Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að loknum atkvæðagreiðslum um 12 fyrstu dagskrármálin fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Ágúst Einarsson. Hæstv. utanrrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa, hálftíma umræða. Efni umræðunnar er ástandið í Mið-Austurlöndum.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins er sú að á þskj. 812 hef ég fengið mjög ófullnægjandi svör frá hæstv. viðskrh. um vanskil einstaklinga við innlánsstofnanir. Fyrirspurnin var í tveimur liðum. Mjög ófullnægjandi svar var við fyrri liðnum um vanskil hjá einstaklingum, en það sem helst er þó ámælisvert er að ekkert svar barst við hinum liðnum þar sem spurt var um hve háar þóknanir, álag, kostnað og dráttarvexti bankarnir höfðu haft vegna vanskila. Þó tók hæstv. viðskrh. sér rúma tvo mánuði til að svara fyrirspurninni sem hann samkvæmt þingsköpum hefur tíu daga til að svara. Loks þegar svarið kemur eftir þessa tvo mánuði, þá er svarið það að ekki sé hægt að svara spurningunni. Þetta eru allt í senn ótæk og ámælisverð vinnubrögð og óvirðing við þingið. Auk þess vekur það furðu að bankarnir eigi engin svör við því hve háar hinar ýmsu þóknanir og kostnaðarliðir eru sem þeir taka af vanskilum, að ekki sé talað um að þeir hafa engar upplýsingar eða hugmynd um hve mikið þeir fá í dráttarvexti af vanskilum. Allt er þetta til þess fallið að vekja tortryggni. Ekki síst vekur það furðu að í ljósi slíkra þóknana og álaga á útlán byggja bankarnir ákvörðun um vaxtamun og hvernig þeir haga rekstri bankans, þegar bankarnir hafa engar upplýsingar um svo mikilvæga þætti í afkomu sinni. Ég trúi því varla að þessar upplýsingar séu ekki til. Ef ekki er betri sundurliðun í bókhaldi og yfirsýn yfir reksturinn í íslenskum bönkum en fram kemur í svarinu, þá er engin furða þótt mikil útlánatöp séu í bankakerfinu. Ég vildi óska eftir atbeina hæstv. forseta til þess að fá fram fyllri svör frá hæstv. viðskrh. en nauðsynlegt er að ráðherrann skýri fyrir þinginu hvers vegna svo stór brotalöm er í starfsemi bankanna að þeir eigi ekki svör við svo mikilvægum spurningum um starfsemi sína og þá hvort hæstv. ráðherra ætli að beita sér fyrir úrbótum sem tryggi að þessar upplýsingar verði aðgengilegar. Ég vænti svara við þessu og liðsinnis hæstv. forseta til þess að bæta upplýsingaskyldu framkvæmdarvaldsins við löggjafarþingið.

Herra forseti. Varðandi þá fyrirspurn sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vitnar til, þá óskaði viðskrn. eftir aðstoð bankaeftirlits Seðlabankans við að afla þeirra upplýsinga sem til þurfti í svar hv. þm. Því miður er það svo að þrátt fyrir ítrekaða könnun bankaeftirlitsins á þeim upplýsingum sem þarna er um að ræða, þá var ekki hægt að fá svör við slíku hjá viðskiptabönkunum. Ég hef hins vegar átt viðræður við bankaeftirlit Seðlabankans um þetta og ráðgert er og fyrirhugað að komið verði á samstarfi viðskrn. og bankaeftirlitsins til að leita leiða til að fá þær upplýsingar sem þarna er beðið um á staðlað form þannig að þær geti ávallt verið tiltækar hjá bankaeftirlitinu. Það er hins vegar ekki víst að hægt sé að afla allra þeirra upplýsinga sem hv. þm. spyr um í áðurnefndri fyrirspurn. Ástæðan er sú að nokkur hluti af því sem spurt er um, t.d. lögfræðikostnaðurinn, eru hlutir sem eru innheimtir hjá mörgum innheimtustofnunum og lögfræðistofum hingað og þangað og þær upplýsingar koma aldrei inn í bókhald viðkomandi lánastofnunar. Hins vegar á ég von á því að nokkuð af þeim upplýsingum sem hv. þm. spyr um í viðkomandi fyrirspurn á þskj. 512 muni koma fram í skýrslu bankaeftirlits Seðlabankans innan tveggja mánaða. Dæmi um það hversu erfitt og flókið þetta mál er eða vinnst a.m.k. erfiðlega hjá þessum ágætu lánastofnunum er það að í janúar 1995 óskaði félmrh. eftir því að gerð yrði úttekt á skuldastöðu einstaklinga hjá lánastofnunum, Húsnæðisstofnun og lífeyrissjóðum. Allt síðan þá hefur bankaeftirlitið í samvinnu við þessar innlánsstofnanir verið að vinna að þessum upplýsingum. Gert er ráð fyrir því að þessar upplýsingar saman teknar um heildarkostnað sem einstaklingar verða fyrir komi út í þeirri skýrslu sem núna er í vinnslu á vegum Seðlabankans. Ég á því von á að þá geti hv. þm. og þingið fengið einhver svör við þeim fyrirspurnum sem spurt er um á þskj. 512.

Virðulegi forseti. Ég þakka viðskrh. fyrir þessi svör sem ég tel þó ekki vera neina afsökun fyrir því að bankarnir geti ekki gefið svo mikilvægar upplýsingar. Í lögum um bankaeftirlitið geta þeir gengið eftir upplýsingum sem tengjast rekstri bankanna sem þeir greinilega hafa ekki gert í þessu tilviki. Ég tel að þetta hljóti að vera afar brýnt til þess að viðskrn., þingið og aðrir geti gert sér grein fyrir afkomu bankanna að þessar upplýsingar liggi fyrir. En af því að hæstv. ráðherra lét það í ljós að hann muni koma á samstarfi viðskrn. og bankaftirlitsins til þess að auðvelda þessa upplýsingagjöf, þá vil ég spyrja um það hvort ég eigi þá von á því að fá þau svör sem um er spurt og ekki koma fram í þessu svari áður en þingi lýkur og þá hvort það sé rétt að bankarnir í sínu bókhaldi og í sinni starfsemi séu ekki með upplýsingar á stöðluðu eða samræmdu formi sem mér fannst raunverulega vaka í máli ráðherrans að væri ekki. Ef svo er ekki, þá er mjög erfitt að bera saman upplýsingar um hagi bankanna og einstaka kostnaðarliði sem um var spurt í þessari fyrirspurn. En ég ítreka hvort ég eigi þá von á því að fá fyllri svör við þessari fyrirspurn áður en þingi lýkur.

Herra forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þm. að bankarnir eiga ekki þessar upplýsingar til á stöðluðu formi og það var það sem bankaeftirlit Seðlabankans gekk eftir til þess að leita svara við fyrirspurn hv. þm. Af þeirri ástæðu treysti ég mér ekki til að gefa þau svör hér að hægt sé að svara fyrirspurn hv. þm. betur en gert hefur verið áður en þingstörfum lýkur. Dæmi um það er einmitt sá tími sem hefur farið í að vinna áðurnefnda skýrslu sem hæstv. þáv. félmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, óskaði eftir að gerð yrði á vegum Seðlabankans um skuldastöðu einstaklinga. Það hefur tekið Seðlabankann þennan tíma síðan í janúar 1995 við að afla þessara upplýsinga og vinna úr þeim. En eins og ég sagði áðan vonast ég til að svör við mörgum þeim spurningum sem hv. þm. spyr um án þess að þau séu nákvæmlega sundurgreind í einstaka kostnaðarþætti verði í þeirri skýrslu sem Seðlabankinn er núna að vinna um skuldastöðu einstalinganna. En það er ekki gert ráð fyrir að þeirri skýrslugerð verði lokið fyrr en að tveimur mánuðum liðnum.

Forseti mun athuga þetta mál frekar í samráði við hæstv. viðskrh.

Herra forseti. Árás Ísraelsmanna á varðstöð Sameinuðu þjóðanna í þorpinu Qana kostaði yfir 100 manns lífið. Þetta er hryllilegur atburður og ég er eins og aðrir felmtri sleginn. Ég fordæmi þessa árás Ísraelsmanna sem leiddi til dauða saklausra flóttamanna. Samskipti gyðinga og þjóðanna á þessu svæði hafa löngum verið blóði drifin. Ofsóknir á hendur gyðingum hafa verið miklar öldum saman. Helför gyðinga með skipulagðri útrýmingu af hálfu nasista er einn versti glæpur mannkynssögunnar. Þessar ofsóknir á hendur gyðingum leiddu ásamt öðru til stofnunar Ísraelsríkis á landsvæði Araba 1947. Ofsóknir mega hins vegar aldrei kalla á réttlætingu fyrir ógnarstjórn sem beinist að saklausu fólki. Palestínumenn hafa verið kúgaðir af hálfu Ísraelsmanna mjög lengi og margir þeirra hafa þurft að lifa í flóttamannabúðum áratugum saman. Í þessum jarðvegi hafa ofbeldi og öfgar náð að festa rætur. Það lýsir ástandinu að æðstu menn eru ekki öruggir. Þar má minnast morðsins á Anwar Sadat Egyptalandsforseta árið 1981 og morðsins á Yitzhak Rabin nú fyrir skömmu. Báðir þessir menn féllu fyrir ofstækismönnum af eigin kynþætti. Yasser Arafat, forseti Palestínumanna, er nú að berjast gegn öfgamönnum innan eigin raða. Árásir Hizbollah-samtakanna eru vitaskuld óafsakanlegar og ég fordæmi þær eins og önnur hryðjuverk. Það má aldrei svara ofbeldi með ofbeldi gagnvart almennum borgurum. Það er í andstöðu við viðhorf um umburðarlyndi og fyrirgefningu og skilar engum árangri til lausnar á deilumálum. Stefna hryðjuverkamanna er að láta árásir bitna á óbreyttum borgurum til að knýja stjórnvöld til breytinga á stefnu sinni. Stjórnvöld mega aldrei svara í sömu mynt, en það er einmitt það sem Ísraelsmenn hafa svo oft gert og nú hefur keyrt um þverbak. Við Íslendingar þekkjum ekki mikið til íslamsríkja, menningar þeirra og sögu. Ísrael nýtur frekar samúðar hérlendis og við höfum oft litið svo á að barátta Ísraels við nágranna sína sé barátta Davíðs við Golíat. Því fer víðs fjarri. Ísrael hefur ætíð verið öflugri aðilinn með stuðningi Bandaríkjanna en áhrif vina Ísraels í Bandaríkjunum eru mjög mikil. Sýrlendingar gegna lykilhlutverki í þessari þróun en Líbanon er í reynd hluti Sýrlands. Það er löngu kominn tími til þess að Ísraelsmenn skili aftur herteknum svæðum Sýrlendinga, svo sem Golanhæðum og tryggi þannig varanlegan frið. Það er óhugnanlegt að hugsa til þess að nálægð við kosningar í Ísrael knýi á um enn meiri hörku af hálfu stjórnvalda þar og óbreyttir borgarar falli vegna kosningatæknilegra atriða. Við Íslendingar þekkjum ekki harmleik styrjalda nema af afspurn. Í kirkjugörðum okkar stendur hvergi: Féll í stríði, en slíkar áletranir eru algengar um allan heim. Við erum þó ekki óhult. Það hefði getað verið íslenskur ferðahópur sem lenti í árásinni í Kaíró í síðustu viku. Hryðjuverk hverfa ekki nema efnahagslegar aðstæður batni. Ofstæki er að aukast í heiminum og öfgahyggja ryður sér æ meira til rúms. Tækniþróunin gerir þjóðfélög sífellt vanmáttugri gegn beitingu ofbeldis, en þá reynir á styrkleika þjóðfélagsins að falla ekki í þá gryfju að svara í sömu mynt. Ég tek heils hugar undir fordæmingu íslensku ríkisstjórnarinnar á árás Ísraelsmanna í Qana. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann muni beita sér fyrir á alþjóðavettvangi, t.d. innan Norðurlandaráðs, að komið verði á vopnahléi og skilyrðislausri framkvæmd friðarsamninga. Hyggst ríkisstjórnin taka málið til umræðu á öðrum vettvangi, t.d. hjá Sameinuðu þjóðunum? Hyggst ríkisstjórnin beita sér fyrir aukinni aðstoð við Palestínumenn? Og í fjórða lagi: Hyggst ríkisstjórnin endurmeta samskipti Íslendinga við stjórnvöld í Ísrael vegna árásarinnar í Qana? Herra forseti. Hérlendis þarf mun meiri umræðu um utanríkismál. Við erum of upptekin við okkar litlu vandamál og hugsum ekki til þess að víða er fólk að deyja í heiminum vegna átaka, hungurs og ofbeldis í margs konar mynd. Það er skylda okkar að taka meiri þátt í örlögum samborgara okkar í öðrum löndum. E.t.v. opnast augu okkar fyrir þeim hryllingi sem er alls staðar í kringum okkur og við skynjum skyldu okkar að berjast alls staðar fyrir því að mannréttindi séu virt og að saklaust fólk sé ekki drepið.

Herra forseti. Sá friður sem þegar hefur skapast í Austurlöndum nær hangir nú á bláþræði. Það ofbeldi sem gripið hefur verið til að undanförnu og leitt til fjörtjóns tuga saklausra borgara mun aðeins verða til þess að styrkja þau öfl sem vilja friðarferlið feigt. Krafan hlýtur því að vera sú að þeir aðilar sem standa að þessum vopnaskiptum geri þegar í stað vopnahlé og mál þessi verði markvisst tekin fyrir í friðarviðræðunum, sérstaklega Ísraels og Sýrlands annars vegar og Ísraels og Líbanons hins vegar. Það er enginn að draga í efa tilverurétt Ísraelsríkis né rétt þess til sjálfsvarnar. Það hefur ávallt verið grundvallarstefna íslenskra stjórnvalda allt frá stofnun Ísraels og svo er enn. Hins vegar vekja mikinn ugg þau harkalegu viðbrögð sem stjórnvöld í Ísrael hafa gripið til. Sigur vinnst aldrei með tilgangslausu ofbeldi. Hryðjuverk eru vissulega ógn sem lengi hefur staðið eðlilegri þróun mála í Austurlöndum nær fyrir þrifum. Þau eru alheimsvandamál og ein helsta ógn gegn öryggi í heiminum í dag. Það þarf því að takast á við þessa ógnun í alþjóðlegu samhengi á þeim vettvangi sem hefur styrk og afl til að sigrast á hryðjuverkaöflunum. Fordæma ber hryðjuverk hvar sem þau eru framin, hvort heldur er í Ísrael, London eða Oklahoma svo dæmi séu tekin. Erfiðast er þó fyrir þau ríki sem þola þessa ógn að bregðast við hryðjuverkum vegna eðlis þeirra. Hættan er ávallt sú að viðbrögðin verði vatn á myllu þeirra sem slík hroðaverk fremja. Á sama hátt er óverjandi fyrir stjórnvöld að sitja aðgerðalaus þegar saklausir borgarar verða blóðug fórnarlömb slíkra aðgerða. Engu að síður verður alltaf að gera þá kröfu að viðbrögð verði í samræmi við hryðjuverkin og beinist gegn þeim sem þau fremja. Þetta er vissulega oft erfiðleikum háð því ákveðin ríki styðja ljóst og leynt við bakið á hryðjuverkaöflum. Baráttan á ekki síður að beinast gegn þeim ríkjum sem heimila öfgaöflum að gera árásir eða veita þeim skjól. Það verður best gert með samræmdum aðgerðum á alþjóðavettvangi, svo sem fyrir tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna eða svæðisbundinna samtaka. Höfuðatriði í Austurlöndum nær er nú á þessari stundu að halda áttum, hvika ekki af friðarferlinu sem nýtur enn víðtæks stuðnings í þeim heimshluta og um heim allan. Öfgasamtökum má ekki líðast að vega að rótum þessarar friðarviðleitni. Afskipti Íslands eru ekki mikið að vöxtum á þessu svæði. Við höfum þó ávallt reynt að styðja þær pólitísku aðgerðir sem miðast hafa við að koma á varanlegum friði í þessum heimshluta. Einnig höfum við lagt okkar af mörkum til stuðnings efnahagslegri uppbyggingu á hernumdum svæðum Palestínumanna. Nú hefur verið ákveðið að beina athygli okkar skipulegar að þessu starfi, þ.e. í Austurlöndum nær, m.a. með því að skipa sérstakan sendiherra með aðsetur á Íslandi til að sinna þessum málum. Þeim fjórum spurningum sem til mín var beint vil ég fyrst svara tveimur þeirra, þ.e. hvernig þetta mál verði rætt á alþjóðlegum vettvangi. Það hefur verið samráð um málið milli Norðurlandanna. Á morgun verður samráðsfundur Norðurlandanna hjá Sameinuðu þjóðunum út af þessu máli. Arabaríkin hafa þegar farið fram á það að atburðirnir í Suður-Líbanon verði ræddir á fundi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna, en ekki hefur enn verið ákveðið hvenær sá fundur verður haldinn. Við munum að sjálfsögð eiga aðild að þeim fundi og auk þess verður þetta mál áreiðanlega rætt enn frekar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna eins og verið hefur mörg undanfarin ár. Að því er varðar aðstoð við Palestínumenn hefur þegar verið veitt um 90 millj. kr. til aðstoðar á þessu svæði, en engar frekari ákvarðanir hafa verið teknar um aðstoð að hálfu ríkisstjórnar enda kraftarnir nú beinst fyrst og fremst að Bosníu-Hersegóvínu sem er mjög hrjáð og þarf á aðstoð að halda um þessar mundir. Að því er varðar fjórðu og síðustu spurninguna, hvort ríkisstjórnin hyggist endurmeta samskipti Íslendinga við stjórnvöld í Ísrael vegna árásarinnar fyrir nokkrum dögum þá er svarið nei. Við höfum stjórnmálasamband við Ísrael og því verður ekki breytt. Það er engum til hagsbóta að gera breytingar þar á. Hins vegar munum við nýta þetta stjórnmálasamband til þess að koma skoðunum okkar á framfæri og höfum gert það og fordæmt þessa árás.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér. Enn á ný er það ástandið í Mið-Austurlöndum sem skelfir umheiminn og að þessu sinni eru það loftárásir Ísraelsmanna á Suður-Líbanon. Þegar Ísraelsmenn gripu til þeirra ráða m.a. að setja útgöngubann á landsvæði Palestínumanna í kjölfar sprengjuherherferðar öfgasamtaka, einkum Hamas, þá mættu þær aðgerðir skilningi heimsbyggðarinnar jafnvel þó svo að sumar þeirra brytu í bága við nýgert friðarsamkomulag milli Palestínumanna og Ísraelsmanna. En nú er málið allt öðruvísi vaxið. Nú eru fórnarlömbin saklausir borgararar og flóttamenn í öðru ríki og á það einkum við loftárás Ísraelsmanna á varðstöð Sameinuðu þjóðanna. Þessar loftárásair hafa kostað hundruð óbreyttra borgara lífið og hundruð þúsunda eru nú á flótta. Ekkert getur réttlætt slíkar aðgerðir, ekki einu sinni barátta við hryðjuverkasamtök. Og með því að taka upp slíkar aðferðir gera þeir sem þeim beita sig ekki hótinu skárri en hryðjuverkamennirnir eru. Þess vegna verður að fordæma árásir Ísraelshers á óbreytta borgara. Þær eru óverjandi og það verður að beita öllum tiltækum ráðum til þess að mynda þrýsting á ísraelsk stjórnvöld að láta af slíku en það verður jafnframt að reyna að styðja hófsemdaröfl sem vilja standa vörð um friðarferlið bæði pólitískt og efnislega. Þess vegna hvet ég hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra til þess að beita sér fyrir því að allt verði gert sem tiltækt er af Íslands hálfu að stuðla að því að friðarferlið fari ekki forgörðum og að Ísraelsmenn láti af þessum árásum þannig að aftur skapist forsendur fyrir því að samningsaðilar ræði málin.

Herra forseti. Við erum vitni að ólýsanlegum harmleik en það sem okkur er kannski efst í huga er að það má aldrei gerast að ríki sem er ógnað af hryðjuverkasamtökum bregðist við með því að breytast sjálft í hryðjuverkaríki. Og það má aldrei gerast að hryðjuverkamönnum verði að þeim vilja sínum að ögra til svo hrikalegra gagnráðstafana að friðarferlið sjálft verði þar með sprengt í loft upp. Það er vitað að þrenns konar samtök að minnsta kosti, Hizbollah, Hamas og Jihad, hafa sjálf þann yfirlýsta tilgang að eyðileggja friðarferlið. Þau hafa lýst sig hryðjuverkasamtök og hafa þetta yfirlýsta markmið. Spurningin er sú hvort Ísraelsríki sé svo ógnað af völdum þeirra að nokkuð réttlæti þessar gagnráðstafanir. Um hálf milljón saklausra borgara í Líbanon er nú á flótta. Flóttamenn sem hafa leitað gæslu og verndar á vegum Sameinuðu þjóðanna eru fórnarlömb þessara átaka. Á annað þúsund loftárásir hafa verið gerðar án þess að spurt sé að hernaðarlegum skotmörkum og því er lýst yfir meira að segja af fyrrverandi yfirmönnum Ísraelshers að ekki sé um mannleg mistök að ræða. Herra forseti. Ísraelsríki stendur nú ekki frammi fyrir útrýmingarhættu eins og stundum áður. Þeir sem leggja mat á hernaðarstöðuna viðurkenna að Ísraelsríki njóti hernaðarlegra yfirburða. Það sem er kannski dapurlegast við þetta allt saman er að þetta gerist í kjölfar pólitískra mistaka, sem voru þau að eftir morðið á Yitzhak Rabin forsætisráðherra fyrir hendi eigin landsmanns, skuli ekki hafa verið leitað endurnýjunar umboðs til þess að halda friðarferlinu áfram þá þegar. Vegna þess að það er opinskátt rætt að til þessara hrikalegu gagnráðstafana hafi verið gripið beinlínis af innanlandspólitískum ástæðum. Herra forseti. Ég hvet ríkisstjórn Íslands og hæstv. utanrrh. í framhaldi af því sem þegar hefur verið gert, mótmælin vegna árásarinnar á þá sem leituðu verndar á vegum Sameinuðu þjóðanna, að skora Ísraelsstjórn að setjast þegar í stað að samningaborði og binda snarlega endi á þessar hernaðaraðgerðir.

Virðulegi forseti. Það er ekki ofmælt að atburðirnir sem orðið hafa að undanförnu í Mið-Austurlöndum, fyrir botni Miðjarðarhafs hafa sett alvarlegt strik í reikninginn að því er varðar friðarferlið langþráða sem komið var í gang á þessum slóðum. Atburðirnir þar suður frá eru ekki þess eðlis að hægt sé að afsaka það sem þar hefur gerst. Árásin á varðstöð Sameinuðu þjóðanna er óafsakanleg hvort sem hún var að yfirlögðu ráði eða fyrir mistök eins og margir telja. En hverjir eru það sem standa á bak við hryðjuverkin sem Ísraelsmenn segja að séu undirrót aðgerða þeirra í Líbanon? Það eru auðvitað andstæðingar friðarferlisins. Þeir hafa verið nefndir í þessum umræðum, það gerði síðasti ræðumaður m.a., og þá er að finna bæði í röðum Palestínumanna, Araba og Ísraelsmanna, því miður. Því hverjir voru það sem drápu forsætisráðherra Ísraels? Það voru andstæðingar friðarferlisins í hans eigin landi. Nei, þetta mál er ekki einfalt og verður því miður ekki leyst hér í ræðustól á Alþingi Íslendinga. En það er rétt að Íslendingar eiga að beita kröftum sínum, takmarkaðir eins og þeir eru á þessu sviði, til að stuðla að því í þessum málum sem öðrum verði leitað allra friðsamlegra leiða til þess að binda enda á ófrið og ófarnað sem þarna hefur skapast. Okkar litla lóð á að leggjast á vogarskálarnar hvar sem er til þess að tryggja að svo megi verða. Við skulum hins vegar varast að draga inn í þessar umræður vangaveltur stjórnmálaskríbenta í ýmsum löndum um að hér sé um að ræða innanlandspólitík í Ísrael, eða eins og hv. málshefjandi sagði: kosningatæknileg atriði í Ísrael. Það er of langt gengið að mínum dómi að ganga svo langt í ályktunum. En ríkisstjórn Íslands hefur fordæmt þennan atburð í Líbanon, hún hefur fordæmt árás Ísraelsmanna. Það var rétt ákvörðun. Það hafa fleiri þjóðir að sjálfsögðu gert og ég efast ekki um það að hvar sem ríkisstjórnin hefur aðstöðu til mun hún beita sér fyrir því að sest verði að samningaborði og friðsamlegra lausna leitað.

Herra forseti. Heimsbyggðin öll hefur fordæmt loftárásir Ísraels á Líbanon og hefur ríkisstjórn Íslands lagt sitt lóð á vogarskálarnar í því efni. Að þessu sinni hefur Ísraelsstjórn með framferði sínu meira að segja tekist að ganga fram af nánasta bandamanni sínum, ríkisstjórn Bandaríkjanna, sem í áranna rás hefur látið óátalið þótt Ísraelsstjórn hafi beitt herliði sínu til þess að limlesta börn og unglinga og sprengja upp heimili andófsmanna, svo dæmi séu tekin. Kornið sem fyllti mælinn var sprengjuárás á bækistöð friðargæsluliða í Líbanon 18. apríl sl. Nú er svo komið að allir helstu utanríkisráðherrar heims virðast ekki geta komið vitinu fyrir Ísraelsstjórn. Friðarumleitanir hafa lítinn árangur borið þótt e.t.v. hafi dregið úr loftárásum því eldflaugaárásum á Líbanon er haldið áfram af fullum krafti í dag. Það er álit þeirra sem best þekkja til í stjórnmálum Mið-Austurlanda að með ofsafengnum viðbrögðum við árásum Hizbollah-skæruliða á Ísrael vilji Peres, forsætisráðherra og leiðtogi Verkamannaflokksins, treysta stöðu flokksins í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar sem fram fara í Ísrael í lok maímánaðar. Og það er ekki aukaatriði í þessari umræðu að sá kosningasigur skuli keyptur með lífum saklausra flóttamanna í Suður-Líbanon, með ófriði sem aðeins getur leitt til frekari ófriðar fyrir botni Miðjarðarhafs og getur þar með stefnt friðarferlinu svokallaða á milli Ísraela og nágranna þeirra í voða. Að lokum vil ég fagna því að utanrrh. boði ræktarlegri samskipti við ríkin fyrir botni Miðjarðarhafs um leið og ég minni á að aðstoð Íslendinga við Bosníu má alls ekki vera á kostnað aðstoðar við Palestínumenn á sjálfsstjórnarsvæðunum í Ísrael en þannig mátti skilja orð ráðherra.

Virðulegi forseti. Þeir atburðir sem nú eiga sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs eru í senn hryggilegir, hörmulegir og fordæmanlegir og við hljótum að taka hér eindregið undir þau mótmæli sem ríkisstjórn Íslands hefur fram borið og gera kröfu til þess að þeim verði fylgt eftir af fullri alvöru, hvar sem unnt er að koma slíkum mótmælum á framfæri. Sú var tíðin að hér á Alþingi Íslendinga var rætt mjög einhliða um málefni fyrir botni Miðjarðarhafs. Þar var samúðin fyrst og fremst með Ísraelsmönnum og það gleymdist til hvers framferði þeirra oft á tíðum hafði leitt fyrir nágrannana og hvernig þar var hellt olíu á eld og alþjóðalög brotin. En Alþingi rak af sér slyðruorðið með sérstakri samþykkt vorið 1989 og það mætti segja að hluti af þeirri samþykkt sé í fullu gildi einmitt nú þegar þessir atburðir gerast. Ég leyfi mér að vitna hér til kafla úr henni þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi skorar á ísraelsk stjórnvöld að koma í veg fyrir manndráp á varnarlausum borgurum og leggur áherslu á að þau virði mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 4. Genfarsáttmálann um vernd óbreyttra borgara á stríðstímum. Nauðsynlegt er að báðir aðilar forðist ofbeldisverk.`` Þetta var samþykkt hér á Alþingi, ég held samhljóða, 18. maí 1989, um leið og Alþingi lagði áherslu á í sömu ályktun að viðurkenna beri sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar og tilverurétt Ísraelsríkis og lýsti þeirri skoðun sinni að Ísland eigi að hafa vinsamleg samskipti við Frelsissamtök Palestínu, PLO. Þetta var tímamótasamþykkt og breytti algerlega umræðunni hér á Alþingi um þessi mál. Ég hvet hæstv. utanrrh. til þess að fylgja ályktunum ríkisstjórnarinnar eftir og ég minni á að það eru í rauninni engar afsakanir sem hægt er að bera fram Ísraelsstjórn til málsbóta þessa dagana eins og hún hagar sér gagnvart þeim sem greinilega eru hernaðarlega minni máttar í þessum leik í nágrannaríkinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans svo og undirtektir annarra þingmanna við þessum hryllilegu atburðum. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að það eru hundruð þúsunda manna á flótta og það verður ekki horft á það af okkar hálfu nema að reyna að grípa til þeirra aðferða sem við höfum á alþjóðavettvangi og eins og hér hefur verið lýst. Ég tek undir að það verði að berjast gegn þeim ríkjum sem styðja hryðjuverk. Það verður að uppræta hryðjuverk með þeim hætti að gera þau þannig ómöguleg og ég vil benda á það að almenningsálitið í heiminum skiptir vitaskuld verulegu máli í þeirri baráttu. Það er sömuleiðis íhugunarefni fyrir okkur að við höfum varið 90 millj. eins og fram kom til aðstoðar Palestínumönnum. Við höfum gert átak núna gagnvart Bosníumönnum. Samt sem áður erum við Íslendingar með mun lægri framlög til stríðshrjáðra svæða og þróunaraðstoðar heldur en flest önnur ríki. Þessir atburðir eiga að vera okkur tilefni til að endurmeta þessa stöðu og vitaskuld verðum við líka að reyna að efla þrýsting á Ísrael að slík atburðarás endurtaki sig ekki. Mér finnst eðlilegt að í kjölfar þessarar umræðu, af því að þingmenn hafa talað hér nokkuð einum rómi, að til að mynda hv. utanrmn. skoði þetta mál betur því það er alveg ljóst að þingheimi öllum er nóg boðið með þessa atburðarás og hefur miklar áhyggjur af því að þessu friðarferli sé stefnt í hættu. Við eigum að gera okkur gildandi á alþjóðavettvangi og við höfum tækifæri til þess. Við höfum sýnt það áður að rödd okkar hefur heyrst í utanríkismálum og má þar minna á frumkvæði okkar í sjálfstæðisbaráttu Eystrasaltsríkjanna. Þá vorum við ekki smá og þá höfðum við eitthvað að segja. Við getum vitaskuld sýnt frumkvæði á öðrum vígstöðvum og ég tel að þessi atburðarás sem er að gerast núna í Mið-Austurlöndum krefjist þess að við, þessi þjóð sem þekkir ekki stríð nema af afspurn, leggi allt sem hún getur af mörkum til að friður náist.

Herra forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp og öðrum þingmönnum fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Mér heyrist að það sé góð samstaða um þessi mál hér á Alþingi og að það sé fullur vilji á bak við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf út. Ég vil aðeins geta þess að friðargæslu- og eftirlitssveitir Sameinuðu þjóðanna eru afar mikilvægar. Þær starfa nú á 16 stöðum í heiminum. Í þessum sveitum eru 28 þúsund manns, hermenn, lögreglumenn, eftirlitsmenn og ýmsir aðrir. Og þessir aðilar eru frá 75 ríkjum. Heildarkostnaður við þessa friðargæslu er á fjórða milljarð Bandaríkjadollara. Við borgum okkar hlut í þessum kostnaði eða 0,03% sem er á fjórða tug millj. kr. og er það allmikið framlag miðað við okkar mælikvarða. Þrátt fyrir allt og þrátt fyrir alla fyrirstöðu, þá hefur helstu deiluaðilum í Mið-Austurlöndum hingað til tekist að halda friðarumleitunum áfram með varanlega lausn að leiðarljósi. Þetta birtist mjög áþreifanlega í sjálfsstjórn Palestínumanna á Gaza-svæðinu og umhverfis Jeríkó, friðarsamningum Ísraels og Jórdaníu og efnislegum viðræðum stjórnvalda í Ísrael og Sýrlandi um yfirráð yfir Golan-hæðum og framtíðarsamskipti ríkjanna tveggja. Aðalatriði málsins þrátt fyrir allt er að þessum viðræðum verði haldið áfram og að friðarferlið haldi áfram en það er í mjög mikilli hættu í dag. Við skulum vona að það takist að tryggja það. Og að sjálfsögðu eiga íslensk stjórnvöld og Íslendingar að leggja sitt af mörkum til þess að svo geti orðið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum frá meiri hluta efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingu á lögum nr. 43/1993, um viðskiptabanka og sparisjóði. Það er nokkuð síðan nefndin afgreiddi þetta mál. Frv. er býsna viðamikið og nefndin fjallaði talsvert um málið og gerir á því allmargar tillögur til breytinga. Það sem nefndin leggur fyrst til er að gerðar verði breytingar á 1. gr. frv. Þar er lagt til að að bætt verði við að með umsókn um starfsleyfi skuli fylgja upplýsingar um náin tengsl, en það er skilgreintí breytingartillögunni hvað er átt við með því hugtaki. Hér er fyrst og fremst um að ræða áhrif frá svokallaðri Post-BCCI-tilskipun en hún hefur haft miklar afleiðingar í för með sér á þetta svið innan Evrópusambandsins og innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Í öðru lagi er lagt til að við frumvarpið verði bætt tveimur nýjum greinum til breytinga á 5. og 6. gr. laganna. Annars vegar er lagt til að skýrt komi fram í lögunum að skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis viðskiptabanka og sparisjóða sé að þeir séu með höfuðstöðvar hér á landi. Hins vegar er lagt til að brott falli úr lögunum ákvæði um að allt hlutafé sé greitt áður en banki er skráður í hlutafélagaskrá. Það er skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis að allt hlutafé sé að fullu greitt, það sem þarf til til þess að hægt sé að hefja starfsemi banka en það er ekki endilega nauðsynlegt að það sé ekki hægt að skrá hlutafélag sem gefur sig út fyrir að vera banki án þess að slíkt sé til staðar. Í þriðja lagi er lagt til að 2. gr. frv. falli brott en samkvæmt henni var í frv. gert ráð fyrir því að ríkisviðskiptabankar hefðu frjálsar hendur frá Alþingi um töku víkjandi lána til þess að efla eiginfjárstöðu sína. Í lögunum eins og þau standa nú er gert ráð fyrir því að ríkisbanki þurfi að leita heimildar Alþingis til þess að gera eiginfjárráðstafanir. Meiri hluti nefndarinnar telur að það sé eðlilegt að Alþingi hafi um það að segja þegar ríkisbankar gera eiginfjárráðstafanir og því er lagt til að þessi grein frv. falli brott. Í fjórða lagi er lagt til að heimilt verði að synja umsókn um starfsleyfi ef náin tengsl viðskiptabanka eða sparisjóðs við einstaklinga eða lögaðila geti að mati bankaeftirlits hindrað eðlilegt eftirlit með þessum stofnunum. Í fimmta lagi eru gerðar breytingartillögur við 8. gr. frv. Þar er um það að ræða að setja á einn stað og gera skýrari þau ákvæði sem falla um eiginfjármörk og eins er gert ráð fyrir sérstakri tilkynningarskyldu til bankaeftirlitsins ef eiginfjárhlutfall fer niður fyrir 10% með endurgreiðslu á víkjandi lánum. Í sjötta lagi er brtt. við 10. gr. frv. og þar er fyrst og fremst um að ræða tæknileg atriði vegna samræmingar á ársreikningum. Í sjöunda lagi er gerð brtt. við 11. gr. sem felur fyrst og fremst í sér kröfu um samráð við reikningsskilaráð við setningu reglna um uppsetningu ársreiknings. Í áttunda lagi er brtt. við 13. gr. Þar er fyrst og fremst um að ræða auknar kröfur til endurskoðenda og þær auknu kröfur snúa fyrst og fremst að því að endurskoðendum verður gert skylt að upplýsa bankaeftirlit ef þeir fá ákveðna vitneskju um eitthvað sem er ekki í lagi hjá þeim aðilum sem þeir eru að endurskoða. Í níunda lagi er lagt til að 15. gr. frv. verði breytt þannig að heimild laganna samkvæmt 67. gr. til að stytta frest sem hann hefur veitt viðskiptabanka eða sparisjóði til að auka eigið fé verði felld brott. Þarna er um að ræða samræmingu við frv. til laga um verðbréfaviðskipti sem þegar er orðið að lögum. Í tíunda lagi eru breytingar á 16. gr. frv. Þar er um að ræða allviðamiklar tillögur til breytinga sem felast fyrst og fremst í því hvernig farið er með Tryggingarsjóð viðskiptabanka og Tryggingarsjóð sparisjóða. Í frv. var meiningin að steypa tryggingarsjóðunum saman í einn sjóð undir einni stjórn. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um að Tryggingarsjóður viðskiptabanka verði aðskilinn áfram frá Tryggingarsjóði sparisjóða. Jafnframt verður Tryggingarsjóði viðskiptabanka breytt, það er reyndar miðað við að það komi til í bráðabirgðaákvæði, í þá veru að allar núverandi eignir og skuldir sjóðsins sem eru í svokallaðri lánadeild hans eiga að falla undir ríkissjóð. Innstæðudeildin starfar áfram en síðan verður heimilt að stofna upp úr núverandi innstæðudeild nýja lánadeild með ákveðnu hlutverki og eigið fé þessarar nýju lánadeildar verður þá það fé sem er til í innstæðudeildinni umfram þær lágmarkskröfur sem gerðar eru samkvæmt lögunum. Þetta er helsta breytingin sem lögð er til í þessum 10. lið brtt. um Tryggingarsjóð viðskiptabanka eða innlánsstofnana eins og það heitir í frv. Í ellefta lagi er gerð tillaga um breytingu á 20. gr. varðandi afturköllun starfsleyfis. Í tólfta lagi eru brtt. við 24. gr. um gildistökuákvæði. Síðast en ekki síst eru lögð til tvö ákvæði til bráðabirgða, annað það sem ég gat um áðan varðandi yfirtöku eigna og skulda lánadeildar Tryggingarsjóðs viðskiptabanka, en síðan er gert ráð fyrir því að ríkisviðskiptabanka sé fram til 31. des. 1997 heimilt að taka víkjandi lán til endurfjármögnunar á víkjandi lánum sem bankinn hefur tekið. Hámarksheimild samkvæmt þessu ákvæði miðast við þá fjárhæð sem slík lán námu 1. jan. 1994. Þetta þýðir í rauninni að Alþingi mundi ef að lögum verður veita ríkisbönkum heimild til þess að taka víkjandi lán eingöngu til endurfjármögnunar að hluta til vegna þeirra víkjandi lána sem á viðkomandi viðskiptabanka hvílir, en ég gat um það áður að samkvæmt frv. væri gert ráð fyrir því að ríkisbankar hefðu algjörlega frjálsar hendur hvað snertir Alþingi til þess að taka slík víkjandi lán. Samkvæmt lögunum mundi breytingin samkvæmt frv. hafa þýtt að viðskiptabanki hefði getað tekið víkjandi lán sem næmi um 50% af eigin fé öðru. Þetta hefði t.d. þýtt að ríkisviðskiptabanki hefði getað aukið sitt eigið fé um segjum milljarð með víkjandi láni og þar með aukið efnahagsreikninginn um 12,5 milljarða í framhaldi af því. Með þeirri breytingu sem meiri hluti nefndarinnar leggur til er í rauninni ekki verið að taka neina nýja ákvörðun um eiginfjárráðstafanir í ríkisbönkum heldur er Alþingi fyrst og fremst að staðfesta þær ákvarðanir sem hafa áður verið teknar, en þó ekki að gefa viðkomandi ríkisviðskiptabanka heimild til þess að taka víkjandi lán eins og þau hafa hæst verið. Ég tel að með því bráðabirgðaákvæði sem meiri hluti nefndarinnar leggur til sé verið að skapa ríkisviðskiptabönkunum eðlilegt starfsumhverfi á þeim tíma sem þeir verða enn þá undir því fyrirkomulagi. Eins og hv. þm. vita er stefna ríkisstjórnarinnar að gera ríkisviðskiptabankana að hlutafélögum og í því formi munu ríkisviðskiptabankarnir falla almennt undir lögin og hafa þá heimildir til þess að taka þá víkjandi lán eins og kaupin gerast á eyrinni. Ástæða þess að Alþingi er yfirleitt að takmarka möguleika ríkisviðskiptabankanna til þess að taka víkjandi lán er að sjálfsögðu sú að ríkið ber ábyrgð á öllum skuldbindingum ríkisviðskiptabankanna. Þess vegna er ekki óeðlilegt að möguleikar þeirra til þess að blása út efnahagsreikning sinn og afgreiða sjálfa sig með ríkisábyrgð sé takmörkuð. Slík takmörkun má þó af hálfu Alþingis ekki vera svo mikil að hún hefti þá í starfsemi sinni og Alþingi verður líka að sjálfsögðu að búa svo um hnútana í sambandi við þetta mál að ekki sé verið að rýra þá eign sem er í þessum bönkum. Slíkar takmarkanir mundu ekki þjóna neinum hagsmunum, ekki hagsmunum ríkisins sem eiganda bankans og alls ekki hagsmunum viðskiptavina bankanna, ríkisviðskiptabankanna, sem eiga mikið undir því að starfsemi þeirra verði sem eðlilegust meðan núverandi fyrirkomulag ríkir. Undir álit meiri hlutans skrifa allir hv. meirihlutaþingmenn nema Pétur H. Blöndal sem hefur fyrirvara og mun hann gera grein fyrir honum.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 43/1993, um viðskiptabanka og sparisjóði. Þetta nál. er frá minni hluta efh.- og viðskn. en auk mín rita undir nál. hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Þetta mál, sem nokkuð var gerð grein fyrir í framsögu hv. formanns efh.- og viðskn., Vilhjálms Egilssonar, snerist í upphafi þegar frv. var lagt fram að því að laga löggjöf okkar að skuldbindingum sem við höfðum gengist undir með EES-samningnum. Það kom skýrt fram í grg. með frv. þegar það var lagt fram á hinu háa Alþingi að það væri megintilgangurinn eða eins og segir í grg., með leyfi hæstv. forseta: ,,Með setningu laga nr. 43/1993,`` --- það eru þau lög sem gerð er tillaga um að breyta --- ,,um viðskiptabanka og sparisjóði, var bankalöggjöfin samræmd ákvæðum ýmissa þágildandi tilskipana ESB á þessu sviði. Síðan hafa þær aðstæður skapast að nauðsynlegt er að endurskoða ýmis ákvæði þessara laga.`` Herra forseti. Það var sérstaklega beðið um að viðskrh. yrði viðstaddur umræðuna.

Forseti gerir ráðstafanir til að kalla á hann.


             Ég geri ráð fyrir að viðskrh. sé á næstu grösum og komi innan tíðar. Ég ætla samt að halda aðeins áfram þar sem hér er fyrst um ákveðinn inngang að ræða að málsmeðferðinni. Það var greinilegt eins og ég nefndi að tilgangurinn var að færa ákvæði í EES-samningnum betur í lög og sem kallaði á breytingar á íslenskri löggjöf. Nú er það svo að hv. efh.- og viðskn. tók þetta mál mjög alvarlega eins og önnur mál sem hún hefur tekið til meðferðar. Menn settust yfir það að útbúa þetta frv. eins og best verður úr garði gert. Frv. er flókið tæknilegt efni eins og það kom frá ríkisstjórninni og það voru ýmsar tæknilegar breytingar sem nauðsynlegt var að gera á því eins og oft vill verða með löggjöf. Það má geta þess, herra forseti, að brtt., sem hv. formaður nefndarinnar, Vilhjálmur Egilsson, gerði áðan grein fyrir, eru brtt. upp á einar sex blaðsíður í nál. og í 13 liðum þannig að það er augljóst að umfjöllun nefndarinnar um málið var mjög ítarleg og vönduð. Ég ætla ekki að fara yfir þær brtt. sem lagðar eru til af hálfu meiri hlutans annað en ég vil geta þess að minni hlutinn tók fullan þátt í þessu starfi og margar af þeim brtt. sem þar eru byggjast m.a. á athugasemdum frá einstökum nefndarmönnum minni hlutans. Það er ekki, herra forseti, ágreiningur milli meiri hluta og minni hluta um 12 af þessum 13 brtt. eða breytingaliðum því þó liðirnir séu 13 eru nokkrar brtt. í einstökum liðum. Ég hef ekki talið saman hvað brtt. sjálfar eru margar en þær nema nokkrum tugum. Það sem hins vegar skapaðist ágreiningur um var 13. brtt. meiri hlutans, þ.e. ákv. til brb. Nú er það annað sem ber að geta varðandi þetta frv. að meginefni þess eða tilgangur var aðlögun að EES-samningnum en það var líka getið um að við framkvæmd laganna hefðu komið í ljós nokkur atriði sem betur mættu fara. Það segir í grg. með frv. að rökstuðningur fylgi með athugasemdum við einstakar greinar. Þannig að það er tvíþættur tilgangur þessa frv. Annars vegar að laga löggjöfina að EES-samningnum, nýjum tilskipunum því löggjöfin er ung og svo að slípa aðeins til því að þarna var komin tveggja til þriggja ára reynsla á nýja heildarlöggjöf. Það er alvanalegt að sniðnir séu vankantar af löggjöf þegar hún er búin að reyna sig um nokkurn tíma og nokkrar af þeim brtt. sem minni hlutinn stendur einnig að lúta að þessum þætti. Það ákvæði sem klauf nefndina var ákvæði til bráðabirgða II en það fjallar um víkjandi lán eða endurfjármögnun víkjandi lánum. Þegar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ræddi um þetta þá talaði hann um eins og segir réttilega í lagatextanum varðandi þetta ákvæði en ákvæði sem minni hlutinn leggst gegn hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ríkisviðskiptabanka er fram til 31. des. 1997 heimilt að taka víkjandi lán til endurfjármögnunar víkjandi lánum er bankinn hefur tekið. Hámarksheimild samkvæmt þessu ákvæði miðast við þá fjárhæð sem slík námu 1. jan. 1994.`` Hér er talað um ríkisviðskiptabanka en eins og kom reyndar fram í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar er hér um Landsbankann að ræða. Það eru einungis tveir ríkisviðskiptabankar eins og þingheimi er kunnugt, Landsbankinn og Búnaðarbankinn, og í þessu tilfelli er einungis um Landsbankann að ræða enda er hann eini bankinn sem hefur fengið víkjandi lán. Ég mun því í umfjöllun minni á eftir ræða þessi mál út frá þeim banka sem málið raunverulega snýst um þó svo að það sé réttilega í lagatextanum rætt um ríkisviðskiptabanka. Það sem gerist varðandi þetta mál og þetta er dálítið flókið tæknilegt efni er eiginlega vegna þess hvernig frv. var gert úr garði þegar það var lagt fyrir á hinu háa Alþingi. Þá var gerð tillaga um það í 2. gr. frv. að felld yrðu á brott ákvæði um það að ríkisviðskiptabanki skyldi leita eftir samþykki Alþingis til þess að taka víkjandi lán til að efla eiginfjárstöðu sína. Tillagan var um að fella niður að það þyrfti samþykki Alþingis. Þessi tillaga var lítið skýrð í frv. og í framsögu hæstv. viðskrh. eins og ég man hana kom ekki fram nein sérstök skýring á þessu ákvæði. Hins vegar gilda sérstakar reglur fyrir bankastofnun um að taka víkjandi lán. Það eru hinar svokölluðu alþjóðlegu BIS-reglur sem þar eru lagðar til grundvallar og víkjandi lán telst til eiginfjár innlánsstofnana sem þýðir sem dæmi að innlánsstofnanir verða að sýna fram á að lágmarki 8% eiginfjárstöðu. Það er lágmarkseiginfjárstaða sem er reiknuð út eftir flóknum reglum, þessum alþjóðlegum BIS-reglum. Þetta vill segja okkur það að víkjandi lán upp á 1 milljarð felur í sér möguleika fyrir ríkisviðskiptabankann eða viðskiptabankann að stækka efnahagsreikning sinn um 12,5-falt eða í þessu dæmi um 12,5 milljarða í kjölfar hinnar bættu eiginfjárstöðu. Af því að lágmarksprósentan er 8% þá getur hann stækkað efnahagsreikning um 12,5 milljarða og þar með aukið skuldastöðu sína. Margföldunaráhrifin eru mjög mikil varðandi víkjandi lán því að víkjandi lán í þessu tilfelli má eiginlega líkja við ef um hlutafé væri að ræða, þ.e. sem nokkurs konar hlutafjárframlag sem það er reyndar ekki en hefur svona vissa líkingu með því vegna þess að það telst til eigin fjár fyrirtækisins. Því er mjög mikilvægt að hafa í huga varðandi þetta mál að víkjandi lán skiptir verulegu máli í uppgjöri og bókhaldi banka og innlánsstofnana. Þegar sett var inn þetta ákvæði um að það ætti að bera það undir Alþingi ef menn tækju víkjandi lán til að efla eiginfjárstöðu þá var það gert að vel yfirlögðu ráði. Menn töldu eðlilegt að ef ríkisviðskiptabankar færu þessa hlutafjáraukningaleið væri það borið sérstaklega undir hið háa Alþingi. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það. Hér er um ríkisviðskiptabanka að ræða og þá er eðlilegt að Alþingi komi að meiri háttar ákvörðun sem varðar fjárhagslega stöðu þess þrátt fyrir að Alþingi komi reyndar að ríkisviðskiptabönkunum að öðru leyti, þ.e. með kosningu bankaráða. Gert var ráð fyrir að þessi eðlilegi varnagli, sem var settur inn, yrði felldur úr lögum. Færð voru rök fyrir því í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. í athugasemdum við frv., að ríkisviðskiptabankar geta tekið lán án samþykkis Alþingis. Þeir eru með ríkisábyrgð. Af hverju á að gilda eitthvað sérstakt varðandi þessa ríkisábyrgð? Ekki var vikið einu orði að þeirri sérstöðu sem víkjandi lán hafa, þ.e. hvað þau geta nýst vel til stækkunar efnahagsreiknings eins og ég lýsti áðan. Þetta ákvæði, sem upprunalega var gert ráð fyrir að fella niður, var einföld og skynsöm útfærsla á löggjöf og okkur í nefndinni var sagt að forsaga þess máls þegar þetta kom inn í lög hefði byggst á athugasemdum hæstv. núverandi utanrrh., Halldórs Ásgrímssonar, en eins og þingheimur e.t.v. minnist er hæstv. ráðherra menntaður í bókhaldi og hefur kennt reikningshald eða gerði það hér áður en hann varð virkari í stjórnmálum. Þingheimur veit að varkárni hæstv. utanrrh. varðandi þessa þætti er við brugðið og menn hafa oft og tíðum farið að hans ráðum varðandi þessi mál. Látum nú vera með önnur mál. En þetta er til að sýna að hér lá hugsun á bak við þegar þetta ákvæði var haft í lögum. Rökstuðningurinn fyrir að hafa þetta ákvæði yfirleitt í lögunum var að hér var komið ákvæði sem var algjörlega á skjön við meginstefnu frv. sem var að laga íslenska bankalöggjöf að nýjustu þáttum í EES-samningnum og sníða síðan einhverja smávægilega vankanta af. Hér var komið mjög þungt efnisatriði í frv. sem var mjög lítið gert úr í athugasemdum með frv. og í grg. og reyndar í framsögu hæstv. viðskrh. með málinu, ef ég minnist þess rétt. Þegar fyrir lá að nefndinni var orðið ljóst að hér væri á ferðinni ákvæði sem tengdist ekki öðrum ákvæðum frv. voru fyrstu viðbrögð nefndarinnar að hverfa aftur til uppruna síns með því að segja: Er ekki ósköp eðlilegt að þetta ákvæði verði óbreytt? Ef menn þurfa á víkjandi lánum ríkisviðskiptabanka að halda þá kemur það fyrir Alþingi. Það var eiginlega niðurstaða nefndarinnar. Hún lagði til að þetta ákvæði yrði einfaldlega fellt út úr frv. enda hafði ekki fylgt neinn sérstakur kraftur af hálfu stjórnvalda um að þetta yrði haft inni. Það kemur fram í áliti minni hluta nefndarinnar að leitað var eftir afstöðu viðskrn. varðandi þessa fyrstu niðurstöðu nefndarinnar, sem var samhljóða minni hluta og meiri hluta, hvort ekki mætti fella þetta ákvæði úr gildi og engin mótmæli bárust við þeirri afstöðu. Þegar það lá fyrir fóru að koma mótmæli við þessu. Einn aðilinn sem við leituðum álits hjá var Landsbankinn. Þá töldu þeir og færðu að sínu mati rök fyrir því að þetta ákvæði ætti að fella út, þ.e. heimila honum að taka víkjandi lán án afskipta Alþingis, a.m.k. að honum yrði heimilt að taka víkjandi lán í sama umfangi og hann mátti áður. Þegar þessi andstaða Landsbankans kom fram kom í ljós að meiri hluti nefndarinnar og viðskrn. vildi gera þessa afstöðu bankans að sinni eða bankinn gerði afstöðu ráðuneytisins og meiri hluta nefndarinnar að sinni. Það skiptir ekki máli því fyrir lá að þarna kom fram meirihlutasjónarmið í nefndinni varðandi það að heimila Landsbankanum að skuldbreyta hluta af víkjandi láni sínu. Minni hluti nefndarinnar lagðist gegn því að sú viðbótarheimild sem kemur fram í ákv. til bráðabirgða II yrði veitt, en um það snýst málið. Ástæðan fyrir því að minni hlutinn lagðist gegn þessu máli var sú að þarna var ekki verið að fara rétt að miðað við upphaflegt upplegg frv. Þarna var verið að blanda saman ólíkum hlutum og þarna var verið að færa í lög ákvæði sem hefði þurft að skoða miklu betur og minni hlutinn dró fram í sínu nefndarstarfi. Það er nauðsynlegt út af þessu að líta aðeins á forsögu víkjandi lána Landsbankans því allt á sér þetta sína sögu. Ég bið hv. þm. sem hlýða á mál mitt velvirðingar á því að hér er um að ræða býsna tæknilegt mál en þetta snýst um mjög mikla pólitík þegar grannt er skoðað. Það sem við erum að reyna að draga hér fram, fulltrúar minni hlutans, er að vorið 1993 ríkti hér ákveðin bankakreppa. Þá var staða Landsbanka Íslands mjög erfið. Á grundvelli ársuppgjörs fyrir árið 1992 kom í ljós að það þurfti að styrkja Landsbankann. Það þurfti að styrkja eigin fé Landsbankans. Þáverandi ríkisstjórn var samsteypustjórn Sjálfstfl. og Alþfl. og svo maður haldi öllu til haga og beri engar sakir á hæstv. núverandi viðskrh. varðandi þá forsögu má geta þess að hann var í stjórnarandstöðu á þeim tíma. Þau mál sem þá voru lögð fram voru á ábyrgð þáverandi ríkisstjórnar og þá fór með viðskrn. fulltrúi Alþfl. Þá voru gerðar tillögur um að styrkja eiginfjárstöðu Landsbankans upp á u.þ.b. 4,5 milljarða kr. Það var nauðsynlegt vegna þess að þá var eiginfjárstaða Landsbankans orðin mjög veik og hún uppfyllti ekki eða mjög tæplega þær alþjóðlegu kröfur sem voru gerðar til bankans. Sá banki sem uppfyllir ekki BIS-reglurnar má einfaldlega ekki starfa. Þannig að BIS-reglurnar sem við höfum undirgengist eru mjög alvarlegar, öll ríki reyna að haga sínu bankakerfi þannig að það þurfi ekki að koma til slíkrar kreppu og við höfum upplifað kreppu í nágrannalöndunum mun alvarlegri en við höfum kannski gengið í gegnum hér á landi. Hér var því um alvörumál að ræða sem var afgreitt á Alþingi vorið 1993. Þessi þríþætta aðgerð fólst í því að Seðlabankinn lánaði Landsbankanum 1.250 millj., Tryggingarsjóður viðskiptabanka veitti Landsbankanum 1 milljarð að láni og ríkissjóður lánaði Landsbankanum 2 milljarða og 250 millj. kr. Þetta var sú aðgerð sem gerð var á þeim tíma samkvæmt þeim upplýsingum sem lágu fyrir í nefndinni þegar fjallað var um þetta mál. Þessar lánveitingar voru að hluta til í formi víkjandi lána og þær styrktu eiginfjárstöðu bankans verulega. Um þetta varð heilmikil pólitísk umræða á hinu háa Alþingi vegna þess að hér var um að ræða mjög verulegt fjármagn. Ýmsir þingmenn sem kynntu sér þetta mál og ríkisstjórnin gáfu ákveðin fyrirheit um að Landsbankinn yrði að uppfylla ákveðin skilyrði. Það var kannski fyrst og fremst vegna þessa að sagt var: Hið opinbera, sem er eigandi bankans, leggur bankanum til verulegt fé en gerir það það myndarlega að ekki þurfi að koma til slíkrar björgunaraðgerðar aftur. Og það var eiginlega meginuppleggið hjá þáverandi ríkisstjórn og raunverulega meginósk allra sem komu að þessu máli að hér þyrfti að grípa til aðgerða, alvarlegra aðgerða. En þær áttu að vera það vel úr garði gerðar að ekki þyrfti að koma til endurmats á þeim. Landsbankanum voru sett nokkur skilyrði varðandi rekstur, m.a. átti að fækka starfsfólki, það átti að stokka upp í greiðslukortafyrirtækjum og eignaleigum, það voru vissir hagræðingarmöguleikar á þeim sviðum, útibúum átti að fækka, selja eignir og það átti að bæta reksturinn. Síðan átti að endurgreiða þessa fyrirgreiðslu. Lánasamningar voru gerðir og það átti að endurgreiða þau eftir tilteknum reglum í ljósi bættrar stöðu. Það kom skýrt fram að menn töldu að þessi aðstoð til Landsbankans á sínum tíma væri fullnægjandi og þetta þyrfti að gera á þennan hátt. Einnig ber að geta þess, af því hér hefur stundum verið talað um ríkisviðskiptabanka, að Búnaðarbankinn hefur ekki fengið neina slíka aðstoð af hálfu eiganda síns, hvorki í formi víkjandi láns eða lánveitingar frá Seðlabanka eða ríkissjóði. Það var samt ákveðið við afgreiðslu málsins 1993 að Tryggingarsjóður viðskiptabanka, sem veitti Landsbankanum 1 milljarð, fengi aukalega heimild upp á 2 milljarða til að lána viðskiptabönkum ef á þyrfti að halda. Það kom skýrt fram að ekki voru líkur á að Búnaðarbankinn þyrfti á því að halda þar sem eiginfjárstaða hans hefur alltaf verið vel yfir mörkum. Um þetta varð heilmikil pólitísk umræða á hinu háa Alþingi og hér eru nokkrir þingmenn sem muna víst eftir henni. Hún snerist um það til hvers þessi viðbótarheimild Tryggingarsjóðs væri, hvort þarna væri verið að lauma inn bakdyramegin einhverri heimild til handa Íslandsbanka. Það kom í ljós að þessi heimild var aldrei nýtt þannig að það skiptir ekki máli hvað menn höfðu hugsað sér með hana í upphafi. Nú er þetta hins vegar allt fellt niður. Eins og kom fram í máli hv. þm., Vilhjálms Egilssonar, er nú gerð uppstokkun á þeim þætti og þessar heimildir verða ekki fyrir hendi. Miðað við þessa forsögu, sem ég hef aðeins verið að reyna að rifja upp, var árið 1993 staðið fyrir myndarlegri aðgerð til styrktar Landsbankanum að uppfylltum tilteknum skilyrðum og þá var engin sérstök ástæða til að taka málið upp í frv. eins og nú er gert. Samt sem áður leggur meiri hlutinn til að Landsbankinn fái að endurfjármagna hluta af lánum sínum, sem hann er búinn að fá, 4,5 milljarða, að upphæð 1 milljarði. Það má eiginlega segja að hann fái nú möguleika sem gengið var frá í samningum 1993, hann fær, samkvæmt tillögum meiri hlutans, að endurfjármagna upp á 1 milljarð. Þá spyrjum við vitaskuld í efh.- og viðskn.: Var ekkert að marka loforðið frá 1993? Var þetta ekki fullnægjandi afgreiðsla til handa Landsbankanum? Eru einhver vandræði í bankakerfinu? Svo er ekki. Bankinn er búinn að kynna sína ársreikninga og allt með eðlilegum hætti, eiginfjárstaðan í lagi, fullnægir alveg lágmarki BIS-reglnanna, hún er eitthvað rúmlega 9%, eins og ég gat um, lágmarkið er 8%. Þá er von að við spyrjum: Af hverju þarf þá að gera þetta? Hver er ástæðan fyrir því að heimila Landsbankanum að endurfjármagna þetta upp á 1 milljarð? Hv. þingmenn þurfa alltaf að hafa í huga að 1 milljarðar skiptir verulegu máli vegna þess að hann er í þessu tilfelli hluti af eigin fé og vigtar, eins og ég gat um, 12 1 / 2 -falt þegar kemur út í efnahagsreikning bankans. Vitaskuld hefðum við tekið meðábyrgð á því ef það þyrfti að styrkja ríkisviðskiptabanka, hvort eitthvað væri þannig að eigandinn þyrfti að koma vel að því máli. Ég fullyrði að minni hluti í efh.- og viðskn. hafi skoðað þau mál í fullri alvöru. Svo var hins vegar ekki. Þá kom rökstuðningurinn fyrir þessari skrýtnu beiðni sem þetta frv. gengur út á, þetta ákv. til brb. II. Þá komst upp um strákinn Tuma. Þá kom í fyrsta skipti alvöru röksemd sem hægt var að taka mark á. Þá sögðu nefndarmenn meiri hlutans í efh.- og viðskn.: Það er nauðsynlegt að heimila Landsbankanum að endurfjármagna upp á 1 milljarð vegna þess að til stendur að breyta Landsbanka Íslands í hlutafélag, gott ef það er ekki á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Það er verið að vinna að því og í kjölfar þess þarf e.t.v. að endurmeta tiltekna eignarpósta og þá er gott að hafa borð fyrir báru varðandi það mat. Þetta var rökstuðningurinn sem við fengum og þetta eru fyllilega gild rök. Það er ekkert út á þau að setja, þau hefðu bara mátt koma fyrr. Þá segjum við að ef þetta, öll þessi grein og allt þetta ákvæði sem þetta mál snýst um, varðar hlutafjárvæðingu Landsbankans, þá skulum við skoða það í heild. Þá á þetta ákvæði vitaskuld ekki að vera í þessu frv. sem fjallar um EES-breytingu og smátæknilegar breytingar. Þá eiga menn að taka það út úr, flytja það þá sérstaklega, takast svo á um þetta sérstaka ákvæði ef menn kjósa svo. Eða þá, eins og við sögðum líka, að ef þetta er hluti af breytingum Landsbanka Íslands í hlutafélag þá á það náttúrlega að fylgja því frv. sem verið er að smíða varðandi þá hlutafjárvæðingu. Við töldum eðlilegt að það yrði fundinn annar farvegur varðandi þessa þætti. Það er þess vegna sem minni hlutinn leggst gegn þessu ákvæði, því hér snýst málið um allt annað. Ef þetta ákvæði er lögfest með þessum hætti þá er verið að auðvelda hugsanlega hlutafjárvæðingu Landsbanka Íslands. Nú erum við í minni hlutanum ekki að taka afstöðu með eða á móti hlutafjárvæðingu Landsbanka Íslands. Það mál hefur ekki komið á borð okkar þingmanna. Það er ástæðan fyrir því, herra forseti, að við kjósum að spyrja hæstv. viðskrh. og óskuðum sérstaklega eftir því að hann yrði við 2. umr. því nú er málið farið að snúast um aðra hluti en lagt var upp með í upphafi. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Hvað líður undirbúningi að hlutafjárvæðingu ríkisviðskiptabankanna? Okkur skilst og við höfum haft af því fregnir í blöðum að það hafi verið starfandi nefnd undir forustu hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar varðandi það efni. Fregnir hafa borist af því að samið hafi verið frv. Ég minnist þess ekki, herra forseti, að það frv. sé á borðum okkar þingmanna. Það væri athyglisvert líka að fá að vita, herra forseti, hvort hæstv. viðskrh. geti upplýst okkur um hvort þetta frv. og útfærsla hafi verið samþykkt innan stjórnarflokkanna því það er fyrsta skref í málsmeðferð. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að við í stjórnarandstöðunni erum ekki fyrstu mennirnir sem hann ber þessi mál undir. En það er fróðlegt að vita hvar þetta mál er statt því það var gert samkomulag, herra forseti, um það að mál yrðu ekki lögð fram hér nema með afbrigðum eftir 1. apríl, ef ég man rétt. Það er því athyglisvert að fá að vita hvort það stendur til að taka frv. um hlutafjárvæðingu bankanna á dagskrá með afbrigðum núna fyrir þinglok. Það er ekki hægt, herra forseti, að skilja þetta mál öðruvísi. Þeir leggja mikla áherslu á að fá þetta mál samþykkt, þ.e. milljarðs heimild fyrir Landsbankann, núna á þessu vorþingi vitandi að nefnd klofni um eitt ákvæði af þrettán, nefnd sem var búin að vinna mjög faglega í þessu efni. Ég átta mig ekki á því hver er hugsunin á bak við það af hálfu ríkisstjórnarinnar og þess meiri hluta sem gengur erinda hennar í efh.- og viðskn. Sömuleiðis er fullkomin ástæða, úr því að þessi mál eru komin upp með þessum hætti, og það hefur verið upplýst að málið snýst raunverulega um víkjandi lán Landsbankans frá 1993, að upplýsa hvernig Landsbankinn hafi uppfyllt þau skilyrði sem mér skildist --- það eru nú aðrir í þingmannaliði sem kunna þau skilyrði vafalítið betur en ég, menn sem voru á þingi á þeim tíma og þar á meðal báðir meðflutningsmenn mínir að þessu nál. Annar var reyndar ráðherra og stóð að málinu þannig og hinn var í stjórnarandstöðu og þekkir málið gjörla. Menn sjá að þetta er dálítið óvanaleg samsetning miðað við forsögu málsins. En ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Hvernig gekk að uppfylla þessi skilyrði um bættan rekstur, fækkun starfsfólks, eignaraðild í greiðslukortafyrirtækjum og eignarleigum? Var þetta stokkað upp eins og gert var ráð fyrir? Var útibúum fækkað og voru eignir seldar? Ég geri ráð fyrir að Landsbankinn hafi að einhverju leyti staðið við þetta, ég veit það ekki. En tel eðlilegt, fyrst þessi mál ber svona að, að hæstv. viðskrh. upplýsi nákvæmlega hvernig staða Landsbankans er og hvort það sé eitthvað sem þurfi að gera betri grein fyrir, úr því að það er farið fram á þessa heimild. Ég endurtek og dreg sérstaklega fram að ég hef ekki nokkra ástæðu til að halda að svo sé vegna þess að ársreikningur Landsbankans fyrir síðasta ár hefur verið afgreiddur. Þar kemur fram að eiginfjárstaða sé í góðu lagi, án þess að ég geti nokkuð lagt mat á það. En allar uppáskriftir eru með eðlilegum hætti og það er ekki nokkur ástæða til að halda annað. Hins vegar er rétt að hæstv. viðskrh. láti fara nákvæmlega yfir þau skilyrði sem sett voru með þessum þætti. Úr því að málefni Landsbankans eru komin hér til umræðu er ástæða að spyrja hæstv. viðskrh. um samræmi milli stefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. í vaxtamálum og stefnu Landsbanka Íslands. Ég sem áhugamaður um bankamál og rekstur hef tekið eftir því í fjölmiðlum að menn virðast tala þar dálítið út og suður eftir því hvort það er hæstv. viðskrh. sem tjáir sig um vaxtamál eða hvort það er fyrrv. alþingismaður, bankastjóri Landsbankans, Sverrir Hermannsson. Hæstv. viðskrh. ásamt öðrum þingmönnum stjórnarliðsins stendur að frv. um fjármagnstekjuskatt. Við ræddum tvö frv. í síðustu viku. Við í stjórnarandstöðunni lögðum fram dálítið öðruvísi útfært frv., en ráðherra stendur að frv. um fjármagnstekjuskatt. Þá minnist ég yfirlýsingar bankastjóra Landsbankans um það að verði þetta frv. um fjármagnstekjuskatt að lögum þá ætli landsbankastjórinn, 

Nú er það stundum ekki skilið ...

Ég vil hins vegar fá að reyna að átta mig á þeirri stefnu sem þarna liggur á bak við og hvernig hún fellur inn í stefnu ríkisstjórnarinnar. Það er eiginlega það samræmi sem ég á dálítið erfitt með að átta mig á. Ég sé að hæstv. viðskrh. er í salnum eins og um var beðið og allt gott er um það að segja. Ég vil líka rifja upp að bankastjórinn sem ég er að nefna talaði um hæstv. fjmrh. sem fúaspýtu. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh., því ég veit að hann ætlar að útskýra öll mál Landsbankans: Hvernig ber að skilja svona ummæli? Þannig er að við hér í stjórnarandstöðunni sem stöndum að þessu minnihlutaáliti um tiltekið tæknilegt frv., áttum okkur á þeirri samstöðu sem ríkir í bankamálum ríkisstjórnarinnar og tengdum fyrirtækjum. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, að þetta sé skýrt mjög nákvæmlega fyrir okkur því eins og ég sagði áðan þá eru orð bankastjórans afskaplega skýr. Því ber að fagna. Það er hins vegar útlegging yfirmanns bankamála, þ.e. viðskrh., sem er nauðsynlegt að fá betur fram. Herra forseti. Ég hef reynt að draga fram þá afstöðu okkar í minni hlutanum að það sé fráleitt og hafi verið fráleitt að taka þetta mál inn í frv. eins og meiri hluti nefndarinnar gerir með þessu ákvæði til bráðabirgða II, að veita 1 milljarð í heimild til endurfjármögnunar á víkjandi láni. Það er engin rökstuðningur fyrir því nema ef vera skyldi þessi breyting á bankanum í hlutafélag. Þá á það mál allt að koma upp á borðið og atburðarásin að liggja ljós fyrir þannig að menn taki afstöðu til þess ef menn kjósa að gera Landsbankann mjög vel úr garði ef og þegar honum verður breytt í hlutafélag. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að þessi mál séu rædd á hinu háa Alþingi út frá forsögu málsins, út frá því formi sem meiri hlutinn kýs að láta málið ganga fram í og að öll þau málefni sem tengjast Landsbanka Íslands, forsaga málsins og hvernig Landsbankinn kemur að frv. ef að lögum verður, komi líka skýrt fram hjá hæstv. viðskrh. Það er nauðsynlegt að öll þau atriði sem ég hef nefnt hér verði skýrð ítarlega í þessari umræðu vegna þess að málið er bæði flókið og í reynd hápólitískt.

Hæstv. forseti. Ég vil færa hv. þm. þakkir fyrir ítarlega ræðu. Í stjfrv. var upphaflega gert ráð fyrir því að ríkisviðskiptabankar gætu tekið víkjandi lán án þess að einhverja sérstaka samþykkt Alþingis þyrfti í hvert sinn. Nú er það oft í meðförum þingsins og í frumvörpum að sum frv. eru til breytinga á ýmsum lögum og einum lögum er oft breytt af mjög mörgum ástæðum. Menn tína til tæknilegar breytingar eins og hv. þm. nefndi. Reynslan kennir mönnum að það þurfi að breyta einhverju frv. Síðan gerist eitthvað á vettvangi hins Evrópska efnahagssvæðis og síðan finna menn að kannski er ástæða til að kíkja á þessa grein varðandi eiginfjárkröfurnar og varðandi möguleika ríkisviðskiptabankanna til að taka víkjandi lán. Það er sérstök ástæða til að breyta þessum lögum. Nú er ég að velta því fyrir mér hvort hv. þm. líti svo á að það eigi að taka upp þá reglu hér á Alþingi, að fyrir hverja ástæðu sem menn ætla að breyta frv. eða breyta lögum, þurfi að flytja sérstakt frv.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson spurði mig hvort það ætti að flytja sérstakt frv. ef ástæður breyttust varðandi þetta mál sem ég nefndi, þ.e. þetta víkjandi lán. Þannig skildi ég hann. Það sem ég er að segja og er mjög skýrt og kom mjög vel fram í máli mínu, var að þegar frv. er lagt fram var ekki getið um áhrif þessara breytinga. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það má segja að það er eiginlega fyrst þegar umsagnir berast varðandi frv. að nefndarmenn átta sig á mikilvægi þessa ákvæðis í 2. gr. frv. sem snertir víkjandi lán, og menn fóru að skoða þann þátt betur. Alveg eins og ég lýsti áðan kaus nefndin í fyrsta umgangi að láta þetta ákvæði falla niður en síðan varð atburðarásin eins og ég lýsti. Það sem ég færði hins vegar alveg fullkomin rök fyrir, herra forseti, var að þessi efnisatriði um víkjandi lán í Landsbankanum til endurfjármögnunar er allt annað mál en tæknileg breyting, EES-breyting eða smávægileg breyting. Það kalla ég ástæðu, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, fullkomlega eðlilega ástæðu að taka það mál sérstaklega til skoðunar, annaðhvort að flytja það sérstaklega eða sem hefði verið enn betra og var rætt í nefndinni, að fella það inn í það frv. sem stóð til að flytja um breytingu Landsbanka Íslands í hlutafélag. Það var hin fullkomlega rétta og eðlilega og formlega afstaða sem menn áttu að taka í þessari nefnd. Þetta er ekkert smámál sem hér er á ferðinni. Einhverjir sögðu að hér væri verið að lauma í gegn ýmsum hlutum. Ég ætla ekkert að viðhafa þau orð í sambandi við þetta mál en ég bendi á að þessi afgreiðsla meiri hluta nefndarinnar var fullkomlega óeðlileg eins og málið var vaxið.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega verið að breyta þessum lögum um viðskiptabanka og sparisjóði og fyrir því hafa menn nokkrar ástæður. Ég var stundum að velta því fyrir mér undir ræðu hv. þm. og ekki síst þegar maður hugsar til mælskubragða hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem segir oft í fyrsta lagi, í öðru lagi og í þriðja lagi hvort það sé að verða hluti af þingsköpunum í framtíðinni að það þurfi að fara að flytja sérstakt frv. fyrir hvern putta sem menn ætla sér að nota sem ástæðu til þess að breyta einhverjum ákveðnum lögum.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum í dag fjallar um aðlögun og breytingu að tilskipun ESB um eigið fé, eftirlit með og áhættudreifingu innlánsstofnana. Þær eru sjálfsagðar og til bóta. Þó verð ég að gera athugasemd við tvö atriði í áliti meiri hluta efh.- og viðskn. sem ég skrifaði undir. Ég skrifaði þess vegna undir nefndarálitið með fyrirvara. Þessi atriði eru annars vegar skipting tryggingarsjóða í tvennt og hins vegar heimild til ríkisviðskiptabanka að endurfjármagna víkjandi lán sín. Herra forseti. Í reglum ESB er gert ráð fyrir að stofnsettir séu og starfræktir tryggingarsjóðir við innlánsstofnanir sem tryggi innstæður undir 1,7 millj. kr., þ.e. 20 þús. ECU. Ekki kom fram í nefndarstarfinu hvað mundi gerast ef þessir sjóðir dygðu ekki fyrir töpum. Þó má óbeint lesa úr tilskipuninni að þá beri ríkissjóður ábyrgð. Með því að hafa tvo tryggingarsjóði getur annar lent í greiðsluvanda og tæmst og ekki staðið við skuldbindingu sína að borga tjón upp á 1,7 millj. og lendir tjónið þá á ríkissjóði þó að hinn tryggingarsjóðurinn sé fullur af fé. Þannig að þetta fyrirkomulag, að hafa tvo tryggingarsjóði í ekki stærra efnahagskerfi, getur valdið ríkissjóði tjóni. Annað atriðið er breyting sem hefur ekkert með tilskipanir ESB að gera og varðar heimild ríkisviðskiptabanka til að taka víkjandi lán. Hér hefur nokkuð mikið verið rætt um víkjandi lán og kannski ekki nægilega vel skilgreint. En það er millistig á milli hlutafjár og lánsfjár í venjulegum hlutafélögum. Eingöngu er heimilt að greiða af víkjandi láni ef fyrirtæki hefur staðið við skuldbindingar sínar gagnvart öðrum lánveitendum og það kemur því næst á undan hlutafé til endurgreiðslu. Munurinn á því og hlutafé er sá að víkjandi lán ber fasta vexti en af hlutafé er greiddur arður eftir aðstæðum og hag félagsins hverju sinni. Víkjandi lán er því eðli sínu samkvæmt millistig á milli hlutafjár og lánsfjár. En hvað þýðir víkjandi lán hjá ríkisviðskiptabanka sem hefur ríkisábyrgð? Þá gerist dálítið merkilegt. Þá er ríkisábyrgð á þessu víkjandi láni og það er þar af leiðandi ekki víkjandi. Það verður alltaf greitt. Það er ekki nándar nærri sama áhætta að veita ríkisviðskiptabanka með ríkisábyrgð víkjandi lán og að veita hlutafélagi víkjandi lán þar sem áhættan felst í því að fyrirtækin geti ekki borgað. Þvílíkur pappír er í rauninni ríkisskuldabréf. Hér hefur áður verið rætt um um áhrif víkjandi lána á efnahag, þ.e. efnahagurinn getur vaxið um 1:8% eða um 12,5-falt þannig að milljarður í víkjandi lán til ríkisviðskiptabanka eða til banka yfirleitt þýðir að BIS-reglurnar leyfa 12,5 milljarða í útlán. Þetta ákvæði snýr eingöngu að Landsbanka Íslands þar sem ríkisviðskiptabankarnir hafa ekki fengið víkjandi lán, þ.e. Búnaðarbankinn hefur ekki fengið víkjandi lán. Eins og lausnin fannst hjá meiri hluta efh.- og viðskn. var um það að ræða að Landsbankanum skyldi vera heimilt að endurfjármagna greiðslur af víkjandi lánum. Greiðslur sem hann átti að inna af hendi á árabilinu 1994--1997. Samtals tæplega milljarður kr. Í samræmi við núgildandi lög, þ.e. ákvæði sem verða ekki tekin út, á að standa áfram um að slíkar fjárveitingar eða slíka heimild til þess að taka víkjandi lán skuli bera undir Alþingi vil ég undirstrika að með samþykki brtt. meiri hlutans er í reynd verið að samþykkja slíka heimild. Þ.e. Alþingi er að veita slíka heimild og er það algerlega í samræmi við ákvæði laganna. Þessi heimild styrkir eiginfjárstöðu Landsbankans á þessu árabili um nálægt milljarð og þess var eindregið óskað af bankastjórn Landsbankans og það aðeins þremur árum eftir að björgunaraðgerðunum miklu 1993 lauk sem áttu að vera endanlegar. Rökstuðningurinn var m.a. að það er hugsanlegt að BIS-reglurnar verði skertar þannig að vissar eignir sem teljast nú til eigin fjár teljist ekki til eigin fjár ef BIS-reglum verður breytt og til að mæta því í framtíðinni var ákveðið að fara fram á þessa heimild. Meginvandinn á bak við þetta er of lítill hagnaður bankanna. Það er of lítill hagnaður íslenskra banka og þá sérstaklega Landsbankans sem hefur ekki hagnað til þess að geta staðið við að greiða af þessu víkjandi láni þannig að eigið fé minnkar ár frá ári.

Herra forseti. Ég vil einungis vekja athygli á því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði áðan. Hann skrifaði undir meirihlutaálit með fyrirvara og gerði grein fyrir þeim fyrirvara sem var tvíþætt, annars vegar varðandi tryggingarsjóð og hins vegar varðandi ákvæði til bráðabirgða II. Tryggingarsjóðsákvæðið í minni hlutanum, við stöndum að þeirri útfærslu eins og þar er, ég ætla ekki að fara út í þá umræðu. Hins vegar er alveg hægt að rökstyðja aðra útfærslu en ég dreg alveg sérstaklega fram að hv. þm. Pétur Blöndal er sammála okkur minnihlutamönnum, mér og hv. þingmönnum Jóni Baldvini Hannibalssyni og Steingrími J. Sigfússyni að leggjast gegn ákvæði til bráðabirgða II, þ.e. þessu víkjandi láni. Þess vegna geta þeir verið með okkur á minni hlutanum, það skiptir ekki öllu máli en hann gerði alveg skilmerkilega grein fyrir fyrirvara. Hann er sömu skoðunar og við varðandi þetta mál en kemst kannski öðruvísi að þessari niðurstöðu. Það breytir ekki öllu en ég dreg þetta sérstaklega fram því að hvað sem má segja um pólitískar skoðanir hv. þm. sem hann hefur lýst oft og tíðum verður ekkert af honum tekið að hann kann ágætlega að meta þá þætti sem snúa að fjármálamarkaðnum og kann vel að leggja þar rétt mat á hlutina. En mér finnst í bráðabirgðaákvæði II um víkjandi lán Landsbankans, sem fer algerlega saman við sjónarmið okkar minnihlutamanna, hafi hann tekið pólitískt hugrakka ákvörðun í því að ganga þarna gegn sínum eigin flokki að nokkru leyti og ég fagna því að þetta skuli koma fram með þessum hætti.

Herra forseti. Það er rétt sem síðasti ræðumaður sagði að ég gæti verið sammála minnihlutaálitinu en jafnrétt er það að þeir gætu hafa skrifað undir samkomulag eða álit meiri hlutans með fyrirvara nákvæmlega eins og ég. Ég taldi þessa breytingu ekki vera það mikla að það þyrfti að flytja um það sérstakt álit nefndarinnar og þar greinir okkur kannski á. En þeir þingmenn sem skrifuðu undir álit minni hlutans hefðu getað skrifað undir álit meiri hlutans með fyrirvara.

Herra forseti. Ég dreg einungis fram í umræðunni eins og ég hef reynt að gera að þetta ákvæði til bráðabirgða II er stórpólitískt mál og stórpólitískt mikilvægt efnahagslegt mál þannig að það ber að gera sérstaklega grein fyrir því í minnihlutaáliti eins og við kusum. Ég hins vegar skil mjög vel afstöðu hv. þm. Péturs Blöndals að hann kjósi að fara þá leið að skrifa undir með félögum sínum með fyrirvara og gera grein fyrir honum. Það er mjög algengt með stjórnarþingmenn en ég legg sérstaka áherslu á það að þetta mál er miklu stærra en svo, bæði pólitískt og efnahagslega, að menn hefðu getað afgreitt það á einhvern þann máta að standa að áliti með fyrirvara. Þetta mál þurfti akkúrat að leggja upp með þessum skýra hætti eins og við minnihlutamenn höfum gert í áliti okkar.

Herra forseti. Ég er hluti af þeim meiri hluta sem stendur að þessu ákvæði II til bráðabirgða sem segir að ríkisviðskiptabanka sé fram til loka árs 1997 heimilt að taka víkjandi lán til endurfjármögnunar víkjandi lánum sem bankinn hafi þegar tekið. Eins og þegar hefur komið fram í umræðunni er einungis um Landsbankann að ræða því að Búnaðarbankinn mun ekki hafa svona víkjandi lán. Ég verð að viðurkenna að í upphafi þegar þetta kom til skoðunar í nefndinni hafði ég mikla samúð með þeim sjónarmiðum sem fram koma hjá minni hlutanum að ríkisábyrgðir séu ekki veittar nema um það sé fjallað sérstaklega á Alþingi. Sérstaklega í ljósi þess þegar það kom fram hjá bankastjórn Landsbankans að í sjálfu sér væri ekki knýjandi þörf á því að bankinn fengi þessa heimild. Við nánari skoðun á málinu ákvað ég að það væri réttara að standa að málinu eins og gert er í áliti meiri hlutans og ég ætla aðeins að fara yfir þær ástæður sem ég hef fyrir því. Það hefur komið fram að þessi svokallaða BIS-regla gerir þá kröfu að eiginfjárhlutfall banka sé að lágmarki 8% og eigið fé Landsbankans var um síðustu áramót 6.195 millj. kr., hafði hækkað lítillega frá árinu áður. Þetta þýðir að eiginfjárhlutfall Landsbankans er 9,38% þannig að hann er vel yfir þessum 8% sem BIS-reglurnar ætlast til. Landsbankinn var í árslok samkvæmt reikningunum með víkjandi lán upp á 1.564 millj. Annars vegar var þar vísitölutryggt lán frá Seðlabankanum sem ber 8% vexti og á að endurgreiðast á næstu tveimur árum og hins vegar lán frá Tryggingarsjóði viðskiptabanka sem var að hluta á 5% vöxtum og að hluta á breytilegum vöxtum. Þetta á að endurgreiða með jöfnum afborgunum á tímabilinu 1999--2033. Ef við skoðun síðan eigið fé Landsbankans, þessar tæpar 6.200 millj. og þetta víkjandi lán, þ.e. það sem kallað er eiginfjárþáttur A og eiginfjárþáttur B, þá kemur í ljós að eigið fé er 80% og 20% er eiginfjárþáttur B eða víkjandi lán sem er náttúrlega töluvert af eigin fé bankans. Lausafjárstaða bankans er sögð góð og bönkunum ber að hafa að lágmarki 10% lausafé að grunni sem er að stærstum hluta skilgreindur þannig að hann sé innlán og verðbréfaútgáfa. Þetta þýðir að Landsbankinn þarf að hafa um 7 milljarða kr. í laust fé á hverjum tíma. Í ársbyrjun í fyrra eða 1995 var Landsbankinn með 11% lausafjárhlutfall, þ.e. prósent yfir því sem lögin kveða á um. Það lækkaði hins vegar þegar leið á árið og fór undir 10% að ég hygg undir árslok. Nú taldi ég að það þyrfti að líta til þess að það mætti ekki hamla bankanum of mikið ef þetta sveiflaðist, bæði lausafjárhlutfallið og eins eigið fé af einhverjum ástæðum. Ef við kíkjum á eftirlaunaskuldbindingar bankans þá kemur þar fram að samkvæmt tryggingafræðilegu mati voru áunnin réttindi til eftirlauna 9,9 milljarðar í árslok 1995 og af þeirri fjárhæð hafa aðeins 5,8 milljarðar verið lagðir í sjóð. Landsbankinn skuldar þannig inn í sjóðinn 3.786 millj. Að vísu hefur bankinn gjaldfært 3.400 millj. til að mæta þessu, það vantar aðeins 347 millj. upp á gjaldfærslu, en þessum 3.439 millj. sem bankinn hefur gjaldfært, hefur ekki verið skilað inn í eftirlaunasjóðinn. Ef bankanum væri breytt í hlutafélag þá finnst mér ekkert ólíklegt að Alþingi geri kröfu um að bankinn standi skil á þessu inn í viðkomandi eftirlaunasjóð. Þá hefði það veruleg áhrif á lausafjárstöðu bankans ef það ætti að taka þetta þar út. Reyndar má skjóta því inn í að það sama er að segja um Búnaðarbankann, hann hefur gjaldfært en á eftir að standa skil á um 1.400 millj. inn í viðkomandi sjóð. Það hefur komið fram að sé einum milljarði bætt við í víkjandi lán er hægt að bæta afkomu bankans um 12,5 milljarða. Verði bankinn með sama hætti að greiða niður þau víkjandi lán sem hann hefur tekið þarf hann jafnframt að minnka umsvif sín ef eigandinn, ríkissjóður, er ekki tilbúinn að koma með eigið fjárframlag á móti sem ég hygg að menn séu ekki. A.m.k. hefur ekki verið rætt á Alþingi að menn séu tilbúnir að auka eigið fé bankans með því að taka það af skattfé almennings. Ef draga þarf saman efnahagsreikninginn samfara því sem bankinn greiði niður þessi víkjandi lán sem hann hefur nú þegar tel ég að það muni bitna harðast á þeim sem hafa erfiðasta stöðu í bankanum og þetta geti komið mjög illa við lántakendur bankans úti á landsbyggðinni. Í ljósi þessa sem ég hef rakið, þ.e. hversu viðkvæm lausafjárstaðan er og síðan þetta að bankinn getur þurft að minnka umsvifin ákvað ég að standa að þessu að heimila tímabundið að bankinn gæti haldið sér í þeirri heimild sem honum hefur verið veitt á Alþingi til töku víkjandi lána. Hins vegar verð ég að viðurkenna að á síðari stigum fór ég að fá ákveðnar efasemdir og bakþanka um að þessi ákvörðun væri rétt. Þær efasemdir stöfuðu fyrst og fremst af því að ég fór að fá efasemdir um að bankastjórn Landsbankans, þ.e. einn bankastjórinn, Sverrir Hermannsson, miðað við þau ummæli sem hann hefur viðhaft í fjölmiðlum um ráðherra í ríkisstjórn Íslands, væri í jafnvægi til þess að fara með þetta lánsfé. Ég verð að segja alveg eins og er að mig undrar það að húskarl hjá ríkisstjórn Íslands skuli leyfa sér það að líkja fjmrh. við fúaspýtu. Það undrar mig líka að sami karl skuli leyfa sér að væna hæstv. dómsmrh. og sjútvrh. um að hafa farið illa með fjármuni ríkisins, hafa nánast glutrað þeim út úr höndum sér eins og hann hefur verið að væna hæstv. sjútvrh. um í tengslum við söluna á SR-mjöli. Það undrar mig einnig að bankaráð Landsbankans skuli líða þessum starfsmanni sínum að tala þannig um hæstv. viðskrh. að hann hafi ekki vit á bankamálum eins og haft er eftir þessum tiltekna bankastjóra í einhverju blaði. Ég segi alveg eins og er að þegar ég fór að lesa þetta fékk ég hreinlega efasemdir um að rétt væri að láta þennan banka hafa svona stóran efnahag til forvöltunar, ef ég má orða það svo. Ekki batnaði það þegar ég sá bréf bankastjórnar Landsbankans til efh.- og viðskn. Ég er því miður ekki með það bréf, en orðalagið í því var þess efnis að efasemdir mínar jukust. Sama segir eftir að ég fór að sjá reikninga bankans, rekstrarafkomu hans, sem ég sá reyndar ekki fyrr en búið var að ganga frá þessu nefndaráliti, en þar kemur fram að samhliða því að framlag í afskriftareikning útlána lækkar milli ára frá 1994--1995 um 721 millj. kr., þá batnar samt hagur bankans ekki nema um 155 millj. Með öðrum orðum, rekstur bankans versnar um nærri hálfan milljarð. Þrátt fyrir að menn gætu lækkað framlag í afskriftareikning versnaði rekstur hans um nærri hálfan milljarð kr. Sama átti sér stað í Búnaðarbankanum. Þar lækkuðu framlög í afskriftareikning um 142 millj. en hagnaður bankans jókst um 11 millj. Þessir bankar eru því ekkert að ná tökum á rekstrarstöðu sinni. Í Landsbanka Íslands er ágætis fólk, flest af því ágætisfólk. Þar eru þrír bankastjórar og þar er bankastjóri m.a. Björgvin Vilmundarson, mikill ágætismaður með mikla reynslu í bankamálum, og ágætismaður formaður bankaráðs, Kjartan Gunnarsson.

Með reynslu af stjórnmálum?

Já, og reynsla af stjórnmálum kemur sér oft vel, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, líka í bankarekstri hvort sem það er í Seðlabanka eða viðskipabönkum enda er löng hefð fyrir því að menn flytjist þangað sem hafa skarað fram úr á þingi. Ég treysti því --- þrátt fyrir það sem ég hef sagt um að ég hafi fengið bakþanka eftir þessi ummæli Sverris Hermannssonar --- að bankinn sé hæfur til að fara með efnahag sem er yfir 100 milljarða. Samt sem áður treysti ég á þá ágætismenn sem eru þarna líka að þeir geti haldið utan um þetta fé og þess vegna varð það niðurstaða mín að standa að þessu meirihlutaáliti.

Herra forseti. Þangað til ég hlýddi á seinasta hv. ræðumann stóð ég í þeirri trú að hér væri til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði. En eftir að hafa heyrt hina gagnmerku ræðu hv. þm. er ég farinn að halda að hér eigi að standa frumvarp til laga um málræktarsjóð fyrir þá bankastjóra Landsbankans sem fara offari og kunna ekki að gæta tungu sinnar. Hér er verið að vísa til bankastjóra í ríkisfyrirtæki sem á tiltölulega skömmum tíma hefur afrekað það að kalla hæstv. viðskrh. vaxtaflón, hæstv. fjmrh. fúaspýtu og maður getur yfirleitt ekki tekið sér í munn heiti hæstv. sjútvrh. og dómsmrh. því það er ekki eftir hafandi úr þessum ræðustóli, þær nafngiftir sem þeim manni eru valdar. Þrátt fyrir það að hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, formaður nefndar um hlutafjárvæðingu ríkisbanka, hafi efasemdir um að jafnvægi hugans ríki í bankastjórn Landsbankans og að bankastjórninni sé þar af leiðandi nánast ekki treystandi fyrir svo viðamiklum rekstri er það einfaldlega svo að inn í þetta tæknilega frv., sem hefur þann tilgang einan að gera tæknilegar breytingar á gildandi löggjöf í framhaldi af nýjum tilskipunum Evrópusambandsins sem gilda einnig á Evrópska efnahagssvæðinu, þá hefur verið lætt inn smyglgóssi sem er þessi málræktarsjóður sem ég vitnaði til og hv. þm. gerði að umtalsefni. Ég stend ekki upp til þess að bæta miklu efnislega við athugasemdir sem fram hafa komið í máli frsm. minni hlutans, hv. þm. Ágústs Einarssonar, heldur vil ég nota þetta tækifæri til þess að leggja á það áherslu að það er með öllu óviðeigandi að læða þessu smyglgóssi inn í frv. Það á ekkert erindi þar. Reyndar má vel vera að það leiði til ákveðinna efasemda og tortryggni á fjármálamarkaði en þess vegna er nauðsynlegt að það komi alveg skýrt og skilmerkilega fram að samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndarmenn fengu er Landsbanka Íslands engin nauðsyn á sérstökum nýjum björgunarleiðangri vegna þess að það liggur fyrir að eiginfjárstaða bankans um síðustu áramót er í lagi, hún er yfir alþjóðlegum mörkum þar sem lágmarkskröfur eru gerðar og þess vegna engin þörf á því að vekja upp slíka tortryggni eða efasemdir. Þetta er þýðingarmikið mál og ég nefni það sérstaklega af þeirri einföldu ástæðu að ég átti á sínum tíma hlut að því sem ráðherra í ríkisstjórn Íslands að bregðast við neyðarkalli og áheiti um björgunarleiðangur fyrir Landsbankann á árinu 1993. Sá björgunarleiðangur var gerður út og tillögur afgreiddar á Alþingi Íslendinga vorið 1993. Það er ástæða til að víkja að þessu vegna þess að því var yfirlýst þá af þeim sem veittu aðstoðina og sérstaklega voru ákveðnar yfirlýsingar af þeim sem þágu umbeðna aðstoð að þetta skyldi ekki skapa fordæmi, að þetta væri einstök aðgerð til komin vegna breyttra krafna um eiginfjárstöðu bankakerfisins og sannanlega skyldi þannig haldið á málum að á þetta reyndi aldrei aftur. Mér er það mjög minnisstætt að digrar yfirlýsingar voru gefnar af því tilefni. Þessar aðgerðir voru þríþættar sem hér hefur verið rakið og þessi fyrirgreiðsla var veitt, bæði af hálfu Seðlabanka, Tryggingarsjóðs viðskiptabankanna og ríkissjóði og talið er að þessar aðgerðir hafi styrkt eiginfjárstöðu bankans samanlagt um 4,5 milljarða. En jafnframt var því lýst yfir að þetta væri gert með skilyrðum og skilyrðin voru þau að bankastjórnin gripi til aðgerða til þess að sýna í verki að engin minnsta hætta væri á því að þetta þyrfti að endurtaka. Það átti að gera með hagræðingaraðgerðum, með því að stokka upp eignaraðild í óskyldum rekstri, með því að fækka útibúum og selja eignir. Nú spyr ég þegar þessi tími er um liðinn og þetta kemur aftur fyrir hæstv. viðskrh.: Er ekki eðlilegt að hæstv. viðskrh. geri Alþingi Íslendinga nú grein fyrir því hvernig staðið hefur verið við þessi skilyrði? Var staðið við þau? Ef ekki, hefur það aðeins verið gert að hluta til? Hvaða árangur hafa þessar ráðstafanir borið? Við stóðum í þeirri trú að ef til þessara aðgerða yrði gripið ætti ekki að vera nein hætta á því að þennan björgunarleiðangur þyrfti að gera út á ný. Þetta eru auðvitað mjög alvarleg mál vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að hér er um að ræða sjálfan þjóðbankann, aðalbanka landsmanna, í ríkiseigu. Hann þarf mjög á því að halda að njóta trausts viðskiptavina og almennings og það er þess vegna ekkert gamanmál fyrir þá sem bera ábyrgð á rekstri þessa banka ef umræða kemur upp á fárra ára fresti um nauðsyn sérstakra björgunarleiðangra af hálfu opinberra aðila. Ég vil þess vegna undirstrika að það er engin nauðsyn á því. Við höfum óyggjandi upplýsingar um það að svo sé ekki. Þess vegna er þetta með öllu óeðlilegt. Bæði af formsástæðum á þetta ekki heima í þessu frv. um alls óskyld mál, af viðskiptalegum ástæðum er þetta ónauðsynlegt og af pólitískum ástæðum er þetta varasamt. Hvers vegna þá að vera að þessu? Einu rökin, sem fram eru borin sem hald ætti þá að vera í eru þau að þetta kunni að vera nauðsynlegt síðar meir í ljósi áforma ríkisstjórnarinnar um að breyta rekstrarformi bankans í hlutafélag og þá með þeim rökum að einhver hluti af eignum bankans kunni að vera endurmetinn niður á við og það kynni þannig að hafa áhrif á eiginfjárstöðu bankans. Þá er spurningin þessi: Hvers vegna að læða þessum aðgerðum inn í frv.? Hvers vegna að gera það núna? Rekur nokkur nauður til þess? Staðreyndin er sú að þessi áform hæstv. ríkisstjórnar eru í meira lagi óljós. Því var lýst yfir að slíkt frv. yrði jafnvel lagt fyrir á þessu þingi. Nú hefur því verið lýst yfir af hálfu formanns nefndarinnar, sem vinnur að undirbúningnum, að svo verði ekki. Það komi þá í fyrsta lagi til kasta næsta þings og þess vegna er engin tímaþröng til þess að grípa til slíkra hluta fyrir fram og reyndar varasamt. Þar fyrir utan má segja að hér sé um að ræða ákveðið grundvallaratriði. Það er ekki tilviljun að meiri hluti Alþingis komst að þeirri niðurstöðu sem lýsir sér í því ákvæði sem upphaflega átti að nema á brott, með leyfi forseta, ákvæði sem hljóðar svo: ,,Ríkisviðskiptabanka er óheimilt án samþykkis Alþingis að taka víkjandi lán í því skyni að efla eiginfjárstöðu sína umfram það sem Tryggingarsjóður viðskiptabanka getur veitt, sbr. 75. gr. laga þessara.`` Í máli frsm. minni hlutans kom fram að þetta væri eðlilegt varúðarákvæði og það hefði verið ríkjandi skoðun innan nefndarinnar að þetta ætti ekki að nema á brott. Þetta væri eðlilegt skilyrði við slíkar kringumstæður. Það er svo stutt sérstökum tæknilegum rökum varðandi eðli víkjandi láns og áhrif þess sérstaklega að því er varðar margfeldisáhrif sem geta þýtt getu til þess að auka mjög við skuldastöðu. Í ljósi þess að hér er um að ræða ríkisbanka með fullri ríkisábyrgð er það grundvallaratriði, spurningin sem Alþingi verður að velta fyrir sér, hvort Alþingi vilji afsala sér þessu umsjónar- og aðhaldsvaldi sínu. Sannleikurinn er sá að með því að afnema þetta ákvæði er verið að veita bankastjórum ríkisbanka meira vald en æðsti yfirmaður ríkisfjármála, hæstv. fjmrh., hefur og út frá þingræðissjónarmiði og öðrum sjónarmiðum varðandi aðhald í opinberum rekstri er það ekki verjandi. Þess vegna legg ég á það áherslu að það er rétt afstaða að mínu mati, og styðst við veigamikil rök, sú afstaða minni hlutans að vilja ekki verða við einhverjum tilmælum af þessu tagi, að vilja ekki afsala Alþingi þessu valdi og þar með undirstrika að Alþingi sé ekki afgreiðslustofnun sem bregst við pöntunum af þessu tagi, sér í lagi þar sem þau byggja ekki á neinni brýnni nauðsyn vegna þess að Landsbankinn er vissulega í lagi að því er varðar eiginfjárstöðu og þarf ekki á þessu að halda á þessari stundu. Hitt er svo annað mál að það er í alla staði eðlilegt að ætlast til þess að hæstv. viðskrh., úr því að þetta er gert í formi frv. á Alþingi, noti tækifærið nú og geri Alþingi grein fyrir tveimur meginmálum, annars vegar þeim árangri sem náðst hefur síðan árið 1993 til þess að bæta rekstur, hagkvæmni og eiginfjárstöðu Landsbankans, með hvaða hætti bankastjórnin hefur brugðist við og beitt aðgerðum til þess að fullnægjandi skilyrðum sem sett voru fyrir aðstoðinni og í annan stað er auðvitað sjálfsagt að hæstv. viðskrh. geri Alþingi grein fyrir því hver eru raunverulega áform hans og hæstv. ríkisstjórnar um breytingar á rekstrarformi bankanna. Það þarf að færa þá umræðu af hinu almenna áformastigi um það að þetta sé í skoðun og athugun og komi seinna. Sérstök ástæða er til þess að óska eftir því hvort það liggur alveg fyrir, herra forseti, hvar undirbúningsstarfið er statt, hvort hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, sem talaði áðan og er formaður viðkomandi nefndar, hafi skilað svokallaðri áfangaskýrslu af sér og hvort hæstv. ráðherra telji að undirbúningi sé vel á veg komið og hver áform hans séu þá uppi um að fylgja því eftir. Er ekki alveg ljóst, og það varðar afgreiðslu þessa máls, að slíkt frv. verður ekki lagt fram á þessu þingi? Og ef svo er þá hefur það auðvitað áhrif á afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég stend að nál. minni hluta efh.- og viðskn. og ber þar af leiðandi ábyrgð á þeirri afstöðu á þeim rökstuðningi sem þar kemur fram og get um flest það sem þar á við vísað til framsöguræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar. Eins og þar kom ágætlega fram er efni þessa máls í raun tvíþætt. Það er annars vegar það frv. sem lagt var fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og efh.- og viðskn. hóf að skoða og ræða og lýtur fyrst og fremst að því að aðlaga íslenska bankalöggjöf enn á ný að samningsákvæðum Evrópusambandsins eða evrópska réttarins og því sem tilheyrir aðild okkar að því í gegnum samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og breytingum sem hafa orðið í þeim efnum frá því að lög um viðskiptabanka og sparisjóði voru hér síðast afgreidd, einkum og sér í lagi POST-BCCI-tilskipun. Um það var í sjálfu sér ágæt samstaða í efh.- og viðskn. að þessa hluti hlytum við þurfa að skoða og taka upp í löggjöf okkar eins og samningsskuldbindingum okkar er háttað. Nokkur fleiri atriði svo sem eins og þau sem vörðuðu fyrirkomulag tryggingamála á innlánum voru til skoðunar í nefndinni og ekki leit út fyrir annað en orðið gæti þokkalegasta samkomulag um afgreiðslu málsins. Þá gerðust þau tíðindi að viðbótarfarangur bættist í ferðalagið, það sem hv. síðasti ræðumaður hefði e.t.v. einhvern tímann haft tilhneigingu til að kalla smyglgóss. Í ljós kom að ætlunin var að breyta gildandi ákvæðum um meðferð víkjandi lána ef til þess kemur að slík eru tekin eða veitt til þess að styrkja eiginfjárstöðu bankanna. Þar er auðvitað á ferðinni gamall kunningi sem var mjög til umræðu á síðasta kjörtímabili, var stórmál. Eins og kunnugt er var gengið þannig frá þeim hlutum eftir miklar umræður á þingi og ítarlega skoðun þegar til afgreiðslu voru ráðstafanir til að styrkja eiginfjárstöðu Landsbankans að slíkar ráðstafanir skyldu jafnan bornar undir Alþingi og leitað sérstakrar heimildar fyrir því enda hlýtur það að verða teljast eðlilegt þar sem ljóst er að í reynd er um framlag eða jafngildi framlags úr ríkissjóði að ræða þar sem er veiting víkjandi láns með ríkisábyrgð til bankanna sem telst til eiginfjár þeirra eins og kunnugt er. Þess vegna var eðlilegt að menn yrðu nokkuð langleitir þegar í ljós kom að ætlunin var að lauma inn í ákvæði til bráðabirgða breytingu sem felldi niður þá reglu að jafnan yrði leitað eftir samþykkis Alþingis þegar um slíkt væri að ræða. Á sínum tíma urðu nokkuð snarpar deilur um það hvort yfir höfuð væri réttlætanlegt að hafa til að mynda það tilhlaup í mögulegum víkjandi lánveitingum upp á að hlaupa sem þó var gert á sínum tíma og var hugsað þannig að til þess mætti grípa ef aðstoða þyrfti fleiri innlánsstofnanir í erfiðleikum þeirra og var þá manna á meðal oft og iðulega rætt fyrst og fremst um það ef til þess kæmi að hlaupa yrði undir bagga með Íslandsbanka. Það varð eftir sem áður niðurstaðan að því tilskildu að sú ábyrgð var takmörkuð og ef til frekari aðgerða þyrfti að koma yrði að leita samþykkis Alþingis. Hvers vegna var þetta nú gert með þessum hætti? Jú, það var m.a. vegna þess að á þeim tíma var hin svonefnda bankakreppa mjög til umræðu og hafði verið úrlausnarefni á annars staðar á Norðurlöndum árin á undan þessum umræðum hér á Alþingi um fyrirgreiðsluna til Landsbankans. Herra forseti. Það er fullkomlega ástæða til að staldra aðeins við það sem síðan hefur gerst frá vordögum 1993 þegar heimildirnar voru afgreiddar til Landsbankans. Þá sáu menn í sjálfu sér ekki hvert framhaldið kynni að verða. Þá var bankakreppan í algleymingi annars staðar á Norðurlöndum og eðlilegt að menn væru kvíðnir gagnvart því sem kynni að gerast hjá okkur. Nú segja menn gjarnan að Ísland hafi sloppið ótrúlega vel út úr bankakreppunni, a.m.k. borið saman við þau Norðurlandanna sem versta útreið fengu, Svíþjóð og Finnland. Það má til sanns vegar færa, sérstaklega þegar innlánsstofnanir einar og sér eru teknar, þá er staða Íslands í þessum efnum að því er virðist, fljótu bragði til muna hagstæðari eða til muna skárri en var annars staðar á Norðurlöndum og vantaði þó ekki að bankarnir þar væru einkavæddir og ,,há-effaðir``. Ef við tökum fjárfestingarlánasjóðina með, sem er eðlilegt, þá kemur í ljós að staðan er nú kannski ekki svo miklu betri --- og þó. Ísland stendur eftir sem áður að meðtöldum útlánatöpum fjárfestingarlánasjóða betur en bæði Finnland og Svíþjóð á sambærilegu árabili, ef við tökum til að mynda árin 1989--1994 sem ég hef handbærar tölur um. Þetta er auðvitað áhugavert í samhengi við umræðuna um einkavæðingu bankakerfisins og af því að menn skammast mikið yfir því hvað íslenska bankakerfið sé óhagkvæmt. Formaður einkavæðinganefndarinnar var hér í ham áðan að kvarta undan því að bankarnir hefðu ekki tekið til hjá sér, svo ekki sé nú minnst á þennan voðalega mann í Landsbankanum sem hefur svona dónaleg orð um hæstv. ráðherra, sem er auðvitað mikil kórvilla, að tala ekki af fullnægjandi virðingu um hæstv. ráðherra og þekkingu þeirra á vaxtamálum og því um líkt. En það er samt sem áður staðreyndin á borði að íslenska bankakerfið er þó ekki verra en þetta að ef við horfum á töpin sem slík að við getum út af fyrir sig sagt að við höfum sloppið vel í gegnum bankakreppuna borið saman við hin Norðurlöndin og reyndar fleiri nálæg ríki því flest lönd í kringum okkur hafa með einum eða öðrum hætti orðið að glíma við bankakreppu. Við getum farið til Bandaríkjanna og Japans. Þar hafa menn fengið sínar bankakreppur, að vísu af nokkuð mismunandi ástæðum, en almennur hægagangur í efnahagslífinu og endurmat á ýmsum verðmætum eins og húsnæði og útlánum til atvinnulífs leiddu víða um lönd til þess að bankar og útlánastofnanir lentu í miklum erfiðleikum. Það er líka nokkuð broslegt að sá bankanna hér, sem hefur orðið að afskrifa hlutfallslega mest, og til marks um það liggur hér fyrir svar á þskj. vegna fyrirspurnar hv. þm. Ögmundar Jónassonar, er einkabankinn. Það er þessi með ,,háeffið``. Þannig er það nú. Þótt þar sé auðvitað um að ræða að nokkru leyti og sjálfsagt að miklu leyti afleiðingar útlána frá því fyrir tilurð Íslandsbanka sem slíks, þá er þar á hinn bóginn væntanlega arfleifð hans frá þeim einkabönkum sem hann er sprottinn upp af. Ríkulegur var nú heimanmundurinn með Útvegsbankanum sáluga og ekki þarf Íslandsbanki að kvarta undan því sem í þeim reikningum fólst. Þetta er allt nokkuð áhugavert, herra forseti, og óhjákvæmilegt að nefna það aðeins af því að samkvæmt upplýsingum sem fengust í efh.- og viðskn. er þetta mál nátengt áformum hæstv. ríkisstjórnar um að einkavæða bankana. Aðrar röksemdir liggja í raun ekki fyrir. Það liggur fyrir að Landsbankinn er í engri slíkri bráðri þörf fyrir að eiginfjárstaða hans verði styrkt sem réttlætir að rjúka til með þessum hætti og smygla ákvæði af þessu tagi með að öðru leyti alls óskyldum efnisatriðum inn í frv. Hvað er það þá? Jú, það var beinlínis upplýst að þetta gæti reynst nauðsynlegt í tengslum við áformaða breytingu á bönkunum. Þá er eðlilegt að staldrað sé við þá stöðu og stöðu okkar í bankamálum almennt. Það er líka annað, herra forseti, sem ég held að sé að mörgu leyti fróðlegt að ræða í þessu samhengi og hefur ekki verið gert á Íslandi svo neinu marki nemur og það er mismunandi aðferðir sem þjóðirnar hafa farið til að olnboga sig í gegnum þá erfiðleika sem bankakerfin hafa lent í. Þar sker Ísland sig einnig alveg úr. Hér var ekki farin sú leið sem var farin í mjög verulegum mæli á hinum Norðurlöndunum, a.m.k. þremur þeirra, þ.e. Finnlandi, Svíþjóð og Noregi, að ríkið greip beint inn í bankakreppuna og dældi peningum inn í bankana eða tók af þeim óhagstæð útlán. Af hverju var þetta gert? Jú, þetta var gert vegna þess að á hinum Norðurlöndunum vildu menn ekki leysa bankakreppuna þannig að velta þeim byrðum öllum yfir á skuldsetta atvinnuvegi og heimili. Það vildu menn einmitt ekki. Þess vegna gripu menn til þess ráðs að reiða fram herkostnaðinn úr sameiginlegum sjóðum. Það er fróðlegt að fara yfir tölur í þessu sambandi, til að mynda um það hvaða stærðargráður það voru í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð sem dælt var inn í bankakerfið þar. Ég hef þær tölur miðað við árslok 1993. Þá var svo komið að finnska ríkið hafði beint eða óbeint lagt til samtals 39 milljarða finnskra marka í formi ábyrgðar víkjandi lána og eiginfjárframlaga til finnska bankakerfisins en það er um 8% af þjóðarframleiðslu Finna. Það munar um minna. Í Svíþjóð var þetta þannig að á sama tíma í lok árs 1993 hafði sænska ríkið, þar sem svipuð leið var farin beint eða óbeint, lagt til samtals um 65 milljarða sænskra króna til þeirra banka sem þar höfðu lent í mestum erfiðleikum. Þar á meðal voru hinn frægi Sparbanki, Gautabankinn og fleiri slíkir. Það er um 4,5% af landsframleiðslu Svíþjóðar. Í Noregi var þetta líklega um 3,4% af landsframleiðslu. Þetta hafði afgerandi áhrif á stöðu bankakerfisins í viðkomandi löndum til þess að velta ekki vandanum út í vextina eða vaxtamuninn. Enda tókst þeim a.m.k. í sumum landanna að sigla þokkalega í gegnum þetta. Hér á Íslandi var valin önnur leið. Að slepptri aðstoðinni við Landsbankann og þeirri fyrirgreiðslu frá vorinu 1993 upp á 4,5 milljarða hefur bæði bankakerfið íslenska og sjóðakerfið velt kreppunni beint yfir á viðskiptavini sína í formi gífurlega hárra vaxta og mikils vaxtamunar. Hvað er þá að gerast? Jú, bankakreppan er fjármögnuð á Íslandi með allt allt öðrum hætti en á hinum Norðurlöndunum. Hún er fjármögnuð með óheyrilegum vaxtabyrðum þeirra sem skulda fé í dag vegna hinna sem tóku lán einhvern tímann fyrr á tíð og gátu ekki staðið í skilum með þau. Til gamans má geta þess, ef við förum í þennan talnalega samanburð, að það lætur nærri að landsframleiðslan á Íslandi sé um 450 milljarðar. Óframreiknað að vísu, erum við að tala um 1% af landsframleiðslu á Íslandi í samanburði við 8% í Finnlandi, 4,5% í Svíþjóð og 3,4% í Noregi. Í grófum dráttum eru þessar tölur svona. Þegar kreppan er hins vegar skoðuð er útkoma Íslands að vísu heldur skárri í prósentum en útkoma Finnlands og Svíþjóðar en ívið lakari en Noregs og þá sérstaklega Danmerkur. Þannig að við höfum svo sannarlega fengið okkar kúf af þessu enda liggur fyrir að milljarðatugir hafa verið afskrifaðir og/eða lagðir á afskriftareikninga á undanförnum árum. Ég vitna aftur til svars við fyrirspurn á þskj. 815 og ef ég man rétt er búið að svara á þessu þingi tveimur fyrirspurnum um útlánatöp og annað því um líkt. Við þetta, herra forseti, er ástæða til að staldra. Ég held að ef menn ætla að fara að taka þetta góss með þá kalli það á miklu ítarlegri umræður um stöðu þessara bankamála en upphaflega frv. gaf tilefni til. Það er alveg ljóst að það var engin andstaða við að renna því hér í gegn og gera þessar lagfæringar á reglunum til þess að uppfylla þessar seinni tíma samþykktir um málefni banka og sjóða. Þetta, herra forseti, tel ég að þurfi líka að skoða í samhengi við einkavæðingaráformin og hvað við Íslendingar getum af þessu lært. Er ekki allt þetta tal og mér liggur við að segja kjaftæði, með leyfi forseta, um að það skipti öllu máli hvort það standi hf. aftan við einhverja bankastofnun eða ekki þegar til kastanna kemur meira og minna rugl? Er ekki niðurstaðan sú að ríkisstjórnir hinna Norðurlandanna hafi reynst nauðbeygðar til að grípa til algjörlega sambærilegra ráðstafana gagnvart vanda einkabankanna eins og við þurftum að gera hér? Alveg nákvæmlega eins. Niðurstaðan er sú að menn láta ekki stóra banka með mikið fé frá almenningi fara á hausinn. Menn bara gera það ekki vegna þess að félagslegar og efnahagslegar afleiðingar þess eru svo djúpstæðar og sársaukafullar að það leggur engin þjóð í það. Þess vegna er það þannig að það er alveg sama hvort við skoðum bankakreppuna á Norðurlöndunum, í Bandaríkjunum, í Japan, alls staðar grípa menn til ráða til að afstýra slíku hruni. Þannig er ábyrgð ríkisins til staðar á bak við bankastarfsemina í löndunum, hvort sem þeir eru hf. eða ríkisbankar. Þá er bara ein röksemd eftir og hún er sú hvort það breyti öllu um rekstur bankakerfisins að það sé sett hf. aftan við, að það sé sé töfralausnin. Verður það t.d. þannig að daginn sem hf. kemur aftan við Landsbankann gjörbreytist bankastjórarnir þar eins og það hafi gjörsamlega verið skipt um forrit í þeim? Fara þeir þá að hugsa eins og einkarekstrarmenn og með allt öðrum og ábyrgari hætti? Er það hugsunin? Hvað segir til að mynda mismunandi útkoma Búnaðarbankans og Landsbankans okkur? Hvernig stendur á því að þeim bönkum hefur reitt nokkuð mismunandi af í þessum efnum og eru þó báðir ríkisbankar og byggja á nákvæmlega sams konar lögum og sams konar starfsskipulagi? Nei, auðvitað er þetta algjör einföldun á umræðum, algjör fjarstæða. Bönkum getur verið vel eða illa stjórnað alveg gjörsamlega án tillits til þess hvort þeir eru ríkisbankar eða hlutafélagsbankar. Mörg verstu bankahneykslin og eiginlega öll verstu bankahneykslin í sögunni eru auðvitað í einkabönkum. Ævintýrabankarnir í London, á Ítalíu og víðar voru einmitt dæmigerðir einkabankar. Þetta voru gorkúlubankar sem spruttu upp af einkaframtaki og gengu mjög lausbeislaðir. Þeir voru langt frá armi ríkisins, langt frá eftirlitinu og stóðu ekki á fornum merg í nánum tengslum við seðlabanka og bankaeftirlit. Þannig að þetta er auðvitað enginn málflutningur. Ef það er verið að draslast með óhæfa menn í ríkisbönkum þá er það engin afsökun að það sé vegna þess að þetta séu ríkisbankar. Menn eiga ekkert að vera að fara eins og kettir í kringum heitan graut í þeim efnum. Þá á bara að reka mennina. Það eru til úrræði í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna til þess að áminna menn sem standa sig ekki í stykkinu og eru vanhæfir og svo er ákveðinn prósess sem gildir um það hvernig slíkt gengur fyrir sig. Þannig að ég tek slíkar röksemdir ekki gildar. Ég sé heldur ekki að sagan hér á Íslandi á seinni missirum og árum sanni mönnum eitt eða neitt í þessum efnum. Auðvitað eiga menn líka að horfa af sanngirni á verkefnin sem bankastofnanirnar eru með. Aumingja Landsbankinn er alltaf tekinn og laminn og barinn vegna þess að hann hafi staðið sig svo illa, það spretta upp alls konar snillingar, hagfræðingar og viðskiptafræðingar sem hafa vit á hlutunum og hafa lært þetta allt í skólum og fordæma Landsbankann. En hvað hefur Landsbankinn gert á undanförnum árum og áratugum í íslensku efnahagslífi? Hvaða hlutverk hefur hann haft? Hann er meginviðskiptabanki undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar, sjávarútvegsins og hefur orðið að deila kjörum með sjávarútveginum í mjög ríkum mæli. Það er ósanngjarnt að horfa ekki til þess að Landsbankinn hefur tekið á sig gríðarlega afskriftaþörf vegna undangenginna erfiðleika og taprekstrar í sjávarútvegi. Þegar allt kemur til alls eru það kannski mennirnir sem ráku kolvitlausa gengisstefnu á síðasta áratug sem bera aðallega ábyrgðina en ekki endilega bankastjórar Landsbankans í dag. Mér finnst það satt best að segja ekki svo merkilegt þegar einhverjir skólaspekingar koma fram með hróp um óhæfa stjórnendur. Útlánatöp sem orðið hafa á undanförnum árum voru oft löngu fyrirséð og lágu í forsendum sem liggja langt aftur á síðasta áratug, áratug verðbólgu og vitleysu af ýmsu tagi. Langstærstu ábyrgðina á útlánatöpum bankanna og sumra fjárfestingarlánasjóðanna ber ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og hin kolvitlausa gengisstefna á árunum 1987--1988. Það er enginn vafi á því að þau ósköp sem þá gerast í skuldsetningu atvinnulífsins eiga mjög stóran þátt í því sem síðar varð og ekki varð við ráðið. Þá var stofnað til erfiðleika í fjölmörgum fyrirtækjum og atvinnugreinum sem gátu aldrei endað öðruvísi en með heilmiklum afskriftum. Það lá alltaf ljóst fyrir, svo aðeins sé nú farið aftur í söguna í þeim efnum. Svo halda menn að einhver ,,háeffun`` dagsins í dag breyti þessu. Það er mikill barnaskapur. Það getur vel verið að einhvern tíma verði heppilegt og skynsamlegt að breyta um rekstrarform ríkisbankanna, ég hef engin sérstök trúarbrögð uppi í þeim efnum. Ég er ekkert sérstaklega á móti því en ég er enn síður fyrir fram með því bara út í loftið. Ég vil fá rök í þeim efnum eins og endranær áður en ég læt sannfærast. Ég vil sjá hvaða kraftverk gerast við það að þessir tveir litlu bókstafir bætist aftan við nöfn á skýrslum og bréfhausa bankanna. Ég held hins vegar að myndarleg úttekt á stöðu íslenska bankakerfisins, kortlagning á aðstæðum nútímans og hvað sé líklegt á komandi árum í þeim efnum, t.d. hvort við fáum hér inn erlenda bankastarfsemi og samkeppni af þeim toga, hún væri einhvers virði. Við alþýðubandalagsmenn höfum lagt það til að farið verði mjög rækilega í saumana á því hvort það eigi að stefna þá frekar á sameiningu ríkisbankanna í einn öflugan þjóðbanka. Ég svara því hiklaust játandi þegar eða ef menn telja af innlendum samkeppnisforsendum að það gangi. Auðvitað er það della að ríkið sé að reka tvö útibú hlið við hlið í mörgum litlum byggðarlögum með sitt hvoru nafninu yfir dyrunum. Það mætti líka hugsa sér að taka upp eldri hugmyndir sem ræddar voru áður en Íslandsbanki varð til, t.d. um mögulegt samstarf sparisjóðanna við einhverja af þessum aðilum. Hugmyndir eru um það að Búnaðarbankanum og sparisjóðunum yrði með einhverjum hætti kúplað saman og búin þar til sæmilega sterk eining. Það gæti líka komið til skoðunar o.s.frv. Það er eitthvað sem skiptir máli. Það er eitthvað sem hefur í för með sér efnislegar breytingar sem maður er tilbúinn til að skoða og leggja vinnu í. En ekki svona rugl, að allt leysist sisvona með einhverjum ,,háeffum``. Og á svo að hafa þá alla þarna áfram, bankastjórana, sem menn keppast um að lýsa óhæfa? Hverju breytir þá ,,háeffun``? Ég hef ekki mikla trú á því. Getur þá ekki hv. þm. og formaður einkavæðingarnefndar, Gunnlaugur Sigmundsson, 2. þm. Vestf., haldið áfram að koma hér upp með svo ágætar ræður? Ég sé ekki annað en að allar sömu efnislegu forsendur standi eftir þótt þetta verði gert. Þar af leiðandi, herra forseti, tel ég langhyggilegast af meiri hlutanum hér að draga til baka þessa brtt. í ákv. til brb. II og láta málið fá afgreiðslu eins og til þess var stofnað í upphaflegu frv. Um það er ágæt samstaða, a.m.k. að mestu leyti. Það voru að vísu fyrirvarar um einstök tæknileg atriði svo sem eins og tilhögun tryggingarsjóðsins í nefndinni, en það er ekki stórvægilegt. Hitt er alveg ljóst að ef hér er verið að smygla í dulbúningi inn og í gegn einhverjum undanfara einkavæðingarinnar með þessum hætti gagnvart Landsbanka Íslans, þá hlýtur það að kalla á miklar umræður eða ætti a.m.k. að gera það. Þar er á ferðinni stórmál sem ekki á að láta fara óathugað í gegnum þingið. Vinnubrögðin, að lokum, herra forseti, í sambandi við þessi bankamál eru náttúrlega nokkuð dularfull að mínu mati. Þetta er mál sem alveg dæmigert ætti að kalla á þverpólitíska undirbúningsvinnu. Þetta er nú einu sinni þjóðbanki. Þetta eru bankar sem þjóðin á, öll þjóðin, ekki bara þeir sem kjósa Framsfl. Bankaráðin eru þannig skipuð að til þeirra er kosið hlutfallskosningu á Alþingi. Því finnst mér það liggja í allri hefð og meðferð þessara mála í stjórnkerfinu yfirleitt að ef menn vilja vinna þetta af einhverri alvöru og samviskusemi og vandvirkni þá hefðu menn í þessu þverpólitískan hóp eða nefnd eða einhverja undirbúningsvinnu. Aðferð Framsfl. sem maður sér í hverju málinu á fætur öðru er að það er skipuð nefnd og formaður hennar er ævinlega einn af hv. þm. Framsfl., yfirleitt nýliði. Það er í hverju málinu hér á fætur öðru. Hæstv. félmrh. Páll Pétursson er með margar nefndir í gangi. Ég held að hann sé búinn að koma öllum nýliðum þingflokks Framsfl. nema einum í einhverja nefnd, þar sem þeir eru formenn. Einn er að skoða þetta og annar að skoða hitt. Hér hefur hæstv. viðskrh. einmitt sama verklag á. En þetta eru þröngar, lokaðar flokksnefndir undir forustu þingmanna úr þingliði flokks hæstv. ráðherra og öðrum er ekki hleypt að málinu. Er nema von að við stjórnarandstæðingar séum tortryggnir á þessi áform og þessi vinnubrögð þegar þau skjóta upp kollinum með þessum hætti eins og gerir hér í þessu máli? Þetta er ekki til fyrirmyndar, hæstv. viðskrh. Þetta er satt best að segja heldur slakt, svo ekki sé meira sagt. Ef við værum stödd tveimur árum aftar í tímanum og við værum að ræða hér við þær aðstæður að þessi vinnubrögð lægju hér á borðinu af hálfu fyrrv. viðskrh. og hæstv. núverandi viðskrh. væri í stjórnarandstöðu, veit ég alveg upp á mína tíu fingur að hann væri hér í hópi gagnrýnenda þessara vinnubragða því það voru framsóknarmenn iðulega á síðasta kjörtímabili. Og stóðu sig þokkalega þótt Framsókn hafi alltaf verið heldur lélegur stjórnarandstöðuflokkur enda í allt of lítilli æfingu í því hlutverki eins og kunnugt er. Það var oft lið í þeim hv. þáverandi þingmönnum, Finni Ingólfssyni og Páli Péturssyni, þegar þeir voru að gagnrýna svona vinnubrögð af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar, svo ekki sé minnst á það að stundum lagði Halldór Ásgrímsson, hv. þm. og núverandi hæstv. utanrrh., leið sína í ræðustólinn og tók þátt í því að halda mönnum við efnið. Þannig að þetta er nú heldur dapurlegt, herra forseti. Þessi vinna öll að einkavæðingu bankanna virkar á mann eins og hálfgert laumuspil. Það eru af og til að koma af þessu einhverjar óstaðfestar fréttir. Formaður nefndarinnar hefur af og til fengið köst, farið í fjölmiðla og lýst yfir þessu og hinu. En að öðru leyti er þetta eitthvað afar dularfullt. Mér skilst þó að eitt sé að verða ljóst og það er að þau frv. verði ekki lögð fram hér á þessu þingi, herra forseti. Það er auðvitað til bóta því það væri að bæta gráu ofan á svart ef ætti að fara að sulla þeim hérna inn ofan á allt hitt sem komið er. Mér finnst líka, eins og hv. síðasti ræðumaður reyndar vakti athygli á, 9. þm. Reykv., að hæstv. viðskrh. skuldi okkur skýringar á stöðu þessara mála almennt. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þingið taki svona við þessu góssi, þessu ákvæði um Landsbankann, nema veittar séu einhverjar upplýsingar um stöðu málsins, hvar þau standi yfirleitt. Í hvaða tengslum er þetta ákvæði við einkavæðingaráformin? Er það rétt sem borið var inn í efh.- og viðskn. að þetta sé nauðsynlegur undanfari þess að hægt sé að halda áfram frekari vinnu við að undirbúa einkavæðingu bankanna? Í hverju liggur það þá o.s.frv.? Þetta finnst mér að hæstv. viðskrh. verði að skýra betur fyrir okkur.

Herra forseti. Mér gefst vonandi tækifæri til þess á eftir að svara þeim spurningum sem hv. þingmenn hafa beint til mín. Ég hef valið þá leið að allir hv. þm. stjórnarandstöðunnar tali ásamt minni hluta í efh.- og viðskn. áður en ég reyni að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Ég vil þó gera athugsemdir við það í ræðu hv. þm. sem fram kom áðan þar sem hv. þm. kvartaði undan því að stjórnarndstaðan væri ekki þátttakandi í undirbúningi að formbreytingu bankanna. Sú leið var valin í góðu samstarfi við bankastjórnir og bankaráð beggja ríkisviðskiptabankanna og í góðu samstarfi við starfsmannafélög beggja bankanna að þessi háttur yrði hafður á, þ.e. að þetta yrði þriggja manna framkvæmdanefnd sem í völdust formaður, skipaður af viðskrh., fulltrúi fjmrh. og fulltrúi Seðlabankans. Hv. þm. veit hverjir fulltrúar þessara aðila eru sem þarna eru að starfi. Það kemur skýrt fram í skipunarbréfi nefndarinnar að nefndin á að hafa gott samráð við starfsmannafélög bankanna, við bankaráð beggja banka og við bankastjóra bankanna um þessa framkvæmd. Það hefur nefndin gert. Bankaráð beggja bankanna riðu á vaðið strax og þessi nefnd hafði verið skipuð og hófu undirbúning að þessu starfi innan bankaráðanna. Nú liggja fyrir tillögur frá bankaráðum beggja banka. Í þeim á stjórnarandstaðan fulltrúa og hefur þar af leiðandi getað haft mjög mikil áhrif á það hverjar tillögur bankaráðanna væru til viðskrh. og nefndarinnar um það hvernig að þessu skyldi staðið. Ég fagna því sérstaklega að um þær tillögur sem komið hafa frá bankaráðunum og kynntar hafa verið fyrir starfsmönnum beggja banka hefur náðst nokkuð víðtæk samstaða. Eftir því sem ég veit best er ágætissamstaða um það sem þar er verið að leggja til. En ég mun hér á eftir skýra frekar frá áformum ríkisstjórnarinnar um það hvað fyrirhugað er að gera í þessum efnum.

Herra forseti. Ég felst að sjálfsögðu á það og tel alveg hárrétt hjá hæstv. viðskrh. að það er ekki hægt að svara efnislegum og viðamiklum spurningum í andsvörum. Það er gott að það er upplýst hér að hæstv. ráðherra mun taka til máls síðar í umræðunni og svara spurningum og væntanlega fjalla þá ítarlega um það sem við höfum óskað eftir að verði upplýst hér í umræðunni og tengist sérstaklega efni umdeildrar brtt. og ákv. til brb. II. Ég var hins vegar að vísa til þess að þetta mál, eins og það snýr að stjórnarandstöðunni, t.d. nefndarmönnum í efh.- og viðskn., fulltrúum minni hlutans þar, hefur bara alls ekki komið á okkar borð. Við höfum eingöngu af því fréttir gegnum fjölmiðla eða utan úr bæ. Til að mynda þegar einn og einn nefndarformaður eða bankastjóri gýs pínulítið. Það kann vel að vera að þetta sé allt rétt hjá hæstv. ráðherra og auðvitað er ég ekkert að rengja að það hefur verið reynt að vanda samráð við starfsmannaráð og bankaráð. En það jafngildir ekki þverpólitísku samstarfi við stjórnarandstöðuna almennt um undirbúning þessa máls, um grundvallaratriðin og hin pólitísku ákvarðanatökuatriði. Ég lít svo á að hitt samstarfið hafi væntanlega tilhneigingu til þess að verða fremur tæknilegs eðlis og bankalegs eðlis. Það séu þeir hlutir sem þar séu á ferðinni. Ég efast um að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í bankaráðum sem slíkir telji sig vera í aðstöðu til þess að vera þar jafnframt pólitískir tengiliðir sinna flokka vegna þess að þeir eru auðvitað bundnir af ákveðnum trúnaðarskyldum við þann banka sem þeir þjóna o.s.frv. Ég er ekki viss um að það sé hvort sem er heppilegt að setja menn í þær stellingar. Ef menn vilja vinna að þessu af alvöru og með það í huga að ná árangri þá hefði eitthvert þverpólitískt samstarf verið mjög skynsamlegt í undirbúningi málsins. Að minnsta kosti hefði átt að upplýsa stjórnarandstöðuna jafnharðan um gang mála þannig að við værum ekki að frétta á skotspónum um hlutina og væri jafnvel ætlað að taka til afgreiðslu mál sem þessu tengjast o.s.frv.

Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. sé viðstaddur umræðuna. Ég veit að hann er hér í húsinu. Hæstv. forseti, mér varð hugsað til þess í dag þegar ég áttaði mig á því hvaða mál var komið á dagskrá að ég er búin að vera það lengi á hinu háa Alþingi, þótt það sé ekki lengra en á fimmta ár, að hér koma gamlir kunningjar fram aftur og aftur. Hér skjóta sömu málin eða svipuð mál upp kolli aftur og aftur og kannski sýnir það eðli þess starfs sem við gegnum hér að auðvitað þarf að skoða hina ýmsu lagabálka, endurskoða, breyta og bæta eftir því sem þörf kallar á. En þetta mál sem hér er til umræðu á sér nokkuð sérstakan aðdraganda. Ég rifjaði það einmitt upp í dag þegar ég var að undirbúa mig undir þessa umræðu og skoða hvað við vorum að fást við vorið 1993 þegar það kom upp með mikilli skyndingu að það þurfti að hlaupa undir bagga með Landsbankanum. Það er svolítið sérkennilegt að þótt í því frv. sem hér er til umræðu sé gert ráð fyrir að veita nokkurs konar opna heimild til bankanna til að taka víkjandi lán, þá var það eiginlega ekki fyrr en undir lok vinnunnar og umræðunnar og með þeirri brtt. sem fram kom í efh.- og viðskn. að menn fóru að átta sig á því máli sem hér er til umræðu. Þá er ég fyrst og fremst að tala um ákvæði til bráðabirgða II sem mest umræða hefur orðið um hér í dag. Það bar þó ekki við með nándar eins sögulegum hætti og árið 1993 þegar ríkisstjórnin rauk upp til handa og fóta og frestaði fundum Alþingis, hélt aukafundi í ríkisstjórninni og boðaði svo til blaðamannafundar. Það má segja að varla finnist dæmi um það frá síðari árum að ríkisstjórn hafi vakið aðra eins athygli á slæmri stöðu ríkisbanka enda varð stjórn Landsbankans að senda skeyti út um allan heim til að róa þá banka sem þeir voru í viðskiptum við og höfðu tekið lán hjá því menn vissu ekki hvaðan á sig stóð veðrið í öllum þessum látum 1993. En þá varð niðurstaðan sú að ríkisstjórnin eða hæstv. fjmrh. fékk heimild til að taka lán sem síðan var veitt til Landsbankans. Síðan var Tryggingarsjóður viðskiptabankanna opnaður þannig að þangað mátti sækja heimild upp á 3 milljarða kr. Þetta var því mjög veruleg aðstoð sem á þeim tíma var veitt til að tryggja eiginfjárstöðu Landsbankans. Nú stöndum við sem betur fer ekki frammi fyrir svipuðum vanda og reyndar er vandinn enginn. Við stöndum fyrst og fremst frammi fyrir meginspurningum sem snúa að Alþingi, fjárveitingavaldinu og ríkisábyrgðum. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að sú framsetning sem hér er komin upp vekur margar spurningar hjá mér. Ég er hreint ekki hissa á því að meiri hluti efh.- og viðskn. skyldi leggja til breytingu á því sem upphaflega var að finna í frv. því þar var galopin heimild til ríkisbanka til að taka víkjandi lán. Við vitum öll að ríkissjóður er í ábyrgð fyrir ríkisbankana og að mínum dómi kom sú heimild eins og hún var þá alls ekki heim og saman við þær reglur sem hér gilda um fjárveitingavaldið og þar með talið lántökur og ríkisábyrgðir. Meiri hluti efh.- og viðskn. fór þá leið að breyta þessu ákvæði nokkuð en ég er samt alls ekki sátt við það eins og það er og get tekið í öllu undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram í dag. Í rauninni finnst mér alveg nauðsynlegt að hv. efh.- og viðskn. taki þetta mál til sín á milli 2. og 3. umr. og skoði þetta aðeins betur. Ég vil biðja hæstv. viðskrh. að hlusta, þetta eru lagatæknileg atriði sem ég er að velta hér upp ásamt spurningunni um það hver fer með valdið frekar en að hér sé um pólitískt atriði að ræða. Hér er gert ráð fyrir því, hæstv. forseti, að ríkisviðskiptabönkum sé fram til 31. des. 1997 veitt heimild til að taka víkjandi lán. Mín fyrsta spurning snýr að því hvort það sé eðlilegt að Alþingi veiti svona opna heimild til meira en eins árs. Ég spyr: Hvernig kemur þetta heim og saman við frv. sem við erum að fást við í sérnefnd hér á hinu háa Alþingi um fjárreiður ríkisins þar sem að sjálfsögðu í takt við þær hefðir sem hér ríkja er gert ráð fyrir því að það verði lögð fram fjárlög fyrir eitt ár í senn og að í þeim fjárlögum verði samkvæmt 26. gr. frv., með leyfi forseta, leitað heimilda til lántöku, lánveitinga og ríkisábyrgða? Þannig er málið sett upp í frv. um fjárreiður ríkisins. Ef við afgreiðum málið með þeim hætti sem hér er að finna í ákvæði til brb. II, erum við þá að gera það sama og menn hafa stundum gert í 6. gr. fjárlaga þar sem heimildirnar lifa í rauninni áfram? Þær lifa svona frá ári til árs, þær eru framlengdar frá ári til árs. Það er eitt af því sem verið er að tala um í frv. um fjárreiður ríkisins og í starfi þeirrar nefndar, að taka fastar á því að það verði að endurnýja heimildirnar árlega þannig að það sé algerlega ljóst hvaða heimildir eru veittar innan hvers árs. Nú er það bundið hér í þessu ákvæði að þetta er hámarksheimild sem miðast við þá fjárhæð sem þessi víkjandi lán sem bankarnir hafa tekið námu 1. jan. 1994. Upphæðin er því þekkt en mínar vangaveltur snúa að því hvort það sé eðlilegt að framlengja þetta vald með þeim hætti að heimildin nái út árin 1996 og 1997. Ég hafði samband við ráðuneytisstjóra fjmrn. í dag vegna þessa atriðis og hann tjáði mér að þess væru dæmi frá fyrri árum að slíkar lánveitingaheimildir hefðu verið veittar. Hann nefndi þar til t.d. virkjanir frá fyrri árum. Ekki ætlast ég til að hæstv. viðskrh. þekki þá sögu, en hann benti hins vegar á að það væri eðlilegt að í þessari heimild væri kveðið á um að hún væri með samþykki hæstv. fjmrh. og viðskrh. Það væri eðlilegt að orða hana með þeim hætti og þá ekki síst með tilvísan til þeirra laga sem voru samþykkt vorið 1993 þar sem þær lánveitingar og hemildir sem þá voru veittar voru bundnar allmörgum skilyrðum. Eins og heimildin lítur út er hún býsna opin þótt upphæðin sé ljós. Að því leyti er hún bundin að upphæðin er ljós. En á því hvenær þessi heimild er notuð er þessi sveigjanleiki. Mér finnst þetta vera það sem maður kallar prinsippmál af hálfu Alþingis hvort það sé rétt að veita slíkar heimildir til lengri tíma. Mér finnst að þetta sé umræða sem þurfi að fara fram áður en menn fara að afgreiða svona heimild út í bláinn. Annar flötur á þessu máli er ástæðan fyrir því að verið er að veita þessa heimild. Það er alveg ljóst, eins og kemur fram í nál. minni hlutans, að þessi beiðni um lánveitingarheimild með ábyrgð ríkisins tengist þeim hugmyndum sem menn eru með um að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög. Eins og fram hefur komið í umræðunum í dag þá eru þau mál stopp í bili, m.a. vegna biðlaunamálsins og fleiri þátta sem menn eru að athuga. En allt tengist þetta einkavæðingarhugmyndum sem nú vaða hér uppi. Ég hef orðað það svo að þær séu eins og krabbi sem skríður út um allt ríkiskerfið án þess að menn horfi á það í samhengi hvað verið er að gera. Hvað er eðlilegt að einkavæða og hvaða fyrirtækjum ríkisins er eðlilegt að breyta? Það má segja að sá biðlaunaréttur sem hér er í gildi meðal opinberra starfsmanna og bankamanna hafi orðið til að stöðva þau mál að miklu leyiti. Ég vil taka undir það sem kom fram í dag að áður en menn fara að veita heimildir af þessu tagi á auðvitað að liggja fyrir hvað er áformað og hvernig. Hæstv. viðskrh. lýsti því yfir hér í dag að hann ætlaði að upplýsa okkur eitthvað um þau mál hér á eftir. Meginspurningin sem vaknar í mínum huga varðandi þá breytingu er sú grundvallarspurning hvort svo lítið samfélag eins og okkar, með 260 þús. íbúa eða svo, komist af án ríkisbanka. Það hefur lengi verið litið þannig á að það væri nauðsyn á því að hér væri til ríkisbanki, ekki síst vegna lántaka erlendis og ekki síst vegna þess að ríkið hefur verið að baki og ábyrgst öll meiri háttar lán sem hafa verið tekin, t.d. vegna virkjana eða annarra framkvæmda ríkisins. Við hljótum að spyrja og fara í gegnum þá grundvallarumræðu hvort ekki sé þörf á slíkum banka. Eru þær breytingar orðnar á okkar samfélagi og atvinnulíf það traust að hér sé ekki lengur þörf á banka sem hefur ríkið að bakhjarli? Eða hver verður bakhjarlinn og hvernig verður því skipulagi háttað? Hvað verður þá um ríkisábyrgðirnar? Ég reikna með að ríkið sé áfram ábyrgt fyrir öllu því sem hingað til hefur verið gert, en hver verður bakhjarlinn? Það er spurningin. Hafa bankarnir bolmagn til að styðja við bak atvinnulífsins, ekki síst sjávarútvegsins, ef ríkið er þar ekki að baki? Hvað verður þá um lánskjör erlendis o.s.frv.? Spurningarnar eru ótalmargar. Eftir stendur sú grundvallarspurning sem ég var að nefna, hvort við séum komin á það stig að geta breytt kerfi okkar þannig að hér sé enginn ríkisbanki. Þegar verið var að stofna bankana upphaflega kom ekki annað til greina en að hér væri ríkisbanki. Það var stefnan á þeim tíma og fjármálalífið var það umfangslítið að enginn gat veitt tryggingar nema ríkið. En nú eru breyttir tímar. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að hafna því að breyta bönkunum. En áður en að því kemur þarf að fara í gegnum mikla grundvallarumræðu og grundvallarskoðun á efnahagskerfi okkar. Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það sem ég kom hér inn á varðandi það hvernig þessi tillaga er sett fram og hvort það sé ekki eðlilegt að bæta þarna inn í því að notkun á þessari heimild verði borin undir hæstv. fjmrh. og viðskrh. Jafnframt vil ég fara þess á leit við hv. efh.- og viðskn. að málið verði skoðað aftur milli 2. og 3. umr. með tilliti til frv. um fjárreiður ríkisins og þær hefðir sem þar hafa gilt. Það er þá a.m.k. ljóst hvort tillagan eins og hún liggur fyrir er eðlileg út frá lagatæknilegu sjónarmiði. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki breytum við einfaldlega tillögunni og gerum þá ráð fyrir að bankarnir verði að koma aftur til Alþingis til að leita eftir slíkri heimild. Því eftir stendur að það er ríkissjóður sem er í ábyrgð fyrir þessar lántökur ríkisbankanna.

Herra forseti. Eins og fram kemur í áliti bæði meiri hluta og minni hluta með þessu frv. var mjög góð samstaða í nefndinni um að vinna að þessu máli enda samstaða um nærri allt sem þar var afgreitt og þær brtt. sem gerðar voru. Ágreiningsefnið sem er hér til umræðu núna er varðandi ákv. til brb. II, þ.e. heimildina fyrir Landsbanka Íslands að fá að hækka þá upphæð um 1 milljarð kr. sem þeir taka sem víkjandi lán. Eins og fram hefur komið í ræðum manna hér á undan var upphaflega í frv. gert ráð fyrir að þetta yrði alveg opið. Allir nefndarmenn voru sammála um að það væru mistök. Menn gætu ekki framvísað svo þessu valdi og um það var samstaða. Ég er stuðningsmaður meiri hlutans að því leyti að ég er sannfærður um að við séum að gera rétt í því að heimila Landsbankanum að auka þessi víkjandi lán um 1 milljarð kr. Eins og fram hefur komið hefur það veruleg áhrif á efnahagsumhverfi Landsbankans, þ.e. efnahagsreikning hans, það rúmlega tólffaldar hann, þannig að hér er um mikið hagsmunamál bankans að ræða. Það er rangt sem sumir vilja segja að hér sé verið að ávísa einhverju frá Alþingi. Það er alveg öfugt, við erum að gera þetta á mjög lokaðan hátt. Þetta er bundið við 1 milljarð sem bankinn hefur þá heimild til að auka sín víkjandi lán um. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni að það væri til bóta ef í frv. stæði að þetta yrði tekið í samráði við hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh. En frá mínum sjónarhóli voru rökin fyrir þessu einfaldlega þau að með því að heimila Landsbankanum þetta værum við á praktískan hátt að koma til móts við efnahagslífið í landinu. Landsbanki Íslands er langsamlega stærsti banki landsins, það vita allir. Á stórum landsvæðum eru útlán hans 60, 70, 80% af bankastarfsemi heilu héraðanna og heilu landshlutanna. Auk þess er Landsbankinn langstærsti lánardrottinn sjávarútvegsins sem er okkar grundvallarútflutningsgrein og atvinnulíf landsbyggðarinnar á stórum svæðum byggir nær eingöngu á honum. Frá mínum bæjardyrum séð er því ekki fyrst og fremst verið að hygla bankanum, heldur er verið að tryggja að hann geti haldið uppi eðlilegri lánastarfsemi til viðskiptalífsins. Eins og reglurnar eru núna bar Landsbankanum að borga niður sín víkjand lán. Eins og reglan er mundi þetta hafa veruleg áhrif á útlánagetu hans, nema við heimilum það sem fram kemur í brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. Bankarnir og þá sérstaklega Landsbankinn hafa verið til þó nokkurrar umræðu hér í eftirmiðdag á dálítið óvenjulegan hátt verð ég að segja. Mér finnst, herra forseti, dálítið undarlegt þegar menn velja þennan ræðustól til að gefa einstökum bankastjórum einkunn. Ég held að einhver annar vettvangur hljóti að vera mun viðkunnanlegri til þess. En það er ástæða til að tala aðeins um bankana. Ég lít þannig á að útlánatöp bankanna séu ekki meginvandamálið sem við erum að fjalla um í dag. Þau eru tiltölulega lítil miðað við það skelfilega efnahagsumhverfi sem bankar og sparisjóðir hafa mátt búa við á Íslandi þar til nú fyrir nokkrum árum. Miðað við það er ekki svo skrýtið þótt um veruleg töp hefði verið að ræða. Ég lít þannig á, herra forseti, að vandamál bankanna sé allt annað. Það er staðreynd að það er hefð, löggróinn vani á Íslandi að bankastofnanir kosta allt of miklu til síns rekstrar. Þeir eru miklu dýrari stofnanir hér en sambærilegar stofnanir erlendis. Þetta er vandamál sem kannski tilheyrir umræðunni sem átti sér stað hér í síðustu viku þegar við vorum að tala um samkeppnishæfni Íslands. Þessi dýra bankastarfsemi er að skaða samkeppnishæfni Íslands. Ég lít þannig á að þótt uppi séu góð áform um að breyta rekstrarformi bankanna þá erum við ekki þar með komin út úr þessum vandræðum. Þetta á við alla peningastarfsemi á Íslandi. Sparisjóðirnir eru sannarlega ódýrari í rekstri en bankarnir, það má sýna fram á það. En það má líka sýna fram á að íslenskir sparisjóðir eru þrátt fyrir allt dýrari í rekstri en sparisjóðir á Norðurlöndum. Það vandamál okkar að ná niður rekstrarkostnaði bankanna held ég að verði mjög erfitt viðureignar. En við verðum að keppast mjög við á næstu árum og reyna að vinda ofan af þeirri vitleysu sem einhvern veginn hefur þróast í gegnum áratugi. Það má ekki kosta svona mikið að versla með peninga og það er vandamálið. Hins vegar held ég að þessi brtt. okkar í meiri hluta efh.- og viðskn. sé viðskiptalífinu til góðs. Hún er nauðsynleg og það er mikil þörf á því að þessi stærsti banki hafi þau umsvif sem viðbótin veitir honum. Þess vegna er ég flutningsmaður að þessari breytingu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta. Ég var í síma og reiknaði með að hv. þm. mundi tala aðeins lengur. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að hann ræddi hér um Landsbanka Íslands og lánveitingar hans, þar á meðal í hinum dreifðu byggðum landsins, og hann þyrfti að vera sterkur til að rækja það hlutverk. Ekki ætla ég að hafa á móti því en um það snýst ekki málið. Nú er komin þriðja röksemdin inn í það að hafa veitt þetta víkjandi lán. Ég rakti skilmerkilega í ræðu minni áðan að eina röksemdin sem komin væri fram fyrir víkjandi láni væri nauðsyn vegna fyrirhugaðrar ,,háeff-væðingar``. Ég dró sérstaklega fram að Landsbankinn þyrfti ekki á neinni sérstakri fjárhagsaðstoð að halda núna, síður en svo. Ég held að það sé mikilvægt að það sé alveg ljóst við þessa umræðu. Nú kemur hv. þm. og segir að þetta þurfi til að styrkja hinn byggðalega þátt Landsbanka Íslands og ég geri ekki lítið úr því. En um þetta hefur aldrei verið talað og þetta getur ekki verið röksemd fyrir þessu máli. Málið snýst einfaldlega um það sem ég hef rakið hér. Frv. var tæknilegt EES-frv., það blandast inn í það fyrirhuguð ,,háeff-væðing`` og ekki neitt er á borðinu um það hvernig það verður útfært. Landsbankinn þurfti ekki á þessu að halda. Það eina sem gæti komið til væri vegna þess að einhverjar eignir yrðu metnar niður í fyrirhugaðri hlutafjárvæðingu. Það var hvergi á nokkrum tímapunkti talað um að það þyrfti að styrkja Landsbankann til að hann gæti rækt betur hlutverk sitt í atvinnulífinu víðs vegar um landið. Þetta er alveg ný röksemd sem kemur fram hjá hv. þm. og ekki ætla ég að hafa á móti því. En svona var málið ekki lagt upp, hvorki í nefndinni né af hálfu hæstv. viðskrh.

Herra forseti. Ég man ekki alveg nákvæmlega hvernig umræðan átti sér stað í nefndinni. En ég man það mjög glögglega að á fund nefndarinnar kom Halldór Guðbjarnason, einn af aðalbankastjórum Landsbankans, og fór yfir þetta með nefndarmönnum. Hann gerði grein fyrir því að samkvæmt þeim samningum sem Landsbankinn væri með þá stefndi í það að hann þyrfti að greiða á þessu tímabili a.m.k. tvisvar sinnum 250 millj. kr. niður af sínum víkjandi lánum. Eins og við höfum farið yfir gagnvart reglunum mundi það þrengja útlánagetu hans um rúma 6 milljarða núna á örskömmum tíma. Mér fannst því alveg ljóst að í þeim umræðum kæmi fram að þetta hefði veruleg áhrif fljótlega og það var með tilliti til þessarar þarfar bankans sem ég mótaði fyrst og fremst mína afstöðu. Ég taldi rétt og skynsamlegt að heimila bankanum a.m.k. að fara upp í sömu upphæð og hann hafði áður. Það er ekki verið að gera neitt meira en hann hafði áður vegna þess að við höfum líka skoðað reikningana. Bankinn er með sáralítinn hagnað og kostnaður hans er því miður, eins og annarra peningastofnana á Íslandi, allt of mikill.

Virðulegur forseti. Ég hafði satt að segja ekki hugsað mér að blanda mér í þessar umræður því að það hefur verið gerð ágætlega grein fyrir sjónarmiðum okkar alþýðubandalagsmanna að því er þessi mál varðar. En svo bar við um kvöldmatarleytið að ríkisfjölmiðlarnir að ég hygg sáu ástæðu til að hafa viðtal við margnefndan bankastjóra Landsbankans. Það var í tilefni af því að einn hv. þm. hafði í skjóli þinghelgi ráðist á þennan bankastjóra fjarstaddan og talið að það væri mjög hæpið að láta Landsbankann hafa þessa peninga af því að bankastjórinn væri ekki í jafnvægi eins og hv. þm. orðaði það. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt að stjórnarþingmaður og fulltrúi meiri hlutans lýsi því yfir að bankastjóri Landsbankans, sem á að fara að styðja við bakið á, sé alveg sérstakt vandræðabarn. Bankastjóri Landsbankans var þess vegna spurður hvað hann segði um það að hafa verið ávarpaður úr þessum virðulega ræðustól og bankastjóri Landsbankans taldi ekki ástæðu til að taka það óstinnt upp vegna þess hver átti í hlut, þ.e. hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, það væri ekki mikil ástæða til að taka mikið mark á honum. Þetta er satt að segja orðin afar sérkennileg staða og ég hlýt í framhaldi af henni að beina ákveðinni spurningu til hæstv. viðskrh.: Er hann sammála þingmanninum um að bankastjóri Landsbankans sé vandamál? Er hann sammála hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni um að það sé álitamál hvort rétt sé að láta Landsbankann hafa þennan stuðning vegna þess að bankastjórinn sé ekki í jafnvægi? Hvaða skoðun hefur hæstv. viðskrh. á þessu máli? Vill hann styðja við bakið á þingmanninum í þeirri deilu, sem er komin upp við bankastjórann, eða vill hann styðja við bakið á bankastjóranum og bankanum þrátt fyrir þau orð sem þessi bankastjóri hefur haft um hæstv. viðskrh. og eru satt að segja tæplega eftir hafandi? Ég held að þetta sé umhugsunarefni hvernig þessir hlutir eru að þróast. Ég held að það sé óhjákvæmilegt fyrir okkur að við tökum eitthvert mark á þessum skoðanaskiptum, ekki síst vegna þess að hér á náttúrlega í hlut fremsti leiðtogi stjórnarflokkanna í málinu næstur hæstv. viðskrh. sem er hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson. Hann hefur skotið aftur fyrir sig öðrum sem áður hafa verið miklir forustumenn í viðskiptabankamálum af hálfu Framsfl. eins og hv. þm. Guðna Ágústssyni. Hvar er hann? Ég vek athygli á að Búnaðarbankinn hefur ekki beðið um orðið í allri þessari umræðu sem hefur farið fram í dag. Þykir mér bleik brugðið miðað við það sem maður hefur kynnst áður. Það hefur ekki mátt anda um bankakerfið í landinu yfir höfuð án þess að Búnaðarbankinn kveddi sér hljóðs í líkingu hv. þm. Guðna Ágústssonar. En hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson hefur nefnilega tekið að sér að einkavæða ríkisbankana. Hann hefur tekið að sér að hafa forustu fyrir því að hlutafélagavæða ríkisbankana. Hann leiðir stefnumótun stjórnarflokkanna í þessum mikilvægu málum. Svo kemur einmitt þessi maður sem talar af þessum mikla þunga, þessari miklu þekkingu og reynslu í málunum og mikla viti, þótt bankastjóri Landsbankans geri lítið úr þessu viti, þá talar maðurinn þannig og segir að það sé varasamt að láta Landsbankann hafa þessa peninga af því að bankastjórinn er ekki í jafnvægi. Ætlar Alþingi Íslendinga að láta sem þetta hafi ekki verið sagt? Ætla menn að halda þannig á hlutunum eins og þessi orð hafi aldrei fallið? Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir gat þess áðan að þegar umræðan var hér um árið um stuðning við Landsbankann var fátið svo mikið og fumið á ríkisstjórninni að menn höfðu aldrei séð annað eins. Það endaði með því að Landsbankinn sendi skeyti út um allan heim og sagði: Góðan daginn, Landsbankinn er enn þá til hvað sem ríkisstjórnin segir. Það liggur við að það þurfi að taka upp skeytasendingar aftur í tilefni af vantraustsyfirlýsingum á bankastjóra Landsbankans. Eða hver er afstaða hæstv. ráðherra í málinu sem er auðvitað úrslitaatriði? Ef hæstv. ráðherra stendur með Landsbankanum í málinu getur Landsbankinn sent út um allan heim afrit af þeim orðum. Ef hæstv. ráðherra stendur hins vegar með þingmanni sínum, hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni, þá fer að vandast málið fyrir Landsbankann. Spurning er hvort hæstv. ráðherra lítur á þingmanninn sem ómaga eða hvað. Það er bersýnilegt að þingmaðurinn lítur ekki á sig sem ómaga. Það er alveg ljóst hvað sem öllu öðru líður.

Enda engin ástæða til.

Nei, segir hv. þingflokksformaður Framsfl. og hefur þar með kveðið upp dóm sinn í þessu máli. Lýst því yfir að hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson sé hinn merkasti samtíðarmaður sem ég hef úr af fyrir sig aldrei dregið í efa. En þessi maður, sem nýtur frammíkallsstuðnings formanns þingflokks Framsfl., hefur lýst því yfir að bankastjóri Landsbankans sé alveg sérstakt vandamál og sé ekki í jafnvægi. Það er spurning hvort þetta er þingflokkssamþykkt í Framsfl. um að Sverrir Hermannsson bankastjóri sé ekki í jafnvægi. Spurning er hvenær sú samþykkt hefur verið gerð. Myndi formaður þingflokksins vilja upplýsa það, jafnvel í frammíkalli, hvort það hafi verið gerð þingflokkssamþykkt í málinu um vandamálið Sverri Hermannsson sem á heima vestur á Melum ef ég man rétt. Ég held, hæstv. forseti, að það sé óhjákvæmilegt að hæstv. viðskrh. geri grein fyrir afstöðu sinni til þessara ummæla hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar um bankastjóra Landsbankans. Þessi orð sem hv. þm. lét falla um bankastjóra Landsbankans voru auðvitað svoleiðis með ólíkindum um að bankastjórinn væri sérstakt vandamál. --- Ég fagna því að nú gengur í salinn, sem er ekkert voðalega algengt þó kemur það fyrir, hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, hann er mættur í salinn, hæstv. forseti, ég vek athygli á því fyrir þingtíðindin þannig að það sé þá bókað einu sinni að hann sé kominn. Það er verið að ræða akkúrat það að hann lét þau orð falla um bankastjóra Landsbankans í dag að bankastjórinn væri ekki í jafnvægi og þess vegna væri vafamál að það ætti að láta Landsbankann hafa peningana. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Er hann sammála hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni? Það er úrslitaatriði að hæstv. viðskrh. upplýsi þetta í þessu sambandi. En ég hef aðra spurningu að leggja fyrir hæstv. viðskrh. sem ég hef ekki heyrt að hann hafi svarað í dag. Það er þetta atriði, sem hefur komið fram í umræðum frá ýmsum þingmönnum að þetta frv. sé fyrst og fremst undirbúningur að einkavæðingu ríkisbankanna. Það sé verið að skapa jarðveg fyrir einkavæðingu bankans. Þá spyr ég hæstv. viðskrh. hvort hann sé þessarar skoðunar. Telur hann að þessi stuðningur við Landsbankann sé forsenda þess að hægt sé að einkavæða Landsbankann og er það tilgangurinn að mati hæstv. viðskrh.? Það er óhjákvæmilegt að hæstv. viðskrh. taki einnig af skarið í þessu efni um afstöðu sína í málinu vegna þess að það hlýtur að vera úrslitaatriði varðandi afstöðu einstakra þingmanna og manna almennt til þessa máls. Þess vegna kvaddi ég mér hér hljóðs, herra forseti, til að spyrja hæstv. viðskrh. tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Tekur hann mark á hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni og er hann sammála því að Sverri Hermannssyni bankastjóra sé ekki treystandi? Í öðru lagi: Er hæstv. ráðherra þeirrar skoðunar að þetta frv. sé undirbúningur að einkavæðingu Landsbankans? Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. svari þessum spurningum því að það er mjög mikilvægt að fá svar við þeim til að greiða fyrir að þetta mál fái meðferð. Ég vænti þess að hv. þm., formaður þingflokks Framsfl., svari því svo síðar við umræðuna hvort gerð hafi verið þingflokkssamþykkt í Framsókn um það að Sverrir Hermannsson sé ekki í jafnvægi. Það væri athyglisvert.

Herra forseti. Það er svo að þetta frv. er nú meira en bara þetta ákvæði til bráðabirgða II sem öll umræðan hefur reyndar snúist um. Það mátti svo sem alveg búast við því vegna þess að um frv. er að öðru leyti tiltölulega góð sátt. Mér finnst best að byrja á að svara þeim spurningum sem fyrir mig hafa verið lagðar er snúa að málinu. Fyrst vil ég segja nokkur orð um þetta ákvæði til bráðabirgða varðandi endurfjármögnunina sem hér er verið að opna heimild fyrir upp á 1 milljarð kr. Þá verða menn að hafa í huga að þarna er ekki um nýja fjármuni að ræða, það er ekki um nýtt fjármagn inn í bankakerfið að ræða heldur endurfjármögnun á því sem áður hefur verið greitt. Hv. þm. Svavar Gestsson og fleiri hv. þm. hafa spurt hvort þessi heimild til Landsbankans sé undirbúningur að formbreytingu bankanna? Það er ekki og er í engum tengslum við þá fyrirhuguðu formbreytingu. Hins vegar er búist við að breytingar geti orðið á alþjóðlegum reglum er snúa að eiginfjárhlutfalli bankans, svokölluðum BIS-reglum sem er í dag 8% með breytingum á því hvernig atvinnuhúsnæði er reiknað gæti það haft einhver áhrif almennt á bankakerfið séð. Hins vegar er BIS-hlutfall Landsbankans vel yfir þessum 8% eða rúmlega 9% þannig að það er ekki af þeirri ástæðu að bankinn þurfi á fyrirgreiðslu að halda hvað þetta snertir. Bankinn hefur hins vegar endurgreitt 750 millj. kr. af þeim 4.250 millj. kr. sem hann fékk vilyrði um sem fyrirgreiðslu og af því voru 1.000 millj. kr. frá Tryggingarsjóði viðskiptabanka og 1.250 millj. kr. frá Seðlabanka Íslands. Af seðlabankaláninu hefur Landsbankinn greitt 750 millj. kr. Þegar samningurinn var gerður eftir að þessi fyrirgreiðsla til Landsbankans hafði verið heimiluð var gerð rekstrarheimild fyrir bankann sem gerði ráð fyrir því að að meðaltali yrði fyrir skatta og aðra óreglulega starfsemi hagnaður af bankanum upp á 929 millj. kr. Þær áætlanir hafa hins vegar ekki gengið eftir og er hagnaðurinn að meðaltali á ári 475 millj. kr. minni en menn áætluðu að meðaltali á árunum 1993--1995. Þar sem bankinn hefur verið að endurgreiða 750 millj. kr. af þeirri fyrirgreiðslu sem hann fékk á sínum tíma og hagnaður sem átti að verða til að byggja upp eiginfjárstöðu bankans hefur verið 475 millj. kr. minni en menn bjuggust við og áætluðu að hagnaðurinn og þar af leiðandi betri eiginfjárstaða yrði. Það er af þeirri ástæðu sem bankinn þarf núna á endurfjármögnun að halda á því sem hann hefur verið að greiða til baka af þeim lánum sem hann fékk í upphafi. Þetta er meginástæðan fyrir því að það er komið með þessa ósk fram um að bankinn þurfi á þessari aðstoð að halda, sem er ekki aðstoð umfram það sem hann hefur áður fengið heldur endurfjármögnun á þeim fjármunum sem hann hefur greitt. Það er mergurinn málsins. Fyrir utan það, og það kom fram hér hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, verður bankinn betur í stakk búinn til að veita atvinnulífinu betri þjónustu og einstaklingum betri þjónustu hafi hann sterkari eiginfjárstöðu. Menn geta ekki gert lítið úr því. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spurði hvort ekki væri rétt að ef þessi heimild yrði veitt frá þinginu að það yrði ekki gert nema með samþykki fjmrh. og viðskrh. Sá samningur var gerður um bankana á sínum tíma í kjölfar þessarar fyrirgreiðslu árið 1993. Hafa ráðuneytisstjórar viðskrn. og fjmrn. í samvinnu við Seðlabankann fylgst mjög nákvæmlega með hver framvindan hefur verið á undanförnum mánuðum og missirum. Það er því vitað hver staða þess er á hverjum tíma. Fyrir utan það að öllum líkindum mun Landsbankinn taka að láni þessa endurfjármögnun þennan milljarð til endurfjármögnunar hjá Tryggingarsjóði viðskiptabanka og í stjórn þess banka eru fulltrúar viðskrh. og fjmrh. Ég er því þeirrar skoðunar að það sé ekki ástæða til að setja enn þrengri skorður hvað þetta snertir. Hv. þm. Ágúst Einarsson spurði hvað liði undirbúningi að formbreytingu ríkisviðskiptabankanna. Það er alveg ljóst og er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að það er áformað að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélög. Ég gat um það í andsvari áðan hvernig þeim undirbúningi hefur verið háttað og ég ætla ekki að endurtaka það. Í því er sérstök þriggja manna framkvæmdanefnd sem hefur unnið í mjög nánu samstarfi og samráði við bankastjóra beggja ríkisviðskiptabankanna og bankaráð og starfsmannafélög beggja ríkisviðskiptabankanna. Það er vitað hvernig sú nefnd er skipuð. Hins vegar eru aðeins fáir dagar eftir af þinginu og það er ljóst að frv. um formbreytingu ríkisviðskiptabankanna munu ekki verða lögð fram á þinginu. Það þýðir ekki að fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um formbreytingu hafi verið lagðar til hliðar, síður en svo. Vegferðin var áætluð sú að á vorþinginu yrðu þessi frv. um formbreytinguna lögð fram og hlutafélagabankar í eigu ríkisins gætu tekið til starfa um áramótin 1996--1997. Áformin eru því þessi: Að leggja fram strax í upphafi haustþings frumvörp um formbreytingu ríkisviðskiptabankanna sem geti tekið gildi um næstu áramót þannig að þótt það tefjist að leggja fram frumvörp um formbreytinguna, munu hlutafélagabankar í eigu ríkisins geta tekið til starfa um næstu áramót. Ég vonast til að þetta svari spurningu hv. þm. Í öðru lagi spurði hv. þm. hvernig hafi gengið að framfylgja samningnum um Landsbankann sem gerður var á sínum tíma. Ég ætla að rekja í örfáum orðum hvað í þessum samningi fólst. Samningurinn var gerður í kjölfar þess að ríkissjóður lagði Landsbankanum til 2.000 millj. kr. í eiginfjárframlag, Tryggingarsjóður viðskiptabanka veitir bankanum víkjandi lán að upphæð 1 milljarð króna. Seðlabankinn veitti bankanum víkjandi lán að upphæð 1 milljarð 250 millj. kr. Samtals var þarna um að ræða fyrirgreiðslu til Landsbankans upp á 4.250 millj. kr. en ekki 4,5 milljarða eins og menn hafa haldið fram í þessari umræðu. Af þessum 4.250 millj. kr. hafa verið, eins og ég sagði hér áðan, endurgreiddar 750 millj. Það er af þeirri ástæðu m.a. sem bankinn þarf nú á endurfjármögnun upp á 1 milljarð kr. að halda af því að hagnaðurinn hefur ekki orðið eins og menn áætluðu í upphafi. Í tengslum við fyrrgreindan samning unnu fulltrúar Seðlabankans og Landsbankans að greinargerð um aðgerðir til að bæta rekstrarafkomu bankans sem gerð var 4. maí 1992. Helstu efnisatriði þeirrar greinargerðar eru: 1. Hagræðing í útibúaneti bankanna. Útibúum verði fækkað a.m.k. um þrjú og afgreiðslutími styttur. 2. Gert verði sérstakt átak til að draga úr launakostnaði einkum með fækkum stöðugilda og samdrætti í yfirvinnu. 3. Unnið verði að lækkun annars rekstrarkostnaðar bankans. 4. Farið verði yfir lífeyrisskuldbindingar bankans. 5. Kannaðir verði möguleikar á að minnka efnahagsreikning bankans t.d. með því að færa hluta af erlendum endurlánum til annarra lánastofnana svo sem Fiskveiðasjóðs. Jafnframt er bent á sölu fasteigna sem bankinn hefur eignast svo og sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Flest af þessu hefur komið fram við þessa umræðu. Þá er auðvitað rétt að líta á það hvernig til hefur tekist. Gerð var áætlun í kjölfar þessa um afkomu bankans fyrir árið 1993--1995 og var áætlað að hreinar fjármunatekjur bankans yrðu 4.030 millj. kr. Samkvæmt rekstursreikningi að meðaltali fyrir þessi ár, 1993, 1994 og 1995, urðu rekstrartekjurnar 4.120 millj. kr. eða 90 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir í áætluninni. Aðrar tekjur urðu minni eða sem nam 38 millj. kr. Laun og launatengd gjöld voru áætluð 2.267 millj. kr. en urðu samkvæmt rekstursreikningi --- það er rétt að taka fram að þetta er á verðlagi ársins 1995 --- 2.253 millj. eða 14 millj. kr. lægri en menn áætluðu. Annar rekstrarkostnaður, 1.664 millj. kr., varð 1.537 millj., 127 millj. kr. lægri. Þegar upp er staðið er það sem skiptir mestu máli að framlög í afskriftareikning útlána voru áætluð 1.060 millj. kr. á ári en urðu 1.875 millj. kr. Það er þetta sem hefur úrslitaþýðingu um það að afkoma bankans er verri en menn áætluðu samkvæmt þeim samningi sem gerður var á sínum tíma og munar þar 815 millj. kr. Því er það svo að hagnaður fyrir skatta sem áætlaður var 929 millj. kr. varð ekki nema 454 millj. Það er enn ein ástæðan fyrir því að bankinn þarf á þessari heimild til aðstoðar og endurfjármögnunar að halda. Eins og ég sagði áðan er gert ráð fyrir að fylgst sé mjög reglulega með því hvernig við þennan samning er staðið. Það gerir Seðlabankinn og með samningnum fylgjast síðan ráðuneytisstjórar bæði í fjmrn. og viðskrn. Nýjasta greinargerð bankaeftirlitsins um framkvæmd samningsins við Landsbankann er dagsett 31. okt. sl. Þar eru bornar saman áætlunartölur úr greinargerðinni frá 1993 og væntanleg afkoma bankans, eins og ég lýsti áðan. Meðal þess sem ekki hefur gengið eftir í hagræðingaraðgerðum bankans er sparnaður í útibúarekstri eins og áætlað var að gæti orðið. Útibúum hefur ekki fækkað eins og til stóð heldur hefur þeim því miður fjölgað um eitt. Það útibú er hér í Reykjavík. Einhver hagræðing hefur náðst með fækkun starfsfólks og breyttum afgreiðslutíma útibúanna. Annað sem ekki hefur náð fram að ganga er að draga saman efnahagsreikning bankans. Nú liggur fyrir endurskoðaður reikningur bankans fyrir árið 1995. Afkoman er nokkuð betri en áætlanir gerðu ráð fyrir á því ári. En í heild má segja, þegar menn horfa á þessar tölur, að það sem aðallega hefur farið úrskeiðis er að rekstrartöpin, afskriftirnar, hafa verið mun meiri en menn áætluðu í fyrstu og koma þar kannski fyrst og fremst til þau vandamál sem að atvinnulífinu hafa steðjað á þessum tíma. Hv. þm. Ágúst Einarsson spurði hvernig samræmi væri í vaxtastefnu Landsbankans og ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé tiltölulega gott samræmi í vaxtastefnu Landsbankans og ríkisstjórnarinnar. Ég vil segja um það örfá orð. Þegar þessi ríkisstjórn tók við hafði ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa verið haldið í 5% í nokkurn tíma þótt vitað væri að ávöxtunarkrafan væri orðin talsvert hærri. Um það leyti sem ríkisstjórnin var að taka við var á þessu slakað, eða strax í kjölfar kosninganna. Þess vegna fór ávöxtunarkrafan upp í tæp 5,8% og fór síðan smátt og smátt hækkandi þar til í júlí 1995 og stóð síðan í stað út sumarið. Af þessu mátti sjá að ef ríkisstjórninni tækist að takast á við þann halla sem verið hafði á ríkisbúskapnum væri hægt að ná fram vaxtalækkun. Þegar svo frv. til fjárlaga, það fyrsta sem þessi ríkisstjórn lagði fram í október sl., var lagt fram í þinginu brást markaðurinn sýnilega þannig við að vextir lækkuðu mjög á ríkisskuldabréfum eða úr tæpum 5,95% niður í 5,55%. Það voru skilaboð frá markaðnum um að markaðurinn hefði trú á fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Þessir lágu vextir héldust þar til um mánaðamótin nóvember--desember. Þá varð ákveðinn órói á vinnumarkaði sem leiddi til þess að hér urðu ákveðnar launahækkanir, kjarabætur, sem er auðvitað af hinu góða. En um leið brást peningamarkaðurinn þannig við að vextir hækkuðu vegna þess að verðbólguspárnar fóru af stað og menn spáðu mun meiri verðbólgu en síðan hefur mælst. Þetta vaxtastig, eða í kringum 5,85%--5,9%, hélst síðan þar til um miðjan febrúar þegar ljóst var að allar efnahagslegar forsendur væru til þess að vextir færu lækkandi. Verðbólga var minni en menn höfðu spáð. Það var minni eftirspurn eftir lánafyrirgreiðslu ríkissjóðs, það var stöðugleiki á vinnumarkaði og ljóst að sá stöðugleiki yrði út árið 1996. Öll efnahagsleg skilyrði voru því til þess að vextir gætu farið lækkandi. Ríkisstjórnin átti fund með Seðlabankanum og lýsti þessum skoðunum sínum. Í kjölfar þess lækkaði Seðlabankinn sína vexti og í reynd fylgdu síðan viðskiptabankarnir á eftir. Það er hins vegar rétt að þeir hikstuðu örlitla stund í Landsbankanum og ég held að það sé rétt að títtnefndur landsbankastjóri lét hafa það eftir sér í hinu víðlesna blaði alþýðunnar, Alþýðublaðinu, að það væri eins og að éta óðsmanns skít að elta vaxtalækkun Íslandsbanka sem þá hafði komið fram. Það liðu hins vegar ekki nema tveir dagar frá því að þessi merka yfirlýsing kom þar til Landsbankinn ákvað að lækka sína vexti og það nákvæmlega í það sama og Íslandsbanki hafði lækkað. Það er kannski ekki allt að marka sem þaðan kemur og menn eru oft dálítið fljótir til. Oft borgar sig að doka við örlitla stund og sjá hver framvindan verður. Þetta hefur síðan leitt til þess að vextir hafa sífellt farið lækkandi og stærsta skrefið var einmitt tekið af Seðlabankanum nú fyrir fáum dögum þegar vextir af ríkisvíxlum lækkuðu um 0,75%. Núna eru viðskiptabankarnir að fylgja þessari vaxtalækkun eftir og ríkisskuldabréfamarkaðurinn fylgir henni líka eftir. Sem svar við spurningu hv. þm. Ágústs Einarssonar tel ég að vaxtastefna Landsbankans og vaxtastefna ríkisstjórnarinnar fari ágætlega saman hvað þetta snertir. Svo framarlega sem menn hiksta ekki aftur held ég að þetta geti gengið og þarna eigi menn ákveðna samleið. Þá held ég að ég hafi svarað flestum þeim spurningum sem hv. þm. Ágúst Einarsson beindi til mín. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hins vegar hver væri afstaða mín til þess sem kom fram hjá hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni fyrr við þessa umræðu. Því er til að svara að hefði ég ekki trúað Landsbankanum fyrir þeim fjármunum sem hér er lagt til í þessu frv. þá hefði ég ekki lagt frv. fram í þinginu. Nú veit ég ekki í hversu góðu jafnvægi einstakir bankastjórar Landsbankans eru á hverjum tíma. Það eru sjálfsagt aðrir í miklu betra sambandi við þá en ég og ekki hvað síst við þann sem hér hefur oftast verið nefndur, Sverri Hermannsson bankastjóra. Ég hef ekki lagt mig fram við að elta ólar við þær yfirlýsingar sem hér hafa komið fram varðandi mig sem viðskrh. eða aðra ráðherra í ríkisstjórninni. Ég held að við ættum að hlífa bæði þinginu og þjóðinni við því.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sátt við þá skoðun hæstv. viðskrh. að það þurfi ekki að breyta þessu ákvæði til bráðabirgða II eins og það er orðað hér. Í mínum huga erum við ekki að ræða hér spurningu um eftirlit með Landsbankanum og hvernig eða hvenær hann notar þessa heimild heldur fyrst og fremst um framsal valds. Við erum að ræða það að Alþingi er ekki að framselja vald eins og því ber til framkvæmdarvaldsins heldur beint til undirstofnunar í ríkiskerfinu eða hvað maður á nú að kalla það. Ég set stórt spurningarmerki við þessa framsetningu eins og hún er hér. Það er ekki verið að veita þessa heimild til fjmrh. eins og venja er að gera í lögum heldur er þetta bara beint til bankanna. Jafnframt er verið að veita þessa heimild til eins og hálfs árs. Ég áskil mér allan rétt til að skoða þessa framsetningu nánar. Mér finnst þetta ekki vera eðlileg, þingleg meðferð. Ég dreg hins vegar ekki í efa að menn viti hvað hér er á ferð. Fyrir mér er þetta fyrst og fremst lagatæknilegt atriði þannig að Alþingi sé ekki að framselja vald til ákveðinnar ríkisstofnunar með óeðlilegum hætti.

Herra forseti. Ég held að þingið sé ekki með þessari ákvörðun sinni að framselja ákveðið vald. Ég held að þingið sé hins vegar með þeirri ákvörðun að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir frá meiri hluta efh.- og viðskn. að ákveða nákvæmlega hver fyrirgreiðslan skuli vera til Landsbankans, með öðrum orðum að Landsbankinn skuli hafa heimild upp á 1 milljarð kr. til að endurfjármagna þá fyrirgreiðslu sem hann fékk á sínum tíma og þingið veitti einnig. Það er einmitt verið að gera það með mjög sambærilegum hætti núna eins og þá var gert.

Hæstv. forseti. Ég er ekki með lögin fyrir framan mig en ef ég man rétt var annars vegar um það að ræða að fjmrh. var veitt heimild til að taka lán. Það er í einni grein laganna og síðan er annað lagaákvæði um tryggingarsjóðinn sem er svo aftur annað mál. Hér er einfaldlega bein heimild um að ríkisviðskiptabanka er heimilt á ákveðnu tímabili að taka víkjandi lán og það er vitað hver upphæðin er. Það er ljóst og málið snýst ekki um það. Það er eins og í lánsfjárlögum. Þar eru nefndar upphæðir þótt upphæðin komi reyndar ekki beint fram í þessum texta. En í lánsfjárlögum eru heimildirnar í gegnum fjmrn. Þar er þetta skilgreint alveg nákvæmlega. Að mínum dómi er þetta ekki eðlileg framsetning á þessari heimild. Ég held að við þurfum að kanna það mál betur. Þótt þess kunni að vera dæmi að málin hafi verið sett fram með þessum hætti þá var ég að vísa í það að við erum hér með lagabálk í smíðum um fjárreiður ríkisins þar sem einmitt er verið að gera þetta allt með skýrari hætti. Það er afmarkað eitt ár í einu og inni í fjárlögunum verða lántökuheimildir. Ég held að við eigum við afgreiðslu þessa máls að taka mið af því.

Herra forseti. Sú aðstoð sem Landsbankanum var veitt á sínum tíma var þrískipt. Í fyrsta lagi var 2.000 millj. kr. beint framlag frá ríkissjóði sem var eiginfjárframlag, í öðru lagi lán frá Tryggingarsjóði viðskiptabanka upp á 1.000 millj. kr. og í þriðja lagi lán sem bankinn gat tekið hjá Seðlabankanum upp á 1.250 millj. kr. Í þeim lögum sem voru samþykkt hér 25. mars 1993 var þetta gert með nákvæmlega sambærilegum hætti og gert er í þessu frv. um viðskiptabanka og sparisjóði að öðru leyti en því að þar er um ákv. til brb. að ræða. Hins vegar var viðkomandi stofnunum eins og Tryggingarsjóði viðskiptabanka heimilt að taka lán með samþykki fjmrh. til þess að geta veitt þessa fyrirgreiðslu. Nú er það svo að Tryggingarsjóður viðskiptabanka þyrfti ekki á slíkri aðstoð að halda ef hann ætlaði að lána Landsbankanum þessar 1.000 millj. kr. til endurfjármögnunar enda þarf Landsbankinn ekki endilega að fara til Tryggingarsjóðs viðskiptabanka til þess að leita eftir þeim fyrirgreiðslum. Hann getur gert það með öðrum hætti. Það er því að mínu viti ekki ástæða til að leita eftir stuðningi ríkisins við heimildir Tryggingarsjóðs viðskiptabanka til að geta lánað Landsbankanum ef til þess kæmi. Þingið væri með þessum hætti að heimila Landsbankanum að leita láns til þess að treysta eiginfjárstöðu til fjármögnunar á því sem hann fékk á sínum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. svörin en málið er miklu alvarlegra en ég hélt. Það kemur í ljós í svörunum að tap bankans er á þremur árum u.þ.b. 1,5 milljörðum meira en reiknað var með þegar gengið var frá aðstoðinni 1993. Auk þess var ekki staðið við nokkur önnur ákvæði. Nú kemur rökstuðningurinn fyrst fram hjá hæst. ráðherra hér við lok 2. umr. Landsbankinn þarf á þessum peningum að halda. Það var aldrei röksemdin sem við vorum með í efh.- og viðskn. Þar var röksemdin að það þyrfti að endurfjármagna vegna fyrirhugaðrar ,,háeff-væðingar``. Hér koma hins vegar fram alvarleg tíðindi um fjárhagsstöðu Landsbankans. Það er satt best að segja alveg til skammar að taka þá ekki málið upp undir réttum formerkjum og vera með það í sérstöku frv. eða þá að ræða það á þeim nótum eins og hæstv. ráðherra gerði. Ég vil benda á varðandi afskriftir að menn tala um að afskriftir séu eitthvað sem detta af himnum ofan, séu einhverjar ákvarðanir vondra manna. Það er rangt. Afskriftir á útlánum eru byggðar á mati endurskoðenda og bankaeftirlitsins og er kostnaður eins og hvað annað. Og það að þessi kostnaður hafi reynst meiri en áætlað var sýnir raunverulega enn betur alvarlega stöðu bankans. Hæstv. ráðherra svaraði öllu nema hvað hann gaf ekkert út á ummæli bankastjóra Landsbanka um aðra einstaklinga, fúaspýtur og annað slíkt. Ég skil hæstv. viðskrh. vel að vera ekkert að gefa slíku einkunn. En alvarlegast í þessu máli er að samkvæmt þessum tölum, hafi ég tekið rétt eftir, er afkoman raunverulega verri um tæplega 1,5 milljarða en gert var ráð fyrir. Það er alvarlegt mál og ég undirstrika það sem ráðherra sagði sjálfur: ,,Bankinn þurfti á þessari endurfjármögnun að halda út af sinni stöðu.`` Það er alvarlegt og það getur vel verið að við hefðum stutt það og tekið þátt í því að gera það en þá áttu menn að koma hér fram og leggja öll spilin á borðið strax í upphafi.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki rétt, hv. þm. Ágúst Einarsson, að gera of mikið úr því sem hér hefur komið fram og fara að útbúa þá mynd að Landsbankinn sé í erfiðri stöðu. Ef hv. þm. lítur yfir, sem ég býst við að hann hafi gert, ársreikning Landsbankans þá uppfyllir Landsbankinn allar þær kröfur sem gerðar eru til hans. BIS-hlutfall bankans er vel yfir þeim mörkum sem sett eru í alþjóðlegum stöðlum. Það var hins vegar ætlunin þegar menn fóru af stað með þann samning sem hér hefur verið til umfjöllunar frá því í maí 1993 að byggja hraðar upp eiginfjárstöðu Landsbankans en mönnum hefur tekist. Og það er rétt hjá hv. þm. að hagnaðurinn af Landsbankanum hefur verið á þessu tímabili um 1,5 milljörðum kr. minni en menn ætluðust til. Menn fara ekki í grafgötur um það að bankinn þarf á þessari aðstoð að halda, m.a. vegna þess að hann er að greiða til baka 750 millj. kr. af þeirri fyrirgreiðslu sem hann fékk á sínum tíma. Hann hefur ekki náð að byggja upp eiginfjárstöðu sína jafnhratt og menn vonuðust til ef samningurinn hefði gengið eftir. Það skýrist fyrst og fremst af því, hvort sem mönnum hafa þar orðið á mistök í áætlunum í upphafi eða ekki, að útlánatöp bankans eru meiri en áætlað var þegar samningurinn var gerður eða a.m.k. í þeim rekstraráætlunum sem voru lagðar til grundvallar þeim samningi.

Herra forseti. Ég geri ekki of mikið úr þessu máli. Ég kann nokkuð á bankana og ég veit að það er alvarlegt að tala um stöðu ríkisviðskiptabanka. Ég veit hins vegar að staða bankans var ágæt um síðustu áramót og ég legg áherslu á það. Það sem ég dreg hins vegar hér fram er að hér er verið að blekkja menn. Mér finnst sjálfum að ég hafi verið blekktur. Ég fékk ekki að vita hvernig málið var vaxið þegar lagt var upp með það. Ég er alveg maður til að taka þátt í því að hjálpa Landsbankanum eða öðrum ríkisviðskiptabanka. Ég tók sjálfur persónulega þátt í því 1993 að hjálpa til við áætlun sem þá var lagt upp með. Það er því ekkert nýtt fyrir mig og ég legg mikið upp úr því að staðið sé almennilega að verki eins og gert var árið 1993 og að þær áætlanir sem lagt er upp með standist. Hér kemur í ljós að svo var ekki. Ástæðan er skýrð að hluta til og hægt að ræða lengi um það. En þá hefðu menn átt að koma hreint fram í þingnefnd og þinginu, ræða málið og hjálpa þá til, hvort sem menn tengdu það annars ,,háeff-væðingu`` eða einhverju slíku. Þetta er miklu alvarlegra mál en svo að menn geti laumast með það undir vegg. Það er það sem mér finnst ámælisvert. Hæstv. ráðherra hefur svarað og gefið fullkomlega upplýsingar um málið en þær hefðu betur mátt liggja fyrir fyrr.

Herra forseti. Það er ekki og hefur aldrei verið meiningin að leyna einu eða neinu í þessu máli. Þær upplýsingar sem ég vitna í eru í skýrslu þeirri sem bankaeftirlit Seðlabankans í samvinnu við ráðuneytisstjórann í fjmrn. og viðskrn. hefur tekið saman um framkvæmd þessa samnings. Það hefur verið og var krafa í upphafi að fylgst yrði mjög nákvæmlega með því hvernig bankinn stæði sig og hvernig hann stæði við samninginn sem gerður var. Þess vegna hefur með reglulegu millibili verið farið yfir framkvæmd samningsins. Þær upplýsingar sem hér liggja fyrir og eru skýrðar sýna að meginástæðan fyrir þessari aðstoð á endurfjármögnun sem bankinn þarf á að halda er að hagnaðurinn er 1,5 milljörðum kr. minni en menn áætluðu að hann yrði í upphafi þegar fyrirgreiðslan var veitt. Og mér skilst að um það séum við hv. þm. sammála.

Virðulegi forseti. Ég tel satt að segja að sú umræða sem hefur farið fram undir andsvörum seint í kvöld afhjúpi þetta mál með býsna alvarlegum hætti. Í fyrsta lagi kemur fram að nefndarmaður í efh.- og viðskn., sem hefur starfað málinu á mörgum, löngum og ströngum fundum, telur að hann hafi verið blekktur. Hann telur að málið sé flutt á röngum forsendum. Hann segir að málið hafi ekki verið kynnt á hinum réttu forsendum heldur hafi verið lögð áhersla á að þetta væri EES-mál og tæknilegt mál. Í ljós kemur að hér er um að ræða miklu meiri vanda Landabankans en hv. þm. taldi vera. Það kemur líka í ljós í þeirri umræðu sem hér fer fram að þetta mál tengist auðvitað hugsanlegri hlutafélagsvæðingu. Til viðbótar þessu tvennu varðandi fjárhagslega stöðu bankans bætist svo við að forustumenn Framsfl. á hv. Alþingi setja spurningarmerki á bakið á Landsbankanum með þeim yfirlýsingum sem hér hafa komið frá hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni um jafnvægisleysi bankastjóra Landsbankans og með hinum loðnu ummælum og svörum hæstv. iðnrh. áðan. Það er nauðsynlegt að hæstv. viðskrh. taki af skarið í þessu efni og svari því alveg skýrt: Treystir hann forustu Landsbankans eða ekki fyrir þeim fjármunum sem hér er um að ræða? Það er úrslitaatriði að fá þá niðurstöðu áður en þessari umræðu lýkur og málið gengur til atkvæða. Mér sýnist að umræðan sé að þróast þannig að ef hún stendur svona eins og hún stendur núna þá geti niðurstaðan orðið til að veikja en ekki styrkja Landsbankann. Niðurstaðan verður þá sú að það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann. Það sem menn ætluðu sér að gera gera menn ekki og staðreyndin verður sú að Landsbankinn stendur verr eftir en hann gerði í upphafi. Það er mjög alvarlegur hlutur og á því ber hæstv. viðskrh. alla ábyrgð ásamt aðstoðarmanni sínum, hv. 3. þm. Vestf.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það þjónar einhverjum tilgangi að endurtaka þau svör sem ég gaf hv. þm. Svavari Gestssyni áðan. Ég taldi þau alveg skýr. Í fyrsta lagi er það svo að þessi aðstoð, endurfjármögnunarheimild sem Landsbankinn er að fá, og nú bið ég hv. þm. um að taka vel eftir hafi hann ekki gert það þegar ég ítrekaði svar mitt við spurningu hans, tengist á engan hátt þeirri fyrirhuguðu formbreytingu sem ríkisstjórnin ætlar að gera á ríkisviðskiptabönkunum.

Það var öðruvísi í efh.- og viðskn.

Í öðru lagi til að svara seinni spurningu hv. þm. er um stjfrv. að ræða. Stjfrv. gerir ráð fyrir því að þessar heimildir séu veittar til til stjórnenda Landsbankans. Það er ekkert annað en skýr skilaboð um það að bankanum sé treystandi til þess að fara með þessa fjármuni. Nú veit ég ekki hvort að hv. þm. skilur þetta eða ekki en ég treysti mér því miður ekki til að skýra þetta betur.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað það þýðir að elta ólar við málflutning hæstv. ráðherra í málinu því að hann virðist ekki skilja það sem málið snýst um sem er auðvitað mjög alvarlegur hlutur þegar ráðherra á í hlut. En veruleikinn sem blasir við er í fyrsta lagi sá að efh.- og viðskiptanefndarmenn telja að fjárhagsleg staða bankans sé önnur en menn töldu. Í öðru lagi telja menn eftir upplýsingum úr nefndinni að þessar aðgerðir séu allar til þess að unnt verði að gera bankann að hlutafélagi. Það er samkvæmt upplýsingum stjórnarliða segir þingmaðurinn í nefndinni. Í þriðja lagi liggur það fyrir að aðaltalsmaður Framsfl. í bankamálum, fyrir utan hæstv. ráðherra, hefur lýst því yfir að hann hafi iðrast þess að hafa staðið að því að leggja fram það frv. sem hér er til meðferðar sem stjfrv. vegna þess að bankastjóri Landsbankans sé ekki í jafnvægi. Það þýðir, hæstv. forseti, að á baki Landsbankans er spurningarmerki.

Herra forseti. Það er rangt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að einstakir menn í efh.- og viðskn. sem hér hafa talað í dag haldi að staða Landsbankans sé önnur en kynnt var í hv. efh.- og viðskn. Hv. þm. Ágúst Einarsson sagði áðan úr þessum ræðustóli að staða Landsbankans um síðustu áramót hafi verið góð og það er rétt. Staða Landsbankans er mjög sterk. Það er hins vegar alvarlegt ef einstakir þingmenn koma í þennan ræðustól og ætla að vekja upp einhverja tortryggni um stöðu þessarar sterku fjármálastofnunar þjóðarinnar. Það er alvarlegur hlutur, hv. þm. Svavar Gestsson.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. viðskrh. að þetta mál er að verða mjög alvarlegt en það er ekki málflutningur okkar stjórnarandstæðinga sem er að gera það alvarlegt heldur er það hvernig hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn hefur unnið að málinu. Ég ætla að endurtaka það sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði að við höfum verið leynd upplýsingum í efh.- og viðskn. Það er alveg bersýnilegt. Það hafa komið fram mjög misvísandi skýringar á því hvers vegna þetta ákvæði sé flutt, fyrst í frv. og síðan í brtt. meiri hlutans. Þrenns konar skýringar hafa á mismunandi tímum hafa verið gefnar á því hvers vegna nauðsynlegt sé að taka undir þetta tæknilega frv. um EES-reglur, þetta ákvæði sem varðar eiginfjárstöðu Landsbankans. Í fyrsta lagi var í efh.- og viðskn. sagt berum orðum, um það eru mörg vitni og það er vonandi ekki borið til baka hér, að þetta væri hluti af undirbúningi undir ,,háeffun`` bankanna. Þetta var sagt í efh.- og viðskn. Ég veit það að nefndarmenn geta staðfest að það var okkar skoðun. Við töldum okkur hafa þær upplýsingar að þetta tengdist því. Í öðru lagi var svo á öðrum tíma gefin sú skýring og hún var nefnd í dag í umræðum að þetta tengdist hugsanlegum eða væntanlegum breytingum á grunni BIS-reglna sem gæti haft áhrif á eiginfjárstöðu Landsbankans í framtíðinni. Þegar búið væri að endurmeta áhættu í sambandi við útlán vegna atvinnuhúsnæðis og fleiri þátta gæti það rýrt grunninn sem miðað er við þannig að af þeim sökum væri nauðsynlegt fyrir Landsbankann að geta leita endurfjármögnunar á þessum hluta víkjandi lánanna sem hann hefur greitt upp. Seint og um síðir kemur svo þriðji þátturinn sem er ósköp einfaldlega mun lakari afkoma Landsbankans en plönin frá 1993 gerðu ráð fyrir sem nemur 400--500 millj. á ári á þessum þremur árum eða 1,5 milljörðum. Þá loksins skýtur það upp kollinum vegna þess að bankinn er áfram að greiða niður fyrirgreiðslu frá 1993 að hann þurfi nú á þessari endurfjármögnun að halda. Auðvitað er það nýtt fé, hæstv. viðskrh., miðað við þær áætlanir sem lagðar voru til grundvallar og kröfur um afkomu í bankanum í kjölfar þeirrar miklu innspýtingar á fé sem hann fékk á sínum tíma. Það er alveg ljóst að þetta er nýtt fé miðað við þær áætlanir sem þá voru lagðar til grundvallar þegar þessi myndarlega aðstoð, ef svo má að orði komast á árinu 1993, átti að gjörbreyta stöðu bankans til þess að bæta rekstur sinn og koma þeim hlutum í lag. Ég get ekki orðað þetta öðruvísi, herra forseti, en það hafi farið fram feluleikur um þetta mál, mjög sérkennilegur feluleikur. Þá eru það ekki við, sem erum loksins að draga fram upplýsingar um þetta mál, sem erum sökudólgar í því heldur þeir menn sem leggja málið ekki rétt og kinnroðalaust fyrir. Ég fullyrði að menn hafa almennt þá ábyrgðartilfinningu gagnvart viðkvæmum og vandasömum málum af þessu tagi að þeir gera þau ekki að umræðuefni að ástæðulausu og tilefnislausu. Það er væntanlega öllum ljóst að það er viðkvæmt mál að vera að ræða mikið um veika eiginfjárstöðu mikilvægasta viðskiptabanka þjóðarinnar. Það er a.m.k. öllum ljóst sem gengu í gegnum umræðuna 1993 og menn muna vel þá panik sem farin var að grípa um sig þá, m.a. vegna óróleika sem gerði vart við sig erlendis í kjölfar umræðunnar heima um fyrirgreiðsluna til Landsbankans þá. Hér var reyndar nefnt að send hefðu verið skeyti út um dali og hóla til að fullvissa menn um að þeir væru nú samt sem áður ekki komnir á hausinn og þetta væri allt í lagi og Landsbankinn héti áfram Landsbankinn o.s.frv. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á þetta með vissum hætti í sinni ræðu og hann sagði: Ég styð þetta svona vegna þess að ég er viss um að það er gott fyrir Landsbankann og íslenskt atvinnulíf. Ég held að þetta mál sé ekki að verða mjög gott fyrir Landsbankann. Satt best að segja er að verða allt of mikið klúður út af allt of litlu máli vegna þess að þetta er þrátt fyrir allt ekki mjög stór tala í samhenginu Landsbanki Íslands, eigið fé hans og útlánagrunnur eða BIS-reglna grunnur. Ég held að menn séu að baka sér allt of mikla erfiðleika út af ekki stærra máli en þessu vegna þess að það er ekki rétt fram borið og ekki rétt fram lagt. Í þessu máli hefur átt sér stað mjög sérkennilegur feluleikur. Frv. eins og það var lagt fram var alveg dæmalaust. Hvað er lagt til í 2. gr. þess? Það er lagt til að skilyrðið um að leita samþykkis Alþingis fyrir víkjandi lántökum ríkisviðskiptabankanna almennt sé fellt út þannig að þeir geti eftir það tekið víkjandi lán eins og þeim sýnist. Þannig var frv. Það var svo dæmalaust. Með öðrum orðum, Landsbankinn hefði þá getað tekið einhverja 2 milljarða eða 5 milljarða eða 8 milljarða eða Búnaðarbankinn 20 milljarða þess vegna ef honum sýndist svo og stækka svo efnahagsreikning sinn sem því nam, 12 sinnum það eða hvað það nú er. Góðir menn í prósentureikningi geta fundið út úr því. Þetta er það sem málið snýst um. Með því að taka víkjandi lán innan þeirra marka sem þau mega leggjast við eigið fé bankans, A, B og C, samkvæmt skilgreiningu, geta menn síðan aukið umfang viðskipta bankans og þetta er ríkisviðskiptabanki. Rökstuðningurinn í grg. er einnig furðulegur. Þar er sagt að af því að ríkisbankarnir megi taka lán með margs konar hætti án heimildar Alþingis þá sé náttúrlega engin ástæða til að halda aftur af þeim í að taka víkjandi lán. Munurinn er bara sá að víkjandi lánin mega leggjast við eigið fé bankans og þar af leiðandi geta þau stækkað efnahagsreikning hans með þessum hætti. Þarna er auðvitað feluleikur á ferðinni. Landsbankinn er ekki nefndur á nafn, ekki í lagagreininni, ekki í umsögn um lagagreinina, ekki í grg. og það þurfti að draga það út með töngum að þarna væri í raun og veru Landsbankinn á ferðinni. Og hvernig er svo brtt. orðuð? Þar heldur feluleikurinn áfram á þann hjákátlega máta að það er ekki talað um Landsbankann. Í staflið b, tölulið 13 í breytingartillöguskjalinu segir: ,,Ríkisviðskiptabanka er fram til 31. des. 1997 heimilt að taka víkjandi lán ...`` Ríkisviðskiptabanka, ekki Landsbankanum. Hvað eru þeir margir? Þeir eru tveir. Hinn er Búnaðarbankinn. Hann hefur aldrei tekið nein víkjandi lán á grundvelli fyrirgreiðslna frá 1992. Það er því bara átt við Landsbankann. Lagaákvæðið er þannig úr garði gert að það getur ekki tekið til neins nema Landsbankans en það er ekki sagt. Það er talað um ríkisviðskiptabanka og svo er klykkt út með því að segja: ,,Hámarksheimild samkvæmt þessu ákvæði miðast við þá fjárhæð sem slík lán námu 1. jan. 1994.`` Hvaða ríkisviðskiptabankar höfðu víkjandi lán á grundvelli fyrirgreiðslna frá 1993 1. jan. 1994? Svar: Bara Landsbankinn en það má ekki segja það að hér sé verið að tala um að endurfjármagna víkjandi lántökuheimildir Landsbankans á þessum tíma. Það er áfram verið í þessum feluleik. Í staðinn fyrir að leggja málið fyrir eins og átti að gera í sérstöku frv. í samræmi við hefðina frá 1993 þar sem farið var fram á tiltekna, afmarkaða uppfærslu á lántökuheimild Landsbankans er þessi skollaleikur valinn og haldið áfram í þessum feluleik til hinstu stundar. Fyrir liggur að það er engan veginn forsvaranlegt hvernig málið hefur t.d. verið lagt fyrir efh.- og viðskn. Af hverju er verið að vitna í skýrslur sem hafa ekki komið á borð nefndarinnar o.s.frv. nú loks seint á kvöldi þessarar umræðu? Ég held að þetta sé engum til framdráttar hvernig að þessu hefur verið staðið. Ég ætla ekki að fara að elta ólar við það sem hér hefur blandast inn í umræðuna, sérkennileg orðaskipti einkavæðingarformannsins, hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar, og hins víðfræga bankastjóra Landsbankans, Sverris Hermannssonar, en ekki eykur það í mínum huga trúverðugleik umræðunnar og þessa máls að svoleiðis hlutir séu hér uppi á borðum og blandist inn í þetta og þau orðaskipti öll og þær einkunnagjafir á víxl, hvort sem það á við kunnáttu hæstv. ráðherra á vaxtamálum eða aðra slíka hluti. Mér finnst menn satt best að segja ekki taka þessi mál mjög alvarlega og ekki vanda sig þegar vinnubrögðin eru með þessum hætti. Herra forseti. Ég tel að það séu komnar fram algjörlega fullnægjandi málsforsendur til að krefjast þess að brtt. sé kölluð aftur, 13. tölul., og efh.- og viðskn. taki a.m.k. þennan hluta málsins til sín á nýjan leik. Ég krefst þess að haldinn verði fundur í efh.- og viðskn. þar sem við getum kallað til okkar öll gögn um þetta mál úr því sem komið er. Það er ekki boðlegt að standa frammi fyrir því að feluleikur af þessu tagi hafi verið hafður í frammi. Menn áttu að koma til dyranna eins og þeir voru klæddir með þetta mál frá byrjun og segja: Þetta snýst um að við viljum fá uppfærslu á heimildum Landsbankans frá 1993. Þær hafa ekki dugað, afkoma bankans hefur hvergi nærri orðið í samræmi við áætlanirnar sem voru lagðar til grundvallar 1993 og þess vegna er ekki um annað að ræða en að fá þarna tiltekna viðbótarheimild. Málið lá skýrt og klárt fyrir og ég er sannfærður um að eftir vandlega skoðun í nefnd hefði það getað farið í gegnum þingið í samkomulagi, hef ég ástæðu til að ætla, án nokkurrar umtalsverðrar umræðu. Málið snýst ekki um það að einhver ágreiningur sé um það að nauðsynlegt sé að eiginfjárstaða Landsbankans þurfi að vera fullnægjandi í hvaða tilviki sem það er. Málið snýst ekki um það. Ríkið, eigandi bankans, hlýtur að sjálfsögðu að koma þar til skjalanna og mundi gera jafnvel þó það væri ekki eigandi hans vegna þess að það er alveg augljóst mál að þó að Landsbankinn væri einkabanki þá mundi íslenska ríkið ekki láta þann banka eins og staða hans er í íslensku efnahagslífi lenda í vandræðum af neinu tagi gagnvart BIS-reglum. Það liggur bara þannig. Ég get ekki ímyndað mér að um það mál hefði þurft að verða nokkur minnsti ágreiningur eða nokkurt vesen ef menn hefðu bara staðið heiðarlega að því að bera málið hér fram. Herra forseti. Mér er eiginlega skapi næst að óska eftir að þessari umræðu verði frestað og 2. umr. ljúki ekki fyrr en efh.- og viðskn. hefur getað farið aftur yfir málið en til vara geri ég þá kröfu að meiri hlutinn kalli þá 13. tölul. eða ákvæði til bráðabirgða II til baka og við fáum kost á því að fara rækilega yfir það á nýjan leik í efh.- og viðskn. Ég tel að það sé ekki forsvaranlegt að afgreiða málið eins og nú er komið í ljósi þeirra upplýsinga sem hér eru komnar fram og ég spyr menn að því hvaða svipur sé á því. Hvaða svipur er á því að sulla afgreiðslu á þessu í gegn í ljósi þess sem hér hefur verið að dragast upp í umræðuna? Hann er ekki góður þannig að ég held að það væri öllum fyrir bestu að stöðva nú málið og fara yfir það með þessum hætti í hv. nefnd.

Hæstv. forseti. Ég tel að það hafi ekki farið fram neinn blekkingarleikur í sambandi við umfjöllun efh.- og viðskn. um þetta mál og ekki heldur að málið hafi verið þannig lagt upp af hálfu ráðuneytisins. Ég tel að það hafi verið fjallað mjög eðlilega um þetta og tekin málefnaleg afstaða til málsins í umfjöllun nefndarinnar og tillögugerð hennar. Það liggur fyrir í þessu máli að það eigi í sjálfu sér ekki að taka nýja ákvörðun varðandi eiginfjármögnun Landsbankans. Landsbankinn hafði möguleika til að taka víkjandi lán sem var samþykkt á þingi 1993. Síðan erum við að fjalla núna um endurfjármögnun þessara víkjandi lána af ýmsum ástæðum sem komið hafa fram. Ég tel að það séu fyllilega forsendur til þess að klára málið á þeim nótum sem rætt hefur verið um. Ég sé ekki neina ástæða til að draga brtt. til baka eða fjalla frekar um málið. Ég sé ekki að það mundi breyta neinu um niðurstöðuna. Við í hv. efh.- og viðskn. kæmumst að nákvæmlega sömu niðurstöðu um þá þörf sem þarna er til staðar. Ég held að það væri langbest fyrir allt og alla að ljúka málinu sem fyrst, bæði fyrir Landsbankann og eigendur, skattgreiðendur í landinu, og ekki síst fyrir viðskiptavini bankans.

Herra forseti. Hv. þm., formaður efh.- og viðskn. reynir auðvitað að klóra í bakkann og bera blak af þeirri stöðu sem er komin upp í málinu. En það dugar ekki að horfa fram hjá því að þetta mál var lagt upp með allt öðrum forsendum og allsendis ónógum, eða nánar tiltekið engum upplýsingum, um þann þátt sem nú er orðinn aðalviðfangsefni okkar í umræðunum. 2. gr. frv. og umsögnin um hana leggur þetta upp sem tæknilegt mál. Það er ekki minnst einu orði á Landsbankann. Það er engin einasta tala þar um það hvað falist geti í því að opna þessa heimild. Þeir hlutir eru allir síðan fram komnir. Það að við nefndarmenn í efh.- og viðskn. skulum vera að fá nýjar grundvallarupplýsingar um þessa hluti í umræðunni hér á elleftu stundu að kvöldi dags við 2. umr. er auðvitað ekki eins og þetta á að vera. Hv. þm. og formaður efh.- og viðskn, það er bara ekki þannig. Við verðum þá að horfast í augu við það að í besta falli getum við tekið á okkur sökina. Við höfum verið of andvaralaus í málinu og ekki unnið nógu vel í nefndinni. Mér finnst það þó tæplega sanngjarnt vegna þess að við höfum talið okkur vera að fá þær upplýsingar sem til reiðu væru um málið. Sé ekki tekið mark á því að nefndin fari yfir þetta áður en 2. umr. lýkur ræð ég að sjálfsögðu ekki við það. En ég tel að ég eigi kröfu á því að nefndin taki málið fyrir milli 2. og 3. umr. Það er venjan að verða við slíku. Ég mun óska eftir því að fá um þetta upplýsingar, fá bankaeftirlitið og fá Landsbankann aftur til fundar við okkur út af þessu. Það dugar ekkert annað. Úr því sem komið er, er umræðan hvort sem er orðin galopin, út um dal og hól. Ég sé ekki að það breyti svo sem neinu fyrir Landsbankann, eigendur hans og viðskiptalífið í landinu þótt menn taki svo sem tvo sólarhringa í viðbót. Ætli þetta versni mikið úr þessu eftir fréttirnar í kvöld og orðaskiptin í dag, ég á svo sem ekki von á því. Það mundi heldur skána ef menn hefðu það á tilfinningunni að að lokum hefði verið farið sómasamlega yfir málið og það afgreitt með efnislegar upplýsingar fyrirliggjandi. Ég bendi á að það getur vel verið að að lokum komist menn að þeirri niðurstöðu að þessi endurfjármögnun eigi að vera meiri. Það hefur komið fram í kvöld að í raun skakki 1,5 milljörðum á að áætlanirnar hafi gengið eftir ef miðað er við afkomuna eins og hún var áætluð 1993. Ég held því að það sé rétt að fara yfir það hvað þetta á að vera.

Hæstv. forseti. Ég tel það eðlilega ósk hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að nefndin kíki aftur á málið milli 2. og 3. umr. Ég er sannfærður um að þá mun hann með góðri samvisku geta staðið að þessu máli. Þá þarf það ekki að vefjast fyrir honum lengur frekar en öðrum hv. þingmönnum.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hélt því fram áðan að sá sem hér stendur hafi sagt og það hafi verið niðurstaða mín að Landsbanka Íslands væri ekki treystandi vegna efa um það hvort einn bankastjóranna væri í fullkomnu jafnvægi. Annaðhvort hefur hv. þm. Svavar Gestsson ekki hlustað mjög vel á umræðuna í dag eða þá ekki verið viðstaddur þegar ég lauk máli mínu. Niðurstaða mín varð sú að það væri mikið af ágætisfólki í Landsbanka Íslands. Ég nefndi sérstaklega til mjög hæfan bankamann, Björgvin Vilmundarson, sem er einn bankastjóranna. Hann er sérstaklega fær og með langa reynslu. Ég nefndi líka til formann bankaráðs, Kjartan Gunnarsson, sem hefur yfirgripsmikla þekkingu á bankamálum. Þótt ég efist kannski um að einn bankastjóranna sé í fullkomnu jafnvægi er það engu að síður niðurstaða mín að það yfirleitt sé prýðisfólk í Landsbanka Íslands og bankanum sé vel treystandi til að fara með fjármál upp á rúmlega 100 milljarða kr. Hvort sem Landsbanki Íslands er í vanda staddur eða ekki hvað varðar eiginfjárhlutfall er a.m.k. alveg ljóst að í árslok 1995 er eiginfjárhlutfall Landsbankans 9,38% sem er vel yfir BIS-reglum sem krefjast 8%. Ég held því að það þurfi ekki að eyða miklum tíma í meintan vanda Landsbankans. Hann uppfyllir BIS-reglur og er ágætlega staddur hvað eiginfjárhlutfall varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni fyrir þær skýringar sem komu fram í máli hans áðan. Þær voru eitthvað á þá leið að þrátt fyrir Sverri Hermannsson væri bankinn allvel mannaður að öðru leyti. Ég vil taka fram að ég heyrði þessi ummæli hv. þm. af því að ég var hér í salnum á þeim tíma eins og fram kemur á myndbandi sem var sýnt á sjónvarpsstöð í kvöld. Ég gekk hér um sal tvisvar sinnum á meðan hv. þm. viðhafði þau ummæli um bankastjóra Landsbankans sem hér hafa orðið aðalumræðuefnið í kvöld. Ég hlýddi því á þetta og ég segi alveg eins og er að ég met hv. þm. mikils fyrir að reyna að setja hlutina svona upp. Samt sem áður finnst mér að staðan hafi ekki batnað. Hann undirstrikaði í seinni ræðu sinni að þessi bankastjóri Landsbankans er að hans mati alveg sérstakt vandamál og ekki í jafnvægi, en þrátt fyrir það mætti svo sem sletta í Landsbankann einhverjum stuðningi. Það er meginniðurstaðan af þessu máli þannig að ég ætla ekki að fara frekar yfir það. Ég þekki dálítið til mála af þessu tagi, bæði frá fyrri árum mínum í efh.- og viðskn. og eins í viðskrn. Auðvitað er það alveg rétt hjá hæstv. viðskrh. að þessi mál eru vandmeðfarin, m.a. í orði í þessari virðulegu stofnun og úr þessum stól. Ég tel að þar þurfi ýmsir á siðapredikunum að halda. Til dæmis hv. þm. sem var næstur á undan mér ekki síður en sá sem hér stendur, án þess að ég sé að frábiðja mér vinsamlegar leiðbeiningar um orð mitt og æði að hverju sem það kann að lúta. Ég held að það sé líka nauðsynlegt hæstv. forseti, að vekja athygli á því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon viðhafði þau orð að í þessu máli hefði verið uppi sérkennilegur feluleikur og að efh.- og viðskn. hafi verið leynd mikilvægum upplýsingum. Ég tók eftir því að hv. þm. Ágúst Einarsson komst að orði með mjög svipuðum hætti. Út af fyrir sig getur formaður efh.- og viðskn. komið og sagt: Ja, þetta er ekki rétt, nefndin var ekki leynd neinu. Veruleikinn er eftir sem áður sá að tveir talsmenn stjórnarandstöðuflokka sem hafa unnið að málinu í nefnd lýsa því yfir að þeir telji að þeir hafi verið leyndir mikilsverðum upplýsingum. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. formann efh.- og viðskn., ef hann vill að þetta mál treysti stöðu Landsbankans, að hlusta á þær óskir sem liggja fyrir um að þessi tiltekna brtt., sem hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi hér áðan, fái meðferð á milli umræðna þannig að málið verði eins traust undirstaða fyrir Landsbankann í framtíðinni og mögulegt er. Miðað við þau óvarlegu orð sem hafa m.a. verið látin falla um þann banka af hv. þm. Gunnlaugi M. Sigmundssyni er nauðsynlegt að hv. formaður efh.- og viðskn. vandi efnismeðferð málsins í nefndinni meira en hann hefur gert. Það er bersýnilegt að þeir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna sem hér hafa talað í kvöld telja að þeir hafi verið leyndir upplýsingum. Það er talað um sérkennilegan feluleik og það er talað um, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon orðaði það, að það sé engan veginn forsvaranlegt hvernig málið hefur verið lagt fyrir nefndina. Þess vegna vil ég taka undir þá ósk hv. þm. að málið fái betri skoðun í nefndinni, brtt. verði kölluð aftur til 3. umr. og málið vandað svo sem best má vera. Það er alveg augljóst að eftir þær umræður sem farið hafa fram, og þá m.a. yfirlýsingar hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar um bankastjóra Landsbankans, er nauðsynlegt að vanda sérstaklega lendinguna í þessu máli af hálfu þessarar virðulegu stofnunar.

Herra forseti. Ég held að menn hafi almennt gert sér grein fyrir því eftir umfjöllun þessa máls í nefnd að þessi umræða gæti orðið vandasöm. Þess vegna er það að menn hafa tekið það trúanlegt og hamrað á því í umræðunum, hver á fætur öðrum, að niðurstöður efnahagsreiknings Landsbankans um seinustu áramót og þar með talin eiginfjárstaða bankans væri viðunandi samkvæmt alþjóðlegum viðmiðunarreglum og að Landsbankinn þyrfti því ekki á sérstökum björgunarleiðangri að halda. Við erum hér að ræða fyrir opnum tjöldum úr ræðustól á Alþingi fjárhagsgrundvöll helstu fjármálastofnunar þjóðarinnar og í raun og veru hefði verið afar varasamt að ræða þessi mál hér á hinu háa Alþingi nema vegna þess að fyrir lá að þessi niðurstaða var svona. Við höfum að sjálfsögðu gagnrýnt allan tímann hvers vegna verið er að læða þessu heimildarákvæði til ríkisbanka, eins og það er orðað, til þess að taka víkjandi lán inn í frv. sem er þessu alls óskylt. Við erum að fjalla um frv. sem er tæknilegt frv. vegna aðlögunar löggjafarinnar um viðskiptabanka og sparisjóði að Evrópusambandsreglum og þetta er alls óskylt mál og það er fullkomlega réttmæt gagnrýni. En meginatriðið er að sú forsenda var á hreinu að Landsbankinn þyrfti ekki á neinni sérstakri viðbótarfyrirgreiðslu að halda. Hæstv. viðskrh. vísar reyndar til þess að þetta sé ekki ný viðbótarfjármögnun. Því hefur þegar verið svarað. Með vísan til þess hvað víkjandi lán eru og áhrifa þeirra til stækkunar á efnahagsreikningi og aukinnar útlánagetu, er það í besta falli álitamál. Þess vegna er það, herra forseti, að það kemur að sumu leyti á óvart á hvern veg þessi umræða hefur þróast. Það væri í alla staði eðlilegt að spyrja, með tilliti til forsögunnar og björgunaráðstafana árið 1993, hvernig tekist hefði í framkvæmd að standa við þau skilyrði sem þá voru sett og hvernig áætlanir hefðu gengið eftir til dagsins í dag. Hæstv. viðskrh. hefur svarað því og sannleikurinn er sá að reynslan af því er vægast sagt ekki góð. Hæstv. ráðherra dró enga dul á það. Hann sagði að bankinn hefði í raun og veru ekki fullnægt þeim skilyrðum sem þá voru sett og að áætlun sem gerð var á árunum 1993--1995 um rekstur og afkomu hefðu ekki gengið eftir í mjög veigamiklum atriðum. Ég spurði sérstaklega eftir þessu í minni ræðu af þeirri einföldu ástæðu að mér er mjög minnisstætt hversu digrar yfirlýsingar voru gefnar á sínum tíma af hálfu bankans um það að þetta væri einstök aðgerð sem þá var beðið um og að ekki yrði leitað aftur sambærilegrar fyrirgreiðslu. Jafnframt var því tekið vel þegar sett voru þau skilyrði sem hæstv. viðskrh. tíundaði og gerði grein fyrir. Það er staðreynd að í ljósi þeirra upplýsinga að þetta hefur ekki gengið eftir er verið að leita eftir endurfjármögnun á aðstoðinni frá 1993, að sögn hæstv. viðskrh. Áætlunin var gerð og skilyrði voru sett um að bankinn brygðist við t.d. með fækkun útibúa. Það hefur ekki gengið eftir. Þvert á móti, útibúum hefur fjölgað. Í annan stað voru sett skilyrði um að bankinn minnkaði efnahagsreikning sinn, m.a. með sölu eigna í öðrum rekstri. Það hefur heldur ekki gengið eftir. En hæstv. ráðherra lagði á það megináherslu að það sem síst hefði gengið eftir væri að upphæðir sem lagðar hafa verið inn á afskriftareikning vegna útlánatapa eru verulega hærri en ráð var fyrir gert. Heildarniðurstaðan er því sú að afkoma bankans, hagnaður bankans, er 1,5 milljörðum lakari en lagt var upp með. Það er eðlilegt að menn setji stórt spurningarmerki við það hvort þetta sé raunverulega skýringin. Við höfum lagt upp með það sem grundvallarforsendu að hvað sem sem öðru liði gæfi afkoma bankans um seinustu áramót ekki tilefni til þess að ætla að hann þyrfti einhverja sérstaka fjárhagslega fyrirgreiðslu. Þvert á móti var sagt að brtt. væri í því fólgin að setja fremur þak á þá fyrirgreiðslu sem upphaflega var farið fram á. En það lá alltaf að baki umræðunnar að ef á það reyndi á næstunni að breytt yrði um rekstrarform þannig að bankinn yrði gerður að hlutafélagi, þá kynni að vera að tilteknar eignir hans yrðu lækkaðar í verði þannig að þetta væru nánast varúðarráðstafanir gagnvart ókominni tíð. Nú tók ég sérstaklega eftir því að í máli viðskrh. kom fram að hann vísaði því algerlega á bug að skýringin á þessari beiðni og þessari tillögu væri í nokkrum tengslum við breytingar á rekstrarformi bankans. Hann vísaði til þess að þess væri að vænta að það yrðu breytingar á hinum alþjóðlegu BIS-reglum svokölluðu sem gætu haft þær afleiðingar í för með sér að mat á eignum í efnahagsreikningi bankans kynnu að lækka. Það er ástæða til þess að spyrja: Er eitthvað fast í hendi um það hvenær þessar alþjóðlegu viðmiðunarreglur taka gildi? Liggur eitthvað fyrir um það að þær hafi svo stórvægileg áhrif að af þeim ástæðum þurfi hugsanlega að endurfjármagna fyrirgreiðsluna við bankann frá árinu 1993? Eru það staðreyndir málsins eða er það einfaldlega skýring sem gefin er vegna þess að menn vilja ekki slá því föstu að þetta sé afleiðing af áformunum um breytingu á rekstrarformi? Hvað svo sem því líður beini ég því til hæstv. ráðherra og til hv. formanns efh.- og viðskn. að þeir leggi við hlustir og taki það alvarlega þegar talsmaður minni hlutans í þessu máli, hv. þm. Ágúst Einarsson, segir: ,,Mér finnst að ég hafi verið blekktur í þessu máli. Mér finnst að það hafi ekki verið komið beint framan að mönnum og það hafi ekki verið settar fram í nefndinni þær skýringar sem nú eru smám saman að koma á daginn.`` Þær eru að vegna þess að áætlunin frá 1993 gekk ekki eftir er raunveruleg þörf fyrir hendi. Og, nota bene, þetta er alltaf í því formi að þetta sé heimildarákvæði til ríkisbankanna en ekki bundið nafni annars þeirra. Ég verð að segja fyrir mig, virðulegi forseti, að ég tel að það sé af öllum ástæðum skynsamlegt þegar hér er komið sögu að það verði bundinn endir á þessa umræðu. Ég held að hún þjóni ekki tilgangi lengur. Ég teldi að það væri afar óskynsamlegt að skiljast við málið eins og það er nú statt. Ég er einfaldlega að taka eindregið undir þær ábendingar og þær óskir sem fram komu hjá talsmanni minni hlutans, hv. þm. Ágústi Einarssyni, að nú verði gert hlé á þessari umræðu, þessu máli verði vísað aftur til efh.- og viðskn., það skoðað að nýju og þess freistað að ná niðurstöðu. Ég segi alveg það sama og hv. þm. Ágúst Einarsson. Ef þær upplýsingar sem nú liggja fyrir hefðu legið fyrir skýrt og klárt í umfjöllun nefndarinnar vil ég ekki útiloka að ég hefði fremur kosið að málið yrði leyst með sameiginlegri niðurstöðu í nefndinni heldur en það yrði tekið út til almennrar umræðu í þingsal undir þeim formerkjum sem nú eru komin á daginn. Ég beini þessum tilmælum til þeirra sem ábyrgð bera á málinu í mikilli vinsemd og bendi þeim á að ég sé ekki fram á það að þessi umræða geti gagnast okkur mikið lengur. Ég held að það hljóti öllum að koma saman um að æskilegast væri að málið yrði leyst með niðurstöðu sem gæfi ekki tilefni til tortryggni eða vantrúar að því er varðar þessa mikilvægu fjármálastofnun. Ég tel þess vegna skynsamlegt að hæstv. ráðherra og þeir sameiginlega, ráðherra og hv. formaður efh.- og viðskn., fallist á að ljúka þessari umræðu ekki núna heldur fari málið aftur til nefndar þar sem það verður skoðað upp á nýtt og farið ofan í saumana á þeim upplýsingum öllum sem hér liggja fyrir. Svo má láta á það reyna hvort unnt er að ná sameiginlegri niðurstöðu. Ég held að það mundi þjóna best hagsmunum allra sem hér eiga hlut að máli.

Hæstv. forseti. Eftir ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan fór hann fram á það í svari við andsvari mínu að nefndin hittist milli 2. og 3. umr. til að fara yfir málið. Ég taldi það eðlilega ósk og í rauninni væri það sjálfsagt mál. Ég tel að málið liggi í sjálfu sér alveg fyrir. Það var kynnt með þeim hætti í nefndinni að ég taldi að henni væri ekkert að vanbúnaði að taka á þessu máli og samþykkja að Landsbankinn hefði möguleika á ákveðinni endurfjármögnun á þeim víkjandi lánum sem á honum hvíldu. Að minnsta kosti taldi ég að ég hefði fengið allar þær upplýsingar sem ég þurfti til að geta staðið að því. Það getur vel verið að það hafi komið fram frekari upplýsingar eftir að nefndin afgreiddi málið. Það hefur nokkur tími liðið á milli þess að afgreiðsla fór fram og þessarar umræðu. Það er alveg sjálfsagt að fara yfir þær upplýsingar. Ég tel hins vegar að þær upplýsingar eins og þær hafa verið kynntar í þessari umræðu og sú samantekt sem hefur farið fram á afkomu Landsbankans yfir lengra tímabil geri ekkert annað en staðfesta það enn frekar sem nefndin leggur til. Af öllum þessum ástæðum tel ég heppilegast að þessari umræðu ljúki sem fyrst þannig að bankinn fái starfsfrið. Menn geta þá einbeitt sér að því á þeim bæ að vinna eins og heppilegast er fyrir stofnunina sjálfa, eigendur bankans og viðskiptavini.

Herra forseti. Eins og ég lýsti í ræðu minni áðan held ég að efnisleg umræða um þetta mál þjóni ekki neinum jákvæðum tilgangi úr því sem hér er komið sögu. Ég sannfærist ekki af þeim tillögum sem fram komu hjá hv. formanni efh.- og viðskn. áðan. Ég held fast við þau tilmæli mín að við ljúkum þessari umræðu hér og nú og vísum málinu til nefndar. Ég held að það verði einfaldlega affarasælast. Ég árétta að ég vil ekki eiga hlut að því að lengja þessa umræðu. Hins vegar kann það að reynast óhjákvæmilegt ef ekki verður á þessar óskir fallist, sem ég held að styðjist við veigamikil rök.

Hæstv. forseti. Ég get alls ekki fallist á að það sé verið að leika hér einhvern blekkingaleik og þannig hafi verið staðið að málinu frá upphafi. Það var flutt hér stjfrv. og það var kynnt. Í stjfrv. var lagt til að ríkisviðskiptabankar fengju almenna heimild án afskipta Alþingis til þess að taka þau víkjandi lán sem þeim er heimilt samkvæmt reglum um viðskiptabanka og sparisjóði almennt. Ég vek athygli á því að Íslandsbanki tók á sínum tíma víkjandi lán og ekki kom Alþingi að því. Það er hins vegar ekki í stíl við starfshætti hér að veita ótakmarkaðar eða lítt takmarkaðar ábyrgðir á skuldbindingum ríkisstofnana eins og það hefði falið í sér. Allt starf nefndarinnar fólst í því að fara yfir þetta mál gagnvart Landsbankanum og kanna með hvaða hætti væri eðlilegt að takmarka þær heimildir sem lagðar voru til í frv. ríkisstjórnarinnar, það duldist engum sem um það mál fjallaði. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég fékk í nefndinni og allir hv. þingmenn sem í henni störfuðu fengu á sínum tíma sannfærðist ég um að það væri ástæða til að veita bankanum standandi heimild til að endurfjármagna víkjandi lán sem á honum hafa hvílt upp að vissu marki. Með því er ekki verið að taka neina nýja ákvörðun um eiginfjárstöðu bankans heldur einungis að gera honum kleift að gegna betur sínum hlutverki eða búa sig undir þá breytingu sem verður á BIS-reglunum frá næsta ári þar sem atvinnuhúsnæði verður endurmetið. Það getur haft ákveðnar afleiðingar fyrir eiginfjárstöðu bankans. Ég skil satt að segja ekki alveg þann áhuga sem sumir hv. þingmenn í þessari umræðu hafa á því að vera að hringla frekar með þetta mál.

Herra forseti. Það hefur áður komið fram af hálfu okkar talsmanna minni hlutans í þessu máli að ef upplýsingar um málið hefðu legið fyrir eins og þær gera nú að lokinni ræðu hæstv. viðskrh. hefði vel mátt vera að við hefðum litið málið öðrum og alvarlegri augum og það kynni hugsanlega að hafa breytt afstöðu okkar. Ég árétta að það kom aldrei fram í umræðu í nefndinni að ástæðan fyrir þessari beiðni um aðstoð sé raunverulega sú að þar sem bankinn hefur ekki getað staðið við skilyrðin og áætlanir frá 1993 til viðbótar því að þurfa að greiða þessar 750 millj. til baka upp í fjárhagsfyrirgreiðsluna sem þá var veitt þurfi hann þess vegna á þessari fyrirgreiðslu að halda þrátt fyrir tölur sem hér hafa verið birtar og við höfum verið að hamra á. Það eru algjörlega nýjar upplýsingar og ég lít þær svo alvarlegum augum að ég segi einfaldlega fyrir mína parta, það þjónar ekki tilgangi að ræða málið hér frekar og það er sérstök ástæða til þess í ljósi þessara mikilvægu upplýsinga, sem eru bornar fram af hæstv. viðskrh. sjálfum, að vísa málinu aftur til nefndar og láta á það reyna hvort það kunni að breyta niðurstöðu nefndarmanna.

Herra forseti. Varðandi þetta mál sem við erum að ræða núna finnst mér rétt þar sem nú er orðið áliðið og líka vegna efnis málsins að umræðunni sé frestað og ekkert óeðlilegt við það. Hér hafa komið fram fjölmargar upplýsingar síðustu klukkutíma sem kalla á meiri skoðanaskipti varðandi þetta mál því það liggur alveg ljóst fyrir að við sem störfum í hv. efh.- og viðskn. bæði ég, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og jafnvel fleiri þingmenn stjórnarliða og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir erum þeirrar skoðunar að málið hafi ekki legið fyrir þegar nefndin fjallaði um það eins og það gerir núna. Nú vil ég virkilega fara varlegum orðum um þetta efni. Þetta mál er þannig og ég vil fara með gætni í allt umtal um bankamál. Það er m.a. þess vegna, því hér hafa verið veittar upplýsingar í þessa umræðu m.a. af hæstv. viðskrh., að við teljum að affarasælast sé fyrir málið að við bíðum aðeins með umræðu. Efh.- og viðskn. er hvort sem er búin að bóka fund á morgun, reyndar út af öðru máli, en yrði málið rætt í nefndinni þannig að þegar menn koma fram hér og halda umræðunni áfram þá væru menn komnir með allar upplýsingar og hugsanlega liggi fyrir sameiginleg niðurstaða um þetta mál. Ég held að það sé mjög mikilvægt út frá efni málsins því að það er alveg ljóst þó svo ég viti alveg að hv. formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson, telur að allt hafi verið með felldu í starfi nefndarinnar. Ég er ekki að bera á móti mati hv. þm. Vilhjálms Egilssonar á því. Það er hins vegar alveg ljóst að við, aðrir þingmenn í efh.- og viðskn., teljum að málið hafi verið öðruvísi vaxið. Nú veit hv. formaður efh.- og viðskn. ósköp vel að við þessir einstaklingar, sem erum í nefndinni, erum ekki að gera neinn leik í því að óska eftir að umræðan bíði og að nefndin komi aftur saman og þessi mál verði aðeins betur skýrð. Við erum ekki að því. Við kunnum allir nógu vel á bankamál. Félagar mínir í nefndinni, tveir fyrrverandi ráðherrar, þekkja þetta óskaplega vel út og inn. Ég held þess vegna, herra forseti, að þetta sé eðlileg málsmeðferð með tilliti til þess að nú er langt liðið á kvöld og það sé rétt að umræða fari aðeins fram í nefndinni og að við frestum umræðu með því fororði að okkur finnst eðlilegt að nefndin skoði betur þær upplýsingar og ræði það betur sem hefur komið fram þannig að lendingin í málinu verði affarasæl fyrir frv., fyrir ríkisstjórnina, fyrir Landsbankann og fyrir fjármálalífið. Ég tel það vera affarasælast.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þá ósk að haldinn verði fundur í hv. efh.- og viðskn. til að skoða þetta mál og ekki eingöngu vegna þeirra nýju upplýsinga sem hafa komið fram í kvöld heldur einnig vegna þeirra formsatriða sem ég hef gert að umtalsefni í máli mínu. En mig langar til að benda á einn möguleika í þessari stöðu. Ég hef skilið það svo að þingflokksformenn hafi gert samkomulag um að ljúka umræðunni í kvöld. Það er einn möguleiki í stöðunni sem ég vil leita eftir hvort að hæstv. forseti og formaður hv. efh.- og viðskn. væru tilbúnir til að skoða og það er einfaldlega að kalla þessa ákveðnu tillögu aftur til 3. umr. þannig að nefndinni gefist kostur á að ræða hana sérstaklega. Þannig gætum við lokið 2. umr. um málið en tekið þessa einu tillögu til nánari skoðunar og hún kæmi þá til atkvæða, hugsanlega breytt, við 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég hef á tilfinningunni að það sem sé að gerast hér sé að hv. þm. stjórnarandstöðunnar langi óskaplega til að styðja málið en séu að leita sér að ástæðu til þess að gera það ekki. Þegar málið byrjaði upphaflega í dag flutti talsmaður stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Ágúst Einarsson, ræðu þar sem hann var fyrst og fremst á móti því að fjalla um þetta mál, það ætti ekki að flytja hér og afgreiða mál vegna þess að það væru þrjár ástæður fyrir því að breyta lögum með þessu frv. og það þyrfti að flytja sérstakt frv. um hverja ástæðu. Síðan koma frekari upplýsingar fram í umræðuna, þær eru allar til þess fallnar að styrkja þá afgreiðslu sem verið er að leggja til, að Landsbankinn fái standandi heimild til þess að endurfjármagna þau víkjandi lán sem hann hefur tekið upp að því marki sem kveðið er á um í þessu ákvæði til bráðabirgða. Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að ég er tilbúinn til þess að halda fund milli 2. og 3. umr. þar sem farið yrði nákvæmlega yfir þetta mál. Það getur þá tekið ákveðnum breytingum við 3. umr. ef mönnum sýnist svo en ég er alveg viss um það að þegar umfjöllunin í nefndinni hefur farið fram milli umræðna munu hv. þm. vera tilbúnir til þess að styðja málið endanlega. Ég er að hugsa um hvort hv. þm. muni líða eitthvað betur ef ég lýsti því yfir að tillagan yrði afturkölluð á meðan þeir væru að hugsa sig um. Ég veit ekki hvort það hefði eitthvað upp á sig eins og hv. þm. var að nefna áðan ef þá langar svo mikið til að styðja málið. En ég get líka lofað þeim að ég hyggst þá flytja þessa sömu tillögu við 3. umr. og mundi bara fagna því ef fleiri hv. þm. styddu tillöguna með okkur hv. stjórnarliðum vegna þess að hún er skynsamleg og hefur alltaf verið skynsamleg og ekki versnar tillagan ef hún fær fleiri stuðningsmenn.

Herra forseti. Ég held að málið sé aðeins alvarlegra en fram kom í þessum allt að því galgopalegu orðaskiptum. Staðreyndin er sú að það lágu ekki réttar eða allar upplýsingar fyrir og forsendur málsins þegar það var afgreitt út úr efh.- og viðskn. miðað við það sem nú er komið í ljós. Og hvaða afleiðingar hefur það? Það hefur m.a. þær afleiðingar að rökstuðningur fyrir afstöðu minni hlutans í nál. er ekki sá sem hann hefði getað orðið ef við hefðum haft allar upplýsingar. Þess vegna væri að mínu mati af þinglegum ástæðum einum saman skýlaust réttmætt að verða við óskum um að umræðunni yrði frestað þannig að ef svo bæri undir væri unnt að kalla til baka þessi nál. og leggja fram ný með réttum rökstuðningi í ljósi þeirra upplýsinga sem við þá eða nú höfum til þess að taka afstöðu til málsins. Það er ástæðulaust fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson að vera með einhver gamanmál um það að nú sé það að sannast hversu góð og gáfuleg tillaga meiri hlutans hafi verið. Málið snýst ekki um það. Við kunnum ekki vel við að vera sett í þá aðstöðu sem raun ber vitni varðandi það að taka afstöðu til mála. Það er alvörumál að vinna mál í þingnefnd og taka síðan afstöðu til þess og leggja þá afstöðu fram í formi nál. og þingskjala. Ég hef a.m.k. fyrir mitt leyti engan áhuga á því og ekkert gaman af því að hlutir sem betur mega fara gangi þannig inn í þingtíðindin. Að því leyti til væri skemmtilegast að þessi nál. þyrftu ekki að verða þau endanlegu hér við 2. umr. málsins og ekki þyrfti að koma til afgreiðslu á brtt. sem gæti hugsanlega orðið öðruvísi úr garði gerð eftir yfirferð nefndarinnar. Ég held að heppilegra væri og vænlegra í alla staði og ég er ekki vafa um að það þarf ekki að hafa nein áhrif á framgang málsins umfram það sem nú er að leyfa 2. umr. að standa opinni á meðan efh.- og viðskn. endurmetur málið og fer yfir það. Menn hljóta að fagna því ef um það gæti tekist meiri samstaða að ljúka afgreiðslu þess en nú horfir til eða horfði til þegar það var afgreitt út úr nefnd vegna þess hvernig það var að okkur borið. Herra forseti. Ég gæti vitnað í nál. á þskj. 721 en þar er einmitt sagt, með leyfi forseta: ,,Eftir eftirgrennslan minni hluta nefndarinnar varðandi það að heimila endurfjármögnun eins og meiri hlutinn leggur til var upplýst af hálfu meiri hluta nefndarinnar að nauðsynlegt gæti verið að endurmeta ýmsar eignir bankans í sambandi við breytingu hans í hlutafélag.`` Þetta settum við á prent. Svo kemur hæstv. viðskrh. inn í umræðuna og upplýsir að þetta sé algjörlega óháð og ótengt ,,háeffun`` bankans. Í hvaða stöðu er verið að setja okkur með þessi orð í nál.? Ég held að menn hljóti að sjá það að þetta eru efnislegar og réttmætar óskir, herra forseti. Þetta er ekki af neinni þrákelkni gagnvart framgangi þessa máls. Ég tel að það sé betri kostur að fresta umræðunni og hafa hana opna þegar efh.- og viðskn. er búin að fara yfir málið. Það fari betur þingtæknilega að gera þetta þannig en ég gerði þá kröfu til vara að í öllu falli yrði brtt. kölluð til baka þannig að við værum ekki sett í þá aðstöðu að þurfa að greiða atkvæði um hana eins og málin standa nú.

Herra forseti. Ég vil í upphafi nefna það sem hv. formaður efh.- og viðskn. ræddi um áðan og virtist bara gera grín að þessu máli. Ég er seinþreyttur til vandræða varðandi þetta mál en það hefur komið alveg skýrt fram að menn telja að þeir hafi verið blekktir í umræðunni. Ég hef stillt mig um að fara um þetta mjög alvarlegum og þungum orðum þó raunverulega sé tilefni til. Og að segja hér úr ræðustól að við séum að biðja um einhverja frestun vegna þess að við viljum endilega vera á tillögum með hv. formanni efh.- og viðskn., mér finnst slíkur málflutningur vera fyrir neðan allar hellur. Þetta mál er miklu alvarlegra en það. Við stjórnarandstæðingar höfum verið að bjóða upp á vegna hversu málið er alvarlegt að tekið verði aðeins hlé í þeirri umræðu að skoða betur og reynt að finna ákveðna samstöðu um það. Þetta mál er ekki til að gera á nokkurn hátt grín að. En með tilliti til málsmeðferðar sem hér er get ég fallist á þá tillögu sem forseti lagði til, þ.e. að 2. umr. ljúki. Sú umdeilda tillaga, sem við erum að tala um, ákvæði til bráðabirgða II verði dregin til baka til 3. umr. Nefndin komi saman milli 2. og 3. umr. og menn geta þá síðan gefið út frhnál. og tekið þá umfjöllun um þá efnisþætti sem hér eru til umræðu. Enda þótt ég hefði kosið að hin málsmeðferðin yrði viðhöfð, sem ég nefndi áðan, þá fellst ég eins og alltaf eða oftast á óskir forseta vors um málsmeðferð og tel eðlilegt að það sé gert. Ég legg áherslu á það að menn eru að tala um alvörumál og stjórnarandstaðan hefur átt málefnalega umræðu um þessa tilteknu efnisþætti og það er lágmarkskrafa til stjórnarliða að þeir taki þá málið af þeirri alvöru sem það á skilið.

Forseti þakkar þennan samstarfsvilja og lítur svo á að nefndin komi saman milli 2. og 3. umr. og að þessi tillaga sem hér hefur verið rædd verði kölluð aftur til 3. umr. Forseti vill leita samstöðu um að tekin verði fyrir nefndarálit meiri og minni hluta efh.- og viðskn. í 14. dagskrármáli og nefndarálit meiri og minni hluta sjútvn. í 15. dagskrármálinu en síðan verði umræðu um bæði málin frestað.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efh.- og viðskn. og breytingartillögum vegna frv. til laga um breyting á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34 frá 25. mars 1991, með síðari breytingum. Um þetta frv. varð allmikil umræða við 1. umr. málsins og sýndist sitt hverjum. Meiri hluti nefndarinnar gerir ekki mjög viðamiklar tillögur til breytinga á frv. Þær eru í þremur liðum. Í 1. lið er lagt til að upptalning á reykingu, súrsun, niðursuðu og niðurlagningu verði felld brott úr því ákvæði frumvarpsins þar sem talið er upp hvað teljist til vinnslu sjávarafurða. Nefndin telur eðlilegra að flokka þessa starfsemi undir iðnað. Í 2. lið breytingartillagnanna er sérstök undanþágugrein þar sem kveðið er á um að búsetuskilyrði gildi ekki um ríkisborgara þeirra ríkja sem eru aðilar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið enda séu viðkomandi ríkisborgarar búsettir í EES-ríki og að þessi undanþága geti verið látin gilda um sérlög um tilteknar fjárfestingar hér á landi, þ.e. lög er varða álverið í Straumsvík, járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga og Kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn. Í 3. lið brtt. er lagt til að í ákvæði til bráðabirgða verði kveðið á um að takmarkanir b-liðar 1. tölul. 1. mgr. 4. gr. laganna, eins og sú grein verður eftir þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir, eigi ekki við um eignarhluti erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum eins og þeir voru um síðustu áramót fyrr en 1. janúar 1998, enda hafi erlend eignaraðild ekki verið nema 49% og eignarhlutur lögaðilans í einstökum fyrirtækjum ekki farið yfir 10%. Undir þetta álit skrifar auk þingmanna Sjálfstfl. og Framsfl. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég vil taka fram, hæstv. forseti, að ég er sjálfur mikill áhugamaður um aukið frjálsræði í fjárfestingum erlendra aðila í sjávarútvegi og tel að það sé heppilegt með ýmsum hætti. Ég stóð m.a. við 1. umr. málsins fyrir flutningi ásamt öðrum á sérstöku frv. þar sem gengið var út frá því að fjárfesta mætti með beinum hætti af hálfu erlendra aðila allt að 49%. Síðan, hæstv. forseti, kom í ljós við yfirferð þessa máls að ef menn nota sérstakar aðferðir við fjárfestingar sínar, geta erlendir aðilar eignast um 60% í sjávarútvegsfyrirtækjum með því að fara óbeinar leiðir. Ég hygg að í bili sé sú opnun nægileg. Enn fremur mun sú nefnd sem fjallaði um þetta mál og undirbjó frv. starfa áfram og það liggur fyrir að sú þróun sem hafin er með frv. og þessari breytingu muni eigi stöðvast, vonir standa til þess að áfram verði haldið með málið og fleiri breytingar í frjálsræðisátt gerðar innan tíðar. Þess vegna er ég tilbúinn til að standa að því máli sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Ég tala fyrir minnihlutaáliti efh.- og viðskn., en auk mín stendur að álitinu hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Það frv. sem við erum að ræða hér er mjög merkilegt frv. sem fjallar um fjárfestingar erlendra aðila í atvinnurekstri. Það er m.a. merkilegt fyrir það að það er ekki einungis stjfrv. sem hér var og er raunverulega til umræðu heldur tvö önnur þingmál. Það má nefna fyrsta þingmálið af þessum þremur þingmálum sem var borið fram af mér og hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur. Það var frv. um að heimila erlenda fjárfestingu allt að 20% hlut og þá skipti ekki máli hvort um veiðar eða vinnslu var að ræða. Síðan var stjfrv. lagt fram sem lagði áframhaldandi bann við beinni fjárfestingu í sjávarútvegi og tók á nokkrum öðrum þáttum en heimilaði óbeina fjárfestingu. Þriðja frv. sem síðar kom fram var frv. fjögurra sjálfstæðisþingmanna undir forustu hv. þm. Kristjáns Pálssonar og hv. þm. Péturs H. Blöndals, Vilhjálms Egilssonar og Guðjóns Guðmundssonar. Og það er einmitt hinn sami hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og gerði grein fyrir meirihlutaáliti áðan. Það frv. gerði ráð fyrir að heimila 49% fjárfestingu í bæði veiðum og vinnslu hér á landi. Þetta mál sem var vísað til hv. efh.- og viðskn. fékk eins og önnur mál vandaða umfjöllun. Það koma engin mál til þeirrar ágætu nefndar öðruvísi en þau séu könnuð mjög ítarlega og það átti við þessi mál eins og önnur. Það má geta þess, herra forseti, að haldin var sérstök ráðstefna efh.- og viðskn. og sjútvn. um þessi þrjú þingmál ásamt þingmáli okkar þjóðvakaþingmanna um veiðileyfagjald þar sem var farið mjög vandlega yfir málin ásamt sérfræðingum og eru einmitt slík vinnubrögð til fyrirmyndar að mínu mati í nefndarstarfi og mætti vafalítið gera oftar. Það sem málið snýst um er ákvörðunin eða ágreiningurinn um það hvort heimila á erlendum aðila að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Það eru ýmsir kostir við þá aðferðafræði, m.a. að með því er íslenskum fyrirtækjum gert kleift að sækja áhættufé sem eigið fé. Þeir eru þá síður upp á erlent lánsfé komnir en skuldir íslensks sjávarútvegs eru á annað hundrað milljarða eins og menn e.t.v. vita. Það er líka talinn mjög mikill kostur varðandi beina fjárfestingu útlendinga að það getur leitt til samstarfs í markaðsmálum en einmitt slík eignatengsl eru mjög algeng og hafa rutt sér til rúms víða erlendis á undanförnum árum og áratugum. Þetta er líka hluti af alþjóðlegu frjálsræði í viðskiptum, frjálsræðisstefnu sem við þekkjum ósköp vel, Íslendingar, bæði með aðild okkar að EES-samningnum og GATT-samningnum, svo að nokkuð sé nefnt. Þar er verið að örva og létta hömlum af viðskiptum milli landa. Einnig má geta þess að við höfum fjárfest mikið í sjávarútvegsfyrirtækjum erlendis og af hverju ekki láta það sama yfir útlendinga ganga hér? Við höfum fjölmörg dæmi um árangursríkar fjárfestingar útlendinga hér á landi. Það er hægt að nefna nokkrar fleiri ástæður fyrir þessu. Takist að laða að útlendinga til fjárfestinga í sjávarútvegi getur það leitt til þess að þeir fjárfesti líka í öðrum greinum og það er okkur einmitt kappsmál. Rökin gegn beinni fjárfestingu útlendinga eru fyrst og fremst þau að menn vilja ekki að útlendingar eigi hlutdeild í veiðum við Íslandsstrendur. Þetta eru söguleg rök, andstaða sem markast m.a. af landhelgisdeilum okkur. Þótt hér sé um að ræða íslensk fyrirtæki sem lúta íslenskum lögum er þessi andstaða býsna sterk í hugum margra og hún gerir það að verkum að það er dálítið erfitt að komast út úr þessari umræðu. Það má sömuleiðis benda á að fjárfestingar útlendinga í veiðum og vinnslu hafa ekkert með útflutning á ferskum fiski að gera eins og oft er haldið fram. Um það gilda sérstakar reglur. Reyndar er útlendingum heimilt að kaupa fisk á innlendum mörkuðum ef svo ber undir, en það hefur ekki orðið nein slík þróun. Samt hefur verið rætt ítarlega um það í kjölfar þessara þingsályktunartillagna eða frumvarpa hvort hægt sé að reyna að samræma þessi sjónarmið og þá í því formi hvort heimila ætti fjárfestingu í fiskiðnaði en heimila einungis óbeina fjárfestingu í útgerð. Það má þó geta þess að á meðal þeirra frumvarpa sem lögð voru fyrir fjölmargra umsagnaraðila voru nokkur sem beinlínis studdu þá aðferðafræði sem kom fram í 20% frv. og 49% frv. Aðilar eins og Samtök iðnaðarins, Verslunarráð og Alþýðusambandið lögðust á sveif með flm. Andstaðan gagnvart þessari hugmyndafræði var einkum frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi þar sem Landssamband ísl. útvegsmanna var fremst í flokki auk Samtaka fiskvinnslustöðva og sjómannasamtaka. Það sem minni hlutinn reyndi að gera ítrekað í nefndinni, þegar meginafstaða umsagnaraðila lá fyrir og það var ljóst að það var vilji til að skoða beina fjárfestingu í sjávarútvegi með einhverju móti, var að skoða hvort ekki ætti að breyta umræðunni í það að heimila fjárfestingar einungis í fiskvinnslu. Það féllst meiri hlutinn ekki á, því miður, og hélt sig við upprunalega stjfrv. Nú má hins vegar geta þess og það er mikilvægt að þetta stjfrv. felur í sér að útlendingar geta eignast meiri hluta með óbeinum hætti í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Þeir geta eignast allt að 62% á mjög einfaldan hátt með því að eiga í hlutafélagi sem á 25% í hlutafélagi sem á í sjávarútvegsfyrirtæki og lögaðilinn sem ætti 75% getur verið með erlenda eignaraðild upp á tæp 50%. Með mjög einfaldri keðju er því mögulegt fyrir útlenskt fyrirtæki að öðlast full yfirráð yfir íslensku sjávarútvegsfyrirtæki og er það óháð því hvort um veiðar eða vinnslu er að ræða. Þetta sýnir eiginlega betur en margt annað að þessi óbeina aðferðafræði eða þessi aðferðafræði um óbeina fjárfestingu er í reynd markleysa ein. Hún er hættulegri en bein fjárfesting vegna þess að hún leiðir til þess að aðilar fara krókaleiðir og búa sér til fyrirtækjakeðju til að ná yfirráðum yfir íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum ef þeir kjósa svo. Það hefði verið miklu eðlilegra að heimila beinar fjárfestingar, þá væru þessi viðskipti fyrir opnum tjöldum. Í nefndinni var varpað fram hugmyndum um að byrja að hafa þetta fyrst og fremst takmarkað við fyrirtæki sem eru á hlutabréfamarkaði svo menn hefðu enn betri yfirsýn. En það var alveg sama hvernig reynt var að kynna þetta fyrir meiri hluta nefndarinnar. Það var gjörsamlega ókleift að fá þá til að skoða einhverja aðra útfærslu en stjfrv. gerði ráð fyrir. Reyndar er það svo að minni hluti efh.- og viðskn. telur ástæðulaust að hafa miklar á hyggjur af því þó heimilaðar séu takmarkað fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegi, hvort sem um veiðar eða vinnslu er að ræða. Hins vegar telur hann rétt að fara með sérstakri varkárni í þessi mál og taka mið af þeim umsögnum sem bárust og umræðunni sem var í nefndinni og skoða þá í fyrstu umferð einungis fjárfestingu í fiskvinnslunni og láta þá fiskvinnsluna vera eins og hvern annan iðnað í landinu. Takmarkanir á fjárfestingum eru satt best að segja ekki mjög miklar í íslensku atvinnulífi og með stjfrv. var reyndar ýtt úr vegi nokkrum slíkum hindrunum varðandi viðskiptabanka, flugrekstur, orkuvinnslu og orkudreifingu. Að því leyti fól frv. í sér nútímalegar breytingar í átt til frjálsari viðskiptahátta sem minni hlutinn studdi. Þyrnirinn var einungis þetta atriði sem varðaði fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi. Minni hluta nefndarinnar tókst ekki að sannfæra meiri hlutann um að skoða málin út frá því sjónarmiði að heimila fjárfestingar í fiskvinnslu með beinum hætti, þ.e. að setja ekki takmarkanir á þann þátt en halda þessari óbeinu útfærslu gagnvart útgerðinni. Röksemdirnar fyrir því að taka fiskvinnsluna svona sérstaklega eru t.d. þær að sæju útlendingar og íslensk fyrirtæki kost í því að stofna samstarfsfyrirtæki um vinnsluþáttinn einungis, þá mundu menn einfaldlega gera það með sérstöku fyrirtæki sem gæti þá örvað markaðssamstarf og það er einn af kostum erlendrar eignaraðildar. Þetta tókst ekki og meiri hlutinn gerir eingöngu smávægilegar breytingar sem tekur varla að tala mikið um. Hv. formaður efh.- og viðskn. gerði grein fyrir þeim áðan. Reyking og súrsun, niðursuða og niðurlagning skal teljast til almenns iðnaðar og er það reyndar gert í opinberri flokkun að nokkru leyti. Að öðru leyti var frv. stjórnarinnar ekki breytt um stafkrók. Það er í sjálfu sér ekkert sérstakt um það að segja þótt nefnd hafi klofnað og menn hafi farið hver sína leiðina í ákveðnu pólitísku ágreiningsefni. En þetta mál er flóknara en svo. Eins og ég gat um áðan, fluttu fjórir þingmenn Sjálfstfl. frv. sem gekk lengra en frv. þjóðvakamannanna. Frv. sjálfstæðisþingmannanna gekk út á 49% eignaraðild, bæði í útgerð og fiskvinnslu. Þetta frv. var einfaldlega látið gufa upp. Það er satt best að segja með ólíkindum, herra forseti, því að flm. á þessu frv. voru tveir nefndarmenn í hv. efh.- og viðskn. auk Kristjáns Pálssonar, sem fylgdi málinu úr hlaði, að stjórnarþingmenn flytji slíkt frv. í kjölfar stjfrv., flytji frv. sem gengur þvert á stjfrv. Látum það nú vera, því að það er réttur hvaða þingmanns sem er að berjast fyrir sínu sjónarmiði, þó hann sé aðili að ríkisstjórn en að það skuli gerast með þeim hætti að þeir ná engum breytingum í áttina að sínu frv. í nefndarstarfinu. Þeir leggja fram frv. um 49%, ég veit ekki í hvaða tilgangi, hvort það var sýndarmennska ein sem bjó þar að baki, að minnsta kosti töluðu þeir hvorki fyrir því af neinum krafti þegar leið á í umræðunni um þetta mál og í nefndarstarfi né tókst þeim að fá meiri hluta nefndarinnar eða meiri hluta stjórnarþingmanna til að taka þátt í að breyta frv. í átt að því sem þeir voru að tala fyrir í sínu 49% frv. Þessir fjórir þingmenn skulda þingheimi og almenningi skýringar á þessari atburðarás því það er auðvitað alvarlegt mál þegar stjórnarþingmenn koma fram með þingmál með þessum hætti. Auðvitað áttu bæði stjórnarandstæðingar og aðrir í þjóðfélaginu von á því þegar þarna kom frv. í þessa átt sem gengur nálægt því sem við í minni hlutanum leggjum til eða það er skylt því, þá hefði mátt búast við því að það tækist að breyta stjfrv. í átt til meira frjálsræðis. Það tókst ekki og það sýndi sig betur en margt annað að þegar á reynir eru þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., ekki færir um að brjótast út úr þeirri hagsmunagæslu sem hin stóru valdasamtök í baklandi þeirra ráða yfir. Minni hlutinn gerir athugasemdir við annað atriði í þessu frv. Það er svokallað Olís-ákvæði en í stjfrv. er sagt að það sé óheimilt fyrir fyrirtæki sem er með meira erlenda eignaraðild en 33% að eiga í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki. Nú háttar svo til með eitt íslenskt fyrirtæki sem á í sjávarútvegsfyrirtækjum, Olís hf. eða Olíuverslun Íslands, að þar er erlendur eignaraðili með 35%. Það er Texaco-fyrirtækið og er ekki fyrirhuguð nein breyting þar á. Þarna hefði verið eðlilegt að hækka þessi viðmiðunarmörk þannig að menn væru nú ekki að gera einu fyrirtæki erfitt fyrir. Nei, það var ekki farin sú leið. Það var sett inn í ákvæði til bráðabirgða að heimila þetta en þó þannig að þeir verða að minnka eignaraðild á næstu árum. Þetta sýnir betur en margt annað að þarna var ekki verið að gæta hagsmuna þessa eina fyrirtækis og það má spyrja sig hvort að önnur olíufélög hafi verið meiri hlutanum nærtækari og nær hjartarótum en þetta félag sem hér á við. Þessi útfærsla á frv. er a.m.k. að mati minni hlutans ákveðin mismunun á fyrirtæki, einu fyrirtæki sem var alveg óþarfi að gera. Það var hægt að útfæra þetta á liðlegri hátt en frv. sýnir. Að lokum, herra forseti. Stjfrv. gerir ekkert annað en að staðfesta óbreytt ástand. Það eru engin sóknarfæri í frv. Það hefði verið sókn í frv. sem þjóðvakamenn lögðu fram. Það hefði e.t.v. verið of mikil sókn í fyrsta umgang í frv. sem hinir fjórir þingmenn Sjálfstfl. lögðu fram. Það hefði kallað á miklar breytingar en ég held að það frv. og sú tillaga sem minni hluti leggur fram, að heimila fjárfestingar útlendinga í fiskvinnslu en hafa einungis með óbeinum hætti, þ.e. ákvæði stjfrv. varðandi útgerð, hefði verið skynsamleg málamiðlun í fjárfestingarumræðunni. Það hefði horft til bóta, það hefði nýtt vissa kosti einmitt á þeim sviðum sem menn eru sammála um að þurfi virkilegrar uppstokkunar við, þ.e. á fiskvinnsluþættinum. Þarna hefði verið komið til móts við öll þau sjónarmið sem voru mjög víða sterk varðandi það að heimila ekki erlenda eignaraðild í útgerð sem er vitaskuld skoðun sem menn verða að virða þótt menn séu henni kannski ekki sammála. Tillaga minni hlutans var því hugsuð sem málamiðlun og það ber að harma að meiri hlutinn skuli ekki hafa séð sér fært að ræða málin og taka meiri tíma í að skoða það því það kom fram að hjá fjölmörgum hagsmunaaðilum að einmitt þessi útfærsla hugnaðist mönnum mjög vel og ýmsir nefndarmenn í meiri hlutanum og í hinu háa Alþingi töluðu einmitt fyrir þeirri útfærslu sem minni hlutinn leggur til í brtt. sinni. Það verður tækifæri til, herra forseti, í umræðu sem verður síðar að fara nánar ofan í málið og tala þá skýrar fyrir því að sú breyting, sem minni hlutinn leggur til, hefði horft mjög til bóta í íslenskum sjávarútvegi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta sjútvn. á þskj. 836. Þetta er við frv. til laga um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, nr. 13 frá 30. mars 1992. Þetta frv. er að segja má fylgifrumvarp með frv. því sem var til umræðu síðast á undan á fundinum, þ.e. frv. til laga um breyting á lögum um erlenda fjárfestingu í atvinnurekstri. Þannig háttar til að inn í lögin um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands þurfa að koma samhljóða ákvæði þeim sem niðurstaðan verður að hafa varðandi takmarkanir á rétti útlendinga til fjárfestinga í frumveiðum og vinnslu í sjávarútvegi. Vegna þeirrar brtt., sem hefur orðið niðurstaðan í efh.- og viðskn. að flytja við áðurnefnt frv., er nauðsynlegt að sams konar breyting verði gerð á frv. þessu til laga um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Meiri hluti sjútvn. leggur þess vegna til að svohljóðandi breyting verði gerð á frv. ,,Á eftir 1. gr. komi ný grein er orðist svo: Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða er orðast svo: Hafi íslenskur lögaðili, sem á eignarhlut í lögaðila sem stundar veiðar í efnahagslögsögu Íslands eða vinnslu sjávarafurða hér á landi, verið að hluta í eigu erlends aðila 31. des. 1995 skulu takmarkanir skv. b-lið 1. mgr. 2. gr. laga þessara ekki koma til framkvæmda að því er varðar þann lögaðila fyrr en 1. jan. 1998, enda hafi erlend eignaraðild í lögaðilanum ekki verið meiri en 49%, eignarhlutur lögaðilans í einstökum sjávarútvegs- eða fiskvinnslufyrirtækjum ekki farið yfir 10% og fjárfestingin verið tilkynnt Seðlabanka Íslands samkvæmt ákvæðum laganna fyrir 31. des. 1995.`` Undir þetta rita ásamt ræðumanni hv. þm. Árni R. Árnason, Vilhjálmur Egilsson, Hjálmar Árnason, Einar Oddur Kristjánsson, Guðmundur Hallvarðsson og Stefán Guðmundsson. Minni hluti sjútvn. skilar séráliti. Um efni þessa ákvæðis þarf ekki að fara mörgum orðum. Ég get þar vísað til framsöguræðu formanns efh.- og viðskn. fyrir meirihlutaáliti en þar varð niðurstaðan að veita aðlögunartíma að ákvæðum laganna um takmarkanir á eignarhlut erlendra aðila í innlendum lögaðilum sem eiga í aðilum sem stunda veiðar og vinnslu sjávarafurða með þeim hætti sem hér er lagt til. Herra forseti. Þar sem ég tel eðlilegt að hin eiginlega efnislega umræða um þessi mál fari fram um frv. um breytingu á fjárfestingu í atvinnurekstri fremur en hér, þar sem um afleitt frv. er að ræða í þessu tilviki, ætla ég ekki að hafa um það ýkja mörg orð. Ég er sammála afgreiðslu meiri hluta, bæði efh.- og viðskn. eins og liggur fyrir í nál. og brtt. þar og að sjálfsögðu því nál. sem ég hef mælt fyrir fyrir hönd meiri hluta sjútvn. en mun geyma að öðru leyti að rökstyðja afstöðu mína þangað til hinni fyrri umræðu um fjárfestingarfrumvarpið verður fram haldið.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta sjútvn. um frv. til laga, um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, nr. 13/1992. Þetta er 308. mál þingsins á þskj. 549. Eins og fram hefur komið tengist þetta frv. frv. ríkisstjórnarinnar um breyting á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991. Það frv. hefur nú verið afgreitt frá efh.- og viðskn. með brtt. og var mælt fyrir þeim hér á undan. Eins og þar kom fram hafði nefndin jafnframt til umfjöllunar tvö önnur þingmál, 242. og 307. mál, sem bæði fjölluðu um það að leyfa beina fjárfestingu í afmörkuðum mæli í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar varð eigi að síður sú að heimila einungis óbeina eignaraðild þó þannig að útlendingar geti átt allt að 62% í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Þar sem um viðurkenningu er að ræða á því að útlendingar séu eignaraðilar í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki þarf að breyta lögunum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands þannig að fyrirtæki, sem geta verið allt að 62% í eigu útlendinga, geti áfram stefnt skipum sínum til veiða í landhelginni. Því er það frv. um breytingu á nefndum lögum komið fram. Meiri hluti sjútvn. hefur nú afgreitt frv. með hliðstæðri breytingu þeirri sem meiri hluti efh.- og viðskn. gerði við frv. ríkisstjórnarinnar um óbeina eignaraðild. Undirrituð standa ekki að þeirri afgreiðslu frekar en fulltrúar þeirra flokka sem þau eru fulltrúar fyrir í efh.- og viðskn., enda sannfærð um að óbein eignaraðild, að hluta staðfesting á því ástandi sem nú þrífst ólöglega, sé ekki sú breyting sem íslenskur sjávarútvegur þarfnast helst og gildi þá einu hvort prósentan hentar núverandi stöðu allra fyrirtækja. Allra síst hefur þessi breyting gildi fyrir fiskvinnsluna sem eins og hér hefur komið fram ætti að vera skilgreind sem iðnaður og fá sem slík að njóta þeirra kosta sem kunna að felast í beinni eignaraðild erlendra aðila eins og annar iðnaður í landinu. Undir þetta álit skrifa Svanfríður Jónasdóttir og Sighvatur Björgvinsson.