Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa frv. er, að setja lög um kafarastörf. Lög um þessi störf hafa ekki verið fyrir hendi fram að þessu og er talin þörf á því að fastákveða í lögum hvaða skilyrðum viðkomandi þurfi að fullnægja til þess að fá að stunda slík störf í atvinnuskyni. Allshn. hefur leitað umsagna þriggja aðila, þ.e.a.s. Félags ísl. kafara, öryggismálastjóra og Siglingamálastofnunar ríkisins. Allir þessir aðilar hafa mælt með samþykkt frv. Gert er ráð fyrir í því frv. að Siglingamálastofnun ríkisins hafi eftirlit með því að reglum sé fullnægt, og í umsögn sinni hefur Siglingamálastofnunin lagt áherslu á það að jafnframt samþykkt frv. þyrfti að bæta við starfslið þeirrar stofnunar. Allshn. telur það vera álitamál. en þrátt fyrir að eitthvað þurfi að bæta við starfslið stofnunarinnar, þá sé engu að síður nauðsynlegt að samþ. þetta frv. Þá verður að skoða málefni Siglingamálastofnunar sérstaklega þegar þar að kemur. Mál þetta er að mati n. nauðsynlegt og mælir hún því með samþykkt frv. Þess má geta að í Félagi ísl. kafara munu vera um 30 einstaklingar, en aðeins um 6 menn sem stunda kafarastörf sem atvinnu og leggja þeir mikla áherslu á nú sem áður að frv. verði samþ. sem lög. Allshn. mælir með frv., sem fyrr segir, en leggur til að tvær breyt. verði gerðar á því. Breyt. á 6. gr. frv. er fyrst og fremst breyt. á orðalagi, þannig að sú gr. sé betur og skýrar orðuð. Er ekki ástæða til að skýra það frekar. Hin breyt. er á 3. gr., þar sem segir að hver sá, er stunda vill köfun, skuli fullnægja eftirtöldum skilyrðum, þ. á m. að hann sé fullra 16 ára. N. leggur til að þetta aldursmark sé hækkað í 20 ár, telur þetta vera áhættusamt starf og erfitt og því eðlilegt að gera kröfu til þess að kafarar hafi náð þessum aldri. Í frv. eru, eins og fyrr segir, skýrð þau skilyrði, sem fullnægja þarf, og jafnframt gert ráð fyrir að settar séu reglur um útbúnað tækja, eftirlit, ábyrgð o.s.frv., sem ég mun ekki lýsa hér. Fyrir hönd allshn. lýsi ég því yfir, að n. mælir með samþykkt þessa frv. með þeim breyt., sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allshn. fyrir að hafa skilað þessu áliti. Ég tel það mikla nauðsyn að mál. sem almenn samstaða er um, séu afgr. á þeim tíma þegar minna er að gera um afgreiðslu þingmála en vill vera þegar líður að þinglokum. Ég vil líka segja það, að ég tek undir þær breyt. sem fyrir liggja. Ég tel þær til bóta og mun því styðja þær. Ég endurtek þakklæti mitt til n. og vona að hv. d. láti þetta frv. ná fram að ganga sem fyrst.



Herra forseti. Á þskj. 362 er frv. til laga um sauðfjárbaðanir. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er að meginefni til samið af milliþn. Búnaðarþings vegna margra og ítrekaðra áskorana um breyt. á löggjöf um baðanir í þá átt að létta böðunarskylduna. Frv. gerir ráð fyrir því að þetta verði gert á þann hátt að ráðh. verði heimilt að veita undanþágu í tilteknum hólfum þar sem óþrif hafa ekki sést á fé um árabil. Til þess að auka öryggi um að böðunarundanþágan verði ekki til þess að stuðla að óþrifum á sauðfé er sett í frv. ákvæði um vottorðsgjafir frá tilteknum opinberum og hálfopinberum starfsmönnum og meðmæli með undanþáguheimild. Þeir aðilar, sem hér er um að ræða, eru í fyrsta lagi sýslunefndir á viðkomandi svæði, yfirdýralæknir og héraðslæknir. Meðmæli þessara aðila allra þurfa að liggja fyrir til þess að hægt sé að veita þessar undanþágur. Þetta tel ég að eigi að vera nægjanleg trygging til þess að ekki verði farið með gáleysi að í þeim efnum.a.m.k. verður þá að verða allmikil breyting á ef svo ætti að vera. Það ákvæði í frv., að ekki skuli að öllu jöfnu baða fyrr en fé er komið á hús, á að sporna við að óbaðað og baðað fé renni saman og um leið að minnka líkur á dreifingu óþrifa í sauðfé frá einum bæ til annars. Ákvæði í núgildandi lögum um sérsmölun vegna baðanna er því fellt niður. Meginbreytingin, sem í frv. felst, er undanþáguheimildin sem er í 3. gr. sem ég vitnaði til áðan. Verður hún að teljast réttmæt því að hún á að geta sparað fjáreigendum fé og fyrirhöfn, og þess má vænta að hún verði rík hvatning fjáreigendum á landssvæðum, sem ekki fá undanþátt frá böðunarskyldu, til þess að herða sóknina og útrýma óþrifum í fé sínu með öllu. Væri vel ef svo tækist til. Ég sé ekki ástæðu til að skýra frekar þetta frv. því að það skýrir sig sjálft. Ég tel eðlilegt að rýmka böðunarskylduna frá því, sem er, vegna þeirrar reynslu sem þegar er fengin. Ég vona, herra forseti, að n. sú, sem fær þetta mál til meðferðar, landbn., noti nú tímann til þess að skila áliti sem fyrst svo að þetta mál megi ná fram að ganga nú meðan störf þingsins eru í meiri rólegheitum en síðar verður. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á lögum nr. 85 frá 1936, um meðferð einkamála í héraði, hefur verið til meðferðar í allshn. Frv. felur í sér þá breyt. að aðalefni til að heimilt sé að nota hljóðritanir við meðferð dómsmála. Þetta frv. var til meðferðar hér í hv. d. á s.l. vetri, en fékk ekki afgreiðslu. Það kom þá til meðferðar allshn., og voru nokkrar efasemdir þá uppi í n. um það hvort rétt væri að stiga þetta skref. Þar komu m.a. fram þau sjónarmið að ef slík heimild væri fyrir hendi í lögum, þá mundi verða minna úr varðveislu skráðra gagna og sögulegt gildi um gang mála yrði ekki nægilega traust. Þess vegna var þessu frv. á s.l. vetri vísað til aðila eins og Sögufélagsins, þjóðskjalavarðar og Háskólans, en umsagnir frá þessum aðilum bárust ekki, svo að þessir aðilar virðast ekki líta svo á að þetta hafi teljandi áhrif á starfsemi viðkomandi aðila. Fyrir hendi er nú þegar heimild í lögum til þess að nota segulbönd og hljóðritanir við dómsmál eða á dómþingum, en sú heimild er í lögum um meðferð opinberra mála. Sú heimild hefur verið mjög lítið notuð. Fyrir nokkrum árum, eða nánar til tekið 1972, hófst hljóðritun á dómþingum í Bæjarþingi Reykjavíkur eða Borgardómi Reykjavíkur, en þær hljóðritanir voru notaðar af fáum dómurum og í tiltölulega sérstæðum málum. En af þeirri reynslu, sem fengist hefur við meðferð hljóðritana, þykir nú ástæða til að setja lagaákvæði um þessa aðferð og þá hvernig með skuli farið. Borgardómarar hafa lagt til að hljóðritanir séu látnar koma að öllu leyti í stað bókana í sumum þinghöldum, en réttarfarsnefnd, sem hefur útbúið þetta frv., hefur talið rétt að stiga þetta skref aðeins skemmra og tekur fram að jafnan skuli færð tiltekin atríði til bókar þegar ástæður þykja til. en þessu megi þó breyta síðar meir. Enginn vafi er á því að með þessari breytingu má hraða málsmeðferð mjög. Það dregur úr því að mál gangi of seint fyrir sig, sem hefur nú loðað við dómstóla hér á landi þeim til tjóns og réttarörygginu sömuleiðis. það er því án efa til bóta fyrir málsaðila, bæði þá, sem vinna að málum, lögmenn og dómara, svo og aðila mála, að þessi breyting sé gerð, þannig að hraða megi gangi mála. Réttaröryggi ætti að vera hið sama þrátt fyrir breytinguna. Tiltrú almennings ætti að aukast með því að mál gangi hraðar og úrskurður sé kveðinn fyrr upp en nú er raun á. Þetta er aðalefni frv., og allshn. hefur mælt með því, að frv. verði samþ. Eina breyt. leggur n. til, en hún er sú að við frv. bætist ný gr., svo hljóðandi: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta virðist hafa fallið niður og vill allshn. bæta hér úr. Að öðru leyti er sem sagt lagt til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi. Samhljóða frv. var lagt fyrir 94. og 96. löggjafarþing, en varð ekki útrætt. Það er undirbúið af n. sem fyrrv. menntmrh. skipaði 29. apríl 1971. Nál. og umsagnir voru prentaðar með frv. við fyrri flutning og eru ekki endurprentaðar hér. Meginstefna þessa frv. er sú að nemendur, sem lokið hafa skyldunámi, eigi þess kost að afla sér sérmenntunar til undirbúnings fyrir störf í viðskiptalífinu um leið og þeir treysta almennt þekkingargrundvöll sinn, eins og gengur og gerist. Með vísun til ítarlegra athugasemda, sem þessu frv. fylgja, svo og til ræðu, er ég flutti við 1. umr. hér í hv. d. í fyrra og prentuð er í 5. hefti Alþingistíðinda 1974, þá mun ég ekki eyða tíma hv. d. í að rekja einstök efnisatriði málsins að þessu sinni. Þörf traustrar menntunar á viðskiptasviðinu hefur vaxið hröðum skrefum með auknum umsvifum á þjóðarbúinu og æ fjölþættari atvinnu- og viðskiptaháttum. Ríki og sveitarfélög hafa haft forustu um útfærslu og eflingu menntakerfisins í flestum greinum. Um viðskiptafræðsluna er hins vegar þá sögu að segja, að þungi hennar hefur hvílt á samtökum verslunarinnar sem rekið hafa tvo einkaskóla: Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólann í Bifröst, með verulegum styrkjum úr ríkissjóði. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að þessir skólar haldi áfram að starfa á vegum samtakanna, en með auknum stuðningi ríkisvaldsins. Jafnframt er ætlast til að námið verði þáttur í meira eða minna samræmdri menntun á framhaldsskólastiginu almennt og geti t.d. farið fram í fjölbrautaskólum, þegar þeir koma til skjalanna, og svo í sérstökum verslunarskólum eftir því sem sérhæfing námsins gerir kröfur til. Starfs- og rekstraraðstaða Verslunarskólans og Samvinnuskólans er orðin mjög erfið. Fráleitt er, held ég sé óhætt að segja, að gera ráð fyrir rekstri þessara skóla til langframa á svipuðum grundvelli og nú á sér stað. Ég hygg að það verði ekki undan því vikist að ríkið taki vaxandi þátt í rekstri þeirra eins og annarra skóla á framhaldsskólastiginu. Hvenær og að hve miklu leyti, það er kannske álitamál, en ég vona að Alþ. það, er nú situr, geri það dæmi upp áður en þingi lýkur í vor. Eins og áður segir er frv. flutt óbreytt frá fyrra formi. Er þá t.d. gert ráð fyrir því, að aukin þátttaka ríkissjóðs í rekstri einkaskólanna falli á í einum áfanga. Þetta tel ég að þurfi sérstakrar skoðunar við, eins og nú er ástatt um fjármál ríkissjóðs, og vænti góðrar samvinnu við hv. menntmn. og hv. þdm. yfir höfuð um meðferð þessa máls. Ég mun láta menntmn. þessarar hv. d. í té endurskoðaða áætlun um kostnaðarauka ríkissjóðs af framkvæmd þessa frv. ef það yrði að lögum. Á útmánuðum 1974 afgreiddi Alþ. lög um grunnskóla. Þetta var umfangsmikil löggjöf sem inniheldur mörg nýmæli, enda er beinlínis gert ráð fyrir því í löggjöfinni sjálfri að það taki allt að 10 ár að koma þeim öllum í framkvæmd. Unnið er að reglugerðum og öðrum nauðsynlegum undirbúningi og einstökum þáttum hefur raunar þegar verið hrundið í framkvæmd. Í beinu framhaldi af þessari lagasetningu og í raun að nokkru samhliða henni hefur farið fram og fer fram endurskoðun á framhaldsskólastiginu, einstökum þáttum þess í heild. Frv. um viðskiptafræðslu á að geta fallið inn í þá heildarendurskoðun í megindráttum, að ég ætla. Mér þykir rétt að rifja hér upp með örfáum orðum hvað líður þessari endurskoðun, af því að það tengist vissulega því frv. sem hér er til umr. og einnig vegna þess að það er mjög oft spurt um þetta. Ég vil þá fyrst taka fram að það er sammæli þeirra, sem um þessi mál fjalla í menntmrn., að meginmarkmið endurskoðunar framhaldsskólastigsins sé að auka fjölbreytni í framboði námsefnis, þannig að sem allra flestir fái nám við sitt hæfi, og gera námið hagnýtt og þroskandi, flétta saman bóknám og verknám, tengja sem best verkmenntun skólanna og lifandi atvinnu og athafnalíf í landinu, eyða blindgötum sem nú ber mikið á í menntakerfinu og greiða leið milli mismunandi námsbrauta, þannig að nemendur geti flutt sig til þegar það þykir henta og komist inn í nám að nýju þótt þeir hætti um stund. Það fer svo ekki á milli mála að óhjákvæmilegt er að samræma kostnaðarþátttöku ríkis og sveitarfélaga á hinum ýmsu sviðum framhaldsskólastigsins, en þar er mjög mikið ósamræmi eins og nú standa sakir, eins og menn vita, sbr. að menntaskólar eru kostaðir að fullu af ríkissjóði, iðuskólar 50% af ríkissjóði, fjölbrautaskólar 50% af ríkissjóði o.s.frv. Þetta verður að samræma fyrr en síðar. Langmest forvinna hefur farið fram á verkmenntasviðinu. Verk- og tæknimenntanefnd starfaði eitt ár og skilaði ítarlegu nál. 1971. 15. febr. 1973 var skipuð n. til að endurskoða lög um iðnfræðslu. Hún skilaði áliti 19. des. 1975 sem meiri hl. n. stóð að, en sérálit bárust frá tveim nm. og athugasemdir frá þeim þriðja. Fleiri álitsgerðir liggja fyrir sem snerta með einum eða öðrum hætti verkmenntaþáttinn og einstaka afmarkaða liði hans. Þá má enn geta þess, að hafin er umfangsmikil vinna við gerð nýrrar námsskrár fyrir iðnfræðslustigið. Fleiri einstakir þættir framhaldsskólastigsins hafa verið teknir til sérstakrar skoðunar, sbr. það frv. sem hér liggur fyrir o.s.frv. Þá er þess að geta að 25. nóv. 1974 var skipuð n. til þess að endurskoða skólaskipan framhaldsskólastigsins í heild. N. þessa skipa nokkrir deildarstjórar menntmrn. og er Hörður Lárusson formaður hennar. Er gert ráð fyrir að þessi n. geti lokið störfum innan fárra vikna og ég er raunar að vona að það geti orðið í þessum mánuði. Nýlega gerði einn nm. nokkra grein fyrir þeim viðhorfum sem einkum eru uppi í þessari nefnd. Ég vil leyfa mér að rifja upp ummæli hans, en hann sagði á þessa leið: „Starf framhaldsskólanefndar hefur einkum beinst að eftirtöldum fjórum meginþáttum: 1) Skipulagi framhaldsskólastigsins. 2) Námsefni skólanna. 3) Nýtingin kennslustofnana sem til eru í landinu. 4) Fjármagnsþörf framhaldsskólastigsins. Framhaldsskólanefnd telur að stefna beri að því að leggja fram á Alþ. till. að heildarlöggjöf um allt framhaldsskólastigið. N. hefur því í tillögugerð sinni gert till. um samræmdan framhaldsskóla sem í megindráttum greinist í 8 námsbrautir sem hver fyrir sig taki til ákveðins hluta framhaldsskólans og með ákveðnu yfirfærslugildi á aðrar námsbrautir sem ákvarðast af námsefni samkv. námsskrá. Kosti þessa skipulags telur n. vera einkum þá, að allar námsbrautir hafa jafnt vægi í framhaldsskólunum, blindgötur verða ekki og allir nemendur, sem hafa löngun og getu, eiga þess kost að búa sig undir háskólanám, burt séð frá því af hvaða braut þeir koma. En námsmagn það, sem til boða stendur, getur verið mismunandi mikið. Nýting kennsluefnis á að aukast og námseftirlit að verða auðveldara. Með þessari námsskipan á að vera unnt að fullnýta allar menntastofnanir, sem til eru í landinu núna, og fá þeim sérstök verkefni að vinna, eins og þær hafa í kerfinu nú. Fjölga mætti námsþáttum skóla frá því sem nú er án þess að tilkostnaður aukist, en það nýttist betur mörgum stöðum á landinu sem hafa upp á mjög fábreytt námsval að bjóða.“ Þegar þessi framhaldsskólanefnd hefur skilað till. sínum til rn., en eins og áður segir er þess að vænta innan mjög fárra vikna, þá verður rækilega um þær fjallað á hinum ýmsu skólastigum og af sem allra flestum þeim sem láta sig þessi mál varða og þá með umr. og athugunum, hliðstætt því sem gert var við setningu grunnskólalaganna, eða þá á annan hátt. Ég mun sérstaklega hlutast til um að menntmn. hv. Alþ. verði strax gerð grein fyrir niðurstöðum þessarar n. þegar þær liggja fyrir, því að líklegt má telja að heppilegt þyki að gefa þeim niðurstöðum auga um leið og fjallað er um frv. eins og t.d. þetta frv. sem ég er nú að mæla fyrir. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Mér fannst ástæða til að víkja að þessu í sambandi við einmitt þetta frv. Setning löggjafar um framhaldsskóla er vissulega ákaflega vandasamt verk og umfangsmikið. Það ríður áreiðanlega á mjög miklu að gott samstarf takist um framkvæmd þess með skólamönnum, með forsvarsmönnum atvinnulífsins og forustumönnum í stéttasamtökum, í sveitarstjórnarmálum, í landsmálum og öðrum þeim sem einkum láta sig þessi mál varða og um þau fjalla. Ég vil svo, herra forseti, leggja til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseli. A.m.k. var framsaga hæstv. menntmrh. heldur rýr varðandi það frv. sem hér er til umr. enda þótt margt annað athyglisvert kæmi fram í ræðu hans. Honum láðist að geta þess hversu mikinn kostnaðarauka þetta frv. hefði í för með sér. Að vísu hét hann því að menntmn. mundi fá kostnaðaráætlun í hendur, en það er vitaskuld alls ófullnægjandi. Áætlun um kostnaðarauka ríkissjóðs hefði átt að liggja fyrir við 1. umr., því að í raun og veru er einn stærsti þáttur þessa frv. ríkisútgjöldin sem það hefur í för með sér. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. er þetta í þriðja sinn sem frv. til laga um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi er lagt fram hér á Alþingi. Í þessu frv. er annars vegar kveðið á um skipulag viðskiptamenntunar á framhaldsskólastigi og hins vegar er kveðið á um lögbundin fjárframlög til tveggja skóla í landinu, Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólans. Hér er gert ráð fyrir því að ríkið greiði að fullu rekstrarkostnað þessara tveggja skóla, 80% af rekstrarkostnaði heimavista og 80% af stofnkostnaði skólahúsnæðis og heimavistar. Hér er því, eins og ég áður sagði, um mjög umtalsverða þátttöku ríkisins að ræða í starfsemi þessara tveggja skóla. Í grg. frv. kemur fram að miðað við starfsáætlanir skólanna fyrir árið 1973–74 er reiknað með að ríkisframlagið til rekstrar verði 12–15 millj. vegna Samvinnuskólans, en vegna Verslunarskólans 45–50 millj. Ég hygg að það megi örugglega hækka þessar upphæðir nú um 100%, ef ekki meira. En við höfum sem sagt ekkert fengið að vita um það hér við 1. umr. hvað þetta dæmi til með að kosta. Enda þótt ég sé hlynnt því að samræmd sé uppbygging og námsskrá viðskiptamenntunar í landinu og sams konar menntun sé veitt í einkaskólum og almennum framhaldsskólum, þá hlýt ég að segja það, að ég varð meira en lítið undrandi þegar ég sá að þetta frv. var komið á borð þingmanna. Mín fyrsta hugsun var sú, svona skömmu eftir afgreiðslu fjárl.: Lumar hæstv. menntmrh. á einhverjum peningum sem verja má til menntamála, og ef svo er, er þetta þá að hans dómi brýnasta viðfangsefnið um þessar mundir? Er þá ekkert mikilvægara við þá peninga að gera? Okkur þm. er afgreiðsla fjárl. enn í fersku minni. Framlög til skóla og menntamála voru skorin miskunnarlaust niður. Ég skal aðeins rifja upp nokkur dæmi. Í fjárveitingum til grunnskóla um land allt var við það miðað að enginn aðili, sem á fyrri fjárlögum hlaut fjárveitingar til undirbúnings bygginga, megi hefja framkvæmdir á þessu ári. Reykjavík fékk t.d. til skólamála aðeins um það bil helming þess sem borgin hafði vænst til að standa undir sinni framkvæmdaáætlun. Á s.l. sumri var tekin ákvörðun um fækkun kennslustunda í grunnskólum og er ekki enn séð hvaða afleiðingar það kemur til með að hafa fyrir starfsemi grunnskólanna. Og síðast, en ekki síst má minnast þess hvernig farið var með iðnskólana við afgreiðslu fjárlaga. Í því sambandi vil ég leggja áherslu á að verði þetta frv. að lögum mun Verslunarskólinn einn fá margfalt meira ríkisframlag en allir iðnskólar í landinu fengu til sinna framkvæmda á þessu ári. Hæstv. menntmrh. hefur þó lýst því yfir að hann telji það eitt brýnasta verkefnið í menntamálum að efla verkmenntun í landinu, og hann lofar því að vísu enn. En með ráðstöfun fjármuna af þessu tagi er þess ekki að vænta að sú uppbygging muni ganga mjög hratt. Ég hlýt að segja það, að mér er af þessum ástæðum nánast óskiljanlegt að hæstv. menntmrh. skuli leggja áherslu á að fá þetta frv. samþykkt eins og nú er komið. Til viðbótar þessum samanburði við iðnskólana má einnig benda á að til iðnskóla greiðir ríkið aðeins helming stofnkostnaðar. Með þessu frv. hyggst ríkið greiða 80% af stofnkostnaði Verslunarskólans og Samvinnuskólans. Af heildarrekstrarkostnaði til iðnskóla greiðir ríkið 85–90%, en samkv. frv. á ríkið að greiða allan rekstrarkostnað Verslunarskólans og Samvinnuskólans. Hér á að gera talsvert betur við þessa tvo skóla en iðnskólana. Ég gat ekki greint að fram kæmu hjá hæstv. ráðh. nein rök fyrir því hvers vegna þetta mál væri svona brýnt. Í rauninni horfir málið á hinn veginn fyrir mér. Eins og ég hef getið um hér áður, þá hef ég á fyrri þingum ekki verið andvíg meginefni þessa frv. vegna þess að ég tel nauðsynlegt að samræma þessa menntun. En í bæði skiptin, sem þetta hefur verið til meðferðar hér á þingi, það mun raunar hafa verið í Nd. í fyrra og í Ed. árið áður, hef ég talið þetta frv. í veigamiklum atriðum svo meingallað að það væri engan veginn hægt að samþykkja það eins og það lægi fyrir, jafnvel þó menn vildu framgang þess á þingi. Í fyrra hefði verið hægt að afgreiða þetta frv. Ég hygg að tímaskortur hafi ekki ráðið því að frv. náði ekki fram að ganga. En ég minnist þess að hæstv. menntmrh. lagði ekki sérstaka áherslu á að það yrði afgreitt, m.a. vegna þess að það fól í sér mikil fjárútlát fyrir ríkið. Ég er í rauninni sömu skoðunar nú og hæstv. menntmrh. var í fyrravor. Ég tel að forsendur fyrir samþykkt þessa frv. séu gjörbreyttar, og ég sé enga ástæðu til þess að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Þetta er fyrst og fremst spurning um forgang í mínum huga. Vegna efnahagsstefnu ríkisstj. býr skólakerfið á öllum stigum við fjárskort svo að horfir til stór vandræða. Og ég tel að hér sé engan veginn um að ræða það forgangsverkefni í menntamálum, að nauðsynlegt sé að knýja á um framkvæmd þessa máls. Um einstök atriði frv. má kannske segja að ég þurfi ekki að fjalla, þar sem afstaða mín er þegar komin fram til afgreiðslu þess nú. En til viðbótar því tel ég samt rétt við 1. umr. að benda á að þrátt fyrir þau miklu ríkisútgjöld, sem þarna á að lögbinda, er ekki gert ráð fyrir því að eignarhluti ríkisins í Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólanum sé viðurkenndur né er gert ráð fyrir því að hið opinbera eigi nokkra hlutdeild í stjórnun skólanna. Í öllum lögum um skólastofnanir, sem ríkið á og stendur að með öðrum, t.d. sveitarfélögum, er skýrt kveðið á um að slík skólamannvirki skuli vera eign ríkis og sveitarfélaga í sömu hlutföllum og stofnkostnaður er greiddur. Af þessu frv. er ekki annað að skilja en framlög ríkisins eigi að vera eign skólanna, og ég hygg að slíkt sé alveg fordæmalaust. Ég fæ ekki komið auga á nein þau rök er mæli með því að einkaaðilar njóti forréttinda umfram sveitarfélög að því er varðar eign og umráð yfir almannafé. Það væri líka eðlilegt að hið opinbera hefði fulltrúa í skólanefndum, en ákvæði um skólanefndir við þessa tvo skóla vantar alveg í frv. Þar ætti auðvitað að vera skólanefnd, sem menntmrn. eða hið opinbera ætti fulltrúa í, og raunar óhjákvæmilegt að mínum dómi að hið opinbera hafi hönd í bagga með því hvernig því fé, sem veitt er til skólanna, er varið. Ég minnist þess, að þegar frv. var fyrst lagt fram og þá fyrir Ed., þá kom fram í ræðum manna að Samvinnuskólinn gat vel hugsað sér slíkt fyrirkomulag, en Verslunarskóli Íslands mun hafa verið því mótfallinn. Hér virðist mér það vera skylda þm. að gæta samræmis. Hæstv. menntmrh. vék að endurskoðun á heildarskipulagi framhaldsmenntunar, og var ánægjulegt að heyra að það starf er vel á veg komið og tillagna er að vænta innan nokkurra vikna, eins og kom fram í ræðu hans. Hins vegar vantaði alveg rök fyrir því hvers vegna nauðsynlegt er talið að taka þennan eina þátt út úr í stað þess að bíða eftir tillögum um heildarskipulag. Ef það starf gengur vel og ekkert verður til að tefja það, þá virðist mér vel hugsanlegt að slík heildarlöggjöf yrði lögð fyrir næsta Alþ. Ég skildi mál hæstv. menntmrh. svo. Þess vegna er í rauninni verið að fara hér aftan að hlutunum með því að taka þennan þátt framhaldsmenntunar út úr. Í fréttabréfi menntmrn. frá 31. des. 1975 er greint frá þessari n. í rn og þar er greint frá því að þessi framhaldsskólanefnd hafi haft til hliðsjónar ýmsar álitsgerðir og með m.a. þetta frv. Síðan segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „ N. er nú langt komin með gerð tillagna um skipan námsbrauta á framhaldsskólastigi og vinnur jafnframt að undirbúningi framkvæmdaáætlunar og athugun á hvernig núv. stofnanir og skólahúsnæði falli að nýrri og samræmdri skipan.“ Hér virðist mér vera komið að kjarna málsin, að það séu eðlilegri vinnubrögð að hyggja fyrst að samræmingu og heildarskipulagi og sjá síðan hvernig hinir ólíku þættir falla inn í það. En með þeim vinnubrögðum að afgreiða einstaka þætti fyrst er hætt við að ýmislegt muni raskast, sem ella hefði fallið inn í heildarlöggjöfina, og þá sé ekki fyrir hendi sá sveigjanleiki í mótun heildarskipulagsins sem þurft hefði að vera. Þetta hefði ég talið eðlilegri vinnubrögð, bæði fyrir skólamálin í heild og eins fyrir alþm. Það hefði verið traustari grundvöllur fyrir þá til þess að móta afstöðu til þessa máls og annarra. Herra forseti. Ég orðlengi þetta ekki frekar, en ég ítreka óánægju mína með að það skuli ekki hafa legið kostnaðaráætlun fyrir hér strax við 1. umr. Og ég endurtek það sem ég sagði, að ég tel óeðlilegt að veita svona mikið ríkisfjármagn til tveggja skóla í landinu þegar skornar hafa verið niður fjárveitingar til skóla á öllum stigum skólakerfisins.



Herra forseti. Frv. það til breytinga á atmennum hegningarlögum, sem hér er lagt fyrir hv. Nd., fjallar um breytingu á allmörgum gr. almennra hegningarlaga. Frv. er samið af svokallaðri hegningarlaganefnd, sem nú vinnur að endurskoðun á ýmsum þáttum hegningarlaga. Í þessari hegningarlaganefnd sitja sérfróðir menn í refsiréttarfræðum. Ég hef talið rétt að leggja frv. fram eins og það kom frá henni, enda verð ég að játa að ég er ekki neinu sérfræðingur í þeim fræðum. En ég get hins vegar sagt það, að mér persónulega finnst sumt í þessu frv. orka tvímælis. Veigamestu breytingarnar eru varðandi sektarákvæði, sem fjallað er um í 4.–7. gr. frv., og um rangan framburð, sem fjallað er um í 12.–15. gr. þessa frv. En auk þess fjallar frv. um nokkrar minni háttar lagfæringar og breytingar sem ég mun aðeins víkja hér að á eftir. Í 50. gr. hegningarlaganna er kveðið á um hver skuli vera lágmarks- og hámarksupphæð sektar. Segir þar nú að ekki megi gera manni á hendur lægri sekt en 4. kr. og ekki hærri en 30. þús. kr., nema sérstök lagaheimild sé fyrir því að ákveða sekt hærri eða lægri. Þetta ákvæði hefur staðið óbreytt frá setningu hegningarlaganna 1940, en með l. nr. 14 frá 1948 var svo fyrir mælt að þar sem fésektir eru ákveðnar í lögum án tillits til núgildandi verðlags skuli lágmark þeirra og hámark breytast eftir vísitölu sem kaupgjald er greitt eftir á hverjum tíma. Þar sem ekki hefur verið um að ræða samfelldan útreikning á slíkri vísitölu kaupgjalds hefur dómstólum reynst örðugt að reikna út sektarfjárhæðir í samræmi við framangreint ákvæði. Er því lagt til nú að hegningarlagagr. verði breytt þannig að felld verði niður lágmarkssekt, en hámarkssekt 4 milljónir. Miðast sú fjárhæð við útreikning sem gerður hefur verið á þróun vísitölu vöru og þjónustu frá árinu 1939 til byrjunar nóv. 1975. Ekki er þá tekið tillit til þeirrar kaupmáttaraukningar sem orðið hefur á tímabilinu, þannig að ætla má að 1 millj. kr. sektarhámark í dag sé síst hærra en 30 þús. kr. hámarkið var 1939. Sektarmörk þau, sem greind eru í þessari gr. hegningarlaganna, ákveða ekki einungis sektir sem fjallað er um í hinum almennu hegningarlögum, heldur einnig sektir sem greindar eru í sérrefsilögum og ekki er tilgreint hámark eða lágmark á í viðkomandi lögum. Þau sérrefsilög, sem kveða á um tiltekið sektarlágmark eða hámark, halda hins vegar gildi sínu, en ljóst er að þörf er á breyt. á slíkum ákvæðum, sérstaklega í eldri lögum. Það, sem leikmanni gæti sjálfsagt dottið í hug í þessu sambandi, er hvort það sé nauðsynlegt að ákveða hámark sektar í lögum, hvort það sé ekki hægt að láta það vera algjörlega á valdi dómstóla, þannig að þeir geti metið hæfilega sekt hverju sinni eftir því sem þeir telja við eiga. Frá því sjónarmiði hefði getað komið til greina að fella niður sektarhámarkið eins og sektarlágmarkið. Þetta mun hins vegar stangast á „teoríu“ refsiréttarfræðinga sem telja að það verði að vera tiltekið í lögum hámark fyrir þeirri refsingu sem dæma má. Ekki vil ég vefengja að það sé rétt, þó að mér sýnist að hitt gæti út af fyrir sig komið til greina, að fela dómstólunum vald til þess að dæma þær sektir sem þeir teldu við eiga í hverju falli, án þess að þetta væri bundið við ákveðið hámark eða lágmark. Fljótt á litið virðist þetta hámark, sem þarna er sett, 4 millj. æðimikið. En það samsvarar þó, eins og ég var að segja, ekki nema 30 þús. kr. 1939. Og sannleikurinn er sá að sum þeirra brota, sem framin eru í dag og varða fjárhagsmisferli, geta leikið á svo háum fjárhæðum að það gæti hugsanlega komið fyrir tilfelli þar sem ekki þætti óeðlilegt að hægt væri að dæma hærri sekt en þetta. En þetta eru að sjálfsögðu atriði sem sú n., sem fær frv. til meðferðar, tekur til nánari athugunar. Enn fremur er í frv. þessu lagt til að nokkrar aðrar breyt. verði gerðar á sektarákvæðum hegningarlaganna, svo sem á 49. gr., þar sem lagt er til að heimilað verði að dæma fésekt jafnframt refsivist þegar ákærði hefur aflað sér eða öðrum fjárvinnings með brotinu eða það hefur vakað fyrir honum. Þetta er nýmæli og það tel ég til bóta tvímælalaust. Í 7. gr. þessa frv. er lagt til að staðfest verði sú dómvenja, sem myndast hefur, að sé maður sektaður fyrir háttsemi, sem honum sé ósaknæm, þá skuli vararefsing ekki ákveðin. Í 12. gr. frv. er lagt til að 142. gr. verði breytt þannig að felld verði niður lágmarksrefsing, sem nú eru 3 mánuðir, fyrir rangan framburð fyrir rétti eða stjórnvaldi sem heimild hefur til heitfestingar. Sömuleiðis er lagt til að felld verði niður 2. málsgr. sem fjallar um aukna refsingu við heitfestri skýrslu, en þar er nú kveðið á um allt að 8 ára fangelsi fyrir slíkt athæfi. Breytingar þær, sem lagt er til að gerðar verði á 143., 145. og 148. gr., sem allar fjalla um rangan framburð, eru einungis gerðar til samræmis við breytingu sem lagt er til að gerð verði á 142. gr. Þau rök, sem færð eru fram fyrir þeirri breytingu sem hér er lagt til að gerð sé, eru samræmi við breytingar sem gerðar hafa verið á hinum Norðurlöndunum á samsvarandi refsiákvæði í lögum þeirra landa. Að sjálfsögðu er æskilegt að það gæti sem mest samræmis í refsilöggjöf landa sem eiga mikið saman að sælda eins og Norðurlöndin. En þó má vafasamt telja að það eigi að taka allt eftir þeim í þessum efnum fremur en öðrum. En þessi ákvæði kemur n., sem frv. fær til meðferðar, að sjálfsögðu til með að skoða einnig. Það má segja, að aðrar brtt., sem felast í þessu frv. séu minni háttar og kannske geti þær sumar orkað tvímælis. Í 1. gr. er lagt til, að niður verði felld nokkur ákvæði, svo sem viðurlög við banni um neyslu áfengis, um mætingu hjá lögreglu fyrir þá sem dæmdir hafa verið fyrir auðgunarbrot, eða það má skylda þá til þess að mæta og láta fylgjast með sér, að lýsa refsiverða háttsemi sem fólgin er í að valda hættu á sýkingu af kynsjúkdómi, sem sagt að fella niður þessi ákvæði. Allt er þetta víst gert eftir erlendri fyrirmynd og eftir því sem ákveðið hefur verið í hegningarlögum nágrannalanda okkar og er því vonandi allt til bóta. Í tl. gr. er lagt til að auknir verði möguleikar á að dæma í fleiri tegundir refsinga í sama dómi, svo sem að hafa dóm að hluta óskilorðsbundinn og að hluta skilorðsbundinn, dæma óskilorðsbundna fésekt í tengslum við skilorðsdóm og þannig almennt að skapa dómstólum aukna möguleika á vali refsinga. Þarna tel ég vera farið inn á alveg rétta braut. Þá eru ýmis önnur minni háttar ákvæði, sem er gerð grein fyrir í athugas. með frv. sem hegningarlaganefnd hefur samið, og ég sé ekki ástæðu til. herra forseli, að fara rekja þau ákvæði nánar. Það eru að nokkru leyti lagatæknileg atriði sem mundi taka of langan tíma að fara út í hér að ræða í hv. d. En ég vænti þess sem sagt að sú hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, taki það til nákvæmrar athugunar. Ég vil svo leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.