Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir einni minni háttar breytingu á ný lega settum lögum um veiðar með botnvörpu, flotvörpu og dragnót í fiskveiðilandhelginni. Eins og fram kemur í grg. þessa litla frv., urðu nokkur mistök í sambandi við setningu laganna, eða eins og segir nánar í grg. frv., þá urðu þau mistök við gerð uppdrátta, sem sýndu fyrirhugaðar togveiðiheimildir fyrir Norðurlandi, að það gleymdist að taka með í reikninginn þá staðreynd, að með reglugerð nr. 189 1972, um fiskveiðilandhelgi Íslands, voru felldir niður grunnlínupunktarnir Siglunes, Flatey og Lágey. Af þessari ástæðu var uppdráttur á þskj, með ofangreindu frv., sem sýndi togveiði heimildir samkv. því, ekki réttur, miðað við texta 2. gr. A. 1 frv., nú laga nr. 102 1973. Hins vegar var það ætlun fiskveiðilaganefndar, að 12 sjómílna línan, sem getið er í 2. gr. A. 1, yrði sú sama og landhelgislínan var fyrir útfærsluna í 50 sjómílur, eins og sýnt var á uppdrætti í ofangreindu fskj. II. með frv. Það, sem hér hefur gerst, er, að þær fiskveiðiheimildir, sem ætlað var að veita fyrir Norðurlandi, þ.e.a.s. á litlu svæði bæði fyrir austan og vestan Grímsey, - þær fiskveiðiheimildir, sem veita átti íslenskum skipum, urðu af þessum ástæðum nokkru minni en ætlast var til og við hefur t.d. verið miðað í sambandi við veiðiheimildir breskra togara á þessu svæði. Því þykir nauðsynlegt að breyta þessu á þann hátt, sem til var ætlast, þó að þetta hafi orðið svona við kortagerð og vissan misskilning, sem varð í sambandi við málið. Hér er um litla breytingu að ræða, sem þyrfti að fá afgreiðslu hið fyrsta. Hér getur ekki verið um neinn efnislegan ágreining að ræða, og ég vil því vænta þess, að hv. sjútvn. sjái sér fært að afgreiða þessa litlu breytingu tiltölulega fljótt, svo að hún megi komast inn í gildandi lög fljótlega. Sé ég ekki ástæðu til að ræða frekar þá breytingu, sem í þessu frv. felst, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál úr hófi fram. Ég tek undir það með hæstv. sjútvrh., að þetta mál er þess eðlis, að því þarf að hraða í gegnum þingið, og hefði raunar þurft að vera fyrr á ferðinni. En ég get ekki tekið undir það með honum, að þetta sé svo lítilvægt atriði eins og fram kom í ræðu hans. Hér er m.ö.o. um það að ræða, að á 515 ferkm. svæði í geirum, sem eru utan 12 mílna radíusar sitt hvoru megin við Grímsey, er Bretum heimilt að veiða með botnvörpu fyrir Norðurlandi, en ekki Íslendingum, samkv. núgildandi lögum og samningunum við Breta. Hér er því um mál að ræða, sem er ekki lítilvægt, en ástæða til að undirstrika, að þurfi að leiðrétta hið bráðasta. En í sambandi við þetta mál vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann hugsar sér að framkvæma reglur, sem eru misjafnar gagnvart Bretum og Íslendingum við Suðvesturlandið. Það er heimilt fyrir Íslendinga að veiða á Selvogsbanka frá 20. mars til 20. apríl, en fyrir Breta frá 20. mars til 1. maí, að mér skilst, þannig að þar er um að ræða, að Bretar hafa heimild til þess að veiða á einhverju viðkvæmasta hrygningarsvæði við landið lengur en Íslendingar með botnvörpu samkv. núgildandi lögum og reglugerðum. Ég vildi spyrja hæstv. ráðh., hvað hann hugsaði í þessum efnum, hvort hann hugsaði sér að knýja Breta til að virða þetta svæði jafnlangan tíma og Íslendingar. Þá vildi ég einnig spyrja hæstv. ráðh. í tengslum við þetta mál, hvað hann hygðist gera út af nótaveiði við Norðurland. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa smærri bátar við Norðurland - haft heimild til að veiða þorsk í nót fram að þessu ári, en eftir þetta ár skyldi því hætt samkv. reglugerð, sem sjútvrh. hafði gefið út. Nú er þarna um að ræða verulegan flota smærri báta, sem hafa sáralitla möguleika á annarri veiði á ákveðnum árstíma en með þessu veiðarfæri. Því hefur stundum verið haldið fram, að í þetta veiðarfæri veiddist minni fiskur en í önnur veiðarfæri. En þeir, sem að því standa, telja, að það sé rangt, og hafa margoft óskað eftir fiskifræðilegum athugunum á því, hvort veiðarfæri þeirra drepi meiri smáfisk en önnur. Mér er ekki kunnugt, að þessar athuganir hafi farið fram, heldur ganga klögumálin á víxl í þessum efnum, og þetta tel ég alveg ótækt. Ég lít svo á, að ef eigi að gera svo afdráttarríkar ráðstafanir, sem algert bann á veiðarfæri, sem þannig kippir að verulegu leyti grundvellinum undan útgerð í stórum landshlutum, þá verði það að vera byggt á einhverri vísindalegri athugun, sem menn geti lagt fram með slíkum aðgerðum. Ég spyr sem sagt hæstv, ráðh., hvað hann hugsi sér að gera í þessu efni, hvort hann ætli ekki að framlengja um einhvern tíma leyfi fyrir þessum veiðiskap og hafa jafnframt með honum strangt eftirlit og sjá til, hvort þarna er um að ræða þann voða, sem ýmsir hafa viljað vera láta.



Herra forseti. Ég þarf að svara því, sem um er spurt. - Það er í fyrsta lagi friðaða veiðisvæðið á Selvogsbanka yfir hrygningartímann, sem hafði verið lokað fyrir öllum veiðum á tímabilinu frá 20. mars til 20. apríl, en reglum hefur verið breytt um það þannig, að þetta svæði skuli vera lokað nokkru lengri tíma eða út aprílmánuð, alveg í samræmi við þær óskir, sem fram höfðu komið. Þessi breyting var af hálfu sjútvrn. tilkynnt utanrrn. og það beðið um að koma því á framfæri við Breta og sjá til þess, að þeir virtu þetta, og við höfum fulla ástæðu til að ætla, að þeir virði þessa reglu í samræmi við það, sem áður hafði komið fram hjá þeim. Það verður að sjálfsögðu gengið fast eftir því, að það gildi eitt og sama um íslensk skip eins og bresk á þessu svæði. Varðandi fsp. um nótaveiði fyrir Norðurlandi get ég upplýst það, að þetta mál er nú til sérstakrar athugunar í rn. Hafði verið gert ráð fyrir því að banna að fullu og öllu veiðar í nót, en ákveðin undanþága var varðandi þessar veiðar fyrir hluta af Norðurlandi, og var búið að tilkynna mönnum með alllöngum fyrirvara, að að þessu væri stefnt, enda lágu þá fyrir mjög einróma samþykktir samtaka útvegsmanna um þetta og all flestra þeirra, sem um málið höfðu fjallað, að rétt væri að stefna að því að banna þessar veiðar með öllu. Vegna þess var sú ákvörðun tekin. En nú kemur það sem sagt upp, eins og oft vill verða, þegar bannið á að taka gildi, að þá er óskað eftir því að fá annaðhvort lengri framlengingu eða a.m.k. undanþágur fyrir vissa aðila frá banninu. Þetta er nú til sérstakrar athugunar. Mér er vel kunnugt um, að á hluta Norðurlands er nokkuð um það, að smærri bátar stunda svona veiðar og hafa gert allmikið gagn með þessu veiðarfæri. Því er hins vegar ekki að neita, að ýmiss konar vandkvæði hafa fylgt því að nota þetta veiðarfæri, bæði við veiðina og eins við vinnsluna. Og þeir aðilar eru æðimargir, sem hafa verið að sækja á um það að fá að kaupa sér veiðarfæri af þessari tegund, fleiri en þeir, sem stundað hafa veiðar með þessu veiðarfæri að undanförnu, og er hætt við, að ef hér yrði um verulega framlengingu að ræða, þá mundu bætast í hópinn allmargir aðilar, sem stunda mundu veiðar með þessu veiðarfæri. Ég get sem sagt ekki sagt um það á þessari stundu, hvort vikið verður frá þessum reglum og veitt frekari undanþága. Málið er í athugun í samráði við fulltrúa frá Norðurlandi, sem hér eru staddir og hafa rætt við rn. um málið, og málið er í athugun einnig í samráði við Fiskifélagið, hvernig þessum málum megi koma fyrir, þannig að samkomulag geti tekist um það. En sem sagt, frekari niðurstöður get ég ekki sagt af þessu máli að svo stöddu.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. Ég vil einungis lýsa fylgi mínu við þetta frv. og vonast til þess, að það fái sem skjótasta afgreiðslu á hv. Alþ., eins og hæstv. sjútvrh. bar fram óskir um. Jafnframt víl ég þó lýsa furðu minni, að slík mistök skuli geta átt sér stað eins og þau, sem hér er um að ræða og verið er að leiðrétta með flutningi þessa frv. Það er ekki að undra, þótt sjómönnum sárni það, eftir að hið svokallaða samkomulag við Breta hefur tekið gildi, að þá skuli koma í ljós, að Bretar fá að stunda togveiðar á þessu tiltekna svæði mun nær landi en Íslendingar sjálfir. Ég ætla ekki að rekja gang þeirra mála, er snerta samningana við Breta, en sú saga öll er með þeim hætti, að vel hefði átt að vanda til þess, að slík mistök ættu sér ekki stað sem hér hafa orðið og þannig kveikt í þeim mönnum, sem þetta mál snertir. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég vænti þess, að frv. þetta fái skjóta afgreiðslu, til þess að bætt verði úr þeim mistökum, sem leitt hafa af sér það ranglæti, sem þarna er um að ræða.



Herra forseti. Um meginefni þessa frv. er fátt eitt að segja. Hér hafa orðið tæknimistök, sem komið hafa upp, eftir að lög voru samþ. um veiðar með botnvörpu og flotvörpu í fiskveiðilandhelginni. Hæstv. ráðh. leggur nú til. að þessi tæknilegu mistök verði leiðrétt. Er út af fyrir sig ekkert við þessu að segja. Hér hafa orðið mistök, sem eru mannleg, má segja, þó að leið séu, og ég hygg, að við græðum lítið á því að fara að karpa um þetta að ráði, því að auðvitað fær málið framgang hér í hv. d. og í þinginu öllu. En ég vil segja nokkur orð í sambandi við nótaveiðina, sem hér hefur borið á góma, og þau orð, sem hæstv. ráðh. lét falla um það efni. Hann upplýsti, að þetta mál sé til sérstakrar skoðunar í rn., og er það vel. En ég vil taka undir þau orð, sem komu fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. e, um nótaveiðina almennt. Hér er um verulegt vandamál að ræða, og nauðsynlegt er að finna skynsamlega leið út úr þessum vanda. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að þó að það kunni að vera eitthvað mismunandi skoðanir norðanlands um þessi efni, er ákaflega margt, sem mælir með því, og miklir hagsmunir og áhugamál margra, að áfram verði heimilað að veiða í nót að nokkru fyrir Norðurlandi. Það eru býsna margir bátar, sem stunda þær veiðar. Þó að það sé ekki mikill fjöldi miðað við alla báta landsins, er það býsna stór floti miðað við einstaka staði og miðað við Norðurland í heild, þannig að illa kann að fara, ef ekki verður fundin skynsamleg leið út úr þessum vanda. Ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. og menn hans í rn. leiti allra skynsamlegra leiða til að leysa þetta vandamál.



Herra forseti. Það var í sambandi við þá fsp., sem hér kom fram varðandi friðun Selvogsbankasvæðisins, og það svar, sem hæstv. ráðh. gaf, sem ég taldi ástæðu til að kveðja mér hljóðs. Ég skildi það þannig nokkurn veginn afdráttarlaust, þegar verið var að ræða samninginn við Breta, að það mætti alveg treysta því, að þeir mundu virða þá friðun, sem er ákveðin í hinni íslensku reglugerð. Og ég vil ekki trúa því, fyrr en á það reynir, að svo verði ekki, enda væri það að sjálfsögðu alveg óverjandi, ef erlendum skipum yrði liðið að veiða þarna, en íslenskum skipum ekki. En það var annað, sem ég vildi spyrja hæstv. ráðh. um í sambandi við Selvogsbankasvæðið. Um það var nokkur orðrómur á s.l. vetri, að friðunin, eins og hún var ákveðin þá, hefði ekki verið virt, hvorki af erlendum né íslenskum skipum. Það má vel vera, að einhver brögð hafi verið að þessu. En það var kannske afsakanlegra þá, þar sem þetta var í fyrsta skiptið, sem veiðar voru bannaðar þarna, og Landhelgisgæslan, sem á að hafa eftirlit með veiðum á þessu svæði eins og annars staðar, mun hafa haft öðrum hnöppum að hneppa þá. En mig langar að fá hér fram yfirlýsingu frá hæstv. sjútvrh. um það, hvort hann muni ekki fara fram á það við Landhelgisgæsluna, að hún muni sjá um, að þetta svæði verði alfriðað, eins og reglugerðin segir til um, yfir þann tíma, sem gert er ráð fyrir, eða frá 20. mars til 30. apríl. Ég tel, að ef nokkur mistök eða misbrestur verði á þessu í framtíðinni, sé alveg tilgangslaust fyrir Alþ. að vera að setja friðunarsvæði. Við verðum að geta treyst því, að okkar sjólögreglu verði beitt alveg miskunnarlaust og fortakslaust til þess að fylgja eftir öllum lögum, sem varða friðun á þeim svæðum, sem Alþ. ákveður, að friðuð skuli hverju sinni.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram í tilefni af því, sem hér hefur komið fram, að ég er algerlega sammála um, að það þurfi að veita því alveg sérstaka aðgát, að þetta svæði verði varið vel og friðunin fái að vera raunveruleg á þessu svæði, meðan á hrygningartímanum stendur. Ég mun beita mér fyrir því og leggja á það áherslu við Landhelgisgæsluna, að hún geri sérstakar ráðstafanir til þess, að nákvæmlega verði litið eftir þessu svæði. Við vitum, að mikil veiði er stunduð allt í kringum þetta tiltölulega litla svæði og mikil tilhneiging er eðlilega til að notfæra sér það að fara þarna yfir mörkin og inn á svæðið, og var nokkuð undan því kvartað á síðustu vetrarvertíð. En ég hygg þó, að það hafi verið minni háttar, sem þetta var brotið, og hafi verið reynt að standa býsna fast á því af Landhelgisgæslunni að gæta svæðisins. Sem sagt, ég mun gera það, sem í mínu valdi stendur, til þess að reyna að fá því framgengt, að Landhelgisgæslan gæti alveg sérstaklega að þessu viðkvæma svæði þennan stutta tíma. Það hafði komið fram, eins og kunnugt er, að þetta svæði virtist vera mikið hrygningarsvæði á síðustu vertíð, svo að það virtist hafa verið tiltölulega vel varið svæði, og friðunin hefur ábyggilega náð tilgangi sínum þarna í öllum meginatriðum. Er auðvitað mjög mikilvægt, að svo verði áfram. Ég hef engu við það að bæta, sem ég sagði hér áður varðandi nótaveiðina fyrir Norðurlandi. Málið er í athugun. En þó að mér sé ljóst, að þarna sé um viðkvæmt mál að ræða hjá þeim, sem þarna eiga beinan hlut að máli, þeim, sem þarna hafa stundað veiðar, þá er líka rétt að hafa það vel í huga, að hér er um tiltölulega grófa veiði að ræða með stórtæku veiðarfæri, sem veiðir bæði stórt og stillt og alveg upp í fjöru svo að segja, og árangur margra báta með þetta veiðarfæri á litlu svæði hefur verið geysilega mikill. Umkvartanir margra annarra sjómanna hefur verið meiri út af þessum veiðum en nokkrum öðrum veiðum, svo að hér er nokkur vandi á höndum. Hins vegar skal játað, að hér er ekki um mjög mikla veiði að ræða. Hér er ekki um neitt verulega afkastamikla báta að ræða. Og það verður kannske að reyna að sigla þarna bil beggja og gefa mönnum einhvern kost á því að geta stundað þessar veiðar áfram, sérstaklega ef hægt væri að koma þarna við eitthvað frekari aðgát en verið hefur með þessum veiðum.



Herra forseti. Þetta frv. er stjfrv, og komið frá hv. Ed., þar sem það hefur verið samþ. einróma að fengnum meðmælum aðila vinnumarkaðarins. Um þetta frv. vil ég segja það fyrst, að í málefnasamningi núv. ríkisstjórnarflokka er vikið að því, að sett verði löggjöf, sem tryggi verkafólki greiðslu vinnulauna þrátt fyrir gjaldþrot atvinnurekenda, en löggjöf, sem gengur í þá átt, hefur verið sett fyrir alllöngu um flest Norðurlönd. Rök fyrir slíkri löggjöf eru svo augljós, að ekki þarf mörg orð um að hafa. Í velferðarþjóðfélagi þykir það óhæfa, að verkamaður verði fyrir meira eða minna fjárhagstjóni, þótt fyrirtæki verði gjaldþrota af ástæðu, sem hann fær að engu um ráðið og á engan þátt í að skapa, Í samræmi við þetta hefur félmrn. látið semja þetta frv., sem hér liggur fyrir og er ætlað að tryggja vinnulaun í gjaldþrotatilfellum með ábyrgð ríkisins að fullnægðum þeim skilyrðum, sem eðlilegt hefur þótt að setja og frv. gerir ráð fyrir. Við samningu frv. hefur verið stuðst við lög um ríkisábyrgð á launum, sem sett voru í Svíþjóð 1970 og gengu þar í gildi 1971, og enn fremur hefur verið stuðst við dönsk lög um sama efni frá 1972 og uppkast að frv. um þessi mál í Noregi. Sænsku l. taka eingöngu til gjaldþrotatilvika, og greiðir ríkið kostnað við framkvæmd laganna, en fær síðan kostnaðinn endurgreiddan úr sérstökum sjóði, sem fær tekjur sínar af sérstökum skatti atvinnurekenda, sem á þá er lagður í þessu sambandi. Í Danmörku gilda þær reglur, að Tryggingasjóður launþega ábyrgist réttar kröfur launþega við gjaldþrot, en einnig, ef sannað þykir, að atvinnurekandi geti ekki greitt kröfurnar, þótt ekki sé tekið til gjaldþrotaskipta. Í norsku drögunum að samsvarandi löggjöf er gert ráð fyrir ríkisábyrgð á launakröfum við gjaldþrot og sérstökum viðbótarskatti til almannatrygginga frá atvinnurekendum til að standa undir kostnaði. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er farið að hætti Svía að því leyti, að ríkisábyrgðin nær aðeins til þeirra vinnulauna, sem forgangsréttur fylgir samkv. l. um skipti á dánarbúum, félagsbúum o.fl., og til bóta vegna riftunar á vinnusamningi eða uppsagnar á vinnusamningi, svo og orlofsgreiðslu. Ábyrgðin tekur samkv. 3. gr. frv. einungis til kröfu, sem lýst hefur verið lögformlega við gjaldþrotaskipti. Þetta gildir þó ekki um bú, sem reynast eignalaus og innköllun er því ekki gefin út. Frv. gerir ráð fyrir, að félmrn. inni af höndum greiðslur þær, sem ríkissjóði ber að greiða samkv. því, ef það verður að lögum. En eigi má sú greiðsla fara fram, fyrr en úrskurður um gjaldþrotaskipti hefur gengið, og eigi heldur fyrr en krafan er komin í gjalddaga. Við samningu þessa frv. hefur verið haft í huga að einfalda framkvæmd, eftir því sem frekast er kostur, þannig að af ákvæðum þess leiddi ekki neina óþarfa skriffinnsku. Hefur því m.a. ekki verið horfið að því ráði að leggja sérstakan skatt á atvinnurekendur, svo sem gert er í Svíþjóð og Danmörku. Þykir réttara að fara þá leið að taka tillit til þeirra útgjalda, sem af samþykkt frv. mundi leiða, í annarri skattgreiðslu atvinnurekenda, sem í ríkissjóð rennur, en hér yrði tæpast um mjög miklar hækkanir skatta að ræða. Má í því sambandi geta þess, að á þingi Norðurlandaráðs árið 1971 var lagt til, að fjár yrði aflað í þessu skyni með launaskatti, sem talið var þá, að hæfilega yrði metinn 0,5%. Virðist því ekki fjarri lagi að hækka núverandi launaskatt eða þann skatt, sem ákveðinn yrði án tillits til ákvæða þessa frv., um upphæð af slíkri stærðargráðu, meðan reynsla fengist af því, hvaða upphæð hér gæti orðið um að ræða. En útgjöld þau er auðvitað harla erfitt að áætla af nákvæmni, þar sem fjöldi gjaldþrota hlýtur jafnan að fylgja að mestu árferði hjá atvinnuvegum þjóðarinnar. Herra forseti. Um frekari skýringar á einstökum frvgr. leyfi ég mér að vísa til ítarlegrar grg., er fylgir frv., en vil að lokum segja það, að með frv. er komið til móts við mjög ákveðnar kröfur verkalýðssamtakanna, sem fram hafa verið settar um árabil. Hugsanlegt kann að vera, að launþegasamtökunum þyki sum ákvæði frv. í þrengra lagi, og það er rétt, að hér er gætilega af stað farið, þannig að síðar gætu einstök atriði staðið til bóta að fenginni nauðsynlegri reynslu. Ég legg svo til. herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á l. nr. 71 frá 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Þar er lagt til. að við 2. gr. l. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. er heimilt að kveða svo á í kaup- og verksamningum um hús, húshluta eða önnur mannvirki, sem eigi eru fullgerð á samningsdegi, en seljandi eða verksali skuldbindur sig til að afhenda fullgerð eftir minnst 12 mánuði, að sá hluti söluverðs, sem svarar til þess byggingarhluta, sem ófullgerður er, skuli breytast í samræmi við breytingar á verðlagsvísitölu til afhendingardags.“ Af efni og forsendum l. nr. 71 árið 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga, má ráða, að höfuðtilgangur þeirra var að skapa nauðsynlegan grundvöll að verðtryggingu lánsfjársamninga. Stefnt var að því að taka upp verðtryggingu að einhverju leyti við innlánsstofnanir, fjárfestingarlánasjóði og jafnvel lífeyrissjóði. Jafnframt mun hafa verið reynt að taka af öll tvímæli um lagagrundvöll verðtryggingar, en fram að setningu þeirra voru lög ekki afgerandi um heimildir til að beita verðtryggingu nema á tveimur sviðum. Annars vegar hafði veðdeild Landsbankans fengið almenna heimild til sölu vísitölutryggðra vaxtabréfa á almennum markaði vegna þarfa Byggingarsjóðs. Hins vegar höfðu lög sett við gengisbreytingar krónunnar jafnan endurtekið gamalkunnugt ákvæði, að óheimilt væri að lána með skilmála um breytileika á grundvelli skráningar krónu miðað við erlendan gjaldeyri, nema um endurlánað erlent lánsfé væri að ræða. Þó að tilgangur verðtryggingarlaga hafi fyrst og fremst verið sá, sem að framan greinir, var þó, að því er virðist, gengið lengra í lagasetningunni, og er orðalag 1. gr. það víðtækt, að túlka má það svo, að það nái yfir allt fjármálasviðið, nema löggerninga á sviði kaupgjaldsmála. Reyndin hefur orðið sú, að löggjöfin hefur haft verulega þýðingu á sviði lánsfjársamninga, og má telja hana fyrst og fremst eðlilega og gagnlega að því marki. Á hinn bóginn hafa l. skapað nokkra óvissu um gildi löggerninga, sem mjög algengir og mikilvægir eru í viðskiptum, einkum húsaleigusamninga, sölusamninga um húsnæði og verksamninga. Hefur skapast áratuga hefð að leggja vísitöluviðmiðun til grundvallar í slíkum samningum, og hefur sú venja verið látin óátalin í skjóli ákvæða l. frá 1966. því til áréttingar vísast m.a. í lög nr. 30 frá 1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, en gert er ráð fyrir því í 12. gr. þeirra laga, að stofnunin megi taka mið af breytingu byggingarvísitölu á byggingartíma húsnæðis, þegar afstaða er tekin til endanlegs söluverðs íbúðar og lán er veitt til slíkra bygginga. Nú skeði það í febr. 1973, að kveðinn var upp í borgardómi Reykjavíkur dómur, sem stangast algerlega á við áðurnefnda hefð og lýsir þar ógildan húsaleigusamning eða það ákvæði hans, sem lýtur að vísítöluviðmiðun. Krafa stefnanda í því máli var reist á ákvæði leigusamnings um, að leigugjald skuli hækka eftir tiltekinn tíma, eða 15. mars 1968, samkv. byggingarvísitölu, en síðan segir í dómnum, með leyfi forseta: „Fallast má á það með stefndu, að umrætt samningsákvæði brjóti í bága við 1. gr. l. nr. 71 frá 1966 og sé því ógilt, enda eigi undantekningarákvæði laganna ekki við. Krafa reist á slíkum grunni fær því ekki staðist, og ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.“ Þessi dómur, sem kveðinn var upp í febr. 1973, gengur ótvírætt þvert gegn þeirri hefð, sem skapast hefur um verðtryggingarákvæði í samningum, og dómurinn gefur til kynna, að slíkir samningar séu almennt ógildir. Eins og fyrr segir, er alkunna, að allflestir byggingaraðilar, flestir verktakar, sem samið hefur verið við um verk, og þ. á m. við opinberar stofnanir, hafa áskilið sér vísitölukvöð, og í sölusamningum um íbúðir, sérstaklega eftir að framkvæmdir á vegum Byggingarsjóðs ríkisins komu til skjalanna, hefur þetta viðgengist sem algeng og alger regla. Í 12. gr. l. nr. 30 frá 1970, sem ég hef vitnað hér til, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, er Húsnæðismálastofnuninni falið að taka mið af breytingu byggingarvísitölu á byggingartíma húsnæðis, þegar afstaða er tekin til endanlegs söluverðs íbúðar, og hefur verið litið svo á, að með þessum l. hafi löggjafinn gefið byggingaraðilum undir fótinn um að beita vísitölukvöð í sölusamningum íbúða, þannig að verðhækkana á byggingartíma geti gætt í söluverði. En ein forsenda framkvæmdalána er, að byggingaraðili tilkynni húsnæðismálastjórn grunnverð íbúðar í umsókn um framkvæmdalán. Hliðstæð ákvæði er að finna í velflestum verksamningum um stærri framkvæmdir, m.a. þar sem bæði ríki og sveitarfélög eiga hlut að máli. Slíkir samningar sem þessir hafa verið látnir óátaldir af hinu opinbera um alllangt skeið, og má segja, að þeir hafi þannig verið samþykktir með þögninni. Hinn 20. des. 1972 gaf Seðlabankinn út tilkynningu til áréttingar fyrstu tveim greinum l. frá 1966, og eftir því sem ég hef fengið upplýst, mun ætlunin hafa verið að sporna við gullklásúlum í sölusamningum við innflutning vara frá útlöndum. En tilkynning Seðlabankans vakti menn til umhugsunar, og strax eftir að hún birtist bárust til Seðlabankans fjölmargar fsp. frá aðilum í byggingariðnaðinum, sem hafa í allríkum mæli áskilið sér vísitöluviðmiðun í sínum sölusamningum. Viðbrögð Seðlabanka Ís lands voru þau að hafna öllum beiðnum um undanþágur. Ég hef litið svo á og tel míg hafa fengið heimildir fyrir því að fullyrða, að Seðlabankinn hafi ekki treyst sér til að taka afstöðu til þessara beiðna. Í framhaldi af þessari afstöðu bankans, féll hins vegar annar dómur hjá borgardómi Reykjavíkur, sem gengur nokkuð í aðra átt. Þar er fjallað um það mál, sem höfðað var gegn byggingarsamvinnufélagi hér í borg, þar sem viðkomandi einstaklingur hafði gengið til baka með kaup á íbúð hjá þessu byggingarsamvinnufélagi og krafðist þess að fá vísitölutryggingu ofan á hið umsamda kaupverð. Í þessum dómi er vitnað til l. nr. 36 frá 1952, 20. gr., sem fjallar um byggingarsamvinnufélög, en sú gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Söluverð slíkrar íbúðar, hversu oft sem eigendaskipti kunna að verða, má aldrei verða hærra en stofnverð hennar að viðbættri verðhækkun samkv. vísitölu byggingarkostnaðar og virðingarverði þeirra endurbóta, sem gerðar hafa verið, en að frádreginni hæfilegri fyrningu, hvort tveggja samkv. mati dómkvaddra manna.“ M.ö.o. er gert ráð fyrir því í l. um byggingarsamvinnufélög, að þau geti tekið tillit til hækkunar á vísitölu. En í dómsorðum segir, með leyfi forseta: „Stefndi er byggingarsamvinnufélag og stofnað með heimild í lögum þessum. Í 10. gr. samþykkta stefnda er tekið upp samhljóða ákvæði og er nefnt í 20. gr.,“ - sem ég var að lesa hér upp áðan í l. frá 1952, - „en samþykktir þessar hafa verið staðfestar af félmrn. Eigi er ætlandi, að það hafi verið tilgangur löggjafarvaldsins með setningu laga nr. 71 frá 1966 að fella margnefnt ákvæði 20. gr. l. nr. 36 frá 1952 úr gildi og þar með samsvarandi ákvæði í samþykktum stefnda og annarra byggingarsamvinnufélaga, þar sem slíkt hefði haft mjög afdrifarfkar og óvægar afleiðingar í för með sér, einkum fyrir þau byggingarsamvinnufélög, sem við sölu íbúða hafa farið eftir meginreglu nefndrar 20. gr. laganna.“ Af þeim dómum, sem ég hef hér vitnað til, má sjá, að þar eru mismunandi niðurstöður, og skapar það að sjálfsögðu nokkra óvissu á þessum vettvangi. Nú mætti í sjálfu sér spyrja, hvort nokkuð væri óeðlilegt við það, að l. frá 1966 væru túlkuð með þeim hætti, að vísitöluviðmiðun væri bönnuð eða ógild, og þá mætti jafnframt spyrja, hvort nokkurs væri að sakna, enda þótt þessi vísitöluviðmiðun væri felld úr samningum. Ég skal ekki leggja dóm á þá dóma, sem ég hef vitnað til, né halda því fram, að þau mál séu einhver prófmál í þessum efnum. En það er vissulega rétt, að það finnst mörgum kaupanda súrt í broti, að ofan á samningsbundið kaupverð bætist veruleg upphæð, sem seljandi bætir á verðið vegna vísitöluhækkana á samningstíma. En hitt verður í þessu sambandi að vera alveg ljóst, að hér er að sjálfsögðu ekki um að ræða fé, sem tekið er á þurru, eins og sagt er, heldur sannanleg hækkun á samningstímabilinu, kostnaðarauki, sem bæst hefur við vegna hækkunar á launum eða efni eða öðrum tilkostnaði vegna byggingarframkvæmda. Þess er og að gæta í þessu sambandi, að vegna gífurlegrar verðbólgu á síðustu tímum reynist kaupverð plús vísitala yfirleitt mun hagstæðara verð en markaðsverð á þeim afhendingartíma, sem um er samið, og má nefna mörg dæmi þess. Vísitölukvöðin má því að þessu leyti skoðast hagkvæm fyrir kaupanda, því að ef seljandi gerði enga slíka samninga, en seldi gegn afhendingu eða á afhendingartíma, þá má, miðað við reynslu og miðað við þá verðbólgu, sem hér hefur ríkt, gera ráð fyrir, að verð yrði miklum mun hærra en þó tíðkast í dag. En í þessu sambandi er líka rétt að hafa í huga, að það eitt, að ákvæði um vísitölukvöð verði dæmd ógild, getur haft í för með sér, að skaðabótakröfur ógildi samninga og fjöldagjaldþrot hér í þjóðfélaginu og það langt út fyrir það, sem menn gera sér grein fyrir. Er þá höfð hliðsjón af því, að flestallir byggingaraðilar áskilja sér verðtryggingu, svo og allir verktakar, hvort sem þeir semja við einstaklinga eða opinbera aðila. Innkaupastofnun ríkisins mun t.d. hafa það fyrir venju að viðurkenna slíka vísitöluviðmiðun, og mér er ekki kunnugt um neitt meiri háttar verk eða verksamninga hér á landi, þar sem ekki hefur verið samið um vísitöluviðmiðun. Nú hefur hins vegar skapast það ástand vegna þeirrar óvissu, sem ríkt hefur, að lesa má eftirfarandi klásúlu í sölusamningum, sem gerðir eru núna um fasteignir, - ég tók með mér afrit af uppkasti að samningi, sem mér barst í hendur fyrir skömmu, en í þessu afsali eða kaupsamningi er klásúla svo hljóðandi, með leyfi forseta, - það er gert ráð fyrir verðbótum í þessum samningi, en síðan segir: „Neiti kaupandi að greiða umsamdar verðbætur, greiði þær með fyrirvara eða ef svo skyldi fara, að dómstólar teldu, að lög nr. 71 1966 banni vísitölubindingu kaupverðsins með þeim hætti, sem í samningi þessum greinir, eru forsendur fyrir sölu þessari brott fallnar, og skal seljanda þá rétt að leysa íbúðina til sín með því að endurgreiða kaupanda greiðslu hans með 9% vöxtum“ o.s.frv. Ákvæði sem þetta er að sjálfsögðu mjög óhagkvæmt fyrir kaupanda og á reyndar alls ekki að eiga sér stað í kaupsamningum eða afsölum, því að það felur í sér slíkan fyrirvara, að ekki er við það unandi. En ákvæði sem þetta og óvissan vegna áðurnefndra dóma og afstöðu Seðlabankans veldur óneitanlega verulegri ringulreið og býður heim misjöfnum og jafnvel vafasömum aðferðum til að komast í kringum efni málsins. Byggjendur og seljendur fasteigna munu fara alls kyns leiðir til þess að komast fram hjá þessum l., en þó þannig, að þeir geti tryggt sig fyrir því að fá þær verðhækkanir inn í kaupverðið, sem verða á umsömdum tíma. Það verður að draga í efa, að það samrýmist réttarvitund manna að skerða að þessu leyti möguleika til samninga, og sérstaklega á það við á tímum jafnmikillar verðbólgu og nú er. Það er líka ljóst, að erfitt er við slíkt bann að una, þegar ljóst er, að verðákvörðun í upphafi samnings getur ekki staðist fyrir seljanda nema með fyrirvara um breytileika vörunnar í samræmi við verðþróun á samningstíma. Banni við slíkum ákvæðum er vonlítið að framfylgja, og eins og fyrr segir, er ávallt ráð til að komast fram hjá slíkum bönnum með ýmsum ákvæðum, ef aðeins vísitala eða hliðstæður verðmælir er ekki nefndur. Ég er þeirrar skoðunar, að það yrði til óþurftar fyrir kaupendur, ef vísitöluviðmiðunin um heimildir þessar yrði felld úr lögum. Eins og fyrr segir, getur bindandi verðákvörðun í samningi til lengri tíma en eins árs ekki staðist í því verðbólguþjóðfélagi, sem við búum við. Það byði heim öðru tveggja, að verðið yrði ákveðið of hátt til óhagræðis fyrir kaupandann ellegar of lágt, með þeim afleiðingum, að ýmist dragist að skila verkinu eða byggingunni, verkið verði ekki eins vel unnið eða í versta falli, að verktakinn gefist upp á verkinu, verði gjaldþrota til óbætanlegs skaða fyrir kaupandann, og þekkjum við dæmi þess úr okkar þjóðfélagi. Lögin frá 1966 hafa verið túlkuð á þann veg, að þau banni verðtryggingu og samninga hvers konar um leigu, sölu eða verð. Seðlabankinn hefur ekki viljað gefa leyfi til slíkrar verðtryggingar, eins og honum væri þó heimilt samkv. lögum. Hann hefur á sama tíma óbeint viðurkennt með þögninni þá hefð, sem skapast hefur um slíka vísitöluviðmiðun. Vegna þessarar óvissu, vegna þeirra dóma, sem ég vitnaði til, og allra atvika, tel ég rétt, að löggjafarvaldið kveði upp úr með það, hvað skuli ráða í þessum efnum, og ég hef hér lagt til, að það verði staðfest, að vísitöluviðmiðun sé heimil. En alla vega held ég, að það sé nauðsynlegt, að Alþ. taki afstöðu til þessa máls. Fyrir byggingariðnaðinn er það stórkostlegt hagsmunamál, að vissa ríki um lögmæti þeirra samninga, sem venja hefur verið um að gera um áraraðir, og fyrir verktaka og verksala er óhjákvæmilegt, að verðtrygging sé heimil, ef þeir aðilar eiga að vera færir um að bjóða í verk og standa við þær skuldbindingar. Það er ekki hagur þeirra, sem skipta við slík fyrirtæki, eða fyrir þjóðfélagið í heild, ef það á í framtíðinni að vera undir hælinn lagt, hvort verk verða unnin fyrir útlögðum kostnaði eða á því verði, sem ríkir hverju sinni. Til að taka af öll tvímæli um þessi efni er frv. þetta flutt. Ég vil þó taka fram, að óhreyfð standa öll nauðsynleg ákvæði verðtryggingarlaganna, sem sporna við notkun valútukrónu og gefa Seðlabankanum nauðsynlegar heimildir til notkunar vísitöluákvæða, þar sem fjármálayfirvöld telja þau eiga við. Mundi Seðlabankinn eftir sem áður hafa eftirlit með öðrum samningum, sem áfram mundu falla undir l. óbreytt. Ég tel óþarfa að skýra þetta frv. nánar, nema sérstakt tilefni gefist til, en vil leggja til, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á öllum málum eru til tvær hliðar, og eins er það um þetta mál. sem hér liggur nú fyrir til umr. Hv. flm., Ellert B. Schram, hefur lagt til að verðtryggja fjárskuldbindingar, sem lúta að kaupsamningum um íbúðir í smíðum, en eins og hann gerði rækilega grein fyrir, er bannað með l. frá 1966 að setja vísitöluákvæði inn í samninga. Mér finnst gæta nokkuð hjá hv. flm., að hann gerir sér ekki alveg nægilega grein fyrir því, hvernig húsamarkaðurinn er í raun og veru, byggingarmarkaðurinn. Í grg. nefnir hann sem röksemd fyrir þessari verðbindingu, að á tímum mikillar verðbólgu skerði þetta bann samningsfrelsi manna. Samningsfrelsið á íbúðamarkaðinum er í raun og veru ákaflega lítið. Framboðið er miklu minna en eftirspurnin, og ástandið er þannig, eins og margir hv. þm. vita, að kaupendur kaupa eiginlega hvað sem í boði er. Og það tíðkast jafnvel. þótt ótrúlegt sé, en satt, að menn greiða fé fyrir fram fyrir húsnæði, sem þeir hafa ekki séð. Það er alkunnugt, að stór þáttur í byggingariðnaðinum er að reisa íbúðir fyrir fé kaupandans, áður en hann hefur í raun og veru séð húsnæðið. M.ö.o.: samningsfrelsi í þeim skilningi, að kaupandi geti valið úr mörgum íbúðum og jafnvægi sé yfir markaðnum, er ekki til að dreifa. Hér er sú aðstaða á íbúðamarkaðnum, að það liggur við algerri upplausn. Ég tel því mjög vafasamt, að gera kaupendum skylt að greiða vísitölubætur við kaupsamning fyrir íbúðir, vegna þess að það er í raun og veru verðtrygging gróðans. Seljandinn á við þær markaðsaðstæður, sem ríkja núna, nánast alls kostar við kaupandann, og gætu af þessu sprottið ýmsir undarlegir verslunarhættir. Byggingarvísitalan vex svo óðfluga, að ekki munu vera önnur dæmi um það í þjóðfélaginu. Mér var sagt t.d., að sala íbúða eða verð íbúða hefði hækkað um 40–50% á s.l. ári, og það mundi fela í sér, að það væri engin leið fyrir kaupandann að gera sér grein fyrir verði þeirrar íbúðar, sem hann er að kaupa. Og seljandanum væri beinlínis hagur í því að draga að afhenda íbúðina um nokkurt skeið til þess að geta bætt við verðið byggingarvísitölu, því að hér er um stórar upphæðir að ræða. Með þessu frv. er í raun og veru fyrst og fremst verið að tryggja hag seljandans, svo sem væri fullkomlega eðlilegt við eðlilegar markaðsaðstæður. En við þær aðstæður, sem ríkja á íbúðamarkaðnum, tel ég, að staða kaupandans verði með þeim hætti, að ekki sé skynsamlegt að verðbinda kaupsamninga fyrir íbúðir í smíðum. Ég vil líka benda á eitt atriði, sem skiptir nokkru máli. Undirstaðan til þess að verðtryggja svona kaupsamninga hlýtur að sjálfsögðu að vera fyrir kaupandann, að hann fái lán, sem hækkar jafnhliða byggingarvísitölunni. Það er ekki hægt að bjóða neytanda, að húsnæðismálastjórnarlánið fylgi ekki byggingarvísitölu, en svo á neytandinn að tryggja seljandanum greiðslu í samræmi við byggingarvísitöluna. Ég held, að allir hljóti að sjá, að þetta er ekki gerlegt við þær aðstæður, sem ríkja á íbúðamarkaðnum. Eins og hv. flm. minntist á, er bannað bókstaflega með 1. frá 1966 að setja vísitöluákvæði í kaupsamninga fyrir íbúðir í smíðum. Samt hefur þetta verið gert. Og margir kaupendur hafa orðið fyrir barðinu á þessu og ekki áttað sig á, hvað um hafi verið að ræða. En það virðist svo sem yfirvöld hafi látið þetta afskiptalaust, þó að það stangist á við gildandi lög, og það er í sjálfu sér mjög alvarlega. Hins vegar virðast þessir kaupendur ekki hafa átt auðvelt með að ná rétti sínum þrátt fyrir núgildandi lög. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en ég vil benda á það að lokum, að ég tel, að ef þetta frv. verði að lögum, sé kaupandinn nánast ofurseldur seljandanum sökum þess, hvernig aðstæðurnar eru á húsnæðismarkaðinum. Ég tel því ekki eðlilegan grundvöll, eins og sakir standa, að breyta því lagaákvæði, sem fyrir er um þetta atríði, og tel jafnframt skylt fyrir yfirvöldin og ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. félmrh. að sjá til þess, að núgildandi lögum sé hlýtt, þannig að ekki séu sett vísitöluákvæði inn í kaupsamninga fyrir íbúðir í smíðum.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. gengur sjálfsagt gott eitt til um það að taka upp hanskann fyrir kaupendur, og ekki skal ég gera lítið úr því sjónarmiði, enda tel ég mig reyndar vera með flutningi þessa frv. að gæta hagsmuna kaupenda engu síður en seljenda. Hv. 3. landsk. segir, að ég hafi lagt til með þessu frv. að heimila verðtryggingu á samninga. En ég er ekki að leggja það til. Ég er aðeins að fara fram á það, að Alþingi staðfesti þá venju, sem verið hefur. Hv. þm. segir, að það hafi verið bannað skv. lögum, en sagði síðar frá því í ræðu sinni, að yfirvöld hafi látið það afskiptalaust. Og það er einmitt mergurinn málsins. Það má túlka lögin og þau hafa verið túlkuð með þeim hætti, að það sé bannað að verðtryggja samninga. En engu að síður hefur þetta verið látíð óátalið af yfirvöldum og þessi venja hefur skapast, þannig að það má um það deila, hvort það standist gagnvart lögum nú að banna þessa vísitölukvöð svo skyndilega. Hv. þm. fjallaði nokkuð um ástandið á fasteignamarkaðinum og ræddi um þá þenslu, sem þar ríkti, og ég get vel undir það tekið. En ég er ekki að gera tilraun til að leysa það með þessu frv. Það er auðvitað allt annað og miklu stærra mál. Ég er einfaldlega að taka mið af því ástandi, sem er staðreynd, og reyna að greiða þannig úr samningum og viðskiptum manna á þessum vettvangi, að bót fáist á því ástandi, sem ríkir. Ég held, að það verði að liggja ljóst fyrir, að við verðum að taka tillit til þeirrar verðbólgu og þeirrar þenslu, sem á sér stað í þjóðfélaginu, hvort sem okkur líkar betur eða verr, þangað til við sjálf tökum fyrir það. Hv. þm. ræddi um verðtryggingu gróðans. Ég reyndi að skýra það út í framsöguræðu minni, að ég tel vera ómaklegt að tala um, að hér sé um aukna gróðastarfsemi að ræða hjá þeim, sem byggja og selja, vegna þess að þeir einfaldlega telja sér ekki fært annað en að taka inn í slíka samninga ákvæði, sem gera ráð fyrir þeim kostnaðarhækkunum, sem verða á samningstímanum. Reynslan og sagan hafa sýnt okkur það, hvort sem í hlut eiga svokallaðir braskarar, eins og hv. 3. landsk. vill kalla þá, sem byggja og selja, eða um er að ræða verktaka, aðila, sem taka að sér alls kyns verk fyrir einstaklinga, ríki og sveitarfélög, að þessir aðilar eru allir á einu máli um, að ekki sé hægt að gera slíka samninga nema hafa slík vísitöluákvæði með. Og ég held, að allir geti áttað sig á því, ef þeir vilja vera sanngjarnir, að þegar samið er til eins árs eða lengri tíma á þeim tímum, sem eru núna, þá er útilokað annað en að taka tillit til þeirra hækkana, sem eiga sér stað nánast frá degi til dags. Við verðum að skoða þetta mál einmitt í því ljósi, hver sé staða t.d. kaupandans, ef vísitöluákvæði eru bönnuð. Ég var að benda á það áðan, að í fyrsta lagi má gera ráð fyrir því, að farið verði fram hjá þessu með einhverjum aðferðum, sem umdeilanlegar eru og eru miklu minni trygging fyrir kaupandann en ella. Í öðru lagi má gera ráð fyrir því, að aðilar, sem byggja og selja, þeir selji einfaldlega ekki, þeir bjóði ekki til sölu fyrr en húsin séu tilbúin til afhendingar, annað hvort tilbúin undir tréverk eða fullgerð, og sannleikurinn er sá, að þá verður verðið miklu hærra en það er nú í dag, þegar samið er fyrir fram. Einstaklingur, sem kaupir íbúð í dag upp á það, að hún verði afhent eftir eitt ár, gerir samning, sem gerir ráð fyrir vísitölukvöðum, fær íbúðina á umsömdum tíma, greiðir umsamið verð með vísitölubreytingunni eða vísitöluhækkuninni, hann fer betur út úr þeim kaupum heldur en ef hann drægi að kaupa íbúðina í eitt ár og keypti hana þá. Verðið verður honum hagstæðara. Ég get nefnt mörg dæmi máli mínu til sönnunar, hvað þetta snertir. Þriðji kosturinn er auðvitað sá, að það sé samið um verð, sem sé allt of lágt fyrir byggjandann að ráða við, hann ræður ekki við það að geta afhent íbúðina á þessu verði, hefur ekki upp í kostnað, og hann fer á höfuðið með allar sínar byggingar og allar sínar framkvæmdir, og auðvitað verður það mestur skaði fyrir kaupendurna. Þetta eru rök, sem ég tel renna stoðum undir þetta frv. og staðfesta þá skoðun mína, að það sé kaupandanum til hagræðis, að vísitöluheimild sé fyrir hendi. Ég skal ekki fjalla frekar um þetta mál. Ég held, að ég hafi vikið að þeim atríðum, sem fram komu í ræðu hv. 3. landsk. Það sýnist sitt hverjum um þetta, og auðvitað er hægt að mistúlka slík ákvæði og tala um verðtryggingu gróðans. En ef menn skoða málið af sanngirni og taka mið af þeim staðreyndum, sem blasa við í þjóðfélaginu, þá held ég, að menn hljóti að vera á einu máli um það, að slík vísitöluskilyrði séu nauðsynleg, a.m.k. að einhverju vissu marki.



Herra forseti. Á þskj. 396 hef ég ásamt tveim öðrum þm. Sjálfstfl. flutt frv. til l. um breyt. á l. nr. 45 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Aðrir flm. frv. eru hv. 4. þm. Vesturl. og hv. 2. þm. Norðurl. v. Frv. þetta felur það í sér, að hækkað verði ríkisframlag til byggingar íbúðarhúsa í sveitum úr 120 þús. kr. í 200 þús. kr., og með sama hætti, að framlag til endurbyggingar íbúðarhúsa geti hækkað allt að þessu marki, ennfremur að framlög til byggingar og endurbyggingar gróðurhúsa hækki úr 120 kr. á fermetra í 200 kr. á fermetra. Framlög til byggingar íbúðarhúsa í sveitum voru fyrst tekin í lög árið 1957 með þeim breytingum, sem þá voru gerðar á l. um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Var framlag þetta þá 25 þús. kr. Síðan hafa framlög þessi verið hækkuð 4 sinnum, og þá nokkurn veginn til samræmis við verðlagsbreytingar. Fyrsta hækkunin var með samþykkt stofnlánadeildarlaganna 1962, og var framlagið þá hækkað í 40 þús. kr. Með breyt. á þeim l. árið 1963 voru framlögin hækkuð í 50 þús. kr. og aftur í 60 þús. kr. 1964. Síðast var þessu ákvæði breytt með setningu laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl. 1971, og var framlagið þá ákveðið 120 þús. kr. Frá þeim tíma eru nú bráðlega liðin 3 ár, án þess að þetta framlag og framlög til gróðurhúsabygginga hafi verið hreyfð. Öllum er þó kunnugt, að á þessu tímabili hafa orðið gífurlegar verðhækkanir og verðlagsbreytingar meiri en nokkru sinni fyrr í okkar þjóðfélagi. Á þessu tímabili, frá 1. júlí 1971 til 1. nóv. 1973, hefur byggingarvísitalan hækkað úr 535 stigum í 913 stig eða um 70.65%. Enn er ekki búið að gefa út byggingarvísitölu frá 1. mars s.l., og er hún ekki væntanleg fyrr en nú um miðja þessa viku, en spádómar hafa verið uppi um það, að þá mundi byggingarvísitalan fara upp í 970 stig, og ef svo verður, þá verður hækkun hennar frá 1. júlí 1971 81,3%. Hér er því sannað, svo sem verða má, að um gífurlegar verðhækkanir hefur verið að ræða á þessu tímabili, og byggingarkostnaður þó kannske aukist hraðar en flestar verðlagsbreytingar aðrar. Það virðist því vera kominn tími til að fara að huga að því að hækka framlög til þessara framkvæmda, ef það er ekki meining núv. stjórnvalda að hverfa frá þeirri stefnu, sem mörkuð hafði verið, að réttmætt væri að styðja þessar framkvæmdir. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því, að byggingarframlögin til íbúðarhúsa hækki úr 120 þús. kr. í allt að 200 þús. kr. Enda þótt þessi hækkun sé lögð hér til, er hún ekki að fullu í samræmi við byggingarvísitölu, því að hér er um að ræða hækkun, sem nemur einungis 66.7%. En vísitalan hefur þegar hækkað til 1. nóv., eins og ég sagði, um 70.65%, og hækkar til muna meira nú eftir fáa daga. Eðlilegt er að skoða þessi mál í samhengi við lánveitingar til þessara framkvæmdaþátta. Á árinu 1971 voru lán Stofnlánadeildar landbúnaðarins til íbúðarhúsabygginga í sveitum 600 þús. kr. að hámarki. Nú eru þessi lán 800 þús. kr. Ef þeirri reglu hefði verið fylgt, að hækka lán til íbúðarhúsa í sveitum í samræmi við byggingarvísitölu, eins og hún var 1. nóv. s.l., ættu þessi lán nú að vera 1 millj. og 23 þús. kr. Ef byggingarvísitalan fer í 970 stig 1. mars, þyrftu þessi lán að vera 1 milljón og 87 þús. kr. Það er því auðséð, að lánin, enda þótt þau hafi nokkuð verið hækkuð, eru miklu lægri að raunvirði en þau voru árið 1971, þegar núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda. Séu báðir þessir þættir teknir saman, sem eðlilegt er að gera, nam framlag og lán 1971, þegar núv. ríkisstj. kom til valda, 720 þús. kr., en nema nú 920 þús. kr. En ef höfð væri hliðsjón af byggingarvísitölu og miðað við 1. nóv. s.l., þá þyrfti framlag og lán að vera 1228 þús. kr. í stað 920 þús. kr., eins og er í dag. Og ef byggingarvísitalan fer í 970 stig 1. mars, þá þyrfti þetta að vera 1283 þús. kr. í stað 920 þús. kr., eins og raun ber vitni í dag. Æskilegt væri að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ríkisstj., enda þótt enginn ráðherra þeirrar ríkisstj. sjái ástæðu til þess að vera við umr. hér í hv. Nd., hvort það sé meining ríkisstj. að láta framlög og lánveitingar til þessara framkvæmdaþátta í sveitum, þ.e. íbúðarhúsa og byggingar gróðurhúsa, étast upp í eldi verðbólgunnar og verða að engu. Rétt áðan var verið að útbýta tveimur frv. frá hæstv. ríkisstj. Enda þótt ekki hafi gefist tími til að skoða þau frv. svo að nokkru nemi, sést þó strax, að þar er gert ráð fyrir því að færa þau framlög, sem um er rætt í því frv., sem ég hér er að mæla fyrir, úr höndum Landnáms ríkisins til annarra aðila: annars vegar framlög til gróðurhúsa til Búnaðarfélags Íslands, og greiðist það framlag út eftir jarðræktarlögum, og á hinn bóginn framlög til íbúðarhúsa í sveitum til Stofnlánadeildar landbúnaðarins, og skulu þau þaðan greidd út. Hér skal ekki vikið að þessum efnisbreytingum. Til þess gefst væntanlega tími, þegar þessi frv. koma hér til 1. umr. Hins vegar sést einnig á þessum frv., að þar er gert ráð fyrir óbreyttu framlagi til þessara tveggja framkvæmdaþátta. Enda þótt hæstv. ríkisstj. sjái nú ástæðu til að leggja fram sérstök frv., sem m.a. kveða á um, hvernig með þessi framlög skuli farið á næstunni, sér hún ekki ástæðu til að gera neinar till. um hækkanir á þeim. Þar með birtir hún þá stefnu sína, að þau skuli standa óbreytt og étast upp af eyðingarmætti verðbólgunnar, sem geisar undir handarjaðri hæstv. ríkisstj. Ég tel eðlilegt að freista þess, að fá því framgengt hér á hv. Alþ., að framfylgt verði þeirri venju, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafði við meðferð þessara mála, sem sé þá að, hækka þessi framlög nokkurn veginn til samræmis við verðlagsbreytingar, sem þá voru. Fáist það ekki fram, er það staðfesting á því, sem ætla má, eftir því sem birtist í frv. hæstv. ríkisstj., sem lögð eru fram hér í dag, að það sé stefna hennar að draga með hjálp verðbólgunnar í landinu úr þeirri aðstoð, sem bændastéttin fær til þess að byggja yfir sig, og þá um leið að draga úr þeirri aðstoð, sem hið opinbera veitir til þess að koma áfram mannvirkjum til gróðurhúsaræktar. Þetta virðist vera sú stefna, sem núv. hæstv. ríkisstj. ætlar sér að starfa eftir. Ég skal ekki á þessu stigi, vegna þess að enginn hæstv. ráðh. er hér viðstaddur til andsvara, fara fleiri orðum um það, sem virðist vera stefna ríkisstj. í þessum efnum. Ég vil þó vonast til þess, að hún ráði ekki það miklu hér á hv. Alþ. og að sanngirni og dómgreind Alþ. sé svo mikil, að það láti ekki þessa stefnu ríkisstj. ráða, heldur afgreiði mál þetta með hliðsjón af því, sem lagt er til í því frv., sem við þrír sjálfstæðismenn höfum hér flutt og er algerlega í samræmi við það, sem gert var í tíð fyrrv. ríkisstj., sem kennd var við viðreisn og var stundum nefnd því nafni með háðsmerki fyrir aftan af hv. talsmönnum Framsfl. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að eyða fleiri orðum að þessu sinni til að mæla fyrir þessu frv., en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hv. frsm., 1. flm. þessa frv., hefur gert glögga grein fyrir málinu, og þarf ég raunar sáralitlu við það að bæta. Hann gat þess, að hin sérstöku framlög til íbúðarhúsabygginga og endurbyggingar íbúðarhúsa í sveitum hefðu verið tekin í lög 1957. Var þá styrkur þessi 25 þús. kr. Síðan hefur hann verið hækkaður smátt og smátt með vaxandi dýrtíð og verðbólgu og nam samkv. l. frá 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl., 120 þús. kr. Í því frv., sem við flytjum nú þrír sjálfstæðismenn, er gert ráð fyrir því, að styrkur þessi hækki í 200 þús. kr. og fylgi þar með nokkurn veginn, þó ekki alveg, þeim verðbreytingum, sem orðið hafa, síðan fjárhæðin var síðast ákveðin. En það er dálítið táknrænt, að í sama mund og talað er fyrir þessu frv. er dreift á borð hv. alþm. stjfrv. til l. um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl. og virðist því slegið föstu þar, í 3. gr., í eitt skipti fyrir öll, að umræddur styrkur skuli aldrei komast yfir 120 þús. kr. Það er rétt að vekja alveg sérstaka athygli á því, að hingað til eða allt frá árinu 1957 hefur verið fylgt nokkurn veginn sambærilegri þróunarstefnu í þessum málum, en í því frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fram í dag, er vikið þvert úr þeirri leið. Það er algerlega breytt stefna, sem segir, að héðan í frá skuli þetta hámark sett, sem ég áðan nefndi. Að vísu er það svo, þegar maður lítur lauslega yfir þetta frv. hæstv. ríkisstj., að þá er eins og það sé flutt til samræmis við annað, sem búið sé að gera og ákveða,en þegar það er skoðað nánar, er þar um eintómar tilvitnanir að ræða í frv., sem aðeins eru á umræðustigi og ekki orðin að lögum. Þetta er alveg í samræmi við meginstefnu hæstv. ríkisstj. í þessum málum, sem hún markaði, þegar hún ákvað að láta endurskoða lög um jarðir, Landnám ríkisins, Stofnlánadeild o.fl. Þá var það sett og haft að höfuðmarkmiði að tæta Landnám ríkisins í sundur og dreifa verkefnum þess í allar áttir án þess að láta svo mikið sem rannsaka eða reyna að komast til botns í því, hvort slík skipulagsbreyting leiddi til nokkurs sparnaðar eða aukinna þrifa í þjóðfélaginu. Ég tel þetta dálítið táknræn vinnubrögð á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar, ef það á að vera haft að höfuðmarkmiði og yfirskrift í landbúnaðarmálum þjóðarinnar, að Landnám ríkisins skuli lagt í rústir. Þess vegna tel ég fyllstu ástæðu til að styðja að því máli, sem hér hefur verið rakið nokkuð, og reyna að koma þessari sanngjörnu breytingu fram, að styrkir til íbúðarhúsabygginga utan þéttbýlis hækki með vaxandi dýrtíð og verðbólgu til samræmis við það, sem gerst hefur á undanförnum árum.