Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um skipan opinberra framkvæmda. Frv. hefur þegar verið rætt og afgreitt frá hv. Ed. Frv. sem hér er til umræðu var samið af sérstakri nefnd sem skipuð var af þáy. fjmrh. vorið 1984. Helstu niðurstöður nefndarinnar eru þær að opinberar framkvæmdir þarfnist markvissari umfjöllunar en verið hefur á undanförnum árum og tekur þetta bæði til stjórnunar framkvæmda og mats á gildi þeirra og arðsemi að áliti nefndarinnar. Hún telur að það skuli vera ófrávíkjanleg regla að allar framkvæmdir séu metnar með tilliti til fjárhagslegrar hagkvæmni. Þar með er ekki sagt að sú mælistika eigi alltaf að stýra vali verkefna, en það er álit nefndarinnar enn fremur að breytingar þurfi að gera á stjórn opinberra framkvæmda. Styrkari stjórn þarf að hafa á öllum undirbúningi verkefna og framkvæmdir ekki að hefjast fyrr en fyrir liggur ákvörðun um fjármögnun og hraða einstakra verkefna. Nefndin bendir á tvö möguleika til breytinga. Annar er sá að lögum um opinberar framkvæmdir verði ekki breytt, en öll starfsemi framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins verði sveigð innan þess ramma sem lög heimila. Hins vegar voru lögð fram frumvarpsdrög af hálfu nefndarinnar um breytingu á lögum þar sem lagt er til að framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins verði lögð niður og umfjöllun opinberra aðila um framkvæmdir efld með öðrum hætti. En báðar tillögur nefndarinnar miða að sama marki, þ.e. í fyrsta lagi að því að stjórn opinberra framkvæmda færist í ríkari mæli en nú er til fjármálayfirvalda og þar fari fram mat á hagkvæmni og forgangsröðun verkefna og jafnframt sé ávallt til staðar heildaryfirsýn um opinberar framkvæmdir, en í öðru lagi verði hinn eiginlegi verklegi þáttur framkvæmda leystur meir en nú er af óháðum aðilum samkvæmt sérstökum samningum. Sá kostur var valinn að gera breytingar á gildandi lögum um þetta efni og leggja niður framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Í landinu eru fjölmargir einstaklingar og fyrirtæki sem hafa þekkingu og reynslu til þess að takast á við þessi verkefni og eðlilegt þykir að færa þau í ríkari mæli út til þeirra. Í stærri fjárfestingarverkefnum hefur þótt gefast vel að fela tilteknum aðilum, einum eða fleirum, stjórnun verkefna á þann hátt að yfirsýn náist um öll meiri háttar atriði, samræmingu á störfum hönnuða, verktaka og eftirlits. Þetta hefur verið nefnt verkefnisstjórnun eða samræming og stýring. Að vel athuguðu máli tel ég að í öllum meginatriðum beri því að fallast á þau sjónarmið sem nefndin setti fram og hef því flutt það frv. sem hér liggur fyrir með þeim breytingum sem þar er kveðið á um. Það er alveg ljóst að það eru um margt breyttar aðstæður að því er varðar opinberar framkvæmdir, opinbera byggingarstarfsemi, frá því sem var í kringum 1970 þegar núgildandi lög voru undirbúin og samþykkt. Verkþekkingu hefur fleygt fram og landsmenn hafa öðlast dýrmæta reynslu af þátttöku í umsjón stórra og umfangsmikilla verkefna á undanförnum árum. M.a. af þeim sökum er nú þörf breytinga í þessu efni. Það er ástæða til að leggja áherslu á að hér er um mikla fjármuni að tefla sem varið er til opinberrar byggingarstarfsemi og lánsfé, sem gjarnan er til þeirra aflað, er oft og tíðum dýrt. Það er því mjög mikilvægt að leggja upp úr góðri stjórnun þessara mála. Þess vegna vil ég gjarnan sjá meiri afskipti og vandaðri undirbúning að upphafi framkvæmda, en minni afskipti af verkframkvæmdinni sjálfri. Því er lagt til í þessu frv. að Fjárlaga- og hagsýslustofnun fái aukin völd til að hafa markviss afskipti af byggingum og undirbúningi þeirra á frumstigi, en ríkið semji síðan við óháða aðila til að sjá um framkvæmdir og að framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins verði lögð niður. Þá er ástæða til þess að láta reyna á það í auknum mæli að útboð á hönnun og framkvæmdum fari saman þannig að hönnun og framkvæmd verks verði boðin út í einu lagi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um meginefni þessa frv., en vísa að öðru leyti til framsöguræðu fyrir málinu í hv. Ed. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þegar hingað er komið til umræðu frv. til l. um opinber innkaup, sem hv. Ed. hafði til meðferðar, sé ég ástæðu til að fara um það nokkrum orðum. Það má vera að varðandi vissa þætti þessa máls sé verið að hverfa að hagkvæmari skipan en ríkt hefur í sambandi við meðferð opinberra innkaupa og opinberar framkvæmdir og er skylt að horfa á það með velvilja. Hitt tel ég umræðu vert og nauðsynlegt að ræða við 1. umr. þessa máls að í þessu frv. er á engan hátt vikið að hagsmunum innlendra framleiðenda í sambandi við undirbúning og útboð verka. Virðist vera algerlega gengið fram hjá þeirri stefnu, sem margoft hefur verið rædd hér á hv. Alþingi, að leitast við að nota opinber innkaup og opinberar framkvæmdir til að styðja við innlenda framleiðslu. Það er að vísu allsérkennilegur ferill núv. hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli því að eitt af fyrstu verkum iðnrh. þessarar hæstv. ríkisstjórnar, hæstv. núv. menntmrh., var að afnema skipan sem ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens hafði komið sér saman um að koma á í sambandi við opinber innkaup, þar sem um var að ræða nefnd sem átti að fylgjast náið með þeim málum, nefnd með fulltrúum frá aðilum vinnumarkaðarins, bæði atvinnurekendamegin og eins af hálfu verkalýðssamtakanna, fyrir utan fulltrúa frá ráðuneytum svo sem eðlilegt er, bæði viðskipta- og fjármálaráðuneyti. Ég minnist þess að á fyrstu dögum sem ég starfaði sem iðnrh. var mælt hér fyrir till. til þál. um opinber innkaup þar sem hvatt var til þess að taka þau mál með öðrum og fastari tökum en áður hafði verið. Ef ég man rétt var 1. flm. þeirrar till. hv. þm. Eggert Haukdal. Ég tók undir mál hans þá og ég man ekki betur en þáltill. um þetta efni hafi verið samþykkt. Ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens tók síðan á þessu máli og kom upp skilmerkilegu kerfi til þess að leitast við að nýta meðferð opinberra fjármuna til að styðja við innlenda framleiðslu í landinu svo sem eðlilegt og sjálfsagt er og hvarvetna er gert og það án þess að verið sé að sniðganga alþjóðlega samninga. Hér kemur hins vegar frv. frá ríkisstjórninni þar sem ekki er að finna stafkrók um þessi efni og virðist svo sem hagkvæmnimælikvarðinn eigi einn að gilda í þessum efnum og ekkert tillit sé tekið til þátta eins og þeirra möguleika sem opinber innkaupastefna felur í sér í sambandi við iðnþróun og í sambandi við framkvæmdir mála. Hæstv. ráðh. Sverrir Hermannsson afnam þá skipan sem komið hafði verið á í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens, eins og ég hef þegar nefnt, en hann leitaðist þó við með fyrirmælum að taka á þessu máli og bjóða opinberum stofnunum og ráðuneytum að taka visst tillit til þessara mála. Eftir því var hins vegar ekkert gengið af ríkisstjórninni. Ég spurði í fyrra hér í þinginu hæstv. núv. iðnrh. Albert Guðmundsson um það, hvað liði þessu máli, þar sem hann hafði áður fyrr, m.a. í borgarstjórn Reykjavíkur, leitast við að taka á þessu máli með ákveðnum hætti. Hæstv. iðnrh., sem ég sé ekki að sé viðstaddur hér nú en æskilegt væri vissulega að væri viðstaddur þessa umræðu, hét því að taka á þessum málum. Ég veit ekki betur en hann hafi sýnt einhverja viðleitni í þá átt. En hér er um að ræða lögfestingu á skipan þessara mála og það er því mjög alvarlegt efni að mínu mati ef það á að taka á þessu með þeim hætti sem hér er að stefnt.

Vegna þeirra tilmæla að iðnrh. yrði hér viðstaddur er það upplýst að hann hefur fjarvistarleyfi.

Ég þakka hæstv. forseta og hlýt að taka tillit til þess, en vænti þess að aðrir ráðherrar, sem hljóta að láta sig þessi mál varða fyrir utan hæstv. fjmrh., tjái sig um það efni sem ég er að vek a hér sérstaka athygli á í sambandi við þetta mál. Ég hygg raunar að ég hafi lesið það í Morgunblaðinu í dag að hæstv. ráðh. væri í förum erlendis vegna sérstakra viðræðna við Alusuisse. E.t.v. hefur hann hleypt heimdraganum í því skyni. En um það vil ég ekkert fullyrða. En hvað snertir framhald þessa máls tel ég alveg nauðsynlegt að sú þingnefnd sem á að fá þetta mál til meðferðar taki alveg sérstaklega á þessum þætti. Ég tel að hér sé um svo stórt mál að ræða fyrir íslenskan iðnað að það sé með öllu óverjandi fyrir Alþingi að láta þetta mál frá sér fara með þeim hætti sem hér er áformað og mælt er fyrir af hæstv. fjmrh. Menn hafa stundum nefnt ákveðnar prósentur sem ætti að nota til viðmiðunar þar sem um væri að ræða að taka hagsmuni innlendra fyrirtækja fram yfir erlend fyrirtæki. Það er gert í vissum tilvikum og getur verið góðra gjalda vert. Það er þó ekki meginatriðið út af fyrir sig. Meginatriðið er að innlendir framleiðendur fái um það vitneskju hver eru áform hins opinbera hverju sinni og það með góðum fyrirvara til að geta búið sig undir þátttöku í útboðum og samkeppni við aðra aðila um þessi efni. Þessi opinbera innkaupastefna, sem ég er að mæla hér fyrir, getur verið afar þýðingarmikið tæki í sambandi við iðnþróun til lengri tíma litið. En það lítur út fyrir að hæstv. ríkisstjórn sé blind á báðum augum í þessu máli, eins og raunar í fleiri málum sem snerta innlenda framleiðslu og innlent atvinnulíf, og það er sannarlega bágt til þess að vita. Sú þáltill. sem hv. þm. Eggert Haukdal bar fram og samþykkt var hér á Alþingi á sínum tíma virðist hafa lent heldur neðarlega í handraðanum hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að ræða þetta mál hér mikið frekar, en vil þó benda á hve víða er pottur brotinn að því er manni virðist í sambandi við opinber innkaup og að því er varðar möguleika innlendra framleiðenda til að taka þátt í útboðum þar að lútandi og hvernig opinberar stofnanir leyfa sér að ganga þar jafnvel á undan. Ég hygg mig hafa fregnir um að t.d. í sambandi við húsgagnakaup fyrir hv. Alþingi, sem nýlega hafa farið fram, hafi innlend framleiðsla verið fyrir borð borin. Ég hygg að andmæli hafi komið fram frá innlendum húsgagnaframleiðendum í sambandi við það mál og ég sé sérstaka ástæðu til að inna eftir því hvernig að því hafi verið staðið af hálfu Alþingis og forseta Alþingis að undirbúa það mál, án þess að ég vilji fella einhverja allsherjardóma um þá niðurstöðu að óathuguðu máli. Þetta er aðeins eitt dæmi af ótal mörgum þar sem við erum í rauninni að flytja atvinnu úr landi vegna þess að menn standa ekki á verði og veita ekki innlendri framleiðslu þá möguleika til þátttöku sem skylt er. Það verður ekki gert með einhverri sýndarmennsku og síst af öllu með orðum einum. Það verður að gerast með því að framkvæmdir á vegum hins opinbera séu kynntar innlendum framleiðendum langt fram í tímann. Þessi mál eru stórmál. Heimakaupin eru stórmál hvarvetna nema hér á Íslandi. Þar liggja þau í þagnargildi. Öll hin Norðurlöndin nota þetta sem gildan þátt í atvinnuuppbyggingu sinni og ekkert við því sagt hjá alþjóðlegum viðskiptasamböndum sem við erum bundin eins og margar fleiri þjóðir. Ég hvet því hv. Alþingi til að taka þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og vara eindregið við því að farið verði að lögfesta þetta frv. eins og hér er upp lagt.



Herra forseti. Mig langar að hafa nokkur orð í 1. umr. um þetta frv., frv. til l. um opinber innkaup. Það eru nokkrar athugasemdir sem ég vildi koma með, en ég hygg að þetta mál fari síðan í fjh.- og viðskn. þar sem gefst tóm til að gaumgæfa það betur. Í fyrsta lagi er ég sammála því að það er sjálfsagt að tryggja hagkvæmni í rekstri ríkisins hvað varðar kaup á vörum og þjónustu til rekstrar og framkvæmda, eins og stendur í 1. gr., en hins vegar er ég ekki viss um að þessi fámenna stjórn sé heppilegust til að gegna því hlutverki að veita þessari stofnun forustu. Það er spurning hvort stjórnin er of fámenn, hvort það þyrftu ekki að vera fleiri. Hins vegar er það til bóta að hún er einungis skipuð til tveggja ára í senn. Ég vil enn fremur fagna því að forstjóri stofnunarinnar er skipaður til fjögurra ára í senn. Það er greinilega góð ráðstöfun og mætti gera að meginreglu að ráðningar í stjórnsýslustöður væru tímabundnar þannig að vald dreifðist milli manna og fleiri ættu völ á að gegna slíkum stöðum en menn væru ekki æviráðnir. Í 5. gr. er ákvæði sem segir: "Stofnunin ráðstafar eigum ríkisins sem ekki er lengur þörf fyrir." Mig langar til að inna eftir því hvað átt er við með þessu, ef hæstv. fjmrh. vildi leggja við hlustirnar. Verður þetta ekki í samráði við stjórn þeirra stofnana sem ráða yfir þessum eigum eða viðkomandi ráðuneyta eða er það alfarið á valdi Innkaupastofnunar að ráðstafa eigunum? Mig langar til þess að inna eftir því hvað er átt við með þessu orðalagi í 5. gr. Þá er líka vert að velta því fyrir sér hvort eigi að lögbinda útboð með þeim hætti sem gert er í 6. gr., hvort ekki eigi að hafa örlitið opnara ákvæði sem gæti jafnframt tryggt hagkvæmni, en lögbindi ekki útboð með þeim hætti sem hér er gert. Að lokum, því að ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í þessari umræðu, tel ég verulega ámælisvert að það skuli vanta í þetta frv. öll ákvæði um að leggja áherslu á heimakaup eða að kaupa innlendar iðnaðarvörur. Það hafa margir reynt að beita sér fyrir þessu á undanförnum árum til að styrkja íslenskan iðnað og það er afleitt að hið opinbera skuli ekki ganga á undan með góðu fordæmi. Og ég tek undir þá spurningu sem hér var fram borin áðan. Við vinnum hér í húsi sem er verið að endurnýja að því leyti til að það er verið að kaupa nýjan húsbúnað, teppi, gluggatjöld o.fl. Eftir þeim upplýsingum sem mér hafa borist er ekkert af þessu keypt hérlendis. Þetta er allt keypt að utan. Þetta er erlend iðnaðarframleiðsla. Og ég verð að segja að mér finnst það hreinlega skammarlegt að hér skuli ekki vera íslenskur húsbúnaður. Ég vil inna eftir því hver ákvað þetta. Hvernig voru þessar ákvarðanir teknar? Og við hverja ráðfærðu þeir sig sem tóku þessar ákvarðanir? Var það við einhverja sem vinna í þessu húsi eða var það einungis við þá sem ekki vinna í þessu húsi?



Forseti vill benda á að 4. dagskrármálið er um skipan opinberra framkvæmda, en af einhverjum ástæðum hafa þeir hv. þm. sem tekið hafa til máls, eftir því sem forseti best fær heyrt, rætt einkum um 5. dagskrármálið. En þetta skiptir kannske ekki öllu máli því að því kemur að við ræðum 5. dagskrármálið.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um opinber innkaup, sem er 125. mál Ed., og þakka þeim hv. þm. sem gerðu frv. að umtalsefni undir síðasta dagskrárlið. Meginefni þessa frv. er að það er gert ráð fyrir að skipuð verði þriggja manna stjórn yfir öll opinber innkaup sem jafnframt yrði stjórn Innkaupastofnunar ríkisins. Tilgangurinn með þeirri skipan er að samræma starfsaðferðir um opinber innkaup, hvort sem Innkaupastofnun ríkisins annast þau eða einstakar stofnanir. Frv. gerir ráð fyrir því að unnt sé að hafa þann hátt á einnig að einstakar stofnanir annist innkaup á eigin vegum. Það fer eftir eðli máls og atvikum hvort hagkvæmara þykir að stofnanir flytji inn vörur sjálfar eða annist innkaup eða feli það Innkaupastofnun ríkisins. Um það verða ekki settar almennar reglur sem gilda fyrir alla þætti ríkisstarfseminnar og því þykir eðlilegt að hafa þann hátt á að hér geti verið um mismunandi skipan að ræða. Í öðru lagi er gert ráð fyrir þeirri meginreglu að útboð verði á opinberum framkvæmdum og í þriðja lagi er lagt til að forstjóri Innkaupastofnunar verði skipaður til ákveðins tíma í senn og er það í samræmi við hugmyndir sem uppi hafa verið á undanförnum árum um að ráða opinbera starfsmenn til takmarkaðs tíma. Frv. er samið af þeirri nefnd sem fyrrv. fjmrh. skipaði 1984 og fjallaði bæði um skipan opinberra framkvæmda og fyrirkomulag opinberra innkaupa og er í fullu samræmi við tillögur nefndarinnar. Í frv. er ekki kveðið á um, eins og hér var vikið að, með hvaða hætti skuli taka tillit til íslensks iðnaðar eða íslenskrar framleiðslu við kaup á vörum og þjónustu. Eðlilegt þykir að slíkar ákvarðanir séu teknar hverju sinni og þótti ekki rétt að hafa ákvæði um það efni í þessum lögum. Þar koma auðvitað mörg sjónarmið til greina, bæði það sem hér hefur verið vikið að, að ríkið að öðru jöfnu beini kaupum sínum til innlendra framleiðenda í því skyni að styrkja innlenda framleiðslu, en að hinu leytinu verður ríkið að huga að hagsmunum skattborgaranna og haga innkaupum á þann veg að kaupa inn vörur og þjónustu með sem ódýrustum hætti og kostnaðar minnstum fyrir skattgreiðendur. Til beggja sjónarmiða þarf að horfa. Varðandi þá fyrirspurn hvort Innkaupastofnun ríkisins geti upp á eigin spýtur ráðstafað eignum ríkisins, þá er það engan veginn svo. Það eru viðkomandi stofnanir eða ríkisfyrirtæki eða ráðuneyti sem taka ákvarðanir um það og fela síðan Innkaupastofnun að annast framgang þeirra mála. Að þessu var spurt þegar mál þetta kom til meðferðar í hv. Ed. og þar,gefin skýr svör við því. Herra forseti. Ég hef þegar svarað nokkrum athugasemdum sem fram hafa komið við mál þetta í umræðum við hið fyrra mál, en legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans, en mér fannst röksemdir hans gegn því að setja sérstakt ákvæði inn í lögin um að kaupa íslenska framleiðslu að öðru jöfnu ekki vera nógu sterk. Ég vil benda honum á að það er bæði fyrirhafnarsamt og dýrt að vera Íslendingur, að fá að vera Íslendingur og búa í þessu landi og reka sjálfstæða þjóð. Ég þarf kannske ekki einu sinni að segja honum það, fjármálaráðherranum. Hins vegar vildi ég spyrja hann að því hvort hann væri opinn fyrir því að það yrðu sett ákvæði inn í þessi lög til að styrkja íslenska framleiðslu, ekki ákvæði sem mundu binda heldur að öðru jöfnu. Í það minnsta að athuga í hvert sinn þegar keypt er hvort ekki er völ á einhverju íslensku efni sem mætti nýta áður en menn beindu sjónum að vöru sem e.t.v. er framleidd annars staðar á hnettinum, í löndum þar sem völ er á mjög ódýru vinnuafli, kannske smánarlegu ódýru vinnuafli. Ég vildi inna hann eftir þessu, hvort hann væri opinn fyrir þeirri hugmynd að það kæmi þarna inn ákvæði sem segði að hugað yrði að því að öðru jöfnu að kaupa íslenska framleiðslu þó að það væri ekki lögbundið því að vitanlega gengur þetta frv. fyrst og fremst út á það að auka hagkvæmni.



Herra forseti. Ég vil biðja velvirðingar á því að hafa tekið þetta mál um opinber innkaup sérstaklega upp áður en hæstv. ráðh. mælti fyrir því, en ég var að afla mér gagna meðan hann mælti fyrir sínu máli um skipan opinberra framkvæmda, en það kemur væntanlega ekki að sök. Hvað snertir hið fyrra mál gildir það einnig í sambandi við skipan opinberra framkvæmda að þar er auðvitað á sama hátt um að ræða mjög stórt mál sem mikið er rætt í þjóðfélaginu, þar á meðal um hagkvæmni útboða og hvernig að útboðum er staðið. Og ég vil ítreka athugasemdir af minni hálfu þar að lútandi sem hafa komið fram í umræðum í þinginu í sambandi við þau mál og snerta m.a. þróun byggðar í landinu. Þar hafa komið fram tillögur fluttar af hv. 2. þm. Austurl. og fleiri þm. sem eru væntanlega til skoðunar í þingnefnd. Ég tel nauðsynlegt að þessi mál verði í heild sinni skoðuð rækilega, bæði um skipan opinberra framkvæmda og um opinber innkaup. Hér er um svo stór mál að ræða að það er alveg nauðsynlegt að Alþingi taki á þessu. Hér er um fjölda atvinnutækifæra að tefla, ef ekki þúsundir til lengri tíma litið, og ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir þá þingnefnd sem fær þetta mál til meðferðar að afla sér rækilegra upplýsinga um hvernig að þessum málum er staðið hjá nágrannaþjóðum okkar. Eitt er það út af fyrir sig hvað menn setja inn í lög og binda í lögum og annað hvað menn framkvæma í ljósi mótaðrar stefnu. Ég vakti áðan athygli á því, með hversu sérkennilegum hætti núv. hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að opinberri innkaupastefnu, þar sem fyrri samþykktir hafa nánast verið gerðar að pappírsgagni einu saman og það heyrist nánast ekkert á þessi mál minnst á opinberum vettvangi.



Herra forseti. Hér liggur fyrir þinginu frv. til l. um breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands flutt af hv. þm. Halldóri Blöndal, hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og mér, sem gerir ráð fyrir því að íslensk skipasmíði hafi tiltekinn forgang gagnvart erlendri skipasmíði til lána úr Fiskveiðasjóði og lánafyrirgreiðslu yfirleitt. Það er með öðrum orðum svo að það er yfirgnæfandi þingfylgi á bak við þá skoðun að innlend framleiðsla eigi að hafa vissan forgang þegar um er að ræða samanburð við erlenda framleiðslu. Það er yfirgnæfandi þingfylgi á bak við þá skoðun að mínu mati. Þess vegna teldi ég að það væri eðlilegt að setja ákvæði inn í þau frumvörp sem við erum hér að fjalla um sem tryggja innlendri framleiðslu afgerandi forgang. Ég held að það sé mikil skammsýni að halda því fram að slíkt sjónarmið sé í ósamræmi við hagsmuni skattgreiðenda, eins og hæstv. fjmrh. fullyrti áðan. Ég held þvert á móti að það að halda framleiðslunni í landinu, styðja við bakið á íslenskum iðnaði skapi möguleika á auknum tekjum í ríkissjóð og sé þannig hagkvæmara þegar upp er staðið fyrir þjóðina og fyrir ríkið vegna þess að hvernig sem við veltum þessum dæmum er það rangt, sem hér hefur verið sagt úr þessum ræðustól einhvern tíma, að það sé dýrara að vera Íslendingur. Þegar upp er staðið er það það sem tryggir í rauninni besta efnahagslega hagkvæmni líka. Hér er því ekki aðeins um að ræða almennt stolt fyrir hönd okkar menningar, sögu og þjóðar heldur er alveg ljóst að það er hagkvæmara efnahagslega séð að halda uppi sjálfstæðu þjóðfélagi á Íslandi en láta sig sogast inn í hinar stóru heildir og beygja sig einlægt undir samkeppnisforsendur hinna erlendu risa eins og hæstv. fjmrh. er í rauninni að tala um. En ástæðan til þess að ég fór í ræðustólinn, herra forseti, var ekki síst sú að fyrir fjh.- og viðskn. Nd. liggur frv. til I. um breytingu á tollalögunum. Þar er gert ráð fyrir vissum heimildum til fjmrh. til að beita ráðstöfunum þegar um er að ræða niðurboð eða "dumping" á vörum sem fluttar eru hingað til lands. Þessi frumvarpsákvæði eru óbreytt frá gildandi lögum. Gildandi lög um þetta efni, sem hafa verið í gildi um margra ára skeið, hafa ekki dugað. Það hefur ekki verið framkvæmanlegt fyrir fjmrn. að beita nauðsynlegum ráðstöfunum gegn verðlækkunum erlendis á iðnaðarvörum sem eru fluttar hingað. Fjmrn. hefur ekki haft aðstöðu til þess, ekki tæki og yfirleitt ekki mannskap. Í þessum efnum er þess vegna óhjákvæmilegt að líta á málin sem eina heild og horfa ekki aðeins á tollaheimildir heldur líka á þær heimildir sem stjórnvöld hafa þegar um er að ræða tilboð í vörur og verk sem verið er að vinna hér á landi. Ég held þess vegna að ef við eigum að geta beitt áhrifaríkum aðgerðum gegn "dumping" aðgerðum á alþjóðlegum markaði eigi að vera í lögum um opinber innkaup ákvæði sem heimila fjmrh. sérstaklega að taka þannig á málum að innlendum tilboðum sé tekið frekar en niðurgreiddum erlendum vörum sem aftur og aftur er verið að hrúga inn í landið og að samþykkja á þeim forsendum að um sé að ræða hagstæðari tilboð vegna þess að þau eru ódýrari en eru í raun niðurgreidd og þess vegna á óeðlilegum samkeppnisforsendum miðað við þá samninga sem við höfum gert við EFTA og Efnahagsbandalagið. Þess vegna mun ég í þeirri nefnd sem um þetta mál mun fjalla beita mér fyrir því að þarna verði sett inn ákvæði sem opna fjmrn. leið í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla að ítreka þá fyrirspurn sem ég bar fram til hæstv. fjmrh. - hyggst hann ekki svara henni? - um það hvort hann hefur opinn huga fyrir því að þessu ákvæði verði aukið inn í lögin.



Herra forseti. Ég svaraði þessari spurningu í raun og veru í upphafsræðu fyrir því frv. sem hér liggur fyrir. Það var ekki gert ráð fyrir því þegar frv. var lagt fram að í því væru sérstök ákvæði sem skylduðu opinbera aðila til að kaupa af innlendum framleiðendum. Með því er ég ekki að segja að slíkar reglur eigi ekki að viðhafa og þær geti ekki verið réttlætanlegar. Þvert á móti held ég að það sé full ástæða til þess að opinberir aðilar hafi það í huga og leggi til grundvallar ákveðnar viðmiðanir í þeim efnum. Mín skoðun er hins vegar sú að þetta eigi ekki að fastbinda í þessum lögum. Það væri óskynsamlegt. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því að það er nauðsynlegt að íslenskur iðnaður hafi ákveðið samkeppnisaðhald. Við megum ekki búa til þær lagareglur sem auðvelda honum að framleiða fyrir hærra verð en hann í raun og veru getur gert. Sannleikurinn er sá að íslensk iðnfyrirtæki hafa á undanförnum árum tekið gífurlegum framförum og eru stöðugt samkeppnishæfari en áður og í mörgum tilvikum miklu samkeppnishæfari en sambærileg erlend fyrirtæki. En niðurstaða mín er sem sagt sú að það sé eðlilegt að styðjast við ákveðnar meginreglur í þessu efni, en þær verða að vera sveigjanlegar og þær mega ekki vera svo bindandi að hagsmunum skattborgaranna sé fórnað fyrir þessar reglur. Ég hef því ekki talið ástæðu til að setja lagaákvæði inn í þetta frv. um opinber innkaup.



Herra forseti. Það er full ástæða til þess að fara ofan í saumana á því, hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að opinberri innkaupastefnu og hvernig sú stefna hefur raunar verið jarðsett í tíð þessarar ríkisstjórnar. En ég ætla ekki að fara að ganga eftir því undir þessum dagskrárlið frekar en orðið er. Ég vildi hins vegar, vegna þess að það hafa engin svör komið frá virðulegum forseta og hann er kannske ekki fær um að veita svör við því sem snertir innkaup í þágu Alþingis á búnaði hér, óska eftir því að það verði upplýst við fyrstu hentugleika, hvernig að þeim ákvörðunum hefur verið staðið og hvað hafi ráðið þeim ákvörðunum sem þegar hafa verið teknar.



Forseti er í nokkrum vanda. Forseti hefur engan varaforseta og þó að hann vildi nú víkja úr forsetastóli og taka þátt í umræðum og svara fyrir þetta efni er það ekki hægt. Úr forsetastóli sé ég ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál.



Herra forseti. Frv. þetta kemur frá Ed. þar sem það hlaut einróma samþykki. Það er lítið í sniðum og einfalt. Í núgildandi lögum um Kennaraháskóla Íslands segir svo í 15. gr., með leyfi forseta: "Vísindalegu starfi Rannsóknarstofnunar uppeldismála stjórnar forstjóri kjörinn til skiptis úr hópi fastra kennara í uppeldisskor Kennaraháskóla Íslands og fastra kennara við heimspekideild Háskóla Íslands í sálarfræði, uppeldisfræði og félagsfræði." Lagabreytingin sem hér er lögð til er að í stað þess að forstjóri skuli fortakslaust til skiptis kjörinn úr hópi fyrrgreindra aðila verði reglu þessari að vísu viðhaldið, en hún verði ekki fortakslaus heldur skuli skotið inn í orðunum "að jafnaði" kjörinn. Þetta eru allir aðilar sem hlut eiga að máli alveg sammála um vegna einstaklega góðrar reynslu af þeim aðila sem gegnt hefur forstjórastarfi undanfarin ár. Að breyttu breytanda er talað í þessari lagabreytingu um félagsvísindadeild Háskólans og er það í samræmi við breytingu sem orðið hefur á deildaskipun Háskóla Íslands frá því að þessi lög voru sett. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að að umræðu þessari lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 54/1986, um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta er á þskj. 560. Frv. þetta er samið til að sníða af nokkra vankanta sem komið hafa í ljós á lögunum við framkvæmdina, einkum varðandi lánsrétt, þó þannig að ekki verði vikið frá þeirri stefnu sem samningsaðilar og stjórnvöld urðu ásátt um á s.l. vori. Þau atriði sem einkum þótti ástæða til að taka til endurskoðunar lúta að rétti fólks sem ekki er reglubundnir þátttakendur á vinnumarkaði og rétti námsmanna og þeirra sem stunda endurmenntun eða annað nám. Einnig voru stærðarreglur laganna teknar til endurskoðunar. Auk þess er lagt til að sett verði í lögin heimild til lánveitinga, t.d. til félagasamtaka eða sveitarfélaga, vegna kaupa á notuðu húsnæði fyrir viðurkenndar stofnanir, öryrkja eða fatlaða eða vegna íbúða fyrir öryrkja og fatlaða. Ofangreind atriði voru send húsnæðisnefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar til umsagnar. Í umsögn nefndarinnar kom fram að ef óhjákvæmilegt er talið að flytja nú frv. til breytinga á lögunum þrátt fyrir litla reynslu af framkvæmd þeirra legði nefndin áherslu á að reynt yrði að hafa tillögurnar eins fáar og unnt er og leitast verði við að forðast breytingar á lögunum ef talið er fært að styðjast við reglugerðarákvæði eða jafnvel gildandi lagaákvæði. Með þessum fyrirvara lagði nefndin fram tillögur sínar um þau atriði sem nefnd eru hér að framan í þessu frv. og er frv. í aðalatriðum í samræmi við álit þessarar sérstöku nefndar. Komið hefur í ljós að nokkuð er um það að fólk vinni ekki reglubundið á vinnumarkaði og getur því átt það á hættu að missa lánsrétt sinn af þeim sökum. Til þess að koma í veg fyrir að tímabundið brotthvarf af vinnumarkaði valdi missi lánsréttar er lagt til að skilyrði laganna um aðild að lífeyrissjóði undanfarin tvö ár verði rýmkað að nokkru án þess þó að slakað verði á þeirri hvatningu, sem nú er í lögunum, að menn greiði iðgjald í lífeyrissjóð af launum sínum. Hins vegar er þegar fyrir í lögum sérákvæði um þá sem stunda árstíðabundin störf. Hvað sumarleyfi varðar á fólk ekki að missa rétt meðan á því stendur og vegna reglna um greiðslu lífeyrissjóðsiðgjalds af orlofi. Um þá sem gera hlé á störfum um skeið, t.d. hálft til eitt ár vegna endurmenntunar eða annars náms, má segja að ósanngjarnt geti verið að þeir missi rétt sinn til lána hafi þeir áður verið reglubundnir greiðendur í lífeyrissjóði. Því er lagt til að sett verði sérstakt undantekningarákvæði um slík tilvik. Hvað varðar námsmenn sem eiga rétt á láni hjá Lánasjóði ísl. námsmanna á þeim nú að vera ljós réttur þeirra til aðildar að Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda, sbr. 3. gr. laga nr. 72/1982. Í þessu sambandi skal tekið fram að gengið hefur verið frá samkomulagi milli söfnunarsjóðsins og Lánasjóðs ísl. námsmanna um að greitt verði í söfnunarsjóðinn fyrir námsmenn frá og með 1. sept. 1986. Við greiðslu í sjóðinn öðlast námsmenn að hluta til níu mánaða lífeyrisrétt og að hluta til tólf mánaða lífeyrisrétt. Ástæðan er sú að ef námsmaður lýkur námi í maí eða júní fær hann níu mánaða lífeyrisrétt. Ef hann kemur aftur til náms að hausti er honum reiknaður tólf mánaða réttur. Þetta þýðir að komi námsmaður aftur til náms að hausti reiknast námsleyfið inn í lífeyrisgreiðslutímabilið. Framtíðarréttur námsmanna á því að vera tryggður innan ramma núgildandi laga og því er ekki ástæða til að kveða sérstaklega á um það atriði. Hins vegar er talin ástæða til að setja sérákvæði vegna vanda námsmanna næstu 1-2 árin þar sem þeir hafi ekki haft tækifæri til að búa sig undir breytinguna sem fólst í lögunum. Því er gert ráð fyrir ákvæði til bráðabirgða í frv. þessu þar sem gert er ráð fyrir heimild til að undanþiggja námsmenn sem sækja um lán á árunum 1986-1987 skilyrðum um greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóðs samanlagt 20 mánuði á undanförnum 24 mánuðum. Herra forseti. Ég tel að um þetta mál ætti að geta náðst samkomulag. Þessar breytingar koma skýrt fram í athugasemdum við einstakar greinar frv. Í 1. gr. eru tvær efnisbreytingar. Annars vegar sú að í stað skilyrðisins um greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóðs tvö undanfarandi ár sé nægjanlegt að hafa greitt iðgjald í 20 mánuði á undanförnum 24 mánuðum. Þetta ákvæði kemur fram í frumvarpsgreinunum víða. Samkvæmt gildandi lögum veldur brotthvarf af vinnumarkaði á síðustu tveim árum áður en lánsumsókn er lögð fram réttindamissi. Hér er t.d. um að ræða þá sem ekki eru reglubundnir þátttakendur á vinnumarkaði, m.a. þá sem skipta um atvinnu eða taka sér stutt launalaust leyfi af ýmsum orsökum. Til að koma í veg fyrir að slíkt brotthvarf af vinnumarkaði um skamman tíma leiði til réttindamissis er hér lagt til að gerð verði breyting á skilyrði um greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóða þannig að nægilegt sé að umsækjandi hafi greitt iðgjald til lífeyrissjóðs í 20 mánuði á undanförnum 24 mánuðum. Eitt atriði hér, þ.e. í 2. gr., er um stærðarútreikninga. Eins og er í lögunum frá því á s.l. ári var viðmiðunin við 170 fermetra. Það er lagt til að stærðarútreikningur verði gerður samkvæmt staðli IST-50, stærðarmörk verði færð í 180 fermetra, enda sé það sambærilegt við núgildandi 170 fermetra sé miðað við staðalinn. En eins og kunnugt er var staðall IST-50 staðfestur af Iðntæknistofnun og tók gildi 1. des. 1986. Þessi viðmiðun við þennan staðal mun einfalda mjög framkvæmd laganna með tölvutengingu við fasteignamatsskrá þar sem staðli verður beitt. Í 3. gr. er breyting. Það er gerð tillaga um eina efnisbreytingu raunar, þá að heimilt verði að veita lán til kaupa á notuðum íbúðum vegna stofnana eða íbúða fatlaðra eða öryrkja. Breytingin er viðbót við 5. gr. laga nr. 54/1986. Hér er um sanngirnismál að ræða sem getur komið þessum samtökum að notum, en skilyrðið er að viðkomandi félagasamtök hafi hlotið starfsleyfi viðkomandi ráðuneytis. Ég vil aðeins nefna eitt atriði sem hefur verið mjög til umræðu í sambandi við framkvæmd þessara laga sem er í raun og veru á byrjunarstigi. Eins og allir vita er verið að ganga frá svörum og staðfestingum í sambandi við lánsréttinn og kemur ýmislegt í ljós sem eðlilegt er við svo mikla breytingu sem þarna er um að ræða. Þess vegna var það eðlilegt sjónarmið hjá húsnæðisnefndinni og aðilum vinnumarkaðarins að hrófla ekki við miklu í sambandi við þessi lög á fyrsta ári nema því sem væri óhjákvæmilegt til að við framkvæmd þeirra væri hægt að taka til greina ákveðin atriði sem varða miklu fyrir marga einstaklinga. En það sem ég vil nefna hér og hefur valdið miklum vandkvæðum í sambandi við framkvæmd þessara laga er sú meginregla laganna að miða við einstaklingana og lánsþörf þeirra en ekki þegar um er að ræða hjón. Þetta virðist ætla að koma mjög harkalega niður, þannig að ef annað hjónanna, annaðhvort eiginmaður eða eiginkona, hefur ekki fullan lánsrétt dregur það lánsréttinn niður. Í raun og veru má því segja að það sé brotinn réttur á þeim aðila í sambúð sem hefur fullan lánsrétt þar sem hann verður að þola skerðingu vegna hins aðilans. Þetta vildi húsnæðisnefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar ekki fallast á að leiðrétta nú og heldur ekki Húsnæðisstofnun, vildu sjá hvernig þetta kæmi út úr heildardæminu. En ég vek athygli á að þetta er mjög umdeilt atriði. Þó að nokkur leiðrétting felist í breytingum sem hér eru lagðar til verður þessi mismunun til staðar hjá allmörgum. Ég teldi eðlilegt að nefndir þingsins athuguðu það nánar hvort hægt væri að ganga lengra í þessari breytingu en hér er lagt til. Ég treysti því að hv. alþm. greiði fyrir því að þessar leiðréttingar nái fram að ganga. Þær eru allar þess eðlis að þær greiða fyrir framkvæmd þeirra nýju laga sem sett voru á s.l. ári og bæta mjög úr ýmsum agnúum sem komið hafa fram í sambandi við meðferð málsins. Ég vil svo, herra forseti, að lokinni þessari umræðu leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Í því frv. sem hér er til umræðu er tekið á nokkrum ágöllum sem í ljós hafa komið við framkvæmd nýju húsnæðislöggjafarinnar og er það vissulega til bóta að á þessum málum sé tekið. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í það sem fram kemur í athugasemdum við þetta lagafrv., en þar segir að nefndin leggi áherslu á að reynt verði að hafa tillögurnar eins fáar og unnt er og leitast verði við að forðast breytingar á lögunum ef talið er fært að styðjast við reglugerðarákvæði eða jafnvel gildandi lagaákvæði. Þetta er nokkuð einkennandi setning fyrir þá umræðu sem orðið hefur um húsnæðismálin allt frá því að nýju húsnæðislögin tóku gildi og raunar allt frá því að frv. um nýja húsnæðislöggjöf var lagt fram á þingi í febrúar í fyrra. Þar var einmitt niðurstaðan sú þegar Alþingi hafði það mál til meðferðar að þm. voru feimnir við að hreyfa nokkuð við því samkomulagi sem gert var af aðilum vinnumarkaðarins og þó ýmsir alþm. hefðu ýmsar efasemdir við frv. þá varð það engu að síður að lögum. En í nál. meiri hl. félmn., sem fjallaði um húsnæðisfrv., var lögð áhersla á að milliþinganefnd sem starfaði þá í húsnæðismálum skyldi taka fyrir ýmsa veigamikla þætti í frv. sem þm. töldu ástæðu til að skoða nokkuð nánar. Eins er það svo í áliti þeirrar milliþinganefndar sem hefur skilað af sér að þar eru ekki lagðar til neinar breytingar á þeirri húsnæðislöggjöf sem í gildi er eða nokkur tilraun gerð til þess að endurmeta þær forsendur sem lágu að baki nýju húsnæðislöggjöfinni. Spyrja má af hverju ekki má taka meira á þessu máli og ræða hér betur þær forsendur sem menn gáfu sér í upphafi þegar þetta frv. að nýrri húsnæðislöggjöf var samþykkt. Það má spyrja yfirleitt í þessu efni að því er varðar húsnæðismálin hvort það nægi yfirleitt ekki að fá bara stimpil hjá aðilum vinnumarkaðarins, hjá Vinnuveitendasambandi Íslands og ASÍ þegar breyta þarf einhverju í sambandi við húsnæðismál, hvort það sé ekki orðinn óþarfi að koma með þessi mál inn á Alþingi vegna þess að það er yfirleitt viðkvæðið að engu megi breyta og engu megi hreyfa. Herra forseti. Ég tel það brýnt að hér á Alþingi fari fram nokkur umræða um húsnæðismálin og þá reynslu sem fengin er af framkvæmd nýju húsnæðislöggjafarinnar. Þó að ég kynni að eiga það á hættu að ýmsir segi að ég sé með einhverjar úrtölur í þessu efni eða svartagallsraus þá tel ég nauðsynlegt, og skyldu mína reyndar, að koma ýmsu hér á framfæri að því er varðar húsnæðismálin sem skiptir veigamiklu máli fyrir það fólk sem treyst hefur mikið á þessa nýju húsnæðislöggjöf, en í henni fólust ýmis fyrirheit til húsbyggjenda og íbúðakaupenda. Þegar nýja húsnæðislöggjöfin var til umræðu á síðasta þingi skilaði ég séráliti. Snerti það einkum fjármögnunarþátt frv. og forsendur þess sem ég taldi í mikilli óvissu. Ég tel að þær viðvaranir sem ég setti fram þá hafi átt við full rök að styðjast og það hafi komið í ljós á þeim mánuðum sem húsnæðislöggjöfin hefur verið í gildi. Ég tel raunar að forsendur séu brostnar í veigamiklum atriðum sem húsnæðislöggjöfin byggist á. Í fyrsta lagi varðandi útlánaþörf, í annan stað varðandi fjármögnun húsnæðiskerfisins, sem er stórlega vanáætluð og stendur nánast á brauðfótum, og í þriðja lagi hefur sú framkvæmd sem lögin byggja á Ieitt til stórfelldra hækkana á verði fasteigna á fasteignamarkaðnum. Ég vil, og tel nauðsynlegt, herra forseti, við umræðu um þetta frv. að gera nokkru nánar grein fyrir því, því ég tel nauðsynlegt að Alþingi taki á þessu máli og að nefndin sem fær frv. þetta til meðferðar kanni einnig þennan þátt mála sem er auðvitað undirstaða þess að hægt sé að framkvæma húsnæðislöggjöfina og standa við gefin fyrirheit. Það sem blasir við er í fyrsta lagi þetta: Frá því í ágúst s.l. og fram í janúarmánuð, eða á 5-6 mánaða tímabili, hefur verðhækkun á fasteignum orðið um 30%. Þetta jafngildir um 60% verðbólgu á fasteignamarkaðnum á ári. Hækkun í fyrstu viku september hér á Reykjavíkursvæðinu var um 15% og áætla má að meðaltalshækkun hafi orðið 30% á 5-6 mánaða tímabili. Hvað segir þetta fyrir íbúðakaupendur og húsbyggjendur? Ég get tekið dæmi. Þriggja herbergja íbúð, sem kostaði 2,2 millj. í ágúst s.l., kostar nú 2,8-2,9 millj. kr. M.ö.o. þriðjungur, eða 600-700 þús. kr. af láni þeirra sem eru í forgangshópi og kaupa sér notaða íbúð hefur étist upp í verðhækkunum. Að auki hefur útborgunarhlutfallið hækkað úr 71% í nálægt 74-75% á þessu tímabili sem þýðir að útborgun sem reiða þarf fram er um 100 þús. kr. hærri en hún var í ágústmánuði. Þriðjungur af láninu hefur sem sagt étist upp í verðhækkunum og 100 þús. kr. meira þarf að reiða fram fyrir þriggja herbergja íbúð í útborgun. En hver er skýringin á þessari verðhækkun? Jú, að hluta til getur hún verið sú að það er reynslan að þegar lán hækka í húsnæðiskerfinu þá fylgir þeirri hækkun nokkur hækkun á fasteignaverði. En þetta er þó ekki aðalskýringin. Meginskýringin snýr raunverulega að framkvæmd laganna og ákvæðum laganna. Meginskýringuna má rekja til tveggja samtengdra þátta, þ.e. stýringarinnar á fjármagninu. Ákvæði laganna gera ráð fyrir að þeir sem eru að kaupa og byggja í fyrsta skipti hafi forgang, aðrir verði að bíða. Og hvað þýðir þetta? Þeir sem eiga íbúðir fyrir og vilja stækka við sig, kannske þriggja herbergja íbúð, þeir geta ekki selt sínar íbúðir vegna þess að þeir þurfa að bíða svo lengi eftir lánum en það eru einmitt þær íbúðir sem forgangshóparnir vilja kaupa. Þetta þýðir m.ö.o. að það er svo mikill samdráttur á fasteignamarkaðnum í þessum íbúðum, þriggja og fjögurra herbergja íbúðum, af því að þeir sem eiga þær fyrir geta ekki selt, að það spennir upp verðið. Af því að ekki hefur verið sett nægjanlegt fjármagn inn í kerfið miðað við ákvæði frv. þá hefur þetta það í för með sér. Máli mínu til stuðnings, herra forseti, vil ég vitna í bréf Félags fasteignasala, dagsett 1. des. s.l., sem sent var stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins og einnig fjmrh. og félmrh. Þar kemur það fram að augljóst sé að þeir sem frv. og grg. sömdu og lögðu forsendurnar hafi verið í afar litlum tengslum ef nokkrum við fasteignamarkaðinn. Síðar segir að miðað við ríkjandi greiðslukjör á fasteignamarkaði sé ekkert sem bendi til þess að árlegt framboð á notuðum íbúðum næstu tvö árin komist nálægt því að vera 2000 íbúðir á meðan þeir sem eiga þessar sömu 2000 íbúðir standa frammi fyrir því að þurfa að bíða í allt að tvö ár. Í þriðja lagi kemur fram í þessu bréfi fasteignasala að söluverð á notuðum íbúðum muni stórhækka, verða óeðlilega hátt í hlutfalli við nýbyggingar vegna óeðlilega mikillar eftirspurnar og lítils framboðs. Síðan segir: "Niðurstaða alls þessa verður sú að úthlutunarmáti lánanna kemur til með að valda stóraukinni þenslu og verðbólgu á byggingar- og fasteignamarkaði en mun ekki draga úr eða koma í veg fyrir þenslu og verðbólgu." Síðar í bréfinu segir, með leyfi forseta: "Það kann því að reynast banabiti hins nýja húsnæðislánakerfis ef því verður haldið til streitu að láta þá sem eiga íbúð fyrir, seljendur, bíða tvöfaldan þann tíma eftir úthlutun lána sem þeir sem eru að kaupa í fyrsta sinn þurfa að bíða. Í fljótu bragði séð virðist eina lausnin á þessu vera aukið lánsfjárframboð um a.m.k. 1000-1500 millj. næstu tvö árin í það minnsta. Verði ekkert að gert strax á árinu 1987 er fyrirsjáanlegt að hið annars ágæta nýja húsnæðislánakerfi mun valda stóraukinni þenslu og verðbólgu sem mun hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér fyrir efnahagslíf þjóðarinnar." Í lokin segir hér í bréfi Félags fasteignasala: "Stjórn Félags fasteignasala álítur að hér sé um slíkt stórmál að ræða að það væri ábyrgðarhluti að vekja ekki athygli á því." Nú spyr ég félmrh., sem hefur fengið sent afrit af þessu bréfi ásamt hæstv. fjmrh.: Ætlar hann að hafa að engu viðvaranir þær sem koma fram í þessu bréfi Félags fasteignasala? Ég tel að þær viðvaranir sem hér koma fram séu þess eðlis að það eigi ekki að láta þær sem vind um eyru þjóta, þær eigi að skoðast gaumgæfilega og að hæstv. félmrh. beri skylda til þess að gera Alþingi nánari grein fyrir stöðu mála í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hafa komið fram. Auk þeirra verðhækkana sem ég hef hér greint frá má einnig skoða málið í öðru ljósi. 30% hækkun á fasteignamarkaði jafngildir því að árleg velta fasteignamarkaðarins hafi aukist um 2,5-3 milljarða kr. á hálfu ári vegna þessara verðhækkana. Af þessari fjárhæð þurfa kaupendur að leggja fram sjálfir um 800 millj. kr. Stefán Ingólfsson verkfræðingur, sem starfaði hjá Fasteignamati ríkisins, hefur haldið því fram, og það kom fram við umræður þegar húsnæðisfrumvarpið var til afgreiðslu á síðasta þingi, að mesta nettóaukning á lánsfé sem nýju lögin hafi í för með sér séu 4% af veltu fasteignamarkaðarins eða um 400-500 millj. kr. Þetta byggist m.a. á því að lífeyrissjóðslán til íbúðakaupa sem áður gekk beint til sjóðfélaga gengur nú að mestu í hið nýja húsnæðislánakerfi. Í reynd sé því ekki um mikla aukningu að ræða á lánsfé, t.d. ef hjón fengu áður bæði lífeyrissjóðslán og G-lán, þó vissulega séu greiðslukjörin hagstæðari. Því spyr maður nú: Hefur nettóaukning fjármagns á fasteignamarkaðinum með tilkomu nýju laganna étist upp og meira en það vegna þeirra miklu verðhækkana sem ég hér lýsti? Niðurstaðan er sem sagt sú að 30% hækkun á verði fasteigna á 5-6 mánaða tímabili þýðir 60% verðbólgu á fasteignamarkaðinum á ári og afleiðingarnar fyrir kaupendur eru að þriðjungur af láni forgangshópa hefur horfið í verðhækkanir. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að líta líka á þetta mál út frá öðrum sjónarhóli og það er varðandi biðtíma lántakenda og fjölda lánsumsókna sem liggja fyrir og forsendur um útlána- og fjármögnunarþátt laganna. Milliþinganefnd sem starfaði í húsnæðismálum hafði greinilega af því nokkrar áhyggjur að því er fjármögnunarþáttinn varðar en þar segir, með leyfi forseta: "Þegar hins vegar er litið á breytingarnar í heild og reynt að meta samanlögð áhrif þeirra fyrir húsnæðiskaupendur og samfélagið í bráð og lengd vakna ýmsar efasemdir um ágæti þeirra og þess húsnæðislánakerfis sem nú er við lýði. Kerfið er orðið óhemju stórt og dýrt. Ef starfrækja á kerfið eins og til er ætlast í lögum þarf ríkissjóður árlega í fyrirsjáanlegri framtíð að verja til þess stærri hluta af tekjum sínum en nú er gert og stærri en hann hefur nokkru sinni áður gert. I ár nemur framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðanna samtals 1300 millj. kr. sem samsvarar fjórðungi þess sem ríkissjóður fær í formi tekjuskatts. Með hliðsjón af því að þessi háa fjárhæð þarf að verða enn stærri í framtíðinni og í ljósi þeirrar erfiðu fjárhagsstöðu sem ríkissjóður á við að etja er ekki hægt að tala um að horfur kerfisins séu bjartar." Það er því greinilegt, þó að milliþinganefndin hafi ekki tekið á þessu máli að því er varðar fjármögnunarþáttinn, að hún hefur haft af þessu verulegar áhyggjur þó ekki séu lagðar fram tillögur til úrbóta. Forsendur ráðstöfunarfjár og útlána byggðust í frv. á síðasta ári á eftirfarandi: Eðlileg eftirspurn eftir notuðum íbúðum næmi 2000 íbúðum á ári en fyrstu tvö árin bættust við 200 íbúðir, þar af 1100 til þeirra sem ekki eiga íbúðir fyrir. Eðlileg eftirspurn eftir nýbyggingarláni væri 1400 íbúðir á ári, fyrstu tvö árin 200 til viðbótar eða 1600, þar af um 800 sem njóta forgangs. Forsendur um útlán fyrstu tvö árin voru því 2200 vegna notaðra íbúða og 1600 vegna nýbygginga. En hverjar eru staðreyndirnar, hvað liggur fyrir af umsóknum? 1. sept. til 31. des. eða á fjórum mánuðum liggja fyrir 4000 umsóknir. Vegna eldri íbúða 3216 og vegna nýbygginga 850 umsóknir. Fjármagn til ráðstöfunar 1987 að því er varðar Byggingarsjóð ríkisins er 4,3 milljarðar og meðallán til nýbygginga og eldri íbúða er áætlað um 1500 þús. kr. Þetta þýðir að til að mæta á þessu ári lánsfjárþörf vegna umsókna sem bárust fyrir áramót þarf rúmlega 6 milljarða kr. Mismunurinn á því sem er til ráðstöfunar og þess sem raunverulega þarf er því 1700 millj. kr. og er það ekki fjarri þeirri upphæð sem Félag fasteignasala benti á í sínu bréfi. En þessum mismun, 1700 millj. kr., sem þarf til þess að fullnægja lánsumsóknum sem bárust fyrir áramót, er nú mætt með því að lengja biðtímann. Biðtími nú vegna desemberumsókna er að meðaltali um 15 mánuðir. Það þýðir að þeir forgangshópar sem lögðu fram sína umsókn í des. fá fyrsta hlutann ekki fyrr en í nóv. 1987 og annan hlutann í maí 1988. Aðrir, sem lögðu fram sína umsókn í desember, fá fyrsta hlutann ekki á þessu ári heldur á næsta ári eða í febrúar 1988 og annan hlutann í ágúst 1988. Fjármagn þessa árs nægir m.ö.o. eingöngu til að mæta lánsumsóknum sem bárust í mánuðunum sept., okt. og nóv. á s.l. ári. Desemberumsóknirnar verða að mestu að bíða fram til ársins 1988. Ég tel að þetta sé mjög alvarleg staða að því er húsnæðismálin varðar vegna þess að fjöldi fólks, íbúðakaupenda og húsbyggjenda, hefur treyst á að fá lánin miklu fyrr en raun er á orðin. Þetta fólk hefur ráðist í það að festa sér kaup á íbúð, tekið til þess skammtímalán í bankakerfinu og hefur treyst á það að geta notað fjármagn úr húsnæðiskerfinu til þess að greiða niður skammtímalán sem það hefur tekið. Ég tel því að ástandið í þessum málum sé mun alvarlegra en menn vilja vera láta. Það er ekki nóg með það að umsóknir sem bárust fyrir áramót séu um 4000 talsins heldur eru umsóknir sem bárust í janúar 500-600, sem þýðir 18 umsóknir á hverjum degi á móti því að þær voru fyrstu fjóra mánuðina 33 á hverjum degi. Ég tel það mjög varlega áætlað að gera ráð fyrir að á þessu ári berist um 4500 umsóknir eða um 12 umsóknir á dag. Þá hef ég til viðmiðunar, þegar ég geri þessa varlegu áætlun, 12 umsóknir á dag, að þær voru 33 sem bárust á síðustu fjórum mánuðum síðasta árs og 18 í janúarmánuði, þannig að ég tel að hér sé um mjög varlega áætlun að ræða. Af fjármagni næsta árs, 1988, hefur þegar verið ráðstafað allt að 1700 millj. kr. til að fullnægja fjárþörf vegna umsókna sem lagðar voru fram fyrir áramótin. Á verðlagi í janúar 1987 þarf því 6,7 milljarða kr. til að standa undir fjárþörf vegna þessara 4500 umsókna. Þetta þýðir að þó að gert sé ráð fyrir um 700 millj. kr. viðbótarfjármagni frá lífeyrissjóðunum á næsta ári, eins og forsendur nýju laganna byggja á, þá verður aðeins hægt að veita 2600 umsækjendum lán á árinu 1988 af 4500 umsækjendum sem áætla má varlega að sæki um á þessu ári. Verði ekki um verulega aukningu á ríkisframlagi að ræða verður meðalbiðtími því nú í árslok orðinn hátt í tvö ár eða um 22 mánuðir. Biðtími forgangshópa stefnir því í að verða 19 mánuðir og annarra 25-26 mánuðir. Verði ekkert að gert og ríkissjóður láti ekki meira fjármagn af hendi í húsnæðislánakerfið, þá mun biðtíminn lengjast enn frá því sem ég gerði grein fyrir, frá því að verða hátt í tvö ár nú um næstu áramót. Ég spyr hæstv. félmrh.: Var félmrh. kunnugt um að forsendur frv. stæðust ekki þegar frv. var lagt fram á þingi? Hafði hann undir höndum upplýsingar sem sýndu fram á að þær áætlanir sem voru lagðar fram og komu fram í fskj. með frv. voru vanmetnar að því er varðar til að mynda eftirspurn eftir lánum og að fjárhagslegar forsendur frv. væru langt frá því að vera raunhæfar? Ég spyr: Var hæstv. félmrh. kunnugt um það? Hafði hann upplýsingar undir höndum sem sýndu fram á að áætlanirnar sem frv. byggði á voru óraunhæfar? Herra forseti. Ég get farið að ljúka máli mínu. Niðurstaðan sem liggur fyrir er þessi: Verðhækkanir á 5-6 mánaða tímabili eru 30%. Þriðjungur lána forgangshópa hefur horfið í verðhækkanir. Útborgunarhlutfall hefur hækkað úr 71 í nálægt 74-75%. 1,5-1,7 milljarða kr. vantar til þess að fullnægja lánsumsóknum, eingöngu sem bárust fyrir áramótin. Í öðru lagi. Meðalbiðtími hjá þeim umsækjendum sem lögðu inn umsóknir í des. s.l. eru um 15 mánuðir. Í lok þessa árs má búast við að hann verði hátt í tvö ár. Til þess að biðtími lengist ekki frá því sem hann var í des. s.l., eða 15 mánuðir, þarf á næsta ári um 8 milljarða kr. í húsnæðiskerfið, þ.e. framlag í húsnæðiskerfið þarf að tvöfaldast frá því sem nú er. Í þriðja lagi. Það hefur þegar verið ráðstafað 1,7 milljörðum kr. af fjármagni næsta árs, ársins 1988, til að standa undir fjárþörf umsókna sem bárust fyrir árslok 1986. Ég tel alveg einsýnt, herra forseti, að í þessu máli, húsnæðismálunum, er verið að reyna að velta vandanum á undan sér, velta vandanum yfir á næstu ríkisstjórn, eins og þessi ríkisstjórn hefur hvað eftir annað sýnt að hún ætlar að gera. Er þá skemmst að minnast fjárlagahallans við afgreiðslu fjárlaga, þar er öllum vandanum velt yfir á framtíðina, yfir á næstu ríkisstjórn. Ég spyr: Af hverju má ekki ræða þessi mál? Ég tel að hægt sé að byggja á þeim forsendum sem nú liggja fyrir og ég óska eftir því að hæstv. félmrh. geri Alþingi ítarlega grein fyrir stöðu þeirra mála sem ég hef hér rætt og að nefndin, sem fær þetta frv. til umfjöllunar, hafi tækifæri til þess að skoða þetta mál og meta allar forsendur upp á nýtt, sem ég tel alveg nauðsynlegt, vegna þess að ella erum við bara að blekkja það fólk sem treysti á nýju húsnæðislöggjöfina,íbúðakaupendur og húsbyggjendur sem voru gefin fyrirheit með nýju húsnæðislöggjöfinni. Það frv. sem hér er til umræðu gengur allt of skammt til þess að taka á þeim ágöllum sem raunverulega eru á húsnæðislöggjöfinni. Til að mynda tel ég að það þurfi sérstaklega að skoða vanda þeirra hópa sem byggðu eða keyptu á árunum 1983, 1984 og 1985 og reyndar allt aftur til 1980. Ég spyr hæstv. félmrh. t.d. varðandi þessa hópa: Var ekki ástæða til að taka á því máli nú þegar verið er á annað borð að hreyfa við nýju húsnæðislöggjöfinni með þessu frv. hér á þingi? Í nýju húsnæðislöggjöfinni segir að fimm ár þurfi að jafnaði að líða á milli lána. Hvað þýðir þetta fyrir þá hópa sem nú eru í miklum greiðsluerfiðleikum og fengu sín lán á árunum 1983, 1984 og 1985? Ég veit að það er ákvæði í nýju húsnæðislöggjöfinni sem segir að ef fólk missir sínar eignir vegna mikilla greiðsluerfiðleika, þá megi líta svo á að það teljist í forgangshóp. En hvað með þá hópa sem hafa þurft að taka mikil lán á þessum árum, 1983, 1984 og 1985, og eignir þeirra eru að miklu leyti veðsettar þannig að þær eru mjög erfiðar í sölu til að mynda? Verða þessir hópar, sökum þessa ákvæðis um að líða þurfi fimm ár á milli lána, verða hóparnir, sem fengu lán 1983, 1984 og 1985 til að mynda, að bíða núna í tvö ár eftir því að fá fyrirgreiðslu skv. nýju húsnæðislöggjöfinni? Ef það er svo, þá er þetta stór galli á löggjöfinni, ekki síst þegar búið er að mér skilst að loka fyrir þá sérstöku fyrirgreiðslu sem þessir hópar fengu áður hjá Húsnæðisstofnun. Þegar við ræðum um ágalla frv. getum við litið annars vegar á greiðsluerfiðleikahópinn sem byggði á árunum 1983, 1984 og 1985 til að mynda og annan hóp, sem fékk rétt samkvæmt nýju húsnæðislöggjöfinni, rétt sem hann hafði ekki áður. Þá á ég við þann hóp sem býr kannske í stórum skuldlausum íbúðum eða húsum og er að minnka við sig. Það er talið að þessi hópur geti verið um 15% af heildinni og eigi rétt á um 500 millj. kr. á ári. Dæmi þessa fólks getur litið þannig út að það á við skulum segja raðhús upp á 6 millj. kr. og það vill minnka við sig og fara í 4-5 herbergja íbúð sem kostar kannske 4 millj. Það fær reiðufé í mismun, í þessu tilfelli 2 millj. kr. í mismun á milli hússins sem það seldi og íbúðarinnar sem það kaupir. Samt á þetta fólk rétt á að fá 1200 þús. kr. lán frá Húsnæðisstofnun, ekki til þess að leggja í húsnæði, heldur hefur það þá bara í reiðufé ásamt þeim mismun sem það fær á milli kaupverðs stórrar eignar sem það hefur átt og þeirrar eignar sem það kaupir ef það er að minnka við sig. Ég tel það fráleitt að við búum við slíka húsnæðislöggjöf, ef það er tilfellið að lokað er á þennan greiðsluerfiðleikahóp af því að hann uppfyllir ekki skilyrðið um að fimm ár líði á milli lána en hinn hópurinn getur fengið 1200 þús. kr. út úr húsnæðiskerfinu þó að fólk í þeim hóp þurfi ekkert á því að halda og fái mismun í reiðufé á milli stórrar eignar sem það á og minni eignar sem það festir kaup á. Auðvitað er þetta stór og mikill ágalli á frv. sem hefði verið nauðsynlegt að taka á. Herra forseti. Ég skal ekki tefja tíma deildarinnar lengur að því er þetta mál varðar. Ég hefði viljað ræða líka félagslega hluta húsnæðiskerfisins sem greinilega er skilinn eftir og af áliti milliþinganefndar má ráða að ekki á að taka á. Ég vænti þess að það gefist tækifæri til þess að ræða félagslega þátt húsnæðiskerfisins ef og þegar skýrsla félmrh. um álit milliþinganefndar um húsnæðismál verður tekin til umræðu. Gefist ekki tækifæri til þess þá mun ég við 2. umr. þessa frv. taka sérstaklega fyrir, til að tefja nú ekki tíma deildarinnar, félagslega hluta húsnæðiskerfisins sem er náttúrlega stór þáttur í okkar húsnæðismálum, að hann sé ekki skilinn eftir eins og raunin hefur orðið á. Ég vil ítreka ósk mína til hæstv. félmrh., og ég taldi nauðsynlegt að koma því á framfæri nú, að hann gefi nefnd þeirri sem fær frv. til umfjöllunar skýrslu um þá þætti sem ég hef gert að umræðuefni, þ.e. hvort hann telji ekki nauðsynlegt að endurmeta allar fjárhagslegar forsendur sem þessi lög byggja á og þá útlánaáætlun sem menn gerðu ráð fyrir í upphafi þegar lögin voru samþykkt.



Herra forseti. Það er eðlilegt þegar flutt er frv. til laga um breyt. á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, næst á eftir þeirri miklu breytingu sem gerð var á síðasta þingi, að fara nokkrum orðum um reynsluna af því kerfi sem verið hefur í gildi að undanförnu. Fyrst vil ég þó víkja að því frv. sem hæstv. ráðh. hefur mælt fyrir og taka það fram að mér sýnist að þær tillögur sem þar er að finna um lagfæringar á lagasetningunni frá í fyrravetur horfi allar til bóta þó að maður hefði getað kosið að sjá ákveðnari breytingar á vissum atriðum og sjálfsagt að athugað verði í nefnd hvort ekki er hægt að ná lengra í þeim efnum. Hæstv. ráðh. nefndi sjálfur erfiðleika sem snerta lánsrétt hjóna og afstöðuna í sambandi við rétt þeirra til lánveitingar og það er vissulega einn af þeim þáttum sem er mjög brýnt að fá fram breytingar á sem næðu lengra en gert er ráð fyrir í þessum tillögum. Ég vil lýsa ánægju með það að frá ríkisstjórninni hafa komið fram nokkrar leiðréttingar á augljósum ágöllum þessara laga sem sett voru í fyrravetur og er það út af fyrir sig þakkarvert. Hitt er svo annað mál, sem ég ætla að víkja að hér nokkrum orðum, en það er ljóst að ef fara ætti ofan í saumana á reynslunni af löggjöfinni um húsnæðismál frá í fyrra þyrfti lengri tíma en deildin hefur til ráðstöfunar núna í dag. Ég ætla því að reyna að takmarka mig við nokkur atriði af raunar mjög mörgum. Umræða um þessi mál hefur víða verið í gangi. Ég átti aðild að fundi sem haldinn var austur á Egilsstöðum s.l. sunnudag um þessi mál þar sem hvatt var til umræðna um húsnæðismálin af Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi og Framfarafélagi manna á Fljótsdalshéraði. Þar mætti framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins, Sigurður E. Guðmundsson, til umræðna og upplýsti ýmislegt sem eftir var leitað í þeim efnum. Ég nefni þetta hér í upphafi vegna þess sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, Jóhönnu Sigurðardóttur, um þá miklu þenslu sem verið hefði á fasteignamarkaðnum hér á höfuðborgarsvæðinu undanfarna mánuði, en þarna fyrir austan kvað við allt annan tón í þeim efnum. Þar er ekki sú reynsla sem hún rakti, vafalaust réttilega, í sínu máli varðandi verðþenslu á fasteignamarkaði hér á höfuðborgarsvæðinu, heldur þvert á móti. Úti á landsbyggðinni víðast hvar blasir við gífurlegt verðfall á fasteignum á þeim tíma sem liðinn er síðan breytingarnar á húsnæðislöggjöfinni voru lögfestar í fyrra. Raunar tengist það ekki þeim breytingum heldur þeirri þróun í byggðamálum sem hefur verið í gangi nú um nokkurra ára skeið og er farin að hafa gífurleg áhrif, m.a. á húsnæðismarkaðinn á þéttbýlisstöðum víðast hvar á landsbyggðinni. Á þessum fundi á Egilsstöðum var samþykkt stutt ályktun. Ég hef hana ekki handa á milli en vil kom henni á framfæri efnislega. Hún var á þá leið að lög um Húsnæðisstofnun ríkisins yrðu tekin til gagngerðrar endurskoðunar í ljósi fenginnar reynslu og meðal annars hið félagslega íbúðakerfi. Þar komu fram áhyggjur, ekki síst frá sveitarstjórnarmönnum, af reynslunni af Byggingarsjóði verkamanna og hvernig hann reynist gagnvart sveitarfélögum úti á landi. Og síðast en ekki síst var ályktað á þessum fundi þar eystra að Húsnæðisstofnun ríkisins yrði að verulegu leyti færð út á land, eða þjónusta hennar, ráðgjafarþjónusta og tækniþjónusta, og kemur það heim og saman við þær tillögur um valddreifingu sem ég er eindreginn talsmaður fyrir. Það sem sérstaklega er ástæða til að vekja athygli á við þessa umræðu er kjarninn í þeirri skýrslu sem nú er loks komin frá félmrh., um álit milliþinganefndar um húsnæðismál sem fékk til meðferðar mörg mjög veigamikil atriði með samþykkt í félmn. þessarar deildar 21. apríl s.l., þar sem vísað var til nefndarinnar tíu atriðum sem rædd voru hér af tilefni fsp. sem ég bar fram við hæstv. ráðh. um daginn og átta atriði eru tiltekin á bls. 2 í þessari skýrslu. Þar á meðal og ekki síst það sem varðar hið félagslega íbúðakerfi, kaupleiguíbúðir, húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði, svo eitt dæmi sé tekið af þeim mörgu sem þarna var vísað til nefndarinnar. Hæstv. ráðh. hefur ítrekað verið spurður um gang mála í þessari nefnd þar sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa auðvitað haft forustu og fyrst og fremst hefur verið beðið eftir að þeir kæmu sér saman um afgreiðslu mála og stæðu Alþingi skil á tillögum sem lofað var í fyrravor að lægju fyrir í byrjun yfirstandandi þings en hafa ekki enn séð dagsins ljós í öðru formi en ef nefna skyldi það frv. sem hér er kynnt með vissum atriðum til lagfæringar. Að öðru leyti stendur hæstv. ráðh. uppi slyppur og snauður hvað snertir tillögur um það efni sem ríkisstjórnarflokkarnir skuldbundu sig til að standa Alþingi skil á og milliþinganefndinni var falið að fjalla um. Í skýrslu milliþinganefndarinnar kemur það fram að það er fyrst undir lok júlímánaðar eða í byrjun heyanna sem nefndin kemur saman til fundar. Það er nú kannske ekki von að vel hafi gengið þegar þannig var að málum staðið af forustu í þessari nefnd að ekki var byrjað að starfa fyrr en á miðju sumri. Síðan er kjarninn í niðurstöðum nefndarinnar sá sem fram kemur á bls. 3 í skýrslunni og ég leyfi mér, herra forseti, aðeins að vitna til þar sem segir: "Nefndarmenn voru ekki sammála um hvort rétt væri á þessu stigi málsins að gera veigamiklar breytingar á hinu nýja lánakerfi. Þegar komið var fram í janúar 1987 var ljóst að nefndin gæti ekki sameinast um heildartillögur um breytingar á húsnæðislánakerfinu. Því var ákveðið að freista þess að ná samstöðu um að nefndin setti fram í nál. ýmsar ábendingar og kæmi á framfæri hugmyndum sem höfðu verið ræddar á fundum hennar. Jafnframt var ákveðið að einstakir nefndarmenn kæmu skoðunum sínum og tillögum á framfæri í sérálitum sem fylgdu nál. Líta verður á nál. þetta og þær tillögur og athugasemdir sem hér eru settar fram í ljósi þess sem að framan greinir." Þetta er tilvitnun í stuttan kafla í þessari skýrslu hæstv. ráðh. til Alþingis sem afrakstur af þessu nefndarstarfi. Þarna kemur fram kjarninn í niðurstöðum þessa nefndarstarfs sem margir hafa bundið miklar vonir við. Þau loforð sem gefin voru um þetta efni voru nánast skilyrði margra þeirra sem studdu þær breytingar á húsnæðislöggjöfinni sem samþykktar voru undir þinglok í fyrra.  Í þessari skýrslu er, eins og minnst var á af hv. síðasta ræðumanni, vikið að þeim fjárhagsvanda sem sýnilega blasir við varðandi það kerfi sem lögfest var í fyrra og þann vaxtamun sem ríkisstjórnin hefur skuldbundið sig til að taka á sig í sambandi við húsnæðislánin, en hann er talinn nema um 77 millj. kr. Mismunurinn sem um er að ræða á yfirstandandi ári nemur 77,2 millj. kr. ef miðað er við að lánin séu tekin á 6% vöxtum en lánuð út á 3% vöxtum að meðaltali. Þannig að það fé sem ríkissjóður veitir í ár til sjóðanna dugar til niðurgreiðslu útlánsvaxta í tæp 17 ár eins og það er orðað í þessari skýrslu. Ég ætla ekki að fara að vitna til langra kafla í þessari samantekt og yfirliti um störf nefndarinnar, þar sem er nánast engar marktækar tillögur að finna nema í sérálitum einstakra nefndarmanna. Hitt er ástæða til að leggja áherslu á sem kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur áðan, þann mikla fjárhagslega vanda sem núverandi kerfi leiðir af sér og sem blasir við. Ég vil ítreka þá spurningu til hæstv. félmrh., og vænti að hæstv. ráðh. heyri mál mitt, hvernig hann og ríkisstjórnin hyggist bregðast við þeim vanda sem við blasir í sambandi við byggingarsjóðina og talinn er nema yfir 1,5 milljörðum kr. varðandi yfirstandandi ár, bara til þess að fullnægja þeim umsóknum sem fyrir liggja. Það var upplýst af framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins á nefndum fundi austur á Egilsstöðum að þessi óleysti fjárhagsvandi, sem nú væri til athugunar, næmi um 1,5 milljörðum kr. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi 1,7 milljarða kr. og vil ég ekki leggja mat á þann mismun sem þar kom fram. Hitt er auðvitað gífurlegt áhyggjuefni hve biðtími er þegar orðinn langur eftir afgreiðslu lána skv. þessu nýja kerfi, þannig að ef litið er til lánsumsókna í desember s.l. er komið vel fram a næsta ár þegar menn geta gert sér vonir um lánafyrirgreiðslu út úr þessu nýja húsnæðislánakerfi. Það er sannarlega mikið áhyggjuefni og yfirleitt fjárhagsstaðan eins og hún er dregin upp í þessari skýrslu milliþinganefndarinnar, þar sem greint er frá því að þarna sé verið að binda bagga sem ekki sé ljóst hvernig verði leystir til lengri tíma litið. Ætla ég út af fyrir sig ekki að gera það frekar að umræðuefni. Það blasir sem sagt við að fjárhæðir vantar á þessu ári til að hægt sé að verða við lánsumsóknum úr byggingarsjóðunum sem komu fram á haustmánuðum. Menn hljóta að spyrja hæstv. ráðh. með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggist bregðast við þeim vanda. Í því sambandi er ástæða til að rifja upp að þau framlög sem gert hafði verið ráð fyrir af hálfu ríkisins til byggingarsjóðanna voru lækkuð. Hæstv. ráðh. svaraði því til í Tímanum, aðspurður fyrir nokkrum mánuðum, að þetta væri allt í lagi, þetta ætti ekki að saka, það væri um nægilegt fjármagn að ræða. Ég vil svo, herra forseti, aðeins nefna það hvernig horfir úti á landsbyggðinni í sambandi við húsbyggingar og þá mynd sem þar blasir við. Í árslok 1986 lágu fyrir flokkaðar 3615 umsóknir um húsnæðislán, um eldra húsnæði og nýbyggingar. Um 60% af þessum lánsumsóknum voru frá Reykjavík og Reykjanesi og er það auðvitað ríflega sá fólksfjöldi sem býr á þessu svæði en hitt blasir líka við að lánsumsóknir hjá landshlutum eins og t.d. Norðurlandi vestra nema aðeins 3,1% af heildarfjölda umsókna. Úr mínu kjördæmi, Austurlandi, er fjöldi umsóknanna 3,8% af heildartölu fyrirliggjandi umsókna, þar af aðeins 35 umsóknir um nýbyggingar. Vissulega segja þessar tölur engan veginn alla sögu því það kemur ekki fram, nema þá í fáum tilvikum, hvar viðkomandi ætlar að ráðstafa fjármagni því sem sótt er um til húsbygginga, því að samkvæmt lögunum eru engar skuldbindingar um það að tilgreina hvar menn hyggjast verja fjármagninu og flokkun þar að lútandi liggur enn ekki fyrir. Því er ástæða til að óttast að myndin varðandi landsbyggðina hvað snertir þróun húsnæðismálanna og nýbyggingar sé langtum hrikalegri en þær tölur segja okkur sem ég var að vitna til og liggja fyrir frá Húsnæðisstofnun í lok ársins. Það eru sannarlega stór áhyggjuefni sem blasa við í sambandi við húsnæðislánakerfið og atriði sem er knýjandi nauðsyn að Alþingi taki á. Ég nefni í því sambandi alveg sérstaklega álit fulltrúa Alþb. í milliþinganefndinni um húsnæðismál, Guðna Jóhannessonar, og þá áherslu sem hann leggur á hinn félagslega þátt íbúðabygginga í formi húsnæðissamvinnufélaga og búseturéttaríbúða. Það eru hugmyndir sem ég tek heils hugar undir og hef þegar gert hér á Alþingi og tel að þar sé á ferðinni fyrirkomulag í sambandi við félagslegt íbúðarhúsnæði sem skylt sé að taka á hér á Alþingi og setja um það skýrar reglur í lögum og reglugerðum þannig að unnt sé að útfæra þetta kerfi og fá af því reynslu. Ég vil ekki með þessum orðum segja að búseturéttarbyggingar leysi allan vanda í þessum efnum eða að þær eigi að koma í staðinn fyrir eignarhúsnæði. Þessi form geta staðið hlið við hlið og þróast hlið við hlið. Það er hins vegar hart til þess að vita að af hálfu ríkisstjórnarinnar og af hálfu annars ríkisstjórnarflokksins hafi gersamlega verið brugðið fæti við þróun félagslegs íbúðarhúsnæðis sem er þó það sem landsbyggðin a.m.k. hlýtur að líta til alveg sérstaklega. Ég vænti þess að í tengslum við frv. sem hæstv. ráðh. mælti fyrir, ég hef tekið efnislega undir þær breytingar sem þar liggja fyrir og vænti að þar megi ná lengra, verði farið ofan í þessi mál. Það er alveg nauðsynlegt að húsnæðismálin verði rædd og tekinn til þess nægur tími hér á Alþingi, bæði reynslan af lagasetningunni frá í fyrra og því kerfi sem þar liggur fyrir og er með vissum hætti sprungið fjárhagslega séð, og svo stórkostlegar vanefndir ríkisstjórnarinnar í sambandi við aðra þætti húsnæðismála sem skuldbindandi samþykktir voru gerðar um af stjórnarflokkunum í apríl s.l.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. frú Jóhanna Sigurðardóttir og Hjörleifur Guttormsson, 5. þm. Austurl., gerðu húsnæðismálin almennt að umræðuefni hér áðan. Nú liggur það á hinn bóginn fyrir að hæstv. félmrh. hefur lagt fram skýrslu um álit milliþinganefndar um húsnæðismál og hefur verið ákveðið að sú skýrsla verði sérstaklega rædd á fundi Sþ. þannig að ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stígi að víkja sérstaklega að þeim efnisatriðum sem þar koma fram, en vil einungis segja um efni þess frv. sem hér liggur fyrir að hér er um lagfæringar að ræða á þeirri lagabreytingu sem samþykkt var á s.l. vori í kjölfar febrúarsamninganna. Ég vil vekja athygli á því að í athugasemdum við lagafrv. er villandi frásögn varðandi þau atriði sem þetta frv. felur í sér. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Í umsögn nefndarinnar kom fram að ef óhjákvæmilegt er talið að flytja nú frv. til breytinga á lögunum, þrátt fyrir litla reynslu af framkvæmd þeirra, legði nefndin áherslu á að reynt verði að hafa tillögurnar eins fáar og unnt er og leitast verði við að forðast breytingar á lögunum ef talið er fært að styðjast við reglugerðarákvæði eða jafnvel gildandi lagaákvæði. Með þessum fyrirvara lagði nefndin fram till. sínar um þau atriði sem greind eru hér að framan. Frv. þetta er í aðalatriðum í samræmi við álit nefndarinnar." Hér er átt við húsnæðisnefnd aðila vinnumarkaðarins, en húsnæðisnefnd ríkisstjórnarinnar fékk þessar breytingar til umsagnar og var sammála því að þetta lagafrv. yrði lagt fram en vekur athygli á nokkrum atriðum til viðbótar eins og skýrt er frá í skýrslu húsnæðisnefndarinnar. Ég vil að þetta komi fram. Ég vil líkja vekja athygli á þeim ummælum hv. 2. landsk. þm., ég veit ekki hvort ég hef náð þeim rétt upp en ég hygg að svo sé, þegar hv. þm. sagði, með leyfi hæstv. forseta: "Það má spyrja hvort það nægi ekki að fá stimpil hjá aðilum vinnumarkaðarins." Og skömmu síðar viðhafði hv. þm. þau orð "að engu mætti breyta efnislega". Auðvitað felst í þessum ummælum sú skoðun hv. þm. að hann sé ósammála í verulegum atriðum því samkomulagi sem aðilar vinnumarkaðarins náðu á sínum tíma sem líka kom fram í umræðunum í vor þegar hv. þm. skrifaði ekki undir meirihlutaálitið hjá félmn., en Alþfl. einn flokka skar sig út úr. Þeir sem skrifuðu undir nál. voru Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal, Stefán Guðmundsson, Svavar Gestsson, með fyrirvara, Stefán Valgeirsson, með fyrirvara og Eggert Haukdal. Kristín Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk nál. með fyrirvara, segir í nál. með leyfi hæstv. forseta. En eins og ég sagði skilaði fulltrúi Alþfl. séráliti. Það er ljóst að afstaða þm. Alþfl. kemur ekki á óvart nú og skal ég ekki hafa mörg orð um það en vil segja varðandi búsetuíbúðir, sem hér var vikið að áðan, að um einstök atriði í þeirri upptalningu sem félmn. benti sérstaklega á kom það fram frá fulltrúa Alþýðusambandsins að ekki hefði verið minnst á kaupleiguíbúðirnar, hvorki í sambandi við samningsgerðina milli aðila vinnumarkaðarins né hefði sú spurning komið upp þegar unnið var að samningu frv. á sínum tíma. Þegar hv. þm. Hjörleifur Guttormsson segir þess vegna um fulltrúa Sjálfstfl. og mig sérstaklega að við höfum brugðið fæti fyrir þróun félagslegs húsnæðis, þá eiga þau ummæli jafnframt við aðila vinnumarkaðarins, fulltrúa Alþýðusambandsins og fulltrúa vinnuveitenda, og verð ég að segja að mér finnst ég vera í góðum félagsskap þar og skal síðar víkja að þeim þætti málsins. Það liggur líka ljóst fyrir að þau ummæli hv. 5. þm. Austurl., að stjórnarflokkarnir hafi gefið skuldbindandi loforð í sambandi við afgreiðslu málsins á Alþingi, eru röng. Þau eru misskilningur. Hv. þm. er kunnur að mikilli nákvæmni í sínum málflutningi og hefur orðið það á, sem er ólíkt honum, að fletta ekki upp í þskj. en í þskj. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í nál. meiri hl. félmn. frá því í vor: "Frv. þetta er efnislega einskorðað við þá þætti húsnæðismála sem samkomulag aðila vinnumarkaðarins tók til. Öðrum þáttum, sem varða húsnæðismálin, var meiri hl. nefndarinnar sammála um að vísa til milliþinganefndarinnar. Meðal slíkra atriða eru þær hugmyndir sem fram hafa komið á Alþingi um breytingar á húsnæðislánakerfinu en ekki hefur verið kostur á að fjalla um við meðferð málsins á Alþingi. Í þeim efnum bendir nefndin sérstaklega á eftirfarandi: 1. Reglur um veð og veðhæfni íbúða. 2. Kaupleiguíbúðir, húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði. 3. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. 4. Áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðabyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. 5. Verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja eða aldraða. 6. Stöðu og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. 7. Ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. 8. Stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar. 9. Þegar líða tekur á sumarið kanni milliþinganefndin hvernig ætlunin sé að framkvæma ákvæði 11. gr. sem virðast geta orðið flókin og erfið í framkvæmd. 10. Hvernig farið skuli með lánsrétt þeirra sem ekki geta nýtt lánsrétt sinn til fulls við kaup á fyrstu íbúð vegna þess að um ódýra eða litla íbúð er að ræða. Þá er haft í huga að viðkomandi þurfi á stærri íbúð að halda vegna breyttra aðstæðna." Þetta eru þeir tíu liðir sem um var rætt og eins og skýrt kemur fram í þessum orðum er ekki tekin afstaða til einstakra liða heldur einungis talað um að milliþinganefndin athugi þessi atriði sérstaklega, um það var samkomulagið, en ekki tekin efnisleg afstaða til þeirra. Ég veit að hv. þm. tekur þessa leiðréttingu til greina og þarf ég ekki að hafa fleiri orð um það en það skýrir á hinn bóginn nefndarstörfin. Í bréfi félmrh. voru þessi atriði tíunduð en ljóst er auðvitað að svo skammur tími er liðinn síðan lögin tóku gildi að ógjörningur var að fjalla sérstaklega um þá reynslu sem fengist hafði af hinu nýja húsnæðislánakerfi og var algjört samkomulag um það í nefndinni að skila áliti núna í janúarmánuði, þó svo að frekari reynsla lægi ekki fyrir, frekar en að draga nefndarstarfið á langinn, ekki síst með hliðsjón af því að kosningar eru nú fram undan, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um það. Um einstök atriði vil ég aðeins segja það að nýja húsnæðislánakerfið hefur gjörbreytt aðstöðu þeirra sem þurfa að kaupa íbúðir eða byggja íbúðir, gjörsamlega, það er allt önnur aðstaða en áður og þarf ég ekki að orðlengja það. Ég hygg að lán til kaupa á nýjum íbúðum hafi verið 7-800 þús. kr. á verðlagi 1. sept. síðast þegar Alþfl. fór með embætti félmrh. Nú erum við að tala um þrefalt hærri fjárhæð. Þessi fjárhæð er þar að auki verðtryggð á þeim tíma sem líður frá því að lánsloforð er gefið þangað til viðkomandi fær lánið í hendur þannig að munurinn er miklu, miklu meiri. Ég geri ráð fyrir því að ekki væri ósanngirni að segja að lánin hafi í raun verið fjórfölduð á þessum tíma sem breytir auðvitað allri aðstöðu fólks. Enn meiri munur er varðandi þá sem eru að kaupa notaða íbúð. Ég vil líka vekja athygli á því að það kom fram a.m.k. í máli hv. 2. landsk. þm. nú í vor þegar þessi mál voru til umræðu að hin nýja skipan mundi mjög létta greiðslubyrði þeirra sem eru að eignast íbúðarhúsnæði. Það kom líka fram í máli þess þm., ef ég man rétt, kvíði yfir því hvort unnt reyndist að afla nægilegs fjár til þess að hið nýja húsnæðiskerfi gæti gengið snurðulaust. Á allt þetta verður að reyna. Menn hafa hér talað um það að dráttur verði á því, lengri dráttur en menn höfðu vænst, að menn fengju húsnæðislánin í hendur. Ég hef ekki kynnt mér sérstaklega hvernig þau mál standa nú, en það lá fyrir þegar hið nýja kerfi var tekið upp að menn gátu ekki gert sér grein fyrir því fyrir fram hversu mikil eftirspurnin yrði eftir lánum, hvort sem til íbúðabygginga eða íbúðakaupa væri að ræða, en hins vegar var húsnæðisnefndin öll, fulltrúar Alþb., Alþfl., Kvennalista og ég hygg einnig BJ, án þess að ég þori að fullyrða það nákvæmlega hvernig málin stóðu þegar hann sagði sig úr nefndinni, en fulltrúar hinna flokkanna voru allir sammála um að það væri æskilegt að sá háttur yrði upp tekinn að Húsnæðisstofnun svaraði fljótt lánsumsóknum og gæfi bindandi loforð um hvenær viðkomandi gæti vænst þess að fá lánafyrirgreiðslu í hendur til þess að auðvelda mönnum að festa kaup á húsnæði eða byggja íbúðir, gætu m.ö.o. hagað kaupum í samræmi við lánsloforð ef um kaup á íbúðum væri að ræða eða byggingarhraða ef um það væri að ræða. Um þetta voru allir stjórnmálaflokkar sammála á þeim tíma og ég hygg að svo sé enn. Það var talinn betri kostur þá að nokkur dráttur yrði á því að hægt væri að veita lánið heldur en hitt að lánin yrðu jafnóheyrilega lág eins og þá hafði verið. Við vitum að það átti mikinn þátt í greiðsluerfiðleikunum hversu ónóg fyrirgreiðsla Húsnæðisstofnunar var. Þetta er tilraun til þess að koma fram með lagfæringar. Sú hefur verið skoðun mín - og ég hygg að skoðun aðila vinnumarkaðarins sé enn þá hin sama, ég hef ekki annað frétt, að rétt sé að fá reynslu af þessu kerfi, sjá hvernig það kemur út áður en farið er að setja sér önnur og háleitari markmið í lánsloforðum, reyna heldur að standa við lögin eins og þau eru. Af þeim sökum hef ég verið andvígur því bæði að hækka lánshlutfall til einstakra íbúða úr Byggingarsjóði ríkisins og sömuleiðis að íþyng a meira en gert er Byggingarsjóði verkamanna. Ég held að þetta liggi allt saman fyrir. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði að umtalsefni hér áðan að verð á íbúðum á fasteignamarkaðnum hefði hækkað mjög verulega nú í haust. Ég hef ekki við höndina samanburð á þróun fasteignamarkaðar undanfarin ár en það er hins vegar alveg ljóst að erfiðleikar margra húsbyggjenda eða húskaupenda stöfuðu af því að þeir gátu ekki losnað við sínar eldri íbúðir. Menn voru kannske að stækka af fjölskylduástæðum, kaupa stærri íbúð í staðinn fyrir aðra minni, gátu ekki losnað við þá íbúð og af því stöfuðu hjá mörgum þeir greiðsluerfiðleikar sem þeir komust í á undanförnum misserum. Með þessari breytingu ætti það að lagast. Það má líka færa gild rök fyrir því að fasteignaverð hafi legið niðri fyrri hluta ársins eða í sumar. Þegar menn vissu að þessi breyting var væntanleg. Öll verða þessi mál að skoðast í samhengi. Það er auðvitað hagnaður fyrir þann sem kaupir að verð íbúða sé sem lægst og þeir sem þess njóta græða á því. Á hinn bóginn hafa menn látið uppi miklar áhyggjur yfir því að fasteignaverð hafi verið óeðlilega lágt á ýmsum stöðum og þess vegna ekki nema eðlilegt, svo ég noti það orð aftur, að verð þeirra hækki nokkuð þannig að menn fái það verð fyrir íbúðirnar sem réttara er, sannvirði. Það eru auðvitað tvær hliðar á þessum málum eins og öðrum. Ég vil aðeins segja það að lokum að ég styð það frv. sem hér hefur verið lagt fram. Ég tel nauðsynlegt að sú nefnd sem það fær til meðferðar athugi sérstaklega hvort með því sé fullnægt þeim þörfum sem stafa af öldruðum eða öryrkjum, til þess að greiða fyrir því að þeir gætu komist í það sem kallað er verndaðar þjónustuíbúðir og sé ekki að öðru leyti ástæðu til þess að ræða þetta frekar. Ég vil að síðustu aðeins segja að þetta skref, sem stigið var með lögunum í haust, er langstærsta skrefið sem stigið hefur verið í húsnæðismálum síðan ég byrjaði að fylgjast með þeim málum, og tel að almennar húsnæðisumræður eigi að fara fram í Sþ. en ekki hér undir þessum dagskrárlið og um þetta frv.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka aftur til máls í þessari umræðu nú nema sérstakt tilefni gæfist til og síst þar sem hæstv. félmrh. gerir ráð fyrir því, ef ég hef skilið rétt ummæli sem féllu hér áðan, að rædd verði sérstaklega skýrsla hans byggð á áliti milliþinganefndar í húsnæðismálum nú innan tíðar. Þá gefst færi til að fjalla frekar um stöðu húsnæðismálanna og þau áhyggjuefni sem ég hef þó drepið á hér í fyrri ræðu minni við umræðuna. En það er vegna ummæla hv. þm. Halldórs Blöndals hér áðan sem ég kveð mér nú hljóðs. Hann var að halda því fram að ég hefði misskilið það umboð og reyndar þá samþykkt sem gerð var í hv. félmn. Nd. 21. apríl s.l. og las upp úr nál. meiri hl. nefndarinnar á þskj. 1017, takmarkaði sig þar við vissa þætti. Ég vil vegna samhengis hafa hér yfir orð sem ég tók ekki eftir að hv. þm. færi með í sinni tilvitnun en kann þó að hafa verið að hann hafi nefnt það líka, en þar segir, með leyfi forseta: "Um það er samkomulag í nefndinni að sú milliþinganefnd, sem skipuð var til að endurskoða húsnæðislöggjöfina fyrir ári, skuli halda áfram störfum eftir að þingi lýkur nú í vor og skila tillögum til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til þess að hægt verði að leggja frv. fram á haustþinginu. Í þessari milliþinganefnd eiga sæti fulltrúar allra þingflokkanna nema BJ sem kaus að draga fulltrúa sinn úr henni. Nefndin skilaði bráðabirgðaáliti nú í des. s.l. [þ.e. des. 1985] en störf hennar hafa legið niðri eftir að úrvinnsla þessa frv. hófst - að öðru leyti en því að hún átti þrjá fundi með þeirri nefnd sem það samdi. " Síðan kemur sú tilvitnun sem hv. þm. hafði hér yfir og ég ætla ekki að endurtaka. Ég tel að af minni hálfu hafi ekki verið um neinn misskilning að ræða og geti varla ríkt um það neinn misskilningur, að með samkomulaginu í meiri hl. félmn. í fyrravor var gert ráð fyrir því að unnar yrðu tillögur til ríkisstjórnarinnar nægilega snemma til að hægt yrði að leggja frv. fram á haustþinginu varðandi þau atriði sem síðan eru tilgreind í tíu tölusettum liðum í nál. Ég tel það grófa mistúlkun af hálfu hv. þm., með fullri virðingu fyrir honum, að reyna að ganga fram hjá þessu atriði því þetta er auðvitað kjarnaatriði. Þarna skuldbindur ríkisstjórnin sig til þess að leggja fram frv. á haustþinginu, sem reyndar er nú liðið og ekkert frv. kom, svo að það er ekki að ástæðulausu að við stjórnarandstæðingar erum að benda á það að ríkisstjórnin hafi algjörlega brugðist varðandi stóra þætti í þessum málum, sem tengdust afgreiðslu frv. um húsnæðismál í fyrravor, sem voru vissulega mikilvæg atriði. Ég ætla ekkert að vera að draga úr gildi þeirrar löggjafar sem þá var samþykkt og þeirra breytinga þó að ýmsir annmarkar hafi komið þar fram sem bent var á af ýmsum þm. í umræðum að hætta væri á að kæmu upp, m.a. það að fjárhagsdæmið væri ekki rétt fyrir lagt á þeim tíma og ekki reiknað til enda. Um þetta ætla ég ekki nú að ræða frekar. Ég tel það þó mikið mál og stórmál að það skuli hlaupið frá því af ríkisstjórninni á þessu kjörtímabili að taka á hinum félagslega þætti íbúðamálanna sem skiptir að mínu mati enn meira máli en einkaeignarréttarformið, svo gott sem það getur verið fyrir þá sem það vilja nota. En á meðan menn ekki taka á húsnæðissamvinnufélögum með löggjöf og búseturéttarfyrirkomulagi með löggjöf og ganga þannig frá þeim málum að hægt sé að nýta þau form í sambandi við íbúðir í landinu, þá eru menn ekki komnir nema tæplega hálfa leið vil ég segja, til sæmilegrar lausnar í þessum málum.



Ég vil geta þess hér, eins og fram hefur raunar komið hér í umræðunum, að ég hef lagt fram nokkrar skýrslur hér, m.a. skýrslu um álit milliþinganefndar og skýrslu um starfsemi ráðgjafarstofnunar Húsnæðisstofnunar á s.l. ári. Umræður um þessar skýrslur hafa þegar verið ákveðnar og verða að öllu forfallalausu. Eftir því sem forseti Sþ. hefur tjáð mér gætu þær umræður farið fram n.k. þriðjudag. Miklar umræður um málið út af því geta þá farið fram í sambandi við þessar skýrslur og þá er hægt e.t.v. að skýra málið frekar en við umræðu um þetta mál. Í sambandi við frv. á þskj. 560 vil ég endurtaka að hér er fyrst og fremst um að ræða nauðsynlegar lagfæringar á lögunum. Fyrst og fremst að því er varðar lánsrétt til að auðvelda framkvæmdina á lögunum hjá Húsnæðisstofnun og sníða af agnúa sem hafa komið þegar í ljós, bæði við meðferð á umsóknum og einnig þegar var farið að setja vinnureglur í sambandi við málið í heild. Ég mun að sjálfsögðu gera ítarlegri grein fyrir þessum málum í heild við þessar umræður ekki síst um milliþinganefndina og eins í sambandi við skýrsluna um ráðgjafarþjónustuna. Í sambandi við það mál vil ég aðeins geta þess um greiðsluerfiðleikalánin sem lögð var áhersla á á s.l. ári að þar var gert ráð fyrir fjármagni að upphæð um 500 millj. Það var búið í byrjun október, eins og kemur fram í skýrslunni, að afgreiða lán upp á 574 millj. Það hefur komið í ljós síðan að það er fullkomin þörf á að halda þessari starfsemi áfram og í samráði við ríkisstjórnina er nú verið að vinna að því þessa dagana að tryggja framhald á þessum þætti mála. Vona ég að það skýrist núna næstu daga. Á því er mjög mikil þörf. Ég ætla ekki að fara mikið út í þessar umræður sem hér hafa farið fram, ég mun geyma mér hluta af þeim, en ég vil aðeins segja að menn mega ekki gleyma því í þessum umræðum að ákvörðun um lagasetningu á s.l. ári byggðist á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins um ákveðnar aðgerðir sem byggjast fyrst og fremst á innkomu lífeyrissjóða landsins í miklu meiri mæli en áður hefur þekkst og jafnframt var það skilyrði aðila vinnumarkaðarins í sambandi við þetta að þessi lagabreyting hefði þá þýðingu fyrst og fremst að landsmenn áttuðu sig á því að þeir yrðu að verða þátttakendur í lífeyrissjóðakerfinu. Eins og allir hv. alþm. vita hefur sú ákvörðun verið tekin að hækka framlög til lífeyrissjóðanna sem eru stighækkandi á næstu árum frá síðustu áramótum, þannig að enn eykst það fjármagn sem lífeyrissjóðirnir hafa til ráðstöfunar og þar með sjálfkrafa það fjármagn sem rennur samkvæmt þessum lögum inn í húsnæðiskerfið. Þetta hefur hins vegar valdið því að nokkrir agnúar hafa komið fram á stöðu þess fólks sem ekki hefur verið nema takmarkað í lífeyrissjóðunum. Frv. sem hér er til umræðu bætir nokkuð úr þessu og eins samningurinn sem hefur verið gerður við Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda fyrir íslenska námsmenn frá 1. september s.l. sem er ákaflega mikilvægt atriði. Það hefur komið fram í umræðunum og ég þarf ekki að endurtaka það að auðvitað sjáum við ekki enn þá fyrir endann á því hvernig reynslan verður af þessum lögum. Umsóknir um lán samkvæmt þessu kerfi komu inn á tiltölulega stuttum tíma, þ.e. í september, október og nóvember fyrst og fremst, og það hefur verið lögð á það gífurleg áhersla í Húsnæðisstofnuninni, þrátt fyrir ýmsa erfiðleika á að framkvæma það, því að það þurfti að tölvusetja þetta allt saman, að ljúka útskrift á þessum umsóknum og einnig umsóknum sem komu í desember. Þessu er nú langt komið. Þetta er allt farið út og farin að koma inn svör við ýmsum atriðum sem þurfti að fá upplýsingar um, þannig að það er allt í fullum gangi í afgreiðslu á þessum málum. Að sjálfsögðu er ég fús til þess áður en langt um líður að gefa Alþingi skýrslu um hvernig mál standa í Húsnæðisstofnun. T.d. síðar í þessum mánuði. Þá verða þessi mál farin að verða ljósari, bæði í sambandi við gildar umsóknir og fjármagnsskiptinguna eins og lánsloforðin hafa verið gefin út. Hv. þm. hafa spurt að því hvort ríkisstjórnin og ekki síst félmrh. hafi gert sér grein fyrir hvernig fjármagnið yrði í sambandi við þessi nýju lög, hvort fjárþörfin væri tryggð o.s.frv. Það er hægt að vísa í grg. með frv. eins og það lá fyrir til afgreiðslu á síðastliðnu ári hér á þingi. Ef fjármagnið yrði ekki nægjanlegt í þeirri óvissu sem lá þá fyrir um hvað yrðu miklar umsóknir kæmi það fram í lengri biðtíma. Það er alveg ljóst. En aðalatriðið í þessum málum er að fólk fái svar um sinn lánsrétt og þó það dragist eða lengist tíminn er það miðað við það fjármagn sem fyrir er. Það er ekkert leyndarmál að auðvitað hefði ég kosið að það fjármagn sem kom frá ríkinu í fyrstu lotu þessa máls hefði verið meira en lá fyrir við afgreiðslu fjárlaga, en ég held að allir geti áttað sig á því að það var ekki hægt að ganga lengra. Fjárlög eru afgreidd með gífurlegum halla eins og allir vita og það var útilokað að ætla meira fjármagn í fyrstu lotu þessa máls en þar var gert. Ég held að því verði ekki á móti mælt að það var ekki verið að fara á bak við eitt eða neitt. Þetta kom fram í grg. með frv. þegar það lá fyrir Alþingi miðað við það áform, sem þá lá fyrir að yrði samkomulag um, að það yrði 1 milljarður sem kæmi sem beint framlag frá ríkissjóði í Byggingarsjóð ríkisins. En ég ætla ekki að ræða þetta meira að þessu leyti til. Ég er fús til að gefa upplýsingar um það hér á þingi þegar þetta liggur betur fyrir. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var með upplýsingar eftir framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar. Ég veit ekki hvernig hann hefur gefið þær upplýsingar því þær upplýsingar er ég ekki búinn að fá enn af þeirri einföldu ástæðu að Húsnæðisstofnun getur það ekki enn þá sem er ekki von. Það er svo margt sem er eftir að fá upplýst í þessu, bæði í sambandi við gildar umsóknir, afföll í umsóknum o.s.frv. sem er að skýrast dag frá degi. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega álit fasteignasalanna. Það má sjálfsagt heimfæra það að með nýjum lögum, hækkuðum lánum hækki hús á fasteignamarkaðnum. En ég verð að segja það að með fullri virðingu fyrir fasteignasölum í landinu er alveg ljóst að þeir hafa ekki komið í veg fyrir að á þeirra sviði hafi verið gerðir sölusamningar og kaupsamningar í mjög miklu magni áður en þessi nýju lög, sem samþykkt voru í fyrra, tóku gildi. Þar er fólk bókstaflega látið skrifa undir samninga um kaup og sölu áður en umsóknarfrestur er útrunninn um lán. Auðvitað geta allir séð hvaða afleiðingar þetta hefur ef það er í stórum stíl verið að gera kaupsamninga og sölusamninga á fasteignamarkaðnum þar sem fólk er beinlínis látið skrifa undir með því fororði að það eigi rétt á lánum án þess að vita það. Það hefur verið farin mjög ítarleg auglýsingaherferð á vegum Húsnæðisstofnunarinnar, bæði í öllum tegundum fjölmiðla, með bréfum og öðru slíku, til að vara við þessu. Ég tel að þetta sé kannske erfiðasta málið sem Húsnæðisstofnun þarf að glíma við næstu mánuði, að reyna að leysa vanda sem fólk er þegar komið í vegna þess að það er látið gera samninga á forsendum sem eru ekki fyrir hendi. Þetta er kapítuli út af fyrir sig sem er erfitt að fást við og allar aðvaranir sem gefnar hafa verið út hafa gengið út á að allir slíkir samningar væru réttlausir gagnvart lánakerfinu ef þannig er á haldið. Það kemur að vísu fram í bréfi fasteignasalanna til stofnunarinnar að það hafa verið haldnir fundir með þeim og Húsnæðisstofnun og ég hef gert ráðstafanir til þess að það yrði haldinn fundur núna aftur með fasteignasölum um þessi mál til að reyna að ná samkomulagi um skynsamleg vinnubrögð í sambandi við þetta allt saman. Ég vona að það verði mjög fljótlega. Þeir segja sjálfir að þetta jafnist út, þetta taki sinn tíma. Þar með viðurkenna þeir þörfina á því að nýja húsnæðiskerfið verði a.m.k. að eiga ársafmæli áður en verður farið að dæma það algerlega í rúst. Ég segi það í sambandi við þessar ræður sem hér hafa verið haldnar að auðvitað dettur engum í hug að Húsnæðisstofnun ríkisins eigi að hafa ótakmarkað fjármagn til umráða í sambandi við húsnæðismálin almennt og það sé hægt að byggja eins og hver vill og hver óskar. Við höfum ekki efni á því. Ástandið í opinberum fjármálum er ekki þannig að það leyfi slíka bjartsýni. Þess vegna er alveg ljóst að það verður að stýra fjármagni inn á þetta svið eins og önnur og þannig reyna að draga úr óheppilegum áhrifum. Þess er kannske ekki síst þörf ef við göngum út frá því sem hv. 5. þm. Austurl. sagði um ástand markaðarins úti um land. Þá væri viss öfugþróun í því ef við stuðlum að því jafnhliða að fjármagn á þenslusvæðum væri ótakmarkað í sambandi við þessi mál. Ég hygg að allir séu sammála um að það þarf að hafa vissa stjórn á þessu og að því þarf að vinna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í það sem hér hefur komið fram. Það væri hægt að ræða lengi um þetta allt saman. En ég lýsi því yfir aftur að ég mun gera frekari grein fyrir þessum málum þegar skýrslurnar, sem ég gerði hér að umtalsefni, verða lagðar fram til umræðu hér eftir helgina. Einnig er ég fús til þess strax og Húsnæðisstofnun er tilbúin með grg. til mín um fyrstu framkvæmd þessara laga að gefa Alþingi skýrslu í Sþ. um þau mál þannig að það verði ekki neitt vafaatriði hvað um er að ræða í þessum efnum. En ég legg mikla áherslu á að leiðréttingar sem felast í frv. sem liggur fyrir á þskj. 560 nái afgreiðslu á þessu þingi. Það leysir ótrúlega mörg vandamál sem liggja fyrir í umsóknarkerfinu fyrir stofnunina og fyrir fólkið.



Herra forseti. Ég heyri það á ummælum hæstv. félmrh. og hv. þm. Halldórs Blöndals, sem hér talaði áðan, að þeir vilja bíða með umræðurnar um húsnæðismál almennt þar til fyrir verður tekin skýrsla milliþinganefndar um húsnæðismál og skal ég sætta mig við það og fara því ekki mikið nánar út í þessi atriði. Það var þó ljóst af því sem fram kom í máli hæstv. félmrh., að svo miklu leyti sem hann fór út í þá sálma, að forsendur þær sem frv. byggði á á sínum tíma hafa ekki staðist, þær hafa komið fram í lengri biðtíma eftir lánum vegna þess að fjármagn það sem ætlað var í húsnæðiskerfið hefur ekki dugað til. Þar sem hæstv. félmrh. fór ekki inn á einstök atriði sem ég nefndi og tel mjög mikilvægt að verði rædd hér á þingi og menn geri sér grein fyrir skal ég bíða með að ræða það frekar, eins og ég sagði. Hv. þm. Halldór Blöndal var óvenjulega hógvær í sínum málflutningi nú þegar hann ræddi um húsnæðismálin, en það fór þó ekki hjá því að hann væri með nokkra útúrsnúninga og villandi ummæli. Hann nefndi t.a.m. að af orðum mínum mætti draga þá ályktun að ég væri ósammála aðilum vinnumarkaðarins og vitnaði þar til sérálits sem ég skilaði þegar félmn. fjallaði á s.l. ári um nýju húsnæðislöggjöfina. Auðvitað voru rök fyrir því að ég skilaði séráliti, en það var ekki þar með sagt að ég væri ósammála því samkomulagi sem þar var gert og vil ég, með leyfi forseta, vitna í nál. mitt frá þeim tíma. Þar segir, með leyfi forseta: "Þó nokkrir ágallar séu á frv. að því er takmörkun á lánsrétti varðar sem og að fjármögnunarþáttur ríkissjóðs til að tryggja að við ákvæði frv. verði hægt að standa sé í mikilli óvissu, þá styður Alþfl. frv. og þar með það samkomulag sem gert var í nýgerðum kjarasamningum um húsnæðismál." Það kom sem sagt fram í þessu nál. að þau atriði sem menn greindi á um og voru ástæða þess að ég skilaði séráliti var fyrst og fremst að því er varðar fjármögnunarþátt frv. og forsendur þær sem útlánaáætlun og fjárþörf byggðist þá á og einnig vegna þess að félagslegi hluti húsnæðiskerfisins var að mínu mati skilinn eftir. Ég tel að það sem hafi gerst síðan staðfesti það að þau rök sem ég hafði fyrir sérnefndaráliti voru rétt. Ég minni á að það var lögð fyrir Alþingi fyrir stuttu skýrsla um þörf á leiguhúsnæði á landinu öllu þar sem fram kom mikil þörf fyrir leiguhúsnæði á landinu á næstu tveim til fimm árum, talað var þar um 2000-3000 félagslegar íbúðir sem þyrfti að byggja. Ég vitna líka til þess að það kemur fram í þessu nál. milliþinganefndar, þó ég skuli ekki gera það mikið að umtalsefni, að eftirspurn er langt umfram það fjármagn sem Byggingarsjóður verkamanna hefur til ráðstöfunar. Þar kemur einnig fram að framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga hefur á fundum með nefndinni og með bréfi til hennar bent á að það fólk sem verst er statt í þjóðfélaginu getur ekki risið undir vöxtum og afborgunum af lánum til kaupa á íbúð í verkamannabústað. Að því er varðar félagslega kerfið, og gæti ég auðvitað haft um það mörg orð, tel ég að það standi sem ég hef haldið fram, að það vantar mikið á félagslega hluta húsnæðiskerfisins og það sé hægt að koma til móts við þá hópa sem þurfa á félagslegum íbúðabyggingum að halda. Að því er varðar fjármögnunarþátt frv. hef ég gert grein fyrir því í máli mínu hér áðan og skal ekki endurtaka það. Það hefur sýnt sig að töluvert mikið fjármagn vantar inn í húsnæðiskerfið á þessu ári til þess að hægt sé að standa við umsóknir og veita til þess það fjármagn sem þarf, þ.e. þær umsóknir eingöngu sem lagðar voru fram fyrir áramótin. Ég tel mig hafa sýnt fram á að áhrifin af nýju húsnæðislöggjöfinni hér á höfuðborgarsvæðinu hafi orðið óeðlilega mikil, að mínu mati, verðhækkun á íbúðum þegar það liggur fyrir að hún er um 30% á fimm til sex mánaða tímabil. En vegna þess að ég heyrði það á málflutningi hæstv. félmrh. að hann óskar eftir að bíða með umræður almennt um húsnæðismál og vill ekki fara út í að ræða þá hluti sem ég hef gert hér að umtalsefni skal ég einnig bíða með að ræða frekar húsnæðismál og fjármögnunarþátt þeirra sem ég tel mjög mikilvægt að verði rætt á Alþingi. Ég vil þó fagna því, sem fram kom í ræðu hæstv. félmrh. hér áðan, að hann ætlar að gera það sem í hans valdi stendur til þess að fyrir Alþingi verði lögð skýrsla um stöðu mála. Ég hygg að þá komi í ljós að það þurfi að endurmeta fjárhagslegar forsendur þessara laga. Ég vildi nú beina því til hæstv. félmrh. hvort hann gæti ekki flýtt þeirri skýrslugjöf frá Húsnæðisstofnun. Ég tel að það liggi fyrir nægjanlegar upplýsingar sem á megi byggja og að þær upplýsingar geti þá legið fyrir þegar umræðan um skýrslu milliþinganefndar fer fram í næstu viku. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað