Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Björn Kristjánsson Jeg skal geta þess, að mál þetta hefir verið athugað í sameiningu af sjútvn. beggja deilda, og þess vegna þarf ekki að vísa því til nefndar.

Forsætisráðherra (JM): Háttv. þdm. munu hafa veitt því eftirtekt, að frv. er flutt af sjútvn. beggja deilda í samráði við stjórnina. Jeg held, að till. sje mjög hyggileg. Eins og lögin eru nú, er ekki gott að gera neinn greinarmun á þeim brotum, sem í raun og veru eru alveg afsakanleg, og hinum, sem óafsakanleg eru. Hjer er bætt úr því, sem ekki var gætt, þá er lögin voru samin, að undanskilja hin „teknisku“ brot, ef svo mætti kalla, þar sem það kemur ljóst fram, að tilgangurinn hefir ekki verið sá, að fiska í landhelgi. Jeg þarf svo ekki að segja meira. Það gleður mig, að fullkomið samkomulag er um breytinguna, og jeg vona, að frv. gangi fljótt í gegnum þessa l . deild.

Forsætisráðherra (JM): Jeg veit ekki, hvort frv. þetta á nokkurn forsvarsmann hjer í háttv. deild, en uppruni þess er sá, að hjer í vetur varð samkomulag um það milli sóknarprestanna, sóknarnefndanna og nokkurra borgara að fá dálitlar breytingar á helgidagalöggjöfinni. Jeg hefi ekki haft nein afskifti af málinu, sjerstaklega vegna þess, að úr því farið var að gera breytingar, þá fanst mjer frv. þetta ganga ógnar skamt; hefði jeg viljað, að það hefði gengið miklu lengra og álít, að svo hefði mátt vera án þess það hefði skaðað atvinnulíf þjóðarinnar. Jeg vona, að hv. deild láti frv. ganga áfram til 2. umr. og allshn.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Eins og nál. á þskj. 458 ber með sjer, hefir sjútvn. þessarar deildar lagt til að samþykkja þetta frv. Með lögum frá 1913, um stofnun landhelgissjóðsins, var svo ákveðið, að ríkissjóður legði landhelgissjóði árlega til. 5 þús. kr. Mun það hafa verið tilætlunin, að það væri stofnsjóður hans. Með breytingu á þessum lögum frá 1915, er árstillagið hækkað upp í 20 þús., vafalaust með það sama fyrir augum. Hefir þessi hækkun sennilega komið til af því, að þinginu hefir fundist vöxtur sjóðsins með 5 þús. kr. tillagi úr ríkissjóði árlega ganga nokkuð seint. Sjútvn. lítur því svoleiðis á, að þetta tillag úr ríkissjóði hafi frá upphafi vega borið að skoða sem stofnsjóð landhelgissjóðs. Nú er svo komið, að landhelgissjóðurinn er orðinn 11/2 milj.; og þó að hann, sem ákveðið er, greiði andvirði hins nýja strandvarnaskips, sem þegar er að verða lokið smíði á, þá mun hann koma til með að eiga 1 milj. í sjóði að því loknu. Þótt sjóðurinn samkvæmt síðustu reikningum nái ekki alveg þeirri upphæð, þá hygg jeg, að svo miklar tekjur hafi sjóðnum borist á þessu ári, að óhætt muni að fullyrða þetta. Nú er sjávarútvegsnefnd það ljóst, að upprunalegi tilgangur sjóðsins var eigi aðeins sá, að hann hjeldi áfram að vaxa að vissu marki, og yrði svo gerður að eyðslueyri, heldur og einnig hitt, að hann árlega legði nokkuð af tekjum sínum við höfuðstólinn og hjeldi þannig sífelt áfram að vaxa. En með þeim tekjum, sem sjóðurinn hefir nú, og með þeim ráðstöfunum á tekjum hans, sem nú eru gerðar og eru algerlega samkvæmar tilgangi hans, sem sje, að sjóðurinn leggi til starfrækslu landhelgisgæslunnar árlega, það sem hann er fær um, þá virðist vel mega láta sjóðinn vaxa, þó að ríkissjóðstillagið hverfi. Í sannleika sagt sýnist það tilgangslaust að leggja sjóðnum til 2 þús. kr. úr ríkissjóði á ári, þegar hann getur vaxið án þess, um leið og hann leggur nokkurt fje til landhelgisgæslunnar árlega. Jeg lít svo á, að höfuðstóll sjóðsins þurfi að vaxa, en hann þurfi ekki að vaxa mjög hröðum skrefum, ef þess er gætt, að af árlegum tekjum sjóðsins sje altaf lagður nokkur hluti við höfuðstólinn. Og eins og kemur fram í nál., leggur sjávarútvegsnefnd áherslu á það, að á hverju ári sje þessa gætt, svo að minsta kosti jafnmikil upphæð og ríkissjóðs-styrknum nemur verði lögð við höfuðstólinn. Og þá tel jeg sjóðnum vel borgið án ríkissjóðsstyrks. Mjer finst málið liggja nokkurn veginn ljóst fyrir. Aðalskilyrðið fyrir sjóðinn er ekki nú þessi ríkissjóðsstyrkur. Aðalskilyrðið er, að höfuðstóll sjóðsins sje ekki skertur að öðru en til kaupa nýrra gæsluskipa, eftir því er þörfin krefur, en árlega verði lagt eitthvað við hann. Mjer virðist ekki ástæða til að fara um þetta fleiri orðum. Aðeins vil jeg árjetta það, sem nefndin leggur áherslu á, að þótt ríkissjóðstillagið hverfi, þá er alls ekki tilgangurinn sá, að sjóðurinn hætti að vaxa; og þegar annað fje er fyrir hendi, sem auka má sjóðinn með árlega, þá sýnist það tilgangslaust að verja fje ríkissjóðs honum til styrktar.

Sigurður Eggerz Það hefir væntanlega ekki mikla þýðingu, að halda uppi löngum umræðum. Jeg sje, að sjútvn. hefir orðið sammála fjvn. um að leggja þetta til, og með því er frv. náttúrlega trygt fylgi hjer í hv, deild. En jeg hefi ekki getað sannfærst um, að þetta verði ekki til þess að draga úr vexti sjóðsins. Fyrst og fremst segir í nál., að það sje skilyrði hjá nefndinni, sem hún setji, að sjóðurinn verði látinn vaxa árlega um upphæð, sem nemi þessu 20 þús. kr. ríkissjóðstillagi. En jeg verð að líta svo á, að þó að fram komi eitt nál. í þessa átt, þá muni það fljótt fyrnast. Jeg leyfi mjer að gera ráð fyrir, að þegar árin liða, og ekki eru góðar ástæður í fjárlögunum og þarf að halda á sjóðnum, þá muni þetta litla nál., sem hjer liggur fyrir í dag, verða alveg gleymt. Enda er það svo, að þótt eitthvað sje sagt í nál., þá bindur það ekki nútíðina og ennþá síður framtíðina. Það er þess vegna sýnilegt, að sje miðað við það, að landhelgissjóðurinn eigi að vaxa að allverulegum mun, þá verður þessi tillaga til þess að draga úr vexti hans. Enda hefir samviskan slegið nefndina, svo að henni hefir þótt vissara að taka það fram, að nauðsynlegt væri að leggja 20 þús. kr. við höfuðstólinn, sem svaraði ríkissjóðstillaginu. Mjer hefði í raun og veru fundist, að það hefði mátt minnast þess manns, sem var frumkvöðull að því, að þessi sjóður var stofnaður, Sigurðar Stefánssonar, á þeim degi, sem árangur sjóðsin sýnir sig í því, að skip er keypt fyrir hans fje. Það hefði mátt minnast hans á annan veg heldur en að kippa burtu því tillagi, sem hann kom á hjer á Alþingi. Jeg veit, að það þýðir ekkert að halda uppi umræðum. Úr því að sjávarútvegsnefnd og fjvn. eru sammála, er gangur þessa máls viss gegn um deildina. En mín skoðun í þessu máli er það, að það sje í raun og veru engin ástæða til að fara að búa til neinar hömlur á landhelgisvarnirnar. Það er mín sannfæring, að þótt menn sjeu nú svo ánægðir yfir því, að komið er eitt íslenskt skip til landvarna, þá verði í framtíðinni gerðar ennþá meiri kröfur til landvarna, svo miklar kröfur, að það veitti ekki af, þótt sjóðurinn fengi að vaxa með þessum styrk ríkissjóðs. Samkvæmt þessari skoðun minni mun jeg ekki hika við að rjetta einn upp höndina á móti þessu frv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Jeg þarf ekki miklu að svara. Jeg held, að hv. 1. landsk. (SE) og sjútvn. beri í sjálfu sjer lítið á milli. Það er rjett, að nál. hefir ekkert lagalegt gildi. En það sýnir, hvað nefndin vill. Hv. 1. landsk. (SE) virðist líta svo á, að með þessu 20 þús. kr. tillagi úr ríkissjóði sje framtíð sjóðsins betur trygð heldur en ef það hverfur. Eins og sakir standa nú, get jeg ómögulega sjeð það. Hvar stendur það skrifað, að ekki megi taka af sjóðnum þessar 20 þús. kr. á ári til landhelgisgæslunnar, eins og aðrar tekjur hans, og hver er, þá tryggingin? Þótt sjóðurinn njóti ríkisstyrks, ef öllum tekjum hans er varið til þess að greiða útgjöld, sem að öðru leyti hvíla á ríkissjóði, þá fæ jeg ekki sjeð, hver hagur að því má vera. Alt er undir stjórn sjóðsins komið, og hún er á hverjum tíma í höndum þingsins. Sjútvn. kannast við, að rjett hefði verið að athuga landhelgissjóðslögin frekar á þessu þingi, en þar sem nú er svo áliðið þings, vildi hún ekki koma fram með þær breytingar að þessu sinni. En viðvíkjandi strandvörnum hefir þetta ekkert gildi, þar sem ríkissjóður verður að leggja fram það, sem strandvarnirnar kosta fram yfir tillag landhelgissjóðsins, Jeg fæ ekki betur sjeð en að þungamiðja þess, sem vakir fyrir okkur báðum, hv. 1. landsk. (SE) og mjer, sje sú, að landhelgissjóður haldi áfram að vaxa. Og því má náttúrlega alveg eins ná með því útliti, sem nú er, þó að þessi styrkur falli burtu. En það er satt, að komið getur það fyrir, að landhelgissjóður fái engar tekjur af sektum. En þá getur vel verið, að hann verði orðinn það stór, að hann þurfi samt sem áður ekki á ríkissjóðstillagi að halda. Að leggja 20 þús. kr. úr ríkissjóði til eflingar sjóði sem þessum, er styður ríkissjóðinn með 235 þús. kr. framlagi til strandvarna árlega, það finst mjer vera meiningarleysa, það er svo langt frá, að nokkur í sjútvn. hafi minstu tilhneigingu til þess að kasta skugga á þann mann, sem upphaflega hefir barist fyrir þessari sjóðsstofnun og komið fram lögum um stofnun landhelgissjóðs. Fæ jeg ekki sjeð, að samþykt þessa frv. geri það í nokkurn máta. Jeg tel meira að segja, að hans sje alls ekki óviðeigandi minst á Alþingi, þó að það sje viðurkent, að nú sje þessi hugmynd hans orðin svo fullkomin, að ekki þurfi lengur ríkissjóðsstyrk. Mjer finst hans mjög maklega minst með þessu. Sje jeg svo ekki ástæðu til að lengja umræður um þetta mál, því að mjer finst það liggja ákaflega ljóst fyrir. Jeg mótmæli því, að sjútvn. með þessari till. geri minstu tilraun til þess að setja stein í götu landhelgissjóðsins.

Sigurður Eggerz Stutt athugasemd. Jeg held það liggi í hlutarins eðli, að þótt sektir og annað, sem í sjóðinn rennur, væri svo mikið á einhverju ári, að ekki þyrfti annað, þá eru þessar 20 þús. þó aukning á sjóðnum, ef þær eru lagðar í hann. Svo að enginn getur borið á móti því, að með þessari till. er verið að draga úr sjóðnum. Það má altaf segja, að það sje skrítið að leggja fje sjerstaklega úr ríkissjóði í þennan sjóð, en það er áreiðanlegt, að ef það hefði ekki verið gert, að mynda þennan sjerstaka sjóð, þá hefði ekki verið bygt nú skip til landhelgisvarna. Jeg held það sje ekki nema framhald af þeirri hugsun, sem vakti fyrir Sigurði heitnum Stefánssyni, að lofa þessu tillagi ríkissjóðs fyrst um sinn að auka sjóðinn. Hv. frsm. sagði, að nefndinni hefði komið saman um, að æskilegt væri að endurskoða þessa löggjöf. Jeg held það mætti þá bíða með þetta frv. þangað til þeirri endurskoðun væri lokið undir öllum kringumstæðum; því að allir sjá, að ekki liggur mjög á þessu.

Björn Kristjánsson Aðeins lítil athugasemd. Mjer finst ástæðulaust af hv. 1. landsk. (SE) að hafa svo mjög á móti þessu. Það er svo alvanalegt, að þingið leggur fram til ýmissa stofnana vissa upphæð, þangað til álitið er, að stofninn sje nægilega hár, og hættir svo. Þannig er það með veðdeildarflokkana, og Ríkisveðbankann. Veðdeildin fjekk 5 þús. kr. styrk í 4–5 ár. Þegar álitið var, að sjóðurinn væri orðinn hæfilega stór, var því hætt. Alveg eins er með þetta. Nú er svo komið, að þessi sjóður er orðinn svo mikill, að hann á að nægja til þess að halda við þeim strandvarnaskipum, sem maður getur búist við, að landið sjái sjer fært að hafa, ef lagt verður árlega við hann. Nú, þegar búið er að smíða strandvarnarskipið, á sjóðurinn 1 milj. kr. Fyrir þá upphæð mætti smíða tvö strandvarnaskip. En öll skip þarf að endurnýja, og það nálægt því á 50 árum, og væri ólíklegt, að sjóðurinn þá hefði ekki kraft til þess. Mjer finst alls ekki verið að rýra þá viturlegu till., sem Sigurður heitinn Stefánsson gerði á sínum tíma, um að stofna þennan sjóð. Þvert á móti. Flestir hafa dást að tillögu hans. Hjer er alls ekki verið að tala um að leggja neinar hömlur á strandvarnirnar - -**Vantar niðurlag ræðunnar frá hendi skrifarans.

Jóhannes Jóhannesson Fjárveitinganefndin vill ekki draga neitt úr landhelgisvörnunum, en henni fanst það krókaleið, að greiða úr ríkissjóðnum í landhelgissjóðinn árlega, en heimta svo af honum 125 þús. kr. eða hærri upphæð árlega, til landhelgisvarnanna, sem ríkissjóður kostar að öðru leyti. Það er gengið út frá því að þá er nýtt skip er keypt, líði alllangur tími þangað til næsta skip er keypt, svo að með því að leggja vexti við sjóðinn árlega þangað til, getur, hann aukist stórkostlega. Nefndin gerir ráð fyrir, að eftirleiðis, eins og hingað til, verði sjóðurinn látinn leggja fje til landhelgisvarnanna, í hlutfalli við tekjur hans næsta ár á undan, að vöxtum fráskildum. En henni finst það óeðlilegt, að ríkissjóður rjetti með annari hendinni það, sem hann tekur með hinni.

Sigurður Eggerz Þótt það hafi ekki vakað fyrir nefndinni, að rýra landhelgissjóðinn, þá verður raunin sú, að hann vex ekki jafnhröðum skrefum og þörf er á. Öðru þarf jeg ekki að bæta við það, sem jeg hefi áður sagt.