Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið mál þetta til athugunar, m. a. á sameiginlegum fundi fjhn. beggja d. nú í morgun og síðan aftur á fundi nú fyrir stuttu. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl. n., Jón Árm. Héðinsson, skilar séráliti. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Ragnar Arnalds, en Stefán Jónsson sótti fundi n. í fjarveru hans. Einnig hefur fallið niður að geta þess, að fjarverandi afgreiðslu málsins var Jón G. Sólnes. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Forsaga þess er sú, að í júlí 1971 var ákveðið að fella niður söluskatt af olíu til húsahitunar og til fiskiskipa og svo var gert, en upphæð sem svaraði söluskatti af olíu til fiskiskipa var greiddur úr Verðjöfnunarsjóði sem er til þess stofnaður að jafna verð á olíu vegna hinnar miklu sveiflu sem verður oft á því verðlagi. Síðan gekk það svo til, að það var eigi hægt að greiða þessa upphæð úr þessum sjóði, og varð því úr, hvernig sem það hefur atvikast, að þessi upphæð kom inn í verðlag olíunnar og var jafnað þar út, þannig að olíufélögin hafa alla tíð skilað ríkissjóði sem nemur söluskatti af olíu til fiskiskipa, en þessum söluskatti hins vegar verið jafnað á olíu bæði til húshitunar og til fiskiskipa og annarra nota. Um s. l. áramót gerði fulltrúi í verðlagsnefnd aths. við þetta fyrirkomulag og var þá ákveðið að þetta gæti ekki gengið lengur á þennan hátt. Í framhaldi af því átti í reynd olíuverð að hækka nú fyrri hluta ársins vegna verðhækkana, en þar sem þetta gjald var numið burt úr olíuverðinu, þá jafnaðist það út. Hins vegar hefur þessi upphæð, söluskatturinn, verið greidd úr Olíusjóði fiskiskipa frá áramótum. En þar sem sá sjóður er nú felldur niður er eigi hægt að halda því fyrirkomulagi áfram. Með þessu frv. er í reynd verið að viðurkenna staðreynd sem hefur við gengist og staðreynd sem eigi verður vikist undan, og með þessu frv. er verið að koma þessu máli í eðlilegra horf með því að leggja þetta gjald á alla olíu í stað þess að dreifa söluskattinum á þann hátt sem ég áður gat um. Hins vegar verður að segjast eins og er, að það er í sjálfu sér með öllu óeðlilegt að olía til húshitunar skuli vera tekjustofn fyrir ríkissjóð. Það liggur hér fyrir d. frv. til l. um jöfnun á hitunarkostnaði. Ég tel eðlilegt að taka þessi mál öll til athugunar varðandi meðferð á því frv., en í sjálfu sér hefði verið eðlilegra að afgreiða þessi mál samhliða. En þar sem mun vera nauðsynlegt að afgreiða nú héðan frá d. öll þau frv. sem koma inn á breytingar þær sem nú á að gera á sjóðakerfi sjávarútvegsins, þá er nauðsynlegt að þetta frv. verði afgreitt samhliða. Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta mál frekar, en endurtek að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 329, skilum við í stjórnarandstöðunni séráliti, og er það niðurstaða í okkar nál. að rétt væri að frv. verði fellt. Samkv. frv. er lagt til að lagt verði á nýtt innflutningsgjald af brennsluolíu, 1330 kr. á hvert tonn. Áætlað er að gjald þetta gefi ríkissjóði um 580 millj. kr. á ári. Nú vitum við að vísu að staða ríkissjóðs er þröng á árinu, en eins og frsm. meiri hl. drap á í lok ræðu sinnar, þá er til meðferðar annað frv. hér á hv. Alþ. um olíukostnað húsa og tilhneiging í því frv. er að auka tekjur í sambandi við olíu og millifærslu til Orkusjóðs og það um verulegar upphæðir, jafnvel báti í 100% til hans. En það verður rætt á öðrum vettvangi og ætla ég ekki að blanda því beint saman. En m. a. vegna þess, hve samtengt þetta er og um 78 þús. manns nota olíu enn til húshitunar, er rétt að gefa gaum að þessum málum saman, jafnvel þótt þetta mál tengist sérstaklega við breytinguna á því sjóðakerfi sem við vorum að ræða hér rétt áðan. Söluskattur var felldur niður af olíum til húsakyndingar fyrir nokkrum árum, eins og kunnugt er, og heimild er til að færa þetta út. En ég býst við að rök hæstv. fjmrh. séu fyrir því að taka upp magngjald í staðinn, að ríkissjóður muni ekki standast niðurfellingu söluskattsstofnsins, sem á að gefa hátt í 600 millj., nema fá magntoll í staðinn. Í leiðinni vil ég spyrja hæstv. fjmrh. og reyndar einnig hæstv. forsrh., því að hann sagði í beinni línu að við mundum hittast á þessum vettvangi og ræða stöðu togaraflotans, og er nú einmitt gefið tilefni til þess, hvað mikil millifærsla á sér stað að mati hæstv. ríkisstj. nú við þessar breyttu aðstæður á yfirstandandi ári. Það er kunnugt og það veit hæstv. ríkisstj. miklu betur en við, að um þriðjungur togaraflotans er nú rekinn með tugmilljóna halla á ári án afskrifta, og stærsti liðurinn í þessari hallamyndun á rekstri er olíukostnaðurinn. Einnig hefur hæstv. ríkisstj. gefið loforð um að jafna á milli þessa óhagstæða rekstrar með milligjöf úr ríkissjóði. Við allar þessar breytingar hlýtur þessi áætlun að hafa verið endurskoðuð, og það er fróðlegt að vita að hvaða tölu er stefnt í því efni nú. Þetta er mjög há tala, það liggur ljóst fyrir, en hversu hátt má áætla við þessar breytingar að þessi hjálp til togaraflotans verði nú úr ríkissjóði, það vildi ég gjarnan fá að vita. Það var eðlilegt að formaður fjh.- og viðskn. gæti ekki svarað því fyrirvaralaust. En þessi mál eru öll tengd, og þó að nokkur fljótaskrift þurfi að vera á afgreiðslu þessa máls, þá er varla hægt að hespa það svona af, án þess að nokkur meiri skýring fylgi. Við í stjórnarandstöðu höfum tekið þá afstöðu, að það væri réttmætt að fella þetta frv. fyrir bragðið.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Það er engin launung á því, að endurskoðun sjóðakerfisins eykur rekstrarvanda stóru togaranna frá því sem áður var. Það er talið að minni skuttogararnir, undir 500 smál. að stærð, muni koma nokkurn veginn jafnir hvað afkomu snertir eftir endurskoðun sjóðakerfisins, en aftur á móti mun halli stóru togaranna aukast eftir þessa endurskoðun og eftir hækkun þá, sem verður á olíu til rekstrar þeirra. Við lausn togaraverkfallsins á síðasta ári voru gerðar allvíðtækar ráðstafanir til þess að tryggja rekstur stóru togaranna þ. á m. var þeim veittur lengri lánstími af stofnlánum og enn fremur var svo fram tekið, að í stað 20% gjalds í Stofnfjársjóð fiskiskipa þyrftu þeir eingöngu að greiða 5%. Ég skal ekki tíunda allar þessar ráðstafanir. Afstaða til þess, hvernig á að mæta hinum nýja vanda stóru togaranna, hefur ekki enn verið tekin, og þótt menn hafi reynt að gera sér grein fyrir hve stór hann er, vil ég á þessu stigi ekki fara með neinar tölur, því að nokkur von er í því fólgin að endurskoðun sjóðakerfisins sjálfs stuðli að hagkvæmari rekstri stóru togaranna eins og annarra fiskiskipa, þegar ábyrgð á rekstrarkostnaði, raunverulegum rekstrarkostnaði fiskiskipanna, fer yfir á þá sem þeim stjórna. Þá er einnig á það að líta, að sem betur fer hefur rekstrarafkoma stóru togaranna heldur skánað frá því sem gert var ráð fyrir á miðju síðasta ári, og veldur þar um að þeir hafa aflað meira og haft heldur stöðugra úthald en áður var. Byrjunarörðugleikar voru allmiklir á rekstri stóru skuttogaranna, eins og kunnugt er, bilanir tíðar og smíðagallar komu fram sem urðu til þess að togararnir hurfu frá veiðum. Það er varðandi stóru togarana sama sagan og var reyndar einnig um minni skuttogarana, að nokkur tími þurfti að líða eða reynsla að fást til þess að rekstur þeirra gengi bærilega. Hvort tveggja er því til að svara fsp. hv. þm., að vonir standa til þess að rekstrarafkoma stóru togaranna fari batnandi vegna aukinnar reynslu og þar af leiðandi aukins afla og stöðugra úthalds, en að öðru leyti er hér um óleystan vanda að ræða sem snúast verður við ef menn vilja á annað borð tryggja útgerð þeirra og atvinnu í þeim bæjum sem einkum byggja sjávarútveg sinn á útgerð stóru togaranna, þ. e. a. s. Akureyri, Akranesi, Reykjavík og Hafnarfirði.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin, þó að þau væru hvergi tæmandi. En ég vona að áður en mjög langt um líður og þegar greiðist úr þeirri samningsflækju, sem fyrir hendi er nú, fái Alþ. að vita um nýjar áætlanir varðandi þessi skip. Eftir því sem ég hef heyrt, þá er talað um að 25–26 togarar verði sérstaklega erfiðir í rekstri. Og það er eins og hann drap á, að rekstur þessara skipa snertir mjög stór bæjarfélög og örugglega atvinnu í þeim bæjarfélögum, og það verður auðvitað að vera verksvið Alþ. að ráða fram úr slíkum vanda. Það þarf ekki að deila um það, að við tökumst á við vandann sem slíkan. Ég var aðeins að forvitnast um, hvort það lægi fyrir endurskoðuð áætlun um þetta. Það, sem hér um ræðir, eru tölur sem nema mörg hundruð millj. kr. og fara að öllum líkindum að mínu mati verulega hækkandi þrátt fyrir uppskurð á sjóðakerfinu. Þá er rekstur þessara skipa með þeim hætti, að ég sé ekki í fljótu bragði hvernig ætla má að úr rætist fyrir þeim á yfirstandandi ári. Það getur vel verið, að það þurfi að koma til sérstakar ráðstafanir fyrir vorið handa þessum skipum, þegar dæmið liggur ljóst fyrir. En ég vil bara undirstrika það, að það verður að vera sérstakt átak sem við gerum í því efni. Ef það er skattlagning á almenning í landinu, þá er nauðsynlegt, eins og ég drap á í umræddu viðtali við hæstv. ráðh., að það sé lykill til þeirra manna sem skortir fisk og taka á sig stórar kvaðir til þess að halda þessum togurum gangandi. Ég vildi aðeins vekja athygli á þeirri staðreynd, að þeir eiga þá siðferðilegu kröfu að fá eitthvað af aflanum til sín þegar þar skortir afla, eins og mun vera á nokkrum stöðum á vissum hluta af landinu.