Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á næstsíðasta Búnaðarþingi, árið 1971, var samþ. svofelld ályktun Búnaðarþings, sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing ályktar að kjósa þriggja manna milliþinganefnd, sem falið verði að endurskoða jarðræktarlög nr. 22 24. apríl 1965 og 16. apríl 1968. Skal álit nefndarinnar liggja fyrir á næsta Búnaðarþingi. Þingið leggur áherzlu á, að sérstaklega verði tekin til athugunar eftirfarandi atriði: 1. Viðbótarframlag það, sem greitt hefur verið á nýrækt á býli innan við 25 ha., verði nú greitt á alla ræktun. 2. Framlög vegna grænfóðurræktar, áburðarhúsa og votheysgeymslna verði hækkuð frá því sem nú er. 3. Hreinsun framræsluskurða njóti framlags. 4. Kölkun lands, verkfærageymslur og vatnsleiðslur á sveitabýli njóti framlags. 5. Ákvæði um félagsræktun verði tekin inn í lögin. 6. Framlengt verði tímabil ákvæðanna um aukaframlag á súgþurrkun. 7. Útboðsskylda á þeim svæðum, þar sem ræktunarsambönd annast sjálf framræslu, verði afnumin.“ Í nefndina voru kjörnir eftirtaldir menn: Teitur Björnsson, bóndi á Brún, sem valinn var formaður, Egill Jónsson, ráðunautur á Seljavöllum, og Jón Egilsson, bóndi á Selalæk. Nefnd þessi hóf störf 19. nóv. og starfaði til 26. febr. s. l. Hún hafði samband við mig, og að minni ósk starfaði Jónas Jónsson, fulltrúi í landbrn., með nefndinni. Árangurinn af starfi þessarar nefndar er það frv. til jarðræktarlaga, sem hér liggur nú fyrir á þskj. 545, en frá því var gengið á síðasta Búnaðarþingi, og er frv. hér flutt að mestu óbreytt, frá því að þingið gekk frá því, nema með einhverjum smávegis orðalagsbreytingum. Jarðræktarlög voru fyrst sett árið 1923. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það var hinn merkilegasti lagabálkur og einn af þeim þáttum í landbúnaðarlöggjöf, sem hefur markað tímamót í landbúnaði. Með þeirri löggjöf var mörkuð framkvæmda- og framfarastefna í ræktunarmálum landsins, sem hefur verið til mikillar farsældar, bæði fyrir landbúnaðinn og þjóðina alla. Það þarf heldur ekki að orðlengja það, að fóðuröflun er sú kjölfesta, sem íslenzkur bóndi verður að hyggja á og íslenzkur landbúnaður hvílir á. Undanfarandi harðindaár hefur það komið í ljós, að þrátt fyrir mikla ræktun síðustu áratuga þarf betur að gera, ef duga skal, og það kom einnig í ljós, að það þarf að gefa betri gaum að því, að ræktunin sé vel af hendi leyst. Það sýndu okkur þessi harðinda- og kalár. Meginsjónarmið með þeim breytingum, sem nú er lagt til að gerðar verði á jarðræktarlögum og framlagi til ræktunarmála, miða að því að stuðla að öruggari ræktun og fóðurframleiðslu, bættri heyverkun og nýtingu fóðursins, betri nýtingu beitilandsins og nýtingu áburðar. Nokkrar formbreytingar eru hér einnig gerðar. Miða þær að því að gera framkvæmd þessara mála einfaldari í sniðum, tryggja, að það fjármagn, sem til þessara mála er varið, nýtist sem bezt. Ákvæði um framlagshæfni jarðabóta eru gerð einfaldari og skýrari, þannig að síður orki tvímælis, hvaða framkvæmdir njóta framlags og hvernig. Helztu skipulagsbreytingar og nýmæli eru þau, sem nú skal greina. Eins og áður er fram tekið, er mjög farið að óskum Búnaðarfélags Íslands og fylgt samþykkt Búnaðarþings. Búnaðarfélag Íslands hefur alltaf frá upphafi átt stóran þátt í mótun stefnunnar í ræktunarmálum og ásamt Búnaðarþingi jafnan staðið að endurskoðun jarðræktarlaganna. Stefnumótun þessara aðila hefur reynzt landbúnaðinum og þjóðinni farsæl og raunsæ, og kröfum fulltrúasamkomu bændanna og Búnaðarþings hefur jafnan verið í hóf stillt, og svo er einnig nú. Af skipulagsbreytingum vil ég nefna þetta: l) Allar greiðslur úr ríkissjóði til stuðnings við jarðræktarframkvæmdir verða nú settar undir jarðræktarlög. Um alllangt skeið hefur Landnám ríkisins annazt greiðslur á jarðræktarframlögum til vissra framkvæmda. Um upphafi var þessum styrkjum ætlað sérstakt hlutverk, eins og það að ýta sérstaklega undir ræktun, þar sem tún voru minnst fyrir. Þetta hefur hins vegar þróazt meir og meir yfir til þess að vera almennir jarðræktarstyrkir, og með síðustu breytingum á landnámslögunum var þetta gert jafnt til allra. Því var þar um hreinan tvíverknað að ræða, og fyrirhugaðar breytingar eru þess vegna miðaðar við það, að þetta verk verði nú unnið á einum stað samkv. jarðræktarlögum. Með þessu frv., ef að lögum verður, eru úr gildi felld þau ákvæði, er Vélasjóður og Vélanefnd ríkisins hafa starfað eftir. Síðasta áratug hefur þróunin orðið sú, að verkefni Vélasjóðs hafa dregizt mjög saman. Einstaklingar og ræktunarsambönd virðast nú fullkomlega sinna þessu mikilvæga hlutverki að sjá bændum fyrir nauðsynlegum vélakosti til framræslu og stærri ræktunarframkvæmda. Nú á þessu sumri er rekstri á vegum Vélasjóðs hætt - eða á næsta sumri. Þessar stofnanir, Vélasjóður og Vélanefnd ríkisins, eiga tvímælalaust mikinn þátt í þeim framförum, sem orðið hafa í ræktunarmálum, stóðu undir vélvæðingu mikilvægra þátta í landbúnaðinum. 30 ára starfrækslu skurðgrafa Vélasjóðs er nú lokið. Þeim aðilum, sem að þessu hafa staðið, ber að færa þakkir fyrir mikil og vel unnin brautryðjendastörf. Lagt er til með þessu frv., að hluta af andvirði eigna Vélasjóðs verði varið til að leggja í sjóð, sem yrði í vörzlu Búnaðarfélags Íslands og varið yrði til að styrkja könnun á álitlegum tækninýjungum, sem þætti nauðsynlegt að reyna hér. Nýmæli þau, sem í þessu frv. felast, eru í fyrsta lagi, að framlög vegna vatnsveitna til heimilis- og búsþarfa eru tekin upp. Þar með er leiðrétt misræmi það, sem ríkt hefur, að einstakir sveitabæir hafa lítils notið í sambandi við vatnsveituframkvæmdir. Þess ber að geta, að samkv. lögum um vatnsveitur varð að vera ákveðinn fjöldi notenda til þess að mynda félög að vatnsveitum. Hins vegar hefur það gerzt á síðari árum, að fjvn. hefur á fjárlögum veitt einstaklingum styrk til að koma til sín neyzluvatni, þegar um sérstaklega fjárfreka og erfiða framkvæmd hefur verið að ræða. Það er því nauðsyn, sem hér er tekin upp, að taka þetta mál til skipulegrar ákvörðunar og framkvæmda eins og gert verður með þessari lagabreytingu. Búnaðarþing og Búnaðarfélag Íslands hafa barizt fyrir þessu máli og það reyndi að fá þessa breytingu á jarðræktarlögum á árunum 1964–1965, en þá náði hún ekki fram að ganga. Á núgildandi fjárlögum er varið 17.6 millj. kr. til vatnsveitna og má gera ráð fyrir því, að eitthvað af því fé nýtist í sambandi við ákvæði þessa frv., eða síðari fjárveitingar mundu að vissu leyti sparast við það samkv. þeim lið fjárlaga, sem snýr að vatnsveitunum nú. Annað nýmæli, sem tekið er upp með þessu lagafrv., er framlag til hagaræktar, sem er þáttur í eflingu landgræðslu og bættra landsnytja. Þar sem afréttir kunna að vera fullsetnar eða ofsetnar, er mikilvægt að bæta heimahagana. Fjárstuðningurinn er því bein hvatning til landgræðslu á örfokalöndum í byggð. Lagt er til, að 3000 kr. framlag á ha. sé bundið því skilyrði, að farið hafi fram varanlegar gróðurbætur á öllu landinu. Þriðja atriðið er kölkun túna, framlag, sem nemur 50% af verði áburðarkalks og samanlögðum flutningskostnaði. Það er bundið þeim skilyrðum, að rannsóknir hafi að dómi ráðunautanna sýnt, að kölkunar sé þörf. Ekki er enn búið að sýna fram á, að kölkun sé hagkvæm eða nauðsynleg aðgerð, nema á fáum stöðum. Búast má við því, að í framtíðinni þurfi meira á þessum aðgerðum til jarðvegsbóta að halda. Slíkur stuðningur við kölkun þykir sjálfsagður og tíðkast víða erlendis. 4. atriðið er félagsræktun. Aukinn stuðningur við félagsræktun er allt að 30% álag á venjulegt framlag, þar sem harðbýlt er og ræktunarskilyrði erfið að dómi Búnaðarfélags Íslands. Víða í slíkum byggðarlögum hefur verið gripið til slíkrar félagsræktunar og hún orðið mikil lyftistöng. Mætti nefna þar um nokkur dæmi, en óþarft er að nefna nema Skógasand og melana í Leirársveit, og víðar má sjá slíka félagsræktun, sem bæði er mikið augnayndi og hefur reynzt happadrjúg framkvæmd í ræktunarmálum landbúnaðarins. 5. atriðið, sem tekið er upp sem nýmæli hér, er framlag til verkfærageymslna, sem er 200 kr. á m2. 6. atriðið er stuðningur við áburðargeymslur og votheyshlöður, sem er nokkuð aukinn. Þá er með þessu frv. lagt til, að framlag til súgþurrkunar verði gerður fastur liður í jarðræktarlögum, en eins og kunnugt er hefur verið um þetta sérstakur samningur og ákvæði í fjárlögum um aukaframlag vegna súgþurrkunar. Önnur atriði, sem ég vil nefna í sambandi við þetta frv., eru, að hætt er nú alveg við að greiða framlög til nýræktar eftir túnstærð, svo að 25 ha. markið er fellt niður. Þetta var að nokkru búið að gera áður með breytingu á landnámslögunum, sem gerð var í fyrra, eins og ég drap á áðan. Ákvæði um ríkisframlög eru að ýmsu gerð einfaldari og skýrari, þannig að síður geti orkað tvímælis, hvaða framkvæmdir séu framlagshæfar eða hvernig eigi að taka út framkvæmdir. Þannig er ræktunarlandi aðeins skipt í þurrlendi og mýrlendi, í stað þriggja flokka áður. Niður er felldur styrkur á minna en sex strengja girðingu, en heimilt er að greiða framlag til allra girðinga í heimahögum, en það gat mjög orkað tvímælis, hvaða girðingar ættu að flokkast undir túngirðingar í gildandi lögum. Ákvæði um útboðsskyldu á framræslu er nokkuð breytt. Ekki er skylda að bjóða út framræslu hjá búnaðarsamböndum, sem sjálf annast skurðgröft, enda ákveði Búnaðarfélag Íslands þeim taxta, áður en verkið er hafið, en eftir að útboð hafa farið fram. Lagt er til að ríkið greiði allt að 65% af ferðakostnaði héraðsráðunauta eftir ákvörðun landbrn., að fengnu mati frá Búnaðarfélagi Íslands. Áætlaður kostnaðarauki við þessa lagabreytingu á næsta ári eru 15–17 millj. kr. Ég hef í ræðu minni hér að framan gert grein fyrir þeim breytingum, sem gera á á jarðræktarlögunum með þessu frv., og legg til herra forseti, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Á þskj. 420 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. ásamt þremur öðrum þm. Sjálfstfl. um orlof og þjónustu staðgöngumanna í landbúnaði. Till. þessi var flutt hinn 9. marz s.l. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela landbrh. að skipa nefnd til þess að semja frv. til l. um orlof sveitafólks og þjónustu staðgöngumanna í landbúnaði. Nefndin skal skipuð í samráði við Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands. Niðurstöður skulu lagðar fyrir Alþingi svo fljótt sem verða má.“ Það er skoðun okkar flm., að ekki megi lengur dragast að hefja undirbúning löggjafar um orlof sveitafólks. Orsakirnar, sem liggja að baki þessari skoðun, er að finna hvort tveggja í þeirri þróun, sem á undanförnum árum hefur orðið í landbúnaðinum sjálfum, sem og meðal annarra atvinnugreina. Jafnhliða þeim miklu umskiptum. sem orðið hafa í landbúnaðinum og byggzt hafa öðru fremur á stóraukinni ræktun og tæknibúnaði, hefur því fólki, sem að landbúnaði starfar, farið sífækkandi, svo að aðkeypt vinnuafl er orðið hverfandi í búrekstrinum. Um leið og sífellt er krafizt meiri þekkingar, aukinna afkasta og framleiðni, hefur bóndinn ásamt fjölskyldu sinni orðið rígbundinn við bústörfin svo að segja alla daga ársins jafnt, vegna þess að hann hefur ekki öðrum á að skipa til verka. Á sama tíma hefur svo vinnutími flestra annarra stétta orðið æ styttri og orlofið lengra. Ö11um er ljóst, að eftir lagasetningu Alþingis í des. s.l. um lengingu orlofs í 24 virka daga og styttingu vinnuvikunnar í 40 stundir, sem í raun þýðir 37 stundir og 5 mín., er misræmið orðið geigvænlegt milli bændastéttarinnar og t.d. þeirra stétta, sem kjör bænda eru miðuð við. Þegar þannig er komið, að einstök stétt er orðin svo áberandi afskipt um félagsleg réttindi, er hætta á ferðinni. Eðlileg afleiðing af fjölgun frídaga og styttingu vinnutímans er sú, að fólk leggur mikið upp úr því að eiga kost þessara réttinda. Vissa er fyrir því, að unga fólkið, sem nú er að velja sér lífsstarf, hikar við að ganga inn í þær atvinnugreinar, sem þarna eru afskiptar. Verði hlutur landbúnaðarins ekki réttur í þessum efnum, má búast við mikilli tregðu í endurnýjun bændastéttarinnar, sem hlýtur að þýða hægfara eyðingu hennar eða að hún verði í auknum mæli skipuð mönnum, sem lítilla kosta eiga völ annars staðar. Í gær var verið að ræða hér í hv. Nd. um frv. til l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Þar bar á góma þau mál, er varða kjör bænda. Í þessum umr. um hin hagrænu efni, sem beint varða tekjur bændastéttarinnar var á það bent í einstökum ræðum, að þörf kynni að vera á því að eiga í handraðanum ráð til þess að skattleggja bændur með sérstökum hætti til þess að vinna gegn of mikilli framleiðslu. Ég skal ekki ræða þetta frv. hér, enda er það ekki á dagskrá, en ef svo fer, að bændastéttin verður í vaxandi mæli, svo sem gerzt hefur nú á síðustu mánuðum, afskipt um ýmis réttindi í þjóðfélaginu, lít ég svo á, að vissa sé fyrir því, að það þurfi ekki að skattleggja hana með sérstökum hætti til þess að vinna gegn framleiðslu landbúnaðarvara. Það er sem sé að mínu áliti ekki síður ástæða til þess að gefa því gaum, að landbúnaðinum og þar með þjóðinni í heild er það mikilsvert, að sú stétt verði ekki afskipt á öðrum sviðum en í kjaramálum. Það má öllum ljóst vera, að nokkur tæknileg og fjárhagsleg atriði þarf að leysa, svo að orlof sveitafólks geti orðið að veruleika. Á það hefur þegar verið bent, að þörfin er engu minni í þessari atvinnugrein en ýmsum öðrum fyrir orlof og frítíma. Rétturinn ætti einnig að vera hinn sami, og ber að stefna að því, að orlof geti orðið allt að 24 virkir dagar, eins og hjá launafólki. Óvíst er þó, hvort slíku marki yrði náð í einum áfanga eða þegar í stað. Orlofsrétturinn þarf einnig að ná bæði til bónda og húsfreyju og a.m.k. þeirra af börnum þeirra, sem að staðaldri vinna að bústörfum. Rétt er að minna á í þessu sambandi, að húsfreyjur í sveitum munu oft og einatt vinna lengri vinnudag, en flestir aðrir þegnar þjóðfélagsins, og er því þýðingarmikið, að reglur þær, sem settar verða um orlof í landbúnaði, séu þannig úr garði gerðar, að fullt tillit sé tekið til þess og hlutur húsfreyjunnar verði ekki fyrir borð borinn í þeim efnum. Í þáltill. er vikið að þjónustu staðgöngumanna í landbúnaði. Augljóst er, að rétturinn til þess að taka sér orlof er lítils virði og verður ekki nýttur nema kostur sé á fullnægjandi vinnuafli til þess að annast bústörfin, meðan á orlofi stendur. Áður er að því vikið, hvert fámenni er nú yfirleitt á sveitaheimilum. Þar er yfirleitt ekki fólk til skipta, og þó að bóndi og húsfreyja geti í einstökum tilvikum bætt á sig nokkrum störfum á víxl um takmarkaðan tíma, verður að telja æskilegt, að hjónin geti bæði tekið sér orlof samtímis. Það er því eitt af hinum þýðingarmeiri atriðum í tæknilegri hlið þessa máls, hvernig unnt er að skipuleggja vinnuafl, sem leyst geti bændur og annað sveitafólk af hólmi, meðan á orlofi stendur. Þetta er hér nefnt þjónusta staðgöngumanna, og er mikils um vert, að sá þáttur sé ekki undanskilinn, þegar löggjöf um orlof sveitafólks er undirbúin. Að vísu munu bændur í sumum tilvikum geta leyst þennan vanda sjálfir, t.d. í samvinnu við nágranna og aðra aðila, en jafnvíst er, að eins oft mun þurfa aðstoð annarra aðila við skipulagningu þessara mála og útvegun staðgöngumanna, svo að þeir verði nýttir með hagkvæmum hætti. Orlof og þjónusta staðgöngumanna mun hafa í för með sér aukna fjármagnsþörf fyrir landbúnaðinn. Hér er ekki vikið að ákveðnu formi þeirrar fjármögnunar, sem er eitt af þeim atriðum, sem taka þarf til gaumgæfilegrar athugunar við undirbúning löggjafar um þetta efni. Það er þó ljóst, að ekki verður með sanngirni til þess ætlazt, að landbúnaðurinn leggi þetta fjármagn til nema að takmörkuðu leyti eða þá með öðru móti en því, að til hans verði varið sérstöku fjármagni í þessu skyni. Hugsanlegar leiðir í þessu efni til fjármögnunar eru auk beins fjárframlags úr ríkissjóði, að hluti af þessu fjármagni komi sem sérstakt álag á verðlagið. Á það er þó rétt að benda, að slíkt álag á verðlag hefur vissuleg sína ókosti bæði fyrir neytendur og framleiðendur. Alla möguleika, sem til greina koma í þessu efni, þarf að skoða miklu nánar en hér hefur verið hugleitt. Í þessu sambandi má þó minna á það, að landbúnaðurinn á inni hjá þjóðfélaginu vegna lengingar orlofs samkv. lögunum frá því í des. s.l. En sú lenging orlofsins var ekki tekin inn í ákvörðun um búvöruverðið, sem gildi tók hinn 1. marz s.l. Hinn 7: júní s.l. afgreiddi norska Stórþingið lög um orlof sveitafólks, og er það eina löggjöfin um þetta efni á Norðurlöndum. Þar hafa einnig verið settar reglur um þjónustu staðgöngumanna í landbúnaði. Norðmenn hafa því gengið á undan öðrum Norðurlandaþjóðum í þessu efni. Í norska kerfinu er fjármögnun í stórum dráttum þannig háttað: Fjár til orlofsgreiðslnanna er aflað með árlegu framlagi á fjárlögum að upphæð 80 millj. norskra kr. Helmingur þess fjár kemur af fé því, sem rennur til landbúnaðarins samkv. gildandi samkomulagi, sem ríkið annars vegar og samtök landbúnaðarins hins vegar hafa gert með sér. Hinn hlutinn, 40 millj. norskra kr., veitist beint af fjárlögum. Fjárveitingin til orlofskerfisins rennur í sjóð, sem nefnist Orlofssjóður landbúnaðarins, og er honum stjórnað af fulltrúum ríkisins og landbúnaðarsamtakanna. Sjóðurinn innir af hendi orlofsgreiðslur, og því fé, sem eftir verður í sjóðnum, þegar orlofsgreiðslur hafa verið inntar af hendi og rekstrarkostnaður sjóðsins verið greiddur, skal verja til þess að bæta aðstöðu til orlofs, þannig að sem flestum bændum verði gert kleift að nýta sér þau réttindi. Stjórn þessa sjóðs er skipuð tveimur fulltrúum frá bændasamtökunum og einum frá ríkinu, og er sá formaður. Það eru fjölmörg atriði í hinu norska kerfi, sem mætti víkja að til viðbótar, t.d. í sambandi við fjármál. Það er gert ráð fyrir því í fyrstu lotu, að hámarksgreiðslur á hvert býli á ári séu 2 200 norskar krónur. Það hefur verið gert ráð fyrir því, að fyrstu fjögur árin frá setningu þessara norsku laga verði skoðuð sem reynslutími til þess að sjá, hvernig lögin reynast í framkvæmd, þannig að unnt verði að kynnast því, hvaða vankantar séu á þeim, og þau verði að þeim tíma loknum tekin til endurskoðunar með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengizt hefur. Ég tel fulla ástæðu til þess, að þetta norska kerfi verði tekið til vandlegrar skoðunar í sambandi við undirbúning þeirrar löggjafar, sem hér er lagt til. að samið verði frv. að. Mörg þeirra atriða, sem þar koma fram, eru vafalaust með þeim hætti vegna ólíkra staðhátta, að þau eiga ekki við hjá okkur, en væntanlega eru einnig fjölmörg önnur, sem færa mætti að íslenzkum staðháttum. Þau atriði mættu því verða meðal verka þeirrar nefndar, sem eftir þessari till. er ætlazt til að skipuð verði. Við flm. höfum lagt áherzlu á það, að bændasamtökin eigi aðild að samningu þess frv. sem hér er lagt til að samið verði. Það er sjálfsagt, að svo verði, bæði vegna þess hve hér er um þýðingarmikil hagsmunamál landbúnaðarins að ræða, og eins vegna þess, að þegar hafa nokkrar umræður um þetta mál átt sér stað innan bændasamtakanna. Hvort tveggja er, að nokkrum sinnum á undanförnum árum hefur verið hreyft till. í þá átt að koma á sérstöku skipulagi, sem jaðrar við þá staðgöngumannaþjónustu, sem hér er nefnd, en það er skipulag á svo kallaðri aðstoð í veikindum og öðrum vandræðatilfellum til sveita. Þetta atriði m.a. og þær athuganir, sem fram hafa farið í því sambandi, gæti orðið nokkur grunnur að skipulagningu þess staðgöngumannakerfis, sem hér er lagt til, að tekið sé til athugunar. Jafnhliða er mér kunnugt um það, að forustumenn Stéttarsambands bænda hafa áhuga fyrir því, að komið verði fram löggjöf um það efni, sem hér er fjallað um. Þess vegna er það sjálfsagt og þýðingar mikið, að þeir menn, sem gerst þekkja til í þessum efnum. verði til kvaddir að fjalla um þennan undirbúning. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessi orð mín að sinni. Ég lít á það sem fullkomið réttlætismál, að bændur og annað sveitafólk njóti sambærilegra réttinda og aðrir þegnar þjóðfélagsins bæði á því sviði, sem hér hefur verið um rætt, og einnig á öðrum sviðum. Og það er óskorað hagsmunamál landbúnaðarins og þjóðfélagsins í heild, að svo sé búið að bændastéttinni, að það hamli ekki því, að í hennar raðir gangi hér eftir sem hingað til dugmiklir menn, sem alls staðar eiga möguleika og hvarvetna geta fundið vettvang fyrir hæfileika sína og starfsorku. Ef landbúnaðurinn á áfram, svo sem verið hefur hingað til kost slíkra manna í sínum röðum til jafns við aðrar atvinnugreinar, munum við ekki þurfa að óttast um reisn íslenzkrar bændastéttar í framtíðinni.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð umliðið síðan þessi till. var hér til umr., en ég mun hafa óskað eftir að taka til máls fyrst og fremst til þess að lýsa fyllsta stuðningi mínum við till. til þál. um vistheimili fyrir vangefna. Þessi mál hafa auðvitað oft komið til umr., bæði hér á hv. Alþ. og víðar, en mér finnst málið vera af þeim toga spunnið, að það þurfi virkilega að taka vel og myndarlega á. Mér finnst það vera hörmulegt, ef það er rétt, að fjöldi vangefins fólks er hingað og þangað úti um landið, sem þyrfti og ætti að vera á vistheimilum, á sama tíma sem það er góðæri í landinu. Það ætti ekki að vera ofverk þjóðarinnar að koma þessu fólki til aðstoðar. Nú er auðvitað mikið og margt gert í þessum efnum. En ég býst við, að það eina, sem raunverulega dugar, sé að afla með einhverjum hætti fjár til þess að laga þessi mál. Og svo er enginn vafi á því, að sérstaklega menntað fólk þarf að vera til og er kannske vafi á, að það sé til nú. En ég vil sem sé styðja þessa till. mjög eindregið og treysti því, að hæstv. ríkisstj. muni taka á þessum málum af myndarskap.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs, þegar till. þessi var hér á dagskrá fyrir alllöngu síðan, hvort sem það var nú 2. marz eða einhvern annan dag. Mun ég því nota tækifærið og fara um hana örfáum orðum nú. En fyrst ætla ég að lesa till. yfir, með leyfi hæstv. forseta, fyrst svona er langt um liðið. „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að setja nú þegar á fót sérstaka rannsóknardeild til eflingar tollgæzlu, löggæzlu og annars eftirlits með innflutningi, dreifingu og neyzlu fíkniefna. Deildinni verði m.a. gert kleift að afla þeirra áhalda og tækja, sem nauðsynleg eru til skjótrar greiningar efnanna, og að þjálfa til nefndra rannsóknarstarfa sérhæft starfslið.“ Ég hygg, að flestir eða allir hv. þm. hljóti að vera efnislega samþykkir þessari till. Hitt má vera. að menn greini nokkuð á um leiðir svo sem þá, sem nefnd er, að setja nú þegar á fót sérstaka rannsóknardeild í þessu skyni. En þróunin verður vafalaust sú í náinni framtíð, að sérhæfðum löggæzlumönnum verður falið að fást við þessi mál, sérstakri rannsóknarlögregludeild. Eins og tekið er fram í grg., var nokkuð unnið að rannsókn mála þessara á s.l. ári. Þrír menn, einn frá lögreglustjóra í Reykjavík, annar frá tollgæzlustjóra og sá þriðji frá tollgæzlunni á Keflavíkurflugvelli, unnu á þessum vettvangi um 2-3 mánaða skeið. Er mér tjáð, að þeir hafi lokið rannsókn tæpra 80 mála. Þær skýrslur og upplýsingar munu nú vera til athugunar sem grundvöllur að framtíðarstarfi á þessu sviði. Til þess að einhver árangur náist, þarf bæði fræðslu og fjármagn og má ekkert til spara, segja margir með miklum rétti. Þetta hefur lengi verið erfitt vandamál víða um lönd. Sameinuðu þjóðirnar hafa látið það til sín taka með margvíslegum hætti, enn fremur þjóðir Atlantshafsbandalagsins og um það hefur verið fjallað á vettvangi Þingmannasambands Atlantshafsbandalagsins. En ég skal taka fram, að í þessum efnum ræði ég um ávana-, fíkn- og eiturlyf almennt án þess að greina þau nánar í hópa. Ég er ekki það kunnugur málum. Hygg ég þó, að í þessum efnum sé skeggið skylt hökunni, eitt leiði af öðru og þess vegna sé réttlætanlegt að tala um slík lyf og fjalla um þau undir einum og sama hatti. En ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að ég tel. að í þessu máli gefist okkur Íslendingum gott tækifæri til þess að stemma á að ósi eða a.m.k. spyrna fast við fótum með hliðsjón af reynslu nágranna okkar og frændþjóða. Það er e.t.v. of mikið sagt, að unnt sé að stöðva þennan ófögnuð, en a.m.k. setja hömlur gegn þessu eins og hægt er. Þó bendir margt til þess, að jarðvegur sé góður um þessar mundir til að spyrna fast við fótum, eins og ég gat um. Ýmsir aðilar, bæði einstaklingar og félög, hafa þegar kvatt sér myndarlega hljóðs og vakið athygli á þessum voða. Fundir og ráðstefnur hafa verið haldnar. Ég held, að handhafar löggæzlunnar muni ekki láta sitt eftir liggja í þessu stríði, ef þeim verða sköpuð skilyrði til að vinna vel. En þeir eru samt ekki mikils megnugir nema í víðtækri og góðri samvinnu við marga aðila, þar á meðal allan almenning. Það er þó eindregin skoðun mín, að með ákveðnum gagnráðstöfunum þegar í stað og öflugu viðnámi, bæði af hálfu hins opinbera, stjórnvalda, toll- og löggæzlu og alls almennings, þá megi takast að spyrna gegn þessari flóðbylgju, halda henni í skefjum meðan hún skellur yfir sem tízku fyrirbrigði og helzt af öllu gera hana algerlega útlæga úr landinu.



Herra forseti. Þessari umr. var nú frestað hér s.l. þriðjudag vegna fjarveru hæstv. ráðh. og var reyndar farið um það nokkrum orðum, að ráðh. væru ekki viðstaddir þá umr. og reyndar önnur mál þann dag, að undanskildum einum. En ég vil nú lýsa eftir hæstv. menntmrh., því að tilgangur minn hingað upp í pontuna var að beina til hans lítilli fsp., þannig að það kemur að takmörkuðum notum, að ég sé hér aftur að ítreka þessa fsp., ef hann er ekki viðlátinn.  Ja, herra forseti. Ég hefði kannske átt að gera hæstv. ráðh. aðvart um þessa fsp., sem reyndar var borin fram hér s.l. þriðjudag, en fékkst ekki svar við vegna fjarveru ráðh. En þar sem hún gerir ekki kröfu til neins sérstaks undirbúnings við svar, heldur eingöngu að leita eftir áliti ráðh., þá hef ég nú ekki gert boð á undan mér öðruvísi en með þeirri umr., sem hér fór fram s.l. þriðjudag. Ég ætla ekki að endurtaka málflutning minn frá fyrri hluta þessarar umr., sem fjallaði um till. til þál. um samkeppni um teikningar að opinberum byggingum, en ég vakti athygli á því, að þessi till. væri að verulegu leyti sprottin upp úr umr., sem fram hafa farið nú í vetur um það, hvort efna skyldi til samkeppni um teikningar að væntanlegri Þjóðarbókhlöðu. Í því sambandi vitnaði ég til bæklings, sem dreift hefur verið hér meðal þm. og er útgefinn af Arkitektafélagi Íslands í marz 1972, þar sem skýrt er frá umr. um hlutverk þjóðarbókhlöðu á fundi, sem fram fór 19. febr. s.l. Þetta gerði ég vegna þess, að eins og kunnugt er, þá hefur hæstv. menntmrh. hafnað þeirri ósk frá Arkitektafélagi Íslands, að efnt skyldi til opinberrar samkeppni um teikningar að Þjóðarbókhlöðunni og var það gert síðast með bréfi frá 8. febr. s.l. Sýnist sú ákvörðun ráðh. vera byggð á því, að undirbúningur sé svo langt á veg kominn, að ekki verði aftur snúið og ekki sé unnt að taka þessa ósk til greina af þeim sökum. Af þessu tilefni benti ég á, að fram kæmu í áður nefndum bæklingi ummæli forsvarsmanna háskóladeilda, en gert er ráð fyrir því, að í væntanlegri Þjóðarbókhlöðu verði sameinað m.a. Landsbókasafn og Háskólabókasafn og þar af leiðandi mætti ætla, að gætt væri hagsmuna Háskólans, þeirra deilda, sem afnot þyrftu að hafa af þessu bókasafni. En í ummælum forsvarsmanna háskóladeildanna, að ég held allra og las ég hér upp s.l. þriðjudag hluta úr þessum ummælum, í þeim kemur fram, að nánast ekkert samráð hefur verið haft við deildir þeirra varðandi undirbúning að þessari þjóðarbókhlöðu og fyrirkomulagi á sameiningu safnanna og nýtingu á Háskólabókasafninu. Ég vakti athygli á, að í lok fundarins hefði áhugamaður á fundinum, Ólafur Ragnar Grímsson, gefið þessum undirbúningi þá einkunn, að bygging þessarar þjóðarbókhlöðu gæti orðið „fíaskó“ og minnisvarði fyrir komandi kynslóðir um það, hvers konar fáránlegt þjóðfélagskerfi hér ríkti og hve „prímitívir“ Íslendingar væru í stjórnsýslu og framkvæmdagerð á þessum tíma. Nú ætla ég ekki að gera þessi orð að mínum, en þau eru vissulega stór og sumir taka væntanlega mark á þeim. En með tilliti til allra þeirra upplýsinga og yfirlýsinga, sem gefnar voru á þessum fundi, þá leyfði ég mér að efast um. að undirbúningur væri þannig á veg kominn, að ekki væri hægt að taka tillit til óska Arkitektafélags Íslands og reyndar fleiri um það að efna til samkeppni um teikningar að þjóðarbókhlöðunni, sem mörg og gild rök sýnast vera fyrir. Þá vakti ég athygli á því, að fyrr í vetur hefði verið hér til umr. till. til þál. flutt af tveim hv. þm., þeim Ingu Birnu Jónsdóttur og Bjarna Guðnasyni, um athugun á safnamálum Íslendinga og þar var m.a. í till. og í grg. rætt um Þjóðarbókhlöðuna sem safn. Það mátti skilja á frsm., hv. þm. Ingu Birnu Jónsdóttur, að ef sú till. næði fram að ganga og yrði samþykkt, sem maður verður að gera ráð fyrir, því að annars vegar eru flm. úr stjórnarliði, þá mátti skilja á frsm., að þar með væri tekinn til endurskoðunar undirbúningurinn og framkvæmdir að væntanlegri Þjóðarbókhlöðu. Ég skildi líka orð hennar svo, að með því mætti gera ráð fyrir, að ráðh. eða rn. endurskoðaði afstöðu sína til samkeppni um teikningar að þjóðarbókhlöðunni. Vegna þess að nú vill svo til, að þessir flm. eru jafnframt flokksmenn hæstv. ráðh., þá geri ég ráð fyrir, að haft hafi verið samráð við ráðh. um flutning þessarar till. og hann eða flm. hafi sett fram þessar skoðanir sínar með vitund hæstv. ráðh. Af þessu öllu saman vildi ég gjarnan fá svör við því, hvort þetta væri réttur skilningur hjá flm. að áðurnefndri þáltill. og hvort þeir, sem hefðu áhuga fyrir samkeppni um teikningar að Þjóðarbókhlöðunni, mættu vænta þess, að sú ákvörðun yrði tekin til endurskoðunar með hliðsjón af þessum ummælum og ýmsum atvikum svo og bréfi ráðh. frá 8. febr., þar sem hann gefur í skyn, að hann sé almennt hlynntur samkeppni um teikningar að opinberum byggingum.



Herra forseti. Ég er nú ekki viss um, hvort ég hef náð að nema nógu nákvæmlega fsp. hv. 9. landsk. þm., en ég vona, að mér hafi þó tekizt að leggja í hana réttan skilning, því að ég get ekki gefið úrskurð um það, hvort skilningur hv. þm. á fram komnum þáltill. um þetta mál eða önnur er réttur. Þær bera með sér það, sem í þeirra texta stendur. En ég ætla ekki hér í ræðustól að fara að leggja út af texta þeirra. Hv. þm. gat þar sérstaklega till. um athugun á safnamálum og vegna þess, að hún er fram komin, spyr hann, ef ég hef tekið rétt eftir, hvort vænta megi, að ákvörðun áður tekin um undirbúning að byggingu Þjóðarbókhlöðu verði tekin til endurskoðunar. Svarið við því er nei.



Herra forseti. Á þskj. 385 er till. frá mér og hv. 2. þm. Reykv. um byggingu nýs varðskips til landhelgisgæzlu og áætlunargerð um eflingu Landhelgisgæzlunnar. Það er gerð grein fyrir því í stuttri grg., að okkur hefur sýnzt vera nokkurt tómlæti um eflingu Landhelgisgæzlunnar, alveg sér í lagi með hliðsjón af þeim auknu verkefnum og viðfangsefnum, sem Landhelgisgæzlunni eru búin við útfærslu landhelginnar. Við getum sagt, að eins og nú standa sakir, eigum við tvö úthafsskip fær til gæzlu 50 mílna landhelgi. Annað er Ægir, sem er nýtt skip og lokið var byggingu á 1968 og er ágætt skip í alla staði og hitt er Óðinn, sem er hins vegar farið að eldast, en kom hingað nýtt 1959. Bæði þessi skip eru góð sjóskip, sterklega byggð og vel fær til þess að sinna landhelgisgæzlunni á úthafinu, sem ég kalla svo, eða þegar komið er út fyrir 50 mílna landhelgi. Svo er þriðja skipið, Þór, sem er gott sjóskip og ekkert nema gott um að segja annað en það, að vélar skipsins hafa frá öndverðu ekki verið eins og þær skyldu verið hafa. Nú er hins vegar ráðið, að nýjar aflvélar verði settar í skipið ásamt nokkrum endurbótum, sem gerðar verða á því og þeim verður væntanlega lokið í haust í Danmörku og ætti þá Þór að geta orðið þriðja skipið, sem fært væri til slíkrar gæzlu, enda þótt það sé nú orðið gamalt skip, byggt 1951. Tæplega er hægt að tala um hin skipin, Albert og Árvakur, til slíkra hluta. Albert er lítið skip, en ágætt sjóskip engu að síður, en það er aðeins 201 rúmlest og Árvakur byggður til allt annarra hluta og því mjög lélegt sjóskip, eftir því sem mér er tjáð og hefur ýmsum öðrum störfum að gegna. Mundu bæði þessi skip væntanlega annast gæzlu á miðunum hér nær landi, en gætu það ekki með nokkrum árangri á hinni stóru eða vúikkuðu landhelgi, allt að 50 sjómílum. Nú er ekki hugsunin hjá okkur, að við getum byggt neinn herskipaflota, þó að við færum út landhelgina í 50 sjómílur, en við þurfum að gá að okkur og halda við því, sem við höfum og bæta við, eftir því sem verða má. Óðinn, sem er, eins og ég sagði, mjög gott skip, er þó byggður 1959. Þess vegna er þetta skip orðið 12-13 ára gamalt og það fer að eldast, enda tekur sjálfsagt nokkurn tíma að koma sér niður á eða slá því föstu, hvers konar skip skuli byggt næst með hliðsjón af breyttum viðhorfum. Byggingartíminn er einnig ætíð nokkuð langur. Þó að horfið væri að þessu ráði nú, þá verður að gera ráð fyrir því, að nokkur ár líði, þar til nýtt varðskip yrði komið í hópinn til þess að aðstoða þau, sem fyrir eru. Enn fremur er svo þess að gæta, að till. gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. láti jafnframt gera áætlun um alhliða eflingu Landhelgisgæzlunnar á næstu árum og í því felst það, að Landhelgisgæzlan sé byggð upp alhliða eftir fyrirframgerðri áætlun. Og þá kemur náttúrlega fyrst og fremst til greina flugið og þær ráðagerðir, sem eru í því sambandi. Það er enginn vafi á því, að við gæzlu hinnar stóru landhelgi geta þar til hæfar flugvélar mjög aðstoðað skipin, enda þótt þau séu fá við gæzluna. Því miður stendur nú þannig á, að við erum vanbúnir að flugvélum, en það hefur verið upplýst hér á þinginu og alkunnugt, að verið er að athuga möguleika á að kaupa Fokker-friendship vél fyrir Landhelgisgæzluna og tel ég, að það mundi vera mjög góð vél til þess að hafa með höndum gæzlu á hinni stóru landhelgi og geta gegnt svipuðu hlutverki og Sif Skymastervélin, á sínum tíma gerði, sem Landhelgisgæzlan hafði til sinna afnota með mjög góðum árangri. Síðan er kunnugt um, að búið er að festa kaup á stærri þyrlu og eftir upplýsingum hæstv. forsrh. eru til athugunar kaup á tveimur smærri þyrlum eða litlum þyrlum, eins og Eir var. Nú er það alveg augljóst mál, að litlar þyrlur eins og Eir geta með engu móti sinnt nokkrum gæzlu störfum 50 sjómílur út í haf. Það er útilokað. Hins vegar sýndi reynslan af Eir mjög mikla hæfni þessara litlu véla til ýmiss konar gæzlu meðfram ströndum landsins og þær voru einnig við ýmis störf í þágu Vitamálaskrifstofunnar og við gæzlu vitanna, sem þessar litlu þyrlur sýndu sig mjög góðar til að gæta. Það hefur einnig komið fram hér, að menn hafa verið að tala um að fá þyrlur staðsettar á Vestfjörðum, ekki sízt vegna erfiðleika á læknisþjónustu þar og af ýmsum öðrum ástæðum. En þetta er mjög miklum vandkvæðum bundið, því að það að staðsetja þyrlu á Vestfjörðum t.d. og Austfjörðum þýðir, að hafa verður þar aðsetur fyrir slíkar litlar þyrlur og flugmenn og annað slíkt. Hins vegar er Ægir þannig búinn, að hann er með þyrluskýli og ef slíku þyrluskýli væri líka hægt að koma fyrir á Óðni, sem ég veit nú ekki um, en bæði hafa þau þyrluþilfar, þar sem þyrla getur lent á, bæði þessi skip, má ætla, að í reyndinni verði mjög mikið um það, að tvö skip verði staðsett fyrir austan og vestan land. Ef við ættum tvær litlar þyrlur, sem væru á varðskipunum, þá tel ég það mjög mikilsvert, að þær gætu þá einmitt gegnt þessu hlutverki fyrir austan og vestan, að sinna þörfum fólksins í landi, því að einn þáttur landhelgisgæzlunnar er nú björgunarstörf og margs konar þjónusta hefur í reyndinni verið innt af höndum af þeirra hálfu fyrir íbúana í hinum dreifðari byggðum landsins og þar sem samgöngur eru erfiðar. Ég tel þess vegna mjög mikilvægt og fagna því, að keyptar verða tvær litlar þyrlur, sem mundu þá sennilega í ríkum mæli fylgja þessum skipum, stóru skipunum, eða vera staðsettar á þeim og hafa þannig aðstöðu til þess að sinna meira þörfunum úti á landi, fyrir vestan og austan, en þyrla, sem staðsett er hér í Reykjavik, hefur getað gert. En að sjálfsögðu tel ég þær ekki koma til álita sérstaklega í sambandi við gæzluna á stórri landhelgi. Ég veit ekki um hæfileika hinna stærri þyrla til þess. Ég efast um, að þær séu til þess fallnar að stunda landhelgisgæzlu allt að 50 sjómílur út í haf. Engu skal ég samt slá föstu um þetta, því að það er einmitt í okkar till. gert ráð fyrir því, að um þessi mál sé gerð fyrir fram áætlun að beztu manna yfirsýn og þeirra, sem um það eru sérfróðir og Landhelgisgæzlan byggð upp á grundvelli slíkrar áætlunargerðar fyrir fram. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þessa till. Ég vil mega vænta þess, að hún geti fengið afgreiðslu og það sé samkomulag um afgreiðslu hennar. Hæstv. forsrh. hefur oftar en einu sinni tekið fram hér á þinginu nú að gefnu tilefni, að það ætti að vera óþarfi að gera ráð fyrir nokkrum ágreiningi milli þm. um styrkingu og eflingu Landhelgisgæzlunnar og út frá því sjónarmiði vænti ég þess, að þessi till. geti fengið afgreiðslu. Ég skal ekki blanda inn í þessar umr. því máli, sem við höfum áður rætt hér um, hversu aðbúnaður Landhelgisgæzlunnar í landi er því miður lélegur. En ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, þó ítreka það í allri vinsemd, að mjög teldi ég það mikilsvert, ef hæstv. ríkisstj. vildi endurskoða þær ráðagerðir, sem uppi hafa verið um það að svipta Landhelgisgæzluna því húsnæði, sem henni var ætlað og hefur verið ætlað um langan tíma í lögreglustöðinni og í tengslum þar bæði við löggæzlu og almannavarnir. Og ég vil leyfa mér að vona, að önnur lausn geti fengizt á húsnæðisvandræðum utanrrn. en sú, að það setjist að í því plássi, sem Landhelgisgæzlunni var ætlað um langan tíma. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessari till. verði vísað til fjvn.



Herra forseti. Það lætur að líkum, að eitt megin verkefni hins háa Alþingis er að betrumbæta það þjóðfélag, sem við lifum í. Alla jafna hafa úrbæturnar nokkurn kostnað í för með sér, enda er það ljóst af störfum Alþ., að það fjallar mestmegnis um efnahagsmál eða a.m.k. eyðir mestum tíma í þau. Hins vegar virðist mér nokkuð á skorta, að Alþ. sinni þeirri skyldu sinni að hafa aðhald með ýmsum hlutum í þjóðfélaginu, sem því ber tvímælalaust skylda til. Alþ. veitir mikið fé í ýmsar áttir, en virðist oft og tíðum láta sig ekki allt of miklu varða um nýtingu þess fjár. A.m.k. mætti ætla það. Eftirlitsstarf ætti að vera eitt verkefna hins háa Alþingis, með vinnubrögðum og framkvæmdum, með opinberum stofnunum. með rn. og því, sem hér um ræðir, bankakerfinu. Hins vegar er það ljóst, að Alþ. verður aldrei betra en þeir flokkar, sem sitja það. Á þskj. 400 er lögð fram till. til þál. um endurskoðun bankakerfisins og hljóðar hún svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hefjast þegar handa um endurskoðun bankakerfisins í því skyni m.a. að vinna að sameiningu banka og fjárfestingarsjóða og koma á vinnuhagræðingu og sparnaði í bankarekstrinum.“ Grg. með till. hefst á nokkrum spurningum og mér þykir ekki úrskeiðis að telja þær upp. „Hvers vegna sitja stjórnvöld með hendur í skauti, á meðan bankakerfið blæs út? Hvers vegna fjölgar bönkum stöðugt og bankaútibúum? Hvers vegna rísa stórhýsi banka, á meðan ríkisstofnanir kúldrast í leiguhúsnæði? Hvers vegna eru bankaráðin óvirk? Hvers vegna hafa stjórnmálaflokkarnir skipt bankastjórastöðum við ríkisbanka á milli sín? Hvers vegna ráða í raun og veru miðstjórnir flokkanna í bankastjórastöður? Hvers vegna þiggja bankastjórar 13 mánaða laun? Hvers vegna hefur Seðlabanki Íslands stuðlað að því að sprengja upp lóðaverð í Reykjavík? Hvers vegna hefur Seðlabankinn seilzt inn á svið, sem honum voru ekki ætluð? Hvers vegna slagar starfsmannafjöldi Seðlabankans upp í starfsmannafjölda allra rn.? Hvers vegna hafa bankar, einkabankar jafnt og ríkisbankar, greitt lítil sem engin opinber gjöld?“ Hér eru margar og stórar fullyrðingar. En efast nokkur hv. þm. um það, að eitthvað sé til í þessum staðhæfingum? Flm. eru í raun og veru þeirrar skoðunar, að það sé óþarft að rökstyðja þessar fullyrðingar. Hins vegar krefst hefðin, að þessari þáltill. sé fylgt úr hlaði með nokkrum orðum. Nú eru starfandi í landinu seðlabanki, sjö viðskiptabankar, þar af þrír í ríkiseign, 50-60 sparisjóðir og um 60 innlánsdeildir samvinnufélaga. Engin sameiginleg löggjöf er til um viðskiptabankana, heldur einungis sérlög, sem fela í sér að sjálfsögðu sjálfstæði bankanna, þótt þessi sérlög hafi að vísu verið að nokkru samræmd. Enginn efast um, að bankar og sparisjóðir eru nauðsynlegar stofnanir í hverju þjóðfélagi til að greiða fyrir verzlun og viðskiptum og efla atvinnulífið. Hins vegar þarf að sjálfsögðu að hafa trausta stjórn á bönkum eins og öðrum stofnunum og í raun og veru er óvenjumikið í húfi, þar sem bankarnir eru fjármagns-- og fésýslustofnanir, sem hafa áhrif á flesta þætti þjóðlífsins með lánastarfsemi sinni. En bankakerfið hefur þanizt út eins og fýsibelgur. Á síðasta áratug hefur útibúum fjölgað úr 21 í 54 og eru um 20 útibú í Reykjavík. Í þessum tölum birtist samkeppni bankanna. Þeim banka, sem ekki hefur lagt kapp á að stofna útibú, vegnar miður í útþenslu kapphlaupinu. Stofnun útibúa getur því verið hagkvæm frá sjónarmiði einstakra banka, en ekki heildarinnar. Þarf ekki annað en að arka niður Laugaveg frá Hlemmtorgi og niður í Austurstræti til að sannfærast um algert stjórnleysi í þessum málum og skal ég ekki fara að leiða þingheim niður Laugaveg. Þar eru sums staðar ekki nema 200-300 metrar á milli útibúa og þannig er það víðar í bænum. Sé lítið til bankaútibúa úti á landi, blasir sama stjórnleysið við. Tveir bankar á Ísafirði, þrír ef ekki fjórir í Keflavík, ef maður telur Landsbankann þar með, auk eins sparisjóðs. Öllum má vera ljóst, að stofnun útibúa og dreifing þeirra um landið á ekki að ráðast af samkeppni einstakra banka, heldur heildarþörf þjóðfélagsins. Augljóst er, að hér þarf skipulagningu. Það vantar augljóslega samræmda heildarstjórn á fjármagninu. Það vantar samræmda heildarstjórn á sparifé landsmanna. En óhófleg og stjórnlítil fjölgun útibúa er aðeins einn þáttur þessa máls. Þessu fylgir að sjálfsögðu gífurleg fjárfesting í húsnæði, vélakosti og bindingu vinnuafls. Lauslega áætlað eru um 1.200 manns starfandi í bönkum í Reykjavík og fer vaxandi ár frá ári. Það virðist vera furðu auðsótt mál að fjölga starfsfólki í bönkum, á meðan ýmsar aðrar opinberar stofnanir þurfa jafnvel ár eftir ár að knékrjúpa til þess að fá einn starfsmann í viðbót. Þar sem peningarnir eru, þar er getan. Bankahallirnar rísa nú óðum frá grunni og setja æ meiri svip á bæinn og nú á næstunni á að koma hátimbrað „mónument“ krónu og aura, hús Seðlabankans á Arnarhóli. Annars eru byggingarraunir Seðlabankans kunnar hv. þm. og skulu þær ekki raktar hér, en hitt má þó nefna í leiðinni að sú saga hefur átt þátt í því að sprengja upp lóðaverð hérna í miðborginni. Á meðan þessu fer fram, eykur hið opinbera stöðugt við sig leiguhúsnæði og sannar það enn, að þar sem bankarnir eru, þar eru peningarnir, þar er valdið og þar er getan. Leiguhúsnæði hins opinbera skal ég ekki fara nánar út í að sinni, en mun gera það lítillega í sambandi við þáltill., sem ég hef staðið að ásamt öðrum þm., um úttekt á embættismannakerfinu og stofnunum þess. Með stofnun Iðnaðarbankans 1951, þar sem ríkissjóður á innan við helming hlutafjár, var farið inn á þá braut að veita honum mörg sömu réttindi og ríkisbönkum, m.a. skattfrelsi. Þessu var haldið óbreyttu, þegar Verzlunarbankinn og Samvinnubankinn og Alþýðubankinn komu til sögunnar. Gjaldeyrisbankar munu greiða fé til ríkissjóðs af gjaldeyristekjum sínum, sem mun láta nærri að vera, þ.e. greiðslan mun vera um 70 millj. á ári. Samkv. hinum nýju lögum um tekjustofna sveitarfélaga greiða bankar vægast sagt harla ómerkilegan skatt eða landsútsvar, sem mun vera áætlað í heild um 5 millj. kr. Það segir sig sjálft, að það er fráleitt, að bankar skuli vera skattfrjálsir, en út yfir tekur, þegar um einkabanka er að ræða. Mér er ekki kunnugt um neina hliðstæðu í þessu efni á Vesturlöndum, en ég skal ekki segja, hvernig það er í Nígeríu. Stjórnleysið í bönkunum opinberast einnig í sambandi við launagreiðslur. Þar á sér sú skemmtilega staðreynd stað, að þar eru greidd 13 mánaða laun og væri vert af því að spyrja fjmrh. eða bankamálarh - en það virðist nú ekki hægt, því að þeir eru fjarstaddir, - hvað þeir kalli í raun og veru 13. mánuðinn í almanakinu. En það mun vera byggt á þeirri forsendu, að hér sé um eftirvinnu að ræða. Hér er greidd sem sagt ómæld eftirvinna á sama hátt og fyrrv. fjmrh. gerði fyrir 1-2 árum handa nokkrum forstöðumönnum ríkisstofnana og valdi þá úr eftir sjálfsmati. Ég ætla mér ekki þá dul að halda því fram, að bankastarfsmenn séu oflaunaðir, síður en svo. En að greiða sumum starfsmönnum banka fyrir vinnu, sem þeir vinna aldrei eða lítið, er ekki verjandi. Og það er raunar ósanngjarnt fyrir það starfsfólk bankanna, sem raunverulega vinnur þessa eftirvinnu. En er ekki líka eitthvað bogið við það að greiða 13 mánaða laun einmitt í þeim stofnunum, þar sem vinnuvikan mun líklega einna stytzt og nær að öllum jafnaði ekki 40 stundum? Síðan hefur þessi ósvinna fært sig um allan bankann og líka til bankastjóra, sem að auki fá greidd laun fyrir þá fundi, sem þeir sitja með bankaráði. Þá er ekki um eftirvinnu að ræða, sem félli undir 13 mánaða kaupið. Það virðist vera að nálgast 14. mánuðinn. Og loks fá bankaráðsmenn þóknun fyrir 13 mánuði. En stjórnleysið ríður ekki við einteyming. Nú er verið að færa þessa vitleysu yfir í aðrar stofnanir í þjóðfélaginu. Efnahagsstofnunin sáluga hafði 13 mánaða laun á ári. Og nú er komið að Framkvæmdastofnun ríkisins, sem virðist eiga að telja 13 mánuði í árinu. Það er m.ö.o. að myndast tvöfalt launakerfi á vegum hins opinbera. Og nú vaknar spurningin: Er ráðamönnum þjóðarinnar í raun og veru hulið stjórnleysið í bankakerfinu? Auðvitað ekki. En af hverju er ekki reynt að hafa frekari stjórn á því? Svarið er einfalt. Stjórnmálaflokkarnir hafa skipt bankakerfinu á milli sín, eftir óskráðum úthlutunarreglum skipta þeir bankastjórastöðum á milli sín. Og á meðan flokkarnir fá sinn hlut og tryggja sér aðstöðu í bankakerfinu, eru þeir ánægðir og allt er talið með felldu. Þess vegna vilja þeir óbreytt ástand. Bankakerfið er orðið eins konar tryggingakerfi gömlu, pólitísku flokkanna, þar sem iðgjaldið er aðgerðaleysið í ósvinnunni. Bankaráðin eru óvirk, að mestu sýndarráð, að vísu drekka þau kaffi öðru hverju, enda ráða þau ekki bankastjóra í reynd né hafa eftirlit með daglegri sýslu bankanna. En þetta er afleiðing af þeirri stjórnvizku að hafa tvöfaldan pólitískan topp í bönkunum, bankaráðin og bankastjórana. Áhugi hjá flokkunum á bankamálum birtist einkum, þegar ráða á í bankastjórastöðu og reyna þannig að tryggja sér aðgang að fyrirgreiðslu og lánum. Lengra nær áhuginn naumast. Með þessu er ekki sagt, að einstakir bankastjórar misbeiti valdi sínu í þágu flokkanna. En það liggur í hlutarins eðli, að aðild flokkanna að skipun þeirra er þeim fjötur um fót og hætt er við því, að flokkarnir vilji hafa eitthvað fyrir snúð sinn. Hvaða vit og jöfnuður er í því, að óflokksbundnir menn séu nánast útilokaðir frá bankastjórastöðum? Hvernig stendur á því, að menn, sem bindast ekki pólítískum flokkum, eru útilokaðir frá því að komast í vissar stöður í þjóðfélaginu? Auðvitað á að auglýsa stöðurnar og láta ekki miðstjórnir einstakra flokka pukra með þessar stöður. Í þessu sambandi vil ég bæta því við, að ég hef engan skilning á því, hvers vegna flokkar, pólitískir flokkar, eru að troða mönnum með sínum eyrnamörkum inn í alls konar ráð, eins og útvarpsráð, þjóðleikhúsráð, stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar o.s.frv. Ég skal ekki fara frekar út í þá sálma. En allt ber að sama brunni. Hinir pólitísku flokkar kunna sér ekki hóf og reyna stöðugt að tryggja aðstöðu sína með hóf lítilli bitlingapólitík og um leið dæma þeir marga ágæta menn utan flokka frá ábyrgðarstöðum í þjóðfélaginu. En hvað um það, bankakerfið er í ólestri, því verður ekki neitað. Það þarf aðhald og stjórn, sem Alþ. þarf að láta í té og það er skylda Alþ. að grípa í taumana. Það þarf að sameina banka og koma á vinnuhagræðingu og sparnaði í bankarekstrinum. Þá banka, sem þyrfti að sameina, skal ég ekki fjalla um, en það hafa verið hafðar uppi tillögur um að sameina t.d. Búnaðarbankann og Útvegsbankann, Verzlunarbankann og Iðnaðarbankann o.s.frv. En þetta þarf athugunar við. Ég vil benda á, að í stjórnarsamningnum segir, að það eigi að endurskoða allt bankakerfið, þ.á.m. löggjöf varðandi Seðlabankann og hlutverk hans og vinna að sameiningu banka og fjárfestingarsjóða. Til þess að þetta verði ekki dauður bókstafur í málefnasamningnum, hef ég talið rétt að knýja á, til þess að eitthvað verði úr orðum. Enginn vafi er á því, að mesti vandi núv. ríkisstj. er efnahagsmálin. Það er hin ofsalega verðbólga og þensla, sem á sér stað í þjóðfélaginu. Ég hygg, að sparnaður og endurskoðun á bankakerfinu væri athöfn, sem mundi vera mikilvægur þáttur í því að hamla gegn verðbólgunni. Og annað. Það gæfi þó almenningi traust á því, að stjórnin vildi gera eitthvað. Ég skal ekki hafa þessi orð lengri, en ég vænti þess, að hv. alþm. veiti þessu máli stuðning. Ég legg til, að þessum umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er nú farið að gerast æ tíðara hér í þingsölum, að stuðningsmenn ríkisstj. gerast órólegri og órólegri með framkvæmdaleysi þessa málefnasamnings, sem birtur var, þegar stjórnin var mynduð. Ég hygg þó, að síðustu orð hv. 3. landsk. þm., sem hér var að ljúka máli sínu, eigi eftir að verða til þess, að við eigum eftir að sjá það í ríkara mæli, en við þó höfum séð fram að þessu, þann óróleika, sem hlýtur að verða innan stjórnarliðsins um framkvæmd stjórnarstefnunnar og stefnu ríkisstj., sérstaklega í efnahagsmálum. Hann var að enda við að lýsa því hér yfir sem sinni skoðun, að þegar eftir aðeins 9-10 mánaða setu ríkisstj. væri orðin ofsaleg verðbólga og ofþensla í þjóðfélaginu. Ég hygg, að öllum þm. sé það ljóst, hvert stefnir í þeim málum. Það hefur verið bent á það hér áður á Alþ., að þetta hlyti að verða afleiðing þeirrar stjórnarstefnu, sem ákveðin var, þegar ríkisstj. var mynduð og sem birtist í málefnasamningi ríkisstj. Nú eru stjórnarliðar þegar, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, farnir að boða það og sjá fram á það, að þetta er að ske. Þess er að vænta, að þeir menn, sem þegar sjá þetta og viðurkenna, geri þá eitthvað til þess að reyna að koma í veg fyrir og reyna að stöðva þessa þróun, sem þeir telja, að sé að verða, að óðaverðbólga sé að skapast í þjóðfélaginu. Ég vil minna þennan hv. þm. á það, að það var einmitt óðaverðbólga, sem varð síðustu vinstri stjórn að falli samkv. yfirlýsingu þáv. hæstv. forsrh., Hermanns Jónassonar, sem lýsti því hér yfir úr þessum ræðustól, að slík óðaverðbólga væri að skella á í efnahagsmálum þjóðarinnar, að hann yrði að biðjast lausnar, vegna þess að ríkisstj. hans sá enga leið til þess að komast út úr vandanum. Nú virðist það vera, að stuðningsmenn stjórnarinnar sjálfir séu þegar eftir fáa mánuði farnir að gera sér það ljóst, að þetta sama er að endurtaka sig hjá þeirri vinstri stjórn, sem nú ræður og ég verð nú að segja, að það spáir varla um langa lífdaga, ef þetta er að verða almenn skoðun innan stjórnarliðsins. Almenningur sér mjög fram á, hvað er að gerast og er því ekki nema eðlilegt, að þeir menn, sem styðja ríkisstj., sjái það einnig. En stjórnarliðum hefur vissulega gefizt tækifæri til þess að sýna í verki, að þeir vildu þá eitthvað spara eða eitthvað fara varlegar með útþenslu í ríkiskerfinu. Mjög var á það bent, þegar fjárlög voru hér samþykkt, að þau hlytu að leiða af sér, eins og að þeim var staðið með þeirri geysilegu hækkun, sem varð á þeim frá árinu áður, verðbólgu og ofþenslu í öllum efnahagsmálum þjóðarinnar. Hvorki hv. 3. landsk. þm. né aðrir stuðningsmenn stjórnarinnar vildu á þetta hlusta og samþykktu fjárlögin eins og þau voru lögð fram af hæstv. ráðh. með öllum þeim viðbótar hækkunartillögum, sem frá stjórnarliðinu komu, þannig að það situr nú kannske sízt á þeim mönnum, sem þannig hafa staðið að verki, að koma hér upp í ræðustól og þenja sig yfir því, að þessi þensla sé að verða að veruleika og eigi án efa eftir að hafa mjög alvarleg eftirköst, mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðina í heild. Ég tel, að það sitji sízt á þessum mönnum, sem vitandi vits hafa staðið að því að skapa þessa verðbólgu og þá verðþenslu, sem hann var að boða hér, að þegar væri skollin á í þjóðfélaginu. Í sambandi við ríkisstofnanir og ofþenslu í þeim málum, þá vil ég minna þennan hv. þm. á að hann stóð að því ásamt öðrum þm. stjórnarliðsins að setja á stofn einhverja þá stærstu stofnun, sem Alþ. hefur lengi staðið að, að setja á stofn, en það var Framkvæmdastofnunin, sem samþ. var hér á Alþ. fyrir s.l. áramót. Ef lög um þessa stofnun eru lesin, kemur það í ljós, að þar er vissulega ekki stefnt í sparnaðarátt. Þessari stofnun er ekki einasta gert að taka við nokkrum hluta af því, sem bankakerfið þá hafði með höndum, heldur á hún að taka að sér að skipuleggja ýmiss konar framkvæmdir í þjóðfélaginu, sem áður höfðu annaðhvort verið í höndum opinberra aðila eða einstaklinga og gera margar fleiri ráðstafanir í sambandi við efnahagsmálin. Mig langaði nú að spyrjast fyrir um það hjá þessum hv. þm. eða hæstv. forsrh., hver kostnaður mundi verða miðað við ársgrundvöll af þessari ríkisstofnun. Það heyrast sögur um það, að hún hafi byrjað á því að leigja sér húsnæði, manni er sagt af ótrúlegri stærð og verðið á þessu húsnæði er manni sagt, að skipti milljónum á ári og það hafi verið leigt af einstaklingi og því hafi fylgt, að greidd hafi verið tveggja ára leiga fyrir fram. Nú skal ég ekki segja um það, hvort þetta er rétt, sem maður heyrir þannig á skotspónum, en hér á Alþ. ætti að vera hægt að fá upplýsingar um það, annaðhvort hjá þessum hv. þm. eða hæstv. forsrh., sem þessi stofnun heyrir undir og væri ákaflega fróðlegt og raunar nauðsynlegt fyrir þingheim að vita það, hvað þarna er að gerast og þá jafnhliða, hver kostnaður af þessari stofnun muni verða á ársgrundvelli. Ef hægt er að sannfæra þm. um það, að þessi stofnun spari fé fyrir ríkissjóð, spari ríkisútgjöldin, þá hefði náttúrlega hv. síðasti ræðumaður efni á því að koma upp í ræðustólinn og þenja sig yfir þeirri þróun, sem á sér stað í þessum málum og þeirri breytingu, sem hann hefur staðið að, að þarna væri gerð. Hann sagði það hér áðan, sem ég hafði nú ekki heyrt, að einnig í þessari stofnun ætti að taka upp þetta 13 mánaða launakerfi. Hann fordæmdi bankana mjög fyrir það. Ég skal ekkert um það deila og ekkert um það segja. Þetta er kerfi, sem lengi hefur verið gildandi hjá ríkisbönkunum og sennilega öðrum bönkum einnig. En nú upplýsir hann það hér á Alþ., að þetta 13 mánaða kerfi eigi einnig að yfir færast á Framkvæmdastofnunina. Ég hafði nú satt að segja ekki heyrt það, þannig að þetta voru nýjar upplýsingar fyrir mig. En það sýnir þá a.m.k. að það er ákaflega lítil viðleitni hjá þeim, sem ráða þessari stofnun, í sparnaði fyrir ríkið, ef á að innleiða þetta kerfi einnig þar. Það er að sjálfsögðu gott tækifæri einmitt út af þeirri ræðu, sem hv. þm. flutti hér; að tala langt mál um efnahagsmálin, eins og þau eru nú að þróast og hann hefur gert sér fulla grein fyrir, hvert stefnir í þeim málum. Ég ætla nú ekki við þessar umr. að fara að eyða tíma þingsins í það, en það kemur ábyggilega að því síðar meir og kannske fyrr en nokkurn varir, að hér gefst tækifæri til þess að ræða efnahagsmálin og þá stefnu, sem ríkisstj. markaði með málefnasamningnum og þá þróun, sem er að leiða af þeim stjórnarsáttmála, sem þá var gerður. En erindi mitt hér í ræðustólinn var í og með það að fá upplýsingar um það frá þessum hv. þm. eða þeim ráðh. sem um það kunna að vita, hver sé stærð húsnæðis þess, sem Framkvæmdastofnunin hefur leigt sér. Hver eru leigukjörin? Er það rétt, að þar hafi verið um að ræða greiðslu á húsaleigu fyrir fram í tvö ár til einstaklings? Og hver munu verða heildarútgjöld hjá þessari stofnun eða hver mun heildarkostnaður hennar verða miðað við ársgrundvöll?



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. úr hófi fram. Það er sjálfsagt margt hægt að segja um það, sem hv. 3. landsk. þm. lét orð um falla hér í framsöguræðu fyrir þessari till., sem nú liggur hér fyrir hv. Alþ. Ýmislegt þarf sjálfsagt að skoða í bankakerfinu. Það er með bankakerfið eins og með aðra mannlega starfsemi, að þar er ýmislegu áfátt. En erindi mitt hingað í pontuna var að gera að umtalsefni framkvæmdastofnunarlögin, sem var fyrsta verk núv. ríkisstj. að samþykkja hér á Alþ., eftir að það kom saman í haust. og spyrja hv. 3. landsk. þm., hvort það sé misskilningur hjá mér, að hans flokkur og hann sjálfur hafi greitt atkv. með þessum lögum. Í þessum lögum er kveðið svo á, að þessari stofnun skuli stýrt af þrem framkvæmdaráðsmönnum, sem hafa hlotið nafnið kommissarar og það er opinbert leyndarmál, að hver stjórnarflokkur réð einn af þessum mönnum. Hér er um að ræða vinnubrögð, sem eru jafnvel enn þá verri en þau, sem hv. 3. landsk. þm. var hér að hallmæla svo mjög og hafði þung og stór orð um. Hér er eingöngu um að ræða stjórnarflokkana og allir landsmenn, sem þurfa að sækja undir þessa stofnun, þurfa að bera sín mál upp við þessa menn, sem eru valdir pólitískt af þrem stjórnarflokkum. Ég vil spyrja hv. þm., hefur hans flokkur ekki lagt blessun sína yfir þessi vinnubrögð með því að samþykkja þessi lög? Það held ég. Og það er einnig í þessari stofnun sjö manna stjórn, sem er hliðstæð bankaráðunum. Hvernig má það vera, að það sé svo sérstakur glæpur, að það séu bæði bankastjórar og bankaráð í bönkunum. ríkisbönkunum, en það sé alveg ljómandi gott, að hliðstætt sé að farið í Framkvæmdastofnuninni? Ég vil gjarnan fá upplýst hjá hv. þm., hvort hann lítur svo á, að hans flokkur hafi tekið á sig ábyrgð á þessum vinnubrögðum, sem viðgangast í bankakerfinu, með því að samþykkja þessi lög eða ekki.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi lýsa yfir stuðningi mínum við það, að bankakerfið sé endurskoðað. Í öðru lagi og fyrst og fremst kom ég hér upp til þess í og með að taka upp hanzkann fyrir bankastarfsmenn, sem mér fannst ekki alveg fráleitt, að frsm. fyrir till. sneiddi örlítið að og þó held ég, að hafi ekki verið ætlun hans nema að litlu leyti. Ég vil upplýsa það, er hann var að tala um, að starfstími eða dagleg vinna bankastarfsmanna væri það stytzta, sem þekktist, en ég veit ekki annað, en að það sé svipaður vinnutími í bönkum og yfirleitt hjá opinberum starfsmönnum. þ.e. að vinna hefst kl. 9 á morgnana og stendur til 5 síðdegis með venjulegum matmáls- og kaffihléum. Hins vegar er það svo, a.m.k. .í mörgum deildum aðalbankanna og ugglaust í öllum útibúum bankanna, að það er engan veginn hægt að ljúka daglegri vinnu á þessum tíma og í staðinn fyrir að greiða þetta eftir einhverri sérstaklegri, nákvæmri reglu, yfirvinnuna, hefur sá háttur lengi tíðkazt í bönkunum að greiða þessa yfirvinnu með svokölluðum 13. mánuði. Þetta finnst ýmsum broslegt og ég skal ekkert segja um það, hve skynsamlegt þetta er, en þetta er gömul regla, sem lengi hefur gilt og þarf ég ekki að hafa um það fleiri orð. Hitt er rétt hjá frsm., að sumir starfsmenn munu ekki vinna ýkja mikla yfirvinnu, vegna þess að þannig háttar þeirra starfi, en ég fullyrði, að mjög margir bankastarfsmenn verða að leggja á sig mikla yfirvinnu, sem þeir fá ekki greidda nema á þennan hátt, þ.á.m. held ég, að séu einmitt bankastjórarnir margir og útibússtjórarnir. Þeir verði að leggja á sig verulega yfirvinnu, sem aldrei er reiknuð á annan hátt en þennan. Ég sagði áðan, að ég vildi lýsa stuðningi mínum við það, að bankalöggjöfin væri endurskoðuð og til gamans og fróðleiks fyrir þá, sem vilja kynnast mínum skoðunum um þetta, vil ég upplýsa, að fyrir tveim árum hafði ég einmitt sett saman þáltill. um þetta mál og ég ætla að leyfa mér að lesa hana hér og grg. En ég tek það fram. að þetta eru hugleiðingar mínar sem einstaklings og ef einhver vildi fóta sig á þeim til að skjóta á minn flokk, þá er það ástæðulaust og tilefnislaust, en þannig var till.: „Alþingi ályktar að leggja fyrir ríkisstj., að hún feli fimm sérfróðum mönnum að endurskoða og endursemja bankalöggjöf landsins og skuli því verki vera lokið fyrir næsta reglulegt Alþ. Endurskoðunin og endursamning bankalöggjafarinnar hafi að höfuðmarki að gera bankastarfsemina einfaldari og ódýrari í rekstri, bankar séu þjónar, en ekki herrar þjóðarinnar og ríkisvaldsins. Í þriðja lagi að móta útlánastarfsemi ákveðnar starfsreglur. Í fjórða lagi að tryggja og auka hagsmuni sparifjáreigenda gagnvart verðrýrnun peninga. Í fimmta lagi að stemma stigu við óhófi og eyðslu bankanna, hvað húsnæði þeirra og starfsaðstöðu snertir og í sjötta lagi að afnema bankahlutafélög, þ.e. að aðeins ríkisbankar séu leyfðir og þeim ekki fjölgað frá því, sem nú er, eða jafnvel fækkað.“ Þetta er öllu róttækara en hv. frsm. var með, en það er skoðun mín, að það hafi verið hið mesta glappaskot, hvaða flokkar sem að því hafa staðið, þegar bönkunum var fjölgað. Og síðan er grg. á þessa lund og ég les hana vegna þess, að hún skýrir enn fremur hugsanir mínar og skoðanir á þessum málum. Hún var þannig: „Það er kunnara en frá þurfi að segja, að starfsemi banka hérlendis hefur hlotið allmikla gagnrýni. Sérstaklega hafa útlán þeirra legið undir gagnrýni og íburður þeirra um eigið húsnæði, þegar fjárþröng hefur þó þjakað þjóðarbúið. Þá blandast fáum hugur um, að bankakerfið er orðið óhóflega víða mikið í ekki stærra þjóðfélagi og enn finnst mörgum, að bankarnir séu orðnir ríki í ríkinu, sérstaklega Seðlabankinn. Nú vita allir, að hvorugt er gott, að bankastofnanir séu of ráðríkar né of vanmáttugar innan þjóðfélagsins. Þar þarf að vera hið gullna en vandfundna meðalhóf á. Ofurvald Seðlabankans og valdaleysi viðskiptabankanna eða skortur á fastri samræmdri stjórn þeirra undanfarin ár, gefur tilefni til athugunar og endurskoðunar á valdaaðstöðu bankakerfisins. Fáum mun blandast hugur um að það hafi ekki gefið góða raun að fjölga bönkum, svo sem gert hefur verið með tilkomu Verzlunar-, Iðnaðar- og Samvinnubankans.“ Þetta er samið, þegar Alþýðubankinn var ekki tilkominn, en persónulega bæti ég honum hér við. „Óheppileg og ábyrgðarlítil samkeppni hefur skapazt um sparifé landsmanna, en sú samkeppni leitt til aukinnar útlánastarfsemi úr skynsamlegum farvegi. Stjórn á úttánastarfsemi má tvímælalaust gera ábyrgðarmeiri og hlutdrægnis minni í fáum bönkum en mörgum, með því einu að fjölga þeim í hverjum banka, sem með útlánavaldið fara. Loks er svo að hugleiða þann vanda og þá skyldu, sem þjóðfélaginu ber að leysa og bera, að tryggja sparifjáreigendum raungildi innlánsfjár síns, svo að þeir geti óhræddir falið bönkunum sparnað sinn, en slíkt er undirstaða heilbrigðrar og áhrifaríkrar bankastarfsemi, að sparifé landsmanna streymi í gegnum þá, en ekki utan þeirra. Að landsmenn finni það á eigin fjárhag, að það borgar sig, að eignast innstæðu í banka.“ Við þessar hugleiðingar vil ég svo bæta því, að þetta hefur enn farið úrskeiðis, það sem ég legg hér síðast áherzlu á, að fjármagnið streymi í gegnum bankana, en ekki fram hjá þeim. Ríkissjóður hefur í æ auknum mæli farið inn á þá braut að gefa út svokölluð spari innlánsskírteimi og þannig dregið út úr bönkunum sparifé og hindrað það, að viðskiptabankarnir gætu rekið skynsamlega útlánapólitík. Við þetta hefur svo bætzt það, sem nýverið hefur gerzt, þ.e. happdrættislánið til hringvegarins, sem ég skal alls ekki lasta sem framkvæmd, en fjármagnsaðferðina tel ég ekki hafa verið skynsamlega. Og svo það, sem kannske kórónar þetta þó, eru þau tíðindi, sem verið er að boða okkur alveg nýverið, þessir ágætu ríkissjóðsvíxlar, sem á að fara að gefa út. Fleira ætla ég ekki að segja á þessu stigi málsins, en ég endurtek það, að ég tel ágætt, að það sé komin fram í Alþ. till. um, að bankakerfið verði allt endurskoðað.



Herra forset. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessa till., en vildi aðeins taka það fram. að ég er alveg samþykkur meginefni þessarar till., því, að bankakerfið skuli endurskoðað og vil minna á, að það er einmitt mælt svo fyrir í málefnasamningi ríkisstj., að þetta skuli gert og mér er óhætt að segja, að við það ákvæði málefnasamningsins verður staðið. Bankakerfið mun verða tekið til endurskoðunar og er ekkert við því að segja, þó að það sé ekki allt gert á einum degi. Það verður eðlilega að taka sinn tíma og hafa sinn aðdraganda, að ýmsu því sé komið í framkvæmd, sem fyrirheit hefur verið gefið um í málefnasamningi ríkisstj. Þetta er í rauninni höfuðatriðið í því, sem ég vildi segja um þetta. Það eru svo ýmis aukaatriði, sem koma fram í grg. með þessari þáltill. og reyndar kom einnig fram í ræðu hv. flm., sem skiptar skoðanir geta verið um. Ég skal ekki fara langt út í það. Ég tel, að það þjóni engum tilgangi að hefja langar umr. um þau atriði. En ég vil þó aðeins taka fram og þá sumpart vegna þess, hvernig mér finnst andinn í þessari grg. vera, þar sem býsnazt er yfir fjölgun banka og reyndar bankaútibúa, - að það hefur enginn banki verið settur á stofn hér á Íslandi án þess að Alþ., - án þess að löggjafinn - hafi samþ. það. Það er þess vegna alveg ástæðulaust að vera að láta að því liggja, að stjórnarvöld eða framkvæmdarvaldshafar hafi þar átt hlut að. Um bankaútibúin er hins vegar það að segja, að þar er það Seðlabankinn, sem þarf að veita leyfi til, að þau séu sett á stofn. Það má þá skrifast á hans reikning. Ég hygg aftur á móti, að ef það mál er skoðað niður í kjölinn og athugað e.t.v. eilítið út frá öðrum forsendum en þeim, sem mér virtust koma fram hjá hv. flm., þá sé það nú ekki alveg jafnaugljóst, hvernig á að líta á þau mál, eins og hann vildi vera láta. Sjálfsagt má segja það, að á ýmsum stöðum, þar sem upp hafa risið tvö eða fleiri bankaútibú, sé það óeðlilegt, en á hitt vil ég benda, að fyrir fólkið, sem býr úti á landsbyggðinni, á hinum ýmsu stöðum, þá er það engan veginn lítilsvert atriði, að þar sé fyrir hendi peningastofnun. Það má vel vera, að það mætti hugsa sér eitthvert annað fyrirkomulag á því. en að hafa útibú frá bönkunum. En ég hygg, að flestir muni telja, að það sé ekki litilfjörlegt hagræði fyrir fólkið, sem býr víðs vegar um landið, að hafa hjá sér peningastofnun og það geti jafnvel verið hugsanlegt, að ég held, að slíkt örvi til sparnaðar, að menn leggi frekar inn peninga sína í þá stofnun, sem er hjá þeim, en ef þeir þyrftu að senda það allt suður í Reykjavík í einhvern aðalbanka. Án þess að ég ætli að fara að taka upp nokkra vörn fyrir fjölgun útibúa, þá held ég, að það verði að hafa svona ýmis atriði í huga í sambandi við það og að ekki megi líta á það of þröngsýnum augum. En áreiðanlega er eitt atriði, sem kemur og á að koma til greina í sambandi við endurskoðunina á bankakerfinu, þ.e. athugun á sameiningu á bönkum og þá tek ég undir það líka. Það stingur einmitt oft í augu, að það séu kannske á tiltölulega litlum stöðum tvö eða fleiri útibú. Ég er því sammála. Hér var áðan líka vikið að því, að mér skildist sem heldur óheppilegri þróun, að það væri farið inn á og hefði verið farið inn á, á undanförnum árum útgáfu spariskírteina og með því dregið fé frá bönkunum. Þannig má líta á þetta, en ég held, að markmiðið með útgáfu spariskírteina sé auðvitað öðrum þræði að útvega fjármagn til nauðsynlegra framkvæmda, en öðrum þræði held ég, að það hafi verið meiningin með því að örva til aukins sparnaðar. Það held ég, að hafi tekizt að einhverju leyti, því að ef menn setja lausafé sitt í þannig bréf, þá er betur tryggt, að það verði ekki tekið og sett í einhvers konar eyðslu, en ef það er í banka, þar sem auðvelt er að taka innstæðu út, oftast nær hvenær sem er. Ég held, að það verði líka að hafa þetta í huga í sambandi við útgáfu spariskírteinalánanna og ég vil alls ekki undirskrifa það, að það sé óheppileg pólitík að hafa farið inn á þá braut og ég vil alls ekki undirskrifa það, að það sé óheppileg pólitík að fara meira inn á þá braut, en gert hefur verið að undanförnu. Það eru nú settar fram ýmsar spurningar í upphafi grg. með þessari þáltill. Ég held, að það sé rétt, eins og hv. flm. komst að orði í framsöguræðu sinni, að þar væri um staðhæfingar að tefla frekar en spurningar og má nú sjálfsagt segja, að sumar þær staðhæfingar séu nokkuð vafasamar, en alveg er ég sammála þeirri skoðun, sem kom fram hjá hv. flm., að ríkisstofnanir þyrftu að gera meira að því að byggja yfir sig í stað þess að kúldrast í leiguhúsnæði, eins og hann segir. Ég vænti þess, að hv. alþm. séu margir fleiri sama sinnis og hv. flm. og það standi ekki á stuðningi þeirra við það, að ríkisstofnunum, já, jafnvel sjálfu stjórnarráðinu, sé gert kleift að byggja yfir sig og þurfi ekki til frambúðar að vera í leiguhúsnæði. Ég álit það ákaflega óheppilega skipun og ég álít, að það þurfi að breytast og mun styðja það af heilum hug. Svo vil ég líka aðeins drepa á eitt atriði, sem hefur komið fram og kemur óbeint fram í þessari þáltill., kom reyndar fram líka hjá hv. ræðumanni hér áðan, þegar hann var að tala um Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég vil aðeins víkja að því, því að ég er alveg á öndverðum meiði við þau sjónarmið, sem virtust koma fram. Það er talið óeðlilegt, að Alþ., eða ef menn vilja heldur orða það svo, flokkarnir, sem virðast vera einhver svartur skuggi, sem ekki megi nefna, eigi fulltrúa í bankaráðum. Já og fulltrúa í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég tel þetta heilbrigt, hef alltaf talið það heilbrigt. Ég tel, að löggjafarsamkoman, fulltrúar þjóðarinnar, þeir eigi beinlínis að eiga fulltrúa, sem geta haft aðstöðu til að fylgjast með þessum stofnunum og hafa áhrif á starf þeirra og rekstur. Ég álit þetta svo þýðingarmiklar stofnanir, stofnanir, sem fara með svo mikil völd, sem m.a. fara með svo mikinn þátt fjárstjórnar, sem á eftir okkar stjórnskipunarkerfi fyrst og fremst að vera í höndum Alþ., að ég álít það eðlilegt, að Alþ. hafi með þessum hætti hönd í bagga með þessum stofnunum. Hitt er svo annað mál hvort þessi bankaráð hafa verið nægilega virk. Um það verð ég að segja það, að þá verða þeir flokkar að eiga það að einhverju leyti við sína fulltrúa í þessum ráðum. En ég gæti ekki fellt mig við það, að það væru bara ráðnir þarna embættismenn, bankastjórar, sem ættu að fara með efstu stjórn og endanlega stjórn þessara stofnana, án þess að þeir hefðu sér við hlið og yfir sér eitthvert ráð, sem gæti litið til með þeim og eins og ég hygg, að hafi komið fram hjá mér, þegar ég ræddi um Framkvæmdastofnun ríkisins á sínum tíma og mælti fyrir henni, þá réði hjá mér alveg sama sjónarmið um uppbyggingu á þeirri stofnun. Ég áleit, að það væri sjálfsagt, að Alþ. hefði einmitt hönd í bagga með stjórn þeirrar stofnunar á þann hátt, að það kysi henni stjórn. Það væri eðlilegt. Ég er þeirrar skoðunar, að það megi enn fjölga þessum ráðum. Ég er þeirrar skoðunar, að það séu ýmsar ríkisstofnanir hér, sem hefðu gott af því, að sett væri yfir þær þvílíkt ráð þingkjörið ráð, sem fylgdist með starfsemi þeirra. Ég álit það einmitt meginhlutverk Alþ. að tryggja það, þegar settar eru á fót ríkisstofnanir, sem er falið að fara með mikið vald, að Alþ. geti fylgzt með þeirra starfsemi, ríkisstofnun, sem kannske er veitt einkasala eða einkaréttur á einhverjum ákveðnum sviðum. Það er ekki óeðlilegt, að fólkið eigi þar sína fulltrúa í stjórn, þó að með þessum hætti sé. Ég heyrði því miður ekki fsp., sem fram var borin af hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni. Mér er sagt, að hann hafi haft áhyggjur út af væntanlegu húsnæði Framkvæmdastofnunar ríkisins, það mundi verða of stórt.  Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þessa till. Þessar aths., sem ég hef sett hér fram, má auðvitað ekki skoða sem nein andmæli við þeirri meginstefnu, sem felst í þessari þáltill. Eins og ég sagði, er ég alveg sammála þeirri meginhugsun, sem í henni felst.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að færa hæstv. forsrh. þakkir fyrir það, hversu vel hann tók undir þá megin hugmynd, sem kemur fram í þáltill. Það er að sjálfsögðu megin atriðið. Hins vegar vænti ég þess, að hann virði mér til vorkunnar, þó að ég flytji þetta þrátt fyrir það, að það standi í málefnasamningnum, vegna þess að þingheimur gerir sér ljóst, að þetta er ólítill vandi við að fást. Einnig vil ég þakka hv. 1. landsk. þm. fyrir góðan skilning og undirtektir við þetta mál. Það var kannske eitt smáatriði, að hv. þm. taldi, að hefði komið fram hjá mér kannske einhver misskilningur eða ónákvæmni í sambandi við starfstíma bankastarfsmanna og má vel vera, að það sé rétt. Hins vegar var það að sjálfsögðu ekki ætlun mín, heldur hitt, að vekja athygli á því, hversu undarlega væri með þessi mál farið og ég hef ekki sannfærzt um það, að eðlilegt sé að greiða jafnvel fólki, sem vinnur kannske ekki mikla eftirvinnu, ómælda eftirvinnu, í samanburði við vinnu þeirra, sem skila svo mikilli vinnu, að það er sanngjarnt að greiða þeim heil mánaðarlaun í viðbót. Ég vil taka það skýrt fram, að það er alls ekki ætlun mín að telja, að bankastarfsmenn séu oflaunaðir, síður en svo, heldur mætti hafa þar annað fyrirkomulag á. Að öðru leyti vil ég þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir. Hins vegar verð ég að segja það, að tveir hv. stjórnarandstæðingar tóku til máls og ræddu ekkert um þáltill. og má þá heita, að þeir séu ekki svara verðir. Reynt var að gera málflutning þennan, sem ég hef uppi, ómerkan með því að benda á, að ég hafi eða minn flokkur, stutt stofnun Framkvæmdastofnunar ríkisins. Í fyrsta lagi er þetta heldur ómerkilegur málflutningur, því að í stað þess, að þessir hv. þm. hefðu átt að ræða um, hvort þörf væri á endurskoðun bankakerfisins, þá er reynt, eins og ég sagði áðan, að gera þetta mál ómerkilegt með útúrsnúningum, en ég vil í þessu sambandi benda á, að ég greiddi ekki því atkv., að þrír yrðu kommissarar Framkvæmdastofnunarinnar.



Herra forseti. Ekki verður það nú sagt, að hv. 3. landsk. þm. sé neitt stór í sér eða stórbrotinn, þegar hann kemur hér í ræðustól og flytur hæstv. forsrh. þakkir fyrir það, sem hann sagði hér. En það var nú aðallega það, að þetta stæði í málefnasamningnum og það mundi verða framkvæmt, þegar hann teldi það tímabært. Hins vegar sagði hæstv. forsrh. annað, sem ég hygg nú, að hv. þm. hljóti að hafa tekið eftir. Hann sagði, að fullyrðingar þessa hv. þm. væru mjög vafasamar. Ég hygg nú, að þetta sé nægjanlegt til þess að slá botninn úr öllum þeim stóryrðum, sem hv. þm. hafði hér áðan í sambandi við þetta mál í framsöguræðu sinni og þurfi ekki að ræða það frekar, því að þetta er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði. Ég hygg, að bæði það, sem þessi hv. þm. sagði nú og hefur reyndar oft sagt hér áður við ýmis tækifæri, að ýmsar fullyrðingar hans séu vægast sagt mjög vafasamar. Hann sagði, að við værum ekki svara verðir, vegna þess að við hv. stjórnarandstæðingar, sem hérna tókum til máls, ég og hv. 5. þm. Norðurl. e., við hefðum ekki rökrætt efni till. En hann gaf sannarlega sjálfur tilefni til þess í ræðu sinni, að farið væri út í aðra sálma, þegar hann er að gagnrýna nákvæmlega það sama sem hann hefur staðið að hér sjálfur á Alþingi að samþykkja, en það var í sambandi við Framkvæmdastofnunina. Hv. 5. þm. Norðurl. e. rakti það rækilega, að fyrirkomulagið á stjórn þeirrar stofnunar, sem þessi hv. þm. samþykkti hér fyrir áramót, væri nákvæmlega það sama og á yfirstjórn bankanna. Þar er sjö manna stjórn og þar eru þrír undirmenn, sem samsvara bankastjórum, en eru bara kallaðir kommissarar í þessari stofnun, þannig að það fer ekkert á milli mála, að það þýðir náttúrlega ekki að vera að gagnrýna það, sem maður samþykkir sjálfur og nær fram að ganga á Alþ. Það er alveg út í hött hjá þessum hv. þm. og sýnir það, sem hæstv. forsrh. sagði og staðfestir, að það ber að taka allar hans fullyrðingar með mjög mikilli varúð. Ég beindi tiltekinni spurningu til þessa hv. þm. eða hæstv. forsrh. og hæstv. ráðh. sagðist ekki hafa þessar tölur sem ég bað um, á reiðum höndum. Við því er ekkert að segja. Ég ætlaði að spyrjast fyrir um þetta, en ég hélt nú satt að segja, að yfirmaður þessara mála, efnahagsmálanna, þar sem hér er um stórt mál að ræða eins og Framkvæmdastofnunina, að hann hefði nú eitthvað fylgzt með því og eitthvað vitað um kostnaðarhliðina á málinu, því að þetta hlýtur að skipta milljónum, ef ekki tugum milljóna, þannig að maður hefði ætlað, að hæstv. forsrh. hefði nú vitað um þetta. Hann hafði þá venjulegu aðferð, sem hér hefur oft verið beitt áður, að benda okkur á að snúa okkur til eins eða annars til að fá upplýsingar. Ég hef ekki aðstöðu, vegna þess að ég get ekki aflað mér þessara upplýsinga. Ég vil bara knýja hér fram á þingi frá þeim aðila, sem ekki verður vefengdur, sem er sjálfur hæstv. forsrh., hvað sé rétt í málinu. Ég vil kannske ekki fara eftir því, sem maður heyrir í bænum! Ég vil ekkert vera að hafa eftir fulltrúum, sem flokkurinn hefur kosið í stjórnir eða nefndir. Þm. eiga kröfu á því, að yfirmenn þeirra málaflokka, sem undir þá heyra, upplýsi þingheim um bæði kostnaðarhlið og það, sem kann að verða spurt um í sambandi við málið. Þetta tel ég, að við eigum alveg skýlausa heimtingu á og ætlast til þess, að hæstv. forsrh., ef hann verður spurður um það síðar við annað tækifæri, sem ég efast ekki um, að muni gefast, hafi þessar tölur á reiðum höndum og þær komi hér inn í skjöl Alþingis. Ég skal nú ekki fara að karpa við hv. 3. landsk. þm. um þessi mál frekar og tel þess ekki þurfa með, því að hæstv. forsrh. hefur gefið honum þá áminningu, sem honum dugir alveg í sambandi við málflutning sinn, að það sé ákaflega lítið að marka það, sem hann kemur með hér á Alþ. Ég hefði nú kannske vænzt og haldið, að hæstv. forsrh. kæmi eitthvað inn á það, sem ég ræddi hér, en það var það, sem hv. 3. landsk. þm. upplýsti okkur um. Hann nefndi nú ekki orðið óðaverðbólga, en hann sagði, að öll efnahagsmálin væru að fara úr skorðum. Hans orð lágu beint til þess. Þetta er nákvæmlega það, sem ég sagði áðan. Þetta eru að heita má nákvæmlega sömu orðin og hæstv. forsrh. fyrrv. vinstri stjórnar viðhafði, þegar hann sagðist sjá sig tilneyddan til að segja af sér og slíta stjórnarsamstarfi. 



Herra forseti. Erindi mitt í ræðustól að þessu sinni var nú eingöngu það að undirstrika, að í byrjun ræðu minnar hér áðan tók ég svo til orða, að það væri sjálfsagt að endurskoða bankakerfið. Allt íslenzkt þjóðlíf er í mótun og við þurfum að endurskoða og endurskoða alla mögulega hluti. Annars er hætt við stöðnun og ég held, að enginn hv. þm. sé á móti því að endurskoða hlutina. Ég vil aðeins vekja athygli á því, fyrst ég er kominn hér í ræðustól, að það er eitt atriði í sambandi við þessa þáltill., sem mér finnst dálítið merkilegt og lýsir stefnubreytingu af hálfu hv. stjórnarsinna hér á Alþ. og það er það, að nú eru þeir farnir að flytja þáltill. um efni, sem stendur í stjórnarsamningnum. Þetta átti að vera óalandi og óferjandi hér í haust í byrjun þings. Þegar við stjórnarandstæðingar vorum að reyna að flytja till. um hin og þessi mál sem drepið var á í stjórnarsamningnum, þá komu hér bæði ráðh. og stjórnarsinnar í pontuna og lýstu vanþóknun sinni á þessu athæfi okkar, því að þetta stæði í málefnasamningnum og enginn gæti efazt um, að það yrði framkvæmt. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni yfir þessari stefnubreytingu, sem orðin er. Nú geta menn gengið að því vísu, að þeim verður ekki svarað þannig hér eftir, að það sé óþarfi að minnast á ein eða önnur mál vegna þess að þau standi í stjórnarsamningnum. Svo vil ég aðeins árétta það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að ég tel, að í ræðu hv. 3. landsk. þm. hafi hann ráðizt allharkalega á það, sem hann hefur áður bæði í blöðum og opinberlega kallað pólitíska spillingu, þ.e. hvernig farið er að því að kjósa í bankaráð og hvernig farið er að því að velja hankastjóra íslenzka bankakerfisins. Þetta hefur hann í ræðu og riti sagt, að væri pólitísk spilling. En ég var að benda honum og flokksmönnum hans á það, að þeir hafi ekki verið fyrr setztir á Alþ. en þeir hefðu gert slíkt hið sama og meira að segja bætt gráu ofan á svart með því að taka upp þessi vinnubrögð og bæta ýmsum ágöllum við, því að ríkisstj. á að skipa svokallað framkvæmdaráð. Og það er ríkisstj. ein, sem gerir þetta. Það eru stjórnarsinnar, sem sitja þar, þrír kommissarar, valdir sinn úr hverjum þingflokki, sem styður ríkisstj. Þetta er að mínum dómi margfalt meiri pólitísk spilling, en þau vinnubrögð, sem hafa verið viðhöfð í sambandi við val á bankastjórum, ef að því hefur mátt finna. Ég benti líka á það, að hv. þm. hefði gagnrýnt harkalega, hvernig valið er í bankaráðin. Hæstv. forsrh. hefur tekið upp hanzkann fyrir það og lýst sinni skoðun á því. Mín skoðun er sú sama. En skoðun hv. 3. landsk. þm. virðist vera allt önnur. Hans ræða hér um þetta var í raun og veru einn allsherjar áfellisdómur um vinnubrögð ríkisstj. við að lögfesta svokölluð lög um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem eins og ég segi eru nákvæmlega að eðli sínu hliðstæð því, sem hefur gerzt um bankaráð og bankastjóra íslenzka bankakerfisins, nema þar er bætt við mörgum ágöllum. Þess vegna var ég að benda á það, að hv. þm. hefði bæði flengt sjálfan sig og ríkisstj. í heild fyrir þessi lög.