Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (FS): Fleiri mál eru ekki á dagskrá þessa fundar. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá og verður það væntanlega í næstu viku, og er þetta því síðasti fundur í sameinuðu þingi fyrir páskahátíðina. Af því tilefni vil ég óska öllum hv. þm. gleðilegrar hátíðar og sömuleiðis starfsfólki þingsins og þeim hv. þm. sem kynnu að ferðast heim til sín út á land um hátíðina, óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar þm. þakka hæstv. forseta fyrir góð orð í okkar garð og óska honum gleðilegrar páskahátíðar og vona, að við hittum hann hér heilan að störfum eftir páskafríið. Ég vil biðja hv. þm. um að taka undir óskir mínar til hæstv. forseta með því að rísa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar till. til þál. um opinbera rannsókn á sjóslysum, sem orðið hafa við atrendur íslands undanfarin 2–3 ár. Till. þessa fluttu þeir hv. 11. landsk. þm., Gunnar Jóhannsson, og hv. 8. þm. Sunnl., Karl Guðjónsson, í upphafi þings. Efni till. er, að sérstakri nefnd verði falið að rannsaka, eftir því sem frekast er unnt, orsakir hinna mörgu skipskaða, sem orðið hafa við strendur landsina undanfarin 2–3 ár, og settar verði, ef ástæða þykir til að rannsókn lokinni, nýjar reglur um sjóhæfni íslenzkra fiskiskipa, um allar breytingar á skipum til stækkunar og um staðsetningu veiðitækja um borð. Allshn. sendi till. til umsagnar Slysavarnafélags Íslands, Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands og skipaskoðunarstjóra ríkisins. Umsagnir bárust frá Slysavarnafélaginu, Alþýðusambandinu, Farmanna- og fiskimannasambandinu, sem mæltu eindregið með því, að till. yrði samþ., og grg. um mál það, sem till. fjallar um, barst frá skipaskoðunarstjóra ríkisins. Í grg. sinni rekur skipaskoðunarstjóri bréfaskipti sín við Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Alþýðusamband Íslands, og L.Í.Ú. þar sem hann leitaði álits þessara aðila um í fyrsta lagi, að settar verði reglur um, að krafizt verði stöðugleikaútreikninga á öllum íslenzkum fiskiskipum og gögn þar um geymd í skipunum til afnota fyrir skipstjórnarmenn. Í öðru lagi, að settar verði reglur um hleðsluborð fiskiskipa, einnig er þau stunda fiskveiðar, þar með taldar síldveiðar, en nú gilda slíkar reglur varðandi fiskiskip einungis, þegar þau sigla með aflann til útlanda. Og í þriðja lagi, að kennsla fiskiskipstjóra verði aukin, svo að þeim komi að gagni útreikningar um stöðugleika skipa. Af bréfaskiptum þessum er tjóst, að skipaskoðunarstjóri telur meiri vandkvæði vera á að ætla nýjar og strangari reglur um þessi efni en þeir aðilar, sem hann leitar álits hjá, og á ég þar einkum við Farmanna- og fiskimannasambandið. Þá getur skipaskoðunarstjóri þess, að í samræmi við 7. ályktun alþjóðasamþykktar um öryggi mannslífa á hafinu, sem fjallar um stöðugleika farþegaskipa, flutningaskipa og fiskiskipa í óskemmdu ástandi, eins og það er orðað, hefur verið kosin vinnunefnd, skipaverkfræðingar nokkurra siglingaþjóða ásamt einum fulttrúa frá Matvæla- og landbúnaðarstofnuninni. N. þessi starfar nú á vegum siglingamálastofnunarinnar að því að safna gögnum um stöðugleika skipa ýmissa þjóða, og hafa skipaskoðun ríkisins þegar borizt gögn frá n. varðandi þessi efni. Búizt er við, að rannsókn þessi taki alllangan tíma, en gert er ráð fyrir, að árangurinn geti orðið atþjóðlegar reglur, er ákveði einnig stöðugleika fiskiskipa. Skipaskoðunarstjóri tekur sérstaklega fram, að opinber rannsókn sjóslysa fari þegar fram samkv. l. nr. 50 1959, um eftirlit með skipum, en í þeim lögum er fjallað um siglingadóm og rannsókn sjóslysa. En beina afstöðu til þáltill, tekur skipaskoðunarstjóri ekki. Eins og áður getur, mælir Slysavarnafélag Íslands með samþykki till. og telur líklegt, að niðurstöður slíkra rannsókna geti auðveldað stjórnvöldum að meta, hvort nauðsynlegt sé og líklegt til árangurs að setja nýjar reglur um sjóhæfni fiskiskipa og annað það, er að öryggi skipa og sjófarenda lýtur. Enn fremur sé líklegt, að af niðurstöðum slíkrar rannsóknar mætti ýmislegt læra, sem orðið gæti til þess að forða slysum í framtíðinni. Telur Slysavarnafélagið enn fremur eðlilegt, að ríkisstj. gefi út árlega skýrslu um sjóslys og orsakir þeirra, en sá háttur mun vera viðhafður meðal sumra nágrannaþjóða okkar, t.d. Dana. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands tetur fulla þörf á þeirri nefndarskipun og rannsókn, sem þáltill. gerir ráð fyrir, en vill að n. annist einnig slíkar rannsóknir í framtíðinni og 5 ár aftur í tímann. Og miðstjórn Alþýðusambands Íslands samþykkti einróma á fundi að mæla með samþykkt þáltill. Þáttill. þessi var hin fyrsta, sem vísað var til allshn., og hefur hún því verið alllengi til afgreiðslu hjá n. Ég hefði kosið, að till. hefði verið afgreidd fyrr, en hér kom ýmislegt til, en þó ekki það, að ekki væri fullt samkomutag um að afgreiða till. á jákvæðan hátt. Vilji var fyrir hendi hjá öllum nm. til þess að afgreiða till. á þann veg, að telja mætti, að samþykkt hennar kæmi að sem beztu gagni. Niðurstaðan af athugun n. á till. varð sú, að hún leggur einróma til á þskj. 557, að till. verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í stað þess, að fulltrúar þeirra aðila, sem tilteknir eru í upphaflegu till., verði tilnefndir í n., er í brtt. gert ráð fyrir, að ríkisstj. verði falið að láta þá rannsókn, sem um ræðir, fara fram í samráði við þau samtök, sem tilgreind eru í upphaflegu till., og þar til viðbótar í samráði við sjómannaskólana og tryggingafélögin, sem annast skipatryggingar. Gert er ráð fyrir, að ríkisstj. skipi í n. sérfróða menn, þ. á m. skipaverkfræðing, eða þá að n. njóti aðstoðar hans. Þá felst í till. allshn. sú breyting, að í stað þess, að í upphaflegu till. er gert ráð fyrir, að n. rannsaki orsakir skipskaða við strendur landsins undanfarin 2–3 ár, er í brtt. miðað við, að rannsóknin nái til allra skipstapa, sem íslendingar hafa orðið fyrir á því tímabili, hvort sem þeir hafa orðið við Íslandsstrendur eða annars staðar. Þá leggur n. til, að fyrirsögn till. verði breytt í samræmi við breyt. á tillgr. Ég held, að það blandist engum hugur um, að þáttill. sú, sem hér er til umr., er ekki flutt að ófyrirsynju. Þjóð, sem hefur sótt sjó af jafnmiklu kappi og við jafnerfitt veðurfar og íslendingar, hefur ekki komizt hjá því að færa fórnir í þeirri baráttu, sem sjómennirnir hafa háð, til þess að þjóðin geti á hverjum tíma komizt af. Vegna þess að allir hafa gert sér grein fyrir því, að hér norður á hjara heims er á opnu úthafi háð óvæg lífsbarátta við grimm náttúruöfl, þar sem veðrátta er líklega umhleypingasamari og ótryggari frá degi til dags en á nokkrum öðrum slóðum á byggðu bóli, - barátta, sem þjóðin getur ekki látið niður falla og verður að heyja, - þá hefur verið á það litið sem óhjákvæmilegt og óumflýjanlegt, að á þeim vígvelli hlytu jafnan einhverjir að falla, enda hefur sú reyndin orðið á öðrum tímum og menn orðið að sætta sig við það og beygja sig undir það. Það, sem hins vegar hefur gerzt hin allra síðustu ár og menn hafa ekki getað sætt sig við og er m.a. orsök þess, að sú þáltill. er flutt, sem hér er til umr., er, að einmitt þegar meir hefur verið gert en nokkru sinni fyrr til að tryggja, að slysin verði sem allra fæst á sjónum, og í stað lítilla báta hafa verið byggðir nýir og stórir, þá verða skipskaðar og manntjón, án þess að unnt sé að sjá, að náttúruhamförum eða öðrum skýranlegum óhöppum verði um kennt. Það hefur komið fyrir oftar en einu sinni, að ný og nýleg skip annars vegar hafa farizt af skyndilegum leka eða í stað þess, að þau réttu sig við eftir að hafa hallazt undan öldu, hafa þau haldið áfram veltunni, lagzt á hliðina, oltið um og sokkið á örskömmum tíma. Slíkir endurteknir atburðir þurfa sérstakra rannsókna við, og þótt sjódómur fjalli um slík mál sem önnur sjóslys, þarf hér meira til. Sjódómur fjallar um hvert einstakt slys og sker einkum úr um, hvort skipstjórnarmenn eða aðrir af áhöfn skipsins hafi gert skyldu sína, en leitar ekki eftir því, hvort finnast kunni sameiginlegar orsakir margra slysa eða hvort byggingarlagi skipa er um að kenna, að slys hefur orðið, né heldur kannar sjódómur, á hvern veg mætti auka svo kröfur um byggingu og búnað skipa, að tryggara, væri en áður, að slík slys kæmu ekki fyrir. Þess vegna er eðlilegt, að till. sú, sem hér er til umr., sé borin fram og efnislega samþykkt, hvað sem líður störfum sjódóms. Margendurtekin og óskýranleg slys á sjónum undanfarið krefjast skýringa. Mannslífin eru dýrmætari en svo, að það sé horft afskiptalaust á, að skip, sem eru nýbyggð og eru talin traust, farast á óskiljanlegan hátt í bærilegasta veðri. Menn sætta sig ekki við svo einfalda skýringu, sem opinberlega hefur komið fram hjá þeim aðilum, sem um öryggismál sjómanna eiga að fjalla, að öll skip geti farizt. Sjálfsagt er það rétt, að öll skip geta sokkið. En menn sætta sig ekki við, að vélbátar af þeirri stærð, sem hér er um að ræða, geti sokkið í ekki verri veðrum en verið hafa, þegar a.m.k. sum slysanna áttu sér stað. Það er nauðsynlegt, að rannsakað sé, hvort sá útbúnaður veiðarfæra um borð í skipunum, sem tekinn hefur verið upp hin síðustu ár með tilkomu kraftblakkarinnar og stöðugt stærri síldarnóta, hefur spillt sjóhæfni skipanna svo, að öryggi þeirra sé stefnt í hættu. Það er nauðsynlegt að leiða í ljós, hvort nokkurt þeirra nýlegu skipa, sem við höfum haft ástæðu til að vona að drægi úr slysahættu á sjónum, vegna þess að þau væru stærri og vandaðri en hin eldri, geti verið þannig byggt eða þannig farið að búnaði veiðarfæra, að þau auki hættuna fremur en þau dragi úr henni. Það hefur t.d. ekki gerzt án þess að menn hafi veitt því athygli, að mörg skip byggð eftir sömu teikningunni hendir það að hvolfa í bærilegu sjóveðri án skiljanlegra ástæðna. Þannig hafa þau týnzt eitt af öðru, líklega 4–5, án þess að þau, sem enn flutu ofansjávar, væru tekin til rannsóknar. Það hefur ekki heldur farið fram hjá almenningi, hvað gert er erlendis, ef slíkir atburðir eiga sér stað, t.d. varðandi flugvélar, að áberandi verði, að slys hendi flugvélar af sömu gerð. Hvað er þá yfirleitt gert? Allar flugvélar sömu tegundar eru teknar úr notkun, þar til rannsókn hefur farið fram og bætt hefur verið úr því, sem talið er þurfa. Það mun vera staðreynd, að af 8–7 skipum af einni og sömu gerð eru aðeins 2 ofan sjávar. Hin hafa farizt, sum a.m.k. á óskiljanlegan hátt í veðrum, sem þeir, sem til sjómennsku þekkja, vita, að ekki eiga að geta grandað svo stórum skipum, ef allt er með felldu. Ég tel, að það væri fullkomin ástæða og sjálfsögð skylda að taka þau skip, sem eftir eru af þessari gerð, til gagngerðrar rannsóknar og prófunar, svo að leitt verði í ljós, hvort mannslíf eru sett í of mikla hættu með því að stunda sjósókn á þeim. Nú er það svo, að þegar mörg skip eru byggð eftir sömu teikningu, ætti að vera hægara að koma við þeim rannsóknum og mælingum, sem gætu tryggt, að skipin reyndust örugg sjóskip. Án efa er miklu fé á glæ kastað með því háttalagi, sem hér hefur tíðkazt, að helzt þurfi hvert skip að vera teiknað eftir sérteikningu sem aðeins einu sinni er notuð. Bílar yrðu dýrir með því móti, og skip verða það líka, og hætt við, að slík óhagkvæmni gangi út yfir það, að nægjanlegu fé og fyrirhöfn sé varið til að þrautreyna, hversu skipunum megi treysta við mismunandi aðstæður. Það ætti einnig að vera sjálfsagt mál, að þegar skip hafa við ýmsar aðstæður og mismunandi veður, sjólag og hleðslu sannað sjóhæfni sína, þá væri sælzt til þess að byggja hin nýju skipin eftir þeim sömu teikningum í stað þess að taka sífellt nýja áhættu með enn nýjum teikningum. Sá kostnaður, sem svo mjög vex í augum ýmissa aðila í sambandi við strangari kröfur um útreikninga og prófanir á sjóhæfni skipa, hlyti að verða viðráðanlegri, ef skipulag yrði á skipasmíðinni að því leyti, að þær prófanir, sem krafizt yrði, væru í framtíðinni látnar ná til margra nýbygginga í einu, hvað sem líður þeim skipastóli, sem fyrir er. Ég tel hins vegar, að þótt aukinn kostnað kunni að leiða af kröfum um aukið öryggi sjófarenda, þá megi ekkert til spara að tryggja, að úr þeim hættum, sem sjómönnum er jafnan stefnt í við störf sín á hafinu, sé dregið svo sem í mannlegu valdi stendur. Till. um rannsókn sjóslysa s.l. 2–3 ár er ekki borin fram til þess að beina sök vegna þeirra að einum eða neinum, heldur til þess, að að þeim megi draga lærdóma, sem gætu orðið til að koma í veg fyrir eða draga úr líkum á því, að eitthvert þeirra endurtaki sig í sömu mynd. Rannsókninni er einkum ætlað að beinast að skipunum sjálfum, búnaði þeirra, og hún er gerð vegna þeirra manna, sem eiga líf sitt ekki sízt undir því, að þær fjalir, sem þeir fljóta á á mannskæðu úthafinu, séu sem traustastar. Ég fagna því, að till. sú, sem hér er til umr., skuli hafa fengið svo jákvæða afgreiðslu hjá allshn., og vænti þess, að hún fái nú á lokastiginu einróma afgreiðslu í sameinuðu þingi, á þann hátt, sem lagt er nú á þskj. 557.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. að þáltill. á þskj. 29, um opinbera rannsókn á sjóslysum við strendur Íslands undanfarin 2–3 ár, þakka allshn. fyrir afgreiðslu hennar á málinu. En n. hefur gert nokkrar orðalagsbreytingar á till. og breytt fyrirsögn hennar í samræmi við það. Hv. 12. þm. Reykv. og hv. 7. landsk. þm. báru þessar breyt. undir okkur flm., og töldum við okkur geta á þær fallizt. Vitanlega er það aðalatriðið, að sú rannsókn, er þáltill. gerir ráð fyrir að verði framkvæmd, nái tilgangi sínum. Hitt skiptir miklu minna máli að okkar dómi, hvaða aðilar það eru og koma til með að verða, sem að slíkri rannsókn standa. Annars eru þessar breytingar ekki stórvægilegar. Eins og frsm. gat um, er aðeins um það að ræða, að bætt er inn í fulltrúum frá sjómannaskólanum og frá þeim tryggingafélögum, sem hafa með að gera vátryggingar skipa. Því ber að treysta, að atlir þeir aðilar, sem gert er ráð fyrir í brtt. n. að ríkisstj. hafi samráð við um rannsókn á skipstöpum íslendinga undanfarin ár, geri sitt til, að fyrirhuguð rannsókn verði sem ýtarlegust og að henni verði hraðað, eftir því sem frekast er unnt. Hér er á ferðinni eitt af okkar mestu vandamálum, sem okkur ber að taka til ýtarlegrar rannsóknar, leita eftir orsökum hinna ýmsu og mörgu óhugnanlegu slysa og tíðu skipstapa, sem orðið hafa undanfarin ár. Í þessu sambandi vil ég aðeins benda á eitt. Árið 1947 voru byggð úti í Svíþjóð nokkur skip af stærðinni 70–80 tonn. Eftir því sem ég veit bezt, hafa 5 af þessum skipum farizt. Það er rétt að taka fram, að ég held, að þau séu öll byggð af sömu skipasmiðastöð og flest ef ekki öll hafi farizt úti á rúmsjó og nú síðast Erlingur IV. frá Vestmannaeyjum. Af þessum Svíþjóðarskipum, sem hér er átt við, munu nú vera, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið, eftir 2 skip, Snæfell frá Reyðarfirði og Sæfari frá Patreksfirði. í sambandi við það, sem ég hef hér bent á, verður manni að spyrja: Er ekki full ástæða til þess, að þau skip, sem enn eru á floti af þessum Svíþjóðarskipum, verði tekin til sérstakrar rannsóknar, áður en frekari slys kunna að hljótast af? Þessu er hér aðeins varpað fram til athugunar fyrir þá n., sem mun koma til með að hafa með höndum fyrirhugaðar rannsóknir. Að öðru leyti mun ég ekki ræða þetta mál frekar. Ég vona, að hv. Alþingi samþykki till., eins og hún nú liggur fyrir samkv. till. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 332 hef ég ásamt 4 hv. alþm. leyft mér að flytja till. til þál. um endurskoðun á l. nr. 80 11. júní 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Er gert ráð fyrir því, ef till. þessi verður samþykkt, að ríkisstj. láti fara fram endurskoðun á lögum þessum og leggi frv. að endurskoðaðri löggjöf fyrir næsta reglulegt Alþingi. Þeir munu afar fáir í dag, ef þá nokkrir jafnvel til, sem viðurkenna ekki, að það er nauðsynlegt hverju lýðræðisþjóðfélagi, að um málefni og samskipti vinnuveitenda og vinnuþiggjenda sé löggjöf, sem kveði á um starfsreglur þeirra eins og um aðra þætti félagsmála. Þeir, sem viðurkenna þessa nauðsyn, viðurkenna um leið sem beina afleiðingu þess, að þessi löggjöf verði að sjálfsögðu að vera þannig úr garði gerð, að hún komi að sem mestum notum, að alla missmíði slíkrar löggjafar verði að leiðrétta, eftir því sem hún kemur í ljós, og hún eins og önnur löggjöf þurfi að kveða sem skýrast á um þá þætti, sem henni er ætlað að fjalla um, svo og að þeir aðilar, sem starfa eiga eftir þessari löggjöf, starfi samkv. henni. í fáum orðum sagt, þeir, sem viðurkenna nauðsyn löggjafarinnar, viðurkenna um leið, að endurskoðun hennar þurfi að fara fram, þegar í ljós koma gallar og ný atriði, til þess að löggjöfin komi að sem mestum notum fyrir þjóðfélagsþegnana og þjóðfélagið í heild. Löggjöf sú, sem hér um ræðir, er nær aldarfjórðungs gömul. Hún var frumsmíði heildarlöggjafar um þessi mál, en áður, þ.e. 1925, höfðu verið sett lög um sáttatilraunir, og er þá upptalin sú löggjöf, sem hefur verið sett hér á landi um stéttarfélög og vinnudeilur. Hinn 15. des. 1936 skipaði þáv. atvmrh. nefnd, en í henni áttu sæti þeir Guðmundur Í. Guðmundsson, núv. hæstv. utanrrh., Gísli Guðmundsson alþm., Ragnar Ólafsson hrl. og Sigurjón A. Ólafsson fyrrv. alþm. Var nefnd þessari ætlað að gera till. til þáv. ríkisstj. um löggjöf um réttindi verkalýðssamtaka, afstöðu þeirra til atvinnurekenda og meðferð deilumála milli þeirra aðila, eins og segir í skipunarbréfi nm. Nefnd þessi fékk síðan heitið vinnulöggjafarnefndin. Vinnulöggjafarnefndin lauk störfum sínum í jan. 1938 og lagði þá fyrir ríkisstj. álit sitt ásamt frv. um stéttarfélög og vinnudeilur. Var frv. þetta síðan lagt fyrir Alþingi og samþykkt með nokkrum breytingum. Þeir, sem kynnt hafa sér álit vinnulöggjafarnefndar, sem atvmrn. síðar gaf út, hljóta að gera sér grein fyrir því, að starf n. var mjög mikið. Hún aflaði sér mikilla upplýsinga, sérstaklega frá þjóðum, sem voru okkur skyldastar og höfðu svipaða þjóðfélagshætti, og töldu nm. rétt, að vinnulöggjöf sú, sem hér yrði samþykkt, yrði byggð á reynslu þessara þjóða. Það er engum efa bundið, að vinnulöggjafarnefndin vann mikið og merkilegt starf. En hún gerði sér líka grein fyrir því, að hennar verk væru ekki fullkomin frekar en önnur mannanna verk og það bæri að fara að öllu með gát og betra væri að endurbæta löggjöfina, eftir því sem reynsla fengist, heldur en að setja löggjöf um þætti, sem lítil reynsla hafði fengizt fyrir. En í nál, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vinnudeilur á Íslandi eru tiltölulega ungt fyrirbrigði, og þjóðin sem heild er þessu fyrirbrigði miklu óvanari en flestar aðrar þjóðir. Þess vegna lítur n. svo á og leit svo á þegar í upphafi starfs síns, að íslenzka vinnulöggjöf verði í öllum aðalatriðum að byggja á því, sem reynt hefur verið og vel hefur reynzt annars staðar. N. telur það varhugavert, þegar vinnulöggjöf er sett hér í fyrsta sinn, að taka upp í hana ákvæði, sem væru algjör nýmæli, lítið reynd eða sérlega umþráttuð í öðrum löndum. Hitt er þá nær, þegar löggjöf sú, sem nú kann að verða sett, hefur verið reynd, að bæta þá við hana nýjum ákvæðum, þegar þjóðin hefur vanizt henni í framkvæmd og reynslan hefur sýnt, hvar nýrra viðbótarákvæða er mest þörf. Má því og aldrei gleyma, að þetta, mál er hér, eins og það alls staðar annars staðar hefur verið, á byrjunarstigi mjög viðkvæmt mál, þar sem mörgum hættir til að líta á einstök e.t.v. minni háttar atriði heldur en þýðingu löggjafarinnar í heild og nauðsyn þess að skipa þessum málum til öryggis fyrir verkamenn og atvinnurekendur og atvinnulíf þjóðarinnar í heild.“ Þannig dæma þeir menn, sem sömdu þá löggjöf, sem hér er farið fram á að endurskoðuð verði, sín eigin verk fyrir fram. Og nú að 25 árum liðnum rís sú spurning fyrir þá hina, sem með löggjafarvaldið fara, hvort tíminn og breyttar aðstæður hafa leitt í ljós nú þegar, að ástæða sé til þess, að umrædd löggjöf verði endurskoðuð. Þeir, sem fylgzt hafa með gangi þeirra mála, sem þessi löggjöf fjallar um, og líta á þessi mál frá þjóðhagslegu sjónarmiði, eru sammála um það, að löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur er að mörgu leyti orðið mjög ábótavant eftir þær miklu breytingar, sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu s.l. aldarfjórðung. Því miður höfum við allt of oft horft upp á, að vegna ófullkominnar vinnulöggjafar hafi deiluaðilar á vinnumarkaðinum og þjóðarbúið í heild beðið stórkostlegan skaða, sem með skynsamlegri löggjöf hefði verið hægt að komast hjá. Ég ætla ekki að fjölyrða miklu meira um þessa till. Það er orðið áliðið þings og til þess að hraða heldur afgreiðslu hennar, vildi ég vera fremur stuttorður, en þó í upphafi varpa fram þeim hugleiðingum, sem ég hér hef nú gert, og benda á, hvernig þeir aðilar, sem í upphafi sömdu þessa löggjöf, gerðu sér grein fyrir því, að til endurskoðunar á henni yrði að sjálfsögðu að koma. Í grg. með till. bendum við fim. á nokkur atriði, sem við vildum að athuguð yrðu sérstaklega við endurskoðun l., en við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því, að hér er bent aðeins á örfá atriði og þá frekast atriði, sem við ætluðum að væru atriði, sem litlar eða kannske engar deilur þyrftu að standa um. Í fyrsta lagi bendum við á, að leitast verði við að setja sanngjarnar reglur um beitingu verkfalls- og verkbannsréttarins, til þess að atefnt verði að því að minnka það tjón, sem þeir aðilar, sem í vinnudeilum hafa staðið, og að sjálfsögðu þjóðarbúið í heild hefur orðið fyrir, og bendum á, að reglur þessar verði að sjálfsögðu grundvallaðar á þeim sjónarmiðum, sem almennt hafa verið viðurkennd á vinnumarkaðinum, að verkfalls- og verkbannsrétturinn sé neyðarréttur og honum sé beitt sem slíkum, þannig að tryggt verði, að fórnað sé minni hagsmunum fyrir þá, sem meiri verða að teljast. Þá viljum við mjög benda á, að fastari reglur verði settar um hagstofnun launþega og vinnuveitenda. Erum við sannfærðir um, að upplýsingar, sem slík stofnun á að geta gefið, gætu haft mikil áhrif í þá átt, að til verkfalls eða verkbanns þyrfti miklu sjaldnar að koma. Það hlýtur og er að sjálfsögðu vilji allra, sem með þessi mál fara, að sem sjaldnast þurfi að koma til slíkra átaka og hægt yrði að leysa deilurnar með samningum, og þá er að sjálfsögðu grundvöllurinn til þess sá, að fyrir hendi séu upplýsingar, sem hægt sé að byggja á sanngjarna lausn þeirra deilna, sem upp koma. Þá bendum við enn fremur á atriði, sem óumdeilanleg eru, svo nem að fyrirbyggja, að þjónusta við börn og sjúklinga verði hindruð með verkfalli eða verkbanni, og að fyrirmæti verði sett um það, að þegar framleiddar vörur og framleiðslutæki verði ekki eyðilögð í slíkum átökum. Þá bendum við á, að gefinn verði ríflegur tími milli kröfugerðar og verkfalls eða verkbanns og settar verði nánari reglur um það, á hvern hátt til slíkrar stöðvunar skuli koma innan viðkomandi félaga eða félagasamtaka. Í sjötta lagi bendum við á, að nánari reglur verði settar um félög launþega og félagasamtök og svo félög og félagasamtök vinnuveitenda og þannig um hnútana búið, að þær lýðræðisreglur, sem við byggjum okkar eigið þjóðfélag á, verði ekki fyrir borð bornar þar og einstaklingur í slíkum félagssamtökum yrði ekki þar verr settur en hann er með þeim reglum, sem gilda hér í okkar þjóðfélagi. Eins og ég gat um áðan, er okkur fullvel ljóst, að þessar ábendingar eru alls ekki tæmandi, nema síður væri. Þær eru hins vegar þannig, að við vildum ekki láta hjá líða að benda á þær. Þegar svo er komið, að löggjöf, sem gegnir jafnþýðingarmiklu hlutverki og löggjöfin um stéttarfélög og vinnudeilur, er orðið ábótavant og tímarnir hafa breytzt þannig, að úrbætur þarf þar að gera, þá hlýtur löggjafinn að grípa þar inn í og láta endurskoða löggjöfina og setja nýja og fyllri löggjöf, því að með því móti erum við að stefna að því, að einstaklingarnir, sem eiga hagsmuna þar að gæta, svo og þjóðarbúið í heild verði fyrir minnstum skaða. Ég hef svo þessi orð mín ekki lengri. Ég legg til, að umr. verði frestað og till, verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hún er ekki margorð, þessi till., sem hér liggur fyrir, en hún fjallar engu að síður um eitt viðkvæmasta deilumál þessa þjóðfélags. Till. er dálítið óvenjuleg að því leyti, að hún fer fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún láti fara fram endurskoðun á ákveðinni löggjöf, löggjöfinni um stéttarfélög og vinnudeilur, en segir hina vegar ekkert til um það, ekki með einu orði, í hvaða átt sú endurskoðun á að beinast. Það hefði verið næsta eðlilegt, að till. um endurskoðun á vinnulöggjöfinni hefði ákveðið og skorinort falið það í sér, hvaða efnisatriði þessarar löggjafar ætti að endurskoða. En um það er ekkert að undanteknu því, að í lokin er sagt, að þessari endurskoðun eigi að hraða, þannig að stefnt sé að því, að frv. að nýrri vinnulöggjöf verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi, þ.e. um tímamark, en ekkert um efnisinnihald væntanlegrar endurskoðunar. Nú þykist ég vita það með vissu, að ekki sé þessi áskorun á hæstv. ríkisstj. um endurskoðun á vinnulöggjöfinni fram borin vegna þess, að hv. flm. eða yfirleitt aðrir þm. í stjórnarliðinu viti ekki, að hæstv. ríkisstj. hefur haft fullan áhuga á því allt síðasta kjörtímabil að koma fram endurskoðun á vinnulöggjöfinni og hefur verið að baksa við það allt sitt tímabil. Þess vegna er dálítið skrýtið, að í lok kjörtímabilsins, sem hæstv. ríkisstj: hefur heykzt á að koma endurskoðun fram, skuli koma áskorun frá fylgjendum stjórnarliðsins um að hefja endurskoðun á næsta kjörtímabili. Ég veit það alveg fyrir víst, að áhugann hefur ekki vantað hjá hæstv. ríkisstj. og hún hefur verið að fást við málið. Hún hafði n. starfandi í þessu verki framan æ kjörtímabilinu, og á árinu 1961 voru stjórnarflokkarnir mjög farnir að bera saman bækurnar um það, hvaða efnisatriðum vinnutöggjafarinnar hvor þeirra um sig vildi breyta. Og þessi endurskoðun hafði farið fram án nokkurs minnsta samráðs við verkalýðshreyfinguna. Það eitt hefði ég haldið að væru næsta óhyggileg vinnubrögð um löggjöf, sem svo mjög snertir ekki aðeins atvinnurekendurna í landinu, heldur einnig allt verkafólkið og öll samtök verkafólks. En þessi endurskoðun, sem hv. stjórnarflokkar voru að reyna að koma fram og voru að reyna að undirbyggja á kjörtímabilinu, átti að fara fram án nokkurs samráðs við annan meginaðilann, og það harma ég, því að það væru vinnubrögð, sem voru fyrir fram dæmd til að mistakast. Það var einmitt, þegar við höfðum fengið vitneskju um það í Alþýðusambandinu, að nefnd stjórnarflokkanna væri að vinna að þessu máli, að við þóttumst ekki geta setið hjá án þess að óska eftir því við hæstv. dómsmrh., að endurskoðun á vinnulöggjöfinni yrði þó a.m.k. ekki lögð fyrir Alþingi án þess, að verkalýðshreyfingin fengi að kynna sér efni þeirra till., sem fyrirhugað væri að bera fram, og þess vegna var það, að nefnd frá miðstjórn Alþýðusambandsins var falið að ganga á fund hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssonar, og ræða við hann um þetta mál, spyrjast fyrir um, hvort það vri rétt, að endurskoðun væri í gangi á vinnulöggjöfinni og hvort henni væri langt á veg komið og að hverju hún stefndi. Hæstv. ráðh. tók okkur ljúfmannlega í þessari n., viðurkenndi, að það væri ekki óeðlilegt, að Alþýðusambandið vildi fylgjast með slíkri endurskoðun, og lét svo í ljós, að hann teldi ekki óeðlilegt, að hún léti sig þessi mál varða, og játaði, að þessi endurskoðun hefði verið í gangi um alllangt skeið. Efnislega vildi hann þó ekki tjá okkur, um hvað hún hefði snúizt, en hann lofaði því, að frv. að nýrri löggjöf, vinnulöggjöf, skyldi þó ekki lagt fyrir Alþingi, án þess að Alþýðusambandið fengi að kynna sér þær till. áður. Við áttum sem sé, og það var þakkarvert, hæstv. ráðh. lofaði því, að ef þessari endurskoðun yrði lokið og frv. yrði samið, þá skyldi hann sjá um það, að Alþýðusambandið fengi að líta á þessar till., áður en þeim væri kastað fyrir Alþingi. En það átti líka að vera allt og sumt, það áttu að vera þau einu afskipti, sem Alþýðusambandinu voru ætluð í þessu máli af undirbúningi þess til Alþingis. En ráðh. sagði þá, að málin stæðu á því augnabliki þannig, að það, sem einn legði til, teldi annar ófært í stjórnarliðinu, þar væri hver höndin upp á móti annarri um allar breytingar og væri því óvíst, að nokkuð yrði at þessari endurskoðun. Og það hefur komið á daginn, - það var á árinu 1961, sem þessi viðtöl okkar fóru fram við hæstv. ráðh., og nú erum við staddir á árinu 1963, kjörtímabilinu að ljúka, og ekki hefur þetta barn hæstv. ríkisstj. fæðzt. Það hefur orðið lengri meðgöngutími en 9 mánuðir, og nú skal skora á ríkisstj. að endurskoða vinnulöggjöfina á næsta kjörtímabili. Ég fagna því nú raunar, að þetta skyldi fara í vaskinn fyrir hæstv. ríkisstj. Vinnubrögðin voru óforsvaranleg í svona máli. Ef menn hafa hug á því að fá frið um þessi mál, er ekkert vit í að framkvæma endurskoðun á þessari löggjöf án frumkvæðis - ég segi frumkvæðis og samstarfs bæði vinnuveitendasamtaka og alþýðusamtaka, og það eitt á að minni hyggju í þessum málum að bera fyrir Alþingi, sem þessir aðilar í höfuðatriðum gætu orðið nokkurn veginn sammála um. Og ég hef ekki trú á því, að önnur löggjafarákvæði í þessum efnum leiddu til farsældar fyrir land og þjóð, sem væru knúin fram á Alþingi gegn vilja annara hvors þessara aðila, - ég hef ekki trú á því, það segi ég hiklaust. Ég held, að sú vinnulöggjöf verði affarasælust landi og þjóð, sem væri undirbyggð í meginatriðum að vilja beggja aðilanna á vinnumarkaðinum. Önnur ákvæði, sem sett væru algerlega gegn vilja annars hvors þessa aðila, ég held, að þau mundu leiða til deilna, hatrammra deilna og ófarsældar fyrir þjóðfélagið. Þó að ekkert orð standi um það í till. sjálfri, í hvaða átt endurskoðun eigi að beinast, kemur það þó fram í grg., að hverju skal atefna, í nokkrum atriðum a.m.k. Og mér skilst, að þar sé ekki neitt um að villast. Öll endurskoðun á að beinast að því að takmarka og þrengja rétt verkalýðsstéttanna og verkalýðssamtakanna á Íslandi með nýjum ákveðum þessarar löggjafar. Það fer ekkert á milli mála, þó að ekkert orð standi um það í till. sjálfri. Þetta verður bert af grg. Þá mátti og ráða nokkuð af því, hvert stefna ætti, þegar ríkisstj., sem hefur lækkað kaupgjald með töggjöf, ríkisstj., sem hefur tvívegis rift öllum kaupgjaldssamningum í landinu með gengisfellingu, ríkisstj., sem hefur afnumið verðlagsuppbætur á laun með löggjöf, ríkisstj., sem hefur gefið út hver brbl. á fætur öðrum til þess að banna löglega boðuð verkföll, ríkisstj., sem hefur beitt hinum harkalegustu og svívirðilegustu gerðardómslögum gegn flugmannastéttinni, - þegar hún er beðin að endurskoða vinnulöggjöfina, þá þar enginn að fara í grafgötur um það, þarf kannske ekkert orð í till. um það, í hvaða átt endurskoðun eigi að beinast. Þegar slík ríkisstj. er beðin að endurskoða vinnulöggjöf, þá vita menn, að það á, að vera til þess, að þeir fái rýmra olnbogarúm til þess að haga sér á sama hátt og þeir hafa gert á liðandi kjörtímabili. Þeir hafa ekki þótzt hafa nægilegt olnbogarúm við núv. löggjöf, þegar þeir hvað eftir annað hafa orðið að gripa til bráðabirgðalöggjafar. Þó að ekkert orð hefði staðið í grg. um það, að hverju endurskoðunin ætti að beinast, þá hefðu menn af því einu, að þessi hæstv. ríkisstj. er beðin að endurskoða löggjöfina, mátt vita, að hverju hún átti að stefna. En við þurfum engar getgátur, því að grg. segir þetta skýrum orðum í nokkrum atriðum, og er þó áreiðanlega reynt að tala eins varlega um þetta, eins mjúklega og unnt er, því að það gerði hv. frsm. þar um áðan. Hann sagði meira að segja, að þetta væri svo saklaust mál, að það væri ekki með þessari till. ætlazt til, að endurskoðun færi fram á öðrum atriðum en þeim, sem líkur væru til að litlar eða engar deilur stæðu um, þ.e.a.s. það á við allra smávægilegustu atriði löggjafarinnar, ekki að hrófla við neinum meginatriðum löggjafarinnar, bara eitthvert smákák, smávægileg atriði, sem litlar eða engar deilur væru um. Þá sá ég líka, að okkar alvörugefni hæstv. dómsmrh. brosti, þegar ræðumaður sagði þetta, það væri sannarlega ekki ætlazt til þess að fara að hrófla neitt við vinnulöggjöfinni í öðrum atriðum en þeim, sem líkur væru til að litlar eða engar deilur mundu standa um. Nei, það er enginn vafi á því, að ef þessi till. verður samþ. á Alþingi og það færi svo, að núv. hæstv. ríkisstj. ætti um að fjalla þá endurskoðun, þá vitum við alveg, í hvaða átt hún á að fara. Hún á að þrengja rétt verkafólks í öllum deilum við atvinnurekendur, hún á að auka rétt atvinnurekendanna í þeim viðskiptum, hún á að grípa á meginverkefnum þessarar löggjafar, hún á að fjalla, eins og hv. ræðumaður kom siðar að, um verkbannsréttinn. Um hvaða stærri atriði er hægt að fjalla í þessari löggjöf? Það var að engu gert í framhaldi ræðunnar hjá hv. ræðumanni, þegar hann hafði sagt, að endurskoðunin ætti bara að fjalla um atriði, sem engar eða titlar deilur stæðu um, þegar hann játaði að þarna ætti að gera breytingar á ákvæðunum í vinnulöggjöfinni um verkfallsrétt og verkbannsrétt. En mér verður spurn: Úr því að þessi endurskoðun á þó að fjalla um verkfallsrétt og verkbannsrétt, er það hugsun 1. flm. og þeirra flm., að verkfallsréttur verði skertur eða verkfallsréttur verði rýmkaður? Um það er ekkert í till., og mætti þó varla minna vera en maður fengi að vita um, í hvaða átt endurskoðunin á að fara, að því er þetta meginatriði snertir. Ég hygg, að það sé rétt, sem segir í upphafi grg. með till., að í frjálsu nútímaþjóðfélagi sé löggjöfin um stéttarfélög og vinnudeilur einhver mikilvægasta löggjöfin, sem þjóðlélagsþegnarnir búi við, og það sé mjög afdrifaríkt, hvernig slík löggjöf sé, örlagaríkt fyrir þjóðfélagið. Um þetta erum við sammála, og munu flestir vera sammála um það. Löggjöfin, eins og hún er, er um réttindi og skyldur verkafólks og atvinnurekenda og samtaka þeirra, og ég álít, að þessi vinnulöggjöf, sem að vísu er, eins og hv. frsm. sagði, orðin nærrí aldarfjórðungs gömul, fullra 24 ára, að hún hafi gefizt undravel, þegar tillit er tekið til þess, að hér var um algjöra frumsmíð að ræða. Til hennar var og stofnað á þann hátt, að þar voru til kvaddir fulltrúar frá hvorum tveggja höfuðaðila á vinnumarkaðinum, og þeir köstuðu ekki höndum til síns verks. Þeir unnu það að minni hyggju mjög vandlega, og árangurinn var, eins og ég sagði áðan, að minni hyggju undragóður. Þessi löggjöf hefur gegnt miklu og farsællegu hlutverki í íslenzku þjóðfélagi, og ég á eftir að sjá það, að nokkuð verði þar um bætt í meginatriðum. Það þarf enginn að ætla, að það sé hægt að koma í veg fyrir vinnudeilur og verkföll með nokkurri vinnulöggjöf. Það er ekki hægt. Ef einhver gerir sér þær hugmyndir um vinnulöggjöf, þá fer sá hinn sami villur vegar. Það er ekki hægt að fyrirbyggja með öllu verkföll og vinnudeilur með neinni vinnulöggjöf, og til þess að menn geti skellt skuldinni á vinnulöggjöfina á Íslandi, sem hefur verið í gildi s.l. 24 ár, að hér hafi orðið verkföll, þá verða menn að benda á, að hverju leyti eru óeðlileg eða ranglát ákvæði í þessari vinnulöggjöf, sem við búum við. Eitt af því fyrsta, sem flm. segja, er, að með löggjöf eins og vinnulöggjöfinni þurfi að tryggja svo sem kostur sé æskilega samstöðu og samstarf innan samtaka launþega og vinnuveitenda, svo og skynsamlega meðferð deilumála þessara aðila, að öðrum kosti geti verið vá fyrir dyrum. Þessu er ég sammála, og ég tel, að íslenzka vinnulöggjöfin hafi tryggt nokkurn veginn svo sem verða má eðlilega samstöðu og samstarf innan samtaka launþega og atvinnurekenda. Það er þó atriði, sem vinnulöggjöf getur engan veginn tryggt til neinnar hlítar, það er miklu fremur innra skipulags- og lagasetningaatriði í hvorum samtökunum um sig, og ég hygg, að þar megi vanda siglinguna milli skersins og bárunnar, ef menn fari að setja í vinnulöggjöf nákvæm og smávægileg atriði um það, hvernig skuli haga skipulagsháttum verkalýðssamtaka á aðra hlið og atvinnurekendasamtaka á hina. Þar verður vandsiglt, það fullyrði ég. Þess vegna held ég, að það verði ekki fyrst og fremst hægt að endurbæta hér vinnulöggjöfina með það fyrir augum að segja nákvæmlega fyrir í einstökum atriðum, hvernig verkalýðssamtök og atvinnurekendasamtök skuli skipulagslega upp byggð. En hitt atriðið, að skynsamlega sé farið með deilumál milli þessara aðila, er höfuðverkefni góðrar vinnulöggjafar. Og þar hef ég ekki orðið var við annað en íslenzka vinnulöggjöfin fullnægi nokkurn veginn þeim kröfum, sem bera geri til slíkrar löggjafar, enda er hún byggð á löggjöf Svía og Norðmanna, sem er einna réttlátasta löggjöf og mest og bezt reynsla hefur fengizt á í heiminum. Okkar löggjöf er sniðin eftir norsku og sænsku löggjöfinni, og þær þjóðir hafa einhverja beztu löggjöf um þessi efni allra þjóða, sem mér er kunnugt um, og áreiðanlega þá löggjöf, sem einna bezt getur hentað íslenzkum staðháttum. Danir hafa hins vegar enga vinnulöggjöf. Það er þess vegna nokkuð hæpið, sem hér er fullyrt, að löggjöf eða reglur um stéttarfélög og vinnudeilur séu yfirleitt endurskoðuð mjög oft í löndunum. Það er líkt með vinnutöggjöf og með stjórnarskrá. Þar sem fastir hættir og venjur hafa skapazt í þessum málum milli atvinnurekenda og verkalýðssamtaka, er yfirleitt mjög sjaldan og ekki nema þegar brýnasta nauðsyn þykir krefja og þá oftast nær að áliti höfuðaðila beggja á vinnumarkaði hróftað við vinnulöggjöf. Það er litið á þetta sem stjórnarskrá á þessu sviði þjóðfélagsins, sem eigi ekki að vera að hringla með fram og aftur, ekki eigi alltaf að vera að breyta. Þess vegna er það ekkert einstakt hér, að liðið hafa 24 ár, án þess að vinnulöggjöfinni væri breytt í neinum verulegum atriðum. Norðmenn hafa gert lítið að því að breyta sinni vinnulöggjöf og Svíar sömuleiðis. En hvað með Dani? Að loknu miklu og örlagaþrungnu verkfalli fyrir aldamót, - fyrir seinustu aldamót - gerðu atvinnurekendur í Danmörku og verkalýðsfélögin með sér sáttmála. Það var í septembermánuði, og þetta samkomulag þeirra hefur verið stjórnarskrá danskra atvinnurekenda og atvinnurekendasamtaka og verkalýðs og verkalýðssamtaka í Danmörku alla tíð síðan. Það hefur verið stjórnarskráin í þessum viðkvæmu deilumálum í dönsku þjóðfélagi í milli 60 og 70 ár. Svona lítið hafa þeir verið gefnir fyrir það að hrófla við þessum grundvelli, sem einu sinni var lagður af báðum aðilum, að þeir hafa látið þetta standa síðan. Það er rétt, að á síðustu árum hafa hvorir tveggja aðila hugsað til þess að endurskoða þennan sáttmála með það fyrir augum að koma á hjá sér vinnulöggjöf svipaðri og Svíar og Norðmenn. En þeir hafa hvað eftir annað heykzt á því og látið septembersáttmálann duga, þrátt fyrir það að hann sé nú milti 60 og 70 ára gamall. Og auðvitað hafa orðið miklar breytingar í atvinnuháttum Dana á öllu því tímabili og í dönsku þjóðfélagi engu síður en hjá okkur, sem viðurkenna ber. Nei, það er ekki hversdagslegur atburður í nágrannalöndum okkar, að grundvallarákvæðum um samskipti atvinnurekenda og verkalýðssamtaka sé breytt, enda miklum vandkvæðum bundið, ef til bóta skal breyta, það er alveg áreiðanlegt. Og það hef ég tekið fram, að ég er mjög vantrúaður á, að til bóta verði breytt í verulegum atriðum íslenzkri vinnulöggjöf, nema þær breytingar séu undirbyggðar með nokkurn veginn samkomulagi í aðalatriðum, bæði Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands íslands. Og ég hygg, að hver sú ríkisstj., sem flanaði af stað með gjörbreytingu á íslenzkri vinnulöggjöf án þess að undirbyggja breytingarnar á þann veg, væri ekki að skapa íslenzku þjóðfélagi aukna farsæld. Ég spyr: Að hverju leyti tryggir núv. íslenzk vinnulöggjöf ekki skynsamleg vinnubrögð í deilumálum milli atvinnurekenda og verkalýðssamtaka? Hvaða atriði þetta áhrærandi eru það í íslenzku vinnutöggjöfinni, sem ekki leiðbeina atvinnurekendum og verkalýðssambökum um skynsamleg vinnubrögð í meðferð deilumála, en að því á eitt fyrsta atriðið í endurskoðun að beinast? Þá segja flm. till. í grg., að sanngjarnar reglur um beitingu verkfalls og verkbanns þurfi að setja. Eru reglurnar í núv. vinnulöggjöf um setningu verkfalls og verkbanns, - þær eru samhljóða, þær eru um gagnkvæman rétt, sams konar rétt beggja aðila, - eru þær ósanngjarnar? Hér má ekki skella á verkfalli með minna en 7 sólarhringa fyrirvara og ekki heldur verkbanni. Er það ætlun manna, að þennan frest þurfi að lengja, það megi t.d. ekki nema með mánaðar fyrirvara eða hálfs mánaðar fyrirvara? Er þetta ósanngjarn frestur, vikan, sem menn hafi til þess að þrauthugsa sig um, hvort þeir vilji heldur velja samningaleið eða láta koma til stöðvunar, annaðhvort með verkfalli eða verkbanni? Er vist, að jafnvel mánaðarfrestur leysi frekar vandann? Ég er ekki sannfærður um það a.m.k. Það er ekki það, að vika sé ekki nægur tími, til þess að menn geri það upp við sig, báðir aðilar: Eru atriðin, sem á milli ber, eru deiluatriðin þess virði, að lagt sé út í verkfall eða verkbann, sem enginn veit, hve lengi stendur, eða verðum við til þess að komast hjá slíku að sætta okkur heldur við það, sem unnt er að ná samkomulagi um? Vikan dugir til þessa í flestum tilfellum. Það er ekki það. Þó að mánaðarfrestur væri annars settur, gæfi hann enga tryggingu fyrir því, að deilumálin leystust, nema jafnvel síður væri. Þessar reglur, sem setja á, segja flm., eiga að miðast við það að minnka tjón, sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir í vinnudeilum. Þeir meina nú það tjón, sem aðilarnir á vinnumarkaðinum kunna að verða fyrir í framtíðinni með vinnudeilum. Hvernig á þetta að gerast? Hvernig á að koma í veg fyrir það tjón, sem af stöðvunum á vinnumarkaðinum verður með annaðhvort verkfalli eða verkbanni? Mig langar til að vita nánar um, hvers konar ákvæði þarna eigi að vera. Mér hefur helzt dottið í hug, að það væri þetta viðvíkjandi verkfalli og verkbanni, að fresturinn skyldi lengjast, og ég hef ekki trú á því, að það gefi fullnægjandi tryggingu fyrir betri árangri. Það eru mismunandi reglur um rétt til verkfalls- og verkbannsboðunar í ýmsum löndum, en ekkert land hefur dottið niður á þær reglur, sem hafi getað komið í veg fyrir, að deilur yrðu og verkföll væru boðuð, verkföll væru háð og verkbönn væru boðuð og háð. Það er yfirleitt ekki unnt að setja ákvæði, sem tryggi það, að ekki verði verkföll eða verkbönn. Svo lengi sem deiluatriði eru til milti atvinnurekenda og verkalýðs um skiptinguna á arði vinnuaflsins, verða deilur, ef menn hafa frjálsræði til þess að halda sínum rétti fram. Menn geta kannske fyrirbyggt deilurnar með því að svipta menn réttindum til þess að deila, og það er kannske tilgangurinn. Þá er bara að segja það.