Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurgeir Bóasson skrifstofustjóri, Bolungarvík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf.“ Sigurgeir Bóasson hefur áður átt sæti á Alþingi og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um fuglaveiðar og fuglafriðun, hefur víst verið flutt alloft hér á hv. Alþingi, en ekki fengið neina lokaafgreiðslu og er nú flutt enn einu sinni og af minni hálfu til þess að kanna hver hugur er raunverulega í hv. þm. til þess að fjalla um þetta mál og fá úr því skorið, hvort það er möguleiki að fá á því lokaafgreiðslu. Frv. þetta er samið af nefnd sem menntmrh. skipaði 29. jan. 1977 til þess að endurskoða gildandi lög um þetta efni, þ.e. lög nr. 66/1966. Í nefndinni áttu sæti Runólfur Þórarinsson, sem var formaður, Ásgeir Bjarnason formaður Búnaðarfélags Íslands og dr. Arnþór Garðarsson prófessor, formaður fuglafriðunarnefndar. Í skipunarbréfi nefndarinnar var þess beiðst, að hún hefði samráð við stjórnir Æðarræktarfélags Íslands, Dýraverndunarsambands Íslands Fuglaverndarfélags Íslands, Hins íslenska náttúrufræðifélags og aðra þá aðila er hún teldi rétt að ráðgast við. Þá var tekið fram að markmiðið með endurskoðuninni væri fyrst og fremst að leita leiða til þess að tryggja eðlilega vernd fuglalífs í landinu og þá þannig að skynsamlegt hlutfall héldist milli hinna ýmsu tegunda. En nefna má að sumum mávategundum t.d. hefur fjölgað mjög að undanförnu til tjóns fyrir aðrar fuglategundir, svo sem æðarfuglinn sem er einn mesti nytjafugl þessa lands. Við og við hafa farið fram miklar umræður um fuglafriðun og fuglaveiðar og þær breytingar eða þá röskun sem orðið hefur á fuglalífi í landinu. Má nefna að æðarvarpseigendur kvarta mjög undan ágangi vargfugls, deilt er um rjúpnastofninn og áhyggjuefni er hve fátt er orðið um erni. Orsakir þeirra breytinga, sem orðið hafa eru margar og nauðsynlegt að ráðstafanir til skynsamlegrar verndunar og úrbóta hvíli á grunni vísindalegra rannsókna, en þær taka oft langan tíma og kosta verulega fjármuni. Öll umhverfis- og náttúruverndarmál eru mikilsverð og þarf að kappkosta að þar haldist í hendur skynsamleg nytjun gæða landsins og eðlileg friðun og verndun. Hvorki má búa við rányrkju, sem hefur stundarhagnað að leiðarljósi, né friðunarstefnu sem jaðrar við ofsatrú. Hvort tveggja ber að varast. Þess vegna er brýn nauðsyn að efldar séu vísindalegar rannsóknir á þessum sviðum svo að unnt sé að taka ákvarðanir um friðun og nytjun gæða landsins með hliðsjón af niðurstöðum rannsókna. Þetta er traustasti grundvöllurinn sem völ er á, þótt vísindamönnum geti auðvitað skjátlast eins og öðrum dauðlegum verum. Til þess að bregða.nokkru ljósi yfir þau vandamál, sem taka þarf til meðferðar í sambandi við þetta lagafrv., má nefna að vernda þarf og efla æðarvarp og einnig að vernda og stuðla að fjölgun arna. Hér er þó óneitanlega um andstæður að ræða, þar sem eigendur æðarvarps eru engan veginn sáttir við það, að þeir eigi að verða fyrir búsifjum af friðun arnarins, en engum dettur hins vegar í hug að stuðla að því, að örnum verði útrýmt vegna æðarvarpsins. Ýmis svipuð dæmi mætti nefna þannig að hér er vandsiglt milli skers og báru. Nefna má að nánast eiga sér stað stöðugar deilur um rjúpnastofninn. Dr. Finnur Guðmundsson hafði um langt skeið unnið að umfangsmiklum rannsóknum á íslenska rjúpnastofninum í því skyni að reyna að leysa þá gátu, hvað veldur sveiflum í stofninum. En dr. Finnur féll frá áður en því verki yrði lokið. Ýmsum öðrum rannsóknum er þörf að sinna í ríki náttúrunnar og hefur menntmrn. hvað eftir annað farið fram á fjárveitingar í því skyni, en að mestu án árangurs. Þannig hefur ár eftir ár verið farið fram á fé til rannsókna á álftastofninum, en stundum er mjög kvartað undan ágangi álfta og gæsa, einnig fé til rannsókna á æðarfuglum, örnum og svo hvaða tjóni hrafnar og svartbakar valda. Þá var farið fram á fé til rannsókna á tjóni af völdum villiminks og refa. Refarannsóknir fara nú fram. Rannsóknir varðandi hreindýrin þurfa að fara fram, ekki síst nú vegna fyrirhugaðra virkjunarframkvæmda á Austurlandi sem e.t.v. eyðileggja nokkurn hluta af beitilandi dýranna. Þrátt fyrir þetta fékk rn. ekki fé til rannsóknanna. Hins vegar hefur Orkustofnun lagt fram fé til rannsóknanna af sínu umráðafé og standa þær nú yfir, en af þátttöku rn. hefur ekki getað orðið. Við fyrri umr. á Alþingi um frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun hefur verið að því vikið, að ekki væri þar skýrt kveðið á um rétt manna til fuglaveiða, þ.e. þeirra sem ekki eiga sjálfir veiðilönd. Ákvæði frv. eru hin sömu og gildandi laga, þ.e. að íslenskum ríkisborgurum skuli heimilar fuglaveiðar á afréttum og almenningum utan landareigna lögbýla. Hins vegar er það alveg rétt, að mikil óvissa ríkir um skilgreiningu þess, hvað séu almenningar og afréttir, og hafa hlotist af deilur, t.d. í sambandi við rjúpnaveiðar. Hér er um allflókið lögfræðilegt vandamál að ræða og þarf í þessu sambandi vel að hyggja að réttindum jarða eða landeigenda annars vegar og hins vegar hins fjölmenna hóps þéttbýlismanna sem unir því illa að vera meinaður aðgangur að veiðilöndum. Væri æskilegt að finna form fyrir því, að landeigendur fengju tekjur af sölu veiðileyfa og þéttbýlismenn ættu þess kost að kaupa þau, en jafnframt yrðu skilmerkileg ákvæði sett í lög um rétt manna til að veiða þótt þeir eigi ekki veiðilönd. Þarf að lögfesta skipulag þessara mála áður en til frekari og alvarlegri árekstra kemur en orðið er. Ég hef hugsað mér að láta athuga þetta sérstaklega, annaðhvort með skipun nefndar eða ráða til þess menn með öðrum hætti. Og e.t.v. væri það verkefni þingnefndar að vinna að athugun þessa atriðis. Hins vegar sá ég ekki ástæðu til þess að bíða með að leggja frv. á ný óbreytt fyrir Alþingi, því að líklegt er að nokkurn tíma taki að leysa þennan hnút og vel mætti samþykkja frv. nú og breyta veiðiréttarákvæðum þess síðar, ef skynsamleg og friðsamleg lausn fæst á þeim vanda. Þótt frv. sé lagt fram óbreytt, eins og ég hef tekið fram, vil ég vekja athygli á því, að e.t.v. kynni að vera ástæða að athuga um þrjú atriði. Í fyrsta lagi, hvort ekki er rétt að þyngja sektarákvæðin frá því sem er í frv. og hvort ástæða er til að veita svo langan frest sem 10 ár til þess að breyta fjölskotabyssum í tvískotabyssur og í þriðja lagi hvort ekki sé rétt að taka upp verðlaunaveitingar til bænda, ef arnarungi kemst upp í landareign þeirra. Hvað varðar sektarákvæðin vil ég geta þess, að á undanförnum árum hafa erlendir menn hvað eftir annað gert tilraunir til að handsama fálkaunga og flytja úr landi. Sumarið 1976 fundust t.d. fimm fálkaungar í ferðatöskum á Keflavíkurflugvelli. Sumarið 1978 kom maður sá á ný til Íslands sem grunur lék á að átt hefði fálkaunga þá sem fundust í ferðatöskunum. Var fylgst náið með ferðum hans á Norður- og Vesturlandi í nokkra daga og benti margt til þess, að hann væri hér í þeim erindum að handsama fálka. Var honum að lokum vísað úr landi. Sumarið 1980 tókst að koma í veg fyrir að menn frá Austurríki flyttu úr landi fimm fálkaunga og fjóra smyrilsunga, sem þeir að lokum viðurkenndu að hafa handsamað hér á landi, þótt þeir í fyrstu teldu sig hafa náð þeim á Grænlandi. Samkv. gildandi lögum um fuglaveiðar og fuglafriðun hlutu Austurríkismennirnir aðeins 25 þús. kr. sekt fyrir tiltæki sitt, og sýnir það glöggt að brýna nauðsyn ber til að stórhækka sektarákvæði fuglafriðunarlaga. Sektarákvæðin í frv. miðast við fyrri hluta árs 1978, en nefna má að vísitala vöru og þjónustu hefur samkv. upplýsingum Hagstofu Íslands þrefaldast frá 1. mars 1978 til 1. nóv. 1980. Herra forseti. Ég skal nú ekki hafa mál mitt öllu lengra. Ég tek það fram, að ég tel mikilvægt að n. taki afstöðu til frv. með eða móti. Ég legg það fram enn einu sinni til þess að fá úr því skorið, hvern hljómgrunn málið hefur í raun og veru. Þótt ágreiningur kunni að vera um einstakar greinar í frv. finnst mér varla ástæða til þess að dæma frv. í heild út frá því. Og ég leyfi mér svo að lokum, herra forseti, að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 80 11. júní 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Grundvallarhugmyndin, sem flutt er í þessu frv., er sú, að vinnustaðurinn verði grundvallareining þegar samið er um kaup og kjör, en kerfið verði ekki lárétt eins og stundum er kallað og nú er. Það skal tekið fram í upphafi, að það hvarflar ekki að flm. að nákvæmlega þessi útfærsla sé hin eina rétta. Verður vikið að því síðar. Hins vegar er verið að framkvæma hér mjög róttæka breytingu á því kerfi sem samningar um kaup og kjör ganga eftir, sem sé þá, að vinnustaðurinn verði gerður að grundvallareiningu. Áður en lengra er haldið vil ég biðja hv. alþm. að gæta þess mjög að rugla ekki saman aðatatriðum og aukaatriðum í þessum efnum. Aðatatriðið er það og það eitt, að vinnustaðurinn sé gerður að grundvallareiningu. Hitt eru aukaatriði og útfærsluatriði. Eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. er við það miðað, að vinni á vinnustað 25 eða fleiri fastráðnir starfsmenn, þá eigi þeir að mynda það sem kallað er starfsgreinafélag. Þetta orð er tekið úr hugmyndafræði Alþýðusambands Íslands, en á árunum 1956–1962 ályktaði það mjög í þessa veru og var jafnan talað um starfsgreinafélög. Það skal viðurkennt, að það orð kann að vera misvísandi. En þó er hægt að ná, hygg ég, samkomulagi um það, að orðið „starfsgreinafélag“ sé notað í þessum skilningi. Það er sem sé gert ráð fyrir því, að vinnustaðir, sem hafa fleiri en 25 fastráðna starfsmenn eða vinnuseljendur, eins og það er kallað í frv., myndi slík félög og þá gildi einu við hvaða sérstarf þeir hafa unnið áður. Við getum tekið sem dæmi að hjá fyrirtækinu Hagkaupum í Reykjavík er einn vinnuveitandi eða vinnukaupandi. Hins vegar starfar þar fólk á saumastofum, í eldhúsi, í verslunum og við fleiri og fleiri störf. Það er gert ráð fyrir því, að allt þetta fólk gangi í eitt og sama félagið. Á hinn bóginn má það ekki misskiljast, að hér er ekki verið að leggja til að hin eldri stéttarfélög leggist af. Þau hafa eftir sem áður margvíslegu hlutverki að gegna með sérmenntað fólk innan sinna vébanda, og auðvitað heldur það uppi bæði virðingu og vegi sinnar sérmenntunar. Hinu má ekki gleyma, að elsta og stundum er sagt virðulegasta verkalýðsfélag landsins, Hið íslenska prentarafélag, sem er stofnað 1892, var í upphafi menningarfélag ekki síður en baráttufélag um kaup og kjör. Og eftir stendur hvernig fara skuli t.d. með lífeyrissjóði, hvort þeir gangi inn í þessi starfgreinafélög eða hin eldri verkalýðsfélög fari með þá eins og nú er. Til þessa síðasta er ekki tekin afstaða í þessu frv. Hvort talan 25 er nákvæmlega rétt, á það legg ég heldur engan dóm. Tekið er fram í grg. með þessu frv., að vel megi hugsa sér aðra tölu. Á frumstigi, þegar við vorum að vinna þetta frv., reiknuðum við með tölunni 10. Það má einnig hugsa sér aðra útfærslu, sem sé þá vegna þess hvað hér er um róttæka breytingu að ræða - að breytingin eigi sér stað í áföngum þannig að þetta gangi í gildi um félag, sem hafi fleiri en 100 félaga, um áramótin 1981–1982, þau sem hafi fleiri en 50 komi ári seinna og svo koll af kolli, því að vitaskuld eru margir hræddir við eins róttæka breytingu og þá sem hér er verið að leggja til. Í ítarlegri grg. með þessu frv. er rakin nokkuð saga málsins. Ég veit að hv. alþm. hafa kynnt sér þetta og það ætti að vera óþarfi að lesa grg. nú. En saga málsins skiptir þó allmiklu máli. Fram að 1938 gilti hér á Íslandi lögmál frumskógarins í samningum um kaup og kjör. Þetta lögmál frumskógarins verkaði þó þannig, að það var orðið nokkurt samkomulag um það, að a.m.k. stærri verkalýðsfélögin hefðu réttindi til að semja um kaup og kjör, þó mikið væri um verkfallsbrot og alls konar leiðindi, enda var ríkjandi án laga anarkismi í þessum efnum. Ég vil vísa til þess, sem Vilmundur Jónsson, þm. Alþfl., þá, sagði í þingræðu um þetta mál, en hann var einn af talsmönnum Alþfl. árið 1938. Hann sagði, með leyfi forseta: „Verkfallsrétturinn er nú á engan hátt lögverndaður. Allur svokallaður „réttur“ til verkfalla er fólginn í því, að þau eru liðin af þeim sem valdið hafa í þjóðfélaginu- á meðan það verður - en ekki því, að þau séu leyfð. Með verkfallsbrjótum, jafnvel meðlimum þess verkalýðsfétags, sem í verkfalli á, má gera þennan „verkfallsrétt“ að engu. Fyrir venjulegar aðgerðir verkalýðsfélaga til að hindra verkfallsbrot má samkv. hinum íslensku hegningarlögum dæma menn til þungra refsinga og jafnvel til betrunarhúsvinnu.“ Og síðar í ræðu sinni sagði Vilmundur Jónsson: „Á þessu ári“ þ.e. 1938 - „er fyrst að telja,“ - og þá er verið að réttlæta frv. sem þá var til umræðu, „að réttur verkamanna til að stofna verkalýðsfélög og til að vera í verkalýðsfélögum er tvímælalaust viðurkenndur og lögverndaður með 1. gr. frv. Hér á eftir verða verkalýðsfélögin ekki aðeins félög, heldur félög sem hafa löglegan tilgang. Engar hundakúnstir lögfræðinga í dómarasæti geta komist í kringum það.“ Ég er þeirrar skoðunar, að þeir, sem á árinu 1938 mæltu með frv. um stéttarfélög og vinnudeilur eins og það þá var, hafi haft rétt fyrir sér. Andstæðingarnir voru einkum úr Kommúnistaflokki Íslands, en einnig Héðinn Valdimarsson sem á þessum tíma er einmitt að ganga úr Alþfl. og til samvinnu við það sem á þessum mánuðum er farið að kalla Sameiningarflokk alþýðu - Sósíalistaflokkinn, svo að persónulegir hagsmunir kunna að hafa skipt einhverju í afstöðu Héðins að því er þetta mál varðar á sínum tíma. En Þjóðviljinn á þeim tíma og þrír þm. Kommúnistaflokksins snerust ásamt Héðni af mikilli heift gegn þessu frv. Ísleifur Högnason, þm. Kommúnistaflokksins, sagði m.a. í þingræðu um þetta mál: „Ef þetta vinnulöggjafarfrv. verður að lögum, markar það tímamót í sögu íslenskrar verkalýðsbaráttu. Með því er fyrsta sporið stigið í áttina til þess að gera íslenska verkamenn að þrælum.“ En nú er svo komið, að þetta umdeilda frv. frá 1938 er orðið að frv. sem menn eru farnir að líta á sem sjálfsagðan náttúrurétt. Og ég hef jafnvel stundum á tilfinningunni að forustumenn í launþegahreyfingunni, jafnvel á ýmsum aldri, viti ekki af lögunum frá 1938, heldur haldi að hér sé um að ræða áunninn náttúrurétt. Það er auðvitað hinn mesti misskilningur, því að lögin frá 1938 eru eins og hvert annað mannanna verk, góð eða vond eftir atvikum, gölluð mikið eða lítið eftir atvikum. Það urðu gríðarlegar deilur um þetta mál 1938 og margir þeir, sem síðan hafa unnið með þessum lögum, –ég nefni sem dæmi mann sem er nýhættur á Alþingi, Eðvarð Sigurðsson, hann var einmitt í þeirri sveit sem barðist gegn lögunum 1938, en virðist nú telja að hér sé um að ræða hið eina sanna form í þessum efnum. Annar vandi, sem strax rís í þessum efnum, er hvort setja skuli lög. Á löggjafinn yfir höfuð að skipta sér af svona málum? Því er til að svara, að mér er kunnugt um að starfsmenn hjá tveimur fyrirtækjum a.m.k. hafa reynt fyrir sér með að stofna starfsgreinafélög. Hér er um að ræða Flugleiðir og Morgunblaðið. Það eru setningar í gömlu lögunum frá 1938 sem beinlínis koma í veg fyrir þetta, og þar af leiðir að ef starfsgreinafélagakerfið á að verða hér kerfi næstu ára og áratuga, þá verður að breyta lögum, hvort sem forustumönnum í launþegahreyfingunni líkar betur eða verr.Þetta verður ekki gert nema með lagabreytingu. Slíkt hégómamál eins og hitt, hvaðan frumkvæðið kemur í þessum efnum, hvort það komi frá verkalýðshreyfingunni sjálfri eða Alþingi, það held ég að sé meira deila um keisarans skegg. En sagan gekk einnig þannig fyrir sig í þessum efnum, að á miðjum sjötta áratugnum, árunum frá 1950–1960, fara að vakna raddir innan verkalýðshreyfingarinnar um að fyrirkomulagið sé bæði dauft, gamaldags og sinni alls ekki kröfum nútímasamfélags, og fjögur Alþýðusambandsþing í röð,1956, 1958, 1960 og 1962, ályktuðu um að þetta væri æskilegasta fyrirkomulagið. Þetta var í forustutíð Hannibals Valdimarssonar í Alþýðusambandinu. Fjögur þing í röð ályktuðu í þessa veru. Samt hefur ekkert gerst af því að löggjafinn hefur aldrei tekið málið upp. En löggjafinn verður að gera það ef svona hugmyndir eiga að verða að lögum. Af hverju hefur ekkert gerst? Ég held að töluvert af svarinu liggi í ummælum sem höfð eru eftir Guðmundi J. Guðmundssyni, formanni Verkamannasambands Íslands og hv. þm., og kom fram í Rétti við umræður um þessi mál árið 1976. Guðmundur sagði: „Kannske er líka einhver smákóngapólitík í þessu, en það eru fyrst og fremst þeir, sem eru hæst launaðir, sem eru harðastir á móti því. Þeir þola ekki lýðræðið, þeir vita að þeir ófaglærðu eru fleiri.“ Ef til eru meðmæli með þessu frv., þá held ég að það séu þessi ummæli sem höfð eru eftir hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni. Ég legg á það áherslu, að við gerum ráð fyrir að stéttarfélög muni starfa áfram. Þau hafa bæði virðulegum og sögulegum tilgangi að gegna, einnig menningarlegum tilgangi, en auk þess að vera sínum mönnum til halds og trausts, jafnvel þó þeir semji með fyrirkomulagi starfsgreinafélaganna. Einn vandi er þá eftir. Hvað með þá sem vinna á vinnustöðum þar sem eru færri starfsmenn en 25, þ.e. 24 eða færri? Frv. gerir ráð fyrir því, að í slíku tilviki, - ég nefni verslanirnar í Reykjavík sem vega mjög þungt í þessum efnum, - verði starfsfólk þeirra áfram í sínu stéttarfélagi, Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, og þar verði samið samkv. hinu eldra kerfi, - en þó, ef hver einasti starfsmaður í litlu fyrirtæki kýs að semja í starfsmannafélagi, þá megi hafa starfsmannafélög: ef 17 vinna við fyrirtæki og allir þessir 17 eru sammála um að semja heldur beint við atvinnurekanda, þá megi þeir gera það. Einn kost við þetta frv. hygg ég vera þann, - og það er mjög veigamikið atriði þó að það vegi ekki þungt í grg., - að ég er sannfærður um að þetta kerfi mundi mjög draga úr verðbólgu hér. Við vitum hvernig samningar um kaup og kjör hafa gengið fyrir sig. Menn semja og standa svo upp báðir og segja. „Ábyrgðarlausir samningar, það er ekki til innistæða fyrir þessu.“ Ríkisvaldið kemur þá til skjalanna og færir til, t.d. með gengisfellingu, til handa frystihúsum eða öðrum þeim sem í hlut eiga. Ef starfsfólkið semur beint við vinnuveitandann, þá er ekki samið um önnur verðmæti en þau sem til eru. Úr hinum ábyrgðarlausu afskiptum ríkisvalds af kjaramálum og kaupgjaldsmálum, sem eru orðin allt of mikil, mundi auðvitað mjög draga ef þetta fyrirkomulag yrði lögfest. Þá ber þess og að gæta, að samkv. þessu fyrirkomulagi er hægt að hafa eftirfarandi hátt á: Við getum nefnt 1500 manna byggðarlag einhvers staðar á landsbyggðinni. Segjum svo að í því byggðarlagi séu 3, 4 eða 5 fyrirtæki sem hafi 25 starfsmenn eða fleiri. Segjum líka að það sé gott verkalýðsfélag á staðnum og verkalýðsstjórnin njóti mikils trausts. Þá geta öll þessi þrjú frystihús og tvö iðnfyrirtæki framselt verkalýðsfélaginu samningsrétt sinn og það semur þá við vinnuveitandann. Valdið er fært til launþegans. Í öllum tilvikum ræður hann. Enn fremur er gert ráð fyrir því í 1. gr. frv., að það sé ekki aðeins hægt að stofna starfsgreinafélög, heldur starfsgreinabandalög. Ef t.d. öll frystihús í Reykjavík vilja vera saman t bandalagi og standa og falla hvert með öðru, þá mynda þau auðvitað bandalög og þá eru þau komin saman öll og þá stendur vinnukaupandinn á móti. Allur réttur í þessum efnum er færður til launþegans samkv. þessu. Nú má enn segja að mikil rök með þessari aðferð, sem raunar koma fram í þingtíðindum fjögurra þinga Alþýðusambands Íslands, séu þau, að líkurnar aukast á því, að atvinnulýðræði, þ.e. þátttaka starfsmanna í stjórnum fyrirtækja, verði talið æskilegt, að slíkt fyrirkomulag fylgi í kjölfarið. Sama gildir um efnahagslýðræði, sem sé það, að starfsfólk taki út hluta af launum sínum sem hlutabréf í fyrirtækinu. Samskiptin verða öll önnur ef þetta fyrirkomulag er tekið upp. Ég vek athygli á því, að í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1982. Frv. var lagt fram í endaðan okt., hygg ég. M.ö.o.: það er gefið rúmlega eitt ár til aðlögunar. Og það verður að vera þannig, að verkalýðshreyfingin hafi eitt ár eða tvö, frá því að Alþingi hefur samþykkt þetta, til þess að aðlaga sig breyttum aðstæðum. Ég lít alls ekki trúarlegum augum á þetta frv. Það hvarflar ekki að mér, að þetta sé hin eina og sanna útgáfa. Nú fer frv. í n., í allshn. væntanlega, það var sent í allshn. 1938 þegar það var til umr. þá. Auðvitað gerir flm. ráð fyrir því, að þetta frv. verði sent öllum verkalýðsfélögum í landinu til umsagnar og höfð náin samráð við þau, teknir í það 2–3 mánuðir - eða góður tími - til að heyra undirtektir þeirra. Ég er sannfærður um að það er hik á sumum forustumönnum í verkalýðshreyfingunni. En það er ekkert hik á hinum almenna launþega úti á vinnumarkaðinum. Hann vill þetta. Auðvitað verðum við að viðurkenna það, að við alþm. erum íhaldssamir í kjördæmamálum líka, vegna þess að við erum að vernda okkar persónulegu valdahagsmuni. Þetta er eðli málsins og ósköp venjulegt lífsviðhorf. Við skulum viðurkenna að þetta er svona. Sömu sögu er að segja úr verkalýðshreyfingunni. Ég hygg að forustumennirnir þar margir hverjir snúist gegn þessu vegna þess að þeir óttast að valdakerfið komi til með að breytast og þeir kunna ekki á hið nýja valdakerfi eins og þeir kunnu á það gamla. Ég vil svo láta fylgja með skilgreiningu á því, hvað átt er við með starfsgreinafélagi, sem raunar er getið neðst á bls. 9 í grg. með þessu frv. Þar segir, með leyfi forseta: „Með „starfsgreinafélagi“ er átt við að allir þeir, sem vinna að sömu framleiðslu á vöru eða inna af hendi sömu þjónustu og selja vinnu sína til sama vinnukaupanda, séu saman í starfsgreinafélagi. Starfsgrein er þá skilgreind sem vinna að tiltekinni framleiðslu, óháð því hvaða sérstaka starfi tiltekinn einstaklingur gegnir. Þannig væru allir þeir, sem vinna við flug, að selja vinnu sína einum og sama vinnukaupanda, í sama starfsgreinafélagi, hvort sem þeir fljúga flugvélum, færa bókhald, vinna við þvotta eða rafvirkjun. Þeir, sem vinna í verksmiðju, hjá skipafélagi eða í stærri verslun, væru þá saman í starfsgreinafélagi.“ Eitt má nefna enn. Það er jafnlaunastefnan. Reynslan bæði í álverinu og á Grundartanga hefur sannað að þegar menn semja með þessum hætti, þá taka menn meira tillit til síns minnsta bróður heldur en þegar menn semja eins og nú er gert. Það er meiri jafnlaunastefna ríkjandi í Straumsvík og á Grundartanga en í nokkru öðru sambærilegu fyrirtæki hér á landi. Guðmundur J. Guðmundsson hefur mjög fjallað um þá staðreynd, að svona kerfi þýði meira jafnlaunakerfi en það kerfi sem nú er. Nefndin, sem fær þetta frv., mun væntanlega senda það mörgum til umsagnar og það tel ég bæði rétt og skylt. Ég vísa hins vegar á bug rökum eins og þeim, að Alþingi komi þetta mál ekki við, vegna þess að Alþingi setti árið 1938 lög um stéttarfélög og vinnudeilur, þó að menn átti sig ekki alltaf á því. Það eru lög í landinu og mér er kunnugt um það, að til að mynda fólk hjá Flugleiðum fór og athugaði sinn lögfræðilega rétt, hvort hægt væri að stofna slíkt félag. Svarið var nei, það er ekki hægt nema Alþingi breyti lögum í þessum efnum. Og ég held því fram, að það sé kveifarskapur og kerlingarmennska af verstu tegund, - og þá á ég við kerling í merkingunni lítill karl, - ég held að það sé slík kveifarmennska og kerlingarskapur af verstu gerð þegar menn bera því við, að löggjafanum komi þessi mál ekki við, vegna þess að þetta eru lög og lögunum verður að breyta ef á að vera hægt að gera þetta með þessum hætti. M.ö.o.: ég mæli fyrir mjög ítarlegu samráði við verkalýðshreyfinguna um þessi efni, en endanleg ákvörðun er hjá Alþingi. Og ef sú tilfinning mín er rétt, að fólkið sjálft í landinu vilji þessa breytingu, en hún strandi fyrst og fremst á forustumönnum í verkalýðshreyfingunni, þá tel ég Alþingi ekki aðeins rétt, heldur skylt að taka fram í fyrir verkalýðsforustunni og standa með fólkinu, á móti foringjunum. Þess vegna held ég að það sé brýnt að Alþingi geri þetta. Það getur ekki verið tilviljun, að Alþýðusambandsþing undir forustu Hannibals Valdimarssonar samþykki fjögur þing í röð að þetta kerfi væri hið æskilega. Það hljóta að vera mikilvæg rök fyrir því, að þetta sé ekki komið í gegn, að menn eru að þenkja um valdahagsmuni sína. Þegar við rifjum enn upp þá staðreynd, að a.m.k. hjá tveimur fyrirtækjum hafa menn athugað, hvort þetta sé hægt, og komist að því, að það sé ekki hægt samkv. núgildandi lögum, þá eru lögin, svo góð sem þau voru 1938, beinlínis farin að tefja fyrir framþróun í þessum efnum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að lengja mál mitt mjög. Ég vísa til ítarlegrar grg. sem þessu frv. fylgir. Ég vísa til þess, að þetta er ekki stefna Alþfl., þetta er frv. sem flutt er af einstaklingi. Samband ungra jafnaðarmanna hefur hins vegar haft þetta mál á stefnuskrá sinni. Félag ungra jafnaðarmanna í Reykjavík hefur lýst yfir fullum stuðningi við þetta frv., en engu að síður er þetta hér í þinginu flutt sem einstaklingsfrv. Stefna Alþfl. er enn þá ekki í þessa veru að því er þessi mál varðar. Ég vil vera hreinskilinn og bæta því við, að það eru skiptar skoðanir innan okkar flokks um þessi efni. Herra forseti. Ég legg síðan til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn., eins og gert var 1938, og síðan til 2. umr. Og ég vil enda mál mitt á því, að biðja þá n. sem við frv. tekur, að hafa sem nánust samráð við verkalýðsforustuna. En samráðin við verkalýðsforustuna mega ekki vera svo náin að verkalýðurinn sjálfur gleymist, vegna þess að þetta mál er ekki fyrir verkalýðsforingjann, heldúr fyrir verkalýðinn, ekki fyrir forustumanninn í launþegafélaginu, heldur fyrir launþegann, fyrir hinn atmenna mann. Ég þykist hafa það rétt á tilfinningunni, að það sé meiri hrifning hjá hinum almenna manni á þessu heldur en hjá þeim sem með forustuna fara. Við megum ekki gleyma því mannsins eðli, að hljóti maðurinn völd og frama á hann það til að verja völd sín og frama með kjafti og klóm. Það er eðlilegt og kannske ekkert við því að segja. En Alþingi á ekki að hlusta einasta á verkalýðsforustuna, heldur einnig verkalýðinn. Alþingi á ekki einasta að hlusta á forustufólkið í samfélaginu, heldur það fólk sem heldur uppi þjóðlífi hér úti um hinar víðu og breiðu byggðir landsins.



Herra forseti. Það frv., sem hv. þm. Vilmundur Gylfason flytur hér og hefur mælt fyrir, kallar auðvitað á býsna miklar umr. Hins vegar eru mörg mál á dagskránni í dag og ég veit ekki alveg hvað við komumst langt með þessa umr. núna. Hugsanlegt er að henni yrði frestað nú, en haldið áfram einhvern tíma síðar, en það er auðvitað mál sem hv. flm. og hæstv. forseti yrðu að koma sér saman um. En hér er auðvitað um að ræða, í þessu frv., mjög mörg atriði sem kalla á nokkuð ítarlega umr. að mínu mati. Ég vil einnig segja varðandi málsmeðferð, að það er mín skoðun að frv. af þessu tagi eigi að vísa til hv. félmn. Þetta eru lögin um stéttarfélög og vinnudeilur. Það er eðlilegt að þau mál, sem þar eru, fari til félmn. Það er hins vegar ákvörðun forseta hvernig hann hagar því máli. Varðandi þetta mál held ég að við verðum aðeins að átta okkur á því, - og ætla ég að reyna að lengja ekki þessar umr. mikið, - að vinnulöggjöfin er fyrst og fremst rammi um samskipti aðila vinnumarkaðarins. Hún er lög um leikreglur aðila vinnumarkaðarins hvors gagnvart öðrum. Vinnulöggjöfin kveður í raun og veru ekki á um skipulag þessara aðila innbyrðis hvors um sig, hvorki Vinnuveitendasambandsins né verkalýðssamtakanna. Það eina, sem sagt er í vinnulöggjöfinni um þessi mál, er það, að félagssvæði megi aldrei vera minna en eitt sveitarfélag. Þetta er í raun og veru það eina sem þarna er tekið til varðandi skipulag verkalýðssamtakanna sjálfra. Ég held að það sé mjög óvarlegt að fara að taka ákvörðun um það hér á hv. Alþ., hvernig skipulagi verkalýðssamtakanna á að vera háttað. Ég tel það vera mjög óvarlegt. Ég er ekki að draga úr því, að það hefur gengið hægt, eins og hv. þm. sagði, hjá Alþýðusambandinu - svo að ekki sé fastar að orði kveðið - að laga skipulag sitt að samþykktum Alþýðusambandsþings frá 1960. Engu að síður held ég að þetta mál sé þannig vaxið, að það sé alveg óhjákvæmilegt að það séu samtökin sjálf sem setji sér þessar leikreglur. Mér finnst dálítið villandi í þessu sambandi notkun hv. þm. á orðinu „starfsgreinafélag.“ Í rauninni tel ég hann vera að tala hér um vinnustaðafélag. Hann er fyrst og fremst að tala um vinnustaðafélag. Ég lít þannig á, miðað við þá túlkun sem hefur verið uppi í Alþýðusambandinu, að starfsgreinafélag sé félag manna sem starfa að sömu meginverkefnum, að t.d. væru starfsmenn í frystihúsum í Reykjavík, skulum við segja, í einu starfsgreinafélagi, en ekki að þeir gætu stofnað hver í sínu frystihúsi sitt vinnustaðarfélag þannig að það yrði þá eitt hjá Fiskiðjuverinu, eitt hjá Bæjarútgerðinni og eitt hjá Hraðfrystistöðinni o.s.frv., eins og gert er ráð fyrir í frv. Ég held því að það sé dálítið villandi að nota orðið „starfsgreinafélag“ eins og hv. þm. setur þetta hér upp. Eins er það ljóst að hann gerir í rauninni ráð fyrir að um leið og yrði heimilt með sérstökum lögum að stofna verkalýðsfélög af þessu tagi fari félögin, eins og þau eru nú, áfram með samningsrétt, þannig að hann gæti orðið tvöfaldur eða þrefaldur eftir atvikum: Mér finnst þetta vera málefni sem rétt sé að staldra við. Ef þessi leið væri farin að fullu, sem hv. þm. ræðir um, þ.e. að alls staðar væru komin á svona vinnustaðafélög, þá held ég að yrði mjög hætt við því, að verulega stór hópur launafólks, t.d. farandverkafólk og fleiri slíkir, yrði í raun og veru ófélagsbundinn og utan verkalýðssamtakanna í landinu smám saman. Eins og við vitum hefur það verið þannig, að það hefur nánast verið um að ræða skylduaðild að verkalýðsfélögunum. Þetta finnst mér vera atriði sem við eigum að taka tillit til. Í rauninni er ekkert sem bannar, - vil ég vekja athygli hv. þm. og flm. á, - að samið sé um kjör á hverjum stað fyrir sig, burt séð frá svæði verkalýðsfélagsins. Það er ekkert sem bannar það. Þess vegna hefur það hvað eftir annað gerst, að samið hefur verið um laun allra starfshópa á hverjum vinnustað. Þannig hefur verið samið fyrir starfsmenn í álverksmiðjunni í Straumsvík, það hefur verið samið hjá járnblendiverksmiðjunni og það hefur verið samið fyrir starfsmenn hjá ríkisverksmiðjunum. Þannig er í raun og veru ekkert sem bannar að svona sé að málum staðið ef viðkomandi atvinnurekendur og starfsmenn og verkalýðsfélög fallast á það. Ég held að það sé þó í rauninni meginatriðið í þessu, að frv. þetta fjallar um skipulagsgerð verkalýðssamtakanna og breytingu á þeim, en ekki meginatriði vinnulöggjafarinnar, sem eru samskiptareglur verkalýðs og atvinnurekenda. Það mætti vitna í margar ræður, mörg frumvörp og margar greinar um þessi mál sem hér hafa komið fram á hv. Alþ. á undanförnum 40 árum. Ég ætla ekki að fara langt út í þá sálma. Ég vil þó vitna í umr. sem fram fóru hér á Alþ. fyrir allmörgum árum um þáltill. um stéttarfélög og vinnudeilur, sem mig minnir að þm. Sjálfstfl. hafi flutt á þeim tíma. Í þeim umr. sagði þáv. þm. Hannibal Valdimarsson: „Og það hef ég tekið fram,“ segir hann, „að ég er mjög vantrúaður á, að til bóta verði breytt í verulegum atriðum íslenskri vinnulöggjöf, nema þær breytingar séu undirbyggðar með nokkurn veginn samkomulagi í aðalatriðum, bæði Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands. Og ég hygg," segir Hannibal Valdimarsson áfram, „að hver sú ríkisstj., sem flanaði af stað með gjörbreytingu á íslenskri vinnulöggjöf án þess að undirbyggja breytingarnar á þann veg, væri ekki að skapa íslensku þjóðfélagi aukna farsæld.“ Í mjög ítarlegri ræðu, sem Hannibal Valdimarsson flutti um þetta mál hér á hv. Alþ., rekur hann rækilega hvernig þessum málum er háttað í grannlöndum okkar. Hann bendir m.a. á að Danir hafi í rauninni enga vinnulöggjöf, heldur séu reglur um samskipti aðila vinnumarkaðarins mótaðar af hefðum á allmörgum áratugum. Hann leggur á það áherslu, að lög og reglur um vinnulöggjöf hafi verið lítt eða ekkert breyttar um margra áratuga skeið. Eina breytingin, sem við höfum gert á vinnulöggjöfinni nú á síðari árum, er hins vegar breytingin um sáttastörf í vinnudeilum þar sem hlutur sáttasemjara er festur með skarpari hætti í lögum en áður var. Nú vil ég taka það fram, að auðvitað á Alþ. að ræða um mál eins og þetta. En það er fráleitt að Alþ. fari að skipa fyrir um innri skipulagsmál frjálsra samtaka í landinu. Ég minni hv. þm. Vilmund Gylfason og aðra einnig á það, að það getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir kjör launafólks ef þetta vinnustaðaskipulag væri tekið upp. Hugsum okkur á stöðum, hv. þm., þar sem um er að ræða einn meginatvinnurekanda, segjum t.d. kaupfélag, sem á nærri öll atvinnufyrirtæki í viðkomandi litlu byggðarlagi. Ég er hræddur um að það gæti orðið þröngt fyrir dyrum launamanna í samningum við slíkan einn aðila við þær kringumstæður. Ég mundi óttast um stöðu launamanna þar sem um væri að ræða tiltölulega mjög sterkt vald eins atvinnurekanda á öllum meginframleiðslutækjum byggðarlagsins. Ég held að með tilliti til þessa og margs annars eigi að skoða þetta mál mjög vandlega. Ég vil einnig minna á að þm. leggur mikla áherslu á að við slíkar aðstæður verði ekki samið um önnur verðmæti en þau sem til skiptanna eru á hverjum vinnustað eða í hverri starfsgrein. Þetta mundi vitaskuld þýða að þeir menn, sem vinna hjá fyrirtækjum sem eru með tiltölulega bága afkomu, yrðu með lakari laun, enda þótt við teldum réttlætanlegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að þessi fyrirtæki haldi að sjálfsögðu áfram að starfa. Ef tekið hefði verið tillit til þessarar afkomu, t.d. við ákvörðun launa nú á undanförnum árum, er t.d. alveg ljóst að þeir, sem starfa hjá frystihúsum á Suðurnesjum, væru með heldur lægra kaup en þeir sem starfa hjá frystihúsum á ýmsum öðrum stöðum. Ég held að það þurfi að halda þannig á málum að verkalýðshreyfingunni og launafólki í landinu sé forðað frá hættum eins og þetta gæti haft í för með sér. Ég tek það fram, að það er margt annað sem um þetta frv. hv. þm. mætti segja, en ég ætla ekki að fara að efna hér til eldhúsdagsumræðna um málið. Það þyrfti í raun og veru og væri fróðlegt að ræða það hér miklu ítarlegar. Ég vildi aðeins koma á framfæri örfáum aths. núna. Auðvitað verða hæstv. forseti og flm. svo að ákveða hvað um þessa umr, verður frekar. En vegna þess, hvað mörg mál bíða á dagskránni í dag, kýs ég að hafa mál mitt ekki lengra að sinni.



Herra forseti. Frv. það, sem ég mæli hér fyrir, fjallar um breytingu á lögum um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að fresta væntanlegri gjaldmiðilsbreytingu um eitt ár. Flm. ásamt mér að þessu frv. eru allir þm. Alþfl. í Nd. Alþingis. Það er því rétt að rifja upp að Alþfl. stóð heill og óskiptur að því að styðja núverandi lög um breytt verðgildi gjaldmiðilsins. Hundraðföldun íslensku krónunnar var eitt af þeim atriðum sem við Alþfl.-menn lögðum mikla áherslu á fyrir kosningarnar 1978. Gjaldmiðilsbreytingin var einnig grundvallarhugmynd í tillögum Alþfl. sem lagðar voru fram eftir kosningarnar 1979. Í þeim tillögum myndaði gjaldmiðilsbreytingin ramma um aðrar efnahagsaðgerðir. Það ber því eitthvað nýrra við að við Alþfl.-menn skulum nú, tæpum tveimur árum eftir að við stóðum að samþykkt fyrrgreindra laga hér á hinu háa Alþingi, flytja frv. um að fresta gildistöku þessara sömu laga. Ástæðurnar fyrir þessu er þó mjög ljósar. Efst í hugum okkar hafa verið frá fyrstu tíð hin jákvæðu áhrif gjaldmiðilsbreytingarinnar. Gjaldmiðilsbreyting gefur einstakt tækifæri fyrir hvaða stjórn sem er að hrinda í framkvæmd ýmsum nauðsynlegum efnahagsaðgerðum. Það hafa nú á undanförnum vikum farið fram miklar umr. hér á hinu háa Alþingi um fyrirhugaða gjaldmiðilsbreytingu. Það er víst, að það er óhugur í mörgum varðandi þessa breytingu. Það er ekki ætlun mín að snúa þeirri umr., sem hér á eftir að fara fram um þetta frv., upp í eldhúsdagsumr. um efnahagsstefnu ríkisstj. Sú umr. hefur þegar farið fram hér í sölum Alþingis. Nú er ljóst að um næstu áramót munu ekki verða framkvæmdar neinar efnahagsráðstafanir af núv. ríkisstj. Það skal ekki lagður á það dómur hér, hvenær eða hvort efnahagsráðstafanir ríkisstj. sjá dagsins ljós. Það er ekki efni þessa frv. né tilgangur. En við verðum að minnast þess, hvernig þessi lög eru til komin. Nauðsyn þess að breyta verðgildi íslensks gjaldmiðils er augljós. Það var ekki umdeilt fyrir tæpum tveimur árum þegar lögin voru samþykkt. En meginröksemdirnar fyrir samþykkt frv. voru þær, að samhliða gjaldmiðilsbreytingunni gæfist einstakt tækifæri til að framkvæma ýmsar róttækar efnahagsráðstafanir sem allir stjórnmálaflokkarnir eru sammála um að verði að framkvæma. Þáv. viðskrh., Svavar Gestsson, núv. félm.- og heilbrrh. og formaður Alþb., flutti framsögu fyrir frv. á sínum tíma. Þeir, sem þá áttu sæti á Alþ., minnast vafalaust enn hinnar ítarlegu og góðu framsöguræðu sem hæstv. ráðh. flutti fyrir máli þessu. Þar rakti hann m.a. hina sögulegu þróun íslensks gjaldmiðils, en lagði einkum áherslu í sambandi við frv. á að þáv. ríkisstj., ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, mundi ætta að nota tímasetningu breytingarinnar til að leggja fram ýmsar efnahagstillögur. Hæstv. ráðh. sagði þá m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þótt gjaldmiðilsbreyting hafi vitaskuld engin áhrif á þróun verðbólgu út af fyrir sig má engu að síður ætla að hún gæti orðið brýning til að takast á við vandann af meiri einurð en áður og þannig orðið tákn nýs tímabils í stjórn efnahagsmála.“ Auk þess sagði hæstv. ráðh. í umr.: „Hugsunin með þessu frv. og þeirri verðmiðilsbreytingu, sem það felur í sér, er fyrst og fremst sú að vera þáttur í heildaraðgerðum, að vera spori á stjórnvöld og almenning til að takast af alvöru á við þau efnahagsvandamál sem nú er við að glíma.“ Fulltrúar Sjálfstfl. tóku mjög í sama streng svo og þm. Alþfl. Það var því ljóst að þegar þm. afgreiddu ofangreint frv. um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils var það hugsun og tilgangur þeirra allra að þetta tækifæri yrði ekki látið ónotað, tímasetning gjaldmiðilsbreytingarinnar mætti ekki líða hjá án þess að aðrar aðgerðir fylgdu. Það ætti því öllum að vera ljóst hver var andi laganna þegar þau voru samþykkt. Þar sem nú er ljóst að þessi megintilgangur laganna verður ekki uppfylltur er það skylda þm. að sjá til þess að framkvæmd breytingarinnar verði frestað. Nú er það ekki nýtt að þessari skoðun sé haldið fram á þessu ári, og vissulega hefði frv., sem ég mæli hér fyrir, átt að vera komið fram fyrr. Það er í raun furðulegt að hæstv. ríkisstj. hafi ekki haft forgöngu um að fresta þessu máli. Slíkt hefði verið eðlilegt og ríkisstj. hefði getað treyst á aðstoð stjórnarandstöðunnar við framkvæmd þessa máls. En vissulega má virða það ríkisstjórnarflokkunum til vorkunnar, að þeir bjuggust sennilega við að þeir gætu nýtt gjaldmiðilsbreytinguna samhliða efnahagsaðgerðum. Þannig sagði einn af skarpari stuðningsmönnum þessarar ríkisstj., hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, í viðtali við Alþýðublaðið 26. júlí s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Miðað við þær tillögur, sem nú eru ræddar innan stjórnarflokkanna, er ég bjartsýnn á að gjaldmiðilsbreytingin komi heppilega inn í fyrirhugaðar aðgerðir, því að það er gert ráð fyrir að þessar aðgerðir verði farnar að skila árangri einmitt um það leyti sem gjaldmiðilsbreytingin á að eiga sér stað.“ Þessi ummæli hv. þm. hafa því miður ekki ræst. En hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson var örugglega ekki einn um það af stuðningsmönnum ríkisstj. að telja að áhrif efnahagsaðgerða yrðu komin fram nú undir árslok. Þar sem þessar aðgerðir hafa ekki komið fram, sem voru tilgangur upphaflegrar lagasetningar og eindreginn vilji stuðningsmanna þessarar ríkisstj. svo og stjórnarandstöðu, eiga menn að sýna þann manndóm að snúa bökum saman og fresta gjaldmiðilsbreytingunni þar til betur stendur á. - Þetta er ekki einungis skoðun stjórnarandstöðuþm. Í viðtali við Alþýðublaðið 2. des. s.l. eða fyrir tæpri viku sagði hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég er í grundvallaratriðum sömu skoðunar og s.l. sumar þegar ég sagði, að efnahagsráðstafanir væru forsenda þeirrar gjaldmiðilsbreytingar, sem á að fara fram í janúar. Verði ekki gripið til efnahagsaðgerða fyrir gildistíma gjaldmiðilsbreytingarinnar finnst mér réttlætanlegt að fresta breytingunni. Ég vonast hins vegar til þess, að margumræddar efnahagsaðgerðir, „sagði hv. þm.,“ verði samþykktar í þessum mánuði og að stjórnarflokkarnir geti komið sér saman um haldbærar lausnir. Ég veit, að það er mikið unnið vegna þessara ráðstafana í augnablikinu, og ég veit það líka, að Framsfl. gengur fram til þess verks með það í huga að koma efnahagsráðstöfununum í framkvæmd og að ná samstöðu innan ríkisstj. Hvort það tekst eða ekki verður tíminn að leiða í ljós og ekki er nú langur tími til stefnu, en það hefur sína kosti.“ Síðan segir þm. áfram: „Ég tel gjaldmiðilsbreytinguna út í hött ef ekki tekst samstaða um víðtækar efnahagsráðstafanir. Engar ráðstafanir, engin gjaldmiðilsbreyting.“ Þetta hafði einn af ábyrgari stjórnarþm. um þessa frestun að segja fyrir sex dögum. Það er ekki ágreiningsefni meðal stjórnmálaflokkanna á Alþingi, að það sé heppilegt við réttar aðstæður að breyta verðgildi gjaldmiðils. Sömuleiðis er ekki umdeilt að gjaldmiðilsbreyting sé heppileg aðgerð í tengslum við aðrar ráðstafanir. Tilgangsleysi þessarar gjaldmiðilsbreytingar við núverandi aðstæður kemur best fram í því, að það verður nauðsynlegt eftir 5–6 ár að taka eitt núll aftan af krónunni og 5 árum seinna að taka annað núll aftan af ef þróunin fær að halda áfram eins og stefnir. Reyndar er í þessum tölum ekki gert ráð fyrir nema 50% verðbólgu, en við þekkjum aðra spádóma sem ég ætla ekki að fara út í. Frestun breytingarinnar um eitt ár gerir ríkisstj. kleift að vinna að sínum málum, móta sína efnahagsstefnu, eins og hún hefur margoft lýst yfir að hún ætli að gera, leggja síðan þær tillögur fram á næsta ári og framkvæma þannig að gjaldmiðilsbreytingin í árslok 1981 verði vonandi lokapunktur í þeim aðgerðum. Ef svo fer er tilgangi breytingarinnar náð. Það er ábyrgðarleysi að framkvæma slíka aðgerð eins og nú á að gera um áramót. Slíkt mun einungis valda glundroða í þjóðfélaginu og veikja trú manna enn meira á gjaldmiðli okkar. Mig langar að koma að þeim röksemdum sem verða vafalaust bornar á borð gegn þessu frv. Ég á ekki von á því, að nokkrir hv. þm. muni halda því fram, að gjaldmiðilsbreytingin sé nauðsynlegur liður í efnahagsráðstöfunum ríkisstj. Sömuleiðis á ég ekki von á því, að nokkur hv. þm. haldi því fram, að gjaldmiðilsbreytingin um næstu áramót muni hafa jákvæð áhrif á hugsunarhátt fólks í baráttunni gegn verðbólgunni. Nei, þær röksemdir, sem munu heyrast gegn þessu frv., verða þær, að þetta sé ekki framkvæmanlegt með svona stuttum fyrirvara. Þetta væri þá fyrsta málið sem ég hef nokkurn tíma heyrt um að ekki væri tími til að taka skynsamlega afstöðu í. Vissulega er tíminn skammur, en með góðum vilja og samheldni hefur okkur Íslendingum tekist að vinna bug á miklu, miklu stærri vandamálum en þeim sem samhliða væru frestun gjaldmiðilsbreytingarinnar. Það er í fyrsta lagi vitað, að seðlavelta er alltaf mest í desembermánuði og minni mánuðina þar á eftir, og í öðru lagi er ekkert annað, sem á að breytast um næstu áramót, en verðgildi krónunnar. Það er ekkert annað í þjóðfélaginu, í efnahagslífi þjóðarinnar, sem á að taka einhverjum stökkbreytingum um næstu áramót. Það er ekkert sem kallar á að það megi ekki nota áfram gömlu seðlana eftir 1. jan. eins og við munum gera fyrir þann tíma. Reyndar er komin upp sú furðulega staða vegna bankaverkfallsins, sem byrjaði á miðnætti s.l., að peningar verða lítið notaðir á næstunni ef verkfallið leysist ekki. Ég tel að það sé ekkert vafamál, þótt bankamannaverkfallið dragist eitthvað á langinn, að hægt verður að leysa öll vandamál sem skapast af skorti á peningum. Verkfallið hefur í för með sér önnur vandamál sem ég ætla ekki að ræða hér, en það vandamál að skortur sé á peningum er leyst með öðrum hætti. Fólk gefur út ávísanir og fyrirtæki gefa út skuldaviðurkenningar, sem eru fullgildar greiðslur nákvæmlega eins og peningar. Það er vitað að í íslensku efnahagstífi eru ávísanir notaðar miklu meira en í flestum öðrum löndum. Þetta á sér orsök í því, að seðlastærðin er allt of lítil, og hefði mátt bæta úr því fyrir löngu. Þegar maður hugsar til þess, að stærsta mynteining á Íslandi, 5000 kr. seðill, samsvarar ekki lengur 10 dollara seðli, sjáum við hvað hefur verið rangt gert undanfarin ár. Það er ekkert á móti því, í því millibilsástandi sem mundi skapast við að prenta og útbúa meira magn af seðlum ef núverandi seðlamagn reyndist ekki nægjanlegt, að hvetja fólk meira til að nota ávísanir. Þetta er reyndar gert nú þegar í bankamannaverkfallinu. En vissulega er búið að leggja í nokkurn kostnað vegna gjaldmiðilsbreytingarinnar. Aðalkosturinn er vafalítið myntsláttan sjálf og prentun seðla. Sá kostnaður tapast alls ekki, því að hér er um ekkert annað að ræða en fjárfestingu sem nýtist að ári liðnu. Einnig hafa kaupmenn lagt í töluverðan kostnað við endurmerkingar á vörum, en vitanlega er hægt með ýmsum aðgerðum að létta þeim kostnaði af viðkomandi þannig að einstakir aðilar í þjóðfélaginu verði ekki fyrir fjárhagslegu tjóni vegna frestunarinnar. Það er búið að auglýsa töluvert og gefa út bæklinga. Það hefur auðvitað kostað nokkuð, en það skiptir ekki máli hvort það hafa verið gefnir út einhverjir bæklingar eða auglýst töluvert mikið í sjónvarpi um breytinguna. Sá kostnaður er smáræði samanborið við þann mikla kostnað sem hlýst af því fyrir þjóðarbúið að nýta ekki þessa gjaldmiðilsbreytingu sem lið í efnahagsráðstöfunum. Það er erfitt að meta gjaldmiðilsbreytinguna til peninga, en ég held að flestir geti verið sammála um að sá hagnaður er verulegur. Þeir hæstv, ráðh. og alþm., sem hér hafa í fyrri umr. talið varhugavert að fresta gjaldmiðilsbreytingunni, bera því við, að of skammur tími sé til stefnu, og vitna þá gjarnan í sérfræðinga Seðlabankans. Þessi röksemd er sú eina sem hægt er að leggja fram með nokkurri skynsemi gegn þessu frv. Þess vegna er athyglisverðast að heyra álit þess manns sem best skynbragð ber á þau mál frá sjónarmiði framkvæmdarinnar. Hér á ég við aðalbankastjóra Seðlabanka Íslands, dr. Jóhannes Nordal. Á fimmtudagsmorgun s.l. var viðtal við dr. Jóhannes Nordal í Morgunpóstinum í útvarpinu þar sem hann sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil ekki halda því fram, að það sé tæknilega ómögulegt að fresta gjaldmiðilsbreytingunni. Það er allt hægt að gera. Það veldur óþægindum. Og ef henni er bara frestað um eitt ár, eins og nú er lagt til, hefði það í för með sér að við mundum þurfa að framleiða allmikið á næsta ári af gömlu myntinni og gömlu seðlunum til notkunar í örfáa mánuði með verulegum kostnaði.“ Þetta hafði sá maður að segja um frestunina sem þekkir gjörla framkvæmdina. Hann telur frestunina mögulega. Þar sem einungis skynsemi mælir með frestun af þeim ástæðum, sem ég hef rakið, og það er hægt að framkvæma hana ber okkur skylda til að hraða afgreiðslu þessa máls hér á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Að lokum þetta: Með því að láta gjaldmiðilsbreytinguna koma til framkvæmda um næstu áramót er verið að brjóta anda lagasetningarinnar frá vordögum 1979. Það er verið að gefast upp fyrir ákveðnu tæknivandamáli sem er ofmetið af einstökum embættismönnum, en þó ekki af yfirmanni Seðlabankans. Það er verið að svipta þjóðina tiltrú á gjaldmiðli okkar og það er verið að glata einstæðu tækifæri til að snúa við þeirri hættulegu efnahagsþróun sem ríkt hefur hér undanfarin ár. Að lokinni þessari umr., herra forseti, geri ég það að tillögu minni að frv. verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þegar rætt er um frv. þar sem gert er ráð fyrir að fresta gjaldmiðilsbreytingu, en að undanförnu hafa farið fram umræður um það mál, vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að á meðan hv. 1. flm. flytur hér sitt sjónarmið varðandi það að frestað verði gjaldmiðilsbreytingu 1. jan. n.k. situr ekki einn einasti ráðh. í ríkisstj. inni í þingsalnum. Hæstv. félmrh. hefur verið hér til hliðar, en enda þótt vitnað hafi verið til orða hans þegar frv. um gjaldmiðilsbreytinguna var flutt, heyrir þetta mál ekki undir hans rn. og því eðlilegast að aðrir ráðh., þ.e. hæstv. forsrh., hæstv. viðskrh. eða hæstv. fjmrh., væru hér til andsvara og gerðu grein fyrir sínum sjónarmiðum með tilliti til þess sjónarmiðs sem kom fram í Ríkisútvarpinu fyrir nokkrum dögum hjá dr. Jóhannesi Nordal seðlabankastjóra. Það eru allir sammála um að gjaldmiðilsbreyting er mjög vandasöm. Til þess að hún nái tilætluðum árangri þarf að gera efnahagsráðstafanir til að vekja tiltrú fólks á ný á gjaldmiðlinum. Ljóst er að engar efnahagsráðstafanir eru sjáanlegar og Alþ. hefur ekki fengið svar um hvort það fái yfirleitt að sjá tillögur um efnahagsráðstafanir áður en til gjaldmiðilsbreytingarinnar verður gengið. Nú nálgast þann dag sem framkvæma skuli gjaldmiðilsbreytinguna. Þá gerist það í fyrsta skipti að bönkunum er lokað vegna launadeilu bankastarfsmanna og stjórnar bankanna. Það er því skoðun mín, herra forseti, að það beri að fresta þessum umr. þannig að tækifæri gefist til að hlusta á sjónarmið þeirra ráðh., sem með þessi mál fara, og að Alþ. sé sýnd tilhlýðileg virðing og mál ekki rædd þegar ráðh. sýnast ekki geta sótt þingfundi eins og þeim ber skylda til.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði. Ég tel það nánast vanvirðu við hv. deild að hér skuli ekki sitja inni neinn af þeim ráðh. sem ættu raunverulega að fjalla um það stórmál sem hér er á ferðinni, ekki fjmrh., ekki viðskrh. og ekki hæstv. forsrh. Það væri kannske rétt að skjóta þeirri spurningu til hæstv. forseta þessarar deildar, sem ætti að hafa nokkurt samband við hæstv. ríkisstj., hvort það gæti verið að þessir ráðh. væru að undirbúa einhverjar efnahagstillögur.



Vegna ummæla eða aths. hv. þm. vil ég taka það fram, að þar sem hv. 5. þm. Suðurl., sem er varaþm., er að hverfa af þingi í dag hafði forseti þessarar deildar lofað honum að flytja framsögu fyrir þessu frv. hér í deildinni í dag. Það var vitað að viðkomandi ráðh. voru ekki í þinginu, en samt sem áður óskaði hv. þm. eftir því að hafa framsögu um málið. Ég hafði raunar ákveðið, áður en umr. um þingsköp hófust hér að fresta umr. um þetta mál og taka það út af dagskrá og er það gert hér með.



Herra forseti. Frv. það, sem er flutt á þskj. 105 um breyt. á lögum nr. 69 frá 1941 um sparisjóði, fjallar um þá grein laganna þar sem rætt er um ábyrgðir sem viðkomandi stofnanir geta gengið í. Þær eru mjög takmarkaðar, en með breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá því s.l. vor er gert ráð fyrir að innlánsstofnanir takist á hendur ábyrgð vegna lána, vegna afborgana og vaxta af lánum sem Húsnæðisstofnun eða þeir sjóðir, sem þar til heyra, hafa lánað einstaklingum. Til þess að svo megi verða gagnvart sparisjóðunum þarf að gera breytingu á 20. gr. laganna og fjallar þetta frv. um það. Gert er ráð fyrir að sparisjóðunum sé kleift að annast þá fyrirgreiðslu sem ætluð er í löggjöf um Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. annast fyrirgreiðslu vegna Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um frv., en vísa til grg. og leyfi mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég tel það frv., sem hér er flutt, allrar athygli vert. Ég vildi bara láta það koma fram hér, að að undanförnu hefur Húsnæðisstofnun ríkisins staðið í viðræðum við lánastofnanir um þessi mál sem leiðir af samþykkt hinna nýju laga, þar sem gert er ráð fyrir að fleiri en ein stofnun geti haft með þessa þjónustu að gera. Áður var það, eins og menn vita, veðdeild Landsbankans ein, en nú er gert ráð fyrir að það geti verið fleiri stofnanir, enda takist um það samningar. Ég kem hér með því sjónarmiði mínu á framfæri, að það sé nauðsynlegt að hv. n., sem um málið fjallar, kynni sér hið gersta á hvaða stigi þessi mál eru hjá Húsnæðisstofnuninni um leið og málið verður afgreitt í nefnd.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. ráðh. get ég upplýst það, að þetta frv. er einmitt flutt vegna þess að í þeim umræðum, sem fram hafa farið og hann gat um áðan, hefur komið í ljós að athuguðu máli að sparisjóðunum væri ekki heimilt að annast þá fyrirgreiðslu sem löggjöfin um Húsnæðisstofnunina gerir ráð fyrir. Þess vegna og til þess að hægt sé að framfylgja þeirri löggjöf hvar sem er á landinu og af hvaða peningastofnun sem er er þetta frv. flutt í samráði við stjórn Sambands sparisjóða og að mér er tjáð með vitund bankaeftirlits og þeirra aðila sem hafa fjallað um þá samninga sem ráðh. gat hér um áðan. Að sjálfsögðu mun fjh.- og viðskn. skoða það mál þegar þessu frv. hefur verið vísað til nefndar. Til þess að slíkt fyrirkomulag sem hér er gert ráð fyrir geti tekið gildi um næstu áramót þyrfti að hraða afgreiðslu þessa frv. Það er von mín að það verði gert þannig að það verði að lögum fyrir áramót.



Herra forseti. Það frv., sem hér er flutt um breytingu á lögum um almannatryggingar, hefur þegar hlotið meðferð í hv. Ed. Alþingis og fékk þar samhljóða afgreiðslu. Meginefni frv. má segja að komi fram í 1. gr. þess þar sem segir: „Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar skal greiða barnalífeyri þegar skilríki liggja fyrir um að barn verði ekki feðrað.“ Hér er verið að kveða á um með afdráttarlausum hætti að jafnvel þó að ekki sé unnt að feðra barn eftir að stefnt hefur verið í máli eigi barnsmóðir rétt á barnalífeyri, en mæður hafa á undanförnum árum oft orðið að bíða árum saman eftir niðurstöðu í þessum efnum. Hér hefur verið um að ræða mikið óréttlæti. Það frv., sem hér er á dagskrá, gerir í rauninni ráð fyrir að samræma almannatryggingalögin þeim anda sem felst í frv. til barnalaga sem liggur nú fyrir hv. deild. Í annan stað er það efnisatriði þessa frv., að skiladagar Innheimtustofnunar sveitarfélaga til Tryggingastofnunarinnar á meðlögum verði tíðari en verið hefur. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða um þetta mál og legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. 18. og 19. mál dagskrárinnar, þ.e. 147. mál Nd., þskj. 180, og 148. mál Nd., þskj. 181, eru náskyld mál og ég hef leyfi hæstv. forseta til að mæla fyrir þessum frv. nú samtímis, eins og oft gerist á hv. Alþ. þegar um skyld mál er að ræða. Ég vík fyrst að frv. til l. um fæðingarorlof, 147. máli Nd. Eitt af þeim félagslegu réttindamálum, sem ríkisstj. lýsti yfir að hún mundi beita sér fyrir í tengslum við gerð kjarasamninga Alþýðusambandsins 27. okt. s.l., var fæðingarorlof til handa öllum konum, jafnt útivinnandi sem heimavinnandi. Frv. það, sem hér er flutt um fæðingarorlof, er byggt á framangreindri yfirlýsingu ríkisstj. og felur í sér þau efnisatriði sem þar er að finna. Samkv. núgildandi fyrirkomulagi njóta íslenskar konur fæðingarorlofs að vissu marki: Í fyrsta lagi samkv. ákvæðum kjarasamninga stéttarfélaganna, en í öðru lagi samkv. ákvæðum laga um atvinnuleysistryggingar. Í báðum tilvikum er réttur til fæðingarorlofs bundinn atvinnuþátttöku eða aðild að stéttarfélagi. Í kjarasamningum eru ákvæði mörg og mismunandi um þetta efni. Samkv. kjarasamningum Verkamannasambands Íslands er fæðingarstyrkur kvenna, sem unnið hafa eitt ár eða lengur hjá sama atvinnurekanda, dagvinnukaup í aðeins þrjár vikur. Samkv. kjarasamningum Verslunarmannafélags Reykjavíkur á kona, sem unnið hefur hjá sama atvinnurekanda, rétt til óskerts kaups í 12 virka daga ef hún er fjarverandi vegna barnsburðar. Í kjarasamningum Landssambands iðnverkafólks er svokallaður fæðingarstyrkur kvenna, sem unnið hafa eitt ár eða lengur hjá sama atvinnurekanda, dagvinnukaup í tvær vikur. Samkv. kjarasamningum Starfsmannafélagsins Sóknar eiga starfsmenn, sem unnið hafa í eitt ár hjá sama atvinnurekanda, rétt á dagvinnukaupi í þrjár vikur. Fæðingarorlof nær einnig til þeirra Sóknarstarfsmanna sem vinna hluta úr degi samfellt og skulu greiðslur þá miðast við hlutfallslegan vinnutíma. Starfsmenn, sem unnið hafa þrjú ár eða lengur og taka verða frí frá starfi vegna barnsburðar, fá þriggja mánaða leyfi frá starfi á dagvinnukaupi. Í kjarasamningum Hins íslenska prentarafélags er gert ráð fyrir að fæðingarstyrkur kvenna, sem unnið hafa eitt ár eða lengur hjá sama atvinnurekanda, sé dagvinnukaup í þrjár vikur. Í kjarasamningum Áburðarverksmiðjunnar, Sementsverksmiðjunnar og Kísiliðjunnar er gert ráð fyrir að vegna barnsburðar skuli konur sem unnið hafa samfellt í eitt ár eða lengur hjá verksmiðjunum, halda óskertum launum í allt að þrjá mánuði, enda mæti konan aftur til vinnu að fæðingarorlofi loknu. Konur, sem starfa hjá Járnblendifétaginu skulu halda óskertum launum í allt að 6 vikur vegna barnsburðar hafi þær unnið samfellt eitt ár eða lengur hjá félaginu. Til viðbótar samningsbundnum rétti hjá almennum verkalýðsfélögum hafa síðan komið greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði samkv. lögum nr. 56/1975, sbr. reglugerð nr. 14/1976. Almenna reglan er sú, að kona þarf á síðustu tólf mánuðum fyrir barnsburð að hafa stundað vinnu, sem tryggingarskyld er samkv. lögum um atvinnuleysistryggingar, í a.m.k. 1032 dagvinnustundir, eða 516 dagvinnustundir sé um reglubundna hálfs dags vinnu að ræða. Upphaf greiðslu í fæðingarorlofi hjá Atvinnuleysistryggingasjóði miðast við laun fyrir 8 klst. dagvinnu eins og þau eru á hverjum tíma samkvæmt byrjunarlaunum næstlægsta taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík, með nokkrum skerðingum þó. Samkv. 3. gr. reglugerðar um fæðingarorlof eru framantalin réttindi kjarasamnings og atvinnuleysistrygginga samofin með þeim hætti, að Atvinnuleysistryggingasjóður greiðir fæðingarorlof fyrir þann tíma sem á vantar að launagreiðsla frá atvinnurekanda í fæðingarorlofi nemi 90 bótadögum. Heildarréttur íslenskra kvenna á vinnumarkaði er því 90 bótadagar samanlagt samkv. kjarasamningum og ákvæðum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Ákvæði um barnsburðarleyfi fyrir starfsmenn ríkisins byggjast ekki á kjarasamningum, heldur er þau að finna í reglugerð um orlof og veikindaforföll ríkisstarfsmanna, 11. gr. Samkv. henni á kona rétt á að vera fjarverandi vegna barnsburðar á fullum launum í samtals 90 daga. Til fullra launa telst meðaltal yfirvinnu eða álagsstunda fyrir síðustu sex mánuði. Ef lengri frátafir eru nauðsynlegar að dómi lækna skal meta það eftir ákvæðum um veikindaforföll. Ákvæði um barnsburðarleyfi opinberra starfsmanna eru að ýmsu leyti fábrotin, en með tímanum hafa myndast ákveðnar reglur varðandi framkvæmdina og má þar nefna að kona nýtur ekki launa í barnsburðarleyfi nema hún hafi verið a.m.k. 6 mánuði í starfi hjá ríkinu þegar barnið fæðist. Samkvæmt kjarasamningum Sambands íslenskra bankamanna skal fastráðin kona eiga rétt á að vera fjarverandi með fullum launum í samtals þrjá mánuði og skal um uppgjör fyrir yfirvinnu farið eftir ákvæðum um veikindi í kjarasamningum. Séu lengri frátafir nauðsynlegar að dómi trúnaðarlæknis skal meta þær eftir ákvæðum um veikindadaga. Þar gilda ákvæði um barnsburðarfrí ef kona tekur kjörbarn. Á síðasta Alþingi var lagt fram frv. til l. um fæðingarorlof. Frv. þetta var samið af nefnd sem skipuð var af heilbr.- og trmrh. til að endurskoða lög um almannatryggingar. Allir þingflokkar tilnefndu menn í nefndina. Frv. þetta gerði ráð fyrir að allar konur, sem forfölluðust frá vinnuráðningu vegna barnsburðar, skyldu eiga rétt til dagvinnulauna í a.m.k. þrjá mánuði í fæðingarorlofi. Konur utan vinnumarkaðar og konur, sem höfðu í mánaðarlaun undir mánaðarupphæð sjúkradagpeninga, skyldu hins vegar eiga rétt á fæðingardagpeningum í þrjá mánuði sem svöruðu til sömu upphæðar og fullir sjúkradagpeningar hverju sinni. Ýmis fleiri atriði voru í frv. þessu sem voru til bóta, og í heild hafði frv. að geyma athyglisverð framfaraspor í fæðingarorlofsmálum, en hlaut samt sem áður gagnrýni fyrir ýmis atriði og var vísað til ríkisstj. til frekari athugunar s.l. vor. Frv. það, sem hér er flutt, gerir ráð fyrir að nú verði lögfestur lágmarksréttur fæðingarorlofs til allra foreldra á hinum almenna vinnumarkaði, auk þeirra sem eru heimavinnandi. Frv. þessu er ætlað að leysa af hólmi þau ákvæði núgildandi fyrirkomulags fæðingarorlofs, bæði í Atvinnuleysistryggingasjóði og í kjarasamningum verkalýðsfélaganna, sem að framan voru talin, þó þannig að hvorki er verkalýðsfélögum óheimilt að semja um betri rétt í framtíðinni né heldur er gert ráð fyrir að frv. skerði betri heildarrétt sem verkalýðsfélög hafa í kjarasamningum sínum nú þegar, sbr. síðustu mgr. 1. gr. Hins vegar tekur þetta frv. ekki til opinberra starfsmanna og bankamanna, sem nú þegar búa við þriggja mánaða fæðingarorlof, eins og áður var upp talið. Sá réttur þessara starfsmanna er heildstæður og utan þess kerfis sem frv. þetta er að leysa af hólmi. Frv. er nýmæli í lögum um almannatryggingar. Það gerir ráð fyrir að öllum foreldrum, sem lögheimili eiga á Íslandi, verði tryggt fæðingarorlof í þrjá mánuði. Fæðingarorlofsgreiðslur eru hins vegar allt frá því að vera fullar svokallaðar viðmiðunargreiðslur á fæðingarorlofstímanum og niður í 'Is af viðmiðunargreiðslum á fæðingarorlofstímanum og er þá fyrst og fremst byggt á atvinnuþátttöku viðkomandi. Gert er ráð fyrir að foreldri, sem hefur hálfa til fulla atvinnuþátttöku á almennum vinnumarkaði eða 1032–2064 dagvinnustundir á síðustu tólf mánuðum fyrir töku fæðingarorlofs, eigi rétt á óskertum mánaðarlegum fæðingarorlofsgreiðslum í þrjá mánuði eins og viðmiðunargreiðslur eru á hverjum tíma. Viðmiðunargreiðslur fæðingarorlofs eru samkv. 1. gr. frv. 530 221 kr. á mánuði miðað við 1. des. og skulu þær taka breytingum ársfjórðungslega í samræmi við kaupbreytingar eins og þær verða í 8. flokki kjarasamnings Verkamannasambands Íslands, efsta starfsaldursþrepi. Þegar um er að ræða foreldri sem hefur fjórðungs til hálfa atvinnuþátttöku, þ.e. 516–1031 dagvinnustund á síðustu tólf mánuðum fyrir töku fæðingarorlofs, skerðist viðmiðunargreiðsla um 1/3. Með þessari atvinnuþátttöku á viðkomandi því rétt til 2/3 af mánaðarlegum greiðslum í þrjá mánuði. Sé foreldri utan vinnumarkaðar, heimavinnandi eða með fjórðungs atvinnuþátttöku eða minna, þ.e. 515 stundir og minna á síðustu tólf mánuðum, skerðast viðmiðunargreiðslur um 2/3 og á því viðkomandi rétt á 1/3 hluta fullra viðmiðunarlauna í þrjá mánuði. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir því í næstsíðustu mgr. 1. gr., að foreldri sé heimilt, ef um það næst samkomulag við atvinnurekanda, að semja um lengra fæðingarorlof eða sveigja það að eigin ósk, með óbreyttum greiðslum þó. Þannig má gera ráð fyrir að það geti þjónað hagsmunum margra foreldra að taka lengra fæðingarorlof eða jafnvel skipta því, en hvorugt á að hafa áhrif á viðmiðunargreiðslur í fæðingarorlofi. Þetta ákvæði frv. er því aðeins til áréttingar á því, að fæðingarorlof getur verið sveigjanlegt ef aðilum sýnist svo. Í frv. þessu er nú gert ráð fyrir að allt fæðingarorlof greiðist úr lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins. Ef að lögum verður fellur því niður greiðsluskylda atvinnurekenda samkv. kjarasamningum að svo miklu leyti sem ekki er um betri heildarrétt að ræða. Í stað þess er í sérstöku frv. gert ráð fyrir breytingu á almannatryggingalögum hvað varðar þátttöku atvinnurekenda í lífeyrisdeild almannatrygginga og er greiðslubyrði þeirra aukin sem því nemur þar. Gegn framvísun vottorðs læknis og sönnun á launagreiðslum og atvinnuþátttöku viðkomandi greiðir Tryggingastofnun ríkisins fæðingarorlofsgreiðslur. Hins vegar er gerð ráð fyrir því á síðari stigum, að um greiðslufyrirkomulag og sönnun á launagreiðslum og atvinnuþátttöku þurfi að setja nánari reglur í reglugerð. Gera má ráð fyrir að í fyrstu verði ákveðnum vandkvæðum bundið fyrir ýmsa hópa kvenfólks að sanna atvinnuþátttöku sína eða störf sem mættu jafngilda atvinnuþátttöku. Er t.d. enginn vafi á því, að konur bænda, sjómannskonur og konur, sem stunda atvinnurekstur, og þær, sem stunda nám með heimilisstörfum, gætu átt í erfiðleikum með að sanna launagreiðslur og atvinnuþátttöku. Í þessu sambandi verður annaðhvort að miða við persónulega sönnun um launagreiðslur og atvinnuþátttöku, eins og frv. gerir reyndar ráð fyrir, eða reyna að móta einhverjar ákveðnar reglur varðandi hvern hóp um sig. Ef sú regla er tekin upp að byggja alfarið á persónulegum upplýsingum einstaklings mætti gera ráð fyrir að skattaskýrslur viðkomandi væru ákveðin sönnun, en þó er sá meinbugur á því, að þegar réttur til fæðingarorlofs skal metinn er atvinnuþátttaka síðustu tólf mánuði fyrir barnsburð lögð til grundvallar og gæti því skattaskýrsla, sem miðar við áramót, verið takmörkuð sönnun um slíkt. Varðandi konur bænda sérstaklega mætti t.d. byggja á búreikningum viðkomandi bús eða annarri sönnun um atvinnuþátttöku viðkomandi konu í búrekstrinum. Ýmsar aðrar upplýsingar gætu komið til greina í þessu sambandi, en hugsanlega er þó eðlilegasta niðurstaðan sú að móta ákveðna reglur hvað sérstakar starfsgreinar snertir og reyna þar með að nálgast það meðallag, sem eðlilegast og sanngjarnast er, og láta það gilda um alla í þeirri starfsgrein. Allir, sem eru heimavinnandi, njóta samkv. ákvæðum frv. a.m.k. þriðjungs viðmiðunargreiðslna í þrjá mánuði. Það er sá grundvallarréttur sem byggt er á í þessu frv. Öll atvinnuþátttaka, sem nær því að vera meiri samanlagt síðustu tólf mánuði en 515 klst. eða fjórðung úr meðalári, bætir þann rétt um helming og verður því að finna sanngjarna og eðlilega lausn á því, hvernig slíkt skuli metið í afmörkuðum tilvikum þar sem erfitt er um sönnun. Ekki þóttu tök á því í þessu frv. að marka ákveðna stefnu hvað þessar starfsgreinar snertir og hugsanlega aðrar sem erfitt eiga með sönnun á vinnuframlagi sínu. Gera verður ráð fyrir að tíminn og reynslan leiði í ljós hvernig eðlilegast sé að meta hin einstöku störf. Er því lagt til að ráðh. sé, eins og áður segir, veitt heimild til setningar reglugerðar um nánari útfærslu greinarinnar. Þau efnisatriði, sem mestu máli skipta og frv. þetta hefur að geyma, auk þeirra sem áður eru talin, eru eftirfarandi: 1) Ef um fleirburafæðingu er að ræða framlengist fæðingarorlof um einn mánuð, sömuleiðis ef sjúkleiki barns krefst nánari umönnunar foreldris. Þörf fyrir slíka framlengingu á fæðingarorlofi ber að sanna með almennu læknisvottorði, en síðan skal það vottorð staðfest af tryggingaráði. 2) Sé móður nauðsynlegt af heilsufars- eða öryggisástæðum að hefja töku fæðingarorlofs meira en einum mánuði fyrir áætlaðan fæðingardag skal hún eiga rétt á fæðingarorlofsgreiðslum í þann tíma sem nauðsyn krefur til viðbótar þrem mánuðum, þó þannig að aldrei verði heildarfæðingarorlof lengra en samtals fjórir mánuðir. 3) Í frv. þessu er gert ráð fyrir að fæðingarorlof falli niður frá og með þeim degi að telja er foreldri lætur barn frá sér vegna ættleiðingar, uppeldis eða fósturs eða til varanlegrar dvalar á stofnun. Er því gert ráð fyrir að foreldrar fái réttinn til fæðingarorlofs þar til barni er ráðstafað. Þegar um er að ræða slík tilvik og einnig ef um er að ræða fæðingu andvana barns eða fósturlát sem jafna má til fæðingar skal fæðingarorlof þó aldrei vera minna en einn mánuður að lokinni fæðingu. 4) Ættleiðandi foreldri, uppeldis- eða fósturforeldri skulu njóta allt að tveggja mánaða fæðingarorlofs vegna töku barns til fimm ára aldurs. 5) Þá er gert ráð fyrir að óheimilt sé að láta barnshafandi konu eða foreldri í fæðingarorlofi gjalda þess með uppsögn úr starfi, nema gildar og knýjandi ástæður séu fyrir hendi. Samkv. gildandi rétti er íslenskt verkafólk almennt óvarið fyrir uppsögnum úr starfi að öðru leyti en því, að fylgja ber ákvæðum laga og kjarasamninga um uppsagnarfrest. Atvinnurekendur íslenskir hafa fullkomlega á valdi sínu að segja upp starfsfólki meðan þeir fylgja reglum um fresti, og er því naumast hægt að tala um atvinnuöryggi eða tryggingu fyrir vinnu á þessu sviði. Í frv. þessu er hins vegar gert ráð fyrir að því aðeins sé heimilt að segja barnshafandi konu upp starfi eða foreldri í fæðingarorlofi að ástæður uppsagnarinnar séu knýjandi og gildar. Með því er auðvitað átt við að geðþóttaákvarðanir séu ekki heimilaðar undir þessum kringumstæðum, heldur verði ástæður að liggja í knýjandi hagsmunum. Hér má nefna sem dæmi um knýjandi ástæður: lokun fyrirtækis, flutning þess í annað byggðarlag eða jafnvel gjaldþrot. Kostnaðaráætlanir fæðingarorlofs byggjast á forsendum um atvinnuþátttöku kvenna, sem litlar upplýsingar eru til um, og eru því að sumu leyti óljósar. Gróft reiknað er talið að um 60% af konum séu útivinnandi með um 2640 af þeim 4400 árlegu fæðingum sem gengið er út frá í þessum dæmum. Af þessum 2640 konum er talið að um 70% séu í fullu starfi, en hinar í hlutastörfum. Telja verður þetta rýmilega áætlað og að kostnaður kunni að verða minni en sem nemur þessum áætlunum. Í núverandi greiðslukerfi fæðingarorlofs, sem framkvæmt er af Atvinnuleysistryggingasjóði, höfðu eingöngu þær konur rétt á greiðslum sem voru félagar í stéttarfélögum, eins og áður segir. Miðað við að talið er að árið 1980 hafi um 1500 konur notið þessa kerfis hefði kostnaður Atvinnuleysistryggingasjóðs orðið um 1850 millj. kr, á næsta ári hið minnsta. Ég tel reyndar að þessi tala sé til muna of lágt áætluð hér. Þessum greiðslum er nú létt af sjóðnum, en kostnaði skipt á milli ríkissjóðs og atvinnurekenda. Hlutur atvinnurekenda greiðist sem 2% af öllum tegundum launa og rennur hann til lífeyrisdeildar Tryggingastofnunar samkv. sérstöku frv. sem ég mæli fyrir hér á eftir. Samkv. þessu frv. er full viðmiðunargreiðsla fæðingarorlofs, miðað við 1. des. 1980, 530 221 kr. á mánuði. Þessi réttur jafngildir álíka greiðslu og þær konur njóta nú úr gildandi kerfi sem eiga þrjú börn. Fyrir allar konur, sem eiga þrjú börn eða færri, þýðir þetta hvort tveggja í senn réttarbætur og hærri greiðslur. En það, sem skiptir kannske meira máli, er að í frv. þessu er gert ráð fyrir að heimavinnandi konur fái nú í fyrsta skipti fæðingarorlof. Má gera ráð fyrir að hér sé um að ræða u.þ.b. 2000 konur á ári hverju sem nú öðlast fæðingarorlofsrétt í fyrsta skipti. Herra forseti. Ég vil taka það fram að lokum, að tilgangurinn með fæðingarorlofi er sá, að konur fái tækifæri til að ná sér eftir þá áreynslu sem barnsburður vissulega er. En tilgangur þess er einnig sá, að foreldrar geti annast barn sitt á fyrsta æviskeiði þess. Þrátt fyrir öll sjónarmið í uppeldismálum og deilur um hlutverk heimila, fjölskyldna og dagvistarheimila í nútímasamfélagi hljóta allir að vera sammála um að fyrsta æviskeiðið verður barnið að geta notið foreldra sinna beggja sem mest. Að slíku ber þjóðfélaginu að stuðla. Þrír mánuðir eru vissulega ekki langur tími til fæðingarorlofs og greiðslur ekki ýkjaháar. En líta má á þetta sem skref í rétta átt. Ef til vill verður þessi réttur aukinn síðar í sókn okkar til bætts og betra mannlífs og aukins jafnaðar með öllu fólki. Ég vil síðan í framhaldi af þessu, herra forseti, leyfa mér að mæla fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum, sem er einnig á dagskránni, 148. mál. Frv. þetta er flutt í tengslum við frv. um fæðingarorlof. Fæðingarorlofsfrv. gerir ráð fyrir að létt verði af atvinnurekendum og Atvinnuleysistryggingasjóði þeim fæðingarorlofsrétti sem gildandi er. Gert er ráð fyrir að fæðingarorlof verði framvegis greitt úr lífeyrisdeild almannatrygginga, verði það frv. að lögum. Slíkt þýðir auðvitað verulegan útgjaldaauka fyrir lífeyrisdeildina, en samkv. ákvæðum 20. gr. almannatryggingalaga eru útgjöld lífeyristrygginga borin uppi af ríkinu að 86%, en af atvinnurekendum að 14%. Aukin þátttaka atvinnurekstrarins í lífeyristryggingum verður því að koma til til þess að vega á móti því sem af atvinnurekstri er létt og til þess að tryggja eðlilega þátttöku atvinnurekstrar í hinum auknu útgjöldum lífeyristrygginga vegna fæðingarorlofs. Með breytingum, sem gerðar voru á almannatryggingalögum 1978, sbr. nú 25. gr. laganna, á að jafna framlagi atvinnurekenda niður á þá með iðgjaldi sem reiknað er sem hundraðshluti af greiddum launum eftir sömu reglum og nú gilda um útreikning launaskatts. Þessi hundraðshluti, sem standa á undir kostnaðarhluta atvinnurekenda af lífeyristryggingum, skal ákveðinn með reglugerð. Samkv. reglugerð nr. 94/1979, sem auk annars fjallar um þennan hluta, er gjaldstofn lífeyristryggingaiðgjaldsins sami og gjaldstofn launaskatts og gjaldstigi 2%. Í raun er því um að ræða 2% gjald af öllum launum, þannig að 14%-reglan er tæplega til í framkvæmd. Með þeim breytingum, sem hér eru lagðar til, er ætlast til þess, að 2%-reglan varði lögfest, en fallið frá ákveðinni prósentuskiptingu milli ríkisins annars vegar og atvinnurekenda hins vegar. Gert er ráð fyrir, að reynslan sýni að 2% gjald af launum gefi nokkra hærri fjárhæð en sem nemur 14% hlutdeild í lífeyristryggingum, og er því tillaga um lögfestingu 2%-gjaldsins gerð í samráði við atvinnurekendur og með þeirra samþykki. Það, sem á vantar, að fengnum 2% atvinnurekenda, greiðir ríkið í samræmi við áætluð útgjöld ársins eða endanlegt uppgjör hvers árs. Kemur því ekki til að krafist verði neinnar viðbótar frá atvinnurekendum, þar sem framlag þeirra er nú orðið 2% af gjaldstofni liðins árs. Ráðh. getur því ekki breytt framlögum atvinnurekenda í samræmi við breyttan grundvöll fjárhagsáætlunar, eins og núgildandi 21. gr. laganna heimilar. Hið sama gildir um reikningslok og hækkun á næsta árs framlagi vegna of lágra framlaga liðins árs. Ef frv. þetta verður að lögum mun regla þessi auðvelda allar framkvæmdir til muna. Í samræmi við 1. gr. frv. gerir 2. gr. þess ráð fyrir nauðsynlegum breytingum á 21. gr. almannatryggingalaganna. Sömu sögu er að segja um 3. gr. Lagt er til að 25. gr. núgildandi laga falli niður, enda er hún óþörf ef 1. gr. þessa frv. verður að lögum, en greinin fjallar um framlög atvinnurekenda og iðgjöld sem nú taka miklum eðlisbreytingum ef frv. þetta verður að lögum. Á það skal lögð áhersla að lokum, að frv. þetta er flutt, eins og áður segir, í tengslum við frv. til l. um fæðingarorlof og er byggt á þeirri kerfisbreytingu, að fæðingarorlofi verði létt af Atvinnuleysistryggingasjóði og atvinnurekendum að svo miklu leyti sem frv. um fæðingarorlof tekur til þeirra ákvæða. Samkv. frv. til l. um fæðingarorlof tekur lífeyrisdeild almannatrygginga nú við fæðingarorlofi til allra kvenna og er því nauðsynlegt að gera þær lagabreytingar á almannatryggingalögum sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að þessum frv. báðum, 147. og 148. máli Nd., verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. Ég vil vinsamlegast fara þess á leit við n., að hún freisti þess eins og frekast er kostur að ljúka afgreiðslu þessara mála þannig að þau geti orðið að lögum fyrir jól.



Herra forseti. Ég vil taka til máls í sambandi við 147. málið, fæðingarorlof, og lýsa stuðningi við málið. Þar segir í 1. gr.: „Foreldri, sem lögheimili eiga á Íslandi, eiga rétt á þriggja mánaða fæðingarorlofi samkv. ákvæðum þessarar greinar.“ Þetta er stórmál í raun og veru og mál sem hefur verið á stefnuskrá - ég held allra stjórnmálaflokka á Íslandi hin síðari árin að koma í framkvæmd. Ég minni á það hér, að í þáltill., sem samþykkt var á síðasta þingi, var lögð sérstök áhersla á að við endurskoðun almannatryggingalöggjafar yrði sérstaklega tekið fyrir að fæðingarorlofi yrði komið á fyrir allar fæðandi konur hér á landi og ætti réttur til fæðingarorlofs að vera sá sami fyrir allar konur, hvort sem væru útivinnandi eða heimavinnandi. Ég vil koma því á framfæri, að ég er óánægður með það ákvæði þessa frv., að ekki skuli vera jafn réttur allra foreldra í landinu þegar tekin er ákvörðun um að greiða fæðingarorlof. Mér finnst of mikill mismunur gerður að t.d. heimavinnandi húsmæður, ef ég má orða það svo, skuli ekki eiga kost á að fá nema einn mánuð í fæðingarorlof. Eins og við vitum eru margvíslegar ástæður fyrir því, að konur hafa ekki möguleika á að komast á vinnumarkað til að vinna sér þann rétt sem er til tekinn í 1. gr. þessa frv. Það þarf ekki að nefna þær ástæður, þær eru augljósar og margvíslegar. M.a. kemur til greina mikil ómegð á heimilum þannig að konur hafi alls ekki möguleika til að fara á vinnumarkað til að ná sér í þennan rétt. Sömuleiðis getur orkað tvímælis að það eigi að vera að binda þennan sjálfsagða rétt við klukkustundavinnu á vinnumarkaðinum. Mér finnst að stíga hefði átt þetta skref til fulls og gera allar fæðandi konur eða öll foreldri í landinu jafnrétthá hvað þetta snertir. Ég ætla ekki að fara að flytja hér neina ræðu um þetta mál. Mér finnst að þetta sé réttindamál. Ég hef haft þá skoðun frá því að ég fór að hafa afskipti af félagsmálum og taka þátt í stjórnmálum, að þetta væri eitt af þeim sjálfsögðu málum sem ætti að berjast fyrir í okkar þjóðfélagi, þar sem við viljum gjarnan skara fram úr í ýmsum félagslegum aðgerðum. Ég hef haft í huga, eftir að ég sá þetta frv. um fæðingarorlof, að flytja brtt. við það. Mun ég leggja brtt. fram mjög fljótlega til að tefja ekki fyrir framgangi málsins. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa undrun minni á að ekki skuli vera komin nú þegar fram áskorun á okkur hér á hv. Alþingi, jafnvel fjöldaáskoranir, um að allir hafi sama rétt á þessu sviði. Hvar er nú Jafnréttisráð og kvenréttindahreyfingin í landinu? Mér finnst að þetta sé einmitt gott dæmi um að þarna sé jafnvel sofið á verðinum. Fyrst á annað borð er verið að hreyfa svona þýðingarmiklu máli, sem allir virðast sammála um að nái fram að ganga, finnst mér ástæða til að vekja athygli á því, að ekki er gert ráð fyrir að allir hlutaðeigandi fái að njóta sama réttar á þessu sviði. Ég vil endurtaka, að ég mun leggja fram brtt. í þessu máli áður en það fer lengra til lokaafgreiðslu.



Herra forseti. Hér voru reifuð tvö frv. samtímis og má segja að það hafi verið eðlilegt þar sem þau eru náskyld að efni til. Ég ætla þó fyrst og fremst að gera að umræðuefni frv. til l. um fæðingarorlof. Ég tel að ef það verður samþykkt óbreytt sé Alþingi Íslendinga að taka upp nýja stefnu varðandi almannatryggingar. Þá á að fara að taka upp þá reglu að greiða úr almannatryggingum eftir því hverjir einstaklingarnir eru, en ekki eftir því, hvað um er að vera. Þá væri jafneðlilegt að taka upp þá kenningu að greiða misjafnan ellistyrk til manna eftir því, hvort þeir hefðu verið ráðherrar eða verkamenn, svo að dæmi sé tekið. Ég vil undirstrika það alveg sérstaklega, að ef t.d. ung stúlka í peningaleysi tæki sig til og gæfi alþm. barnið sitt ætti hann samkv. þessum lögum að fá sérstakan fæðingarstyrk. Ég hygg að hver og einn einasti maður, sem skoðar frv. og gerir sér grein fyrir að það er ekki um það að ræða lengur að atvinnuleysistryggingar eigi að greiða fæðingarstyrk, hljóti að gera sér grein fyrir því, að þá er forsendan fyrir því að atvinna manna ráði úrslitum um styrkinn gjörsamlega brostin, ef einhver réttlætisvitund er eftir. Ég trúi því ekki að óreyndu að þetta frv. fari óbreytt í gegnum þingið.



Herra forseti. Ég vil byrja á að fagna því frv. sem hér er fram komið um fæðingarorlof. Reyndar er það furða, þegar svona merkt mál er á dagskrá eins og þetta frv., að ekki skuli fleiri þm. sjá ástæðu til að sitja hér í þingsölum og hlýða á umræður um þetta mál. Í þessu frv. eru þrjú merk nýmæli sem ég fagna sérstaklega. Það er í fyrsta lagi réttur heimavinnandi foreldris til fæðingarorlofs, í öðru tagi að viðurkenndur er réttur ættleiðandi foreldris, uppeldis- og fósturforeldris til fæðingarorlofs, sem ég tel mjög merk nýmæli, og að föður er nú í fyrsta skipti heimilt að taka fæðingarorlof í allt að einn mánuð. Í frv. því, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon lagði fram á sínum tíma, var einnig gert ráð fyrir þessum nýmælum, en telja verður að samkv. því frv. hefðu fleiri feður notfært sér þann rétt þar sem þar var miðað við að þeir héldu dagvinnulaunum sínum í fæðingarorlofi. Á hinn bóginn er með þessu frv. komið til móts við óskir verkalýðshreyfingarinnar um að fæðingarorlof greiðist nú úr almannatryggingum. Ég mun ekki gera neinar aths. við frv. sem hér liggur fyrir, nema að því er snertir orlofs- og lífeyrissjóðsgreiðslur sem ekki er gert ráð fyrir í þessu frv. Samkv. frv. Magnúsar H. Magnússonar hefðu foreldrar haldið orlofs- og lífeyrissjóðsgreiðslum í fæðingarorlofi, og tel ég það mikinn galla á þessu frv., að ekki skuli ráð fyrir því gert, að foreldrar í fæðingarorlofi haldi þessum réttindum. Sú fæðingarorlofsgreiðsla, sem hér er gert ráð fyrir, 530 221 kr. á mánuði miðað við 1. des., er því ekki raunhæf tala, þar sem lífeyris- og orlofsréttindi koma ekki til. Að frádregnu orlofi og 6% iðgjaldi atvinnurekenda í lífeyrissjóð, sem launþeginn missir í fæðingarorlofi, verður þessi upphæð ekki nema um 454 þús. kr., og í þrjá mánuði yrðu orlofs- og lífeyrissjóðsgreiðslur um 228 þús. af heildarfæðingarorlofsgreiðslunum, sem eru um 1590 þús. kr. í þrjá mánuði. Greiðslur þeirra, sem taka fæðingarorlof að 2/3 hluta skerðast um 151 961 kr. Greiðslur foreldris, sem tekur fæðingarlaun að 1/3 hluta heildargreiðslna, skerðast um 75 980 kr. Ekki verður heldur hjá því komist að benda á að opinberir starfsmenn halda þessum réttindum í fæðingarorlofi, og mælir því öll sanngirni með að launþegar innan ASÍ haldi þessum réttindum einnig. Ég vil því freista þess að flytja ásamt hv, þm. Karvel Pálmasyni brtt. við þetta frv. Ég tel mjög brýnt að þessi brtt. fái meðferð í nefnd samhliða frv., en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við 8. mgr. komi eftirfarandi málsliðir: Af fæðingarorlofsgreiðslum sínum greiðir foreldri á vinnumarkaðinum 4% í lífeyrissjóð og lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins 6% á móti. Auk þess greiðir lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins 8.33% orlofsfé á orlofsreikning viðkomandi foreldris hjá Póstgíróstofunni.“ Ég tel nauðsynlegt að þessi brtt. komi hér fram núna til þess að hún fái meðferð í nefnd. Ég vil svo að lokum vona að þm. geti sameinast um þessa brtt. þannig að foreldrar haldi lífeyris- og orlofsgreiðslum í fæðingarorlofi. Ég vil leyfa mér að afhenda þessa brtt. forseta.



Herra forseti. Ég þakka þær góðu undirtektir sem hafa komið fram við þetta frv. Ég tel að í orðum hv. þm. Ólafs Þórðarsonar hafi komið fram viss misskilningur, en það verður tími til að leiðrétta hann við meðferð málsins hér í þinginu. Varðandi brtt. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur vil ég segja það, að upphæðin, sem þarna er áætluð á mánuði, er allrífleg miðað við þau laun sem almennt eru greidd á vinnumarkaði. Hún er t.d. talsvert yfir dagvinnukaupi Sóknarstúlkna, iðnverkafólks og þeirra sem taka laun eftir töxtum Verkamannasambands Íslands. Hugsunin var sú, að þetta væri það ríflegt að gjöldum eins og orlofsgjöldum og því um líku væri í raun og veru gert ráð fyrir þarna. Það var með opnum augum þess vegna að orlofs- og lífeyrissjóðsprósentunni var sleppt. Það var meira að segja tekið fram í yfirlýsingunni sem við lögðum fram í viðræðum við Alþýðusambandið 27. okt. Þetta var til skýringar, en svo getur n. auðvitað glöggvað sig nánar á málinu.



Menn hafa rætt þetta frv. jafnhliða hinu, sem á dagskrá var. Enginn hefur kvatt sér hljóðs og er umr. lokið.