Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB): Í kvöld verður ræðutími hvers þingflokks 45 mín., og skiptist hann í 3 umferðir, 20, 15 og 10 mín. Ef einhver flokkur fer fram úr ákveðnum ræðutíma í 1. og 2. umferð, styttist að sama skapi ræðutími hans í 3. umferð. Hins vegar má flokkur ekki geyma sér til 3. umferðar ræðutíma, sem hann notar ekki að fullu í 1. og 2. umferð. Röð flokkanna verður þessi: 1) Sósfl., 2) Alþfl., 3) Sjálfstfl., 4) Þjóðvfl. og 5) Framsfl. Hv. 9. landsk., Karl Guðjónsson, tekur til máls og talar af hálfu Sósfl.



Herra forseti. Hv. áheyrendur, nær og fjær. Fjárlfrv., sem nú liggur fyrir Alþ., boðar engar nýjungar á hinu efnahagslega sviði, þvert á mótí. Það er gamalt plagg, uppskrifað með nýjum tölum, tölum, sem marka þróun í sömu átt og ríkisvaldið hefur fetað á undanförnum árum. Sú þróun hefur leitt það í ljós, að ríkisstj. er stofnun, sem þjónar auðmannastéttinni af trú og dyggð. Hún ber ekki virðingu fyrir landi okkar og þjóð og metur það eitt til verðgildis, sem gefur auðmönnum gróða. Ríkisstj. hefur heldur ekki þungar þrautir af því, þótt fjármunir þeir, sem hún kemst yfir, séu fengnir með óvönduðum ráðum, og í sukki sínu virðist hún engra þjáninga kenna, þótt hún viti óbreyttan landslýðinn búa við skarðan hlut um húsnæði, atvinnuöryggi og kaupgjald. Þar á móti lætur ríkisstj. þinglið sitt samþ. lög um launahækkanir eða ráðstafanir, sem jafngilda því, minnkar hlutfallslega ár frá ári fjárveitingar til verklegra framkvæmda, og siðast í dag létu liðsmenn ríkisstj. það afrek eftir sig liggja að nema úr lögum fyrirmæli um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Þegar stjórnarstefnan er athuguð nánar, þykir mér vert að geta þess, að ég sé ekki ástæðu til þess að greina á milli þeirrar ríkisstj., sem nú situr, og þeirrar, sem mynduð var á öndverðu ári 1950, enda er því lýst yfir, að þar sé um að ræða beint áframhald sömu stjórnarstefnu, og sömu stjórnmálaflokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., standa að henni. Raunar er stjórnarstefnan eldri. Hún er frá árinu 1947, og tók þá Alþfl. einnig þátt í henni og hafði þá forustu hennar. Ekki er heldur vert að láta þess ógetið, að hér er um að ræða stjórn, sem þegið hefur erlendis frá stórar fúlgur fjár, sem gjafir eru kallaðar, þótt sannast mála sé, að aldrei hafa keyptir verið dýrara verði aðrir hlutir en gjafir þeirra Ameríkumanna. Þá er þess einnig að minnast úr fjármálasögu stjórnarinnar, að hún lækkaði verðgildi allra launa landsmanna með lögum um gengisfellingu íslenzkrar krónu, og þrýsti sú ráðstöfun stórlega niður lífskjörum alls vinnandi fólks í landinu. Öllum sköttum, sem lofað var að lækka eða aflétta í sambandi við gengisfellinguna, var samt haldið áfram, þ. á m. söluskattinum, sem sýgur um 100 millj. kr. árlega af þjóðinni, eða að meðaltali 3400 kr. af hverri fimm manna fjölskyldu í landinu. Og enn er ótalin af afrekaskrá stjórnarinnar siðasta gengisfellingin, sem felst í reglugerðinni um hinn svonefnda bátagjaldeyri, og ætla ég ekki að ræða þá ráðstöfun hér. Hún var svo rækilega skýrð hér í gærkvöld og afleiðingar hennar. Það verður ekki með sannindum ráðið, hver sé stefna ríkisstj., af því, sem hún kann sjálf um þetta að segja á mannfundum, eða af því hóli, sem hún lætur prenta um sig í blöðum, heldur af verkum hennar og árangri. Í gærkvöld áttum við þess t.d. kost að heyra bæði ráðh. og fleiri liðsmenn stjórnarinnar guma af þeim ágætu fyrirætlunum, sem ríkisstj. hefði á prjónunum. Hún ætlaði í fyrsta lagi að koma á verzlunarfrelsi, í öðru lagi ætlaði hún að lækka skatta, í þriðja lagi ætlaði hún að vinna stórvirki í raforkumálum, og í fjórða lagi ætlaði hún að bjarga því ástandi, sem nú ríkir í húsnæðismálum. Það hefur sagt verið, að vegurinn til vítis væri lagður úr gullnum áformum, sem aldrei væru framkvæmd, og það skyldi nú aldrei vera, að stjórnin væri einmitt í þess háttar vegavinnu. Eitt af þessum fjórum boðorðum hefur stjórnin þegar fengið smiðaða löggjöf um á þessu þingi, þ.e. verzlunarfrelsið. Ég þarf ekki að rekja það hér, hve fráleitt það er, að sú löggjöf boði nokkurt frelsi í verzlunarmálum. Það ómak tók hv. þm. V-Húnv., Skúli Guðmundsson, á sig í gær, og sannar það, að hæstv. ríkisstj. tekst ekki einn sinni að sannfæra þm. sína um raungildi hinna fögru fyrirheita. Þessi hv. þm., Skúli Guðmundsson, sýndi t.d. mjög réttilega fram á það í ræðu sinni, að útflutningur er algerlega einokaður í höndum örfárra gæðinga ríkisstj.; þar sem eru ráðamenn Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Sambands ísl. samvinnufélaga. Þá er það á allra vitorði, að þetta sölufyrirkomulag gefur þá raun, að fiskverð til sjómanna og útvegsmanna er hér miklum mun lægra en t.d. í Noregi. Þrátt fyrir allt þetta felldi þinglið hæstv. ríkisstj. brtt. mína um að gefa útflutninginn frjálsan, og meðal þeirra, sem greiddu atkv. gegn henni, var Skúli Guðmundsson, hv. þm. V-Húnv., og þóttu honum það samt firn mikil, að þm. skyldu bornir þeim brigzlum að láta fremur ríkisstj. en sannfæringuna ráða í atkvgr. á þingi. Það þarf engum blöðum um það að fletta, að skraf hæstv. ríkisstj. um verzlunarfrelsi er skrum eitt. Það höfum við stjórnarandstæðingar margsinnis sýnt fram á, og það vita og viðurkenna einnig margir þm. stjórnarinnar. En fyrst svo er um hið græna tré, hvað þá um hin? Á það má einnig líta, þótt engin þskj., frv. eða grg. sé þar við að styðjast, heldur aðeins loforð stjórnarsamningsins og fyrirheit ráðh., sem hér töluðu í gærkvöld. Skattur skal lækkaður um 20%, sögðu þeir. Hér mun átt við tekjuskatt, og er ekki ljóst, hvort þetta á einnig að taka til eignarskatts og tekjuskattsviðauka, en þessir skattar nema alls um 6O millj. kr. á ári. Þessi lækkun mundi því í hæsta lagi geta numið 12 millj. kr. Það er álíka upphæð og sparaðist þjóðinni, ef söluskatturinn væri lækkaður úr 3% niður í 2.7%, og það er auk þess yfirlýst von hæstv. forsrh., að hægt verði að koma þeim pappírsgögnum, sem að þessu lúta, svo fyrir, að lækkunin verði í rauninni engin og helzt hækkun. Sem sagt, loforðið getur numið allt að 12 millj. kr., en efndin á engin að verða, gott ef ekki hið gagnstæða. Ég mun ekki ræða hér fyrirætlanir stjórnarvaldanna í raforku- og húsnæðismálum að neinu ráði, og má þó rétt geta þess, að ríkið tók á síðasta ári 25 millj. kr. skatt af efnivörum til Sogsog Laxárvirkjananna, og nú á landslýðurinn að syngja stjórninni lofgjörð fyrir að láta þetta fé laust til raforkumálanna. Þetta minnir á söguna um ræningjann, sem rændi fyrst aleigu ferðamannsins, en gaf honum síðan smáskilding til að öðlast þakklæti hans. Um húsnæðismál er það að segja, að í gær lofuðu ráðh. mikilli fyrirgreiðslu ríkisvaldsins í húsnæðismálum, en í dag þoldi stjórnarliðið ekki að vita af því ákvæði í lögum, að heilsuspillandi húsnæði skuli útrýmt, og nam það úr gildi. Þegar glamur og skrúðmælgi stjórnarliða hefur verið lagt til hliðar og hinir raunhæfu hlutir einir eru eftir, sést, að hið eina, sem gleður hjarta hæstv. ríkisstj. og hún í alvöru er upp með sér af, er dálítill rekstrarafgangur hjá ríkissjóði á undanförnum árum, og þykir mér vel hlýða að gleyma honum ekki, þegar rætt er um stefnu og árangur stjórnarinnar, þótt ég líti hann öðrum augum en þeir ráðh., og vík ég síðar að því. Verkin sanna, að stjórnarstefnan mótast fyrst og fremst af þrennu: vantrú á íslenzka atvinnuvegi og þó sjávarútveg alveg sérstaklega, þjónustulund við hina amerísku ásælni, en þó kannske fremur öllu af dæmalausri skammsýni. Ef fjárlög og ríkisreikningar síðustu ára eru höfð að vitnum um framferði stjórnarvaldanna, kemur berlega í ljós það, sem hér hefur sagt verið, og þar að auki að mitt í öllu smjaðrinu við herveldið, óþjóðhollustunni og fyrirhyggjuleysinu er geigur í liðinu. Í mínum takmarkaða tíma get ég þó ekki rakið nema fáein dæmi um þetta. Sjávarútvegurinn er sú atvinugrein, sem nú og í nánustu framtið gerir okkur kleift að lifa í menningarþjóðfélagi á okkar landi. Hann leggur okkur til yfir 90% af útflutningsverðmætunum. Til eflingar og viðgangs þessum atvinnuvegi eru aðeins greiddar um 6 millj. kr. úr ríkissjóði árlega. Til samanburðar get ég þess, að til lögreglu og dómsmála, skattrukkunar og eftirlits er greidd 6–7-föld sú upphæð, eða um 40 millj. kr., enda verður stjórninni ekki tíðræddara um annað en varnir og öryggi, og lýsir það bezt ástandi sálarinnar. Sjávarútvegurinn er hrein hornreka og olnbogabarn stjórnarinnar. Til hans rennur aðeins 1.50 kr. af hverjum 100.00 kr., sem ríkissjóður greiðir til eins og annars, en þótt hér skini í furðulegt sinnuleysi gagnvart þeirri atvinnugrein, sem í flestu hlýtur að móta lífskjör þjóðarinnar, eru það smámunir hjá hinu, sem ekki er skráð í fjárlög, en það er sú aðstaða, sem braskarar og afætur fá neytt í skjóli ríkisstj. til þess að mergsjúga útveginn, bæði í útflutningsverzluninni og öllu, sem að þörfum hans lýtur, enda er árangurinn sá, að mestur hluti útgerðarinnar er reikningslega á vonarvöl, þótt hún í raun réttri sé aðalmáttarviður okkar þjóðfélagsbyggingar. Vantrú stjórnarinnar á íslenzka atvinnuvegi sést hvað gleggst á því, að hún horfir upp á fiskiskipastólinn minnka og innlendar bátasmiðar leggjast niður, án þess að hafzt sé að. Að hverju beinist þá athygli ríkisstj., fyrst þýðingarmesti atvinnuvegurinn sætir slíku sinnuleysi? Um það eru þeir vart í efa, sem hlýddu á ræðu hæstv. fjmrh., Eysteins Jónssonar, í gær. Hann sagði m.a.: „Höfuðáhyggjuefni manna í Evrópu er, að Bandaríkin leggi minna fram til varnarmála en verið hefur“ - og var þetta ábyggilega kjarni máls hans, þótt hann bæri mikið mál í það, hve óvitrir andstæðingar hans væru í fjármálum, og þuldi í því sambandi upp tölur, er hann kvaðst hafa látið glöggan mann gera um, hver greiðsluhalli ríkisins yrði, ef við andstæðingar hans ættum að ráða. Að því er varðar okkur sósialista eru tölur hans tóm endileysa, m.a. af því, að hann gengur alveg fram hjá einni till. Hún er á þskj. 164 brtt. um endurskoðun varnarsamnings, og er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Meðan herlið Bandaríkjanna er enn í landinu, skal það eingöngu dveljast á þeim stöðum, sem það hefur fengið til umráða, og lúti það og starfsemi þess öll íslenzkum lögum.“ Ef þáltill. þessi væri samþ. og framkvæmd, þá mundu krafðir verða tollar og gjöld af varningi hernámsliðsins svo sem af öðrum vörum til landsins. Ég skora á hæstv. fjmrh. að upplýsa, hvað þetta mundi nema mikilli fjárhæð í ríkissjóð. Það er grunur minn, að ráðh. viti ekki, hve miklu slíkt mundi nema, því þótt Eysteinn dái Ameríkana, þá á ég þess vart von, að þeir geri sér það ómak að sýna honum vöruskrár sínar. Og ef svo er, sem mig uggir, þá hefur ráðh. hér reiknað dæmi, sem hann ræður ekki við, enda ber útkoma hans þess glöggt vitni. En það er hægt að fyrirgefa ráðh. þá barnalegu tilhneigingu að afflytja mál andstæðinga sinna, og það er hægt að fyrirgefa honum skekkjur í reikningsdæmum, en stefnu hans og allrar ríkisstj. höfum við engin efni á að þola. Við verðum að losa okkur við þá niðurlægingu og skammsýni, sem felst í þessari pólitísku feigðarstunu: „Höfuðáhyggjuefnið er, að Bandaríkin leggi minna fram til varnarmála en verið hefur.“ Eins og áður er að víkið, er íslenzkt atvinnulíf ekki áhugasvæði ríkisstj. Kjör sjómanna varðar hana ekkert um. Bátaflotinn má stöðvast, án þess að hún telji það svo mjög með skaða sínum. Gjaldeyristekjur fær hún samt nokkrar. Hún fær þær með því að senda vinnuaflið burt úr hinum aðþrengdu atvinnuvegum til stríðsmanna sinna, sem uppi hafa tilburði í sinni grein suður á Reykjaneshrauni og víðar. Þessar fórnfæringar íslenzks atvinnulífs gefa um 1 millj. kr. gjaldeyristekjur á degi hverjum, og þetta finnst hæstv. ríkisstj. einhverjar þær ákjósanlegustu tekjur, sem hugsazt geta. Þessum tekjum fylgja t.d. þeir meginkostir að dómi afturhaldsins, að menn þeir, sem fyrir þeim vinna, fá rækilegar yfirheyrslur um, hverjar séu skoðanir þeirra á stjórnmálum, og þá um leið allar nauðsynlegar vísbendingar um það, hvað sé rétt og hvað rangt í þeim efnum. Hvernig sem þessi skóli kann að gefast, þá er það víst, að auðmannastéttin og ríkisstj. hennar bindur við slíkt uppeldi miklar vonir um það að fá íslenzka verkalýðsstétt auðmýkta og krjúpandi fyrir valdinu. Allir hugsandi Íslendingar sjá, hve alvarleg hætta það er að láta vinnu sem þessa koma í stað íslenzks atvinnulífs. Þessi vinna er öll til undirbúnings styrjöld, sem þó er ekki vitað, hvort verður nokkru sinni eða ekki. Ef stríð verður, svo sem undirbúningur þessi miðar að, er þarflaust að ræða, hver áhrif íslenzkt þjóðlíf hefur af slíku. Tekjur Íslendinga af hernaðarstörfum gætu þá orðið dýru verði keyptar. Verði hins vegar ekkert stríð á næstunni, þá stendur ríkisstj. einn góðan veðurdag frammi fyrir þeim vanda, að atvinnuvegur sá, sem hún hafði velþóknun á, er búinn og hættur. Hinir íslenzku atvinnuvegir munu þá verða þess vanbúnir eftir þá erfiðleika, sem þeim hafa verið skapaðir, að taka í skjótri svipan við og nýta til fullnustu það vinnuafl, sem þeir voru sviptir. Þá verða erfiðir tímar á okkar landi, a.m.k. ef núverandi stjórnarvöld ættu að ráða fram úr vandamálunum. Ég hef þá sýnt fram á, að ríkisstj. þolir hvorki stríð né frið. Það eina, sem henni gagnar, eru þrotlausar stríðsæsingar vina hennar vestan hafs, þó að því tilskildu, að þær beri ekki árangur. Af þessu mótast svo viðhorf og gerðir hæstv. ríkisstj., jafnt til íslenzkra þjóðmála sem alþjóðamála, og eru hagsmunir okkar, að því er tekur til hinna íslenzku atvinnuvega, mest undir því komnir um þessar mundir, að Austur-Evrópuþjóðirnar sem kaupendur afurða okkar og seljendur olíu og fleiri þýðingarmikilla vörutegunda til okkar lands liti meira á vesöld íslenzkra stjórnarvalda en fjandsamlega tilburði til vígaferla. En ríkisstj. á afgang í aurabauk sínum í lok hvers árs um þessar mundir, og fjmrh. sindrar af gleði og ánægju af því tiletni. Hitt telur hann aldrei þess virði, að á það sé minnzt, hvort fólkið í landinu hefur til hnífs og skeiðar, klæða og húsaskjóls eða ekki. Þetta um gleðina yfir aurunum í sjóði er raunar ekki nýtt fyrirbrigði í okkar þjóðlífi. Þess eru áður dæmi, að vesalir menn hafa gengið með húsum, betlað sér ölmusueyri á einum bænum og setzt upp á öðrum og safnað skildingum í skrín eða skjóðu og reynzt síðan efnaðir, þegar til uppgjörs kom. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, safnar aurum með þeim hætti að sníkja hjá Ameríkumönnum, en setjast upp á Íslendinga með alla sína skatta. Hann hefur fordæmi fyrir þessu öllu. Verknaðurinn er áður þekktur, þótt Eysteinn sé sá fyrsti, sem hrósar sér af þessu og telur slíkt framferði til dyggða. Þegar á það er litið, að það, sem einna lítilmótlegast var á fyrri tímum í fari sumra húsgangsmanna, er nú orðið eina skrautblómið í slóð hæstv. ríkisstj., verður það ljóst, að blómi hennar er furðulítill. Fyrir fjórum árum gaf hv. 3. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, þá lýsingu á afturhaldsliðinu íslenzka, að það staulaðist áfram á hækju, og hækjan, sem það studdist við, var Alþfl. Þetta var og er rétt lýsing. Siðan hún var gefin, hefur árað vel fyrir hið hruma afturhald. En því hefur ekki farið fram. Þrátt fyrir allt er það nú valtara og verr á sig komið en þá var, enda hefur það nú orðið að bæta við sig annarri hækju til viðbótar, og styðja þeir nú við það sinn hvorum megin, Alþfl. og Þjóðvfl., með því að halda uppi sundrung í röðum andstæðinga þess. Án stuðnings þeirra væri ganga afturhaldsins harla ósigurstrangleg, enda kann það að meta veitta aðstoð, þ.e.a.s., það metur aðstoð pólitísku foringjanna, en hinir óbreyttu liðsmenn eiga alltaf fjandskap þess vísan, hvar í flokki sem þeir standa og þá allt að einu, þótt þeir veiti stjórnarflokkunum að málum beint. Í kosningum þeim, sem fram fóru hér á Alþ. fyrir fáum dögum, kaus ríkisstj. Alþýðuflokksbroddana í margar nefndir og ráð og einn af leiðtogum þjóðvarnarmanna í landskjörstjórn. Hve lengi afturhaldinu kann að takast að halda áfram betli sínu erlendis og fjárkúgun innanlands, fer ekki hvað sízt eftir því, hve vel því duga hækjurnar. En íslenzk alþýða er á móti hæstv. ríkisstj. og hún vill ekki láta nota sig fyrir hækju undir hana, og þess vegna á hún samleið með Sósfl.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þeir, sem eru svo langminnugir, að þeir muna blaðaskrif og ræðuhöld núverandi stjórnarflokka við síðustu kosningar og lögðu trúnað á orð þeirra, hafa án efa orðið allmjög undrandi, þegar þessir flokkar eftir hæfilegan meðgöngutíma mynduðu stjórn að nýju. Lýsingar þessara samstarfsflokka hvors á öðrum voru á þann veg, að óhugsandi virtist, að samstarf gæti hafizt að nýju, ef hugur fylgdi máli. Fjárdráttur, óhæfileg álagning og okur einstaklinga og stofnana, sem flokkarnir á víxl héldu verndarhendi yfir, var daglegt umræðuefni beggja. Þessar umr. sýndu ljóslega, hvílíkar feiknafjárhæðir loða við fingur þeirra, sem hafa með höndum verzlun og viðskipti þjóðarinnar. Þær sönnuðu, svo að ekki verður um villzt, að það, sem Alþfl. hefur sagt um milliliðagróðann, er fremur of en van. Það var ekki deilt um, að gróðinn væri stórkostlegur, heldur hitt, hver væri frekastur og fengsælastur að draga gróðann til sín af stjórnargæðingunum. Eftir kosningarnar féllu þessar umr. og ádeilur niður með öllu. Síðan hafa blöð stjórnarflokkanna ekki minnzt á olíuverðið, flutningsgjöldin, álagningu heildsala eða Sambandsins með einu orði og ekki heldur saltfiskeinkasöluna eða gróða hraðfrystihúsanna. Þótti þá glöggum mönnum sýnt, að hverju mundi draga, enda gekk það eftir. Flokkarnir mynduðu stjórn á ný og nú undir forustu hæstv. forsrh., Ólafs Thors. Hæstv. forsrh. og hæsta. fjmrh., Eysteinn Jónsson, viku báðir nokkrum orðum að samstarfi flokkanna í ræðum sínum í gærkvöld. Hafa þeir að sjálfsögðu ekki talið vanþörf á því að skýra nokkuð fyrir þjóðinni, hvað ágreiningnum liði og hvernig hann hefði verið jafnaður. En skýringarnar virtust mér heldur ófullnægjandi. Ólafur Thors sagði, að stjórnarflokkana greindi á um margt, einkum þó um þau atriði, sem snertu trúna á hið frjálsa framtak einstaklingsins, þar skorti Framsókn því miður nokkuð á hina réttu trúarvissu. Auk þess sagði hann, að mikið djúp væri staðfest á milli framsfl. og Sjálfstfl., því hefði Framsókn stungið upp á því, að mynduð yrði þriggja flokka stjórn til þess að leysa stjórnarskrána og liðka kjördæmaskipunina, en þegar íhaldið sagði nei, þá var Framsókn auðvitað góða barnið, lét allt þetta tal niður falla, ákvað að láta Steingrím rýma fyrir Ólafi og myndaði svo tveggja flokka stjórn undir forsæti hans. Svo fór nú um sjóferð þá. Öll stóru orðin voru strikuð út og gleymd. Sifja skal meðan sætt er. Kosningaúrslitin voru þungur áfellisdómur um starf ríkisstj. og stefnu hennar og flokka hennar. Þrátt fyrir stórkostlega aukningu atkvæða lánaðist stjórnarflokkunum ekki að fá jafnháa atkvæðatölu nú eins og 1949. Íhaldið bætti að vísu við sig 93 atkv. - segi og skrifa 93 atkv., en Framsfl. tapaði aftur á móti 729, þannig að sameiginlegt atkvæðatap stjórnarsamsteypunnar nam 636 atkv. En sé aftur á móti, sem rétt er, miðað við hlutfallstölur, þá var tapið gífurlegt, langtum meira. Samanlagt hefur stjórnarsamsteypan nú að baki sér 59% af atkvæðamagninn, en þegar fyrri stjórnin var mynduð 1950, eftir síðustu kosningar, hafði hún 64% að baki sér. Þetta er dómur þjóðarinnar um stj. og flokka hennar. Þetta er stórkostlegur ósigur. Hinn verður ekki neitað, að úrslitin voru nokkurs konar sigur fyrir peningavaldið í stjónarsamsteypunni, og sýnilegt tákn þessa sigurs eru einmitt mannaskiptin í sæti forsrh., og áþreifanlega raunverulegt tákn þess eru þau mál, sem nú eru borin fram hér á þinginu og eiga að auka gróðamöguleika gæðinga flokkanna. Eini stjórnmálaflokkurinn, sem jók atkvæðatölu sína að marki, var Alþfl. Hann bætti við sig á fimmta hundrað atkv. og fékk nú 12100 atkv. Kommúnistar misstu flest atkv., 1629, eða 12% af þeirra fylgi. Er þar að finna skýringuna á samstarfsvilja Brynjólfs Bjarnasonar, sem hann var svo fjölorður um í gærkvöld, þegar hann flutti harmatölur sínar yfir því, að enginn teldi kommúnista lengur eða Sósfl. um neitt samstarfshæfan nema að vinna gegn her í landinu. Annað vekur sérstaka athygli í sambandi við úrslit kosninganna. Þótt Alþfl. einn hinna eldri flokka bætti við sig atkv. og fengi 12100 atkv., fékk hann aðeins einn kjördæmaþm. kjörinn. Þetta sýnir ljóslega, hve fjarri lagi núverandi kjördæmaskipun er. Jafnvel þótt uppbótarsæti bæti hér nokkuð úr, jafni metin að nokkru, fer því alls fjarri, að nokkuð nálægt jöfnuði náist á milli flokkanna. Að baki hverjum þm. Alþfl. eru 2015 atkv. Hver þm. Framsfl. hefur til uppjafnaðar 1060 atkv., eða helmingi færri að baki sér. Ef Alþfl. hefði þm. í sama hlutfalli við atkvæðamagn og Framsfl., ætti hann að hafa 12 þm. í stað 6 nú. Sjá allir, hversu fjarri allri sanngirni og eðlilegum lýðræðisreglum slík kjördæmaskipun er. Þó er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að enn er möguleiki á því að auka þetta misrétti og rangsleitni. Talsvert hefur verið rætt um það meðal stjórnarflokkanna að taka upp kosningar í einmenningskjördæmum eingöngu. Hugsanlegt er, að þá verði hægt að skipta Reykjavík svo í einmenningskjördæmi, að Alþfl., þótt hann enn bæti við sig - sem hann gerir - fengi engan þm. kosinn og enginn af andstöðuflokkum stj. með yfir 40% af atkvæðamagninu fengi nokkurn þm. kosinn á þing. Enn er eitt athyglisvert í sambandi við úrslit kosninganna. Það er það, sem Morgunblaðið kallar sigra Sjálfstfl. Hann bætti við sig tveim þm. og á nú. 22 menn á þingi. En hvernig líta þá þessir sigrar Sjálfstfl. undanfarið út? Árið 1933 fékk hann 48% atkvæðanna, 1937 fékk hann 41%, 1946 fékk hann 39% og 1953, sigurárið seinasta, fékk hann 37%. Allan þennan tíma, síðustu 20 árin, hefur Sjálfstfl. sífellt verið að tapa fylgi. Á þessu árabili hefur kjörfylgi hans lækkað úr 48% og niður í 37%, eða um 1/4 hluta. Samt hafa áhrif flokksins á Alþ. farið vaxandi hin síðari ár eftir stríðið og mest nú síðast, þegar atkvæðahlutfall hans er orðið lægst. Aðstaða hans sem stærsta flokksins og feimnislaus beiting fjármagns og áhrifavalds ásamt núverandi kosningafyrirkomulagi og kjördæmaskipun veldur þessu. Þetta er furðuleg öfugþróun í lýðræðislandi. Það er lygilegt, en það er satt samt. Og sagan er þó ekki öll sögð. Fyrir kosningarnar taldi Sjálfstfl. sig hafa líkur til að ná hreinum meiri hluta á Alþ. án þess að auka atkvæðamagnið sem nokkru næmi. Þá fór Morgunblaðið háðulegum orðum um samsteypustjórnir, spillingu þá og hrossakaup, sem slíkum óskapnaði væri samfara. Í grein um þetta efni í Morgunblaðinu 23. júlí s.l. var sagt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „344 atkvæði. Aldrei fyrr hefur Sjálfstfl. átt eins glæsilega sigurmöguleika og í væntanlegum þingkosningum. Ekki skortir sjálfstæðismenn nema 344 atkv. frá andstæðingum sínum til þess að vinna 10 ný kjördæmi og með því hreinan meiri hluta á þingi þjóðarinnar. 344 atkv. standa í vegi fyrir heilbrigðu, ábyrgu meirihlutastjórnarfari á Íslandi í atað pólitískra hrossakaupa samsteypustjórnanna.“ Það er valið nafn á hæstv. ríkisstj., sem er getið þarna fyrir fram. Síðan á eftir þessu fylgja svo greinargerðir yfir það, hver þessi 10 kjördæmi séu og hvað mikið þurfi að vinnast í hverju, til þess að Sjálfstfl. nái hreinum meiri hl. Og tölulega er það rétt reiknað. Þegar búið er að gera grein fyrir þessum 10 kjördæmum, þá er augljóst, að þangað var áhrifavaldinu, þangað var peningavaldinu beint í kosningunum, sem þá fóru í hönd. Og óneitanlega fékkst nokkur árangur. Flokkurinn vann fjögur kjördæmi, þó að hann aðeins bætti við sig í heild 93 atkv. á öllu landinn. Slík eru áhrif peningavaldsins, áhrifavald flokksins, þegar kjördæmaskipunin er eins og hún er og kosningafyrirkomulagið. Hins vegar missti hann tvö uppbótarsæti, þannig að þingmannatalan er nú 22. Alþfl. hefur lengi verið það ljóst, hver óskapnaður núverandi kosningafyrirkomulag er. Með óbreyttri flokkaskipun veitir það stærsta flokknum og fjársterkasta alveg óeðlilegt áhrifavald. Kommúnistar hafa sjálfir dæmt sig úr leik með sinni alkunnu hlýðnisafstöðu við Rússa og afneitun lýðræðislegrar stjórnmálabaráttu. Því er að óbreyttu ekki unnt að mynda þingræðisstj., þ.e.a.s. með meirihlutastuðningi, án þátttöku Sjálfstfl., eins og þingið nú er skipað. Þess vegna taldi Alþfl. fyrir sitt leyti. að rétt væri að skorast á engan hátt undan því að ræða um möguleika á myndun þriggja flokka stjórnar eftir kosningarnar, sem til þess væri mynduð að færa kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipun í lýðræðislegra horf, t.d. með því að taka upp hlutfallskosningar í fáum stórum kjördæmum, eins og ýmsir sjálfstæðismenn höfðu stungið upp á fyrr. Hann var einnig reiðubúinn til þess að ræða um málefnasamning við Framsfl. og um samkomulagskosningar þegar í haust, ef Framsókn gengi ekki til stjórnarmyndunar með íhaldsflokknum. Umr. þessar strönduðu þegar á íhaldinu, því að það var ákveðið í því að halda í núverandi kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipun og léði ekki máls á að gera þar breytingar á, enda þótt ýmsir af áhrifamönnum þess hefðu áður haft orð á því. Og Framsókn gat ekki til þess hugsað að ganga til kosninga nú í haust. Þá var Alþfl. ekki önnur leið opin en sú að flytja frv. um breyt. á kosningalögunum, þar sem stjórnarskrárbreyt. í þessa átt var sýnilega algerlega ófáanleg. Frv. um þetta efni er á þskj. 121 og er flutt af öllum þm. flokksins í Nd. Meginefni þess er í sem stytztu máli það, sem ég nú skal greina. Stjórnmálaflokkunum er heimilað að gera með sér kosningabandalag. Sé það gert, skal leggja saman atkvæðatölu þeirra flokka, sem bandalagið mynda, ef enginn frambjóðandi þeirra nær kosningu í kjördæminu án þess. Verði þessi atkvæðatala hærri en nokkurs annars frambjóðanda í kjördæminu, reiknast öll atkvæðatalan þeim frambjóðanda bandalagsins, sem hæsta atkvæðatölu hlaut, og nær hann þá kosningu. Kjósandi segir til með merki á atkvæðaseðli, ef hann vill ekki fallast á bandalagið og styðja það, og telst þá atkv. hans að sjálfsögðu ekki með. Að sjálfsögðu er það skilyrði þess, að slíkt kosningabandalag verði myndað, að þeir flokkar, sem að því standa, komi sér saman um málefnasamning og stjórnarmyndun, áður en kosningar fara fram. Ella er enginn grundvöllur fyrir slíku bandalagi. Ef frv. þetta nær fram að ganga, er stórt spor stigið í þá átt að skapa ákveðnar, hreinar linur í íslenzkum stjórnmálum. Á þann hátt yrði stefnt að því, að tveir flokkar eða bandalög kepptu um meiri hl. á þingi, án þess að leggja höft á starfsemi flokkanna. Á þann hátt yrði aðstaða bandalagsins til áhrifa á Alþ. jöfn og jafnstórs flokks. Með því er kjósendum sýnd full hreinskilni. Þá yrði Framsfl. að segja til um það, hvort hann vill halda áfram sambúðinni við heildsalaflokkinn, sem hann nefnir svo, eða breyta stefnu sinni í þá átt, að hann styðji kjarabaráttu verkalýðsins og viðurkenni sameiginleg hagsmunamál bænda og launþega í landinu. Og þá yrðu þeir tiltölulega mörgu kjósendur, sem ekki eru kommúnistar, en hafa þó kosið kommúnista eða Þjóðvörn til þessa, að gera það upp við sig, hvort þeir vilja vinna gegn íhaldinu eða styðja það með því að fleygja atkv. sínum til ónýtis á annan hvorn þessara flokka. Þá mundu kjósendur vita, áður en þeir greiða atkv., hvaða mál þeir eiga að styðja og hvers konar ríkisstj. tekur við, ef bandalagið vinnur sigur í kosningunum. Þá mundu kjósendur ekki lengur þurfa að kaupa köttinn í sekknum, eins og þeir hafa orðið að gera við tvennar síðustu kosningar, með þeim ömurlegu afleiðingum, sem sárbeitt reynsla síðustu ára hefur leitt í ljós og fært sönnur á. Hv. 7. landsk. þm., Eggert Þorsteinsson, mun gera grein fyrir nokkrum öðrum frv. og till., sem Alþfl. hefur flutt á þessu þingi. Ég get dregið saman niðurstöðuna af viðleitni stj. siðan 1950 í mjög fáum orðum. Ríkisstj. sagði, þegar hún tók við völdum, að um tvennt væri að velja, gengislækkun eða greiðslur vegna dýrtíðar. Hver hefur reynslan orðið? Við höfum fengið gengislækkun, og við höfum líka fengið sívaxandi greiðslur vegna dýrtíðar. Stjórnin sagði, að það væri um að ræða gengislækkun eða tvöfalt gengi. Hver hefur reynslan orðið? Hún hefur orðið sú, að við höfum fengið bæði gengislækkun og tvöfalt gengi, bæði gengislækkun og bátagjaldeyrí með öllu því, sem honum fylgir. Og ríkisstj. sagði þá, að þjóðin ætti um að velja vaxandi skattabyrði eða gengislækkun. Hver hefur reynslan orðið? Hún hefur fengið hvort tveggja. Hún hefur fengið gengislækkun og sívaxandi skattabyrði. Niðurstaðan af björgunarstarfsemi ríkisstj. hefur því orðið ekki gengislækkun og batnandi hagur, heldur gengislækkun, bátagjaldeyrir, sívaxandi skattar og sívaxandi atvinnuleysi, svo framarlega sem flugvallarvinnan ekki bjargaði.



Herra forseti. Góðir íslendingar. Þeir ræðumenn, sem hér hafa talað af hálfu stjórnarflokkanna og kommúnista, hafa lagt á það sérstaka áherzlu, að Alþfl. væri í senn óábyrgur stjórnarandstöðuflokkur vegna yfirboða við kommúnista, og svo hafa kommúnistar sjálfir reynt að telja landsmönnum trú um þjónkun okkar Alþfl.- manna við stefnu núverandi ríkisstj. Af. þessari viðleitni öfgaflokkanna til hægri og vinstri má hlustendum þessara umr. vera ljóst, að Alþfl. hefur það sem af er þessu þingi, eins og hingað til, verið í andstöðu við þessar öfgar og barizt fyrir rétti fólksins um bætt lífskjör og réttlátari skiptingu þjóðarteknanna. Þessi stefna Alþfl. hefur ljóslega birzt í frv. og till. flokksins hér á Alþ. Höfuðmál flokksins hafa að venju verið forsvar fyrir alþýðusamtökin og barátta fyrir rétti þeirra. Alþfl. hefur í framhaldi þessarar stefnu sinnar flutt frv. um breyt. á l. nr. 53 frá 27. júní 1921, um hvíldartíma háseta á íslenzkum botnvörpuskipum. Þing eftir þing hafa Alþfl.- menn barizt fyrir þessari sanngjörnu og réttlátu kröfu sjómanna. Þegar vökulögin eldri voru til umr. og afgreiðslu á hv. Alþ. fyrst, um og eftir 1920, og svo aftur 1928, töldu forsvarsmenn atvinnurekenda, að með þessu væri verið að leggja þennan atvinnuveg í rústir. Nú er reynsla fengin á þessu máli, og sannazt hefur spá þm. Alþfl. um, að réttlátur hvíldartími sjómanna sé fyrst og fremst hagur útgerðarinnar. Af þessum ásfæðum eru forsvarsmenn atvinnurekenda nú hljóðir og kjósa þann kost helztan að þegja um málið. Alþfl. barðist og mun berjast til sigurs í þessu máli. Orlofslögin, sem nú eru í gildi um 4% orlof, eru á komin fyrir baráttu Alþfl., og sú breyt., sem gerð var á orlofsréttinum með samningum verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda í des. 1952 um 5% orlof undir forustu og fyrir áeggjan Alþýðusambandsins, er einnig fyrir forgöngu Alþfl.-manna. Í beinu framhaldi af þessari fyrri baráttu hefur Alþfl. nú flutt frv. til I. um 6% orlof, eða 18 daga í stað 12 áður. Þá hefur Alþfl. einnig flutt frv. til l. um breyt. á l. um félagsheimili, þar sem gert er ráð fyrir, að verkalýðsfélögin njóti sama réttar og önnur virðingarverð menningarfélög um opinberan styrk til byggingar félagsheimila. Frv. Alþfl. um sömu laun karla og kvenna hefur einnig að vonum vakið mikla athygli fólks og þá sérstaklega í röðum íslenzkra verkakvenna og skrifstofufólks, en hér er um eitt af frumverkefnum íslenzkra verkalýðssamtaka að ræða. Krafa kvenþjóðarinnar um jafnrétti, sömu laun fyrir sömu vinnu, er ein af mannréttindakröfum, sem frelsishreyfingar Norðurálfu hafa barizt fyrir frá því um miðja 19. öld til dagsins í dag. Þetta frv. er fram borið í trausti þess, að löggjafinn komi til móts við réttan málstað og sýni enn á ný framsýni Íslendinga og íslenzkrar félagsmálalöggjafar. Hér hefur lauslega verið minnzt á þau helztu mál, er Alþfl. hefur flutt og þá sérstaklega snúa að félagsmálum, félagslegum baráttumálum verkalýðsfélaganna, en á þeim má vera ljóst, hve mikill sannleikur er í þeim málflutningi kommúnista og þá sérstaklega hv. 4. landsk. þm., Gunnars Jóhannssonar, hér í gærkvöld varðandi Alþfl. og verkalýðssamtökin. Þessi hv. þm. virðist hafa gleymt því, að sá flokkur, sem ber ábyrgðina á því, að verkalýðsfélögin fá ekki meiru áorkað en raun ber vitni, er einmitt kommúnistaflokkurinn, sá, sem hann telst hér fulltrúi fyrir. Íslenzk alþýða veit betur. Hún veit, hver klauf alþýðusamtökin 1938 og 1942. Þær blóðtökur, sem þá fóru fram í alþýðusamtökunum fyrir atbeina kommúnista, eru nú að koma yfir þá sjálfa. Þess vegna hrópa þeir nú í angist sinni um samvinnu við Alþfl., á sama tíma og þeir eru að telja þjóðinni trú um, að hann sé verkafólki fjandsamlegur. Meðlimir verkalýðssamtakanna hafa séð í gegnum svikavef kommúnista. Þess vegna hafa þeir misst tiltrú til forustu í Alþýðusambandinu og fjölmörgum verkalýðsfélögum, er þeir réðu áður. Síðustu alþingiskosningar sýndu einnig, að almenningur utan sjálfra verkalýðsfélaganna er sömu skoðunar um, að forustumenn kommúnista séu óþurftarmenn í íslenzkum stjórnmálum. Enginn má sköpum renna og það verða þessir sundrungarmenn með sameiningarnafnið að sætta sig við. Varðandi húsnæðismálin, eitt alvarlegasta vandamál þéttbýlisins og þá sérstaklega Reykjavíkur, hefur Alþfl. einnig flutt ýtarlegt frv. um fjáröflun til þeirra framkvæmda. Hinir gífurlegu fólksflutningar til Reykjavíkur og sjávarsiðunnar hér suðvestanlands á síðustu árum hafa orsakað gífurleg húsnæðisvandræði á þessum stöðum. Í þessu frv. er m.a. gert ráð fyrir að heimila ríkisstj. á árunum 1954–57 að taka lán allt að 5ð millj. kr. árlega til kaupa á skuldabréfum byggingarsjóðs verkamanna og byggingarsamvinnufélaga og einnig til þess að lána lánadeild smáíbúða og sveitarfélögum til íbúðarhúsabygginga. Frv. sem heild er 4 ára áætlun Alþfl. til lausnar þessu mesta vandamáli fátækasta og launalægsta fólksins í landinu. Fyrsta mál Alþfl. á þessu þingi, sem útvarpshlustendum er þegar kunnugt um frá útvarpsumr. héðan frá Alþ. fyrir mánuði, var þáltill. Alþfl. um endurskoðun varnarsamningsins milli Íslands og Bandaríkjanna. Þessi endurskoðunartill. hefur hlotið góðar undirtektir hér á Alþ., enda er hún byggð á staðreyndum vegna þeirra ýmsu annmarka, er fram hafa komið við samninginn og framkvæmd hans. Till. sjálf og allur málflutningur hennar vegna hefur borið glöggt vitni um, að Alþfl. hefur tekizt að koma hér á framfæri skoðunum meginþorra landsmanna um nauðsynlegar lagfæringar, án þess þó að þjóðinni stafi bráð hætta af sökum varnarleysis, ef til ófriðar kynni að draga. Till. er íslenzk og ekki flutt í þágu neins stórveldis eins og till. kommúnista og þjóðvarnarmanna. Enn þá hef ég þó ekki minnzt á það málið, sem ávallt er það veigamesta í starfi stjórnmálaflokka þess fólks, sem afkomu sína byggir á erfiði handa sinna, eins og Alþýðuflokksins, en það eru atvinnumálin, atvinnuöryggið. Þessi dygga fylgivofa hins íslenzka íhalds, atvinnu- og öryggisleysið, hefur ekki setið aðgerðalaus við þær tvær umr., sem þegar hafa farið fram um fjárlög ársins 1954, og á sjálfsagt eftir að birtast í ríkari mæli meðal annars í afstöðu stjórnarflokkanna til þeirra 18 frv. og þáltill., er Alþfl. hefur þegar lagt fram og allar miða að raunhæfu afkomuöryggi almennings. Frv. um togaraútgerð ríkisins til atvinnujöfnunar og um olíueinkasölu ríkisins eru ljós vottur þessarar baráttu. En hver urðu svo viðbrögð hæstv. ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl.? Allar brtt. Alþfl. við fjárl. um aukið framlag til atvinnuaukningar voru felldar við 2. umr. Sjálfstfl. jók nokkuð þingmannatölu sína við síðustu alþingiskosningar í bæjum og kaupstöðum landsins á þeim áróðri fyrst og fremst, að hann og hans forusta hefði yfirráð og aðgang að þeim peningastofnunum landsins, er helzt möluðu gull til atvinnuframkvæmda, kæmust þeirra frambjóðendur á þing, yrði næg atvinna. Hverjar eru efndir þessara loforða? Svörin eru þessi: Það er ef til vill hægt að koma ykkur fyrir suður á Keflavíkurflugvelli. - Þetta eru staðreyndirnar um íhaldsefndir. Hvað varðar Sjálfstfl. um það, þó að heil byggðarlög geti ekki hagnýtt sér einasta atvinnutæki sitt, t.d. togara, vegna þess að fé skortir til áframhaldsframkvæmda við fiskiðjuver? Efndirnar eru þær af þessum sökum, að togarinn er ef til vill gerður út í fjarlægum byggðarlögum og felldar till. um fjárframlög til þess að hagnýta afla hans og annarra báta heima fyrir. Góðir Íslendingar. Þið hafið fyrir ykkur loforð Sjálfstfl. frá því í júní í sumar og hinar sáru staðreyndir um svikin loforð þegar á fyrsta þingi. Ákvarðanir erlendra hernaðaryfirvalda um atvinnuframkvæmdir eru einasta haldreipið um atvinnuöryggi ykkar. Yrðu þær 3–4 þús. manns, sem vinna á Keflavíkurflugvelli, að leita til annarra starfa, er öllum hugsandi mönnum ljóst, hvaða ástand hefði skapazt. Alþfl. mun berjast fyrir hinu raunhæfa afkomuöryggi almennings þrátt fyrir viðbrögð núverandi ríkisstj. og hennar sviknu kosningaloforð. Til þessarar baráttu treystir hann á fylgi ykkar, um leið og hann varar við sundrungariðju hinna fjarstýrðu fulltrúa innan þings og utan. Það er sú eining ein, er getur veitt okkur styrkinn til áframhaldandi baráttu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þær fullyrðingar og öfgar, sem komu hér fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv. og hjá hv. þm. Eggert Þorsteinssyni um það, að Sjálfstfl. hafi raunverulega ekki unnið á við síðustu kosningar, eru ýkjur, sem tæplega tekur að svara. Sjálfstfl. vann 4 þingsæti. Sjálfstfl. bætti við sig mörgum atkv., þrátt fyrir það, þótt nýr flokkur væri stofnaður og fylgismenn þess nýja flokks væru flestir gamlir sjálfstæðismenn. Sjálfstfl. hélt velli og bætti við fylgi sitt, vegna þess að fólkið aðhyllist þær hugsjónir og baráttumál, sem Sjálfstfl. berst fyrir. Það treystir Sjálfstfl. Það treystir ekki Alþfl. Þess vegna er Alþfl. lítill flokkur og áhrifalaus í íslenzkum stjórnmálum. Útvarpsumr. þær, sem hér fara fram að þessu sinni, hafa þegar sýnt og munu sýna enn betur, hversu aum stjórnarandstaðan er. Stjórnarandstæðingar tala um það í öðru orðinu, að vinna beri að sparnaði og að afgreiða beri fjárlög með gætni, en bera upp á sama tíma tugmilljónatill. til útgjalda, sem mundu, ef þær væru samþ., koma fjárhagskerfi landsins í fullkomið öngþveiti. Útgjaldaaukningunni telja þessir vísu menn að megi mæta með því að hækka tekjuáætlun fjárl. sem þessu nemur og ná þannig greiðslujöfnuði á pappírnum. Ef stefna stjórnarandstæðinga fengi að ráða í fjármálum og atvinnumálum, mundi ríkja hér glundroði og upplausn, ríkið kæmist í greiðsluþrot, atvinnulífið lamaðist og atvinnutækin mundu stöðvast. Það er stefna ríkisstj. og stjórnarflokkanna að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl., ekki aðeins á pappírnum, heldur einnig í framkvæmd. Ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um málefnasamning og stefnu í fjármálum, atvinnumálum og framkvæmdum, sem miðar að því að bæta lífskjör alls almennings í landinu. Hver ríkisstjórn, sem vill heill lands og þjóðar, hlýtur að gera sér grein fyrir því veigamikla hlutverki, sem í því felst að tryggja pólitískt og efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Efnahagslegt sjálfstæði byggist á því, að þjóðin eignist og afli sér atvinnutækja, sem framleiði nægileg verðmæti fyrir þörfum þjóðarinnar til neyzlu og uppbyggingar atvinnulífinu og öðrum nauðsynlegum framkvæmdum. Til þess að það megi ske hjá okkar fámennu þjóð, verður að nýta vinnuaflið sem bezt og koma í veg fyrir atvinnuleysi. Pólitískt sjálfstæði byggist á lýðræði og mannréttindum, ritfrelsi og skoðanafrelsi og viðurkenndum rétti til handa smáþjóðum til þess að ráða málum sínum án íhlutunar annarra. Á komandi ári eru 10 ár liðin síðan þjóðin fékk fullt frelsi viðurkennt og lýðveldið var stofnað. Sjálfstæði þjóðarinnar er sá hornsteinn, sem byggja skal á í nútíð og framtíð. Miða þarf öll störf í fjármálum og atvinnumálum, utanríkismálum og öðrum athöfnum við það, að sjálfstæði landsins verði tryggt. Það er viðurkennt, að horfur í heimsmálum séu ótryggar. Stórveldin hervæðast, og kalda stríðið veldur mörgum áhyggjum. Nútímatækni gerir heiminn lítinn. Hinar miklu vegalengdir og fjarlægðir, sem áður veittu vernd og héldu okkar landi utan við átök í styrjöldum, eru horfnar og við erum í hringiðunni og getum ekki lengur verið hlutlaus áhorfandi. Það er aðeins eitt, sem megnar að vernda smáþjóðirnar á þessum tímum, en það eru samtök hinna frelsisunnandi þjóða, þjóða, sem virða mannréttindi og rétt smáþjóðanna til þess að lifa sjálfstæðar. Án þessara samtaka ættu smáþjóðirnar á hættu að verða þurrkaðar út og að verða marðar undir járnhæl einræðis og kúgunar, eins og mörg dæmi sýna um smáríki, sem vegna legu sinnar hafa ekki átt þess kost að njóta verndar vestrænna samtaka og menningar. Nú um skeið hefur dvalið í landinu varnarlið frá vinarþjóð. Lið þetta er hér samkvæmt samningi, sem er uppsegjanlegur af báðum aðilum. Dvöl liðsins í landinu er illa séð af ýmsum, enda er óspart reynt að gera setu þess tortryggilega af kommúnistum og hjálparmönnum þeirra, Þjóðvfl. Sjálfsagt er að gera sér grein fyrir því, að fámennri þjóð getur stafað hætta af dvöl fjölmenns liðs í landinu til langframa. Verður því að haga málum þannig, að ekki komi til árekstra eða vandræða. Reynslan kennir okkur margt í þessu efni, og ættu Íslendingar nú að kunna nokkur skil á þessum málum og hvernig þeim ber að haga í samskiptum við varnarliðið. Með tilliti til reynsluleysis okkar í þessum málum má teljast undrunarefni, hversu giftusamlega hefur tekizt, hversu fáir árekstrar og lítil vandræði hafa skapazt í samskiptum landsmanna við varnarliðið. Það er skylt og rétt að viðurkenna og þakka fyrrv. utanrrh., Bjarna Benediktssyni, fyrir hans ómetanlegu störf sem utanrrh., þegar þjóðin, reynslulitil í þessum málum, tók við varnarliðinu. Það var gæfa Íslands að hafa þá í sæti utanrrh. mann, sem hafði viðsýni, þekkingu og lagni til þess að koma í veg fyrir margs konar vandræði. Það er ósk allra þjóðhollra Íslendinga, að hinn nýi utanrrh. megi verða gifturíkur í starfi og halda á málum með líkri festu og viðsýni og Bjarni Benediktsson, að hann megi notfæra sér þá reynslu, sem þegar er fengin í þessum málum. Í málefnasamningi þeim, sem gerður var við myndun núverandi ríkisstj., er svo kveðið á, að efla beri atvinnulífið, koma mörgum framfaramálum í höfn og auka athafnafrelsi manna. Eitt atriðið í málefnasamningnum er það, að fjárhagsráð skuli lagt niður. Því atriði er fullnægt með frv. ríkisstjórnarinnar um innflutnings- og gjaldeyrismál, fjárfestingarmál o.fl. Frv. þetta varð að lögum í dag. Samkvæmt þessum lögum hættir fjárhagsráð störfum frá n.k. áramótum, og bresta þar með ýmsir hlekkir, sem haldið hafa föstum mörgum nauðsynlegum framkvæmdum í landinu. Með þessum lögum er frelsi til athafna aukið, meðferð gjaldeyris- og innflutningsmála gerð einfaldari og réttlátari í framkvæmd en áður var. Sú fjárfesting, sem að almenningi snýr, er gefin frjáls. Byggja má íbúðir, útihús í sveitum, verbúðir o.fl. án leyfis. Aðrar framkvæmdir, viðgerðir og nýbyggingar, sem kosta ekki yfir 40 þús. kr., eru einnig frjálsar. Með þessu verður dregið mjög úr skriffinnskunni, og skömmtun á byggingarefni er aflétt. Mun af þessu verða allmikill sparnaður í skrifstofuhaldi, húsnæði og fólkshaldi. Flestir munu farna því stóra spori, sem stigið er í frelsisátt með þessum lögum, einnig stjórnarandstaðan, þótt hún vilji ekki við það kannast og reyni hér í útvarpinu að telja áheyrendum trú um, að þetta sé lítið mál, sem ekki auki frelsi almennings. Stjórnarandstaðan finnur liðsauka í þessari túlkun málsins í gærkvöld. Skúli Guðmundsson, hv. þm. V-Húnv., taldi, að breyta hefði mátt um alla framkvæmd frá því, sem gilt hefur um fjárhagsráð, með reglugerð. Skúla Guðmundssyni fyrirgefst þetta, vegna þess að hann hefur ávallt haft sérstakt dálæti á fjárhagsráði og gerðum þess, en það veit hann fyrir víst, að fjárhagsráð hefði ekki verið lagt niður með reglugerð og ekki væri eðlilegt, að ríkisstj. stjórnaði með reglugerðarákvæðum þessum málum fremur en öðrum fram yfir það, sem gert er ráð fyrir í lögum hverju sinni. Stjórnarandstæðingar hafa gert sig hlægilega í umr. um þetta mál með því að lýsa hryggð sinni yfir því, að ýmis atriði fjárhagsráðslaganna skuli ekki gilda lengur. Bent hefur verið á það, að hin nýju lög tryggi ekki fullt verzlunarfrelsi. Sú athugasemd er rétt, að þessi lög gera það ekki. Það geta engin lög gert, hvernig sem þau væru samin. Verzlunarfrelsi byggist á því, að atvinnulífið og efnahagsástandið sé í lagi, að nægilegur gjaldeyrir sé ávallt fyrir hendi. Eins og kunnugt er, hefur ekki enn tekizt að safna gjaldeyrisvarasjóði, svo sem nauðsyn ber til að stefna að. Það er stefna ríkisstj. að gera verzlunina eins frjálsa og unnt er, miðað við gjaldeyrisöflunina á hverjum tíma, og tryggja þannig almenningi í landinu hagstætt vöruverð og betri lífskjör. Rétt er að geta þess, að sjálfsagt er að banna innflutning á þeim vörum, sem þjóðin framleiðir sjálf, og takmarka innflutning á ónauðsynlegum varningi. Hannibal Valdimarsson, hv. 3. landsk., talaði hér í gærkvöld um innfluttan ost. Hér er um að ræða 238 kg af enskum osti, sem fluttur hefur verið inn í leyfisleysi og af óskiljanlegum ástæðum hefur komizt í gegnum tollafgreiðsluna. Veit ég, að hæstv. fjmrh., sem er yfirmaður tollsins, hefur hug á að koma í veg fyrir, að slík mistök endurtaki sig. Hannibal Valdimarsson minntist einnig á innflutning fiskibáta, sem ríkisstj. veitti leyfi fyrir á s.l. hausti. Var það glæpur í augum þessa hv. þm. eins og fleiri þröngsýnna manna, sem ekki vilja skilja, að það er nauðsynlegt að bæta strax fyrir næstu vertið upp þá miklu rýrnun, sem þegar hefur orðið á fiskibátaflotanum. Ríkisstj. gerir sér grein fyrir því, að atvinnutæki mega ekki ganga saman, heldur miklu fremur aukast í samræmi við fólksfjölgun í landinu og auknar þarfir. Ríkisstj. gerir sér einnig grein fyrir því, að stefna beri að því, að fiskibátar verði smíðaðir innanlands. Er það mál nú í athugun hjá ríkisstj., hvernig þeim málum verði bezt fyrir komið, þannig að við getum hér eftir annazt allar smíðar á bátum í landinu sjálfir. Ríkisstj. mun sinna þessum þætti iðnaðarins ekki síður en öðrum greinum hans, enda fram tekið í stjórnarsamningnum, að efla skuli iðnaðinn með því m.a. að bæta úr þeim lánsfjárskorti, sem iðnaðurinn hefur búið við og haldið hefur niðri æskilegri þróun. Hannibal Valdimarsson talaði mikið um óhagstæðan verzlunarjöfnuð, 313 millj. kr. Vöruskiptajöfnuðurinn er óhagstæðari en æskilegt væri, en þær tölur, sem hér eru nefndar, þarfnast skýringa. Vélar og efni til áburðarverksmiðjunnar, Sogsvirkjunarinnar og Laxárvirkjunarinnar nema á þessu ári 125 millj. kr. Vöruskiptajöfnuðurinn í nóvember hefði verið hagstæður, ef ekki hefði verið reiknað með vélum til Sogsvirkjunarinnar, að upphæð 32 millj. kr., en vélar þessar komu til landsins 1951 og 1952, þótt þær hafi ekki komizt á innflutningsskýrslur fyrr en nú. Þegar talað er um innflutningsmagnið, er ávallt átt við cif-verð varanna. Gefur það ekki rétta mynd af gjaldeyriseyðslunni. Fragtir eru greiddar að miklu leyti í ísl. krónum, og má því draga frá cif-verði varanna 10–12%, ef finna skal gjaldeyrisupphæðina, sem í vörunum liggur. Þegar þess er gætt, að 125 millj. kr. eru á þessu ári fyrir vélum og efni til virkjana og áburðarverksmiðjunnar, en þessi fyrirtæki eru, eins og kunnugt er, byggð fyrir erlent lánsfé og Marshallframlag, þá verður ljóst, að með því að draga frá þá upphæð að viðbættum frögtum, sem greiddar eru í ísl. krónum, að halli á vöruskiptajöfnuðinum verður ekki 313 millj. kr., heldur innan við 100 millj. kr. Þetta bil mætti takast að brúa með aukningu framleiðslunnar, og er því ekki vonlaust, að vöruskiptajöfnuðurinn gæti orðið hagstæður, áður en langur tími líður. Stjórnarandstæðingar, og Alþfl. mest, hafa talað mikið um verzlunarokur og harmað það, að hámarksálagning skuli ekki vera á öllum vörum. Það var áður og tryggði almenningi ekki góð viðskipti. Þess í stað þreifst svarti markaðurinn vel. Nú er vöruframboð í stað vöruskorts, og hefur það lækkað álagninguna meira en nokkurt valdboð stjórnarvalda gæti gert. Í Noregi er jafnaðarmannastjórn ráðandi. Alþýðuflokkurinn norski nýtur trausts þar í landi og er því stærsti flokkur landsins. Þann 25. nóv. s. h birtist grein í Norges Handels- og Sjöfartstidende, sem segir frá því, að ríkisstj. Noregs, jafnaðarmannastjórnin, hafi ákveðið að afnema hámarksálagningu á flestum vörum. Skyldu jafnaðarmenn í Noregi hafa sérstakan áhuga fyrir að fita kaupmennina? Nei, tæplega trúi ég því. Þeir ákveða þetta af því, að þeir eru raunhæfir og skilja það, að þegar vöruframboðið er nóg, lækkar álagningin af sjálfu sér. Þótt gjaldeyrisástandið batni og gjaldeyrisvarasjóður verði fyrir hendi, verður eigi að síður að hafa ýmiss konar afskipti af innflutningnum og beina viðskiptunum á mörgum tilfellum til þeirra landa, sem kaupa framleiðsluvörur þjóðarinnar. Í framkvæmd verður þetta þannig, að magnið miðast við eftirspurnina, en bankarnir og innflutningsstofnun ákveða, hvaðan varan er keypt. Þannig hlýtur þetta að vera, meðan viðskipti okkar eru bundin við clearing-lönd í jafnríkum mæli og nú gerist. Þótt gjaldeyrisástandið sé ekki eins og bezt verður á kosið, er það þó betra nú en fyrir ári. Nú eru 2/3 af innflutningnum á frílista, og er það mikill munur frá því, sem áður var, þegar allt var bundið við leyfi og flestar vörur voru skammtaðar. Hagur þjóðarinnar byggist á því, að takast megi að auka framleiðsluna og afla á þann hátt meiri gjaldeyris og tryggja nægilega atvinnu fyrir alla landsmenn. Framleiðslan hefur að þessu sinni selzt sæmilega, og má fullyrða, að finna mætti markaði fyrir miklu meira vörumagn heldur en þjóðin hefur að bjóða að þessu sinni. Samningarnir við Sovétríkin hafa auðvitað greitt mjög fyrir sölunni. Er ánægjulegt, að viðskipti hafa tekizt á ný við þetta fjölmenna ríki. Er vonandi, að framhald megi verða á þeim viðskiptum báðum þjóðunum til gagns. Þótt skoðanamunur sé á stjórnskipulagi milli þjóða, á það ekki að koma í veg fyrir viðskipti eða vinsamleg samskipti ríkja á milli. Brynjólfur Bjarnason taldi, að samningurinn við Rússland væri í nokkurri hættu vegna þess, að íslenzkir innflytjendur væru tregir til að kaupa rússneskar vörur. Þetta er misskilningur og tilefnislaus ásökun. Innflytjendur hafa sýnt fullan skilning á nauðsyn þessara viðskipta, og er unnið að því að auka vörukaup frá Rússlandi til tryggingar áframhaldandi viðskiptum. Ríkisstj. hefur þegar og mun gera það sem í hennar valdi stendur til þess, að þessi viðskipti geti haldið áfram. Í sambandi við olíuverðið og það, sem Brynjólfur Bjarnason sagði um það, er rétt að upplýsa, að olíuverðið hefur verið lækkað og álagning á olíu og benzíni hefur ekki verið hækkuð. Verð á olíu í Reykjavík í júní 1952 var 79 aurar pr. kíló, í des. sama ár 75 aurar, í maí 1953 71 eyrir, í ágúst 1953 74 aurar. Verð á benzíni í júní 1952 kr. 1.74, í desember 1952 kr. 1.70, í maí 1953 kr. 1.65, í ágúst 1953 kr. 1.69, í október 1953 kr. 1.72. Hækkun í ágúst s.l. stafar af verðjöfnun, sem gerð var um land allt, og þá hækkaði bæði olía og benzín hér við Faxaflóa. Lækkun fragtanna hefur komið fram í verðinu hér. Sú staðreynd, að markaðir eru fyrir hendi fyrir íslenzkar framleiðsluvörur, ætti að ýta undir aukningu framleiðslunnar og framkalla nýja krafta og aukna orku, sem áður hefur verið bundin, m.a. vegna hafta og vantrúar á möguleikum til framkvæmda og athafna. Aukið athafnafrelsi og vaxandi skilningur á gildi framleiðslunnar ætti að verða mönnum hvatning til þess að leggja fram fjármuni og orku til framleiðsluþarfa og uppbyggingar fjölbreyttara atvinnulífi í landinu. Í málefnasamningi ríkisstj. er ákveðið að taka raforkumálin föstum tökum. Verja skal til raforkumála, annarra en stórvirkjana, árlega minnst 25 millj. kr. í næstu tíu ár og margfalda þannig þá fjárhæð, sem áður hefur verið varið til þessara mála í fjárl. Á landsfundi Sjálfstfl. s.l. vor var gerð ályktun í raforkumálunum. Er þar mörkuð skýrt sú stefna, sem flokkurinn telur nauðsynlegt að fara eftir í þessum málum. Í landsfundarályktun Sjálfstfl. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að flýta fyrir framkvæmd raforkumálanna telur fundurinn nauðsynlegt: 1) Að framlag til raforkusjóðs verði stóraukið frá því, sem nú er. En hlutverk raforkusjóðs er m.a. að lána með góðum kjörum til einkarafstöðva (dieselstöðva og vatnsaflsstöðva) á þeim býlum, sem vegna legu sinnar ekki geta fengið raforku frá stærri virkjunum. 2) Að framlag á fjárlögum til nýrra raforkuframkvæmda verði margfaldað, enda flestum orðið ljóst, að þessi liður fjárl. er mun lægri, miðað við kaupmátt krónunnar, heldur en var fyrst ettir að raforkulögin komu til framkvæmda. 3) Fundurinn telur, að afla megi fjár til að hraða framkvæmdum með lántökum innanlands eða utan, og telur miður farið, að ekki skyldi verða samþ. frv. það um lántöku handa rafmagnsveitum ríkisins, er borið var fram af sjálfstæðismönnum á nýafstöðnu Alþingi. Fundurinn telur lántökur óhjákvæmilegar í þessu skyni vegna þess, hversu nauðsynlegt er að hraða framkvæmdum, en greiðslugeta ríkissjóðs takmörkuð.“ Þegar viðræður hófust s.l. sumar um myndun núverandi ríkisstj., lagði formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors forsrh., fram tillögur um það, að árlegt framlag til raforkumála yrði hækkað um 20 millj. kr., úr 4–5 millj., sem verið hefur í fjárl. Till. þessi er í samræmi við áskorun landsfundar Sjálfstfl. s.l. vor. Er óþarft og ekki hreinn leikur, þegar framsóknarmenn láta í það skína, að sjálfstæðismenn hafi verið tregir til samninga um raforkumálin og önnur hagsmunamál almennings, sem samið var um við stjórnarmyndunina. Gera má ráð fyrir, að á næsta ári verði hafizt handa með virkjun á Vestfjörðum og Austurlandi. Þá verður hafizt handa um að leggja rafmagnslínur um þær byggðir landsins, sem liggja bezt við og hafa stytzta vegalengd milli bæja. Hefur raforkumálastjóri samið áætlun um framkvæmdir, sem ætla má að taki fimm ár að framkvæma. Raforkuráð hefur samþykkt þessa áætlun og þær framkvæmdir, sem þar eru nefndar. Verða tillögurnar sendar til raforkumálaráðh. Hin óhagstæðari veitusvæði verða tekin, þegar framkvæmd þeirrar áætlunar, sem ég nefndi, er lokið. Raforkumálaskrifstofan mun gera heildaráætlun á þessum vetri um raforkuframkvæmdir í landinu og einnig taka til athugunar, hvernig unnt verði að raflýsa þau býli, sem vegna strjálbýlis fá ekki raforku frá samveitum. Með því að koma rafmagninu út um sveitir og kauptún er verið að tryggja jafnvægi í byggð landsins og koma í veg fyrir, að fólkið flytjist á einn stað. Rafmagnið gerir margt í senn: að létta störfin, að færa yl og birtu inn á heimilin í stað myrkurs og kulda, og á mikinn þátt í að afstýra þjóðarvoða með því að koma í veg fyrir flótta og fólksflutninga úr hinum ýmsu byggðum landsins. Það er talið, að hér séu ekki verðmæti í jörðu. Þjóðin á því ekki námur, og engir skógar eru hér heldur. Það mætti því ætla, að hér væru ekki góð lífsskilyrði og framtíðarhorfur því slæmar fyrir þessa fámennu þjóð. En eigi að síður er Ísland auðugt land. Afl íslenzkra fossa er ef til vill meira virði en allir skógar Noregs. Það er nauðsynlegt að beizla meira af þessu mikla afli, sem alltaf er ónotað. Það verður að vinna að því, að hæfilega mikið af þeim forða, sem þjóðin á af vatnsafli, verði notað til þess að tryggja nægilega gjaldeyrisöflun, bætt lífskjör og atvinnu fyrir alla landsmenn. Með iðnaði, sem byggist á stórvirkjun, skapast sú fjölbreytni í atvinnulífinu, að tryggt ætti að vera, að þjóðin væri fjárhagslega sjálfstæð og velmegandi. Byrjunarspor hafa verið stigin í stóriðju með byggingu áburðarverksmiðjunnar í Gufunesi. Mun áburðarverksmiðjan byrja framleiðslu áburðar í byrjun næsta árs. Allir munu fagna því, ekki aðeins bændur og þeir, sem vinna að landbúnaði, heldur einnig iðnaðarmenn, sem sjá marga möguleika í sambandi við rekstur verksmiðjunnar. Áburðarverksmiðjan er framfaraspor, sem vonandi verður til hagsældar fyrir þjóðarheildina. Ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir því, að sementsverksmiðjan komist upp sem fyrst. Verður væntanlega unnið að byggingu hennar á næsta ári. Er það einnig mikilvægt framfaramáli Bæði þessi fyrirtæki munu verða máttarstoðir undir rekstri þjóðarbúsins með því að framleiða vörur, sem áður hafa verið keyptar frá útlöndum, og veita mörgu fólki atvinnu. Verkefni næstu ára verður að finna leiðir til þess að taka í notkun hæfilega mikið vatnsafl miðað við þarfir þjóðarinnar. Er ekki ólíklegt, að þau byrjunarspor, sem nú eru tekin í stóriðju hér á landi, geti vísað veginn í þessu efni. Ísland á einnig fleiri verðmæti en vatnsaflið. Fiskímiðin kringum landið hafa verið það forðabúr, sem þjóðin hefur notfært sér. Með víkkun landhelginnar má vænta þess, að komið sé í veg fyrir, að miðin verði eyðilögð, og að þau megi áfram veita þjóðinni nauðsynlega björg. Gróðurmoldin íslenzka og öll þau ræktanlegu landflæmi, sem hér eru, gefur ekki síður vissu fyrir miklum möguleikum. Hér má rækta nytjaskóga, sem að vísu koma ekki til nota í tíð okkar, sem nú erum í starfi, en þessi möguleiki varpar óneitanlega birtu yfir ókomna tíma. Ég hef heyrt raddir, sem harma það, hversu mikið land er hér óræktað. En sé athugað, að íslenzkir bændur hafa ekki legið á liði sínu og að ræktað land er orðið mjög mikið hér, miðað við þann stutta tíma, sem liðinn er síðan ræktun landsins hófst, þá vil ég segja, að það er gleðiefni að vita, hversu miklir möguleikar eru hér á sviði landbúnaðar. Þetta óræktaða land er varasjóður, sem þjóðin mun taka til nota, eftir því sem þörf krefur. Er það mikill munur, sé miðað við þær þjóðir, sem hafa ræktað hvern blett og verða að flytja fólk úr landi árlega, vegna þess að landið getur ekki tekið við fólksfjölguninni. En þannig er þetta í ýmsum þéttsetnum löndum, sem hafa nýtt alla möguleika, sem fyrir hendi eru. Það er eðlilegt, að fjármagni sé beint til uppbyggingar sveitanna og framfara þar. Þess mun öll þjóðin njóta í framtiðinni. Ég hef drepið hér á nokkur atriði, sem sýna hina geysimiklu möguleika, sem þjóðin hefur til þess að búa sér góða framtíð. Það er því ekki ástæða til svartsýni, enda þótt nauðsynlegt sé að hafa raunsæi og úrræði ásamt fullkominni gætni í meðferð fjármála og atvinnumála í landinu. Stjórnarfarið þarf að hvíla á föstum grunni og byggjast á lýðræði og frjálsum kosningarrétti, réttlæti og virðingu fyrir lögum og stjórnarskránni. Kjördæmaskipuninni má aldrei breyta nema með stjórnarskrárbreytingu, eftir að væntanleg breyting hefur verið borin undir kjósendur. Hv. 4. þm. Reykv., Haraldur Guðmundsson, gerði hér að umtalsefni áðan frv. það, sem alþýðuflokksmenn hafa flutt hér í hv. Nd. Er ekki úr vegi, að ég geri það einnig nokkuð að umtalsefni. Gegnir það furðu, að nokkrir alþýðuflokksmenn hafa borið hér fram þetta frv. um kosningabandalög, sem gæti, ef það yrði að lögum, raskað styrkleikahlutföllum flokka á Alþ. meira en nokkur kjördæmabreyting. Kosningabandalag; hugsa flm. sér að fá lögfest án þess að bera málið undir kjósendur, án stjórnarskrárbreytingar. Mal þetta er svo furðulegt, að það er ástæða til þess að fara um það nokkrum orðum. Gert er ráð fyrir, að tveir eða fleiri flokkar geti gert með sér kosningabandalag, þannig að þeir bjóði hver um sig fram í kjördæmum, en nái enginn frambjóðandi bandalagsflokkanna kosningu í kjördæminu, þá skal leggja saman atkvæðatölu þeirra frambjóðenda, sem féllu frá bandalagsflokkunum, og séu þær samanlagt hærri en atkvæðamagn þess frambjóðanda, sem fékk flest atkv. og var kosinn, skal fallni frambjóðandinn rísa upp frá dauðum, fallni frambjóðandi bandalagsflokkanna, sem fékk flest atkvæði, verða þingmaður kjördæmisins, en sá, sem fékk flest atkvæðin, á að sitja heima. Þess skal getið, að Hannibal Valdimarsson og Gylfi Þ. Gíslason gerðust talsmenn frv. Hafa ýmsir virt þeim það til vorkunnar, eins og aðstaða þeirra er í íslenzkum stjórnmálum. En tæplega verða þeir taldir íþróttamenn eða meistarar í kúluvarpi, þó að þeir Hannibal og Gylfi gætu kastað kúlunni 8 metra hvor og þannig samanlagt kastað lengra en Huseby. En það er sams konar regla, sem þetta frv. boðar í kosningum á Íslandi til Alþingis. Hvort frv. hefur nokkurt fylgi, er ekki enn vitað. Heyrzt hefur, að sumir framsóknarmenn hafi samúð með því. Verður því ekki trúað fyrr en á reynir. Frv. þetta gæti, ef að lögum yrði, tekið valdið af sveitunum, það vald, sem ekki mun aftur nást með kjördæmabreytingu og stjórnarskrárbreytingu. Það kom fram í umræðunum hér í gærkvöld og eins hér í kvöld hjá hv. 4. þm. Reykv., að ýmsum alþýðuflokksmönnum finnst hlutur sveitanna of góður. Skyldu flm. hafa með þessu frv. komið auga á leið til þess að rýra vald sveitanna með því að breyta lögum um kosningar til Alþingis á þann hátt að sniðganga stjórnarskrána? Alþ. gegnir mikilvægu hlutverki. Það þarf að njóta trausts hjá þjóðinni. Ákvarðanir Alþ. eru bindandi og snerta hvern einstakling í landinu. Veigamesta mál hvers þings er fjárlögin og afgreiðsla þeirra. Afgreiðslu fjárlaga fyrir 1954 er nú að verða lokið. Verður að viðurkenna, að fjárl. eru mjög há. Eru þau nokkru hærri en fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Verklegar framkvæmdir hafa hækkað nokkuð, og er þar helzt að geta hækkunar framlags til raforkumála. Ríkisstj. hefur þá stefnu að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl., og eru líkur til þess, að það takist. Fjárl. með greiðsluhalla mundu innleiða hættu í fjármála- og atvinnulífinu og setja það fjárhagskerfi, sem við búum við, úr skorðum. Ég tel ómaklegar ásakanir stjórnarandstæðinga í garð hæstv. fjmrh. fyrir tekjuáætlun fjárl. nú. Það væri mjög óvarlegt að áætla tekjurnar hærri en nú er gert. Það gæti leitt til þess, að greiðsluhalli yrði á fjárl. í framkvæmd. Það er nauðsynlegt að finna leiðir til lækkunar á rekstrarkostnaði ríkissjóðs og ríkisstofnananna. Gjaldþoli landsmanna má ekki íþyngja um of, og hafa stjórnarflokkarnir skilið það með því að lækka skatta, eins og hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa greint frá. Ríkissjóður þarf vitanlega miklar tekjur, ekki sízt fyrir það, að allir gera kröfur um framkvæmdir. Þarfirnar eru miklar fyrir framkvæmdir í landi, sem vantaði allt fyrir fáum áratugum. Núverandi ríkisstjórn vinnur að því að koma áleiðis stórfelldum framkvæmdum og mun gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að það megi gerast fljótt. Við sjálfstæðismenn vitum, að um leið og losað er um höftin og athafnafrelsi aukið, muni leysast úr læðingi orka og nýr kraftur dugandi manna í þjóðfélaginu og þannig renna upp tímabil athafna, framfara og mikilla framkvæmda í landinu til heilla fyrir alla landsmenn.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það var mikil og óvænt æra, að hæstv. forsrh., Ólafur Thors, skyldi sýna það lítillæti í gærkvöld að heiðra Alþingi Íslendinga með návist sinni. Þetta er fremur sjaldgæfur viðburður nú í seinni tíð, og í þau fáu skipti, sem hann hefur rekið höfuðið hingað inn fyrir dyrastaf þingsalar, hefur hann oftast lýst því yfir, að hann hafi nú öðrum og mikilvægari hnöppum að hneppa en að gegna þingskyldu sinni. Trúlega vinnur hann baki brotnu við að finna leiðir til að bæta hag sjómanna og smáútvegsmanna og koma í veg fyrir það, að óviðkomandi náungar, eins og Marabotti og Pipinelli og aðrir slíkir, stórgræði á íslenzkum fiski. Hann er vís til þess að hafa fundið djúphugsuð ráð til að fyrirbyggja verzlunarokur og afnema allan óhóflegan milliliðagróða. Kannske hefur hann líka á takteinum ákveðnar tillögur um að brjóta á bak aftur einokunina í fiskútflutningnum. Það hlýtur næstum því að vera; hann fór í gærkvöld svo mörgum og fjálglegum orðum um viðskiptafrelsi og hinn gífurlega áhuga hæstv. ríkisstj. á því að auka það sem allra mest. Já, það var vissulega gaman, að hæstv. forsrh. skyldi gefa sér tíma til þess að skjótast hingað upp í ræðustólinn til að flytja landslýðnum fagnaðarboðskap sinn. Hann er oftast hressilegur í máli, hæstv. ráðh., og á það til að slá um sig með gamanyrðum úr þeim verðflokki, sem kallaðir voru fimm aura brandarar hér fyrr á árum, en mundu nú vegna smæðar íslenzku krónunnar mega teljast fimmtíu aura virði. Annars var ræða hæstv. forsrh. í gærkvöld óvenjuþunn, þegar grobbinu um fyrirhuguð afrek sjálfs hans og hæstv. ríkisstj. sleppti. Datt mér í hug undir ræðu hans sagan af prestinum, sem þótti nokkuð mistækur prédikari, en hafði þann sið að spyrja greindan bónda að lokinni messu, hvernig honum hefði þótt ræðan hjá sér. Einu sinni svaraði bóndi: „Ja, þunnt var það nú hjá yður í dag, prestur minn.“ „O, það var ekki við öðru að búast,“ svaraði prestur, „guðspjallið var svo vesalt.“ Svipað mætti hæstv. forsrh. segja eftir að hafa flutt heldur þunna ræðu, þar sem hann lagði út af afrekum og ágæti hæstv. núverandi ríkisstj. Það guðspjall er sannarlega nokkuð vesalt. Hæstv. forsrh. minntist lítils háttar á ræðu mína í gærkvöld um kjör hlutarsjómanna, þar sem ég sýndi fram á það með sterkum og óhrekjandi rökum, hvernig þeir eru féflettir af hraðfrystihúsum og öðrum fiskseljendum, ríki og óteljandi milliliðum. Það var eins og ræða mín hefði komið dálítið óþægilega við hæstv. ráðh., og var auðheyrt, að hann kveinkaði sér svolítið undan. Varnir hafði hann engar fram að færa, nema stóryrði og máttlaus hróp um það, að ég hefði snúið við staðreyndum. Ekki treysti hann sér tif í einn einasta atriði að hætta sér út í rökræður um vandamál úfvegsins og sjómanna né hið dæmalausa framferði stjórnarvalda gagnvart þessum mikilvæga atvinnuvegi. Þar hafði hann ekkert fram að flytja nema upphrópanir eins og „þvaður“, „ósannindi“ og „öfundsýki“. Er það öfundsýki hjá hlutarsjómönnum, herra Ólafur Thors, að krefjast þess að fá að lifa eins og menn? Veit hæstv. forsrh. það, að fiskverðið, sem sjómönnum er skammtað, hefur verið svo lágt að undanförnu, að fjölmargir bátar hafa ekki fiskað fyrir umsaminni hlutatryggingu? Í hverju slíku tilfelli - og þau eru mörg - verður sjómaðurinn að láta sér nægja trygginguna eina. Og hvað er það þá, sem hann fær fyrir að erfiða 15 –18 stunda vinnudag? Hann fær á vetrarvertíð, þegar tryggingin er hæst, 2950 kr. á mánuði. Af þeirri upphæð verður hann að borga fæði sitt um borð, sem er lágt reiknað 750 kr. á mánuði. Hann fer með í hlífðarföt og vettlinga ekki minna en 300 kr. á mánuði. Skattar eru a.m.k. 300 kr. á mánuði. Þá verða eftir til lífsnauðsynja heimilisins 1600 kr. Treystir hæstv. forsrh. sér til að lifa af þeim launum? Ef hann heldur, að ég fari með rangt mál, þá vil ég ráðleggja honum að láta aka sér í bílnum sínum hérna niður að höfninni og spyrja hlutarsjómennina, hvort ég hafi sagt ósatt. Hæstv. ráðh. fullyrti, að ég hefði ekki bent á neinar leiðir til að bæta hag hlutarsjómanna. Þetta er rangt. Ég benti einmitt á leiðirnar, en þær voru í sem stytztu máli þessar: Afnám fisksölueinokunarinnar; að sjómenn fái fulla hlutdeild í bátagjaldeyrisálaginu, meðan það er ekki afnumið; að létt verði skattabyrði sjómanna; að sköttum og tollum verði létt af útveginum; og að útvegsmönnum verði kleift að flytja inn nauðsynjar til útvegsins, svo sem olíur og veiðarfæri, án milliliðakostnaðar. Ég spurði einnig hæstv. ríkisstj. í gærkvöld, hvort hún ætlaði ekkert að gera til að rétta hlut sjómanna og smáútvegsmanna, hvort hún ætlaði að láta reka á reiðanum og eiga það á hættu, að ekki verði gert út á komandi vetrarvertíð. Ég lagði áherzlu á þetta, þar eð hér er um að ræða stórmál, sem krefst skjótrar og gagngerðrar úrlausnar. Hæstv. forsrh. skaut sér alveg undan því að gefa nokkurt svar við þessari spurningu. Ég skora enn á hæstv. ráðherra eða einhvern þeirra ráðh., sem tala hér á eftir mér í kvöld, að gefa ótvíræð svör við því, hvað ríkisstj. ætlar að gera til að koma bátunum á flot nú um áramótin. Ætlar hún að senda Alþ. heim í frí fram í febrúar án þess að minnast á þetta stórkostlega vandamál einu orði? Hér er svo mikið í húfi, ekki aðeins fyrir sjómenn, heldur fyrir þjóðina alla, að krefjast verður skýrra svara. Eitt var dálítið skemmtilegt við ræðu hæstv. forsrh. í gærkvöld, og ég get ekki stillt mig um að minna á það. Eftir að hann hafði ausið úr sér hálfgerðum illhryssingi, um mig og hv. 3. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, minntist hann örfáum orðum á þriðja ræðumanninn, gamlan samráðherra sinn og vin, Brynjólf Bjarnason. Og þá skipti ráðh. nú heldur um tón. Blíðubros færðist yfir andlitið, röddin mildaðist, og því var líkast sem mjúk móðurhönd stryki um kinn á barni. Þetta er þingmönnum engin nýjung. Þeir hafa oft brosað að því, þegar hæstv. forsrh., Ólafur Thors, og kommúnistar ræðast við hérna í þingsölunum, því að þá er ævinlega því líkast að hittist fornir heillavinir, sem grimm og þeim alveg óviðráðanleg örlög hafa lengi meinað að njótast. Hæstv. forsrh. hefur líka margsinnis hælt sér af því að hafa setið í stjórn með kommúnistum og hvað eftir annað vitnað til þeirra sæludaga sem stoltasta tímabils ævi sinnar. Það er því í sannleika dálítið hlálegt, þegar íhaldið er að bregða okkur þjóðvarnarmönnum um fylgispekt við kommúnista. Við höfum aldrei setið með þeim í ríkisstj. Jafnframt vil ég skjóta því hérna inn, svona eins og milli sviga, að það er heldur hlálegt líka að heyra kommúnistana Brynjólf Bjarnason og Karl Guðjónsson tala um íhaldshækjur. Sjálfur er flokkur þeirra gömul íhaldshækja, að vísu í dálitlum lamasessi nú eins og stendur, en kannske tekst þeim Ólafi Thors og Brynjólfi að gera í sameiningu við þessa hækju. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, talaði hér í gærkvöld mestmegnis um Þjóðvfl. og utanríkismál, minntist aðeins lítillega á fjárhagsmálefni, rétt til málamynda. Ræða hans öll var talandi tákn um sálarástand foringja Framsfl., þeirra manna, sem brugðizt hafa herfilegast þeirri vinstri stefnu, sem þeir þóttust eitt sinn fylgja, og finna nú átakanlega, að fylgið hrynur af þeim. Þeir mega hvergi niður stíga, hvarvetna brennur jörðin undir fótum þeim. Þessi hæstv. ráðh. var að tala um, að Þjóðvfl. sundraði umbótaöflum landsins. Mér fannst það nú satt að segja dálítið óviðfelldið að heyra orð eins og framfara- og umbótaöfl koma af munni ráðamanna Framsfl., þeirra manna, sem hafa snúið við kjörorði Tryggva heitins Þórhallssonar: „allt er betra en íhaldið“ - og lifa nú eftir kenningunni: ekkert er jafngott og íhaldið. - Hvert mannsbarn í landinu veit, hver verið hefur nú um langt skeið stjórnmálastefna hæstv. fjmrh., Eysteins Jónssonar. Hans pólitísku hertygi eru íhalds-strigabuxurnar, sem hann hefur nú ekki farið úr, hvorki nótt né nýtan dag, s.l. 10 ár. Ég nefndi herklæði, og það var vegna þess, að hæstv. fjmrh. sannaði það eftirminnilega í umræðunum í gærkvöld, að hann er stórum verri hernaðarfræðingur en nokkurn tíma fjármálaspekingur, og munu þá ýmsir segja, að nokkuð langt sé til jafnað. Ráðherrann bar enn einu sinni á borð fyrir landslýð þær staðhæfingar foringja hernámsflokkanna, að íslenzku þjóðinni sé mikil vörn í hernaðarbrölti Bandaríkjamanna hér á landi. Þessi rökleysa hefur svo oft verið tætt í sundur, að ég nenni varla að eyða að henni mörgum orðum. Menn hljóta að geta gert sér það ljóst, að hervirkjagerð hér á friðartímum og aðild að hernaðarbandalagi er ekkert annað en fyrir fram pöntuð þátttaka í hugsanlegri komandi styrjöld. Ráðherrann söng þann hjákátlega söng, að vegna þess að aðrar þjóðir, sem hafa allt aðra aðstöðu en við Íslendingar og allt aðra reynslu en við í sambandi við hernaðarátök meginlandsvelda Evrópu, hefðu ástæðu til að halda uppi hervörnum, þá sé það og þar af leiðandi sjálfsagt, að við gerum það einnig. Það er bíræfni að halda því fram, að allar þjóðir hljóti að taka sömu afstöðu til vandamála, þó að lega landa og öll söguleg rök séu gerólík. Það getur verið eðlilegt og er mjög skiljanlegt, að þjóðir, sem hafa orðið fyrir árásum af meginlandsveldum Evrópu og eru á valdasvæði þeirra, reyni að styrkja vígstöðu sína með hernaðarbandalagi og efla eigin her í þeirri von, að það geti ef til vill eitthvað stoðað, ef illa skyldi fara. Í hópi slíkra ríkja eru Danir og Norðmenn. Þrátt fyrir það hafa báðar þessar þjóðir nettað að hleypa inn í land sitt amerískum her og vitna þar m.a. til biturrar reynslu Íslendinga. Þær smáþjóðir á meginlandi Evrópu, sem sloppið hafa við árásir meginlandsvelda, svo sem Svíar og Svisslendingar, hafna þátttöku í hernaðarbandalögum og halda fast við hlutleysisstefnu sína. Alveg sérstaklega stendur þó á um þær eyþjóðir álfunnar, sem eru algerlega á valdasvæði þeirra þjóða, sem ráða lögum og lofum á heimshöfunum, svo sem Íra og Íslendinga. Hæstv. fjmrh. sleppti því alveg að minnast á afstöðu Íra, þegar hann var að tala um smáþjóðir Evrópu í gærkvöld, og það var von; það passaði ekki. Írar halda fast við hlutleysi sitt og standa utan allra hernaðarsamtaka. Það veit ráðherrann. Þess vegna þagði hann. Fjmrh. bar það á borð fyrir landsmenn, að okkur Íslendingum sé engin vörn í Atlantshafinu lengur. Sé miðað við innrás af hálfu meginlandsveldis, sem ræður yfir takmörkuðum flota, er þetta vitanlega alrangt. Yfir 90% af gervöllum herskipa- og kaupskipaflota heimsins er í höndum vesturveldanna. Aðeins vegna þess er það eins og hver önnur fjarstæða að hugsa sér, að Rússar legða í það vonlausa ævintýri að ætla sér að taka landið með innrás, þar eð þeir hefðu enga möguleika til að geta flutt hingað vistir og hergögn handa liði sínu og slík tilraun væri því fyrir fram dæmd til að misheppnast. Hitt er svo annað mál, að í styrjöld væru hernaðaraðilar visir til að varpa hér niður sprengjum og gera stórkostlegan usla, ef hér hefði hreiðrað um sig höfuðandstæðingurinn og hefði hér stórkostlegar bækistöðvar til árása á fjandmennina. Fjmrh. lagði á það mikla áherzlu, að í baráttu lýðræðisþjóða gegn einræðinu mættum við Íslendingar nú ekki skerast úr leik. Ég vil af því tilefni spyrja Eystein Jónsson: Veit hann, hverjir berjast í hugsanlegri komandi styrjöld og fyrir hverju og um hvað verður barizt? Ég þori að fullyrða, að hann veit það ekki. Það veit enginn. Á skammri stund skipast veður í lofti í afstöðu þjóða. Fyrir rúmlega hálfri öld sagði Salisbury lávarður, forsætisráðherra Breta, að eitt væri a.m.k. víst: Englendingar og Frakkar yrðu aldrei samherjar í styrjöld. Þessa fullyrðingu hefur reynslan gert að engu. Og þó að Eysteinn Jónsson sé greindur maður, þá efast ég um, að hann sé framsýnni og vitrari en Salisbury lávarður. Þá talaði hæstv. fjmrh. mikið um það, að við Íslendingar mættum ekki skerast úr leik, þegar aðrar þjóðir gengju í hernaðarbandalög. Nú eru margar þjóðir, þ. á m. flestar smáþjóðir á vesturhelmingi jarðar, utan allra hernaðarbandalaga, svo að röksemdin er af þeim sökum einum næsta fátækleg, en af ummælunum eins og þau féllu má þó ráða það, að Eysteini Jónssyni þykja eindæmin bezt. En nú vil ég mínna þennan hæstv. ráðh. á það, að hann er alger eindæmamaður í pólitík. Hann er áreiðanlega eini fjármálaráherra í öllum heiminum, sem gert hefur svo kallaðar varnir landsins að tekjustofni fyrir ríkið, haft þær að féþúfu. Það hefur enginn annar eftir leikið. Og það vil ég segja, ekki aðeins Eysteini Jónssyni, heldur öllum ráðherrunum sex: Betlandi ráðherrar hafa engan siðferðilegan rétt til að tala um hugsjónir í sambandi við þessi mál. Þá skal ég víkja aftur að innanlandsmálum. Sú var tíðin að hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og ýmsir fylgismenn núverandi stjórnarflokka töluðu mikið um ráðdeildarsemi og sparnað. Nú heyrist sparnaður varla nefndur í þeim herbúðum, nema þegar til þeirra kasta kemur að skera niður eða drepa till. um verklegar framkvæmdir, einkum í sambandi við tvo meginatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg og iðnað. Þá er skurðarhnífurinn á lofti og bítur vel. En þegar á það er minnzt að stöðva ýmsan þarflausan fjáraustur og spara rekstrarútgjöld ríkis og ríkisstofnana, þá hefur hæstv. fjmrh. eitt svar á reiðum höndum og endurtekur það hvað eflir annað: Þar er ekki hægt að spara neitt, sem máli skiptir. Þessa skoðun lét fjmrh. í ljós í fjárlagaræðu sinni í fyrra, og vakti sú yfirlýsing þá mikla athygli um land allt. Flokksbræður ráðherrans í tryggasta framsóknarkjördæmi landsins, Þingeyjarsýslu, gerðu þá fundarsamþykkt, þar sem þeir lýstu furðu sinni yfir þessari staðhæfingu ráðherrans og mótmæltu þeirri skoðun, sem þar kom fram. Það eru áreiðanlega fleiri en þingeyskir bændur, sem ekki fást til að trúa því, að hvergi sé hægt að spara á rekstrarútgjaldaliðum fjárlaga. Allir landsmenn vita, að ein af meinsemdum íslenzks stjórnarfars er sú, að hrossakaup og gegndarlítill fjáraustur valdhafa hefur dregið fjölda fólks frá störfum við framleiðsluna, hrifið það brott úr undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar og raðað því á ríkisjötu, stundum við þarflítið dútl eða ástæðulausa skriffinnsku. Sú stefna hefur síðan leitt til þess, að atvinnuvegirnir sligast æ meir undir síaukinni byrði, því að undir öllum skrifstofunum, undir öllum ráðunum og nefndunum verða þeir að standa. Allur almenningur í landinu er fyrir löngu orðinn þreyttur á þessari ofboðslegu skriffinnsku. Skrifstofurnar, ráðin og nefndirnar hafa sprottið upp eins og gorkúlur, og forstaða þeirra nálega allra er falin gæðingum stjórnarliðsins, oft án tillits til hæfileika, aðeins með hliðsjón af pólitískum litarhætti. Og sagan er ekki öll sögð með þessu. Þegar hinir verðugu stjórnarlegátar hafa fengið til umráða sína skrifstofu, taka þeir að ýta á ríkisvaldið um að fá meira starfslið, stærra skrifstofuhúsnæði, aukin framlög úr almannasjóði. Það vantar stöður handa kosningasmölum flokksins ellegar börnum ráðamanna, tengdabörnum og öðrum vandamönnum. Smátt og smátt lætur ríkisvaldíð undan kröfunum, og það kemur jafnvel fyrir, að sjálfir ráðherrarnir búa til óþarfar stöður handa flokksþjónunum. Og svo er það einkennandi fyrir þessa skriffinnsku alla, að það kemur nálega aldrei fyrir, að fækkað sé á opinberri skrifstofu, hvað þá heldur að slík stofnun sé lögð niður. Jafnvel þótt nýir tímar og breyttar aðstæður geri einhverja af skrifstofum þessum meira en óþarfa, er haldið í þær dauðahaldi, hverja og einustu. Minnist einhver á að draga úr skriffinnskunni, er eins og komið sé við hjartað í stjórnarherrum vorum. Allar sparnaðartill., sem fram koma hér á Alþingi, eru miskunnarlaust drepnar. Hæstv. fjmrh. og stuðningsmenn hans gefa þá ævinlega sama svarið: Þetta er ekki hægt að spara. Á þessum lið er ómögulegt að spara neitt. - Ég leyfi mér þó að fullyrða, að það sé engum vafa undiropið, að ríkið getur sparað milljónir árlega, ef dregið væri úr þarflausu mannahaldi ýmissa ríkisstofnana og skriffinnskan eitthvað minnkuð. Einnig mætti hæglega spara á því að sameina vissar ríkisstofnanir, stundum tvær, stundum jafnvel fleiri, undir eina stjórn. Fyrir nokkrum árum var hér á Alþingi samþ. að sameina áfengisverzlun ríkisins og tóbakseinkasöluna. Þetta virtist skynsamleg ráðstöfun. Vissulega er það meira en óþarfi að hafa þessi hliðstæðu ríkisfyrirtæki aðskilin, með tveimur skrifstofum og tilheyrandi forstjórum, skrifstofustjórum og fulltrúum, auk venjulegs skrifstofufólks. En úr þessu hefur ekkert orðið. Er þetta ekki hægt? Auðvitað er það hægt. Það hefur aðeins, eins og fleira, strandað á hagsmunum stjórnarflokkanna og gæðinga þeirra. Satt að segja er ekki við miklum sparnaði að búast í opinberum rekstri meðan stjórnarherrarnir líta svo á, að forstaða ríkisfyrirtækja sé eins konar pólitísk atvinnubótavinna eða verðlaun fyrir flokksþjónustu. Þetta er auk þess hin eina atvinnubótavinna, sem studd er dyggilega af stjórnarvöldum landsins. Hún beinist að því að tryggja feit embætti handa málaliðsmönnum Fróðárhirðar vorra tíma. Við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1954, sem fór fram hér á Alþingi í síðustu viku, bárum við þjóðvarnarmenn fram ýmsar sparnaðartill. við rekstrarútgjöld ríkisins. Slíkt hið sama gerði formaður Alþfl., hv. 3. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson. Samtals skiptu þessar sparnaðartill. nokkrum milljónum. Allar voru till. strádrepnar, án þess að ástæða þætti til að athuga eina elnustu þeirra í nefnd til 3. umræðu. Meðal annars lögðum við þjóðvarnarmenn til, að utanfararkostnaður, þ. á m. kostnaður við fjölmennar sendinefndir á alls konar ráðstefnur úti í heimi. yrði lækkaður til mikilla muna. Það er alkunna, að ferðalög gæðinga ríkisstj. til útlanda á kostnað skattþegnanna er orðinn allstór þáttur í útgjöldum ríkisins, og hefur sú upphæð farið síhækkandi með ári hverju. Oft heyrist þess getið í blöðum og útvarpi, að sendir hafi verið af Íslands hálfu 3, 4 eða 5 fulltrúar, ásamt eiginkonum, á einhverjar ráðstefnur. Stundum eru ráðstefnur þessar þess eðlis, að engin ástæða virðist til að gera út neina sendinefnd af okkar hálfu, stundum gátu sendiherrar Íslands eða sendiráðsstarfsmenn í viðkomandi eða nálægum löndum auðveldlega komið fram fyrir okkar hönd, en í þeim tilfellum, þegar ástæða var til að gera út menn héðan að heiman, hefði einn eða tveir fulltrúar hæglega átt að duga. Kostnaður sá, sem hér er um að ræða, er einkum á 10. gr. fjárlaga, þótt mér sé ekki alveg grunlaust um, að eitthvað af honum kunni að vera falið í öðrum útgjaldaliðum. Hann er nú áætlaður eftir 2. umr. fjárl. svo sem hér segir: Kostnaður vegna samninga við erlend ríki 500 þús. kr. Kostnaður vegna þátttöku í alþjóðaráðstefnum á vegum utanrrn. 400 þús. kr. Kostnaður við alþjóðaráðstefnur og annar utanfararkostnaður 200 þús. kr. Samtals 1 millj. og 100 þús. kr. Ríkisreikningur undanfarinna ára ber með sér, að fyrsti liðurinn og hinn nauðsynlegasti af þessum þremur hefur yfirleitt staðizt vel áætlun og stundum orðið töluvert fyrir neðan, en það hefur þá heldur en ekki jafnazt upp á ráðstefnuliðunum tveim. Þeir hafa farið langt fram úr áætlun. þetta ráðstefnufé vildum við þjóðvarnarmenn lækka til muna, en það máttu stjórnarliðar ekki heyra nefnt. Áður en ég skilst við þetta mál, vil ég leyfa mér að gera þá kröfu á hendur ríkisstj., að framvegis sé gerð opinberlega sundurliðuð grein fyrir árlegum kostnaði hins opinbera við ferðalög stjórnargæðinga til útlanda, svo að almenningur hafi aðstöðu til að meta, hversu nauðsynlegar allar þessar ferðir eru og hvort hér verði ekki við komið sparnaði. Með því gæti ríkisstj. ef til vill kveðið niður þann þráláta orðróm, ef hann er rangur, að sendimenn hennar fái í ýmsum tilfellum allt að því tvöfalda dagpeninga á við hliðstæða sendimenn margfalt stærri og auðugri ríkja. Það er óverjandi með öllu að eyða hundruðum þúsunda króna árlega af opinberu fé til þess eins, að fáeinir stjórnarherrar og vinir þeirra geti fengið sér sumarleyfi eða vetrarfri á kostnað skattþegnanna. Hér þarf þjóðin sjálf að veita aðhald, þar eð stjórnarvöldin hafa sýnt, að þeim er ekki treystandi til þess. Fast er sótt á að fá þessi fríðindi af þeim, sem komizt hafa á þann spenann. Alkunn og dálítið skopleg er saga, sem gerðist í fyrra, er þáverandi skrifstofustjóri einn í stjórnarráðinu, sem hafði verið einkar duglegur að sækja á ríkisins kostnað mismunandi þarflausar ráðstefnur viða um heim, sagði upp starfi sínu til að sinna dálítið annarlegum hugðarefnum. Ritaði hann þá yfirboðurum sínum bréf og tilkynnti þeim þetta, en skýrði jafnframt frá því, að hann mundi eftir sem áður sjá sér fært að vera fulltrúi ríkisins á hinum og þessum þingum og ráðstefnum erlendis! Einn af þeim kostnaðarliðum, sem mjög hafa hækkað hin síðustu ár og vex enn hröðum skrefum, er kostnaður við utanríkisþjónustuna. Þar höfum við Íslendingar ekki fremur en í mörgum öðrum efnum kunnað okkur hóf. Fyrir aðeins 5 árum, á fjárhagsáætlun fyrir árið 1949, voru útgjöld til sendiráða áætluð samtals 1 millj. 346 þús. kr. Hvernig eru þessar tölur nú, fimm árum síðar? Þess ber að geta, að sendiráðin eru orðin 8, einn fleira en fyrir 5 árum. Við hefur bætzt sendiráð í Vestur-Þýzkalandi. Kostnaður við sendiráðin er á næstu fjárl. áætlaður samtals 4 millj. 577 þús. kr. Áætlunarupphæðin á þessum eina gjaldalið hefur m.ö.o. hækkað á fimm árum um 3 millj. 231 þús. kr., þ.e.a.s. mun meira en þrefaldazt. Við þm. Þjóðvfl. lögðum til nú við 2. umr. fjárl., að sendiráðin í Osló og Stokkhólmi væru lögð niður og framvegis yrði aðeins einn sendiherra íslenzkur á Norðurlöndum með aðsetri í Kaupmannahöfn. Þessi sparnaðartill. var vitanlega drepin eins og allar sparnaðartill. okkar. Hæstv. fjmrh. sagði í gærkvöld, að vísu ranglega, að við þjóðvarnarmenn hefðum ekki bent á neinar sparnaðarleiðir. Var helzt á honum að skilja, að ekki mundi nú standa á honum að fylgja fram slíkum till. Ágætt er það. Við þm. Þjóðvfl. viljum nú enn prófa þetta. Ráðh. sex hafa til umráða 7 fólksbíla á kostnað ríkisins. Þetta þykir okkur - og kannske fleirum - nokkuð mikið. Við viljum nú hjálpa hæstv. fjmrh. til að sýna sparnaðarvilja í verki og gefa jafnframt öðrum fagurt fordæmi. Að gefnu tilefni frá hæstv. ráðh. við útvarpsumr. í gærkvöld höfum við því í dag lagt fram í sameinuðu Alþ. till. til þál. um að heimila ríkisstj. að hafa tvær fólksbifreiðar á kostnað ríkissjóðs í embættisþágu, enda verði aðrar bifreiðar, er ríkissjóður á og ráðh. hafa notað, seldar atvinnubilstjórum. Væntum við þess, að ekki standi á hæstv. fjmrh., Eysteini Jónssyni, að beita sér fyrir samþykkt þessarar sjálfsögðu till.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. fjmrh. gerði í ræðu sinni í gærkvöld nokkra grein fyrir aðdraganda að stofnun núverandi ríkisstj., er tók við störfum um miðjan september í haust. Ég mun ekki hér fara að endurtaka það, sem fjmrh. sagði í sinni ræðu, en ég vil þó benda á eftirfarandi atriði. Framsfl. leit svo á eftir kosningarnar s.l. sumar, að eðlilegast og affarasælast fyrir land og lýð væri, að samstarf gæti tekizt milli lýðræðisflokkanna þriggja. Beitti Framsfl. sér fyrir því, að sú leið væri farin, og tjáði sig undireins fúsan til þess að taka þátt í slíku samstarfi, ef málefnasamningar næðust. Sú tilraun strandaði á fullum óvilja bæði Sjálfstfl. og Alþfl. um að taka upp þriggja flokka samstarf. Alþfl. greip til þess óyndisúrræðis, þegar ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar gafst upp í árslok 1949 vegna erfiðleika, er að steðjuðu, að neita gersamlega þátttöku í ríkisstj. Stórmannleg var sú afstaða ekki og þó einkum vegna þess, að hún mótaðist fyrst og fremst af því, að Alþfl. treysti sér alls ekki til þess að taka þátt í því erfiða, en bráðnauðsynlega endurreisnarstarfi, sem þá varð að hefja, ef þjóðarfleyinu ætti ekki algerlega að hvolfa. Þessari neikvæðu og óvirku afstöðu heldur Alþfl. enn. Hann hefur nítt niður allar viðreisnartill. ríkisstj. s.l. 4 ár, án þess að leitast við að benda á önnur úrræði, er nokkru gætu orkað til úrbóta. Alþfl. hefur því bæði síðasta kjörtímabil og eins nú í byrjun hins nýja kjörtímabils dæmt sjálfan sig algerlega úr leik. Hann hefur verið með fýlu, eins og krakkarnir orða það. Þegar svo á hinu leitinu var enginn vilji hjá Sjálfstfl., heldur hið gagnstæða, til þess að taka upp samstarf við alþfl., var sú leið úr sögunni. En því drep ég á þetta hér, að ég lít svo á, að það hefði tvímælalaust verið bezta og vænlegasta leið til þess að leysa stjórnarkreppuna s.l. sumar, ef slík þríhyrnd samvinna hefði náðst. En þegar Alþfl. var afskrifaður, bæði vegna eigin þvermóðsku og fullkomins óvilja Sjálfstfl. til samstarfs, voru engir aðrir, sem leitað yrði til um stjórnarsamstarf frá hálfu Framsfl. en Sjálfstfl. Kommúnistaflokkurinn, þessi einræðisflokkur, sem reynir að hylja sig í sauðargæru, hefur aldrei sýnt þjónkun sína og undirlægjuhátt við alþjóðakommúnismann og þó einkum allt, er lyktar af Rússlandi, jafngreinilega og hina síðustu tíma. Allt samstarf við hann var því að sjálfsögðu eins og áður útilokað með öllu. Kommúnistarnir hafa tekið að sér hlutverk Þorbjarnar rindils, þ.e. að draga lokur frá hurðum, til þess að sem auðveldast sé fyrir óvini þess lýðræðisskipulags, er vér teljum fjöregg þjóðfélags vors, að geta fengið tækifæri til þess að vega að því. En flokksnefna sú, er kallar sig Þjóðvfl., er svo greinilega, að ekki verður um villzt, aðeins útibú frá kommúnistum. Þeir hlýða skipunum komma í öllum greinum. Hafi nokkur verið í óvissu um þetta áður, þá hafa atburðir þeir, er gerðust hér í hinu háa Alþ. fyrir fáum dögum, hlotið að opna augu þeirra, þegar það gerðist, að þjóðvarnarmenn studdu kommúnista til þess að fá fulltrúa bæði í menntamálaráð og í útvarpsráð. Þetta ber þess glöggt vitni, að forustumenn Þjóðvfl. telja það rétt og sjálfsagt, að kommúnistar ráði sem mestu varðandi uppeldis- og menntamál þjóðarinnar. Þegar þing kom saman fyrst í haust, þá reyndu þjóðvarnarmenn að vísu af veikum mætti að láta lita svo út, að þeir hefðu nokkra sérstöðu gagnvart kommúnistum. Nú hafa þeir algerlega gefizt upp við það og þjóna húsbændum sínum, kommúnistunum, af sömu trúmennsku og þeir, kommúnistarnir, þjóna hinum austrænu húsbændum sínum. Ef ekki hefði tekizt samstarf um stjórn landsins s.l. haust milli Framsfl. og Sjálfstfl., voru engin úrræði önnur fyrir hendi en nýjar kosningar eða utanþingsstjórn. Hvort tveggja var fullkomið neyðarúrræði. Kosningar í haust hefðu engu verulegu breytt um styrkleikahlutföll í Alþingi og því einungis orðíð til þess að skapa öngþveiti og margháttaða erfiðleika. Stjórnarstefna núverandi ríkisstj. er óbreytt í fjárhags- og atvinnumálum frá því, sem var hjá fyrrverandi ríkisstj. Það verður leitazt við að halda áfram því viðreisnarstarfi, sem þá var unnið. Stjórnarandstæðingar hafa allt frá því, að fyrrv. ríkisstj. var mynduð í ársbyrjun 1950, og til þessa tíma - og svo enn endurtekið ásakanir sínar í útvarpsumr. nú - ásakað ríkisstj. og sagt, að allar aðgerðir hennar hafi orðið til böls og ófarnaðar fyrir þjóðina. Þessunt öfugmælum er haldið á lofti, þótt þau hafi verið marghrakin og reynsla hafi sannað algerlega hið gagnstæða. Ég vil nú nefna nokkur dæmi til þess að afsanna enn einu sinni þann róg og þær lokleysur, sem haldið er fram varðandi þessi mái. Ég vil fyrst nefna fjárhag ríkissjóðs. Um áramót 1949–50 var fjárhagur ríkissjóðs í því ófremdarástandi sem kunnugt er. Var mjög nærri því, að Alþ. gæfist upp við að setja fjárlög. Svo hefur um skipt undir hinni öruggu fjármálastjórn núverandi fjmrh., að þessi síðustu ár hafa fjármál ríkisins verið í góðu horfi, öruggur greiðslujöfnuður, engir tekjustofnar hækkaðir, en nú gert ráð fyrir að lækka tekjuskattstiga allverulega. Þessi örugga fjármálastjórn hefur verið grundvöllur þess, að hægt hefur verið að vinna að viðreisn og eflingu atvinnuveganna. Varðandi afkomu atvinnuveganna s.l. 4 ár vil ég fyrst nefna sjávarútveginn. Í ársbyrjun 1950 voru útflutningsatvinnuvegir þjóðarinnar því nær stöðvaðir, og allir, sem til þekktu, vissu, að algert strand var fram undan, nema róttækar aðgerðir kæmu til. Aflabrestur á síldveiðum hefur verið geysilegur öll þessi ár. Þá hafa og fiskveiðar brugðizt mjög í öðrum verstöðvum, svo að valdið hefur þar örbirgð og atvinnuleysi. Þrátt fyrir þetta hefur tekizt að halda þessari mestu framleiðslugrein þjóðar vorrar svo í horfi, að framleiðsla hefur aukizt. Þessu næst vil ég fara fáum orðum um afkomu landbúnaðarins síðustu árin. Þar hafa skipzt á skin og skúrir eins og annars staðar. Sum ár, eins og 1950, hafa verið hörð og erfið og valdið landbúnaðinum miklu tjóni. Það ár, sem nú er að kveðja, hefur hins vegar verið mjög hagstætt um veðráttu og alla afkomu. Ræktunarframkvæmdir bænda og húsbyggingar hafa verið meiri síðustu 4 árin en nokkru sinni fyrr. Hverju er það að þakka? Því er fljótsvarað. Það er vegna þess, að sú ríkisstj., sem með völd hefur farið s.l. 4 ár, hefur séð mörgum sinnum betur fyrir lánsfjárþörf landbúnaðarins en áður var gert. Nokkrar tölur skýra þennan samanburð. Árin 1945–46 fengu deildir Búnaðarbankans, er veita lán til landbúnaðarins, þ.e. byggingarsjóður. ræktunarsjóður og veðdeild, lánsfé, er nam 1.8 millj. kr., eða að meðaltali á ári um 900 þús. kr. Árin 1947 –49, eða í tíð stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar, nam það fjármagn, sem þessar sömu deildir fengu, tæpum 24 millj. kr., eða að meðaltali tæplega 8 millj. kr. árlega. En árin 1950–53, eða í fjögur ár, nam lánsfé til þessara deilda bankans fast að 80 millj. kr., eða allt að 20 millj. kr. að meðaltali á ári. Af þessum lánum hafa nú um 30 millj. kr. verið afhentar Búnaðarbankanum sem óafturkræft stofnfé. Þetta yfirlit sannar, hve stórfelld breyting hefur á orðið í þessum efnum, þar sem útlán til landbúnaðarins hafa meira en 20-faldazt úr þessum stofnlánadeildum bankans frá því, sem þau voru árin 1945–46. Bændur hafa einnig tekið á móti þessu aukna lánsfé með stórhug og myndarskap. Hverja krónu, sem þeir sjálfir hafa getað lagt til fjárfestingar samhliða lánsfé þessu, hafa þeir notað til margvislegra umbóta og hafa með stærri skrefum en nokkru sinni fyrr stefnt markvisst að því að breyta búskaparháttum sínum frá því að vera fleytings rányrkjuhúskapur í raunverulegan ræktunarbúskap. Á þessu ári er lokið að mestu hinum stórfelldu sauðfjárskiptum, er taka til mikils hluta landsins, og er þá von allra, að þar með hafi verið unninn bugur á mæðiveikinni. Fjárskiptin hafa kostað ríkissjóð miklar upphæðir, en þó valdið bændum mörgum sinnum meira tjóni. Ef allt fer samkvæmt því, sem vonir standa til, verður um geysimikla framleiðsluaukningu sauðfjárafurða að ræða næstu árin. Fyrir fátt eða ekkert hafa stjórnarandstæðingar, þ.e. kommar og kratar, gagnrýnt fyrrverandi ríkisstj. og eins þá, er nú situr, eins og fyrir, að ekkert að gagni hafi síðustu 4 árin verið gert til þess að koma upp viðunandi húsnæði yfir fólk í kaupstöðum og kauptúnum. Síendurteknar svívirðingar stjórnarandstæðinga í garð ríkisstj. varðandi húsnæðismál þéttbýlisins og vanrækslu í þeim efnum eru gleggstur vottur um, hve þessir flokkar auglýsa sinn eigin vesaldóm og vanrækslu í þessum málum rækilega. Ég vil, eins og varðandi landbúnaðarmálin, láta tölurnar tala. Helztu félagslegar ráðstafanir ríkisins varðandi húsnæðismál þéttbýlisins eru þrenns konar. Það eru framlög til verkamannabústaða, til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis samkvæmt lögum þar um og loks til lánadeildar smáíbúða. Hin fjórða leið, sem nefna mætti, er byggingarsamvinnufélög, sem fá ríkisábyrgð fyrir lánum, en engin bein framlög fyrir atbeina ríkisvaldsins. Verður þeim því sleppt í þeim samanburði, sem hér fer á eftir, en um hinar þrjár leiðirnar vil ég gefa þessar upplýsingar: Árin 1944–46 sat við völd hér á landi samstjórn Sjálfstfl. og komma og krata. Framlög til verkamannabústaða voru þau ár 735 þús. kr. að meðaltali. Það, sem þessi ár setti meginsvip á byggingarframkvæmdir Reykjavíkur og jafnvel víðar um land, voru hinar óhófsstóru og rándýru villubyggingar, sem þá voru reistar og því nær allt tiltækt fjármagn til íbúðabygginga var fest í og villuhverfin hérna í Reykjavík auglýsa rækilega. Árin 1947–49, þegar samstjórn Framsfl., Sjálfstfl. og Alþfl. undir forsæti þess flokks fór með völd, voru framlög ríkisins til. verkamannabústaða rúmlega 1 millj. kr. að meðaltali þau þrjú ár, en árin 1950–53, eða þau hartnær fjögur ár, er samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur farið með stjórn landsins, hafa að meðaltali verið lagðar fram til verkamannabústaða um 3.8 millj. króna. Heildarframlög til verkamannabústaða árin 1944–53 hafa numið fast að 20 millj. kr., en af þeirri upphæð hafa um 3/4 hlutar fengizt meðan fyrrverandi og núverandi ríkisstj. fóru með völd, eða s.l. 4 ár. Þetta yfirlit sýnir greinilega, að framlög til verkamannabústaða eru algerlega í öfugu hlutfalli við þátttöku komma og krata í ríkisstj. Þegar báðir þessir flokkar voru í ríkisstj., var langminnst framlag til verkamannabústaða, óx nokkuð, þegar kommar hrökkluðust úr stjórninni, en óx þó langsamlega mest, þegar kratar voru einnig fallnir fyrir borð. - Það er von, að hv. stjórnarandstæðingar séu hreyknir af slíkum afrekum sem þessum. Lögin um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis voru sett á nýsköpunarárunum 1944–46, en algerlega láðist að ætla nokkurt fé til þess að framkvæma þau, svo að framlög þessi ár voru engin. Í tíð stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar, 1947–49, var varið rúmum 6 millj. kr. samkvæmt þessum lögum, og svo að segja sömu upphæð var varið af fyrrverandi ríkisstj. árin 1950–52. Má því segja, að ekki hallist á um þetta atriði þessi tvö þriggja ára tímabil, og af þeim hartnær 13 millj. kr., sem varið hefur verið úr ríkissjóði til íbúðabygginga samkv. þessum lögum, hafa um 3/4 hlutar fallið í hlut Reykjavíkur, en um 1/4 hluti til 9 annarra kaupstaða og kauptúna. Fyrrverandi ríkisstj. lét undirbúa og setja löggjöf um lánadeild smáíbúða. Samkvæmt þeirri löggjöf hefur verið aflað fjármagns handa deildinni, er nemur 20 millj. kr., og hafa um 860 smáibúðarhúsabyggjendur notið lána úr deildinni árið 1951, en þó aðallega árin 1952 og 1953. Þessar framkvæmdir hafa skipzt nokkurn veginn að jöfnu milli Reykjavíkur annars vegar og kaupstaða og kauptúna utan Reykjavíkur hins vegar. Ef við nú að lokum drögum þessar upplýsingar saman, kemur í ljós, að á árunum 1943–49, eða í 6 ár, öfluðu þær ríkisstj., er þá fóru með völd, tæplega 12 millj. kr. til þessara íbúðarhúsabygginga, eða um 2 millj. á ári. En fyrrverandi ríkisstj. útvegaði á tæpum 4 árum rösklega 40 millj. kr., eða um 10 millj. kr. á ári. Þetta lauslega yfirlit er ekki sett fram af því, að ég telji, að nægilega mikið hafi verið að gert í þessum efnum, jafnvel hjá fyrrverandi ríkisstj., heldur til þess að sýna og sanna, hve stjórnarandstæðingum fer það vel að býsnast yfir úrræðaleysi ríkisstj., þeir, sem héldu að sér höndum og sváfu værum svefni, meðan þeir sátu í ríkisstjórninni. Núverandi ríkisstj. er hins vegar ljóst, að aðgerðir síðustu ára eru aðeins byrjun á miklu, en mjög erfiðu og fjárfreku verkefni, þ.e. að koma upp mannsæmandi húsnæði yfir alla íslenzka ríkisborgara, enda segir svo í málefnasamningi núverandi ríkisstj.: „Tryggt verði aukið fjármagn til íbúðabygginga í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum, lögð áherzla á að greiða fyrir byggingu íbúðarhúsa, sem nú eru í smíðum, og lagður grundvöllur að því að leysa þetta vandamál til frambúðar.“ Að þessu er ríkisstj. nú að vinna og mun skila tillögum þar um síðar á þessum vetri, en leita verður að úrræðum, svo að sem hæst lán fáist á hverja smáíbúð með hóflegum vöxtum og nægilega löngum afborgunarfresti. Þetta eru erfið viðfangsefni, en þau verða að leysast. Annað meginárásarefni stjórnarandstæðinga á hendur þeirra ríkisstj., sem setið hafa s.l. 4 ár, er, að ekkert hafi verið gert til þess að sporna við atvinnuleysi, m.a. með því að efla atvinnutæki og koma upp nýjum, þar sem mest hefur að kreppt. Hér er um jafnskaðlausar árásir að ræða og varðandi húsnæðismálin. Á árunum 1951–52 brugðust fiskveiðar mjög, einkum á Austfjörðum, Norðurlandi og á Vestfjörðum. Auk þess brugðust síldveiðar bæði þessi ár, þó að út yfir tæki 1952. Eins og að líkum lætur, var atvinnuástand viða mjög erfitt og sums staðar svo, að til fullra vandræða horfði. Á árinu 1952 skipaði ríkisstj. sérstaka nefnd, atvinnumálanefnd, til þess að gera tillögur um úrræði vegna atvinnuörðugleika. Í þessari nefnd voru fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Siðan hefur þessi nefnd verið með í ráðum um þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið. Árið 1951 veitti þáverandi ríkisstj. fjárstuðning í þessu skyni og svo áfram næstu ár. 1951 var varið úr ríkissjóði 1.2 millj. kr. í þessu skyni, árið 1952 6.5 millj. kr. og árið I953 5.4 millj. kr. Alls nemur þetta framlag ríkissjóðs á þessum 3 árum um 13.1 millj. kr. Þessu fé hefur verið úthlutað til um 40 kaupstaða, kauptúna og þorpa um land allt, að Faxaflóa undanskildum. Þangað hefur ekkert af þessu fé farið, þar sem atvinnuástand við Faxaflóa var yfirleitt miklu betra en annars staðar á landinu. Fé þetta hefur verið veitt sem lán til ýmissa atvinnutækja, svo sem bátakaupa, hraðfrystihúsa, þurrkhúsa fyrir saltfisk, fiskhjalla og margra svipaðra ráðstafana. Hefur fé þetta kamið mörgum stöðum að hinu mesta gagni. Þetta er í fyrsta skipti, sem varið hefur verið allmiklu fé á skipulegan hátt til þess að berjast gegn aflaleysi og atvinnukreppu af þeim ástæðum. Og í stjórnarsamningi núverandi ríkisstj. segir svo: „Haldið verði áfram að stuðla að öflun atvinnutækja til þeirra byggðarlaga, sem við atvinnuörðugleika eiga að stríða, til þess að fullnægja atvinnuþörf íbúanna og stuðla að jafnvægi í byggð landsins.“ Að þessu verkefni verður starfað áfram eins og frekast er unnt. Það var óþekkt, þegar stjórnarandstæðingar áttu sæti í stjórn landsins. Þessi dæmi, sem ég nú hef dregið hér fram, sýna ljóslega, að aldrei fyrr hefur verið gert eins mikið til þess af hálfu ríkisvaldsins að leggja fram og útvega fjármagn til margvíslegra framkvæmda, hvort sem er til landbúnaðar, atvinnuaukningar við sjávarsíðuna eða til íbúðarhúsabygginga við hæfi almennings, og að þessum verkefnum verður unnið áfram samkvæmt stjórnarsamningi þeim, sem hér hefur verið vitnað til. Ég vil nú fara örfáum orðum um það atriði stjórnarsamningsins, er snertir raforkumálin. Ekkert þrá þeir heitara, er ekki hafa raforku, eins og er um meginhluta sveitanna, eða hafa hana svo dýra og ófullkomna, að tæpast er notandi, svo sem er um mörg smærri kauptún, en að fá þessi mál leyst á viðunandi hátt. Það er fyrst og fremst vöntun raforku, sem rekur fólk úr sveitum og öðrum strjálbýlum stöðum. Þetta er því stórkostlegt þjóðfélagsvandamál. Samkvæmt stjórnarsamningnum skulu raforkuframkvæmdir sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum atriðum, sem þar er samið um. Meginatriði þessa samkomulags er, að tryggt verði næstu ár fjármagn til raforkuframkvæmda, er svarar til 25 millj. kr. á ári að meðaltali. Lofað var, að framlög í fjárl. yrðu aukin um 5–7 millj. kr. frá því, sem verið hefur. Við þennan þátt hefur nú fyllilega verið staðið, þar sem tekin hefur verið upp 7 millj. kr. fjárveiting til viðbótar því, sem áður var í fjárl. Til þess, sein vantar, verður að fá lánsfé, sem mun minnst nema 100 millj. kr. Unnið verður af alefli að því, að fyrstu árin verði unnið fyrir hærri upphæð en 25 millj. kr. árlega til þess að flýta þessum bráðnauðsynlegu framkvæmdum sem mest og sem fyrst. Nefnd úr stjórnarflokkunum vinnur nú að því að úttæra þessa ákvörðun í einstökum atriðum og skapa framkvæmdunum fast form. Munu þær till. liggja fyrir á framhaldsþingi síðar í vetur. Þetta er stórmál, enda stórhugur studdur bjartsýni ríkjandi í þeim aðgerðum, sem nú er verið að undirbúa. Það er fyrst nú, að dreifing raforku um meginsveitabyggðir landsins er komin úr hugmyndaheimi ofan á jörðina, svo að taka megi til starfa eftir fastri áætlun. Ríkisstj. sú, er nú situr, er staðráðin í því að vinna af fullu kappi að úrlausn þessa stærsta og mesta hagsmunamáls fjölmargra landsmanna. Ég vil leyfa mér út af ummælum hæstv. viðskmrh. áðan, þar sem hann lét í það skína, að frá hálfu Sjálfstfl. hefði fyrst og fremst komið krafa um það í ríkisstj., að raforkumálin hefðu forgöngu fyrir öðrum framkvæmdum, að mér skildist á ummælum hans, þó að þau væru hálfloðin, að taka það fram, að það var nú ekki eins auðvelt og hæstv. viðskmrh. vildi láta skína í að fá ákveðið, að raforkumálin hefðu ákveðinn forgangsrétt fyrir öðrum framkvæmdum. En það hendir stundum þennan ráðh. að ruglast ofur lítið í röksemdum, þegar hann flytur mál, og verður það þess vegna að afsakast. Ég vil enn nefna eitt atriði í málefnasamningi ríkisstj., sem er hið mikilvægasta fyrir alla þá, sem sauðfjárbúskap stunda. Það atriði er, að framleiðendur sauðfjárafurða eigi kost á rekstrarlánum út á afurðir sínar fyrir fram snemma á framleiðsluárinu eftir hliðstæðum reglum og lánað er út á sjávarafurðir. Rekstrarfjárskortur hefur að undanförnu mjög kreppt að þeim bændum, er aðallega framleiða söluvörur, sem falla að mestu til aðeins einn sinni á ári, eins og er með sauðfjárafurðir. Hin mesta nauðsyn er með þeim breyttu búskaparháttum, er nútímatækni í landbúnaði hefur í för með sér, að séð verði fyrir slíkum rekstrarlánum. Þetta mál er nú í undirbúningi hjá ríkisstj. eins og önnur þau atriði, er málefnasamningur þessi fjallar um. Þótt hér hafi einkum verið gerð grein fyrir málum, sem ríkisstj. hefur bundizt samningum um að vinna sameiginlega að og hrinda í framkvæmd, þá er þrátt fyrir það djúptækur ágreiningur um ýmis þjóðfélagsmál milli Framsfl. og Sjálfstfl. Svo hlýtur það ávallt að vera, þegar tveir flokkar með ólík sjónarmið á mörgum grundvallaratriðum þjóðfélagsmálanna starfa saman. En Ísland og þjóðin öll gerir þá kröfu til stjórnmálaflokka, að þegar fjárhagslegt sjálfstæði og heiður þjóðarinnar er í veði, geti ólíkir stjórnmálafl. tekið höndum saman um lausn aðkallandi vandamála og starfað að lausn þeirra, þótt margt skilji, og það er þetta, sem núverandi ríkisstj. er staðráðin í að gera. Tími minn leyfir ekki, að ég ræði hér fleiri atriði úr málefnasamningi ríkisstj., en að sjálfsögðu verður unnið markvisst að því að framkvæma að fullu öll atriði hans. En að eðlilegum hætti tekur það nokkurn tíma að vinna að fullkominni lausn allra þeirra mála, sem þar er fjallað um. Ég vil svo að lokum segja þetta: Framsfl. hefur frá upphafi verið ábyrgur stjórnmálaflokkur í öllum athöfnum sínum. Hann hefur tekið þátt í flestum ríkisstj. s.l. 35 ár, sem eru langmesta framfaratímabil í hartnær 1100 ára sögu hinnar íslenzku þjóðar. Ávallt hefur Framsfl. látið málefnin ráða, bæði við myndun ríkisstj. og eins við framkvæmd stjórnarathafna. Framsfl. hefur því ávallt staðið í fylkingarbrjósti um framkvæmd allra mestu framfaramála, sem fram hafa verið knúin þetta árabil. Við stjórnarmyndunina s.l. haust réðu enn algerlega sömu sjónarmið. Flokkurinn lítur svo á, að með málefnasamningi núverandi ríkisstj. hafi verið ákveðið að hrinda í framkvæmd svo stórfelldum umbótum fyrir landsmenn og þá ekki sízt fólk í strjálbýli utan Reykjavíkur, að það hefði verið fullkomið ábyrgðarleysi og glæframennska, ef flokkurinn hefði neitað þátttöku í núverandi ríkisstj. með þeim málefnasamningi, sem fáanlegur var. Ég veit, að framsóknarfólk um allt land skilur þetta og kann að meta það. - Ég óska svo öllum landsmönnum árs og friðar.

Forseti (JörB): Þá er fyrstu ræðuumferð lokið. Nokkuð hafa hinir einstöku ræðumenn farið yfir tímann, sem ákveðinn var, en ég geri ráð fyrir, að ef ekki kemst jöfnuður á við næstu ræðuumferð, þá verði það jafnað til fulls við 3. umferðina, og þá getur enginn hv. ræðumaður farið yfir það, sem tilskilið er. Hv. 11. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, tekur til máls og talar af hálfu Sósfl.



Herra forseti. Hv. þm. Alþfl., Eggert Þorsteinsson, minntist hér í ræðu sinni á hvíldartíma háseta á togurum, og taldi hann mál þetta sérstakt áhugamál Alþfl. Má ég minna þennan þm. á þá staðreynd, að sósíalistar höfðu flutt þetta mál tvisvar á Alþingi, áður en Alþfl. gerði sér ljóst, að hér væri um hagsmunamál íslenzkra sjómanna að ræða. Og það var einmitt stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar, sem lagðist á afgreiðslu þessa máls og svæfði það í n. Ég held, að Alþfl. ætti að fara sér hægt í að hæla sér fyrir afstöðu í þessu hagsmunamáli sjómanna. Borgarstjórinn í Reykjavík hélt hér hugðnæma ræðu í gærkvöld um húsnæðismálin. Lýsing hans á bölvun húsnæðisleysisins og hörmungum heilsuspillandi íbúða var lýsing þess manns, sem margt hefur fengið að heyra og sjá af ástandi húsnæðismálanna hér í Reykjavík. Já, víst er það hörmulegt, að ung hjón skuli ekki geta stofnað heimili vegna húsnæðisleysis, og sannarlega er það hryggðarefni, að börn og unglingar skuli, eins og borgarstjórinn ræddi um, leiðast á glapstigu vegna húsnæðisleysis foreldranna. Og auðvitað er það hryllilegt, að nú um miðja 20. öldina skuli hundruð barna í Reykjavík alast upp í heilsuspillandi bröggum og garðaskúrum. En er það ekki nokkuð djarft af borgarstjóranum í Reykjavík að ætlast til þess af því fólki, sem séð hefur þessar hörmungar og býr við þær, að það falli fram og tilbiðji Sjálfstfl. og þakki honum fyrir það, sem unnizt hefur á í húsnæðismálunum? Árið 1946 voru sett lög um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Samkvæmt þeim áttu ríki og bær í sameiningu að útrýma braggaíbúðum og öðru óhollu húsnæði. Strax árið eftir að lögin voru sett vann Sjálfstfl. að því að drepa lögin á Alþingi. Síðan hafa sjálfstæðismenn á hverju ári drepið till. okkar sósialista um framkvæmd þessara laga. Það var Sjálfstfl., sem samþ. lögin um fjárhagsráð. Það var fjárhagsráð undir stjórn sjálfstæðismanna, sem bannaði mönnum að byggja yfir sig. Hvernig getur nú borgarstjórinn í Reykjavík komið ofan í þessar staðreyndir og beðið um þakklæti fyrir hönd Sjálfstfl. fyrir góða baráttu í húsnæðismálunum? Dettur sjálfstæðismönnum í hug, að þeim verði þakkað fyrir, þó að þeir hafi verið knúðir til að láta af því banni, sem þeir sjálfir höfðu sett um byggingu smáíbúða? Dettur sjálfstæðismönnum í hug, að þeim verði þakkað fyrir, þó að þeir hafi verið knúðir til að leyfa mönnum að hafa sómasamlega rishæð í smáíbúðunum? Nei, slíkt væri mikill misskilningur. Eða heldur borgarstjórinn, að allir þeir smáihúðabyggjendur í Reykjavík, sem orðið hafa að hrekjast út úr bænum með byggingar sínar, vegna þess að íhaldið í Reykjavík neitaði þeim um lóðir undir smáíbúðirnar, færi íhaldinu þakkir fyrir? Er það ekki staðreynd, að Reykjavík hafi í ár aðeins úthlutað 50–60 lóðum undir smáíbúðahús, en Kópavogshreppur hafi úthlutað 250 lóðum? Ég minnist ekki borgarstjórinn í Reykjavík þess, að fyrir nokkrum dögum drápu flokksbræður hans á Alþingi allar till. um fé til húsnæðisbygginga, og vegna þess á nú að afgreiða þannig fjárlög fyrir næsta ár, að ekkert fé er ætlað til byggingar íbúðarhúsa? Er kannske hrollur í borgarstjóranum í Reykjavík í sambandi við húsnæðismálin í tilefni af komandi bæjarstjórnarkosningum? Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, og fjmrh., Eysteinn Jónsson, töluðu hér báðir í gærkvöld. Þeir komu víða við, og var báðum mikið niðri fyrir. Það vakti þó athygli, að hvorugur þeirra minntist á atvinnuvegina. Um þá höfðu þeir ekkert að segja. Forsrh. eyddi sínum tíma í umr. um ímyndað verzlunarfrelsi og athafnafrelsi og um væntanleg skattalög, sem ekkert var þó hægt að segja um, hvernig yrðu. Sjávarútvegsmálin voru ekki í huga hans. Maður gat haldið, að þar væri allt í stakasta lagi. En hefur verið samið um rekstur vélbátaflotans á næstu vetrarvertíð, sem hefst eftir nokkra daga? Nei. Og hefur verið samið við sjómennina, sem boðað hafa vinnustöðvun frá næstu áramótum? Nei. Í því hefur ekkert verið gert. Og hefur nokkuð verið gert til þess, að rekstur togaraflotans stöðvist ekki, þar sem ísfisksmarkaðurinn er brostinn og bankarnir neita enn að lána út á frystan togarafisk? Nei. Allt þetta liggur ógert, og flest bendir til þess, að eins eigi að fara að nú og stundum áður, láta allt reka á reiðanum, þar til í fullkomið óefni er komið. Fjmrh. hafði ekki heldur miklar áhyggjur af atvinnuvegum landsmanna. Hann, sá mikli tollheimtumaður, var hálfur í aurabauk ríkisins og hálfur í hernaðarskrafl. Þessir hæstv. ráðh. geta ekki vænzt þess að sleppa hér við umr. um atvinnuvegi landsins, jafnvel þótt þeim sé það nokkuð nauðugt. Þó að tollheimtumaðurinn haldi, að öll þjóðfélagsbyggingin hvíli á honum, og þó að sjútvmrh. og forsrh. í einni og sömu persónu haldi, að framtíð þjóðarinnar byggist á kaupmöngurum, þá er staðreyndin samt allt önnur. Undan umr. um atvinnuvegina verður því ekki flúið, og mun ég nú ræða hér í stuttu máli stefnu stjórnarinnar í sjávarútvegsmálum. Auðvitað er hin yfirlýsta stefna ríkisstj. að styðja og efla atvinnuvegi landsins og skapa öllum landsmönnum næga atvinnu við þjóðarnauðsynleg störf. Í framkvæmd er stefna stjórnarinnar alger andstæða við þessa yfirlýsingu. Í stað þess að styðja atvinnuvegina styður hún þá, sem okra á atvinnuvegunum, og í stað þess að efla atvinnuvegina hrekur hún vinnuaflið frá þeim og í þjóðhættulega vinnu suður í Miðnesheiði. Árlegt verðmæti útfluttrar vöru Íslendinga er um 700 millj. kr. Langmestur hluti þessa útflutnings eru sjávarafurðir. Það er alkunna, að íslenzkir sjómenn eru fengsælli en sjómenn nokkurrar annarrar þjóðar. Norskir sjómenn koma næst Íslendingum í afköstum, en þó veiða okkar sjómenn sjöfalt meira fiskmagn hver maður en þeir norsku. Hvernig býr svo ríkisstj. að aðalatvinnuvegi landsins, sem leggur til meginhlutann af gjaldeyrisforðanum, að sjávarútveginum? Í hverju birtist stuðningurinn, og hvernig er búið að afkastamestu fiskimönnum heimsins? Er afkoma þeirra fiskiskipa, sem veiða þrefaldan og fjórfaldan afla í hverri veiðiför á við önnur skip, ekki góð? Og eru kjör þeirra afreksmanna, sem draga sjö fiska að landi á móti einum, ekki góð? Nei. Afkoma íslenzkra fiskiskipa er ekki góð, og kjör íslenzkra sjómanna eru ekki heldur góð. Það er algengt fyrirbæri, að fiskiskipin séu seld á nauðungaruppboði eða liggi mánuðum saman í reiðileysi vegna fjárskorts. Og sjómennirnir flýja fiskiskipin, svo að til vandræða horfir, enda eru þeir verst launuðu menn í okkar landi. Hvernig getur þetta nú átt sér stað einmitt hjá okkur, þar sem veiðin er svona stórkostleg? Hvað getur verið að? Ekki skortir þá væntanlega rétta fjármálastjórn? Og ekki skortir þá rétta forustu fyrir sjávarútvegsmálunum. En hvað er þá að? Óþarfi er að efast um, að íslenzka þjóðin græðir vel á sjávarútvegi sínum. Engin störf skila í þjóðarbúið jafnmiklum hagnaði og fiskveiðarnar. Á útgerð okkar er því stórkostlegur gróði. En hvað verður um gróðann? Dagana fyrir alþingiskosningarnar í sumar slettist nokkuð upp á vinskapinn hjá stjórnarflokkunum. Þá gleymdu þeir um stund samábyrgðinni og sögðu hvor frá skömmum hins. Meðal þess, sem þá var upplýst, var gífurlegur okurgróði olíufélaganna. Morgunblaðið upplýsti þá, að olíufélag þeirra framsóknarmanna hefði stolið 700 þús. kr. af íslenzku útgerðinni á einum olíufarmi á þann hátt að segja fragtina sem þessu nam hærri en hún í rauninni var. Olíufélag Framsóknar var neytt til þess að skila þessari fjárhæð að mestu aftur vegna kosninganna, sem þá fóru í hönd. En blað þeirra framsóknarmanna, Tíminn, kom þá strax á eftir með heila upptalningu af olíuskipum, sem íhalds-olíufélögin hefðu leigt, og reiknaði blaðið út, hvað þau hefðu stolið miklu af olíukaupendum með of háum frögtum af þeim skipum. Tíminn sannaði, að uppgefnar fragtir þessara skipa hefðu verið miklu hærri en meðalfragtir voru um þetta leyti. Þessi þjófnaður hefur numið milljónum króna. Fyrir skemmstu var gerður viðskiptasamningur við Sovétríkin, þar sem samið var um kaup þaðan á ársnotkun Íslendinga af olíum. Verðið á olíunni var lægsta heimsmarkaðsverð. En hvernig hefur ríkisstj. hagað framkvæmd þessa samnings? Gerði hún ráðstafanir til þess að tryggja landsmönnum eins hagstæðan flutning á öllu þessu mikla magni af olíum og hægt var? Nei, þvert á móti. Hún afhenti gömlu olíufélögunum samninginn, olíufélögum stjórnarflokkanna, þeim hinum sömu og sannað var fyrir síðustu kosningar að hefðu stórsvindlað á olíuflutningunum til landsins. Og hvernig er svo háttað dreifingarkostnaði olíufélaganna og olíusölunni innanlands? Nú er opinberlega upplýst, að hráolía og olía sú, sem bátaflotinn notar, kostar hingað komin til landsins 490 kr. tonnið. Útsöluverðið er svo 840 kr. tonnið, eða m.ö.o., 350 kr. taka olíufélögin af hverju tonni í dreifingarkostnað. Alls munu olíufélögin taka 35–40 millj. kr. á ári fyrir dreifingu þessarar olíu. Auk þess er svo dreifing togaraolíu og benzíns. Til sönnunar því, hvers konar okurstarfsemi þarna er rekin á sjávarútveginum, má nefna, að þau olíusamlög útvegsmanna, sem beztum samningum hafa náð við olíufélögin, hafa fengið um 100 kr. í afslátt af hverju tonni, en þá taka samlögin á sig alla áhættu og allan smásöludreifingarkostnað. Þessi olíusamlög sýna hagstæðan rekstur og sanna þar með, að allur dreifingarkostnaðurinn er langt undir 100 kr. á tonn, en olíufélögin fá 350 kr. á tonn. Það er því augljóst, að olíufélögin græða ekki aðeins stórfúlgur á flutningi olíunnar til landsins, heldur 20–30 millj. á dreifingunni innanlands á hverju ári. Ríkisstj., sem þykist styðja sjávarútveginn og er alltaf að bauka við einhver fríðindi fyrir bátaflotann, getur því miður ekki hreyft við þessu olíuokri. Það verður að vera eins og það hefur verið, því þó að hún elski nú ýmsa útgerðarmenn nokkuð mikið, þá elskar hún samt olíufélögin sín heldur meira. Olíufélögin eru ekki þau einu, sem draga að sér gróða útgerðarinnar. Samkvæmt nýútkominni skýrslu frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda lækkuðu fragtir stórkostlega frá árinn 1951 til 1952. Í skýrslunni segir, að fragtir á saltfiskí frá Íslandi til Miðjarðarhafslanda hafi lækkað um 100 shillinga á tonn á þessum tíma. Sú lækkun nemur um 230 kr. á tonn, eða 23 aurum á hvert saltfiskskíló. Lækkunin nemur því, miðað við allan útflutninginn á saltfiski árið 1951, um 7 millj. kr. Enginn þarf að efast um, að enn er góður hagnaður á rekstri vöruflutningaskipa. En þá er líka augljóst, hvað gerzt hefur árið 1951. Að minnsta kosti 7 millj. kr. hafa verið teknar í hreinan gróða skipafélaganna aðeins af útflutningi á saltfiski árið 1951. Það sama hefur gerzt þetta ár með frosna fiskinn og aðrar útflutningsvörur. Við þetta allt bætist svo gróðinn af innflutningi vara til landsins. Það þarf engan að undra, þó að upp risi á örfáum árum heill skipastóll hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga með mörgum skipum og þó að Eimskipafélag Íslands græði álitlega á hverju ári. Tugir milljóna króna hafa af gróða íslenzkrar útgerðar runnið á ári hverju til þeirra skipafélaga, sem ríkisstj. hefur haft velþóknun á og ekki séð ástæðu til að draga úr gróðanum hjá. Bankar landsins hafa ekki farið varhluta af þeim gróða, sem íslenzk útgerð hefur skapað á undanförnum árum. Landsbankinn sýndi í reikningum sínum fyrir árið 1951 28 millj. kr. í gróða. Það sama ár var vélbátafloti landsmanna tekinn til almennra skuldaskila. Vátryggingarfélög taka drjúgan hluta af gróða útgerðarinnar á ári hverju. Samkvæmt skýrslum hagstofunnar greiddu Íslendingar árið 1951 21 millj. kr. meira út úr landinu í vátryggingargjöld en greitt var til landsmanna í bótum það ár. Árið á undan voru tryggingarnar Íslendingum óhagstæðar um 13 millj. kr. Þannig græða erlend vátryggingarfélög stórfé. En auk þess er svo gróði innlendra umboðsfélaga þeirra. Enn er einn aðili, sem rétt er að nefna, þegar rætt er um þá, sem draga að sér gróða íslenzkrar útgerðar, en það er ríkissjóður sjálfur. Ríkisstj., sem heldur verndarhendi sinni yfir þeim, sem ég hef hér gert að umtalsefni og á ríkustum mæli reyta til sín hagnaðinn af sjávarútvegi landsmanna, lætur sannarlega ekki á sér standa með álögur á atvinnuvegi landsins. Í ár innheimtir hún tekjur í ríkissjóð um 480 millj. Þetta fé er að langmestu leyti innheimt í formi tolla og söluskatts, sem hvort tveggja hvílir með ofurþunga á atvinnuvegunum. Till. um að aflétta hinum illræmda söluskatti fást ekki ræddar. Till. um að aflétta þó a.m.k. söluskatti af vélum í fiskibáta, af öryggistækjum til fiskiskipa og af landbúnaðarvélum eru steindrepnar, um leið og þær koma fram. Þessi örfáu dæmi, sem ég hef hér nefnt, ættu að sýna, svo að ekki yrði um villzt, að ríkisstj. metur meir hagsmuni milliliða og okurfélaga, sem soga til sín gróðann af framleiðslunni, en hag atvinnuvega landsmanna. Ríkisstj. er stjórn tveggja stjórnmálaflokka. Þeir hafa báðir búið um sig í þeim okurstofnunum, sem mest draga til sín af raunverulegum gróða atvinnuveganna. Alls staðar blasa við helmingaskipti stjórnarflokkanna. Það er sama, hvort litið er á bankana, olíufélögin, vátryggingarfélögin, skipafélögin eða ríkisstjórnina. Alls staðar má sjá höfuðpaura stjórnarflokkanna skipta með sér gróðanum af framleiðslu landsmanna. Ef sá mikli gróði, sem raunverulega fellur til frá atvinnuvegum þjóðarinnar, rynni til atvinnuveganna, þá þyrfti ekki lengur að tala um hallarekstur þeirra og þá gætu þeir goldið verkafólki og sjómönnum, fólkinu, sem öll framleiðslan byggist á, miklu hærra kaup en nú er gert og skapað aðstreymi að atvinnuvegum landsins í stað flótta frá þeim, eins og nú er. Þá gætu afkastamestu fiskimenn heimsins, mennirnir, sem vinna tvöfaldan vinnudag á við aðra landsmenn, mennirnir, sem standa við störf sín á flestum helgidögum ársins og ekki þekkja mun dags og nætur, þegar aflinn er annars vegar, borið réttláfan hlut frá borði í stað smánarlauna eins og nú er. En til þess að það geti skeð, verður að losna við sníkjulýðinn, sem nú hirðir gróða atvinnuveganna. Til þess þarf að afnema olíuokrið, afnema okur flutningaskipa og gera banka og tryggingarfélög að eðlilegum þjónustustofnunum atvinnuveganna. En ekkert af þessu verður gert, nema skipt sé um ríkisstj. og breytt sé um stjórnarstefnu, og það er fyrsta og stærsta verkið, sem kallar á verkamenn, sjómenn og alla alþýðu þessa lands.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur. Í þessum umræðum kemur fyrst og fremst til álita stefna ríkisstj. í innanlandsmálum. Ég ætla að nota þessar mínútur til þess að fá ykkur, hlustendur góðir, til þess að hugleiða það með mér, hvernig stjórnarstefnan ætti helzt að vera, og bera það saman við, hvernig hún hefur orðið í höndum núverandi stjórnarflokka. Getum við ekki verið sammála um, að höfuðhlutverk sérhverrar ríkisstj. sé að halda þannig á málum, að allir vinnufærir menn eigi kost á lífvænlegri atvinnu? Ég geri ráð fyrir, að svo sé. Þá skulum við athuga, hvort núverandi stjórnarflokkar hafa gegnt þessari skyldu sinni. Allir vita, að á árunum 1950–51 var hér mikið atvinnuleysi. Á því tók að bera svo að segja strax eftir að núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum 1950. En svo breyttist þetta. Af hverju? Nú starfa um 3 þús. manns á Keflavíkurflugvelli við óarðbær störf á vegum erlends ríkis. Ríkisstj. hefur ekkert aðhafzt til þess að sjá öllu þessu fólki fyrir atvinnu við framleiðslustörf, þegar hernaðarframkvæmdunum lýkur. Og ef þeim lyki skyndilega, yrði hér ægilegt atvinnuleysi. Það er óhugnanlegt, að svo skuli komið fyrir íslendingum, að þeir eigi vonir sínar um fulla atvinnu undir hernaðarframkvæmdum á vegum útlendinga. Þetta verður að breytast. En það breytist ekki nema með gerbreyttri stjórnarstefnu. Getum við ekki líka verið sammála um það, að ríkisstj. eigi að vera ráðdeildarsöm? Er það ekki ein af höfuðskyldum hverrar ríkisstjórnar? Eða haldið þið kannske, að ríkisstj. sé ráðdeildarsöm? Ég leit um daginn yfir eldhúsumræður fyrir 25 árum. Það var áður en sú ógæfa hófst í íslenzkum stjórnmálum, að Sjálfstfl. og Framsfl. tækju höndum saman um stjórn landsins. Einn ræðumanna gagnrýndi þá harðlega, að varið væri til hestahalds, bifreiðar o.fl. 11295.13 kr., og hann bætti við: „ Dómsmrh. fór mörgum orðum um það, hve mikill búhnykkur það væri fyrir landið, að stjórnin hefði eigin bíla til sinna þarfa. Það getur náttúrlega vel verið, þegar miðað er við það ástand, sem nú er, þar sem dómsmrh. er sýknt og heilagt á sífelldum þeytingi út um allar jarðir með gæðinga sína til veizluhalda hér og þar og annars af slíku tagi, að þá sé það ódýrara, að landið eigi bifreiðar, en að leigja þær til þess af öðrum í hvert skipti. Í þessu kemur vitanlega fram sama óhófið og fjárbruðlunin hjá ráðh. á fé ríkissjóðs eins og á öðrum sviðum, og er sú eyðsla eða allmikill hluti hennar sannarlega þess eðlis, að ástæða sé til þess að átelja það.“ Hver haldið þið nú, að hafi mælt þessi orð? Hann á enn sæti á þingi og er í hópi reyndustu og virðulegustu þingmanna. Það er Pétur Ottesen, núverandi formaður fjvn. En á þessum aldarfjórðungi hefur orðið mikil breyting, bæði á hesla- og bifreiðahaldi ríkissjóðs og þá ekki síður á flokki hv. formanns fjvn. Nú er ekki um það að ræða, að ríkissjóður hafi keypt einn bíl. Á s.l. tveim árum hefur ríkisstj. flutt inn handa sér hvorki meira né minna en 9 bíla og þá ekki af lakari tegundinni. Ríkissjóður gerir nú út 6 bíla handa ráðherrunum, og mun kostnaðurinn við það bílahald ekki vera undir 1/2 millj. kr. á ári. Það eru nærri 1700 kr. á hvern vinnudag ríkisstj. Finnst ykkur ekki full ástæða til þess að taka undir þau ummæli formanns fjvn., þótt gömul séu, að ástæða sé til þess að átelja þetta óhóf og fjárbruðl? Hæstv. fjmrh. fjölyrti um það í gærkvöld, að ekki væri hægt að lækka skatta og tolla og auka jafnframt útgjöld til verklegra framkvæmda. Minnti hann í því sambandi á skó, sem hefðarmey nokkur hefði viljað hafa litla að utan, en stóra að innan. En hann gleymdi að geta þess, hvert verið hefur höfuðeinkennið á fjármálastjórninni síðari ár, en það er, að tekjur af tollum og sköttum hafa alltaf verið að hækka, en úfgjöld til verklegra framkvæmda hins vegar alltaf að minnka hlutfallslega. Skór ríkisstj. hafa m.ö.o. alltaf verið að stækka að utan, en minnka að innan, svo að ávallt hefur orðið þrengra og þrengra um fótinn. Sjálft ríkisbáknið hefur nefnilega alltaf verið að þenjast út. Skórinn sjálfur hefur alltaf verið að stækka og er löngu orðinn að þungum klossa. Við skulum halda áfram að athuga, hvert við eigum að telja markmið góðrar stjórnarstefnu. Erum við ekki sammála um, að eitt höfuðmarkmið hennar eigi að vera að tryggja hagkvæm utanríkisviðskipti, að eyða ekki meiru en við öflum, að koma í veg fyrir skuldasöfnun? Hafið þið athugað, hvernig ríkisstj. hefur haldið á málum á þessu sviði? Á fyrstu 10 mánuðum ársins var vöruskiptahallinn 284 millj. kr. Greiðsluhallinn var minni, en þó 75 millj. Þessi greiðsluhalli jafnaðist með Marshallfé, en framvegis mun ekki berast meira fé úr þeirri átt. Og nú hljótið þið að spyrja: Hvað tekur við? Á undanförnum árum, 5 árum, höfum við fengið Marshallgjafir að upphæð 435 millj. kr., einkum þó síðan 1950. Þetta fé hefur verið höfuðuppistaða þess, að hægt hefur verið að rýmka verulega um innflutninginn. En óstjórnin hefur verið slík, að samt sem áður höfum við safnað skuldum erlendis. Í lok október skulduðu bankarnir 23 millj. kr. erlendis. Hvað finnst ykkur? Er sú stjórnarstefna, sem hefur þessar afleiðingar, ykkur að skapi? Hæstv. forsrh. gumaði mjög af því í gærkvöld, að sparifé hefði aukizt um 127 millj. kr. fyrstu 10 mánuði ársins, og taldi það bera vott um heilbrigða fjármálastefnu. En hann þagði um hitt, að á sama tíma hafa útlánin aukizt um 304 millj. eða meira en helmingi meira. Skyldi hann líka telja það bera vott um heilbrigða fjármálastefnu? Hæstv. viðskmrh. vegsamaði mjög frv. sitt um innflutningsskrifstofuna í ræðu sinni áðan. Formaður fjhn. Nd., Skúli Guðmundsson, er þó ekki alveg eins hrifinn. Hann hæddist að frv. í gærkvöld, og um daginn sagði hann á Alþ., að í frv. fælist lítið annað en fremur lágkúruleg nafnbreyting, og er það orð að sönnu. Annars er tal ræðumanna Sjálfstfl. um ást þeirra á frjálsri verzlun dálítið spaugilegt, þegar það er haft í huga, að flokkurinn hefur ekki mátt heyra nefnt, að útflutningsverzlunin væri gefin frjáls, og felldi um daginn till. um að gefa innflutningsverzlunina alveg frjálsa. Hæstv. viðskmrh. minntist áðan á frv. okkar Alþfl.-manna um kosningabandalög. Hann líkti kosningabaráttu við kúluvarp. En eigi að líkja kosningabaráttu flokka, sem hafa með sér bandalög, við einhverja íþróttakeppni, þá væri það helzt boðhlaup. Ef Ingólfur Jónsson tæki þátt í boðhlaupi, þætti mér líklegast, að hann yrði síðastur í sínum riðli. En sveit hans gæti samt unnið með réttu, ef aðrir í henni væru þeim mun hraðari á sprettinum. Það ber annars vott um mikla fávizku, þegar menn tala um kosningabandalagsfrv. eins og fáheyrða till. Nákvæmlega sams konar skipun var nefnilega lengi í gildi bæði í Noregi og Svíþjóð. Enn skulum við halda áfram að athuga, hvernig stjórnarstefnan ætti að vera. Ætti hún ekki að miða að því, að við eigum sem neytendur kost á sem ódýrustum vörum? Skyldi ríkisstj. hafa stuðlað að því? Þegar núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum, var það eitt af fyrstu verkunum að afnema nær allt verðlagseftirlit. Höfuðrökin voru þau, að verðlagseftirlit væri dýrt og auk þess óþarft. Afnám verðlagseftirlitsins hafði auðvitað þegar í stað í för með sér gífurlega hækkun á álagningu. Milliliðirnir græddu milljónatugi. En hvernig fór um kostnaðinn? Nú er haldið uppi verðlagseftirliti með sárafáum vörutegundum. Það eftirlit kostaði í fyrra 27 þús. kr. meira en verðlagseftirlitið með öllum vörum kostaði 1949. Á það ekki líka að vera höfuðskylda ríkisstj. að tryggja framleiðendum útflutningsafurða sannvirði fyrir framleiðslu sína? Hvernig skyldi ríkisstj. hafa gegnt því hlutverki? Þegar gengi krónunnar var lækkað 1950, hækkaði útflutningsverð allra íslenzkra afurða um 74%. En fiskverðið til sjómanna hækkaði ekkert. Það hækkaði ekki um einn eyri fyrr en í ársbyrjun 1951, þegar bátagjaldeyrisálaginu var skellt á almenning. Þá hækkaði það í 96 aura. En 1952 hækkaði það svo aftur í 105 aura. Sjómennirnir græddu þannig ekkert á gengislækkuninni sem framleiðendur, heldur töpuðu á henni sem neytendur. Og þeir fengu ekki nema sáralítinn hluta af bátagjaldeyrinum. Hagnaðurinn af þessum ráðstöfunum rann eins og fyrri daginn í vasa milliliða í fiskframleiðslunni og útflutningsframleiðslunni, en ekki einungís þangað, heldur högnuðust innflytjendur og stórkostlega á því að leggja á bátagjaldeyrinn. Hvað segja sjómenn um þessa ráðsmennsku? Og hvað segir allur almenningur um það, að ein helzta framleiðslustétt þjóðarinnar skuli hlunnfarin jafnblygðunarlaust og hér hefur átt sér stað? Það er óvefengjanlegt, að það græða nú allir á íslenzkum fiski nema sjómenn og smáútvegsmenn. Þeir bera skarðan hlut frá borði og tapa. En gróði hinna er mikill, bæði innan landssteinanna .Og þá ekki síður utan þeirra. Um það hefur verið margrætt opinberlega, að í sambandi við íslenzka útflutningsverzlun þróist margs konar spilling. Má í því sambandi minna á skýrslu fulltrúa Landssambands ísl. útvegsmanna í London um saltfisksverzlunina í Ítalíu, þar sem hann hélt því fram, að umboðsmaður Sölusambands ísl. fiskframleiðenda þar í landi og nánir vinir hans og þó einkum ítalskur kaupmaður að nafni Marabotti högnuðust stórlega á íslenzka saltfiskinum, sem seldur væri þar í landi. En það er engu líkara en að einhverjum hér hafi fundizt Marabotti þessi ekki vera fullsæmdur af miklum og vafasömum gróða á íslenzkum saltfiski. Orðunefnd hefur nefnilega sæmt hann stórriddarakrossi hinnar íslenzku fálkaorðu, þótt ekki hafi enn verið skýrt frá því opinberlega af einhverjum ástæðum. Þetta er býsna gott dæmi um ástandið í íslenzku þjóðfélagi. Sjómennirnir, sem draga fiskinn úr sjónum og heyja erfiðustu lífsbaráttu, sem háð er í þessu landi, hætta jafnvel lífi sínu, búa við slæm kjör og eru hlunnfarnir af alls konar milliliðum með hjálp ríkisvaldsins. Þeir eru jafnvel Iítilsvirtir með því að meina þeim að vera aðilar að samningum um hæð kaups þeirra, fiskverðið. En útlendir kaupmenn, sem hirða ávöxt af striti þessara manna, eru heiðraðir með fágætum íslenzkum heiðursmerkjum. Það er að vísu ekki þess konar heiður, sem íslenzkir sjómenn sækjast eftir, jafnvel þótt þeir vinni dæmafá afreksverk á sjónum. Þeir hafa án efa skömm á slíku prjáli. En það er táknrænt, að þeir, sem græða á fiski sjómannanna í útlöndum, skuli vera heiðraðir sérstaklega, samtímis því, sem sjómönnunum hér heima er ekki einu sinni sýndur sá sómi að fá að taka þátt í samningum um fiskverðið. En þeir eiga að heimta rétt sinn. Þeir eiga að krefjast þess að fá refjalaust í sinn hlut sannvirði þess fisks, sem þeir afla. Við skulum víkja að einu atriði enn, sem góð ríkisstj. hlýtur að hafa í stefnu sinni. Það er að stuðla að því, að allur almenningur eigi kost á sómasamlegu húsnæði. Hvað hefur núverandi stjórnarflokkum orðið ágengt í þessum efnum? Um það bil sjötti hver Reykvíkingur mun búa í slæmu eða ófullnægjandi húsnæði. 2400 manns búa í bröggum, þar af 1800 konur og börn, og hefur íbúum bragganna fjölgað síðan 1947. Borgarstjórinn í Reykjavík sagði í gærkvöld, að það væri gildur þáttur í íslenzku þjóðareðli allt frá upphafi Íslands byggðar, að Íslendingar vildu eiga hús sín sjálfir. Þetta var vel mælt og réttilega. En skelfing hlýtur manni þá að finnast lítið fara fyrir Íslendingseðlinu í brjóstum bæjarstjórnarmeirihlutans hér í Reykjavík, því að ekkert hús á bærinn fyrir sig og sína starfsemi. Bæjarstjórnarfundir eru haldnir í leiguhúsnæði í þakherbergjum eins af stórhýsum bæjarins, og bæjarskrifstofurnar eru dreifðar út um bæinn, allar í leiguhúsnæði, sem tugir þúsunda eru greiddir fyrir mánaðarlega. Það hefur löngum þótt hægara að gefa heilræði en halda þau. Ég hef nú nefnt nokkur dæmi um atriði, sem flestir geta verið sammála um, að góð ríkisstj. eigi að hafa sem grundvallaratriði stefnu sinnar. En ég hef jafnframt sýnt fram á, að núverandi stjórnarflokkar brjóta gegn þeim öllum. Hvernig stendur á þessu? Allir vita þó, að það eru hvorki aulabárðar né misindismenn, sem landinu stjórna. En hvers vegna stjórna þeir þá svona? - hljóta menn að spyrja. Við skulum láta þá svara sjálfa. Við skulum fletta upp í aðalmálgögnum stjórnarflokkanna, Morgunblaðinu og Tímanum, fyrir kosningarnar í sumar. Morgunblaðið hóf kosningabaráttuna með því að skýra frá því, að Sambandið hafi verið í þann veginn að hafa 700 þús. kr. af sjómönnum og útvegsmönnum í sambandi við vöruflutninga. Tíminn svaraði með því að skýra frá því, að Eimskipafélagið hefði grætt 125 þús. kr. á einum áburðarfarmi. Þá fór Morgunblaðið að tala um 1.6 millj. kr. ólöglegan hagnað Olíufélagsins. En Tíminn staðhæfði þá, að Shell og BP hefðu grætt rúml. eina milljón á olíuflutningum á fyrstu þrem mánuðum ársins og auk þess hefði Eimskip grætt 720 þús. kr. á fimm áburðarförmum. Enn svaraði Morgunblaðið með því að tala um sekt Olíufélagsins. Og þá fékk Tíminn málið fyrir alvöru. Hann skýrði frá því, að ólöglegur hagnaður einkaverzlana af verðlagsbrotum síðan 1938 hafi numið 1.8 millj. kr. og að Eimskipafélagið hafi grætt hvorki meira né minna en 511/2 millj. á leiguskipunum, sem ríkisstj. útvegaði því á stríðsárunum. Nú skýrði Morgunblaðið frá nýju olíuhneyksli, Sambandið hefði nælt sér í 200 þús. kr. milliliðagróða í Ameríku. Þá tók Tíminn á honum stóra sínum og sagði, að miðað við gróða kaupfélaganna hafi gróði kaupmanna á undanförnum 10 árum numið hvorki meira né minna en 120 millj. kr. Mér telst svo til, að milliliðaokrið, sem Morgunblaðið og Tíminn skýrðu þjóðinni frá í kosningamánuðinum, hafi numið 182 millj. kr. Svona verður niðurstaðan, þegar stjórnarflokkarnir lenda í hári saman fyrir kosningar. En hvað er svo að gerast milli kosninga? Er svo fjarri lagi að láta sér detta í hug, að þá séu helztu skjólstæðingarnir að skipta milli sín herfanginu og vilji fá sem beztan frið til þess? Það urðu margir forviða, þegar Sjálfstfl. og Framsfl. tóku höndum saman eftir þennan kosningabardaga. Hæstv. landbrh. mun hafa sagt það á kosningafundi á Siglufirði, að innan Sjálfstfl. væru spilltustu öfl þjóðfélagsins, og siðasta flokksþing Framsfl. samþykkti vantraust á hæstv. dómsmrh. En Morgunblaðið kallaði hæstv. fjmrh. skattpyndara og skuldakóng og hallærishöfundinn frá fyrirstríðsárunum. Er það í rauninni nokkurt undrunarefni, hlustendur góðir, þótt stjórnarstefna, sem þessir flokkar framkvæma, sé mjög frábrugðin því, sem hún ætti að vera?



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við þessa umr., sem heitir eldhúsdagsumr., er eðlilegast að tala nokkuð um fjárlögin og fjárhagsástandið í landinu. Það heyrist um það sitt á hvað, hvort fjármálaástandið og fjármálastjórnin sé í góðu lagi eða ekki. Er því mikils um vert, að þjóðinni séu gefnar sannar lýsingar á því sviði frá fleiri hliðum en einni. Okkar hag er nú komið svo þrátt fyrir allar framfarir, að allir okkar atvinnuvegir eru í vanda staddir. Þeir þurfa meiri aðstoð með lánsfé og á annan hátt til þess að geta starfað. Mega þó allir vita, að þeir og þeirra framleiðsla er undirstaða allra okkar fjármála. En að svo er komið sem er stafar af óhófi í lifnaðarháttum, sköttum, tollum, launum og um leið margvíslegri eyðslu, sem er atvinnuvegunum um megn. Útgjöld ríkisins hækka frá ári til árs, og svipað gerist viða annars staðar. Rekstrargjöld þessara fjári. eru áætluð 403 millj. kr. og gjöld á sjóðsyfirliti 443 millj., en það eru samanlögð gjöld. Þau urðu samkvæmt reikningi siðasta árs (1952) 550 millj., enda hætt við, að gjöld ársins 1954 verði allverulega hærri, þegar sjást fjáraukalög fyrir það ár, því að fjáraukalögin, sem nú liggja fyrir og eru frá 1951, eru upp á 114 millj. kr. Til samanburðar vil ég nefna gjöldin á árinu 1946. Þá urðu rekstrargjöld 170 millj. og öll gjöldin 228 millj. Gjöldin hafa því meira en tvöfaldazt á þessu tímabili. Byggingarkostnaður hefur frá 1946 rúmlega tvöfaldazt eftir skýrslum hagstofunnar. Ég nefndi árið 1946, af því að fyrir það ár skilaði hinn vitri maður, Pétur Magnússon, síðasta reikningi, um leið og hann lét af fjármálastjórn. Hann var allra manna mest ásakaður um eyðslu og hvað mest af sumum þeim, er mestu hafa ráðið um fjárstjórnina síðan. Það er því nauðsynlegt, að fólkið fái rétta mynd af breytingunni. Það er umhugsunarefni fyrir allan landslýð. En hvernig stendur svo á allri þessari hækkun? Í því efni þýðir lítið að kasta hnútum milli manna og flokka. Staðreyndirnar tala sínu máli. Allt hefur skrúfað hvað annað upp, vöruverð, flutningar innanlands og utan, opinber gjöld, laun og kaupgjald. Allt þetta hefur stefnt í sömu átt. Sumt af því hefur verið okkur sjálfrátt, annað ekki. En höfuðorsökin er vísitöluskrúfan og verðuppbótareglan. Í því efni eiga allir flokkar og allar stéttir einhverja sök, en embættis- og fastlaunastéttin mesta. Ég hygg, að nú séu allir gætnari og skynsamari menn í öllum stéttum farnir að sjá, að þessi leið var ógæfuleið, en við þeir fáu, sem höfum hamlað á móti, höfum ekki fengið neinu að ráða í þessu efni. Þjóðin hefur runnið á svellglærunni og rennur enn, hvernig sem nú landtakan verður. Ég verð að segja það hér, að þeir, sem telja fjármálastjórnina góða og fjárhagsástandið í landinu á góðri leið, eru mjög nægjusamir menn. Þetta er af því, hvað eyðslan er mikil á öllum sviðum og óvissan um framtíðina. En fólkinu líður vel, og hagur ríkissjóðs er góður, segja menn. Þetta er satt og hvort tveggja mikils virði. Sú undantekning er þó frá þessu, að þar sem veiðibrestur hefur þjakað sjávarbyggðir, þar er ástandið með atvinnu ekki álitlegt. En hagur ríkissjóðs er góður, og það skiptir miklu, en stafar af nokkuð óvenjulegum orsökum, en þakkarverðum eigi að síður. Árið 1950 voru tekin upp ný úrræði fyrir atbeina minnihlutastjórnar sjálfstæðismanna með viðurkenningu á falli krónunnar og fleiri ráðstöfunum. Þess vegna hefur útflutningsframleiðslan verið möguleg síðan. Árið eftir (1951) voru innflutningshöftin leyst upp að miklu leyti. Það var eins og að taka stíflu úr á. Innflutningurinn á því ári óx um 314 millj. kr. frá því árið áður. Þetta hvort tveggja mokaði óhemjutekjum í ríkissjóð, og síðan hefur haldið áfram með öllum tollum og sölusköttum af efni til áburðarverksmiðjunnar og Sogs- og Laxárvirkjunar. Þessa vegna hafa tekjur ríkissjóðs verið geysimiklar þessi ár. í þessu og þessu einu felst bætt fjármálastjórn síðustu ára. Þess vegna hefur verið hægt að leggja mikið fé til margvislegra framfaramála, sem ella hefði ekki verið mögulegt. Þetta ber að þakka fyrrv. ríkisstj. og ekki sízt hæstv. fjmrh., Eysteini Jónssyni. Hvers vegna honum? - munu menn segja. Því er þannig varið, að meðan Jóhann Jósefsson var fjmrh., þá stóð Eysteinn Jónsson, sem var líka í þeirri stj., sem veggur gegn allri rýmkun á innflutningi og þar með öllum auknum tekjum ríkissjóðs. Hann hefur frá byrjun verið forustumaður haftastefnunnar á Íslandi, barizt fyrir henni á öllum sviðum og framkvæmt hana allra manna mest. Þegar þessi valdamikli maður snýr alveg við blaðinu til að moka tekjum í ríkissjóðinn, eins og hann gerði 1951, þá er það vissulega þakkarvert. Það er alltaf þakklætisvert, þegar menn, sem lengi hafa fylgt rangri stefnu, snúa við og taka rökum reynslunnar, enda hefur þessi snúningur hæstv. fjmrh. haft mikilvægar afleiðingar, m.a. þá að gera okkur sjálfstæðismönnum mögulega samvinnu við Framsfl. Ella hefði sú samvinna ekki getað verið fram á þennan dag. Eins og gefur að skilja, eru þessi stefnuskipti til orðin fyrir fortölur og forgöngu sjálfstæðismanna, sem alla tíð hafa talið frjálsa verzlun sína aðalstefnu. En breytingin af hálfu samstarfsflokksins er jafnþakkarverð fyrir því, og það, að hagur ríkissjóðsins er nú góður, gefur hæstv. ríkisstj. og Alþ. færi á að bjarga úr mörgum vandræðum. Vandræðamálin eru líka í öllum áttum og von er til, að úr mörgu verði greitt. Það þykir mér og fleirum þó æði hart, að einkum skuli nú haldið niðri þeim framkvæmdum, sem víða er mest þörf á, sem er vegabótum, brúargerðum, hafnar- og lendingabótum og sjúkrahúsbyggingum. Til þessara mála eru framlögin að minnka raunverulega af því, hve miklu minna verk fæst fyrir hverjar þúsund krónur en var fyrir nokkrum árum. Nýir vegir um 1000 km á lengd voru teknir í tölu þjóðvega í byrjun þessa árs, en framlögin til vegamála hækka þó ekki neitt, ekki einu sinni til viðhalds vegunum. Þetta þýðir því mikla lækkun, þegar allt kemur til alls. Það er kunnugt, að í samningum hæstv. ríkisstj. eru mörg fögur loforð, og við skulum vona, að þau verði öll framkvæmd. Eitt er þó það, sem mér og öðrum sveitamönnum er einna kærast, en það er loforðið um raflýsingu héraðanna. Það er framkvæmd á einu mesta hugsjóna- og baráttumáli okkar sjálfstæðismanna fyrr og síðar. Þau skoplegu orð hrukku fram úr hæstv. fjmrh. í gærkvöld, að raforkumálin væru meðal þeirra áhugamála Framsfl., sem þeir hefðu þurft að berjast fyrir við sjálfstæðismenn. Þetta er meira en hægt er að bjóða landsfólkinu. Saga þessara mála er of kunnug til þess, m.a. það, að framsóknarmenn gerðu það að þingrofsástæðu 1931, að til stóð að ábyrgjast 6 millj. kr. lán fyrir Sogsvirkjunina, sem var fyrsta stórvirkjun hér á landi. Hins vegar er óþarfi núna, að stjórnarflokkarnir fari að metast um þessi dýrmætu hagsmunamál. Við sjálfstæðismenn berum hið bezta traust til hæstv. raforkumálaráðh., Steingríms Steinþórssonar, og bæði ég og aðrir gerum okkur von um, að röggsamlegar framkvæmdir verði frá hans hendi í þessum efnum héruðum okkar til hagsbóta og blessunar. En hæstv. fjmrh. sagði fleiri skopleg orð í ræðu sinni í gær, m.a. það, að framsóknarmenn hefðu gert sér helzt von um að geta samið við sjálfstæðismenn um frjálsa verzlun og lækkun skatta. Hlægilegri orð hafa ekki komið fram í þessum umr. Aðalstefna Framsfl. var í 20 ár verzlunarhaftastefna, og höfuðsforsprakki hennar var allan tímann núverandi hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson. Nú hefur hann snúið við að miklu leyti, og gott er það, ef hann vill snúa til fulls á rétta leið, en aðalgrundvöllurinn fyrir stefnu Sjálfstfl. er frjáls verzlun. Um skattalækkunina er svipað að segja. Hæstv. fjmrh. hefur í 20 ár verið allra manna fundvísastur á það að hækka skatta og tolla, stundum af nauðsyn, en bak við hefur þó oft staðið viðleitni til að hnekkja frjálsum atvinnurekstri. Þegar svo þessi maður þykist þurfa að berjast fyrir því við sjálfstæðismenn að fá að lækka skatta, þá er lengra gengið en hóflegt er í því að sýnast öðruvísi en verið hefur. Annars er það mjög ánægjulegt, ef allt það væri rétt, að framsóknarmönnum sé það nú mikið áhugamál að fá frjálsa verzlun og lækka skatta, og svo það, sem hæstv. ráðh. bætti við, að lofa athugun á því í alvöru að lækka eyðslugjöld ríkisins. Þá væru burt fallin stærstu ágreiningsefnin milli Sjálfstfl. og Framsfl., og þá gætum við séð hilla undir þann möguleika að gera einn flokk úr þessum tveimur stjórnarflokkum. Gamlar deilur og syndir yrðu þá að leggjast í grafarinnar djúp og ættu aldrei að rísa upp aftur. Þá mundi allur grundvöllur fyrir starfi hæstv. stj. verða annar en er. En til þess að þetta sé hugsanlegt, verðum við að fá eitthvað öruggari sannanir um breyttar aðferðir en komið hafa enn fram. Annars vil ég segja það hér að gefnu tilefni, að í fyrra um þetta leyti var það góð samvinna milli stjórnarflokkanna, að við sjálfstæðismenn gerðum ráð fyrir friðsamlegum kosningum og framhaldandi samvinnu brotalaust, en þetta fór á aðra leið. Framsóknarmenn samþykktu á flokksþingi að slíta samvinnunni, hvernig sem kosningar færu, og samþykktu auk þess ávitur á hæstv. dómsmrh. fyrir það eitt að láta lögin ganga jafnt yfir afbrotamenn úr Framsfl. sem aðra, og út af þessu hvoru tveggja varð stjórnarkreppa, sem engin hefði þurft að verða. Þegar ástandið í fjármálum landsins er eins og ég hef lýst, þá liggur sú spurning fyrir til úrlausnar, hvers bjargræðis sé að vænta af þeim flokkum, sem nú eru í stjórnarandstöðu. Þeirri spurningu er nauðsynlegt og skylt að svara. Í Alþfl. og Sósfl. er margt greindra og persónulega geðfelldra manna, en því miður er stefna þeirra og framferði þannig, að frá þeim er minna góðs að vænta en ætla mætti. Stefna þeirra beggja er sósíalistastefna, stefna ríkisrekstrar og ríkisyfirráða á öllum sviðum. Þeir bera á hverju þingi fram fjölda af útgjaldatill. upp á marga tugi millj. í viðbót við allt hitt. Þeir vilja meiri ríkisafskipti, hærri vísitölu, hærri laun, meiri eyðslu, en þeir þykjast vilja lægri tolla, lægri skatta, minni ríkistekjur. Hjá þeim rekur því eitt sig á annars horn og er vafið í mótsögnum og ósamkvæmni. enda þótt sumt af þeirra aðfinningum sé rétt. En frá þeim er því ekki mikils góðs að vænta á fjármálasviðinu. Áðferð þeirra er kannske öll eðlileg, og það er af því, að sósialistastefnan er það að eyðileggja núverandi þjóðskipulag og byggja annað nýtt á rústunum. Um hinn nýja flokk, Þjóðvfl., er ekki margt að segja enn sem komið er. Hann er óskilgetið afkvæmi kommúnista og Framsóknar. Hann hefur sýnilega lært málið af foreldrunum, en er að öðru leyti pólitískt vöggubarn. Hvað er svo að segja um aðstöðu okkar flokks, Sjálfstfl.? Allir andstæðingar kalla hann íhald. Látum þá um það. En hvað er það, sem þeir kalla íhald? Það að vilja halda í þjóðskipulag eignarréttar og atvinnufrelsis. Það að vilja hamla gegn óhóflegum sköttum. Það að vilja vinna gegn vaxandi ríkisrekstri. Það að vinna gegn óhóflegri eyðslu. Það að vilja hrinda sem bezt fram nytsamlegum framkvæmdum í sveitum og kaupstöðum. Og þó fyrst og fremst það að búa þannig að framleiðslunni, að hún beri sig styrkjalaust. Við teljum frjálsa verzlun undirstöðuna og álítum þessa stefnu þá frjálslyndustu sem til er, en við höfum verið á undanhaldi í mörg undanfarin ár vegna samvinnu við aðra og þó gert meira gagn en nokkur annar flokkur þessa lands. En sé okkar viðleitni íhald, eins og andstæðingarnir vilja vera láta, þá hefur það íhald ekki megnað nema í takmörkuðum skilningi að reisa rönd gegn þeim öfgum breytinga og byltinga, sem öllu vilja umturna og gera ríkisvaldið allsráðandi, en einstaklingana valdalausa og sjálfstæðisrúna þjóna. Síðustu kosningar sýndu, að þjóðin er að átta sig á þessum sannleika, en hún verður að átta sig betur; ef veruleg von á að vera um mikla breytingu á þeirri fjármálastefnu, sem haldið hefur verið að undanförnu, þá verður samstæð heild og helzt einn flokkur að fá færi á að gera þær ráðstafanir, sem gera þarf, og bera þá á þeim alla ábyrgð. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Það mun vart hafa farið fram hjá ykkur, hlustendur góðir, hvað málflutningur ræðumanna stjórnarflokkanna hefur verið svipaður í þessum umr. Býst ég við því, að ýmsum ykkar hafi gengið illa að átta sig á því, hver þeirra talaði fyrir hvorn flokkinn um sig, sbr. þó sérstaklega ræðu hv. þm. A-Húnv., Jóns Pálmasonar, sem boðaði opinberlega sameiningu flokkanna, og hefur hann þó hingað til ekki verið talinn neinn sérstakur vinur Framsfl. Báðum varð þeim ráðh., Eysteini Jónssyni og Ingólfi Jónssyni, á mjög alvarleg pólitísk skyssa í þessum umr. Var hún í fyrsta lagi í því fólgin, að þeir sem fjmrh. og viðskmrh. vörðu megninu af þeim ræðutíma, sem þeir höfðu til umráða, að því er ætla mætti til að skýra fjárlfrv. ríkisstj. og fjárlagaafgreiðslu stjórnarflokkanna fyrir öllum landslýð, til þess að ræða um herstöðvamálin, sem ættu að vera fjárlagaafgreiðslunni og fjárl. óviðkomandi, ef allt væri með felldu. Og í öðru lagi var þetta stórpólitísk skyssa vegna þess, hvað þeir undirstrikuðu rækilega með ræðum sínum hið órjúfanlega samband og beinu tengsl, sem eru á milli hernaðarframkvæmda og annarra framkvæmda Bandaríkjanna hér á landi og stefnu og aðgerða hæstv. ríkisstj. í íslenzkum etnahagsmálum. Mun ég því ræða það mál nokkru nánar hér á eftir, þar sem einmitt þetta atriði getur ráðið úrslitum í þeirri baráttu, sem nú er háð um sjálfsfæða tilveru þjóðarinnar í framtiðinni milli gömlu flokkanna allra, að vísu með nokkuð mismunandi móti, annars vegar, og Þjóðvfl. Íslands eins hins vegar. Áður en ég geri það, þykir mér þó hlýða að gera örfáar athugasemdir við nokkur atriði, sem fram hafa komið í ræðum stjórnarliðsins við þessa umr. Í gærkvöld skoraði ég á ríkisstj. að hrekja það, að 6 ráðh. hefðu nú 7 bila og a.m.k. 5 einkabílstjóra á ríkiskostnað, röðuðu sonum sínum og tengdasonum og öðrum gæðingum á ríkisjötuna, greiddu fyrir hæstv. utanrrh. húsaleigu nær 8 þús. kr. á mánuði og ætluðu að greiða honum þingfararkaup. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, svaraði þessu með þrem athugasemdum. Hann sagði að það væri venja að greiða húsaleigu utanrrh. Ég spyr: Hvenær var það venja? Var fyrrv. hæstv. utanrrh., Bjarna Benediktssyni, greiddur húsaleigustyrkur? Hvers vegna er þessi húsaleiga ekki færð á fjárlög eins og húsaleigustyrkur forsrh., ef á að greiða hana? Fjmrh. sagði, að það væri sjálfsagt að greiða ráðh. þingfararkaup, þó að hann væri ekki þm., af því að hann þyrfti endrum og eins að mæta á þingi. Ég spyr: Gegnir hann sömu störfum á þingi og aðrir þm., t.d. nefndarstörfum? Var ráðherrum utanþingsstjórnarinnar greitt þingfararkaup, eða létu þeir aldrei sjá sig á þingi? Og loks: Tilheyrir það ekki skyldustörfum ráðh. sem ráðh. að sitja á þingi? Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, sagðist ekki trúa því upp á sjálfan sig, að hann hefði ráðið tvo menn hjá ríkisstofnunum án þess að þörf væri fyrir þá. Þau orð, sem ég sagði um það, voru nákvæmlega það, sem einn af ábyrgum mönnum fyrir áfengisútsölu ríkisins í Reykjavík viðhafði í þriggja votta viðurvist, og tel ég það fullboðlega heimild. Þau dæmi, sem ég nefndi, voru aðeins fá af mörgum á lista hæstv. ríkisstj., og vil ég bæta því við, að nýlega var búið til embætti í þjóðskjalasafninu handa fyrrv. ritstjóra Alþýðublaðsins án allrar heimildar í lögum, enda hefur hann um langt skeið verið ein dyggasta hækja stjórnarflokkanna. En tengdafulltrúana og bilkostnaðinn nefndi hæstv. fjmrh. ekki í gærkvöld og ekki heldur hæstv. landbrh., Steingrímur Steinþórsson, og nefndi ég hann þó til. Munu illyrði hans í garð Þjóðvfl. af því hafa stafað. Þá sagði hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, að hann hefði fengið sérfræðing, væntanlega gegn þóknun úr ríkissjóði, til að reikna út, hver áhrif það hefði haft á fjárl., hefðu till. stjórnarandstöðuflokkanna verið samþykktar. En svo undarlega brá við, að þegar hann kom að Þjóðvfl., bilaði bæði reiknimeistarinn og ráðh. og skiluðu engri útkomu. Var það af því, að útkoman hefði orðið óþægilega hagkvæm fyrir Þjóðvfl. og sýnt þá ábyrgðartilfinningu, sem einstök mun vera um stjórnarandstöðuflokk? Eitthvað vafðist ráðh. a.m.k. tunga um tönn, þegar að þessu atriði kom. Ræðumenn gömlu flokkanna hafa sýnt Þjóðvfl. þann heiður að gera hann að einu aðalumtalsefninu í ræðum sínum. Hefur skelfing þeirra við tilvist Þjóðvfl. ekki leynt sér. Og það er eftirtektarvert, að engum þeirra, hvorki kommúnistum né hernámsflokkunum þrem, hefur komið til hugar annað en það, að Þjóðvfl. hlyti að vera einhverjum undirgefinn. Engum þeirra hefur dottið í hug, að hugsazt gæti, að til væru menn á Íslandi í dag, sem vildu vera Íslendingar aðeins, en ekki auðmjúkir þjónar erlends valds. Sýnir það betur en flest annað, hvernig herleiðing þessara heiðurspilta í austur og vestur hefur leikið þá, togað skynsemi þeirra og teygt, eins og sagt er að tröllin í fjöllunum hafi gert til forna og er óþarft að fjölyrða um. Ég býst við því, að það hafi fleiri en ég komizt í vanda við að ráða þá gátu, hvaða erindi hæstv. forsrh., Ólafur Thors, hafi átt í ræðustólinn hér í gærkvöld, nema þá til að framleiða hávaða, sem hann gerði svikalaust, og lesa upp margprentaðan stjórnarsamninginn. Ef það kom fyrir í ræðu hans, að hann nálgaðist eitthvert málefni, var viðkvæðið: fjmrh. skýrir nú þetta fyrir ykkur, eins og þar væri um dyggan flokksbróður að ræða, enda minntist hann aldrei á stjórnarflokkana tvo, heldur stjórnarliðið eitt, og gat ég ekki betur heyrt en þar væri eina sannleikskornið í ræðu ráðh. Afgangurinn af ræðunni var svo hinn gamli söngur, sem allir kannast við: Kom, kom, kom í frelsisherinn. „Aukið frelsi mun fara eins og heitur straumur um þjóðina,“ sagði hæstv. forsrh. og bætti við, „annað væri líka svik við kosningaloforð okkar og sjálfa sjálfstæðisstefnuna“. Og fjmrh. botnaði þetta með svofelldum orðum: „Fjárlögin standast ekki á næsta ári, nema góðærið haldist.“ Og þó eru tekjur ríkissjóðs áætlaðar 40–50 millj. kr. lægri 1954 en þær verða 1953. Þannig er þá málflutningur hæstv. ríkisstj. um efnahagsmálin, og má af því draga mjög mikilsverða ályktun um málflutning hennar á öðrum sviðum. Jafnhliða því sem hún heldur fram skoðun sinni um lakari efnahagsafkomu næsta ár en var á þessu ári, boðar hún með miklum bumbuslætti það, sem hún kallar aukið frelsi. Það á að auka frelsi manna til að byggja og þar með væntanlega að auka fjárfestinguna, og það á að auka verzlunarfrelsið, þ.e.a.s. í innflutningsverzluninni, og þar með væntanlega að auka innflutninginn. En hvernig samrýmist nú þessi háværi athafnafrelsissöngur hæstv. ríkisstj. kenningum hennar. um heldur lakara árferði 1954, eða a.m.k. ekki betra en á því ári, sem nú er að ljúka? Því er fljótsvarað. Í þessu er ekkert samræmi til. Skynsöm alþýða þessa lands mundi segja, að þessi málflutningur hæstv. ríkisstj. minnti helzt á öfugmælavísuna: „Fiskurinn hefur fögur hljóð.“ Skynsöm alþýða þessa lands veit, að til þess að unnt sé að auka fjárfestinguna, þurfa bæði þjóðartekjur og sparnaður að aukast. Hún veit einnig, að til þess að auka frelsi í innflutningsverzluninni og þar með að auka innflutninginn þarf auknar gjaldeyristekjur og því betra árferði í útflutningsatvinnuvegunum og þar með meiri þjóðartekjur næsta ár en var á þessu ári. En hæstv. ríkisstj. gengur út frá því sem staðreynd í væntanlegum fjárl., að sú verði ekki þróun málanna, heldur miklu fremur þvert á móti. Það má því öllum ljóst vera, að það er herfileg mótsögn í málflutningi hæstv. ríkisstj., ef engin önnur rök hníga að þeim málflutningi en þau, er sækja má í eðlilegt íslenzkt þjóðlíf. En eru þá til einhver önnur rök, sem sækja mætti út fyrir eðlilegt íslenzkt þjóðlíf og skýrt gætu þessa mótsögn, einhver rök eða skýringar, sem hæstv. ríkisstj. þorir ekki, vill ekki, getur ekki eða má ekki nefna? Hugsanlegt er, að svo sé og þurfi ekki langt að leita. Það er öllum kunnugt orðið, að s.l. 3–4 ár hafa íslenzkar ríkisstj. fallið fram og beðið um og þegið erlent gjafafé og lánsfé í gegnum Marshallaðstoð, samtals að upphæð 38.65 millj. dollara eða 630 millj. ísl. kr., en auk þess um 70 millj. kr. yfirdráttarheimild frá Greiðslubandalagi Evrópu. Þessi leið er nú lokuð íslenzkum valdhöfum. En sú athöfn að þurfa ekki annað fyrir lífinu að hafa en að biðja auðuga vini sína um ölmusu og leyfa sér þrátt fyrir það að lifa í hóflausum munaði á kostnað almennings verður að sjúkdómi þeim, sem það gerir. Haldnir þessum sjúkdómi þorðu íslenzkir valdhafar ekki að fara út á þá braut að betlitímabilinu loknu að stjórna fámennri, fátækri þjóð, sem ætlaði að sjá sjálf sjálfri sér farborða af eigin aflafé. Þess vegna játuðu þeir kröfum Bandaríkjanna um hernaðarbækistöðvar hér árið 1951, sem þeir neituðu 1945. Hræðslan við að missa gjafaféð varð skynseminni og skyldurækninni sterkari, og sá möguleiki, sem þessir menn eygðu á því að fá beinar tekjur af dvöl herliðsins hér í stað gjafafjárins, lokaði augum þeirra fyrir afleiðingunum. - Og þó nægir þetta eitt ekki til að skýra mótsögnina í málflutningi hæstv. ríkisstj. fullkomlega. Árið 1953 voru beinar gjaldeyristekjur af starfsemi herliðsins hér orðnar 140 millj. ísl. kr. í septemberlok og munu því með sama áframhaldi verða um 190 millj. kr. allt árið. urðu þær svipaðar næsta ár, nægði það því ekki sem ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. til að boða aukið frelsi. Það er því eitt og aðeins eitt, sem getur legið til grundvallar og skýrt boðskap hæstv. ríkisstj. um aukið frelsi, auknar framkvæmdir og aukinn innflutning. Það eru auknar framkvæmdir hersins, sem hér dvelst, svo stórauknar framkvæmdir, að þær gætu haft í för með sér stórauknar þjóðartekjur íslendinga þrátt fyrir þann samdrátt á framleiðslu landsmanna sjálfra, sem slíkt mundi hafa í för með sér vegna skorts á vinnuafli við innlendar framleiðslugreinar. Yrði það dæmið sett upp í tölum, sem mig vantar því miður upplýsingar til að geta gert, er hætt við, að mörgum þætti ískyggilega horfa um íslenzka framleiðslu á Íslandi. Og þó er þetta það eina, sem hæstv. ríkisstj. gæti bent á til stuðnings loforðum sínum um aukið frelsi og aukinn innflutning, ef hún ætlast ekki til, að litið sé á það sem blekkingu. Og þess sjást þegar ljós dæmi, að það er þetta, sem er á bak við orð hæstv. ríkisstj., þó að hún segi það ekki beinum orðum. Á öllum landshornum er nú verið að byggja radarstöðvar úr hollenzku grjóti, innfluttu af Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem kosta eiga hundruð millj. kr. Byggingu Keflavíkurvígis er haldið áfram af fullum krafti, og vitað er, að rætt hefur verið um bandaríska stóriðju á Íslandi, sem að vísu mundi færa þjóðinni allmiklar tekjur, á meðan verið væri að koma þeim framkvæmdum upp, en litlar eða engar síðar, heldur mundi það gera þjóðina að fátækri nýlenduþjóð, sem hefði þá lífsbjargarvon helzta að snapa eftir lausavinnu kringum bandarískar herstöðvar og stóriðjuver, en yrði aldrei trúað fyrir neinum mikilsverðum ábyrgðarstörfum. Það er vitað, að slíkar áætlanir voru ræddar af fyrrv. ríkisstj., og var frá þeim skýrt í blaði Þjóðvarnarflokksins, Frjálsri þjóð, fyrir tæpu ári, án þess að ríkisstj. mótmælti því. Einn af þingmönnum stjórnarflokkanna, hv. þm. S-Þ., Karl Kristjánsson, játaði á framboðsfundi í kjördæmi sínu, að þessar áætlanir hefðu verið ræddar. Hins vegar var þeim frestað vegna kosninganna og þó fyrst og fremst vegna þeirrar pólitísku hreyfingar, sem vakizt hafði upp gegn þeim með Þjóðvarnarflokki Íslands. Slík er stefna hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum landsins, sem hún boðar með málflutningi sínum, en hefur ekki karlmennsku til að játa berum orðum. Þetta er sú stefna, sem hún hefur gefið hið skáldlega heiti „jafnvægi í byggð landsins“, því að af þessu seyði skal landsbyggðin öll fá að súpa. Og vegna þessarar stefnu einkennist fjárlfrv. það, sem hér er til afgreiðslu, fyrst og fremst af sívaxandi rekstrarkostnaði ríkisins og síminnkandi framlögum til verklegra framkvæmda og athafnalífsins, svo að enn sé notuð túlkun hv. 2. þm. Eyf., Magnúsar Jónssonar. Og þess ber vandlega að gæta í þessu sambandi, að aðra stefnu en þessa hafa stjórnarflokkarnir ekki í efnahagsmálum þjóðarinnar, því eins og öllum landslýð er ljóst, hafa þeir svíkið margfaldlega og eru löngu horfnir frá sinni upphaflegu stefnu. Með þennan boðskap í huga og þessa stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar leyfði oddviti hennar, hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, sér að halda því fram og endurtaka það þrisvar til fjórum sinnum í umr. í gærkvöld, að vegna þess að Þjóðvfl. Íslands er þessari stefnu algerlega andvígur, hefði hann enga stefnu í innanlandsmálum og engin mál á stefnuskrá sinni nema sjálfstæðis- herstöðva- og utanríkismál. Enda þótt þau mál séu ærið viðfangsefni og lausn þeirra sé háð, hve mikla ástæðu við höfum til að ræða önnur stjórnarfarsmál, þar sem ljóst má vera, að þjóð, sem hefur glatað sjálfstæði sínu og ræður ekki sjálf sjálfri sér, endist lítt til farsældar það eitt að jagast um önnur atriði, fer því þó víðs fjarri, að Þjóðvfl. Íslands hafi ekki markað sér skýra stefnu til allra helztu þjóðmála, en sökum fátæktar sinnar hefur flokkurinn ekki haft efni á því að útbreiða hana til allra landsmanna. Af því tilefni mun ég nú leitast við að skýra höfuðdrættina í stefnu Þjóðvfl. í efnahagsmálum, enda ástæða til, þar sem fjármál og efnahagsmál eru til umr. Það væri þó freistandi að ræða þá stefnu í samanburði við stefnu hinna stjórnmálaflokkanna, - einstaklingsframtak og frelsi Sjálfstfl., sem þýður ótakmarkað frelsi handa fáum útvöldum til að féfletta marga, og afnot þeirra af sparifé smásparifjáreigenda og lánsfé lánsstofnana til að sölsa undir sig atvinnu- og framleiðslutækin og arð þeirra, - samvinnustefnu Framsfl., sem upphaflega var við það miðuð, að fyrirtækin skyldu stofnuð af fólkinu sjálfu fyrir fólkið, en hefur nú snúizt upp í það, að fólkið skuli þjóna undir auðsöfnun fyrirtækjanna og völd foringjanna, - samvinnustefnuna, sem Sambandið sjálft virðist nú hafa endanlega yfirgefið og kastað trúnni á, ef höfð er í huga hlutafélagastofnun S.Í.S., sem sýnilega er talið heppilegra rekstrarform af forkólfum Framsfl., - eða í samanburði við hina rússnesku ofsatrúarpólitík forustumanna Sósfl. og hina tækifærissinnuðu, rótlausu bitlingastefnu hækjuliðsins í Alþfl., sem virðist eftir ræðum hv. þm., Haralds Guðmundssonar og Eggerts Þorsteinssonar, bíða þess eins að komast í stjórn með Framsfl. og Sjálfstfl. Tími vinnst þó ekki til að ræða málið á þeim grundvelli. Þjóðvfl. Íslands telur, að erlendar kennisetningar, byggðar á erlendum staðháttum og aðstæðum stórþjóða, verði ekki með árangri framkvæmdar óbreyttar hér við þau skilyrði, sem þjóðin býr nú og mun búa næstu öld, fámenn í stóru, strjálbýlu landi. Hann er því andvigur allsherjarþjóðnýtingu og telur, að hún leiði aðeins til ríkiskapítalisma með sízt færri göllum en hinn eiginlegi kapítalismi, án þess að í því felist nokkur dómur um það, hvað öðrum þjóðum kunni að henta í því efni. Þrátt fyrir þetta telur flokkurinn ríkisrekstur í einstökum greinum nauðsynlegan og sjálfsagðan. Stefna Þjóðvfl. er því lýðræðisleg, íslenzk stefna, byggð á íslenzkum staðháttum, aðstæðum og hugsunarhætti og þó umfram allt af íslenzku viti. Verkalýðs-, efnahags- og atvinnumál telur hann einn málaflokk og óumdeilanlegan í eðli sínu, og hann telur engan eðlismun á hinum vinnandi stéttum, sjómönnum, bændum, verkamönnum, iðnaðarmönnum og öðrum launþegum, svo samantvinnaður sem hagur og afkomuöryggi þessa fólks er. Þjóðvfl. telur, að verkamenn nái ekki fullkomnum árangri í kjarabaráttu sinni með þeim aðferðum, sem til þessa hafa helzt verið notaðar, þ.e. einhliða launapólitík, sem fylgt er eftir með verkföllum. Stafar það af því, að ef þeir, sem með völd fara hverju sinni, eru verkalýðnum andvígir, geta þeir auðveldlega eyðilagt á svipstundu þær kjarabætur, sem nást kunna, með jafnþrautreyndum aðferðum og gengisfellingu, bátagjaldeyri, okurálagningu, skatta- og tollakúgun, svo að dæmi séu nefnd frá líðandi stund. Þess vegna er það stefna Þjóðvfl. Íslands, að hinum vinnandi stéttum beri eignarréttur á þeim framleiðslutækjum, sem lífsafkoma þeirra byggist á, og allur sá arður, sem vinna þeirra og framleiðslutækin skapa í sameiningu. Til þess að ná því takmarki að eignast framleiðslutækin er aðeins ein leið fær. Sú leið er, að hinar vinnandi stéttir taki allar höndum saman og skapi sér það pólitíska vald, sem þarf til þess að afla þeim eignarréttar á framleiðslutækjunum og viðurkenningar á því, að sú lausn efnahagsmálanna sé jafneðlileg og sjálfsögð og það er nú talið eðlilegt og sjálfsagt, að bændur eigi sín framleiðslutæki, atvinnubílstjórinn sinn bíl, smiðurinn sín verkfæri o.s.frv. Þessa lausn verður fólkið sjálft að undirbúa með því að mynda sín eigin samtök um eign og rekstur þeirra framleiðslutækja, sem það starfar við og afkoma þess byggist á, finna þeim samtökum það form, sem þeim hentar, og afla sér þeirrar rekstrarfræðilegu sérþekkingar og tæknilegu menntunar, sem þarf til að stjórna slíkum fyrirtækjum. Og ríkisvaldið verður að auðvelda með fjármála- og lánsfjárpólitík sinni, að þetta megi takast. Vegna okkar sérstöku þjóðfélagsaðstæðna verða slík rekstrarfélög að vera tiltölulega fámenn, svo að hver meðlimur finni greinilega, að hann sé eigandi framleiðslutækjanna, láti sér annt um þau og verði þess var, að hann ber meira úr býtum fyrir strit sitt með þessu fyrirkomulagi en því, sem hann býr nú við. Hin fámennu rekstrarfélög geta siðan gengið til margvislegrar samvinnu um lausn sameiginlegra verkefna svo og tekið ríkisvaldið í þjónustu fólksins til lausnar sameiginlegum viðfangsefnum í stað þess, að fólkið þjóni undir ríkisvaldið, eins og nú er og yrði þó enn meir í þjóðnýtingarskipulagi. Þjóðvfl. Íslands er ljóst, að fram undan eru örlagaríkustu tímamót í sögu íslenzkrar þjóðar, - tímamót, sem ráða sköpum um það, hvort búa á þjóðinni vísa tortímingu í hugsanlegri styrjöld á þann hátt, sem Jóhann Sæmundsson prófessor lýsti með óhrekjanlegum rökum í ræðu, sem hann flutti 1. des. s.l., eða hvort búa á henni líf og sjálfstæða framtíð í sínu eigin landi. Þessi tímamót er alþýða landsins ein fær um að marka, svo að til heilla megi horfa fyrir framtíð þjóðarinnar. Þess vegna setur Þjóðvfl. Íslands ofar öllu öðru heiðarleikann og trúmennskuna við stefnu sína og markmið sitt og þá hugsjón, að aftur megi búa frjáls, sjálfráð íslenzk þjóð í þessu landi.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Maður skyldi halda af þessum umr., að það væri nýjung, að ráðh. hefðu til umráða bila á Íslandi, en þannig hefur þetta verið í 15 ár, hverjir, sem í stjórn hafa setið, úr hvaða flokkum sem þeir hafa verið. Einu sinni tók ég við ráðuneyti af einum af aðalforkólfum kommúnista. Þá voru í ráðuneytinu einn fólksbíll og tveir jeppar. Mig grunaði það, að hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, mundi leka niður á því að tilnefna dæmin um mennina tvo. Það kom mér ekkert á óvart, enda varð það svo. Hv. þm. A-Húnv. flutti hér áðan einhvern hlálegasta samsetning, sem ég hef heyrt í útvarpsumr. frá Alþ. Ein spekin var sú, að ég hafi staðið á móti innflutningi í stjórn Stefáns Jóhanns, þegar Jóhann Jósefsson var fjmrh. Þá var flutt inn allt það, sem hægt var að borga, allt, sem hægt var að flytja inn gjaldeyrisins vegna, og raunar meira til. Þannig er nú sannleikurinn um þetta. Svo segir hann, að ég hafi breytt um stefnu, eftir að ég varð fjmrh., og þá orðið fylgjandi frjálsri verzlun. Það kom aldrei til greina að slaka á neinum höftum, á meðan ráðh. Sjálfstfl. fóru með fjármálastjórnina og alltaf var stórfelldur halli á ríkisrekstrinum. Þá gat frjáls verzlun ekki komið til greina. Það var fyrst, þegar ráðstafanir höfðu verið gerðar til þess að koma jafnvægi á ríkisbúskapinn, sem nokkur maður með fullu viti gat verið með frjálsri verzlun. Þá sagði þessi hv. þm., að það hefði hrokkið fram úr mér í gærkvöld, að það hefði þurft að berjast við sjálfstæðismenn um rafmagnsmálið í sumar. Ég sagði aldrei eitt einasta orð í þessa átt. Þetta er hreinn skáldskapur hjá hv. þm. En úr því að hann og hæstv. viðskmrh. eru svo smekklegir í sér að fara að draga þetta hér inn í þessar umr., þá er rétt, að það komi fram, að sú till. að verja 25 millj. kr. að meðaltali á ári í rafmagn og að láta 100 millj. kr. lánsútvegun sitja fyrir öllu, var frá framsóknarmönnum. Þá sagði þessi hv. þm.: Ja, ef fjmrh. vildi svo fara að spara, þá væri enginn ágreiningur lengur til á milli hans og sjálfstæðismanna. - Af þessu áttu menn að draga þá ályktun, að það stæði á mér að spara. Hér um bil öll útgjöld ríkisins eru á vegum annarra en fjmrn. Í hvert einasta skipti öll þau ár, sem ég hef verið fjmrh., hef ég beðið hina ráðh. um það að rannsaka sínar útgjaldagreinar og vita, hvað þeir gætu gert til þess að draga saman og spara, þ. á m. ráðh. Sjálfstfl. 1:g hef aldrei fengið eina einustu sparnaðartill. frá þeim. Þetta er rétt að hv. þm. A-Húnv. viti, fyrst hann langar til þess að vita það, en auðvitað veit hann það áður. Þá vita aðrir það nú. Svo er þessi hv. þm. að leyfa sér að gefa í skyn, að það standi á mér í þessum efnum. Þeir voru ekki að flíka því hér, stjórnarandstæðingarnir í kvöld, fremur en í gærkvöld, hvernig þeir ætluðu að afgreiða fjárhagsmálin, ef þeir mættu ráða. Þeir halda leynivopninu í fjárhagsmálunum enn þá vandlega leyndu. Leyndardómurinn er enn hinn sami, en menn hafa grun um, að það sé hinn óttalegi leyndardómur, sem ekki sé ávinningur að segja frá. Ekki er nú traustið meira á úrræðum þessara hv. stjórnarandstæðinga í fjárhagsmálum en svo. Einn þessara ræðumanna, hv. landsk. þm., Karl Guðjónsson, sagði, að ég hefði gert Sósfl. rangt til, því að hann hefði flutt eina tekjuöflunartill., sem ég hefði sleppt að telja, og hún gæti vegið á móti öllu hinu, gefið 360 millj. kr. Hvað var svo þetta? Jú, það var að leggja tolla á það, sem bandaríski herinn flytti inn á Íslandi. Hef ég heyrt það rangt, að það væri stefna Sósfl. að reka Bandaríkjaherinn á burt? Er þá hægt að gera hvort tveggja í senn: reka herinn á burt og leggja niður allar varnir og hafa á sama tíma upp úr hernum 360 millj. kr. í tolla? Hef ég líka heyrt það skakkt, að þm. Sósfl. hafi hvað eftir annað verið að fárast um það, að menn skyldu treysta á vinnu suður á Keflavíkurflugvelli? En nú er allt í einu ekki nóg að treysta á vinnu suður á Keflavíkurflugvelli, það á að byggja ríkistekjurnar á veru hersins líka. Ef nokkuð er að marka þetta fjas þm. og till. Sósfl., þá á ríkissjóður sem sé nú líka að fara að taka tekjur sínar af hernaðarframkvæmdunum. Er nú hægt að hugsa sér öllu aumlegri frammistöðu en hér er um að ræða hjá kommúnistum? Hv. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, var að kvarta yfir því hér áðan, að ég hefði rætt um hervarnarmálið, þegar ætti að ræða um fjármálin. Veit ekki þessi hv. þm., að þetta eru eldhúsumr.? Hér á að ræða almennt um stefnu stjórnarflokkanna. Er nú svo komið, að Þjóðvfl. vill ekki láta tala um þessi mál? Hvers vegna er þessi hv. þm. að kvarta? En hv. flokksbróðir hans, Gils Guðmundsson, reyndi þó að klóra ofur lítið í bakkann. Hann var að burðast við að mótmæla hér sumum þeirra raka, sem ég bar fram í gærkvöld í varnarmálinu. Viðleitnin var þar, en árangurinn var ekki beysinn. Þessi hv. þm. sagði m.a., að það væri eðlilegra, að þær þjóðir hefðu varnir, sem ráðizt hefur verið á, sem hefðu sögulega reynslu, þá lægju fyrir vörnunum söguleg rök. Fékk Ísland að vera utan við síðustu heimsstyrjöld? Nei, það fékk það ekki. Vill þessi hv. þm. ekki opna augu sín í þessu máli fyrr en búið er að hernema Ísland af óvinaþjóð og fá þá sömu reynslu og Evrópuþjóðirnar hafa orðið að þola? Nákvæmlega sömu rök fyrir varnarleysi voru á sínum tíma færð fram fyrir varnarleysi Danmerkur, Noregs og Hollands fyrir síðustu styrjöld, en hvernig fór? - Þá sagði þessi hv. þm.: Írar standa utan við. Þess vegna eigum við að gera það. - Hvað er sameiginlegt með Írum og Íslendingum? Jú, þeir búa báðir á eylöndum, en Írar eru gráir fyrir járnum og hafa sínar varnir sjálfir, það er munurinn. - Þá sagði þessi þm. enn, að eylönd þurfi ekki varnir. En hver var reynslan í síðasta stríði? Hver var reynslan í Kyrrahafinu? Hvað héldu menn um Norður-Noreg fyrir síðustu styrjöld? Menn héldu, að það kæmi ekki til nokkurra mála, að Norður-Noregur yrði tekinn af nokkurri þjóð, sem ekki réði skilyrðislaust á hafinu. En hver var reynslan? Og loks klykkti þessi hv. þm. út með því að segja, að við hefðum engar skyldur við nágrannaríki okkar í sambandi við varnarmálin, af því að það væru ýmsar smáþjóðir annars staðar í heiminum, sem væru utan við varnarsamtökin á Norður-Atlantshafinu. Þetta eru nú rök í lagi. Af því að ýmis smáríki í Suður-Ameríku t.d. telja sér ekki skylt eða rétt að vera í varnarbandalagi með Norðmönum, Dönum og Hollendingum, þá eigum við ekki heldur að vera það, og þá varðar okkur ekkert um þessi lönd eða samstöðuna með þeim. - Þannig eru röksemdir þessa hv. þm., þegar við þeim er hróflað. Ég vil þá víkja hér nokkuð að öðrum málum. Út af því, sem sagt hefur verið um áætlun á tekjum ríkissjóðs, vil ég taka fram, að séu tekjurnar áætlaðar eins háar og þær geta orðið hæstar, þá er greiðsluhalli alveg vís. Ríkissjóður er flæktur orðinn í alls konar viðskipti, og á hverju ári fellur til mikið af útgjöldum, sem ómögulegt er að sjá fyrir fram. Það sýnir reynslan. Umframgreiðslur á fjárl. hafa aldrei verið minni tiltölulega en síðustu fjögur árin. Verulegur greiðsluafgangur hefur aðeins orðið einu sinni, og þá var honum ráðstafað sérstaklega með lögum frá Alþ. Fjárveitingavaldið hefur því aldrei verið örugglegar í höndum Alþ. en einmitt nú síðustu árin. Heildarafkoma ríkissjóðs síðan 1950 hefur ekki mátt lakari vera en nú hefur orðið, þegar litið er á tímabilið í heild. Þetta sjáum við vel á skuldum ríkissjóðs. Lausaskuldir ríkissjóðs hafa að vísu lækkað, en aðeins mjög lítið. Brýna nauðsyn ber á hinn bóginn til þess að greiða nokkuð inn í lausaskuldir ríkissjóðs, og verður að gera svo, ef greiðsluafgangur leyfir slíkt, ekki sízt með tilliti til þess, á hve tæpt vað er teflt með fjárlagaafgreiðsluna fyrir næsta ár. Það er þess vegna því miður alveg rangt, að ríkissjóður hafi getað komizt af með minni tekjur undanfarið að óbreyttum útgjöldum eða hafi getað séð af tekjustofnum sínum til bæjar- og sveitarfélaga. Það hefur verið bent á það í þessum umr. af nær öllum ræðumönnum stjórnarandstæðinga, að minna fer nú í verklegar framkvæmdir en áður var af tekjum ríkissjóðs hlutfallslega. Er þetta nokkuð undarlegt, þegar þess er gætt, hvað framfög til menntamála, tryggingarmála og dýrtíðarmála hafa vaxið gífurlega? En það kemur úr hörðustu átt, þegar þeir menn, sem státa af því að hafa aukið útgjöld einmitt á þessum höfuðliðum fjárl., gerast til þess að ráðast á aðra fyrir það, að ekki er hægt að nota sömu peninga til verklegra framkvæmda og þá, sem notaðir eru til annars. Ég gerði ýtarlega grein fyrir því í fyrravetur, að afleiðing þeirrar lausnar, er þá var gerð á verkfallinu, hlyti að hafa í för með sér raunverulega rýrðar verklegar framkvæmdir, og það er nú komið fram. En þá státuðu þessir sömu menn af því að hafa orðið þess valdandi, að þessum fjármunum væri varið til niðurborgunar, en ekki til þessara framkvæmda. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, og Lúðvík Jósefsson voru að deila á stjórnina og stjórnarfl. vegna tómlætis í málefnum útvegsmanna og sjómanna. Hvar hafa þessir hv. þm. verið? Eru þeir svo blindir af pólitísku ofstæki, að þeim hafi sézt yfir það, að þær ráðstafanir, sem núverandi stjórnarflokkar hafa beitt sér fyrir í málefnum bátaútvegsins, hafa orðið til þess að breyta til bóta öllu atvinnuástandi í sjávarþorpum landsins? Er þeim ekki ljóst, að gengisbreytingin og bátagjaldeyrisfyrirkomulagið, hvað sem hægt er að segja um þetta að öðru leyti, leysti bátaútveginn og atvinnulífið í fiskiþorpunum blátt áfram úr læðingi? Alls staðar þar, sem fiskur hefur ekki brugðizt, hafa þessar ráðstafanir sett líf í bátaútveginn og tryggt, ekki aðeins fiskimönnum, heldur einnig öðrum íbúum þessara staða, stórum betri afkomu en áður var. En hver er hlutur þessara hv. þm. og sálufélaga þeirra bæði í Þjóðvfl. og kommúnistafl. í þessu máli? Þeirra hlutskipti hefur verið að berjast á móti öllu því, sem gert hefur verið í þessu efni, og gera allt, sem í þeirra valdi hefur staðið, til þess að fá aðra landsmenn en þá, sem stunda fiskveiðar, til þess að sætta sig ekki við þær ráðstafanir, sem gera þurfti til hagsbóta fyrir fiskimenn, útvegsmenn og íbúa smáþorpanna. Svo geta þessir menn fengið sig til þess að koma á mannamót og balda þar hjartnæmar ræður um áhuga sinn fyrir kjörum þeirra, sem hafa uppeldi sitt af fiskveiðum. Hitt er svo annað mál, þó að það snerti ekki þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til bóta í þessum efnum, að bátaútvegsmenn og fiskimenn fá aldrei rétt verð fyrir afurðir sínar og aldrei það sem þeim ber, fyrr en þeir hafa tekið í sínar hendur alla meðferð afurðanna og sölu afla á sama hátt og bændur hafa gert. Þetta er það, sem þeir verða að gera, ef vel á að fara. Þetta er sú leið, sem Framsfl. bendir á og vill vinna að með öllu móti. Til þess að koma slíku fram þarf tvennt til: öflugan félagsskap útgerðarmanna og fiskimanna til þess að hafa forustuna, þar sem engir aðrir ráða neinu en þeir, sem rannverulega eiga fiskinn, og svo þarf einnig til öflugan stuðning útvegs- og fiskimanna við Framsfl., til þess að hann verði nógu sterkur til að styðja þá í hvívetna í framkvæmd þessarar stefnu. Ég vil, áður en ég skilst við þessar umr., minnast ofur lítið nánar en ég hef gert á nýsveininn í íslenzkri pólitík, Þjóðvfl. Þjóðvfl. er stofnaður út af einu máli og er í því bundinn við kommúnista, eins og öllum skynbærum mönnum er ljóst. Flokkurinn vill láta halda, að hann hafi stefnu í innanlandsmálum, og sett hefur verið saman plagg, sem heitir ávarp og stefnulýsing Þjóðvarnarfl. Íslands. Þetta er einhver furðulegasti samsetningur, og rekur sig hvert á annars horn. Er þetta ekkert undarlegt, þar sem flokkurinn er settur saman af pólitískum sérvitringum úr ýmsum áttum, og eru sumir þar innarlega í kró. Er augljóst, að þessir vitringar hafa samið sina klausuna hver og smellt síðan öllu saman. Það er ekki hægt að fara langt út í þetta, en ég vil aðeins nefna dæmi. Samtök kaupmanna eiga að hafa rétt til þess að flytja inn vörur. Síðan stendur, að ef þurfa þyki, skuli samband kaupfélaganna, S.Í.S., hafa með höndum hluta af innflutningnum, enda séu því sett sérstök skilyrði, sem þjóðvarnarmenn svo hafa í pokahorninu. Kaupmönnum þarf á hinn bóginn engin skilyrði að setja. Þá segir, að stjórn opinberra fjárfestingarmála beri að taka úr höndum stjórnmálamanna og fá hana sérfræðingum. Stjórn fjárfestingarmála er ákvörðun um það, hvaða framkvæmdir skuli sitja fyrir, í hvað skuli ráðizt og í hvað ekki ráðizt. Ákvörðun um þetta segja þjóðvarnarmenn að eigi alls ekki að vera í höndum kjörinna fulltrúa fólksins, heldur sérfræðinga. Hér hefur Þjóðvfl. tekið upp eitt helzta stefnumál nazista og fasista. Það væri gaman að vita, hver af vitringunum hefur kastað þessum steini í hrúguna. Þá er það mark sett í stefnulýsingunni, að styrkir og önnur fríðindi til landbúnaðarins af hálfu hins opinbera verði numdir úr lögum. Er hér bersýnilega átt við jarðræktarstyrkinn og önnur framlög til landbúnaðarins á 16. gr. fjárlaga og viðar. Þetta ákvæði er vafið í silkiumbúðir á þann hátt, að koma beri landbúnaðinum á svo öruggan fjárhagsgrundvöll, að slíkur stuðningur verði óþarfur. Þetta er sem sé kuti vafinn í silki, sem fram er réttur. Þá standa þau vísdómsorð í stefnulýsingunni, að draga skuli úr kostnaði við tryggingar, en gera þær jafnframt hagkvæmari. Ekkert er að því vikið, hvernig slíkt megi verða. Þá er ákvæði um að draga valdið frá dreifbýlli héruðum og til þeirra þéttbýlli með því að fækka þm. þar, sem dreifbýlla er. Þannig mætti lengi telja. Þetta eru bara sýnishorn af þessum samsetningi, en láðst hefur á hinn bóginn að setja í stefnuyfirlýsinguna eitt stærsta mál flokksins, en það er krafan um það, að ráðh. séu jafnframt ráðherrastörfunum bifreiðarstjórar ráðuneytanna. Tvö mál hafa þó aðallega mótað fram að þessu afskipti Þjóðvfl. af innanlandsmálum. Annað er svo kallað skúrmál, sem þeir tóku upp hér á Alþ. og fjölluðu mjög um í blöðum sínum langa hríð. Þeir héldu því fram, að ég hefði svo sem í greiðaskyni við meðráðh. minn tekið frá fyrirtæki hans ónýta eign upp í stóreignaskatt. Var ég borinn öllum verstu brigzlum í því sambandi. Ég benti á, að skylt var samkvæmt lögum að taka eignina með því verði, sem hún var skattlögð, og um það höfðu allir tilkvaddir lögfræðingar verið sammála. Fjmrn. átti því ekkert val. Allt kom þetta fyrir ekki. Áfram hélt rógurinn. Nú hefur hæstiréttur hins vegar kveðið upp dóm, sem tekur af allan vafa um þetta, hafi hann nokkurn tíma verið til í huga nokkurs manns. Siðan þetta gerðist hefur að vísu rógurinn um mig í sambandi við skúrmálið hjaðnað niður, a.m.k. sá, sem fluttur er í heyranda hljóði. En skort hefur þjóðvarnarmenn bæði manndóm og drengskap til þess að biðja afsökunar á frumhlaupi sínu út af þessu máli. En nú hafa þeir þjóðvarnarmenn tekið upp enn stórbrotnara baráttumál en skúrmálið nokkurn tíma var. Þeir hafa nú tekið upp eftir fyrirskipun formannsins harða baráttu fyrir því, að formaður flokksins, sem er bókaútgefandi, þurfi ekki að skila í ríkissjóð söluskatti þeim, sem hann tekur af almenningi, heldur fái að stinga skattinum í sinn vasa. Formaður flokksins hefur látið hefja í blöðum þeim, sem hann hefur aðgang að, sérstaklega Frjálsri þjóð, harðsnúna árás á mig fyrir það, sem hann kallar pólitíska ofsókn á hendur sér. „Ofsóknin“ á að vera fólgin í því, að tollstjórinn í Reykjavík gerði nákvæmlega sams konar ráðstafanir til innheimtu á söluskatti frá þessum manni eins og hjá öllum öðrum, sem láta dragast óhæfilega að skila skattinum, en skatturinn er geymslufé þeirra, sem hann innheimta. Hefur tollstjórinn gefið sérstaka skýrslu um þetta mál út af hinni ósvífnu árás, þar sem hann greinir frá því, að dráttur Draupnisútgáfunnar, þ.e.a.s. formanns Þjóðvfl., á greiðslu söluskatts hafi verið orðinn alveg einstakur og að beiðnin um ráðstafanir hans til þess að tryggja innheimtu á þessum 10500 kr., sem um var að ræða, hafi verið aðeins ein af mörgum, sem send var, „til þess að jafnt gengi yfir alla“, eins og tollstjórinn kemst að orði. Þetta segir nú tollstjórinn í Reykjavík, en formaður Þjóðvfl. kallar þetta pólitíska ofsókn. Er hægt að hugsa sér meiri ósvífni en þessa framkomu þjóðvarnarmanna út af söluskattsvanskilum formannsins? Og hvað á við segja um formann flokks, sem þannig níðist á trúnaði flokksmanna sinna, að hann blandar vanskilamálum sínum í málefni flokksins og ætlast til þess, að hann fái að hirða í sinn vasa söluskatt, af því að hann er formaður í þessari flokksnefnu? Hvers er svo að vænta af svona mönnum í pólitísku lífi? Þetta eru ekki óefnilegir siðbótamenn - eða hitt þó heldur. Á þessa ofsókn á hendur formanninum hefur svo ekki verið minnzt af talsmanni Þjóðvfl. í þessum umr. Það var skrýtið. Það skyldi maður þó halda að hefði þótt tíðindum sæta í herbúðunum. Það skyldi þó aldrei vera, að þeir sæju missmíði á þessu öllu saman? En ekki bjarga þeir formanninum og ráðunautum hans með þögninni. Hneykslið stendur, - en á formaðurinn að sitja? Um það spyrja menn nú hver annan. Stjórnarandstæðingar hafa í þessum umr. deilt bæði á fyrrv. og núverandi stj., og hafa þær ákærur blandazt nokkuð saman og ekkert yfir því að kvarta. En hvað sem þessu líður, þá vil ég benda hér að lokum á eftirfarandi, sem upplýstst hefur í umr. Framleiðslan hefur síaukizt, Læði til lands og sjávar, undanfarin ár. Atvinnuástæður í sjávarþorpum hafa gerbreytzt til bóta, og er það bein afleiðing gengisbreyt. og bátagjaldeyris. Meira fjármagni hefur verið veitt til framfara í landbúnaði en nokkru sinni áður. Komið hefur verið á greiðsluhallalausum ríkisbúskap í stað stórfellds greiðsluhalla. Afleiðingin hefur orðið meira jafnvægi í peningamálum og gerbreytt ástand til bóta í gjaldeyris- og verzlunarmálum. Framkvæmdir í landinu hafa orðið meiri en nokkru sinni fyrr. Hafin hefur verið uppbygging stóriðnaðar með byggingu áburðarverksmiðjunnar. Meira fé hefur verið lagt til íbúðarhúsa en nokkru sinni áður, þótt enn sé það allt of lítið. Þessu öllu hefur verið komið í framkvæmd án þess að hækka skatta og tolla. Þvert á móti hefur verið stefnt í lækkunarátt og nú ákveðið að lögfesta mjög mikla lækkun á beinum sköttum til ríkissjóðs. Það mega vera blindir menn, sem ekki koma auga á breytingar til bóta á fæstum sviðum, sem orðið hafa síðan breytt var um stefnu. Hitt er svo annað mál, að mörgu er ábótavant og margt þarf að lagfæra, og verður að vinna að því af alúð og samvizkusemi. Því verður ekki neitað, að okkur hættir fremur við að færast of mikið í fang en of lítið, og einkum vill þjóðinni sjást yfir, að menn verða að leggja mikið að sér og neita sér um margt og taka á sig þungar byrðar, ef framfarir eiga að vera örar framvegis. Skorti skilning almennt á þessu, gæti hæglega svo farið, að jafnvægi í þjóðarbúskapnum raskaðist á ný, og væri þá illa farið, því að mikla baráttu og fyrirhöfn hefur það kostað á undanförnum árum að breyta til í þá átt, sem nú er orðið. Að lokum vil ég segja þetta við framsóknarmenn og þá, sem stutt hafa framsóknarmenn til þingsetu: Berið saman það, sem verið er að vinna, og þau verkefni, sem við höfum haft á oddinum í okkar baráttu í raforkumálum, íbúðamálum, skattamálum, iðnaðarmálum, landbúnaðarmálum og varnarmálum, og þið munuð sannfærast um, að ekki er unnið fyrir gýg. Gerið ykkur jafnframt ljóst, að því öflugri sem okkar flokkur er, því meiru fær hann áorkað til framfara og umbóta. Vinnið því markvisst og kröftuglega að eflingu Framsfl., hvar sem þið fáið því viðkomið. Látið ekkert tækifæri ónotað til þess að efla fylgi flokksins. Það er ekki aðeins flokksnauðsyn, heldur þjóðarnauðsyn. - Góða nótt.

Forseti (JörB): Þá er 2. umferð lokið, og hefst nú 3. umferð. Ræðumenn hafa farið nokkuð yfir í þessum umferðum. En þar sem svo er ástatt, að ekki skeikar mjög miklu á milli flokka um ræðulengd, þá hygg ég, að réttast sé að sleppa þeim minútum, sem fram yfir eru hjá flokkunum, og er þá, eins og upphaflega var ákveðið, ætlazt til, að síðasta umferðin verði aðeins 10 mínútur fyrir hvern flokk. En ég vil biðja hv. ræðumenn að gæta þess nú stranglega að fara ekki yfir þann tíma. Hv. 11. landsk. þm., Lúðvík Jósefsson, tekur til máls og talar af hálfu Sósfl.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hafði hér fátt að segja um stefnu ríkisstj. í sjávarútvegsmálum annað en það, að allt hefði verið gert til þess að leysa vandamál sjávarútvegsins. Hann vék sér undan að ræða þau atriði, sem ég gerði hér að umtalsefni. Hann kaus ekki að minnast á olíumálin. Hann kaus ekki að verja aðgerðir sinna manna í þeim efnum, og er honum nokkur vorkunn. Hæstv. ráðh. minntist á það, að það hefði verið mikil firra, sem fram hefði komið í ræðu þm. Sósfl., Karls Guðjónssonar, að minnast á það, að ríkisstj. sleppti því að taka tolla af þeim miklu vörum, sem herliðið flytur nú inn í landið. Sagði ráðh., þegar minnzt var á þessi atriði, að það væri hart, ef ríkissjóður ætti nú að fara að byggja tekjuöflun sína einnig á framkvæmdunum á keflavíkurflugvellinum. En hvað gerir þessi hæstv. ráðh. nú í dag? Liggur hann ekki á fjórum frammi fyrir Bandaríkjamönnum og sníkir frá þeim fé? Hefur hann ekki á undanförnum árum hirt í sinn sjóð um 500 millj. kr. frá þessum sama her? Þessi sami hæstv. ráðh. gerir það mjög að ræðuefni sínu að tala um sparnaðarstefnu sina í ríkisbúskapnum. Það er ekki úr vegi að fara hér örfáum orðum um stefnu hans í sambandi við útgjöld ríkissjóðs. Hafa útgjöld ríkissjóðs minnkað í höndum þessa ráðh.? Er fækkað embættum eða dregið úr bitlingum? Nei, ónei. Ekki verður vart við neitt slíkt. Útgjöld ríkissjóðs hækka ár frá ári, án þess að nokkur ástæða sé fyrir hendi önnur en aukin eyðsla. Útgjöld ríkisins voru 1950 265 millj. kr., en verða í ár 440 millj. kr. Embættiskostnaður ríkisins hefur stórhækkað, nefndum hefur fjölgað, sendimenn ríkisins eru út um allan heim. Hin furðulegustu ríkisútgjöld eru tekin upp, án þess að lagaheimild sé fyrir hendi. Hér skulu nefnd nokkur dæmi sem sýnishorn úr nýútkomnum ríkisreikningi ársins 1951. Það ár eru þeim alþm., sem saman komu á fundi í Reykjavík til þess að samþ. hertöku landsins, greiddar 30 þús. kr., auðvitað án allrar heimildar. Það ár greiðir ríkisstj. einhverjum hægri handar mönnum sínum 106 þús. kr. fyrir að semja fyrir sig lagafrv. og reglugerðir. Hvers vegna gátu starfsmenn ríkisins ekki unnið þessi verk? Þetta ár (1951) greiðir ríkisstj. án heimildar 118 þús. kr. fyrir hagfræðilegar álitsgerðir. Þetta ár eru greiddar 151. þús. kr. í ferðakostnað - líklega fjmrh. á fund alþjóðabankans. Og þetta ár greiðir ríkisstj. 248 þús. kr. í bílakostnað stjórnarráðsins. Þetta ár voru umframgreiðslur 43 millj. kr. á ríkisreikningi, og samt leyfir þessi hæstv. ráðh. sér að segja hér í umr., að á undanförnum 4 árum í ráðherratíð hans hafi umframgreiðslurnar verið minni en áður. Þannig lýsir sparnaðarstefnan sér í framkvæmd. En svo koma talsmenn stjórnarflokkanna og fala um sparnað, meiri sparnað og um allan undirbúning, sem stjórnin hafi á prjónunum um sparnað. Þann 21. apríl 1952 skrifaði fjmrh. að hans eigin sögn meðráðherrum sínum og bað þá um að kíkja eftir því í ráðuneytunum, hvort ekki væri hægt að spara á einhverjum liðum. Vitanlega kom ekkert út úr þessum tilskrifum frekar en þeim, sem nú er verið að prjóna upp á, þegar ráðherrann segist verða að skrifa samráðherrum sínum og fara fram á sparnað. Í hverju er fjármálastefna ríkisstj. fólgin? Fyrst og fremst í því að reyta af landsmönnum eins mikið í tollum og sköttum og nokkur tök eru á. Árið 1949 nam verðtollurinn 45 millj.; í ár verður hann 125 millj. Árið 1949 nam söluskatturinn 43 millj.; í ár fer hann yfir 100 millj. Það þarf harðan haus til þess, svo að notuð séu orð fjmrh. sjálfs, að koma hér svo fram í almennum útvarpsumr. og neita því, að tollar og skattar hafi verið hækkaðir á undanförnum árum, en það er þetta, sem hæstv. fjmrh. gerir. Það er tilgangslaust að halda áfram þeim blekkingum, að tolla- og skattastiginn hafi ekki tekið breyt. Tolla- og skattahækkun var samþ. með gengisbreyt. Ágætt dæmi um það, hvernig fjármálastefnan hefur reynzt, er uppbótagreiðslukerfið á landbúnaðarafurðunum. Þegar gengislögin voru samþ., átti að létta af sköttum og tollum og afnema uppbótagreiðslurnar. Í ár verða uppbætur á landbúnaðarafurðir 46 millj. kr. og fara eflaust upp í 50 millj. kr. á næsta ári. Uppbæturnar skiptast þannig: smjörlíki 6.8 millj. kr., smjör 9.4 millj. kr., kjöt 2.9 millj. kr., mjólk 18.9 millj. kr. og kartöflur 8 millj. kr. Vegna þess að í ár var metuppskera garðávaxta, hækkuðu uppbætur á kartöflum um rúmar 7 millj. kr. Það er heldur viturlegt skipulag þetta og sýnir djarfa og örugga fjármálastjórn; sem sagt vegna þess, að hver kartafla, sem sett var í jörðina í ár, gefur af sér fjórfalda uppskeru á við það, sem áður var, þá skal greiða 8 sinnum meiri uppbætur úr ríkissjóði til kartöfluframleiðenda nú en áður. Það er ekki nema eðlilegt, að þeir, sem geta stært sig af svona skipulagi, telji sig hafa efni á að bera öðrum á brýn ábyrgðarleysi í fjármálum ag óspilunarsemi á fjármunum ríkisins. Sjálfstæðismenn hafa rætt hér allmikið í þessum umr. um verzlunarfrelsi og athafnafrelsi. Við hvað miðast það frelsi, sem við búum við nú í dag? Er leyfilegt að bjóða út og selja útflutningsvörur landsmanna? Nei, ekki án leyfis ríkisstj. Er leyfilegt að kaupa byggingarefni og ráðast í framkvæmdir án leyfa? Nei, það þarf mörg leyfi til slíks. Er leyfilegt að flytja inn vélar og tæki til framleiðslunnar án leyfa? Nei, við slíku er blátt bann. En það er fullt frelsi á innflutningi alls konar óþarfavarnings. Það er varla til sú óþarfavara, sem ekki er allt yfirfullt af í verzlunum landsins nú í dag, og frelsið í þeim efnum nær lengra en til innflutningsins. Það er líka frjálst að verðleggja þetta skran eftir vild, og kannast flestir landsmenn við það. Þetta er í aðaldráttum það verzlunarfrelsi, sem sjálfstæðismenn virðast keppa eftir. - Og hvað um athafnafrelsið? Fyrir nokkrum dögum fluttum við sósíalistar till. hér á Alþ. um að gera frjálsar án leyfisveitinga byggingar í þágu sjávarútvegsins, eins og t.d. fiskverkunarhús og fiskgeymsluhús. Þessi till. okkar var drepin af stjórnarliðinu, af sömu mönnunum og nú tala hér um aukið athafnafrelsi. Tími minn er nú á þrotum. Umr. þessar hafa sýnt og sannað, að stefna núverandi ríkisstj. er í aðalatriðum óbreytt stefna fyrrv. ríkisstj. Hún er sama stjórn milliliða og okrara og áður var hér við völd. Talsmenn stjórnarinnar tala að vísu fagurlega um nauðsyn íbúðabygginga, um rafvirkjun alls landsins, um lækkun skatta, um aukið frelsi og um sparnað í ríkisrekstrinum og um stuðning við atvinnuvegina, og auðvitað telur stj. sig vörð sjálfstæðis þjóðarinnar. En í reyndinni blasir annað við landsmönnum. Í reyndinni bannar ríkisstj. byggingar, útilokar alla lánsmöguleika og drepur lögin um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Í reyndinni hækkar hún tolla og skatta, eyðir og sóar ríkisfé, verndar þá, sem okra á framleiðslunni, og skríður í duftinu fyrir erlendu valdi. Það er tími til þess kominn fyrir alþýðu þessa lands að losa sig við slíka stjórn sem þá, sem nú fer með völd á Íslandi. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þm. Húnv. virðast ætla að verða hæstv. ríkisstj. býsna erfiðir. Báðir þessir þm. eru gamlir og reyndir af merkilegu starfi hér á Alþ. Báðir hafa þeir verið ráðh. og annar verið forseti sameinaðs Alþ. um alllangt árabil. Jón Pálmason orðaði það svo, að ástandið væri þannig, að eyðsla, bruðl og skattaáþján væri að færa allt í kaf og sliga framleiðsluna. Og hann bætti því við, sem er sannmæli, að það væru vissulega nægjusamir menn, sem gætu kallað þetta ástand sæmilegt. Skúli Guðmundsson hafði þau orð um frelsisskrána, innflutningsskrifstofuna nýju, að þetta væri hégómafrv., sem enga breyt. gerði, og það litla, sem breyttist, væri heldur til bölvunar. Þetta var um frelsishugsjón Ólafs Thors, sem lét heita strauma fara um þjóðarsálina, - þetta var dómur Skúla um hana. Ég skal þá víkja að öðru. Hæstv. viðskmrh. sagði, að sigur Sjálfstfl. hefði orðið mikill við seinustu kosningar. Það er rétt. Hann vann 4 þingsæti og tapaði 2 uppbótarsætum; ég var búinn að segja það áður. En hann vann aðeins 90 atkv. og hann lækkaði stórkostlega hlutfallslega við atkvæðamagnið, sem fram kom við kosningar, eins og reynslan hefur sannað, og hér í Reykjavík - í höfuðvíginu - lækkaði það svo stórkostlega, að hann er nú kominn niður fyrir 40% af atkvæðamagninu hér, og spáir það góðu um úrslit næstu bæjarstjórnarkosninga. - Hann sagði, að Alþfl. væri áhrifalaus á þingi. Að vissu leyti er þetta rétt. Alþfl. hefur því miður ekki haft áhrif á lagasetningu, þannig að hann hafi komið sínum frv. eða till. fram. En hann hefur skapað þá skoðun hjá þjóðinni, að vissum nauðsynjamálum hennar beri að ýta fram, og með því orkað nokkru - þó allt of litlu - á framgang og afgreiðslu mála. - Hann sagði, að kosningabandalagsfrv. væri stjórnarskrárbrot. Forseti hefur nú fellt sinn úrskurð við því, og sjálfur greiddi þessi hæstv. ráðh. frv. atkv. til 2. umr., ef ég man rétt. Hæstv. landbrh. sagði, að Alþfl. væri í fýlu, stefna hans væri neikvæð o. s. frv. Ég vísa til þess, sem ég sagði um viðræðu milli Alþfl. og Framsfl., áður en stjórnarmyndunin fór fram í haust, og hverja niðurstöðu hún gaf, og hæstv. landbrh. getur engu breytt í minni frásögn, ef hann segir satt. - Hann lét mikið af því, hve áhugi stj. og hans sérstaklega væri ríkur fyrir bættu húsnæði og auknum íbúðabyggingum. Það hefur nú heldur munað um framlögin undanfarin ár, eftir að kratar og kommar fór úr stj., eins og hann orðaði það. Einn flokksmaður hefur orðið frægur fyrir að segja, að það færi nú mikið eftir því, hvaða tölur væru teknar, og eins mun nú vera um þessar tölur, sem hæstv. ráðh. bar fram. Það er að vísu rétt, að upphæðin var nokkru hærri þessi ár heldur en árin á undan, en það voru, eins og kunnugt er, aflátspeningar, sem voru greiddir sem eins konar skaðabætur og sálubótakaup fyrir gengislækkunina og það, að hæstv. fjmrh. tók yfir 100 millj. kr. meira í skattpeninga 1951 heldur en fjárl. gerðu ráð fyrir. En hver er áhuginn núna? Í fjárlögum núna eru 1640 þús. kr. ætlaðar til byggingarsjóða verkamanna. Það er allt og sumt. Hvernig stendur á því, þegar áhuginn er svona mikill, að það þarf að lækka svona stórkostlega framlög til verkamannabústaða? Till., sem Alþfl. bar fram um nokkra hækkun á þessu, var steindrepin af stjórnarflokkunum báðum - og ég ætla með atkv. hæstv. landbrh. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hans, hvernig stendur á því, úr því að hann segist hafa verið svona örlátur á peningana á undanförnum árum, að nú á að klípa þetta niður í 1600 þús. kr. á árinu 1954, eins og ástandið er nú gott í fjármálunum samt. Fjmrh., Eysteinn Jónsson, virðist hafa nokkuð einkennilegar hugmyndir um hlutverk stjórnarandstöðu í þinginu. Ég sé ekki betur en að hann ætlist til þess, hvenær sem hann opnar sinn munn, að stjórnarandstæðingar leggi fram fjárlfrv. og segi fyrir um það, hvernig þeir vilji haga gjöldum ríkissjóðs, og að sjálfsögðu þá líka væntanlega um tekjuöflunarlöggjöf og annað slíkt. Hann veit það fullvel, að hvergi í heimi ætlast nokkur fjmrh. til slíkra endema, enda er það augljóst, að sá minni hl., sem ekki hefur vald á fjárlagaafgreiðslu einn sinni, hefur enn síður vald á annarri lagasetningu, sem snertir fjármálin. Um skúrmálið, sem oft hefur verið hér á dagskrá, sagði ráðh., að hann væri ekki sekur þar, hann hefði bara farið eftir lögunum, og þetta kann rétt að vera, en það getur ekki fyllt þá hæstv. ráðherra, sem eru aðilar í þessu máli, ánægju. Sé sökin ekki ráðherrans, þá er sökin löggjafans, þeirra, sem settu gengislögin og allar þær vitleysur, sem í þeim eru, þ. á m. heimildina um að greiða skatt til ríkisins með slíkum eignum sem þessum. Og hverjir sömdu þessi lög? Það gerðu stjórnarflokkarnir báðir í innilegu samræmi og samkomulagi. Ekki var hæstv. fjmrh. alveg sammála þm. A-Húnv. um, að ástandið væri slæmt. Það var nú eitthvað annað. Ástandið var að hans dómi gott, og ríkasta sönnunin fyrir því, sem hann ber fram í hvert skipti, sem hann heldur ræðu hér á Alþ. er sú, að fjárl. eru hallalaus, jafnvel kannske von um greiðsluafgang. - Hann sagði hér skemmtilega sögu í gærkvöld. Ég ætla að segja honum aðra, sem hann kannast við. Það var einu sinni hæna, sem var höfð í fjósinu að vetrarlagi í skoti þar, og neðan á fjóshurðinni var lítið op, sem hænan fór út um, þegar hún þurfti að fara út að viðra sig. Veturinn leið, og hænan undi sér vel. Hún skrapp út og fékk sér frískt loft öðru hverju. Vorið kom. Kúnum var hleypt út og fjósdyrnar opnaðar upp á gátt, en hænan vappaði fram og aftur um fjósið og komst ekki út. Hún sá ekkert nema litla gatið á hurðinni. Hún gat ekki fundið opnar dyr. Það kom henni ekki neitt við. Hæstv. fjmrh. minnir mig stundum á þessa hænu. Þegar talað er um afkomu landsbúa og þjóðarinnar, þá eru það fjárlögin, ríkiskassinn, - verða fjárlögin hallalaus, verður ríkiskassinn með tekjuafgang? Ef það er, þá er allt í himnalagi, og hvað kemur mér þá við þjóðarbúskapurinn, afkoma landsmanna? Hvað koma mér við opnu dyrnar? Ég hef alltaf látið mér nægja að skoða litla gatið á hurðinni. Ég skal ljúka þessu máli minn nú. Tíminn er að verða búinn, og ég þakka hæstv. forseta fyrir frjálslyndið. Ég vildi leyfa mér að lokum að óska áheyrendum öllum, nær og fjær, gleðilegra jóla og farsæls nýs árs, en farsæld almennings á Íslandi á næstu árum fer eftir því, hvern styrk hann veitir Alþfl. og hver áhrif hann í gegnum það getur fengið á störf hæstv. Alþ. - Góða nótt.



Herra forseti. Það er fáu hægt að svara á örfáum minútum. Ég var ekkert hissa á ræðu hv. þm. Hannibals Valdimarssonar í gær. Hann deildi fast á stjórnina fyrir há fjárlög, en miklu fastara þó fyrir að hækka þau ekki með því að samþ. útgjaldatill. Alþfl. - En svo fór ég að athuga sparnaðartill. Hannibals. Sú till., sem mesta athygli vakti, var að fella niður skólaeftirlitið. Hvernig stendur á þessu? spurði ég sjálfan mig. Hannibal er þó skólamaður. Ég rannsakaði málið. Í ljós kemur, að þetta skólaeftirlit hefur rannsakað Hannibal og kært hann fyrir að taka á einu ári 30 þús. kr. fyrir að gegna ekki skólastjórastörfum. Svona piltar ættu ekki að prédika siðfræði hér á Alþingi. Út af rafmagnsmálunum segi ég það eitt, að ég get fullyrt, að báðir stjórnarflokkarnir lögðu megináherzlu á þau mál, og ég tel annað þarfara en að ráfast um, hvorra hlutur er stærri eða áhugi meiri í þeim efnum. Út af ummælum hv. þm. Bergs Sigurbjörnssonar um húsaleigu utanríkisráðherra vil ég upplýsa, að ég krafðist þess sem forsrh., að utanríkisráðherra væri tryggt húsnæði utan Tjarnargötu 32, sem nú er orðið opinbert móttökuheimili ríkisstjórnarinnar. - Út af þingfararkaupi hæstv. utanrrh. vísa ég til þess, sem hæstv. fjmrh. upplýsti í gær. - Það var ekki von, að hv. þm. Bergi Sigurbjörnssyni þætti mikið koma til minnar ræðu hér í gær. Hún var nefnilega öll um málefni. Ég hef komið illa við hv. þm. Gils Guðmundsson. Hann getur sjálfum sér um kennt. Hann talaði hér í gær um útveginn af meira yfirlæti en þekkingu, og ádeila hans var órökstudd og illvíg. Ég sýndi fram á, að árásir hans beindust allar að því, sem bjargað hefur sjómönnunum og verkamönnunum frá atvinnuleysi og hörmungum. Ég lagði fyrir hann nokkrar spurningar, sem ræða hans gaf tilefni til, og ég bað um svör í dag. Ég bað hann m.a. að sanna þau ummæli, að sjómenn hefðu tapað á bátagjaldeyrinum eða að Samband ísl. fiskframleiðenda hagnaðist á lágu fiskverði. Ég vissi auðvitað, að þetta var aðeins rugl eða blekkingar, en ég spurði til þess að afhjúpa þennan hv. þm. Það hefur tekizt. Í öllu glamrinu heyrðist ekki eitt orð um þessar fullyrðingar þingmannsins. Hann kaus þann kostinn að þegja, og það var líka sæmst. Ég skal nú enn hrella hann með því að upplýsa, að það var rangt, sem hann sagði, að bátagjaldeyririnn hefði aðeins hækkað fiskverð til sjómanna um 10 aura. Fiskverðið hækkaði ekki um 10 aura, heldur um 30 aura, úr 75 aurum í kr. 1.05. Fáir ljúga meira en um helming, segir máltækið. Ég skal líka hrella þennan hv. þm. með því að fræða hann um það, að fiskverðið í Noregi orsakaðist af aflabresti. Kaupendur hafa stórskaðazt vegna hins háa kaupverðs, og ríkið hljóp þá líka undir bagga með þeim með stórkostlegu framlagi til þess að lækka eða minnka skaða þeirra að nokkru leyti. Mætti ég aðeins vera að því að stunda þennan þingmann eins og prestur stundar fermingarbarn, þá mundi mér án efa takast að sýna honum, hvílíkur endemis vaðall flest af því, sem hann er að fara með hér, er. En aðalatriðíð er það, að ég sannaði, að stefna stjórnarinnar í atvinnu- og fjármálum, og þá einkum málum útvegsins, hefur bægt böli frá dyrum almennings. Ég sannaði, að vegna aðgerða ríkisstj. ættu landsmenn nú við betri kjör að búa en nokkru sinni fyrr. Ég skoraði á þennan þingmann að svara því, hvort hann þyrði að hverfa frá þessari stefnu, og segja þá, hvað í staðinn ætti að koma. Heyrði nokkur hann svara þessu? Nei, áreiðanlega enginn, af því að hann gerði það ekki. Hann þagði um þetta eins og flest annað, sem máli skipti. En út af brigzlyrðum hans í minn garð um svík við sjómennina skal ég af fullri einurð segja honum það, að munurinn á honum og mér er sá, að hann hefur lifað af sjómönnunum, en ég hef reynt að leggja mig í líma til þess, eftir fremstu getu, að aðstoða þá í lífsbaráttunni, enda eiga þeir ekki annað skilið af mér. Ég lét þennan hv. þm. sýna fleira af innræti sínu heldur en hann kærði sig um. Undir yfirskini kurteisinnar felst nokkuð óvenjulegt innræti. Það sýndi öll ræða hans hér í kvöld. Dylgjurnar um, að skyldfólk ráðherranna nyti einhverra sérstakra fríðinda, og annað svipaðs eðlis, sem var meginkafli ræðu hans, er með því lágkúrulegasta og rætnasta, sem heyrist í opinberum umræðum á Íslandi. - Ég afhjúpaði þennan þingmann loks í því, að hann kveinaði undan því, að kommúnistunum líkaði vel við mig og litu mig hýru auga. Ja, hann má bezt vita þetta, því að sjálfur hefur hann verið og er kommúnisti, og þá skil ég vel, hvernig á því stendur, að hann er svona sár við mig og vill heldur finna lófa minn en handarbak. Það er af því, að forsmáð ást er alltaf sár. Mér varð á að brosa, meðan ég í tilhlýðilegri andakt hlýddi á ræðu hins sterka stjórnarliða. hv. þm. V-Húnv., Skúla Guðmundssonar. Mér fannst hann vera að plokka fjaðrirnar af stjórninni, enda hefur verið mjög vísað til ræðu hans. Hann sagði, að það væri að vísu gott og blessað að létta dálítið þunga beinu skattanna, en það væri nú svona og svona að vera að lækka skatta, ríkið gæti kollsteypzt. Mér leizt ekki á hjálparhelluna. En þá mundi ég, að Skúli er formaður í mþn., sem hefur tekið að sér að deila þessum fríðindum, tuttugu prósentunum, réttlátlega niður á milli skattþegnanna. Ágætt, hugsaði ég, og ég stakk þessari fallegu og nýstárlegu skattalækkunarfjöður aftur beint í stjórnarhattinn. Þá sagði Skúli Guðmundsson víst meira um verzlunarmálin en hann ætlaði sér. Hann hafði allt á hornum sér út af því, að fjárhagsráð skuli vera lagt niður: eiginlega væri nú ekkert nýtt spor stigið, lagabreyting væri óþörf, reglugerð hefði nægt, verzlunarfrelsi fengju menn ekki nú af þeirri einföldu ástæðu, að það hefði þeim hlotnazt með stjórnarsamningnum 1950. Ég hneigi mig f.h. Sjálfstfl. og þakka fyrir þá viðurkenningu, sem felst í þessum síðustu ummælum hv. þm. Skúla Guðmundssonar, því eins og allir vita, voru stjórnarsamningarnir 1950 aðeins samningar um að lögfesta og framkvæma hið mikla frv. minnihlutastjórnar Sjálfstfl. um gengisskráningu o.fl. Þetta hól Skúla Guðmundssonar er því alveg verðskuldað. Hitt stendur eftir, að eins og Salómon konungur fann móðurina, þegar hann sá, hvor kvennanna, sem deildu um barnið, elskaði það, þannig geta menn skilið skyldleikann milli frelsishugsjónar okkar sjálfstæðismanna annars vegar og Skúla Guðmundssonar hins vegar í ræðu hans hér í gær. En Skúli ætlar nú samt að styðja verzlunar- og byggingarfrelsisfrumvarpið. Ég þakka honum fyrir það, og ég met það miklu meira en nöldrið og sting þá líka þessari fjöður aftur í stjórnarhattinn. Hins vegar hafði nú þessi hv. þm. fengið ofurást á frelsi varðandi sölu á útflutningsafurðunum. Ég segi Skúla Guðmundssyni og öðrum það í mesta bróðerni, að útgerðarmenn eru ekki félagslyndar í menn en svo, að þeir mundu ekki nær allir sem einn, og þar með hv. þm. Lúðvík Jósefsson, standa að þessum samsölum sínum, ef þörfin þrengdi þeim ekki saman. Ég var að fara á fjörurnar í haust um að gefa vissar vörur alveg frjálsar, svo sem skreið, ísfisk o.fl. Ég leitaði umsagnar framleiðendanna. Þeir mótmæltu allir. Og varðandi saltfiskinn, sem Skúli Guðmundsson talaði mest um, vil ég aðeins mínna hann á það, að í Portúgal, Spáni, Ítalíu og Grikklandi, þ.e.a.s. öllum löndum, sem kaupa nær .allan íslenzka fiskinn, fer aðeins einn maður með innkaupin. Ég spyr nú hv. þm.: Dettur honum eða dettur nokkrum óvitlausum manni í hug, að Íslendingar græði á því, að margir aðilar fari að bjóða íslenzka fiskinn þessum eina kaupanda? Þegar margir bjóða, en aðeins einn kaupir. endar sagan alltaf á sama hátt: Kaupandinn græðir. Þetta vita allir útgerðarmenn, og það er einmitt vegna þessarar vissu, sem þeir halda dauðahaldi í sín samtök. Þessum umr. er nú að ljúka. Ég er volkinu vanur, og ég hef nær þrjá áratugi staðið í eldhúsverkum, ýmist til sóknar eða varnar. Ég minnist sjaldnast að hafa heyrt stjórnarandstöðu jafnvesæla og auma sem nú. Ég er ekki að gera lítið úr ræðumönnunum, en það er þá eitthvað bogið við málstaðinn. Umræðurnar skilja eftir mynd af mönnum, sem ekkert hafa að segja, en vilja þó ekki þegja, innbyrðis fjandsamlegum, þreyttum og getulausum mönnum, máletnasnauðum og hugsjónalausum. Þeir hafa engan nýjan boðskap að flytja þjóðinni, yfirleitt engan boðskap að flytja; þeir ætla ekkert, vilja ekkert, vita ekkert og geta ekkert, eða vita a.m.k. ekkert, hvað þeir vilja, og geta þess vegna ekkert. Ekkert. Það er litið, en það er allt. Þessir neikvæðu menn geta ekkert fyrir þjóð sína gert. Ekkert. Ekkert nema rífast hver við annan og rífa niður það, sem aðrir byggja upp. ekkert. Á þeim er því ekkert að byggja. Þangað sækir enginn neitt. Ekkert. Og haldi þeir þannig áfram, þá munu þeir bráðlega sanna það, að til kjósenda landsins eiga þeir sjálfir ekkert erindi. Ekkert. Gegn þessum þunnu fylkingum stendur breiðfylking stjórnarliðsins, að sönnu ekkert kærleiksheimili, en þó ekki barnlaus fjölskylda. Við erum eins og hjón í kaldri sambúð, sem elska þó börnin sín. Stór verketni tengja okkur saman. Við ætlum að slíta viðjar og höggva hlekki. Við ætlum að afhenda þjóðinni athafnafrelsi sitt að nýju. Við viljum gera þetta með þeim mesta hraða, sem auðið er, vegna þess að við vitum, að þjóðin elskar frelsið og þráir það. Og við vitum líka, að frelsið er aflgjafinn mikli, sem einn megnar að sigra óblíða náttúru og sækja í skaut hennar þann auð, sem falinn er þar, auðinn, sem bíður þess framtaks og þreks; sem frelsið leysir úr læðingi. Þennan auð munum við sækja, því að okkur vanhagar um hann. Með honum ætlum við að bæta úr lánsfjárþörf útvegsins. Með honum ætlum við að sigra myrkur og færa ljós og yl inn á hvert heimili landsins. Með honum munum við rífa braggana og byggja yfir þá, sem þar hafa búið, og stofna ný heimili, þar sem unga kynslóðin getur mótazt. Með honum munum við bæta kjör þeirra, sem í dreifbýlinu búa. Með honum viljum við halda jafnvægi í bæ og byggð. Með honum vonum við að varðveita gamla íslenzka menningu og herða hana í eldi þess, sem skærast lýsir í þekkingu hins nýja tíma. Allt þetta og margt fleira ætlum við að gera, jafnframt því sem við reynum að verja þjóðarskútuna áföllum, þegar stormsveipar óvæntra atburða steypast yfir hana. Við ætlum yfirleitt margt, og það er einmitt það, að við ætlum, munum, vonum og viljum, sem í bili skilur okkur og stjórnarandstöðuna, sem ekkert ætlar. Ekkert. Hreint ekkert. Það er þessi vilji okkar til að koma einhverju góðu til leiðar, sem mun tengja landsfólkið við okkur föstum böndum vona og trausts. Og það er sá ylur og sú birta, sem hvert loforð, sem efnt er, hver hugsjón, sem rætist, færir inn í líf okkar stjórnmálamannanna, sem því veldur, að þrátt fyrir erjur og kalda næðinga er hlutskipti okkar öfundsvert, líf okkar auðugt og gleðiríkt. Jólin fara nú að nálgast. Mér finnst, að hv. stjórnarandstæðingar verðskuldi það af mér eftir frammistöðuna, að ég óski þeim gleðilegra jóla. Ég geri það af heilum hug. Ég óska þeim og öllum öðrum gleðilegra jóla. - Góða nótt.



Herra forseti. Hávaða og gleiðgosahætti hæstv. forsrh. þarf ég ekki að svara ákaflega mörgum orðum. Þar var ekki bitastætt í neinu. Ég hef skorað á forsrh. að fara hérna niður að höfninni og spyrja sjómennina, hvort ég hafi sagt satt eða ósatt um málefni þeirra. Hann er áreiðanlega ekki búinn að fara þangað enn þá, því að annars hefði hann ekki farið að hlaupa hingað með það rakalausa fleipur, sem hann nú gerði. Sjómönnum læt ég eftir að meta réttmæti þeirra ummæla forsrh., að ég hafi lifað á sjómönnum, en hann - hann! - hafi lifað til þess að hjálpa þeim. Ja, margt getur nú einn forsrh. leyft sér að segja. Þegar togaravökulögin voru fyrst til umræðu, sagði þessi hæstv. forsrh. Íslands, Ólafur Thors, að gamlir sjómenn mundu verða andvaka, ef þeir fengju meira en sex tíma hvíld á sólarhring. Slík hefur nú barátta hans verið fyrir sjómennina. Með þeim orðum ætla ég að kveðja hann í kvöld. Hæstv. fjmrh. reyndi hér áðan af nokkrum vilja, en lítilli getu, að hrófla við röksemdum mínum hér fyrr í kvöld og gagnrýni á hina fáránlegu hernaðarfræði, sem ráðherrann bar hér á borð í gærkvöld. Sýnilegt var af orðum fjmrh., er hann bar aðstöðu Danmerkur og Noregs í hugsanlegri styrjöld saman við aðstöðu Íslands, að hann er sá hernaðarspekingur að halda, að t.d. Rússar gætu spásserað til Íslands, á sama hátt og þeir gætu gert inn í Danmörk og Noreg, þó að leiðin til Íslands liggi yfir Atlantshafið, þar sem vesturveldin ráða lögum og lofum og hafa yfir að ráða 90% af heimsflota herskipa og kaupskipa. Ég hef ekki tíma til að hrekja hér hinar furðulegu rökleysur Eysteins fjmrh. Jónssonar um stefnuyfirlýsingu Þjóðvarnarflokks Íslands. Þar voru einstakar setningar slitnar úr sambandi og gefin alröng mynd af öllum þeim stefnuatriðum, sem hann minntist á. Margt hefur verið sagt furðulegt í þessum umræðum, en hámark þess málflutnings mun þó vera sá rógur og þau ósannindi, sem Eysteinn Jónsson fjmrh. lét sér sæma að viðhafa um Valdimar Jóhannsson, formann Þjóðvarnarflokks Íslands. Þessi ráðherra, sem hefur látið hefja pólitíska ofsókn á hendur Valdimar Jóhannssyni, blygðast sín ekki fyrir að koma fram fyrir alþjóð og snúa öllum staðreyndum gersamlega við, reyna að láta lita svo út sem sá maður, sem ofsóttur er, sé hinn seki. Því miður hef ég skamman tíma til að leiðrétta lið fyrir lið þessa skröksögu fjármálaráðherra, en ég ætla þó að nota tvær eða þrjár mínútur til að segja söguna rétta, og geta þá hlustendur sjálfir dæmt um það, hvor er hinn seki í þessu máli. S.l. þriðjudag gerðist hér í Rvík sá atburður, að hópur lögreglumanna ásamt fulltrúum lögreglustjóra og tollstjóra var sendur á fund formanns Þjóðvfl., Valdimars Jóhannssonar bókaútgefanda, til að leggja löghald á allar nýjar forlagsbækur hans. Jafnframt lokuðu þessir sendimenn með lögregluvaldi nokkrum hluta afgreiðsluhúsnæðis blaðsins Frjálsrar þjóðar. Var þessi aðför gerð undir því yfirskini, að krefja ætti Valdimar um söluskatt, sem hæstaréttardómur er fyrir að ranglega er innheimtur af bókaútgefendum. Málavextir eru þeir, að lagður hefur verið á og innheimtur 3% söluskattur hjá bókaútgefendum af verði forlagsbóka. Útgefendur töldu þessa skattheimtu ólöglega, og fór bókaútgáfan Hlaðbúð í mál gegn ríkissjóði, vann málið, og féll hæstaréttardómur á þá leið, að söluskattur skyldi vera 2%. Varð ríkissjóður að endurgreiða Hlaðbúð ofgreiddan söluskatt og láta sér nægja framvegis að krefja um 2% af verði forlagsbóka þess fyrirtækis. Nú er það föst regla í prófmálum sem þessum, er snerta marga aðila, sem nákvæmlega er eins ástatt fyrir, að hæstaréttardómur í einu máli er látinn nægja og skattlagning á hliðstæða aðila fer eftir þeim dómi. Um þetta má nefna óteljandi dæmi, þótt ég hafi ekki tíma til þess nú. Nú hefur fjmrh. hins vegar neitað að hlíta dóminum, sem féll í máli Hlaðbúðar, a.m.k. hvað snertir útgáfu Valdimars Jóhannssonar, og er hann krafinn um 3% söluskatt þvert ofan í hæstaréttardóminn, þó að fyrir fram sé víst, að ríkissjóður hljóti að tapa hverju máli, sem höfðað er út af þessu atriði. Aðförin að Valdimar Jóhannssyni er því ekkert annað en grímulaus pólitísk ofsókn og til þess valið tækifærið, þegar bækur hans eru nýkomnar út og eiga að sendast á jólamarkað, ef takast mætti að klekkja á honum fjárhagslega og jafnvel gera hann gjaldþrota. Er þessi ósvífna skattheimta algerlega einstæð, þegar þess er gætt, að Valdimar Jóhannsson á raunverulega töluvert fé inni hjá ríkissjóði vegna ofgreidds söluskatts á undanförnum árum. - Þetta er í örfáum orðum hið rétta í málinu, og læt ég svo hlustendur um að dæma um þá frekju hæstv. fjmrh. að ætla að fara að reyna að slá sér upp á einmitt þessu máli. Þessum umræðum er nú að ljúka. Form. Framsfl., hv. þm. Str., Hermann Jónasson, sem ég sakna nú því miður í þessum umræðum, hefur lengi haft þann sið að skrifa um hver áramót í blað sitt, Tímann, yfirlitsgrein um stjórnmál. Stundum hafa ritgerðir þessar vakið töluverða athygli, eins og greinin alkunna um Heiðnaberg íhaldsins og áramótagreinin í fyrra, sem einkum fjallaði um íslenzkt varnarlið. Síðarnefndu greininni lauk Hermann Jónasson með þessum spaklegu orðum, og bið ég tilheyrendur nú að taka vel eftir: „Lýðræði og frelsi eru viðkvæmur gróður, sem ekki dafnar vel til lengdar, nema jarðvegurinn sé réttlæti. Það þurfum við fyrst af öllu að muna.“ Þetta er vel mælt og viturlega. Minna þessi orð formanns Framsfl. á kjörorð samherja hans, Sjálfstæðisflokksins, sem kvað vera eitthvað á þessa leið: Gjör rétt, þol eigi órétt. - Mikil gæfa má það vera íslenzkri þjóð að hafa valið sér að forustumönnum slíka spámenn og postula réttlætisins, sem vitna svo fagurlega og berjast hinni göfugu baráttu gegn ranglætinu. Já, Íslendingur góður, kannast þú ekki við einhverja tegund af réttlæti þessara manna? Ef til vill hefur þú og þínir orðið þess aðnjótandi í einhverri af þeim mörgu myndum, sem það tekur á sig. Fagurt skal mæla, stendur á einhverjum stað. Kannske þykir ófróðlega spurt, en þó vil ég leyfa mér að spyrja: Hvar er réttlæti íslenzkra valdamanna í dag? Finnur þjóðin, að henni sé réttilega stjórnað? Hvar er réttlæti valdhafanna í garð íslenzkra sjómanna? Er það fólgið í því að halda fiskverðinu sem allra lægstu og leyfa hvers kyns milliliðum og bröskurum eftirlitslaust að mergsjúga útveginn? Hvar er réttlætið í garð iðnaðarins? Er það fólgið í því að draga sem mest fjármagn frá iðnaðinum og beina því í alls konar kaupskaparbrall? Hvar er réttlætið í garð þeirra þúsunda Íslendinga, sem búa í kolryðguðum herskálum, rökum og fúlum kjöllurum og öðrum lífshættulegum vistarverum? Er það fólgið í því að drepa hverja einustu till., sem fram á það fer að byggja mannabústaði yfir þetta fólk? Hvar er réttlætið í garð allra þeirra, sem þrá það eitt að vinna eins og menn við íslenzk framleiðslustörf? Er það fólgið í því að svelta þá eða reka frá heimilum sínum til að hreinsa sorp undan amerískum dátum í Keflavík? Hvar er réttlætið í garð þeirra tugþúsunda, sem þrá það heitast af öllu að vita föðurland sitt frjálst og stjórnarfarslega og efnahagslega sjálfstætt? Er það fólgið í því að binda það á klafa stærsta herveldis heimsins og leysa fjárhagsörðugleikana með vansæmandi betli? Hvar er réttlætið í garð pólitískra andstæðinga? Er það fólgið í því að hundelta þá og ofsækja vegna stjórnmálaskoðana þeirra? Hvar er réttlætið í garð íslenzkra námsmanna, sem sækja um opinbera styrki til framhaldsnáms, svo að þeir geti aflað sér ankinnar þekkingar og orðið þjóð sinni að liði? Er það fólgið í því, að börn og annað venzlalið hinna æðstu ráðamanna þjóðarinnar hafi forgangsrétt, hvað sem hæfileikum líður? Hvar er réttlætið um embætta- og stöðuveitingar? Er það fólgið í því, að venzlamenn ráðherra eru rakleitt settir í hinar betur launuðu stöður hjá ríki og fyrirtækjum, en gengið fram hjá fólki, sem þar hefur starfað lengi við góðan orðstír? Já, hvar er ykkar lofsungna réttlæti, hæstv. stjórnarherrar? Eftir nokkra daga höldum við heilög jól. Væntanlega minnumst við þá hans, sem borinn var í þennan rangláta heim til að boða sannleika og réttlæti. En áður en jólaklukkunum verður hringt, ætlar ríkisstj. Íslands ásamt þingliði sínu að framkvæma það lítilræði að afgreiða fjárlög fyrir komandi ár. Hvert verður réttlæti þeirra í garð íslenzkrar alþýðu? Því verður svarað eftir fáa daga. Að svo mæltu óska ég landslýð öllum gleðilegra jóla svo og þess, að íslenzk þjóð megi njóta aukins réttlætis á komandi tímum.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Út af einu atriði í ræðu hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundssonar, skal ég geta þess, að mér er tjáð, að það sé misskilningur hjá honum, að Hæstiréttur hafi dæmt um söluskatt hliðstæðan þeim, sem innheimtur var hjá umræddu bókaútgáfufyrirtæki Valdimars Jóhannssonar. Enn fremur að því fyrirtæki sem hér var nefnt, sem er Hlaðbúð, hafi ekki verið endurgreiddur skattur. Sömuleiðis að bókaútgáfa Valdimars Jóhannssonar hafi aldrei kært sinn skatt og hafi nú greitt hann. Ég býst ekki við, að það hafi komið neinum á óvart, þó að hv. stjórnarandstöðuflokkar hafi reynt að finna að gerðum hæstv. ríkisstj. Hitt er leiðinlegra, ef þeir hafa enga aðra stefnu en að vera móti stjórninni. Við skulum vona, að svo sé ekki. Margt ber hér á góma. Menn tala um, að skattar og tollar séu þungir. En á skal að ósi stemma. Þeir, sem vilja lækka skatta, eiga fyrst að beita sér fyrir lækkun útgjalda, þarfra eða miður þarfra, þá kemur skattalækkunin á eftir. Sumir ætluðu að auka tekjur ríkisins með því að breyta áætlunartölum fjárlaga. Bóndi getur líka áætlað meira í hlöðu sinni en mælzt hefur á haustnóttum, en taðan vex ekki við það og ásetningurinn batnar ekki, en getur farið illa. Í gærkvöld var einhver að reyna að gera útgerðarmenn og sjómenn óánægða með fjárframlög til bænda. Ég hef ekki trú á, að það takist. Útvegsmenn og sjómenn skilja, að bændum er lífsnauðsyn að rækta landið og losna við fjárpestirnar, alveg eins og bændur skilja, að gengisbreytingin og bátagjaldeyririnn var nauðsyn fyrir sjávarútveginn. Hinar fornu meginstéttir Íslands, sem eiga í höggi við náttúruöflin á landi og sjó, þurfa að skilja hvor aðra. Bátagjaldeyrisfyrirkomulagið er oft misskilið. En með því að taka það upp var komið í veg fyrir, að krónan væri felld í annað sinn, og helztu nauðsynjavörunum þar með hlíft við verðhækkun. Menn þurfa að átta sig á þessu. Það er sagt, að þingmenn stjórnarflokkanna geri of mikið að því að fella útgjaldatillögur frá stjórnarandstæðingunum. En það er stjórnin og meiri hlutinn, sem her ábyrgð á fjárl. Tölur fjárl. skipta þúsundum. Það er ekki hægt að ákveða allar þessar tölur með einni eða tveimur atkvæðagreiðslum á þingfundum. Aðalverkið verður að vinna í fjmrn. og í fjvn. í samráði við alþm. Það er sama, hvaða tala er nefnd. Stjórnarandstæðingar geta alltaf lagt það til, að hún sé hækkuð. Það er þeirra aðferð, og henni er oft misjafnlega beitt. Svo er hægt að brigzla meiri hl. um, að hann vilji t.d. ekki veita fé til að koma í veg fyrir slys á sjó. En menn vaxa ekki af slíku. Og svo ræða menn hér um öryggi landsins eða öryggisleysi. 43 þm. eru þó samþykkir að hafa hér hervernd. Þeir eru það af því, að þeir vilja, að Ísland reyni að hafa einhverja íhlutun um örlög sin. 7 þm. eru á móti af því, að þeir vilja hér heldur her frá Ráðstjórnarríkjunum en frá vestrænum löndum. 2 þm. halda, að Ísland geti verið hlutlaust eins og 1914. Mæla böru sem vilja, stendur þar. En við lifum í hörðum heimi. Að öðru leyti mun ég ekki taka þátt í deilum, er orðið hafa, enda er þetta síðasta ræðan. Hér á landi hefur verið og er enn þörf mikilla framkvæmda og framfara. Við framsóknarmenn höfum jafnan verið þeirrar skoðunar, að löggjafarvaldið verði að hafa íhlutun um það, að tryggt sé, að framfarirnar komi þeim að gagni, sem mest hætta er á að verði aftur úr, ef rás viðburðanna væri látin afskiptalaus. Það á að vera hugsjón Íslendinga, að öll landsins börn, eða sem flest, verði samferða í hinni miklu framsókn til betra lífs, hver sem þau eru og hvar sem þau eru. Við töldum t.d. mjög miður farið, hve mjög sveitirnar og hin fámennari byggðarlög við sjávarsíðuna urðu útundan, þegar fjármagn var hér mest fyrstu árin eftir styrjöldina. Við hörmum það líka, að það skyldi ekki lánast þá að hefja gagnlegar framkvæmdir, svo að um munaði, í húsnæðismálum hins efnaminna fólks í hinni ört vaxandi höfuðborg. Það er gagnlegra fyrir þjóðina að eignast t.d. bátabryggju við sjóinn, 150 ha. af ræktuðu landi eða 3 verkamannabústaði en eina stóribúð í villuhverfi eða 300 hægindastóla, og ber þú eigi að lasta svo góða hluti. Síðustu árin hefur verið reynt að ráða hér nokkra bót á, þótt efnin séu minni. T.d. hefur verið flutt inn mikið af stórvirkum landbúnaðarvélum og lánsfé mjög aukið til ræktunar og bygginga í sveitum, enda mikið unnið þar, eins og þeir sjá, sem um landið fara. Nokkuð hliðstæð átök hafa verið gerð við sjávarsíðuna, þótt betur megi, ef duga skal. Sjávarplássin hafa verið studd til sjálfsbjargar, t.d. með ríkislánum til framleiðsluaukningar og ríkisábyrgðum vegna fiskiðjuvera. Og fiskimálasjóður og fiskveiðasjóður Íslands hafa lagt þessari starfsemi lið. En nú vantar fiskveiðasjóð Íslands starfsfé, ef hann á að geta verið aðallánsstofnun bátaútvegsins til stofnlána. Úr þessari þörf verður að bæta fljótlega á einhvern hátt. Nauðsyn ber til þess, að þeir, sem með þjóðmál fara, og þjóðin í heild gefi meiri gaum hinum mörgu og oft fremur fámennu og fátæku sjávarþorpum á strönd landsins en gert hefur verið lengst af. Þessi byggðarlög eru nú um 50 talsins, að meðtöldum nokkrum nýjum sveitaþorpum, þegar frá eru talin þau, sem fengið hafa kaupstaðarréttindi og menn vita hver eru. Það ætti ekki að gleymast, að þessir staðir gegna merkilegu hlutverki í atvinnulífi þjóðarinnar og eiga líka sína sögu og hana ekki ómerka - og þeir, sem þar hafa numið land, lifað og starfað. Framleiðsla sjávarþorpanna og gjaldeyrisöflun er t.d. hlutfallslega mjög mikil og gæti verið meiri. Viða eru þar skilyrði til búskapar til heimilisnota og sums staðar mjög góð. Hin dreifðu og fámennu sjávarþorp, sem stunda útveg á smábátum, ala upp tiltölulega stóran hluta af sjómannastétt landsins, þ. á m. marga þá, sem síðar starfa á hinum stærri skipum. Reynslan er sem sé sú, að þegar bæirnir stækka, glatar mikill hluti æskunnar hinu nána sambandi við sjóinn og verður honum fráhverfur. En þorpin eru flest af vanefnum byggð í öndverðu. Þar var viða byggt af torfi eins og í sveitum, enda fluttist þangað oft mjög fátækt fólk. Enn þá er húsnæðisástandið þar lakara en í hinum stærri kaupstöðum, þótt einnig í þeim sé miklu ábótavant. Íbúðum í þorpunum hefur einkum verið komið upp með vinnu eigendanna og aðstoð verzlana eða í seinni tíð getulítilla sparisjóða. Hinar almennu lánsstofnanir hafa fremur lítið sinnt þörfum þeirra, þar til loks nú nýlega, að smáibúðadeildin nýja hefur reynt að leysa vandræði ýmissa með lágum upphæðum. Helzt þyrftu þessi þorp að hafa sérstaka byggingarlánastofnun, sem miðuð væri við þeirra staðhætti. Í stórum hluta landsins eru íbúar þessara þorpa atvinnulitlir á vetrum heima fyrir, en fjölskyldumenn eiga óhægt um vík að sækja atvinnu í aðra landshluta, einkum þegar aldur færist yfir þá. Grundvöllur þessara staða er að sjálfsögðu framleiðslan og tækin, sem til hennar þarf, þ. á m. hafnarskilyrði, því að fátt annað en framleiðslu er við að vera þar að gagni. Og miklu skiptir, að þeir af þessum stöðum, sem enga raforku hafa eða ónóga, geti fengið hana meiri og með betri kjörum en nú, hvernig sem að því verður farið, en það mál verður að leysa. Íbúar sveitanna flestra - eða a.m.k. margra - og nágrannaþorpanna eiga um margt sameiginlegra hagsmuna að gæta og þurfa að standa saman í landsmálum í baráttunni fyrir hinum sameiginlegu hagsmunamálum. Á þann hátt verður hlutur beggja beztur. Þeim stöðum, sem nú taka við flestum innflytjendum, má líka vera það áhugamál, að dreifbýlisfólkið glati ekki staðfestu sinni í átthögum sínum. Tími minn er nú þrotinn. Ég óska þeim, sem hlusta, og öllum öðrum gleðilegra jóla. Góða nótt.

Forseti (JörB): Þá er þessari útvarpsumræðu um fjárlög lokið. En umræðunni er að öðru leyti frestað.