Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -Þetta frv., sem hér liggur fyrir, felur í sér eina breyt., sem máli skiptir, á kjötmatsl., sem nú gilda. Eftir gildistöku þessarar breyt. verður tekið að meta kjöt til innanlandsneyzlu, hvort það er frosið eða nýtt, en í eldri l. er ekki heimild til þess að framkvæma slíkt mat. Það liggur í augum uppi, að það sé rétt og æskilegt, að slíkt mat sé tekið upp, en til þess liggja tvennar ástæður. Önnur er sú, að ætíð sé afgreitt frá sláturhúsunum til frystihúsanna kjöt, sem sé jafnhæft, hvort heldur er til útflutnings eða til innanlandsneyzlu. Í öðru lagi er sú ástæða, að neytendur innanlands eigi rétt á því að fá tryggingu fyrir því, að kjötið sé vel meðhöndlað, þegar þeir kaupa það til neyzlu. Af þessum tveim ástæðum er það, að þessi breyt. á kjötmatsl. er borin fram. Til frekari upplýsinga vil ég geta þess, að fyrir atbeina atvmrn. var kallaður saman fundur í ágúst í sumar, þar sem saman voru komnir allir yfirkjötmatsmenn landsins ásamt kjötverðlagsn. o. fl. Þar var meðal annars mikið rætt um kjötútflutninginn og hversu æskilegt væri að tryggja sem bezta meðferð kjötsins. Þessi fundur féllst á það meðal annars, að farið yrði fram á þessa lagabreyt., sem hér er komin fram. Með því að sláturtíð er nú að byrja, þá er það mjög æskilegt, að hv. þd. geti séð sér fært að láta þetta frv. ganga gegnum þessa hv. d. svo hratt sem kostur er á. Málið hefur hins vegar fengið afgr. í hv. Nd., og afgr. hún það eins og það kom þangað. Ég vænti þess, að sú meðferð þar geti orðið til þess að flýta fyrir því, að frv. gangi fljótt gegnum þessa hv. d. Ég ætla ekki að gera neina till. um, að málið gangi til n., en ef hv. d. telur þess þörf, þá vænti ég þess, að því verði vísað til hv. landbn.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Þetta frv, er svo til komið, að nýlega var stofnaður söfnuður í Laugarnessókn í Rvík og hefur hann ráðizt í að koma sér upp kirkju og er nú verkinu hrundið töluvert langt á leið. Eins og allir munu geta skilið, verður það ákaflega dýrt og erfitt fyrir söfnuðinn, sem er ekki fjölmennur, að standa straum af því. Söfnuðurinn hefur fengið heimild til happdrættis í þágu kirkjubyggingarinnar, og er aðeins einn vinningur, hús, sem mun kosta upp undir 100 þús. kr. En það sker úr um hagnað kirkjubyggingarinnar af þessu, hvort vinningurinn verður gerður skattfrjáls eða ekki. Ádráttur hefur fengizt um skattfrelsi hans, en til þess þarf lagaheimild. Meiri hl. n:, 4 af 5, mælir með frv. óbreyttu, en einn nm. hefur gert ágreining og skilað séráliti; sem hann mun gera nánari grein fyrir.

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Það er sjálfsagt rétt, að ég geri grein fyrir sérstöðu minni í þessu máli í n., þótt flestir þm. gætu getið sér til um ástæður mínar. Þær eru tvær, fyrst hin almenna, að ég álít, að yfirleitt eigi ekki að leggja fé úr ríkissjóði til neinnar ákveðinnar guðsdýrkunar, og tel ekki fullkomið trúfrelsi í landinu, meðan menn eru knúðir til að leggja með sköttum fé til ákveðinna trúarstofnana. Þetta gildir allan þann styrk, sem ríkið veitir þjóðkirkjunni á Íslandi. Hin ástæðan er, að miklu meira aðkallandi verkefni kalla eftir fé hins opinbera og vinnuaflinu, bygging skóla, sjúkrahúsa o. s. frv. Ástandið í skólamálum er óviðunandi, og svo er vissulega í fleiri greinum, og meðan svo er, get ég með engu móti fallizt á að veita styrk úr ríkissjóði til hluta, sem ég álít eins óþarfa og kirkjubyggingar. Mér virðist þessar röksemdir hvorar tveggja eiga við, jafnt hvort sem menn játa nokkra trú eða enga, og það finnst mér þm. ættu að íhuga, áður en þeir greiða atkv. um málið.



Ég býst varla við, að þetta verði langt deiluefni milli mín og hv. frsm. minni hl. Fyrri röksemd hans geigar, því að sjálf stjórnarskráin gerir ráð fyrir, að hér sé þjóðkirkja, og verður þá ekki hjá því komizt, að ríkið kosti þó nokkru til hennar. Þetta smámál verður þá ekki tekið út úr og andæft með slíkum rökum. Raunar er hér ekki að ræða um ríkisframlag heldur, einungis um hitt, hvort ríkissjóður eigi að gefa eftir rétt sinn, til þess að slík fjársöfnun sé framkvæmanleg, og án öruggrar vonar um, að svo yrði, hefði fénu alls ekki orðið safnað - og ríkissjóður þá ekki heldur fengið þar skatt. Sambærilegt var það, að vinningar í happdrætti háskólans voru gerðir skattfrjálsir. Um það, að önnur verkefni séu miklu brýnni, má segja, að með slíkri röksemd mætti hindra nálega hvaða framkvæmd, sem væri, ef tekin væri gild í þeirri einstrengingslegu mynd, sem hún fær oft hjá andstæðingum nýtra mála. Í þessari sókn er það svo, að söfnuðurinn hefur notazt við nýlegt og vandað skólahús til messugerða, svo að munur er á, hvort þar er húsnæðisminna, skólahald og kirkjustarf. Vitanlega er meiri hl. n. ekki að leggja móti skólum né sjúkrahúsum, þótt hann mæli með frv.



Herra forseti. Ég hafði sannarlega búizt við, að hv. 5. þm. Reykv. (BrB) færði til önnur rök en fram komu. Ég hefði getað skilið, hefði hann sagt, að hvernig sem menn þéna fé, eigi þeir að greiða af því skatt. Hitt er ekki frambærilegt, að ekki megi vera einhver undantekning fyrir íslenzku kirkjuna, því að hún hefur á öllum öldum staðið svo framarlega í menningarmálum og mannúðarmálum, að menn verða að sjá það við hana í einhverju. Enginn færi að fórna 10 kr. fyrir happdrættismiða, ef hann héldi, að hann yrði svo óheppinn að fá 100 þús. eða 250 þús. kr. vinning og verða að greiða hann allan í skatta á næsta ári. Ég hefði viljað heyra á n., hvort hún hefur skilið þetta og hvort um stefnubreyting er að ræða hjá henni í skattamálum eða ekki. Ég vildi líka vita, hvort vinningurinn yrði með þessu aðeins undanskilinn tekjuskatti og útsvari, en ekki verðlækkunarskatti né stríðsgróðaskatti. Á þetta hefur ekki verið minnzt né heldur á eignaraukaskatt, sem kynni að verða samþ. síðar á þessu þingi. Ef þetta er ekki einnig tekið með í reikninginn, efast ég um, að sala happdrættismiða gangi neitt betur en orðið hefði án þessa frv. Þessu skýt ég til flm.



Af því að ég er einn af flm., vil ég segja nokkur orð. Ég hafði búizt við öðrum rökum frá hv. 5. þm. Reykv. Ég býst við, að fleiri en hann og hans flokksbræður hafi þá skoðun, að ríki og kirkja ættu að hafa aðskilinn fjárhag og ríkið ekki að leggja ákveðinni guðsdýrkun fé, en eins og hv. 1. þm. Reykv. (MJ) veik að, kemur sú skoðun þessu sérstaka máli ekkert við. En úr því að hér er þjóðkirkja, sem ríkið á skyldur við, og tveir söfnuðir í Reykjavík eru kirkjulausir, er ríkisvaldinu skylt að stuðla að því, að þeir eignist kirkjur, alveg eins og hin almenna skólaskylda knýr ríkisvaldið til þess að sjá fyrir skólum og kennurum, að þeir séu til. Af þessari ástæðu gerðist ég meðflm. að frv. Ég efast um hitt, sem þm. hélt fram, að aðrar byggingar væru miklu brýnni. Ég heyri sagt eftir seinustu skýrslum, að á Íslandi séu nú fleiri sjúkrarúm miðað við mannfjölda en í nokkru öðru landi. Flest börn komast nú í skóla, en fæstir íbúar þessara sókna í kirkju. - Ég held, að hv. 5. þm. Reykv. ætti að beita sér á stærri vettvangi en í þessu máli, ef hann vill koma í veg fyrir, að ríkið styðji að ákveðinni guðsdýrkun í landinu. Það var fulldjúpt í tekið árinni hjá hv. þm. Barð., að enginn færi að hætta 10 kr., ef hann héldi, að hann yrði svo óheppinn að fá vinninginn og þurfa að greiða af honum skatta. Víst mundi ég vilja fá vinninginn, þó að ég þyrfti að greiða af honum alla lögmælta skatta. Hv. þm. var að tala um það, hvað væri með aðra skatta, hvort þeir ættu að hvíla á þessum happdrættisvinningi. Ég held, að þeir skattar, sem hann nefndi í því sambandi, komi alls ekki til greina að l. óbreyttum. Ef ég man rétt, var verðlækkunarskatturinn tímabundinn og gildir ekki fyrir tekjur ársins 1942, og hvað frv. um eignaaukaskattinn snertir, gildir það ekki heldur um eignaauka, sem verður á þessu ári, ef ég man rétt, - þó að ég hafi ekki frv. fyrir framan mig. Ég hygg, að þar sé eingöngu rætt um eignaauka, sem hefur orðið frá árinu 1939 eða 1940 til ársloka 1942, svo að ég held, að þess vegna þurfi engar breyt. á frv.

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Mér leiðist hálfvegis að vera að deila í máli, þegar andstaðan er á þann hátt, að ekki er minnzt á aðalatriðin, heldur verið með alls konar hliðar hopp, sem koma málinu ekkert við, til þess að snúa sig út úr því. Ég sagði það áðan, að það eru tvær ástæður til þess, að ég er á móti þessu frv. Önnur er sú, að ég er á móti því, að ríkið styrki nokkra ákveðna guðsdýrkun frekar en aðra, og hin er sú, að ég tel, að margt annað þarfara sé ógert. Inn á þetta hafa ræðumenn alls ekki farið, en ég tel, að það þurfi að koma fram, hverjum augum meiri hl. dm. lítur á þessi atriði. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að stjskr. gerði ráð fyrir, að ákveðin guðsdýrkun sé styrkt af ríkinu. Ég veit vel, að gert er ráð fyrir ákveðinni þjóðkirkju, en ég þarf ekki að taka fram, að ég er á annarri skoðun, að ég álít, að þetta eigi ekki að standa í stjskr., og á meðan það stendur í stjskr., er ekki fullkomið trúfrelsi í landinu, og geri ég ráð fyrir, að hv. þm. viti það. Ef stjskr. verður breytt, mun ég leggja til, að þessu verði breytt. En þó nú að þetta standi í stjskr., stendur það hvergi í henni, að happdrætti fyrir ákveðna kirkju skuli vera skattfrjálst. Þm. hljóta að skilja það, að maður, sem hefur slíka skoðun, vill ekki mæla með því, að ákveðin guðsdýrkun sé studd, a. m. k. ekki umfram það, sem l. mæla fyrir um. Hér er um að ræða sérstakan styrk til þjóðkirkjunnar fram yfir það, sem l. mæla fyrir, og meira að segja í andstöðu við gildandi skattal., þannig að það verður að gera undanþágu frá þeim. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) vildi meina, að hér væri ekki um styrk frá ríkinu að ræða. Þessi skoðun getur ekki staðizt, því að ef þetta verður ekki samþykkt, mun ríkið fá skatt greiddan, sem það annars missir, svo að ríkið er beinlínis að láta af hendi fjármuni í þessu skyni: Vitaskuld gætu komið önnur fyrirtæki, sem einnig óskuðu eftir þessu, að fá að hafa skattfrjálsa vinninga, og þá er að meta, hvert af þeim er mikilsverðast, því að mörg slík happdrætti geta ekki verið á döfinni í einu. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) sagði; að það kæmi málinu í rauninni ekki við, þó að önnur aðkallandi verkefni biðu, að því er snerti afstöðu manna til þessa frv. Nú hlýtur hv. þm. að skilja, að fjármunir ríkisins eru ekki ótakmarkaðir. Ef þeir væru ótakmarkaðir, hvernig stendur þá á því, að okkur vantar skólahús og sjúkrahús? Hvernig stendur þá á því, að unglingum er neitað um skólavist til þess að stunda gagnfræðanám og sjúklingum á hverjum degi neitað um sjúkrahússvist, ef nægilegt fé er til? Nei, það er vitaskuld skylt fyrir þá, sem eiga að fara með fjármuni ríkisins, að fara eins sparlega með þá og unnt er og eyða þeim ekki að óþörfu. Ég álít, að með þessu sé verið að eyða í hreinan óþarfa. Hér í Reykjavík standa kirkjurnar tómar, og það virðist ekki vera þörf á fleiri kirkjum, meðan svo er. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði, að búið væri að skipta Reykjavík í 4 söfnuði. Má ég spyrja: Hvar stendur það í stjskr., að það skuli vera 4 söfnuðir í Reykjavík? Er það nauðsynlegt samkvæmt stjskr.? Ég held ekki. Þessi skipting í Reykjavík er ónauðsynleg, og svo þarf að reisa kirkju fyrir hvern söfnuð. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) heldur því fram, að söfnuðirnir eigi heimtingu á því að byggt sé yfir þá. Það var slæmt, að þessi söfnuður skyldi ekki koma auga á það fyrr, en vera að brasa í þessu sjálfur í staðinn fyrir að fá fé frá ríkinu. Ef það væri skylda að byggja yfir söfnuðina, ætti þá ekki miklu fremur að vera skylda að byggja nægilega mörg skólahús, til þess að unglingar bæjarins gætu stundað gagnfræðanám, - og nú er ekki einu sinni nægilegt rúm í barnaskólum bæjarins. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) var að tala um, að það hefðu verið gefin loforð um þetta og þess vegna hefði söfnuðurinn farið út í þetta happdrætti. Mér er ekki kunnugt um slíkt loforð og veit ekki, hver hefur gefið það, því að mér vitanlega er það aðeins Alþingi, sem getur gefið loforð um þetta.



Herra forseti. Ég gat um það áðan í ræðu minni, að öllum mundi kunnugt um það menningarstarf, sem íslenzk kirkja hefur unnið á öllum öldum. En auk þess hefur hún nú farið inn á nýtt svið, sem hún hefur ekki farið inn á áður og opna þarf augu sumra þm. fyrir. Hún er sem sé farin að berjast fyrir bættu skattafyrirkomulagi, og skal ég ekki segja um, hvaða menningarmál hún tekur fyrir næst. Það, sem hefur komið fyrir, er það, að hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hefur orðið sér þess meðvitandi, hve langt hefur verið gengið í skattabrjálæðinu á undanförnum þingum, og hann mundi ekki láta sér detta í hug að standa hér upp og berjast fyrir, að þessi l. verði samþykkt, ef það þyrfti ekki samþykki þeirra til þess að geta tryggt sölu á þessum miðum. Það er ekki verið að hlífa þeirri ókunnu persónu, sem kann að verða svo heppin eða óheppin að hljóta þessa eign. Það er verið að gera þetta til þess að tryggja söluna. Þess vegna er það rétt, sem ég sagði áðan, að það vill enginn fórna 10 krónum, ekki þó að hann eigi von á 250 þúsund krónum ofan á sínar tekjur. Það þýðir ekki fyrir hv. 1. þm. Eyf. (BSt) að bera á móti þessu. Ég tel nú, að eigi að koma í veg fyrir, að þetta fé fari í skatta, og tryggja það, að salan aukist, þá þurfi að gera þá breyt. á þessu frv., að í stað tekjuskatts og útsvars kæmi: allra opinberra skatta, því að það er rangt hjá hv. 1. þm. Eyf. (BSt), að ekki séu reiknaðir aðrir skattar. Það er þó fyrst og fremst stríðsgróðaskattur og svo eignaaukaskattur. Það má vera, að þetta standi ekki í l., en það var eðlilegt, að það stæði í frv. 1941–42, því að það var ætlazt til, að það væri samþykkt í vor, svo að hægt væri að reikna af árinu 1942. Má taka þessa yfirlýsingu hv. þm. svo bókstaflega að hann ætli ekki að vera með þeirri breytingu, að sett verði inn í 1943. Það væri ákaflega gott að vita það, að þetta rán yrði ekki látið ná nema til 3 ára, a. m. k. ekki með hans samþykki. Verðlækkunarskatturinn átti ekki að gilda nema fyrir árið 1942. Er það meining þessa hv. þm., að hann ætli ekki að greiða atkvæði með því, að hann verði látinn gilda lengur? Ég bíð og sé, hvernig puttarnir snúa, þegar það mál kemur í þingið.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Það eru tveir þm. aðrir en ég, sem hafa mælt með þessu frv. við þessa umr. Ég vil láta í ljós undrun mína yfir ræðu frsm. minni hl. Ég hélt mig bara að þeim rökum, sem hann bar fram um þetta efni. Mér finnst það því koma úr hörðustu átt, þegar hann er að bregða mér um hliðarhopp, því að ég hélt mig algerlega á línunni. Ég bar auðvitað ekki á móti því, að menn mættu hafa einkaskoðun á því, sem þeir vildu, en ég vil benda á það, að einkaskoðun dugar ekki, við erum bundnir af orðum stjskr. Hver einstakur borgari er frjáls, en hvað hið opinbera snertir, er skorið úr í 157. gr. stjskr., þar sem segir: „Evangelísk-lútersk kirkja skal vera í landinu, og skal styðja hana og styrkja.“ Það stendur hvergi, að söfnuðir skuli vera í Reykjavík, en það þarf að styrkja þá söfnuði, sem eru. Það segir hvergi neitt um happdrætti Laugarneskirkju, en það er gengið út frá því í þessum orðum, að ríkisvaldið skal styðja, styrkja og vernda þá kirkju, sem er hér. Prívatskoðun þm. hefur ekki neitt að segja í þessu efni, því að Alþingi gerir með þessu ekki annað en fara eftir orðum stjskr. í þessu efni, og það er fullkomlega í anda stjskr., þó að það sé ekki fyrirskipað með beinum orðum að styrkja kirkjubyggingu í Reykjavík. En ég vil halda fast við þá skoðun mína, að ríkissjóður leggi ekki féð fram, þ. e. a. s., að verði frv. ekki samþykkt, fær ríkissjóður nokkrar tekjur, sem hann mundi ekki fá annars. En það að koma upp þessu húsi er sérstök kaupsýsla, sem mundi að vísu skapa ríkissjóði tekjur, og ef ekki hefði verið farið út í þetta, hefði aldrei verið von um þessar tekjur, en þessir peningar væru einhvers staðar í þjóðfélaginu. Og þessir peningar eru alveg eins í umferð fyrir þessu. Þeir eru aðeins undanþegnir skatti þetta ár, en síðar þarf að greiða af þeim til ríkis og bæjar. Það, sem við förum fram á, er það, að þessi sérstaka söfnun verði ekki gerð að féþúfu fyrir annað en þann eina tilgang, sem henni er ætlaður. Ég skal ekki fara langt út í þetta, en þar sem mér er kunnugt um, að þegar drepa á mál, er það gert með því að benda á annað, sem sé þarfara að gera, langar mig að segja nokkur orð um það, sem hv. þm. (BrB) sagði í því sambandi. Ég veit, að hann getur bent á margt í þjóðfélaginu, sem eftir er að gera, skárra væri það í jafnungu þjóðfélagi. Það er hægt að benda á mörg aðkallandi verkefni, vegi, vita og fleira. En ég vil taka undir það, sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði áðan, að svo framarlega sem farið er eftir þessu, að ríkið styðji og verndi kirkjuna, er ekkert meira aðkallandi verkefni til en það, sem hér um ræðir, nefnilega að fá hús, og þá sérstaklega þegar ekki er um annað en litla tilhliðrunarsemi að ræða við þá menn, sem leggja féð fram, - þ. e. að leyfa mönnum að leggja féð fram, þannig að það gangi ekki til annars en þess, sem ætlazt er til að það fari. Það er undarlegt, þegar farið er að tala um kirkjuna sem einhvern andstæðing sjúkrahúsa og skóla, því að ég veit ekki, hver hefur hlúð meira að slíku en einmitt kirkjan. En ég ætla ekki að fara langt út í það, en mig langar bara til þess að hv. 5. þm. Reykv. vildi bregða sér út í heiðingjalöndin. Það má geta nærri, að þar muni vera fullt af sjúkrahúsum og skólum, þar sem ekki þarf að byggja kirkjur. Nei, því er ekki svo varið. Fjöldi manna gerist trúboðar, ekki kannske af trúarlegum áhuga fyrst og fremst, heldur vegna skóla- og líknarstarfsemi, og svo er talað eins og kirkjan sé andstæð því, að upp komi skólar og sjúkrahús, fyrir utan nú það, að á sínum tíma voru allir skólar og spítalar á vegum kirkjunnar og hefðu alls ekki verið til nema fyrir hennar tilstilli. Nú hefur þjóðfélagið tekið þetta að sér, en því verður ekki neitað, að öldum saman hefur kirkjan rekið sjúkrahús og skóla. Hvað ætli menn hefðu sagt þá við því, ef einhver hefði komið og sagt: Ég vil engar kirkjur, en ég vil sjúkrahús og skóla. Mér finnst ekkert vit í að tala um þetta, en úr því að þm. er að læða þessu hér inn, finnst mér rétt að tala um það. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta, en vil aðeins út af því, sem hv. þm. Barð. (GJ) talaði um, hvort aðrir skattar en þeir, sem nefndir eru, ættu að hvíla á þessu, segja það, að ég býst við, að þetta undanþiggi þá skatta, sem tekið er fram um, en aðra ekki. Hitt er annað mál, hvernig við kunnum á sínum tíma að líta á skatta, sem eru alls ekki til, og hvernig á að fara með skatta, sem verka aftur fyrir sig. Um þá skatta er ekkert hægt að setja í frv. Það ætti þá að vera almennt ákvæði um, að stj. bæri að vernda þetta fyrirtæki fyrir öllu böli. En mér finnst frv. skýrt, að það er tekjuskattur og útsvar, þessi aðalgjöld, sem um er að ræða. Tilgangurinn er ekki að undanþiggja vinnandann hvers konar gjöldum, en það getur vel verið, að einhver vilji ekki eiga þetta hús, svo að það lendi ekki í vargakjöftum, en segi eins og hinn heilagi Franz frá Assisi: „Ég vil ekki vera ríkur, þegar ég má vera fátækur.“ Ég vil ekki draga úr því, að þessi fjáröflun geti heppnazt, því að það getur farið svo, að allt verði tekið, sérstaklega þegar tekjurnar eru komnar á hærra stig. Við erum hér að ræða um Laugarneskirkju, og það er lægri vinningur en hjá Hallgrímskirkju, sem hér er einnig til umr. Þar er um svo stóran vinning að ræða, að það gæti dregið úr löngun manna til þess að taka þátt í því fyrirtæki, sem hér er um að ræða, ef borga á af því tekjuskatt og útsvar. Ég hef nú talað tvisvar í þessu máli og vona, að ég þurfi ekki oftar að taka til máls í því. Ég vil vænta þess, að frv. verði samþ., og vildi, að Alþingi hraðaði afgreiðslu þess, vegna þess að sala miðanna er í fullum gangi og mjög skammt til þess, er sölu verður lokið, og áríðandi, að síðustu dagana, sem þetta fyrirtæki starfar, verði vissa fyrir því, hvaða svör Alþingi gefur í þessu efni.



Ég ætla nú ekki að lengja þessar umr. mikið, því ég sé enga ástæðu til þess, en ekki finnst mér hv. 5. þm. Reykv. (BrB) hafa getað sannfært mig um samræmið milli þess, sem hann segir vera skoðun sína í þessu máli og afstöðu sína til þessa frv., og þeirrar almennu skoðunar hans, að ríkið eigi ekki að styrkja ákveðin trúarbrögð. Þessi hv. þm. hefur verið eða þótzt vera ákaflega viðkvæmur fyrir því, að stjskr. sé fylgt, - og sem þm. ber honum skylda til að fylgja ákvæðum stjskr. Það þýðir ekki að þrátta um þetta. Það er stjskr. ákvæði. Ríkið á að styrkja lúterska kirkju, og vitanlega fylgir þar með að sjá um, að þeir landsmenn, sem tilheyra þjóðkirkjunni, geti orðið aðnjótandi guðsþjónustu hennar. Þetta er alveg tvímælalaust. Ég lýsti þessari skoðun í fyrri ræðu minni, og hv. 5. þm. Reykv. (BrB) lagði það svo út, að ég teldi, að ríkið væri skyldugt til þess að byggja Laugarneskirkju og Hallgrímskirkju, af því að l. um skiptingu Reykjavíkur í prestaköll hefði verið samþykkt. Ég vil ekki segja, að ríkið sé skyldugt til þess að byggja þessar kirkjur, en ríkið er skyldugt, meðan þessi stjskr. ákvæði eru í gildi, að vera því ekki til hindrunar, að söfnuðirnir geti séð sér fyrir húsi fyrir guðsþjónustur. Og þeir hafa valið þessa leið, að stofna til happdrættis. Ég mun víkja að ummælum hv. þm. Barð. síðar, en ég vil benda á nú í sambandi við ummæli hans, að það er ekki bara um að ræða það, sem hér hefur verið talað um, að það sé síður æskilegt að fá þessa vinninga, ef á þeim hvíla allir venjulegir skattar, heldur líka samanburðurinn við önnur happdrætti hér. Allir vita, að happdrætti háskólans hefur notið þessara hlunninda í mörg ár, og úr því að söfnuðirnir lögðu út í happdrætti, stóðu þeir illa að vígi í samkeppni við happdrætti háskólans. Með þessu er ekki sagt, að það mætti ekki reka hér happdrætti. Báðar stofnanirnar gætu gert það, ef enginn hefði þessi hlunnindi, en úr því að einn hefur þennan rétt, er óhjákvæmilegt, að annar fái sama rétt. Ég sé ekki ástæðu til að anza miklu því, sem hv. þm. Barð. var að spjalla um skattamál. Ég hélt, að á dagskrá væri happdrætti Laugarneskirkju, en ekki skattamál almennt. Hv. þm. talaði um, að ég gengi svo langt í þessu skattabrjálæði og viðurkenndi með þessu frv., að enginn gæti hætt tíu krónum, nema hann fengi tryggingu fyrir, að vinningur sinn væri skattfrjáls. Ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég teldi ekki, að ekki væri töluverð þátttaka í happdrættinu, enda hefur komið í ljós, að mikið hefur selzt, þó að enn séu ekki til l. um, að vinningurinn sé skattfrjáls. Um happdrætti Hallgrímskirkju var raunar auglýst, að vinningurinn yrði skattfrjáls. Líklega hafa forgöngumennirnir tryggt sér fylgi alþm., en Laugarneskirkja hefur ekkert slíkt auglýst. Annars er það skrítið, þegar verið er að tala um skattabrjálæði, og ég veit ekki almennilega, hvað meint er, líklega þó að hafa samþ. þá skatta, sem nú gilda. Jú, ég hef gert það, en flokkur hv. þm. Barð. hefur gert það líka, og formaður flokks hans hefur meira að segja kallað skattalögin „skattalögin sín“. Hv. þm. Barð. var víst ekki kominn á þ., þegar tekjuskattslögin voru samþ. 1942, sem allúr Sjálfstfl. samþ., en mig minnir, að hann samþ. t. d. verðlækkunarskattinn í vetur.  Hv. frsm. meiri hl. útskýrði, að ekki væri hægt í frv., sem nú er verið að fjalla um, að gera ráð fyrir því, hvað kynni að vera samþ. á Alþ. Það er staðreynd, að verðlækkunarskatturinn gilti ekki fyrir tekjur ársins 1943, heldur aðeins 1942, og þó að fyrir Alþ. liggi frv. um eignaaukaskatt, er ekki hægt að segja, hvort það verður að l., og ekki hægt að setja í frv., hvort undanþiggja eigi happdrættisvinninga því, sem er alls ekki í l. Að síðustu vil ég árétta það, að ég álít ekki höfuðatriðið í þessu máli neitt skattabrjálæði, heldur hitt, sem ég nefndi áðan, að aðalhappdrættið í landinu hefur þennan rétt nú þegar.



Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð út af því atriði, hvort undan þágan í þessu frv. er aðeins takmörkuð við tekjuskatt eða útsvar í þrengstu merkingu. Ég held, að ekki leiki vafi á, að vinningar happdrættis háskólans séu hvorki undir verðlækkunarskatti né stríðsgróðaskatti, en þetta er sniðið algerlega eftir því, enda miðast báðir þeir skattar við, að þegar búið sé að leggja á tekjuskatt, sé verðlækkunarskatturinn aðeins framhald á vissu stigi og stríðsgróðaskatturinn sameinaður á tekjuskatt og útsvar af hærri tekjum. Hvorugan þennan skatt er hægt að kalla annað en tekjuskatt. Ég lýsi yfir því, að ég skil frv. hiklaust svo, að undanþegið sé ekki aðeins útsvar, heldur og tekjuskattur í víðari merkingu, þ. e. verðlækkunarskattur, ef hann gildir á næsta ári, og stríðsgróðaskattur. Það mætti líka athuga fyrir 3. umr. að breyta þessu. Hv. þm. Barð. hefur skotið því að mér, að það mætti gera þetta skýrt með því að kalla þetta opinbera skatta, en ég tel þetta atriði ótvírætt, hvort sem er. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. að öðru leyti. Það er alveg rangt hjá hv: 1. þm. Eyf., .að það væri verið að láta ríkið leggja fram af sinni hálfu til þessara kirkjubygginga. Ríkið er einmitt að stuðla að því, að einstaklingarnir leggi fram fé af frjálsum vilja. Hvað sem um þetta happdrætti er, þori ég að fullyrða, að það hefur frá fyrstu tíð byggzt á því, að skattfrelsi fengist fyrir vinningana. Meiri hl. þm. hefur lofað þessu með undirskrift sinni.

Ég efa það mjög, hvað Laugarneskirkju snertir

. Ég á við Hallgrímskirkju. Mig minnir meira að segja, að leitað væri til hv. 5. þm. Reykv., svo að honum ætti ekki að vera þetta nein nýjung. Hallgrímskirkja hefði annars ekki getað auglýst eins og hún hefur gert. Um það, hvort kirkjur eigi að koma á undan öðrum. byggingum eða ekki, má deila endalaust. Þetta er það, sem í kristnum löndum þykir nauðsynlegast vera, og ég vil spyrja hv. 5. þm. Reykv., hvernig farið hefði í landi eins og Rússlandi, sem hefur fengið sér til sáluhjálpar erkibiskupinn af York, ef engin kirkja hefði verið þar til.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvernig farið er að því í Bandaríkjunum, þar sem engin þjóðkirkja er, eða í Frakklandi, þar sem ríki og kirkja eru aðskilin. Þetta hefur Rússland bjargazt, þar sem aðskilin eru ríki og kirkja og algert trúfrelsi. Það væri víst engin voðaleg hætta á ferðum, þó að við færum út á þá braut. Hv. 1. þm. Reykv. gekk svo langt að halda því fram, að ég hefði að vísu heimild til að hafa einkaskoðun í þessu máli, en ég hefði enga heimild til að halda því fram, sem ég hélt fram, einkamál mitt kæmi ekki öðrum við, því að skoðun mín bryti í bág við stjórnarskrána. Það segir í stjórnarskránni, að það beri að styðja kirkjuna, hina evangelisk-lútersku kirkju, og hv. þm. heldur því fram, að það beri að styðja hana á allan hátt, hvernig sem á stendur, og m. a. með þessu skattfrelsi, og engin einkaskoðun komi þar málinu við. M. ö. o.: þm. lítur svo á, að söfnuðirnir geti ákveðið að byggja eins margar kirkjur og þeim sýnist, hafa eins marga presta og þeim sýnist og launa þá eins hátt og þeim sýnist -, ríkið sé skyldugt til að veita þeim þetta allt saman: Þetta er einkennileg skoðun, enda meinar hv. þm. þetta ekki, og rök hans falla því um sjálf sig. Ég veit aftur á móti, og það mun hv. þm. viðurkenna, að það er á valdi Alþ. í hvert sinn, að hve miklu leyti það vill styðja kirkjuna, launa prestana mikið og veita mikið fé til að reisa fyrir kirkjur. Þá er það og á valdi Alþ., hvort það skattfrelsi, sem hér er beðið um, skuli veitt. Við erum að deila um málið, af því að það er á okkar valdi að samþ. eða fella það, og úr því að ég álít það ekki aðeins óþarft að styrkja þetta sérstaka trúarfélag af almannafé, heldur beinlínis skaðlegt og rangt, vil ég, að stuðningurinn verði sem allra minnstur. Hv. þm. sagði í ræðu sinni, að hér væri um ótvíræðan rétt að ræða, því að ríkinu væri skylt að sjá um, að söfnuðirnir hefðu aðgang að guðshúsi. Ég vil spyrja, hverjir hafi ekki aðgang að kirkju.

Ekki allir í sínum söfnuði

. Fyrr mættu nú vera ósköpin að ómaka fólk alla leið niður á Kirkjutorg! Hv. þm. segir, að það sé mjög algengt, að menn reyni að bregða fæti fyrir mál með því að nefna annað, sem sé meira aðkallandi. Það er alveg rétt, en þm. hlýtur að skilja, að fé ríkissjóðs er takmarkað og að ekki er hægt að sinna öllum fjárkröfum til þarfra og nauðsynlegra hluta. Ég veit, að þessi hv. þm. eins og aðrir verður oft að greiða atkv. móti till. um fjárveitingar til hluta, sem hann þó telur þarflega og jafnvel nauðsynlega. Hann verður í hvert sinn að vega og meta, hvað nauðsynlegast sé. Í þessu efni, sem hér er um að ræða, höfum við andstæðar skoðanir. Hann heldur því fram, að hér sé um brýna nauðsyn að ræða, en ég tel málið alóþarft. Það er þetta, sem á milli ber. Frá mínu sjónarmiði er fáránlegt, að ríkið styrki þetta, þar sem lög eru beinlínis brotin á þegnum landsins vegna skorts á húsnæði til skóla og sjúkrahúsa. Hv. þm. segir að vísu, að þetta þurfi ekki að rekast á fjáröflun til spítala og skóla, en vitanlega rekst það á, af því að fé er takmarkað. Fleiri gætu viljað stofna til happdrættis, ef þeir hefðu vissu fyrir því, að vinningarnir væru skattfrjálsir. Félagi berklasjúklinga leikur mjög hugur á að koma upp vinnuhæli fyrir berklaveikt fólk. Ég nefni þetta til dæmis, af því að það er mikið nauðsynjamál. Spurningin er: Hver á að ganga fyrir, hvar er þörfin mest? Á þessu byggist skoðanamunur okkar og engu öðru. Hv. þm. var að minnast á, að kirkjan hefði fyrr á öldum haft með höndum fræðslumál og heilbrigðismál. Það kemur ekki málinu við, hvað kirkjan hefur illu heilli haft með höndum á fyrri öldum. Hún hefur haldið uppi spítölum í áróðursskyni, og er slæmt, þegar ríkið er svo illa á vegi statt, að það þurfi að láta kirkjuna eina um heilbrigðismálin. Hv. 6. þm. Reykv. hélt því fram, að þetta loforð hefði verið veitt og væri ekki annað að gera en samþ. það. Álítur hv. þm., að slíkar aðferðir séu til fyrirmyndar? Það er ærið óviðkunnanlegt, þegar verið er að ræða mál í þingsölunum, að vængstýfa umr. með því, að þm. séu búnir að binda sig fyrir fram, svo að ekki stoði neinar umr. Ég álít, að enda þótt þm. gefi slíkar skuldbindingar utan þings án þess að hugsa málið, þá hafi þeir fyrst og fremst skuldbindingar gagnvart þjóðinni í heild, og séu ekki bundnir af slíkum vilyrðum, sem einstakir menn hafa fengið þá til að gefa sér til handa.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) : Frsm. minni hl. rangfærði svo orð mín, að mér finnst ástæða til að leiðrétta það með nokkrum orðum. Ég sagði, að þegar hann héldi fram einkaskoðun sinni, þá reyndi hann að telja aðra á hana. Það er ekki nema algengt, að menn telji aðra á sína skoðun. Þetta var allt og sumt, sem ég sagði um þetta. Hinu getur hann ekki neitað, að stjskr. gerir ráð fyrir, að Alþingi hafi þessi kirkjumál með höndum, hvort sem um fjárframlög er að ræða eða annað, og styrkir og verndar kirkjuna. Annars kom það í ljós, af hvaða ástæðu hann er á móti þessu frv., nefnilega af því, að hann er á móti kristindómi og kirkju.

Já, það er rétt.

Hann segir, að slík mál snerti ekki þjóðfélagið. Fyrr á tímum, á dögum katólskunnar, var það, að kirkjan hafði með höndum líknar- og fræðslumál þjóðarinnar. Var þá ekki gott, að kirkjan tók þau í sínar hendur og sinnti þeim? Annars er, eins og ég hef tekið fram, að hér er alls ekki um fjárframlög að ræða, heldur, að ekki sé lagður steinn í götu félags, sem vill leysa fagurt verkefni af hendi. Tel ég því, að hlúa beri að fjáröflun þessa fyrirtækis, sem hefur jafngóðan tilgang fyrir augum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir þau orð, er hann hefur hér látið falla. Um það hljótum við að vera sammála, að úr því að undanþága hefur verið veitt á útsvari og tekjuskatti á vinning í happdrætti Laugarneskirkju, þá kemur stríðsgróðaskattur ekki til greina. Hv. 5. þm. Reykv. ætlaði að hella úr skálum reiði sinnar yfir mig, þó að það að vísu lenti á öðrum, fyrir þær sakir, að ég hafi haldið því fram, að það væri fráleitt og kæmi ekki til neinna mála að ræða um þetta hér á þingi, því að þm. hefðu skuldbundið sig með undirskriftum til að veita þessu máli stuðning. Hann spyr, hvort ég telji þetta til fyrirmyndar. Þetta kemur ekki málinu við. Ég minni bara á hitt atriðið, að það hefði ekki verið lagt út í þetta happdrætti, að minnsta kosti hvað Hallgrímskirkju snertir, nema af því að þetta skattfrelsi var talið tryggt, Annars hefði verið þýðingarlaust að ráðast í þetta fyrirtæki. Með þessu móti vildi ég sanna það, að því fari fjarri, að ríkið sé með þessu að leggja fram fé til kirkjubyggingar, heldur væri ríkið beinlínis að spara sér fjárframlög og gera einstaklingum kleift að leggja fram fé. Það er augljóst mál, að ríkið verður ekki af neinum tekjum, þó að þessi undanþága verði hér veitt. Tekjur ríkisins verða ekki meiri, þótt þessi undanþága verði ekki veitt. Ég skora á, hv. 5. þm. Reykv. að svara þessu. Ég vil biðja hv. þm. að athuga þetta í næði og vona, að hann veiti frv. stuðning, því að þetta er beinlínis aðferð til þess að losa ríkið við að leggja fram fé í þessu skyni.

Frsm. minni hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Herra forseti. Ég ætla bara að segja nokkur orð að gefnu tilefni, því að hv. 6. þm. Reykv. skoraði á mig að sanna það, að ríkið yrði ekki af neinum tekjum, þótt þessi undanþága verði hér veitt, og að ríkið væri ekki að leggja fram fé til Laugarneskirkju. Aftur á móti vildi hann halda því fram, að ríkið væri að spara sér fé. Í fyrsta lagi er það upplýst, að þetta loforð; sem hér hefur verið gefið, á við Hallgrímskirkju, en ekki Laugarneskirkju. Það er nú heldur undarlegt, ef einn söfnuður getur farið til þm. og fengið sérstök fríðindi. Þetta ber þá auðvitað að skoða sem sams konar fríðindi til allra annarra kirkna. Ég veit ekki, hvort hann heldur þessu fram, en það mun koma í ljós. Þá er hitt atriðið, hvort hér sé um að ræða styrk frá ríkinu eða hvort ríkið leggi fram fjármuni. Þá er og um að ræða, hvort ríkið eigi að afsala sér skatti. En hann heldur því fram, að aldrei hefði verið lagt út í þetta happdrætti, ef söfnuðurinn hefði ekki gert ráð fyrir því sem vísu að fá þessi fríðindi hjá Alþingi, og þá hefði ríkið aldrei fengið neinn skatt og því yrði það ekki af neinum tekjum. Þetta er alveg rétt. Með því að veita þessi fríðindi, er verið að veita einu ákveðnu fyrirtæki sérstöðu. Þetta er fjáröflunaraðferð, sem er ekki hægt að framkvæma nema með aðstoð ríkisins. Þá kemur og til greina, hvort hér er verið að styrkja þarft eða óþarft fyrirtæki. Fyrst og fremst kemur til álita, hvaða fyrirtæki er mest þörf á að veita slíkan stuðning. Má þá minna á Háskóla Íslands í þessu sambandi. Hann hefur fengið slík hlunnindi, en hann var almennt talinn nauðsynjastofnun.

En þar er guðfræðideild

. Hér er um ákveðinn stuðning að ræða, þótt ekki sé um bein fjárframlög.



Herra forseti. Eftir langar og ýtarlegar umræður um næsta mál hér á undan, sem var sama eðlis, get ég sparað mér að mæla fyrir þessu frv. sérstaklega, og vona því, að umræður verði stuttar. Ég vil aðeins segja, að munurinn á þessu máli er sá, að sá söfnuður, sem hér um ræðir, hefur ekki enn hafið smíð á kirkjubyggingu sinni. Á hinn bóginn er það kunnugt, að söfnuður þessi ráðgerir að koma upp mikilli kirkjubyggingu og hefur í því skyni stofnað til happdrættis. Vinningurinn í happdrætti þessu er hús, sem söfnuðurinn hefur keypt, og hef ég séð því slegið fram í blöðunum, að hús þetta væri um 240 þús. kr. virði. Það er því augljóst, þar sem vinningurinn er svona stór, að það mundi skerða vinninginn að miklum mun og um leið draga úr möguleikum til fjáröflunar í þessu skyni, ef undanþága frá álagningu tekjuskatts og útsvars á vinning í happdrætti þessu verður ekki veitt. Ég vil því fyrir hönd meiri hl. mæla með, að frv. þetta verði samþ.



Ég hef sömu ástæður á móti þessu frv. og ég hef gert grein fyrir í næsta máli á undan.



Þetta frv., sem ég hef hér lagt fram á þskj. 81, er um nokkra breyt. á l. um hafnargerð á Dalvík frá 1931, og þó að þetta frv. geri nú allmiklar breyt. á tveim gr. l., eins og þær hljóða, þá er nú breyt. samt sem áður ekki eins mikil og ætla mætti, sökum þess að þegar er búið að veita til hafnargerðarinnar allmiklu meira fé en ráð er fyrir gert í l. frá 1931, eins og ég mun síðar víkja að. Þetta frv. er því að nokkru leyti staðfesting á því, sem þegar hefur gerzt, og virðist réttara, að slík ákvæði séu tekin inn í hafnarl., þó að það fé, sem farið hefur fram úr upprunalegri áætlun, sé veitt á löglegan hátt, og þyrfti þess vegna ekki að leita nýrrar lagaheimildar. Þetta frv. er aðeins í þrem gr. Í 1. gr. er farið fram á það, að framlag það, sem ætlazt er til, að ríkissjóður leggi til hafnargerðarinnar á Dalvík, sé hækkað upp í 480 þús. kr. úr 150 þús. kr., sem nú er í hafnarl. Auk þess er í 1. gr. fellt burtu ákvæðið um það, að 1/5 kostnaðar skuli koma sérstaklega frá sveitarsjóði Svarfaðardalshrepps. Í frv. er í stað þess gert ráð fyrir því, að 1/5 kostnaðar verði greiddir af hafnarsjóði Dalvíkur. Það sýnist í rauninni óþarfi að hafa þessa skiptingu milli sveitarsjóðs Svarfaðardalshrepps og hafnarsjóðs Dalvíkur, sem nú er í gildandi l. Svarfaðardalshreppur ber ábyrgð á hafnarsjóði Dalvíkur á allan hátt og hleypur að sjálfsögðu undir bagga, ef hafnarsjóður getur ekki staðið straum af sínum gjöldum. Ef á hinn bóginn hafnarsjóður getur staðið straum af gjöldunum, þá sýnist ástæðulaust annað en að hann geri það. Í 2. gr. frv. er svo heimild ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán, er kynni að verða tekið vegna hafnargerðar Dalvíkur. Þessi ábyrgðarheimild hækkar allverulega eða úr 150 þús. kr. í 720 þús. kr. 3. gr. frv. er við 7. gr. l. og er um það eitt, að hafnarnefndarmennirnir þrír skuli kosnir af hreppsnefnd Svarfaðardalshrepps. En í l. segir, að einn skuli kosinn af sýslunefnd Eyjafjarðarsýslu. Virðist þetta vera ástæðulaust, að einn nm. sé kosinn með öðrum hætti en hinir, og í öðru lagi hefur reynslan sýnt það, að þetta hefur valdið óþægindum og jafnvel óvissu um, hver ætti sæti í n. Stundum hefur t. d. ekki verið fullvíst um kjörtímabil þessa eina nm., sem kosinn hefur verið af sýslun. og hvort hann ætti sæti í hafnarn. eða ekki. 1. og . 2. gr. hafnarl. frá 1931, sem hér er aðallega um að ræða að breyta, voru byggðar á áætlunum, sem þá lágu fyrir, og var þá áætlað, að höfn á Dalvík, sem átti að verða allmikið mannvirki, mundi kosta um 375 þúsund kr. En þó að hafnarl. væru sett, þá var ekki hafizt handa um framkvæmdir, og liðu allmörg ár, þar til framkvæmdir byrjuðu, en þá var árferði orðið breytt, fyrst og fremst að því er verðlas snerti. Einnig breyttust að nokkru leyti fyrirætlanirnar um það, hvaða framkvæmdir skyldi vinna þarna. Þegar hafizt var handa um verkið, þá var byggt á till. og áætlunum vitamálastjórnarinnar um það að byggja hafnargarð norðan við höfnina, og mun hann hafa átt að vera um 300 metra langur. Þá var ráðgert að gera hafnarbryggju innan við þennan garð. Sérstök áætlun var gerð um þessar framkvæmdir allar, og var hún um 500 þús. kr. Og satt að segja hafa fjárveitingar Alþ. á fjárl. síðan verið miðaðar við þessa áætlun og þessi fyrirtæki, en ekki við l. eins og þau eru frá 1931, nema hvað hlutiallið hefur haldizt. Árið 1940 var afráðið að gera bryggju meðfram innri hlið garðsins. Ég get nú ekki fullyrt neitt um það, hvað verkinu er langt komið nú í dag, en ætlunin var, að á þessu hausti yrði hafnargarðurinn fullgerður til bráðabirgða, en hann á að verða 187 metrar að lengd og bryggjan með fram innri hlið hans 116 metrar að lengd. Kostnaðurinn, sem fyrirsjáanlegur er í sambandi við þessar framkvæmdir, mun verða eitthvað yfir 600 þús. kr. Ég skal geta þess um þessar framkvæmdir á Dalvík, að það hefur þegar orðið mikið gagn að hafnargarðinum og það á meðan hann var tiltölulega mjög stuttur. Það hefur komið í ljós, að lítil á, sem rennur til sjávar rétt norðan við garðinn, ber fram möl og grjót. Þessi möl fór áður inn með landinu og fyllti þar upp, en nú leggst hún að garðinum og myndar eyri með fram honum að norðanverðu. Á þessu sýnist munu verða áframhald, og þá getur þarna orðið mikill og öruggur skjólgarður, miklu öruggari en nokkuð það, sem hægt er að gera með manna höndum. En þó að frv. sé að nokkru leyti staðfesting á fyrri fjárveitingum og ábyrgð ríkissjóðs, sem farið hefur nokkuð fram úr því, sem l. ákveða, þá hefur frv. þó víðtækara ætlunarverk. Það er sem sé miðað við það, að framkvæmdir haldi þarna áfram, a. m. k. þannig, að hinn fyrirhugaði garður að norðanverðu verði fullgerður, hvað svo sem líður hinum garðinum, sem á móti á að koma. Ég býst við, að það eigi langt í land, að hann komi. Ég vil nú benda á það, að þó að þessi breyting á hafnarl. verði samþ., þá er ekki hundrað í hættunni, því að þessi framlög koma ekki til greina, nema fé sé veitt til þess í fjárl., og náttúrlega gæti þingið veitt í fjárl. fé til þessara framkvæmda, þó að hafnarl. væri ekki breytt. En rétt þykir, að hafnarl. séu í samræmi við þann tíma, sem nú er, þó að ekki sé nú ætlunin að gera miklu meira að sinni en þegar er orðið. Ég þarf ekki að lýsa staðháttum á Dalvík. Það er sjálfsagt öllum hv. þm. kunnugt, að það er mikil útgerð frá Dalvík, og hún hefur þegar haft mikið gagn af því, sem gert hefur verið til hafnarbóta. Og þó búast allir við því, að bæði öryggi og aðstaða batni til stórra muna, eftir að því verki, sem nú er verið að vinna, verður lokið. En það er ekki einasta útgerðin á Dalvík, sem hefur hagsmuni af því, að þarna komi sæmileg höfn. Eins og allir munu vita, þá er Dalvík með Svarfaðardalshreppi eitt fjölmennasta sveitarfélag hér á landi, þar er allmikil verzlun og töluvert mikið um uppskipun og framskipun á alls konar vörum. Þess vegna er það auðvitað mál, að hér er um mikið stórmál að ræða fyrir þetta pláss. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að bera þá fyrirspurn fram til hæstv. utanrrh., hvort hann sæi sér ekki fært að beita sér fyrir því, að yfirfærslu á andvirði ísfiskjar, sem seldur er nú í Stóra-Bretlandi, yrði hraðað meira en nú er gert. Síðan 25. júní mun engin yfirfærsla hafa átt sér stað hjá þeim, sem flytja eða selja fisk til Englands, og er nú komið svo, að mörg skip munu eiga inni um l millj. kr. með þeim stóru gjöldum, sem inna þarf af hendi hér á landi, og er þetta tilfinnanlegt fyrir útgerðina, og á hún ekki annars kost en að leita á náðir bankanna til þess að geta haldið áfram atvinnurekstri sínum. Mér er sagt, að þetta stafi af því, að breyting hafi orðið á láns- og leigusamningnum við Bandaríkin. Ég vildi mega vænta þess, að hæstv. utanrrh. sæi sér fært að beita sér fyrir því við viðkomandi aðila, að þessum málum verði kippt í lag hið fyrsta.



Herra forseti. Út af fyrirspurnum hv. þm. Barð. vil ég taka það fram, að það er rétt, að það hefur um skeið orðið nokkur dráttur á því að fá greiðslu fyrir fiskafurðir, sem seldar eru úr landi til láns- og leigulagastofnunarinnar í Bandaríkjunum. Þegar ég varð var við þennan drátt fyrir hálfum mánuði, sneri ég mér til þeirra aðila, sem þarna eiga hlut að máli, og kvartaði yfir þessu og óskaði eftir, að úr þessu yrði bætt strax. Mér er ánægja að upplýsa hv. d. um það, að það er þegar úr þessu bætt, þannig að fyrsta greiðslan er afgr. frá láns- og leigulagastofnuninni í Washington til Íslands fyrir nokkrum dögum. Upphæðin, sem þarna er um að ræða, er nokkuð á aðra milljón dollara, og það hafa verið gefin fyrirheit um, að þetta muni ekki koma fyrir aftur. Þessi dráttur mun hafa stafað af því, að það þurfti að taka upp nýtt fyrirkomulag við greiðslurnar frá 1. júlí. Frá þeim tíma var sá háttur tekinn upp að greiða 2/3 af andvirði fiskjarins í dollurum, en 1/3 í sterlingspundum. En eins og ég sagði áðan, þá er verulegur hluti þessara upphæða kominn í hreyfingu, og hitt mun koma bráðlega á eftir.



Ég vil aðeins þakka hæstv. ráðh. fyrir góð og skýr svör viðvíkjandi þessu máli og þau afskipti, sem hann hefur haft af því.