í 350 milljarðar. Frá árinu 2017 hefur raunaukning þessara útgjalda verið um 40%. Samt er því statt og stöðugt haldið fram að íslenska heilbrigðiskerfið sé fjársvelt. Þetta er staðhæfing sem sumir kollega minna hér halda mjög gjarnan á lofti og þá ósjaldan með tilvísun í samanburð við nágrannalönd okkar. Þess vegna vildi ég gjarnan fá þessi svör beint í æð frá hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Tölurnar ljúga ekki. Við höfum verið að stórauka framlög til heilbrigðismála á Íslandi. Við getum borið það saman svo ekki verður um villst, svart á hvítu. En hvað þá með alþjóðlega samanburðinn? Getum við og eigum við að taka þessi framlög, útgjöld sem hlutfall af landsframleiðslu og á hvern íbúa, og bera hráar tölur saman við önnur lönd eða skipta aðrar breytur þar máli? Skiptir aldurssamsetning þjóða máli þegar við berum saman útgjöld til heilbrigðismála og ef svo er, hvernig eru þá útgjöld hér í alþjóðlegum samanburði að teknu tilliti til þessa?

Hæstv. forseti. Hvernig eru útgjöld ríkissjóðs til heilbrigðismála í alþjóðlegum samanburði, að teknu tilliti til aldurssamsetningar þjóðarinnar? Ég vil þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem ég ætla að byrja á. Það er gjarnan þannig þegar við skoðum grunninnviði samfélagsins að þá þurfum við nauðsynlega að setja hluti í samhengi og hafa einhvern samanburð á milli landa. Þá er auðvitað gripið til hagtalna og gjarnan þessa hlutfalls, hlutfalls útgjalda og vergrar landsframleiðslu eða verðmætasköpunar. Sá mælikvarði er m.a. notaður til að meta umfang vegaframkvæmda, útgjalda til menntamála og auðvitað heilbrigðismála. Þessi mælikvarði vergrar landsframleiðslu er ágætur til að meta hversu mikið lagt er til heilbrigðisþjónustu í hverju landi en hann mælir ekki hvernig fjármagnið nýtist eða hver árangur heilbrigðisþjónustunnar er. Við getum til að mynda skoðað annað skipulag sem er á heilbrigðismálum eins og í Bandaríkjunum. Það er sú þjóð sem ver mestu fjármagni í heilbrigðisþjónustu af ríkjum OECD en samanburður við Bandaríkin er erfiður og í mörgu verulega ábótavant. Aukið fjármagn til heilbrigðismála ætti því ekki að vera sjálfstætt markmið heldur árangur, aðgengi og gæði heilbrigðisþjónustunnar. Af þessu leiðir að það þarf að meta fjárveitingar til málaflokksins á heildstæðari máta og taka tillit til margra þátta. Framlög til heilbrigðismála eiga því ekki að vera háð hagsveiflu með einföldum hlutfallsreikningi og um það er samstaða innan ríkisstjórnar. Ef útgjöld íslenska ríkisins til heilbrigðismála eru skoðuð í alþjóðlegum samanburði út frá vergri þjóðarframleiðslu eru þau há að teknu tilliti til aldurssamsetningar. Það er hægt að beita ýmsum útreikningum við leiðréttingu á aldurssamsetningu og hefur fjármálaráðuneytið til að mynda notast við þá aðferðafræði að bera saman útgjöldin ef hlutfall 65 ára og eldri væri það sama hér á landi og meðaltalið innan OECD-ríkja. Árið 2020 voru heildarútgjöld til heilbrigðismála á Íslandi 9,5% af vergri landsframleiðslu samkvæmt tölum OECD, en ef við tökum tillit til þessarar leiðréttingar fyrir aldurssamsetningu með áðurgreindri aðferðafræði þá eru þau 11,8%. Þannig eru útgjöld til heilbrigðismála á Íslandi þau áttundu hæstu af OECD-ríkjum. Ef sömu aðferðafræði er beitt aðeins innan Norðurlandanna þá reiknast útgjöldin sem 12,5% af vergri landsframleiðslu og þau hæstu meðal Norðurlandanna eftir slíka leiðréttingu. Og af hverju erum við að horfa til aldurssamsetningar? Það skiptir máli vegna þess að sjúkdómsbyrði eykst eftir því sem við eldumst þótt það sé vissulega keppikefli að við bætum góðum árum við lífið í þessa veru með ýmiss konar forvörnum og lýðheilsueflingu. Af hverju þarf að taka sérstakt tillit til aldurssamsetningu þjóða þegar útgjöld til heilbrigðismála eru skoðuð og borin saman? Við erum hlutfallslega mun yngri þjóð en flestar aðrar þjóðir OECD-ríkjanna. 67 ára og eldri, ef ég man þetta rétt, eru u.þ.b. 15% hér en u.þ.b. 20% að meðaltali í OECD-ríkjum og almennt eykst þörfin fyrir heilbrigðisþjónustu með aldrinum. Vestrænar þjóðir verða sífellt betri og betri í því að bregðast við, meðhöndla og lækna bráð veikindi. Framfarir í heilbrigðisvísindum hafa gert okkur kleift að lifa í auknum mæli með sjúkdómum og vestrænn lífsstíll hefur einnig aukið tíðni ýmissa langvinnra sjúkdóma. Því hafa langvinnir sjúkdómar almennt aukist í hinum vestræna heimi og sjúkdómsbyrði einstaklinga aukist samhliða hækkandi lífaldri. Lyfjakostnaður hefur einnig aukist mikið og er fyrirséð að hann muni aukast hratt næstu árin með tilkomu nýrra og dýrra meðferða og aukinnar lyfjanotkunar í eldri aldurshópum sérstaklega. Þær þjóðir sem verja hærra hlutfalli af vergri landsframleiðslu til reksturs heilbrigðismála innan OECD hafa allar hærra hlutfall 65 ára og eldri en á hér á Íslandi og heilbrigðiskostnaður er að jafnaði umtalsvert meiri hjá eldra fólki en yngra. Ég hlakka til að hlusta á þau innlegg sem hér koma, hæstv. forseti, og kem svo hér upp aftur í lokin.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir spurði hæstv. ráðherra: Skipta aðrar breytur máli þegar við reiknum út framlag til heilbrigðismála? Já, þær skipta máli. Það skiptir t.d. máli hversu fá við erum hérna. Þegar við erum með heildarútgjöld og horfum svo á hvað við erum að setja á hvern íbúa þá verður sú fjárhæð auðvitað mjög há. Það skiptir líka máli hversu dreift við búum á landinu. En ef við horfum á verga landsframleiðslu og horfum til OECD-ríkjanna, sem eru auðvitað öll að glíma við síhækkandi heilbrigðiskostnað, sést að Ísland er eitt norrænna ríkja fyrir neðan meðaltalið. Við skipum okkur í flokk með fátækari ríkjum OECD þegar kemur að framlagi til heilbrigðismála. Við erum ríkt samfélag. Við erum rík af auðlindum og það er skömm að því hvernig við komum fram við fárveikt fólk. Það er það. Við verðum að gera betur af því að það er ofboðslega dýrt að fjárfesta ekki í heilbrigðiskerfinu og gera það ekki með fullnægjandi hætti.

Frú forseti. Þetta er mjög góð umræða sem hér fer fram, að fá það staðfest að við erum með yngstu þjóðum Evrópu og þrátt fyrir það er kerfið ekki skilvirkt og við erum ekki með hagkvæmt kerfi. Það ætti að segja okkur að það séu tækifæri í þessu til að gera betur, skoða hvernig þessu hefur verið stjórnað síðastliðin ár. Það hljóta að vera tækifæri til að gera betur og standa a.m.k. jafnfætis þjóðum sem eru á svipuðu reki og við hvað varðar aldur. Það sem ég sakna örlítið í umræðunni og einnig í fjármálaáætlun sem nú er verið að vinna og leggja lokahönd á er að það sé tekið á lýðheilsumálum og reynt að byrgja brunninn og horft til þess að við náum virkilegum árangri í þessum málum til að útgjöldin færist frekar í rétta átt. Ég held að það sé einmitt lykillinn að því að ná þessu betur saman hjá okkur.

Virðulegi forseti. Hér er sagt að útgjöldin hafi aukist og það er eflaust rétt. En þá spyr maður: Hvar er þá stjórnunin og sýnin og stefnan hjá ríkisstjórn sem er búin að vera hér í sex ár og Sjálfstæðisflokkurinn búinn að vera í tíu ár? Við erum enn að lesa fréttir nokkurn veginn á hverjum degi um að þolinmæði heilbrigðisstarfsfólks sé á þrotum. Álagið er gríðarlegt. Það er allt önnur mynd sem blasir við þeim okkar sem þurfa að leita til heilbrigðiskerfisins á öllum aldursstigum, hjá öllum kynslóðum innan fjölskyldna. Það þarf að mínu mati að styrkja enn frekar heilbrigðiskerfið og bæta í. Hvaðan fáum við það? Við í Viðreisn höfum náttúrlega bent á það að við eigum að lækka vaxtagjöldin og þann útgjaldapóst og styrkja velferðarkerfið og greiða niður skuldir. En hitt er síðan, sem ég vil taka undir, að við verðum að horfa heildstætt á heilbrigðiskerfið, taka undir það að líkamleg líðan sé jafngild andlegri líðan. Í allri þessari þenslu, að mati þingmanna Sjálfstæðisflokksins, sem hefur verið í útgjöldum til heilbrigðismála, þá hafa þeir samt ekki haft kjark í sér til þess að auka aðgengi almennings,  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin og hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt. Það er ágætt að fá það á hreint og að draga það fram sem hefur þýðingu í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra kom með mikilvægan punkt hérna um nýtingu og árangur, að aukið fjármagn sé ekki sjálfstætt markmið, eins og reyndar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á áðan. Reyndar er það svo að þegar við skoðum fjárlög síðustu hreinu, athugið hreinu, vinstri stjórnar hér, fjárlögin 2013, voru framlög til heilbrigðismála um 426.000 kr. á landsmann. Sú fjárhæð virðist komin nú í um 600.000 kr. og samkvæmt núgildandi fjárlögum er gert ráð fyrir um 885.000 kr. á landsmann. Aukningin er þess vegna óumdeilanleg staðreynd eða eins og hv. þm. Helga Vala Helgadóttir sagði hérna áðan: Það er dýrt að fjárfesta ekki í heilbrigðiskerfinu. Heilbrigð skynsemi leiðir mann auðvitað til þeirrar niðurstöðu að aldur þjóða hafi mikla þýðingu þegar verið er að skoða og bera saman framlög til heilbrigðismála. Hæstv. ráðherra stafaði þetta reyndar út áðan: Sjúkdómsbyrði eykst með aldri. Virðulegi forseti. Maður veltir því fyrir sér hver sé tilgangurinn með því að afvegaleiða umræðuna svona eða að vilja kannski ekki horfa á vandann eins og hann er í raun og veru. Er það raunverulega svo að gamaldags hugsunarháttur og fordómar, m.a. í garð fjölbreytts rekstrarforms, komi í veg fyrir að við róum öll í sömu átt til að bæta heilbrigðiskerfið, að einhverjir trúi því statt og stöðugt, þrátt fyrir öll gagnstæð dæmi um annað, að allt verði einfaldlega leyst bara með auknum fjármunum?

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þau innlegg sem hafa komið í þessa umræðu sem hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir hóf hér. Já, það er rétt, það hefur áhrif á raunverulega alla innviði sem við byggjum upp hversu fá við erum í raun og veru og með ólíkindum hversu öflugt heilbrigðiskerfi við höfum náð að byggja upp. Það hefur líka mikil áhrif hversu dreift við búum, það er hárrétt sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kom inn á og við þurfum að hafa það í huga. Það eru fjölmargir aðrir mælikvarðar til og hér var verið að ræða velsældarmælikvarða fyrr í dag. Lífslíkur við fæðingu eru hér með því hæsta sem gerist í heiminum. Það er hvergi betra að vera hvað varðar bráðaviðbragð, til að mynda ef upp kemur heilablóðfall og það eru fjölmargir mælikvarðar sem vísa til þess hversu öflugt heilbrigðiskerfi við eigum. Er mikið álag á heilbrigðiskerfinu eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á? Já, það er mjög mikið álag á heilbrigðiskerfinu og álag á heilbrigðisstarfsfólki. Við erum líka að setja aukinn kraft í að byggja upp innviði, byggja loksins spítalann. Fyrir hverja er það? Það er fyrir fólkið í landinu og ekki síst starfsfólkið okkar og til að betrumbæta aðbúnaðinn. Ég var nú í óundirbúnum fyrirspurnatíma hér áðan að ræða það sem fram undan er þegar aldurssamsetningin er að breytast jafn hratt og raun ber vitni og í ljósi þeirrar staðreyndar að einn af hverjum þremur þarf að kljást við krabbamein af ólíkum toga. Lífsstílstengdir sjúkdómar munu aukast. Þá er mikilvægt, eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom inn á, að gera átak í lýðheilsumálum og stefnumótun í lýðheilsu. Staðreyndin er hins vegar sú að framlög til heilbrigðismála hafa hækkað úr 266 milljörðum árið 2017 í 345 milljarða 2023. Það hafa aldrei fleiri unnið inni á Landspítala en akkúrat núna en við finnum fyrir því að álagið er að aukast. 

Virðulegur forseti. Það er fullt tilefni til að hafa áhyggjur af aðgengi Reykvíkinga að grænum svæðum í höfuðborginni og mér er bæði ljúft og skylt að beina athygli hæstv. ráðherra að þessu sem þingmaður Reykvíkinga, sem hann er reyndar líka. Ég hef talið mig lánsama að alast upp í hverfi í Reykjavík þar sem er stutt í náttúruna og í Reykjavík eru fjölmörg stórkostleg græn svæði, Fossvogsdalurinn, Elliðaárdalurinn og Laugardalurinn, svo eitthvað sé nefnt. Þessi svæði auka lífsgæði okkar og við verðum að standa vörð um þau. Maður hefur því miður fengið á tilfinninguna að meiri hlutanum í Reykjavík sé ekki eins annt um þessi grænu svæði. Það var sláandi að skoða nýlega úttekt OECD um húsnæðismarkaðinn á Íslandi þar sem bent var á hversu lítið aðgengi Íslendinga í þéttbýli er að grænum svæðum. Ég óska því eftir svörum hæstv. ráðherra um það hvernig aðgengi okkar Reykvíkinga er að grænum svæðum í alþjóðlegum samanburði og hvort grænu svæðin okkar eigi undir högg að sækja í núverandi skipulagi Reykjavíkur, m.a. út af stefnu meiri hlutans í Reykjavík um þéttingu byggðar. Virðulegur forseti. Ég myndi sérstaklega vilja heyra sjónarmið hæstv. ráðherra varðandi áform meiri hlutans í Reykjavík um landfyllingu í Skerjafirðinum og hvaða áhrif þau hafi á græn svæði og önnur umhverfissjónarmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Á höfuðborgarsvæðinu er mikill fjöldi grænna svæða, m.a. má finna þar opið svæði utan þéttbýlis sem gengur undir nafninu græni trefillinn. Græni trefillinn er samheiti yfir skógræktar- og útivistarsvæði við útmörk sveitarfélaganna sjö á höfuðborgarsvæðinu. Hann var staðfestur í svæðisskipulagi fyrir höfuðborgarsvæðið árið 2002 sem og aðalskipulagi einstakra sveitarfélaga. Hv. þingmaður tekur væntanlega eftir því að ég er að nota orðið höfuðborgarsvæðið. Það er vegna þess að stór hluti trefilsins er ekki innan marka Reykjavíkur. Það þýðir að til að komast að mörgum svæðum græna trefilsins þurfa íbúar í Reykjavík að nota einhvers konar samgöngumáta. Græni trefillinn nær yfir 60 km² en eingöngu 12 km² af honum eru innan marka Reykjavíkur. Þeir 12 km² sem eru í Reykjavík þekja rúmlega 4% af lögsagnarumdæmi borgarinnar. Ef við tölum aðeins um græn svæði sem eru stærst í þéttbýli í Reykjavík þá er að finna svæði eins og Laugardalinn, Elliðaárdalinn og Klambratún. Staðan er þó þröng fyrir íbúa sem vilja njóta grænna svæða í borginni því þrátt fyrir að þeir þurfi ekki að leita langt til að geta notið útivistarsvæða eins og græna trefilsins þá sýnir nýleg úttekt OECD um húsnæðismarkaðinn á Íslandi, eins og hv. þingmaður benti á, að aðgengi þeirra Íslendinga sem búa á þéttbýlisstöðum að grænum svæðum er ekki gott í samanburði við önnur OECD-ríki. Einungis 3,5% þéttbýlissvæða hérlendis eru skilgreind sem græn svæði en meðaltal OECD-landa er 17%. Það er alveg ljóst að nú verða græn svæði fyrir raski vegna áforma um þéttingu byggðar og sem dæmi má nefna tillögur meiri hlutans í Reykjavík um Nýja Skerjafjörð en þar verður fjörunni, sem er eina óraskaða svæðið innan tillögunnar, nánast alveg eytt. Það er verið að þrengja að grænum svæðum í Reykjavík með byggingaráformum bæði í Elliðaárdal og Laugardal. Deiliskipulag Stekkjarbakka hefur verið samþykkt en uppbygging er ekki farin af stað. Það var undirskriftasöfnun 12.000 Reykvíkinga sem vildu fá atkvæðagreiðslu um þetta en ekki var orðið við því. Fyrirhugað er að byggja efst í Laugardalnum eða neðan við Suðurlandsbraut og Laugardalurinn er útivistarsvæði allra Reykvíkinga. Það er sömuleiðis gert ráð fyrir 10.000 manna byggð og 5.000 störfum í Grafarvogi sem mun örugglega hafa mikil áhrif. Náttúruperlur Reykvíkinga verða fljótar að týna tölunni ef svona verður fram haldið. Varðandi Nýja Skerjafjörðinn þá munu þessi áform, eins og ég nefndi, hafa verulega slæm áhrif á líffræðilega fjölbreytni. Fjaran þar er núna svo til óröskuð og auðugt fuglalíf þar allt árið um kring. Svæðið er eitt það lífríkasta í Reykjavík. Í umsögn Náttúrufræðistofnunar um þessa tillögu kemur fram að hún sé í raun í andstöðu við lög um náttúruvernd. Náttúrufræðistofnun bendir t.d. á að borgin segist ætla að endurheimta strönd og leirur með tímanum en það sé ekki skýrt frekar. Þá bendir stofnunin á að það sé erfitt að sjá að leirur myndist aftur á svæðinu, þannig að þetta virðast vera orðin tóm hjá borginni enda er erfitt eða ómögulegt ef menn raska svæði að gera það óraskað aftur. Hvað varðar áhrif landfyllingar og losun gróðurhúsalofttegunda þá liggja 

Virðulegur forseti. Ég heyri það að við hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjandi deilum áhuga á grænum svæðum og þá kannski ekki minnst friðlýstum svæðum sem eru, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, ríflega 40 á höfuðborgarsvæðinu öllu. Ein af spurningunum hjá hv. þingmanni var um hvaða aðgerðir ráðherra hefði í hyggju til að verja græn svæði í Reykjavík fyrir ágangi borgaryfirvalda. Mig langar að nota tækifærið hér og vekja athygli á því og jafnvel spyrja hæstv. ráðherra að því hvað líði friðlýsingu þeirra svæða sem þegar eru í vinnslu eins og Grafarvogur innan Gullinbrúar, Grótta sem er sannarlega í Seltjarnarneshreppi gamla, þ.e. endurskoðun á mörkunum þar, og Urriðakotshraun í Garðabæ sem og Bessastaðanes, en þeirri tillögu veit ég að var vísað til ráðherra fyrir nokkru síðan. En af því að hér er umræða um Skerjafjörð þá hefur einmitt hluti Skerjafjarðar og Álftanes verið í vinnslu líka, þar sem beðið er afstöðu Garðabæjar. Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur um stöðu þessara mála?

Frú forseti. Ég held að þessi umræða sé alveg bráðnauðsynleg, það þarf að reyna að hreyfa við skipulagsmálum í borginni hvað varðar þessi mál sem snúa að íbúabyggð og öðrum þáttum í borginni, grænum svæðum. En ég vil minna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að þeir hafa áhyggjur af líffræðilegum fjölbreytileika og búsvæðum í fjörunum, á frumvarp sem er hér til afgreiðslu á eftir þar sem þeir geta einnig komið sínu afli að og sjónarmiðum, um áform hæstv. matvælaráðherra um að hleypa hér upp í fjöru aflmiklum smáum togurum. Þar er verk að vinna og ég treysti á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þeim efnum, að þeir hafi vit fyrir matvælaráðherra eins og þeir ætla að hafa hér vit fyrir okkar ágæta borgarstjóra í þessu máli og ekki er vanþörf á. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Það kemur reyndar ekki á óvart að Sjálfstæðismaður í umhverfisráðherrastólnum leggi áherslu á aðgengi borgarbúa að grænum svæðum. Við Sjálfstæðismenn höfum nefnilega alltaf verið þar. Það er athyglisvert að sjá síðan samanburðinn við stjórnmálamenn úr öðrum flokkum sem klappa sér gjarnan á bakið fyrir græn sjónarmið, klappa sér reyndar á bakið fyrir ýmislegt og allt mögulegt sem enginn fótur er fyrir, en það er nú önnur saga.  Við ættum að taka öllum hugmyndum um að ganga á græn svæði með miklum fyrirvara. Það er því áhyggjuefni að heyra staðfestingu hæstv. ráðherra á því að áform meiri hlutans í Reykjavík gangi á grænu svæðin okkar, m.a. í Elliðaárdalnum og Laugardalnum, og við Grafarvogsbúar hljótum að hafa áhyggjur af áformum varðandi Grafarvoginn. Þessi staða er í rauninni algerlega óásættanleg og hlýtur að vera einsdæmi í okkar heimshluta. Og af því að ég spurði hæstv. ráðherra sérstaklega um Skerjafjörðinn þá var ótrúlegt að hlusta á stutta yfirferð hans um málið. Þarna verður um að ræða óafturkræf skemmdarverk. Ég tek undir fyrirspurn hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar varðandi aðgerðir hæstv. ráðherra og hreinlega geri þá kröfu til hæstv. ráðherra að hann grípi þarna inn í til að koma í veg fyrir eitt stærsta umhverfisslys okkar tíma á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur og öðrum þingmönnum sem hafa komið hér inn í umræðuna fyrir þeirra innlegg. Til að svara varðandi friðlýsinguna á höfuðborgarsvæðinu þá er það allt saman í ferli og verið að forgangsraða líffræðilegri fjölbreytni þegar kemur að friðlýsingum. Þegar hv. þingmaður hvetur mig til dáða varðandi það að hafa afskipti af þessum málum þá gerir ráðherra lítið í því, því að skipulagsvald sveitarstjórna er mjög sterkt og lítið hægt að gera án þeirra. Ég vil þó nota tækifærið og í það minnsta segja mína skoðun. Mér finnst það alveg með ólíkindum hversu langt þetta mál er komið, þegar kemur að Skerjafirðinum, sérstaklega í ljósi þeirra umsagna sem málið fær, m.a. bæði frá Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun. Við skulum átta okkur á því að óröskuð strandlengja er mikil verðmæti í sjálfu sér, ekki síst þegar kemur að líffræðilegri fjölbreytni. Við höfum gengið mjög á þessar fjörur og þær eru fáar eftir í þéttbýlinu. Það verður ekki aftur tekið ef menn ganga fram eins og fyrirætlanir eru um. Það er óafturkræft. Við erum að tala hér um fuglalíf og dýralíf. Við erum að tala um loftslagsmálin, við erum að tala um leirurnar. Það að ganga fram með þessum hætti og gefa ekkert eftir segir okkur bara það að hér stefnir í eitt stærsta umhverfisslys sem við höfum séð í langan tíma. Almenna reglan er sú að borgir heims snerta ekki við sínum grænu svæðum. Þær hlúa að þeim og efla. En við sjáum hér með þau fáu grænu svæði sem eru í borginni að menn hika ekki við að skerða þau. Það eru engin dæmi í það minnsta á Íslandi um það að menn hafi tekið röskuð svæði og breytt þeim aftur í græn þannig að þetta er eitthvað sem er óafturkræft. Ef menn stoppa ekki og skipta ekki um skoðun núna þá erum við að tala um að hér verði stór umhverfisslys og það mun enginn vilja kannast við þau þegar fram líða stundir 

Virðulegi forseti. Fyrir tæpum þremur árum kom út skýrsla sem setti fram sviðsmyndir um það hvernig ætti að afgreiða magn brennanlegs úrgangs og einnig var farið yfir úrgangsflokka. Í þessari skýrslu er dregið fram, þegar samsetning fargaðs brennanlegs úrgangs er skoðuð, að það eru ákveðnir úrgangsflokkar umfram aðra sem munu skapa þörf fyrir sorpbrennslu á næstu 25 árum. Við þekkjum mörg þessa úrgangsflokka, það er heimilisúrgangur, blandaður óskilgreindur úrgangur, það er gúmmí, það er líka eðja og seyra og dýr- og sláturúrgangur, fiskúrgangur o.s.frv. Þessi mál eru víða í brennidepli, ekki bara hér heldur líka í Evrópu. Eins og staðan er núna, meðan stríðið stendur yfir í Úkraínu og grimmileg árás Rússa er enn í gangi, þá er enn eftirspurn í Evrópu, að mér skilst, eftir brennanlegum úrgangi til að búa til orku. En það eru líka vísbendingar um að Evrópusambandið geti á einhverjum tímapunkti lokað á svona brennanlegan úrgang, a.m.k. farið í verulega skattheimtu sem mun þýða að það verður ekki eins fýsilegt m.a. fyrir okkur að flytja brennanlegan úrgang út. Í dag er Sorpa m.a. með útboð í gangi vegna útflutnings þannig að það er staðreyndin, það blasir við að við erum enn að flytja þetta út. Ég vil draga fram það sem segir m.a. í skýrslunni, en í henni eru dregnar fram þrjár sviðsmyndir: Í fyrsta lagi ein sorpbrennslustöð hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem er meira en 75% brennanlegs úrgangs, í öðru lagi dreifing sorpbrennslustöðva um landið og síðan í þriðja lagi að halda áfram að senda úrganginn út. Helstu meðmæli með þeim kosti eru að framkvæmda- og rekstrarkostnaður sorpbrennslustöðvar er þá í lágmarki en á móti kemur að mörg Evrópulönd, eins og ég gat um áðan, eru farin að skattleggja innfluttan úrgang og loka brennsluofnum. Þeir segja í skýrslunni að það sé ekki metið fýsilegt að líta til sorpbrennslu erlendis og það þarf að finna framtíðarlausn. Því spyr ég: Hvað líður uppbyggingu nýrrar sorpbrennslustöðvar? Mér sýnist vanta framtíðarsýn, það vantar ekki síður að við tengjum atvinnulífið við þetta. Það er það sem m.a. samkeppnisyfirvöld í Evrópu benda á, atvinnulífið verður að koma mun markvissar að stefnumótun varðandi það hvernig við vinnum úr úrgangi og brennanlegum úrgangi eins og hér um ræðir. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem er mjög mikilvæg, en við verðum samt að hafa það í huga að lög nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, mæla fyrir um stjórnsýsluhlutverk sveitarstjórna í úrgangsmálum. Samkvæmt lögunum skal sveitarstjórn sjá um að starfræktar séu móttöku- og söfnunarstöðvar fyrir úrgang sem fellur til í sveitarfélaginu, eftir atvikum í samstarfi við aðrar sveitarstjórnir, sbr. 1. mgr. 8. gr. laganna. Sorpbrennslustöð er dæmi um móttökustöð í skilningi laganna. Á síðastliðnum tveimur árum hafa verið unnar tvær greiningar sem miða að því að meta þörf fyrir sorpbrennslustöð eða -stöðvar á Íslandi ásamt því að fjalla um mögulega staðsetningu slíkra stöðva, rekstrarforsendur, stofn- og rekstrarkostnað, eignarhald og fjármögnun. Greiningarnar voru unnar af óháðum ráðgjöfum fyrir ríki og sorpsamlög sveitarfélaga. Niðurstaða greiningarinnar bendir til að næstu 20 árin eða svo verði árlega þörf fyrir að brenna um 90.000–100.000 tonnum af úrgangi á ári, þ.e. úrgangi sem ekki er hæfur til endurvinnslu. Fyrir þennan úrgang er brennsla með orkunýtingu ákjósanlegri kostur með tilliti til umhverfisins en urðun. Búist er við að langstærstur hluti þess úrgangs falli til á Suðvesturlandi eða um 84%. Til að setja þetta magn í samhengi er núverandi staða sú að ein sorpbrennsla er starfandi hér á landi og getur hún brennt rúmlega 12.000 tonnum á ári. Það er því ljóst að fyrirliggjandi brennslugeta í landinu annar ekki því magni sem búast má við að þurfi að brenna. Sorpsamlögin á höfuðborgarsvæðinu, Suðurnesjum, Vesturlandi og Suðurlandi hafa sýnt frumkvæði í málinu og stóðu m.a. að annarri af þeim greiningum sem áður voru nefndar ásamt umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu. Sú greining var unnin út frá þeirri forsendu að reist yrði ein brennslustöð á Suðvesturlandi til að mæta brennsluþörfinni með brennslugetu allt að 130.000 tonnum á ári. Í niðurstöðu greiningarinnar kemur jafnframt fram að enn sé mögulegt að flytja brennanlegan úrgang úr landi en tekið sé að þrengjast um þá leið, eins og hv. þingmaður vísaði til. Ætla megi að sú þróun haldi áfram og að áhættan sem fylgir því að treysta á útflutning sé ekki ásættanleg fyrir sveitarfélögin. Samkvæmt greiningu eru 80% líkur á að endanlegur stofnkostnaður við stöð sem þessa verði á bilinu 20–35 milljarðar kr. Þá er um að ræða afar grófa kostnaðaráætlun og engin hönnun hefur farið fram. Varðandi rekstrarform er horft til samstarfs opinberra aðila og einkaaðila og greining á möguleikum til fjármögnunar verksins leiddi í ljós að áhugi á því er meðal helstu fjárfesta og fjármögnunaraðila. Þróa þarf verkefnið áfram og afla frekari upplýsinga. Ráðuneytið hefur lýst yfir vilja til að koma áfram að undirbúningi að uppbyggingu innviða til brennslu úrgangs undir forystu sveitarfélaganna og atvinnulífsins, þar á meðal að meta þörf fyrir frekari stuðning ríkisins við uppbygginguna. Í áðurnefndri greiningu sorpsamlaga á Suðvesturlandi eru m.a. nefnd sem dæmi um hugsanlegan stuðning; beint fjárframlag, fjárfestingarsamningar, ríkisábyrgð og flutningsívilnanir. Ef ráðist verður í byggingu stórrar sorpbrennslu með stuðningi ríkisins er mikilvægt að stöðin þjónusti allt landið óháð staðsetningu. Jafnframt er mikilvægt að við uppbyggingu verði þess sérstaklega gætt að ekki myndist hvati til að brenna úrgangi í stöðinni sem getur farið í annan farveg ofar í úrgangsþríhyrningnum, svo sem í endurvinnslu. Læra þarf af reynslu annarra ríkja hvað þetta varðar en sú staða hefur komið upp í sumum ríkjum að brennsla hefur verið í samkeppni við endurvinnslufarvegi um þann úrgang sem fellur til. Menn ræða hér alla jafna um eina stóra sorpbrennslustöð. Þó svo að við hendum allt of miklu þá erum við með lítið sorp út af fámenninu. En við eigum við öðruvísi vanda að etja en flestir aðrir vegna þess að við erum fámenn þjóð í mjög stóru landi þannig að þó svo að menn tali um að það sé mikilvægt, miðað við gefnar forsendur, að hafa eina stóra stöð þá væri auðvitað æskilegra að til væru lausnir sem myndu kalla á minni flutning á sorpi á milli landshluta. Til viðbótar má nefna að fleiri aðilar hafa verið með til skoðunar uppsetningu sorpbrennslustöðva eða brennsluofna fyrir dýraleifar, svo sem Vestmannaeyjabær, Sorpstöð Rangárvallasýslu, Norðurá bs. og einkaaðilar. Ráðuneytið fundaði nýlega um málið með Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Sorpu og það er sameiginlegur vilji að setja af stað vinnu til að móta næstu skref, mynda vettvang til að vinna málið áfram og draga upp mögulegar sviðsmyndir og mikilvægt að fá fleiri landshluta, sveitarfélög og Samband íslenskra sveitarfélaga að þeirri vinnu því að þetta verkefni, virðulegur forseti, fer ekki frá okkur. Það er hins vegar alveg ljóst að þetta er ekki á vettvangi ríkisins en okkar nálgun hefur samt sem áður ekki verið sú að við viljum ekki starfa með sveitarfélögunum því það viljum við gera. En það liggur alveg fyrir hvar málaflokkurinn er.

Frú forseti. Hér er um afar mikilvægt mál að ræða. Það snýr ekki eingöngu að hæstv. umhverfisráðherra heldur einnig matvælaráðherra og innviðaráðherra. Það er alveg ljóst að það standa ýmis spjót á þjóðinni hvað þessi mál varðar. Það féll m.a. dómur þann 29. júlí 2022, EFTA-dómstóllinn felldi þann dóm, um að Ísland stæði ekki við skuldbindingar sínar hvað varðar förgun og meðhöndlun á áhættuvefjum. Áhættuvefir tengjast okkur m.a. út af því að við höfum riðuna. Sú staða að við höfum hér ekki ásættanlega förgunarleið fyrir áhættuvefi olli m.a. vandræðaástandi í Húnaþingi vestra bara í síðasta mánuði. Ef við ætlum að leysa úr þessum málum þá þarf að sýna einhverja forystuhæfileika en mér finnst með ríkisstjórnina eins og það sé hver að bíða eftir öðrum að leysa þetta einfalda mál, sem er að byggja sorpbrennslustöð eða viðunandi úrræði til að farga áhættuvefjum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa umræðu sem ég held að sé mjög mikilvæg og get tekið undir margt af því sem hér kemur fram. En mig langaði aðeins að velta upp í þessu samhengi hvort ég og hv. fyrirspyrjandi deilum þeirri sýn að markmiðið hljóti og eigi að vera það að reyna að draga sem mest úr þeim úrgangi sem þurfi að koma í lóg og brennsla sé þegar upp er staðið allra síðasti kostur í því og frekar eigi, eins og hæstv. ráðherra benti á, að koma hlutunum aftur í sinn hreina úrgangsstraum, og því tengt, til að reyna að ná því markmiði, hvort hv. þingmaður sæi fyrir sér að bann við urðun eða urðunarskattur gæti hjálpað til við það. Mér þætti vænt um að heyra það frá hv. þingmanni í seinna innleggi sínu.

Virðulegur forseti. Ég verð að gleðja hæstv. ráðherra með því að endurtaka enn og aftur hugmyndir mínar og framtíðarsýn í sorpmálum þegar kemur að þessum þætti því ég held að ríkið eigi að taka þennan málaflokk yfir og ég held að sveitarfélögin myndu glöð skila þessu yfir til ríkisins. Eins og hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir í inngangi sínum er búið að vinna töluvert í því og velta fyrir sér hvar sorpbrennslustöð getur verið. Við eigum fjöldann allan af svona skýrslum. Við eigum fjöldann allan af skýrslum um að það er þörf á öðrum urðunarstað, þörf á gas- og jarðgerðarstöð, sem hefur nýlega risið hérna á höfuðborgarsvæðinu, og þörf fyrir eina til tvær brennslur í viðbót á landinu. Við verðum að horfa heildstætt á þennan málaflokk og horfa á þörfina á landinu öllu og eins og sveitarfélögin eru uppsett, þó að þau vinni í gegnum sorpsamlög, þá er bara ekki skynsamlegt að vinna þetta með þessum hætti. Við þurfum að taka heildstæðar ákvarðanir fyrir landið allt og ég held að það færi betur á því að hæstv. ráðherra fengi þetta verkefni í fangið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjanda. Það er margt sem mælir með því að byggð verði upp brennsla eða mögulega brennslur á landinu en við þurfum líka að hafa í huga fyrri reynslu af sorpbrennslu á Íslandi þar sem voru byggðar ansi margar brennslur og jafnvel of litlar sem höfðu þar af leiðandi ekki nægt sorpmagn til að halda uppi hita og þar með umhverfisvörnum. En í allri umræðu um sorpmál hljótum við líka að setja í forgang að innleiða hringrásarhagkerfið og gæta að því að einungis úrgangur sem á sér ekki annan farveg endi í fyrirhugaðri sorpbrennslu. Í því samhengi má nefna að nýjustu skýrslur - talandi um skýrslur, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir - gera ekki ráð fyrir að lífrænn úrgangur, þar með talið ABP, fari í brennslu enda hentar blautur lífrænn úrgangur einkar illa sem brennsluefni og því þarf að horfa sérstaklega til meðhöndlunar dýraleifa og brennsla ekki góð lausn í þeim vanda. Í því samhengi vil ég nýta tækifærið hér og vekja athygli á lausn sem unnið er að í tengslum við uppbyggingu líforkugarða í Eyjafirði en þar er einmitt verið að horfa til annarrar vinnslu á áhættuúrgangi en brennslu, vinnslu sem mun uppfylla Evrópuregluverkið og er í samræmi við það sem nágrannaþjóðir okkar gera. 

Frú forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og ég þakka fyrirspyrjanda og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér með greinargott yfirlit um stöðuna þegar rætt er um byggingu á hátæknisorpbrennslu sem ég tel að sé mjög mikilvægt verkefni sem við Íslendingar eigum að leggja ríka áherslu á. Það er ein sorpbrennslustöð í landinu. Hún var fjármögnuð af Bandaríkjaher, við gátum nú ekki einu sinni borgað hana sjálf. Ég held að þetta sé mikilvægt verkefni. Það sannaðist svo sannarlega í riðutilfellinu sem kom upp fyrir skömmu að það er mikilvægt að eiga svona sorpbrennslu, hátæknisorpbrennslu, og að hverfa frá þessari urðun sem ég tel að við Íslendingar eigum alfarið að hætta, hætta að urða sorp hér á landi. Við erum umhverfisvæn þjóð með fallegt og dýrmætt land og að urða sorp finnst mér vera algjörlega á skjön við það og eiginlega bara síðasta sort. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa fínu umræðu. Já, við eigum að hætta að urða sorp og stíga stór skref í því. Ég vil fullvissa hv. þm. Orra Pál Jóhannsson um að bara með því að Ísland byrji að uppfylla markmið ESB um meðhöndlun úrgangs þá munum við stíga stór skref fram á við. Við þurfum heldur ekki að bíða eftir þeim, við getum gert þetta sjálf en við höfum ekki gert það enn þá. Það er ágætt að horfa á þau markmið sem þar eru gefin. Ég vil taka undir það að þetta þarf að nálgast heildstætt, hvort sem ríki eða sveitarfélög eru með málaflokkinn. Ég ætla ekki að fara inn í þessa innanhússdeilu hjá Sjálfstæðisflokknum hvað það varðar. Ég vil hins vegar eindregið taka undir þessa heildstæðu nálgun. Auðvitað er það þannig að þó að málaflokkar séu hjá sveitarfélögum eins og leikskólar eða grunnskólar þá setur ríkið ákveðna rammalöggjöf og við þurfum á þeirri heildstæðu nálgun að halda. Mér finnst skipta máli að við fáum ekki bara snert af þessari framtíðarsýn heldur líka stefnu, skýra stefnu um hvert við erum að fara í þessu. Ég vil fagna þeim tóni sem hér hefur verið sleginn varðandi það að við eigum að fá fyrirtækin og atvinnulífið enn frekar að þessu. Það er mikil hvatning innan Evrópusambandsins til að fá aðila atvinnulífsins til að koma að stefnumótun varðandi vinnslu úrgangs þannig að ég hvet hæstv. ráðherra til þess og ég veit að hann hefur hug til þess að taka atvinnulífið markvisst inn í þessa stefnumótun. Ég vil hvetja hann til að stíga stærri skref, stíga heildstæðari skref og segja skýrt: Já, við ætlum að koma upp sorpbrennslu hér á Íslandi með það að markmiði að minnka úrgang. Ég tek alveg undir það sem hæstv. ráðherra varaði við, við þurfum að passa að ekki fljóti með inn í sorpbrennsluna hlutir sem eiga ekki heima þar heldur eiga heima annars staðar í endurvinnslunni. Það er að mörgu að hyggja. En núna finnst mér skipta mestu máli að það sé talað skýrt, við fáum skýra framtíðarsýn, við fáum atvinnulífið inn í þetta og það sé einfaldlega sagt: 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir umræðuna og öllum hv. þingmönnum sem tóku þátt. Ég held að það skipti máli að við séum alveg meðvituð um hvað við erum að tala um hér. Mér fannst það sem kom fram hér hjá öllum gott, svona að vissu marki, en þetta er ekki einfalt mál, höfum það alveg á hreinu. Þetta er ekki einfalt mál. Það vantar ekki viljann hjá löggjafanum. Það vantar hvernig menn ætla að framkvæma þetta. Það er vandinn. 20–35 milljarðar eru ekki einfalt mál. Ef við erum í því að þurfa að keyra úrgang um allt land, landshlutanna á milli, þá er það ekki góð leið og lykilatriðið er að minnka úrganginn og efla hringrásarhagkerfið. Svo sannarlega, þegar kemur að lífrænum úrgangi, væri mjög sorglegt ef niðurstaðan væri að keyra hann hér út um allt. Og það leysir engan vanda að tala um að ríkið eigi að taka þetta yfir. Ef menn ætla að fara í það myndi það taka mjög langan tíma og við höfum ekki þann tíma. Við höfum bara ekki þann tíma. Við höfum lýst okkur reiðubúin til að vinna með sveitarfélögunum og atvinnulífinu í þessu, það vantar ekkert upp á það, en rétt eins og ég get ekki komið í veg fyrir umhverfisslys í Skerjafirði þá get ég ekki tekið yfir verkefni sveitarfélaga. Það bara gengur ekki. En svo maður líti aðeins á jákvæðu hlutina þá vil ég nota tækifærið og segja frá því, og það tengist þessum málum, að það er algerlega til fyrirmyndar að sjá seyrustöð í Hrunamannahreppi sem fimm eða sex hreppar komu sér saman um og eru að nýta seyru. Svipuð útfærsla er á Mývatni en okkur vantar þetta víðar. Þetta er hægt. Ef þessir litlu hreppar geta haft frumkvæði að því að fara í þessa hluti þá geta stærri sveitarfélög gert það líka. En ég held að það yrði eitthvað sagt ef ég gengi í það að fara að taka yfir verkefni sveitarfélaga þegar mér hugnaðist svo. Ég á nú frekar von á því að þá myndi heyrast hljóð úr horni. Þess vegna verðum við að vinna saman og við erum tilbúin til þess.

Frú forseti. Mannskepnan er hugmyndarík, svo mikið getum við sagt. Ein af nýrri hugmyndum sem gæti farið að koma til framkvæmda er sú sem snýr að námavinnslu á hafsbotni, sem er einhver stórtækasta verkfræðihugmynd sem maður hefur séð í seinni tíð. Þetta snýst um það að ná góðmálmum sem safnast hafa saman á sléttum djúpt undir yfirborði sjávar, allt að 2 kílómetrum undir yfirborðinu. Skip siglir yfir í rólegheitum með risastóra ryksugu neðan í sér og skrapar botninn eftir hnullungum sem innihalda góðmálma sem á að vinna. Þessu fylgir eðli máls samkvæmt gríðarlegt rask á hafsbotninum. Þessu fylgir ofboðslegur drullustrókur upp eftir allri vatnssúlunni sem auðvitað hefur hræðileg áhrif á lífríkið sem þarf tæran sjó til að geta lifað eins og það er búið að venjast því að lifa. Þetta eru hugmyndir sem kalla á mikla ígrundun áður en þeim er hleypt af stað. Alþjóðanáttúruverndarsambandið, IUCN, sem íslensk stjórnvöld eiga aðild að, ályktuðu haustið 2021 að þessa ígrundun þyrfti að taka áður en nokkur leyfi væru veitt til að vinna málma með þessum hætti. Þau mæltust til þess að bann yrði sett við námavinnslu á hafsbotni á grundvelli varúðarsjónarmiða þar til einhver vísindaleg fullvissa yrði fyrir því að slíkar framkvæmdir sem hugmyndir eru um myndu ekki bara rústa lífríkinu. Á tímum þar sem líffræðileg fjölbreytni í hafi er farin að eiga meira upp á pallborðið hjá stjórnvöldum víða um heim þá virkar þetta giska skynsamlegt hjá Alþjóðanáttúruverndarsambandinu, IUCN. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. ráðherra hvernig íslensk stjórnvöld hafa fylgt eftir þessari ályktun og kannski að leiða okkur í sannleika um það hvernig þessum hugmyndum verði fylgt eftir á, að ég held, ársfundi Alþjóðahafbotnsstofnunarinnar, þeirrar stofnunar Sameinuðu þjóðanna sem fer með málefni hafsbotnsins, sem haldin verður í Jamaíka núna í júlí næstkomandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Almennt þá er líffræðileg fjölbreytni, sama hver hún er, forgangsmál bæði í mínu ráðuneyti og sömuleiðis hjá ríkisstjórninni og það er m.a. ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af málum sem eru okkur mjög tengd og eru bara stutt frá okkur og við vorum að ræða hér áðan, sem snúa að lífríkinu í Skerjafirði. Það er skýrt dæmi um að það er hægt að valda miklum skaða og þetta er nú bara hjá okkur í Reykjavík þar sem við erum með eina af fáum ósnortnum strandlengjum borgarinnar sem, eins og við þekkjum, er orðið lítið eftir af. Þar erum við að tala nákvæmlega um hluti sem er verið að taka ákvarðanir um núna þar sem við erum með fuglalíf og dýralíf og enginn þarf að velkjast í vafa um að þar erum við að skaða gríðarlega líffræðilega fjölbreytni ef borgarstjórnarmeirihlutinn fer fram eins og áætlanir eru um. Og af því að ég er hér að ræða við hv. þingmann þá hefði ég áhuga á að vita, vegna þess að hann er, eftir því sem ég best veit, þingmaður Reykjavíkur og hlýtur að láta sig málið varða, hvaða skoðun hann hefur á því máli. Þar erum við að fara fram með mál sem hefur bæði mjög neikvæð áhrif á líffræðilega fjölbreytni og sömuleiðis loftslagsmál. Við þekkjum það, báðir áhugamenn um náttúruvernd, að leirur eru stórmerkilegar og þarna er um að ræða lífverur, ekki bara fugla, sem eru í mikilli hættu ef fram heldur sem horfir. Mér vitanlega eru ekki neinar slíkar fyrirætlanir varðandi hafsbotninn og ég hef ekki fengið neina fyrirspurn um það sem hv. þingmaður er hér að vísa til. En auðvitað er það forgangsmál að líta til verndunar vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni þar eins og annars staðar. Á þessum fundi sem hv. þingmaður vísar í voru íslensk stjórnvöld ekki viðstödd og tóku ekki afstöðu til ályktunarinnar, sem er náttúrlega ekki bindandi gagnvart Íslandi. En það breytir því ekki að við höfum áhyggjur af þeim málum og erum á með augun á þeim málum, bæði þegar kemur að hafinu, líffræðilegri fjölbreytni í hafi og á hafsbotni sem og á Íslandi. Við erum komin með drög að grænbók fyrir líffræðilega fjölbreytni og vitum að það er að ýmsu að hyggja og þar þurfum við að vera vakandi. Ég hef margoft bent á það að t.d. í okkar loftslagsverkefnum þá megum við ekki ganga þannig fram að það skaði líffræðilega fjölbreytni. Það getur hæglega gerst ef við erum ekki með augun á því. En af því að þetta er nú samtal þá vil ég nota tækifærið og spyrja hv. 10. þm. Reykjavíkur, Andrés Inga Jónsson: Ætlar hv. þingmaður að reyna að tala um fyrir meiri hlutanum í borginni? Það er núna verið að taka ákvarðanir og ef þær ganga fram þá er það algjörlega óumdeilt og kemur fram í umsögnum frá þeim stofnunum sem gerst þekkja, þá er ég að vísa í Náttúruverndarstofnun og Umhverfisstofnun, og er alveg skýrt að það mun hafa mjög neikvæð áhrif á líffræðilega fjölbreytni, mjög neikvæð áhrif. Við vitum að náttúran er líka í borginni og við vitum það líka að ef menn ganga fram eins og áætlanir eru um þá er það óafturkræft. Menn munu aldrei aftur sjá ósnortna strandlengju við Skerjafjörð, aldrei aftur, ef menn ganga fram eins og fyrirætlanir eru um. Þess vegna vil ég nota tækifærið, virðulegi forseti, og spyrja hv. þm. Andrés Inga Jónsson hvort hann muni ekki alveg örugglega gera allt það sem í hans valdi stendur til að koma í veg fyrir þetta umhverfisslys. Ég veit að hv. þingmaður, þegar hann tekur sig til, er málafylgjumaður og liggur ekkert á sínum skoðunum. Þess vegna vonast ég til þess að hann liggi ekki á þeim skoðunum sem ég trúi ekki að séu aðrar en þær að koma í veg fyrir þetta og hafa vit fyrir flokksfélögum sínum í meiri hlutanum hjá Reykjavíkurborg.

Frú forseti. Ég vona að við náum eitthvað að draga hæstv. ráðherra frá Skerjafirðinum í umræðum í dag. Þetta er þriðja fyrirspurnin í röð þar sem hæstv. ráðherra fjallar um Skerjafjörðinn þótt aðeins sú fyrsta hafi verið fyrirspurn sem sneri að því svæði. Ég er hér ekki að spyrja um strandlengjuna í kringum Reykjavík. Ég er að spyrja út í hafsbotninn, djúpsjávarhafsbotn, það hvernig alþjóðasamfélagið þarf að ná saman um vernd vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni þar og í hvaða lið íslensk stjórnvöld ætli að skipa sér. Þó að þau hafi ekki setið þennan fund Alþjóðanáttúruverndarsambandsins, IUCN, árið 2021, þar sem ályktað var um að setja tímabundið bann við öllum hugmyndum um námavinnslu á hafsbotni, þá eru íslensk stjórnvöld aðili að Alþjóðahafsbotnsstofnuninni sem fundar eftir tvo mánuði. Um það snýst málið. Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér þar eða ætlar ríkisstjórnin að beita sér þar fyrir því að tímabundið bann verði sett við námavinnslu á hafsbotni á grundvelli varúðarsjónarmiða?

Virðulegi forseti. Það er alveg á hreinu að það mun enginn, hvorki hv. þingmaður né neinn annar, koma mér frá Skerjafirði. Það er bara ekki að fara að gerast. Og það er aðkallandi mál. Það vakti athygli mína og örugglega þingheims alls að hv. þingmaður - það var hávær þögn. Það er áhugavert að heyra það þegar þingmenn koma hér upp og spyrja um hluti sem svo sannarlega er ekki neitt að gerast í - það er sjálfsagt að fara yfir þessi mál og ég skal bara glaður ræða þau hvar og hvenær sem er, en á sama tíma og þeir segjast hafa áhyggjur af líffræðilegri fjölbreytni, áhyggjur af loftslagsmálum og geta beitt sér þegar þess þarf, þegar umhverfisslys er í uppsiglingu, þá gera þeir það ekki. Ef hv. þingmaður er einhverra hluta vegna ekki búinn að kynna sér þessar umsagnir um Nýja Skerjafjörðinn, sem er virkilega aðkallandi mál og það er af fullri alvöru sem ég er að ræða þetta við hv. þingmann vegna þess að þetta er stórmál sem skiptir máli, þá hvet ég hann til að gera það því að hv. þingmaður er áhrifamaður í íslenskum stjórnmálum, áhrifamaður í þingflokki Pírata, forystumaður hjá Pírötum á landsvísu. Ég vonast til þess að hv. þingmaður beiti sér til að koma í veg fyrir þetta umhverfisslys.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagðist glaður ræða hvar og hvenær sem er um efni fyrirspurnarinnar sem ég lagði fyrir hér rétt áðan, hvar og hvenær sem er nema einmitt í umræðum um fyrirspurnina. Þá vill hann bara tala um Skerjafjörð. Frú forseti. Ég bið þig um að veita mér smá liðsinni ef hæstv. ráðherra lendir í sama díki hér á eftir þegar ég ætla að spyrja hann um bann við olíuleit og þegar ég ætla að spyrja hann um - hvað var þriðja málið?

Orkusáttmálann.

Orkusáttmálinn, alþjóðlegi orkusáttmálinn. Ef hæstv. ráðherra sér einhvern Skerjafjarðarvinkil á þessum málum þá bið ég virðulegan forseta að grípa í taumana þannig að við getum átt umræður hér um efni þeirra mála sem liggja fyrir á dagskrá. Og ef hæstv. ráðherra vill ræða Skerjafjörðinn eitthvað sérstaklega þá hefur hann nú alveg verkfæri til þess að komast hér á dagskrá með sérstakri umræðu þess efnis og henni skal ég glaður taka þátt í.

Frú forseti. Nú ætla ég að biðja hæstv. ráðherra að halla sér aðeins aftur í stólnum og rifja upp fall múrsins af því að þar byrjar sagan okkar. Ég veit að það er tími sem skipti náttúrlega heiminn öllu máli, en ég held að hæstv. ráðherra eigi hlýjar minningar frá þeim tíma um þær breytingar sem fylgdu vegna þess að alþjóðlegi orkusáttmálinn sem við ræðum hér í dag á rætur að rekja til þess að kommúnisminn féll og allt í einu þurfti að koma einhverju nýju efnahagskerfi utan um austurblokkina sem féll með honum. Til að auka tiltrú fjárfesta, til að vestrænir fjárfestar legðu í það að halda í austurveg með fjármagnið sitt, var búið til m.a. það sem þá hét evrópski orkusáttmálinn sem var með ýmsum fjárfestingarviðmiðum og viðurlögum ýmsum gagnvart samningsbrotum og því sem ekki taldist vera ásættanlegir viðskiptahættir, m.a. býsna strangur gerðardómstóll sem hægt var að snúa sér til ef fólki þótti á sér brotið. Þessi samningur hefur síðan verið víkkaður út og heitir núna, með leyfi forseta, Energy Charter Treaty, köllum hann bara orkusáttmálann í fyrirspurninni. Hann hefur snúist dálítið í höndunum á fólki þannig að núna eru orkufyrirtækin farin að misnota þetta sem átti að verða leið til að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja á markaði. Nú er þetta orðin leið fyrir mengandi orkufyrirtæki til að koma í veg fyrir metnaðarfullar aðgerðir ríkisstjórna í loftslagsmálum. Í gegnum þennan sáttmála er í gangi málaferli við hollenska ríkið af því að það ætlar að fasa út kolum í sinni orkuframleiðslu og ítalska ríkið er í karpi við einhvern olíurisann vegna þess að það ætlar að setja tappann í olíuvinnslu í Adríahafi. Nú er orðið svo þröngt um stöðuna að Evrópuþingið og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafa komist að þeirri niðurstöðu að réttast væri að segja sig frá þessum samningi. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni leggja til slíkt hið sama og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gert, að segja Ísland úr þessum samningi, og hvort það hafi eitthvað reynt á ákvæði samningsins um gerðardómsmeðferð gagnvart Íslandi og sé svo, hvers eðlis þau mál voru og hver niðurstaða þeirra var.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. En af því að hv. þingmaður - ég hef ekki lent í því áður sem ráðherra og ekki séð það sem þingmaður áður - var hér að leggja til að forseti myndi takmarka málfrelsi mitt, þá vísaði hann til þess ég gæti beðið um sérstaka umræðu ef ég vildi ræða það sem ég teldi tengjast málum, en við vorum að tala um líffræðilega fjölbreytni áðan og þá fannst mér nú eðlilegt að tala um Skerjafjörðinn. Á vef Alþingis eru vinnureglur um sérstakar umræður og þar segir, með leyfi forseta: „Þingmaður, sem óskar eftir sérstakri umræðu, fyllir út eyðublað á vef þingsins. Þar komi fram eftirfarandi: Heiti umræðunnar. Til hvaða ráðherra umræðunni er beint. Afmörkun umræðunnar. Helstu spurningar sem þingmaðurinn hyggst beina til ráðherrans.“ Það er því ekki um það að ræða að ráðherra geti farið í sérstaka umræðu. Það sem hv. þingmaður er að spyrja hér um er orkusáttmáli Evrópu, Energy Charter Treaty, með leyfi forseta. Hann var undirritaður af rúmlega 50 ríkjum, þar á meðal Íslandi, árið 1991 og fullgiltur á Íslandi árið 2015. Samningurinn átti upphaflega að vernda orkutengdar fjárfestingar í gömlu Sovétríkjunum en honum hefur í seinni tíð verið beitt af fyrirtækjum innan ESB til að lögsækja stjórnvöld í öðrum ESB-ríkjum. Fyrirtæki hafa m.a. notað samninginn gegn stjórnvaldsaðgerðum sem er ætlað að draga úr olíu- og kolavinnslu og notkun kjarnorku, og aðgerðum til að halda niðri raforkuverði til almennings. Yfir 100 gerðarmál gegn ríkjum hafa verið höfðuð á grundvelli samningsins fyrir sérstökum lokuðum gerðardómi og enginn alþjóðlegur viðskipta- eða fjárfestingarsamningur hefur orðið grundvöllur eins margra gerðarmála fyrirtækja gegn ríkjum. Ítalska ríkið sagði sig frá samningnum 2016 eftir að hafa verið dæmt til að greiða 150 milljónir evra í skaðabætur til fyrirtækis í Bretlandi fyrir að banna olíu- og gasleit í Adríahafi. Ráðuneytið hefur fylgst með þróun þessara mála á vettvangi Evrópusambandsins þar sem rætt hefur verið um að Evrópusambandið og aðildarríki þess segi sig frá samningnum en formleg ákvörðun um það hefur þó ekki enn verið tekin í Evrópusambandinu. Ítalía sagði sig frá samningnum árið 2016 eins og áður segir og a.m.k. sjö önnur ESB-ríki hafa á undanförnum mánuðum tilkynnt að þau ætli að segja sig frá samningnum: Pólland, Spánn, Holland, Frakkland, Slóvenía, Þýskaland og Lúxemborg. Ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um það hvort Ísland segi sig frá samningnum. En ég fagna þessari umræðu og fagna því að hv. þingmaður sé að vekja athygli á þessu. Við munum fylgjast áfram grannt með þróun mála innan Evrópusambandsins og munum taka þetta mál til nánari skoðunar í ráðuneytinu og þá í sérstöku samráði, eðlilega, við utanríkisráðuneytið og leggja mat á það hvort ástæða sé til þess að Ísland segi sig frá samningnum. Það er alveg augljóst að það er full ástæða til að skoða það mjög alvarlega hvort ekki sé rétt að fara þá leið. Hv. þingmaður spurði hvort reynt hefði á ákvæði samningsins gagnvart Íslandi en það hefur ekki gert það. En það breytir því ekki að ég held að það sé augljóst að skoða þurfi þessi mál gaumgæfilega og taka ákvörðun í kjölfarið og ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að hafa vakið athygli á málinu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og sérstaklega þetta í lokin varðandi það að ekki hafi reynt á ákvæði varðandi gerðardóm gagnvart Íslandi. Eitt það versta við þennan samning er að gerðardómsleiðin er svo fullkomlega ógagnsæ að Ísland gæti hafa staðið í alls konar málarekstri eða þurft að verjast alls konar ásókn erlendra fyrirtækja án þess að nokkuð fréttist um það. Það er því gott að fá staðfest hér í ræðustóli Alþingis að svo hefur ekki verið. Þetta eru mjög jákvæð svör sem koma frá ráðherranum varðandi framhaldið, að nú muni ráðuneytið fylgjast með þróuninni og greina stöðuna og jafnvel ákveða hvort Ísland muni segja sig frá samningnum. Hér finnst mér skipta máli að það sé gert án þess að bíða eftir einhverri niðurstöðu frá Evrópusambandinu. Það er eitthvað sem Ísland getur ákveðið af eigin rammleik. Við þurfum ekkert að leyfa Brussel að vinna sinn gang. Ég held að þetta sé bara plástur sem þurfi að rífa af.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa vakið athygli á þessu máli. Ég tek undir það að við þurfum ekki að bíða eftir einum eða neinum en hins vegar þarf ráðuneyti mitt að ræða við utanríkisráðuneytið af augljósum ástæðum áður en einhver skref verða stigin í þessu máli. En það verður að segjast eins og er miðað við þær upplýsingar sem maður hefur að öllu óbreyttu að það eru augljóslega miklir vankantar á þessum sáttmála svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég held að ég og hv. þingmaður höfum farið ágætlega yfir það hér í umræðunni.

Forseti vill biðja hæstv. ráðherra afsökunar á því að hann fékk aðeins þrjár mínútur til ráðstöfunar í fyrstu tveimur fyrirspurnunum hér í dag í stað fimm. Það kemur ekki fyrir aftur á vakt þessa forseta.

Frú forseti. Einu sinni var ég á fundi í Kaupmannahöfn þar sem ég sá hæstv. forsætisráðherra lesa upp nánast orðrétt setningu úr stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun ekki gefa út nein leyfi til olíuleitar í efnahagslögsögu Íslands.“ Ég held að það hafi legið við að fólk táraðist bara, það var næstum standandi lófatak á þessum fundi. Fólk var mjög ánægt með þá forystu sem Ísland sýndi í því að átta sig á orðnum hlut, að átta sig á því að frekari leit að olíu heyrði til fortíðar. Þetta er uppáhaldssetningin mín í stjórnarsáttmálanum og kemur kannski engum á óvart. Sjálfur lagði ég nokkrum sinnum fram frumvarp þessa efnis hér á þingi. Síðast var því vísað til ríkisstjórnar í júní 2021 þannig að mikil var gleði mín þegar þessi setning birtist haustið 2021 í stjórnarsáttmálanum. Enn meiri varð hún þegar frumvarp þessa efnis birtist á endurskoðaðri þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar með áætlaðan framlagningardag í mars 2022. Enn þá meiri þegar frumvarpið birtist svo loksins í maí 2022. Ég var pínu svekktur að ekki náðist að mæla fyrir því en batt miklar vonir við að það myndi líta dagsins ljós bara á fyrstu dögum haustþings þessa vetrar. Það hefur hins vegar ekki náð að berast okkur og mig langar að spyrja ráðherrann: Hvers vegna ekki? Hvers vegna kom frumvarp um bann við olíuleit ekki til okkar í september eins og til stóð samkvæmt upphaflegri þingmálaskrá? Hvers vegna kom það ekki heldur fram í mars eins og stóð til samkvæmt uppfærðri þingmálaskrá? Og hvenær ætlar hæstv. ráðherra að leggja þetta frumvarp fram? Hvenær ætlum við formlega að banna olíuleitina sem aldrei verður? Það er ekki eins og við séum að banna eitthvað sem fullt af fólki er að gera úti í samfélaginu, við erum að banna eitthvað sem nokkur fyrirtæki voru að spá í að gera fyrir svona tíu árum en enginn er að gera í dag. Þetta er það sem við köllum lághangandi ávöxt á útlenskum fundum. Þetta er sú einfaldasta aðgerð sem íslensk stjórnvöld geta gert til að sýna á alþjóðavísu að olíuöldin sé að kveðja okkur, að sjálfbær og græn framtíð kalli á það að við með formlegum hætti bönnum olíuleit.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður vísaði til þá segir í stjórnarsáttmálanum: „Ríkisstjórnin mun ekki gefa út nein leyfi til olíuleitar í efnahagslögsögu Íslands.“ Það mun ganga eftir, ríkisstjórnin mun ekki gefa út nein leyfi til olíuleitar í efnahagslögsögu Íslands. Það er auðvitað margt á borði ráðuneytisins og það eru ýmsar leiðir færar til að ná þessu og mál þess efnis mun koma fram í haust. Hv. þingmaður vísaði til þess sem við stefnum að, að við ætlum að vera jarðefnaeldsneytislaus. Það er það sem við ætlum að gera. Ég vona að hv. þingmaður taki það ekki illa upp vegna þess að ég tel að þetta sé mjög mikilvægt, en mér finnst einhvern veginn að menn átti sig ekki alltaf alveg á stærðunum í þessu og hvað er að gerast. Á sama tíma - og nú gæti hv. þingmaður eða einhver sagt að ég sé hér að gagnrýna ríkisstjórnina og sjálfan mig, en við erum bara á þeim stað að okkur má ganga betur. Það eru gríðarleg vonbrigði og ég vil vekja athygli þingheims á því að núna hefur olíunotkun fjarvarmaveitna á Vestfjörðum aukist úr 210.000 lítrum í 2,1 milljón lítra á milli áranna 2021 og 2022. Þetta er tíföldum. Með öðrum orðum: Þegar rafmagnsbílaeigendur fara á Vestfirði, sem ég er vona að þeir geri mikið af, þá mega þeir eiga von á því, sérstaklega á ákveðnum árstíma, að þegar þeir hlaða bílana sína þá sé rafmagnið búið til úr olíu. Ég veit að hv. þingmaður er sammála mér um það að við getum ekki haft hlutina með þessum hætti því að eins og hv. þingmaður lýsir svo vel, og það er stefna ríkisstjórnarinnar, þá erum við að fara úr jarðefnaeldsneyti yfir í græna orku. Allt það sem snýr að grænni orku, nokkurn veginn allt, jú, ég held bara allt, er þess eðlis að það tekur langan tíma að undirbúa það. Það þarf að vanda sig við framkvæmd og gera það með þeim hætti að það sé í mikilli sátt og jafnvægi. En það gerist ekki á einni nóttu. Þannig að á sama tíma og við höldum okkur svo sannarlega við það sem stendur í ríkisstjórnarsáttmálanum, það verður hvergi hvikað frá því, þá er fleira í ríkisstjórnarsáttmálanum sem ég vona að sé góð samstaða um og það er það að við ætlum fyrst ríkja að verða jarðefnaeldsneytislaus. Það hljóta því að vera okkur öllum mikil vonbrigði þegar við sjáum í þessu tilfelli einn landshluta sem er í þeirri stöðu að hann er að verða út undan vegna þess að þar vantar græna orku. Og bara svo að ég verði ekki gagnrýndur of mikið fyrir að upplýsa um þetta, mér finnst bara rétt að þing og þjóð viti af þessari stöðu, þá erum m.a. að fara í jarðhitaleitarátak og erum búnir að setja það af stað út af þessu. Það tengist þessu með beinum hætti því að við erum líka í þeirri stöðu, virðulegi forseti, að tveir þriðju af hitaveitunum okkar horfa fram á mikinn vanda. Við skulum deila áfram og vera ósammála um hluti en það er mjög mikilvægt að við séum öll meðvituð um þessa stöðu vegna þess að við þurfum að vinna okkur hratt úr þessu og þó svo að það geti stundum verið erfitt fyrir okkur að taka ákvarðanir þá er það alveg ljóst að ef við tökum ekki ákvarðanir þegar að þessum málum kemur þá munum við ekki ná þessum markmiðum. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson lýsti hér ágætlega framtíðarsýninni sem er ekkert í langri framtíð, þetta er bara á morgun og hinn, þ.e. að við ætlum að vera jarðefnaeldsneytislaus. Þar þurfum við augljóslega að bretta upp ermar og ég hvet alla hv. þingflokka til að skoða þessi mál, setja sig vel inn í þau og móta sér stefnu um það hvernig við náum þessu því að við getum ekki gengið þannig fram að við tökum ekki ákvarðanir þegar kemur að því að vera með græna orku og ná þar af leiðandi ekki loftslagsmarkmiðum okkar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa mjög svo ágætu umræðu. Ég vildi bara koma hingað upp til að árétta þá afstöðu mína og okkar í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði að það væri mikill sómi að því fyrir okkur að ganga svo til verks að hreinlega leggja blátt bann við olíuleit. Hún er, eins og kom fram í máli hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar, ekki fyrirhuguð hjá einu eða neinu fyrirtæki eins og staðan er í dag. Við vitum að bruni jarðefnaeldsneytis er ástæðan fyrir þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir sem heimssamfélag og ein leið til að sýna ábyrgð í því er að leggja blátt bann við því að við leitum hér að eða öflum olíu í íslenska landgrunninu.

Frú forseti. Ég fæ kannski að byrja á Vestfjarðahringnum sem hæstv. ráðherra tók, fæ að víkka hann út yfir landið allt vegna þess að staðreynd málsins er sú að aðgerðir ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur eru alls ekki að skila þeim árangri sem þær þurfa að gera í loftslagsmálum. Þvert á það sem þarf er losun að aukast ár frá ári. Það skiptir engu máli þó að ríkisstjórnin sé með einhver markmið um að hætta notkun jarðefnaeldsneytis. Það er engin tala, engin mæling, engin aðgerð sem stefnir í rauninni í þá átt. Hæstv. ráðherra kemur hingað ári eftir að hann lagði fram fullskapað frumvarp um að banna olíuleit og segir að það séu margar leiðir að því marki og að hann ætli að koma með eitthvert frumvarp í haust. Verður það þá annað frumvarp eða öðruvísi? Hvað var að þessu frumvarpi sem kom hérna í fyrra? Af hverju er svona erfitt fyrir stjórnarflokkana að setja bara punkt aftan við þetta ruglaða olíuævintýri sem átti að fara af stað, segja bara stopp? Það er hægt að skreyta sig með stjórnarsáttmálum endalaust en við vinnum með lög í þessu húsi. Við vinnum ekki með fyrirheit í stjórnarsáttmálanum, við vinnum með því að setja lög og reglur um það hvernig samfélag okkar þróast til framtíðar. Ef ríkisstjórnin ætlar að skilja jarðefnaeldsneytið eftir í fortíðinni þá þarf hún að setja lög um það frekar en að draga það ár frá ári. Það tækifæri hefði hún náttúrlega getað gripið fyrir mörgum árum þegar við lögðum hér fram frumvarp sem var vísað til ríkisstjórnar, þá hefði hún getað orðið einn af stofnfélögunum í aðgerðabandalagi ríkja um að enda gas- og olíuframleiðslu. Þá hefði hún getað talað af sannfæringu við rugludallana í Noregi og Bretlandi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Það verður ekki neitt leyfi veitt til olíuleitar í efnahagslögsögu Íslands. Ríkisstjórnin mun ekki gera það. En það gerir ekkert fyrir loftslagsmarkmiðin okkar, það er ekki þannig. Það sem gerir eitthvað fyrir loftslagsmarkmiðin okkar er að við tökum út jarðefnaeldsneyti og setjum græna orku í staðinn. Það hefur nú reynst þrautin þyngri að fá suma flokka til að samþykkja leiðir til þess að ná þeim markmiðum. Ég vek athygli á rammanum. Það er grunnurinn að því að við ætlum að taka út jarðefnaeldsneyti, þá þurfum við græna orku í staðinn. Þannig að hér fer ekki alveg saman hljóð og mynd. Það hefur svo sannarlega náðst árangur þegar kemur að orkuskiptum, þriðju orkuskiptunum, þegar hver meðalbíll, miðað við meðalárið 2005 þegar voru yfir 300.000 ferðamenn og 300.000 íbúar, er að minnka losun um 300 kíló. Það er enginn smá árangur. En hins vegar liggur alveg fyrir að við höfum sýnt andvaraleysi þegar kemur að framleiðslu á grænni orku, sama hvort það er heitt vatn eða rafmagn. Þannig að ef hv. þingmaður ætlar að gagnrýna þann sem hér stendur þá tekur hann ekki þetta mál fyrir heldur spyr: Af hverju gangið þið ekki harðar fram í því að sjá til þess að hér verði framleidd græn orka? Þannig er það nú. Við erum að róa að þessu öllum árum og menn munu sjá hér uppfærða aðgerðaáætlun, sömuleiðis frekari áætlun um hvernig á að ná þessu fram, ekki bara um að taka út jarðefnaeldsneyti og setja græna orku í staðinn heldur líka m.a. að efla og styrkja hringrásarhagkerfið sem mun líka þýða minni losun, svo eitthvað sé nefnt.

Frú forseti. Í umræðum um umhverfismál er mjög mikilvægt að nálgast viðfangsefnið með jákvæðum hætti, ekki bara sem bönn og höft og gjöld og þvinganir heldur að finna lausnir á þeim verkefnum sem stendur fyrir dyrum að leysa úr. Eitt af þeim málum er fráveituverkefnið en það má segja að það standi óleyst. Reglugerðin sem við erum núna að fylgja er frá árinu 1999 og er úrelt. Það er ekki bara vegna þess að hún er gömul heldur líka vegna þess að í henni eru séríslensk ákvæði sem eru þannig að þau hygla að einhverju leyti Reykjavíkurborg eða höfuðborgarsvæðinu og þau eru að einhverju leyti þrándur í götu minni sveitarfélaga við sjávarsíðuna við að finna lausnir á sínum fráveitumálum. Það má segja að það hafi staðið yfir núna í rúman áratug endurskoðun á þessari reglugerð og gott ef hún fór ekki af stað vegna umræðu um fráveitumál við Ölfusá, frá Selfossi. Það var skipuð nefnd árið 2013 sem starfaði í fjögur ár og skilaði skýrslu árið 2017 en síðan hefur kannski lítið gerst. Að einhverju leyti er öllu slegið á frest vegna þess að fyrrverandi umhverfisráðherra taldi að reglugerðin kæmi ekki alveg til móts við örplastið en það eru algerlega óþarfar áhyggjur vegna þess að yfir 80% af örplastinu koma frá bílaumferð. Þess vegna tel ég mikilvægt að fá hér fram hvað sé í gangi í umhverfisráðuneytinu hvað varðar þessi mál, mál sem ætti að vera sjálfsagt að leysa úr. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir fyrirspurnina. Hér er um að ræða mikilvægt mál. Stutta svarið er þetta: Ný reglugerð um fráveitur og skólp sem leysir eldri reglugerð af hólmi er svo gott sem tilbúin. Í gangi er samtal ráðuneytisins, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samorku um kostnaðaráhrif af nýrri reglugerð og standa vonir til þess að niðurstaða fáist í það á næstunni. En langa svarið er svona, virðulegi forseti: Frá árinu 2013 hefur staðið yfir vinna við endurskoðun á reglugerð um fráveitur og skólp. Drög að nýrri reglugerð voru kynnt í samráðsgátt í apríl 2018. Setning reglugerðarinnar er brýn og mun leysa mörg mál tengd fráveitum og stuðla að skýrari reglum fyrir sveitarfélög og atvinnulíf og stjórnsýsluna. Í umsögn Samorku við reglugerðardrögin í apríl 2018 segir, með leyfi forseta: „Að mati Samorku er mikilvægt að vinnu við útgáfu reglugerðarinnar ljúki sem allra fyrst þannig að ljóst sé hvaða reglum beri að fara eftir við uppbyggingu fráveitumannvirkja. Það er ekki gott ástand þegar óvissa um reglugerðarumhverfi starfsemi fráveitna er hindrandi fyrir nauðsynlega uppbyggingu, sem því miður er orðið tilvikið.“ Fleiri hafa síðan tekið undir þessar áhyggjur og bent á nauðsyn þess að reglugerðin verði sett sem fyrst, svo sem Umhverfisstofnun og heilbrigðisnefndir. Í sáttmála um ríkisstjórnarsamstarf segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir stórátaki í samvinnu við sveitarfélög í frárennslismálum þannig að þau standist ýtrustu kröfur náttúruverndar um allt land eigi síðar en 2028.“ Markmið reglugerðarinnar er að vernda almenning og umhverfið gegn mengun af völdum losunar skólps. Lögð er áhersla á að hreinsun sé í samræmi við kröfur hvað varðar lífrænt efni og rusl og örplast, á hreinar strendur, hreint haf og betri nýtingu auðlinda með því að nýta seyru sem áburð, nýsköpun og náttúruvænar lausnir, svo sem hreinsun á skólpi með votlendi. Nú er tækifæri til að horfa til nýrra lausna sem bæði uppfylla kröfur reglugerðar, vernda umhverfið og eru hagkvæmari fyrir sveitarfélög. Um er að ræða kostnaðarsaman málaflokk og reglugerðin hefur í för með sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélög. Að mati ráðuneytisins er kostnaður við að ljúka uppbyggingu fráveitna, þannig að allir byggðakjarnar uppfylli skilyrði um hreinsun samkvæmt reglugerð um fráveitur og skólp, metinn á bilinu 17–28 milljarðar, þ.e. núgildandi reglugerð, og kostnaður við aukna hreinsun á stærstu nýju stöðunum með nýrri reglugerð á bilinu 10–16 milljarðar eða að heildarkostnaður geti numið á bilinu 27–44 milljörðum kr. Það eru ýmsar leiðir í fjármögnun. Eðlilegt er að sveitarfélögin tryggi að fráveitugjald fari í fráveituverkefni og rekstur fráveitna og að úr ríkissjóði séu veittir styrkir til fráveituframkvæmda. Auk þess eru fleiri leiðir til fjármögnunar, svo sem nýsköpunarstyrkir, LIFE-styrkjaáætlunin og grænar fjárfestingar. Reglugerðin hefur verið unnin í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, Samorku og Umhverfisstofnun. Það er almenn sátt um helstu efnisákvæði reglugerðarinnar ef frá er skilin krafa um aukna hreinsun. Samband íslenskra sveitarfélaga leggur áherslu á einhliða bókun Íslands frá því að fráveitutilskipunin var tekin upp í EES-samninginn eins og hv. þingmaður vísaði til. Hins vegar skulum við bara tala um hlutina eins og þeir eru. Það sem er auðvitað erfitt í þessu er þessi gríðarlegi kostnaður, því að 27–44 milljarðar kr. er ekki lítill kostnaður fyrir sveitarfélög landsins, eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir mætavel.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en ég vil vekja athygli hans og annarra á því varðandi lausnir fyrir minni sjávarbyggðir sem eru undir 10.000 persónueiningum, þ.e. sem samsvarar skólpi frá færri en 10.000 manns, að þá koma bara mjög sveigjanlegar kröfur frá Evrópusambandinu. Ég held líka að það séu ákveðin tækifæri hvað það varðar að sýna fram á að ekki sé þörf á því að fara að hreinsa einhvers staðar þegar orðið er sýnt að viðtakinn, t.d. hérna á höfuðborgarsvæðinu, þoli vel þá mengun sem verið er að setja út í hann. Það er kannski ekki mikið vit í því að fara að hreinsa t.d. lífrænt magn úr skólpi höfuðborgarbúa þegar viðtakinn, þ.e. sjórinn og hafstraumarnir sem þar eru, ræður vel við það lífræna magn. Það hlýtur að vera hægt að fá einhverja umræðu um þetta hjá þeim sem setja þessa evrópsku tilskipun. Það eru líka fólgin í því mikil öfugmæli að fara að hreinsa eitthvert lífrænt efni úr skólpi sem viðtakinn þolir til að urða það á öðrum stað. Það er, þegar öllu er á botninn hvolft, ekki mjög umhverfisvænt. En ég vonast auðvitað til þess að menn nálgist þetta þannig að þeir séu ekki hræddir við þessar tölur heldur með það fyrir augum að leysa úr þessum málum. Það sem stendur oft, held ég, í veginum fyrir minni sveitarfélögum er að það vantar að safna saman þekkingunni, vantar að búa til þekkingarbrunn fyrir tæknimenn minni sveitarfélaga, fyrir sveitarstjórnarfulltrúa og bæjarstjóra að leita í og finna vitrænar leiðir. Auðvitað skipta þessi mál máli fyrir ferðaþjónustuna og ásýnd samfélagsins og ef við erum að tala um grænar lausnir - og hvað þá flokka sem segjast stundum vera grænir og eru hér að leggja fram skrýtin frumvörp, að það standi í þeim að leysa þessi mál - þá held ég að menn eigi ekki að forðast þessi verkefni. Ég vonast svo sannarlega til þess að hæstv. umhverfisráðherra sýni það í þessu verki að hann sé maður lausna og aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni bæði fyrir fyrirspurnina og hans orð hér og mér fannst hann lýsa málinu ágætlega. Hann vísaði í þekkingarbrunn í þessum litlu sveitarfélögum og þó að þau væru stærri þá held ég að það væri mjög skynsamlegt. Hann fór hérna yfir efnisþætti málsins. Það sem er flókið er reglugerðarumhverfið sem við erum í, í gegnum EES-samninginn. Það er það sem er flókið í þessu. Við höfum átt samtal við Noreg og markmiðið er náttúrlega í þessu að vernda hafið eins og við þurfum alltaf að gera en vegna þess að hv. þingmaður er væntanlega að vísa í sömu skýrslu og ég hef lesið, um að viðtakinn þoli þetta sem er til staðar, þá erum við á sama tíma ferðaþjónustuland, við erum matvælaland og við viljum alltaf hafa kröfurnar eins miklar og góðar og mögulegt er. Svo er spurningin hvort þær taki tillit til þeirra aðstæðna sem við erum í því þetta á náttúrlega við um borgir eða þéttbýli við ár í Evrópu og alla aðra líka. Það eina sem ég geri athugasemd við í málflutningi hv. þingmanns er að þetta sé einfalt og ég geti leyst þetta á mínu borði. Það er bara því miður ekki þannig. Það hefði kannski verið betra að menn hefðu farið dýpra í þetta hér fyrir löngu síðan. Sú er ekki raunin. Við erum að taka við þeirri stöðu sem er núna. Hvað viljum við? Við viljum setja markið hæst, og hátt. Það viljum við gera. En auðvitað þurfum við sömuleiðis að taka alltaf mið af þeim aðstæðum sem við erum í, eðlilega, og fleiri. En það liggur alveg fyrir að menn eru búnir að fresta þessum málum mjög lengi. Það er örugglega í einhverjum tilfellum gott að fresta en ekki í málum sem þessum.