Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) Herra forseti. - Eins og hv.alþm. muna frá umr. þeim, sem síðast fóru fram um þessa till., þá benti hæstv. fjmrh. á það, að eftir nánari athuganir, sem gerðar hefðu verið á væntanlegum stofnkostnaði við að reisa þessa rannsóknarstöð á Keldum í Mosfellssveit, sem till. var byggð á, mundi vera of lág, þannig að í stað þess, að kostnaðurinn við byggingu stöðvarinnar var samkv. áætlun álitinn að mundu verða um 1½ millj. kr., þá mundi hann verða 2 millj. kr. Í samræmi við þetta hefur meiri hluti fjvn., sem að till. stendur, leyft sér að bera fram í samráði við hæstv. fjmrh. brtt. um hækkun á framlagi til byggingar rannsóknarstöðvarinnar. - Ég sé, að við prentun brtt. hefur skolazt til þannig, að meiningin var, að þessar 750 þús. kr. yrðu hækkaðar upp í 1 millj. kr., en það hefur orðið þannig í till., að þar er talað um 950 þús. kr. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera hér fram skrifl. brtt. við till., um það, að í staðinn fyrir 950 þús. kr. komi 1 millj. kr. Og ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann beri þessa brtt. upp við atkvgr.

Jóhann Jósefsson Herra forseti. - Aðeins örfá orð. Ég var víst ekki hér kominn, þegar fyrri umr. fór fram um þetta mál. En ég vildi bara segja það, að ég gat ekki fylgt þeim hv.fjvn. mönnum, sem að þessu máli standa, í því að flýta svo mjög flutningi þessa máls, sem hér er um að ræða, eins og raun er á orðin, að hv. meiri hl. fjvn. vill. Liggja til þess fleiri ástæður en ein. Fyrst sú, að ég hef ekki trú á því, að nú séu síðustu forvöð með að tryggja sér þetta framlag frá Rockefellerstofnuninni, sem vænzt er eftir til þess að koma þessu upp. Og svo hefði ég fyrir mitt leyti gjarnan viljað sjá framan í það, að einhvers staðar sparaðist raunverulega fé við þessa tilraunastöðvarbyggingu, með þessu fé, sem hér er ráðgert að leggja fram til hennar. Undanfarin ár hefur verið mikið fálm í framkvæmdunum varðandi búfjársjúkdómana. Og ég vildi sjá hilla undir það, að eitthvað minnkaði sá fjáraustur, sem til ráðstafana vegna þeirra sjúkdóma hefur farið, sem þó hefur kannske orðið til lítilla nota. Nú er sýnilegt af brtt. þeirri, sem hv. meiri hl. fjvn. hefur borið fram, að strax á þessu stigi málsins er sú upphæð, sem nefnd var í þáltill. upphaflega og menn gengu út frá, að þyrfti að eyða í þessu skyni, orðin of lítil og þarf að hækka hana um a.m.k. 200 þús. kr. Og er þá komið nærri milljóninni, sem lagt er fram í þessu skyni. Ég er þar með ekki að segja það, að þetta muni reynast nóg. Ég gæti vel trúað því, að enn væri ekki séð fyrir endann á þessum stofnkostnaði, sem þarna verður um að ræða. Þá verð ég líka að láta í ljós skoðun mína, sem er samkvæm þeim viðtölum, sem ég hef átt við þá menn hér á landi, sem mest fást við rannsóknir á sjávarafurðum, einkum á lýsi. Enginn þeirra, sem ég hef talað við um það efni, væntir sér nokkurs góðs af þessari stofnun fyrir sjávarútveginn. Ég tel mér skylt að geta þessa hér, af því að meiri hl. fjvn. flaggar með það í grg. sinni, að þessi stofnun á Keldum geti orðið þýðingarmikil fyrir sjávarútveginn. En þetta er í mínum augum ekkert annað en svona kanell út á grautinn. Ég lít svo á, að þessi ábending eigi að krydda þetta mál til þess að afla því fylgis, gera það aðgengilegra fyrir þá, sem gætu fremur sætt sig við, að þetta spor verði stigið nú, ef vonir væru til þess, að báðir höfuðatvinnuvegir landsmanna mundu njóta svipaðs góðs af. Það er ekki þar með sagt, þó að ég hafi ekki getað fylgt þessu máli og muni ekki fylgja því, að ég sé í prinsipatriðum á móti því, að reynt sé að grafast fyrir rætur búfjársjúkdómanna, sem herjað hafa hér á landi, þannig að meira sé gert þeirra vegna en að koma upp dýrum girðingum, sem hafa reynzt fánýtar í baráttunni við búfjársjúkdómana hér. En mér þykir hér hafa verið hrapað að því of undirbúningslítið að bera fram þetta mál, sem sýnir sig bezt á þeirri hækkun á framlaginu til byggingar þessarar tilraunastöðvar, sem nú er komin fram till. um. Því var hreyft í n., og það er ekki bara þjóðsaga, að þegar einhverjir nýbakaðir „fræðingar“ koma frá útlöndum, þá rjúka einhverjir góðir menn til með einhverjum mótívum og finna allt í einu stóra nauðsyn á því að koma upp nýrri stofnun. Og þó að hér sé að vísu um þarft mál að ræða, ef rétt er að farið, þá hefði ég talið, að þetta mál hefði þolað betri undirbúning, áður en meiri hl. fjvn. tók að sér að flytja málið. - Og ég vil enn taka fram, að ég legg svona heldur lítið upp úr því, að öll tækifæri að því er snertir Rockefellerstofnunina muni úr höndum okkar gengin, ef við ekki þegar í stað hlaupum til og gerum þá ráðstöfun, sem hér er um að ræða. Ef svo væri, yrði maður að líta svo á, sem ekki ber að gera að vísu, að þau princip, sem þessi heimsfræga stofnun hefur, væru byggð á lauslegri undirstöðu en ég hygg, að þau séu byggð á. Rockefellerstofnunin er víst ekki það dægurfyrirbrigði, að hún styðji í dag þetta eða hitt þjóðnýta fyrirtækið í hvaða landi sem er, en á morgun snúi hún baki við öllu saman. En það er nú samt eins og hv. meiri hl. fjvn. líti þannig á málið, sem sé, að Rockefellerstofnunin muni algerlega sleppa hendinni af þessu nytjastarfi að því er okkur snertir, ef Alþingi Íslendinga gengur ekki nú þegar inn á þessa braut, sem mörkuð er með þáltill., sem fyrir liggur. Ég gat ekki fylgt þessu máli í byrjun. Ég gat ekki fallizt á þau rök, sem fram komu í n., og taldi málið alls ekki nóg undirbúið til þess, að því yrði horfið nú að koma þessu í framkvæmd. Auk þess var mér ljóst, að það, sem þarna snertir sjávarútveginn, er ekki annað en hillingar, sem ekki aðeins ég, heldur þeir, sem miklu betra vit hafa á þeim hlutum hér á landi, álíta, að ekki verði til raunhæfrar gagnsemi fyrir sjávarútveginn, sem sé þó að komið sé upp tilraunastöð fyrir hann langt uppi í sveit, sem aðallega á að fást við kvikfjársjúkdóma af ýmsu tagi. Þær rannsóknir, sem fram þurfa að fara fyrir sjávarútveginn, verða að sjálfsögðu og að eðlilegum hætti að vera framkvæmdar í stofnun, sem er við sjávarsíðuna, enda mun svo vera hagað til víðast um heim í því efni. Þau efni, sem þarf að rannsaka, t.d. úr innýflum fiska o.þ.l., þolir að jafnaði ekki þá bið að vera flutt margar mílur frá ströndinni og langt upp í land til þess að rannsakast þar.

Hvað eru margar mílur upp í Mosfellssveit?

. Ég veit, hvaða Keldur það eru, sem átt er við í till. Og það þarf ekki að gera því neitt skóna, að fiskirannsóknir fari fram á þessum stað. Það er þvert á móti alls staðar seilzt eftir því að hafa slíkar fiskirannsóknarstöðvar sem næst fiskveiðistöðum. - En þetta er mér þó ekki aðalatriði í þessu máli, heldur hitt, að það sýnir sig, að málið hefur ekki verið undirbúið eins og skyldi, áður en það var borið fram.

Jónas Jónsson Það er eins fyrir mér og hv.þm. Vestm., að ég hef ekki skrifað undir nál. meiri hl., þó að ég hafi ekki komið með nál. í gagnstæða átt, en það er af því, að ég ætla að láta mér nægja að gera grein fyrir atkv. mínu varðandi þetta mál. Það hefur sýnilega það mikið fylgi, að það verði samþ., en verða má, að umr., sem um málið verða að þessu sinni, geti orðið hæstv. stj. til leiðbeiningar viðvíkjandi meðferð þess, þegar til framkvæmda kemur. Það, sem er einna lakast við þessar framkvæmdir, er það, að þær hafa allar verið gerðar svo að segja undirbúningslaust og athugunarlaust, og talsvert mikið af framkvæmdum í þessu efni er nokkurs konar atvinnubót fyrir menn, sem eru sjálfsagt duglegir til ýmissa starfa, en vilja fá sérstaka aðstöðu á unga aldri án þess að þurfa að vinna sig upp með náttúrlegum hætti, eins og venjulega gerist í þessu efni. Við höfum nú ekki minna en fjóra staði, sem kallaðir eru vísindastöðvar og eru það sjálfsagt að einhverju leyti, en eru algerlega óháðar hver annarri. Er þar fyrst að nefna rannsóknarstöð Fiskifélagsins, þar sem Þórður Þorbjarnarson hefur unnið, sem virðist hafa gert útveginum verulegt gagn með rannsóknum sínum. Hann vinnur í þessari stöð eins og unnið er erlendis, þar sem verklega færir menn taka starfið með miklum áhuga, yfirlætislaust og án þess að keppa við aðra og án þess að vera með auglýsingaskrum. Mér er ekki kunnugt um vinnuaðstöðu hans; ég held, að hún sé frekar léleg, en þó þolanleg. Mér er kunnugt um, að leiðandi menn í útgerðarmálum þakka þessum manni hans vinnu og álíta hana mikils verða. Þá kemur næst rannsóknarstofa Háskólans, sem Níels Dungal hefur unnið upp með talsverðum dugnaði, a.m.k. í einu atriði. Umbætur hans á erlendu bóluefni eftir okkar þörfum hafa orðið til verulegs gagns fyrir landbúnaðinn, og þó að þar hafi orðið ýmis óhöpp, sem ég fer ekki út í hér, sérstaklega í sambandi við mæðiveikina á fyrsta stigi, þá hefur verið talsverður dugnaður í sambandi við þessa stofnun. Síðan kom rannsóknarstofa atvinnuveganna, sem var í raun og veru gerð fyrir frumkvæði Háskólans, en hún var bara gerð allt of fljótt og allt of lítið undirbúin. Það voru byggð stór hús og svo reynt að fylla þau af mönnum. Lengi stóð landbúnaðardeildin auð, en svo hefur tekizt að fá hana fyllta. Í þessari stofnun er elzti maðurinn, sem lengst hefur unnið með venjulegu rólegu vinnulagi fyrir landið, Trausti Ólafsson. Hann hefur líka gert á vissum sviðum í iðnaði mjög verulega gagnlegar rannsóknir. Ég hygg, að í sambandi við tóbaksgerðina hér hafi þessi eini maður gert svo mikið gagn, að fjárhagslegur ávinningur af því muni borga kostnaðinn við þá deild, sem hann starfar við. Þetta er líka maður, sem hefur byrjað neðst og unnið sig áfram með föstum skrefum, en ákaflega yfirlætislaust. Þá kem ég að Keldum, og það mál er okkur, sem í nokkur ár höfum verið í fjvn., ekki ókunnugt. Þegar ég kynntist því máli fyrst, var svo ástatt, að ungur maður, Guðmundur Gíslason, sem hafði mikla trú á sér í þessu efni, hafði fengið talsverða peninga hjá þingi og stjórn og farið að byggja á Keldum og gera þar ýmsar ráðstafanir, sem allar voru einhverjar þær ófullkomnustu, sem ég hef séð, ekki heil brú í neinu. Að síðustu sá fjvn. sig nauðbeygða til að taka af honum öll fjárráð. Það skoðaði hann burtfararsök, því að hann vildi einn ráða öllu og ekkert eftirlit hafa frá þinginu og ekkert aðhald nema beint frá ráðh. Hugsaði hann sér að geta gengið beint til ráðh. og fengið hjá honum peninga áfram í nýjar byggingar, og þó að ráðh. séu ekki vitlausari en annað fólk, þá er ekki að ætlast til, að þeir geti haft svona byggingar undir sér fyrir utan þingið. Upp úr þessu kom svo það, að Guðmundur fór burt, þoldi ekki aðhaldið, þegar þingið vildi láta byggingarnar vera þannig, að þær væru ekki verri en eins og gerist og gengur, þá stökk hann úr vistinni, og var það í sjálfu sér ekki harmað mikið. Síðan var vel menntaður og ráðdeildarsamur maður, Halldór Pálsson, settur yfir landbúnaðardeildina og einnig sem yfirmaður á Keldum sem trúnaðarmaður stj. til að sjá um, að unnið væri eftir föstum og skipulegum reglum, en það er það, sem þeir á Keldum hafa aldrei viljað, heldur að eftirlitsleysi væri með öllu. T. d. um það, hvað þetta hefur allt verið laust í böndunum, má nefna það, að það var ætlazt til, að þessir lærðu menn framleiddu serum til lækningar vissum sjúkdómi. Til þess þurfti hesta, þurfti að hafa 24, en til þess voru ekki peningar, svo að þeir voru aldrei fleiri en 8–9, en ef það hefði verið haft strax eins og til var ætlazt, hefði verið til serum til margra ára, framleitt á einu ári. Nú hefur, sérstaklega við Ameríkuferðirnar, fjölgað þeim mönnum, sem eru sérstaklega lærðir í þessum efnum. Það stóð svo um stund, að Guðmundur og fleiri héldu fram, að hægt væri að fá peninga frá Rockefellerstofnuninni, ef Keldur væru sérstök stofnun, en ekki undir eftirliti eins og nú er hjá Halldóri Pálssyni. Þannig stóð, þangað til í haust, er þáv. atvmrh., sem þá var vestan hafs, talaði við forráðamenn Rockefellerstofnunarinnar, hvort framlag frá þeirra hendi væri bundið því skilyrði, að Keldur væru ekki undir neinu eftirliti, og það reyndist misskilningur, sem lærðu mennirnir héldu fram, að stofnunin mætti ekki vera undir neinu íslenzku eftirliti nema ríkisins sjálfs. Nú veit ég, að það eru rök meiri hl., að það sé háskasamlegt, að við leggjum hér ekki fram þetta fé, þar sem okkur standi til boða fjárframlag á móti erlendis frá. Ég skil þessi rök, en ástæðan til þess, að ég get samt ekki greitt atkv. með þessu, er sú, að ég álít ekki til vinnandi að fá þessa peninga til að taka þessi stóru stökk út í loftið, af því að það vantar þá eðlilegu þróun í þessa hluti. Kem ég þá að undirbúningi þess. Þessi ungi maður, Björn Sigurðsson, sem mun telja sig sjálfsagðan yfirmann þarna, hefur verið, eins og ekki var ólíklegt, ráðamaður fyrrv. og núv. stj., og við fyrrv. stj. hafði hann gert nokkurs konar áætlun, sem gerði ráð fyrir, að helmingurinn af þessum stofnkostnaði væri 750 þús. kr. Svo urðu stjórnarskipti. Hefur hann breytt áætluninni, svo að partur ríkisins er kominn upp í eina millj. kr. eða kannske vel það. Svo er símað til Ameríku og spurt, hvort þeir vilji taka undir, að þetta verði hækkað svo mikið. Þessi undirbúningur er svo lítill, að fjvn. fékk engar teikningar af þessu, og ég held, að ég megi fullyrða, að áætlunin sé sú allra versta, sem ég hef séð lagða fram frá nokkru fyrirtæki. Skal ég nú lauslega minnast á hana, en annars geta hv.þm. fengið að sjá hana hjá fjvn. Þar er bréf frá Birni Sigurðssyni, þar sem hann sýnir fram á, að allt þetta kosti ekkert. Það er gert með því að taka alls konar bráðabirgðakostnað, t. d. 100 þús. kr., sem sauðfjárveikin. átti að leggja fram, vegna rannsókna og starfs Guðmundar Gíslasonar hjá n., og styrkur á móti þeim lið, og svo átti þessi fjárhæð að koma sem eyðsla inn í þessa nýju stofnun, en ekki að teljast eyðsla þar, vegna þess að það hefði verið lagt fram til rannsókna hjá Guðmundi Gíslasyni, og yfirleitt er þarna farið að þinginu eins og þar séu börn. Það er leiðinlegt fyrir þingið að láta fara með sig eins og gert er með þessari áætlun, það er allt annað mál, hvort menn vilja, að lagðar séu fram 2 millj. kr. í þessar framkvæmdir eða að fá lagða upp í hendurnar áætlun jafnfáránlega og þessi er. Þegar Danir voru að byggja upp sínar vísindastofnanir í þarfir atvinnuveganna, voru þar að verki menn, sem unnu eins og Þórður Þorbjarnarson og Trausti Ólafsson, í kyrrþey yfirlætislaust og ekki með einu auglýsingaskrumi, og þeir byggðu upp þessa merkilegu tækni, sem Danir hafa að heita má í öllu sínu atvinnulífi. Hjá okkur aftur á móti eru byggðar stórar stofnanir og í þær settir alveg óreyndir menn, sem ekkert hafa til brunns að bera nema venjulega skólamenntun, en óskaplega kröfuharðir um laun. T. d. nú fyrir einu ári bauðst einn ungur maður, sem ríkið hefur kostað að miklu leyti erlendis til náms, til að vinna við eina slíka stofnun og vildi fá miklu hærra kaup þar heldur en Trausti Ólafsson og grasafræðingurinn Ingólfur Davíðsson, og síðan vilja svona menn fá að vinna í fullkomnu eftirlitsleysi. Þess vegna er það, að okkur skiptir það ekki svo miklu máli, þó að Rockefellersjóður vildi leggja fram mikið fé til að byggja slíka stofnun, því að rekstrarkostnaðurinn er aðalatriðið. Og þó að ekki verði þarna nema 5–6 sérfræðingar á ári, sennilega með 30 þús. kr. laun hver, þá er það talsverður kostnaður. Það hefði því verið miklu meira virði fyrir okkur, ef Rockefellersjóður hefði viljað kosta þá menn, sem settir verða í þessa stofnun, heldur en þótt hann hjálpaði okkur til að byggja þetta hús á Keldum. Ég geri fastlega ráð fyrir, að þessi till. verði samþ. og allt þetta verði í fullkomnu eftirlitsleysi, og mun þar sannast, að eins og sáð er verður líka uppskeran.

Sigurður Kristjánsson Sökum þess, að allir fjvnm. nema ég hafa gert grein fyrir afstöðu sinni til till. á þskj. 474, tel ég rétt að gera einnig grein fyrir atkv. mínu með örfáum orðum. Hafði ég þó ætlað að leiða hjá mér þessar umr., sökum þess að það er algerlega þýðingarlaust að tala um mál, sem er þess eðlis, að þau eru fyrirfram ákveðin, og ég veit, að þetta mál, sem snýr að búfjársjúkdómunum, er þess eðlis, að það smitar fólk líka andlega, svo að það er ekki hægt að koma við skynsamlegum rökum, og ég er ekki svo gerður, að ég hafi til þess skap að þvæla fram og aftur um mál, þegar ég veit, að ekkert þýðir að beita skynsamlegum rökum. Þegar þessi málaleitun kom frá fyrrv.hæstv.atvmrh., þá vantaði okkur um 50 millj. kr. til þess að geta komið saman fjárlfrv. tekjuhallalausu eftir þeim útgjöldum, sem þá voru talin óumflýjanleg, bæði í sjálfu fjárlfrv. og eins frv. og till., sem vitað var, að mundu ná samþ. Alþingi. Það var þess vegna ekki undarlegt frá mínu sjónarmiði, þó að svona smábeiðnir um ¾ millj. kr. kæmu einhverju hiki á menn, en þó varð það ekki svo nema um fáa af fjvnm., og varð ég einn af þeim. Ég hef að vísu ekki getað kynnt mér nægilega vel, hversu rækilega mál þetta er undirbúið eða hversu líklegt það er til þess að bera árangur þann, sem til er stofnað, en ég hef samt sem áður litið svo á, að ekki væri hægt fyrir okkur að veita fé í stórum stíl, sízt í milljónatali, meðan við sæjum ekki hilla undir neitt það, sem héti fjáröflun eða tekjuöflun, sem gæti fyllt upp í það feikna skarð, sem nú væri í fjármálalífinu. Og þar sem ég vissi ekki heldur til, að fyrir hendi væri einn einasti eyrir til að verja til þessara hluta, þá sá ég mér ekki fært að gleypa þessa flugu fyrrv. ráðh. Ég sé að sönnu, að hv.flm. segja, að okkur þurfi ekki að vaxa þessi kostnaður í augum. Nei, ég veit það, að við erum svo stórtækir og stórhuga menn, að okkur vex ekki allt í augum og þá allra sízt svona smáupphæðir. Hv. flm. benda líka á, að þetta eigi að taka af tekjuafgangi þessa árs. Það má vel vera, að svo sé, að einhver tekjuafgangur verði hjá ríkinu þetta ár. Ég hef að sönnu verið uppi í fjmrn. til að grennslast eftir, hvernig tekjur og gjöld ríkisins mundu standa af sér á þessu ári, og fékk þær upplýsingar, að þar mundi verða jafnvægi á og afgangur ekki verða neinn. Nú má vel vera, að ég hafi ekki getað rannsakað þetta efni til hlítar, og getur því verið, að úr rætist, svo að frekar verði afgangur en að á vanti, en þó vex mér í augum að bæta við önnur útgjöld, þó að ekki sé nema ein milljón, meðan ekki eru fengnir tekjustofnar til að fylla þá gloppu, sem nú er í okkar fjárhag. Það var aðallega fyrir þessa ástæðu og nær eingöngu, að ég gat ekki gerzt meðflm. að þessari till., og það er nú orðið sýnt, að þetta þrútnar nokkuð, eftir því sem tímar líða, því að nú hefur verið farið úr 750 þús., fyrst upp í 950 þús. og síðan upp í eina millj. kr. Einnig má gera ráð fyrir, að rekstrarútgjöldin verði mjög mikil, og hef ég verið að brjóta heilann um, hvort ekki væri þörf að biðja hæstv. stj. að endurskoða rekstraráætlunina með tilliti til þess, að eitthvað væri hægt að draga saman þennan gífurlega kostnað frekar en brjóta upp á að blása hann út. Nú neitar því enginn, að búfjársjúkdómar hér á landi eru mikið vandræðamál, sem nauðsyn er að leysa. En ég held, að það, sem þar hefur fyrst og fremst strandað á, sé það, að ekki hefur enn tekizt að skilgreina sjúkdómana sjálfa, því að mannlegur lærdómur og vit hafi ekki hrokkið þar til, og ég hef enga trú á, að úr því verði bætt, þó að fjölgað verði djúpum hægindastólum og skrautlegum skrifborðum. Ég geri ráð fyrir, að þessi till. verði samþ. og þetta fé verði annaðhvort að rekstrarhalla hjá ríkissjóði eða tekið af tekjuafgangi þessa árs, ef hann verður nokkur, og rekstrarkostnaðurinn hækki mikið vegna þessa kostnaðar; ég hef aldrei látið mér detta annað í hug. Um árangurinn vil ég ekki hafa neinar hrakspár, en ég er sannfærður um, að það er annað en fínir salir, sem skortir, það skortir þekkingu á þessum sjúkdómum, sem er ekki undarlegt, og nægilega kynningu af þeim, hvernig þeir haga sér. Það er sjálfsagt hægt að slá því fram og má vel vera, að eitthvað sé hæft í því, sem hv.þm. Vestm. sagði, að þarna gætu farið fram mikilvægar rannsóknir á lýsi, en það er líka rétt, sem hv.þm. S.-Þ. tók fram, að Þórður Þorbjarnarson, starfsmaður hjá Fiskifélaginu, hefur framkvæmt merkilegar rannsóknir í þessu efni, og ég skal geta þess, að hann hefur komið með rökstuddar till. til mþn. í sjávarútvegsmálum um að bæta nokkuð aðstöðuna til þessara rannsókna, og eru miklar líkur til, að óbeini hagnaðurinn af því mundi verða margfaldur á við þann stofnkostnað, sem hann gerir ráð fyrir, en samt hikuðum við í n. við að mæla með þessari málaleitun, því að við vildum, að gætilega væri farið í að eyða miklu fé, þótt til þarflegra hluta væri. Má vera, að hann viti það og geri því síður kröfur, þó að um tiltölulega lága fjárhæð sé að ræða, en vera má, að ef komið væri með milljónakröfur, þá væri þeim frekar sinnt.

Forseti (GSv): Það var tilætlunin að koma sem lengst dagskrá þessa fundar. Nú eru fundir boðaðir í báðum d. Hef ég þó hugsað mér að halda nú fundi eitthvað áfram, þó að það verði til þess, að fundartími d. verði eitthvað styttri en til var ætlazt, og mundi ég þá kannske ekki hafa fund í Sþ. fyrr en á fimmtudag. Nú vil ég beina því til ræðumanna að stytta mál sitt sem mest.

Frsm. (Pétur Ottesen) Ég skal reyna að vera fáorður, þótt ræður þeirra 3 þm., sem talað hafa, gefi að vísu tilefni til andsvara. Ég bjóst alltaf við því, að sá minni hl. fjvn., sem gat ekki aðhyllzt þessa till., mundi koma ástæðum sínum á framfæri. Þær eru nú komnar fram. Mér finnst það vera þrjár sérkennilegar ástæður, sín hjá hverjum. Hv. 7. þm. Reykv. hefur útmálað það mjög, hvað þessi samþ. mundi geta orðið hættuleg fyrir fjárhag landsins. Ég vil ekki gera lítið úr aðvörunum hans um fjárhaginn og vænti, að hann fái brátt tækifæri til að sýna þar áhuga sinn í verki. Hv. þm. Vestm. taldi, auk þess sem undirbúningur væri lítill, að höfuðmeinið væri, að þessi stofnun gæti engum atvinnuvegi gagnað nema landbúnaði. En í umsögn rannsóknaráðs er á það bent, að stofnunin ætti einnig að verða sjávarútvegi og iðnaði, sem fæst við hráefni sjávaraflans, að miklum notum. Þar er m. a. um lýsisrannsóknir að ræða og nýjar aðferðir við vinnslu þess, og gæti það orðið til þess að tryggja sölu og jafnara verð en ella er hægt að reikna með á slíkum afurðum. Í rannsóknaráði er a.m.k. einn maður, sem þekkir vel þarfir sjávarútvegs á þessu sviði. Ýmsa aðra þekkingu gæti stofnunin veitt til hagsbóta atvinnuvegunum. Að gefnu tilefni hjá hv. 7. þm. Reykv. vil ég minnast á Þórð Þorbjarnarson, sem hefur vafalaust unnið mikið og gott starf og unnið í kyrrþey, en lítur svo á, að aðstaða sín til starfa þurfi mjög að batna, og hefur leitað til mþn. um fjárframlög, nokkra tugi þús., en n. ekki treyst sér enn til að afgreiða það mál. Ég get upplýst, að stjórn Fiskifélags Íslands er ráðin í að beita sér fyrir því, að úr þessu fáist bætt og ekki aðeins varið til þess fáum tugum þúsunda, heldur mun álitlegri upphæð. Till. munu brátt koma fram um þá fjáröflun. Ég vænti þess, að Fiskifélaginu takist þetta og úr vandræðum þessarar rannsóknargreinar verði mikið bætt. Það er ekki auðvelt fyrir alþm. að dæma um hæfni sérfræðinga á þessum sviðum. Þar verðum við að dæma eftir háskólaprófum og eftir viðurkenningum þeirra viðurkenndra vísindastofnana, sem mennirnir hafa unnið við, eða ummælum viðurkenndra fræðimanna þeirrar greinar um getu starfsmanns. Um Þórð Þorbjarnarson, til dæmis, má segja, að auk þess sem hann hefur gott próf og æskilegan undirbúning til starfs síns, hefur þegar fengizt á því reynsla, að honum er vel treystandi, og þá er skylt að reyna að búa betur en áður í hendur manni, sem vel gefst. Látin hafa verið í ljós vonbrigði yfir því, hve illa vísindamönnunum hafi gengið að ráða við pestir þær, sem nú þjá pening landsmanna. Þetta er ekki að öllu sanngjarnt. Minna má á, að bráðapest var komin á veg að gera geysimikinn usla í landinu. Að vísu hafði erlendur fræðimaður fundið gegn henni bóluefni, en það var ekki fyrr en prófessor Níels Dungal hafði endurbætt það, að það bar tilætlaðan árangur. Í sumum héruðum stóð innyflaveiki fé fyrir þrifum og drap margt, unz Níels Dungal tókst að finna inngjöf, sem við átti, og þarf síðan ekki verulega að óttast þann sjúkdóm. Einnig var á lömbum allskæður kvilli, sem Níels Dungal fann meðal við, svo að með réttri aðferð er hægt að halda honum alveg í skefjum. Rannsóknir á garnaveiki benda til þess, að með atbeina fræðimanna muni takast að stöðva og vinna bug á henni. Mér finnst, að sú vantrú á íslenzka vísindamenn, að þeir muni ekki fá leyst vandamálin, sé lítið rökstudd og í beinni andstöðu við þessa reynslu. Enda er það undantekningarlaust regla siðmenntaðra þjóða að leggja ríflega til vísindarannsókna, sem eiga að mæta vágestum, leggja til þeirra ekki einungis af opinberu fé, heldur og einstaklingar í stórum stíl af sínum eignum, og sýnir það álit og vinsældir stofnananna. Út af því, sem hv.þm. S.-Þ. sagði, að við værum of fljótir á ferð með þetta mál, vil ég segja, að við erum miklu fremur of seint á ferð. Þetta er búið að liggja í lokunum um nokkurra ára bil, en skorti fé. Það tókst ekki, eins og þm. tók fram, að fá stuðning Rockefellerstofnunarinnar fyrr en nú. Þar sem hjálp hennar nú er verulegur léttir og þörfin kallar, er það ekkert áhorfsmál, að við eigum ekki að fresta lengur að ákveða að reisa þessa stofnun og veita til þess nauðsynlegt fé. Það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði, að ólíklegt væri, að fé yrði afgangs á fjárl. til þessa verks, má ekki verða til fyrirstöðu. Fyrrv. fjmrh. fylgdi eindregið þessu máli, og um núv. fjmrh. er vitað, að hann hefur tekið mjög vel undir málið, ef samþykki Alþ. fengist, og þegar hafið ráðstafanir til framkvæmda. Út af því, sem hv.þm. S.-Þ. talaði um kröfufrekju vísindamanna og dæmi hennar, verð ég að segja, að kröfur þeirra hjóna koma ekki eða a.m.k. ekki beinlínis þessu máli neitt við eða stofnuninni, sem um er að ræða. Og þegar hv.þm. Vestm. talar um fjáreyðslu til sauðfjársjúkdómaráðstafana og hv. 7. þm. Reykv. um djúpa stóla og skrautleg skrifborð, vil ég taka fram, að okkur flm. kom ekkert til hugar um slíka stóla og skrautleg skrifborð í sambandi við þessa rannsóknarstöð, en ef vonirnar um hana rætast, er það hún, sem gæti orðið til þess, að kostnaði af sauðfjársjúkdómum létti að síðustu.

Sigurður E. Hlíðar Herra forseti. - Mér hefur komið það dálítið einkennilega fyrir sjónir, að fjvn. kemur hér fram með mikla till., en er margklofin í málinu, svo að ég veit ekki, hve margir minni hlutarnir eru. Ég er á þeirri skoðun, eins og hv.frsm.n., að hér sé á ferð hið mesta framtíðarmál og við eigum að nota féð, sem okkur er boðið, til að koma upp vandaðri rannsóknarstofnun. Rannsóknarstofu ríkisins var ekki kleift að hafa við höndina skepnur til alidýrarannsókna og aldrei ætlað að færast slíkt í fang. Menn, sem látast hafa eitthvert vit á, gátu ekki fellt sig við Keldur, eins og þær voru, til slíkra hluta. En þessir vitringar, sem hafa staðið fyrir sjúkdómarannsóknunum, hafa nú íhugað málið betur, skulum við vona. Nú er hins vegar um að ræða vísindastofnun við framtíðarhæfi. Hún þarf að standast þær kröfur, sem almennt eru gerðar í menningarlöndum. Ég geri ráð fyrir, að hún muni kosta um tvær milljónir, jafnvel meira. Ég álít, að enn höfum við ekki menn til að standa fyrir þeirri stofnun. Um það bera kákrannsóknirnar nokkurt vitni, og þótt þær séu búnar að kosta á annað hundrað þús. og framlög til svonefndra varna við sauðfjársjúkdómum séu komin á 3. milljón á hverju ári, erum við líklega enn fjær marki en í byrjun. En þetta hræðir mig ekki. Mennirnir, sem vantar, skulu koma. Efnilegir námsmenn sjá, þegar stofnun þessi kemur, að til einhvers er að ná fullkominni menntun í dýralækningum og í sérgreinum, sem þarna skipta miklu máli. Einn af efnilegustu mönnum við þess konar nám mun hafa lokið námi eftir 2–3 ár, og þeir verða fleiri. Við skulum reisa stofnunina með bráðabirgðaprógrammi um rannsóknir þar, ná í þessa milljón frá Rockefeller, og með nýjum mönnum koma ný ráð. Ég mæli með tillögunni.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Með þáltill. þessari á þskj. 326 var fram á það farið, að Alþ. fæli ríkisstj. að gera skipulagsbreytingar á stjórn íslenzkrar landhelgisgæzlu. Jafnframt var þess beiðzt, að athugað yrði, á hvern hátt yrði samræmt bezt björgunarstarfsemi og eftirlitsstarf við strendur landsins. Fjvn. fékk þessa till. til meðferðar og hefur nú á þskj. 460 lagt fram álit í þessu máli, sem er allýtarlegt. Hún hafði ásamt þessari till. ýmis skjöl úr ráðuneytunum, og þá einkum ýmis bréf Skipaútgerðar ríkisins til ríkisstjórnarinnar, sem send hafa verið um nokkurra ára skeið, eins og segir í nál. Þessi bréf fjalla um landhelgisgæzlu og strandferðir, eyðingu tundurdufla o.s.frv. Enn fremur hefur n. fengið til hliðsjónar skýrslu þeirra aðila, sem samkv. þál. frá 1. apríl 1935 voru af þáverandi atvmrh. skipaðir til að athuga og koma fram með till. um landhelgisgæzlu, björgunarmál o.fl. Skýrslan er dags. 4. september 1935. Þá lágu enn fremur fyrir bréf Skipaútgerðar ríkisins 9. nóvember 1934 til sendiráðs Íslands í Kaupmannahöfn, um útbúnað vélbáta til strandgæzlu, ásamt ýmsum öðrum bréfum öll varðandi þetta mál. Það var, sem sagt, talsvert af skjölum, sem kom til álita og athugunar í sambandi við þetta mál. En þetta lét n. sér ekki nægja, en sneri sér til þeirra aðila, sem hér segir: Dómsmálaráðherra, Farmanna- og fiskimannasambandsins, stjórnar Fiskifélags Íslands og Skipaútgerðar ríkisins með fyrirspurnum um, hvað þessir aðilar segðu um þá till., sem hér er um að ræða. Svörin voru ekki á einn veg. Að því er snertir fyrra hluta till., útgerðarstjórn varðskipanna, þá eru dómsmrh., Fiskifélagið og Skipaútgerðin mótfallin því, að sú breyt. verði á þessu gerð, sem till. fer fram á. Farmanna- og fiskimannasambandið sendi hins vegar sem svar við málaleitan nefndarinnar samþykkt sjöunda sambandsþings F.F.S.Í., sem að vísu er ekki beint svar við fyrirspurn n., en í henni felast þó skoðanir þessarar stofnunar á þessu atriði, hver skuli hafa með höndum stjórn varðskipanna. Þar kemur fram sú skoðun, að stjórn þessara mála eigi að vera í höndum Slysavarnafélags Íslands, enda leggur sjöunda sambandsþing F.F.S.Í. mjög mikla áherzlu á það, að varðskipin geti framvegis samhliða strandgæzlunni sinnt björgunar- og eftirlitsstörfum betur en hingað til hefur átt sér stað. Eftir að hafa athugað þessi skjöl og málavexti, að því er snertir rekstur varðskipanna eins og hann er nú, komst n. að þeirri niðurstöðu, að ekki væri tímabært að taka þessi skip undan Skipaútgerðinni og koma á fót sérstakri útgerðarstofnun, sem hefði með höndum stjórn allra eftirlits- og björgunarskipa ríkisins, burt séð frá því, hvað kostnaðinn sjálfan snertir. Hér kom til greina praktiskt atriði. Það er alkunna, að sökum skorts á strandferðaskipum hafa verið mikil brögð að því, að notuð hafa verið strandgæzluskip til fólksflutninga og jafnvel vöruflutninga við strendur landsins, og má segja, að sum þeirra sinni tæplega orðið öðru að öllum jafnaði. Meðan svo er ástatt, verður það fyrirkomulag hagkvæmast, að þessi skip séu rekin af Skipaútgerð ríkisins, sem hefur að öðru leyti farþega- og vöruflutninga á hendi, en varðskipin verði ekki sett undir nýja stjórn, óháða Skipaútgerðinni. Með þessu er þó engan veginn sagt, að n. líti svo á, að þetta eigi alltaf svona að vera. Ég get bætt því við frá mínu brjósti, að þegar tímar líða fram og nægar ástæður verða til að skerpa landhelgiseftirlitið, tel ég engan veginn fráleitt, að einhver breyting verði hér á gerð. En eins og stendur, taldi n. öll, að þessi breyting væri ekki hagkvæm og að ekki bæri að koma henni í kring meðan svona væri ástatt. Hins vegar vill n. fallast á þann lið, sem ræðir um björgunar- og eftirlitsstarfið við strendur landsins, og hefur tekið það, ásamt ályktun sinni viðvíkjandi athugunum á sjálfri landhelgisgæzlunni fyrir framtíðina, upp í brtt. þá, sem hún leyfir sér að flytja á þskj. 460. Þar leggur n. til, að tillgr. sé breytt þannig, að ríkisstjórninni sé falið að láta fara fram ýtarlega rannsókn á því, hvernig landhelgisgæzlunni verði bezt og haganlegast fyrir komið. Í því efni verði athugað sérstaklega, með hvaða gerð og stærð varðskipa náist beztur árangur af gæzlunni með kleifum kostnaði, og verði í því tilliti aflað vitneskju um nýja gerð skipa erlendis, er að haldi mætti koma, og útbúnað þeirra. Einnig verði það atriði gaumgæfilega rannsakað, að hve miklu leyti nota megi flugvélar til aðstoðar við gæzluna. Komið hefur fram í n., að síðan stríðið hófst, hafa borið fyrir augu okkar landsmanna ýmsar gerðir skipa, sem hugsanlegt væri, að styðjast mætti við eða nota til strandgæzlu hér framvegis. Svo hljóta allir að sjá, hvað miklu t.d. ein eftirlitsflugvél gæti afkastað hvað sjálft eftirlitið snertir, sem starfaði t.d. með góðu strandgæzluskipi eða í sambandi við það. Allt þetta álítur n. rétt, að verði nú tekið til athugunar, með það fyrir augum að snúa bökum saman í þessum efnum, þegar stríðinu linnir, og gæta betur fiskimiðanna en gert hefur verið. Bæði er, að í stríðinu sjálfu hefur ágangur erlendra fiskiskipa verið með minnsta móti, og eins hitt, að orðið hefur að grípa til skipa til annarra þarfa. En þetta breytist sennilega fljótt eftir ófriðinn. Þá rýmkast um skipakostinn hjá landsmönnum og þeir fá þá betri skip til strandferða. - Eins verður mikil breyting á fiskimiðunum. Þangað hrúgast útlend fiskiskip, eins og þau gerðu fyrir stríð, og þá er um að gera, að Íslendingar verði við því búnir að verja sína landhelgi eftir beztu getu. Þetta kom ljóst fram hjá nefndinni, og með það fyrir augum flytur hún sínar brtt. Þótt n., eins og áður segir, geti ekki fallizt á að koma nýrri útgerðarstofnun á fót fyrir varðskipin, eins og nú horfir við, þykir henni rétt að taka undir með flm.till., að því er athugun á framtíðarfyrirkomulagi björgunar- og eftirlitsstarfsins snertir. Í því sambandi má benda á, að allmikill skoðanamunur mun vera ríkjandi um það, með hvers konar skipum framkvæma eigi landhelgisgæzluna. F.F.S.Í. telur gæzlu á hinum smærri varðbátum vera til álitshnekkis fyrir landið og að hún nái ekki tilgangi sínum. F.F.S.Í. leggur til, að smíðuð verði fjögur stór varðskip, og er þeim ætlað að sinna landhelgisgæzlunni ásamt björgunarstörfum o.s.frv. Hins vegar varð niðurstaða þeirra, sem gerðu till. um þessi mál 1935, sú, að fjórir til fimm vélbátar og eitt skip á stærð við Ægi gæti á hagkvæmastan hátt séð fyrir landhelgisgæzlunni, og gera þeir þá jafnframt ráð fyrir, að þessi skip eigi að starfa að björgunarmálum og hafa samvinnu við Slysavarnafélag Íslands. Sömu skoðun var haldið fram 1920, þegar gamli Þór var keyptur til Vestmannaeyja til þess að starfa þar að björgun, að eftirlit með landhelginni færi vel saman við það að aðstoða fiskibátana á miðunum. Þessi kenning stendur óhögguð enn, og henni hefur aukizt fylgi með hverju ári. Þess vegna verður að hafa í huga, þegar skipulögð er landhelgisgæzlan og það, sem henni óhjákvæmilega fylgir, björgunar- og eftirlitsstarfsemi á fiskimiðum eftir stríð, að þau geti, eins og unnt er, fullnægt þessum tveimur verkefnum. Það verður aldrei með tölum talið, a.m.k. ekki með vissu, hve mikið gagn þessi gömlu skip, gamli Þór, sá Þór, sem nú er, Ægir, Sæbjörg, Óðinn og þessi skip, sem landið hefur haft, hafa unnið þessari þjóð. Ég hygg þá, að ég hafi lýst áliti fjvn. á þessu máli og því, hvernig málið horfir við frá hennar hendi. Vil ég svo láta þess getið að síðustu, að allir nm. leggja mjög mikla áherzlu á, að þessar brtt. verði samþ. og að hæstv.ríkisstj. geri sem skjótast ráðstafanir til að koma í framkvæmd þeim athugunum á þessu máli og skipulagningu þeirra í framtíðinni, sem felst í till.fjvn.

Stefán Jóh. Stefánsson Herra forseti. - Ég ætla ekki að tala langt mál um það, sem hér liggur fyrir, því að ég er eindregið fylgjandi till.hv.fjvn. eins og hún hefur gert grein fyrir henni. En ég vildi bara vekja athygli á einum þætti þessa máls, sem e.t.v. mætti lagfæra án tillits til þeirra athugana og þeirrar framtíðarskipulagningar, sem gerð yrði á málinu í heild, og það er björgunarstarfsemin. Eins og kemur fram í nál.hv.fjvn., hefur Farmanna- og fiskimannasambandið bent á, að þessi málefni, sem snerta björgunina, ættu að verulegu leyti að vera í höndum Slysavarnafélags Íslands. Í bréfi frá Slysavarnafélagi Íslands, sem raunar mun hafa borizt hv.fjvn. eftir að hún afgreiddi málið frá sér, er á það bent, að það mundi vera hyggilegt að setja upp sérdeild innan Skipaútgerðarinnar og skrifstofu Skipaútgerðarinnar undir stjórn sérfróðs fulltrúa, er starfaði undir forstjóra útgerðarinnar, sem væri nokkurs konar milliliður milli Skipaútgerðarinnar og Slysavarnafélags Íslands. Þau tíðu sjóslys, sem verða hér í námunda við Reykjavík, benda til þess, að við ættum að gera það sem í okkar valdi stendur til að auka slysavarnirnar, og ég álít því bezt fyrir komið á líka lund og verið hefur undanfarið, eins og líka er lagt til af hálfu hv.fjvn., þannig að varðskipin séu að verulegu leyti, þegar svo ber undir, notuð í þágu slysavarnanna. En þrátt fyrir þetta mætti máske með tiltölulega einfaldara framkvæmdaratriði lagfæra þetta enn betur. Þyrfti það ekki að bíða þeirrar allsherjar athugunar, sem gert er ráð fyrir í till.n., og vil ég benda á þær till., sem komið hafa fram frá Slysavarnafélagi Íslands, og vil ég skjóta því til hæstv. ríkisstjórnar, hvort hún vilji ekki athuga, hvort ekki muni tímabært, að innan Skipaútgerðarinnar væri valinn sérstakur maður undir stjórn forstjóra útgerðarinnar og í samráði við Slysavarnafélag Íslands, til þess að vera öruggur milliliður milli Skipaútgerðarinnar og slysavarnasamtakanna, og ég álít, að sá maður ætti að vera sérfróður eða hafa nokkra „praktiska“ þekkingu á þessum efnum. Þetta mætti væntanlega gera, án þess að það hefði nokkurn verulegan aukinn kostnað í för með sér. Ég vildi aðeins skjóta þessu atriði til hæstv. ríkisstjórnar.

Forseti (GSv): Tilætlunin var, að fundur yrði ekki haldinn lengur en til kl. 3,30. Enn eru fleiri á mælendaskrá og þar á meðal hv.flm. þessa máls. Næstur tekur til máls hæstv.dómsmrh., en að því búnu verður umr. frestað.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég hef ekki hugsað mér að tefja þessar umr. að neinu leyti, en vildi lýsa því yfir út af tilmælum hv.þm. Vestm., um að ríkisstj. léti sem fyrst koma í framkvæmd þá athugun, sem fór fram á till., að mér fyrir mitt leyti væri sérstök ánægja að geta flýtt fyrir því, að sú athugun færi fram, og mundi, ef hún væri samþ., gera ráðstafanir til þess. Ég hef á fundi fjvn. í dag farið fram á verulega aukið fé til slysavarnanna og óskað eftir því, að fjvn. sjái sér fært að taka upp á fjárl. nokkra fjárveitingu til byggingar á nýju varðskipi. Það er vitað mál, að væntanlega strax á næstu árum verði mjög aukinn átroðningur af útlendum skipum hér við land Verður að reyna að fá stækkaða landhelgina, og jafnvel þótt ekki fengist rýmkun á henni, er augljóst mál, að skipastóll okkar til strandgæzlu er ekki eins nægur og þörf krefur. Ég tel, að sú stefna, sem ríkt hefur hjá a.m.k. mörgum þm., sem tekið hafa á þessu máli, að sameina sem mest björgunarstarfsemina og landhelgisgæzluna, sé alveg rétt. Það hefur verið fengið eitt björgunarskip hingað til landsins. Útgerð þess er nú kostuð af ríkinu að öllu leyti og þetta skip notað bæði til strandgæzlu og björgunarstarfsemi. Í sambandi við þau ummæli hv. 4. þm. Reykv., að rétt væri að velja sérstakan mann fyrir millilið milli Skipaútgerðarinnar og slysavarnanna, vil ég láta þess getið, að ég hef ekki orðið annars var en að það hafi ætíð verið mjög fljótlegt fyrir Slysavarnafélagið að fá óðara þá aðstoð, sem Skipaútgerðin hefur getað látið því í té. En ef það kemur í ljós við athugun á þessu máli, að hægt sé að hafa þá afgreiðslu betri en hún er nú, tel ég sjálfsagt að taka ábendingu hv. 4. þm. Reykv. til athugunar.