Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Lög um breytingu á lausaskuldum iðnaðarins, sem síðasta Alþ. samþykkti, voru afgreidd í maímánuði í fyrra. Það hefur dregizt lengur, en æskilegt hefði verið að koma þeim til framkvæmda, en ég hef lagt áherzlu á að hafa samráð við bankana og undir forustu Seðlabankans um reglugerð, sem sett yrði samkv. lögunum og framkvæmdin færi eftir. Þessi reglugerð verður gefin út væntanlega einhvern næstu daga. En við athugun málsins þótti eðlilegt að leggja til þessa breytingu, sem hér er gerð, að miða ekki eingöngu við lausaskuldir, sem stofnað hefur verið til á árunum 1957–1962, eins og l. gerðu ráð fyrir, heldur miða við árslok 1963 og ekkert fyrra mark um það, hvenær til skuldarinnar hefur verið stofnað. Málið er komið frá Nd., og var fullt samkomulag um það þar. Vildi ég mega leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur gefið fyrirsvarsmönnum dráttarbrauta og þeirra, sem stunda skipasmíðar hér, fyrirheit um það að verða þeim til liðsinnis í sambandi við ráðagerðir, sem uppi eru um stækkun dráttarbrauta og byggingu skipasmíðastöðva. Safnað var upplýsingum um þetta af hálfu iðnmrn. í sumar og síðan var málið í athugun bæði hjá Efnahagsstofnun og Seðlabankanum og það er til þess að efna þessi fyrirheit, sem leitað er eftir heimild fyrir ríkisstj. til þess að mega taka ábyrgð á lánum, og þá miðað við það, að ætla verður, að það gæti orðið mönnum til hagræðis og auðveldað lántökurnar. En á það er einnig að líta, að ríkisstj. hefur almenna heimild í hafnarl. til þess að ábyrgjast lán, þegar dráttarbrautir eru byggðar innan hafnanna og þá sömu upphæð og hér er farið fram á, 60%, fyrir utan það, að þar leggur ríkið einnig 2/5 fram sem styrk til hafnanna eða óafturkræft framlag. Mál þetta er komið frá Nd. og þar var samkomulag um afgreiðslu þess. Að vísu kom fram till, þar um að hækka heimildina upp í 75%, en þegar sú till. hafði komið fram, lét ég athuga málið nánar af hálfu Seðlabankans og niðurstaða hans varð sú, að þetta mundi vera nægjanlegt mark, sem þarna væri sett, 60%, og það er í samræmi við hinar almennu ríkisábyrgðarheimildir fyrir frystihúsin. Bankinn átti viðræður við fyrirsvarsmann Félags ísl. dráttarbrauta um þetta og hann féllst á það, að það mundi vera rétt metið af hálfu bankans og þyrfti ekki til þeirrar aðstoðar, sem ætlað er að veita, að veita yfirleitt meira en 60% heimild til ábyrgðar. Ég vil leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til hv. iðnn.



Herra forseti. Því miður hefur orðið dráttur á að leggja þetta frv. fyrir þingið, en það var í undirbúningi um leið og frv. um hreppstjóral., sem á öndverðu þingi var lagt fram. Ég vona, að það komi samt sem áður ekki að sök og enginn ágreiningur sé um málið. Efni þess er að breyta ljósmæðralaununum þannig, að það verði launahækkanir til samræmis við það, sem ákveðið var í frv. um hreppstjórana. Það hefur að vísu komið til álíta að gera meiri breytingar á löggjöfinni um skipun þessara mála, en þótti ekki tímabært að svo stöddu og látið sitja við að færa laun ljósmæðranna til samræmis við aðrar launabreytingar, eins og gerð er nánari grein fyrir í grg. - Ég vildi mega mælast til þess, að frv. yrði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.– og félmn.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft mál þetta til meðferðar, en elns og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki náð samstöðu um málið. Meiri hl. leggur til í nál. sínu á þskj. 577, að frv. verði samþ. óbreytt til 3. umr., en nokkur atriði í sambandi við afgreiðslu þess verða tekin til nánari athugunar milli 2. og 3. umr. Eins og hv. þdm. er kunnugt, frá því að fjárlög voru afgreidd, var þá áætlað, að tekju- og eignarskattur mundi nema um 500 millj. kr. að óbreyttum skattstigum, en í fjárl. voru skattar þessir áætlaðir 375 millj. kr. og er sú lækkun skattstiga, sem í frv. þessu felst, í meginatriðum byggð á því, að sú áætlun standist og mun þar þó teflt á tæpt vað. Efni frv. sé ég að öðru leyti ekki ástæðu til að rekja fyrir þdm., enda munu þeir hafa kynnt sér það gaumgæfilega. En hitt er hins vegar að ýmsu leyti nýtt í sambandi við meðferð þessa máls á þingi, sem fram kemur í grg. frv., að ríkisstj. hefur átt viðræður við fulltrúa Alþýðusambands Íslands um breytingar þær, sem í frv. felast og telur rétt, að brtt. fulltrúa Alþýðusambands Íslands verði teknar til athugunar við meðferð málsins á þingi. Það verður auðvitað alltaf álitamál, hvort og þá að hve miklu leyti taka eigi tillit til hagsmunasamtaka, jafnvel þótt svo fjölmenn séu sem Alþýðusamband Íslands, við ákvörðun opinberra gjalda og um aðra hliðstæða löggjöf. Hygg ég ekki ofsagt, að til skamms tíma hafi það verið ríkjandi skoðun, að kjarabaráttu sína beri launþegum að heyja við atvinnurekendur á grundvelli þeirra reglna, sem vinnulöggjöfin setur um það hverju sinni, en málefnum sem fjármálum ríkisins beri Alþ. að skipa án þess, að stéttasamtökunum sé veitt þar nokkur aðild að. Þetta sjónarmið hefur líka verið réttmætt og eðlilegt á sínum tíma. En ekki má að mínu áliti loka augum fyrir því, að síðustu áratugina hafa þjóðfélagslegar og efnahagslegar aðstæður breytzt svo, að slíkt gefur tilefni til þess, ef það gerir það ekki óhjákvæmilegt, að áðurnefnd afstaða sé endurskoðuð. Áður fyrr, þegar vinnumarkaðir voru meira aðgreindir, en nú er og önnur stefna ríkjandi í peningamálum, hlaut kjarabarátta verkalýðsins að vera fyrst og fremst kaupgjaldsbarátta eða barátta um það, hvernig skipta bæri arðinum af framleiðslunni milli kaupgjalds og ágóða atvinnurekenda. Atvinnurekendur gátu, miðað við þær aðstæður, yfirleitt ekki velt af sér þeim kauphækkunum, sem þeir sömdu um. Nú er þetta öðruvísi, vegna þess að kaup allra launastétta fylgist nú yfirleitt að. Samkeppni er minni en áður og sveigjanlegri stefna rekin í peningamálum, en yfirleitt var, t.d. fyrir síðustu heimsstyrjöld og því hafa atvinnurekendur nú yfirleitt aðstöðu til þess að velta kauphækkunum, sem þeir semja um, yfir í verðlagið og sækja þær þannig í vasa launþeganna sjálfra. Það er því í rauninni ekki verið að semja um kjörin eða skiptingu arðsins, heldur verðgildi peninganna eða nokkuð, sem ekki er í verkahring stéttasamtakanna, hvort sem í hlut eiga samtök atvinnurekenda eða launþega, að fjalla um. Ef samtök launþega eiga ekki að verða ónýtt tæki til þess að bæta kjör meðlima sinna og hafa áhrif á hlutdeild þeirra í þjóðartekjunum, verða þau því að fá fótfestu á þeim vettvangi, þar sem málum þessum er raunverulega ráðið til lykta, en sá vettvangur er þeir ýmsu opinberu aðilar og stofnanir, sem ákvarðanir taka um skipan efnahagsmála, þar á meðal fjármála ríkisins, bæði að því er snertir útgjöld hins opinbera og tekjuöflun þess. Í þá átt hefur þróunin gengið í grannlöndum okkar, að því er snertir meðferð kjaramála og slík hlýtur þróunin einnig að verða hér að mínu álíti, þó að við höfum í þessu efni lifað lengur í fortíðinni ,en nágrannar okkar og er það að mínu álíti skýring á þeim lélega árangri, sem orðið hefur af kjarabaráttu launþega síðustu 20 árin eða frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk. Júnísamkomulagið á s.l. vori var dagsbrún nýs tíma í þessum efnum, þótt engu skuli spáð um það, hvort ekki eigi eftir að koma snurða á þann þráð, sem þá var upp tekinn. Við því er rétt að vera búinn, því að allar nýjungar eiga erfitt uppdráttar í byrjun. Hitt er svo annað mál, að þó að ég hyggi það sameiginlega skoðun okkar, sem að meirihlutaálitinu stöndum, að stuðla beri að því, að kjarasamningar séu gerðir á breiðari og raunhæfari grundvelli, en til þessa hefur verið, er því mjög þröngur stakkur skorinn, miðað við núverandi aðstæður, hverjum árangri megi ná í þeim efnum með breytingu á tekjuskattinum. Kemur þar tvennt til. Í fyrsta lagi afgreiðsla fjárlaga, sem ég áðan minntist á, en við hana var samþykkt ágreiningslaust, er mér óhætt að fullyrða, að gera ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs af tekju- og eignarskatti næmu 375 millj. kr. eða ég minnist þess a.m.k. ekki, að neinar till, hafi komið fram við fjárlagaafgreiðsluna um hækkun eða lækkun þeirrar áætlunar, svo að við hana er Alþ. bundið. En í öðru lagi og það atriði er e.t.v. öllu mikilvægara, er sá tekjuskattur, sem nú er í lögum, hátekjuskattur. Það hefur í rauninni ekki breytzt, síðan skattabreytingin var gerð árið 1960, þrátt fyrir það moldviðri, sem upp var þyrlað um skattana á s.l. sumri. Árið 1964, en það ár munu skattgreiðendur hafa orðið flestir síðan skattalagabreytingin var gerð 1960, greiddu 61% af framteljendum engan tekjuskatt, en helmingur þeirra, sem tekjuskatt greiddu, náði ekki upp fyrir tekjubil lægstu skattstiga eða 10%, þannig að hámarkstekjuskattur þeirra nam 3 þús. kr. Til þess að ná þeim skatti þurfti maður með meðalfjölskyldu eða 3 börn og konu á framfæri að, hafa 180- l00 þús. kr. í tekjur, því að allir njóta einhvers löglegs frádráttar vegna nefskatta, skulda, viðhaldskostnaðar íbúða o.s.frv. Geta það varla talizt drápsklyfjar skatta, þótt menn greiði 3.000 kr. í skatt af svo háum tekjum, eða þannig mundi ekki undir neinum kringumstæðum vera litið á í nágrannalöndum okkar. Aðeins 20% skattgreiðenda greiddu þannig á s. 1, ári 3.000 kr. eða meira í tekjuskatt. Ef stefna á að því að bæta sérstaklega hag láglaunafólks með væntanlegum kjarasamningum og efnahagsráðstöfunum í sambandi við þá, er auðsætt, að lækkun tekjuskatts getur ekki orðið úrræði í því efni, af þeirri einföldu ástæðu, að láglaunafólk greiðir alls engan eða þá mjög lágan tekjuskatt. Í ljósi þessa, sem ég hef nú sagt, vil ég fara aðeins nokkrum orðum um þær brtt. þeirra hv. þm., sem skilað hafa minnihlutaálitum og afstöðu mína til þeirra að svo stöddu. Till. hv. framsóknarmanna ganga í meginatriðum út á það að fjölga skattþrepum og mundu, ef samþykktar væru, þýða talsverða lækkun á tekjuskattinum. Nú er það í sjálfu sér engan veginn óskynsamlegt sjónarmið að mínu áliti, að æskilegt sé að fjölga skattþrepunum. En þeirra till, mundu koma í bága við áðurnefnda afgreiðslu fjárl. og tel ég því ekki unnt að samþykkja þær. Þá vil ég aðeins víkja að till. hv. 4. þm. Norðurl. e. Þær eru að því leyti á raunhæfari grundvelli en till. hv. framsóknarmanna, að þar er gert ráð fyrir tekjuöflun á móti. Það er gert ráð fyrir verulegri hækkun á félagaskattinum, sem mundi samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef um félagaskatt á s.l. ári, gefa milli 30 og 40 millj. kr. í ríkissjóð, og ég vefengi það ekki, þótt ég hafi ekki gert á því neina sérstaka athugun, sem í nál. hv. þm. segir, að þetta mundi geta bætt ríkissjóði upp að fullu eða jafnvel meira, en það tekjutap, sem hann yrði fyrir, ef till. hv. þm. um lækkun á skattstigunum, nema þeim hæsta, yrðu samþykktar. Það má auðvitað um það deila, hverjir skattstigar hlutafélaga eigi að vera, þó að ég geti ekki stillt mig um að taka fram, að mér finnst það hreinar öfgar, þegar hv. þm. talar um, að gróðafélög, eins og hann orðar það og mun þá fyrst og fremst eiga við hlutafélög, megi heita skattfrjáls hér á landi. Ef við berum okkur í þessu sambandi saman við nágrannaþjóðirnar, virðist mér samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um skattstiga þar, að skattstigar á hlutafélögum hér séu yfirleitt mjög svipaðir og þar. Um þetta hef ég þó allan fyrirvara, því að til þess að gera slíkan samanburð á skattálagningu félaga hér og annars staðar á Norðurlöndum þyrfti að athuga ýtarlega, ekki eingöngu skattstigana sjálfa, heldur ákvæði um varasjóðshlunnindi, afskriftarreglur o.fl., en til þess hef ég ekki haft tækifæri. Og í sambandi við þær till., sem hv. þm. gerir um hækkun félagaskattsins, má á það benda, að samkv. þeirri breytingu, sem verður á útsvarsl. samkv. því frv., sem nú liggur fyrir, mundi það þýða verulega þyngingu skattbyrðarinnar á félögunum. Ég fer ekki nánar út í það, enda mun sú hlið málsins verða rædd, þegar útsvörin koma hér fyrir, en ég hygg, að hv. þm. sé þetta fyllilega ljóst. Þar að auki má ekki loka augunum fyrir því, að ef skattar á félögum væru verulega þyngdir, hvort sem menn telja það af öðrum ástæðum sanngjarnt eða ekki, færi ekki hjá því, að möguleikar félaganna á því að standa sjálf undir atvinnurekstri sínum með eigin fjáröflun mundu verulega rýrna, en það mundi aftur þrengja lánamarkaðinn og skapa meiri erfiðleika á útvegun fjármagns til íbúðarhúsabygginga og annars slíks. Þetta skal ég ekki ræða frekar, enda er það að mínu álíti ekki kjarni málsins, heldur hitt, að sé farið inn á þá braut að leggja fram fé úr ríkissjóði til þess að mæta óskum verkalýðsfélaganna, og í sjálfu sér finnst mér það ekkert óheilbrigt, enda var lagt inn á þá braut, eins og kunnugt er, með júnísamkomulaginu á s.l. ári, þegar ríkisstj. skuldbatt sig til þess að leggja fram ákveðna fjárhæð til aukinna framkvæmda í húsnæðismálum, - og fjár til þess aflað á þann hátt, sem verkalýðsfélögin telja ekki bitna á sér, t.d. með félagaskatti, eins og hv. 4. þm. Norðurl, e. leggur til, eða eignarskatti samkv. húsnæðismálalöggjöfinni, sem nýlega var verið að samþykkja hér í hv. d., þá sýnist önnur ráðstöfun þessa fjár líklegri til þess, að komið sé til, móts við óskir verkalýðsfélaganna, en sú að verja þessum peningum til lækkunar tekjuskatts, því að ef sú leið er farin, má fullyrða, að á móti hverri 1 kr., sem sparast fyrir verkamenn með því og þó aðeins þá, sem bezt eru settir, eru það aðrir aðilar í þjóðfélaginu, sem mundu fá 10 kr. á móti hverri einni, sem verkamennirnir fá, aðilar, sem ekki er hægt að ætlast til af verkalýðsfélögunum, að þau heyi harða baráttu fyrir. Í þessu efni, eins og öðrum skyldum, verður að horfast í augu við það, að það verður að einangra málið, beina aðgerðunum að þeim verkefnum, sem mest aðkallandi er að leysa, þannig að væri þessi leið farin, sýndist það t. d. hentara að leggja féð til verkamannabústaða, orlofsheimila verkamanna eða einhverra hugðarefna verkalýðsins, sem mundi þýða það, að tryggt væri, að féð kæmi þá óskipt til þeirra. Raunar er að því leyti óþarft fyrir mig að taka þetta fram, að mér finnst það koma fram, bæði beint og óbeint, í nál. hv. 4. þm. Norðurl. e., að hann geri sér þess fulla grein, að frá hagsmunasjónarmiði verkalýðsins er ekki feitt á stykkinu hvað afgreiðslu þessa máls snertir og hvað svo sem gert væri í þessum efnum. En það er full ástæða til þess að gera sér fulla grein fyrir því atriði, sem ég áðan nefndi, að nauðsynlegt er að einangra vandamálin, ef þau á að leysa. Það þýðir ekki að ætla sér að leysa vanda allra í einu vetfangi og gott dæmi um þetta er vinnutíminn, sem mikið hefur verið rætt um að undanförnu. Hér er ekki um neitt nýtt vandamál að ræða. Vinnutími láglaunafólks hefur lengi verið of langur, ef það á að geta unnið fyrir kaupi, sem að öðru leyti tryggir mannsæmandi kjör. Þetta vandamál hefur verið ofarlega á baugi í 20 ára eða meira, en sú leiðin, sem bent hefur verið á til lausnar þessu vandamáli, er sú að hækka dagkaupið, þannig að styttri tíma þyrfti nú vegna hærra kaups, en áður til þess að vinna fyrir launum, sem viðunandi mætu teljast. Sú leið hefur líka verið farin. Dagkaupið hefur hækkað árlega eða a.m.k. annað hvert ár, en árangur af þessari leið hefur því miður ekki orðið neinn. Vinnutíminn hefur ekki stytzt, heldur jafnvel lengzt. En af hverju? Af því að þessi kauphækkun, sem hefur átt að gera láglaunafólki kleift að stytta vinnutímann, hefur ekki náð eingöngu til þess, heldur allra annarra, svo að afleiðingin hefur orðið sú, að þetta hefur farið út í verðlagið og árangurinn þannig ekki orðið neinn. Ef þetta stóra vandamál á að leysast, verður það aðeins gert með því að taka það raunhæfari tökum en gert hefur verið til þessa. Það þýðir ekki að halda áfram að berja höfðinu við steininn og hjakka áfram í sama fari. Þó að það komi fram í þessum orðum, sem ég hef sagt um þær brtt., sem fluttar hafa verið af þeim hv. þm., sem eru í minni hl. fjhn., að ég býst ekki við að geta fallizt á þær nema þá að mjög óverulegu eða jafnvel engu leyti, tel ég samt sem áður rétt með tilliti til þess, hvernig n. hefur afgreitt þetta mál, og einnig með tilliti til þess, að það eru þó sumar þær till., sem fyrir liggja, sem ég hefði óskað, að nánar væru athugaðar, að beina því til þeirra hv. þm., sem hér eiga hlut að máli, að taka till, aftur til 3. umr., þannig að þær verði ásamt öðrum athugaðar í n, á milli funda.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. frsm. meiri hl., hefur ekki verið fullt samkomulag í fjhn. um afgreiðslu þessa máls. Við fulltrúar Framsfl. í n., hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég, leggjum til, að frv. verði breytt töluvert, áður en það verður samþykkt. Ég verð að minna á það, að árið 1960 var skipt um stefnu í skattamálum, þannig að óbeinir skattar voru auknir verulega, en um leið lofað lækkun á beinu sköttunum. Ég þarf ekki að rifja það upp, að ýmis rök voru þá að þessu færð, að þetta væri eðlilegt, m.a. þau, að það væri svo mikið svikið undan tekjuskatti, en hins vegar munu menn þá líklega hafa haldið, að óbeinum sköttum eins og söluskatti yrði nú ekki aldeilis stungið undan. Nú hefur þróun þessara mála orðið sú, að óbeinu skattarnir hafa farið síhækkandi, söluskatturinn, sem árið 1960 var ákveðinn 3% og m.a. rökstuddur með því, að hann væri nauðsynlegur til þess að afla tekna á móti lækkun beinu skattanna, er nú kominn upp í 71/2%, En á sama tíma hefur tekjuöflun ríkissjóðs með beinum sköttum, með tekju- og eignarskatti, fjórfaldazt, ef borinn er saman tekju- og eignarskattur innheimtur á árinu 1960 og sá tekju- og eignarskattur, sem lagt er til með fjárl. og þessu frv., sem hér liggur fyrir í samræmi við þau, að verði innheimtur á árinu 1965, sem er 375 millj. Ég vil aðeins minna á það, að ein af þeim breytingum, sem gerðar voru á skattalöggjöfinni árið 1960, var sú, að umreikningur samkv. vísitölu á frádráttarupphæðum og upphæðum skattstigans var afnuminn. Um leið var dýrtíðin gerð að skattstjóra í landinu með fjölgandi krónur, en minnkandi. Þá var fljótt þannig komið, að lágtekjumenn voru komnir í tiltölulega háa skattstiga, nema leiðrétting færi fram. Hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir leiðréttingum á þessu, þannig að öðru hverju voru frádráttarupphæðirnar leiðréttar í samræmi við þetta og þetta voru kallaðar skattalækkanir. Þegar tekjuskattslögin voru hér síðast til meðferðar fyrir ári, bentum við framsóknarmenn á þetta og bentum jafnframt á það, að um leið og hæstv. ríkisstj. hafði látið leiðrétta frádráttarupphæðirnar, hafði skattstiginn sjálfur verið síhækkaður til þess að jafna þessar leiðréttingar út og væri orðinn allt of brattur, þ.e.a.s. tekjuskattsþrepin allt of fá og allt of mjó. Afleiðingin af löggjöf um þetta efni á s.l. ári varð sú, eins og við framsóknarmenn höfðum bent á, að þegar skattlagningin lá fyrir á s.l. sumri, reis mikil alda reiði og vonbrigða. Hún stafaði ekki eingöngu af því, hversu háir skattarnir voru, heldur líka af einstaklega ábyrgðarlausum málflutningi af hálfu stjórnarliða. Þeir höfðu útmálað það í málgögnum sinum, hvað skattalækkunin væri í raun og veru geysimikil. Málgagn hæstv. fjmrh. hafði sagt fólki, að fjölskyldan gæti farið í siglingar fyrir þá upphæð, sem hún sparaði sér í skatti og reiðin, sem varð á s.l. sumri, átti þess vegna ekki eingöngu rót sína að rekja til þess, hve menn urðu fyrir háum sköttum, heldur einnig til þessa ábyrgðarlausa málflutnings, því að það lætur að líkum, að það urðu ýmsir, sem urðu að hætta við ráðgerða utanferð með fjölskyldu sína fyrir skattasparnaðinn. Framsfl. reið á vaðið á s.l. sumri og mótmælti þessum skattaálögum og krafðist þess, að leiðrétting færi fram á sköttum ársins. Skömmu síðar sneru Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja sér til ríkisstj. með svipuð tilmæli. Svo virðist sem þeim hafi verið gefinn nokkur ádráttur um jákvæðar viðtökur þeirra tilmæla, a.m.k. er svo mikið víst, að allmiklar viðræður fóru fram og nefndarskipun til þess að kanna, með hverjum hætti þetta mætti gerast. Fljótlega varð það þó ljóst, að ríkisstj. ætlaði sér ekki að verða við þessum tilmælum Alþýðusambandsins og Bandalagsins. Það var þess vegna snemma á þessu þingi, að nokkrir hv. þm. Framsfl. í Nd. lögðu fram á hv. Alþ, frv. um leiðréttingu skattanna á árinu 1964 og um leið var í því frv. fólgin ályktun um að endurskoða nú þegar skattalöggjöfina í öllum atriðum. Þetta frv. hefur engan framgang fengið hér á hv. Alþ. og er þess að sjálfsögðu ekki að vænta, að það fái það héðan af, enda of seint orðið. En sú till., sem í því er fólgin um það, að endurskoða beri skattalöggjöfina í öllum atriðum, er vissulega enn þá tímabær og skal ég aðeins koma að því síðar. Í þeim umr., sem áttu sér stað á s.l. sumri, þegar skattlagning ársins 1964 var kunn, virtist mér, - og þá hef ég m.a. í huga þær umr., sem fóru fram í útvarpinu 17. ágúst og hæstv. fjmrh. tók þátt í, - að flestir hafi verið sammála um nauðsyn á breytingum á skattalöggjöfinni, sem nefna mætti í fjórum atriðum: 1) Lækkun skattstigans. 2) Fjölgun og breikkun þrepa hans. 3) Hækkun persónufrádráttar. 4) Betra eftirlit með skattframtölum. Mér virðist, að þetta frv. sé ekki í neinu samræmi við þau fyrirheit, sem þá voru gefin, eins og ég tel að allur fjöldi manna hafi skilið þau. Í fyrsta lagi að því er lýtur að lækkun skattstigans, þá er sú lækkun skattstigans, sem lögð er til í þessu frv., allsendis óveruleg og ekki í samræmi við þær vonir, sem menn höfðu ástæðu til þess að gera sér eftir þær umr., sem fram fóru í fyrra og ég var að rifja upp. Í öðru lagi er breyt, á tekjutölum stigans, þ.e.a.s. þrepunum, engin nema í beinu hlutfalli við verðlag og tekjur. Og í þriðja lagi er persónufrádrátturinn, ekki heldur hækkaður nema sem þessu svarar. Og í fjórða lagi er eftirlitið, sem ég skal ekki gera hér sérstaklega að umræðuefni, við höfum orðið sammála um það í hv. fjhn. að athuga það atriði lítið eitt betur milli 2. og 3. umr. og ég skal láta bíða 3. umr. að ræða það atriði. Það var raunar eitt atriði, sem bar mikið á í umr. um skattamálin í fyrrahaust, sem ég vil aðeins drepa á í þessu sambandi og það var hugmyndin um að innheimta skatt jafnóðum af launum. Mér skilst, að það sé nú ekki von til þess, að sú breyting geti orðið fyrr en eitthvað síðar og till. liggja ekki fyrir um það að þessu sinni. Ég skal í sjálfu sér ekki kvarta neitt yfir því, þótt slíkt mál hafi nokkurn aðdraganda. Ég tel, að það væri æskilegt að koma þessu í kring, en hins vegar vil ég vara mjög við því, ef menn halda, að slík fyrirkomulagsbreyting geti komið í stað raunverulegra breytinga á skattlagningunni. Fyrir allan þorra launafólks, sem hefur svipaðar tekjur frá ári til árs, hefur það ekki ýkjamikla þýðingu, hvort skatturinn er innheimtur jafnóðum eða á árinu á eftir og það er þess vegna ekki fyrir allan fjölda manna um neitt stórfellt mál að ræða, þó að ég mundi telja það til bóta, að sá háttur yrði tekinn upp. En raunverulegar, raunhæfar breytingar á skattlagningunni eru hins vegar nauðsynjamál, sem verður að taka föstum tökum sem fyrst. 1. minni hl. fjhn., hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) og ég, við leggjum sem sagt til, að þessu frv. verði breytt töluvert. Við viljum þó ekki ganga lengra að þessu sinni, en að segja sem svo, að meðan óbeinu skattarnir fara sífellt hækkandi frá því, sem var yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj. á árinu 1960, þá teljum við, að beinu skattarnir eigi þó a.m.k. að standa í stað hlutfallslega, en ekki hækka. Á þessu sjónarmiði eru þær brtt., sem við flytjum á þskj. 584, byggðar. Við leggjum þar til, að skattstiganum sé breytt þannig, að hann verði eins og sá skattstigi, sem lögleiddur var á árinu 1960, að öðru leyti en því, að allar tekjutölur hans verði 60; hærri, en 60% er hækkunin á verðlagsvísitölunni frá meðaltali ársins 1959 til meðaltals ársins 1964 og við teljum eðlilegt í þessu sambandi að miða við verðlag tekjuöflunarársins. Hins vegar höfum við ekki lagt til, að persónufrádrættinum yrði breytt, vegna þess að eins og lagt er til í frv. ríkisstj. að hann sé, er hann 60% hærri, en hann var 1960 og í samræmi við það meginsjónarmið, sem við byggjum þennan tillöguflutning á. Getum við eftir atvikum fallizt á það. Það er mjög ánægjulegt að sjá, að hæstv. ríkisstj. hefur nú komið auga á, að það var skammsýni á sínum tíma að afnema umreikningsreglurnar, því að nú er lagt til í frv. hæstv. ríkisstj., að umreikningur verði tekinn upp að nýju, en gert er ráð fyrir, að sá umreikningur verði miðaður við vísitölu, sem hæstv. fjmrh. verði gefin heimild til þess að ákveða. Þetta getum við í 1. minni hl. n. ekki fallizt á. Við teljum ástæðulaust að miða við vísitölu, sem hæstv. fjmrh. ákveði, heldur sé eðlilegt að miða beinlínis við verðlagsvísitölu tekjuöflunarársins og við höfum, flutt brtt. í þá stefnu. Ég hef drepið á það, að ég telji á því fulla nauðsyn að endurskoða allt skattakerfið. Það hefur verið á það bent af ábyrgri hálfu, m.a. í ritstjórnargrein í Fjármálatíðindum á s.l. hausti, að skattlagningin í landinu sé nú orðin óhæfilega mikil og gjaldþoli og gjaldvilja þegnanna sé nú talið ofboðið. Ég ætla ekki að fara að rekja þau ummæli, sem fram koma í þessari ritstjórnargrein, ég hef gert það í öðru sambandi hér í þessari hv. d. En hæstv. ríkisstj. hefur látið sig þær aðvaranir, sem fram koma í þessari grein, engu skipta og hefur haldið áfram að hækka söluskattinn, sem varað er við í þessari grein og fer ekki heldur út í það að lækka neitt verulega tekjuskattana, sem þó er þar talið nauðsynlegt. Ég held, að við ættum að geta orðið sammála um, að það er nauðsyn á því að endurskoða allt skattakerfið og þá þarf ekki sízt að hafa í huga fjárþörf sveitarfélaganna og eins hitt, hvaða útgjöldum þeim er lagt á herðar að standa undir, þ.e.a.s. verkefnaskiptinguna í þjóðfélaginu milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna, þetta þyrfti auðvitað að athuga í leiðinni. Endurskoðun laga um tekju- -og eignarskatt sérstaklega, t.d. án tillits til söluskatts, án tillits til útsvars o. s. frv., er ekki líkleg til þess til lengdar að gefa skynsamlega niðurstöðu. Öðru hverju verður að taka allan strúktúrinn til skoðunar og athugunar og ég held, að það sé tímabært að gera það nú. Við munum í 1. minni hl. fjhn. taka þetta mál til athugunar í sambandi við frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem von er á til þessarar hv. d. innan skamms frá Nd. Hv. .frsm. meiri hl. fjhn. gagnrýndi hér áðan brtt. okkar á þeim grundvelli, að þær rýrðu tekjur ríkissjóðs. Nú liggur það auðvitað í augum uppi, að það er ekki hægt að gera leiðréttingu á tekjuskattsmálunum öðruvísi en að það gangi út yfir ríkissjóð. En það vaknar að sjálfsögðu spurningin, hvort ríkissjóð vanti fé. Stefna hæstv. ríkisstj. hefur, síðan hún komst til valda, verið sú að safna sífellt afgöngum og hafa stóra greiðsluafganga á hverju ári. Þetta hefur verið henni tiltölulega auðvelt sökum þess, að við höfum nú undanfarin ár lifað mesta góðæri, sem komið hefur yfir þessa þjóð í langa tíð og það hafa verið mikil veltiár. Á þeim fjórum árum, sem ríkisreikningar liggja fyrir um af stjórnartíma þessarar hæstv. ríkisstj., árunum 1960–1963 að báðum meðtöldum; eru tekjur ríkisins umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárl., samtals 690 millj, kr. Rekstrarhagnaður ríkisins umfram það, sem fjárl. gera ráð fyrir á þessum fjórum árum til samans, er 466 millj. kr. Greiðsluafgangur þessara fjögurra ára samtals er 365 millj. kr. Við meðferð söluskattsmálsins hér í haust fengum við í hv. fjhn. yfirlit frá hæstv. fjmrh., sem benti til þess, að afkoma ríkissjóðs á árinu 1964 hefði verið allmiklu lakari en undanfarið, jafnvel svo miklu lakari, að um einhvern greiðsluhalla gæti verið að ræða. En þó virtist mér af þeim tölum, sem þar lágu fyrir, að það væri síður en svo, að um yrði að ræða nokkurn rekstrarhalla á rekstrarreikningi ríkissjóðs. Það kemur einnig í ljós af reikningum Seðlabankans, sem komið hafa fram nú fyrir nokkru, að hagur ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum hafi eitthvað rýrnað. En þetta segir í sjálfu sér ekki mikla sögu. Við höfum beðið um það nú í hv. fjhn. að fá eitthvert yfirlit yfir afkomu ríkissjóðs, en á það var ekki fallizt. Þegar ríkisstj. hæstv. hélt því fram, að skorti fé, en vill ekki sýna reikninga eða yfirlit því til stuðnings, þá sýnist mér, að af því megi draga þá ályktun, að afkoman sé þá væntanlega betri en hæstv. ríkisstj. vill vera láta. Ég verð líka að segja það, að það vantaði nú bara, að það væri ekki góð afkoma hjá ríkissjóði í árum eins og þeim, sem við höfum lifað hér á Íslandi að undanförnu. Ef svo væri ekki, þá virðist mér það ekki heldur vera rök fyrir því, að við ættum að fela þeirri hæstv. ríkisstj. að hafa mikið fé milli handa, svo að hvernig sem á málið er litið, þá virðist mér, að það beri að þeim brunni, að ekki sé ástæða til þess að hafa af því stórfelldar áhyggjur, þó að tekjur ríkissjóðs rýrni eitthvað af því að gera nauðsynlega breytingu á tekjuskattslögunum. Ég skal nú ekki lengja mál mitt, herra forseti. Frsm. meiri hl. óskaði eftir því, að við drægjum brtt. okkar til baka við 3. umr., og er sjálfsagt að verða við þeirri ósk og ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að hv. frsm. meiri hl. skuli vilja hafa þær til athugunar þangað til.



Herra forseti. Það getur víst engum dulizt, sem íhugar skattamálin, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. undir þeirri svokölluðu viðreisn hefur orðið gerbreyting á skattakerfinu í landinu. Þessar breyt. hafa í fyrsta lagi lýst sér í því, að skattar og tollar hafa hækkað gífurlega og meira en á nokkru öðru tilsvarandi tímabili um langan aldur a.m.k. og breytingin hefur svo í öðru lagi verið fólgin í því, að grundvallarbreytingar hafa orðið á því, hvernig skattanna og tollanna hefur verið aflað, þ.e.a.s. það hafa jafnframt orðið eðlisbreytingar á skattheimtunni og í stuttu málí má segja, að þessar breytingar á skattakerfinu hafi verið einn allra gildasti þáttur viðreisnarinnar, sérstaklega að því leyti, að til þessara breytinga má rekja að miklu leyti þær gífurlegu verðlagshækkanir, sem orðið hafa í landinu og einnig að hinu leytinu má rekja til þess að verulegu leyti þá kjararýrnun, sem orðið hefur í landinu á sama tíma, en þetta hvort tveggja er mjög samtvinnað og verður varla sundur skilið. Þegar frv, sem þetta er til umr., þá fer varla hjá því, að menn leiði hugann að því, hvernig þessar breytingar hafa átt sér stað, hvað þær séu miklar og hvert eðli þeirra hefur verið. Þetta hefur að vísu verið rakið oft hér í hv. d., m.a. af mér, og ég ætla ekki að hafa um það langt mál, en ég kemst þó ekki hjá því að benda á nokkrar staðreyndir í þessu sambandi og það er þá í fyrsta lagi, hvernig magn skattheimtunnar hefur aukizt. Frá 1959 hefur það gerzt, að heildarskattheimta ríkissjóðs í tollum og sköttum hefur vaxið úr tæpum 800 millj, í röskar 3.000 millj. eða nákvæmlega talið úr 778 millj, kr. skv. fjárl. 1959 í 3.348 millj. skv. fjárl. á yfirstandandi ári og er þá tekið með nokkuð af þeirri tekjuöflun, sem nú fer fram utan ríkissjóðs, en áður var innifalið í heildarfjárl., þ.e.a.s. að á þessu tímabili hafa skattar og tollar hækkað um rösk 330% eða meira en fjórfaldazt og hygg ég þó, að ekki sé allt talið, sem nú fer fram af raunverulegri sköttun utan ríkissjóðs. Önnur skattheimta, þ.e.a.s. skattheimta bæjarfélaganna og sú skattheimta, sem fram fer í gegnum tryggingakerfið, mun hafa vaxið viðlíka eins og skattheimta ríkissjóðs og sennilegt,mað skattheimta bæjarfélaganna hafi ekki vaxið minna. Nú hafa að vísu orðið miklar verðlagsbreytingar á þessu tímabili, þannig að tölur eru ekki algerlega sambærilegar, en við sjáum þó, að verðlagsbreytingarnar hafa ekki þrátt fyrir gífurlegan vöxt dýrtíðarinnar orðið meiri en það, að um nálega tvöföldun er að ræða á almennu verðlagi í landinu. Það er því auðséð, að tekjuöflun ríkisins gegnum tolla og skatts hefur ekki aðeins fylgt verðlaginu eftir, því að þá hefði hún aðeins átt að tvöfaldast, heldur hefur hún fjórfaldazt eða vaxið helmingi meira en verðlagið. Ef þetta er svo borið saman við þann grundvöll, sem allt þetta hvílir á, þ.e.a.s. launin, laun þess fólks í landinu, sem stendur undir skattakerfinu og gerir það í enn þá ríkari mæli nú orðið, en nokkru sinni áður, þá kemur í ljós, að samningsbundin laun fyrir eðlilegan vinnudag hafa aðeins vaxið í kringum 60% t.d. hjá almennum verkamönnum og varla meir en 60–70% að meðaltali hjá vinnandi fólki. Það er því strax auðsætt, að bilið á milli launanna og þeirra tekna, sem ríkissjóður aflar með tollum og sköttum, hefur farið vaxandi ár frá ári, eða m.ö.o., að skattheimta hefur vaxið a.m.k. sex sinnum meira, en laun hafa hækkað í landinu á sama tíma. Þessi samanburður verður þeim mun eðlilegri á vissan hátt, þegar þess er gætt, hvers eðlis breytingarnar hafa orðið í sjálfri skattheimtunni. Þá blasir það fyrst við augum, að beinir skattar til ríkisins, þ.e.a.s. tekju- og eignarskattur, hafa rýrnað hlutfallslega úr því að vera um 20–21% af heildartollum og sköttum árið 1959 og er þá miðað við ríkisreikning, í það að verða í kringum 11% nú skv. fjárl. fyrir yfirstandandi ár, þ.e.a.s. að hlutfali beinu skattanna, tekjuskatts og eignarskatts, hefur lækkað um nálega helming og er nú orðið miklu lægra en a.m.k. alls staðar annars staðar á Norðurlöndum, þar sem þessir skattar munu nema yfirleitt í kringum 25% af tekjum ríkjanna eða þannig er það a.m.k. í Noregi. Þá hefur sú breyting orðið á, að í stað söluskatta, sem voru fremur óverulegur hluti af skattheimtunni 1959, þá hefur orðið þar um gífurlega hækkun að ræða eða rösklega sexföldun. Þó að ekki sé reiknað með þeim hluta söluskattsins, sem bræddur var inn í tollalögin og hefur haldizt þar, þó að undir öðru nafni sé, þá er samt um að ræða sexföldun eða rösklega sexföldun á söluskattinum á þessu tímabili. Í fjórða lagi hafa svo skattar á öllum rekstri í landinu, þ. á m. á öllum rekstri þeirra félaga, sem líkleg eru til þess að græða fé og hafa tekjur af sínum rekstri, farið síminnkandi. Þar hafa verið gerðar mjög verulegar aðgerðir með tekjuskattsbreytingunni, sem framkvæmd var 1962, í þá átt að gera gróðafélögin í landinu svo að segja skattfrjáls. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. vildi halda því fram, að það, sem ég sagði um þetta í mínu nál., væru öfgar, það væri nú síður en svo hægt að segja, að gróðafélögin væru skattfrjáls hér á landi og skattstigar hér gagnvart félagsrekstri mundu vera svipaðir og annars staðar á Norðurlöndum. Ég hefði gaman af að athuga þetta nánar, þó að ég hafi ekki aðstöðu til þess að koma með tölur um þetta annars staðar frá. En ég verð að segja það, að mér finnst þetta harla ólíklegt, þegar þess er gætt, að tekjuskattur félaga er aðeins 2% af öllum tollum og sköttum, sem ríkissjóður innheimtir, aðeins 2% og eignarskatturinn er hvorki meira né minna en 20/00, - tveir af þúsundi, sem er innheimt með eignarskatti af öllum þeim tekjum, sem ríkissjóður tekur til sín í tollum og sköttum. Það, sem hefur fyrst og fremst komið hér til og orðið veruleg breyting á, er það, að tekjuskattsstiginn var lækkaður um 20%, skattfrjálsar arðgreiðslur voru auknar um 25% og síðast, en ekki sízt voru settar nýjar fyrningarreglur, sem koma beinlínis í veg fyrir það, að félagareksturinn þurfi eiginlega nokkur gjöld að bera, eins og kemur greinilega fram í þeim hlut, sem félagaskattarnir eiga nú í heildartekjum ríkisins. Þá er þess að geta til þess að átta sig aðeins á því, hvers eðlis þessar breytingar hafa allar orðið, að aðrir skattar, sem utan við ríkissjóðinn standa að mestu leyti, eins og nefskattarnir í tryggingagjöldunum, þeir hafa aukizt stórkostlega og eru orðnir geysilega þung byrði á fjölskyldunum í landinu. Eins og ég sagði áðan, hafa höfuðdrættirnir í þeirri breytingu, sem orðið hefur á þessu tímabili, verið þeir, að bilið á milli aukningar skattheimtunnar og launahækkana hefur farið síbreikkandi og í öðru lagi, að beina skattheimtan hefur farið síminnkandi og þannig verið horfið frá því í ríkara og ríkara mæli að nota skattakerfið til auðjöfnunar og tekjujöfnunar á milli landsmanna. Með aukningu söluskattanna og öðrum þeim breyt., sem ég hef nú nefnt, hefur skattþunginn verið færður í síauknum mæli yfir á almenna neyzlu og um leið og verðlagið hefur þannig verið spennt upp samhliða því, sem kaupgjaldinu hefur verið haldið niðri og árangurinn af þessu hefur m.a. orðið sá, að verðlagshækkanirnar hafa orðið mestar á þeim neyzluþáttum almennings, sem eru óhjákvæmilegastir, þ.e.a.s. á matvöru, en vísitala matvöru, verðlags á matvöru, stendur nú í 205 stigum og í öðru lagi á húsnæðiskostnaði. Ég álít, án þess að ég færi að því kannske fullgild rök að þessu sinni, að þessar skattbreytingar séu ein höfuðorsökin til þeirrar dýrtíðar og verðbólgu, sem átt hefur sér stað hér á síðustu árum og átt mjög ríkan þátt í þeirri tilhneigingu til versnandi launakjara, sem verið hefur á þessu tímabili og á ég þar bæði við raunveruleg laun og laun í hlutfalli við þjóðartekjur. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að minna á það, að til þess að samningsbundin laun væru nú í samræmi við verðlagsbreytingar, þá þyrfti kaupgjald núna að hækka a.m.k. um helming og þar að auki ættu svo launastéttirnar að sjálfsögðu rétt á því að fá sinn hluta af auknum þjóðartekjum á þessu tímabili, sem munu vera nálægt því að hafa aukizt frá 1959 um 20% á mann. Það má e.t.v. segja, að það þurfi nú frekari athugunar við, hvort launastéttirnar ættu raunverulega rétt á því að fá hlutfallslega hækkun á launum, ef þjóðartekjur vaxa, e.t.v. sé málið þannig vaxið, að aukningin kosti svo mikla fjárfestingu, að það þurfi ekki að gefa neitt tilefni til slíkra hækkana eða væri röksemd fyrir þeim. En ég bendi á í því sambandi, að t.d. í Noregi og þannig hefur það verið víða í Vestur–Evrópu á síðustu árum, þá hafa raunlaun, þ.e.a.s. heildarlaun deilt með vinnustundafjölda, farið töluvert miklu meira hækkandi heldur, en vöxtur þjóðarteknanna hefur orðið á sama tímabili og kemur það í raun og veru heim við það, að með þeirri nýju tækni, sem hvarvetna ryður sér til rúms, verði fjárfesting yfirleitt hagkvæmari, en áður og á að geta skilað meiri arði til þeirra, sem að framleiðslunni vinna. Ef ekki er unnt að hækka launin í fullu samræmi við aukningu þjóðarteknanna, er það vegna þess, að illa er stjórnað í landinu. Þá er það vegna þess, að sú stjórn er ekki höfð á fjárfestingu og öðrum þáttum þjóðarbúskaparins, sem til þess þarf, að þeir, sem starfa að framleiðslunni, fái notið þeirra ávaxta, sem þeim ber af henni. Það má líka segja í sambandi við skattastefnu hæstv. ríkisstj., að þar hafi í raun og veru myndazt nokkurs konar vítahringur, þ.e.a.s. auknir verðhækkunarskattar hafi orsakað meiri útgjöld ríkisins og meiri útgjöld ríkisins hafi síðan orsakað það, að leita hefur þurft nýrra leiða til þess að auka skattaálögurnar. Og kannske er nú svo komið, að þessi vítahringur sé að lokast, eftir þeim fregnum, sem fara þó ekki hátt, en grunur leikur nú á, að þrátt fyrir allar þessar gífurlegu hækkanir á sköttum, sem orðið hafa á tímabili viðreisnarstjórnarinnar, sé nú síður en svo vel komið hag ríkissjóðs. Og það er full ástæða til þess að taka undir þá ósk hv. 6. þm. Sunnl., sem hann flutti hér áðan, að í sambandi við þetta frv. séu gefnar fullnægjandi upplýsingar um afkomu ríkissjóðs bæði á s.l. ári og á því tímabili, sem liðið er af þessu ári, því að það væru vissulega tíðindi, sem Alþingi bæri að taka með í reikninginn og alþjóð á raunar heimtingu á að vita, ef það gífurlega skattaflóð, sem duníð hefur yfir almenning á undanförnum árum, hefur svo einnig endað með því, að ríkissjóður sé í fjárkröggum. En það er rétt, sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, að það hefur á undanförnum árum flóið út úr hverju trogi og það er vissulega ástæða til að spyrja: Er það ekki svo enn eða hefur hér einhver gerbreyting orðið á? Það er auðsætt á þessu frv., sem ríkisstj. hér flytur, að hún vill engar breytingar, sem því nafni geta talizt, á því skattakerfi, sem hún hefur komið upp í landinu, enda er þar örugglega um hennar ástfóstur að ræða, sem hún vill ekki gera neinar breytingar á. Og ég held, að óhætt sé að segja það, að engar umbætur af nokkru tagi fylgja þessu frv. Hér er aðeins um að ræða lélegar bætur á gamalt fat, en ekki neinar endurbætur. Og það er reyndar næsta athyglisvert, að þó að þetta frv. sé í raun og veru mjög í stíl við það frv., sem flutt var hér á s.l. ári og var þá útbásúnað af stjórnarblöðunum sem geysileg lækkun á sköttum og réttarfarsbót, þá fer ekki neitt fyrir slíkum fullyrðingum núna eða slíkum áróðri, og hæstv. fjmrh. var svo sanngjarn, eftir því sem blað hans segir frá, á landsfundi, að það mætti eiginlega segja um þetta frv., að það væri hvort tveggja í senn hækkun og lækkun, eftir því, við hvað væri miðað. Slík orð hafði hæstv. ráðh. hins vegar ekki á s.l ári, þegar bæði hann og sérstaklega einkamálgagn hans settu upp tveggja tommu fyrirsagnir um það, að geysileg skattalækkun væri á ferðinni. Enda er það líka auðsætt, þegar þetta frv. er athugað, að hér er ekki um neina skattalækkun að ræða. Hér er um það að ræða, að menn með hliðstæðar tekjur þurfa að greiða nú fleiri krónur, en áður í tekjuskatt og það verður mjög greinilegt af þeim töflum, sem látnar hafa verið í té af hæstv. ráðh. í viðræðum við hann og aðra ráðh, um þessi mál. En það er ekki einasta, að hér sé um að ræða beina hækkun í krónutölu á tekjuskattinum frá því, sem hann var á s.l. ári, heldur er um mjög verulega hækkun að ræða einnig hlutfallslega af tekjum frá 1960, - mjög verulega hækkun. Það ber svo að sjálfsögðu að taka tillit til þess í sambandi við mat á þessu frv., hverjar aðrar staðreyndir liggja fyrir í sambandi við skattamálin. Söluskatturinn, eins og hann er, og sú byrði, sem hann er fyrir allan almenning, er staðreynd. Tollarnir, eins og þeir eru, eru staðreynd og nefskattarnir, eins og þeir eru, eru staðreynd og allt slíkt verður að metast í sambandi við þetta. Og vissulega væri afstaðan til frv. sem þessa, sem ákveður þá skattheimtu, sem er um að ræða, a.m.k. frá minni hálfu allt önnur, ef stefnan almennt í skattamálunum væri önnur, en hún er og þessar staðreyndir, sem ég hef nefnt, væru öðruvísi. Það kæmi auðvitað vel til mála, að beinir skattar væru meiri á einstaklinga heldur en þeir nú eru, jafnvel niður í þær lægstu tekjur, sem þeir ná nú til, ef óbeinu skattarnir og nefskattarnir t.d. væru stórum léttari, en þeir eru. En hér er sem sagt ekki um neinar breytingar að ræða almennt á skattastefnunni, og minar till. a.m.k. varðandi þetta mák hljóta að mótast af því. Ég gat áðan um það, hversu hlutur félaganna í landinu, rekstrarins, væri orðinn rýr, þ.e.a.s. að það væri um það að ræða, að félögin öll í landinu, bæði sameignarfélögin, samvinnufélög og hlutafélög, greiddu samtals 2% af heildarskattheimtunni og aðeins 20/00 í gegnum eignarskattinn. Og skv. þessu frv. á þetta að verða óbreytt áfram. Það á jafnframt að haldast óbreytt, að þessi réttarform fyrir rekstur, þ.e.a.s. hlutafélögin og samvinnufélögin, þau eiga að njóta sérstakra hlunninda fram yfir einkarekstur og það verð ég að segja, að sé kaldhæðni örlaganna, þegar Sjálfstfl. leggur sérstaka áherzlu á, að það sé yfirleitt ekki möguleiki vegna skattalaga, að einstaklingur reki nokkurt fyrirtæki í landinu. En það er ekki það, eins og nú er, vegna þess að einstaklingarnir búa við allt annan rétt, en hlutafélögin. Það má þess vegna segja, að Sjálfstfl. gangi hér sérstaklega fram fyrir skjöldu í því að ofsækja einstaklingsframtakið, sem hann hefur svo mjög gumað af, að hann væri einstakur málsvari fyrir. Þegar sleppt er sjálfri skattheimtunni og því, að félögin eiga áfram að vera skattfrjáls, er ekki heldur um neinar aðrar breyt. til bóta að ræða í sambandi við þetta frv. T. d. er ekki um það að ræða að setja skatteftirlitið neitt í betra horf, en það hefur verið, heldur er ekki orðið við margítrekuðum óskum launafólks um það, að skattar séu innheimtir jafnóðum af tekjum og þær falla til, en það er í raun og veru grundvallarforsenda fyrir því, að almenningur sætti sig við beina skatta. Það er rétt, sem hér hefur komið fram hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn., að nokkrar viðræður hafa átt sér stað við hæstv. ríkisstj. af hálfu verkalýðshreyfingarinnar í sambandi við skattamálin, þ.e.a.s. það er ekki aðeins í sambandi við tekjuskattsmálin, heldur einnig útsvörin, og það hafa verið látnar í ljós ákveðnar óskir um breyt., sem í flestum greinum eru mjög líkar þeim till., sem ég hef leyft mér að flytja hérna. Og ég tel rétt, þar sem engar undirtektir hafa enn þá orðið undir það að breyta ákvæðum þessa frv. í sambandi við þessar áminnztu umr., að þá gefist hv. þd. kostur á að taka afstöðu til þeirra hugmynda, sem verkalýðshreyfingin hefur sett fram. En ég vil taka það skýrt fram og það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn., að í þessum efnum skiptu útsvörin að sjálfsögðu miklu meira máli en tekjuskatturinn. En þó er þess að gæta m.a. að ýmis ákvæði skattalaga eru oft og tíðum einnig yfirfærð í sambandi við álagningu útsvara og breytingar ýmsar hafa þess vegna tvöfalda þýðingu. Ef þær komast í gegn í sambandi við skattalögin, mundu þær einnig að meira eða minna leyti verða gildandi gagnvart útsvörunum. Ég mun þá með örfáum orðum gera grein fyrir þeim till., sem ég flyt til breyt. á þessu frv., og er þá fyrst að nefna það, að ég legg til, að undanþegnar verði skattlagningu þær tekjur, sem menn hafa vegna greiðslu úr sjúkrasjóðum verkalýðsfélaga. Hér er ekki um stórfellda breyt. að ræða, en þó breyt., sem ég tel að mundi verða mjög vel séð hjá verkalýðsfélögunum. Það þykir ekki skemmtileg sú aðferð, sem hefur verið tekin upp núna í fyrsta skipti á s.l. vetri, að elta uppi nokkur þús. kr. greiðslur úr þessum sjúkrasjóðum, sem verkalýðsfélögin hafa komið sér upp og gera menn að hálfgerðum sakamönnum, ef það hefur láðst að telja fram. Og ég sem sagt tel ekki, að það muni hafa nein veruleg áhrif til lækkunar, því að þarna er yfirleitt um það fólk að ræða, sem hefur lágan eða engan tekjuskatt, en hins vegar er þessi eltingaleikur hvimleiður og meðan skattaeftirlitið í landinu er ekki betra en það er, virðist ekki ástæða til þess að vera að sleikja þessar smávægilegu greiðslur frá verkalýðsfélögunum til þeirra meðlima sinna, sem eiga í erfiðleikum vegna veikinda eða slysa. Ég legg ekki til, að þetta verði undanþegið framtalsskyldu, en hins vegar, að það verði skattfrjálst. Þá legg ég í öðru lagi til, að þeim tveimur stéttum, sem búa við einna lengstan vinnutíma og að mörgu leyti erfiðust starfsskilyrði, verði gefinn sérstakur skattfrádráttur svipaður þeim, sem sjómenn hafa notið. Till. mín er þess efnis, að ég legg til, að verkafólki, sem vinnur við fiskiðnað og hafnarverkamönnum skuli veittur sérstakur frádráttur, 700 kr. fyrir hverja viku, sem þeir vinna að viðkomandi störfum og jafnframt að sérstakur sjómannafrádráttur, sem áður hefur numið 3.000 kr. á mánuði, verði felldur inn í þetta og þetta lúti hvort tveggja sömu reglu. Það er kannske eðlilegt - og þó ekki að öllu leyti eðlilegt, að í skattlagningu almennt er ekki tekið neitt tillit til þess, hvernig teknanna er aflað, hvort t.d. verkamaður hefur þurft að leggja nótt við dag til þess að komast í þær tekjur, sem t.d. meðalvel launaður embættismaður kemst með stuttum vinnudegi og góðri starfsaðstöðu. Það er sem sagt ekkert tillit tekið til þess, þó að vissulega væru til þess ríkar ástæður og í raun og veru alls ekki réttmætt að skattleggja þá vinnu, sem unnin er á helgum dögum og að nóttunni og með ýtrustu áreynslu, jafnt líkamlegri sem andlegri, alveg eins og þær tekjur, sem aflað er með léttara hætti. Þannig virðist mér, að slíkur sérstakur frádráttur varðandi þessar starfsstéttir væri ákaflega sanngjarn. En ég held líka, að hann sé ekki aðeins sanngjarn, heldur væri hann mjög praktískur fyrir viðkomandi atvinnugreinar. Það þekkja allir og ekki sízt hér á Suðvesturlandi, hvernig kapphlaupið hefur verið um vinnuaflið og hvernig aðstaða hinna ýmsu atvinnugreina hefur verið misjöfn til þess að ná til sín nægjanlegu vinnuafli. Það er t.d. kunnugt, að verkamönnum og iðnaðarmönnum í byggingarvinnu hér í Reykjavík er yfirborgað mjög mikið, þannig að verkamenn munu almennt ekki vera á lægra kaupi í byggingariðnaði heldur en 50 kr. á klst., þegar samningsbundna kaupið í fiskiðnaðinum er 36 kr., en hafnarvinnumennirnir og þeir, sem vinna í fiskiðnaðinum, verða að búa við sína samninga nákvæmlega eins og þeir eru án nokkurra yfirborgana. Þarna væri því um það að ræða að jafna ofurlítið meti og að mínu viti, ef þetta væri einnig látið ganga í gegn í útsvarslögunum, væri um mjög mikilsvert atriði að ræða í sambandi við kjarasamningana í vor, sem gæti orðið til þess að létta verulega fyrir þeim og ég tel einnig, að þarna væri um stórkostlegt hagsmunamál fiskiðnaðarins að ræða og það er nú gjarnan til hans vitnað, þegar verið er að reyna að færa fram rök fyrir því, að atvinnuvegirnir þoli ekki hærra kaupgjald, það sé ekkert vit í því að hækka launin, - þá er það jafnan fiskiðnaðurinn, sem hafður er fram á. En þarna væri sem sagt unnt að veita þeim, sem við þessi störf fást, nokkra kjarabót og þá náttúrlega sérstaklega ef þetta væri jafnframt heimilað í útsvarslögum, án þess að um greiðslur yrði að ræða eða aukin útgjöld þeirra, sem við þennan rekstur fást. Skv. 15. gr. núgildandi l. um tekjuskatt og eignarskatt eru ákveðnar sérstakar fyrningarheimildir fyrir allmargar atvinnugreinar og innihald þessarar gr. er það, að það megi afskrifa um 20% á ári í 3 ár, frá því að tekin eru í notkun fiskiskip og önnur veiðiskip, flutningaskip, flugvélar til farþega- og vöruflutninga, síldarverksmiðjur, dráttarbrautir og vinnslustöðvar fyrir sjávarafurðir og landbúnaðarafurðir. Það er hvorki um meira né minna en það að ræða, að langsamlega veigamestu atvinnugreinum þjóðarinnar er leyfður þarna alveg sérstakur og stórfelldur frádráttur í 3 ár, frá því að eignir þeirra eru teknar í notkun. En það er ekki nóg með það, heldur má færa reikningslegt tap, sem verður af þessum afskriftum, til eilífðar, ef svo vill verkast eða þangað til það tap er greitt upp, milli ára, þannig að heimildin er raunverulega miklu víðtækari, en þessum 3 árum nemur. Ég tel, að þetta ákvæði sé alveg vafalaust eitt af því, sem hefur verkað mest í þá átt að gera allan reksturinn í landinu skattfrjálsan og einnig, að þessar afskriftareglur séu með öllu ástæðulausar. Það er auðvitað svo, að sé hér um rekstur að ræða, sem berst í bökkum, kemur ekki til, að hann þurfi að greiða neinn tekjuskatt. En fjöldinn allur af þeim fyrirtækjum, sem þarna eiga hlut að, er rekinn með gróða og stundum með ofsalegum gróða, jafnvel svo að mörgum milljónatugum skiptir hjá einstökum fyrirtækjum og ég sé ekki, að það séu nein rök fyrir því, að þessar reglur séu látnar haldast óbreyttar. Ég tel, að það eigi í sambandi við þetta frv. að sýna ofurlítinn lit á því að létta annars vegar af einstaklingunum og þyngja að sama skapi á rekstrinum og þar sem þarna er um eina höfuðástæðuna að ræða fyrir því, að reksturinn í landinu er skattfrjáls, legg ég til, að d-liður 15. gr. falli niður, þannig að þessi fyrirtæki, sem talin eru þarna upp, megi aðeins afskrifa eignir sínar miðað við áætlaðan endingartíma, eins og önnur fyrirtæki í landinu verða að sætta sig við að gera. Þá legg ég til, að persónufrádrátturinn verði aukinn um 30%. Það er sama aukning og hæstv. ríkisstj. hefur lagt til að yrði á persónufrádrættinum í útsvörunum og það er einnig svipuð prósentutala og áætlað er, að meðaltekjuhækkun hér í höfuðborginni hafi orðið á s.l. ári, þannig að þetta ætti að verka í þá átt, að menn með hliðstæðar tekjur, þ.e.a.s. menn, sem hafa aukið tekjur sínar eins og meðaltal tekjuhækkunar segir til um, verði í svipuðum skala og áður. Þá geri ég aðallega tvær brtt. varðandi varasjóði félaga, þ.e.a.s. að skattfrjálst varasjóðstillag verði 1/5 í stað 1/4 og enn fremur legg ég til, að skattstigi félaganna verði færður upp í 30%, þ.e. það sama og einstaklingar verða að greiða, þeir sem komast í verulegan skatt. Þetta mundi þýða, að í staðinn fyrir það, að félögin geta nú í hæsta lagi greitt 15% af hreinum gróða sínum, mundi verða um almenna skattlagningu á hreinum gróða að ræða, sem næmi 24% eða tæplega 1/4 af hreinum gróða, sem rynni þá til ríkisins. Það yrði að vísu gert eftir mínum till. við ofurlítið þrengri skilyrði hvað fyrningarákvæði áhrærir heldur en áður, þannig að breyt. er kannske nokkru meiri, en ég hygg, að þessi skattstigi fyrir félögin sé mjög nálægt því að vera sá, sem algengastur er á Norðurlöndum. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að athuga, hvað þetta gæfi mikið í ríkissjóð, þessar hækkunartill., sem ég geri varðandi reksturinn. Ég get þó vel trúað því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að þetta sé varla undir 40–50 millj., og gæti ég þó trúað, að þarna gæti orðið um hærri upphæð að ræða, sérstaklega ef skatteftirlitið væri hert og till. mínar um það efni væru samþykktar. Þá flyt ég till. um það, að skattstiginn breytist nokkuð og í staðinn fyrir, að lagt er til, að hann verði 9, 18 og 27%, þá verði hann 5, 10, 20 og 30. Þetta þýðir nokkra beina lækkun á lægstu gjaldendum tekjuskatts, en hins vegar enga lækkun á þeim, sem í verulegan skatt komast eða nálega enga lækkun á þeim og raunar hækkun, þegar komið væri nokkuð upp í tekjustigana, því að ég geri ráð fyrir, að það haldist óbreytt, að hámarkið verði 30%, en frv. gerir ráð fyrir að lækka það í 27. Loks flyt ég svo brtt. um viðbót við þá einu setningu, sem fjallar um rannsóknardeildina, þ.e.a.s. að rannsóknardeildinni verði ákveðið það verkefni auk annarra, sem hún að sjálfsögðu héldi áfram að hafa, að taka til sérstakrar og gaumgæfilegrar rannsóknar 3% af framtölum allra einstaklinga og 5% allra félaga skv. útdrætti og að þessi framtöl skuli sannreynd a.m.k. 2 ár aftur í tímann. Ég hef áður flutt till. svipaða þessari og gert grein fyrir því í hv. deild, að hvarvetna, þar sem skattaeftirlit er í nokkuð sæmilegu lagi erlendis, er ekki lögð í það vinna geysilegs fjölda fólks að krota niður í hvert einasta framtal, sem aldrei getur orðið annað en kákið eitt og raunverulega einskis nýtt, heldur eru framtöl yfirleitt tekin trúanleg, eins og frá þeim er gengið frá framteljanda og síðan ákveðinn hluti framtalanna athugaður skv. útdrætti, þannig að allir eigi það á hættu að geta komið til greina um það að verða rannsakaðir niður í kjölinn. Ég tel, að þessi breyting mundi geta haft mjög verulega þýðingu í sambandi við það, að framtölin séu betri og tekjur bæði ríkissjóðs og sveitarfélaganna gætu vaxið og þá um leið léttust skattar á þeim, sem rétt telja fram. Ég álít að vísu, að varðandi rannsóknardeildina þyrfti miklu víðtækari breytingar, en ég hef lagt til og það séu margir hlutir í sambandi við þau mál, skattaeftirlitið og hvernig með brot er farið, margt, sem þyrfti að breyta, en aðstöðu hef ég ekki haft til að geta flutt fleiri till. um þetta efni og er enda í athugun í n. að ræða þetta mál frekar við forstöðumann rannsóknardeildarinnar og ríkisskattstjóra og kynni það þá að bíða betri tíma að flytja frekari till. um þessi efni. Ég vil svo aðeins segja það í sambandi við þessar till. mínar, af því að þær eru flestar í samræmi við þær óskir, sem verkalýðshreyfingin hefur lagt fram, - vil ég aðeins bæta nokkrum orðum við út af ummælum hv. frsm. meiri hl. n., sem ég hafði reyndar mjög gaman af, þar sem hann var að gera grein fyrir því, að júnísamkomulagið hefði verið að sínu viti eiginlega dagsbrún nýs tíma að því leyti, að verkalýðshreyfingin og ríkisvaldið hefðu þar ræðzt við um vandamálin og m.a. vandamál, sem löggjafarsamkomuna varða. Mig minnir nefnilega, að fyrir fáum árum hafi þetta verið kallað Alþingi götunnar og verið farið lítils virðingarorðum um það, þegar slík samvinna var reynd, t.d. á dögum vinstri stjórnarinnar, þannig að hér er áreiðanlega um stefnubreytingu að ræða hjá hv. þm. frá því, sem áður var, álit hans á þessum efnum. Ég er honum alveg sammála um það, að slík samráð milli verkalýðshreyfingar og ríkisvalds séu nauðsynleg. En það er náttúrlega ekki ánægjan einber, ef ríkisvaldið sér, sér ekki fært að verða að neinu leyti við þeim óskum eða reynir ekkert til þess að mæta þeim óskum, sem fram hafa komið og niðurstaðan af bollaleggingum hv. þm. um þetta efni var sú, að það væri ekki hægt að verða við neinum óskum verkalýðshreyfingarinnar og sýnist þá ljóminn vera að minnka varðandi þetta, ef hæstv. ríkisstj. sýnir ekki á nokkurn hátt að hún vilji koma til móts við kröfur og óskir verkalýðshreyfingarinnar varðandi skattamálin, hversu sanngjarnar sem þær annars eru. Ég vil svo aðeins að lokum taka það fram, að ég tel sjálfsagt að verða við óskum hv. frsm. meiri hl. n. um að taka brtt. til baka til 3. umr. í þeirri veiku von, að þær finni við frekari athugun að einhverju leyti náð fyrir augum hv. meiri hl. og hæstv. ríkisstj.