Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í hv. d. í gær benti ég á nokkur atriði, sem mér þótti orka tvímælis í þeim brtt., sem hv. landbn. lagði þá fram um umorðun á megingrein frv. Ég hef nú reynt að gera mér nokkru nánari grein fyrir þessum atriðum, síðan umr. fór fram, og mun ég út frá því leggja hér fram skrifl. brtt. og óska, að leitað verði afbrigða fyrir þeim. Eitt af þeim atriðum, sem ég vék að hér í gær, var ákvæði varðandi vörzlugirðingar, um að úttektarmenn skuli segja til um það, hvenær girðing sé lögmæt, án þess að nokkuð sé til tekið um það nánar í frv., eftir hverjum reglum þeir skuli framkvæma þetta mat. Hv. frsm. landbn. benti á það, að í undirbúningi væri ný löggjöf um girðingamál yfirleitt, þó að vísu sá undirbúningur sé ekki lengra kominn en það, að búnaðarþing hefur gert um þetta frv. Að þessu athuguðu og einnig af því, að það er augljóst mál, að ekki á við að setja inn í þetta frv. nákvæm ákvæði um það, hvernig girðingar skuli vera, þá læt ég þetta hjá líða og flyt ekki brtt. um þetta atriði. - Það var einnig annað atriði, þ. e. ákvæðið um það tvöfalda niðurlagsverð, sem ég gerði athugasemdir við. Og mér fellur að vísu ekki alls kostar það orðalag, sem þar er. En við nánari athugun sé ég ekki ástæðu til að bera fram um þetta sérstaka brtt. - Þá er það þetta atriði í a-liðnum, sem með leyfi hæstv. forseta hljóðar svo: „Komist búfé (sauðfé eða geitfé) inn á skógræktarsvæði, sem skógræktarstjóri hefur umsjón með“ o. s. frv. Ég vék að því í gær, að mér fyndist þetta ákvæði um umsjón skógræktarstjóra vera nokkuð óskýrt og enn fremur vafasamt í sjálfu sér. Ég hef verið að velta þessu dálítið fyrir mér síðan. Og ég hef komizt að þeirri niðurstöðu, að frá mínu sjónarmiði sé réttast að fella þetta ákvæði hér um skógræktarstjóra alveg niður. Það mun vera svo samkv. þeirri löggjöf, sem gildir um skógræktarmál, að skógræktarstjóri hefur eins konar umsjón með öllum skógræktargirðingum þeim, sem styrks njóta úr ríkissjóði. Nú er það jafnframt svo, að ákvæði laganna um styrkveitingar í þessu skyni gera það að verkum að sjálfsögðu, að allar eða flestar meiri háttar framkvæmdir á þessu sviði koma undir þetta. Það er nú einu sinni svo hér á landi, að ef menn eiga kost á ríkisframlagi til hluta, þá nota þeir sér það. Þess vegna er það, að ég hygg, að þeir skógræktarreitir, sem ekki heyra undir umsjón skógræktarstjóra af sjálfu sér, séu bæði fremur fáir og smáir, og ég get ekki séð, að brýn ástæða sé til að fara að krefjast þessarar umsjónar þessa embættismanns með þeim. Ég verð að líta svo á, að ef menn hafa þannig girt smáreiti til skógræktar, og að dómi úttektarmanna með fullgildri girðingu, þá eigi slíkt að nægja til þess, að þeir aðilar njóti réttinda af þessari lagasetningu. Út af þessu mun ég leyfa mér að leggja fram brtt., í fyrsta lagi við a-lið frv., um að orðin „skógræktarstjóri hefur umsjón með og falli niður. Og einnig mun ég leggja til, að í b-lið falli niður orðin „skógræktarsvæði og“. Þá er nýtt atriði, sem ég ekki minntist á í gær, en vaktist upp fyrir mér, þegar ég fór að skoða frv. í ró og næði. Mér sýnist vanta þarna ákvæði inn í, fyrst á annað borð er verið með þau sérákvæði, sem hér um ræðir. Það er sem sé hvergi gert ráð fyrir því, að fjáreiganda gefist kostur á að ráðstafa fé sínu eða fjarlægja það. Mér skilst, að ákvæði frv. í þessu sambandi mundu verka þannig í framkvæmdinni, að í fyrstu umferð tekur umsjónarmaður skógræktarsvæðis það fé, sem inn á það hefur komizt, merkir það, athugar, hver á það, sleppir því síðan, tilkynnir svo hreppstjóra og hann svo eiganda. Í næstu umferð yrði svo gangur málsins sá, að umsjónarmaður tæki féð og afhenti það hreppstjóra og því yrði þá lógað umsvifalaust. Mér sýnist þarna vanta inn í ákvæði um að gefa fjáreigendum, þegar þess er kostur, færi á að gera ráðstafanir í sambandi við sína meingripi, sem þarna er um að ræða. Í mínu nágrenni þekkir maður það einkum í sambandi við garðlönd, að þá nægir það oft alveg, að þær skepnur, sem ágangi valda hliðstætt því, sem hér um ræðir, eru teknar og fluttar burt, t. d. yfir fjörð, og þegar þær eru komnar í nýtt umhverfi, leita þær ekki að ræktunarlöndum, heldur fara í fjallið og gera ekki meiri usla. - Ég hefði því viljað leyfa mér að leggja til, að á eftir orðunum: „en hreppstjóri tilkynnir það síðan eigendum“ í stafl. a komi: Skal eigendum gefinn kostur á að vitja fjárins, ef fært þykir að áliti hreppstjóra. - Það er hvort sem er gert ráð fyrir því, að þetta gangi í gegnum hendur hreppstjóra, og þá er í lófa lagið að fela þetta hans úrskurði. Vitanlega getur oft staðið svo á, að það sé ekki hægt að koma þessu við, bæði ekki hægt að ná til mannanna, sem skepnurnar eiga, og enn fremur, að þeir geti ekki komið við að hirða sínar skepnur og ráðstafa þeim á þann hátt, sem henta þykir. En oft mun þetta þó mögulegt, bæði í þéttbýli og eins og víða er nú háttað um síma og samgöngur að öðru leyti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir brtt. mínum.

Forseti (BSt) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. S-M. (VH), við 1. gr., sem menn hafa nú heyrt. Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifl. Fyrir henni þarf tvöföld afbrigði, sem ég vil leita hér með.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég vil fyrst benda á það, sem ég býst reyndar við, að hafi ekki farið fram hjá hæstv. forseta, að á þetta frv. vantar alveg höfuðið. Þar stendur hvergi á þskj. 1. gr. Það hefur fallið niður í prentinu að setja framan við frvgr.: 1. gr. Það verður sjálfsagt að skoða sem prentvillu. Þá vil ég að öðru leyti vera sem fáorðastur núna, því að ég vil ekki fá yfir mig skúrir á hverjum degi, og skal nú reyna að fara með löndum, eftir því sem hægt er. Hv. 2. þm. S-M. kom hér fram með þrjár brtt., eða í raun og veru ekki nema tvær, því að ég tel, að tvær brtt., sem hann gat um fyrst, hangi hvor við aðra, og sú seinni þeirra, sem er nr. 3 á þskj., leiði af fyrstu brtt., ef hún verður samþ. - Ég get lýst yfir, að það var til samkomulags í n., að ég leiddist út í þetta og við mættumst þarna á miðri leið, hv. form. n. og ég og fleiri, sem voru í n., um þetta atriði. Og við vildum í raun og veru ekki hafa það, að sjálfseignarskógræktargirðingar hefðu ekki jafnan rétt á við hinar skógargirðingarnar, sem á einhvern hátt tilheyrðu skógræktarstjóra. Og ég segi fyrir mig, að þar sem þessi brtt. er komin fram hér í hv. þd. og hverjum þm. er skipað að greiða atkv. eftir sinni sannfæringu, þá sé ég mér ekki fært annað en að greiða þeirri brtt. atkv., sem hv. 2. þm. S-M. hefur borið hér fram. Ég álít, sannast að segja, að 2. tölul. brtt. sé ekki verulega gagnsmikill. En sú brtt. er meinlaus, að ég hygg, og ég sé ekki ástæðu til að bregða fæti fyrir hana, eftir því sem ég tók eftir hennar orðanna hljóðan, þegar hæstv. forseti 1as hana upp. Ég segi þetta fyrir sjálfan mig. En ég veit einnig, að einhverjir af mínum meðnm. eru á sama máli og ég um þessa 1. brtt. hv. þm. - Ég vildi aðeins taka þetta fram nú og sé ekki ástæðu til að orðlengja um þetta meira að sinni.

Forseti (BSt) : Út af ábendingu hv. frsm. n., þá vil ég geta þess, að ég lít svo á, alveg tvímælalaust, að það sé prentvilla, að ekki stendur „1. gr.“ fyrir ofan efnisgreinina, sökum þess þá líka, að í frv., eins og það var áður en brtt. voru samþ., þá stóð „1. gr.“ á undan efnisgreininni, og það komu engar till. fram um að fella niður, að þarna skyldi standa „1. gr.“, og hefur sú niðurfelling því aldrei verið samþ. hér í hv. þd. Þetta má því tvímælalaust skoða sem prentvillu, ef enginn mælir því gegn. Annars vildi ég víkja þessu til hæstv. dómsmrh.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mörg orð, en mér skilst, að fyrsta og þriðja brtt. leiði hver af annarri. Mig langar annars til að spyrja hv. flm.: Hvað er trjáræktarreitur, og hvað er skógræktarsvæði? Skógræktarsvæði er frá nokkrum hundruðum m2 og upp í tvær þrjár dagsláttur. Ef þessar till. eru samþ., verður að setja inn ákvæði um stærð skógræktarsvæðis. Ég skal taka sem dæmi svæðið kringum Ferjukot. Er það skógræktarsvæði eða trjáræktarreitur? 



Herra forseti. Ég vil benda á, út af fyrirspurn hv. aðstoðarfrsm., að landbn. notar tvö orð í sínum till.: skógræktarsvæði og trjáræktarreitur. Ef þau merkja það sama, þá er óþarfi að hafa tvö orð. Ef þau merkja sitt hvað, þá er líklegt, að hann viti það. Þess vegna á hann ekki að spyrja okkur, heldur svara sjálfur.



Herra forseti. Ég held, að hér sé verið að gera úlfalda úr mýflugunni. Um þetta eru engin ákvæði í l., og þá verður málvenja að gilda. Við vitum allir, að það er sitt hvað skógræktarsvæði og trjáræktarreitur. Svæði tekur yfir hálfa dagsláttu eða meira, en reitir undir trjágarða eru litlir um sig, aðeins nokkrir metrar. Hér er sagt, að um þá gildi ákvæði 19. gr., ef þeir falla ekki undir ákvæði 18. gr. Ég held, að það dugi að skýra frá þessu í framsöguræðu, og vil skora á hv. form. n. að fallast á þetta. Annars eru engin vandkvæði á því að setja visst metratal, t. d. að trjáreitur sé 300–400 metrar, ef hann getur ekki tekið undir þetta með mér.



Herra forseti. Ég vil aðeins árétta það, sem ég sagði áðan. Eins og frv. kom frá landbn., þurfti engin ákvæði um stærð skógræktarsvæða, en verði þessar brtt. samþ. gegnir öðru máli. Hv. frsm. vísaði til málvenju um þetta, en hún er sitt á hvað. Ég skal nefna sem dæmi Skáney. Þar hefur verið afgirt svæði ofan við túnið og plantaður skógur. Þetta er ýmist kallaður trjáreitur eða skógarsvæði. Norður í Vatnsdal er reitur afgirtur hjá bónda fyrir skógrækt. Hann gengur jöfnum höndum undir nöfnunum skógræktarsvæði og trjáræktarreitur. Það er því ekki rétt, að um þetta gildi málvenja. Það kann að vera svo einhvers staðar á landinu, en ég held þó ekki. Ég man eftir þriðja dæminu í Lundarreykjadal, þar sem trjáreitur og skógræktarsvæði gengur jöfnum höndum. Hér er því ekki um nein glögg takmörk að ræða. Ég er á móti 1. og 3. brtt. og tel mér ekki skylt að gera breyt. á þeim nú, þó að þurft hefði að taka inn ákvæði um stærð skóglendisins. Ef þessar till. hefðu komið fram við 2. umr. og verið samþ., hefði ég hins vegar hiklaust komið fram með brtt. í þá átt.



Herra forseti. Mál þetta var undirbúið af fyrrv. ríkisstj. Efni þess er að heimila hreppum með fleiri en 500 íbúa að ráða fastan starfsmann, sveitarstjóra, og fela honum stjórn og framkvæmd hreppsmála. Ég hygg, að þetta sé óhjákvæmilegt.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til athugunar á sínum tíma, þá benti ég á, að það væri fleira, sem taka þyrfti til athugunar í sambandi við þessi mál. Ég vil enn benda á þetta. Þróunin hefur verið sú, að hreppunum hefur verið skipt í smærri einingar. Að vissu leyti er þessi þróun óheppileg. Þær heildir, sem hafa talið sig hafa sérhagsmuna að gæta, hafa klofið sig út úr. Þannig hefur þetta verið um Selfoss, Hvammstanga, Hofsós og fleiri staði, enda þar stuðzt við ákvæði í lögum. Í Noregi er t. d. komizt hjá þessu með því, að hluti hrepps getur tekið á sig kvaðir án þess að allir séu bundnir. Sé um sameiginlegar þarfir að ræða, standa hins vegar allir undir þeim. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að ekkert er því t. d. til fyrirstöðu, að samkomulag sé milli Selfoss og umhverfis um sameiginlegan barnaskóla. Svipað er þessu farið víðar. Úr því að mþn. hefur ekki tekið þetta til athugunar, vil ég beina því til n., að rýmkað verði til í sveitarstjórnarl., svo að hægt sé að skapa heildir, sem standa saman um ákveðin mál, án þess að sveitarfélögin séu klofin, því þau eiga heldur að stækka, en minnka.



Virðulegi forseti. Það stendur svo á, að ég er upphafsmaður þessa máls. Á fyrra þingi bar ég fram í Sþ. þáltill. um þetta mál ásamt hv. samþm. mínum, 2. þm. Eyf. (StSt). Það er því rétt, að ég láti málinu fylgja nokkur orð og tjái þakkir mínar fyrir, að hæstv. stj. tók þessa þál. til greina og lét semja þetta frv. Ég álít, að hér sé um nauðsynjamál að ræða fyrir mörg sveitarfélög á landinu. Í kauptúnum, þar sem eru miklar framkvæmdir, er ómögulegt að ætlast til þess, að einhver borgari taki oddvitastörfin að sér sem aukastörf. Það mundi ríða atvinnu hans að fullu, og það er ekki hægt að gera þá kröfu til borgaranna. Frsm. n. í Nd. hafði samstarf við mig um breyt. á frv., en ég sakna eins ákvæðis, er við töluðum um og mér þykir nauðsyn, að sé í frv. Þegar sérstakur starfsmaður hefur verið ráðinn, finnst mér, að oddvitastörfin séu ekki það mikil, að hann geti ekki haft önnur störf með. Hreppstjórastörfin eru hliðstæð störf. Hvers vegna er það ekki tekið inn í frv., að sveitarstjóri skuli annast þau störf? Fyrir þau mundi hann fá laun greidd úr ríkissjóði, er draga mætti frá þeim launum, er sveitarsjóður ella þyrfti að borga. Það yrði því hagnaður fyrir sveitarfélögin að láta sveitarstjóra einnig hafa hreppstjórastörfin með höndum. Út af því, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði, þá get ég tekið undir það, að þörf er á því, að sveitarstjórnarlögin verði endurskoðuð. Einn þáttur þeirra endurskoðunar yrði skipting landsins í sýslur og hreppa. Það er vitanlega engin meining í þessum litlu hreppum, og væri miklu réttara að steypa saman fleiri hreppum í eina heild. Mér dettur í hug, hvernig þessu er farið í mínu héraði. Hvaða meining er í því að skipta dalnum innan við Akureyri í þrjá hreppa? En ég er á móti því, að hv. n. fari að blanda sér í þetta stóra mál. Það er nauðsyn fyrir kauptúnin að fá fastan starfsmann, og þess vegna þarf að samþ. þetta frv. nú, en gagngerð breyt. á sveitarstjórnarl. mundi taka of langan tíma. Ég vil þess vegna beina því til hv. n., að hún hraði afgreiðslu málsins og taki til athugunar það, sem ég nefndi. Úr því að hv. 4. þm. Reykv. er kominn, vil ég endurtaka, að mér finnst, að taka ætti inn í frv. ákvæði um það, að hreppsnefndir geti samið um, að sveitarstjóri gegni einnig hreppstjórastörfum og ríkissjóður borgaði þá þann hluta launanna, sem hann ætti að greiða hreppstjóra hvort sem er.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja málið með langri ræðu, en ég er sammála hv. 1. þm. Eyf. (BSt), að ef nú eigi að fara að skipa sveitarstjóra, sem jafnframt er ætlað að fara með störf hreppstjóra, þá er hér um svo ólíka skipan á sveitarstjórnarmálum að ræða, að nauðsynlegt má teljast að endurskoða lögin um kosningu hreppstjóra. Hér er um að ræða starfsmann, sem hreppsn. ráða. Ef sameina á þetta breytingu á l. um kosningar hreppstjóra, kemur allt annað viðhorf til greina. Hreppstjórar eru skipaðir af öðrum aðila og til annarra starfa, en oddvitar.



Virðulegi forseti. Ég held, að það leiki enginn vafi á því, að með þessu sé verið að breyta almennum ákvæðum um skipun hreppstjóra. Það er slæmt, að hv. 11. landsk. þm. er fjarverandi úr d., því að hann kynni að mæla í móti því, þar eð hreppstjórar séu aðstoðarmenn sýslumannanna. Að vísu hef ég ekki sjálfur verið hreppstjóri, en hins vegar hef ég verið aðstoðarmaður hreppstjóra um langt árabil. Mér fyndist það ekki vera nein goðgá, þótt hreppstjóri væri skipaður án samþykkis sýslunefndar, því að ég lít svo á, að sýslun. komi ekki það beint við, hvað gerist í hreppunum hvað varðar þessi mál.