Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það virðist hafa verið tilgangslítið undir öllum umr. þessa máls á Alþingi að flytja brtt. Þó vil ég freista þess enn á elleftu stundu. Söluskattur er óhlífisöm álaga, af því að hann leggst á brauð hins snauða með sama þunga og brauð hins ríka. Nú má hver húsmóðir, sem fer út til innkaupa, sennilega gera ráð fyrir því frá næstu mánaðamótum að þurfa að láta í ríkiskassann 5.50 kr. af hverjum 100 kr. seðli, sem hún kaupir fyrir, í stað 3 kr. áður, síðan á árinu 1960. Þetta verða iðin útgjöld á öllum kaupsviðum. En sá verður munur á þessu eftir 1. febr. og fyrir hækkunina, að áður fór 1/5 parturinn af söluskattinum til sveitarfélaganna og dró úr álögunum þar, eða 60 aurar fyrir hverjar 100 kr., en nú á ekkert af viðbótarskattinum að fara þá leið. En þangað ættu vitanlega að renna af hækkunarhlutanum 50 aurar, eða 1.10 kr. af hverjum 5.50 kr. Það var hæstv. fjmrh. til heiðurs, þegar hann innleiddi þá reglu, að af hinum annars illræmda söluskatti fengju sveitarfélögin fimmta hlutann. En nú ætla stjórnarflokkarnir að hverfa frá þeirri reglu. Hvernig stendur á því? Ekki getur það verið af því, að sveitarfélögin verði ekki fyrir barðinu á dýrtíðinni. Auðvitað þurfa þau að greiða þá kauphækkun, sem orðið hefur og mest er talað um að valdi því, að hækka þurfi söluskattinn vegna ríkissjóðs. Ekki eru nema fáar vikur síðan Alþ. ákvað með lagabreytingu hækkun á framlagi sveitarfélaga til almannatrygginga. Eins og allir vita, hafa sveitarfélögin takmarkaðar heimildir í lögum til tekjuöflunar á móti útgjaldaþörfinni. Hins vegar getur ríkið gefið sjálfu sér heimildir til tekjuöflunar. Því er ekki markaður bás í þeim efnum nema af gjaldgetu þegnanna. Nú er spurn: Hvers vegna fylgdi ekki hæstv. fjmrh. sinni vinsælu reglu, þegar þetta söluskattsfrv. var samið, að láta 1/5 af söluskattshækkuninni renna í jöfnunarsjóð sveitarfélaganna? Var hann ofurliði borinn af félögum sínum í ríkisstj. eða flokkum hennar? Mér þykir það ekki alls kostar líklegt, ef hann hefði viljað beita þeirri orku, sem hann á yfir að ráða. Eða taldi hann ríkissjóðinn svo illa kominn í höndum sér, að skattalækkunin yrði að renna öll í sjóðinn til að bjarga því skipi? Eða heldur hann, að sveitarfélögin séu ekki í erfiðleikum? Ég held, að hann hafi ekki gefið sér tóm til að athuga þetta nógu rækilega. Ég tel tvímælalaust, að Alþ. eigi að taka það tillit til sveitarfélaganna að ætla þeim 1/5 af söluskattshækkuninni. Það var að vel yfirveguðu máli, sem þeim var ætlaður 1/5 partur söluskattsins 1960, og mæltist mjög vel fyrir. Þegar þessi sami skattur er hækkaður vegna víðtækra almennra dýrtíðarráðstafana, er mjög fráleitt og óviturlegt að láta sem sveitarfélögin séu ekki til. Slíkt er uppgjöf. Að vísu má segja, að í mörgu sé uppgjöf hjá hæstv. ríkisstj., en svona uppgjöf má ekki eiga sér stað, meðan algert þrot er ekki formlega viðurkennt. Við minnihlutamenn fjhn. ætlum að leyfa okkur að leggja fram skrifl. till. um að fella niður úr 5. gr. frv. mgr. þá, sem ákveður, að sveitarfélögin skuli ekki fá sinn hluta af hækkun söluskattsins. Hæstv. ríkisstj. áætlar, að hækkunin, sem gengur í gildi 1. febr., færi sér um 260 millj. kr. tekjur fyrir ríkissjóð á þessu ári. Till. okkar felur í sér, að um 52 millj. af þeirri fjárhæð gangi til sveitarfélaganna og reglan um hlutdeild þeirra í söluskattstekjunum sé ekki rofin. Dettur nokkrum í hug, að ríkissjóður, eins og hjá honum hefur verið í pottinn búið, geti ekki staðið að þessu? Er nokkur hér inni, sem telur, að sveitarfélögin þurfi ekki á þessu að halda, eða Alþ. þurfi ekki að taka hlutfallslega sama tillit til þeirra og síðustu ár? Svör við þessum spurningum koma fram í atkvgr. um brtt. okkar. Ég bið hæstv. forseta, um leið og ég afhendi honum till., sem er í skriflegu formi og hlaut að vera það nú, að leita afbrigða fyrir till.



Herra forseti. Ég hafði gert ráð fyrir því, að það væri ráðgerður kvöldfundur um 3. umr. þessa máls, og hirti því ekki um það að koma á framfæri við 2. umr. þess nokkrum aths. Ég skal ekki á þessum tíma lengja þessar umr. mikið og ekki hafa kvöldmatinn lengi af hv. þdm., en það voru þó nokkur atriði í ræðu hæstv. forsrh., sem ég vil aðeins gera að umræðuefni. Hæstv. forsrh. sagði m.a., að hann hefði einhvers staðar séð, að reiknað hefði verið út, að vaxtalækkunartillaga okkar framsóknarmanna í sambandi við þetta mál svaraði til 2% hækkunar á fiskverðinu. Að vísu tók hann fram, að ég hefði ekki haldið þessu fram í minni ræðu, enda gerði ég það ekki, ég varaðist það, vegna þess að ég taldi ekki þörf á að fara út í neinn útreikning á því. En hann vildi mjög vefengja þennan 2% útreikning, sem hann hefur væntanlega séð í Tímanum í morgun, því að þar sá ég hann, og taldi, að það væri um 1% hækkun að ræða. Mér er þá engin launung á því, að ég hef reiknað þetta dæmi, þó að ég hafi ekki í ræðu minni áðan fullyrt um þetta, og ég skal fullyrða það nú, að reikningur hæstv. forsrh. er algerlega rangur. Ég veit ekki, hvort má komast eitthvað nærri útkomu hæstv. forsrh. með því að taka aðeins tillit til þess hluta vaxtalækkunarinnar, sem kemur fram við það, að vextir á 55% af framleiðsluverðmætinu lækka úr 7 eða 7½% og í 5 eða 5½%, en ef tekið er tillit til þess einnig, að gert er ráð fyrir, að lánin hækki úr 55% og upp í 67% og á þessum hluta verður vaxtalækkunin úr víxilvöxtum og niður í afurðalánavexti, þá mun koma í ljós, að hæstv. forsrh. hefur reiknað dæmið mikið skakkt. Hæstv. forsrh. ætlaði nú ekki að fara út í það neitt að gera upp viðreisnina, eins og hann orðaði það. Hann gat þó ekki á sér setið að tala um kosti hennar, sem hann fann í fljótu bragði, og það var fljótgert hjá hæstv. forsrh. En hann upplýsti okkur um, að það væri þó meira vöruúrval í landinu. Vörukaupaferðir til útlanda væru þó nokkrar og eitthvað af smygli væri að vísu, en það væri miklu minna en áður hefði verið. Um þetta skal ég láta hæstv. forsrh. hafa sína skoðun í friði, en bara segja honum frá því, ef honum þætti það einhver fróðleikur, að ég hafði aldrei á ævi minni heyrt það nefnt, að fólk brygði sér til útlanda til að fara í búðir gagngert fyrr en nú á seinustu tveimur árum. Ég skal ekki fara að rekja mörg atriði þessa máls. En það voru þó einkum tvö atriði, sem ég skal nefna, sem gáfu mér tilefni til að fara í ræðustólinn. Annað var það, sem hæstv. forsrh. sagði um 6. gr. í þessu frv., sem hann taldi ekki vera neina nýjung, og hann benti á það, að þegar flokksbróðir hans, Jóhann Þ. Jósefsson, var fjmrh. 1947, hefði verið í 22. gr. fjárl. heimild af svipuðu tagi. Nú veit ég ekki, hvort hæstv. forsrh. finnst, að ástandið í efnahagsmálum okkar Íslendinga núna sé svipað og það var 1947, en þá urðum við Íslendingar, eins og kunnugt er, fyrir einhverjum mestu efnahagsáföllum, sem við höfum orðið fyrir, vegna hruns stríðsmarkaðanna og þeirrar uppbyggingar matvælaframleiðslu, sem þá átti sér stað í nágrannalöndum okkar. Á nokkrum árum um þetta leyti minnkaði þjóðarframleiðslan um 15% og verðmæti hennar eða þjóðartekjurnar um 25%. En þess er líka að gæta í sambandi við árið 1947, að þá var töluvert öðruvísi ástatt í framkvæmdamálum þjóðarinnar. Þá var það ekki ríkið eitt, sem tók það á sig að draga úr framkvæmdum sínum, heldur var af þessari sömu ríkisstj., sem hæstv. núv. forsrh, sat í, komið á mjög ströngu fjárfestingareftirliti og fjárfestingarleyfakerfi. Þessar framkvæmdir þeirrar hæstv. ríkisstj. voru að vísu ekki til neinnar fyrirmyndar, en hún hafði það sér til afsökunar, að það voru neyðartímar. Nú ætlar hæstv. forsrh. að telja ákvæði 6. gr. þess frv., sem hér er til umr., sambærilegt við þetta, og hygg ég, að flestir sjái þar nokkurn mun á. Þá skal ég að endingu segja nokkur orð í sambandi við þá yfirlýsingu hæstv. forsrh., að það væri ekki með neinu móti hægt að fallast á þá till. okkar, sem nú hefur verið felld, um 8 manna n. og þær viðræður, sem þar var gert ráð fyrir, vegna þess að framsóknarmenn hefðu ekki verið til viðtals um að samþykkja tekjuöflunina. Nú hefur tekjuöflunargreinin verið samþykkt, þó að við værum ekki til viðtals um það. Hæstv. forsrh. og hans liðsmenn gátu vissulega samþykkt þá grein, þó að þeir hefðu einnig samþ. brtt. okkar um 8 manna n. Að vísu hefðu þeir þá gert allt starfið erfiðara, vegna þess að þá hefði verið búið að taka þá kollsteypu, sem fólgin er í 300 millj. kr. nýjum álögum. Ég skal ekki lengja mál mitt. Hv. 10. þm. Reykv. gaf að vissu leyti nokkurt tilefni til að halda áfram viðræðum við hann, en eins og á stendur núna með fundartíma, þá sé ég nú ekki ástæðu til að lengja mikið orðræður okkar, en mér þótti kattarþvottur hans í sambandi við nefndarstörfin vera heldur vesældarlegur.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. flytur till. um, að af hækkun söluskattsins skv. þessu frv. skuli 1/5 hluti renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Hann lýsti því fögrum orðum, hversu gott verk það hefði verið og vinsælt 1960 að ætla sveitarfélögunum hluta af söluskattinum, sem þá var lögleiddur, en þá var ákveðið, að sveitarfélögin skyldu fá 20% af hinum nýja söluskatti. Á síðasta þingi var ákveðið, um leið og innflutningssöluskatturinn var niðurfelldur, að sú skipan skyldi verða á þessum málum, að jöfnunarsjóður sveitarfélaganna skyldi fá fimmtung af 3% smásöluskattinum og 5% af verðtollinum skv. nýju tollskránni. Skv. þessu er gert ráð fyrir í gildandi fjárl. fyrir 1964, að sveitarfélögin fái um það bil 140 millj. til úthlutunar milli sveitarfélaga. Sú fjáröflun, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., 2½% söluskattur, er ætlað að standa undir alveg tilteknum útgjöldum, sem að mjög litlu leyti snerta sveitarfélögin. Með þessu frv. er áformað að afla tekna, sem mundu nema á þessu ári u.þ.b. 260 millj., eða nánar tiltekið er áætlunin 262 millj. af þessum 2½%. Í hvað eiga svo þessar tekjur að fara? Skv. frv. eiga þær að fara, fyrst og fremst skv. 1. gr., í endurbætur hjá frystihúsunum eða hagræðingu, 43 millj., sveitarfélögin eiga ekki að taka neinn þátt í þeim kostnaði. Í öðru lagi eiga að fara 55 millj. til togaranna, sumpart í rekstrarstyrki og sumpart til fiskileitar. Sveitarfélögin eiga ekki að taka neinn þátt í þeim kostnaði. Í þriðja lagi eiga 30 millj. að ganga til fiskveiðasjóðs. Sveitarfélögin eiga ekki að taka neinn þátt í því. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir, að um 52 millj. gangi til hækkunar á fiskverðinu. Sveitarfélögin taka engan þátt í þeim tilkostnaði. Í fimmta lagi eru svo 55 millj. til að standa undir niðurgreiðslum þeim, sem komið hafði til orða að lækka, en nú er ákveðið að haldi áfram fyrst um sinn. Sveitarfélögin taka ekki þátt í útgjöldum vegna niðurgreiðslna. Þarna eru samtals 235 millj. af þessum 262. Sjötti liðurinn eru svo almannatryggingarnar, en það er gert ráð fyrir, eins og frv. liggur nú fyrir þinginu, að bætur almannatrygginga hækki um 15% til samræmis við kauphækkanirnar í des. Nú er það að vísu rétt, að vegna kauphækkana og hækkana á útgjöldum almannatrygginga aukast útgjöld sveitarfélaganna nokkuð. Hér er þó ekki um að ræða nema örlítið brot af þeim heildarútgjöldum, sem þetta frv. er miðað við og á að afla tekna til. Enn fremur má geta þess, að með hækkandi heildartekjum útsvarsgreiðenda, en það er auðvitað kunnugt, að heildartekjur útsvarsgreiðenda verða allmiklu hærri á árinu 1964 en 1963, þá hækka líka tekjur sveitarfélaganna af útsvörum töluvert að óbreyttum útsvarsstigum. Að öllu þessu athuguðu er ekki sjáanlegt, að nein gild rök liggi til þess að ætla sveitarfélögunum hluta af þeim söluskatti, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þar sem sveitarfélögin taka yfirleitt ekki þátt í þeim útgjöldum eða tilkostnaði, sem frv. fjallar um.