Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. utanrmn. (Jóhann Einvarðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá utanrmn. sem er á þskj. 1086 og varðar till. til þál. um að staðfesta breytingar á samningi um stofnun Fríverslunarsamtaka Evrópu vegna fríverslunar með fiskafurðir. Nál. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og leggur til að hún verði samþykkt.`` Undir nál. skrifa meðlimir utanrmn., þar af tveir með fyrirvara, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og Kristín Einarsdóttir. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um nál. að sinni.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli formanns utanrmn., hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar, skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Hér er um að ræða breytingar á stofnsáttmála Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, þannig að sú krafa sem Íslendingar hafa haft uppi, að fiskur verði meðhöndlaður á sama hátt og iðnaðarvörur, verði tekin inn í sáttmálann. Með kröfunni um fríverslun með fisk hafa Íslendingar lagt áherslu á að þegar verið er að semja um verslun með vörur séu fiskafurðir okkar ekki undanskildar. Það er okkur mikið hagsmunamál að tollar á fiskafurðum lækki, ekki síst tollar á unninni vöru. En er krafan um algjöra fríverslun eðlileg krafa af okkar hálfu? Það þarf að kanna mikið betur að mínu mati. Þann 29. nóv. sl. leitaði Evrópustefnunefnd Alþingis til nokkurra aðila með spurninguna varðandi fríverslun með fisk. Í bréfi sem nefndin sendi þeim stendur, með leyfi forseta, þegar búið er að rekja nokkrar spurningar: ,,Jafnframt telur nefndin nauðsynlegt að fá mat á því hvaða áhrif það hefði á möguleika Íslendinga til að reisa skorður við útflutningi á óunnum og hálfunnum fiski ef stefnan um algera fríverslun næði fram að ganga.`` Í greinargerð frá Ragnari Aðalsteinssyni hæstaréttarlögmanni sem hann sendi sem svar við þessu bréfi stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Mér virðist vera eins konar mótsögn í spurningunni. Ef um algera fríverslun er að ræða er alls óheimilt að reisa skorður við útflutningi á óunnum eða hálfunnum fiski. Væri það gert væri um fríverslun með undanþágu að ræða eða takmarkaða fríverslun.`` Síðar segir hann: ,,Íslendingar hafa beitt sér fyrir fríverslun með fisk innan EFTA og komi slík fríverslun með fisk til framkvæmda leiðir það óhjákvæmilega til þess að afnema verður allar takmarkanir á útflutningi, svo sem eftir magni og vinnsluaðferð. Svar við spurningunni um skorður á útflutningi er þess vegna óhjákvæmilega það að í samninga við EB um fríverslun verður að fást sérstök heimild til undanþága ef Íslendingar vilja eiga þess kost að reisa slíkar skorður. Á móti verður að láta einhverja hagsmuni og því verður um fríverslunarsamning með takmörkunum að ræða. Ég tel það hins vegar utan míns verksviðs að íhuga líkurnar á að slík undanþága fengist og þá gegn hvaða endurgjaldi. Sú samningsstaða er líklega mjög erfið, að krefjast fríverslunar með fisk en gera jafnframt fyrirvara um fríverslun.`` Ragnar Árnason, prófessor við Háskóla Íslands, sem sendi nefndinni einnig svar við þeim spurningum sem hún bar fram og m.a. þessari, telur mjög ólíklegt að Íslendingar geti reist skorður við útflutningi á hálfunnum og óunnum fiski ef samið verður um algjöra fríverslun. Í bréfi sínu til nefndarinnar segir hann frá því að Kanadamenn hafi nýlega verið neyddir til að fella niður að miklu leyti takmarkanir sem voru í gildi í Kanada um útflutning á óunnum fiski. Þetta var gert á grundvelli fríverslunarsamnings milli Kanada og Bandaríkjanna. Ég tel nauðsynlegt að þessi mál verði könnuð ofan í kjölinn þannig að við séum ekki að gera kröfur varðandi verslun með sjávarafurðir sem koma sér illa fyrir okkur þegar málið er skoðað í heild. Framtíð okkar sem matvælaframleiðenda felst ekki í því að flytja út hálfunninn og óunninn fisk til verksmiðja á meginlandi Evrópu. Við verðum því að fara mjög varlega í þessum málum og rasa ekki um ráð fram. Sú breyting sem nú er verið að gera á stofnsamningi EFTA og hér er gerð tillaga um að staðfesta mun væntanlega ekki hafa áhrif til hins verra fyrir Ísland og þess vegna felst ekki hætta í því að staðfesta þessa breytingu að mínu mati. Það hefði verið nauðsynlegt að fara betur ofan í saumana á þessu máli í hv. utanrmn. til að kanna hvaða áhrif fríverslun hefði fyrir okkur í heild og hvaða takmarkanir slíkir samningar setja okkur. Til þess vannst því miður ekki tími. Mikilvægt er að við höfum möguleika á að stjórna sjálf útflutningi á fiski jafnframt því að tryggja fiskafurðum okkar hagstæða markaði. Ég endurtek, virðulegur forseti: Ég styð þá tillögu sem hér liggur fyrir með þeim fyrirvörum sem ég hef gert grein fyrir og treysti því að í samningum við aðrar þjóðir verði haft hugfast að við verðum að efla fjölbreytni atvinnulífs með því að fullvinna sjávarafurðir okkar í ríkara mæli en nú er gert.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Ég rita undir nál. sem hér er til umræðu varðandi staðfestingu á breytingu á samningi um EFTA. Ég gerði í raun grein fyrir fyrirvörum mínum við þetta mál við umræðu þegar hæstv. utanrrh. mælti fyrir málinu, en efnislega eru mínir fyrirvarar hliðstæðir við það sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, hv. 12. þm. Reykv. Ég tel að við Íslendingar þurfum að gæta að okkur þegar sett er fram krafan um algera fríverslun með fisk, að við missum ekki tök á ráðstöfun fiskafla og þar með þróun fiskvinnslu í landinu. Það liggur alveg ljóst fyrir að alger fríverslun með fisk, útfærsla á þeirri kröfu, hlýtur að þýða það að Íslendingar hafa ekki tök á því að hlutast til um ráðstöfun fiskafla upp úr sjó á Íslandsmiðum. Um þetta verður tæpast deilt og um þetta fékk Evrópustefnunefnd lögfræðilegt álit. Það er jafngott að íslensk stjórnvöld horfist í augu við þetta þegar farið er með þetta mál á alþjóðavettvangi, samningaumleitanir þar að lútandi. Auðvitað er ég algerlega samþykkur því að við njótum sömu kjara með okkar fiskafurðir og gilda um iðnaðarvörur í fríverslun. Það hlýtur að vera krafa Íslendinga í samningum við viðskiptabandalög, hver sem þau eru, sanngirniskrafa. En ég held að við séum heldur illa í stakk búin, a.m.k. eins og nú er, til þess að takast á við algera fríverslun sem ekki gæfi okkur svigrúm til að setja fram fyrirvara varðandi ráðstöfun á fiskafla á Íslandsmiðum, sem veiddur er af íslenskum aðilum á okkar fiskimiðum, sem gerðu það hugsanlega kleift fyrir erlenda aðila að kaupa aflann upp úr sjó og flytja hann til útlanda án viðkomu í landinu. Ég hef bent á það og gerði það í hv. utanrmn. að það hafa verið að falla dómar í Norður-Ameríku í deilum milli Bandaríkjanna og Kanada þar sem Bandaríkjamenn kröfðust þess að tekið væri tillit til ákvæða í GATT-samningum í sambandi við frjálsa löndun á fiskafla, veiddum í Kanada, löndun á afla í Bandaríkjunum án þess að hann kæmi á land í Kanada. Um þetta féll dómur fyrir einum tveimur árum síðan, að vísu ekki einhliða Bandaríkjamönnum í vil en þó í áttina að þeirra kröfum. Síðan hefur sama mál verið tekið upp á grundvelli svokallaðs fríverslunarsamnings milli Bandaríkjanna og Kanada og það er alveg ljóst að staðan fyrir fiskveiðiþjóð til þess að reisa þarna rönd við, ef um algera fríverslun er að ræða með fisk og fiskafurðir, er veik og menn þurfa því að gæta vel að sér í þessum efnum. Ég vísa varðandi þessa afstöðu til samþykktar sem landsfundur Alþb. gerði 19. nóv. sl. þar sem sagði orðrétt í samþykkt landsfundarins um málefni Evrópu: ,,Íslendingar gera kröfu um fríverslun með fisk án tolla og styrkja. EFTA-ríkin hafa fallist á þá stefnu en langt virðist í land að hún hljóti undirtektir innan Evrópubandalagsins þar sem með sjávarútvegsmál er farið svipað og landbúnað. Gæta verður þess í samningum um þessi mál að fríverslun gangi ekki svo langt að við missum möguleika til þess að stýra ráðstöfun fiskaflans og tryggja að vinnsla haldist í landinu.`` Virðulegur forseti. Þetta er efnisleg afstaða mín til þessa máls, sá fyrirvari sem ég geri. Ég er ekki með þessum orðum að gera því skóna að það séu að opnast dyr fyrir fríverslun með fisk og fiskafurðir hjá Evrópubandalaginu á grundvelli þeirrar kröfu sem EFTA-ríkin hafa sett fram. Það þarf áreiðanlega mikið að gerast til þess að svo verði og verður mikið vatn til sjávar runnið áður en það mál verður komið í viðunandi höfn út frá okkar hagsmunum. Við þurfum við meðferð þessa máls og þegar reist er krafa á alþjóðavettvangi að gæta þess sem best hvert við erum að fara og það sem auðvitað þarf að gera hér heima fyrir í allt öðrum mæli en gert hefur verið er að stilla saman okkar sjávarútvegshagsmuni, móta hér samstæða sjávarútvegsstefnu þar sem tekið er á öllum þáttum með tilliti til þjóðhagslegra hagsmuna Íslendinga allt frá veiðum til markaðar. Það væri verðugt verkefni fyrir Alþingi að beita sér að mótun slíkrar stefnu.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er til umræðu var lögð fyrir Alþingi fyrir allnokkru síðan og var hún um heimild til handa forsetum Alþingis til að ganga til samninga um kaup á Hótel Borg eða öðru húsnæði í næsta nágrenni við Alþingishúsið ef hagkvæmara þætti. Fjvn. hefur því haft tillöguna til meðferðar um allnokkurt skeið. Hún fékk til viðræðna við sig um efni tillögunnar fulltrúa eigenda Hótel Borgar, fulltrúa borgarstjóra og skipulagsyfirvalda Reykjavíkurborgar, svo og núverandi rekstraraðila og hótelstjóra Hótel Borgar. Einnig fóru fjárveitinganefndarmenn og skoðuðu þetta húsnæði. Í umræðum í nefndinni komu fram mjög skiptar skoðanir um hvort rétt væri að Alþingi festi kaup á Hótel Borg og var ekki meiri hl. í nefndinni fyrir afgreiðslu tillögunnar eins og hún lá fyrir. Hins vegar var gert um það samkomulag í nefndinni að afgreiða málið nokkuð samhliða afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1990, þannig að nefndarmenn voru sammála um að stuðla að því að Alþingi fengi málið til afgreiðslu á þessu þingi þó svo að meiri hl. nefndarmanna hafi ekki verið ásáttur um málið eins og það var upphaflega lagt fram. Nú hefur sem sé afgreiðsla málsins farið fram í fjvn. og leggur meiri hl. hennar til að tillagan verði afgreidd með nokkrum breytingum, m.a. í ljósi þeirrar stöðu sem upp hefur komið. Meiri hl. nefndarinnar flytur brtt. sínar á sérstöku þingskjali og varða þær bæði efnisgrein tillögunnar og fyrirsögn hennar. Þessar brtt. eru á þskj. 1104 og í meiri hl. fjvn. eru auk mín hv. alþm. Margrét Frímannsdóttir, Alexander Stefánsson, Málmfríður Sigurðardóttir, Ásgeir Hannes Eiríksson og Ólafur Þ. Þórðarson. Þessir þingmenn leggja til að tillögugreinin verði umorðuð, svo og fyrirsögn tillögunnar. Við leggjum til að tillögugreinin orðist svo: ,,Alþingi ályktar að heimila forsetum Alþingis að ganga til samninga um kaup eða leigu á húsnæði fyrir Alþingi í næsta nágrenni við Alþingishúsið, eftir því sem hagkvæmara þykir. Hafa skal samráð við fjvn. um ákvarðanir.`` Og í samræmi við þessa hljóðan tillögugreinarinnar verði fyrirsögn tillögunnar: ,,Till. til þál. um heimild til handa forsetum Alþingis til þess að kaupa eða leigja húsnæði fyrir Alþingi.`` Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um efni tillögunnar, frú forseti. Það liggur fyrir og hefur verið bent á að möguleikar fyrir Alþingi til að kaupa eða leigja húsnæði hér í næsta nágrenni eru allnokkrir. Að sjálfsögðu þarf að gera einhverjar breytingar á því húsnæði og verður að kanna hvað henti best í þessum efnum og hvort best henti að leigja eða kaupa. Og með þeirri heimild sem lagt er til að forsetum Alþingis verði gefin, verði þessi tillaga meiri hl. fjvn. samþykkt, ættu þeir að fá fullgildar heimildir í hendurnar til þess að geta gengið til afgreiðslu þess máls í samráði við fjvn. og svo að sjálfsögðu með því að ráð sé fyrir því gert að við næstu afgreiðslu fjárlaga verði þau útgjöld til færð sem kynnu að verða af þeim niðurstöðum sem af þeirri athugun kynnu að leiða.

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Virðulegi forseti. Svo sem fram kom í máli frsm. meiri hl. fjvn. var tillaga flutt snemma á þessu þingi um heimild til handa forsetum Alþingis að ganga til samninga um kaup á Hótel Borg. Sú tillaga var mjög í sama horfi og sú sem flutt var hér á hinu síðasta þingi en náði þá eigi fram að ganga. Það er einnig hárrétt sem fram kom í máli hv. 5. þm. Vestf., að fyrir þessari tillögu, eins og hún var flutt nú, var ekki meiri hl. innan fjvn. Nú hefur það gerst að Hótel Borg hefur verið seld og Reykjavíkurborg hefur keypt það húsnæði, þannig að ekki er um það að tefla að taka hér einhverjar ákvarðanir um hugsanleg kaup á því húsi. Eigi að síður er það skoðun minni hl. nefndarinnar að ástæða sé til að taka þetta mál upp í breyttu formi og það í sama formi eða svipuðu formi og fólst í brtt. minni hl. fjvn. við afgreiðslu málsins úr nefnd á síðasta þingi. Meiri hl. nefndarinnar gengur nokkuð lengra en þetta og á það hefur minni hl. ekki fallist. Meiri hl. nefndarinnar, eins og hv. frsm. meiri hl. greindi hér frá, leggur til að Alþingi heimili forsetum Alþingis að ganga til samninga um kaup eða leigu á húsnæði fyrir Alþingi. Svo vill til að minni hl. fjvn. er þeirrar skoðunar að svo mikill áhugi hafi reynst vera hjá hv. stjórnarliðum og hæstv. ríkisstjórn fyrir húsakaupum hér í Reykjavík á undanförnum mánuðum og missirum að það sé ástæðulaust að veita slíka heimild þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir að ákvörðun sé tekin í samráði við hv. fjvn. Í sumum tilvikum hefur það ekki reynst nægur þröskuldur eða nægilegt hald í þegar um húsakaup hefur verið að ræða sem orka mjög tvímælis. Minni hl. hefur því ekki fallist á þessa útfærslu málsins. Það er ekki sú tíð núna, um leið og hæstv. ríkistjórn er að leggja til verulegan niðurskurð á útgjöldum ríkisins til hinna þarflegustu mála í fjáraukalagafrv. fyrir árið 1990, þar sem um er að ræða niðurskurð útgjalda til verkefna sem allir bíða eftir og eru hin nauðsynlegustu að dómi minni hl. fjvn., að ástæða sé til að hrapa um of að húsakaupum fyrir Alþingi eða aðrar stofnanir. Ég vek því athygli hv. þingmanna á því að við leggjum þetta mál upp fyrir hv. Alþingi í öðru formi, bæði á annan veg og um leið á ítarlegri máta. Það kemur fram í brtt. minni hl. nefndarinnar á þskj. 1118, en þær brtt. eru svo orðaðar, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela forsetum Alþingis að kanna hvaða möguleikar eru til aukinnar hagkvæmni í húsnæðismálum Alþingis og skila um það skýrslu til formanna allra þingflokka á næsta haustþingi. Í skýrslunni skal koma fram: 1. Möguleikar á leigu eða kaupum á húsnæði í grennd við Alþingishúsið. 2. Áætlun um kostnað í hverju tilviki fyrir sig. 3. Áætlun um nýtingu húsnæðis sem tekið kynni að vera á leigu eða keypt. 4. Hvað af núverandi húsnæði Alþingis megi láta af hendi.`` Í samræmi við þetta yrði fyrirsögn tillögunnar: ,,Till. til þál. um könnun á húsnæðismálum Alþingis.`` Ég lít svo til að full ástæða sé fyrir því að forsetar Alþingis fái slíka heimild til könnunar á því hvaða leiðir séu færar og mögulegar til úrbóta á húsnæðismálum Alþingis eins og nú standa sakir. Það liggur fyrir að Alþingi er nú með starfsemi sína í fleiri húsum en haganlegt og hentugt er. Ástæða væri til, ef skynsamlegir möguleikar finnast, að koma því fyrir með öðrum hætti. Slíka tillögu fluttum við, minni hl. í fjvn., á síðasta þingi og mér er ekki kunnugt um að hæstv. forsetar Alþingis hafi neitt starfað að því máli síðan sem væri þó hlutverk þeirra jafnvel þótt tillaga hefði ekki verið flutt um það. En það er undirskilið af okkar hálfu að niðurstöður slíkrar könnunar séu lagðar fyrir alla þingflokka þingsins og að það sé Alþingi í heild, allir þingflokkar, þar á meðal þingflokkar stjórnarandstöðunnar, sem komi að því að taka slíka ákvörðun en ákvörðun meiri hlutans sé ekki látin ráða. Og ef um kostnaðarsamar lausnir yrði að ræða væri það lagt fyrir á næsta haustþingi með þeim hætti að þá yrði séð fyrir fjármagni til þeirra breytinga sem um er að tefla á næstu fjárlögum eða fjárlögum ársins 1991. Þetta er hin eðlilega framrás málsins og eðlilegt að með þessum hætti sé að málinu unnið og ég vænti þess að þó að hv. meiri hl. fjvn. hafi séð ástæðu til að flytja aðra og verri tillögu, tillögu sem við viljum ekki samþykkja, sjái hv. meiri hluti Alþingis að þetta er hin rétta leið. Því vil ég beina því mjög til hv. alþm., hvort sem þeir skipa fylkingu stjórnarliða eða ekki, að þegar þeir líta á málin frá skynsamlegu sjónarmiði, og það alveg án pólitískra ýfinga því að þetta mál á ekki að vera pólitískt, sjái þeir það að tillaga minni hl. er hyggilegri og sú eðlilega leið sem á að fara í þessum málum. Hér verður ekkert af minni hálfu vikið að framtíðarhúsaskipun Alþingis sem væntanlega yrði skipað með byggingu á húsi sem gæti þá komið í stað ýmissa þeirra húsa sem Alþingi rekur nú starfsemi sína í. Sú bygging þarf að mínum dómi að vera við hæfi og hófsamleg en hér verður ekki farið að flækja þetta mál með umræðum um þann þátt af minni hálfu. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að þær brtt. sem eru fluttar á þskj. 1118 verði samþykktar.

Jóhann Einvarðsson Hæstv. forseti. Hér eru til meðferðar tvær tillögur um hvernig meðhöndla skuli tillögu frá forsetum Alþingis sem upphaflega var um að kaupa Hótel Borg, og ætla ég ekki að fara út í neinar efnisumræður um það, en ég ásamt fleiri nefndarformönnum hér í hv. Alþingi liggjum oft undir mikilli pressu og jafnvel ámæli í þingskapaumræðum eða utandagskrárumræðum, að mál gangi hægt fyrir sig. Það hefur legið ljóst fyrir frá upphafi vega, held ég, að hér í Alþingi voru mjög skiptar skoðanir um tillögu forsetanna, bæði á síðasta þingi og á þessu þingi. Ég vil að það komi fram að ég lýsi óánægju minni með það að þessi afgreiðsla eða einhver afgreiðsla frá fjvn. skyldi ekki koma fram miklu, miklu fyrr, þannig að Alþingi hefði getað tekið hreina afstöðu til þess sjálft hvort það ætti að kaupa þetta eða eitthvert annað hús. Ég get vel fellt mig við þann tillöguflutning sem hér kemur fram, en ég held að það hafi í raun ekki þurft að bíða í tæpa fimm mánuði að afgreiða úr nefnd þingsins tillögu frá þremur forsetum þingsins sem reyndar var flutt í fyrra líka og núna verður að afgreiðast í öðru ljósi vegna utanaðkomandi áhrifa. Ég vil bara vekja athygli á þessu, að gefnu tilefni, sem við ýmsir aðrir formenn þingnefnda liggjum undir ámæli fyrir.

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Virðulegi forseti. Vegna þessarar ræðu hv. 8. þm. Reykn. vil ég gjarnan taka fram og ítreka, sem áður er raunar fram komið, að fyrir þeirri tillögu sem hæstv. forsetar Alþingis fluttu um kaup á Hótel Borg var ekki meiri hluti í fjvn. Ég vil líka taka fram að ég lagði fram þá eindregnu ósk til formanns nefndarinnar að afgreiðslu á þeirri tillögu yrði hagað með þeim hætti að hún yrði nokkurn veginn samferða afgreiðslu á frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Þetta var eðlileg ósk og eðlileg krafa vegna þess að fjáraukalagafrv. fyrir 1990 felur í sér tillögur hæstv. ríkisstjórnar um niðurskurð ríkisútgjalda og það er eðlilegt að tengja saman tillögur hæstv. ríkisstjórnar um niðurskurð ríkisútgjalda og þá umdeildu tillögu hæstv. forseta Alþingis sem flutt var um kaup á húsnæði Hótel Borgar. Ég lít svo til að hv. formaður fjvn. hafi með eðlilegum hætti orðið við þessari ósk minni og ef hv. formaður fjvn. hefði gengið gegn þessari ósk um leið og það lá fyrir að minni hluti var fyrir tillögunni innan fjvn. hefði hann stefnt þessu máli í harða umræðu og mikil átök hér í þinginu. Þetta var ekki mál sem var efni til þess að fara að hefja slíkan leik um hér á hinu háa Alþingi. Ég tel að sú niðurstaða sem nú er fengin í tillögu minni hl. sé raunar það sem við þær aðstæður sem nú eru sé eðlilegt að fram gangi og hefði raunar verið hægt að vinna að málinu í þeim farvegi af hálfu hæstv. forseta Alþingis þrátt fyrir að ekki væri gerð um það sérstök ályktun á hinu háa Alþingi. En ég vil að þessi atriði liggi hér alveg fyrir þannig að formaður fjvn. liggi ekki undir einhverju ámæli fyrir það að hafa ekki rutt málinu út úr nefnd einhvern tíma fyrr á þessu þingi í andstöðu við meiri hl. fjvn. og í andstöðu við það vinnulag sem ég lagði fram kröfur um við meðferð þessa máls.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Frú forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf hér og eru sannleikanum samkvæmar. Mér virtist að það væru aðeins tveir þingmenn í fjvn. sem auk mín væru reiðubúnir til þess að afgreiða tillögu þá sem kom frá forsetum óbreytta. Aðrir ýmist lýstu því yfir að þeir væru á móti því ellegar þá að þeir teldu ekki tímabært að bera málið upp. Því var ljóst að þær tilraunir sem ég gerði til að fá málið afgreitt náðust ekki því að meiri hl. nefndarinnar var ekki reiðubúinn til að afgreiða málið. Þá kom, eins og oft gerist, upp sú krafa, eða sú beiðni, sú ósk, að reynt yrði að ná samkomulagi um þetta mál þannig að hægt væri að afgreiða það með sæmilegum friði til Alþingis sem auðvitað tekur ákvörðun þannig að því yrði ekki stefnt í voða að Alþingi gæti ekki afgreitt tillögu frá forsetum, fengi ekki færi á því vegna þess að hún fengist ekki afgreidd út úr fjvn. Það varð samkomulag um að afgreiða þessa tillögu nokkuð samhliða afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árið 1990. Það náðist friður um það í fjvn. að standa þannig að afgreiðslu málsins. Ég man það vel að þegar sú ósk kom frá hv. 2. þm. Norðurl. v. að þannig yrði staðið að málinu tóku undir þá ósk ýmsir aðrir þingmenn, þar á meðal þingmenn úr stjórnarliðinu. Ég taldi því að það lægi fyrir hver væri niðurstaða meiri hl. fjvn. í því efni. Það gerðist hins vegar sá ánægjulegi viðburður að það tókst á síðustu stigum málsins að ná samstöðu, að ná meiri hl. um þá afgreiðslu sem hér er lögð til af meiri hl. fjvn. Virðulegi forseti. Hefði verið vilji til þess að knýja málið mun hraðar fram, forsetum var það ljóst að ekki var meiri hluti fyrir málinu í hv. fjvn., þeim var tjáð það, ef þeir hefðu þá viljað grípa til þess ráðs að knýja málið engu að síður fram til atkvæða, þá hefði náttúrlega verið hægur vandinn að flytja brtt. um það við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1990 að inn í heimildargrein þeirra fjárlaga yrði sett heimild, inn í 6. gr. þeirra fjárlaga yrði sett heimild um kaup á þessu húsnæði. Það var hins vegar ekki gert, og ástæðan hefur án efa verið sú að forsetar vildu láta reyna á það að fá afgreiðslu á málinu í fjvn., afgreiðslu sem fjvn. gæti öll staðið að, hvort heldur sú afgreiðsla yrði á þá lund að allir fjárveitinganefndarmenn yrðu sammála um niðurstöðuna ellegar þá hitt að nefndin mundi klofna um afstöðuna eins og hún gerði. Ég ítreka það hins vegar enn að yfirleitt ríkir gott samstarf í fjvn. milli manna. Nefndin getur ekki starfað öðruvísi en að þar ríki traust og tillitssemi milli manna og menn reyni að ná samkomulagi um afgreiðslur mála því það er hægur vandi fyrir minni hl. í fjvn. að tefja svo fyrir afgreiðslum stórra mála þar að nefndin hafi ekki tíma til þess að ljúka afgreiðslu þeirra á tilsettum tíma. Þetta hefur hins vegar alltaf tekist, að ná slíku friðsamlegu samkomulagi í nefndinni, og það tókst nú, og ég ítreka það. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir að hafa skýrt málið og vil alfarið hafna því að þetta sé með einhverjum hætti ámælisverð afgreiðsla af hans hálfu sem formanns fjvn., sú afgreiðsla sem í nefndinni varð.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Ég tel rétt að koma aðeins inn á þetta mál því að ég geri ráð fyrir að flestum hv. alþm. sé það kunnugt að þegar fyrst var rætt hér um kaup Alþingis á Hótel Borg lýsti ég þeirri afstöðu minni að ég væri algjörlega andvígur slíkum kaupum. Og sú afstaða hefur ekkert breyst eftir þá athugun sem gerð var á því máli, bæði af hálfu fjvn. og eins með þeirri skoðun sem var gerð á húsnæðinu. Þar af leiðandi þurfti ég ekki að breyta neitt um skoðun eða tefja fyrir framgangi tillagna hæstv. forseta hér á þinginu. Ég var reiðubúinn að greiða atkvæði gegn því að þessi kaup yrðu gerð á Hótel Borg. Það sem hefur hins vegar komið hér fram lýsir gangi mála í fjvn. Það var ljóst þegar þessi síðari beiðni kom að það var enginn meiri hluti til í fjvn. fyrir þessari ákvörðun forsetanna. Eins og hv. formaður fjvn. sagði hér áðan voru það í mesta lagi tveir til þrír af níu sem vildu fallast á þá meðferð þannig að eðlilegt var að skoða málið nánar og reyna að ná samkomulagi um einhverja afgreiðslu. Þegar ljóst var að þetta mál var raunar úr sögunni, eins og forsetar þingsins hafa lagt það fram, Hótel Borg var seld öðrum, var eðlilegt að taka málið upp aftur og niðurstaðan varð sú að reynt var að ná samstöðu í nefndinni um að afgreiða heimild til forsetanna því að auðvitað mælir enginn gegn því að tryggja þarf Alþingi húsnæði umfram það sem nú er eða a.m.k. ganga til þess verks af heilum huga. Samkomulag náðist um þetta mál og það kemur fram í því samkomulagi, eins og þar stendur, að ályktað er um það að heimila forsetum að ganga til samninga um kaup eða leigu á húsnæði í nágrenni við Alþingishúsið eftir því sem hagkvæmara þykir og í samráði við fjvn. um ákvarðanir. Hv. 2. þm. Norðurl. v. sleppti því úr að Alþingi á eftir að fjalla um það mál, þ.e. fjvn. og síðan Alþingi sjálft sem hefur síðasta orðið. Og það fara engin kaup eða leiga fram nema Alþingi samþykki þrátt fyrir heimild. Ég tel að það sé alveg ljóst að Alþingi þarf að fara að taka allt öðruvísi á þessu máli en gert hefur verið til þessa. Það er búið að eyða tugum milljóna í teikningar að nýju húsi sem er ekki lengur inni í myndinni og ég tel að það sé nauðsynlegt að forusta Alþingis láti nú vinna nákvæma úttekt á því hvernig eða hvort hægt er að tryggja aðstöðu Alþingis hér í miðborg Reykjavíkur til frambúðar. Það kæmi væntanlega í ljós hvort sú aðstaða er fyrir hendi hér í miðborg Reykjavíkur til framtíðar eða hvort leita þarf nýrra leiða um framtíðarskipan þessara mála, þ.e. aðsetur fyrir Alþingi Íslendinga. Þetta mál er miklu víðtækara en svo að hægt sé að gera þetta með kaupum á einu húsi eins og mál eru hér í miðborg Reykjavíkur. Ég tel að ýmsir möguleikar séu hér til að leigja eða kaupa hentugt húsnæði sem getur gengið til bráðabirgða en framtíðarlausnin ætti að vera sú að láta gera á þessu ítarlega könnun, í fyrsta lagi á þörf fyrir húsnæði og hvernig húsnæði, og ef ekki er hægt að fá það með leigu eða kaupum verði menn að taka ákvörðun um það að leysa húsnæðismál Alþingis til frambúðar svo viðunandi sé. En að fara að gera kaup til bráðabirgða á húsnæði sem ekki hentar Alþingi er rangt að mínu mati. Þess vegna tel ég að þessi samkomulagstillaga sem hér er uppi leysi þetta mál að hluta til svo fremi Alþingi samþykkir þá ákvörðun þegar þar að kemur.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að sú afgreiðslutöf sem varð á þessu máli hefur orðið til þess að Alþingi Íslendinga mun ekki taka afstöðu til þess hvort Hótel Borg sé keypt eða ekki. Hér hafa menn nokkuð rætt um skýringar á því og þær komið fram að meiri hluti hafi ekki verið til staðar í fjvn. og eins að nokkur ófriður gæti af hlotist ef þetta væri afgreitt inn í þingið. Ég tel það síðara ekki efnislega þess virði að taka tillit til þess því að mjög væri erfitt að afgreiða mál almennt út úr nefndum yrði aldrei á það hætt að það kostaði ófrið á Alþingi, en það fyrra er staðreynd, að mál eru ekki afgreidd út úr nefndum nema meiri hluti sé fyrir því. Mig langar að lesa hér upp úr greinargerð með þessari till. til þál. Í ljósi þess að greinargerðin er stutt má ætla að nokkuð hafi verið vandað til þeirra fáu orða sem þar eru og þess vegna vil ég, með leyfi forseta, lesa hér upp hluta af greinargerðinni: ,,Eftir viðræður forseta Alþingis við borgarstjóra nýlega er ljóst að borgaryfirvöld hafa hvorki í hyggju að kaupa Hótel Borg né stuðla fjárhagslega að rekstri þess sem hótels. Flutningsmenn telja eðlilegt að tillaga þessi hljóti afgreiðslu nú á haustþingi, áður en fjárlög næsta árs verða samþykkt.`` Hér er ekki sagt að forseti hafi átt einkaviðræður við borgarstjóra heldur forsetar og þeir eru þrír. Ég tel óhjákvæmilegt að þingheimur inni forseta eftir því hvenær þessar viðræður fóru fram og hverjir voru viðstaddir því það er alvarlegt mál að setja hluti í greinargerð sem alls ekki fá staðist. Örlögin minna aftur á móti á gamla vísu sem hljóðar svo: Kakan hló í huganum og hoppaði upp á trýnið. Aldrei komst hún yfir um. Illt var að treysta á svínið.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Það er ekki seinna vænna að þetta mál komi hér á dagskrá. Ég harma þann seinagang sem orðið hefur á þessum málum í höndum hv. fjvn. sem leiddi til þess að Alþingi missti af kaupum á Hótel Borg. Ég tel tvímælalaust að það hafi verið skynsamlegur kostur miðað við þá stöðu sem komin var upp í húsnæðismálum Alþingis. Er það orðið verulegt áhyggjuefni fyrir okkur alþingismenn hver staða þessa máls er í dag. Mér sýnist ljóst að fjvn. hafi með störfum sínum komið í veg fyrir að kaupin á Hótel Borg næðu fram að ganga, meira að segja svo hastarlega að Alþingi sjálft náði ekki að fjalla um þetta mál og greiða um það atkvæði. Það eru mikil völd og vafasöm sem þessi nefnd, trúlega á að segja hæstv. fjvn., hefur tekið sér. Erindi mitt hingað upp er að láta í ljós það álit mitt að ég dreg í efa að fjvn. hafi það vald sem hún hefur tekið sér. Hún hefur þvælst fyrir þessum málum, trúlega vísvitandi, til þess að koma í veg fyrir að Alþingi geti tekið ákvörðun í þessu máli, hver og einn alþingismaður fyrir sig. Menn eru nú farnir að tala um að kaupa eða gera við einhver hús í allra næsta nágrenni sem enginn veit hver eru. Þetta eru fáránleg vinnubrögð.

Páll Pétursson Frú forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. er eiginlega búinn að segja það sem mér bjó í brjósti og ég get tekið undir allt sem hann sagði. Fjvn. hefur tekið sér vald til þess að koma í veg fyrir að þetta mál næði fram að ganga og þurfti ekkert að spyrja Alþingi þar um hver vilji þess væri. Ég sé hins vegar ekki tilganginn í því að eyða tíma í að ræða þessa tillögu hér og nú. Það er upplýst að jafnvel þó þessi heimild yrði samþykkt, ef forsetar Alþingis fyndu upp á því að vilja þráast við að vera hér í Kvosinni áfram og færu að reyna að kaupa einhver hús, þá þarf það auðvitað að ganga til fjvn. Ég sé því ekki ástæðuna fyrir því að eyða tíma í að ræða þessa þáltill. Þetta er mál sem er búið og er lítil ástæða til að vera að eyða tímanum í það hér á síðustu dögum þingsins. Nema þá að það vaki fyrir hæstv. fjvn. að forsetarnir fari að bjóða í ráðhús sem er í byggingu hérna í Kvosinni. Er það eina húsið sem ég sé að gæti hugsanlega hentað til þarfa þingsins ef falt væri. Kann að vera að það sé ómaksins vert fyrir þá herra í fjvn. að fara að kanna það og taka upp viðræður þar um.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan að það komi fram að ég veit ekki um nokkurn mann í fjvn. sem mælti gegn því að þetta mál, kaupin á Hótel Borg, yrði leyst út úr nefndinni. Ég hef lýst því yfir bæði hér og annars staðar að ég er á móti því að Alþingi eyðileggi Hótel Borg. Ég tel að Hótel Borg eigi að vera áfram hótel til gagns fyrir miðborgina, ég hef aldrei farið leynt með það. En aldrei nokkurn tíma hef ég haft á móti því að málið væri rætt í þingsal því ég tel að öll mál eigi að ræða hér í þingsal. Fjvn. þvældist ekkert sérstaklega fyrir þessu máli, en mér sýnist það því miður vera verkefni nefndanna almennt að þvælast fyrir málum. Má ég kannski í því sambandi taka hæstv. utanrmn., sem er nefnd sem hv. alþm. stýrir sem hóf þessa umræðu. Samkvæmt málaskránni eru þar a.m.k. fjögur mál sem koma fyrr á dagskrá, með lægri númer en kaupin á Hótel Borg, sem ekki eru enn þá afgreidd. Ekki dettur mér í hug að segja að hv. þm. Jóhann Einvarðsson sé að þvælast fyrir neitt sérstaklega með þessari afgreiðslu. Nefndarstörf eru ekki hraðvirkari en þetta, því miður. Ég held að endurskoða ætti hlutverk nefndanna frá grunni til þess að mál fáist rædd, því það hlýtur að vera hlutverk nefndar að skila frá sér málum. Þetta er sá vettvangur þar sem mál eiga að koma til atkvæða, það er þingsalurinn sjálfur, en það getur ekki átt að vera hlutverk Alþingis að geyma og svæfa mál í nefndum. Hingað í salinn eiga þau að koma og hér skulu þau útkljáð. Það hlýtur að vera hinn raunverulegi farvegur og hin eðlilegu vinnubrögð hér á þinginu.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Mér finnst rétt að vekja sérstaka athygli á því að sú vinnutilhögun sem hefur verið viðhöfð í fjvn. vegna þáltill. um kaup á Hótel Borg er fullkomlega eðlileg. Það eru mörg fordæmi fyrir því, bæði frá fyrri tíð og eins núna við afgreiðslu mála á þessu þingi, að þingmál hafa verið í nefndum jafnlengi og þessi þáltill. hefur verið. Sum hver hafa reyndar verið afgreidd en hins vegar eru þau því marki brennd, a.m.k. sum hver, að þau kosta ríkissjóð ekki eina einustu krónu. Það hlýtur að vera eðlilegt með fjárfestingu sem kostar jafnmikið og hér um ræðir að hún sé tengd öðrum afgreiðslum sem varða fjárlög eða fjárlagagerð hér á Alþingi. Og það hefði þá verið nær fyrir forseta þingsins að athuga þetta mál með þeim hætti að koma því á framfæri sem heimild við fjárlagagerð ef áhuginn er svona óskaplega mikill fyrir þessu máli. Ég ætla hins vegar að taka það skýrt fram að í þetta mál, kaupin á Hótel Borg, hefur fengist sú niðurstaða sem ég tel langsamlega ákjósanlegasta. Borgin verður rekin sem hótel við Austurvöll og hún verður uppfærð með tilliti til þess að gegna sínu hlutverki þar af miklum sóma. Ég hef fundið það vel síðustu daga hvað þessi niðurstaða nýtur mikilla vinsælda hér í Reykjavík. Og auðvitað er það grundvallaratriði í þessum efnum að skoðanir þess sveitarfélags sem hér á hlut að máli fái að koma fram og verði niðurstaðan í slíku máli sem þessu. Það er grundvallaratriði. Það vekur nokkra eftirtekt við þessa umræðu hver þáttur þingmanna Framsfl. er í henni. Ég held að ég hafi rétta tölu á því að þeir séu búnir að nesta sig hingað upp í ræðupúlt einir þrír. 

Það er rangt líka.

Þetta kemur út af fyrir sig ekki  hv. varaformaður fjvn., hann hefur verið sjálfum sér samkvæmur í þessu máli. Bið ég hann afsökunar, enda er hann þekktur fyrir það að kunna betur að stjórna fjármálum en t.d. hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. En samt sem áður er þetta áberandi við þessa umræðu og gildir þá einu hvort framsóknarmennirnir eru fjórir eða fimm. Þetta kemur mér ekkert á óvart því kaupglaðari menn þekki ég tæpast í sambandi við heimildir í kringum fjárlög. Það er t.d. búið að taka ákvarðanir á þessum vetri fyrir atbeina og harðfylgi framsóknarmanna um kaup á fasteignum sem sannarlega orka tvímælis og í rauninni var aldrei meiri hluti fyrir í fjvn. Alþingis. Það er m.a. af þessari reynslu sem menn ættu að hafa fullan vara á með að gefa heimildir fyrir kaupum á fasteignum. Og ég tek undir það sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að af því er sannarlega mikil reynsla og slæm. Það á bara ekki saman með neinum hætti að viðhafa stöðugan niðurskurð á lífsnauðsynlegum framkvæmdum, eins og vegamálum og öðrum þarflegum framkvæmdum víða út um land, en berjast aftur á móti fyrir stöðugum eignakaupum hér á þessu svæði. Tillaga minni hl. fjvn. í þessum efnum er langsamlega skynsamlegasti kosturinn. Það eru næg verkefni að vinna að fyrir forseta þingsins að leita eftir húsnæði og gera samanburð á ýmsum kostum í þeim efnum. Og það er eðlilegt að að þeirri niðurstöðu fenginni taki Alþingi málið til meðferðar og segi sitt síðasta orð í því. Tillaga minni hlutans er þess vegna bæði ábyrg og skýr. Ég vil vekja athygli á því að það hefur skýrlega komið fram í þeirri umfjöllun sem hefur farið fram í fjvn. um þessi væntanlegu húsakaup að hér í miðborginni er mikið af húsnæði sem Alþingi gæti hugsanlega fest kaup á. Ég undirstrika svo sérstaklega í þessum efnum að vinnubrögð fjvn. hafa verið með fullkomlega eðlilegum hætti. Það hlýtur að vera hafður góður vari á slíkri heimildaveitingu sem þessari. Ég minni á að daglega berast þær fréttir að það eigi að fara að kaupa hús, Útvegsbanka eða einhver slík hús sem á að fara að kaupa og alltaf er ríkið eða einhverjar stofnanir sem ríkinu eru tengdar þar kaupandinn. Það er fullkomlega eðlilegt að menn spyrni við fótum í þessum efnum og það er að minni hyggju ekkert vit í því að ganga lengra en minni hlutinn hefur hér lagt til. Ég ítreka það svo í lokin að ég tel að það hafi verið góður kostur að Reykjavíkurborg eignaðist Hótel Borg. Ég er viss um að það verður til framdráttar fyrir umhverfið hér í miðborginni.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í umræðu um þetta mál, um það hafa fæst orð minnsta ábyrgð. Hv. 2. þm. Vestf. bar hins vegar fram fyrirspurn vegna orða í greinargerð með till. Ég vil þess vegna, til upplýsingar honum, lesa hér úr minnisblaði frá skrifstofustjóra Alþingis sem hann fékk frá Jóni G. Tómassyni borgarlögmanni 31. des. 1989. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Borgarstjóri telur ekki standa upp á sig að gefa ákveðin svör eftir fundinn með forsetum Alþingis 20. sept. sl. en afstaða hans kom þar fram.`` Hér með fær hv. 2. þm. Vestf. svar við því að fundurinn fór fram 20. sept. sl. En afstaða hans kom þar fram og síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,1. Borgarstjórn telur æskilegt að Hótel Borg verði rekin áfram sem hótel. 2. Breytt nýting á húseigninni kallar á leyfi frá byggingarnefnd Reykjavíkurborgar. 3. Borgaryfirvöld`` --- og ég bið hv. þingheim að hlýða vel á --- ,,Borgaryfirvöld ætla ekki að skipta sér af því né hafa áhrif á það að áfram verði rekið hótel á þessum stað.`` Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég held óhjákvæmilegt sé að segja hér örfá orð og víkja fyrst að þeim fullyrðingum sem fram hafa komið hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 1. þm. Norðurl. v. að fjvn. hafi illa unnið að þessu máli og komið í veg fyrir þinglega meðferð  Ég las hér upp úr grg. þessarar þáltill. þar sem fram kom að fjvn. gat alls ekki átt von á því að Reykjavíkurborg tæki sig til og keypti Hótel Borg. Forsetarnir höfðu upplýst að áhugi væri ekki til staðar hjá borginni að kaupa. Það var því alls ekki til þess að skapa einhvern frest fyrir borgina sem á þetta var fallist heldur einfaldlega til að skapa eðlilegan umþóttunartíma til þess að menn gætu þá hugsað sitt mál. Þá hygg ég að staðan hafi verið sú í fjvn. að e.t.v. hafa þrír eða fjórir verið hlynntir því að þetta yrði heimilað en hinir á móti. Nú vill það svo til að báðir þeir þingmenn Norðurl. v. sem hér töluðu hafa setið sem formenn í nefndum í vetur. Annar þeirra situr á máli frá fjvn., hefur setið á því alllangan tíma, gefur þá skýringu að annir í annarri deild stöðvi afgreiðslu málsins og telur þó að skaplega sé unnið ef nefndin kemur saman á þriggja vikna fresti. Ég verð að segja eins og er að hætt er við að lítið yrði afgreitt út úr fjvn. ef hún tæki þau vinnubrögð til fyrirmyndar og kæmi saman á þriggja vikna fresti, en þeir sem þar sitja og starfa tækju sig til og mættu fyrst og fremst á nefndarfundum hjá öðrum nefndum þegar menn eru boðaðir til fundar á tveimur stöðum í einu, sem því miður hefur mjög oft orðið. Annað er það að hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur verið að ganga frá máli inn til Alþingis sem ætlast er til að sé afgreitt á þessu þingi. Það hefur verið í efri deild alllengi. Nú vill svo til að þar situr um þriðjungur þingmanna. Það er sanngjarnt reikningsdæmi að reikna út hvenær væri þá eðlilegt að Alþingi Íslendinga muni ljúka ef sú deild, hin stærri, fengi jafnan umhugsunartíma um það mál og fyrri deild hefur haft. Og skyldi þá engan undra að þar sem mikill meiri hluti þingmanna situr, eða um 2 / 3 , hefðu menn eitthvað um málið að segja. Að því viðbættu vil ég minna á það að í þeirri nefnd veit ég ekki betur en sé enn þingmál sem samþykkt var í neðri deild í fyrra og fór upp í efri deild og stoppaði þar og er nú enn í nefnd hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. Þetta er nú staða mála. Það er út af fyrir sig ákaflega eðlilegt að menn séu strekktir í lok þingsins þegar menn hafa þurft að inna af hendi mikla vinnuskyldu en það er ekki rétt eða skynsamlegt að láta reita sig svo til reiði að menn gleymi því að það eru fleiri nefndir í þinginu. Ég sé ekki betur en að margt sé óafgreitt í þeim. Ég ætla þó ekki að bera á formenn þeirra nefnda að þeir vinni illa sín störf. Hér er óhjákvæmilegt að víkja örfáum orðum að hv. 4. þm. Austurl. Hann vaknaði af værum blundi í deildinni áðan, hafði lítt fylgst með, situr þó nálægt þessu púlti, og hafði reynt eftir bestu getu að henda reiður á því hve margir framsóknarmenn hefðu staðið upp og talað. Ekki var talan stór en engu að síður hafði talning mistekist, þrátt fyrir ásetning. Einnig kom í ljós að hann var ekki betur að sér um þann málflutning sem þeir höfðu uppi haft og mátti leiðrétta það allt einnig. Þegar ég hafði ætlað að leiðrétta rangindi hans í þessum efnum tvívegis taldi hann rétt að hefja persónulegt skítkast í minn garð. Það læt ég mér í léttu rúmi liggja en aumt er það þegar menn telja að slíkur vopnaburður bjargi þeim frá því að vera hálfsofandi við störf hér í deildinni. Ég held aftur á móti að það hið stóra sem hlýtur að vera umhugsunarefni hér, og fullyrt hefur verið þannig að ég held að því sé ekki á móti mælt, sé að hæstv. borgarstjóri hefur logið að forsetum þingsins. Og e.t.v. bendir margt til þess að hann hafi gert það vísvitandi. Það vil ég þó ekki fullyrða. En hann hefur logið að þeim um sinn ásetning. Hugsanlega munu slæmar tungur halda því fram að það hafi verið til þess að ná samningum um bílastæði við Alþingi Íslendinga. Ef það væri tilfellið er það mjög alvarlegt mál. Samskipti Alþingis og Reykjavíkurborgar hljóta að þurfa að vera með þeim hætti að þeir aðilar sem þar stýra málum, þó þeir séu ekki sammála í stjórnmálum, geti átt heiðarlegar viðræður og heiðarlega upplýsingaöflun. Ég vitna hér aðeins til þess efnislega svars sem hæstv. forseti gaf mér við þeirri fyrirspurn sem ég beindi til hans varðandi efni í greinargerð. Og vænti ég að hv. 8. þm. Reykv. hafi hlýtt á það svar og geri sér grein fyrir hvað það er sem þar kom fram, sem ekki verður skoðað á annan veg en að forseti hafi búið við það að borgarstjórinn hafi logið í ákveðnu máli.

Hverju á borgarstjórinn að hafa logið?

Hverju á borgarstjórinn að hafa logið? Það kemur fram í minnisblaði frá Jóni Tómassyni borgarlögmanni að ekki hafi verið áhugi af hálfu borgarstjórans á því að kaupa Hótel Borg. Þetta veit ég að hv. 8. þm. Reykv. veit þó hann telji nú að það sé hugsanlegt að hann neyðist til að verja rangan málstað. Ég tel það hárrétt sem hér hefur komið fram að auðvitað eiga Reykvíkingar að hafa um það meira að segja en aðrir hvernig staðið er að skipulagsmálum þessarar borgar. Þó er það nú svo að meðan hún er höfuðborg Íslands er ekki óeðlilegt að þjóðin öll hafi þar eitthvað um að segja. Ég tel þess vegna mjög brýnt að fá úr því skorið hvort Alþingi á þess kost með skynsamlegum hætti að halda áfram veru sinni hér í miðbæ Reykjavíkur án þess að farið verði í stórbyggingar, sem mér sýnist að margt bendi til að sé ákaflega hæpið að ráðast í vegna þess skipulags sem hér er og þeirra byggingarframkvæmda sem orðið hafa í Tjörninni. Ég hallast því mjög að því að það sé skynsamlegt að kanna það núna á næstu árum hvort einhver lausn sé á því máli hvar menn gætu orðið sæmilega ásáttir um að hafa Alþingishús með sína starfsemi í framtíðinni. Ég vil undirstrika það að ég tel að í ljósi þess að við lifum í samfélagi þar sem stöðugt verður meira og meira tillit að taka til öryggismála, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, hljóti það að ýta á eftir ákvörðun um að þannig verði staðið að málefnum þingsins að ekki sé um hvert húsnæðið vítt og breitt að ræða þar sem komið sé fyrir dyravörðum sem eigi að gæta örfárra þingmanna og þess að þar ryðjist menn ekki inn óboðnir. Ég tel að það hljóti að vera mikill sparnaður í rekstri þingsins ef hægt væri að standa þannig að húsakynnum að útgönguleiðir væru ekki mjög margar úr því húsnæði sem þar er. Þetta segi ég hér og nú vegna þess að mér finnst að það sé grundvallaratriði að þingmenn geti æsingarlaust um þetta talað og um þá stöðu sem þessi mál eru í. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekkert við það að athuga að áfram verði rekið hótel þar sem hótel var í miðbænum ef það er einlægur ásetningur manna að gera það og ekkert nema gott um það að segja. En það kallar jafnframt á það að menn verða að endurskoða það í þeirri stöðu sem við erum hvernig skynsamlegt sé að standa að því að byggja upp aðstöðu fyrir þingið án þess að hér þurfi að vera miklu meira starfslið en eðlilegt getur talist ef húsakynni væru vel skipulögð.

Árni Gunnarsson Virðulegi forseti. Ég get ekki orða bundist vegna þeirrar undarlegu stöðu sem komin er upp í svokölluðu Hótel Borgar máli. Það kom mér ákaflega mikið á óvart þegar mér bárust fregnir af því að borgarstjórinn í Reykjavík hefði ákveðið, fyrir sína hönd væntanlega vegna þess að ákvörðunin hefur ekki verið staðfest af borgarráði Reykjavíkurborgar, að kaupa húsið Hótel Borg. Ég hafði aldrei, sem forseti í neðri deild, heyrt á það minnst í öllum þeim viðræðum sem fram fóru við Reykjavíkurborg um lóðamál Alþingis, heyrt á það minnst að Reykjavíkurborg hefði minnsta áhuga á kaupum á Hótel Borg. Af þeim sökum kemur mér það mjög á óvart að borgarstjórinn í Reykjavík skuli nú hafa ákveðið að kaupa hótel fyrir fé borgaranna. Mér er ekki alveg ljóst hvað virðulegur borgarstjóri ætlar að gera við þetta hús, hvort hann ætlar að endurleigja það til hótelreksturs og veitingahalds. En menn skyldu hafa það hugfast að rekstur Hótels Borgar á undanförnum árum hefur gengið með þvílíkum ósköpum að þar hafa veitingasalir verið leigðir hvað eftir annað nýjum og nýjum rekstraraðilum vegna þess að grundvöllurinn fyrir rekstri hótelsins hefur ekki verið fyrir hendi. Og ég spyr auðvitað sjálfan mig að því: Hvaða hvatir liggja þarna að baki? Í fyrsta lagi gæti það verið, án þess að ég vilji fullyrða, að áhugi sé á því að hækka söluverð Hótel Borgar, að upp komi sú staða að þingið bjóði á móti Reykjavíkurborg í Hótel Borg. Þetta er auðvitað hugsanlegur möguleiki. Hinn möguleikinn er sá að Reykjavíkurborg hafi ekki áhuga á því að hýsa Alþingi Íslendinga í miðborginni. Og það finnst mér vera miklu alvarlegri þáttur í þessu máli ef það er svo að forusta Reykjavíkurborgar hefur ekki áhuga á því að hafa löggjafarsamkunduna, Alþingi þjóðarinnar, í miðborg höfuðborgarinnar. Ég get ekki sagt annað en það að mér hitnaði í hamsi eftir að hafa verið búinn, sem forseti neðri deildar, að ganga frá samningi við Reykjavíkurborg um lóðamál við Alþingishúsið vegna bílastæða þar sem aldrei kom inn í umræðuna nokkur minnsti áhugi af hálfu Reykjavíkurborgar á kaupum á þessu húsi, að þremur dögum eftir undirritun samningsins gerir borgarstjóri kaupsamning við söluaðila. Þetta er, með fullri virðingu fyrir borgarstjóranum í Reykjavík, aðferð sem ég kann ekki að meta og er tilkomin af einhverjum hvötum sem ég skil ekki. Stundum finnst mér að ýmsir hv. þm. hafi ekki verulega mikinn metnað fyrir hönd sinnar löggjafarsamkundu. Ég er persónulega sannfærður um það að kaupin á Hótel Borg, fyrir þá tilboðsupphæð sem forsetar þingsins höfðu fengið í hendur, voru reyfarakaup. Þingið hefði ekki getað gert betri kaup og ekki getað komið sínum húsnæðismálum betur fyrir en með kaupunum á Hótel Borg. Þar er öll sú aðstaða sem þingið skortir stórlega núna. Þingið er með skrifstofur fyrir sína þingmenn úti um allar trissur hér á lóðum í kringum Alþingishúsið. Það eitt og sér er mjög slæmt og skapar ýmsa erfiðleika í sambandi við vinnuaðstöðu og stóraukinn kostnað fyrir Alþingi, vegna þess að allir þessir vinnustaðir þurfa að hafa nauðsynlega þjónustu sem þingmenn óska eftir. Ég segi það nú að þingmenn hefðu mátt taka á þessu máli af meiri rausnarskap og meiri festu vegna þess einfaldlega að það hefði verið langsamlega besta lausnin fyrir Alþingi Íslendinga að kaupa Hótel Borg. Þar hefðu þingmenn fengið góða skrifstofuaðstöðu, þar var hús við hæfi þingsins, en ekki sá kotungsbúskapur sem við höfum horft upp á í allt of mörg ár í rekstri þingsins, þar sem hv. þm. hafa hvað eftir annað, því miður, gefið eftir vegna umræðu úti í samfélaginu, gefið eftir vegna þess að það hefur verið sagt við þá að þeir væru að eyða, sóa og spenna fjármunum þjóðarinnar. Og þingmenn hafa guggnað allt of oft. Þingmenn eiga að hafa þann metnað fyrir hönd löggjafarsamkundunnar að gera það sem gera þarf til þess að vinnuaðstaða og önnur aðstaða þingsins sé sómasamleg. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en ég get ekki neitað því að mér finnst í þessu máli hafa komið fram lágkúra, hrein og klár lágkúra. Menn hafa farið með þetta mál í háfgerðar felur, dregið ákvarðanatökuna eins og unnt hefur verið með þeim árangri sem nú blasir við. Og ég spyr þá hv. þm. sem eru á móti kaupunum á Hótel Borg: Hverjar eru þeirra tillögur um lausn á húsnæðisvanda Alþingis? Ég vil fá þá hér upp í stólinn með tillögurnar. Vilja þeir fara að byggja milljarða hallir? Vilja þeir byggja milljarða hallir? Ég spyr. Er það það sem þeir vilja? Eða vildu þeir kaupa það hús sem fyrir hendi var og var hentugast, ódýrast og langbesta lausnin á húsnæðismálum Alþingis? Ég heyri að hv. þm. Alexander Stefánsson hefur einhverjar athugasemdir við mál mitt og ég skal hlusta á þær á eftir og þá væntanlega svara honum ef ástæða þykir til. Ég hygg að þingið sé í raun búið að glutra niður tækifærinu til þess að eignast þetta góða hús sem hefði hentað þinginu afskaplega vel og ég tel það mjög miður.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Frú forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. er farinn að minna mig á hverinn Strokk. Hann gýs hér í þinginu með jöfnu millibili en menn verða ekkert varir við hann þess á milli. Síðast þegar hv. þm. gaus hér í þinginu út af máli er varðaði fjvn. --- það var frv. sem fjvn. flutti um fjárgreiðslur úr ríkissjóði --- þá hreytti hann úr sér þeim ónotum sem hann er þekktur fyrir og hljóp svo úr salnum og gætti þess mjög vandlega að vera ekki viðstaddur þegar menn þurftu að svara honum. Nákvæmlega sama hátt hefur hv. þm. á nú. Hann hreytir hér úr sér ónotum, gýs upp úr sér ónotum og hleypur svo í burtu og sést ekki meir, lætur sér ekki til hugar koma að hlusta á málflutning annarra, t.d. þeirra sem vildu svara honum einhverju. Hann er því eins og hverinn Strokkur. Hann gýs hér með jöfnu millibili, en menn verða ekkert varir við hann þess á milli. Það má segja það sama um málflutning hv. 1. þm. Norðurl. v. nú eins og þá hann gaus hér fyrri, en það er það að honum virðist sýnna um margt annað frekar en að lesa þingmál. Og nú eins og þá er hann uppvís að því að hann les ekki þau þingmál sem hann er að ræða um hér í pontu. Efnislega gerði hann tvær athugasemdir við þá afgreiðslu sem hér er lögð til af meiri hl. fjvn. Fyrsta efnislega athugasemdin var sú að hér væri horfið frá kaupum á Hótel Borg og tekin upp kaupaheimild, ótiltekin, vegna annarra bygginga. Frú forseti, þetta var svona í fyrri tillögunni. Fyrri tillagan, sem lá fyrir þinginu, var á þá leið að forsetum Alþingis væri heimilað að kaupa Hótel Borg, eða annað húsnæði í næsta nágrenni Alþingishússins ef hagkvæmara þætti. Sú kaupaheimild miðaðist því ekki eingöngu við Hótel Borg heldur einnig annað húsnæði í næsta nágrenni Alþingishússins ef hagkvæmara þætti. Efnislegur ágreiningur hv. 1. þm. Norðurl. v. út af þessu atriði byggist þess vegna á því að hann hefur ekki lesið upphaflegu tillöguna ellegar man ekki lengur texta hennar og hefur ekki fyrir því að afla sér tillögutextans hér í skrifstofum Alþingis. Þarna hefur engu verið breytt að öðru leyti en því að fellt er út þar sem sérstaklega var minnst á Hótel Borg í fyrri tillögunni sem hæstv. forsetar lögðu fyrir. En það er ekki þar með sagt að það sé ekki unnt fyrir hæstv. forseta að festa kaup á Hótel Borg ef þessi tillaga verður afgreidd, ef Hótel Borg skyldi verða til sölu. Og það kynni kannski svo að fara þegar hæstv. borgarstjóri hugar betur að málinu og lítur betur á rekstrarforsendur þeirra aðila sem reynt hafa að reka þetta hótel, þá komist hann að þeirri niðurstöðu að það sé ekki ýkja hagkvæmt fyrir Reykjavíkurborg og skattborgara hér í Reykjavík að kaupa þetta hús, endurgera það, byggja við það dýra viðbyggingu og ætla síðan að leigja einhverjum aðila húsið til rekstrar. Vegna þess að það hefur komið fram hjá rekstraraðilum hússins og eignaraðilum í viðræðum við fjvn. að rekstraraðstæður Hótel Borgar eru ekki betri en svo að leigutakarnir geta ekki greitt hærri leigu fyrir þessa fasteign en þeir gera í dag, sem samsvarar því að eigendur Hótel Borgar hafa ekki einu sinni í leigutekjur nægilegt fjármagn til þess að hægt sé að standa undir fasteignagjöldum og lágmarksviðhaldi. Það kynni því ef til vill svo að fara þegar hæstv. borgarstjóri athugar málið betur að hann sæi að það væri ekki skynsamlegt frá sjónarhóli skattgreiðenda í Reykjavík að fara að setja stórfé í það að endurbyggja Hótel Borg, byggja dýrar viðbyggingar þar við og ætla síðan að leigja húsnæðið út til einhvers rekstraraðila á verði sem nægir ekki einu sinni til þess að standa undir fasteignagjöldum af þessari byggingu. Frú forseti. Skattborgarar í Reykjavík eiga nú fjögur veitingahús. Þeir eiga veitingahús, sem var danshús mikið hér á árunum áður, upp við Ármúlann og Reykjavíkurborg keypti fyrir nokkrum árum og átti að nota m.a. sem félagsmiðstöð fyrir aldraða. Þeir eiga stærsta diskótek í Evrópu. Hæstv. borgarstjóri er nýbúinn að kaupa stærsta diskótek í Evrópu fyrir skattfé Reykvíkinga og rekur það diskótek. Og skattborgarar í Reykjavík eru nú að byggja eitt dýrasta veitingahús landsins uppi á Öskjuhlíð. Það hefur komið fram hjá hæstv. borgarstjóra að tilgangur hans sé sá að leigja einhverjum einkaaðila þetta hús á leigukjörum sem eru langt undir því sem þyrfti að vera til þess að leigan stæði undir fjármagnskostnaðinum við byggingu hússins. Það hefur komið fram opinberlega í viðræðum við hitaveitustjóra í Ríkisútvarpinu. Þarna eru þrjú hús, þrjú veitingahús sem búið er að láta skattborgara í Reykjavík kaupa af einkaaðilum, þar af er eitt nýbygging sem skattborgarar hafa keypt fyrir ærið fé og afhent svo þriðja aðila til reksturs gegn leigugjaldi sem hvergi nærri nægir til þess að standa undir byggingarkostnaði eða kaupverði. Er það til fyrirmyndar að mati Sjálfstfl. að standa svona að málum? Og nú stendur til að láta skattborgara í Reykjavík kaupa Hótel Borg, endurbyggja hana, reisa við hana heilmikla viðbyggingu og selja síðan fjórða veitingahúsið af þessu tagi á leigu til einkaaðila þegar fyrir liggur að væntanlegir rekstraraðilar geta ekki greitt nema brot af því sem þyrfti að greiða ef leigan ætti að standa undir kaupverði, endurbyggingarverði og fasteignagjöldum af slíku húsi. Er þetta til fyrirmyndar? Er það undir þessu flaggi sem borgarstjórnin í Reykjavík ætlar sér að sigla til sigurs í næstu borgarstjórnarkosningum? Hvað ætlar hún að kaupa mörg veitingahús fyrir skattfé höfuðborgarbúa á næsta kjörtímabili? Ætlar það kannski að enda þannig að skattborgararnir í Reykjavík hafi keypt upp öll veitingahús í borginni og framselt þau síðan einkaaðilum til rekstrar á miklu, miklu lægra leiguverði en borgin þyrfti að fá til að standa undir fjármögnunarkostnaði sínum við þessi kaup? Er þetta frjálshyggjan sem á að halda völdum í Reykjavík og standa sig á næsta kjörtímabili í uppkaupum á veitingahúsum með álíka miklum glæsibrag og gert hefur verið á þessu? Ég vil líka taka fram í þessu sambandi og staðfesta að það kom fram á fundum í fjvn., þar sem hv. þm. Ásgeir Hannes Eiríksson spurði sérstaklega eftir því, þegar fulltrúar borgarstjórans í Reykjavík og borgaryfirvalda gengu á fund nefndarinnar, að það væru engin áform hjá þessum aðilum að kaupa Hótel Borg né afhenda hana nokkrum öðrum aðila né leggja fram úr borgarsjóði nokkra fjármuni til þess að tryggja það að áframhaldandi hótelrekstur yrði í þessu húsi. Það var spurt sérstaklega um það á fundum fjvn. með fulltrúum borgarstjórans í Reykjavík hvort einhverjar slíkar áætlanir væru uppi og því var staðfastlega neitað og sagt að það kæmi ekki til greina. Það er því víðar en við forseta sem frá borgarstjóranum í Reykjavík hafa komið fréttir um annað en reyndist vera hans niðurstaða þegar upp var staðið. Það er alveg rétt hjá hæstv. forseta Nd. að það er ástæða fyrir Alþingi Íslendinga til að skoða það hvort það geti verið að borgaryfirvöldin í Reykjavík vilji ekki hafa Alþingi í miðbæ Reykjavíkurborgar. Það er miklu fleira heldur en þetta sem þar kemur til. Allir þingmenn þekkja þær útistöður sem Alþingi hefur átt við Reykjavíkurborg út af bílastæðismálum. Þær deilur voru farsællega til lykta leiddar, eins og forseti sagði, aðeins þremur dögum áður en sá atburður gerðist sem hefur orðið mönnum að umræðuefni hér. Það er líka rétt að það komi fram að borgarstjórinn í Reykjavík hefur óskað eftir því við Alþingi til að rýma betur til í umhverfi hins nýja ráðhúss, að ýmis þau hús sem Alþingi á í næsta nágrenni ráðhússins verði flutt í burtu til þess að rýmra svæði fengist í kringum þessa nýbyggingu borgarstjórans. Og það voru allar horfur á því og rætt um það lauslega að það gæti vel komið til greina þegar og ef Alþingi festi kaup á Hótel Borg að gera þetta fyrir borgarstjórann, að flytja Alþingi burtu úr næsta nágrenni hins nýja ráðhúss svo að það gæti skinið enn fegurra en það ella mundi gera og fengið að vera í friði fyrir byggingum Alþingis. Það er ósköp eðlilegt að menn spyrji sig þegar vitað er hver afstaða borgaryfirvalda í Reykjavík til Alþingis er, hvort það geti verið að borgarstjórinn í Reykjavík, og þeir sem að honum standa, vilji það gjarnan að Alþingi flytjist úr miðborg höfuðborgarinnar og þá væri ástæða til að spyrja þá hvert. En það var líka annað sem kom fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. sem sýndi að hann hafði ekki einu sinni lesið hina upphaflegu tillögu ellegar hafði gleymt henni. Hann ræddi um það að síðasta setningin í tillögu meiri hl. fjvn. væri til marks um það vald sem fjvn. ætlaði að taka sér. Sú setning hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hafa skal samráð við fjvn. um ákvarðanir.`` Þetta er óbreytt setning sem var í tillögunni í hinni upphaflegu gerð hennar. Þar stóð einnig að hafa skyldi samráð við fjvn. Alþingis um þær ákvarðanir sem teknar kynnu að verða ef Hótel Borg eða eitthvert annað húsnæði í nágrenni Alþingishússins yrði keypt. Þarna hefur fjvn. engu við bætt. Hún hefur ekki aukið sinn hlut eða sín afskipti af þessari ákvörðunartöku frá tillögunni í upphaflegri gerð hennar nema síður væri. Fjvn. tók þetta ákvæði óbreytt upp úr tillögum hæstv. forseta. Það er mjög æskilegt, virðulegi forseti, þegar menn kveðja sér hljóðs og flytja mál sitt, eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. gerði hér áðan, að þeir sýni samstarfsmönnum sínum hér á Alþingi þá lágmarkskurteisi að lesa þau málsskjöl sem lögð eru fram til afgreiðslu, ef þeir eru þá læsir.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég hélt satt að segja að við værum hér að ræða um húsnæðismál Alþingis en ekki umfangsmikinn veitingarekstur Reykjavíkurborgar. En ég vil aðeins segja út af Hótel Borg og afstöðu minni til hugsanlegra kaupa á Hótel Borg á sínum tíma að mér þótti koma til greina að Alþingi keypti Hótel Borg þegar og ef það lægi fyrir að ekki yrði rekið þar hótel áfram. Ég taldi það þá geta verið skynsamlega bráðabirgðaráðstöfun fyrir Alþingi að kaupa Hótel Borg, en ekki í einhverju stríði við borgaryfirvöld í Reykjavík. Ég skil vel þá afstöðu ýmissa, sem fara með borgarmálefni Reykjavíkur, hvað þeir leggja mikið upp úr því að hér sé hótel á miðbæjarsvæðinu. En ég hélt satt að segja, eins og áreiðanlega fleiri, að það lægi fyrir að það væri enginn kaupandi að Hótel Borg sem mundi leggja það mikla fé sem þyrfti í þetta húsnæði til þess að gera það að sæmilega útbúnu hóteli. Nú hefur þetta hins vegar breyst. Reykjavíkurborg hefur keypt þetta hús og tekið þannig þennan kaleik frá okkur. Ég held þess vegna að við þurfum ekki að vera að eyða tíma í það núna að ræða um Hótel Borg sem einhvern möguleika til þess að leysa húsnæðismál Alþingis. Nokkuð hvassri gagnrýni hefur verið beint hér að fjvn. og það vekur athygli að það eru einkum þingmenn Framsfl. sem beina spjótum sínum að fjvn. Ég veit ekki hvort þeir eru sérstaklega að ráðast að formanninum, hv. þm. Sighvati Björgvinssyni og þá væntanlega hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni. Ég veit það ekki. Þeir hafa verið alveg menn til þess að grípa til varna. Ég tek ekkert sérstaklega undir þessa gagnrýni og held ekki að fjvn. hafi tekið sér neitt það vald sem hún ekki hefur. Þessari tillögu var einfaldlega og eðlilega vísað til hv. fjvn. Ef við ætlum að fara að gagnrýna fjvn. sérstaklega fyrir að afgreiða þetta mál seint, og það má svo sem gera, þá verðum við að gagnrýna líka fleiri nefndir. Það hefur verið nefnd hér alveg sérstaklega ein. Það er hv. sjútvn. Ed. sem er núna með stærsta mál þingsins og hefur ekki, að ég best veit, enn þá komið því frá sér nema þá það hafi gerst í dag. Já, við erum hér að ræða húsnæðismál Alþingis og það er sannarlega eitt af stærri málum þingsins. Það eru húsnæðismál þess sjálfs sem eru auðvitað þinginu til skammar og hafa verið það lengi. Þar tek ég undir með hæstv. forseta Nd. sem talaði hér áðan. Ég veit hins vegar ekki hvort þessi málatilbúnaður sem við erum hér að ræða um, þessa upphaflegu tillögu og brtt. sem hér liggja fyrir, gefi okkur tilefni til þess að ræða húsnæðismál Alþingis eins og við þyrftum að gera. Við erum í raun og veru aðeins að ræða hér um bráðabirgðaráðstafanir. Ef allt væri með felldu hér á hv. Alþingi þá hefði svo sem vel mátt styðja þessa tillögu meiri hl. fjvn. að heimila forsetum Alþingis að ganga til samninga um kaup eða leigu á húsnæði fyrir Alþingi. En hér er bara ekki allt með felldu. Ég get ekki fallist á það að fela hæstv. forsetum Alþingis að ganga til kaupa á einhverju húsnæði hér í kring á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn er að leggja fyrir Alþingi alls konar tillögur um niðurskurð hér og þar á hinum mikilvægustu málum, en síðan á þingið að gefa forsetunum einhverja óútfyllta ávísun, án þess að nokkuð hafi verið séð fyrir fjárveitingu í þessu skyni. Menn verða þarna að vera samkvæmir sjálfum sér og þess vegna lýsi ég yfir stuðningi við tillögu minni hl. fjvn. Raunar má kannski segja, eins og ég held að hafi komið fram í máli einhvers ræðumanna hér fyrr í dag, að það sé tímaeyðsla að vera að ræða þetta. Í raun og veru hafa forsetar Alþingis stöðuumboð til þess að kanna möguleika á úrbótum í húsnæðismálum Alþingis, en þeir hafa engar heimildir til þess að kaupa. En ég veit að þetta voru þeir að gera. Þetta voru hæstv. forsetar að gera þegar þeir voru í viðræðum við eigendur Hótel Borgar og komu með tillöguna í samræmi við þá niðurstöðu sem þeir höfðu fengið í þeim viðræðum. En nú er það sem sagt ekki lengur á dagskrá. Ég held að það væri gagnlegt fyrir okkur að fá svolítið gleggri upplýsingar um það hvað hefur verið samið um við borgaryfirvöld í Reykjavík um nýtingu þeirra lóða sem Alþingi á. Ég held að það væri gagnlegt að fá það upp á borðið nú strax. Ég segi það vegna þess að mér finnst kominn tími til, ég veit að sá tími er ekki í dag og hann er ekki á þessu þingi, fyrir Alþingi að taka endanlega afstöðu til húsbygginga og hætta þessu tali um sífelldar bráðabirgðaráðstafanir. Við vorum komnir nokkuð áleiðis hér um árið. Samkeppni hafði farið fram. Það höfðu farið fram rannsóknir hér á svæðinu og fé hafði verið veitt til hönnunar þeirrar byggingar sem fyrirhuguð var, en aldrei beint leyfi Alþingis til þess að byggja, það skorti. Ég held að Alþingi ætti nú á haustdögum, eða næst þegar það kemur saman, að ganga endanlega frá ákvörðun um að byggja yfir þingið. Ég spurði um samninga sem kunna að hafa verið gerðir um nýtingu þeirra lóða sem Alþingi á hérna. Ég spyr líka: Hefur það komið fram í viðræðum við borgaryfirvöld hvort eitthvað er því til fyrirstöðu að rífa þessa ömurlegu húsaröð sem er hér við Kirkjustrætið og Alþingi á og er því líka til skammar? Ég veit að það hefur komið fram tillaga í borgarstjórn um að þessi hús fái að standa, verði endurbyggð í þeirri mynd sem þau eru nú og friðuð. Hvað hefur komið fram í viðræðum við borgaryfirvöld um þetta atriði? Ef eitthvað svoleiðis er á ferðinni og t.d. lægi fyrir á haustdögum að Alþingi fengi ekki að byggja þarna, þá verður að taka mið af því. Þá er kannski komin upp sú staða, sem einhverjir hafa nefnt hér, að borgaryfirvöld kæri sig kannski ekkert um að hafa þingið hérna. Þetta þurfum við allt saman að fá að vita. Hv. þm. Árni Gunnarsson spurði hér hverjar væru tillögur þeirra sem væru á móti kaupunum á Hótel Borg. Ég þarf kannski ekki að svara þessu vegna þess að ég var aldrei beint á móti þeim kaupum, en ég vil samt fá að svara. Mín tillaga er þessi, að þingið taki ákvörðun um byggingu ef slíkt byggingarleyfi verður gefið út. Þá er ég ekki endilega að tala um að byggja eftir þeirri teikningu sem við vorum hér með fyrir framan okkur fyrir nokkrum missirum. Það getur allt saman staðið til endurskoðunar. Svo finnst mér að við eigum ekki að vera að eyða löngum tíma í að tala hér út frá því að borgarstjóri hafi leikið eitthvað á Alþingi. Ég held að við verðum að taka undir það sem hæstv. forseti Sþ. sagði þegar borgarstjóri hafði gert kauptilboðið í Hótel Borg: Hann er einfaldlega klókari stjórnmálamaður en þeir sem hafa verið að véla um húsnæðismál Alþingis.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Mér er ljúft og skylt að upplýsa hv. 2. þm. Reykn. um þann samning sem gerður var í góðri samvinnu við borgaryfirvöld um nýtingu svæðisins hér í kringum Alþingishúsið. Eins og hv. þm. hafa fundið á sjálfum sér á undanförnum árum hefur varla verið manngengt hér á milli húsa og auðvitað hinu háa Alþingi til stórsmánar hvernig þetta svæði hefur litið út. Við töldum okkur skulda Reykvíkingum og umhverfi okkar það að reyna að taka til hér á svæðinu miðað við þær aðstæður sem við búum nú við. Okkur var það ljóst að með tilkomu hins nýja ráðhúss breytist auðvitað allt umhverfi hér og hvað sem okkur ýmsum kunni að þykja um staðsetningu ráðhússins, þá er það nú staðreynd og ber auðvitað að umgangast það síðan sem slíkt. Okkur var alveg ljóst að stórbyggingar á vegum Alþingis færu varla saman við þá miklu byggingu sem þarna er að rísa og okkur var fullkomlega ljóst að hún þyrfti rými svo að hún gæti þá notið sín. Eflaust er þetta hið fegursta hús þegar það verður fullbyggt. Um þetta ræddum við við borgarstjórann í Reykjavík. Síðan höfum við í vetur látið vinna ágæta skipulagsteikningu að þessu svæði sem stóð til að sýna hv. þm. fyrir þinglok. Þar hafa að komið bæði landslagsarkitektar borgarinnar, Gunnar Ingibergsson, húsameistari okkar hér á Alþingi, skrifstofustjóri og fjármálastjóri og ýmsir þeir aðrir sem vit hafa á slíkum málum, einnig Stefán Hermannsson fyrir hönd borgarstjóra. Þessi samningur sem loksins var undirritaður nú sl. mánudag hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta, og nú vænti ég að hv. 2. þm. Reykn. vilji hlýða á: ,,Forsetar Alþingis annars vegar og borgarstjórinn í Reykjavík fyrir hönd borgarsjóðs hins vegar gera með sér svofelldan samning um bráðabirgðafrágang og afnot af lóðum Alþingis vestan Alþingishússins: 1. gr. Húsið Tjarnargata 3C verður fjarlægt, en Reykjavíkurborg gefur kost á lóð undir það á horni Túngötu og Garðastrætis. Gatnagerðargjöld og önnur gjöld verða eins og venjulegar reglur segja til um. 2. gr. Reykjavíkurborg lætur ganga frá grunnum eftir fjarlægð hús, Tjarnargötu 5A og 3C, lætur malbika stæði, gera gangstéttir, gróðursetja og setja upp nýja lýsingu, allt samkvæmt teikningu sem báðir aðilar samþykkja. Miða skal við að heildarfjöldi bílastæða verði 120 og að góð göngutengsl verði milli Kirkjustrætis og Vonarstrætis yfir lóðina. 3. gr. Aðilar láta sameiginlega gera yfirlitsuppdrátt og tilnefna hvor sinn fulltrúa til að hafa umsjón með því. Reykjavíkurborg lætur gera séruppdrætti. 4. gr. Við inn- og útkeyrslu verður settur upp hliðbúnaður og gjaldtökutæki fyrir fastanotendur á vegum Alþingis og skammtímanotendur og fastanotendur sem greiða gjald. Sérstök innkeyrsla frá Kirkjustræti með búnaði verður sett fyrir 16 sérmerkt stæði næst Alþingishúsi. Reykjavíkurborg lætur setja upp þennan búnað og annast rekstur hans og viðhald. Reykjavíkurborg felur bílastæðasjóði fyrir sína hönd daglegan rekstur. Alþingi fær á hverjum tíma afnot af tilteknum fjölda aðgangskorta, án greiðslu á leigu, en fyrir endurnýjun korta er greitt skilagjald, 1000 kr. 5. gr. Reykjavíkurborg sér um og kostar hirðu svæðisins og viðhald allt og rekstur, svo sem merkingu akreina og bílastæða og orku vegna lýsingar. Alþingi greiðir fasteignagjöld af lóðinni eins og verið hefur. 6. gr. Áætlaður stofnkostnaður vegna þessara bráðabirgðabreytinga er 30 millj. kr. Greiðir Alþingi 5,5 millj. kr. en borgarsjóður það sem á vantar. 7. gr. Reykjavíkurborg lætur setja hitalagnir í gangstíga og bílastæði, eins og sýnt verður á teikningum, og telst lagning þeirra hluti stofnkostnaðar. Við upphitun bílastæða og gangstíga verður notað vatn frá húsum Alþingis eftir því sem við verður komið. Viðbótarhiti fæst með hitaveituvatni og skiptist árlegur rekstrarkostnaður vegna þess milli aðila í hlutfalli við þann fjölda bílastæða sem hvor aðili hefur afnot af. 8. gr. Vegna tilkostnaðar síns hefur borgarsjóður afnot af lóðinni og tekjur af þeim hluta bílastæða sem leigður er út í a.m.k. 10 ár frá því að stæðið er tekið í notkun. Gert er ráð fyrir að bílastæðasjóður njóti tekna af 67 stæðum, Alþingi nýti allt að 50 stæði og að eigendur Vonarstrætis 10 hafi afnot af 5 stæðum. 9. gr. Samningur þessi framlengist sjálfkrafa um eitt ár í senn sé honum ekki sagt upp með sex mánaða fyrirvara. Reykjavík, 23. apríl 1990. Forsetar Alþingis fyrir hönd Alþingis, Guðrún Helgadóttir, Jón Helgason, Geir H. Haarde. Borgarstjórinn í Reykjavík, Davíð Oddsson.`` Til upplýsingar skal þess einnig getið að á síðari stigum þessara samningsviðræðna féllst Reykjavíkurborg á að hita einnig upp bílastæðin sem við höfum nú. Við lögðum á það mikla áherslu að allt svæðið yrði tekið rækilega í gegn, og þar með lítil svæði kringum þau hús sem nú standa við Vonarstræti, þannig að þarna yrði falleg heildarmynd, þ.e. fallegar hellulagnir, sem sjá má á teikningum, svo og runnagróður til prýði og ljós og bekkir ef Reykvíkingar vilja hvíla sig og horfa á hið fallega, nýja ráðhús sitt. Ég hygg því að mönnum bregði í brún á hausti komanda þegar þessum aðgerðum er lokið því að þær munu hefjast nú þegar. Munum við auglýsa á allra næstu dögum húsið að Tjarnargötu 3C og erum mjög ánægð yfir því að þetta gamla og sögufræga hús, sem m.a. Indriði Einarsson bjó í á sínum tíma, verður áfram í miðbænum. Það fær mjög góða lóð á horni Garðastrætis og Túngötu og verður því varla sýndur meiri sómi. Við höfum því í stuttu máli átt hið ágætasta samstarf og skilning beggja aðila við Reykjavíkurborg og teljum að Alþingi hafi verulega komið þarna til móts við þarfir Reykjavíkurborgar vegna tilkomu hins nýja ráðhúss. Ég ætla ekki að ræða gang mála sem á eftir komu. Ég skil þau ekki, vil ekki skilja þau og þau komu mér að sjálfsögðu á óvart. Einasta niðurstaðan sem ég hef komist að, eftir allar þær samræður og viðræður sem um þessi mál hafa farið fram, er að forseti Sþ. er ótrúlega bláeygður í samskiptum við annað fólk.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Sá hæstv. forseti sem vék hér úr stólnum kvað sig vera óþarflega bláeygan í samskiptum við annað fólk. En ég held að það sé verið að vinna hér gott verk, m.a. með því samstarfi sem hefur verið og þeim samningi sem var verið að lýsa milli Reykjavíkurborgar og Alþingis. Ég held að þjösnaskapur í þessum málum hefði ekki verið til neinna þæginda fyrir Alþingi eða fyrir nokkra menn yfirleitt. Ég held að hún þurfi ekki að biðjast afsökunar á því að hún sé eitthvað bláeygð og hafi ekki notað einhver bolabrögð eða einhvern kvikindishátt í sambandi við þessi skipti. Því miður ber hér á góma að nýju að hugsanlega hafi borgaryfirvöld --- ja, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði hér áðan: Borgarstjórinn lýgur. Ég vona að hann leiðrétti það. Þetta kom nú allt saman til umræðu hér þann 7. des. sl. einmitt á milli mín og hæstv. forseta Sþ. Þó að ég fari ekki langt út í að lesa það upp því að það er ekkert skemmtilegt út af fyrir sig, engin sérstök skemmtilesning, þá liggur það ljóst fyrir að þetta plagg, sem nú er enn þá verið að draga fram úr skúffunni, er minnismiði skrifstofustjóra Alþingis um fund með Jóni Tómassyni fulltrúa hjá borgarstjóra. Og síðan er sagt að borgarstjóri fari með lygar o.s.frv. Í umræðunum 7. des. segir hæstv. forseti orðrétt þetta um þetta merkilega plagg: ,,Skrifstofustjóri Alþingis kom til forseta Sþ. með skilaboð frá Jóni Tómassyni borgarlögmanni, því að við höfðum beðið borgarstjóra að láta okkur vita hvort eitthvað nýtt kæmi fram sem hindraði frekari framgang málsins. Og skrifstofustjóri Alþingis bar þau skilaboð frá Jóni Tómassyni, allnokkuð löngu síðar, að það mundi ekkert nýtt koma fram. Þannig stæðu þessi mál. Borgin hygðist hvorki kaupa né styrkja neinn rekstur í húsinu og ekki fremur en um var talað leggja stein í götu Alþingis.`` Þetta er nú allt og sumt sem að baki þessu liggur. Meðan þessar sömu umræður stóðu yfir hringdi ég til borgarstjóra og hann leyfði mér að hafa þar eftir sér, líka orðrétt, --- það var verið að tala um að borgarráð hefði einróma samþykkt mótmæli gegn því að breyta Hótel Borg í skrifstofuhús eða til annars reksturs en þar hefði verið, algerlega einróma mótmæli sem allir vissu um, þá segir orðrétt í Alþingistíðindum 7. des. um þennan ágreining: ,,Borgarráð samþykkti einum rómi að andmæla þessum fyrirætlunum á sínum tíma. Af þessu tilefni hafði ég samband við borgarstjórann í Reykjavík og hann staðfesti það að sú ályktun [borgarráðsins alls um að mótmæla þessum breytingum] stæði óhreyfð en hins vegar hefði verið spurt á fundi, væntanlega þeim sama sem hæstv. forseti Sþ. sagði hér frá áðan, hvort Reykjavíkurborg hygðist kaupa Hótel Borg.`` Því svaraði borgarstjóri einfaldlega þannig að um það hefði engin ákvörðun verið tekin. Það vissu líka allir. Borgarráð hafði ekki tekið neina ákvörðun um kaup á Hótel Borg. Það hefur ekkert verið svikið, hvorki með kaupum né án kaupa á Hótel Borg, enginn svikið nokkurn mann. Borgin ákveður núna um daginn að kaupa Hótel Borg. Reykjavíkurborg ákveður að kaupa Hótel Borg nú fyrir nokkrum dögum. Reykjavíkurborg hafði aldrei áður ákveðið að kaupa Hótel Borg. Það er allt fyrir opnum tjöldum, ekkert gert sem hægt er að tala um sem brigðir á einhverjum hlutum, að einhver sé að fara aftan að öðrum eða neitt í þá áttina. Þetta er allt saman tómur barnaskapur og tilbúningur hjá hv. þm. sem hafa æst sig hér upp með ekki litlum látum og þá sérstaklega Ólafur Þ. Þórðarson að sjálfsögðu sem auðvitað ber að biðja afsökunar á þessu og kannski því fremur þar sem ég leyfi mér að lesa hér enn upp úr þessu plaggi tvær línur. Þegar ég er að árétta þetta sem ég var að segja áðan, hver væru tildrög þessarar yfirlýsingar sem er yfirlýsing Friðriks Ólafssonar, skrifstofustjóra Alþingis, eftir viðtal við Jón Tómasson, fulltrúa Davíðs. Það er nú búið að fara í gegnum þessa liði og engar fullyrðingar af neinu tagi heldur bollaleggingar hjá þessum mönnum. Þegar ég er að lýsa þessu, þá kallar hæstv. forseti, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, fram í og segir við mig af sínum drengskap orðrétt: ,,Ég var ekki að vitna orðrétt í borgarstjóra.`` Staðfestir það sem ég er að segja. ,,Ég var ekki að vitna orðrétt í borgarstjóra.`` Hún var að skýra frá þessum munnlegu ummælum og óformlegu fundum sem farið höfðu fram. Svo þenja menn sig hér og segja: Borgarstjórinn lýgur, borgarstjórinn lýgur. Ég skil eiginlega ekki hvers lags vinnubrögð þetta eru orðin á Alþingi. Og svo eru þessir sömu menn stundum að tala um virðingu Alþingis. Það er dálítið vandmeðfarið, þetta orð ,,virðing``, hvort menn eru að bera virðingu fyrir sjálfum sér eða ætlast til að aðrir beri virðingu fyrir sér, eða hverju þeir yfirleitt bera virðingu fyrir. En það getur varla verið virðing við Alþingi að hafa þessi ummæli hér um hönd og helst ber ekki að hafa á Alþingi menn sem ekki þá biðja afsökunar á því að vera með slíkt orðbragð, eins og gerðist í þessu tilfelli. Að því er varðar ummæli Árna Gunnarssonar þingmanns hins vegar, þá er ég honum náttúrlega mjög þakklátur fyrir hans mikla áhuga á störfum Alþingis og virðingu Alþingis og efast ekki um að það er allt af góðum huga gert. Og það veit ég raunar líka að þetta er af góðum huga gert hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni þó að þetta dytti nú upp úr honum og ég veit að hann á eftir að biðja afsökunar á þessum mistökum sínum. En það er ekki rétt að engir þingmenn hafi komið fram með neinar tillögur um lausnir á málefnum Alþingis. Ég er hér með t.d. í hendinni kort sem reyndar birtist í Morgunblaðinu 12. apríl 1989, fyrir ári. Og þar sem nú er lýst svona harkalega eftir því að hver og einn þingmaður skýri nú frá því hvað hann vill hér úr ræðustóli, þá býst ég við að hæstv. forseti muni ekki hafa mikið við það að athuga að ég biðji starfsfólk þingsins um að fjölrita þetta plagg og sýna hvað um er að ræða. Þetta er mjög einfalt mál í mínum huga. Tilefni þess að ég skrifaði þessa grein og lét gera þetta kort --- hér er ráðhúsið neðst og hér er nú þinghúsið okkar blessað og hér er nokkuð sem ég kalla ráðhústorg. Það er þar sem Oddfellow er nú, að Oddfellow megi gjarnan fjarlægja. Það er nefnilega ódýrara að brjóta niður steinhús en að rífa gömul timburhús og meira efni í þeim til fyllingar í höfnina o.s.frv. og ekkert mál að gera það. Alþingi hefði getað notað það um einhvern tíma en það hús er mjög óhentugt. Mér er leyfilegt að segja það hér að Oddfellowar sem hafa þegar fengið fyrir alllöngu síðan lóð hjá borginni eru þegar búnir að láta teikna og eru í útboðum um að byggja sér nýtt heimili og þurfa þar af leiðandi að selja þetta hús. Það verður falt og þá er komið þarna mjög mikið svigrúm, mjög fallegt torg gæti þarna myndast og hér við Kirkjustræti á horni þessa torgs má byggja hús sem er mun stærra en Hótel Borg. Það mætti byrja að byggja það nærri því á morgun. Það gæti fallið nærri því saman við tillögu tvö sem fékk 2. verðlaunin. Stíllinn á þessu húsi gæti verið í líkingu við það. Það er ekkert vandamál að byrja að byggja slíkt hús, byggja það kannski í tveimur eða þremur áföngum sem nægir Alþingi algerlega. Og svo höfum við auðvitað lóðirnar hér við Kirkjuhvol, sem má auðvitað rífa, og lóðir þar sem Alþingi á að bæta við skrifstofuhúsnæði. Það er engin þröng hér hvorki um þinghúsið né ráðhúsið ef menn fara skynsamlega að ráði sínu og skoða í rósemi og stillingu hvað best sé í þessu að gera, en ætla sér ekki að fara að grafa sig tvær mannhæðir, kannski fjórar mannhæðir niður í jörðina endilega hér undir öllu þessu svæði sem er gífurlega dýrt mannvirki að byggja bílastæði á tveimur hæðum. Hins vegar er sárabillegt að hafa bílastæði undir húsum á einni hæð. Það gefur auðvitað auga leið að það er þrýstingurinn frá sjónum sem gerir það að verkum að neðri hæðin og allur sá styrkleiki er þar þarf að vera og þungi er auðvitað allt annar ef menn ætla að fara að grafa sig langt niður, en það bílastæðavandamál má auðvitað leysa með því að hafa þau meira og minna undir öllum þeim opnu svæðum sem hérna væru. Þetta ætti að vera auðveldast af öllu sem hugsast getur, að borgaryfirvöld og ríkisyfirvöld, Alþingi sjálft, settust niður og athugaðu og semdu um sín á milli. Og svo eru menn jafnvel að halda því fram að það séu til einhver borgaryfirvöld sem kannski vilji ekki hafa Alþingi hérna í Kvosinni. Ég þekki ekki einn einasta Reykvíking sem ekki vill hafa Alþingi í Kvosinni. Það voru uppi raddir um það hér áður fyrr að um þrengsli yrði hér að ræða en þær hafa mikið til hjaðnað. Þær raddir sem koma um að flytja Alþingi úr Kvosinni eru ekki raddir Reykvíkinga, miklu frekar raddir annarra manna sem telja óþarft að hafa Alþingi hér. Ég held að hægt sé að ná fullkominni sátt í þessu máli með rólegheitum ef menn setjast niður. Mér er alveg sama hvort atkvæði ganga um þær vitlausu tillögur sem hérna eru í bak og fyrir. Það verður auðvitað aldrei eftir þeim farið. Húsið sem upphaflega var talað um að byggja var auðvitað allt of stórt, sú mynd gat aldrei gengið upp, það var drungalegt. Við skulum ekki fara að ræða það frekar, það er liðin tíð og verður auðvitað aldrei neitt úr því. Ég ætla þá að þiggja þau boð og ég vona að a.m.k. forseti Nd. styðji það að ég eyði pappír frá Alþingi og láti ljósrita þetta kort og bið hann um og býð öðrum að skoða og ræða hvaða hugmyndir þarna eru á ferðinni. Og það má merkilegt heita að menn sem voru mjög æstir um aðrar lausnir hafa tekið því vel, þegar ég hef sýnt þeim þetta kort, að athuga þetta nánar og snúa sér að því að byggja dálítið huggulegt hús fyrir þingið hérna úti þar sem Skjaldbreið er núna. Síðan má fjarlægja Oddfellow þegar þar að kemur, það liggur ekkert á. Þá verður hér komið dýrðlegt svæði, Austurvöllur tengdur saman við Ráðhústorg við Tjörnina, allt í hóflegri tengingu sem engan mann getur meitt, allt fagurt og yfirlætislaust.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu mikið og ætla ekki að eyða tíma í að ræða hér störf fjvn., sem mikið hafa verið til umræðu og eru sennilega kveikjan að því hversu löng þessi umræða er orðin. Ekki hyggst ég heldur fjalla efnislega um málið, kaupin á Hótel Borg. Ég tel mig hafa skýrt frá mínum sjónarmiðum hér fyrr í umræðunni og lýsti þar mjög ákveðinni andstöðu við kaupin á Hótel Borg, m.a. í ljósi þess að ég taldi það verða nánast banabita á menningarlífið í miðborginni og miðbæjarrómansinn, ef svo má að orði komast, fyrir utan það að ég tel húsið að mörgu leyti mjög óhentugt fyrir þessa starfsemi. Hér hafa menn komið upp og verið ansi stóryrtir og hvassyrtir og þá alveg sérstaklega þeir alþýðuflokksmenn sem hér hafa talað. Einnig hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sem bar nú hreinar lygar upp á borgarstjórann í Reykjavík, sem ég vil leyfa mér að mótmæla og get ekki setið undir slíku. Hv. þm. vísaði í því sambandi til greinargerðar er fylgir þáltill. þar sem vitnað er í viðræður forseta Alþingis við borgarstjóra og að í þeim viðræðum hafi verið ljóst að borgaryfirvöld mundu ekki hafa í hyggju að kaupa Hótel Borg né stuðla að fjárhagslegum rekstri þess sem hótels. Í næstu setningu á eftir kemur síðan að flm. telji eðlilegt að till. þessi hljóti afgreiðslu nú á haustþingi. Ég vil leyfa mér að segja að borgarstjórinn í Reykjavík hefði þá alveg eins mátt gagnálykta, að úr því að ekki var tekin ákvörðun á haustþingi þá gæti hann talið sig mega endurskoða sína afstöðu. Það tel ég mjög einsýnt. Hins vegar fagna ég ákvörðun borgarstjóra. Ég tel að hann hafi bjargað andliti Alþingis með því að stíga fram fyrir skjöldu og kaupa Hótel Borg. Og ég tel að hann hafi einnig bjargað með því miðbæjarlífinu. Fyrir það vil ég þakka hv. borgarstjóra, að bjarga andliti okkar á þá lund. Ég lýsi stuðningi mínum við þá till. sem minni hl. fjvn. leggur fram. Ég tel hana mjög eðlilega og mjög ásættanlega fyrir alla, jafnvel hv. þm. Árna Gunnarsson, forseta neðri deildar, sem var vægast sagt mjög argur í ræðustól og notaði mjög stór orð. Hann lét að því liggja --- eða lét ekkert að því liggja, hann sagði það berum orðum --- að hér væru annarlegar hvatir að baki og ásakaði þingmenn hér um metnaðarleysi og lágkúru. Á skrattanum átti ég von en ekki slíkum málflutningi frá hv. þm. Árna Gunnarssyni. Ég skal alveg taka undir það með honum að kaupin eru í sjálfu sér reyfarakaup. Verðið á Hótel Borg er ekki ýkja hátt, en það breytir því ekki að í mínum huga er það húsnæði óhentugt fyrir þessa starfsemi, fyrir utan þá skemmd sem það veldur á menningarlífi miðborgarinnar. Hv. þm. kallaði mjög ákveðið eftir því að menn kæmu hér með sínar tillögur. Ég viðraði þær nú reyndar í fyrri umræðu um þetta mál en séu menn fastir við það að leita að bráðabirgðalausnum, og það hér í kringum okkur, er náttúrlega einfaldast að horfa hér til Pósts- og símahússins sem ég hygg að mundi taka nánast alla starfsemina, mundi losa okkur undan þeim 7--8 húsum sem við erum nú að nota, en ekki aðeins tvö hús, eins og Hótel Borg mundi gera. Það væri þá skömminni skárra að líta í þá áttina og kaupa það hús, ef hægt væri og ef hægt væri að flytja þá starfsemi sem þar fer fram annað. Hvað rekstrargrundvöll Hótel Borgar varðar þá kemur það þessari stofnun nánast ekkert við og það á ekkert að vera hér í umræðunni. Það kemur okkur ekkert við hvort rekstrargrundvöllur er fyrir hóteli þarna úti eða ekki, það er ekkert innlegg í þetta mál. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gagnrýndi borgarstjórann í Reykjavík fyrir kaup á veitingahúsum og skemmtistöðum. Ég vil aftur fá að þakka borgarstjóranum fyrir, hann keypti það sem hv. þm. vildi kalla stærsta diskótek í Evrópu, sem sýnir að hann hefur ekki heimsótt þau mörg undanfarin ár, því það er víðs fjarri að svo sé. Þetta keypti hv. borgarstjóri og borgarstjórn til þess að hýsa unglingana í Reykjavík sem hafa verið á götunni og í húsnæðisvandræðum. Hafa þurft að leita hér niður á Hallærisplan og inn á Hlemm og lent þar í alls konar útistöðum og vitleysu. Þetta vilja þeir alþýðuflokksmenn, sem einu sinni buðu fram í borgarstjórn en geta það ekki lengur, gagnrýna. Þeir vilja halda krökkunum áfram á Hallærisplani, þeir vilja halda þeim áfram á Hlemmi. Það er félagsskapur sem þeir kjósa börnum Reykjavíkur. En það er bara ekki félagsskapur sem hægrimenn kjósa fyrir börn og framtíð Reykjavíkurborgar. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson kom hér með sínar hugmyndir um framtíðarskipan húsnæðismála Alþingis. Ég tel að allar hugmyndir séu athyglisverðar og það beri að skoða þær. Ég lýsti því hins vegar yfir í fyrri umræðunni, og tel mig þá kannski örlítið gamaldags, að hinn ákjósanlegasti staður fyrir Alþingi að mínu mati væri á Þingvöllum. Og ég tel að ekki þurfi að færa nein rök fyrir því, þau sjá allir. Helstu rökin eru að sjálfsögðu sögulegs eðlis. Þar vildi ég allra helst sjá þessa starfsemi. En ég geri mér alveg grein fyrir því að menn líta það misjöfnum augum. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins ítreka andstöðu mína við þá till. sem hér var lögð fram um kaup á Hótel Borg. Og ég vil lýsa andstöðu minni við till. meiri hl. fjvn. þar sem veita á opna heimild til handa forsetum Alþingis til að kanna og jafnvel ganga til kaupa á einhverju húsnæði fyrir þessa stofnun.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vesturl., sagði það sína skoðun að best færi á því að Alþingi hefði aðsetur á Þingvöllum, sínum forna þingstað og að því mundi koma. Ég er honum sammála og hef oftar en einu sinni lýst þessari skoðun. En það er ekki á dagskrá núna og það er ekki tímabært enn þá að ræða um þann möguleika. Það er ýmislegt í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram í dag sem er nauðsynlegt að koma inn á. Í raun og veru er þessi umræða í ýmsum efnum harla einkennileg, enda líka þannig til hennar stofnað. Á síðustu dögum þingsins í fyrra kemur fram tillaga um að veita forsetum heimild til þess að festa kaup á Hótel Borg. Af hverju skyldi þetta hafa komið á síðustu dögum þingsins og, mér liggur við að segja, hlaupið í óðagoti til að koma með þessa tillögu? Af hverju? Fyrir þá tilviljun að um þær mundir er Hótel Borg auglýst til sölu. Tillagan hefði ekki komið annars. Það er hlaupið til, nánast af tilviljun, til að gera ráðstafanir sem væru hrein bábylja nema höfð væri í huga framtíðarlausn á húsnæðismálum Alþingis, og ekki gengi í bága við fyrirætlanir, vilja og samþykktir Alþingis um húsnæðismál sín. Þessi tillaga hlaut ekki afgreiðslu á síðasta þingi. Hún er svo borin fram fyrir jól í vetur. Og hvað sem líður vinnubrögðum í hv. fjvn. ber svo við að þegar hún kemur hér til umræðu er enn þá Hótel Borg á dagskrá og nú er búið að selja Hótel Borg. Ekki er nú hægt að missa af glæpnum og umræðan skal vera eftir sem áður. Ég er ekki sammála meiri hl. fjvn. Ég vil ekkert umboð til handa forsetum til þess að kaupa nýtt hús, hvorki Hótel Borg né annað. Ég er sammála till. minni hl. fjvn. Hún er meinlaus, gerir ekkert til, enda sagði hv. frsm. minni hl. að í till. fælist ekkert sem forsetar hefðu ekki umboð til þess að gera án þess að till. væri samþykkt. Ég ætla ekki að ræða meira um þessa till. En það er fullkomin ástæða til að ræða um húsnæðismál Alþingis almennt. Og það hefur líka verið kallað eftir því af ýmsum ræðumönnum að það væri gert, menn segðu hreint og afdráttarlaust hver væri skoðun þingmanna í því efni. Ég vil að sjálfsögðu ekki skorast undan þessu. Það væri hægt í fáum orðum að rekja sögu húsnæðismála Alþingis frá upphafi. Það væri hægt með fáum orðum af því að það hefur svo lítið skeð, þó gefið hafi verið timbur um 1020 í kirkju á Þingvöllum, svokallaða þingmannakirkju, og þó að byggt hafi verið Lögréttuhús á átjándu öld, sem var orðið ónýtt um aldamótin 1800 þegar Alþingi flutti til Reykjavíkur. Það mætti líka rekja í fáum orðum söguna um byggingu þessa húss þar sem við nú stöndum. Það er lærdómsríkt fyrir okkur í dag að lesa þá sögu, hvernig voru gerðar ítrekaðar tilraunir til að eyðileggja þessa framkvæmd. Og það er sláandi hvað rökin voru þá svipuð því sem við nú heyrum þegar menn, undir hvers konar yfirskini, eru að draga úr viðleitni þingsins til þess að búa sómasamlega að sínum eigin húsnæðismálum. En ég ætla ekki að gera þetta. Og ég ætla ekki heldur að fara að lýsa ástandi þingsins með tilliti til húsakosts hér. Við vitum það allir þingmenn álíka vel. Það var ekki að ófyrirsynju, og það legg ég áherslu á, að Alþingi samþykkti árið 1981 ályktun sem varðar húsakost þingsins. Það var gert í tilefni af 100 ára afmæli Alþingishússins. Hún var bæði viðeigandi og tímabær þingsályktunin frá 1981. Þá lá málið þannig fyrir að til þess að mæta vanda Alþingis var um tvo kosti að velja. Annars vegar var um að ræða að reisa nýtt Alþingishús, hins vegar að efna til framkvæmda sem gerðu mögulegt að nota núverandi Alþingishús til frambúðar, eins og það var orðað. Hvaða kostur var valinn, að nota núverandi Alþingishús til frambúðar eða byggja nýtt Alþingishús? Það vitum við allir hv. þingmenn. Það var valinn sá kostur að nota Alþingishúsið sem nú er til frambúðar en gera það mögulegt með því að efna til byggingarframkvæmda. Í þáltill. frá 1981 var mælt svo fyrir að efnt skyldi til samkeppni um gerð og skipulag nýbyggingar fyrir starfsemi þingsins. Skyldi samkeppni við það miðuð að heimkynni Alþingis verði áfram í núverandi þinghúsi svo og byggingum í næsta nágrenni þess. Þannig var þetta orðað. Snemma árs 1985 var hafinn undirbúningur að því að koma fram vilja Alþingis í málinu. Fengin var aðstoð Arkitektafélags Íslands við framkvæmd á samkeppni nýbyggingarinnar og dómnefnd var skipuð sjö mönnum. Dómnefndin vann að undirbúningi og gerð keppnislýsingar í samráði --- já, í samráði við hverja haldið þið? Í beinu samráði við þingflokkana. Þannig voru drög að keppnislýsingu, útboðsskýringum og verkefnalýsingu send þingflokkunum til umsagnar þar sem skýrt var frá öllu fyrirkomulagi og kröfum sem dómnefndin hugðist gera í samræmi við lausn verkefnisins. Auk þess höfðu þáv. forsetar þingsins fundi með formönnum þingflokkanna til kynningar og skýringa eftir því sem gerð keppnislýsingar miðaði áfram. Fékk dómnefndin ýmsar ábendingar frá þingflokkunum vegna þess að þetta samráð var haft. Annar hluti þessarar nýbyggingar var ætlaður til aðstöðu fyrir þingnefndir, þingflokka, skrifstofu Alþingis, bókasafn, skjalasafn og mötuneyti. Einnig var gert ráð fyrir sérhönnuðu húsrými fyrir ræðuritun, tölvuvinnslu og sjónvarpsupptöku. Enn fremur var ætluð aðstaða fyrir útgáfu Alþingistíðinda og dreifingu þeirra og afgreiðslu til almennings. Þá var einnig um að ræða húsrými fyrir húsvörslu, heilsurækt, póstafgreiðslu o.s.frv. Hinn hluti byggingarinnar var ætlaður fyrir skrifstofur þingmanna ásamt tilheyrandi forrýmum og fundaherbergjum. Með tilliti til fyrirhugaðra nota var nýbyggingunni ætlað að vera sem næst Alþingishúsinu. Það var forsenda fyrir öllum þessum hugmyndum að nýbyggingin yrði sem næst Alþingishúsinu. Þó var lögð áhersla á að nálægð húsanna yrði ekki til lýta fyrir útlit Alþingishússins svo að stíll þess nyti sín eftir sem áður. Þess vegna var gert ráð fyrir því að nýbyggingin væri tengd Alþingishúsinu með neðanjarðargöngum. Þá þurfti að gæta þess við staðsetningu nýbyggingarinnar að möguleikar yrðu fyrir hendi ef rétt þætti í framtíðinni að reisa nýtt Alþingishús á lóðaspildum þeim sem Alþingi hefur yfir af ráða á svæði því sem markast af Templarasundi, Kirkjustræti, Tjarnargötu og Vonarstræti. Af þessum ástæðum var gert ráð fyrir því að nýbyggingin yrði látin standa annars vegar við Kirkjustræti vestanvert við Alþingishúsið og hins vegar við Tjarnargötu. Þegar nýbyggingin yrði tengd við Alþingishúsið var að því stefnt að gerðar yrðu nokkrar breytingar á innra fyrirkomulagi þinghússins. Hugmyndin var að herbergjaskipan og frágangur innan húss yrði færður sem næst upprunalegri gerð. Sömuleiðis var unnið að breytingum á innanstokksmunum þingsalanna beggja svo að rými þar mætti verða til frambúðar. Það er óþarft að taka það fram að þeirri fyrirætlan var fljótt komið í framkvæmd svo sem búið hefur verið við nú í þrjú ár. Samkeppnin um nýbyggingu Alþingis var auglýst í febrúar 1986 og skilafrestur var í júní. En þegar í desember 1985 hafði Alþingi gefið út fréttatilkynningu þar sem vakin var athygli arkitekta á hinni væntanlegu samkeppni. Þessi samkeppni fór fram eftir samkeppnireglum Arkitektafélags Íslands. Rétt til þátttöku höfðu allir félagsmenn Arkitektafélags Íslands og þeir aðrir sem hafa leyfi til að leggja aðalteikningar fyrir byggingarnefnd Reykjavíkur. Í þessari samkeppni bárust 25 tillögur. Það var álit dómnefndar að tillögurnar sem komið höfðu í þessa samkeppni væru almennt í mjög háum gæðaflokki. Höfundarnir lögðu sig fram um verk sitt og framsetning þeirra almennt var sérstaklega góð og skýr. Með tilliti til þess að um var að ræða byggingu í kjarna miðborgarinnar og í nágrenni friðaðra bygginga lagði dómnefndin megináherslu á aðlögun að umhverfinu og tengsl við Alþingishúsið með tilliti til sveigjanleika og hagkvæmnissjónarmiða. Þá hafði dómnefndin í huga að nýbyggingunni hæfði látlaus virðuleiki hið ytra og innra þar sem þar færi fram starfsemi sem ætti heima í þinghúsinu sjálfu, ef rými hefði leyft. Ég hef viljað gefa lýsingu á því sem ég hef hér tilgreint svo ekki færi milli mála hvað þarna var um að ræða. En ég vil svo aðeins taka fram til viðbótar að eftir ítarlega meðferð og athugun á tillögunum samþykkti dómnefndin einróma að veita þrenn verðlaun, 1., 2. og 3. verðlaun. Auk þess samþykkti dómnefndin einróma kaup á fimm tillögum. Fyrstu verðlaun hlaut ungur arkitekt, Sigurður Einarsson. Í umsögn dómnefndar um tillögu hans sagði m.a.: ,,Byggingin fellur vel að Alþingishúsinu og húsalínu Kirkjustrætis. Glerturninn sem varðar innganginn styður virðuleik Alþingishússins á áþekkan hátt og turn Dómkirkjunnar. Aðkoma að húsinu er í samræmi við þau markmið sem höfundur gefur sér og inngangur er einkar vel gerður. Yfirsýn innan húss er mjög góð, svo og staðsetning hinna ýmsu deilda.`` Lok samkeppninnar og afhending verðlauna var síðsumars 1986. Eftir að Alþingi kom saman haustið 1986 var hafist handa að kynna þingmönnum nánar teikninguna er hlaut fyrstu verðlaun. Málið var rætt á sameiginlegum fundum forseta þingsins og formanna þingflokkanna. Þá var tillagan útskýrð og farið yfir teikninguna á sérfundum með þingmönnum hvers þingflokks. Það var gert af arkitektum þeim sem sæti höfðu átt í dómnefndinni. Í framhaldi af þessari meðferð málsins komu forsetar þingsins þá og formenn þingflokkanna sér saman um að leggja fram brtt. við fjárlagafrv. fyrir árið 1987. Samkvæmt tillögunni var gert ráð fyrir 12 millj. kr. vegna hönnunarkostnaðar á næsta ári. Sú grein var gerð fyrir þeirri tillögu að þessi upphæð væri um helmingur þess sem áætlaður heildarkostnaður vegna hönnunar nýbyggingar mundi nema, sú útfærsla teikningarinnar sem var talin nauðsynleg til skýringar svo að hægt væri að leggja málið fyrir Alþingi til ákvörðunar. Það var mat manna að nánari útlistun og aðlögun þyrfti að teikningunni eins og hún kom af borði verðlaunahafa áður en málið yrði lagt fyrir Alþingi til ákvörðunar, ekki um hvort hafin skyldi bygging þegar í stað heldur um það hvort fullkomin hönnun á þessari teikningu ætti að fara fram. Þessi brtt. á fjárlögum var samþykkt og hliðstæð tillaga var samþykkt fyrir árið 1988. Og þá var litið svo á, haustið 1988, að þetta verk væri komið það langt og komið í það horf sem gert var ráð fyrir til þess að hægt væri að leggja málið til ákvörðunar fyrir Alþingi, hvort ætti að fullhanna þetta hús. Á þessum tímamótum eða um það leyti sem Alþingi kom saman 1988 var dreift áfangaskýrslu nýbyggingar Alþingishússins, sem ég held hér á, til allra þingmanna. Þar er útfærð teikning verðlaunahafans, ýmsu breytt og skýringar gefnar. Á sama tíma var líka tilbúið líkan af þessari byggingu og það var gert til sýningar fyrir hv. alþm. til að þeir gætu gert sér sem gleggsta grein fyrir því hvað hér væri um að ræða og það átti að gerast í byrjun þings 1988. Og í byrjun þings eða nokkrum dögum áður var líkanið komið í þetta hús og beið þess að vera sett til sýningar. Hafa menn séð þetta líkan? Það var breyting á forsetadæminu í þinginu í byrjun þessa þings og hæstv. forseti Sþ., sem á að hafa forustu í þessu efni, hefur ekki séð ástæðu til að sýna þetta líkan. Það hefur verið kallað eftir því, m.a. úr þessum ræðustól, en hæstv. forseti Sþ. segir ekkert. Ég ætla ekki með orðum að fordæma þetta framferði. Menn geta hver og einn dæmt um það sjálfir hvort þetta séu eðlileg vinnubrögð. En hver er ástæðan fyrir því að þessum vinnubrögðum er beitt? Hver er ástæðan fyrir því að forsetar leggja ekki fram til ákvörðunar Alþingis samkeppnistillögu sem fékk verðlaun með útfærslum öllum sem búið var að gera samkvæmt áfangaskýrslunni frá haustinu 1988? Hvers vegna hefur það ekki verið gert? Forsetar verða að svara fyrir þetta. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Framferði forseta, og sérstaklega forseta Sþ., eftir að hér er komið málum er þess eðlis að ekki verður hjá því komist að víkja að því máli. Vegna hvers verður ekki hjá því komist? Það er vegna þess að málið hefur ekki verið lagt fyrir, nýbyggingarmálið, í því formi sem gert var ráð fyrir og búið var að undirbúa og það er vegna hegðunar hæstv. forseta frá því að þetta skeði. Og í hverju skyldi nú sú hegðun vera fólgin? Hæstv. forseti hefur við hvert tækifæri lýst því yfir að byggingarmál sem um var rætt og samkeppni fór fram um og undirbúin var til ákvarðanatöku á Alþingi, væri búið mál eða a.m.k. í biðstöðu til mjög langs tíma. Hvað kemur hæstv. forseta til þess að segja þetta? Það er von að spurt sé. Hæstv. forseti hefur svarað þessu og hefur ítrekað við hvert mögulegt tækifæri sem hann hefur fundið til þess að drepa á dreif byggingarmálum Alþingis, láta ekki taka afstöðu til þeirra. Forsendan er sú að ekki sé möguleiki og brostin forsenda fyrir öllum þessum hugmyndum, fyrir þáltill. frá 1981, fyrir útboðinu 1986, fyrir vinnunni sem unnin var 1986, 1987 og 1988 vegna þess að ráðhúsið væri að koma við Reykjavíkurtjörn. Þegar samþykktin var gerð 1981, þegar samkeppnisútboðið var gert 1986 og öll vinna við þetta, áður en allt þetta kom til, lá fyrir að ráðhúsið kæmi þar sem það er. Samkvæmt skipulagi Reykjavíkur og deiliskipulagi frá 1967 var gert ráð fyrir ráðhúsi við Tjörnina. Það var þá að vísu fyrir miðju Vonarstræti, á lakari stað frá sjónarmiði Alþingis en það er staðsett nú. Það var búið að staðsetja ráðhúsið þar sem það er þegar farið var að vinna að nýbyggingarmálinu, það var búið.

Má ég spyrja hv. 4. þm. Vestf. hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni vegna þess að nú munu þingflokksformenn gerast óþolinmóðir að fá sitt fólk til funda. Hugmyndin er að fresta fundi til kl. 6.30, en þá er raunar gert ráð fyrir að fundir hefjist í deildum, þ.e. í Ed. en fundi í Nd. yrði frestað þangað til eftir kvöldmat, þannig að menn viti hvernig hugmyndin er að halda áfram hér í kvöld. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þm. hvort hann geti lokið ræðu sinni nú á mjög skömmum tíma eða hvort hann vill fresta henni.

Ég vildi, hæstv. forseti, gera tilraun til þess að ljúka ræðunni á mjög skömmum tíma.

Þá er það leyft.

Ég var að tala um þá kenningu, að ráðhúsið hefði komið í veg fyrir þetta. Ég var að segja að hæstv. forseti hefði sagt þetta í tíma og ótíma. Það hefur gengið á síbylja þessara ósanninda allan tímann meðan hefur verið leitast við að eyðileggja raunhæfar aðgerðir, eða a.m.k. ákvörðun Alþingis um það, í byggingarmálunum. Ég tek hérna af handahófi. Það er 15. okt. 1988 --- er það ekki tveim eða þrem dögum eftir að hæstv. forseti er kjörinn forseti? --- þá hleypur hæstv. forseti fram á völlinn og segir að ráðhúsið breyti öllu, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðhúsið breytir auðvitað öllu í sambandi við byggingu alþingishúss. Það er t.d. engin leið að gera sér grein fyrir hvernig umferðin verður í kringum húsið eða næsta nágrenni, því veit enginn hvort pláss verður fyrir stækkun alþingishússins. Þegar hún var áformuð var ekki farið að ræða um ráðhúsið.`` Hvar er þetta? Í Dagblaðinu 15. okt. 1988. Þá segir hæstv. forseti í öðru blaði: ,,Ég held að það mál sé í mikilli biðstöðu.`` Þ.e. byggingarmálið. ,,Þegar farið var að tala um þinghús hér á reitnum vissu menn ekki að við hliðina á því yrði ráðhús Reykjavíkurborgar.`` Hvar er þetta sagt? Þetta er sagt í Nýju helgarblaði 9. des. 1988. Það er af nógu að taka. Ég skal taka aðeins eina tilvitnun í viðbót. Hún er svohljóðandi: ,,Þegar þingið fór smám saman að nálgast að verða nútímaþjóðþing þá kviknar hugmynd um að byggja þarna á svæðinu og undirbúningur hefst. Síðan er byrjað að byggja ráðhús Reykjavíkur á nánast sama stað. Það gjörbreytir allri stöðu málsins.`` Hvar er þetta sagt? Þetta er sagt 27. jan. 1989 í Nýju helgarblaði. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta. Það er ábyrgðarlaust af forsetum Alþingis, og þá tilnefni ég sérstaklega forseta sameinaðs Alþingis, að halda svo á málum að öllu starfi sem hafði verið unnið frá 1981 þegar þingsályktun Alþingis var samþykkt um húsakost Alþingis sé kastað á dreif og reynt að stinga því undir stól með þeim hætti sem ég hef hér greint frá. En það er hálfu verra að segja ósannindi um þessi mál eins og hæstv. forseti sameinaðs þings er staðinn að. Því það er ekkert annað en ósannindi það sem hæstv. forseti segir um áhrif ráðhússins. Ráðhúsið var komið til áður, eins og ég áður sagði, en nokkuð var farið að útfæra og bjóða út samkeppnisgögnin 1986. Og allt sem gert var í þessu efni var gert í fullkomnu samráði við borgarstjóra. Það var gengið þannig frá þeim málum að forstöðumaður borgarskipulagsins í Reykjavík var einn af þeim sem voru í dómnefndinni. Það var engin tilviljun. Það var gert af hálfu okkar forseta til þess að það gæti enginn ágreiningur eða árekstrar komið á milli Alþingis og Reykjavíkurborgar. Og auðvitað átti það ekki að koma og þarf ekki að koma ef haldið er með réttum hætti á málum Alþingis.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég sé að hvorki forseti neðri deildar eða formaður þingflokks framsóknarmanna eru hér til þess að hlýða á mál manna, en hv. forseti neðri deildar kom með ákveðnar spurningar til þingmanna sem hann krafðist að fá svör við. Það eru nú venjulegir mannasiðir að menn, þegar þeir krefja aðra um svör, séu þá til taks til að taka við svörum. Það hefur alltaf legið fyrir hver mín afstaða hefur verið í þessu máli eftir að ákveðið var að byggja ráðhúsið hér í Tjörninni. Það liggur fyrir að ég taldi, og tel enn, að það hafi verið illa haldið á málum Alþingis í sambandi við það mál og að það er ósannað mál hvort, og allar líkur fyrir því, að Alþingi hafi átt hluta af þeirri lóð sem ráðhúsið stendur á. Eftir að ákveðið var að byggja þetta ráðhús þá varð mér það ljóst að til frambúðar gat Alþingi ekki verið á þessum stað. Og ef Alþingi hefur sett niður á annað borð út af þessu máli þá var það þá en ekki nú. Hins vegar skil ég ekkert í þeim samningi sem virðulegur forseti sameinaðs þings las upp áðan. Þar sem það er sýnilegt að enn þá er borgarstjórinn í Reykjavík að þrengja að Alþingi. Svo ekki rýmkast nú um plássið við þann samning. Ég lofaði virðulegum forseta að vera stuttorður og ætla að láta það duga. En ég kann því mjög illa að menn séu að leggja fyrirspurnir fyrir þingmenn, en hlaupa síðan út.

Sólveig Pétursdóttir Hæstv. forseti. Ég má til með að koma með nokkrar athugasemdir í tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram. Það er að vísu alveg sjálfsagt að hv. þm. ræði um langvarandi húsnæðisvandræði Alþingis og hafa ýmsar upplýsingar um gang þeirra mála komið hér fram. Það er fróðlegt að heyra um það þótt skiptar séu skoðanir. Það er þó málefnaleg umræða. En það er ekki hægt að segja að sumir hv. þm. stjórnarliðsins hafi slíkt að leiðarljósi þegar litið er til orða þeirra sem hér hafa fallið og snerta borgarstjórn Reykjavíkur og einkum Davíð Oddsson borgarstjóra. Það er ekki bara furðulegt heldur líka sorglegt að hlusta á þær ávirðingar sem sumum hv. þm. þykir sæma að bera lýðræðislega kjörinn borgarstjóra Reykjavíkur. Það er ótrúlegt að mönnum þyki sæma að halda hér uppi slíkum áróðri og óhróðri gegn oddvita Sjálfstfl. í Reykjavík. Allt þetta mál ber raunar furðulega að. Hótel Borg hefur verið seld og því verður ekki breytt. Samt sem áður er þessi tillaga hér til umræðu. En það er rétt að benda á það að núna þegar alþingismenn eru mjög hlaðnir störfum og mörg mikilvæg mál bíða afgreiðslu þá skuli þessi umræða taka slíkan tíma. Ég tel að það sé hinu háa Alþingi til lítils sóma að ástunda slíkan málflutning sem hér hefur orðið og vona að á því verði ekki framhald. Í þessu sambandi er rétt að hafa það í huga, hæstv. forseti, að skoðanakannanir hafa sýnt það að Reykvíkingar kunna vel að meta störf Davíðs Oddssonar, en ekki verður það sama sagt um hæstv. ríkisstjórn og störf hennar.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Þetta skal engan tíma taka. Í ræðu minni hér áðan þá talaði hæstv. forseti til mín og spurði mig hvort ég gæti fljótlega lokið ræðu minni vegna þess að þingflokksfundir byrjuðu kl. 5. Ég vildi verða við ósk hæstv. forseta um það. En mér var kunnugt um að fleiri voru á mælendaskrá og það hvarflaði ekki að mér annað en umræðunni yrði frestað. Ég óska því eftir því að umræðunni verði frestað því ég á eftir ýmsa útlistun sem m.a. hv. 6. þm. Norðurl. e. gaf mér tilefni til eftir að ég lauk máli mínu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil benda hv. þm. á að enginn hafði beðið um orðið þannig að það var ekki eðlilegt að forseti legði til að fundinum yrði frestað. Það er enginn á mælendaskrá. Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og því er þessari umræðu lokið.

Ef umræðunni verður haldið áfram þá óska ég eftir orðinu. Það var það sem ég var að biðja um.

Nú vil ég biðja forvera minn, hv. 4. þm. Vestf., að skilja að forseti hefur þegar lýst umræðunni lokið vegna þess að enginn var á mælendaskrá. Nú viðurkennir forseti að hann kann ekki lengur ýtrustu þingsköp. Vill þá hv. þm. að ... Ja, ég held að ég verði að gefa hv. þm. orðið. Ég lít svo á að þessari umræðu sé lokið.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Ég verð nú að segja það að mig undrar það stórlega að hæstv. forseti skuli segja að umræðu sé lokið þegar búið er að biðja um orðið. Og ég var búinn að biðja um orðið áður en ég talaði um þingsköp. Ég tala núna um þingsköp. Þetta er einfalt mál. Ég stytti mál mitt áðan að beiðni forseta á þeirri forsendu að þingflokksfundir ættu að hefjast kl. 5. En það héldu áfram umræður og þá óskaði ég áfram eftir orðinu. Þetta er einfalt.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil upplýsa þá hv. þm. sem hafa komið í salinn eftir að þessi umræða hófst að þegar ég lýsti umræðu lokinni þá var enginn á mælendaskrá og hv. 4. þm. Vestf. hafði lokið ræðu sinni. Nú vill forseti koma til móts við óskir þingmannsins og taka þau orð sín aftur að umræðu sé lokið þó það sé allóvenjulegt. Ég hef skilið það svo að hv. þm. vilji neyta réttar síns til að tala tvisvar í málinu og hafi þar með beðið um orðið ef umræða verður opnuð að nýju. En ég verð að játa það að þetta hefur ekki fyrr komið fyrir mig sem forseta þessa þings og kannski skortir nokkuð á að ég kunni að bregðast við slíku tilviki. Vill hv. 4. þm. Vestf. tala um þingsköp?

Já.

Þá tekur hv. 4. þm. Vestf. til máls.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Mér er nú þvert um geð að vera að tala svona mikið um þingsköp en mér er nauðugur einn kostur. Málið er einfaldlega það, og ég endurtek það ef hæstv. forseti vildi skilja það, að í minni ræðu áðan þá var óskað eftir því, ég skildi það, að ég stytti ræðu mína eða umræðunni yrði frestað. Ég varð við ósk forseta um að stytta ræðu mína. Ég reiknaði þá með að umræðunni yrði frestað eftir mína ræðu, en umræðan hélt áfram. Áður en hæstv. forseti sleit umræðu bað ég um orðið. Og ég mælist nú til þess að hæstv. forseti fari ekki að brjóta þingsköp með því að neita um orðið þeim sem biður um orðið og ekki heldur að brjóta þingsköpin á þann hátt að halda því fram að það hafi verið búið að ljúka umræðu og síðan sé hægt að taka hana upp aftur. Ég leiðrétti það líka sem kom fram hjá hæstv. forseta, eins og að ég hefði talað tvisvar í því dagskrármáli sem um ræðir og ég væri að biðja um orðið í þriðja sinn. Ég var að biðja um orðið í annað sinn. Ég hef haldið eina ræðu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun til samkomulags fresta þessum fundi og vill upplýsa að honum verður fram haldið kl. hálfsjö. Að honum loknum hefst fundur í efri deild, og raunar neðri deild einnig, en ætlunin er að fresta fundinum í neðri deild til kl. hálfníu í kvöld. Nú, það berast þær upplýsingar að fundurinn í neðri deild hefjist einnig kl. hálfsjö eins og fundur í efri deild. Þá er umræðu frestað og fundinum einnig frestað til kl. hálfsjö.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég skal stytta mál mitt, en mér þykir rétt að víkja aðeins að því sem hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði. Hann lét að því liggja að hagsmuna Alþingis hafi ekki verið nógu vel gætt á undanförnum árum með tilliti til tilkomu ráðhússins hér í grenndinni. Þetta er mál sem hv. þm. hefur áður hreyft á þessu þingi og líka á síðasta þingi og ég var til andsvara í bæði skiptin eða í öll skiptin sem hann hefur nefnt þetta. Ég vil taka það fram hér að þessar hugmyndir hv. þm. eru algjörlega úr lausu lofti gripnar. Ég hygg að rétt sé að það eina sem fram hefur komið til borgaryfirvalda til að vara við áhrifum af byggingu stórhýsa hér í grennd við Alþingi hafi einmitt verið í tíð fyrrv. forseta á þessum tíma en ekki áður. Og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vísa í bréf sem forsetar Alþingis skrifuðu 24. mars 1988 til borgaryfirvalda varðandi þetta mál. Þar segir m.a.: ,,Alþingishúsið er nú of lítið fyrir Alþingi. Úr þessu er nú bætt með því að koma starfsemi þingsins fyrir í sex húsum auk Alþingishússins. Eru hús þessi bæði ófullnægjandi og óhentug. Jafnframt er búið við þrengsli í sjálfu Alþingishúsinu. Gert er ráð fyrir að núverandi Alþingishús verði notað til frambúðar, en til þess að svo megi verða er nauðsynlegt að byggja hús í nálægð Alþingishússins fyrir þá starfsemi sem rúmast ekki þar. Þeim húsum er ætlaður staður á landspildunni sem Alþingi hefur til umráða, annars vegar milli Kirkjustrætis og Vonarstrætis og hins vegar milli Templarasunds og Tjarnargötu. Alþingi leggur áherslu á að tekið verði fullt tillit til þarfa þess við ráðstöfun byggingarlóða í næsta nágrenni Alþingishússins.`` Ég held að ekki þurfi að fjölyrða frekar um þetta. Ég átti von á að hæstv. forseti svaraði eða tjáði sig um þau atriði sem ég gerði einkum að umtalsefni og voru sérstök ádeila á störf hennar sem forseta varðandi byggingarmál Alþingis. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það sem ég hef áður sagt um þetta efni. En með því að hæstv. forseti tjáir sig ekki um þetta lít ég svo á að þögn sé sama og samþykki um meginatriði þess sem ég hélt fram.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Fyrir liggja tvær brtt., á þskj. 1104 frá meiri hl. fjvn. og á þskj. 1118 frá minni hl. fjvn. Báðar þessar tillögur eiga það sameiginlegt að vera tillögur um að þingsályktunartillagan orðist svo sem þar segir. Forseti hefur kannað hvor tillagan skyldi borin upp fyrst og hvort tveggja er að tillaga meiri hl. fjvn. hefur lægra númer en þess utan gengur hún lengra. Það er því skoðun bæði forseta og þeirra embættismanna sem ráðgast hefur verið við að eðlilegra sé að bera upp tillögu meiri hl. fjvn. fyrst. Verði því ekki mótmælt mun forseti gera svo.

Ég vil fá skýringu á því í hvaða tilviki hún gangi lengra.

Hún gengur lengra því hún er þess efnis að Alþingi álykti að heimila forsetum Alþingis að ganga til samninga um kaup eða leigu á húsnæði fyrir Alþingi en tillaga minni hl. fjallar um að fela forsetum Alþingis að kanna hvaða möguleikar eru til hagkvæmni í húsnæðismálum Alþingis og skila um það skýrslu. Ég held að það fari ekki á milli mála að tillaga meiri hl. fjvn. gangi lengra og samkvæmt öllum þingsköpum held ég að hér sé eðlilega að farið.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um atkvæðagreiðslu) : Ég skal ekki hafa mörg orð. Skýring forseta ætti að sjálfsögðu við ef ekki væri hér um brtt. að ræða. Hér er hins vegar um brtt. að ræða sem gengur skemmra til skerðingar á því sem er í aðaltillögunni. Þess vegna er alveg ljóst að þó að tillaga minni hl. beri hærra númer þá á hún að ganga til atkvæða fyrst. Það er alveg ljóst.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti bar þetta undir embættismenn þingsins sem bentu á að venja væri að þar sem um tvær tillögur væri að ræða sem báðar orðuðu tillögutextann að nýju væri sú tillagan sem fyrr væri fram komin borin upp fyrst en þess utan þótti efni brtt. meiri hl. fjvn. ganga lengra þannig að menn töldu tvær ástæður til þess að bera þá tillögu upp fyrst. Forseti vill hins vegar taka fram að það er honum ekki mikið mál hvor tillagan yrði borin upp fyrst, nema það að ég held að það sé í samræmi við ýtrustu þingsköp að fara að svo sem ég sagði.

Pálmi Jónsson (um atkvæðagreiðslu) : Virðulegur forseti. Að mínum dómi liggur það fyrir að tillaga minni hl. felur í sér meira frávik frá upphaflegri tillögu og gengur því lengra í þá átt að breyta þeirri tillögu sem fyrir liggur í þinginu. Því ætti hún að berast upp fyrst og á undan þeirri tillögu sem gengur skemur í því að breyta þeirri tillögu sem fyrir liggur. Mín niðurstaða er því sú að tillaga minni hl. eigi að berast upp fyrst.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti óskar eftir að fá að gera þriggja mínútna hlé og ræða þetta mál þar sem forseti er enn sannfærður um að hann hafi úrskurðað rétt fyrir stundu síðan. Nú vil ég biðja hv. þm. að hafa þolinmæði til að sitja fundinn til enda. --- Fundarhlé. Fundinum er fram haldið. Nýr fundur hefur verið haldinn með embættismönnum þingsins. Upp kom ágreiningur og meiri hl. féllst á tillögu minni hl. fjvn. Forseti úrskurðar því að tillaga minni hl. fjvn. skuli borin upp fyrst. Forseti vill kynna þá nýju útskýringu sem hann hefur fengið. Menn vilja halda því fram að brtt. minni hl. fjvn. breyti hinni upphaflegu tillögu meira og því beri að bera hana upp fyrst og forseti getur út af fyrir sig fallist á þau rök.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Fram hefur komið að nokkrir reimleikar hafa upphafist hér í Kvosinni í framhaldi af skoðunarferð á Hótel Borg hér á dögunum. Hér liggja fyrir tvær tillögur sem vandi er nokkur að skera úr um þegar maður er samþykkur hluta en ósamþykkur öðru. Ég verð því að gera grein fyrir atkvæði mínu varðandi þessa tillögu. Í tillgr. er sagt í upphafi að kanna eigi hvaða möguleikar eru til aukinnar hagkvæmni í húsnæðismálum Alþingis. Það væri skynsamlegt, en þegar kemur í framhaldinu að það skuli leitað úrlausna í grennd við Alþingishúsið fer í verra því auðvitað er alveg ljóst að með þeirri afstöðu sem tekin hefur verið af forustu Reykjavíkurborgar í þessu máli, og er það raunar ekki í fyrsta sinn sem þrengt er að þessari stofnun af hálfu forustu Reykjavíkurborgar, þá verða mál fyrir Alþingi ekki leyst hér á þessum stað og ég efast mjög um að eðlileg úrlausn fáist fyrir þingið í þessu sveitarfélagi. Því verði að leita víðar. Ég hef bent á úrlausn í því efni. Það er nóg landrými á Austurlandi undir þessa virðulegu stofnun og ég held að menn verði að horfa til þess í ljósi þess sem fram hefur komið hér að undanförnu, fyrst með byggingu ráðhúss hér ofan í lóð Alþingis og síðan með því að hremma Hótel Borg frammi fyrir nefinu á forustu þingsins. Ég segi nei.