Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Alþingi barst í morgun svohljóðandi bréf frá Þórunni Sveinbjarnardóttur, 7. þm. Suðvesturkjördæmis, þar sem hún segir af sér þingmennsku frá og með deginum í dag, 5. september 2011. „Frú forseti. Að vandlega íhuguðu máli hef ég ákveðið að segja af mér þingmennsku. Í umboði stuðningsfólks jafnaðarstefnunnar hef ég starfað í stjórnarandstöðu, í stjórnarliði, sem ráðherra og formaður þingflokks sl. 12 ár. Nú er komið að því fyrir mig að hafa vistaskipti og huga að nýjum viðfangsefnum. Á þessum tímamótum finn ég fyrir sterku þakklæti til góðs samferðafólks og félaga í Samfylkingunni frá stofnun hennar og til allra þeirra þingmanna og starfsfólks Alþingis sem ég hef verið samferða, jafnt á léttum tímum sem ógnvænlegum. Ég votta stofnuninni Alþingi virðingu mína um leið og ég kveð. Hún hefur séð allt á sínum meira en þúsund árum og það er á ábyrgð hvers og eins Íslendings að vernda hana og styrkja. Virðingarfyllst, Þórunn Sveinbjarnardóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar.“ Við þingmennskuafsal Þórunnar Sveinbjarnardóttur tekur Lúðvík Geirsson sæti hennar á Alþingi og verður 11. þm. Suðvesturkjördæmis en Magnús Orri Schram verður 7. þm. kjördæmisins. Lúðvík hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Við þingmennskuafsal Þórunnar Sveinbjarnardóttur vil ég fyrir hönd Alþingis færa henni alúðarþakkir fyrir störf hennar í þágu Alþingis á undangengum árum, sem alþingismaður, ráðherra og formaður þingflokks. Við kveðjum góðan samstarfsmann og ötulan þingmann með góðum óskum um gott gengi á nýjum vettvangi sem hún hefur kosið sér. Persónulega vil ég færa Þórunni Sveinbjarnardóttur sérstakar kveðjur og þakkir fyrir náið og gott samstarf okkar á milli, ekki aðeins í þingflokki okkar síðustu 12 árin, heldur ekki síður fyrir einstæða samvinnu síðustu missiri þegar hún var formaður stærsta þingflokksins, stjórnarþingflokks sem forseti eðli málsins samkvæmt þarf að hafa við mikinn og traustan trúnað. Ég er henni jafnframt afar þakklát fyrir hlut hennar við þingskapabreytingarnar við lok sumarþingsins en hún var formaður þingskapanefndarinnar. Þórunn Sveinbjarnardóttur er kvödd hér við þessi tímamót með árnaðaróskum okkar allra henni til handa.

Forseti vill láta þess getið að gert verður hlé á þingfundi milli kl. 1 og 3 fyrir matarhlé og þingflokksfundi. Forseti vill einnig geta þess að forseti króatíska þingsins, Luka Bebic, verður gestur þingsins í dag. Hann verður á þingpöllum kl. 16 og biður forseti þingmenn um að vera til staðar í þingsal er hann verður ávarpaður af þingforseta úr forsetastóli.

Tekið er fyrir 1. dagskrármálið, Óundirbúnar fyrirspurnir. Til svara eru fjármálaráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, umhverfisráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Um helgina lét forseti Íslands þau orð falla að íslensk stjórnvöld hefðu með gerð fyrsta Icesave-samningsins látið undan þrýstingi, beygt sig undir ofbeldi Breta og Hollendinga og samþykkt óheyrilegan samning sem hafi verið svo slæmur að ekki einungis íslenska þjóðin hafi flautað hann af heldur hafi Bretar og Hollendingar sjálfir, áður en fyrsta þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram, hlaupið frá kröfum sínum í málinu. Þetta hlýtur að kalla á viðbrögð frá ríkisstjórninni og ég kalla eftir þeim frá hæstv. fjármálaráðherra sem fór fyrir ríkisstjórninni í málinu og þá ekki síst þessum fyrsta Icesave-samningi. Þetta minnir okkur líka á að fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar um að framkvæma rannsókn á Icesave-málinu, rannsókn á því hvort fylgt hafi verið eftir lagareglum, hvort menn hafi brotið starfsskyldur sínar eða gerst sekir um mistök eða vanrækslu í hagsmunagæslu fyrir íslenska ríkið og íslensku þjóðina. Það væri þá jafnframt hlutverk þeirrar rannsóknarnefndar sem þannig væri komið á fót að fjalla um það hverjir bæru eftir atvikum ábyrgð á því. Þessi þingsályktunartillaga hefur legið frammi allt þetta þing. Hún er enn þá óafgreidd og ég kalla eftir viðbrögðum frá hæstv. fjármálaráðherra við því hvort ekki sé rétt, í ljósi þessara ummæla forsetans, til að hreinsa borðið, til að komast til einhvers botns í þessu blessaða ólánsmáli, að láta einfaldlega fara fram rannsókn á borð við þá sem hér hefur verið gerð tillaga um þar sem þrír óháðir rannsóknaraðilar fara yfir málið skref fyrir skref.

Frú forseti. Ég held að það gildi svipað um sögulega greiningu og uppgjör þessa Icesave-máls og um ummæli helgarinnar að það er fullsnemmt að krýna sig sjálfskipaða sigurvegara í máli sem ekki er til lykta leitt. Málinu er ekki lokið. Kannski er hyggilegast að reyna að komast til botns í því og klára það og við skulum öll vona að það verði okkur sem útlátaminnst að lokum. Að öðru leyti, frú forseti, ætla ég ekki úr þessum ræðustóli að leggja það á þing eða þjóð að munnhöggvast við forseta Íslands. Ég vísa til 1. mgr. 11. gr. stjórnarskrárinnar, samanber líka 13. og 14. gr. stjórnarskrárinnar. Það er mitt svar.

Frú forseti. Það má út af fyrir sig taka undir það með hæstv. fjármálaráðherra að það sé óheppilegt að ríkisstjórnin munnhöggvist við forsetann, enda ber hann samkvæmt stjórnarskránni ekki ábyrgð á þeim embættisfærslum sem hann framkvæmir eftir tilmælum ráðherranna. Staðan er engu að síður sú að forsetinn hefur blandað sér í þetta viðkvæma mál. Forsetinn heldur því fram opinberlega, á Íslandi og við erlenda fjölmiðla, að íslensk stjórnvöld hafi gert hrapalleg mistök og ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst algerlega óásættanlegt að íslenska þjóðin fái þau svör frá ríkisstjórninni og þeim sem hafa farið fyrir í þessu máli að þeir telji rangt að blanda sér í umræðuna og ætli ekki að bregðast við. Það á bara að skila auðu. Er það vegna þess að málið sjálft þolir ekki umræðu eða ætla menn að fela sig á bak við einhverjar stjórnskipunarreglur? Mér finnst þetta ekki boðlegt, ég verð að segja það fyrir mitt leyti. Mér finnst að íslenska þjóðin eigi skilið að fá viðbrögð 

Frú forseti. Ég er boðinn og búinn að ræða um Icesave-málið á Alþingi og svara fyrir það eða útskýra stöðu þess að því marki sem það er nú í mínum höndum. Reyndar hefur efnahags- og viðskiptaráðherra það hlutverk að rækta samskiptin við Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins þar sem málið er í rannsókn eins og kunnugt er. Innan fárra daga geri ég ráð fyrir að við þurfum að bregðast þar við með svari og ef við föllumst ekki á hið rökstudda álit þarf að koma þeim skilaboðum á framfæri. Ég geri ráð fyrir að það væri vandasamt að fallast á það vegna þess að ég held að um það væri ekki samstaða, auk þess sem þá má leggja þann skilning í að við ættum að reiða fram 670 milljarða fyrir 10. september og ég er ekki með þá á mér.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að taka undir þá ósk sem fram kom hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að það sé eðlilegt og skynsamlegt að rannsaka Icesave-málið frá grunni, eins sérkennilegt og það allt var. Ég kem hingað til að ræða við hæstv. innanríkisráðherra um uppbyggingu fangelsismála. Þann 8. nóvember 2010 var umræða í þinginu við hæstv. ráðherra vegna þeirra frétta að þá væri dönsk arkitektastofa að hanna fangelsi á Hólmsheiði. Í þeirri umræðu upplýsti ráðherrann að nú ætti að fara fram einhvers konar opinber samkeppni milli byggðarlaga þar sem önnur byggðarlög gætu komið fram með sínar tillögur. Ég vitna orðrétt í hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Hvar hagkvæmast er síðan að reisa fangelsið og reka ræðst af þeim tilboðum sem fram kunna að koma.“ „Þetta er ekkert óeðlilegt,“ bætti ráðherrann síðan við. Ég var á fundi með hæstv. ráðherra og fleiri aðilum, bæjarstjórn Árborgar og íbúum á Eyrarbakka, í síðustu viku þar sem kom fram í máli ráðherrans að búið væri að taka ákvörðun um að byggja þetta öryggis- og gæsluvarðhaldsfangelsi á Hólmsheiði og því langar mig að vita hver hafi tekið ákvörðun um að það skyldi verða opinber samkeppni milli byggðarlaga. Hvar endaði hún? Vann Reykjavíkurborg með Hólmsheiði og töpuðu þá önnur sveitarfélög þessari hagkvæmnissamkeppni? Síðan langar mig einnig að vita í hverju þessi hagkvæmni felst. Það hefur komið fram að lagðar hafi verið fram skýrslur um uppbyggingu fangelsismála, til að mynda við viðbyggingu á Litla-Hrauni sem hefur verið sýnt fram á að sé mjög hagkvæm, mun ódýrari, 

Hæstv. forseti. Allt það sem fram kemur í máli hv. þingmanns er satt og rétt. Hann vitnar í mín fyrri ummæli og þau eru líka rétt. Um þetta mál vil ég segja að nýtt fangelsi hefur lengi verið í kortunum og til umræðu, ekki bara í ár heldur áratugi. Sitt hefur hverjum sýnst um hvernig eigi að standa að því hvers konar fangelsi við þurfum og hvar eigi að reisa það. Það er rétt að eitt af því sem við vildum skoða, m.a. ég, var að íhuga mismunandi staðsetningu og þá jafnvel að einstök byggðarlög gætu teflt fram valkostum sem gögnuðust skattborgaranum sem best. Ég hef átt viðræður við sveitarfélög á Reykjanesi, í Árborg og víðar. Niðurstaðan eftir ítarlega könnun er sú að það sé hagkvæmast, fyrst og fremst fjarlægðarinnar vegna, að reisa fangelsið á Hólmsheiði. Það er rétt sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni þegar hann vísaði til minna fyrri orða um samkeppni byggðarlaga. Þetta var eitt af því sem kom til álita. Sjálfum finnst mér sérstaklega ógeðfelld tilhugsun, og því verri eftir því sem málið var nánar skoðað, að láta sveitarfélög keppa um það sín í milli að bjóða niður eigin skattkerfi. Þetta hefur tíðkast en ég tel það ekki til fyrirmyndar. Það er rétt að þessi kostur var uppi á borðinu síðasta haust en síðan höfum við farið rækilega yfir öll gögn sem byggt hefur verið á, og þau eru mörg og mikil, miklar skýrslur eru til. Niðurstaðan er sú 

Virðulegi forseti. Það er þá upplýst að hin ógeðfellda, svo ég noti orð hæstv. ráðherra, hugmynd um opinbera samkeppni milli byggðarlaga kom frá honum og hann er þá orðinn sammála mér frá þeim tíma að það sé ekki skynsamleg leið. En til hvers var sú uppástunga gerð á þeim tímapunkti og síðan er núna ári síðar komin niðurstaða um að byggja á Hólmsheiði vegna fjarlægðar? Ég hef líka aflað mér upplýsinga um að aukinn kostnaður Heilbrigðisstofnunar Suðurlands við að keyra sjúklinga og vanfærar konur yfir Hellisheiði geti orðið á bilinu 30–60 millj. kr. og ég hef heyrt að það sé verið að tala um sparnað við að flytja fanga yfir Hellisheiðina upp á 15 milljónir eða svo. Eru rökin sem eiga að vera úrslitaatriði í þessu máli þau að það eigi að spara 15 milljónir hjá Lögreglunni í Reykjavík vegna þess að það sé svo dýrt að keyra fanga á Litla-Hraun? Er svo allt í lagi að leggja 

Hæstv. forseti. Nú er hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kominn út í aðra sálma sem aðrir koma eflaust til með að svara fyrir. Sannast sagna hefði ég kosið að þingmaðurinn hefði látið sitja við það að beina til mín þeirri skriflegu erindagjörð sem liggur núna fyrir þinginu. Það er óvenjulegt að taka það líka upp í óundirbúinni fyrirspurn en, gott og vel, þetta er ágæt umræða og mikilvæg. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Hafi hann verið á þeirri skoðun að það væri óheppilegt að láta byggðarlög keppa sín í milli en ekki ég í nóvember í fyrra er ég kominn á sveif með hv. þingmanni og hef breytt um skoðun hvað þetta snertir. Ég tel að við séum að gera rétt með því að reisa nýtt fangelsi á Hólmsheiði í Reykjavík. Því nær sem fangelsið er dómstólunum á höfuðborgarsvæðinu, því hagkvæmara og styttri vegalengdir. Ég get látið hv. þingmann og þess vegna alla þá sem vilja sjá fá aðgang 

Virðulegi forseti. Tvær nýlegar ályktanir flokksstofnana Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í garð ráðherra samstarfsflokksins, Samfylkingarinnar, hafa vakið mjög mikla athygli. Í fyrsta lagi er þar um að ræða ályktun þingflokks Vinstri grænna þar sem þingflokkurinn gagnrýnir hæstv. iðnaðarráðherra harðlega fyrir að setja stjórn Byggðastofnunar af og skipa nýja í hennar stað. Önnur ályktun, og í annan stað, er þar um að ræða ályktun flokksráðs Vinstri grænna um loftárásir á Líbíu. Í þeirri ályktun eru árásirnar fordæmdar og flokksráðið leggur til að skipuð verði sérstök rannsóknarnefnd til að rannsaka aðdraganda þess að íslensk stjórnvöld samþykktu að ráðist yrði í þessar hernaðaraðgerðir. Þessar tvær yfirlýsingar flokksstofnana Vinstri grænna eru auðvitað fordæmislausar hjá íslenskum stjórnvöldum í garð samstarfsflokks. Það er ekki hægt að túlka þær öðruvísi en sem grímulausa gagnrýni Vinstri grænna í garð hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar og ég leyfi mér að halda því fram að í þeim felist yfirlýsing um vantraust þessara tveggja lykilstofnana Vinstri grænna á hendur hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra. Ég spyr í framhaldi af þessu hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sem formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðji efni þessara ályktana. Er hann sammála þeim? Tók hann þátt í afgreiðslu þeirra? Styðja aðrir ráðherrar efni þessara ályktana og ætla þeir að fylgja þeim eftir með einhverjum hætti? Þá hvernig?

Frú forseti. Ég held að félagar okkar í Samfylkingunni séu í sjálfu sér alveg fullfærir um það, eftir því sem þeir kjósa, að bregðast við en örugglega eru menn þar á bæ mjög þakklátir hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir hjálpsemina. Hann tekur málið hér upp fyrir þeirra hönd. Varðandi þessar ályktanir voru í fyrra laginu skiptar skoðanir um breytingarnar á Byggðastofnun. Af okkar hálfu lá fyrir fyrirvari við það frumvarp og þar á meðal það hvernig stjórnskipulegu fyrirkomulagi byggðamálanna yrði háttað. Það þurfti því ekki að koma á óvart. Í öðru lagi var þarna verið að lýsa yfir trausti á okkar ágætu fulltrúa sem sátu í stjórn því að við vildum ekki að það færi á milli mála að þeir hefðu notið okkar fyllsta trausts. Varðandi loftárásirnar á Líbíu er ljóst að við vorum ekki fylgjandi þeim. Við lögðumst gegn því að NATO tæki þar við stjórn mála og við teljum að í vissum tilvikum hafi menn farið út fyrir það umboð sem eðlilegt sé miðað við ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, sérstaklega þegar kemur að loftárásum á borgaraleg skotmörk. Þarna er verið að lýsa ákveðinni afstöðu til hluta sem á ekki að þurfa að koma mönnum neitt á óvart. Ég held að það sé engin ástæða til að hafa áhyggjur af stjórnarsamstarfinu í þessum efnum, en ég skil hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson þannig að hann hafi farið að hafa áhyggjur af heilsufari ríkisstjórnarinnar vegna þessara ályktana. Ég held sem sagt að það sé óþarft.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að ég er að velta fyrir mér hvort það sé í rauninni starfhæf ríkisstjórn í þessu landi. Það hlýtur að sæta miklum tíðindum í stjórnmálum þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur upp á Alþingi og lýsir yfir - eða það er a.m.k. ekki hægt að skilja hæstv. fjármálaráðherra og formann Vinstri grænna öðruvísi en svo að hann taki undir efni þessara tveggja yfirlýsinga, þar með yfirlýsingarinnar um að hæstv. utanríkisráðherra verði látinn sæta rannsókn á Alþingi fyrir embættisfærslur sínar. Ég velti fyrir mér hvaða þýðingu slíkar yfirlýsingar hafi í stjórnmálum. Hvaða þýðingu mundi slíkt hafa í öðrum þjóðþingum en á Íslandi? Hvað ætli yrði sagt í breska þinginu ef breski fjármálaráðherrann lýsti því yfir að hefja ætti rannsókn á embættisfærslum breska utanríkisráðherrans? Annar hvor ráðherrann mundi ekki 

Því fer fjarri, frú forseti, og þessir ráðherrar sem og aðrir ráðherrar Samfylkingarinnar njóta fyllsta trausts okkar í samstarfinu.

Þið eruð samt að …

Ég held að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson geti farið sáttur að sofa í kvöld, ég skal bara fullvissa hv. þingmann um að það er prýðilega starfhæf ríkisstjórn í landinu og það stendur ekki til að láta einhverja pörupilta og -stráka komast upp á milli stjórnarflokkanna. 
            

Frú forseti. Ég beini til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrirspurn sem tengist viðskiptum og tollkvótum. Við munum að í kjölfar GATT-samningsins var komið upp ákveðnu magni af tollkvótum á búvöru, m.a. til að stuðla að aukinni samkeppni á markaði með búvöru og ekki síður að lægra verði til neytenda. Við vitum núna að það hefur ekki gengið eftir og það er að mínu mati með mjög vanhugsuðum breytingum hæstv. landbúnaðarráðherra þar sem hann hefur breytt til hins verra tollafyrirkomulaginu sem við höfðum. Fram til 2009 voru magntollar af þessum búvöruflokki en eftir þær breytingar sem hæstv. landbúnaðarráðherra stóð fyrir breyttist þetta yfir í verðtolla. Við sjáum fram á stórhækkanir á innflutningi á búvörum og það er varla hægt að nálgast ákveðnar tegundir búvara. Ég spyr hæstv. ráðherra: Voru þessar breytingar ræddar í ríkisstjórn? Voru þessar breytingar yfir í ofurtolla, að mínu mati, ræddar í ríkisstjórn? Hefur álit umboðsmanns Alþingis um tollamálin verið rætt í ríkisstjórn og er ekki hæstv. ráðherra sammála mér í því að þetta hafi verið vanhugsaðar breytingar af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra? Þær hafa að mínu mati stuðlað að neikvæðri umræðu um landbúnaðinn og um bændur í landinu en ekki síður eru þetta vanhugsaðar breytingar fyrir neytendur. Þær hafa stuðlað að hærra vöruverði og ég er hrædd um að þessar breytingar hæstv. ráðherra á þessum tollum muni stuðla að því að festa í sessi kerfi sem þarfnast endurskoðunar.

Virðulegi forseti. Ákvörðun tollanna í þessu tilviki er ekki á mínu borði, eins og hv. þingmaður veit, en undir mig heyra verslun og viðskipti og málefni þeim tengd. Því horfum við til þess með hvaða hætti rétt sé að beita heimildum eins og þeim sem um ræðir í þessu tilviki. Ég tel það augljóslega ekki þannig að alþjóðasamningar á sviði aukins viðskiptafrelsis nái takmarki sínu ef tollkvótum er beitt með þeim hætti að varan verður dýrari en ella ef hún er flutt inn á tollkvótunum. Þá er beinlínis verið að tryggja að alþjóðasamningar um aukið viðskiptafrelsi og markaðsaðgang nái ekki tilgangi sínum og það getur ekki verið markmið samninganna. Nú geta menn sagt að það sé sjálfstætt markmið fyrir Íslendinga að loka landinu fyrir innflutningi á einhverjum tilteknum vörum. En þá verða menn að hafa í huga að það hefur í för með sér tjón fyrir íslenskt samfélag og útflytjendur í sömu grein. Við horfum núna á ný tækifæri opnast í útflutningi á íslenskum landbúnaði. Við horfum á möguleika á því að íslensk vistvæn landbúnaðarframleiðsla geti sótt sér afl og þrótt með útflutningi á erlenda markaði. Til þess þarf hún aðgang að mörkuðum. Til þess þarf hún útflutningsmarkaði. Þess vegna er það afskaplega vanhugsað að túlka ákvæði í milliríkjasamningum um markaðsaðgang þannig að íslensk landbúnaðarframleiðsla fái ekki notið þess vaxtarsprota sem ætti að felast í betri markaðsaðgangi. Ég held þess vegna að það sé mikilvægt að horfa ferskum augum á þessi mál og Alþingi verður auðvitað að láta þau svo til sín taka að það séu fullnægjandi og réttar lagaheimildir fyrir álagningu tollanna eins og umboðsmaður Alþingis hefur vakið athygli á. Það er rétt að fara yfir það í framhaldinu.

Frú forseti. Ég tel þessi sjónarmið hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem er einmitt yfirmaður verslunar og viðskipta í landinu, komin fram. Hann telur ákvarðanir hæstv. landbúnaðarráðherra hafa verið vanhugsaðar þegar þær hafa stuðlað að því að við höfum fengið hærra verð. Neytendur á Íslandi standa frammi fyrir hærra búvöruverði en fyrir breytingu. Það er ákvörðun sem ráðherra Vinstri grænna tók. Um leið verð ég að segja að ég fagna þessu viðhorfi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég man eftir ungri konu í Reykjavík sem tók þátt í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins á þessu svæði. Barátta hennar var á þann veg að tollar væru tímaskekkja. Það má til sanns vegar færa að þeir tollar sem Vinstri grænir eru að koma á með stuðningi Samfylkingar séu tímaskekkja. Ég tel kominn tíma á að við förum vandlega yfir tollamál, yfir það hvernig við getum um leið staðið undir öflugu landbúnaðarkerfi en það verður ekki gert öðruvísi en að fara yfir bæði innflutning og ekki síður útflutning á landbúnaðarvörum.

Virðulegi forseti. Þeirri umgjörð álagningar ofurtolla sem steytir núna augljóslega á skeri var komið á - ég var við það borð þegar henni var komið á að kröfu einangrunarhyggjumanna í Sjálfstæðisflokknum í samningaviðræðum við Alþýðuflokkinn 1994. Það er með öðrum orðum umgjörð sem einangrunarhyggjumenn í Sjálfstæðisflokknum töldu óhjákvæmilega og þeir vildu búa hana með þeim hætti að landbúnaðarráðherra gæti einn ákveðið þetta og hann þyrfti eiginlega varla að fara eftir milliríkjasamningum. Búin var til ráðgjafarnefnd til að tryggja að ákvarðanir yrðu teknar á málefnalegum grunni. Þessi umgjörð var augljóslega alltaf veikburða. Ég held að það sé mjög mikilvægt núna að menn horfi á álit umboðsmanns Alþingis því að það liggur fyrir að þetta getur ekki verið eina svið þjóðlífsins þar sem 

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um hvað líði endurskoðun laga nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Sérstaklega vil ég spyrja um allt er varðar eignarhald á landi og eignarhald á auðlindum. Auðvitað vitum við öll að tilefni til slíkrar endurskoðunar er margþætt. Það er augljóslega löngu tímabært og einnig nauðsynlegt að gera í tengslum við ný vatnalög. Lögin frá 1998 eru mjög vanhugsuð, mér liggur við að segja beinlínis hættuleg, enda tengja þau saman eignarhald á landi og eignarhald á auðlindum. Slíkt gengur fullkomlega í berhögg við hugsun og kröfur nýrra tíma þar sem almannaréttur á að vera í fyrirrúmi og í öndvegi í öllu tilliti. Tilefni fyrir slíkri endurskoðun hrannast upp, nú síðast þegar komið hefur á daginn að kínverskur auðmaður vill kaupa stórt landflæmi á Íslandi þar sem kunna að vera mikilvægar auðlindir, þar á meðal vatn. Því hefur verið lýst yfir að endurskoðun sé hafin og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um hver annast þá endurskoðun, hvar hún er á vegi stödd, hvaða pólitísk leiðarljós eru höfð í öndvegi við þá endurskoðun og hvenær má búast við einhverjum afrakstri af þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og tek undir með henni um að löggjöfin frá árinu 1998 er ekki góð. Þetta er vond löggjöf að mínu mati að því leyti að þar er eignarhald á grunnvatni beinlínis sett í einkaeigu þannig að grunnvatnið var einkavætt hér árið 1998, illu heilli. Við höfum hins vegar náð ágætissamstöðu um að fara heldur þá leið sem farin var í vatnalögunum frá 1923, þ.e. að fara ekki einkaeignarleiðina þegar kemur að eignarhaldi á vatni heldur verði áfram farin sú leið að telja frekar upp hvernig nýta megi vatn sem tilheyrir ákveðnum landsvæðum. Eins og segir í greinargerð með breytingum á frumvarpi á vatnalögunum sem liggur fyrir þinginu erum við nú farin af stað með þá vinnu, í samræmi við stefnumótun beggja stjórnarflokkanna, að endurskoða lögin frá árinu 1998. Sú vinna hefur verið í undirbúningi í einhverja mánuði en er nú farin formlega af stað. Við höfum beðið hæstaréttarlögmanninn Ástráð Haraldsson að leiða þá vinnu, þ.e. að fara í gegnum hvernig við getum undið ofan af þeirri einkavæðingu sem átti sér stað og gætt þess að samræmi verði í löggjöf um vatn og auðlindir hér á landi. Það er mjög mikilvæg vinna fram undan. Það þarf að teikna upp þær myndir sem geta blasað við okkur í þessum efnum, hvað þetta getur kostað okkur, hvaða leiðir best er að fara. Það er von mín að niðurstöður þeirrar vinnu geti legið fyrir upp úr áramótum eða á fyrri hluta næsta árs. Þá er það í höndum þingsins að fara vandlega í gegnum það allt saman og taka ákvörðun um hvernig við náum þeim markmiðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Það er afar mikilvægt, eins og við hljótum flest að gera okkur grein fyrir, að styrkja með öllum mögulegum ráðum almennan rétt og þjóðareign á auðlindum okkar. Þess vegna er mikilvægt að hraða þessari vinnu eins og kostur er. Ég sagði áðan að tilefnin hrönnuðust upp. Nú síðast eru það kaup kínversks auðkýfings á Grímsstöðum á Fjöllum. Þessi kaup eru ekki lögleg, þau eru ólögleg og þurfa undanþágu. Það er ekki forsvaranlegt að veita slíka undanþágu þegar fyrir liggur að endurskoðun vatnalaganna hefur ekki farið fram, lögin eru einmitt í anda einkavæðingar. Við verðum að bera þá ábyrgð að skila sterkri almannaréttarlöggjöf  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við þurfum að styrkja almannaréttinn enn frekar. Við ætlum að styrkja varðstöðuna um auðlindir í eigu þjóðarinnar í öllum breytingum á löggjöf er varða auðlindir. Núna fáum við aldeilis liðsstyrk í því efni í tillögum stjórnlagaráðs þar sem það skiptir gríðarlegu máli hvernig fjallað er um auðlindirnar í stjórnarskránni og það er sannarlega mikilvægt. Það skiptir líka máli að við ljúkum þeim leiðangri að reyna að samræma löggjöf á sviði auðlindamála og það sé heildstæð auðlindastefna í þessu landi. Það er verkefni þessarar ríkisstjórnar að tryggja varðstöðu um allar auðlindir, ekki bara vatn heldur líka fiskinn í sjónum og aðrar auðlindir sem máli skipta, og tryggja að þær séu í eigu þjóðarinnar eins og þeim ber.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi hv. menntamálanefndar Alþingis um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, nr. 87/2008, með síðari breytingum. Frumvarpið er afar einfalt í sniðum. Tilgangur þess er að veita kennaranemum sem hófu kennaranám sitt áður en lögum um kennaranám var breytt á vormánuðum 2008 og hafa lokið bachelor-prófi, aukið svigrúm til þess eftir atvikum að ljúka sínu námi og/eða sækja um leyfisbréf til kennslu í leik-, grunn- og framhaldsskóla. Tilefnið er að það mun vera allstór hópur, í kringum 90 einstaklingar, sem hafði sótt um leyfisbréf, hafði lokið námi sínu og uppfyllt allar tilskildar menntakröfur, sem ekki náði að uppfylla ákvæði gildandi laga um að sækja um leyfisbréf fyrir 1. júlí sl. Þessi hópur er tilefni þess að lagt er til í frumvarpinu að 3. mgr. 23. gr. laganna verði breytt í þá veru að þeir sem hófu kennaranám fyrir 1. júlí 2008 og hafa lokið bachelor-prófi í tilskildu námi í uppeldis- og kennslufræðum fyrir 1. janúar nk. eigi rétt til leyfisbréfs til kennslu í leik-, grunn- og framhaldsskóla. Við samþykkt laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, sem áður var getið, var ákveðið að 3., 4. og 5. gr. laganna tækju til þeirra sem byrjuðu kennaranám eftir gildistöku laganna. Jafnframt er ákveðið að þeim sem hófu kennaranám fyrir þann tíma veittist frestur til 1. júlí árið 2011 til að fá leyfisbréf og eru lögin afdráttarlaus hvað það varðar. Þau gera ekki ráð fyrir neinni aðlögun eða undanþágum, sbr. 3. mgr. 23. gr. laganna. Þrátt fyrir það hafa mennta- og menningarmálaráðuneyti borist fyrirspurnir frá aðilum sem ekki hafa getað lokið námi til kennsluréttinda eftir eldra kerfi innan tímamarkanna og er í flestum tilvikum um að ræða töf í námi vegna veikinda. Hér er um að ræða takmarkaðan fjölda námsmanna sem á ólokið fáum námskeiðum og ætti að geta lokið þeim fyrir áramót að mati ráðuneytisins. Þrátt fyrir að lögin séu afdráttarlaus hvað varðar gildistöku má telja það sanngirnismál að þeim einstaklingum sem orðið hafa fyrir töfum í námi vegna veikinda og eiga lítið eftir af námi sínu verði gert kleift að ljúka því fyrir áramót og fá útgefið leyfisbréf á grundvelli ákvæða eldri laga nr. 86/1998. Því er lagt til að þeir sem eiga ólokið námi til kennsluréttinda fái tækifæri til að ljúka námi sínu fyrir 1. janúar 2012 og fái útgefið leyfisbréf að því loknu. Ég vil láta þess getið að menntamálanefnd mun skoða það sérstaklega hvort hér sé um nægilega rúman frest að ræða til að mæta þeim nemendum sem hafa af lögmætum ástæðum, svo sem vegna veikinda, ekki náð að ljúka námi sínu í tíma. Við munum skoða það í nefndinni milli 1. og 2. umr. hvort gera þurfi breytingar á tímafrestinum og hvort þau rök sem heyrst hafa um að það kalli á önnur vandamál í því samhengi sem vinni á einhvern hátt gegn þeim breytingum sem lögunum frá 2008 var ætlað að ná. Frumvarpið er ekki meira að vöxtum og hef ég rakið efnisatriði þess í stórum dráttum.

Virðulegi forseti. Líkt og framsögumaður menntamálanefndar sagði rétt áðan er þetta frumvarp ekki mikið í sniðum en það er afar mikilvægt engu að síður. Það er í rauninni tvíþætt: Annars vegar þurfum við að horfa til þess að þeir sem ekki sóttu um leyfisbréf innan tilskilinna tímamarka fái frest til að gera það enda hafi þeir lokið menntuninni og uppfylli öll skilyrði en sóttu ekki um leyfisbréf tímanlega. Hins vegar þurfum við líta til þeirra sem ekki gátu af einhverjum orsökum, vegna veikinda, fjölskylduaðstæðna eða annars, klárað námið eða eiga mjög lítið eftir af náminu. Við þurfum að kanna hvort við getum ekki komið til móts við þann hóp með því að rýmka tímafrestinn. Það er hins vegar spurning hvort ekki þurfi að ræða það betur í nefndinni vegna þess að við gerum ráð fyrir dagsetningunni 1. janúar 2012 í frumvarpinu en nú er búið að loka fyrir skráningu í háskólanám þannig að þeir sem ekki vissu af því að við hefðum í hyggju að skoða þetta eru þegar orðnir of seinir til að sækja um nám. Þeir munu þar af leiðandi ekki ná að ljúka námi fyrir 1. janúar 2012, þeir munu aldrei geta klárað það samkvæmt þessum lögum. Því tek ég undir með hv. þm. Skúla Helgasyni um að við setjum málið aftur í nefnd og skoðum það nánar.

Frú forseti. Ég vil aðeins tjá mig um þetta frumvarp frá hæstv. menntamálanefnd en ekki síður bakgrunninn varðandi breytingar á kennaramenntun. Mér þætti ágætt ef ég gæti síðan fengið viðhorf til að mynda hv. þm. Skúla Helgasonar, formanns nefndarinnar, til þeirra atriða sem ég ætla rétt að koma inn á. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemdir við þessa breytingu. Ég held að þetta sé skiljanleg breyting. Þetta er tæknileg breyting. Við þekkjum það sem erum á þingi að við sjáum ekki alltaf allt fyrir. Ekki er um stóran hóp að ræða sem hóf nám sitt samkvæmt gamla fyrirkomulaginu. Það er eðlilegt að koma til móts við ákveðin tilvik. Það verður þó að gera með þeim fyrirvara að það teygist ekki von úr viti því að allir flokkar á þinginu 2008 sammæltust um að efla þyrfti kennaramenntun og styrkja. Að mínu mati og ég hef sagt það áður er eitt mikilvægasta verkefni Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri hvernig þeir móta kennaramenntun innan þess nýja ramma sem hefur verið skipaður, þ.e. innan fimm ára. Ég held að það sé m.a. hlutverk hv. menntamálanefndar að fara yfir það hvernig háskólamenntastofnanir móta kennaramenntun. Ég held að það sé eitt mikilvægasta verkefnið innan skólakerfisins hvernig við sjáum kennaramenntun til lengri tíma. Ég vil líka draga aðeins inn í umræðuna að nú hefur sem betur fer verið samið við leikskólakennara. Það er margt sem væri hægt að segja um þá rimmu alla en ég vil segja það eitt að ég fagna því að samningar hafa tekist. Ég held að ákveðinnar framsýni hafi gætt af hálfu kennaraforustunnar, þ.e. formanns leikskólakennara, og þeirra sem síðan sömdu og komu til móts við leikskólakennara og hlustuðu á þá kröfu að horfa þyrfti til grunnskólakennara. Af hverju segi ég það? Af því að þegar við breyttum kennaramenntuninni og breyttum skólakerfinu á öllum skólastigum, í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum, varð grundvallarbreyting hér 2008. Þá var haft í huga að við ætluðum að efla iðn- og starfsnám, sú meginbreytingin fólst í regluverkinu. Síðan verða náttúrlega menntamálayfirvöld að fylgja breytingunum eftir. Það eru öll tæki komin þannig að þeim verður að fylgja eftir. Ekki síður sammæltumst við á þingi um að skólastigið frá leikskóla til framhaldsskóla yrði eitt skólaumhverfi, þ.e. að kennarar á grunnskólastigi gætu líka kennt á efstu stigum leikskóla og öfugt og það sama gilti um framhaldsskóla og grunnskóla, þannig að samfellan þar á milli sem við vorum alltaf að sækjast eftir yrði til. Við tökum tillit til mismunandi þarfa einstaklinga innan skólakerfisins og þeir eru mjög misjafnir. Sumir þurfa á meiri aðstoð að halda, aðrir þurfa á ákveðnum ramma að halda en þurfa síðan að fá svigrúm til að nýta eigin getu og hæfni og sköpun. Þetta verður skólakerfið að búa til og byggja upp. Þess vegna skiptir máli að menn nálgist ekki kröfur eins og leikskólakennara af þeirri þröngsýni sem sumir hverjir gerðu. Ég ætla ekki að segja að það sem sumir létu frá sér fara varðandi leikskólakennara og kennaramenntun þeirra hafi verið hér innan húss. Sumir töldu að leikskólakennarar væru bara að passa börn og búið, en það er síður en svo. Það eru nefnilega mikil tækifæri fólgin í því hvaða starf er innleitt og framfylgt innan leikskólans. Það er hægt að ná svo miklu fram með þeirri sköpun og hæfni sem krakkarnir okkar hafa yfir að ráða alveg frá því þau byrja í leikskóla. Ég fagna öllu framtaki eins og því sem hefur verið í Mosfellsbæ fyrst hv. þingmaður Mosfellinga, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, er í salnum. Ég fagna sérstaklega því framtaki þar er varðar Krikaskóla, að brjóta upp kerfið og vera með skóla frá eins til níu ára innan sveitarfélagsins. Það er valkostur. Það er einmitt þetta sem við verðum að stuðla að innan skólakerfisins. Við verðum að stuðla að valkostum fyrir foreldra sem oft og tíðum standa frammi fyrir því með mismunandi einstaklinga, sem börnin þeirra eru, hvaða leiðir eigi að velja. Við megum ekki fara út í það að takmarka val barna og val foreldra þegar þeir reyna að velja fyrir hönd barnanna sinna hvaða leiðir eru bestar. Þess vegna skiptir máli að það sé fjölbreytni í skólakerfinu. Fjölbreytni tengist kennaramenntun, að við búum og byggjum upp kennaramenntun og við sammælumst um að byggja upp kennaramenntun á heimsmælikvarða. Okkur hefur tekist ágætlega til, en við ætlum að gera betur. Það er þannig. Við sjáum það á flestum mælikvörðum að við höfum gert ágætlega en við getum gert mun betur á ákveðnum sviðum. Til þess þarf kennaraforustan að hafa ákveðið hugrekki. Ég fagna því sérstaklega að ég sá glitta í hugrekki hjá formanni Félags leikskólakennara, að hugsa málin upp á nýtt, fara fram á og setja fram þær kröfur sem voru eðlilegar í ljósi þeirra nýju lagareglna sem gilda um kennaramenntun og skólakerfið. Við verðum ekki síður að nálgast þetta með þeim hætti að allir hafi eitthvað að segja varðandi skólakerfið, ekki bara kennaraforustan ein og ekki bara sveitarfélögin. Þeirra krafa er skiljanleg, að þau þurfi að hafa aukið svigrúm varðandi rekstur grunnskóla til að geta boðið upp á bestu menntun innan kerfisins sem hægt er. Við verðum að hafa aukið frelsi og svigrúm innan skólakerfisins. Þar er breytt og öflugri kennaramenntun nauðsynleg. Ég tel mikilvægt að hv. menntamálanefnd fari m.a. yfir hvaða leið menntavísindasvið Háskóla Íslands fer í þróun kennaramenntunar. Ég tel að menntamálanefnd og þingið eigi að hafa skoðun á því án þess að það trufli hið akademíska frelsi Háskóla Íslands eða Háskólans á Akureyri hvert við stefnum með kennaramenntun. Ég tel að sveitarfélögin eigi að hafa skoðun á því og að sjálfsögðu hefur Kennarasambandið haft ákveðnar skoðanir á því í gegnum tíðina. Við áttum ágætt samstarf á sínum tíma varðandi það hvernig við vildum sjá kennaramenntun þróast. Við litum mjög stíft til Finnlands sem gerði kennaramenntun að fimm ára námi. Um leið og við erum með digrar yfirlýsingar um að auka sveigjanleikann í kerfinu, auka sveigjanleikann á milli skólastiga og gera flæðið á milli betra þá verðum við að þora að taka skrefið til fulls og segja: Leikskólakennaramenntun er fullgild kennaramenntun - en ekki tala niður leikskólakennaramenntun eins og mér fannst sumir gera í kringum leikskólakennaradeiluna sem hefur sem betur fer, eins og ég sagði áðan, verið leyst. Núna liggja ákveðin tækifæri á borði menntamálayfirvalda, hjá þinginu en ekki síður hjá ráðuneytum menntamála og sveitarfélögunum, að fylgja eftir því sem var samþykkt á þingi en við höfum ekki fengið að sjá verða að veruleika. Það er hægt að skýla sér á bak við hrunið. En við eigum að þora að forgangsraða í þágu menntunar barna okkar og þora að vona þrátt fyrir þessa ríkisstjórn að við komumst út úr þeirri kreppu sem við erum í fyrr en síðar. Við verðum að búa þannig um hnútana að við séum búin að koma menntakerfinu á það stig og á það ról að við getum uppfyllt þær kröfur sem við sem foreldrar og þingmenn í samfélagi gerum til menntakerfisins. Þess vegna verðum við að hlúa að kennaramenntun. Sú breyting sem við ræðum er eðlileg en það er ekki hægt að veita svigrúm í tíma út í hið óendanlega. Ég vara við því. Það verður hins vegar að taka tillit til þeirra tæknilegu örðugleika sem hafa fylgt þessari breytingu og koma til móts við þá einstaklinga sem hófu kennaranám, ætla sér að ljúka því og hafa sett upp skipulag og plan til þess en óvænt tilvik og atvik hafa leitt til þess, eins og sjúkdómar og veikindi, að þeir hafa ekki náð að klára á tilsettum tíma. Þetta er sanngirnismál. Ég tek undir það sem segir í ályktun frá hv. menntamálanefnd. Þetta er bara angi af því stóra máli sem við erum að tala um og er þróun menntakerfisins. Þetta vildi ég sagt hafa og beina þeim vinsamlegu tilmælum til hv. þm. Skúla Helgasonar, formanns nefndarinnar, að menn fylgi því eftir hvert við stefnum með menntun kennara. Það felast í þessu ótrúleg tækifæri. Við erum komin með lagaumhverfi sem getur boðið upp á sveigjanleika. Nýtum sveigjanleikann, búum til valkosti en fækkum þeim ekki. Við getum tekið ákveðna pólitíska slagi varðandi þær vanhugsuðu breytingar sem hafa orðið á framhaldsskólum, hvernig valfrelsið hefur verið takmarkað þegar menn sækja um framhaldsskóla. Valfrelsið hefur verið takmarkað á þá lund að landið er ekki lengur eitt framhaldsskólasvæði eins og það var. Gott og blessað. Þá umræðu getum við tekið einhvern tímann síðar. Ég tel mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hvert kennaramenntun og þróun hennar leiðir samfélagið. Tækifærin til þess að byggja upp eitt besta menntakerfi sem völ er á eru til staðar. Við erum á góðri leið en getum gert betur.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hafa talað. Þetta frumvarp tengist fyrst og síðast tæknilegum breytingum. Við erum ekki að hverfa frá lögum frá 2008 um breytingu á kennaramenntun eða gera tilraun til þess að draga úr því sem þá var samþykkt. Þetta er fyrst og síðast tæknileg breyting til handa þeim sem hófu kennaranám fyrir 1. júlí 2008. Mig langar hins vegar, frú forseti, sem fulltrúi í menntamálanefnd að taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að það skipti máli að menntamálanefnd þingsins fylgist með og hafi skoðun á því hvert kennaramenntun í háskólum landsins stefnir. Ég er eilítið hugsi yfir því hverra stefnumótunin er þegar kemur að þeim grundvallarbreytingum sem fram hafa verið lagðar í frumvarpi um að lengja námið án þess að þar sé með nokkrum hætti tekið á akademískum þáttum. Á stefnumótunin hvað varðar breytingu á kennaramenntun eingöngu að vera í höndum þeirra sem í háskólunum starfa? Eiga kennarasamtök, sveitarfélög og hinn almenni borgari að koma þar að? Með hvaða hætti ætlum við að móta stefnu um breytta kennaramenntun? Til hvaða landa ætlum við að horfa? Til hvaða krafna ætlum við að horfa? Hvar eru þær gerðar? Hvers vegna hafa þær verið settar o.s.frv.? Þetta er áskorun, ekki bara fyrir hið akademíska samfélag heldur fyrir samfélagið í heild. Það er áskorun fyrir menntamálanefnd og þingmenn að fylgjast með, taka þátt í og hafa kjark til að hafa skoðun á því í hvaða veru við sem samfélag viljum haga kennaramenntun í landinu, hvers vegna og hvernig. Ég er líka þeirrar skoðunar, frú forseti, og ég held að samhliða því að fara í stefnumótun um breytta kennaramenntun eigi löggjafinn verulega að íhuga að færa verkefni framhaldsskólans frá ríki til sveitarfélaga. Þannig munum við geta horft í heild á skólastigin þrjú, leik-, grunn- og framhaldsskóla, ekki bara sem þrjú stig heldur sem heildarsamfellu í námi barnanna okkar. Það er þá sveitarfélaganna að sjá til þess hvernig þau haga þeirri samfellu. Við samþykktum hér ekkert alls fyrir löngu að nemendur í grunnskóla gætu tekið framhaldsskólaáfanga. Það er misjafnt hvernig brugðist er við eftir því hvort um er að ræða bekkjarskóla eða áfangaskóla. Væri framhaldsskólinn á hendi sveitarfélaganna væri það heildstætt viðhorf sveitarfélaganna til þessara þriggja skólastiga hvernig við sæjum flæðið þarna á milli til handa nemendum á hvaða sviði sem er. Okkur hefur oftar en ekki verið tíðrætt um að þeir sem hafa verið kallaðir „bráðgerir á bókina“ eigi að fá að hafa frelsi til hraðans, en hinir sem eru bráðgerir til handa og eru listfengir hafa ekki haft tækifæri til sama hraða. Ég held að við ættum að ræða og íhuga hverra er að móta stefnuna í nýrri kennaramenntun, hvernig við viljum koma að því sem menntamálanefnd þingsins og sem þingmenn að hafa áhrif þar á. Ég held líka að það hljóti að vera umhugsunarefni ef það reynist rétt að búið sé að loka fyrir háskólanám skólaveturinn 2011/2012 ef viðkomandi hefur ekki innritað sig á haustönn, þá hljóti að vera tímabært fyrir háskólana alla að íhuga það. Aðstæður fólks breytast einfaldlega hraðar en svo að það geti bara tekið ákvörðun um að skrá sig í nám að hausti, aðstæður geta breyst með þeim hætti að fólk óski eftir að hefja nám um áramót. Nú er ég kannski að tala umfram það sem satt og rétt reynist en það væri algjörlega fráleitt ef loku væri fyrir það skotið að fólk gæti hafið háskólanám um áramót. Það gæti sætt því að ýmis fög sem væru á haustönn væri ekki hægt að stunda á vorönn, en það er annar handleggur. Það hlýtur að vera hægt að horfa til þess að einstaklingar geti hafið nám á ólíkum árstíma, jafnt að hausti sem og um áramót. Ég ítreka það, frú forseti, að þetta er tæknileg breyting. Við í hv. menntamálanefnd erum ekki að hvika neitt frá þeim lögum sem sett voru 2008 um kennaramenntun. Ég ítreka enn og aftur að það skiptir máli með hvaða hætti við mótum stefnuna. Það skiptir máli að við séum sammála um að menntun kennara skipti máli á öllum stigum. Þá erum við kannski komin að grunninum, þ.e. launakjörum. Það er hins vegar annar þáttur sem ekki þarf að ræða akkúrat á sama tíma. Þar ræður viðhorf samfélagsins númer eitt, tvö og þrjú. Viðhorf þeirra sem ráða í sveitarfélögum. Viðhorf þeirra sem ráða hjá ríki. Launakjör stétta ráðast af viðhorfum. Þeim þurfum við að breyta ef við ætlum og teljum okkur meina eitthvað með því að efla kennaramenntun og fara í þá vegferð sem við hófum með lögunum 2008. Frú forseti. Þetta er tæknileg breyting. Ég tek undir með þeim sem hér hafa rætt að við þurfum að skoða hvort þetta eigi að vera fyrir 1. janúar 2012 eða hvort hugsanlega þurfi að horfa til þess að það verði 1. júlí 2012. Ég tek jafnframt undir það með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að þetta er ekki til frambúðar. Þetta er eingöngu nú og fram til ársins 2012. Eftir það ætlum við að halda okkur við lögin.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara. Eins og fram kom í máli þeirra nefndarmanna í menntamálanefnd sem talað hafa á undan mér er hér um tæknilegt atriði að ræða, sanngirnismál um að þeir sem þegar hafa hafið nám en eiga af einhverjum orsökum lítið eftir fái tækifæri til þess að klára og rétt til leyfisbréfs til kennslu. Að sjálfsögðu styð ég það. Áður en málið verður klárað höfum við hugsað okkur að skoða frá og með hvaða tíma þetta eigi að gilda. Fyrir fram er ég á þeirri skoðun að frekar eigi að horfa til júlí 2012 til að fleiri fái tækifæri til að klára sitt nám og nota þann glugga sem hér er verið að opna. En að sjálfsögðu verður horft á þetta allt með opnum huga í nefndinni. Frú forseti. Það eru spennandi tímar í menntamálum í dag og gaman að fá að taka þátt í að fylgjast með hvernig kennaranámið mun mótast í kjölfar lagabreytinganna sem þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, á heiður skilið fyrir að koma á. Það verður mjög skemmtilegt að fylgjast með því hvernig þetta allt mun þróast. Ég tel að stjórnmálamenn, bæði þeir sem starfa á sveitarstjórnarstiginu og á Alþingi, eigi að hafa skoðun á því með hvaða hætti menntun barna okkar fer fram og ekki síst með hvaða hætti kennaramenntunin er uppbyggð. Þess vegna verður mjög spennandi að fá að taka þátt í því ef af verður og fá smáinnsýn í það hvernig þessar breytingar skila sér inn í kennaranámið. Við eigum að fjalla um það hvað við viljum sjá og við þurfum að fjalla um atriði eins og t.d. hvers vegna strákar heltast frekar úr lestinni í framhaldsskólum en stúlkur. Við höfum aðallega verið að fjalla um hvernig námið er uppbyggt í framhaldsskólunum en getur verið að það sé eitthvað innbyggt í grunnskólann og með hvaða hætti menn nálgast menntun þar sem leiðir til þess að strákar tolla ekki jafn vel í framhaldsskólunum og stúlkur? Þetta er eitt af þeim atriðum sem við eigum að horfa til. Við höfum rætt það nokkuð í þinginu undanfarin tvö ár og reynt að finna út hvernig eigi að nálgast þennan hóp betur. Ég held að eitt af atriðunum sem þurfi að skoða sé hvað hugtakið menntun merkir í hugum barnanna okkar. Hvað vekur áhuga? Með hvaða hætti er hægt að vekja áhuga á frekari menntun? Það er ekkert dýrmætara en að eiga vel menntaða einstaklinga. Með því að mennta börnin vel og með því að koma sem flestum í gegnum nám aukum við hagvöxt, það er bara þannig. Þetta tikkar allt saman. Því er hægt að segja að menntamálin séu grunnurinn að öflugu samfélagi og það má í rauninni segja að það hvernig byggja skuli upp kennaramenntunina, þ.e. menntun þeirra sem ætla síðan að koma börnum okkar áfram í námi, sé eitt það mikilvægasta sem við getum tekið þátt í að ræða. Þetta er sú nálgun sem ég held að við eigum að hafa á þessu máli. Af því að fyrri ræðumaður, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, minntist í örstuttu máli á að það þyrfti jafnframt að skoða kjaramál kennara þá er ég persónulega á þeirri skoðun að taka þurfi upp kjarasamninga kennara frá grunni. Kjarasamningar hér á landi eru flestallir byggðir upp á sama hátt að undanskildum kennarasamningunum, sem eru afskaplega furðulegir að mínu mati. Ég tel að gera þurfi átak í að breyta uppbyggingunni á þeim og sé orðið tímabært að skoða þá frá grunni þannig að þeir séu nær nútímanum en raun ber vitni. Ég hef reynslu af því að starfa í sveitarstjórnum og fara með mannaforráð og reynslu af því að ræða við kennara um kjör þeirra. Þetta er allt afskaplega fast í vöfum og uppbyggt með allt öðrum hætti en hjá öðrum stéttum og ég sé einfaldlega ekki rök fyrir því að svo sé. Ég tel að menn eigi að horfa meira í frelsisátt og hafa þetta kerfi allt saman liðugra og opnara. Ég tel að full ástæða sé til að fara yfir þessi mál í samhengi við breytingu á uppbyggingu kennaranámsins og menn eigi að taka sér góðan tíma í það í stað þess að reyna að leysa málið korteri áður en að samningar eru lausir. Þetta verður ekki leyst á þann hátt heldur þarf að gefa sér góðan tíma í að fara yfir þetta og hafa góðan fyrirvara. Frú forseti. Ég hlakka til að taka þátt í vinnu nefndarinnar og vonast til að hún verði vönduð þótt við höfum kannski ekki mikinn tíma en þetta er tiltölulega einfalt frumvarp og sanngirnismál að það komist í gegn. Eina óvissuatriðið er hvaða tímaviðmið við ætlum að hafa í þessu og eins og ég sagði tel ég rétt að skoða vel hvort það eigi ekki að vera júlí frekar en janúar til að fleiri komist að.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum ræðumönnum fyrir prýðileg innlegg í umræðunni um þetta litla en þó mikilvæga frumvarp. Ég tek undir með þeim sem hafa talað að hér er fyrst og fremst um sanngirnismál að ræða til að koma til móts við þá kennaranema sem voru komnir vel áleiðis í námi sínu eða höfðu jafnvel lokið námi en vannst ekki tóm til að sækja um leyfisbréf í tíma. Nefndin leggur mjög mikið upp úr því að komið sé fram af fullri sanngirni við þá einstaklinga sem í hlut eiga og þeir séu ekki læstir inni með það að geta ekki nýtt sér það svigrúm sem við erum að opna með þessu frumvarpi á tæknilegum forsendum, sem sé þeim að búið sé að loka fyrir skráningu í háskólanám eins og hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir kom inn á í sínu máli. Varðandi þá almennu umræðu sem hér hefur farið fram um mikilvægi kennaramenntunar tek ég heils hugar undir að það sé fullkomlega eðlilegt og mikilvægt reyndar að menntamálanefnd þingsins taki sér stöðu í þessari umræðu. Ég hef fullan hug á því að í menntamálanefnd í tengslum við frekari vinnu þessa frumvarps verði farið yfir þá reynslu sem þegar hefur skapast af því að uppfylla skilyrði laganna frá 2008 um lengri og vonandi betri kennaramenntun í landinu. Við þurfum að fylgjast vel með því að þar þróist hlutir með þeim hætti sem menn vildu sjá þegar löggjöfin var sett á sínum tíma. Að mínu mati er ekki hægt að ofmeta mikilvægi þessa starfs. Ég tel reyndar að kennarastarfið sé eitthvert mikilvægasta starfið innan almannaþjónustunnar, hvort sem við lítum til leikskólakennara, grunnskólakennara, framhaldsskólakennara eða háskólakennara, og ekki síst á fyrsta skólastiginu. Þar er langur vegur frá því að leikskólinn sé eingöngu geymslustofnun fyrir börn undir skólaskyldualdri. Við þekkjum það að börn á þessum aldri eru reiðubúin til þess að læra. Ég er þeirrar skoðunar að þau geti lært mun meira en þeim er boðið upp á í leikskólunum og það sé óeðlileg tregða til þess að hefja t.d. lestrarkennslu í leikskólunum á þeim forsendum að þar sé í einhverjum skilningi verið að fara inn á svið grunnskólans. Þetta er samtal sem þarf að eiga sér stað á milli stjórnvalda, kennarastéttarinnar og síðan foreldra og almennings í landinu. Ég er mjög fylgjandi því að við skoðum breytingar sem þarf að gera til að þetta kerfi, menntakerfið, verði heildstætt frá leikskóla og upp úr. Hins vegar er mikilvægt að menn átti sig á því að allar breytingar á starfskjörum einstakra stétta - því að hér hefur umræða verið um kjaramál kennara - verða að grundvallast á góðri samvinnu og samtali á milli stjórnvalda og viðkomandi fagstétta sem byggist á gagnkvæmum skilningi þess að allir séu tilbúnir til að leggja sitt af mörkum til að bæta þetta fyrirkomulag. Grundvallarbreytingar á þessu kerfi verða ekki gerðar með valdboði að ofan, allar alvöruúrbætur sem eiga að skila sér verða að fara fram í samtali sem á sér stað yfir tiltekinn tíma þar sem menn leggja sig fram um að skapa gagnkvæmt traust um að engin annarleg sjónarmið séu að baki. Ég tek undir það að við þurfum að skoða þætti eins og brottfall í menntakerfi okkar. Það er miklu meira en ásættanlegt getur talist og við erum Evrópumeistarar þar, alræmd fyrir allt of mikið brottfall í menntakerfi okkar. Það er verkefni sem við þurfum að takast sérstaklega á við. Ég er þeirrar skoðunar að þetta kalli á að við förum í ríkari mæli út úr því að líta á nemendur sem hóp, við verðum að skoða hvern einstakling fyrir sig og meta hvað er að gerast í starfi viðkomandi einstaklinga í skólakerfinu og leiðarljósið eigi að vera það að við sættum okkur ekki við að neinn þurfi frá að hverfa úr því kerfi öðruvísi en koma út úr því með fullnægjandi menntun. Afleiðingarnar af því að sætta sig við brottfallið eru svo langvarandi og svo alvarlegar fyrir samfélagið að það er ekki hægt að ofmeta það. Það skilar sér bæði inn í þroska einstaklingsins, inn í lífsgæðin og síðan inn í budduna bæði hjá viðkomandi og í ríkiskassanum. Ég tek fagnandi þeim heitstrengingum sem hafa komið frá fulltrúum í menntamálanefnd um að við látum okkur þessi málefni varða á komandi mánuðum, þ.e. inntak og gæði kennaramenntunar í landinu og hvað það þýðir fyrir menntapólitík okkar í heild sinni. Ég tel að við eigum í vaxandi mæli að skoða samhengið á milli menntastefnunnar og atvinnustefnunnar, það hafi verið vanrækt hér. Við höfum allt of litlar upplýsingar fyrirliggjandi um hvaða þarfir eru að skapast í atvinnulífinu til að við getum þjónustað t.d. þær vaxtargreinar sem eru að komast í gang, eins og hugverkaiðnaðinn sem dæmi. Við eigum mjög langt í land með að standa jafnfætis öðrum Evrópuþjóðum varðandi greiningar á því hvaða færni er óskað eftir í atvinnulífinu. Það er sérstakt verkefni sem við þurfum að einhenda okkur í að skoða betur. Í samhenginu er sýnin sú að við stöndum uppi með gott samhengi á milli menntastefnu og atvinnustefnu sem ég tel að sé reyndar eitt af brýnustu verkefnum okkar í vetur.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir máli sem flutt er af efnahags- og skattanefnd Alþingis. Auk mín standa að málinu hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og Pétur H. Blöndal úr Sjálfstæðisflokki, hv. þm. Birkir Jón Jónsson úr Framsóknarflokki, hv. þm. Lilja Mósesdóttir, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og Árni Þór Sigurðsson úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Magnús Orri Schram úr Samfylkingu. Hér eru tekin saman í eitt frumvarp nokkur atriði sem verið hafa til umfjöllunar í þinginu og síðan önnur sem verið hafa í opinberri umræðu um nokkurt skeið. Við Íslendingar höfum lagt áherslu á að styðja og styrkja með almennum aðgerðum við þá starfsemi í landinu sem er á menningarsviðinu og lýtur ekki síst að ræktun tungu okkar í því að skapa m.a. bókaútgáfu og tónlistarútgáfu í landinu sem hagfelldust almenn skilyrði til vaxtar og viðgangs. Því hafa bækur og tónlist verið í lægra virðisaukaskattsþrepinu um langt árabil. Á þessu sviði, í þessari miðlun í skapandi greinum, hefur hins vegar orðið mikil tæknibreyting. Gamla formið sem menn studdust við þar, prentaðar bækur og geisladiskar með tónlist, hefur heldur verið að víkja, ekki síst erlendis, fyrir rafrænni útgáfu sem hefur hins vegar ekki notið sömu skilyrða, heldur hefur hún sætt skattlagningu upp á 25,5% virðisaukaskatt. Því hefur lengi verið á það bent að hér skorti á jafnræði og að bók eigi að sæta sömu skattheimtu hvort sem hún er prentuð eða gefin út á rafrænu formi. Sama á við um tónlist hvort sem hún er gefin út á diski eða menn hala hana niður á netinu eða láta hana streyma á internetinu eins og algengt er. Það jafnræðissjónarmið hafa menn hlustað á og kemur nefndin til móts við það. Hér er lagt til að virðisaukaskattur á miðlun bóka og tónlistar á netinu og rafrænt verði lækkaður úr 25,5% í 7%. Með því eru skattar lækkaðir verulega á þessa nýmiðlun til þess að greiða fyrir rafbókavæðingu í landinu sem er gríðarlega mikilvægt framfaramál. Það er m.a. gert til þess að styrkja starfsskilyrði skapandi greina og um leið útgáfu menningarefnis, ekki síst á íslenskri tungu, eins og hingað til. Við þurfum líka að líta í kringum okkur því að ýmsar aðrar þjóðir hafa hver á fætur annarri breytt útgáfustarfsemi sinni, ekki síst á sviði kennslubóka, yfir í rafræna útgáfu. Það gefur kost á því að gefa efni út með allt öðrum og þróaðri hætti og stuðlar að verulegum framförum í menntamálum almennt að geta hagnýtt sér þau tækifæri. Það er auðvitað mikilvægt að hið skattalega umhverfi á Íslandi stuðli frekar að því að greiða fyrir þessari þróun því að það er út af fyrir sig dýrt að þróa rafræna útgáfu. Það er mikilvægt að við leggjum ekki stein í götu þeirra sem vinna það brautryðjendastarf hjá okkur vegna þess að þeir vinna á gríðarlega litlu málsvæði og það þurfum við Íslendingar alltaf að muna. Það eru þrátt fyrir allt aðeins 0,3 milljónir manna sem tala þá fögru tungu íslensku. Sagan sýnir okkur að það hefur oft verið býsna miklum erfiðleikum háð að gefa út efni fyrir þennan litla markað, hvort sem það eru blöð eða bækur. Ég held að ég uppljóstri ekki neinu leyndarmáli með því að segja að ein af ástæðunum fyrir því að menn ákváðu á sínum tíma að færa til að mynda bækur og blöð í lægra skattþrep var sú að menn sáu í gjaldþrotaskránni hjá sýslumanni að það var býsna örðugt að standa í slíkri útgáfu á þessu litla markaðssvæði með þá háu skatta sem hér voru. Gjaldþrot í blaða- og bókaútgáfu voru býsna tíð hér á landi fyrir þær breytingar, einkum á tímabili. Síðan liggja líka þau sjónarmið hér að baki að talsvert hefur verið um svarta starfsemi á þessu sviði, þ.e. menn hafa verið að miðla efni með rafrænum hætti fram hjá þessum háa skatti. Þar af leiðandi hefur ríkissjóður ekki fengið neitt í sinn hlut. Ríkissjóður gæti því fengið nokkurn skerf með því að fara fram með hóflegri hætti í skattlagningunni. Þó felst ávinningurinn fyrir ríkissjóð kannski fyrst og fremst í því að hér er líka gert ráð fyrir því að þeir sem selja hingað efni yfir netið komi inn í virðisaukaskattskerfið; erlendir aðilar, stórir vefir. Til að mynda hefur verið nefnt að eðlilegt sé að Amazon skrái sig á Íslandi og skili hér virðisaukaskatti. Yfirleitt er um að ræða alþjóðlegar verslanir sem eru með virðisaukaskatt inni í verðinu. Slík breyting á ekki að hafa áhrif á verð hjá þessum seljendum, en þeir hafa ekki skilað virðisaukaskatti hér heldur hefur sú skylda í raun hvílt á neytandanum. En með því að gefa erlendum seljendum færi á því að skrá sig hér munu þeir framvegis skila hér sköttum. Endurskoðunarskrifstofur hafa upplýst okkur um að ýmsir af þessum fjölþjóðlegu aðilum sem eru vanir að skila skatti í hverju landi þar sem þeir starfa hafa beinlínis leitað eftir því að fá að skrá sig hér. Ég held að hófleg skattlagning á þá tónlist og þær bækur sem þessir seljendur miðla sé hvatning fyrir þá til að koma og skrá sig hér og skila sköttum. Þá gerir nefndin líka ráð fyrir því að gera nokkrar breytingar á tollum sem snúa að ýmsum afspilunartækjum, mp3, ipod og öðrum slíkum tækjum. Það er gert til þess að greiða fyrir því að þessi tækni þróist hér hratt og vel en ekki síður til að laða verslun með þessi tæki í ríkari mæli til landsins en verið hefur. Í ljós kom við umfjöllun nefndarinnar um málið að talið er að af 70 þúsund ipodum sem eru í landinu hafi 85% þeirra verið keyptir í útlöndum þannig að ríkissjóður virðist ekki hafa haft miklar tekjur upp úr því að hafa umframtolla og gjöld á þessum vörum. Líklegt er að verði fallið frá þessum gjöldum aukist sala þessarar vöru hér innan lands og fær ríkissjóður þá virðisaukaskattinn af þeirri sölu. Talið er að með núverandi fyrirkomulagi sé beinlínis verið að hrekja slíka verslun og viðskipti úr landi með tilheyrandi tekjutapi fyrir ríkissjóð. Málið á sér að hluta til uppruna í tveimur þingmálum sem verið hafa til umfjöllunar á þinginu. Mál hæstv. fjármálaráðherra sem lýtur að skattlagningu erlendra aðila hér á landi sem selja vörur yfir netið var hluti af þeim bandormi sem var til umfjöllunar á júníþinginu. Efnahags- og skattanefnd vildi þó ekki innleiða það ákvæði í þeirri löggjöf heldur skoða það heildstætt. Nefndin hefur líka verið að skoða þann vettvang í góðu samstarfi við Bandalag íslenskra listamanna, útgefendur og aðra sem vinna að þessum málum. Við þökkum kærlega fyrir það góða samstarf. Annað mál sem er í raun og veru aðdragandinn að þessu þingmáli er frumvarp sem flutt var af hv. þm. Merði Árnasyni og þingmönnum úr öllum flokkum á þinginu. Það laut að því að færa skattlagningu á bækur niður í neðra þrepið. Nefndin gengur síðan skrefinu lengra með því að láta það einnig gilda um tónlist og taka tækjaþróunina með. Ég vil að lokum þakka þingmönnunum í efnahags- og skattanefnd kærlega fyrir samstarfið. Það er ánægjulegt að í þinginu náist þverpólitísk samstaða um að flytja mál og greiða fyrir afgreiðslu þess á þessu stutta septemberþingi. Það er ekki síst ánægjulegt fyrir okkur sem höfum þurft að fara í erfiðan leiðangur í ríkisfjármálum og efnahagsmálum á undanförnum missirum og árum að hafa loksins tækifæri til að létta skattheimtuna í landinu og stuðla að því að örva viðskipti og starfsemi með því að gefa nokkuð eftir af tekjum ríkissjóðs. Við væntum þess þó að þær geti engu að síður haldist og jafnvel aukist með tímanum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni efnahags- og skattanefndar fyrir hans framsögu og nefndinni fyrir að flytja frumvarpið. Ég get tekið undir það og stutt það og fagna því að það sé komið fram. Ég vil líka taka undir það sem fram kom í lok ræðu hv. þm. Helga Hjörvars, vonandi, og kannski líklega, getur slík skattalækkun orðið til að auka viðskipti með vörur af þessu tagi, alla vega lögmæt viðskipti sem skattar eru greiddir af þannig að þetta þurfi ekki að þýða tekjutap fyrir ríkið. Ég hygg að það eigi við á fjölmörgum öðrum sviðum að með því að lækka skattana þurfi menn ekki endilega að taka á sig tekjutap, heldur geti jafnvel aukið veltuna sem skattlögð er þannig að tekjur ríkissjóðs muni standa í stað eða jafnvel aukast við skattalækkunina. Ég held að þetta séu mjög mikilvæg sjónarmið sem fram koma og eru greinilega grundvöllurinn að þessu máli að þessu leyti. Ég vildi vekja athygli á tvennu í sambandi við þetta mál, sem ég styð eins og áður hefur komið fram. Annars vegar er það það að þetta mál dregur fram ókosti þess að hafa tvö skattþrep, sérstaklega tvö skattþrep sem jafnmikill munur er á eins og við búum nú við - annað skattþrepið er 25,5% og hitt er 7% - þannig að það verður mjög brött hækkun úr neðra þrepinu í það hærra. Það er auðvitað ókostur.

Þrjú þrep.

Hv. þm. Mörður Árnason kallar fram í að þrepin séu þrjú og vísar væntanlega til þess að tilteknir mjög afmarkaðir þættir eru í 0%. 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni að fá tækifæri til að lækka skatta á skapandi greinar og miðlun bókmennta og tónlistar á netinu. Það er full ástæða til þess, sem hv. þingmaður vék að, að kanna vel á hvaða öðrum sviðum við getum beitt ívilnunum af þessu tagi. Við höfum gert það hvað varðar viðhald húsa og sumarhúsa með góðum árangri, í átakinu Allir vinna; endurgreitt virðisaukaskatt, gefið endurgreiðslur af tekjuskatti sömuleiðis í tengslum við þá. Það hefur verið hluti af því að efla atvinnustarfsemi í landinu og verðmætasköpun og halda hjólunum gangandi í gegnum erfiðustu tímana. Ég get upplýst að fram hefur farið mjög jákvæð umfjöllun í nefndinni um tillögur um að gera svipaða hluti hvað varðar varmadælur sem eru þróun í tækni sem menn hafa verið að skoða, kannski einkanlega á köldum svæðum, sem búa við mikinn húshitunarkostnað. Það getur orðið til góðs fyrir þá sem á þeim svæðum búa og búa við mjög háan húshitunarkostnað og líka fyrir þjóðarbúið vegna þess að það hefur jákvæð þjóðhagsleg áhrif. Fjölmörg önnur slík atriði eigum við og getum skoðað. Það er mikið fagnaðarefni að við skulum hafa lagt að baki erfiðasta hjallann í efnahagsmálunum í rústabjörguninni ef svo má segja og að nú megi leggja ríkari áherslu á sóknaraðgerðir eins og þessar að efla og styrkja þær atvinnugreinar sem við teljum að eigi vaxtarmöguleika með því að hlúa sem allra best að þeim í almennum skilyrðum. Hvað varðar hærra og lægra virðisaukaskattsþrepið er svo sem ekkert einhlítt í því. Þjóðir sem hafa notið mikillar velgengni í efnahagsmálum í gegnum tíðina búa við svipað kerfi og 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Helga Hjörvar að margar þjóðir búa við fleiri en eitt þrep í virðisaukaskatti. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar veit er efra þrepið hjá okkur það hæsta í heiminum. Þannig að það er út af fyrir sig eitthvað sem þarf að skoða. Ég ætla ekki að fara út í almenna skattapólitíska umræðu við hv. þm. Helga Hjörvar um það hvort rétt sé að hafa skattþrep almennt mjög há og veita síðan ívilnanir eða undanþágu frá því varðandi tiltekna starfsemi sem stjórnmálamenn á hverjum tíma hafa velþóknun á. Ég er frekar á þeirri línu að hafa skattþrepin almenn og lág, en tek engu að síður fram að sú breyting sem hér er lögð til, þó að um vissa ívilnun sé að ræða, styðst við góð rök og ég styð hana. Það sem ég vildi kannski draga enn þá frekar fram er það sérstaklega sem snýr að vörugjöldum, tollum og þá virðisaukaskatti sem hangir saman, þetta hefur áhrif inn í vöruverðið sem óbeinir skattar. Það kerfi og samspil þessara gjalda, tolla, vörugjalda og virðisaukaskatts, hefur á margan hátt mjög brenglandi áhrif á vöruverð, veldur því að margar vörur verða mjög dýrar í innkaupum hér innan lands með þeim afleiðingum að fólk hefur tilhneigingu til að kaupa þær erlendis ef það hefur möguleika á. Ég held að endurskoðun að því leyti, almenn endurskoðun sem nær til miklu fleiri vöruflokka en hér um ræðir, geti einmitt leitt til sömu niðurstöðu og er í þessu máli, að það sé eðlilegt og hægt að lækka gjöldin með það fyrir augum 

Virðulegur forseti. Þetta um heildarendurskoðun á samspili vörugjalda, virðisaukaskatts og tolla er hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er fagnaðarefni að fjármálaráðuneytið vinnur nú að heildarendurskoðun á þessum þáttum. Hér er út af fyrir sig verið að þjófstarta svolitlum hluta af þeirri vinnu. Ég vænti þess að við sjáum, á því þingi sem er að renna upp í október, niðurstöður úr því starfi og held að það sé mjög mikilvægt. Þar er þó að vísu ekki alltaf allt sem sýnist því auðvitað eru oft hér í gildi tollar sem við höfum í okkar tollskrá en höfum síðan samið um í gagnkvæmum samningum við fjölmörg ríki að falla frá, enda sé þá fallið frá sambærilegum hlutum af hálfu gagnaðilans. Þetta er því tiltölulega flókið og fremur ógagnsætt svið. Það getur leitt til þess að ýta sölu á vöru út úr landinu eins og ég held að dæmin um ipodana sanni. Þegar langstærstur hlutinn af vöru sem er notuð í landinu er keyptur erlendis bendir það til þess að við séum að taka of mikil gjöld og orðinn sé of mikill munur á því að kaupa vöruna hérlendis eða erlendis, og þá geti verið skynsamlegt fyrir ríkissjóð að gefa nokkuð eftir í gjöldunum og halda samt eða auka tekjur sínar. Ég held þó að almenn lágskattapólitík, sem hv. þingmaður nefndi, hafi beðið skipbrot í fjármálaörðugleikunum hér 2008, því að öll þau lönd sem fylgdu almennri lágskattapólitík - Austur-Evrópulöndin, Eystrasaltslöndin og Ísland - lentu í miklum ógöngum með sína 

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið mjög athyglisverð umræða. Ég fagna því að formaður nefndarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, telur rétt að sækja fram og lækka skatta. Ég hélt ræðu hér í þinginu á föstudag þar sem ég taldi rétt að láta af skattahækkunarstefnu ríkisstjórnarflokkanna, þ.e. Samfylkingar og Vinstri grænna, og rétt að sækja frekar fram og lækka skatta. Ég sé hér örlitla von um einhver viðbrögð í þá áttina. Hér er verið að gefa eftir af skatttekjum ríkissjóðs og veita skapandi greinum ívilnanir, eins og frumvarpið ber merki um. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort fleiri atriði hafi verið skoðuð. Nú erum við með ívilnandi þætti varðandi endurbætur á eigin húsnæði eins og hv. þingmaður kom inn á. En hefur verið skoðað hvort útvíkka eigi það og láta það taka til endurbóta á t.d. húsgögnum og slíku? Þetta er hluti af átakinu Allir vinna eins og kom fram. Við erum með margs konar íslenska iðnaðarmenn sem hafa lent í því að verkefnum hefur fækkað verulega, það hefur ekki eingöngu verið varðandi húsnæði eða ekki eingöngu á verksviði þeirra sem sinna þeim málum heldur líka á öðrum sviðum. Hefur þetta verið skoðað og er einhver vinna í gangi af hálfu nefndarinnar til að útvíkka þessar ívilnanir? Ég held að flestir átti sig á því að svarta hagkerfið fer sífellt vaxandi. Ein af meginskýringum þess er þessi ofurskattstefna ríkisstjórnarflokkanna. Hefur nefndin skoðað fleiri atriði? Og hvað hefur nefndin rætt um að gera varðandi þessa stækkun svarta hagkerfisins?

Virðulegur forseti. Ég þakka hlý orð frá hv. þingmanni um þessar skattalækkanir. Um leið og ég móttek þau er það auðvitað fullkomið óraunsæi að Ísland, í þeirri gríðarlega erfiðu stöðu sem við höfum verið í efnahagslega, eigi val um það að hafa, bara svona almennt, lága skatta. Það er nú því miður ekki. Hér þarf að innheimta skatta til að rétta af hinn gríðarlega halla á ríkissjóði. Ég held raunar að þeir sem vel standa, þeir sem koma til að mynda út með miklar eignir úr hruninu, séu ekki að telja það jafnmikið eftir sér eins og sumir hv. þingmenn vilja vera láta að leggja sitt af mörkum á þessum erfiðu tímum. Ég held hins vegar að það skipti máli að skattheimtan sé sanngjörn. Þegar sóknarfæri eru til að efla starfsemi með því að lækka þá á tilteknum sviðum eigum við að nýta það eins og í þessu dæmi með rafrænu starfsemina, eins og í átakinu Allir vinna með viðhald og þess háttar hluti. Varðandi spurningar hv. þingmanns, um vinnu í tengslum við húsgögn til dæmis, þá var það rætt þegar menn fóru í að endurgreiða virðisaukaskatt af viðhaldi. Þar var líka rætt um það hvort það ætti að ná til þeirrar vinnu sem fram fer á verkstæðum en ekki bara á byggingarstað. Þá var ákveðið að ganga ekki svo langt. Ég held að það geti alveg verið ástæða til að fara yfir það hvort ástæða sé til að ganga skrefinu lengra. Það hafa líka komið fram athyglisverðar hugmyndir um það að gera eitthvað svipað í bílgreininni, í viðhaldi á bílum. Menn hafa talið að þar væri nokkur brotalöm í skattheimtunni svo að hóflega sé til orða tekið. Ég held að það sé eitthvað 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að menn séu að skoða þessi mál. Ég tel að þau þurfi að fara í miklu fastari farveg. Sumar ákvarðanir um breytingar sem við höfum gert á lagaumhverfi okkar, í kjölfar efnahagshrunsins, voru teknar í miklu hraði. Ég tel að við þurfum að fara í umræðu um hugmyndafræðina að baki. Ætlum við að hafa þessar ívilnanir, t.d. á því sviði sem við ræðum hér, varðandi endurbætur á húsnæði, varanlegar eða ekki? Ég tel að við þurfum að fara að koma fram með einhverja framtíðarsýn. Og ég hef áhyggjur ef menn halda að við getum skattlagt okkur út úr þessari kreppu - það er einfaldlega ekki þannig. Ég tel að skattheimtan á Íslandi sé ekki sanngjörn eins og hún er í dag. Það eru ekki eingöngu breiðu bökin sem eru að greiða háa skatta. Það er millitekjufólk og í mörgum tilvikum fólk sem berst í bökkum sem er að greiða mjög háa skatta. Afleiðingar þess eru þær að menn leita í það að kaupa sér þjónustu án þess að greiða af því skatta. Það gerist einfaldlega alls staðar í heiminum ef skattheimtan er of hörð. Ég tel að við séum komin yfir þessa línu. Við höfum rætt áður, ég og hv. þm. Helgi Hjörvar, um hvar þessi mörk séu og erum kannski ekki alveg sammála. En hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að við höfum gengið of langt í skattheimtunni og séum einfaldlega komin yfir þessa línu og svarta hagkerfið sé að stækka of hratt?

Virðulegur forseti. Hvað það varðar hvort gera eigi endurgreiðslur vegna endurbóta á húsnæði að varanlegum þætti í skattkerfinu þá er ég þeirrar skoðunar að endurgreiðslur á virðisaukaskattinum eigi að vera varanlegt fyrirkomulag hjá okkur. Ég held hins vegar að viðbótarendurgreiðslan á tekjuskattinum sé augljóslega fremur hagfelld í erfiðu atvinnuástandi eins og nú er og gæti vikið ef mikil þensla verður á þessu sviði eins og var fyrir nokkrum árum. Ég held að það sé býsna ódýrt að segja að maður skattleggi sig ekki út úr kreppu. Ég held satt að segja að við séum komin langleiðina með að vera búin að skattleggja okkur út úr kreppu. Þegar það er kreppa verða menn að grípa til aðgerða. Þær eru auðvitað erfiðar og óvinsælar og það er þeim sem hér stendur og mörgum í stjórnarliðinu sannarlega ekkert sérstakt gleðiefni að hafa þurft að hækka skatta verulega til að mæta því mikla áfalli sem hér varð. Það er nú einmitt með orðið kreppu að þegar hún er skollin á er of seint að hafast að um það sem olli henni. Menn verða að fást við afleiðingarnar, meðal annars að taka slíkar ákvarðanir. Nú erum við hins vegar komin í gegnum versta storminn. Vöxtur er hafinn í efnahagsstarfseminni á ný. Spáð er nærri 3% hagvexti á þessu ári, nærri því hinu sama á næsta ári, enn á hinu þriðja árinu, svo að hægt og rólega erum við nú að rísa úr öskustónni. Tækifæri eru að skapast til að fara með jákvæðum hætti inn í atvinnulífið og gefa eftir í gjöldum, lækka skatta þar sem það er skynsamlegt og til þess fallið og draga úr svartri atvinnustarfsemi og til að efla atvinnulífið og auka umsvifin í hagkerfinu og ná helst enn meiri vexti 

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp til þess að taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar um nauðsyn þess að beita skattkerfinu til að ýta undir útbreiðslu nýrrar tækni. Ástæðan er sú að hröð útbreiðsla nýrrar tækni gefur okkur samkeppnisforskot. Það samkeppnisforskot skapast af því að nýja tæknin hraðar boðskiptum á milli einstaklinga og eykur þar með framleiðni. Nýja tæknin örvar nýsköpun í hugbúnaðargerð og getur bætt verkferla og ekki síst aukið framboð á vöru og þjónustu á íslensku, eins og ég geri mér vonir um að samþykkt þessa frumvarps leiði til. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem skattkerfinu er beitt til þess að örva útbreiðslu nýrrar tækni. Í byrjun 9. áratugarins beitti þáverandi fjármálaráðherra, Albert Guðmundsson, sér fyrir afnámi aðflutningsgjalda á tölvum sem þá voru að ryðja sér til rúms hér á landi eins og annars staðar. Ég held að flestir sérfræðingar séu sammála um að afnám aðflutningsgjalda á tölvum hafi leitt til mun hraðari og víðtækari útbreiðslu tölvutækninnar hér á landi en almennt gerðist annars staðar. Það ýtti ekki bara undir notkun tölvutækninnar heldur örvaði þróun hugbúnaðar hér á landi. Lækkun virðisaukaskatts á rafrænum bókum og tónlist úr 25,5% í 7% eða í það virðisaukaskattsþrep sem prentaðar bækur eru nú þegar í, á sama tíma og við erum að skylda dreifingaraðila eða söluaðila rafrænna bóka og tónlistar til að skila inn virðisaukaskattinum, ætti að vera þessari nýju tækni til framþróunar. Ég vil geta þess að ég fagna því sérstaklega að nú á að skylda dreifingaraðilana en ekki kaupendur eða neytendur til að skila inn virðisaukaskattinum. Ég tel að margir neytendur hafi ómeðvitað stundað skattsvik vegna þess að þeir vissu ekki að þeim bæri að skila inn 25,5% virðisaukaskatti þegar þeir keyptu sér rafbækur. Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í umræðuna um hvort rétt sé að skattleggja sig út úr kreppu. Ég tek undir orð hv. þm. Helga Hjörvars um að við séum í raun og veru búin að skattleggja okkur út úr kreppunni. Ég sé fram á að við getum núna vonandi hafið skattalækkunarferli og frumvarpið sem hér liggur fyrir er kannski eitt hænuskref í þá átt. Ég vil jafnframt skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að kynna sér umræðu hagfræðinga um skattalækkanir á krepputímum. Rannsóknir þeirra sýna að skattstofnarnir eru einfaldlega mjög veikir eftir bankahrun. Skattalækkanir örva eða hækka skatttekjur ríkissjóðs mun minna við slíkar aðstæður heldur en ef hagkerfið væri í eðlilegu ástandi. Lækkun skatta kemur því ekki í veg fyrir mjög harðan niðurskurð á velferðarþjónustu. Auk þess sýna þessar rannsóknir að ríkisútgjöldin, þ.e. kaup ríkisins á vörum og þjónustu, örva atvinnustarfsemina mun meira en skattalækkanir í fjármálakreppu. Það á sérstaklega við þegar vextir eru mjög lágir því þá ýtir ríkið ekki út einkaaðilum vegna þess að ríkið fjármagnar kaup á vörum og þjónustu í kreppu yfirleitt með lántöku eða útgáfu ríkisskuldabréfa. Það hækkar vexti og dregur úr fjárfestingum einkaaðila. Með öðrum orðum þá gilda ekki sömu lögmál um örvun á skatttekjum ríkissjóðs í fjármálakreppu. Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki hafa tekið nógu mikið inn í þessa umræðu um skattpíningarstefnu núverandi ríkisstjórnar þá aðstöðu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Hvað varðar frumvarpið sem við fjöllum um núna er það vissulega jákvætt skref en kannski allt of stutt. Ég hefði auðvitað viljað standa að lækkun 25,5% virðisaukaskattsþrepsins eins og aðrir þingmenn sem tekið hafa til máls í þessari umræðu. Því miður er ekki mikill vilji til þess að finna leiðir til að fjármagna slíka lækkun. Ég hef, virðulegi forseti, m.a. lagt til að við færum í að leita að nýjum skattstofnum og skattlegðum t.d. aflandskrónur og tekjuauka útflutningsfyrirtækja sem er gífurlegur vegna þess að gengi krónunnar er að mati flestra hagfræðinga of lágt skráð. Það væri hægt að nota hluta af tekjum ríkissjóðs af nýjum skattstofnum til að fjármagna lækkun virðisaukaskattsins og tryggja þannig bætt kjör almennings í landinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirferð. Það var sérstaklega eitt sem vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns, að hv. þingmaður telur rétt að nú sé runninn upp tími skattalækkana, skattalækkanir séu að hefjast. Hefur hv. þingmaður, sem hafði meiri innsýn í hugarfar ríkisstjórnarflokkanna, einhverjar upplýsingar um hvort slíkt ferli sé að hefjast? Hefur það verið rætt í efnahags- og skattanefnd? Hvenær má þá búast við fréttum um það? Ég gat ekki heyrt, þegar ég fór í andsvar við hv. þm. Helga Hjörvar og spurði svipaðrar spurningar um hvort vænta væri annarra viðbragða í þá átt að lækka skatta en þessa ívilnun hér, að svo væri. Ég tel, eins og fram hefur komið í máli mínu í dag, að skattar á Íslandi séu of háir. Afleiðingar þess eru að svarta hagkerfið er að stækka og hefur gert það mjög hratt á undanförnu ári. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að svarta hagkerfið fari stækkandi og hvort hv. þingmaður telji ekki rétt að efnahags- og skattanefnd ræði það og komi með einhverjar tillögur um hvernig eigi að bregðast við því.

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð veit er ég óháður þingmaður ásamt því að vera þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar sem ég sagði mig úr þingflokki hef ég ekki neinar upplýsingar aðrar en þær sem hv. þingmaður hefur um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar varðandi skattalækkanir. Frú forseti. Ég met aðstæður í samfélaginu þannig í dag að það sé mjög brýnt að létta af heimilum, sérstaklega heimilum sem eru í millitekjuhópnum. Ríkisstjórnin hefur staðið sig mjög vel í því að standa vörð um kaupmátt tekna lágtekjuhópanna. Það hefur tekist m.a. með því að þyngja verulega byrðarnar á millitekjuhópum. Nú er svo komið að mörg heimili með millitekjur á Íslandi ná ekki endum saman. Ég fæ stöðugt bréf frá fólki úr þessum hópi sem segist vera að íhuga að hætta að borga af lánunum sínum vegna þess að lánin eru komin upp fyrir verðmæti eignarinnar og tekjurnar duga ekki til framfærslu. Ég hvet því ríkisstjórnina til þess að íhuga hvort ekki sé hægt að finna nýja tekjustofna til að létta á heimilum landsins. Lækkun 25% þrepsins væri liður í því.

Hæstv. forseti. Nú verður hv. þingmaður að fyrirgefa mér. Ég er ekki með gráðu í hagfræði og verð því að fá að spyrja einfaldra spurninga. Hvernig getur það farið saman að hitta þetta sama fólk og ég hitti, millitekjufólkið, sem er að sligast undan skattbyrðinni og nær ekki endum saman vegna skattahækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar, að sjá þetta vandamál en telja jafnframt að sú stefna sé rétt að skattleggja sig út úr kreppunni? Ég þarf eiginlega að fá betri útskýringar á því hvernig þetta tvennt fer saman. Jafnframt vil ég ítreka spurningu mína varðandi svörtu atvinnustarfsemina. Millitekjufólkið og margir aðrir eru farnir að stunda hana vegna þessara skattahækkana og miklu álaga sem ríkisstjórnin hefur lagt á íslenskan almenning. Er það ekki vandamál að mati þingmannsins? Ef það er vandamál, hefur efnahags- og skattanefnd rætt það vandamál og komið með einhverjar lausnir og einhver úrræði? Ég sé þær lausnir að lækka skatta.

Frú forseti. Ástæða þess að ég tel að hægt sé að lækka skatta á millitekjuhópana núna er m.a. sá hagvöxtur sem hefur verið í landinu sem þýðir að skatttekjur ríkissjóðs eru að hækka. Við neyddumst til þess að hækka skatta á árunum 2009 og 2010 vegna þess að hér varð það mikill samdráttur í samfélaginu að valið stóð milli þess að skera niður grunnþjónustu velferðarkerfisins eða hækka skatta. Rannsóknir sýna líka að það má ekki ganga of langt í niðurskurði á krepputímum vegna þess að þá kemur ríkið bara kostnaði samfélagsins yfir á einstaklingana. Eftir niðurskurð þurfa einstaklingarnir að keyra marga kílómetra, sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir þekki, til þess að fá t.d. læknisþjónustu sem það hafði áður í heimabyggð. Þá er ríkið í raun og veru búið að koma kostnaðinum við að veita þessa þjónustu yfir á einstaklingana sem þurfa virkilega á henni að halda. Það er því mjög mikilvægt að fara varlega í niðurskurðinn og halda jafnframt á einhvern hátt aftur af hallarekstri ríkissjóðs vegna þess að skattstofnarnir hafa dregist saman. Þess vegna var farið í skattahækkanirnar þegar samdrátturinn varð sem mestur. Nú sjáum við fram á aðeins bjartari tíma þó að ég hefði viljað sjá meiri hagvöxt. Hvað varðar svarta atvinnustarfsemi hefur hún vissulega alltaf verið vandamál hér á landi. Svört atvinnustarfsemi er ekki vandamál í dag vegna þess að skattar séu svo háir heldur vegna þess að launin eru svo lág.

Forseti. Eins stutt og ég get, ég er bara kominn til að skrifa upp á þetta góða frumvarp úr nefndinni og þakka fyrir það. Það eru nokkur ár síðan við hófum átak að reyna að koma rafbókum og vefbókum á sinn eðlilega stað í virðisaukaskattskerfinu og tollskránni. Þetta var nú þannig að þegar við byrjuðum, ég og hv. þm. Helgi Hjörvar sem er líka 1. flutningsmaður þessa frumvarps, voru vefbækur að vísu til en rafbækur nánast óþekktar á Íslandi. Meðal annars vorum við í vandræðum með orð yfir það sem nú eru kallaðar lestölvur á íslensku. Eitt af orðunum sem við notuðum var bókhlaða, sem var nú ekki vel heppnað en var búið til í kringum nýyrði hv. þm. Árna Johnsens um það sem á daglegu máli heitir ipod sem var tónhlaða. Það er ákaflega ánægjulegt að sjá mál af þessu tagi fá framgang og verða til upp úr þingmálum sem hafa fengið mikinn stuðning, bæði á þinginu og annars staðar. Í núverandi formi voru þetta tvö mál, annars vegar frumvarp um virðisaukaskatt á rafbækur o.fl. og hins vegar þingsályktunartillaga um breytta skattheimtu af lestölvum. Á þessu voru í öfugri röð hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og aðrir hv. þingmenn, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þráinn Bertelsson, Pétur H. Blöndal, Eygló Harðardóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Margrét Tryggvadóttir, Helgi Hjörvar og sá sem hér stendur, úr öllum flokkum, 10 þingmenn á báðum málum. Ég held að mér sé óhætt að þakka fyrir þeirra hönd fyrir þann stuðning sem þetta mál hefur fengið í hinni háu efnahags- og viðskiptanefnd og vonast til þess að hann endurvarpist hér á þinginu. Formaður nefndarinnar, háttvirtur, flutti hér mjög góða framsögu sem ég ætla ekki að fara að endurtaka. Fyrir þessu eru menningarrök, samkeppnisrök og kannski fjárhagsleg rök líka fyrir skóla og nemendur og fjölskyldur þeirra. Það er ein framtíðarsviðsmynd að nemendur, a.m.k. í grunnskólum og kannski framhaldsskólum líka, hafi með sér fyrst og fremst lestölvu í skólann í skólatöskunni sinni en burðist ekki með 10–15 kíló af bókum. Það verður að sjálfsögðu ódýrara menntakerfi með þeim hætti þó að ekki séu nefnd önnur rök svo sem þau að lestölvurnar geta gagnast ágætlega fólki sem glímir við erfiðleika í lestri, lesblindu o.s.frv. Þar er hægt að stækka letur og breyta texta með ýmsum hætti sem ekki er hægt að gera við venjulegar bækur, þann miðil sem á sér þó lengsta sögu af fjölmiðlum okkar af því að við erum nú hætt að mestu að skrifa skinnhandritin, prentbækur á ég við. Fleiri rök mætti nefna til en þarf ekki miðað við þær viðtökur sem þetta mál fær hér. Ég vil aðeins segja um tæknileg efni, skattaefni, að það er örugglega rétt hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur að Albert Guðmundsson fjármálaráðherra, sællar minningar þeim sem hann þekktu og kunnu að meta hann þó að starfslok hans í því embætti hefðu mátt vera fegurri, hafi fellt niður aðflutningsgjöld eða staðið í fararbroddi fyrir að fella niður aðflutningsgjöld af tölvum. Ég hygg að það hafi verið í tíð Gunnars Thoroddsens sem forsætisráðherra sem felldur var niður söluskattur sem þá var til á tölvum og það var Ragnar Arnalds sem var fjármálaráðherra þá. Það er kannski fallegt að hafa það þannig því að þá komu að málinu menn úr nokkurn veginn öllu hinu pólitíska litrófi þeirra tíma. En ég held að þetta hafi verið mjög skynsamlegt og held það með hv. þm. Lilju Mósesdóttur að þetta hafi verið einn grunnurinn að því hve tölvuvæðing á Íslandi gekk vel og hvað við erum nú framarlega á því sviði um allt samfélagið. Ég ætla ekki að skipta mér mikið af þeirri almennu skattaumræðu sem hér var fitjað upp á í tengslum við þetta mál nema taka undir það með hv. þm. Birgi Ármannssyni að auðvitað er þetta virðisaukaskattskerfi erfitt. Það eru þrjú skattþrep. Það er 0% skattur, 7% skattur og 25,5% skattur sem er heimsmet í skattlagningu af þessu tagi. Öll rök segja okkur, reynsla allra annarra þjóða segir okkur að við eigum að hafa virðisaukaskattinn lægri, að ef við viljum vera með tvö þrep eða þrjú eigi að vera minni munur á þeim. Í Bandaríkjunum eru menn ekki með virðisaukaskatt heldur söluskatt. Hann er fylkisskattur þannig að hann kemur inn til hvers fylkis, ég held að hann sé ekki til alríkisins. Það er þingið í hverju fylki eða hverju ríki sem ákveður þetta. Þar hafa menn búið sér til ákveðna formúlu fyrir því hvað skatturinn má vera mikið öðruvísi í einu fylki en öðru eftir því hvernig gengur að keyra um með sígarettur, tóbak og aðra þá vöru sem helst er reynt að fara með fram hjá skattinum. Ég man ekki hver hún er en er held ég í kringum 3–5% eftir fjarlægðum í fylkjum Bandaríkjanna. Þetta er vandamál hjá okkur og þetta er líka pólitískt vandamál vegna þess að skattaumræðan mótast nokkuð af því á Íslandi að menn hafa sett sér kenningar, jafnvel kreddur um skattana, einblína á eina tegund skatts sem er tekjuskattur af því að það er svo auðvelt að tala við almenning um tekjuskatt en gleyma öðrum tegundum skatta þó að almenningur borgi þá, þó að hann borgi jafnvel meira í skatt eftir þeirri leið en í tekjuskattinum sem á við um mjög stóran hluta almennings, um töluverðan hluta íbúa í landinu, þá sem eru nálægt skattleysismörkum eða jafnvel undir. Það er kannski meðal annars þess vegna sem við erum með þetta heimsmet í virðisaukaskatti, 25,5%. Við náum ekki saman um það í pólitíkinni að reyna að lækka þetta. Ég kynntist þessum málum þegar ég vann í fjármálaráðuneytinu hjá ágætum ráðherra sem enn leggur fram sína góðu hugsun til íslenskra þjóðmála og ég vona að verði ekkert lát á því. Mín hugsun í þessu efni er sú að við verðum kannski í kjölfar endurreisnar hér upp úr kreppunni og hruninu að reyna að ná pólitískri samstöðu um það í sem flestum flokkum að lækka hærra virðisaukaskattsþrepið úr 25,5 niður í segjum í byrjun 17–18, hækka þá hugsanlega lægra þrepið að einhverju leyti og reyna með samkomulagi um nokkur skref í þessu, tímasett skref kannski til 15, 20 ára, að ná okkur í tveggja þrepa kerfi þar sem munurinn er ekki mjög mikill og með það að markmiði að hafa bara eitt þrep og engar undanþágur. Þannig að við mundum þá reyna að styrkja þá starfsemi sem okkur finnst þess virði, af m.a. menningarástæðum, með öðrum hætti en lægra virðisaukaskattsþrepi. Ég veit að þetta er framtíðarmúsík en af því að það er verið að fella niður eða verið að lækka músíkina hérna í neðra virðisaukaskattsþrep er kannski rétt að framtíðarmúsíkin fái þar sitt pláss líka. Ég legg þetta fram til þeirrar almennu skattaumræðu sem hér fór fram í tengslum við þetta góða frumvarp, sem ég vona að verði sem allra, allra fyrst að lögum, og þakka efnahags- og skattanefnd aftur og sérstaklega formanni hennar, hinum ágæta og hv. þingmanni Helga Hjörvar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir alveg ágæta ræðu og lyftist á mér brúnin eftir því sem leið á ræðuna og var ég eiginlega orðinn glaður undir lokin þegar hv. þingmaður fór að tala um að koma með eitt þrep í virðisaukaskattinum. Það er búið að vera draumur minn í áratugi en gengið seint. Nú sé ég að ég er kominn með bandamann og kannski fer eitthvað að rætast úr.

Draumar þínir, Pétur.

Draumar mínir, já, þeir eru margir og margvíslegir. Hv. þingmaður talaði í gátum. Hann sagðist hafa unnið með einhverjum ráðherra sem væri virkur. Mér þætti vænt um að fá kannski nafnið á þeim ágæta manni sem er virkur og var ráðherra eitt sinn. Það sem mig langaði til að ræða við hv. þingmann er vandamál nútímans, sem um leið er mjög ánægjulegt vandamál, og það er rafrænn flutningur á gögnum, þ.e. að elektrónur er farnar að flytja hugsun, því að allt er þetta hugsun - forrit er ekkert annað en hugsun - á milli fólks. Við erum að skattleggja þetta mjög mismunandi og það er mjög misauðvelt að ná í þennan hugbúnað eða hvað á að kalla það. Ég vil spyrja hann: Nú er menntakerfið skattfrjálst, það er reyndar ekki 0% skattur heldur er það algjörlega undanþegið bæði inn- og útskatti, en kennsluforrit sem gera eiginlega það sama og menntakerfið eru skattlögð með 25,5% og líka eftir þessa breytingu. Ég held að eftir nokkur ár eða ég vona það, það er einn af draumum mínum, að kennsla fari meira og minna fram með aðstoð kennsluforrita sem eru gagnvirk. Er ekki mjög brýnt - af því að ég veit að hv. þingmaður hefur áhuga á menntakerfinu - að laga skattlagningu þessa hluta menntakerfisins sem er gagnvirkt kennsluforrit sem er að ryðja sér til rúms?

Forseti. Það er kannski ánægjulegt vandamál fyrir skattkerfið, og fyrir þá sem hafa ég segi nú ekki áhuga á skattheimtu en hafa einhverja nasasjón af þeim hlutum, að skattviðfangið er að breytast og að ýmsu leyti að renna saman. Þeir miðlar sem við erum að tala um eru orðnir einn. Við erum sum sé að tala hér annars vegar um bækur, prentbækur, og hins vegar um raf- og vefbækur og við erum að tala um tónlist í margs konar formi. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þingmanni að þessi kennsluforrit eru í eðli sínu ekkert öðruvísi en kennslubækur með æfingaheftum sem við kynntumst, ég og hv. þingmaður, í okkar grunnnámi. Í þetta þarf auðvitað að fara og taka rækilega á þessu, líta á þróunina í öðrum löndum og reyna að átta sig á hvað er skynsamlegast að gera. Við erum hér að taka ákveðið frumkvæði. Evrópusambandið hefur dregið lappirnar í þessu við mikla óánægju menningarmanna, einkum bókaútgefenda og rithöfunda þar og tónlistarmanna. Það er þannig með skattinn, af því að ég lærði svolítið um hann þegar ég var í þessum fríháskóla í fjármálaráðuneytinu hjá hinum ágæta ráðherra sem Pétur Blöndal vill fá að vita hvað heitir en getur bara litið í æviskrá mína á netinu til að vita það. Auðvitað er það þannig, sérstaklega með söluskatt, að þegar hlutirnir tengjast, skattviðföngin tengjast er munurinn oft mjög óljós og það er eitt helsta verkefni embættismanna í skattkerfinu að reyna að skýra þar línur og ekki að furða þó að þeir séu íhaldssamir í því. Auðvitað ber okkur að fara mjög varlega í þeim efnum. 

Frú forseti. Nú er það svo að ég er ekki eini maðurinn sem hlýddi á ágæta ræðu hv. þingmanns, ég reikna með því að úti í þjóðfélaginu séu það jafnvel þúsundir, og nú stendur sú brennandi spurning eftir: Hver var þessi ráðherra? Ég held að það sé bara einfaldara að geta um nafnið í staðinn fyrir að allir fari að fletta upp einhverjum æviágripum. Ég er ekki sammála hv. þingmanni í því að við eigum að líta á þróun annars staðar. Við getum líka verið í fararbroddi á vissum sviðum og við gætum verið í fararbroddi á þessu sviði. Ég hef þá trú að kennsluforrit sem er í rauninni ígildi kennslu geti bætt menntakerfið allverulega. Kennarar eru mjög mismunandi, sumir eru alveg frábærir kennarar, aðrir eru miður góðir kennarar. Aðstaðan er misgóð og mismunandi, sums staðar mjög góð, annars staðar ekki eins góð. Ég vil að þessir frábæru kennarar setjist niður með frábærum forriturum og búi til frábær kennsluforrit sem eru ekki síður hvetjandi en Eve Online eða eitthvað slíkt, þannig að það verði sem sagt leikur að læra með tölvuleik. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er ekki rétt að við hv. þingmenn tökum okkur á og reynum að gera átak í því að kennsluforrit séu skattlögð eins og menntakerfið í heild sinni, annaðhvort undanþegin skatti eða þá með þessu lága þrepi 7% og jafnvel 0%? Nú þekki ég þetta ekki nákvæmlega, ég veit ekki hvort það er 0% skattur einhvers staðar en heilmikið af þjóðfélaginu, heilbrigðiskerfið, menntakerfið o.s.frv. er undanþegið skattskyldu. Það er munur á því og að segja að það sé 0% af því þeir geta ekki notað innskattinn. En ég vil spyrja hv. þingmann að þessu, hvort það sé ekki rétt að við tökum ákveðið frumkvæði hér á Íslandi í því að gera kennsluforrit skattlaus.

Forseti. Jú, ég hefði ekkert á móti því, það má ekki misskilja orð mín um þetta. Það þarf auðvitað að kanna þetta og vita hvað er kennsluforrit og hvað er ekki kennsluforrit. Það er hin sífellda glíma  Ég tek bara undir þetta. Það sem ég meinti kannski með orðum mínum áðan var að ég held að við eigum að forðast að gera nokkuð sem getur tafið framgang þessa máls og nota tímann í næsta áfanga þegar septemberþinginu er lokið til að skoða þetta betur. Um nafn fjármálaráðherrans í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hinni síðustu eða tveimur síðustu, frá 1988–1991, ja, getur ekki fólk sagt sér það sjálft hver þá var fjármálaráðherra? Það var ekki þess vegna sem ég var að rifja upp veru mína í ráðuneytinu heldur vegna þess að þau tvö ár voru mér mikill skóli, bæði um almenn stjórnmál og ekki síður um verksvið fjármálaráðuneytisins, sérstaklega skattamál. En ég var í upphafi ráðinn inn sem eins konar umönnunarmaður virðisaukaskattskerfisins sem þá var verið að innleiða og átti sum sé þátt í því, a.m.k. kynningu þess, sem var mér mikilvægt - ég hafði ekki komið mjög nálægt því áður nema með því að borga alls kyns skatta sem á voru settir.

Hæstv. forseti. Þau andsvör sem fóru fram hér á undan minntu helst á spurningaleikinn „Hver er maðurinn?“. Ég var orðin svo spennt að ég fór til hliðar og hitti vin minn Google, alheimsinternetið, sem segir mér að umræddur maður hafi verið Ólafur Ragnar Grímsson sem nú er forseti. Svo að það sé upplýst hér og ég vona að það sé rétt svar. Ég bíð spennt eftir verðlaununum. Hæstv. forseti. Þetta var mjög athyglisverð ræða hjá hv. þingmanni. Ég fagna þeirri umræðu sem hann hóf varðandi virðisaukaskattinn. Það er gott að vita að í stjórnarliðinu er fólk sem hugsar djúpt með hvaða hætti megi einfalda skattkerfið og er með framtíðarsýn. Hv. þingmaður sagði að þetta væri svona framtíðarmúsík sem ætti kannski ekki heima hérna núna, en ég tel einmitt að við verðum að leggja fram einhverjar framtíðarhugmyndir, fá einhverja framtíðarsýn á það með hvaða hætti við sjáum skattkerfið þróast. Það á ekki síst við nú þegar það lítur út fyrir að stjórnmálamenn hafi engar hugmyndir aðrar en þær að hækka skatta. Ég held að það sé einmitt til þess fallið að vekja von hjá fólki um betri tíð og bjartari framtíð að leggja fram hugmyndir um það með hvaða hætti skattkerfið eigi að þróast. Þess vegna hvet ég hv. þingmann einfaldlega til dáða innan síns þingflokks til að koma slíkum pælingum áfram. Í kjölfarið langar mig að spyrja hv. þingmann, af því það kom fram hér í fyrri ræðum þingmanna, þá vísa ég í hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að nú væri runninn upp tími skattalækkana, hvort einhver slík áform um lækkun virðisaukaskattsins, þá sérstaklega efra þrepsins, séu í pípunum hjá stjórnarliðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu og hvatninguna. Ég held að við ættum að leggjast á eitt, sem erum í salnum og aðrir þeir sem áhuga hafa á þessum málum, að koma á einhverjum vettvangi þar sem menn geta talað saman um skattamál án þess að vera með hróp og köll, án þess að þurfa að verja einhverjar kreddur, og taka skattamálin aðeins út úr þessu daglega pólitíska samhengi og skoða þau á heildrænan hátt eins og ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur til dæmis verið að gera í bótamálunum í samfélagi við hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur og fleiri. Þau hafa einmitt tekið þau mál aðeins frá, tekið þau til hliðar og skoðað þau til framtíðar. Ég er reiðubúinn til þess og legg þetta inn í þá umræðu strax, svo getum við talað um tekjuskatt og aðra skatta hér, tolla og aðflutningsgjöld. Menn eru að því í landbúnaðarmálum, voru að því hér fyrr í dag. Það er almenn framtíðarumræða. Sú framtíð getur auðvitað hafist á morgun. Hitt er svo umræða dagsins. Við erum í mjög erfiðum málum enn þá. Það verður ekki komist hjá því að við séum við þolmörk í skattheimtu hér á næsta ári og sennilega nokkur ár í viðbót. Af virðisaukaskattinum hef ég kannski ekki meiri fréttir en almennir fjölmiðlar. Það var verið að ræða ýmsar útgáfur í sumar af breytingum á virðisaukaskatti. Ég held að lokin verði nú þau, við sjáum það bara í október, að skattprósentunum verði ekki hnikað til að sinni, en það var ákveðinn áhugi á því í framhaldi af tillögum AGS hvort hægt væri að einfalda kerfið, jafnvel taka upp einhvers konar almenna skattprósentu, 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar og legg til að við förum í það sameiginlega, við sem höfum tekið þátt í þessari umræðu, og fáum til liðs við okkur fleiri þingmenn í að móta einhverja nálgun á það með hvaða hætti við viljum sjá skattkerfið þróast. Þá gætum við byrjað á virðisaukaskattinum, það væri gott skref. Ég þakka bara hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Mig langar að nota síðara andsvarið mitt til að spyrja hv. þingmann út í, af því hann talaði um þolmörkin, hvort hann teldi að svarta hagkerfið og sú aukning sem orðið hefur þar, að mínu mati og ég tel að flestir séu sammála um það, sé til komin vegna þess að það hafi verið farið í of miklar skattahækkanir.

Forseti. Nei, ég held ekki. Það sem kannski veldur því fyrst og fremst, fyrir utan þá erfiðleika sem við erum að glíma við, samhengi skatta og bóta o.s.frv., er það að við höfum á undanförnum árum, þá verð ég því miður að rjúfa þá pólitísku kyrrð sem hefur ríkt hér í stólnum síðustu mínúturnar, undir stjórn Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra þeirra vanrækt skatteftirlitið. Menn hafa litið svo á í þeim flokki og þeirra menn í fjármálaráðuneytinu að það sé eitthvað ljótt og rangt við að fylgjast með skattheimtu, koma í veg fyrir skattsvik og kveða niður svarta atvinnustarfsemi. Ég held að það 10–15 ára hlé sem á því hefur orðið, að ég segi nú ekki allt aftur í ráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar sem var hér upplýstur sem „maðurinn“, þannig að Pétur H. Blöndal fái að vita allt um það, sé sú vanræksla sem ég held að valdi mestu um það að svarta atvinnustarfsemin virðist vera að koma upp núna þegar síst skyldi, en af ástæðum sem okkur eru öllum kunnar. Ég held að það sé eitt af því sem við ættum að taka okkur saman um í þessum ágæta samráðshópi, sem við erum hér að stofna sem stödd erum í salnum, að taka á því vandamáli í samfélaginu sem er ekki bara vandi ríkisins heldur ekki síður vandi almennings, siðferðilegur vandi almennings, og vandi atvinnufyrirtækjanna fyrst og fremst þar sem munurinn er mikill, m.a. í virðisaukaskattinum, á því hvort menn eru heiðarlegir eða ekki. Freistingarnar eru gífurlegar og allt of lítið eftirlit með því að menn standi sig í þessum efnum.

Forseti. Um leið og ég fagna því að minni hlutinn í umhverfisnefnd eða a.m.k. tveir af þremur minnihlutamönnum í hv. umhverfisnefnd hafa ákveðið að flytja breytingartillögu og vera með í því að fjalla um frumvörpin til staðfestingar Árósasamningnum með nýrri löggjöf, álykta ég að það megi skilja það sem svo að nefndarálit minni hlutans sé þar með kallað aftur, því að í lok nefndarálitsins segir, með leyfi forseta: „Minni hluti umhverfisnefndar leggst því …“ 
            

Ég bið hv. þingmann um að ræða atkvæðagreiðsluna, ekki efnislega um málið eða nefndarálit.

Ég er að því, það skiptir máli við atkvæðagreiðsluna hvort nefndarálitið stendur eða fellur.

Nefndarálitið hefur ekki verið dregið til baka.

Þá óska ég skýringa á því að það gerist ekki því að nefndarálitinu lýkur svona: „Minni hluti umhverfisnefndar leggst því gegn því að frumvarpið nái fram að ganga.“ Ég skil ekki, ef nefndarálitið er ekki kallað aftur, hvort minni hlutinn er þá með því eða á móti 

Hæstv. forseti. Svo að það sé ekkert sérstaklega flókið fyrir hv. þm. Mörð Árnason eða aðra þingmenn er mér rétt og skylt að upplýsa að það sem fram kemur í áliti minni hluta umhverfisnefndar stendur, við leggjumst gegn frumvarpinu á þessu stigi. Verði breytingartillaga okkar samþykkt kann það að breytast.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, enn fremur lögum nr. 97/1987, um vörugjald, og tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og skattanefnd sem ég sit í. Hér koma fram ýmsar skattalækkanir sem ég hlýt að gleðjast yfir enda gleðst ég yfirleitt yfir skattalækkunum og fylgi þeirri trú minni að lægri skattar leiði oft á tíðum til hærri skatttekna ríkissjóðs. Ég ætla að byrja á því að fara yfir það. Það sem frumvarpið gengur út á er að breyta virðisaukaskatti á bókum og ígildi bóka, og enn fremur að taka upp skatt á aðila sem selja rafrænt vöru og þjónustu til Íslands. Á því hefur ekki verið form á hingað til en mér skilst að það hafi verið skattskylt, spurningin hafi bara verið hver ætti að borga skattinn. Þetta er mjög vaxandi grein og mun ég koma inn á það líka hér á eftir. Við hv. þingmenn erum að byggja upp þjóðfélag. Við setjum á skatta og ákveðum reglur um bætur. Annars vegar eru teknar tekjur og eignir skattgreiðandans og honum gert að greiða hluta af þeim í ríkissjóð. Hins vegar er ákveðið á hvern hátt einstaklingar geti fengið tekjur og eignir frá þessum sama ríkissjóði á formi bóta, vonandi yfirleitt þeir sem á því þurfa að halda. Í þessu ferli öllu hafa menn tilhneigingu til að taka tillit til alls konar sjónarmiða. Maður sem er ríkur á að borga hærri skatta en sá sem er fátækur, það þarf að vernda börn sérstaklega o.s.frv. Skattkerfið er því flókið, sérstaklega hefur það orðið verulega flókið síðustu tvö, þrjú árin og má jafnvel líta svo á að það sé eins og markmið hjá löggjafanum að flækja kerfið upp að því sem kerfið þolir. Í bótakerfinu þarf líka að horfa til ýmissa þátta. Hver þarf á bótum að halda? Er hann með háar tekjur, er hann með miklar eignir, borgar hann mikla vexti o.s.frv.? Bótakerfin taka mið af því. Því miður hefur tilhneigingin á þeim bæ líka verið í þá átt að kerfið er alltaf að verða flóknara og flóknara. Mér liggur við að segja að bótakerfið sé orðið þannig að enginn átti sig lengur á öllum skúffunum í þeirri kommóðu. Einn maður skilur kannski þátt Tryggingastofnunar, annar skilur þátt Íbúðalánasjóðs og þriðji skilur þátt Lánasjóðs íslenskra námsmanna en ég fullyrði að enginn skilur allt heila kerfið sem þó grípur saman hjá mörgum einstaklingum. Þetta er mjög miður. Auðvitað á þjóðfélagið að vera þannig að fólk geti skilið það. Ef við lítum á skattamálin sérstaklega, og við ræðum hér um lækkun á sköttum, er þar líka um mjög skrautlegan garð að ræða. Ég efast um að margir hafi yfirsýn yfir hvernig vörugjöldum er háttað í þjóðfélaginu. Ég held meira að segja að það gangi illa að einfalda vörugjaldakerfið af því að enginn skilur það í hörgul nema kannski þeir sem sjá um framkvæmd þess og þeir skilja það kannski oft á tíðum með eigin skilningi, eins og ég kem inn á hér á eftir. Við höfum tolla og vörugjöld og svo erum við með virðisaukaskatt ofan á allt saman sem leggst ofan á tollana, ofan á vörugjöldin og ofan á flutningskostnað og tryggingar og sitthvað fleira þannig að á endanum er neytandinn að borga heilan frumskóg af tollum, oftast nær án þess að vita það. Til þess að gera þetta allt saman erfiðara fyrir skattstjóra allra landa erum við farin að versla heilmikið með óefnislegar eignir og tekjur, rafrænar eignir og tekjur á formi elektróna sem þjóta með eldingshraða yfir hnöttinn og eru að verða eiginlega öllu mannkyninu aðgengilegar. Þá vakna upp spurningar. Hingað til var auðvelt að segja: Olía var skattlögð svona og svona, þarna var ákveðið efni sem hægt var að greina, kol, stál, gúmmí o.s.frv. Allt var þetta efni sem hægt var að sjá og vigta, taka á og finna fyrir. En allt í einu erum við farin að skattleggja hugbúnað og hugvit sem er mjög verðmætt. Ég hef oft sagt að aðalauðlegð hverrar þjóðar er mannauðurinn en ekki svokallaðar auðlindir. Þær eru ónothæfar þangað til mannauðurinn kemur að þeim. Núna stöndum við frammi fyrir þeim vanda í öllum löndum heims hvernig eigi að skattleggja hluti sem ekki er hægt að taka á og ekki er hægt að sjá og þjóta fram hjá með þvílíkum hraða að það er varla hægt að taka á því nema með mælitækjum. Það er hægt að hlera slíkar sendingar en ég hugsa að það sé mjög erfitt að vita hvort ákveðinn stubbur af upplýsingum sé forrit, ljósmynd eða eitthvað annað því að hægt er að dulkóða allt heila dótið. Vandi skattstjóra verður því sífellt meiri. Í þessu máli blasir við okkur að fyrir nokkrum árum var ákveðið að hafa hljóðbækur og aðrar slíkar bækur, rafrænar bækur, í lægra virðisaukaskattsþrepi sem nú er 7%, á móti hærra þrepinu sem er 25,5%. Þá gerist það að einhverjir embættismenn ákveða að netið sé ekki rafrænn flutningur á gögnum. Það var ákvörðun þeirra og bækur sem eru hljóðritaðar yfir netið bera því 25,5% skatt. Ef maður setur þær yfir á minniskubb og fer með þær á staðinn er skatturinn 7%. Þetta sýnir bara í hnotskurn hvað vandinn er mikill og hversu erfitt er að taka á svona hlutum. Bækur sem eru ekki með ritað mál eins og t.d. ljósmyndabækur eða tónbækur o.s.frv., ef ekki er ritaður stafur á þeim, eru ekki lengur bækur. Þá fara þær upp í 25,5% virðisaukaskatt sem sýnir enn einu sinni hvað þetta er erfitt viðureignar. Svo ætla ég rétt aðeins, frú forseti, að benda á hvernig þetta getur orðið. Ég hugsa að rafrænar bækur, hvort sem þær eru á minniskubb eða hvernig sem það nú er, hætti að vera bækur í eiginlegum skilningi. Inn í þeim eru hreyfimyndir, í staðinn fyrir að hafa fastar myndir eru kvikmyndir. Bækurnar verða gagnvirkar, þ.e. í bókinni er einhver spurning sem lesandinn svarar og þá bregst bókin við á annan hátt en ef hann svarar öðruvísi. Þetta er því orðið gagnvirkni og þá er spurningin: Er þetta bók eða er þetta ekki bók? Og skattstjórar þessa heims verða sífellt í meiri vanda að ákveða hvað er bók og hvað er ekki bók. Svo kemur að kennsluefni á netinu - ég vona að það verði sett inn á netið - frábært kennsluefni þar sem bestu kennarar í heiminum eða hvers lands kenna. Nemendur, sem sitja einhvers staðar úti um allan heim, geta brugðist við með því að svara spurningu kennarans eða leyst einhverjar þrautir eða lært einhverja reglu, t.d. í eðlisfræði, og þá bregst forritið við með því að koma með nýja spurningu. Ef nemandinn svarar rangt er hann spurður aftur eða þá kemur ítarefni um efnið þannig að hann endi á því að skilja það. Svona námsefni getur, og ég vona að það geri það, kollvarpað kennsluaðferðum í heiminum og gert kennsluna miklu markvissari. Þá er spurningin: Er svona kennsluforrit kennsla? Kennsla er nefnilega undanþegin virðisaukaskatti á Íslandi, sem er annað en ef virðisaukaskatturinn væri núll vegna þess að innskatturinn kemur þá ekki til frádráttar. Þá lenda skattinnheimtumenn, að minnsta kosti á Íslandi, í enn meiri vanda. Er þetta forrit, sem er í rauninni kennsla, hluti af menntakerfinu sem á að vera skattfrjálst eða undanþegið virðisaukaskatti? Þetta litla frumvarp býður því upp á að margir mismunandi þættir séu skoðaðir. Við þurfum líka að hafa framkvæmdaraðila í huga þegar við samþykkjum lög þannig að ekki sé ómögulegt að framkvæma lögin. Ég tel að hv. efnahags- og skattanefnd þurfi að ganga lengra, hún þurfi að skoða nákvæmlega allt þetta svið um óefnislegar tekjur, gjöld og vörusölu, sölu á óefnislegum hlutum sem skipta um eigendur. Í þessu sambandi vil ég benda á að ríkustu menn heims eru þeir sem hafa búið til óefnislegar eignir. Þeir hafa eiginlega ekki selt neitt sem hægt er að vigta í kílóum, þeir hafa varla selt eitt einasta kíló nema umbúðirnar utan um forritin og annað slíkt. Við þurfum að hugleiða í hvaða vanda framkvæmdaraðilarnir eru, þeir sem eiga að innheimta skattinn fyrir ríkissjóð. Getum við búið til kerfi sem er þess eðlis að þeir ráði þokkalega við það? Þetta vildi ég segja út af þessu frumvarpi. Í 2. gr. er verið að bæta við öllum heiminum sem seljanda hugbúnaðar. Við erum að bæta við óteljandi skattgreiðendum - kannski ekki óteljandi en þeir gætu verið nokkur hundruð milljónir. Það er nefnilega það sem er að gerast núna, það alnýjasta, maður getur keypt forrit á símann sinn. Ég keypti eitt um daginn á 7 evrur og það er skattskylt. Spurningin er bara hver á að borga. Í þessu frumvarpi er sagt að framleiðandinn, seljandinn, eigi að borga. Spurning mín er: Frú forseti, veit hann af því? Veit þessi seljandi einhvers staðar úti í heimi sem framleiðir svona lítil forrit, af því? Stóru seljendurnir, sem eru orðnir mjög umsvifamiklir í viðskiptum yfir netið og í heimsviðskiptum yfirleitt, þeir vita af því. Þeir hafa jafnvel, að því er mér er sagt, þrýst á að fá að borga skattinum eitthvað vegna þess að þeir vilja gæta jafnræðis á milli viðskiptamanna sinna þannig að maður sem kaupir hjá þeim vöru og borgar skatt sé jafnsettur öðrum sem kaupir hjá þeim vöru en er í öðru landi þar sem ekki er borgaður skattur, þó að það eigi að borga hann. Þessi 2. gr. er því jákvæð að því leyti að verið er að jafna aðstöðu milli seljenda. En ég á dálítið erfitt með að sjá fyrir mér að einhver aðili sem er í Singapúr og framleiðir lítinn hugbúnað fyrir síma og selur hann á 3 evrur eða 5 júan, viti af því að hann eigi að borga 25,5% virðisaukaskatt eða, eftir þessa breytingu, 7% virðisaukaskatt á Íslandi. Skatturinn getur verið ýmist 7% eða 25,5% þannig að hann þarf náttúrlega að öðlast um þetta vitneskju. Svo eru lagðar til hérna nokkrar breytingar á tollskrárnúmerum og eins og fyrri daginn hef ég ekki hugmynd um hvað er á bak við það.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir stuðningi við þetta frumvarp sem kemur frá efnahags- og skattanefnd og fagna því að sjá þá samstöðu sem ríkir í nefndinni um málið og um þá hugmynd að hér sé verið að lækka skatta og veita ívilnun á því sviði. Það veitir manni ákveðna von um að nú sé hugsanlega eitthvað í vændum um frekari aðgerðir varðandi það að sækja fram og lækka skatta. Umræðan í dag hefur reyndar ekki styrkt þá von mína en engu að síður er þetta byrjunin á einhverju sem maður vonar að haldi áfram. Ég tel mjög mikilvægt að í þinginu verði umræða um þá framtíðarsýn sem alþingismenn hafa um skattkerfið. Við höfum rætt aðeins um virðisaukaskattskerfið og hvernig við viljum sjá það þróast. Eins og við vitum er efra stigið eða hærra stigið í virðisaukaskattinum það hæsta í heimi og það getur ekki verið að við ætlum að hafa það þannig til framtíðar. Við hljótum að þurfa að leggja fram einhverja framtíðarsýn um hvernig t.d. virðisaukaskatturinn á að þróast til að vekja von í brjósti Íslendinga um að einhverjar hugmyndir séu um það hér á landi að lækka skatta. Þetta tel ég vera gríðarlega mikilvægt og vonast til að þetta mál verði til þess að hreyfa við alþingismönnum sem og öðrum og umræðunni um það skattumhverfi sem við búum við hér á landi. Ég tel ljóst að þær gríðarlegu skattahækkanir sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir hafi haft þær afleiðingar að svarta hagkerfið hefur stækkað og dafnað. Mér finnst alvarlegt að þeir þingmenn sem hér hafa talað af hálfu stjórnarflokkanna vilja ekki viðurkenna það. Ég hef varpað þeim spurningum til þeirra hvort þeir hafi ekki áhyggjur af þessari þróun. Við höfum öll fengið fregnir og upplýsingar um að svarta hagkerfið sé sístækkandi. Ég tel ástæðuna fyrir því vera að við erum komin yfir þolmörkin í skattahækkunum, skattarnir séu einfaldlega orðnir það háir að menn leiti inn í svarta hagkerfið. Ég tel að það sé augljóst og sagan kennir okkur það. Ég hef áhyggjur af því að menn vilja ekki horfast í augu við þá staðreynd, sem þýðir aftur það að menn taka ekki á þeim vanda og það er áhyggjuefni sem við eigum öll að velta fyrir okkur. Ég tek að sjálfsögðu undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að eftir því sem skattarnir eru hærri gætu skatttekjur ríkissjóðs verið að lækka. Þetta helst allt í hendur. Ég varpaði þeirri spurningu til formanns efnahags- og skattanefndar hvort nefndin væri að skoða þessa stöðu varðandi svarta atvinnustarfsemi og ég gat ekki heyrt betur en að svo væri ekki, og af því hef ég talsverðar áhyggjur. Framlagning frumvarpsins vakti mikla von í brjósti mínu um að hér væri komin fram yfirlýsing um að nú ætti að fara að lækka skatta en sú von er orðin aðeins veikari eftir því sem líður á daginn. En maður skal aldrei segja aldrei og verður spennandi að fylgjast með störfum nefndarinnar í framtíðinni. Talsvert hefur verið rætt um það í dag hvernig við veitum ívilnanir og undanþágur í skattkerfinu. Það er náttúrlega mikilvægt að skattumhverfið sé skýrt og einfalt. En það er ekki skýrt og einfalt. Það er orðið afskaplega flókið og að mínu viti væri gáfulegast að fara yfir kerfið frá grunni og hafa reglurnar skýrar, einfaldar og skiljanlegar. En fyrst við erum í þessari stöðu með ríkisstjórn sem hefur slíka stefnu verðum við einfaldlega að horfa á það kerfi eins og það liggur fyrir og reyna að hafa áhrif á umræðuna og hafa áhrif á verkefnin með því að gagnrýna og fara yfir það sem verið er að gera. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður nefndarinnar, minntist á að verið væri að skoða frekari ívilnanir og þá aðallega varðandi uppsetningu varmadælna þar sem það á við. Ég fagna því að sjálfsögðu að það er gert en spurði jafnframt hvers vegna, þegar við erum að tala um endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna endurbóta á húsnæði, sú regla væri einskorðuð við endurbætur á húsnæði, hvers vegna kæmi ekki fleira til. Ég vonast til þess að nefndin skoði það mál. Við gætum þar verið að horfa á húsgagnasmiði eða á vinnu bólstrara en mér skilst að ákveðið hafi verið að hafa þá viðmiðunarreglu að vinnan ætti að fara fram í heimahúsi eða í sumarhúsi, þ.e. á staðnum en ekki á verkstæði. Ég kalla jafnframt eftir umræðu og einhverri stefnumörkun um það hvort þessi regla um endurgreiðsluna á endurbótum á eigin húsnæði eigi að vera varanleg í löggjöf okkar. Við höfum frá því að efnahagshrunið átti sér stað lögfest ýmis ákvæði sem hafa verið viðbrögð við því ástandi sem hefur ríkt. Ég tel vera kominn tíma á það að horfa svolítið yfir þetta svið allt saman og endurskoða hvað af þessu eigi að vera varanlegt í löggjöf og hvað ekki. Ég tel að það sé mjög mikilvægt vegna þess að mörg af þeim nýmælum í lögum voru sett í miklum flýti og með miklu hraði. Það er einfaldlega það langt um liðið að við eigum að einbeita okkur einnig að fara yfir þessa löggjöf og skoða hana og svara t.d. spurningunum: Viljum við hafa þetta svona til frambúðar? Var verið að svara þarna eingöngu tímabundnu ástandi? Það er ekki ljóst og það er slæmt vegna þess, eins og ég sagði áðan, að umhverfið okkar á að vera skýrt og einfalt. Ég vona að þessar spurningar mínar rati inn á borð hjá efnahags- og skattanefnd eins og formaður nefndarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, tók ágætlega í og menn fari að velta þessu fyrir sér. Ég hvet til þess að það verði gert fyrr en seinna svo að það komist á hreint hvernig framtíðarsýnin er í þessum málaflokki og líka það að menn hafi einhverjar hugmyndir og hafi þá afstöðu að við eigum að þora að tala um framtíðina og þora að tala um að setja fram einhverja stefnumörkun varðandi framtíðina en ekki eingöngu vera að bregðast við málefnum líðandi stundar. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég fagna frumvarpinu og styð það og ég hvet enn og aftur þingmenn sem og efnahags- og skattanefnd til dáða í því að leggja fram frekari þingmál um lækkun skatta.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp sem hv. efnahags- og skattanefnd flytur til að breyta virðisaukaskatti og reyna að samræma það betur. Það sló mig þó áðan þegar hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir þau atriði sem út af standa, þær glufur sem munu hugsanlega myndast við setningu þessara laga. Ég hvet því hv. efnahags- og skattanefnd til að fara mjög vel yfir málið á milli umræða ef hægt er að bregðast við því sem hv. þm. Pétur Blöndal benti á. Mér fannst líka áhugavert að heyra hv. þm. Pétur Blöndal tala um tollanúmerin. Það væri mjög æskilegt að hv. þingmaður færi vel yfir það efni því að mér er mjög minnisstætt þegar sykurskattinum var breytt fyrir nokkru, þá slæddist inn tollanúmer sem mig minnir að hafi verið um umfelgun á hjólbörðum. Ég held því að það sé vissara fyrir hv. nefnd að fara mjög vandlega yfir þessi mál. Ég fagna því sem fram kom í ræðu hv. þm. Helga Hjörvars, formanns efnahags- og skattanefndar, þegar hann boðaði hugsanlega fleiri breytingar og nefndi sérstaklega varmadælur, eins og kom einnig fram hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Það er mikið réttlætismál fyrir þau 10% þjóðarinnar sem greiða hátt orkugjald og tel ég mjög mikilvægt að það verði skoðað sérstaklega. Um 32 þúsund manns búa við þau skilyrði að þurfa að borga hátt í þrefalt hærra gjald fyrir að hita upp húsin sín en þeir sem hafa aðgang að hitaveitu. Á undanförnum árum hefur dregið úr niðurgreiðslum um leið og rafmagn hefur hækkað alveg gríðarlega mikið og því er mjög mikilvægt að það mál verði skoðað, bæði til að bæta búsetuskilyrðin og til að létta undir með þeim sem búa við þessar aðstæður. Það eru gígantískar upphæðir sem margt fólk á landsbyggðinni þarf að greiða til að hita upp húsin sín og þegar við höfum svona ríkisstjórn í landinu sem gerir ekkert annað en að skerða ráðstöfunartekjur og kjör almennra borgara er það farið að taka allverulega á. Mér varð hugsað til þess undir ræðunum áðan að ég sá viðtal við framkvæmdastjóra í innflutningsfyrirtæki, Bjarna Ágústsson, sem benti á að í raun og veru tapaði ríkissjóður á því að hafa skattlagningu og tollalöggjöf sem snýr að svokölluðum ipodum. Þessi tæki væru flutt inn í staðinn fyrir að selja þau á skikkanlegu verði hér heima og niðurstaðan væri í raun sú að ríkissjóður tapaði um 100 millj. á ári, ef ég man það rétt. Það er mjög mikilvægt að menn gleymi sér ekki algerlega í skattpíningarstefnunni eins og þeir hafa gert undanfarið. Það er mikilvægt að menn skoði hver heildaráhrifin verða fyrir ríkissjóð. Það er líka ágætt að rifja upp í þessari umræðu þegar farin er sú leið að reyna að samræma þessa hluti og gera þá markvissari að stundum heppnast verkefnin vel, t.d. átakið Allir vinna. Þar fær fólk sem fer í endurbætur á húsnæði sínu endurgreiddan virðisaukaskatt af vinnulaunum. Það hefur gefist vel að mati þeirra sem um það hafa fjallað. Meira að segja hafa fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna farið yfir það í ræðustól hversu mikilvægt það er. Það er þá akkúrat í andstöðu við það sem annars kemur fram í málflutningi þeirra og skattpíningu sem skilar í raun litlu fyrir ríkissjóð. Verkefni eins og Allir vinna eykur umsvifin og fjölgar störfum hjá því fólki sem mest þarf á því að halda eftir hið mikla fall sem varð í byggingargeiranum. Það er mjög mikilvægt að hlúa að þeim störfum sem þó er hægt að halda uppi þar. Það er líka ágætt að rifja það upp í þessari umræðu fyrir haustið þegar menn eru farnir að tala um að nú eigi kannski að fara að hækka skattana enn þá meira eða finna upp nýja skatta að það er búið gera 100 breytingar á skattkerfinu á um þremur árum, sem segir kannski allt sem segja þarf um þessa ríkisstjórn. Við gerð síðustu fjárlaga er mér mjög minnisstætt þegar sett var inn skattahækkun á einstaklinga upp á 11 milljarða. Mönnum fannst það nánast ekki vera neitt. En hverjar voru afleiðingarnar? Þær voru að ráðstöfunartekjur heimilanna á landinu minnkuðu um 8,7 milljarða. Og það sem verra var, eða alla vega ekki skárra, var að lán heimilanna hækkuðu um tæpa 16 milljarða vegna verðtryggingarinnar við að ná inn þessum 11 milljörðum í ríkissjóð. Svo á eftir að koma í ljós hvort það hafi tekist. Ég verð að viðurkenna að mér finnst margir hv. stjórnarliðar vera fyrir löngu orðnir algerlega veruleikafirrtir í skattpíningu ríkisstjórnarinnar. Ég furðar mig á því oft og tíðum að þeir hv. stjórnarþingmenn sem þykjast vera kratar skuli alltaf vera með hæstv. ríkisstjórn á einhverju skilorði og segjast ekki taka þátt í frekari skattpíningum. Þeir segja að menn verði að fara að snúa dæminu við, skapa hagvöxt og störf til að fólk geti séð fyrir sér og sínum. Þeir eru alltaf með ríkisstjórnina á skilorði og þeir hafa sjálfir lýst því yfir opinberlega í fjölmiðlum. En alltaf fjölgar þeim vikum sem þeir gefa ríkisstjórninni og aldrei dregur til tíðinda, skilorðið er alltaf framlengt. Það er fyrir löngu komið nóg af skattpíningu ríkisstjórnarinnar. Það er líka ágætt að rifja það upp, þegar stjórnarliðar hæla sér af því að ríkisstjórnin hafi náð tökum á ríkisfjármálum, að við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 gerði hæstv. ríkisstjórn hvað? Hún lagði til að samþykkt yrði í þinginu að fá fyrir fram greidda skatta hjá stóriðjunni í landinu upp á 3,6 milljarða kr., 1.200 millj. á ári 2010, 2011 og 2012. Svo á að greiða það fé til baka árið 2013 þegar þessi hæstv. ríkisstjórn er farin frá völdum. Vinnubrögðin eru öll á sama veg. Það er líka athyglisvert sem fram kom í fréttum fyrir stuttu í viðtali við mann sem rekur bifvélaverkstæði. Hann sagði að hann gæti haft nóg að gera, unnið meira um helgar og á kvöldin, en að það væri mjög erfitt að fá starfsmenn til að vinna vegna skattpíningarstefnu ríkisstjórnarinnar, að fólk sæi sér ekki bara nógu mikinn hag í því að vinna lengri vinnutíma. Svo hafa menn kvartað yfir því í þessari sömu atvinnugrein að nú sé mjög mikið um að fólk sé farið að vinna á svörtu í bílskúrum á kvöldin og um helgar og jafnvel á virkum dögum, en ekki sé hægt að fá fólk til að vinna þessa vinnu löglega. Það eru afleiðingarnar sem voru fyrir séðar. En hvað þarf til að opna augu hæstv. ríkisstjórnar? Ég veit ekki hvað þarf til þess. Síðan koma hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sem eru núna útskrifuð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum með árangur sinn í ríkisfjármálum. Þá er ágætt að rifja það upp hvernig hann er fenginn. Það gaf rosalega mikinn árangur að reka ríkissjóð með því að fara eingöngu í vasa skattborgaranna, þ.e. að hækka álögurnar á fólkið og fyrirtækin í landinu. Það gaf rosalega mikinn árangur að taka ákvörðun um það á þingi að hækka skattprósentuna, að fá bara meiri tekjur frá vinnandi fólki. Það er rosaárangur eða hitt þó heldur, það er akkúrat enginn árangur. Maður nær bara í tekjurnar frá einstaklingunum í stað þess að búa til hagvöxt og skapa störf. Það hefur algerlega misfarist. Það er mjög slæmt. Eins og við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd sl. haust, bentum á gerði hæstv. ríkisstjórn aðför að eldri borgurum og öryrkjum í þessu landi. Þær eru gríðarlega alvarlegar. Í ljós kom að það þurfti að leiðrétta það í fjáraukalögunum um 11 milljarða sem menn færðu til í bótakerfinu vegna þess að þá var tekjutengingin farin að bíta það mikið í. Það kom berlega í ljós. Ég man mjög vel eftir greiðsluþátttöku eldri borgara á dvalarstofnunum. Reiknað var með um 370 millj. kr. þar í fjárlögum þessa árs en niðurstaðan var í kringum 1.200. Það var rúmlega þreföldun á greiðsluþátttöku aldraðra í gjöldum vegna vistar á hjúkrunarheimilum og dvalarheimilum þannig að það er víða farið að bíta í. Ekki eru eldri borgarar og öryrkjar aflögufærir en það var samt eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar sem tók við á vordögum 2009 að leggja fram frumvarp þar sem var vegið að því fólki. Það er annað sem er slæmt - það er reyndar nánast allt slæmt hjá þessari ríkisstjórn sem viðkemur skattamálum - það er að hugsa sér að á einungis þessum þremur árum sé búið að gera um 100 skattkerfisbreytingar - 100 breytingar. Það er búið að flækja kerfið svo mikið að það skilur það varla nokkur einasti maður. Það sem á eftir að koma á daginn og var varað mjög við þegar menn fóru í þessar breytingar og hefur allt of lítið verið rætt að mínu mati, er hvað allar þessar breytingar kostuðu; að breyta einföldu góðu skattkerfi yfir í það „monster“ sem það er í dag. Það kostaði óhemjupeninga, það kostaði tugi og hundruð millj. kr. að breyta tölvubúnaði og forritum. Það sem er líka að gerast núna og á eftir að koma betur í ljós er að það munu verða meiri afföll af þeim sköttum sem eru innheimtir eftir á. Við því var einmitt varað mjög af þeim sem komu og fjölluðu um þessi mál hjá efnahags- og skattanefnd, ég las álit þeirra mjög vel. Það er því ekki allt komið í ljós þegar menn áætla skatttekjur sínar enda eru þetta orðnar gríðarlega háar tölur. Óinnheimtar skatttekjur eru komnar á annað hundrað milljarða þannig að menn eru ekki farnir að fá neitt heim í hlöðu. Það er það sem mér finnst að menn þurfi að ræða miklu betur í umræðu um skattkerfið og skattkerfisbreytingarnar. Það hefur líka mjög letjandi áhrif á fólk sem er í vinnu og tekur að sér meiri vinnu því að það skilur það lítið eftir. Það er ekki hægt að nefna eitt einasta atriði sem hæstv. ríkisstjórn hefur ekki fundið til að skattpína fólk og fyrirtæki, enda er hún með marga sérfræðinga til að kanna hvernig í ósköpunum hægt sé að skattleggja fólk meira og meira. Þótt skattpíningin sé þegar komin út fyrir öll velsæmismörk í þeim efnum þá tala sumir stjórnarliðar um hvernig þeir geti hækkað skattana á fólkið í landinu. Það er orðið algerlega óþolandi að mínu viti og maður heyrir það víða að fólki finnst það. Ég hef ekki heyrt það frá einum heldur mörgum. Það er búið að hækka bensínskattana. Það er alveg sama hvað það er. Þegar fólk er farið að leggja saman og reikna út hverjar ráðstöfunartekjurnar eru - það þarf kannski að keyra í vinnu 10–20 km og fara með börnin á leikskólann - eru þær orðnar miklu minni en atvinnuleysisbætur. Hvers konar endemisvitleysa er þetta eiginlega? Hvernig ætlum við að komast upp úr þessu hjólfari? Við verðum að fara að skapa störf til að fólk fái vinnu og við höfum fullt af tækifærum til þess. Við höfum flutt um það tillögur, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins á þingi. Þingflokkurinn lagði til að auka aflaheimildir til að skapa störf og verðmæti, útflutningstekjur. Nei, það mátti ekki gera það þó svo að það væri vel innan viðmiðunarmarka og miðað við þá aflareglu sem í gildi var. Það er alveg sama þegar maður kemur út á landsbyggðina og nánast hvert sem er, fólk sem skynjar ástandið í sjónum í kringum landið skilur ekki hvers vegna ekki má veiða meira. Hvenær eigum við þá að gera það? Menn eru alltaf að tala um að byggja upp einhvern þorskstofn, það er hægt að veiða úr honum 300 þúsund eða 400 þúsund tonn fram í tímann og hann hefur ekki verið sterkari í áratugi. En það má ekki veiða hann. Nei, það á bara að hækka skattana, það eru lausnirnar. Fólk má ekki bjarga sér, alls ekki. Enda er hæstv. ríkisstjórn líka í stríði við allt og alla í landinu. Það er alveg sama hvort það er verkalýðshreyfingin eða Samtök atvinnulífsins, það er stríð við alla. Það er ekkert að marka það sem hæstv. ríkisstjórn skrifar undir, hún skrifar undir stöðugleikasáttmála en það skiptir engu máli. Haft er eftir einstaka þingmönnum að þeir hafi svo sem aldrei ætlað að standa við þau ákvæði sem þeir skrifuðu undir þegar þeir eru rukkaðir um efndirnar enda er hæstv. ríkisstjórn ekki aðeins í stríði við allt og alla í landinu heldur á hún líka í innbyrðisdeilum og vígum innbyrðis í eigin þingflokkum. Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þessi ríkisstjórn fari að koma sér frá og hleypi öðrum að sem geta komið landinu og þjóðfélaginu upp úr þeim hjólförum sem við virðumst vera föst í.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi segja að þetta mál er orðið ansi sundurslitið. Fyrst var það til umræðu fyrir sumarhlé, mikið rætt og tekið fyrir í umhverfisnefnd, svo var það rætt fyrir helgi og nú er það komið aftur á dagskrá þannig að umræðan virkar örugglega nokkuð sundurlaus. Við ræðum fullgildingu Árósasamningsins og úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem á að setja á stofn nú með samruna tveggja nefnda og á að stofna nýja nefnd sem hefur í för með sér mikinn kostnað fyrir ríkissjóð. Í Árósasamningnum er að finna ýmsar breytingar á lögum sem eiga að tryggja að íslensk löggjöf samræmist samningnum. Samningurinn gengur út á aðgang almennings að réttlátri málsmeðferð, virkum úrræðum til endurskoðunar og ákvörðun stjórnvalda um framkvæmdir sem kunna að hafa umtalsverð umhverfisáhrif. Segja má að þessi samningur sé sáttmáli milli umhverfis og manna því að verið er að gefa einstaklingum meiri aðild að stjórnvaldsákvörðunum. Varðandi það sem ég sagði í upphafi kemur þessi úrskurðarnefnd til með að leysa af hólmi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála og úrskurðarnefnd hollustuhátta og mengunarvarna. Ekki er í frumvarpinu mjög rætt um hvað sá kostnaðarauki hefur í för með sér. Aðilar renna blint í sjóinn með það hver málafjöldi verður hjá nýrri nefnd en þess ber að geta að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála sér nú þegar ekki út úr augum fyrir málafjölda og ekkert fjármagn kemur á móti. Nýja nefndin sem er lögð til í þessu frumvarpi byrjar því með langan hala af eldri málum áður en hægt verður að taka á nýjum málum sem koma fyrir nefndina. Þetta er enn eitt frumvarpið sem ég hef kallað kratavæðingu því að þar kemur fram að fjölga þurfi stöðugildum hjá nefndinni. Ríkisstjórnin hefur ákveðna atvinnustefnu sem er fjölgun opinberra starfa og kemur fram í þessu frumvarpi en ekkert er talað um hvar eigi að taka fjármagn til að halda þessu apparati úti. Það sem ég hef gagnrýnt við frumvarp þetta er að opna á aðild að íslenskri kærunefnd fyrir utanaðkomandi aðilum. Það var gert með ráðnum hug að hafa aðildina alveg opna. Fulltrúar umhverfisráðuneytisins komu á fund umhverfisnefndar og var djúpt á þessum upplýsingum. Ég spurði ítrekað hvað væri átt með þessari opnu aðild og fyrir rest var það viðurkennt af fulltrúum umhverfisráðuneytisins að heimurinn allur lægi undir. Með þessari opnu aðild getur því umhverfisverndarsinni í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi eða Þýskalandi komið hingað og lagt fram kæru fyrir þessa úrskurðarnefnd og skipt sér með freklegum hætti af innanríkismálum Íslendinga. Það heitir víst hjá ríkisstjórninni að vera fjölþjóðlegur að opna með þessum hætti á kæruaðild erlendra aðila. Þeir eru ekki aðilar málsins og þurfa ekki að sýna á nokkurn hátt fram á að þeir séu tengdir því úrskurðarmáli sem um ræðir. Með þessari leið er verið að breyta íslensku réttarfari. Ég er alfarið á móti því sem í frumvarpinu stendur því að ég sé fyrir mér að okkar veikburða litlu stjórnsýslu væri hæglega hægt að sökkva í kaf með því að opna fyrir þessa heimild. Í frumvarpinu eru þrjú ákvæði sem falla undir þessa opnu kæruleið og mig langar til að telja þau upp: Í fyrsta lagi opnar þessi opna kæruleið á þær ákvarðanir sem eru teknar hjá Skipulagsstofnun ríkisins um matsskyldu, samkvæmt 6. gr. laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum, og ákvarðanir Skipulagsstofnunar um sameiginlegt umhverfismat og mat á umhverfisáhrifum. Þarna erum við komin með mjög eldfimt efni inn en eins og við vitum hafa ákvarðanir Skipulagsstofnunar valdið miklum deilum á þessu sviði innan lands, hvað þá heldur ef hagsmunaaðilar fá róttæka erlenda aðila í lið með sér til að taka þátt í kærumálum líka. Í öðru lagi falla undir þetta ákvæði ákvarðanir ýmissa stjórnvalda um að leyfa framkvæmdir sem eru matsskyldar samkvæmt III. kafla laga um mat á umhverfisáhrifum. Um aðild að kæru vegna þessara mála fer í dag samkvæmt almennum reglum stjórnsýsluréttarins. Stjórnsýslurétturinn er alveg klár varðandi aðildina að því leyti að einstaklingar og fyrirtæki þurfa að hafa aðild að máli til að geta farið af stað með mál en þarna er verið að víkka heimild til kæru. Í þriðja lagi eru ákvarðanir Umhverfisstofnunar um að leyfa sleppingu og dreifingu erfðabreyttra lífvera og ákvörðun um að leyfa að þær séu markaðssettar eða vörur unnar úr þeim samkvæmt þessu frumvarpi. Mér segir svo hugur að þetta sé ef til vill umdeildasta ákvæðið í þessum lögum því að allt varðandi erfðabreyttar lífverur er mjög viðkvæmt í heiminum öllum og við getum séð fyrir okkur hvað gæti gerst hér á landi þegar aðildin verður orðin opin. Um leið og aðili getur farið með mál fyrir úrskurðarnefnd sem úrskurðar endanlega, eins og lagt er til að þessi úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hafi vald til, er hægt að áfrýja slíkum málum til dómstóla landsins ef hægt er að benda á formgalla í úrskurðinum. Í seinni tíð hefur bilið milli formhliðar máls og efnishliðar mjög dregist saman þannig að það er alltaf að verða óljósara hvað eru brot á formreglum og hvað eru brot á efnisreglum. Með þessu frumvarpi er jafnframt verið að opna leið erlendra aðila inn í dómskerfið okkar og eins og við vitum er það nú þegar á hliðinni vegna fjárskorts. Oft og tíðum sér núverandi ríkisstjórn ekki fyrir hverjar afleiðingar lagasetninganna eru í þeim frumvörpum sem hún leggur fram. Ég hef það á tilfinningunni að þetta mál sé ekki fullrætt eða það vanti í það minnsta framtíðarsýnina í frumvarpið til að ríkisstjórnin átti sig á því hvert stefnt er með því. Vísað er í hæstaréttardóm í frumvarpinu sem mig langar að fara yfir til að útskýra út á hvað þessi opna regla gengur. Reglan kallast á latínu actio popularis sem er þessi opna kæruheimild. Vísað er í hæstaréttardóm nr. 20/2005 sem sneri að kæruaðild vegna útgáfu starfsleyfis til handa Reyðaráli og það vildi svo vel til að það var fyrrverandi þingmaður sem höfðaði þetta mál á hendur íslenska ríkinu, Alcoa og Fjarðaáli og gagnsök, Hjörleifur Guttormsson heitir hann, kunnur umhverfisverndarsinni. Í málinu var deilt um lögmæti umhverfismats og veitingar starfsleyfis álvers í Reyðarfirði og höfðu verið uppi áætlanir um að reisa álver í tveimur áföngum með 420 þús. tonna framleiðslugetu á ári ásamt rafskautaverksmiðju og farið hafði fram lögboðið umhverfismat vegna þessarar framkvæmdar. Síðar var fallið frá þessum áformum áður en starfsleyfið hafði verið gefið út og þá var ákveðið að óska eftir að reisa einungis eitt álver með 322 þús. tonna framleiðslugetu á ári og falla frá áformum um rafskautaverksmiðju. Á þeim grunni komst Skipulagsstofnun að þeirri niðurstöðu að ekki þyrfti að fara í nýtt umhverfismat vegna hinna breyttu áforma vegna þess að þarna var verið að fara í minni framkvæmdir en gert var ráð fyrir í upphafi. Þá kærir H, eins og Hjörleifur Guttormsson fyrrverandi þingmaður er nefndur í dómnum, niðurstöðuna til umhverfisráðherra sem staðfestir niðurstöðuna með úrskurði. Síðan veitir Umhverfisstofnun starfsleyfi o.s.frv. og deilur verða um að ekki verði hægt að minnka álverið nema fá nýtt umhverfismat. Svo vöknuðu spurningar um það hvort hann væri aðili að málinu því að samkvæmt íslenskum stjórnsýslurétti er það skilyrði að sá sem höfðar mál fyrir dómstólum þurfi að vera aðili að málinu og hafa þann málskotsrétt sem tilheyrir til að geta farið með málið áfram. Þá langar mig til að lesa upp akkúrat það sem frumvarpið sem við ræðum nú fjallar um, með leyfi forseta: „Varðandi síðari kröfu H var talið að samkvæmt 2. málsgrein 32. gr. laga nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, mætti kæra ákvarðanir Umhverfisstofnunar um veitingu starfsleyfis til umhverfisráðherra. Ekki væri í lagagreininni tekið fram hverjir nytu aðildar að slíkum kærum og þótti verða að skýra ákvæðið með hliðsjón af reglum stjórnsýslulaga en almennt væri viðurkennt samkvæmt stjórnsýslurétti að aðilar máls gætu þeir einir verið sem hafi verulegra og einstaklegra hagsmuna að gæta af stjórnvaldsákvörðun. H átti heimilisfesti í Fjarðabyggð en heimili hans var langt frá hinu fyrirhugaða álveri og taldist hann því ekki geta reist aðild sína á reglum grenndarréttar og ekki var talið að hann hefði sýnt fram á að hann ætti annarra einstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta um byggingu álversins. Ekki breytti neinu í þessu sambandi að H hafi notið réttar samkvæmt lögum nr. 7/1998 til að gera athugasemdir við tillögur Umhverfisstofnunar um starfsleyfi. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu H um ógildingu á þeirri ákvörðun umhverfisráðherra að vísa frá kæru …“ Hæstaréttardómur á sviði umhverfisréttar tók á málinu. Viðkomandi aðili hafði ekki aðild að málinu, honum var málið óskylt. Nú er lagt til í frumvarpi þessu að ekki einungis Íslendingum sé heimilt að ganga inn í þá þrjá liði sem ég taldi upp varðandi ákvörðun stjórnvalds hér á landi heldur er það opnað fyrir heiminn allan og þá einstaklinga og þá aðila sem raunverulega hafa nennu og getu til að koma hingað og kaffæra íslenska stjórnsýslu. Ég vara mjög við þessu. Það er svolítið merkilegt að sjá á bls. 3 í nefndaráliti meiri hluta umhverfisnefndar hve frjálsleg sú túlkun er og sýnir akkúrat þá kratahugsun sem ég er oft að tala um, þ.e. þessa vöntun á því að standa vörð um innlenda hagsmuni þar sem við búum á eyju og verðum að verja okkur sjálf því að ef við gerum það ekki gerir enginn það fyrir okkur. Mig langar til að lesa, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur almenna kæruaðild í þessum tilvikum eðlilega skipan hérlendis. Veldur þar annars vegar að á Íslandi er samfélag fáliðans þar sem þau gildi standa djúpum rótum að virða beri viðhorf og sjónarmið hvers einstaklings, en hins vegar að ekki er um að ræða aðra sambærilega kosti sem styðjist við sérstaka hefð í réttarfari eða stjórnsýslu.“ Þarna er okkar djúpu, góðu og gömlu gildum sturtað niður, hvorki meira né minna. Meiri hlutinn telur að fámenni á Íslandi sé kostur þess að opna kæruaðild fyrir íslenska kærunefnd fyrir heiminum öllum. Þvílík fásinna, frú forseti. Í nefndaráliti meiri hluta er einnig vísað í hæstaréttardóm sem gengur út á að formreglur endi fyrir dómi. Það er ágætt að meiri hlutinn hafi áttað sig á því að með því að opna aðild allra að þessari úrskurðarnefnd sé verið að opna fyrir heiminn allan og dómstólana líka, ekki bara fyrir kærunefndina. Úr því að hv. formaður umhverfisnefndar kom upp í atkvæðaskýringu varðandi bráðabirgðaákvæðið áðan og gerði athugasemdir við að ákvæði til bráðabirgða hefðu gengið út á að lögð hefði verið fram breytingartillaga sem ég er aðili að, ásamt hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Kristjáni Þór Júlíussyni, vil ég taka það fram að við fulltrúar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í umhverfisnefnd erum á einu máli um að draga beri 4. gr. til baka, sem kveður á um þessa opnu kæruaðild. Þessi breytingartillaga var lögð fram áðan í 2. umr. og er í fullu gildi þótt hv. formaður umhverfisnefndar hafi gert lítið úr því og sagt sjálfstæðismenn, sem eru á nefndaráliti minni hluta, ekki standa við orð sín. Mig langar til að benda á að það væri ágætt fyrir hv. formann umhverfisnefndar að fara á smánámskeið um hvernig lagasetning fer fram. Fyrst eru lögð fram frumvörp, þau rædd, þau fara til nefnda og því næst er skilað inn nefndarálitum og er þingmönnum heimilt að skila inn breytingartillögum á öllum stigum 2. umr. Þetta er því fullkomlega eðlilegt. Mig langar að lesa breytingartillöguna upp þar sem við leggjum til að 3. mgr. 4. gr. falli niður og eftirfarandi komi í staðinn, með leyfi forseta: „Kærurétt samkvæmt þessari grein eiga þeir sem eiga lögvarða hagsmuni tengda hinni kærðu ákvörðun og umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök sem eiga varnarþing á Íslandi, enda séu félagsmenn þeirra 30 eða fleiri og það samrýmist tilgangi samtakanna að gæta þeirra hagsmuna sem kæran lýtur að. Umhverfisverndarsamtök teljast samtök sem hafa umhverfisvernd að meginmarkmiði. Útivistarsamtök teljast samtök sem hafa útivist og umhverfisvernd að markmiði. Samtök samkvæmt 2. og 3. málslið skulu vera opin fyrir almennri aðild, gefa út ársskýrslur um starfsemi sína og hafa endurskoðað bókhald.“ Undir þetta skrifa Kristján Þór Júlíusson, Birgir Ármannsson og Vigdís Hauksdóttir. Með þessu er því komið á framfæri að raunverulega er svo sem ekkert að því að fullgilda Árósasamninginn og þessa úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála fyrir utan hvað stofnun þeirrar nefndar er kostnaðarsöm fyrir íslenska ríkið, en komi þessi breytingartillaga til með að ganga framar þeirri tillögu sem nú er í frumvarpinu og taka gildi þá sé ég fyrir hönd Framsóknarflokksins ekkert að því að styðja þetta frumvarp, en lögvörðu hagsmunirnir og aðildin að kærumálum hér á landi verður að tryggja að átt sé við íslenska aðila. Ekkert ríki sem stendur að Árósasamningnum hefur gengið jafnlangt og ríkisstjórnin leggur til í þessu máli. Það ríki sem kemst næst því er Portúgal og það er kannski ekki ríki sem okkur vestar í álfunni þykir eftirsóknarvert að bera okkur saman við. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafa algerlega hafnað þeirri leið sem hér er farin en frjálslyndi virðist ríkja hjá ríkisstjórninni og ég veit að þetta er mikið hjartans mál hjá Vinstri grænum, jafnvel það mikið hjartans mál að þetta mál er búið að vera á oddinum um nokkra hríð. Það er dapurlegt þegar einn flokkur getur breytt íslensku réttarkerfi. Því til gamans má geta að annað frumvarp liggur fyrir umhverfisnefnd sem snýr að mengunarbótareglunni og þar er lagt til að íslenskum skaðabótarétti verði breytt. Hér liggja því fyrir þinginu tvö frumvörp sem ganga út á að umbylta íslensku réttarkerfi. Mér þykir þetta umhugsunarvert en vinstri flokkana hefur aldrei munað um að fara sínar leiðir hvort sem þeir eru með frumvörp sem stangast á við önnur lög eða stjórnarskrá, eins og hefur komið á daginn og hefur meira að segja sjálfur Hæstiréttur úrskurðað lög frá þessari ríkisstjórn ógild. Ég er að tala um stjórnlagaþingsmálið. Frú forseti. Það eru að koma gestir á þingpallana og þess vegna hef ég kosið að ljúka máli mínu.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og er í stærstu dráttum sammála þeim áherslum sem þar komu fram, sérstaklega því sem lýtur að ágreiningsefninu sem snertir spurninguna um kæruaðild varðandi lögvarða hagsmuni eða almenna kæruaðild. Það er ljóst af þeim umsögnum sem við höfum fengið í umhverfisnefnd að velflestir umsagnaraðilar gera það að umtalsefni að þeir óttist að sú flókna stjórnsýsla sem um þessi mál gilda í dag verði enn verri viðfangs en nú er ef frumvarpið verður að lögum með þeim ákvæðum sem þarna liggja inni. Til marks um það sem hefur komið fram í umsögnum get ég nefnt sem dæmi að við framkvæmdir vegna undirbúnings og byggingar einnar jarðvarmavirkjunar eru á annan tug kæranleg stig í því ferli öllu. Og við það að opna fyrir almennu kæruaðildina óttast menn að flækjustigið verði enn erfiðara viðfangs. Það hefur líka komið fram í umsögnum að hægt sé að kæra þetta á mismunandi stigi í ferlinu öllu, alveg frá grunni og til loka. Ég hjó eftir því í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að þar eru menn að velta því fyrir sér hvort þetta tiltekna atriði, þ.e. að hægt sé að kæra framkvæmdir oftar en einu sinni til nefndar á misjöfnum stigum, geti valdið því að málsaðilar muni krefjast þess að einstakir nefndarmenn í úrskurðarnefndinni verði vanhæfir vegna ákvarðanatöku á fyrri stigum. Og þar sem hv. þingmaður er lögfræðimenntaður maður - kona, 

Áður en forseti gefur hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur tækifæri til andsvara vil ég vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti króatíska þingsins, Luka Bebic, er staddur á þingpöllum ásamt sendinefnd króatískra þingmanna. Forseti króatíska þingsins er hér í heimsókn í Alþingishúsinu í tengslum við opinbera heimsókn til Íslands í boði forseta Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta króatíska þingsins, Luka Bebic, velkominn í Alþingishúsið og ég vænti þess að heimsókn hans til Íslands verði til þess að styðja enn frekar þau góðu tengsl sem eru milli landa okkar. Alþingi vottar forseta króatíska þingsins og króatísku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni kærlega fyrir spurninguna. Jú, það er nú svo að umhverfisnefnd bárust ansi margar umsagnir í máli þessu en það er einhvern veginn svo með ríkisstjórnarflokkana að það er ekkert endilega verið að horfa til þeirra umsagna sem ekki passa inn í málin hverju sinni. Íslenskur stjórnsýsluréttur er afar skýr og klár og við búum við nokkuð skýr stjórnsýslulög sem úrskurðarnefndir undir venjulegum kringumstæðum falla undir. Hér er lagt til að aftengja íslenskan stjórnsýslurétt í þeim þremur atriðum sem ég fór yfir með aðildinni að málunum. Það sem Samband íslenskra sveitarfélaga benti á, að hægt sé að kæra á mörgum stigum eins og þingmaðurinn fór yfir, veikir að sjálfsögðu stöðu þeirra aðila sem koma að málinu hverju sinni því að vanhæfisreglur eru mjög skýrar. Það hefur færst í vöxt, eins og til dæmis hjá dómstólum undanfarin ár, að ekki sé endilega verið að takast á um efnisatriði dómsmála heldur fyrst og fremst verið að líta til formsatriða. Eins er það hjá kærunefndum, sífellt stærri hluti þeirra mála sem fara þangað snýst um formsatriði eins og vanhæfi. Á það bendir Samband íslenskra sveitarfélaga svo sannarlega og það er rétt að hafa áhyggjur af því af því að þetta er ekki það fjölmenn nefnd. Ef sama málið kemur fyrir á mörgum stigum ákvörðunarinnar er alveg ljóst að á einhverjum stigum verður vanhæfi til staðar. Ég vona að þetta hafi svarað spurningunni. En mér finnst frumvarpið allt vera vanbúið að þessu leyti og spurningin er: Hvað gerist ef lögin taka gildi með þetta opna aðildarákvæði inni?

Forseti. Ég vil í upphafi biðjast afsökunar á þessu orðabrengli hjá mér. Mér hefur verið bent á það af nýjum þingmanni á hinu háa Alþingi að það sé mismunandi hvaða merkingu menn leggja í orð. Til dæmis má nefna þetta nýja mál sem uppi hefur verið í umræðunni undanfarið um kínverskan landakaupamann, hann er karlkyns en aðstoðarmaður hans heitir Si Han en Han er hún, þannig að manni getur stundum orðið fótaskortur á tungunni. Í ljósi þeirra upplýsinga eða afstöðu sem kemur fram hjá hv. þingmanni varðandi þá spurningu sem er grundvallarspurning í áliti Sambands íslenskra sveitarfélaga, um hæfi nefndarmanna, og að því gefnu að afstaða hv. þingmanns sé rétt, er alveg ljóst að vinna úrskurðarnefndarinnar hlýtur að taka töluvert mið af þessu og umfangs þess starfs sem þar er unnið. Það er ljóst af þeim umsögnum sem við höfum fengið að menn kvíða þessum tímaþætti í ferlinu öllu, það verði þungt, kostnaðarsamt o.s.frv. Þó svo að ekki hafi verið lagt á það neitt mat er alveg ljóst í mínum huga að þessar úrskurðarnefndir alls staðar í íslensku stjórnkerfi núna eru að verða þröskuldur í vegi framfara hér á landi. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því hvort hún geti ekki verið sammála mér um að það sé brýnt tilefni til þess að reyna með einhverjum hætti að einfalda ferlið allt saman. En eins og kemur fram í umsögn minni hlutans við þetta álit er það allt upp í tífaldur lögbundinn frestur sem úrskurðarnefnd mengunar- og hollustuhátta hefur tekið sér til að úrskurða um einstök erindi. Stjórnsýslan ræður ekki við þetta og við höfum á síðustu missirum verið að ganga frá nýrri löggjöf á þessu sviði sem mun enn auka á þyngslin og erfiðleikana hjá stjórnsýslunni 

Virðulegi forseti. Ég get ekki verið meira sammála þingmanninum Kristjáni Þór Júlíussyni um að hér sé verið drepa allt í dróma. Undanfarin ár hefur átt sér stað mikil kratavæðing í stjórnsýslunni. Hér er sífellt verið að stofna til nýrra nefnda, hér er verið að stofna eftirlitsstofnanir, hér er verið að eyða gríðarlegu fjármagni frá íslenska ríkinu í akkúrat þessa þætti og hver er árangurinn? Við skulum til dæmis líta til Umhverfisstofnunar, 85 manna stofnunar, en hún brást alveg eftirlitshlutverki sínu á liðnum vetri. Ef verið er að setja eitthvað svona á stofn, hvort sem það eru nefndir, opinberar stofnanir eða eftirlitsstofnanir, verða viðkomandi aðilar líka að sinna starfi sínu og sínu lögbundna hlutverki ekki síst. Þar sem þingmaðurinn fór aðeins yfir áhyggjur manna af því að þegar stjórnkerfið verður orðið svona flókið verði komnir svo margir þröskuldar fyrir framkvæmdir, eins og t.d. í atvinnumálum - ég er að tala um virkjunarmál, ég er að tala um jarðboranir og annað og umhverfismat, allt eru þetta reglur sem Íslendingar hafa þurft að sækja til Evrópusambandsins af því að umhverfismál falla undir EES-réttinn - þá er það svo að hér er að verða verra og verra að hrinda framkvæmdum af stað. Ríkisstjórnin hefur ekki verið áfjáð í að koma atvinnulífi af stað eða hleypa krafti í atvinnuuppbyggingu. Og þetta mál er akkúrat rakið dæmi um það sem gerist, það er verið að flækja málin svo mikið og setja svo marga þröskulda og kæruleiðir að það er nánast ómögulegt að nokkuð fari af stað. Ég tala nú ekki um þegar útlendingar eru farnir að skipta sér af innanríkismálum með afgerandi hætti með þeirri kæruaðild sem gefinn er kostur á í þessu frumvarpi, og þá bið ég nú guð um að blessa Ísland þegar þeir fara að drekkja nefndinni líka 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir fína ræðu. Hún fór mjög efnislega yfir málið hér, marga þætti þess þó að hún hafi að sjálfsögðu ekki getað farið yfir þá alla á þessum stutta ræðutíma. Hv. þingmaður á sæti í umhverfisnefnd og hefur fjallað um þetta og hefur mikla þekkingu á þessu máli. Ég verð að viðurkenna að ég trúði því eiginlega ekki fyrst þegar ég heyrði að til stæði að gera þetta með þessum hætti, sem hv. þingmaður fór mjög vel yfir í ræðu sinni, að ef menn ætla að fara í framkvæmdir á Íslandi, hvort heldur það er í virkjanagerð eða bara vegagerð, að við ætlum að fullgilda Árósasamninginn þannig að hverjum og einum sé frjálst að kæra sama hvar hann er búsettur í veröldinni. Hvaða hagsmuni hefur fólk sem býr allt annars staðar á hnettinum gagnvart því sem snýr að t.d. vegagerð á Íslandi? Hvers konar endemis vitleysa er þetta eiginlega? Þetta er eintómt helvítis rugl - afsakið orðbragðið, virðulegi forseti. Hv. þingmaður koma líka inn á það í ræðu sinni að þær nefndir sem hafa verið að úrskurða hafi verið komnar langt, langt umfram þau tímamörk sem eru sett. Þetta hefur í mörgum tilfellum háð mörgum atvinnutækifærum og það er kannski ekki vegna þess að fólkið vilji ekki vinna þetta, það er bara vegna þess hve álagið er mikið. Hv. þingmaður kom líka inn á það að mjög auðvelt væri að drekkja stjórnsýslunni hér með því að gefa þetta frjálst. Þangað kæmu kannski þúsundir kæra vegna lagningar eins vegar. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri einustu átt. Mér finnst, virðulegi forseti, að sú breytingartillaga sem þeir þrír hv. þingmenn í minni hluta umhverfisnefndar boða hér, með aðkomu þeirra samtaka sem snúa að bæði náttúruvernd og umhverfisvernd og eins útivist, muni að sjálfsögðu dekka þetta nægilega. Mig langar svo að ítreka þá spurningu til hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur hvort hún sjái ekki fyrir sér að stjórnsýslan hér verði 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ábendingarnar og þessar spurningar. Mig langar í upphafi að benda á að það eru einungis þrjár stoðir sem hægt er að kæra, þær eru á bls. 6 og 7 í frumvarpinu. Í fyrsta lagi ákvarðanir Skipulagsstofnunar um matsskyldu samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Í öðru lagi ákvarðanir ýmissa stjórnvalda um að leyfa framkvæmdir sem eru matsskyldar, vegagerð fellur ekki þar undir, við erum að tala um þetta stóra samhengi. Og í þriðja lagi allt varðandi erfðabreyttar lífverur og sleppingu. Það breytir því ekki að með þessu er verið að blanda erlendum aðilum, sem hafa ekki aðild að málum hér á landi, inn í innanríkismál fullvalda þjóðar. Ég spyr: Hvað á það að þýða og hvað er verið að fara með því að við ein þjóða Evrópu og ein þjóða þeirra sem standa að Árósasamningnum göngum svona langt? Engin þjóð hefur farið eins langt með þessa opnu aðild og lagt er til í þessu frumvarpi. En það kemur líka fram í nefndaráliti meiri hlutans að við séum svo frjálslynd og opin fyrir nýjungum og séum svo fámenn að það sé svo auðvelt að breyta okkar lagakúltúr að þetta sé allt í lagi, sem eru náttúrlega fáheyrð rök. Svona er þetta allt. Að sjálfsögðu kemur stjórnsýslan til með að drukkna. Þingmaðurinn fór vel yfir það að ekki er einu sinni hægt að standa við tímamörk nú þegar í þeim kærumálum sem liggja fyrir kærunefndum. Úrskurðarfresturinn var lengdur í sex mánuði einhvern tíma á síðasta hausti til að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála gæti staðið við sín tímamörk. En hvað verður þegar þetta kemur til, þegar búið er að renna þessum tveimur nefndum saman í nýja úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála? Hér fer náttúrlega allt á hliðina. Íslensk stjórnsýsla kemur ekki til með að ráða við þetta þegar erlendir aðilar fara að hella hér inn kærum til að stöðva 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það hvort þessi umræða hafi farið fram í hv. umhverfisnefnd þar sem maður hefur áhyggjur af því að hægt sé að drekkja stjórnsýslunni hér með því að leyfa nánast öllum að kæra. Við þekkjum hvernig þessi samtök vinna, við þekkjum það vel. Þau senda kannski inn nokkur þúsund kærur þess vegna, við erum ekki að tala um tugi heldur hundruð eða þúsundir. Síðan á einhver úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála að fjalla um þær. Það er einhvern veginn fyrir séð að ef slíkt gerist geti menn drekkt þeirri nefnd í kærum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hvort ekki hafi verið fjallað um það í hv. umhverfisnefnd að auka þyrfti fjármagn til úrskurðarnefndarinnar, fjölga starfsfólki. Það er alveg tilgangslaust að hafa einhver tímamörk ef vonlaust er að standa við þau. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni hvernig önnur lönd hafi gert þetta. Hún nefndi að Portúgal hafi farið nánast þessa leið, kannski ekki alveg alla leið, en Norðurlöndin hafi ekki gert það. Mér hefur verið sagt að Hollendingar hafi farið lengra og hafi stigið skref til baka. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hv. umhverfisnefnd hafi fjallað um þetta í meðförum málsins, þessa frumvarps, og leitað sér upplýsinga frá öðrum löndum um það hvers vegna menn hafi ekki tekið þetta skref, hver hættan sé, og hvort það sé fyrirsjáanlegt að það sem við hv. þingmaður deilum áhyggjum af muni gerast með því að opna þetta svona. Ég tek undir með hv. þingmanni að þau rök sem koma fram hjá meiri hlutanum, að við séum svo fámenn og opin og auðvelt breyta hér, eru náttúrlega algjörlega handónýt og varla vert að ræða þau hér. Spurningin er fyrst og fremst sú: Hvernig var umræðan, lagðist nefndin í það að skoða þetta, sérstaklega hver væri reynsla annarra af því og hvers vegna menn hefðu ekki stigið skrefið 

Virðulegi forseti. Jú, þetta var þó nokkuð rætt í nefndinni. Það er örlítið farið að snjóa yfir þetta hjá mér því að það er svo langt síðan við ræddum þetta í umhverfisnefnd sem sýnir hvað það er gallað að hafa septemberþing því að það líður langur tími á milli þar sem nefndirnar starfa ekki. Það var mjög erfitt að fá upplýsingar frá umhverfisráðuneytinu um þetta allt. Eins og ég fór yfir í framsöguræðu minni var mjög djúpt á því að fá upplýsingar um að sú umræða hefði farið fram hjá frumvarpshöfundum að tekin hefði verið meðvituð ákvörðun um að ef aðildin væri svona opin yrði þetta opið fyrir heimsbyggðina alla. Þær upplýsingar komu mjög seint fram að frumvarpshöfundar legðu nákvæmlega þann skilning í frumvarpið. Upphaflega var ekki lagt upp með það að útskýra fyrir umhverfisnefnd að það væri með þeim hætti. Auðvitað eiga nefndarmenn í nefndum þingsins að spyrja og fá upplýsingar því að þetta leit mjög sakleysislega út í upphafi eins og má sjá á frumvarpstextanum og ekki beint sagt, hvorki í greinargerð né frumvarpstextanum sjálfum, hvað þessi opna aðild þýðir. En þær upplýsingar komu fram fyrir rest. Varðandi samanburð við aðrar þjóðir var á lokafundum umhverfisnefndar beðið um upplýsingar og samanburð af þessu tagi. Umhverfisnefnd fékk þær og það er lítillega minnst á það í nefndaráliti meiri hlutans hvernig þetta er hjá öðrum þjóðum. Það er rétt að Portúgal gengur lengst og kemst næst því að vera með aðildina svona opna eins og lagt er til í þessu frumvarpi, samt er íslenska leiðin enn opnari en í Portúgal. Þau viðvörunarorð okkar í minni hlutanum í umhverfisnefnd að Hollendingar hefðu farið þess leið og dregið sig svo út úr þessu, farið til baka vegna fjölda kærumála sem bárust á sviði umhverfisréttar, höfðu ekkert að segja. En við eigum jú að læra af reynslu annarra þjóða, er það ekki?

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða mál sem felur í sér gríðarlega miklar breytingar að mínu mati á því með hvaða hætti við nálgumst aðild að kærumálum innan stjórnsýslunnar. Ég tel að þegar farið er í svona grundvallarbreytingar verði það ekki gert nema að mjög vel ígrunduðu máli. Slíkar breytingar þurfa að vera vel rökstuddar og helst þurfa þær að fela í sér nána athugun á slíkri framkvæmd annarra þjóða og best væri ef hægt væri að læra af reynslu annarra þjóða í þeim efnum. Í þessu máli virðist slíku ekki vera til að dreifa. Miðað við þær lýsingar sem hér hafa heyrst í ræðum hv. þingmanna sem sitja í umhverfisnefnd hefur ekki verið farið mjög djúpt í þessa þætti. Þykir mér það miður og mjög einkennilegt af því að ég get ekki séð að það sé nauðsyn á miklum asa við afgreiðslu þessa máls. Frú forseti. Málið felur í sér tvær aðalbreytingar. Annars vegar er verið að skipa nýja úrskurðarnefnd sem er í sjálfu sér ágætt en að sjálfsögðu þarf að tryggja henni þær starfsaðstæður að hún geti sinnt hlutverki sínu. Og hins vegar er verið að breyta í grundvallaratriðum, og á mjög róttækan hátt að mínu mati, hverjir það eru sem geta kært ákvarðanir stjórnvalda. Í þessum málum er um að ræða mjög flókið ferli sem þarf að fara fram áður en gefin eru út framkvæmdaleyfi og farið er í framkvæmdina sjálfa. Á fjölmörgum stigum gefst aðilum máls sem og öðrum tækifæri til að koma skoðunum sínum á framfæri og þess vegna sé ég ekki alveg rökstuðninginn fyrir því að opna þurfi með þessum hætti á aðildina fyrir kærunefnd. Mér þykir líka mjög athygli vert að lesa umsögn fjármálaráðuneytisins um þetta frumvarp. Þar er augljóst að ráðuneytið gerir sér grein fyrir að verksviðið sem hin nýja úrskurðarnefnd mun hafa á sínum snærum verður mun umfangsmeira. Menn renna að vísu blint í sjóinn þegar þeir reyna að áætla fjölda kærumála en umhverfisráðuneytið áætlar að þetta muni leiða til a.m.k. 30% fjölgunar mála. Þess vegna er ljóst að það þarf að spýta verulega í varðandi fjárveitingar. Það kemur fram í þeim gögnum sem lögð hafa verið fram með þessu máli að málsmeðferðartíminn hjá þeim tveimur úrskurðarnefndum sem nú starfa og verða að einni nýrri úrskurðarnefnd er mjög langur miðað við það sem eðlilegt ætti að teljast innan stjórnsýslunnar. Það er væntanlega vegna þess að núna er aðbúnaður þessara nefnda ekki nægjanlega góður og málin að sjálfsögðu flókin. En í nefndaráliti minni hlutans kemur fram að það hafi tekið að meðaltali 15 og hálfan mánuð að kveða upp úrskurð í þeim 72 málum sem úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingarmál hafði á sínum snærum - það er langur tími - og hafi tekið úrskurðarnefnd um hollustuhætti og mengunarvarnir að meðaltali 40 vikur að kveða upp úrskurði sína. Þannig að við sjáum fram á að stjórnsýslan tekur langan tíma. Það er því ljóst að spýta þarf verulega í ef standa á almennilega að þessu og ef opna á þetta þannig að allir íbúar alheimsins geti sent inn kærur til úrskurðarnefndarinnar. Þar sem ekki er sterkari rökstuðningur fyrir þessari opnun en raun ber vitni sé ég ekki að það sé rétt eða einfaldlega nokkurt vit í því að opna þetta með þessum hætti. Það er áhugavert að lesa umsagnir sem hafa borist í sambandi við þetta mál, m.a. umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar kemur fram að það sé í rauninni verið að marka sjálfstæða stefnu sem veitir almenningi víðtækari rétt en víðast hvar og umfram það sem leiðir af ákvæðum Árósasamningsins. Hvers vegna erum við að því? Ég sé þess ekki stað í áliti meiri hluta nefndarinnar hvers vegna erum við að ganga mun lengra en aðrar þjóðir í innleiðingunni. Ég sé ekki rökstuðninginn, sérstaklega ekki þegar við erum með þetta langa og viðamikla ferli. Ég hvet alla áhugamenn sem fylgjast með þessari umræðu að skoða skýringamyndina í fylgiskjali með nefndaráliti minni hlutans. Ekkert Norðurlandanna hefur farið þá leið að opna fyrir aðild allra að stjórnsýslukærum. Hér er um stefnubreytingu að ræða. Við erum að víkja hér verulega langt frá meginreglum íslensks réttarfars og þegar það er gert með þessum hætti hefði maður haldið, frú forseti, að rökstuðningurinn væri ítarlegur, að aðdragandinn að slíkri ákvörðun væri vandaður og umræðan hefði farið fram. Ég sé því miður ekki, frú forseti, merki um þau vönduðu vinnubrögð sem ætla mætti í meðferð þessa máls. Það er gengið svo langt að kæruaðild er opnuð öllum hvað ákveðnar ákvarðanir varðar án nokkurra takmarkana. Ekki er gert ráð fyrir að viðkomandi hafi lögmætra hagsmuna að gæta, það getur einfaldlega hver sem er kært. Mér er spurn hvort framkvæmdin í Portúgal hafi verið skoðuð að einhverju marki. Það kemur fram í gögnum málsins að það sé líklega bara Portúgal sem hafi gengið það langt í innleiðingu að líkja megi við þá sem við horfum á hér og að Holland hafi vikið frá þessari braut. Hvers vegna? Það kemur ekki fram. Þegar menn fara í svona róttækar breytingar hljótum við að vilja fá svör við þeim spurningum í þinginu af hálfu meiri hlutans í umhverfisnefnd hvers vegna við erum að fara þessa leið. Það kostar gríðarlega mikið fyrir íslenska skattgreiðendur að setja kæruferlið af stað. Ég sé ekki alveg tilganginn með því að opna kæruleiðina þar sem viðkomandi aðilar geta lagt fram skoðanir sínar fyrr í ferlinu. Það er ekki einu sinni gerð krafa um að þeir aðilar sem leggja fram kæru hafi komið sjónarmiðum sínum að á fyrra stjórnsýslustigi. Það er afskaplega einkennilegt. Framkvæmdir sem falla undir lög um mat á umhverfisáhrifum ganga í gegnum langt ferli. Þar er innifalið m.a. kynning og samráð á undirbúningstímanum. Það er ljóst að þar er almenningi tryggð aðkoma að ákvörðunum sem þessum á því stigi málsins. Hvers vegna telja fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna þá nauðsynlegt að opna á þessa kæruheimild? Málsmeðferðin verður gríðarlega löng og þykir mörgum samt nóg um það fyrirkomulag sem við höfum nú þegar og hve málsmeðferð í málum sem þessum getur dregist. Ég sé því miður ekki, frú forseti, að reynt sé að takmarka þann tíma eða málsmeðferðina nægjanlega heldur þrátt fyrir að verið sé að opna þessa kæruheimild. Ef menn eru á þeirri skoðun ættu þeir að reyna að stemma stigu við því að málsmeðferðin geti dregist úr hömlu nema að sjálfsögðu að aðaltilgangurinn með þessu öllu sé að drepa henni á dreif og reyna að tefja fyrir framkvæmdum með þessu frumvarpi. Frú forseti. Þetta er það sem ég hef um frumvarpið að segja. Ég styð það ekki en vek þó athygli á breytingartillögu minni hlutans sem lögð var fram í dag og er til þess fallin að reyna að gera þetta aðeins skárra.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem umhverfisnefnd afgreiddi í vor. Nú er komið fram í september og eins og umræðan hefur verið í þinginu held ég að við hljótum að ræða það í framhaldinu hversu vel heppnað þetta haustþing er, þ.e. að menn séu að taka upp mál sem voru ekki afgreidd á vorþinginu. Mér sýnist nefnilega að hjá sumum hv. þingmönnum hafi eitthvað snjóað yfir minnið og kannski ekki gott að hafa ekki samfellu í störfum nefnda á Alþingi og hafa nokkurra mánaða bil milli þess sem menn eru að fara yfir málin og afgreiða þau, eins og gert er ráð fyrir af hálfu meiri hlutans og hefur verið lýst yfir. Eins og ágætlega hefur verið farið yfir þá er gert ráð fyrir tveimur meginbreytingum með umræddu frumvarpi, eins og segir, með leyfi forseta: „Annars vegar er gert ráð fyrir stofnun nýrrar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem hafa skal það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmála á sviði umhverfis- og auðlindamála. Á hin nýja nefnd meðal annars að taka við hlutverki úrskurðarnefndar í skipulags- og byggingarmálum og úrskurðarnefndar hollustuhátta og mengunarvarna. Hins vegar er gert ráð fyrir að reglur um málsaðild að kærumálum sem heyra undir valdsvið nefndarinnar verði víkkaðar verulega út, þannig að í raun muni hver sem er geta kært ákvarðanir stjórnvalda sem varða framkvæmdir og undirbúning þeirra með ýmsum hætti.“ Frumvarpið, verði það að lögum eins og ég les það hér, felur þá í sér heilmikla opnun að því er varðar undirbúning ýmissa framkvæmda. Við getum nefnt framkvæmdir sem skipta miklu máli í atvinnulegu tilliti. Samkvæmt orðanna hljóðan er verið að hleypa að í ferlinu, áður en viðkomandi hugmyndir eru komnar á framkvæmdastig, aðilum sem málið snertir ekki beint, aðilum sem búa jafnvel ekki hér á landi. Þeir geta sem sagt kært viðkomandi framkvæmdir í því ferli. Þar með er hugsanlega verið að opna fyrir einhverja flóðgátt sem við höfum kannski ekki gert okkur grein fyrir hvert muni leiða. Ef það verður þannig - nú hefur manni sýnst í mörgum mikilvægum málum á sviði atvinnumála að enn sé verið að flækja það ferli með því að hleypa að aðilum sem jafnvel hafa enga aðkomu að málinu, eiga engra hagsmuna að gæta, búa jafnvel ekki hér á landi - tel ég að við þurfum að ígrunda þessi mál miklu betur en gert hefur verið hér. Áhrifin af frumvarpinu hafa sem sagt ekki verið metin. Ég vil leyfa mér að efast um að fullur meiri hluti sé hjá ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar fyrir þessu máli. Ef við eigum að draga lærdóm af sögunni og þeim seinagangi sem hefur orðið við uppbyggingu ýmissa atvinnumála - einstaklingar og sveitarfélög hafa verið að þrýsta á um að hraða framkvæmdum þannig að við getum farið að skapa störf í samfélagi okkar og hætt að horfa upp á vaxandi atvinnuleysi. Því miður hefur reyndin verið sú á undangengnum árum - og ég held að við þekkjum það, við hæstv. forseti og ég sé hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, hversu rólega hefur gengið, ef maður á að nota svo nett orð, í uppbyggingu atvinnumála á norðausturhorni landsins. Þar er nú þekktur úrskurður þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, um sameiginlegt umhverfismat, sem átti ekki að seinka framkvæmdum á norðausturhorni landsins nema um nokkra daga að sögn hæstv. iðnaðarráðherra. En hver er staðreyndin? Með því að flækja ferlið eins og þá var gert hefur orðið seinkun, ekki talin í vikum eða mánuðum heldur í á annað ár. Ef við ætlum að halda áfram á þeirri braut að flækja það ferli sem um er að ræða þá getur það leitt til þess að við verðum af mikilvægri atvinnuuppbyggingu - við sem höfum horft upp á það allt frá hruni að störfum hefur fækkað, um 24–25 þús. eins og sumir hafa haldið fram - og að kerfið verði enn svifaseinna en ella. Ég tel því nauðsynlegt að þetta mál verði rætt mjög ítarlega og menn geri sér grein fyrir því hvaða áhrif lagasetning sem þessi mun hafa. Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að heyra áherslur einstakra stjórnarþingmanna þegar kemur að þessu máli. Eins og ég sagði áðan þá trúi ég því varla að einhugur verði um það innan stjórnarmeirihlutans að koma jafnviðamiklu máli í gegn á þessu septemberþingi. Verði þetta samþykkt gæti það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í uppbyggingu ýmissa tækifæra á sviði atvinnumála í okkar ágæta landi á tímum þegar við þurfum að spýta í lófana og skapa störf, minnka atvinnuleysi og auka tekjur ríkis og sveitarfélaga. Leiðum hugann að því hvað við höfum verið að greiða í atvinnuleysisbætur á hverju ári allt frá hruni. Um 25 milljarða kr. á ári. Mig minnir að tæplega 80 milljarðar hafi farið í það frá hruni að greiða atvinnuleysisbætur, meðal annars vegna þess að framkvæmdahraði margra mikilvægra mála er snerta atvinnuuppbyggingu hefur verið of lítill. Ég tel að við séum á rangri leið ef menn ætla að samþykkja frumvarp í þinginu sem mun kannski leiða til þess að allt ferlið verði tafsamara en ella. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar þá er það galli á störfum Alþingis í dag, með hliðsjón af reynslunni, að mál eins og þetta sé ekki afgreitt í einni samfellu. Nú hafa störf þingsins legið niðri um tveggja til þriggja mánaða skeið og það krefst heilmikillar upprifjunar að koma aftur að þessu. Betra væri að reyna að afgreiða málið í ákveðinni samfellu eins og margar ræður sem hér hafa verið fluttar hafa borið merki um. Það er ljóst að þetta mál hefur verið afgreitt í ágreiningi í umhverfisnefnd og það er ekki gott þegar slíkt gerist. Það er því eðlilegt að þeir sem hafa látið sig málið varða - og ég sé að hér er álit frá minni hluta umhverfisnefndar - fari í nokkrum orðum yfir þá vinnu og þær umsagnir sem liggja fyrir í þessari umræðu. Eins og þar er bent á getur frumvarpið leitt til seinkunar. Menn telja að það sé ekki nægilega undirbúið því að áhrif þess á uppbyggingu ýmissa atvinnumála í landinu hafi ekki verið metin. Hver verða áhrifin ef mörg hundruð kærur berast vegna framkvæmda, til að mynda á norðausturhorni landsins, frá fólki sem býr þar ekki, á ekki land þar, hefur enga aðkomu að atvinnuuppbyggingu, býr jafnvel ekki á landinu? Ef við ætlum að fara að setja slíkt í lög, sem mun kannski leiða til þess að atvinnuuppbyggingu á því svæði muni seinka um marga mánuði jafnvel ár - það tekur ákveðinn tíma að fara yfir margar kærur, hvað þá ef þær eru orðnar að tugum eða hundruðum. Ég hefði haldið að þá væru málefnaleg rök fyrir því, og ekki er ég á móti því, að þeir aðilar sem telja sig eiga hagsmuna að gæta gagnvart viðkomandi uppbyggingaráformum eigi aðkomu að ferli eins og þessu. En ef útvíkka á þetta ferli með þeim hætti sem hér er rætt um, ef á að opna fyrir það að fólk sem er erlendis og hefur enga beina hagsmuni af þeim framkvæmdum sem á að ráðast í í hvert sinn, geti lagt fram kæru, þá getur það leitt til mikillar seinkunar. Og ekki er á það bætandi. Ég legg til, herra forseti, að þetta mál verði rætt betur á vettvangi umhverfisnefndar. Geta menn ekki sest niður og gert úrslitatilraun til að ræða málin og reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu? Við erum að ræða um mjög stórt og brýnt hagsmunamál sem snertir alla landsmenn, snertir stöðu ríkissjóðs, stöðu sveitarfélaga, stöðu heimila í landinu og fyrirtækja. Ef Alþingi ætlar á þessu haustþingi, þessum stubbi, að klára þetta mál á þennan hátt tel ég, miðað við þær umsagnir sem ég hef lesið og álit, að verið sé að leggja enn einn steininn í götu sterkara atvinnulífs á Íslandi. Það er einmitt sú slóð sem við eigum ekki að feta. Við eigum að hvetja til fjárfestinga hér á landi. Við eigum ekki að samþykkja lagafrumvörp sem leiða til þess að ferlið verði tafsamara en ella. Við eigum einmitt að horfa í hina áttina. Við eigum að beita okkur fyrir því að hafa umhverfi atvinnulífsins á þann veg að það verði til að örva fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Ef þetta verður að veruleika í sinni svörtustu mynd er ég mjög hræddur um að við séum einmitt að fara þá leið sem við eigum ekki að vera að feta þessi missirin. Það er svo sem ekki margt sem kemur mér orðið á óvart er varðar atvinnustefnu núverandi ríkisstjórnar. Sem betur fer talar einn og einn aðili innan ríkisstjórnarflokkanna fyrir uppbyggingu í atvinnumálum, og er það vel. En því miður er þar einungis um hrópandann í eyðimörkinni að ræða. Þau öfl sem vilja fara „mjög varlega“, vægast sagt, ef þau vilja þá eitthvað gera í uppbyggingu á vissum atvinnugreinum, hafa yfirhöndina þegar kemur að málefnaáherslum ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Og það er grátlegt í ljósi þess að hringinn í kringum landið sjáum við tækifæri blasa við á öllum sviðum atvinnulífsins. Við getum nefnt málefni sjávarútvegsfyrirtækjanna, óvissan sem hangir yfir þeirri atvinnugrein hefur leitt til þess að fjárfesting hefur nær engin verið í eitt og hálft ár, sem hefði annars í stöðugu ástandi orðið tugir milljarðar kr. Við getum horft á fleira. Fjárfestingar í orkufrekum iðnaði. Má nefna orðið virkjanir við annan stjórnarflokkinn? Ég held ekki, ekki enn þá. Það er enn eitthvert 2007-ástand í gangi hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við þurfum að skapa verðmæti og við þurfum að skapa störf. Hver eru skilaboðin þegar áhugasamir fjárfestar koma og vilja fjárfesta í orkufrekum iðnaði hér á landi? Skilaboðin eru þau að annar stjórnarflokkurinn sé lítt hrifinn af slíku. Það hefur líka komið fram að hluti stjórnarliðsins er að auki á móti erlendri fjárfestingu hér á landi og hefur jafnvel talað um að þjóðnýta þurfi ýmis fyrirtæki. Hvernig dettur mönnum þá í hug, við slíkar aðstæður, að menn standi í biðröð til að koma með fjármagn í beina erlenda fjárfestingu í íslensku atvinnulífi? Því miður. Að við tölum ekki um breytingar á skattkerfinu, íslenska skattkerfinu sem bjó atvinnulífinu að mörgu leyti mjög góða umgjörð. Á rúmum tveimur árum hafa 100 breytingar átt sér stað á íslenska skattkerfinu þannig að það er varla líkt sjálfu sér eins og það fyrir tveimur, þremur árum. Hvernig hefur undirbúningurinn að slíkum breytingum átt sér stað? Ég man eftir því þegar hæstv. ríkisstjórn kom fram með fjárlög vegna ársins 2010. Þá komu mjög viðamiklar breytingar, tugir breytinga, fram á Alþingi í byrjun desember. Alþingi fékk tíu daga til að undirbúa grundvallarbreytingar á íslenska skattkerfinu. Það eru náttúrlega vinnubrögð sem eru til skammar og Alþingi ekki til sóma. Enda er það svo að vegna þeirra vinnubragða sem þá voru viðhöfð hafa margar breytingar þurft að gera í efnahags- og skattanefnd. Það voru gerð mistök á mistök ofan og gefin skilaboð til fjárfesta og atvinnulífs sem hafa valdið því að fjárfesting í íslensku atvinnulífi er jafnlítil og raun ber vitni. Við þurfum að snúa af þessari braut. Ég hef heyrt ágætar ræður hér þar sem menn hafa varpað fram mjög málefnalegum spurningum. Af hverju höldum við áfram á þessari braut? Af hverju er haldið áfram á þeirri braut að þvæla kerfið, gera það erfiðara og ógagnsærra að koma af stað fjárfestingu og fjölgun starfa í þessu landi? Af hverju er verið að leggja það til? Við höfum horft upp á seinkanir í framkvæmdum, eins og ég sagði áðan, á norðausturhorni landsins. Ég spyr: Er ekki komið nóg? Er ekki kominn tími til að við förum að einfalda umhverfi íslensks atvinnulífs, að við förum að gera skattumhverfið betra, að við förum að einfalda þau ferli sem við þurfum að hafa tiltæk við undirbúning á framkvæmdatíma? Hér er verið að tala um að flækja kerfið. Herra forseti. Við erum á rangri leið. Það er mikilvægt að horfa á heildarsamhengi hlutanna þegar kemur að fjárfestingu í íslensku atvinnulífi sem er því miður í lágmarki. Menn hafa rætt um það að fjárfesting hafi aukist frá efnahagshruninu. Guð minn góður, þó að hún hafi ekki haldið áfram að skreppa saman eftir eitt mesta efnahagshrun sem nokkur þjóð hefur gengið í gegnum. Vandinn er sá að við komumst ekki nægilega fljótt upp úr kreppunni. Það er því brýnt að þetta mál verði tekið til gagngerrar endurskoðunar af hálfu umhverfisnefndar. Ég treysti þeim hv. þingmönnum sem þar eru. Maður veltir fyrir sér ýmsum hlutum. Er ekki hægt að takmarka með einhverjum hætti þá opnun sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að allir megi koma að því að kæra ferlið þegar menn standa í uppbyggingu? Mér er fyrirmunað að skilja tilganginn með því að fólki erlendis, sem hefur enga hagsmuni af því hvort farið verður út í ákveðna framkvæmd eða ekki, verði gert heimilt að kæra slíka framkvæmd. Það gæti þá allt eins gerst að fjölmenn félagasamtök tækju sig til og sendu inn kærur í bunkavís, ekki í tugum eða hundruðum heldur svo þúsundum skipti. Það gæti nú orðið nokkurt álag á íslenska stjórnsýslu sem má ekki við miklu fyrir. Menn hafa verið að draga saman ríkisútgjöldin og maður veltir því fyrir sér hvað stofnanir sem hafa kannski ekki allt of rúm fjárráð geta búið sig undir ef slíkar hamfarir yrðu, að einhverjar þúsundir kæra mundu lenda á borði einhverrar stofnunarinnar. Í heild sinni er frumvarpið skref í ranga átt. Ríkisstjórnin heldur áfram í þá átt að flækja kerfin, gera alla hluti seinvirkari en ella þyrfti að vera. Það mun leiða til þess að fjárfesting í íslensku atvinnulífi verður minni, uppbyggingin verður hægari og störfum fjölgar hægar en ella. Það verður aftur til þess að erfiðara verður fyrir íslenskan ríkissjóð að greiða af skuldum sínum, og líka fyrir sveitarfélögin, að ekki sé talað um þau heimili sem búa í þúsundavís við atvinnuleysi, við stökkbreyttar skuldir. Þetta frumvarp mun ekki auðvelda okkur að vinda ofan af þeirri þróun sem orðið hefur á síðustu tveimur og hálfa árinu hér á landi. Það er kominn tími til að skipta um stefnu, það er nauðsynlegt. Hæstv. forseti. Ég hvet þingheim til að endurskoða þetta mál, slá því á frest og fara betur yfir það hvaða áhrif það getur haft á uppbyggingu íslensks samfélags. Það veitir svo sannarlega ekki af því. Fyrst og fremst er kominn tími til að skipta um stefnu en þá verður óhjákvæmilega að skipta um forustu í þessari ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Hér er lagt til að slá saman tveimur þegar starfandi nefndum og setja nýja nefnd á laggirnar. Það kann að vera í lagi ef það hefði ekki kostnaðarauka í för með sér á þeim tímum sem við akkúrat lifum nú. Ljóst er að sameining þessara tveggja nefnda og sú nefnd sem hér er lagt til að verði að veruleika mun auka útgjöld ríkissjóðs að jafnaði um 12–13 millj. kr. á ári í beinhörðum launakostnaði og þá er ýmislegt annað ekki tekið inn í sem hugsanlega gæti fallið til vegna þeirra breytinga sem hér er samhliða verið að gera. Einnig er áhugavert við frumvarpið, nefndarálitið og breytingartillögur meiri hluta umhverfisnefndar að það er heldur ekki í takti við þau frumvörp sem lögð hafa verið fram, t.d. frumvarp um breytingar á lögum um Stjórnarráðið Íslands, þar sem verið er að fela forsætisráðherra, hver svo sem hann er á hverjum tíma, að hafa alræðisvald um það hve mörg ráðuneytin verða og hvaða heiti þau bera. Því frumvarpi fylgir bandormur þar sem í öllum frumvörpum sem því tengjast er sett inn orðið ráðherra og út tekið heiti ráðherranna. Hér ákveður meiri hluti umhverfisnefndar, virðulegur forseti, að fara þveröfuga leið. Hún leggur til í breytingartillögu við 2. gr. frumvarpsins að í stað orðsins „ráðherra“ í 1. málslið komi „umhverfisráðherra“. Virðulegur forseti. Þetta er algerlega á skjön við frumvarpið um Stjórnarráðið sem hér liggur fyrir. Það sýnir manni kannski hvað gleggst að einfaldlega er ekkert samræmi í því sem ríkisstjórnin leggur til. Hægri höndin veit ekki - þeir hafa reyndar enga hægri hönd,  Það er líka sérstakt að á tímum niðurskurðar og skattahækkana skuli ríkisstjórnin sýknt og heilagt leggja til með einum eða öðrum hætti nýjar stofnanir sem hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, fjölga opinberum starfsmönnum á meðan hinn almenni markaður þarf að draga saman og segja upp fólki. Virðulegur forseti. Það sem vekur kannski mestu álitamálin er ekki eingöngu það að verið er að leggja til að stofnuð verði ný nefnd í umhverfis- og auðlindamálum heldur er líka gert ráð fyrir að reglur um málsaðild að kærumálum sem heyra undir valdsvið nefndarinnar verði víkkaðar verulega út og ekki bara verulega, það er einfaldlega verið að víkka sviðið út í tilteknum málum til alls heimsins. Oft hafa Íslendingar verið stórtækir en ég held að þetta sé eitt stærsta skref í útflutningi og útrás sem nokkurn tíma hefur verið tekið. Það er verið að bjóða allan heiminn velkominn til að kæra samkvæmt 4. mgr. þá þrjá liði sem þar eru tilgreindir. Ég hélt að menn hefðu óttast útrásina og velt því kannski fyrir sér að við hefðum mátt fara hægar. Virðulegur forseti. Ég held að við þurfum verulega að skoða það sem við horfum á hér. Ég ætla að byrja á að taka fyrir nefndarskipanina, hvar verið er að breyta ráðherra í umhverfisráðherra, sem er algerlega á skjön við það sem Stjórnarráðið er að gera að öllu öðru leyti. Einnig er lagt til í breytingartillögu meiri hluta umhverfisnefndar að hvorki landbúnaðarráðherra, sem þá verður náttúrlega einhver annar ráðherra, né heldur þeir ráðherrar sem hafa hingað til farið með ákveðin ráðuneyti þar sem sérþekking er innan dyra, þ.e. að tilnefning þeirra í nefndina verði tekin frá og Hæstiréttur skipi þá aðila, fyrir utan það að ráðherra skipar formann og varaformann. Ég tel reyndar rétt að tilnefning formanns og varaformanns sé í höndum ráðherra þar sem varaformaður á að ganga í störf formanns forfallist hann, þá sé að baki varaformanni sama tilskipun eða sama tilnefning og með formanninn. Mér finnst ekki neitt koma fram í þessu sem segir af hverju umhverfisnefnd hefur ákveðið að gera þessar breytingar og hverfa frá þeirri nefndarskipan sem hér er tilnefnd né heldur af hverju hún ákveður að umhverfisráðherra skipi sjö menn en ekki ráðherra eins og ný verðandi lög eða a.m.k. það frumvarp sem liggur fyrir um breytingar á lögum um Stjórnarráðið gerir ráð fyrir, að gelda alla ráðherra og kalla þá bara ráðherra. Ég hef ekki séð nein rök fyrir breytingum á nefndarskipan né heldur því að tekin hafi verið formleg ákvörðun í frumvarpinu um Stjórnarráðið að til verði eitthvert heiti, þ.e. heiti umhverfisráðherra. En með þessu lagafrumvarpi virðist það vera inni að til verði heiti umhverfisráðherra þótt óljóst sé með alla aðra ráðherra. Virðulegur forseti. Það sem maður hnýtur hins vegar fyrst og fremst um er málsmeðferð og kæruaðild, og ég vil fá að gera það að athugunarefni. Í athugasemdum með frumvarpinu um fullgildingu Árósasamningsins stendur skýrt, með leyfi forseta: „Fá dæmi eru um að aðildarríki Árósasamningsins hafi opnað fyrir aðild allra að stjórnsýslukærum vegna fullgildingar Árósasamningsins og hefur ekkert Norðurlandanna farið þá leið.“ Ég velti fyrir mér hvort það hafi verið kannað, því það kemur ekki fram í athugasemdunum, með hvaða hætti starfssvið og kærumál í öðrum löndum þar sem þessi Árósasamningur hefur verið fullgiltur, þ.e. hvernig á þeim málum hefur verið haldið, hvort það hefur gengið vel eða illa. Mér finnst heldur engin svör vera í frumvarpinu, í umsögnum, í nefndaráliti meiri hlutans eða á einum eða neinum stað af hverju menn ákveða í 4. gr. um málsmeðferð og kæruaðild að segja eins og þar stendur, með leyfi forseta: „Þeir einir geta kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda ákvörðun sem kæra á. Sé um að ræða eftirtaldar ákvarðanir þarf sá sem kærir þó ekki að sýna fram á lögvarða hagsmuni: a. ákvarðanir Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmda, sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum og endurskoðun matsskýrslu samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, b. ákvarðanir um að veita leyfi til framkvæmda sem eru matsskyldar skv. III. kafla laga um mat á umhverfisáhrifum, c. ákvarðanir um að veita leyfi samkvæmt lögum um erfðabreyttar lífverur til sleppingar eða dreifingar erfðabreyttra lífvera eða markaðssetningar á erfðabreyttum lífverum eða vörum sem innihalda þær.“ Þegar um er að ræða þessa þrjá liði, a, b og c, getur allur heimurinn sent inn stjórnvaldskæru til úrskurðarnefndar og henni ber að sjálfsögðu að taka þau mál fyrir. Ég vil spyrja: Af hverju eru þessir þrír liðir teknir sérstaklega út? Hvað er það hjá okkur í ferlinu sem lýtur að matsskyldu framkvæmda, mati á umhverfisáhrifum og öðru þess háttar í þessum tilgangi hér, sem kallar á að allur heimurinn þurfi að koma að eða geti komið að því? Það er ekkert, virðulegi forseti, sem styður að svo skuli vera. Vissulega gæti Ísland þá hrósað sér af því að hafa gengið allra landa lengst í einhverju, en það er hins vegar algerlega ljóst að Árósasamningurinn svonefndi, þó svo að við höfum ekki fullgilt hann að fullu, felur sem slíkur í sér leiðbeiningar og lágmarksreglur og veitir aðildarríkjum þar með allmikið svigrúm varðandi útfærslu einstakra þátta. Aðildarríkin hafa farið ólíkar leiðir. Eru þær ólíku leiðir slæmar, hafa þær reynst illa? Er þess vegna ástæða til að við á Íslandi, á þessari eyju, heimilum fleiri aðilum að koma að málum og á öllum stigum? Menn geta komið að í lokin þegar leyfisveitingin er annars vegar þó að þeir hafi hvergi komið að ferlinu frá upphafi, gert athugasemdir, lagt inn fyrirspurnir eða annað. Þegar aðili óskar eftir að kæra getur hann gert það á lokastigi máls, eins og ég segi án þess að hafa lögvarða hagsmuni og án þess að hafa gert á fyrri stigum nokkrar athugasemdir við það ferli sem málið hefur farið í. Þetta hlýtur, virðulegi forseti, að kalla á fleiri svör en hægt er að lesa úr nefndaráliti bæði meiri hluta og minni hluta hvers vegna þessi aðferð er valin. Hvað er það í ferlinu hjá okkur, hvað er það í ferli annarra landa sem gerir það að verkum að hér er ákveðið að stíga þessi skref svona miklu stærri og sérkennilegri en virðist vera í öðrum löndum, fyrir utan Portúgal? Eftir því sem fram hefur komið í umræðum hafði Holland farið þá leið sem Ísland, eða umhverfisnefnd nota bene, er að leggja til en horfið frá því. Ég held að æskilegt væri, virðulegi forseti, að við ræddum þetta kannski ívið frekar og við fengjum fleiri svör en fyrir liggja hvað þetta varðar. Því það er afar mikilvægt og kannski ekki síður mikilvægt í jafnlitlu landi og Ísland er þar sem hagsmunir geta oft og tíðum verulega skarast í ýmsum framkvæmdum og umhverfismálum eða umhverfismati á framkvæmdum o.s.frv. Hagsmunir geta verulega skarast í jafnfámennu landi og við búum á. Það þarf að tryggja aðkomu þeirra sem eiga lögvarða hagsmuni með einum eða öðrum hætti, sem og okkar Íslendinga allra, ég get fallist á það, þó að ekki sé hægt að sýna fram á lögvarða hagsmuni að öðru leyti en því að ég er Íslendingur, að horfa til þess skipulags sem verið er að fjalla um. En að færa þetta, virðulegi forseti, í ljósi fámennis yfir allan heiminn er eitthvað sem erfitt er að átta sig á og hlýtur að vera alger undantekning í íslenskri löggjöf og að því er virðist í löggjöf nágrannalanda. Virðulegur forseti. Ekki ætla ég hvorki hæstv. umhverfisráðherra né fulltrúum meiri hlutans í umhverfisnefnd að með þessu sé meðvitað verið að fara gegn eða koma í veg fyrir einstaka framkvæmdir. Ég ætla engum sem situr í embætti ráðherra eða sem þingmaður að gera slíkt. Ég kalla hins vegar eftir svörum hvers vegna þessi leið er valin. Á hvaða rökum byggir ráðherra sem leggur fram slíkt frumvarp þá ákvörðun sína? Hvernig leituðu fulltrúar umhverfisnefndar eftir umsögnum eða skoðunum og því hvernig tekist hefur til með fullgildingu Árósasamningsins í öðrum löndum og þeim löndum sem við oftar en ekki viljum bera okkur saman við? Hvernig getur það tengst íslenskum hagsmunum almennt að galopna þetta kæruferli eins og hér er gert? Virðulegur forseti. Svör vantar við slíkum spurningum. Er þetta þá hugsanlega bara fyrstu skref í framhaldi af breytingum á íslenskri löggjöf? Og hafa menn þá velt því fyrir sér hvort og hvernig slíkt getur þar að auki haft áhrif á dómskerfið? Því að oftar en ekki hafa slík mál síðan farið fyrir dómstóla þar sem aðilar, og þá oft framkvæmdaraðilar, hafa ekki sætt sig við úrskurðarnefndir. Þetta úrskurðarnefndaflóð er svo aftur annar handleggur. Er ekki tímabært að við förum yfir allar þær nefndir sem hafa úrskurðarvald og skoðum þær betur? Er hægt að samnýta þær á einhvern hátt og horfa öðruvísi til verklags? Er eitthvert samhengi í því hvað varðar löggjöfina um hvernig úrskurðarnefndir starfa? Beita þær sömu lagalegum rökum þegar úrskurður er kveðinn upp eða starfa þær hver á sinn hátt eftir því í hvaða málaflokki hvert verksvið hverrar nefndar er? Það er ýmislegt, virðulegur forseti, sem mér finnst að við þurfum að skoða. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég er ósátt við nefndarskipan. Mér finnst asnalegt, svo það sé bara sagt eins og það er, að setja allt í einu inn í þetta frumvarp einhvern umhverfisráðherra þegar óljóst er miðað við það frumvarp sem liggur fyrir um breytingar á lögum um Stjórnarráðið, að til verði innan ríkisstjórnarinnar einhver umhverfisráðherra og verið er í bandormi þess frumvarps, eins og ég sagði áðan, að gelda öll heitin. Þar verður ráðherra en öll sérheiti embættanna eða sérheiti ráðuneytanna falla brott. Þetta er ósk núverandi ríkisstjórnar og núverandi stjórnarflokka að fara í það verkefni. Þess vegna skýtur þetta skökku við og sýnir kannski að menn eru ekki alltaf með samhengi í hlutunum. Það er tvennt sem vekur furðu, virðulegi forseti. Það er í fyrsta lagi að allur heimurinn hefur nú aðkomu að ákveðnum málum innan skipulagsferlisins á Íslandi. Í öðru lagi erum við á tímum niðurskurðar að auka við um 12–13 millj. kr. Kann að vera lítilfjörlegt í allri hítinni. Það eru samt að jafnaði á ári hverju 12–13 millj. kr. aukning við það sem hér er lagt til. Það er ekki alveg í samræmi við það sem við erum að ræða á öðrum vígstöðvum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp sem flutt er af hæstv. umhverfisráðherra og fjallar um að sameina tvær nefndir í úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Ég vil byrja á því að fjalla aðeins um þá breytingu og hvernig við stígum það skref að innleiða eða fullgilda svokallaðan Árósasamning. Það er mér algjörlega óskiljanlegt hvað kallar á að gera það með þeim hætti sem hér er gert. Hv. umhverfisnefnd og meiri hluti hennar, þeir hv. þingmenn sem sitja þar, hefði getað skoðað þetta mál betur og haft, í þeim gögnum sem fyrir liggja, skýringar á því hvers vegna önnur lönd, t.d. Norðurlöndin sem ríkisstjórnarflokkarnir bera sig saman við þegar þeim hentar, hafa ekki stigið það skref sem hér er lagt til að verði gert við fullgildingu þessa samnings. Kannski það sé vegna þess að viðkomandi ríki hafa haft áhyggjur af því sama og margir hv. þingmenn hafa nefnt hér, þ.e. að það gæti orðið til þess að drekkja því sviði stjórnsýslunnar sem á að fjalla um þær kærur sem berast alls staðar að. Það hefur þá verið opnað fyrir það að einstaklingur, hvar sem hann býr, geti kært framkvæmdir sem á að fara í hér á landi, hvort sem hann hefur hagsmuna að gæta eður ei. Ég hræðist þetta mjög. Við þekkjum líka hvernig mörg þessara samtaka vinna. Þau munu þá senda jafnvel þúsundir kæra ef þau vildu reyna að stoppa eitthvert verkefni og drekkja stjórnsýslunni og tefja framkvæmdir jafnvel um mörg ár. Það er líka vitað að það er einungis eitt land, Portúgal, sem hefur stigið skref í þessa sömu átt, kannski ekki alveg eins langt og lagt er til hér. Einungis eitt land sem hefur farið þessa leið, einungis eitt. Það er sagt að Hollendingar hafi líka stigið þetta skref en síðan aftur til baka eftir að reynslan leiddi í ljós að kærum fjölgaði mikið. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvað býr að baki þeim hugmyndum að fara þessa leið. Í minnihlutaáliti, sem hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Birgir Ármannsson skrifa undir, er línurit sem athyglisvert er að skoða. Þar kemur fram hvað gerist frá því menn fá hugmynd og þar til þeir geta farið að framkvæma. Ég verð að viðurkenna að það er sko enginn smáferill; og er sá ferill nógu flókinn fyrir, eins og við höfum margoft rekið okkur á á undanförnum árum. Ég skil ekki hvers vegna þarf að gera þetta flóknara. Hvað kallar á þessar breytingar? Í nefndaráliti meiri hlutans kemur svarið. Svarið er mjög stutt og snubbótt. Þetta er einfaldlega pólitísk ákvörðun. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti meiri hlutans. Það er pólitísk ákvörðun meiri hluta umhverfisnefndar að fara þessa leið þó að sterk rök bendi til þess að það sé ekki skynsamlegt. Ég hefði talið mjög mikilvægt að meiri hluti hv. umhverfisnefndar hefði fjallað um reynslu annarra landa í nefndaráliti sínu, hefði lagt mat á afleiðingar af því að gera þetta svona, fyrir umhverfið, almenning, atvinnulífið og stjórnsýsluna, og líka lagt mat á kostnaðinn. Mér finnst vanta þá umfjöllun inn í þetta mál hér. Skýringin er þessi: Þetta er einfaldlega pólitísk ákvörðun og skal einfaldlega gert með þessum hætti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst mjög oft bruðlað með peninga. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu er talað um að þetta geti verið kostnaður upp á um 12–13 millj. kr. á ári. En gerðir eru mjög stórir fyrirvarar við það, vegna þess að menn skera - þar segir að erfitt sé að áætla með vissu hversu mikið kærum muni fjölga, en umhverfisráðuneytið áætli að það muni leiða til að minnsta kosti 30% fjölgunar mála. Þegar menn komast að þeirri niðurstöðu að þetta gæti orðið 20 millj. kr. kostnaðaraukning - en það á að spara 7–8 millj. kr. á móti, þ.e. þegar kostnaður verður við úrskurð um umhverfismál og hollustuhætti, þannig að niðurstaðan verður einhvers staðar í kringum 12–13 milljónir. En það eru samt mjög stífir fyrirvarar um þetta, þannig að þetta geti gengið. Þetta er allt í stíl við þá frasaumræðu sem oft er hér. Ég verð að viðurkenna að ég legg traust á hæstv. forseta, að hann komi vitinu fyrir samstarfsmenn sína og menn stígi skrefið til baka eins og lagt er til í breytingartillögu þriggja hv. þingmanna, þeirra Kristjáns Þórs Júlíussonar, Birgis Ármannssonar og Vigdísar Hauksdóttur. Í þeirri breytingartillögu er öllum hleypt að, hvort heldur sem það eru umhverfisverndarsamtök eða útivistarsamtök. Slík samtök eru oft að vinna gott verk, og eina skilyrðið sem er sett er að þau hafi 30 meðlimi. Það er eina krafan. Ég tel það alveg nægjanlegt fyrir okkur hér, algjörlega. Menn tala um 10, 20, 30 milljónir, að þetta skipti ekki neinu máli. En mér finnst forgangsröðunin vera alröng. Hér er verið að búa til, eins og stundum er sagt, og ég hef nú stundum sagt sjálfur, svona pappírsstörf. Til hvers? Til að taka við kærum frá útlendingum sem hafa engra hagsmuna að gæta og enga aðkomu að málum á nokkurn einasta hátt, hræra í pappír til þess að skapa störf við það. Ég spyr: Hefði ekki verið eðlilegra að halda þá í störfin á heilbrigðisstofnunum á landinu? Hafa frekar hjúkrunarfræðingana, sjúkraliðana, læknana? Nei, þetta er forgangsröðunin. Þetta er pólitísk ákvörðun. Þetta er í stíl við önnur vinnubrögð hjá stjórnarmeirihlutanum, alltaf einhverjir frasar og eitthvert innihaldslaust snakk. Ég nefni sem dæmi kynjaða fjárlagagerð og svoleiðis vitleysu, sem kostar tugi milljóna þó að það virðist ekki kosta nokkurn skapaðan hlut neins staðar. Þá fara menn í það, og hver er árangurinn? Jú, á sama tíma og verið er að setja tugi milljóna í slíkt gæluverkefni, til þess að friða einhverja öfgahópa, er verið að reka fólkið sem vinnur á spítölunum og sjúkrahúsunum út, láta það ganga um atvinnulaust. Það er forgangsröðunin. Það er sú pólitíska ákvörðun sem verið er að taka hér. Mér er líka minnisstætt þegar við fjölluðum hér um - og hefur verið í fréttunum undanfarnar vikur og ég skil nú ekki af hverju ekki var fjallað um það miklu fyrr - sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Ég hélt þá um það margar ræður að verið væri að bruðla með peninga, tugi milljóna, til þess að steypa saman tveimur stofnunum. Það voru engin gögn lögð á borðið. Samt voru hv. þingmenn tilbúnir að taka afstöðu og greiða því atkvæði að sameina bæri þessar stofnanir vegna þess að menn sæju einhverja áratugi fram í tímann, að einhver sparnaður gæti orðið. En það var ekki sýnt fram á það með gögnum, nei, engin gögn lágu fyrir um það. Hver er svo niðurstaðan og hver ætli verði lendingin í fjárlögunum í haust? Ef þessar tvær ágætu stofnanir fá ekki aukið framlag til að mæta þessari vitleysu, þessu bruðli þarf að fækka fólki. Það verður að segja upp fólki vegna þess að 70–80% af kostnaði við rekstur slíkra stofnana eru laun. Það er árangurinn. Svo kom skýringin, sem maður var nú svo grænn að fatta ekki, og svo kom yfirlýsingin frá ríkisstjórninni: Við höfum fækkað stofnunum svo og svo mikið. En ekki er spáð í hvaða afleiðingar það hefur - hvort einhver hagræðing sé af því eða sparnaður. Nei, það er bara talað. Það er það sem liggur fyrir. Það er með eindæmum hvernig oft er bruðlað með fjármuni eins og er verið að gera í þessu tilfelli. Hér á að bruðla með peninga og skapa einhver störf í nefndum sem eiga að taka við kærum frá útlendingum, sem varðar ekkert um okkar innanríkismál, og hræra í þeim. Það er svo sérkapítuli að úrskurðarnefndir, margar hverjar, hafa verið mörgum vikum, eða mánuðum, á eftir með úrskurði sína vegna álags, vegna fjárskorts, en samt ætla menn að fara að gera þetta. Gerðar hafa verið alvarlegar athugasemdir við það, af mörgum aðilum sem hafa komið fyrir fastanefndir þingsins, að þessir hlutir hægja á atvinnuuppbyggingu í landinu. En það skiptir kannski engu máli meðan þessi ríkisstjórn situr, það verða hvort sem er engar framkvæmdir á meðan hún er við völd. En það er algjörlega óskiljanlegt af hverju menn fara þessa leið. Ég segi enn og aftur að menn eru að bruðla með fullt af peningum þar sem hægt væri að spara helling, eyða í alls konar vitleysu, einhver pólitísk gæluverkefni til að friða öfgahópa í hverju horni. Enda er staða ríkisstjórnarinnar slík að enginn má anda eða blása án þess að hlaupið sé upp til handa og fóta þar sem meiri hlutinn hangir á bláþræði. Hver einasti stjórnarþingmaður hefur neitunarvald og getur gert alls konar kröfur, hvort heldur sem þær eru raunhæfar eða óraunhæfar. Síðan leggja hv. stjórnarþingmenn tillögur af þessu tagi fram, bruðla með peninga á hinum og þessum stöðum. En ég ætla að upplýsa virðulegan forseta um það að margir íbúar á landsbyggðinni eru ekki búnir að gleyma þeirri aðför sem var gerð að þeim síðastliðið haust þegar menn réðust á hverja heilbrigðisstofnunina á fætur annarri, skáru langt inn fyrir bein svo að olli ólgu og haldnir voru um það margir fundir. Sem betur fer var það slagkraftur íbúanna sem sneri dæminu við, þessari vitlausu herferð ríkisstjórnarflokkanna við að leggja marga staði á landsbyggðinni nánast niður. Á sama tíma er verið að bruðla með peninga í þessa átt hér. Ráðherrann í mínu kjördæmi, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gerði engar athugasemdir, þegar frumvarpið var lagt fram og kynnt í ríkisstjórnarflokkunum og í ríkisstjórninni, við það að heilbrigðisstofnunin á Sauðárkróki væri skorin niður um tugi prósenta, eða á Vestfjörðum eða hvar sem er. Engar athugasemdir, engar bókanir. Svo koma skýringarnar: Ja, þið vitið hvaða hug ég ber til ykkar. En ekki voru gerðar athugasemdir við það á fyrri stigum málsins, aldeilis ekki. Þetta er enn og aftur með sama hætti, það er verið að bruðla með peninga í pappírsvinnu í staðinn fyrir að snúa sér að því að byggja upp atvinnu fyrir fólkið í landinu þannig að það geti séð sér farborða. Við þurfum ekki á því að halda núna að opna á kærur frá útlendingum hvað varðar þau verkefni sem tilgreind eru í 4. gr. Þetta er algjörlega fáránlegt. Sú breytingartillaga sem ég vitnaði í hér áðan, sem flutt er af minni hlutanum í hv. umhverfisnefnd, dugar svo sannarlega til. Ég vil að lokum benda á athugasemdir frá sveitarstjórnarmönnum sem mér hafa borist. Þar kemur í ljós að menn eru mjög hræddir við hvaða afleiðingar þetta getur haft. Menn telja allar líkur á því að frumvörpin auki enn á vandann nema jafnframt verði gripið til mótvægisaðgerða. Ákvæði um almenna málskotsheimild, í 3. mgr. 4. gr. frumvarpsins, sé ekki fyllilega skýrt og virðist meðal annars óljóst hvort sú regla nær til ákvarðana um útgáfu starfsleyfa fyrir starfsemi sem er matsskyld samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Hér kemur strax spurning sem er enn ósvarað og menn velta fyrir sér: Hvað mun þetta þýða? Menn eru með efasemdir um þetta, telja að þetta gæti gengið lengra en menn leggja skilning í hér. Menn benda líka á að almennri málskotsheimild fylgi ýmsir ókostir, meðal annars vegna ríkrar leiðbeiningarskyldu sem hvílir á stjórnvöldum, þar á meðal úrskurðarnefndum, sem getur reynst afar íþyngjandi þegar flókin mál eru annars vegar. Forsenda þess að unnt verði að starfa eftir þessum ákvæðum, án þess að málsvörnin dragist úr hófi, sé sú að stöðugildi viðkomandi úrskurðarnefndar verði mun fleiri en sem nemur fjölda starfsmanna sem nú sinna þeim verkefnum sem ætlunin er að fela nefndinni. Enn og aftur er varað við því sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, þ.e. að þetta muni þýða aukin útgjöld, en samt með þeim fyrirvara að það muni þó hugsanlega verða hærri upphæð en þar er gert ráð fyrir. Þetta er forgangsröðunin. Það er pólitísk ákvörðun að fara þessa leið. Ég spyr, ég hef ekki heyrt nein rök enn þá: Hvers vegna dugar ekki það ferli sem er í dag? Mér hefur sýnst það mjög flókið og nægjanlega flókið. Við þekkjum þá umræðu sem varð og þær staðreyndir sem blöstu við þegar menn ákváðu að setja bæði virkjanaleyfið, framkvæmdaleyfið og nýtingarleyfið í Þingeyjarsýslunum í sameiginlegt umhverfismat. Hvaða áhrif hafði það? Hæstv. ráðherrar sögðu: Þetta mun einungis tefja verkið um tvær vikur eða þrjár, eða einhverja daga. Hver varð reyndin? Reyndin varð allt önnur. Nei, það á ekki að læra af þessum mistökum. Það á aldeilis ekki að gera það. Hér á að hlaupa eftir kenjum einhverra fámennra öfgahópa. Ég ítreka það enn og aftur að fullgilding Árósasamningsins, til að mynda á öllum Norðurlöndunum, er ekki með þeim hætti sem hér er lagt til. En við erum svo klár og stór - og reyndar fá, eins og kemur fram í skýringum sem ég skil ekki - að óhætt er fyrir okkur að stíga þetta skref. Þetta minnir mann enn og aftur á það þegar við vorum í þessari útrás - mér fannst síðasti ræðumaður orða það vel, þetta er sennilega stærsta útrás sem farið hefur verið í frá upphafi, að gefa öllum færi á að kæra allar þær framkvæmdir sem á að fara í. Þetta mun einungis tefja fyrir framkvæmdum í staðinn fyrir að liðka fyrir þeim; framkvæmdum sem við þurfum að fara í til að skapa atvinnu. Það væri eðlilegt að samþykkja frekar breytingartillögu frá minni hluta umhverfisnefndar sem snýr að því að gera öllum hér innan lands frjálst að kæra. Með því er gengið lengra en er í dag, menn þurfa ekki að hafa bein áhrif að því leytinu til að umhverfissamtök eða útivistarsamtök geta kært ákvörðun og tekið þátt í ferlinu. Það tel ég vel duga fyrir alla þá sem láta sig umhverfi sitt varða. Það er nefnilega oft þannig, virðulegi forseti, að þeir sem tala hæst um hlutina hugsa minnst um þá. Það er staðreynd að mörgum sveitarfélögum sem tekið hafa forustu í umhverfismálum hér á landi er stýrt af sjálfstæðismönnum og meiri hluta þeirra. Það eru verkin sem tala en ekki eitthvert orðagjálfur eins og hér er.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afskaplega yfirgripsmikla ræðu. Það er tvennt sem mig langar til að spyrja hann um. Ef umrædd breytingartillaga nær fram að ganga mun hv. þingmaður þá styðja málið? Síðan er annað atriði sem ég saknaði að hann ræddi. Það er ákvæði til bráðabirgða I um starfsmenn úrskurðarnefndar, hvernig því verði háttað með breytingunum. Þar stendur nefnilega, með leyfi herra forseta: „Forstöðumanni úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál skal boðið að taka við starfi forstöðumanns úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála samkvæmt lögum þessum með óbreyttum starfskjörum.“ Nú á sú nefnd að starfa í fimm ár, ef ég man rétt. Ég er búinn að kanna málið og þessi viðkomandi einstaklingur - þetta er mjög sérstakt, það er sagt í bráðabirgðaákvæði með lögunum að ákveðnum einstaklingi skuli boðið starfið, ákveðið starf, og hann verður meira að segja mjög valdamikill. Eins og kom fram í ræðu minni hefur hann mjög mikið að segja um alla málavexti. Hann hefur yfirumsjón með höndum og ber ábyrgð á daglegum rekstri úrskurðarnefndarinnar og ræður því hverjir fjalla um einstök mál þannig að þetta verður mjög valdamikill maður. Honum er boðið starfið samkvæmt lögum. Er þetta ekki mjög sérstakt, herra forseti? Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort honum finnist það ekki sérstakt að þessum manni skuli boðið starfið, fyrir utan það að ef hann verður þarna í fimm ár, eins og mér sýnist hann eiga að vera með óbreyttum kjörum, fer hann upp fyrir 70 ára aldursmark opinberra starfsmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Fyrst um spurninguna hvort ég mundi styðja frumvarpið ef breytingartillagan yrði samþykkt. Ég mundi orða það þannig að ég styddi það alveg örugglega ekki eins og það er núna. En ég mundi hugsa mig vandlega um og teldi jafnvel töluverðar líkur á að ég mundi gera það, því að það mundi koma til móts við það sem gæti, eins og stundum er sagt, dottið milli skips og bryggju eða milli þilja. Það mundi gera það að verkum að einmitt þeir aðilar sem láta sig umhverfið miklu varða gætu komið inn í kæruferli án þess að vera beinir hagsmunaaðilar að máli og ég teldi skynsamlegra að gera það með þeim hætti en að opna á þá vitleysu sem hér er. Hv. þingmaður spurði mig líka hvort ég teldi eðlilegt að viðkomandi aðila, eins og kemur fram í ákvæði til bráðabirgða I um starfsmenn úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, skuli boðið starf hjá nýju nefndinni. Það er ekki svo að ég vilji persónugera þetta við þann einstakling en þetta er hins vegar umræða sem við höfum átt hér oft og tíðum, til að mynda við sameiningu margra annarra stofnana eða ráðuneyta. Þetta kemur einmitt fram þegar fara á að hagræða í rekstrinum sem ég stórefast um, enda sjáum við það í fjárlögunum t.d. með aðalskrifstofur ráðuneytanna að þær taka ekki á sig sama niðurskurð og aðrir. Það er bara staðreynd. Þegar menn sameina til að mynda tvö ráðuneyti í eitt er gerð minni aðhaldskrafa á aðalskrifstofur þeirra ráðuneyta en annarra jafnvel. Og þó að gefin sé út sú yfirlýsing frá oddvitum ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, að það skuli gert þá er bara ekkert farið eftir því. Samt eru fjárlögin samþykkt með þeim hætti. Þetta er svipað mál og við höfum rætt áður. Menn geta ekki hagrætt í ríkisrekstrinum ef steypa á saman stofnunum þar sem allir hafa sömu laun, sömu kjör og sömu starfsréttindi. Svo er þetta líka spurningin um það, sem ég kem kannski betur að og svara á eftir, að þetta gefur hugsanlega ekki öðrum möguleika 

Herra forseti. Ég var nú eiginlega ekki að tala um þetta og ég er heldur ekki að persónugera málið. Það eina sem mér finnst stinga í stúf er að ákveðinn aðili, sem hefur ákveðna kennitölu, skuli eiga kost á ákveðinni stöðu sem samkvæmt frumvarpinu er mjög valdamikil, hvort það séu eðlileg vinnubrögð. Ég minnist þess ekki að hafa séð svona ákvæði áður í lögum að ákveðinn aðili sé ráðinn samkvæmt lögum, að honum sé gefið færi á því að halda starfi eða fá starf samkvæmt lögum og meira að segja að halda starfsskyldum. Það er reyndar svo sem þekkt eins og þegar bankarnir voru sameinaðir og annað slíkt. Ég man ekki eftir að hafa séð einn mann tekinn svona út og alveg sérstaklega vegna þess að hann verður samkvæmt 3. gr. mjög valdamikill því að hann ákveður hvaða aðilar í þessari sjö manna stjórn fjalla um einstök mál, hvort það verði þrír eða fimm manns í nefnd, stundum einn, til að fjalla um einstök mál. Það varðar mjög miklu hvernig þessi mál eru leyst. Ef til dæmis tveir í þriggja manna nefnd sem hann tekur ákvörðun um að skuli fjalla um ákveðið mál, því að hann metur líka málið og hvort það skuli vera þrír eða fimm sem fjalla um það, eru með þekktar skoðanir í einhverjum skilningi, skoðanir sem einhverjum hugnast, honum til dæmis, er málið fyrir fram afgreitt.

Virðulegi forseti. Svo ég taki af allan vafa um það þá skildi ég ekki ummæli hv. þingmanns þannig að hann væri að persónugera þetta frekar en ég við einhvern einstakling. Hv. þingmaður hefur mun lengri reynslu af þingstörfum en ég, sem hef einungis setið á þingi í rúm tvö ár, en það er mjög sérstakt að sjá þetta ákvæði, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, að það skuli vera sett í lög frá Alþingi að ákveðinn einstaklingur skuli taka við þessari stöðu. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að mér finnst að slíkt ætti ekki að vera í lagasetningu. Síðan er það líka spurningin sem menn standa frammi fyrir þegar verið er að sameina stofnanir til að mynda hjá ríkinu: Hvers vegna er það gert þannig að alltaf er gengið að því vísu að allir haldi störfunum? Þá getum við spurt okkur þeirrar spurningar: Hvað um aðra aðila, hvort heldur það er í þessu tilfelli eða öðrum sem hafa menntun og metnað til að gegna viðkomandi störfum? Þeim er ekki einu sinni gefinn kostur á að sækja um. Það er spurning sem menn þurfa líka að spyrja sig að hvort sé eðlilegt. Ég tek undir með hv. þingmanni þar sem hann bendir réttilega á að það er mjög sérstakt að sett skuli í lög sem samþykkt eru á Alþingi að forstöðumaður ákveðinnar nefndar skuli taka við starfi sem er fyrir fram ákveðið að verði til hér. Ég tek undir að það er mjög óheppilegt og ætti ekki að vera með þeim hætti. Við þurfum líka að spyrja okkur að því á sama tíma og við stöndum í öllum þessum niðurskurði hvernig menn ætli að gera það af því að niðurstaðan er líka sú og stjórnvöld fá það framan í sig að það hefur verið hagrætt í ríkisrekstrinum með því að reka konurnar út af sjúkrastofnununum, heilbrigðisstofnununum. Það er niðurstaðan, það er hinn blákaldi veruleiki. Og nánast allt hjá Landspítalanum og líka mörgum öðrum stofnunum. Það er blákaldur veruleikinn.

Virðulegi forseti. Umræðan í dag er því miður ein af mörgum sem við höfum átt hér síðastliðin tvö, þrjú ár og snúast um að sá hópur sem hefur mjög tæpan meiri hluta í þinginu og fer þar af leiðandi með framkvæmdarvaldið reynir í ljósi þess meiri hluta að gjörbylta mörgum málum á Íslandi án þess að hafa leitað eftir því að um þau ríki meginsátt í samfélaginu. Þá er ég ekki endilega að tala um hér á þingi þó að það sé eðlilegasti mælikvarðinn á hvernig menn skiptast í sveitir, í það minnsta á fjögurra ára fresti, heldur að menn ruggi bátnum ekki um of. Hér hefur öfgapólitík vaðið uppi um langt skeið, oft og tíðum í það minnsta, og á það ekki síst við um málefni er snerta atvinnumál, orkunýtingu, virkjanir og síðan hinn hluta þess, þ.e. umhverfisvernd eða umhverfissjónarmið. Það er þeim mun sérkennilegra þegar ríkisstjórnin og stjórnarliðar kenna sig gjarnan á sama tíma við hið norræna velferðarkerfi, fyrirmyndarríki Norðurlanda, og þá norrænu pólitík sem þar er því að þetta verður ekki aðskilið. Það er ástæða fyrir því að annars staðar á Norðurlöndum ríkir ákveðin sátt í pólitík. Þar er líka tekist á. Þar eru allur skalinn frá hægri til vinstri. Þar er tekist á um atvinnumál og umhverfismál, en það er ákveðin ástæða fyrir því að út á við virðist vera miklu meiri sátt í löndum eins og Noregi, Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi. Þau virðast eiga miklu meira sameiginlegt en mörg önnur ríki. Ástæðan er fyrst og fremst sú að þar hefur skapast sú - ég vil ekki kalla það hefð heldur má kannski frekar líkja því við samfélagssátt um að það sé fullkomlega eðlilegt þegar ný ríkisstjórn og ný öfl koma að stjórnarborði að þau fái að setja sinn svip á samfélagið. Öllum er jafnframt ljóst að ekki verður reynt að kollvarpa því samfélagi sem menn hafa búið við í áratugi eða árhundruð heldur verði hægfara breytingar sem um sé veruleg sátt. Hluti af þessu birtist í því að annars staðar á Norðurlöndum er hefð fyrir minnihlutastjórnum og þá þarf gjarnan að semja við stærsta stjórnarandstöðuflokkinn eða nokkra stjórnarandstöðuflokka til að koma málum fram. Með þeim hætti verður á bak við allar stórar breytingar 70–80% fylgi. Til hvers á að keyra mál hér í gegn með minnsta mögulega meiri hluta til þess eins að eftir næstu kosningar komi nýr meiri hluti sem var minni hluti áður og breyti þeim til baka? Það hefur engan skynsamlegan grunn. Þannig byggjum við ekki upp samfélag, herra forseti. Við gerum það hægt og rólega með því að hafa sátt og samlyndi um það sem við erum að gera og taka tillit til þeirra sjónarmiða sem uppi eru. Ég hef þennan langa inngang því að í þessu frumvarpi eða þessum frumvörpum er verið að fjalla um hluti sem um er held ég almenn sátt, um að fullgilda Árósasamninginn og jafnvel geta menn orðið ásáttir um þær úrskurðarnefndarleiðir sem hér eru farnar þó að ég ætli aðeins að hafa orð á því hér á eftir. En þegar síðan kemur að því með hvaða hætti á að fullgilda samninginn er ekki farið leið hinna norrænu velferðarríkja. Það er ekki einu sinni farin leið allflestra Evrópuríkja. Það er einungis Portúgal sem hefur farið þá leið að leyfa að hver einasti aðili í heiminum geti gert athugasemdir á framkvæmdasviði, farið í kæruferli og skapað þá hættu að hér verði hreinlega óstjórnhæft stjórnkerfi. Slíkt hefur engum dottið til hugar nema núverandi ríkisstjórn og núverandi stjórnarflokkum. Ég vil reyndar ekki trúa því að það sé meiri hluti í báðum stjórnarflokkunum fyrir þessu og vonast til að sú breytingartillaga sem minni hlutinn, hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Kristján Þór Júlíusson og Vigdís Hauksdóttir, hefur lagt fram muni ná fram að ganga. En hún snýst um að tengja þessa hagsmuni Íslandi, að aðilar þurfi að eiga varnarþing á Íslandi og lögvarða hagsmuni tengda hinni kærðu ákvörðun. Það er miklu lógískara. Í núverandi skipulagslögum sem við höfum haft er eðlilega möguleiki fyrir aðila að kæra, koma með athugasemdir. Ég man eftir dæmi um þorp í litlu samfélagi þar sem átti að breyta skipulagi og um það birtust 125 athugasemdir. Ein var frá íbúa í þorpinu. Þær voru nánast allar samhljóða, ljósritaðar eða afritaðar, og undirskrifaðar af fólki hvaðanæva af landinu, sumir bjuggu reyndar erlendis en voru íslenskir ríkisborgarar. Þetta hafði þau áhrif að það tók langan tíma að fjalla um þessar athugasemdir. Voru þær lögmætar? Voru þær skynsamlegar? Eða var þarna einhver hópur hagsmunaaðila sem ætlaði að koma í veg fyrir breytingarnar í þessu litla samfélagi? Einn aðili úr sveitarfélaginu gerði athugasemd. Hvað gæti ekki gerst hér þegar við opnum kæruferilinn fyrir öllum heiminum? Mjög sérkennilegur er sá rökstuðningur meiri hlutans fyrir því að það sé eðlilegt eins og stendur á bls. 3, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur almenna kæruaðild í þessum tilvikum eðlilega skipan hérlendis. Veldur þar annars vegar að á Íslandi er samfélag fáliðans þar sem þau gildi standa djúpum rótum að virða beri viðhorf og sjónarmið hvers einstaklings, en hins vegar að ekki er um að ræða aðra sambærilega kosti sem styðjist við sérstaka hefð í réttarfari eða stjórnsýslu.“ Hvað stendur hér? Það er eiginlega óskiljanlegt. Svo neðar á sömu blaðsíðu, með leyfi forseta: „Erfitt er að spá um það hver þróun kærufjölda yrði samkvæmt einstökum færum leiðum í þessu efni. Bent skal á að sú spá í athugasemdum með frumvarpinu, að fyrst í stað kynni kærum að fjölga um 30%, miðast annars vegar við það að kæruaðild verði almennari en nú er en hins vegar að kærur sem nú er fjallað um í …“ - ýmsustu ráðuneytum færist til nýju úrskurðarnefndarinnar. Það veit sem sagt enginn hvað þetta þýðir. En áhættan er sú að við setjum í gang einhvers konar batterí sem enginn hefur stjórn á, enginn veit til hvers er. Við gætum líka fjallað um það. Til hvers á að hleypa öllum heiminum að kæruferli einstakra framkvæmda á Íslandi? Til hvers er það? Það hlýtur að vera til þess eins að búa til nýja leið til að tefja mál og gera þau flókin. Við höfum á undanförnum árum séð dæmi þess að við getum ekki svarað því hversu langan tíma t.d. mat á umhverfisáhrifum tekur. Það hefur fælt frá erlenda fjárfestingu. Dæmi um slíkt var kísiliðja sem átti að koma upp í Þorlákshöfn, allar aðstæður voru taldar vera fyrir hendi en kísiliðjan endaði í Kanada, ekki vegna þess að menn fengu ekki skynsamleg svör eða óttuðust að mat á umhverfisáhrifum mundi enda með þeim hætti að verksmiðjan yrði talin óskynsamleg og óumhverfisvæn heldur vegna þess að við gátum ekki svarað hversu langan tíma ferlið tæki. Hvað erum við að gera hér? Við höfum ekki hugmynd um hvað er verið að búa til. Það veit enginn. Síðan er fjallað um nýja úrskurðarnefnd. Fyrr í dag hafa ýmsir ræðumenn fjallað um að verið sé að setja upp nýtt batterí, heldur stærra en við þekkjum nú og þar af leiðandi með viðbótarkostnaði upp á einhverjar milljónir. Nú getur verið að menn telji að það sé ásættanlegur viðbótarkostnaður gegn því að þetta „fúnkeri“ á réttan hátt, stjórnsýslan virki. Í áliti minni hluta umhverfisnefndar, sem hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Birgir Ármannsson undirrita, kemur fram á bls. 2, með leyfi forseta: „Árið 2010 kvað úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála upp 72 úrskurði. Að meðaltali tók það 15 og hálfan mánuð að kveða upp úrskurð í þessum 72 málum. Það tók úrskurðarnefnd um hollustuhætti og mengunarvarnir að meðaltali 40 vikur að kveða upp úrskurð sinn en þess má geta að lögbundinn frestur sem nefndinni er veittur til þess er á bilinu fjórar til átta vikur.“ Varðandi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála þekki ég fleiri en eitt og fleiri en tvö dæmi þar sem mál hafa þvælst þar í um tveggja eða þriggja ára skeið ef ekki lengur. Nú á að steypa öllum þessum málum saman en þau eru oft og tíðum háð mikilli sérþekkingu þannig að það er ekki ljóst í mínum huga að þetta muni ganga hraðar og einfaldar fyrir sig, hvað þá ef við tökum það með í reikninginn að meiri hlutinn sé í alvörunni að fjalla um að opna kæruferlið fyrir öllum heiminum í ákveðnum tilvikum. Það er ákaflega sérkennilegt, ég verð að segja það. Ég nefndi það fyrr að við hefðum miðað við að taka fyrirmyndir frá öðrum Norðurlandaþjóðum sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa oft og tíðum stært sig af, hin norræna velferðarstjórn. Ég tek undir að það á í mörgum tilvikum mjög vel við og er oft mjög skynsamlegt, enda eru þetta þau ríki sem við berum okkur helst saman við og viljum gjarnan bæði standast samanburð við og jafnvel skáka þeim í einstökum málum, ekki síst í íþróttum og slíku. Þetta eru vinaþjóðir okkar, þjóðir sem eru líkar okkur. Þá kemur það fram í nefndaráliti minni hlutans, sem ég nefndi áður, að fæst aðildarríki Árósasamningsins hafa gengið jafnlangt og lagt er til í þessu frumvarpi og aðeins Portúgal hafi gengið alla leið. Í nefndaráliti meiri hlutans er reynt að rökstyðja að þetta sé hið besta mál. Það er líka nefnt að actio popularis eða þessi almannaréttur um málsmeðferð sé við lýði í Portúgal. Síðan er fjallað um skýrslu og nefnd alls kyns lönd og sagt að að einhverju leyti sé þessi almenna túlkun við lýði þar, þ.e. Stóra-Bretland, Írland, Lettland að einhverju leyti, einnig eru nefnd Spánn og Eistland og Slóvenía, ákveðin málskotsheimild sé þar á einstökum sviðum í umhverfisrétti, og sums staðar í Litháen og Ítalíu og í Grikklandi sé jafnvel einhvers konar rýmri heimild. Þið hafið kannski tekið eftir því að ég hef ekki nefnt eitt einasta ríki á Norðurlöndum. Ég er búinn að telja hér upp allflest ríki Evrópu en ekkert einasta á Norðurlöndum, ekkert þeirra sem gengur svona langt.  En eins og ég nefndi vonast ég til að sú breytingartillaga sem minni hlutinn í umhverfisnefnd hefur lagt til um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála muni ná fram að ganga. Það er nokkuð sem við þekkjum frá íslenskum rétti, frá öðrum Norðurlandaþjóðum og getum held ég öll sætt okkur við. Svo er spurning af hverju menn vildu ganga lengra. Ég hef ekki séð rökstuðninginn fyrir því í nefndaráliti meiri hlutans og heldur ekki í þeim ræðum sem ég hef heyrt hér um þetta mál, nema ef vera skyldi eins og hefur komið fram hjá einstaka ræðumönnum að tilgangurinn sé að setja framkvæmdaferlið í uppnám. Það er til að mynda afar athyglisverð tafla á bls. 5 í fylgiskjali með nefndaráliti minni hlutans. Maður þarf reyndar að rýna í hana í drjúglanga stund til að átta sig á því hvað sé í gangi. Þegar við bætist að menn geti orðið vanhæfir á mismunandi stigum í kæruferlinu hljómar þetta eins og kæruferli sem menn eru ásáttir um að geti tekið tvær, fjórar, sex vikur, geti tekið ár, jafnvel orðið endalaust af því að stjórnsýslan í svo litlu fáliðuðu landi ræður ekki við slíkt fyrirbæri ef hingað kæmi stormur af kærum sem væri hægt að blása til báls meðal einhverra samtaka í Evrópu sem gætu sent inn ótal kærur og athugasemdir á mismunandi stigum. Við höfum því miður séð dæmi þess í virkjanamálum að öfgahópar, sannarlega sumir hverjir, hafa komið fram, jafnvel erlendir. Við sjáum kannski ekki augljósa hagsmuni þeirra í því að stöðva framkvæmdir. Ef það væri vegna þess að menn hefðu áhyggjur af hlýnun andrúmsloftsins væri auðvitað miklu skynsamlegra að virkja hér á landi. Vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir eru með endurnýjanlegum orkugjafa og skila ekki til loftslags heimsins því sama og þau lönd þar sem verið er að brenna bæði olíu og kolum sem er oftast sá valkostur sem er nýttur við orkuöflun til að knýja virkjanir eða verksmiðjur. Ég ætla að enda þetta, virðulegi forseti, á því að hvetja umhverfisnefnd til að taka þetta mál til sín aftur og fjalla vel um það. Ég legg til að menn skoði af sanngirni og skynsemi þá breytingartillögu sem ég hef nefnt í tvígang í ræðu minni. Á þeim forsendum gætu menn náð samkomulagi um að breyta í ákveðna átt, þá átt sem meiri hlutinn vill fara, í stað þess að ganga algjörlega leiðina á enda, jafnvel fram af hengibrún sem ég óttast að mundi verða niðurstaðan ef menn færu leið meiri hlutans í málinu.

Forseti. Þetta var fróðleg ræða og flutt af mikilli þekkingu og vegna þess að hægt er að leita í þekkingarbrunn hv. þingmanns langar mig að spyrja hann um þetta. Hann telur að helst sé að leita skýringar á tillögu frumvarpsins og meiri hluta umhverfisnefndar um almenna málskotsaðild í því að umhverfisráðherra og meiri hluti umhverfisnefndar vilji stöðva allar framkvæmdir í landinu, eyðileggja framkvæmdaferlið með því að hleypa alls konar vitleysingum í það, jafnvel almenningi hér á götunni og meira að segja útlendingum. Það kann að vera skýring, ég skal ekki segja, ég er að leita þekkingar og fróðleiks hjá hv. þingmanni. Mig langar að spyrja hvernig öfgamönnum í Portúgal hafi tekist til í þessu með því að innleiða þar almenna málskotsheimild, að vísu ekki eftir stjórnsýsluleiðinni eins og hér er og hv. þingmaður veit auðvitað mætavel, heldur eftir dómstólaleiðinni. Það er þannig að allur almenningur og alls konar vitleysingar meira að segja í öðrum löndum geta sumsé kært framkvæmdir í Portúgal „villevekk“ - allir geta kært allt eins og sagt hefur verið hér í ræðum nokkrum sinnum af spöku viti. Og hvernig þetta hafi líka gengið annars staðar í Evrópu þar sem menn hafa farið nokkurn veginn sömu leið og í Portúgal þó að með öðrum hætti sé í samræmi við eigin lagahefð og samfélagsaðstæður. Er allt bara í graut í þessum ríkjum? Er það þannig að framkvæmdir bara sjáist ekki og menn lifi þarna á fjallagrösum og geitamjólk eins og var við Kristsburð? Ég hef ekki komið til Portúgals, bara aldrei, og veit ekki hvernig ástandið er þar en ég veit að hv. þingmaður hefur væntanlega komið þangað og talar um það af miklu viti. Ég bið hann að leyfa okkur hinum að njóta þeirrar þekkingar sem hann hefur á þessum málum.

Virðulegi forseti. Það var margt athyglisvert í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar eins og oft þegar hann kemur í pontu og deilir út einkunnum og vitneskju sinni um eitt og annað. Mér fannst þó svolítið sérkennilegt að hann vildi ekki svara því hver tilgangurinn væri. Hann sagði að það kunni að vera tilgangurinn með frumvarpinu að stöðva framkvæmdir og hleypa öllu í bál og brand. Ég hefði kannski haft meiri trú á því að formaður umhverfisnefndar svaraði því meira afdráttarlaust að það væru einhverjar aðrar ástæður fyrir því að menn vildu ganga þessa leið. Ég sagði í ræðu minni að ég hefði ekki fundið þann rökstuðning í nefndaráliti meiri hlutans. Það voru ekki mín orð að hér ætti að hleypa að alls kyns vitleysingum og jafnvel af götunni og af erlendu bergi brotnu. Það voru ekki mín orð. Ég sagði einfaldlega að það væri óeðlilegt að mínu viti að aðilum sem hefðu hér enga hagsmuni væri hleypt að kæruborðinu með þeim hætti sem hér er lagt til. Varðandi hvort allt sé í bál og brand og ekkert sé gert í þeim löndum sem hv. formaður umhverfisnefndar nefndi þá býst ég við að svo sé ekki. En þar er kannski heldur ekki um eins auðugan garð að gresja, ekki eins mörg verkefni hlutfallslega miðað við höfðatölu, ef við viljum ganga svo langt, eða annað eins og hér er í gangi og sú umræða, öfgaumræða sem ég tel að hér hafi verið um bæði vernd og eins nýtingu virkjunarkosta. Ég tel að það hafi æst upp málið. Síðan er held ég augljóst og það kemur fram í nefndarálitunum að það skortir 

Forseti. Það kom fram hjá hv. þingmanni, sem hefur deilt því með okkur, að það er ekki svo að í þeim Evrópulöndum sem hér voru nefnd til hafi framkvæmdir stöðvast eða þar ríki miðaldamyrkur og ótti og eymd yfir samfélögunum þó að þau hafi farið þá leið sem Árósasamningurinn gefur fullt tilefni til, að taka upp almenna málskotsheimild eða fara mjög nærri því í annaðhvort dómstóla- eða stjórnsýsluleiðinni. Ég þakka honum fyrir þau svör.

Virðulegur forseti. Ég hef svo sem litlu við það að bæta sem við ræddum áðan, ég og hv. þm. Mörður Árnason. Það er mín tilfinning og mín skoðun að það eigi eftir að vinna ákveðna vinnu til að útskýra það og skýra frá bæði reynslu annarra þjóða um hvernig þetta hafi virkað og af hverju Norðurlöndin ganga ekki svona langt. Ég tel að það séu reyndar mjög veigamikil rök í sjálfu sér að við eigum ekki að ganga lengra en þau í þessum efnum og ég reyndi held ég að útskýra það í inngangi mínum í ræðunni. Ég vona, eins og ég sagði í lok ræðu minnar, að hv. þingmaður, formaður umhverfisnefndar, taki þetta mál inn til nefndarinnar og gaumgæfi af skynsemi og yfirvegun þá breytingartillögu sem minni hlutinn er með og aðrar ábendingar sem hafa komið hér fram til að gera málið betra og skynsamlegra þannig að við þingmenn getum sæst á það og um það verði miklu meiri sátt en í hefur stefnt og mun stefna í ef þröngva á því í gegn að setja ákvæði um actio popularis, svo ég vitni í latínu með leyfi forseta, eða almennan málskotsrétt og troða honum inn í kæruferli fyrir allar framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og yfirferð á þessu máli. Hv. þingmaður spurði í ræðu sinni hver væri í raun orsökin fyrir því að menn færu þessa leið og benti á það sem kemur greinilega fram í nefndaráliti minni hlutans, hv. þingmanna Kristjáns Þórs Júlíussonar og Birgis Ármannssonar, að menn hafi áhyggjur af því að verið sé að drekkja kerfinu eða stjórnsýslunni. Það kemur fram í nefndarálitinu sem hv. þingmaður rifjaði hér upp að úrskurðir hafi tekið allt að 15 og hálfan mánuð, að meðaltali 40 vikur, og nefnir að hann þekki sjálfur dæmi um að það hafi tekið mörg ár. Því vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort honum finnist það ekki sérkennilegt, sérstaklega í ljósi umsagnar frá fjárlagaskrifstofunni þar sem er í raun og veru viðurkennt að menn átti sig ekki á hvað sé í vændum, hvort um þúsundir eða jafnvel tugþúsundir kæra verði að ræða. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því og deilir þeim með mér að svo geti farið að ekki verði nokkur leið að fara eftir þessu og úrskurða svo eitthvert vit sé í? Mig langar líka að minnast á, af því að það kom fram hér á undan þegar hv. formaður umhverfisnefndar var í andsvörum og talaði um að ekki væri neitt niðamyrkur í Portúgal, að ég held að það sé ekki niðamyrkur í þeim löndum sem hafa ekki gengið jafnlangt og hér er lagt til í innleiðingu eða fullgildingu Árósasamningsins. Ég vil líka vekja athygli á því, virðulegi forseti, að í þessari umræðu sem hefur staðið í tvo daga eða part úr tveimur dögum hefur enginn frá Vinstri grænum tekið þátt í umræðunni.

Hvar eru þeir?

Enginn.

Ég, fulltrúi meiri hlutans.

Nei, hv. þm. Mörður Árnason er ekki enn genginn í Vinstri græna svo ég viti til, hann er með merki Samfylkingarinnar í barmi alla vega enn þá. Það er einungis hv. þm. Mörður Árnason sem hefur verið hér til að veita andsvör og verja þetta mál. Hvar er nú öll 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það að setja á laggirnar nýja úrskurðarnefnd á grundvelli þeirra upplýsinga að fyrri nefndir, sem voru þó tvær með sérþekkingu, hafi ekki ráðið við að svara þeim kærum sem þangað voru komnar nægilega fljótt samkvæmt því sem við teljum vera eðlilega stjórnsýslu er mjög sérkennilegt. Og að um leið og menn setja saman nýja nefnd, stærri, þyngri, og hugsanlega ekki með sömu sérþekkingu, hún þarf að dekka miklu víðara svið, ætli menn að opna á þann möguleika að þangað hrúgist inn kærur þess vegna í hundraðavís eða þúsundavís og geti þannig drekkt kerfinu. Við þekkjum það öll og fréttum af því reglulega að hakkarar séu að ráðast á tölvufyrirtæki, meira að segja frá tölvufyrirtækjunum sjálfum, til þess eins að reyna að skemma og drekkja kerfinu. Og við þekkjum það, þingmenn, þegar heit mál eru til umræðu í þinginu að þá fáum við tölvupósta í þúsundavís sem gerir það að verkum að tölvupóstkerfið virkar ekki á þeim tíma. Ég veit þess dæmi að í sambandi við athugasemdir í skipulagsmálum hafa menn sent inn kærur í hundraðavís, tugavís, til þess eins að reyna að hafa áhrif á að stjórnsýslan lamist. Það hlýtur að vera eitt af því sem menn óttast þegar svona er lagt til, það er ekki endilega meðvitaður tilgangur frumvarpsins en hins vegar gæti það ómeðvitað klárlega orðið afleiðing þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að hv. þingmaður deilir þeim áhyggjum með mér að það geti gerst að menn fari að senda inn það margar kærur að í raun og veru sé ekki möguleiki á að uppfylla skilyrði um það sem er talin eðlileg stjórnsýsla við úrskurð, kannski fjórar til átta vikur. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni og nefndi dæmi úr Þorlákshöfn þar sem menn hrukku frá því að fara í fjárfestingar og uppbyggingu vegna þess að ekki var hægt að svara því hver væri áætlaður tími. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sakni þess ekki, eins og til að mynda mér fannst vanta í nefndarálit meiri hlutans í hv. umhverfisnefnd, í fyrsta lagi hvað mundi hugsanlega gerast, það voru settir miklir fyrirvarar við það í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, og hvernig menn ætla að vinna upp þann stabba sem er fyrir í dag, klára hann þannig að málin komist í eðlilegan farveg. Mér finnst þetta líka sérkennilegt í ljósi þess að við eigum eftir að taka fyrir þingsályktunartillögu um rammaáætlun sem væntanlega verður rædd á haustþinginu, þá verða menn kannski búnir að taka stærstu póstana út fyrir og komast að niðurstöðu um þá með því að setja í nýtingarflokk og verndunarflokk og eins í biðflokk. Finnst hv. þingmanni ekki sérkennilegt að stíga svona stórt skref núna með fullgildingu Árósasamningsins og langt umfram það sem allir aðrir eru að gera einmitt þegar við höfum reynslu af því hvað þetta getur kallað á, vandkvæði á að þessar nefndir geta ekki úrskurðað? Loks langar mig líka að spyrja hv. þingmann þeirrar spurningar hvort hann geti tekið undir það sjónarmið sem ég kom inn á í ræðu minni áðan að í raun og veru sé verið að búa til einhver pappírsstörf til að hræra í kærum frá útlendingum. Á sama tíma er verið að segja upp starfsfólki á heilbrigðisstofnunum. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að þetta sé að sjálfsögðu ekki rétt forgangsröðun heldur pólitísk ákvörðun eins og kemur fram í nefndarálitinu?

Frú forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi, og ég kom aðeins inn á það við upphaf ræðu minnar, hefur auðvitað verið röng forgangsröðun í mörgum verkefnum hér. Það hafa komið inn gæluverkefni ríkisstjórnarflokkanna þar sem oft og tíðum er verið að gera tilraun til að gjörbylta því samfélagi sem við höfum búið við, í einstaka málum. Á meðan hafa hlutir eins og atvinnumál eða það að tryggja velferðarþjónustu um allt land einhvern veginn setið á hakanum og síðan allt í einu orðið fyrir niðurskurðarhnífnum allsendis „uforvarendes“ liggur mér við að segja. Það er auðvitað ósk allra held ég að rammaáætlun um vernd og nýtingu sé tæki til að skapa meiri sátt um þennan málaflokk og að í framtíðinni verði færri mál þar sem svona mikill ágreiningur verður um og þar af leiðandi færri mál sem fara í allt þetta kæruferli sem við höfum séð á liðnum árum. Hins vegar er jafnmikilvægt að þeir tímafrestir sem við teljum eðlilega í stjórnsýslunni verði haldnir. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að í nefndaráliti meiri hlutans er vikið að því með mjög veikum hætti að tryggja þurfi fjármagn og möguleika núverandi úrskurðarnefnda til að klára þau mál sem þar eru, þann stabba sem menn eru komnir með og er á eftir. Það vantar svona skýrari texta og heimildir í það. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að lýsa því yfir að ég tel að sú leið sem Norðurlöndin hafa flestöll farið sé leið sem við ættum að fara.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið löng en ágæt að sumu leyti. Full þörf er á því að alþingismenn af ýmsu tagi taki þátt í umræðum um umhverfismál og kynni sér það sem þar er um að vera. Við erum að taka inn smám saman umhverfislöggjöfina úr evrópskum fyrirmyndum og víðar að. Má segja að við höfum verið, ég segi kannski ekki ljósárum á eftir öðrum ríkjum í þessu, en áratugum. Það skiptir máli að við komum þessu þokkalega fyrir, fyrir okkur, fyrir íslenska náttúru, fyrir næstu kynslóðir og það samstarf sem við eigum nú þegar í við önnur Evrópuríki og kynni að verða enn nánara þegar fram líða stundir. Það er vissulega freistandi að svara ýmsum fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint og fjalla um umræðuefni þingmanna í umræðunni. Ég hygg að í raun og veru hafi þeim fyrirspurnum þegar verið svarað í meirihlutaálitinu frá umhverfisnefnd annars vegar og hins vegar í framsöguræðu minni, þannig að þörfin er kannski ekki eins brýn og ræðumenn hafa talið hér í hita leiksins. Ég vil því í staðinn segja frá því, vegna þess að við teljum þetta frumvarp mjög mikilvægt, að við teljum að Íslendingum og Alþingi sé heiður að því að lögfesta 3. þátt Árósasamninganna og teljum að frekari umræða um þessi efni sé tilgangslítil. Við í meiri hluta umhverfisnefndar höfum nokkurn veginn öll fallist á að greiða atkvæði með tillögu minni hlutans í þessum efnum, tillögu sem kom fram - var það ekki í gær en ekki í vor? þannig að öllu sé til haga haldið - og gerum ráð fyrir að það muni greiða mjög fyrir framgangi málsins í þessari umræðu, 2. umr. og 3. umr. sem vonandi verður á morgun eða hinn.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé rétt til getið hjá hv. formanni umhverfisnefndar að það greiði fyrir framgangi málsins í þinginu að meiri hlutinn í umhverfisnefnd hyggist fallast á eða styðja þá breytingartillögu sem við í minni hlutanum höfum lagt fram og var dreift á þingi snemma í dag. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að mikilvægt er að Árósasamningurinn verði fullgiltur og meðferð hans ljúki. Stóri ágreiningurinn í málinu hefur snúist um útfærslu þess ákvæðis sem breytingartillaga okkar í minni hlutanum lýtur að. Ef um er að ræða samkomulag eða málamiðlun skulum við segja sem lýtur að því að breytingartillaga okkar, sem gengur ekki eins langt og frumvarpið að þessu leyti, verði samþykkt hjálpar það auðvitað að málinu ljúki á þingi. Athugasemdir okkar í minni hlutanum lutu raunar að fleiri atriðum. En eins og fram hefur komið í umræðum í dag og síðasta föstudag er það atriðið varðandi hinn almenna kærurétt eða almenna kæruaðild að stjórnsýslumálum á þessu sviði sem helst hefur vakið deilur og ágreining. Ef um er að ræða víðtæka samstöðu um niðurstöðu í þeim efnum hlýtur það að leiða til þess að málið eigi greiðari leið í gegnum þingið en ella.