Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseta Nd. hafa borist hér tvö bréf. Annað bréfið er frá Sverri Hermannssyni 3. þm. Austurl. þar sem hann greinir frá því að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni og óskar eftir því að Tryggvi Gunnarsson, skipstjóri á Vopnafirði, taki sæti sitt á Alþingi á meðan hann er fjarverandi. Tryggvi Gunnarsson hefur áður setið á þingi og sótt þingfundi á þessu kjörtímabili, kjörbréf hans hefur verið rannsakað. Ég býð Tryggva Gunnarsson velkominn til starfa á þinginu. Svo er hitt bréfið. Þar greinir Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl., frá því að Pétur Sigurðsson 12. þm. Reykv. dveljist erlendis í opinberum erindum og geti ekki sótt þingfundi. Því er óskað eftir því að sæti Péturs taki Guðmundur H. Garðarsson viðskiptafræðingur og er Guðmundur H. Garðarsson kominn til þingfundar. Hann hefur setið á þessu þingi, kjörbréf hans hefur verið rannsakað og ég býð Guðmund H. Garðarsson velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem er 227. mál á þskj. 243. Þetta frv. er flutt í beinum tengslum við frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem lagt hefur verið fram og rætt við 1. umr. hér í deildinni. Í því frv. eru gerðar breytingar á ákvæðum um samningsrétt og verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Við undirbúning frv. var samtökum opinberra starfsmanna gerð grein fyrir efni þess. Þótt þau séu ekki sammála breytingum þeim sem lagðar eru til í þessu frv. í einu og öllu töldu þau þær ekki frágangssök og unnu m.a. að samningu ákvæða í frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem miðuð eru við efni þessa frv. Í frv. felst sú breyting að í upptalningu starfsmanna sem skv. þessum lögum er ekki heimilt að gera verkfall bætast starfsmenn stjórnarráðs, starfsmenn ríkissaksóknara og starfsmenn ríkislögmanns. Eins og er nær bann við verkfalli til deildarstjóra og skrifstofustjóra í stjórnarráðinu og að auki til starfsfólks í forsrn., utanrrn. og launadeild fjmrn. Í heild hefur því tiltölulega lítill hluti starfsmanna stjórnarráðsins verkfallsrétt. Frv. þetta er flutt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að framkvæmdarvald ríkisins geti lamast vegna átaka um kjaramál og til þess að afnema það misræmi í þessu efni innan stjórnarráðsins sem verið hefur. Frv. tekur einnig til allra starfsmanna ríkissaksóknara í stað fulltrúa áður og til starfsmanna ríkislögmanns. Embætti þessi kunna að þurfa að fjalla um mál vegna verkfalla og því er talið rétt að starfsmenn þeirra eigi þar engan hlut að máli. Í frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna er tekið tillit til þessa frv. Er þar gert ráð fyrir að þau stéttarfélög sem skv. þeim lögum hafa rétt til samninga semji eftir því sem um félagsaðild fer fyrir starfsmenn þá sem undir 29. gr. laga um réttindi og skyldur falla. Enn fremur er gert ráð fyrir að viðkomandi félög eigi rétt á að gerðardómur taki mál þeirra til úrskurðar ef samningar takast ekki. Í frv. er einnig sú breyting að listi sá sem birta skal samkvæmt lögum taki einungis til forstöðumanna stofnana. Önnur störf sem frv. tekur til eru þess eðlis að ljóst er á hverjum tíma hver þau eru og ekki þörf á árlegri birtingu skrár um það efni. Herra forseti. Eins og fram hefur komið er frv. í beinum tengslum við það frv. sem er nú til meðferðar hjá fjh.- og viðskn. um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Það er nauðsynlegt að fjalla um þessi frv. í samhengi ásamt með frv. sem lagt hefur verið fram um Kjaradóm. Ég legg því til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram af hálfu okkar þm. Alþb. að það er mjög erfitt fyrir okkur að sækja þingfund hér milli kl. 6 og 7 í dag þannig að ég vildi fyrir okkar hönd gjarnan beiðast undan því. Við erum að sjálfsögðu reiðubúin til að mæta aukalega á þingfundum næstu daga fram að jólum eftir því sem nauðsyn krefur, en þannig stendur á að það er erfitt að koma því við fyrir okkur á þessum tíma í dag. Ég vildi ekki vera að biðja um orðið um þingsköp út af þessu máli, herra forseti. Við erum tilbúin til þess jafnframt fyrir okkar leyti að greiða fyrir því að þau þingmál sem hér eru á dagskrá fái meðferð á venjulegum þingtíma deildarinnar ef það er kleift af öðrum ástæðum. Hér liggja fyrir þrjú þingmál sem eru um kjaramál opinberra starfsmanna. Hér er á dagskrá eitt málanna, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. En ég ætla að leyfa mér, herra forseti, til að flýta fyrir af minni hálfu að nefna þessi mál öll, þ.e. þau mál sem eru á dagskrá, nr. 3 um lögreglumenn, nr. 4 það sem nú er til umræðu og nr. 5 um Kjaradóm. Það mál sem hæstv. fjmrh. mælti fyrir núna rétt í þessu felur í sér takmörkun á verkfallsrétti opinberra starfsmanna. Það er gert ráð fyrir því að til viðbótar við þá sem ekki er heimilt að gera verkfall verði bætt skv. þessu frv. starfsmönnum stjórnarráðsins, starfsmönnum ríkissaksóknara og starfsmönnum ríkislögmanns. Ég er þeirrar skoðunar að þarna sé gengið býsna langt, a.m.k. að því er varðar starfsmenn stjórnarráðsins, og ekki sé ástæða til að hafa ákvæðin um bann við verkfalli þessara starfsmanna jafnvíðtæk og frv. gerir ráð fyrir. Ég tel að með þessum ákvæðum sé verið að svipta starfsmenn stjórnarráðsins mannréttindum og eðlilegra hefði verið að koma þessum hlutum fyrir með þeim hætti að þau störf sem óhjákvæmileg teljast verði unnin þó um vinnudeilur sé að ræða en að öðru leyti geti starfsmenn stjórnarráðsins eins og aðrir starfsmenn ríkisins haft verkfallsrétt ef þeir telja óhjákvæmilegt að grípa til slíks í kjaradeilum. Ég tek hins vegar eftir því að samtök opinberra starfsmanna hafa tekið þátt í undirbúningi frv. og hafa fallist á að vinna að meðferð þess þó þau séu ekki sammála þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir. Ég mun fyrir mitt leyti ekki greiða þessu frv. atkvæði, en þar sem opinberir starfsmenn og samtök þeirra hafa látið þetta yfir sig ganga með þeim hætti sem gerð er grein fyrir í frv. mun ég ekki við meðferð málsins greiða atkvæði gegn frv. en ekki styðja það með þeim hætti sem það er hér. Í annan stað er á dagskránni frv. til laga um breytingu á lögum um Kjaradóm þar sem bætt er nokkrum embættismönnum við þann lista sem Kjaradómur á að fjalla um. Þar er um að ræða landlækni, yfirdýralækni, ríkislögmann, rektor Kennaraháskóla Íslands, skrifstofustjóra Alþingis og ríkisendurskoðanda. Ég held að í rauninni sé þetta samræming við þau frv. sem hér eru lögð fram að öðru leyti þannig að ég hef ekki margt um það að segja, en vík að lokum, herra forseti, að frv. um breytingu á lögum um lögreglumenn. Þar er gert ráð fyrir að lögreglumenn ríkisins, þ.e. lögreglumenn sem við teljum svo í venjulegum skilningi þess orðs og tollverðir, verði sviptir verkfallsrétti, að þeir megi hvorki gera verkföll né taka þátt í verkfallsboðun. Þetta frv. er flutt í framhaldi af samningum sem gerðir voru við tollverði og lögreglumenn á s.l. ári og aðilar gerðu með sér bókun annars vegar 18. júlí s.l. og hins vegar 15. sept. s.l., sem er samhljóða, þar sem segir: "Aðilar eru sammála um að fyrirhuguð breyting á lögum um lögreglumenn, er banni verkföll þeirra, nái til tollvarða með sama hætti og til annarra lögreglumanna ríkisins." Í fyrri bókuninni segir: "Aðilar eru sammála um að verkfallsréttur lögreglumanna skuli afnuminn. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því á Alþingi að inn í lögin um lögreglumenn nr. 56/1972 komi ákvæði er banni verkföll lögreglumanna ríkisins." Það liggur sem sagt fyrir samkomulag við þau tvö stéttarfélög sem þetta frv. varðar. En ég er fyrir mitt leyti andvígur frv. Ég tel að það sé óþarfi að ganga svo langt í því efni að svipta lögreglumenn og tollverði verkfallsrétti. Ég tel að það sé verið að svipta fólk þarna mikilvægum mannréttindum, að menn geti lagt niður vinnu til að þrýsta á um kaup og kjör. Þess vegna mun ég ekki styðja þetta mál, en þar sem stéttarfélögin hafa fallist á það mun ég við meðferð málsins í hv. fjh.- og viðskn. og skil nefndarinnar láta það afskiptalaust en láta andstöðu mína við efni málsins koma fram í nál.



Ég vil geta þess í framhaldi af því sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Reykv. áðan varðandi áframhald funda í dag að forseti sér ekki ástæðu til þess eins og á stendur að boða til fundar eftir kl. 4. Er það vonandi meðtekið af hv. þingdeild.



Herra forseti. Frv. þau sem hér liggja fyrir eru flutt í tengslum við frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna sem þegar hefur verið lagt fram og rætt á Alþingi og fjallar um samningsrétt og verkfallsrétt. Hér eru gerðar þær breytingar á gildandi lögum að bætt er við tilteknum starfshópum sem ekki er heimilt að gera verkfall og tilsvarandi breytingar gerðar á lögum um Kjaradóm, auk þess sem kannske er rétt að ræða í tengslum við þetta frv. til laga um breytingu á lögum um lögreglumenn. Það er fljótsagt að ég hygg að þessar breytingar séu til bóta þó að við í þingflokki Alþfl. höfum ekki tekið formlega afstöðu til þess. Í tilefni af athugasemdum síðasta ræðumanns um verkfallsrétt lögreglumanna er það dálítið nýstárleg hugmynd að því er varðar vinnumarkaðsmál í vestrænum löndum ef hér væri innlendur her hvort sá her skyldi hafa verkfallsrétt. Um lögreglumenn gegnir að nokkru leyti sama máli og sé ég ekki ástæðu til að gera athugasemdir við þá skipan mála að löggæslumenn hafi ekki verkfallsrétt.



Hæstv. fjmrh. hefur uppi tillögu um að vísa þessu máli til fjh.- og viðskn. og það kann að vera að það sé ekkert sem skaðar það. En yfirleitt mun þessu hafa verið vísað til allshn. 



Herra forseti. Verði sú regla almennt upp tekin að ráðherrar kjósi sér nefndir án tillits til hefða eða venja í þinginu spyr maður hvort fráleitar hugmyndir, sem hér hafa komið fram, um að vísa málum til iðnn. sem heyra undir landbúnað og til sjútvn. sem heyra undir eitthvað allt annað séu í reynd að verða jafnforkostulegar. Hér tekur hæstv. fjmrh. sig til og vísar í fyrsta lagi máli til fjh.- og viðskn. sem hefur heyrt undir allshn. og heldur svo áfram með sömu syrpu. Ég lýsi því yfir að mér finnast þetta forkostuleg vinnubrögð. Mér er ekki ljóst hvað formaður allshn., hv. 2. þm. Reykn., hefur af sér brotið í störfum í þinginu eða hjá sínum flokki ef hann nýtur ekki þess trausts að málum sé til hans vísað í samræmi við hefðir þingsins, nema þetta sé framhald af deilum vegna þess hvernig skipa beri lögum um skatta í landinu.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er flutt í beinum tengslum við frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og því mjög mikilvægt að um það sé fjallað í samhengi og samræmi við þá umfjöllun sem það frv. fær. Samkvæmt venju hefur verið um þau mál fjallað, þ.e. breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, í fjh.- og viðskn. í a.m.k. aldarfjórðung sem Alþingi hefur fengið þau mál til meðferðar. Í annan stað vil ég minna á að síðast þegar breytingar voru gerðar á lagaákvæðum um Kjaradóm fékk hv. fjh.- og viðskn. það mál til meðferðar. Ég tel það þess vegna í fullu samræmi við þær hefðir sem hér hafa verið og þær ákvarðanir sem Alþingi hefur áður tekið, bæði að því er varðar nefndarmeðferð um breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna og eins að því er varðar Kjaradóm sjálfan, og legg þess vegna áfram til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Mál sem snert hafa Kjaradóm hafa á síðustu þingum komið til fjh.- og viðskn. og er auðvelt að fletta því upp í bókum þingsins ef hv. 5. þm. Vestf. óskar þess. Þetta er í fullu samræmi við þingsköp og hefðir eins og ég man það. Að vísu er það rétt að það er stundum matsatriði hvaða mál eigi að fara í félmn. og hvaða mál eigi að fara í fjh.og viðskn. sem varða atvinnumál, launamál, en ég fullyrði að það hefur verið í samræmi við þinghefð síðan Kjaradómur var stofnaður að mál sem hann varða séu sett fyrir fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Báðir síðustu ræðumenn hafa undirstrikað að það hefur átt sér stað tilfærsla á verkefnum frá allshn. yfir til fjh.- og viðskn. Það er í sjálfu sér ekki fjárhagsmál á nokkurn hátt hvort menn fái greidd laun eftir Kjaradómi eða í verkfalli. Það getur enginn svarað því fyrir fram undir hvorum kringumstæðunum er um hærri launagreiðslur að ræða. Málið í eðli sínu getur ekki heyrt undir fjh.- og viðskn. Það er ekki verið að taka ákvarðanir um fjárútlát af neinu tagi. Það er verið að taka ákvarðanir um réttindi og skyldur. Eru réttindi og skyldur orðin að fjárhagsmáli? Hvenær gerðist það? Er ætlunin að fara að reikna í krónutölu hvað þetta þýðir fyrir ríkið? Það verða fróðlegir útreikningar ef menn telja að það sé hægt að gera dæmið upp á þann hátt. Auðvitað blasir við að það er verið að færa til verkefni með þessu móti. Tilfærslan hefur ekki byrjað á þessu þingi, það er alveg rétt. En í eðli sínu á málið ekkert erindi í fjh.- og viðskn. Það fjallar einfaldlega ekki um útreikninga á fjárupphæðum. Það fjallar um réttindi og skyldur. Ég ætla ekki að hafa þessa umræðu lengri. En mig undrar ef menn telja að það geti verið rétt stefna í sölum þingsins að færa til mál á milli nefnda aðeins vegna þess að einhverjir ákveðnir þm., kannske að eigin áliti "súper"-þingmenn, hafa verið settir í ákveðnar nefndir og vilji mjög gjarnan fá málin til sín. Mér er alveg ljóst hverjir það eru sem hafa verið settir í fjh.- og viðskn. þingsins. Ég kannast mjög vel við þennan klúbb. Og ég skil vel að þeir vilji fá að taka á þessu máli. En þetta mál fjallar ekki um fjárhagsmál. Þetta mál fjallar um réttindi og skyldur. Og það er grundvallaratriði að menn geri sér grein fyrir því hvort það er verið að framkvæma þingsköp með eðlilegum hætti þegar svona er að málum staðið eða hvort það er verið að undirstrika að það eigi að taka upp þá stefnu að ráðherrar velji sjálfir til hvaða nefnda málum er vísað.



Forseti vill af þessu tilefni taka fram að það er margt rétt í því sem hv. síðasti ræðumaður segir um þetta. Hins vegar verður það að segjast eins og er að skv. 15. gr. þingskapa er að vísu gert ráð fyrir því að níu fastanefndir starfi í hvorri þingdeild, en það er ekki augljóst mál af orðalagi þingskapa hvaða málum skuli vísa til hverrar nefndar heldur verður eðli máls að ráða, eins og venjan er hér og yfirleitt ekki mikill ágreiningur um slíkt, þó að slíkt geti komið upp vegna þess að auðvitað eru alltaf einhver takmarkatilfelli sem verður að kanna þegar málum er vísað til nefndar. Vissulega hefur það verið svo, og það hafa allir forsetar frá upphafi reynt að haga málum svo og allir sem ráða í þinginu, að það myndist tilteknar hefðir um hvert málum sé vísað. Þeim hefðum verður auðvitað haldið í heiðri. Hins vegar tel ég að það sé ekki ástæða til að vera svo bókstafstrúar að hvergi og aldrei sé hægt að víkja neitt út af um hvert málum sé vísað. Það er upplýst nú að um Kjaradóm hefur verið fjallað í fjh.- og viðskn. Ekki aðeins kom það fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e., heldur hef ég um það skýrslu frá skrifstofu Alþingis, sem var lögð fyrir mig nú. Þannig tel ég það engan veginn fráleitt þó að hæstv. ráðh. hafi gert tillögu um fjh.- og viðskn. í þessu efni. En ég tek fram að eins og oftar, þegar ágreiningur hefur orðið um nefndir, er það deildin sjálf sem sker úr og ef ekki eru tillögur, sem ég finn ekki að séu, um aðra nefnd er augljóst að forseti mun bera upp tillögu hæstv. fjmrh. um að vísa málinu til fjh.- og viðskn. Reyndar mun forseti bera þá tillögu fyrr upp, komi önnur tillaga fram, samkvæmt hefð sem hér ríkir um það efni.



Herra forseti. Sem fyrirsvarsmaður fjh.- og viðskn. deildarinnar vil ég ekki gera hlut okkar minni en efni standa til, en ef verið er að ræða um "súper"-þingmenn eru þeir áreiðanlega ekki síður staddir í hv. allshn. deildarinnar en í fjh.- og viðskn.

Þó er hlutur hinna ekki gerður minni en efni standa til.

A.m.k. er það ekki svo með framsóknarmennina. Að öðru leyti er þessi umræða of seint á ferðinni. Ef menn hefðu viljað breyta þessari aldarfjórðungs gömlu hefð um að kjarasamningar opinberra starfsmanna færu til fjh.- og viðskn. og setja þá til einhverrar annarrar nefndar hefði átt að gera það áður en kjarasamningar opinberra starfsmanna voru sendir til fjh.- og viðskn. Hér er um að ræða tvö frv. sem eru fylgifrv. kjarasamninga opinberra starfsmanna og sjálfsagt að fylgi því máli og séu meðhöndluð í sömu nefnd. Þar af leiðir að nú þegar er búið að taka ákvarðanir sem hljóta að leiða til þess að fylgifrv. fylgi aðalfrv. og lendi hjá fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 239 er frv. til laga um breytingu á lögum um lögreglumenn nr. 56/1972. Það er flutt í tengslum við frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Um frv. þessi öll hefur náðst samstaða milli samtaka starfsmanna og ríkisstjórnarinnar. Í frv. því sem hér liggur fyrir er lagt til að lögreglumenn ríkisins megi hvorki gera verkföll né taka þátt í verkfallsboðun. Til lögreglumanna ríkisins teljast auk lögreglumanna tollverðir og áhafnir varðskipanna. Í lögum um Landhelgisgæsluna eru ákvæði sem undanþiggja starfsmenn hennar verkfallsþátttöku og verkfallsboðun þannig að ekki er um að ræða breytingu á réttarstöðu þeirra. Samkomulag er milli stjórnvalda og Landssambands lögreglumanna og Tollvarðafélags Íslands um að hinn mikilsverði og viðkvæmi starfsvettvangur þeirra verði ekki gerður að ágreiningsefni eða dreginn inn í verkfallsátök heldur aðrar leiðir farnar til úrlausnar á hugsanlegum kjaradeilum þeirra og stjórnvalda. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til athugasemda við lagafrv. um aðdraganda þess og undirbúning. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. Með tilliti til þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram vildi ég vísa til forseta úrskurði um nefnd, en ég teldi eðlilegt að það fylgdi hinum frv. þar sem er um fylgifrv. að ræða.

Forseti hefði kosið að það kæmi fram ákveðin tillaga um þetta.

Já, ég legg þetta til.



Virðulegi forseti. Þegar þetta frv. kemur hér til umræðu langar mig til að beina því til hv. nefndar sem fær þetta mál til meðferðar, sem virðist ekki vera alveg ljóst enn þá hver verður, að kanna rækilega hvort ekki sé ástæða til að setja ákvæði í lögin um lögreglumenn frá 1972, í 4. gr., þess efnis að til lögreglumanna teljist, auk lögreglumanna ríkisins, skipshafna varðskipa og tollvarða, fangaverðir. Ég vil rekja í örfáum orðum söguleg atriði er varða þetta mál. Á síðustu öld voru lögregla, tollur og fangavarsla í höndum sýslumanna og lögreglustjóra, sbr. 7. gr. laga frá 4. mars 1871, en þá var fyrsti fangavörðurinn ráðinn í Reykjavík en annars staðar á landinu önnuðust sýslumenn fangavörslu. Í 1. gr. laga frá 7. maí 1928 eru störf tollstjóra og lögreglustjóra aðskilin, en sameinuð að hluta, þ.e. gerðir aftur að löggæslumönnum með lögum frá 12. febr. 1940, en þar er ráðherra heimilað að ákveða að tollverðir séu lögreglumenn ríkisins og er það svo allt til 20. apríl 1963 með lögum nr. 56/1972, þeim lögum sem nú er verið að breyta, að tollverðir eru í 5. gr. gerðir að lögreglumönnum ríkisins í skilningi þeirra laga. Varðandi fangaverði er sama ákvæði um það hverjir skuli annast og sjá um ábyrgð á gæslu og viðurværi fanga, þ.e. sýslumenn úti á landi. Þetta ákvæði er í lögum allt fram til 1954 a.m.k., en síðan er fangavarðastarfið sett til hliðar í þessum lögum og þeir eða yfirmenn fangelsa ekki taldir lengur með lögreglumönnum ríkisins. Varðandi þá menn er fangaverðir gæta skal tekið fram að oftast eru það þeir menn sem eru erfiðastir og hættulegastir af þeim mönnum sem lögregluþjónar fást við daglega. Í 70. gr. laga um meðferð opinberra mála segir, með leyfi forseta: "Gæslufangar sæti þeirri meðferð sem nauðsynleg er til þess að gæslan komi að gagni og góð regla haldist í varðhaldinu, en varast skal svo sem kostur er að beita þá hörku eða harðýðgi." Það má öllum vera ljóst að framkvæmd gæsluvarðhalds er mjög vandasöm eins og m.a. ofangreind lagagrein ber með sér. Það er því ljóst að gera verður miklar kröfur til fangavarða, t.d. hvað varðar menntun, aga og siðferði. Þessar kröfur hljóta að vera í engu minna mæli en þær sem gera verður til lögreglumanna, tollvarða og starfsmanna Landhelgisgæslunnar eða þeirra stétta sem einnig er ætlað að verja og framfylgja þeim sömu lögum og reglum sem þeir dómar eru byggðir á sem fangavörðum er gert að fullnusta í sínu starfi. Herra forseti. Ef nefndin, sem fær þetta mál til meðferðar, kemst að þeirri niðurstöðu að það sé óeðlilegt að fangaverðir falli undir lög nr. 56/1972, um lögreglumenn, en mér hefur skilist að sú sé afstaða dómsmrn., finnst mér koma til greina sú leið, sem embættismenn í dómsmrn. hafa reyndar nefnt við mig, að gerð verði breyting á lögum um fangelsi og fangavist og þar skýrt tekið fram að réttarstöðu fangavarða, þar á meðal hin hlutlæga ábyrgð ríkisvaldsins á skaða sem fangaverðir verða fyrir, verði jafnað til réttarstöðu lögreglumanna í lögum um lögreglumenn, en síðan verði í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna kveðið á um að fangaverðir vinni í verkföllum. Í fskj. með frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sem nú er til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn., hefur í upptalningu, er fylgir 19. gr. þeirra laga, en það er listi yfir þær starfsgreinar sem verða að vinna í verkfalli, fallið niður ein lína, þ.e. um fangaverði, en fulltrúar fjmrn. hafa sagt hv. nefnd að það hafi verið af misgáningi og þess vegna sé það leiðrétting að inn komi í fskj. að fangavörðum beri að vinna í verkföllum. Herra forseti. Það er mín ósk að hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, kanni til hlítar hvernig eðlilegast er að koma þessum lagaákvæðum fyrir, en eins og ég hef sagt í minni ræðu kemur til greina annars vegar að gera breytingar á 4. gr. laga um lögreglumenn eða gera breytingu nú þegar á lögum um fangelsi og fangavist því að ég hygg að ekki verði hægt að bíða eftir heildarendurskoðun þeirra laga jafnvel þótt hún standi yfir um þetta leyti.



Herra forseti. Vegna ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil ég að það komi skýrt fram að ég hef lagt áherslu á það í dómsmrn. og reyndar víðar að réttindi fangavarða yrðu ekki lakari en lögreglumanna. Í undirbúningi hefur verið að koma því fram samhliða þessari breytingu. Hins vegar hefur þurft að ræða það milli stéttarfélaga. Það er ástæðan fyrir því að málið er ekki enn þá útkljáð. En ég vona að það leysist. Er ætlun mín sú að þeirra hlutur verði ekki lakari en efni standa til.



Herra forseti. Þungskilið er lögmál lífsins og alltorskilið virðist mér eftir hvaða reglum málum er vísað til nefnda. Þau lög sem þetta frv. fjallar um breytingar á voru tekin fyrir í þinginu 1972 og þá var því frv. vísað til allshn. Með leyfi forseta æski ég þess að mega lesa upp 1. gr. laganna ef menn skyldu eftir henni geta áttað sig á því hvort það efni sem er í lögum um lögreglumenn frá 1972, 1. gr. þeirra laga sem eru í gildi, bendi til þess að þetta mál heyri undir fjh.- og viðskn. "1. gr. Ríkið heldur uppi starfsemi lögregluliðs sem hefur það verkefni að gæta almannaöryggis og halda uppi lögum og reglum, stemma stigu við lögbrotum og vinna að uppljóstrun brota, sem framin eru, samkvæmt því sem nánar greinir í V. kafla laga um meðferð opinberra mála." Í sjálfu sér skyldi engan undra að þeir sem eiga að sjá um þessi störf eigi ekki að geta farið í verkfall. Það er eiginlega dálítið skrýtið ef þeir gætu farið í verkfall. Ég fæ ekki séð hvernig nokkurt ríki fær staðist þar sem það væri framkvæmt að lögregluþjónar væru í verkfalli þegar þeim dytti í hug. 1. gr. í frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Lögreglumenn ríkisins, sbr. 1. málsgrein, mega hvorki gera verkföll né taka þátt í verkfallsboðun." Þetta er talið svo flókið mál og efnismikið í fjárhagslegri afstöðu þingsins að það þurfi alla reiknimeistara fjh.- og viðskn. til að finna út hvað þetta kosti. Að sjálfsögðu verða þeir þá spurðir spjörunum úr um útreikningana og forsendur. Ég hef aldrei vitað að í þingstörfum kæmi það upp að mönnum dytti önnur eins vitleysa í hug og ætla að fara að hrúga öllum málum inn í fjh.- og viðskn. hvort sem þau eiga þar erindi eða ekki. Ég geri að tillögu minni, herra forseti, að þessu máli verði vísað til allshn. samkvæmt hefðum. Ekki samt 100 ára hefðum eins og hér hefur verið talað um áður. Svo fróður er ég ekki um söguna að ég viti hvort þessi nefnd var til þá, en það hefur komið fram hjá einum ræðumanni í dag að hún muni hafa verið til fyrir 100 árum. Ég mælist eindregið til þess að þessu máli verði vísað til allshn.



Herra forseti. Afgreiðsla þessara þriggja mála, sem hér hafa verið á dagskrá, er með hreinustu endemum. Þær breytingar sem átt hafa sér stað á stöðu opinberra starfsmanna á síðustu árum hafa gert það að verkum að mál sem varða réttindi þeirra og skyldur eiga auðvitað ekkert erindi til hv. fjh.- og viðskn. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hefur bent á. Ég tel hins vegar fráleitt að þessi þrjú mál, sem eru hér á dagskrá, 3. mál, 4. mál og 5. mál, verði viðskila og úr því að búið er að vísa tveimur málunum til hv. fjh.- og viðskn. er fráleitt að senda það mál annað sem hér er nú verið að greiða atkvæði um. Ég segi já



Herra forseti. Þar sem mál þetta er í eðli sínu hvorki flókið né vandasamt og virðist hvorki þurfa aðstoðar reiknisérfræðinga né tölvuþjónustu, fjallar aðeins um hvort lögreglumenn skuli hafa verkfallsrétt eða ekki, tel ég það ekki svo flókið að það sé ekki hægt að vísa því til allsh. og segi nei.



Sem forseti vil ég taka það fram að ég tel frá almennu sjónarmiði að eðlilegra hefði verið að vísa þessu máli til allshn. og það hljóti að verða svo þegar mál af þessu tagi koma síðar fram að hefðir verði látnar ráða og þá gangi þetta mál til allshn. sem rétt er samkvæmt eðli þessa máls. En hagkvæmnisástæður ráða stundum og það er af þeim sökum sem Ingvar Gíslason, sem hér er í forsetastóli, greiddi atkvæði með því að þetta færi til fjh.og viðskn. að þessu sinni.



Herra forseti. Skoðanaágreiningur, sem upp er kominn milli forseta deildarinnar og hv. 1. þm. Norðurl. e., hlýtur að verða tekinn hér til örlítillar umræðu. Með þeirri ákvörðun deildarinnar að vísa málinu til fjh.- og viðskn. er að sjálfsögðu verið að skapa þá hefð að mál um lögreglumenn fari eftirleiðis þangað.



Forseti hefur ekkert um þessa athugasemd að segja. Hv. 1. þm. Norðurl. e. er ekki í ræðustól sem stendur!



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns greina frá því að ég mun leggja til að þessu máli verði vísað til fjh.- og viðskn. þannig að þeir sem vilja mótmæla því geti þá undirbúið ræður sínar meðan ég tala. Þetta er frv. til l. um afborgunarkaup sem flutt er af mér og hv. þm. Jóni Magnússyni. Þetta frv. er endurflutt frá stjfrv. sem lá hér fyrir þinginu 1978-1979. Tilgangur okkar með flutningi frv. er sá að koma þessum málum hér á dagskrá, en afborgunarkaup hafa tíðkast í fjárhagslegum viðskiptum fólks um margra áratuga skeið og auðvitað ekki vansalaust að ekki skuli vera til nein heildarlöggjöf um þau málefni, en hin gömlu lög um lausafjárkaup frá 1922 veita litla stoð í þessum efnum. Í grg. með frv. segja flm. svo: "Veturinn 1978-1979 var til meðferðar á Alþingi stjfrv. um afborgunarkaup. Frv. kom til 2. umr. og afgreiðslu : Nd. 15. maí 1979. Þar var birt umsögn Neytendasamtakanna sem var eindregið jákvæð og lauk með þessum orðum: "Með hliðsjón af framansögðu mæla Neytendasamtökin með samþykkt frv. þessa um afborgunarkaup og leggja jafnframt áherslu á að mál þetta verði afgreitt á þingi því er nú situr." Verslunarráð Íslands taldi í umsögn sinni að frv. mundi hafa það í för með sér að afborgunarkaup legðust niður þar sem seljendur kysu heldur að taka við víxlum en að taka fyrirvara um eignarrétt í söluvörunni. Þrátt fyrir þetta var frv. samþykkt samhljóða í Nd. og afgreitt þannig til Ed. Þar stöðvaðist málið vegna tímaskorts við lok þingsins. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens var gert ráð fyrir því að setja reglur um afborgunarkaup. Viðskrh. Tómas Árnason lét fara yfir frv. í ráðuneyti sínu, en lagði endurskoðaða útgáfu þess aldrei fyrir ríkisstjórn né Alþingi. Þess vegna er Ísland eina landið í Vestur-Evrópu sem ekki hefur enn neinar lagareglur um afborgunarviðskipti þótt allir játi nauðsyn þess að settar verði slíkar reglur hér á landi. Flm. telja óhjákvæmilegt að hreyfa þessu máli nú á þinginu. Er frv. hér lagt fram óbreytt frá því sem það var eftir afgreiðslu Nd. Alþingis vorið 1979. Verður það vonandi grundvöllur til þess að Alþingi reki af sér slyðruorðið þegar á þessu þingi með því að samþykkja frv. eins og það er eða með þeim breytingum sem samstaða kann að nást um. Flm. eru þeirrar skoðunar að neytendastarf eigi að byggjast á samtökum neytenda. Samstarf við verkalýðssamtökin á þessu ári hefur skilað miklum árangri. Í grannlöndum okkar eins og Svíþjóð hafa neytendastofnanir ríkisins sinnt þessum málum aðallega. Hér á landi hefur hins vegar orðið til neytendahreyfing. Eðlilegt er og sjálfsagt að ríkið styðji verulega við bakið á neytendahreyfingunni, en hlutverk ríkisvaldsins á síðan að vera að efla almenna neytendavernd á vegum Verðlagsstofnunar og að setja almennar lagareglur. Neytendamál koma sjaldan til meðferðar á Alþingi sem er sérkennilegt þar sem neytendur og hagsmunir þeirra ráða úrslitum um marga veigamestu þætti efnahagsmála. Flm. telja að með frv. þessu komist neytendamál á dagskrá Alþingis með afgerandi hætti, enda er ætlast til þess að þingið sinni málinu alvarlega og afgreiði rammalöggjöf um þann þátt neytendaverndar sem frv. fjallar um, afborgunarkaup. Þegar frv. var lagt fram á Alþingi veturinn 1978-1979 fylgdi því ítarleg grg. og ég ætla, með leyfi forseta, að lesa inngangskafla hennar: "Hér á landi, sem og víðast annars staðar, er alltítt að lausafjárkaup fari fram með þeim hætti að seljandi lánar kaupanda kaupverðið eða hluta þess um vissan tíma, t.d. þannig að kaupandi greiðir hluta kaupverðsins þegar í stað en greiðir síðan eftirstöðvarnar með tilteknum afborgunum á ákveðnum gjalddögum. Algengt er að seljandi leitist við að tryggja skilvísa greiðslu eftirstöðva kaupverðsins með því að halda eignarrétti sínum yfir söluhlut þar til kaupverðið er að fullu greitt, enda þótt kaupandi fái afnot söluhlutar þegar við kaupin. Þegar svo háttar reynir að sjálfsögðu á margvísleg lögfræðileg vandamál sem ekki koma til varðandi kaup þar sem kaupverðið er greitt út í hönd. Víða um lönd hefur verið sett löggjöf um afborgunarkaup og mótast sú löggjöf yfirleitt af vilja löggjafans til að vernda hagsmuni kaupenda og neytenda í þess háttar kaupum. Í upphafi þessarar aldar höfðu Danir, Norðmenn og Svíar með sér samvinnu um samningu laga um þetta efni. Árangur þess samstarfs kom fram í því að í þessum löndum voru sett lög um afborgunarkaup sem voru að verulegu leyti efnislega samhljóða. Á fundi dómsmálaráðherra Norðurlanda í nóvember 1946 var ákveðið að tekin skyldi upp endurskoðun á hinum norrænu lögum um afborgunarkaup þar sem m.a. yrði tekið enn meira tillit til sjónarmiða neytenda en áður hafði verið. Frá því um 1950 hafa síðan verið gerðar ýmsar lagabreytingar í þessa átt á Norðurlöndum. Hérlendis hefur engin löggjöf verið sett um afborgunarkaup með eignarréttarfyrirvara. Ákvæði laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup, veita enga stoð um úrlausn margvíslegra og mikilvægra atriða sem á reynir í kaupum af þessu tagi og vafasamt er að hve miklu leyti fastar viðskiptavenjur hafa myndast á þessu sviði. Með frv. þessu er stefnt að því að ráða hér bót á. Er leitast við að skýra sem best réttarstöðu og úrræði kaupanda og seljanda við afborgunarkaup og er um margt höfð hliðsjón af norrænum lögum um þetta efni. Að nokkru leyti beinast ákvæði frumvarpsins að því að vernda kaupanda gegn ósanngjörnum kröfum eða harkalegu framferði seljanda, einkum við endurheimtu söluhlutar, en jafnframt er lagt til að seljanda verði tryggð fullnægjandi úrræði vegna vanefnda kaupanda." Þessu fylgja í frv. ítarlegar athugasemdir við hverja grein frv. og tel ég ekki ástæðu til að fara yfir þær frekar í framsöguræðu minni. Ég vek athygli, herra forseti, á því að frv. fylgir fskj. sem er yfirlit um könnun á afborgunarkaupum sem fram fór á vegum Neytendafélags Reykjavíkur og nágrennis í maí 1985. Þar er ítarlega greint frá því hversu mikið er um afborgunarkaup hér á landi og þau eru mjög veruleg. Það kemur fram að langt yfir þriðjungur þeirra sem kaupa hluti til heimilisnota notar sér afborgunarmöguleika þegar þeir eru í boði. Þegar um er að ræða húsgögn er þetta um 36%, önnur heimilistæki 28%, sjónvörp, hljómtæki, myndbönd 25%. Hér er langoftast um að ræða hluti sem kosta á verðbilinu 11-40 þús. kr. Algengasta greiðsluformið í þessu efni eru skuldabréf með eignarréttarfyrirvara. Einnig er talsvert mikið um að ræða víxla sem eru einnig með eignarréttarfyrirvara og algengasti tíminn eru fjórir mánuðir og sex mánuðir. Að mati kaupenda munaði yfirleitt talsverðu á afborgunarverði og staðgreiðsluverði og töldu 37% aðspurðra að verulegur munur hefði verið á afborgunarverði og staðgreiðsluverði, en 37% að munurinn hefði ekki verið verulegur. Það kemur fram að 42% þeirra sem kaupa með afborgunarkaupum segjast ekki hafa kynnt sér þá samninga sem gerðir voru um afborgunarhlutinn þegar frá samningum var gengið. Það kom einnig fram í þessari könnun að nær helmingur aðspurðra notaði greiðslukort í afborgunarviðskiptum. Í fskj. II er birt samþykkt aðalfundar Neytendafélags Reykjavíkur og nágrennis frá 5. júní 1985 þar sem segir: "Hér landi eru engin lög um afborgunarviðskipti. Flestir samningar um afborgunarkaup eru seljanda í hag, en réttur kaupandans er yfirleitt fyrir borð borinn. Aðalfundurinn hvetur til þess að sett verði hið fyrsta lög um afborgunarkaup." Þessi hvatningarorð aðalfundar Neytendafélags Reykjavíkur geri ég að mínum lokaorðum og legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að endurflytja frv. til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég leitaði upplýsinga hjá hæstv. forsrh. á þessu þingi um hvað væri að frétta af störfum nefndar sem unnið hefur að frv. til stjórnarskipunarlaga.

Sú nefnd hefur skilað góðu starfi.

Hv. 1. þm. Vestf., hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason, er formaður þeirrar nefndar nú og hv. 2. þm. Norðurl. e. fullyrðir að sú nefnd hafi skilað góðu starfi, en hvar þau skil liggja í skrifuðum tillögum hefur ekki verið upplýst. Ég tel að það segi sína sögu um áhuga þingsins á þessu máli að hv. 3. þm. Reykv. taldi það fullnægjandi afgreiðslu ef Alþb. eða Alþingi fengi skýrslu um málið. Ég áttaði mig ekki fullkomlega á því hvort heldur það var sem hann taldi að væri fullnægjandi. Nú er það svo engu að síður að formönnum flokkanna hefur verið það ljóst allengi að stjórnarskráin sem við búum við er um margt sniðin við aðrar aðstæður en nú ríkja í íslenska lýðveldinu. Ég hygg að sá áhugi sem kom fram á að gera breytingar lýsi sér best í því að þegar gerður var stjórnarsáttmáli sem grunnur að samstarfi þeirra sem stóðu að ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var þar sett inn að flutt yrði frv. að nýrri stjórnarskrá. Þetta frv. var að mestu leyti mótað í nefnd sem þá hafði starfað, en samt fór svo að allt það verk var lagt til hliðar og engin samstaða varð um að standa að breytingum á stjórnarskránni nema hvað varðar kosningar til Alþingis. Eitthvert samviskubit höfðu þeir sem þannig stóðu að málum því að þeir sem beittu sér fyrir þessari stefnubreytingu sögðu svo í grg. þess frv., sem þá var flutt um breytingu á stjórnarskránni, þar sem aðeins var fjallað um kosningar til Alþingis, með leyfi forseta: "Þingflokkar, sem að frv. þessu standa, hafa orðið ásáttir um að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. M.a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin, óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismunar vegna búsetu gætir helst." Það var engin tímasetning á því hvenær þingflokkarnir ætluðu að beita sér fyrir þessum aðgerðum, en það eina sem gert hefur verið varðandi þessa yfirlýsingu eftir að hún kom fram var það að hæstv. forsrh. beitti sér fyrir því að þingflokkarnir tilnefndu menn í nefnd til að fylgja þessari samþykkt eftir. Með leyfi forseta vil ég lesa upp hverjir voru tilnefndir í þessa nefnd. Af hálfu Sjálfstfl. Lárus Jónsson, af hálfu Alþfl. Eiður Guðnason, af hálfu Alþb. Helgi Seljan, af hálfu Samtaka um kvennalista Kristín Halldórsdóttir, af hálfu Framsfl. Ólafur Þ. Þórðarson og af hálfu Bandalags jafnaðarmanna Stefán Benediktsson. Samkvæmt flokkaskipan í dag liggur ljóst fyrir að Alþfl. hefur átt tvo menn í nefndinni. Ég tel að þegar þessi nefnd skilaði sínu áliti á liðnu sumri hafi þingflokkunum ekki verið neitt að vanbúnaði að beita sér fyrir því að fara nú að standa við loforðin og þess vegna varpaði ég þeirri spurningu fram til hæstv, forsrh., eins og ég gat um hér áðan, hvað liði störfum stjórnarskrárnefndar. Mér er ljóst að þetta mál er stórt. Mér er ljóst að þeir sem stóðu að yfirlýsingunni vilja sennilega velflestir koma sér undan því að þurfa nokkurn tíma að gera meira. En hvort sem þeim líkar það betur eða verr komu þeir af stað þeirri ólgu í íslensku þjóðlífi og þeirri umræðu um þessi mál að samtök sem nefna sig Samtök um jafnrétti milli landshluta risu upp, urðu til og settu menn í það verk að semja frv. til stjórnarskipunarlaga. Þetta var ekki launuð nefnd eins og sú sem ríkisvaldið hefur haft á sínum snærum. Þetta voru hugsjónamenn sem settust niður og fóru að vinna að þessu verki, öfluðu sér upplýsinga um hvernig stjórnarskrár vestrænna ríkja og þeirra ríkja sem helst er hægt að segja að virði mannréttindi standa að þessum málum. Ég flutti þetta frv. í fyrra og gerði þá efnislega grein fyrir aðalatriðum þess. Eftir það hefur það helst gerst að á Alþingi Íslendinga hefur verið samþykkt frv. til sveitarstjórnarlaga sem losaði um allar reglur varðandi skipun þriðja stjórnsýslustigsins á Íslandi. Það er nánast í höndum sveitarstjórnarmanna sjálfra hvort þeir vilja þar aðhafast eitthvað til að koma því á eða ekki. Nú er það svo að frv. til stjórnarskipunarlaga eru að sjálfsögðu grunnlög sem önnur lög byggjast á. E.t.v. má segja sem svo að miðað við þau grunnlög sem við vorum með sé ekki óeðlilegt hvernig staðið var að setningu laganna um sveitarstjórnarmál. En ég vil, með leyfi forseta, lesa upp úr skýrslu byggðanefndar, þ.e. þeirrar nefndar sem ég gat um áðan að skilað hefði áliti, innganginn á bls. 3: "Ein meginniðurstaða nefndarinnar að því er þátt stjórnsýslunnar varðar er sú að ekki sé hægt að leggja til að umtalsverð verkefni séu að óbreyttu færð frá ríkinu til sveitarfélaganna vegna þess hve mörg þeirra eru fámenn og veikar stjórnsýslueiningar, jafnvel þótt auknir tekjustofnar kæmu til. Bein og hlutfallsleg fækkun í fámennustu sveitarfélögunum hefur sífellt veikt þau og m.a. valdið miklum þrýstingi í þá átt að ríkið tæki aukinn þátt í verkefnum og þjónustu sem þau veita. Fámenn sveitarfélög valda ekki þeim verkefnum sem þeim nú eru falin í lögum og geta því ekki tekist með árangri á við önnur og ný. Þá er landið víða orðið svo strjálbýlt að sameining fámennra sveitarfélaga leysir ekki vandann þrátt fyrir batnandi samgöngur. Aðrar aðgerðir, sem nefndin telur koma til greina til þess að styrkja sveitarstjórnarstigið sem grundvallareiningu í stjórnkerfinu, eru gerðar að umtalsefni í nál. Þær nægja þó ekki til þess að unnt sé að ná verulegum árangri til aukinnar valddreifingar og virkara lýðræðis og að auka völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum óháð búsetu með flutningi verkefna og tekjustofna frá ríkinu til heimastjórna í héruðum landsins. Til þess þarf að mati nefndarinnar þriðja stjórnsýslustigið. Um það er nefndin sammála, en ekki er fullmótað hversu langt eigi að ganga á þessu sviði og hvort þetta stjórnsýslustig eigi í eðli sínu að byggjast á samstarfi sveitarstjórnarmanna í lýðræðislegu, lögskipuðu formi eða vera sjálfstætt þriðja stjórnsýslustigið. Í báðum tilvikum telur nefndin að þetta millistig í stjórnkerfinu eigi að ná til tiltölulega stórra svæða, t.d. núverandi kjördæma, og æðsta vald eigi að vera í höndum lýðræðislega kjörinna héraðsþinga. Samtímis því sem nefndin var að störfum var til umfjöllunar í ríkisstjórn og á Alþingi lagasetning um sveitarstjórnarmál. Hún taldi því æskilegt að fá viðbrögð þingflokkanna við þeim hugmyndum sem ræddar hafa verið í nefndinni, einkum um skipan sveitarstjórnarmála og breytta verka- og tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Því var þingflokkunum skrifað 27. febr. 1985 og svara óskað við ákveðnum spurningum. Svör þingflokka, Alþfl., Kvennalista, Framsóknar- og Sjálfstfl. eru birt í fskj. II-V. Þingflokkur BJ sendi nefndinni till. til þál. um gerð laga um fylkisstjórnir. Fulltrúi Alþb. gerði nefndinni grein fyrir umræðum í þingflokknum. Svörin bárust sum hver það seint að nefndin ákvað að halda áfram störfum og móta almennar tillögur sem unnt væri að ræða skipulega innan þingflokkanna, ásamt gögnum þeim sem nefndin leggur til grundvallar niðurstöðum sínum. Þetta nál. er ekki síst hugsað sem upplýsingasafn til grundvallar umræðu um aukna valddreifingu og aukin áhrif landsmanna í eigin málum. Auk þess er leitast við að greina meginorsakir aukinnar byggðaröskunar á síðustu árum og bent almennum orðum á aðgerðir til þess að hafa áhrif á þá þróun til jöfnunar. Herra forseti. Aðalniðurstaða hinnar stjórnskipuðu nefndar, sem ég gat um hér áðan og hæstv. forsrh. beitti sér fyrir að yrði skipuð, var sú varðandi stjórnkerfið að þriðja stjórnsýslustigið þyrfti að komast á. Það væri grundvallaratriði. Auðvitað hljótum við, sem stóðum að þessu nefndaráliti, að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort einhver alvara hafi verið á bak við hugmyndir þingflokkanna á sínum tíma eða hvort hugsunin með nefndarskipuninni hafi fyrst og fremst verið sú að nú væri rétt að setja til starfa nefnd til að friða þá menn sem ósáttastir voru við þá tilhögun mála að taka kosningalögin ein út úr en láta allan jöfnuð að öðru leyti lönd og leið. E.t.v. segir það sitt um þann vilja sem þarna var á bak við að ekki verður ráðið af svari hæstv. forsrh. varðandi núverandi stjórnarskrárnefnd að þar sé nokkur skapaður hlutur að gerast. Ég hygg að það sé hollt að gera sér grein fyrir því að sú þróun sem átt hefur sér stað hér á landi í fólkstilfærslu hefur leitt til þess, hvort sem okkur líkar það vel eða illa, að í almennum kosningum á Íslandi verða hinar dreifðu byggðir með sama áframhaldi í þeirri aðstöðu að miðstýringarvaldið héðan úr Reykjavík ræður öllu um framþróun mála. Það er alveg sama hvort það er réttur sjómannsins til þess að ýta bát úr vör og draga sér þorsk í soðið, hann má búast við því að varðskip renni upp að hliðinni á honum og segi honum að hann sé að brjóta lög þó þetta sé þúsund ára gömul hefð, réttarhefð. Það er alveg sama með aðra þætti, það verður öllu stjórnað frá einum punkti úr höfuðstöðvunum, héðan, hvort heldur það verður á sviði dómsvalds, félagsmála, heilbrigðismála, landbúnaðar eða hvað það nú er sem við nefnum. Í atvinnulegu tilliti blasir það við að um 90% nýrra starfa verða til í þjónustu. Verði stefnan óbreytt og ekki farið í að koma upp þriðja stjórnsýslustiginu og flytja þjónustuna út á land, þá er þetta ákvarðanataka um það að þeim sem ganga menntaveginn frá hinum dreifðu byggðum verða boðin störf í þjónustu, vissulega, en fyrst og fremst á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Ég hygg að það sé hollt að gera sér grein fyrir því að þau nýju störf sem landsbyggðin fékk í sinn hlut á árunum 1981-1984 voru aðeins 25% af öllum þeim störfum sem urðu til í landinu. Ef það væri aftur á móti reiknað hver hlutdeild landsbyggðarinnar hefði orðið í þjónustustörfunum þá væri það miklu lægra hlutfall. Ég tel að þessi þjóð skiptist í sjálfu sér í tvo hópa. Það er hávær minni hluti í þéttbýli sem prédikar það að engin þörf sé á því að byggja landið allt. En ég er sannfærður um að meiri hluti þéttbýlisbúa á Íslandi, meiri hluti hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu vill að Ísland haldist í byggð. Ég er sannfærður um það. Hvers vegna? Vegna þess að taugarnar sem þetta fólk hefur til landsins liggja flestar til þeirra stöðva þar sem forfeður þess bjuggu. Þess vegna er það ríkt í þéttbýlisbúum að gera þá kröfu að landið haldist í byggð. Menn hafa aftur á móti ekki viljað setjast niður og skoða það á raunhæfan hátt hver sé ástæðan fyrir þessari þróun. Það er rökrétt að það fækki í sveitum vegna tækniframfara og fleira fólk flytjist til þéttbýlis, að það verði hærra hlutfall af Íslendingum sem búi í þéttbýli. Það þarf aftur á móti ekki að halda því fram eða reyna að verja það að ekki sé hægt að skapa næg störf til að viðhalda þeirri byggð sem í dag er í sveitunum, ef menn vilja. Hitt hlýtur aftur á móti að vera ærið umhugsunarefni hvort menn geri sér ekki grein fyrir því að það stjórnkerfi sem við búum við hér á landi er í öllum aðalatriðum sambærilegt við stjórnkerfi það sem lýðræðisþjóðir almennt búa við, að öðru leyti en því að hér hefur ekki verið byggt upp þriðja stjórnsýslustigið. Menn hafa einhverra hluta vegna talið að það þyrfti ekki að byggja það upp. Þetta væri allt í lagi. Afleiðingin er sú að miðstýringin hefur haldið áfram með vaxandi þunga. Til að fyrirbyggja allan misskilning, alla umræðu um það að þeir sem voru í þeirri nefnd sem ég vitnaði til hér áðan hafi verið andvígir Stór-Reykjavíkursvæðinu eða að þeirra hugmyndir séu gegn því, þá vil ég lesa hér upp, með leyfi forseta, það sem sagt er um þá mætu borg, Reykjavík, á bls. 47: "Reykjavík ásamt með nágrannasveitarfélögunum er nú þegar orðin mjög öflug höfuðborg sem gegnir sínu hlutverki sem miðstöð stjórnsýslu, menningar og listar í landinu. Það má segja að ör vöxtur hennar á fyrri áratugum hafi haft þann ótvíræða kost fyrir íslenskt þjóðlíf að þar varð snemma til atvinnu- og menningarsamfélag sem varð fremur fyrir valinu til búsetu en erlendar borgir hjá mörgum ungum Íslendingi. Nú er engin slík þörf fyrir öran vöxt höfuðborgarsvæðisins, heldur þvert á móti. Jöfn þróun í byggð landsins er því þjóðfélagslega hagkvæm. Það gildir um höfuðborgarsvæðið jafnt og önnur byggðarlög í landinu." Ég vil undirstrika að það verður aldrei hægt að segja það um þá menn sem árétta og samþykkja sem réttan slíkan sögulegan texta sem hér er settur fram að þeir séu að ráðast gegn höfuðborgarsvæðinu. Þeir eru ekki að því. Markmiðið er ekki slíkt og hefur aldrei verið. Við sem höfum viljað vinna að þeirri þjóðfélagslegu endurskipulagningu sem leiddi til þess að æskumenn Íslands, sem samkvæmt félagsfræðikönnun vilja velflestir búa í sínum heimabyggðum eigi þeir kost á atvinnu þar, við höfum einnig viljað vinna að því að þeim séu gefinn kostur á að fá þar störf við sitt hæfi. En það gerist ekki nema miðstýringin, eins og hún hefur verið, verði brotin á bak aftur. Það gerist ekki nema við komum þjónustunni út á land. Og við komum henni ekki þangað nema með því annars vegar að efla sveitarfélögin mjög frá því sem nú er og að hinu leytinu að koma á þriðja stjórnsýslustiginu. Ég held að þegar frv. til stjórnarskipunarlaga, eins og það sem hér hefur verið lagt fram, er til umræðu, þá sé hollt að gera sér grein fyrir því að aðalefni þess er aðeins íslensk framsetning á stjórnarskráratriðum eins og þau gerast best í okkar nágrannalöndum. Menn hafa hnotið hér fyrst og fremst um eina grein í þessu frv. sem e.t.v. má segja að grípi á annan hátt á málum en almennt er í stjórnarskrám nágrannalandanna. Það er, með leyfi forseta, 65. gr. Þar segir svo: "Í hverju fylki skal vera einn aðalbanki, fylkisbanki, sem er sameign banka og sparisjóða fylkisins. Fylkisbankinn sér um öll erlend viðskipti og bindiskyldu fylkisins. Fylkisbankarnir ákveða sameiginlega söluverð gjaldeyris. Sameiginlegur seðlabanki landsins skal vera í Reykjavík. Nánar skal kveðið á um fylkis- og seðlabanka í lögum." Ástæðan fyrir því að þetta er sett hér inn er að því miður hefur lögum um Seðlabanka Íslands verið beitt á þann veg að í gengisskráningu íslensku krónunnar hefur oftar en einu sinni ekkert tillit verið tekið til stöðu atvinnuveganna. Menn hafa ekki hikað við að standa þannig að málum að láta heilu árin líða svo að eigið fé grundvallaratvinnuvega Íslands hefur verið að minnka og mönnum gert að skyldu að selja þann gjaldeyri sem aflað er á lægra verði en það, kostar að framleiða vöruna sem þarf til að afla þessa gjaldeyris. Ástæðan fyrir því að mönnum dettur þetta í hug er m.a. sú að það er orðið of mikið bil á milli þjónustusvæðanna á Íslandi og þeirra svæða sem bera alla ábyrgð á framleiðslunni. Framleiðslan á þeim vörum sem skapa gjaldeyri fyrir þjóðina fer fyrst og fremst fram í þorpunum og bæjunum hringinn í kringum landið. Til þess að fyrirbyggja það að tekjur þessara svæða séu með rangri gengisskráningu afhentar á þann hátt sem gert hefur verið er farið fram á það að það fylkisbanki sé í hverju fylki. Ef menn bæru saman lögin um Seðlabanka Íslands og efndirnar þá hygg ég að mörgum mundi bregða. E.t.v. er hluti þess vandamáls sem þar er við að glíma sú furðulega staða að aðalseðlabankastjóri landsins er jafnframt stjórnarformaður í skuldugasta fyrirtæki á Íslandi, fyrirtækinu sem skuldar hærri fjárhæðir í erlendum gjaldeyri en nokkurt annað fyrirtæki í landinu. Þess vegna hafa það oft og tíðum verið beinir hagsmunir hins skulduga fyrirtækis að halda gengisskráningu krónunnar á þann veg að fjármagn væri fært frá framleiðsluatvinnuvegunum til þjónustuatvinnuveganna. Ég veit að þeir eru margir sem vilja forða sér undan umræðu um þessi mál. Þeir vilja firra sig ábyrgðinni með því að reyna að koma sér undan því að ræða þau. Þetta er gömul aðferð. Það var einu sinni borið á strútinn að hann sakir forheimsku styngi hausnum í sandinn. En nú er búið að sanna það af náttúrufræðingum að það er ekki vegna heimsku sem strúturinn stingur hausnum í sandinn. Nei, þegar hann er búinn að stinga hausnum í sandinn þá líkist hann svo búskunum í eyðimörkinni að rándýrin taka feil á honum og búskunum og hann sleppur við árás. En þeir sem stinga höfðinu í sandinn og koma sér undan því að ræða þessi mál, flýja af hólmi jafnvel þó þau séu rædd í þjóðfélaginu fram og til baka, þeir hafa greinilega hvorki hugrekki strútsins né hugsun í samræmi við hans skynsemi til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Þeir flýja af hólmi,  Herra forseti. Svo vel stendur á að formaður allshn. þingsins í Nd. var aðalráðgjafi þeirrar nefndar sem samdi frv. að nýrri stjórnarskrá fyrir ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens. Það verður því ekki hægt að bera því við að þekkingarskortur hamli að á þessu máli verði tekið efnislega. Það hlýtur að vera eitthvað allt annað ef þetta mál fer ekki í atkvæðagreiðslu hér í þinginu í vetur. Það gæti hugsast að þm. vildu koma sér undan því að greiða atkvæði um málið, vildu ekki þurfa að standa frammi fyrir kjósendum og svara því hvort þeir hefðu stutt þessa eða hina greinina í umræddu frv., vildu geta skýlt sér bak við það að málið hefði farið til nefndar og væri geymt þar, hefði aldrei farið úr nefndinni. Það er hugsanlegt að slíkt sé ríkjandi og þess vegna vilji menn ekki að málið verði afgreitt úr nefnd. Á það mun þó látið reyna í vetur. Ég hef ekki hugsað mér, herra forseti, að flytja langt mál. Ég vil aðeins minna á það að því eins rýkur að eldur er undir. Og það er eldur undir í íslenskum byggðum, hinum dreifðu byggðum þessa lands, sem í dag vilja fá svör frá þingflokkunum um það jafnrétti og þá valddreifingu sem þeir buðu að þeir vildu lofa að koma á í landinu ef breytt yrði lögunum um kosningar til Alþingis. Ég hef ekki séð þennan vilja þeirra í tillöguformi hér í þingsölum. Nefndin sem átti að vinna að þessu verki hefur skilað sínu áliti. Það lá fyrir í sumar. Að vísu var það geymt þó nokkurn tíma sem trúnaðarmál. En ég vil vara þá flokka sem bregðast því að bera ábyrgð á sínum loforðum. Það getur vel farið svo að það eigi eftir að rústa íslenskt flokkakerfi, nísta það ef þau loforð verða svikin. Því svo vel þekki ég til fólksins í hinum breiðu byggðum Íslands að þó að menn fylki þar oft liði hver á móti öðrum eftir stjórnmálaskoðunum, þá kunna menn líka að breiðfylkja. Þá fylkja menn liði saman hvar í flokki sem þeir standa og þannig hafa þeir staðið að málum sem hafa starfað í samtökunum Jafnrétti á milli landshluta. Ég hygg að þess vegna sé skynsamlegra fyrir stjórnmálaflokkana að fara að koma þeim tillögum á prent sem þeir hafa í þessum málum og að fólkið fái að vita hvort það voru loforð sem ætlunin var að efna eða hvort það voru loforð sem menn voru fyrir fram ákveðnir í að svíkja, sem þeir gáfu upp á borðið þegar þessi umræða fór hér fram í þinginu á sínum tíma. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu en legg til að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til hv. allshn. Umræðu frestað.