Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. landbrh. fyrir, hvað hann tók vel í það og taldi það nauðsynlegt, að lausaskuldum hjá bændum og fyrirtækjum þeirra yrði breytt í föst lán til langs tíma. En hæstv. ráðh. skildi málflutning minn á þann veg, að ég hefði málað mikið dekkri mynd af ástandinu í þessum málum heldur en sú mynd er raunverulega. En þó gat ég ekki fundið það í einu einasta atriði, að hæstv. ráðh. vefengdi eina einustu tölu eða neinar þær upplýsingar, sem ég kom með í ræðu minni, svo að ég ætla, að sú mynd, sem ég dró upp af þessu ástandi, hafi við sannindi að styðjast. Aftur á móti gat hæstv. ráðh. þess, að ástandið almennt í landinu væri nú alls ekki gott, og það væri ekki verra hjá bændunum en yfirleitt hjá verkamönnum, sjómönnum og almennt séð í landinu, að mér skildist, og verð ég að kalla þetta mikla framför, að svo háttsettur maður skuli viðurkenna þessa hluti nú eftir nokkra mánuði, eins og ástandið var gott síðast í maímánuði og í byrjun júní á s.l. ári. Þá voru ekki nein vandræði á ferðinni, en ansi hefur þetta versnað mikið síðan. Hæstv. ráðh. talaði mikið um útflutningsuppbætur og taldi, að þær hefðu m.a. orðið orsök þess, að bændur hefðu alltaf fengið fullt grundvallarverð fyrir afurðir sínar, frá því að framleiðsluráðslagabreytingin var gerð 1960 og útflutningsuppbætur voru lögfestar. Hins vegar liggur það fyrir, að bændur hafa fengið grundvallarverð fyrir afurðir frá árinu 1955 að því er mér er tjáð af framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs landbúnaðarins, og ég þekki hann ekki að því að fara með villandi tölur. En ég vil ræða nokkuð meira um þessar útflutningsuppbætur. vegna þess að þær hafa tíðkazt allt frá árinu 1955. Árið 1955 voru veittar 10.2 millj. kr. í útflutningsuppbætur eða 2% af ríkisútgjöldum fyrir það ár. Og árið 1957 voru útflutningsuppbætur til landbúnaðarins 53 millj. kr. eða 6.5% af ríkisútgjöldum. Árið 1958 voru greiddar 59.1 millj. kr. í útflutningsuppbætur eða 7.3% af ríkisútgjöldum. 1959 er þessi upphæð 72.5 millj. kr. eða 7% af ríkisútgjöldunum. 1960 er þessi upphæð 26 millj. kr. eða 1.7% af ríkisútgjöldum. 1961 er upphæðin 31.5 millj. kr. eða 2% af ríkisútgjöldum. Árið 1962 er þessi upphæð 56.3 millj. kr. eða 3.2% af ríkisútgjöldum. 1963 98 millj. eða 4.5% af ríkisútgjöldum. 1964 115 millj. kr. eða 4.3% af ríkisútgjöldum og 1965 183 millj. kr. eða 5.2% af ríkisútgjöldum og 1966 214 millj. kr. eða 5.6% af ríkisútgjöldum. Ég held, að þessar tölur séu nokkuð réttar, og enda þótt það hafi ekki staðið beint í l., að það væri skylda að veita útflutningsuppbætur, vitum við það allir ákaflega vel, að það voru greiddar útflutningsuppbætur í margvíslegu formi á árunum 1955-1960. Og þá var alltaf venja, að landbúnaðurinn nyti þeirra hæstu útflutningsbóta, sem sjávarútvegurinn hlaut - þeirra hæstu útflutningsuppbóta, sem sjávarútvegurinn hlaut hverju sinni á því árabili. Eins og fram kemur í þessum tölum, sem ég las, hafa útflutningsbætur numið minni hundraðshluta af útgjöldum á fjárl. hin síðari ár heldur en þau voru á því 5 ára tímabili, sem ég gat um. Það er alveg rétt, að útflutningsuppbætur í því formi, sem nú er, voru lögfestar með breytingu á framleiðsluráðsl. árið 1960, eftir að þá hafði staðið yfir allmikil deila út af verðlagsmálum landbúnaðarins og þeim brbl., sem ríkisstj. gaf út haustið 1959. En þess er vert að geta og minna á í þessu sambandi, að þetta lagaákvæði um 10% útflutningsuppbætur af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, kom í staðinn fyrir annað ákvæði, sem gilt hafði í l. áður. Og það var þess eðlis, að bændasamtökin eða Framleiðsluráð hafði heimild í l. til þess að hækka verðið innanlands, ef sýnilegt var, að bændur fengju ekki grundvallarverð fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir. Um þetta ákvæði var deilt, og málaferli hófust út af þessari lagagr., sem fóru á þann veg, að bændur unnu málið fyrir Hæstarétti, og þessi heimild í l. var þar með talin fullgild og að lögum farið með verðlagningu landbúnaðarafurða. en þetta ákvæði l. var numið úr lögum, þegar útflutningsbæturnar voru lögfestar. Ég býst við, að einu árin, sem ekki næst grundvallarverð fyrir afurðir bænda, verði árin 1966 og 1967. Og það er heldur ekki sýnilegt, að það verði þægilegt að ná því lága grundvallarverði, sem ákveðið er með þeim gerðardómi, sem fjallaði um verðákvörðunina nú á s.l. vetri. Og í þeirri áætlun, sem Framleiðsluráð landbúnaðarins mun hafa gert, þurfa útflutningsuppbætur að vera um 100 millj. kr. meiri til þess að líkur séu á því, að það verði hægt að ná því lága verði, sem ákveðið var með gerðardómnum. Og það væri fróðlegt að vita, hverjar ráðstafanir hæstv. landbrh. hyggst gera í því samhandi, að bændur nái grundvallarverði fyrir afurðir á verðlagsárunum 1966 og 1967 og 1967 og 1968. Hæstv. ráðh. minntist nokkuð á hækkun kaupgjalds í landinu, og hann taldi, að ef árið 1958 er lagt til grundvallar með töluna 100, hafi breytingin orðið þessi á kaupi verkamanna, iðnaðarmanna og bænda. - Ég veit ekki, hvaða ár hann hefur átt við, en ég ætla, að það sé fremur árið 1965 en 1966. - Þá hafa laun verkamanna hækkað upp í 227, iðnaðarmanna í 217 og bænda í 286, eða þ.e.a.s., kaup bænda eftir þessu hefur hækkað meira en kaup verkamanna og iðnaðarmanna. Ég held, að það sé ótvírætt, að í þessum tölum sé miðað við tímakaup hjá verkamönnum og iðnaðarmönnum. En slíkt er ekki til staðar hjá bændum, vegna þess að þeirra kaup er ekki hægt að reikna út í tímum. Og það, sem væri þá frambærileg tala í þessum efnum, er heildarkaup, árskaup eða árstekjur þessara viðmiðunarstétta, en ekki tímakaupið, og þá býst ég við, að þessi hlutföll yrðu nokkuð önnur en þarna hefur fram komið. Árið 1966 og raunar 1967 líka eru tekjur bænda í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins áætlaðar 198 þús. 358 kr., en á sama tíma er vitað, að kaup viðmiðunarstétta þeirra, ef farið hefði verið eftir gamla lagaákvæðinu, sem gilti, var kaup þeirra stétta 245 þús. 532 kr. eða 47 þús. kr. hærra en það kaup, sem bændur hafa samkv. lögum. Og hér er því greinilegt, að það er mikið hallað á bændastéttina miðað við aðrar stéttir og frá því, sem verið hefur. Ég skal játa það, að það hefur margt áunnizt í verðlagsmálum landbúnaðarins, þótt það sé ekki nægjanlega mikið til þess að standa straum af þeim nauðsynlega kostnaði, sem bændur þurfa að inna af hendi á ári hverju. Og ein af ástæðunum fyrir því, að kauphækkun bóndans í verðlagsgrundvellinum kemur ekki að tilætluðum notum, er sú, að aðrir liðir í verðlagsgrundvellinum eru of lágt reiknaðir og taka það mikið af kaupi bænda til sín, að þrátt fyrir þá hækkun, sem orðið hefur á kaupi bænda, hafa þeir ekki notið þeirrar hækkunar, vegna þess að það hefur vantað á aðra kostnaðarliði í verðlagsgrundvellinum. Og þeir hafa því ekki raunverulega fengið það kaup, sem þeim hefur verið ætlað samkv. útreikningi. Þá gat hæstv. landbrh. þess, að fjármunamyndun í landbúnaði hefði verið 90 millj. kr. hærri árið 1966 en árið 1958, og að þetta væri reiknað eftir verðlagi ársins 1960. Þessar tölur ætla ég mér alls ekki að vefengja, og ég tel, að þær brjóti ekki í bága við neinar þær tölur, sem ég nefndi í framsöguræðu mínni. Það stendur því haggað, sem ég sagði um ríkisframlög og stofnlán til fjármunamyndunar, að þau hafa lækkað. þau hafa rýrnað frá árinu 1958 til ársins 1966. Og þar í liggur m.a. ein orsök þess, að lausaskuldasöfnun bænda hefur orðið jafn mikil og raun ber vitni um. Bændurnir verða samhliða því, að þeir verða nú að leggja meira fram af eigin fjármagni, ef þeir ættu það, þá verða þeir að safna meiri lausaskuldum en áður, ef þeir eiga að inna af hendi hliðstæðar framkvæmdir og standa undir búrekstrinum líkt og þeir hafa gert á undanförnum árum. Það, sem ljóst er og frv. þetta er byggt á, er, að lausaskuldasöfnun bænda hefur vaxið mikið hin síðari ár og heildarskuldir þrefaldazt siðan 1960 til ársloka 1966, og lausaskuldir hafa því vaxið meira á þessu tímabili, mun meira, en föst lán. Á það vil ég minna, að árið 1967 var mjög óhagstætt bændum, og því allar horfur á, að skuldir séu nokkru meiri nú en vitað er um, og mun það koma í ljós við rannsókn síðar. Hæstv. landbrh. gat þess, að það þætti ekki mikið að skulda 1/2 millj. kr. hér í Reykjavík út á eitt íbúðarhús. Og ég er honum sammála í því, að út af fyrir sig er það ekkert mikið. En þessi skuldaupphæð er ekki sambærileg við það að skulda 1/2 millj. til sveita, og það liggur í því, að verðmæti íbúðarhúss hérna í höfuðborginni stendur venjulega fyrir sínu, að er alltaf hægt að selja það á fullu verði, sem ekki er hægt með jarðir hér og þar út um sveitir, og því er geysilegur munur á því að skulda 1/2 millj. einhvers staðar og einhvers staðar úti á landi eða 1/2 millj. í íbúð hér í borginni, af því að verðmæti fasteignanna er svo margfalt meira hér í höfuðborginni en víðast hvar annars staðar á landinu. Um leið og lausaskuldum bænda er breytt í föst lán, þarf jafnframt að koma í veg fyrir það, að lausaskuldir safnist áfram í stórum stíl, og þá þarf að hafa tvennt í huga, að veita öll stofnlán til lengri tíma en nú er gert og láta þau ná til alls, sem lagaheimildir eru til fyrir. En það er býsna margt, sem ekki eru veitt lán til nú, sem lög heimila. Jafnframt þessu verða bændur að fá hærra verð fyrir framleiðsluvörur sínar, svo að ekki falli strax í það sama horf og nú blasir við. Ég hygg, að hæstv. landbrh. sé þetta allt vel ljóst, og ég skora á hann að gæta vel réttar bændastéttarinnar nú, ekki sízt, þegar skuldamál annarra atvinnuvega eru í athugun og endurskoðun.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Hv. þm. lauk máli sínu með því að skora á mig að gæta hagsmuna bænda í skuldamálum þeirra, um leið og skuldamál annarra atvinnuvega eru fyrir tekin, og hann þakkaði mér fyrir það að hafa tekið vel í það að beita mér fyrir því, að lausaskuldum bænda yrði breytt í föst lán. Og ég sagði það hér um daginn, að ég vildi gjarnan athuga þá möguleika og beita mér fyrir því, eftir því sem fært þykir, enda hafði stjórn Stéttarsambands bænda áður rætt þetta við mig. Hins vegar vil ég ekkert fullyrða um það, hvort þetta tekst nú, því að það er vitanlega ekki hægara að koma þessum málum í kring nú, þegar þjóðarbúið hefur tapað 1/3 af útflutningsverðmæti sínu á s.l. ári, og aðrir atvinnuvegir standa m.a. þess vegna höllum fæti. Hv. þm. þakkaði mér fyrir það, að ég skyldi hafa viðurkennt það, að allt væri ekki í bezta lagi núna, og það væri munur að heyra nú í mér eða ýmsum stjórnarsinnum í júnímánuði s.l. Að vísu gerðu stjórnarsinnar sér alveg grein fyrir því, að ef aflabresturinn héldi áfram, ef verðfallið héldi áfram, hlyti það að skapa erfiðleika. En það dreymdi engan um það á s.l. vori, að það vantaði þriðja part af útflutningsverðmætinu í þjóðarbúið, að það vantaði 2000 millj. kr. Og ég hef nú ætlazt til þess, að hv. 1. þm. Vesturl. gerði sér grein fyrir því, að það er eðlilegt, að af þessu stafi erfiðleikar og að þetta verður ekki skrifað á reikning ríkisstj. eða stuðningsflokka hennar. Annars hefur þessi hv. þm. og sumir flokksbræður hans ekki viljað gera mikið úr því, þó að það vantaði þriðja partinn af útflutningsverðmætinu á s.l. ári. Ja, það hefði nú fiskazt jafnmikið og s.l. 5 ár að meðaltali, og verðið væri bara ekkert lægra núna en það hefði verið fyrir nokkrum árum, og þess vegna gæti allt verið í lagi nú þrátt fyrir þetta. En hv. þm. veit það, að það hefur verið kostað miklu til. Tækin eru miklu fleiri og afkastameiri nú en þá, miklu meira fjármagn, sem hefur verið sett í þennan atvinnuveg en áður, og tilkostnaðurinn við framleiðsluna er ekki minni, heldur aðeins meiri en hann var í árslok 1965, þegar verðlag afurðanna var hæst. Þess vegna er ekkert undarlegt, þótt sjávarútvegurinn komist í þröng, þegar það skeður hvort tveggja, að aflinn bregzt að verulegu leyti og verðfallið hefur orðið eins geigvænlegt og raun ber vitni. Og það er vitanlega þjóðarbúið, sem verður í heild fyrir halla og tapi af þessum ástæðum. Og það er alveg víst, að ef ekki hefðu verið til fyrningar frá fyrri árum, varasjóðir, varagjaldeyrissjóðir, og ef ekki hefði verið búið að endurnýja fiskiskipaflotann og byggja fiskiðjuver og annað þess konar á fyrri árum ríkisstj., hefði hér verið komið vandræðaástand við síðustu áramót. En það er vegna fyrninganna, vegna þess að búið var í haginn á góðu árunum, sem þjóðfélagið í heild og þjóðarbúið hefur fram að þessu staðið þetta af sér, og sem betur fer hafa nú flestir atvinnu enn og lifa sæmilega þrátt fyrir þessi stóru áföll, sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir. Og nú er það vitanlega sameiginleg ósk allra Íslendinga, að úr þessu rætist, að við fáum nú góða vertíð og síldveiði nærri Íslandi á næsta sumri, og þá er það, að fyrningar fyrri ára hafa orðið til þess, að þjóðarbúið hefur staðið af sér þessi miklu áföll, sem komið hafa, en sem sumir hv. framsóknarmenn vilja ekkert gera úr. Og það má segja það, að slíkt tal er barnalegt og fáir taka nú mark á. Það er dálítið leiðinlegt, þegar góðir og gegnir menn tala þannig. Það var t.d. einn maður, sem kom að máli við mig. Hann hafði hlustað á umr. hér, þegar þær byrjuðu, og hlustaði á framsöguna. Hann hafði heyrt það, að frsm. sagði eitthvað á þá leið, að það væri aðeins lánað til 5 ára út á vélar. Þessi maður, sem hefur verið í sveit, spurði mig að því, hvernig þetta hefði verið, á meðan framsóknarmenn voru í stjórn. Ég veit það ekki, sagði ég. Þá var ekkert lánað út á vélar, ekki til 5 ára. Það var ekkert lánað út á vélar. Og hann spurði enn fremur: En út á bústofninn? Hv. 1. þm. Vesturl. sagði, að það væri ekkert lánað út á bústofninn. Það var alveg eins þá. Það var ekkert lánað út á bústofninn þá, þegar þessi hv. þm. studdi ríkisstj. En út á vinnslustöðvar landbúnaðarins, þeir höfðu þó lánað ríflega út á þær? Nei, ekki heldur, sagði ég. Þeir lánuðu ekkert út á vinnslustöðvar þá. Það var fyrst núna, eftir að núv. stjórn kom til valda. Þeir eru þá bara svona, sagði maðurinn. Þeir eru þá bara svona að heimta allt af öðrum, gera svo miklu hærri kröfur til annarra en sjálfs sín. Og okkur sjálfstæðismönnum þykir það ágætt, þegar hv. framsóknarmenn gera fyrir hönd landbúnaðarins miklu hærri kröfur til okkar heldur en þeim hafði dottið í hug að gera til sinna manna, því að það er rétt, að þá var ekkert lánað út á vélar, þá var ekkert lánað út á bústofn, þá var ekki lánað út á vinnslustöðvar úr Stofnlánasjóði. En hvernig er þetta með lánstímann, sem hv. þm. er alltaf að tala um, að hafi verið styttur? Lánstíminn hefur ekki verið styttur. Hann er sá sami og hann hefur verið, 42 ár út á íbúðarhús og 20 ár út á útihús. Það er nákvæmlega sami lánstíminn, þó að þessi hv. þm. sé alltaf að tala um, að lánstíminn hafi verið styttur. Þá segir þessi hv. þm. og endurtekur það nú, að skuldasöfnun sé vegna þess, að stofnlánin hafi minnkað, þau hafi lækkað frá því, sem þau voru 1958. En hvað segja opinberar skýrslur? Opinberar tölur, sem þessum hv. þm. dettur ekki í hug að véfengja? Þær segja, að útlán stofnlánadeildarinnar hafi aukizt um 300% síðan 1958, en byggingarvísitalan hefur hækkað á þessum tíma um 122%. Er þetta nú ekki nógu skýrt til þess, að það verði ekki oftar sagt hér í hv. Alþ. eða annars staðar, að stofnlán úr stofnlánadeildinni hafi lækkað? Ég veit ekki, hvort það væri reynandi fyrir þennan hv. þm. að segja þetta á fjöldafundi, svo að e.t.v. tryði því einhver. En það þýðir ekkert að vera að segja það hér í hv. Alþ. Hv. þm. hefur oft talað um vextina og grundvöllinn, sem verðlag búvöru er byggt á, en á meðan þessir hv. þm., hans flokkur, fór með þessi mál, þá fengu hændur ekki reiknaða vexti af eigin fé í verðlagsgrundvellinum. Það var ekki tekið til greina, þótt þeir hefðu mikið fjármagn og eigið fé í búinu, þeir fengu enga vexti af því. En þetta var þó tekið upp 1960 eða 1961 og munar allmikið um það nú. Er þetta aðeins ein af þeim leiðréttingum, sem hafa verið gerðar á verðgrundvellinum. Hv. þm. viðurkennir, að það hafi ýmsar leiðréttingar verið gerðar í verðlagsmálum, og hann rengdi heldur ekki þær tölur, sem ég las hér upp úr opinberum skýrslum um það, hversu kaup bænda hefði hækkað mikið umfram kaup verkamanna og iðnaðarmanna. Hann vitanlega viðurkenndi, að þær tölur væru réttar, en þá ætlar hann að snúa sig út úr því og segja; ja, þetta er tímakaupið, en á hverju byggjast árstekjurnar, ef þær byggjast ekki á tímakaupi, og hvernig var þetta fyrir 1958 og á því herrans ári? Var það ekki miðað við tímakaupið? En tímakaup bænda hefur hækkað þetta miklu meira en iðnaðarmanna og verkamanna á árunum 1959-1966, vegna þess að bændur voru, meðan hv. framsóknarm. fóru með þessi mál, svo langt á eftir í kaupi og tekjum. Og nú, þegar hv. 1. þm. Vesturl. er að tala um það, að bændur hafi lægri tekjur en aðrar stéttir, þá er hann aðeins að undirstrika það, hversu langt bændur voru áður á eftir, úr því að þessi leiðrétting, sem þeir nú hafa fengið og er viðurkennd, nægir ekki til þess, að þeir sitji nú við sama borð og aðrar stéttir. Ég hef haldið því fram, að með þessum leiðréttingum, sem fengizt hafa, séu bændur mjög nærri því að hafa sambærilegar tekjur og aðrar stéttir. Hitt er svo rétt, að meðaltekjur bænda yfir allt landið eru nokkru lægri, og það er vegna þess, hversu margir bændur eru með lítil bú, sem ekki geta gefið nema litlar tekjur. Það sannar alls ekki það, að bændur með sæmileg bú beri ekki frá borði svipað og aðrir, sem vinna fullan vinnudag. Þá talaði hv. þm. dálítið um útflutningsuppbætur og sagði, að þær hefðu verið greiddar síðan 1955, bændur hefðu fengið fullt grundvallarverð æ siðan, en það gæti verið vafasamt fyrir verðlagsárið 1966 til 1967 og 1967 til 1968. Hv. þm. óskar eftir svörum frá mér, hvaða aðgerðir ég vil viðhafa til að tryggja þetta, ef útflutningsuppbæturnar nægja ekki. Ég hef ekkert um það að segja í dag annað en það, að ég get ekkert um það sagt, hvort ég hef nokkur ráð í hendinni til að bæta úr því, ef þær ekki nægja, en það er allt of snemmt að fullyrða nokkuð um það, en hitt er svo algjörlega rangt, að bændur hafi fengið fullt grundvallarverð allt frá árinu 1955 Uppbæturnar voru mjög litlar, sem bændur fengu úr útfl.sjóði á árunum 1955 til 1960, og ég get aðeins minnt á það, að á árunum 1957-1958, þegar mjólkurbúin fluttu út ost, vantaði í Flóabúinu allt að 10% á mjólkurverðið, vegna þess að osturinn var fluttur út fyrir lágt verð, en útflutningsuppbætur fengust ekki á ostinn, og þetta var ekki aðeins hjá Flóabúinu, þetta var vitanlega eins hjá öllum mjólkurbúum um allt land, en samt fullyrðir hv. 1. þm. Vesturl., sem er í stjórn Búnaðarfélags Íslands, sem er í bankaráði Búnaðarbanka Íslands, sem hefur setið í fjöldamörg ár á Alþ., að bændur hafi alltaf fengið fullt grundvallarverð allt frá árinu 1955. En hvers vegna fullyrðir maðurinn þetta? Ef hann væri nú á bændafundi og talaði svona við bændur. Hvað mundu bændur segja um svona fullyrðingar, sem eru hrein mótsögn við staðreyndirnar? Ég skil það ekki, hvers vegna hv. þm. er með þessar fullyrðingar hér. Svo segir hv. þm., að það hafi verið ákvæði í framleiðsluráðsl., sem hafi tryggt bændur, áður en l. frá 1960 tóku gildi, bændur hafi haft heimild til þess að hækka verð innanlands með það fyrir augum að borga hallann af útfluttum afurðum. Þetta ákvæði var nú mikils virði. Það fékkst svo staðfest í Hæstarétti, að bændur áttu þennan rétt, en þeir gátu aldrei notað þennan rétt, vegna þess að innanlandsmarkaðurinn var alltaf takmarkaður. Og með því að hækka innanlandsverðið til þess að fá fé í útflutningsuppbætur, þá var það til þess að ræða við fjmrh. og spyrja hann að það sem flytja átti út varð meira, og þetta vann þannig hvort á móti öðru. Og þetta vissu bændur. Þess vegna var það á Búnaðarþingi 1957, að mikið af tíma þingsins fór í það að ræða um offramleiðslu og þau vandræði, sem bændastéttinni stafaði af því, ef þyrfti að fara að flytja mikið út af afurðum fyrir lágt verð, og það var þá, - og ég veit, að hv. l. þm. Vesturl. man eftir því, - að það var send nefnd manna til þess að ræða við fjármrh. og spyrja hann að því, hvort hann vildi ekki opna ríkiskassann og láta eitthvað í útflutningsuppbætur, því að nú horfði illa fyrir bændum. En hvaða svör fengu þessir menn hjá ráðh.? Þeir fengu þau svör, að það væru engir peningar til. Þetta gat verið satt. Ég trúi því, að það hafi verið ástæðan, frekar en að ráðh. hafi ekki viljað láta peninga. En ef það hefði nú verið satt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að bændur hefðu alltaf fengið fullt grundvallarverð, útflutningsuppbætur hefðu alltaf verið greiddar, hefði þá Búnaðarþing þurft að senda nefnd manna upp í fjmrn. til þess að knýja út úr fjmrh. eitthvað af peningum í útflutningsuppbætur? Nei. Og bændur, sem eru í framleiðsluráði og í stjórn stéttarsambandsins, hafa sagt við mig, að þetta lagaákvæði um heimild til þess að mega hækka verðið innanlands hafi raunverulega verið einskis virði. Og það var þess vegna mikils virði fyrir bændur að fá það lögfest, að það mætti greiða í útflutningsuppbætur 10% af heildarverðmæti landbúnaðarafurða. Það hefur nægt fram að þessu, en hvort það nægir í ár, ætla ég ekkert að fullyrða um. Hv. þm. viðurkenndi, að það væri rétt, að fjármunamyndun í landbúnaðinum hefði verið mikil síðustu árin, og þá vitanlega leiðir það af sjálfu sér, að hann viðurkennir, að skuldaraukning af þessum ástæðum er eðlileg, og þá held ég, að hann sé farinn að nálgast ástæðuna fyrir því, að eitthvað hefur safnazt af lausaskuldum, þá réttu ástæðu, en þá ætti hann líka að fjarlægjast það, sem hann staðhæfði hér áðan, að ástæðan væri, að þau hefðu verið tiltölulega minni, þau hefðu minnkað, stofnlánin úr stofnlánadeildinni. Ég sé nú ekki, að það sé í rauninni ástæða til að fara öllu fleiri orðum um þetta, ég hef hér aðeins að gefnu tilefni viljað sýna fram á, að málflutningur hv. þm. var að ýmsu leyti dæmalaus. Hitt er svo ekkert óvenjulegt, þótt hann flytji mál eins og þetta frv., og það er ekkert óvenjulegt, þótt dregið sé fram, það sem er eðlilegt og rétt í málefnum bændastéttarinnar, en það er hægt að reiða svo hátt til höggs, að það verði ekkert úr því, og það verður oft, sem ekkert verður úr því með þannig tilburðum, og ég held, að ef hv. þm. temdi sér það nú eftirleiðis að halda sér við staðreyndirnar og tala máli bænda á hóflegan hátt og af raunsæi, þá yrði tekið miklu meira mark á því, sem þessi þm. hefði fram að færa, en með málflutningi eins og hann hefur haft í sambandi við hetta frv.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki nema í örfáum orðum að ræða það frv. til l. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, sem hér liggur fyrir til umr. Það má segja, að það sé ekki nema eðlilegt, að það sé komið fram, og það mun almennt viðurkennt, að meðal bænda hafi safnazt nokkuð af lausum skuldum, eins og gert hefur hjá fjölmörgum öðrum atvinnustéttum í landinu og viljað brenna við öðru hverju, ekki einungis hin síðari ár, heldur af og til. Það sanna ýmsar aðgerðir, sem þurft hefur að gera í þessum efnum áður. En það, sem gefur mér tilefni til þess að segja um þetta nokkur orð, það er, að ég er ekki að öllu leyti sammála 1. flm., hv. 1. þm. Vesturl., um þær ástæður, sem hann telur fyrst og fremst til þess liggja, að til þessarar lausaskuldasöfnunar hefur komið hjá bændum. Hann taldi í sinni framsöguræðu, að fyrst og fremst lægju til þess fjórar orsakir, að til þessara skulda hefði verið stofnað. Í fyrsta lagi, að fjárfestingin í landbúnaðinum hefði kostað mikla fjármuni, í öðru lagi, að bændur væru skattlagðir til þess að fá einhverja úrlausn hjá stofnlánadeildinni, í þriðja lagi, að verðlagsákvörðun landbúnaðarvara var ekki gerð skv. l. á s.l. hausti og í fjórða lagi erfitt árferði og grasbrestur. Þessar ástæður, sem hann taldi hér fram, álít ég, að þurfi nokkurrar endurskoðunar við. Hann gerði tilraun til þess að byggja sínar ályktanir á skýrslu, sem landnámsstjóri hefur birt, jarðaskrá Landnáms ríkisins, og ég vil taka undir það, að það er mjög eðlilegt, að þegar um slík mál er rætt, sé hún lögð til grundvallar. Ég hygg, að hún sé þannig undirbúin, að henni megi treysta. En það, sem fyrst vekur athygli manns, þegar rætt er um stöðu landbúnaðarins, það er það, hversu fækkað hefur þeim mönnum, sem stunda framleiðslustörfin við landbúnaðarvinnuna, en um leið og það er haft í huga, þarf líka að taka það með í reikninginn, að framleiðslan hefur vaxið, hún hefur vaxið þrátt fyrir það, að nú vinni ekki að framleiðslunni nema 10-11% af þjóðinni, hún hefur vaxið frá því sem var, þegar um 70% af þjóðinni framleiddu landbúnaðarvörur. Til þess að þessi breyting geti átt sér stað, til þess að færra fólk geti þannig framleitt meira en fleira fólk gerði áður, hefur að sjálfsögðu orðið að leggja í geysilega mikinn kostnað, enda hafa landbúnaðarmenn ekki legið á liði sínu í því að taka í sína þjónustu vélvæðinguna og tækniþróun ýmiss konar til þess að ná þessu setta marki. Fyrir það, að þetta er viðurkennt, að til þessara ráða hafi verið sjálfsagt að gripa, þá hafa verið gerðar um það öðru hverju áætlanir, hversu mikið fé þurfi að leggja í landbúnaðinn á hverjum tíma til þess að ná þeirri þróun, sem nauðsynleg er til þess að standa þarna vel í stykkinu. Meðal annars af þeim sökum gerði Stéttarsamband bænda framkvæmdaáætlun fyrir áratuginn 1961-1970, og þar sem skýrslur ná nú yfir fyrri helminginn af þeim áratug, má gera nokkurn samanburð á því, hvernig til hefur tekizt. Samkvæmt framkvæmdaáætlun Stéttarsambandsins þótti eðlilegt og nauðsynlegt, að landbúnaðurinn fjölgaði dráttarvélum hjá sér um 2000 stk. á þessum tíma, eða 4 þús. dráttarvélar var talið, að þyrfti að kaupa á einum áratug, en á 5 árum þá 2 þús. stk. Í framkvæmd hefur þetta orðið svo, að bændur hafa keypt 2.944 stk. á þessum 5 árum, þeir hafa sem sagt farið töluvert langt fram úr þeirri áætlun, sem þarna var sett upp af Stéttarsambandi bænda. Þá gerði Stéttarsamband bænda og framkvæmdaáætlun þess ráð fyrir því, að ræktunarland þyrfti að auka á þessum hálfa áratug um 17500 hektara, en í framkvæmdinni hefur þetta orðið svo, að ræktaðir hafa verið á þessu 6 ára bili, 21300 hektarar, og er þar enn farið langt fram úr þeirri áætlun, sem gerð hafði verið. Ég vil ekki þreyta þingdeildarmenn á því að lesa þessa áætlun upp alla, en ég tel þó ástæðu til að taka einn þátt í henni enn og geta þar um íbúðarhúsabyggingarnar. Í áætlun Stéttarsambandsins var gert ráð fyrir því, að á áratugnum yrðu byggðar 700 íbúðir eða 350 íhúðir á 5 árum. Í framkvæmd hefur þetta orðið svo, að byggð hafa verið 530 hús eða 530 íbúðir á þessu 5 ára tímabili. Það er því eðlilegt og mjög eðlilegt, að stofnlánasjóðirnir hafi ekki nægt bændum að fullu til þess að mæta allri þessari fjárþörf, þegar hún er svo hröð og fer langt fram úr þeirri áætlun, sem gerð hafði verið af þeim mönnum, sem bezt þekkja til. En það, að svona hefur verið unnið hratt að þessum málum, er einungis því að þakka, að á Alþ. hefur verið komið á þeirri landbúnaðarlöggjöf, þeirri framfarastefnu í landbúnaði, sem hefur orðið til þess að kalla og laða fram framkvæmdarvilja og framkvæmdarþrek ísl. bænda, og ég hygg, að það sé ekki annað en gott um það að segja og sérstaklega nauðsynlegt, einmitt fyrir þá sök, að það hefur fækkað þeim mönnum, sem unnið hafa að framleiðslumálum í landbúnaði. Það er aðeins annað atriði, sem hv. 1. flm. frv. vék að, sem ég er ekki alls kostar ánægður með, hvernig hann las úr skýrslum landnámsstjóra, og það er varðandi ræktunina og það minnkandi heymagn, sem hann taldi vera mjög mikið af hverjum hektara lands. Það er alveg rétt, að þegar maður litur á þessar skýrslur frá landnámsstjóra, má í fljótu bragði lesa út úr þeim þær tölur, sem hv. 1. þm. Vesturl. gaf hér upp í sinni ræðu. Ef ég man rétt, þá reiknaði hann með því, að ræktað land væri alls um 100 þús. hektarar og uppskerumagnið væri 3 millj. og 300 þús. hestburðir eða 33 hestburðir af hektara. Nú er það svo, að ræktað land á þessum tíma, 1965, það má jú segja, að það sé upp undir 100 þús. hektarar, það er þó ekki nema 98200 hektarar, en það er fleira, sem þarna kemur til, og það er upplýst hér einnig, að matjurtagarðar og land fyrir einærar fóðurjurtir hafa verið 1900 hektarar, og það er tekið með í þessa heildarupphæð stærðar á ræktuðu landi, sem hér er til færð, en megnið af þessu landi gefur áreiðanlega ekki framtalda töðu eða grasræktun. Það er talað þarna um matjurtir, sumt heyrir til matjurtagörðum, annað er blátt áfram notað til þess að beita á það á haustin, og það kemur aldrei í hlöðu og kemur því aldrei á tíund sem skapandi heybót. Í öðru lagi má einnig geta þess, að í landinu eru á þessum tíma tæplega 60 þús. nautgripir. Og það fer meira og meira í vöxt að beita þessum nautgripum að verulegum hluta á ræktað land að sumrinu allan útbeitartímann, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið haldbeztar, þá mun ekki veita af því að ætla hverjum grip 0,4-0,5 hektara til beitar yfir sumartímann. Ef við áætlum nú, sem væri mjög eðlilegt, að beitt væri svona helmingnum af þessum nautgripum á tún allt sumarið, þá er það um 30 þús. nautgripir, og þá mundi þurfa um 15 þús. hektara lands fyrir þessa beit, og þó að við legðum svo þar ofan á allt það gras, sem sauðféð tekur af túnunum bæði á vori og hausti, þá sjáum við, að við verðum þó komnir með grasið af hverjum hektara upp yfir 40 hesta með þessum útreikningi, og það hygg ég, að muni vera sanni nær en það, sem hv. flm. taldi hér fram. Hinu vil ég alls ekki gera lítið úr, að kal og önnur óáran hefur sitt að segja, er æði mörgum þung í skauti og verkar á sumum svæðum, en í heild yfir landið, finnst mér, að ekki megi taka tölurnar þeim tökum, sem fyrsti flm. gerði hér, og því þótti mér rétt, að þetta álit mitt kæmi hér fram. Ég vil svo að lokum aðeins geta þess, að ég fagna því, að framsóknarmenn í þessari hv. deild skuli hafa komið fram með frv. um breyt. á lausaskuldum bænda í föst lán, og ég vænti þess, að árangurinn af því verði sá, að ef þessum málum verði hægt að bjarga, þá verði þessi afstaða þeirra til lánamálanna til þess, að meira gagn og almennara verði á þeirri ráðstöfun, sem gerð verður, en hún var árið 1962, þegar framsóknarmenn voru fullir af tortryggni gagnvart þessum málum og unnu þeim bændum sannarlega ekkert gagn með þeirri afstöðu sinni.



Herra forseti. Mig langar til að leggja hér örfá orð í belg í sambandi við þessar umr., sem hér hafa farið fram, og ég get þá byrjað á því, að ég er þakklátur Ásgeiri Bjarnasyni 1. þm. Vesturl. fyrir þetta frv., því að ég tel, að það sé mjög nauðsynlegt að koma bændum til aðstoðar í þeim þrengingum, sem þeir eru komnir í. Hitt má svo um deila, hverjum slíkt er að kenna, og vafalaust endalaust, en þegar maður lítur á þessar tölur, sem verið er að fara hér með, þá verð ég að segja það, að mér finnst þær blátt áfram vera hégómi, þegar litið er betur niður í kjölinn, og þegar tekin eru til athugunar viðskipti landbúnaðarins við jörðina. Vitanlega byggist búskapurinn á viðskiptum við jörðina, og það hefur komið hér fram í þessum umr., að heyfengur hefur farið minnkandi, og það er ekki hægt að leyna því, að miðað við hvern hektara lands, þá hefur hann farið minnkandi, og hann hefur farið niður fyrir það, sem hann var um síðustu aldamót og þetta er dálítið ískyggilegt, - þrátt fyrir stóraukna ræktun, allar rannsóknir og allan áburðinn, sem við kaupum. Um s.l. aldamót var heyfengurinn 36 hestburðir af hektara, en hann er nú 33 hestburðir af hektara, og hefur farið stöðugt minnkandi síðan árið 1960. Þegar þær upplýsingar liggja fyrir um fjármunamyndun, sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði, að færi stöðugt lækkandi frá 1958 og lausaskuldir hefðu þrefaldazt á sama tíma, þá dettur manni í hug, hvort það gæti verið eitthvert samhengi þarna á milli. Ég er ekki frá því. Nú kannske má segja það, að bændur séu einráðir um það, hvernig viðskipti þeirra við jörðina séu, en ég tel, að þeir séu það ekki. Það er einokun eða ríkiseinkasala á áburði, og hann er eitt mikilvægasta meðalið einmitt í þessum viðskiptum við jörðina. Nú skulum við segja, að þessi minnkun á uppskeru á hverjum hektara eigi sínar eðlilegu orsakir, það megi skýra hana með slæmu veðurfari og aukinni beit á ræktað land, meiri garðrækt o.s.frv., eins og hv. 5. þm. Sunnl. talaði um, en þá skulum við snúa okkur að öðru, sem er ekki eins auðvelt að vefengja eða gera lítið úr sem orsök fyrir minnkuðum heyfeng og það eru tilraunir þær, sem Tilraunaráð jarðræktar hefur gert á undanförnum árum og birtar eru af því og Atvinnudeild Háskólans. Við skulum aðeins staldra við og athuga þessar tölur. Það eru samanburðartilraunir um notkun kjarna og kalksaltpéturs sem köfnunarefnisáburðar, miðað við, að grunnáburður af fosfórsýru séu 70 kg og 100 kg af kalí, og miðað við 100 kg af kjarna, sem er meðaláburðarnotkun bænda yfir landið. Þá kemur það í ljós, að uppskerutapið við að nota kjarna er 9 1/2 hestburður á hektara, minna en þar sem kalksaltpéturinn er notaður. Ef við nú litum á meðaltúnstærðina í landinu, sem er talin vera um 18 hektarar, þá eru þetta hvorki meira né minna en 162 hestburðir á meðalbýli í landinu og reiknað með því, að töðuhesturinn sé virtur á 300 kr., sem ég tel ekki ósanngjarnt, þá er tapið þarna á meðalbú á milli 50 og 60 þús. kr., og ef við tökum dæmið í heild, þá lítur það þannig út, að af 100 þús. hekturum lands, eins og ræktað land er talið vera, er uppskerutapið 900 þús. hestar eða 270 millj. ef það er reiknað í peningum. Hvað verður þá úr 145 millj., sem menn eru að stæra sig af, að hafi verið lánað úr stofnlánadeild landbúnaðarins á s.l. ári? Mér finnst þetta svo alvarlegar staðreyndir, þegar á þetta er litið, að það sé ekki hægt að loka augunum fyrir þeim. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fjölyrða meira um þetta, en mun gera það í sambandi við þáltil., sem ég hef lagt fram í Sþ. og ég fæ væntanlega tækifæri til að ræða um seinna.



Herra forseti. Það voru góð tíðindi, sem komu fram í ræðu hv. 5. þm. Sunnl., og ég verð að segja það, að eftir að hafa hlustað á þann mæta mann fannst mér hann sannarlega eiga mjög erfitt með að verja það, hvernig að landbúnaðinum er búið, og ég held, að hann hafi ekki komið með neitt atriði í sinni ræðu, sem hnekkir einu einasta orði í því, sem ég hef sagt áður. Ég tók það fram í framsöguræðu minni, að bændastéttin væri stórhuga, afkastamikil og framfarasinnuð. Að vísu staðfesti hann þetta með nokkrum tölum, en þetta var vitað mál, og við vitum manna bezt, hver þróun hefur verið í þeim málum á undanförnum árum. Ofurlitla tilraun gerði hv. þm. til þess að draga aðrar ályktanir út úr þeirri skýrslu, sem ég ræddi um í sambandi við heyfenginn á undanförnum árum. Það, sem við verðum að gera okkur ljóst, íslenzkir bændur, er það, að ef við hverfum til þess að nota ræktaða landið meira og minna til beitar, verðum við að hafa túnin miklu stærri heldur en annars, til þess að við fáum nægilegt fóður að vetrinum. Það skiptir því ekki höfuðmáli, hvað beitt hefur verið á túnin. En hitt er það, sem skiptir máli, hvað höfum við til að fóðra búféð af á veturna, því að við gefum ekki það, sem beitt er á á sumrin. Staðreyndin er sú, að 23 þús. ha. lands, sem er aukning á ræktuninni á tímabilinu 1960-1965, virðist annaðhvort ekki hafa gefið uppskeru, kalið eða ekki gefið næga uppskeru eða verið notuð til beitar þannig, að það fóður, sem fyrir liggur á haustnóttum, er ekki meira þrátt fyrir þessa aukningu í jarðræktinni árið 1965 en það var árið 1960. Og mér er nær að ætla, að ef við förum í stærra mæli en hingað til hefur verið að beita á ræktaða landið, sé það lágmark, að við verðum að miða ræktaða landið við a.m.k. 1/3 stærra ræktað land en við þurfum til að afla þess fóðurs, sem við verðum að hafa á veturna, auk þess sem við verðum að bera mikið meira og betur á ræktaða landið en við höfum gert. Þetta liggur ljóst fyrir, og ég held, að hv. þm. hafi ekki í neinu hnekkt því, sem ég sagði. Hins vegar tók hv. þm. mjög undir það, þegar hann var búinn að skýra frá þeirri fjárfestingu, sem hafði orðið á árunum 1960-1965, að það sé eðlilegt, að stofnlánasjóðir landbúnaðarins hafi ekki getað fullnægt þeim lánum, sem æskilegt hefði verið, að þeir hefðu getað. Og ég verð að segja það, að uppbygging stofnlánasjóðanna er alls ekki æskileg fyrir bændur. Skömmu fyrir kosningarnar á s.l. vori var hæstv. forsrh. svo vinsamlegur, að hann sendi smápésa heim á íslenzk bændabýli, og fyrirsögnin var „Landbúnaður í framför“. Ég ætla, að það sé erfitt að véfengja sumar þær tölur, sem þarna standa, enda þótt það sé fært Sjálfstfl. í vil, þó er það nú svo, að það hafa slæðzt þarna með tölur, sem ég býst við, að sumir hverjir telji sér ekki til mikils ávinnings. Og þarna stendur á bls. 10 í þessari forsætisráðherrabók, með leyfi forseta: „Árið 1965 hafði stofnlánadeildin rúmlega 78 millj. kr. í tekjur, og þær tekjur skiptust þannig: Vextir og lántökugjald kr. 34.9 millj., framlag ríkissjóðs 19.2 millj., framlag bænda 15.2 millj., framlag neytenda 8.3 millj., stóreignaskattur 0.6 millj. kr.“ Ef við hugleiðum það, hvaðan hver upphæð fyrir sig kemur, liggur það ljóslega fyrir, að af þessum 78 millj. kr. koma 52 millj. kr. frá bændunum sjálfum og 26 millj. annars staðar að eða frá ríkinu, þannig að á móti hverri 1 kr., sem bændurnir fá til stofnlánadeildarinnar frá ríkinu, verða þeir að leggja fram 2 kr. sjálfir. Svona hefur þetta aldrei verið fyrr en eftir að stofnlánadeildarl. var breytt árið 1962. Það er vert að minna á það, að einmitt með þeirri lagasetningu er talið, að það muni aldrei verða svo miklar framfarir í íslenzkum landbúnaði, að þessi ágætu kjör, sem stofnlánadeild landbúnaðarins veitir, muni geta staðið að verulegu leyti undir kostnaði framkvæmdanna. En því miður hefur það farið á annan veg. Það fyrsta, sem hæstv. landbrh. gerði, þegar hann tók við því starfi 1960, að mig minnir, það var að hækka vexti stofnlánadeildarinnar eða vexti byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs um 60-70% jafnframt því, sem hann fyrirskipaði, að lánstíminn yrði styttur, 15 ára lánin niður í 10 ára lán og 20 ára lánin niður í 15 ára lán. Og mér er ekki kunnugt um það, að þessum lánskjörum hjá þessum aðilum hafi verið breytt síðan. Ef það hefur verið gert, væri æskilegt, að hæstv. ráðh. upplýsti það. Svo er hér annað vitni varðandi stofnlánadeildina, sem er ekki ómerkara, en það er hæstv. fjmrh., sem var um skeið bankastjóri Búnaðarbankans og hafði þá það hlutverk að skammta bændunum úr þeim sjóðum, sem þar voru, og almennu lánsfé bankans. Þetta er í Búnaðarblaðinu Frey, sem hann ræðir um þessi mál, að ég ætla. Það er 3. tbl. 1964. Og þar segir hæstv. ráðh., þáv. bankastjóri: „Þótt matsgrundvöllur framkvæmda hafi verið hækkaður verulega, þarf hann enn að hækka, svo að miðað verði við raunverulegt kostnaðarverð framkvæmda. Ekki hefur enn verið talið fært að lána til bústofnskaupa. Eru slík lán ýmsum vandkvæðum bundin .“ Hæstv. ráðh. er það ljóst, að það skortir mikið á, að það sé fylgt þeim raunverulega kostnaði, sem liggur í framkvæmdunum, heldur er þarna áætlaður kostnaður, sem ekki er til samræmis við raunverulegan kostnað, og þótt lánuð sé sú prósenta, sem gert er ráð fyrir úr stofnlánadeild landbúnaðarins, þá fullnægir það ekki uppbyggingunni í landinu. Það, sem því þarf að gera, er að lána sem næst eða meta framkvæmdirnar líkt og þær kosta raunverulega, og þó að nú séu liðin nokkur ár síðan, hefur þetta ekki breytzt á þann veg, að þarna sé tekið fullt tillit til framkvæmdanna, eins og þær eru. Hæstv. landbrh. fór hér vítt og breytt, og það, sem fór nú mest í taugarnar á honum, að mér fannst, var það, að ég minntist nokkuð á málflutning hv. stjórnarsinna fyrir kosningarnar í vor. Það er þeim af eðlilegum ástæðum viðkvæmt mál, og ætla ég ekki að ræða það frekar, enda finna þeir víst fyrir ýmsum sárindum í sambandi við þessi mál nú og lausn þeirra. Og óska ég þeim til hamingju að fá að glíma við eigin vandamál. Ein orsök lausaskuldasöfnunar hjá bændum er m.a. sú, að rekstrarlán landbúnaðarins hafa ekkert hækkað síðan 1959. Í skýrslu frá Sláturfélagi Suðurlands, sem ég ætla, að sé byggð á staðreyndum um þessi efni, hafa þessi mál staðið þannig, að lán fyrir slátraðan dilk miðað við haustið á undan í kr. var 1960 132 kr., 1961 112 kr., 1962 95 kr.; 1963 110 kr., 1964 122 kr., 1965 133 kr. og 1966 í 123 kr., þannig að þau hafa ekki einungis staðið í stað, heldur hafa þau farið lækkandi. Og svo vil ég á það benda, að það er undarlegur hlutur, þegar íslenzka þjóðin á í sparifé líklega í kringum 9 milljarða kr., að það skuli hvergi vera hægt fyrir bændastéttina að fá neitt af lánum sem heitir af þessu almenna sparifé landsmanna. En það á að heita, að það sé útilokað nú fyrir bónda að fá svo mikið sem 60 eða 100 þús. kr. víxil, hversu góða tryggingu, sem hann hefur. En þá er sá hátturinn á hafður, sem hæstv. fjmrh. kom á í Búnaðarbankanum, að það er hægt að fá svona 10-15-25 þús. kr. víxla til þriggja og sex mánaða og meira ekki. Þrátt fyrir það, að sparifé hefur nokkuð hækkað á þessu tímabili. Ég veit ekki um það, hvort hæstv. landbrh. hefur talið það vera til tekjudrýginda fyrir bændur, þegar hann ráðlagði þeim árið 1966 að fækka verulega bústofni sinum. Ég geri ráð fyrir, að Morgunblaðið hafi rétt eftir ráðh. En í forystugrein þess þann 24. febr. 1966 segir m.a. eftir hæstv. landbrh., Ingólfi Jónssyni: „Eðlilegt er að hafa í góðum árum allt að 10% mjólkurframleiðslu umfram það, sem notað er á innlendum markaði. Ef við það væri miðað, ætti kúnum að fækka u.þ.b. 5000, en sauðfénu að fjölga þess í stað u.þ.b. 100 þús. Sú breyting væri sem svarar því, að hver bóndi hefði sinni kú færra og fjölgaði sauðfénu þess í stað í um 20 ær. Þannig hefðu bændur ekki minni tekjur, heldur talsvert meiri tekjur, þar sem útflutningsuppbæturnar mundu sennilega nægja til þess að bæta hallann á útflutningnum með því að auka kjötútflutninginn og minnka yfirframleiðsluna á mjólk.“ Hver er svo staðreyndin í þessu, og hvernig hafa þessi mál skipazt? Það er lítið hagstæðara fyrir íslenzka bændur, að flytja út kjöt en mjólk, fyrir utan það, að slík tilfærsla í bústofnseign bænda hlýtur að hafa verulegan kostnað í för með sér. Það hlýtur að hafa talsverðan kostnað í för með sér, ef einhver bóndi t.d. hættir að hafa kýr og þarf að byggja yfir sauðfé, sem því svarar, eða öfugt. Þetta kostar aukna fjárfestingu og mikla röskun frá því, sem verið hefur, og mér er ekki grunlaust um það, að sumir þeirra, sem tekið hafa tillit til þessa, hafi orðið að taka á sig töluverða skuldabagga vegna þeirra breytinga, sem í þessu fólust. Og eitt er víst, að bústofnseign landsmanna hefur ekki aukizt hin síðari ár, heldur hið gagnstæða og verðlagið staðið nokkurn veginn í stað, þannig að þar er um mikla tekjurýrnun að ræða, svo að bændur eiga erfiðara með að mæta skuldaaukningunni en ella hefði verið. Þá sagði hæstv. landbrh., að það hefði aldrei verið lánað út á vélar eða til vinnslustöðva í tið framsóknarmanna. Þetta held ég, að sé algerlega rangt með farið, að það hafi aldrei verið gert, því að enda þótt stofnlánadeildin eða þáv. byggingarsjóður og ræktunarsjóður Búnaðarbankans hafi ekki lánað í stórum stíl til þeirra framkvæmda, áttu fyrirtæki bændanna miklu þægilegra með að fá af almennu sparifé landsmanna til framkvæmda en nú er. Nú eru slík lán útilokuð í viðskiptabönkunum, og fyrirtæki fá heldur ekki lán úr stofulánadeildinni. þó að það sé ákveðið með l. nema eftir dúk og disk, og það hélt ég, að hæstv. landbrh. væri ekki síður kunnugt um en öðrum. En á það má minna, að vélakaup í stærri stíl, t.d. til ræktunarsambandanna, þá væri til þeirra veitt framlag úr ríkissjóði helmingur af kostnaði vélanna, þannig að ræktunarsamböndin stóðu miklu betur að vígi með sín vélakaup áður heldur en nú, þegar þau fá einungis fjórða part í styrk og það einhvern tíma eftir nokkur ár, því að þau fá það ekki jafnharðan og vélarnar eru keyptar og svo gengistryggð lán í stofnlánadeild landbúnaðarins. Þetta er það, sem þau fá. En eitt er þó talandi tákn um það hvað sem því kann að valda., hvernig hagur bændanna var áður og er nú, því að ég tel, að það séu tölur, sem óhætt er að byggja á, en þær hafa verið teknar eftir framtölum bænda, birtar opinberlega og unnið úr þeim af Hagstofu Íslands. Ef við tökum árið 1957, eru veðskuldir bænda 230 millj. 814 þús. kr. og aðrar skuldir 172 millj. 146 þús. kr. Sem sagt, veðskuldirnar eru 57%, en lausaskuldir 43%. Og það lætur nærri, að þetta hafi verið hlutföllin í skuldaaukningunni, að veðskuldirnar hafi verið nær 60% allt til ársins 1964 eða á milli 55 og 63% og lausaskuldir þar af leiðandi verið í kringum 40% og farið nokkuð niður fyrir 40% það ár, sem lausaskuldir bænda eru færðar í föst lán. Ég tel þetta nokkurn mæli kvarða á það, hvernig búið hefur verið að lánastarfsemi landbúnaðarins á undanförnum árum og einnig í dag, því að framfarir hafa alltaf verið miklar í landbúnaði og vélakaup mikil og framleiðslan vaxið jafnt og þétt, og ég tel þetta því nokkurn mælikvarða á það, hvernig hag bændanna hefur verið komið. En árið 1966, í árslok, eru lausaskuldirnar um 60% og föstu lánin um 40%. Það skiptir engu máli, þó að lesið sé hér upp úr skýrslum, hve mörg lán ílafi verið veitt og hve margar millj. Það, sem skiptir máli, er það, hvað bændurnir búa við hagkvæm kjör í lánamálum landbúnaðarins. Ég las úr skýrslu, sem ekki hefur verið vefengd, en hæstv. landbrh. hefur ekki minnzt á, að árið 1964 hafi stofnlánin verið minni hluti í fjármunamynduninni en árið 1958. Sama gegnir með ríkisframlög vegna fjármunamyndunarinnar. Þau eru sömuleiðis minni. Þetta sýnir þróunina í þessum málum og eru óvéfengjanlegar tölur, og mér er það vel ljóst, að hér hefur ekki neinn einn hlutur valdið því, að lausaskuldasöfnun hefur orðið þetta mikil. Það eru ýmsar samverkandi ástæður fyrir því og m.a. þær, að stofnlán til landbúnaðarins eru óhagkvæm með miklu lakari kjörum en þau voru fyrir 1960, því að þá voru vextir í landbúnaðinum yfirleitt ekki nema 3 1/2% út á íbúðarhús, 4% til annarra framkvæmda og engin stofnlánadeildarskattur. Og þó var alltaf hægt að lána úr Búnaðarbankanum út á þær framkvæmdir, sem til féllu hverju sinni. En nú er þróunin að verða allt önnur, því að stofnlánadeildinni er sniðinn svo þröngur stakkur með framkvæmdaáætlun ríkisins, að það er útilokað mál, að stofnlánadeildin geti sinnt sínu hlutverki eins og vera ber í lánastarfsemi landbúnaðarins, ef svo heldur áfram. Það er sjálfsagt ýmislegt, sem hér mætti ræða um þessi mál. En það, sem ég vil benda á, er, að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir hæstv. landbrh. og hv. 5. þm. Sunnl. hafa þeir ekki vefengt eina einustu tölu af þeim, sem ég hef farið með og komið með máli mínu til sönnunar. Lýsir það bezt því, að það ástand, sem ég hef hér talað um, styðst á allan hátt við staðreyndir í þessu máli.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Hv. þm. endaði sína ræðu með því að segja, að hvorki ég né hv. 5. þm. Sunnl. hefði véfengt þær tölur, sem hann fór með. Við höfum ekki véfengt þær tölur, sem hv. þm. hefur lesið úr opinberum skýrslum, en þær tölur, sem hann hefur sjálfur búið til, höfum við véfengt og þær ályktanir, sem hann hefur dregið af ýmsu því, sem hann hefur komið fram með. Það höfum við véfengt og ekki aðeins það, heldur sýnt fram á, að það er bara ekki rétt, sem hv. þm. sagði. Hv. þm. sagði hér áðan, að það hefði engin bústofnsaukning verið hér síðustu árin. Þetta segir maður, sem er í stjórn Búnaðarfélags Íslands, bóndi og alþm. í mörg ár. Ég hef ekki þessar skýrslur með mér, en það er hægt að fletta upp á þeim og sjá, að nautgripum hefur stórum fjölgað á síðari árum. Sauðfénu hefur líka fjölgað þó nokkuð, og framleiðsluaukningin hefur verið alveg gífurleg, sérstaklega í mjólkinni. Og það var þess vegna 1966, sem stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráð talaði alvarlega um það að breyta til í framleiðslunni, vegna þess að mjólkurframleiðslan væri of mikil, og þegar Búnaðarþing var sett þetta ár. hafði ég orð á því og dró ályktanir af því, að ef kúnum væri fækkað sem svaraði einni kú á bónda, en sauðfénu fjölgað sem því næmi, yrðu útflutningsuppbæturnar drýgri, og forystumenn bændastéttarinnar voru þessu samþykkir þá. Að vísu kom ekki til greina að fækka kúnum, þar sem sízt skyldi í þeim sveitum, sem voru við aðalmarkaðssvæðið. En það er miklu hagstæðara enn í dag að flytja út kjöt en mjólk. Í haust fyrir gengisbreytinguna fengust ekki nema 23% af heildsöluverði mjólkurdufts, en það fengust 34% fyrir dilkakjötið. Ég geri ráð fyrir, að þessi munur hafi ekki minnkað eftir gengisbreytinguna. Og ég veit það, að stjórn Stéttarsambands bænda hefur núna nokkrar áhyggjur af því, að það þarf að flytja út mjólkurduft og mjólkurvörur, sem eru dýrari í uppbótum en kjötið, enda þótt ekki sé hagstæður markaður fyrir útflutt kjöt. Það er rangt, að ég hafi nokkurn tíma lagt til, að bændur minnkuðu bústofninn. Ég var á sama máli og forystumenn bænda um það, að það gæti verið hagkvæmt að breyta til, að það er höfuðverkur forystumanna bænda enn í dag að finna það út, hvað hagstæðast sé að framleiða. Hv. þm. sagði, að það hefði alltaf verið lánað úr Búnaðarbankanum eftir þörfum áður, en þetta væri ekki nú. Hvað mundu nú bændur segja um það, ef þeir hlustuðu á þetta? Það var oft áður, sem það var ekki hægt að fullnægja óskum bænda f þessu efni. Á þessu ári var hægt að fullnægja öllum umsóknum um lán, sem fyrir lágu til bænda. Það hefur ekkert beðið af því, sem var tilbúið fyrir jól. Það hefur verið afgreitt. En það er fundið að því, að það skuli ekki vera lánað nema út á eina framkvæmd. Það breytir ekki því, að það hefur stórum aukizt frá því, sem var fyrir 1960, sem nú er lánað úr stofnlánadeildinni, eins og áður hefur verið vikið að. Hv. þm. talaði um, að ríkisframlög til framkvæmda í landbúnaði hefðu lækkað. Ég vildi nú biðja hv. alþm. að fletta upp á fjárl. 1958 og þeim fjárl., sem samþ. voru núna fyrir jólin. Þá kemur í ljós, að framlög til landbúnaðarins hafa aukizt á 4. hundrað prósent frá því 1958. Ræktunarkostnaður, hvað ætli hann hafi hækkað? 1966 var það út reiknað, að það var um 99%, en það er eitthvað meira núna. Segjum 110–120%. En framlagið á fjárl. hefur hækkað á 4. hundrað prósent. Svo segir hv. þm., að ríkisframlögin hafi minnkað. Þetta getur nú ekki staðizt. Þá talaði hv, þm. um Sláturfélag Suðurlands. Það hefur nú bara alls ekki fengið rekstrarlánin aukin frá því 1958 eða 1959. Það gleður mig að heyra, að Sláturfélag Suðurlands er orðið svona efnað, að það hefur komizt af með sömu fjárhæð í rekstrarfé til lána úr bönkunum eins og það fékk 1958 og 1959. En hvað mundi nú stjórn Sláturfélags Suðurlands segja, ef hún hlustaði á þetta? Mundi hún ekki brosa? Ég held, að Sláturfélagið eins og önnur fyrirtæki hafi nú einhvers staðar fengið fé og hvað eigum við að kalla það annað en rekstrarfé. Vitanlega hefur Sláturfélagið fengið stórum aukið rekstrarfé eins og önnur fyrirtæki á þessum árum. Annars hefði starfsemin ekki getað haldizt, og Sláturfélag Suðurlands hefur borgað bændunum út ekki seinna og ekki minni hundraðshluta að hausti til nú en það hefur áður gert. Og það gat því aðeins gert þetta, að það fékk fyrirgreiðslu í hönkunum. Það er alltaf verið að tala um það, að rekstrarféð hafi ekkert verið aukið. Þetta er vitanlega algerlega rangt. Hvað er það annað en rekstrarfé, þegar fyrirtæki fá lán í hvaða formi sem það er. Þau fá önnur lán en stofnlán út á fasteignir, og það er vitanlega einnig rekstrarfé. Hv. þm. viðurkenndi það nú, að það hefðu ekki verið veitt vélalán eða vinnslustöðvalán úr stofnlánadeildinni fyrr en nú seinni árin. En hv. þm. sagði, að það hefði verið hægara að fá þá lán úr bönkunum með öðrum hætti en núna. Ég held nú satt að segja, að það hafi ekki verið hægara. Ég held, að aukningin á vélakaupum, dráttarvélum og öðrum vélakaupum til bænda, hafi orðið núna seinni árin m.a. vegna þess, að bændur áttu kost á að fá aukin lán til þessara vélakaupa frá því, sem áður hafði verið. Eitt var það, sem mér fannst leiðinlegt að heyra, þegar hv. þm. var að óska ríkisstj. og stjórnarflokkunum til hamingju með það, að þeir skyldu glíma við að leysa þann eigin vanda; sem nú væri við að stríða í íslenzkum efnahagsmálum. Ég hefði nú búizt við því, að þessi hv. þm. og ýmsir flokksmenn hans mundu vilja ljá því lið að glíma við þann vanda, sem hefur steðjað að íslenzkum atvinnuvegum og íslenzku þjóðarbúi við það að missa þriðja partinn af útflutningsverðmætinu á s.l. ári. En svo segir hann hér í hv. d., að hann óski ríkisstj. til hamingju með það að glíma við eigin vanda. Ætlar þessi hv. þm. að halda því fram, að það sé ríkisstj. að kenna, þótt verðfall hafi orðið á afurðunum úti í heimi eða aflabrestur á miðunum? Hv. þm. getur sagt þetta. En ég vildi nú ekki ætla þessum hv. þm. svo illt, að hann segði þetta oftar. Hv. þm. talaði dálitið um stofnlánadeildina og var að rifja það upp, hvernig tekjur hennar verða til. Það er 1% af framleiðslunni, sem bændur greiða í stofnlánadeildina. Það er 0.75% af heildsöluverði, sem neytendurnir greiða, sem er nú víst nokkurn veginn sama og 0.9%, ef það er reiknað eins og hjá bændunum. Það er fast framlag ríkissjóðs, jafnmikið og framlag bændanna, og auk þess 4 millj. kr. úr ríkissjóði, þannig að framlag ríkisins verður 4 millj. kr. hærra en framlag bændanna. En svo segir þessi hv. þm., að það ár, sem hann vitnaði í, ég held, að það hafi verið 1965, hafi vextir og afborganir til stofnlánadeildarinnar verið 34 millj. Það kemur líka frá bændum. Og þegar hann leggur þessar 34 millj. við framlag bændanna, sem var 15 millj., verða þetta 49 millj., og þá er það meiri hlutinn af tekjum deildarinnar þetta ár, sem bændur greiða. Og svona hefur þetta aldrei verið áður, segir hv. þm. Vextir og afborganir af lánum, sem bændur hafa tekið, er framlag frá bændum til deildarinnar, eftir því sem hann vill halda fram. En það hefur ekki verið áður. En vissulega borguðu bændur áður, 1958 og áður, vexti og afborganir af sinum lánum, sem sjálfsagt var, og þeir töldu það ekki framlag eða neinn skatt á sig. En hvers konar málflutningur er þetta og röksemdafærsla? Og sem betur fer hafa bændur tamið sér það að standa í skilum við stofnlánadeildina, og þeir gera það nú. Hv. þm. var að tala um það fyrir nokkrum dögum, að það væri miklu verra nú ástandið í stofnlánadeildinni en venjulega, en svo er nú ekki. En þegar neytendurnir borga með góðu til stofnlánadeildarinar hér um bil eins mikið og bændurnir, ættu nú bændurnir ekki að sjá eftir þessu, því að með því að borga þetta gjald til stofnlánadeildarinnar, er verið að byggja þarna upp sterka stofnun, sem mun verða lyftistöng fyrir landbúnaðinn bæði í nútíð og framtíð og er þegar orðin það og því meiri sem lengra líður. Og það er enginn vafi á því, að þetta eina prósent, sem þarna er greitt, á eftir að ávaxtast og reynast verðugt framlag bæði til nútíðar og sérstaklega til framtíðar. En þessi hv. þm. hefur nú aldrei fundið að því, þó að bændur borgi til bændáhallarinnar, en það er kannske þarfara að hans áliti. Hv. þm. talaði um, að matsgrundvöllurinn væri ekki réttur, og þess vegna væru lánin, sem bændur fengju, allt of lítil miðað við tilkostnaðinn á hverja framkvæmd. Ja, hvað segir Þórir Baldvinsson, sem fer yfir matsgjörðina og reiknar út byggingarkostnaðinn? Hv. þm. er í bankaráði Búnaðarbankans og hann ætti að vita, hvað trúnaðarmaður bankans segir um þetta. Leggur hann til, að þessu verði breytt? Eða skyldi hann segja það, að matsgjörðin og lánin væru í samræmi við kostnaðinn? Ég hef frétt það, að það sé álit Þóris Baldvinssonar, byggingarfulltrúa og trúnaðarmanns Búnaðarbankans, að það sé ekki ástæða til að breyta lánareglunum, vegna þess að eins og þær séu fái lántakandinn eðlilega út á framkvæmdina. Ég skrifaði nú niður hér þessi atriði. Ég hef nú, held ég, svarað flestu af því, sem hv. þm. minntist á, a.m.k. því, sem ég hef skrifað niður, og tel, að ég hafi nú enn á ný fært rök fyrir því, að tilvitnanir og fullyrðingar hv. þm., þegar hann fer með tölur og þegar hann leitast við að rekja sögu, hvort sem það er saga stofnlánadeildarinnar eða saga landbúnaðarins, eigi þessi hv. þm. ákaflega erfitt með að fara rétt með - einhvern veginn, kannske óviljandi, lesi hann skakkt af þeim blöðum; sem hann er með.



Herra forseti. Það er nú þannig með hæstv. landbrh., að hann gerir öðrum upp orðin. Hann sagði m.a., að ég hefði sagt, að stofulánadeild landbúnaðarins væri nú í miklum vandræðum. Þetta eru orð hæstv. landbrh., en ég lét þessi orð aldrei falla, og er þetta ekki einsdæmi í hans málflutningi, því að hann gerir öðrum upp orðin, en hlustar ekki á staðreyndir. Hæstv. landbrh. gat þess, að fjárframlög þess opinbera til landbúnaðarins hefðu stórhækkað á undanförnum árum. Ég hef alls ekki neitað því, að fjárframlögin hafi hækkað í krónutölu. En hæstv. ráðh. hefur enga tilraun gert til þess, enda íhygg ég, að það væri afar erfitt fyrir hann, að vefengja það, sem ég hef sagt, að bæði ríkisframlög og stofnlán stofnlánadeildar landbúnaðarins til framkvæmda í landbúnaði væru hlutfallslega minni í fjármunamyndun landbúnaðarins nú en 1958. Þetta eru staðreyndirnar. Það þýðir ekkert að vera að tala um tölur, sem ekki eru sambærilegar, því að af fjármunamynduninni 1964, sem er 440 millj. kr., þá eru veitt ríkisframlög 80.1 millj. kr. eða 18%, og stofnlán úr Búnaðarbankanum 77.8 millj. eða tæp 18% af fjármunamynduninni. Þetta eru 36%, en 64% verða bændurnir að leggja fram sjálfir, annaðhvort í lánum eða í eigin vinnu. Og þetta er um 8% lakara eða hærri hlutur, sem bændur verða að taka að sér 1964, en þeir þurftu að gera í fjármunamynduninni 1958. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, að ég reiknaði með, að vextir hefðu ekki verið taldir til útgjalda hjá bændum áður, meðan þeir voru lægri. Það sagði ég aldrei. En hitt er vitað mál, að vaxtaútgjöldin til stofnlánadeildarinnar eru 60 - 70% lakari nú en þau voru 1959, þannig að af hverju 100 þús. kr. láni greiðir hlutaðeigandi bóndi miklu hærri vexti til stofnlánadeildarinnar nú en hann gerði á því tímabili, auk þess sem hann er sérstaklega skattlagður nú til stofnlánadeildarinnar. Sá er munurinn á þeim sköttum, sem renna til stofnlánadeildar landbúnaðarins og bændahallarinnar, að það er engin trygging fyrir því, að bændur eignist eða eigi hluta í stofnlánadeildinni, en það eignast þeir í bændahöllinni með þeim skatti, er þangað fer. Það er þeirra eign, og þeir eru sjálfráðir að því, hvað þeir leggja til sinna eigna, hvort það er félagseign eða annað. En hitt er tekið með sérstöku lagaboði, án þess að bændur hafi um beðið eða viljað á nokkurn hátt samþykkja.