Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umræðu, er ekki alveg ókunnugt hv. þm., a.m.k. ekki þeim sem hér hafa setið í nokkur ár. Þannig er mál með vexti, að á haustþin 1976 flutti ég till. til þál. um þetta mál og þá einn. Á næsta þingi voru flm. þessa máls tveir, Jóhann Hafstein, þáv. hv. þm. hafði bæst við, og síðan var það á árinu 1978 að meðflm. að þessari till. urðu þeir hv. þm. Jónas Árnason og Sighvatur Björgvinsson. Þetta mál var til umræðu vorið 1978 og þá náðist samkomulag meiri hl. allshn. um afgreiðslu málsins. Það fékkst hins vegar ekki tekið til atkvæða hér í hv. Sþ. og það hefur verið ótrúleg fyrirstaða fyrir því að þetta mál fengi þinglega meðferð. En fyrir rúmlega einu og hálfu ári gerðist það, að Alþingi samþykkti ályktun um málið. Það var þál. Alþingis 22. maí 1979. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Hér eru sem sagt skýlaus fyrirmæli Alþingis til hæstv. ríkisstj. um að koma því svo fyrir að þeir, sem þessi lán eiga að fá, fái þau í raun og veru, en þau staðnæmist ekki einhvers staðar annars staðar. Þrátt fyrir þennan langa tíma sem liðinn er hefur þessu máli ekki verið komið í höfn. Það má kannske segja að eigi sé sopið þótt í ausuna sé komið, en ég efast ekki um að núv. hæstv. viðskrh. hafi gert ráðstafanir til þess að nú, þegar hin miklu afurðalán verða veitt einmitt þessa dagana, verði séð til þess að vilji Alþingis nái fram að ganga, enda búum við í þingræðisríki og ráðherrar eru skyldir til þess að framfylgja vilja Alþingis ef þeir vilja sitja í hinum virðulegu stólum. Bankarnir höfðu þetta mál nokkuð á hornum sér á tímabili, töldu að erfitt væri að koma því fyrir. Það gerðist raunar líka í sambandi við sjávarútveginn, að bankarnir færðust undan að framkvæma afurðatánagreiðslurnar þannig að hráefnisverð væri greitt refjalaust til þeirra sem fiskinn leggja inn. Er það þó ekki samjafnandi, vegna þess að fiskvinnslustöðvar sjávarútvegsins kaupa fiskinn og eiga hann sjálfar, en vinnslustöðvar landbúnaðarins eru með vöruna í umboðssölu og því heldur eiga auðvitað eigendur vörunnar að fá lánin sem þeim eru ætluð, en þau ekki að staðnæmast einhvers staðar annars staðar. En árið 1977, þegar hv. þm. Matthías Bjarnason var sjútvrh. gaf ríkisstj. svo hljóðandi yfirlýsingu, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að beita sér fyrir því, að viðskiptabankar sjávarútvegsins taki að sér að annast greiðslu hráefnisandvirðis til fiskseljanda af nettóandvirði framleiðslulána. Greiðsla fari fram hverju sinni samkv. skrá sem fylgir birgða- og framleiðsluskrá fiskkaupanda. Hafi hluti af andvirði hráefnis verið greiddur fyrir fram af fiskseljanda eða fiskseljandi skuldbundið sig til að greiða skuld til kaupanda, skal draga þá fjárhæð frá samkv. upplýsingum fiskkaupanda.“ Síðan staðfestir Seðlabanki með bréfi á þessu sama ári, 1977, að viðskiptabönkum sé skylt að framfylgja þessari ályktun. Þar segir orðrétt: „Í framhaldi af viðræðum milli ríkisstj., Seðlabankans og Landsbankans og Útvegsbankans um framkvæmd á þessu atriði (þ.e. að greiða hráefnisverð til þeirra sem það áttu), þá hefur verið ákveðið að viðskiptabankarnir greiði af afurðaláni keypt hráefni, sem farið hefur til vinnslu viðkomandi afurða, og mun Seðlabankinn framvegis setja eftirfarandi skilyrði fyrir endurkaupum lána út á sjávarafurðir. Fyrir liggi yfirlýsing fiskvinnslufyrirtækis þess sem lánið hefur fengið, þar sem eftirfarandi komi fram: 1. Hversu mikill hluti hráefnisverðmætis þess, er til vinnslu viðkomandi afurða gekk, hafi verið greiddur þegar af fyrirtækinu eða samið um greiðslufrest á. 2. Fyrirmæli til viðskiptabanka um að greiða það sem á kann að vanta af viðkomandi afurðaláni.“ Þetta er síðan framkvæmt þannig í sjávarútvegi, er mér tjáð, að seljendur hráefnisins fái greiðslu ekki síðar en innan hálfs mánaðar frá því að fiskvinnslufyrirtækin fá peningana í hendur, en frystihúsin og aðrir fiskvinnsluaðilar fá þá alls ekki í hendur nema þeir skuldbindi sig til að koma peningunum til eigenda hráefnisins, þeim hluta sem þangað á að fara. Þetta hefur ekki náðst fram í landbúnaðinum enn þá, en ég þykist þess hins vegar viss, eins og ég sagði áðan, að núv. hæstv. viðskrh. muni upplýsa okkur um að nú hafi verið settar reglur um hvernig þessum málum verður fyrir komið nú næstu daga, þegar gífurlegar fjárhæðir, sem bændur eiga, fara út úr Seðlabankanum og til viðskiptabankanna, og með hvaða ráðum hann tryggi að bændur fái þessa peninga, en ekki einhverjir aðrir.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm., Eyjólfur Konráð Jónsson hefur gert grein fyrir fsp. til mín á þskj. 57 fyrsti liður fsp. er þessi: „Hverjar eru þær reglur, sem settar hafa verið um greiðslur rekstrar- og afurðalána beint til bænda í samræmi við fyrri mgr. þál. frá 22. maí 1979, sem er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Landbrn. skrifaði 17. júlí 1979 bréf til Búnaðarbanka Íslands, Landsbanka Íslands og Seðlabanka Íslands vegna ályktunar Alþingis um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt. Svör Búnaðarbankans og Landsbankans bárust í byrjun okt. 1979 og Seðlabankans í jan. 1980. Skal ég nú rekja nokkuð svör viðskiptabankanna. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að gera greinarmun á afurðalánum annars vegar og rekstrarlánum vegna framleiðslu sauðfjárafurða hins vegar. Afurðalán eru veitt gegn veði í afurðunum og er vandséð hvaða tryggingar aðrar gætu komið í þeirra stað. En hér er um sjálfsvörsluveð að ræða og verður lántakandi því að vera sá sem hefur afurðirnar í vörslu sinni. Af þessum sökum getur hver einstakur bóndi ekki verið lántakandi afurðalánanna. Þar með er þó ekki sagt að andvirði lánanna geti ekki runnið beint til bænda ef um það kæmu fyrirmæli frá lántakanda. Þegar afurðalánin eru veitt ber að greiða upp þau rekstrarlán sem áður hafa verið veitt. Samkv, eðli málsins er óhjákvæmilegt að tengja þetta saman, en því, sem umfram það er, má að sjálfsögðu ráðstafa beint inn á reikning hvers bónda hjá banka, sparisjóði eða öðrum, enda hefði þá lántakandi í tæka tíð lagt inn hjá bankanum skrá þar að lútandi. Hvað rekstrarlánin varðar koma tvær leiðir til athugunar. Sú fyrri er að hverjum bónda sé gefinn kostur á að vera lántakandi. Hver bóndi mundi þá snúa sér til þeirrar lánastofnunar, sem hann hefur viðskipti við, og yrði þá að sjálfsögðu að uppfylla öll viðskiptaleg skilyrði banka og sparisjóða, svo sem um tryggingar. Þessi leið hefur svo marga annmarka, að hún getur tæplega talist fær. Nefna má að hún mundi hafa í för með sér mikla vinnu og kostnað fyrir bændur og lánastofnanir. Þá má einnig gera ráð fyrir því, að til þess að tryggja greiðslu rekstrarlánanna af afurðalánum haustsins mundu bankarnir telja nauðsynlegt að krefjast ábyrgðar viðkomandi sláturleyfishafa á rekstrarlánunum. Vegna þess samhengis, sem er milli rekstrar- og afurðalána, verður að telja æskilegast að lántakandi sé í báðum tilfellum sá sami, og er þá komið að síðari leið sem bankarnir mæla með, að sláturleyfishafar eða umboðsmenn þeirra verði áfram lántakendur líkt og verið hefur, en andvirði lánanna mætti ráðstafa að fyrirmælum lántakenda á þann hátt sem áður er lýst um afurðalán. Með því móti telja fleiri að tryggja megi að tilgangi þál. verði náð, þ.e. að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt. 20. mars 1980 fót landbrh. nefnd, sem var starfandi til að gera tillögur um breytingar á rekstrar- og afurðalánum til landbúnaðarins, að gera tillögur til rn. um tilhögun afgreiðslu rekstrar- og afurðalána landbúnaðarins sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt. Í þessari nefnd eiga sæti fulltrúar m.a. frá Stéttarsambandi bænda, sláturleyfishöfum, Seðlabanka Íslands, Búnaðarbanka Íslands og Landsbanka Íslands. Formaður nefndarinnar er Vilhjálmur Hjálmarsson fyrrv. alþm. Nefndin hefur ekki skilað tillögum. Annar liður fsp. er á þessa leið: „Hvernig fyrirhuga bankarnir að haga greiðslu afurðalánanna nú á næstunni?“ Búnaðarbankinn og Landsbankinn gera ráð fyrir að haga greiðslu afurðalána landbúnaðarins í ár á sama hátt og undanfarin ár. Afurðalánin eru tengd greiðslu rekstrarlána sem veitt voru fyrr á árinu. Þau voru veitt sláturleyfishöfum svo sem verið hefur. Það, sem umfram er greiðslu rekstrarlána, verður greitt lántakendum, nema beiðni hafi borist frá þeim í tæka tíð um aðra ráðstöfun andvirðisins. Þriðji liður fsp. er þessi: „Hafa einhverjir erfiðleikar verið samfara framkvæmd þeirri, sem Alþingi mælti fyrir um?“ Í því efni vísast til svars við 1. lið fsp. Eins og fram kom þar vinnur sérstök nefnd að athugun þessara mála. Ég hafði samband við formann nefndarinnar, Vilhjálm Hjálmarsson fyrrum ráðh. Hann skýrði mér frá því, að nefndin hefði hafið störf um þessi mál á s.l. vori en nefndarstörf legið niðri í sumar. Síðan hafi nefndin hafið störf á nýjan leik og muni skila áliti við fyrstu hentugleika.



Herra forseti. Mér er skylt að þakka svör hæstv. ráðh. þó að þau hafi nánast verið út í bláinn. Fyrsta spurningin var þessi: „Hverjar eru þær reglur sem settar hafa verið um greiðslu rekstrar- og afurðalána til bænda“ o.s.frv. Samkv. fyrirmælum Alþingis á að setja slíkar reglur og átti að vera búið að því fyrir einu ári eða einu og hálfu. Hér kemur fram hjá hæstv. ráðh. beint og óbeint, að engar slíkar reglur hafi verið settar, það sé verið að ræða þetta í einni nefnd af annarri. Ég vitnaði hér til bréfs þáv. sjútvrh. frá 1977, Matthíasar Bjarnasonar, þar sem bankarnir ætluðu líka að færast undan því að framfylgja- að vísu ekki vilja Alþingis beint, hann tá ekki fyrir - en því sem samið hafði verið um og ríkisstj. hafði gefið yfirlýsingu um. Þeir voru ekki látnir komast upp með það. Þeim var sagt að setja reglurnar og þeir gerðu það samdægurs. Að það sé ekki hægt að láta bankana setja þessar reglur er auðvitað slíkur fyrirsláttur að það tekur ekki tali. Þetta svar er allsendis ófullnægjandi. Og þegar núna er sagt að bankarnir ætli að ráðstafa lánunum á sama hátt og verið hefur, hver heimilar þeim það? Alþingi hefur fyrirskipað að þeir skuli ekki gera það, þeir eigi að koma peningunum til bændanna, til þeirra sem eiga að fá þá. Og þá kemur hæstv. viðskrh. hér og les það bara upp eins og sjálfsagt mál að þetta skuli gert á sama hátt og áður, þó eitt og hálft ár sé liðið frá því að þáv. viðskrh., sem auðvitað gerði ekkert í málinu, var falið að sjá um þetta. Síðan kom viðskrh. Alþfl. - það er kannske varla von að mikið væri gert á þeim stutta tíma sem hann sat og var í starfsstjórn - en ég hafði svo sannarlega treyst því, að núv. hæstv. viðskrh. mundi framfylgja vilja Alþingis. Og ef það er hans hugmynd að greiða í dag eða á morgun allt þetta fé til annarra en þeirra sem eiga að fá það, þá er rétt að fá það hér fram, hvað þetta eru miklar upphæðir og hverjir lántakendurnir séu. Ég held að Alþingi eigi heimtingu á því. Í þessum bréfum bankanna segir þó að það megi að sjálfsögðu ráðstafa peningunum inn á reikning viðkomandi bænda í bönkunum. Auðvitað má það og hefur alltaf mátt. Það hefur verið gert. T.d. lætur Slátursamlag Skagfirðinga útibú Búnaðarbankans á Sauðárkróki færa peninga bændanna inn á þeirra eigin reikninga. Þetta er einfaldast í veröldinni, segir bankastjórinn mér, enda sá það hver maður í hendi sér. Í þessum bönkum eru vinnulaun manna færð inn á reikninga þeirra eftir launaskrá frá fyrirtækinu, alveg nákvæmlega á sama hátt og innleggsskrá frá Slátursamlaginu er afhent bankanum og hann færir það inn á viðskiptareikninga mannanna sem eiga peningana. En í öðrum fyrirtækjum fær bóndinn ekki einu sinni hugmynd um það, hvar þessir peningar eru niður komnir, og enginn veit nokkurn tíma hvenær hann fær þá eða hvort hann fær þá yfirleitt, þó að varan sé nú í umboðssölu, en að það megi ekki koma þessu fyrir, vegna þess að það sé svo mikill kostnaður fyrir bændurna og vinnuna, er bara allt saman fyrirsláttur og gersamlega út í bláinn. Þetta er búið að ræða hér, eins og ég sagði áðan, í 3–4 ár og Alþingi sannfærðist um að þetta var allt saman fyrirsláttur. Svo kemur það núna upp einu sinni enn þá, að það séu einhverjir annmarkar á þessu. Það er spurt að því beinlínis í fsp. hvort komið hafi fram einhverjir erfiðleikar við þessa framkvæmd. Það er varla von að hæstv. viðskrh. geti svarað því, hvort þeir hafi komið fram, vegna þess að þetta hefur aldrei verið reynt, líklega engum í kerfinu dottið í hug að reyna það. Þeir þykjast vera vaxnir hátt yfir Alþingi, þeim komi bókstaflega ekki nokkurn skapaðan hlut við hvað kjörnir fulltrúar þjóðarinnar segja. Þeir hafa þetta bara eins og þeim sýnist, eins og ákveðnum hring sýnist, þar sem valsað er með milljarðatugi af peningum bænda. Ég fullyrði raunar að það sé langmesta vandamál landbúnaðarins, að bændur skuli ekki í 60–70% verðbólgu fá sína peninga, það skuli vera valsað með þá annars staðar. Ég held að það sé kominn tími til þess að Alþingi geri nýja ályktun, sem hlyti þá auðvitað að beinast að þeim sem eiga að framkvæma þessa hluti samkv. þeirra fyrirmælum, og svo sannarlega dettur mér það í hug, hvort viðskrh. treysti sér til að sitja í sínum stól ef hann ættar bókstaflega ekkert í málunum að gera. Það er skylda hans í þingræðisríki að framfylgja vilja Alþingis eða standa upp úr stólnum ella. Svona einfalt er málið. Svo er það aftur önnur fsp. sem verður á dagskrá hér á eftir og varðar útflutningsbætur og niðurgreiðslur. Ég á von á því, að hæstv. landbrh. geti frætt okkur eitthvað meira um gang þeirra mála heldur en viðskrh. hefur gert, að því er þennan fyrri lið fsp. varðar. En ég held að málið liggi ofurljóst fyrir og ég þurfi þess vegna ekki að taka upp meiri tíma hér. Það liggur sem sagt fyrir, að hæstv. ríkisstj., hæstv. viðskrh., hefur ekkert gert til að framfylgja vilja Alþingis, og mér skildist á honum að hann ætlaði sér ekkert að gera, hann ætlaði að láta þessa peninga streyma út. Þeir eru oft greiddir út 25. nóv. - það mundi vera í dag. Hann lofaði mér því að vísu í síðustu viku, þar sem ekki var hægt að fá fsp. svarað, að hann mundi sjá til þess, að peningarnir yrðu ekki greiddir út fyrr en málið hefði komið hér til umræðu. Ég vona að það standi, það sé ekki búið að færa þessa fjármuni til manna, sem ekki eiga þá, og komið verði í veg fyrir að það verði gert nú næstu daga, meðan Alþingi fær svigrúm til að taka nýjar ákvarðanir og sjá til þess að lög landsins séu ekki brotin, því að í þessu tilliti er þáltill. auðvitað lög.



Herra forseti. Mér fannst svar hæstv. viðskrh. við fsp. Eyjólfs Konráðs Jónssonar vera vægast sagt mjög lélegt og léleg frammistaða hjá honum sem viðskrh. Hér er um að ræða framkvæmd á till. sem Alþingi hefur samþ. Það er ekki áskorun á ríkisstj. í þeirri till., heldur: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að settar verði reglur um rekstrar- og afurðalán landbúnaðarins, sem tryggi að bændur fái í hendur þá fjármuni, sem þeim eru ætlaðir, um leið og lánin eru veitt.“ Alþingi setur ráðherrum og þar með einnig viðskrh. fyrirmæli í þessum efnum. Hér er verið að fara í kringum málið eins og köttur í kringum heitan graut. Það á að framkvæma skilyrðislaust vilja Alþingis í þessu máli, og það er ekki nokkur afsökun að bankarnir séu með tregðu, því að bankarnir eiga að hlýða Alþingi og ríkisstj., en ekki segja Alþingi og ríkisstj. fyrir verkum. Það er þetta sem er komið nóg af og allt of mikið er búið að gera af á undanförnum árum, að Alþingi er lítillækkað. Hér er um miklu stærra mál að ræða en þetta málefni landbúnaðarins. Það er líka um að ræða heiður Alþingis. Stendur Alþingi fyrir sínu eða stendur það ekki fyrir sínu? Ef ein ríkisstj. eða ráðh. vill ekki framfylgja viljayfirlýsingu Alþingis eða treystir sér ekki til þess, þá á hann auðvitað að segja af sér, sá sami ráðh. Og ef ríkisstj. sem situr telur eðlilegt að ráðh. framfylgi ekki skipunum Alþingis, þá á að bera það undir Alþingi, hvort sú ríkisstjórn nýtur virkilega trausts Alþingis sem þannig fer á bak við vilja þingsins.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að mér finnst með ólíkindum að hæstv. ráðh., sem svarar hér fsp. með þeim hætti sem þingheimur hefur hlýtt á og hlustar á andsvör þm., bæði hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, skuli sitja í sæti sínu án þess að gefa skýringar eða svara þessum hv. þm. Það er ljóst af máli þeirra þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og Matthíasar Bjarnasonar, að þingheimi hefur verið gerð óvirðing. En mér finnst hæstv. ráðh. bæta við þá vanvirðu, sem þingheimi er sýnd, með því að gefa ekki nánari skýringar á hvernig á því stendur, að hann lætur sér aðgerðaleysi ríkisstj. og bankastofnana lynda. Það er talað mikið um að vald sé dregið úr hendi Alþingis og í hendur embættismanna, í hendur kerfisins, að fulltrúasamkoma þjóðarinnar ráði ekki stefnu og því síður framkvæmd. Í þessu máli hefur þingið markað stefnu og ákveðið framkvæmd, en kerfið hefur ekki látið sér lynda hvað þingið hefur mælt fyrir um. Spurningin í þessu máli er alvarlegri en efnisatriði fsp. í raun og veru segir til um. Spurningin er: Láta alþm. sér það lynda, að svona sé farið með viljayfirlýsingu löggjafarsamkomu þjóðarinnar? Alþm. geta ekki kvartað yfir því, að virðing Alþingis sé ekki mikil meðal almennings í landinu, ef þeir láta sér slíkt lynda.



Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við að bæta það sem ég sagði áður í mínu svari. Það kemur fram í svörum bankanna, að það séu viss vandkvæði á framkvæmd þessara mála. Nefnd, sem ýmsir fulltrúar frá bændasamtökunum og bankastofnunum eiga sæti í, er að fjalla um þetta mál og henni er ætlað að gera tillögur um tilhögun. Eins og fram kom hjá mér í mínu svari eru í þessari nefnd fulltrúar frá Stéttarsambandi bænda, sláturleyfishöfum, Seðlabanka Íslands, Búnaðarbankanum og Landsbankanum. Ég geri ráð fyrir að það sé ekki óeðlilegt að samtök bændanna komi þarna við sögu og fái tækifæri til þess að fjalla um það með hverjum hætti á að haga þessum málum til lengri framtíðar. Það eru ekki tímamörk í þál. Menn geta kvartað yfir því, að það taki sinn tíma að framkvæma hana, en það eru ekki tímamörk í henni þannig að það þýðir ekki það, að ekki verði farið að vilja Alþingis í þessum efnum. Ég mun bíða eftir tillögum þessarar nefndar. Ég skal að sjálfsögðu áfram ýta á að hún hraði störfum og geri tillögur um tilhögun þessara mála í samræmi við það sem til er ætlast. Ég hef engan áhuga á því, að vilji Alþingis verði ekki framkvæmdur, hvorki í þessum málum né öðrum, ef Alþingi hefur lagt fyrir ríkisstj. að framkvæma vissa hluti. En ég álít eðlilegt að bændurnir sjálfir og samtök þeirra fái tækifæri til að fjalla um þessi mál og hafa einhver áhrif á, hvernig þessari framkvæmd verður hagað, og þeir séu ekki sniðgengnir. Ég legg áherslu á það. Ég mun, eins og ég sagði áður, ýta á að nefndin skili sínum tillögum og síðan verði teknar ákvarðanir um framhaldið.



Herra forseti. Aðeins í upphafi máls míns vil ég geta mér þess til, að þeir hv. þm. Sjálfstfl. þoti á þessum misserum óvirðingu fremur af hálfu annarra en núv. ríkisstj., en þar er náttúrlega um að ræða innanflokksmál Sjálfstfl. Þetta atriði breytir ekki því, að við höfðum nokkra ástæðu til þess að ætla að þáltill. - sem eins og um hefur verið getið fól í sér fyrirmæli til ríkisstj. um fyrirkomulag á þessum greiðslum til bænda - næði fram að ganga. Ég get verið alveg sammáta því, að rétt sé að hafa samráð við bændur um framkvæmdaratriði. En ég staðhæfi að það hafi ekki þurft að skipa sérstaka nefnd af hálfu bændasamtakanna í þessu sambandi. Það lá fyrir vilji Alþingis um þetta mál, og ég hef á sama hátt og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson innt eftir því fróða menn í bankakerfinu, hvort annmarkar séu á því fyrirkomulagi, að hver bóndi, sem það vill, tilgreini reikningsnúmer eða að hann fái ávísun senda heim til sín og fái greiðslu með þeim hætti, og svörin hafa verið ákaflega skýr: Á þessu er enginn annmarki. Ég get ekki tekið undir þá hugmynd, sem ég ímynda mér að vísu að hafi ekki verið gjörhugsuð hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni, að Alþingi álykti um þetta mál öðru sinni. Ég held að hv. Alþingi geti ekki verið að jagast við bankakerfið um svona mál. Viljinn hefur verið látinn í ljós og þá er að framkvæma hann.



Herra forseti. Þar sem ég á sem fulltrúi Alþfl. sæti í þeirri nefnd sem fjallað hefur um afurða- og rekstrarlánin, þá tel ég rétt að það komi hér fram, að í umræðum í nefndinni hefur mál þetta verið athugað mjög gaumgæfilega. Staðreyndin er sú, að tæknilegir gallar á framgangi þess eru svo miklir, að það verður ekki hlaupið að því verki að beinar greiðslur til bænda komi þegar í stað. Hins vegar er sú leið fær, sem hv. síðasti ræðumaður nefndi, og hún hefur verið rædd. Á henni eru ekki umtalsverðir gallar. Málið er nú á lokastigi í þessari nefnd og hún mun væntanlega skila af sér áliti á morgun.



Herra . forseti. Mér skildist á hæstv. viðskrh. að hann mundi ætla að láta þessi lán renna út eftir gamla siðnum nú næstu daga. Nú er það upplýst, að nefndin, sem hefur verið að starfa að málunum, mun skila af sér áliti á morgun. Það er áskorun mín til hæstv. viðskrh., að hann fresti þessum greiðslum í tvo til þrjá daga og gangi eftir því að nýjar reglur verði settar hjá bönkunum með svipuðum hætti og hv. þm. Matthías Bjarnason gerði í bréfinu sem ég las upp úr áðan, þar sem Seðlabankinn setti reglurnar samdægurs, því að það var auðvitað einfalt mál. Það er einfalt að gera það með nákvæmlega sama hætti og gert er við sjávarútveginn. En hitt er kannske enn þá einfaldara, að viðskiptabankarnir færi þetta beint inn á reikninga bændanna og peningarnir komi aldrei nálægt afurðasölufélögunum. Það er sem sagt áskorun mín til viðskrh., að hann bíði í tvo, þrjá daga og skipi bankastjórum og öðrum fyrir í þessu efni, því að það vald hefur hann. Og honum er meira að segja skylt að framfylgja því valdi frá Alþingi.



Herra forseti. Ég vil taka undir áskorun síðasta ræðumanns. En ég gat þess hvaða óvirðing Alþingi væri gerð að fara ekki eftir samþykktum þess. Ég nefndi það almenningsálit, sem væri vaxandi, að virðing Alþingis væri ekki sem skyldi meðal þeirra sem kysu til Alþingis vegna þess að Alþingi ætlaði sér ekki þann sess, það verkefni og það vald sem því samkv. stjórnarskrá landsins er fengið í hendur. Það er einnig mjög áberandi gagnrýni á stjórnvöld af almennings hálfu, sem ég held að hafi við rök að styðjast, og það er hve afgreiðsla mála gengur seint, hvað kerfið er þungt í vöfum. Og þau svör, sem við höfum fengið frá hæstv. viðskrh., sýna það og sanna. Ég held að það sé búið að gera þetta mál flóknara en ástæða er til og þess vegna hafi bankar fengið nægilegan umþóttunartíma til þess að koma vilja Alþingis í framkvæmd. Það er þess vegna skylda hæstv. viðskrh. að svo verði gert nú í haust við útborgun lána.



Herra forseti. Þessi fsp. er auðvitað náskyld þeirri sem rædd var hér rétt áðan, og ég treysti því svo sannarlega að greiðari og ánægjulegri svör fáist frá hæstv. landbrh. heldur en fengust frá hæstv. viðskrh., en við fáum að heyra þau hér á eftir. Það er spurt sérstaklega að því, hvað liði athugun eða hvort frekari athuganir hafi farið fram á vegum Stéttarsambands bænda en þær sem gerðar voru á fyrri hluta árs og getið er um í bréfi sem dags. er 6. apríl 1979 og undirritað af Árna Jónassyni. Ég leyfi mér, herra forseti, að lesa upphaf þessa bréfs, því að það kann að varða mjög miklu að menn íhugi nú, þegar verið er að innleiða í íslenskan landbúnað nokkurs konar lénsskipulag með hinu illræmda kvótakerfi, hvort ekki sé hægt að leysa offramleiðsluvandamálið með miklu einfaldari hætti, á þann veg sem Stéttarsamband bænda vann mikið að athugunum á síðari hluta vetrar 1979. Bréfið er stílað til mín og upphaf þess er svona; „Í framhaldi af viðræðum okkar Gunnars Guðbjartssonar í bréfum 12. og 16. febr. og viðtali okkar 22. febr. hef ég sett upp dæmi um að útflutningsbætur og niðurgreiðslur væru notaðar til greiðslu á frumstigi framleiðslunnar, þ.e. greiddar beint til bænda, með þeim takmörkunum sem þú nefndir í tillögu þinni og sem kemur enn fremur fram í bréfi þínu 16. febr. 1979. Ég miða þessar greiðslur við einingar, sem ég kalla ærgildisafurð, þ.e. afurðir af einu ærgildi eins og þau hafa verið reiknuð við verðlagningu landbúnaðarafurða frá því að Sexmannanefnd hóf þá verðlagningu. Í einni ærgildisafurð eru 16.6 kg af dilkakjöti, tilsvarandi gæru, slátri og ull af einni kind, 155 lítrar af mjólk eða 15 kg af nautgripakjöti. Tölur þessar byggjast á landsmeðaltölum samkv. ásetningsskýrslum og innlögðum afurðum. Miðað er við verð eins og það var í des. 1978.“ Síðan eru nefnd hér allmörg dæmi um það, hvernig hugsanlegt væri að haga beinum greiðslum til bænda með þeim hætti, að jafnframt yrði ráðið við hugsanlega offramleiðstu. Fyrsta dæmið og það sem mesta athygli hefur vakið er það að greiða 25% af grundvallarverði beint til bænda, t.d. með mánaðarlegum greiðslum, en síðan, þegar varan væri lögð inn að haustlagi, ef við tökum sauðfjárafurðir, þá yrði eingöngu greitt út 75% grundvallarverðsins, en hver og einn gæti framleitt eins og honum sýndist. Það kæmi þarna á sjálfkrafa takmörkun. Þeir, sem gætu framleitt fyrir 75% grundvallarverðsins, mættu það, enda væri þá fjárhagslega rétt að þeir gerðu það, en þá væri engin þörf á neinu kvótakerfi með þeim hætti sem nú hefur verið upp tekið. Ég vil sérstaklega geta þess, að Búnaðarþing fjallaði um þetta mál vorið 1979, og í skýrslu Búnaðarþings segir, með leyfi forseta: „Mál nr. 6, tillaga Eyjólfs K. Jónssonar um að hluti niðurgreiðslna og útflutningsbóta verði greiddur beint til bænda. Málið afgreitt með eftirfarandi ályktun sem samþykkt var með 24 shlj. atkv.: Búnaðarþing telur að enn liggi ekki fyrir nægar upplýsingar til þess að unnt sé að taka efnislega afstöðu til þeirra hugmynda sem í tillögunni felast, en óskar eftir því við stjórn Stéttarsambands bænda, að hún láti fara fram frekari könnun á málinu.“ Þess vegna spyr ég að því, hvort þessi frekari könnun hafi farið fram og hvað hún hafi leitt í ljós. Búnaðarþing hefur sem sagt ályktað mjög jákvætt í þessu efni, þó að einhvers staðar hafi verið fyrirstaða, sem maður veit ekki nákvæmlega hvar er að finna, og rennir þó kannske ýmsa grun í það. Í 3. lið fsp. er einmitt að því vikið, hvort ekki væri hægt að afnema núverandi kvótakerfi með því að fara inn á einhverjar þær leiðir, sem Stéttarsamband bænda hefur unnið að athugun á, eins og ég greindi frá og las hér upp. Hérna er um geysimiklar fjárhæðir að ræða. Ég hef ekki allar nýjustu tölur um útflutningsbætur og niðurgreiðslur og þess vegna er 4. liðurinn einmitt um það, hve miklu þessar fjárhæðir nemi, en þegar þessi athugun var gerð síðari hluta vetrar 1979 var miðað við að helmingur útflutningsbóta og niðurgreiðslna yrði greiddur beint til bændanna, en hinn helmingurinn yrði áfram til verðjöfnunar, þannig að ekki var skrefið stigið út í þessum athugunum, langt frá því, heldur reynt að fikra sig áfram til þess réttlætis, að bændur eins og allir aðrir fengju þá fjármuni sem þeir eiga, sín vinnulaun greidd í peningum refjalaust. Eins og menn kannske vita þurfti með löggjöf árið 1930, lögum nr. 28, að skylda atvinnurekendur til að greiða verkkaup sjómanna og verkamanna í peningum. Þá var bannað innskriftarkerfi til þeirra atvinnustétta. En það hefur viðgengist til þessa dags í landbúnaðinum, illu heilli, og það er einn liðurinn í erfiðleikum landbúnaðarins. Ég sagði hér áðan og stend við það, að kannske eru mestu erfiðleikar landbúnaðarins þeir, að bændur fái ekki sína fjármuni í hendur þegar þeir eiga að fá þá, heldur eru þeir í vörslu annarra.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvað líði athugun þeirri sem ríkisstj. var falið að láta fara fram með ályktun Alþingis frá 22. maí 1979, síðari mgr., sem er svo hljóðandi: „Jafnframt láti ríkisstj. fara fram athugun á því, hvernig heppilegast sé að koma við breytingum á greiðslum útflutningsbóta og niðurgreiðslna, þannig að þær nýtist betur.“ Enn er spurt: „Hefur verið haldið áfram athugunum þeim, sem Stéttarsamband bænda hóf á fyrri hluta árs 1979 og gerði grein fyrir í bréfi til fyrirspyrjanda, dags. 6. apríl 1979?“ Í þriðja lagi er spurt: „Hefur verið kannað hvort unnt væri að afnema núverandi „kvótakerfi“ með því að beita þeim aðferðum, sem framangreind athugun Stéttarsambands bænda beinist að?“ Og í fjórða lagi: „Hverjar yrðu þær upphæðir nú, sem fjallað er um í nefndu bréfi?“ Ég vil byrja á því að taka það fram, að með lögum nr. 15 frá 18. apríl 1979 er kveðið á um tilteknar ráðstafanir, sem Framleiðsluráði landbúnaðarins og Stéttarsambandi bænda er heimilt að grípa til þegar ekki næst fullt verð fyrir búvöruframleiðsluna, og er þá jafnframt ætlast til að þær ráðstafanir hafi áhrif á framleiðsluþróun. Meðal þeirra leiða, sem lögin heimila í þessu skyni, er að greiða, með samþykki ríkisstj., hluta af niðurgreiðslum til framleiðenda í samræmi við framleiðslumagn, allt að ákveðnu marki, en síðan stighækkandi eftir því sem framleiðsla vex þar fyrir ofan. Með þessum ákvæðum hefur verið opnað fyrir lagalegar heimildir og lagalega möguleika til þess að unnt sé að greiða hluta af niðurgreiðslum á búvörur beint til bænda, svo sem fyrirspyrjandi leitar svara við. Fleiri leiðir eru heimilar samkv. lögum þessum sem gefa Stéttarsambandi og Framleiðsluráði val um það, eftir því sem þeim samtökum sýnist best henta, hvaða leiðir eru farnar. Það er kunnugt, að af þeim leiðum, sem þau lög heimila, hefur verið valið kvótakerfi og kjarnfóðurgjald. Í svörum frá Stéttarsambandi bænda, sem ég hef leitað eftir varðandi framhald á þeim athugunum sem spurt er um í fsp., segir: „Ekki hefur verið unnið frekar að athugunum þeim sem Stéttarsamband bænda hóf árið 1979. Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1979, sem haldinn var í ágúst það ár, ákvað að beita hinu svokallaða kvótakerfi til að draga úr framleiðslu nautgripa- og sauðfjárafurða, og var sú ákvörðun staðfest af landbrh. með bréfi, dags. 26. febr. s.l. Ekki þótti því ástæða til að vinna frekar að fyrrnefndum athugunum, enda engin tök á því vegna mikillar vinnu við undirbúning kvótakerfisins.“ Í sambandi við 3. lið þessarar fsp. segir: „Ekki hefur verið gerð nein athugun á því, hvort unnt væri að afnema kvótakerfið með þeim aðferðum sem athugun Stéttarsambandsins beindist að.“ Varðandi 4. lið fsp., um það, hvaða fjárhæðir hér er um að tefla, þá er skýrast að vitna til þess fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir Alþ., en þar er gert ráð fyrir að útflutningsbætur verði á árinu 1981 12 milljarðar kr. og niðurgreiðslur 31 milljarður eða samtals, ef báðir þessir liðir eru teknir saman, 43 milljarðar kr. Rétt er að vekja athygli á því, að hluti af þessari fjárhæð fer til að greiða niður vaxta- og geymslukostnað á kjöti og mótframlag við Lífeyrissjóð bænda og nýtist því ekki til lækkunar framleiðslukostnaðar á frumstigi. Í sambandi við þetta mál vil ég til viðbótar taka það fram, að s.l. sumar hreyfði ég þeirri hugmynd, bæði í ríkisstj. og við forustumenn bændasamtakanna og enn fremur á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var á Kirkjubæjarklaustri um mánaðamótin ágúst-sept., að orlof og veikindaálag vinnuliðar verðlagsgrundvallarins væri tekið út úr grundvellinum og greitt beint til bænda. Þetta var ekki ný hugmynd. Áður höfðu þessar hugmyndir verið ræddar m.a. á Búnaðarþingi, og hv. þm. Páll Pétursson hafði flutt till. um þetta efni hér á hv. Alþ. Í framhaldi af þessum hugmyndum fóru fram miklar athuganir á framkvæmd málsins, sem sýndist í fyrstu lotu vera mjög jákvætt, stefna að því að lækka verð á búvöru og vera hagkvæm leið til niðurgreiðslu til bænda. En við athuganir á framkvæmd þess kom í ljós að framkvæmdaerfiðleikar voru svo miklir að ekki hefur enn tekist að finna nægilega greiðfæra leið til þess að að þessu væri horfið. Ég vil taka það fram, að hér er um hluta af þessu máli að ræða, hér er um eina leið að ræða af því sem hv. fyrirspyrjandi spyr í raun og veru um. En meðan ekki finnast greiðar framkvæmdaleiðir er ég mjög ófús að stuðla að því, að enn eitt kerfi flókinna reglna verði tekið upp í sambandi við landbúnaðinn. Því miður hefur ekki enn fundist einfatt kerfi til að koma þessu máli fram. Ég vil svo aðeins taka það fram í sambandi við þessar fsp., að eftir því sem vinnukraftur í Stéttarsambandi bænda og hjá bændasamtökunum hrekkur til sem eðlilegast er að vinni þetta að meginhluta, tel ég eðlilegt að frekari athuganir fari fram á þessum leiðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svör hans. Það er ljóst, að hann lætur nú skoða þessi mál öll, og er það vel. Það er rétt, sem ráðh. sagði, að nú eru þegar í lögum frá því vorið 1979 heimildir til að fara þær leiðir sem þessi margumtalaða þál. einmitt fjallar um. Þessar athuganir hafa farið fram. Ég varð að vísu fyrir vonbrigðum með að ekki skyldi vera haldið áfram í striklotu, ef svo má segja, frá vorinu 1979 að athuga hvernig þessu máli yrði best fyrir komið. En þar er sú skýring á, að það var tekin ákvörðun um kvótakerfið, eins og hæstv. ráðh. minntist á, og vinnuafl hjá Stéttarsambandinu auðvitað mjög lítið. En til viðbótar því, sem ég las áðan um ályktun Búnaðarþings vorið 1979, langar mig að lesa grg. sem fylgdi með þessari samhljóða ályktun um beinu greiðslurnar. Hún er örstutt og er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Ýmsir hafa leitt hugann að því, hvort það fjármagn sem hið opinbera ver til niðurgreiðslna og útflutningsbóta búvara, kynni að nýtast betur í öðru formi en því sem beitt hefur verið. Hér er um háar fjárhæðir að ræða og full ástæða til þess að gaumgæfa vel alla möguleika um hagkvæmari notkun þess fyrir landbúnaðinn og þjóðarheildina. Ljóst er að hugmyndin um að greiða hluta framleiðsluverðs beint til bænda með þessu móti krefst ítarlegrar skoðunar á mörgum þáttum framleiðslu- og sölukerfisins. M.a. munu hugmyndir Eyjólfs K. Jónssonar vera í frumathugun hjá Stéttarsambandi bænda og því ekki tímabært fyrir Búnaðarþing að taka endanlega afstöðu til málsins.“ En eins og í ályktuninni segir er óskað eftir að þessi athugun haldi áfram. Ég held að það sé misskilningur, að þetta þurfi að vera nokkurn skapaðan hlut flókið í framkvæmd, a.m.k. ekki neitt í líkingu við kvótakerfið, sem er náttúrlega hrein ófreskja og hlýtur að verða það. Ég hef ekki nokkra trú á því, - einhvern veginn rennir mig nú grun í að hæstv. landbrh, hafi það ekki heldur, - að kvótakerfið geti orðið varanlegt í íslenskum landbúnaði. Ég held að það yrði - vonandi ekki banabiti, en það mundi alveg áreiðanlega mjög setja landbúnað á Íslandi til baka og yrði síst til þess að hvetja ungt fólk til að snúa sér að landbúnaðarstörfum. Ég held að bændur séu meira og minna sammála um þetta, og þetta kvótakerfi verður vonandi ekki framkvæmt árum saman, því að þá er ekki vafi á því að illa mundi fara fyrir íslenskum landbúnaði. En þegar rætt er um þessar útflutningsbætur og niðurgreiðslur, þá er kannske rétt að vekja á því athygli, að þegar hæstv. fjmrh. svarar hér skriflega fsp. frá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni nú í haust, þá talar hann um að útflutningsfyrirtæki og söluaðilar séu endanlegir viðtakendur þessara fjármuna. Þeir eru það kannske í raun og þess vegna hægt að snúa sér út úr því með þeim hætti að svara á þennan veg. Auðvitað eru það hvorki söluaðilarnir né útflutningsfyrirtækin sem eiga þetta fé. Það eru engir aðrir en eigendur vörunnar, það eru bændur landsins, sem eiga þessa peninga. Stundum er því haldið fram, að það sé verið að viðurkenna að niðurgreiðslur séu eitthvað sérstaklega fyrir bændur, ef þær eru greiddar beint til þeirra, en það er auðvitað engin viðurkenning fólgin í því. Ef ríkisvaldið ákveður að greiða niður einhverja vöru, hvort það er landbúnaðarvara, innflutt vara eða hvað það nú er, þá eiga auðvitað peningarnir, sem notaðir eru til niðurgreiðslna, að fara til eiganda vörunnar. Það er hann sem á þessa peninga, ekki allt annað fólk. Þetta er svo einfalt mál að það ætti ekki að vefjast fyrir nokkrum einasta manni. Þess vegna eru auðvitað ekki útflutningsfyrirtæki og söluaðilar sem eiga að vera hinir endanlegu móttakendur. Það eru bændur landsins sem þessa fjármuni eiga. Nú er hægt að sýna fram á það - ég vil segja í glöggu máli og mjög einföldu, en ekki að um sé að ræða flókið kerfi - að hægt væri að komast algerlega fram hjá öllu kvótakerfi og leysa offramleiðsluvandamál landbúnaðarins með því að haga niðurgreiðslunum og útflutningsbótunum þannig, að þetta gangi beint til bændanna að ákveðnum hluta, en þó aldrei nema upp í ákveðna bústærð, t.d. 500 ærgilda bú eins og var í dæminu sem ég nefndi áðan, það væri hámarksupphæðin, en þeir, sem vildu framleiða meira, mættu gera það fyrir 75% grundvallarverðsins. Þetta er svo einfalt og ljóst sem nokkuð getur verið. Ef þetta væri ekki nægilega stórvirkt mætti breyta þessum prósentum eða bústærðinni að einhverju leyti til eða frá um nokkur prósent fram og til baka, frá ári til árs jafnvel, og hafa þannig þessi stjórnunaráhrif. Það er ekkert flókið við þetta. Ég endurtek svo þakkir mínar til hæstv. landbrh. og er honum auðvitað þakklátur fyrir að hann er að athuga þessi mál og nýtur auðvitað til þess aðstoðar ráðgjafa sinna.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að leggja örfá orð í belg um þá fsp. sem hér er til umr., vegna þess að ég tel að hún sé það mikillar athygli verð, að við eigum að ræða hana og ræða hana í alvöru. Ég fylgdist vel með því, þegar Stéttarsambandið gerði þá einu könnun sem gerð hefur verið á því, hvernig það mundi koma út að breyta greiðslu útflutningsbóta og niðurgreiðslna í það horf sem gert var ráð fyrir með þessari tillögu Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Og ég held að ég muni það rétt, að þegar athugað var hvernig sú aðferð kæmi út úr útsöluverði búvaranna, þá hafi komið í ljós að með því að hagnýta helming niðurgreiðslnanna í þessu skyni yrði örlítil hækkun á útsöluverði búvaranna, þannig að hann hefði þurft sennilega að hreyfa hlutfallstölur eitthvað meira til o.fl. Ég tel þess vegna - af því að athugunin stóð mjög stutt yfir - afar nauðsynlegt að halda áfram með þessa könnun. Það er engin fjarstæða að láta sér detta í hug að þessi aðferð gæti leyst af hólmi það kvótafyrirkomulag sem nú er notað og ég hef sagt um áður í þessum ræðustól að væri hið erfiðasta í framkvæmd og mjög erfitt að hagnýta það þannig að það komi að fullum notum. Þess vegna tel ég mikla nauðsyn á að athugaðar séu allar þær hugmyndir sem fram koma, allt sem mönnum dettur í hug að geti orðið til þess að leysa af hólmi þá aðferð sem notuð hefur verið við framleiðslustjórnun. Ég vil þess vegna taka undir þá áskorun, sem hv. fyrirspyrjandi beindi hér til hæstv. landbrh., að hann hlutist til um að þetta verði athugað til hlítar, ekki einungis hjá Stéttarsambandi bænda, heldur einnig á vegum ráðuneytisins.



Herra forseti. Ég lýsti hér yfir áðan, að ég hefði áhuga á því að athuga þessar leiðir frekar en gert hefur verið, og þarf ekki að ítreka það. Ég vil hins vegar taka það fram út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, að hann sagði að við þá athugun, sem gerð hefði verið á árinu 1979, þá minnti sig að ef tekinn væri um helmingur af niðurgreiðslufé og greitt til bænda með þessari aðferð, þá kæmi það örlítið óhagstæðar út heldur en eftir þeirri aðferð sem nú gildir. Nú vill svo til, að bæði hv. þm. Steinþór Gestsson og hv. fyrirspyrjandi Eyjólfur Konráð Jónsson hafa flutt till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði á þskj. 111 og þar birta þeir þennan útreikning á fskj. VI, sem er útreikningur Stéttarsambands bænda á þessu máli. Og það er mjög nærri því, eins og hv. þm. Steinþór Gestsson segir, að sé gert ráð fyrir að um helmingur niðurgreiðslna, eins og þær voru á fjárlögum ársins 1979, gengi beint til bænda, þá samsvaraði það um 25% framleiðslukostnaðar búvara, sem yrði þar með greitt beint til bænda, eins og hér hefur verið rætt um. Niðurstaðan úr þessum útreikningum er þannig, að með þessum hætti yrði verð á mjólkurlítra 70 kr. hærra en eftir þeirri aðferð sem notuð hefur verið og heildsöluverð á 1. flokks dilkakjöti 486 kr. hærra. Mér þykir rétt að vekja athygli hv. þm. á þessu fskj. með till. sem hann hefur flutt hér á Alþingi og varpar nokkru ljósi á þetta mál. Hér með er þó auðvitað ekki nema hluti sögunnar sagður, vegna þess að þó að leiðir fyndust til að jafna þennan mun, þá er eftir að ráða fram úr þeirri flækju, hvernig á að koma þessu til skila þannig að sanngjarnt sé. Og þar kemur m.a. til álita hverjir teljast bændur og hverjir ekki. Hvernig á að fara með menn, sem stunda framleiðslu án þess að hafa lögformlega ábúð, auk allra annarra smáframleiðenda? Þarna eru mörg vafaefni - sem þeir vita sem gerst þekkja til í félagskerfi landbúnaðarins - sem er býsna flókið að ráða fram úr og veldur því, að slík takmarkatilfelli verða, að þar er erfitt að finna leiðir til að framkvæma þetta þannig að sanngjarnt verði. Vel má vera að þær leiðir finnist, en því miður hefur reynst torsótt að finna þær enn sem komið er.



Herra forseti. Mér kom það ekki á óvart, þegar sú till., sem hér hefur verið til umr. í dag, var afgreidd á Alþ. vorið 1979, að nokkurn meðgöngutíma þyrfti til þess að koma henni í framkvæmd. Allar umsagnir, sem um till. höfðu borist, voru neikvæðar, hvergi höfðu bændur tekið undir þessa till. eða þær hugmyndir sem hún boðaði, en hins vegar var búið að benda á fjöldann allan af agnúum á þessu máli öllu saman. Það var fullmikið upp í sig tekið hjá hv. flm. þegar hann sagði hér í fyrstu lotu, að Alþ. hefði sannfærst um réttmæti hugmynda hans. Alþ. lét það eftir honum að samþykkja þessa till. vegna þess að menn treystu svo vel vitsmunum hans og góðsemi. Og þar að auki gekk foringi stjórnarandstöðunnar, ef ég man rétt, hv. 1. þm. Reykv., mjög hart fram með liðsforingja sína um það að fá þetta samþykkt. Það verður náttúrlega að búa við það, að Alþ. er búið að gera þessa ályktun. Og þá þýðir ekkert annað en reyna að gera gott úr því og finna eitthvert vitrænt fyrirkomulag til þess að framkvæma hana. Því miður tekur það nokkurn tíma og ég verð að biðja hv. 5. landsk. að sýna nokkra biðlund. En það er nú of langt gengið að segja að lög landsins séu brotin þó að ekki sé búið að framkvæma þetta, því að eins og fram hefur komið var tillagan ótímasett og er heldur í lausara lagi. Ég vil vekja athygli á því að lokum, að sú aðferð sem hér er til umr., þ.e. að greiða útflutningsbæturnar og niðurgreiðslurnar eftir hugmyndum Eyjólfs Konráðs, það er svakalegasta kommúnistatillaga sem nokkurn tíma hefur verið flutt um landbúnaðarmál á Íslandi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir að staðfesta það sem ég sagði í ræðu minni áðan um þær niðurstöður sem fyrir lágu eftir athugun sem gerð var hjá Stéttarsambandi bænda varðandi þessar tillögur. Ég er ánægður yfir því, að það sannaðist að ég hafði rétt fyrir mér í því. Ég hafði orð á því hér og tók undir þá áskorun sem hér hafði komið fram um að þetta mál yrði athugað ofan í kjölinn. Það olli mér nokkrum vonbrigðum, að hæstv. landbrh. taldi erfiðleikum bundið í þessu sambandi að ákveða ýmislegt sem hann tiltók, eins og það, hverjir ættu að teljast bændur og hverjir ekki, hverjir ættu að taka við greiðslum og hverjir ekki. En ég sé ekki betur en þetta séu nákvæmlega sömu spurningarnar og þarf að svara í sambandi við kvótakerfið eins og það er byggt upp, svo að það er hægt að vinna þær tillögur samhliða. Ég treysti því, að það verði lagt til þess verks og farið í það verk af fullri einurð og ekki með neikvæðum huga. Hv. þm. Páll Pétursson hafði orð á því hér áðan, að hann væri sannfærður um að það tæki nokkurn tíma að koma þessari till. í framkvæmd, enda er ef treysta má því sem hann sagði um það efni - tilkoma hennar algerlega óvenjuleg á hv. Alþingi. Ég hef aldrei heyrt það sagt fyrr af manni, sem hefur staðið með till. og samþykkt hana, að hann hafi gert það fyrir einhvern annan fremur en eftir eigin sannfæringu.



Herra forseti. Að því er varðar þau ummæli hæstv. landbrh., að erfitt sé að skera úr um hverjir séu bændur o.s.frv., þá hefur því að nokkru verið svarað hér af síðasta ræðumanni. En í þessum útreikningum Stéttarsambandsins og bréfi því, sem ég vitnaði til áðan og Stéttarsambandið ritaði mér, er einmitt gert ráð fyrir að miða greiðslurnar við lögbýli, þannig að þeir, sem eru með sportbúskap, eins og það stundum er kallað, mundu eingöngu fá þessa lægri greiðslu. En þeir mættu framleiða fyrir þessi 75%, 80, 60 eða hvað sem hlutfallið yrði. Og varðandi það, að þetta sé kommúnismi, þá er það nú góður brandari hjá vini mínum Páli Péturssyni. Uppbótakerfið og kerfið í heild, eins og það er rekið, er náttúrlega miklu meiri kommúnismi. Ég vil aðeins, með leyfi herra forseta, lesa hér upp tvær eða þrjár setningar eftir þessum hv. þm., sem er nú talinn bóndi. Í umræðum á Alþingi 9. nóv. 1978 segir hv. þm. Páll Pétursson: „Ég hef verið andstæðingur þessarar hugmyndar, en ég nenni ekki að standa í deilum um hana lengur og ég get verið stuttorður. Ég sé nefnilega fram á það, að vinur minn, hv. 5. þm. Norðurl. v., Eyjólfur K. Jónsson, er að vinna sigur í málinu, og þess vegna er ég ekkert að berja höfðinu við steininn með það og verð að óska honum til lukku með þann árangur sem hann hefur náð.“ Og við skulum óska okkur öllum til lukku með að það er að nást árangur, hægt og bítandi, og hann verður vonandi mikill áður en langt um líður.



Herra forseti. Ég vil nú bara vekja athygli á því, að þrátt fyrir þessa þáltill., sem var samþykkt, eru í gildi lög um þetta mál, og lög hafa meira gildi en ályktun. Á ég hér við þá lagagerð sem átti sér stað fyrir tveimur árum, þ.e. breytinguna um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Það eru Framleiðsluráð og Stéttarsamband bænda sem hafa heimildir til að velja um leiðir til að stjórna framleiðslunni, og það kann að vera að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vilji gefa þeim einhver fyrirmæli um hvaða leiðir eigi að velja í þessu sambandi. Ég hygg samt að þessi lög standi fyrir sínú, þrátt fyrir allar vanhugsaðar tillögur sem hafa verið samþykktar hér á Alþingi.



Herra forseti. Á þskj. 42 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Eftir hvaða áætlun fer póst- og símamálastjórn í ákvarðanatöku um að leggja niður símstöðvar í dreifbýli án þess að sjálfvirkur sími taki við? 2. Hefur verið gerð eða er í gangi úttekt á póstþjónustunni í landinu með það fyrir augum, að íbúar jafnt í dreifbýli sem þéttbýli eigi sem greiðastan aðgang að viðunandi póstþjónustu?“ Ástæða þess, að ég ber þessar fsp. fram hér á hv. Alþ., eru almennar kvartanir í bréfum og fundum hreppsnefnda og annarra forráðamanna úr mínu kjördæmi vegna lélegs ástands í síma- og póstþjónustu, þá ekki hvað síst vegna þess að verið er að leggja niður eða áformað að leggja niður símstöðvar víðs vegar í Vesturlandskjördæmi, svo sem í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, Mýra- og Borgarfjarðarsýslum sem og í öðrum kjördæmum landsins, án þess að íbúar þessara svæða telji sig fá þá þjónustu í staðinn er tryggi öryggi þeirra. Þarna er um að ræða símstöðvar sem starfræktar hafa verið í áratugi. Ég dreg ekki í efa að stjórnendur Pósts og síma telja sig vera að leysa viss vandamál stofnunarinnar til sparnaðar fyrst og fremst og vissulega er í mörgum tilfellum um að ræða mikilvæga framför í aukinni þjónustu og sem lið í uppbyggingu sjálfvirks síma með því að tengja viðkomandi sveitasíma við sjálfvirka símstöð. En málið er því miður ekki svona einfalt. Í fyrsta lagi eru ekki nema fáar sjálfvirkar símstöðvar með sólarhringsþjónustu og eru því viðkomandi svæði algerlega útilokuð að ná sambandi hversu mikið sem við liggur. Við þessar breytingar hefur ekki legið fyrir áform um að jafnframt verði settur upp sjálfsali, sjálfvirkur sími á aðgengilegum stað í hverri sveit sem þannig missir sína símstöð. Kemur þar einnig til að víða í sveitum er símkerfið mjög lélegt og úr sér gengið, þolir varla slæm veður, viðhald mjög erfitt og illa skipulagt. Hér er því um að ræða alvarlegt mál íbúa dreifbýlisins, það er réttlætiskrafa þessa fólks að fá öryggi í þessum málum, sama rétt og þéttbýlið, sjálfvirkan síma og jöfnun kostnaðar, sem er í raun og veru stórmál eitt sér. Það er almennur kvíði fólksins við þessar breytingar að leggja niður símstöðvar í sveitum. Slíkar breytingar má helst ekki gera nema tryggt sé: 1. Um leið og símstöðvar eru lagðar niður án þess að sjálfvirkur sími komi í staðinn verði notendur, meðan það ástand varir, tengdir við símstöð þar sem starfrækt er sólarhringsþjónusta og ekki komi um leið til hækkunar símgjalda vegna breytinganna. 2. Settir verði upp jafnhliða sjálfsalar í hverri sveit, sem missir símstöð, á aðgengilegum stað fyrir íbúana. 3. Viðhald á símatínum á viðkomandi svæðum verði stóraukið og skipulagt upp á nýtt. 4. Það sem skiptir mestu máli: hraðað verði áætlun og framkvæmdum um sjálfvirkan síma um allt land, og ég vona að væntanleg sé ákvörðun um þetta mál sérstaklega. Ég tel vel koma til mála að tekin verði sú ákvörðun að heimila Pósti og síma að nota hluta söluskatts og útflutningstoll af efni og tækjum, sem stofnunin verður að greiða, í þetta ákveðna verkefni, þ.e. lagningu sjálfvirks símkerfis um landið. Á yfirstandandi ári mun t.d. söluskattsupphæð verða um 3 milljarðar og á næsta ári rúmir 4 milljarðar sem Póstur og sími greiðir vegna þessa. Seinni liður fsp. minnar er um póstþjónustuna. Þetta er raunar nátengt. Um leið og símstöðvar eru lagðar niður er pósthirðing þar með úr sögunni. Sama er að segja um símstöðvar sem orðið hafa að stytta opnunartímann frá kl. 5 síðdegis föstudaga til mánudaga. Fellur þá niður ekki aðeins póstþjónusta, heldur er ekki möguleiki á því að senda símskeyti hvað mikið sem við liggur. Flutningakerfi mjólkurbifreiða er víða alls ekki notað til póstdreifingar þar sem ekki er greitt fyrir þá þjónustu. Þessi þýðingarmikli þjónustuþáttur er víðs vegar um land í óþolandi ástandi. Í mörgum sveitum verður fólk að fara tuga og jafnvel hundraða km leið til að koma ábyrgðarbréfi í póst eða ná í ábyrgðarbréf. Geta allir séð hversu áríðandi er að bæta hér um. Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að beina spurningum um þessi þýðingarmiklu mál dreifbýlisins til hæstv. samgrh. hér á hv. Alþingi og um leið vekja athygli á alvöru þessa máls.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að hér er hreyft mjög mikilvægu máli sem nauðsynlegt er að ráða bót á og reyndar er verið að ráða bót á smám saman, en að sjálfsögðu, eins og á öðrum framkvæmdasviðum, hefur hraðinn farið eftir því, hvaða fjarmagn er fyrir hendi. Ég vil t.d. í upphafi míns máls upplýsa að ekki hefur tekist að öllu leyti að standa við framkvæmdaáætlun Pósts og síma nú í ár. Póstur og sími greiðir framkvæmdir úr rekstri, rekstrarafgangur rennur til framkvæmda. Sérstök lán hafa yfirleitt ekki verið tekin til framkvæmda í símamálum, t.d. í sveitum né reyndar í þéttbýli. Hins vegar hef ég lagt á það áherslu, að Póstur og sími hækki ekki gjöld sín umfram þau mörk sem hafa verið sett, en þetta hefur hins vegar leitt til þess, að framkvæmdafé Pósts og síma í ár hefur vegna verðbólgu orðið takmarkaðra en að var stefnt. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að þessum framkvæmdum þarf að hraða, en þá verða menn einnig að fjármagna slíkar framkvæmdir. Spyrjandi nefndi hugmynd um söluskatt. Að sjálfsögðu er það ekkert annað en fjármagn tekið frá ríkissjóði. Skiptir litlu máli hvort það heitir söluskattur eða annað. Ég vil jafnframt upplýsa í upphafi míns máls, að verið er að endurskoða frv. sem hefur áður verið lagt fram um sjálfvirkan síma í sveitum landsins. Framkvæmdaáætlun er unnin af Pósti og síma, og ég geri ráð fyrir því að endurflytja það frv. mjög fljótlega. Út af fsp. hv. þm. leitaði ég upplýsinga hjá Pósti og síma og ætla- með leyfi forseta - að lesa svar stofnunarinnar. Þar segir svo: „Með tilvísun til bréfs samgrn., dags: 21. 10. 1980, móttekið 24. 10. 1980, varðandi fsp. á Alþingi, sbr. þskj. nr. 42, skal eftirfarandi upplýst: 1. Í þessum efnum er farið eftir fyrirmælum stjórnvalda um hagkvæmni, sparnað og aðhaldsaðgerðir eins og frekast er unnt. Þetta eru því þau meginsjónarmið sem ráða þegar m.a. handvirkar landsímastöðvar í dreifbýli eru lagðar niður. Hlutaðeigandi notendasímar eru þá tengdir til landssímastöðva með lengri þjónustutíma en þeir höfðu áður og helst næturþjónustu þannig að þjónustan batni nokkuð við breytinguna. Frumkvæðið að þessu leyti hefur legið hjá stofnuninni í þeim tilgangi að komast hjá miklum taprekstri á handvirkum landssímastöðvum til sveita. Á undanförnum árum hafa þessar aðgerðir borið verulega góðan árangur. Til frekari skýringar skal þess getið, að þegar stöðvarstjóri á landssímastöð til sveita segir upp starfi er ævinlega athugað fyrst, hvort hægt sé að tengja hlutaðeigandi notendasíma til næstu landssímastöðvar í þéttbýli, áður en farið er að leita fyrir sér um nýjan stöðvarstjóra og væntanlega nýtt húsnæði fyrir landssímastöð. Þegar stöðvarstjórinn á Hjarðarfelli í Miklaholtshreppi sagði upp starfinu þar, svo að dæmi sé nefnt, var augljóst, að auðveldast var að tengja Hjarðarfell með tilheyrandi notendasímum annaðhvort til Stykkishólms eða til Borgarness. Þar eð línuleiðin til Stykkishólms er auðveldari hefði samtímis verið hægt að leggja niður fjórar aðrar landssímastöðvar á Snæfellsnesi sunnanverðu og um leið taka upp næturþjónustu í Stykkishólmi og þjóna símanotendum handvirkra stöðva í Dalasýslu líka. En þegar þessi mál voru athuguð og rædd við hlutaðeigandi heimamenn í sveitum á sunnanverðu Snæfellsnesi kom í ljós, að þeir telja svo að segja öll sín símaviðskipti vera við Borgarnes. Hugmyndin um tengingu til Stykkishólms var þar með úr sögunni. Því er eina leiðin, sem fær er til úrlausnar símnotendum Hjarðarfells, að tengja síma þeirra til Borgarness, en þar er starfsrækt næturþjónusta eins og kunnugt er. Landssímalínan frá Borgarnesi og vestur rúmar ekki fleiri sambönd að sinni. Aðrar landssímastöðvar verða því óbreyttar nú um nokkurt skeið.“ Áður en ég kem að svari við 2. lið vil ég vekja athygli á því, sem kemur fram í þessu svari, að þegar um slíkar breytingar er að ræða er þess vandlega gætt að hafa samband við símnotendur á svæðinu. Ég hef rætt þetta bæði við póst- og símamálastjóra og fleiri starfsmenn þar, og þeir fullvissa mig um að það sé gert. Einnig, eins og kemur fram í svarinu, er þess gætt, að símaþjónusta verði ekki skert. Til tals kom að taka upp næturvörslu í Stykkishólmi til þess að símaþjónusta yrði þar með aukin á þessu svæði. Ég get jafnframt bætt við þær sérstöku upplýsingar, sem þarna koma fram um Snæfellsnesið, að vegna svipaðra framkvæmda í Dalasýslu er fyrirhugað að tekin verði upp næturþjónusta í Búðardal. Ég get einnig upplýst, að í hreppum í Strandasýslu, þar sem stöðvar verða lagðar niður að höfðu samráði við heimamenn, eins og staðið hefur fyrir dyrum í nokkurn tíma, verða settir upp sjálfvirkir símar á tveimur stöðum í þessum hreppum sem eru aðgengilegir fyrir íbúa svæðisins. Ég kem þá að 2. lið fsp. og vísa enn til svars póst- og símamálastjóra, með leyfi forseta: „2. Póstur er fluttur á landi eftir póstáætlun sem skiptist í fjóra hluta: 1. Póstferðir með flugvélum. 2. Póstferðir með bifreiðum. 3. Póstferðir með skipum. 4. Póstútburður. Áætlun þessi gefur glögga mynd af póstferðatíðni eða dreifingu og er stöðugt í endurskoðun og póstgöngur í endurskipulagningu. Þannig hefur t.d. á undanförnum árum verið fjölgað landpóstferðum úr einni ferð í viku í tvær til fjórar ferðir. Í dreifbýlinu er almennur póstur ýmist fluttur heim á bæina eða afhentur í póstkassann við aðalveg. Í kaupstöðum og kauptúnum er almennur póstur á flestum stöðum borinn út fimm sinnum í viku. Undantekningar eru minnstu kauptúnin með bréfaútburð tvisvar til þrisvar í viku. Mikil aukning hefur orðið á póstflutningum milli staða með flugvélum. Bæði hafa áætlunarferðir verið nýttar meira og auk þess leiguflugvélar á nokkrum leiðum. Þá er unnið að því að bæta póstþjónustuna í dreifbýli þannig að landpóstar flytji allar tegundir póstsendinga til og frá bæjum í sveitum, svo sem bögglapóstsendingar, annist innheimtu á póstkröfum, inn- og útborgun póstávísana og gíróþjónustu. Er þessi þjónusta víða komin í gott horf. Póststöðvar eru í öllum kaupstöðum og kauptúnum landsins og er í þeim opin afgreiðsla fyrir almenning á venjulegum viðskiptatíma, kl. 9–17, með örfáum undantekningum. Framangreind póstáætlun fylgir hér með,“ segir í bréfinu. Það er heljarmikil bók, sem fyrirspyrjandi getur fengið í hendurnar ef hann óskar. „Að lokum skal á það bent, að fyrir um það bil 6 árum var samin ritgerð um póstverkefni við viðskiptadeild Háskóla Íslands, um kostnaðarskiptingu milli póstþjónustu annars vegar og símaþjónustu hins vegar. Ritgerð þessi er hin athyglisverðasta og telja sérfræðingar að ekki hafi orðið hingað til þær grundvallarbreytingar, er raski niðurstöðu ritsins. Sé framangreind kostnaðarskipting lögð til grundvallar þegar rekstur áranna 1979 og 1980 er skoðaður kemur í ljós að rekstrarhalli póstþjónustunnar er sem hér segir: Árið 1979 var rekstrarhalli um 760 millj. kr. Árið 1980 var rekstrarhalli áætlaður um 1100 millj. kr. Lengi hefur verið ljóst að innrituð blöð og tímarit hafa verið þungur baggi á póstþjónustunni. Ítarleg athugun á þjónustugreinum póstsins hefur leitt í ljós, að ef innrituð blöð og tímarit eru að magni til borin saman við heildarpóstmagnið verður tapið í sambandi við innrituð blöð og tímarit fyrir árið 1979 um 770 millj. kr. og fyrir árið 1980 um 1100 millj. kr. eða svipað og rekstrarhalli póstþjónustunnar. Nauðsynlegt er að finna réttláta lausn á þessu vandamáli svo fljótt sem verða má,“ segir að lokum í svarbréfi póst- og símamálastjórnar. Ég vil að lokum taka fram, að undan ýmsum breytingum, sem póst- og símamálastjórnin hefur gert á þjónustu sinni vegna þrýstings, sem ég hygg að sé ekki nýlega til kominn, um sparnað, hefur oft verið kvartað. Ég nefni t.d. þá ákvörðun póst- og símamálastjórnarinnar að loka sjálfvirkum stöðvum eftir kl. 5 á virkum dögum og laugardaga, og sunnudaga, sem ég er með í athugun. Ég hef óskað eftir að kannað verði hvort ekki væri hægt að hafa einhverja þjónustu á laugardögum. Ég nefni þetta sem dæmi og gæti nefnt fjölmörg fleiri, en tími minn er útrunninn.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa lagt þessar fsp. fram, og sömuleiðis vil ég óska eftir því við samgrh., að þm. fái skriflegt þetta svar póst- og símamálastjóra. Ég tel að á margan hátt hafi verið dregið úr þjónustu hjá Pósti og síma, ekki eingöngu í strjálbýli, heldur einnig á þéttbýlisstöðum. Ég minni t.d. á eitt atriði. Það var lögð niður símstöð í Hnífsdal á s.l. hausti og póstþjónusta sömuleiðis. Ég tel að það hafi getað gengið að leggja niður símaþjónustuna af því að það er sjálfvirk stöð, en að leggja niður póstþjónustuna var gerræði frá hendi Pósts og síma, því að mér er einnig kunnugt um að Póstur og sími hefur brotið eigin reglugerð með því að rífa niður sveitalínur án þess að hafa nokkurt samráð við oddvita eða sveitarstjóra í viðkomandi hreppum. Þetta vil ég biðja hæstv. samgrh. að athuga nánar. Það er ekki ætlun manna að draga úr þjónustu Pósts og síma þegar í öðru orðinu er verið að tala um að bæta hana. Það er á margan hátt verið að stíga skref aftur á bak í starfsemi þessarar virðulegu stofnunar. Ég hef hins vegar ekki heyrt mikið um það að minnka yfirstjórnina og sérfræðingana sem þar eru.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans og sérstaklega lýsa ánægju yfir því, sem kom fram í máli hans, að það er ákveðið að taka upp næturþjónustu við símstöðina í Búðardal, en nú um nokkurt skeið hafa örfáir fámennir hreppar í Dalasýslu orðið að greiða sjálfir algerlega þá næturvörslu, sem nauðsynlegust hefur verið talin á öllu Dalasvæðinu, í Búðardal. Þarna er því um mikilvægt mál að ræða, sem léttir verulega áhyggjum af íbúum Dalasýslu sem hafa nú undanfarið orðið fyrir því, að niður hafa verið lagðar a.m.k. ein, ef ekki tvær símstöðvar sem þar hafa lengi verið starfræktar, eins og á Neðri-Brunná og víðar. Ég tel svar Pósts og síma að mörgu leyti athyglisvert og vil gjarnan taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að ágætt væri að fá þau svör skrifleg. Það hefur óneitanlega dregið úr þjónustunni. Eins og ég tók fram í mínu máli er visst framfaraspor að fá sveitasíma tengda beint við sjálfvirkan síma þar sem er næturvarsla, og ef það er liður í lagningu sjálfvirks síma, þá er það gott. Ég tel að aukin þjónusta á þessu sviði sé raunverulega grundvallaratriði í nútímaþjóðfélagi og þess vegna verðum við að stefna að því að fá þá þjónustu. Ég ætla aðeins að nefna þingheimi dæmi um hinn mikla mun sem dreifbýli verður að greiða umfram Reykjavíkursvæðið í sambandi við símaþjónustuna. Það geri ég vegna þeirra umræðna sem fram hafa farið á opinberum vettvangi í sambandi við það, að ráðgert er að taka upp skrefatalningu á Reykjavíkursvæðinu. Ég hef hér upplýsingar um skrefafjölda á fyrsta ársfjórðungi 1980 og þar tek ég Reykjavík og dreifbýlið. Í Reykjavík er númerafjöldi heimilissíma 37 525, en seld skref eru 16 870 500. Í dreifbýlinu er númerafjöldinn 21 946, en þessi númer greiða 21 431 850 kr. Ef við tökum verslunarsíma, þá er númerafjöldinn á Reykjavíkursvæðinu 9071 og seld skref í Reykjavík á verslunarsíma eru 15 495 800, en í dreifbýlinu er númerafjöldi á verslunarsíma 3 636, en seld skerf 15 927 750. Heildarskerfasala Landssímans fyrsta ársfjórðung 1980 er 69 725 400. Ég nefni þetta til þess að sýna að þarna er gífurlegur mismunur á ferðinni sem fullkomin ástæða er til að skoða vandlega í sambandi við það þegar við erum í alvöru að tala um að nauðsynlegt sé að jafna lífskjörin í landinu. Þetta er ekki lítið atriði þegar að er gáð. Ég vil að lokum endurtaka þakkir til hæstv. ráðh. fyrir þessi svör hans, og ég vonast til þess, að við verðum þeir menn, alþm. hér, að vinna að því ötullega að jafna þennan aðstöðumun og gera þær nauðsynlegu framfarir sem felast í því að koma sjálfvirku símakerfi á um allt land.



Herra forseti. Ég vil, eins og aðrir sem hér hafa talað, þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fsp. sem er á dagskrá. En hún gengur ekki nógu langt að mínu mati. Það er verið að leita eftir svari við því, eftir hvaða áætlun póst- og símamálastjórnin fer í töku ákvarðana um að leggja niður símstöðvar. Undir lið 2 er spurt um hvað hafi verið gert eða sé í gangi um úttekt á póstþjónustunni í landinu. Ég hefði viljað fsp. um hvað hafi verið gert í úttekt á póst- og símaþjónustunni í landinu. Ég flutti hér frv. til breytinga á lögum um póst- og símaþjónustu á síðasta þingi. Hún gekk í þá átt að símar væru alls staðar á landinu. Við erum alls ekki búnir að símavæða landið. Við erum með bráðabirgðafyrirkomulag úti á landi. Þetta frv., sem ég vil minna á hér, var um að endurskoða starfsemi Pósts og síma í heild með það fyrir augum að leggja niður póst- og símaskólann, leggja niður allan innflutning á símatækjum og tólum, leggja niður alla fjárfestingu í varahlutum eða lögnum og láta starfsemi Pósts og síma hafa þá peninga sem fara í þessa starfsemi, því þetta er mikil og dýr starfsemi með birgðir varahluta og tækja. Sú starfsemi fari í hendur rafvirkja, og rafvirkjar læri sína iðn, símavirkjun, í Iðnskólanum. Síma- og póstþjónustan hafi þá ekki lengur þá þjónustu á hendi sem hún hefur nú, en peningarnir, sem hið opinbera lætur í þennan hluta póst- og símaþjónustunnar, gangi til þess að símavæða landið allt. Ég held að það væri hægt að gera það á tiltölulega skömmum tíma án þess að auka framlag til Pósts og síma í þeim tilgangi.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að ræða um þetta mál sérstaklega, en ræða hv. fyrirspyrjanda gaf mér tilefni til þess að segja nokkur orð. Það var varðandi skrefafjölda þeirra, sem eru símnotendur úti á landi og hinna sem eru búsettir í Reykjavík. Um þessi atriði hafa farið fram umr. í hv. fjvn. og þaðan eru þessar upplýsingar komnar. Í n. kom einnig fram í umr., þar sem póst- og símamálastjóri var viðstaddur, að ætlunin er að taka upp svokallaða „Karlsonstalningu“ hér í Reykjavík, en jafnframt var því lýst yfir af póst- og símamálastjóra, að það mundi ekki gerast án þess að skerfatalning væri tekin upp innan númerasvæða sjálfvirku stöðvanna úti á landi. Þannig verður Reykjavík ekki tekin út úr í þessu tilliti. Það er auðvitað alltaf álitamál hve langt á að ganga í átt til jöfnunar á slíkum tilkostnaði eins og þessum, burt séð frá hver er stofnkostnaður eða rekstrarkostnaður opinberrar þjónustu. Í þessu tilviki tel ég ástæðu til þess að jafna nokkuð þann mun sem er á Reykjavíkursvæðinu og öðrum stöðum á landinu, ef það gengur fram, sem lofað hefur verið, að skrefatalning verði tekin upp jafnóðum á númerasvæðum úti á landi og hér á Reykjavíkursvæðinu. Þá vil ég enn fremur minnast á það, að ætlunin er að utan mesta álagstímans verði ódýrari talning þannig að það er hægt að beina álagsþunganum meira inn á þann tíma sólarhringsins sérstaklega fyrir það fólk sem þarf á síma að halda og á erfitt um ferðalög, t.d. vegna elli og af öðrum ástæðum, og póst- og símamálastjóri virðist vera sammála um það. Ég vil, ef hæstv. ráðh. kemur hér í ræðustól aftur, spyrja hann jafnframt að því, hvort eitthvað hafi verið gert í því máli sem Alþ. fjallaði um á sínum tíma, þ.e. að allir landsmenn stæðu jafnir að því að hringja til opinberra stofnana í Reykjavík. Það eru til heimildir fyrir því, að það séu svokallaðir öfugir teljarar í símum opinberra stofnana í Reykjavík.



Herra forseti. Ég vil taka undir það að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja þessar spurningar fram og einnig þakka ráðh. svar hans. En ég gat ekki á mér setið að segja nokkur orð um það svar og sérstaklega um þann þátt þar sem sagt er að Póstur og sími sjái vandlega um það að hafa samband við notendur þegar breytingar eigi sér stað í sambandi við þjónustu símans. Ég held að því miður sé þessu algerlega öfugt farið. Þegar breytt var þjónustu símstöðvanna á utanverðu Snæfellsnesi, á Hellissandi, lokað á laugardögum og alla helgidaga, þá veit ég ekki til þess, að það hafi verið haft samband við neinn aðila á staðnum, heldur hafi sú skipun aðeins komið frá hv. yfirvöldum Pósts og síma. Nákvæmlega sama skeður þegar breytingar eiga sér stað á sunnanverðu Snæfellsnesi, þær sem lýst var í svari hæstv. ráðh. Okkur þm. Vesturl. var sagt frá því, að það ætti að loka stöðvunum á Hjarðarfelli, Furubrekku, Rauðkollsstöðum og Haukabrekku, þ.e. fjórum stöðum á sunnanverðu Snæfellsnesi, og það væri út af því að á Hjarðarfellsstöðinni hefði símstöðvarstjórinn sagt upp starfi. Þetta kom okkur svolítið á óvart. Eftir um hálfan mánuð, þegar ég átti leið vestur á Snæfellsnes og hitti símstöðvarsjórana á viðkomandi stöðum, kom það í ljós að þeim hafði ekki verið sagt frá þessu enn. Þeim hafði ekki verið sagt frá því, að til stæði að loka stöðvum þeirra, um það bil hálfum mánuði eftir að okkur þm. hafði verið tilkynnt um þetta. Þetta kalla ég svolítið annað en að hafa vandlega gætt þess að hafa samband við notendur, það var ekki einu sinni haft samband við starfsmenn símans. Ég hef áhuga á að segja nokkur orð til viðbótar, ef ég brýt ekki mikið af mér, herra forseti, og nefna næturþjónustuna sem nú var nefnt að skyldi koma, en fram að þessum tíma hefur algerlega verið forsmáð á vissum svæðum, t.d. á Vesturlandi. Fyrirspyrjandi nefndi þar Búðardal. Sama er að segja um næturþjónustu gagnvart hreppum í námunda við Stykkishólm. Þegar talað er um að síminn gæti mikils sparnaðar, þá held ég að því miður sé þar oft og tíðum um öfugmæli að ræða. Þannig hefur það a.m.k. verið gagnvart okkur vestur frá, að allt frá því að sjálfvirki síminn var lagður vestur í þorpin á Snæfellsnesi hefur útbúnaður símans verið þannig, að hann hefur ekki nýst nema að hálfu leyti. En til þess að mætti nýta hann þurfti tiltölulega lítinn kostnað, en sá kostnaður var látinn liggja á milli hluta og síminn hafður hálfóvirkur á utanverðu Snæfellsnesi árum saman.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma inn á fáein atriði sem hv. þm. hafa nefnt í sinum ræðum. Sjálfsagt er að dreifa svari póst- og símamálastjóra. Ég skal sjá til þess að það verði strax gert. Um skerta þjónustu vil ég segja, að það er rétt að í sumum tilfellum getur verið um skerta þjónustu að ræða, t.d. í Hnífsdal. Ég kynnti mér það mál sérstaklega, ræddi m.a. við umdæmisstjóra þess umdæmis um málið. Mér er tjáð að þegar fyrir allmörgum árum - ég hygg að það hafi verið 1977 - voru gefin fyrirmæli um að símstöð og póstþjónusta skyldu lagðar niður í Hnífsdal. Það dróst hins vegar alllengi, til þess tíma að sagt var upp því húsnæði sem þessi þjónusta var í, og sömuleiðis óskaði sá starfskraftur, sem þar var, eftir því að verða fluttur á aðalstöðina á Ísafirði. Það var ekki fyrr en þetta lá fyrir að umdæmisstjórinn ákvað að leggja niður þessa þjónustu. Hins vegar til að mæta þjónustuþörf hefur útburður pósts verið aukinn og aðrar ráðstafanir gerðar til að bæta á annan máta það sem skert er. Hins vegar tek ég undir þetta, að þarna er um skerta þjónustu að ræða, þótt um það sé deilt í hve ríkum mæli hún er skert. Ég nefndi einnig áðan í lok svars míns að Póstur og sími hefur víða lokað sjálfvirkum stöðvum eftir kl. 5 á virkum dögum og laugardaga og sunnudaga. Ég hef kannað það mál. Þessar stöðvar eru samtals 37. Ég hef óskað eftir því, að Póstur og sími athugi hvort ekki megi hafa þjónustu t.d. í tvo tíma á laugardögum. Ég hef ekki fengið endanlegt svar við þeirri athugun, en mér er þó tjáð að það muni kosta í heild líklega um 30–40 millj. kr. Það er e.t.v. ekki stór upphæð í mikilli veltu Pósts og síma, en margt smátt gerir eitt stórt. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að t.d. einhver slík þjónusta á útgerðarstöðum þar sem sjómenn kunna að eiga erfitt með að komast í síma yfir helgar, sé eðlileg og sjálfsögð, og ég mun fylgja því máli eftir. Hitt er svo annað mál, að þegar rætt er um skerta þjónustu gleymist oft hvaða framfarir hafa orðið og bætt þjónusta. Það er ekki ýkjalangt síðan sjálfvirkur sími hóf yfirreið sína, ef ég má kalla það svo, um landið og hefur nú dreifst sem betur fer til þéttbýlisstöðva allra og víða í sveitum. Ekki er heldur langt síðan örbylgjusamband var tekið upp. Á næsta ári verður lokið við að koma upp örbylgjusambandi um landið allt. Ég vek t.d. athygli á því, að í ár er verið að koma á slíku sambandi frá Stykkishólmi í Patreksfjörð, sem margfaldar línufjölda inn í Vestfjarðakjördæmi. Hún er ekki lítils virði, sú bætta þjónusta sem þessu fylgir, hygg ég að við getum borið sem þurfum oft að hringja þangað vestur og erum lengi að ná sambandi sem slitnar svo iðulega þegar sambandi er náð. Þannig er jafnt og þétt unnið að mörgum og mikilvægum framförum. Ég tek hins vegar undir það að meira þyrfti að gera, og sérstaklega tel ég ákaflega mikilvægt að koma sjálfvirkjum síma til allra sveita landsins og mun leggja fram frv. um það á þessu þingi. Ég get tekið undir það með hv. þm. Albert Guðmundssyni, að mörgu má breyta, eins og hann rakti, hjá Pósti og síma. Ég get m.a. upplýst að ég hef nýlega gert mínar aths. og breytingahugmyndir við reglugerð um þetta efni, þar sem ætlunin er að gefa innflutning tækja til að tengja við símakertið frjálsan, þannig að þeir, sem fá til þess leyfi að vísu og hafa viss réttindi, geti annast slíkan innflutning. Ég er þeirrar skoðunar, að mjög margt hafi breyst að þessu leyti á undanförnum árum. Hér hefur orðið til stétt manna sem er vel kunnug og lærð á þessu sviði og getur sinnt slíkum málum, bæði viðgerðarþjónustu, tengingu, innflutningi og öðru, stórum betur en áður var, á meðan símaþjónustan var í sínum barndómi. Ég fullvissa hv. þm. Friðrik Sophusson um að skrefatalning verður alls staðar um landið. Hún er þegar utan Reykjavíkur og nágrennis, en ætlunin er að skrefatalning verði um land allt. Ég hef rætt við Póst og síma um það, hvort unnt væri að framkvæma hugmyndina um sama kostnað til opinberra stofnana hvaðan sem hringt er af landinu. Þetta er hægt, en er kostnaðarsamt, en ég hef ekki aðstöðu til að skýra það hér. Það felst í því að fjölga þarf sérhæfðum númerum. Það verður víst lengi deilt um það, hvort sparnaðar sé gætt hjá Pósti og síma. Ég get tekið undir það með þeim, sem hér hafa um það fjallað, að meira má spara. Ég vil hins vegar leyfa mér að fullyrða að tilraun sé gerð til þess. En stofnunin er stór og kannske sums staðar pottur brotinn. Ég get hins vegar ekki tekið undir það, að jafnvel sé æskilegt að draga mjög úr ýmiss konar sérfræðistarfsemi þessarar stofnunar. Menn verða að gæta þess, að á þessu sviði eru byltingar fram undan. Ekki hefur mikið verið rætt um það, en hér uppi í Mosfellssveit var nýlega tekin í notkun stöð sem notar gerbreytt kerfi sem á eftir að bylta líklega allri símaþjónustu, svokallað „digital kerfi,“ og felur í sér gífurlega mikla möguleika. Sem betur fer hefur Póstur og sími haft þá starfskrafta sem hafa getað fylgst með slíkri þróun. Því held ég að beri út af fyrir sig að fagna, þótt gæta verði sparnaðar í yfirbyggingu þessara stofnana eins og annarra. Ég kynnti mér alveg sérstaklega hvort haft hefði verið samband við símnotendur, - ég geri ekki ráð fyrir við hvern einstakan, en a.m.k. stöðvarstjóra t.d. á sunnanverðu Snæfellsnesi. Ég var fullvissaður um að það hefði verið gert. Ég skal ekki segja hvenær, en ég var fullvissaður um að það hefði verið gert áður en ákvörðun var tekin. Ég veit sjálfur að það var gert t.d. í Strandasýslu, þar sem ég þekki betur til. Þar hefur það verið gert oftar en einu sinni, og umdæmisstjóri þess svæðis var þar sérstaklega á ferðinni til að fjalla um þær breytingar sem þar eru fyrirhugaðar. Þetta tel ég sjálfsagt, ekki bara kurteisi, heldur eðlilegt á allan máta gagnvart þeim sem annars kunna að óttast að mikilvæg þjónusta verði skert. Ég mun leggja á það áherslu, að svo verði gert í framtíðinni.



Herra forseti. Örfá orð. - Í fyrsta lagi vil ég taka það fram út af póst- og símstöð í Hnífsdal, að þar er um dálítið sérstakt mál að ræða vegna þess að fyrir lá, þegar Eyrarhreppur og Ísafjarðarkaupstaður sameinuðust, loforð frá opinberum yfirvöldum um að opinber þjónusta yrði ekki skert í Eyrarhreppi. Þess vegna hefur þetta mál kannske orðið stærra en það annars hefði orðið, og ég get ekki séð að það séu rök til að leggja niður póststöð þótt starfskraftur færist um set innan sama fyrirtækis. Auðvitað hefði verið hægt að ráða nýjan starfsmann. Þetta er einkum bagalegt í Hnífsdal vegna þess að þar er um verbúðarfólk að ræða sem þarf þá að gera sér ferð 4–5 km til þess að koma frá sér og sækja a.m.k. stærri póstsendingar. Ég vil í öðru lagi þakka ráðh. það sem kom fram hjá honum varðandi það að nú væri kominn tími til þess að innflutningur á símtækjum yrði gefinn frjáls, og kannske er það merkilegasta yfirlýsing hans hér í dag í þessum tveimur ræðum. Hann sagði jafnframt að það kæmi til greina innan tíðar að viðgerðir.á símatækjum yrðu í höndum á öðrum en póst- og símamálaþjónustunni. Ég fagna þessum yfirlýsingum. Þetta eru merkilegar fréttir. Eftir þessu verður tekið. Ég vil enn fremur fagna því, sem kom fram hjá ráðh., að skrefatalning verði tekin upp á sama tíma á öllum svæðum á landinu, og þá á ég við skrefatalningu innan hnútstöðva og innan sömu númerasvæðanna, en ekki eins og nú er gert. Ég get líka tekið undir það sem hann sagði um nýju tæknina. að hún er auðvitað stórmerkileg. Það hefur verið fylgst með henni á vegum rannsóknaráðs og þar er starfandi nefnd sem fjallar um það mál sérstaklega. Þar er auðvitað um að ræða stórkostlegar framfarir sem Íslendingar geta fært sér í nyt bæði í fjarmiðlun á milli Íslands og annarra landa og eins innan landsins sjálfs.



Herra forseti. Á þskj. 46 hef ég leyft mér ásamt hv. þm. Stefáni Valgeirssyni að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh. um framkvæmd ákvæða í 59. gr. laga nr. 40/1978, um tekjuskatt og eignarskatt, við álagningu opinberra gjalda nú í ár. Fsp. er í þremur liðum og er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „1. Í tilgreindri lagagrein er kveðið á um ákvörðun launa við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Sérstök ákvæði eru um viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda. Gaf ríkisskattstjóri út viðmiðunarreglur fyrir aðrar atvinnugreinar en landbúnað? Ef svo var gert, hvaða atvinnugreinar var þá um að ræða og hverjar voru meginforsendur þeirrar viðmiðunar? 2. Beittu skattstjórar ákvæðum tilgreindrar lagagreinar við álagningu árið 1980 í öllum skattumdæmum og var samræmi í viðmiðunar- og starfsreglum milli hinna einstöku umdæma? 3. Hvernig var háttað mati á aðstæðum: a) þar sem gæta skal aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta; b) þar sem taka þarf tillit til aðstæðna í landbúnaði hverju sinni, svo sem þess, ef bóndi nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis og annarra atriða er máli skipta?“ Tilgreind 59. gr. skattalaga felur í sér mikið vald og það vald er vandmeðfarið. Forsendur þess, að slík ákvæði eru sett í skattalög, þ.e. heimild til að ákvarða framteljendum laun eða viðmiðunartekjur, hafa trúlega eða sjálfsagt verið þær, að í gegnum árin hafa ýmsir aðilar, sem starfa við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, komist hjá því að greiða eðlileg gjöld til samfélagsins og taka á þann hátt þátt í uppbyggingu þess og rekstri, svo sem eðlilegt og réttmætt væri miðað við þann lífsmáta eða lífsstíl sem ýmsir þessir aðilar þó tileinka sér. Mörgum þeim, sem greiða verulegan hluta af tekjum sínum til ríkis og sveitarfélaga, hefur þótt harla ólíklegt að þar væru á ferð tekjulausir aðilar eða svo til, sem ekki hefðu efni á að greiða til samfélagslegra þarfa, svo sem framtöl þeirra hafa þó oft borið með sér. Sú er að sjálfsögðu forsenda fyrir tilurð þessara lagagreinar, en í framkvæmd hennar er vandasöm ef vel og réttlátlega á til að takast. Sýnist nú ýmsum sem þegar hafi misbrestur á orðið. Í lagagrein þessari eru sérstök ákvæði um viðmiðunartekjur einnar atvinnugreinar, þ.e. land búnaðarins. Þar segir, með leyfi forseta: „Viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda skulu miðast við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða.“ Því höfum við leyft okkur að spyrja í 1. lið fsp. hvernig hafi í raun verið farið með aðrar atvinnugreinar og hvernig þær viðmiðanir hafi verið fundnar. Gott væri og fróðlegt að heyra hverjar hafa verið áætlaðar tekjur ýmissa aðila í einkarekstri, svo sem bílstjóra, iðnaðarmanna, kaupmanna, lögfræðinga, tannlækna, svo að einhver dæmi séu tind til á móti tekjum bóndans sem áætlaðar voru á sjöttu millj. kr. Í 2. lið er spurt hvort beitt hafi verið sams konar viðmiðunar- og starfsreglum um allt land og hvort samræmi hafi verið í vinnuaðferðum í öllum skattumdæmum. Ég hef heyrt fullyrðingar um að svo hafi ekki verið. Sumir skattstjórar eða umboðsmenn þeirra eiga að hafa sagt að þeir treysti sér ekki til þess að breyta tölum og upplýsingum í framtölum, sem menn hafa undirritað að viðlögðum drengskap og staðfest að framtalsskýrslan sé gefin eftir bestu vitund. Þetta eru kannske ekki óeðlileg viðbrögð embættismannsins, þegar hann les áletraða yfirlýsingu á framtalseyðublaðinu og undirritun viðkomandi framteljanda. En eigi að reyna að framfylgja þessu umrædda lagaákvæði, þá er alveg óviðunandi að ekki sé beitt samræmdum aðferðum í öllum skattumdæmum. Rétt eftir að fsp. þessar komu fram hér á Alþ. hafði samband við mig maður sem hefur með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur. Gaf sá atvinnurekstur af sér mjög lágar nettótekjur á s.l. ári, og áleit maðurinn að samkv. viðmiðunarreglunum hefði átt að áætla tekjurnar verulega miklu hærri. En slíkt hafði ekki verið gert. Er hér um að ræða augljósa mismunun borið saman við önnur þekkt dæmi. Í síðasta liðnum er spurt hvernig mat á mismunandi aðstæðum manna hafi verið framkvæmt. Geta skattyfirvöld fylgst með aðstæðum einstakra manna, svo sem þar sem aldur, veikindi eða aðrar persónulegar ástæður hafa áhrif á tekjuöflunarmöguleika, eða er ætlast til að hver og einn einstaklingur, sem fengið hefur á sig áætlun, en telur sig búa við einhverjar þær aðstæður sem leitt gætu til undantekninga, kæri álagninguna? Slíkt hlýtur að vera nánast óframkvæmanlegt í mörgum tilfellum, svo sem þegar heilar sveitir eða jafnvel landssvæði hafa orðið fyrir stórfelldum skakkaföllum vegna árferðis. Eða er ætlast til að viðkomandi stéttarfélög, hagsmunasamtök eða jafnvel sveitarstjórnir grípi inn í málið? Hægt væri að spyrja margra fleiri spurninga varðandi mál þetta og setja fram ýmis dæmi um einkennilega framkvæmd skattayfirvalda á ákvæðum tilgreindrar lagagreinar svo sem um óeðlilegan mismun á tekjuviðmiðun einstaklinga annars vegar og hjóna hins vegar, áhrif áætlaðra tekna á tekjutryggingu ellilífeyrisþega og margt fleira. En ræðutími sá sem er ætlaður vegna fsp. leyfir ekki slíkt. Að lokum væri fróðlegt að heyra frá hæstv. fjmrh., þó ekki sé um það spurt í fsp., hvað líði störfum þeirra nefnda sem settar hafa verið á laggirnar til að endurskoða skattalögin og fylgjast með framkvæmd þeirra.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. voru sendar ríkisskattstjóra til umsagnar. Borist hefur ítarlegt svar frá ríkisskattstjóra sem ásamt fylgigögnum mundi taka um 30–40 mínútur að gera hér grein fyrir. Þar sem ræðutími ráðh. við að svara fsp. er aðeins 10 mínútur verður að flytja valda kafla úr þessum svörum og skal þess nú freistað. Fyrsta spurningin var hvort ríkisskattstjóri hafi gefið út viðmiðunarreglur fyrir aðrar atvinnugreinar en landbúnað, hvaða atvinnugreinar hafi þá verið um að ræða og hverjar hafi verið meginforsendur þeirrar viðmiðunar. Svar ríkisskattstjóra er: Hinn 5. maí 1980 gaf ríkisskattstjóri út og sendi skattstjórum viðmiðunarreglur samkv. ákvæðum 59. gr. áðurgreindra laga. Viðmiðunarreglur þessar eru ekki bundnar sérstökum atvinnugreinum nema að takmörkuðu leyti, svo sem meðfylgjandi eintak af viðmiðunarreglunum sýnir, enda þess ekki krafist samkv. ákvæðum laganna. Einstaklingar með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi eru flokkaðir með tilliti til eðlis þeirra starfa, sem þeir hafa með höndum, en geta fallið undir flestar atvinnugreinar. Meginforsendur viðmiðunarupphæða eru byggðar á upplýsingum úr launakjarasamningum og enn fremur var stuðst við upplýsingar úr launaframtölum ýmissa aðila, sem unnin voru sem úrtak með það í huga að fá sem nákvæmastar upplýsingar um þessi atriði. Rétt þykir að taka fram að við ákvörðun á viðmiðunarupphæðum er almennt reiknað með álagi vegna framkvæmdastjórnar, um 20% hærri upphæð en ætla má að bein laun manns hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið sem launþegi hjá óskyldum aðila. Álag þetta er byggt á sömu torsendum og lög nr. 14/1965 og reglugerð nr. 119/1965 um launaskatt kveða á um við ákvörðun stofns til launaskattsálagningar á menn með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Til viðbótar þessu svari ríkisskattstjóra er líklega rétt að vitna hér í gögn þau sem hann sendi með svarinu um meðaltalsviðmiðunarreglur til ákvörðunar endurgjalds gjaldárið 1980. Þar kemur fram að meðaltalsviðmiðunartekjur eru miðaðar við venjulegan vinnutíma, þ.e. 40 tíma á viku og lögbundið sumarfrí. Ef um yfirvinnu, ákvæðisvinnu eða umframgreiðslur almennt er að ræða í viðkomandi starfsgrein á hverjum stað ber skattstjóra að meta það til hækkunar. 1. Sérmenntaðir menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í sérgrein sinni með eða án aðstoðarfólks. Hér falla undir t.d. lyfjafræðingar, læknar, lögfræðingar, löggiltir endurskoðendur, ráðgjafa sérfræðingar hvers konar, verkfræðingar og þess háttar. Árslaun 8 millj. 100 þús. kr. 2. Stjórnendur í eigin atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, sem hafa greitt laun sem samsvara launum fyrir störf þriggja eða fleiri launþega á árinu. Hér fellur undir t.d. iðnaðar- eða iðjurekstur, innflutnings- eða útflutningsrekstur, verslun hvers konar, umboðssala, persónuleg þjónusta, sem fellur ekki undir stafliði a og d, þ.e. stafliði um sérmenntaða menn og iðnaðarmenn, sem vikið verður að á eftir, árslaun 7.5 millj. kr. 3. Menn sem vinna einir við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, en gætu þó hafa greitt laun sem samsvara launum fyrir störf eins eða tveggja launþega á árinu. Hér falla undir t.d. menn sem eru með sama atvinnurekstur og um ræðir í seinasta staflið, árslaun 6.4 millj. kr. 4. Iðnaðarmenn. Hér falla undir þeir menn sem vinna að iðngrein sinni að meginhluta. Ef stjórnun á mönnum og verkum er veigamikill þáttur í starfi þeirra, falla þeir undir 2. staflið, þ.e. stjórnendur í eigin atvinnurekstri. Undir þennan starflið falla í fyrsta lagi iðnaðarmenn við byggingarframkvæmdir hvers konar, járn- og vélsmíði, skipasmíði, blikksmíði og prentun, árslaun 4.9 millj. kr. Í öðru lagi iðnaðarmenn aðrir, árslaun 3.9 millj. kr. 5. Menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi sem ekki fellur undir áðurgreinda stafliði, svo sem bifreiðastjórar, hreingerningamenn, stjórnendur vinnuvéla og þess háttar, árslaun 3.4 millj. kr. 6. Sjómenn sem starfa sem skipverjar við eigin útgerð. Árslaun skal miða við kaup og aflahluti samkv. kjarasamningum og hliðstæðum greiðslum til annarra skipverja á sama skipi. 7. Bændur. Þar er vísað til sérstakra meðaltalsviðmiðunarreglna sem bændur varða. Allt of langt mál yrði að rekja meðaltalsviðmiðunarreglur til ákvörðunar endurgjalds bænda, en ég vil hér aðeins stikla á örfáum grundvallaratriðum. Heildartekjur grundvallarbúsins eru reiknaðar 12 223 200 kr. á árinu 1979. Ef heildartekjur búsins eru lægri en þessari upphæð nemur ber að ætla að stærð búsins nái ekki stærð grundvallarbúsins, og eru því viðmiðunartekjur þessa manns lækkaðar í sama hlutfalli og heildartekjur eru lægri en heildartekjur grundvallarbúsins. Enn fremur er meðal annarra atriða tekið tillit til aðstæðna hverju sinni við ákvörðun viðmiðunartekna, svo sem þess ef bóndi nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis eða annarra atriða sem máli skipta, svo sem aldurs, heilsu og starfstíma, vinnu utan búrekstrar eða aðkeyptrar vinnu. Síðar í þessum sömu reglum segir: „Viðmiðunartekjur bónda, sem stundar einn búskap með eða án aðkeypts vinnuafls eða í samrekstri með öðrum en maka, teljast með hliðs jón af framangreindu vera 4 010 000 kr. Og áfram segir hér: Standi hjón bæði að búrekstrinum skal reiknað endurgjald hjónanna samtals eigi vera lægra en launaþáttur grundvallarbúsins eða 6 786 500 kr. Hreinum tekjum skal skipt milli hjóna í hlutfalli við vinnuframlag hvors um sig. Á sama hátt skal skipta rekstrartapi. Síðan er hér fjallað um hvernig reikna skuli börnum tekjur. Önnur spurning hv. fyrirspyrjenda var hvort skattstjórar hafi beitt ákvæðum tilgreindrar lagagreinar, þ.e. 59. gr. laga nr. 40/1978, við álagningu árið 1980 í öllum umdæmum og hvort samræmi hafi verið í viðmiðunar- og starfsreglum milli einstakra skattaumdæma. Svar ríkisskattstjóra er: Fyrirspyrjendur hljóta að eiga við hvort skattstjórar hafi við álagningu kannað sérstaklega hvort sérhver maður með eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi hafi fært sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir „starf sitt“ en ef hann hefði innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila, eins og segir í ákvæði 2. mgr. 1. tölul. a-liðar 7. gr. skattalaganna. Ljóst er að eftir svo víðtækar breytingar sem gerðar voru á skattalögunum, og ekki síst við þær aðstæður sem voru á árinu 1980 til vinnslu skattgagna, voru framtöl skattaðila nánast lögð óbreytt til grundvallar álagningu í samræmi við ákvæði 59. gr. laganna eða með lágmarksbreytingum, eftir því sem aðstæður hjá hverjum skattstjóra leyfðu. Skattstjórar lögðu þó vinnu í að endurskoða þennan lið framtals eftir því sem tími og aðstæður leyfðu og þá í samræmi við viðmiðunarreglur og starfsreglur ríkisskattstjóra. Kann því að vera að einhver mismunur sé á meðferð þessa atriðis milli skattumdæma fyrir álagninguna, en sá mismunur ætti að hverfa við nánari yfirferð skattframtala nú í haust í þeim umdæmum sem áttu eftir að endurskoða þetta atriði til fullnustu. Í lið þriðja þáttar fsp. er spurt hvernig háttað hafi verið mati á aðstæðum þar sem gæta skal aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta. Svar við þessum staflið fsp. er: Það er alfarið í höndum skattstjóra að taka tillit til og úrskurða áður greindar aðstæður hvers og eins aðila með tilliti til þeirra upplýsinga sem aðili leggur fram með skattgögnum sínum. Ríkisskattstjóri setti fram meginreglur varðandi þetta atriði í bréfi, dags. 13. maí 1980, varðandi starfsreglur og leiðbeiningar vegna endurskoðunar á tekjuliðnum „reiknað endurgjald.“ Þar segir m.a.: Við beitingu viðmiðunarreglna skal í öllum tilvikum taka tillit til þeirra aðstæðna viðkomandi aðila, hvort sem þær eru almennar eða varða hann einan, sem áhrif geta haft á teknaöflun hans, sbr. 3. málslið 1. mgr. 59. gr. og 4. málsl. varðandi þá sem landbúnað stunda. Geta þessar aðstæður leitt til þess, að endurgjaldið er ákvarðað ýmist hærra eða lægra en viðmiðunartekjurnar. Sú sérregla gildir þó um þá sem landbúnað stunda, að í 4. málsl. 1. mgr. 59. gr. er um að ræða lögmælt hámark viðmiðunartekna, þannig að þær aðstæður, er þar greinir, koma einungis til skoðunar til lækkunar á viðmiðunartekjum. Upplýsingar um aðstæður, er taka ber tillit til, geta komið fram á samræmingarblaðinu, á sérblaði eða með aths. á rekstrarreikningi. Einnig er unnt að fá fræðslu um aðstæður viðkomandi aðila á skattgögnum, er hann varða, svo sem á launaliðum skattframtals, á launamiðum, launamiðafylgiskjölum umsókn vegna 66. gr. o.s.frv. Ríkisskattstjóri hefur ekki sett fram aðrar reglur til skattstjóra um framkvæmd þessa atriðis, enda er hér um að ræða mál, sem mjög erfitt er að setja um nánar reglur þar sem nánast er fjallað um séraðstæður hvers aðila. Skattstjórar verða því að meta aðstæður hvers og eins aðila á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja hverju sinni. Herra forseti. Ég á enn eftir að svara staflið b í þriðju fsp., og ég held að það verði að taka eitthvert tillit til þess ef fsp. eru mjög margþættar. Spurt er, hvernig háttað var mati á aðstæðum þar sem taka þarf tillit til aðstæðna í landbúnaði hverju sinni, svo sem þess, ef bóndi nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis og annarra atriða er máli skipta. Svarið er: Meðaltalsviðmiðunarreglur til ákvörðunar endurgjalds bænda, maka þeirra og barna gjaldaárið 1980 voru gefnar út með bréfi til skattstjóra, dags. 5. maí 1980, og síðar almennar reglur um áhrif vegna vöntunar afurðaverðs og vegna árferðis með bréfi, dags. 22. maí 1980. Í meðaltalsviðmiðunarreglunum frá 22. maí kemur fram að vöntun á afurðaverði ársins 1978 er talin hafa numið 8.75% af heildartekjum grundvallarbúsins það ár, sem að meðaltali leiddi til lækkunar heildartekna grundvallarbúsins á árinu 1979 um 752 691 kr. Jafnframt var tekið tillit til áhrifa árferðis 1979 og þar stuðst við útreikninga Stéttarsambands bænda, sem lagðir voru fram ásamt gögnum um meðalvigt dilkakjöts árið 1979, sem var nokkuð mismunandi á landinu. Meðaltalsafurðarýrnun á árinu 1979 var talin hafa numið 9.46%, sem lækkar launaþátt grundvallarbúsins um 367 304 kr. Þar sem áhrif þessa þáttar voru eins og áður segir mismunandi á landinu var stuðst við upplýsingar sláturhúsa um meðalvigt dilka milli áranna 1978 og 1979 þegar áhrif árferðis á tekjur bænda voru metin af skattstjórum. Herra forseti. Ég tel að ég hafi svarað þeim fsp. sem hér komu fram, a.m.k. þeim skriflegu, en ég held að ég verði að láta bíða betri tíma að svara munnlegu fsp. sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, enda ekki í svipinn neitt nýtt að frétta af þeim málum umfram það sem áður hefur komið fram opinberlega. Ég vil láta þess getið, vegna þess að hér er um allítarleg gögn að ræða, að ég mun láta ljósrita þessi gögn í nokkrum eintökum og geta menn þá væntanlega fengið þau á skrifstofu þingsins, þeir sem þess óska.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans við fsp. okkar og þær upplýsingar og skýringar sem hann gaf. Ég geri mér grein fyrir því, að þetta er helst til viðamikið til þess að hægt sé að svara því ítarlega á stuttum ræðutíma eða aðeins 10 mínútum, svo að ég hefði mjög gjarnan þegið að fá að sjá hin skriflegu svör skattstjóra við þessum fsp. Hæstv. ráðh. hefur nú gert okkur nokkra grein fyrir því, í stuttu máli samt, hver séu aðalatriði í svörum við þessum spurningum. Hann tekur hér til og greinir frá ákveðnum upphæðum sem settar hafa verið til viðmiðunar á einstaka starfshópa, og kemur þar í ljós að viðmiðunartekjur eru þar kannske frá 3 millj. eða rúmum 3 millj. og upp í 8.1 millj. á þá sem hæst hafa. Sýnist mér þá að tekjur bóndans liggi þarna um miðbik eða kannske jafnvel ofan við það, ef ég hef náð því rétt að tekjur grundvallarbús hafi verið áætlaðar hjá hjónum 6 786 500 kr. Að vísu kemur þá til frádráttar síðar það tillit sem taka skal til þess erfiða árferðis sem var á síðasta ári, og viðmiðunartekjur hafa almennt verið lækkaðar nokkuð og auk þess í einstökum tilfellum eftir því sem út hefur komið hjá hverju einstöku sláturhúsi eða afurðasölufyrirtækjum bænda. Það er auðvitað margt fleira sem hefði mátt segja um framkvæmd þessa lagaákvæðis, eins og ég gat um í upphafi, og ég veit að lögin hafa komið sérstaklega hart niður á ýmsum bændum vegna árferðisins eins og það var og bændur náðu ekki þeim viðmiðunartekjum, sem lögin gerðu ráð fyrir, og hafa þess vegna þurft að greiða skatta í mörgum tilfellum af tekjum sem þeir sannanlega höfðu ekki. Ef við hugsum okkur að viðkomandi bóndi þurfi síðan að útvega sér lán fyrir þeim sköttum, sem hann þarf að greiða af tekjum sem ekki voru fyrir hendi, fær hann við skattlagningu þar næst á eftir tekjufærslu vegna skuldarinnar og síðan skatta af þeirri tekjufærslu, sem að vísu fellur undir aðra grein skattalaganna en þá sem hér er til umr., og þá eru þessar áætluðu tekjur farnar að hlaða utan á sig eins og snjóbolti. Í þokkalega góðu árferði hefðu þessar áætluðu viðmiðunartekjur ekki komið svo mjög hart niður á bændum almennt, eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um, og er það kannske ljósasta dæmið um að ekki hafi verið tekið eðlilegt eða nægjanlegt tillit til þess slæma árferðis sem þó var í fyrra og lögin reyndar gera ráð fyrir að tekið sé tillit til. Þá má einnig nefna dæmi um bónda sem litlar eða engar tekjur hafði af sínum búrekstri og fór og leitaði sér tekna á vinnumarkaði annars staðar til þess að bæta afkomumöguleika sína. Hann fær eftir sem áður fullar viðmiðunartekjur, eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um, og lendir fyrir vikið með hluta eða allar þessar aukatekjur, sem aflað var utan búsins, í háum skattþrepum og greiðir af þeim mikil gjöld. Þá finnst mér, eins og ég kom aðeins inn á í framsögu minni fyrir fsp., óeðlilegt og óraunsætt ef það er rétt að þessar áætluðu tekjur hafi áhrif á þá tekjutryggingu sem ellilífeyrisþegum ber og tekjutryggingin sé skert vegna þessara viðmiðunartekna. Slíkt hlýtur að verða að lagfæra og er trúlegt að það sé gert, en þetta skapar auðvitað aukafyrirhöfn. Mér sýnist því ýmislegt benda til þess, að þetta lagaákvæði og þó kannske ekki síður framkvæmd þess verði að endurskoða og lagfæra, og það er von mín að það fái rækilega umfjöllun í þeirri nefnd sem það endurskoðunarverk vinnur þegar að því kemur. Ég vona að hæstv. fjmrh. sjái um að þeirri endurskoðun verði hraðað sem mest. Ég óska eftir því að fá að sjá hin skriflegu svör ríkisskattstjóra við fsp. og endurtek þakkir mínar til hæstv. fjmrh. fyrir svörin.



Herra forseti. Ég þakka fjmrh. fyrir svör hans, en ég held að það verði að reyna að ganga í það með meiri krafti að reyna að fá leiðréttingu á þessum málum. Ég er með fyrir framan mig blaðaúrklippu. Er þar viðtal við einn þann sem er í nefndinni sem á að athuga þessi mál, þ.e. Árna Jónasson, og hann kemst þannig að orði, að annaðhvort verði með þessu vísað úr bændastéttinni ungum mönnum með eignaupptöku eða þessir skattar verði aldrei innheimtir. Þetta er hans mat. Það kemur líka fram hjá honum, að giftum mönnum eru reiknuð 45–48% af brúttótekjum búsins, en aftur á móti einhleypingum 24–28%. Ég held að það séu svo mörg dæmi sem við höfum fyrir framan okkur í sambandi við hvernig útkoman er á þessum sköttum að það verði ekki undan því vikist að fá leiðréttingar á þessu máli. Árni nefnir einn skuldugan bónda sem er reiknaður 13 millj. verðbólgugróði út af skuldunum sem hann þó ræður ekkert við. Það gerir eignafærslan. 

Ekki samkv. þingsköpum.

- Það er dálítið einkennilegt að þetta skuli koma svona út. En maður, sem er við hliðina á honum og er með betur stæðum bændum sveitarinnar, fær samkv. sömu ákvæðum tekjufærslu til frádráttar þannig að ríkið borgar jafnvel hluta af útsvari hans. Ég er á mælendaskrá í umr. um sama efni, sem kemur líklega fyrir á morgun, og mun þá bæta við þetta.

Svar: Óverkaður saltfiskur Dags. Útflytjandi Bretland Frakkland Svíþjóð Grikkland Ítalía Portúgal Spánn Írland Mexikó 9.01.80 SÍF ca 15 tn 22.01.80 - ca 12 tn 18.02.80 - 5 tn 26.02.80 - ca 800 tn 26.02.80 - 1200 tn 29.02.80 - 1,2 tn 6.03.80 - ca 700 tn 20.03.80 - ca 7000 tn 18.04.80 - ca 20.000 tn 30.04.80 - 0,5 tn 5.05.80 - ca 5500 tn 5.05.80 - ca 600 tn 9.05.80 - ca 6 tn 27.05.80 - 20,2 tn 6.06.80 - . ca. 6 tn 23.06.80 - 22 tn 24.06.80 - 2 tn 24.06.80 - ca 100 tn 30.06.80 - 20 tn 30.06.80 - 15 tn 5.08.80 - 24 tn 5.08.80 - ca 40 tn 6.08.80 - ca 4000 tn 6.08.80 - ca 1200 tn 7.08.80 - ca. 800 tn 21.08.80 - 0.05 tn 27.08.80 - 24 tn 2.09.80 - ca. 80 tn 3.09.80 - 0, 1 tn 9.09.80 - ca. 25 tn 15.09.80 - 48 tn 29.09.80 - ca. 41 tn 2.10.80 - ca. 1100 tn 6.10.80 - ca. 24 tn 13.10.80 - ca. 37 tn 16.10.80 - ca. 180 tn 24.10.80 - ca. 72 tn 3.11.80 - ca. 38 tn 3.11.80 - ca. 200 tn 11.1 1.80 - ca. 20 tn ca. 195 tn ca. 372,1 tn 5 tn ca. 3700 tn ca. 6896,2 tn ca.21.580,2 tn c a. 11.000 tn ca. 269,5 tn 20 tn Verkaður saltfiskur Dags. Útflytjandi Brazilía Martinique Frakkl. R.de.Panama Fr. Guinea 3.01.80 SÍF 126,0 tn 8.01.80 - 15,5 tn 17.01.80 - 10,0 tn 17.01.80 - 27,0 tn 22.01.80 - 20,0 tn 28.0i.80 - 149,4 tn 28.01.80 - 12,5 tn 30.01.80 - 1,3 tn 30.01.80 - 12,8 tn 30.01.80 - 31,4 tn 12.02.80 - 20,0 tn 12.02.80 - 10,0 tn 5.03.80 - 54,0 tn 10.03.80 - 12,2 tn 16.03.80 - 15,4 tn 24.03.80 - 5,0 tn Dags. Útflytjandi Brazilía Martinique Frakkl. R.de.Panama Fr. Guinea 14.04.80 SÍF 5,0 tn 14.04.80 - 1,2tn 28.04.80 - 27,0 tn 28.04.80 - 15,0 tn 7.05.80 - 54,8 tn 13.05.80 - 17,9 tn 5.06.80 - 13,1 tn 5.06.80 - 98,1 tn 5.06.80 - 17,6 tn 9.06.80 - 5,0 tn 19.06.80 - 12,8 tn 30.06.80 - 35,6 tn 7.07.80 - 1,3 tn 15.07.80 - 0,2 tn 15.07.80 - 22,5 tn 22.07.80 - 8,7 tn 25.07.80 - 15,1 tn 31.07.80 - 30,0 tn 12.08.80 - 25,0 tn 2.09.80 - 6,2 tn 2.09.80 - 3,0 tn 9.09.80 - 20,0 tn 22.09.80 - 1,0 tn 6.10.80 - 1,2 tn 10.10.80 - 12,0 tn 13.10.80 - 15,6 tn 20.10.80 - 15,3 tn 3.11.80 - 3,0 tn 4.11.80 - 5,8 tn Samt 552,0 tn 105,4 tn 218,6 tn 130,5 tn 5,0 tn Dags. Útflytjandi Rep.du.Zaire Guadaloupe Portúgal Belgía Madeira 12.02.80 SíF 42,7 tn 26.02.80 - 2,5 tn 29.02.80 - ca. 500,0 tn 10.03.80 - 50,0 tn 16.03.80 - 13,0 tn 16.03.80 - 3,5tn 23.04.80 - 1,2 tn 13.05.80 - 25,0 tn 20.05.80 - 6,7 tn 5.06.80 - 18,0 tn 9.06.80 - 1,3 tn 7.07.80 - 2,5 tn 22.07.80 - 1,9 tn 23.07.80 - ca. 155,0 tn 2.09.80 - 6,5 tn 6.10.80 - 2,5 tn 30.10.80 - ca. 400,0 tn Samtals: 703,7 tn 11,9 tn ca. 500,0 tn 10,2 tn 6,5 tn Söltuð fiskflök Dags. Útflytjandi V.-Þýskaland Ítalía Spánn Frakkland 8.02.80 SÍF ca. 1000,0 tn 8.02.80 - 60,0 tn 12.02.80 - ca. 50,0 tn 12.03.80 - ca. 150,0 tn 31.03.80 - 10,0 tn Dags. Útflytjandi V.-Þýskaland Ítalía Spánn Frakkland 14.04.80 SíF 10,0tn 5.05.80 - ca. 250,0 tn 25.05.80 - ca. 80,0 tn 18.06.80 - ca. 100,0 tn 23.06.80 - ca. 200,0 tn 24.06.80 - 1,3 tn 15.07.80 - ca. 300,0 tn 16.07.80 - ca. 5,1 tn 21.07.80 - 15,0 tn 2.09.80 - - ca. 500,0 tn 16.09.80 - ca. 800,0 tn 18.09.80 Ísl. umboðss. 4,5 tn 29.09.80 SÍF ca. 27,0 tn 20.10.80 - 4,0 tn Samtals: ca. 1.961,3 tn ca. 1.274,6 tn ca. 300,0 tn ca. 31,0 tn 2. a) Á hvaða verði var blautverkaður þorskur seldur? Verð á gæðaflokkum tilgreint. Svar: Vegið meðalverð cif pr. tonn á blautverkuðum þorski eftir markaðslöndun á tímabilinu 1. jan. til 13. okt. 1980 er svo sem hér greinir: Stórfiskur 10/30 1 2801.00 II 2451.00 III 2150.00 IV 1860.00 Millifiskur 30/40 I 2626.00 II 2425.00 III 2112.00 IV 1785.00 Smáfiskur 40/60 I 2620.00 II 2495.00 III 1872.00 IV 1335.00 Smáfiskur 60/100 I 2520.00 II 2395.00 III 1798.00 IV 1225.00 3. Hvaða reglur gilda um veitingu leyfa til útflutnings á fiski og fiskafurðum? Svar. Reglur um veitingu leyfa til útflutnings á fiski og fiskafurðum hafa verið mismunandi eftir vörutegundum og eru breytilegar eftir markaðsaðstæðum á hverjum tíma. Sala og útflutningur á nokkrum helstu fiskafurðum okkar hefur þó lengst af verið í höndum eins eða tveggja aðila að verulegu leyti. Útflutningsfyrirkomulagi saltfisks, freðfisks, lagmetis og saltsíldar hefur verið háttað á þann veg. Það byggist m.a. á því, að yfirgnæfandi meirihluti viðkomandi fiskverkenda hefur kosið þá tilhögun á þessu sviði. Þannig hafa sölusamtök freðfiskframleiðenda annast sölu á freðfiski, þ.e. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga, sala saltfisks verið í höndum sölusamtaka saltfiskverkenda, Sölusambands ísl. fiskframleiðenda og sala lagmetis á vegum sölusamtaka lagmetisframleiðenda, þ.e. Sölustofnunar lagmetis. Útflutningur og sala saltsíldar er í höndum Síldarútvegsnefndar, sem hefur haft einkaleyfi. Útflutningur saltsíldar er því ekki háður leyfisveitingum viðskiptaráðuneytisins. Annar útflutningur er ekki háður einkaleyfi. Útflutningsleyfi eru yfirleitt veitt viðstöðulaust til ofangreindra samtaka eftir að verð og aðrir söluskilmálar hafa verið athugaðir. Mjög lítil brögð eru að því, að aðrir útflytjendur hafi selt saltfisk og freðfisk, enda framleiðendur yfirleitt aðilar að sölusamtökunum. Þó hefur útflutningur annarra aðila á freðfiski færst í vöxt í seinni tíð og hafa leyfi verið veitt, þegar talið hefur verið, að slíkur útflutningur hefði ekki truflandi áhrif á markaðinn og verðið verið hagstætt. Útflutningur á öðrum fiski og fiskafurðum er þeim frjáls, sem uppfylla skilyrði um verslunarviðskipti og sölur á erlendum mörkuðum, um söluverð, gjaldeyrisskil og aðra söluskilmála, svo og hlíta öðrum reglum, sem í gildi eru um útflutning á hverjum tíma. Að sjálfsögðu þurfa SH, SÍS, SÍF og SL einnig að uppfylla slík skilyrði við útflutning á freðfiski, saltfiski og lagmeti. Til þess að búa þannig um hnútana, að þessi skipan mála þjóni því meginmarkmiði að stuðla að sem bestum árangri við sölu á erlendum markaði, er þess jafnan gætt að hafa sem nánast samráð við útflytjendur og fiskframleiðendur um framkvæmd á ofangreindu fyrirkomulagi. Ennfremur hefur viðskiptaráðuneytið gert sér far um að fylgjast með ástandi og horfum á hinum ýmsu mörkuðum á hverjum tíma. 4. Af hvaða ástæðum hefur beiðni Ísporto um leyfi til útflutnings á saltfiski til Portúgal ekki verið svarað? Svar: Formælendur fyrirtækisins Ísporto hf. hafa talið sig hafa möguleika á að selja saltfisk til Portúgals. Þeir kváðust einnig í bréfi til viðskiptaráðuneytisins, dags. 2. maí s.l., geta selt 500–1000 tn af ísuðum þorski til Portúgals. Til þess fengu þeir jákvætt svar frá ráðuneytinu, svo fremi sem söluverð og söluskilmátar reyndust viðunandi, enda hefur ísfiskur ekki verið áður seldur til Portúgals. Formleg umsókn um þann útflutning hefur þó enn ekki borist. Útflutningur á saltfiski til Portúgals hefur alfarið verið í höndum SÍF, og innflutningur þar í landi verið í höndum ríkiseinkasölu á saltfiski frá 1974. Áður en ákvörðun er tekin um beiðni Isporto hf. um útflutningsleyfi á saltfiski, er mikilvægt að gengið sé örugglega úr skugga um að umbeðinn útflutningur verði ekki til að trufla eða torvelda viðskiptin á sölu saltfisks. Álits hefur verið leitað hjá aðilum, sem vel þekkja til á þessum markaði, svo og meðal framleiðenda, sem beinna hagsmuna hafa að gæta. Hafa þeir mjög ákveðið lagst gegn veitingu útflutningsleyfisins. Nokkuð hefur það verið á reiki hjá útflytjanda í hvaða ásigkomulagi fiskurinn ætti að seljast. Samkvæmt beiðninni, dags. 25. maí s.l., var gert ráð fyrir að hann væri keyptur nýr á hafnarbakka hér á landi og saltaður niður í lest á flutningaskipi, en samkvæmt annarri beiðni frá 13. ágúst s.l. er miðað við að um pækilsaltaðan fisk sé að ræða. Þeirri umsókn var síðan breytt þannig, að fyrirliggjandi beiðni nú er um 1000 tonn af blautverkuðum þorski, þar sem 50% verði I. flokkur, 25% II. flokkur og 25% III. flokkur. Það er misskilningur hjá fyrirspyrjendum, að beiðni Isporto um leyfi til útflutnings á saltfiski hafi ekki verið svarað. Fyrirtækinu hefur margoft verið tilkynnt, að ekki yrði tekin afstaða til umsóknarinnar fyrr en fyrir lægi staðfesting á því, að innflutningsleyfi hefði fengist í Portúgal. Ástæðan fyrir þessari afstöðu viðskiptaráðuneytisins er sú, að innflutningur á saltfiski í Portúgal hefur síðan 1974 verið í höndum ríkiseinkasölu og portúgölsk stjórnvöld hafa upplýst, að engin innflutningsleyfi hafi verið veitt á þessu ári fyrir saltfisk til annarra aðila. Á meðan þetta fyrirkomulag helst óbreytt er því tilgangslaust að ræða þetta mál frekar. Hins vegar eru taldar horfur á því, að einhver breyting geti orðið á innflutningsfyrirkomulaginu í Portúgal í kjölfar þingkosninganna í október og forsetakjörs í desember. Þá getur verið tímabært að athuga gaumgæfilega, hvort hag sjávarútvegsins og þar með þjóðarhag sé best borgið með því að fjölga útflytjendum á saltfiski til Portúgals. Að lokum skal tekið fram, að öll eru þessi viðskipti bæði vandasöm og viðkvæm. Á undanförnum árum hefur hlutur Íslendinga í viðskiptum við Portúgal verið hagstæður, þótt margir aðrir aðilar sæki fast á markaðinn.