Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á 1. um vörugjald. Hér er um að ræða framlengingu á vörugjaldi sem nú er í gildi. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að hluti af vörugjaldinu renni í Styrktarsjóð vangefinna, en þetta frv. gerir ráð fyrir að það ákvæði falli niður. Við 1. umr. málsins voru gerðar aths. við þetta og bent á að þetta gæti leitt til þess að framlög til Styrktarsjóðsins kynnu að lækka, enda þótt flestir muni vera sammála um þá þörf sem er á fjárveitingum til þeirra hluta. Þetta gjald hefur verið framlengt til eins árs í hvert sinn og þess vegna var fjh.- og viðskn. sammála um að koma til móts við þessar óskir með því að setja inn bráðabirgðaákvæði, sem flutt er sem brtt. á þskj. 186, á þá leið, að á árinu 1979 skuli greiða framlag til Styrktarsjóðs vangefinna er nemur 10 kr. af hverjum lítra innlendrar framleiðslu af ákveðnum tollskrárnúmerum, sem þar eru tilgreind. Með þessari breyt. var n. sammála um að mæla með samþykkt frv. Geir Gunnarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. Hér er um að ræða litla upphæð sem niður falli söluskattur af. Málið hefur þegar verið afgreitt í hv. Nd. Nefndin leggur sem sagt til að málið verði samþ.



Herra forseti. Þar sem ég skrifaði undir nál. með fyrirvara þykir mér rétt að gera í örfáum orðum grein fyrir þessum fyrirvara Þarna er um að ræða að veita undanþágu frá söluskatti. Málið liggur reyndar í augum uppi. Þarna er um að ræða rekaviðarmál af Vestfjörðum. Röksemdir mæla með að það verði felldur niður söluskattur af þessu efni, og er jafnvel gert ráð fyrir að undanþágan verði látin verka aftur fyrir sig. Hins vegar hef ég þá grundvallarafstöðu, að mér er ekki vel við að söluskattslöggjöfin sé gerð götugri en hún er. Þó sé ég töluvert réttmæti þessa máls. Þetta var fyrirvari minn, að söluskattslöggjöfin sé ekki með sífelldum undanþágum gerð enn slitnari en hún er og þyrfti að vera.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er flutt til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út hinn 1. júní s.l. um sérstakt tímabundið vörugjald. Fjh.- og viðskn. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. lagði fram brtt. við það, sem er á þá leið að frá 1. jan. 1979 til 31. des. það ár skuli vörugjald af vörum, sem taldar eru upp í a-lið þessa frv., hækka úr 16% í 18%. Með þessari hækkun er gert ráð fyrir að ríkissjóði verði að nokkru bættur sá tekjumissir sem hann verður fyrir vegna þeirra tollalækkana sem ganga í gildi nú um n.k. áramót, eða um hálfa þá upphæð. Ég vil taka það fram, að núgildandi ákvæði um vörugjald er einnig að finna í brbl. frá því í byrjun sept. þessa árs og þau eru í frv. til l. um kjaramát, sem mun verið af afgreiða frá hv. Nd. En það leiðir af þeirri breyt., sem felst í brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar d., að V. kafli kjaramálalaganna verður felldur brott ef þessi brtt. verður samþykkt. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Geir Gunnarsson. Frsm. minni hl.



Herra forseti. Hér er á ferðinni stórfelld ný skattlagning og skattlagning af því tagi sem einna skaðvænlegust er á verðbólgutímum, þ.e.a.s. leiðir til beinnar hækkunar vöruverðs þegar í stað, og kyndir þess vegna undir verðbólgubálið. Að sjálfsögðu mun stjórnarandstaðan greiða atkv. gegn þessum brtt., en verði þær hins vegar samþ. munum við sitja hjá við endanlega afgreiðslu málsins, en greiða því atkv. ef brtt. verða felldar. Ég ætla ekki að hefja almenna umr. um skattamál. Eins og þm. vita voru lögð fram nú fyrir skömmu þrjú frv. um víðtæka skattheimtu. Það mun fara fram almenn umr. um skattamátin í heild í Nd. á mánudag og þriðjudag og síðan fá tækifæri til að ræða málin hér frekar. Ég vil gjarnan fyrir mitt leyti greiða fyrir því, að þingstörf geti gengið sem best á þessum erfiðleikatímum hjá þjóðinni allri, og þó kannske einna mestum hjá stjórnarliðum hér í þessu húsi, og við munum þess vegna ekki torvelda störfin og ekki upp hefja-eða ekki ég a.m.k. - almenna umr um skattamál, þó vissulega sé hér stórt mál á ferðinni og illt mál. Við leggjum sem sagt til að brtt. verði felld.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. um Seðlabanka Íslands. Eins og fram kom við 1. umr. málsins hér í d. er um það að ræða að veita Seðlabankanum heimild til þess að lána afurðalán til útflutningsatvinnuveganna með gengisáhættu eða gengistryggingu og þá lægri vöxtum, enda þótt fullnægjandi mótvægi sé ekki fyrir hendi hjá bankanum í erlendum lánum, en eins og nú er er ekki heimild fyrir hann að lána hærri upphæð en slíkt mótvægi er fyrir. N, varð sammála um, eftir að hafa rætt málið og fengið á sinn fund Davíð Ólafsson bankastjóra Seðlabankans, að mæla með samþykkt frv. Undir nál. skrifa með fyrirvara Eyjólfur K. Jónsson og Jón G. Sólnes, en Geir Gunnarsson var fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu formanns fjh.- og viðskn. mælir n. einróma með því, að frv. þetta verði samþ., en við Jón G. Sólnes gerum fyrirvara. Hann byggist á því, að ekki hafa fengist fullnægjandi upplýsingar um það, með hverjum hætti þetta mál verði framkvæmt, þ.e.a.s. hvort fjármuna verði aflað innanlands að einhverju leyti með gengistryggingu til þess að standa undir afurðalánum. Það er till. sjálfstæðismanna að slíkt verði gert, enda höfum við þegar flutt frv. til l. um breyt. á seðlabankalögunum annars vegar og hins vegar að nema úr gildi lög um bann við verðtryggingu fjárskuldbindinga frá 1966. Mun það væntanlega koma til umr nú næstu daga og við þá gera nánari grein fyrir heildarstefnu Sjálfstfl. í peningamálum og fjármagnsmálum. Frv. sem slíkt fjallar ekki um annað en gengistryggingu afurðalánanna. Því erum við hlynntir, hins vegar ekki þeirri stefnu, sem hæstv. viðskrh. boðaði, eða þeim skýringum, sem við höfum fengið frá Seðlabanka og ráðh., teljum þær allsendis ófullnægjandi og munum leggja á það áherslu, að teknir verði upp gengistryggðir reikningar þannig að innlent fé verði notað, en ekki erlent, í þessum tilgangi. En frv. sem slíkt styðjum við, því að það er skref í rétta átt.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við frv. þetta. Ég tel að þetta sé mjög góður áfangi. Þetta er einmitt mál sem við framleiðendur höfum lengi barist fyrir. Ég tel að þarna sé stigið skref í rétta átt. En jafnframt vil ég nota tækifærið til þess að vekja athygli á því, að við hefðum gjarnan viljað sjá frekari útlistun á því, hver framkvæmdin verður. Við teljum að nú sem stendur þurfi lán út á afurðir að vera um 85%. Gjarnan hefði ég viljað sjá það ákvæði.í frv. Við teljum að „kontant“-greiðslur okkar, vinnulaun, hráefni, umbúðir, nemi um 81% af skilaverði, og síðan koma vextir, rafmagn og ýmsar fleiri greiðslur sem þarf að greiða mjög fljótlega, en veltuhraði vörunnar er um 3–4 mánuðir svo að við þurfum að geta útvegað fé til þess að greiða þessi gjöld. Eins hefði ég gjarnan viljað sjá það, að viðskiptabankarnir hefðu getað framkvæmt þetta, tekið þessi lán og endurlánað okkur undir eftirliti Seðlabankans, því ég hefði talið að það yrði einfaldara og um leið skilvirkara en þetta verður. Ég tel að það sé engin áhætta í þessu með frystar afurðir og saltfisksafurðir. Í sjálfu sér er þarna ákveðin áhætta í sambandi við loðnu, mjöl og lýsi, því það eru vörur sem mikil verðsveifla er á. Það, sem máli skiptir, er náttúrlega að kjör framleiðenda á Íslandi séu þau sömu og keppinauta okkar erlendis. En ég vil jafnframt vekja athygli á því, að ég sé algjöra nauðsyn á því að breyta reglum Verðjöfnunarsjóðs um leið og þetta er gert og viðmiðunarverð hans verði ákveðið í erlendri mynt. Það mundi algjörlega koma í veg fyrir að hann yrði notaður til annars en hann er ætlaður.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. til l. um landmælingar. Landmælingar Íslands hafa nú starfað í rúma tvo áratugi, en þessi stofnun varð ekki til sem sjálfstæð stofnun fyrr en 1956, eða einum og hálfum áratug eftir fullnaðarskilnað við Dani. Fram til þess tíma höfðu Danir séð um allar kortlagningar af landinu, en þær hófust upp úr aldamótunum 1800. Aðalmælingastörfum Dana og kortagerð mun hafa verið lokið árið 1939. Eftir stríð var haldið áfram við kortagerðina á vegum Geodætisk Institut í Kaupmannahöfn, en Íslendingar kostuðu aðeins hluta af því starfi, þ.e. endurskoðun kortanna. Landmælingar Íslands fengu samkv. sérstökum samningi öll gögn varðandi mælingar á Íslandi frá hinni dönsku stofnun og einkarétt á notkun þeirra. Nú starfa hjá Landmælingum Íslands um 20 manns og er mestur hluti starfsliðsins sérhæft fólk á sviði mælinga, loftmyndatöku og kortagerðar. Landmælingar Íslands hafa stöðugt haldið áfram því verki sem Danir unnu að, haldið áfram grundvallarmælingum á landinu, unnið að endurskoðun korta og kortaútgáfu, loftmyndatöku af landinu vegna mælinga og kortagerðar og eru eini aðilinn sem hefur á hendi slíka myndatöku. Einnig hafa Landmælingar Íslands veitt aðstoð og tæknilega þjónustu við gerð gróður- og jarðakorta sem unnið er að af Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Með bréfi, dags. 16. okt. 1975, skipaði samgrn. 5 manna nefnd til að semja frv. til l. um landmælingastjórn. Skyldi með frv. stefnt að því, að undir landmælingastjórn heyrði stjórnun þríhyrningamælinga á Íslandi og hæðamerkjakerfisins, kortamælingar og kortaútgáfa ríkisstofnana, lóða-, landa- og jarðamarkamælingar. Með skipunarbréfi nefndarinnar fylgdi ályktun Alþingis sem gerð var 7. maí 1975 um landmælingastjórn. Það frv., sem hér liggur fyrir, er flutt óbreytt frá till. nefndarinnar. Þessi nefnd vann raunar að gerð þriggja frv. um þessi mál, frv. til l. um landmælingar, sem hér liggur fyrir, frv. til l. um mælingu lóða og landa í lögsagnarumdæmum kaupstaða og á skipulögðum svæðum utan kaupstaða, en það er mál sem einnig hefur verið lagt fyrir hv. d. og er næsta mál á dagskrá, og svo einnig frv. til l. um breyt. á landskiptalögum, nr. 46/1941, en það hefur einnig verið lagt fyrir d. og verður tekið til meðferðar hér á eftir. N. sú, sem rn. skipaði, kynnti sér fyrirkomulag landmælinga á Íslandi með því að ræða við þá sem gerst þekkja þessi mál hér á landi og bárust tvær skriflegar grg. frá forstjóra Landmætinga Íslands, Ágúst Böðvarssyni. Þá skrifaði nefndin bréf til stofnana og aðila sem upp eru taldir í grg., bað um álit þeirra á viðfangsefninu og sendi þeim spurningalista varðandi þörf stofnunarinnar fyrir landmælingar, kortagerð og annað það er varðar viðfangsefni nefndarinnar. Ávöxturinn af þessum samræðum er það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. þessu vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. til l. um breyt. á landskiptalögum, nr. 46/1941. Ef marka má efni þessa frv. liggur beinast við að telja að frv. þetta heyri undir landbrh., og efni þess er ótvírætt nátengt landbúnaðarmálum. En ástæða þess, að frv. þetta er flutt af samgrh., er sú, að hér er um að ræða fylgifrv. með því frv. sem áðan var til umr. um landmælingastjórn. Þær breytingar á landskiptalögum, sem felast í frv., eru gerðar til samræmis við frv. til l. um landmælingar, og er gert ráð fyrir því, að við landskipti sé ekki öðrum falið að gera uppdrætti en þeim sem til þess hafa fengið löggildingu, sbr. 2. málsgr. 11. gr. frv. til landmælingalaga. Enn fremur er í þessu frv. gert ráð fyrir skilum til Landmælinga Íslands á uppdráttum og landamerkjaskrám, en að um frekari meðferð gagnanna fari síðan eftir 18. gr. nefnds frv. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. til l. um mælingu og skrásetningu lóða og landa í lögsagnarumdæmum kaupstaða og á skipulögðum svæðum utan kaupstaða. Hið sama gildir um þetta frv. og það sem var til umr. á undan, að það er samið af nefnd sem samgrh. skipaði 1975 til að semja frv. til l. um landmælingastjórn samkv. þál., sem samþ. var á Alþ. 7. maí 1975. Nefndin samdi þá frv. til l. um landmælingar, sem nú hefur verið vísað til hv. samgn., en þetta frv. er fylgifrv. þess. Í III. kafla frv. til landmælingalaga er mælt fyrir um eignamælingar utan lögsagnarumdæma kaupstaða og skipulagðra svæða, en ekki þótti fært að hafa að öllu leyti sömu reglur um eignamælingar og gerð uppdrátta innan og utan þessara landssvæða. Þetta frv. er samið með hliðsjón af lögum nr. 35/1914 og 16/1951, um mælingu og skrásetningu lóða og landa í lögsagnarumdæmum Reykjavíkur og Akureyrar, og gert ráð fyrir að þau lög falli úr gildi við gildistöku þessara laga. Að öðru leyti er frv. þetta samið með hliðsjón af ákvæðum frv. til l. um landmælingar. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Mál þetta skýrir sig að mestu sjálft. Ég held að allir viti hvað fyrir flm. vakir, þ.e.a.s. að reyna að koma á samræmingu í fjármálakerfinu og draga úr miklum kostnaði og tvíverknaði, sem allir vita að er í fjármálakerfinu eins og það hefur hér hrannast upp um langt skeið, og að tilraun verði gerð af Alþingis hálfu til þess að taka í taumana. Till. er flutt af öllum fjh.- og viðskn.-mönnum þessarar hv. d. og þess vegna sé ég ekki ástæðu til að gera till. um að vísa henni til n., því það liggur fyrir afstaða allra nm., heldur að till. verði beinlínis afgreidd hér og nú á þessum fundi, því að ég á von á að allir hv. dm. séu henni sammála. Ég tel skylt að geta þess, að till. svipaðs eðlis var flutt á síðasta þingi og meðflm. þá var Pétur Sigurðsson, sem þá sat á þingi. Ég held að það sé rétt og skylt að það komi fram, og ég leyfi mér raunar að lesa upp till, og grg. eins og hún var þá - hún er lítillega breytt - svo hún sé hér með í umr., verði prentuð, en till. hljóðaði svo í fyrra, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir sparnaði í fjármálakerfinu. Skal stjórnin, að loknu jólaleyfi alþm., leggja fram tillögur um fækkun starfsmanna ríkisbanka, Framkvæmdastofnunar ríkisins og opinberra sjóða um allt að tíunda hluta og samræmdar aðgerðir til sparnaðar og hagkvæmari rekstrar, þ. á m. um sameiningu lánastofnana, skorður við óhóflegum byggingum og fækkun afgreiðslustöðva.“ Og greinargerð: „Alþjóð er ljóst, að nú er þörf aðhaldsaðgerða í fjármálum. Sú kaldhæðnislega staðreynd blasir þó við, að fjármálastofnanir hafa þanist einna mest út allra ríkisfyrirtækja á sama tíma sem sparifjármyndun minnkar. Leiðir hér sem oftar óstjórn af ofstjórn. Við þetta verður ekki unað. Tillögumönnum er ljóst, að meðal stjórnenda bankamála eru ýmsir hæfileikamestu menn þessarar þjóðar. Flutningur þessa máls er ekki aðför að þeim, heldur liðveisla við þá, enda engum ljósara en þeim, hvar skórinn kreppir. Þó bendir flest til þess, að aðgerðir á borð við þær, sem hér er lagt til að ríkisstj. hafi forustu um, séu nauðsynlegar, ef úr úlfakreppunni á að brjótast. Eftirspurn lánsfjár er ótakmörkuð við ríkjandi lánskjör. Bankar hafa einn og sama verðmæli, óraunhæfan verðmæli. Samkeppni þeirra verður því um það eitt að ná til sín stærri hlutdeild sparifjárins. Herkostnaðurinn í stríðinu við að afla auranna vex, verðmætaaukning er engin, en kostnaðaraukning mikil. Hagur viðskiptamanna versnar við þá andhverfu heilbrigðrar samkeppni sem hér er á ferðinni, og aðstaða skömmtunarstjóra nútímans er ekki aðlaðandi. Sjóðakerfið og hagstjórnarbáknið í heild þarf líka að taka til gagngerðrar endurskoðunar, enda enginn efi á því, að þann frumskóg má grisja, engum til meins, en öllum til góðs. Þessi aðgerð þyrfti að spanna allt sviðið frá Þjóðhagsstofnun til minnsta sjóðsins. Játað skal að hægara er hér um að tala en í að komast. Tilraunina ber þó að gera. Kannske ber hún takmarkaðan árangur - þá er að taka því. En enginn héraðsbrestur yrði þó markmiðunum, sem till. miðar að, yrði að fullu náð.“ Það er auðvitað alveg ljóst, að á fleiri sviðum í þjóðlífi okkar þyrfti slíkra aðgerða við, tilrauna til þess að draga úr ofvexti, og má nefna þar til margar ríkisstofnanir, einkum þær sem alls ekki fá skoðun í fjvn., sem þó reynir að beita aðhaldi gagnvart ýmsum greinum ríkisfjármála, en þessar stofnanir, eins og kunnugt er, ganga margar hverjar nokkurn veginn sjálfala. En einhvers staðar verður að byrja og ég held að kannske sé ástandið einna verst í fjármálakerfinu, og þess vegna er það vissulega ánægjulegt ef stjórn og stjórnarandstaða geta tekið höndum saman um að reyna að bæta hér um og starfa saman, - hvaða ríkisstj. sem er, þá reyni alþm. allir sameiginlega að starfa að slíku þjóðþrifamáli. Þess vegna á ég von á því, að till. geti orðið samþ. einróma.



Herra forseti. Mér þykir rétt að það komi fram áður en þessari umr. lýkur, að í þessu frv., sem fjallar um hækkun vörugjalds á ýmsum vörutegundum, eru m.a. ákvæði um hækkun vörugjalds á hljóðfærum. Þetta hefur nokkuð verið gagnrýnt og á það bent, að ekki væri eðlilegt að slíkir munir væru í hæsta vörugjaldsflokki. Ég er þessu sammála. Ég tel að þessu þyrfti að breyta, og ég vænti þess, að þetta verði tekið til athugunar þótt síðar verði. Í 5. gr. frv. er ráðh. heimilað að undanþiggja einstakar vörur gjaldskyldu ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Þetta mál hefur verið rætt í ríkisstj. og ég held að menn séu þar sammála um að vörugjaldið þurfi að taka til nánari athugunar.

Má ég vekja athygli á því, að það, sem hæstv. ráðh. talar um, er tilheyrandi öðru dagskrármáli.

En var ekki vörugjaldið fyrsta mál á dagskrá?

Jú, en það er tímabundið vörugjald - er það ekki? - sem þetta á við.

Já, það er nefnilega það. Það eru tvö vörugjaldsmál. En það breytir ekki hinu, að þessi vörugjaldsmál þurfa nánari athugunar við. Auðvitað er það ákaflega óaðgengilegt fyrir hv. þm. að fá í hendur frv. þar sem taldir eru upp tollvöruliðir í stórum stíl án þess að hægt sé að átta sér á því hvaða innihald stendur á bak við hvert númer. Þar af leiðir að þegar ríkisstj. afgreiða slík mál eða í n. fer e.t.v. ekki fram nægilega glögg og góð athugun á því, hvort hver einstakur liður á réttilega heima í slíkri upptalningu. Í tilvikum sem þessum vill það gerast, að embættismenn fái meira vald en góðu hófi gegnir að því leyti, að þeir, sem hina pólitísku ábyrgð bera, gefa sér kannske ekki nægilegan tíma til þess að kanna málin til hlítar. Ég tel að þessi vörugjaldsmál þurfi að taka til nánari skoðunar, hvort sem þar er um að ræða hið almenna vörugjald eða hið tímabundna vörugjald. Það er rétt ábending, sem kom fram hjá forseta, að þegar um hljóðfæri er að ræða, þá mun það ekki vera nákvæmlega þetta dagskrármál sem þar um ræðir, heldur annað, en það breytir ekki því, að aths. er jafngild engu að síður. Þessi mál þarf að taka til nánari skoðunar.

( Frsm. minni hl. Eyjólfur K. Jónsson): Herra forseti. Eins og hv. dm. er kunnugt höfum við í stjórnarandstöðunni lagt okkur fram um það að greiða fyrir því, að þingstörf gætu gengið með eðlilegum hætti miðað við óeðlilegar aðstæður, sem menn vita að hér eru, og veit ég að t.d. formaður fjh.- og viðskn. mun staðfesta að við, sem höfum starfað með honum þar, höfum síður en svo talið eftir okkur að vinna seint og snemma og greiða fyrir framgangi mála. Nú kemur það í ljós hér, að einn af ráðh. hefur ekki hugmynd um hvað felst í brtt. hæstv. ríkisstj. um skattlagningu, - hefur ekki hugmynd um það. Hvernig á að una við svona vinnubrögð? Ef þessi hæstv. ráðh. kemur fram undir réttum dagskrárlið og ættar að gagnrýna skattlagningu sem hann sjálfur stendur að, þá er auðvitað ljóst mál að við hljótum að flytja brtt., og ég ætla mér að flytja brtt. einmitt í þá átt að fella niður vörugjald af hljóðfærum. Ég vona þá að ráðh. standi með mér í því að koma henni hér í gegn við 3. umr., en til þess þarf svigrúm. Ég játa að ég þekki ekki svo þessi númer í tollskrá að ég geti hér og nú á stundinni flutt slíka brtt., en ég geri ráð fyrir að allir skilji það, að þegar svona vinnubrögð eru hljótum við að óska eftir frestun þessa máls og flytja brtt. okkar á mánudaginn kemur. Ég er þess raunar fullviss, að formaður fjh.- og viðskn. mun styðja mig í því, að þessu máli verði nú frestað svo að svigrúm gefist. Drátturinn er ekki sök stjórnarandstöðu, heldur eins ráðh., sem hefur ekki hugmynd um hvaða mál hann er að flytja.



Herra forseti. Ég skil ekki aths. hv. þm. Er hann að óska eftir því, að málinu sé frestað vegna þess að ég hafi farið á mis við það sem stóð í dagskránni? Er það þess vegna sem hann er að óska eftir frestuninni? 



Herra forseti. Ég gleðst yfir þeirri hugmynd, sem ég heyri að hér hefur komið fram hjá hæstv. menntmrh. í þessu tilfelli, þar eð hann lýsir yfir að hann vilji gjarnan lækka vörugjald á hljóðfærum. Það er sannarlega mjög tímabær till. því svo dýrt er orðið áð kaupa hljóðfæri fyrir þá sem gjarnan vilja flytja tónlist sjálfir á heimilum sínum. Það má segja að það sé alls ekki fyrir fólk með venjulegan fjárhag, svo dýrt er orðið að kaupa hljóðfæri, sérstaklega stór hljóðfæri, eins og t.d. píanó. En það var ekki af þessu tilefni sem ég kvaddi mér hljóðs, herra forseti. Það var vegna þess að í sambandi við þetta mál hef ég séð ástæðu til þess að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. Mér þykir, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v., rétt að fresta afgreiðslu þessa máls til að koma til móts við hugmynd hæstv. menntmrh. Mér finnst afar skynsamlegt að fresta málinu af þeim sökum. Hitt er annað mál, að það liggur fyrir, að ástæðan til flutnings þessa máls, til hækkunar hins tímabundna vörugjalds, er sú, að bæta á ríkissjóði upp tekjumissi vegna tollalækkana sem munu verða nú um áramótin. Í því sambandi vaknar ein mikilvæg spurning og hún er þessi: Til hvaða aðgerða ætlar ríkisstj. að grípa til þess að vega á móti tollalækkun á innfluttum iðnaðarvörum? Ríkisstj. hefur boðað að hún muni grípa til aðgerða af þessum sökum. Nú eru ekki margir dagar til áramóta og ekkert hefur heyrst um hvað það er sem hæstv. ríkisstj. ætlar að gera. Í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna var þegar tekið fram, að samkeppnisaðstaða iðnaðarins yrði tekin til endurskoðunar og spornað yrði, eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta, með opinberum aðgerðum gegn óeðlilegri samkeppni erlends iðnaðar, m.a. með frestun tollalækkana. Síðar hefur komið fram, eins og alþjóð er kunnugt, að tollalækkunum verður ekki frestað, en þess í stað hefur ríkisstj. lýst því yfir, að hún mun sækja um framlengingu á samningi um EFTA- aðild og samningi við Efnahagsbandalagið þegar samningurinn á að renna út. Þetta kemur m.a. fram í aths. við fjárlagafrv. Þar er vísað til samstarfssamningsins með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta. „Í frv. er gert ráð fyrir lækkun aðflutningsgjalda í samræmi við samning um aðild Íslands að EFTA og samning við EBE. Í samstarfssamningi stjórnarflokkanna er gert ráð fyrir, „að samkeppnisstaða íslensks iðnaðar verði tekin til endurskoðunar og spornað með opinberum aðgerðum gegn óeðlilegri samkeppni erlends iðnaðar, m.a. með frestun tollalækkana.“ Ekki er fullráðið með hvaða hætti þetta verður gert. Sérstök nefnd þriggja rn. hefur málið til athugunar.“ Ég spyr nú, herra forseti: Er ástæða til þess fyrir mig að halda áfram rökstuðningi fyrir þessari fsp. minni, ef hæstv. iðnrh. hefur ekki tök á því að vera hér í salnum? Eða vill hæstv. forseti skjóta málinu á frest þangað til hæstv. ráðh. getur verið hér inni til að upplýsa þetta mál? Ég skil það mætavel, að hæstv. ráðherrar séu önnum kafnir. Hæstv. iðnrh. er sjálfsagt í Nd. að svara fsp. um verðjöfnun raforku. Það er mikilvægt mál, en þetta er líka mjög mikilvægt og eðlilegt að fjöldi manna spyrji um þetta.

Ég geri ráð fyrir að það verði tækifæri til þess að ræða þetta síðar þannig að ráðh. heyri.

Má ég þá, herra forseti, gera hlé á ræðu minni, hún er að vísu ekki löng, en fá að ljúka henni þegar hæstv. ráðh. hefur tök á því að vera við.

Ég geng ekki út frá því sem vísu, að hæstv. ráðh. geti verið við í dag. - Gripið fram í: Verður ekki málinu frestað? - Forseti: Við tökum ákvörðun um hvað við gerum í þessu.

Ég vil þá leyfa mér að fara þess á leit, að umr. verði ekki lokið nema tækifæri verði til þess að fara örlítið nánar út í þetta atriði sem ég hef vakið athygli á.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. hafa heyrt, hefur komið fram ósk um að þessu máli verði frestað þannig að fjh.- og viðskn. geti skoðað málið aftur áður en það verður afgreitt frá d. Ég tel rétt að fara fram á það við forseta að hann verði við þessari ósk.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á 1. um flugvallagjald. Frv. gerir ráð fyrir framlengingu á því bráðabirgðaákvæði sem gilt hefur á þessu ári, að flugvallagjald skuli innheimt á næsta ári með 100% álagi, þ.e.a.s. vera 3000 kr. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls, þar sem meiri hl. lagði til að frv. yrði breytt og flytur um það brtt. á sérstöku þskj. Í þessari brtt. felst breyting á 1. gr. núgildandi laga, þar sem kveðið er á um að greiða skuli sérstakt flugvallagjald sem renni til ríkissjóðs Íslands, og breytingin er á þá leið, að frá og með 1. jan. 1980 skuli tekjum af þessu gjaldi varið til eflingar flugmála. Er það þá sambærilegt við það sem nú gildir í vegamálum, þar sem ákveðin gjöld af umferð á landi renna í vegasjóð. Síðan koma tvær nýjar greinar sem kveða á um það, að í stað þess að gjaldið verði 3000 kr. á næsta ári í utanlandsflugi, þá verði það 5500 kr. fyrir hvern farþega, en helmingi lægra fyrir farþega á aldrinum 2–12 ára. Eins og fram kemur í aths. við lagafrv. var flugvallagjaldið fyrst lagt á í utanlandsferðum árið 1975. Þá var það 2510 kr., síðan var það lækkað í 1500 kr., en svo hækkað aftur á þessu ári. Gjaldið 5500 kr. mun því ekki verða hærra miðað við verðlag en það var þegar það var fyrst ákveðið, og má því segja að það sé í samræmi við aðrar verðhækkanir í þjóðfélagi okkar. Um innanlandsflug gildir hins vegar, að það verði 400 kr. á hvern farþega og nái það einnig til farþega sem fljúga til Grænlands og Færeyja. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þessum breytingum. Geir Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Hér er enn um að ræða eitt af skattlagningarfrv. ríkisstj. Gildir sama um þetta mál og önnur, að við í minni hl. n. leggjum til að málið verði fellt. Það er flutt brtt., sem ég á von á að verði samþ. þar sem er um stjfrv. að ræða, en við munum að sjálfsögðu greiða atkv. gegn henni og síðan frv. í heild verði brtt. samþ.



Herra forseti. Flugvallagjald hefur verið innheimt nú um nokkurra ára skeið, bæði í utanlandsflugi og innanlandsflugi. Frá því að þetta gjald var fyrst lagt á hefur mér fundist og mörgum öðrum hv. þm., að eðlilegt og sjálfsagt væri að flugvallagjald rynni til uppbyggingar flugvalla á Íslandi og til að bæta og auka öryggi í flugmálum og aðstöðu fyrir farþega. Við höfum oft gagnrýnt að gjaldið skuli látið renna til almennra nota. Nú hefur verið ákveðið að framlengja þetta gjald og jafnframt hækka það nokkuð. Í fjárlagafrv., sem lagt var fram í haust, var gert ráð fyrir tekjum fyrir ríkissjóð af flugvallagjaldi sem næmu 470 millj. kr. Nú er með brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn., sem er í fullu samræmi við það samkomulag sem ríkisstjórnarflokkarnir þrír hafa gert með sér, lagt til að flugvallagjaldið verði enn hækkað og nemi 5 500 kr. fyrir hvern farþega sem ferðast frá Íslandi til annarra landa, en 2 750 fyrir farþega á aldrinum 2–12 ára. Þessi hækkun mun auka tekjur ríkissjóðs af þessu gjaldi um 350 millj. kr. En jafnframt er ákveðið í 1. málsgr. 1. gr., og á því vil ég vekja sérstaka athygli því ég tel að hún sé mjög mikilvæg, að frá og með 1. janúar 1980 skuli tekjum af gjaldi þessu varið til eflingar flugmála. Ég tel að með þessu sé mikilvægum áfanga náð. Flugmál á Íslandi hafa þar með eignast fastan tekjustofn sem nemur á árinu 1979 820 millj. og mun að sjálfsögðu nema talsvert hærri fjárhæð árið 1980 ef að líkum lætur. Nú er það svo, að fjárveitingar til flugmála á árinu 1979 munu nema 800 millj. Það er álíka upphæð og ríkissjóður fær inn af flugvallagjaldi á því ári. Ég skil þetta samkomulag svo, að áfram verði lagt fé til flugmála úr ríkissjóði ellegar veittar heimildir til vörukaupalána í þágu flugmála, eins og nú nýlega hefur verið áformað og mun væntanlega verða lagt til í sambandi við afgreiðslu lánsfjáráætlunar, áfram verði veittar slíkar heimildir til lántöku. Með það í huga efast ég ekki um að sú breyting, sem hér er gerð á ákvæðum um flugvallagjald, eigi eftir að verða til þess að stórauka framlög til flugmála í landinu og þar með stórbæta aðstöðu farþega á hinum ýmsum flugvöllum landsins. Fyrir fáum árum var gerð áætlun um framkvæmdir í flugmálum hér á landi og komust menn að þeirri niðurstöðu, að nauðsynlegt væri að verja u.þ.b. 1800 millj. kr. á verðlagi þessa árs til flugmála í landinu, en fjárveitingar á næsta ári verða væntanlega samanlagt u.þ.b. 800 millj. kr. Af þessu sjá menn að mikið vantar á að fjárveitingar til flugmála séu enn orðnar nægar. Ég vil sem sagt leyfa mér að vænta þess, að því samkomulagi, sem gert var í ríkisstj. um þessi mál, og þeirri hreytingu, sem nú er lagt til að gera á lögum um flugvallagjald, muni fylgja stórauknar framkvæmdir og framfarir í íslenskum flugmálum.



Herra forseti. Eins og menn heyrðu er hæstv. samgrh. hinn montnasti yfir þessu máli. Hann talar um að mikilvægum áfanga sé náð þegar verið er að leggja gífurlegar byrðar á fólkið sem þarf að ferðast, - og auðvitað kemur það verst við fátæka fólkið sem þarf að ferðast bæði innanlands og sem betur fer geta margir ferðast til útlanda líka. Hann segir að verði aðstaða farþeganna stórbætt fyrir það að þetta gjald skuli á lagt. Það er auðvitað rétt, að þetta á að renna til flugmála. Hvers vegna er þetta nauðsynlegt til flugmálanna nema vegna þess að hæstv. ráðh. hefur ekki getað fengið fjárveitingar á fjárl. sem nægðu? Það er eins með þetta og með vegamálin. Ég hef nú boðið þessum hæstv. ráðh. með lagafrv. að reyna sjá honum fyrir eins og 2 milljörðum. Hann er ekki enn farinn að þiggja það í vegina, einfaldlega vegna þess að þegar það mál var hér upphaflega flutt, þá gat hann ekki stutt það eins og flestir eða allir aðrir þm., af því að ég var 1. flm., þvældist fyrir því á síðasta degi þingsins í þessari hv. d., ætlaði að halda uppi málþófi, þannig að ekki væri hægt að ljúka þingi. Það var þá fyrir tilstuðlan þess ágæta forseta, sem d. nú hefur kosið sem aðalforseta, að honum var gert það ljóst að þó að hann talaði alla nóttina, þá mundi málið ganga til atkv. Svo kemur hann hingað og er montinn af öllu saman: Þetta er stórkostlegur áfangi! Ekkert orð um það, að þetta íþyngi eitthvað fluginu og flugstarfseminni. Það veit hæstv. ráðh. bókstaflega ekki nokkurn skapaðan hlut um. Og svo segir hann: Ég skil þetta samkomulag svo og svo, samkomulag sem stjórnarflokkarnir hafa gert sín á milli. - Hann skilur það svo og svo. Ekki er hann nú viss um það. Hann bætir svo við: Ég vænti þess, að þetta verði svona og svona. - Hann hefur ekki einu sinni nokkra minnstu vissu fyrir því að fá fé á fjárl. Það er ekki búið að ganga frá því enn þá. Mér skilst það m.a.s., að fjvn. sé nú að klofna, stjórnarflokkarnir þar, og allt sé í hreinustu óvissu. Nei, þetta er nokkuð langt gengið, þessi kokhreysti. Og ég endurtek, að ef ráðh. ætla að hefja almennar umr. með þessum hætti, þá er ég til í að taka þátt í þeim í alla nótt um ótal málefni, bæði skattamál og annað slíkt, og ef þessi hæstv. ráðh. ætlar að koma hér í þriðja sinn upp í pontuna til að hælast um og mikla sjálfan sig á kostnað samráðh. sinna, þá skal ég tala við hann í alla nótt.



Herra forseti. Það var aðeins til þess að bera á móti þeirri þjóðsögu sem hv. þm. Eyjólfur Konráð hefur verið að bera út um kjördæmi okkar beggja nú um nokkurra ára skeið og er nú að flytja hér inn á Alþ., að ég hafi haldið uppi málþófi á Alþ. á sínum tíma. Við skulum bara kíkja í Alþt. og vita hvað við erum að tala um. Ef menn kíkja í þau, þá sjá þeir þar, að ég hélt mjög hóflega langar ræður um þetta mál og síður en svo að ég héldi uppi neinu málþófi. En ég benti á það á sínum tíma, að happdrættislán í þágu Vegasjóðs væri heldur óhyggilegt fyrirkomulag, það væri eðlilegra og sjálfsagðara að ríkissjóður tæki lán með hagstæðari kjörum en fælust í þessum lánum. Ég þarf ekki að minna þá hv. þm. á það, sem voru viðstaddir þessa umr., að ég var ekki einn um þessa skoðun, heldur voru ýmsir aðrir dm. á sama máli. Ég var hins vegar þeirrar skoðunar, að varanlegt slitlag ætti að leggja á veginn norður til Akureyrar og reyndar hringveginn allan og það beri að gera það hið fyrsta, og hef aldrei skorast undan því að taka þátt í fjáröflun til þess. Skoðun mín á því máli er óbreytt, og ég er sannarlega reiðubúinn til þess að þiggja stuðning þessa ágæta samþingsmanns míns úr Norðurl. v. Ef hann vill aðstoða mig við að gera Vegasjóð digrari en hann er nú, þá stendur ekki á mér. En hitt er annað mál, að vel getur verið að okkur greini nú sem fyrr á um fyrirkomulag tekjuöflunar, og má kannske líta á það meira sem tæknilega hlið málsins sem við auðvitað hljótum og verðum að koma okkur saman um, því hitt er aðatatriðið að meira fé fáist til vegagerðar. En varðandi hitt atriðið, að ég hafi verið að hrósa happi yfir því, að sú breyting sé gerð á flugvallagjaldi, sem hér er til umr., þá vil ég staðfesta að það er rétt. Ég tel að þessi breyting sé mjög til hins betra og hún eigi eftir að verða íslenskum flugmálum til mikillar gæfu.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að blanda mér í þessar umr., en ég vil taka undir það sem hér hefur fram komið hjá hæstv. ráðh., að ég tel sjálfsagt að stefna að því, að þær tekjur, sem koma af flugvallagjaldi og öðru slíku, sem er í tengslum við flugið, renni framvegis til þess að reyna að lagfæra þann stórkostlega vanda sem blasir við öllum í sambandi við flugvelli og öryggi á íslenskum flugvöllum, sem er varla hægt að kalla því nafni suma hverja. Þess vegna vil ég undirstrika það hér, að ég tel það alveg hárrétta stefnu að þær tekjur, sem verða til í sambandi við flugið, fari beint til þess að laga þetta ástand, bæði að því er varðar byggingu flugvalla og þá fyrst og fremst öryggismál í sambandi við flugvelli og einnig aðstöðu fyrir farþega. Það kemur að sjálfsögðu til greina að mynda sérstakan sjóð í sambandi við þessi mál, álíka og hefur verið gert í sambandi við Vegasjóðinn. Ég vil nota þetta tækifæri vegna þessara umr. og leggja áherslu á að Alþ. sinni þessu atriði betur en hefur verið gert til þessa. Þarna er fyrsta tækifærið.



Herra forseti. Aðeins til að fagna því að hæstv, samgrh, kom með framrétta hönd og lagði til að við.reyndum að sættast á útvegun þessa fjár. Það er ekkert kappsmál mitt að þetta sé endilega verðtryggt með einhverjum ákveðnum hætti, eins og er í núgildandi lögum. Það má gjarnan hugsa sér t.d. gengistryggingu eða eitthvert annað fyrirkomulag á happdrættislánunum. Ég vona að við náum saman um að koma þessu máli fram. því alveg er áreiðanlegt að það verður ekki hægt að koma saman vegáætlun, nema þetta fé fáist, og ég held að enginn okkar geti sýnt sig í kjördæmunum ef ekki kemur meira fé en nú er gert ráð fyrir. Þarna er áreiðanlega heppilegasta leiðin til fjáröflunar. Fólkið vill vegina. Það vill leggja eitthvað af mörkum til þess, það vill lána fé til þess. Og þetta er einhver besta fjárfesting sem hugsanleg er. Ég tel að þetta form, happdrættislán, eigi að verða varanlegt, að það eigi að gera þetta að alvöruhappdrætti, þannig að dregið sé t.d. mánaðarlega, fólk hafi gaman af að fylgjast með framkvæmdinni og fá að vita hvaða vegaspotta á næst að leggja o.s.frv. Við getum sameinast um að koma þessu máli fram. Ég, eins og ég sagði þegar ég fylgdi málinu úr hlaði, vildi m.a.s. mjög gjarnan að upphæðirnar í frv. yrðu hækkaðar, það yrðu meira en 2 milljarðar árlega sem þannig yrði boðíð út, gætu verið 3–4 og kannske svo árlega hækkandi. Ég fagna því sérstaklega, að ráðh. vill ræða það við mig og aðra að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi þannig að féð náist.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, enda væri ekki verðugt að fara að hella sér yfir hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson þegar hann hefur talað sig dauðan í málinu og mun ég ekki gera það. Við erum hér að ræða um flugvallagjaldið, og ég lái honum að vísu ekki þótt hann víki máli sínu yfir að öflun happdrættisfjár til vegagerðar, sem hann beitti sér fyrir á sínum tíma af miklum dugnaði. Ég hlýt þó eigi að síður að vek ja athygli á því, að eins og það mál var upprunalega afgreitt, þá var til þess ætlast að hér kæmi til aukasjóður til þess að flýta fyrir því, að við fengjum gott vegasamband kringum landið, austur um og norður um, milli Reykjavíkur og Akureyrar. En síðan var mynduð ríkisstj, sem hélt þannig á vegamálunum að þennan sjóð varð að taka til almennrar vegagerðar og vegaviðhalds og hann hvarf.

Hann týndist í Borgarfirði.

Hann týndist m.a. uppi í Borgarfirði.  Nú vil ég víkja að því máli, sem hér er til umr. fyrst og fremst, sem er flugvallagjaldið. Fyrir tveimur dögum var tilkynnt að 18 af flugvöllum landsins hefði verið lokað vegna þess að þeir uppfylltu ekki lágmarkskröfur um öryggi. Á hverju einasta þingi í 30 ár hafa verið lögð fram skjöl frá flugmálastjóra upp á það, að lífi og limum íslenskra flugfarþega væri stofnað í óafsakanlega hættu vegna þess að ekki væri séð fyrir fjármunum til þess að koma upp nauðsynlegum öryggistækjum á flugvöllunum okkar. Og með tilliti til þess að Sjálfstfl. mun nú hafa allar götur frá stríðslokum, að embætti flugmálastjóra var stofnað, verið við stjórn - að einum tæpum 6 árum undanskildum, minnir mig - þá mætti til sanns vegar færa að tími sé kominn til þess, eins og það er kallað á nútíma stofnanaíslensku að „eyrnamarka“ sérstaka fjáröflun beint til flugvallanna. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar, en fannst ég ekki geta vikið mér undan því að minna aðeins á þetta atriði sem lýtur að ástandi öryggismála á flugvöllum.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því að hafa ekki munað eftir því áðan, en að sjálfsögðu er það rétt að það er einhver trygging í því að féð eigi að renna beint til flugmála. Við erum auðvitað ekki mótfallin því og getum greitt atkv. með þeirri breytingu, þó við greiðum atkv. gegn frv. í heild þegar væntanlega verður búið að samþ. brtt. um hina stórfelldu hækkun.