Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir var flutt snemma á þessu þingi og ég geri ráð fyrir því að hv. alþm. hafi kynnt sér efni þess nokkuð. Það á mjög vel við einmitt núna að ræða þetta mál, vegna þess að nú er uppi sérstakur og mikill vandi í þjóðarbúinu og þess vegna ekki aðeins réttlætanlegt heldur líka nauðsynlegt að leita allra leiða sem hugsanlegar eru til að mæta þeim vanda sem um er að ræða. Þá mega menn ekki aðeins horfa á hefðbundnar lausnir, heldur verður einnig að skoða aðra möguleika í efnahagsmálum þjóðarinnar - möguleika sem ekki hefur verið gripið til á undanförnum árum, m.a. möguleika sem hafa það í för með sér að takmarka eitthvað aðgang að takmörkuðum gjaldeyrisforða landsmanna. Það frv. sem hér er flutt gerir ráð fyrir einni lítilli breytingu á lögunum um verslunaratvinnu í þá veru, að það þurfi sérstök leyfi og sérstök meðmæli til að stunda innflutningsverslun hér á landi. Nú kann að vera að einhver segi sem svo, að það sé mikil bjartsýni að vera að flytja slíkt frv. um þessar mundir, þegar búið er að mynda hér í landinu ríkisstjórn sem starfar nánast í einu og öllu eftir uppskriftum Verslunarráðs Íslands, sama hvar er borið niður í þeim efnum. Það er Verslunarráð sem þessa dagana fær skýrslur um helstu afrek úr stjórnarherbúðunum á undan Alþingi auðvitað og sennilega á undan stjórnarflokkunum sjálfum líka. Þegar nýkjörinn formaður Sjálfstfl. greinir frá því hvað hann vilji gera í bankamálunum, þá byrjar hann á því að gefa Verslunarráðinu skýrslu. Aldrei hefur stjórnarandstaðan séð þessa skýrslu, sennilega ekki heldur stjórnarflokkarnir, en Verslunarráðið fær skýrslu um að nú sé svo komið að eitt það brýnasta í efnahagsmálum Íslendinga sé að gefa stofnun bankaútibúa í landinu frjálsa, það sé það sem koma skal og gera beri andspænis hinum mikla vanda þjóðarinnar um þessar mundir með samdrætti í þorskafla og öðru því sem slíkri óáran fylgir. Síðan er því lýst yfir að einnig sé mjög nauðsynlegt um þessar mundir, frammi fyrir hinum miklu vandamálum þjóðarbúsins, að gefa verslunarálagninguna frjálsa. Það sé alveg sérstaklega brýnt og nauðsynlegt innlegg í þjóðmálabaráttuna um þessar mundir að verslunarálagningin verði frjáls. Og hún á víst að verða það frá og með 1. febr. n.k. samkv. blaðafréttum. Það hefur auðvitað ekki verið sagt frá því hér á hv. Alþingi frekar en öðru, en formaður Verslunarráðs Íslands, Ragnar Halldórsson, greindi hins vegar frá því núna á dögunum að ríkisstj. væri á réttri leið í þessu eins og öðru, og gerist það mjög um svipað leyti að þeir sem þarna er verið að hampa, það er ekki alþýða manna sem verið er að hampa þarna, en þeir sem verið er að hampa eiga vona á meiri glaðningi frá þessari ríkisstj. framsóknarmanna og Sjálfstfl., þ.e. skattfrelsi hlutafjár, sem framsóknarmenn telja brýnast að innleiða um þessar mundir, samvinnuleiðtogarnir. Skattfrelsi hlutafjárins verði sú fyrsta umbót í skattamálum sem gripið verði til. Kemur það í sjálfu sér engum á óvart, en fróðlegt er engu að síður að þannig skuli vera ástatt um stjórn landsins um þessar mundir. Einmilt þegar sverfur harðar að alþýðuheimilunum en nokkru sinni fyrr um áratuga skeið er það skattfrelsi hlutafjár sem er brýnast að knýja fram í þjóðfélaginu. Og ekki er það væntanlega hin blásnauða láglaunaalþýða sem ætlar að kaupa hlutabréfin - eða hvað? 
             Hér er á dagskrá mál sem snertir mjög hinn alvarlega efnahagsvanda í þjóðarbúinu og heitir frv. til l. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu og gerir ráð fyrir að það þurfi sérstakt leyfi til að stunda innflutningsverslun, vegna þess að þeir sem fara með innflutningsverslunina eru að eyða hinum takmarkaða gjaldeyri þjóðarinnar. Það er nauðsynlegt og sjálfsagt einmitt um þessar mundir að bregðast við vanda þjóðarbúsins með því að takmarka aðgang að þessum gjaldeyrisforða. En því rakti ég þetta svo ítarlega, herra forseti, í upphafi máls míns að það kann að virðast sem þetta frv. sé nokkuð á skjön við hina ofstækisfullu trúboða verslunarfrelsisins, sem núna sitja í valdastólum í þessu landi, fulltrúa Framsfl. og Sjálfstfl. Út af fyrir sig er nokkuð til í því að það frv. sem hér er flutt sé sennilega ekki í samræmi við þá stefnu sem þar er boðuð. Engu að síður tel ég rétt að vekja athygli þingheims á þessu máli og láta á það reyna hvaða undirtektir það fær einmitt um þessar mundir, vegna þess að ég tel að með aðgerðum eins og þeim sem frv. þetta boðar, mörgum slíkum aðgerðum, auðvitað ekki bara þessu heldur mörgu öðru, eigi að reyna að bregðast við vanda þjóðarinnar til að draga úr viðskiptahalla og gjaldeyriseyðslu. Lögin um verslunaratvinnu, sem hér eru á dagskrá, eru frá 1968 með breytingum frá 1970 og 1972. Lögin um verslunaratvinnu eru að mörgu leyti ófullkomin lög og þeir sem stunda verslun í þessu landi hafa oft á liðnum árum sent frá sér ályktanir og áskoranir um að nauðsynlegt sé að laga þessi lög. M.a. er mér kunnugt um að komið hafa um það ábendingar frá Kaupmannasamtökunum og einnig Verslunarráði Ístands að margt í þessum lögum sé þannig, að það megi betur fara og þurfi að lagfæra. Eins og kunnugt er er verslun hér á landi yfirleitt ekki leyfisbundin nema með mjög takmörkuðum hætti. Til að fá verslunarleyfi þurfa menn ekki að uppfylla mjög miklar kröfur, það eru ekki gerðar strangar kröfur til þeirra sem fá verslunarleyfi. Hins vegar hefur það verið svo, að útflutningsverslun hér á landi hefur verið háð leyfum. Það hefur enginn maður fengið að flytja úr landinu vöru öðruvísi en að hann gæti sýnt fram á að hann gæti tryggt fullnægjandi verð og skil á andvirði vörunnar til íslenskra bankastofnana. Í útflutningsversluninni hefur sem sé verið beitt ströngu aðhaldi í þeim efnum. Það hefur verið gagnrýnt á liðnum árum nokkuð, en þó er það nú þannig í heildina tekið að ég held að ekki sé svo að útflutningsverslunin hjá okkur liggi undir stórárásum. Auðvitað má margt að henni finna, m.a. að þar sé of lítið gert af því að reyna að brjótast í leit að nýjum mörkuðum, en hitt verða menn að muna í þessu efni, að miklu skiptir að vel sé með hlutina farið og að útflutningsverslunin sé traust, svo mikilvæg sem hún er fyrir allt efnahagslíf landsmanna. Í innflutningsversluninni hefur þetta hins vegar verið með öðrum hætti. Þar hefur ríkt frumskógarlögmál, mörg hundruð aðilar hafa verið að flytja inn vörur til landsins, hafa fengið takmarkalausan aðgang að gjaldeyrinum til þess að kaupa vörur inn til landsins. Þar hefur sem sagt kveðið við talsvert annan tón en í útflutningsversluninni. Margir hafa orðið til að benda á það á liðnum árum að nauðsynlegt sé að setja reglur um innflutningsverslunina og starfsemi hennar og að það sé lítið samræmi í því að menn stundi útflutningsverslun undir ströngu eftirliti, eins og nú er um að ræða, en innflutningsverslunin leiki algjörlega laus. Ég er ekki hér að mæla með haftabúskap, sem svo er kallaður, í innflutningsverslun. Ég er ekki að mæla með því kerfi sem ríkti hér fyrir nokkrum áratugum í þeim efnum á vegum fjárhagsráðs, sem Sjálfstfl. leiddi um árabil. Ég tel að það væri ekki til velfarnaðar fyrir þjóðina að taka upp á ný skömmtunar- og haftakerfi Sjálfstfl., sem fólst í fjárhagsráði. Ég held hins vegar að það gæti vel komið til greina að setja þarna vissar reglur til að betur væri farið með þann takmarkaða gjaldeyrisforða sem þjóðin á. Margir hafa verið þessarar skoðunar á liðnum árum. Af þeim ástæðum var það svo að viðskrh., Ólafur Jóhannesson, fór fram á það 1978 við verðlagsstjóra að gerð yrði sérstök könnun á innflutningsversluninni til landsins. Niðurstaða þeirrar könnunar varð sú, að vöruverð til Íslands væri 10–15% hærra en til grannlanda okkar, þ.e. innflutningsverslunin væri þessum mun dýrari og lífskjör í landinu þessum mun lakari. Nú er það auðvitað svo, að á þessu eru margar skýringar, sem sumar eru fullkomlega eðlilegar m.a. vegna þess að landið liggur fjær hinum stóru mörkuðum milljónanna, og af ýmsum öðrum ástæðum verður að viðurkennast að það er erfitt að tryggja vöruverð hingað til lands sem er í öllum tilvikum eða flestum jafnhagstætt og það vöruverð sem boðið er í grannlöndum okkar. Engu að síður er ekki hægt að neita því að margt kom undarlegt fram í þessari könnun verðlagsstjóra, sem var eins og ég gat um upphaflega unnin fyrir atbeina þáv. hæstv. viðskrh. Ólafs Jóhannessonar. Í framhaldi af þessari könnun gerði verðlagsstjóri ítarlegar tillögur um breytingar á starfsemi innflutningsverslunarinnar, sem voru síðan unnar og var hrint í framkvæmd að nokkru leyti af þeirri ríkisstjórn sem sat á árunum 1978 og 1979. Meginatriðið sem sú ríkisstj. beitti sér fyrir var að mínu mati setning laganna um innflutnings- og gjaldeyrismál og útgáfa reglugerðar seint á árinu 1979 um gjaldeyrismál, sem var að verulegu leyti byggð á reynslunni af þessari könnun. Í framhaldi af reglugerðinni um innflutnings- og gjaldeyrismál, sem gefin var út í desember 1979, og þessari könnun hafa verið tekin upp ný vinnubrögð allt frá árinu 1979 í sambandi við innheimtu umboðslauna og gjaldeyrisskil umboðslauna vegna gjaldeyrisverslunarinnar - ný vinnubrögð sem vafalaust hafa skilað tryggari tekjum til íslenska bankakerfisins að því er gjaldeyri varðar en áður var um að ræða. Ég vil leyfa mér, herra forseti, vegna þess að ég tel að það skipti miklu máli í þessu sambandi að hafa alfa myndina í huga, að rifja upp nokkrar þær tillögur sem verðlagsstjóri gerði á árinu 1979 um innflutningsverslunina og jafnframt að fara yfir hvernig þau mál hafa staðið. Fyrsta tillaga verðlagsstjóra var sú að beina þyrfti starfsemi verðlagsskrifstofunnar í ríkari mæli að eftirliti með innkaupsverði til landsins og má gera það á ýmsan hátt, segir í áliti verðlagsstjóra, m.a. í áframhaldandi samstarfi við hin Norðurlöndin. Mér er kunnugt um að þessi tillaga verðlagsstjóra hefur í rauninni verið framkvæmd að svo miklu leyti sem hann hefur haft efni og aðstæður til. Það hefur verið fylgst með innkaupsverði til landsins betur á síðari árum en áður var og það hefur einnig verið um að ræða skipulagt samstarf verðlagsskrifstofunnar hér á landi við samsvarandi stofnanir á öðrum Norðurlöndum. Í öðru lagi lagði verðlagsstjóri áherslu á, eins og segir í hans álitsgerð: „Jafnframt kemur til athugunar, með tilliti til hve verðlagsskrifstofan er fáliðuð, hvort ekki eigi að beina starfsemi hennar enn frekar inn á þá braut að fylgjast mjög vel með verðmyndun á almennum neysluvörum, en skipta sér minna af öðrum, eins og t.d. ýmsum munaðarvörum“, eins og segir hér. Ég hygg að það megi segja að með ákvörðunum sem teknar voru og hafa verið teknar á síðustu árum hafi verið fylgt þeirri tillögu sem verðlagsstjóri benti á á sínum tíma og það hafi verið farið öðruvísi í verðlagseftirlitið en var gert fyrir fimm árum og þaðan af lengri tíma. Síðan segir verðlagsstjóri: „Þá virðist mjög æskilegt að verðlagsskrifstofan geti reglulega framkvæmt verðkannanir í því skyni að örva verðskyn neytenda hér innanlands og þar með aðhald þeirra með vöruverði.“ Menn þekkja kannanir þær sem hafa sprottið upp af þessu áliti verðlagsstjóra frá árinu 1979. Þessar kannanir og niðurstöður þeirra hafa verið birtar hvað eftir annað á undanförnum misserum og ég hygg að allir geti lokið upp einum munni um að hér hafi verið vel að verki staðið af hálfu verðlagsskrifstofunnar og skynsamlegt að eyða fjármunum í þessa starfsemi. Það hefur verið svo, að síðustu árin hefur þurft að verja auknu fé til verðlagsskrifstofunnar af þessum ástæðum. Ég tel að því fé hafi verið skynsamlega varið. Síðan segir hér: „Loks er vert að huga að því, hvort ekki sé mögulegt að einfalda það verðútreikningakerfi sem notað er í dag til hagræðis og sparnaðar fyrir innflytjendur og stjórnvöld. Sú hugmynd hefur komið fram að vinna og afgreiða samtímis tollskýrslur og verðútreikninga, en það tryggði hraðari og betri skil á verðútreikningum og ætti að spara mjög verulega mannafla, fyrirhöfn og fjármuni.“ Ég held að þessi hugmynd verðlagsstjóra um sameiginlegan útreikning á tollum og innflutningsverði sé ákaflega athyglisverð. Hún krefst hins vegar samræmingar á starfsemi tollsins og verðtagsskrifstofunnar. Þann tíma sem ég staldraði við í viðskrn. kom fram að það var ekki einfalt að koma þessu samstarfi á og hefði tekið nokkurn tíma. Ég óttast að þetta mál hafi orðið útideyða síðan þar sem ekki hafi reynst mögulegt að laða þá saman sem saman eiga í þessu efni. Hér var aðallega verið að hugsa um að taka upp krónutöluálagningu í innflutningsversluninni. Það var aftur og aftur gerð til þess tilraun á árunum 1980–83 í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens að fá þáv. viðskrh. og verðlagsskrifstofuna til að vinna gagngert að þessu, þ.e. að taka upp krónutöluálagningu í innflutningsversluninni, en það reyndist ekki fært. Annaðhvort hefur ráðh. ekki haft áhuga á því eða ástæður eru einhverjar aðrar, því að ég veit að verðlagsskrifstofan var tilbúin að vinna að því að setja reglur um krónutöluálagningu í innflutningsversluninni. En ein meginforsenda þeirrar álagningaraðferðar er hins vegar sú, að það sé um að ræða sameiginlega verðútreikninga og afgreiðslu á tollskýrslum á vegum verðlagsskrifstofunnar og tollyfirvalda. Það verður að segja það eins og er, að verðútreikningar í innflutningsversluninni hér á landi hafa verið fyrir neðan allar hellur yfirleitt. Þetta hefur komið allt of seint og hefur þess vegna ekki veitt það aðhald sem þurfti að eiga sér stað þannig að verðútreikningar þeir sem hér hafa verið í framkvæmd hafa því miður verið mjög gagnslitlir. Í niðurstöðum sínum benti verðlagsstjóri sérstaklega á að til að ná tökum á málefnum innflutningsverslunarinnar í heild væri nauðsynlegt að endurskoða lögin um verslunaratvinnu. Verðlagsstjóri sagði um það mál, með leyfi forseta: „Þótt skammt sé liðið síðan lög þessi voru endurskoðuð er íhugunarefni hvort hugsanlegt væri með breytingum á þeim og framkvæmd þeirra að lagfæra verslunarhættina í samræmi við tilgang laganna. Tilgangurinn er samkv. 1. gr. þeirra að tryggja borgurunum sem besta verslunarþjónustu, að þeir sem við verslun fást séu nægilegum hæfileikum búnir til að rækja skyldur sínar og að verslun geti þrifist í landinu sem atvinnugrein.“ Síðan er hann með í sinni skýrslu, sem birt er sem fskj. með frv. þessu, ítarlegar tillögur um breyt. á lögum um verslunaratvinnu; að því er varðar útgáfu verslunarleyfa, að því er varðar skilyrði til að fá verslunarleyfi, eftirlit með verslunarleyfishöfum, gjöld fyrir verslunarleyfi og loks um fyrirgerð verslunarleyfis, en ákvæði laganna um fyrirgerð verslunarleyfis eru mjög óljós eins og þau eru nú. Í beinu framhaldi af þessari skýrslu verðfagsstjóra frá árinu 1979 var gripið til ýmissa aðgerða varðandi verslunina, eins og ég hef þegar komið að. Eitt af því var að gerðar voru ráðstafanir til að bæta umboðslaunaskil. Mér hefur nú borist bréf frá seðlabanka Íslands og viðskrn. þar sem greint er frá því hvernig að þessum málum hefur verið staðið, en sem fskj. II með frv. þessu um verslunaratvinnu er birt bréf viðskrh. til Seðlabankans 8. febr. 1979 um umboðslaunaskil. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í síðustu mgr.: „Með bréfi þessu er hér með formlega af hálfu viðskrh. óskað eftir því að bankastjórn Seðlabankans geri sérstakt átak í þessum efnum, þannig að betri regla komist á þessi mál (þ.e. umboðslaunaskil) en verið hefur að undanförnu.“ Ég innti Seðlabankann eftir því og viðskrn. núna fyrir nokkrum mánuðum hvernig staðan væri í þessu efni, hvað hefði verið gert og með hvaða hætti hefði verið unnið að þessum málum í tengslum við þetta frv. Og hæstv. viðskrh. sá til þess að mér barst svar við þessu núna á dögunum, en þar segir, með leyfi forseta: „Frá 1970 hefur Seðlabankinn haft starfsmann í gjaldeyriseftirlitinu sem starfar alfarið að þessu verkefni. Tölur um peningaskil undanfarin ár eru hér meðfylgjandi. Óhætt er að fullyrða að skil urðu meiri en þar greinir. Vakin er athygli á því, að skilin geta verið með þrennu móti.“ - Síðan er það rakið nokkuð. Svo segir: „Þá má benda á að veruleg breyting var gerð til að stuðla að frekari skilum, er stofnað var fyrst til innlendra gjaldeyrisreikninga í jan. 1978. Reglur um þá voru nánar útfærðar með reglugerð um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála nr. 519 frá 14. des. 1979, “- en það er sú reglugerð sem ég var að vitna í áðan -„ og þá beinlínis settar reglur um fyrirtækjareikninga, almenna og sérstaka, til að stuðla að frekari skilum.“ Þessum gögnum, sem mér bárust frá viðskrn., fylgja sýnishorn af þeim bréfum sem innflytjendur fá frá gjaldeyriseftirlitinu. Hér er m.a. dæmi um bréf sem sent er þegar tregða hefur verið á umboðslaunaskilum. Það er bréf frá gjaldeyriseftirlitinu og Seðlabanka Ístands til innflytjanda. Þessi bréf eru stöðluð og iðulega send út þegar tregða er á umboðslaunaskilum. Ég held að fróðlegt sé fyrir hv. þm. að heyra hvernig þau eru stíluð. Þar segir, þegar búið er að benda á að menn eigi að sinna beiðni gjaldeyriseftirlitsins um gjaldeyrisskil: „Með tilvísun til 15. gr. laga nr. 63 frá 31. maí 1979“, - en það eru lög um gjaldeyris- og viðskiptamál sem sett voru í tíð þáv. vinstri stjórnar“, - skal tekið fram að hafi ekki verið gerð fullnægjandi grein fyrir þessum málum getið þér átt von á því að öll gjaldeyrissala til yðar verði stöðvuð án frekari fyrirvara.“ Hér er sem sagt um það að ræða að Seðlabankinn og gjaldeyriseftirlit Seðlabankans setja þær reglur alveg skýrt nú orðið samkv. þessum nýju lögum og reglugerð frá 1979, að ef ekki er um að ræða skil samkv. lögunum og reglugerðinni sé öll gjaldeyrissala til viðkomandi innflytjanda stöðvuð. Hér er um ákaflega sterkt aðhaldstæki að ræða að mínu mati og ég er sannfærður um að það hefur haft og hefur stöðugt veruleg áhrif á gjaldeyrisskil og það hvernig með þau mál öll er farið. Vert er að geta þess í þessu sambandi, herra forseti, að sú könnun sem gerð var af verðlagsstjóra og var birt þáv. viðskrh. 23. ágúst 1978 sýndi hróplegan mun á innflutningsverði til Íslands og annarra Norðurlanda, eins og ég gat um hér áðan. Ég ætla aðeins að rifja þær tötur upp: Ef sagt er að innflutningsverð til Svíþjóðar sé 100 er innflutningsverð til Danmerkur 103.6, til Noregs 103.6, til Finnlands 104.7 og til Íslands 126.7. Þetta þýðir auðvitað ekkert minna en það, að á árinu 1983 er innflutningur til Íslands mörgum milljörðum króna dýrari en vera þyrfti ef hér væri um að ræða svipaða verslunarhætti og gerast í grannlöndum okkar. Nú er verið að tala um að það mikla áfall sem þjóðarbúið stendur frammi fyrir í sambandi við þorskstofninn kosti þjóðina 2–2.5 milljarða kr. á næsta ári. Staðreyndin er sú, að með aðhaldsstefnu í innflutningsmálum væri hægt að vega þetta upp að talsvert miklu leyti. Núv. ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. sér auðvitað ekkert annað en kauplækkun í þessu efni, en með aðhaldsaðgerðum í innflutningsmálum mætti vafalaust ná þarna mjög verulegum árangri. Fráfarandi ríkisstjórn Gunnars Thoroddsen fjallaði ítarlega um þessi mál á sínum ferli, m.a. með stofnun sérstakrar ráðherranefndar um innflutningsmál. Sú nefnd var sett á laggirnar þegar það lá fyrir að þær ráðstafanir sem ríkisstj. greip til í ágúst 1982 mundu að vísu skila verulegum árangri í þá átt að draga úr viðskiptahalla, en ekki nægilegum og það þyrfti að grípa til viðbótaraðgerða, til að draga úr innflutningi. Í þessari ráðherranefnd voru auk mín Steingrímur Hermannsson núv. hæstv. forsrh. og Gunnar Thoroddsen þáv. hæstv. forsrh. Þessi nefnd hafði sérfræðinga starfandi á sínum vegum í sambandi við innflutningsmál og sérfræðingar skiluðu áliti með bréfi dags. 11. mars 1983. Þetta áfangaálit um aðgerðir vegna halla á viðskiptajöfnuði og samkeppnisstöðu iðnaðar er birt sem fskj. IV með þessu frv. mínu um verslunaratvinnu. Undir álitið rita Þórður Friðjónsson hagfræðingur, núverandi efnahagssérfræðingur ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, og Ragnar Árnason lektor. Þriðji nm., sem var tilnefndur af þáv. viðskrh. Tómasi Árnasyni, var Björn Líndal deildarstjóri í viðskrn. Hann mætti ekki á fundi nefndarinnar af einhverjum ástæðum og tók ekki þátt í störfum hennar. En hér er um að ræða álit sem er undirritað af tveimur hagfræðingum og annar þeirra er núna efnahagsráðgjafi ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Mér sýnist á þessu plaggi að því hafi ekki verið hampað mikið í þeirri ráðgjöf sem veitt hefur verið til þessa. Þetta plagg er aðallega merkilegt fyrir þær sakir, að í því er bent á leiðir til að takmarka innflutning án þess að með því sé verið að brjóta á einn eða annan hátt þær reglur sem gilda í sambandi við fríverslun milli aðildarríkja EFTA og milli þeirra ríkja sem hafa samninga við Efnahagsbandalag Evrópu eins og um er að ræða hjá okkur. Í grg. þeirra Þórðar Friðjónssonar og Ragnars Árnasonar er þeirra álit rökstutt með þeim hætti, að „umskipti í efnahag þjóðarbúsins hafa sjaldan orðið meiri og óvæntari en á síðasta ári. Þessi atriði valda því, að við meiri erfiðleika er nú að etja í efnahagsmálum þjóðarinnar en verið hefur á síðustu 15 árum. Því ber brýna nauðsyn til að beita þeim aðferðum, sem unnt er, til að koma hagkerfinu á vaxtarbraut á ný.“ Í þeirra tillögum, sem birtar eru á bls. 20 til og með bls. 23 í þskj. sem hér er verið að ræða um, þ.e. þskj. 14, er komið víða við og eru birtar þar 12 till. um takmörkun á innflutningi, sem allar eru þannig, að þær samrýmast reglum og samningum okkar gagnvart EFTA og Efnahagsbandalagi Evrópu. Hér er t.d. gert ráð fyrir breytingum á ytri tollum, beitingu jöfnunartolla og beitingu undirboðstolla. Það er lagt til að lagt verði á sérstakt tímabundið þróunargjald. Það er rætt hér um tímabundna og sveigjanlega innborgunarskyldu. Ég vek alveg sérstaklega athygli á að það er ekki í þessu gert ráð fyrir að tekin verði upp innborgunarskylda á ný. Men telja að hún sé í rauninni ekki heppileg, því að þó að hún geti takmarkað innflutning um skeið til að byrja með dugi hún ekkert til langframa. Hér er í sjötta lagi rætt um takmarkanir svonefndra vörukaupalána. Nú er það þannig, eins og alþm. vita, að það er heimilt að flytja inn margvíslegar vörur með erlendum vörukaupalánum. Þessar vörur eru auðvitað ekki lítill þáttur í þeirri erlendu skuldasöfnun sem þjóðarbúið stendur frammi fyrir. Meðal þess sem enn er flutt inn með gjaldfresti, á svokölluðum vörukaupalánum, eru tæki eins og heimilistæki og t.d. einkabílar. Ég held að það væri full ástæða til að þrengja verulega allar heimildir fyrir erlendum vörukaupalánum af þessu tagi. Í tillögum Þórðar Friðjónssonar og Ragnars Árnasonar er rætt nokkuð um svokallaða innflutningskvóta. Þeir komast þannig að orði varðandi það mál, með leyfi forseta: „Beinar magntakmarkanir á innflutningi geta með ýmsum hætti haft neikvæð áhrif á efnahagslífið. Við þær aðstæður, sem nú er við að etja í þjóðarbúskapnum, kunna þær þó að vera réttlætanlegar til bráðabirgða. Slíkar aðgerðir eru heimilar samkv. ákvæðum 19. gr. viðskiptasamningsins við EFTA.“ Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að hafa í huga, vegna þess að á undanförnum árum hefur það verið þannig, að þegar rætt hefur verið um viðskiptamál, m.a. aðgerðir til verndar iðnaðinum, hefur því yfirleitt verið borið við að það væri ekki hægt að grípa til aðgerða til verndar iðnaðinum vegna þess að það bryti í bága við samninga okkar við Efnahagsbandalagið og aðild okkar að Fríverslunarsamtökunum. Ég held að aðstaða Íslands innan Fríverslunarsamtakanna sé þannig, og það sýnir reyndar reynslan, að íslensk stjórnvöld geti, ef þau vilja, látið hlusta á tillögur sínar varðandi aðgerðir til að halda utan um íslenskan iðnað og þróunarmöguleika hans. Og reynslan sýnir, að ef okkar afstaða er kynnt af fullum myndugleika á vettvangi Fríverslunarsamtakanna er tillögum okkar þar vel tekið. Ég minni á í þessu sambandi að 1979 samþykkti ráðherranefnd EFTA einum rómi og athugasemdalaust að það yrði lagt á svokallað aðlögunargjald. Og í lögum sem hér voru afgreidd á hv. Alþingi nokkru síðar var gert ráð fyrir að heimilt yrði, ef samkomulag næðist við Fríverslunarsamtökin, að leggja slíkt gjald á á nýjan leik. Niðurstaðan hefur ekki orðið sú að leggja þetta gjald á aftur. Ég held að það sé fyrst og fremst vegna þess að menn séu ragir við að bera upp málið fyrir ráðherranefnd Fríverslunarsamtakanna. Ég á satt að segja dálítið erfitt með að skilja hvernig á því stendur að menn þora ekki að fara með þessi mál fyrir ráðherranefndina, því að mín reynsla er sú, og ég hvet núv. hæstv. viðskrh. til að kynna sér það vel, að málaleitan Íslendinga í sambandi við stuðningsaðgerðir við iðnaðinn og því um líkt er yfirleitt tekið þarna vel. Ég tel því að við þurfum ekkert að vera feimin við að flytja okkar mál á þessum vettvangi og eigum að gera það af fullri reisn og djörfung. Áttunda tillaga þeirra Þórðar Friðjónssonar og Ragnars Árnasonar var svo um sérstakar aðgerðir til að styðja samkeppnisstöðu einstakra framleiðslugreina, sem eiga í erfiðleikum, í samræmi við 20. gr. EFTA-samningsins. Í níunda lagi voru þeir með tillögur um að settar yrðu reglur um gæði, vörumerkingar, upprunamerkingar, staðla og þess háttar varðandi innflutning. Í þessu efni höfum við hér á Íslandi gengið mun skemmra en aðrar þjóðir. Ég held að þarna væri hægt að ná mjög verulegum árangri. Ég minni t.d. á þær reglur sem voru settar um innflutt hús á þessu ári samkv. þessari ábendingu í áliti þeirra Ragnars og Þórðar. Ég vil einnig minna á og láta þess getið hér, að snemma á þessu ári hófst sérstök athugun á hvernig best er að haga merkingum innfluttra matvæla hingað til lands. Það er verk sem er unnið á vegum Hollustuverndar ríkisins. Ég er sannfærður um að í því efni stöndum við langt að baki öðrum þjóðum. Það er iðulega svo, að verið er að flytja hingað inn matvæli sem þyrfti að hafa miklu betra eftirlit með svo ekki sé fastar að orði kveðið. Í tíunda lagi benda þeir félagar á óformlegt samkomulag um takmarkanir á innflutningi. Þá ræða þeir einnig um auglýsingar á erlendum innfluttum vörum, en erlend fyrirtæki hafa ruðst inn á auglýsingamarkaðinn með verulegri sókn á liðnum árum, m.a. í gegnum sjónvarpið, þar sem erlend fyrirtæki virðast geta vaðið fram með auglýsingar oft og tíðum langt umfram það sem okkar innlendu fyrirtæki geta. Þar með stendur innflutningurinn á markaðnum betur að vígi en innlenda framleiðslan. Í tólfta lagi ræða þeir svo um gjaldfresti í smásölu. Hér eru því samtals inni tólf tillögur, ítarlegar, nákvæmar, útfærðar tillögur, um hvernig er unnt að takmarka innflutning til landsins án þess að í því felist nein brot á þeim reglum sem Ísland hlýtur að fylgja sem aðili að Fríverslunarsamtökunum. Þetta finnst mér mikilvægt, virðulegi forseti, að komi hér fram um leið og frv. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu er rætt. Ekki vegna þess í sjálfu sér að þetta frv. leysi allan vanda, heldur vegna þess að ég tel að málefni innflutningsverslunarinnar í heild séu svo þýðingarmikil í þjóðarbúskap okkar að það sé réttlætanlegt og eðlilegt að þau séu rædd mjög ítarlega hér á hv. Alþingi. Þegar við ræðum málefni innflutningsverslunarinnar verðum við auðvitað að hafa alla þætti málsins undir. Það má ekki takmarka þetta bara við innflutningskvóta, vegna þess að það er ekki verið að gera hér neina tillögu um slíkt, það má ekki heldur takmarka þetta við verslunarleyfin sjálf, vegna þess að ekki er verið að gera tillögu um að þar verði látið staðar numið, heldur verða menn að reyna að ræða þetta sem heild sem einn meginþátt í íslenskum þjóðarbúskap. Og við skulum gera okkur grein fyrir að það eru ekki svo fáir sem starfa núorðið í innflutningsverslun, það eru ekki svo fá fyrirtæki sem aðallega hafa með að gera heildverslun hér og innflutning til landsins. Hér er því um að ræða málefni sem snertir hvern einasta mann í landinu á svo að segja hverjum einasta degi beint og þetta snertir fjölda fólks, þúsundir manna, sem hafa störf í kringum þennan þátt í efnahagslífinu. Nú er það hins vegar svo, og ég er þeirrar skoðunar, að það hefði þurft að leggja stóraukna áherslu á að draga úr þessum kostnaði í okkar þjóðarbúi. Og ég er sannfærður um að með markvissum aðgerðum í innflutningsmálum er mögulegt að standa þannig að verki, að því áfalli sem þjóðin verður fyrir vegna samdráttar í þorskveiðum á næsta ári verði að verulegu leyti mætt með takmörkun á innflutningi til landsins. Það er a.m.k. alveg ljóst, virðulegi forseti, að það er óhæfa með öllu að ætla sér að leysa þessi mál einvörðungu með því að rífa kaup af fólkinu í landinu og líta á innflutningsverslunina eins og svo að segja heilagan hlut. Það er algjörlega fráleitt. Meðan verið er að leggja þær byrðar á fólkið í landinu sem fylgja samdrætti í þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu verður að taka á öðrum þáttum líka. Og ég vil kveða sterkar að orði og segja það, að ef ekki er tekið á allri heildinni, ef einvörðungu er ráðist að kjörum hins almenna manns, þá tekst ekki að ná verðbólgunni niður með þeim hætti sem menn hafa gert ráð fyrir, vegna þess að þá eru menn að egna á móti sér hina stóru hreyfingu launafólks í landinu, sem er tilbúin að taka þátt í að rífa verðbólguna niður sem hluti af heild en er ekki reiðubúin að gera það ein og sér og sérstaklega ekki þegar það gerist á sama tíma og þeir þættir í þjóðfélaginu sem ég er hér að tala um, bankarnir og milliliðirnir, hirða stóraukið fjármagn, sem verið hefur. Það er ekkert annað en storkun, að ég segi ekki dónaskapur, við þetta láglaunafólk, að á sama tíma og verið er að lækka hjá því kaupið, fólk sem er með 15 þús. kr. er að tapa jafnvel þriðjungi launa sinna á tveimur, þremur misserum, þá skuli það gerast að formaður Sjálfstfl. er að boða Verslunarráðinu að nú sé það bjargræði helst handa þjóðinni að það eigi að gefa stofnun bankaútibúa frjálsa, það eigi að gefa verslunarálagningu frjálsa og það eigi að opna ennþá frekar leið heildsalanna að hinum takmarkaða gjaldeyrisforða landsmanna. Svona tillögur um þessar mundir eru ekkert annað en storkun við almenning í landinu, storkun við það láglaunafólk sem hefur verið að taka á sig stórfelldar byrðar vegna stjórnarstefnunnar og vegna þess samdráttar sem orðið hefur í þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu. Í frv. mínu er gert ráð fyrir að orðinu „innflutningsverslun“ verði bætt inn í 2. gr. laga um verslunaratvinnu, þannig að þegar taldar eru upp tegundir verslunarinnar verði innflutningsverslun bætt þar við upptalninguna. 1. mgr. 2. gr. laganna orðist svo: „Með orðinu verslun í lögum þessum er átt við heildverslun, umboðsverslun, þ.m.t. tilboðasöfnun um vörusölu og vörukaup, innflutningsverslun, útflutningsverslun og smásöluverslun.“ Síðan er gert ráð fyrir því að í 2. gr. frv., sem snertir 4. og 5. gr. laganna, að þar verði nokkur breyting að því er varðar gildistíma verslunarleyfanna. Í lögum um verslunaratvinnu er gert ráð fyrir að verslunarleyfin gildi til fimm ára í senn. Í frv. er um að ræða breytingu frá því, þannig að gert er ráð fyrir að tími verslunarleyfis til innflutnings- og útflutningsverslunar verði aðeins þrjú ár. Þá er í greininni það nýmæli, að við endurnýjun verslunarleyfis þurfi að liggja fyrir meðmæli Verðlagsstofnunar, en við endurnýjun verslunarleyfis til innflutnings- og útflutningsverslunar skuli liggja fyrir meðmæli gjaldeyriseftirlitsins. Við mat á þessu skal gjaldeyriseftirlitið sérstaklega meta umboðslaunaskil. Hér er um ákaflega mikilvægan þátt að ræða, að verðlagsskrifstofan og Seðlabankinn hafi með að gera endurnýjun á verslunarleyfum, að verslunarleyfin renni út eftir þrjú ár og að þeir einir fái endurnýjuð verslunarleyfi í þessu efni sem eru með hreinan skjöld og hafa skilað gjaldeyri og skýrslum svo sem gera ber samkv. lögum landsins og reglugerðum. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að viðskrn. fái afrit af öllum tilkynningum um verslunarleyfi og að rn. geti stöðvað útgáfu verslunarleyfis innan eins mánaðar frá útgáfu þess, ef ætla má að skilyrði laganna séu ekki uppfyllt. Það er eðlilegt að mínu mati að viðskrn. komi við sögu varðandi skráningu verslunarleyfa, en það er ekki tryggt samkv. lögum um verstunaratvinnu eins og þau eru nú. Í 4. gr. er ítarlega fjallað um skráningu verslunarleyfa og um það segir í grg.: „Eðlilegt er að viðskrn. komi við sögu þegar verslunarleyfi eru skráð, en ekki aðeins Hagstofa Íslands eins og nú er gert ráð fyrir í lögum um verslunaratvinnu.“ Það er þannig í lögum um verstunaratvinnu núna, að það er aðeins Hagstofan sem hefur með þetta að gera og hún skráir ekki sérstaklega verslunarfyrirtæki, heldur er það þannig að Hagstofan heldur almenna fyrirtækjaskrá, þannig að í þeirri skrá er ekki hægt að sjá hvaða fyrirtæki það eru sem sérstaklega stunda innflutningsverslun. Hérna er gert ráð fyrir að skráin um verslunaratvinnu verði sundurliðuð og hún verði bæði til í viðskrn. og hjá Hagstofu Íslands. 1 þessari tillögu er gert ráð fyrir að viðskrn. komi skráningu verslunarleyfa fyrir t.d. í tengslum við hlutafélagaskrána. Ég hef hér farið yfir efni þessa frv. og rakið nokkur önnur atriði sem snerta innflutnings- og gjaldeyrismál. Ég held að með markvissum aðgerðum í innflutningsmálum sé hægt að draga verulega úr innflutningi og spara gjaldeyri og auka atvinnutækifæri í landinu. Ég tel að þetta megi gera annars vegar með þeim fjölbreyttu aðgerðum sem Þórður Friðjónsson og Ragnar Árnason gerðu grein fyrir í nál. sínu, sem ég hef hér rakið, en þar er hvergi um að ræða brot á EFTA-sáttmálanum eða viðskiptasamningum við Efnahagsbandalag Evrópu. Ef við stefndum að því að spara þarna um það bil 5% í almennum innflutningi frá því sem nú er mundi það þýða um 400 millj. kr. Það munar um minna þegar þjóðin stendur frammi fyrir jafnmiklum vanda og nú er um að ræða í efnahagsmálum. Í öðru lagi held ég að þarna megi ná árangri með aðgerðum gagnvart innflutningsversluninni, eins og þeim sem verðlagsstjóri gerði tillögur um og ég greindi frá áðan. Niðurstöðurnar af slíkum aðgerðum gagnvart innflutningsversluninni væru í fyrsta lagi betri staða landsins út á við og traustari gjaldeyrisforði, í öðru lagi fleiri atvinnutækifæri og í þriðja lagi aukin framleiðsla og meiri útflutningur. Ég tel að við núverandi aðstæður eigi ríkisstjórninni í landinu að vera skylt að líta á þessi veigamiklu atriði og þau þungu rök sem hér hafa verið borin fram í þessu efni. Ég held að það verði að viðurkenna, að aðstaða nú er óvenjuleg um margt og kallar á óvenjuleg svör og óvenjulegar aðgerðir. Þess vegna verða menn að hrista af sér viðjar vanans og láta það ekki hafa áhrif á sig þó að ekki hafi verið gripið til slíkra aðgerða nú um skeið. Hér er um að ræða aukinn vanda sem kallar á ný svör. Það er hins vegar svo, að núv. ríkisstj. virðist í einu og öllu ætla að selja þetta land og þjóðina alla undir lögmál og ok markaðshyggjunnar og gróða- og fésýsluaflanna. Slík ríkisstj. á að sjálfsögðu mjög erfitt með að fallast á þau sjónarmið og þær till. sem hér eru lagðar fram, vegna þess að þær hefta framrás fésýsluaflanna. Ég held hins vegar að í stjórnarliðinu hljóti að finnast menn sem sjá að það er brýn nauðsyn einmitt nú að bregðast við vanda þjóðarbúsins með svipuðum hætti og hér eru gerðar till. um. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að flytja langa ræðu um það mál sem hv. flm. var að lýsa í sinni löngu ræðu áðan. Hér er um að ræða örfáar till. til breytinga á lögum, ekki stórar í sniðum. Mér er kunnugt um að í viðskrn. er verið að vinna að þessum málum. Hvort niðurstaðan þar verður á þessa leið eða ekki get ég ekki sagt á þessari stundu. En ég sá ástæðu til að koma hér upp og taka þátt í þessum umr., jafnvel þótt ég fái tækifæri til að fjalla um málið í hv. fjh.- og viðskn. Nd., vegna þess m.a. að hin langa ræða fyrrv. viðskrh., hv. 3. þm. Reykv., byggðist aðallega á fimm ára gamalli skýrslu frá verðlagsstjóra og nokkrum öðrum aðilum í þjóðfélaginu - skýrslu sem rædd var nokkuð ítarlega fyrir 4–5 árum á hv. Alþingi. Nú þegar öll þessi ár eru liðin og hv. 3. þm. Reykv. hefur setið í stjórn nánast allar götur frá því að skýrslan kom út kemur hann með till. sem hann telur byggja á þessari gömlu skýrslu. Það sýnir kannske betur en flest annað hve fljótur hv. þm. er að gera sér mat úr því sem hann efndi til að gert yrði þegar hann var viðskrh. á árunum 1978–1979. Í raun og veru má halda því fram og sýna fram á og sanna, það er auðvelt, að hv. 3. þm. Reykv. og flokksbræður hans hafi á undanförnum árum, þegar þeir sátu í ríkisstj., verið bestu vinir innflutningsverslunarinnar. Að vísu voru þeir ekki að styðja sérstaklega við bakið á innflutningsversluninni, heldur að reyna að ná auknum tekjum í ríkissjóð. Þetta gerðist með þeim hætti, að gengið var skráð þannig að innflutningur jókst langt umfram útflutninginn. Þannig hagar til, að innflutningurinn er stofn fyrir tekjur ríkissjóðs. Til þess að ná jafnvægi hjá ríkissjóði var það bókstaflega viljandi gert að örva innflutninginn í því skyni að fá fjármuni í ríkissjóð og færa þannig til fjármuni þjóðarinnar frá fólkinu í landinu til handhafa valdsins, til þeirra manna sem þá sátu í stjórnarráðinu, m.a. hv. 3. þm. Reykv. Þessi þróun gerðist með þessum hætti og kom auðvitað innflutningsversluninni til góða vegna þess að með rangri gengisskráningu var miklu meira flutt inn í landið en ástæða var til og miklu meira en hollt var fyrir efnahagskerfið. Það er m.a. af þessum ástæðum sem núv. ríkisstj. á við að glíma einhverja mestu erfiðleika sem yfir hafa dunið. Til viðbótar öðru verður nú að jafna þann mun sem varð á útflutnings- og innflutningsversluninni á stjórnarárum hv. 3. þm. Reykv. - Þetta þarf að koma afar skýrt fram, hefur reyndar gert það oft, en þarf sérstaklega að benda á þegar hv. Alþb.menn koma nú og gagnrýna hluti sem þeir hafa meira og minna staðið fyrir sjálfir. Það sem skiptir langmestu máti í dag er að sjá til þess að samkeppni verði næg og það verði frelsi í verðlagningu - og ég undirstrika verðlagningu, en ég heyrði að hv. 3. þm. Reykv. talaði ávallt um álagningu. Ég undirstrika að það skiptir máli að verðlagning sé sem frjálsust á sem flestum sviðum og það verði tryggt að samkeppni sé næg. Það kemur nefnilega í ljós nú, þegar kannað er verðlag hjá þeirri stofnun sem hv. 3. þm. Reykv. nefndi margoft í sinni ræðu, Verðtagsstofnun, að verð þeirra vara sem ekki eru lengur háðar verðlagseftirliti, innlendra iðnaðarvara, sem gott er að fylgjast með, er lægra en þegar um er að ræða vörur sem leyfi þarf til að hækka á hverjum tíma. Þetta er kannske órækasti vitnisburðurinn um það, hvernig samkeppnin og þá fólkið sjálft með sinni kostnaðarvitund getur haldið verðlaginu niðri og haldið uppi nauðsynlegu aðhaldi að framleiðsluatvinnuvegunum. Ég get ekki séð að þessar till., sem hv. þm. hefur lagt hér fram, komi til með að breyta einu eða neinu, nema ef vera skyldi í þá átt að gera kerfið heldur þunglamalegra en það er með því að fjölga leyfum sem þarf að fá til að stunda atvinnustarfsemi. Ég held að hv. þm. hefði fremur átt, ef hann vill greiða fyrir versluninni og lækka vöruverð og koma viti í þessa hluti, en ég veit að hann er mikill áhugamaður um það og áhugamaður um svokallaða milliliði, eins og hann kallar gjarnan verslunina í landinu, að flytja frv. um að losa um leyfin í útflutningsversluninni, en aðaluppistaðan og rökin í hans málflutningi voru að það þyrfti að fá leyfi fyrir innflutningsverslun á sama hátt og fyrir útflutningsverslun. Það væri ennfremur full ástæða fyrir hv. 3. þm. Reykv. að flytja inn á þingið mál, sem var áhugamál ríkisstj. sem hann sat í á sínum tíma, en það er tollkrítarmálið sem var svæft.  (Gripið inn í: Hvar er það?)  Tollkrítarmálið veit ég ekki nákvæmlega hvar er núna, en það er eðlilegt að hv. 3. þm. Reykv. spyrji að því, því hann var mikill áhugamaður um þetta efni, enda mikill áhugamaður um innflutningsverslunina. Eins held ég að hann ætti að hugsa um þessi mál út frá því hvort ekki væri ástæða til að losa um bankastimplun á innflutningi, eins og tíðkast í dag, en bankastimplunin er beinlínis gerð fyrir þá sem selja vörur til landsins, en ekki fyrir íslenskan almenning eða íslensku innflutningsverslunina. Þetta eykur á vinnu þeirra sem flytja inn og slíka vinnu verður að greiða með fjármunum, með álagningunni. Það er nú einu sinni eðli atvinnustarfseminnar, að það þarf að fást endurgreiddur sá kostnaður sem lagt er í. Ég vildi minnast á þessi atriði m.a. vegna þess að hv. 3. þm. Reykv. ætti ekki að þurfa að fara 4–5 ár aftur í tímann til að finna sér viðfangsefni á hv. Alþingi því að ýmislegt er nær okkur í tímanum sem hægt væri að grípa til ef hv. þm. hefur mikla þörf á að flytja brtt. við lög varðandi innflutningsverslunina. Vil ég þá sérstaklega gefa honum gott ráð þar sem tollkrítarfrv. er. Það er auðvitað aftan úr grárri forneskju að tala um að auka eigi frekar á leyfisveitingar og takmarka með þeim hætti innflutning og útflutning. Hæstv. ríkisstj. sem nú situr hefur markað sér aðra og nútímalegri stefnu. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. er sagt frá því skýrum stöfum, að fyrst um sinn verði ekki heimilt að breyta vöruverði og þjónustuverði, en síðan er gert ráð fyrir að opinberum afskiptum verði hætt, þar á meðal af gjaldskrárákvörðunum sveitarfélaga, þ.e. afskiptum ríkisins af sveitarfélagagjaldskrám, og að neytendur og atvinnulífið njóti hagkvæmni frjálsrar verðmyndunar. Þetta eru þeir verslunar- og viðskiptahættir sem tíðkast í flestum nálægum löndum, okkar viðskiptalöndum, og hafa ótvírætt leitt til bestu niðurstöðu fyrir neytendurna og það er það sem skiptir máli. Allt þetta kerfi byggir á því, að við getum notið þess að fá sem lægst vöruverð. Veit ég að um það markmið erum við hv. 3. þm. Reykv. sammála, þótt okkur greini kannske á um leiðir. Á sínum tíma tók ég þátt í umr. sem urðu um skýrslu verðlagsstjóra sem lögð var fram snemma á árinu 1979, ef ég man rétt. Það er athyglisvert að fletta upp á bls. 12 og 13 í frv. hv. flm. hv. 3. þm. Reykv., og kanna það sem þar stendur. Ég ætla að leyfa mér að lesa það orðrétt, með leyfi hæstv. forseta. Verðlagsstjóri segir: „Mín skoðun er sú, að við eðlilegar aðstæður í efnahagsmálum sé að öðru jöfnu rétt að færa verðmyndunarkerfið í frjálsara horf en nú er, en ég tel að slíkar aðstæður séu ekki fyrir hendi í okkar þjóðfélagi í dag. Ég álít, að á tímum mikilla verðhækkana og spennu eins og nú eru verði ekki hjá því komist, að ríkisvaldið hafi í ríkara mæti en ella hönd í bagga með þróun verðlagsmála.“ Hér er ekki verið að kippa neinu úr samhengi. Þetta er niðurstaða verðlagsstjóra. Þeir sem lesa það sem áður er komið og á eftir fer sjá að þetta er kjarni hans máls. Það þarf ekki að lesa meira. Verðlagsstjóri er með öðrum orðum að segja, að á miklum óðaverðbólgutímum, einmitt þeim tímum þegar hv. flm. var í ríkisstj. og voru afleiðing þeirrar stjórnarstefnu sem hann og hans meðráðh. fylgdu, væri nauðsynlegt að grípa til slíkra aðgerða. En nú er komin ný stjórn og breyttir tímar - stjórn sem telur það vera höfuðatriði að ná verðbólgunni niður m.a. til þess að hægt sé að taka upp viðskiptahætti og verslunarsiði í verðmyndunarkerfinu eins og gengur og gerist meðal þeirra þjóða þar sem verðbólgan er á allt öðru stigi en hv. 3. þm. Reykv. þekkir úr sinni stjórnartíð. Menn mega ekki vera svona fjötraðir í viðjum vanans. Þeir mega ekki vera svo bundnir við það ástand sem var þegar þeir voru í ríkisstjórn. Menn verða að átta sig á að það hafa orðið breytingar í þessu þjóðfélagi. Stærsta breytingin til bóta er auðvitað sú, að verðbólgan hefur lækkað verulega. Á þetta minni ég vegna þess að orð verðlagsstjóra eru í fullu gildi og ég vil taka undir það sem hann sagði á sínum tíma: Við eðlilegar aðstæður í efnahagsmálum á að færa verðmyndunarkerfið til frjálsara horfs. - Þessa stefnu hefur núv. hæstv. ríkisstj. tekið upp og gert að sinni stefnu. Ef hv. 3. þm. Reykv. er sammála verðlagsstjóra hlýtur hann að geta tekið undir með núv. hæstv. ríkisstj. og undir þann sáttmála sem hún hefur gert í þessum málum og lýst er á bls. 6 í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. dró svo fram nýrri skýrslu og birtir hana reyndar með frv., en undir hana rita þeir Þórður Friðjónsson og Ragnar Árnason. Það sama gildir um þessa skýrslu og hina, að hún er að nokkru leyti úrelt. Í lokaorðum sínum segja þeir sem skrifuðu skýrsluna, þeir Þórður og Ragnar, með leyfi forseta: „Ítreka ber að lokum, að innflutningstakmarkanir af því tagi, sem um hefur verið rætt, eru tvíeggjað vopn. Meðfylgjandi tillögur helgast fyrst og fremst af þeim erfiðu aðstæðum sem þjóðarbúið og vissar iðngreinar búa nú við. Tillögur okkar eru því um bráðabirgðaráðstafanir.“ Þessi skýrsla var skrifuð í febr. og mars á þessu ári, á þeim tíma sem hv. 3. þm. Reykv. sat í ríkisstj. - ríkisstj. sem hafði mistekist með þeim hætti að verðbólgan stefndi hátt í 200% á þessu ári. Það var af þeim ástæðum sem þessi skýrsla var skrifuð, því að það datt auðvitað ekki nokkrum manni í hug að sú ríkisstj., ríkisstj. hv. 3. þm. Reykv., þyrði að bregðast við með öðrum hætti, því hún var fjötruð við sínar eigin úreltu hugmyndir, sem höfðu gengið sér til húðar á þeim stjórnarárum. Nú eru allt aðrir tímar. Nú á það ekki lengur við að iðngreinar búi við þau skilyrði sem þá var. Tímarnir hafa sem sagt gjörbreyst. Hitt er svo annað mál, að nokkur atriði sem komu fram í þessari skýrslu er vert að skoða. En meginniðurstaðan er úrelt vegna þess að þegar er búið að gera ráðstafanir sem hafa orðið til þess að nú hefur náðst jöfnuður í viðskiptum við önnur ríki. Nefndin var sett á laggirnar til að finna leiðir til að eyða viðskiptahallanum. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur með aðgerðum sínum unnið að því að ná slíku jafnvægi í efnahagslífi þjóðarinnar, þ. á m. í viðskiptunum við önnur ríki, þannig að till. sem hv. 3. þm. Reykv. var að lýsa eru líka á sinn hátt úreltar, þótt ekki séu þær jafngamlar og þær tillögur sem voru uppistaða hans málflutnings. En ég viðurkenni að líta má á nokkur atriði í þessum niðurstöðum og hafa gagn af því. Ég er því þakklátur hv. 3. þm. Reykv. fyrir að birta nál. í þessu frv. því að þar er vissulega fróðleg lesning og miklu fróðlegri en margt annað það sem frá honum hefur komið á undanförnum mánuðum og árum, enda samdi hann það nú ekki sjálfur. Niðurstaðan er því sú, að það virðast flestir vera sammála um að þegar verðbólga hefur lækkað eigi frekar að hverfa til frjálsari viðskiptahátta en að auka á boð og bönn og leyfisveitingar. Þetta er niðurstaða verðlagsstjóra, þetta er niðurstaða hæstv. núv. ríkisstj. og ég efast ekki um að hv. 3. þm. Reykv. kemst að þessari niðurstöðu eftir að við höfum fjallað um þetta mál í hv. fjh.- og viðskn. Nd. Ég ítreka svo, að auðvitað verða þessar till. skoðaðar í n., það liggur í hlutarins eðli, og jafnframt er ástæða til þess að við fáum að fylgjast með þeirri vinnu sem fram fer í viðskrn. og beinist að því að endurskoða lög um verslunaratvinnu, en frv. hv. flm. gerir ráð fyrir nokkrum breytingum á þeim lögum.



Herra forseti. Hér er á ferðinni, eins og að hefur verið vikið, gamall kunningi og þekktur ekki að góðu. Hér er verið að rifja upp skýrslu sem er fimm ára gömul, gerð að frumkvæði fyrrv. viðskrh. og lögð fram árið 1978, byggð á sérstakri úttekt á innflutningsverslun á Íslandi og samanburði á henni við innflutningsverð annars staðar á Norðurlöndum. Þessi skýrsla var á sínum tíma tilefni alvarlegrar pólitískrar umræðu og ég minnist þess að mörgum varð hún mikil hneykslunarhella. Ástæðan er einföld. Ástæðan er sú, að meginniðurstaða skýrslunnar var að innflutningsverðlag á Íslandi í samanburði við innflutningsverðlag til annarra landa á Norðurlöndum væri miklum mun hærra, eða eins og hér segir í grg. verðtagsstjóra orðrétt, með leyfi forseta: „Könnun sýnir ótvírætt að við skerum okkur alveg úr miðað við hinar Norðurlandaþjóðirnar þar sem okkar innkaupsverð eru áberandi hæst. Vegna samkomulagsins um birtingu, sem getið er um að framan, mun ég ekki gera grein fyrir útkomu einstakra vörutegunda, en til þess að gefa hugmynd um heildarniðurstöðu könnunarinnar er hér eftirfarandi tafla sem sýnir meðaltalsútkomu á innkaupsverðum hverrar þjóðar og er Svíþjóð, sem kemur út með lægst meðaltalsverð, sett sem 100.“ Og síðan kemur upptalningin: Svíþjóð 100, Danmörk 103.6, Noregur 103.6, Finnland 104.7, Ísland 126.7. Í öllum þeim umræðum sem orðið hafa um mistök hagstjórnar á Íslandi á liðnum 10–12 árum hefur athyglin beinst minna en ástæða kannske væri til að verðmyndunarkerfinu sjálfu og þá ekki síst innflutningsversluninni. Undantekning frá því er þessi skýrsla. Satt að segja er það makalaust að hún skuli hafa rykfallið á borðum margra viðskrh. árum saman og vera enn í dag ekkert annað en pappírsgagn, fróðleikur, og að enginn þeirra viðskrh. sem setið hafa á stóli síðan skuli hafa séð ástæðu til að taka alvarlega efni skýrslunnar eða taka alvarlega þær ábendingar eða þær tillögur sem höfundar skýrslunnar lögðu fram um breytingar á verslunarháttum. Ég minnist þess t.d. að haustið 1979 skrifaði sá sem hér stendur greinaflokk í dagblað þar sem hann gerði að umtalsefni niðurstöður þessarar skýrslu og kannanir eða skoðanir höfunda skýrslunnar á orsökum þessa gífurlega misræmis, tók afstöðu til þeirra tillagna sem fram voru settar og beindi ótal spurningum til hæstv. þáv. viðskrh., sem reyndar er flm. þessarar till. hv. 3. þm. Reykv. Svavar Gestsson. Ég minnist þess alveg sérstaklega að þrátt fyrir þessi greinaskrif og þrátt fyrir ítrekaðar fsp. til hæstv. ráðh. voru svörin engin, nákvæmlega engin. Og það liggur alveg ljóst fyrir, eins og málflutningur hans hér ber með sér, að það ár eða rúmlega svo sem hann sat á stóll viðskrh. lá þessi skýrsla, hneykslanleg sem hún er, á borði hans, rykféll þar og athafnir hans urðu engar, nákvæmlega engar. Þetta er tilefni til að hugleiða að það er ekki mjög trúverðugt þegar einstaklingar eða stjórnmálaflokkar hafa setið við völd árum saman, fengið upp í hendurnar frá forverum sínum annað eins mál og þetta, aðhafast ekki nokkurn skapaðan hlut allan sinn valdatíma, jafnvel sitjandi í viðskrn. sjálfu, og draga síðan skýrsluna rykfallna upp úr pússi sínu rétt í þann mund sem hv. þm. hefur yfirgefið stjórnarstólana og gera hana þá að tilefni til málflutnings á Alþingi. Til hvers eru menn að sitja í ríkisstj., til hvers sækjast menn eftir völdum? Til hvers boða menn skoðanir sínar fyrir kosningar um að það þurfi að taka málefni innflutningsverslunarinnar til gagngerðrar endurskoðunar, aðhafast síðan ekkert á valdastóli og varpa síðan fram einhverjum fsp. eða till. u.þ.b. sem þeir láta af völdum? Þetta er því miður enn eitt sorglegt dæmi um skort á pólitískum hellindum að mínu mati, sem á sinn þátt í því að skapa trúnaðarbrest milli stjórnmálamanna og almennra kjósenda í landinu. Herra forseti. Ég vitnaði áðan í meginniðurstöðu þessarar skýrslu, sem er sú að innflutningsverðlag til Íslands er allt að fjórðungi hærra en innflutningsverðlag annars staðar á Norðurlöndum. Þegar höfundar skýrslunnar greindu orsakir þessa nefndu þeir einkum eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi nefndu þeir það verðlagningarkerfi, þ.e. prósentuálagningarkerfi, sem lögboðið er og lengi hefur viðgengist í innflutningsverslun og er þess eðlis að það beinlínis verkar hvetjandi fyrir innflytjendur til þess að hækka innflutningsverð. Alla vega má orða það svo varfærnislega, að það hefur í sér falið enga hvatningu til innflytjenda til að hafa fyrir því að leita eftir sem hagkvæmustum innflutningi. Í annan stað nefna höfundar skýrslunnar afleiðingar þessa kerfis, svo sem eins og t.d. töku óeðlilega hárra umboðslauna erlendis, jafnvel vanskil á gjaldeyri og undandrátt frá sköttum af því tilefni, óhagkvæmni í innflutningi vegna millliðakaupa frá þriðja aðila, ef vara er t.d. flutt inn frá Bandaríkjunum er hún flutt inn í gegnum þriðja aðila í Danmörku, óhagkvæmni smárra innkaupa og fleira í þeim dúr. Þetta eru helstu niðurstöður eða helstu orsakir sem höfundar skýrslunnar lögðu fram og nefndu til. Ég minnist þess einmitt frá haustinu 1979 að ég mætti einhvern tíma á fundi, að mig minnir hjá Verslunarráði Íslands, sem málsvari fyrir minn flokk vegna blaðaskrifa og umræðna um þessa skýrslu. Ég lýsti þar þeirri skoðun minni, að það ástand sem skýrslan lýsti væri harður dómsáfellir yfir það kerfi sem ríkt hefði í verslunar- og innflutningsmálum hér á landi, hún virtist a.m.k. renna stoðum undir þá skoðun að lögbundin verðstöðvun, sem við vorum þá búnir að upplifa í 10 ár, jafnvel nýbúnir að upplifa herta verðstöðvun og verðlagseftirlit af því tagi, virtist bókstaflega engum árangri hafa skilað. Við stóðum eftir sem áður, þrátt fyrir alla lagasetningu um verðstöðvanir og hertar verðstöðvanir, uppi með verðlagsþróun sem fól í sér verðbólgu sem var þetta sex- til tíföld á við þær viðskiptaþjóðir sem bjuggu við allt annars konar kerfi. Ég leyfði mér þess vegna að lýsa því yfir og vitnaði til stefnuyfirlýsingar Alþfl. fyrir þær kosningar, að það væri alveg augljóst mál að þetta kerfi sem stíkt hefði gengið sér til húðar og það væri fyrir löngu kominn tími til að gera a.m.k. tilraun í þeim greinum verslunar þar sem ástæða væri til að ætla að raunveruleg samkeppni væri fyrir hendi með það, hvort árangur yrði betri af raunverulegri samkeppni í innflutningsverslun. M. ö. o. að gera tilraunir með það kerfi í þessum málum sem flestar ef ekki allar þjóðir í Vestur-Evrópu búa við og hafa skilað þeim þeim árangri sumum hverjum að verðbólga þar hefur verið á bilinu 2–3 og upp í 6–8%. Þá stóð upp kunnur innflytjandi, sem þennan fund sat, og flutti smátölu. Og ég ætla að leyfa mér að endurflytja kjarna hennar fyrir hv. þm. Hann sagði eitthvað á þessa leið: Í guðanna bænum verið nú ekki að þessu. Ég lýsi því hér með yfir fyrir hönd okkar innflytjenda að við erum hæstánægðir með það kerfi sem við búum við, hæstánægðir. Það kerfi sem við búum við er ósköp einfaldlega þannig, að löggjafinn ákveður hvaða álagning sé lögleg á hverri vörutegund. - Umræddur heildsali sagði: Hún er í mjög mörgum greinum, sérstaklega ef um er að ræða magnmiklar neysluvörur, svo lág - og bætti við: eins og félagar okkar hjá Sambandi ísi. samvinnufélaga munu geta vottfest - að hún hrekkur ekki fyrir dreifingar- og geymslukostnaði. Við bætum okkur þetta upp á einfaldan máta: Við hækkum umboðslaun. Það er búið að vera á vitorði verðlagsyfirvalda í 10 ár. En aðalatriðið er þetta: Samkvæmt þessu kerfi er innflutningsverslun eins konar partur af hinum opinbera geira. Við erum eins konar opinberir starfsmenn. Við búum við þannig kerfi að það er engin ástæða fyrir okkur, og reyndar andstætt okkar hagsmunum, að leggja okkur á nokkurn máta fram í okkar starfi. Hvers vegna skyldum við leggja okkur alla fram um að afla okkur þekkingar á því, hvar innflutningsverð er hagkvæmast að fá? Hvers vegna ættum við að leggja það á okkur að auka við okkur mannafla eða leggja á okkur meiri vinnu við að rannsaka hvar lægst innflutningsverð er? Hvers vegna ættum við að hafa fyrir því að gera t.d. sérstakar verðkannanir, sérstök útboð í því skyni að tryggja okkur lægst verð? Við höfum að sjálfsögðu engra hagsmuna að gæta í því, vegna þess að þeim mun lægra sem innflutningsverðið er, þeim mun minni er okkar hlutur. Kerfið sem okkur er boðið upp á af ríkisstjórn eftir ríkisstjórn er þess eðlis að við erum raunverulega hvattir til þess að láta kyrrt liggja, að sætta okkur við að þegar við flytjum inn vöru frá Taiwan komi hún inn í gegnum þriðja aðila í Danmörku, þegar við flytjum inn vöru frá Suður-Afríku komi hún í gegnum þriðja aðila frá Hamborg. Við erum hvattir til þess að leita sem allra óhagkvæmastra og hæstra innflutningsverða. Þeim mun hærra sem innflutningsverðið er, þeim mun meiri er okkar prósentvís álagning og meiri von til þess að sú álagning dugi fyrir kostnaði við kaup og dreifingu. Við erum m.ö.o. opinberir starfsmenn. Okkar líf er ákaflega náðugt. Við þurfum ekkert fyrir því að hafa, eins og starfsmenn í innflutningsverslun í samkeppnisríkjum, eða að leggja okkur alla fram um það í grimmilegri samkeppni fyrir hönd okkar neytenda að leita að lægstu innflutningsverði. Þvert á móti. Og ef það skyldi nú fara svo að þið Alþfl.-menn næðuð einhverjum áhrifum, t.d. á stjórn mála í viðskrn., ætla ég bara að biðja ykkur lengstra orða um að vera ekki að breyta þessu. Núverandi kerfi undir stjórn hæstv. viðskrh. þáv., Svavars Gestssonar kommissars Alþb., dugar okkur nefnilega alveg prýðilega. Við erum hæst ánægðir með það, og í guðanna bænum farið þið ekki að breyta því. Þetta var kjarni málsins hjá þessum skynsama og málsnjalla talsmanni heildverslunar á Íslandi.  (Gripið inn í: Getum við ekki fengið nafnið á þessum manni.)  Það getur vel verið. Það er ekkert leyndarmál.  (Gripið inn í: Var þetta Björgvin Schram?)  Nei, nei. Umræddur maður heitir Jóhann Ólafsson. Þetta var á opinberum fundi og ég viðurkenni að mér þótti þessi málflutningur athyglisverður. Ég man ekki betur en ég hafi skýrt frá honum í blaðagreinum síðar. En það vakti enga athygli, man ég, hæstv. þáv. viðskrh. Svavars Gestssonar, sem hafði eyrun og augun lokuð fyrir þessu sem öðru meðan hann sat í viðskrn. A.m.k. eftir því sem sýnilegt varð almenningi utan frá. Herra forseti. Þetta mál vísar til þessarar skýrslu, sem að sjálfsögðu kom upp um reginhneyksli á sinni tíð, það hneyksli að fyrirkomulag innflutningsverslunar og það kerfi sem stjórnvöld á Íslandi hafa lögboðið hér hefur brugðist íslensku þjóðinni og brugðist íslenskum neytendum árum og áratugum saman. Mjög rækilegar umræður í blöðum og á mannfundum fyrir kosningar 1979 báru engan árangur í þá átt að knýja stjórnmálaflokka til að taka afstöðu til þess sem er kjarni þessa máls. Hver er kjarni málsins? Hann er þær niðurstöður, sem höfundar skýrslunnar komast að, að innflutningsverðið er svo miklu hærra á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndum. Og í annan stað, að sú staðreynd hefur auðvitað veruleg áhrif í þá átt að skýra, ásamt með svo mörgu öðru, að verðbólguþróun hér er miklu meiri en annars staðar. Og þeir nefna ótal dæmi um þetta og að því leyti er skýrslan fróðleg. En að lokum draga þeir saman niðurstöður sínar og spyrja: Hvað er til ráða? Hvaða úrbætur í þessu efni eru það sem höfundar skýrslunnar lögðu fram fyrst og fremst? Þeir segja svo á bls. 13 í grg. þessa frv., þar sem vitnað er til skýrslunnar sjálfrar, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi hefur hið lítt sveigjanlega hundraðstöluálagningarkerfi, sem notað hefur verið um áratugaskeið, ekki verið hvetjandi þar sem tekjur innflytjandans hafa greinilega minnkað við að gera hagkvæm innkaup. Í öðru lagi hefur kerfinu í mörgum tilvikum verið beitt á þann veg að álagningu hefur verið haldið mjög lágri með þeim afleiðingum að innflytjendur hafa farið inn á þá braut að hækka upp innkaupsverð erlendis. Á þann hátt hafa þeir bætt sér upp lága álagningu.“ Þetta eru þær tvær meginniðurstöður sem höfundar skýrslunnar komast að. Því næst spyrja þeir sjálfa sig: Hvað er þá til ráða? Eigum við að ganga lengra á þeirri braut sem þegar hefur verið mörkuð, þ.e. lengra á þeirri braut að ákvarða verðlagningu og verðmyndun í innflutningsverslun og þá hugsanlega smásölu líka, með lögum? Af því höfum við sjálfir langa og ótvíræða reynslu og niðurstaðan er sú, að það kerfi hefur brugðist okkur, brugðist neytendum, brugðist þjóðinni. Engu að síður segja þeir: Það er tveggja kosta völ: Annars vegar að halda áfram á sömu braut eða að fikra sig áfram í aðra átt með því að taka upp frjálsari viðskiptahætti, a.m.k. í þeim greinum þar sem ástæða er til að ætla að um einhverja raunverulega samkeppni sé að ræða. Höfundar taka það skilmerkilega fram, að við aðstæður sem þá voru ríkjandi, þ.e. í stjórnlausri óðaverðbólgu, 60–70%, höfðu þeir ekki trú á því að afnám núverandi kerfis og innleiðing frjálsra viðskiptahátta á grundvelli samkeppni mundi duga til. En þeir stungu upp á að gerðar yrðu tilraunir með það í þeim greinum þar sem samkeppni er - ástæða er til að ætla að hún sé raunverulega fyrir hendi - hvaða árangri það kerfi skilaði. Og það er í raun og veru meginniðurstaða skýrslunnar. Það er auðlesið af texta þessara aðila að venjur sem skapast hafa í innflutningsverslun eru óþolandi með öllu. Það er óþolandi með öllu að íslensk stjórnvöld skuli hafa horft upp á árum saman og látið líðast t.d. ólöglega hækkun umboðslauna erlendis, sem í mörgum tilvikum felur í sér alveg ótvírætt brot á lögum og reglum um gjaldeyrisskil og brot á skattalöggjöf. Spurningin er sú: Hvaða leiðir á að fara til þess að kveða niður þessa óeðlilegu og spilltu viðskiptahætti, sem fram er tekið í skýrslunni að hafi verið á vitorði og með vitneskju yfirvalda á Íslandi a.m.k. rúman áratug? Höfundar skýrslunnar virðast vera þeirrar skoðunar, að einföld lagasetning dugi ekki til. Þeir hafa ekki trú á að sú leið, sem við höfum þegar mikla reynslu af, dugi. Það vantar ekkert upp á að það eru lög gegn þessu. Spurningin er, hvernig á að framfylgja þeim lögum og hvernig kerfi á að taka upp, sem stuðlar að því að viðskiptahættir af þessu tagi líðist ekki. Að lokum, herra forseti: Höfundar þessarar skýrslu lýsa greinilega vantrú sinni á þeim ramma sem löggjafinn og stjórnvöld hafa búið innflutningsversluninni. Þá á ég við þá hluti sem ég hef þegar minnst á, þetta prósentuálagningarkerfi sem raunverulega felur í sér hvatningu til óhagkvæmra innkaupa og verðlagseftirlit sem fyrst og fremst beinist að smásöluverslun, en slíkt verðlagseftirlit kallar á gífurlegan mannafla ef það á að skipta nokkru máli eða vera raunhæft. Þeir leggja þvert á móti til, að um leið og gerðar verði tilraunir í þeim greinum þar sem samkeppni er um að ræða um hvort samkeppnin geti knúið innflytjendur til lækkunar á vöruverði í þágu neytenda eins og reynslan sýnir að hún gerir í öðrum löndum, þá verði ekki felld niður löggjöf um verðlagseftirlit og Verðlagsstofnun, en störfum hennar breytt með þeim hætti að höfuðáherslan verði lögð á að fylgjast einmitt með samningum um innflutningsverðlag, fylgja eftir þessari skýrslu, þar sem bent er á helstu meinsemdirnar í innflutningsversluninni, með því að beita meiri mannafla og meiri fjármunum til þess að fylgjast með innflutningsverðlaginu. - Fyrir nú utan það að örva verðskyn neytenda, eins og menn oft hafa gert ráð fyrir, með reglubundinni birtingu á verðsamanburði innanlands. Í lok þessarar skýrslu er að finna ýmsar ábendingar frá höfundum, sem eru efnisatriði þessa frv. til l. Þar er átt við tillögur um að breyta ákvæðum sem nú eru í gildi um útgáfu verslunarleyfa, um skilyrði af löggjafans hálfu fyrir veitingu verslunarleyfa, í þriðja lagi um eftirlit með verslunarleyfishöfum og gjöld fyrir verslunarleyfi og fyrirgerð verslunarleyfa að fenginni reynslu um brot á slíkri löggjöf. Herra forseti. Það sem vekur athygli mína við flutning á þessu frv. er fyrst og fremst það, að höfundur skuli ekki taka afstöðu til þess sem höfundar skýrslunnar frægu töldu vera meginatriði málsins, kjarna málsins: Hvaða leið eigum við að fara til þess að tryggja neytendum á Íslandi sambærilegt vöruverð við neytendur meðal grannþjóða okkar? Hann birtir eingöngu í þessu frv. tiltölulega minni háttar tillögur, svo sem eins og um útgáfu og skilyrði fyrir veitingu verslunarleyfa. Það kann vel að vera að þau ákvæði úr löggjöf frá 1968 megi endurskoða, en frv. sem slíkt, úr því að það byggir á annað borð á þessari úttekt verðlagsstjóraembættisins á verðmyndunarkerfinu, leiðir algerlega hjá sér að taka afstöðu til þess hvaða leiðir flm. boðar að því marki að tryggja íslenskum neytendum lægra verð. Þetta eitt út af fyrir sig, skriffinnskuaðgerðir af þessu tagi, kann að vera gagnlegt, en hefur sáralítil áhrif í þá átt að ná fram því markmiði að tryggja neytendum lægra vöruverð - sáralítil áhrif ef nokkur. Það sem vantar í þetta frv. er að höfundur frv., hv. 3. þm. Reykv. og formaður Alþb., geri grein fyrir því: Hver er afstaða hans, hver er stefna hans og hans flokks í verðmyndunarmálum? Hver er afstaða hans til þeirrar tillögu höfunda skýrslunnar að gerðar skuli tilraunir í þeim greinum þar sem við getum gert okkur vonir um að um einhverja samkeppni sé að ræða með frjálsari viðskiptahætti og sú tilraun síðan látin skera úr um framhaldið? Ef sú tilraun leiðir í ljós að hún skili neytendum lægra vöruverði í þessum samkeppnisgreinum en lögbindingarkerfið hefur gert s.l. áratug, er þá flm. og formaður Alþb. í fyrsta lagi reiðubúinn að styðja þá till. höfundanna að þessi tilraun verði gerð og í annan stað, ef niðurstöður eru jákvæðar, að fylgja því eftir með því að auka samkeppnina í fleiri greinum? Kjarni málsins er sá, að hér er flutt frv. byggt á fimm ára gamalli skýrslu, lagt fram af hæstv. fyrrv. viðskrh. eftir að hann hefur látið af völdum, skýrslan birt í heild sinni, en síðan flutt frv. sem aðeins snýst um minni háttar atriði. Ég leyfi mér þess vegna að beina þeim spurningum til hv. þm. og flm.: Hver er afstaða hans til þess sem er meginatriðið í tillögugerð höfunda skýrslunnar frægu frá árinu 1978?



Virðulegi forseti. Ég hef nú ekki mikið um þetta hugarfóstur Alþb. að segja annað en það, að þeir eru við sama heygarðshornið. Þeir hafa áður haft allt á hornum sér þegar innflutningsverslun eða frjálsir atvinnurekendur almennt eru annars vegar. Ég stend hér upp meira til að verja samvinnuhreyfinguna.  Ég ætla ekki að fara að tala um þá óheiðarlegu menn sem virðast stunda innflutningsverslun og standa utan við samvinnuhreyfinguna og kannske Alþb. líka. Það er svo sem hugsanlegt að það séu til innflytjendur og frjálsir atvinnurekendur innan Alþb., illu heilli. En hugsið ykkur, hér í þessu frv. og í málflutningi er fullyrt, án þess að nokkur sönnun sé fyrir því, að innflytjendur bæti þóknun á vöruverð erlendis til að fá hærri álagningu en leyfileg er hér innanlands. Hvað þá með samvinnuhreyfinguna sem hefur engan millilið á neinu stigi? Hún gerir sameiginleg innkaup í gríðarlegu magni með erlendum samvinnuhreyfingum, flytur þetta hingað heim í eigin skipum, skipar því upp með eigin mannskap, geymir það í eigin pakkhúsum, tryggir það hjá eigin vátryggingarfélögum og heldur svo áfram, eins og ég sagði hér áður þegar ég tók til máls í þessu máli. þar til þeir éta það loks sjálfir. Varan fer bókstaflega aldrei út fyrir SÍS-hringinn, enginn milliliðakostnaður neins staðar, hafa meira að segja eigin hafnarmannvirki nú hér í Reykjavík og engan tilflutning úr vörugeymslum inn í markaðinn.  Ég mótmæli því að Alþb. geti á þennan hátt ráðist á samvinnuhreyfinguna blessaða, burtséð frá kaupmanninum. Ég læt hann alveg eiga sig. En ég er hér að verja samvinnuhreyfinguna gegn þeim ásökunum sem koma fram í öllum málflutningi Alþb.-manna. Þetta er ljótt af ykkur. Þið eruð vondir strákar. En þið hafið gaman af svona mátum. Þið hafið greinilega gaman af svona málum sem eiga að draga athygli frá algeru getuleysi ykkar og málefnaskorti hér á Alþingi. Þið sitjið hér sem stjórnarandstöðuflokkur en ekkert nýtt hefur komið frá ykkur. Þið hafið í tvo daga tafið Alþingi með málflutningi sem skiptir engu máli. Og hér kemur frv., sem er ekki nýtt af nálinni og á enn þá einu sinni að hjálpa Alþb. til að draga athygli frá því að hann er útbrunninn sem pólitískur flokkur, mál sem er útrætt og afgreitt, ekki bara hér á Alþingi í umræðum heldur líka með aðgerðaleysi viðskrh. Alþb., þegar hann hafði í sínum höndum að koma þessu máli í gegn með sínum samráðherrum og samfylgdarmönnum í ríkisstj. Sem sagt, málið er bara lagt fram til að draga athygli fólks að einhverjum umsvifum Alþb. á Alþingi, en málefnafátæktin er svo mikil að þeir gátu ekki einu sinni komið með eitthvað nýtt, sem ekki er gatslitið í umr. hér á Alþingi. Nei, ég held að þeir óheiðarlegu viðskiptahættir sem margoft er talað um hjá hinum frjálsa atvinnurekanda eigi ekki við rök að styðjast. Ég skal ekkert um það segja hvort undantekningar eru til, það er hægt að finna undantekningar í öllum málum, ég er ekkert að útiloka það, en það á ekki að gera undantekningarnar að aðalreglu, dæma ekki manninn sem stolið er frá sem þjóf. Það er búið að gera það allt of lengi og allt of oft. Ég vil mótmæla þessum málflutningi. Auk þess er þetta frv. aðallega um breytingu á lögum um verslunaratvinnu, um heimild til þess að stunda verslun, hvort sem hún er innflutningsverslun, útflutningsverslun eða smásala, en með þessu er verið að flækja mörgum aðilum inn í leyfisveitingu með tilkynningarskyldu fram og til baka. Þetta hefur verið tiltölulega auðvelt mál ef menn hafa haft til þess áskilin réttindi, bókhaldsþekkingu og fleira. Menn hafa getað skráð sig, sýnt skírteini um að þeir hafi ákveðna þekkingu og síðan hefur þetta verið tilkynnt í Lögbirtingablaði. Hér er lagt til að þvæla þessu fram og til baka milli stofnana. Það er allt eins föngulegt í höndum Alþb.-manna. Ég vil draga athygli að málefnafátækt Alþb. þegar það dregur fram svona gamla drauga. Ég vil draga athygli fólks að því sem þeir halda að nái til almennings en gerir það alls ekki, því að almenningur þekkir sinn kaupmann, þekkir sinn kaupmann á horninu og þekkir það vöruverð sem hann hefur í verslun sinni, vegna þess að hér er rætt um stétt manna sem hefur aflað sér vöruþekkingar eins og best verður á kosið hvaðan sem er í veröldinni.



Herra forseti. Það var sérstaklega ánægjulegt að heildverslun Alberts Guðmundssonar skyldi taka þátt í þessum umr. Eins og þingheimur veit þá hefur ráðh. lýst því yfir að hann reki verslun sína áfram meðan hann gegnir ráðherraembætti. Hún sé áfram hluti af hans persónulega efnahag. Hæstv. ráðh. hefði þá átt að fylgja þeim sið, sem tíðkast í siðmenntuðum þjóðþingum þegar menn taka til máls um frv. sem snertir beint þeirra hagsmuni, að lýsa sínum hagsmunum um leið og hann hóf mál sitt. En það var athyglisvert að hann hafði engin einustu rök fram að færa gegn þessu frv., ekki eitt einasta. Hann var eingöngu kominn hér upp í ræðustólinn til þess að flytja ómerkilegar dylgjur um það að þetta frv. væri eingöngu flutt í áróðursskyni. sá maður sem á ráðherrastól hefur flutt fleiri yfirlýsingar í áróðursskyni en allur ráðherrafjöldinn á s.l. 10 árum samanlagður. Hvar eru öll frumvörpin, sem hæstv. ráðh. hefur boðað á undanförnum mánuðum um sölu ríkisfyrirtækja? Hvar eru þau? Ekki hér á borðum þm. Hvar eru önnur frv. sem ráðh. hefur kallað til sín fjölmiðla og aðra til að tilkynna að hann muni flytja? Ekki á borðum þm. Hvar eru yfir höfuð þau mál sem þessi hæstv. ráðh. hefur boðað að hann mundi flytja? Ekki hér á borðum þm. Það kemur úr hörðustu átt þegar hæstv. fjmrh. fer hér upp í ræðustól til að tala um að mál séu eingöngu flutt í áróðursskyni. Það mætti kannske spyrja hæstv. ráðh. að því og það er m.a. erindi mitt hingað upp í ræðustólinn, hvar er frv. um tollkrítina? Það var áberandi á síðustu þingum að núv. hæstv. viðskrh. og núv. hæstv. fjmrh. hlupu hér um þingsali og upp í ræðustól hvað eftir annað til að reka á eftir frv. um tollkrít. Við sem þá stóðum að meiri hl. ríkisstj. hér á Alþingi höfðum ekki frið fyrir þessum tveimur núv. hæstv. ráðherrum. Það var á þeim að skilja þá að það mættu ekki líða nokkrir dagar eða vikur án þess að það frv. kæmi fram og yrði að lögum. Nú eru ekki eftir nema fáeinar vikur þar til þing lýkur störfum fyrir jól. Það væri þess vegna rétt að spyrja hvað líður gangi þessa máls? Er það ekki lengur svona brýnt? Er þetta ekki lengur svona brýnt hagsmunamál fyrir verslunarstéttina? Eða var þetta kannske bara áróðursleikur hér á Alþingi áður fyrr? Var þetta bara sjónarspil hjá núv. hæstv. viðskrh. og núv. hæstv. fjmrh.? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hér. Þá væri rétt, fyrst ráðh. er búinn að biðja um orðið, að hann lýsti í leiðinni hvar öll þau frv. eru sem hann er búinn að tilkynna þjóðinni á undanförnum vikum að hann ætlaði að flytja strax í þingbyrjun. Það er hægt að fletta upp í blöðum yfirlýsingum frá hæstv. ráðh. frá því í sumar þar sem hann lýsti því yfir að strax í þingbyrjun yrðu á borðum þm. frv. um sölu þessa ríkisfyrirtækis, sölu hins ríkisfyrirtækis. Ráðh. lét meira að segja mynda sig í sjónvarpinu þar sem hann veifaði framan í þjóðina alls konar skjölum og bréfum sem hann hefði fengið frá aðilum sem væru þegar reiðubúnir að kaupa þessi fyrirtæki strax í þingbyrjun. En hæstv. ráðh. er núna hættur að veifa slíkum bréfum. Hann hefur ekki einu sinni komið í sjónvarpið til að veifa frumvörpunum. Hvar eru þau? Væri ekki rétt að hæstv. ráðh. færi að standa við eitthvað af stóru orðunum, sem hann er búinn að blása sig út með á undanförnum mánuðum síðan hann settist í þennan stól í stað þess að koma hér upp með ómerkilegan málflutning um það að aðrir þm. séu að flytja frv. í áróðursskyni? Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka þátt í þessum umr. en hin sérkennilega ræða - 

Ég geri það þegar ég kemst að.

Og menn eru líka látnir standa reikningsskil þeirrar sérkennilegu stöðu, sem hæstv. ráðh. hefur skapað sér, að blanda saman í einn hatt rekstri heildverslunar og rekstri fjmrn. Það væri þess vegna fyllilega við hæfi að flytja hér sérstakt frv. um verslunarrekstur ráðh. til þess að fyrirbyggja að menn geti í framtíðinni stundað þann sérkennilega leik sem hæstv. fjmrh. hefur tekið hér upp fyrstur ráðh. Það var greinilega það sem var að í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan að hann fann að sér höggvið með þessu frv. Hann fann að hagsmununum sínum höggvið. Þess vegna kom hann hingað upp til þess að reyna að drepa málinu á dreif með því að gefa til kynna að hér væri eingöngu um áróðursmál að ræða. Hann er hræddur. Hæstv. ráðh. er hræddur við það að verið sé að taka á verslunarmálunum í landinu, verið sé að taka á þeim mönnum og þeim hagsmunum, sem telja sér sæma að þjóna heildverslun í landinu bæði í ráðherrastól og utan. Það sýnir best hvar hagsmunahjartað í þessari ríkisstj. slær, eins og hv. þm. Svavar Gestsson benti á hér áðan, að núv. formaður Sjálfstfl. og aðstoðarráðherra hæstv. fjmrh. skuli telja það við hæfi að ganga fyrst á fund Verslunarráðs Íslands til þess að tilkynna því hvað þessi ríkisstj. ætli að gera fyrir fyrirtækin, hvernig hún ætli að auka tekjur fyrirtækjanna, hvernig hún ætli að minnka skatta fyrirtækjanna og hvað hún ætli að gera til þess að styrkja hagsmunaaðila Verslunarráðsins, áður en þingheimi hér eða þjóðinni hefur verið gerð grein fyrir þessum áformum. Það er við hæfi að þessir menn skuli á sínu fyrsta valdaári gera það að meira kappsmáli að lækka skatta fyrirtækjanna í landinu heldur en fólksins í landinu. Það er sérkennilegt að horfa upp á það hér að þegar hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson fer með skattamálin, þá skuli í hans tíð skattabyrðin á almenning í landinu stóraukast. Það er einmitt það sem er að gerast. Á sama tíma og þessir menn með formann Sjálfstfl. og formann Sambands ungra sjálfstæðismanna í broddi fylkingar eru önnum kafnir við það að létta sköttum af fyrirtækjunum þá er skattabyrði almennings að aukast. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur sent frá sér sérstaka ályktun þar sem það kemur skýrt fram að skattabyrði almennings í landinu verður þyngri á fyrsta valdaári þessarar ríkisstj. heldur en verið hefur í langan tíma. Við sem heyrðum hér allar stóru yfirlýsingarnar um að þegar þessir menn kæmust til valda þá ætti að lækka skattana á fólkinu í landinu, þá ætti að draga úr skattabyrðinni, það hlægir okkur að sjá að á fyrsta valdaári þessara manna skuli skattbyrði á launafólkið á Íslandi þyngjast á sama tíma og skattbyrðin á fyrirtækjunum og í versluninni mun léttast. Það er ósköp eðlilegt að hæstv. fjmrh. reyni að koma hér upp og gera lítið úr efnislegri umr. um verslun í landinu. Hann veit að það er sá þáttur í valdaferli þessarar ríkisstj. sem síst þolir að vera skoðaður í dagsljósinu.