Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. og hefur fengið þar gagngera og ýtarlega meðferð. Frv. var stjórnarfrv., en við athugun í sjútvn. Ed. kom n. saman um að nota þetta tækifæri til þess að búa út framtíðarskipulag, sem gæti leyst af hólmi það verkefni, sem þessari tryggingu var ætlað að hafa, á meðan stríðið stæði. Það er 2. málsgr. 2. gr., sem þetta nýja skipulag hvílir á og Ed. á frumkvæðið að. Síðan hefur verið starfað ötullega að málinu af öllum aðilum og hefur ríkisstj. lagt fram starfsskrá. Ég vil bera fram þakklæti til sjútvn. fyrir starf hennar að þessu máli. Ég hef ekki getað það fyrr, því að mér gafst ekki kostur á að vera við umr. vegna lasleika. Óska ég, að málinu verði vísað til sjútvn.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv. þetta og ber fram tvær leiðréttingar við það. Sú fyrri er við 1. gr., að í stað „1. janúar 1943 til ársloka 1944“ komi: 1. janúar 1944 til ársloka 1945, - og við 2. gr., að í stað „1943 og 1944“ í 3. málsgr. komi: 1945 og 1946. - Eru þetta hvort tveggja leiðréttingar, eins og áður er sagt.

Forseti (JörB) : Borizt hefur skrifl. brtt. frá fjhn., og þarf tvöföld afbrigði, þar sem hún er of seint fram komin og skrifleg.



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af ríkisstj. og fjallar um tekjuöflun vegna dýrtíðarráðstafana. Ég hygg, að í sambandi við fjárl. verði gerð samþykkt um verðlagsuppbætur vegna útfluttra landbúnaðarafurða, en ekki gert ráð fyrir neinu fé til dýrtíðarráðstafana. Það verður því ekki hjá því komizt að afla nýrra tekna í því skyni, og því er þetta frv. fram komið. Það er ljóst að frv. hlýtur að skipta þm. í tvo flokka eftir því, hvort þeir eru með eða móti því að gefa dýrtíðinni lausan tauminn. Ég efast um, þótt sumir láti hátt gegn þessum ráðstöfunum, að þeir mundu samt ekki hika við, áður en þeir létu slíkar ráðstafanir niður falla og slepptu dýrtíðinni lausri. Mér er ljóst, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, er á móti stefnu þeirra, sem eingöngu vilja beina skatta. Menn hefur greint á um það og gerir enn, og er ekkert við því að segja. Fyrir skömmu var flutt frv. í Ed. af tveimur hv. þm. um að afla fjár í sama skyni og þetta frv. fer fram á. Þetta frv. var fellt. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég tel, að sú tekjuöflunarleið, verðlækkunarskattur, hefði verið heppilegri en þessi. Þess vegna álít ég, að þetta sé frekar neyðarúrræði, sem verði þó ekki hjá komizt. Ég skal geta þess, að eins og þetta frv. er orðað, hefur stj. vald til að undanþiggja vissar nauðsynjavörutegundir þessu gjaldi. Tekjur af þessu frv. eru áætlaðar um 7 millj. kr., þ. e. a. s., að innflutningsgjaldið skili 4 millj. kr., en skattaaukinn 3 millj. kr. Ég tel svo ekki þörf að fjölyrða um þetta frekar, en vil bera fram þá ósk, að fjhn. beggja d. fjalli um frv. í sameiningu og að þær gætu skilað áliti sínu annað kvöld, vegna þess að mjög er liðið á þingtímann, og munu flestir óska, að ekki verði langt að bíða þingslita.



Ég veit ekki, hvort hv. fjmrh. ætlast til þess, að frv. þetta geti gengið svo glatt í gegnum þingið, að n. úr báðum d. vinni sameiginlega að afgreiðslu þess og ljúki henni af fyrir annað kvöld. Ég veit ekki, hvort hann ætlast til þess, að þingið sé orðið svo beygt, að það taki á móti annarri eins sendingu og það fær hér án þess að berjast um hana eins og frekast er hægt. Hæstv. ráðh. sagði, að í ráði væri að fara að slíta þingi. Það var lögð fram í gærkvöld till. frá meiri hl. fjvn. um 10 millj. kr. útgjöld í sambandi við fjárl. Meiri hl. fjvn. hefur ekki séð ástæðu til að koma fram með slíka till. við 2. umr. og ekki heldur séð ástæðu til þess, meðan verið var að ræða málið almennt, heldur síðasta daginn, sem n. er að vinna að málinu í sambandi við 3. umr., til þess að sjá svo um, að ekki sé hægt að ræða þessa 10 millj. kr. till. nema á einum næturfundi. Og síðan á að knýja í gegn frv. eins og þetta, sem heimilar stj. að leggja 2% gjald á allar vörur, sem fluttar eru inn í landið, svo sem rúgmjöl og hveiti og hvað annað, sem vera skal, til þess að fá fé upp í þessar 10 millj. Og í sömu andránni talar hæstv. fjmrh. um, að nú þurfi að fara að slíta þingi, nú sé um að gera að flýta sér, þegar þessi mál koma fram, ganga frá þeim á einum degi, segja já og amen í snarheitum og hverfa heim sem skjótast. - Ég veit ekki, hvort menn búast við, að slíku verði tekið með þökkum og að þetta frv. gangi áfram, án þess að komi til snarprar baráttu um það hér á þingi. Það hefur verið barizt í n. og deilt í d. um dýrtíðarráðstafanir, sem hafa þó ekki verið eins bölvaðar og þessar. Það hafa nýlega verið samþ. hér á þingi till. um að heimila stj. að lækka tolla á nauðsynjavörum og minnka þar með dýrtíðina raunverulega. Hér er farið fram á heimild til að hækka tolla. Dettur hæstv. fjmrh. í hug, að hann sé þar með að berjast á móti dýrtíðinni? Við erum að enda við að samþ. heimild handa stj. til að lækka dýrtíðina með því að lækka tolla, og strax á eftir, þegar fram kemur frv. um að hækka tolla, þá ætlast hæstv. fjmrh. til, að það sé gert til að standa straum af dýrtíðinni, berjast á móti dýrtíðinni. Þessar ráðstafanir eru beinlínis til að auka dýrtíðina, og það er ekki til nokkurs skapaðs hlutar að segja, að menn skiptist hér í tvo flokka eftir því, hvort þeir séu með eða móti dýrtíðinni. Þessar ráðstafanir eru aðeins til að auka dýrtíðina. Það á að auka hana með því að svindla um leið á launþegum. Það á að lækka vísitöluna, falsa hana, en gera kjör launþega verri en áður. Það á að hækka tollana, auka skattana á þeim, sem minnstar hafa tekjurnar, og síðan á að nota féð til að kaupa niður verðið á landbúnaðarafurðum. Og afleiðingin af þessu verður sú. að það verður tekið meira af launþegum í hækkuðum tollum og auknum sköttum en þeir fá aftur í lækkuðu verði á landbúnaðarafurðum, ef þeir þá fá þær. Ég vil spyrja hæstv. stj., sem segir, að verið sé að kaupa niður verð á smjöri: Hvar er þetta smjör, sem verið er að kaupa niður? Hver borðar það? Hver kaupir það? Hvað kostar smjörið á svörtum markaði í Reykjavík nú? Það kostar 25 krónur eða þar yfir. Þetta þýðir það, að launþegar verða að borga svo og svo mikið í ríkissjóð til að kaupa niður verð á vöru, sem þeir síðan fá ekki að kaupa. Ég held, að ekki verði komizt hjá því í sambandi við þetta mál að taka alvarlega til athugunar, hvað í þessu felst og hvað hæstv. stj. ætlast fyrir í þessum málum. Við höfum ekki heyrt nein mótmæli frá hæstv. stj. í sambandi við 10 millj. till., sem kom fram í gær, en nú fáum við að heyra, að svo framarlega sem tollar á almenningi verða ekki hækkaðir, þá sé maður að sleppa dýrtíðinni lausri. Það má ofbjóða öllu, sem heitir rök, með þess háttar tali. Nei, það er nauðsynlegt, að við gerum okkur ljóst, að hverju hæstv. stj. virðist stefna með till. eins og þessari. Það á að hækka tollana, en það þýðir að auka dýrtíðina. Það á að kaupa niður verð á landbúnaðarafurðum, en það er eina aðferðin, sem hæstv. stj. vill beita, til að kaupa niður vísitöluna til hagsbóta fyrir stóratvinnurekendurna á kostnað launþeganna. Þetta þýðir aukning dýrtíðarinnar, svarta markaði í stórum stíl og lækkun á þeim launum, sem launþegar fá útborguð, til þess að spara fyrir atvinnurekendurna. Hér er því alls ekki barátta fyrir því að lækka dýrtíðina, heldur vísitöluna. Á síðasta þingi voru samþ. l. um dýrtíðarráðstafanir. Þar var m. a. verðlækkunarskattur, sem átti að verja til þess að halda dýrtíðinni niðri til hausts, þangað til útséð væri, hvernig samningar gengju milli neytenda og bænda, og meðan stj. og flokkarnir væru að athuga þessi mál. Það var eðlilegt að gera slíkt sem bráðabirgðaráðstöfun, meðan verið var að finna nýjar leiðir. Hitt er annað mál, hvort rétt sé að halda þessum leik áfram, gera þetta bráðabirgðaástand að varanlegu ástandi, kasta milljónum úr ríkissjóði til að borga niður dýrtíðina. Með þessu er verið að leika blindingsleik hjá þjóðinni, binda fyrir augu hennar, svo að hún sjái ekki þá hættu, sem yfir vofir. Það er verið að vefa dýrt bindi til að loka augum þjóðarinnar, svo að hún horfist ekki í augu við erfiðleikana. Það er verið að ausa og ausa í staðinn fyrir að gera við gatið á bátnum. Þessum blindingsleik vill hæstv. stj. halda áfram. Ég get skilið afstöðu hæstv. stj. í þessu máli. Hún álítur, að það sé sitt hlutverk að bíða og bíða, halda hlutunum gangandi að einhverju leyti með milljónakostnaði, þangað til þingflokkarnir og þjóðin geti áttað sig á málunum. En ég vil spyrja hæstv. stj.: Er hún ekki með því að halda þessum austri áfram að hindra að þing og þjóð átti sig á, út í hvaða öngþveiti er komið? Væri ekki betra, að þing og þjóð fengju að reka sig á? Ég trúi því, að meðal þings og þjóðar séu menn, sem væru færir um að finna leið út úr erfiðleikunum. Það er miklu ódýrara fyrir þjóðina að reka sig á snemma en láta binda fyrir augu sér með því að halda þessum milljónaaustri áfram og halda við sama öngþveitinu án þess að hafast nokkuð að annað en eyða peningum til ráðstafana, sem ráða enga bót á vandræðunum. Með hverjum mánuðinum, sem líður, er eytt á þennan hátt stórfé, sem verja mætti til að ráða fram úr dýrtíðinni á varanlegan hátt, ef því væri varið skynsamlega. Sumir hugsa kannske sem svo, að það sé gott að hlífa þinginu við þessu. Slík vatnsgrautarmiskunnsemi er ekki æskileg. Það er miklu betra að láta þingið reka sig á. Þetta er aðeins blóðtaka fyrir þjóðina. Við erum með þessu að kaupa okkur dýrum dómum frá því að horfast í augu við þetta mál, og hæstv. stj. finnst heppilegast að kaupa þing og þjóð frá að leysa þetta mál á kostnað verkalýðsins í landinu. Við vitum allir saman, að samþykkt l. eins og þessara er ekki til neins, hvað dýrtíðina snertir, nema bara til að auka hana. Þetta er aðeins bráðabirgðalausn, sem er dýr, sérstaklega fyrir alþýðuna í landinu, og hún er sérstaklega óréttlát vegna þess, að hún skapar þennan bráðabirgðafrest á kostnað þeirra, sem verst hafa kjörin. Og meðan olíuhringarnir, eins og upplýst hefur verið, hafa tveggja millj. kr. gróða á einu ári, er verið að kvarta yfir dýrtíð og sjávarútvegurinn eigi í erfiðleikum, og farið fram á að hækka tolla á nauðsynjavörum. Hvers vegna velur hæstv. stj. þessa leið? Við þurfum ekki að telja okkur trú um, að ekki séu til aðrar leiðir eða möguleikar til að fara þær leiðir. Ég benti áðan á, að við hefðum verið að samþ. heimild til að lækka tolla. Það er vitað, að það er hægt að vinna allmikinn bug á dýrtíðinni til frambúðar með þeim hætti. Með afnámi tolla á nauðsynjavörum lækkar dýrtíðin raunverulega og vísitalan þar með, og það mundi skapa svo mikla ánægju meðal launþega, að miklu hægara yrði á eftir að semja við þá um slík mál. Þessu hefur hæstv. stj. ekki viljað sinna. Hvað eftir annað hafa komið fram tilmæli um það, en hæstv. stj. vill ekki fara þá leið, sem er til raunverulegrar lækkunar á dýrtíðinni og alþýðunni til góðs. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að spyrja, hvernig það sé á einu sviði, viðvíkjandi verðlækkun á aðfluttum vörum. Hvað hefur hæstv. stj. raunverulega gert til þess að knýja niður verð á þeim vörum og minnka þar með þann mikla gróða, sem vitað er, að á þeim er? Það er opinbert leyndarmál í þessu landi, að megnið af heildsölunum, sem innflutninginn hafa með höndum, og kannske aðrir líka, svíkja stórkostlega skatt með því að ná gróða sínum úti í Bandaríkjunum. Ef ein stj. hefði ætlað að gera raunverulega tilraun til að komast fyrir, hvernig ástandið er raunverulega í innflutningnum, þá hefði hún, a. m. k. um nokkurt skeið, prófað að taka innflutninginn í sínar hendur og athuga um leið þessi innkaup, hvernig þau eru. Hún hefur heimild til að koma á um nokkurra mánaða skeið landsverzlun á þessum vörum til að rannsaka, hvernig er um þessi innkaup, hvort þau eru rétt. Við vitum, að það gengur um bæinn, að það séu gefnar út falskar faktúrur yfir vörur, sem fluttar eru til landsins. Þetta er fullkomin ástæða til að rannsaka. Ég veit, að hæstv. fjmrh. muni vera því kunnugur, hvernig það muni vera um innflutning til landsins. Ég vildi gjarnan, að hann léti í ljós skoðun sína um það, hvort hann heldur, að heildsalarnir hafi engan annan gróða af innflutningnum en þann, sem samkvæmt verðlagsákvæðunum er heimill. Við vitum, að um allan heim hafa ríkisstj. í stórum stíl tekið verzlunina og atvinnureksturinn í sínar hendur, þegar þjóðirnar hafa verið í nauðum staddar, og sú stj., sem hér situr nú, hefur sannarlega ekki látið undir höfuð leggjast að brýna fyrir þjóðinni í ræðum, sem hún hefur haldið til þjóðarinnar, í hvaða hættu þjóðin væri stödd. Hún hefur reynt að gera okkur ljóst, að við værum raunverulega í stríði, í stríði um það að vernda atvinnulíf okkar og fjárhag, svo að ekki færi allt í kaldakol og við biðum ósigur. Ég vil nú spyrja hæstv. fjmrh.: Er það álit hans, að í viðskiptamálum við útlönd hafi verið gert allt, sem hægt hefur verið, til að minnka dýrtíðina í landinu? Í sambandi við innflutninginn á einni einustu vörutegund, sem við af tilviljun fáum að heyra um, af því að einum innflytjandanum þykir ráðlegt að storka ríkisstj., í sambandi við innflutninginn á olíu, fær Alþingi þær upplýsingar, að á þessari bráðnauðsynlegu vöru, sem tvö til þrjú auðfélög hafa með höndum, taka þau gróða, sem nemur svo að millj. kr. skiptir á einu ári. Er hæstv. stj. þess fullviss, að ekki sé svipað á neinu öðru sviði, að ekki sé svipaður gróði hjá heildsölunum á neinni vöru nema þessari einu og þetta, sem olíuhringarnir hafa gert, sé algert einsdæmi og svona lagað eigi sér hvergi stað annars staðar? Ég býst ekki við, að þjóðin sé sannfærð, heldur tortryggin á þessa hluti og búist við, að svipaður gróði geti verið á fleiri sviðum. Þá er annað, sem athuga verður í sambandi við þetta. Þegar hæstv. stj., rétt eftir að hún settist í valdastólana, kom fram fyrir þingið með sínar fyrstu raunhæfu ráðstafanir í sambandi við dýrtíðarmálið, stöðvun verðhækkunarinnar, var vakin eftirtekt hennar á því, að það mundi þurfa annað og meira en gefa út ákvarðanir, l. og reglugerðir, það mundi þurfa að sjá svo til, að menn smeygðu sér ekki undan þessum boðum, hvorki í atvinnulífinu né viðskiptalífinu. Það var vakin eftirtekt hennar á því, að hætta væri á, að einstakar vörutegundir hyrfu af markaðinum, og þó að halda ætti verðinu niðri, þá væri það ekki nema í orði kveðnu, því að þær yrðu keyptar miklu dýrar. Það hefur líka sýnt sig, að hér er rekinn svartur markaður í stórum stíl með þær vörur, sem hámarksverð er sett á. Hvernig er það um smjör hér í Reykjavík? Fáist það, þá kostar það 25 krónur. Hvernig er það um íslenzkar kartöflur? Er ekki rekin leynisala með þær vörur, sem skortur er á? Á stríðstímum, þegar skortur er á vörum, er í öllum löndum tekin upp regla, sem heitir skömmtun. Sú regla er alls staðar viðurkennd, þegar skortur er á nauðsynjavörum. Beitir hæstv. ráðh. þeim aðferðum, sem þarf til að fá alla framleiðslu á þessum vörum í sínar hendur og skammta hana síðan, svo að eitt gangi yfir alla? Er ekki nauðsynlegt að gera þær ráðstafanir í þessu sambandi, þegar ríkið er að skipta sér af þessum málum, að þessar vörur komi að sem mestum notum og allir fái þó eitthvað, en ekki aðeins þeir, sem hafa góð sambönd við einstaka menn eða við þá, sem ráða viðkomandi samtökum, og þeir geti alltaf haft smjör á borðum, en kannske barnflestu fjölskyldurnar fái aldrei annað en óætt makarín. Sósfl. benti á þegar í upphafi dýrtíðarinnar, að nauðsynlegt mundi verða að skammta vissar tegundir af landbúnaðarvörum. Þessu hefur aldrei verið sinnt. En það lítur út fyrir, að það sé ekki fólkið, sem verið er að hugsa um, ekki börnin, sem eiga líf og heilsu undir því, að þau fái það, sem þau þurfa með, heldur er það tala, það er vísitalan. Þetta getur ekki gengið til lengdar. Það er ómögulegt annað en hæstv. stj. sjái, að þetta getur ekki valsað svona áfram. Ef hæstv. stj. stendur með því, að nota eigi svo að millj. kr. skiptir til stórbændanna í landinu, sem hafa meira en þær meðaltekjur, sem mönnum í bændastétt er ætlað, ef stj. stendur með því og fer svo fram á að fá þetta fé með því að leggja tolla á nauðsynjavörur til að hækka dýrtíðina og lækka vísitöluna, þá getur verið, að barátta verði um þessi mál, áður en yfir lýkur. Það hefur ekki vantað, að verkamannastéttirnar í þessu landi vildu gera ríkisstj. mögulegt að starfa, og það hefur ekki skort á samvinnuhug frá þeim, ef til þeirra hefði verið skotið málum. Verkamannastéttirnar höfðu þó valdaaðstöðu til að hækka grunnkaup sitt á s. l. ári, en þær hafa ekki gert það, ekki viljað valda erfiðleikum, heldur þvert á móti viljað samstarf um lausn málanna á réttlátan hátt og sýnt öðrum vinnandi stéttum fulla sanngirni. Afstaða ríkisstj. hefur samt verið sú að hundsa þessa stétt í öllum málum, sem til gæti komið, að hún gæti haft áhrif á. Það hefur „systematiskt“ af hálfu ríkisstj. verið gengið fram hjá verkamannastéttinni, þegar skipaðir hafa verið menn í nefndi: eða stjórnir, sem hafa ráðið í málum, er öll framtíð verkamannastéttarinnar veltur á. Ríkisstj. sá svo til, að í verðlagsráði var enginn fulltrúi frá verkamannastéttinni, til þess að hún hefði engan möguleika til að sjá í skíru ljósi, hvernig heildsalagróðanum og svindlinu er háttað. Það var vakin athygli ríkisstj. á þessu þá, en allt kom fyrir ekki. Það var hundsað, en eftir hinu var munað, að þeir, sem hafa sjálfir innkaupin með höndum, ættu fulltrúa í ráðinu. Við höfum gert okkur vonir um í sambandi við þátttöku Íslands í þeirri alþjóðlegu hjálparstofnun, sem á að rísa upp og er eitthvað stórfelldasta hagsmunamál almennings, sem komið hefur fram öldum saman, að þeir sem helzt hefðu hagsmuna að gæta og málið snerti mest, ættu þar fulltrúa. Nei, en hins vegar vantaði það ekki, að yfirstéttirnar í þjóðfélaginu voru öruggar um að eiga þar sína fulltrúa. Það hefur verið farið fram á það við ríkisstj., þegar fjallað hefur verið um stærstu atriðin í afkomu þjóðarinnar - eins og það að ákveða verð á vörum úti um land -, að fiskimenn og sjómenn fengju sína fulltrúa, en við það hefur ekki verið komandi. Alþýðusambandið hefur engan mann útnefnt þar. Þar sitja enn fulltrúar frá þjóðstjórnartímanum, og við það situr. Þeir eru látnir semja, og svo er ætlast til, að verkalýðurinn borgi brúsann með 2% hækkun á hveiti, rúgmjöli og öðrum bráðum nauðsynjum og 15% aukatekjuskatti. Svona getur þetta ekki haldið áfram. Það er ekki heldur hægt að bera verkamönnum það á brýn, að þá hafi skort samvinnuvilja eða þeir hafi verið ábyrgðarlausir. Þvert á móti er úr hópi þeirra, sem á undanförnum árum hafa mest hreykt sér af ábyrgðartilfinningu, farið að tala um, að meginhluti verkamanna þjáist um of af ábyrgðartilfinningu. Þeir, sem á undanförnum árum hafa latt stórræðanna, séu nú farnir að hvetja til þeirra. Og verkamannasamtökin hafa teygt sig hvað lengst til samstarfs um dýrtíðarmálin. En þegar búið er að semja og einstakir pólitískir braskarar á Alþ. ætla að fara að misnota þá sanngirni og viðleitni, sem sýnd hefur verið, með því að taka milljónir króna úr ríkissjóði handa mönnum, sem þurfa þess ekki með, segir ríkisstj. ekkert nema að hún þurfi að fá hækkaða tolla til að geta borgað þetta! Það er vitað mál, að ef l. í samræmi við þetta frv. verða samþ., verður verkalýðurinn að grípa til þess að leiðrétta sjálfur óréttlætið. Það hefur komið í ljós, að hann hefur viljað bíða og nota ekki þá aðstöðu, sem hann hefur, til að hækka kaupið, heldur freista samkomulags milli allra vinnandi stétta í landinu. Ef á síðustu dögum þingsins á að svíkjast aftan að honum á tvennan hátt, fyrst með því að taka milljónir úr ríkissjóði og veita tekjuháum mönnum og í öðru lagi með því að taka þá peninga, sem koma eiga í ríkissjóðinn á móti, með hækkuðum tollum og álögum á láglaunafólk, þá brestur þolinmæði hans. Ef ríkisstj. heldur, að það sé hægt að komast hjá því, að vísitalan hækki, með svona hundakúnstum, eins og að hækka tollana og kaupa svo niður vísitöluna, þá reiknar hún ekki með þeirri aðstöðu, sem er fyrir hendi í landinu. Samþykkt á frv. eins og þessu verður til þess, að verkalýðurinn byrjar baráttu með því að hækka kaupið. Hann mun taka eitthvað til sín af þessum þjóðartekjum. Það er ljóst, að það mun kosta harðvítuga baráttu að stinga á þessu kýli, en það verður að hafa það. Það má ekki láta meinsemdina grafa um sig til lengdar, ekki í það óendanlega. Verkalýðurinn hefur aldrei fengið fulla dýrtíðarhækkun. Vísitalan hefur alltaf verið of lág, eins og viðurkennt er, og einstakir liðir alveg vitlausir, eins og útsvarið, og ef fara á að gera það að beinu kerfi að lækka kaup hjá verkamönnum með því að láta þá sjálfa borga það niður, er hægt að ofbjóða þeim. Samþykkt frv. þýðir óhjákvæmilega, að þjóðfélaginu verður hrundið út í hörðustu átök síðustu ára. Þeir, sem stuðla að því, verða að taka afleiðingunum. Það er ómögulegt að hugsa sér, að í þjóðfélaginu geti einir 28 menn, þó að á Alþ. sé, gert samsæri um að ná handa sér og sínum pólitísku gæðingum milljónum úr ríkissjóði, án þess að fólkið rísi upp á móti því. Það er hægt að gera samkomulag milli verkamanna og vinnandi bænda um að reyna að tryggja þeim réttlátt verð - og jafnvel samkomulag um að bæta þeim upp að einhverju leyti, þegar þeir verða fyrir markaðstapi, en slíkt verður að miða við, að verið sé að bæta úr þörf. Það hefur aldrei þótt á þessu þingi rétt að bæta mönnum upp, þegar þeir hafa yfirdrifnar tekjur. Þegar embættismönnum var veitt verðlagsuppbót, var sagt við þá, að ef þeir hefðu yfir 650 kr. grunnlaun, fengju þeir ekki uppbót á það, sem fram yfir væri. Við það hefur setið. En þegar þjóðfélagið fer að tryggja afkomu bænda, sem því ber þó engin lagaskylda til, rísa upp menn í þ. og heimta uppbætur, líka þegar tekjurnar eru meiri en 14500 kr. Það á að hafa allt annan réttlætismælikvarða á nokkra stórbændur en embættismenn. Allir framsóknarmenn voru á móti því og skoðuðu það hina mestu spillingu, ef greidd yrði dýrtíðaruppbót á hærri en 650 kr. embættislaun, en um hátekjumenn í sveit gildir öðru máli. Þá heita það landráð og fjandskapur við bændur að vera á móti ótakmörkuðum launum til þeirra. Þessir 28 menn, sem halda, að þeir geti notað ríkisstj. til að framkvæma sín undarlegu réttlætismál, verða að taka afleiðingunum. Það er ekki til neins fyrir menn að ganga með undirskriftaskjöl, leyna þeim mánuðum saman, en leggja svo árangurinn fram á síðasta degi og taka tekjur, sem ríkisstj. hafði hugsað sér að nota til að borga niður dýrtíðina, og lauma í sinn eigin vasa, en segja við ríkisstj.: Skaffaðu aðrar tekjur. - Ná svona aðferðir nokkurri átt? Dettur ykkur í hug, að á meðan nokkur dugur er eftir í þessari þjóð, láti hún bjóða sér slíkt? Rjúfið þið þingið, stofnið þið til nýrra kosninga, og þið skuluð sjá, hvað yrði upp á teningnum. Þetta frv., sem 28 menningarnir píska ríkisstj. til að bera fram, er hnefahögg á verkamannastéttina og þar með allan almenning í landinu. Hún svarar því alveg óhjákvæmilega, en þá er það þeirra að taka afleiðingunum.



Þegar lagt er fram skattafrv. eins og þetta, eru alltaf á því tvær hliðar, sem hljóta að móta afstöðu manna. Er skattanna réttlátlega aflað? Og til hvers á að nota skattpeninginn? Það er bezt að reyna að gera sér grein fyrir báðum þessum hliðum. Þegar við athugum þá hlið málsins, hvort öflun skattanna á að fara fram á réttlátan hátt, er tvennt, sem kemur til greina, annars vegar hækkun á aðflutningsgjöldum eða tollum á öllum vörum með því kostnaðarverði, sem vörurnar standa í komnar í íslenzka höfn, og í öðru lagi er gert ráð fyrir að leggja ákveðið hundraðsgjald, 15%, ofan á tekjuskattinn, sem greiða ber samkv. gildandi l. Fyrri þátturinn er frá sjónarmiði okkar Alþfl.-manna alveg forkastanlegur, svo að nægja mundi til, að við snerumst gegn frv. Einmitt á tímum, þegar nokkuð er auðvelt að afla tekna hér á landi, á sízt að fara út á þá braut að tolla brýna nauðsynjavöru almennings. Og það á að leggja þetta ekki aðeins á innkaupsverð vörunnar, heldur ofan á þau gífurlegu farmgjöld, sem við búum við. Og það er ekki nóg með þetta, heldur leggja þeir, sem annast dreifingu varanna, ákveðinn hluta ofan á kostnaðarverðið, eins og það er, þegar varan er komin í þeirra hús. Það er ekki of hátt að áætla, að þá bætist þriðja prósentan á vöruborðið. Ég vil víkja að því, hve skynsamleg dýrtíðarráðstöfun þetta er til lækkunar. En sú meginregla að leggja ákveðið hundraðsgjald ofan á allar vörur er frá sjónarmiði okkar algert ranglæti og til að auka misrétti og magna dýrtíðina. Þá er hinn þátturinn, álagningin á tekjuskattinn. Það er þó annars eðlis, því að þar er um hækkun á beinum sköttum að ræða, en lendir bara harðast á þeim, sem verst verða úti í dýrtíðinni, lág- og miðlungstekjufólki. Það eru nóg rök fyrir því, að tekjuöflunin er óréttlát. Þetta atriði út af fyrir sig nægir til þess, að Alþfl. er á móti þessu frv. Þá er vert að líta á það atriði, til hvers eigi að verja þessu fé, því að enginn hefur leyfi til að leggja skatta á skattanna vegna. Skattaálögur eiga að þjóna einhverjum skynsamlegum tilgangi. Skattaálögur út af fyrir sig eru ekkert gleðiefni, en hitt er annað mál, að sé þörf á að afla tekna í sameiginlega sjóði, þá á að afla þeirra á þann réttlátasta hátt, sem fyrir finnst. En svo að ég snúi mér nú aftur að atriðinu varðandi það, í hvaða tilgangi á að verja þessu fé, þá skildist mér af orðum hæstv. fjmrh., að fyrst og fremst ætti að afla þessa fjár í því skyni að greiða verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir.

Þetta er misskilningur

. Ég man vel, að hæstv. ráðh. sagði, að á leiðinni væri stór útgjaldaliður til þess að greiða uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, og setti ég þetta þá í samband við þetta frv. eins og það liggur fyrir, en í grg. þess er ekkert um þetta sagt, hvorki til né frá. Hvort sem svo er eða ekki og að ég hafi misskilið orð hans, þá tek ég orð hans góð og gild. Hins vegar er mönnum kunnugt um það, að ekki þarf að leita lengra en til umr. frá s. l. nótt, því að þá kom fram till. frá meiri hl. fjvn., sem miðaði að því að auka útgjöld ríkissjóðs um 10 millj. kr. og sem 28 þm. hafa skrifað undir, að nota eigi til þess að verðuppbæta afurðir bænda, sem út eru fluttar, og upp í það verð, er sex manna n. ákveður á þessum vörutegundum: Þess vegna hlýtur þetta að standa órjúfanlega í sambandi vð áætlun stj. um stórútgjöld ríkissjóðs, sem kom í ljós nú við 3. umr. fjárl. Og hvort þessar milljónir verða teknar úr fjárhirzlum ríkissjóðs til þess að greiða þessar uppbætur eða til þess að halda niðri verðinu á innlendum markaði, þá skiptir það okkur engu máli. Aðalatriðið er það, að fyrir höndum liggur að greiða tugi milljóna í verðuppbætur á útfluttar afurðir landsmanna, og við Alþfl.menn teljum, að á þessum málum hafi verið haldið á þann veg, að við getum ekki hjálpað til við þessar greiðslur, eins og frá þeim er gengið, bæði með ákvæðum sex manna n. og allra sízt í samræmi við það, sem 28. þm. hafa skrifað undir í byrjun þessa þings. Við Alþflmenn viljum vissulega láta íslenzku bændastéttina njóta fulls réttar og réttlætis í þjóðfélaginu, en við teljum ekki ástæðu til þess að taka þessa einu atvinnustétt út úr og tryggja henni með tugum milljóna úr ríkissjóði langtum hærri tekjur en öðrum sambærilegum atvinnustéttum landsins. Þetta teljum við óréttlæti og ofrausn, sem íslenzka ríkið fær ekki undir staðið, eins og nú standa sakir. Að því athuguðu, hvað liggur bak við frv., og að öðru leyti, til hvers á að verja þessu fé, þá sjáum við ekki neina hvetjandi ástæðu til þess að fylgja frv., eins og það liggur fyrir. Í grg. segir, að fé þessu skuli varið til dýrtíðarráðstafana. Ég hef minnzt á þetta og tel engum vafa bundið, að það séu sannarlega engar dýrtíðarráðstafanir að setja tolla á nauðsynjavörur almennings, en það hefur óhjákvæmilega í för með sér, að vöruverð á aðfluttum vörum hlýtur að hækka. Ég tel því mjög hæpið að segja, eins og grg. frv. greinir frá, að fé þessu skuli varið til dýrtíðarráðstafana, þar sem þess er aflað á þá lund, að þetta verður til þess að auka dýrtíðina í landinu. Hæstv. fjmrh. sagði, að afstaða manna til frv. mótaðist af því, hvort menn væru með eða móti því að halda dýrtíðinni í skefjum, en mér finnst, að það sé alls ekki hægt að segja það með sömu merkingu og hæstv. fjmrh. vildi vera láta. Það má ef til vill segja, að í þessu sé fólginn nokkur sannleikur, sannleikur, sem er á þá lund, að þeir, sem eru þessu frv. fylgjandi, séu á móti því að gera nokkrar heilbrigðar dýrtíðarráðstafanir í landinu. Ég þykist vita, að það sé tilætlunin með þessu frv. og einn þáttur í því starfi, sem nokkrar tilraunir hafa verið gerðar til hér á landi, sem sé að halda niðri dýrtíðarvísitölunni, þó að ég skuli fúslega játa, að það sé nokkuð örðugt að finna út dýrtíðarvísitölu, sem ekki sé umdeilanleg með réttu eða röngu. Þó er það víst, að það eru engar dýrtíðarráðstafanir, sem sýnilega aðeins miða að því að lækka að einhverju leyti vísitöluna, en hækka samtímis raunverulegt vöruverð í landinu. Þetta eru hins vegar ráðstafanir til þess að halda niðri kaupgreiðslum til samræmingar við raunverulega dýrtíð, og það eru því engin undur, þótt almenningur á Íslandi sé orðinn nokkuð tortrygginn út af sumum dýrtíðarráðstöfununum. Með þessu vil ég alls ekki bera stj. á brýn, að hún hafi ekkert gert til þess að reyna að halda dýrtíðinni niðri eða stöðva hana, því að hún hefur gert tilraunir, bæði heppilegar og óheppilegar, og hefur að nokkru leyti tekizt að stöðva til bráðabirgða þá flóðöldu, sem virtist fara vaxandi, eftir því sem lengra leið. En þó hefur svo margt komið fyrir í þessum dýrtíðarmálum, að fólk er farið að tortryggja flest, sem gert er. Þarf ekki annað en minnast á tvær tegundir af íslenzkum afurðum, sem mjög orka á dýrtíðarvísitöluna, annars vegar smjörið, sem allir vita, að fæst ekki með því verði, sem það er talið til útgjalda í vísitölunni, og hins vegar saltkjöt, sem lækkað var, eftir að meginþorri landsmanna hafði birgt sig upp, en þá var hver saltkjötstunna lækkuð um kr. 100.00, og þykir mér ekki ósennilegt, að það eigi að orka eitthvað á dýrtíðarvísitöluna. Þess vegna segi ég, að það sé von, að menn séu tortryggnir, þegar slíkt frv. kemur til 1. umr. Og því skyldi enginn ætla, að því sé ekki tekið með tortryggni, þegar ofan á það bætist, að það er þess eðlis, að það eru ekki dýrtíðarráðstafanir, sem að gagni mættu koma, heldur þvert á móti. Einmitt vegna þess, að Alþfl. er með því að gera skynsamlegar ráðstafanir til þess að lækka dýrtíðina raunverulega, er hann á móti þessu frv., og af því að hann telur þetta rangláta aðferð, sem raunverulega verður til þess að auka dýrtíðina. Hér er því ekki að ræða um neinar dýrtíðarráðstafanir, sem Alþfl. getur fylgt, og þess vegna mun hann skilyrðislaust beita sér gegn þessu frv.



Herra forseti. - Ég ætla hér fyrst að víkja nokkrum orðum að því, sem hv. 4. þm. Reykv. gat um í ræðu sinni, og vil þegar taka það fram, að hjá honum gætti misskilnings, er hann tók fram, til hvers nota ætti þennan skatt. Ég tók það greinilega fram í ræðu minni, að frv. þetta væri fram borið í því skyni að hægt yrði að hafa hemil á dýrtíðinni, en gat þess um leið, að gerðar yrðu samþykktir, sem yrðu í sambandi við fjárl., um verðlagsuppbætur á landbúnaðarafurðir. Þá minntist hann á verðlækkanir, og finnst mér það koma úr hörðustu átt, þegar forsvarsmenn neytenda gera mikið veður út af því eða áfella stj. fyrir það að lækka verð á vörum. Í því sambandi vildi ég minnast á það, þegar kartöflulækkunin var gerð. Mætti hún mjög ákveðinni gagnrýni í blöðum vinstri flokkanna, þrátt fyrir það að upplýst væri, að 50–60% af landsmönnum ættu eftir að kaupa kartöfluforða sinn. Ég fæ því ekki skilið þann málaflutning að halda slíku fram, að þetta allt sé gert til þess að svíkja vísitöluna og hækka dýrtíðina. Í þessu sambandi vil ég benda hv. þm. á til leiðbeiningar, að síðasta lækkunin, sem mér virðist hann einnig fordæma, er ekki gerð af hálfu stj. Fæ ég því ekki skilið, hvers vegna forsvarsmenn neytenda hafa á móti því, þótt saltkjöt sé lækkað í verði, þegar allur landslýður kvartar og kveinar yfir því, hve dýrtíðin er mikil í landinu. Hv. þm. sagði, að þegar auðvelt er að afla tekna, ætti ekki að hækka tolla á nauðsynjavörum almennings. Þetta er alveg rétt, en hér var borið fram frv. fyrir nokkrum dögum, en hverjir voru á móti því og felldu það frv.? Það voru einmitt fulltrúar neytenda. Þarna var beinn skattur, sem lenti ekki á verkamönnum. Sama er að segja þessum þm., þegar hann sagði, að skattaaukningin lenti á lágtekjumönnum, Þetta er alveg rétt, en því er líka til að svara, að í Ed. var á ferðinni skattur, sem lenti ekki á lágtekjumönnum, en á sömu leið fór um það, því að flokksbræður hv. 2. og 4. þm. Reykv. stóðu aðallega að því að fella það. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á skömmtun og á svarta markaðinn. Hann sagði, að hér væru skammtaðar ýmsar vörur, og spurði, hvers vegna vörur eins og smjör væru ekki skammtaðar. Ég þarf ekki að benda jafnvel greindum manni og hv. 2. þm. Reykv. á, að það eru ákaflega mikil vandræði að skammta vörur, sem lítið er af, og það er ógerningur að skammta vörur, sem svo lítið er af, að ekki helmingur landsmanna getur fengið. Ég get í þessu sambandi skýrt frá því, að fyrir skömmu var athugað mjög vandlega, hvort ekki væri unnt að taka upp skömmtun á kaffibæti, vegna þess að mjög lítið var til af honum. Þeir, sem um málið fjölluðu, komust að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki hægt að taka upp þessa skömmtun, einmitt vegna þess, hve lítið var til af þessari vöru. Það er ekki hægt að gefa út nokkra skömmtunarseðla, sem aðeins 20–30% af landsmönnum geta fengið, en hinir ekki neitt. Mér þykir þetta alveg jafnleitt og hv. 2. þm. Reykv., að þessi vandkvæði eru á þessu, en það þýðir ekki annað en að láta skynsamleg rök ráða. Síðan veik hann að svarta markaðinum. Það kann vel að vera, að hér sé svartur markaður á nokkrum vörutegundum. Ég hef heyrt getið um svartan markað á eggjum, en ekki heyrt, að hann væri til á smjöri. Ég verð þó að segja það, að þó hér væri til svartur markaður á einni eða tveim vörutegundum, þá er það miklu minna heldur en hjá stórþjóðunum, sem hafa skipulagt þessi mál miklu nákvæmar, en þó þróast svarti markaðurinn þar í miklu stærri stíl en hér á landi. Ég er ekki að mæla slíku bót, og það verður gert allt, sem hægt er að gera, til þess að uppræta slíkt og þó sérstaklega með eggin. Í þessu sambandi vil ég því benda á það, að það er ekki nóg að segja með stórum orðum, að eitthvað fari aflaga, menn verða líka að geta gert sér grein fyrir, hvers vegna það fer aflaga, og geta sett sér fyrir sjónir, að þetta geti verið erfiðleikum bundið, jafnvel fyrir þá, sem hafa mikinn vilja til að lagfæra þessi mál. Hv. þm. sagði, að með þessu frv. væri verið að lækka kaup verkamanna, vegna þess að hér væri verið að taka toll af nauðsynjum þeirra. En hér komum við aftur að því sama, þetta er borið fram vegna þess, að flokksbræður þessa þm. felldu frv. í Ed., og kom það þó ekki við nauðsynjar verkamanna. Þá sagði hv. þm., að við værum að kaupa okkur frið um þetta mál. En hvað má sesja um ráðstafanir Bretlands í þessum efnum? Þar hefur engum dottið í hug, að þær tugmilljóna greiðslur, sem Bretar nota til þess að greiða niður verð á vörum, væru gerðar til þess að kaupa stjórninni frið. Við vitum, að við lifum á óvenjulegum tímum, og við vitum það líka, að um leið og þessir óvenjulegu tímar líða hjá, þá þurfum við á allt öðrum ráðstöfunum að halda. En Bretar hafa nú hingað til verið taldir hafa hagað sér mjög skynsamlega í styrjaldarrekstri sínum, hvað snertir verðlag á vörum innan lands, og ég hygg, að við eigum enn langt í land til þess að komast á jafntryggan grundvöll og þeir standa nú. Hér er talað af miklum fjálgleik um þessi mál, og stj. er vítt við hvert tækifæri, sem gefst, fyrir það, sem hún gerir í þessum málum. En hvaða leiðir benda þessir góðu herrar á, og hvaða leiðir vilja þeir fara í þessum málum? Hv. 2. þm. Reykv. hefur komið fram með tvær leiðir, sem hann skýrði frá hér áðan. Fyrsta leiðin var að lofa hvoru tveggja, Alþ. og þjóðinni, að reka sig á. Þetta er úrræðið. Ég held, að það þurfi ekki að fara út í langa ræðu til þess að komast að þeirri niðurstöðu. Þegar svo stendur á, er auðvelt að kasta sér út í öngþveitið, og það er auðveldara að tala en eiga að bera ábyrgðina. Hin leiðin, sem hann benti á, er tollaleiðin. Þessi leið hefur verið athuguð af hinni nýju sex manna n., og hefur hún komizt að þeirri niðurstöðu, að verði sú leið farin, sem þeir kjósa, sem sé að afnema tollana, muni vísitalan lækka um 15 stig, og það er lauslegur útreikningur, að þetta muni kosta ríkissjóð 11–15 millj. kr. Ég skal taka það fram, að ég álít, að þessi upphæð sé miklu hærri. En það er mergur málsins og það, sem flokksmenn þessa þm. ætla að byggja aðrar dýrtíðarráðstafanir sínar á, sem sé að lækka vísitöluna um 15 stig og ríra tekjur ríkissjóðs um 11–15 millj. kr. Ég held, að ég þurfi ekki að halda langa ræðu til þess að sýna þessum góðu herrum fram á, hversu mikil fjarstæða þetta er, - svo mikil fjarstæða, að það sæmir ekki þessum þm. að halda slíku fram. Þetta er þó sú leið, sem þeir eru búnir að tönnlazt á í mjög langan tíma. Síðan kemur það einkennilega fyrir, að flokksbróðir hv. 2. þm. Reykv. í Ed. gat þess í sambandi við umr. um verðlækkunarskattinn, að hann gæti hugsað sér að samþ. hann, ef hann rynni til þess að bæta ríkissjóði þann skaða, sem mundi leiða af lækkun tollanna.



Herra forseti. Í nótt, sem leið, lauk 3. umr. fjárl. Flestir þeir, sem tóku til máls og sögðu nokkuð almennt um afgreiðslu fjárl., lýstu yfir því, að þeir teldu afgreiðslu þeirra mjög ógætilega, eins og stefnt væri að, og væri mikið vafamál, hvort tekjur fjárl. mundu geta náð því í framkvæmd að standast útgjöldin. Hins vegar mun það hafa verið þannig, að af hálfu allra flokka í þinginu kom fram sú stefna að hafa útgjöldin eitthvað svipuð og þau munu verða við afgreiðslu fjárl. endanlega við 3. umr. Munurinn var sá, að einn flokkurinn vildi verja fé til þessa og annar til hins. Svo skeður það undarlega, að þeir sömu hv. þm., sem eiga ekki nægilega sterk orð til þess að lýsa því, hversu ógætilega sé stefnt um afgreiðslu fjárl. með till. annarra en þeirra eigin till., ganga fram fyrir skjöldu til þess að varna því, ef nokkur kostur væri, að í gegn komist tekjuöflunarfrv., sem hér er flutt. Í fjárl. er ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til dýrtíðarráðstafana, þ. e. a. s. til þess að greiða niður dýrtíðina innan lands, en það hefur verið stefna ríkisstj. að gera til bráðabirgða, unz mögulegt yrði að lækka dýrtíðina með öðrum hætti. Hins vegar er á fjárl. ætlað fé til annarra dýrtíðarráðstafana, nefnilega til þess að borga verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, til þess að verðið á landbúnaðarafurðum yrði ekki að vera hærra innan lands en í síðasta septembermánuði, þegar það var ákveðið.

Það er nú ekki komið inn í fjárl. enn þá

. Nú liggur hér fyrir frv. frá hæstv. ríkisstj. um tekjuöflun til dýrtíðarráðstafana. Og samkv. því frv. mundi ríkisstj. geta varið því fé, sem hún fengi eftir ákvæðum frv., ef samþ. yrði, bæði til þess að greiða niður verðlag á innlendum markaði og einnig til þess að greiða uppbætur á útflutningsafurðir. Þannig er frá frv. gengið. Það mætti því gera ráð fyrir, að þetta frv., ef að l. yrði, gæti aukið mjög líkurnar fyrir því, að fjárl. stæðust sæmilega í framkvæmd, eins og þau verða samþ., því að af þessu fé mætti létta undir með útflutningsuppbótagreiðslunum og þannig létta á sjálfum fjárl. Þetta mæli ég nú til þeirra manna, sem hafa látið sér svo tíðrætt um það, hversu fjárl. líta út fyrir að verða ógætilega afgreidd. En þá er hitt atriðið, sem er þó aðalatriðið í sambandi við frv. um tekjuöflun til dýrtíðarráðstafana, hvort menn vilja ljá máls á því, að stj. geti haldið áfram enn um skeið að borga niður verðlagið innan lands. Það er nokkurn veginn gefið mál, að þeir, sem haga þannig afstöðu sinni, að stj. fái ekki neinar tekjur til þess að borga niður dýrtíðina, þeir munu koma í veg fyrir, að það verði hægt. Það er nokkurn veginn augljóst mál, að ekki er hægt fyrir ríkisstj. að fá fé til þess að borga niður verð á innlendum markaði af tekjum ríkisins á fjárl. Það er nokkurn veginn séð, hversu vel sem tekst um framkvæmd fjárl. og hversu vel sem vonir manna rætast um tekjur af tollum og sköttum. Og þá er spurningin, hvort þingið vill taka það á sig að gera stj. ókleift að halda þessari skipan áfram og þannig verða þess valdandi, að dýrtíðin vaxi ótiltekið, sem enginn veit, hve mikið yrði, en að sjálfsögðu mjög verulega, og sjálfsagt mundi ekki líða langt, þangað til dýrtíðarvísitalan mundi vera komin upp í 300 stig. Þá er það fyrir menn að gera upp við sig, hvort þeir vilja valda því, að svo fari. Ég hef ekki verið sérstaklega hrifinn af þeirri stefnu að borga niður dýrtíðina og lagt áherzlu á, að slíkt gæti ekki verið nema til bráðabirgða. Og ég hef bent fyrr og síðar á aðrar leiðir, sem væru það eina, sem hægt væri við að hlíta til frambúðar. En samt sem áður vil ég segja það, að ég er ekki fylgjandi því, að þingið taki nú fram fyrir hendurnar á ríkisstj. í þessum efnum án þess að geta gert nokkurn skapaðan hlut í staðinn, sem nokkur vitglóra er í, - því að það liggur augljóst fyrir, að þingið getur ekki komið sér saman um að setja neinar dýrtíðarráðstafanir, sem að haldi gætu komið, hvorki til bráðabirgða né til frambúðar. Og þegar þannig stendur á í þinginu, vil ég ekki taka á mig ábyrgð á því, að dýrtíðinni sé sleppt lausri. Þá vil ég heldur, að ríkisstj. geti fengið að halda áfram í horfinu, þangað til séð er, hvort innan mjög langs tíma verður hægt að koma í veg fyrir, að úr verði fullkomið hrun. Er vil alveg sérstaklega í sambandi við spurninguna um það, hvort taka eigi hér fram fyrir hendurnar á ríkisstj., - þó að menn séu ekki ánægðir með þessi úrræði nema til bráðabirgða, - þá vil ég sérstaklega í þessu sambandi benda á, hverjir eiga mest undir því, að dýrtíðinni sé ekki sleppt lausri, eins og nú standa sakir. Ef við lítum afar þröngt á málið, mundu kannske sumir segja, að verkamenn og launamenn ættu ekkert undir því, vegna þess að þeirra laun færu hækkandi eftir því, sem dýrtíðin ykist. Þetta er rangt samt, því að ef dýrtíðin ykist verulega frá því, sem nú er, þá margfaldast líkurnar fyrir því, að hér verði atvinnuleysi í fullum mæli alveg innan stundar. En þeir, sem standa þó alveg í fremstu víglínu, ef að þessu ráði verður horfið, að sleppa dýrtíðinni lausri, eru þeir, sem framleiða til útflutnings. Þeir standa í fremstu skotgröf. Á þeim mun dýrtíðaraldan skella fyrst, og þá fyrst og fremst þeim, sem framleiða fisk til útflutnings, bæði stórútgerðinni í landinu og smáútgerðinni og öllum fiskimönnum landsins, sem eru ráðnir upp á hlut af afla. Og ef nú yrði horfið að því ráði að sleppa dýrtíðinni lausri, þá væri það alveg sama og það, að nú væri ákveðið rétt fyrir vetrarvertíðina að lækka tekjur þessara manna um það, sem dýrtíðaraukningunni nemur, því að það er ekki nema fals eitt að segja, að hér skipti engu máli dýrtíðaraukningin fyrir aðra en þá, sem hafa marga menn í þjónustu sinni - og það gegnum launagreiðslur, sem sé stórútgerðina. Hér á líka smáútvegurinn hlut að máli, sem á tekjur sínar undir því hlutfalli, sem er á milli fiskverðsins og verðlags innan lands. Þegar verðlag hækkar í landinu, þá minnkar hlutur fiskimanna og útgerðarmanna og allra, sem flytja út úr landinu fisk fyrir fast verð. En nú er ekki séð annað er, það sé meining þeirra manna, sem undanfarin ár hafa reynt að grafa undan útgerðinni og tekjum fiskimanna, að halda áfram sama veginn með því að vinna að því, að ríkisstj. sé gert ókleift að halda áfram stefnu sinni í dýrtíðarmálunum, vinna að því að sleppa dýrtíðinni lausri nú rétt fyrir vetrarvertíðina. Ég vil draga það fram hér, að fyrir tveimur árum var hér 35 aura verð á kg. af fiski, en nú er það 45 aurar. Og ef einhver vill efast umr að þetta sé kjarni málsins, sem ég hef nú drepið á, þá vil ég biðja menn að athuga, hvort fiskimenn og smáútvegsmenn, - svo að við sleppum stórútgerðinni, - séu miklum mun betur haldnir nú af þeim 45 aurum, sem þeir fá nú, en þeim 35 aurum, sem þeir fengu áður. Ég veit, að þeir eru miklu verr settir með þessum 45 aurum en með 35 aurunum áður. Og það er ekki fyrir utan að komandi ástæður, heldur fyrir vöxt dýrtíðarinnar í landinu sjálfu. Með þessum vexti dýrtíðarinnar hefur verið grafið undan tekjum þeirrar stéttar alveg sérstaklega, sem hefur atvinnu af fisksölu, eins og ég hef þegar bent á. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að þar að auki mundi koma upp mikill óhugur meðal þeirra framleiðenda, sem nú eiga í vök að verjast vegna verðs á erlendum markaði, um það að halda áfram atvinnurekstri sínum af fullu afli, ef þeir fengju nú þá kveðju frá Alþ., að það gerði þess nú engan kost, að haldið yrði áfram að reyna að halda dýrtíðinni þar, sem hún er, en láta dýrtíðarölduna flóa yfir á nýjan leik. Það er sýnilegt, að það yrði óumflýjanlegt böl fyrir atvinnuvegi landsins, ef dýrtíðinni yrði sleppt lausri nú. Af þessu, sem ég hef nú sagt, er það ljóst, að ég tel, að það er höfuðnauðsyn, að tekna verði aflað fram yfir það, sem nú hefur verið ákveðið, bæði til þess að styðja fjárl. og vegna dýrtíðarráðstafana, sem ákveðnar hafa verið, og einnig til þess, að ríkisstj. geti haldið áfram að hamla gegn dýrtíðinni með því að greiða niður verðið innanlands. Og ég þykist hafa fært full rök fyrir því, sem ómögulegt er að hrekja, að þær ráðstafanir þurfi að gera þannig, að þeir, sem flytja varning sinn á erlendan markað og sæta þar föstu verði, verði ekki fyrir skerðingu á launum fyrir vinnu sína með aukinni dýrtíð innanlands. Og á það alveg sérstaklega við allan þann fjölda manna, sem á afkomu sína undir sjávarútveginum, bæði smáútvegsmenn og fiskimenn úti um allt land. Náttúrlega yrði það til hags líka fyrir aðra útgerð, stærri útgerð, sem selur á erlendum markaði. En það er svo hlægilegt, að það er eins og sumir álíti, að þá leið verði að fara að sporna ekki við dýrtíðinni, þó að smáútvegsmönnum og fiskimönnum sé það nauðsynlegt, af því að þeir stóru megi ekki fá neinn hagnað af þeim ráðstöfunum. En þeir, sem hugsa þannig, ættu fremur að hugga sig við það, að þær tekjur, sem stórútgerðin hefði af því, að dýrtíðinni væri ekki sleppt lausri, eru skattlagðar þannig, að 90% af gróða stórútgerðarinnar gengur einmitt til ríkissjóðs og bæjarsjóða eða til nýbyggingarsjóða. Og þeir, sem þykjast nú vera umboðsmenn fyrir alþýðufólk í landinu, m. a. fyrir smáútvegsmenn og fiskimenn, ættu að hafa hugfast, að tjón af dýrtíðaraukningu mundi því fólki mjög tilfinnanlegt og að því væri lítill greiði gerður með því, að farið væri fyrir þess hönd eftir hugsunarhætti mannsins, sem óskaði, að stungin væru úr sér bæði augun, til þess að annað augað fengist stungið úr andstæðingi hans. Ég álít því ekki fært að skorast undan því að samþ. tekjuöflun í því skyni að hamla á móti dýrtíðinni. Og þá kemur svo spurningin um það, hversu sú tekjuöflun á að fara fram. Framsfl. hefur bent á, að bezta úrræðið væri að framlengja verðlækkunarskattinn, sem ákveðinn var hér á síðasta þingi. Sá skattur mátti teljast réttmætur. Hann byrjaði ekki, fyrr en komið var yfir meðallag tekna. Og hann gat tryggt svona hér um bil þær tekjur, sem þurfti til þess að halda í horfinu. Þetta var greinilega látið uppi af Framsfl. í Ed., þegar frv. um verðlækkunarskatt var flutt þar á þessu þingi. Jafnframt var það tekið greinilega fram, að ef fótur yrði settur fyrir það frv. og þá leið, sem Framsfl. áleit réttasta til þess að afla þessara tekna, þá mundi flokkurinn verða að ljá annarri leið fylgi til þess að afla tekna til slíks, enda þótt hann væri ekki eins ánægður með aðrar leiðir og verðlækkunarskattinn. Það var búizt við því, að forkólfar hinna svo kölluðu verkalýðsflokka gætu verið með verðlækkunarskattinum. En ef þeir felldu hann, þá áttu þeir ekki kost á að velja tekjuöflunarleið. Samt sem áður voru þeir ekki með verðlækkunarskattinum, vitandi, að af því mundi leiða, að þingið mundi taka fjármunina með öðrum hætti, sem óviðfelldnari væri þeim mönnum, sem vildu sneiða hjá því í sambandi við þessi dýrtíðarmál að leggja auknar byrðar á alþýðuna. Af þessu er mönnum ljóst, að Framsfl. er ekki ánægður með þá tekjuöflunarleið, sem hér er farið fram á. Þetta er ekki sú leið, sem sá flokkur vildi fara í þessu máli og hefði farið, ef fulltrúar verklýðsflokkanna í þinginu hefðu ekki tekið þar af skarið og fellt verðlækkunarskattinn. En hins vegar lítur Framsfl. þannig á, að það sé svo viðurhlutamikið að sleppa nú öllum tökum á dýrtíðinni og það sé svo þýðingarmikið að styrkja framkvæmd fjárl. með auknum tekjum, eins og frá þeim hefur verið gengið, - og eiga allir hv. þm. óskilið mál um upphæðir gjaldanna, - að það líti út fyrir, að óhjákvæmilegt verði að auka tekjur ríkisins. Og flokkurinn mun því stuðla að því, að ríkisstj. fái tekjuauka á þann hátt, sem lagt er til í þessu frv., eða líkan hátt, enda þótt ég telji þessa leið fullkomið neyðarúrræði, að leggja á 2% innflutningsgjald í sambandi við dýrtíðarráðstafanir, þó ekki vegna þess, að það komi þungt niður á neinum sérstaklega. Það er náttúrlega broslegt að belgja sig út um það, að þetta komi sérstaklega þungt niður á nokkrum, því að bæði er hægt að koma í veg fyrir, að þetta 2% gjald komi fram í útsöluverði margra vara, og hlýtur stj. að sjá um það, þar sem hún ætlar þetta fé til dýrtíðarráðstafana, og hins vegar ef þessi skattur kæmi að einhverju leyti fram í verðlaginu, þá náttúrlega hækkar kaupgjald manna sem því nemur, þannig að það kemur ekki niður á þeim, sem taka kaup. En það eru þeir gallar á því að fara þessa leið, að ef ekki tekst að koma í veg fyrir, að verðhækkun á vörum leiði af þessu innflutningsgjaldi, þá verður það ekki til þess að lækka dýrtíðina. En það er ekki hægt að segja, að þeir gallar séu þannig vaxnir frá sjónarmiði þeirra, sem vilja, að ríkisstj. hafi tök á að halda áfram að reyna að hamla á móti dýrtíðinni, að ekki sé hægt að fylgja þessari leið þess vegna, - því að eins og ég hef tekið fram, er hægt að koma í veg fyrir, að af þessu innflutningsgjaldi leiði verðhækkun. Um álagið á tekjuskattinn er það að segja, að það er miklu skynsamlegri leið í þessu máli. Samt er það ekki eins heppilegt og verðlækkunarskatturinn, eins og hann var ákveðinn á síðasta þingi. Það er ákaflega lágur tekjuskattur með umreikningi og öðru á miðlungstekjur og þar fyrir neðan. Og yrði því þetta lágt gjald, sem ekki væri tilfinnanlegt fyrir neinn. En samt er hann ekki eins réttlátur og að leggja á verðlækkunarskatt. En eins og ég gat um áðan, þá hafa aðrir ráðið því en framsóknarmenn, að sú leið verður ekki farin að leggja á verðlækkunarskatt. Ég fer svo að ljúka máli mínu. Það vakti ekki fyrir mér annað en að drepa á nokkur atriði og skýra það, hvers vegna Framsfl. vill stuðla að því, að ríkisstj. geti fengið auknar tekjur til umráða til áframhaldandi dýrtíðarráðstafana og til þess að styðja fjárl. í framkvæmd.



Herra forseti. Þegar á að rökræða þetta frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á þskj. 606, kemur fyrst og fremst tvennt til álita, og það er: Til hvers á að verja því fé, sem hæstv. ríkisstj. hyggst að ná með frv. þessu, ef að l. verður, og í öðru lagi, hvernig er þessa fjár aflað? Grg. hæstv. ríkisstj. um fyrra atriðið er furðu fáorð. Þar er sagt með ofur einföldum orðum, að það sé nú orðið ljóst, að ekki verði nægilegur tekjuafgangur á fjárl. næsta árs til þess að standa straum af nauðsynlegum ráðstöfunum vegna dýrtíðar. Það væri þó rangt að segja, að nokkur gengi þess dulbúinn, til hvers á að verja þessu fé. Það hefur greinilega komið fram í umr. um dýrtíðarmálin á síðustu tímum og einnig komið fram í ræðu hæstv. fjmrh. Fénu á að verja til þess að halda áfram þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið um hríð, að borga niður með framlögum úr ríkissjóði verð á landbúnaðarafurðum og þá fyrst og fremst kjöti og mjólk á innlendum markaði. Og þegar þetta frv. er rætt, þá verður ekki komizt hjá að gagnrýna þá stefnu, rökræða hana frá báðum hliðum og það, sem í þessu felst, að borga niður verð á landbúnaðarafurðum á innlendum markaði með framlögum úr ríkissjóði. Það er bezt að gera sér strax ljóst það meginatriði, að í þessum ráðstöfunum felst alls engin barátta við dýrtíðina, alls engin tilraun til þess að lækka dýrtíðina. Það má vera öllum eins ljóst og tveir og tveir eru fjórir, að mjólkurverðið í landinu er það sama, hvort sem neytendur borga beint úr sínum vasa kr. 1.70 fyrir mjólkina eða þeir borga beint úr sínum vasa aðeins kr. 1.45 og úr ríkissjóði séu borgaðir 25 aurar. Sama máli gegnir að sjálfsögðu, hvaða vörutegundir sem nefndar eru í þessu sambandi. Hér er ekki á neinn hátt verið að berjast gegn háu verðlagi í landinu, ekki verið að berjast gegn dýrtíðinni, heldur verið að berjast gegn hárri vísitölu. Nú vil ég taka það strax fram, að baráttan gegn hárri vísitölu er vissulega skýranleg, og það eru viss rök, sem undir hana falla. Og til þess að sýna hæstv. ríkisstj. fulla sanngirni, þykir mér ekki nema rétt og sjálfsagt að rifja upp þau meginrök, sem fyrir því geta verið út af fyrir sig að vinna að því að lækka vísitöluna. Það er öllum lýðum ljóst, að væri íslenzka ríkið viðskiptaheild út af fyrir sig, sem þyrfti ekki að hafa nein samskipti fjárhagsleg við aðrar þjóðir; þá varðaði það litlu máli, hversu háttað væri dýrtíðarmálum hjá okkur. Spurningin væri þá fyrst og fremst eða eingöngu sú, hvernig tekjum þjóðarbúsins væri skipt - á milli stétta og einstaklinga í þjóðfélaginu. En nú er það svo, að við erum jafnvel öðrum þjóðum fremur háðir viðskiptum við aðrar þjóðir, þar sem framleiðsla okkar er ákaflega fábreytileg. Og vissulega er það staðreynd, sem hæstv. ríkisstj. virðist mjög festa augun við, að það skiptir ákaflega miklu máli í sambandi við viðskipti okkar við aðrar þjóðir, hvað vísitölunni líður og þar með kaupgjaldi í okkar eigin landi. Og það skal viðurkennt, að eins og sakir standa um fiskverðið, þá mun það vera mjög hæpið, að sjávarútvegurinn geti risið undir öllu hærri vísitölu en nú er. En rétt er þó í þessu sambandi að geta þess, að það er einmitt þessi sama ríkisstj., sem nú heyr baráttu sína við vísitöluna vegna sjávarútvegsins, sem gert hefur samninga um fiskverðið við aðrar þjóðir, og að sjálfsögðu verður það að skrifast á hennar reikning fyrst og fremst, hversu til hefur tekizt um þá samninga. Og það er auðvitað á grundvelli þeirra samninga og þess verðs, sem nú fæst, sem um það er talað og með allmiklum rétti, að sjávarútvegurinn þoli ekki öllu hærri vísitölu en þá, sem nú er. Og það er hægt í þessu sambandi að benda hæstv. ríkisstj. á það, að ýmsar leiðir aðrar gætu verið til að létta of þungar byrðar sjávarútvegsins en þær að berjast í sífellu við vísitöluna og þar með kaupgjaldið í landinu. Ef hæstv. ríkisstj. hefur talið sér ókleift að ná þeim samningum um fiskverðið, sem svöruðu til hinnar raunverulegu dýrtíðar í landinu, þá er skiljanlegt, að hún hefur talið sig tilneydda til að grípa til einhverra ráðstafana vegna sjávarútvegsins. T. d. var hægt að hugsa sér, að hún keypti erlendan gjaldeyri hærra verði fyrir sjávarútveginn eða vissan hluta sjávarútvegsins en hið skráða gengi svarar til. En hina leiðina hefur nú hæstv. ríkisstj. kosið að fara, sem sé þá að lækka vísitöluna og lækka launin. Og þar með er verið að velta þeim erfiðleikum, sem af dýrtíðinni stafa fyrir atvinnulíf okkar, og sjávarútvegsins fyrst og fremst yfir á bök launastéttanna í landinu. Þetta er sú stefna hæstv. ríkisstj., sem liggur til grundvallar vísitölubaráttu hennar. Það er þetta, að láta launþegana um land allt bera aðalerfiðleikana og þungann af dýrtíðinni. Ég get ekki látið hjá líða að segja, að skelfing þætti mér viðkunnanlegt, ef hæstv. ríkisstj. vildi nú fara að nota hin réttu heiti um þá baráttu, sem hún er að heyja og vill heyja, - að hún vildi segja það hreinlega, að hún er að berjast við vísitöluna, en ekki dýrtíðina, að hún er að reyna að velta erfiðleikum dýrtíðarinnar yfir á launastéttirnar í landinu. Það er nú þegar af þessum ástæðum, að ég verð að lýsa yfir því, að ég tel, að ekki geti komið til mála, að nokkur sá maður, sem ber hag launastéttanna fyrir brjósti, geti fylgt frv. hæstv. ríkisstj., - þegar vegna þess tilgangs, sem það stefnir að, án tillits til þess, sem þó er stórt meginatriði, hvernig teknanna á að afla til þess að framkvæma þessa baráttu gegn vísitölunni. En þá er rétt að koma að því, hvernig fjárins á að afla. Og ég held, satt að segja, að það sé næstum met hjá hæstv. ríkisstj., sem í orði kveðnu segist vera að berjast við dýrtíðina, að hún leggur nú til að hækka verðlag á allri erlendri nauðsynjavöru með því að leggja 2% gjald á cif-verð allra innfluttra vara. Innflutningur þessa árs mun nema eitthvað nálægt 250 millj. kr., og þarna yrði því lagt ofan á verðlag vörunnar svona til að byrja með 5 millj. kr. Ofan á þetta kemur svo að sjálfsögðu verzlunarálagning og aðrir tollar o. s. frv., o. s. frv., og hygg ég, að ekki sé hátt í lagt að ætla, að verðlag erlendra vara mundi hækka vegna þessarar ráðstöfunar einnar um 8 millj. kr. a. m. k., og slíkt er bein hækkun dýrtíðarinnar. Þetta er því ákaflega merkileg barátta gegn dýrtíðinni af hálfu hæstv. ríkisstj., sem segist vera að berjast við dýrtíðina. Hins vegar er það staðreynd, að aðeins nokkur hluti hinna erlendu vara hefur áhrif á myndun vísitölunnar. Og þess vegna getur hæstv. ríkisstj. unnið það tvennt í senn að auka dýrtíðina og svo lækka vísitöluna með þeim peningum, sem af dýrtíðaraukningunni fljóta. Þetta atriði í frv. út af fyrir sig skilst mér vera þess eðlis, að ég fæ ómögulega skilið þann hv. þm., sem gæti léð því lið út af fyrir sig, um leið og hann segir, að hann telji nauðsyn til bera að berjast við dýrtíðina í landinu, að lækka dýrtíðina. Önnur fjármálaöflunarleið hæstv. ríkisstj. er svo sú að leggja 15% ofan á tekju- og eignarskatt. Út af fyrir sig getur það vel verið leið til athugunar að hækka hina beinu skatta til þess að heyja raunhæfa baráttu við dýrtíðina. En hitt er fráleit leið, að þingið geri það á þann hátt að leggja vissan hundraðshluta ofan á skattana án tillits til þess „skala“, sem skattakerfið hvílir á. Og enn fráleitara er að ætla að verja þá skattahækkun á þann hátt, sem ég nú hef verið að lýsa. Hæstv. ríkisstj. segir sem svo: Ef þið viljið ekki fallast á till. mínar., hvar eru þá ykkar till.? - Við sósíalistar höfum bent skýrt og skilmerkilega á megintill. okkar, sem að því miðar að berjast gegn dýrtíðinni. Hæstv. fjmrh., sem ég þykist nú sjá, að ekki telji sig þurfa að hlýða á mál manna hér í hv. d., lét allmörg orð um það falla hér í dag, að þessi leið mundi ekki á neinn hátt vera líkleg til úrbóta. - Ég gæti náttúrlega snúið mér við og talað inn í ráðherraherbergi. - Ég vil leyfa mér að benda hæstv. fjmrh., sem situr í ráðherraherberginu, á það, að það hefur verið reiknað út og er viðurkennt af honum sjálfum, að með því að lækka tolla um ca. 11 millj. þá mætti svo fara, að vísitalan lækkaði í fyrstu umferð um 15 stig. Því hefur verið einnig haldið fram af þeim sérfræðingum, sem þetta hafa reiknað, að af þessari fyrstu lækkun vísitölunnar mundi brátt leiða aðra, sem næmi 5–7 stigum, og yrði þá lækkun vísitölunnar öll rúmlega 20 stig á tiltölulega skömmum tíma. Hins vegar mundi ríkissjóður græða við það í lækkun útgjalda um 3 millj. kr. Nú virðist mér það vera óhrekjanleg staðreynd, að fái þessir útreikningar sérfræðinganna staðizt, þá er hægt að ná sama árangri í lækkun vísitölunnar með þessari niðurfellingu tollanna og hæstv. ríkisstj. hyggst ná með álíka beinu framlagi úr ríkissjóði eins og á að afla með því 2% gjaldi á cif-verð allra innfluttra vara og 15% álagningu á tekju- og eignarskattinn. Hins vegar er á þessum tveimur aðferðum reginmunur. Önnur aðferðin, að lækka tollana, leiðir til verðlækkunar í landinu og raunverulegrar dýrtíðarlækkunar. Og afleiðingin mundi þá verða vísitölulækkun, sem mundi þá verða sjávarútveginum og öðrum atvinnuvegum í hag. En af hinni leiðinni, sem hæstv. ríkisstj. vill fara, leiðir beina dýrtíðarhækkun, en aðeins vísitölulækkun. Á þessu er sá reginmunur, að ég ætla, að hæstv. ríkisstj. muni vel og fyllilega gera sér hann ljósan og þess vegna hljóti hér á bak við að liggja ákveðin stefna, sú stefna hæstv. ríkisstj., sem ég hef áður vikið að nokkrum orðum, að vilja láta hin breiðu bök fjöldans, hinar vinnandi stéttir landsins, bera þau óþægindi, sem af dýrtíðinni stafa. Hæstv. ríkisstj. segir sem svo, að hún hafi borið fram till. um verðlækkunarskatt í hv. Ed., en að hv. þm. hafi ekki viljað við það hlíta, heldur fellt þann skatt. Þetta er rétt. Hæstv. fjmrh. gat þess í dag, að einmitt þm. Sósfl. hefðu beitt sér alveg sérstaklega gegn þessum skatti, en það hefði þó komið í ljós hjá þm. flokksins, að flokkurinn teldi, að skatturinn út af fyrir sig gæti komið til mála, ef hægt væri að nota hann til þess að vega upp á móti lækkun á tollum, sem sé nota hann til beinnar lækkunar á dýrtíðinni. Þetta er vafalaust rétt hermt hjá hæstv. fjmrh., og ég ætla, að hann muni skilja, hvað á bak við þessa stefnu býr. Hann sem sé undrar sig ákaflega mikið á því, að slíkt sjónarmið skyldi koma fram. En hér ber að þeim sama brunni, sem ég hef áður um rætt, að meginatriðið í öllum þessum umr. er það, hvaða leið á að fara, hvort vinna á að lækkun dýrtíðarinnar eða lækkun vísitölunnar. Sósfl. vill ekki standa á móti því, að ríkisstj. fái fé handa milli til þess að vinna gegn dýrtíðinni, til að lækka dýrtíðina, en mun standa á móti því, að hún fái fé milli handa til þess að lækka vísitöluna án þess að lækka dýrtíðina. Sósfl. mundi vera með verðtollunarskatti, sem væri viðbót á venjulega beina skatta, til baráttu gegn dýrtíðinni, en ekki til baráttu gegn vísitölu án baráttu gegn dýrtíðinni. Ég vil nú þessu næst fara um það nokkrum orðum, hvað samþykkt þessa frv., sem hér liggur fyrir, mundi fyrst og fremst þýða. Ég vil gera hæstv. ríkisstj. og hv. þm. grein fyrir því, hvaða afleiðingar þetta frv. hlýtur að hafa í för með sér, ef samþ. verður. Fyrsta og augljósasta afleiðing þess mundi verða sú, að launþegar um land allt mundu rísa upp sem einn maður og krefjast grunnlaunahækkunar, þegar gert væri tvennt í senn, að auka dýrtíðina í landinu og lækka vísitöluna og þar með launin. Það færi ekki hjá því um þær stéttir, sem til þessa hafa sýnt ótrúlega mikla þolinmæði, að þolinmæði þeirra þryti og þær kæmu fram sem einn maður í byrjun næsta árs og krefðust grunnlaunabóta, sem fyllilega bættu þeim upp það áfall, er þær mundu verða fyrir, ef þetta frv. yrði að l. gert. Vel má svo vera, að hæstv. ríkisstj. hiki ekki við að efna til slíks ófagnaðar. Hún um það, en hennar er þá að taka afleiðingunum. En það er rétt, að við þessu sé varað, frá því skýrt, að ekki getur hjá því farið, að verkalýðssamtökin öll rísi upp og krefjist fullra bóta fyrir það, sem félagar þeirra mundu verða sviptir með þessari lagasetningu. Og ekki verða þau samtök hér ein að verki. Aðrar stéttir hafa þegar myndað með sér vel skipulögð og voldug hagsmunasamtök, og þau munu koma með sínar kröfur um aukin fríðindi til þess að mæta því, sem af þeim væri tekið, ef frv. hæstv. ríkisstj. yrði gert að l. - Þetta er hin fyrsta og augljósasta afleiðing, sem af samþykkt þessa frv. hlyti að fljóta. Aðra afleiðingu hlyti það að hafa í för með sér að samþ. þetta frv. Með því yrði sú breyt., að raunverulega fengi hæstv. ríkisstj. þingræðislegan grundvöll að standa á, og má vel vera, að hún óski þess. Og má líka vel vera, að ekki fari illa á því. Það er augljóst, að þetta frv. felur í sér öll meginatriði í stefnu hæstv. ríkisstj. Hún hefur haldið því fram, að hlutverk sitt sé að vinna gegn dýrtíðinni. Og hún leggur nú fram hér, að manni skilst, sínar síðustu till. og segir: Hér er mín aðferð. Og þeir þm., sem á þá aðferð fallast, hafa vissulega tekið ábyrgð á hæstv. ríkisstj., enda skilst mér á því, sem fram hefur komið, að hæstv. ríkisstj. muni ekki óska eftir því að sitja á stóli öllu lengur, ef þetta frv. hennar verður fellt. Það má því vissulega svo fara, að þetta frv. marki nokkur tímamót í íslenzkri stjórnmálasögu. Og það hlýtur raunar svo að fara, því að meðferð þessa frv. ákveður afstöðu Alþ. til hæstv. ríkisstj. Ég get svo ekki látið hjá líða að minnast með örfáum orðum á þá meðferð, sem ætlazt er til, að þetta frv. hæstv. ríkisstj. sæti, og minnast einnig í því sambandi á önnur stjórnarfrv., sem þingið hefur fjallað um. Í gærkvöld, þegar verið var að ljúka 3. umr. fjárl. og hæstv. forseti hafði lýst yfir því, að umr. yrði lokið í nótt, var komið með nýja útgjaldatill., sem var flutt af mönnum í fjhn. og nemur hvorki meira né minna en 10 millj. kr. útgjöldum, ef samþ. verður, og þessu fé á að verja til þess að borga. uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Það er komið með þetta svo síðla, til þess að tryggt sé, að umr. fari fram á einni nóttu yfir nærri því auðum stólum. Sælzt er til að ganga fram hjá þingsköpum og venjum og láta málið ekki koma fram við 2. umr., eins og vera bar, því að það á að afgr. það með skyndi og útiloka þinglegar umr. og þinglega meðferð. Það er ekki einu sinni borið fram í byrjun umr., heldur er laumazt með það inn, þegar aðeins eru eftir nokkrar klukkustundir að næturlagi. Hæstv. ríkisstj. leggur fram frv., sem fer í þá átt að leggja á landsmenn allt að 10 millj. kr., og hún fer fram á, að þingið verði nú vikaliðugt og afgreiði málið í skyndi. Hún ætlar að hafa hraðan á og mælist til þess, að fjvn. beggja deildanna taki málið til athugunar í sameiningu, og þær eiga að hafa lokið störfum annað kvöld. Og svo bæta þeir við: Þm. eru orðnir heimfúnir, því að nú fer að líða að jólum, og nú verðið þið að vera fljótir og góðir, svo að þið fáið að fara heim. - Þetta eru furðuleg vinnubrögð og þinginu hin mesta óvirðing ger með þeim. Alþ. ber að ræða hvert mál við þrjár umr. og láta líða ákveðinn tíma milli umr. Þetta eru vinnubrögð, sem hafa raunar tíðkazt áður í sambandi við stórmál hin síðari árin, og er fyrst að minnast þess, að á sumarþ. 1942 var samþ. með einfaldri þáltill. útgjaldaheimild fyrir ríkisstj., sem nam 15 millj. kr. Þá var hraðinn svo mikill, að því var neitað, að þessi till. færi til n., og var ekki einu sinni greitt atkv. um hana í fjvn., eins og vera bar, heldur var hún keyrð í gegnum þingið með ofríki nokkurra þm., og áttu fæstir þess kost að gera sér grein fyrir því, til hvers verja átti þessu fé. Þetta eru víti til að varast, en ekki til eftirbreytni. En samt er farið í þennan slóða, bæði með þessari 10 millj. kr. till. í gær, sem borin er fram í fundarlok, og nú með þessari 8–10 millj. kr. till. hæstv. stj. Hér ber hv. þm. að spyrna við fótum. Það stoðar ekki að hespa málin af með óeðlilegum hraða, þó að jól séu fyrir dyrum og ýmsa þeirra kunni að langa heim eða. hæstv. ríkisstj, kunni að langa til, að stefnumál sín séu rædd sem minnst. Ég get ekki komizt hjá að taka til samanburðar þá meðferð, sem Alþ. hefur haft á ýmsum stórmálum þjóðarinnar, sem hér hafa legið fyrir. Á öndverðu þingi var eitt mesta hagsmunamál Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og bænda á Suðurlandi, mjólkurmálið. Þá var ekki verið að flýta sér. Það mun hafa verið hér tólf sinnum á dagskrá, áður en það kom til hv. landbn., en þangað kom það 25. okt., og allar stundir síðan hefur það dvalizt hjá þeirri hv. n. Önnur mál varðandi mjólkina hafa verið hér á ferð innan þingsala og sætt álíka meðferð, og var þó verið að ræða eðlilegan grundvöll að samskiptum bænda og neytenda, sem allan almenning varðaði. Þá hafði þingið ekki annað að bjóða en bið á bið ofan. Það er vissulega vel farið, að slík mál séu athuguð gaumgæfilega, en það er ekki þetta, sem vakti fyrir þeim, er fyrir þessu stóðu. Nokkrir hv. þm. töldu sér óhagstætt, að þessi mál yrðu rækilega íhuguð á Alþ. Nú er gagnstæður kostur tekinn, þegar verið er að níðast á þjóðarhagsmununum, og málinu hroðað af í skyndi. Og ég kemst ekki hjá því að minnast á fleiri mál í þessu sambandi. Fyrir Alþ. var lögð mjög þýðingarmikil till. til þál. varðandi framleiðslu síldarafurða í stórum stíl. Allir þm. viðurkenndu, að hér væri um merkasta stórmál að ræða, sem framtíð íslenzks atvinnulífs getur verið undir komin. Allir viðurkenna, að sjávarútvegurinn er öflugasta stoð atvinnulífsins hér á landi, og síldveiðarnar eru sterkasti þátturinn í þeirri stoð. En þá er ekki verið að flýta sér, þegar byggja á upp til að efla atvinnulífið. Þá kemur töf á töf ofan, og svo virðist sem málið ætli ekki að ljúkast. Málið hefur að vísu verið rætt, og það hefur verið sent til n., en þar hefur það síðan legið óratíma, og ekkert bólar á því enn. Ég ætla að benda á eitt mál enn. Lögð hefur verið fram þáltill. um að fela ríkisstj. að athuga möguleika á að kaupa fiskiskip í Svíþjóð og víðar. Allir vita, að þetta er hið mesta nauðsynjamál, og fiskiflotinn hefur nú á tímum ekki vaxið, heldur hið gagnstæða. Það er upplýst í sambandi við þessa till., að 66,2% af fiskiflotanum eru nú eldri en 20 ára. Þessi hlutinn er því orðinn úreltur og af sér genginn. Það er því vissulega mál málanna, að undinn sé að því bráður bugur að endurnýja fiskiflotann. En hér er ekki verið að hafa hraðann á. Þessi till. er ekki enn þá komin til umr. í Sþ. Þegar verið er að ræða um hagsmunamál þjóðarheildarinnar, þá er ekki verið að flýta sér, en þegar velta á erfiðleikunum yfir á hina snauðu í landinu og lækka launin, þá er pöntuð hraðafgreiðsla með afbrigðum og aftur afbrigðum. Og svo á að tryggja það, að þjóðin heyri sem minnst um þetta. Ég vil minnast á annað atriði í sambandi við mjólkurmálin. Svo virðist sem ýmsir hv. þm. hafi þann hátt að síma út um byggðir landsins til að gera bændum grein fyrir því, hvað þeir sjálfir teldu hér vera á seyði, og var þá venjulega miður rétt frá skýrt. Svo koma þeir með miklu brauki og leggja fram símskeyti með samþykktum, er gerðar hafa verið á fundum bænda og samkvæmt þessum röngu upplýsingum. Samþykktir þessar eru þá líka yfirleitt eftir því. Það er að vísu réttmætt, að þjóðin fái að vita um stórmálin, en þar verður þá að fara rétt með, svo að menn geti myndað sér heilbrigða skoðun. En þessa er ekki óskað, þegar till. um 10 milljónirnar er lögð fram. Nei, þá er óskað eftir hraða. Þjóðin á ekkert að fá að vita, fyrr en allt er um garð gengið. Ég get ekki stillt mig um að taka til samanburðar enn fleiri mál. Það hefur komið í ljós hér stórfelld eyðilegging á kjöti, og orðrómur hefur gengið um eyðileggingu fleiri matvælategunda, t. d. fisks. Í þ. var lögð fram till. um, að öll þessi mál yrðu rannsökuð til hlítar og gengið úr skugga um, hvað hæft væri í þeim orðrómi, sem gengið hefur um stórfellda eyðileggingu matvæla og ekki aðeins kjöts. Öllum má vera ljóst, að hér var nauðsynjamál á ferðinni. Það er í tíma gert að vara við því, að hér í okkar fámenna þjóðfélagi yrði farið inn á þá svívirðilegu braut, sem farin hefur verið með stórþjóðunum, í því skyni að halda uppi verðlaginu. Hér var krafizt rannsóknar, en þar var þó ekki verið að hafa hraðann á. Málið var tekið á dagskrá og til umr., en umr. er ekki lokið. Nú þurfa hv. þm. að fá heimfararleyfi og ekki von, að þeir hafi tíma til að afgreiða nauðsynjamál eins og mjólkurmál, síldarmál, skipakaup og rannsókn vegna matvælaeyðileggingar. En til hins, að samþ. á allan almenning í landinu 8–10 millj. kr. útgjöld, sem hækka dýrtíðina, en lækka vísitöluna, - til þess hafa þeir tíma. Þá er enn eitt mál, hið svo kallaða olíumál. Það liggja fyrir upplýsingar frá hæstv. ríkisstj. um það, að óheyrilegt okur sé rekið í sambandi við olíuverzlunina, og það verður ekki betur séð eftir þeim upplýsingum en olíufélögin hafi stungið í sinn vasa frá útgerðarmönnum tveim millj. kr. á einu ári. Á þ. virðist vera fyrir vilji til að heimila hæstv. ríkisstj. að láta fara fram rannsókn út af þessu máli. En hvað gerist? Olíufélögin áttu verjendur á Alþ., og þeir þvæla málið og semja aftur á bak og áfram, og Alþ. gerir raunverulega ekkert í málinu. Hér var ekki verið að hafa hraðann á til afgreiðslu stórhagsmunamáls fyrir útgerðina. Hér hefði verið hægt að spara útgerðarmönnum mjög álitlegan skilding. Hvers vegna var ekki þessum málum fylgt eftir með oddi og egg? Vegna þess, að bæta átti hag útgerðarinnar á kostnað nokkurra stórgróðamanna og félaga. Það mátti ekki. En nú á að bæta hag útgerðarinnar á kostnað verkamanna og annarra launþega, og þá er annað upp á teningnum. - Ég vil þó geta þess til að láta hæstv. ríkisstj. njóta sannmælis, að hún hefur þó komið fram með frv. í olíumálinu, sem gæti orðið til úrbóta. En það er tafið og tafið, og mér kæmi ekki á óvart, þó að hv. þm. þættust ekki hafa tíma til að afgreiða það. En þeir hafa raunar tíma til að hækka dýrtíðina með því að lækka vísitöluna. Ég ætla, að í því, sem ég hef þegar sagt, hafi komið fram allskýr mynd af þeim stefnum, sem ráða starfsháttum Alþ. og ríkisstj. Það er ekki nýstárleg mynd, sem þarna kemur fram í höfuðdráttum. Allt, sem gera á til að draga úr dýrtíðinni, á að gera með nefsköttum á þá, sem snauðastir eru í þjóðfélaginu. Allar aðgerðir, sem stuðla að því að efla alþjóðarhag á kostnað hinna auðugu, eru kæfðar og drepnar á Alþ. Mér virðist svo dásamlegt samræmi í stefnu Alþ. og hæstv. ríkisstj., að til þeirra málaloka megi draga, að sá meiri hl., sem tefur og eyðileggur öll þjóðþrifamál, taki nú á sig ábyrgð af ríkisstjórninni. Ég sé, að hæstv. fjmrh. hefur flúið úr hv. d. Mér finnst þó, að þessi virðulegi ráðh. hefði getað látið vera að sýna Alþ. þessa lítilsvirðingu, að hverfa héðan, þegar rætt er um meginmál hans hæstv. ríkisstj., því að hann situr þó hér af ríkisstjórans náð. Ég hygg þó raunar, að svo muni fara, að hæstv. ríkisstj. fái sitt fram í þessu efni og geti þannig skapað sér þann þingræðislega grundvöll, sem hana hefur skort. Mér virðist allt hverfa að því, að Framsfl. og Sjálfstfl. ætli að víkjast vel undir það áhugamál hæstv. ríkisstj. að berjast gegn vísitölunni, en ekki dýrtíðinni, og berjast fyrir hagsmunum stórútgerðarinnar á kostnað hinna snauðu í landinu. En það hefði óneitanlega farið vel á því, að þjóðinni hefði verið gefinn kostur á að vita um það, sem fram er að fara, og málið hefði verið látið hljóta eðlilega og þinglega meðferð. Og ég vil beina máli mínu til hæstv. forseta og spyrja hann, hvort honum þyki ástæða til að hafa nætursetu til að hespa málið af og það sé rætt að mestu yfir tómum bekkjum. Ég mælist til, að fundi verði slitið um ellefu-leytið og það látið ráðast, hvort málinu heldur áfram næsta dag. Hann er þá orðinn því vanur að taka sömu málin á dagskrá dag eftir dag, og þarf ekki annað en minna á mjólkurmálið, sem var 12 sinnum á dagskrá og látið óátalið, þó að það hvíldi hjá hv. landbn. í hálfan annan mánuð. Nú ber hæstv. forseta að hafa eftirlit með störfum þingnefnda og því, að þær skili störfum af sér. Ég vænti, að hann vilji taka sér til fyrirmyndar þá meðferð, sem þessi stórmál hafa hlotið, að því leyti, að mönnum verði veittur ríflegur tími til að velta þeim fyrir sér. Væri ekki til mikils mælzt, þó að farið væri fram á, að hv. Nd. afgreiddi svona mál gegnum allar umr. á hálfum mánuði og hv. Ed. fengi svipaðan tíma til að fjalla um það? Ég vil endurtaka þá fyrirspurn mína til hæstv. forseta, hvort hann telji ekki rétt að ljúka fundi nú um kl. 11 og gefa málinu eðlilegan tíma til að sæta þinglegri meðferð.

Forseti (JörB): Út af umkvörtunum hv. 8. þm. Reykv., að hæstv. fjmrh hefði gengið af fundi, tel ég mér skylt að upplýsa, að hann var kvaddur í síma. Um þá fyrirspurn hans, hvort ég sæi mér ekki fært að slíta fundi kl. 11, vil ég segja, að hv. þm. hefur heyrt óskir hæstv. ríkisstj. um, að málinu væri hraðað sem mest. Þótt ég amist ekki við því, að málefni þau, sem fram eru borin, sæti þinglegri meðferð, þá tel ég mér skylt að. verða við tilmælum flm., eftir því sem við verður komið, og veit, að hann getur fallizt á það með mér, að eðlilegt sé, að hæstv. ríkisstj. sé annt um, að þetta mál verði afgreitt sem fyrst til 2. umr., einkanlega þar sem nýlega er búið að fella annað svipað mál, sem hún stóð að, á Alþ., - og mun það ekki hafa verið tilgangur hennar að bera þetta frv. fram, en það mun fram komið, vegna þess að hitt var fellt. Hv. d. hefur í sinni hendi á hinn bóginn, hve mikinn tíma hún vill taka til meðferðar málsins. Ég vil gefa hv. þm. tækifæri til að ræða málið, eftir því sem þeim finnst þurfa. Hv. þm. geta ekki kvartað yfir því, að fundir hafi staðið langt fram á kvöld á þessu þingi. Þó er ekki ótítt, að þingfundir lengist síðari hluta þings. Framan af þingi eru þeir stuttir, en verða síðar lengri, þegar málin hafa fengið afgreiðslu í n. Viðvíkjandi máli því, sem hv. 8. þm. Reykv. drap á, - frv. um sölu mjólkur og rjóma, þá veit ég, að hv. þm. minnist þess, að ég hef gert það að umtalsefni á fundi nýlega, hve lengi það hefur verið í n. Forseti á að fylgjast með nefndarstörfum, en hann getur þó ekki annað gert en minna n. á að skila störfum. Ef n. skilar ekki málum, þá getur forseti tekið þau fyrir í þd., en það er venjulega ekki gert, nema þeir, sem eru flm. þeirra, óski sérstaklega eftir því, - en venjulega er það ekki gert. Um fundarsókn er það að segja, að það er sjálfsagt að verða við ósk þm. um að veita fjarveruleyfi, þegar þm. eru forfallaðir vegna lasleika, en yfirleitt hafa þess konar tafir, sem þó eru orðnar nokkrar á þessu þingi, ekki verið með leyfi forseta. Það veit ég, að hv. 8. þm. Reykv. getur ekki ætlazt til, að forseti geri meiri ráðstafanir en þær að benda þm. á að rækja fundarsókn. Ég hef hugsað mér að ljúka 1. umr. í þetta sinn um það mál, sem hér liggur fyrir, og ég ætla vissulega að gefa hv. þdm. tækifæri til að ræða málið ýtarlega. Þess vegna skal ég ekki taka hart á því, þótt hv. 8. þm. Reykv. „léti gamminn geisa fram“, eins og hann gerði áðan.



Ég kemst ekki hjá því að bera fram þá fyrirspurn til hæstv. forseta, því hann hefur rétt nýlega upplýst, að Alþ. hafi fellt mál, „sem ríkisstj. stóð að“, hvaða mál það var, sem hann átti við. Ég hef ekki orðið var við, að ríkisstj. hafi staðið að neinu máli um tekjuöflun til handa ríkissjóði, sem flutt hefur verið hér á Alþ., og þar sem það er ekki sjáanlegt í neinum skjölum, verð ég að fræðast af forseta. Það kom fram í Ed. frv. um tekjuöflun, þskj. 401, frá hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Dal., og var það fellt. Á þskj. sést hvergi, að það hafi verið flutt að beiðni ríkisstj. Það er ekki í sjálfu frv. og ekki heldur í grg. Það, sem hæstv. forseti upplýsti, hlýtur því að vera rangt, nema því aðeins, að það hafi verið upplýst í umr. um málið. Það er alveg eins og hæstv. ríkisstj. hafi ekki óskað eftir því að láta nafns síns getið, þótt hún e. t. v. hafi staðið á bak við frv. Venja er, þegar mál eru flutt að tillagi ríkisstj., að hún flytji þau sjálf eða þess sé getið í grg. Mér koma því upplýsingar hæstv. forseta einkennilega fyrir, án þess að ég vilji rengja þær. Vera má, að hann hafi einhverjar taugar til ríkisstj., sem aðrir hafa ekki. Nú er ljóst af því, sem komið hefur fram síðustu daga, að störf Alþ. og stjórn landsins eru að komast í öngþveiti. Ég er ekki að álasa hv. ríkisstj. með þessum orðum, því að hún getur ekki gert annað en það, sem þingið leyfir. Hins vegar verður ekki hjá því komizt að minnast á þau atvik, sem valda því, að frv. þetta er komið fram. Atvikin eru þau, að í byrjun þings fóru fram undirskriftir af hálfu þm. 28 þm. undirskrifuðu samkomulag um að tryggja bændum það verð, sem þeim bar samkv. niðurstöðum sex manna n. Því hefur verið haldið fram, að dýrtíðarl. hafi gert ráð fyrir slíkum uppbótargreiðslum, en hafi svo verið, hvers vegna þurfa þá þm. að forsvara sig á sérstöku skjali? Gerðu þeir ráð fyrir, að ríkisstj. mundi ekki greiða uppbæturnar? Gerðu þeir ráð fyrir, að hún mundi brjóta l. á bændum? Annan veg verður þetta ekki skilið. Það er alveg óvenjulegt að safna undirskriftum þm. til að segja fyrir um, hvernig verja skuli fé úr ríkissjóði, þegar fyrir liggur afgreiðsla fjárlaga. Snemma á þessu þingi leitar ríkisstj. fyrir sér um leyfi til að hækka álagningu á tóbaksvörur og gerir ráð fyrir, að þær tekjur ásamt hækkuðu verði á áfengi nemi ca. 8 millj. kr., og lætur þess getið, að ætlazt sé til, að fé þessu sé varið til að greiða niður verð landbúnaðarafurða eða til að halda niðri vísitölunni. Í sambandi við þetta urðu nokkrar umr., og lofaði þá ríkisstj. því, að hún mundi leita heimildar Alþ. um þessar greiðslur. En öllum var ljóst, í hvaða skyni álagningin var hækkuð. Næsti liður er svo samkomulag fjvn. um að taka þessa tekjuáætlun inn á fjárl., og létu þá nokkrir menn í fjvn., - án þess að ég sé að segja frá því, sem gerðist í n., - þess getið, að þeir mundu síðar leggja fram till. um útgjöld móti þessum tekjum. Ég held, að menn hafi almennt skilið það, að það yrði þá komið á móti ósk hæstv. ríkisstj. um heimild til að greiða þetta fé. Þann 19. nóv. gekk fjvn. frá höfuðtill. sínum. Þá var enn spurt um, hvort till. lægi fyrir um það, hvernig verja skyldi þessum tekjuauka. Ég gerði þá till., að 9,5 millj. kr. skyldi varið til skipakaupa, og sú till. mun liggja fyrir til atkvgr., þegar fjárl. eru afgr. við 3. umr. Þessi till. kom ekki fram í till. fjvn., og liðu þá 16 dagar, þangað til við 3. umr. fjárl., að meiri hl. n. kom fram með till. um að verja því fé, sem ríkisstj. aflaði eins og ég hef greint, til greiðslu á uppbót á útfluttar landbúnaðarafurðir. Þetta mun hafa komið ríkisstj. og öðrum nokkuð á óvart, og þegar spurt var, hvort þessar 10 millj. væru ekki óþarflega mikið fé til þessa, þá var svarað, að verðuppbætur yrðu einhvers staðar á milli 8 og 16 millj. kr. Ef þær skyldu ekki verða nema 8 millj., þá verður tekjuafgangur 2 millj., en ef þær verða 16 millj. króna, hvar ætla þá þeir, sem standa að þessum undirskriftum, að taka þessar 6 millj., sem á vantar? Ég bið forseta afsökunar, að ég hef rakið þetta mjög almennt, en ég verð að gera það, vegna þess, að það er þessi 10 millj. kr. till., er valdið hefur öngþveiti því, sem nú er orðið á Alþ. og stendur í sambandi við það mál, sem nú er á dagskrá. Nú hef ég sagt, að ég vil ekki ásaka ríkisstj. um, að þetta öngþveiti hefur orðið, en hitt verður að segja, að eins og ástatt er í landinu, hefði þurft að bera fram till. um að miðla á milli stétta og atvinnuvega á allan mögulegan hátt. Þetta hefði verið veglegt hlutverk fyrir hæstv. ríkisstj., ef hún hefði borið fram till. um að miðla milli stéttanna því fé, sem nú á að verja til að bæta hag einnar stéttar í landinu, og þá einnig borið fram till. um framtíðargrundvöll atvinnuveganna að stríðinu loknu. Þeim ágætu mönnum, sem í stjórn sitja, hefði verið það til sóma. En annaðhvort hefur hún ekki skoðað það sem verkefni sitt eða ekki treyst sér til þess. Ef hún hefur ekki skoðað það sem verkefni sitt, þá átti hún ekki eins mikið erindi inn á þing og hún virðist hafa haldið. Ef hún hefur ekki treyst sér til þess, þá átti hún að biðjast lausnar. Það verður auðsjáanlega ekki lyft minnstu ábyrgð af þinginu í þessu efni. En eins og ég benti á, þá lágu þessi mál fyrir til lausnar. Þingflokkarnir báru ekki gæfu til þess að ná samkomulagi um lausn þeirra, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki borið fram neina sáttatill. Nú hefur verið talað um, að nauðsynlegt væri að halda niðri vísitölunni, en því miður hefur komið í ljós, að það að halda niðri vísitölunni er ekki það sama og að halda niðri dýrtíðinni. Hæstv. ríkisstj. hefur haldið niðri flutningsgjöldum á innfluttum vörum. Hins vegar eru flutningsgjöld á öðrum vörum, sem verka ekki á vísitöluna og þau hafa farið fram úr öllu valdi. Og um flutningsgjöld gilda ein l. fyrir Rvík og önnur fyrir aðra landsbúa. Ef vörur frá útlöndum eru fluttar til Rvíkur, eru flutningsgjöld tiltölulega lág. Aðrir, sem fá þessar sömu vörur fluttar frá Rvík með Eimskip, verða að greiða 25% hærri flutningsgjöld og enn hærri, ef þær eru fluttar með öðrum skipum. Vísitalan er því hreinlega orðin fölsuð. Ég er ekki þar með að segja, að hún sé ekki rétt reiknuð út eftir þeim reglum, sem vísitölun. hefur. Þetta eru góðir reikningsmenn og fara eftir þeim reglum, sem þeim eru gefnar. En þegar farið er að gilda tvenns konar flutningsgjald á vörum, sem verka ekki á vísitöluna, þá er grundvöllur vísitölunnar orðinn rangur. Ég get bent á, að við rannsókn, sem farið hefur fram á kostnaði útgerðarinnar, hefur komið í ljós, að hann hefur aukizt um 45%, síðan fisksölusamningurinn var gerður í fyrra. Vísitalan hefur því ekki komið að því gagni fyrir útveginn, sem til var ætlazt. Það hefur verið sagt, að vegna útgerðarinnar væri nauðsynlegt að „borga niður dýrtíðina“, eins og það er kallað, en eins og það er framkvæmt, hefur reynslan sýnt, að það hefur ekki komið að gagni fyrir útgerðina. Fyrir útgerðina er ekkert, sem kemur að gagni, nema að fá hækkað fiskverðið sem svarar hækkuðum kostnaði. Nú má segja, að „frestur sé á illu beztur“ og að hver vertíð, sem hægt er að halda þetta út, sé þjóðinni í hag, en þegar horfur eru á, að á Alþ. ríki sú stefna, að verja þurfi tugum milljóna á ári til að borga niður vörur innan lands og greiða uppbætur á útfluttar vörur eins atvinnuvegar án þess að athuga, hvað öðrum líður, þá verður að spyrna á móti. Það er ekki hægt að horfa þegjandi upp á það, að ríkissjóður sé þurrausinn á þeim mestu veltutímum, sem komið hafa hér á landi, án þess að reynt sé að leggja grundvöll að framtíðarskipulagi fyrir atvinnuvegi landsmanna. Eftir því sem ég get komizt næst, eru það milli 3l og 45 millj. kr., sem búið og ætlað er að verja til að greiða í uppbætur á landbúnaðarafurðir þriggja ára. Hvað greitt verður til að halda niðri dýrtíðinni innan lands þessi 2–3 ár, hygg ég, að geti ekki verið minna en 16–20 millj., og að viðbættu hinu eru það þá alls 45–60 eða 65 millj. kr. Það er auðséð, að þessu getur ekki haldið áfram, þetta er stjórnarstefna, sem er dauðadæmd, og því fyrr sem við gerum okkur það ljóst, því betra. Ég held það hafi verið hæstv. fjmrh., sem var að reikna út, hverju þessi skattur mundi nema, og ég heyrði hv. 2. þm. S.-M. minnast á, að það mundi vitanlega valda einhverri dýrtíð, ef þessi 2% kæmu að einhverju leyti fram í verðhækkun á vörunni. Ef lagðir eru 2% á vöruverðið, þá getur það með öðrum kostnaði aldrei munað minna en 3%, þannig, að ef hér er um tolla að ræða að verulegu leyti, þá getur það aldrei orðið undir 1½ millj., sem almenningur þarf að greiða á þennan hátt, - eða sem næst það, sem hæstv. ríkisstj. ætlar til að greiða niður dýrtíðina. En hvaða vit er það að taka úr öðrum vasanum til að láta í hinn? Er ekki betra að láta það eiga sig að vera að leggja þetta gjald á? Ég segi fyrir mig, að mér finnst það hrein hringavitleysa. Og það lítur út fyrir, að ríkisstj. sé búin að breyta um skoðun á því, hvað það sé, sem orsakar verðbólguna, - nema þeir tollar, sem gefnir verða eftir af nauðsynjavörum, verki á vísitöluna. En þá verður árangurinn sá, að vísitalan gefur rangari hugmyndir um verðið í landinu en hún hefur gert áður. Mér skilst, að þeir 28 menn hér á Alþ., sem hafa með undirskriftum í byrjun þings komið þessu öngþveiti af stað í þinglokin, með því m. a. að setja ekki till. sínar fram fyrr en á síðustu stundu, þegar ekki er hægt að koma með till. til samkomulags, séu sekir um vítaverða framkomu. Þetta verður ekki skrifað á reikning ríkisstj. En hitt verður að játa, að ríkisstj. hefur ekki komið fram með neinar úrlausnartill. um það höfuðvandamál, sem fyrir þinginu lá, nema það eigi að skoða þetta frv. sem úrlausnartill. Ég veit það og a. m. k. Alþfl. lítur svo á, að slíkt frv. sem þetta verði á engan hátt til þess að leysa vandræðin. Það virðist vera sá andi ríkjandi hér á Alþ. meðal þeirra, sem öflugust ítök hafa í Framsfl. og Sjálfstfl., að þeir ætli sér að vinna að sínum málum alveg án tillits til þess, hvað fjárreiðum ríkissjóðs líður og hvað afkomu annarra stétta liður. Ég hygg, að það muni ekki ofmælt að segja, að bændastéttin óski ekki eftir þessum heimildum, en hitt er það, að fulltrúar hennar hér á Alþ. virðast vera þeirrar skoðunar, að þeir haldi ekki trúnaði sínum við bændastéttina, nema þeir noti þessa aðferð. Á ófriðartímum hlýtur slík togstreita með ríkisfé að leiða til hreins glundroða og þeir 28 menn, sem stóðu að þessum undirskriftum, bera í rauninni ábyrgðina á þessu. Nú er eftir að vita, hvað þeir ætla sér að gera, hvort þeir ætla að taka að sér að stjórna landinu. Það hefur verið bent á það, að það væri farið að halla undan fæti fyrir sjávarútveginum og þetta fé, sem verið er að borga þessar uppbætur með og kemur frá sjávarútveginum, hefði þurft að nota til þess að endurnýja skipastólinn. Skipastóllinn okkar er orðinn hrörlegur, og hann verður að endurnýja. Ef það verður ekki gert, ef þar með kippt fótunum undan atvinnurekstri landsmanna og þá einnig undan slíkum uppbótargreiðslum sem þessum úr ríkissjóði. Vera má, að mönnum finnist að ég lýsi þessu með nokkuð dökkum litum, en ég held, að svo sé ekki. Ég held, að við séum með þessari togstreitu um ríkissjóðinn að koma ríkisbúinu í hið mesta öngþveiti, og hvað viðvíkur framtíðinni, þá ætti núverandi ástand að sannfæra þá, sem hafa haldið, að hægt væri að stjórna landinu með till., sem gengju milli flokka, um það, að það er ekki hægt að stjórna landinu, svo að vel fari, nema með ríkisstj., sem hefur þingflokka bak við sig og stjórnar eftir einhverri stefnu. Ef ekki verður innan skamms til ábyrgur meiri hl. þings, sem annaðhvort myndar stj. eða stendur að núverandi stj., er auðséð, að það leiði til vandræða. Ef til vill má segja, að það sé engin ástæða til að ræða þetta, það sé mönnum ljóst, en það væri ástæða til að óska þess, að þeir, sem standa að því að setja fram þessa 10 millj. kr. till., skýrðu frá því, hvort till. er lögð fram í hreinu ábyrgðarleysi eða hvort á bak við þetta stendur einhver vilji til þess að taka við stj. í landinu og stjórna því öðruvísi en nú er gert.



Herra forseti. Það er kunnugt, að núverandi stj. hefur talið það aðalhlutverk sitt að berjast á móti vexti dýrtíðarinnar í landinu. Um þetta gaf hún yfirlýsingu, þegar hún tók við völdum, og slík yfirlýsing hefur margsinnis síðan verið endurnýjuð. En þrátt fyrir yfirlýsingar stj. um þetta, hafa framkvæmdirnar í dýrtíðarmálinu undir forustu hennar orðið heldur litlar, eins og kunnugt er. Stj. afsakar þetta að nokkru leyti með því, að Alþ. hafi ekki viljað fallast á till. hennar til lausnar í dýrtíðarmálunum. En þær samþykktir, sem gerðar voru í dýrtíðarmálunum á síðasta þingi, hafa þó verið framkvæmdar af stj., og hún hefur talið þær samþykktir þingsins þess verðar, að hún færi áfram með völd, til þess að hægt væri að framkvæma þær. Nú var það svo, að þær dýrtíðarsamþykktir, sem gerðar voru á s. l. vetri, voru flestar miðaðar við eitt ár og það var þá vitað mál, að á þessu þingi þyrfti að endurnýja þessar samþykktir eða koma með nýjar till. í dýrtíðarmálunum, og þess var sérstaklega vænzt frá þeirri ríkisstj., sem taldi það sitt höfuðhlutverk að berjast gegn dýrtiðinni, að hún legði fram gagngerðar till. um þetta, þegar hún vissi, hvernig málin stóðu hér í þinginu. En svo hefur nú farið, að þrátt fyrir það að þetta þing er búið að sitja í fjóra mánuði, hefur engin till. frá stj. komið fram í þessu dýrtíðarmáli fyrr en nú, þegar komið er að þingslitum. Slíkt er alveg óskiljanleg starfsaðferð, og menn hljóta að spyrja, hvað hafi dvalið stj., hvað hafi tafið fyrir henni að koma fram með till. í höfuðbaráttumáli sínu, því sem hún taldi sig komna til valda til þess að leysa. Nú á síðustu dögum þingsins á svo að hespa þetta frv. í gegnum þingið með afbrigðum, og svo mikið liggur nú við, að ræða verður málið á næturfundum. Ef athuguð er sú stefna, sem þegar hefur komið fram hjá stj. í dýrtíðarmálunum, og það samband, sem er raunverulega á milli stj. og tveggja stærstu þingflokkanna, og svo sú stefna, sem þeir flokkar hafa í dýrtíðarmálunum, þá skýrist það nokkuð fyrir mönnum, hvernig stendur á þessum einkennilegu vinnubrögðum, að leggja þessa till. fram í því formi. sem hún er, og á þeirri stundu og með þeim hætti, sem nú er gert. Þegar hæstv. stj. á s. l. vetri lagði fram stefnu sína í dýrtíðarmálunum, kom í ljós, að hennar aðal-meðal til lausnar dýrtíðarmálunum var launalækkun. Hún vildi, að dýrtíðaruppbætur á laun manna í landinu yrðu ekki greiddar nema sem svaraði 80% af dýrtíðinni. Þetta var í rauninni alveg sama stefnan og hafði áður komið fram hjá Framsfl. og Sjálfstfl., þegar þeir flokkar fengust við að leysa þessi mál. Það var alveg ljóst, að meiri hl. þm. var í rauninni sammála þeirri stefnu, sem stj. lagði þarna til, - sem sagt Framsfl. og Sjálfstfl. -, en þó náði þessi stefna ekki fram að ganga í það sinn, og ástæðan var sú, að verkalýðssamtökin í landinu höfðu styrkzt allmikið og voru þegar búin að kenna þessum flokkum það, að þeir höfðu ekki vald til þess að knýja fram slíkar launalækkanir. Niðurstaðan af þeim samþykktum, sem gerðar voru á s. l. þingi í dýrtíðarmálunum, var svo verðlækkunarskatturinn, skattur, sem fyrst og fremst kemur á hærri tekjur eða hátekjur. Og ætlunin var að nota þær tekjur, sem fengjust á þennan hátt, til niðurgreiðslna á ýmsum nauðsynjavörum. Einnig var samþ. með dýrtíðarl. að leggja 3 millj. kr. í sjóð til þess að mynda atvinnuleysistryggingar. Í stað þess, að upphaflega till. beindist að því að skerða mjög laun hinna vinnandi stétta í landinu, varð útkoman sú, að l. voru heldur til hagsbóta þeim stéttum en hitt. Okkur sósíalistum var það að vísu ljóst, að niðurgreiðsluaðferðin var vitanlega ófullnægjandi leið til að tryggja lausn á sjálfu dýrtíðarvandamálinu, þó að við teldum það þó þess virði með þeim ákvæðum, sem þarna höfðu fengizt inn, eins og t. d. 3 millj. kr. til atvinnuleysistrygginga, að samþ. l. þannig. Okkur var ljóst, að það voru miklir annmarkar á þessum dýrtíðarl., t. d. þótti okkur með þessum nýja skatti gengið mjög freklega á tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, og hlaut það að leiða til þess, að bæjar- og sveitarfélögin þyrftu að draga saman seglin um nauðsynlegar framkvæmdir heima hjá sér, því að þau þurftu að sjá fyrir þessum hækkuðu sköttum með hækkuðum útsvarsstiga hvert hjá sér. En þegar séð var, að ekki mundi fást samþ. á Alþ. nein launalækkun, eins og stj. hafði lagt til, var gengið inn á þá braut, sem haldið hefur verið áfram á síðan, að ná launalækkuninni með óbeinum hætti og þá með því að rangfæra þá vísitölu, sem launin voru reiknuð eftir. Strax við samþ. dýrtíðarl. á s. l. vetri mátti sjá, að stefnt var inn á þessa braut, og ég vil nefna dæmi um það, hvernig vitandi vits var gengið inn á þessa braut. Það var ákveðið, að sérstaklega skyldi greiða niður verð á kjöti og mjólk, en það var ákveðið, að niðurgreiðsla á mjólk skyldi eingöngu gilda hér í Reykjavík, þar sem mjólkurverðið væri fyrir ofan kr. 1.35–l.40 l. Við sósíalistar bárum fram till. um það, að mjólkurverðið skyldi greiða niður hlutfallslega eins annars staðar á landinu, en þeir flokkar, sem fyrst og fremst hugsuðu um að ná fram fölsun á vísitölunni, hugsuðu að vísu um það að fá fram fé með verðlækkunarskattinum til þess að greiða niður mjólk, er aðeins, að hún væri greidd niður á þeim stöðum, þar sem mjólkurverðið kom inn í vísitöluna. Hitt var augljóst, að úti um landið, í hverju einasta þorpi, var mjólkurverðið að hækka allt árið, og hefði því vísitalan hjá þeim launþegum átt að hækka í staðinn fyrir það, að mjólkurverðið í Reykjavík var látið lækka vísitöluna hjá launþegum úti um landið. En þetta er aðeins eitt dæmi um það, hvernig stefnt var að því að reyna að fá fram kauplækkun. Baráttan var ekki við dýrtíðina sjálfa, að lækka hana, heldur fyrst og fremst um það að koma fram kauplækkun. En þó kastaði fyrst tólfunum í þessum efnum, þegar í byrjun þessa þings kom beiðni um það frá stj. að fá að hækka verð á áfengi og tóbaki, en það fékkst aldrei ljóslaga upp, hvað gera ætti við þær 8–10 millj., sem fengjust með slíkri hækkun á víni og tóbaki. Þá var því hvíslað, að nota ætti féð til þess að greiða niður dýrtíðina í landinu, til niðurgreiðslu á nauðsynjavörum almennings. Það, sem þá átti að fara að gera og hefur verið gert síðan, var það, að fólkið í landinu sem notaði jafn almennt og raun ber vitni um tóbak og áfengi, átti að borga hærra verð fyrir þessar vörur, en fá hins vegar kjöt og mjólk með lægra verði í staðinn. Það var vitanlegt og augljóst mál, að það kom alveg að einu og sama fyrir fólkið, hvort það hafði borgað kjöt og mjólk nokkrum krónum hærra hvert kg og hvern lítra, eða hvort það var látið borga það í tóbaki, sem það notaði. Þarna var í stórum stíl gengið inn á þá braut alveg vitandi vits að rangfæra vísitöluna. Það, sem vannst með þessu, var það, að kjöt og mjólk lækkaði í verði að vísu, en það lækkaði vísitöluna og kaupgjaldið, en þó að áfengi og tóbak hækkaði í verði, hækkaði það ekki vísitöluna neitt. Og þar af leiðandi hækkaði kaupið ekki af þeim ástæðum, og til þess voru refirnir skornir í þetta sinn, eins og áður hafði verið gert, þó að í smærri stíl væri. Það sýndi sig, þegar þessi beiðni kom fram um það, að stjórnin fengi heimild til þess að hækka verð á áfengi og tóbaki, að það stóð ekki á þeim, sem vitað var um, að fyrst og fremst vildu kauplækkun, Framsfl. og Sjálfstfl., að fylgja slíkri till. Þeir greiddu svo fyrir þeirri till., að hún fór í gegnum þingið, að ég held, á einum degi. Það er nú öllum ljóst, að slíkar ráðstafanir, að hækka verð á þeim vörum, sem fólk notar, eins og tóbak og áfengi, þó að það lækki verð á annarri vöru, sem það einnig notar, eru engar dýrtíðarráðstafanir, það er eingöngu vísitölusvindl. En það þótti ekki nóg að koma með þessar ráðstafanir, og því er nú þetta frv. flutt, sem hér liggur fyrir til umr., sem er frv. um það að hækka enn á ný tollana í landinu og hækka þar með vöruverð til mikilla muna, m. ö. o. frv. um að hækka verðlag í landinu, hækka dýrtíðina, þótt það sé sagt, að það sé flutt í því skyni að lækka dýrtíðina. Sú samþykkt að leyfa hækkun á tóbaki og áfengi hefur um 8–10 millj. kr. tekjur í för með sér, miðað við vísitölu, og er það fyllilega eins há upphæð og þær tekjur, sem hafa fengizt með verðlækkunarskattinum. En auk tóbaks- og áfengisteknanna er svo farið fram á auknar tekjur um 7–8 millj. kr. með þessu frv. En meginástæðan til þess, að það er flutt, er sú, að sífellt fara vaxandi þær milljónauppbætur á landbúnaðarvörur, sem meiri hl. þings hefur ákveðið að greiða, og því verður vitanlega að grípa til slíkra ráðstafana sem hér er gert til þess að hafa fé í því skyni. Það er sem sagt vilji meiri hl. Alþ. að greiða milljónir kr. í verðuppbætur til stórbænda í landinu, manna, sem hafa yfir 14500 kr. í árslaun. Þó að þeir hafi 50 þús. kr. tekjur, þá greiðir ríkissjóður svo millj. kr. skiptir í verðuppbætur til þeirra manna, og eðlileg afleiðing þess verður frv. eins og þetta. Á einn eða annan hátt verður að ná peningunum inn, og er þá ekki hugsað um, þó að það verði til þess að hækka dýrtíðina, ef aðeins er hægt að koma því þann veg fyrir, að það þurfi ekki að hækka vísitöluna og halda mætti áfram að rangfæra hana eins og gert hefur verið undanfarin ár. En það þykir ekki nóg að reyna að fegra þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, með því að tala um, að það fé, sem inn á að koma, eigi að fara til þess að greiða niður verð á nauðsynjavörum, heldur er því haldið fram, að þetta sé gert fyrir fiskimenn, það sé gert fyrir hlutarsjómenn og smáútvegsmenn. En í því sambandi langar mig til að benda á það, hvernig búið hefur verið að málefnum fiskimanna og hlutarmanna alveg sérstaklega varðandi þeirra dýrtíðarmál. Ég held, að hinn alkunni fisksölusamningur, sem er sérstaklega óhagstæður fyrir smáútveg landsins, hafi verið gerður af ríkisstj., og hann er sérstaklega óhagstæður fyrir smáútveginn vegna þess, að fisksölusamningurinn gerir ráð fyrir jafnháu verði fyrir hina dýru framleiðslu smáútvegsins, eins og t. d. ýsu og þorsk, eins og vörur stórútgerðarinnar, t. d. ufsa. Það á að fastbinda verð á fiski án tillits til verðs á útgerðarvörum. Þær eiga að hækka, án þess að fiskverðið breytist. Hvað hefur ríkið gert til að hindra okur á vörum til útgerðarinnar? Það hefur ekki einu sinni fengizt til að taka upp eftirlit með nauðsynjum hennar. Það er öllum vitanlegt, að s. l. tvö ár hefur beitusíld verið seld á okurverði. Mörgum sinnum hefur verið farið fram á það við verðlagsyfirvöldin, að þau hindruðu verðhækkun á beitu, en ekkert hefur verið að hafzt. Hér í þinginu hefur verið upplýst um verðlag á olíu til útgerðarinnar. Með samþykki verðlagsyfirvaldanna græða olíuhringarnir á 3. milljón kr. á því að selja olíu til útgerðarinnar, og það er álit margra, að þeir græði enn meira en þeir hafa gefið upp til skatts. Ekkert hefur verið gert útgerðinni til hjálpar í þessu efni. Ekkert hámarksverð er á vélum og bátum. Það blasir við öllum, sem til þekkja, að ekki fer mikið fyrir aðstoð ríkisins við útgerðina. Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, eru blekkingar einar og til þess að villa heimildir. Vil ég í tilefni af ummælum hv. 2. þm. S.-M., sem vildi leggja sérstaka áherzlu á, að hann og Framsfl. vildu styðja þetta frv. til þess að forða hlut fiskimanna frá vaxandi dýrtíð, segja það, að hann þarf ekki að halda, að fiskimönnunum í landinu sé ekki ljóst, hvernig Framsfl. hefur búið að þeim og að þetta er fyrst og fremst gert til þess að halda áfram milljónagreiðslum til stórbændanna í landinu. Þær ráðstafanir, sem Framsfl. virðist standa að, eru þessar: 1. Hækkun verðs á áfengi og tóbaki, sem er ekki nema til að auka dýrtíðina. 2. Tollahækkun, sem nemur verðhækkun á vörum um nálega 8 millj. króna. 3. Hækkun tekjuskatts, meðal annars á láglaunamönnum. 4. Dýrtíðarráðstafanir um að greiða milljónir kr. til stórbændanna í landinu. Þetta eru ráðstafanir, sem eiga að ráða niðurlögum dýrtíðarinnar í landinu. Getur nú hver dæmt um það af sínum sjónarhóli, hversu vel þessi ráð muni gefast til að lækka dýrtíðina. En þau koma að liði til að lækka vísitöluna, til þess að ná fram kauplækkun með falsaðri vísitölu. Þessi leið er óhugsandi, og hljóta launastéttirnar að krefjast launahækkunar, þær eru neyddar til þess. Menn verða að gera sér ljóst, að afleiðingin getur ekki orðið önnur. Þegar þetta er athugað, finnst mér vera fundin skýring á því., hvernig á því stendur, að ríkisstj. leggur nú fram þetta frv. í dýrtíðarmálunum. Það á að nota síðustu daga þingsins til að drífa málið í gegn með óeðlilegum hraða. Ríkisstj. er á sömu línu og Frams.- og Sjálfstfl. Hún hefur beðið eftir því, að þessir flokkar sæju sér fært að samþ. slíka till. Þeir treystust ekki til þess s. l. vetur og ekki fram að þessu, en helzt treysta þeir sér til að hespa þetta af nú í skyndi, ef menn átta sig ekki á, hvað er að gerast. Þess vegna er málið borið fram á þennan hátt. Það kann að vera, að einhverjir ráðherrarnir líti öðrum augum á málið, ríkisstj. sé ekki sammála. En vera má, að ráðh. sé ljóst, að vilji meiri hl. Alþingis kemur fram í þessari till., vilji Frams.- og Sjálfstfl. Þeir mega ekki heyra nefnda lækkun tolla, þótt þannig megi lækka bæði dýrtíðina og vísitöluna. Ástæðan til þess, að ríkisstj. ber ekki fram aðra till., er sú, að hún þarf fylgi meiri hl. við hana. Við sósíalistar bentum á, að fyrst ætti að freista að lækka tolla, t. d. tolla á öllum nauðsynjavörum, en við það hefur ekki verið komandi. Lækkun tolla á neyzluvörum mundi nema um 11 millj. kr. Þessi lækkun mundi þýða 15 stiga lækkun vísitölunnar, segja hagfræðingar, og meiri lækkun á sjálfri dýrtíðinni. Bein afleiðing yrði a. m. k. 20 stiga lækkun vísitölunnar, að áliti þeirra, sem mikið hafa fjallað um þessi mál. Er það því undarlegt, að þeir, sem mest vinna að þessum málum, skuli ekki fallast á lækkun tollanna. Þessi 11 millj. kr. tekjumismunur mundi endurgreiðast með lækkun kaupgjalds. Það er alþýðan í landinu, sem borgar tollana, og er því vinningurinn mestur fyrir hana, ef þeir yrðu lækkaðir. Baráttan stendur hjá ríkisstj. og þessum tveimur flokkum fyrir því að lækka ekki sjálfa dýrtíðina, heldur koma fram launalækkun. Þess vegna er þessi leið ekki farin. Alþýðan í landinu segir við þá flokka, sem þykjast berjast á móti vaxandi dýrtíð: Byrjið þið á að lækka tollana, þar sem það gefur svona raunhæfa lækkun dýrtíðarinnar. Fyrr trúum við ekki, að þið séuð að berjast á móti vaxandi dýrtíð í landinu. Fjármálaráðherra viðhafði þau orð um tollalækkun, að hún væri hreinasta fjarstæða, og efa ég ekki, að hún er það í augum þeirra, sem berjast á móti henni. Ég get nú farið að ljúka máli mínu, en það er ekki óeðlilegt, þó að þm. vilji ræða nokkuð um svo mikilvægt mál sem þetta er, og gefst mér væntanlega tækifæri til að ræða það frekar síðar. En að endingu vil ég segja það, að öllum almenningi í landinu er ljóst, að með slíkri dýrtíðarráðstöfun sem þessari er ekki verið að bera fyrir brjósti hlut sjómanna og verkamanna. Það eru ekki aðrir en stóratvinnurekendur, sem græða á lækkun launa verkamannanna, því að dýrtíðarráðstöfun er þetta ekki.



Herra forseti. Ég get ekki látið umr. um þetta frv. fara alveg fram hjá mér án þess að segja nokkur orð, vegna þess að frá því fyrsta, að Alþ. þetta kom saman, hefur það verið líkast því, að það hafi legið eins og mara á öllum, að frv. eins og þetta, sem hér liggur fyrir, mundi fram koma. Og það hefur verið vikið að þessum umbótamálum og dýrtíðarmálum í sambandi við svo mörg mál, sem rædd hafa verið á þinginu. Og nú er þá komið fram frv. um að leggja innflutningsgjald á allar innfluttar vörur til þess að lækka dýrtíðina. En ég geri ráð fyrir, að a. m. k. verkalýðnum í landinu hefði sízt af öllu dottið í hug, að þessi leið yrði farin til þess að lækka dýrtíðina, sem svo er kallað, því að á s. l. ári og nú á þessu ári, síðan þessi niðurkaupaheimild kom fram, hefur því undantekningarlaust verið slegið föstu og það einnig af sex manna n., að þetta væri ekki nema bráðabirgðaráðstöfun, sem gæti ekki haldið áfram til lengdar. Og á síðasta þingi voru skipaðar nefndir, bæði til þess að athuga þessi dýrtíðarmál, hin svo kallaða sex manna n., sem átti að athuga um verðlagið, og svo starfaði einnig mþn. í launamálum. Og niðurstöður af starfi þessara n. átti svo að leggja fyrir þetta þing. Og þá átti hér að vera búið að ráða niðurlögum dýrtíðarinnar og komast að niðurstöðum, og átti þá þetta bráðabirgðaástand í dýrtíðarmálunum að vera horfið. Á s l. sumri, þegar þessi mál voru í meðförum hjá þessum n., þá hafði verkalýðurinn, a. m. k. hér í Reykjavík, mjög góða aðstöðu til þess að segja upp kaupsamningum og fá hækkaðan kauptaxta sinn sem svaraði því, sem tekið var af launþegum með rangri vísitölu. Uppi voru í verklýðsfélögunum háværar kröfur um það að segja upp samningum í sumar og fá hækkað grunnkaup. En bæði mér og fleirum leizt rétt að bíða og verða ekki til þess að setja fót fyrir þær ráðstafanir, sem reynt yrði að gera í þessum málum, því að okkur var strax ljóst í sumar það, sem hv. 2. þm. S.-M. virðist fyrst hafa orðið ljóst nú, að einmitt smáútvegurinn þoldi ekki hærri vísitölu með tilliti til fiskverðsins í útlöndum. Og þetta var hæstv. ríkisstj. í sumar fullkomlega ljóst. Og maður hefði getað búizt við, að þetta mál yrði tekið fyrir á þinginu nú og rætt þetta mál, sem margir telja kannske eitt alvarlegasta málið, sem fyrir þinginu liggur. Hv. 2. þm. S.-M. lýsti því í ræðu hér á þinginu fyrir skömmu í sambandi við annað mál, að uppbæturnar til bændanna væru ekki veittar fyrst og fremst af því, að þeir þyrftu þeirra með. Hann sagði, að verkamennirnir og sjómennirnir hefðu fengið aðstöðu til þess að auka gróða sinn og það væri rétt, að bændur fengju hlutdeild í þeim gróða, sem stétt í þjóðfélaginu. og þess vegna væru þessar uppbætur á landbúnaðarvörur. Ef þetta hefur verið ástæðan, - og maður getur hugsað sér, að hann viti um það, hv. þm., þar sem hann er formaður flokks síns, -, þá gætu menn hugsað sér, þegar þeir horfa á fjárl., sem nú eru að ganga fram, þar sem milljón á milljón ofan vantar til þess, að þau geti staðið undir þessum uppbótagreiðslum og öðrum till.; sem hér eru komnar fram, að það væri orðinn nokkuð vafasamur hlutur, sem þjóðarbúinu er ætlað að greiða með þessum uppbótum, þegar svo er komið. Það, sem svo launþegar í landinu fá nú, eru hækkandi tollar, - sem hljóta að koma langmest niður á verkamönnum og láglaunastéttunum, - til þess að verja í þessar uppbætur á landbúnaðarafurðum. En nú er rétt að athuga, hvað þessar uppbætur á landbúnaðarafurðum gera. Maður gæti hugsað, að peningar, sem þannig væri varið, gerðu það að verkum, að framleiðsla vöru, sem verðbætt er með þeim og nauðsyn er, að nóg sé af færi í þá eitthvað vaxandi. En því fer svo fjarri, að það er alveg öfugt. Hún fer minnkandi. En varan, sem menn eru í vandræðum með að afsetja, en verðbætt er, hún hækkar í verði, en þeir, sem framleiða hana, þurfa ekkert um annað að hugsa en bara að framleiða hana, hvort sem hún selst eða ekki, þ. e. kjötið. Og svo er sagt, að þetta sé allt gert, nefnilega að greiða þessar uppbætur, til þess að jafna metin í þjóðfélaginu. - Það er jafnmel verið að segja, að kjöti sé hent suður í hraun. Svo eru þeir líka að segja, að sjávarafurðum sé fleygt í sjóinn við strendur Englands. - En þessir góðu menn athuga ekki það, að maður, sem framleiðir fisk, hann framleiðir hann fyrir ákveðið verð, og hann verður að sætta sig við þann lífeyri, sem það gefur honum, án uppbótar greiðslna. Og ef eitthvað skemmist hjá honum, þá er það beinlínis hans tap. Það er ekki verið að borga það af ríkinu. En það sér hver einasti maður, að það getur ekki gengið í framtíðinni sú framleiðsla, að þannig sé framleidd vara, að mennirnir, sem að framleiðslunni vinna, þurfi ekki annað um að hugsa en framleiða bara sem mest, þeir fái það allt borgað, hvort sem betur eða miður gengur með söluna. Enda er ekki vafi á því, að kjötfrarnleiðsla hefur stóraukizt á tveimur undanförnum árum. Og viðvíkjandi því, hvernig þetta horfir við frá sjónarmiði verkalýðsins, get ég ekki beint sagt um. En eftir því, hvernig þetta stóð í sumar, þá verður það ekki á valdi neinna einstaklinga að hindra það, að átök verði um það, hvort launþegar fái uppbætur á kaup sitt; sem svarar þessari skerðingu á því, ef þetta frv. verður samþykkt. Og ég gæti ákaflega vel ímyndað mér, að launþegar, sem nefnd var sett til þess að athuga launakjör hjá, yrðu sammála um það eða fulltrúar þeirra í þessari n. að leggja fyrir þetta þing till. í launamálum, en fái einhverra hluta vegna ekki tækifæri til þess. En leiðréttingin, sem útlit er hins vegar fyrir, að þeir eigi að fá hjá Alþ., á að vera sú, viðvíkjandi þeim lægst launuðu embættismönnum ríkis og bæja, að tollar verði lagðir á nauðsynjavörur. Og ég get þá líka búizt við því og er reyndar sannfærður um það, og hv. þm. hljóta að sjá það, að með þessu framferði hlýtur að reka að því, að harðar deilur rísi út af þessum hlutum. Ein aðalröksemdin í þessum málum, sem höfð er sem keyri á verkamenn og launþega, er atvinnuleysið. Og það er alls ekki úr vegi að fara nokkrum orðum um það út af fyrir sig, því að það er alveg eins nauðsynlegt, að mennirnir, sem vinna svo kallaða verkamannavinnu hafi sín laun eins og hinir, sem vinna að framleiðslu hluta sem þeir nota fyrir sjálfa sig. Það er ekki hægt að reka þjóðfélagið með því að hver einstaklingur vinni að sjálfstæðri framleiðslu. Og ef orka verkamannanna er ekki notuð, þá er það fyrsta undirstaðan til beins þjóðfélagslegs hruns og til eyðileggingar á þjóðfélaginu, því að það er nauðsynlegt, að það peningamagn, sem hér er nú í landinu, svari eðlilegum vöxtum. En þó að svo væri, mundi það ekki vera nóg þjóðinni til fæðis og klæðis eitt út af fyrir sig, þó að peningaflóðið sé mikið í landinu. Það er því nauðsynlegt, að starfsorka landsmanna sé notuð - og það sem bezt - til framleiðslu fyrir þjóðina, bæði einstaklinga og ríkisheildina. En ef menn fara að ganga atvinnulausir, þá fer að koma stöðvun á fjármagnið og þá um leið kreppa, sem endar á því, að fólkið fer að hætta að geta keypt, en það veldur svo bæði þjóðfélagslegum skaða og skaða fyrir einstaklinga. Og þetta finnst mér, að menn ættu hiklaust að horfast í augu við, því að allir eru sannfærðir um, að svo getur það ekki lengi gengið. Menn hafa hér verið að tala um, að ákaflega mikil vá væri fyrir dyrum í dýrtíðarmálunum og þau væru að fara út í öngþveiti, það verði að taka málin alvarlega o. s. frv. Og ég get tekið undir það. En alvaran er þó stundum ekki meiri, þegar menn berja sér á brjóst og tala um þetta, en það, að það, er eins og stólarnir, en ekki mennirnir, sem í þeim eiga að sitja, eigi að ráða fram úr vandamálunum. Þannig er fundarsóknin stundum. En ég er sannfærður um, að uppbætur án nokkurs skipulags um það, sem framleitt er, hvort kannske er framleitt allt of mikið af einhverri vörutegund, sé ekki ráð til þess að leysa vandamál dýrtíðarinnar. Of lítið virðist vera gert í því efni að auka það af framleiðsluvörum landbúnaðarins, Sem menn vantar, en kannske full mikið til þess að auka framleiðslu þess, sem þjóðin er í vandræðum með að selja.

Þá talaði hv. 2. þm. S.-M. með fjálgleik um það, að Framsfl. vildi ekki taka fram fyrir hendurnar á ríkisstj. Nei, aðra eins ósvinnu dytti Framsfl. ekki í hug að fara að gera. En hvað gerðu hinir 23? Tóku þeir fram fyrir hendurnar á ríkisstj., eða ráðfærðu þeir sig við hana? Mér þætti afar vænt um að fá upplýsingar um það frá hæstv. ríkisstj., hvort þessir 28 þm. hafa ráðfært sig við hæstv. ríkisstj., áður en þeir undirskrifuðu, um það, hvort þeir væru nú að taka fram fyrir hendurnar á ríkisstj. með þessu athæfi. Mér er ekki grunlaust um, að meðal þessara 28 manna hafi verið einhverjir af framsóknarmönnum. Og ég gæti meira að segja trúað því, að enginn framsóknarmaður, sem er á þingi, hafi verið eftir fyrir utan hóp þessara 28 manna. Ég held, að hver framsóknarmaður, sem er á þingi, hafi gengið í hóp þeirra 28 manna til þess að taka fram fyrir hendurnar á hæstv. ríkisstj. Og mér er ekki kunnugt um, að Framsfl. hafi ráðfært sig við hæstv. ríkisstj., áður en hann gerði það, Mér er ekki grunlaust um, að þessi sami Framsfl., þessir sömu hv. þm., sem hv. 2. þm. S.-M. talaði þarna í umboði fyrir, hafi komið sér saman á bak við. hæstv. ríkisstj. um það að ráðstafa fé úr ríkissjóði þvert ofan í vilja hæstv. ríkisstj. Ég man ekki betur en hæstv. ríkisstj. hafi sagt, að hún hafi verið búin að útvega sér fé, en svo hafi komið aðrir menn og tekið peningana. Svo kemur hv. formaður Framsfl. og segir: Hvernig dettur ykkur í hug að taka fram fyrir hendur hæstv. ríkisstj.?! Svo talaði hv. 2. þm. S.-M. um, að Framsfl. vildi hindra það, að dýrtíðin yxi. Hann kom inn á það, að smáútvegurinn ætti svo bágt, að það væri synd, ef nokkur v ildi gera annað eins og það að láta dýrtíðina vaxa. Og til þess að hlífa smáútvegsmönnum þá lýsti þessi hv. þm. yfir, að hann væri með því að leggja 2% innflutningsgjald á allar vörur, sem landbúnaðurinn þarf að kaupa frá útlöndum, 2% innflutningsgjald á olíu, 2% innflutningsgjald á allt, sem kaupa þarf til smáútvegsins frá útlöndum, bæði veiðarfæri, salt og efni til skipasmíða og hvað annað, sem vera skal, 2% innflutningsgjald á matvöru, m. ö. o. 2% innflutningsgjald á meira en helming á öllu því, sem vélbátaútvegsmenn þurfa til báta sinna. Og þetta segist hann ætla að gera til þess, - þó að dýrtíðin vaxi við þetta allt og komi þyngra niður á smáútvegsmönnum, - að þá lækki vísitalan, þegar borgað er niður verð á landbúnaðarafurðum. Og hvað skyldu vera margir smáútvegsmenn á landinu, sem hafa menn upp á kaup? Meginhlutinn af þessari útgerð er rekinn með hlutaskiptafyrirkomulagi, sem sé það kemur alls ekki við vísitölunni. Það kemur alls ekki til gagns fyrir þessa menn, þó að vísitalan lækki, ef dýrtíðin hækkar að verulegu leyti. Og þessi hv. þm. segir svo, að af umhyggju fyrir smáútveginum ætli hann sér að vera með því að hækka dýrtíðina um 2%, til þess að það sé hægt að kaupa vísitöluna í landinu niður um nokkur stig, sem smáútvegsmenn hafa ekki nokkurt gagn af. Þegar menn eru komnir út í svona aðferðir til þess að styðja málstað sinn, þá eru þeir orðnir fremur illa settir. Ég get þess vegna ekki betur séð en að afstaða Framsfl. - eftir þessari ræðu hv. formanns hans að dæma - sé alveg með endemum, hún sé svo vesalmannleg, að flokkurinn þori bókstaflega ekki að horfast í augu við, hvað hann gerir. Hann slengir fram einhverjum „frösum“, sem eiga ekki stoð í veruleikanum, talar fjálglega um, að þeir séu að lækka vísitöluna, en það sé til góðs fyrir smáútveginn, sem hafi versta aðstöðu, og fara svo að tala um, að það sé ósvinna af þinginu að fara að taka fram fyrir hendurnar á ríkisstj. og lofa henni ekki að gera það, sem hún vill, eftir að þeir hafa gert það sjálfir, þessir menn, að taka svo freklega fram fyrir hendurnar á hæstv. ríkisstj. að nota eftir geðþótta sínum tekjur, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði að hafa í allt annað. Ef þetta eru einu rökin, sem koma fram með þessu frv. frá hv. þm. Framsfl., þá kemst þetta frv. ekki langt með rökum í þinginu. Einn þingflokkurinn, og sá stærsti, hefur tekið þá mjög skynsamlegu afstöðu í þessu máli að segja ekki neitt, og er það honum til mikils sóma samanborið við þá frammistöðu, sem formaður Framsfl. hafði hér. Hins vegar verður varla hjá því komizt fyrir þann þingflokk að taka afstöðu, þegar til atkvgr. kemur  Ég held nú, að þegar þetta frv. kemst kannske til n., þá væri það heppilegast fyrir alla afgreiðslu dýrtíðarmálanna almennt í þinginu, að hæstv. ríkisstj. vildi mjög svo endurskoða afstöðu sína um það, hvort ekki væri heppilegra að taka það tillit til þeirra skrifa, sem hvað eftir annað hafa komið fram frá hálfu eins flokks í þinginu og margra samtaka utan þingsins, að fara aðra leið til þess að lækka dýrtíðina í landinu en þá að kaupa niður verð á landbúnaðarafurðum. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. er ekki svo ánægð með þá aðferð, að hún geti ekki fellt sig við að prófa aðra. Og það ætti að vera tími til þess, ef skaplega er að öllu farið og ekki beinlínis er verið að gera leik að því að sá hér til hins stærsta ófriðar í landinu. Og ég held, að það ætti ekki að fara að bæta því ofan á þann laumuleik þeirra 28 samsærismanna hér að fara að reyna að þvinga þetta frv. fram með offorsi.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, um tekjuöflun vegna dýrtíðarráðstafana, er í marga staði mjög einkennilegt mál og merkilegt. Það er nú talað hér um dálítið nýstárlegar uppástungur. En það er nú ekki í fyrsta skipti, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur komið með dálítið nýstárlegar uppástungur í þessum málum. Hún stingur nú sem sagt upp á því hér, að 2% tollur sé lagður á allar innfluttar vörur í því skyni að minnka dýrtíðina í landinu. Þetta er svo mikil mótsögn, að það er furðulegt, að slíkt skuli vera borið hér fram, enda kaus hæstv. fjmrh. að fara sem fæstum orðum um þetta hér í ræðu sinni. Hann reyndi ekki að færa nein rök fyrir þessari ráðstöfun. Ég tók líka eftir því í ræðu hv. 2. þm. S.-M., að hann sneiddi alveg fram hjá þessu atriði og komst þó ekki hjá því að geta þess, að að sjálfsögðu hlyti þessi aukning á dýrtíðinni að koma til frádráttar á verði því, sem niður væri keypt. Þetta háttalag, að leggja tolla á allar vörur, sem fluttar eru til landsins, í því skyni að lækka dýrtíðina, það er vitanlega hreinasta Kleppsvinna, en það er reynt að gera hana þannig, að svo líti út sem hún sé unnin með viti, af því að hæstv. ríkisstj. sér enga dýrtíð nema í sambandi við vörur, sem koma til greina við útreikning framfærsluvísitölunnar. En auk þess er frv. þetta þannig að frágangi og ber þannig að hér í þinginu, að það er gersamlega vansæmandi. Hæstv. ríkisstj. virðist vera að gera sér hér sérstakt far um að óvirða hv. þm. og hæstv. Alþ. yfirleitt því að þetta frv. er lagt fram að kalla greinargerðarlaust, og svo er því fylgt úr hlaði með ræðu hæstv. fjmrh., sem var ekki nema örfá orð. Það eru ekki einu sinni tekin á sig þau óþægindi að reikna út, hvað þetta gefur miklar tekjur eða hver áhrif þetta kynni að hafa á dýrtíðarvísitöluna í landinu. Og þetta hefði vitanlega verið innan handar að finna á mjög skömmum tíma og skýra í því efni, hvernig málið lægi fyrir. Þetta lét hæstv. fjmrh. líka ógert í ræðu sinni. Og svo endaði hann ræðu sína með því að segja, að hann vildi, að þetta frv. yrði afgr. til n. á einum fundi í þessari hv. d., en það þýddi, að ekkert tóm gæfist til þess að ræða málið rólega og yfirvega það. Og enn fremur fór hann fram á það og mæltist til þess við hv. fjvn. þessarar d., að hún tæki málið þegar í stað til afgreiðslu og afgreiddi það helzt með sem minnstum og helzt engum fyrirvara og hefði samstarf við hv. fjhn. Ed., til þess að hægt væri að ræða það sem minnst. Við erum nú búnir að sitja hér á þingi í meira en þrjá mánuði, og allan þann tíma hefur hæstv. ríkisstj. haft tíma til þess að íhuga og leggja niður fyrir sér hvernig þessi mál stóðu. Hún getur því ekki afsakað sig með því, að hún hafi ekki vitað, að það kom ekki til mála að hagnýta sér yfirballansinn á fjárl., þar sem hann var horfinn, eftir að hv. fjvn. var búin að taka þann ágóða, sem tóbaks- og víntollurinn veitir inn á fjárl., til þess að borga uppbætur á útflutt kjöt, því að það var vitað, að 28 þm. höfðu skuldbundið sig til þess að fylgja því máli fram. Það virðist líka vera meiningin að haga svo störfum á hinu háa Alþ., að ef það eru mál, sem verulegu máli skipta, þá eigi hv. þm. að gefast sem allra minnst tóm til þess að athuga þau og sérstaklega til þess að gera sér ljósar afleiðingar þess að samþ. þau. Og það er ekki vanþörf á að gera sér sérstaklega ljósar afleiðingar þess að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir, og gera það að l. Í þriðja lagi er þetta frv. merkilegt fyrir það, að ef þetta frv. verður samþ., fær hæstv. ríkisstj. þingsstuðning fyrir tilveru sinni. Og það virðist vera hagað öllum undirbúningi málsins með tilliti til þess að undirstrika það sérstaklega, í hvaða skyni frv. þetta er fram komið. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki opinberlega haft neinn stuðning í þinginu. Þó er vitað, að Framsfl. hefur alveg stutt hana. Og það hefur komið fram, að Sjálfstfl. hefur oft allur, en alltaf viss hluti af þingflokki hans, stutt hæstv. ríkisstj., eða karakúludeildin, eins og þeir kalla það sjálfir, sjálfstæðismenn. Þetta er þá sá meiri hl. þings, sem staðið hefur á bak við hæstv. ríkisstj. og stjórnin hefur getað reitt sig á. Og hún hefur líka dyggilega fylgt þeim ráðum og aðferðum, sem Framsfl. og þessi bændadeild Sjálfstfl. hefur óskað eftir, að fram gengju, og ekkert hik látið á sér finna, þó að hún þannig egndi upp gegn sér og ráðstöfunum sínum til að vinna bug á dýrtíðinni allar launastéttir landsins og bæjarbúa yfirleitt. Hér liggur þess vegna fyrir frv., þar sem úr því verður skorið, hvort þetta verður ríkisstj. með þingsstuðningi eða ekki. Eftir að búið er að afgreiða þetta mál, þá sést, hvort. stj. nýtur stuðnings meiri hl. Alþ. eða ekki. Og þeir hv. þm., sem greiða atkv. með þessu frv., eru þar með orðnir stuðningsmenn þessarar hæstv. ríkisstj. Og þó að þessir hv. þm. hafi oft og tíðum á víxl greitt atkv. með ýmsum málum, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið með, þá hefur þó aldrei staðið á með sama hætti og um þetta mál í þessu tilliti, því að hæstv. ríkisstj. lýsti hátíðlega yfir því, þegar hún var mynduð, að sitt væri að vinna bug á dýrtíðinni. Og seint og snemma í ræðum hefur það komið fram, að hún teldi það sitt langstærsta verkefni að vinna á móti dýrtíðinni. Hún lagði fram ýmsar till. hér í þinginu, sem áttu að miða að lækkun dýrtíðarinnar, till., sem hæstv. Alþ. gat ekki fallizt á og taldi, að mundu ekki, þótt samþ. yrðu, leiða til þeirrar lækkunar á dýrtíðinni, sem hæstv. ríkisstj. áleit, að verða mundi. Fyrir það var frv. hæstv. ríkisstj., þar sem þessar till. hennar voru, breytt mjög mikið á þinginu á s. l. vori. Og þó féllst þingið á að veita hæstv. ríkisstj. heimild til þess að greiða niður verð á innlendum afurðum með það fyrir augum að hindra óeðlilegan vöxt dýrtíðarinnar. En það var skýrt tekið fram af öllum þeim, sem þá fylgdu því máli, og það voru allir þingflokkarnir, að þeir skoðuðu þetta einungis sem bráðabirgðaráðstöfun. Og það komu sérstaklega hátíðlegar yfirlýsingar frá hv. 2. þm. S.-M., sem var aðaltalsmaður Framsfl. hér í hv. d., um það, að hann væri sérstaklega svartsýnn á þessa leið og hann væri ákaflega andvígur því, að þetta væri gert að varanlegum dýrtíðarráðstöfunum, og varaði við þeim afleiðingum, sem það gæti haft. Það var sem sagt meiningin hjá hv. þm., þegar þetta var gert, að það væri fullkomið réttlætismál, eins og þá stóð á. Og þá var komin ný ríkisstj., sem búin var að gefa út yfirlýsingar um það, að hún ætlaði að lækka dýrtíðina. Og hún fullyrti, hvað ráðstafanir hennar gætu haft mikil áhrif á dýrtíðina. Þegar svo skýlausar yfirlýsingar lágu fyrir, var ekki forsvaranlegt annað en gefa henni kost á að sýna, hvað hún gæti. Þess vegna var hæstv. ráðherrum veittur frestur til þess að sýna þetta, og var hann fyrst hugsaður til 15. sept. s. l. Og allir gerðu ráð fyrir því, að ekki næði nokkurri átt að framlengja þessi bráðabirgðaniðurkaup á verði innlendra landbúnaðarafurða, ef ekki yrðu þá komnar fram till. um ráðstafanir, sem varanlega yrðu til lækkunar á dýrtíðarvísitölunni. Og það var mikill áróður rekinn í sambandi við þetta á s. l. sumri. Ég man sérstaklega eftir því í Tímanum, að megináherzla var lögð á það, að þessar niðurborganir á landbúnaðarafurðum á innlendum markaði væri neytendastyrkur, sem bændum væri ekki aðeins lítið umhugað um, að haldið yrði áfram, heldur væru bændur því beinlínis mjög fylgjandi, að þessum niðurgreiðslum yrði hætt. Og haldnir voru fundir hér og þar úti um land, sem Framsóknarflokkurinn skipulagði og samþ. áskoranir, sem birtar voru í Tímanum á eftir, um það að hætta að borga niður dýrtíðina, hætta að borga neytendum þessa peninga. Það var þess vegna algerlega miðað við það í því samkomulagi, sem gert var með dýrtíðarl., þegar ákveðið var að halda áfram að greiða niður dýrtíðina, að þessi aðferð yrði höfð, á meðan hæstv. ríkisstj. væri að reyna að finna varanlega lausn á dýrtíðarmálinu. En eftir að hæstv. ríkisstj. hafði haft málið til yfirvegunar í nærri fimm mánuði og hafði ekki getað bent á neinar varanlegar dýrtíðarráðstafanir, þá var náttúrlega í alla staði mjög óeðlilegt að halda áfram þessum niðurgreiðslum. Og mér fannst ákaflega illa til fallin þessi leið að borga niður dýrtíðina. Það var augljóst mál, að þetta var aðeins bráðabirgðalausn á kostnað launþega. Það var augljóst, að bændur hagnast ekkert á þeirri aðferð, en launamenn tapa. En stóratvinnurekendur eru þeir einu sem græða á þessari niðurborgunaraðferð. Þessar niðurborganir urðu strax mjög óvinsælar, og ýmsir launamenn voru ákaflega óánægðir yfir þeim fulltrúum sínum, sem samþ. þessa leið. - Það er þarna inni í ráðherraherbergi nýr þingfundur, heyrist mér. - Og það er ekki vafi á því, að sú óánægja, sem varð vart yfir því hjá launþegum að segja ekki upp samningum sínum, var einmitt af því, að þeir töldu sig vera sérstaklega snuðaða með því, að vísitalan væri keypt niður, án þess að dýrtíðin minnkaði að sama skapi. Og þessar niðurgreiðslur varð að greiða úr ríkissjóði og þannig m. a. með skattgjöldum launþega. Það er þess vegna ekki vafi á því, að verði aftur höggvið í sama knérunn, aftur gerðar ráðstafanir í því skyni að lækka vísitöluna um ófyrirsjáanlegan tíma á kostnað launastéttanna, þá er farið miklu lengra en nokkur maður getur með sanngirni ætlazt til, að launastéttir landsins geti þolað. En þegar menn sætta sig við þetta sem bráðabirgðaráðstafanir, meðan verið sé að finna önnur ráð, að borga peninga til þess að kaupa niður sitt eigið kaup, þá er það náttúrlega hlutur, sem maður getur verið þakklátur þeim mönnum fyrir, sem vilja gera það. En það er ekki hægt að ætlast til þess þegnskapar af launastéttinni alveg endalaust. Og framlenging sú, sem fram á er farið með þessu frv., á þessu háttalagi, hlýtur, ef samþ. verður, að leiða til stórfelldra launahækkana. Það mundi verða til þess, að launþegar mundu segja: Það er ekki að marka dýrtíðarvísitöluna, lækkun hennar er gersamlega einskis virði fyrir aðra en nokkra stóratvinnurekendur, en þessar ráðstafanir ríkisstj. eru til tjóns fyrir okkur. - Ef farið verður svona með vísitöluna, eins og stefnt er að í þessu frv., þá hlýtur að reka að því, að launþegar taki í sínar hendur að ákveða grunnkaup sitt og útreikning vísitölunnar. Og ef þetta frv. verður samþ., þá hljóta átökin að verða margfalt harðvítugri en áður frá hálfu launþega, og stafar það sérstaklega af meiri þátttöku launamanna í samtökum þeirra en átti sér stað 1942. Þegar hæstv. ríkisstj. leggur fyrir þingið slíkt frv. sem þetta, þá segir það sig sjálft, að þeir hv. þm., sem leggja sitt lið til þess að koma slíkri baráttu á, þeir hafa hugsað málið tvisvar og eru algerlega að hugsa um það að gerast stöðugir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. Og ef þessi hæstv. ríkisstj. ætlar að halda þessu máli til streitu, veitir henni ekki af stuðningi meiri hl. þingsins. Og í þessu tilfelli væri það eitthvað meira en venjulegur stuðningur við smámál af tímabundinni góðvild við eitthvert mál. Hér hlyti, ef þetta frv. yrði samþ., að vera í uppsiglingu eitthvað varanlegt og meira. Hv. þm. S.-M. segir, að það sé viðurhlutamikið að fella þetta frv. og sleppa dýrtíðinni lausri. Það er þá viðurhlutamikið af þinginu að gera þær ráðstafanir, að launþegum séu greiddar uppbætur eftir því, sem dýrtíðin er í landinu. En honum finnst ekki viðurhlutamikið að samþ. frv., sem hlyti að hafa þær afleiðingar, að vinnudeilur mundu rísa af því, sennilega í öllum verkalýðsfélögum á landinu. Nei, þau rök, sem fram hafa verið færð til stuðnings þessu máli, eru næsta léttvæg. Það hefur nú verið talið, og sennilega er einhver fótur fyrir því, að fram hafi farið að undanförnu nokkrar umræður um það milli vissra parta Sjálfstfl. og Framsfl. um möguleika til þess að mynda ríkisstj. Og ég get einmitt búizt við því, að þetta mál, sem fram hefur komið hér, og meðferð þess sé hugsað sem fyrsta stigið, sem tilraun um það, hvort tök séu á því að mynda nýja stjórn og þá væntanlega nýjan flokk, sem Egill í Sigtúnum kallar sameiningarflokk framleiðenda og atvinnurekenda. En það mundi verða fyrsta ætlun þess flokks að koma á almennri launalækkun, fyrst og fremst atvinnuleysi og síðan almennri árás á launastéttirnar í landinu. Og þarna er líklega um fyrsta stigið á þessari braut að ræða, sem meðferð þessa frv. er. Þetta gerir það að verkum, að þeir, sem samþ. þetta frv., eru þátttakendur í að mynda stj., sem gerir tilraun til þess að stjórna í trássi við verkalýðsfélögin og launastéttirnar með því aðalverkefni að lækka launin. Það er leitt að þurfa að tala hér yfir tómum stólum að næturlagi, en stj. hefur sýnt svo mikla frekju, að gefa ekki þinginu kost á að ræða þetta mál í næði, að ég ætla að halda ræðu mína eins og ef hvert sæti væri skipað. Hæstv. fjmrh. tók það fram, að stj. væri legið á hálsi fyrir þær ráðstafanir, sem hún hefði gert í dýrtíðarmálunum. Það er alveg rétt. Henni hefur verið legið á hálsi og það svo mjög, að það, sem hún gerir vel, getur ekki komið að gagni fyrir það, hvað hún beitir launastéttirnar miklu ranglæti. Þess vegna er ekki mikil ástæða fyrir hana að kvarta yfir undirtektunum. Henni hefur verið sýnt mikið langlundargeð. Verkalýðurinn taldi það skyldu sína að stofna ekki til kaupdeilna, þó að hann væri óánægður með það, hvernig vísitalan var ranglega útreiknuð og ekki tekið tillit til ýmissa útgjalda, sem almenningur hafði. Þetta gerði Sósfl. að verkum, þó að ríkisstj. hafi í einu og öllu reynt að útiloka hann frá því að fylgjast með málum og hafa áhrif á gang þeirra. Það verður ekki gert átakslaust að ætla að leysa þetta mál á kostnað launastéttanna. Það á eftir að sannast. Hv. 2. þm. S.-M. talaði um, að það væri eingöngu fyrir smáútgerðina, sem hann vildi ekki, að dýrtíðinni yrði sleppt lausri. Þetta kemur úr hörðustu átt, frá þeim mönnum, sem ekki einasta nú, heldur í allri sögu flokks síns hafa skoðað sem sitt höfuðverkefni að ráðast bæði á útvegsmenn og launastéttirnar, gera sjávarútveginn að hornreku, en nota hann sem mjólkurkú. Þessir menn, sem eru að tala um, að verið sé að sleppa dýrtíðinni lausri, ættu að athuga, hvern þátt þeir sjálfir hafa átt í að skapa hana. Þeir geta ekki lengi flotið á að ætla að halda dýrtíðinni niðri með greiðslum úr ríkissjóði. Það er kannske hægt á þessu ári, en síður næsta ár og enn þá sízt þar næsta ár. Hver er aðalástæðan til þess, að dýrtíðin er svona mikil? Aðalástæðan er sú, að nauðsynjavarningur almennings er í svo háu verði. Íslenzkar landbúnaðarafurðir eru svo óhæfilega dýrar, að launin eru ekki nógu há til þess að geta borgað þær. Mjólkurneyzlan þarf t. d. að vera miklu meiri en hún er, en fólk getur ekki keypt meiri mjólk. Leiðin til að leysa þetta er að grafa dýpra, svipta blæjunni burt og horfast í augu við sannleikann og staðreyndirnar. Allar ráðstafanir Framsfl. í landbúnaðarmálum hafa gengið í þá átt að halda við skipulagi, sem gerir það ókleift að lækka verð landbúnaðarafurða, og niðurstaða sex manna n. sannar, að eftir að búið er að ausa milljón eftir milljón í landbúnaðinn, er hann svo illa á vegi staddur sem raun ber vitni um. Við verðum að gera okkur ljóst, að ef okkar innlendu atvinnuvegir eru ekki samkeppnisfærir við atvinnuvegi annars staðar, hljóta þeir að falla niður. Við getum ekki girt okkur tollmúrum og innflutningsbönnum. Slíkt er ekki hægt í heiminum eins og hann er. Hv. 2. þm. S.-M. talar með hneykslan um, að kaupgjaldið sé orðið svo hátt, að það sé að sliga atvinnuvegina og muni skapa atvinnuleysi eftir stríð, en vill ekki gera sér ljóst, að 75–80% af launum fólks fara til að kaupa þessar ísl. landbúnaðarvörur, svo að undirstaða málsins er sú, hvað landbúnaðurinn er ófullkominn. En ef við eigum að geta gert atvinnuvegi okkar samkeppnisfæra, þarf fyrst og fremst að bæta framleiðsluskilyrði landbúnaðarins. Það er engin ástæða fyrir okkur að vera að breiða neina blæju yfir það, hvernig ástandið er. Framsfl. hefur alveg mistekizt í landbúnaðarpólitík sinni. Það hefur mikið verið rætt um tollapólitík. Ég er sannfærður um, að við Íslendingar setjum alheimsmet í háum tollum. Það er enginn hlutur til, sem ekki er tollaður, það er alveg sama, hvað bráðnauðsynlegur hann er. Og tollarnir eru ekkert smáræði, ekki bara fáein prósent, heldur 30–40 prósent og þaðan af meir, bæði verð- og vörutollar. Ég er viss um, að það eru engin dæmi til slíks, og samt hafa allir flokkar haft það á stefnuskr á sinni að afnema tolla á nauðsynjavörum. Verður okkur stætt með þessum tollum? Hafa menn gert sér ljóst, hvaða áhrif slíkir tollar hafa, þegar stríðinu er lokið? Við vitum, að bandamenn eru að gera ráðstafanir til að koma skipulagi á milliríkjaverzlun eftir stríð, og þær eiga líka að ná til framleiðslunnar til þess að koma í veg fyrir, að framleiðsla tveggja landa rekist á. Fyrst í stað mun takast að hindra þá gífurlegu markaðsörðugleika, sem við áttum við að etja fyrir stríð, enda býst ég við, að flestir stjórnmálamenn bandamanna séu búnir að gera sér ljóst, að þegar þjóðir Evrópu eru búnar að þola hörmungar stríðsins, þýðir ekki að bjóða upp á atvinnuleysi og hungur. Atvinnulífið er ekki til fyrir atvinnurekendurna, heldur fyrir þjóðirnar, þjóðarheildina. Það fyrsta, sem bandamenn munu gera, er að krefjast þess af þeim, sem njóta þess að fá að selja samkv. söluskilmálum bandamanna, að loka ekki innanlandsmarkaði sínum með tollum. Þeir hljóta að gera það að skilyrði, að ef þjóð nýtur þeirra vildarkjara að vera með í söluskipulagi þeirra, verði hún að opna markað sinn fyrir vörum annarra aðila og fella niður tolla. Það er viðbúið, að mikið af þeim iðnaði, sem bar hæst á dögum gjaldeyrisbrasksins fræga, sé búinn að vera. Menn blekkja ekki sjálfa sig svo, að það sé íslenzkur iðnaður, ef kardemommur eru keyptar í stórum ílátum og skipt niður í smábréf, sem íslenzk orð eru prentuð á. Er þá rétt af okkur, þegar við getum séð það fyrir, að þessi skilyrði verða sett, að sleppa þessum tekjuháu árum fram hjá okkur svo, að við lækkum ekki tollana? Ef tekjur almennings minnka, svo sem búast má við, eigum við þá að hafa alla tolla óbreytta, en þurfa svo, þegar verst gegnir, að lækka þá um 20–30 millj. eftir kröfum utanlands frá? Ég veit ekki, hvort ríkisstj. hefur kynnt sér þetta í sambandi við umr. milli bandamannaþjóðanna um eftirstríðsvandamál, en það væri nauðsynlegt fyrir hana að gera það og gera þær ráðstafanir, sem gera okkur kleift að eiga hlut að máli. Sjálfstfl. hefur ekkert látið til sín heyra í þessum umr. Það finnst mér í fyllsta máta einkennilegt og skil ekki, hvernig hann getur forsvarað það. Það er verið að gera beina árás á alla launamenn landsins, en meira en helmingurinn af þeim, sem fylgja Sjálfstfl., er launamenn. Hugsa ég, að þeim muni þykja undarlegt, að flokkurinn láti mál þeirra sig svo litlu skipta. Ég er hræddur um, að þetta þýði það, að Sjálfstfl. ætli eins og fyrri daginn að gefa hagsmuni launamanna upp á bátinn. Þeir ætla að láta Ingólf á Hellu ákveða stefnu flokksins. Hann á þann heiður að hafa skapað dýrtíðarpólitíkina og var grunaður af sínum eigin flokksmönnum um að hafa verið flugumaður Framsfl. Hann hugsaði bara um að komast á þ. sem 2. þm. Rang. Lengra náði ekki hans hugsjón. Það er furðulegt langlundargeð, sem kjósendur hér í Rvík sýndu Sjálfstfl. við síðustu kosningar, en sjálfstæðismenn skulu ekki láta sér detta í hug, að launamenn taki því með þökkum æ ofan í æ, að aldrei sé skeytt um málstað þeirra, en að Sjálfstfl. sé alltaf með, þar sem hatramlegast er ráðizt á launastéttirnar. Þó virðist svo sem þeir sjálfstæðismenn, sem einkum eru fulltrúar fyrir bæina, skilji þetta, en þeir eru svo hræddir við bændurna, að þeir þora ekki að gera neitt. Þeir eru að deyja úr hræðslu. En fólki fækkar í sveitunum, og það er eðlileg þróun. Það er sama þróunin, sem breytir landbúnaðarlandi í iðnaðarland, svo að íbúunum veitist ýmis hlunnindi menningarþjóða, en þeir, sem eftir verða í sveitunum, fá betri tæki og meiri möguleika til framleiðslu. Þetta er sú eðlilega þróun, þó að Framsfl. hafi tekizt að hindra að afköstin ykjust. Ég vona, að það komi fram, bæði í fjhn. og við næstu umr., hvern hug Sjálfstfl. ber til málsins, og ég á erfitt með að trúa því, að hann allur láti sér sæma að snúast svo berlega gegn hagsmunum launamanna, að hann fylgi frv. óbreyttu. Ég vil einkum beina því til n. að athuga, hvað þetta frv. mundi gefa í tekjur, ef að l. yrði, og athuga möguleikana á að breyta því á einhvern hátt, þannig að varanlegar dýrtíðarráðstafanir geti komið út úr þessu frv. Það er vel þess vert að íhuga tollalækkun. Það þarf ekki að byrja á að afnema alla tolla, heldur mætti velja úr þá vöruflokka, sem mesta þýðingu hafa, fyrst í stað, og gefa svo stj. heimildir til lækkunar. Allir mundu fagna því, að slíka lausn mætti búa við. En ef hraðað er í gegn þessum nýju sköttum, má óhjákvæmilega búast við kaupdeilum eftir áramótin.

Forseti (JörB) : Mér láðist að svara fyrirspurn frá hv. þm. Ísaf., en vil gera það nú. Hann sagði, að það sæist ekki á frv., sem var borið fram í Ed., að það hefði verið gert á vegum ríkisstj. Ég get ekki um það borið. Hitt veit ég, að frv. er borið fram í samráði við ríkisstj.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af menntmn. og fer fram á þá breyt., að tveir skuli vera prófessorar í viðskiptafræðum. Viðskiptaháskólinn var stofnaður fyrir fimm árum og var sameinaður lagadeild háskólans með l. nr. 78 27. júní 1941. Til kennslu í viðskiptafræðum var skipaður einn dócent 1941, og ári síðar var skipaður annar dócent til kennslu í sömu grein. En af því að ekki eru til lagaákvæði um þetta, þykir sjálfsagt að lögfesta embættin. Það hefur engin aukin útgjöld í för með sér, og vænti ég, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni.



Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta, hverju það sætir, að frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, sem afgr. var fyrir alllöngu, hefur ekki verið tekið á dagskrá. Ég beindi sams konar fyrirspurn til hæstv. forseta fyrir alllöngu, og kvaðst hann hafa verið beðinn að taka málið ekki á dagskrá, en gat þess ekki, hver hefði um það beðið eða hverjar væru ástæður til þess. Vil ég æskja þess, að málið verði tekið á dagskrá hið allra fyrsta.

Forseti (JörB): Ég hef óskað eftir að fá vitneskju um, hvort ekki væri hægt að taka málið á dagskrá, og mun nú ganga betur eftir því. Ég hef enga tilhneigingu til þess að vera á móti því, að það sé tekið á dagskrá, og mun gera það fljótlega.