Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þau, sem ég hér mæli fyrir, - ég hef fengið leyfi hæstv. forseta til að taka 4., 5. og 6. dagskrárlið saman, þ. e. a. s. frv. til l. um breyt. á l. nr. 74 frá 1977, um matvælarannsóknir ríkisins, frv. til l. um breyt. á l. nr. 24 frá 1. febr. 1936, um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum, og frv. til l. um breyt. á l. nr. 12 frá 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, - eru samin í heilbr.- og trmrn. og er til þess ætlast, að með lögfestingu þeirra verði rekstur, Matvælarannsókna ríkisins samkv. lögum nr. 74 frá 1977 tryggður. Þessi frv. stefna í sömu átt, og hef ég því kosið að flytja hér framsögu fyrir þeim öllum í einu, enda fjalla þau í reynd um einn og sama hlutinn. Með lögum nr. 74 frá 1977 var ætlunin að tryggja starfsemi Matvælarannsókna ríkisins til frambúðar. Stofnunin hafði áðurstarfað í um þriggja missira skeið án þess að um hana giltu nokkur lagaákvæði. Stofnuninni var komið á fót til að annast gerlafræðilegt eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum í kjölfar þess að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hætti þeim störfum um áramót 1975–1976. Erfiðlega hefur gengið að tryggja eðlilegan rekstur Matvælarannsókna ríkisins vegna fjárskorts. Miðað við fjárlög yfirstandandi árs er greinilegt að draga verður stórlega úr þjónustu stofnunarinnar við heilbrigðiseftirlitið í landinu komi ekki annað til. Þarf ekki að lýsa því hvaða afleiðingar slíkt kynni að hafa þar sem þetta eru einu gerlarannsóknirnar sem framkvæmdar eru á matvælum hér á landi. Fáist ekki aukið fé til starfsemi stofnunarinnar er einsýnt að segja verður upp um helmingi starfsfólks, en slíkt yrði nánast dauðadómur yfir stofnuninni. Það er skoðun mín, að það beri að reyna til þrautar að tryggja starfsemi Matvælarannsókna ríkisins þannig að starfsemin dragist ekki saman miðað við liðið ár. Í rauninni þyrfti frekar að auka við þjónustuna heldur en hitt, enda er gert ráð fyrir því í lögum um stofnunina, að hún annist enn fremur efnafræðilegar rannsóknir á matvælum. En vegna fjárskorts hefur ekki orðið af því enn. Með frv. til l. um breyting á lögum um matvælarannsóknir ríkisins vil ég leitast við að tryggja það, að starfsemi stofnunarinnar verði a. m. k. óbreytt, þ. e. a. s. þær gerlarannsóknir, sem stofnunin annast sem þjónusturannsóknir fyrir heilbrigðiseftirlitið í landinu, haldi áfram. Með frv. er lagt til að stofnuninni verði tryggðar vissar árlegar tekjur á þann hátt, að heimilt verði að taka gjald fyrir rannsóknir á vegum heilbrigðiseftirlitsins í landinu. Margar af þeim rannsóknarstofnunum, sem starfa á vegum hins opinbera, hafa heimild til gjaldtöku. Má sem dæmi nefna Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Samkv. gjaldskrá þeirrar stofnunar fyrir árið 1979 og fjölda sýna, sem bárust Matvælarannsóknum ríkisins á árinu 1978, ættu Matvælarannsóknir ríkisins að geta fengið rúmar 20 millj. kr. í tekjur á þessu ári. Þetta yrði kostnaður sem sveitarfélögin yrðu þá að greiða vegna rannsókna í þágu heilbrigðiseftirlits í héraði. Ætla má að tekjur, er nema 20–30 millj. kr. til viðbótar við þau fjárframlög sem stofnuninni eru ætluð í fjárl., eigi að geta tryggt a. m. k. óbreyttan rekstur stofnunarinnar um næstu framtíð. Til þess að búa sem best um hnútana álitur rn. nauðsynlegt að breyta einnig greinum tvennra annarra laga sem nefnd eru hér að framan. Samkv. núgildandi lögum um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum, nr. 24 frá 1936, hvílir sú skylda á ríkissjóði að standa undir kostnaði vegna eftirlits samkv. þeim lögum. Segja má að þetta sé óraunhæft ef lítið er á matvælaeftirlit sem heitbrigðiseftirlit, eins og óneitanlega ber að gera, þar sem allt heilbrigðiseftirlit samkv. lögum nr. 12 frá 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, er á kostnað viðkomandi sveitarfélaga. Hins vegar hefur Heilbrigðiseftirlit ríkisins yfirumsjón með matvælaeftirliti í landinu og er slíkt að sjálfsögðu algerlega á kostnað ríkissjóðs. Litið hefur verið svo á, að skylda ríkissjóðs til þess að greiða kostnað við eftirlitið nái einnig til matvælarannsókna. Þótt deila megi um lagaskyldu ríkissjóðs til þess að standa undir þessum rannsóknakostnaði verður að ætla slíka skyldu helgaða fyrir langa venju. Miðað við þau fjárframlög, sem ætluð eru til þessara rannsókna utan Reykjavíkur, þ. e. a. s. á Akureyri, í Vestmannaeyjum og á Ísafirði, getur ríkið ekki staðið undir kostnaðinum nema að óverulegu leyti, en aðeins 2 millj. kr. er varið til þessa. Það er því skoðun rn., að breyta þurfi nefndum lögum, m. a. til þess að kveða skýrt á um skyldu sveitarfélaganna til að greiða hér eins og gildir um annað heilbrigðiseftirlit og eins vegna þess að ríkissjóður hefur ekki peninga til að greiða þetta samkv. þeim fjárl. sem nú eru í gildi. Með breytingum á lögum nr. 24 frá 1936 er lagt til að sveitarfélög standi straum af kostnaði við eftirlit samkv. þeim hvert á sínu svæði. Enn fremur er gert ráð fyrir að ráðh. geti sett sérstaka gjaldskrá þar sem kveðið er á um gjald á þær vörur sem háðar eru eftirliti. Sveitarstjórnir munu innheimta þessi gjöld og njóta þeirra og kemur það á móti þeim kostnaði sem sú breyting hefði í för með sér sem ég áður ræddi um. Þriðju lögin, sem lagt er til að breytt verði, eru lög nr. 12 frá 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Í þeim lögum er í 16. gr. kveðið á um það að rannsóknastofnanir ríkisins skuli annast nauðsynlegar rannsóknir á sýnishornum vegna heilbrigiðiseftirlitsins samkv. lögum. Engin ákvæði eru um það, hver skuti standa straum af kostnaði við þessar rannsóknir, en sum sveitarfélög hafa lítið svo á að ríkinu beri samkv. þessari grein að standa undir slíkum kostnaði. Eins og fjárframlögum er háttað í dag getur ríkissjóður á engan hátt staðið undir slíku, enda má segja að slíkt samrýmist ekki aðalreglunni um það, að heilbrigðiseftirlit sé í höndum sveitarfélaga og á kostnað þeirra. Hér er lagt til að sveitarfélög standi undir kostnaði við rannsóknir þessar í samræmi við gildandi lög um einstakar stofnanir, þ. e. a. s. greiði samkv. gjaldskrám viðkomandi stofnana. Með vísan til þess, sem ég hef áður sagt, tel ég brýna ástæðu til að nefndum lögum verði breytt í þá átt sem ég hef lagt til hér, til þess að rannsóknir á matvælum dragist ekki stórlega saman, sem hefði í för með sér ómælda erfiðleika fyrir heilbrigðiseftirlitið í landinu. Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um efnisatriði þessara frv., en vísa til aths. um þau. Ég vil að lokum geta þess, að sem stendur er unnið að heildarendurskoðun á lögum nr. 12 frá 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og er stefnt að því að frv. verði tilbúið n. k. haust. Mun í því frv. verða tekin afstaða til þess af hálfu heilbrigðisyfirvalda, hvernig þessum málum verði skipað til frambúðar, auk þess sem stefnt verði að sem mestri sameiningu og samnýtingu þeirra stofnana er starfa á vegum hins opinbera að þessum málum, bæði á eftirlitssviðinu og rannsóknasviðinu. Herra forseti. Ég legg til að þessum þremur frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv, heilbr.- og trn. þessarar d. með ósk um að þau hljóti skjóta afgreiðslu, enda eru frv. í sjálfu sér einföld og kveða skýrt á um hluti sem slá þarf botn í. Auk þess legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þessi þrjú frv. fylgja í reynd hvert öðru og byggjast á því, eins og kom fram í máli hæstv. ráðh., að í lögum um matvælarannsóknir, sem sett voru 1977, er gerð sú breyting, að í stað þess að ríkið standi undir öllum greiðslum við starfsemi matvælarannsóknanna á að taka upp sérstakt greiðslukerfi fyrir þá sem um rannsóknir biðja, og það er auðvitað sjónarmið út af fyrir sig. Hins vegar þegar þessi löggjöf var sett, þá byggðist hún á ákvæðum þeirra laga sem hér er einnig flutt breyting á, sem eru lög um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum og lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit hafa verið túlkuð á þann veg, að rannsóknastofnanir ríkisins skuli annast nauðsynlegar rannsóknir á sýnishornum vegna heilbrigðiseftirlitsins, og með tilliti til þess, eins og sú grein er í gildandi lögum, hafa sveitarfélög ekki talið að þeim beri að greiða rannsóknastofnunum ríkisins fyrir þá þjónustu sem þær veita sveitarfélögunum í þessu sambandi. Þó má kannske segja það, að sýnishornum, sem send eru til Matvælarannsókna ríkisins, hefur farið ört fjölgandi á síðustu árum, og kannske eru þau fleiri vegna þess að þegar viðkomandi aðilar vita að þeir eiga ekki að standa undir neinum greiðslum sjálfir, þá er ekki verið að skera við nögl að biðja um þessa þjónustu. Hefur það gert að verkum að starfsemi Matvælarannsókna ríkisins hefur stóraukist á undanförnum árum. Þessar matvælarannsóknir voru lengst af til húsa í Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og voru unnar þar af tiltölulega fáum aðilum. Sá, sem aðallega sinnti þessu, er núv. forstöðumaður Matvælarannsókna ríkisins, sem þá var starfsmaður eða deildarstjóri í Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. En vegna margþættrar aukinnar starfsemi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins var lögð mikil áhersla á að matvælarannsóknir yrðu lagðar niður eða fluttar frá þeim, og voru þegar uppi óskir um það á árinu 1974. Að því kom að ekki var hægt að streitast gegn því lengur vegna stóraukinna verkefna Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, og þá var stofnað til sjálfstæðra matvælarannsókna, og sá starfsmaður, sem annaðist þessi mál, tók stjórn þeirra að sér. Þessi starfsemi var tekin um tíma, þangað til lög voru sett á árinu 1977 um matvælarannsóknir ríkisins og þeim komið fyrir í góðu húsnæði og vel að þeim búið. En það kom fljótt í ljós, að aukning var svo mikil, bæði á starfsliði og öðru, að fjárveitingavaldið fór að spyrna gegn því að taka inn fleiri starfsmenn eða ganga lengra í greiðslum til matvælarannsóknanna, og sérstaklega kom það fram við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1979. Þá var séð að matvælarannsóknirnar gátu engan veginn gegnt því þjónustuhlutverki, sem þeim er ætlað lögum samkv., vegna takmarkaðra fjárframlaga. Ég fyrir mitt leyti tel ekkert því til fyrirstöðu, að stofnun eins og Matvælarannsóknir ríkisins fái samkv. þessu frv. heimild til þess að taka greiðslu fyrir verk sem unnin eru fyrir aðra, og hér er auðvitað fyrst og fremst um að ræða að íþyngja töluvert sveitarfélögunum. Það er verið að færa kostnað, sem ríkið hefur staðið áður undir að öllu leyti, yfir á sveitarfélögin. Ég tel ekkert óeðlilegt við þessa breytingu, og ég tel þörf á því og það kemur mjög til álita að breyta lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit hvað þetta snertir, vegna þess að þau voru túlkuð með þeim hætti frá hendi sveitarfélaganna, sem sennilega stenst lagalega, að þau gátu neitað að greiða rannsóknastofnunum á vegum ríkisins fyrir þessa þjónustu. En nú var talið rétt að láta á þetta reyna. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort hafi verið haft samband við Samband ísl. sveitarfélaga um þessa breytingu og þá hvort þetta frv. og þessi fylgifrv. eru flutt með vitund og vilja stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég tel eðlilegt að um þetta sé spurt við 1. umr., áður en málin fara til n., af því að hæstv. ráðh. gat ekkert um Samband ísl. sveitarfélaga í framsöguræðu sinni. Hins vegar undirstrika ég það sem mína persónulegu skoðun, að ég tel fyrir mitt leyti, ekkert óeðlilegt við að gera breytingu í þessa átt.



Herra forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir góðar undirtektir. Það er auðvitað rétt sem kom fram í hans máli, að það er verið að færa kostnað frá ríkinu yfir á sveitarfélögin, en það er svo líka til að taka, að í öðru af fylgifrv. þessa frv. er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin fái þennan kostnað greiddan aftur, þ. e. a. s. það verði samin gjaldskrá sem heimilar þeim að taka þennan kostnað af þeim sem unnið er fyrir í hvert skipti. Vona ég að það fari langleiðina með að greiða þann kostnað sem sveitarfélögin verða fyrir. Ég verð að játa það, að ég hef ekki haft samband við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um þetta mál. Ég taldi satt að segja að með því fylgifrv. og þeirri gjaldskrá, sem verður sett í framhaldi af því, mundu sveitarfélögin fara út úr þessu máli skaðlaus. Það var a. m. k. von mín.



Herra forseti. Þessi þrjú frv., sem hér eru til umr., fela í rauninni í sér einungis þau efnisatriði að þeir, sem njóta þjónustu Matvælarannsókna ríkisins og rannsóknastofnana sem hér um ræðir, skuli greiða fyrir þá þjónustu, og út af fyrir sig vil ég að það komi hér fram að ég tel það heilbrigða stefnu að svo sé. Vegna ummæla hér um afgreiðstu fjárveitingavaldsins, fjvn., á fjárveitingabeiðnum frá þessum aðilum í haust, þegar undirbúningur stóð vegna afgreiðslu fjárl., þá vil ég upplýsa það, að fyrir n. lágu allverulegar fjárveitingabeiðnir til að standa undir þessum kostnaði, en fjvn. leit svo á að það þyrfti fyllri upplýsingar um rannsóknastarfsemina sem þessi rannsóknarstarfsemi snerti hjá öðrum stofnunum, og þess vegna m. a. var ekki fallist á þessar fjárveitingabeiðnir. Það er einnig svo, að yfirleitt líta menn svo á í fjvn. að nauðsynlegt sé að endurskoða fjárveitingar til rannsóknastarfseminnar allrar hjá okkur, til opinberra eftirlitsstofnana og rannsóknastarfsemi. Það má heita að þessar stofnanir séu nær einvörðungu kostaðar af ríkissjóði. Það er ekki gert meðal nágrannaþjóðanna. Þar eru þessar stofnanir meira látnar standa á eigin fótum, selja meira af þjónustu sinni til þeirra aðila sem æskja eftir henni. Og þessi frv. ganga einmitt í þá átt. Þess vegna get ég tekið undir það, að hér sé um heilbrigða stefnu að ræða. En út af þessu óskaði fjvn. eftir því við Rannsóknaráð ríkisins í haust, að Rannsóknaráð gerði úttekt á rannsóknastarfsemi, bæði þessari og annarri, og gæfi fjvn. skýrslu um það. M. a. vakti fyrir n. að fá úr því skorið, hvort hér væri um að ræða að sams konar rannsóknir væru stundaðar í mörgum stofnunum og ekki á sem hagkvæmastan hátt. Ég fagna því, sem kom fram í máli hæstv. ráðh., að í endurskoðun munu vera lög um hollustuhætti sem einmitt miða að því að reyna að samræma rannsóknastarfsemina. Ég held að full þörf sé á að gera slíka úttekt og fylgja henni eftir með lagabreytingu. En ég vildi sem sagt að það kæmi hér fram, að þessi skoðun hefur verið gerð í fjvn., skýrsla Rannsóknaráðs liggur fyrir. Hún hefur ekki enn fengið afgreiðslu í n., en þessi mál eru í athugun og einmitt í þá veru sem kemur fram í þessum frv.



Herra forseti. Í fyrri hluta af ræðu minni s. l. mánudag hafði ég lokið við að greina frá brigðum á yfirlýsingum hæstv. iðnrh. varðandi óendurkræf framlög úr ríkissjóði til þess að mæta fjármagnsvanda Rafmagnsveitna ríkisins. Þessi ummæli hæstv. iðnrh. voru m. a. flutt á fundi hv. Nd. 15. des. s. l. þegar rætt var frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku. Þar lýsti hann yfir að hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að mæta fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins með tvennum hætti: Í fyrsta lagi með því að ríkissjóður legði stofnuninni til 600 millj. kr. óendurkræft framlag af lánsfjáráætlun ríkisstj. og svo í öðru lagi með framlengingu og hækkun verðjöfnunargjalds af raforku. Það hefur nú komið í ljós, að ekki er staðið við fyrra fyrirheitið. Á því eru alger brigð, vegna þess að í þessari lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að afla að láni 600 millj. kr. sem stofnunin á að taka og standa undir kostnaði við, en ríkissjóður leggi Rafmagnsveitum ríkisins til 120 millj. kr. á ári á næstu 5 árum, sem er nokkuð annað. Ég hafði einnig í fyrri hluta ræðu minnar lokið við að lýsa viðbrögðum stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins og þeim samþykktum, sem þar höfðu verið gerðar um áskoranir til hæstv. iðnrh. og ríkisstj. í heild um að breyta þessu lánsfé í óendurkræft framlag, eins og fyrirheit voru gefin um. Ekki er þörf á að tíunda það frekar, að fjárhagsvandi Rafmagnsveitna ríkisins verður ekki leystur með nýjum lántökum. Fjármagnsskuldbindingar fyrirtækisins eru þegar það miklar, m. a. vegna óarðbærra félagslegra framkvæmda sem stofnunin hefur orðið að ráðast í, að það leysir ekki þann vanda að taka ný lán eða framlengja eldri lán, eins og hér er gert ráð fyrir. Enn fremur hefur verið iðulega úr þessum ræðustól, bæði af mér og öðrum, lýst því, að upp hefur verið tekin ný stefna af hálfu forráðamanna fyrirtækisins í þá átt að greina í sundur framkvæmdir á vegum þess, m. a. á þessu ári, í annars vegar svokallaðar félagslegar framkvæmdir, sem ekki verður staðið undir kostnaði við af orkusölu á þeim svæðum sem þær eiga að þjóna og hefur verið farið fram á að fá óendurkræf framlög til þess að mæta slíkum framkvæmdum að hluta, og svo hins vegar framkvæmdir sem eru þess eðlis að orkusala getur staðið undir kostnaði við þær. Í framhaldi af þessu þarf ekki að ítreka það, að sú niðurstaða, sem birtist í lánsfjáráætlun með þessu frv. sem hér er á dagskrá, er í fyllsta máta alvarleg fyrir Rafmagnsveitur ríkisins og þó ekki einasta fyrir það fyrirtæki, heldur fyrir alla þá sem skipta við það fyrirtæki. Rafmagnsveitur ríkisins hafa mótað stefnu sína varðandi gjaldskrármál nú síðustu mánuðina með tilliti til yfirlýsinga hæstv. iðnrh. sem hér hefur verið vitnað til og nú hafa því miður brugðist. Það hefur verið rakið hér á hv. Alþ., að á síðasta ári var svo komið að m. a. heimilistaxtar hjá Rafmagnsveitum ríkisins voru orðnir um 88% hærri en t. a. m. hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur, svo að einhver viðmiðun sé gerð. Þessi mikli munur á orkuverðinu í landinu er óþolandi og getur ekki gengið til frambúðar. Í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. ráðh. og fyrirheitum um hækkun verðjöfnunargjaldsins hefur verið haldið nokkuð aftur af gjaldskrárhækkunum hjá Rafmagnsveitum ríkisins, þó að gjaldskrárbreytingar hafi raunar orðið nokkrar. Gjaldskrá breyttist hinn 15. febr. s. l., en þó miklu minna en hjá ýmsum öðrum orkusölufyrirtækjum. Þetta leiddi til þess, að nokkuð hefur dregið saman með verði raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins annars vegar og ýmsum orkusölufyrirtækjum sveitarfélaga hins vegar. Þannig er t. d. heimilistaxtinn nú hjá Rafmagnsveitum ríkisins frá 56.1% upp í 72.5% hærri en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur eftir notkun, en það breytist miðað við hversu mikið magn er notað, í stað þess sem áður var, að á þessum liðum munaði kringum 88%. Húshitunartaxti er nú 56.5% hærri hjá Rafmagnsveitum ríkisins og vélataxti er frá 63.7% upp í 70% hærri en er hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur, og er þessi munur nokkuð miklu minni en var fyrir þær gjaldskrárbreytingar sem urðu hinn 15. febr. s. l. Þetta er gert í trausti þess, að staðið yrði við þær yfirlýsingar sem hæstv. iðnrh. hafði gefið hér á hinu háa Alþ. og í viðræðum við starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins. Þess vegna hlýtur að verða spurt hvort hæstv. ríkisstj. ætli sér að reka þetta þannig áfram að ekki verði hjá því komist að stórhækka gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins vegna þess að þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið, hafa reynst orðin tóm. Ég harma það að hæstv. ráðh. skuli ekki geta verið hér viðstaddur þessa umr., en ég get sagt það og hef sagt það fyrr úr þessum ræðustól, að mér hefur fundist að það ríkti skilningur á því hjá hæstv. iðnrh., að það þyrfti að koma til móts við Rafmagnsveitur ríkisins og það fólk, sem það fyrirtæki þjónar í orkumálum, til þess að draga úr þeim mismun sem er á verði orkunnar hjá þessu fyrirtæki og ýmsum öðrum fyrirtækjum í landinu sem fást við orkusölu. En þegar ekkert kemur annað en orðin tóm, þá fer ekki hjá því að það dregur úr því trausti sem ég hafði tilhneigingu til þess að bera til þessa hæstv. ráðh. Ég ítreka þá kröfu Rafmagnsveitna ríkisins, að þeim 600 millj. kr., sem lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir að varið verði sem lánsfé til Rafmagnsveitna ríkisins, verði breytt í óendurkræf framlög. Og ég hlýt að greina frá því, að það verður ekki hjá því komist að leggja fram brtt. við þetta plagg, ef ekki verður orðið við þeirri kröfu sem ég hef borið fram við meðferð þessa máls. Ég mun ekki ræða þetta að sinni frekar, aðeins ítreka að þær lagfæringar, sem orðið hafa á orkuverðinu og að nú skuli nokkuð hafa dregið saman með verði á seldri raforku frá Rafmagnsveitum ríkisins annars vegar og ýmsum öðrum orkusölufyrirtækjum í landinu hins vegar, það er auðvitað háð því, að orðið verði við þessari kröfu sem er alger lágmarkskrafa. Verði það ekki gert þá hlýtur að draga þarna stórkostlega sundur að nýju, óréttlæti í orkumálum að vaxa. Og það verður þá að bregðast við því með nýjum hætti og m. a. með því að það fólk, sem býr við það misrétti sem hér virðist stefnt að, láti til sín heyra. Í þessu frv. og þeirri skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir næsta ár, sem frv. fylgir, er gert ráð fyrir að varið sé 600 millj. kr. til Bessastaðaárvirkjunar. Að undanförnu hafa orðið miklar umr. um Bessastaðaárvirkjun og raforkumál Austurlands í tengslum við hana. Þessar umr. hófust með því, að tveir starfsmenn Orkustofnunar ríkisins rituðu öllum alþm. bréf þar sem þeir bentu á að hér væri um óhagkvæman kost að ræða til þess að ráða bót á orkumálum Austurlands og aðrir kostir væru vænlegri. Í umr. um þetta mál hefur nokkrum sinnum verið vitnað til samþykktar sem gerð var í des. 1977 af fyrrv. stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, en þar mælti sú stjórn Rafmagnsveitna ríkisins með því, að haldið yrði áfram af fullum krafti við undirbúning Bessastaðaárvirkjunar og ráðist yrði í þá framkvæmd. Í tilefni þeirra umr., sem orðið hafa um þessi mál nú síðustu mánuðina, tók ég þetta mál upp í stjórn Rafmagnsveitna ríkisins og á fundi hinn 14. febr. s. l. var gerð svofelld bókun á fundi stjórn RARIK, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þeirra umr., sem orðið hafa um Bessastaðaárvirkjun í fjölmiðlum að undanförnu, og af því að Rafmagnsveiturnar mæltu með virkjuninni á sínum tíma samþykkir stjórn Rafmagnsveitnanna að fela starfsmönnum stofnunarinnar að gera nýja úttekt á hagkvæmni hennar miðað við þær aðstæður sem nú eru fyrir hendi, þ. e. Kröfluvirkjun í rekstri og/eða miðað við lagningu línu Sigalda-Hryggstekkur sunnan jökla. Eins verði tímasetning Bessastaðaárvirkjunar endurskoðuð út frá þessum forsendum. Grg. þessi verði lögð fyrir stjórnarfund.“ Síðan þessi samþykkt varð gerð í stjórn Rafmagns veitna ríkisins hafa starfsmenn stofnunarinnar unnið að nýrri úttekt á þeim kostum sem eru fyrir hendi til þess að leysa orkumál Austurlands á næstu árum. Þeir hafa tekið það ráð að vinna þessa úttekt í samvinnu og samráði við starfsmenn Landsvirkjunar. Þessari úttekt er ekki að fullu lokið, en bráðabirgðaniðurstöður benda samt mjög sterklega til að Bessastaðaárvirkjun sé nú óhagkvæmasti kosturinn sem sé að finna til þess að leysa orkumál Austurlands. Enn er ekki tímabært að fullyrða um þetta, en vísbendingar eru mjög sterkar í þessa átt. Enn fremur hefur Orkustofnun unnið að úttekt á þessu máli sem send hefur verið iðnrn., og í þeirri úttekt hygg ég að niðurstöður lúti mjög í sömu átt. Það kemur sem sé í ljós, að við þessa frumkönnun virðist lína sunnan jökla frá Sigöldu um Hornafjörð, Djúpavog og að Hryggstekk í Skriðdal vera hagkvæmari kostur til þess að leysa orkumál Austurlands nú á næstu árum, auk þess sem það tengist þessum framkvæmdum að stórkostlegur sparnaður verður á dísilvélaorku í Höfn í Hornafirði og á sunnanverðum Austfjörðum, en með hækkun á olíuverðinu, sem nú hefur skollið yfir, og horfum í þeim efnum hafa þessi atriði verulega þýðingu. Einnig er talið að öryggi í orkumálum Austurlands og orkumálum Norðurlands muni vaxa, einkanlega orkumálum Norðurlands, við hringtengingu þá sem hér er um að tefla. Inn í þetta dæmi kemur svo Kröfluvirkjun, sem nú hefur um hríð framleitt nokkuð stöðugt um 8 mw. af raforku. Ef aukning verður á orkuframleiðslu þar, þá er ekki eins brýn þörf á öðrum virkjunarkostum fyrir Austurland sérstaklega, vegna þess hve stutt er frá Kröflu að aðveitustöðinni í Hryggstekk og flutningsgeta milli þessara úttakspunkta raforku á byggðalinunni vex stórkostlega við að orka kemur inn á línuna hjá Kröflu. Nú er auðvitað Krafla, eins og allir þekkja, þeim annmörkum háð, að menn vita ógjörla hvað þar gerist. En þó virðist sem hin stöðuga orkuframleiðsla, sem þar fer nú fram, gefi bendingar um að tekist hafi að ná betri tökum á bæði borholum og orkuframleiðslu en áður var. Á mánudaginn var flutti hv. 1. þm. Norðurl. e. ræðu um þetta mál og boðaði brtt. við frv. á þá lund að verja 600–660 millj. kr. til borunarframkvæmda við Kröflu og þarf ég ekki að fara út í það frekar. En mér sýnist að slíkar framkvæmdir þurfi að takast til athugunar í sambandi við aðrar leiðir til þess að mæta orkuþörf Austurlands á næstu árum. Rétt er að geta þess í sambandi við það, hvort ráðist skuli nú í frekari boranir við Kröflu eða ekki, að í þessari lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að bora í Bjarnarflagi og flytja bor þangað norður, en mér er tjáð að flutningur borunartækja norður í Bjarnarflag og suður aftur kosti um 40 millj. kr. Þess vegna hlýtur að koma til athugunar í sambandi við þá framkvæmd hvort þá sé ekki rétt að ráðast á borun á einni eða tveimur holum við Kröflu í því skyni að auka þar orkuframleiðslu. Það hefur sem sé komið í ljós, að ef borholur við Kröflu eru fóðraðar niður í hin svokölluðu neðri jarðlög, þá hafa þær haldist óskemmdar, en sé tekin gufa inn í holurnar í efri jarðlögunum, þá hafa þær holur ekki staðist. Þessi nýja vitneskja gefur þarna nokkru meiri líkur um öryggi en áður hefur verið. Í bráðabirgðaniðurstöðum starfsmanna Rafmagnsveitna ríkisins og starfsmanna Landsvirkjunar er gert ráð fyrir að lína sunnan jökla með tengingu á milli Sigöldu og Hryggstekks geti frestað Bessastaðaárvirkjun til áranna 1986 og 1988, og þrátt fyrir að þá yrði ráðist í Bessastaðaárvirkjun, sem er mjög dýr virkjun miðað við orkueiningu, kemur út verulegur sparnaður. Ef unnt er að fresta Bessastaðaárvirkjun til 1986, þá hljóta að verða uppi spurningar um það, hvort ekki eigi að ráðast í aðrar virkjanir fyrr sem gætu mætt orkuþörf Austurlands um leið og þær fóðruðu landskerfið í heild. Þessar spurningar hljóta að vakna vegna þess að þær kostnaðaráætlanir, sem gerðar hafa verið um Bessastaðaárvirkjun, eru þess eðlis, að sú virkjun virðist 50–60% dýrari á orkueiningu en ýmsir aðrir virkjunarkostir í landinu. Við þurfum að gæta þess að verja fjármagni til þess að nýta innlenda orkugjafa. Þetta höfum við vitað undanfarin ár. Ný verðhækkunaralda á olíu hvetur okkur til þess að draga ekki úr á þessum vettvangi, bæði á sviði varmaveitna og raforkuframkvæmda, en við þurfum jafnframt að gæta þess að verja því fjármagni, sem til þessara hluta verður varið, skynsamlega. Orkuframkvæmdir eru ákaflega dýrar. Þær kosta gífurlegt fjármagn. En þær eru nauðsynlegar til þess að við getum hagnýtt okkar innlendu orkugjafa og séum ekki háðir þeim ósköpum sem kunna að verða á olíumörkuðum heimsins, hvað þá þegar að því kemur að olían fer þverrandi, sem spáð er að gerist innan mjög langs tíma. En það er alveg nauðsynlegt að við nýtum þetta mikla fjármagn af hyggindum og framsýni. Þar þurfum við auðvitað að mæta þörfum allra landshluta, en við eigum þá jafnframt að hafa hagsmuni landsins alls eða allrar þjóðarinnar í huga og haga framkvæmdum í samræmi við það. Ég taldi skylt að geta hér um þá athugun, sem er í gangi í þessum efnum, og þær horfur, sem eru á hverjar niðurstöðurnar verði, vegna þess að það kann að verða um algera breytingu að ræða á afstöðu Rafmagnsveitna ríkisins til þessa máls. En eins og ég hef áður sagt mælti fyrrv. stjórn RARIK með því að ráðist yrði í Bessastaðaárvirkjun og hraðað undirbúningi þess mannvirkis. Ég sagði áðan að Bessastaðaárvirkjun væri kannske 50–60% dýrari heldur en ýmsir aðrir virkjunarkostir. Ég er ekki með nýjar tölur um þessi efni, en tölur, sem ég man eftir frá sept. 1977 bentu til þessa. Þá var t. d. Blanda á 2.90–3 kr. kwst., en Bessastaðaárvirkjun milli 4.50 og 4.60 kr. kwst., ef virkjunin var þar tekin í heild, en fyrri áfangi mun dýrari. Þá var t. d. smávirkjun, um 30 mw. virkjun við Villinganes í Skagafirði, talin kosta 4 kr. á kwst. eða verulega lægra en Bessastaðaárvirkjun, og flestar stærri virkjanir voru þarna mun hagkvæmari. Nú er það svo, að á Austurlandi eru einhverjir mestu virkjunarkostir okkar Íslendinga. Ég hef nýlega fengið í hendur skýrslu um það dæmi í heild eins og það liggur fyrir miðað við þær frumáætlanir sem gerðar hafa verið. Þar kemur fram að virkjanlegt vatnsafl á Austurlandi eða virkjanleg orka er hvorki meira né minna en 10 300 gwst. á ári. Ýmsir þeir kostir, sem þar er um að tefla, eru mjög miklu ódýrari en Bessastaðaárvirkjun. Og ef það kemur í ljós, að við getum frestað þessari virkjun með aukinni hagkvæmni, jafnmiklu eða meira öryggi en aðrar leiðir til þess að mæta orkuþörf Austurlandsveitna, þá er að mínum dómi rétt að staldra við og hugleiða þær leiðir í fullri alvöru, því að eins og ég hef þegar sagt, allar framkvæmdir í þessum efnum kosta gífurlegt fjármagn og það mikla fjármagn, sem við verjum til þeirra mála, þurfum við að nota af hyggindum og hagsýni. Bruðl á þessum vettvangi sem gert er kannske með ónógar upplýsingar að grundvelli, er ákaflega misráðið og skaðlegt. Herra forseti. Ég skal ekki ræða þessi sérstöku mál frekar. Ég taldi mér skylt að benda hér á þessi efni er varða Bessastaðaárvirkjun. Væntanlega liggur sú úttekt, sem ég hef gert hér að umtalsefni, fyrir að fullu áður en þetta frv. verður afgreitt. Ég hef einnig í þessari ræðu minni, sem er slitin í tvennt, mótmælt harkalega þeim brigðum sem orðið hafa á fyrirheitum iðnrh. að því er snertir Rafmagnsveitur ríkisins og verða til þess, ef ekki verður úr þeim brigðmælum bætt, að ójöfnuður í þjóðfélaginu fer vaxandi, og það kemur harkalega niður á því fólki sem kaupir orku frá RARIK. Almenna umr. um lánsfjáráætlunina ætla ég ekki frekar út í að þessu sinni og get þess vegna látið máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég ætla ekki í mínu máli að fara í neinar almennar umr. um lánsfjáráætlun eða það frv. sem hér liggur fyrir. Það er aðeins ein grein þess sem ég ætlaði að gera að umtalsefni. Það er 3. gr., sú sem varðar lífeyrissjóðina. Hér er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir verði með lögum skuldbundnir til að kaupa skuldabréf af fjárfestingarsjóðum ríkisins. Þetta hafa lífeyrissjóðirnir gert og að sjálfsögðu vegna þess að þeir þurfa á því að halda að verðtryggja fjármuni sína. En fram til desembermánaðar 1977 eða þar til fyrir rösku einu ári gerðist þetta með þeim hætti, að samkomulag var á milli lífeyrissjóðanna annars vegar og ríkisstj. hins vegar um þessi verðbréfakaup. En í des. 1977, þegar svipað frv. lá fyrir Alþingi, þ. e. a. s. um ýmsar heimildir og ráðstafanir vegna lánsfjáráætlunar fyrir árið 1978, var sett inn í það frv. grein sem skyldaði lífeyrissjóðina til að kaupa verðbréf af fjárfestingarsjóðum ríkisins aðallega fyrir 40% af ráðstöfunarfé sínu. Þegar þetta frv. kom fram var því mjög eindregið mótmælt af hálfu lífeyrissjóðanna, af hálfu verkalýðssamtakanna og ekkert síður af hálfu fulltrúa atvinnurekenda í stjórnum lífeyrissjóðanna en fulltrúum launþegasamtakanna, en eins og kunnugt er eru stjórnir lífeyrissjóðanna skipaðar fulltrúum beggja þessara aðila. Í des. 1977 var ekki látið nægja það samkomulag sem verið hafði milli lífeyrissjóðanna og ríkisstj. fram að þeim tíma, en oftlega hafði komið til álita hjá ríkisstj. að lögfesta skyldukaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfunum. Í þessu sambandi vil ég minna á að þegar samningar voru gerðir á vinnumarkaðinum 1974, þá var gert samkomulag við þáverandi ríkisstj. um að lífeyrissjóðirnir keyptu af Byggingarsjóði ríkisins verðbréf fyrir 20% af ráðstöfunarfé sínu. En í móti átti að koma að ríkisstj. sæi til þess með lagagerð, að íbúðabyggingar á félagslegum grundvelli yrðu stórauknar, og var um það rætt að 1/3 af íbúðarhúsnæðisþörfinni yrði byggður á þeim grundvelli. Lífeyrissjóðirnir hafa staðið við þessa skuldbindingu sína alla tíð, en það verður því miður ekki sagt um gagnaðilann, og þó að allar ríkisstj. síðan hafi viðurkennt þetta samkomulag hefur minna orðið úr framkvæmdum. Ég vona fastlega, að sú ríkisstj., sem nú situr, taki vel til hendi varðandi þetta mál, og geri mér vonir um, að það verði ekki langt í að frv. í þessa átt verði lögð fram hér á Alþingi. Aðalrök lífeyrissjóðanna og samtaka, sem að þeim standa, gegn því að lögfesta svona ákvæði eru fyrst og fremst þau, að lífeyrissjóðirnir eru óumdeilanlega eign sjóðfélaganna og svo til allir þessir lífeyrissjóðir, - á ég þar ekki við lögbundnu lífeyrissjóðina, en hina svokölluðu frjálsu lífeyrissjóði, - þeir hafa orðið til í frjálsum samningum milli aðila, annars vegar verkalýðssamtakanna og hins vegar samtaka atvinnurekenda, og þess vegna sé slík lagasetning íblöndun í innri mál sjóðanna, og ef á að fara inn á þær brautir að skylda einstaka aðila í þjóðfélaginu til verðbréfakaupa af þessu tagi, þá er vandséð hvar mörkin yrðu sett. Það eru fleiri en lífeyrissjóðirnir, sem hafa undir höndum æðimikið fjármagn og eru frjálsir að ráðstöfun þess að svo miklu leyti sem skattalög grípa ekki inn í. Eins og ég tók fram er lífeyrissjóðunum sannarlega mikil nauðsyn á góðri ávöxtun á fjármagni sínu. Lífeyrissjóðirnir hafa notað alla möguleika til þess að verðtryggja laust fjármagn sitt svo sem þeir hafa getað. Ég held að það þurfi ekki undan því að kvarta að lífeyrissjóðirnir hafi ekki ávaxtað fjármuni sína á þann besta hátt sem möguleiki hefur verið fyrir hendi hverju sinni. En það er annað sem kemur inn í þetta mál. Auðvitað er verkefni lífeyrissjóðanna fyrst og fremst að sjá um lífeyrismál sjóðfélaganna, og það hafa lífeyrissjóðirnir gert og raunar langt umfram það sem reglugerðir þeirra sögðu til um við stofnun. Þeir hafa tekið á sig verðtryggingu lífeyris og hafa með því móti létt mjög mikið á almannatryggingum í landinu með því að taka á sig verðtryggingu lífeyris frá lífeyrissjóðunum og ekki aðeins það, heldur einnig lífeyris sem greiddur er samkv. lögum. Lífeyrissjóðirnir hafa staðið undir verðtryggingu á þeim þætti. Það gefur auga leið, að þó að þessir lífeyrissjóðir séu flestir ekki gamlir, um það bil að verða 10 ára, þá eru lífeyrisgreiðslur stöðugt að verða þyngri og þyngri baggi á þeim, ef maður má nota það orð: baggi. En það er auðvitað helsta verkefni þeirra að greiða lífeyri til sjóðfélaganna. Annað verkefni, sem lífeyrissjóðirnir fyrst og fremst hafa haft með höndum, eru lán til sjóðfélaganna sem auðvitað eru mjög mikilvæg fyrir þá því að þau lán hafa fyrst og fremst farið til byggingarmála, en með þeim hætti hafa lífeyrissjóðirnir einnig létt af öðrum sjóðum í þjóðfélaginu sem undir byggingarframkvæmdum eiga að standa. En það verður sífellt örðugra að framkvæma þennan þátt í starfi lífeyrissjóðanna, vegna þess að ráðstöfunarfé verður minna sökum þyngri lífeyrisgreiðslna. Þetta voru fyrir rösku ári rök okkar sem höfum verið talsmenn fyrir lífeyrissjóðina. Það voru svo til engar undantekningar. Þó var ein sú, að einn hv. þm., sem hér átti sæti þá, Guðmundur H. Garðarsson, taldi að það væri rétt að lögfesta þessi ákvæði, en hann hefur nú nýlega í Morgunblaðinu snúist á sveif með þeim sem voru andvígir þessari lagasetningu og telur hana stjórnarskrárbrot. Það frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir nokkurri breytingu á lögum frá því í des. 1977. 1. gr. í þeim, sem skyldar alla lífeyrissjóði til þess að kaupa fyrir 40% af ráðstöfunarfé sínu verðbréf á ári hverju, eins og það er þar orðið, er að því leyti óbreytt. Breytingin, sem gerð er frá þeim lögum, er sú, að bætt er tveim setningum inn í 2. mgr. laganna frá 1977 og þær gera það að verkum að lögin eru þrengd frá því sem þau voru þá. Ég þarf ekki að ítreka það hér, að mótmælin sem borin voru fram þegar við lagasetninguna í des. 1977, eru áreiðanlega enn í fullu gildi og skulu hér ítrekuð. Ég ætla ekki hér að fara að tína upp öll þau rök sem þá voru flutt. Það voru miklar umr. hér um málið og til þingsins dreif að mótmæli úr öllum áttum. Breytingin, sem nú er fyrirhugað aðgera, er einvörðungu sú, að fram er tekið að lífeyrissjóðir á samningssviði Alþýðusambands Íslands skuli kaupa fyrir sem nemur 20% af ráðstöfunarfé verðbréf Byggingarsjóðs ríkisins. Þessi félög hafa gert það og raunar allmiklu meira. Í síðustu lánsfjáráætlun, fyrir 1978, var, ef ég man rétt, gert ráð fyrir að þessi kaup ættu að nema 500 millj. kr., en þau urðu nokkuð yfir 1 milljarð. Önnur breytingin, sem gerð er hér, er eins og hér segir: „ Ríkisstj. kynnir hverjum og einum lífeyrissjóði að hvaða marki sjóðurinn skuli kaupa bréf af hvorum þessara fjárfestingarsjóða“ - þ. e. a. s. af Framkvæmdasjóði og Byggingarsjóði ríkisins. Síðan er sama undantekning og er í lögunum frá 1977, þar segir: „Þá skal og öðrum stofnlána- og fjárfestingarsjóðum heimilt að gefa út og selja lífeyrissjóðunum skuldabréf er fullnægja verðtryggingarákvæðum 1. mgr. að mati Seðlabanka Íslands.“ Þetta er shlj. því sem er í lögum nú, en við er bætt: „enda sé sala skuldabréfa þessara í samræmi við lánsfjáráætlun ríkisstj.“ Hér er sem sagt í fyrsta lagi gert ráð fyrir að ríkisstj. geti úthlutað hverjum sjóði um sig, hverjum einasta lífeyrissjóði í landinu um sig, af hvaða sjóði og hvenær þeir skuli kaupa skuldabréf. Þetta er algert nýmæli í lögum og er engan veginn gefið að það geti gengið upp við þá möguleika sem lífeyrissjóðirnir hafa hverju sinni. Það að lífeyrissjóðir á samningssviði Alþýðusambandsins kaupi fyrir 20% af Byggingarsjóði er að mínu viti ekkert annað en viðurkenning á þeim samningum sem gerðir voru 1974, en segir í rauninni ekki neitt. Varðandi síðari breytinguna sem bætt er við þarna: „enda sé sala skuldabréfa þessara í samræmi við lánsfjáráætlun ríkisstj.“, vakna spurningar. Í lögunum er í raun og veru aðeins talað um tvo sjóði, þ. e. a. s. Framkvæmdasjóð og Byggingarsjóð ríkisins, og ríkisstj. getur sem sagt ákveðið samkv. þessu, af hvorum þessara sjóða lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf og í öðru lagi hvenær. En þá vaknar sú spurning: Er veríð að afnema það, að lífeyrissjóðirnir geti keypt af öðrum en þessum tveimur fjárfestingarsjóðum skuldabréf sem fullnægja sömu verðtryggingu? Nú er það vitað mál, að t. d. lífeyrissjóðir, sem eru á samningssvæði Sambands ísl. samvinnufélaga, þ. e. lífeyrissjóður sambandsins og einstakra fyrirtækja, þessi sjóður hefur einbeitt kaupum sínum að skuldabréfum eða verðbréfum sem fjárfestingarsjóðir sambandsins hafa gefið út. Nú veit ég ekki hversu vel þetta gengur upp í lánsfjáráætlun ríkisstj. hverju sinni, ekki aðeins núna, heldur hverju sinni. Í öðru lagi er vitað, að Lífeyrissjóður verslunarmanna, sem er einn stærsti lífeyrissjóður í landinu, - og þessir tveir, sem ég hef nefnt, eru með þeim allra stærstu, - sá sjóður, Lífeyrissjóður verslunarmanna, hefur að langmestu leyti keypt verðbréf af framkvæmdasjóði verslunar, held ég, eða fjárfestingarsjóði verslunarinnar, sáralítil önnur kaup. En hann keypti, held ég, á s. l. ári skuldabréf fyrir nokkuð yfir hálfan milljarð kr. Ég veit ekki heldur hvernig þetta gengur inn í lánsfjáráætlun eða kemur heim og saman við lánsfjáráætlun ríkisstj. hverju sinni. Það er a. m. k. ekki séð á lánsfjáráætlun nú, að þetta dæmi gangi upp, þ. e. a. s. kaup þessara lífeyrissjóða óbreytt frá því sem verið hefur. Í þriðja lagi má minnast á það, að ýmsir sjóðir, sérstaklega iðnaðarmanna, hafa keypt af Iðnlánasjóði sín bréf. Enginn efi er á því, að það, sem að baki liggur skuldabréfakaupum þessara sjóða sem ég hef nú nefnt, er að fólkið í þessum lífeyrissjóðum, sjóðfélagarnir, telur sig með þessum bréfakaupum vera að stuðla að atvinnuöryggi sínu. Eins og ég hef tekið fram, þá er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að lífeyrissjóðirnir ávaxti fjármuni sína í verðtryggðum skuldabréfum að svo miklu leyti sem þeir geta því við komið. En með slíkri lagasetningu eins og gerð var 1977 og nú er gerð og þrengd frekar en þó var í lögunum 1977, þá sýnist mér að sé verið að setja lífeyrissjóðunum slík skilyrði um sín fjárráð og hvernig þeir fara með sína fjármuni, að það sé aldeilis ófært. Hinir almennu lífeyrissjóðir hafa mjög gjarnan viljað styðja við bakið á Byggingarsjóði ríkisins í tvennum tilgangi: Í fyrsta lagi til þess að sem mest væri byggt af hagkvæmu húsnæði fyrir launafólk í landinu, - húsnæði sem væri með hagkvæmari, lengri og betri lánum en nú er, þannig að húsnæðismálin þyrftu ekki um alla eilífð að vera sá þungi baggi á hverjum sem leggur í íbúðabyggingar eða íbúðakaup í fyrsta sinn. Þetta hefur verið eitt aðalsjónarmið lífeyrissjóðanna á þessu sviði. Þó nú sé gert ráð fyrir í þessu frv. að lífeyrissjóðir á samningssviði Alþýðusambandsins kaupi skuldabréf af Byggingarsjóði, þá eru jafnframt með þessu frv. þrengdir kostir Byggingarsjóðs ríkisins að mínu viti mjög hættulega. Ef þessu færi fram eins og er gert ráð fyrir í 3. gr., þá er í fyrsta lagi algerlega augljóst að kaup lífeyrissjóðanna af Byggingarsjóði yrðu mun minni en þau hafa verið, en í öðru lagi er samkv. 11. gr. þessa frv. gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður fái nú á þessu ári 2000 millj. kr. af skyldusparnaðarfé sem runnið hefur óskipt til Byggingarsjóðsins, þannig að það er verið á þann hátt einnig að þrengja kosti Byggingarsjóðs að mínu viti langt um of, ekki síst þegar við blasir og öllum er ljóst að einmitt í þessari grein, þ. e. a. s. byggingariðnaðinum, er fyrirsjáanlegt atvinnuleysi. Þegar þannig horfir við þurfa einmitt ríkið og Byggingarsjóður ríkisins að gera frekar sérstakt átak til þess að bægja frá atvinnuleysi í þessari grein og um leið að byggja hentugt húsnæði fyrir launafólk með betri kjörum en nú eru fyrir hendi. Ég vil taka það fram, að á samráðsfundum, sem fulltrúar Alþýðusambandsins áttu með ráðh. úr ríkisstj. meðan lánsfjáráætlunin var í undirbúningi, var þessu ákvæði mjög sterklega mótmælt og er ekki samþykki okkar, sem í því samráði höfum staðið, fyrir því. Og satt að segja kom mér mjög á óvart þegar ég sá þessi ákvæði í frv. eins og það er lagt fram. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta. En ég ætla að beina þeim eindregnu tilmælum til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að athuga það vel og a. m. k. hvort ekki sé eðlilegt og raunar sjálfsagt að fella 3. gr. niður úr frv. og láta nægja það sem nú er í lögum um þessi mál, þó að ég lýsi yfir fyllstu andstöðu við þau lög eins og ég hef áður gert.