Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Mér finnst vera kominn svolítill óróleiki hér í hv. þingdeild, þannig að það er rétt að tala smávegis um kaupleiguíbúðir svo að menn nái svona andanum á meðan. Ég skal ekki flytja langt mál, en ég varð því miður að víkja frá við 2. umr. um málið og náði þess vegna ekki að koma á framfæri nokkrum skoðunum sem við þm. Borgarafl. höfum á frv. Við höfum tekið þá afstöðu að við viljum ekki leggjast gegn frv. til laga um kaupleiguíbúðir. Við fögnum í raun hvers kyns hugmyndum sem miða að því að auka á fjölbreytni í húsnæðismálum og bæta við valkostum til handa þeim sem eru að reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Hins vegar viljum við benda á, ásamt mörgum öðrum hv. þm. sem hafa tekið til máls um frv., að heildarendurskoðun á húsnæðislöggjöfinni er fram undan og því hljóta allir að sjá að þetta frv. er tímaskekkja. Það stendur til nú í sumar að vinna í milliþinganefnd að heildarendurskoðun húsnæðislánakerfisins og taka fyrir á næsta þingi tillögur sem þar koma fram og koma í gegn nýjum húsnæðislánalögum. Þá langar okkur til þess að vekja athygli á þeirri staðreynd, sem við höfum reyndar fjallað heilmikið um hér í vetur, að brýnasta þörfin núna í húsnæðismálum eru leiguíbúðir. Það sárvantar leiguhúsnæði sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar til að minna á tillögur Borgarafl. í því efni, sem við lögðum fram í þáltill. hér á dögunum, um að byggðar yrðu rúmlega 1000 leiguíbúðir. Það yrði lagt af stað með 250 leiguíbúðir á höfuðborgarsvæðinu og það yrði tryggt að leigukostnaður þessara íbúða færi ekki yfir 25% af lágmarkstekjum eins og þær eru hverju sinni. Ýmsum stjórnarliðum þótti fjármögnunartillaga okkar, sem fylgdi þáltill., vera með endemum, en við fólum ríkisstjórninni að koma með tillögur um fjármögnun. Hér er á misskilningi byggt, að sjálfsögðu, vegna þess að fyrr í vetur, á þessu þingi, lögðum við þm. Borgarafl. fram heilsteyptar tillögur um nýtt húsnæðislánakerfi þar sem þessi fjármögnun yrði ekkert vandamál. Við bjóðum ríkisstjórninni að nýta sér einhverjar þær tillögur. Þessi fjármögnun er þá enginn vandi, ef svo má að orði komast. Svo aftur sé haldið inn í kaupleiguíbúðirnar langar mig til að vekja athygli á einu atriði sem kann að valda erfiðleikum í sambandi við rekstur á kaupleiguíbúðum. Öllum er ljóst að í fjölbýlishúsum, þar sem búa saman aðilar sem ýmist eiga sínar íbúðir eða leigja þær, eru árekstrar óumflýjanlegir þegar kemur að viðhaldi sameignar. Það má ætla það að í stigagangi í fjölbýlishúsi, þar sem meiri hluti íbúa leigir íbúðina af einhverjum tilteknum aðila, sveitarstjórn eða opinberum aðila, hafi þeir næsta lítinn áhuga á því að halda sameigninni við. Þeir fáu aðilar í sameigninni sem eiga sínar íbúðir hljóta hins vegar að hafa mikinn áhuga á því að annast viðhald sameignar. Þarna er því mikil hætta á verulegum árekstrum og er alveg ljóst að það er afar óheppilegt að blanda saman eignaríbúðum og leiguíbúðum með þessum hætti eins og hlýtur að verða í kaupleigukerfinu. Þá held ég að ég verði að benda á að kostnaðaráætlun sem fylgir grg. með frv. er mjög vanreiknuð. Það segir einfaldlega að leigukostnaður í kaupleiguíbúðunum verði verulega hærri en þar kemur fram. Það vantar t.d. algjörlega að taka inn hönnunarkostnað og undirbúningskostnað í dæmið, kostnað við að skapa aðstöðu og margt fleira, þannig að það má búast við því að kostnaður við að byggja þessar kaupleiguíbúðir verði verulega hærri en kemur fram í þessari grg. Þá er eitt atriði enn sem mig langar til að fjalla um, en það eru þessi tvö mismunandi form, þ.e. félagslegar kaupleiguíbúðir og svo almennar kaupleiguíbúðir. Félagslegar kaupleiguíbúðir verða fjármagnaðar úr Byggingarsjóði verkamanna á mun hagstæðari kjörum en almennar kaupleiguíbúðir. Þess vegna er hætta á því að í t.d. litlum bæjarfélögum úti á landi, þar sem verða byggðar bæði félagslegar kaupleiguíbúðir og almennar kaupleiguíbúðir, sitji fólk í almennum kaupleiguíbúðum með allt að því 50% hærri húsaleigu en fólk við hliðina á því sem situr í félagslegum kaupleiguíbúðum. Þetta hlýtur að valda úlfúð og ýmsum erfiðleikum. Þá þarf að skilgreina betur ýmis verklagsatriði í lögunum, m.a. hvað á að gera ef framkvæmdaaðili fer á hausinn í miðju kafi? Það er ekkert fjallað um það í frv. hvað þá gerist. Það þarf að skilgreina, eins og ég gat um áðan, byggingarkostnað miklu betur og taka þar inn í alla þætti byggingarkostnaðar. Þá er eitt atriði enn sem er afar einkennilegt. Reyndar er þetta gamalt atriði úr lögum um verkamannabústaði en það er refsing vegna framleigu kaupleiguíbúðar. Segjum að aðili sem hefur umráð yfir kaupleiguíbúð framleigi íbúð sína um einhvern tíma vegna þess að hann þarf ekki sjálfur á henni að halda, er kannski fjarverandi og framleigir íbúðina öðrum aðila. Þá ber að refsa honum á þann hátt að ef hann notfærir sér þá heimild sem er í lögunum að hann geti selt íbúðina eða eignarhlut sinn í íbúðinni, þ.e. að sveitarfélag eða sá aðili sem hefur byggt kaupleiguíbúðina er skyldugur til þess að leysa til sín eignarhluta viðkomandi, má draga frá verðbætur fyrir það tímabil sem íbúðin var í framleigu. Á það að vera nokkurs konar refsing fyrir viðkomandi fyrir það að hafa framleigt íbúðina en ekki notað hana sjálfur. Það er hins vegar ansi hjákátlegt, að ef verðbólga er engin verður refsingin engin. Ég held því að eitthvað ætti að endurskoða þetta ákvæði. Þá væri rétt að velta því aðeins fyrir sér að það hefur verið kvartað yfir því, einkum af dreifbýlismönnum, að íbúðarbyggingar úti á landsbyggðinni eru í algjöru lágmarki. Víða úti á landi hafa engar nýjar íbúðir verið byggðar um langan tíma aðrar en félagslegar íbúðir. Og hverju skyldi þetta nú vera að kenna? Það er ofur einfalt. Á smærri stöðum þar sem mikið er byggt af félagslegum íbúðum er tilgangslaust fyrir aðra aðila að byggja t.d. söluíbúðir. Það þýðir ekkert fyrir byggingarmeistara eða verktaka að ætla að fara út í það að byggja íbúðir til sölu í samkeppni við félagslegar íbúðir sem verða miklu ódýrari vegna þess að kjörin á þeim eru allt önnur og miklu hagstæðari. Það skyldi því engan undra þó að lítið sé byggt af íbúðum úti á landi þar sem þar hefur fyrst og fremst verið um félagslegar íbúðarbyggingar að ræða. Síðan er kannski síðasta atriðið sem væri vert að nefna og það er spurningin um hvort þurfi í raun og veru að byggja kaupleiguíbúðir sérstaklega úti á landi. Víða á landsbyggðinni er mikið af húsnæði sem aðilar eru að reyna að selja en hafa ekki getað selt vegna þess að þeir fá ekki það verð fyrir þessar húseignir sem þeir þurfa á að halda. Það eru dæmi um það að einbýlishús, t.d. í fámennum byggðarlögum á Vestfjörðum, hafi verið seld á 1 millj. kr., sömu einbýlishús og hér á Reykjavíkursvæðinu mundu seljast á kannski 10 millj. kr. Því þá ekki að leggja þá fjármuni sem eru ætlaðir í kaupleiguíbúðir í uppkaupasjóð húsnæðis, og ríkisvaldið hreinlega kaupi upp það húsnæði sem er falt úti á landsbyggðinni og endurselji það eða leigi í formi kaupleiguíbúða? Það þarf ekki að byggja neinar íbúðir. Þarna kann að vera skýringin á því að það eru fyrst og fremst fámenn sveitarfélög úti á landi sem hafa sýnt kaupleiguíbúðunum áhuga. Vaknar sá grunur að það sé fyrst og fremst verið að leita að því að fá einhverja vinnu við að byggja þessar íbúðir. Í raun er þetta algjörlega óþarft því það er meira en nóg húsnæði falt úti á landsbyggðinni, húsnæði sem mætti kaupa fyrir þá fjármuni sem eru ætlaðir til kaupleiguíbúðanna og síðan er auðvelt að endurleigja eða endurselja þessar íbúðir. Svo langar mig til að víkja hér að lokum að einu tæknilegu atriði, en mikil umræða hefur farið fram á þinginu í vetur um lánskjaravísitöluna og höfum við þm. Borgarafl. ekki látið okkar eftir liggja í þeim umræðum. Við höfum margoft vakið athygli á ranglæti lánskjaravísitölunnar og lagt til að hún verði lögð niður og öðruvísi og hagstæðari verðtrygging verði tekin upp sem komi betur við lántakendur. Þess vegna virkar það afar ankannalega að í öllum þeim nýju lögum um húsnæðismál sem við höfum verið að samþykkja hér á þinginu í vetur - eða öllu heldur hefur verið troðið í gegnum þingið hér í vetur, mundi ég nú vilja orða það - er lánskjaravísitalan alls staðar eins og draugur. Það er í raun og veru ekki hægt orðið að leggja lánskjaravísitöluna niður því það þyrfti að fara fram svo umfangsmikil lagahreinsun við að losa lánskjaravísitöluna út úr öllum þeim lögum, þangað sem henni hefur verið troðið, að það tæki mörg ár. Ég vara við því, að það eru ekki sett ný lög hér svo að lánskjaravísitalan komi ekki fyrir í einum tveim, þrem, fjórum lagagreinum. Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.



Herra forseti. Á þskj. 1069 flutti ég brtt. við 2. umr. þessa máls. Brtt. hefur þann tilgang að auðvelda sveitarfélögum að nota sér þá kosti sem felast í kaupleigukerfinu. Ég dró þessa brtt. til baka til 3. umr. vegna þess að ég vildi gera aðeins betur grein fyrir till. en mér hafði gefist kostur á við 2. umr. málsins. Till. er á þessa leið, herra forseti: "Við þá heildarendurskoðun, sem fyrir dyrum stendur á húsnæðislöggjöfinni, skal sérstaklega athugað: Í fyrsta lagi hvort ekki er nauðsynlegt að hafa í lögum um kaupleiguíbúðir heimild til að hækka lánshlutfall til framkvæmdaaðila þegar í hlut eiga illa stæð sveitarfélög. Í öðru lagi að upp verði tekið í kaflanum um félagslegar kaupleiguíbúðir ákvæði sem heimila leigu samfara kaupum á tilteknum eignarhlut. Í þriðja lagi samræmingu lánskjara mismunandi útlánaflokka." Í annan stað geri ég ráð fyrir því í þessari till. að inn komi nýtt ákvæði til bráðabirgða sem hljóðar á þessa leið, með leyfi forseta: "Meðan væntanleg endurskoðun laga um Húsnæðisstofnun ríkisins stendur yfir er húsnæðismálastjórn heimilt, ef sérstakar ástæður mæla með, að veita illa stöddum sveitarfélögum viðbótarlán til að gera þeim kleift að koma af stað byggingu félagslegra kaupleiguíbúða. Skal húsnæðismálastjórn heimilt að verja í þessu skyni jafngildi allt að 50 millj. kr. árlega á næstu þremur árum eða svo lengi sem endurskoðun laganna stendur yfir." Hér er með öðrum orðum gert ráð fyrir því að inn séu sett bráðabirgðaákvæði í sambandi við þessi kaupleigumál sem opni kaupleigukerfið fyrir illa stöddum sveitarfélögum sem augljóslega ráða ekki við byggingu kaupleiguíbúða eins og frv. lítur nú út. Þess vegna þarf að koma sérstaklega til móts við þau. Jafnframt er þetta mál tengt þeirri heildarendurskoðun á húsnæðislöggjöfinni sem gert er ráð fyrir og hæstv. félmrh. hefur lýst yfir að fram fari. Á þessum grundvelli vænti ég þess að þessi tillaga eigi skilning meðal þm. úr stjórnarflokkum ekki síður en stjórnarandstöðuflokkum og vona að hún verði hér samþykkt vegna þess að hér er um að ræða mál sem ég hef orðið var við að margir þm. hafa góðan skilning á.



Herra forseti. Með þessari tillögu er verið að gera tilraun til að opna kaupleigukerfið fyrir illa stöddum sveitarfélögum sem geta ekki án sérstakra ráðstafana nýtt sér þá kosti sem í kaupleigukerfinu felast. Ég vona að þm. stjórnarflokkanna utan af landi átti sig á því hvað það er þýðingarmikið að koma inn ákvæði af þessu tagi. g tel að það skipti sköpum varðandi framkvæmd og þróun þessa kerfis að landsbyggðin komist inn í það hið allra fyrsta. Þess vegna segi ég já, herra forseti.



Herra forseti. Við kvennalistakonur styðjum þá hugmynd sem hér kemur fram að tekið sé tillit til þeirra þátta sem hérna eru tilteknir. Hins vegar höfum við gert það að tillögu okkar að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar og þess vegna greiði ég ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég er mjög inni á því sjónarmiði sem kemur fram í till. og tel að það beri að skoða gaumgæfilega. Ég tel hins vegar að með breytingu á frv. sé því sem heild stefnt í tvísýnu að það nái fram að ganga hér í þingi. Ég veit hins vegar að hæstv. félmrh. mun láta skoða þetta mál í áframhaldi af því sem hér kann að gerast og í trausti þess að það verði skoðað eins og ég veit að hæstv. ráðherra hefur hug á og mun gera segi ég nei.



Herra forseti. Landbn. Ed. hefur rætt þetta mál á fundi sínum og leggur til eins og nál. ber með sér að það verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. Alþingis. Tveir nefndarmenn, Danfríður Skarphéðinsdóttir og Skúli Alexandersson, skrifa undir afgreiðslu nefndarinnar með fyrirvara, en að öðru leyti er nefndin sammála um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Hér er á ferðinni sérstakt frv. Á síðasta eða næstsíðasta fundi hv. deildar er lögð fyrir þm. staðfesting á brbl. sem gefin voru út 16. júní sl. Skipulagning á vinnu hv. þm. er ekki betri en þetta að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið þessu máli til afgreiðslu fyrr en á þessum fundi. Sjálfsagt hefur þetta mál að einhverju leyti vafist fyrir stjórnarliðinu vegna þess að í sjálfu sér eru þetta dálítið merkileg brbl. Þau eru gefin út 16. júní 1987 og eiga að gilda til 1. júní 1988, þ.e. þau áttu bara að duga um sláturtíðina síðustu, en það hugsa ég að hverjum og einum hafi verið ljóst þá að þetta gæti ekki gengið upp á þann veg að undanþága til þess að nota ýmis sláturhús sem í gangi hafa verið á undanförnum árum yrði aðeins þessa einu sláturtíð. Sjálfsagt hefur þetta því verið að vefjast fyrir stjórnarliðinu hvort nú skyldi bæta við einu ári eða það látið standa sem í brbl. var. Skv. brtt. við brbl. er ætlast til þess að undanþágan verði í gildi til 1990 og hefur ríkisstjórnarliðið sem sagt komist að því að það þyrfti að vera svolítið meira en þetta eina ár sem brbl. kváðu á um. Það er svolítið gaman að sjá hverja hv. landbn. Nd. kallaði til ráðs við sig eða leitaði umsagnar hjá um þessi mál. Það hafa sjálfsagt verið aðrir en þeir sem beinlínis höfðu hagsmuna að gæta og voru beint aðilar að málinu. Mig langar til þess að lesa það upp hverjir það voru. Það var Félag sláturleyfishafa. Það er nú trúlegt og nokkurn veginn vitað mál hvernig þeirra svar var. Það var Framleiðsluráð landbúnaðarins. Og skyldu menn ekki hafa búist við því að þar yrðu hreinar línur hvernig svarið yrði? Það var Stéttarsamband bænda og það er trúlegt að þaðan hafi komið samhljóða álit. Það var Dýralæknafélag Íslands, yfirdýralæknir og Kaupmannasamtökin. En reyndar voru fleiri samtök kölluð til. Það voru Neytendasamtökin og Hollustuvernd ríkisins, en því miður, af einhverjum sérstökum ástæðum hafa Neytendasamtökin, sem yfirleitt hafa tekið þátt í svona umræðu, ekki svarað. Mér sýnist að aðeins einn aðili hafi svarað frekar neikvætt og ekki talið ástæðu til þess að framlengja undanþáguna og ég ætla, með leyfi forseta, að lesa tvo síðustu liðina úr umsögn Hollustuverndar ríkisins um þetta mál: "Hollustuvernd ríkisins telur það mikið áhyggjuefni að stór hluti þess kjöts og kjötafurða sem kemur hér á markað skuli koma frá sláturhúsum þar sem slátrað er við aðstæður sem Alþingi lögfesti fyrir 20 árum að væru óhæfar." Ég vil benda á þennan punkt, að þeir sem hafa talið sig halda vel á málefnum bænda eru ekki komnir með aðstöðu bænda lengra en þetta, að enn eru bændur að slátra í sláturhúsum sem talin voru óhæf fyrir 20 árum síðan. "Stofnunin telur það því fráleitt að enn einu sinni verði afgreiddar undanþágur til starfrækslu óhæfra sláturhúsa. Verði það hins vegar niðurstaða hins háa Alþingis treystir stofnunin því að þannig verði um hnúta búið að ekki komi til frekari framlenginga. Að lokum vill stofnunin benda á að landbrh. hefur látið semja skýrslu um sláturhús á Íslandi og nauðsynlegar ráðstafanir til úrbóta. Það er mjög brýnt að þessi mál verði nú tekin föstum tökum og frambúðarlausn fundin þar sem það sjónarmið verði sett ofar öðrum að landsmönnum verði jafnan tryggðar ómengaðar og góðar sláturafurðir." Sjálfsagt hefur meiningin verið svipuð fyrir 20 árum síðan og ég vil leyfa mér að nota það sem minn fyrirvara í samþykkt þessa nál. að taka undir þessi lokaorð Hollustuverndar ríkisins.



Herra forseti. Út af því sem fram kom í ræðu síðasta hv. ræðumanns um hvað þetta mál væri síðbúið til afgreiðslu í þessari hv. deild finnst mér rétt að taka það fram að ég fór úr bænum á föstudagsmorgun og taldi mig hafa gert ráðstafanir til þess að málið gæti fengið umfjöllun og afgreiðslu í landbn. Ed. þrátt fyrir mína fjarveru. En þær ráðstafanir sem ég gerði til þess brugðust og sú er ástæðan fyrir því að málið kemur ekki fyrr fram til afgreiðslu í deildinni en ekki sú sem hv. þm. vildi láta liggja að að hér væri um eitthvert sérstakt ósamkomulagsmál að ræða innan ríkisstjórnarinnar. Ég hef ekki orðið á nokkurn hátt var við ágreining í þessu máli.

Hvaða föstudagur var þetta?

Síðastliðinn sem er nú ekki langt undan svo sem hv. þm. er væntanlega vel ljóst. Þetta er ekki stórmál og ekki afgreiðsla þess hér á hv. Alþingi og ég held að menn þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af þessari afgreiðslu. Þær aðstæður, sem ákvarðanir kunna að hafa verið teknar um fyrir um 20 árum síðan, eru nú að sjálfsögðu afar mikið breyttar. Við erum ekki að fjalla um sömu aðstæður og þá voru og það eru, ef hv. þm. vill fylgjast með því sem ég mæli, jafnan gerðar ráðstafanir í sláturhúsum, bæði að því er varðar þau sem við gætum kallað fullkomin sláturhús og líka þau sem vanbúnari eru, á hverju einasta ári til endurbóta og þá að sjálfsögðu eftir þeirri kröfu sem kjötskoðunarlæknar gera hverju sinni. Það er því vissulega fyrir því séð hverju sinni að þessi aðstaða sé fullnægjandi til þess að hægt sé að sinna hinum ýtrustu hreinlætiskröfum. Mér er alveg ljóst að hv. þm. veit þetta og ég hef að sjálfsögðu ekkert við hans fyrirvara að athuga, en ég vildi undirstrika að það hvað málið er hér seint á ferð byggist ekki á neinni óeiningu innan ríkisstjórnarliðsins að ég best veit heldur stafar af því að ég dvaldi utan höfuðborgarinnar núna þessa allra síðustu daga.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir það nál. sem hér liggur fyrir með fyrirvara og er sá fyrirvari minn til kominn af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi höfðum við afar skamman tíma, sennilega vegna fjarveru hv. formanns nefndarinnar frá höfuðborgarsvæðinu eins og hann gat um áðan, til þess að kynna okkur málið. Hinn fyrirvari minn byggist á því að nú þegar verði hafin umræða á faglegum vettvangi um málefni sláturhúsanna og að dæmið verði gert upp hvernig á að útbúa sláturhúsin, hvort það verður með tilliti til útflutnings í allar áttir eða ekki og hvaða kröfur verða gerðar í ljósi þeirra ákvarðana sem teknar verða varðandi það. Ég vildi rétt aðeins gera grein fyrir þessum fyrirvara mínum hér.



Herra forseti. Það er óneitanlega nokkuð furðulegt að ákvæði laga nr. 30/1966 um aðstæður við slátrun og meðferð sláturafurða skuli enn ekki vera komin til framkvæmda á því herrans ári 1988, 22 árum eftir lögfestingu þeirra. Nú er til umræðu og umfjöllunar hvort enn eigi að framlengja undanþágur sem fara í bág við þær kröfur sem gerðar voru árið 1966 og taldar voru nauðsynlegar til að uppfylla ákvæði um meðferð, hollustu og aðgerðir til að koma hlutunum í eðlilegt og nauðsynlegt neysluhæft ástand fyrir neytendur þessara búvara. Það var vitnað áðan í álit Hollustuverndar ríkisins og mig íangar til að vitna hér í nokkur önnur atriði í því áliti, með leyfi forseta, en það er það sem lýtur að lagasetningunni frá 1966. Þar er sérstaklega bent á að í 2. mgr. 2. gr. þeirra laga var sett ákveðið ákvæði um að undanþágu mætti ekki veita nema í þrjú ár frá gildistöku þeirra laga og þá var að sjálfsögðu verið að miða við að sláturhúsin kæmu málum sínum í lag á þeim tíma. Þeim var skammtaður þessi tími, þeim voru skömmtuð þrjú ár, þ.e. til 1969. Nú er árið 1988 og það er verið að fara fram á að Alþingi samþykki að heimila ráðherra að hann megi eftir geðþótta heimila sláturhúsum sem ekki uppfylla skilyrði laganna frá 1966, hverra undanþága gilti til 1969, að hann geti eftir eigin geðþótta, og hans geðþóttaákvarðanir eru þingmönnum kunnar og ekki allar mjög glæsilegar, leyft sláturhúsum sem ekki uppfylla ákvæði laga, ekki fullnægja ákvæðum um hollustuvernd, ekki eru í samræmi við ákvæði sem gilda um meðferð sláturafurða, að stunda hina þokkalegu iðju sína. Og það er nú svo. Svo ímynda menn sér að þjóð sem setur jafnstrangar kröfur í sínum neytendamálum geti verið gild á alþjóðlegum neytendamörkuðum og hún geti hafið markaðssókn fyrir íslenskar búvörur á erlendum vettvangi. Forsenda þess er að sjálfsögðu að við gefum sjálfum okkur ekki frí frá því að fara eftir eðlilegum og nauðsynlegum lögum um hollustuvernd og neytendavernd. Það er aðalatriðið. Hér fyrr í vetur var lagt fram á Alþingi eitt makalausasta frv. sem lagt hefur verið fyrir Alþingi Íslendinga vegna undanþágu fyrir sláturhús á Bíldudal. Það frv. fékk sína eðlilegu meðferð og kom ekki til mikilla kasta Alþingis sem betur fer. En með samþykkt þess frv. sem hér liggur fyrir getur landbrh. veitt öllum "Bíldudalssláturhúsum" leyfi til að slátra eftir sínum eigin geðþótta og það er óviðunandi.



Herra forseti. Það var út af síðustu ræðu sem mér kom í hug máltækið "Litlu verður Vöggur feginn". Mér sýnist kannski að hv. síðasti ræðumaður hefði átt að kynna sér þetta mál ofurlítið betur ef hann hefði ekki í þessum efnum eins og stundum áður verið að leitast við að sækja mál af meira kappi en forsjá, að ég tali nú ekki um þekkingu í þessum efnum. Það er vert að leggja á það áherslu og undirstrika sérstaklega að það hafa orðið frá árinu 1966 gífurlega miklar breytingar á sláturhúsum hér í landi og hreinlætisaðstöðu. Ég get vel ímyndað mér að það sem kann að vera á verri kantinum um þessar mundir sé eitthvað svipað og það sem var best árið 1966. Það hafa orðið gífurlega miklar breytingar og endurbætur í þessum efnum þegar til heildarinnar er litið. Þær kröfur sem voru gerðar fyrir tveimur áratugum hafa vissulega skilað sér gagnvart langflestum sláturhúsum landsins. Þetta hefur hins vegar ekki gerst alfarið, eins og ég reyndar tók fram fyrr í þessari umræðu, og það er aðalatriði málsins að enn hefur ekki fengist fullnægjandi aðstaða í öllum þessum sláturhúsum. En ég minni á að auðvitað er þessi starfsemi háð mjög ströngu heilbrigðiseftirliti. M.a. af því að hv. ræðumaður vitnaði til þeirrar umræðu sem fór fram á Alþingi varðandi sláturhúsið á Bíldudal liggur fyrir að slíkt eftirlit og slíkar kröfur eru einmitt býsna harðar. Þetta finnst mér alveg nauðsynlegt að komi fram því að ég get alveg eins átt von á því út frá þessari umræðu að það verði farið að bera það út um borgina og reyndar víðar að það séu fyrir hendi háskalegar og hættulegar aðstæður í sambandi við slátrun og meðferð sláturafurða. Það gæti vel hent þá sem eru í sífelldum eltingarleik um atkvæði og nota til þess öll möguleg og ómöguleg ráð eins og ég hef reyndar nýlega rakið í þessari hv. deild. Það er þess vegna full ástæða til að leggja á það áherslu að hér er ekkert stórmál á ferðinni og að hér er vel séð fyrir heilbrigðiskröfum og að öll þessi starfsemi er háð mjög ströngu eftirliti kjötskoðunarlækna þannig að það er mikill óþarfi að gera hér einhvern úlfalda úr mýflugu við afgreiðslu þessa máls og þar af leiðandi geta menn stutt það með bærilega góðri samvisku.



Herra forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. síðasta ræðumanns að ég ætla ekki að lengja þessar umræður, en vil aðeins af tilefni þess sem hér hefur verið sagt geta örfárra atriða. Í fyrsta lagi að frv. var flutt í nóvembermánuði sl. og hefur verið í meðferð Alþingis síðan. Alþingi hefur því haft langan tíma til að fjalla um málið. Í öðru lagi er ekki rétt að það sé geðþóttaákvörðun landbrh. eins sem ræður þessum undanþágum. Ég hygg einmitt að það frv. sem hv. 8. þm. Reykv. gat um áðan að flutt var í haust hafi sýnt að þar er fleira sem þarf að taka til greina. A.m.k. hef ég lagt áherslu á það sem landbrh. að fara þar eftir hinu faglega mati um að tryggt sé að það sé aðeins úrvalsvara sem út úr þessum húsum kemur. En hér hefur ekki verið minnst á eitt sjónarmið sem kemur fram í erindi sem landbrn. sendi hv. landbn. Nd. og það er þörfin á að skipuleggja þessa starfsemi sem allra best til þess að hún sé sem hagkvæmust og tryggja neytandanum eins ódýra vöru og nokkur kostur er. Það er verkefni sem nauðsynlegt er að vinna að og í nál. hv. landbn. Nd. kemur fram að nefndin leggur áherslu á að að því máli sé unnið jafnframt því sem aðeins er gefinn tveggja ára frestur til þess að húsin öll uppfylli hinar ströngustu kröfur sem lögin gera ráð fyrir. Að því mun ég vinna þegar frv. hefur verið afgreitt.



Herra forseti. Ég ítreka að fyrirvari minn við undirskrift nál. byggðist á því sem hæstv. landbrh. var að segja í lok ræðu sinnar, þ.e. að hann stefnir að því að láta semja skýrslu um sláturhús á Íslandi og nauðsynlegar ráðstafanir til úrbóta og annað þar að lútandi. En aðallega kom ég í ræðustól til að benda á að ég mun hafa sagt að brbl. sem frv. fæðist út af hafi verið gefin út af núverandi ríkisstjórn. Það mun hafa verið rangt. Þessi brbl. voru, eins og ég nefndi, gefin út 16. júní 1987, þ.e. af ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, og allar dagsetningar sem hér hafa verið nefndar, m.a. útgáfudagsetning brbl., framlagning málsins í haust, 17. nóv., og föstudagurinn hjá hv. formanni landbn., benda til ráðleysis Sjálfstfl. og Framsfl. í sambandi við málefni landbúnaðarins. Það er mikilsvert mál fyrir landbúnaðinn að mál eins og þetta sé ekki á einhverjum ruglingi og sé afgreitt með fullri reisn og festu. Að frv. skuli búið að vera að flækjast hér í þinginu, ef það má orða það svo, ekki stærra mál en þetta, frá því 17. nóv. í haust og hv. formaður landbn. hafi talið skipta einhverju máli hvort málið var til umræðu á föstudag í síðustu viku eða í dag, sýnir okkur hvað þessi mál eru illa haldin, það má segja það þannig, undir forustu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Þetta gengur nærri því eins og formaður landbn. var að lýsa áðan. Það kemur upp alls konar umræða um þessi mál, kannski stundum ekki réttlát, stundum er gerður úlfaldi úr mýflugu, en hverjir hafa skapað gróðurinn fyrir slíkar uppákomur?

Vertu nú ekki að nöldra út af smámunum.

Vitaskuld engir aðrir en þeir höfðingjar sem fara með landbúnaðarmálin á Íslandi.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um þetta frv. til laga og leggur til að það verði samþykkt með brtt. sem flutt er á þskj. 1080. Það er meiri hl. nefndarinnar sem leggur þetta til. Minni hl. skilar séráliti. Brtt. er í þá veru að það er breytt nokkuð þeim tímamörkum sem voru í frv. eins og það kom frá Nd. Með leyfi forseta hljóðar ákvæði til bráðabirgða nú svo að tillögu meiri hl.: "Lögum þessum verður ekki beitt vegna innflutnings eða útflutnings sem á sér stað fyrir 1. jan. 1989, enda hafi verið samið um slík viðskipti fyrir gildistöku þessara laga." Það er meiri hl. nefndarinnar sem leggur til að frv. um bann gegn viðskiptum við Suður-Afríku og Namibíu verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef nú gert grein fyrir, herra forseti.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Jón Magnússon): Herra forseti. Við Júlíus Sólnes skipum minni hl. fjh.- og viðskn. og leggjum til að frv. um bann gegn viðskiptum við Suður-Afríku og Namibíu verði fellt. Í fyrravetur gaf þáv. utanrrh. Matthías Á. Mathiesen þinginu skýrslu um utanríkismál. Í þeirri skýrslu er á bls. 29 fjallað um, með leyfi forseta, málefni Afríku. Þar er sérstaklega talað um málefni Suður-Afríku. Þar segir orðrétt: "En almenn þegnréttindi eru víðar fótum troðin í heimsálfunni. Flestir Afríkubúar hafa atkvæðisrétt, en í mörgum tilvikum geta þeir aðeins raðað atkvæði sínu á einn frambjóðanda. Á meðal 40 stærstu blökkumannaríkja álfunnar umbera aðeins sjö starfsemi stjórnarandstöðuflokka. Í 17 þessara ríkja er aðeins leyfður einn stjórnmálaflokkur, flokkur valdhafanna, og í öðrum 17 eru herforingjar við völd." Þetta er lýsing á ástandinu frá fyrrv. utanrrh. frá því í fyrra um hvernig stjórnskipulegum réttindum og mannréttindum þegna þessarar heimsálfu er varið. Við sem stöndum að minnihlutaálitinu bendum í fyrsta lagi á að þetta frv. var rætt í fjh.- og viðskn. Ed. á einum fundi. Það komu engar upplýsingar fram, það voru engar upplýsingar bornar fram fyrir nefndina um málið og að okkar áliti hefur það ekki fengið viðhlítandi skoðun. Við hljótum að spyrja hvaða aðstæður það eru eða hvort eitthvað hafi breyst frá því að Steingrímur Hermannsson utanrrh. gaf þinginu skýrslu sína, en í skýrslu hans til Alþingis, 294. mál, segir um málefni fjarlægra heimshluta, það efni sem hér um ræðir: "Tilraunir Sameinuðu þjóðanna til að koma á viðskiptabanni við Suður-Afríku hafa gengið misjafnlega. Bandaríkjastjórn bannar nú allar nýjar fjárfestingar bandarískra fyrirtækja í Suður-Afríku og innflutning kola og stáls frá landinu. Einnig hafa suðurafrísk flugfélög verið svipt lendingarleyfi í Bandaríkjunum. Það er álit sérfræðinga að enda þótt þessar aðgerðir virðist víðtækar muni þær einungis hafa áhrif á um 10% viðskipta Suður-Afríku við Bandaríkin. Þá hafa bandarísk stórfyrirtæki tilkynnt að þau muni loka fyrirtækjum sínum í Suður-Afríku, þeirra á meðal IBM, General Motors o.s.frv. Ríkisstjórnir Japans, Sambandslýðveldisins Þýskalands og Stóra-Bretlands hafa enn ekki tekið neinar ákvarðanir um hvort heimila beri fyrirtækjum sem skrásett eru í þessum ríkjum að starfa í Suður-Afríku. Ríkisstjórn Ísraels hefur ákveðið að banna alla sölu hergagna til Suður-Afríku og virðast Ísraelsmenn þar með hafa látið undan þrýstingi frá Bandaríkjunum. Á vettvangi Norðurlandanna hefur um alllangt skeið verið til umræðu algert viðskiptabann á Suður-Afríku. Þær hugmyndir eru í samræmi við norrænar áætlanir um ráðstafanir gegn Suður-Afríku." Það er mjög eftirtektarvert að í þessari skýrslu er ekki lögð nein sérstök áhersla á að samþykkt verði sérstakt frv. um bann á viðskipti við Suður-Afríku. Ég vek athygli á því að þetta er skýrsla sem utanrrh. lýðveldisins lagði fyrir Alþingi í haust. Þegar meta á hvort setja eigi viðskiptabann á annað ríki þurfa mjög ríkar ástæður að vera fyrir hendi. Evrópuþjóðirnar fyrr á þessari öld notuðu viðskiptabann og aðrar viðlíka pólitískar þvinganir til að reyna að ná ákveðnum pólitískum markmiðum. Þá urðu til hugtök eins og "stjórnmál fallbyssubátanna" og önnur þess háttar. Það var talað um að ríki væru öðrum háð, að þau gætu ekki tekið afstöðu vegna þess að yfir þeim vofði nánast hungurdauði vegna aðgerða annars og stærra ríkis. Nú er það þannig að þegar fólk er að leggja til eða boða eða fara fram á að ákveðin löggjöf verði sett hljótum við að miða við að hún þjóni einhverjum tilgangi. Skv. skýrslu um viðskipti Íslands og Suður-Afríku, sem ég hef aflað mér fyrir árin 1984 og 1985, er ljóst að viðskipti ríkjanna eru ákaflega takmörkuð. Það sem inn er flutt frá Suður-Afríku er að meginstefnu til ávextir og grænmeti, en auk þess örlítið af fatnaði og gull til almennra nota. Út eru fluttar nokkrar plastvörur, aðallega fiskkör og kör úr plasti, bæði árin. Þessi viðskipti eru svo lítil að þau skipta ekki máli, hvorki fyrir viðskipti okkar eða fyrir viðskipti Suður-Afríku. Ef við skoðum hver viðskipti Norðurlandanna eru við Suður-Afríku og Namibíu er samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef getað aflað mér viðskiptunum háttað sem svo greinir: Viðskipti Finnlands við Suður-Afríku hafa minnkað stórlega, en þau eru sem hér segir: Af utanríkisviðskiptum Suður-Afríku eru 0,6% við Svíþjóð, 0,5% við Danmörku, 0,4% við Noreg og 0,2% við Finnland. Það er eftirtektarvert að Svíar hafa um margt verið sporgöngumenn fyrir setningu samþykkta, þá sérstaklega á vettvangi Öryggisráðsins, um bann gegn viðskiptum við Suður-Afríku. Því er þó þannig varið að þrátt fyrir að Svíar séu sérstakir sporgöngumenn þessa málstaðar hafa þeir sjálfir í sínum lögum mjög mikilvægar undanþágur sem gera þeim kleift að eiga þau viðskipti við Suður-Afríku sem þeir kjósa. Um það efni hef ég m.a. tiltölulega nýlega grein eftir mann sem er sendiherra og þjóðréttarfræðingur í sænska utanríkisráðuneytinu, þar sem hann fjallar um hvernig á því stendur að Svíar treysta sér ekki til að setja einhliða bann við viðskiptum við Suður-Afríku. Þar minnist hann m.a. á þá mikilvægu röksemd að nota ekki "pólitík fallbyssubátanna" til að knýja fram um pólitísk markmið. Við sem skipum minni hl. nefndarinnar bendum á að við teljum nauðsynlegt að auka virðingu fyrir frelsi og mannréttindum í heiminum. En við bendum jafnframt á að þó að Mannréttindasáttmáli Sameinuðu þjóðanna hafi verið staðfestur af flestum þjóðum skortir samt mikið á að ákvæðum hans sé framfylgt. Mannréttindastofnunin "Freedom House" er ákaflega virt stofnun, stofnuð í síðasta stríði og fyrst og fremst stofnuð í andstöðu við nasisma og fasisma og til að berjast fyrir frelsi og mannréttindum. Fyrsti forseti þessarar stofnunar var Eleanor Roosevelt. Þessi stofnun gefur út árlega fréttir og skoðun og álit á því hvernig mannréttindamálum og pólitískum réttindum er háttað í veröldinni. Það eru nokkur atriði, sem eru mjög eftirtektarverð, sem koma fram í áliti þessarar stofnunar frá 1. jan. 1988. Þar er bent á í fyrsta lagi að alvarleg mannréttindabrot og frelsisskerðing séu í rúmlega 50 ríkjum. Takmarkað frelsi þegnanna sé í tæplega 60 ríkjum til viðbótar. Því séu um eða yfir 100 ríki sem brjóti mjög mikilvæg ákvæði Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er athyglisvert að skoða, en þessi stofnun greinir umrædd ríki eftir því hvað hún telur mannréttindabrot alvarleg. Þá eru nokkrir hlutir mjög eftirtektarverðir. Þegar fjallað er um hvernig ríki séu á vegi stödd hvað snertir pólitísk réttindi er lægsta einkunnin 7 og þar fær Suður-Afríka einkunnina 5 sem er mjög lág einkunn og að sjálfsögðu að verðleikum. En það er eitt sem er mjög eftirtektarvert og sem er eðlilegt að vekja athygli á á hinu háa Alþingi: Sérstakt verndarríki Íslands, ríki sem við höfum sérstaklega tekið að okkur að veita þróunaraðstoð, Grænhöfðaeyjar, er í sama flokki. Það skýtur óneitanlega nokkuð skökku við að banna viðskipti við eitt ríki vegna skorts á pólitískum réttindum þegnanna en heimila og veita sérstakan fjárstuðning öðru ríki sem eins er ástatt í. Í annan stað er ríkjum gefin einkunn miðað við almenn mannréttindi eða borgaraleg lýðréttindi og þá kemur það þannig út að bæði þessi ríki falla niður, fá sem sagt einkunnina 6 sem er næstlægsta einkunn. Það er annars vegar ríki sem við viljum banna öll viðskipti við og hins vegar ríki sem við viljum veita sérstakan fjárstuðning til. Á þessu er vakin athygli sérstaklega vegna þess að vilji Alþingi láta taka mark á sér og ljá mannréttindamálum sérstakt lið á að láta eitt yfir alla ganga. Það eiga ekki að vera sérreglur sem gilda fyrir eitt ríki en aðrar reglur fyrir annað. Þess vegna boðum við, sem stöndum að minnihlutaálitinu, að ef þetta frv. verður samþykkt við 2. umr. leyfum við okkur að bera fram brtt. við 3. umr. þar sem miðað sé við að það verði sett viðskiptabann á þau ríki sem brjóti í grundvallaratriðum Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Hvað er það langur listi hjá ykkur?

Ja, miðað við lista stofnunarinnar eru það yfir 100 ríki.

Það er nú illmögulegt.

En til upplýsingar fyrir hv. þm., vegna þess að hann spurði, vil ég, með leyfi forseta, vitna í 3. tölul. 21. gr. Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, en þar segir: "Vilji þjóðarinnar skal vera grundvöllur að valdi ríkisstjórnar. Skal hann látinn í ljós með reglubundnum, óháðum og almennum kosningum, enda sé kosningarréttur jafn og leynileg atkvæðagreiðsla viðhöfð eða jafngildi hennar að frjálsræði." Ég vek athygli á því að þarna eru ákvæði, í þessari grein Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, um að atkvæðisréttur skuli jafn. Það er meginatriði þess sem við gagnrýnum Suður-Afríku fyrir, ríkisstjórnina í Suður-Afríku, að sumir þegnar þess þjóðfélags eru sviptir lýðréttindum. Þeir hafa minna að segja um stjórn landsins en aðrir þegnar, þ.e. 1. og 2. flokks þegnar. En þá skulum við líta okkur örlítið nær. Hér á landi er atkvæðisréttur fjarri því að vera jafn, allt upp í fimmfaldur atkvæðamunur. Í raun hefur meiri hluti þjóðarinnar, sem býr í Reykjavík og á Reykjanesi, ekki tæknilega möguleika til að kjósa meiri hluta alþingismanna. Að þessu leyti til er okkar stjórnskipun því ekki í samræmi við Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Og þó við getum öll fallist á að Ísland sé tvímælalaust í hópi þeirra ríkja þar sem mannréttindi og önnur almenn lýðréttindi eru hvað best á veg komin er þarna tvímælalaust um brot á Mannréttindasáttmálanum að ræða. Við sem skipum minni hl. fordæmum kynþáttastefnu Suður-Afríku og erum eindregið þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að vinna gegn þessari kynþáttastefnu með gagnrýni á alþjóðavettvangi. Það er jafnframt skoðun okkar að bregðast eigi við kúgun og mannréttindabrotum með sama hætti óháð því hverjir stunda slík brot. Við fordæmum jafnframt einræðis- og alræðisstjórnir sem brjóta grundvallarmannréttindi. Við Íslendingar fylgjum þeirri stefnu að hafa vinsamleg samskipti við allar þjóðir, en þrátt fyrir það teljum við eðlilegt og rúmast innan þeirrar stefnu að hvetja til og stuðla að sjálfsákvörðunarrétti meðal þjóðríkja og innan þeirra. Þessari grundvallarstefnu ber okkur að fylgja áfram. Meginatriðið er vinsamleg samskipti við allar þjóðir og teljum við því mikilvægt þegar af þeirri ástæðu að frv. verði fellt. Þessari stefnu í utanríkismálum hefur verið fylgt frá stofnun lýðveldisins og hún hefur verið einn mikilvægasti þáttur í utanríkisstefnu þess. Ég hygg að frávik frá þessari stefnu kalli á mjög verulegt endurmat utanríkisstefnunnar. Þá höldum við því fram, sem skipum minni hl. fjh.- og viðskn., að þær viðskiptaþvinganir sem frv. gerir ráð fyrir þjóni ekki þeim tilgangi sem flm. þess ætlast til. Í fyrsta lagi eru, eins og ég benti á áðan, viðskipti Íslands við Suður-Afríku og Namibíu svo lítil að þau skipta hvorugan aðila máli. Frv. hefur því fremur táknrænt gildi en raunverulegt. Vegna þess teljum við, sem skipum minni hl. nefndarinnar, fráleitt að samþykkja það í andstöðu við þá stefnu sem fylgt hefur verið í samskiptum þjóðanna. Því til viðbótar er bent á að viðskiptabann og viðskiptaþvinganir hafa haft sáralítil áhrif þegar þeim hefur verið beitt allt frá dögum Napóleons, sem setti viðskiptabann á Bretland, og allt til okkar tíma. Þá er því haldið fram að viðskiptabann á Suður-Afríku og Namibíu komi til með að bitna harðast á þeim sem flm. frv. vilja aðstoða og skulum við skoða þá röksemd örlítið nánar. Í sjálfu sér held ég ekki að þm. þessarar hv. deildar hafi mikinn áhuga á því að fylgjast með rökum í þessu máli vegna þess að ég hygg að menn hafi þegar verið handjárnaðir eða að þeir hafi einhverjar fyrir fram meiningar í málinu. En við skulum aðeins skoða málið út frá rökfræðilegum sjónarmiðum. Í fyrsta lagi liggur fyrir að ef færri ávextir eru keyptir frá Suður-Afríku verða áhrifin fyrst þau að svörtum verkamönnum sem starfa við þá iðju er sagt upp störfum. Þeir verða reknir til nágrannaríkjanna eða til svokallaðra sjálfsstjórnarsvæða. Það er það sem liggur fyrir. Það hefur sérstaklega verið rætt um það á Bandaríkjaþingi og frjálslyndir þm., eins og t.d. Edward Kennedy, hafa bent á og lagt til að ef beita ætti Suður-Afríku viðskiptaþvingunum væri nauðsynlegt fyrir Bandaríkjaþing að samþykkja sérstakan fjárstuðning til svokallaðra framvarðaríkja til þess að reyna að koma í veg fyrir það að efnahagur og atvinnulíf þessara ríkja hryndi í rúst. Af hverju er hætta á að efnahagur og atvinnulíf þessara ríkja muni hrynja? Það er einfaldlega vegna þess að það eru mörg hundruð þúsund svartir erlendir verkamenn sem kjósa að fara til Suður-Afríku frá heimalöndum sínum til þess að afla sér lífsviðurværis og senda peninga heim. Ef þeir missa sína vinnu, eins og ljóst liggur fyrir að margir munu gera ef Vestur-Evrópubúar og Norður-Ameríkubúar gera alvöru úr því að beita mjög virkum viðskiptaþvingunum, bitnar þetta fyrst á þeim aðilum sem síst skyldi. Við bendum enn fremur á að um nokkurt skeið hafa ýmis samtök náttúruverndarfólks barist fyrir því að ríki Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku settu viðskiptabann á Íslendinga vegna þeirra grófu brota sem þau telja Íslendinga seka um. Á þetta er bent til að sýna fram á hættuna sem getur verið því samfara að samþykkja frávik frá þeirri stefnu að eiga vinsamleg samskipti við allar þjóðir og að pólitík fallbyssubátanna sé ekki tæk á 20. öld sem viðskipti þjóða á milli. Eins og ég gat um hér áðan, þá er það sjónarmið okkar sem skipa minni hl. að sú pólitík sem ríkisstjórn Suður-Afríku fylgir sé fordæmanleg. Við lýsum því jafnframt yfir að það beri brýna nauðsyn til að vinna að breytingum á apartheid-stefnunni. Spurningin er alltaf sú með hvaða hætti við getum unnið að breytingum á sem virkastan hátt. Þegar menn reyna að meta hvernig hægt sé með sem virkustum hætti að ná fram breytingum í alþjóðapólitík þurfa þeir að sjálfsögðu að skoða söguna og meta hvaða hlutir og með hvaða hætti þeir hafa haft áhrif á okkar tímum. Ef svo er gert höfum við nokkra vegvísa. Við höfum m.a. þá vegvísa að í Evrópu voru tvö einræðisríki fyrr á öldinni og fyrir ekki svo löngu síðan, annars vegar var Spánn undir einræðisstjórn Francos og hins vegar Portúgal undir stjórn Salazars. Fyrir nokkrum árum, eða upp úr 1960 og fram yfir 1970, var oft hægt að lesa í blöðum á Íslandi, sérstaklega Þjóðviljanum, kröfur um það að sett yrði viðskiptabann á þessu ríki. Ég minni sérstaklega á grein í Þjóðviljanum um viðskiptabann á Portúgal vegna aðfara nýlenduherranna þar í Angóla á þeim tíma. Vissulega mátti á það fallast að stjórnkerfi þessara ríkja var mjög áfátt á þessum tíma. Almenn mannréttindi og lýðréttindi voru fyrir borð borin og þarna voru einræðisherrar við völd. Slíkt er andstætt hugmyndafræði okkar sem unnum lýðræði og við sem fylgjum lýðræði teljum í raun og veru að lýðræðið sé litblint, það skipti ekki máli hvort það sé gulur, svartur eða hvítur maður sem eigi að njóta þeirra lýðréttinda. Við teljum að allir menn eigi að njóta lýðréttinda jafnt hvernig sem litur þeirra er, hvernig svo sem kynferði þeirra er háttað, hvernig svo sem trúarbrögð þeirra eru og hvar svo sem þeir eru búsettir. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Það sem við höfum fyrir augunum og sá lærdómur sem við getum dregið af því hvað gerðist í viðskiptunum við Portúgal og Spán er eftirfarandi: Í stað þess að banna viðskiptin við Portúgal og Spán og knýja ferðamenn frá Evrópulöndunum til að fara eitthvað annað voru viðskiptin við þessi ríki mjög mikil allan tímann. Og hver varð niðurstaðan? Á u.þ.b. áratug breyttust þessi einræðisríki með friðsamlegum hætti í lýðræðisríki. Það var það sem gerðist. Ef við teljum okkur geta dregið einhvern lærdóm af þessum dæmum mætti velta fyrir sér andstæðu frv. sem hér liggur fyrir. Væri það ekki líklegast til þess að hafa jákvæð áhrif á þróun lýðréttinda í Suður-Afríku að ríki Norður-Ameríku og Vestur-Evrópu, þar sem lýðréttindi eru hvað mest í hávegum höfð, mundu auka bæði menningarleg samskipti og viðskipti við ríki Suður-Afríku og Namibíu og reyna með þeim hætti að stuðla að bættum lýðréttindum og aukinni lýðræðisþróun í þessu landi? Ástæðan fyrir því að ég tek þessa eindregnu afstöðu gegn frv. er einfaldlega sú að ég tel að með þessu háttalagi sé reynt að girða fyrir viðskipti við þessi ríki og loka þau úti á alþjóðavettvangi. Verið er að leggja steinana og byggja upp það sem ég get ekki séð að leiði til annars en hroðalegra blóðsúthellinga í þessum heimshluta í framtíðinni. Ég get ekki séð að það leiði til neinna skjótvirkra lausna. Ég get ekki séð að mannkynssagan segi okkur eitt eða neitt um það. Ég get hins vegar komið með og bent á mörg dæmi þess að verulegar líkur eru fyrir því að það að loka Suður-Afríku úti á alþjóðavettvangi hafi þveröfuga áhrif. Ég vil ekki með atkvæði mínu bera ábyrgð á og stuðla að því að slík stefna, sem ég tel vitlausa stefnu og ekki til þess fallna að auka mannréttindi í veröldinni, nái fram að ganga á Alþingi Íslendinga. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að Ísland er ekki nafli alheimsins. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það sem Norðurlandaráð er að samþykkja á sínum þingum er ekki það sem heimurinn meðtekur sem boðskap hins allra heilagasta, oft á tíðum sem betur fer. Það er nú einu sinni þannig að í sumum tilvikum komast ákveðnir hlutir í tísku og þetta mál er einfaldlega búið að vera í tísku á Norðurlöndum. Menn hafa hreinlega lokað augunum fyrir því að næsti nágranni Norðurlandaþjóðanna í austri er górilluríkið Sovétríkin þar sem hvað alvarlegust mannréttindabrot hafa verið framkvæmd á okkar tímum ef frá eru skilin górilluríki nasismans milli 1933 og 1945. Munurinn er einfaldlega sá að ríki nasismans leið sem betur fer undir lok en górilluríkið í austri ógnar enn mannréttindum og frelsi íbúa Vestur-Evrópu og þar á meðal okkar. En þetta atriði skiptir okkur engu máli. Við tölum ekki um að setja viðskiptabann á Sovétríkin. Og ég vek athygli á því að í fréttum í kvöld á Stöð 2 var þess getið að ákveðnir einstaklingar í því landi hafi gert tilraun til þess að stofna stjórnarandstöðuflokk. Þess var jafnframt getið í sömu frétt að nú þegar hefðu 43 þeirra sem dirfðust að láta sér detta í hug að stofna stjórnmálaflokk í Sovétríkjunum verið fangelsaðir. Á meðan verið er að fangelsa þá sem vilja og gerast svo djarfir að ætla að koma upp stjórnarandstöðu í Sovétríkjunum er á Alþingi Íslendinga verið að tala um það að setja viðskiptabann á Suður-Afríku fyrir mannréttindabrot. En utanrrh. vill senda forseta lýðveldisins í kurteisisheimsókn til Sovétríkjanna til þess að greiða þar fyrir sölu trefla frá Álafossi. Þegar menn tala um siðferði í pólitík er spurningin náttúrlega fyrst og fremst um það að vera sjálfum sér samkvæmur. Þetta frv. sem hér liggur fyrir er ekkert annað en tvískinnungur og hræsni. Það var líka greint frá því í fréttum að ríkisstjórn Suður-Afríku hefði framkvæmt fordæmanlegan hlut í dag og fólst hann í því að þeir höfðu bannað ákveðið stjórnarandstöðublað tímabundið. Viti menn, þeir höfðu bannað útkomu, prentun og dreifingu ákveðins stjórnarandstöðublaðs. Ef við veltum fyrir okkur hinu ríkinu, sem ég minntist á áðan, þá er spurningin hvar stjórnarandstöðublöðin í Sovétríkjunum séu. Þau eru einfaldlega ekki til, þeim er ekki leyft að vera til. Sá er munurinn á mannréttindum í þessum tveimur ríkjum að í Sovétríkjunum fá engin stjórnarandstöðublöð að koma út en í Suður-Afríku er þó um takmarkaða stjórnarandstöðu að ræða. Á þetta er alls ekki bent til þess að afsaka með einum eða neinum hætti það stjórnarfar sem ríkir í Suður-Afríku. Það sem hér er um að ræða snýst ekki um það atriði. Það snýst einfaldlega um hverja við teljum vera virkustu leiðina til að koma á lýðréttindum án blóðsúthellinga í þessum löndum. Og ég ítreka það sem ég sagði áðan að ef við förum þá leið sem hér er lögð til og ef Vestur-Evrópubúar og Norður-Ameríkubúar fara einnig þá leið er hætt við því að við séum að leggja það lóð á vogarskálina sem leiða muni til hrikalegs ástands, blóðsúthellinga og gífurlegra hörmunga fyrir fjölda fólks á næstu árum. Ef við viljum hins vegar feta okkur skrefin fram á við og hafa áhrif á ríkisstjórn Suður-Afríku með því að stuðla að umbótum í landinu gerum við það með víðtækum samskiptum við það ríki. Það er nú einu sinni þannig að ríki einræðis og þeirra sem vilja svipta fólk lýðréttindum eru fremur hræddari við að hafa viðskipti við lýðræðisríkin heldur en lýðræðisríkin við þau. Það er einfaldlega vegna þess ...  Afstaða minni hl. byggist, eins og hér hefur komið fram, fyrst og fremst á andstöðu við beitingu viðskiptabanns sem úrræðis til að ná fram pólitískum markmiðum. Við teljum að ef meiri hluti þingdeildarinnar sér ástæðu til og telur eðlilegt að beita þeim í pólitískum tilgangi sé full ástæða til þess að gera þær breytingar á frv. við 3. umr. að það taki til allra þeirra ríkja sem brjóti Mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Herra forseti. Með tilliti til þess að fleiri mál eru á dagskrá og liðið er á fundartímann mun ég stytta ræðu mína og vil að lokum ítreka að við sem skipum minni hl. teljum frv. eins og það liggur fyrir órökrétt og ástæðulaust. Það sé til þess fallið að stuðla að tvískinnungi í viðskiptum Íslendinga við aðrar þjóðir og við leggjum til að frv. verði fellt.