Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Um þetta frv. er sama að segja og það, sem var til umr. hér áðan, að það er samið og flutt að tilhlutun mþn. Búnaðarþings. Bæði frv. eru samin með hliðsjón af frv. um breytingar á jarðræktarl., sem mþn. fékk til athugunar í vetur. Eftir að n. hafði athugað málið, var fallizt á að skipta því í tvennt, þannig að frv. um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum yrði mál út af fyrir sig, en hinn þátturinn yrði tekinn upp sérstaklega, eins og gert er með þessu frv. Ætlun flm. er sú, að þessi frv. fylgist að, vegna þess að tilgangurinn með báðum er einn og hinn sami. Við leggjum til, að þær brtt., sem fram verða bornar í sambandi við þetta mál, komi allar sem brtt. við bráðabirgðaákvæði jarðræktarl. frá 4. júlí 1942. Þar er svo fyrir mælt, að þúfnasléttun skuli styrkt með 100% hækkun, en til viðbótar við þann styrk leggjum við til, að komi styrkhækkun til venjulegrar nýræktunar og til sléttunar engjalands. Þetta er hugsað með tilliti til þess, að innan 10 ára komi upp við sem flest sveitabýli vel ræktaður heyvöllur, er gefi af sér það hey, sem jörðin þarfnast. Styrkurinn er miðaður við það, að hvert býli komi sér upp 600 hesta véltæku heyskaparlandi. Þegar komið er upp fyrir það, er gert ráð fyrir, að hin almennu ákvæði um jarðræktarstyrk taki við. Svo má geta þess, að þótt þetta frv. sé borið fram í beinu sambandi við framkvæmdir, sem ætlazt er til, að gerðar verði á þessum tíma, sáum við okkur ekki fært að binda styrkinn við þá eina, sem gætu framkvæmt þetta. Okkur fannst ekki sanngjarnt, að sveitarfélög, sem eru þannig sett, að þau geta ekki komið sér upp þessu véltæka landi, færu á mis við styrkveitinguna, þó að við leggjum áherzlu á, að allir bændur geti orðið aðnjótandi þessa vinnubragðaléttis, sem hlyti að leiða af fullkomnari tækjum. Læt ég þetta svo nægja til viðbótar því, sem segir í grg., og legg til, að frv. verði vísað til landbn.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Herra forseti. - Þetta frv., sem fyrir liggur á þskj. 363, er flutt af mér ásamt hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. Ak. Í sjálfu sér er óþarft að hafa um það langt mál hér. Rökstuðningur fyrir því er prentaður í grg. þess. - Í frv. er farið fram á tvær breyt. á l., fyrst á l. nr. 100 frá 1938, um iðnaðarnám, og í öðru lagi á l. nr. 43 frá 1940, um breyt. á fyrrnefndum l. um iðnaðarnám. Miða þessar breyt., sem í frv. er farið fram á, að því að nema burt þær skorður, sem við flm. frv. teljum óeðlilegar nú a. m. k., sem í löggjöfinni eru fyrir því, að ungir menn geti komizt að iðnaðarnámi. Við lítum svo á, að þessar skorður séu allt of ríkar og frjálsræði í þessum efnum eigi að ríkja, en ekki ófrelsi og afturhald. Það er sannarlega enginn verr settur í lífinu, þó að hann læri eitthvert handverk, jafnvel þótt hann hafi ekki alltaf aðstæður til þess að notfæra sér þá mennt sína, en fyrir því þarf raunar varla að gera ráð hér á landi, því að það er svo mikill skortur á iðnfaglærðum mönnum í öllum greinum, að það virðist óhætt að taka burt þær skorður, sem af því opinbera hafa verið settar fyrir því, að ungum mönnum gefist kostur á að stunda iðnaðarnám. Skal ég svo ekki, nema tilefni gefist, fara urn þetta fleiri orðum, en æski þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn., þegar þessari umr. er lokið.

Flm. (Sigurður E. Hlíðar) Eins og sjá má á frv. því, sem fyrir liggur og er á þskj. 346, er um nýmæli að ræða í heilbrigðismálum landsins að því leyti, að gert er ráð fyrir, að reistur verði fjórðungsspítali á Akureyri, er rekinn verði á ríkisins kostnað. Í 3. gr. frv. er ákvæði þess efnis, að um yfirstj. sjúkrahússins fari samkv. l. frá 1933, að það sé yfirspítalan. ríkisspítalanna, er hafa skuli yfirumsjón þess. Í 4. gr. er ákvæði um, að eignir Akureyrarspítala skuli falla endurgjaldslaust til hins nýja ríkisspítala, þegar ákvæði þessara l. koma til framkvæmda. Í grg. hef ég leyft mér að skýra þetta mál nokkuð, tilgang þess og þróun á Akureyri. Eins og mörgum hv.þm. er eflaust kunnugt, er Akureyrarspítali gömul stofnun, að mestu timburhús reist fyrir aldamót. 1920–1922 var reist álma til viðbótar, og er hún úr steini. Síðan leið langur tími, svo að ekkert var gert til að stækka spítalann, þó að þörfin væri mikil. Meira að segja stjórnarvöldin með landlækni í broddi fylkingar lýstu yfir því fyrir 10 árum, að Akureyrarspítali væri með öllu óhæfur og úr sér genginn. Þá kom nýr skriður á þetta mál. Menn fundu, hve þörfin á endurbótum var knýjandi, og var þá farið að gera áætlun um að reisa nýjan spítala. Þetta hefur gengið í talsverðu þófi. Menn hafa verið með uppástungur og bollaleggingar, áætlanir hafa verið gerðar og teikningar lagðar fram, og um tíma var hallazt að því ráði að byrja þegar á byggingunni, þar sem ekki væri hægt að draga það öllu lengur. Var horfið að því að byrja á sérstakri álmu, sem verða skyldi upphaf að fullkomnum spítala, er reisa skyldi smám saman á tiltekinni lóð. Í þessari álmu er rúm fyrir skurð-, ljóslækninga- og röntgenstofur, og er hún tengd gamla spítalanum með trjágöngum. Þetta er aðeins bráðabirgðaúrlausn, sem bætt hefur úr brýnustu þörfinni, en nauðsyn á nýju sjúkrahúsi er jafnaðkallandi og áður, því að gamla húsið getur hvergi nærri uppfyllt þær kröfur, sem gera verður til nýtízku sjúkrahúss. Nú er almennur áhugi vaknaður um allt Norðurland um þessa sjúkrahússbyggingu. Sveitirnar hafa lagt fram sinn hlut og sýnt vaknandi áhuga sinn ásamt Akureyrarbúum með því að senda þ. áskorun, sem er undirskrifuð af hálfu fjórða þús. kjósenda norðanlands, og liggur hún hér frammi í lestrarsalnum. Er von á fleiri áskorunum, og sýnir þetta, hve áhuginn er mikill og kröfurnar háværar um, að sjúkrahúsinu verði komið upp. Aðsókn að Akureyrarspítala hefur verið ákaflega mikil um langt skeið, kannske meðfram af því, hve góðir læknar hafa valizt að honum, sérstaklega hinn ágæti skurðlæknir, sem nú er. Akureyri er líka eins konar miðstöð Norðurlands. Geri ég ráð fyrir, að þetta með öðru orsaki það, að menn eru á einu máli um, að á Akureyri eigi að koma upp nýtízku spítala, sem ekki fullnægi einungis þörfum bæjarins sjálfs, heldur og nærsveitanna. Það hefur komið í ljós síðustu árin, að aðsókn hefur verið svo mikil að Akureyrarspítala, að 62% sjúklinga þar eiga heima utan bæjar, en aðeins 38% á Akureyri sjálfri. Það voru jafnvel 114 legudagar héðan úr sjálfri Reykjavík. Þetta sýnir gleggst, að hér er ekki talað um spítala aðeins fyrir Akureyrarkaupstað, heldur er hér miklu stórfenglegra plan á ferðinni og háar kröfur um, að því plani verði fylgt. Sýslun. Þingeyjarsýslu og Eyjafjarðarsýslu hafa sent áskoranir til Alþ. auk bæjarstjórnar Akureyrarkaupstaðar, og þar að auki hafa kvenfélögin beitt sér mjög fyrir þessu máli, og má benda á, að það liggur fyrir frá Sambandi norðlenzkra kvenna áskorun í sömu átt. Allt eru þetta augljós dæmi um þann áhuga, sem vakir fyrir þessu máli, og þá, sem standa bak við kröfurnar um, að hafizt verði handa og ríkið sjálft láti reisa spítala á Akureyri og reka hann sem fjórðungsspítala. Ég geri ráð fyrir, að þessu mikla máli verði vísað til n. Ég legg til, að því verði vísað til heilbr.- og félmn., því að það heyrir þar undir, og vænti ég, að hv. d. vísi því til þeirrar n. og 2. umr. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Það er nokkuð glöggt rakið í grg., og eru þar prentaðar ályktanir frá sýslun. og bæjarstjórninni, en þær tala sínu máli og sýna, hve gild rök eru fyrjr nauðsyn þessa máls.

Forsrh. (Björn Þórðarson) Ég get ekki staðið mig við að láta málið ganga í gegnum þessa umr., án þess að ég taki fram nokkur atriði, sem ég tel, að nauðsyn beri til að undirstrika, áður en heilbr.- og félmn., sem tekur málið til athugunar, tekur til starfa, þó að ég efist ekki um, að sú hv.n. líti í úthorn hvers vanda í þessu máli. Eins og hv.flm. gat um, þá er málið nú borið upp og borið fram af áhugabylgju, sem risið hefur á Norðurlandi, ekki aðeins í Akureyrarbæ og Eyjafjarðarsýslu, heldur einnig víðar á Norðurlandi. Það er skiljanlegt, að þessi áhugi sé til staðar, því að Akureyri hefur átt við að búa ófullnægjandi sjúkrahús um langt skeið, og ég tek fyllilega undir það eftir þeirri þekkingu, sem ég hef á málinu, sem er auðvitað takmörkuð, að það er þörf á Akureyri fyrir langtum fullkomnara sjúkrahús en þar hefur verið. Af stj. hálfu verður því ekki gert annað en mæla hið bezta með, að Akureyri og Norðurland fái sem fullkomnast sjúkrahús. En það er annað atriði, sem kemur hér oft til greina, eins og hv.flm. gat um í upphafi ræðu sinnar. Það er, að hér er nýmæli á ferðinni, og mjög merkilegt nýmæli, því að í 2. gr. frv. er sagt, að það sé ekki aðeins kostnaðurinn við bygginguna, sem eigi að greiðast úr ríkissjóði, heldur einnig rekstur sjúkrahússins. Hér er komið inn á gersamlega nýja stefnu í heilbrigðismálum ríkisins, að ríkið eigi að taka að sér að fullu og öllu að reka almennt sjúkrahús hér á landi. Almenn sjúkrahús hafa aldrei verið rekin beint af ríkinu. Landsspítalinn er að vísu rekinn af ríkinu og er almennur spítali, en hann er nauðsynlegur fyrir læknakennslu í landinu. Það er óhjákvæmilegt, ef reka á læknakennslu hér á landi, að reka jafnhliða hæfilegan spítala með tiltölulega mörgum sjúklingum og tiltölulega mörgum sjúkdómstækjum. Það er frá þessu sjónarmiði, sem verður að líta á ríkisrekstur Landsspítalans. Hins vegar eru önnur sjúkrahús, sem er ríkisrekstur á og hefur verið frá upphafi. Það eru sérstök sjúkrahús fyrir stöðuga, langvinna sjúkdóma, sem alltaf eru til í landinu, þó að vonlegt sé, að þeir kunni einnig að hverfa, er stundir líða. Þessi sjúkrahús eru berklahæli, geðveikrahæli og holdsveikraspítali. Þessi sjúkrahús eru rekin af ríkinu, því að þau eru alveg sérstæð, en almennt sjúkrahús er ekki rekið annað en Landsspítalinn. Ef taka á þessa stefnu upp, verður maður að líta vel í kringum sig. Ég neita því engan veginn, að sönnur liggi fyrir því, að sjúkrahúsið á Akureyri hafi verið notað af sjúklingum utan umdæmisins í ríkum mæli lengi og nú upp á síðkastið í tiltölulega enn ríkara mæli en verið hefur áður. En það tekur ekki af skarið um það, að þetta sjúkrahús eigi að vera ríkiseign, því að það hlýtur óhjákvæmilega að leiða af sér, að sjúkrahús í öðrum landsfjórðungum verði líka rekin af ríkinu, og ef það er farið inn á þá stefnu að hafa ríkisrekstur á öllum sjúkrahúsum í landinu, þá er það pólítísk stefna, sem verður að athuga og íhuga, upp á hvaða afleiðingar hún kunni að hafa. Nú er það í uppsiglingu hér í Reykjavík, að reisa þurfi mikla viðbót við þau sjúkrahús, sem hér eru fyrir, og hefur verið ráð fyrir gert, að Reykjavíkurbær legði fram þann tiltölulega hluta, sem lögmætur er og venjulegt er, að sveitarfélög eða bæjarfélög leggi fram, þegar um sjúkrahúsbyggingar er að ræða. Ef það verður nú afgreitt hér á þessu þingi, að á sjúkrahúsi Akureyrar verði ríkisrekstur, þá er ég ósköp hræddur um, að Reykjavík mundi kippa að sér hendinni eða verða tregari til framlags til nýrrar sjúkrahúsbyggingar heldur en hún hefur þó látið til leiðast að vera til þessa. Nú, en hvers vegna er það, að Reykjavík hefur ekki rekið sjúkrahús upp á eigin spýtur? Það er eingöngu því að þakka eða því að kenna, að hér hefur verið um langan aldur sérstök trúboðsstofnun, sem tekið hefur ómakið af Reykjavíkurbæ og rekið Landakotsspítalann. Það er því ekki þannig, að Reykjavík hafi komizt hjá að reka spítala vegna þess, að ríkið hafi tekið á sig þær skyldur, heldur beinlínis af þessari ástæðu, sem ég nú nefndi. Hv. flm, gat þess, að svo mikill áhugi væri fyrir málinu á Norðurlandi, að safnað hefði verið undirskriftum um 3 þús. kjósenda, og hefðu þær verið lagðar hér fram. Ég efast ekki um, að ef unnið væri að því í Vestur- og Austurfjórðungunum, þá mundu hlutfallslega fást jafnmargir alþingiskjósendur til að mæla með, að spítalar þar yrðu einnig ríkiseign. Ég vil enn fremur taka fram, að í athugasemdum við þetta frv. er þess getið, að bæjarstjórn Akureyrar hafi samþ. að skora á Alþ. að leggja fram 500 þús. kr. til þessarar byggingar á næsta ári. Ég skal ekki segja um, hvað Alþ. sér sér fært að leggja mikið fram á þessu ári, en í fjárlagafrv., sem lagt er hér fram nú, hefur fjmrn. ekki séð sér fært að fara lengra en leggja til, að styrkur til að reisa læknabústaði og bæta húsakynni lækna sé 750 þús. kr., og af þeim peningum hefur félmrh. þegar ráðstafað eða skuldbundið sig til að verja 300 til 350 þús. kr. til byggingar læknisbústaða. Það er því lítil upphæð eftir, svo að ekki er nokkur leið að taka þessar 500 þús. af þeirri fúlgu, sem hér er áætluð, heldur verður að bæta við hana, en það er mál út af fyrir sig. Hv. flm. hefur í ræðu sinni lagt til, eins og eðlilegt var, að málinu væri vísað til heilbr., og félmn., og álít ég það sjálfsagt út af fyrir sig, en ég tel málið svo veigamikið, að það sé varhugavert að ráða því til lykta á þessu þingi í því formi, sem það er nú. Ef þess vegna Alþ. er ekki einhuga um, hvernig afgreiða beri málið, þá teldi ég ekki illa til fallið, að það væri fengið mþn. til athugunar um það, hvernig heilbrigðismálum eða rekstri sjúkrahúsa í landinu skuli vera hagað í næstu framtíð, þar sem málið er svo mikilsvert, að það þarf að athuga það enn nánar en ein þingnefnd í þingönnum getur komið við að gera.

Flm. (Sigurður Hlíðar) Ég má án efa vera þakklátur hæstv.forsrh. fyrir upphaf ræðunnar, þar sem hann taldi fulla þörf eða brýna þörf á, að það yrði sem allra fullkomnast sjúkrahús á Akureyri og ríkisstj. mundi að sjálfsögðu mæla mjög með því. Það er ákaflega gott að hafa svona yfirlýsingu, ef seinni partur ræðunnar hefði ekki spillt skrambi mikið fyrir fyrri hlutanum. Mér fannst seinni hlutinn vera hrakning á öllu því, sem gat orðið þessu máli til stuðnings. Við getum auðvitað dregið málið á langinn í 1 til 2 ár, en það hjálpar Akureyrarspítala eða þeirri nauðsyn, sem nú er fyrir dyrum, ekkert. Það er rétt, eins og ég tók fram, að hér er um nýmæli að ræða, og segir hæstv.forsrh., að við séum að brjóta princip, sem Landsspítalinn einn eigi að hafa. Gerir hann ráð fyrir, að af því muni leiða kröfur um aðra fjórðungsspítala. Það ætti kannske að safna undirskriftum, eins og hæstv.forsrh. tók fram. Það er enginn vafi á, að það mundi takast. Annars er meiningin að koma upp fjórðungsspítölum. Það hefur legið fyrir Alþ. 2–3 síðustu árin, og var sérstök afstaða tekin til þess í hv.fjvn. og gengið inn á að heita fjórðungsspítölum styrk, og er það enn á fjárl. Sjálfur landlæknir var með þessari till. um að koma sem fyrst upp fjórðungsspítölum með árlegum rekstrarstyrk miðað við sjúkradagatölu. Hann lofaði enn að auka þennan styrk, bara til að hafa okkur góða, bara ef við kæmum ekki með þessa rækallans hugmynd að koma upp spítala reknum af ríkinu. Reykjavík þarf ekki að reka spítala upp á eigin kostnað. Hún er svo heppin, eins og hv.forsrh. tók fram, að katólskir menn hafa komið upp spítala hér á landi, Landakotsspítalanum. Hann hefur meira að segja verið endurnýjaður, því að nógir peningar eru þar til. Reykjavíkurbær lifði lengi á því, þangað til Landsspítalinn kom. Landsspítalinn var jafnnauðsynlegur fyrir það, ekki aðeins byggður kennslunnar vegna. Ég get fullyrt, að læknastúdentar lærðu eins mikið áður hér á landi og nú á Landsspítalanum, þegar þeir höfðu slíka afburða kennara eins og t. d. Guðmund heitinn Magnússon. Ég geri ráð fyrir, að spítalar okkar stingi ekki Guðmund Magnússon út og fleiri framúrskarandi læknaskólakennara hér á landi. Hæstv. forsrh. tók fram, að Landsspítalinn væri eini spítalinn með ríkisrekstri fyrir utan þessa spítala, eins og t. d. berkla- og geðveikrahæli. Það voru nógu miklir kraftar á Norðurlandi til að koma upp hæli á Kristnesi, og þegar það var komið upp, kom ríkisreksturinn nokkuð af sjálfu sér. Enginn mundi vilja leggja það hæli niður. Það er talið alveg jafnþarflegt, jafnvel þótt það sé í Norðlendingafjórðungi, eins og sunnanlands. Sumir segja, að það þurfi ekki að vera nema einn landsspítali, því að svo sé komið, að flugvélar geti sótt sjúklinga hvert sem er og samgöngurnar séu ekki lengur trafali fyrir sjúklinga. Þetta er ákaflega hæpið. Samgöngurnar eru aldrei svo góðar, að það sé sama, hvort maðurinn fer frá Langanesi til Reykjavíkur eða til Akureyrar. Þessu er því algerlega slegið út í loftið. Samgöngurnar eru að vísu betri en þær voru, en ég vil halda fram, að það sé jafnnauðsynlegt að hafa fullkominn spítala í hverjum fjórðungi eins og að hafa einn spítala hér syðra. Það nær ekki nokkurri átt að hafa aðeins spítala hér syðra, og læknastúdentar geta líka lært úti á landi, t. d. á sumrin, þegar þeir eru frá Háskólanum, ef virkilega góðir spítalar eru fyrir hendi. Berklasjúkrahús eru 2 í landinu, og þau eru jafnþörf á báðum stöðum. Ég er fullviss um, ef aðeins ætti að vera eitt berklahæli, þannig að það fengi alla berklasjúklinga, þá mundu menn ekki vera ánægðir með það. Svo er Kleppur. Það er ekki svo lítill vandi með geðveikisjúklinga úti um land, og það merkilega er, að Akureyrarspítali fær ekki eyri fyrir þessa sjúklinga frá ríkinu. Þetta er óhæft ástand, og svo að maður fari lengra: Hvernig stendur á því, að sjúkrasamlagið hefur ekki sömu aðstöðu þar og hér? Sjúklingar á Akureyri borga fjórum krónum sextíu og fjórum aurum meira á sjúkradag en í Reykjavík. Hérna eru dagpeningar 15 kr., en á Akureyri 20 kr., en mismuninn borgar ríkið. Það er sennilega milljón kr. „undirbalance“ á ári á Landsspítalanum, en Akureyri baslar við sitt með þessum aðbúnaði. Nei, ef út í það væri farið, mætti segja mikið um samanburð á styrkfé til spítalanna. Það er því nauðsynlegt að róta til og koma samræmi á í þessu efni. Það er ekkert á móti því, að mþn. komi og athugi sjúkraframkvæmdir í landinu, en hún má ekki tefja fyrir framgangi þessa máls. Akureyrarkaupstaður, höfuðborg Norðurlands, er nógu sterkur til að koma upp spítala fyrir sig, en það má gera ráð fyrir, að heilbrigðisyfirvöldin í landinu geri sig ekki ánægð með það. Ef Akureyri reisti spítala, ekki eins og verið hefur undanfarið, sem allir hafa aðgang að, heldur spítala fyrir bæinn sjálfan og bannaði öðrum sjúklingum að koma nema fyrir okurverð, mundi það nokkuð laga ástandið í landinu? Það getur vel farið svo, að Akureyrarkaupstaður neyðist til að reisa spítala fyrst og fremst fyrir sig, en mér finnst ætti að fylgja mannúðarreglum og byggja ekki aðeins fyrir Akureyri, heldur Norðlendingafjórðung. Þess vegna fer ég fram á, að byggður sé nýtízku spítali, sem nægi fjórðungnum, og mælist til, að Alþ. hlutist til um, að tekin verði upp sú stefna, að ríkið reisi og reki þennan spítala fyrir Norðlendingafjórðung.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Vegna þess að ég er nokkuð kunnugur staðháttum á Akureyri frá langri dvöl þar, og vegna þess sérstaka kunnugleika á sjúkramálum þar, sem leiðir af því, að ég var á annan tug ára starfandi í sjúkrahúsn., þá get ég ekki látið hjá líða strax við l.umr. að segja nokkur orð. Mig undrar ekki, heldur þykir eðlilegt, að það komi fram ákveðin og einbeitt tilmæli, ósk og krafa frá Akureyringum um, að það verði ekki lengur látið dragast að leggja fram verulegt framlag frá því opinbera til byggingar sjúkrahúss þar norður frá. Sjúkrahúsið á Akureyri hefur verið um marga tugi ára ekki aðeins sjúkrahús Akureyrar, heldur vægast sagt fjórðungsspítali, og mætti jafnvel segja upp á síðkastið landsspítali. Þetta er ósköp eðlilegt vegna legu Akureyrar og samgangna þangað, að þá sækir meira af sjúklingum af Norðurlandi og Austurlandi þangað heldur en til annarra staða. Auk þess hafa Akureyri og Akureyrarsjúkrahús verið svo lánsöm í marga tugi ára að hafa afburða lækna og ekki sízt nú lækni, sem af öllum, sem til þekkja, er talinn afbragð annarra lækna. Þrátt fyrir þetta, að spítalinn hefur tekið á móti fólki alls staðar af landinu, þá hefur Akureyrarbær nærri hálfan annan tug ára einn staðið undir þessu og aðeins að nokkru leyti með Eyjafjarðarsýslu. Að vísu nýtur sjúkrahúsið smástyrks úr ríkissjóði, en svo undarlega vildi til, meðan ég þekkti þetta bezt, að æðioft létu stjórnarvöldin þennan spítala ekki njóta hlutfallslega jafnmikils styrks og aðra spítala. Af þessari ástæðu tel ég, að Akureyrarsjúkrahús eigi sérstaka kröfu til þess opinbera, að því verði liðsinnt á sérstakan hátt. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að byggður verði fjórðungsspítali. Það má ef til vill segja, að ef haldið væri við þá ósk, þá sé komið inn á þá braut að gefa fyrirheit um, að byggðir verði fjórðungsspítalar í hinum fjórðungunum líka, og má vera, að það verði á þessu stigi málsins haft á móti frv., að upp á þessu fyrirkomulagi sé stungið. Eins og ég sagði áðan og frsm. tók fram, þá hefur þessi spítali sérstaklega miklu meiri aðsókn víðs vegar að en nokkur spítali utan Reykjavíkur, og það er því að mínum dómi eðlilegt og sjálfsagt, að hann komi fyrstur af fjórðungsspítölunum. En hitt kemur engu síður til mála, að á Akureyri verði byggður landsspítali, því að enda þótt það sé réttilega tekið fram af hæstv.forsrh., að Landsspítalinn hér í Reykjavík hafi m. a. þá skyldu og sé til þess notaður að kenna læknanemum, þá þarf meira en kenna þeim meðan þeir eru í Háskólanum. Þeir þurfa að hafa aðgang að fullkomnum sjúkrahúsum til að æfa sig í handlækningum og læknastörfum yfirleitt. Landsspítali á Akureyri mundi verða sérlega vel séð stofnun, ætla ég, til þess að taka á móti nemendum, sem halda vilja áfram námi utan skólatíma. Í öðru lagi ætla ég, að slíkur spítali gæti leyst úr þeim vandræðum, sem oft eru á því að koma sjúklingum fyrir á sjúkrahúsi. Enn fremur er Kleppur svo fátækur að húsplássi, að til vandræða horfir, og hvað væri þá því til fyrirstöðu að byggja við landsspítala, sem væri á Akureyri, geðveikradeild, sem gæti orðið til mikils hagræðis fyrir Norðurland, með því að þangað væri þægilegra á Norðurlandi að koma geðveiku fólki fljótt heldur en til Reykjavíkur? Mér sýnist rétt, að n. sú, sem fær þetta frv. til meðferðar, vildi taka til athugunar, hvort ekki væri æskilegt og réttlátt, að þessu máli væri snúið í það, að á Akureyri væri byggður landsspítali. Til Akureyringa sjálfra vildi ég segja, að mér virðist það vera vel gert, að þeir bjóði fram, að það safnaða fé, sem þegar hefur fengizt til byggingar spítala á Akureyri, geti runnið til þeirrar opinberu stofnunar, sem óskað væri, að byggð væri af ríkinu, ef þessu máli væri snúið upp í það að byggja landsspítala á Akureyri. Og ég teldi öruggt, að það yrði til þess að lyfta þessu máli og gefa því meiri byr til þess að koma því sem fyrst í höfn, ef Akureyringar og Eyfirðingar og allir Norðlendingar sýndu sömu rögg og fórnfýsi eins og þeir gerðu fyrir 20 árum, þegar hafizt var handa um að byggja Kristneshæli, þ. e. að þeir haldi áfram þeim samskotum og auki þau, sem hafin hafa verið til að stuðla að því, að á Akureyri geti orðið reistur fullkominn, góður og varanlegur landsspítali.

Jón Sigurðsson Herra forseti. - Ég skal ekki mótmæla því, að reistur verði fullkominn spítali á Akureyri. En viss atriði virðist mér hér þurfa athugunar. Þegar Landsspítalinn var byggður á sínum tíma, þá varð hann spítali fyrir Reykjavík. Reykjavík var þá og er enn einasta bæjarfélagið og einasta bæjar- eða sýslufélagið á landinu, sem í raun og veru hefur ekki rekið neinn fullkominn spítala á eigin reikning. Reykjavíkurbær hefur ekki heldur sem slíkur byggt spítala. Þannig hefur Reykjavík fríazt við - mér liggur við að segja skyldu - til að koma upp spítala, sem önnur héruð hafa orðið að taka á sig. Og afleiðingin af því, að Landsspítalinn er í raun og veru spítali Reykjavíkur, en Reykjavík hefur ekki komið sér upp eigin spítala, hefur þá líka oft orðið sú, að þegar sjúklingar hafa komið utan af landi, þá hefur þessi spítali verið yfirfullur, og þessir sjúklingar hafa orðið að bíða vikum og jafnvel mánuðum saman eftir því að geta komizt á Landsspítalann. Þegar þetta mál er til umr., hlýtur því að vakna sú spurning: Erum við þarna á réttri leið? Eigum við að stefna þessum málum í þann farveg, að þau bæjarfélög, þau héruð getum við sagt, þar sem mest er fjölmennið og bezt aðstaðan og bolmagnið til þess að koma upp stórum spítölum, komi því þannig fyrir, að ríkið kosti þessar stofnanir fyrir þau og þessi héruð séu leyst að miklu leyti undan kvöðum af rekstri spítalanna, en að önnur héruð, sem búa við verri kjör, séu látin byggja og reka sína spítala? Þetta virðist mér ekki rétt stefna. Og þó að ekkert væri annað til tekið, þá væri þetta ranglátt vegna þess aðstöðumunar, sem með þessu væri gerður um að geta fengið góða lækna í héruðin og haldið þeim. Mér sýnist þess vegna, þegar nú kemur fram í annað skipti slík till. um, að þarna sé byggður og rekinn spítali á Akureyri algerlega á ríkisins kostnað, þá sé vert að athuga það, hvort við séum þarna ekki á rangri leið og hvort ekki sé hægt að koma þessum málum öðruvísi fyrir, þó að ég mæli sízt á móti því að koma þarna upp fullkomnum, góðum spítölum. En mér virðist, að það ætti að vera gert með nokkurs konar samlögum ríkisins og viðkomandi bæjar- og sýslufélaga, sem spítalanna eiga fyrst og fremst að njóta, þannig að báðir þessir aðilar legðu nokkuð fram af byggingarkostnaðinum og standi báðir straum af rekstri spítalanna. Og þetta finnst mér þá eiga að gilda einnig viðkomandi Akureyrarspítala. Ef spítali á Akureyri verður byggður og rekinn af ríkinu, þá mundum við Skagfirðingar, sem rekum eigin spítala, og aðrir, sem reka sína eigin spítala víðs vegar um land, koma einnig og gera kröfu um, að ríkið tæki að sér rekstur þessara spítala þar, en önnur héruð fengju ekki slík fríðindi sem einhver forréttindi fram yfir þá, sem í strjálbýlinu búa. Þetta veit ég, að hv.þm. Ak. skilur alveg eins vel og ég; hann skilur, að slíkt mundi koma í kjölfar þess, ef ríkið tæki að sér að reisa og reka spítala á Akureyri. - Ég vil, að hv.heilbr.- og félmn. taki þetta til athugunar, hvaða árekstrar gætu af því orðið og mundu óhjákvæmilega verða, ef þetta fyrirkomulag verður tekið upp gagnvart stærri héruðunum, að ríkið hjálpi þeim svo mjög í þessum efnum.

Páll Zóphóníasson Herra forseti. - Mér kemur þetta mál dálítið kynduglega fyrir. Á þessu sama þingi - fyrsta hluta þess - var rætt hér allmikið um lækna í landinu og sjúkrahús og spítala, og á endanum var samþ.þál., sem afgreidd var frá Alþ. 11. marz, sem, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd til að athuga, hverjar breytingar kunna að vera nauðsynlegar á skipun læknishéraða og þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við byggingu og rekstur læknabústaða og sjúkraskýla, svo og hverjar aðrar ráðstafanir væri nauðsynlegt að gera til þess að tryggja sveitahéruðum sem bezta læknisþjónustu. Einn nefndarmanna skal skipaður samkvæmt tilnefningu heilbrigðis- og félagsmálanefnda Alþingis, annar samkvæmt tilnefningu Læknafélags Íslands og hinn þriðji án tilnefningar, og er hann formaður nefndarinnar. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Þessi n. var skipuð. Magnús Pétursson bæjarlæknir í Reykjavík var skipaður samkvæmt tilnefningu Læknafélags Íslands; sá, sem heilbr.- og félmn.Alþ. skipuðu í n., er Gunnar Thoroddsen, og án tilnefningar var landlæknir skipaður í n. Þessi n. hefur haldið marga fundi, en er ekki nærri búin með sitt starf. Hún hefur m. a. athugað, hvernig þátttaka ríkissjóðs á að vera um rekstur sjúkrahúsa á landinu á móti sýslu- og bæjarfélögum, og eins þátttaka í stofnkostnaði þeirra. Þessi n., sem falið hefur verið að gera þetta, er að leita upplýsinga til þess að byggja athuganir og niðurstöður sínar á. En nú bregður svo við, að áður en n. er einu sinni búin að afla sér þessara upplýsinga, hvað þá að komast að niðurstöðu í málinu, þá er komið hér með frv., sem markar stefnu í málinu, þá stefnu, að eitt bæjarfélag vill losa sig alveg við útgjöld við að byggja og reka spítala hjá sér. - Mér virðist hins vegar það eitt vera skýlaust rétt að gera í þessu máli að bíða eftir áliti n. þeirrar, sem skipuð hefur verið samkv. þál. frá hæstv.Alþ. til að athuga þessi mál, áður en stefna er mörkuð um það, að ríkið eigi eitt út af fyrir sig að kosta spítala, bæði byggingu og rekstur, í læknishéruðum, og í þessu tilfelli á Akureyri. Og þegar það er komið, er fyrst tími til þess kominn að mínu áliti að athuga, hvaða heildarstefnu við tökum í málinu. Úr því að við höfum sett n. til þess að athuga málið, eigum við að bíða eftir upplýsingum frá henni, og það því fremur sem hún ætlar sér að ljúka störfum fyrir næstu áramót. En hvort það verður, get ég ekki fullyrt, því að menn hafa oft gert áætlanir, - þriggja daga áætlanir, átta daga áætlanir o. s. frv. -, sem svo hefur orðið að hvika frá. Og hvort líkt á sér stað um þessa n., skal ég ekkert segja. En mér virðist eiga að bíða í þessu efni eftir því, hvaða álit og upplýsingar þessi n. gefur út.

Fyrirspyrjandi (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Það var á haustþinginu í fyrra, að 15 þm. báru fram svofellda þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta rannsaka, hvað kosta muni að gera steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun. Jafnframt fari fram athugun á kostnaði við nauðsynlegar breytingar á legu vegarins og gerð á þessari leið með tilliti til flutninga að vetrarlagi.“ Þar sem ég hef ekki heyrt neitt um það, hvað gert hefur verið í þessu máli, er þessi fyrirspurn borin upp fyrir hæstv.atvmrh. Það er óþarft að fjölyrða um þál. Hún er skýr og samkv. henni er ríkisstj. falið að láta athugun fara fram. Ég veit, að hæstv.atvmrh. skýrir nú frá því, hvað gert hefur verið í þessu máli, og þeim árangri og niðurstöðum, sem fengnar eru. Væntum við austanmenn, sem lítum á samgöngumálin sem okkar aðalmál, þar sem þau eru enn óleyst og ótrygg og samgöngur stöðvast oft langan tíma hvern vetur, að úr þessum málum verði bætt. Við væntum þess líka, að samhliða nýrri vegargerð verði gert kleift að byggja nýjar brýr yfir Ölfusá og Þjórsá og útvega stærri flutningatæki, svo að flutningar geti orðið ódýrari. Það væri mikill munur, ef nota mætti á þessari löngu leið 5–10 tonna flutningabíla. Þá mundi kostnaðurinn lækka til muna frá því, sem nú er, þar sem ekki má nú hafa meira en 2–3 tonn á bílnum. Mér þykir ekki ástæða til að fjölyrða um þetta mál, en vil heyra það, sem hæstv.atvmrh. hefur fram að færa.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Sú fyrirspurn, sem hér er borin upp, er, eins og hv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir, í tilefni af þál., sem samþ. var á Alþ. 2. nóv. 1943 og hljóðar eins og hann las upp. Strax og þessi þál. hafði borizt ráðuneytinu, var hún send til vegamálastjóra með fyrirlagi um að láta gera það, sem í þál. felst, svo fljótt sem við yrði komið. Í tilefni af því, að þessi fyrirspurn hefur verið borin fram, hefur ráðuneytið fengið upplýst hjá vegamálastjóra, að athugunum í þessu máli, á steinsteyptum vegi og breyttu vegarstæði yfir Hellisheiði og Svínahraun, er nú alllangt komið ásamt ýmsum undirbúningi til að leggja veginn. Það er komið nokkuð langt að vinna að þessum mælingum, en áætlanir ekki fullgerðar. Ég vil geta þess, að önnur þál., sem hér liggur fyrir og gerð var á Alþ. 10. marz 1943, er um svipað efni, en miklu víðtækari, og væri því ekki óeðlilegt, að þessi þál. væri að nokkru leyti til athugunar hjá þeirri n., sem skipuð var með þeirri þál. Með þessu vildi ég hafa skýrt, hvar máli því er komið, sem nú er spurt um.

Fyrirspyrjandi (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Eins og hæstv.atvmrh. gat um, er sú fyrirspurn, sem hér um ræðir, um svipað efni og sú, sem hann var að svara. Þál., sem hér er vitnað til, var samþ. á vetrarþinginu 1944 og er á þessa leið, eins og marga hv.þm. rekur minni til: „Alþingi ályktar að fela 5 manna nefnd að rannsaka og skila rökstuddu áliti um það, á hvern hátt verði hagkvæmast og með mestu öryggi tryggðar samgöngur milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, enda ljúki nefndin störfum svo fljótt sem auðið er. Nefndinni ber að semja kostnaðaráætlun um þær samgöngubætur, er hún leggur til, að gerðar verði. Fjórir nefndarmenn skulu kosnir hlutbundinni kosningu í sameinuðu Alþingi, en vegamálastjóri vera fimmti maður í nefndinni og formaður hennar. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Samkv. þál. var skipuð nefnd, og er mönnum kunnugt, hverjir eiga sæti í henni. Það hefur nú, eins og kunnugt er, í meira en 20 ár verið rætt mikið um samgöngubætur austur yfir Hellisheiði, og nú á þessu ári hafa verið samþ. tvær till. í þessu skyni, en það var einhver þm. hér áðan, sem sagði, að það væri auðséð, að ég væri ekki þingvanur, þar sem ég gerði fyrirspurnir um till., sem fram væru komnar, og taldi, að sjaldan væri von um að fá árangur af því að bera fram slíkar fyrirspurnir. Væri það helzt gert vegna kjósendanna, til þess að láta líta svo út, sem verið væri að vinna fyrir þá. Það má vel vera, að það sé gert vegna kjósendanna og það sé af því, að ég sé lítt þingvanur, að ég ber fram slíkar fyrirspurnir og ætlast til, að eitthvað sé meira gert í þessu máli en að bera fram till. og ræða þær hér innan veggja þingsalanna. Ég er eins og umbjóðendur mínir fyrir austan fjall, sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli, að ég geri jafnvel kröfur til aðgerða. Nú er það svo, að ég býst við, að n., sem skipuð var samkv. þessari þál., hafi unnið, þó að mér sé ekki ljóst, hver árangur hefur orðið af störfum hennar eða hve langt hún er komin í störfum sínum, fyrr en ég hef fengið upplýsingar um það hjá hæstv.atvmrh. Þar sem þessi mál hafa verið til umr, á Alþ. í 20–30 ár og enn ekki komin í höfn eða hafa verið leyst á neinn þann hátt, sem við getum sætt okkur við, er ljóst, að sá tími er kominn, að farið verði að krefjast aðgerða, en ekki látið sér nægja umtal. Ég er hæstv.atvmrh. þakklátur fyrir það, að hann ætlar nú að svara þessari fyrirspurn, og sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um hana, fyrr ég hef heyrt svarið.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, var þál. um ákvörðun og framkvæmd gagngerðra samgöngubóta frá Reykjavík austur í Ölfus samþ. á Alþ. 10. marz 1944. Eins og ég gat um áðan, er þessi till. yfirgripsmeiri en sú fyrri, en að efni til eru þær mjög svipaðar, og var því suðsætt, að eðlilegt væri, að bæði þessi mál væru meðhöndluð í einu lagi af einni og sömu n. Í samræmi við þessa þál. skipaði svo hæstv.Alþ. 5 manna n., og voru fjórir þeirra kosnir hlutbundinni kosningu í sameinuðu þingi, en vegamálastjóri var fimmti maður í n. og formaður hennar. Af þessum ástæðum er það, að ráðuneytið hefur ekki haft mikil bein afskipti af þessari þál. eða störfum n. Eigi að síður, í tilefni af þessari fyrirspurn, sem hér er borin fram, og af því að formaður n. er embættismaður, sem heyrir undir ráðuneytið, hef ég spurzt fyrir um, hvað nefndarstörfum líður og hvenær líkur séu til, að þeim ljúki. Svar við þessu er á þá leið, að n. hefur nokkuð rætt þessi mál. Mælingum er að mestu lokið á þeim leiðum, sem líklegastar eru taldar. Nokkuð hefur verið unnið úr mælingum, annazt upplýsingar um flutningamagn og gerður undirbúningur að kostnaðaráætlun. Þetta er það, sem n. hefur þegar unnið í sambandi við þessa þál. Vegamálastjóri gat þess, að störf n., undirbúningsrannsóknir og kostnaðaráætlun, séu mjög umfangsmikil og hljóti að taka langan tíma. Hann segir og, að þessum athugunum miði seinna áfram fyrir það, að mjög skorti aðstoð verkfróðra manna í sinni þjónustu. Eigi að síður er það ætlun hans sem formanns n. að láta halda þessu verki áfram svo hratt sem kostur er. Þetta er það, sem ég get upplýst um málið.

Fyrirspyrjandi (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Ég vil þakka hæstv.atvmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið í þessu máli, og eins og menn hafa nú heyrt, hefur n. unnið nokkuð að athugunum, sem að þessu lúta. En eftir því, sem ég bezt heyrði, er tæplega von á, að þessum rannsóknum eða störfum ljúki að svo stöddu, af því að vegamálaskrifstofuna vantar verkfræðilega aðstoð. Ég vil því eindregið óska þess, að hæstv.atvmrh. hlutist til um, að þar verði bætt við vinnukrafti, svo að mögulegt verði að ljúka þessu sem fyrst og hægt verði að fá úr því skorið, hvað er heppilegast til framfara í þessu máli. Ég vil enn fremur óska eftir því, að hæstv.atvmrh. hlutist til um, að sá embættismaður, sem heyrir undir ráðuneytið og er formaður n., sofi ekki á verðinum í þessu máli, heldur leggi fram þá krafta, sem hann hefur yfir að ráða, til þess að ljúka þessu sem allra fyrst. Ráðh. veit, að þeir, sem hagsmuna eiga að gæta í þessu máli, munu fylgjast með því, hvað gerist, og þeir munu ekki sætta sig við það, að ekki verði hrundið af stað framkvæmdum þessara mála svo fljótt sem kostur er. Ég fjölyrði ekki um þetta, en vil mega treysta því, að áfram verði haldið, svo að rannsóknum megi ljúka sem fyrst.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Ég vil aðeins taka fram út af síðustu ræðu, að töf stafar ekki af því, að ráðuneytið hafi ekki viljað fallast á að ráða fleiri verkfróða menn til vegagerðar, heldur hefur verið sú ekla á byggingarverkfræðingum, að þeir hafa ekki fengizt til verksins þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir ráðuneytisins. Þá hefur ráðuneytið gert ráðstafanir til að ráða verkfræðinga, sem nýlokið hafa prófi í Skandinavíu. Einn slíkur hefur verið fastráðinn og kemur heim strax og hann kemst milli landanna. Tveir ágætir verkfróðir menn hafa kosið að hverfa úr þjónustu ríkisins til einkareksturs. En von er um, að skarðið fyllist og úr þessum vandkvæðum muni brátt rætast. Ég get fullvissað þm. um, að málið sofnar ekki. Ráðuneytið hefur fullan hug á, að n., sem að málinu vinnur, ljúki störfum svo fljótt sem kostur er á.

Fyrirspyrjandi (Ingólfur Jónsson) Það vill nú svo vel til, að ég hef þegar fengið svar við þessari fyrirspurn. Vegamálastjóri segir mér, að Ölfusárbrú verði opnuð til umferðar á morgun. Það er ánægjulegt, að sá árangur hefur náðst. Ég vil nota tækifærið til að þakka vegamálastjóra, verkfræðingum, verkstjóra og öðrum, sem þar áttu mestan hlut að. Þegar brúin fór niður, voru margir kvíðandi um, að ekki tækist að ná henni upp. Og kvíðvænlegt var að hugsa til, hvernig haustflutningar mundu þá ganga. Nú er ástæða til að vona, að brúin endist, þangað til búið er að smíða nýja brú. Þótt brúin sé komin upp, er hún ekki til frambúðar, svo mikil notkun sem hlýtur að verða á henni. En flytja má þessa gömlu brú á annað fljót, þar sem umferð er minni, og gæti hún komið þar að fullu gagni.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Enda þótt fyrirspyrjandi hafi tekið af mér ómakið að svara fyrirspurninni, vil ég taka fram, að fjárrekstrar yfir Ölfusá eru þegar byrjaðir, og brúin verður opnuð á morgun til umferðar með þungaflutning. Telja þeir, sem gerst vita, að brúin eigi nú að vera a. m. k. eins sterk og hún hafi sterkust verið áður. Viðvíkjandi þál. um nýja brú á staðnum vil ég skýra frá því, að unnið er að útvegun efnis, sem erfitt er að fá, einkum járnið, og þarf það að fást frá Bretlandi, ef unnt á að vera að hefjast handa við bygginguna á þessu hausti. Gegnum stjórnarleiðina er verið að reyna að fá það, og undirbúningurinn er í fullum gangi.

Fyrirspyrjandi (Pétur Ottesen) Á öndverðu þessu ári, 17. febr. s. l., var samþ. hér á Alþ. svo hljóðandi þál.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að freista þess að fá því til vegar komið, að veðurstofan fái aðstöðu til að láta landsmönnum í té veðurfregnir og veðurspár, er að haldi megi koma.“ Ástæðan til þess, að þessi þál. var borin fram og samþ., var sú, að um nokkurt árabil hafði veðurstofan búið við þær aðstæður, að hún hafði verið svipt aðstöðu til að afla veðurfregna frá Noregi, Bretlandseyjum, austurströnd Ameríku og Grænlandi. Einnig var henni fyrirmunað að fá nokkrar fregnir frá skipum á hafinu milli Ameríku og Bretlandseyja. En af veðurfregnum frá þessum slóðum hafði veðurstofan að mestu dregið ályktanir sínar um veðurútlit hér. Einu heimildirnar, sem veðurstofan hefur síðan haft við að styðjast, hafa verið fregnir frá stöðvum hér á landi. En svo takmörkuð vitneskja hrekkur skammt til að draga af þær ályktanir, sem að verulegu gagni mega koma. Íslendingar hafa af þessum sökum verið sviptir því öryggi, sem veðurstofan getur veitt, ef starfsemi hennar væri ekki hneppt í dróma. Samfara þessu hefur mjög verið takmarkað, að hve miklu leyti veðurstofunni er leyft að birta veðurspár sínar almenningi. Landinu er skipt í 8 svæði, og má birta veðurspá hvers svæðis um sig innan takmarka þess, en ekki annars staðar. Veðurspárnar berast símleiðis þangað frá veðurstofunni. Fyrir skip og útilegubáta er þetta vitanlega mjög slæmt, og veðurfregnir koma nú almennt að litlum notum. Jafnframt er kunnugt, að erlendu hernaðaryfirvöldin hér hafa mjög fullkomnar veðurfregnir og styðjast við fréttir frá öllum þeim stöðum, sem veðurstofan hafði áður sambönd við. Í höndum sérfræðinga þeirra liggur sú þekking, sem miklum hluta landsmanna er brýn nauðsyn, en hernaðarvöldin hafa svipt okkur. Þess vegna fólst í þál. áskorun til ríkisstj. um að reyna að fá framgengt annaðhvort því, að veðurstofan fengi sömu aðstöðu og hún hafði áður til að afla veðurfregna, eða að hernaðaryfirvöldin hér létu veðurfræðinga sína, er hér starfa, láta veðurstofunni í té alla vitneskju, sem varðað getur veðurútlit við Ísland, jafnóðum og hún berst þeim í hendur, - í öðru lagi, að rýmkað yrði um útsending veðurspánna. Ég hef borið fram þessa fyrirspurn til að gefa ráðh. tækifæri til að skýra frá, hvað gert hefur verið í þessum málum, sem miklu skipta allan þorra þjóðarinnar. Nú virðist siglingahættu hafa verið bægt frá höfunum kringum Ísland, svo að hernaðarviðhorf málsins sé breytt, og þola þá aðgerðir af okkar hálfu ekki bið, ef unnt væri að koma þessu í betra horf.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Herra forseti. - Hv. þm. Borgf. hefur lýst því réttilega, hvernig ástandið hefur verið um öflun og dreifingu veðurfregna, og það er vissulega lítt við unandi. Bæði fyrrv.ríkisstj. og núv. hafa gert miklar tilraunir til rýmkunar og það eigi síður fyrir 17. febr. en eftir. Ríkisstj. bar fram fyrir fulltrúa herstjórnarinnar öll þau rök, sem fyrir hendi voru, þ. á m. þau rök, sem hv.þm. Borgf. hefur flutt, en allt kom fyrir ekki. Þó að hinir erlendu fulltrúar hafi tekið með vinsemd á málinu, hefur það jafnan strandað á kröfunni um öryggi hernaðaraðgerða, seinast á s. l. vori, og mun synjunin þá hafa komið frá æðri heryfirvöldum en hér eru. Það var þá enn algert afsvar um nokkra breytingu. En með því, að hernaðarafstaðan hefur síðan breytzt, hefur ríkisstj. tekið málið fyrir að nýju, og er það komið til athugunar hjá þeim háu herrum. Finnst mér, eins og nú horfir í styrjöldinni, nokkur von um, að breytingar fari að fást á þessu sviði. En til marks um, hvað Bretar telja leynd veðurfregna alvarlegt mál, má geta þess, að síðustu missiri hafa þeir engar veðurfregnir látið sjómönnum sínum í té. Málinu verður fylgt fram, og við verðum að vona, að ekki líði langt til breytinga.

Fyrirspyrjandi (Pétur Ottesen) Ég get þakkað hæstv. ráðh. fyrir svörin. Ég efast ekki um, að hann hefur gert það, sem hægt var að gera í málinu, en það er sorgarsaga, hvernig synjað hefur verið um allar úrbætur og hvað af hefur hlotizt. En nú þegar ástandið á höfum Íslands og hér í nánd er gerbreytt, er undarlegt, ef það hefur ekki áhrif á hernaðaryfirvöldin í máli þessu, ekki sízt ef veðurfregnunum verður ekki meira slegið út en nú hefur verið gert um skeið. Rýmkun á fréttaöfluninni hefði mikla þýðing fyrir bátaflotann, þótt ekki væri hægt að láta talstöðvar hafa fregnirnar. Ég veit, að ríkisstj. muni áfram halda fast á þessu máli.