Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. þd. hefur fjallað um mál það sem hér er til umr. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. hefur skilað áliti sem er á þskj. 464 og leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl. n., þeir hv. þm. Stefán Jónsson og Jón Árm. Héðinsson, munu skila sérstöku áliti. Þegar þetta frv. var á sínum tíma lagt fram, fylgdi hæstv. sjútvrh. því úr hlaði með ítarlegri ræðu og skýrði tilefni þessarar lagasetningar. En þar sem alllangt er frá liðið að þetta frv. var lagt fram í hv. d. finnst mér ekki úr vegi að rifja upp nokkur meginatriði í sambandi við þetta mál. Við gerð samninga um kaup og kjör sjómanna á bátaflotanum í mars 1975 óskuðu samninganefndir Sjómannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna í bréfi, dags. 8. apríl það ár, að ríkisstj. hlutaðist til um endurskoðun sjóðakerfisins undir forustu Þjóðhagsstofnunarinnar, og báru fram till. um tilhögun nefndarskipunar í því sambandi. Samkv. henni átti nefndin einungis að vera skipuð fulltrúum hagsmunasamtaka sjómanna og útvegsmanna auk Hafrannsóknastofnunar. Nefndin var skipuð í samræmi við óskir viðkomandi, en í skipunarbréfi til hvers einasta nefndarmanns var lögð áhersla á, að nefndin lyki störfum fyrir 1. des. 1975. Fulltrúar sjómanna í n. voru Óskar Vigfússon, formaður Sjómannafélags Hafnarfjarðar, en núv. formaður Sjómannasambands Íslands, Hilmar Jónsson, formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, Pétur Sigurðsson, framkvæmdastjóri Alýðusambands Vestfjarða, Sigfinnur Karlsson, framkvæmdastjóri Alþýðusambands Austurlands, Ingólfur Ingólfsson, frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, og Ingólfur Stefánsson, framkvæmdastjóri Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. N. vann mikið starf og gott og skilaði ítarlegu áliti og till. með bréfi, dags. 19. jan. 1976, en samkomulag hafði tekist í n. um till. um breyt. á gildandi lögum. Ríkisstj. beitti sér fyrir umræddum lagabreytingum óbreyttum, en það eru lög um útflutningsgjald og Stofnfjarsjóð fiskiskipa sem voru samþ. á Alþ. á methraða, og tók hin nýja skipan gildi frá og með 16. febr. 1976. Það er rétt að undirstrika, að ríkisstj. og Alþ. samþ. óbreyttar till. n. um lagabreytingarnar. En algjör forsenda þessara aðgerða og lagabreytinga var að fullt samkomulag yrði milli sjómannasamtakanna og útvegsmanna um fiskvernd og að samningar tækjust á þessum breytta grundvelli í samræmi við ábendingar tillögunefndar, svo og um breytingar á ákvæðum þeirra samninga sem ekki voru lausir frá áramótum 1975–1976, en fulltrúar umræddra hagsmunaaðila höfðu undirritað slíka yfirlýsingu, sem er dags. 8. febr. 1976 og er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Sjómannasamband Íslands, Alþýðusamband Vestfjarða, Alþýðusamband Austurlands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, fyrir hönd sjómanna, og Landssamband Ísl. útvegsmanna og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda, fyrir hönd útvegsmanna, gera með sér samkomulag um eftirgreind atriði: 1. Þar sem ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni beita sér fyrir setningu laga og reglugerða í samræmi við till. og ábendingar tillögunefndar um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti, lýsa aðilar því yfir, að þeir muni gera þá samninga sín á milli, sem nú eru lausir, um kjör sjómanna á grundvelli till. og ábendinga sem fram koma í skýrslu n., dags. 19. jan. 1976. 2. Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir muni beita sér fyrir því að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir. 3. Aðilar þessa samkomulags gera ráð fyrir að ríkisstj. láti fara fram sérstaka athugun á kjörum áhafna og afkomu útgerðar á stærri togurum (þ. e. 500 brúttólestir og yfir) við þessar breytingar. Athugun þessi verði gerð í samráði við samtök sjómanna og útvegsmanna og fulltrúa þeirra byggðarlaga, sem sérstakra hagsmuna eiga að gæta, með það fyrir augum að tryggja atvinnu sjómanna og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja á þessum stöðum, sbr. og bréf sjútvrn. til Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, dags. 3. júlí 1975.“ Samkomulag þetta er undirskrifað í Reykjavík 8. febr. 1976 af þeim aðilum sem getið var áðan, sem sagt Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Alþýðusambandi Austurlands, Alþýðusambandi Vestfjarða, Landssambandi ísl. útvegsmanna og Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. Ég sagði áðan að ríkisstj. hefði beitt sér fyrir og fengið samþ. allar þær till. sem fulltrúar sjómannasamtakanna og útvegsmannanna báru fram. En eftirleikurinn varð því miður annar en vænst hafði verið. Samningatilraunir milli Sjómannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna hófust strax eftir að Alþ. hafði samþ. lagabreytingarnar, og var undirritaður kjarasamningur milli Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Landssambands í sl. útvegsmanna hinn 1. mars 1976. Þessi samningur var borinn undir atkv. í einstökum sjómannafélögum, en hann var felldur nema á Akranesi, í Vestmannaeyjum, Grindavík, Þorlákshöfn, Eyrarbakka, Skagaströnd, en samþ. af útvegsmönnum. Með aðstoð sáttasemjara voru gerðir margir samningar milli einstakra samtaka sjómanna og útvegsmanna, en þeir ýmist felldir eða ekki bornir undir atkv. Hinn 28. júlí s.l. var undirritað samkomulag um breytingar á kjarasamningi aðila, er undirritaður var hinn 1. mars, milli Sjómannasambands Íslands fyrir hönd aðildarfélaganna og Landssambands ísl. útvegsmanna fyrir hönd aðildarfélaga sinna. Samningur þessi var miðlunartill. til þeirra félaga sem felldu samninginn frá 1. mars. Um þetta samkomulag fór fram leynileg sameiginleg atkvgr. í Sjómannasambandinu sem stóð í einn mánuð. Greidd atkv. voru talin 268, en reyndust 274, og var miðlunartill. felld með 140 atkv. gegn 122, auðir voru 7 seðlar og 5 ógildir. Slík varð niðurstaðan og áhuginn í þessari atkvgr., en þátttakan var þannig í einstökum félögum: Sjómannafélag Reykjavíkur, 18 greiddu atkv. Sjómannafélagið Afturelding, Hellissandi, 12 greiddu atkv. Sjómannafélagið Jökull, Ólafsvík, 9. Sjómannafélagið Stjarnan, Grundarfirði, 25. Verkalýðsfélag Stykkishólms 26. Fram á Sauðárkróki 17. Ársæll, Hofsósi, 4. Sjómannafélagið Vaka, Siglufirði, 11. Sjómannafélagið Eyjafjall 46, Sjómannafélagið Jökull, Hornafirði, 13. Verkalýðs- og sjómannafélag Miðneshrepps 6. Verkalýðs- og sjómannafélag Garðahrepps 5. Verkalýðs- og sjómannafélag Keflavíkur 19. Vélstjórafélag Suðurnesja 36. Sjómannafélag Hafnarfjarðar 21. Þannig stóðu málin þegar brbl. voru sett hinn 6. sept., en auk þess voru yfirvofandi málaferli um gildi þeirra samninga sem ekki hafði verið sagt upp, og vitað var, að þar sem engir samningar voru í gildi, höfðu menn gert upp eftir þeim samningsdrögum sem fyrir lágu. Dregið var eins lengi og fært var talið að gefa út umrædd brbl. í trausti þess að samningar tækjust. En ég tel að með brbl. séu aðilar beinlínis hvattir til að halda áfram samningaviðræðum, eins og gert var t. d. á Vestfjörðum í sambandi við kjöra línuveiðum, en aðeins er tekið fram í brbl. að bannað er að knýja fram breytingar með verkbönnum, verkföllum eða samúðarverkföllum. Ég gat þess fyrr, að samningar frá 1. mars höfðu verið samþ. á Akranesi, Vestmannaeyjum, Grindavík, Þorlákshöfn, Eyrarbakka og Skagaströnd, og vil undirstrika, að með brbl. eru kjör sjómanna á þessum stöðum bætt með hækkun á skiptaprósentu og líf- og örorkutryggingu. Rétt er að undirstrika að við sjóðakerfisbreytinguna hinn 16. febr. 1976 hækkaði fiskverð verulega ef gert er ráð fyrir sömu samsetningu á botnfiskafla 1976 og var 1975. Þá hefur skiptaverðmæti þess afla hækkað um 33% við sjóðakerfisbreytinguna samkv. þeim útreikningum sem Þjóðhagsstofnun hefur gert. Í framhaldi af því, sem nú hefur verið sagt, er rétt að fara með nokkrar athyglisverðar tölur frá Þjóðhagsstofnuninni, en þær eru byggðar á áætlunum um meðalverðlag ársins 1976. Talið er að aflaverðmæti milli áranna 1975 og 1976 hafi vaxið úr 16.7 í 26.6 milljarða kr. eða um 9.9 milljarða kr., sem gera tæp 60%. Skiptaverðmætið hækkar meira en aflaverðmætið eða um 68% og byggist á lækkun greiðslna í stofnkostnað. Aflahlutir hafa hins vegar hækkað nokkru minna en aflaverðmætið eða um 46%, og er það vegna lækkunar á skiptaprósentu. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Eftir hækkun skiptaverðmætis um nálægt 68% og lækkun skiptaprósentu um 14.4% hækka aflahlutar til sjómanna milli áranna 1975 og 1976 um 2.9 milljarða eða 46%. Ekki liggur ljóst fyrir hver breyting hefur orðið á fjölda sjómanna og þar með tekjur á hvern sjómann. Hins vegar má geta þess til samanburðar, að kauptaxtar verkfólks og iðnaðarmanna hafa hækkað um 26–27% og meðalatvinnutekjur þeirra 30% milli ára 1975 og 1976. Ljóst virðist því að tekjur sjómanna hafa hækkað um 12–13% umfram tekjur verkafólks og iðnaðarmanna.“ Samkv. nýjustu upplýsingum frá Þjóðhagsstofnuninni hefur skiptaverð þorskafla hækkað um 170% frá miðju ári 1974 til dagsins í dag, en samvegin meðaltalshækkun alls afla um 159%, og er þá miðað við hlutfallslega skiptingu verðmætis 1976. Til samanburðar má geta þess, að vísitala vöru og þjónustu hefur á sama tíma hækkað um 142%. Af þeim upplýsingum, sem hér hafa verið raktar, má fullyrða að hér er ekki um kjararýrnun að ræða sem er verið að þvinga upp á aðilana. Andstæðingar þessa frv., sem hér er til umr., hafa bent á að það hafi verið óþarfi að setja þessi lög þar sem hvorki hafi verið ríkjandi vinnustöðvun né verkfallsboðanir. En á þær staðreyndir ber að líta, að það var komið í slíkt ófremdarástand í þessum málum, að það var ekki hægt að gera löglega upp við sjómenn á fiskiskipaflotanum vegna þess að löglegan gerning um kjör mannanna vantaði. Það er því óhætt að fullyrða að sú ástæða var fyrir hendi, að það bar til brýna nauðsyn að skera þarna á hnútinn, og það var gert með þeim hætti að gefa út brbl. sem hér eru til umr. Ég held að fyrir engum, sem vill líta á þessi mál með sanngirni, geti vafist, að hér er um fullkomið réttlætismál að ræða, enda má fullyrða að hin lélega þátttaka í atkvgr. hinna almennu og mannmörgu samtaka, sem áttu hér hlut að máli, ber það beinlínis með sér að menn hafa eftir atvikum talið þessa samninga mjög viðunandi og ekki talið ástæðu til að leggja það á sig að taka þátt í atkvgr., þannig að ég held að hér megi viðhafa gamla máltækið og segja, að þögn sé sama og samþykki. Herra forseti. Ég mun ekki hafa mál mitt lengra að þessu sinni, en ber þetta nál. meiri hl. sjútvn. fram og legg til að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég varð raunar höndum seinni að fara þess á leit við forseta, að hann frestaði umr. um þetta mál vegna fjarveru Geirs Gunnarssonar, sem eins og hv. þm. er kunnugt er fullt eins kunnugur samningunum, sem hér um ræðir, og máli þessu eins og ýmsir aðrir dm. Ég er viss um að hæstv. forseti hefði veitt mér þá bón mína ef ég hefði komið henni á framfæri í tæka tíð, og verður nú að halda áfram sem horfir um þetta mál. Fremur vil ég nú kalla þetta vorkunnarmál ráðh. heldur en réttlætismál, það sem við fjöllum um hér í dag, eins og hv. síðasti ræðumaður, Jón G. Sólnes, kallaði það. Okkur var ljóst hér í d., er sjútvrh. hæstv. mælti fyrir frv. varðandi breyt. á sjóðakerfinu í vetur, að hann treysti á fyrirheit er hann hafði fengið ómótmælanlega frá hinum ýmsu samtökum sjómanna, og einnig var það okkur ljóst hér í d., að þau fyrirheit höfðu forsvarsmenn sjómanna gefið hæstv. ráðh. í góðri trú. Ég tel mig hafa ástæðu til þess að ætla að í trausti þess arna hafi þingmálin, sem vörðuðu sjóðakerfið, fengið jafnskjóta afgreiðslu, ekki síst hér í d., en einnig á þinginu yfirleitt, sem raun bar vitni. Nú höguðu því svo örlög til, að svo fór ekki sem ráðh. treysti á og viðmælendur hans, að samningarnir, sem frv. um breyt. á sjóðakerfinu byggðu á, væru samþ., heldur fór þetta á allt aðra lund. Ég mun stytta mjög mál mitt um frv. það er hér um ræðir, en leyfi mér að lesa hér sameiginlegt minnihlutanál. okkar Jóns Árm. Héðinssonar, hv. þm., svo hljóðandi: „Við setningu brbl. var gengið á rétt verkalýðssamtakanna. Rétt er að vekja athygli á því, að þegar lögin voru gefin út ríkti hvorki verkfallsástand né hafði áður verið reynt til þrautar að ná niðurstöðu með eðlilegum samningaviðræðum, þótt ekki væru nema þessar tvær ástæður sér, þá hlutu verkalýðssamtökin að mótmæla útgáfu brbl. mjög harðlega. Samningsuppkast það, er löggilt var með brbl., hafði verið samþ. af 1/4 af samtals 26 aðildarfélögum Sjómannasambands Íslands, en fellt af 22. Við útgáfu brbl. var bundinn endi á framhaldandi samningaviðræður sem miðuðu að samræmingu sjómannakjara um land allt, bæði varðandi aflahlut og tryggingar. Frá því brbl. voru gefin út hefur verið samið sérstaklega á Vestfjörðum um hærri aflahlut, og má því til sanns vegar færa að andi brbl. hafi verið brotinn nær tafarlaust. Gildistími þessara brbl., sem sett voru á mjög svo hæpnum forsendum og mótmælt hefur verið kröftuglega, rennur út 15. n. m. Verði þau nú staðfest á Alþ., mundi slíkt aðeins leiða til harðnandi deilna við samningaborðið og af eðlilegum ástæðum auka á tortryggni sjómanna. Því leggur undirritaður minni hl. til að frv. verði fellt.“ Við nál. vil ég aðeins bæta þessu: Ég tel enga ástæðu til þess að við gerum neina tilraun til þess að tefja afgreiðslu málsins sem hér er um að ræða. Ég vil heldur að við flýtum fyrir umfjöllun þess hér á þingi. Sjálft hefur það runnið sitt gildisskeið á enda að mestu leyti, og hér væri aðeins um það að deila hversu rétt hefði verið að leysa aðkallandi vanda á þeim tíma þegar helst var við hann að glíma af hálfu ráðh. Ég er ekki viss um að þær deilur verði sérlega frjósamar hér í d. og vil rétt í lokin sýna hæstv. ráðh. þá viðleitni til sanngirni að láta uppi þá skoðun mína, að einu hafi setning þessara brbl., sem ég tel að öðru leyti hafa verið ákaflega vafasama, að einu hafi hún komið góðu til leiðar, hún hafi ýtt dálítið hressilega við sjómönnunum um að hressa upp á stéttarsamtök sín og gera þau hæfari bæði til samninga og til þess að standa í deilum, og þá er nokkuð unnið.



Herra forseti. Við 1. umr. um frv. til 1. um kaup og kjör sjómanna, sem nú er á dagskrá, skýrði ég frá því að ég hefði ýmsar efasemdir um setningu þeirra brbl. sem nú á að staðfesta. Ég vil fara aðeins yfir aðdragandann til að gera grein fyrir þeirri afstöðu minni og jafnframt gera grein fyrir því, að ég mun þó nú greiða þessu frv. atkv. mitt. Á árinu 1975 varð um það samkomulag að ósk sjómanna að sjóðakerfið, sem orðið var ákaflega víðtækt í sjávarútvegi, var tekið til endurskoðunar. Skipaði hæstv. sjútvrh. n. til þess að fjalla um það mál. Sú n. lauk störfum með skýrslu dags. 19. jan. 1976. Náðist þar mjög athyglisvert samkomulag með aðilum sjávarútvegsins um róttækar breytingar á þessu sjóðakerfi. Í þeirri skýrslu kemur fram að aðilar töldu nauðsynlegt að breyta nokkuð kjörum sjómanna, skipta kjörum sjómanna fyrst og fremst, og var það að sjálfsögðu með tilliti til þess, að með hinni víðtæku breytingu á sjóðakerfinu, sem álit n. gerði ráð fyrir, voru verulegar byrðar færðar yfir á herðar útvegsmanna. Til staðfestingar þessu gerðu þessir sömu aðilar samkomulag með sér sem var undirskrifað 8. febr. 1976, þar sem þeir lýsa því yfir að þeir muni á grundvelli þeirra ábendinga, sem fram komu í skýrslu n., fjalla um breytingar á kjörum sjómanna. Þar er jafnframt í 2. lið tekið fram, með leyfi forseta: „Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir muni beita sér fyrir því að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breyt. á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir“ Síðan hófust í framhaldi af þessu viðræður aðila sjávarútvegsins um þessar breytingar. Jafnframt gekk Alþ. frá lagafrv. um breytingar á sjóðakerfinu í samræmi við till. sem fram komu í fyrrnefndri skýrslu nefndarinnar. Samkomulag varð í samninganefndinni og voru drög að samningum lögð fyrir 1. mars 1976 og samþ. í 4 félögum, en felld í 26. Að vísu voru þau félög, sem samþ., ákaflega stór. Áfram var haldið samkomulagstilraunum, og voru nýir samningar undirritaðir 28. júlí s. l., og voru greidd um þá atkv. sameiginlega af sjómannafélögunum. Þátttaka var ákaflega lítil, eins og rakið hefur verið, og samkomulagsdrögin voru felld, með heldur litlum atkvæðamun þó. Ég ætla ekki að rekja ýmislegt sem á eftir fylgdi, en þetta leiddi í fáum orðum til þess, að umrædd brbl. voru sett 6. sept. 1976. Það er ákaflega viðamikið og alvarlegt mál að grípa inn í samkomulagstilraun aðila vinnumarkaðarins með brbl., og að mínu mati má ekki beita slíku nema í algjöra nauð sé komið. Mér þótti ekki svo vera, ekkert verkfall var yfirlýst eða virtist yfirvofandi, og því var tími til þess að gera jafnvel enn eina tilraun til samkomulags. Þó það kynni að hafa reynt nokkuð á þolinmæði ýmissa manna, þá hygg ég að í slíku máli hefði átt að gera enn frekari tilraun til samkomulags. Þetta var ein af ástæðunum fyrir því, að ég lýsti efasemdum mínum um setningu þessara brbl. Í öðru lagi var ljóst, að aldrei var á Vestfjörðum leitað þeirrar heimildar sem um er getið í 2. lið samkomulagsins frá 8. febr. 1976. Það er rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði við l. umr. um þetta mál, að það var ekki hans verk að leita slíkrar heimildar. Hins vegar hygg ég að hann hefði átt að ganga úr skugga um það, áður en brbl. voru sett, að þessarar heimildar hefði verið leitað og hún verið veitt. Þetta sýnist mér vera töluverður galli á málsmeðferð allri. Ég vil jafnframt nota tækifærið og leiðrétta það, sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. við 1. umr., að þingflokkur Framsfl. hefði fallist á að mál þetta yrði afgreitt með brbl. þetta er misskilningur. Um málið var lauslega fjallað í þingflokki Framsfl. Þá var lýst þeirri skoðun sjútvrh., að nauðsynlegt kynni að verða að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um kaup og kjör sjómanna í beinu framhaldi af þeim breyt. sem gerðar höfðu verið á sjóðakerfinu og með tilliti til þess samkomulags sem lofað var að reynt yrði með fyrrnefndum samningi frá 8. febr. 1976. Úr þessu varð ekki, og í mínum huga er mikill munur á frv., sem þá yrði rætt hér, og á brbl., sem sett eru án umr. á Alþingi. Sjútvn. þessarar d. kvaddi á sinn fund allmarga fulltrúa þeirra samtaka sem hér eiga aðild að: frá Sjómannasambandi Íslands, frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og frá Landssambandi Ísl. útvegsmanna. Þar var rakinn allur aðdragandi þessa máls allítarlega og þess getið, sem ég hef nú rakið, og miklu fleira í þessu sambandi nefnt. Á þessum fundi kom m. a. fram, að í þeim samningum, sem nú eru fram undan hjá sjómönnum og útvegsmönnum, er það samkomulag, sem lögbundið var með brbl., lagt til grundvallar. Því var ekki andmælt af hálfu sjómanna, að þeir legðu einnig til grundvallar þessi kjör, sem þannig voru lögbundin. Þetta þótti mér ákaflega athyglisvert. Ef við færum að fella þetta úr gildi nú, sýnist mér sannarlega stefnt til verulegra vandræða í þeim samningum sem fram undan eru og raunar kannske upplausnar. Þá væri sú vinna, sem þegar hefði verið unnin og byggð er á þeim kjörum, sem þarna voru ákveðin, orðin til lítils og sá grundvöllur brostinn. Ég er því mjög ósammála næstsíðustu setningunni í áliti minni hl. sjútvn., að samþykkt þessa frv. mundi leiða til harðari deilna við samningaborðið og af eðlilegum ástæðum auka á tortryggni sjómanna. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu, eftir að ég hef hugsað mikið um málið, að þar gæti farið þveröfugt. Ef þessi grundvöllur, sem þeir leggja nú til grundvallar, yrði felldur úr gildi, gæti það leitt til harðari deilu og vandræða í samningum sem fram undan eru. Í þessum samningum, sem lögfestir voru, er í öllum tilfellum gert ráð fyrir því að samningarnir gildi til 15. maí 1977, en séu uppsegjanlegir með tveggja mánaða fyrirvara. En sé samningunum ekki sagt upp framlengist þeir um eitt ár í senn með sama uppsagnarfresti. Fram kom á fyrrnefndum fundi sjútvn., að aðilar sjávarútvegsins, sem þar voru mættir, hafa sagt lausum þessum samningum, bæði samtök sjómanna og einnig samtök útvegsmanna. Hins vegar var jafnframt upplýst að aðilar sjávarútvegsins á Vestfjörðum hafa ekki sagt lausum þessum samningum. Nú er það staðreynd að á Vestfjörðum voru ekki lausir samningar og heimilda var ekki leitað til nýrra samninga. Það er jafnframt staðreynd, að á Vestfjörðum náðust samningar um önnur kjör sjómanna en ráð var fyrir gert í þessum samningum. Þar náðust samningar um nokkru betri kjör en gert er ráð fyrir. Og raunar hefur það ávallt verið svo á Vestfjörðum, að þar hafa kjör sjómanna verið nokkru betri og talið eðlilegt með tilliti til þess, hvernig sjávarútvegur þar er stundaður. Vera má að aðilar á Vestfjörðum geri sér ekki grein fyrir því eða líti svo á, að ekki sé nauðsynlegt að segja þessum samningi lausum. Ég veit það ekki. En a. m. k. virðast aðilar að þessum samningi á öðrum svæðum landsins telja að svo þurfi að gera, að segja þurfi þessum samningi lausum, þrátt fyrir það að hann hafi verið staðfestur með brbl. Þetta bendir því raunar til þess eða getur bent til þess, að aðilar sjávarútvegsins á Vestfjörðum séu ánægðir með þau kjör sem náðust í framhaldi af setningu þessara brbl. Einnig með tilliti til þess sé ég ekki ástæðu til að leggjast gegn þessu frv. Með því að fella þetta frv. nú væri þessi grundvöllur brostinn, - grundvöllur sem aðilar sjávarútvegsins á Vestfjörðum hafa ekki sagt lausum. Að vandlega athuguðu þessu máli og þrátt fyrir þær efasemdir sem ég enn hef og eru óbreyttar um setningu þessara brbl. og ég hef hér nefnt, tel ég rétt að greiða þessu frv. atkv. mitt, því að ég tel að með því að fella úr gildi þessa samninga nú væri stefnt til glundroða í þeim samningum sem fram undan eru, sem ekki væri séð fyrir endann á.



Herra forseti. Ég hefði ekki kvatt mér hér hljóðs öðru sinni í umr. um mál þetta ef hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefði stillt sig um að fjölyrða svo mjög um misskilning sinn á þessu máli frá rótum. Það er fyrst og fremst vegna þeirrar aðferðar í vinnudeilum að beita brbl. á hæpnum forsendum til þess að úrskurða stétt kjör, - það er fyrst og fremst á þeim forsendum sem við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson leggjum til að þetta frv. verði fellt. Það var að vísu rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði, að í ljós kom í viðræðum bæði við fulltrúa útvegsmanna og sjómanna í sjútvn. d. að þeir töldu brbl. hafa samningsgildi. En af hálfu sjómanna var aftur á móti undirstrikað mjög hressilega að þeir teldu brbl. ekki samninga. Þess vegna stílum við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson niðurlag nál. okkar á þessa lund, að við teljum hættu á því að það mundi torvelda gerð nýrra samninga ef Alþ. staðfesti nú brbl. þessi, sem eru að renna sitt skeið á enda hvort eð er, einmitt þess vegna. Þá væri Alþ. að gefa samningum, sem eiga að vera frjálsir samningar og hæstv. sjútvrh. hefur sjálfur margsinnis lýst yfir að hann gerði sér vonir um að yrðu frjálsir samningar, taldi sig hafa ástæðu til að ætla að yrðu frjálsir gildandi samningar með samþykki félaganna, - með því að Alþ. fari nú að samþ. brbl. er Alþ. sjálft á síðustu stundu og að þessu sinni gjörsamlega að þarflausu á þeim andartökum, þegar brbl. eru beinlínis að geispa golunni fyrir tíma sakir, að staðfesta þessa samninga sem felldir voru í 22 af 26 sjómannafélögum, að staðfesta þá samninga sem lög. Fulltrúar sjómanna á nefndarfundinum hjá okkur í sjútvn. Ed., maður eftir mann sögðu þeir: Við töldum okkur með samþykki, sem náttúrlega var það staðfestingu félaganna, vera að gera rétt. Við töldum okkur fara þarna með umboð félaganna, að þessu tilskildu að vísu. Við töldum okkur vera að gera rétt. Það kom í ljós, að við höfðum ekkert fylgi til þess arna. Því miður kom það í ljós að okkur hafði orðið á í messunni. Meginástæðan fyrir því, að við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson teljum að það geti orðið til þess að torvelda samninga ef Alþ. staðfestir núna brbl. þessi, er sú, að þar erum við, ef svo má segja, að taka þessa samningamenn sjómanna steinbítstaki og dýfa þeim svolítið ofan í samningsuppköstin sem felld voru í félögunum. M. a. á þann hátt er hætt við að með staðfestingu þessara brbl. núna, sem ég hirði ekki að ræða fremur en ég hef þegar gert, laga sem við teljum ólögmæt og illa til fundin, sé verið að gera þessa vanburða tilraun, sem gerð var til samninga á vetrinum sem leið, að nýju bitbeini. Ég get tekið undir raunverulegan rökstuðning hv. síðasta ræðumanns, Steingríms Hermannssonar, fyrir gagnrýni hans á meðferð málsins. Ég get tekið undir alla þessa gagnrýni hans, en minnist þess, að þegar hann gerði grein fyrir henni hið fyrra sinnið í vetur, þá hafði ég einhvern veginn sterkan grun um að hann teldi að þannig hefði verið að þessu máli unnið að hann mundi greiða atkvæði gegn frv.



Herra forseti. Ég veit ekki hvað hljóp svo í skapið á hv. þm. Stefáni Jónssyni. Þolir hann ekki málefnalega skoðun frv. þótt hann sé því mótfallinn. Það kemur undarlega fyrir sjónir, því ég hef oft rætt við þennan hv. þm. um mál sem við höfum verið á tveimur skoðunum um og það hefur gengið vel. Mér þykir þetta enn þá undarlegra þegar hann á eftir eiginlega staðfestir flest af því sem ég sagði til rökstuðnings fyrir því, að ég ætlaði að greiða frv. atkvarði mitt. M. a. staðfesti hann það, sem fram kom á fundi okkar með sjómönnum og útvegsmönnum, að þeir líta á þetta sem samningsígildi eða hvað við viljum kalla það og telja nauðsynlegt að segja samningnum upp. Þetta hefur ekki verið gert sums staðar um landið. Þetta kom greinilega fram. Hann andmælti ekki heldur, sem ég færði sem rökstuðning og tel ákaflega mikilvægan, að þessir menn eru þegar búnir að leggja í það mikla vinnu að byggja sínar kröfur á þessu samningsígildi. Þessu mótmælti hv. þm. ekki heldur. Er það ekki einhvers virði? Verður ekki að líta á það einnig? Þá vinnu þyrfti þá a. m. k. að vinna upp að nýju. Ég mótmæli því, að ég hafi verið að gera grein fyrir nokkrum misskilningi mínum. Ég færði rök fyrir því sem ég lýsti við 1. umr. Það er óbreytt og ég þarf ekki að endurtaka það hér. En komið hafa fram mikilvægir nýir þættir í þessu máli sem hann væri meiri maður af að skoða málefnalega og endurskoða afstöðu sína.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég sagði við 1. umr. þessa máls í lok umr. að ég vildi upplýsa það, að nokkru fyrir þinglok var mikill þrýstingur á mig og ríkisstj. að flytja á Alþ. frv. til lausnar þessu máli. Þá voru málin rædd í þingflokki Sjálfstfl. og í þingflokki Framsfl., að það þyrfti að grípa til aðgerða til lausnar þessu máli. Í þingflokki Sjálfstfl. var það samþykkt og á þeim grundvelli samþykktum við ráðh. Sjálfstfl., að flytja málið. Formaður Framsfl. lýsti því yfir í ríkisstj., að málið hefði verið rætt í þingflokki Framsfl. og þar hefði einnig verið litið sömu augum á málið. Þetta var það sem fyrir lá í vor. Hins vegar var tímasetning ekki ákveðin. Hún var tekin í ríkisstj. rétt áður en brbl. voru gefin út, og öll ríkisstj. var sammála. Þetta sagði ég við umr. hér í haust og fór þar ekkert á milli mála. Ég vil aðeins bæta því við, að þrátt fyrir þann þrýsting, sem á mig var lagður á s. l. vori, vildi ég alls ekki leggja fyrir Alþ. frv. til lausnar á þessu kjaramáli. Ég vildi láta reyna frekar á samningsleið. Og ég hafði m. a. samband við sáttanefndarmenn og sáttasemjara sem ráðlögðu eindregið að þeir heldu áfram samningstilraunum, þessar samningstilraunir stóðu yfir með löngum hvíldum, því að áhugaleysi virtist algjört á báða bóga. Síðan var lögð fram sáttartillaga sem var undirrituð af samninganefndum útgerðarmanna og sjómanna 28. júlí. Atkvgr. um þessa sáttatill. tóku heilan mánuð og með þeim afleiðingum sem frsm. n. lýsti í ræðu sinni. Allir aðilar töldu að því loknu að það væri ekki grundvöllur til þess að fara af stað aftur, en málaferli voru víða í uppsiglingu. En áður en þegar brbl. lágu á borðinu hjá mér lagði ég á það áherslu, að inn í þau væri tekið að það mætti eftir sem áður gera samninga á milli aðila, en þó ekki knýja þá fram með verkföllum. Og ég hygg að um það verði ekki deilt, að mildari lög í þessum efnum hafi ekki áður verið gefin út. Ástæðan fyrir því, að ég sá mig til knúinn að leggja til við ríkisstj. að gefa þessi lög út, var það misræmi sem var á hinum ýmsu stöðum á landinu. Breyting sjóðakerfisins skapaði grundvöll fyrir hækkun á fiski. Fiskverðshækkunin var, að mig minnir, 33%. Af því voru um 24% hækkun fiskverðs vegna breytingar á sjóðakerfinu. Það var því eðlilegt og sjálfsagt að allir sjómenn létu eitthvað af mörkum, en sumir tækju ekki á sig þessar fórnir, en aðrir ekki. Þetta var gert á grundvelli þeirra yfirlýsinga sem sjómannaleiðtogarnir skrifuðu undir ásamt fulltrúum útgerðarinnar og hv. 5. þm. Norðurl. e. gat réttilega um áðan. Ég vil líka undirstrika það, að með þessum brbl. fá sjómenn, sem höfðu samið, og líka þeir, sem ekkert sömdu og höfðu fellt allt, nokkur réttindi, með hækkun á tryggingum: líftryggingum og slysatryggingum, á grundvelli þeirrar sáttatill., sem fram var borin 28. júlí, svo að það er ekki allt neikvætt sem hér hefur átt sér stað. Skiptaprósentan var líka hærri til þeirra, sem höfðu samið, allt til 15. maí í vor. Ég vildi aðeins að þetta kæmi hér fram.



Herra forseti. Á árinu 1975 og 1976 stóðu yfir miklar viðræður milli fjmrn. og samtaka starfsmanna ríkisins um skipan samningsréttarmála. Þeim viðræðum lauk gagnvart Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja með setningu laga nr. 29 1976 á s. l. vori. Samkvæmt heimild í hinum nýju lögum hefur BSRB nú sagt upp gildandi kjarasamningum miðað við 1. júí n. k. Jafnframt hefur BSRB verið veittur takmarkaður verkfallsréttur eins og þar segir. Bandalag háskólamanna nýtur enn samningsréttar samkv. l. nr. 46 1973. Eigi hefur tekist að sætta svo sjónarmið aðila kjarasamninga milli ríkisins og starfsmanna þess að unnt væri að lögfesta eitt kjarasamningakerfi fyrir starfsmenn ríkisins og virðist nokkuð í land að slíkt verði raunveruleiki. Bandalag háskólamanna og fjmrn. eru þó sammála um að nauðsynlegt sé að gera nú nokkrar breyt. á 1. nr. 46 1973, þannig að Bandalag háskólamanna fái heimild til að segja upp gildandi kjarasamningum fyrr en ákvæði þeirra segja til um. Í 7. gr. gildandi laga um samninga við Bandalag háskólamanna segir, að aðalkjarasamning skuli gera til eigi skemmri tíma en tveggja ára og koma til framkvæmda 1. júlí næst á eftir gerð hans. Frv. það, sem nú er flutt, gerir ráð fyrir því, að upphaf gildistíma kjarasamnings verði ákveðið í kjarasamningnum sjálfum, en gildistími hans verði áfram tvö ár. Önnur atriði frv. fjalla aðallega um breyt. á frestum til uppsagna og meðferðar hjá sáttasemjara. Gildandi samningur við Bandalag háskólamanna á að öllu óbreyttu að standa til 30. júlí 1978. Í ákvæðum til bráðabirgða í frv. þessu er lagt til að segja megi upp þeim samningi með þriggja mánaða fyrirvara miðað við 1. nóv. 1977. Ástæða þess að tímabil núgildandi samninga er þannig stytt nokkuð er sú að vænta má nýrra samninga við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja nú í sumar, en eðli málsins samkvæmt verða í mörgum atriðum að gilda svipaðar reglur í viðskiptum ríkisins við starfsmenn, óháð því hvaða samtökum þeir tilheyra. Ég leyfi mér, herra forseti með skírskotun til þess sem ég nú hef sagt um það frv. sem hér er til umr., að leggja til, að þessu máli verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og vænti þess, þar sem hér er um samkomulagsatriði að ræða milli fjmrn. og Bandalags háskólamanna, að frv. geti náð fram að ganga á þessu þingi.