Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Svo sem sjá má hefur orðið breyting á skipan ríkisstjórnar. Í stól menntmrh. er sestur hv. 5. þm. Norðurl. e., Tómas Ingi Olrich, og vil ég af þessu tilefni árna honum heilla í nýju og ábyrgðarmiklu starfi. Jafnframt vil ég við þetta tækifæri þakka fráfarandi ráðherra, Birni Bjarnasyni, 2. þm. Reykv., samstarfið við hann sem ráðherra en hann sest nú á þingmannsbekk að nýju.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Austurl., Jónas Hallgrímsson framkvæmdastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Jónas Hallgrímsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna upplýsinga sem fram hafa komið þess efnis að Fangelsismálastofnun sé í verulegum vandræðum og fyrir liggi að fangelsin verði hugsanlega lokuð um tíma, deild á Litla-Hrauni verði hugsanlega lokað og jafnvel að Skólavörðustígnum verði lokað í sumar. Það sem vekur sérstaka athygli mína, virðulegi forseti, er að í fréttum af þessum lokunum hefur komið fram að hæstv. dómsmrh. hefur heimilað 50% hækkun á almennum númeraplötum og það hlýtur að teljast dálítið sérstætt í ljósi þess að hæstv. forsrh. hefur gengið milli manna, kaupmannsins á horninu, verkalýðshreyfingarinnar og fleiri, þeirra erinda að tryggja það að verðhækkunum verði haldið í lágmarki. Einnig hefur komið fram að ástæða þessarar hækkunar er m.a. sú að bílainnflutningur hefur dregist saman. Enn fremur hefur þetta haft áhrif vegna þess að smábátar hafa verið kvótasettir því að Fangelsismálastofnun hefur tekjur annars vegar af bílainnflutningi sökum þess að þeir eru með númeraplöturnar og hins vegar að fangar hafa verið að beita fyrir smábáta. Því beini ég því til hæstv. dómsmrh. hvaða innlegg það sé í baráttu verkalýðshreyfingarinnar og annað til þess að tryggja að verðlagsþróun hér verði í samræmi við þau markmið sem náðst hafa, og enn fremur, virðulegi forseti, hvaða verðlagshækkanir búa að baki því að nauðsynlegt hefur verið að hækka verð á númeraplötum um 50% því að það hefur ekki komið fram í umræðunni að laun fanga sem að þessu standa hafi hækkað eða nokkur annar kostnaður. Virðulegi forseti. Ég beini þessu til hæstv. dómsmrh.

Herra forseti. Ég vil segja að ég hef einmitt beðið um sérstakar upplýsingar út af þessu máli og þeim fréttaflutningi sem hv. þm. spyr um. Það er alveg ljóst að fjárhagsstaða fangelsanna er afar slæm og ástæður eru ýmsar eins og forstjóri Fangelsismálastofnunar hefur útskýrt. Við höfum m.a. brugðist við með því að auka tekjur fangelsanna af númeraplötum í samræmi við kröfur fjárlaga um sértekjur fangelsanna en það eitt og sér er því miður ekki nægilegt til þess að tryggja að ekki þurfi að grípa til lokana eins og forstjórinn gerði tillögur um til að mæta rekstrarvandanum. Þessar upplýsingar um stöðu fangelsanna eru tiltölulega nýjar og eiga auðvitað eftir að fá meiri umfjöllun innan stjórnkerfisins. Ég hef fundað með fjmrh. sérstaklega út af stöðu fangelsanna og verið er að vinna í þessu máli. Númeraplötur hafa verið framleiddar á Litla-Hrauni um 12 ára skeið og þær hafa reynst ákjósanlegt verkefni fyrir fanga. Meginreglan er sú að selja plöturnar á kostnaðarverði en verðákvörðun hefur verið gerð á nokkurra ára fresti. Þegar síðasta breyting var gerð hafði kostnaðarverð hækkað óvenjumikið frá síðustu verðákvörðun sökum verðhækkana á efni sem kemur erlendis frá. Í tilefni af ummælum framkvæmdastjóra Félags íslenskra bifreiðaeigenda hef ég beðið um verðútreikninga og ég get látið þá hér í té. Þess skal getið að framleiðsla bílnúmera er algengt verkefni í fangelsum erlendis og byggir það m.a. á því að það þarf að hafa strangt eftirlit með slíkri framleiðslu. Út af öðrum ummælum hv. þm. get ég líka upplýst að haft var samband við Hagstofuna í sambandi við áhrif á vísitöluútreikninga og þau reyndust hverfandi en þá útreikninga og upplýsingar hef ég undir höndum ef hv. þm. hefur áhuga á að fá það afhent.

Virðulegi forseti. Vissulega er alvarleg staða uppi varðandi Fangelsismálastofnun eins og við heyrðum í hádegisfréttum í dag. Fjármagn skortir til að halda úti eðlilegri starfsemi þar og ef endar eiga að ná saman fjárhagslega hjá stofnuninni á þessu ári verður hún að loka í 3--4 mánuði yfir sumartímann. Fjárhagsvandi Fangelsismálastofnunar var ljós í haust og var einmitt ræddur þá. Það kom fram á fundi fjárln. þannig að það þarf í sjálfu sér ekki að koma neitt á óvart. Bæði ber stofnunin skuldir frá fyrri árum og auk þess er rekstur hennar m.a. háður rekstrartekjum eins og hér hefur komið fram. Það hlýtur, herra forseti, að vera óeðlilegt að stofnun sem gegnir svo veigamiklu hlutverki og á að vinna á samfelldan hátt sé í sjálfu sér háð rekstrartekjum. Það er afar eðlilegt að reynt sé að skapa sem fjölbreyttust störf á þessum stofnunum fyrir þá sem þar þurfa að dvelja, afar eðlilegt, brýnt og nauðsynlegt, en jafnfáránlegt er það að starfsemi hennar sem slík skuli vera háð þessum rekstrartekjum og sveiflast þar, eins og gerð hefur verið grein fyrir, eftir bílainnflutningi eða hversu oft bátar fara á sjó. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hún hafi ekki í hyggju í fyrsta lagi að slíta í sundur þau tengsl sem þarna eru og tryggja þar með samfelldan rekstur Fangelsismálastofnunar, og hvernig er ætlunin að taka á þeim skuldabagga sem stofnunin ber og hefði átt að leysa úr á sl. ári.

Herra forseti. Það var eins með mig og marga aðra hv. þm. að mér brá eilítið í brún að heyra fréttir helgarinnar sem sneru að stöðu fangelsismála og fjárhagserfiðleikum við rekstur fangelsa. Hæstv. ráðherra hefur reynt að skýra stöðu þeirra mála en eftir standa engu að síður, að minni hyggju, tvær veigamiklar spurningar sem ég óska eftir að fá skýrari svör við. Í fyrsta lagi. Þykir hæstv. ráðherra það eðlilegt að framleiðsla númeraplatna sem fangar inna af hendi og er hið besta mál í sjálfu sér, vegi svo þungt í fjárhagslegu tilliti í rekstri fangelsanna sjálfra að þar þurfi menn að hækka og lækka verð þeirra eftir hendinni og það sé í beinu samhengi við umfang í starfsemi fangelsanna? Það þykir mér alls ekki og geri ég þó að engu leyti lítið úr þessari mikilvægu framleiðslu og það að fangarnr hafi eitthvað nýtilegt fyrir stafni og fái jafnframt einhverja aura fyrir. Í annan stað vakti hæstv. ráðherra athygli á því að hann hefur nú þegar óskað eftir viðræðum við fjmrh. vegna þeirra upplýsinga sem fyrir liggja um að loka verði deildum sökum þess að ekki eru fjármunir til staðar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra þar sem tveir mánuðir eru liðnir af yfirstandandi fjárhagsári og ástandið blasir nú þegar við: Hefur eitthvað gerst á þessum tveimur mánuðum frá því að fjárlög voru samþykkt og frágengin sem gerir það að verkum að þetta eru alveg nýjar fréttir í herbúðum ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn hafa komið hér og lýst áhyggjum yfir því að fara eigi að loka deildum í fangelsunum. Ég velti því fyrir mér að ekki hefur komið fram hvort hv. þm. hafi áhyggjur af því hvort fangarnir væru lokaðir úti eða inni. En það sem mér finnst kannski vanta í umræðuna er hvað verið er að dæma marga í fangelsi og hversu lengi og hver þörfin er fyrir öll þessi fangelsi. Getur ekki verið að allar þessar herðingar sem menn eru að tala um á refsingum og þörf fyrir sífellt harðari refsingar fyrir hin og þessi brot leiði til þess að farið sé að dæma allt of marga í allt of langa fangelsisdvöl og að skoða þurfi þessi mál í heildarsamhengi og velta því fyrir sér hvort þetta sé raunveruleg ástæða fyrir þessu öllu saman?

Herra forseti. Ég vil taka skýrt fram að ég er alveg sammála hv. þingmönnum um að þetta er ekki nógu gott ástand og ég vil svo sannarlega að við fáum úrbætur í þessu máli. Það eru auðvitað ýmsar ástæður fyrir því að upp kemur slæm fjárhagsstaða hjá Fangelsismálastofnun akkúrat á þessum tíma. Því miður komu þær upplýsingar heldur seint fram. Vera má að skýringa sé að leita í því að ákveðin mannaskipti hafa orðið hjá stofnuninni og ýmsir reikningar komu seint fram. En það hefur átt sér stað m.a. fjölgun fanga, það er rétt, en það er ekki vegna þess að verið sé að herða refsingar heldur m.a. vegna þess að við höfum verið í vandræðum t.d. með gæsluvarðhaldsfanga. Ekki er enn þá búið að reisa nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu fyrir gæsluvarðhaldsfanga, því miður, þannig að þá verður að vista líka á Litla-Hrauni. Vart hefur orðið við aukinn fjölda útlendinga sem hingað koma í vafasömum tilgangi og því miður hafa þeir lagst í afbrot hér á landi þannig að ýmsar ástæður eru fyrir því að þessi kostnaður eykst svo verulega og fer fram úr fjárlögum. Ég hef ekki bara óskað eftir viðræðum við hæstv. fjmrh. Ég hef þegar átt ítarlegan fund með honum og embættismönnum hans og embættismönnum úr dómsmrn. þannig að verið er að skoða þetta mál og fara yfir þessa hluti nákvæmlega. Varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason spurði um í sambandi við númeraplöturnar, þá held ég að allir séu sammála um að mjög mikilvægt sé að fangar hafi ákveðin verkefni og það hefur verið nokkuð erfitt að finna verkefni við hæfi. Þessi fyrirmynd var sótt erlendis frá. Mjög víða í fangelsum í Evrópu eru slík verkefni eins og að búa til númeraplötur og þess vegna var sú leið farin. Það eru bein fyrirmæli í fjárlögum um að afla skuli sértekna með þessu móti og auðvitað verður að bregðast við því.

Herra forseti. Í dag mun fara fram umræða um stjórnkerfi fiskveiða, eitt mesta hita- og átakamál í íslenskri efnahags- og stjórnmálaumræðu um langt árabil. Það er ekki að undra því að gríðarlegir hagsmunir eru í húfi fyrir einstaklinga, fyrirtæki og byggðarlög. Í athugasemdum með frv. ríkisstjórnarinnar, sem nú verður tekið á dagskrá, er vísað í störf nefndar sem ríkisstjórn fól að undirbúa þetta frv. Hún átti að ná sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið eins og segir í erindisbréfi til nefndarinnar. Þetta tókst nefndinni því miður ekki. Hún margklofnaði og komu fram nefndarálit, tvö frá ríkisstjórnarmeirihlutanum og tvö frá stjórnarandstöðu. Einum flokki, Frjálslynda flokknum, hafði verið haldið utan við nefndina. Nú gerist það, herra forseti, að stjórnarandstaðan sameinast í þáltill. um að enn verði leitað sátta sem byggist á uppstokkun kerfisins í þeim anda sem margir stjórnarsinnar á Alþingi og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar virðist vilja. Herra forseti. Ég hefði talið eðlilegt að þótt þingsköp bjóði ekki upp á að þessi mál, frv. og þáltill., verði rædd í einu hefðu þau bæði átt að vera á dagskrá í dag. Hér er um að ræða mismunandi nálgun til að leysa þennan sama vanda.

Hæstv. forseti. Það er ekki við öðru að búast en þeim vinnubrögðum sem hér hefur verið lýst. Við höfum séð hvernig stjórnarliðar hafa tekið á þessu máli frá upphafi og fylgst með ferlinu frá því fyrir kosningar, þegar þjóðinni var lofað sátt í þessu máli. Síðan höfum við fylgst með þeim nefndum sem fjölluðu um málið og hvernig stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um þennan feril allan. Þegar svokölluð sáttanefnd skilaði af sér í pörtum sem lýst var áðan lá ljóst fyrir að meiningin var aldrei að ná neinni sátt nema milli stjórnarflokkanna við LÍÚ um þetta mál. Það er þess vegna keyrt áfram. Þegar sambærilegt mál stjórnarandstöðunnar er lagt fram í þinginu hefði maður náttúrlega talið eðlilegt að það væri tekið til umræðu og menn fengju að ræða hvort einhver flötur væri á samstarfi um að leysa málið á grundvelli þeirrar tillögu. En ekki aldeilis. Það er ekki meiningin að taka það á dagskrá áður en niðurstaða stjórnarflokkanna, sem er ekki einu sinni orðin niðurstaða, verður tekin til umræðu. Hæstv. forsrh. hefur þegar lýst því yfir að sjútvrh. eigi mikið verk fyrir höndum til að ná samkomulagi við menn í stjórnarliðinu um þetta mál og vilji hann ná einhverju samkomulagi við stjórnarandstöðuna sé það verkefni líka eftir. Svona hafa þessi vinnubrögð verið alla tíð og með þeim er engin von til að nokkurn tíma náist sátt í þessu mikla deilumáli sem hér hefur verið bryddað á umræðum um.

Herra forseti. Í 50. gr. þingskapa segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í upphafi fundar, áður en gengið er til dagskrár, geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins.`` Mér finnst það mikið umhugsunarefni hvernig þessi ákvæði þingskapanna eru nýtt hér í þinginu af stjórnarandstöðunni. Mér fannst alveg einstaklega glöggt dæmi um það í upphafi þessa fundar þegar fyrirspurnum var beint til dómsmrh. Þær áttu ekki heima undir þessum lið þingskapa. Þarna var um fyrirspurnir að ræða til ráðherra sem annaðhvort hefði átt að svara í óundirbúnum fyrirspurnum eða í fyrirspurnatíma, þ.e. skriflegri fyrirspurn. Af þessu tilefni verð ég að segja að það er engu líkara en að sumir hv. þm. lesi blöðin á morgnana og nefni síðan það sem þar er í fréttum hér undir liðnum athugasemdir um störf þingsins. Það er afskaplega mikið umhugsunarefni. Ég verð að viðurkenna að mér finnst menn vera komnir út fyrir öll mörk varðandi hvað hægt er að ræða undir liðnum athugasemdir um störf þingsins.

Virðulegi forseti. Þetta var dálítið sérstæð ræða hjá hv. formanni þingflokks sjálfstæðismanna, Sigríði Önnu Þórðardóttur. Þrátt fyrir skýr ákvæði þingskapa hefur ákvæðið fengið á sig hefð og menn hafa unnið samkvæmt því um nokkuð langt skeið. Undir þessum lið hafa menn tekið upp þau málefni sem efst eru á baugi hverju sinni til að ná til hæstv. ráðherra. Það næst ekki til þeirra á hverjum degi. Hins vegar vill svo til í þessu tilviki að ráðherra er m.a. borin þeim sökum í fjölmiðlum að hafa með þessum hækkunum lagt á skatta en ekki þjónustugjöld. Ég held að það sé mjög eðlilegt að menn taki það upp hér við umræður um störf þingsins. Það er einmitt hér sem þinginu er ætlað að veita ráðherrunum aðhald. Það er einmitt hér sem við getum borið upp fyrirspurnir við hæstv. ráðherra, einmitt undir þessum lið. Sú hefð hefur skapast að menn beiti þessum lið til að ræða þessi mál. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ræða hv. þm. ber þess vott að ekki eigi að fylgja þeirri hefð sem hér hefur skapast heldur beygja af leið. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér þótti miður að sú ræða var flutt.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar frá því áðan, að í dag stendur til að við ræðum hér um stjórn fiskveiða, svokallaða sáttaleið. Ég hefði talið eðlilegt að tekin hefði verið til umræðu tillaga sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna lögðu fram, um að hugsanlega væri hægt að leita frekari leiða til að ná sátt með stjórn og stjórnarandstöðu í þessu máli. Það var því miður ekki gert. Ég veit ekki alveg hvernig á að skilja þau ummæli hæstv. forsrh. í fréttum nýverið að hlutverk sjútvrh. sé m.a. að leita sátta við eigin flokk og reyndar stjórnarflokkana báða en jafnframt við stjórnarandstöðuna. Ég hefði talið að þessi tillaga sem flutt var af formönnum þingflokka hefði verið útrétt hönd til að reyna að finna flöt á þessu máli. Ég harma að það skuli ekki hafa verið reynt.

Herra forseti. Í almennri umræðu um störf þingsins gerði hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl., alvarlega athugasemd við stjórn forseta á þessum fundi. Ég vil leyfa mér að bera hönd fyrir höfuð hæstv. forseta --- þó að hann geti yfirleitt svarað fyrir sig sjálfur --- vegna túlkunar hv. þm. Sigríðar Önnu Þórðardóttur á þeirri venju sem hér hefur skapast á síðustu mánuðum, að hefja þingfund á litlum eldhúsdegi. Það er hárrétt að þingsköp standa til þess að ræða hér, ef menn vilja svo við hafa, störf þingsins. Það hefur verið samþykkt í forsn. og eftir því sem ég best veit á formannafundum með forseta, þ.e. formönnum þingflokka þar sem hv. þm. situr gjarnan, að túlka þessa grein dálítið rúmt. Þannig hefur það verið. Það kemur mér því mjög spánskt fyrir sjónir, herra forseti, að formaður þingflokks Sjálfstfl. sé að vakna til lífsins núna. Ég hef hins vegar treyst hæstv. forseta vel í þessum efnum sem öðrum og mér finnst hann ekki eiga skilið af hálfu formanns þingflokks Sjálfstfl. að á hann skuli ráðist með þessum hætti.

Herra forseti. Athugasemdir mínar lutu fyrst og fremst að því að við þingmenn hefðum önnur ákvæði í þingsköpum til að taka upp mál sem þessi, t.d. utandagskrárumræður og fyrirspurnir, bæði óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra og skriflegar fyrirspurnir. Við höfum næg tækifæri og farvegi til að fara vandlega í málin án þess að gera það undir liðnum athugasemdir um störf þingsins. Ég beini athugasemdum mínum fyrst og fremst til stjórnarandstöðunnar sem mér finnst hafa gengið lengra og lengra í túlkun sinni á þessu ákvæði og á því hvað sé hægt að taka fyrir undir liðnum athugasemdir um störf þingsins.

Herra forseti. Það mál sem ég fylgi úr hlaði á sér langan aðdraganda, jafnlangan og núverandi skipulag fiskveiðistjórnar hér við land ef grannt er skoðað. Hvorki er tími né ástæða til að rekja þá sögu alla. Mun ég því fyrst bregða niður fæti þar sem er samþykkt þáltill. sem þingmenn þáv. Alþýðubandalags fluttu á 122. löggjafarþingi 1997--1998, um skipan opinberrar nefndar um auðlindagjald. Þáltill. var samþykkt án mótatkvæða og var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa níu manna nefnd sem hafi það hlutverk að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða þjóðareign, m.a. öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, svo og í almenningum, afréttum og öðrum óbyggðum löndum utan heimalanda, námur í jörð, orku í rennandi vatni og jarðhita neðan við 100 m dýpi. Nefndin skilgreini þessar auðlindir á skýran hátt og hvernig skuli með þær farið. Nefndin kanni einnig hvernig staðið skuli að gjaldtöku fyrir afnot af auðlindum í sameign þjóðarinnar, með hliðsjón af þeim gjöldum sem fyrir eru. Nefndin kanni möguleika á að nota auðlindagjald til að tryggja að afrakstur sameiginlegra auðlinda skili sér á réttmætan hátt til þeirra sem hagsmuna hafa að gæta. Um verði að ræða hóflegt gjald sem varið verði til að standa undir rannsóknum og til að stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu auðlindanna og réttlátri skiptingu afrakstursins, m.a. til að styrkja byggð í landinu.`` Skipan auðlindanefndarinnar og síðan niðurstaða hennar var meginvendipunktur í öllum þessum málum. Í ljósi þessa er sérstök ástæða til að gefa niðurstöðum auðlindanefndarinnar sérstakan gaum. Hlutverki sínu lýsir nefndin með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur talið hlutverk sitt felast fyrst og fremst í því að gera tillögur um samræmda meginstefnu í stjórn auðlinda með sérstakri áherslu á stjórn og nýtingu auðlinda í þjóðareign en í samræmi við þingsályktun þá sem nefndin starfar eftir hefur hún gengið út frá því að þær eignir sem taldar eru upp í ályktuninni og nú eru í þjóðareign verði það áfram. Nefndin hefur hins vegar ekki talið það verkefni sitt að útfæra tillögur sínar í smáatriðum eða í formi fullbúinna frumvarpa.`` Um nytjastofna á Íslandsmiðum segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað rækilega um fiskveiðar Íslendinga og telur að byggja eigi stjórn þeirra áfram á núverandi grunni þótt hún telji ýmsar breytingar á núgildandi reglum í átt að auknu frjálsræði í meðferð og handhöfn aflaheimilda æskilegar. Nefndin er þeirrar skoðunar að greiðsla fyrir afnot af auðlindinni geti stuðlað að því að sátt geti tekist um stjórn fiskveiða, enda verði sú gjaldtaka ákveðin með hliðsjón af afkomuskilyrðum og uppbyggingu sjávarútvegsins og þeirri óvissu sem hann á við að búa, m.a. vegna ófyrirsjáanlegra breytinga á aflabrögðum og vegna alþjóðlegrar samkeppni, þar á meðal þau skilyrði sem sjávarútvegur annarra þjóða býr við. Til viðbótar slíkum rökum fyrir því að fara með gát í þessum efnum vísar nefndin til þess að í þingsályktun þeirri sem hún starfar eftir er beinlínis tekið fram ,,að um verði að ræða hóflegt gjald``.`` Og enn fremur, herra forseti: ,,Varðandi greiðslu fyrir afnot af auðlindinni hefur nefndin tekið tvær meginleiðir til skoðunar. Fyrri leiðin, sem nefnd hefur verið fyrningarleið, byggist á því að allar aflahlutdeildir verði skertar árlega um fastan hundraðshluta en síðan verði þær endurseldar á markaði eða með uppboði. Síðari leiðin, nefnd veiðigjaldsleið, felst hins vegar í beinni gjaldtöku ásamt ákvæðum um að breytingar á aflahlutdeildum krefjist ákveðins lágmarksaðdraganda.`` Ég skipaði nefnd í september 1999 til að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og lauk hún störfum sl. haust. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndinni ber að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu. Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Þess skal þó gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni um auðlindir sjávar né heldur raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni.`` Eins og sjá má af tilvitnuninni sem ég las voru nefndinni á engan hátt settar skorður í störfum sínum, t.d. hvað val leiða eða annað varðar. Eins og við mátti búast reyndust skoðanir skiptar en rétt eins og raunin varð í auðlindanefndinni var meiri hluti nefndarinnar hlynntur veiðigjaldsleiðinni. Endurskoðunarnefndin útfærði þá leið hins vegar öllu nánar og lagði til að gjaldinu yrði skipt í kostnaðargjald og sérstakt afkomutengt gjald. Þannig yrði innheimt gjald sem tæki mið af stjórn fiskveiða og breytilegur hluti sem tengist afkomunni í greininni. Með því móti var reynt að nálgast auðlindarentuna sjálfa sem mundi tryggja almenningi sýnilega hlutdeild í arði að auðlindinni. Á veiðigjaldsleið og fyrningarleið sem rétt er að kalla uppboðsleið er grundvallarmismunur því að eftir veiðigjaldsleið er reynt að tryggja þeim sem nytja auðlindina mikilvægt rekstraröryggi án þess að þeir séu á nokkurn hátt firrtir þeim aga og aðhaldi sem samkeppni á frjálsum markaði tryggir. Með uppboðsleiðinni yrði rekstraröryggi hins vegar sett í uppnám, enda var það svo að tveir nefndarmenn í auðlindanefndinni skiluðu sérbókun gegn uppboðsleiðinni og sá þriðji skilaði bókun sem fólst í grundvallarafstöðu sem er ósamrýmanleg þeirri leið. Við frekari úrvinnslu málsins þótti sýnt að leið sú sem endurskoðunarnefndin lagði til yrði á ýmsan hátt torfær í framkvæmd af skattalögfræðilegum ástæðum. Í fyrirliggjandi frv. er því lagt til að innheimt verði eitt magn og afkomutengt veiðigjald og nær þetta eina gjald þeim meginmarkmiðum sem endurskoðunarnefndin leitaðist eftir að ná í tillögum sínum. Vík ég nú, herra forseti, að frv. sjálfu. Í greinargerð þess segir m.a.: Í frv. er gert ráð fyrir að lagt verði á magn- og afkomutengt veiðigjald. Með því móti næst fram hvort tveggja í senn, tenging við afkomu og magn veiðiheimilda hverju sinni. Er hér um að ræða útfærslu á hugmyndum nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Er gjaldið fundið út með því að draga helstu kostnaðarliði útgerðarinnar, olíu, laun og annan rekstrarkostnað ákveðins tímabils, frá aflaverðmæti sama tímabils. Gerir frv. ráð fyrir að 9,5% þeirrar fjárhæðar sem eftir stendur, reiknað í krónum á þorskígildiskílógrömm, verði lagt á þorskígildiskílógrömm komandi fiskveiðiárs. Til þess að fyrirtæki geti aðlagað rekstur sinn að breytingum er lagt til að veiðigjaldið verði tekið upp í áföngum á árunum 2004--2009. Afkomutengingin sem gert er ráð fyrir í frv. er útfærð þannig að miðað er við að frá heildaraflaverðmæti ákveðins liðins tímabils séu dregnir stærstu kostnaðarliðir útgerðarinnar, þ.e. reiknuð laun, olíukostnaður og annar rekstrarkostnaður. Þær tekjur sem eftir standa þegar þessi kostnaður hefur verið greiddur verða notaðar sem grundvöllur gjaldtökunnar á komandi fiskveiðiári. Með þessu móti er tekið tillit til þeirra þátta sem mest áhrif hafa á afkomu útgerðarinnar, þ.e. sveiflna í fiskverði og afla og sérstaklega skilgreindra kostnaðarliða útgerðarinnar. Magntenging gjaldsins samkvæmt frv. kemur til með tvennu móti. Annars vegar sem hluti af afkomutengingunni þar sem aflamagn mun hafa mikil áhrif og hins vegar við álagningu gjaldsins þar sem miðað er við að fast gjald sé lagt á hvert þorskígildiskílógramm. Með þessu er tryggt að álagning gjaldsins taki tillit til breytinga sem kunna að verða á afla og aflaheimildum. Eins og sjá má af töflu sem birt er í almennum athugasemdum frv. má gera ráð fyrir að aflaverðmæti á viðmiðunartímabili veiðigjalds sem lagt yrði á 1. september nk. ef frv. væri að fullu komið til framkvæmda næmi 78 millj. kr. Þegar launa-, olíu- og annar kostnaður við veiðarnar er dreginn frá tekjunum standa eftir 22,3 milljarðar kr. Af þeirri fjárhæð er gert ráð fyrir að útgerðin greiði 9,5% veiðigjald eða rúmlega 2,1 milljarð kr. Rétt er að hafa í huga að þá á útgerðin eftir að greiða allan fjármagnskostnað, arð til hluthafa og skatta og einnig á eftir að gjaldfæra afskriftir af varanlegum rekstrarfjármunum. Þannig er sýnt að verði frv. að lögum hefur það auknar álögur á útveginn í för með sér. Það sýnist vera í samræmi við fyrirliggjandi stefnumótun, bæði auðlinda- og endurskoðunarnefndar, sem m.a. styðst við þann skilning að almenningi beri sýnileg hlutdeild í hagnaði af nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar. Jafnframt kemur þar til sá skilningur að atvinnugreinum beri hverri fyrir sig að taka aukinn þátt í útgjöldum sem hljótast beint af starfsemi þeirra. Í frv. er jafnframt gert ráð fyrir að lagagrunnur að rannsóknaveiðum Hafrannsóknastofnunarinnar sé gerður afdráttarlaus. Tillaga er um að sjútvrh. geti að höfðu samráði við Byggðastofnun ráðstafað allt að 1.500 lestum af óslægðum botnfiski til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Er gert ráð fyrir að þessar 1.500 lestir verði teknar af þeim heimildum sem ráðherra hefur nú samkvæmt 9. gr. laganna um stjórn fiskveiða til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru. Eins og kunnugt er lagði meiri hluti endurskoðunarnefndar til að rýmka kvaðir á veiðiskyldu en eins og málum er háttað er hún 50%, þ.e. að ef fiskiskip veiðir minna en helming af úthlutuðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö fiskveiðiár í röð fellur hlutdeildin niður. Meiri hlutinn taldi að gera ætti fyrirtækjum enn frekar kleift að nýta sér þann sveigjanleika sem aflamarkskerfið býður upp á í þeim tilgangi að bæta afkomuna og minnka þessa veiðiskyldu í 25%. Eftir áramót tóku allir stærstu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi sig saman og lögðu til, þvert á hugmyndir meiri hluta nefndarinnar, að lögunum yrði breytt á þann veg að sveigjanleikinn yrði minnkaður til muna. Gengu tillögurnar út á það að takmarka mjög það magn sem skip geta framselt og það sem kannski var sérstakara að einnig var lagt til að takmarka bæri möguleika skipa til að flytja til sín aflamark. Jafnvel þótt það gæti á margan hátt verið góður kostur að breyta lögum í þá veru sem hagsmunaaðilar hafa óskað eftir tel ég það ekki ráðlegt. Hugmyndir hagsmunaaðila stríða gegn hagsmunum margra einstaklinga og fyrirtækja í sjávarútvegi og því er 180° beygja í þessa veru ekki til þess fallin að auka sátt um stjórn fiskveiða. Ég er hins vegar sammála þeirri greiningu hagsmunasamtakanna að það skapi margan vanda að fiskiskipaflotinn skuli vera að stækka á ný sem rekja má til dóms Hæstaréttar frá því í desember 1998. Dómurinn hefur síst orðið til þess að hjálpa til við stjórn fiskveiða. Þá hefur hann dregið úr hagkvæmni í greininni og gert okkur erfiðara með að ná tökum á auknum útblæstri fiskiskipa eins og okkur er uppálagt samkvæmt alþjóðasamningum. Flestum tillögum endurskoðunarnefndarinnar um stjórn veiða krókabáta hefur þegar verið hrint í framkvæmd með lagabreytingum. Fyrirliggjandi frv. gerir þó ráð fyrir að lögfest verði sú tillaga að takmarkanir á stærð krókabáta verði rýmkaðar úr 6 brúttólestum eða brúttótonnum eins og nú er í 15 brúttótonn. Þá er í frv. lagt til að tillögum meiri hluta nefndarinnar um hámarksaflahlut verði fylgt en meiri hluti taldi ákvæði 11. gr. laga um stjórn fiskveiða óþarflega þröng hvað þetta varðar. Að mati meiri hlutans koma þessar reglur í veg fyrir að hagkvæmni stærðarinnar sé nýtt og hamla sérhæfingu fyrirtækja. Er því lagt til að hámarkshlutdeild einstakra aðila í þorski verði 12% en hámarkshlutdeild í öðrum bolfiskstegundum verði 50%, og 20% í uppsjávarfiski. Enn fremur er lagt til að samanlögð aflahlutdeild einstakra aðila verði 12% óháð því hvort fyrirtæki eru í dreifðri eignaraðild. Í frv. er lagt til að settar verði ákveðnar reglur um hvenær unnt verði að flytja aflamark á milli skipa. Samkvæmt þessari grein er það fyrst unnt þegar aflamarkinu hefur verið úthlutað og lýkur fresti til þess 15 dögum eftir að veiðitímabilinu lýkur. Þá er lagt til að heimild til flutnings sé takmörkuð þannig að aflaheimildir séu ekki bersýnilega umfram veiðigetu skipsins. Gerðar eru tillögur um breytingar á þeim reglum sem nú heimila Fiskistofu að samþykkja að vikið sé frá takmörkunum á heimild til flutnings aflamarks. Þá er gert ráð fyrir að heimild ákvæðis til flutnings aflaheimilda milli skipa innan sömu útgerðar verði rýmkuð. Hér að framan hafa helstu atriði frv. verið rakin en í því er einnig að finna aðrar breytingar á nokkrum greinum og eru þessar helstar. Í 2. gr. frv. er lagt til að felldir verði út hlutar málsliða sem ekki þjóna lengur tilgangi í lögunum en hafa dagað uppi í kjölfar eldri breytinga laganna. Hefðu breytingar samkvæmt greininni því ekki efnislega þýðingu við framkvæmd laganna en gerðu texta þeirra skýrari. Í 3. gr. er lagt til að eiganda skips sem aflareynsla er bundin við vegna veiða á viðmiðunartímabili í 1. mgr. 8. gr. verði heimilað að ráðstafa hlutdeildinni sem skip hans hefði fengið við úthlutun á það skip sem hann kýs hafi skip hans horfið úr rekstri áður en til úthlutunar kom. Samkvæmt 8. gr. er lagt til að 14. gr. núverandi laga verði felld úr gildi en þar segir að sérstök samráðsnefnd sem skipuð skuli einum fulltrúa sjómanna, einum fulltrúa útgerðar auk formanns sem skipaður sé af ráðherra skuli fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi veiðileyfi, úthlutun aflahlutdeildar og aflamarks samkvæmt lögum þessum og reglugerðum settum samkvæmt þeim og gera tillögur til ráðherra um úrlausn þeirra. Í 9. gr. er lagt til að gert verði að skyldu að tilkynna Fiskistofu um eigendaskipti að fiskiskipi eða aðrar breytingar á útgerðaraðild fiskiskips sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni. Gert er ráð fyrir að ráðherra geti með reglugerð kveðið nánar á um framkvæmd tilkynningarskyldu. Þetta er gert til að gera Fiskistofu betur kleift að gegna því eftirliti sem stofnuninni er ætlað að hafa með þeim sem veiðar stunda hér við land. Í lokagrein frv. er lagt til að lögin öðlist þegar gildi. Þó er lagt til að þau ákvæði laganna er varða veiðigjald taki ekki gildi fyrr en 1. sept. 2004. Með þessu verði veittur aðlögunarfrestur að gjaldtökunni í samræmi við tillögur nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Til að veita frekari aðlögunarfrest er lagt til að álagningu gjalda samkvæmt 4. mgr. 23. gr., sbr. 1. mgr. 24. gr., verði komið á í jöfnun þrepum 2004--2009. Þannig verði veiðigjald miðað við 6% í stað 9,5% árið 2004 og hækki síðan í jöfnum þrepum árlega og endi þannig í 9,5% árið 2009. Herra forseti. Hér hef ég fylgt úr hlaði frv. sem m.a. felur í sér að leggja skuli veiðigjald á sjávarútveginn, sem er í samræmi við þál. þá sem Alþingi samþykkti og kvað á um að innheimta skyldi hóflegt veiðigjald. Síðan verður fjallað um það í auðlinda- og endurskoðunarnefndum. Ég gat þess í upphafi ræðu minnar að þál. um auðlindagjald hafi verið samþykkt á Alþingi mótatkvæðalaust. En auðvitað vitum við að ýmsir voru á móti gjaldtöku af þessu tagi og það eru því einmitt þeir sem mest hafa gefið eftir í því skyni að skapa sátt um stjórn veiða á Íslandsmiðum. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég tel mig knúinn til að leiðrétta rangfærslur í máli hæstv. sjútvrh. en hann sagði í ræðu sinni að meiri hluti auðlindanefndar hefði verið þeirrar skoðunar að fara ætti svokallaða veiðigjaldsleið. Meginniðurstaða auðlindanefndar var sú að auðlindir eins og þær sem hér um ræðir ættu að vera í þjóðareign. Aðgang að þessum auðlindum ætti að afhenda tímabundið og í þeim efnum ætti að fara svokallaða uppboðsleið. Þetta er meginniðurstaða auðlindanefndar þegar þessi skýrsla er lesin. Sá er hér stendur sat í auðlindanefnd. Frá þessari meginlínu víkja síðan þrír hv. nefndarmenn af níu og gera þann fyrirvara að þegar kemur að sjávarútvegi --- vegna þess að sjávarútvegurinn var tekinn sérstaklega út --- vildu tveir þeirra ekki sjá að farin yrði svokölluð uppboðsleið en einn þeirra gerði fyrirvara um að auðlindir af þeim toga sem auðlindanefndin fjallaði um væru í þjóðareign. Þrír af níu gera sem sagt fyrirvara við almenna niðurstöðu nefndarinnar. Almennt komst því nefndin að þeirri niðurstöðu að þessi auðlind væri í þjóðareign, aðgang að henni ætti að afhenda tímabundið og úthlutun að aðgangi ætti að fara samkvæmt svokallaðri uppboðsleið. Það er meginniðurstaða nefndarinnar, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er einkennileg árátta hluta þeirra sem störfuðu í auðlindanefndinni að þeir eru eftir á að reyna að túlka textann allt öðruvísi en hægt er að lesa úr honum. Þetta er alveg ótrúlegt og ég man eiginlega bara ekki eftir að þetta hafi áður gerst í nefndarstörfum. Staðreynd málsins er sú að meiri hluti nefndarinnar lagði tvær leiðir að jöfnu, veiðigjaldsleiðina og það sem kalla má uppboðsleið en reyndar er hún kölluð fyrningarleið. Þrír nefndarmanna greiddu síðan sératkvæði þar sem þeir studdu einungis veiðigjaldsleiðina. Síðan er þráfaldlega verið að reyna að telja manni trú um að meiri hluti hafi verið fyrir uppboðsleiðinni, og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er enn eina ferðina að gera þetta. 

Virðulegi forseti. Það var reyndar nefnt við mig áður en ég fór í andsvarið að ekki þýddi að ræða þetta við hæstv. sjútvrh. Hann hefði haldið þessu fram um nokkuð langt skeið og hann neitaði algerlega að skilja það sem fram kemur í skýrslu auðlindanefndar og hann neitaði að taka þessum rökum. Hins vegar er kannski að mörgu leyti eðlilegt að hann grípi hvert það hálmstrá sem hann getur fundið til að tengja fleiri við þær hugmyndir sem hann leggur hér fram. Það er út af fyrir sig eðlilegt hjá manni sem er upp við vegg og hefur í sjálfu sér ekkert annað fram að færa en að snúa út úr niðurstöðu auðlindanefndar. Ég sat hins vegar í nefndinni, sat þá rúmlega 70 fundi sem voru haldnir. Við ræddum þetta fram og til baka og ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að sá er hér stendur var á vettvangi og tók þátt í þessari umræðu. Og ég frábið mér bara --- ég ætla nefnilega ekki að gera hæstv. ráðherra það upp að hann geri sér ekki grein fyrir því að þeir sem voru á vettvangi eru betri vitni eða vætti um hvað átti sér stað heldur en þeir sem sitja úti og ætla nú að túlka þetta eins og hér hefur verið reynt.

Herra forseti. Það er eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson geri sér ekki grein fyrir því að það eru nokkur hundruð ár síðan prentlistin var fundin upp. Og niðurstöður nefndarstarfsins birtast á prenti í skýrslu auðlindanefndarinnar sem er þingskjal.

Þá ættirðu að hafa lesið þetta.

Ef þingmaðurinn ætlar síðan að halda því fram að vegna þess að hann var á staðnum, hafi verið innan borðs í nefndinni, sé hann betur til þess fallinn að túlka það sem stendur í þingskjalinu vandast nokkuð málið því þá þýðir það einfaldlega að við getum ekki treyst því sem frá slíkum nefndum kemur. En það sem kemur upp í huga minn er hvort þessi afneitun hv. þingmanna á niðurstöðu hluta nefndarinnar standi í einhverju samræmi við það að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson greiddi ekki atkvæði með því að auðlindanefndin yrði sett á laggirnar. Hann sat hjá eins og aðrir þingmenn Alþýðuflokksins á þeim tíma.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur vísað í störf þeirra nefnda sem hafa fjallað um sjávarútvegsmál og leitað sátta, auðlindanefndarinnar og nefndar um stjórn fiskveiða. Það er ekki annað að skilja á hæstv. ráðherra en að hann sé að fara að því sem hann álítur ásættanlega niðurstöðu þessa nefndarstarfs en það er umdeilt og um það verður rætt í þessari umræðu. Hins vegar taldi auðlindanefndin það meginhlutverk sitt að leggja til hvernig skýra mætti réttindi þjóðarinnar, eigandans, til auðlindanna og notendanna og taldi það mikilvægan lið í að sættir gætu náðst milli þjóðarinnar og notenda auðlinda að nýtt stjórnarskrárákvæði yrði sett, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar.`` Herra forseti. Það þýðir hvorki að vísa til prenttækninnar, uppfinningar hennar, né mismunandi skilnings fólks á niðurstöðum auðlindanefndar varðandi þetta ákvæði. Þetta ákvæði er skýrt. Þetta er niðurstaða nefndarinnar en það hefur ekki bólað á því að tillaga væri sett fram um að festa þetta ákvæði í stjórnarskrá. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hvað líður framkvæmd þessa ákvæðis? Má vænta stjórnartillögu á grundvelli þessarar meginniðurstöðu auðlindanefndarinnar?

Herra forseti. Málefni stjórnarskrárinnar heyra ekki undir sjútvrn. heldur forsrn. og ég verð því að vísa öllum fyrirspurnum um þau málefni til hæstv. forsrh.

Virðulegi forseti. Afskaplega var þetta dapurt svar. En það segir okkur ýmislegt. Það segir okkur að hæstv. sjútvrh. hefur ekki treyst sér í aðdraganda þessa frv. til að taka þetta meginatriði upp í ríkisstjórninni og fylgja því eftir að samhliða tillögum hans um stjórn fiskveiða verði gengið til þess verks sem samhljóða niðurstaða var um í störfum auðlindanefndarinnar. Það segir okkur að ráðherrann hefur annaðhvort ekki sinnt þessu eða ekki lagt í það. Það segir okkur jafnframt að hann vísar ábyrgð á svo veigamiklum þætti sem varðar sjávarútvegsmálin yfir á hæstv. forsrh. Ég mun að sjálfsögðu ganga beint í að ganga frá fyrirspurn til forsrh. varðandi þetta atriði. En þingmenn skulu gera sér grein fyrir því að í þessari umræðu kemur ekki fram svar við þessari meginspurningu varðandi íslenskan sjávarútveg.

Herra forseti. Mér þykir reyndar svolítið furðulegt að hv. þm. skuli ekki átta sig betur á tilurð þessara mála þegar hún veit að auðlindanefndarstarfið fór fram á vegum forsrn. Þar af leiðandi heyra gríðarlega stórir hlutar þeirrar skýrslu ekki undir sjútvrn. Eins kemur mér á óvart að hv. þm., sem er reyndar fyrrv. hæstv. ráðherra, skuli ekki gera sér betur grein fyrir því hvernig störfum er skipt í Stjórnarráði Íslands.

Ekki það?

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. sjútvrh. aðeins út í 4. gr. frv. sem varðar úthlutun 1.500 lesta byggðakvóta til aðila úti á landi og á að úthluta í samráði við Byggðastofnun. Það er kunnara en frá þurfi að segja að úthlutun byggðakvótans sem úthlutað hefur verið af hálfu Byggðastofnunar hefur gengið afskaplega illa og sveitarfélögin sem hafa fengið þennan kvóta hafa logað stafna á milli í deilum um það hvernig honum hafi verið úthlutað, hverjir hafi fengið ráðstöfun og hvernig. Þegar farið er að úthluta 1.500 tonnum af þessum 12 þús. tonna kvóta sem verið hefur í höndum ráðherrans velti ég því fyrir mér hvort það sé byrjunin á því að þessi 12 þús. tonn verði einhver byggðapottur sem smám saman verði alfarið til ráðstöfunar til byggðarlaga úti um allt land og sjútvrn. muni sjá um það. Mig langaði til að fá að vita hvaða hugmyndir væru þarna á bak við og einnig hvort hæstv. ráðherra gæti þá upplýst um það hvernig þessum 12 þús. tonnum hefði verið varið, t.d. á síðasta ári. Eftir því sem ég veit best hefur fram að þessu ekki miklu verið úthlutað af þessum heimildum og því er spurningin hvort þetta sé ný stefna sem farin er í sambandi við ráðstöfum á þessum potti.

Herra forseti. Tólf þúsund tonnin í 9. gr. eru að mínu mati afskaplega mikilvæg til að geta brugðist við því þegar uppi eru breyttar aðstæður. Sem betur fer hefur á undanförnum árum ekki þurft að nota stóran hluta af þessum 12 þús. tonnum. Frá því að ég kom í sjútvrn. hefur árlega verið úthlutað ríflega 2 þús. tonnum vegna brests í innfjarðarrækju. Vegna þeirrar umræðu sem uppi hefur verið um erfiðleika byggðanna og vegna þeirra erfiðleika sem gætu verið fyrirsjáanlegir vegna breytinga í sjávarútvegi og jafnvel erfiðleika sem tengdust því að lagt væri á veiðigjald eða veiðileyfagjald taldi ég nauðsynlegt að rýmka það svið sem heimilt væri að bregðast við með þessum 12 þús. tonnum og að hluta þeirra væri heimilt að nota til að bregðast við vanda byggðanna vegna breytinga í sjávarútvegi. Eðli málsins samkvæmt hefur þessi grein ekki verið samþykkt og ekki hafa verið mótaðar neinar reglur um hana. Engar fyrirætlanir eru uppi um það að breyta eðli allra þessara 12 þús. tonna í þessa veru, einungis hluta þeirra. Það sem þá stendur eftir yrði eftir sem áður byggt á þeim grundvelli sem þegar er getið um í 9. gr.

Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þetta svar. Mig langar til þess að spyrja einnig um 5. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að 6 brúttólesta skip geti orðið 15 brúttótonn. Mín skoðun er sú að þetta sé gott ákvæði og ég held að það sé mjög þarft hvað varðar öryggismál og möguleika manna til þess að nýta afla sinn betur eða heimildir sínar betur. Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort til athugunar sé að heimila svokölluðum krókabátum að nota net eða önnur veiðarfæri en króka til þess að ná í þann kvóta sem þeir fá úthlutað. Ég held að það sé mikilvægt mál og geti auðveldað mönnum að ná aflaheimildum sínum með öruggum hætti.

Herra forseti. Það að heimila krókabátum að ná afla sínum með netum hefur ekki komið til álita í þessari vinnu og ég á ekki von á því að ég muni leggja fram slíka tillögu.

Hæstv. forseti. Þrjú ár eru liðin síðan loforðin stóru voru gefin um að koma á einhverri sátt um þetta stóra deilumál og formenn stjórnarflokkanna róuðu þjóðina með þessum loforðum. Nú eru efndirnar að koma í ljós og menn hljóta að spyrja: Er verið að taka á deilumálinu sjálfu? Var það þetta sem þjóðin var óánægð með? Svarar tillaga hæstv. sjútvrh. kallinu um að koma á réttlæti í sjávarútvegi? Svar mitt við því er alveg klárt nei. Það er ekki verið að taka á neinu af því sem skiptir mestu máli í þessu deilumáli, þ.e. það er ekki verið að koma á jafnræði til þess að nýta þessa auðlind. Um það hefur deilan staðið frá upphafi að fólki eða þeim sem vilja taka þátt í þessum atvinnurekstri er mismunað og hér er ekki verið að taka á því máli. Þessi niðurstaða mun leiða til þess að kerfið lokast enn frekar einfaldlega vegna þess að þeir sem fyrir eru í kerfinu fá þessar veiðiheimildir áfram á silfurfati, þurfa ekki að kaupa veiðiheimildir af öðrum. Þeir eru auðvitað í enn þá betri stöðu í samkeppninni við hina sem þurfa að kaupa veiðiheimildir af þeim sem fyrir eru og borga nýtt gjald ofan á. Þó að það sé út af fyrir sig ekki hátt gjald sem hér er verið að tala um þá bætist það ofan á hið raunverulega auðlindagjald sem er í gildi í sjávarútvegi. Hið raunverulega auðlindagjald kom á strax í upphafi þegar framsal veiðiheimilda var leyft og kvótinn kom til framkvæmda, auðvitað. Verðmæti eru fólgin í því að fá að veiða fisk á Íslandsmiðum og öll verðmæti taka verð á markaði. Áður en ég held áfram mínu máli vil ég koma aðins að því sem hæstv. ráðherra var að tala um áðan. Hann talaði um afneitun þeirra manna sem hefðu átt aðild að svokallaðri auðlindanefnd. Ég ætla ekki að fara mjög nákvæmlega yfir það mál. Þó verð ég að nefna það að hæstv. ráðherra virðist vera sjálfur í fullkominni afneitun. Hann neitar gjörsamlega að lesa yfir þennan texta aftur sem hann hefur greinilega mislesið á sínum tíma þegar hann las yfir álit auðlindanefndar og neitar að taka mark á því sem þeir sem voru í auðlindanefndinni hafa verið að segja. Þó liggja fyrir yfirlýsingar frá þó nokkrum þeirra sem voru í auðlindanefndinni um hvaða leið þeir hefðu kosið að farin væri. Mér finnst það vera hinn ömurlegasti útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra að reyna að fela sig á bak við túlkun hæstv. forsrh. þegar nefndin skilaði af sér á sínum tíma, en þá var auðvitað ljóst hvernig sjálfstæðismenn ætluðu sér að túlka málið. Við þá rullu hefur hæstv. sjútvrh. haldið sig allan tímann þó að hæstv. forsrh. hafi greinilega lesið allan textann með eitthvað skrýtnum gleraugum. Það kann ekki vel að fara þegar svona er að verki staðið. Það kann ekki vel að fara þegar menn lofa þjóð sinni sáttum og skilja svo það sáttatal þannig að þeir eigi að ná sáttum hverjir við aðra. Hæstv. ráðherrar voru fyrst og fremst að ná sáttum hverjir við aðra, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., og sáttum við LÍÚ, því að þó að þeir kvarti undan þessu veiðigjaldi sem verið er að leggja á þá hafa þeir þó samþykkt slíkt gjald á fundum sínum. Enginn skyldi halda að þeir hafi ekki talið að sú niðurstaða væri þokkalega viðsættanleg frá þeirra sjónarmiði. Aðalatriðið í þeirra huga er nefnilega að viðhalda einokunarkerfinu, að allir sem vilja taka þátt í þessum atvinnurekstri þurfi að kaupa réttindin af þeim sem fyrir eru, en ekki af þjóðinni sem á fiskimiðin. Ferlið sem var sett í gang í upphafi er orðið svo virkilega greinilegt núna þegar kemur að lokasprettinum. Eftir að auðlindanefndin skilar af sér kemur í ljós að hæstv. forsrh. er búinn að lesa niðurstöðuna eins og honum líkar hún. Það er vitað að þegar leið að lokum starfsins í auðlindanefndinni komu hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. til nefndarinnar skilaboðum um hvers konar niðurstöðu þeir vildu fá þaðan út. Og hún birtist þar í formi veiðigjaldsleiðarinnar. Síðan er þessu áliti skilað og hæstv. ráðherra skipar nýja nefnd. Það var enn þá meiri farsi en hæstv. forsrh. hafði þó sett upp vegna þess að í þeirri nefnd voru fyrst og fremst húskarlar hæstv. sjútvrh. og þeim var aldrei ætlað annað en að koma í gegnum nefndina niðurstöðunni sem hæstv. forsrh. lýsti þegar auðlindanefnd hafði lokið sínum störfum. Þegar á átti að herða kom þetta auðvitað í ljós. Einungis einn stjórnarliði lét ekki beygja sig í þeirri nefnd, hv. þm. Kristinn Gunnarsson, og kom með sérálit út úr henni. En hinir skrifuðu upp á hjá hæstv. sjútvrh. eftir að vísu lítils háttar leikþátt sem fólst í því að kannað var hvort einhver sáttaflötur væri við fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni og síðan var hlaupið frá öllu saman. Hæstv. sjútvrh. birtist nú eftir þrjú ár á stóli sjútvrh. hafandi verið að fást við sáttina við þjóðina. Og hver er niðurstaðan? Tillagan gengur út á það að hafa kerfið óbreytt, að enginn eigi að fá að taka þátt í þessum atvinnurekstri í þessu landi öðruvísi en að kaupa réttindin af þeim sem fyrir eru. Það er niðurstaðan og þessi niðurstaða er síðan kölluð einhvers konar sáttaniðurstaða og það er nánast verið að núa mönnum því um nasir að þeir hafi hlaupið frá einhverju loforði og svikist undan því að styðja þessa niðurstöðu. Hverjir lofuðu því að styðja þessa niðurstöðu? Ég hef engan heyrt kannast við það. Það er nú dálítið undarlegt --- og það get ég sagt af eigin reynslu þar sem ég átti sæti í þessari nefnd --- að taka þátt í nefndarstarfi og vera síðan sakaður um hafa hlaupið frá einhverjum skyldum í þeirri nefnd af því að maður var ekki tilbúinn að skrifa upp á niðurstöðu meiri hlutans eins og hann ætlaði að hafa hana. En það er nánast það sem hæstv. sjútvrh. hefur verið að segja. Eins og ég sagði áðan kom auðlindagjaldið á strax í upphafi þegar ákveðið var að setja á kvóta og að kvótinn skyldi tilheyra skipunum. Það er eðli máls samkvæmt og auðvitað hefðu menn þurft að taka á því þá hvernig framtíðin átti að birtast hvað varðar þessi verðmæti. Það var ekki gert og við erum að súpa seyðið af því og þessar deilur standa um aðganginn að auðlindinni þess vegna. En það er ekkert of seint, það er auðvitað hægt, að koma á fyrirkomulagi sem hægt er að sætta sig við í framtíðinni. En vilji manna í stjórnarflokkunum til að gera það er ekki fyrir hendi. Hver yrði nú framtíðin ef menn tækju ekkert á þessu máli? Full ástæða er til að velta því fyrir sér. Við sáum það t.d. í Dagblaðinu fyrir tveim dögum að ritstjórinn velti því fyrir sér hvað eigi að gera úr því að þessi tillaga er komin fram. Hann segir að þá kröfu eigi augljóslega að gera að útgerðarmenn geti farið að vild með veiðiheimildirnar, framselt þær og selt þær eins og þeim sýnist úr því að þeir séu farnir að borga veiðileyfagjald. Hann tekur svona mikið upp í sig þó að þetta veiðileyfagjald sé nú ekki hærra en þarna er um að ræða. Hvaða framtíð sjá menn fyrir sér ef útgerðin í landinu sem fyrir er fær leyfi til þess að selja veiðiheimildir hömlulaust? Mín framtíðarsýn er svona: Það sem gerist þann dag sem hömlunum verður létt af verður að til verða fáein fyrirtæki sem yfirtaka allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum og þessar veiðiheimildir verða seldar hæstbjóðanda á markaði. Og þeir sem selja þessar veiðiheimildir munu keppa hatramlega um kvótann sem verður til ráðstöfunar, þ.e. með þeim hætti að bjóða þeim sem eiga kvóta að ávaxta nú pundið fyrir þá. Og þeir munu slást á þessum markaði. Um hvað? Um að hámarka verðið fyrir kvótann. Hver fær svo afraksturinn? Auðvitað þessi hlutafélög sem koma til með að eiga Íslandsmið. Hver treystir sér til að mótmæla því? Ef það verður niðurstaðan sem barist hefur verið um undanfarin ár, að útgerðarmenn á Íslandi eigi að fá að eiga Íslandsmið, kaupa og selja veiðiheimildir eins og þeim sýnist, hver treystir sér þá til að halda því fram að þetta verði öðruvísi þegar eignarhaldið hefur fengið að grafa um sig í framtíðinni? Þetta verður einokunarfyrirbrigði, lénsskipulag þar sem auðlindin verður í eigu örfárra aðila og þeir munu selja aðganginn. Ég tel að fyrir löngu sé kominn tími til þess að menn sjái í gegnum þetta allt saman. Hvernig er þetta núna? Núna eru eigendur auðlindarinnar að selja á leigu veiðiheimildir í þorski fyrir 164 kr. í vetur. Þau fyrirtæki sem hafa þurft á því að halda að leigja þessar veiðiheimildir til sín ramba mörg hver á barmi gjaldþrots vegna þess að verðið á fiskinum sem er undirstaða þessara útgerða hefur verið að falla. Samt er þessu verði á veiðiheimildunum haldið uppi. Það er hægt að velta því líka fyrir sér hverjir borga. Við fengum nú smánasasjón af því í sumar þegar LÍÚ fór í herferð til þess að sýna mönnum fram á hverjir þyrftu að borga ef sett yrði á veiðileyfagjald eins og hæstv. ráðherra ætlar að setja á. Ég var á fundi um hagsmuni sveitarstjórna í Borgarfirði með hæstv. félmrh. á laugardaginn var. Þar kom hann því að í ræðu sinni að hann væri nú ekki aldeilis hrifinn af þessu veiðileyfagjaldi sem væri ekkert annað en landsbyggðarskattur. Hæstv. ráðherrar hafa tekið undir það þó þeir séu að leggja til þetta sem þeir kalla landsbyggðarskatt. En hver er hinn raunverulegi landsbyggðarskattur? Halda menn virkilega að það skipti einhverju máli fyrir þann sem ætlar í útgerð eða vantar meiri veiðiheimildir hverjum hann borgar fyrir þær? Hvað eru menn að borga fyrir þær í dag? Menn eru að borga hæsta verð. Það fær enginn veiðiheimildir fyrir minna en hæsta verð. Auðlindagjaldið hefur verið lagt á og það er ekki þær krónutölur sem hæstv. ráðherra er hér að lýsa. Það er markaðsverð á veiðiheimildunum. Ég minnist einnar upphæðar úr plöggum LÍÚ. Þeir lýstu því að t.d. Grindvíkingar þyrftu að borga, ef þetta gjald sem hæstv. ráðherra er að leggja til yrði sett á, 76 þús. kr. á hvern einstakling í því byggðarlagi. Ég gerði það að gamni mínu að gá hvað Grindvíkingar borguðu raunverulega á síðasta ári. Þeir borguðu ekki 76 þús. kr. fyrir veiðileyfaleiguna --- ekki fyrir það sem þeir keyptu síðan af varanlegum heimildum heldur bara fyrir það sem þeir leigðu. Þeir borguðu ekki 76 þús. kr. fyrir það. Nei, hver einn og einasti Grindvíkingur borgaði 172 þús. kr. sé því deilt á hvern og einn, eins og LÍÚ-forustunni fannst við hæfi að reikna það til að koma því til skila að byggðarlögin í landinu mundu borga þetta. Ég held að menn þurfi að tala um málið eins og það er. Veiðileyfagjaldið er á og fyrir það borgar útgerðin. Hver einasti útgerðarmaður sem þarf á veiðiheimildum að halda til viðbótar við það sem hann hefur eða sá sem ætlar að stofna til nýrrar útgerðar borgar veiðileyfagjaldið í botn. Það er alveg klárt mál að 1.500 tonnin sem hæstv. ráðherra var að lýsa áðan að nýta ætti til að koma til hjálpar byggðarlögum í vanda munu ekki duga í framtíðinni til að hjálpa til í þeim byggðarlögum sem þurfa á hjálp að halda. Þetta fyrirbrigði, þetta einokunarfyrirbrigði sem er í gangi í sjávarútveginum á Íslandi, mun leggja sjávarbyggðirnar í kringum landið í rúst hverja á fætur annarri. Þeir sem eru sterkastir munu, eins og þeir hafa verið að gera, sjúga til sín veiðiheimildirnar og selja hinum afganginn. Það er nærtækast að benda á svar sem hæstv. ráðherra gaf við fyrirspurn frá mér hér um daginn. Þar sést greinilega hvernig veiðiheimildir streyma til hinna sterkari fyrirtækja og hvernig þau nota síðan veiðiheimildirnar til að fá tekjur. Sum þessara fyrirtækja sem hafa kannski selt einna mest frá sér eru í þannig stöðu að þau hafa líklega verið nálægt gjaldþroti og væru að öllu eðlilegu kannski gjaldþrota. Úr þessum fyrirtækjum hafa verið búnar til peningavélar með leigu veiðiheimilda. Menn ættu t.d. að athuga hvernig Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum hefur rétt sig af. Hún hefur leigt frá sér á síðustu fimm árum í kringum 7 þús. þorskígildistonn. Ekki stóð hún vel á þeim tíma sem útleigan hófst. Og hvernig er með Tjaldsútgerðina sem keypti Básafell vestan af fjörðum? Skyldi það fyrirtæki hafa staðið lengi eða átt möguleika ef það hefði átt að gera út eins og skuldirnar voru á því? Líklega ekki. En þetta fyrirtæki hefur t.d. verið að leigja frá sér hátt á fimmta þúsund tonn á síðasta ári fyrir markaðsverð. Ekki get ég ímyndað mér að menn á þessum markaði geri annað. Ég ætla að nefna það sem byrjað var að ræða hér á fundinum þegar hann var að hefjast. Þá voru menn að kvarta undan því að hæstv. forseti hefði ekki tekið á dagskrá tillögu frá formönnum flokkanna í stjórnarandstöðunni um það að reyna að leita sátta í þessu máli. Þrátt fyrir niðurstöðuna úr þessari svokölluðu sáttanefnd settust formenn stjórnarandstöðuflokkanna niður og veltu fyrir sér möguleikunum til að draga menn að sáttaborði í þessu máli. Niðurstaða þeirra var sú að þeir voru sammála, það var borið undir þingflokka stjórnarandstöðunnar og allir voru sammála um að möguleiki væri til að finna sátt í þessu máli á grundvelli fyrningarleiðar. Tillagan var síðan borin fram hér á hv. Alþingi. Hún hefur ekki fengist tekin á dagskrá. Ég verð að segja eins og er að auðvitað er enginn sem til þekkir hissa á því sem menn ætla sér í þessu máli. Það hefur ekki vafist fyrir mér síðan nefndarstarfinu í svokallaðri sáttanefnd lauk hver niðurstaðan yrði. Ég hafði reyndar mjög skýran grun, þegar hæstv. forsrh. tók að lesa upp túlkun sína á niðurstöðu auðlindanefndar, um hvað menn ætluðu sér að gera. Það hefur ekki breyst. Nákvæmlega það sem hæstv. forsrh. lýsti er hæstv. sjútvrh. að draga hér að landi. En hæstv. sjútvrh. á náttúrlega eftir að útskýra fyrir okkur hve mikið af þessu braki sem hann er að draga hér að landi verður svo í farteskinu þegar málefninu lýkur á hv. Alþingi. Hæstv. forsrh. heldur því fram að hæstv. sjútvrh. eigi mikla vinnu eftir við að sætta menn við þetta plagg.

Herra forseti. Hér er komið að umræðu um viðamikið mál sem var eitt af stærstu málunum í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Það hefur verið býsna áberandi í þjóðfélagsumræðu síðan þá og ég spái því að þeim tíma sé ekki lokið og málið verði ofarlega á baugi í stjórnmálunum. Ákveðnir hlutir gera það að verkum að það er veruleg óánægja með núverandi fyrirkomulag. Þangað til að á þeim annmörkum verður tekið með þeim hætti að stór hluti þjóðarinnar geti unað við, verður þetta mál ofarlega á baugi eins og skilja má. Ég tel að einkum tvö atriði standi upp úr þegar reynt er að átta sig á því sem óánægjan er um. Fyrra atriðið er að mínu viti þeir miklu peningar sem í dag eru fólgnir í veiðiheimildunum. Útgerðarmenn fengu þessar veiðiheimildir í upphafi til afnota --- réttilega segi ég --- vegna þess að þegar ákveðið var að takmarka veiðarnar var auðvitað engin önnur skynsamleg viðmiðun en miða við reynslu áranna á undan takmörkuninni. En með framsalinu fara sömu útgerðarmenn að geta fénýtt þessar heimildir og aflað sér tekna, ekki með því að veiða fisk og selja hann heldur með því að leigja eða selja þessar veiðiheimildir þriðja aðila og hafa tekjurnar af því fyrir sig. Þetta hygg að ég sé önnur stærsta undirrót þeirrar óánægju sem er um kerfið í dag. Fjárhæðirnar eru gríðarlega miklar, eins og margoft hefur komið fram, og þegar menn hafa selt þessar veiðiheimildir hafa menn séð að einstakir aðilar hafa getað haft gríðarlega háar fjárhæðir í tekjur af viðskiptunum. Þetta er undirstrikað í áliti auðlindanefndar sem að mínu viti var vandað álit og vel að því staðið. Þar er lagt mat á verðmæti veiðiheimildanna og komist að þeirri niðurstöðu að það geti verið tæplega 300.000 millj. kr. Það er engin smáfjárhæð. Það er meira en ein milljón króna á hvert mannsbarn í landinu. Menn hafa nú deilt um minni fjárhæðir en þetta. Þegar fáum eru veitt þau forréttindi að hafa þessar tekjur fyrir sig er eðlilegt, segi ég, að hinum sem ekki eru í þeim hópi líki það ekki. Ég tel að það verði enginn friður um þetta kerfi. Ég er ekki að tala um kvótakerfið, ég tel ekki að ófriðurinn standi um aflamarkskerfið en ég held að það verði enginn friður fyrr en menn hafa tekið á þeim vanda sem þessi tekjudreifing hefur í för með sér. Því er ég kominn á þá skoðun --- sem ég hef ekki alltaf verið á og fjarri því --- að eina leiðin til að koma á fyrirkomulagi sem almennt megi telja að menn sætti sig við sé að útgerðarmenn greiði fyrir veiðiheimildirnar það verð sem þeir hafa sjálfir ákveðið að þegar þeir hafa átt viðskipti sín í milli. Þannig er það ekki í dag. Mikið af veiðiheimildunum á uppruna sinn að rekja til frumúthlutunar og tekjur af viðskiptum með þær veiðiheimildir, renna til þeirra sem fengu þeim úthlutað. Þetta er að mínu viti leiðin til að skapa viðunandi sátt um það mál, þ.e. að útgerðarmenn afli sér veiðiheimilda eins og hvers annars nauðsynlegs þáttar í útgerð sinni og greiði fyrir það það verð sem ræðst á markaði. Ég sé enga betri leið til að ákvarða verð fyrir veiðiheimildirnar en markaðslögmálið. Ég er að sumu leyti dálítið undrandi á því hve margir af þeim sem almennt eru stuðningsmenn markaðsbúskapar eru andstæðingar þess að beita markaðslögmálunum við að ákvarða verð á réttindum eins og þessum. Sama má auðvitað segja eins og með viðskipti með fisk, það sem viðkomandi er á endanum að selja. Verðlagningin á fiski skiptir miklu máli í þessu samhengi og þar má ætla að menn hneigist til þess, eða ættu að hneigjast til þess umfram annað, að beita markaðslögmálunum við ákvörðun á verði þess fisks. Eina leiðin sem ég sé til að ná niðurstöðu sem menn geta búið við áfram er að veiðiheimildum verði ráðstafað af ríkisvaldinu, sem er skilgreindur eigandi þeirra, til þeirra sem eru útgerðarmenn og þeir greiði fyrir þær það verð sem ræðst á markaði eftir þeim leikreglum sem menn setja um það. Það er eins gengur og gerist, á hverjum og einum markaði eru settar ákveðnar leikreglur sem afmarka hvernig viðskipti eiga sér stað. Hitt atriðið sem ég tel að valdi óróa, ekki eins miklum og fyrra atriðið en það er samt verulega umdeilt, er byggðaröskunin sem verður í kjölfarið á núverandi fyrirkomulagi. Því miður eru allt of mörg dæmi um byggðarlög sem hafa farið mjög illa út úr ákvörðunum einstakra útgerðarmanna án þess að þeir sem eru þolendur þeirrar ákvörðunar eigi nokkurn möguleika á að hafa áhrif á framvindu málsins. Þeir þurfa þá að búa við það að því loknu að hafa annaðhvort enga vinnu, að verðmæti eigna þeirra hafi minnkað ef þau á annað borð eru seljanleg, eða þá að afla sér nýrra veiðiheimilda með kaupum. Þetta atriði tel ég vera annað af þeim tveimur sem valda því að ekki verði friður um fyrirkomulagið fyrr en á því hefur verið ráðin bót. Um þá leið sem hefur orðið ofan á á milli stjórnarflokkanna má segja að á hvorugu þessara atriða hafi verið tekið. Þess vegna tel ég þessa niðurstöðu ekki líklega til að verða langlífa. Ég tel einfaldlega að hún verði niðurstaðan að sinni en málið muni halda áfram að reka hér á fjörur alþingismanna og inn á borð þeirra og verða deiluefni að óbreyttu. Ég sat í endurskoðunarnefndinni, herra forseti, og ég vildi kannski gjarnan segja fáein orð um þau sjónarmið sem ég setti þar fram til viðbótar því sem fram hefur komið um afstöðu mína til málsins almennt. Eins og ég sé þróunina fyrir mér eða stöðuna eins og hún er hafa orðið veruleg eigendaskipti á þeim veiðiheimildum sem úthlutað var í upphafi en þó ekki í þeim mæli sem haldið hefur verið fram af hálfu LÍÚ. Þannig liggur fyrir samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka Íslands að þær veiðiheimildir sem hafa verið seldar frá 1995, án þess að hafa verið seldar með skipum, séu um 50 milljarða kr. virði frá árinu 1995 til 2001. Til viðbótar eru þær veiðiheimildir sem hafa verið seldar með skipi og hafa því ekki verið aðgreindar við sölu. Í þriðja lagi eru veiðiheimildir sem voru seldar fyrir 1995. Síðan er í fjórða lagi það sem er selt óbeint í gegnum sölu á hlutabréfum. Þar hafa menn auðvitað haft möguleika á að ná út verðmætum veiðiheimildanna án þess að um beina sölu þeirra hafi verið að ræða. Ég hef ekki nákvæmt mat á því hvað þetta allt samanlagt getur verið mikið en ég hygg að ekki sé meira en þriðjungurinn af öllum veiðiheimildum sem úthlutað var í upphafi sem þannig hefur verið fénýttur og eftir standi enn um 2/3 þeirra sem á eftir að innleysa af þeim eigendum sem hafa þær undir höndum. Það passar nokkuð vel við það mat sem kemur fram í auðlindanefndinni að verðmæti veiðiheimildanna séu tæpir 300 milljarðar kr. Við sjáum á upplýsingum að skuldir sjávarútvegsins hafa aukist á þessu bili, frá 1995 til 2001, um tæplega 60 milljarða kr., þ.e. um 50%. Það bendir til þess að viðskipti með veiðiheimildirnar hafi verið í svipuðum mæli og skuldaaukningin og það segir okkur líka að viðskiptin fóru þannig fram að menn skuldsettu fyrirtækin fyrir kaupunum, tóku peningana út úr greininni. Sú kenning stenst því ekki að viðskiptin skipti ekki máli í greininni í heild vegna þess að kaupandinn væri í atvinnugreininni eins og seljandinn þannig að þegar menn legðu saman debet og kredit í efnahagsreikningum fyrirtækjanna kæmi ekki út nein skuldaaukning á móti eignaaukningu. Það virðist þvert á móti vera alveg ljóst af þeim upplýsingum sem fyrir liggja að verulegur hluti af andvirði seldra veiðiheimilda hefur runnið út úr greininni. Ég tel að að óbreyttu muni menn halda áfram að innleysa þann hagnað sem liggur í óseldum veiðiheimildum. Það er ekki gott að segja hvað menn geta skuldsett atvinnugreinina mikið en fyrirsjáanlegt er að mínu viti að skuldir sjávarútvegsins muni halda áfram að vaxa. Það er líka fyrirsjáanlegt þó að við vitum ekki hvað það er langt þangað til að allar veiðiheimildir muni hafa verið seldar og þar með allar veiðiheimildir keyptar.

Á 300 milljarða þá eða svo?

Hvort sem það eru 300 milljarðar, ef það mat er rétt eða hver sem niðurstaðan verður, ég þori ekki að fullyrða neitt um það. Fyrir liggur mat auðlindanefndar um að þetta séu um 300 milljarðar kr. Ef það er rétt er það þetta fjármagn sem menn munu á endanum geta tekið út úr greininni. Hvað er það mikið á hverju einasta ári sem menn munu greiða fyrir veiðiheimildirnar? Þetta eru ekki viðskipti í eitt skipti fyrir öll, ekki í eitt skipti fyrir ókomna framtíð, því menn eru jú að kaupa út frá ákveðnum forsendum. Þegar við skoðum þær í viðskiptunum eins og þau hafa verið hafa menn keypt veiðiheimildir á verði sem er sjö- til áttfalt leiguverð. Svokallaðar varanlegar veiðiheimildir eru því verðlagðar þannig að menn þurfa að leigja aflamarkið í sjö til átta ár til að hafa fyrir kaupverðinu sem þýðir að menn eru kannski að gera ráð fyrir tíu árum ef ekki meira til að standa undir kaupunum. Á þeirri forsendu hefur verðið verið ákveðið eins og það hefur verið. Með þessar vísbendingar má ætla að menn séu að greiða marga milljarða á ári nú þegar fyrir veiðiheimildirnar. Ef við tökum bara töluna 60 milljarða sem er skuldaaukningin og gefum okkur að þeir sem stofnuðu til þeirra skulda ætli sér að borga þær upp á tíu árum þýðir það einfaldlega 6 milljarðar á ári í afborganir auk vaxta af þessu fé sem er líklega ekki lægri tala. Því má leiða rök að því að í dag séu menn að ráðstafa a.m.k. 10 milljörðum kr. árlega út úr greininni sem greiðslu fyrir veiðiréttindin. Við sjáum því til viðbótar að leigukvótinn er nokkrir milljarðar á ári, a.m.k. 3--4 milljarðar eftir þeim tölum sem við getum fengið um það efni. Staðan er orðin þannig í dag að verið er að greiða mjög háar fjárhæðir af tekjum sjávarútvegsins í heild á hverju ári fyrir það að nota þessar veiðiheimildir. Það fyrirkomulag er komið á og það verð sem menn greiða er miklu hærra en frv. gerir ráð fyrir að renni síðan í ríkissjóð. Miðað við tölur frv. má ætla að útgerðinni sé ætlað að greiða svona um 3 kr. á hvert kíló þorskígildis á árinu 2004, eftir tvö ár, sem hækki síðan upp í 5 kr. og það er ekki nema mjög lítill hluti af því verði sem útgerðarmenn eru í dag tilbúnir til að greiða fyrir þessar veiðiheimildir. Það verður því ekki sagt að frv. sé verulega íþyngjandi fyrir útgerðina frá því sem nú er. Auðvitað hefur verið tekist á um þetta mál í öllum flokkum, líka í Framsfl. Á síðasta ári fjallaði nefnd um efnið sem samþykkt var á síðasta flokksþingi í mars í fyrra en á því þingi var farið yfir þetta mál. Tveir valkostir urðu á endanum uppi, hvort menn ættu að velja svokallaða veiðigjaldsleið sem frv. mælir fyrir um eða hvort innkalla ætti veiðiheimildirnar og ráðstafa þeim á markaði, þ.e. beita svonefndri fyrningarleið. Sjútvn. flokksins komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að taka upp auðlindagjald, meiri hluti hennar studdi það. Nefndin skiptist hins vegar í tvo jafna hópa um það hvort fara ætti fyrningarleið eða styðjast við veiðigjaldsleið. Stuðningurinn við fyrningarleiðina var því, og er, verulega mikill innan Framsfl. Þá ber að hafa í huga að í sjávarútvegshópi flokksins voru nokkuð margir útgerðarmenn sem ekki eru í flokknum en störfuðu með hópnum og höfðu þar fullan rétt, þar með talið atkvæðisrétt, og beittu sér allir fyrir veiðigjaldsleiðinni.  Það kom í hlut miðstjórnar að kveða upp úr um það með hvorri leiðinni flokkurinn skyldi mæla. Niðurstaða miðstjórnarfundar í nóv. sl. varð sú að samþykkja að auðlindagjald verði tekið upp eins og meiri hluti nefndarinnar hafði komist að niðurstöðu um, og að farin yrði að þessu sinni veiðigjaldsleið en á fundi miðstjórnar var fyrningarleiðinni ekki hafnað. Ég vek athygli á því að Framsfl. hefur ekki hafnað fyrningarleiðinni en hann komst að þeirri niðurstöðu nú að beita skyldi því sem kallað er í ályktun flokksins ,,magntengt veiðigjald``. Sú varð niðurstaðan og því mælum við í þessu ríkisstjórnarsamstarfi með því að innheimt verði magntengt veiðigjald, og frv. sem sjútvrh. lagði fram fer mjög nærri þeirri niðurstöðu miðstjórnar Framsfl. Ég vek hins vegar athygli á því líka að í ályktun miðstjórnarinnar er kveðið á um að staðfesta beri í stjórnarskrá að auðlindir sjávar séu sameign þjóðarinnar. Og ég geri ráð fyrir því að ríkisstjórnin muni efna þá ályktun miðstjórnar Framsfl. og flokkarnir hafi náð samkomulagi um að standa að því að uppfylla ályktun miðstjórnar flokksins að þessu leyti líka eins og um magntengt veiðigjald. Ég vildi, herra forseti, gera grein fyrir niðurstöðu Framsfl. þannig að það lægi alveg ljóst fyrir hver hún hefði verið og eins líka hver afstaða mín hefur verið í málinu, og er, þannig að ekkert fari á milli mála í þeim efnum. Ég tel, herra forseti, að í núverandi frv. sé eitt og annað sem þurfi að skoða betur auk þess sem ég vek athygli á því að ég sakna nokkurra atriða úr áliti endurskoðunarnefndar sem ekki er að finna í þessu frv. Fyrst og fremst held ég að til að mæta þeim sjónarmiðum sem miðstjórn Framsfl. var með í nóv. sl. þurfi að koma skýrt fram að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að sett verði í stjórnarskrá ákvæði um að fiskstofnarnir séu þjóðareign og enn fremur að verulega verði aukið við byggðakvóta en um það voru mjög sterkar kröfur á miðstjórnarfundi okkar.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að spyrja hv. þingmann og formann þingflokks Framsfl. hvort þær athugasemdir sem hann var að gera við þetta frv. --- að ríkisstjórnin ætti í raun og veru að flytja líka frv. um breytingu á stjórnarskránni og jafnframt að breyta þurfi frv. í ýmsum atriðum, hækka t.d. byggðakvótann --- þýði að hv. þm. muni ekki styðja þetta mál. Hv. þm. skilaði séráliti þegar hann var í þessari nefnd sem umtöluð hefur verið hér og þess vegna er full ástæða til að spyrja um þetta. Ekkert hefur komið fram, svo ég hafi nokkurn tíma heyrt, sem bendir til þess að Sjálfstfl. ætli sér eða vilji breyta stjórnarskránni. Í þeim flokki eru menn líka afar mikið á móti byggðakvóta. Þau 1.500 tonn sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frv. eru sennilega 1.500 tonnum of mikið miðað við hvernig margir af sjálfstæðismönnum hafa talað sem hafa verið á móti byggðakvóta. Þess vegna er ástæða til að spyrja hv. þm.: Mun hann styðja þetta frv. ef það vantar upp á í þessum breytingum sem hann er hér að lýsa?

Herra forseti. Ég tel að mér sé bæði rétt og skylt að vinna að því að uppfylla þau sjónarmið sem minn flokkur hefur sett fram í þessu máli. Það er eins og ég hef rakið einkum þrennt. Í fyrsta lagi að það verði magntengt veiðigjald en menn voru ekki sammála um að hafa það afkomutengt. Í öðru lagi að auka við byggðakvóta. Í þriðja lagi að fá ákvæði í stjórnarskrána um þjóðareign fiskstofna. Það liggur fyrir að verulega hefur verið komið til móts við sjónarmið okkar um magntengt veiðigjald. Ég álít að það sé þannig mjög nærri þeim viðhorfum sem miðstjórn Framsfl. setti fram. Það er líka gengið til móts við þessi sjónarmið í auknum byggðakvóta með því að taka upp sérstakan byggðakvóta í smábátaútgerðum upp á 2.300 tonn og örlítið í þessu frv., um 1.500 tonn til sjútvrh., sem þýðir þá a.m.k. að á næstu tveim fiskveiðiárum verða 3.000 tonn í byggðakvóta. Ég tel hins vegar að mjög skammt sé gengið í þeim efnum og vil vinna að því að það verði aukið, hvort sem það verður með beinum tillögum eins og er í frv. um byggðakvóta eða með því að ívilna línuveiðum eins og við þekkjum frá fyrri tíð. Út af fyrir sig hefur það, hvað mig varðar, sömu áhrif og sömu þýðingu. Í þriðja lagi verður auðvitað gengið eftir því að vinna fylgi við það sjónarmið að setja í stjórnarskrá það ákvæði að fiskstofnarnir verði þjóðareign. Ég vek athygli á að niðurstaða auðlindanefndar var að svo skyldi gert.

Hæstv. forseti. Það er auðséð að hæstv. sjútvrh. hefur aldeilis verk fyrir höndum eins og hæstv. forsrh. tók til orða, ef hann á að ná samkomulagi um þetta plagg því að hv. þm. er að gera hér grein fyrir verulegum annmörkum á málinu frá sjónarmiði hans séð og verulegum breytingum sem hann óskar eftir, bæði á frv. sjálfu og síðan því að hér komi fram frv. sem margir aðrir hafa kallað eftir líka, um breytingar á stjórnarskránni. Þetta hlýtur þá allt að þurfa að liggja fyrir þegar menn afgreiða það mál sem hér liggur til grundvallar og í umræðunum vonandi í framhaldinu fáum við líka að sjá hvaða glímu hæstv. sjútvrh. þarf að eiga við sína eigin menn, því hæstv. forsrh. tók þannig til orða að ná þyrfti samkomulagi við menn í hans flokki og hafði það meira að segja á undan þegar hann var að ræða um þessi mál. Ég geri því ráð fyrir að honum hafi ratast satt orð á munn þegar hann sagði að hæstv. sjútvrh. ætti verk fyrir höndum við að ná stjórnarliðinu saman um málið, að maður tali nú ekki um stjórnarandstöðuna sem gerir sér tæplega miklar vonir um að mikið verði komið til móts við hana um þetta mál eða umfjöllun um það miðað við forsögu þess eins og hún er komin fram á þennan dag.

Herra forseti. Það er engin launung að málið er ekki útrætt. Það hefur komið fram opinberlega eins og hv. þm. gerði grein fyrir með því að vitna í orð hæstv. forsrh. og ýmis atriði sem menn eiga eftir að ræða til enda eða eru með beina fyrirvara um. Ég vil nefna atriði sem eru fyrirvarar um og það er ákvæðið í frv. um að auka rétt fyrirtækja til að eiga stærri hlut aflahlutdeilda í einstökum fiskstofnum en nú er. Ýmsir eru á þeirri skoðun að ekki sé rétt að stíga það skref og ég hef lýst yfir efasemdum um það og hef fyrirvara hvað það atriði varðar, svo ég nefni dæmi. Ég vil einnig minna á atriði sem meiri hluti endurskoðunarnefndar gerði tillögu um og ég sakna að ekki er getið um í frv. eða það muni koma fram á öðrum vettvangi síðar, eins og t.d. þá tillögu að setja verulegt fé til atvinnuuppbyggingar í þeim byggðarlögum sem mjög hafa stuðst við sjávarútveg, einkum til að efla atvinnu í öðrum atvinnugreinum. Það var mjög afdráttarlaus tillaga sem ég held að geti leitt ýmislegt gott af sér ef menn fara að henni. Einnig má nefna þá tillögu meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar sem er efnislega sú sama og auðlindanefndin gerði tillögu um, þ.e. að hluti af því fé sem fæst fyrir veiðiheimildirnar renni til sveitarfélaga til að styrkja þau. Ég er mjög sammála því viðhorfi en sé að það er ekki í frv.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson notaði drjúgan tíma af ræðutíma sínum í að lýsa viðhorfum manna í Framsfl. hvað varðar endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Nú er alveg ljóst að hér er á ferðinni frv. sem gerir engar stórkostlegar breytingar á því, heldur framkallast kannski enn þá verri gallar en hafa verið til þessa. Þess vegna leikur manni forvitni á að vita hvort hv. þm. getur stutt þetta frv. eins og það er núna. Eða megum við búast við því að í báðum stjórnarflokkunum þar sem uppi eru háværar raddir um að grundvallaruppstokkun þurfi að eiga sér stað, meti hann það svo að menn muni í báðum flokkunum bara lyppast gagnvart málinu? Þetta er verulegur hópur innan Framsfl. og ég tala nú ekki um innan Sjálfstfl. sem er í grundvallaratriðum gjörsamlega andvígur því kerfi sem við byggjum á. Ég hefði gaman af því að þingmaðurinn svaraði því eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði hann um, hvort hann gæti stutt frv. eins og það er núna eða með einhverjum minni háttar breytingum.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. að í frv. er ekki um að ræða neinar verulegar breytingar frá núverandi fyrirkomulagi. Breytingin við að taka upp veiðigjald frá því sem við höfum verið með, er ekki mjög mikil. Að sumu leyti má segja að það sé grundvallarbreyting en þegar það er skoðað að efni til, í fjárhæðum, þá er ekki um verulega breytingu að ræða og úthlutunarkerfinu er haldið óbreyttu. Það er niðurstaða sem varð á milli flokkanna og ég vek athygli á því eins og ég rakti, að það var niðurstaða miðstjórnar Framsfl. að leggjast ekki á þá sveifina að þessu sinni að gera róttækar breytingar á kerfinu aðrar en þær sem ég hef þegar rakið og við það verður auðvitað að búa. Við fylgjum ekki öðru eftir fyrir hönd flokksins en því sem flokkurinn hefur samþykkt. Ég tel hins vegar ekki líklegt að sú niðurstaða sem hér er borin fram í frv. verði varanleg. Ég tel hana ekki líklega til að lægja öldurnar um kerfið. Það eru aðrir sem eru annarrar skoðunar og trúa því að þetta geti orðið ásættanleg niðurstaða, en tíminn verður að leiða í ljós hver hefur rétt fyrir sér í þeim efnum. Ég tel hins vegar rétt að halda áfram að vinna málið í samræmi við þau sjónarmið sem ég hef rakið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni hefur verið tíðrætt um byggðakvóta í ræðu sinni. Ég vil því spyrja hv. þm. af því hann er einnig stjórnarformaður í Byggðastofnun, hvort hann telji byggðakvóta sem slíkan, sem úthlutað er miðstýrt úr ráðuneyti vænlegan kost eða góðan kost fyrir þau byggðarlög sem standa illa. Tillögur hafa komið fram um byggðatengingu sem væri þá tenging á grundvallarréttindum til þess að afla fiskjar frá sjávarplássum landsins. Er það ekki að mati þingmannsins heppilegri leið en að vera með kvótaúthlutun sem byggir á því að slökkva elda þegar vandræðin koma fram vegna sölu á kvóta frá byggðarlögum o.s.frv.? Þetta er í sjálfu sér mjög mikið mál í frv. vegna þess að það stefnir í að menn ætli að beita þessu tæki meira en verið hefur og hér er um verulegar veiðiheimildir eða möguleika að ræða. Ég held að gott væri fyrir umræðuna að hv. þm. gerði svolitla grein fyrir skoðun sinni á þeim málum. Hvað varðar sjávarbyggðirnar, þá er það mat flestra að það sé öryggisleysið sem fær fólk til þess að flýja, jafnvel frá stöðum þar sem um stundarsakir er ágætisatvinnuástand. Það sanna tölur sem sýna manni ásókn fyrirtækja í að fá erlent vinnuafl, að fólk hefur hreinlega farið af stöðunum, Íslendingar, og flutt vegna þess að þeir hafa ekki talið grundvöllinn nógu tryggan og notað fyrsta tækifæri til þess að flytja búferlum.

Herra forseti. Meðan menn styðjast við núverandi kerfi með þeim göllum sem á því eru, sem m.a. leiða til mikillar samþjöppunar aflaheimilda og vandamála sem því fylgja í ýmsum byggðarlögum sem verða fyrir því að kvóti fer þaðan, þá tel ég nauðsynlegt að menn taki frá úthlutuðum aflaheimildum ákveðinn hluta til þess að geta ráðstafað til þeirra sömu byggðarlaga til að tryggja ákveðinn atvinnulegan grunn. Ég hef sett fram þau sjónarmið að í þessu skyni mundi þurfa svo vel væri u.þ.b. 5% af úthlutuðum aflaheimildum. Miðað við að úthlutaðar aflaheimildir séu um 400 þúsund þorskígildi, þá mætti reikna út að þetta þyrftu að vera um 20 þúsund tonn árlega, fyrst og fremst í botnfiski, sem væru til ráðstöfunar aðilum í útgerð í þeim tilgreindu byggðarlögum sem féllu undir það mál. Úthlutun getur auðvitað verið með ýmsum hætti. Byggðastofnun hefur spreytt sig á því verkefni að ráðstafa 1.500 tonnum og hafði í leiðarvísi ákveðin markmið sem menn skyldu setja sér, annars vegar að tryggja atvinnu og hins vegar að byggja upp ný fyrirtæki. Segja má að reynslan sem þegar liggur fyrir af því fyrirkomulagi sé að vel sé hægt að gera þetta með almennum og skilgreindum hætti. Það hefur að mörgu leyti tekist vel til, sérstaklega það að tryggja atvinnu. Sú reynsla á ekkert að fæla menn frá í þeim efnum. Ég tel hins vegar ekki endilega nauðsynlegt að það sé Byggðastofnun eða ráðuneytið sem úthluti, heldur geti menn sett almennar reglur sem hægt er að styðjast við í ráðstöfun veiðiheimilda.

Herra forseti. Við erum að ræða hér eitt stærsta mál sem uppi hefur verið á hinu háa Alþingi árum eða áratugum saman og hæstv. ráðherrar, utan einn, sýna því málefni slíka virðingu að enginn þeirra er viðstaddur. Maður hefði kannski haldið að hingað ætti erindi hæstv. forsrh. sem dró sáttafánann að húni á úthallandi vetri 1999. Þegar skoðanakannanir bentu til að tveir þriðju hlutar þjóðarinnar væru andvígir því kerfi sem verið hefur við lýði, þá þurfi að finna aðferð til þess að slá ryki í augu fólks og það var gert með því að taka upp tillögu sem stjórnarandstaðan þáverandi hafði flutt um skipan auðlindanefndar. Öll vegferð þessa máls frá upphafi til enda hefur verið á eina bókina lærð. Mörkuð í upphafi að viðhalda nákvæmlega án þess að nokkur breyting væri sem skipti máli, því kerfi sem upprunalega var sett á. Ég hef leitað í þessu frv. með logandi ljósi að einhverri þeirri breytingu sem teldist geta verið bitastæð í þessu sambandi og ekki fundið. Auðlindagjald á að vera skálkaskjólið, á að sýna breytinguna, einhverja nýja byltingu í þessum málum, en allt annað í kerfinu á að vera óbreytt. Ég hef margspurt og aldrei fengið svör: Vantar skattalagaákvæði í íslensk skattalög til þess að leggja á atvinnurekstur, hvort heldur útgerð og þá sérstaklega útgerðina, þá skatta sem hún getur borið eða sanngjarnt er að á hana séu lagðir? Ekkert svar. Auðlindagjaldshugmyndin er notuð til þess að skjóta skildi fyrir allt hitt sukkið, að nú eigi að fara að borga fyrir að fénýta sjálfum sér þessa auðlind. Og hvert er svo gjaldið? Menn greinir dálítið á um það. Sumir segja að til að byrja með verði þetta 300 milljónir. Þá yrði ríkið í tíu ár að ná þeirri fjárhæð sem Samherjafrændinn fór með út úr þeirri útgerð. Það er nú öll hnyskjan. En tökum eitt lítið dæmi um þá fjárhæð sem þeim er gert að greiða. Sjómannaafslátturinn, skattafsláttur sjómanna, er talinn nema 1.200--1.300 millj. kr., 1,2--1,3 milljörðum. Þeir sem predika nú um víða veröld að Ísland sé í fararbroddi þeirra sem vilja leggja af styrki í sjávarútvegi sneiða alltaf hjá þessari staðreynd. Auðvitað á útgerð að borga þetta. En ef útgerðin borgaði þannig að sjómaðurinn héldi sömu kjörum og áður, þá væri það ekki 1,2 eða 1,3 milljarðar heldur nærri tvöföld sú upphæð, allt upp að 2,2 milljörðum a.m.k. Og þá er talan komin yfir það sem menn í þykjustunni ætla að láta menn borga í auðlindagjald. Vegna þess að þetta munar ríkið eða hið opinbera þeirri fjárhæð, 1,2--1,3 milljörðum, sem það kostar ríkið í eftirgjöf á sköttum og svo vextir og skattar af allri þeirri fjárhæð sem ella þyrfti að greiða. Svo augljóst má þetta vera. Síðan horfum við á leikritið sem þeir setja upp kvótahöfðingjarnir, leikrit Landssambands íslenskra útvegsmanna og ríkisstjórnar, þar sem LÍÚ-menn lýsa því yfir að þeir séu algjörlega andvígir þessu auðlindagjaldi. Eitt vita allir sem vilja vita með fullri vissu að ekkert slíkt frv. eins og þetta hefði verið lagt fram nema með fullu samþykki, vitund og vilja Landssambands íslenskra útvegsmanna og auðjöfranna þar, sem Sjálfstfl. hefur gengið á hönd. Samt eru menn að tala um sættir þegar málið virðist svo standa að allir séu eiginlega á móti þessu. Þjóðin er á móti því, þrír fjórðu hlutar þjóðarinnar og menn í Framsfl., í sjálfum þingflokki þar. Samt stendur þann veg á að sættir eigi að takast af því að tilviljun virðist ráða því að aðeins einn hópur manna fylgi þessu af alhug og það er þingflokkur Sjálfstfl. Og þetta eru kallaðar sættir. Alveg frá upphafi var enginn sáttahugur í mönnum. Þetta var kosningabrella sem formaður Sjálfstfl. fann upp. Og alveg frá upphafi er hægt að fylgja vegferðinni eftir. Innan auðlindanefndar var haldið á floti þeirri aðferð sem menn komust frá upphafi að niðurstöðu um, óbreyttu kerfi, skeytt við auðlindagjaldi sem allir vissu að yrði aðeins til málamynda. Auðvitað voru fulltrúar auðvaldsins látnir gera fyrirvara um útfærslu auðlindanefndarinnar þar sem þeir kusu sér gömlu aðferðina, aðferðina sem frá upphafi átti alltaf að viðhafa og hefur alltaf verið í gildi og er í gildi og á að vera í gildi samkvæmt þeim endapunkti sem nú virðist eiga að reka á málið. Og svo kom endurskoðunarnefndin og passað var upp á að meiri hluta hennar skipuðu sauðtryggir fylgjendur sömu óbreyttu kvótalaga og sömu framkvæmdarinnar sem menn sjá hvernig hefur reynst og ég mun víkja að stuttlega síðar. Svo ég bæti því við, upptalninguna um þessa nýju áþján, þessa nýju skattareglu sem mun kosta ekkert smáræði að setja upp, þá á að fella niður þróunarsjóðsgjald upp á einar 600 eða 700 millj. kr. Og það ætla ég að biðja menn að hafa í huga og muna að ef þessir menn sem nú stjórna landinu stjórna áfram, þá mun ekki líða á löngu þangað til hið svokallaða auðlindagjald verði gert frádráttarbært frá skatti. Þannig er þessu stjórnað af þeim sem þykjast ráða í landinu. Þann veg er þeim stjórnað. Menn eru komnir eftir þrjú ár frá því hæstv. forsrh., formaður Sjálfstfl., hóf sáttabikarinn á loft að því er virðist á leiðarenda, án allra breytinga, ekkert hefur verið rétt fram til sátta heldur þrælast á sömu þrælalögunum sem nú á að lögfesta. Jú, eitt hefur breyst. Smábátunum hefur verið þrælað inn í stóra þjófakerfið svo hægt sé að þjarma að þeim og enginn vafi er á því að það mun leiða til þess a.m.k. helmingurinn af þeim kemst ekki af, enda er það tilgangurinn að þessir stóru nái öllu undir sig. Það er ekkert verið að dylja þess, menn eru ekkert að dylja þess þegar þeir segja að þeir vilji gjarnan enda á fimm til sjö fyrirtækjum útgerðar í landinu og í því birtist líka byggðastefnan þeirra. Tilgangur kerfisins hlýtur að vera óbreyttur enn. Hver var hann? Að sjá um vöxt og viðgang fiskstofna. Að gefa kost á stórfelldri hagræðingu í útgerð. Að efla byggð í landinu og tryggja búsetu. Að minnka fiskiskipaflotann sem talinn var a.m.k. einum þriðja of stór. Þessi tilgangur, þau markmið öll hljóta að vera enn í gildi. Og hvernig hefur tekist til? Það er skellt skollaeyrum við því þó menn rifji upp æ ofan í æ hvernig tekist hefur til með þessi markmið. Hvernig hefur tilgangur kerfisins nýst sem við höfum verið með óbreytt í framkvæmd í nærri 20 ár? Staðreyndirnar um fiskstofnana eru að botnfiskstofnunum hefur stórkostlega hrakað. Það er óþarft að nefna tölur í því sambandi, en gjarnan má minna á að á 22 árum frá 1950--1972 var jafnstöðuafli þorsks á Íslandsmiðum 438 þúsund tonn. Hvað er hann orðinn núna eftir að ríkt hefur yfir okkur það kerfi sem nú á endanlega að lögfesta? 150 þúsund tonn. Ekki einn þriðji af því sem hann var um 22 ára skeið og maður skyldi halda að full reynsla hefði þá verið komin á að íslenska þorskslóðin gat gefið þetta af sér. Og þannig er um alla botnfiskstofnana. Það átti að gefa kost á stórfelldri hagræðingu. Í hverju birtist hún? Í stórkostlegri skuldaaukningu útgerðarinnar, svo grimmilegri að það hefur orðið að láta gengið hrapa til þess að hún færi ekki alveg á hliðina. Og hver er orsökin til þess í ágætu verði afurða og yfirlýsingum stjórnvalda um stórkostlega hagræðingu? Ástæðurnar rakti hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hér áðan. Þetta er braskið. Út úr útgerðinni eru sognir ekki milljarðar heldur tugir milljarða og menn sjá hvert stefnir. Það er líka rétt að það endar auðvitað með því að þjóðin sjálf hefur keypt allar veiðiheimildirnar. Og herrarnir sem fénýta þetta og maka krókinn eru komnir með þetta í aðra atvinnuvegi, mikið af því, og/eða úti í Lúxemborg skattfrjálst eins og þeim var gefinn kostur á. Kerfið átti að styrkja og styðja byggirnar í landinu og tryggja búsetuna. Hv. formaður þingflokks Framsfl. lýsti þessu líka, svo ég sæki nú röksemdir mínar og upplýsingar þangað sem þeirra er helst að leita, hjá mönnunum sem ráða, sem stjórna þessu öllu saman. Hvernig hefur gengið með að draga úr veiðiafköstum flotans, minnka flotann? Á þann veg að ný fiskiskip sigla til landsins eins og á færibandi frá Kína, sérstaklega byggð með það fyrir augum að komast með trollið sitt inn að 4 sjómílum. Lengdin upp á sentimetra við það miðuð. Og aflmikil skip. Inn að 4 mílum og ég heyrði hv. 5. þm. Vestf., Einar Odd Kristjánsson, upplýsa að vélarafl hefði þrefaldast á þessum tíma og það hefur þrefaldast en samt hefur botnfisksaflinn minnkað um tvo þriðju. Síðan þetta gamla deiluefni af því að þeir sem ráða ferðinni vilja ekki kannast við staðreyndir, allt er blekkingum hulið. Hæstv. forsrh. talar svo varla í nokkru máli að ekki sé farið til hliðar við staðreyndir og sannleika. Honum helst það uppi því að allir fjölmiðlar ganga undir þessum ósóma, en það er brottkast aflans. Ég hef margoft rifjað það upp að einn af þekktustu fiskiskipstjórum þjóðarinnar, Hrólfur Gunnarsson, hefur látið þá skoðun í ljós að brottkastið næmi um 200 þúsund tonnum. Menn vita kannski að inni í reiknilíkani Hafrannsóknarstofnunar eru 10 þúsund tonn sem þann veg er reiknað með að brottkastið nemi. Menn hafa ekki þorað að nefna þetta upphátt, þessa ógn, en mér sem að líkum lætur er fullkunnugt um sóðaskapinn í þessu sambandi. Á öllum höfnum er reynt að svindla og svindlað fram hjá vigt, breytt um tegundir. Ungir menn sögðu mér frá því hvernig snurvoðarbátarnir af Snæfellsnesinu höguðu sér. Það var mikil fiskgengd og mikið smælki og af 5 tonnum í hali mátti þakka fyrir að 500 kíló færu í lestina. Menn hafa fyrir augum að aldrei kemur að landi neinn dauðblóðgaður fiskur. Ekki heldur af netum sem þó drepa um 40% af fiski fyrstu nóttina sem þau eru í sjó. Það hefur meira að segja hent að skip hafi aðeins komið með hrogn að landi og ég nefni þetta án þess að mér sé hlátur í hug. Sóðaskapurinn, braskið, svindlið og menn segja við mig í ávítunartóni: Þú ert að svívirða íslenska sjómannastétt. Þú, gamli útgerðarmaðurinn og fæddur á sjó. Ég er ekki að því. Þeir eiga engra annarra kosta völ undir þessu kerfi, menn sem þurfa að leigja sér þorskinn á 150--160 kr. kílóið, eiga engra kosta völ en að henda öllu öðru en því sem gefur mest verðið, engra kosta völ. Og allir þessir menn eru að bjarga lífi sínu og sinna, framfærslu sinni. Eru neyddir af kerfinu til þess að haga sér svona. Það er síðan mál sem ég hef áður komið að í sambandi við þá mismunun sem menn eru beittir, upp úr og niður úr. Það má líka nefna hvernig var farið að með skipstjórakvótann. Þegar Samherja voru á silfurfati rétt 4.000 þorskígildistonn. Hvernig meta þeir það, útgerðarfurstarnir? Kynnu það að vera eitthvað liðlega 4 milljarðar króna? Formaður framkvæmdastjórnar Samfylkingarinnar fékk afhent nærri 3.000 þorskígildistonn. 

Fyrrverandi framkvæmdastjóri.

Og hann fer auðvitað létt með það að borga ... Hvað sagði hv. þm.?

Fyrrverandi framkvæmdastjóri.

Fyrrverandi já, en hann var ekki settur af þess vegna þar. En það er, eins og ég segi, ekki að undra þótt sá maður fari létt með að borga pólitískan herkostnað hvort heldur það er Þjóðvaki eða annað þar sem hann fylkir liði, og er búinn að eignast málgagn sem hann stjórnar með þeim hætti sem stundum má sjá merki á. Til að bjarga útveginum, útflutningsatvinnuvegunum, var gripið til þess ráðs að kolfella gengið. Og hverjir borga þegar fjármagnið er flutt með þessum hætti yfir til útflutningsatvinnuveganna? Hverjir borga? Þeir sem þurfa að kaupa sér í matinn. Allur almenningur borgar. Það er verið að færa peninga til útgerðarinnar sem þeir svo í hinu orðinu segja að gangi afbragðsvel. Þegar þetta frv. sá fyrst dagsins ljós á hinu háa Alþingi tóku kollegar mínir í stjórnarandstöðunni fram að hér væri kastað stríðshanska. Það er rétt og við honum verður tekið, á því er ekki nokkur minnsti vafi. Hitt er svo annað mál að þótt kjafti og klóm verði beitt höfum við þau dæmi fyrir augum að það hefur komið í einn stað niður. Menn taka ekki rökum. Þeir eru svínbeygðir af þessu útgerðarauðvaldi og fara í öllu að vilja þeirra, og auðvitað er reyndar hæstv. varaforsætisráðherrann einn dæmigerðasti kvótahöfðinginn frá Höfn í Hornafirði. Ég hygg að sagnfræðingar framtíðarinnar muni kveða upp þyngstan dóm yfir núverandi ríkisstjórn, þyngri en yfir öllum öðrum íslenskum ríkisstjórnum, vegna þessara ódæma sem íslensk stjórnvöld leyfa sér að hafa í frammi.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Virðulegi forseti. Af því að hæstv. sjútvrh. fór í sögu málsins langar mig til að fara örfáum orðum um aðdragandann. Mjög mikið er vitnað til niðurstöðu auðlindanefndar en hún lagði jú til tvær leiðir, svokallaða fyrningarleið og síðan veiðigjaldsleið með hóflegu veiðigjaldi, eins og sagt er. Virðulegi forseti. Við mörg tækifæri á hinu háa Alþingi hafa þeir hv. þm. sem voru í svokallaðri auðlindanefnd úttalað sig um nefndarstörf sín og sagt að nefndin hafi verið með hina svokölluðu fyrningarleið á borðinu nánast alveg fram á síðustu metra vinnunnar. Síðan hefði möguleikinn á veiðigjaldsleið komið frá þremur aðilum í nefndinni og henni hafi verið þrýst inn í þetta nál. Hv. þm. sem voru í þessari nefnd hafa hver á fætur öðrum komið upp og sagt sína túlkun á því hver var niðurstaða auðlindanefndarinnar í raun og veru. Menn höfðu alltaf fyrningarleiðina að leiðarljósi þó að líka væri talið koma til greina í nefndaráliti að fara hina svokölluðu veiðigjaldsleið. Virðulegi forseti. Ég var skipaður af mínum flokki í svokallaða sáttanefnd eða endurskoðunarnefnd um sjávarútvegsstefnuna sem var að störfum í tvö ár, eins og fram hefur komið í ræðum margra hv. þm. Alþjóð er kunnugt um að sú nefnd skilaði fjórum nefndarálitum, þ.e. meiri hlutinn skilaði nefndaráliti sem þetta frv. er síðan byggt á að sumu leyti en þó ekki öllu, og síðan voru þrjú minnihlutaálit þar sem menn voru nokkuð samstiga, hv. þm. Jóhann Ársælsson fyrir Samfylkingu og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fyrir Framsfl. Ég tel miður, virðulegi forseti, að ekki var tekið í þá sáttarhönd sem var rétt fram fyrir nokkrum mánuðum þar sem stjórnarandstaðan lagði til í þál. að nú yrði sest niður eina ferðina enn og þess freistað að ná einhverri niðurstöðu sem gæti byggt á svokallaðri fyrningarleið til að framkalla breytingar á því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við núna. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við núna hefur á engan hátt skilað þeim árangri sem að var stefnt þegar þessi lög voru sett. Um tíu ára skeið höfum við keyrt á fiskveiðistjórnarkerfi sem skilar okkur lakara ástandi mikilvægustu fiskstofna okkar að frátöldum uppsjávarfiskum, lakara ástandi en þegar kerfið var sett á. Þetta hlýtur að gefa tilefni til umhugsunar um það hvort við höfum ekki verið og séum ekki á kolvitlausri leið í sambandi við stjórn fiskveiðanna. Það er jú mat margra. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, að það verði að koma skýrt fram í umræðunni að þau lög sem hér er verið að fjalla um breyta fiskveiðistjórnarkerfinu í sjálfu sér í engu, þau stuðla frekar að því að framkalla frekari ágalla þess kerfis sem við höfum búið við og erum svo óánægð með, frekari samþjöppun í útgerðinni, færri og stærri fyrirtæki, gríðarlegan byggðavanda og möguleika manna á því að fara með verulegar fjárhæðir út úr greininni. Þetta eru hlutir sem þjóðin getur engan veginn sætt sig við. Þess vegna er nauðsynlegt að koma fram með tillögur sem menn hafa trú á að geti á taktfastan hátt í rólegheitum fært okkur til betra fiskveiðistjórnarkerfis, og þá á ég sérstaklega við hvað það varðar að byggja upp fiskstofnana. Það er jú númer eitt, tvö og þrjú sem ekki hefur tekist, a.m.k. ekki í dýrustu tegundunum. Í uppsjávarfisktegundunum er að vísu miklu betra ástand. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði gengum inn í þessa vinnu með mjög opnum huga, við tókum stefnuskrá okkar og útfærðum í nefndaráliti þar sem ég skilaði áliti sem minnihlutaaðili, skilaði áliti sem ég og minn flokkur töldum að gæti verið nálgun, gæti verið á þá lund að við kæmum til móts við þá sem vilja keyra óbreytt núverandi kerfi áfram. Við lögðum gríðarlega vinnu í þessar tillögur okkar en þær byggja á því að við viljum nota hina svokölluðu fyrningarleið, nota hana til að losa kvóta til endurúthlutunar eftir sérstakri formúlu. Í þeim tillögum sem við höfum lagt fram gerum við ráð fyrir því að við innköllum kvótann á 20 ára tímabili með 5% fyrningu á ári. Við keyrum með svokallaðan biðkvóta til aðlögunar fyrir útgerðina þannig að 3% af fyrningunni geta núverandi útgerðaraðilar leigt til sín aftur gegn hóflegu gjaldi, og síðan fari fyrningin að koma fram af fullum þunga á sjöunda ári. Þessar tillögur byggja á því að við gerum okkur fulla grein fyrir stöðu útgerðarinnar í dag og við gerum okkur fulla grein fyrir því að það er ekki hægt að kúvenda í þessum málaflokki, okkar mikilvægustu atvinnugrein. Menn verða að framkalla aðlögun að nýju kerfi á löngum tíma. Það hefur komið fram hjá mörgum hv. þm. að sjávarútvegurinn er náttúrlega gríðarlega skuldsettur fyrir margra hluta sakir en að stórum hluta vegna þess að menn hafa getað selt veiðiheimildir og farið með gríðarlegar fjárhæðir, tugi milljarða, út úr greininni. Það er mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir þessu. Þegar við tölum um breytingar á sjávarútvegsstefnunni er sú staða sem við erum í hvað varðar ástand fiskstofnanna allt of lítið inni í umræðunni. Við verðum að setja þá umræðu á nýjar brautir og fá breytingarhugmyndum veglegri sess. Alls staðar annars staðar í löndunum í kringum okkur eru menn með þetta efst á blaði, samanber t.d. vinnu Evrópusambandsins í sambandi við grænu bókina, ástand staðbundinna stofna og umræður um hvernig eigi að skipta í útgerðarflokka, hverjir eigi að fá að veiða o.s.frv. Það er mjög mikilvægt en þessi umræða um friðunina og ástand fiskstofnanna er allt of lítil hérlendis og við þurfum að hefja hana til vegs og virðingar. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því að þær tillögur sem koma fram í frv. gera ekkert annað en að viðhalda núverandi kerfi og þær gera það að verkum að enn frekari samþjöppun veiðiheimilda verður heimiluð og stækkun útgerðarfyrirtækja mun leiða af sér fækkun lítilla og meðalstórra fyrirtækja í greininni. Tillögurnar endurspegla oftrú á hagkvæmni stærðarinnar og það viðhorf að stækkun fyrirtækja sé ein helsta leiðin til það auka arðsemina í útveginum. Stóra málið, virðulegi forseti, er að eðli málsins samkvæmt hefur þessi stefna í för með sér að áfram verða erfiðleikar í hinum dreifðu byggðum landsins. Það kemur fyrir lítið þótt menn fari þá leið hér að vinna með svokallaða byggðakvóta upp á allt að 12 þús. tonn. Þeir eru ekki einu sinni virkir --- það hafa verið 1.500 tonn --- og engu að síður væri það að mínu mati læknisaðgerð sem skilar ekki árangri til lengri tíma litið. Hún byggir ekki þann grunn sem er nauðsynlegur fyrir byggðarlögin til að fólk hafi trú á því að einhverjir framtíðarmöguleikar séu við sjávarsíðuna í byggðarlögunum. Ég tel það algjöra nauðsyn, eins og kemur fram í hugmyndum okkar um endurskoðun, að fara fyrningarleiðina og endurúthluta, að veiðiréttur sjávarbyggðanna verði tryggður og sömuleiðis veiðiréttur sjávarjarða. Þegar menn ræða þessi mál er ekki verið að tala um öðruvísi kerfi eða hugsun sem er frábrugðin hugsun margra annarra. Ef við tökum stærri einingar eins og t.d. Evrópusambandið byggir þetta stóra samband veiðitillögur sínar að stórum hluta á veiðireynslu þeirra landa sem mynda bandalagið þannig að menn hafa fengið úthlutað kvótum innan Evrópusambandsins á grunni veiðireynslu sinnar. Í tillögum okkar er ekki verið að leggja neitt annað til en að þeim sjávarbyggðum sem hafa átt allt sitt undir sjávarútvegi svo áratugum skiptir verði tryggður einhvers konar grunnveiðiréttur þannig að sett sé undir þann leka að hægt sé að fara með veiðiheimildirnar úr byggðarlögunum á einni nóttu. Þetta eru grundvallarviðhorf sem þarf að hafa í heiðri ef menn vilja á annað borð treysta sjávarbyggðirnar og gefa fólkinu möguleika á að lifa áfram á þeim grunni sem því er algjörlega nauðsynlegur til að vöxtur og viðgangur byggðanna geti haldið sér. Í umræðunni hefur komið fram að ein af tillögum endurskoðunarnefndarinnar var að verulegir fjármunir yrðu settir til hliðar og þeir yrðu notaðir til að byggja upp í sjávarbyggðum landsins. Menn voru mjög uppteknir af því við nefndarstörfin en nú sér þess hvergi stað að slíkt eigi að gera. Mig minnir að í nefndarvinnunni hafi menn verið að tala um 800 milljónir. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum teygt okkur langt að mínu mati til þess að koma á móti sjónarmiðum annarra í þessu sambandi eða þeirra sem vilja viðhalda kerfinu. Þegar við tölum um fyrningarleið okkar er hún mjög skilyrt og endurúthlutun veiðiheimildanna er gerð á varfærnislegan hátt þannig að aðlögunin að nýju kerfi verði sem sársaukaminnst og menn þurfi ekki að upplifa neinar kúvendingar. Í tillögum okkar varðandi fyrninguna gerum við ráð fyrir því að endurúthlutun fyrndra aflaheimilda eigi sér stað á þrennan hátt. Við erum ráð fyrir að þriðjungur þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði boðinn upp á landsmarkaði og útgerðunum gefinn kostur á að leigja þær til allt að sex ára í senn. Fiskvinnslum sem stunda frumútgerð sjávarafurða gefst einnig kostur samkvæmt þessu kerfi á að bjóða í veiðiheimildir í hlutfalli við raunverulega vinnslu þeirra undangengin ár samkvæmt nánari reglum, og leigutekjum vegna þessarar úthlutunar eða leigu verður skipt á milli ríkis og sveitarfélaga eftir nánari reglum. Síðan erum við með annan þriðjung fyrndra veiðiheimilda og þar kemur byggðatengingin og hugmyndin um hana inn. Við gerum ráð fyrir að öðrum þriðjungi þeirra aflaheimilda sem fyrnast á hverju ári verði varið til byggðatengdrar ráðstöfunar fyrir sjávarbyggðir umhverfis landið. Við skiptingu veiðiréttindanna milli sveitarfélaga verði byggt á vægi sjávarútvegs, veiða og/eða vinnslu í atvinnulífi viðkomandi sjávarbyggða og hlutfallslegu umfangi innan greinarinnar að meðaltali í 20 ár. Um skiptinguna verði síðan settar nánari reglur að viðhöfðu víðtæku samráði þeirra sem hagsmuna eiga að gæta. Síðan eru það hugmyndir okkar að hlutaðeigandi sveitarfélög sem fá þannig ráðstöfunarrétt yfir kvótanum geti ráðstafað þeim þriðjungi veiðiheimildanna fyrir hönd þeirra sjávarbyggða sem til þeirra heyra og sveitarfélögin geta leigt út veiðiheimildir eða ráðstafað þeim með öðrum almennum hætti á grundvelli jafnræðis, en þeim er einnig heimilt að verja hluta veiðiheimildanna tímabundið til að styrkja hráefnisöflun eða efla fiskvinnslu innan viðkomandi byggðarlaga. Þannig fá þau tækifæri til að efla vistvænar veiðar, styrkja staðbundna báta og dagróðraútgerð, gæta hagsmuna sjávarjarða innan sveitarfélagsins og auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í sjávarútvegi. Við gerum ráð fyrir að óheimilt verði að framselja byggðatengd veiðiréttindi varanlega frá sveitarfélagi. Kjósi sveitarfélagið --- þeim er það í sjálfsvald sett --- að innheimta leigugjald fyrir aflaheimildir renna tekjurnar í viðkomandi sveitarfélag. Síðasti þriðjungur eftir okkar formúlu, þriðjungur fyrndra aflaheimilda á hverju ári, verður boðinn þeim handhöfum veiðiréttarins sem fyrnt er frá til endurleigu gegn hóflegu kostnaðargjaldi á grundvelli sérstaks afnotasamnings til sex ára í senn. Samningnum fylgir sú kvöð að rétturinn verði aðeins nýttur af viðkomandi aðila. Ráðstöfun þessa hlutar aflaheimilda verði tekin til endurskoðunar að 20 ára fyrningartímabili liðnu. Við höfum líka lagt í tillögu okkar mjög mikla áherslu á að reyna að þróa útgerðina meira til vistvænna veiða og höfum í því sambandi lagt fram tillögur um að vinna með nýtingarstuðla og umbuna þeim sem nota vistvæn veiðarfæri frekar en öðrum þannig að hugmyndir um nýtingarstuðla sem settar hafa verið fram eru að afli tekinn á handfæri reiknist ekki nema 0,8% í kvóta og afli tekinn á línu 0,85% og afli í önnur kyrrstæð veiðarfæri 0,95% og síðan í dregin veiðarfæri 1%. Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum staðið að víðtækri tillögugerð til að koma á móti andstæðum sjónarmiðum og reyna með þeim hætti að færa okkur inn á réttar brautir hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið. Við höfum stutt öll góð mál sem hafa komið upp í þinginu frá hæstv. sjútvrh. og t.d. í vetur studdum við tvö mál til þess að reyna að minnka eða hamla gegn brottkasti afla. Það var 5% meðaflareglan og síðan um möguleikana á því að hægt væri að landa skemmdum fiski, selbitnum fiski o.s.frv. Þessi mál höfum við stutt og við viljum styðja slík mál og veita þeim brautargengi. En ljóst er, virðulegi forseti, að ef stjórnarmeirihlutinn ætlar að keyra sjávarútvegsstefnuna áfram á þeim grunni sem hér er lagt upp með, þá verður enginn friður um þetta kerfi. Það er augljóst mál. Hér eru á ferðinni óverulegar breytingar og þær breytingar sem eru gerðar leiða að mínu mati frekar til þess að ýta enn undir þann vanda sem við höfum séð framkallast vegna sjávarútvegsstefnunnar. Þá bendi ég sérstaklega á byggðamálin. Það er alveg augljóst í mínum huga að þetta mun áfram leiða til byggðaröskunar í landinu, mikils óöryggis þess fólks sem vinnur bæði við útgerðina og vinnsluna og það er eitt af okkar aðalmeinum í dag, því að ekki er nóg með að byggðavandi skapist vegna þess að fyrirtækið hreinlega loki, byggðavandinn er líka að koma fram núna vegna þess að fólk er óttaslegið og það veit ekki sitt rjúkandi ráð hvað varðar stöðugleika í þessari grein. Það hefur engan grunnrétt. Jafnvel þeir sem ekki hafa verið að hugsa sér til hreyfings frá hinum dreifðu byggðum landsins eru farnir að flytja vegna þess að öryggisleysið er algert að mati fólksins. Við höfum mörg dæmi um það þar sem á einni nóttu er verið að selja lífsbjörgina undan fólki í smáum sjávarbyggðum og afleiðingarnar eru öryggisleysi sem leiðir til þess að fólk flytur sig um set. Þetta er afleit þróun, virðulegi forseti, og með nýrri sýn á fiskveiðistjórnarkerfi, með nýtt fiskveiðistjórnarkerfi að leiðarljósi sem stuðlar að viðhaldi byggðarinnar og grunni þeirra út um allt land, stuðlar að því að rétta kúrs varðandi ástand fiskstofnanna, vernda þá, viðhalda þeim og byggja þá upp í rólegheitum, til þess verðum við að finna leið. Þetta sem hér liggur á borðum er ekki leið til þess að fara inn á nýjar brautir. Þetta er leið til að viðhalda gömlu kerfi sem ekki hefur skilað neinum árangri hvað varðar það meginmarkmið að byggja upp fiskstofnana í kringum landið.

Virðulegi forseti. Frumvarp það sem við ræðum snýst í meginatriðum um þann lagaramma sem verið er að setja um veiðigjaldið. Ég held að mjög mikilvægt sé að menn átti sig á því að þetta er kjarni þess frv. sem við ræðum nú og þó að það gefi í sjálfu sér tilefni til almennrar umræðu, þá er þetta auðvitað meginefni frv. Menn hafa spurt á síðustu dögum og vikum: Hvernig má það vera að þegar lagt er fram frv. sem átti að hafa það að leiðarljósi að auka sættir í sjávarútvegi og auka sættir almennt meðal þjóðarinnar um þetta mikilvæga mál, að útkoman er sú að menn hafa gagnrýnt niðurstöðu hæstv. sjútvrh.? Í raun held ég að ekki hafi verið við öðru að búast vegna þess að málið er einfaldlega þannig vaxið. Við erum að fjalla um hugmyndafræði, um að leggja álögur á sjávarútveginn í einu eða öðru formi. Til þess eru í rauninni tvær leiðir eins og ég mun koma að á eftir. Og auðvitað var við því að búast að niðurstaðan í sjálfu sér kallaði á ágreining milli annars vegar þeirra sem telja í meginatriðum að rangt sé að leggja gjöld eða aðrar álögur sérstaklega á sjávarútveginn, hvort sem farin er veiðigjaldsleið eða fyrningarleið og hins vegar þeirra sem hafa verið hörðustu talsmenn slíkrar leiðar ekki bara árum saman heldur jafnvel áratugum saman og hafa verið að tala fyrir því að ganga mjög langt í að leggja með einum eða öðrum hætti sérstök gjöld á sjávarútveginn í því skyni, að sagt hefur verið, að auka í senn réttlætið í þjóðfélaginu og skilvirkni sjávarútvegsins. Þegar niðurstaðan er sú að setja sérstaka gjaldtöku á sjávarútveginn án þess að ganga það langt að það ógni tilverugrundvelli greinarinnar, þá er ekki við öðru að búast en þeir sem annars vegar hafa verið á móti þessari gjaldtöku í einu eða öðru formi í prinsippinu og hins vegar þeir sem hafa viljað ganga mjög langt verði ekki ýkja hrifnir. Þetta er samt sem áður málamiðlun milli tveggja mjög ólíkra póla og það út af fyrir sig gerir það ekki að verkum að þeir sem lengst hafa viljað ganga í hvora áttina sem er séu yfir sig hrifnir. En þetta er hins vegar málamiðlunarleið í eðli sínu sem fetar þetta þrönga einstigi. Glögglega kemur fram bæði í skjölum auðlindanefndar og eins í niðurstöðum þeirrar nefndar sem fjallað hefur um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða að í raun eru til tvær aðferðir að því marki að innheimta auðlindagjald af sjávarútveginum. Annars vegar sú leið sem kölluð hefur verið veiðileyfaleiðin eða sú leið sem við erum að fara, þ.e. veiðigjaldsleiðin, og hins vegar fyrningarleiðin. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fara yfir seinni leiðina í ljósi þess að ekki er niðurstaða hvorki meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar né stjórnarmeirihlutans að fara þá leið. Því langar mig að fara yfir það mál vegna þess að ég held að það verðskuldi að við fjöllum efnislega um þá hugmynd um fyrningarleiðina. Í fyrsta lagi tel ég mikinn galla á þeirri leið að augljóst er að hún tekur ekki á þeim ólíku aðstæðum sem kunna að vera uppi í rekstri einstakra fyrirtækja. Fyrirtæki eru ung eða eldri og eru að vaxa. Önnur fyrirtæki eru kannski að draga saman seglin og þess vegna er það frá þeirra sjónarhóli kannski ekki svo alvarleg staða þó að menn standi frammi fyrir því að veiðirétturinn sé á einhvern hátt rýrður með fyrningu. Hins vegar er þetta alveg augljóslega leið sem kemur harðar niður á þeim sem vilja auka veiðirétt sinn með t.d. kaupum á aflakvótum o.s.frv. Það er alveg augljóst að sú leið er þeim mun verri fyrir þá sem eru að reyna að efla sig í greininni og það út af fyrir sig finnst mér vera alvarlegur vankantur vegna þess að í eðli sínu hljótum við að reyna að hafa fyrirkomulag sem leiðir til þess að sjávarútvegurinn og sjávarútvegsfyrirtækin geti frekar stækkað, dafnað og eflst. Einnig er ljóst þegar við fjöllum um þessi mál að við verðum að átta okkur á þeim veruleika sem sjávarútvegurinn hefur staðið frammi fyrir alltaf og ævinlega að miklar sveiflur eru í afkomu sjávarútvegsins. Sjávarútvegurinn er í eðli sínu sveiflukennd grein vegna þess að starfsumhverfið er slíkt. Það eru sveiflur í aflabrögðum. Það eru sveiflur í mögulegum veiðum. Það eru sveiflur á ytri mörkuðum o.s.frv. Efnahagslífið tekur líka sveiflur. Þetta verður að hafa í huga þegar á einhvern hátt er verið annaðhvort að fyrna aflaheimildir eða leggja sérstök gjöld á. Ég tel líka að ef menn fara þá leið, þ.e. hreinræktaða fyrningarleið, má segja, með uppboði eins og sérstaklega talsmenn Samfylkingarinnar hafa talað mjög fyrir, þá er augljóst að það mun leiða til aukinnar samþjöppunar. Ég tek að vísu eftir því í plöggunum um endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða að Samfylkingin, sem hefur gagnrýnt frv. sjútvrh., treystir sér ekki til að fara tæra uppboðsleið. Þeir tala að vísu mjög fyrir uppboðsleiðinni en þegar til kastanna kemur kjósa þeir samt sem áður að segja sem svo: Við verðum að mæta ýmsum sérþörfum, þörfum byggðanna, þörfum einstakra útgerðarflokka eða einhvers annars og fara síðan einhverja mixleið eftir að búið er að festa inni meginprinsipp um uppboðin. Það er líka mjög eftirtektarvert, ef maður les til að mynda álit talsmanns Vinstri grænna í þessari umræðu, að þar, eins og reyndar kom skýrlega fram í máli hans áðan, eru þeir alls ekki að tala um neina uppboðsleið í þessum efnum. Þeir tala um fyrningu á veiðirétti. En þeir vilja ganga mjög langt í því síðan að stýra handvirkt án afskipta markaðarins nákvæmlega hvernig eigi að ráðstafa þessum heimildum. Við sjáum af þessu að jafnvel talsmenn fyrningarleiðarinnar sem hafa verið að stilla málunum upp þannig að þetta sé fyrning á móti veiðigjaldi, eru með mjög skiptar skoðanir um hvernig eigi að fara í málið. Manni sýnist því þegar vel er skoðað og farið er yfir plöggin að talsmenn fyrningarleiðarinnar eigi fátt annað sameiginlegt nema nafnið því að ráðstöfun fyrningarréttarins er meginatriðið. Það skiptir a.m.k. miklu máli getum við örugglega sagt, hvernig menn ætla að fara að því að ráðstafa því sem losnar um í gegnum fyrninguna. Það er vegna þess að menn eru búnir að átta sig á því þegar farið er ofan í málið að venjulegt uppboð á aflaheimildum, á veiðirétti, á þessum fyrningum, mundi auðvitað hafa ýmsa aðra vankanta í för með sér. Ég tel t.d. að uppboð og útboð af öllu tagi geti verið mjög skynsamlegt til skilgreindra þarfa en þar með er ekki sagt að það sé eina leiðin sem komi til greina á öllum sviðum þótt menn fallist á það á einu sviði. Ef við erum þeirrar skoðunar að það þjóni ekki okkar fjöldamörgu markmiðum um fiskveiðistjórn, bæði varðandi útgerðarflokkana og byggðirnar, enn fremur við uppbyggingu fiskstofna --- ef við erum þeirrar skoðunar að uppboð á veiðigjaldi eða á fyrningarrétti sé ekki líklegt til að þjóna öllum þessum fjöldamörgu markmiðum getum við auðvitað ekki fallist á það. Það sýnist mér reyndar vera þá hin eiginlega niðurstaða þeirra sem hafa gert fyrningarleiðina að sínu máli, að þeir treysta sér ekki til að fara uppboðsleiðina hreina og tæra heldur einhverja aðra leið, eins konar mixleið. Það er líka athyglisvert og alveg augljóst mál þegar maður veltir því fyrir sér að uppboð af einhverju tagi sem menn hafa verið að tala fyrir, með hálfum huga þó eins og ég hef verið að rekja, mun auðvitað til lengri og skemmri tíma valda óvissu. Í auðlindagjaldsniðurstöðunni --- þó að ég hafi ekki setið fundi nefndarinnar held ég að ég verði a.m.k. að treysta á hið prentaða mál þar --- komast menn að þeirri niðurstöðu að óvissan sé mjög skaðleg, hvort sem menn fari veiðigjalds- eða fyrningarleiðina og að mikilvægt sé að draga úr óvissunni. Á bls. 41 segir um arð af gjaldtöku, með leyfi virðulegs forseta: ,,Hve mikill sá arður verður er þó m.a. háð því hve varanlegar og öruggar aflaheimildirnar eru.`` Það sem menn eru einfaldlega að segja er að ef að breyttu breytanda allt annað er eins er leiðin sem felur í sér meiri óvissu líklegri til að leiða til minni tekna hins opinbera af gjaldheimtunni. Það þýðir að ef farin er óvissuleiðin sem ég vil færa rök fyrir að fyrningarleiðin sé fremur en veiðigjaldsleiðin koma minni peningar í kassann. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins koma almennt inn á þetta við 1. umr. Það er tilefni og ágætistóm til þess. Menn hafa verið að tala um að litlar breytingar séu í sjálfu sér með þessari hugmynd um veiðigjald. Það fer eftir því hvernig menn skoða málið. Í fyrsta lagi verð ég að vekja athygli á því að á undanförnum árum hefur orðið ansi mikil breyting þegar við skoðum málin. Það er ekki mjög langt síðan við tókum upp veiðigjaldið og við höfum á undanförnum árum stigið mjög stór skref í því að hækka þetta gjald. Ég fletti upp í fjárlögunum áðan. Á árinu 1999 voru veiðieftirlitsgjöld af hvaða tagi sem er tæplega 200 millj. kr. en eru áætluð á þessu ári 315 millj. kr. Eins og menn muna ákváðum við að hækka þau um 50 millj. milli 2. og 3. umr. við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár. Hér er um að ræða 50% hækkun á aðeins þremur árum þannig að það er auðvitað ljóst að hugmyndafræðin sem liggur þessu til grundvallar hefur smám saman verið að festa sig í sessi. Það er auðvitað ljóst að ef við skoðum þetta í þessu samhengi er það alls ekki rétt sem menn hafa verið að halda fram, að þessi gjaldtaka sé eitthvað sem ekki munar um og ekki muni neinu breyta. Það er auðvitað ljóst mál að þetta mun ýmsu breyta. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fá að koma inn á tvö önnur mál sem eru álitamál í mínum huga og eru í þessu frv. þó að ég, eins og ég sagði áðan, telji þau ekki þungamiðju þess. Það er í fyrsta lagi um stækkun smábáta. Ég vil segja það sem mína skoðun að ég tel eðlilegt að þróunin feli í sér að bátarnir séu stækkaðir frá því sem núna er. Ég væri út af fyrir sig sjálfur til í að taka skrefið aðeins lengra. Ég tók eftir því í fjölmiðlum að menn veltu fyrir sér hvaða áhrif þetta hefði á hagsmunasamtökin. Ég tel alveg einsýnt að fari menn þá leið sem mörkuð er í frv., að stækka þessa báta, ber að tryggja að það raski ekki tekjugrundvelli hagsmunasamtakanna. Það er auðvitað ekki markmiðið með þessum breytingum. Ég tel alveg augljóst mál að menn yrðu auðvitað að afmarka tekjugrundvöllinn þannig að krókaaflamarkið tilheyrði þá Landssambandi smábátaeigenda og annað einhverjum öðrum. Þetta er auðvitað mál sem enginn vandi er að vinna út frá ef menn vilja það. Ég tel einfaldlega að í ljósi þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á smábátakerfinu, þ.e. að hverfa frá gamla þorskaflahámarkinu og taka upp þetta krókaaflamark og auka um leið veiðirétt smábátanna frá því sem ella hefði orðið við gildandi lög frá árinu 1999, sé það lógískt í sjálfu sér að gefa mönnum kost á að þróa þennan útgerðarflokk áfram. Í þessum útgerðarflokki er róið við ysta haf, oft við mjög erfiðar aðstæður og það er mjög eðlilegt að heimildir séu opnaðar fyrir menn til að stækka bátana sína þannig að menn geti róið með tiltölulega öruggum og skynsamlegri hætti, farið betur með hráefni o.s.frv. Það eru til hundrað rök fyrir því. Í öðru lagi vil ég gera að umtalsefni þetta ákvæði varðandi stærð fyrirtækjanna. Ég sat á sínum tíma í nefndinni sem samdi frv. sem var til grundvallar þegar ákveðið var að setja svokallað kvótaþak í fiskveiðistjórnarlögin. Ég tel að þetta hafi almennt talað virkað vel. Það voru að vísu miklar hrakspár uppi þegar þetta frv. fór fram á sínum tíma og menn gerðu mikið grín að því að útgerðarmenn mundu fljótlega snúa á þessa vitlausu þingmenn sem væru að reyna að setja þessi lög. Annað kom á daginn. Lögin höfðu þann tilgang að tryggja tiltekna dreifingu og sá tilgangur hefur náðst. Ég get hins vegar vel fallist á að skoða þurfi þessi mál aðeins upp á nýtt vegna þess að ýmis ákvæði í gildandi lögum eru úrelt, t.d. að gerður er greinarmunur á einhverju sem menn kalla dreifingu eignaraðildar innan fyrirtækjanna. Það held ég að sé að mestu leyti úrelt. Stóru fyrirtækin sem eru að ráði í þeirri stöðu að nálgast kvótaþakið eru yfirleitt í eigu mjög margra aðila. Þau eru í fjármagnsfrekum rekstri og hafa þess vegna orðið að kalla eftir fjármagni víða að. Þá breytir í raun engu hvort þetta ákvæði er þarna inni eins og það er í gildandi lögum þannig að mér finnst eðlilegt að hafa þetta eina prósent hvort sem menn eru að tala um einhverja tiltekna samsetningu eignaraðildar eða ekki. Í annan stað tel ég út af fyrir sig nægjanlegt að hafa ákvæði um heildarkvótaþak í einstökum tegundum. Í raun hefði ég verið tilbúinn til að fallast á að afnema heildarkvótaþakið. Ég held hins vegar að of langt hafi verið gengið í því að fara upp í 50% í nokkrum tegundum eins og ýsu, grálúðu, karfa og einhverjum fleiri tegundum sem kemur fram í þessu frv. Ég tel að þar hafi menn einfaldlega gengið of langt, það sé ekki viðunandi að tvær útgerðir geti í teoríunni átt allan ýsukvótann eða allan karfakvótann. Þetta er mál sem ég held að við í sjútvn. Alþingis verðum sérstaklega að íhuga. Það eru ákveðin rök fyrir ákvæðum um dreifða eignaraðild, sérstaklega í þessum sjávarútvegsbálki. Í fyrsta lagi eðlis málsins vegna, þetta er takmörkuð auðlind og takmarka þarf aðganginn að henni með einhverjum hætti. Út af fyrir sig þýðir það að aðgangur manna að viðkomandi atvinnugrein er ekki eins frjáls og í öðrum atvinnugreinum. Þess vegna er eðlilegt að við höfum einhver lög sem tryggja dreifingu. Við vitum að þegar aðgangurinn er ekki beinn og óheftur leiðir það til þess að lokum --- það segja fræðin okkur --- að um meiri söfnun valds verði að ræða. Í öðru lagi hefur tíminn einfaldlega leitt í ljós --- við vitum það sem erum komin á þann aldur að geta horft til baka --- að hin mikla fjölbreytni sjávarútvegsins hefur verið styrkur hans. Sagan segir og sýnir að það er þessi mikla fjölbreytni sem hefur haldið lífinu í greininni þegar á hefur bjátað. Það er kannski ekki við hæfi að vitna í Mao Zedong í þessari ræðu en hann sagði einhvern tíma að það væri gott að láta þúsund blóm spretta. Ég held satt að segja að það eigi við í þessari umræðu, virðulegi forseti, að gott sé að hafa þúsundir blóma í þessari atvinnugrein eins og svo mörgum öðrum. Virðulegi forseti. Út af fyrir sig er við þessa umræðu ekki tilefni til að fara nánar ofan í málið. Mig langaði aðeins í upphafi hennar að fara yfir nokkur álitamál sem ég hef verið að velta fyrir mér á undanförnum mánuðum í tengslum við þessa sjávarútvegsumræðu. Ég vil láta í ljósi skoðanir mínar á þeim málum sem hafa risið hæst í umræðunni. Það er ekki þar með sagt að ég telji þau mál skipta mestu máli. Það er allt önnur saga. Þetta er hins vegar kjarni þessarar umræðu, kjarni þessa frv., og þess vegna fannst mér ástæða til að fara yfir þau atriði sem hafa verið áberandi í umræðunni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór yfir svokallaða fyrningarleið sem stjórnarandstaðan hefur viljað beita fyrir sig. Það er alveg rétt hjá honum að við lítum svo á að fyrningarleiðin sé verkfæri til að fara yfir í breytingar. Ég kom hér upp, virðulegi forseti, til að spyrja hv. þingmann nokkurs. Hann telur mjög mikilvægt að gefa fyrirtækjum möguleika á að stækka og eflast eins og hann orðaði það, og að það sé gert með þessu frv. Þá gefur það náttúrlega augaleið að einhvers staðar veikjast menn og grunnurinn fer undan þeim eins og sagan sýnir. Mig langar þá að spyrja hv. þm. hvaða leið hann vilji fara í sambandi við byggðirnar. Er hann hlynntur byggðakvótauppsetningu af einhverju tagi? Stjórnarformaður Byggðastofnunar nefndi hér tölu sem hann taldi hæfilega, þ.e. 5%, 20 þús. tonn sem væru byggðatengd. Er hv. þm. inni á þeirri leið eða vill hann bara með þessu frv. gefa þann tón að byggðin grisjist áfram, fyrirtækin stækki og eflist og verði kannski bara, eins og sumir hafa sagt í umræðunni um sjávarútvegsmál, 5--7 öflug fyrirtæki á landinu öllu? Þá stangast það á við það sem hv. þm. var svo hrifinn af þegar hann vitnaði í Mao Zedong um að þúsund blómin ættu að spretta. Ég er honum hjartanlega sammála um það. Eins og þetta er sett upp í frv. með 50% möguleika á aflahlutdeild í grálúðu og karfa og ýsu er náttúrlega verið að framkalla þvílíka einhæfni að það hálfa væri nóg.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta að ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög nauðsynlegt fyrir sjávarútveginn að þar geti verið stór og öflug fyrirtæki. Það er bara eðli málsins samkvæmt. Sjávarútvegurinn er í eðli sínu mjög fjármagnsfrek atvinnugrein. Hann þarf stundum að takast á við mjög stór, erfið og fjármagnsfrek verkefni. Við getum tekið dæmi af kolmunnaveiðum sem eru greinilega ekki á færi nema öflugri fyrirtækja vegna þess að þær kalla á öflug og dýr skip. Ég vil ekki misskiljast með það að ég tel mjög öflug, stór og góð fyrirtæki þurfa að vera til staðar og við höfum líka verið að þróa okkur í þá átt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé of langt gengið þegar menn fara upp í þessi 50% mörk og talaði fyrir því áðan að því þurfi að breyta. Hv. þm. spurði þá, sem var ósköp eðlileg spurning: Er það ekki á kostnað einhvers ef fyrirtækin stækka og potturinn ekki? Það er út af fyrir sig rétt. Við höfum séð að aflaheimildir hafa verið að færast til. Það er ein meginástæðan fyrir því að ég hef verið mjög harður talsmaður þess að efla sérstöðu smábátaflotans. Ég hef séð í henni heilmikla vörn fyrir byggðirnar. Eins og menn vita var ég mikill talsmaður gamla þorskaflahámarksins. Þegar það mál varð einfaldlega úr sögunni lagði ég mig fram um að auka veiðirétt smábátanna sem mér sýnist að hafi skilað sér mjög vel til tekjuauka úti um landið. Hins vegar er alveg rétt að ég hef ekki verið sérstaklega mikill talsmaður byggðakvóta sem hv. þm. nefndi, einfaldlega vegna þess að ég hef séð vandamál samfara því að útdeila þeim kvótum. Ég tel hins vegar að slíkur byggðakvóti þurfi að vera til í einhverjum mæli þó að ég geri það ekki að grundvallaratriði varðandi fiskveiðistjórnina. Þegar þetta er skoðað í þessu samhengi tel ég mig hafa svarað spurningu hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég vil áfram spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formann sjútvn. Eins og kom fram í ræðu hans erum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði með hugmynd í tillögum okkar um byggðatengingu á þeim kvóta sem fyrnist. Ég spyr hv. þm. af hverju hann hafi áhyggjur af því að þetta vegi að einhverju leyti að stóru fyrirtækjunum vegna þess að þar höfum við allt aðra reynslu, t.d. úr Eyjafirði þar sem Grenivík á kvóta en stórfyrirtækið ÚA notar hann í ágætissamkomulagi við viðkomandi byggðarlag eða hreppsnefnd. Telur þingmaðurinn að byggðatenging muni rugla á einhvern hátt samningsmöguleika stórra útgerða til að nýta eða nota auðlindina sem er eyrnamerkt sem grunnur fyrir viðkomandi byggðarlag? Ég hef ekki þær áhyggjur. Ég tel að reynslan hafi sýnt allt annað, stórfyrirtæki í samvinnu við hreppsnefndir og fyrirtæki í minni byggðum. Ég tel að það skapi bara heppilega flóru í þessum sjávarútvegsmálum, veiðum og vinnslu, og get þess vegna ekki skilið áhyggjur hv. þm. af því að á einhvern hátt sé vegið að stórfyrirtækjum og möguleikum þeirra þó að byggðatenging eigi sér stað. Reynslan sýnir annað.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég hef beinlínis sagt að slík byggðatenging mundi vega sérstaklega að stórfyrirtækjum. Ég held einfaldlega að stóru fyrirtækin spjari sig einmitt best í samanburði við annað við þær aðstæður þegar verið er að sverfa að sjávarútveginum með óhóflegri gjaldtöku eða miklum fyrningarkröfum. Ég held að sá aðili sem þurfi helst að hafa áhyggjur við þær aðstæður sé einyrkinn, sá sem er nýjastur í greininni. Þess vegna kom ég m.a. að því áðan í máli mínu þegar ég var að reyna að fara efnislega yfir hugmyndina um fyrninguna, að ég teldi að eitt af því versta við þessa fyrningarleið væri að hún væri óhagkvæm, óhagstæð og neikvæð fyrirtækjum sem væru að vaxa, stækka og þyrftu að glíma við það að kaupa sér aukinn veiðirétt og berjast við fyrningu veiðiréttarins á sama tíma. Þess vegna var ég að reyna að færa fyrir því rök áðan að þetta væri sérstaklega óhagkvæmt fyrir þessi fyrirtæki. Ég er svo alveg sammála hv. þm. um að víða hefur tekist prýðilega til þar sem hefur orðið samstarf milli stórra fyrirtækja og einstakra byggðarlaga þó að hin dæmin séu líka til, mjög sár og mjög vond, um að menn hafi --- ég veit ekki hvernig best er að orða það --- komið með ótrúlega óskammfeilnum hætti fram við einstök byggðarlög og svipt þau veiðiréttinum eins og dæmi eru um. Það er hins vegar rétt sem hv. þm. segir að við þekkjum mjög góð dæmi um að tekist hefur mjög gott samstarf milli byggðanna og stórra fyrirtækja. Hann nefndi Grenivík sem dæmi. Ég get nefnt annað dæmi, þ.e. samstarf Útgerðarfélags Akureyringa og heimamanna á Hólmavík þar sem menn hafa staðið að fullu við sín gefnu fyrirheit og haldið þar uppi öflugum atvinnurekstri. Raufarhöfn er væntanlega þriðja dæmið og athyglisvert er að öll þessi dæmi eiga eitt sameiginlegt, þ.e. að þar er um að ræða samstarf við fyrirtækið Útgerðarfélag Akureyringa og það tel ég það mjög til hróss.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði um tillögur okkar og hélt því fram að þær mundu valda samþjöppun í greininni. Mér finnst fráleitt að halda því fram vegna þess að fyrningarleiðin sem við leggjum til og aðferðin við að setja þessar veiðiheimildir á markað eru settar fram bókstaflega til þess að allir geti setið við sama borð. Gert er ráð fyrir því að menn geti meira að segja greitt jafnóðum, nánast jafnóðum og þeir nýta veiðiheimildirnar, þær veiðiheimildir sem þeir fá á markaðnum og að markaðurinn verði fyrst og fremst hugsaður sem þjónusta við útgerðina í landinu en ekki aðferð til þess að kreista út hæsta verð á markaðnum eins og einkaeignarréttur á veiðiheimildunum hefur sýnt sig að vera notaður. Að halda því fram að þetta muni valda mikilli samþjöppun er fráleitt vegna þess að þetta gefur öllum sem vilja taka þátt í þessum atvinnurekstri tækifæri til þess að keppa á jafnræðisgrundvelli. Síðan langar mig til þess að spyrja hv. þm. hvort hann sé sammála því að setja eigi ákvæði í stjórnarskrá um eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni.

Virðulegi forseti. Það er fyrst varðandi fyrninguna og samþjöppunina. Ég hélt að það væri nokkuð ljóst að ef menn færu þessa tæru fyrningarleið með uppboðum væri mjög líklegt, þó maður geti auðvitað ekki sannað það fyrir fram, að það mundi við allar gefnar aðstæður leiða til aukinnar samþjöppunar, einfaldlega vegna þess að ef við færum þá leið eins og hún er tærust, er gert ráð fyrir því að menn gangi til uppboðs með einum eða öðrum hætti. Þá er auðvitað ljóst að sumir eru einfaldlega öflugri en aðrir. Mér finnst því þegar við skoðum þetta í þessu samhengi að þetta blasi alveg við. Þetta er líka viðurkennt af báðum þeim aðilum sem eru að fjalla um málið í endurskoðunarnefndinni. Menn komast að þeirri niðurstöðu að það að nota þessa uppboðsleið eingöngu gangi ekki upp vegna þess að það stangist á við önnur markmið sem menn eru líka að reyna að setja sér í þessari stefnumótun. Það er nákvæmlega það, virðulegi forseti, sem ég var að reyna að segja hérna áðan, að þrátt fyrir allt tal manna á síðustu vikum um að fyrningarleiðin sé mjög hlutlaus og að hönd ríkisins komi þar nánast hvergi nærri og að þess vegna sé þess gætt að fyrst og fremst liggi til grundvallar viðskiptaleg sjónarmið, þá treystir enginn þeirra sem talar fyrir fyrningarleið í endurskoðunarnefndinni sér samt sem áður til þess að leggja hana fram hreina og tæra. Þeir segja: Fyrningarleið plús, og plús veruleg ríkisafskipti, fyrir fram ákvarðanir um hvernig eigi síðan að ráðstafa þessum veiðiheimildum og þá er það gert á grundvelli einhvers sem menn telja skynsamlegt, t.d. byggðanna, bátastærða o.s.frv. Ef við skoðum tillögur Samfylkingarinnar þá gerir hún ekki ráð fyrir öðru en því að innan gamla aflamarkshópsins geti farið fram þessi algeru uppskipti. Því er alveg ljóst að þó að talað sé um að smábátarnir séu sér, þá eru innan þessa stærri hóps minni útgerðir sem auðveldlega geta orðið undir í samkeppninni.

Hæstv. forseti. Það er alfarið rekstur viðkomandi fyrirtækis sem ræður hvaða veiðileyfi það fær á markaðnum miðað við þær tillögur sem við höfum verið að leggja til. Það er alveg fráleitt að halda því fram að þetta valdi einhverri samþjöppun og valdi því að þeir sem eru að koma nýir inn verði í meiri vanda. Þvert á móti er alveg augljóst að ef veiðiheimildir koma inn á markaðinn eins og við erum að lýsa þá mun það auðvelda nýjum aðilum að koma inn í greinina. Þetta finnst mér liggja í augum uppi. Mig langar til þess að hverfa að öðru atriði úr því að ég hef tíma til. Ýmislegt breytist í sjálfu sér með því sem kemur hérna fram. Auðvitað má segja það. Eina eðlisbreytingu tel ég að menn þurfi að ræða í þessari umræðu og mig langar til þess að spyrja hv. þm. um hana. Hvernig lítur hann á það þegar ríkið tekur ákvörðun um að fara að úthluta veiðiheimildum gegn gjaldi? Þrátt fyrir að ekki sé um hátt gjald að ræða þarna þá felst samt ákvörðun í því um að fara að úthluta veiðiheimildum gegn tilteknu gjaldi fyrir afnot af veiðirétti. Hvað má segja um jafnræðisregluna þegar sumir hafa aðgang að því að fá úthlutað gegn gjaldi? Mun það breyta einhverju, að mati hv. þm., gagnvart jafnræði annarra sem munu koma og vilja fá að kaupa veiðiheimildir gegn gjaldi eins og þessir menn sem nú er verið að gera samninga við? Áður hefur ekki verið úthlutað gegn gjaldi eins og þarna er fyrirhugað. Menn hljóta að þurfa að svara því hvort þessi breyting hafi einhver áhrif á rétt annarra til þess að fá tækifæri til þess að eiga viðskipti við ríkið um veiðiheimildir.

Virðulegi forseti. Ég fellst alveg á það með hv. þm. að þetta sé spurning sem við skulum velta fyrir okkur og það er eitt af því sem við reynum auðvitað að ræða þegar málið kemur til sjútvn. síðar í þessari viku. Auðvitað er sjálfsagt mál að velta upp þessari spurningu. Ég sé hins vegar ekki að þetta breyti neinu um efnisatriði málsins. Tekist var á um þessa jafnræðishugsun á sínum tíma í tveimur dómsmálum sem fóru fyrir Hæstarétt, bæði í Valdimarsdómnum og Vatneyrardómnum. Niðurstaða Valdimarsdómsins var mjög skýr. Sérstaklega var hún skýr þegar maður var búin að lesa niðurstöðu Vatneyrardómsins. Þá var Valdimarsdómurinn skýrari eins og menn muna, svo sérkennilegt sem það nú er. En þar var niðurstaðan sú það væri tvímælalaust krafa um að menn sem ættu bát sem uppfyllti tiltekin skilyrði sem löggjöfin hefði heimild til að setja, ættu sjálfkrafa rétt á veiðileyfi og greiddu þá fyrir það. Og við skulum ekki gleyma því virðulegi forseti að við höfum verið að greiða. Forsendan fyrir því að menn geti eignast veiðileyfi hefur verið greiðsla á sérstöku veiðileyfagjaldi sem kveðið er á um í fjárlögunum hverju sinni. Ég sé því ekki að þessi ákvörðun hér og nú breyti þessu grundvallarprinsippi sem var fest og skýrt mjög vel í þessum tveimur dómum. Hversu ósáttir sem menn kunna annars að vera við dómana þá eru þeir skýrir að því leytinu að alveg er ljóst að rétturinn til veiðileyfis er fyrir hendi en menn verða síðan að afla sér aflaheimildanna með öðrum hætti.

Herra forseti. Í þessari umræðu eru ýmis mál þegar byrjuð að skýrast nokkuð. Þó vil ég þegar gera eitt að umræðuefni og það er orðanotkun, vegna þess að það skiptir máli hvaða orð menn nota þegar verið er að fjalla um þessa hluti. Hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnin hafa kosið að nota orðið veiðigjald yfir þau gjöld sem fyrirhugað er að leggja á samkvæmt þessu frv. Áður hefur í þessari umræðu verið talað um auðlindagjöld. Talað hefur verið um veiðileyfagjöld og það hefur verið talað um kostnaðargjöld. Það má kannski virða venjulegu fólki sem ekki er á kafi í þessari umræðu það til vorkunnar þó það kannski átti sig ekki alveg á því hvað hér sé á ferðinni. Ég hef litið svo á að þetta skiptist annars vegar í kostnaðargjöld, þ.e. gjöld sem útgerðin, eins og annar atvinnurekstur, greiðir fyrir skilgreindan kostnað sem fellur til vegna atvinnugreinarinnar. Þannig hef ég litið á þau gjöld sem þegar eru greidd. Það er sama hvort það er veiðileyfagjaldið eða gjöld fyrir veiðileyfi, að baki því hlýtur að liggja ákveðin skilgreining kostnaðar við það að gefa út leyfið. Það sama á við um veiðieftirlitsgjaldið, þessar 250 millj. Það kom fram nú fyrir jólin þegar því gjaldi var breytt að þar töldu menn sig hafa ákveðnar forsendur, ákveðinn útreikning, að baki. Hvað varðar hins vegar þróunarsjóðsgjaldið þá er skilgreindur tilgangur með því. Hann er reyndar ekki sá sami og hann var upphaflega. En það er skilgreindur tilgangur og það er eðlilegt að flokka það gjald sem kostnaðargjald eða þátttöku útvegsins í hafrannsóknum við Ísland þar sem um er að ræða nú fyrst og fremst greiðslur vegna smíða á nýju hafrannsóknaskipi. Svo hafa menn hins vegar verið að ræða um skilgreinda greiðslu fyrir afnot af sameiginlegri auðlind. Þar erum við komin í annan fasa. Þar erum við að tala um gjöld sem einungis mundu leggjast á þær atvinnugreinar sem fá að nýta þær náttúruauðlindir sem hafa verið skilgreindar með einhverjum hætti sem sameiginleg eign þjóðarinnar. Það er alveg ljóst að fiskstofnarnir við landið eru með ákveðnum hætti viðurkenndir sem sameign í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Sömuleiðis gera þjóðlendulögin ljóst með ákveðnum hætti að þær náttúruauðlindir sem eru í þjóðlendum eru sameign þjóðarinnar. Í þjóðlendufrv. kemur fram að það þurfi í rauninni að semja um afnot og greiðslu vegna nýtingar þeirra auðlinda. Hins vegar sjáum við því miður að ekki er um samræmda auðlindastefnu að ræða vegna þess að ef menn bera saman löggjöf og tillögur sem fyrir liggja, allar um nýtingu sameiginlegra auðlinda, þá er þetta dálítið út og suður. Og það er bagalegt, herra forseti, í þessari umræðu að ekki skuli liggja fyrir skilgreind stefna sem einstakir ráðherrar geta þá stutt sig við þegar verið er að leggja fram tillögur um nýtingu auðlinda og greiðslu fyrir slíka nýtingu. Þegar við erum að tala um gjöld, ég tala ekki um ef menn vilja eins og hæstv. sjútvrh. í þessu tilfelli að horft sé til gjaldsins sem gjalds fyrir nýtingu auðlindarinnar, þá er mjög nauðsynlegt, herra forseti, að menn líti til þess ákvæðis sem var meginniðurstaða auðlindanefndarinnar og kveður á um að sett verði nýtt stjórnarskrárákvæði sem fjalli um sameiginlegar auðlindir þar sem hugtakið þjóðareign verði skilgreint, vegna þess að í rauninni vantar okkur hugtak sem gæti rímað við það sem sumar aðrar þjóðir eru með og kallast ,,public trust`` á ensku, þ.e. auðlindir í forsjá þjóðarinnar með einhverjum hætti sem menn fá að nýta eftir því hvernig á stendur. Í tilfelli okkar gerði auðlindanefndin tillögu um að menn fengju að nýta slíkar auðlindir gegn gjaldi. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt, herra forseti. Mér finnst bagalegt að þegar fyrir þingið kemur frv. eins og frv. um virkjun við Kárahnjúka sé hvorki minnst á gjald fyrir nýtingu auðlindarinnar né gjald fyrir nýtingu þess lands sem fellur undir áhrifasvæði þeirrar virkjunar. Það er reyndar svo í tilfellum orkufyrirtækjanna að þau greiða að stærstum hluta fyrir þær rannsóknir sem fara fram. Það eru háar upphæðir eins og við þekkjum. Það er slæmt, ég hef látið það koma fram bæði í umræðu og blaðagreinum sem ég hef skrifað og á öðrum vettvangi, þ.e. galli á málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar að menn skuli ekki hafa samræmda stefnu í þessum málum og að ekki skuli tekið á málunum eins og lagt hefur verið til og nokkur vinna var lögð í, að móta vinnubrögð þannig að hér gæti á endanum ríkt eins konar sátt um auðlindastefnu. Herra forseti. Þetta er afar mikilvægt fyrir þjóð sem lifir af nýtingu náttúruauðlinda í þeim mæli sem Íslendingar gera. Það eru ekki margar þjóðir sem nýta náttúruauðlindir sem svo stóran hlut af framleiðslu sinni, ef svo má orða það, og við gerum. Þess vegna skiptir kannski meira máli hvernig við förum í þessi mál en margur annar. Herra forseti. Meginefni þessa frv. er, eins og kannski segir skýrast í fskj. sem geymir umsögn fjmrn., að leggja á gjald fyrir veiðiheimildir sem veiddar eru á grundvelli laga um stjórn fiskveiða. Það kemur fram í grg. með frv. hvernig menn hafa hugsað sér að skipta þessu gjaldi, til hvaða þátta. Þetta eru bæði kostnaðargreiðslur og annað ef marka má greinargerðina. Ég hef haldið því fram að hér væri fyrst og fremst um nafnabreytingu að ræða, þ.e. hið nýja í málinu væri að menn væru búnir að finna upp reikniaðferð sem hægt væri að nota á bak við þær tölur sem nú eru lögbundnar og menn greiða og þeir væru síðan að teygja þetta út yfir greiðslu fyrir afnot af auðlind. Það hef ég kannski fyrst og fremst gert, herra forseti, vegna þess að mér finnst númer eitt að við fullnægjum þeirri kröfu að kostnaðargjöldin séu greidd að fullu og svo sé það annað mál hvernig við látum útveginn eða útgerðina greiða fyrir aðgang sinn að auðlind. En hæstv. ríkisstjórn hefur kosið að fara þessa leið. Eins og fram hefur komið er ég andvíg henni. Þar tala ég líka fyrir flokk minn. Við teljum að það eigi að fara með öðrum hætti í að láta menn greiða fyrir afnot af sameiginlegri auðlind. Umræður um gjald fyrir afnot af auðlind hafa staðið mjög lengi á Íslandi. Fyrir nokkrum áratugum komu fram hugmyndir um að nýta greiðslur, svokallaða auðlindaskatta eins og þeir voru kallaðir á þeim tíma, beinlínis til að stýra hér aðgangi að auðlindinni. Síðan hefur orðið ákveðin þróun í þessari umræðu. Sú þróun sem orðið hefur í umræðunni hefur átt sér stað í samræðum stjórnmálamanna, þeirra sem starfa í sjávarútvegi og fólksins í landinu. Inn í þetta hafa síðan spilað hæstaréttardómar sem hér hafa þegar verið nefndir. Það skiptir t.d. miklu máli fyrir umræðuna og hafði veruleg áhrif á hvaða stefnu hún tók að svokallaður Valdimarsdómur gerði meiri kröfu til þess að menn litu til jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar en verið hafði. Sérfræðinganefnd sem ríkisstjórnin setti í málið komst að þeirri niðurstöðu að jafnræðinu yrði fullnægt með því að afnema flotastýringarákvæði fiskveiðistjórnarlaganna, þ.e. jafnræðið mundi felast í að allir mættu kaupa sér skip, allir gætu fengið veiðileyfi og síðan yrðu menn að kaupa sér aflaheimildir. Síðan féll svokallaður Vatneyrardómur. Segja má að hann hafi enn skerpt á umræðunni vegna þess að með þeim dómi er sérstaklega undirstrikað hver óvissa fylgir óbreyttu ástandi, því ástandi sem hæstv. ráðherra ætlar að framlengja með frv. sínu. Því ástandi fylgir óvissa vegna þess að þar komast menn að þeirri niðurstöðu að löggjafinn geti á hverjum tíma breytt grundvelli fiskveiðistjórnarlaganna, breytt þeim úthlutunarreglum sem farið er eftir ellegar geti þau kallað eftir frekara gjaldi í samræmi við þær hugmyndir sem uppi hafa verið meðal þjóðarinnar. Herra forseti. Þetta vil ég nefna vegna þess að sú ákvörðun sem hér liggur fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar er ekki bara afurð einhverra nefnda þar sem sú meginniðurstaða lá fyrir að taka bæri gjald fyrir afnot auðlinda heldur er þetta miklu lengra ferli þar sem ýmis atvik, bæði dómar, umræða og svo þær hugmyndir sem menn hafa kastað á milli sín, hafa leitt til tiltekinnar niðurstöðu. Fyrir síðustu alþingiskosningar setti Samfylkingin fram í kosningastefnuskrá sinni að það bæri að fara í einhvers konar fyrningu. Segja má að þar hafi hugmyndin verið mörkuð með tilteknum hætti án þess að hún væri mjög útfærð. Á þeim tíma vildum við með þeim hætti segja hvaða hugmyndir væru að gerjast með okkur og á stofnfundi Samfylkingarinnar var síðan samþykkt að flokkurinn teldi rétt að fara svokallaða fyrningarleið. Þar erum við í raun bæði að svara spurningunni um hvernig við teljum að gjald fyrir afnot af auðlindinni eigi að koma og sömuleiðis hvernig eigi að taka á stærsta deilumálinu, þ.e. hvernig veiðiréttinum er úhtlutað. Í stuttu máli er okkar hugmynd sú að úthlutun veiðiheimilda án endurgjalds verði afnumin í jöfnum áföngum en að útgerðum fiskiskipa verði þess í stað gefinn kostur á aflahlutdeildarsamningi á markaði þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa er fenginn jafn réttur. Ég undirstrika þetta með aflahlutdeildarsamninginn. Það er mjög mikilvægt að þeir sem fá úthlutað veiðiheimildum og hafa greitt fyrir þær hafi ákveðið öryggi. Menn tala svolítið um óöryggi. Ég tók eftir því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður sjútvn., talaði mikið um það óöryggi sem fylgdi fyrningarleiðinni. Hv. þm. hefur ekki kynnt sér málið nægjanlega fyrst hann talar svona vegna þess að hann horfir þá algerlega fram hjá því hvernig lögin sem við búum við í dag eru. Í fyrsta lagi er veiðirétturinn einungis til árs í senn. Honum er úthlutað til árs í senn og ekki til lengri tíma. Hann er ekki varanlegur í neinum skilningi og Vatneyrardómurinn undirstrikar í raun þetta óöryggi. Í öðru lagi hefur fyrningarleiðin þann stóra kost í för með sér að þegar menn kaupa til sín veiðiréttinn eftir þeirri aðferð eru þeir að tryggja sig til einhverra ára. Hversu mörg þau ár eiga að vera getur að sjálfsögðu orðið samkomulagsatriði, herra forseti, og mun að sjálfsögðu fara eftir því hvernig ástandið er í samfélagi okkar þegar að því kemur og við hvaða stöðu útvegurinn býr. En það held ég að menn hljóti að gera sér ljóst ef þeir horfa á þessar tvær aðferðir og til þess ástands sem við búum við í dag að fyrningarleiðinni fylgir ótvírætt meira öryggi fyrir handhafa veiðiheimildanna. Herra forseti. Mér finnst menn líka skauta nokkuð léttilega fram hjá því að í raun er hægt að fá allar veiðiheimildir á Íslandsmiðum keyptar. Framsal er leyfilegt þó að ákveðnar hömlur séu á aflamarki. Það eru engar hömlur á kaupum og sölum á aflahlutdeild. Menn hafa þannig nánast getað keypt og selt að vild. Menn hafa talið að í því fælist ákveðið óöryggi líka þannig að við skulum ekki tala eins og við búum við pottþétt öryggisástand, hvort sem er fyrir útgerðina, fyrir byggðarlögin eða fyrir einstaklingana. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru og vega það síðan og meta. Það varð niðurstaða okkar í Samfylkingunni, eftir að við vorum búnin að vega þetta mál og meta, að sú fyrningarleið sem auðlindanefnd gerir tillögu um í áliti sínu og við útfærum með okkar hætti væri í rauninni vel fær. Þannig ætti að vera ljóst, herra forseti, hvernig við höfum litið á málin. Vandinn við frv. ráðherra, svo ég komi aftur að því, er sá að það framlengir í sjálfu sér eingöngu núverandi ástand. Með því er engri óvissu eytt og ekki verið að mæta þeim ágreiningsatriðum sem uppi hafa verið þannig að hægt sé að tala um sátt. Óöryggið sem menn hafa kannski fyrst og fremst horft til hefur verið pólitískt óöryggi. Umræðan úti í samfélaginu og þrýstingurinn á stjórnmálamennina, umræðan á Alþingi, þeir varnaglar sem menn hafa sett við hverja þá umræðu sem haldin hefur verið um sjávarútvegsmál, hafa gefið útgerðarmönnum tilefni til að álykta sem svo að ekkert öryggi sé í því kerfi sem er við lýði, enda er svo ekki. Það verður að segjast, herra forseti, að ýmislegt af því sem menn hafa verið að gera á undanförnum árum hefur ekki orðið til að létta á þeirri spennu eða tappa af með neinum marktækum hætti. Þess vegna endurtek ég það álit okkar í Samfylkingunni að þetta frv. losi ekki um þessa spennu vegna þess að það tekst ekki á við þá megingagnrýni sem uppi hefur verið sem í grundvallaratriðum felst í því hvernig úthlutað er. Ég hef tekið eftir því í skoðanakönnunum að menn eru ekki að mótmæla aflamarkskerfinu sem slíku. Menn geta haft á því ýmsar skoðanir eins og margoft hefur komið fram, m.a. hafa menn velt því fyrir sér hvers lags tæki til fiskverndar það kerfi er. Ég hef ekki tekið mikinn þátt í þeirri umræðu vegna þess að ég hef aldrei litið svo á að aflamarkskerfið væri sérstakt fiskverndarkerfi. Ég hef litið svo á að það væri fyrst og fremst kerfi sem tryggt gæti ákveðinn stöðugleika og hefði hagfræðilegan bakgrunn. Þjóðin hefur í sjálfu sér ekki verið að mótmæla því kerfi ef marka má skoðanakannanir. Ágreiningspunkturinn hefur fyrst og fremst verið úthlutunin. Gjaldið sem hér á að leggja á og ég sagði áðan að væri kannski fyrst og fremst útreikniaðferð bak við þær greiðslur sem í grófum dráttum hafa verið inntar af hendi hingað til er í sjálfu sér ekki hátt, miðað við þær upphæðir sem nefndar hafa verið um virði auðlindarinnar, þ.e. upphæðir sem fram hafa komið varðandi kaup og sölu á þessum aðangi að auðlindinni. Þær eru slíkar, jafnvel upphæðir sem menn tala um að einungis leiga á aflamarki færi handhöfum þess, að við erum ekki að tala um háa upphæð í þessu tilviki. Það sem meira er, hæstv. ríkisstjórn er í þessu frv. að tala um að þetta sé trappað inn með tilteknum hætti frá árinu 2004 til ársins 2009. Þá fyrst á gjaldið að geta náð fullri virkni. En þá, herra forseti, með þeim fyrirvörum hversu vel hefur árað, hvert verð á olíu hefur verið á Rotterdam-markaði og útreiknuðu verði á kostnaði. Þannig tekur gjaldið kannski ekki nægilegt tillit til þess ef framleiðniaukning verður í sjávarútvegi. Þarna eru ákveðnar frosnar stoðir sem eiga að halda utan um þetta. Þetta eru mál sem við hljótum að þurfa að skoða mjög vandlega í sjútvn. ásamt öðrum þeim leiðum sem færar eru til breytinga á málinu.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Með þó nokkurri eftirvæntingu hefur verið beðið eftir þessu frv. og mikil og góð vinna liggur að baki þeim tillögum sem hér eru settar fram og víst er að reynt er að koma til móts við sem flest skynsamleg sjónarmið og rök. Helstu eða öllu heldur afdrifaríkustu breytingar þess felast í að á útgerðirnar í landinu verði lagt magn- og afkomutengt veiðigjald og þetta gjald muni verða fundið út á þann hátt að helstu kostnaðarliðir útgerðarinnar, olía, laun og annar rekstrarkostnaður ákveðins tímabils, verða dregnir frá aflaverðmæti sama tímabils og 9,5% þeirrar fjárhæðar sem eftir stendur verður lagt á. Þannig er þetta gjald tengt við afkomuna, þ.e. lagt á það sem eftir er þegar búið er að greiða fastan kostnað. Þetta gjald mun fara beint í ríkissjóð og þaðan er því síðan úthlutað í gegnum fjárlögin til stofnana sjútvrn. Eins og kunnugt er setti hæstv. sjútvrh. á laggirnar nefnd í september 1999 sem átti m.a. að leitast við að koma með tillögur um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem mundi skapa sem víðtækasta sátt meðal landsmanna um þennan grunnatvinnuveg þjóðarinnar en taka þó tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna sem og almennings í landinu. Eins og allir vita náðist ekki heildarsátt í þeirri nefnd og skilaði minni hluti hennar frá sér þrenns konar niðurstöðum en í þessu frv. er unnið í megindráttum eftir tillögum meiri hluta nefndarinnar. Herra forseti. Ég hef hingað til verið mikill talsmaður þess að reynt skuli eftir fremsta megni að ná sátt um stjórn fiskveiða greininni til heilla en ég er nú að færast á þá skoðun að það sé varla gerlegt. Því miður er svo mikil þröngsýni ríkjandi og ólíkir sérhagsmunir að baki að menn sjá ekki skóginn fyrir trjánum. Auðvitað er það hagur allra landsmanna að sjávarútvegsfyrirtækin gangi vel. Mér skilst að það séu um 200 þús. Íslendingar sem eiga beinna hagsmuna að gæta varðandi gengi sjávarútvegsfyrirtækja og eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum í gegnum lífeyrissjóði, hlutabréfasjóði eða á annan hátt. Mikið er búið að reyna til að ná sátt í þessum málum, en það er orðin stór spurning í mínum huga hvort raunverulegur vilji til sátta sé fyrir hendi hjá stjórnarandstöðunni. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, kallar þetta frv. óskadraum útgerðarmanna og stjórnarandstaðan hefur lýst því yfir að frv. sé stríðsyfirlýsing úr smiðju LÍÚ. Ég satt að segja skil ekki hvernig hægt er að koma fram með slíka firru þegar hér er á ferðinni frv. til laga sem kveður á um það að lagðir sé aukaskattur á útgerðina auk hinna hefðbundnu skatta og gjalda sem eru þó ærin fyrir. Miðað við tekjur útgerðarinnar á síðasta ári næmi gjaldið um 2,1 milljarði kr. sem skiptist á ca. 390 þús. þorskígildistonn og er þá gjaldið á hvert úthlutað þorskígildiskíló rúmlega 5 kr. Gert er ráð fyrir að þau gjöld sem aflögð yrðu á móti nemi um 1,50 kr. á hvert kg svo það sér hver sem sjá vill að þarna er um verulega aukna gjaldtöku á sjávarútveginn að ræða. Í morgunpunktum Kaupþings þann 27. febrúar sl. komu fram útreikningar á hvernig þetta gjald, sem hér um ræðir, kemur niður á nokkur útgerðarfélög og ætti að einhverju leyti að gefa raunhæfa mynd af því sem koma skal miðað við að þessi umtalaði liður frv. verði að lögum. Sé tekið dæmi af nokkrum útgerðum og ég byrja þá á Samherja, þá eru álögur núna rúmar 56 millj. á ári en gjaldaaukningin verður 127 millj. Hjá Útgerðarfélagi Akureyrar eru gjöldin núna 41 millj. á ári, en gjöldin munu aukast um 92 millj. Þorbjörn er með 32,5 millj. nú en fær á sig 72,5 millj. gjaldaaukningu. Og Þormóður rammi greiðir 29,7 millj. nú en hækkunin mun nema 67 milljónum. Mér finnst eðlilegt að sjávarútvegurinn fjármagni þann kostnað sem að honum snýr líkt og hann hefur verið að gera en helst vildi ég ekki leggja á neinn auðlindaskatt eða veiðileyfagjald og leyfa þannig sjávarútvegsfyrirtækjum að sitja við sama borð og önnur fyrirtæki í landinu en þó er það skárri kostur að fara þessa leið en þá leið sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram, þ.e. með fyrningu eða innköllun veiðiheimilda. Ég spyr hvort vert sé að taka þá áhættu að gera samkeppnisstöðu sjávarútvegsins verri í alþjóðlegri samkeppni með því að láta hann einan bera auðlindagjald. Nokkuð sem er óþekkt í samkeppnislöndum okkar. Það er því miður staðreynd að ýmsir áróðursmeistarar, t.d. úr hópi stjórnarandstöðunnar, hafa náð að sá frjóu sæði meðal almennings, og eins og þeir kjósa að nefna það að t.d. ,,sægreifar``, ,,kvótakóngar``, ,,handhafar gjafakvótans`` og fleira í þeim dúr séu að nýta auðlindirnar á kostnað okkar hinna og þannig skuldi þeir hinum almenna borgara sem vinnur kannski skrifstofustörf í landi og hefur aldrei tekið áhættu við kvótakaup eða rekstur útgerðar fúlgur fjár og skulu því borga það til samfélagsins. Þannig hefur sú krafa verið að magnast að útgerðinni beri að borga hærra gjald til þjóðarinnar fyrir afnotin af auðlindum hafsins, enda fólk gjarnan til í að styðja auknar álögur ef það þarf ekki sjálft að standa undir þeim. Þarna erum við að tala um eina atvinnugrein sem ætlað er að auka skattlagningu á á meðan verið er að minnka skattálagningu á alla aðra atvinnustarfsemi í landinu og hér er ég einnig að tala um þá atvinnugrein sem nánast heldur flestum byggðarlögum á landsbyggðinni gangandi. Meðal þorra sjálfstæðsmanna tel ég að þessar kröfur um auknar álögur á útgerðina hafi átt hvað minnstan hljómgrunn. En þarna er sem sé verið að láta undan þeim þrýstingi og enn finnst stjórnarandstöðunni allt of skammt gengið og vill enn hærri álögur. Sem betur fer var afkoma hjá flestum sjávarútvegsfyrirtækjum mjög góð á síðasta ári og það eru miklir peningar í greininni. En ekki þarf að horfa mörg ár aftur í tímann til að sjá hið gagnstæða og finna afleit ár hvað afkomu greinarinnar varðar, enda er sjávarútvegurinn í eðli sínu mjög sveiflukennd grein. Þó svo að það veiðileyfagjald sem hér um ræðir sé í sjálfu sér slæmt þar sem um auknar álögur er að ræða er þó bót í máli að það tekur að hluta mið af afkomu greinarinnar á hverjum tíma. Einnig verður að standa vörð um að þetta gjald muni ekki hækka á komandi árum því að sjávarútvegurinn er slíkur drifkraftur í landinu að ef hann er þurrmjólkaður með ofsköttun er ljóst að bresta mun harkalega í öllu okkar hagkerfi. Sjávarútvegurinn þarf á stöðugleika að halda. Öll óvissa og öll göt gera það að verkum að ákvarðanir og framtíðaruppbygging verður ómarkvissari. Ef löggjafinn getur gefið sjávarútveginum mikinn stöðugleika, lög til margra ára, mun það án efa hafa afskaplega góð áhrif á þjóðarbúið í heild. Tökum sem dæmi að vegna góðrar afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna nú sem og vegna þeirrar miklu óvissu sem ríkir varðandi lagalega framtíð sjávarútvegsfyrirtækjanna, þá hefur sjávarútvegurinn verið að borga skuldir sínar afskaplega hratt niður því betra er að vera við öllu búinn. En á meðan hann borgar skuldirnar svona hratt niður er hann ekki að endurfjárfesta eða byggja upp. Ef hann borgar skuldirnar hægar niður, t.d. á 15 árum í staðinn fyrir 5--10 árum, þá yrði minni eftirspurn eftir gjaldeyri og fjármagnið færi í endurfjárfestingar í nýsköpun í byggðarlögunum sem væri í raun besta byggðastefnan. Þannig hefði e.t.v. verið meiri skynsemi í því að í staðinn fyrir að leggja aukin gjöld á þennan atvinnuveg að ýta undir að hann fjárfesti og færði út kvíarnar og í þessu samhengi er líka dálítið skondið að hugsa um það að á sama tíma og sumir stjórnarandstöðuþingmenn hafa verið að kalla á hærri skatta á sjávarútvegsfyrirtækin eru þeir að dylgja með skattafríðindi fyrir landsbyggðina. En gera menn sér ekki grein fyrir að 92% kvótans er staðsettur á landsbyggðinni? Þarna er að sjálfsögðu verið að tala um álögur sem að langmestu leyti munu lenda á landsbyggðinni. Menn skulu einnig gera sér grein fyrir að um 40% af innkomu útgerða fer í laun og launatengd gjöld. Sjávarútvegsfyrirtækin verða að sjálfsögðu að reyna einhvers staðar að lækka kostnað á móti auknum álögum. Skapa verður sjávarútveginum þann stöðugleika og starfsumhverfi til að hann þori að horfa til langs tíma og fjárfesta í nýsköpun og þróun. Varðandi hagræðingu á móti þeim auknu álögum sem í frv. er kveðið á um, þá er mjög jákvætt að þar er líka lagt til að reglur um hámarksaflahlutdeild fyrirtækja verði rýmkaðar. Þannig er lagt til að hámarkshlutdeild einstakra aðila í þorski verði 12% en hámarkshlutdeild í öðrum bolfisktegundum verði um 50%. Enn fremur er lagt til að samanlögð aflahlutdeild einstakra aðila verði 12% óháð því hvort fyrirtækin eru í dreifðri eignaraðild eða ekki. Þannig fá sjávarútvegsfyrirtækin aukið svigrúm til vaxtar og möguleika á aukinni hagkvæmni. Í stuttu máli að öðrum atriðum tengdum lögum um stjórn fiskveiða er ég ánægð með að framsalstakmarkanirnar náðu ekki fram að ganga. Ég hef ekki trú á slíkri U-beygju varðandi það mál en hins vegar hefði ég viljað sjá tillögur endurskoðunarnefndarinnar um fiskvinnslukvótann verða að veruleika. Herra forseti. Það þarf að búa svo um hnútana að sjávarútvegsfyrirtækin verði á ný eftirsóttur fjárfestingarkostur. Það er hagur allra landsmanna að tryggja sjávarútveginum öruggt rekstrarumhverfi þannig að vöxtur og viðgangur sjávarútvegsfyrirtækjanna geti haldið áfram þjóðarbúinu öllu til heilla.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að byrja á að leiðrétta hv. þm. þegar hún talar um að stjórnarandstaðan sé að tala um hærri skatta á sjávarútveginn. Ég kannast ekki við að minn flokkur hafi nokkurs staðar komið fram með þá hugmynd að sjávarútvegurinn ætti að greiða hærri skatta. Við lögðum t.d. ekki til hærra tryggingagjald á sjávarútveginn fyrir áramótin eins og flokkur hv. þm. heldur lögðumst við gegn slíkum álögum þannig að þarna hafa upplýsingar eitthvað runnið á skjön. Síðan finnst mér líka full ástæða til þess að rifja það upp hér að íslenskar útgerðir greiða fyrir veiðirétt alls staðar annars staðar og finnst það sjálfsagt. Það er meira að segja þannig að íslenskar útgerðir greiða fyrir veiðirétt í úthafinu, veiðirétt sem íslenskar útgerðir hafa áunnið þessum flota. Það er því ekkert nýtt við það og menn þekkja það mjög vel að menn greiði fyrir veiðiréttinn fyrir utan þá löngu reynslu sem útgerðarmenn á Íslandsmiðum hafa af því að greiða hver öðrum fyrir veiðiréttinn og eru þá ekki mjög sínkir á upphæðirnar og er þá minna talað um það hversu erfitt þetta sé, enda er það svo að það er eftirsókn eftir því að gera út á Íslandsmiðum. Til þess þarf ekki að lokka menn með neinum hætti. Aðeins, herra forseti, vegna þess að hv. þm. sagði að sér fyndist eðlilegt að útgerðin greiddi kostnaðargjöld, þá er það svo að menn telja að ef sjómannaafslátturinn er meðtalinn, þá séu kostnaðargjöldin a.m.k. 4,5 milljarðar. Með frv. er verið að tala um að á góðum degi geti þetta mest orðið rúmir tveir. Hvar finnst hv. þm. eðlilegt að stoppa við með kostnaðargjöldin? Vill hún fara með þau alveg upp í 4,5 eða finnst henni eðlilegt að skattgreiðendur haldi áfram að greiða hluta þess kostnaðar sem til fellur vegna útgerðar?

Herra forseti. Já, núna vilja fáir kannast við krógann. Það finnst mér ósköp eðlilegt. Varðandi spurninguna um hvað ég mundi vilja held ég að það hafi komið mjög skýrt fram hjá mér. Ég vil að sjávarútvegsfyrirtæki fái að sitja við sama borð og önnur fyrirtæki, þ.e. borgi skatta og skyldur eins og önnur fyrirtæki. Með góðum rekstri og auknum hagnaði borga þau að sjálfsögðu meira inn til þjóðarbúsins. Þegar vel árar hjá þeim eins og núna eykst áhugi þeirra á að fjárfesta í hliðargreinum við sjávarútveginn, og ég get tekið sem dæmi fiskeldi víða um land og kítosanverksmiðjuna á Siglufirði. Það er auðvitað eitthvað sem kemur okkur öllum til góða. Það er einmitt byggðastefna sem mun skila sér ef við búum vel að sjávarútveginum þannig að hann geti fjárfest til framtíðar.

Herra forseti. Ég er sammála einum af þingmönnum Sjálfstfl., hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, um að besta byggðastefnan fælist kannski í að gengið fengi að vera rétt skráð. Svo held ég að það væri gott að sjávarútvegurinn sæti við sama borð og aðrar atvinnugreinar. Það þýðir að hann greiðir fyrir öll aðföng. Það gera aðrar atvinnugreinar. Það að greiða fyrir aðgang að auðlindinni er að greiða fyrir aðföng. Það er ekki þannig með aðrar atvinnugreinar að þær fái ókeypis hluta sinna aðfanga. Þær greiða fyrir það allt. Við erum að tala um, herra forseti, að sjávarútvegsfyrirtækin sitji við sama borð og aðrir. Þar með viljum við líka að óvissunni sé aflétt, ófriðnum linni, það verði meiri sátt um útveginn. Þegar upp er staðið er það hin ágætasta byggðastefna sem ég veit að mörg okkar berum fyrir brjósti þó við séum ekki tilbúin að fara sömu leiðina. Hins vegar er ekki örgrannt um að ég treysti mér til að geta talað hv. þm. nær okkar sjónarmiðum en mér heyrist hún vera nú.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan eru margir á móti því að leggja á veiðileyfagjald og einnig á móti því að fara fyrningarleiðina. Í þessu frv. er þó, eins og kom fram í máli hv. þm., gert ráð fyrir að innheimta veiðileyfagjalds skili rúmum 2 milljörðum árlega til þjóðarbúsins. Ég held, líkt og sjútvrh. kom inn á í lok ræðu sinnar áðan, að einmitt þessir aðilar gefi mest eftir til að leita sátta og samþykki þar með þetta gjald.

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og hv. þm. Sigríður Ingvarsdóttir talaði eins og við öll hin værum á móti því að sjávarútvegsfyrirtækin gerðu það gott. Ég vil bara benda hv. þm. á að vinna okkar hér snýst ekki um það. Við erum eflaust öll sammála um það. Það sem við erum að ræða er umgjörðin fyrir þennan rekstur. Þar greinir okkur á. Mér fannst þingmaðurinn ansi kokhraust þegar hún vændi stjórnarandstöðuna á einu bretti um þröngsýni. Það ber ekki vott um að menn á þeim bæ vilji leita sátta. Ég vil spyrja hv. þm.: Eru þá þeir aðilar þröngsýnir sem innan hennar eigin þingflokks vilja breyta sjávarútvegsstefnunni í grundvallaratriðum eins og þráfaldlega hefur komið fram í þinginu? Eru kannski 20% eða meira í Sjálfstfl. menn sem eru þvílíkt þröngsýnir að þeir eigi væntanlega að skipa sér á bekk með stjórnarandstöðunni?

Herra forseti. Ég var ekki að væna alla um að vera þröngsýnir. Ég sagði að það gætti víða þröngsýni og ég stend alveg við þau orð. Hins vegar veit ég að auðvitað viljum við sjávarútvegsfyrirtækjunum sem og fyrirtækjunum öllum í landinu sem bestan hag. Það kemur þjóðinni allri til góða. Við erum hins vegar ósammála um þær leiðir sem á að fara. Ég tel að með þessu hóflega veiðigjaldi sé skásta leiðin valin, ef á annað borð á að leggja gjald á sjávarútveginn og sé það gjald markað til framtíðar og hækki það ekki þannig að allir viti að hverju þeir ganga verði mikilvægt rekstraröryggi tryggt. Hins vegar er í mínum huga ekki hægt að segja það sama um fyrningarleiðina. Þar held ég að rekstraröryggið sé sett í uppnám og framkvæmdin verði ansi torveld.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í málflutningi hv. þm. að hún talaði um að inni í endurskoðunarnefndinni hefði verið talað um fiskvinnslukvóta. Hv. þm. sagðist sakna þess að hafa ekki séð það í þessum breytingum á lögunum. Þá vil ég spyrja hv. þm., úr því að hún telur okkur í stjórnarandstöðunni svona þröngsýn, hvort þingmaðurinn hafi kynnt sér tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um endurskoðun á sjávarútvegsstefnunni. Þar er einmitt að finna tillögur sem væru þingmanninum að skapi, um möguleika fiskvinnslunnar til að hafa kvóta.

Herra forseti. Já, ég hef kynnt mér þær tillögur. Eins og ég sagði áðan taldi ég að sú tillaga sem fram kom hjá endurskoðunarnefndinni um fiskvinnslukvóta væri af hinu góða. Við vitum að eitt af því sem telja mætti óviðunandi fyrir hin ýmsu byggðarlög er sú óvissa sem ríkir varðandi atvinnustarfsemina. Ég held að með fiskvinnslukvótanum kæmi kannski meiri stöðugleiki í byggðirnar.

Hæstv. forseti. Æðimargir fyrirtækjaeigendur á Íslandi mundu vilja sitja við sama borð og sjávarútvegsfyrirtækin og fá úthlutað einkarétti til að nýta auðlind eins og núna tíðkast hér. Mig langaði til að koma því að --- af því að hv. þm. segist vera á móti veiðileyfagjaldi --- að veiðileyfagjald er það þegar menn selja aðgang að veiðiheimildum eða veiðirétti. Veiðileyfagjald er tekið á Íslandsmiðum fyrir hvern einasta fisk sem kemur að landi. Það er tekið af þeim sem fá veiðiréttinum úthlutað frá ríkinu. Það er t.d. þannig að fyrirtækið Þormóður rammi frá Siglufirði, sem ég veit að hv. þm. þekkir vel, seldi aðgang að miðunum fyrir ekki minna en 250 millj. á síðasta ári. Einhver hefur þurft að borga það. Það þýðir ekki fyrir menn að halda því fram að veiðileyfagjald sé ekki til staðar á Íslandsmiðum. Við erum að tala um að breyta kerfinu. Við erum ekki að tala um að auka gjald fyrir veiðiréttindi á Íslandsmiðum, síður en svo. Það er ekki hægt að hækka veiðileyfagjaldið sem núna er innheimt með aðgangi að auðlindinni. Markaðurinn hefur séð um að hafa það í toppi, miklu hærra en nokkur skynsemi virðist í þannig að mér finnst skorta svolítið á að menn tali skýrt og greinilega um þessa hluti og að gerð sé grein fyrir þeim af hálfu hv. þm. og fleiri stjórnarþingmanna. Mig langar til þess að fá svör við því hvort hv. þm. telji ekki að það skipti litlu máli fyrir þann sem þarf að fá veiðiheimildir hverjum hann borgar fyrir þær. Skiptir ekki mestu máli að hann fái þær?

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanni Ársælssyni var tíðrætt um einkaréttinn til að nýta auðlindina í upphafi andsvara sinna. Ég vil bara minna á að þegar kvótakerfið var sett á upphaflega var verið að úthluta réttindum sem menn höfðu alltaf haft nema hvað sá réttur var takmarkaður. Síðan er búið að skerða ár frá ári þau réttindi sem menn höfðu upphaflega. Hv. þm. segist ekki heldur málsvari þess að aukagjald verði sett á fyrir veiðiréttindin heldur verði svokölluð fyrningarleið farin. Ég spyr á móti: Verði fyrningarleið farin og veiðiréttindin boðin upp á uppboði eða aflaheimldirnar, er það ekki stór biti að kyngja fyrir útgerðina?

Hæstv. forseti. Stór biti að kyngja? Það er örugglega minni upphæð en sú sem menn þurfa að greiða í dag. Ég er sannfærður um það að ef menn koma á eðlilegu kerfi sem væri hugsað sem þjónusta við útgerðina, fyrna veiðiheimildir og koma þeim á markað með þeim hætti, mun útgerðin fá miklu hagstæðari aðgang að veiðiheimildum en hún hefur í dag. Það verður ríkjandi jafnræði í greininni. Það skortir fyrst og fremst og hefur valdið mörgum byggðarlögum og fólki af landsbyggðinni mestum skaða, að hafa ekki aðgang að veiðiheimildum til jafns við aðra í greininni. Það er sko ekki jafnræði fólgið í að þurfa að kaupa réttindin á hæsta verði af þeim sem fyrir eru í greininni eða leigja þau af þeim, jafnvel réttindi sem fyrirtækin hafa ekki nýtt sjálf árum saman en nota til að selja og hafa peninga út úr þeim sem þurfa að veiða.

Herra forseti. Útgerðarmenn keyptu einfaldlega kvóta í þeirri góðu trú að þeim sem settu lögin væri treystandi. Þeir keyptu varanlegar veiðiheimildir í skjóli lagareglna sem mörkuðu meginreglur um framtíðarskipan stjórnar fiskveiða, eins og það hét í athugasemdum sem fylgdu frv. Hvaða réttlæti væri í að hrifsa síðan aftur þessar veiðiheimildir til ríkisins og bjóða þær síðan hæstbjóðanda? Hverjir hefðu þá bolmagn til þess að kaupa þær veiðiheimildir? Hefðu þeir sem nýlega eru búnir að fjárfesta í veiðiheimildum og eru þegar skuldsettir möguleika á að koma inn í greinina aftur? Ég bara spyr.

Herra forseti. Hér fer fram umræða um stórmál, mál sem óhætt er að segja að hafi verið eitt mesta hita- og átakamál í íslenskri efnahags- og stjórnmálaumræðu undanfarin tíu, tuttugu ár. Í upphafi þingfundar í dag vakti ég máls á því að fyrir hönd stjórnarandstöðunnar hefði ég óskað eftir því að á dagskrá fundarins, samhliða þessu máli, væri till. til þál. sem stjórnarandstaðan hefði sameinast um. Frv. sem hér er til umræðu, stjfrv. um stjórn fiskveiða, byggir á nefndarstarfi að hluta til. Að sögn ríkisstjórnarinnar alla vega byggir það á starfi nefndar sem skipuð var haustið 1999 til þess að freista þess að skapa sátt um fiskveiðikerfið. Í athugasemdum með þessu lagafrv. er vísað í erindisbréf sem þessi nefnd fékk. Þar segir m.a. á þá leið að nefndinni beri að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu. Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið.`` Þetta var tilvitnun í erindisbréf sem þessi svokallaða sáttanefnd átti að byggja starf sitt á. Eins og kunnugt er náði nefndin ekki að sættast á eitt sjónarmið. Hún klofnaði reyndar í fernt. Stjórnarandstaðan skilaði tveimur álitum og sama gildir um stjórnarmeirihlutann. Hann klofnaði einnig. Einum stjórnmálaflokki, Frjálslynda flokknum, var haldið fyrir utan þetta nefndarstarf sem mönnum fannst nú æði hart, ekki síst í ljósi þess að sá flokkur hefur flestum flokkum framar staðið í baráttunni um breytt fiskveiðistjórnarkerfi. Síðan gerist það, eins og ég sagði áðan, að stjórnarandstaðan, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn sameinast um það hér á þinginu að bera fram þáltill. sem byggir á því að enn skuli leitað sátta. Og það er ljóst að þessir flokkar hafa allir verið að færast nær hverjir öðrum um leiðir. Menn hafa þar sameinast um leið sem kennd hefur verið við fyrningu. Í greinargerð með þáltill. segir, með leyfi forseta: ,,Formenn þeirra stjórnmálaflokka sem eru í stjórnarandstöðu telja afar mikið í húfi fyrir þjóðina og fyrir sjávarútveginn að friður komist á um nýtingu auðlindarinnar og vilja því freista þess að gera tilraun til að forða mönnum frá enn hatrammari deilum en staðið hafa til þessa. En í það stefnir ótvírætt verði þeim stríðshanska kastað í andlit þjóðarinnar sem það er að ætla að festa í sessi óbreytt kerfi, eignarhald útgerðarinnar í reynd, með málamyndagjaldtöku.`` Og það er þetta frv. sem við höfum hér núna til umfjöllunar. Það er ljóst að ríkisstjórnin lítur ekki lengur svo á að um stjórn fiskveiða eigi að leita sátta. Ef til vill hafa þeir sem trúðu því að það stæði til yfir höfuð alltaf vaðið villir vegar. Fiskveiðistjórnarkerfið er mikið hagsmunamál og ljóst er að ríkisstjórnin ætlar að taka afstöðu með stórútgerðinni í landinu og handhöfum kvótans. Það má segja að það sé í rauninni gott að ríkisstjórnin skuli koma til dyranna eins og hún er klædd, en um þetta er nú að tefla. Ég hef fylgst með umræðunni hér í dag og fundist hún fróðleg fyrir margra hluta sakir. Ég lagði mjög eyrun við málflutningi hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hér í dag, formanns þingflokks Framsfl. Hann fór orðum um ýmsar fjárhagslegar stærðir og ef ég skildi málflutning hans rétt þá vísar hann þar í stærðir sem fram hafa komið hjá Seðlabankanum að því er mér skilst, þar sem því er haldið fram að á árabilinu 1995--2001 hafi veiðiheimildir verið seldar fyrir 50--60 milljarða kr. Á sama tímabili, á þessum rúma hálfa áratug, hafi skuldsetning sjávarútvegsins verið að aukast um 60 milljarða kr. Síðan gengur rökstuðningurinn út á það að vegna þessarar lántöku hafi streymt út úr sjávarútvegi inn í fjármagnskerfið 9--13 milljarðar kr. Og hvernig reiknast þetta út? Jú, ef við gefum okkur að samsvörun sé á milli þess að sjávarútvegurinn hefur verið að auka skuldsetningu sína um 60 milljarða á sama tíma og veiðiheimildir ganga kaupum og sölum fyrir 50--60 milljarða og ef við gefum okkur að útgerðin þurfi að greiða þessi lán á tíu árum þá mundi það þýða 6 milljarða ári. Og ef við gefum okkur vaxtaprósentu upp á 10% þá eru það 6 milljarðar, að jafnaði 3 milljarðar. Þar er summan orðin 9 milljarðar, 6 milljarðar í afborganir og 3 milljarðar í vexti. Síðan bætti hv. þm. því við að að auki væri verið að leigja aflaheimildir fyrir 3--4 milljarða á ári. Ef þetta er rétt, 9 milljarðar plús 3--4 milljarðar þá erum við komin upp í 13 milljarða sem renna þarna út úr greininni inn í fjármagnskerfið. Menn hafa reyndar skoðað ýmsar aðrar stærðir og ég kem að því síðar. Ekki má gleyma því að hv. þm. hefur bætt því við að þetta byggi á því að aðeins sé þó búið að selja um inn þriðja af aflaheimildum í landinu, enn eigi eftir, ef svo vindur fram sem horfir, að selja tvo þriðju af aflaheimildunum og ef það verði gert þá muni enn meira fjármagn renna út úr greininni inn í fjármagnskerfið. Önnur stærð sem menn hafa verið að velta upp er heildarverðmæti kvótans. Þar hafa ýmsar stærðir verið nefndar. 300 milljarðar eru ein stærð sem nefnd hefur verið. Ég veit að það er mjög umdeilt. Bent hefur verið á að menn þurfi að gæta sín á því að heimfæra ekki rándýran jaðarkostnað upp á allt kerfið og ofreikna þessar stærðir, menn þurfi að gæta sín á því. En færum þessar stærðir verulega niður og tökum annað viðmið. Menn eru að kaupa kvóta á sjö- til áttföldu leiguverði og þar með geta kvótakaupin borgað sig upp á átta til tíu árum, ef við reiknum fjármagnskostnað inn í það dæmi. Færum síðan þá formúlu upp á þessi heildarverðmæti. Við skulum ekki halda okkur við hinar hærri tölur, 300 milljarðana. Förum með það niður í 200 milljarða. Ef þessar formúlur ganga allar upp gæti sjávarútvegurinn keypt þessi verðmæti á tíu árum. Hann gæti verið að kaupa þessi verðmæti á tíu árum. Ef við höfum viðmiðið 200 milljarða, heildarverðmætin, þá væru þetta 20 milljarðar kr. Hvað er ég að reyna að segja með þessu? Ég er að segja að kerfið sem við búum við núna byggir á þessari gjaldtöku eða gjaldtöku af þessari stærðargráðu. Við erum þegar búin að smíða kerfi sem byggir á gjaldtöku af þessari stærðargráðu. Ég nefndi 20 milljarða. Ég nefndi í fyrra tilvikinu, og vitnaði þar í útreikninga hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, 13 milljarða sem þegar hafa farið út úr greininni inn í fjármagnskerfið. Þetta eru þær stærðir sem sjávarútvegurinn og það kerfi sem við höfum búið við núna er þegar að greiða þannig að við búum við geysilega gjaldtöku. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir er því ekki hvort það eigi að vera gjaldtaka í sjávarútveginum heldur í hvaða formi hún eigi að vera og í hverra vasa þetta gjald eigi að renna. Það er spurningin sem við stöndum frammi fyrir. Á þetta gjald að renna í vasa núverandi kvótaeigenda eða kvótahafa eða eigum við að reyna að smíða kerfi sem beinir þessari gjaldtöku í vasa ríkis og sveitarfélaga? Eigum við frekar að fara þá leið? Ég segi það fyrir mína parta að ég hef aldrei verið talsmaður þess að blóðmjólka sjávarútveginn. Sjávarútvegurinn hefur staðið undir íslensku efnahagslífi svo lengi sem menn muna. Arðurinn hefur skilað sér í margvíslegri veltu, skattheimtu og atvinnu, blómlegu atvinnulífi. Þannig hafa þessir fjármunir skilað sér inn í atvinnulífið. Sú hætta sem við stöndum öðru fremur frammi fyrir núna er að of mikil samþjöppun eigi sér stað. Eins og við vitum hefur átt sér stað mikill flutningur á kvóta frá ýmsum byggðarlögum þannig að það hefur ekki orðið jöfn dreifing á þessum verðmætum upp úr sjónum. En síðan erum við að færa okkur yfir í kerfi þar sem þessi mikla gjaldtaka er við lýði, þar sem þessi mikla prívatgjaldtaka er við lýði. Spurningin er: Hvernig getum við komist út úr því kerfi og beint þessum fjármunum í ríkari mæli í vasa almennings í gegnum sveitarfélögin og ríkissjóð? Út á það ganga tillögur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, þ.e. að finna leið til að komast út úr þessari sjálfheldu sem er þessi prívatgjaldtaka, þetta prívatveiðileyfagjald, og færa okkur inn á samfélagsvinsamlegri brautir. Þar viljum við ekki fara nein heljarstökk. Við viljum taka þetta í áföngum. Við erum að leggja til að við fyrnum þetta kerfi sem við búum við núna á 20 árum. Við viljum fara mjög varlega fyrst í stað og fyrna 5%, en láta hluta kvótans sofa hjá viðkomandi fyrirtæki í ein sex ár og síðan herða á þessari þróun að þeim árum liðnum. Hvað viljum við síðan gera við þennan kvóta sem við höfum fyrnt? Jú, við viljum skipta honum í þrjár einingar, láta hann renna í gegnum þrjár brautir. Í fyrsta lagi viljum við láta þriðjunginn renna inn á sameiginlegan markað fyrir landið. Í öðru lagi viljum við byggðatengja kvótann að þriðjungi. Þriðjung viljum við byggðatengja og við erum með ákveðna reikniformúlu fyrir því hvernig hægt er að binda kvótann við tiltekin byggðarlög og horfa þar til veiðisögu síðustu 20 ára ef ég man rétt samkvæmt okkar tillögum. Byggðarlögin gætu síðan farið ýmsar leiðir til þess að ráðstafa þessum kvóta. Þau gætu þess vegna sett hann á uppboð. Þau gætu einnig ráðstafað honum með öðrum hætti eða farið blöndu af þessari leið með uppboði á einhvern skilyrtan hátt. Í þriðja lagi á síðasti þriðjungurinn að okkar mati að hvíla hjá útgerðinni, en gegn umsömdu gjaldi. Þetta er hugsunin sem við erum að reyna að feta okkur inn á. Síðan viljum við einnig fara aðrar leiðir, leggja áherslu á aðra þætti einnig. Við viljum nefnilega stuðla að aukinni smábátaútgerð sem við teljum umhverfisvænni og einnig vænni fyrir byggðarlögin. Við teljum að smábátaútgerðin sé mjög mikilvæg fyrir byggðarlögin. Við viljum þess vegna hafa pundið misþungt í kvótanum þannig að sá sem dregur fisk á línu fái leyfi til að draga fleiri fiska að landi en sá sem aflar þeirra á stórvirkum togurum. Þetta teljum við umhverfisvæna leið. Herra forseti. Við viljum með öðrum orðum finna leið til að beina þeirri milljarða gjaldtöku sem þegar á sér stað í sjávarútvegskerfinu og rennur í vasa þeirra sem hafa kvótann, til samfélagsins með þessum hætti, til sveitarfélaganna og ríkisins. Út á það ganga tillögur okkar. Það verður ekki búið við það til framtíðar að fyrirtækjum og einstaklingum verði mismunað eins og með núverandi kerfi. Það gengur ekki. Hvernig sem á málin er litið, hvort sem það er út frá jafnræðisreglu eða sanngirnissjónarmiðum, þá gengur það kerfi sem við búum við núna einfaldlega ekki upp og tillögur okkar ganga út á það að finna heppilegri leiðir. Ég vona að menn gefi sér tíma og dragi andann djúpt, láti ekki freistast til að böðla þessu í gegnum þingið heldur gefi sér enn betri tíma til þess að kanna hvort ekki sé hægt að ná sátt sem heldur.

Herra forseti. Ég heyrði að hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að stjórnarandstöðuflokkarnir væru tilbúnir til þess að rétta sig fram til sátta og það væru ýmsir aðilar sem vildu styðja við bakið á þeirri viðleitni. Ég held að flestallir sem hafa verið að vinna við sjávarútveginn og reynt að skipta sér eitthvað af þessum málum hafi einmitt verið að gera þetta, að reyna að leita leiða til sátta. Nú tel ég að það hafi verið mjög ofarlega í hugum flestra sem voru á móti núverandi fiskveiðistjórnarkerfi að sú sáttaleið sem væri hægt að fara væri svokölluð auðlindagjaldsleið og þeir sem hafa stutt kvótakerfið voru alfarið á móti auðlindagjaldinu sem slíku, það ætti kannski að borga sannanlegan kostnað sem félli til vegna veiðanna af hálfu opinberra aðila, en að leggja einhverja sérstaka skatta á útgerðina væri af og frá því að hún hefði hingað til ekki haft nein efni til að borga umframskatta. Síðan kemur þessi tillaga að fara svona millileið, að fara út í eitthvert smáauðlindagjald. Þá bregður allt í einu svo við að þeir sem höfðu áður talið þetta vera einhverja leið vilja nú nýtt og þá heitir það fyrningarleið. Ég velti því fyrir mér hvort menn haldi virkilega að hægt sé að ná einhverri sátt í sjávarútvegi þegar menn hlaupa stöðugt frá einu í annað. Ég er ekki að segja að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi verið einn af þeim mönnum sem vildi endilega auðlindagjald. En ég er bara að velta fyrir mér þessari einlægni, ef menn vilja í einlægni ná sáttum telja þeir það heppilegt til sátta að vera sífellt, í stjórnarandstöðunni eða hvar sem er, og skipta sífellt um skip?

Herra forseti. Ég var að reyna að færa rök fyrir því að við byggjum þegar við veiðileyfagjald og reyndar byggði ég rökstuðning minn að verulegu leyti á málflutningi hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem sýndi fram á í mjög ágætu máli að sjávarútvegurinn eða hluti hans greiddi yfir 10 milljarða á hverju ári að verulegu leyti inn í fjármagnskerfið fyrir veiðiheimildir, allt að 13 milljarða kr. og kæmi til með samkvæmt líkindareikningum að greiða enn meira. Með öðrum orðum ef þetta er rétt, sem ég held að sé, þá búum við þegar við þetta kerfi. Vandinn er sá að það eru sum fyrirtæki sem þurfa að standa undir þessum kostnaði en önnur ekki þannig að við búum ekki við jafnræðisreglu. Annað er að það er líka ranglátt í samfélagslegu tilliti vegna þess að þessir fjármunir renna til kvótahafanna en ekki samfélagsins í þeim mæli sem æskilegt væri. Þess vegna ætti sáttaleið að byggja á því að finna farveg til þess að stuðla að samfélagslegri lausn. Út á það gengur málflutningur okkar.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. er alveg fastur í þessari hugmyndafræði um fyrningu. Ég hef ekki skilið það enn þá hvernig þetta á að geta gengið upp. Frá örófi alda hefur sú regla ríkt þegar einhver hefur viljað gera út og senda skip á sjó að útgerðarmaðurinn hefur ráðstafað aflanum og hann hefur átt það sem hefur komið inn. Síðan hefur því verið skipt á ákveðinn hátt milli útgerðar og eigandans. Þetta hefur alltaf verið svona. Nú gera þeir hv. þm. sem vilja fyrningarleið ráð fyrir því að allar aflaheimildirnar séu teknar eignarnámi í rauninni og sendar til sveitarfélaganna og einhverra hagsmunaaðila, einhverra óskyldra aðila í dag og þeir aðilar eiga síðan að fara að úthluta þessum aflaheimildum. Hvernig hefur gengið að úthluta byggðakvótanum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur haft yfirráð yfir og verið að reyna að ná sátt um hingað og þangað um landið? Ég get ekki heyrt annað en það sé alveg ömurleg niðurstaða. Þetta er bara ömurleg niðurstaða. Ég hef ekki heyrt annað en að það logi stafnanna á milli í öllum þessum sveitarfélögum í ófriði út af því hvernig staðið hefur verið að þeirri úthlutun. Nú ætla hv. þm. að leggja til að stórum hluta kvótans verði úthlutað á þennan hátt. Ég veit ekki til hvaða óvinafagnaðar menn ætla sér að bjóða upp á með því. En eitt er alveg augljóst að svona róttækar ríkisframkvæmdir eða við skulum segja eignaupptaka af ríkinu hefur aldrei nokkurn tíma komið fram í þinginu fyrr, svo ég viti til. Það má kannski segja að þegar ákveðið var að taka eignarnámi allt land sem ekki teldist eignarland og samþykkt voru lög um að ríkið eignaðist allt land á hálendinu, þá var það út af fyrir sig mikil sósíalísering sem menn áttuðu sig ekki einu sinni á.

Herra forseti. Ég mundi ekki gera lítið úr byggðakvótanum. Vandinn er sá að hann hefur verið af of skornum skammti og vandinn hefur verið mikill, einkum hjá þeim byggðarlögum sem hafa þurft að sjá á eftir kvóta í önnur byggðarlög. Hins vegar er alveg rétt að mjög erfitt er að finna leiðir til að úthluta kvóta. Ég á erfitt með að sjá hvernig hægt er að gera það á annan hátt en með einhvers konar markaðstækjum. Það er hægt að skilyrða slíka markaðssetningu kvótans. En það er tæknilegt úrlausnarefni sem menn þurfa að setjast yfir. Varðandi fyrirtækin í landinu þá er ég að leggja áherslu á að það ríkir ekki jafnræði með þeim. Einstaklingar og fyrirtæki sem vilja hasla sér völl í sjávarútvegi eiga mjög erfitt um vik og standa óneitanlega höllum fæti gagnvart þeim sem hafa þegar komist yfir kvóta. Herra forseti. Ég man ekki betur en við umræðu á fyrri þingum hafi hv. þm. Kristján Pálsson verið óþreytandi að troða hér upp í pontu og tala um kvótann sem eign þjóðarinnar, ég man ekki betur en að hann kæmi hér flestum mönnum fremur og segði að það mætti aldrei gleymast að kvótinn væri eign þjóðarinnar. Nú kemur hann hingað og talar um eignaupptöku þegar talað er um að láta kvótann í hendur eiganda síns.

Herra forseti. Ég er að reyna að átta mig á ræðu hv. 13. þm. Reykv. Ég átta mig ekki alveg á framan í hvern þessum stríðshanska var hent og hvers vegna. Hvaða ógæfa er það sem verið er að flytja þjóðinni með þessu? Í öðru lagi, er hv. þm. með eða móti þessu auðlindagjaldi? Það kom ekki heldur fram. Sá sem hér stendur hefur allt frá upphafi efast mjög um það og reyndar verið mjög sannfærður um að aflakvótakerfið, sérstaklega í þorskveiðunum, bolfiskveiðunum, væri röng og slæm aðferð við stjórn fiskveiða. Við höfum talið okkur geta sýnt fram á það með mjög mörgum sterkum rökum að sóunin í því kerfi væri skelfileg. Svo hafa ýmis rök bæst við, einmitt reynslan úr Norður-Atlantshafi þar sem kvótakerfið er alls staðar notað og reynslan frá Kanada þar sem menn hafa ástæðu til að óttast um það hvernig komið er fyrir fiskstofnunum. Þess vegna spyr ég: Er það ljóst sem kemur fram hjá hv. þm. að hann á sér þann draum að þjóðnýta þessar aflaheimildir, sem við skulum láta liggja á milli hluta, liggur ekki nær að reyna þá að búa til fiskveiðistjórnarkerfi sem gæti náð einhverjum árangri? Við höfum verið með þetta kerfi í 18 ár og niðurstaðan er sú að við veiðum núna um helminginn af því sem við veiddum áður. Er ekki nær að reyna að búa til eitthvert kerfi, reyna að fikra okkur áfram til þess að búa til arð í sjávarútveginum? Það tekur ábyggilega langan tíma og er ekkert auðvelt. Er ekki nær að snúa sér að því? Svo geta menn duddað sér við að þjóðnýta það ef hugsjónir þeirra standa til þess þá og þegar, ef árangur næst.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagðist vera að reyna að átta sig á ræðu minni. Ég reyndi að tala sæmilega skýrt. Ég er hins vegar að reyna að átta mig á afstöðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hver er afstaða hans? Styður hann þetta frv.? Ég stóð meira að segja í þeirri trú þegar hann spurði framan í hvern verið væri að kasta stríðshanska að það væri m.a. framan í hv. þm. Einar Odd Kristjánsson.

Nei, alls ekki.

Nú, ég hélt að hann hefði talað fyrir gagngerri uppstokkun á því kerfi sem við búum við núna. Þannig hefur hann talað. Ég er að mælast til þess og stjórnarandstaðan er að mælast til þess að menn reyni að komast að sameiginlegri niðurstöðu og sátt í þessu máli en gefist ekki upp þótt ekki blási byrlega. Ef menn hafa staðfestu og sagan sýnir það að þegar menn sýna staðfestu og vilja til að ná sameiginlegri niðurstöðu, þá gengur það.

Herra forseti. Það hefur legið fyrir frá upphafi, svo ég upplýsi það, að ég styð ekki þetta frv. Það hefur legið fyrir frá upphafi að ég hef haft allar efasemdir um aflakvótakerfið í þorskveiðunum. Það hefur legið fyrir frá upphafi að ég er algjörlega á móti auðlindagjaldi, bæði á sjávarútveg svo og aðrar greinar, þannig að það er allt ljóst um afstöðu mína og hefur alltaf verið. Hv. þm. svaraði ekki spurningum mínum, ekki einni einustu. Kannski hefur hann ekki heyrt hvað ég var að segja. Ég spurði hvort ekki væri nær að reyna að ná einhverjum tökum á sjávarútveginum þannig að einhver auðlindarenta skapaðist í samfélaginu. Svo geta menn deilt um það eftir á hver á eða hvernig skipt er. En þannig er svo ég fari yfir það aftur að við höfum ekki náð neinum árangri í stjórn bolfiskveiða. Við erum hins vegar að ná ágætisárangri í stjórn uppsjávarfiskanna og fleiri tegunda sem eru sannarlega að skila þjóðfélaginu mjög miklum arði að ég held. Eins og hv. 13. þm. orðaði það áðan, hin hagstæða afkoma sjávarútvegsins hefur skilað geysilega blómlegu þjóðfélagi hér á Íslandi alla þessa öld. Það fer ekki milli mála, auður og arður í sjávarútvegi hríslast um allt samfélagið, öll síðastliðin öld ber vitni um það. Þá spyr ég hv. þm. aftur: Er ekki nær að reyna að snúa sér að því að ná einhverjum tökum á stjórn fiskveiða þannig að um arð verði að ræða, heldur en halda áfram með þetta kerfi, aflakvótakerfi í þorski? Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en hann væri kvótasinni. Hann ætlar bara að ná fyrst aflaheimildunum af útgerðarmönnunum og síðan ætlar hann að úthluta --- hverju? Jú, hann ætlar að úthluta kvótanum. Hann ætlar að halda áfram sama kerfi. Er ekki kerfið jafnslæmt ef það hefur sýnt okkur á sl. 18 árum að það nær engum árangri, þó að við þjóðnýtum það? Hverju erum við þá nær? Þó að Byggðastofnun eignist það eða sparisjóður eða bankar, hreppsnefndir, bæjarstjórnir, borgarstjórn eða hvað sem er, erum við einhverju nær? Ég get ekki skilið það.

Herra forseti. Ég tel að gera þurfi ýmsar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. En fiskveiðistjórnarkerfi þurfum við að hafa. Við þurfum stýra sókninni á fiskimiðin. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talar um nauðsyn þess að skapa skilyrði fyrir því að renta skapist í sjávarútvegi. Hún er fyrir hendi. Sýnt hefur verið fram á að milljarðar króna streyma út úr þessari grein að verulegu leyti inn í fjármagnskerfið í landinu. Við umræðuna í dag hefur því verið haldið fram, m.a. af einum talsmanni stjórnarmeirihlutans sem hefur farið mjög vel í saumana á þessum málum, að ætla megi að um 13 milljarðar séu teknir út sem renta. Tillögur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ganga út á að láta þá rentu, láta þennan hagnað, streyma til almennings, til sveitarfélaganna og til ríkisins í stað þess að það fari til þeirra útvöldu sem hafa kvótann á sinni hendi, kvótahafanna. Það er því spurningin um að beina fjármagninu í aðra vasa en þá sem þeir streyma í núna með hörmulegum afleiðingum fyrir samfélagið allt.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hélt heilmikla ræðu um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég ætla ekki að fara að ræða mikið um hana. Ég tók aftur á móti eftir því að hv. þm. sagði í lokaandsvari sínu að ég hefði fram að þessu, eða hér á árum áður, verið með miklar ræður um að þjóðin ætti fiskinn í sjónum eða kvótann, ég man ekki hvort þingmaður sagði heldur. Ég sagði að ég liti svo á að fiskurinn í sjónum væri eign þjóðarinnar og það er þannig samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, að fiskurinn eða fiskstofnarnir eru sameign íslensku þjóðarinnar. Þannig er það. Aftur á móti er aflahlutdeildin annað. Aflahlutdeildin er það sem er úthlutað til útgerðarmanna og það er sú aflahlutdeild sem hv. þm., sem mælir með fyrningarleið, er að tala um að þjóðnýta og færa yfir til annarra. Í þessu erum við í grundvallaratriðum algjörlega ósammála. Þess vegna vildi ég, herra forseti, koma þessu á framfæri hér strax svo hv. þm. áttaði sig á því hvað ég meinti þegar ég talaði um að þjóðin ætti fiskinn í sjónum. Og það er mikill munur á því annars vegar og aflahlutdeildinni hins vegar sem kemur af því að stýra þarf veiðunum vegna þess að stofnarnir eru takmarkaðir. Herra forseti. Ég vildi aðeins að þetta kæmi fram svo þessi misskilningur milli okkar þingmannsins væri þegar leiðréttur og ég hef ekkert í sjálfu sér breytt þeirri afstöðu minni. Ég hef aftur á móti orðið var við það að ýmsir þeir sem núna eru að tala um breytingar á kerfinu og biðja um fyrningarkerfi eða fyrningarleið, þeir hinir sömu og töluðu hér, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, samþykktu á sínum tíma að það mætti veðsetja aflaheimildir í sjávarútvegi  Þetta veðsetningarmál var á sínum tíma mjög mikið til umræðu hér og veðsetningar hafa haft miklar afleiðingar því að stór hluti aflaheimildanna var veðsettur fyrir vikið á mjög skömmum tíma. En þetta er nú gömul saga og ég ætla ekkert að rifja hana frekar upp, nema vegna þess að þeir sem eru að ræða um þetta fyrningarkerfi voru með allt aðrar hugmyndir og festu þær í rauninni með ákvörðun sinni fyrir nokkrum árum. Ég er í meginatriðum sammála því frv. sem hæstv. sjútvrh. leggur hér fram sem sáttaleið í sjávarútvegsmálum. Ég er a.m.k. sammála því sem hæstv. ráðherra er að reyna að gera. Ég tel alla vega að þetta sé skref í rétta átt, þó ýmislegt megi gera öðruvísi en hér er lagt til. Ég vil leyfa mér að segja í upphafi varðandi frv. sjálft, þá eru þrjú atriði sem ég hefði viljað hafa öðruvísi. Ég tel m.a. að það fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í 4. gr., að fara út í frekari byggðakvóta heldur en nú þegar er gert, verði einungis til þess að skapa óróleika og í rauninni andstöðu við kerfið því ég hef ekki orðið var við að þær úthlutanir sem hafa verið á byggðakvótum fram að þessu hafi leitt til neinna sátta um fiskveiðistjórnarkerfið. Það er varla hægt að segja að það hafi leyst mikinn vanda heldur á þeim stöðum sem því hefur verið beitt. Ég man eftir því þegar kvótakerfið var á sínum tíma til umræðu og sveitarfélögin voru beðin um að skoða það hvort þau ættu að taka að sér slíkar úthlutanir og það var að mati flestallra sem þá komu nálægt þessu talinn alveg ógjörningur að láta sveitarfélögin standa í þeim slag að reyna að sætta menn við það að einn fengi meira en annar og það væri ekki einu sinni samfella í því milli ára, enda kannski ekki hægt að ætlast til þess að menn í svo mikilli nálægð séu að standa í slíkri úthlutun, sem er í rauninni ákvörðun ríkisvaldsins og það er ríkisvaldið sem á að bera hitann og þungann af því. Ég efast því um að þessi 4. gr. um 1.500 lesta byggðakvóta verði til neinna sátta.

En 12.000 tonnin?

Það eru 1.500 tonn, hv. þm. Gísli S. Einarsson. Það eru 1.500 tonn af 12.000. Það eru 12.000 tonn sem ráðherra hefur til ráðstöfunar samkvæmt 1. málsl., en ráðherra er heimilt samkvæmt þessu ákvæði að úthluta 1.500 tonnum með sérstöku samráði við Byggðastofnun til svæða sem hafa orðið illa úti í sjávarútvegi, þannig að það sé á hreinu.

En 10.500?

Í 5. gr., herra forseti, er talað um heimild til þess að stækka megi svokallaða krókabáta úr sex tonnum í hámarki upp í 15 tonn í hámarki. Ég er mjög sammála því að stækka eigi bátana í krókaaflamarkskerfinu, enda var það þegar ég var ungur maður á sjó draumur allra sjómanna að komast á stærri skip. Þá dreymdi alla um að komast um borð í togara. Þetta voru skipin sem fóru vel með áhöfn sína. Þar var góð aðstaða og menn gátu staðið uppréttir í lestinni. Eftir að farið var um borð í þessar trillur, þá var eiginlega horfið aftur til þeirra ára þegar menn voru hokrandi ofan í þröngu rými við lítið öryggi og þurfa núna að leggja nótt við dag til að halda sínu gangandi, þó það sé ekki endilega út af smæðinni, heldur er það fyrst af því að menn eru útkeyrðir á svona litlum bátum í veiði. Ég hefði sagt að það hefði mátt réttlæta að fara upp í 30 tonn, því 15 tonna bátur er mjög lítill bátur. Mörg þessara skipa eru með gríðarlega mikinn kvóta miðað við stærð og hreint ótrúlegt hvað hægt hefur verið að fiska á þessar litlu fleytur. Ég hefði þá um leið talið eðlilegt að heimila ætti þessum krókabátum að ná aflahlutdeild sinni með þeim veiðarfærum sem þeir kysu sjálfir, að þeir mættu nota dragnót, net eða þær veiðiaðferðir sem þeir kysu, þó svo að þetta kerfi væri þá áfram kallað smábátakerfi, þá eru það í mínum huga smábátar sem eru undir 30 tonnum. Ég hefði haldið að þar mætti ganga lengra. Þó að ég geri ekki ágreining um það, þá finnst mér það vera athugunarefni í nefndinni hvort fara ætti með þetta mark hærra, því þar er ég fyrst og fremst með öryggissjónarmið í huga og þau sjónarmið sem lúta að mannskapnum sjálfum um borð. Varðandi 6. gr., herra forseti, þá vil ég lýsa yfir dálitlum áhyggjum mínum yfir því að festa eigi í lög að hámarksaflahlutdeild einnar útgerðar geti verið 50% af einstökum fisktegundum. En samkvæmt þeirri grein, þá má ýsa og ufsi vera í eigu tveggja útgerðarmanna á landinu.

Karfi líka.

Já, karfi líka. Þökk fyrir, hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Það eru þrjár tegundir, þ.e. ýsa, ufsi og karfi.

Og grálúða.

Og grálúða líka, 50%. Það eru fjórar tegundir sem gætu verið í eigu tveggja útgerðarmanna á landinu, á tveimur skipum þess vegna, ef út í það væri farið, það er reyndar kannski dálítið mikið. Mér finnst þetta of langt gengið í úthlutun aflaheimilda til einnar eða tveggja útgerða til að það geti talist ásættanlegt. Þá fyrst mundi ég segja að skörin væri nú farin að færast upp í bekkinn og við værum farin að tala um lénsfyrirkomulag í kvótaútgerðinni. Ég lít ekki svo á að það sé til staðar núna en við erum að bjóða upp á það með þessari heimild. Ég held því að við eigum að fara mjög varlega og þetta mætti færa niður í það sem áður var. Við eigum ekki að taka þessa áhættu því að ég stórefast um að það muni skapa nokkra sérstaka sátt meðal þjóðarinnar að gera tveimur útgerðarmönnum á landinu það kleift að eiga allan afla sem leyft er að veiða í þessum tegundum. Ég held, herra forseti, að þarna sé eitthvað sem hv. sjútvn. eigi að skoða. Herra forseti. Að öðru leyti get ég samþykkt þetta frv. Ég get aftur á móti sagt varðandi veiðileyfagjaldið að ég hef alla tíð verið ósammála því að útgerðin greiði eitthvert veiðileyfagjald eða að leggja eigi á útgerðina einhverja skatta umfram aðra. Ég leit aftur á móti á þetta sem sáttaleið sem útgerðin hefði fallist á. Sáttanefndin svokallaða og hvað þær heita allar þessar nefndir sem búið er að skipa um þetta komust smám saman að þessari niðurstöðu og ég féllst á þetta á þeirri forsendu að verið væri að ná sátt í sjávarútveginum. Það er náttúrlega spurning hvað þetta gjald eigi að vera hátt en segja má að um leið og farið er að leggja þetta gjald á útgerðina þá megi gera ýmislegt annað í leiðinni. Mér fyndist t.d. að nefndin ætti að skoða sjómannaafsláttinn samhliða þessu. Sjómannaafslátturinn hefur verið meðgjöf með útgerðinni í gegnum síðustu áratugi. Ég held nærri 50 ár séu síðan sjómannaafslættinum var komið á. Ég hef alltaf verið mjög hlynntur því að sjómenn fengju sérstakan afslátt. En það er náttúrlega spurning hvort það sé eðlilegt í ljósi þess hversu tekjurnar hafa breyst gríðarlega um borð í skipum vegna samþjöppunar aflaheimilda og vegna mjög hás fiskverðs sem endurspeglast náttúrlega í mjög háum launum sjómanna. Við sjáum að launamunur í sveitarfélögum í dag liggur allur í því að sjómennirnir eru hátekjumenn á hæsta stigi á meðan fiskverkunarfólkið er á lægstu laununum og samkvæmt könnunum er mesti munur á launum í dag í sjávarútvegsplássunum. Því er spurning hvort þetta sé réttlætanlegt lengur. Herra forseti. Vegna mótmæla Landssambands íslenskra útvegsmanna út af auðlindagjaldinu ætti að kanna hvað hafi í rauninni falist í þeirri sátt sem ég hélt að hefði verið komin frá útvegsmönnum um að leggja hóflegt auðlindagjald á útgerðina og að það yrði ásættanlegt af hálfu þeirra. Ef það hefur eitthvað breyst þá finnst mér að það eigi að taka til sérstakrar skoðunar. Ég get aftur á móti ekki séð að það samkomulag sem sjómenn og Landssamband ísenskra útvegsmanna komust að fyrir nokkrum vikum síðan og mér skildist að hefði átt að koma inn í þetta frv., um að banna leiguframsal eða takmarka það svo mjög að það væri nánast bannað, geti nokkurn tíma orðið til neinna sátta því að það mundi hafa gríðarleg áhrif á sjávarútvegspláss alls staðar á landinu og áhrif bæði á fiskvinnslu og útgerðarfélög sem hafa byggt sig upp í kringum þessar heimildir. Að kippa því í burtu í einu vetfangi eða banna það bara yfir höfuð þýðir í raun ekki nema eitt í mínum huga, þ.e. að verið sé að gelda kvótakerfið, verið sé að vængstýfa kvótakerfið algjörlega. Hagræðingin og nýliðunin í kvótakerfinu hefur verið í gegnum leiguframsalið og ef það er ekki leyfilegt lengur þá er búið að loka þessum klúbbi. Ég hef fullyrt að aðgangseyririnn að þeim klúbbi mundi þá kosta 100 millj. Ég held því að það hafi verið mjög skynsamlegt af hæstv. sjútvrh. að taka ekki inn í frv. þær hugmyndir þessara aðila. Ég held að þær hafi að mörgu leyti ekki verið hugsaðar til enda af þessum aðilum því það er nokkuð augljóst, herra forseti, að þessi hugmynd stangast á við stjórnarskrána og atvinnufrelsi í stjórnarskránni og hinn svokallaða Valdimarsdóm sem hefur nú tröllriðið þinginu síðan hann féll. Ég held því að þegar upp er staðið hefði sennilega aldrei verið hægt að koma þessu í lög. Þó að ég hafi ekki gert neina sérstaka könnun á því sjálfur kom strax upp í huga mér hvort þetta yrði ekki niðurstaðan. Ég hef ekki heyrt neina opinbera skýringu á þessu en ég held að þetta sé samt eitt af því sem hljóti að ráða nokkru. Herra forseti. Ég fékk svar frá hæstv. sjútvrh. um viðskipti með aflaheimildir á fiskveiðiárinu 2000--2001 sem dreift var hér í þinginu. Þar kemur í ljós hvað þetta er gríðarlega umsvifamikið kerfi. Það eru 58 þúsund þorskígildistonn leigð á milli sveitarfélaga allt í kringum landið. Til dæmis leigja Akureyringar frá sér 9.377 tonn umfram það sem þeir leigja til sín. Ef við tökum fleiri dæmi um að mikið er leigt frá sveitarfélögum þá eru leigð frá Hafnarfirði 1.500 tonn umfram það sem þeir leigja til sín. Frá Hornafirði eru leigð 1.700 tonn, frá Neskaupstað 560 tonn, frá Rifi 5.600 tonn, frá Siglufirði 1.100 tonn, frá Skagaströnd 1.300 tonn og frá Þórshöfn 1.600 tonn 

Hvað ætli menn borgi?

Hv. þm. spyr hvað þeir borgi fyrir það. Ég veit að sumir leigja til sín aflaheimildir fyrir 160 kr. kílóið af þorski. Og ég veit dæmi þess að þeir sem leigja til sín fyrir 160 kr. eru að hagnast á því, eru mjög ánægðir með það. Þetta heldur uppi vinnslu hjá þessum aðilum. Þeir geta gert út skipin sín og þeir geta skaffað tugum manna vinnu. 

Herra forseti. Ég tel rétt að leiðrétta missögn sem kom fram í máli hv. þm. og hefur reyndar heyrst áður frá honum. Hún er sú að ég hafi samykkt hér á Alþingi að heimila veðsetningu kvóta. Vegna þess að þetta er ekki rétt þykir mér nauðsynlegt að leiðrétta hv. þm. enn einu sinni og minna á að þegar frv. um samningsveð var til afgreiðslu hér á Alþingi voru tvær atkvæðagreiðslur um það atriði sem hv. þm. nefnir. Sú fyrri var um texta í frv. sem efnislega hljóðaði þannig að óheimilt væri að veðsetja aflaheimildir. Allir viðstaddir þingmenn greiddu atkvæði með því að lögfesta þennan texta. Þar á meðal ég. Síðari atkvæðagreiðslan var um annan texta sem efnislega var á þá leið að óheimilt væri að flytja aflaheimildir af skipi nema með samþykki veðkröfuhafa skipsins. Það þýddi að óbeint væri hægt að veðsetja verðmætin í kvótanum með því að festa þau á skipið og þeir sem hefðu veð í skipunum gætu gengið út frá því sem vísu að aflaheimildir yrðu ekki fluttar í burtu nema þeir samþykktu. Þessi atkvæðagreiðsla fór þannig að þessi texti var samþykktur. En ég greiddi atkvæði gegn honum eins og reyndar fleiri hv. þm. þannig að ég ber alveg af mér, herra forseti, þessa fullyrðingu sem hv. þm. bar hér fram í minn garð og fer fram á að þingmaðurinn fari nákvæmar með þessar staðreyndir í framtíðinni. 
            

Herra forseti. Ég er ekki með atkvæðagreiðslublaðið fyrir framan mig og ætla mér ekki að fullyrða neitt um að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi greitt atkvæði með veðsetningunni ef hann segist ekki hafa gert það. Ég er tilbúinn til að biðja hann afsökunar á því ef þetta er misminni hjá mér. En málið snýst náttúrlega um það að á þeim tíma þegar samningsveðin voru til umræðu í þinginu þá greindi menn mjög á um hvað verið væri að gera með þessum lögum. Sumir héldu því fram að ekki væri verið að heimila veðsetningu aflaheimilda með skipi og sögðu að það hefði verið bannað og það er rétt. Það var bannað með einu ákvæði að veðsetja aflaheimildir. En með næsta ákvæði var heimilað að veðsetja aflaheimildir með skipi.  Niðurstaðan í málinu er samt sem áður sú að aflaheimildirnar eru veðsettar með skipum og þess vegna er nánast ógjörningur að hreyfa mikið við núverandi aflaheimildakerfi öðruvísi en að greiða upp allar skuldir sem á útgerðinni hvíla. Það er augljóst að það er ekki hægt að gera nema á óskaplega löngum tíma. Svo geri ég ráð fyrir því, eins og ég hef komið inn á hér áður, að þeir sem leggja til fyrningarleið hafi áttað sig á að það er ekki hægt að gera þetta öðruvísi en að borga þetta upp á mjög löngum tíma og þess vegna séu þeir að leggja þetta til. En ég er aftur á móti alfarið á móti því að nota fyrningarleið því að hún hlýtur að fara mjög illa með landsbyggðina.

Herra forseti. Ég virði það við hv. þm. að hann dregur ummæli sín til baka og biðst velvirðingar á þeim þannig að það er meðtekið af minni hálfu og engir eftirmálar verða af því. En ég vil víkja að öðru atriði sem fram kom í máli hv. þm. Hann ræddi aðeins um frv. og það í því sem fjallar um auðlindagjald. Ef ég skildi hann rétt er hann andvígur því að taka upp það gjald sem í frv. er og mun vera um 3 kr. á hvert kíló við samþykkt frv. eða eftir tvö ár og fer upp í 5 kr. á kíló. En ég minni á að í umsögn fjmrn. með þessu frv. segir um byggðakvótann, 1.500 tonnin, að miðað við meðalverð þorskígilda árið 2001 séu aflaverðmæti 1.500 lesta um 170 millj. kr. Þá er reiknað með að greiddar séu um 112 kr. á hvert veitt kíló. En hv. þm. vakti réttilega athygli á því að menn greiða allt upp í 160 kr. á hvert kíló og hagnast samt.

Herra forseti. Ég verð að leiðrétta það að ég sagðist ekki vera andvígur þeirri tillögu sem sjútvrh. hefði lagt hér fram um veiðileyfagjald. Ég sagðist ávallt hafa verið andvígur því en sætti mig hins vegar við það vegna þess að ég liti á þetta sem leið til sátta. Ég hef alltaf litið svo á að það þyrfti að teygja sig eitthvað til að ná sáttum.  Ef allir ætla að sættast verða ekki allir ánægðir með allt sem þeir fá. Það er ástæðan fyrir því að ég samþykki veiðileyfagjald. Ég hef aftur á móti verið andvígur því að leggja sértakan skatt á útgerðina. Ég reikna með að hv. þm. hafi heyrt það. Ég lít svo aftur á móti svo á að þegar um er að ræða leigu aflaheimilda á frjálsum markaði sé það allt öðruvísi á milli tveggja einstaklinga en þegar það væri boðið upp í gegnum sveitarfélög eða opinbera aðila, þ.e. ríkisumsvif í kringum úthlutun aflaheimilda.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson kom víða við í sinni ræðu og styður þetta frv. sem hér er til umræðu, með örfáum fyrirvörum þó. En ég vil spyrja hv. þm., af því að kollegi hans, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á það að meginmálið varðandi fiskveiðistjórnarkerfið í dag væri að ná fiskstofnunum upp. Bara í þorskinum hallar á um 100--150 þúsund tonn. Telur hv. þm. að með því að styðja þetta frv., sem byggir á óbreyttri stefnu, muni fiskveiðistjórnarkerfið skila þeim virðisauka í framtíðinni sem efni standa til? Ef hv. þm. telur að svo sé verður gaman að fylgjast með að örfáum árum liðnum hvernig til tekst með að byggja upp stofnana. Það er nú einkennandi fyrir þessar umræður hér í dag að menn tala mest um praktíska hluti gagnvart útgerðinni en minna um það markmið að byggja upp fiskstofnana sem er algjört grundvallaratriði til að útgerðin geti dafnað og þjóðarbúið hagnast á veiðiskapnum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að það hefur gengið illa að ná upp fiskstofnunum með kvótakerfinu. Ég er ekki að segja að það mundi samt ganga betur með öðrum aðferðum. Ég hef nokkrum sinnum lýst því yfir í þessum ræðustóli að ég hef verið með í að gera út, bæði á frjálsum veiðum, með skrapdagakerfi, kvótakerfi, sóknardagakerfi og svo eingöngu kvótakerfi. Ef ég á, samkvæmt þeirri reynslu minni, að meta hvað mundi skila okkur mestu þegar upp er staðið þá held ég að þetta aflaúthlutunarkerfi sem við erum með í dag sé það besta. Svo ég líti á umgengnina um aflaheimildirnar þá er ekki nokkur spurning að umgengnin um aflann gjörbreyttist með kvótakerfinu. Við sem vorum á vertíðarsvæðum í gamla daga þekkjum það þegar aflinn barst á land á örskömmum tíma og ekki náðist að vinna hann. Þá varð þetta skreiðarmatur og lítil verðmæti fyrir þjóðina. Þessar miklu sveiflur í veiðinni sem urðu vegna þess að menn áttu bara daga urðu til þess að gengissveiflur urðu sambærilegar og erfiðleikar við rekstur samfélagsins miklir. Ég tel að með kvótakerfinu hafi náðst mikill stöðugleiki í efnahagslífinu sem við hefðum ekki náð annars. En þetta kerfi er samt sem áður ekki fullkomið. Það má örugglega bæta það. Menn hafa fyrst og fremst gengið of nálægt stofnunum, það er vandamálið. Ég vona að menn finni að endingu einhverja lausn en það þarf trúlega að styrkja Hafrannsóknastofnun og sjávarrannsóknir miklu betur ef við eigum að ná tökum á þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. Kristjáni Pálssyni á að hann fór hér með leigutölur úr Eyjafirði upp á 9 þús. tonn. Það sýnir nú hve erfitt er fyrir okkur þingmenn að fjalla um þessi mál. Ég þekki t.d. til Samherjasamstæðunnar og veit hvernig þau mál liggja. Það dæmi er þannig að það fyrirtæki er rekið á tveimur kennitölum og þar er því er ekki um neina kvótasölu sem heitið getur að ræða. Fyrirtækið er að selja kvóta fyrir 20 milljónir, sem eru smápeningar miðað við veltu félagsins upp á vel á annan tug milljarða. Við eigum náttúrlega að setja okkur inn í það hvernig málin hanga saman. Þannig er þetta varðandi þessa kvótatilfærslu á milli fyrirtækja og kemur ekki fram í tekjum til viðkomandi fyrirtækis. Eftir því sem mér er tjáð kappkosta þessir aðilar að hafa þetta nokkurn veginn á núlli þótt þeir séu að skipta út tegundum sín á milli.

Herra forseti. Ég áfellist ekki Akureyringa fyrir að hafa leigt frá sér aflaheimildir eða flutt þær frá Akureyri til Grindavíkur, eða frá Akureyri til Ólafsvíkur. Mér finnst það bara allt í lagi.

Þetta er innan samstæðunnar.

Já, hvort sem það er innan samstæðunnar eða ekki þá er það allt í lagi. Ég sé ekkert athugavert við að menn leigi aflaheimildir á milli útgerða, á milli svæða og nái þannig fram meiri hagkvæmni í rekstri sínum en ella. Þetta kerfi hefur skapað mikla möguleika fyrir fólk sem annars hefði enga möguleika. Það hefur skapað þá möguleika að inn í þessa grein hafa komið nýir aðilar í fiskvinnslu, í útgerð og ýmsir aðilar, eins og ég kom inn á áðan, leigt til sín aflaheimildir fyrir 160 kr. kílóið í þorski og verið ánægðir með það. Þeir eru ánægðir með það því að þeir halda uppi atvinnu og græða á því.

Herra forseti. Í tilefni ummæla hv. þm. Kristjáns Pálssonar hér áðan um að það þyrfti að skoða hvort ekki bæri að fella niður sjómannaafsláttinn og útgerðin tæki yfir að greiða það, ef ég hef skilið hann rétt, er rétt að vekja athygli á að skattafsláttur sjómanna nemur u.þ.b. 1,2--1,3 milljörðum á ári, þ.e. beinn skattafsláttur. Beinar tekjur ríkisins minnka sem því nemur. Ef taka ætti þetta í gegnum laun, útgerðin ætti að greiða þetta og þetta ætti að fellast niður, þyrfti útgerðin að greiða laun til sjómanna upp á 2,2--2,3 milljarða til að sjómenn stæðu jafnir eftir út frá sömu reglu og notuð var gagnvart forseta Íslands þegar skattfrelsi hans var afnumið. Varðandi það sem hv. þm. sagði áðan varðandi það að sjómenn hefðu mjög há laun og hefðu hækkað verulega í launum á undanförnum árum. Ég er því miður ekki með tölur fyrir síðasta ár en á árinu 2000 voru meðallaun sjómanna talin vera 2,9 millj. kr. rúmar, 2.950.000. Það voru talin meðallaun 6.967 sjómanna samkvæmt Þjóðhagsstofnun. Ef þeir voru skoðaðir sérstaklega sem höfðu starfað lengur en 274 daga á ári á sjó voru meðallaunin 4,3 millj. rúmlega. En, nota bene, tekjurnar höfðu í báðum tilvikum lækkað, annars vegar um 75 þús. kr. á milli ára og hins vegar um 125 þús. á milli ára. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst þetta ekki mikil laun fyrir að vera 275 daga úti á sjó.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að gera þetta að tillögu minni. Ég aftur á móti sagði sem svo að spurning gæti verið um það, séu menn að ímynda sér að ná einhverjum sáttaleiðum og það hafa verið verulegar deilur um þennan sjómannaafslátt, hvort það væri ein leiðin. Ég hef heyrt þetta frá forsvarsmönnum sjómannasamtaka sem hafa viljað skoða þetta sérstaklega. Ef þetta gæti leitt til einhverra sátta í þjóðfélaginu væri þetta skoðunarvert. Ég er alveg sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um að 2,9 millj. í meðallaun eru engin svakaupphæð, ég tala ekki um ef menn eru 275 daga á sjó yfir árið. Aftur á móti vitum við báðir tveir að þessi laun eru meðaltal og hámarkið í þessu, þegar við erum að tala um laun sjómanna, er ekki eins og tvöfalt þetta eða þrefalt þetta, það er kannski tífalt þetta. Hæstu skipstjóralaun, ef sá hinn sami er á sjó allt árið, gætu vel numið tífaldri þessari upphæð. Þannig erum við náttúrlega að tala um alveg feiknalega mikinn mun. Sums staðar eru laun sjómanna orðin gríðarlega há, annars staðar eru þau lág. Það er spurning með þetta aflahlutdeildarkerfi, hvort í rauninni er hægt að halda því til streitu mikið lengur. Ég hef komist að því á ferðum mínum um landið að það er farið að gera báta út í verktöku þannig að það er ákveðinn aðili sem leigir bátinn af eigandanum sem ræður síðan verktaka um borð til þess að ná í aflann.

Herra forseti. Varðandi launin sem hér hafa orðið að umræðuefni er það svo að vafalaust má finna dæmi í flotanum um að skipstjórar á albestu skipum geti komist upp í að vera með, ég mundi segja svona áttföld meðallaunin. Ég þekki a.m.k. ekki dæmi um meira, en það kann þó að vera. Ég held hins vegar að þegar menn eru að skoða þetta verði alltaf að skoða meðallaunin í greininni. Það er einfaldlega þannig að sumir afkasta meira en aðrir og sumir hafa betri kvótastöðu en aðrir. Það er ekki hægt að fella dóm yfir mönnum út frá því. Þetta eru ágóðalaun og ef mennirnir hafa góð laun þá hlýtur útgerðin að hafa afar góða afkomu.

Herra forseti. Ég er ekki að öfundast út af þessum launum, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, og sem gamall sjómaður hef ég alltaf talið standa mér næst að verja það sem sjómenn hafa. Ég er aftur á móti dálítið hræddur um að af stað fari þróun sem við eigum eftir að þurfa að ræða um hér í þinginu, þ.e. að útgerðirnar ráði einfaldlega til sín verktaka þannig að þær losni undan því að greiða þessi miklu laun og verktakarnir fái bara ákveðna prósentu sem er ekki í neinum takti við hlutaskiptaregluna sem við höfum notað í áratugi. Ég held að við horfum fram á allt annan veruleika innan skamms tíma með sama áframhaldi.

Herra forseti. Við erum hér að ræða frv. sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram og það hlýtur að skoðast sem sáttaleið, alla vega hefur það verið kynnt þannig að þetta sé sáttaleið fyrir sjávarútveginn. Ég vil við upphaf máls míns við þessa umræðu taka fram að ég lít svo á að kvótastjórn botnfiskveiða sé vafalítið vond aðferð til að skammta aðgang að blönduðum botnfiskveiðum. Aðferðin er því verri sem fleiri meðaflabotnfisktegundum, sem ekki er aðalmarkmið að veiða með tilteknum veiðarfærum, er blandað inn í fiskveiðistjórnina með kvótasetningu. Kvótakerfin eru viðráðanleg að mínu viti og geta jafnvel verið næsta drjúg til síns brúks við stjórn veiða þegar veiðin beinist að einni fisktegund, t.d. loðnu, síld eða kolmunna. Það skiptir hins vegar miklu máli þegar við erum að tala um kosti og galla við að stjórna fiskveiðum að menn þekki galla þeirra veiðarfæra sem notuð eru við veiðarnar. Það á m.a. við um torfufisk. Það er áríðandi að veiðarfærin eyðileggi ekki og skemmi aflann --- veiðarfærunum er ætlað að skila afla um borð til vinnslu. Ég vil líka segja að kvótakerfið hefur ekki verndað lífríki sjávar neitt sérstaklega. Og það hefur ekki byggt upp fiskstofnana. Árangurinn af uppbyggingu botnfisksstofnanna sl. 18 ár er akkúrat enginn. Það vita jú allir sem hafa fylgst með þróun botnfiskveiðanna og fiskveiðum og störfum og skýrslum Hafrannsóknastofnunar í gegnum árin. Því miður held ég að þetta séu staðreyndir. Við höfum ekki náð neinum sýnilegum árangri við stjórn botnfiskveiðanna. Við erum með stýrikerfi þar sem við erum með algjörlega framseljanlegan kvóta og fyrri aðferð fylgja mjög margir gallar. Það reynir á hvað menn vilja koma með að landi upp í hina dýru kvóta sína, hina dýru kvótaleigu, og það reynir verulega á umgengnina. Það er samt rétt að taka fram í þessu sambandi að lög voru nýverið sett sem að hluta til hafa verið ætluð til að taka á þessu vandamáli eins og meðaflareglan um að landa megi 5% af afla á tímabili eða vertíð eða yfir árið og tilkynna það utan kvóta. Þar segir að landa megi selbitnum fiski eða skemmdum úr veiðarfærum utan kvóta og undirmálsafla að hálfu utan kvóta. Á undanförnum missirum, eftir hina miklu umræðu sem hefur orðið um þetta kvótakerfi, brottkast og fleiri afleiðingar sem það hefur leitt yfir okkur, hefur verið tekið á hluta af þessu vandamáli og vonandi duga þau ráð til þess að minnka vandamálið. Ég er hins vegar alveg viss um að þau munu ekki eyða því. Eftir stendur samt sem áður að við höfum ekki náð neinum sýnilegum árangri við að byggja upp botnfisksstofnana. Það er auðvitað mikið áhyggjumál að við skulum að langmestu leyti hafa stýrt fiskveiðunum þennan tíma með framseljanlegu aflakvótakerfi en stöndum svo ekki uppi með neinn árangur af þeirri stjórnun. Ég mun eftir ýmsum leiðum víkja betur að göllum og kostum kvótakerfisins um leið og ég ræði það frv. sem hér er til umræðu. Mig langar aðeins að víkja að því að þetta kerfi er kallað ,,sátt í sjávarútvegi``, eða frv. til sátta í sjávarútvegi. Sáttin liggur þá í því að ákveðið veiðigjald er lagt á veiðarnar. Útfærslan á því er að mínu viti með ýmsum annmörkum fyrir utan það að í sjálfu sér hef ég ekki litið svo á að það væri neitt sérstakt markmið að vera með gjaldtöku í sjávarútvegi ef menn ætluðu ekki með neinum hætti að nota gjaldtökuna til að hafa áhrif, m.a. á stýringu veiðanna, stýringu þess hvernig menn gera út og hvernig aflinn tryggist á útgerðarflokka og hvernig hann eflir byggðir í landinu. Ég hef alltaf talið að nota mætti gjaldtöku og í því tilviki fyrningarleið til þess að hafa áhrif á það hvernig við stundum fiskveiðarnar og hvaða markmiðum við viljum ná í þessu sambandi, bæði með nýtingu grunnslóðar og tryggingu fyrir byggð í landinu. Að þeim forsendum gefnum hefði ég alveg getað fallist á að einhver gjaldtaka væri notuð, og ég hef fallist á það með öðrum í stjórnarandstöðunni að til þess mætti nota fyrningarleið og stýrðar leiðir, m.a. í uppboði skipt eftir gerð útgerðar. Ég hef margsagt það og ætla að ítreka það hér í upphafi að ég álít að brýna nauðsyn beri til að skipta útgerðinni eða fiskveiðiflotanum upp í aðgreinda útgerðarflokka. Þessi nauðsyn er m.a. brýn miðað við þá gjaldtöku sem verið er að leggja til og þá aðferð sem á að nota við hana. Mun ég gera það að umræðuefni. Mér sýnist það upplegg sem hér er á gjaldtökunni miða við afkomuna árið á undan en greitt árið á eftir. Það sem draga á frá skv. 23. greininni er reiknaður olíukostnaður, reiknaður annar rekstrarkostnaður og reiknaður launakostnaður. Hér eru sýnd dæmi um þetta. Síðan skal gjaldið greitt miðað við þær forsendur að ákveðinn afgangur hafi orðið í útgerðinni. Þá getur það mest orðið 9,5%, að vísu ekki fyrr en árið 2009, en ég geri ekki sérstakan ágreining um það hvernig þessi þrep eru sett upp. Ég geri hins vegar athugasemdir við að gjaldið skuli svona útfært úr því að menn eru að leggja þetta upp. Ég vil láta það koma fram í máli mínu þó að ég sé alls ekki sérstaklega að mæla með þessari gjaldtöku eins og hún er útfærð ef hún er eingöngu notuð til þess að tryggja kerfið í sessi. Í mínum huga eru íslenskir útgerðarmenn að gangast undir þessa gjaldtöku til að festa sér óbreytt kerfið, þeir eru að kaupa sér festu kerfisins. En aftur að því hvernig útfærslan á þessari gjaldtöku er. Hún er byggð upp miðað við árið á undan og síðan er það sem er talið geta verið gjaldstofn fært yfir á gjalddaga árið á eftir, 1. september ef ég man rétt og í janúar. Síðan er þriðji gjalddaginn sennilega í apríl, er það ekki? Það sem ég vil benda á varðandi þessa útfærslu er það sem ég vék að í máli mínu í upphafi, þegar ekki er um neina útgerðarflokkaskiptingu að ræða á gjaldið að koma út á meðaltalshagnað sem var fundinn út árið á undan og lagður síðan á þorskígildisreikning árið á eftir. Nú hefur það iðulega skeð í sjávarútvegi okkar að afkoman árið á eftir hefur fallið harkalega. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að þessi útfærsla á gjaldtökunni gæti komið illa út. Setjum upp eitthvert dæmi: Loðnuflotinn gæti lent í mjög slakri vertíð, ég tala ekki um ef saman færi slök vertíð og verulega lækkandi verð loðnuafurða, bæði lýsis og mjöls, og afkoman hjá loðnuflotanum væri bara afar döpur --- samt sem áður ætti þessi flotaeining að bera gjaldið sem væri fundið út árið á undan og lagt á úthlutuð þorskígildi árið á eftir. Þó að ég hafi tekið þetta dæmi með loðnuflotann má alveg eins þess vegna færa þetta yfir á hluta af smábátaflotanum sem á að byrja að greiða gjald í september og svo aftur í janúar en lendir í því að haustið er afar erfitt til sjósóknar, aflabrögð léleg og þá kemur nákvæmlega sama staða upp og með loðnuflotann, að viðkomandi flotaeining --- ef ég skil þetta rétt, ég verð þá leiðréttur ef þetta er misskilningur --- lendir í því að eiga að fara að greiða gjald sem er miðað við árið á undan en er lagt á þorskígildin. Þessu er öðruvísi farið þegar verið er að leggja gjald á landaðan afla eins og hér þarf að gera, t.d. varðandi krókabátana, þ.e. 23 daga bátana, því þar verða menn bara að leggja gjaldið á landaðan afla. Þar af leiðandi mun gjaldið endurspegla rauntekjur manna á viðkomandi tímabili. Það gerist þegar menn eru í sóknarstýrðu kerfi eins og 23 daga smábátakerfið er en það gerist ekki þegar reikna á gjaldið ofan á þorskígildin árið á eftir. Ég held að ég skilji þetta rétt, ég fæ ekki annað út en að svona sé þetta hugsað. Það hefði kannski verið athugandi til þess að reyna að milda áhrifin að skoða með hvaða hætti --- og það verður kannski skoðað í sjútvn. --- menn ætla að mæta því ef það verður skyndilegur tekjubrestur í einu ákveðnu útgerðarformi. Hvernig ætla menn þá að mæta því? Mönnum getur ekki verið það áhugamál, þrátt fyrir þessa gjaldtöku, að setja þannig kerfi af stað að það hafi afgerandi áhrif á það að útgerðarmynstrið í einni atvinnugrein sé verr statt en ella, ekki síst ef um svona áföll eins og ég tók dæmi af er að ræða. Þessu vildi ég vekja athygli á almennt þannig að menn staldri aðeins við þetta. Fari ég villur vegar og einhvers staðar kemur fram í frv. að þessu verði mætt vonast ég til þess að hæstv. sjútvrh. leiðrétti þetta en mér sýnist útfærslan vera svona. Það má vel hafa áhyggjur af því hvernig hún kemur út. Síðan er hér í 1. gr., svo ég vaði úr einu í annað í þessu frv., vikið að því að afli sem veiddur er í rannsóknarskyni á vegum Hafrannsóknastofnunar einnar fellur ekki undir ákvæði kvótalaganna. Ég skil vel að við þurfum að setja svona ákvæði inn gagnvart Hafrannsóknastofnun en mér er spurn: Á að setja það sérstaklega í lög að eingöngu Hafrannsóknastofnun geti stundað rannsóknir á fiskstofnum undir þessum formerkjum? Ég er ósammála því að búin sé til einkaeign á hafrannsóknum hér á landi með þessu lagi. Flestar rannsóknir sem stundaðar eru kalla á einhvers konar veiðar, tilraunaveiðar eða eitthvað, og afli fæst. Ég tel að þeir sem á annað borð fara út í rannsóknir og eru með fiskifræðimenntaða menn með sér og verkefni sem þeir geta sýnt fram á að eru hrein rannsóknaverkefni eigi að sitja við sama borð og Hafrannsóknastofnun. Annað gengur ekki upp í mínum huga. Ég mótmæli því eindregið að Hafrannsóknastofnun, þótt hún vissulega annist flestar rannsóknir hér við land, einni og sér sé markaður sá bás að geta stundað rannsóknir og þurfa ekki að hafa neinar áhyggjur af aflabrögðunum. Þetta held ég að þurfi að skoða. Ég hef engar sérstakar athugasemdir við 2. gr. og 3. gr. Þarna er verið að gera breytingar sem eru eðlilegar miðað við það að menn séu að festa eða setja þetta kerfi inn eins og verið er að gera. Ég er hins vegar andvígur því eins og kom fram í upphafi máls míns að við skulum við heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða --- ef ég skil það svo að hér sé sjútvrh. að leggja til það sem hann álítur að geti verið í gildi a.m.k. til 2009 eins og þetta er útfært í frv., þó ég ætli að leyfa mér að vona að það verði ekki og hægt verði að lagfæra þessi lög eftir næstu kosningar og gera á þeim ýmsar breytingar, þó vissulega sé það svo að eftir því sem lengur er verið með þetta kerfi við stjórn fiskveiða, þá verður auðvitað örðugra og fara þarf varlegar í að breyta því. Það er ekki markmið eins eða neins, hvort sem hann er hlynntur kvótakerfinu eða ekki með þessari stýriaðferð, að setja útgerðina hér á annan endann einn, tveir og þrír. Þó að menn vilji breytingar og vilji nálgast þetta út frá annarri hugsun en fest hefur í sessi með framseljanlegu kvótakerfi, þá tel ég að það verði að gerast með þeim hætti að meiri líkur séu fyrir því en minni að það skaði ekki atvinnureksturinn stórkostlega, enda hefur það ævinlega verið þannig í mínum huga að tekjur útgerðarinnar eigi fyrst og fremst að ráðast af fiskveiðum. Þess vegna var það í mínum huga aldrei nauðsyn að láta útgerðina hafa sölurétt á aflahlutdeild eða aflamarki. Útgerðin þurfti aldrei annað en öruggan veiðirétt, vitandi einhverja sína framtíð í því, og auðvitað nýtingarrétt á því sem þeir veiddu. Hún þurfti aldrei leigu- og söluréttinn. Ég er alveg sannfærður um að við værum miklu betur staddir og miklu meiri sátt væri um stjórn fiskveiða í landinu ef við hefðum aldrei hleypt allri þessari verslun af stað. En um það erum við hæstv. sjútvrh. ábyggilega ósammála, því ég hef oft heyrt hann segja í þessum ræðustól að hann liti svo á að framsalið væri drifkraftur kerfisins. Ég er ekki á þeirri skoðun og tel að hér væri vel hægt að stunda arðbærar fiskveiðar, jafnvel undir kvótakerfi, án þess að hið frjálsa framsal væri þar inni. Mig langar að gera að umræðuefni 4. gr. frv. sem kveður á um að í 9. gr. laganna komi nýjar málsgreinar. Þar er í fyrsta lagi talað um 12.000 lestirnar af óslægðum botnfiski í þorskígildum til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda. Síðan er talað um að taka megi hugsanlega 1.500 lestir að höfðu samráði við Byggðastofnun til þess að ráðstafa óslægðum botnfiski í þorskígildum talið til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Ég fletti upp á athugasemdum um 4. gr., og þar segir, með leyfi forseta: ,,Í síðari málslið er lögð til sú breyting að ráðherra verði heimilt, að höfðu samráði við Byggðastofnun, að ráðstafa allt að 1.500 lestum af þessum 12.000 lestum til skipa sem gerð eru út frá byggðarlögum sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi.`` Mér finnst skorta á skýringar við þessa grein. Um hvers konar vanda er hér verið að tala? Er það vegna tilfærslu á aflamarki eða er það vegna tekjusamdráttar eða aflabrests eins og greininni er núna ætlað að mæta og hefur mætt m.a. á rækjusvæðum við landið? Eða er verið að leggja til eitthvað annað?

Herra forseti. Þar sem hv. þm. hefur beint til mín spurningum, þá tel ég rétt að reyna að svara þeim strax. Það er auðvitað rétt hjá honum að gjaldið er lagt á vegna afkomu liðins árs en á magn ársins sem veiðarnar standa yfir á. Það kemur til af því að ekki er hægt að leggja gjaldið á vegna áætlunar viðkomandi árs sem gjaldið er greitt af skattalegum ástæðum. Það má ekki framselja skattlagningarvaldið, það verður að byggja á tölulegum staðreyndum eða staðtölum og gjaldið verður að vera fyrirsjáanlegt þannig að sá sem greiðir gjaldið þarf að geta vitað fyrir fram hvað hann á að greiða hátt gjald. Hins vegar tekur þetta að vissu leyti tillit til afkomu ársins vegna þess að það er magnbundið. Ef mikil minnkun er á úthlutun t.d. í loðnu þegar kemur fram á veturinn, þá verði úthlutunin ekki eins mikil og áætlað var. Og þá verður innheimt þeim mun lægra gjald vegna þess að það er minna sem verið er að úthluta. Magnið hefur auðvitað gríðarlega mikið að segja um afkomuna þó það hafi ekki allt að segja. Ekki er tekið tillit til mismunandi útgerðarforma, enda eru þau afar fjölbreytileg. Á þá bara að taka tillit til tegundaveiða eða á líka að taka tillit til veiðarfæra, svæða eða þar fram eftir götunum? Það væri held ég að æra óstöðugan ef tekið væri tillit til allra þeirra atriða sem þar gætu komið til álita. Varðandi það sem snýr að Hafrannsóknastofnuninni og rannsóknaveiða þeirra, þá er einungis verið að styrkja grunninn að þeirri framkvæmd sem hefur verið til þessa, það er ekkert verið að koma með neitt nýtt inn í þá framkvæmd eða þá umræðu.

Herra forseti. Það nýja í 1. gr. er auðvitað það að það liggur bara skýrt fyrir að Hafrannsóknastofnun má stunda veiðar samfara rannsóknum sínum, en það liggur hins vegar ekki fyrir að aðrir aðilar geti stundað rannsóknir og þá jafnframt veiðar. Varðandi 23. gr., um útreikning veiðigjalds, þá er það nú einfaldlega svo að stundum er til sýnd veiði en ekki gefin. Þó að úthlutað sé aflaheimildum, þá er ekki þar með sagt að veiðiheimildirnar veiðist, þó að oftast nær sé það eitthvað í námunda við það. En það er nú samt sem áður svo að við gætum alveg lent í því að eitthvert útgerðarform næði bara alls ekki aflaheimildum sínum. Þess vegna spurði ég, að farið gæti saman minnkandi afli miðað við úthlutun, eða mun minni afli en úthlutunin gefur tilefni til og líka mun minni tekjuinnkoma. Ég held því að gjaldið svona útfært geti verið mjög íþyngjandi í sumum tilvikum.

Herra forseti. Það er alveg örugglega hægt að finna fjölmörg dæmi um hvað og hvernig gjaldið leggist á einstakar útgerðir á íþyngjandi hátt, enda hefur það legið alveg ljóst fyrir frá upphafi allrar þessarar umræðu og allrar þessarar vinnu að gjaldið yrði íþyngjandi fyrir útveginn og ætti því ekki að koma hv. þm. neitt á óvart eða öðrum hv. þm. sem hér eru staddir.

Herra forseti. Ég hélt að ég hefði talað alveg skýrt. Ég var að tala um að gjaldið gæti verið mismunandi íþyngjandi eftir útgerðarformum eða veiðiaðferðum sem snúa að nýtingu ákveðinna tegunda eða ákveðnum útgerðarflotum eins og smábátunum. Mér finnst að ráðherrann sé hálfpartinn að reyna að snúa út úr þessu fyrir mér og ég trúi því ekki að hann skilji ekki hvað ég á við. 

Virðulegur forseti. Það er skelfilegt að þurfa að byrja ræðu sína á þessum orðum, að hluti þess sem situr eftir í heildina síðan núverandi lög nr. 38/1990 voru samþykkt er að stofnar allra eða flestra botnlægra tegunda virðast vera á undanhaldi. Þetta er slæmur dómur. Hvað hefur verið að gerast? Heimiluð hefur verið notkun stórmöskva í þorskanetum og með þeirri aðferð hefur líklega verið drepinn allt of stór hluti hrygningarstofnsins. Leyft hefur verið að vera með stórvirk tæki í formi veiðarfæra og sem hafa að sögn straujað eða heflað stór svæði á veiðislóð og þannig raskað lífríkinu. Netaflotanum hefur verið hleypt upp í fjörur. Brottkast fisks er og hefur verið óhugnanlegt. Þetta, ásamt með mörgu öðru válegu, er fylgifiskur þess kerfis sem við höfum búið við. Herra forseti. Halda menn að það frv. sem nú liggur fyrir um breytingar á þessum lögum sé á einhvern hátt til þess fallið að vernda fiskstofna eða breyta umgengni um auðlindina? Ég hef því miður komist að þeirri niðurstöðu með því að lesa frv. yfir og skoða það að það er ekki á neinn hátt til þess fallið að bæta úr þeim vanda sem við er að etja. Ég ætla að fjalla aðeins um þetta mál sem verið er að leggja fram í þinginu. Í fyrsta lagi á þann hátt að það er dapurleg niðurstaða fyrir núverandi stjórnarflokka eftir allar þær væntingar sem gefnar höfðu verið um sættir um það hvernig aðgangi skuli stýrt að takmarkaðri auðlind sjávar og hve mikið á að greiða fyrir að nýta auðlindina. Málið er þannig að meiri hluti þjóðarinnar telur eðlilegt og viðurkennir að eðlilegt sé að þeir sem nýti sameiginlegar auðlindir greiði fyrir eðlilegt afgjald og þá geta menn farið að velta fyrir sér hvað er eðlilegt afgjald. Ef unnt er að gera út með því að leigja til sín aflaheimildir, eins og hér var sagt af hv. þm. Kristjáni Pálssyni, hægt er að gera út með hagnaði með því að leigja til sín aflaheimildir á 160 kr. kílóið, hvað er þá óeðlilegt við að reyna að finna út eitthvert normalgjald sem væri t.d. 1 / 5 af þessu gjaldi, 1 / 5 af 160 krónunum sem hv. þm. Kristján Pálsson ræddi um og var í rauninni að hæla að hægt væri að gera út með því að leigja til sín þessar aflaheimildir. Segir það þá okkur ekki að þeir sem eru með gefins aflaheimildir hljóta að vera annaðhvort að stinga undan stórgróða, einhvers staðar er stórgróðinn falinn, eitthvað er farið með peningana, eða þá að þeir gera vitlaust út? Það hlýtur að vera þannig. Það eru allir sammála um að greiða eigi eðlilegt gjald, meiri hluti þjóðarinnar telur að það beri að greiða fyrir afnot af auðlindinni. Af hverju er ég að þrugla um þetta? Vegna þess að hér er ég með skjal fyrir framan mig sem er gefið út í september 2000 og er álitsgerð með fylgiskjölum frá auðlindanefnd. Með leyfi forseta ætla ég að rifja það upp: ,,Alþingi ályktar að kjósa níu manna nefnd sem hafi það hlutverk að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða þjóðareign, m.a. öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, svo og í almenningum, afréttum og öðrum óbyggðum löndum utan heimalanda, námur í jörð, orku í rennandi vatni og jarðhita. Nefndin skilgreini þessar auðlindir á skýran hátt og hvernig skuli með þær farið. Nefndin kanni einnig hvernig staðið skuli að gjaldtöku fyrir afnot af auðlindum í sameign þjóðarinnar, með hliðsjón af þeim gjöldum sem fyrir eru. Nefndin kanni möguleika á að nota auðlindagjald til að tryggja að afrakstur sameiginlegra auðlinda skili sér á réttmætan hátt til þeirra sem hagsmuna hafa að gæta. Um verði að ræða hóflegt gjald sem varið verði til að standa undir rannsóknum og til að stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu auðlindanna og réttlátri skiptingu afrakstursins, m.a. til að styrkja byggð í landinu.`` Þá er komið að fyrstu spurningu, virðulegur forseti. Ég sé ekki hæstv. sjútvrh. og kannski væri æskilegt að hann væri hér. Ef hann heyrir til þá kannski kemur hann í ljós. Virðulegur forseti, ég spyr um hæstv. sjútvrh. Ég hef spurningar fram að færa og bið um að hann sé hér viðstaddur og tíminn sem fer í að bíða eftir honum verði dreginn frá.

Ég vænti þess að hv. þm. geti vikið að öðrum málefnum á meðan náð er í hæstv. sjútvrh.

Ætlar hæstv. forseti að sjá til þess að hann verði hér á mínum ræðutíma? Ætlar hæstv. forseti að sjá til þess að sá tími sem fer í að bíða eftir hæstv. sjútvrh. verði dreginn frá?

Ég vænti að hv. þm. hafi heyrt það sem ég sagði. Ég óskaði eftir því að náð yrði í hæstv. sjútvrh. Hann virðist hafa verið hér í hliðarsal.

Það er fínt, það er gott. Takk fyrir, hæstv. forseti. Er þetta frv. í samræmi við þá stefnumörkun, hæstv. sjútvrh., sem sett var hér við skipan nefndarinnar? Svo er ekki. Ég sé að hæstv. sjútvrh. hneigir höfuðið. Svo er ekki og ég skal rekja það í skjótheitum með því að vitna í grg. á bls. 7. Í þessari ályktun segir, með leyfi forseta: ,,Um verði að ræða hóflegt gjald sem varið verði til að standa undir rannsóknum og til að stuðla að vernd og sjálfbærri nýtingu auðlindanna ...``. Í frv. stendur hins vegar, með leyfi forseta: ,,Gangi frumvarp þetta eftir og veiðigjaldið skili þeim tekjum sem við er búist í lok aðlögunartímans þegar það er komið til fullra framkvæmda má gera ráð fyrir að það geti staðið undir 3 / 4 hlutum af núverandi rekstrarkostnaði Hafrannsóknastofnunarinnar að viðbættum þeim kostnaði sem hlýst af þeim auknu rannsóknum sem að framan greinir.`` Gjaldið stendur aðeins undir 3 / 4 í staðinn fyrir að hér er ályktað um að standa undir þeim kostnaði sem verður til vegna greinarinnar. Þannig að strax í upphafi vega er kominn innbyrðis árekstur. Þó að farið sé þessi ár aftur í tímann, þegar gjaldið á að vera að fullu komið á, 9,5%, þá vantar mikið á að það standi undir þeim kostnaði, ef að líkum lætur, sem skapast við rekstur greinarinnar. Náttúruauðlindir og landréttindi sem ekki eru í einkaeign eru þjóðareign samkvæmt skilgreiningu laga. Löggjafar- og framkvæmdarvaldi er skylt að fara með forsjá og ráðstöfunarrétt auðlindanna í umboði þjóðarinnar. Virðulegur forseti. Ég vitna aftur til álitsgerðar sem ég nefndi í upphafi máls míns. Á bls. 13, með leyfi forseta, hefur nefndin tekið tvær meginleiðir til skoðunar varðandi greiðslu fyrir afnot af auðlindinni. Fyrri leiðin er fyrningarleið sem byggist á því að allar aflahlutdeildir verði skertar árlega um fastan hundraðshluta en endurseldar á markaði með uppboði. Síðari leiðin, nefnd veiðigjaldsleið, felst hins vegar í beinni gjaldtöku ásamt ákvæðum um breytingar á aflahlutdeildum sem krefjist ákveðins lágmarksaðdraganda. Hvað er ég að fara með því að vitna í þetta? Ég er að sýna fram á að önnur leiðin hefur verið valin. Mér hugnast sú leið ekki og ég hygg að það sé sennilega meiri hluti gegn þessu á Alþingi ef grannt er skoðað. Náttúruauðlindir í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Hvað er að gerast í þessu kvótakerfi? Það er búið að afhenda varanlega, þó að það sé bannað samkvæmt lögum, aflaheimildir til ákveðinna aðila. Það sem við viljum er að heimilt sé að veita afnot eða hagnýtingu á auðlindum og réttindum gegn gjaldi tímabundið þó svo að því megi breyta með fyrirvara eftir því sem nánar yrði ákveðið með lögum. Ég held að slík heimild njóti verndar sem óbein eignarréttindi. Ég hygg að það geti allir verið sammála um að það beri að nýta auðlindir þjóðarinnar á sem hagkvæmastan hátt, að arði skuli varið til þess vernda auðlindirnar og svo til hagsældar fyrir þjóðina að öðru leyti. Mín skoðun er sú, eins og ég kom rækilega að hér áðan, að þeir sem nýti auðlind, hver sem hún er, eigi að standa undir þeim kostnaði sem hlýst af rekstri þeirrar greinar sem um er að ræða í hverju tilviki. Ég hef frá upphafi verið þeirrar skoðunar að það gjald sem lagt er á verði að lágmarki það hátt að það standi undir þeim kostnaði sem hlýst af atvinnugreininni. Með þessu móti ættu aðilar að vera öruggir um sína stöðu. Á þessum grundvelli væru lögin síðan sett. Ef litið er á niðurstöður endurskoðunarnefndar og auðlindanefndar, það eru tvær af þeim mörgu nefndum sem hafa fjallað um sjávarútvegsmálin á undanförnum árum má sjá að það er ekki alveg samhljómur í áliti þessara nefnda. Meiri hluti endurskoðunarnefndarinnar er alla vega ekki sömu skoðunar og auðlindanefnd varðandi mikilvægi þess að réttindi séu skýrð. Þess vegna held ég að það sé brotalöm í þessu máli í heild. Það er slæmt því að grundvöllur þess að báðir geti unað við sinn hlut, þjóðin og þeir sem nýta auðlindirnar, er að þeim séu ljós réttindi og skyldur sem afnotunum fylgja, alla vega þeim sem nýta auðlindirnar. Ef við veltum fyrir okkur áliti auðlindanefndar þar sem samkeppnisforsendur eru fyrir hendi er talað um að bjóða afnotarétt þjóðareigna út. Ef ekki þá eigi að semja um gjald með hliðsjón af mögulegum arði af auðlindinni. Ég held að það sé rétt að minna á það varðandi fiskveiðar að nefndin benti á að hún væri sammála um tvær meginleiðir, þ.e. fyrningarleið og veiðigjaldsleið. Það kom fram eftir því sem ég kemst næst með því að skoða álit hennar. Í umfjöllun um leiðirnar tvær í áliti auðlindanefndar kemur fram að hluti nefndarmanna --- þetta höfum verið að deila um og ræða frá því að álitin voru lögð fram --- að hluti nefndarmanna taldi aðeins aðra leiðina ásættanlega. Síðan er lagt hér fram, virðulegur forseti, þetta frv., sáttafrumvarp sem gert er án þess að ræða við þá aðila sem voru ósáttir. Þeim er bara gerð upp skoðun ef því er að skipta. Ég er mörgum sinnum búinn að segja, virðulegur forseti, á liðnum árum að nauðsynlegt sé að ná sátt um nýtingu auðlindarinnar í hafinu. Ég hef líka sagt að það sé þörf fyrir öll þau útgerðarmunstur sem í gangi eru við nýtingu fiskimiðanna. Það verður að vera möguleiki á reglulegri endurnýjun í atvinnugreininni og sá möguleiki er alltaf að þrengjast. Ég tel að menn verði að komast til sátta varðandi smábátana sem núna hafa 0,67% aflaheimilda í þorski, þ.e. sá floti smábáta sem rær eftir dagakerfi. Ég tel að þessir bátar þurfi allt að 4% af úthlutuðum afla til að hafa raunverulegan rekstrargrundvöll. Þá er ég að tala um þorsk. Svo ég fari yfir það virðist mér aðeins hægt að fallast á 1. gr., þó með þeim litlu breytingum varðandi þau skip sem tekin verði til rannsókna, að heimilt verði að láta rannsóknir sem fara fram af öðrum skipum en frá Hafrannsóknastofnun eftir þessari grein og allur veiddur afli sem komi á slík skip falli ekki undir ákvæði þessara laga. Það er ótrúlegt hvað upp kemur í tengslum við þessi mál. Ef maður skoðar hvernig veiðiheimildir í aflamarks- og þorskaflahámarkskerfinu á Vestfjörðum og Austfjörðum eru sem hlutfall heildarveiðiheimilda á hverjum tíma má sjá, á grafi sem ég hef hér undir höndum, að árið 1992 voru samtals á Vestfjörðum og Austfjörðum 31% þorskígilda. Hlutfallið hjá þessum byggðum er hins vegar komið niður í 26,3% í þorskígildum árið 1992. Árið 2000 er þorskurinn kominn niður í 23,5% og heildarþorskígildin komin niður í 22%. Hlutfall þorskígildis hjá þessum byggðum hefur lækkað um 6,5% og þetta eru byggðirnar sem eiga helst í vök að verjast. Þetta segir okkur hvernig þetta kerfi hefur í raun unnið gegn byggðunum og það verð ég að segja að það þykir mér mjög slæmt. Það er líka hægt að fara yfir úthlutað aflamark eftir heimahöfnum skipa, umreiknað í þorskígildistonn veiðiársins 2000--2001 skipt eftir landshlutum, fara aftur í samanburðinn og fara aftur til ársins 1992. Þá höfðu Vestfirðir 59.064 þorskígildistonn. Núna árið 2000--2001 hafa Vestfirðir með 26.496 tonn, það er meira en helmingsminnkun. Ég veit að ég er ekki að segja neitt nýtt en þetta sýnir okkur hvernig kerfið hefur unnið gegn byggðunum. Ég get tekið Austurland fyrir. Austurland hafði 1992 í úthlutuðu aflamarki 53.790 tonn í þorskígildi en 2000--2001 voru þar 41.575 tonn. Þetta er vísindalega reiknað út og farið nákvæmlega yfir. Þetta sýnir okkur hvað hefur verið að gerast í þessu kerfi og mér þykir það mjög miður. Í lokin vil ég spyrja um það sem er í 4. gr. frv. og velta fyrir mér því að 1.500 tonn af þeim 12 þús. tonnum sem þar eru heimiluð til ráðherra eru ætluð Byggðastofnun til úthlutunar. Hvað með þessi 10.500? Til hvers ætlar hæstv. ráðherra að nota þessar heimildir? Er þetta vegna einhverra sérstakra þarfa sem ráðherra veit um? Er þetta vegna smábáta, vegna loðnuflotans, vegna frystitogaranna, vegna dagróðrabátanna eða vegna 50--200 tonna bátanna sem var gamli vertíðarflotinn? Ég bara spyr: Hvar kreppir helst að og hvar sýnist hæstv. ráðherra nauðsyn á að grípa inn í? Veit hann um það? Ef ekki horfir þannig þá eru þessi 10.500 tonn mikill afli.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson hefur, eins og fleiri félagar í Samfylkingunni, áhyggjur af því að gjaldið sé ekki nægilega hátt  Það er nú einu sinni svo að hluti af þeim rannsóknum sem fara fram hjá Hafrannsóknastofnuninni stendur ekki í beinu samhengi við atvinnugreinina, við útveginn, heldur er um að ræða grundvallarrannsóknir á lífríkinu í kringum Ísland sem við sem fullvalda þjóð leggjum auðvitað metnað okkar í að framkvæma alveg á sama hátt og við framkvæmum rannsóknir á öðru í lífríkinu í kringum okkur án þess að það tengist neitt einum einstökum atvinnuvegi. Enda er það reyndar líka einstakt að við ætlum einum atvinnuvegi að standa undir svo stóru hlutfalli af kostnaði við rannsóknir sem honum tengjast á einhvern hátt. Hann spyr jafnframt um 1.500 tonnin sem eiga að vera í 9. gr. frv. og eru hluti af 12 þús. tonnunum. Hluti af því sem fram hefur komið í sambandi við alla þessa vinnu er að gert er ráð fyrir því að breytingar verði í sjávarútvegi í framtíðinni, hagræðing og að störfum muni fækka, að það geti komið niður á einhverjum byggðum og að það þurfi að einhverju leyti að bregðast við því. Ég get ekki svarað því nákvæmlega nú hvar það verður eða hvenær. En ég geri ráð fyrir að að því muni koma. Síðan er ég ekki tilbúinn að skrifa nákvæmlega upp á tölfræðina sem hv. þm. fór með hérna. Mér heyrðist hann vera með tölur, beinar tölur, en ekki hlutföll sem þarf að vera ef bera á saman þróun milli tímabila þar sem aflinn í heild er mismunandi.

Virðulegur forseti. Það er alveg sjálfsagt að leggja í hendur hæstv. sjútvrh. öll þau gögn sem ég hef undir höndum. Ég vitna til Haralds Líndals Haraldssonar sem vann þessa skýrslu. Ég tel að hún sé mjög marktæk og að eðlilegt sé að vitna til hennar. Ég held að þetta sé unnið á vísindalegan máta. Aðeins vegna lífríkisrannsókna Hafrannsóknastofnunar. Ég tel að þær rannsóknir séu beint í þágu greinarinnar, sjávarútvegsins. Þess vegna tel ég eðlilegt að sjávarútvegurinn standi undir þeim kostnaði. Það er beint í þágu sjávarútvegsins að fram fari sem bestar rannsóknir á lífríkinu. Það kemur ekki bara sjávarútveginum beint til góða heldur auðvitað þjóðinni allri. En mér finnst eðlilegt að þetta sé greitt með því gjaldi sem á að leggja á vegna veiðanna. Hv. þm. Kristján Pálsson kom að því í ræðu sinni að sumir leigðu til sín aflaheimildir fyrir 160 kr. kílóið og gerðu út með hagnaði. Það er á þeirri forsendu sem ég benti á að það væri jafnvel eðlilegt þó ekki væri farið í nema einn fimmta af því gjaldi og það lagt á, þ.e. að það væri arðurinn sem hugsanlega væri tekinn. Þá mundu þeir komast vel af með því að fara fyrningarleiðina. Aflaheimildum yrði skilað inn og menn fengju að leigja til sín afla. Þá mundu þeir skila fínum hagnaði sem græða nú í dag með því að gera út og leigja til sín heimildir á 160 kr. kílóið.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. skuli vera svona hreinskilinn í tillögum sínum um að hækka gjaldið. Varðandi hins vegar þær tölur sem hann nefndi og vitnaði í Harald Líndal Haraldsson þá veit hv. þm. örugglega að ég hef gagnrýnt mjög skýrslu hans og meðferð hans á þessum tölum.

Herra forseti. Það vekur undrun mína að hv. þm. Gísli S. Einarsson skuli ganga svo hart fram og tala svo um að þetta aflagjald eða þessi auðlindaskattur sem hér er lagt til að settur verði inn í fiskveiðistjórnina sé ekki nógu hár. Hann vill hafa hann hærri. Því langar mig til að spyrja hv. þm.: Hver skyldi nú borga þennan skatt? Hvað með þessa atvinnugrein, sjávarútveginn, hvað verður nú um það sem hún framleiðir og gerir? Er það ekki 100% flutt út? Hvað er þessi grein að gera? Er hún ekki í samkeppni við alla matvælaframleiðslu heimsins? Og ef menn leggja á þessa grein sérstakan skatt umfram aðrar atvinnugreinar, hver skyldi þá borga hann? Skyldi það nú ekki vera, herra forseti, að það væru engir aðrir en það fólk sem vinnur við þá atvinnugrein, fiskverkafólk og sjómenn? Og honum þykir ekki nóg að gert. Það þarf að hækka gjaldið. Það á að láta þetta fólk borga meira. Honum finnst það liggja þannig fyrir. Sjávarútvegurinn er svo blómlegur, þorpin í kringum landið eru svo blómleg að það þarf endilega að leggja sérstakan skatt á þessa atvinnugrein eina. Hvernig má vera, herra forseti, að menn geti verið slegnir slíkri blindu?

Virðulegur forseti. Ég þakkaði nú ekki áðan hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil gera það hér með. Og það var gott að fá tækifæri til að ræða þetta mál við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Staðreyndin er þessi: Aflaverðmætin eru sennilega yfir ein milljón á hvert einasta mannsbarn í landinu. Þessi aflaverðmæti eru sett í hendur örfárra aðila. Það er eðlilegt samkvæmt þeirri tilvitnun sem ég veit að hv. þm. heyrði ekki --- ég fór með tilvitnun í niðurstöður endurskoðunarnefndar um fiskveiðistjórnina um að greitt væri eðlilegt afgjald. Ég sagði að ef hægt væri að gera út með hagnaði með því að leigja til sín veiðiheimildir á 160 kr. kílóið þá fyndist mér eðlilegt að miða við u.þ.b. fimmtungs hlut af því sem þar um ræðir, að það gæti verið eðlilegt afgjald. Virðulegur forseti. Ég get sagt það hér að fjöldi manna, öll smábátaútgerðin eins og hún leggur sig ---- þá tala ég um smábáta frá 200 tonnum og niður úr --- mundi bera sig með því að leigja til sín aflaheimildir á því verði sem ég er að tala um, úr því að menn reka sig með hagnaði með því að leigja til sín aflaheimildir á 160 kr. kílóið.

Herra forseti. Nú missti ég alveg þráðinn. 

Þeir sem nýta.


             Getur einhver annar borgað en þeir? Ég segi að það liggur alveg fyrir að verið er að skattleggja hér sjómenn og fiskverkafólk sérstaklega. Þess vegna er öll þessi aðferðafræði, öll þessi hugmyndafræði sem kemur frá þessari auðlindanefnd eða hvað hún hét, eða endurskoðunarnefnd, byggð á misskilningi, miklum ranghugmyndum og mjög hættulegum hugmyndum. Herra forseti. Það liggur fyrir að ég er andsnúinn þessu auðlindagjaldi, hef alltaf verið og ætla alltaf að vera. En síðan kemur stjórnarandstaðan, hver þingmaðurinn á fætur öðrum, og er ekki á móti auðlindagjaldinu eins og ég. Nei, hún telur auðlindagjaldið ekki nógu hátt. 

Virðulegur forseti. Ég tel að veiðiheimildum eigi að úthluta til manna sem eru í þessari grein og að þeir eigi að greiða fyrir aflaheimildirnar samkvæmt markaðslögmáli. Það getur vel verið að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson geri sér ekki grein fyrir því hvað ég er að tala um þegar ég tala um markaðslögmál. Ég vil fara fyrningarleiðina. Ég vil að aflaheimildum sé skilað inn á ákveðnum tíma samkvæmt því frv. sem við samfylkingarmenn höfum lagt fram. Síðan vil ég gera öllum jafnhátt undir höfði þannig að menn hafi frjálsan aðgang að markaðnum og að farið verði eftir markaðslögmáli. Síðan vil ég bara benda á, eins og ég gerði í ræðu minni, virðulegur forseti, að afleiðing þess kerfis sem við höfum búið við blasir við. Ég fór yfir það áðan að aflahlutdeild minnkaði um meira en helming á Vestfjörðum í þorskígildistonnum frá 1992--2000. Þessu vil ég breyta og ég tel og veit að Vestfirðingar eru tilbúnir og geta gert út á mjög hagkvæman máta miðað við markaðinn eins og hann leggur sig ef aflaheimildirnar yrðu settar á markað. Þetta veit ég og er sannfærður um og engu breytir hvort hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er á móti mínum skoðunum eða ekki. Hann er á móti frv. Það er vitað. Ég vil fara markaðsleið en hann vill fara aðra leið en þá.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þetta mál er margrætt og þau rök sem við höfum heyrt hér í dag hafa öll meira eða minna verið sögð áður. Megininntakið í þessu frv. og það sem ég ætla að ræða er eignarhaldið, hvernig eigi að fara með þá eign sem myndast þegar aðgangur að auðlindinni er takmarkaður. Og eins og ég sagði í þingflokki mínum þá bíð ég eftir að láta sannfærast. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um gallað kerfi, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á, sem hefur ekki skilað þeim árangri í veiðistjórn sem við væntum. Ég ætla heldur ekki að ræða um byggðakvótann sem hér er talað um. Ég hef miklar efasemdir um hann. Þetta minnir mig á þegar Egil Skallagrímsson langaði mikið til að dreifa silfrinu og láta menn slást um það. Nákvæmlega það gerist þegar á að útdeila og gefa peninga eða verðmæti. Ég er á móti því að einhver aðili sé settur í þá stöðu að dreifa og gefa verðmæti. Herra forseti. Þrjár leiðir eru til þess að taka á eignarhaldinu. Fyrsta leiðin er sú að taka upp veiðigjald eins og hér er lagt til. Það rennur til ríkisins og er háð áætlun um hagnað, þ.e. ekki hagnaði einstakra útgerða heldur heildarhagnaði greinarinnar. Það má líta á þetta þannig að ríkið ætli í heildarríkisútgerð. Ríkið ætlar í heildarríkisútgerð og búið er að reikna út hver hagnaðurinn er. Það er búið að reikna út kostnaðinn, laun og annað slíkt og síðan leigir það útgerðunum aðgang að þessari ríkisútgerð fyrir 90,5%. Þannig má líta á þetta. Þetta gjald, 9,5%, mun, eins og hér kom fram áðan, að sjálfsögðu hækka vegna þess að það er eðli skatta að þeir hækka með tímanum. Önnur leiðin er svokölluð fyrningarleið þar sem ákveðinn hluti af aflaheimildum er boðinn upp. Sú hugmynd sem rædd var í nefndinni frægu fólst í því að ríkið byði upp, þ.e. að hagnaðurinn eða afgjaldið rynni til ríkisins. Báðar þessar tillögur ganga út frá því að ríkið fái arð af auðlindinni, segja má að ríkið sé að slá eign sinni á auðlindina með báðum þessum tillögum. Veiðigjaldið innheimtir ekki annar en sá sem hefur yfir veiðinni að segja  Svo hefur verið bent á enn eina leið og það er mín leið sem fólst í því að dreifa veiðiheimildum á alla þjóðina. Hún er líka markaðsvæðing eins og fyrningarleiðin en munurinn er sá að afgjaldið af kvótanum rennur ekki til ríkisins heldur til einstaklinganna sem búa í landinu, til þjóðarinnar, en það er líka markaðsvæðing. Herra forseti. Hver er munurinn á þessum leiðum? Ef mín leið er farin, þá er kvótinn einstaklinganna sem búa í landinu. Varðandi hinar báðar, hvort sem er veiðigjaldsleiðin eða fyrningarleiðin, þá yrði hann eign ríkisins og bætist við þá ríkisvæðingu sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Ég nefni ríkisvæðingu hálendisins, þ.e. þjóðlendurnar, þar sem ríkið sló eign sinni á 40% af landinu, gífurlegar fjárfestingar ríkisfyrirtækja eins og Landsvirkjunar fyrir 5--10 milljarða á ári, sem er líka ríkisvæðing og ég nefni gífurlega aukningu á ógreiddum lífeyrisskuldbindingum upp á fleiri tugi eða hundruð milljarða sem er ekkert annað en ríkisvæðing, það er skuld skattgreiðenda framtíðarinnar. Á móti þessu stendur afskaplega fátækleg einkavæðing. Herra forseti. Hver er munurinn á veiðigjaldi og fyrningu eða markaðsvæðingu? Munurinn er sá að veiðigjaldið er lagt á greinina óháð getu hennar. Hún er ekki spurð að því sjálf hvað hún geti greitt heldur eru það embættismenn eða alþingismenn sem ákveða hvað hún eigi að geta greitt. Hins vegar er markaðsvæðingin, hvort sem það er uppboð af hendi ríkisins eða dreifing kvótans til þjóðarinnar, sem þýðir að útgerðin býður í kvótann það sem hún getur greitt. Þeir sem geta veitt ódýrast safna til sín veiðiheimildum. Ég hygg að með því að skoða reikninga stórútgerðarfyrirtækja sem skila upp undir 20 kr. á hvert kíló í hagnað og eiga samt allan kvótann, leigja ekkert til sín, þær útgerðir geta ekki borgað meira en 20--30 kr. á kíló. Ég hygg að margur útgerðarmaðurinn á Vestfjörðum, á smábátum og trillum, væri nú glaður að fá að kaupa kvótann á 20--30 kr. og allur kvóti mundi sennilega fara þangað, enda hugsa ég að þeir veiði hvað ódýrast. Með fyrningarleiðinni og með því að dreifa kvótanum um alla þjóðina, þá mundi verð á árlegum veiðiheimildum lækka mjög hratt, en það er núna yfir 120 kr. á kíló. Herra forseti. Ég er með spurningar til hæstv. sjútvrh., en ég veit ekki hvort hann heyrir spurningar mínar.

Hann hefur góða heyrn.

Allt í lagi. Fyrsta spurningin: Er veiðigjaldið skattskylt? Það hef ég ekki nægilega skilið í þessari umræðu, hvort útgerðin geti dregið veiðigjaldið frá skatti eins og annan kostnað, eða er þetta eins og oft áður að t.d. eignarskattur er ekki frádráttarbær frá skatti? Önnur spurning: Er gott að auka tekjur ríkissjóðs, er það betra en að auka tekjur einstaklinga? Þá er ég að velta fyrir mér hvort sé betra að fara fyrningarleiðina og/eða veiðigjaldsleiðina á móti því að dreifa kvótanum á þjóðina. Þriðja spurning: Er betra að hafa fastan skatt sem er óháður getu fyrirtækja en markaðsvætt gjald og fyrirtækin ákveði sjálf hvað þau geta borgað mikið? Er betra að stýra þessu ofan frá, frá grænum skrifborðum í Reykjavík, hvað útgerðin eigi að greiða eða hvort hún ákveði það sjálf miðað við getu? Síðasta spurningin: Er eðlilegt að vera með sjómannaafslátt, sem hæstv. fjmrh. sagði að væri styrkur til útgerðar, á sama tíma og við erum bæði að takmarka veiðar útgerðarinnar --- við höfum minnkað veiðarnar en styrkurinn að sjálfsögðu eykur getuna til að veiða --- og leggja veiðigjald á þá sömu útgerð? Væri ekki ráð að fella niður sjómannaafsláttinn og minnka þá þetta veiðigjald sem því nemur?

Herra forseti. Það eru þrjár spurningar sem ég nam frá hv. þm., þ.e. hvort gjaldið væri frádráttarbært frá skatti. Það er kannski ekki alveg rétt að orða það þannig. Það telst auðvitað til útgjalda fyrirtækisins og dregst frá tekjunum sem kostnaður áður en hann kemur til skattlagningar. Síðan spurði hv. þm. hvort betra væri að fara þá veiðigjaldsleið sem væri í frv. gagnstætt því að fara þá leið sem hann hefur verið að kynna með því eða dreifa þessu til einstaklinganna, þá held ég að svo sé. Ég held að meiri stöðugleiki sé fólginn í þeirri tillögu sem hér er lögð til og að það skipti gríðarlega miklu máli fyrir atvinnugreinina sem slíka, fyrir hagkerfi þjóðarinnar og auðvitað fyrir þær byggðir sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi. Í þriðja lagi spurði hann um sjómannaafsláttinn. Það má auðvitað margt um sjómannaafsláttinn segja. Hann er fyrst og fremst skattamál á sviði fjmrh., en ég lít ekki á sjómannaafsláttinn sem styrk til úgerðarinnar. Ég á mjög erfitt með að sjá það, jafnvel þótt sjómannaafslátturinn yrði lagður niður, að þá mundi það hafa þau áhrif að einhverjir hættu að sækja sjó. Mér sýnist að sjómenn á Íslandsmiðum svona almennt og yfirleitt hafi það góðar tekjur að sjómannaafslátturinn ríði ekki baggamun í því tilfelli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin. Það er dálítið athyglisvert að hann er á öndverðri skoðun við hæstv. fjmrh. varðandi eðli sjómannaafsláttar sem styrks til útgerðar. En það kom fram í svari hæstv. fjmrh. að sjómannaafsláttur væri styrkur til útgerðar. 
             Síðan sagði hæstv. ráðherra að það yrði meiri stöðugleiki með veiðigjaldinu. Ég er ósammála því vegna þess að veiðigjaldið er ákveðið ofan frá og verður hækkað eins mikið og útgerðin þolir með tímanum. Þá er það alveg óháð getu útgerðarinnar til að greiða þetta gjald. Hins vegar mundi markaðsvæðing á kvótanum verða til þess að útgerðin byði í kvótann það sem hún gæti greitt á hverjum tíma. Það er miklu meiri stöðugleiki. Ef illa gengur á mörkuðum erlendis eða erfitt er að ná í fiskinn og dýrt, þá mundi verðið á kvótanum lækka. Útgerðin býður að sjálfsögðu ekki meira í kvótann heldur en hún getur veitt fyrir. Ég er því ekki sammála þessari niðurstöðu. Síðan svaraði hæstv. ráðherra ekki því hvort gott sé að auka tekjur ríkissjóðs á móti því að auka tekjur einstaklinga sem minn ágæti flokkur stefnir nú alltaf að.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. að það er mjög sjaldgæft að við hæstv. fjmrh. séum ósammála og því rétt hjá hv. þm. að vekja athygli á því, en eins og hv. þm. væntanlega gerir sér grein fyrir miðað við niðurstöðu þessara orðaskipta, þá er það algengara að við hv. þm. séum ósammála.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur gagnrýnt þetta frv. á málefnalegan hátt finnst mér og við erum honum að mörgu leyti sammála um hvernig eigi að innkalla veiðiheimildir. Við höfum hins vegar verið ósammála um hvernig eigi að koma þeim til þeirra sem nota þær. Ég vil segja einu sinni enn um það mál að ég tel að ef úthlutað verður veiðiheimildum til allra Íslendinga með þeim hætti sem hv. þm. leggur til, þá verði það býsna snúið og erfitt í framkvæmd þegar 270--280 þús. kvótaeigendur eru farnir að koma kvóta sínum á markað á hverju einasta ári til þess að hann verði nú veiddur. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann hafi ekkert endurskoðað þessar hugmyndir og hvort hann geti ekki fallist á að þær tillögur sem við hjá Samfylkingunni höfum t.d. verið að leggja fram séu út af fyrir sig miklu framkvæmanlegri og einfaldari en að fara þessa leið, þó ég geti út af fyrir sig skrifað upp á það að afraksturinn af því sem kemur þarna inn, sem mér finnst ekki aðalatriðið í þessu máli, þ.e. hvað útgerðin borgar, heldur finnst mér aðalatriðið, eins og hv. þm. hefur sjálfur sagt, að koma á jafnræði til þess að nýta auðlindina og útgerðin mun síðan borga það sem hún telur sannvirði fyrir að fá að veiða fiskinn og taka þátt í þeim atvinnurekstri.

Herra forseti. Þegar átti að fara að taka upp frjálsa verslun með gjaldeyri, þá heyrði ég nákvæmlega þessi sömu rök. Er þetta framkvæmanlegt? Er þetta hægt? Þegar átti að fara að taka upp verslun með húsbréf, þá heyrði ég nákvæmlega það sama. Er þetta framkvæmanlegt? Verður einhver markaður með þetta? Verður þetta hægt? Ég vil benda hv. þm. á að við lifum á öld verðbréfamarkaða og við lifum á öld tölvunnar og netsins. Það er ekkert mál lengur að versla með kvóta, ekki nokkur skapaður hlutur. Það er ekkert liprara í heiminum en það að einstaklingar seldu veiðirétt sinn einu sinni á ári sem þeir fengju og jafnvel mætti gera það framvirkt fram í tímann og útgerðin mundi á sama tíma kaupa þennan kvóta eða stofnaðir yrðu kvótasjóðir sem sérhæfðu sig í því að halda utan um og taka áhættu með því að eiga svona kvóta. Þannig að þetta er ekkert mál. Ég held að þeir menn sem ég hef talað við á verðbréfamarkaðnum telji það enga fyrirstöðu í því að dreifa kvótanum á þjóðina að ekki sé hægt að selja hann.

Hæstv. forseti. Ég er alls ekki að halda því fram að ekki verði hægt að selja hann, því það er sannarlega eftirspurn eftir kvóta og auðvitað mundi hann seljast. Ég held því hins vegar fram að þetta sé ekki skynsamleg aðferð við það. Ég tel að tillögur okkar séu einfaldari og þær muni koma á meiri stöðugleika og gera útgerðunum í landinu auðveldara að nálgast veiðiheimildirnar og skipuleggja sína útgerð. Það er það sem mér finnst skipta verulega miklu máli. Ég held líka að eftirmarkaður með veiðiheimildir gæti orðið til þess að mergsjúga útgerðina í landinu meira en yrði með þeim hætti sem við erum að leggja til. Við leggjum til að markaðurinn verði fyrst og fremst þjónusta við útgerðina í landinu sem útgerðin nýtir beint. Það er munur á því eða að búa til eftirmarkað með veiðiheimildir eins og hv. þm. leggur til.

Herra forseti. Fyrningarleiðin byggist á því að ríkið bjóði upp kvótann. Ríkið er afskaplega sterkur aðili. Á móti ríkinu stendur svo fjöldinn allur af útgerðarmönnum allt niður í trillukarla. Og það er ekkert jafnræði þar á. Ríkið getur t.d. með ofbeldi boðið allan kvótann í einu og látið menn kaupa hann allan á einum degi sem einstaklingar í útgerð réðu mjög illa við. Hins vegar ef allir landsmenn færu að selja kvótann, þá mundi verða miklu meira jafnræði, því fjöldinn allur myndi selja alla daga ársins og útgerðin gæti keypt hvenær sem er, jafnvel á stíminu heim gæti hún keypt kvóta fyrir fiskinn sem hún væri nýbúin að veiða. Varðandi það að kvótasalan sé að mergsjúga útgerðina, þá geri ég ráð fyrir að þau viðskipti verði á jafnréttisgrundvelli eins og öll önnur viðskipti og útgerðin borgi nákvæmlega það gjald sem hún vill og hún telur sig geta veitt fisk fyrir með hagnaði.

Virðulegi forseti. Það frv. sem við ræðum hér hefur það markmið að ná einhvers konar sátt, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni. Við hvern liggur ekki fyrir, eða hverjir hafa setið við það borð, það liggur ekki fyrir. Ég hef hlýtt á a.m.k. tvo hv. stjórnarþingmenn Sjálfstfl. sem hafa komið hér upp í umræðunni í kvöld. Þeir eru ósáttir. Landssamband íslenskra útvegsmanna er ósátt. Sjómannasambandið er ósátt. Vélstjórafélagið er ósátt. Stjórnarandstaðan, það þarf svo sem ekki að hafa um hana mörg orð í þessum efnum, hún kannski botnar ekkert í þeirri vegferð sem hæstv. sjútvrh. er á. Í rauninni er það þannig, virðulegi forseti, án þess að ég sé að gera hæstv. sjútvrh. upp nokkra skoðun, að þessi hugmynd um sátt er dæmd til að mistakast vegna þess að það er enginn sáttur. Og það er ekkert í þessu máli sem getur orðið grundvöllur að sátt. Umræða um þessa hluti hefur nokkrum sinnum komið upp og einhvern veginn hefur það æxlast þannig að sá er hér stendur hefur nokkrum sinnum þurft að skiptast á orðum við hæstv. sjútvrh. um þær hugmyndir sem auðlindanefnd setti fram á sínum tíma. Og það hefur einhvern veginn æxlast þannig í umræðunni að hæstv. sjútvrh. þekkir meira og betur til þeirrar nefndar en sá er hér stendur, sem þó sat í nefndinni. Hæstv. sjútvrh. hefur ætíð í þessari umræðu sagt líkt og litlu krakkarnir segja á köflum: Víst. Víst er þetta svona. Víst er þetta með þessum hætti. Það hefur engu breytt hversu oft þetta hefur verið rætt við hæstv. sjútvrh., hann hefur í engu látið haggast. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram, virðulegi forseti, að þetta orsakist ekki af því að hæstv. sjútvrh. skilji ekki málið heldur fyrst og fremst af því að það hentar honum að hafa þennan skilning á hlutunum. Ég ætla ekkert að gera hæstv. sjútvrh. það upp að hann átti sig ekki á því út á hvað þetta gengur. Það er langur vegur þar í frá. Hins vegar er ágætt að tala um hlutina eins og þeir eru en ekki eins og maður vildi hafa þá. Ég held að það sé mikilvægt. Ég kem að þessu málefni aftur síðar í ræðu minni. Ég held að rétt sé að byrja á því að segja að það sem við ræðum í tengslum við þetta frv. er náttúrlega ekki hvernig veiðunum skuli stjórnað heldur fyrst og fremst hvort lagt skuli sérstakt gjald á veiðiréttinn og ekki síst, og kannski er það aðalatriðið, hver eignarrétturinn er í þessum efnum. Það finnst mér því miður hafa allt of lítið verið rætt í þessari umræðu, ef undan er skilin ræða hv. þm. Péturs Blöndals --- reyndar er ég algerlega ósammála í greiningu hans --- vegna þess að ég met það svo að verði þetta frv. að lögum þá muni það smám saman gerast að ekki verði aftur snúið, þ.e. að með lögfestingu þessa frv. sé verið að lögfesta varanlega eignarrétt útgerðanna á auðlindinni. Þau rök sem ég færi fyrir því eru einkum þau að verði frv. að lögum og þetta lifi í einhvern tíma þá myndist smám saman slíkt réttarástand að ekki verði gengið til baka. Í þeim efnum ber ég fyrir mig sérstaklega greinargerð Sigurðar Líndals og Þorgeirs Örlygssonar sem þeir unnu fyrir auðlindanefnd. Þar sögðu þeir að enn væri möguleiki að innkalla þessar heimildir, en það yrði ekki gert í einu vetfangi. Af hverju? Jú, fyrst og fremst af því að myndast hefur ákveðið réttarástand, af því að ákveðin atvinnuréttindi gera það að verkum að vegna eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar verði það ekki gert nema bætur komi fyrir. Það eru, virðulegi forseti, ekki nema 12 ár síðan þau lög voru lögfest sem festa þetta í sessi. Ef við gefum okkur að það verði óbreytt réttarástand næstu 10--15 árin þá held ég að þetta hafi fest enn frekar í sessi. Það gerir það að verkum að við munum ekki eiga möguleika á því að innkalla þetta aftur nema að bætur komi fyrir. Ég held að tíminn, ef þetta verður óbreytt, muni leiða af sér þetta réttarástand. Ég er alveg sannfærður um það. Ég geri ráð fyrir því að hér geti einhverjir 40--45 menn í stjórnarliðinu keyrt þetta frv. í gegn og ég geri líka ráð fyrir því að menn séu að setja lög sem eigi að standa. Því miður hefur mér þótt lög standa allt of oft í allt of skamman tíma, að um sé að ræða skammtímaaðgerðir. En gefum okkur að þetta muni standa og lifa ákveðinn tíma, til að mynda 10--15 ár, þá held ég að skapast hafi það réttarástand að mjög erfitt verði að draga þetta til baka. Því vil ég halda því fram að hér sé verið að lögfesta eignarrétt útgerðanna á þessum veiðiheimildum varanlega, að gefnum þeim forsendum sem ég hef hér rakið. Þess vegna lagði auðlindanefndin ríka áherslu á að áður en ráðist yrði í þessar aðgerðir yrði fest í sessi ákvæði í stjórnarskrá sem kvæði á um að þessi réttindi, auðlindin við Íslandsstrendur, yrði ákveðin þjóðareign. Í því fælist að afhenda mætti með ákveðinni aðferðafræði þessi réttindi í tiltekinn tíma, en ekki varanlega. Auðlindanefndin sagði þetta vegna þess að það verður að segjast alveg eins og er að lögin, eins og þau eru í dag, eru mjög óviss. Þrátt fyrir hæstaréttardóminn árið 2000 --- ég man nú ekki dagsetninguna á honum --- liggur það alveg fyrir að lögin eins og þau eru í dag tryggja þetta ekki. Þau gera það ekki. Til þess að treysta það að þetta sé þjóðareign eða slík réttindi að hægt sé að innkalla þau án þess að bætur komi fyrir, þá þarf að treysta lagagrundvöllinn. Það er algert grundvallaratriði í þessu. Sú leið sem hér er farin, sem hér er lagt upp með, er að það á að afkomutengja gjaldið. Í sjálfu sér er það ekkert annað en skattur. Menn greiða einfaldlega bara skatt af hagnaði. Menn skattleggja ekki annað en eignir. Það er einfaldlega þannig. Ég vil meta það þannig að með lögfestingu þessa frv. sé verið að festa í sessi varanlegan eignarrétt útgerðanna á þessari auðlind. Það er einmitt þarna sem greindi á milli meiri hluta auðlindanefndarinnar og til að mynda Ragnars Árnasonar prófessors. Hann sagði eitthvað á þá leið að hann vildi ekki gera þetta að þjóðareign. Hann vildi einkavæða þetta með tilteknum hætti þannig að þetta yrðu eignarréttindi útgerðarinnar. Það var fyrirvari hans í auðlindanefndinni. Þess vegna skrifaði hann upp á þetta með fyrirvara. Hann gerði ekki fyrirvara um hvor leiðin yrði farin, þ.e. fyrningarleið eða veiðigjaldsleið, heldur fyrst og fremst um eignarréttinn. Skilningur auðlindanefndarinnar á sínum tíma var alfarið sá að þetta ákvæði þyrfti að festa í stjórnarskrá og að treysta þyrfti lagagrundvöllinn frá því sem nú er. Hér er á engan hátt lagt upp með það, ekki á neinn hátt. Það er engin tilraun gerð til þess að treysta þennan lagagrundvöll, treysta það að hér sé um það að ræða að ríkisvaldið þurfi ekki, komi til breyttra aðgerða á síðari tímum, að greiða bætur. Þetta finnst mér vera grundvallaratriðið sem þetta snýst um. Af þessum sökum er ég algerlega ósammála Pétri Blöndal sem heldur því fram að hér sé um einhvers konar ríkisvæðingu að ræða ...

Hv. þm.

Hv. þm. Því ef svo væri þá hefði þurft að setja ákvæði í stjórnarskrána um að þetta væri þjóðareign. Þá auðvitað ætti að treysta enn betur lagagrundvöllinn sem nú er því verði þetta að lögum og gildi þetta í ákveðinn tíma þá er náttúrlega alveg ljóst að menn fara að ganga út frá því sem vísu að þessi eignarréttindi séu til staðar. Þess vegna sögðu prófessorarnir Sigurður Líndal og Þorgeir Örlygsson í skýrslu auðlindanefndar á bls. 155, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er það álit okkar, að það fengi ekki staðist eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að svipta þá, sem fengið hafa úthlutað veiðiheimildum á síðustu árum, heimildum sínum fyrirvaralítið og bjóða þær upp og úthluta til hæstbjóðenda vegna þeirrar röskunar,`` --- og á það legg ég ríka áherslu --- ,,sem slík breyting gæti haft í för með sér á hagsmunum þeirra, sem fyrir eru.`` Röskunin er í raun á réttarástandi sem hefur varað í tíu ár.

Átján.

,,Átján``, kallar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fram í. Ég vil leggja hins vegar upp með lögin frá 1990. Þetta eru 12 ár, ef við göngum út frá því að við séum að tala um lögin frá 1990, því þar er þetta fest betur í sessi en í ákvæðum frá 1984. Ég vil því fyrst og fremst tala hér um tímann frá 1990--2000, ef ég man rétt hvenær skýrsla auðlindanefndarinnar kom út. Það er í raun ekki nema í tíu ár sem þeir telja þetta ástand hafa verið. Þetta held ég sé eitt af þeim atriðum sem menn verða að hafa í huga. Hér er því ekki verið að leggja upp með þeim hætti að tryggja þjóðareignina. Það er langt í frá. Hér er bara hugmyndin sú að leggja á skatt, afkomutengdan skatt, þ.e. að ef tiltekin framlegð sé þá skuli hún skattlögð með tilteknum hætti eins og eignir eru skattlagðar almennt. Verði þetta frv. að lögum þá er það mín skoðun að hér sé í raun verið að einkavæða auðlindina með ákveðinni aðferðafræði. 
             Virðulegi forseti. Ég held líka þegar þetta er skoðað að smám saman sé verið að festa í sessi að fleiri og fleiri tegundir eigi að koma inn í kvótann. Menn hafa leyft sér að færa þetta örlítið til eða skerða menn hlutfallslega jafnmikið þegar verið er að taka upp þennan byggðakvóta og alls konar kvóta sem menn vilja eiga möguleika á. En ég held að ef þetta réttarástand sem hefur verið við lýði núna í ein 12 ár, ríki í 10--15 ár í viðbót þá verði þetta mjög erfitt. Ég horfi því dálítið á það hvernig verið er að festa eignarréttinn í sessi. Þetta er a.m.k. minn skilningur. Ég er tilbúinn að ræða þetta og kannski hafa aðrir menn önnur og betri rök en ég. En ég skil þetta svona og leiði það af því sem þessir prófessorar í lögfræði skrifuðu á sínum tíma fyrir auðlindanefndina. Virðulegi forseti. Hins vegar get ég ekki, úr því við erum farin að ræða þetta á annað borð og hæstv. sjútvrh. er viðstaddur, annað en farið einu sinni enn, enn og aftur, yfir muninn á veiðigjaldsleið og fyrningarleið og því sem hér er lagt til. Ég held, virðulegi forseti, að það sé algerlega nauðsynlegt að gera eina tilraun enn til þess að útskýra fyrir hæstv. sjútvrh. í hverju þessi munur er fólginn. Í fyrsta lagi er það náttúrlega grundvallaratriði að auðlindanefndin lagði til að ákvæðið um þjóðareign yrði sett í stjórnarskrá. Þar með væri eignarrétturinn tryggur. Það er náttúrlega grundvallarmunur frá þeirri leið sem hér er verið að fara. Hér er ekki verið að leggja til neinar breytingar á stjórnarskránni. Hér er ekki verið að treysta lagagrundvöllinn fyrir þjóðareign með nokkrum hætti. Hér er bara verið að leggja fram hugmyndir um að skattleggja tiltekna framlegð, ekkert annað. Frv. snýst í raun ekki um neitt annað. Svo eru hér einhverjar tæknilegar útfærslur á því að draga frá olíu, einhvern kostnað o.s.frv. eins og menn þekkja. En það er ekki kjarnaatriði. Hér er bara verið að skattleggja framlegðina. Fyrningarleið og veiðigjaldsleið byggja síðan á þessum forsendum, þ.e. þegar búið er að treysta lagagrundvöllinn, þegar búið er að festa í stjórnarskrá ákvæðið um þjóðareign, þá er lagt til að þessar leiðir verði farnar. Annars vegar er um að ræða fyrningarleið og um hana deilum við hæstv. sjútvrh. Við erum sammála um að sú leið sem hæstv. sjútvrh. er hér að leggja til sé ekki sú fyrningarleið sem auðlindanefndin hefur lagt til. Ágreiningur okkar hefur fyrst og fremst lotið að því hvort hér sé um að ræða sömu veiðigjaldsleið og auðlindanefndin lagði til. Ég hef haldið því fram að svo sé ekki og að í raun sé langur vegur frá því. En hæstv. sjútvrh. hefur algerlega barið höfðinu við steininn og sagt: Víst, víst, víst. Víst er þetta með þessum hætti. Ég rakti það áðan að grundvallarmunurinn felst náttúrlega í því að hugmyndir auðlindanefndar voru að veiðigjaldsleiðin kæmi eftir á og að eitt af því sem yrði tryggt væri að ákvæðið yrði sett í stjórnarskrá. Í öðru lagi þá er varðandi veiðigjaldsleið auðlindanefndar líka lagt til á bls. 44 í minni skýrslu --- ég er ekki viss um að blaðsíðutalið sé alltaf það sama í öllum skýrslum. En í skýrslunni sem ég hef hér segir á bls. 44, með leyfi forseta: ,,Sveigjanleika og aðgengi að greininni má samfara þessu [þ.e. veiðigjaldsleiðinni] leysa með því að taka upp þá reglu að allir handhafar aflahlutdeilda skuli setja ákveðinn hundraðshluta aflahlutdeilda sinna árlega á opinberan markað þar sem þær verði seldar hæstbjóðanda. Söluandvirðið félli til handhafa hinna seldu aflahlutdeilda en þeim væri frjálst að kaupa á markaðnum meira eða minna en þeir selja. Þannig yrði tryggt lágmarksframboð aflahlutdeilda á markaðnum sem bæði nýir aðilar og þeir sem eru að auka umsvif geta boðið í.`` Með öðrum orðum, rauði þráðurinn í gegnum allt starf auðlindanefndar er að menn hafi jafnan aðgang að auðlindum í þjóðareign. Það er algjört grundvallaratriði. Menn geta lesið það, hvort sem menn eru að tala um raforku eða hvaða auðlindir sem nefndin tók fyrir, eins og rafsegulbylgjur, umhverfisgæði o.s.frv. Rauði þráðurinn er að þegar kemur að því að úthluta aðgangi að þessum auðlindum skuli fara fram einhvers konar uppboð, þ.e. öllum verði gefin jöfn tækifæri. Hins vegar gengu menn skrefinu lengra í sjávarútvegi og útfærðu þessar hugmyndir, m.a. til að ná þessari margumræddu sátt sem hæstv. sjútvrh. hefur talsvert gert að umtalsefni í ræðum sínum. En veiðigjaldsleiðin og uppboðs- og fyrningarleiðin hafa sammerkt að þær eiga að tryggja að á markaðnum sé alltaf tiltekið framboð. Út á það gekk niðurstaða auðlindanefndarinnar svokölluðu. Hins vegar, þegar kom að niðurstöðunni, voru það tveir menn af níu sem vildu einvörðungu fara veiðigjaldsleiðina. Jafnvel þó að hæstv. ráðherra reyni að finna út að níu mínus tveir séu minna en tveir, að allir hljóti að vera sammála veiðigjaldsleiðinni því þar sé enginn fyrirvari, en bara sjö eða sex sammála hinni leiðinni, eins og hann hefur verið að reyna að gera, þá er það náttúrlega algerlega fráleit röksemdafærsla. Satt best að segja, virðulegi forseti, nenni ég ekki að halda þeim debatti áfram. En sú veiðigjaldsleið sem hér er lögð til hefur ekkert með þær hugmyndir að gera sem hæstv. ráðherra leggur fram. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Enda er grundvallarmunur á þessum tveimur aðferðum --- eðlismunur. Hæstv. ráðherra hefur sí og æ reynt að bera fyrir sig auðlindanefnd í þessum efnum. Eins og hann sé að gangast inn á eitthvað sem þar kom fram. Því hefur verið mótmælt hér sí og æ. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég ætla að láta þetta verða síðustu ræðu mína í að mótmæla þessu. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. sjútvrh. skilur þetta alveg. Hann áttar sig vel á þessu en það hentar honum bara ekki. Það hentar bara að skilja þetta eins og hann vill og veruleikinn er jafnvel sá að með því að kasta fram þessu frv. sé í raun og veru engin meining, ekki nokkur, önnur en að henda þessu fram . Síðan dagar þetta uppi í nefnd. Skýringarnar á því gætu hljómað eitthvað á þessa leið: Stjórnarandstaðan var á móti þessu. Við réðum ekkert við stjórnarandstöðuna. Þeir eru tuttugu og þrír og við fjörutíu. Það er ekki ólíklegt, miðað við hvernig röksemdafærsla íhaldsins hefur verið á köflum, að einhvern tímann í óskilgreindri framtíð munum við heyra röksemdafærslu af þessum toga, þ.e. við réttum fram sáttarhönd en þeir vildu hana ekki. Virðulegi forseti. Það sem hér liggur fyrir er engin sátt og um það getur engin sátt orðið. Hér er grundvallarbreyting frá þeim hugmyndum sem menn lögðu upp með og töldu að gætu verið sáttalending. Hæstv. ráðherra hefur ákveðið að hunsa það og fara síðan prívatleið í málinu sem má svo sem kalla fjórðu leiðina. Auðlindanefndin er með tvær leiðir. Hv. þm. Pétur Blöndal er með eina leið og síðan má segja að hæstv. sjútvrh. sé með fjórðu leiðina. Það má þá segja sem svo að fjórða leiðin, aðferð hæstv. sjútvrh., geti ekki verið grundvöllur sátta, a.m.k. ef sáttin á að ná til stjórnarandstöðunnar og annarra sem hafa komið að þessu máli.

Herra forseti. Ef farin hefði verið sú leið sem hv. þm. var að nefna, að breyta fyrst stjórnarskránni og leggja síðan fram frv. um aðra hvora leiðina sem auðlindanefndin var tilbúin í, þá værum við bara ekki komin þetta langt í þessu ferli. Það þarf að kjósa einu sinni á milli þess sem stjórnarskrárbreytingar eru gerðar. Stjórnarskrárbreytingin hefur ekki verið lögð til og þar af leiðandi væri það ekki mögulegt. Við værum því ekki komin þetta langt. Ef ég man rétt þá var ein ástæðan fyrir því að Alþýðuflokkurinn, sem hv. þm. var einu sinni þingmaður fyrir, vildi ekki samþykkja auðlindanefndina sú að áhyggjur voru af því að málið mundi tefjast, nefndinni voru ekki sett nein tímaskilyrði og þar af leiðandi mundi málið tefjast og ekki komast nægilega snemma til þings. Nú vill þm. hv. enn tefja málið. Varðandi það að þetta sé ekki veiðigjaldsleiðin sem nefndin lagði til og hann vitnaði til bls. 44. Þar er leiðin nefnd og sagt að hana megi taka upp ,,samfara þessu`` --- þetta má sjá í seinasta paragrafi kaflans á bls. 44. Þessi tillaga er ekki merkilegri í augum auðlindanefndarinnar sjálfrar en svo að hennar er ekki getið í samantektinni yfir helstu niðurstöður nefndarinnar og ekki getið þegar veiðigjaldsleiðin  Þessi leið er auk þess algjörlega tilgangslaus því þeir sem á að taka frá geta tekið þátt í uppboðinu og keypt það til baka. Þannig verður engin hreyfing á neinum aflaheimildum með þessari leið og hrein sýndarmennska að leggja til eitthvað eins og þetta, sérstaklega, herra forseti, þar sem um er að ræða frjálst framsal. Þar af leiðandi ætti að vera jafn aðgangur með því ekki síður en með einhverju svona tilbúnu uppboði.

Virðulegi forseti. Ég held að þó okkur greini nú á um ýmislegt, okkur hæstv. sjútvrh., greini okkur ekki á um að þetta er áætlað að taki gildi árið 2004. Nú verða alþingiskosningar árið 2003, árið á undan árinu 2004. Því mundi t.d. lögfesting stjórnarskrárákvæðis, sem þyrfti að samþykkja á tveimur þingum, ekki tefja þetta með nokkrum hætti. Til þess kæmi á árinu á undan. Ég held að rétt sé að halda því til haga. Því er náttúrlega ekki sanngjarnt að bera upp á þann sem hér stendur að fyrir honum liggi að tefja málið. Hér er hins vegar verið að leggja til að eignarréttarskipanin verði fest í sessi. Ég held að spurningin um það sé mikilvægari en að ana áfram og í því sambandi skipta mánuðir til eða frá ekki miklu máli. Það finnst mér ekki aðalatriðið. Í öðru lagi vil ég segja þetta: Það sem stendur í skýrslunni það stendur í skýrslunni, hvort sem það er í samantektinni eða ekki. Það kemur líka fram, virðulegi forseti, í skýrslunni að auðlindanefndin er ekki með tæknilegar útfærslur á þeim leiðum sem hún leggur til. Það veit ég að hæstv. ráðherra veit, sérstaklega vegna þess að það kom fram í framsögu hæstv. ráðherra hér fyrr í dag. Hæstv. ráðherra er því alveg með það á hreinu. Þannig er ekki sanngjarnt, virðulegi forseti, að leggja það upp þannig að útfærsla á veiðigjaldsleiðinni með tiltekinni hlutdeild í uppboði mundi ekki geta tryggt að fleiri kæmust að. Ég eiginlega ætla nú ekki að henda mér í slíka röksemdafærslu.

Herra forseti. Það sem stendur í skýrslunni það stendur í skýrslunni. Það stendur í skýrslunni að veiðigjaldið eigi að ákvarðast með hliðsjón af afkomuskilyrðum. Það er fjallað um afkomutenginguna í skýrslunni, svo hv. þm. sé leiðréttur. Varðandi það sem hv. þm. sagði hins vegar um stjórnarskrána: Af hverju er hann að gera þetta að umtalsefni hérna núna? Hann sagði að fyrst ætti að breyta stjórnarskránni og svo ætti að leggja á gjaldið. Ef þetta er svona auðvelt, í þeirri tímaröð sem hann er að leggja til, af hverju skiptir það einhverju máli í þessari umræðu? Af hverju gerir hann það þegar hv. þm. veit að hæstv. sjútvrh., samkvæmt skiptingu starfa í Stjórnarráðinu, fer ekki með málefni stjórnarskrárinnar? Ef hv. þm. segir réttilega og vitnar í mín orð þar sem ég vitna í skýrsluna, að auðlindanefndin hafi ekki útfært tæknileg atriði --- hann er að vitna til þessarar sérstöku setningar um það að ákveðnum hluta verði skilað inn í pott sem síðan verði boðinn út og þeir sem skili inn í pottinn þeir megi líka bjóða í og hann telur það bara sjálfsagt að sjútvrh. útfæri þetta á tæknilegan hátt --- til hvers þá að útfæra einhver atriði sem ekki skipta nokkru máli og ekki að hafa nokkur áhrif? Ef viðkomandi aðilar vilja ekki láta hlutdeildina af hendi á þennan hátt þá bjóða þeir bara í hana aftur. Þeir eiga hvort sem er að fá greitt fyrir hana í fyrra skiptið og nota bara sömu peningana til að kaupa hana aftur. Þetta höfum við séð og af þessu höfum við reynslu á Kvótaþinginu. Það er einfaldasti hlutur í heiminum að kaupa aftur það sem menn setja inn á svona markaði og ráða því á hvaða verði þeir ná því aftur án þess að einhver annar geti keypt það. Þannig er hreinn barnaskapur hjá hv. þm. að finna sér eitthvert skjól í þessari hugmynd sem stenst ekki raunveruleikann og skiptir engu máli, herra forseti.

Virðulegur forseti. Einhvern veginn finnst mér eins og við séum aftur dottnir inn í menntaskólaumræðuna eða menntaskólapólitíkina. Það sem ég var að reyna að segja --- ég ætla að reyna að segja þetta aftur og jafnvel hægar: Grundvallaratriðið er að festa eignarréttarskipunina í sessi svo menn viti nákvæmlega um hvað er verið að ræða. Auðlindanefndin skilaði af sér árið 2000. Síðan er liðinn nokkur tími. Hæstv. ráðherra reynir enn og aftur að útfæra leið, skilgreina hana og fjalla um hana, veiðigjaldsleiðina, sem er ekkert útfærð í skýrslu auðlindanefndarinnar. Í skýrsluni er gert ráð fyrir að með þessu megi bæta aðgengi nýrra aðila. Halda menn að það verði útfært með þeirri aðferð hæstv. sjútvrh. að enginn komist inn? Þessi leið er ekki útfærð heldur eru þarna settar fram hugmyndirnar sem áttu að verða grundvöllur sátta. Grundvallaratriðið var að eignarréttarskipanin væri skýr. Það er boðið upp á tvær leiðir, báðar þessar leiðir gera ráð fyrir ákveðnu uppboði þannig að aðgengi nýrra aðila væri tryggt. Það er ekkert, ekki nokkur skapaður hlutur, í hugmyndum hæstv. sjútvrh., í frv. sem hann hefur lagt fram, sem gerir ráð fyrir þessum grundvallaratriðum. Ég ætla að segja í lokin, virðulegi forseti, af því að ég er í andsvari við hæstv. sjútvrh. og hef rætt þetta nokkrum sinnum við hæstv. ráðherra --- ég ætla að láta þetta verða lokaorð mín í þessari umræðu --- og lýsa því yfir enn og aftur að hæstv. ráðherra skilur þetta en hefur ákveðið að skilja þetta með sínum hætti og ég ætla að skilja þann bolta eftir í fanginu á honum.

Herra forseti. Ég er að reyna að átta mig á þessum skrýtnu umræðum. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort hann muni þetta ekki eins og ég og skilji þetta ekki eins og ég? Það var 1984 sem kvótarnir voru fyrst settir á. Þeir voru settir á á grundvelli veiðireynslu. Það gekk nú á ýmsu. Ég get vel tekið undir að í þeim úthlutunum hafi verið mörg valdníðslan og margir hafi kannski fengið óverðskuldaða úthlutun o.s.frv. en allir stjórnmálaflokkar stóðu að þessu ár eftir ár og alls konar ríkisstjórnir. Það stóðu allir að því að láta útgerðina hafa þetta á grundvelli reynslu, enda hef ég engan heyrt geta þess hvernig þetta hefði verið hægt öðruvísi. Hefðu menn viljað selja útgerðunum þetta gátu þeir náttúrlega gert það í upphafi. En þá þurfti að húrra stórkostlega niður genginu til að láta útgerðina kaupa sinn eigin rétt aftur. Ég fæ ekki skilið hvað menn eru núna að tala um, 18 árum seinna, að þeir ætli að gera við þessar veiðiheimildir. Ég tel það ekki skipta neinu máli í sjálfu sér hver eigi veiðiheimildirnar. Aðalatriðið er að þær nýtist samfélaginu  Því miður hefur kerfið sem við höfum notað í 18 ár við þorskveiðarnar ekki skilað okkur neinum árangri. Við erum bara að veiða helminginn af því sem við veiddum áður af bolfiskinum. Það er vandamál Vestmannaeyja. Vandamál Vestmannaeyja er bara eitt, þ.e. að aðeins helmingurinn af þeim afla kemur að landi sem kom þar áður. Ég hélt að þetta væri það sem við þyrftum að hafa áhyggjur af, sem við þyrftum að tala um, leggja okkur niður við og leggja okkur fram um að finna lausn á --- ekki hvort við ætlum að þjóðnýta þetta eða skattleggja sjómenn og fiskverkafólk.

Virðulegi forseti. Ég skal nú bara játa það á mig góðfúslega að ég áttaði mig ekki alveg á því á hvaða vegferð hv. þm. var. Ég verð að segja það alveg eins og er. Ef ég skil þetta frv. rétt þá er verið að horfa til framtíðar. Það er rétt hjá hv. þm. að 1984 varð sá grunnur til sem núverandi kvótakerfi byggir á. Hins vegar eru lögin að meginstofni til frá 1990. Þetta er alveg rétt. Þetta er fortíðin. Ég held að við deilum ekki um það. Ég held að við þekkjum þetta. Hins vegar liggja núna fyrir hugmyndir um hvernig við ætlum að skipa þessum hlutum til lengri tíma, fram á við, fram í tímann, hvernig við ætlum að festa þetta í sessi. Við hv. þm. erum sammála, og flestir, um að það þarf að stjórna þessum veiðum með einhverjum hætti. Um það er ekki deilt. Fram að 1984 voru mestan part frjálsar veiðar þó einstaka tegundir hafi verið í kvóta. Um það er ekki deilt. Ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst við núna árið 2002 standa á ákveðnum tímapunkti hvað það varðar hvernig við ætlum að hafa þessa hluti í framtíðinni, en ekki hvernig hlutirnir voru í fortíðinni, hvort fella hefði þurft gengið í fortíðinni eða varðandi það hvernig menn ætluðu að hafa hlutina í fortíðinni. Við erum að horfa núna fram í tímann. Við erum komin inn á ákveðið kerfi. Hv. þm. sneri því síðan einhvern veginn á haus í röksemdafærslu sinni og sagði að það kerfi sem við værum komin inn í hefði ekki skilað neinum árangri. Hann vildi hafa kerfi sem skilar árangri en var þó andvígur því að leita nýrra leiða í því að stjórna fiskveiðunum. Virðulegi forseti. Hv. þm. opnaði þessa umræðu á því að segja að hún væri dálítið skrýtin, en ég verð að segja það alveg eins og er að hafi hún verið skrýtin áður en hv. þm. tók til máls þá er enn erfiðara að botna í henni núna.

Herra forseti. Þetta verður alltaf skýtnara og skrýtnara. Ég vil benda á að við gátum ekki annað en látið útgerðina hafa veiðiréttinn á Íslandsmiðum. Öðruvísi hefði hún misst veiðiréttinn og þá hefði hún náttúrlega orðið gjaldþrota samdægurs. Ég vil benda á að útgerðin var þá mjög skuldug, nákvæmlega eins og hún er í dag. Ef við tökum veiðiréttinn af henni í dag þá yrði hún bara samdægurs gjaldþrota, ekkert þyrfti um að binda. Það liggur alveg fyrir. Ég hef alltaf haldið því fram að aflakvótakerfi við bolfiskveiðar væri mjög hættulegt kerfi, að mjög vafasamt væri að hægt væri að nota það og þess vegna yrðum við að leita nýrra leiða. Mér er alveg nákvæmlega sama hvaða orðalag menn nota, hvort menn nota veiðiréttarhugtakið, nýtingarréttarhugtak, eignarréttarígildi eða eignarrétt. Það skiptir mig engu máli hvaða hugtak menn nota. Ef við náum ekki árangri með einni aðferð þá verðum við að endurskilgreina þennan veiðirétt eða nýtingarrétt eða hvað menn vilja kalla það. Það getur verið mjög erfitt. Það kann enginn þá leið í heiminum. En við verðum að leggja í þá vegferð. Við vitum að Færeyingar eru að reyna sínar aðferðir. Ég veit ekkert um þær svo sem. Aðrir, t.d. Bandaríkjamenn, horfast í augu við að verða að fara að leita nýrra leiða, reyna að átta sig á hvaða veiðarfæri eigi að nota, hvar og hvenær verið er að veiða. Þetta eru menn að horfast í augu við vegna þess að í Norður-Atlantshafinu öllu eru þorskstofnarnir að visna upp. Sú hætta steðjar að okkur, sú ógnvænlega hætta. Ég hélt að það væri aðalatriði þessa máls en ekki að þrátta um hvort að skattleggja eigi þessa atvinnugrein eitthvað sérstaklega umfram aðrar til þess að eyðileggja möguleika hennar til að borga verkafólki og sjómönnum kaup.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt hjá mér að reyna þrátt fyrir allt að halda áfram þar sem frá var horfið. Þessi umræða er ekki um stjórn fiskveiða. Þessi umræða er um gjaldtökuna, svo ég haldi því til haga. Ég held að hv. ...

Frv. heitir um stjórn fiskveiða.

Nákvæmlega. Efnisatriði frv. lúta að gjaldtöku en ekki breytingu á stjórn fiskveiða. Ég vil halda þessu áfram. Hv. þm. sagði hér að núverandi fyrirkomulag hefði algerlega mistekist, að ekki hefði tekist að ná þeirri stjórn á veiðunum sem tryggði tiltekinn lágmarksárangur. Það hefur hann fullyrt hér margoft. Við skulum halda áfram með þetta. Án þess að ég sé að leggja neinum orð í munn þá hafa þeir aðilar sem hafa fjallað um þetta og hafa kannski mesta þekkingu á þessu, sagt: Það er ekki hægt að breyta þessu kerfi nema innkalla veiðiheimildirnar með ákveðnum hætti vegna þess að það eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar tryggir þó það. Ég spyr þá hv. þm. ... 

Ég mun koma að því.

Það þýðir ekki að standa alltaf og blaðra og fjalla um þetta og æpa og góla á mannamótum þegar menn hafa síðan kannski engar hugmyndir um það. Við þurfum að vinna okkur út úr þessu kerfi áður en við förum inn í næsta kerfi.

Hvernig er hægt að vinna sig út úr kerfinu með nýjum sköttum?

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér frv. sjútvrh. Það er rétt að hv. þm. Halldór Blöndal ræði það við sjútvrh. en ekki þann sem hér stendur því við erum að ræða um skattlagningu sjútvrh. en ekki þess sem hér stendur, virðulegi forseti.