Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Samgmn. hefur haft þetta frv. til athugunar og gert við það nokkrar brtt. Fyrsta brtt. n. er eiginlega leiðrétting við 1. gr. frv. og er um, að í stað orðsins „atvinnumálaráðherra“ komi: ráðherra. Kemur þetta til af því, að nú er það ekki atvmrh., sem fer með samgöngumál, heldur samgmrh. Þótti samgmn. rétt að gera þessa leiðréttingu. Þá er í 1. brtt. n. lagt til í b-lið, að í stað orðsins „Atvinnumálaráðuneytinu“ í 2. málsgr. 1. gr. komi: Ráðuneytinu. Þetta er hvorugt nein efnisbreyt. - Hins vegar hefur n. gert till. um nokkra, efnisbreyt. við 2. gr. frv., um það, hvernig sú n., sem á að gera till. um fyrirkomulag og rekstur á fólksflutningunum, skuli vera skipuð. Í frv. eins og það lá fyrir upphaflega var lagt til, að 5 manna nefnd sé skipuð til þessa og að ríkisstjórnin skipaði tvo af þeim, Alþýðusambandið einn og sérleyfishafar tvo. Í hv. Nd. var þessu breytt á þann veg, að ríkisstjórninni er ætlað að skipa aðeins einn mann í n. án tilnefningar, en hinir fjórir séu skipaðir þannig, að tveir séu útnefndir af sérleyfishöfum, einn af Alþýðusambandi Íslands og einn af Búnaðarfélagi Íslands. Samgmn. gat ekki séð, að það væri nauðsynlegt, að í þessari n. væru 5 menn, og fannst þunglamalegt að hafa svo marga menn í n. Það er búið að koma þessum málum í nokkuð fast form. N. fannst því nóg að hafa 3 menn í n. til þess að rækja þetta starf með þeirri stofnun, sem þetta verður falið. Leggur samgmn. því til, að 3 menn séu í þessari n. Ég persónulega hefði óskað, að það hefði verið falið hæstv. ráðh. á hverjum tíma, sem fer með þessi mál, að útnefna mennina. En um það varð ekki samkomulag í n., heldur að ráðh. skipaði einn án tilnefningar, sem væri formaður n., Alþýðusamband Íslands einn og sérleyfishafar skyldu kjósa einn. - Frá því fyrsta, er ég hef haft kynni af þessum málum, hefur því verið haldið fram, að því færri menn í þessa n., sem skipaðir væru af sérleyfishöfum, því betur væri þessum málum skipað. Mín kynni af þessum málum hafa leitt mig inn á þá skoðun, að bezt væri, að þessi mál væru sem mest í höndum ráðuneytis, úr því að l. er breytt á annað borð. En að fara að seilast til annarra aðila, eins og Búnaðarfélags Íslands, gæti skapað kröfur um það, að t.d. Fiskifélag Íslands eða félagsskapur útgerðarmanna gerðu kröfu um að fá að skipa mann í þessa n. Og samkomulag varð um það í samgmn. að leggja til, að það væri fellt úr frv., að Búnaðarfélag Íslands skipaði mann í þessa n. Þá gerir samgmn. einnig brtt. við 7. gr. frv. um það, að orðin „eða annarri stofnun“ falli niður. Í 7. gr. er ákveðið, að ríkisstjórninni sé heimilt að fela póststjórninni eða annarri stofnun að hafa með höndum yfirumsjón og eftirlit með fólksflutningum í bifreiðum, er sérleyfi og undanþágu þarf fyrir. En það lágu ekki fyrir neinar upplýsingar um það, hvort hugsuð væri einhver önnur stofnun í þessu sambandi. Og hæstv. samgmrh. sagðist ekki hafa neina sérstaka stofnun aðra í huga í þessu sambandi. Við í samgmn. gátum ekki séð, að það væri eðlilegt, að þetta væri falið einhverri annarri stofnun. Ef um aðra stofnun væri að ræða til þess, kæmi varla til mála önnur stofnun en Skipaútgerð ríkisins, sem væri kannske það eðlilegasta, - en okkur fannst það ekki nægilega undirbúið, - nema það vekti fyrir hæstv. ríkisstjórn að setja upp sérstaka nýja stofnun til þess að taka við þessum málum. En því var samgmn. á móti, svo framarlega að ekki komi sérstök greinargerð fyrir því og kostnaðaráætlun. Þess vegna leggur samgmn. til, að orðin „eða annarri stofnun“ falli niður. En í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að með 1. gr. frv., eins og hún er á þskj. 545, er ráðh. í raun og veru gefin ákaflega víðtæk heimild til þess að ráðstafa þessum málum eins og honum þykir bezt henta, því að þar stendur: „Atvinnumálaráðuneytinu er heimilt að taka í sínar hendur að nokkru eða öllu leyti póst- og farþegaflutning með eigin bifreiðum á þeim leiðum, er því þykir henta ...“ Þetta bendir til þess, að ráðh. geti ráðið nokkuð mikið yfir þessum málum, eftir þessari 1. gr. frv., ef að l. verður. Einnig með tilliti til þessa ákvæðis þótti samgmn. ekki ástæða til að láta þessi áminnztu orð í 7. gr. standa þar og af því að n. álítur ekki, að það eigi að setja á stofn nýja stofnun til þess að reka þessi mál. Þessi samgöngumál eru nú öll í þeirri deiglu, að það getur komið til mála að breyta ákvæðum um þau fljótt aftur. Eftir reynslu minni í mþn. í póstmálum hygg ég, að e.t.v. muni verða gerðar róttækar breyt. á póst- og símamálum að því er stjórn þeirra við kemur, e.t.v. að aðskilin verði stjórn á pósti og síma. Og ef svo yrði, gæti náttúrlega vel komið til mála, að póststjórnin hefði betri aðstöðu til þess að hafa þessi fólksflutningamál með höndum. Samgmn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fram eru komnar till. um frá n. á þskj. 763.



Mig langar til að segja nokkur orð um brtt. hv. samgmn. á þskj. 763. Fyrsta brtt. er sjálfsögð, aðeins leiðrétting. En hinar tvær finnst mér orka nokkuð tvímælis. Frá því að l. voru sett, 1934–35, hefur 6 manna n. unnið að bættri skipan þessara mála, og hefur hún gert þær till., sem hér eru til umr. Í n. voru 3 fulltrúar frá sérleyfishöfum, 1 frá Alþsamb. Ísl. og tveir skipaðir af ráðherra. Æskilegt var talið, að í n. kæmu jafnt fram sjónarmið beggja, sérleyfishafa og þeirra, sem ferðanna eiga að njóta. Með þessu frv. var gert ráð fyrir 5 manna n. Þar af áttu sérleyfishafar að nefna tvo, Alþsamb. einn og ráðh. að skipa tvo án tilnefningar. Í Nd. var þessu þannig breytt, að Búnaðarfélag Íslands skyldi nefna annan þann, er ráðh. átti að skipa samkv, frv. Það er kannske ekki ýkja þýðingarmikið, hvort þessir menn eru 3 eða 5. En nú hagar svo til, að það eru einn eða tveir menn, sem hafa miklu meira af sérleyfum en allir aðrir. Það er eðlilegra, að sjónarmið þeirra beggja komi þarna inn heldur en að annar sé útilokaður. En séu 3 í n., getur ekki verið þar nema einn af sérleyfishöfum. Og með því lagi koma ekki fram nema annaðhvort sjónarmið hinna stærri eða hinna smærri sérleyfishafa. Þetta mælir heldur móti, að mönnum sé fækkað í n. Um síðustu brtt., við 7. gr., að binda alveg í l., að póststjórninni skuli falin yfirumsjón og eftirlit þessarar starfsemi, vil ég segja, að ágreiningur hefur um þetta verið. Í frv. hófst það ákvæði á þessum orðum: „Ráðuneytið getur falið ákveðinni stofnun að hafa hina opinberu umsjón og eftirlit“ o.s.frv. En samgmn. Nd., gerði brtt. um, að póststjórninni yrði falið þetta, eins og n. þessarar hv. d. leggur nú til. En það varð að samkomulagi með mér og samgmn. Nd. að orða þetta eins og nú stendur í frv., fela umsjónina póststjórninni eða annarri stofnun, sem yrði falið það verk sérstaklega, ef hentara þætti. Það getur hugsazt, að svo verði. Það hefur skipazt svo, að póststjórnin hefur tekið að sér að 1/4 reksturinn á leiðinni milli Borgarness og Akureyrar. Þeir, sem mest hafa að þessum málum unnið, telja ekki ólíklegt, að yfirumsjón póststjórnar geti leitt til þátttöku í rekstri miklu víðar. En rekstur bíla á sérleyfisleiðum er óskyldur aðalstarfi póststjórnar og samrýmist því ekki ætíð vel, svo að eðlilegra væri að fela hann sérstakri stofnun. T.d. er sala farmiða í Rvík fyrir farþega, sem ætla um Akranes norður, lögð af póststjórninni í hendur einkafyrirtæki, því að í pósthúsinu er ekki hægt að hafa farmiðasölu. Deilt er um, hve mikið af pósti sérleyfisbílarnir skuli flytja ókeypis. Póststjórnin heldur fram sínum þörfum, sérleyfishafar sínum, en þarna gæti póststjórnin orðið dómari í sjálfs sín sök, og væri það óheppilegt. Fleira má telja, sem bendir til, að póststjórnin verði ekki, þegar til lengdar lætur, heppilegasti aðilinn til yfirumsjónarinnar. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég tel að vísu mega una við frv., þótt brtt. yrðu samþ., en betra væri að samþ. ekki 2 þær síðari.



Út af ræðu hæstv. samgmrh. vil ég segja, að ég get ekki verið honum samdóma um, að fella beri tvær síðari brtt. Ég tel, að með 1. gr. sé ráðuneytinu veitt mjög mikið vald, svo að með orðunum „yfirumsjón og eftirlit“ sé aðeins átt við framkvæmd þess valds að allmiklu leyti, og það var sú framkvæmd, sem eðlilegast þótti að fela póststjórninni, en yfirráðin eru í höndum ráðuneytisins. Reglugerð um framkvæmdina setur ráðherra. Ég teldi það mjög til hins verra, ef minnkuð væru þau ítök, sem póststjórninni eru ætluð í umsjón þessara mála, og það af mörgum ástæðum. Brtt. n. voru fluttar að vel athuguðu máli, og ég mæli fastlega með, að þær verði samþ.



Ég er hvorki ánægður með þessa brtt. né frvgr. og greiði því ekki atkv.