Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Emil Jónsson: Ég gat þess við fyrri umr. þessa máls, að ef till. mín um það, að þessu máli yrði vísað til n., yrði felld, mundi ég bera fram brtt. í þá átt, að ríkisstj. væri einnig heimilt að veita þeim fiskframleiðendum, sem hafa selt fisk sinn hér heima samkv. brezka samningnum, nokkra hækkun miðað við vísitölu frá þeim tíma, sem brezki samningurinn var gerður. Þessari till. hefur nú verið útbýtt, og liggur hún fyrir á þskj. 50. Ég skal ekki fara langt mál út í þetta á ný, ég gerði það nokkuð við fyrri umr., sem fór fram í gær. En till. er um það, að ríkisstj. hafi heimild til, ef henni finnst ástæða til, eftir að þessir útvegsmenn hafa gert upp reikninga sína, að veita þeim einhverja uppbót, allt að vísitöluhækkun fyrir það tímabil. Það var allmikið kvartað um það, þegar brezki samningurinn var gerður á s.I. ári, að verðið væri lágt. Þá var vísitala framfærslukostnaðar 155, en nú er hún 182 eða 183, svo að það hefur orðið æðimikil breyt. síðan. Hvort útgerðarkostnaður hefur vaxið hlutfallslega við þessa vísitöluhækkun, skal ég ekki segja. En það var upplýst í gær, að ekki fáir bátar, sem stundað hafa síðustu vertíð, hafi tapað, og þá er ástæða til að veita þeim uppbót fyrir það tímabil. Mér er fullljóst sjálfum, að ekki liggja fyrir neinar fullnægjandi upplýsingar um afkomu þessa atvinnuvegar á s.l. ári. En ég álít engu að síður heimilt að koma með þessa till. heldur en það er fyrir meiri hl. fjvn. og aðra flm. þessarar till. að koma með sína till., því að hún er algerlega óundirbyggð. Það lá ekki fyrir, hver kostnaður mundi vera fyrir ríkissjóð af framkvæmd þeirrar till. Samkv. upplýsingum frsm. gat það oltið á upphæð frá 1–5 millj. kr. Ég vil að lokum beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að ég fái að koma að skrifl. brtt. um fyrirsögn till., ef mín till. verður samþ., því að eins og till. er flutt, er hún eingöngu um útflutning landbúnaðarafurða, en mundi verða um útflutningsvörur yfirleitt, ef till. mín verður samþ.

* Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson): Hér kemur fram á þskj-. 508 brtt. frá hv. 6. landsk. við till. okkar meiri hl. í fjvn. Ég verð að segja, að mér finnst efni þessarar till. alveg sérstakt mál og það mikið mál. En því máli fylgja ekki minni gallar en þessari megintill. okkar, því að enn verr er till. hv. þm. undirbúin, svo að þar er rennt algerlega blint í sjóinn. En ég vil taka það fram, þar sem hv. þm. sagði áðan, að þetta væri 1–5 millj. kr., að það er ekki rétt. Ég sagði, að það væri um 1–3 millj., held ég hafi orðað það nánast 11/2–3 millj. En þar að auki var það, að þessi aðaltill. okkar var búin að vera í n. og athuguð þar, en þessari till. er skotið fram við síðari umr., eftir að það er ómögulegt orðið fyrir sömu n. að fjalla um hana. Hún er líka allt annars eðlis en aðaltill. okkar. Hún á við afurðir, sem eru seldar meiri hluta ársins 1942 eða hálft árið, en ekki einu sinni hálft árið 1941, en okkar till. á aðeins við að bæta upp sölu fyrir árið 1941. Hér er farið út á allt aðra braut fyrir yfirstandandi ár og meira að segja ókominn tíma. Því að mér skilst þetta nái til júníloka þetta ár, og þegar af þeirri ástæðu er þetta annars eðlis. Ég vona, að hv. flm. sjái, að það liggur ekki svo mjög á að taka þessa till. fyrir og hann sýni þá sanngirni við hitt málið, að hann vildi taka till. aftur og taka hana upp á næsta þingi, enda þá útrunnið það skeið, sem hann biður um uppbót fyrir á þessum fiskafla. Þetta virðist mér mjög sanngjarnt. En hitt virðist mér, ef till. er ekki tekin aftur, benda á það, að ekki sé eingöngu tilgangurinn að fá þessa uppbót fram, heldur líka að gera ófært að samþ. aðaltill.

*Emil Jónsson: Út af þessum tilmælum vil ég segja það, að ég fór þess á leit í gær við fyrri umr., að málinu yrði frestað til sumarþingsins að minnsta kosti. Þing ætti væntanlega eftir að koma saman, ekki einu sinni, heldur tvisvar enn á þessu ári, og væri því góður tími til að fá málið afgr. þá, þegar betri upplýsingar lægju fyrir um söluverð þessara landbúnaðarafurða, svo að hægt væri að gera sér nokkra hugmynd um, hve mikið ríkissjóður þyrfti að greiða í þessu skyni. Það getur ekki gilt sem röksemd, að bændur muni miða heyskap sinn við það, hvort þessi uppbót fæst eða ekki. Ég geri ráð fyrir, að þeir séu búnir að taka sínar ákvarðanir um fólksráðningu, hvort sem þessi uppbót er veitt eða ekki. Það væri á allan hátt viðkunnanlegra, að fyrst væri séð, hvað söluverðið yrði, og síðan, hvað ríkissjóður ætti að greiða, og hvort hann þyrfti að greiða allt eða nokkurn hluta. Ef hv. þm. gengur inn á þetta, skal ég óðar fyrir mitt leyti geyma till. mína.

*Einar Olgeirsson: Mig langar til að gera fyrirspurn til hv. 6. landsk., sem flytur brtt. við aðaltill. Það er talað um, að framleiðendur fái hækkað verð af fiski og fiskafurðum. Við hverja er átt með þessu? Er átt við raunverulega framleiðendur, sjómenn og smáútvegsmenn, sem við fiskinn vinna, draga hann úr sjó og koma honum á land, eða er átt við þá eigendur fisksins, sem stundum eru að vísu þeir sömu, - eigendur fisksins, sem kaupa hann, þegar hann er kominn á land? Það mundi vera það eina rétta að greiða hana til framleiðenda. Mig, langar til að heyra, hvaða skoðun hv. þm. hefur á þessu atriði. Og í öðru lagi, hvað heldur hv. þm., að þetta sé mikil upphæð, sem þarna er um að ræða, ef greiða á verðlagsuppbót á fisk, sem seldur er samkv. brezka samningnum á þessum tíma, svona hér um bil?

*Bjarni Ásgeirsson: Þessi brtt. hv. 6. landsk. er visst form af neii gegn þessu máli og er ekki komin fram til neins annars en að reyna að koma fæti fyrir það, með því að brtt. er fyllilega óaðgengileg. Hér er tvennu ólíku saman að jafna. Sjávarútvegurinn hefur aldrei haft jafngóða og mikla markaðsmöguleika fyrir vörur sínar eins og nú á stríðsárunum, t.d. 1941. Og það er vitað mál, að þeir, sem hann stunda, hafa aldrei grætt eins mikið. En á landbúnaðinn hefur stríðið haft þau áhrif, að útflutningsmarkaður er að lokast meira og minna, þannig að landbúnaðurinn situr með mikið af vörum sínum frá 1941 óseldar, og er ófyrirsjáanlegt, hvenær sel jast. Þá ber hv. þm. fram till. um að legg ja að jöfnu að bæta upp sjávarútflutningsvörur, þó að sala þeirra stæði með hinum mesta blóma 1941. En hvað landbúnaðinn snertir, þá er ekki einungis að ræða um vörurnar frá 1941, heldur er allt í óvissu um sölu og verð á miklum hluta landbúnaðarafurða á yfirstandandi ári. Það er sýnilegt, að í þessari till. er engin sanngirni á ferð, heldur er aðeins verið að bregða fæti fyrir þetta mál. Hv. þm. sagði, að það mætti vel fresta þessu til sumarþingsins, þangað til sýnt væri, hvað fæst fyrir vörurnar. Nú er upplýst, að alveg er óvíst, hvort hægt er að selja fyrir nokkurt verð sem nemur, fyrr en jafnvel eftir stríð. Það er talað um að geyma ullina þangað til eftir stríð. Hv. þm. neitaði enn fremur, að það hefði nokkur áhrif á fólksráðningu til bænda, hvort þessi till. er samþ. eða ekki. Heldur hann, að það hafi engin áhrif á ráðstafanir bænda á þessu ári, hvort þeir hafa hugmynd um, hvort þeir fá nokkurn skapaðan hlut fyrir mikinn hluta af útflutningsvörum sínum? Ég veit, að bændur hafa treyst á þetta liðsinni, að öðrum kosti hefðu margir þeirra dregið við sig verkafólk og framkvæmdir á þessu ári, - og munu áreiðanlega gera það, ef þessi till. verður felld. Hygg ég, að þjóðin megi sízt við slíkum afturkipp á þessum tímum. Vona ég, að meiri hl. þingsins skilji það, að bændur þurfa nú á því að halda, að þeir séu hvattir til að starfa og framleiða í sumar til þess að tryggja þjóðinni lífsnauðsynjar. En tilgangurinn með brtt. þessari er enginn annar en að koma aðaltill. fyrir kattarnef. Hv. flm. hefur ekki látið sér detta í hug að koma með hana fyrr en síðasta dag þingsins. Ef nauðsynin væri svo rík, hefði hann líklega komið auga á hana fyrr. Aðalröksemd hans var sú, að málið væri svo gersamlega óundirbúið og alveg út í bláinn þær tölur, sem voru nefndar. En til þess að bæta úr þessu, kórónar hv. þm. þetta með því að koma með till., sem er miklu minna undirbúin og miklu síður hægt að segja, hvaða tölur muni hafa í för með sér: Auk þess er ómögulegt að sjá, eins og kom fram í ræðu hv. 4. þm. Reykv., hverjir eiga að fá þessa uppbót. En ég skýrði frá því við framsögu þessa máls, að samkv. áætlun þess manns, sem nákunnugastur er þessum hlutum, Jóns Árnasonar framkvæmdarstjóra, mundi þessi heimild, sem farið er fram á í till. okkar, kosta ríkið í mesta lagi frá 21/2–3 millj. kr. Hann reiknaði það út með þeirri nákvæmni, sem honum er lagin, og eftir þeim gögnum, sem voru fyrir hendi. En það getur enginn reiknað út nema á löngum tíma, hvað það mundi kosta ríkissjóð, sem hv. 6. landsk. flytur till. um. Það getur vel verið, að komi á daginn; þegar farið er að athuga afkomu ársins 1942, að sjávarútvegurinn verði fyrir afhroði á þessu ári, og það verði nauðsynlegt fyrir ríkið að hlaupa undir bagga á einn eða annan hátt, og tel ég þá sjálfsagt, að það verði gert. En ég hygg, að það mætti athuga það mál fram eftir árinu, jafnvel fram á árið 1943, um leið og afkoma landbúnaðarins fyrir það ár verður e.t.v. athuguð. Ég tel, að það geti ósköp vel farið saman.

*Emil Jónsson: Hv. 4. þm. Reykv. spurðist fyrir um það, hvaða skilning bæri að leggja í þessa till., hvort átt væri við þá, sem hefðu aflað fisksins, eða hina, sem seldu hann. Fisksins er aflað að langmestu leyti undir hlutaskiptafyrirkomulagi, og þá eru framleiðendur þeir, sem taka sinn hlut á þessum skipum. Og í till. er vitanlega átt við þá menn. Þá spurði hv. þm., hve háa upphæð væri um að ræða. Það get ég ekki sagt. Það kostar allmikla vinnu að finna það. En ég býst við, að það geti verið um álíka upphæð að ræða eins og fyrir var í till. og með álíka möguleikum til að breytast eins og þar eru, og innan þeirra takmarka, sem flm. telja fyrir uppbótinni samkv. sinni till. Hv. þm. Mýr. var að segja, að mín till. væri ekki annað en visst form af neii. Þetta er ekki rétt nema að nokkru leyti. Ég var á móti till. og gerði grein fyrir því. En úr því að hún var samþ., þá finnst mér ekki ósanngjarnt að þetta komi fram líka. Og ég hef fært rök fyrir því, að það er alveg eins mikil ástæða til að taka þessa menn með eins og bændur. En það er rangt, að ég sé alveg á móti því, að bændum sé einhver uppbót greidd, það hef ég aldrei sagt. En ég er á móti því að gera það nú þegar og það á þann hátt að ákveða það áður en maður veit, hve mikillar uppbótar er þörf, þannig að þeir fái fyrst það hæsta verð, sem greitt hefur verið hér á þessu landi, og svo í viðbót fulla uppbót. Svo sagði hv. þm., að ég hefði kórónað allt þetta með því að koma með till., sem ómögulegt væri að áætla, hvað gilti fyrir ríkissjóð. Þetta er ekki rétt nema að nokkru leyti. Það er einfalt skrifstofuverk að fá upp, hve mikinn kostnað till. mín hefur í för með sér, því að það er skráð og vitað, hve miklu þessar sölur allar nema. Það er ekkert annað að gera en leggja það saman og hve mikil verðlagsuppbótin er á hverjum tíma. Ég skal viðurkenna, að bændur hafa að vísu misst mikinn hluta af markaði sínum erlendis. En hvað um síldina? Vill hv. þm. ganga inn á þá braut, að ef engin er síldveiði á þessu ári, að bæta upp það tjón, sem þeir menn verða fyrir, sem ekki geta stundað þessa veiði? Ég sé ekki annað en það sé nokkuð hlíðstætt. Eftir því, sem mér er sagt, eru ekki eftir nema einn sjötti til einn sjöundi af þeim mörkuðum, sem áður voru til fyrir saltsíld. Hvað á að gera við hitt? Og hvernig á að bæta þeim mönnum, sem lifa af síldveiðum, það tjón, sem þeir verða fyrir með því að geta ekki stundað veiðina? Á að slá því föstu fyrir fram, að greiða skuli fullar bætur fyrir það að geta ekki stundað þessa atvinnuvegi? Yfirleitt finnst mér svo mikið skyndihandbragð vera á þessari till., að ekki væri óeðlilegt, þó að hún yrði athuguð í 1–2 mánuði. Ég skal ábyrgjast, að það verður málefninu aðeins til góðs, en ekki til tjóns.

*Einar Olgeirsson: Út af svari hv. 6. landsk. við fyrirspurn minni, vildi ég, að því væri slegið föstu, að átt sé við þá í till., sem hafa unnið sjálfir að þessari framleiðslu, mestmegnis með hlutaskiptum, enda séu menn ekki taldir framleiðendur, sem hafa eignazt fiskinn með því að kaupa hann af öðrum og síðan selt upp í brezka samninginn. Það er vitanlega alltítt að kaupa afla af bátum, þegar lagt er á land. Ég held það sé nauðsynlegt, að þetta komi alveg skýrt og greinilega fram. Það er vitanlegt, að orðvenja hjá sumum mönnum í Alþ. er svo slæm, að það er talað um togaraeigendur sem framleiðendur, menn, sem aldrei hafa komið nálægt því að framleiða fisk, en það er alls ekki átt við togarasjómenn, þegar framleiðendur eru nefndir. Þess vegna vildi ég leggja áherzlu á þetta og álít, að þessi skilgreining, sem hv. 6. landsk. gaf, sé sú, sem eigi að vera, ef till. verður samþ.



Herra forseti ! Ég leyfi mér að tilkynna hinu háa Alþingi, að mér hefur borizt svolátandi bréf : „Ríkisstjóri Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis þess, er nú situr, frá því er venjulegum störfum þess verður svo langt komið, að ekki þykir ástæða til lengra þinghalds að sinni, til þess dags, er almennar kosningar til Alþingis fara fram á þessu sumri. Gjört í Reykjavík, 23. maí 1942. Sveinn Björnsson ( L. S.) Ólafur Thors.“ Samkvæmt umboði því, sem í bréfi þessu felst, hef ég ákveðið að leita samþykkis Alþingis á heimild forsætisráðherra til handa til þess að fresta fundum Alþingis nú að loknum þessum fundi í Sþ. og til þess dags, er almennar kosningar fara fram á þessu sumri, og hef um það flutt þáltill. þá, sem nú hefur verið útbýtt á þskj. 509 og er til umr. Þau rök, sem að því liggja, að farið er fram á slíka heimild, eru fram færð í svohljóðandi grg. þessarar þáltill.: „Með því að samþykktar hafa verið breytingar á stjórnarskránni og þing mun nú verða rofið frá þeim degi talið, er almennar kosningar til Alþingis fara fram í sumar, en þinginu má ekki slita nú samkv. ákvæðum 18. gr. stjórnarskrárinnar, hefur sú leið verið valin að leita heimildar til þess að fresta því til þess tíma, er þingið mun verða rofið.“



Herra forseti. Með því að hið háa Alþingi hefur nú veitt samþykki sitt til þess að fresta fundum Alþingis, samkv. þáltill. á þskj. 509,. er nú hefur verið samþ., þá leyfi ég mér að tilkynna hinu háa Alþingi, að samkv. umboði því, sem felst í ríkisstjórabréfi, dagsettu í dag, er ég hef lesið upp, fresta ég fundum Alþingis fyrst um sinn, þar til öðruvísi verður ákveðið. Þá vil ég leyfa mér að lesa upp bréf ríkisstjóra um þingrof: „Ríkisstjóri Íslands gerir kunnugt: Þar eð Alþingi hefur samþykkt frv. til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá ríkisins 18. maí 1920 og stjórnarskipunarlögum nr. 22. 24. marz 1934, verður samkv. 75. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. téð stjórnarskipunarlög, að rjúfa Alþingi: Fyrir því mæli ég svo fyrir, að Alþingi, sem þá situr, skuli rofið frá þeim. degi að telja, er almennar kosningar til Alþingis fara fram á þessu sumri. Gert í Reykjavík, 23. maí 1942. Sveinn Björnsson. Ólafur Thors:“ Og að lokum skal ég lesa ríkisstjórabréf um alþingiskosningar: „Ríkisstjóri Íslands gerir kunnugt: Með því að ég hef með bréfi, dagsettu í dag, rofið Alþingi frá þeim degi að telja., sem almennar kosningar til Alþingis fara fram á þessu sumri, ber samkv. stjórnarskránni að láta almennar kosningar til Alþingis fara fram. Fyrir því mæli ég svo fyrir, að almennar kosningar til Alþingis skuli fara fram sunndaginn 5. júlí n.k. Gert í Reykjavík, 23. maí 1942. Sveinn Björnsson, Ólafur Thors.“

Forseti (GSv): Samkv. þessari tilkynningu má telja, að þessi fundur sameinaðs Alþingis verði að þessu sinni hinn síðasti. En eftir venju, þegar þingi lýkur þannig með frestun, verður ekki gefið neitt sérstakt yfirlit yfir þingstörfin. En ég vil nota tækifærið til að þakka þingmönnum fyrir gott samstarf við mig sem forseta og árna þeim allrar farsældar í sumar, bæði heima og heiman.



Ég leyfi mér fyrir hönd alþingismanna að þakka forseta sameinaðs Alþingis fyrir góða fundarstjórn og röggsama. Ég veit, að ég mæli þetta fyrir hönd allra þingmanna án undantekningar, og við árnum honum allrar blessunar í framtíðinni.

Forseti (GSv): Ég þakka hlý og heil orð í minn garð og segi þá fundi slitið.

1) IngP: Vegna þess, hve till. þessi er óljóst orðuð, segi ég nei. 12 þm. (GÞ, ÍslH, PHann, PO, SEH, SK, StSt, ÞBr, ÁJ, BJ, BSt, EÁrna) fjarstaddir. Till. afgr. sem ályktun Alþingis (A. 530).