Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Efnahags- og skattanefnd hefur tekið til umfjöllunar 56. mál og meiri hluti nefndarinnar að lokinni umfjöllun leggur til við þingið að málið verði samþykkt með óverulegum breytingum, tekið er út ákvæði til bráðabirgða sem hefur í sjálfu sér ekki efnislega þýðingu heldur er aðeins til áréttingar og er í samræmi við þá afgreiðslu sem var á sambærilegu máli hér í desembermánuði sl. Nefndarálitið er að finna á þskj. 63 sem hefur verið dreift. Nefndin fékk á sinn fund Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneytinu. Sömuleiðis Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins og Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands og kann nefndin þeim bestu þakkir fyrir að bregðast skjótt og vel við og gera grein fyrir sjónarmiðum samtaka sinna á fundi nefndarinnar. Það var sammerkt með Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandinu að lýsa andstöðu við málið og áhyggjum af því og ekki síst ýmsum óæskilegum hliðarafleiðingum þess, og þá einkum þeim áhrifum sem það hefði á verðtryggðar skuldir landsmanna og hugsanleg áhrif á stýrivaxtaákvarðanir á næstunni. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Magnús Orri Schram, Lilja Mósesdóttir og Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegi forseti. Ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að koma orðum að þessu en í stuttu máli er þetta þannig að persónufrádráttur er vísitölubundinn. Það segir í 67. gr. skattalaganna, með leyfi forseta: „Persónuafsláttur manna, sem um ræðir […] skal í upphafi hvers árs taka breytingu í réttu hlutfalli við mismun á vísitölu neysluverðs við upphaf og lok næstliðins tólf mánaða tímabils.“ Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það að persónufrádráttargrunnurinn, sem er rétt rúmir 100 milljarðar, mun við þessa skattbreytingu hækka um 0,5%, sem eru 5,2 milljarðar,  
            

Skora á háttvirta þingmenn.

Á hv. þingmenn, fyrirgefið. Þið aukið fjárlagahallann með þessu. Ef þið ýtið á já núna á eftir berið þið ábyrgð á þeirri hækkun.

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa þingmenn í 3. persónu.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra, ég vona að ráðherrann hafi heyrt það sem kollegi minn, Tryggvi Þór Herbertsson, hafði fram að færa. Verðtryggðar íbúðarskuldir heimilanna eru um 1.500 milljarðar þannig að hækkunin sem lendir á skuldabyrði heimilanna mun verða um 8 milljarðar. Alþýðusamband Íslands er alfarið á móti þessu, Samtök atvinnulífsins eru alfarið á móti þessu. Það fellur aukinn kostnaður á ríkissjóð vegna þessara mála, t.d. vegna hækkunar vaxtabóta. Sá kostnaður er ekki reiknaður inn í forsendur frumvarpsins. Það fellur aukinn kostnaður á ríkissjóð vegna verðtryggðra bóta ríkissjóðs. Sá kostnaður er ekki reiknaður inn í forsendur þessa frumvarps. Eins og við heyrðum áðan falla um 5 milljarðar í aukinn kostnað hjá ríkissjóði vegna hækkunar á persónufrádrætti. Sá kostnaður er ekki reiknaður inn í forsendur þessa frumvarps. Að auki hækka verðtryggðar skuldir ríkissjóðs sjálfs. Þar er kannski athyglisvert dæmið sem við fengum frá fjármálaráðuneytinu, að verðtryggðar skuldir ríkissjóðs eru upphaflega 270 milljarða kr. skuldabréf sem var gefið út til Seðlabanka Íslands til að bæta honum upp það tap sem hann varð fyrir þegar hann afhenti hér fjárglæframönnum 350 milljarða næstum því á einu bretti. Þær skuldir lentu á ríkissjóði og standa í 307 milljörðum í dag. Þessar skuldir munu hækka um 1,5 milljarða við þessa vísitölubreytingu þannig að það er orðið dagljóst að þessi aðgerð hæstv. fjármálaráðherra mun leiða til stórfelldrar aukningar á skuldum ríkissjóðs og hafa þveröfug áhrif. Ég ætla ekki að skattyrðast um þetta lengur. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra einfaldlega til þess að draga þetta frumvarp til baka og fá það lagfært með einhverjum hætti  Ég hvet því þingheim - ef hæstv. fjármálaráðherra vill láta á það reyna að greiða um það atkvæði - til að taka ekki þátt í þeirri atkvæðagreiðslu. Lokaorð mín eru samt þau að málið verði dregið til baka.

Frú forseti. Þeir gestir sem komu til efnahags- og skattanefndar tóku í raun undir sjónarmið stjórnarandstöðunnar sem komu fram við 1. umr. um áhrif hækkunar á vísitölu neysluverðs. Ekki nóg með það heldur bentu þeir á það sem við ræddum við 1. umr., að víxlverkunin væri í raun enn meiri en við höfðum gert okkur grein fyrir. Það kom fram í orðum hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar að við erum raunverulega að tala um aukinn taprekstur hjá ríkissjóði ef þetta frumvarp um hækkanir á þessum vörugjöldum verður samþykkt. Það kom líka fram hjá gestum nefndarinnar - og þetta var einhvern tíma rætt m.a. hjá nefndarmönnum líka - að hugsanlega gæti þetta líka haft áhrif á samningaviðræður við aðila vinnumarkaðarins um stöðugleikasáttmála. Ég hlýt því að spyrja, frú forseti: Vann ríkisstjórnin ekki neitt á þeim 100 dögum sem hún sat hér við völd? Hafa tillögur um hvað ætti að gera í sambandi við fjárlagahallann hjá ríkissjóði ekkert verið undirbúnar? Hafa menn ekki skoðað hvaða áhrif tillögurnar hafa, bæði náttúrlega núna þar sem við erum að tala um aukin útgjöld fyrir heimilin og fyrirtækin og síðar líka þar sem mér skilst að væntanlegur sé einhvers konar bandormur eins og kom fram í orðum hæstv. fjármálaráðherra? Er þetta eitthvað sem verið er að kasta fram núna kannski af því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er búinn að vera í heimsókn hjá okkur og við þurfum að gera eitthvað einn, tveir og þrír? Þetta virkar svolítið þannig. Ég hvet eindregið til þess, frú forseti, að ríkisstjórnin taki þetta mál til baka og leggist virkilega yfir það hvernig raunverulega er hægt að rétta af þann 170 milljarða króna halla sem við erum að fást við án þess að gera stöðu íslensks almennings enn verri.

Virðulegur forseti. Ágætu þingmenn. Eins og fram hefur komið í ræðum meðnefndarmanna minna höfum við Íslendingar þróað í okkar efnahagslífi býsna flókið og stagbætt kerfi með víxlverkunum og verðtryggingum sem gera það að verkum að ákvarðanir eins og sú sem hér er tekin geta haft áhrif á ýmsa aðra liði. Það eru alveg nákvæmlega sömu áhrif og sömu aðgerðir fyrr í vetur höfðu þá og Sjálfstæðisflokkurinn fór fyrir og Framsóknarflokkurinn greiddi atkvæði með. Ég held hins vegar að það sé algerlega óhjákvæmilegt að eftir þeim leiðangri sem lýst var yfir í stjórnarsáttmálanum, um að fela Seðlabankanum að kanna með hvaða hætti draga megi úr áhrifum verðtryggingarinnar í okkar efnahagslífi og samfélagi og þeim víxlverkunum sem hún veldur, sé ýtt og ég gerði grein fyrir því á fundi nefndarinnar að við mundum nýta nefndardagana í það að taka stöðuna á þeirri vinnu og þeim áætlunum sem um hana eru. Ég verð hins vegar að leiðrétta það að þau áhrif sem þetta getur haft á persónuafsláttinn, sem væru þó raunar sennilega einu jákvæðu hliðaráhrifin í því að skattar á þessar vörur, áfengi, tóbak og bensín, yrðu til þess að létta sköttunum hjá láglaunafólki og fólki með lægri meðaltekjur, eru þættir sem lúta að fjárlögum næsta árs 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann Helga Hjörvar, vegna þess að honum er tíðrætt um það sem miður fór í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins, um 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins og það sem miður fór á þeim tíma: Hvers vegna í ósköpunum viðheldur hann þá þeim afglöpum sem hann talar um sjálfur með því að mæla með því frumvarpi sem hér er lagt fram þar sem í ljós kemur að frumvarp um þær hækkanir sem hér eru lagðar til auka skuldir ríkissjóðs? Er það er að mati hv. þm. Helga Hjörvars réttlætanlegt, frú forseti, að endurtaka sömu vitleysuna aftur og aftur af því að Sjálfstæðisflokkurinn gerði það í 18 ára valdatíð sinni? Er það þá vonin sem við eigum í breyttum vinnubrögðum sem núverandi ríkisstjórn segist ætla að halda uppi, að viðhalda því sem hv. þm. Helgi Hjörvar hefur kallað afglöp í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins? Hann ætlar að stuðla að því að sömu vinnubrögð og sömu afglöp verði áfram haldið í þeirri ríkisstjórn sem hann situr nú í. Virðulegi forseti. Þessi málflutningur hv. þm. Helga Hjörvars er honum ósæmandi.

Virðulegur forseti. Ætli ég ráði nú ekki mestu um það hvað mér er sæmandi. Þau mistök sem við horfumst fyrst og fremst í augu við eru þau að Alþingi Íslendinga lækkaði skatta á alversta tíma. Hér á Alþingi Íslendinga voru skattar lækkaðir gríðarlega í hámarki þenslunnar, einmitt þegar ástæða var til þess að standa vörð um þá. Það gerir það að verkum að núna þegar dregur úr öllum umsvifum í samfélaginu, úr allri neyslu og atvinnu, hrapa tekjurnar niður. Þær skattprósentur sem við höfðum áður hafa verið lækkaðar einmitt þegar ekki átti að gera það. Það veldur því að við þurfum nú á allra erfiðasta og versta tíma 

Frú forseti. Hv. þm. Helga Hjörvar er tíðrætt um það sem var og hvernig hlutirnir voru. Hann ætlar samt, samkvæmt því sem hann sagði hér, að halda áfram sömu vitleysunni, gera sömu mistökin og hann talar um að gerð hafi verið í tíð Sjálfstæðisflokksins. Það vill nú þannig til, frú forseti, að í desember þegar fjárlögin fyrir árið 2009 voru afgreidd sátu tveir flokkar í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin. En það er eins og Samfylkingin hafi aldrei komið nálægt stjórn þessa lands. Hún gleymir algjörlega setu sinni í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum frá því í maí 2007 þar til 1. febrúar 2009. Hún ber jafna ábyrgð og Sjálfstæðisflokkurinn. Hún ber jafna ábyrgð á öllu því sem gert var á stjórnartíma þeirrar ríkisstjórnar á nákvæmlega sama hátt og hv. þm. Helgi Hjörvar segir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi borið ábyrgð á í 18 ára valdatíð sinni. Það er ekkert flóknara en það. Menn skulu því tala hér mannamál, íslensku, og segja það sem satt er og rétt en reyna ekki alltaf að skjóta sér undan ábyrgð með því að vísa á einhvern annan. Það er að mínu mati ósæmandi. Menn bera ábyrgð á gjörðum sínum hvort sem þær eru góðar eða vondar. Og menn vísa ekki alltaf á það sem er illa gert af hálfu hinna til þess að réttlæta sinn eigin málflutning. Það er ekki bara ósæmilegt, það er afburðahallærislegt.

Virðulegur forseti. Nú verður hver þingmaður að ráða því sjálfur hvað henni þykir hallærislegt. Ég held hins vegar að hv. þingmaður hafi verið að hlusta á ræður einhverra annarra manna en mín eftir orðum hennar að dæma því að ég dró enga dul á að við áttum aðild að sams konar ákvörðunum með Sjálfstæðisflokknum í vetur. Ég bar fulla ábyrgð á þeim þá eins og nú. Það eina sem ég undraðist var hvílíkur umskiptingur sá flokkur er í málinu. Ég hef leitast við í þessari umræðu að tala íslensku. Þegar blasir við svo gríðarlegur vandi eins og nú þarf að taka erfiðar ákvarðanir og þá þarf að hækka verð á áfengi,  En ég talaði ekki um að Samfylkingin bæri ekki ábyrgð heldur held ég að ég hafi sagt orðrétt, hv. þingmaður, að Sjálfstæðisflokkurinn bæri ekki minni ábyrgð á þessum skattahækkunum en sú ríkisstjórn sem nú situr. Ég undanskildi okkur ekki ábyrgðinni. En Sjálfstæðisflokkurinn ber ekki minni ábyrgð á þeim gjaldahækkunum sem hér eru að verða en þeir sem fyrir í ríkisstjórninni fara í dag.

Frú forseti. Ég get tekið undir það að hv. þm. Helgi Hjörvar ráði sér svo sannarlega sjálfur og hann er ekkert hallærislegur að mínu mati. En samt sem áður skrifaði flokkurinn sem hv. þingmaður er í undir stjórnaryfirlýsingu í samstarfi við Vinstri græna. Þar kemur fram að ætlunin sé að láta Seðlabanka Íslands skoða verðtrygginguna og hvernig hægt sé að afnema verðtrygginguna. Ég geri ráð fyrir því að Seðlabanki Íslands ætli að skoða verðtrygginguna og áhrif hennar á íslensk heimili og íslenskt samfélag þegar hann hefur reiknað sig fram til þess að staða íslenskra heimila sé nú ekkert svo slæm, að neikvætt eigið fé sé ekkert svo bagalegt fyrir heimilin og það að tugi þúsunda heimila eigi ekkert sé kannski bara allt í lagi, miðað við þau skilaboð sem maður hefur fengið frá Seðlabanka Íslands á undanförnum missirum. En Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, ásamt fjölda samfylkingarmanna lagði ár eftir ár fram tillögu á þingi um að stofna nefnd á vegum viðskiptaráðherra um afnám verðtryggingar. Hvað gerðist síðan þegar Samfylkingin fór í ríkisstjórn? Það gerðist nefnilega nákvæmlega ekki neitt varðandi þetta mál. Það var ekki fyrr en við hrun bankanna í október að sett var á fót nefnd sem heyrir undir félagsmálaráðuneytið. Ég spyr því hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og skattanefndar: Hvað hyggst hann gera til þess að klippa á þessa víxlverkun, á áhrif verðtryggingarinnar í íslensku samfélagi? Telur hann það koma til greina að setja hámark á verðtryggingu eða hreinlega að banna hana?

Virðulegur forseti. Ég held að það sé, eins og fram hefur komið í máli mínu, full ástæða til þess hjá fjölmörgum þingmönnum að hafa áhyggjur af stöðu heimilanna, af versnandi hag ríkissjóðs, af þeim gjaldahækkunum sem nauðsynlegar eru og þeim erfiðu afleiðingum sem þær geta haft fyrir ýmsa hópa í samfélaginu. Og ekki síst þeim mikla vef alls kyns tenginga fram og til baka og víxlverkunum í þeim vísitölum sem við höfum byggt upp til þess að reyna að lifa við þann óstöðugleika sem einkennt hefur efnahagslíf okkar um áratugaskeið. Það er sannarlega stærsta verkefni okkar í efnahagsmálum þjóðarinnar að sigrast á þessari arfleifð, vinna okkur út úr óstöðugleikanum í stöðugleika og losna út úr verðtryggingunni og víxlverkunum. En hvernig best er að vinna að því treysti ég mér ekki til að svara hér í andsvari og jafnvel ekki á þeim stutta tíma sem við höfum til umfjöllunar á þessu máli. En ég hef hins vegar gert efnahags- og skattanefnd grein fyrir því að við tökum strax nú á nefndardögum tíma í að fara yfir þá vinnu sem í gangi er í þessum málum. Ég tel að nefndir þingsins eigi að hafa frumkvæði að því að vinna að brýnum málefnum eins og hér um ræðir og mikilsverðum efnahagsmálum eins og áhrifum verðtryggingarinnar og víxlverkunum í efnahag okkar, þjóðarbúskap og ríkisfjármálum. Ég treysti á gott samstarf við nefndarmenn í efnahags- og skattanefnd um þá vinnu.

Virðulegi forseti. Það liggur orðið nokkurn veginn ljóst fyrir hver víxláhrifin af þessu frumvarpi eru. Til þess að ríkissjóður geti hækkað tekjur sínar um 2,7 milljarða á að hækka ríkisskuldir um - ég veit ekki nákvæmlega um hvað marga milljarða. Það á að hækka skuldir heimilanna um 8 milljarða. Það á að hækka skuldir fyrirtækjanna um að minnsta kosti annað eins. Og ekki nóg með það heldur lækkar skattheimta af beinum sköttum ríkissjóðs við þetta vegna þess að persónufrádráttur er vísitölubundinn og mun hækka við þetta. Nettóáhrifin af því eru minni tekjur fyrir ríkissjóð upp á rúma 5 milljarða. 
             Þarna erum við ekki búin að taka tillit til almannatrygginganna. Það sem mig langar til þess að spyrja um er: Ætla menn að beita sér fyrir því að vísitölutengingin verði afnumin í almannatryggingum til þess að fá ekki út þessi heildaráhrif? Það er rétt að ég spyrji formann efnahags- og skattanefndar að því. Það eru mjög erfiðir tímar og erfiðar ákvarðanir sem þarf að taka, margar mjög erfiðar. En það er algjörlega á hreinu að það er óþarfi að taka rangar ákvarðanir.  Það er rétt að það voru sambærilegar hækkanir sem gengu í gegn fyrir áramót í tengslum við fjárlagagerðina fyrir árið 2009. Það var í einhverju heildarsamhengi og sennilega hefur verið þá eins og núna að ekki hefur verið hugsað fyrir heildaráhrifunum, víxláhrifunum. Því fer fjarri að ég ætli að verja þá ákvörðun. En það er munur á þeirri ákvörðun og þessari. Sú ákvörðun var tekin í einhverju heildarsamhengi. Hér er verið að taka ákvörðun sem líkist bút í einhvers konar bútasaumi. Hvert er hæstv. ríkisstjórn að fara með þessum málum sínum? Ætlar hún ekki - mér liggur við að segja, afsakið hæstv. forseti - að skammast til þess að gera þetta almennilega og af einhverri hugsun? Á þetta allt saman að vera einhver handarbakavinna þar sem ekki er búið að hugsa fyrir neinu? Vinstri flokkarnir hafa mikið talað um að þeir ætli að vernda alþýðu þessa lands og passa upp á að stóri vondi Sjálfstæðisflokkurinn komist ekki nálægt henni …  Það er eitt sem hægt er að segja vinstri flokkunum til hróss, það er að þeim tókst að hræða hinn almenna kjósanda frá Sjálfstæðisflokknum. 

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hér aftur og aftur hvers konar vanhugsun býr að baki þessu frumvarpi. Ég kem hérna upp aftur einfaldlega til þess að ítreka það sem ég sagði áðan, að niðurstaðan úr þessu frumvarpi þýðir milljarða króna aukningu á skuldum ríkissjóðs. Við í Borgarahreyfingunni áttum ágætissamtal við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í gær í hinum mjúku stólum á Hótel Holti. Ég get nú ekki sagt annað en að eftir þann fund líði mér mun verr yfir efnahagsástandinu. En það sem kom fram þar var einmitt það sem kristallast í þessu frumvarpi. Þeir sögðu ítrekað að það hefði gengið of seint að koma með tillögur, það hefði gengið of seint af hálfu stjórnvalda að gera þetta og hitt. Þeir voru ekki ánægðir með viðbrögð stjórnvalda. Að mínu viti er það góðs viti ef Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er óánægður en það er annað mál. Það sem kristallast í þessu frumvarpi er að ríkisstjórnin hleypur upp til handa og fóta og flýtir sér af stað með frumvarp til þess að þjónka Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vegna þess að hann hristir hornin framan í hana. Ríkisstjórnin kemur fram með frumvarp sem er einfaldlega illa unnið og vont. Ég skora á fjármálaráðherra að draga frumvarpið til baka og laga það og fá álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í staðinn, heyra hvað honum finnst um svona frumvörp sem lögð eru fram og auka skuldir ríkissjóðs. Það væri áhugavert að fá álit þeirra á þessu máli. Að öðru leyti ætla ég ekki að tala meira um þetta mál nema að ríkisstjórninni væri sómi að því draga þetta frumvarp til baka.

Frú forseti. Þau gjöld sem lagt er til á Alþingi að séu hækkuð hafa ekki verið hækkuð í fjölda ára. Það hefur orðið til þess að þau hafa ekki valdið þeirri hækkun á verðbólgu sem ella hefði orðið. Þess vegna gæti ég alveg samþykkt þetta frumvarp. En á móti kemur að staða heimilanna er þannig í dag að það er ekki á þau bætandi. Það er ekki á bætandi í þeirri stöðu sem nú er að fara þessa leið. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að fara heldur þá leið að auka fjölda starfa á landinu. Bæta stöðu heimilanna með því að auka störfin, t.d. með því að losa um bankana svo að þeir geti farið í gang og geti farið að veita fé til atvinnulífsins svo atvinnulífið ráði fólk til starfa. Við breytum þá atvinnuleysingjum í vinnandi fólk sem borgar skatta. Það er miklu skynsamlegri aðgerð og gefur mikið meira fyrir utan það að