Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta hv. sjútvn. um frv. til laga um kjaramál fiskimanna sem er 603. mál. Nefndarálitið liggur frammi á þskj. 1055 ásamt brtt. sem þar er fjallað um á þskj. 1056. Nefndin hefur fjallað um frv. svo og önnur sem við höfum á þessum fundi til umræðu á ströngum og löngum fundum. Það kemur fram í nál. hverjir hafa verið gestir nefndarinnar til að hún mætti kynna sér efnið og hugsanleg áhrif þess. Auk þess bárust henni umsagnir um þetta mál frá Fiskifélagi Íslands og félmn. Alþingis en um það hafði komið fram ósk við 1. umr. að sjútvn. mundi leita álits hv. félmn. Frumvarpi þessu er ætlað að lögfesta efnisákvæði miðlunartillögu ríkissáttasemjara frá 16. mars sl. þannig að þau gildi að meginstefnu til um kjör fiskimanna fram til 15. febrúar árið 2000. Á þessu tímabili eru vinnustöðvanir deiluaðila sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en frumvarpið gerir ráð fyrir óheimilar. Hins vegar er deiluaðilum heimilt að semja um aðra skipan kjaramála á tímabilinu. Rétt er að taka fram að skv. 1. gr. frumvarpsins er fylgiskjölum I--IV ætlað að hafa lagagildi. Í uppsetningu frumvarpsins eru þau hins vegar sett sem fylgiskjöl með greinargerð frumvarpsins en ekki sem fylgiskjöl með lagatextanum sjálfum. Verður þetta atriði leiðrétt við endanlegan frágang laganna þar sem skýrlega kemur fram í lagatextanum að þessi fylgiskjöl eiga að fylgja lögunum og hafa lagagildi. Síðasta fylgiskjalið fylgir hins vegar greinargerð frumvarpsins. Í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að veiðiferðir á fjarlægari miðum skuli teljast sérstakt kauptryggingartímabil og er ekki lögð til breyting á því ákvæði. Hins vegar er lögð til sú breyting á 1. mgr. 2. gr. að reglan um að fækkun í áhöfn leiði ekki til sérstaks kostnaðarauka útgerðar nái eingöngu til áhafna skipa sem stunda rækjuveiðar og landa daglega eða ísa afla um borð. Er þessi breyting í samræmi við ummæli sjávarútvegsráðherra við atkvæðagreiðslu um hvort afbrigði yrðu veitt fyrir því að málið mætti koma til 1. umr. Ráðherrann tók fram að við nánari athugun hefði komið í ljós að kjaraáhrif 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins væru nokkuð víðtækari en að hafði verið stefnt og beindi þeim tilmælum til sjávarútvegsnefndar að efnisákvæðinu yrði breytt þannig að það tæki einungis til rækjuveiða. Lagt er til að þetta ákvæði frumvarpsins öðlist lagagildi 1. júní 1998. Þá er lögð til sú breyting á viðurlagaákvæði frumvarpsins að það nái einungis til brota gegn 3. gr. þess en ekki er talin ástæða til að láta viðurlagaákvæðið ná til annarra efnisgreina enda eru brot gegn þeim brot gegn kjarasamningum. Eins og rakið er ítarlega í greinargerð með frumvarpinu hefur kjaradeila sjómanna og útvegsmanna staðið frá því í árslok 1996 eða langt á annað ár. Þrátt fyrir margvíslegar tilraunir stjórnvalda til þess að stuðla að lausn deilunnar með milligöngu ríkissáttasemjara og raunar með milligöngu fleiri aðila hafa samningar ekki enn tekist og engin lausn á deilunni virðist vera í sjónmáli. Verði ekkert að gert mun yfirstandandi verkfall sjómanna geta staðið í langan tíma en það hefði mjög alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinga, fyrirtæki og sveitarfélög, sem og þjóðarbúið í allt. Meiri hlutinn telur að við svo búið megi ekki standa og þótt lagasetning til lausnar vinnudeilum sé almennt óheppileg og mjög gegn sannfæringu margra hv. þm. kann hún engu að síður að vera nauðsynleg vegna þeirra miklu almannahagsmuna sem í húfi eru. Því leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á þingskjali 1056.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta sjútvn. á þskj. 1065 sem er 603. mál. Ásamt mér standa að nál. hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir sem er áheyrnarfulltrúi í nefndinni er samþykk áliti þessu. Virðulegi forseti. Minni hluti sjávarútvegsnefndar mótmælir því harðlega að enn einu sinni skuli sett lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Þetta er gert þrátt fyrir að báðir aðilar hafi mótmælt því að löggjafinn grípi inn í deiluna og þess í stað viljað reyna til þrautar að ná að semja um og leysa deilur sínar sjálfir. Með þessari lagasetningu er ekki verið að lögfesta kjarasamning sjómanna. Þess í stað er verið að lögfesta kjör þeirra til 15. febrúar árið 2000. Jafnframt því sem kjör þeirra eru lögfest eru báðir aðilar deilunnar, sjómenn og útvegsmenn, sviptir rétti sínum til að beita þeim vopnum sem fyrir löngu hafa verið viðurkennd sem hluti af mannréttindum því að sjómenn geta ekki beitt verkfallsvopni sínu til að ná fram bættum kjörum. Auk þess eru útvegsmenn sviptir þeim rétti sínum að beita verkbanni. Það sem vekur sérstaka eftirtekt er að frumvarp um lög á verkfall sjómanna kemur fram einungis tíu dögum eftir að það hófst og fram hefur komið við umfjöllun félagsmálanefndar Alþingis, en þangað var málið sent til umsagnar, að svo mikið hafi legið á lagasetningunni að ekki hafi unnist tóm til þess að kanna hvort lagasetning af þessu tagi fái samrýmst ýmsum alþjóðasáttmálum og samþykktum sem Ísland er aðili að, eins og samþykktum ILO. Lögfræðingur sjómannasamtakanna hélt því fram á fundi félagsmálanefndar að lagasetningin fengi ekki staðist umræddar samþykktir en Landssambandi íslenskra útvegsmanna hefur ekki enn gefist tóm til að kanna málið sem ber því vott hvílíkur hraði hefur verið á meðferð málsins í þinginu. Slík vinnubrögð átelur minni hlutinn harðlega og telur vera fyrir neðan virðingu Alþingis að þar séu stunduð vinnubrögð af þessum toga. Með vísan til þess að minni hlutinn telur að ekki sé fullreynt að samningum verði náð og þeirra grundvallarviðhorfa hans að ekki eigi að grípa til lagasetningar á kjaradeilur og svipta sjómenn verkfallsrétti eina ferðina enn mun minni hlutinn greiða atkvæði gegn frumvarpi til laga um kjaramál fiskimanna. Virðulegi forseti. Ég hef nú mælt fyrir minnihlutaáliti sjútvn. og mun kannski gera frekar grein fyrir viðhorfi mínu síðar í þessari umræðu. En ég vil taka það fram að bæði fulltrúar sjómanna og fulltrúar útvegsmanna sem komu á fund sjútvn. hörmuðu það að þessi gjörð væri framin, þ.e. að setja lög á þessa kjaradeilu. Báðir aðilar lögðu á það mikla áherslu að þeir fengju frið og tóm til þess að ná samningum sjálfir og því ítreka ég það fyrir hönd minni hlutans að við hörmum að meiri hlutinn á Alþingi skuli grípa til þessara aðgerða og við lýsum alfarið ábyrgð á hendur honum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta sjútvn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Það er á þskj. 1057 og er þar einnig gerð grein fyrir brtt. á þskj. 1058. Í nál. kemur fram við hverja nefndin hefur rætt til að kynna sér efni og hugsanlegar afleiðingar eða áhrif af frv. með því að það verði að lögum. Síðan er rétt að gera grein fyrir efni tillagnanna sjálfra en meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum. Í fyrsta lagi er lagt til að breytt verði ákvæðum um veiðiskyldu þannig að hún verði óbreytt frá því sem er í gildandi lögum um stjórn fiskveiða. Á móti er hins vegar lagt til að sett verði inn ákvæði í lögin sem takmarki framsalsheimild eiganda fiskiskips við það að einungis sé heimilt að flytja af fiskiskipi aflamark, umfram aflamark sem flutt er til skips, sem nemur 50% af samanlögðu aflamarki sem fiskiskipi er úthlutað í upphafi fiskveiðiárs á grundvelli aflahlutdeildar þess. Það er mat meiri hlutar nefndarinnar að þannig megi ná fram sömu eða a.m.k. sambærilegum markmiðum og stefnt er að með þeirri tillögu um veiðiskyldu sem var í frv. Meiri hlutinn telur að með þessari aðferð verði þeim sem við skerðingarnar þurfa að búa gert auðveldara að sveigja til og hagræða í rekstri sínum og því hvernig þær nýta sér þennan veiðirétt. Þá er lagt til að bætt verði við frumvarpið ákvæði til bráðabirgða sem geri sjávarútvegsráðherra skylt að leggja fyrir Alþingi skýrslu fyrir árslok 1999 þar sem gerð er grein fyrir áhrifum þeirra breytinga sem frumvarpið felur í sér á íslenskan sjávarútveg, sérstaklega hvað varðar stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar. Lagt er til að sambærilegu bráðabirgðaákvæði verði einnig bætt við frumvörpin um Kvótaþing og Verðlagsstofu skiptaverðs. Um þetta vil ég segja, herra forseti, að það kom mjög skýrt fram í umræðum nefndarmanna og viðræðum þeirra við þá gesti sem hún fékk til fundar að menn hafa þungar og alvarlegar áhyggjur af þeim afleiðingum og áhrifum sem löggerningar þessir geta haft fyrir útgerðarfyrirtæki í landinu og sérstaklega þau sem ekki hafa mikinn sveigjanleika sökum þess að þau reka aðeins eitt eða örfá skip. Það er einnig ljóst að slík áhrif á þau fyrirtæki munu jafnframt bitna á sjómönnum sem hjá þeim starfa og vel er hugsanlegt, herra forseti, að áhrifin á sjómennina verði enn þá þungbærari en áhrifin á eigendur fyrirtækjanna. Að síðustu er lagt til að bætt verði við frumvarpið ákvæði til bráðabirgða sem tryggi aðilum heimild til að flytja aflamark milli skipa innan sömu útgerðar ef um kaupleigu eða leigu er að ræða þrátt fyrir sérstök eignarréttarákvæði þeirrar tegundar samninga án þess að þurfa að fara í gegnum Kvótaþingið. Sams konar breyting er lögð til á frumvarpi til laga um Kvótaþing. Sá fyrirvari er þó á slíku að leigusamningur hafi verið gerður fyrir gildistöku laganna og geti þannig ekki talist ráðstöfun til þess að komast undan ákvæðum laganna. Meiri hlutinn taldi að ákvæði frumvarpsins væru fullþröng varðandi fjármögnunarformið vegna þess að þetta fjármögnunarform er að ryðja sér til rúms sem einn af valkostum fyrirtækja til að standa að fjárfestingu og meiri hlutinn telur ekki ástæðu til þess að frv. um þetta efni mismuni fjármögnunarleiðum einstakra fyrirtækja í landinu eða þeirra sem bjóða fram fjármagn til ýmissa fyrirtækja. Hins vegar munu leigu- og kaupleigusamningar gerðir eftir gildistöku þessara laga ekki falla undir þetta ákvæði. Rétt er að geta þess að þeir Vilhjálmur Egilsson og Einar Oddur Kristjánsson sem hafa starfað í hv. sjútvn. með mjög góðu framlagi til framgangs þessara mála og til að bæta ákvæði þeirra eftir því sem unnt er, telja báðir að ákvæði um leigu og kaupleigu ættu að gilda eins og um önnur form fjármögnunar eða eignar því að hið rétta er að þessi fjármögnunarform eru með sérstökum ákvæðum um eignarrétt eða eignarréttarfyrirvörum en það breytir því ekki að raunverulegu útgerðarformi eða útgerðarháttum hvers skips ráða þeir aðilar sem þau reka en ekki fjármögnunaraðilar hvernig sem háttað er ákvæðum um hugsanlegt endurhvarf vegna eignarréttar. Við teljum rétt að geta þess, herra forseti, að þess eru ekki dæmi að fyrirtæki hafi nýtt sér þessi fjármögnunarform í þeim tilgangi að komast undan öðrum ákvæðum laga sem snúast um önnur efni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta sjútvn. um frv. til laga um um breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Ásamt mér skrifa undir nál. hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir hefur setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er einnig samþykkir áliti þessu. Herra forseti. Minni hlutinn átelur harðlega að ríkisstjórnin skuli í krafti meiri hluta síns á Alþingi lögbinda kjör sjómanna næstu tvö árin. Þegar sjómenn greiddu atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara var forsenda samþykkis þeirra að frumvarpaþrenna embættisnefndar ríkisstjórnarinnar yrði lögfest efnislega óbreytt enda hafi sjútvrh. heitið þeim að það yrði gert. Stjórnarandstaðan hefur í máli sínu á Alþingi, herra forseti, lagt áherslu á að sjútvrh. og ríkisstjórnin stæði við loforð sín gagnvart sjómönnum. Brtt. sú sem hér liggur fyrir frá meiri hluta sjútvn., sem gerir ráð fyrir minni veiðiskyldu og þar með minna atvinnuöryggi sjómanna en frv. gerir ráð fyrir, er veruleg efnisbreyting frá þeirri tillögu sem sjómenn voru að taka afstöðu til þegar þeir greiddu atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara. Með því að hverfa frá veiðiskyldu yfir í framsalstakmarkanir er verið að leggja minni áherslu á veiðiaflaheimildina en meiri á ráðstöfun þeirra óháð hagsmunum áhafnar. Hér er því um grundvallarbreytingu að ræða. Það er ljóst að með samþykkt þessarar breytingar er sjútvrh. að ganga á bak orða sinna gagnvart sjónmönnum. Herra forseti. Hér er nefnilega um meira en tæknilega breytingu að ræða. Með vísan til þessa mun minni hluti sjútvn. sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta sjútvn. um frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Nál. liggur fyrir á þskj. 1059 og þar er gerð grein fyrir brtt. sem liggja frammi á þskj. 1060. Eins og segir í nál. átti nefndin viðræður við fjölmarga aðila til að kynna sér efni frv. auk þess sem henni barst umsögn frá Fiskifélagi Íslands. Meiri hluti nefndarinnar vekur á því athygli að til tals hefur komið innan hennar að Verðlagsstofa skiptaverðs verði staðsett á landsbyggðinni og tekur meiri hlutinn undir þau sjónarmið. Þá leggur meiri hlutinn til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 1060, en í þeim felst eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að við 2. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá er ráðherra og heimilt að semja við fagaðila um almenna öflun og úrvinnslu gagna skv. 3. gr. Í grg. með frv. er vikið að þeim verkefnum sem Fiskifélagi Íslands höfðu verið falin í tengslum við störf úrskurðarnefndar sjómanna og útvegsmanna, sem starfað hefur skv. lögum sem ætlað er að falli úr gildi ef þetta frv. verður að lögum. Af þeim athugasemdum má ráða að ráðgert sé að Fiskifélagið skuli eiga kost á slíkum verksamningi eftirleiðis á grundvelli ákvæða þessa frv. Tekur meiri hlutinn eindregið undir það. Í öðru lagi er lögð til sú breyting að 3. málsl. 3. gr. orðist svo: Stofan skal reglulega birta upplýsingar um fiskverð þannig að þær gagnist útvegsmönnum, sjómönnum og fiskkaupendum sem best. Í þriðja lagi er lagt er til að við 5. gr. bætist ný málsgrein þar sem kveðið verði á um að meðalhófsreglan skuli gilda við upplýsingaöflun starfsmanna Verðlagsstofu skiptaverðs samkvæmt þessari grein og að kröfur um upplýsingar verði í samræmi við tilefni. Upplýsingar má einungis nýta vegna úrskurðar í einstökum málum eða almennum tilgangi skv. 3. gr. Nefndin taldi nauðsynlegt að kveðið yrði skýrt á um þetta þannig að traust mundi skapast milli Verðlagsstofunnar annars vegar og þeirra aðila sem hún mun þurfa að sinna með eftirliti hins vegar. Í fjórða lagi er lagt til að á eftir 2. mgr. 8. gr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Nýti samtök ekki tilnefningarrétt sinn samkvæmt 2. mgr. skal sjávarútvegsráðherra skipa þá nefndarmenn og varamenn þeirra sem á vantar til að nefndin verði fullskipuð. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar við 2. mgr. 10. gr. sem lúta að því að ákvörðun úrskurðarnefndarinnar nái til verðs fyrir afla sem landað er í síðasta lagi að sjö dögum liðnum frá því að máli óskyldra aðila var skotið til nefndarinnar í stað þess að hún taki gildi frá því að hún er tilkynnt aðilum. Það sama er lagt til að gildi um ákvarðanir nefndarinnar um kærur frá Verðlagsstofu skiptaverðs sem fjallað er um í sömu málsgrein 10. gr., en með þessu vill nefndin koma því fram að það ákvæði sem í frv. er í 2. mgr. 10. gr. geti ekki dregið úr hófi gildistöku úrskurða sem um þetta fjalla. Með tillögu um nýja 17. gr. í frv. er lagt til að lögð verði ríkari þagnarskylda á starfsmenn Verðlagsstofunnar og nefndarmanna í úrskurðarnefnd en frv. gerði ráð fyrir. En þetta er gert í ljósi þess að starfsmenn Verðlagsstofunnar munu fjalla um ýmsar viðkvæmar upplýsingar sem snerta hag og afkomu einstakra fyrirtækja, jafnvel einstaklinga í sjávarútvegi, og því almennt séð nauðsynlegt að hafa skýr ákvæði um þagnarskyldu í frv. um meðferð slíkra upplýsinga. Að síðustu er í 7. tölul. lagt til að bætt verði við frv. ákvæði til bráðabirgða líkt og í hinum tveimur frv., sem eru 604. og 606. mál þingsins, þ.e. að sjútvrh. leggi fyrir Alþingi skýrslu fyrir árslok 1999 þar sem gerð verði grein fyrir áhrifum þeirra breytinga sem frv. felur í sér á íslenskan sjávarútveg, sérstaklega hvað varðar stöðu og möguleika einstaklingsútgerðar. Lagt er til að sambærileg bráðabirgðaákvæði verði einnig bætt við frv. um Kvótaþing og frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, eins og áður hefur verið gerð grein fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta sjútvn. um frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Herra forseti. Fyrsti minni hluti sjávarútvegsnefndar, sem ásamt mér skipar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, átelur harðlega að ríkisstjórnin skuli, í krafti meiri hluta síns á Alþingi, lögbinda kjör sjómanna næstu tvö árin. Þegar sjómenn greiddu atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara var forsenda samþykkis þeirra að frumvarpaþrenna embættismannanefndar ríkisstjórnarinnar yrði lögfest efnislega óbreytt, enda hafði sjávarútvegsráðherra heitið þeim að það yrði gert. Stjórnarandstaðan hefur lagt áherslu á að sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnin standi við loforð sín gagnvart sjómönnum. Með vísan til þeirra efnisbreytinga sem felast í breytingartillögum meiri hluta sjávarútvegsnefndar er á hinn bóginn ljóst að ríkisstjórnin ætlar að svíkja gefin loforð. Herra forseti. Það var ríkisstjórnin sem valdi leið frumvarpanna þriggja. Sú staða sem upp er komin og afleiðingar afskipta ríkisstjórnarinnar af málefnum sjómanna er algerlega á hennar ábyrgð. Með því að breyta frv. um stjórn fiskveiða í grundvallaratriðum er ljóst að forsendur eru orðnar aðrar en þær voru þegar greidd voru atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara. Með vísan til þessa mun minni hluti sjútvn. sitja hjá við afgreiðslu þessara mála í heild sinni.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 2. minni hluta sjútvn. um frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna sem finna má á þskj. 1070. Frv. um úrskurðarnefnd um Verðlagstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna styrkir gildandi ákvæði um úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna með því að setja á laggirnar nýja stofnun, Verðlagsstofu skiptaverðs er starfi í nánum tengslum við úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Hlutverk stofunnar verði að stuðla að réttu og eðlilegu uppgjöri á aflahlut sjómanna. Það er sjónarmið 2. minni hluta að frumvarpið sé til verulegra bóta, svo og fram komnar breytingartillögur við það. Verðlagsstofa mun hafa víðtækar heimildir til þess að afla gagna um fiskverð og krefjast nauðsynlegra upplýsinga. Er með því mjög bætt staða sjómanna frá því sem nú er til þess að rétta hlut sinn og tryggja að hann verði í samræmi við eðlilegt skiptaverð hverju sinni. Herra forseti. Ég vil taka það fram að ég tel að frv. þetta sem stutt er af sjómannasamtökunum horfi til verulegra bóta til úrlausnar á því deiluefni sem menn hafa glímt við, sem er að leysa úr ágreiningi milli útgerða og sjómanna um það verð sem notað er til að ákvarða skiptahlut. Ég vænti þess að með þeim bótum sem gerðar eru í frv. á gildandi fyrirkomulagi verði staða manna mjög bætt til að tryggja að sjómenn verði ekki hlunnfarnir í þeim viðskiptum, eins og þeir hafa svo rækilega komið á framfæri við þjóðina á undanförnum missirum að allmörg dæmi eru um.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta sjútvn. við frv. til laga um Kvótaþing, 606. mál, nál. er á þskj. 1061 og brtt. 1. minni hlutans á þskj. 1062. Í nál. kemur fram að nefndin hefur kynnt sér málið og m.a. fengið á sinn fund ýmsa aðila sem þurfa undir að búa eða koma að framkvæmd þegar frv. verður að lögum eða hafa komið að undirbúningi frv. Auk þess bárust nefndinni umsagnir frá Vinnslustöðinni hf., Lýsingu hf. og SP-fjármögnun. Áður en ég geri grein fyrir einstökum tillögum 1. minni hluta vil ég taka fram vegna þessa máls að það sem mest skilur á milli nefndarmanna, ekki síst nefndarmanna sem hafa skipað meiri hluta nefndarinnar, er að hér er á ferðinni það þingmál af þeim fjórum sem við ræðum í dag, sem virðist líklegast til að hafa afdrifaríkust áhrif, ásamt ákvæðunum í brtt. við lögin um stjórn fiskveiða, á möguleika útgerða, sérstaklega hinna smærri útgerðarfyrirtækja til að ná fram hagræðingu í starfsemi sinni. Það er alveg ljóst að ef svo fer fram sem menn álíta og hafa haft af miklar áhyggjur, að afkomumöguleikar þessara fyrirtækja verði miklu verri, verða bein áhrif á sama veg á tekjumöguleika þeirra sjómanna sem hjá þeim starfa. Ekki einasta mun það hafa áhrif á tekjumöguleika sjómanna og útgerðarfyrirtækjanna, heldur leiðir það aftur til þess að útgerðarfyrirtækin verða að verja minni fjármunum en ella hefði verið til viðhalds á skipum sínum, tækjabúnaði eða til endurbóta eða endurnýjunar skipanna. Það mun aftur leiða til alvarlegra áhrifa á aðrar starfsgreinar í þjóðfélaginu og um allt það samfélag sem hver útgerð starfar í þegar þær þurfa að draga verulega saman aðkeypta þjónustu til reksturs síns. Það er líka líklegt, herra forseti, að með skerðingunum á framsalsrétti veiðiheimilda muni það verða til þess að fyrirtæki sem fram að þessu hafa stundað veiðar utan lögsögunnar í einhverjum mæli verði af þeim ástæðum að draga að sér hendina í þeirri sókn og þá fara menn að sjá jafnvel enn þá meiri áhrif á þau verðmæti sem útgerðirnar draga í þjóðarbúið. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að við þurfum að ganga mjög varlega um þær dyr og ég get ekki talið að með þessum aðgerðum sé gengið um gleðinnar dyr, síður en svo. Ég tel rétt að geta þess aftur að það hversu mjög skilur milli nefndarmanna, eftir að hafa kynnt sér þessi mál mjög vel, er merki um hversu réttmætt það er að hafa fullar áhyggjur af þeim áhrifum og afleiðingum sem munu fylgja í kjölfar þessarar löggjafar. Vík ég þá að þeim tillögum sem 1. minni hluti leggur til við þetta mál. Hann vill fyrst taka fram að viðmælendur nefndarinnar létu í ljósi þungar áhyggjur yfir þeim alvarlegu afleiðingum sem ákvæði frv. valda með takmörkunum sínum á möguleika útgerða til að flytja aflamark milli skipa og hagræða þannig veiðiheimildum sínum. Einn nefndarmanna, sem skipar þennan 1. minni hluta, telur að veita ætti frekari undanþágu frá skyldu til að byggja færslu aflamarks milli skipa á viðskiptum á Kvótaþingi og gerði hann fyrirvara um þetta atriði, eins og kemur fram við undirritun nál. Þá kom fram í nefndinni sú skoðun að lagfæra þurfi þau ákvæði frv. sem varða framkvæmd viðskiptanna á Kvótaþinginu þannig að þau verði þjálli og jafnframt verði gætt fyllsta öryggis, en það orð að viðskiptin geti orðið þjálli felur jafnframt í sér að þeir sem vilja eiga slík viðskipti þurfi ekki að mæta eða senda gögn í fleiri en eina stofnun sem um á að fjalla. Mér þykir það sjálfsögð aðgerð til að gera mönnum auðveldara að búa við lög og reglur, að þeir geti lagt fram sín erindi við opinbera aðila og þá sem eru að lögum sem skyldumarkaðir fyrir viðskipti þeirra. Slík erindi gætu komið fram á einum stað og fengju þar alla umfjöllun sem þyrfti. Þar gætu menn lokið viðskiptunum og þyrftu ekki að leita annað. Í þessu efni telur 1. minni hluti nauðsynlegt að á næstu mánuðum, við undirbúning að framkvæmd laganna, verði ákvæði þeirra grandskoðuð með tilliti til þessa. Þá leggur 1. minni hlutinn til að frv. verði samþykkt með breytingum sem koma fram á sérstöku þskj. sem ég hef áður nefnt, þskj. 1062, en í þeim felst í fyrsta lagi að lagt er til að viðurlagaákvæði 18. gr. verði breytt verulega og ekki verði um að ræða þær refsingar sem frv. gerir ráð fyrir heldur verði seljanda gefinn kostur á að afhenda hið selda en jafnframt er opnað fyrir heimild til að útiloka slíkan seljanda frá frekari viðskiptum á Kvótaþingi, nema að fullnægðum tilteknum og tiltölulega þungum skilyrðum. Til slíkra útilokana yrði þó vart gripið nema brotið væri sýnilega framið af ásetningi eða ef um ítrekuð brot væri að ræða. Þá er lagt til að bætt verði við frv. ákvæði til bráðabirgða, líkt og ég hef gert grein fyrir varðandi tvö önnur frv. hér á undan, en það leggur þá skyldu á herðar sjútvrh. að leggja fyrir Alþingi skýrslu fyrir árslok 1999 þar sem gerð verði grein fyrir áhrifum þeirra breytinga sem frv. felur í sér á íslenskan sjávarútveg og sérstaklega hvað varðar stöðu og möguleika einstaklingsútgerðar. Lagt er til að sambærilegu bráðabirgðaákvæði verði einnig bætt við hin fyrrnefndu þingmál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 2. minni hluta sjútvn. um frv. til laga um Kvótaþing, en ásamt mér skipa 2. minni hluta hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Herra forseti. Annar minni hluti sjávarútvegsnefndar átelur harðlega að ríkisstjórnin skuli, í krafti meiri hluta síns á Alþingi, lögbinda kjör sjómanna næstu tvö árin. Þegar sjómenn greiddu atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara var forsenda samþykkis þeirra að frumvarpaþrenna embættismannanefndar ríkisstjórnarinnar yrði lögfest efnislega óbreytt, enda hafði sjávarútvegsráðherra heitið þeim að það yrði gert. Stjórnarandstaðan hefur lagt áherslu á að sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnin standi við loforð sín gagnvart sjómönnum. Með vísan til þeirra efnisbreytinga sem felast í breytingartillögum meiri hluta sjávarútvegsnefndar er á hinn bóginn ljóst að ríkisstjórnin ætlar að svíkja gefin loforð. Ég vísa, herra forseti, til þeirra efnisatriða sem rakin eru í nál. minni hluta sjútvn. um frv. um stjórn fiskveiða sem hér er einnig til umfjöllunar. Herra forseti. Það hefur komið fram í máli manna að lögfesting Kvótaþings sé álitamál. Í umræðum um þessi mál hefur margoft komið fram í þinginu að hverju sinni sem menn breyta starfsumhverfi sjávarútvegsins er um álitamál að ræða. Menn eru einlægt að breyta forsendum fyrir rekstri, mismunandi mikið. Einn tapar og annar græðir eins og gengur, og eðlilega hljóta menn hverju sinni að hafa nokkrar áhyggjur af því hvernig mál koma út. Það er ekki bundið bara við það mál sem við fjöllum um núna, eða þau mál sem hér eru til umfjöllunar. Það liggur hins vegar fyrir, herra forseti, að það var ríkisstjórnin sem valdi þá leið sem hér er farin. Í samningaviðræðunum höfðu sjómennirnir haft uppi aðrar áherslur. Meginkrafa þeirra hefur verið sú að staðið væri við kjarasamninga og lög og þeir hafa beðið um að starfsumhverfi þeirra væri breytt til að svo mætti verða. Krafa þeirra var sú að farið yrði í að breyta umhverfinu þannig að verðmyndun á afla á veiddum fiski yrði höfuðviðfangsefnið. Við því var ekki orðið en boðið upp á þann kost að farið verði í hinn endann, verðlagningu á veiðiheimildum. Sú staða sem upp er komin og afleiðingar afskipta ríkisstjórnarinnar af málefnum sjómanna eru algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Með vísan til þessa mun 2. minni hluti sjútvn. sitja hjá við afgreiðslu þessara mála í heild sinni.

Herra forseti. Á þskj. 1071 er að finna nál. 3. minni hluta sjútvn. í þessu máli, frv. til laga um Kvótaþing. Ég vek athygli á því að í þessu máli er enginn meiri hluti, heldur bara minni hlutar sem er afar óvenjulegt, svo ekki sé fastar að orði kveðið, í jafnumdeildu máli sem þessu, þótt að sjálfsögðu sé það skiljanlegt þegar málið er svo stórt sem raun ber vitni. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að komið verði á opnum tilboðsmarkaði fyrir aflamark og er liður í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir að viðskipti útvegsmanna með aflamark geti bitnað á aflahlut sjómanna. Frumvarpið gerir viðskipti með aflamark sýnilegri en nú er og kemur í veg fyrir að blandað verði saman viðskiptum með aflamark og viðskiptum með afla. Að þessu leyti er um að ræða verulegan kost út frá hagsmunum sjómanna. Hinu er ekki að leyna að frumvarpið mun hafa talsverðar breytingar á starfsumhverfi í sjávarútvegi í för með sér, og eftir yfirferð sjútvn. á málinu undanfarinn sólarhring stendur upp úr að mikil óvissa ríkir um mat á þróun mála, verði frv. að lögum. Hjá mörgum umsagnaraðilum kom fram það mat að störfum sjómanna mundi fækka verulega og samrunaþróunin í átt til fárra og stórra útgerða yrði mjög hröð. Einkum var óttast um stöðu bátaútgerðar og smærri sjávarútvegsbyggða í þessu sambandi. Óhjákvæmilegt er að lengri tími gefist til þess að meta áhrifin af lögfestingu Kvótaþingsins og kannað til hvaða breytinga væri hægt að grípa til þess að draga úr óæskilegum áhrifum af lögfestingu frumvarpsins. Þá sýnist enn fremur nauðsynlegt að gefa einhvern aðlögunartíma að nýju fyrirkomulagi ef rétt þykir að lokinni frekari athugun að taka það upp. Við lagabreytingu í starfsumhverfi í sjávarútvegi ber að gæta þess að fjölbreytt útgerðarmunstur geti dafnað og að staða sjávarplássa styrkist fremur en hið gagnstæða. Það væri mikið glapræði að hrapa að niðurstöðu sem geti leitt til hins gagnstæða. Þriðji minni hluti telur því ekki fært að styðja frumvarpið að svo komnu máli. Vandi nefndarinnar hefur verið allnokkur við meðferð málsins. Fyrst og fremst hefur vandinn verið sá að nefndin hefur haft örskamman tíma til að glöggva sig á frv. sem er mjög mikil breyting á starfsumhverfi í sjávarútvegi eins og nú tíðkast að nefna það. Það er ekki ætlandi neinni þingnefnd að geta með sæmilega traustum hætti gert sér grein fyrir þeim miklu áhrifum sem margir segja að muni verða í kjölfar þess að samþykkja þetta fyrirkomulag. Og það eru ekki skynsamleg vinnubrögð af hálfu Alþingis að hrapa að niðurstöðu í þessum efnum því að það er kunnara en frá þurfi að segja að menn vita að oft er of seint að bæta skaðann þegar hann hefur orðið. Þó að menn geti vissulega breytt lögum og lagfært þau í ljósi reynslunnar þá er skynsamlegra, þegar mikil álitamál eru uppi, að athuga þau vel áður en farið er af stað í för sem þessa. Ég vil nefna nokkur dæmi úr því sem fram kom í umsögnum þeirra sem gengu á fund nefndarinnar til að lýsa viðhorfi sínu til málsins. Það kom fram hjá fulltrúum Samtaka fiskvinnslustöðva það mat þeirra að stór sjávarútvegsfyrirtæki með fjölbreytta starfsemi mundu eiga bestu möguleikana í þessu kerfi. Að sama skapi væri staða minni útgerða lakari en þeirra stóru. Þeir mátu það svo að Kvótaþing mundi skapa mikla óvissu og hafa ófyrirsjáanleg áhrif. Þeir mátu það líka þannig að minni fyrirtækin í sjávarútvegi mundu renna inn í stóru fyrirtækin og kölluðu það Samherjaáhrifin, þar sem umhverfið leiðir til þess að eigendur minni útgerða, bátaútgerðarinnar, teldu sinn kost bestan að sameinast stóru, öflugu útgerðarfyrirtæki. Þeir mátu það líka þannig að fyrirtækjum í útveginum mundi mjög fækka í kjölfarið og sjómönnum einnig. Með öðrum orðum, aukin samþjöppun í greininni, fækkun á störfum og færri og stærri fyrirtæki. Það er ekki hægt að skrifa upp á þessa framtíðarsýn að mínu viti. Ég er ekki stuðningsmaður þess að þróa sjávarútveginn á þennan hátt og vil því staldra við áður en lengra er haldið og ganga frekar úr skugga væntanleg áhrif af þessari breytingu áður en lagt er af stað og áður en ákveðið er hvort fara eigi í þessa för. Ég vek hins vegar athygli á, af því ég var hér að rekja umsögn samtaka sem töldu þetta ekki gæfuspor, að auðvitað er kostur í málinu hvað varðar stöðu sjómanna, uppgjör á aflahlut þeirra. Því mega menn aldrei gleyma að það hefur verið stórt vandamál á undanförnum árum og það verður að leysa það vandamál þannig að sátt sé um. Ég vil einnig nefna umsögn Samtaka fiskvinnslustöðva án útgerðar. Þeir töldu það kost að verðmyndun ætti sér stað á opnum markaði í þessu kerfi en bentu á að þeir hefðu efasemdir um Kvótaþingið og væru smeykir um neikvæða þróun í flutningi aflamarks á milli byggðarlaga og minntu á andstöðu sína við núgildandi stjórnkerfi fiskveiða en komust að þeirri niðurstöðu að eina leiðin til þess að fá skorið úr um áhrifin væri að prófa kerfið. Formaður smábátaeigenda gekk einnig á fund nefndarinnar og var mjög andsnúinn þessu fyrirkomulagi. Hann taldi sem aðrir að þetta mundi leiða til þess að smærri útgerðir rynnu inn í stærri sjávarútvegsfyrirtækin og fór fram á það að bátar undir tólf tonnum væru undanþegnir ákvæðum frv. um Kvótaþing. Hann taldi að þetta fyrirkomulag mundi bitna mjög á félagsmönnum sínum. Það er því ljóst að það var margt álitaefni í þessu og þarf nokkuð hrausta menn til þess að láta þessi viðvörunarorð eins og vind um eyru þjóta og leggja til að málið verði lögfest á öðrum sólarhring frá því að nefndin tók það til meðferðar. Mörg merkileg frv. hafa verið í meðförum þingnefnda Alþingis vikum saman og þingnefndir talið fulla þörf á. En þetta mikla mál um kerfisbreytingu í sjávarútvegi hefur aðeins verið til meðferðar hjá þingnefnd í rétt liðugan sólarhring. Herra forseti. Ég gæti stiklað á umsögnum fleiri aðila en ég hygg ég láti þetta duga sem dæmi um það sjónarmið sem fram kom. Ég get svo sem bætt því við líka að við mig hafa haft samband á þessum sólarhring bæði sjómenn og útvegsmenn og allir lýst miklum efasemdum um málið. Ég hygg að það sé lýsandi dæmi um þær áhyggjur sem menn hafa um þróunina í ljósi þessarar tillögu eða kerfisbreytinga sem er að finna í frv. Ég met það svo að þau sjónarmið sem ég hef rakið eigi að leiða okkur til þeirrar niðurstöðu að vanda okkur við verkið. Ég ætla ekki að útiloka að unnt verði að búa málið þannig út að þess verði gætt að taka tillit til þeirra sem óttast afleiðingarnar af þessu eða dregið úr væntanlegum slæmum áhrifum. Það er einfaldlega verkefni þingnefndar í hverju máli að athuga mál þannig og gefa sér þann tíma sem þarf til að komast að skynsamlegri niðurstöðu og sá tími hefur ekki verið gefinn í þessu tilviki. Það er undirstrikað með því að 1. minni hluti nefndarinnar leggur til að fylgst verði með framvindu málsins og ráðherra gefi skýrslu um þróunina innan skamms. Það er auðvitað lýsandi dæmi um það að þeir sem skipa þann minni hluta telja að málið sé að mörgu leyti ekki nægjanlega athugað. Ég vil segja, herra forseti, að fyllsta ástæða er til þess að hafa verulegar áhyggjur af því hvernig mál eru að þróast í sjávarútvegi og þá á ég við hvernig menn skipa málum með lögum frá Alþingi. Stöðugir árekstrar hafa verið innan greinarinnar undir núverandi fyrirkomulagi um stjórn fiskveiða sem hafa farið mjög vaxandi eftir að frjálst framsal var tekið upp fyrir átta árum. Framsalið ásamt breytingu sem varð skömmu seinna um frjálst fiskverð virðist hafa leitt til verulegra árekstra á milli sjómanna og útvegsmanna sem erfitt hefur reynst að ráða fram úr. Það er greinilegt að þarna eru gagnstæðir hagsmunir sem þetta stjórnkerfi dregur fram og skerpir fremur en að sætta. Það er líka rétt að minna á að þetta kerfi hefur leitt af sér hliðarverkanir sem eru mjög óæskilegar og umdeildar, þ.e. brottkast afla og annað af því taginu. Til þess að reyna að girða fyrir hefur verið sett á fót ríkisstofnun, Fiskistofa, til þess að annast eftirlit með útvegsmönnum og sjómönnum. Þessi ríkisstofnun fer stöðugt stækkandi og hefur verið sú stofnun ríkisins á undanförnum árum sem hvað hraðast hefur vaxið. Og ég er ekki viss um að við sjáum fyrir endann á útþenslu þess bákns. Hér er lagt til að stofnsetja tvær ríkisstofnanir til viðbótar til þess að reyna að greiða úr ágreiningi sem kerfið leiðir af sér á milli sjómanna og útvegsmanna, annars vegar Kvótaþing og hins vegar Verðlagsstofu skiptaverðs sem á að vera nokkurs konar lögregla á óprúttna útvegsmenn. Ég held að fyllsta ástæða sé til þess fyrir Alþingi að staldra við á þessum tímamótum og spyrja: Erum við á réttri leið í að stjórna okkar sjávarútvegi þegar hvert ár sem líður leiðir það eitt af sér að hörð átök eru á milli stétta og lausnin er fólgin í að koma upp nýjum eftirlitssveitum? Nú skulum við gefa okkur að þessar tvær nýju ríkisstofnair verði samþykktar hér og komið á laggirnar. Ég er ekki svo viss um að eftir eitt ár eða tvö telji menn þetta nægjanlegt. Mér býður í grun að líklegra teldu menn að enn þurfi að auka eftirlitskerfið til þess að draga úr óánægju sem uppi er. Ég held að Alþingi eigi að hafa eina reglu við lagasetningu og hún er sú að þegar þarf að byggja upp mikið eftirlitskerfi þá eru lögin vond. Og þegar reynslan er sú að að byggja þarf annað eftirlitskerfi við hliðina á því sem fyrir var þá eru lögin mjög vond. Lausnin hlýtur því að vera fólgin í að skoða þau lög sem leiða af sér þetta eftirlitskerfi í stað þess að bæta við nýjum sveitum og nýjum stofnunum í hóp þeirra sem fyrir eru. Þetta vildi ég, herra forseti, draga fram í ljósi þess sem hér er að gerast og benda líka á eitt atriði sem ekki hefur verið nefnt til þessa, þ.e. byggðaáhrifin af þessu öllu saman. Þróunin er ekki bara sú að menn séu að koma upp eftirlitssveitum hverri á fætur annarri, heldur eru menn að markaðsvæða þennan sjávarútveg og menn eru að markaðsvæða réttindin. Það er að verða eins og hver annar verðbréfamarkaður að höndla með réttindi til veiða. Og þar er landið eitt markaðssvæði og það eru engar hindranir eða neinar girðingar til að verja stöðu manna eftir búsetu eða stöðu manna eftir útgerðarflokkum eins og þó er nú víða í löggjöf erlendis, að reynt er að verja stöðu þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Því auðvitað er það þannig að þegar sett eru lög þá er það fólkið sem á að búa við lögin sem er aðalatriði málsins en ekki kerfið sjálft. Mér finnst að í þessum efnum markist löggjöfin hér á landi af því að menn líti á kerfið sem aðalatriði en fólkið sem aukaatriði og hagsmuni þess. Ævinlega er sagt að það þurfi að hagræða í sjávarútvegi, að það þurfi bara að hafa einn stóran frystitogara en ekki marga litla báta og það sé hagkvæmt fyrir þjóðina. Aldrei dettur þeim spekingum sem skrifa þessi fræði í hug að líta á stöðu fólksins sem breytingarnar hafa áhrif á. Fólkið býr í eignum sínum, hefur atvinnu sína o.s.frv. og kerfisbreytingar af þessu tagi geta haft mikil áhrif á stöðu þess. Þau eru aldrei metið, það er eins og þau komi málinu ekkert við. Svona eiga menn ekki að gera, herra forseti. Löggjöfin verður alltaf að líta til þess hvaða áhrif hún hefur á það fólk sem þarf að búa við hana. Það held ég að sé kannski einn stærsti ágallinn sem við búum við í dag að það skortir einmitt að sníða löggjöf að þörfum fólks, a.m.k. í jafnríkum mæli og menn eru að miða löggjöfina við þarfir frystitogara eða stórútgerðarmanna. Því er mikill ófriður um þessi mál hér á landi og er stöðugt í umræðunni og hefur verið á undanförnum árum og ekki hvað síst á þessum vetri. Þrátt fyrir að þetta eigi að vera svo fullkomið kerfi held ég að það hafi aldrei verið önnur eins umræða um sjávarútvegsmál í þjóðfélaginu og á þessum vetri. Það lýsir því að fólkið er óánægt og ég spái því að þau frv. sem liggja fyrir muni engu breyta í þeim efnum og að það verði enn þá mjög mikil óánægja í þjóðfélaginu og ekki hvað síst hjá þeim sem vinna við þessa atvinnugrein. Þótt þessi frv. kunni að einhverju leyti að ráða bót á ágöllum sem fyrir eru verður enn þá mikil óánægja og hún fer ekki minnkandi á næstu mánuðum frá því sem nú er. Ég held að það sé komið að því að fólk hafi áttað sig á því að það er löggjöfin sem er grundvöllurinn og er meinið og um þetta verður tekist á um í næstu alþingiskosningum. Þetta verður aðalkosningamálið í næstu alþingiskosningum sem stjórnmálaflokkarnir verða að veita svar við. Ætla þeir að búa til löggjöf sem veitir fólki sæmilegt öryggi? Óöryggið er alveg hrikalegt um land allt hjá því fólki sem starfar í sjávarútvegi eða býr í byggðarlögum sem eru meira og minna háð sjávarútvegi þó að það sjálft starfi ekki í honum. Það er ekki bara í þeim byggðarlögum sem hafa misst kvóta sinn sem fólk er uggandi um framtíð sína heldur líka í þeim byggðarlögum sem búa við blómstrandi stórútgerðir vegna þess að fólkið gerir sér grein fyrir því að þetta allt getur horfið á einni nóttu og menn staðið upp með tvær hendur tómar og óttast í ljósi þessarar stöðu um afkomu sína, öryggi og eignir. Þetta knýr áfram óánægjuna og þau frv. sem við erum að ræða taka ekki á þessu atriði, eru ekki bót á því aðalmeini sem við búum við, því miður, herra forseti.

Herra forseti. Hér eru til umræðu fjögur stjórnarfrv. sem öll snúa að vinnudeilu útvegsmanna og sjómanna eða eru því tengd. Af þeim nál. sem hafa verið kynnt hef ég ekki skrifað undir tvö þeirra og ekki lagt fram slíkt skriflegt nál. en mun gera grein fyrir afstöðu minni úr þessum ræðustól. Mér finnst þó rétt, herra forseti, áður en við snúum okkur beint að þessum frv. að fara aðeins yfir þá stöðu sem við erum í í dag. Öllum er ljóst að það er ekki eingöngu ríkisstjórnin heldur þjóðin öll sem stendur frammi fyrir miklum vanda sem eru deilur og verkföll í sjávarútvegi milli sjómanna og útvegsmanna. Ég hef orðið þess mjög var á undanförnum vikum, mánuðum og dögum að þessar deilur hafa leitt til þess að menn hafa uppi bæði stóryrði og hrakyrði um þá sem eiga að koma að þessum samningum. Er þar skemmst að minnast sjónvarpsviðtals í beinni útsendingu eða fréttaflutningi kl. 8 í gærkvöldi í Ríkissjónvarpinu þar sem einn hv. alþm. lýsti því yfir að hann teldi að samninganefndirnar væru ónothæfar og svo var Alþingishúsið í baksýn. Ég held að ástæða sé til þess að staldra aðeins við og átta sig á þessu. Kannski er eðlilegt að þeir spyrji sem vita ekki: Hvernig stendur á því að við búum við það núna æ ofan í æ að það nást ekki samningar á vinnumarkaði milli sjómanna og útvegsmanna? Við skulum reyna að átta okkur á því starfsumhverfi sem þeir eru í. Sjómannaforustan stendur frammi fyrir því og hefur staðið frammi fyrir því lengi að menn eru ákaflega óánægðir með hlutinn sinn, sérstaklega í bolfiskveiðunum vegna þess að sjómenn fá mismunandi laun, starfandi á sama sjó á sama tíma. Allir sem þekkja til launamála ættu að vita það vel að það sem alltaf er um að ræða í öllum kjarasamningum er samanburðarfræðin undir öllum kringumstæðum. Menn bera saman laun sín og þessi samanburðarfræði er það afl sem knýr kjarabaráttuna áfram og það er ekkert óeðilegt um sjómenn frekar en samanburður á launum hjúkrunarkvenna, tollvarða, verkamanna eða hverra sem er þannig að þeir sem hneykslast kannski á sjómannaforustunni ættu aðeins að hugsa sinn gang. Hinir sem hneykslast líka á forustu útvegsmanna ættu líka að velta hlutunum fyrir sér. Frammi fyrir hverju standa útvegsmenn? Þeir standa frammi fyrir því að við höfum fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur eitt sér til ágætis, eflaust réttilega að dómi útvegsmanna, og það er framsal aflaheimildanna. Skyldi einhver hneykslast á útvegsmönnum þó að þeir reyndu í þeirri stöðu eftir fremsta megni að halda í þennan framsalsrétt? Nei, ég held að það séu ekki efni til þess að hneykslast neitt á þeim. Ég þekki flesta forustumenn sjómannasamtakanna og hef þekkt lengi. Þeir eru eflaust ekki gallalausir. Ég þekki forustumenn útvegsmanna og hef þekkt lengi og þeir eru eflaust ekki heldur gallalausir. En ég er sannfærður um að gagnvart þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir væri nær að átta sig á því að hingað stefna vandræðin og það ekki að ástæðulausu. Við 1. umr. um þessi frv. sagði hv. þm. Svavar Gestsson er hann hneykslaðist nokkuð á því að ekki gengi að semja: Hvað er nú orðið okkar starf í sex hundruð sumur? Og það er einmitt þetta, þetta er nefnilega orðið okkar starf núna í 14 ár. Það er löggjöfin, það er ramminn, það er umgjörðin, lagaumgjörðin, sem útvegsmenn og sjómenn starfa í sem gerir þeim ókleift að semja. Það er þessi lagaumgerð. Hingað stefna vandræðin, og hingað munu vandræðin eðlilega stefna þannig að við skulum velta fyrir okkur stöðu okkar, herra forseti, og gefa okkur dálítinn tíma til þess að átta okkur á því hvar við erum stödd. Þessar aðstæður gefa útvegsmönnum og sjómönnum ekki tækifæri til að semja. Það eru lögin sjálf. Í þeim rekst hvað á annars horn. Síðasti ræðumaður gat þess réttilega að lög sem kölluðu á mikið eftirlit og enn þá meira eftirlit væru eflaust vond lög. Ég hef aldrei verið sannfærðari um það en í dag að aðferðir sem við notum til að stjórna fiskveiðunum eru rangar. Ég var í upphafi mjög á móti kerfinu. Sérhver dagur, vika, missiri, mánuður, árstími og ár hafa sannfært mig um það meira og meira að við erum á villigötum. Við erum á mjög miklum villigötum og það er það sem þingið þarf að athuga og þarf að velta fyrir sér. Og nú þegar þessari hrinu lýkur í kvöld eða nótt ættu hv. þm. að nota tækifærið til að velta því fyrir sér hvað sé til ráða vegna þess að það gefst þá eitthvert tóm, varla mjög langt held ég, vegna þess að eins og ég sagði áðan hingað munu vandræðin stefna aftur og þá er rétt að átta sig á því hverjir skyldu bera ábyrgð. Ætli það verði ekki styttri upptalning að segja hverjir bera ekki ábyrgð? Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi, bæði stjórnarandstaða og stjórnarflokkar, hafa staðið að þessu í 14 ár og mikill meiri hluti innan þessara flokka allra hefur trúað því og vill trúa því að þetta sé hin rétta aðferð. Það er þannig. Sjómannaforustan hefur heldur ekki verið með eina skoðun á því að það ætti að afnema kerfið. Kerfið hefur heilmikinn stuðning meðal sjómanna eða átti það a.m.k. lengi vel þó að mig gruni að hann minnki stöðugt. Flestir útvegsmenn hafa barist mjög fyrir þessu kerfi. Á meðan við reyndum með okkur innan LÍÚ áður fyrr voru það yfirleitt svona þrír fjórðu sem fylgdu þessu kerfi en einn fjórði á móti, kannski meira stundum. Það liggur fyrir að það eru flestir, sem hafa komið nálægt þessu, sem hljóta að þurfa að horfa í eigin rann hvernig við getum snúið þessu ofan af okkur. Eins og ég sagði áðan eru hér tvö frv. þar sem ég hef ekki skrifað undir nál. Það er frv. um Kvótaþing og frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs. Eins og ég sagði áðan hef ég ætíð verið mikill efasemdamaður um að þessi aðferð væri rétt. Ég hef verið alveg viss um að sóunin sem fylgdi kerfinu væri þjóðhagslega mikið böl og ég hef líka þekkt hvers konar vandræðum það veldur mjög víða að hafa þetta kerfi og hve mikil blekking er fólgin í þeirri hagkvæmni sem þarna er. Gagnvart þeim deilum sem nú standa ætla ég að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki átt annarra kosta völ en að skipta sér af deilunni eins og hún hefur reyndar gert. Það er náttúrlega öllum kunnugt að hún tók afstöðu í deilunni og hún tók afstöðu með sjómönnum. Hún taldi rétt að verða við þeim óskum sem fram komu, m.a. í miðlunartillögu sáttasemjara að það gæti verið leið út úr þessum deilum að setja upp Kvótaþingið og setja upp þessi lögreglulög sem þurfa að fylgja því. Ég er alveg viss um og efast ekkert um einlægni sjómannaforustunnar um að þeir trúi því að með því að gera þeirra svona þá minnki vandræði þeirra. Ég efast ekkert um að þeir trúi því líka sem skrifuðu skýrslu Þjóðhagsstofnunar að hagkvæmt sé að gera þetta svona. Ég trúi því líka að ríkisstjórnin með því að fylgja þessum ráðum og leggja þetta til og gera þessi frv. að sínum trúi því að hún sé að gera rétt. En ég hef um þetta allt efasemdir. Ég hef um þetta mjög miklar efasemdir. Ég efast stórlega um að þessi breytta skipan muni bæta kjör sjómanna. Ég hef allar efasemdir um að röksemdafærsla Þjóðhagsstofnunar fái staðist. Hún er með ólíkindum og virkar sem öfugmæli. Ég óttast að þegar upp er staðið verði menn litlu nær. Ég hef miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta kann að hafa eins og hefur komið fram áður, sérstaklega á einyrkjana í íslenskri útgerð. Þeirra hagur mun skerðast meðan stórútgerðirnar geta látið þessa lagasetningu nokkurn veginn fram hjá sér fara. Ég trúi því og þykist vita, herra forseti, að ef við skerðum hlut og stöðu einyrkjanna í sjávarútvegi varanlega þá erum við ekkert annað að gera en að búa okkur til verri framtíð en efni standa til. Ég vona einlæglega, herra forseti, að ég hafi rangt fyrir mér. Vonandi er svartsýni mín óþörf. Vonandi gengur þetta annan veg fram. Þótt ég hafi alla tíð verið á móti kvótakerfi geri ég mér grein fyrir því að kvótakerfi án framsals fær aldrei staðist. Ég hef alltaf talið rétt að berjast gegn kvótakerfinu á þeim forsendum að sýna mönnum fram á hve mikil sóun væri í kerfinu. En það á ekki að lama það og gera það ónýtt eins og ég óttast að sé verið að gera með þessum frv. því þá getum við orðið í mjög vondum málum mjög lengi. Og á hverjum skyldi það bitna fyrst? Það kemur fyrst niður á sjómönnum vegna þess að þau störf sem þeir vinna í dag gætu innan tíðar tilheyrt þeirri veröld sem var. Það kæmi niður á sjávarútvegsplássum Íslands vegna þess að ef við minnkum framsalið, minnkum verslunina, er eins hætt við því að frystingin úti á sjó eflist og aukist. Það er einmitt það sem ég veit að enginn vill. Enginn vill það. Ríkisstjórnin taldi sig knúna til að gera þetta og ég vona að svartsýni mín sé ekki á rökum reist. Ég hef skrifað undir nál. um að ég sé reiðubúinn til að standa að því að setja lög á útvegsmenn eins og ég kalla það því þessi lagabálkur er ekkert annað en lög á útvegsmenn. Ég veit það er alltaf mjög viðkvæmt, ég veit það er oft fordæmt og ég veit það er mjög óæskilegt að slíkt sé gert en í þessari stöðu sé ég enga ástæðu til að ég sé neitt að hlífa mér við því að taka þá óvinsælu ákvörðun. Hins vegar eru frv. tvö sem eru flutt af ríkisstjórninni. Ég ætlast til þess að sumir flutningsmannanna --- ég á fyrst og fremst við hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh., þessa tvo menn sem hafa sjálfviljugir gengið í forustu fyrir pólitískri ábyrgð á þessu kerfi alla tíð --- og vonast til að þeir fyrirgefi mér og skilji að ég hef lítinn áhuga, þótt ekki væri nema upp á síðari tíma sagnfræði, að vera með núna þegar menn ætla eins og ég held að höggva fæturna undan þessu óskabarni þeirra. Ég held að menn hljóti að hafa á því skilning að ég láti það alveg vera. Ég er hins vegar alveg viss um að fátt er nauðsynlegra fyrir íslenskt efnahagslíf en að bæta kjör sjómanna. Ekki vegna sjómanna heldur vegna þess að sjávarútvegurinn er það meginafl sem knýr áfram þetta þjóðfélag og við getum aldrei hámarkað afköst okkar og við getum aldrei hámarkað ágóða okkar í sjávarútvegi nema með því að eftirsótt sé að vera á sjó. Ég þykist ekki kunna nema eitt ráð til að bæta kjör sjómanna og það var hægt að gera það í dag, hefði verið hægt í gær og fyrradag. Það er að hætta við þetta frosna viðhorf til þorskveiðanna á Íslandi og fara nú að veiða þorsk eins og við höfum gert í 70 ár. Það er 70 ára reynsla fyrir því að Íslandsmið bera mjög vel 300.000 til 350.000 tonn af þorski. Þessu þjóðarbúi veitir nú ekkert af að fá það núna. Sjómönnum veitir ekkert af því og útvegsmönnum veitir ekkert af því. Það gæti verið að mínum dómi sú eina kjarabót sem nokkurn tímann gæti komið út til handa sjómönnum. Þessar deilur eru dæmdar til að hvorki þeir né útvegsmenn hafi neitt upp úr þeim. Við eigum að gera það núna og við eigum um leið, því ég veit að þessi frv. öll verða samþykkt, þegar búið er að samþykkja frv. um Kvótaþingið og lögreglufrv. sem því fylgir, að fara yfir þau lög sem á undanförnum árum hafa verið samþykkt um það í hvaða starfsumhverfi sjávarútvegurinn starfar, fara nú í gegnum þessar lögreglusamþykktir allar. Það verður að átta sig á því hvað við höfum uppskorið. Það er ástæða fyrir þingmenn að gera það. Það er líka ástæða fyrir útvegsmenn að gera það, að átta sig á því hvert stefnir. Og ef svo fram heldur, hvar ætli við verðum stödd um aldamótin? Það er mikil ástæða til að endurskoða þetta allt. Ég hef verið sannfærður um það alla mína ævi að mikill og góður árangur í sjávarútvegi hefur aldrei náðst nema fyrir atbeina afreksmanna. Það er saga þessarar þjóðar og það var þannig sem sjávarútvegurinn reis upp þessa öld og gerði þessa þjóð sæmilega efnaða. Ég er sannfærður um að það hljóti að koma að því að menn hætti að hrista hausinn, hætti að berja höfðinu við steininn og segja: ,,Það er engin önnur leið til að stjórna fiskveiðum.`` Það er hægt að stjórna sókn. Við verðum að breyta yfir í sókn til að ná árangri efnahagslega og ekki síður til að þessi stanslausu vandræði stefni ekki hingað aftur og aftur eins og þau munu gera því þetta er ekki í síðasta sinn sem Alþingi mun standa frammi fyrir þeim mikla vanda að þurfa að höggva á hnút sem kominn er í kjaramál. Það er verið að því. Ég stend að því. Ég hef engan heyrt geta um hvað annað er hægt að gera en að höggva á þann hnút. Ég þykist vita að ríkisstjórnin sé að gera í einlægni það sem hún veit og telur að henni að beri að gera. Hún telur réttilega að mínum dómi að hún geti ekki setið hjá og látið þetta yfir sig ganga. Þess vegna er hún að gera þetta. Hún hefur ákveðið og ákvað að fara að ráðum sjómanna. Menn geta gagnrýnt hana fyrir það. En menn geta líka spurt: Átti ríkisstjórnin einhverra annarra kosta völ? Kannski ekki, herra forseti. En ég held að með þessum orðum sé ég búinn að skýra afstöðu mína.

Herra forseti. Hér eru til umræðu fjögur frv. sem öll lúta beint eða óbeint að sjávarútvegi. Hér kom fram einkum í lokaorðum hv. síðasta ræðumanns að aðdragandi þeirra væri í rauninni fiskveiðistjórnarkerfið. Ég er ekki allsendis sammála því sjónarmiði og vil rifja upp að hér er ekki í fyrsta sinn verið að deila um sjávarútveg, þ.e. deilur á milli útvegsmanna og sjómanna. Þær eru ekki núna uppi í fyrsta sinn. Þær hófust fyrir meira en 14 árum. Þær hófust fyrir daga núverandi fiskveiðistjórnarkerfis. Þær teygja sig allt aftur til þess tíma sem menn hófu útræði frá Íslandi. Það er deilan um það hvernig eigi að skipta hlutnum, hvernig á að skipta kökunni eða hvað við viljum kalla það og sú deila mun halda áfram á meðan við veiðum og fiskar synda í sjónum. Ég held að það sé alveg ljóst. Aðdragandi þess að þessi fjögur frv. berast hér inn er öllum ljós. Við höfum fylgst með því í fjölmiðlum og það hefur verið rakið úr þessum ræðustóli. Margir vilja meina að deilan hafi verið komin í óleysanlegan hnút og ekki hafi verið um annað að ræða, m.a. vegna þjóðarhagsmuna, en að höggva á þann hnút. Með þeim frv. sem nú liggja fyrir þinginu má segja að menn séu að reyna að leysa vandann, höggva á hnútinn og leysa þennan vanda. Auðvitað vona allir að þar með sé búið að leysa þennan vanda en ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að mál af þessum toga mun aftur berast hér inn á borð til hv. alþm. á einhvern annan hátt eða með svipuðum hætti og það kann að vera meginvandinn. Sú fullyrðing hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar kann að vera rétt að lagaumhverfið feli vandann í sér en ég hygg að vandinn sé kannski aðeins víðtækari en svo. Segja má að hæstv. ríkisstjórn og hv. Alþingi sjái sig knúin með rökum sem lengi má deila um að grípa inn í þessa kjaradeilu. Miklir hagsmunir eru í húfi og rétt að minna á það sem hér hefur fram komið að í raun liggja fyrir frv. sem byggja að megninu til á miðlunartillögu sáttasemjara og það er verið að taka undir sjónarmið sem þeir samþykktu í atkvæðagreiðslu en gegn útvegsmönnum, enda felldu þeir miðlunartillöguna. Hins vegar, herra forseti, má segja að með þessu sé þinginu stillt upp við vegg. Svigrúm hv. þm. til að vinna úr frumvörpunum verður eðlilega mun takmarkaðra. Það vekur að sjálfsögðu upp spurningar um sjálfstæði þings og þar verða menn að meta meiri hagsmuni fyrir minni hagsmuni ef svo má að orði komast. Þess urðum við verulega áskynja í hv. sjútvn. í gær og nótt þegar við hlustuðum á ólík sjónarmið ólíkra hagsmunaaðila, að þá stangast sjónarmið allhressilega á. Það er mjög erfitt að finna þá lausn sem allir geta verið sáttir við. En það fann hv. sjútvn. einnig að hún var að vinna, skoða frumvörp og leita álits, ég veit ekki hvort á að segja í skugga, en a.m.k. í þeirri umgjörð sem aðdragandinn felur í sér að þar hefur verið gert samkomulag við hagsmunaaðila. Ég ætla ekki að fara efnislega ítarlega í þessi frv. sem hér liggja enda hefur það verið gert ágætlega. En um hvað er þá verið að véla hér? Í rauninni er verið að gera tilraun til að setja lög til að eyða tortryggni, til að eyða spennu sem hefur verið að byggjast upp á löngum tíma milli útgerðarmanna og sjómanna. Sú spenna snýst um verðmyndunina, hvernig eigi að verðleggja og hvernig eigi að skipta kökunni. Það segir sig sjálft og liggur í hlutarins eðli að sjónarmiðin eru þar nánast jafnmörg og mennirnir eru margir. Það er ekki einasta að þar séu sjónarmið ólík milli útvegsmanna og forustumanna sjómannasamtaka heldur vitum við að innan raða hvors hóps um sig eru skoðanir skiptar. Þar ræður eðli útgerðar og þar ræður búseta og þannig má áfram telja, því hvaða sjónarmið eru þar uppi. Hitt er aftur á móti rétt að benda á að ég hygg að margir geti tekið undir það að í flestum tilvikum ganga samskipti sjómanna og útgerða afskaplega vel. En við vitum af og bent hefur verið á nokkur dæmi þar sem sterkur og rökstuddur grunur leikur á eða því er haldið fram að útgerðarmenn komi óheiðarlega fram við starfsmenn sína. Það vekur mann einnig til umhugsunar um hvernig þau ef ég má segja undantekningartilvik leiða til alhæfingar um stéttina alla, um greinina alla, með í rauninni skelfilegum afleiðingum í umsögnum og jafnvel athöfnum. Það er umhugsunarefni hvernig heil atvinnugrein er dæmd fyrir framferði tiltölulega fárra aðila. Sú leið sem er farin til að draga úr þeirri spennu og eyða tortryggni og forsendan fyrir henni er lagasetning um kjaramál fiskimanna, eins og frv. heitir, og ég vísa til þess sem ég sagði í upphafi og til miðlunartillögu sáttasemjara og hvernig taumur sjómanna er þar dreginn enda eru útvegsmenn afskaplega ósáttir við þann hluta. Í kjölfarið á því frv. fylgja þríburar, þrjú frumvörp sem hanga nokkuð saman og er þar fyrst að nefna frv. um nýja eftirlitsstofnun. Nú hefur úrskurðarnefnd verið starfandi og undan því kvartað að hún hafi ekki virkað sem skyldi en hér verið að reyna að búa til skjól utan um úrskurðarnefnd þannig að sjómenn sem grun hafa um að verið sé að véla þá eða pretta með einhverjum hætti, eins og haldið hefur verið fram, eigi þar öruggt skjól og geti leitað til þessarar eftirlitsstofnunar til að taka með óvilhöllum hætti á þeirra máli. Um það má lengi deila og deili þeim skoðunum í sjálfu sér sem hér hafa komið fram um að áhyggjuefni er hvernig svonefndur eftirlitsiðnaður fer stöðugt vaxandi í okkar ágæta landi, en hér er niðurstaða og í rauninni krafa frá sjómönnum sem gengið er til móts við. Hins vegar er svo frv. um Kvótaþingið þar sem gert er ráð fyrir nánast sem meginreglu að öll viðskipti með aflaheimildir skuli fara um eitt miðstýrt kvótaþing með ströngum aðferðum og afskaplega gegnsæjum aðferðum. Frá því eru veittar reyndar ákveðnar undantekningar, jöfn viðskipti og síðan tilfæringar innan útgerðar. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég tel þær undanþágur vera helst til þröngar og þær geti haft verulega skaðleg áhrif á útgerðarmunstur í okkar landi og hef þess vegna haft fyrirvara á nál. og mun því ekki greiða þeim þætti atkvæði þegar til atkvæðagreiðslu kemur. Ég tel að skoða verði öll frv. í heild sinni og vísa þá til frv. um eftirlitsstofnun sem á að vera fyrir sjómenn ef grunur leikur á að verið sé að svína á þeim. Í ljósi þess og jafnframt með tilvísan til þess að það eru dæmi og þau nokkuð mörg, einkum sunnan lands og vestan, þar sem samskipti sjómanna og útgerðarmanna ganga mjög heiðarlega fyrir sig þar sem allir aðilar, sjómenn, útgerðarmenn og vinnslan eru sátt með þann samning sem gerður hefur verið. Ég skil tortryggni forustumanna sjómannasamtakanna vegna reynslu frá einstökum aðilum en við megum ekki líta fram hjá því að þeir eru fjölmargir sem beinlínis byggja störf sín sem sjómenn, störf sín sem útvegsmenn á gagnkvæmu trausti og samkomulagi. Það er þess vegna sem ég hefði viljað sjá eina undanþágu til viðbótar, nefnilega þá að sjómenn geti gert skriflegan samning við útvegsmenn og haldið síðan áfram föstum viðskiptum við landvinnslu en haft sitt traust og skjól í þeirri eftirlitsstofnun og úrskurðarnefnd sem frumvörpin gera ráð fyrir. Ég tel að með þeim hætti væri hægt að sameina það að tryggja öryggi sjómanna eða réttarstöðu þeirra skulum við segja og hins vegar að halda uppi þeim nauðsynlega sveigjanleika sem þarf að vera til staðar í öllum atvinnugreinum. Þar að auki hefði ég einnig viljað sjá eina undanþágu til viðbótar, þ.e. varðandi kaupleigu. Það er viðskiptaháttur sem er að ryðja sér til rúms í stærri eignum, þó að hann hafi tíðkast lengi með minni eignir, svo sem bíla, lyftara og smærri hluti í þeim dúr. En slíkir viðskiptahættir eru að ryðja sér til rúms í íslensku athafnalífi og það er þess vegna óeðlilegt til lengri tíma litið að útvegsmönnum skuli gert að fjárfesta einungis í gegnum banka og þeim beinlínis bannað að eiga slík viðskipti í gegnum kaupleigur sem kann að vera hagstæðara fyrir fyrirtækið og þar af leiðandi fyrir þjóðina í heild sinni. Það hefði ég viljað sjá í frv. um Kvótaþing og geri af þessum ástæðum, en einkum þó þeirri fyrri, þann fyrirvara á nál. sem þar kemur fram. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um fjórða frv., um stjórn fiskveiða, það eru má segja minni háttar mál sem koma í kjölfar hinna. Herra forseti. Hver verður síðan afleiðingin af þessu? Auðvitað er erfitt að segja til um það. Þegar haldið er út í óvissuna þá grípur gjarnan um sig óöryggi og þess hefur gætt í viðtölum í fjölmiðlum við ýmsa aðila í sjávarútvegi, bæði sjómenn og útvegsmenn og eins þá sem eru í vinnslunni. Hins vegar er rétt að benda á að inn í þetta dragast smábátamenn. Þeir dragast má segja óverðskuldað inn í kjaradeilur og fá yfir sig óbeint lög sem þeir hafa ekki á nokkurn hátt komið að eða verið valdir að þar sem kjaradeilan nær ekki yfir smábátamenn. Þær áhyggjur eru einnig umhugsunarefni, og ég deili þeim sannarlega, sem hefur verið lýst úr þessum ræðustóli og hjá ýmsum aðilum í greininni að einyrkjar kunni að leggjast af. Ég vona svo sannarlega að það muni ekki gerast en verði það niðurstaðan þá er einmitt rétt að hafa það í huga hvert stefnir í sjávarútvegi. Er það vilji manna að sjá hér eingöngu rísa upp svokallaðar stórútgerðir, fá fyrirtæki, og að einyrkjarnir hverfi smám saman? Um þetta verða menn að sjálfsöðgu að vera mjög meðvitaðir. Það hlýtur því að vera ánægjuefni að sjá á brtt. að fyrir árslok 1999 skuli hæstv. sjútvrh. gera Alþingi grein fyrir hvaða áhrif hafa orðið af þessum lögum, þ.e. ef frumvörpin verða samþykkt á þinginu, og ekki síst að skoða sérstaklega hvaða áhrif þau munu hafa á einyrkja. Það er ástæða til að nefna þetta sérstaklega og fylgjast vel með. Verði þau áhrif sem hinir svartsýnustu spá, þá geta menn ímyndað sér áhrifin á ýmsar byggðir í landinu og má spyrja hvort það ýti enn frekar undir þá hröðu byggðaþróun sem átt hefur sér stað. Ég held hins vegar að ástæða sé til að reyna að líta bjartsýnum augum á það sem tekur við og í rauninni ekki um annað ræða þegar lagasetning hefur átt sér stað og veruleikinn blasir við en að laga sig að þeim veruleika. Það er ástæða til að skoða það að nú bendir margt til þess að þorskstofninn sé mjög ört vaxandi og við megum vænta þess að sjá auknar aflaheimildir á næstu missirum. Fari svo að fleiri aðilar fari í gegnum Kvótaþingið má það ljóst vera af þessu tvennu samanlögðu að áhyggjur manna geti verið ástæðulausar. Ég segi þetta til að reyna að draga fram bjartsýnni hliðina á þetta, en auðvitað er það reynslan sem mun skera úr og þess vegna er nauðsynlegt að hafa það ákvæði í brtt. að Alþingi fjalli sérstaklega um reynsluna fyrir árslok 1999 þannig að hægt verði að bregðast við. Hins vegar, herra forseti, er rétt að ítreka það sem komið hefur fram í umræðum, að það hlýtur að vera meginkeppikefli þingsins að skapa sjávarútvegsgreininni það rekstrarumhverfi og það umhverfi sem hún getur dafnað og blómstrað í en fyrst og fremst þó að stuðla að slíku umhverfi að friður og sátt geti skapast um þessa mikilvægustu atvinnugrein okkar. Það hefur gengið á stöðugum inngripum. Í rauninni eru þeir ekki öfundsverðir sem starfa við greinina hvort heldur er í rekstri eða sem sjómenn eða við vinnslu þar sem nánast stöðugur utanaðkomandi ófriður truflar eðlilegan rekstur. Ég tel, herra forseti, að meginverkefni okkar eigi að vera það að skapa henni traust rekstrarskilyrði, öruggt umhverfi og hún fái í rauninni frið til að dafna.

Herra forseti. Ég hlýt að hefja mál mitt á því að ítreka það enn og aftur að það eru mikil vonbrigði að við skulum þurfa að standa hér á Alþingi og ræða lagasetningu á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna eina ferðina enn. Ég held að það megi ekki týnast út úr umræðunni, herra forseti, sem hefur farið dálítið út í tæknileg atriði þessara mála og jafnvel vangaveltur um fiskveiðistjórnun almennt og álitamál um hvort taka megi meira af þorski upp úr sjónum o.s.frv., að við erum að ræða mjög alvarlega íhlutun í frjálsan verkfalls- og samningsrétt fjölmennrar starfsstéttar í landinu. Það getur aldrei verið gleði- eða fagnaðarefni. Þess þá heldur er það að menn virðast hafa unnvörpum verri samvisku en almennt mætti búast við af því sem þeir eru svo að samþykkja í leiðinni. Ég verð að segja, herra forseti, að margt er mjög sérkennilegt í bæði aðdraganda þessa máls og málflutningi á Alþingi þessum málum tengdum. Rétt er að minna á það, herra forseti, að við erum að ræða stjórnarfrv. Við erum ekki að ræða frv. sem hafa bara þá stöðu að þau séu flutt af einum eða tveimur sérvitringum á þingi. Nei, þetta eru fjögur stjórnarfrv., flutt af hæstv. sjútvrh. Og það sem meira er, að þessi stjórnarfrv. hafa sérstaka stöðu vegna yfirlýsinga og loforða sem tengjast meðferð þeirra og gefin voru út fyrir fram. Þau eru því ekki bara venjuleg stjórnarfrv. í þeim skilningi heldur var því heitið að mætti það verða hluti af lausn kjaradeilunnar og til að sjómenn aflýstu aðgerðum þá yrðu þau ekki bara lögð fram heldur afgreidd á þinginu. Herra forseti. Maður hlýtur að spyrja í ljósi umræðna hér bæði við 1. umr., þar sem ekki færri en einir tíu stjórnarþingmenn komu og báðust afsökunar á því að þeir mundu nú samt sem áður sennilega grátandi greiða þessum málum atkvæði, heldur líka vegna þess að þegar málin koma úr nefnd eru þar fyrirvarar út og suður, meiri hlutinn í sjútvn. sundurtættur. Það vantaði einn hér og annan þar á nefndarálitinu og breytingartillögurnar og þegar upp er staðið eru víst aðeins tveir af þingmönnum stjórnarliðsins án fyrirvara að einhverju leyti við þessi mál. Þetta, herra forseti, gefur allt mjög góð tilefni til að spyrja ...

Hverjir eru þeir?

Það mun vera hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, formaður þingflokks Framsfl., sjálfur svipuhaldarinn svo að maður grípi nú til breskrar samlíkingar, menn kannast við það hvaða verkfæri þingflokksformenn í því landi eru stundum kenndir, og hitt mun vera varaformaður sjútvn., hv. þm. Árni Ragnar Árnason, sem embættisins vegna hefur sennilega orðið að afsala sér því að geta verið með fyrirvara eins og allir hinir. Herra forseti. Þetta gefur allt saman tilefni til að spyrja: Í hvaða umboði var það loforð gefið sjómönnum að afgreiða frumvörpin og gera þau að lögum? Var ekki alveg skýrt að þar væri talað fyrir hönd öruggs meiri hluta á Alþingi? Það hlýtur bara að vera, herra forseti. Ég trúi því ekki að menn séu í alvöru að hrista hausinn úti í sal og meini að þetta hafi ekki verið þannig eins og það hlýtur að vera að þegar lofað er lagasetningu, þá sé það gert í umboði fyrirliggjandi meiri hluta. Annars eru málin enn sérkennilegri en fram hefur komið.

Þetta er verri frammistaða en hjá Sameinuðu þjóðunum.

Herra forseti. Þetta er allt hið sérkennilegasta mál. Það verður að segja það alveg eins og er. Um þann kattarþvott, þær iðrunar- og grátræður sem hafa síðan verið fluttar af hálfu hv. stjórnarliða sem ætla samt að samþykkja frumvörpin, ætla ég svo sem ekki að hafa fleiri orð. Þær aflausnarbeiðnir tala fyrir sig sjálfar og ekki meira um það. Aðeins til viðbótar þó að í bráðabirgðaákvæðum sem komin eru inn í breytingartillögur eru afar sérkennileg ákvæði um einhvers konar skýrslugerð eða vöktun ráðherra og þings á því sem menn eru að gera. Menn lýsa því nánast yfir að menn séu með svo blendnar tilfinningar í garð þeirra breytinga á lögum sem verið er að gera að því er lýst yfir fyrir fram að það verði að fylgjast mjög grannt með því að ekki fari allt til fjandans þannig að unnt sé þá að grípa í taumana. Það eiga að vera skýrslugjafir og mikil eftirlitsstörf sem hæstv. sjútvrh. á að hafa veg og vanda af og leggja síðan fyrir Alþingi í formi skýrslna strax á næsta ári.

Þetta er gott.

Jú, þetta er mjög gott, hv. þm. Kristján Pálsson, alveg til fyrirmyndar og er til marks um hversu sannfærðir menn eru um að þeir séu að gera rétt, er það ekki, þegar menn lýsa því yfir að þeir hafi svo miklar efasemdir um þær breytingar sem verið er að gera á lögunum að það sé nauðsynlegt að setja á alveg sérstaka vöktun.

Miðstýringarmennirnir vilja það.

Reyndar ætti ekki að þurfa að lýsa því yfir, herra forseti, almennt að stjórnvöld, yfirvöld sjávarútvegsmála geti fylgst með því sem er að gerast í greininni og ekki þarf heldur að taka það fram að Alþingi geti gert breytingar ef því sýnist svo þannig að þetta er það sem meistari Þorbergur hefði kallað ,,selvfölgeligheder`` fyrr á öldinni. Hins vegar er það til marks um visst andrúmsloft í kringum afgreiðslu þessara mála að það skuli þurfa að taka þetta fram í hverju málinu á fætur öðru. Það er stundum gert þegar verið er að taka upp algert nýmæli í lögum, setja nýja heildarlöggjöf á einhverju sviði o.s.frv. að hafa þar sólarlagsákvæði. En það er fremur óvenjulegt að sjá þegar verið er að gera einstakar efnisbreytingar á lögum af þessu tagi að það séu hnýttar slaufur á þá pakka. Herra forseti. Eins og kom áðan fram hefur umræðan lent svolítið út á almennt spor og það er svo sem ekkert skrýtið í sjálfu sér vegna þess að auðvitað hafa þessi frumvörp áhrif og það er ekkert nema eðlilegt að menn vilji ræða þau. Ég vil leggja það inn í þá umræðu sem hér var hafin m.a. af hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni og Hjálmari Árnasyni sem töluðu síðastir að ég held að meginsjúkdómur í þessu kerfi eins og það er núna sé bundinn við leiguna og að svo hafi alla tíð verið. Ég held að það sé mesti veikleiki svo ekki sé sagt sjúkdómur í þessu kerfi. Það versta er að það fyrirbæri er að mínu mati með öllu óþarft og hefði aldrei átt að koma til sögunnar vegna þess að það var og er miklu heilbrigðara að þróunin gerðist í gegnum varanlega tilfærslu afnotaréttarins sem ætti að fara fram að siðaðra manna lögum á opinberu kaupþingi og síðan með heimildum til að skipta á jafngildum veiðiheimildum og rúmum heimildum til að geyma ónýttar veiðiheimildir og færa þær milli ára eða taka fram fyrir sig er miklu meira en nægjanlegur sveigjanleiki í kerfinu til þess að það geti lagað sig að breyttum aðstæðum. Leiguvaríantinn í þessu, ef svo má að orði komast, herra forseti, hefði aldrei átt að koma til sögunnar. Það er undirrót ófriðarins. Þegar menn tala um að vandamálin í samskiptum sjómanna og útvegsmanna séu tengd löggjöfinni sem þeir eiga að starfa eftir er heilmikið til í því og þau vandamál eiga fyrst og fremst uppsprettu sína í leigunni og öllu sem henni tengist. Siðferðilega er það svo, herra forseti, að það er fénýting veiðiréttarins í gegnum leigu án þess að nýta hann, jafnvel ár eftir ár, sem er auðvitað sú hlið á þessu öllu saman sem er langsamlega erfiðast að verja og er í raun og veru ekki hægt því að það var aldrei meiningin með kerfinu sem var upphaflega sett á fót til að takmarka sókn í fiskstofnana að fara að búa til einingu sem unnt væri að fénýta með leigu án þess að nýta sjálfur jafnvel árum saman. Það var aldrei ætlunin, augljóslega ekki. Auðvitað ekki heldur að búa til óhæfilegan gróða einstakra aðila sem væru að afhenda eða selja öðrum réttindi sín varanlega enda væri hægt að taka á því máli með skattalegum aðgerðum ef vilji væri fyrir hendi. Ég hefði þess vegna viljað frekar en að fara þá leið sem hér er lögð til þó að hún sé viðleitni til að taka á þeim vandamálum sem tengjast leigunni eða framsali aflamarksins innan fiskveiðiárs með kvótaþingi, ég hefði viljað sjá menn móta þá stefnu að menn ætluðu út úr því kerfi, út úr því fari jafnvel þó að það tæki einhver ár að bakka út úr því og afnema í áföngum þær heimildir eða taka þær út úr kerfinu. Það væri hægt að hugsa sér að gera reyndar eins og með margar fleiri breytingar í þessu, með ákveðinni aðlögun sem er yfirleitt sanngjarnt að sé fyrir hendi vegna þess að menn hafa lagað sig að þeim leikreglum sem gilda og menn hafa tekið ákvarðanir, farið í fjárfestingar og jafnvel tekið áhættu sem er ekki sanngjarnt að raska síðan högum manna gagnvart með mjög snöggum breytingum. Að því leyti til hefði að sjálfsögðu þurft og ætti að reyna að finna eðlilegan og sanngjarnan aðlögunarfarveg yfir í það nýja fyrirkomulag sem menn mundu setja sér. Talandi um áhyggjur af einyrkjum og stöðu einstakra byggðarlaga sem var mjög uppi í umræðum áðan, og geri ég ekki lítið úr því, þá spyr ég sömu menn: Hvar hafa þeir verið gagnvart því sem þegar hefur gerst í kerfinu? Eða er það ekki þannig að það hafi gengið bærilega á bátaflotann undanfarin ár? Er það eitthvað nýtt? Þarf endilega þessar breytingar til? Ég held ekki. Ég veit ekki betur en það séu að verða heil lög horfin út úr íslenska bátaflotanum og bátar af millistærðum og minni millistærð eru nánast horfnir, bátar t.d. undir 500 tonnum eru að verða niður undir helmingur af því sem þeir voru fyrir 10--15 árum. Hafa menn engar áhyggjur af því? Er það fyrst nú sem er ástæða til að staldra við og spyrja sig spurninga? Ég býð alla þá velkomna sem eru tilbúnir að ganga í þann hóp að gera þó seint sé einhverjar ráðstafanir til þess að þessi hlutföll raskist ekki enn frekar en orðið er en það hefur ekki verið vilji fyrir því. Endurtekið hafa verið felldar á Alþingi tillögur um að setja einhverjar girðingar inn í lögin, t.d. þannig að togaraflotinn keypti ekki upp bátaflotann. Hvar voru allir þeir hugsjónamenn sem hafa núna þessar miklu áhyggjur þegar verið var að afgreiða þær breytingar hér eða flokksbræður þeirra? Þeir bera ábyrgð á því að slíkar hugmyndir hafa verið felldar á Alþingi aftur og aftur með þeim afleiðingum sem allir sjá að það er orðin heilmikil röskun, a.m.k. frá þeim hlutföllum sem áður voru og ég held að hafi verið í þokkalegu jafnvægi milli báta, minni báta og svo aftur stærri skipa. Staðreyndin er reyndar sú að Íslendingar eru eina þjóðin sem eru að reyna að keyra á einu opnu fiskveiðikerfi fyrir allar stærðir skipa frá minnstu trillum á aflamarki upp í stærstu úthafsveiðitogara. Ég þekki enga aðra þjóð sem hefur þorað að taka þá áhættu að láta þróunina í útgerðarmynstri hjá sér ganga þannig til að það væri óheft framsal réttarins innan alls flotans upp úr og niður og ég held sjálfur að það sé stórhættulegt og hafi alla tíð verið. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar og hef lengi verið og hef oft lagt til að setja girðingar í þetta og það ætti t.d. að taka bátaflotann, smábáta- og bátaflotann og veiðina á grunnslóðinni algerlega út undan og hafa hana í sérkerfi, einu samræmdu kerfi þannig að menn gætu farið út úr þeim óskapnaði sem þeir eru fastir í þar. Er þá vilji fyrir því í tengslum við þær umræður sem eru uppi að skoða slíka hluti í einhverri alvöru? Ég lýsi eftir því. Eru þeir menn sem hafa núna miklar áhyggjur af röskun sem kunni að verða í gegnum Kvótaþingið tilbúnir til þess að fara í það þó seint sé? Það væri betur að svo væri. En hjartnæmar ræður og miklar áhyggjur eru léttar í vasa ef ekkert annað er á bak við það en orðin. Það gæti þá farið með það eins og sjávarútvegsstefnu Framsfl. á Reykjanesi að hún væri fyrst og fremst góð og gáfuleg rétt fyrir kosningar meðan verið væri að smala á hana atkvæðum en síðan heyrist lítið af henni eftir það.  Nei, herra forseti. Ef menn vilja fara út í að ræða þetta á annað borð á þessum nótum er alveg sjálfsagt mál að gera það. Ég skal ekki taka mikinn tíma í það vegna aðstæðna en ég býð upp á að við tökum okkur eins og einn eldhúsdag í sjávarútvegsmálin við tækifæri. Þá skulum við endilega fara yfir þessar miklu og að sumu leyti nýtilkomnu áhyggjur manna af því að í gegnum þessi mál verði mikil röskun. En sú röskun getur auðvitað orðið á ýmsa vegu, herra forseti, og það er kannski hugsanlegt að hún komi að einhverju leyti við ýmsa sem hafa ekki verið miklir þolendur í þessu ferli hingað til. Varðandi frumvörpin fjögur, herra forseti, lýsti ég í aðalatriðum afstöðu minni til þeirra við 1. umr. og þær breytingar sem þarna eru á ferðinni eru ekki slíkar að það gefi tilefni til að bæta þar miklu við. Eins og við öll í stjórnarandstöðunni er ég eindreginn andstæðingur ofbeldisfrv. sem ég kalla svo, þ.e. frv. um lög á kjaramál sjómanna. Það er hörmuleg niðurstaða og vond fyrir alla aðila, Alþingi, deiluaðilana og alla að menn skuli standa frammi fyrir slíkum hlutum og það er ekki réttlætanlegt að mínu mati að grípa til aðgerða eins og þeirra sem það frv. felur í sér. Varðandi frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða felur það fyrst og fremst í sér veiðiskylduákvæði sem hefur verið mikið til umræðu og er eitt aðalefnið í þessu sambandi auk þess sem þar er vísað í lögin sem setja á um Kvótaþing. Að vísu er þar á ferðinni breyting sem gengur til baka að nokkru leyti og hverfur frá því að gera veiðiskylduna árlega eins og ætlunin var og var tillaga þríhöfðanefndarinnar. Ég sagði að vísu við 1. umr. að ég teldi útfærsluna á því gallaða en ekki var þar með sagt að það ætti að bakka frá því. Það var að sjálfsögðu enginn vandi að breyta útfærslunni tæknilega þannig að ekki væri áhætta tekin gagnvart því að einhver meiri háttar slys yrðu í framkvæmdinni því að það er auðvitað ekki ætlunin að koma mönnum illa verði þeir fyrir bilunum eða frátöfum af óviðráðanlegum ástæðum. Að sjálfsögðu var hægt að útfæra ákvæði sem tæki á slíkum tilvikum. Það þurfti ekki að hverfa frá því að auka veiðiskylduna. Ég er þeirrar skoðunar að það sé í grunninn rétt að nálgast þetta a.m.k. jafnframt út frá veiðiskyldu og það er ekki sami hlutur að öllu leyti að takmarka framsalsréttinn árlega frá skipinu eins og að leggja á veiðiskyldu því að veiðiskylduna uppfylla menn ekki nema með því að sýna fram á getu skipsins að það sé útgerðarhæft og hafi veiðigetuna. Auðvitað mætti hugsa sér að menn lentu inn á það spor að vera að einhverju leyti að lifa á leigu þó að skipin væru ekki lengur færi um að sinna veiðiskyldunni þó svo einhver hluti réttarins mundi verða ónýttur. Varðandi Verðlagsstofu þá styð ég það frv. eins og ég sagði við 1. umr. Nafnið er að vísu dálítið skondið. Það minnir mann eiginlega á skömmuntarskrifstofu ríkisins eða eitthvað slíkt sem hefði getað verið til upp úr kreppunni eða á eftirstríðsárunum. Þetta hljómar pínulítið þannig svo ekki sé nú sagt sovéskt. Þetta er heilmikil stofnun sem þarna verður sett upp og ég held að ekkert annað sé að gera úr því menn ætla að reyna að hafa þarna úrskurðarfarveg en að reyna að gera hann þá þannig úr garði að eitthvert gagn sé í honum og hann haldi eitthvað og það sé þá til staðar stofnun eða eitthvert fyrirbæri, hvað sem það heitir, sem getur farið ofan í saumana á hlutunum, getur starfað sjálfstætt, veitt aðhald og krafið upplýsinga o.s.frv. Ég held því að það sé fullkomlega tilraunarinnar virði í ljósi þess hvernig þessi mál hafa gengið til hingað til að prófa þessa leið. Og að allra síðustu um fjórða frv. um Kvótaþingið, herra forseti. Það er ljóst að þar er á ferðinni mjög umdeilt fyrirkomulag. Margir óttast afleiðingar þess og það er út af fyrir sig ekki nema eðlilegt að menn spyrji: Voru til aðrar betri aðferðir til að reyna að ná fram sömu markmiðum og þar er lagt upp með? Ég hef lýst því hverja ég hefði talið heppilegustu stefnuna í þessum efnum. Það var að hverfa frá leigunni alfarið, taka hana út úr kerfinu þótt í einhverjum áföngum væri. Ég er algerlega sannfærður um að það væri sú einstök aðgerð sem væri gæfulegust til þess að skapa í framtíðinni einhvern frið um þessi mál. Sú mikla og útbreidda óánægja sem er með kerfið, eins og sagt er úti í þjóðfélaginu, er að langmestu leyti sprottin af hlutum sem tengjast þessum leigurétti og öllu sem honum fylgir. Ég tel þessa tilraun til að rjúfa það samband sem verið hefur á milli tilfærslna á veiðiréttinum og aflaverðs og þar með hina meintu þvinguðu þátttöku sjómanna í kostnaðinum, góðra gjalda verða. Ég held að heppilegast hefði verið, herra forseti, og gáfulegast af hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðinu að afgreiða þessi frv. algjörlega óbreytt en segja frekar: Komi hins vegar í ljós tæknilegir eða efnislegir vankantar á framkvæmdinni þá verður auðvitað leitað samkomulags við aðila um að lagfæra þá. Ég er alveg sannfærður um að það hefði verið lafhægt að ganga frá bókunum eða samkomulagi sem deiluaðilar hefðu þá verið aðilar að, fyrir slíkan farveg og er alsiða í kjarasamningum eins og menn þekkja. Andrúmsloftið er að vísu ekkert sérstaklega gott þar á milli eins og kunnugt er en þetta hefði mátt reyna a.m.k. og hefði verið skynsamlegasti farvegurinn. Ríkisstjórnin eða stjórnarliðið hefur valið þá leið að fara að krukka í sum þessara mála og það veldur því að við munum ekki styðja þau öll eins og við hefðum ella gert ef þetta hefði borið að eins og upphaflega var lofað og sú afstaða er rakin nánar í nefndarálitum minni hlutanna. Herra forseti. Ég ætla ekki að taka lengri tíma í umræður um þetta með tilliti til aðstæðna eins og ég endurtek. Ég held að mikill málfundur um þetta mál í viðbót hafi kannski ekki mikið upp á sig og valdi þá fyrst og fremst því að enn dregst um sinn að flotinn komist þrátt fyrir allt úr höfn sem er kannski eiginlega það eina sem hægt er að gleðjast yfir eða verður að lokum í sambandi við þessi mál.

Herra forseti. Ég hef tvær spurningar í framhaldi af ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég skildi það ekki, styður hv. þm. Kvótaþingið eða styður hann það ekki? Það er fyrri spurningin. Hin spurningin varðar framsal kvóta. Ég hef álitið hv. þm. vera einn helsta stuðningsmann kvótakerfisins á Alþingi og í mínum huga fer saman aflamarkskerfið og frjálst framsal á afla. Eins og ég skildi hv. þm. núna var hann að tala um einhvers konar framsal þar sem búið væri að draga skip í ákveðna dilka. Eins og ég skildi þetta þá átti að vera sér framsal milli ísfiskstogara, sér framsal milli línubáta, sér framsal milli smábáta og verksmiðjuskipa. Var þetta réttur skilningur eða hvað átti hv. þm. við þegar hann var að tala um að reisa þyrfti girðingar varðandi frjálst framsal? Ég vil því spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon: Er hann að hverfa frá stuðningi sínum við frjálst framsal aflaheimilda eins og það hefur verið?

Herra forseti. Ef hv. þm. ætlar að fara að taka mig í alvöru upp í afstöðu minni til stórmála af því tagi sem hér ræðir um þarf kannski meiri tíma en tvær mínútur í andsvari. Svarið við fyrri spurningunni er að ég vísa þar í nefndarálit 3. minni hluta sjútvn., Kristins H. Gunnarssonar. Ég mun fylgja því áliti og við í þingflokki Alþb. og óháðra, þ.e. að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um Kvótaþingið með vísan til þess rökstuðnings sem þar er. En ég lýsti mig hins vegar efnislega jákvæðan í garð þeirrar tilraunar sem þingið í raun væri, bæði við 1. umr. og einnig í orðum mínum hér áðan. Varðandi afstöðu mína til framsals þá geri ég skýran greinarmun á varanlegu framsali afnotaréttarins og leigunni hins vegar. Það var leigan sem ég var að tala um og það er leigan sem ég tel að eigi að færa út úr kerfinu, hún sé sjúkdómurinn í því og hafi alltaf verið og hefði aldrei átt að koma til sögunnar. Kvótakerfið stenst hins vegar ekki nema í því sé einhver framsalsmöguleiki og einhver þróunar- og hreyfanleikamöguleiki á veiðiréttindum. Það er okkur öllum ljóst. Svo lengi sem við búum við það kerfi þá verða að vera einhver úrræði fyrir slíkt. Ég hef aldrei skrifað upp á þetta kvótakerfi með núverandi framsalsreglum eins og það er. Ég hef aldrei verið stuðningsmaður þess í óbreyttu formi, hef alla tíð lagt til á því breytingar. Ég hef talið glæfralegt að bjóða upp á þá þróun að t.d. stærstu skipin sem kynnu tímabundið að hafa mjög góða afkomu eða í krafti fjármagns, ættu kost á því t.d. að kaupa upp allan bátaflotann. Ég tel það vitlaust, þjóðhagslega, byggðapólitískt og út frá forsendum lífríkisins þannig að mínar hugmyndir og okkar fleiri hafa verið þær að búa til sérstakt lag í útgerðinni fyrir smábáta og bátaflotann sem miðað yrði við þarfir og eðli sóknarinnar á grunnslóðinni. Það væri girðingin sem lægi á milli og veiðiréttur færðist ekki almennt þar upp. En framsal að siðaðra manna hætti gagnvart stærri fiskiskipunum sem nýttu miðin utar verður að vera ef aflamarkskerfi er við lýði á annað borð.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið skrifa ég með fyrirvara undir eitt af þessum málum, þ.e. frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, en ég skrifa ekki á nefndarálit vegna frv. til laga um Kvótaþing. Ég mun í nokkrum orðum gera grein fyrir því af hverju afstaða mín er þessi. Í fyrsta lagi vil ég segja að sannfæring mín er sú að nauðsynlegt hafi verið að setja lög á þessa deilu. Ég tel að hún hafi verið komin í þann hnút að ekki hafi verið um annað að ræða en að ganga til þess verks. Ég studdi það í grundvallaratriðum á þeim forsendum sem upp voru lagðar, þ.e. að því fylgdi frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og frv. til laga um Kvótaþing. Meiri hluti sjútvn. hefur fjallað um þetta mál og gert nokkrar brtt. við frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs og ég hef stutt þær. Hins vegar gegnir öðru máli um Kvótaþingið. Staðan er einfaldlega sú að mínu mati að kastað hefur verið til höndum um samningu þessa frv. og hugmyndin sem í grundvallaratriðum getur vel virkað hefur nánast verið stórskemmd með þeirri útfærslu sem er í frv. og ýmis atriði sem í því eru eru meingölluð algerlega að óþörfu. Ég hef gert athugasemdir við í frv. að gert er ráð fyrir að þegar skip er gert út, mörg skip eru gerð út af sömu útgerð þá skuli gerður greinarmunur á því hvort skip er á kaupleigu eða hvort það er fjármagnað öðruvísi. Með þessu er verið að mismuna gróflega fyrirtækjum eftir því hvaða fjármögnunarform þau kjósa að nota varðandi skip sín. Þarna er einnig verið að mismuna gróflega fyrirtækjum í fjármálaþjónustu eftir því hvort þau bjóða upp á kaupleigu sem fjármögnunarform eða hvort þau bjóða venjuleg lánsform. Ég tel að þessi mismunun sé algerlega ástæðulaus og í rauninni mjög varasöm, ekki síst í ljósi þess að ein af röksemdafærslunum fyrir þessari mismunun hefur verið sú að það fólk sem starfar við kaupleigufyrirtæki og þá þjónustu sé á einhvern hátt þátttakendur í ólöglegu athæfi eða broti á kjarasamningum sjómanna. Þetta tel ég algerlega af og frá. Kaupleiga er eðlilegur þáttur í okkar fjármagnsmarkaði og ég tel algerlega ónauðsynlegt að mismuna þessum þætti umfram aðra. Ég tel að engin sérstök hætta sé á því að þetta fjármögnunarform muni verða notað til að fara í kringum þessi lög umfram önnur fjármögnunarform. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um það. Varðandi frv. sjálft er það meingallað eins og ég rakti áðan. Ég reyndi í starfi nefndarinnar að koma að ýmsum brtt. sem hefðu gert þessi lög miklu betri og gert starfsemi væntanlegs Kvótaþings miklu þjálli og eðlilegri en fyrirhugað er samkvæmt frv. Í fyrsta lagi kemur fram í 1. gr. frv. að óskyld starfsemi sé Kvótaþingi óheimil. Þó er í 4. gr. frv. heimild til stjórnarinnar til að semja við óháðan aðila um að annast daglegan rekstur þingsins eða ákveðna þætti starfseminnar. Þá vaknar spurningin: Hvað gildir fyrir þann aðila sem tekur slíkt að sér? Er óskyld starfsemi honum óheimil? Ég nefni t.d. Verðbréfaþing Íslands. Samkvæmt orðanna hljóðan eins og frv. er sett fram gæti komið upp sú staða að Verðbréfaþing Íslands gæti ekki tekið að sér rekstur á Kvótaþingi vegna þess að það er í annarri starfsemi og það er að taka að sér drýgstan hluta af starfsemi Kvótaþingsins. Til hvers er þá verið að ræða um að ástæða sé til að fela Verðbréfaþingi Íslands þessa starfsemi? Þetta er atriði sem hefði mjög lítið þurft að hafa fyrir að laga en félagar mínir í meiri hluta sjútvn. voru ekki tilbúnir til að hlusta á. Þá er í 4. gr. frv. ákvæði um hæfi stjórnarmanna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þeir skulu ekki eiga beina eignaraðild að útgerðarfyrirtæki eða sitja í stjórn slíks fyrirtækis. Sama gildir um maka þeirra og skyldmenni í beinan legg.`` Nú er það svo að fjölmargir einstaklingar eiga mjög litla hluti í sjávarútvegsfyrirtækjum og almennt gildir á fjármagnsmarkaðnum að óverulegir eignarhlutir í fyrirtækjum eru ekki látnir hafa áhrif á hæfi manna til að gegna störfum framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja eða vegna setu í stjórn þeirra. Hér er hins vegar það ákvæði mjög stíft sett fram, algjörlega fortakslaust og meira en það, það er gerð krafa um að börn, tengdabörn eða foreldrar eigi heldur ekki slíka hluti í fyrirtækjum þannig að enginn getur í rauninni setið í stjórn Kvótaþings  Ég lagði til í störfum nefndarinnar að þessu yrði breytt og það væri í rauninni hægt að fella þetta alveg niður og nóg að eftir stæði að stjórnarmenn ættu ekki að hafa slíkra hagsmuna að gæta að draga mætti óhlutdrægni þeirra í efa, en á þetta féllust félagar mínir í meiri hluta sjútvn. ekki. Þá vil ég koma að því að viðskiptakerfi Kvótaþingsins er afar þunglamalegt. Þeir sem þykjast gera tilboð um sölu á aflamarki þurfa að senda skriflega beiðni þar um til Fiskistofu. Síðan er mjög þunglamalegt kerfi í því hvernig slík beiðni er endurnýjuð eða afturkölluð eða slíkt. Nú getur það að sjálfsögðu verið að sölutilboð standi í viðskiptakerfi Kvótaþingsins um töluverðan tíma og þannig sé ástatt að sölutilboði sé ekki tekið og þess vegna þurfi að endurnýja það nokkuð oft. Þessu fylgir mikið umstang bæði hjá Fiskistofu og ekki síður hjá viðkomandi aðila sem þarf að gera þetta á þennan hátt. Þess vegna lagði ég til að fyrirkomulagið yrði það að Kvótaþingið sjálft sæi um uppgjör viðskiptanna gagnvart skráningu hjá Fiskistofu og uppgjör að öðru leyti, að Kvótaþingið gæti kannað kvótareikninginn hjá Fiskistofu, bæði á hverjum morgni og eins áður en viðskiptin væru látin mætast, til þess að kanna hvort innstæða væri til á kvótareikningnum fyrir þessum flutningi. En það er eins og frumvarpshöfundarnir hafi einungis einblínt á það hvort viðkomandi ætti aflamark inni á sínum kvótareikningi þegar hann var að selja. Það er algjörlega litið fram hjá því í frv. að ýmsar viðskiptalegar ástæður eða forsendur geta verið fyrir því að seljandi aflamarks geti ekki staðið við sölutilboðið, að hann hafi gert einhvers konar viðskiptasamninga út og suður við þriðja aðila sem þýðir að hann geti ekki í rauninni selt, ekki vegna þess að ekki sé til fyrir því á kvótareikningnum heldur af allt öðrum viðskiptalegum ástæðum. Ekki er gert ráð fyrir slíku í frv. og ekki heldur gert ráð fyrir því að slíkur aðili selji samt aflamark, án þess í rauninni að geta efnt sölutilboðið, því þá var hins vegar mjög stíft refsiákvæði sett fram í upphafi þess efnis að sekta ætti viðkomandi með upphæð sem næmi tvöföldu andvirði selds aflamarks. Þessu hefur nú verið breytt og er rétt að þakka fyrir það sem lítið er. Því er breytt þannig að það sem seljandi aflamarks sem getur ekki efnt sölutilboðið þarf að gera er í fyrsta lagi að bæta það tjón sem hann hefur valdið og setja nægar tryggingar fyrir því að geta staðið við sitt tilboð. Síðan lagði ég líka til að tryggja betur en er í frv. að viðskiptin gætu átt sér stað gagnvart tryggingum og öðru því að það getur líka gerst að kaupandi geti ekki efnt sitt kauptilboð. Þá er spurningin: Hvað gerist á þessu Kvótaþingi ef annaðhvort seljandi getur ekki efnt sölutilboðið eða kaupandi ekki kauptilboðið? Þá skulum við hafa í huga að þessi markaður er svokallaður blindur markaður. Fjölmargir geta átt viðskipti, 50 aðilar að selja, 50 aðilar að kaupa. Þetta fer allt saman í einn pott og enginn veit hver selur hverjum. En þá þýðir það hins vegar að ef einhver af þessum aðilum getur ekki staðið við sínar skuldbindingar af einhverjum ástæðum sem geta verið slys, mistök eða eitthvað slíkt, og upp kemur sú staða að ekki er hægt að efna viðskiptin á markaðnum þannig að sá viðskiptadagur dettur niður dauður. Ég lagt fram þá tillögu að Kvótaþinginu væri heimilt að eiga ákveðinn varasjóð af aflamarki til þess að geta séð til þess að viðskipti á markaðnum væru alltaf efnd en féllu ekki niður. Hugsaðu þér, hæstv. forseti, ef upp kæmi sú staða t.d. á Verðbréfaþingi Íslands að fjögurra milljarða viðskipti hafi átt sér stað á einum degi og fyrirkomulagið væri þannig að ef einn af þessum viðskiptaaðilum gæti ekki efnt sitt tilboð að þá ógiltust öll viðskipti þann dag. Þannig er fyrirkomulagið sett upp á Kvótaþingi. Ef einn aðili af mjög mörgum, kannski hundrað, getur ekki efnt viðskiptin að þá eyðileggst allur dagurinn. Ég hafði lagt til að reynt yrði að bæta úr þessu þannig að þessi markaður yrði þjálli en á það var ekki hlustað. Ef við horfum á fyrirkomulagið eins og það er á Verðbréfaþingi Íslands  Þessu er ekki til að dreifa á Kvótaþinginu vegna þess að þar eru ekki slíkir milliliðir sem hafa tök á því að geta séð til þess að viðskipti verði efnd, heldur þarf það að gerast inni á þinginu sjálfu vegna þess að fyrirkomulag viðskiptanna er þetta. Á þetta allt saman benti ég í umræðum um þetta mál og lagði til ákveðnar breytingar á frv. til þess að tryggja að hægt væri að efna viðskiptin. En félagar mínir í meiri hlutanum hlustuðu ekkert á þessar breytingar frekar en svo margt annað sem þarna var. Ég ætla ekki að rekja í smáatriðum þær tillögur sem ég lagði fram. Ég held að þetta sé nokkuð nóg til þess að skýra það af hverju, hæstv. forseti, ég vil ekki leggja nafn mitt við þetta frv. eins og það lítur út og lái mér hver sem á mig hlýðir. Ég tel að forkastanlegt sé að leggja upp með málið í þessum búningi. Þetta gerir ekkert annað en að grafa undan trausti á þessu Kvótaþingi. Menn munu þurfa að koma í haust og staga í þessar reglur eins og þær eru settar upp og það verður trúi ég mikil sneypuför fyrir þá félaga mína í þessari hv. þingnefnd sem ekki vildu fyrir nokkurn mun taka þátt í að breyta frv. og Kvótaþingið sem ég í prinsippinu var tilbúinn til þess að styðja mun verða þvílíkur óskapnaður þegar það fer af stað að það mun bara tæpast virka fyrr en búið er að breyta þessum hlutum sem ég hef rakið hér.

Virðulegi forseti. Það er ekki ætlun mín að halda langa ræðu þó að vissulega sé um stórmál að ræða. En hvers vegna eru þau stórmál, þessi fjögur þingmál sem hér eru til umræðu? Jú, í fyrsta lagi er enn einu sinni verið að setja lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna þó að báðir málsaðilar hafi mótmælt því harðlega að fá ekki að leysa deilu sína með samningum. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hluta sjútvn. þá mun ég og við kvennalistakonur greiða atkvæði gegn frv. um kjaramál fiskimanna. Í öðru lagi er það stórmál að með brtt. meiri hlutans við frv. um stjórn fiskveiða er verið að brjóta loforð sem sjómannastéttinni var gefið, þ.e. að ákvæðinu um 50% veiðskyldu er breytt í ákvæði um 50% framsalsheftingu. Á þessu tvennu eru verulegur efnismunur sem alls ekki er hægt að túlka sem tæknilega breytingu. Ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu við það frv. eins og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn. Í þriðja lagi er um stórmál að ræða vegna þess að auk þess að setja lög á kjarasamninga sjómanna og brjóta loforð sem gefin voru sjómönnum þá eru hér tvö frv. til umræðu, frv. til laga um Kvótaþing og um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Þessir frv. eru fyrst og fremst plástrar á sjúkt kerfi, plástrar sem væntanlega munu stuðla að því að staðið verði betur við kjarasamninga sjómanna. En um leið munu þeir hafa ófyrirséðar afleiðingar, ekki síst frv. um Kvótaþing. Þó ég styðji það að sjálfsögðu að staðið sé við kjarasamninga sjómanna sem annarra þá hef ég verulegar efasemdir um þær breytingar á lagaumhverfi sjávarútvegsins sem hér eru lagðar til. Væntanlega verður betur tryggt að sjómenn fái eðlilegt verð fyrir fiskinn og þá um leið fyrir sína vinnu og að þeir verði síður þvingaðir til að taka þátt í kvótakaupum útgerðarmanna, t.d. með þátttöku í svokölluðum tonn á móti tonni viðskiptum. Það er vissulega vel. En um leið er líklegt að þessi tvö frv., einkum frv. um Kvótaþing, muni leiða til þess að smáútgerðir leggist af eða sameinist stærri heildum. Þetta gæti haft alvarleg áhrif í mörgum byggðarlögum landsins og þá er ég einkum með í huga Vestfirði allt suður með til Hornafjarðar. Á þetta bentu flestir hagsmunaaðilar sem komu á fund sjútvn. og það var ekki síst óvissan um áhrif Kvótaþingsins sem virðist leggjast illa í fólk og þá ekki síst fiskvinnslufólk. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan í sjútvn. tekur mismunandi afstöðu til þessara tveggja síðastnefndu frv. Jafnaðarmenn leggja áherslu á að stjórnvöld beri ábyrgð á þeim leiðum sem eru farnar til að sætta sjómenn og því munu þeir sitja hjá. Undir þetta get ég tekið heils hugar svo og get ég tekið undir afstöðu alþýðubandalagsmanna til Kvótaþingsins sem þeir treysta sér ekki til að styðja, ekki síst vegna þeirrar óvissu sem virðist ríkja um áhrif þess. Ég gæti einnig stutt frv. um Verðlagsstofu sjávarútvegsins efnislega að flestu leyti þó að það sé einnig ljóst að enn ein eftirlitsstofnun muni kosta fé og sé því kannski ekkert sérstakt fagnaðarefni. Ég kýs þó að sitja hjá við það frv. einnig því að ríkisstjórnin verður ein að bera ábyrgð á lagasetningunni sem er eins og ég sagði áðan ekkert annað en plástur á verulega gallað kerfi. Kvótakerfið er mjög umdeilt en það getur verið hagkvæmt ef framsal er ekki heft um of. Þetta kerfi er hins vegar ómanneskjulegt. Það býður upp á lítið atvinnuöryggi fyrir sjómenn og fólk í sjávarplássum og það er gersamlega óþolandi að mínu mati að heilu byggðarlögin geti misst lífsviðurværi sitt vegna þess að kvóti er seldur burt eða leigður frá viðkomandi skipi. Í þessum frumvörpum eru lagðar hömlur á framsal en ég tel að það hefði mátt ganga lengra í þeim efnum í framsalsheftingu eða að auka veiðiskyldu og þar með að auka atvinnuöryggi sjómanna án þess að missa nauðsynlegan sveigjanleika kerfisins og þá um leið hagkvæmni þess. Þetta kerfi er að mínu mati, herra forseti, orðið eins og lifandi ófreskja sem þarf að hefta með þessum fjórum lagabálkum sem eru til umræðu. Ófreskju þessa þarf að hefta til þess að a.m.k. sumir sjómenn geti lifað betur með henni. Því miður mun ófreskjan við þessa heftingu ráðast til atlögu á öðrum sviðum með ófyrirséðum afleiðingum. Virðulegi forseti. Ég hef skýrt meginafstöðu mína til þessara mikilvægu stórmála sem hér er hraðað í gegnum þingið í offorsi enn einu sinni. Það er skoðun mín að þessi frumvörp verði í raun til þess að óánægjan með kvótakerfið blossar upp á nýjum vígstöðvum og því sé brýnna en nokkru sinni fyrr að stokka fiskveiðistjórnarkerfið alveg upp á nýtt. Ég er sannfærð um að það verður eitt af stórmálum fyrir næstu kosningar og þá skiptir öllu að koma á fiskveiðistjórnarkerfi sem er í senn hagkvæmt og réttlátt, réttlátt bæði gagnvart sjómönnum, útgerðarmönnum, fiskvinnslufólki, sjávarbyggðum og þjóðinni allri sem á þessa mikilvægustu auðlind okkar Íslendinga. Um slíkt fiskveiðistjórnarkerfi þarf að ríkja sátt milli sjómanna og útgerðarmanna og milli sjávarútvegsins og þjóðarinnar, sátt sem endurspeglast m.a. í því að útgerðarmenn og sjómenn geti gert kjarasamninga eins og aðrar stéttir. Það er ekki góð líðan að upplifa það að þingið sé að lögfesta fjóra lagabálka, lagabálka sem mjög fáir þingmenn, ef nokkrir, eru fyllilega ánægðir eða sáttir við, lagabálka sem eru keyrðir í gegnum þingið þrátt fyrir mikla óvissu um áhrif þeirra vegna þess að mikilvægara þykir að flotinn komist á sjó því að þjóðarverðmæti eru að sjálfsögðu í húfi eins og alltaf í verkföllum. Að lokum fagna ég þeim ákvæðum til bráðabirgða sem fest eru við flest frv. með brtt. frá meiri hluta sjútvn., nefnilega að fyrir lok fiskveiðiársins 1998--1999 verði kannað hvaða áhrif þessi lög hafi haft á íslenskan sjávarútveg, sérstaklega stöðu og möguleika einstaklingsútgerðarinnar og skýrsla um niðurstöðu könnunarinnar verði lögð fyrir Alþingi. Þetta ætti að mínu mati að auka líkurnar á því að gripið verði í taumana ef allir óvissuþættir fara á versta veg. Herra forseti. Það eru blendnar tilfinningar meðal þingmanna til þessarar lagasetningar, þingmanna stjórnarliða ekki síðar en stjórnarandstöðunnar. Það er neyðin ef neyð skyldi kalla að losna við verkfall sjómanna sem rekur stjórnina til að samþykkja þessi frumvörp fremur en yfirveguð vissa um að verið sé að stíga heillavænlegt skref. Þetta blendna andrúmsloft minnir mig mjög á það sem ég hef lesið um í Alþingistíðindum frá árinu 1983 þegar kvótakerfið var samþykkt. Þá voru tilfinningar reyndar mjög blendnar en þar var það viss eftirvænting sem var í lofti meðal margra þingmanna þó að vissulega væri mikil óvissa. Lagasetningin er í heild plástur sem er nauðsynlegur til þess að sjómenn geti verið sáttir við kerfið en plásturinn er ekki betri en svo að líklegt má telja að önnur sár myndist annars staðar. Það er verulegt áhyggjuefni ef þessar spár ganga eftir og þessar lagabreytingar leiði til þess að útgerð á stórum svæðum landsins, allt frá Vestfjörðum til Hornafjarðar, leggist niður eða samræmist stærri heildum sem losna úr tengslum við viðkomandi byggðir. Því hefur verið spáð hér á landi en einnig í erlendum rannsóknum á sjávarbyggðum í norðri að það muni fækka á næstu árum í mörgum sjávarplássum sem byggja eingöngu á sjávarútvegi. Erlendu rannsóknirnar benda til að það muni gerast óháð því hvaða fiskveiðistjórnarkerfi verði við lýði. Því er mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að komast út úr því mynstri að heilu plássin lifi á einni atvinnugrein. Lykilatriðið fyrir byggðir landsins er fjölbreyttari atvinnustarfsemi auk skynsamlegrar stefnu í fiskveiðistjórnun. Að lokum tek ég fram að ég tel mjög óréttlátt hve fáar konur njóta þeirra kjara sem sjávarútvegurinn býður upp á, bæði til sjómanna og útgerðarmanna, og tel því mikilvægt og tímabært að ný stefna í fiskveiðistjórnun geri konum jafnt sem körlum kleift að njóta afrakstursins af þessari auðlind, bæði sem fiskvinnslukonur, sjómenn eða sjókonur og útgerðarmenn, svo og sem almennir þegnar í landinu. Nýtt lagaumhverfi verður að koma til en það getur að sjálfsögðu orðið margs konar, með eða án kvótakerfis. En það eru einnig til leiðir til að lagfæra kvótakerfið eins margoft hefur verið rætt hér á Alþingi. T.d. kæmi til greina að allur fiskur færi á markað eða að taka upp veiðileyfagjald í stað gjafakvóta. Þetta væru leiðir sem mundu leiða til þess að sjómenn yrðu sáttari við kerfið að því leyti að þeir fengju þá rétt fiskverð fyrir fiskinn og þjóðin fengi þá einnig notið afrakstursins umfram þá fáu útgerðarmenn sem fá nú gjafakvótann. Þjóðin hefur þegar tekið við sér að mínu mati. Ég held að það sé mjög mikil þjóðarvakning meðal fólks um það að þetta kerfi er óréttlátt og vil ég þar ekki síst vísa í stofnun almannasamtaka sem starfa núna víðs vegar á landinu gegn því að kvótinn verði einkaeign fárra útvaldra. Þjóðin hefur áttað sig á að það er löngu tímabært að lagfæra í grundvallaratriðum núverandi kerfi sem hefur skapað meiri mismunun í landinu en nokkur kynslóð hefur upplifað fyrr. Á meðan milljarðamæringar verða æ fleiri situr fiskverkakonan eftir með lúsarlaun ef hún hefur þá yfir höfuð atvinnu. Á meðan skólakerfið og heilbrigðiskerfið er svelt til vansa fyrir unga sem aldna greiða sterkar útgerðir varla skatta og fá auk þess kvótann gefins og fá aðstoð við að borga laun sjómanna í gegnum sjómannaafslátt. Það getur ekki ríkt sátt um slíkt kerfi og það sem nú er verið að gera er á yfirborðinu fyrst og fremst að tryggja að staðið verði við kjarasamninga sjómanna með ófyrirséðum hliðarafleiðingum. Hér er ekki tekið á ósanngirni kerfisins. Hér er ekki verið að leysa kjaradeilur. Nei, þeim er eingöngu frestað til 15. febrúar ársins 2000. Þá verður vonandi komin önnur ríkisstjórn með aðra stefnu sem gerir þessum aðilum kleift að semja um kjaramál sín eins og siðmenntuðu fólki í öðrum atvinnugreinum.

Herra forseti. Þá er komið til 2. umr. um það vandræðamál að setja lög á kjaradeilu sjómanna og útgerðarmanna. Ég lýsi því yfir í annað sinn eins og við fyrri umræðu að það tekur mig sárt að þurfa að taka þátt í slíkri lagasetningu. Þau fjögur frv. sem voru lögð fram hafa tekið nokkrum breytingum í meðförum sjútvn. og get ég ekki sagt annað en að þær breytingar séu yfirleitt mjög þarfar. Ég lýsi sérstakri ánægju minni með breytingu á stjórn fiskveiða þar sem gert var ráð fyrir því að skylda öll skip til að veiða í það minnsta 50% af aflahlutdeild sinni. Þeirri reglu er breytt og einungis er gert ráð fyrir því að það verði 50% hámark á framsal sem er að sjálfsögðu mun eðlilegri krafa enda hefur styrrinn staðið fyrst og fremst um að framsalið væri of frjálst og leiddi til brasks að margra mati. Að þessu leyti hefur lagasetningin væntanlega breyst til hins betra og miklu auðveldara fyrir útgerðarmenn að lifa við það ákvæði sem hér kemur fram en áður var. Aðrar breytingar sem eru gerðar eru tæknilegs eðlis að mestu leyti þannig að ég fer ekki út í þær enda hefur því verið lýst nokkuð vel sem lagt er til af framsögumönnum fyrir þessum tillögum. Kvótaþing er ein lagasetningin sem kemur fram í frv. og eru ýmsar vangaveltur um hvaða afleiðingar slíkt muni hafa að hefta nánast allt framsal, eins og það hefur verið fram að þessu, og framsal eða sala megi ekki fara fram nema í gegnum Kvótaþing. Viðskipti með aflaheimildir hafa á síðustu árum verið mjög stór þáttur í afkomu útgerða og sjómanna og er svo komið í dag að kvótahreyfingar eru allt að 40% af öllum úthlutuðum aflaheimildum allra tegunda. Einstök landsvæði hafa notað kvótaleiguna til að bæta sér upp kvótamissi síðustu ára, og þá sérstaklega í botnfiski, og voru viðskipti með botnfisk á síðasta fiskveiðiári um 223 þúsund tonn, sem er gríðarlega hátt hlutfall af öllum úthlutuðum botnfiskheimildum. Þessi viðskipti eru af mörgum toga, milli fyrirtækja, innan sömu eigenda, milli óskyldra aðila, svokölluð bein viðskipti, skipti á tegundum og tonn á móti tonni. Hin svokölluðu beinu viðskipti voru á síðasta fiskveiðiári um 29 þúsund tonn og hafa verið svipuð á síðustu tveimur árum. Eitt svæði landsins, Reykjaneskjördæmi, keypti til sín á síðasta fiskveiðiári um 18 þúsund tonn af botnfiski. Það eru um 62% af öllum þeim botnfiski sem seldur var beinni sölu á síðasta fiskveiðiári. Kaupendur að þessum kvóta eru að mestu útgerðarmenn smærri skipa og áhafnir þeirra og mestur hluti af þessum kvóta hefur farið til landvinnslunnar og haldið uppi vinnu á ákveðnum svæðum þar sem landvinnsla hefur verið uppistaðan í atvinnulífinu. Þær hugmyndir sem felast í Kvótaþinginu munu því setja þessi viðskipti, eins og þau hafa verið tíðkuð, í uppnám og gera þau nánast útilokuð og ekki er séð fyrir hvernig afkoma þeirra sem hafa treyst á þessi viðskipti verður tryggð. Þar er um að ræða hundruð sjómanna og fiskvinnslufólks um mestallt land, en þó að mestu leyti í Reykjaneskjördæmi, á Suðurlandi og Vesturlandi. Ég hef lagt mikla áherslu á það í mínum þingflokki að hægt yrði með einhverjum ráðum að bregðast við þróun sem gæti farið á versta veg og lýst hefur verið af fyrri ræðumönnum, að útgerðir einyrkja, fjölskyldna og smærri fiskvinnslufyrirtæki mundu líða svo fyrir þessa breytingu að þau mundu leggjast af eða þeim mundi fækka stórlega. Þess vegna hef ég lagt ríka áherslu á að eftirlit með Kvótaþingi og afleiðingum þess yrði tryggt í lagasetningu. Ég get fagnað því að í nál. er sérstaklega getið um það í 2. lið, nál. við frv. um stjórn fiskveiða með síðari breytingum, að sjútvrh. muni í árslok 1999 gefa sérstaka skýrslu til Alþingis um hvaða áhrif frv. og breytingarnar sem í því felast muni hafa, sérstaklega á stöðu og möguleika einstaklingsútgerða, og geri ég ráð fyrir að þar verði tekið til sérstakrar skoðunar að sjálfsögðu áhrif á fiskvinnslu sömuleiðis. Ég hef rætt þær áhyggjur mínar sérstaklega við hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. og þeir hafa báðir lýst því yfir að fylgst verði mjög vel með þróun þessarar starfsemi sem hefur treyst á þessi viðskipti á undanförnum árum, hvort hún muni leiða til þeirrar niðurstöðu að hún eigi mjög í vök að verjast eftir breytingarnar. Ef svo yrði þá hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að það yrði skoðað mjög nákvæmlega af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig væri hægt að grípa inn í þá þróun, ef hún færi á versta veg. Ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn muni skoða þessar breytingar mjög rækilega enda er hér um mjög miklar grundvallarbreytingar á þróun viðskipta að ræða, sem hafa í raun tíðkast að langmestu leyti á heiðarlegan hátt og var ekki í rauninni ástæða til að ætla annað en að það gæti þróast á heiðarlegan hátt áfram með minni breytingum en hér er gert ráð fyrir. En af því að hér er um að ræða samkomulag við sjómenn vegna þess að sjómenn hafa samþykkt ákveðnar hugmyndir sem hafa komið í gegnum ríkissáttasemjara gegnum tillögu frá ríkisstjórninni, þá sé í raun ekki um annað að ræða en að koma í gegn ákveðnum breytingum á kvótakerfinu og þessum framsalsmöguleikum sem í því felast svo hægt sé að halda vinnufrið í útgerð og meðal sjómanna um einhvern tíma, að þá neyðumst við á hinu háa Alþingi til að samþykkja lög sem þessi. Ég ítreka að það er ekki að minni hyggju besta leiðin til að leysa slíkar deilur að gera það með lagasetningu. En eftir því sem ég komst næst í hv. félmn. var ekkert það í spilunum milli sjómanna og útgerðarmanna sem benti til þess að deilan væri að leysast eða að það væri eitthvað á næstu dögum eða næstu vikum sem mundi geta leitt til þess að deilan leystist. Því er það að sjálfsögðu skylda ríkisstjórnar og Alþingis vegna afkomu þjóðarbúsins og þjóðarheillar að grípa inn í deilur sem ekki virðast hafa neina lausn um langan tíma. Þetta er neyðarúrræði. Ég ætla ekki að ræða um það sem aðrir hafa sagt um hið svokallaða kvótakerfi og stjórnun á fiskveiðum almennt. En það kemur mér samt alltaf jafnmikið á óvart að heyra það þegar hv. þm. eru að ræða um sóun í kvótakerfinu, sem hefur verið reynt í ein 14 ár, menn sem þekkja það hvernig sóunin var í því kerfi sem ríkti fyrir daga kvótakerfisins, og ætla ég að geyma þá umræðu þar til síðar. En gnostisismi sá sem Einar Oddur segir að fylgi þeim mönnum sem fylgja þessu kerfi er í mínum huga ótrúlega mikil gleymska því að allir sem stunduðu sjóinn fyrir þetta kerfi muna hvernig afla var hent, hvernig meðferð á afla var með allt öðru móti en nú tíðkast. Hefur meðferð breyst til mikilla muna í rétta átt. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri og vonast til þess að hægt verði að leiða þær breytingar, sem þessum frv. fylgja, þannig áfram að sem minnstur skaði verði af.

Herra forseti. Þingflokkur jafnaðarmanna hefur mótmælt því harðlega að nú skuli eiga að lögbinda kjör sjómanna til næstu tveggja ára. Því mun þingflokkurinn greiða atkvæði gegn því frv. Hvað varðar frv. þrjú eru þær forsendur sem voru fyrir samþykki sjómanna við miðlunartillögu sáttasemjara brostnar þar sem gerð hefur verið grundvallarbreyting á efninu. Sú staða sem komin er upp er afleiðing afskipta ríkisstjórnarinnar og algerlega á hennar ábyrgð. Þingflokkur jafnaðarmanna mun því sitja hjá hjá afgreiðslu málanna þriggja.

Herra forseti. Í þingflokki Alþb. og óháðra teljum við að í frv. um kjaramál felist óvenju harkaleg atlaga að samningsrétti og mannréttindum, einkum í 3. gr. frv. Við munum því greiða atkvæði gegn frv., bæði einstökum greinum þess og frv. í heild. Við teljum einnig að klaufaleg tök að öðru leyti hafi einkennt málið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem hefur meira og minna, að því er varðar hin frv., spillt þeim og skapað aðstæður sem eru að mörgu leyti erfiðar til að taka á málum þrátt fyrir jákvæða þætti og við munum skýra nánar við atkvæðagreiðslur um þau mál.

Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir mjög dapurlegri niðurstöðu. Alþingi er í þann veginn að samþykkja lög á lögmætar aðgerðir sjómanna til að skipa sínum kjaramálum. Þessi lög taka af frjálsan samningsrétt og verkfallsrétt sjómannastéttarinnar á Íslandi fram á næstu öld. Við mótmælum þessari lagasetningu og greiðum atkvæði gegn þessu frv. Við munum hins vegar sitja hjá eða styðja eftir atvikum þau frv. sem þessu fylgja eftir því sem efni þeirra gefur tilefni til.

Herra forseti. Þegar þessi mál hafa komið til umræðu á Alþingi hefur afstaða mín verið sú sama og verður hér nú. Ég tel að það hafi mátt halda öðruvísi á málum en raun ber vitni og er þá ekki hallað á neinn þó svo hafi farið sem fór. En svo ég sé sjálfum mér samkvæmur, eins og ég hef áður verið, þá greiði ég atkvæði gegn þessu frv.

Herra forseti. Nú mætti tína til mörg atriði í atkvæðaskýringu en ég vil aðeins nefna eitt. Ég harma að gerður er greinarmunur á trolli og rækjutrolli. Eini munurinn á þessum veiðarfærum er smáriðið net og stórriðið og hagræðing og þróun fær ekki notið sín á trollbátum. Ég segi já með takmörkuðum þunga.

Virðulegi forseti. Við kvennalistakonur áteljum harðlega frv. um kjaramál fiskimanna sem nú á að fara að samþykkja sem lög. Enn einu sinni á að setja lög á kjaradeilur sjómanna. Við mótmælum þeirri lagasetningu en munum sitja hjá við atkvæðagreiðslur um hin frv. þrjú sem hefur verið breytt í veigamiklum efnisatriðum frá því að þau voru lögð fram. Sú leið sem hér er valin verður því að teljast alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Þau frv. sem við greiðum atkvæði um nú verður að skoða í samhengi og í einni heild. Forsenda þess að við göngum til hins erfiða og umdeilanlega verks að setja lög er banna verkfall er vitaskuld sú að því fylgir niðurstaða um það sem tekist var á um í vinnudeilu sjómanna og útgerðarmanna. Þau þrjú frv. sem liggja fyrir um stjórn fiskveiða, Verðlagsstofu skiptaverðs og Kvótaþing eru flutt af ríkisstjórninni til þess að tryggja að lausn fáist í harvítugri, sársaukafullri og stórhættulegri kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Það var þjóðarnauðsyn að ljúka þessari kjaradeilu og vinnustöðvun. Slíkt var ekki hægt að gera með einhliða lagasetningu sem bannaði verkfall. Þess vegna er niðurstaðan sú sem við stöndum nú frammi fyrir. Þó ég sé fráleitt sáttur við allt í þeirri lagasetningu lít ég svo á að í ljósi þeirrar stöðu sem við erum nú í beri að ljúka kjaradeilunni með efnislegri niðurstöðu. Sú niðurstaða birtist okkur í þessum lagafrumvörpum og því styð ég þau.

Hæstv. forseti. Hér er verið að lögfesta að sjómenn sem vilja heyja réttinda- og kjarabaráttu með því að leggja niður vinnu muni sæta fjársektum ef ekki harðari og þyngri refsingum samkvæmt öðrum lögum, eins og segir í því ákvæði sem við erum hér að greiða atkvæði um. Sjómenn hafa mótmælt því harðlega að vera sviptir verkfallsrétti með lögum en svo vön er þjóðin orðin því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hlýði fjármagni og stórfyrirtækjum í einu öllu að þegar í einhverju er komið til móts við aðra, í þessu tilviki sjómenn með lagafernunni sem hér er til afgreiðslu, þá þykir það undrum sæta. En vonandi mun þjóðin aldrei venja sig við stjórnarhætti af því tagi sem við erum hér að verða vitni að, banni við verkföllum og lagasetningu sem í reynd enginn er ánægður með.