Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf til forseta Alþingis, dags. 18. nóv. 1993: ,,Þar sem ég verð fjarverandi 21.--29. nóv. nk. vegna opinberra erindagerða í Kanada og Bandaríkjunum, óska ég eftir því að varamaður minn, Svanhildur Árnadóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Halldór Blöndal.`` Svanhildur Árnadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti minna á, eins og reyndar hefur verið tilkynnt, að hér munu fara fram tvær utandagskrárumræður skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga, þ.e. hálftíma umræður. Það er annars vegar að beiðni hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifs Guttormssonar, um breytingar á sjúkrahúsmálum og hins vegar að beiðni hv. 10. þm. Reykv., Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um rekstur leikskóla á vegum sjúkrahúsanna.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Þar er gert ráð fyrir því að veita 30 tilgreindum einstaklingum ríkisborgararétt. Þeir uppfylla allir þau skilyrði sem hv. allshn. hefur sett varðandi veitingu ríkisborgararéttar. Að venju er gert ráð fyrir því að flytja tvö þingmál af þessu tagi á þessu þingi, annað sem afgreitt yrði nú fyrir jólaleyfi og hitt á vorþinginu. Ég legg svo til, frú forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að gera athugasemd við þetta frv. að öðru leyti en því að ég tel eðlilegt að þegar frv. af þessu tagi er lagt fram þá sé það sett upp samkvæmt íslenskri hefð, þ.e. að fornafn komi á undan og eftirnafn á eftir. Ég hef gert þessa athugasemd áður og sú athugasemd hefur ekki verið tekin til greina, en ég vil þá gera það aftur og beini því til hv. allshn. að hún seti þingskjalið þannig upp að það sé sett upp samkvæmt íslenskri nafnahefð. Ég tel það eðlilegt þar sem hér er um að ræða að veita erlendum aðilum íslenskan ríkisborgararétt og raunar hvort sem væri, að þá eigi að fylgja íslenskum hefðum í þessu sambandi.

Virðulegur forseti. Það gerðist sl. miðvikudag að kynntar voru ítarlega í fjölmiðlum tillögur starfsnefndar á vegum hæstv. heilbrrh., nefndar sem fyrst og fremst er skipuð embættismönnum úr heilbrigðiskerfinu, varðandi breytingar á skipan sjúkrahúsmála í landinu. Ég gerði athugasemd við það í upphafi fundar sl. fimmtudag að þessari skýrslu hefði ekki verið komið á framfæri við hv. Alþingi áður eða a.m.k. jafnhliða því sem hún væri kynnt fjölmiðlum og að forstöðumenn þeirra stofnana sem í hlut eiga skyldu ekki hafa fengið aðgang að þessari skýrslu og þeim tillögum sem hún hefur að geyma. Ég ætlaði satt að segja ekki að trúa mínum eyrum þegar þingmenn tjáðu mér það nú á miðjum þessum degi að ekki hefði verið ráðin bót á því af hálfu ráðuneytisins að koma þessum tillögum á framfæri þrátt fyrir þær aðfinnslur sem fram komu hjá mörgum hv. þm. varðandi þennan þátt málsins sl. fimmtudag. Málið var ekki rætt af minni hálfu efnislega vegna fjarveru hæstv. heilbrrh., hann var erlendis en er kominn til þingstarfa á ný. Ég leyfi mér hér, virðulegur forseti, að beina til hæstv. ráðherra eftirfarandi spurningum: 1. Telur heilbrrh. eðlilegt að kynna skýrslu ráðuneytisins í fjölmiðlum áður en hún er send alþingismönnum og forráðamönnum viðkomandi stofnana? 2. Er ráðherra ljóst að skýrsluhöfundar ganga út frá röngum forsendum í sínu plaggi m.a. um þróun samgangna? 3. Hvernig má það vera að horft er fram hjá þætti Almannavarna í vinnu þessarar stjórnskipuðu nefndar? 4. Telur ráðherra koma til greina að á öllu austanverðu landinu verði ekkert svæðissjúkrahús með sérfræðiþjónustu, eins og beinlínis er lagt til í skýrslu nefndarinnar? Það má lesa út úr þessari skýrslu m.a. að tillöguhöfundar hafi gert sér það ljóst að ýmsum þætti vegið nokkuð að byggðasjónarmiðum í landinu og er um það fjallað á bls. 65, þar sem þó segir að þessar tillögur gangi þó í aðalatriðum ekki í þá átt að flytja þjónustu til Reykjavíkur. En varðandi einn landshluta, Austurland, segir: ,,Aðeins á Austfjörðum er stefnt að því að veita aukna þjónustu utan fjórðungsins. Það stafar af því að samgöngur og staðsetning stofnana leyfir ekki hagkvæma þjónustu á svæðinu.`` Um þetta er nánar fjallað í sérstökum tillögum þar sem horfið er frá því að efla svæðissjúkrahús á svæðinu og áætlað er, með orðum skýrslunnar, að sjúkrahúsin þrjú á Austfjörðum verði hjúkrunarsjúkrahús eða jafnvel að sjúkrahúsið á Seyðisfirði verði skilgreint sem hjúkrunarheimili. Að því er snertir samgönguþáttinn þá er augljóst að nefndin gengur út frá aðstæðum sem voru til skamms tíma vissulega þar sem Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað var nokkuð einangrað að vetrarlagi vegna samgönguerfiðleika, en þar er verið að kosta til vel á annað hundrað millj. kr. þessi árin til þess að byggja upp nýjan veg og sjálf Vegagerðin hefur gefið út það álit opinberlega að það kosti að þessari vegabót lokinni ekki meira að ryðja daglega til Neskaupstaðar heldur en það hefur kostað hingað til þrisvar í viku. Er eitthvert samhengi hér í hlutunum? Veit ekki Stjórnarráðið hvað er að gerast varðandi grundvallarþætti og þeir starfsmenn sem settir eru til verka? Þetta er með miklum endemum og ég er ansi hræddur um að þetta geti varðað fleiri svæði á landinu, þó að ég hafi ekki sett mig inn í það í einstökum atriðum, t.d. Norðurl. v. þar sem mér sýnist að stefnt sé ekki í ósvipaða átt og með Austurland og er þó kannski ekki jafnlangt að sækja og þaðan. Veit ekki hæstv. ráðherra og starfsmenn ráðuneytisins að það eru margir dagar á ári hverju þar sem ekki er flugfært milli Austurlands og annarra landshluta? Þar sem nota verður það sem til er á svæðinu, m.a. fyrir sjómennina á miðum úti. Menn heyrðu sl. föstudag í forstjóra Almannavarna ríkisins sem eðlilega undraðist það mjög að ekki virtist tekið hið minnsta tillit til almannavarnaþátta þegar plagg af þessu tagi er saman sett. 
             Ég vænti þess, virðulegur forseti, að við fáum nokkuð skýr svör frá hæstv. heilbrrh. hvert verið er að fara, hvert hann ætlar að stefna á grundvelli þessa plaggs sem unnið er í hans ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. málshefjanda á yfirskrift nefndrar skýrslu og tillagna sem er, með leyfi forseta: ,,Tillögur til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um skipan sjúkrahúsmála.`` Með öðrum orðum er á ferðinni skýrsla og tillögur embættismannanefndar sem skipuð var til að tína saman upplýsingar um stöðu þessara mála, not af sjúkrahúsþjónustu í landinu og koma fram með hugmyndir og tillögur til breytinga væru efni til þess. Ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála, sá sem hér stendur, hefur ekki tekið afstöðu til þessara tillagna. Þvert á móti leggur hann á það ríka áherslu að þessar tillögur verði gagn til þess að fara um land allt, til þess að ræða í hinu háa Alþingi um ýmis þau efnisatriði sem þar er að finna, um þær tillögur sem þar er komið fram með. Það var einmitt lögð á það áhersla af minni hálfu gagnvart forsvarsmönnum þeirrar embættismannanefndar sem hér um ræðir að tryggja það að senda forráðamönnum viðkomandi stofnana eins fljótt og kostur væri þá skýrslu sem hér um ræðir. Á sama hátt taldi ég brýnt og var sammála forsvarsmönnum þessarar nefndar að ekki væri unnt að bíða eftir því lengi að kynna fjölmiðlum þær helstu niðurstöður sem þar var að finna, ekki síst í ljósi þeirrar nýju fjölmiðlunar sem ég hygg að hv. alþm. þekki þegar ýmis aukaatriði verða að aðalatriðum, þegar innihald skýrsla af þessum toga fer á flot. Ég bið hið háa Alþingi forláts á því að þessi skýrsla og þessar tillögur skuli ekki komnar í hendur hv. alþm. og mun ráða nú þegar bót á því þannig að strax í fyrramálið verður hún komin í hólf þeirra. Ég legg hins vegar aðaláherslu á að þessar tillögur og þetta samsafn upplýsinga sem hér er að finna geti verið grundvöllur hreinskiptinna skoðanaskipta um framtíðarskipan þessara mála. Hér er ekkert sem brestur á á næstu vikum eða mánuðum. Hér er ekkert að finna sem menn leggja til grundvallar í stórum stærðum í fjárlagafrv. ársins 1994. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að hið háa Alþingi, hinir stóru hópar heilbrigðisstarfsmanna um land allt og ekki síður þeir sem þjónustunnar eiga að njóta, geti haft gagnlegt tæki þar sem upplýsingar eru gefnar um notkun á viðkomandi spítölum, það greint niður í einstaka aðgerðarflokka og að menn geti rætt þessi mál á grundvelli upplýsinga. Það kann vel svo að vera að menn geti greint á um gagnsemi eða jafnvel réttmæti einstakra upplýsinga sem hér er að finna. Ég vil hins vegar árétta það að þær eru að öllu leyti unnar úr bókhaldi og eftir upplýsingum frá heimamönnum sjálfum. En væntanlega mun umræðan sem fram fer á næstu vikum og mánuðum glöggva enn frekar þau álitamál sem hér eru uppi og þá held ég að vel sé gert.

Virðulegi forseti. Þau vinnubrögð sem hér um ræðir eru á ábyrgð heilbrrn. og heilbrrh. og það kemur fram í máli hæstv. ráðherra að hann hefur mælt svo fyrir að málið væri sent til fjölmiðla áður en það væri sent hingað til þingsins. Það er alveg útilokað að embættismannanefnd taki það upp hjá sjálfri sér að kynna þetta mál án samþykkis ráðherra, enda hefur það komið fram hér að ráðherra ber fulla ábyrgð á þessu máli og þess vegna vil ég beina til hans ráðleggingum að koma í veg fyrir frekara slys í þessu sambandi heldur en orðið er. Það er gert ráð fyrir miklum breytingum á rekstri og skipulagi sjúkrahúsanna. Ég þarf ekki að rekja það á þeim stutta tíma sem ég hef. Það er hreinlega gert ráð fyrir því að heilir landshlutar og þar á meðal Austurland, sem er 700 km frá norðri til suðurs, verði án sjúkrahúss með sérfræðiþjónustu. Þetta er hnefahögg framan í íbúana á Austurlandi og hefur áreiðanlega haft mikil áhrif í þeim kosningum sem fóru fram um helgina þetta frumhlaup að setja fram þessa skýrslu. Í þeim hluta skýrslunnar sem ég hef séð eru ýmsar óljósar fullyrðingar og niðurstöður. Ég ætla ekki að ræða efnislega um skýrsluna. Ég hef ekki fengið hana í hendur í heild og ekki farið nógu vel í gegnum hana til þess en það sem ég hef lesið af henni eru mjög miklar fullyrðingar sem eru vafasamar og óljósar og það hefur komið fram hér í þessari umræðu nú þegar. Ég set fram þá kröfu að þessi skýrsla verði endurskoðuð í samræmi við þær upplýsingar sem réttastar liggja fyrir um samgöngur og aðrar forsendur. Annars fer hreinlega allt í bál og brand og þær tillögur sem horfa til bóta sem gætu verið í skýrslunni verða ekki að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég vil í tilefni af þessari utandagskrárumræðu gagnrýna það hvernig að þessu nefndarstarfi hefur verið staðið. Í fyrsta lagi vil ég segja það að slíkt starf sem þessari nefnd var falið er afskaplega vandasamt. Það er engu að síður mjög mikilvægt og þess vegna afar nauðsynlegt að kynning á skýrslu nefndar sem þessarar fari fram með þeim hætti að hinir pólitískt kjörnu fulltrúar á Alþingi hafi tækifæri til þess á fyrstu stigum að kynna sér slíka skýrslu og fái færi á að setja fram sínar athugasemdir alveg strax og slík vinna hefur verið lögð fram. Í annan stað vil ég gera athugasemd við það hvernig sá hópur er saman settur sem vinnur þessa skýrslu. Þetta ágæta fólk sem hefur mikla þekkingu á heilbrigðismálum er fyrst og fremst innan úr heilbrrn. Vafalaust hefur það mikla þekkingu á heilbrigðismálum en ég hefði talið eðlilegt að það væri ekki jafneinlitur hópur, ekki jafneinlit hjörð úr ráðuneyti eins og er í þessari nefnd. En það sem mér finnst alvarlegast í því sem kemur fram í skýrslunni er það að þarna eru mjög alvarlegar rangfærslur sem síðan eru notaðar væntanlega til þess að selja þessa skýrslu en það er sú staðhæfing að hjúkrunarrými úti á landi séu of mörg. Og það sem er rangt í því er að heilbrrn. hefur skapað þau skilyrði að elliheimili hafa verið flokkuð sem hjúkrunarheimili. Í mörgum elliheimilum, sem eru alls ekki hjúkrunarheimili, hafa verið sett upp hjúkrunarrúm og út frá þeim forsendum kemst nefndin að þeirri niðurstöðu að það séu allt of mörg hjúkrunarrúm úti á landi sem er alls ekki og ég gæti fært frekari rök fyrir því, virðulegi forseti, en því miður leyfir tíminn það ekki.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég ítreka það sem ég sagði sl. fimmtudag að vinnubrögð í kynningu á þessari skýrslu eru alveg með fádæmum. Að fjölmiðlar skuli fyrst byrja á að fjalla um hana og greinilega þar með hafa fengið skýrsluna í hendur á meðan henni hefur ekki verið dreift til þingmanna og það var ekki búið núna rétt áðan. Og ekki hafa stjórnendur sjúkrahúsanna úti á landi fengið skýrsluna heldur í hendur. Ég veit að nokkrir þeirra sáu skýrsluna á borði ráðherra fyrir um 10 dögum síðan og var þá sagt að hún yrði send strax næsta dag. Einn framkvæmdastjóri sjúkrahúss á landsbyggðinni hringdi í morgun og bað um skýrsluna en var svarað í ráðuneytinu að hann fengi hana ekki fyrr en búið væri að ákveða fundi út um landið og þetta er allt gert án þess að þingmenn séu nokkuð farnir að skoða eða ekki einu sinni fá þessa skýrslu í hendur. En nú er það sem sagt gefið út að það eigi að halda fundi um efni skýrslunnar með heilbrigðismálayfirvöldum heima fyrir en þeir fá hana ekki til að kynna sér hana með einhverjum fyrirvara. Burt séð frá þessum vinnubrögðum var alveg tímabært að gera úttekt á starfsemi sjúkrahúsa, ekki aðeins í dreifbýlinu heldur á öllu landinu. Það á ekki að gera sérstaka úttekt á sjúkrahúsþjónustu á höfuðborgarsvæðinu og síðan á landsbyggðinni eins og þetta séu tvö aðskilin mál eða tvær þjóðir hér er um að ræða. Við höfum hins vegar horft upp á það á sl. tveimur árum að einhverjar málamyndaúttektir er verið að tala um hér á sjúkrahúsrekstri á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Við höfum líka orðið vitni að því hvernig farið hefur verið í svokallaðar sparnaðaraðgerðir þar. Þær eru handahófskenndar, illa ígrundaðar, skila engum sparnaði og koma illa við notendur. Nú kemur skýrsla þar sem tekið er fram að ekki séu gerðar tillögur um rekstur sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu heldur aðeins komið með ábendingar um breytingar, eins og segir þar á einum stað. Og hvað segir svo nefndin t.d. um sjúkrahúsmálin hér á höfuðborgarsvæðinu, á bls. 51, með leyfi forseta: ,,Einföldun sjúkrahúsþjónustu mundi spara verulega fjármuni. Landakot er þegar rekið við mjög óeðlilegar aðstæður og erfitt að skera niður kostnað þjónustudeilda í samræmi við fækkun legudeilda . . . Sjúkrahúsið í Hafnarfirði hefur afar óljóst hlutverk . . . Bráðaþjónusta á Vífilsstaðaspítala á vegum Landspítalans er óhagkvæm`` og fleira og fleira gæti ég talið upp, en því miður, virðulegi forseti, hef ég ekki tíma til að ljúka þessu öllu, en ég vil bara benda á það að í þessari skýrslu er mörgum spurningum ósvarað og engan veginn tímabært að leggja fram tillögur eins og þar er gert.

Virðulegi forseti. Ég hef kynnt mér þær tillögur sem felast í því plaggi sem hér er til umræðu og get staðfest að þar er um ótrúlega hluti að ræða. Það er greinilega verið að gera algera eðlisbreytingu á þjónustu sjúkrahúsa víðs vegar um land. Það er verið að leggja niður almennan sjúkrahúsrekstur á öllu svæðinu frá Akureyri til Ísafjarðar, svo að dæmi sé nefnt, og á öllu svæðinu frá Akureyri og suður til Reykjavíkur. Það er verið að fækka sjúkrarúmum mjög verulega og t.d. í mínu kjördæmi er gert ráð fyrir því að sjúklingum sé ýmist flogið eða ekið, Skagfirðingum til Akureyrar, Austur-Húnvetningum og Siglfirðingum verði ekið til Reykjavíkur og Vestur-Húnvetningum á Akranes. Þetta er dæmi um innihald þessarar skýrslu og það þarf auðvitað ekkert að fjölyrða um þau óþægindi og þær þjáningar sem framkvæmd svona tillagna mun hafa í för með sér. En hvernig dettur mönnum slíkt í hug? Jú, það á að spara þessi lifandis ósköp á þessu, 782 millj. segja þeir, á 18 sjúkrahúsum. Ég vil upplýsa það hér strax hvernig sá sparnaður er fenginn því að auðvitað fækkar ekkert sjúklingunum. Það er bara verið að flytja þá, annars vegar til Akureyrar og hins vegar að langmestu leyti til Reykjavíkur. Á bls. 59 í skýrslunni segir nefnilega: ,,Ekki er reiknað með að kostnaður aukist í Reykjavík`` við framkvæmd þessara tillagna. Sem sagt, útreikningurinn er fólginn í því að það er reiknað út hvað muni sparast við að flytja um 800 sjúklinga, aðallega til Reykjavíkur. Þannig fá menn 780 millj. kr. en það er líka gengið út frá því að hann muni ekkert kosta til viðbótar á þeim stöðum þar sem sjúklingarnir verða. Þetta er nú öll rökfræðin í þessum tillögum. Þetta er greinilega mjög ómerkileg skrifborðsáætlun.

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir bæði undrun og vonbrigðum með það hvernig undirbúningur þessa máls hefur farið fram. Og það er áhyggjuefni fyrir okkur þingmenn ef svo á að halda fram. Ég hef ekki fengið þessa skýrslu enn enda ekki við því að búast þar sem eins og hér hefur verið upplýst að starfsmönnum heilsugæslustöðvanna sem hafa verið að biðja um þessa skýrslu hefur verið synjað um þær. En ég hef þó aðeins reynt að afla mér upplýsinga um þetta og þá fyrst og fremst frá minni heimabyggð og ég satt að segja hrekk illilega við þegar ég verð þess áskynja hvað er að gerast. Það er verið að tala um það að spara í þessum geira um 700--800 millj. kr. Af þessum sparnaði á að ná hvorki meira né minna en af sjúkrahúsi Skagfirðinga á Sauðárkróki um 20% af kostnaðinum og hliðstæðri tölu á að ná af sjúkrahúsinu á Húsavík. Það á að skera af sjúkrahúsi Skagfirðinga hvorki meira né minna en um 140 millj. kr. Það á að fækka starfsfókki á þessu sjúkrahúsi, sjúkrahúsi Skagfirðinga, um 70--80 störf, hæstv. ráðherra, og svipaða sögu er að segja frá Húsavík. Ég gæti líka farið yfir hvað þetta muni þýða fyrir Siglfirðinga og aðra aðila á þessu svæði, en fyrir Siglfirðinga er þetta ekki síður bagalegt þegar við lítum til þeirra erfiðleika sem þar eru í sambandi við samgöngur. Það er einnig sagt að skurðlækningar eigi nánast að leggjast af á sjúkrahúsi Skagfirðinga á Sauðárkróki sem þýðir það að það á sem sé að loka fæðingardeild sem þar hefur verið. Og svo segir í skýrslunni um þessa stofnun, um fæðingardeildina: ,,enda verði vaktkostnaður vegna fæðinga ekki verulegur.`` Á síðustu 10 mánuðum hafa fæðingar verið um 67 og er aukningin frá síðasta ári hvorki meira eða minna en 24% og 16% aukning á þessu sjúkrahúsi við almenna sjúklinga. Það eru mín lokaorð, hæstv. ráðherra, að ég trúi því ekki að þetta mál eigi nokkurn tíma greiða leið í gegnum þingsali hér. Aldrei nokkurn tíma. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Hvert er Alþfl. að ganga í aðför sinni að heilbrigðiskerfinu í landinu? Hvert ætlar Alþfl. að fara? Hann hafði heiður af því að vera þátttakandi í að byggja það upp. Nú koma þessir ungu menn til að mölva allt og leggja í rúst sem forfeður þeirra voru að gera.

Hæstv. forseti. Það hafa orðið miklar framfarir í heilbrigðisþjónustunni hér á undanförnum áratugum m.a. með aukinni tækni Það hafa líka orðið auknar kröfur hjá sjúklingum um meira öryggi í læknismeðferð og við höfum líka orðið vör við miklar framfarir og umbætur í samgöngumálum. Samhliða þessu hafa orðið breytingar á heilbrigðisþjónustu í landinu. Sérhæfð þjónusta hefur vaxið hratt. Hún hefur að langmestu leyti verið veitt á Reykjavíkursvæðinu og á Akureyri. Fyrir löngu voru fjölmörg sjúkrahús sem flokkuð voru sem slík notuð sem hjúkrunar- eða dvalarheimili að meira eða minna leyti. Mynstrið hefur því breyst innan heilbrigðisþjónustunnar. Þess vegna er löngu tímabært að skoða skipulagningu sjúkrahúsþjónustu í landinu með það fyrir augum að tryggja öllum landsmönnum bestu, öruggustu og ódýrustu þjónustu sem völ er á ásamt því að ná fram hagræðingu. Það var því ekki óeðlilegt að ráðherra beitti sér fyrir vinnu af þessu tagi. Hins vegar tel ég afar óheppilegt hvernig að kynningu vinnuhóps um þessi mál var staðið. Svo gat litið út sem niðurstöður skýrslunnar væru pólitískar skoðanir og jafnvel áform ráðherrans en ekki skýrsla nefndar sem eftir er að meta pólitískt og enn fremur skýrsla sem eftir er að fá víðtækari faglega umfjöllun bæði frá sjónarmiði starfsfólks í heilbrigðisþjónustu og hagræðingar- og stjórnunarlegu sjónarmiði. Og ég vil enn fremur lýsa yfir vonbrigðum mínum yfir því að þegar ég leitaði eftir eintaki af skýrslunni, þá gat ég ekki frekar en aðrir fengið þessa skýrslu. Hún var ekki fáanleg í heilbrrn. Ég tel nauðsynlegt að umræða um skipulag heilbrigðisþjónustu fari fram jafnt á Alþingi sem í þjóðfélaginu almennt, ekki síst með tilliti til hagræðingar í þessum málaflokki en sú umræða þarf að byrja á réttum nótum. Hún á ekki að hefjast á misvísandi blaðamannafundi embættismanna þar sem skilja mátti að þeir töluðu í umboði og samkvæmt stefnu heilbrrh.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að leiðrétta rangfærslur fyrst og fremst gagnvart því byggðarlagi sem ég á heima í og tel mig hafa mesta þekkingu á, en það vill svo til að staðurinn Seyðisfjörður er nefndur hér þrisvar eða fjórum sinnum í útdrætti eða inngangi. Ég vil leyfa mér í fyrsta lagi að vitna hér til ummæla á bls. VII þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Gleggsta dæmið um óþarflega mikla uppbyggingu á legurými er sjúkrahúsið á Seyðisfirði. Fæðingar fara ekki fram þar, sérfræðiþjónusta er ekki í boði og íbúarnir eru ungir.`` Takið eftir, þingheimur: ,,íbúarnir eru ungir.`` Þetta eru tíðindi. ,,Áætla má miðað við íbúafjölda að á Seyðisfirði þurfti eitt almennt sjúkrarúm, sex hjúkrunarrúm og fjögur dvalarrúm. Sjúkrahúsið hefur hins vegar 26 rúm.`` En hverjir voru það sem ákváðu þennan rúmafjölda og hvernig samsetningin var? Að hluta til eru það höfundar þessarar skýrslu og ég vil leyfa mér að fullyrða úr þessum ræðustól að þetta er gert að tilhlutan heilbrrn. og færustu sérfræðinga á þess vegum á sínum tíma. Húsið er ekki nema í eins árs notkun. Og ég spyr, hæstv. forseti, er það rétt að koma með slíkar fullyrðingar í þessari skýrslu? Mér finnst þetta eiginlega ekki við hæfi þeirra háskólamenntuðu manna sem mér sýnist að séu flestir höfundar að skýrslunni. Og ég vil gera það að tillögu minni að þessari skýrslu verði ekki dreift, hún verði dregin til baka. Það eru fleiri rangfærslur og mjög illvígar í skýrslunni. Það segir hér á bls. 37: ,,Taflan sýnir að hjúkrunarrúm á Austurlandi eru 30% yfir viðmiðunartölu en dvalarrúm eru 20% undir viðmiðunartölu. Hjúkrunarrúm eru of mörg á Seyðisfirði.`` Hvers vegna skyldu nú þessi hjúkrunarrúm vera of mörg á Seyðisfirði? Ég hef skýringu á því. Það er vegna þess að þessi gamli, gróni staður með 100 ára gamalt sjúkrahús hafði innlögn af öllu Austurlandi til skamms tíma þar til fjórðungssjúkrahúsið kom. Hér var einungis verið að endurnýja það gamla hús sem hafði gegnt hlutverki sínu um þann árafjölda. Virðulegur forseti. Ég endurtek. Mér finnst þessi skýrsla vera hroðvirknislega unnin og það eru tilmæli mín að hún verði dregin til baka.

Virðulegur forseti. Ég bar upp fjórar fyrirspurnir við hæstv. ráðherra. Ráðherrann baðst afsökunar á þeirri stöðu sem fyrir liggur að þetta plagg er eitthvert það vandfengnasta í landinu um þessar mundir og úr því verður nú væntanlega bætt með einhverjum hætti, hæstv. ráðherra, ef á að dreifa þessu plaggi þrátt fyrir þær aðvaranir sem hér hafa komið fram. Í öðru lagi spurði ég hæstv. ráðherra hvort honum sé ljóst að það sé gengið út frá röngum forsendum í þessari skýrslu. Ekki var neitt svar við því eða neitt mat frá hæstv. ráðherra á því máli. Hann sagði þvert á móti að hér væri fyrst og fremst verið að búa svo um að hið háa Alþingi gæti haft gagnlegt tæki um notkun á viðkomandi spítölum, gagnlegt tæki. Það var mat ráðherrans. Og hægt væri að ræða þessi mál á grundvelli upplýsinga. Í þriðja lagi spurði ég ráðherrann að því hvernig það mætti vera að horft væri fram hjá þætti almannavarna í máli sem þessu. Ekkert svar, ekki neitt. Í fjórða lagi hvort ráðherrann teldi koma til greina að á öllu austanverðu landinu verði ekkert svæðissjúkrahús með sérfræðiþjónustu. Ekkert svar. Engin skoðun af hálfu ráðherrans á því máli. Hér hefur verið vakin athygli á því af mörgum hv. alþm. að þessi skýrsla er uppfull af röngum upplýsingum. Og það er ekki í fyrsta sinn sem verið er að halda upplýsingum frá þingmönnum og þeim stofnunum sem í hlut eiga því að í formála þessarar skýrslu er tekið fram að gögnum sem áður lágu fyrir um starfsemi sjúkrahúsanna hafi verið dreift til framkvæmdastjóra stóru sjúkrahúsanna. Takið þið eftir, stóru sjúkrahúsanna, ekki þeirra spítala sem hér er aðallega vegið að. Þeir virðast ekki hafa fengið þá forsögu málsins sem hér liggur fyrir. Ég minni á að fram hefur komið í þessu máli m.a. hjá landlækni að það eru fleiri kostnaðarþættir sem tengjast því en varðar hið opinbera. Það er kostnaðarþáttur sjúklinganna, viðskiptaaðila sjúkrahúsanna.

Virðulegi forseti. Ég vil rifja það upp í lok þessarar umræðu að margar hafa þær skýrslurnar birst með ýmsum hætti af hálfu ráðherra fyrr og síðar þar sem þær hafa verið birtar hagsmunaaðilum áður en virðulegur þingheimur hefur séð þær. Það breytir því ekki að ég mun bæta úr ábendingum um kynningu gagnvart hv. þingmönnum. Ég hegg hins vegar eftir því í þessari umræðu að gagnrýnin er tvenns konar. Annars vegar að þessar tillögur skuli yfirleitt vera til, það skuli yfirleitt vera til hópur embættismanna sem láti sér til hugar koma að safna saman þessum upplýsingum og hvað þá að reyna að draga af þeim ályktanir. Þessu er ég ósammála. Ég hygg að okkur sé brýn nauðsyn á því frá einum tíma til annars að ráðast í umræðuna, hversu sársaukafull sem hún kann stundum að vera en hlaupast ekki undan henni. Það hygg ég að sé styrkur þeirra tillagna sem hér eru fram komnar. Ég sagði hér í upphafi: Þetta eru tillögur til heilbr.- og trmrh. Hann hefur ekki tekið afstöð til einstakra tillaga sem hér er að finna. Hins vegar verður ekki fram hjá því horft að í hinum tölulega grunni sem fyrir liggur kemur í ljós sú staðreynd, hvort sem hv. þm. líkar það betur eða verr, að í allt of mörgum tilfellum virðast heimamenn fara yfir lækinn til að sækja vatnið. Með öðrum orðum, fara fram hjá sínu heimasjúkrahúsi sem býður upp á viðkomandi þjónustu og hingað til Reykjavíkur. Það er slæmt. En ég hygg meginatriðið vera, og það er fagnaðarefni, að hv. þingmenn munu væntanlega taka virkan þátt í þeirri umræðu sem fram fer á landinu öllu um einstök atriði sem í þessari skýrslu og þessum tillögum er að finna. Ég hygg að í þessu sem og svo mörgu öðru sé umræðan sá mikilvægi og stóri þáttur sem leiðir okkur þó þrátt fyrir allt fram á veg.

Hefst nú síðari utandagskrárumræðan sem fer fram að beiðni hv. 10. þm. Reykv., Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um rekstur leikskóla á vegum sjúkrahúsanna. Hún fer einnig fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa.

Virðulegur forseti. Fyrir nokkrum dögum lýsti heilbrrh. því yfir við fjölmiðla að náðst hefði, eins og hann kallaði það, samkomulag um farsæla lausn í málefnum leikskóla sjúkrahúsanna. Það hefur hins vegar ekki farið fram hjá neinum sem fylgst hafa með þessum málum á undanförnum dögum að aðrir en hann eru litlu nær um það hver verður framtíðarstaða þessara heimila, þeirra barna og foreldra sem hlut eiga að máli og síðast en ekki síst þess starfsfólks sem nú starfar á þessum heimilum. Ráðherrann virðist sem sagt einn í sinni sælu trú á farsæla lausn og víst er að það er ekkert samkomulag um hana. Hið svokallaða samkomulag um farsæla lausn felst í því að ráðherra hefur einhliða ákveðið að lækka framlög ríkisins til reksturs leikskóla sjúkrahúsa í áföngum næstu fimm árin þannig að þau lækki um 60% strax á næsta ári og verði með öllu horfin á árinu 1998. Í bréfi sem barst framkvæmdastjórum sjúkrahúsanna þann 5. nóv. sl. tilkynnir ráðherra þeim að á næsta ári muni framlagið, eins og stendur í bréfinu, ,,miðast við 14 þús. kr. á mánuði fyrir hvert barn``, ég endurtek, fyrir hvert barn sem nú er á þessum leikskólum. ,,Viðmiðunin verður fjöldi og aldur þessara barna.`` Síðan segir í þessu bréfi að hvert sjúkrahús fyrir sig muni verða að ákveða hvernig það rekur leikskólann miðað við þennan ramma. Stjórn Ríkisspítalanna tók ráðherra á orðinu og samþykkti það 15. nóv. sl. að láta eitt yfir alla ganga og hefur ákveðið að gjald fyrir heilsdagsvistun á næsta ári verði 14.400 kr. en þó með þeim fyrirvara að 20 þús. kr. styrkur á barn komi frá ríki og sveitarfélagi. Er það ætlun stjórnarinnar að gjaldið verði hið sama fyrir öll börn án tillits til þess hvort þau hafi pláss nú þegar eða ekki. Daginn eftir gerði stjórn Borgarspítalans sambærilega samþykkt, en þar segir jafnframt að þessi ákvörðun sé tekin í trausti þess, eins og stendur í samþykktinni: ,,að heilbrrn. geri ekki aðrar breytingar á rekstri leikskólanna næstu ár. Heilbrrh. breyti því núverandi ákvörðun sinni um að draga úr fjármagni til leikskólanna eftir því sem þeim börnum sem nú eru á leikskólunum fækkar. Með því verður ekki unnt að reka leikskólana áfram þannig að þeir þjóni sértækum hagsmunum Borgarspítalans,`` segir í bréfinu. Fyrrnefnd ákvörðun ráðherrans, sem ég vitnaði til hér áðan, var ekki skýrari en svo að 12 dögum síðar eða nánar tiltekið þann 17. nóv. sl. sá hann ástæðu til að fela embættismanni sínum að senda út nýtt bréf þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Framlag það sem ríkið mun greiða á næsta ári, 14 þús. kr. á mánuði, miðast við hvert einstakt rými. Ef tvö eða fleiri börn eru á sama rými skiptist greiðslan hlutfallslega`` o.s.frv. Við skulum skoða hvernig þetta kemur út. Ef rekstrarstyrkur ríkisins miðast við rými er rekstrarframlagið til Borgarspítalans um 19 millj. á ári, en ef það miðast við barnafjölda þá er það um 25 millj. kr. á ári. Þarna munar því um 6 millj. hjá Borgarspítalanum og líklega um 8 millj. hjá Ríkisspítölunum. Þessi munur gerir kannski ekki útslagið um lausn þessa máls. Það sem vegur miklu þyngra er sú algera óvissa sem eftir sem áður verður um framtíðarstöðu þessara heimila. Ákvörðun ráðherra er í besta falli skammgóður vermir, en það er alls ekki hægt að sjá að hún feli í sér einhverja lausn til frambúðar. Svo áfram sé tekið dæmi af Borgarspítalanum og þeim börnum sem þar eru nú þá lítur framtíðarþróun leikskólans þannig út, miðað við ákvörðun ráðherra, að fyrri hluta næsta árs greiðir ríkið fyrir 118 pláss en síðari hluta árins fyrir 82,8 pláss. Árið 1997 verður síðan aðeins greitt fyrir tvö pláss, þá væri búið að trappa þetta niður. Það blasir auðvitað við að rekstrargrundvöllur þessa leikskóla og annarra verður löngu brostinn áður en svo langt er komið og raunar mun það gerast strax á síðara hluta næsta árs ef svo heldur fram sem horfir. Vegna þessarar óvissu hefur starfsfólk á leikskólum spítalanna ekki treyst sér til að svara því hvort það muni endurráða sig frá og með næstu áramótum, enda til lítils að endurráða sig ef uppsagnir blasa svo aftur við jafnvel næsta haust. Það var einmitt þess vegna sem stjórn Borgarspítalans samþykkti sl. föstudag svohljóðandi samþykkt: ,,Stjórnin getur ekki undir þessum kringumstæðum tekið ákvörðun um framtíðarrekstur leikskóla Borgarspítalans, en fer fram á fund með heilbrrh. nú þegar vegna þessa máls.`` Án efa er þó staðan á Landakoti verst vegna þess að framtíðarstaða sjúkrahússins sjálfs er í algeru uppnámi. Þar hafa stjórnendur spítalans líka leigt út rekstur annars leikskólans, Brekkukots, án nokkurs samráðs við foreldra eða starfsfólk sem heyrði fyrst um þessa ráðstöfun í fjölmiðlum. Fyrir liggur að starfsfólkið þar verður ekki endurráðið og foreldrum er stillt upp andspænis gerðum hlut. Nú hefur þeim verið boðið pláss á þessum nýja leikskóla fyrir 30 þús. kr. á mánuði og ef marka má fréttir þá er með öllu óljóst hvort niðurgreiðsla ríkis og sveitarfélaga breytir nokkru um þetta 30 þús. kr. gjald. Það er með öllu óþolandi að stjórnendur spítalans ráðskist með þessum hætti með starfsfólk og börn þess og þetta endurspeglar algert virðingarleysi í garð barna. Um þessi vinnubrögð verður ekki annað sagt en það að þau eru til skammar þeim sem þau stunda. Virðulegi forseti. Þegar ljóst var um síðustu áramót að starfsfólki sjúkrahúsanna hafði tekist með miklu og fórnfúsu starfi og álagi að ná fram verulegum sparnaði í rekstri fór þáv. heilbrrh. Alþfl., Sighvatur Björgvinsson, í heilmikla yfirreið, þakkaði fólkinu fyrir átakið og hét því að á næstunni yrði tryggður vinnufriður á þessum stofnunum. Þetta fyrirheit gaf hann í krafti embættisins, en nú hefur það verið svikið. Það getur enginn vinnufriður verið þar sem allt er í óvissu. Virðulegur forseti. Mig langar að lokum að bera hér fram fimm spurningar fyrir ráðherra, en þær eru svohljóðandi: 1. Hvernig sér ráðherra fyrir sér að hægt verði að framkvæma þá ákvörðun hans að ríkið greiði aðeins rekstrarframlag til leikskóla sjúkrahúsanna vegna þeirra barna sem eru þar nú þegar en ekki vegna hinna sem fá þar inni hér eftir? 2. Hefur ráðherra rökstudda ástæðu til að ætla að Reykjavíkurborg eða önnur sveitarfélög sem hlut eiga að máli muni ganga inn í eða yfirtaka framtíðarrekstur leikskóla sjúkrahúsanna? 3. Hvaða atvinnuöryggi í nánustu framtíð getur ráðherra boðið þeim 200 fóstrum og starfsstúlkum sem nú vinna á leikskólum sjúkrahúsanna? 4. Hver er réttarstaða þeirra fóstra og starfsstúlkna sem sagt hefur verið upp á Brekkukoti, m.a. með tilliti til biðlauna? 5. Hvernig hyggst ráðherra tryggja það að ekki skapist ófremdarástand á sjúkrahúsunum þann 1. jan. nk.?

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé ástæða til þess að rifja það upp að fyrr í haust fór fram umræða um málið sem hér er nú rætt. Þá voru áhyggjuefni margra hv. þm. þau að börn á leikskólum sjúkrahúsanna yrðu að ganga út um næstu áramót. Þá yrði allt starfsfólk viðkomandi leikskóla atvinnulaust. Og í þriðja lagi að foreldrar viðkomandi barna yrðu að ganga út á sama hátt. Þá gagnrýndu margir hv. þm. að ekki yrði veittur nauðsynlegur aðlögunartími að breyttu breytanda, þ.e. það væri ekki framtíðarverkefni ríkisins að standa undir og kosta leikskólarekstur. Flestir sem þá töluðu tóku undir það meginstef en sögðu að það væri ekki gerlegt með jafnskömmum fyrirvara. Sú vinna sem unnin hefur verið af hálfu ráðuneytisins í góðu samstarfi við forsvarsmenn viðkomandi spítala, við starfsfólk viðkomandi leikskóla og við fulltrúa foreldra viðkomandi barna hefur leitt til þess að menn horfa fram á þá staðreynd að ekki einasta verður börnunum boðin áframhaldandi vist fyrir sambærilega upphæð og verið hefur, ekki einasta verður hverjum einasta starfsmanni boðin áframhaldandi ráðning og þar með verður viðkomandi foreldrum þessara barna auðvitað gefinn kostur á áframhaldandi ráðningu og ég geng að því sem vísu að þannig geti það gengið eftir. Hér hefur verið tekið einmitt á þeim atriðum sem bar hæst í umræðunni fyrr í haust með mjög myndarlegum hætti. Nú kveður hins vegar við þann tóninn að þessar tilraunir ráðuneytis og annarra hlutaðeigandi aðila séu allar af hinu vonda, séu hreint alveg ómögulegar í stórum stíl fram og til baka. Og hv. málshefjandi ræðir nú um lengri framtíð í þessum efnum og spyr: Hvernig getur heilbrrn. tryggt það til langframa að haldið verði úti óbreyttum leikskólarekstri á sjúkrahúsunum? Það getur hv. ráðuneyti ekki og það stendur nákvæmlega sem ég sagði fyrr í haust að það getur ekki og á ekki að vera framtíðarverkefni ríkisins með vísan til leikskólalaga, með vísan til verkaskiptalaga að halda úti þessum rekstri til lengri tíma. Hins vegar hefur verið komið til móts við þær ábendingar að skapa þarna aðlögun, tryggja þeim börnum sem þar eru varanlega vist þar til þau komast á skólaaldur. Tryggja eftir því sem kostur er starfsfólki viðkomandi stofnana áframhaldandi störf. Ráðuneytið hefur einnig lýst því yfir að það vilji koma að málinu í samstarfi við viðkomandi sveitarfélög til lengri tíma og horfa til þess hvernig viðkomandi sveitarfélög geti nýtt þann ágæta mannafla sem þarna er til staðar og í mörgum tilfellum þau traustu mannvirki sem til staðar eru, í stað þess að ráðast í þennan stofnkostnað hvert fyrir sig. Og ég hef vonir um að samstarf um slíkt geti tekist. Það liggur líka fyrir og ég ætla ekki að á því verði neinar stórar breytingar, að sveitarfélögin komi inn í þennan rekstur, þótt með óbeinum hætti sé, með fjárframlagi, samanber það sem sveitarfélög gera gagnvart einkareknum leikskólum. Það mun þýða að gjald fyrir hvert barn í heilsdagsvistun verður í mörgum tilfellum miklum mun lægra en gerist hjá sveitarfélögum annars staðar hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem gjaldtaka fyrir börn sem eru ekki í forgangshópi hleypur á bilinu 14.000--19.000 kr. og í annan stað verður tryggð áframhaldandi vist allt til þess tíma að viðkomandi barn kemst á skólaaldur. Virðulegi forseti. Ég hygg að staða þessa máls sé þvert á móti í þeim farvegi núna að menn geti fest hina síðustu enda og bundið hina síðustu hnúta og tryggt það að þessi starfsemi geti gengið áfram snurðulaust á næsta ári og vonandi undir eilítið breyttum formerkjum, undir öðru rekstrarformi til lengri framtíðar litið. Þá hygg ég að vel og rétt hafi verið gengið fram.

Virðulegi forseti. Þjóðin bjó við þá ógæfu um nokkurra missira skeið að hafa ráðherra í heilbrigðismálum úr Alþfl. sem heitir Sighvatur Björgvinsson. Hann tók aldrei sönsum. Hann tók aldrei rökum af neinu tagi. Hann barði ævinlega höfðinu við steininn. Það var því mörgum létt þegar það spurðist að ungur bæjarstjóri úr Hafnarfirði hefði ákveðið að taka það að sér að vera heilbrrh. Hann hefur hins vegar ákveðið að fara þveröfugt í hlutina. Hann étur hlutina yfirleitt ofan í sig í áföngum og það er í raun og veru mjög erfitt að átta sig á því, fyrir þá sem hlut eiga að máli, hvar hann er staddur í máltíðinni þá og þá. Það var t.d. ekki ljóst í ræðu hans hér áðan. Hann kaus að hlaupa eftir misvitrum landsbyggðarþingmönnum úr Sjálfstfl. og Alþfl. til að ráðast á leikskóla spítalanna hér í borginni og í nágrenni og því miður lýsti hann því yfir: Þessu á að loka. Skömmu síðar sagði hann, þann 30. sept.: Starfsfólk verður endurráðið. Síðan sagði hann þann 18. okt.: Öllum börnum verður tryggt pláss. Síðan sagði hann 5. nóv.: Þau börn fá inni, fá að vera þarna áfram sem eru með pláss. 16. nóv. var sagt: Það verður borgað á barn. 17. nóv. var sagt: Það verður borgað á rými. Í dag veit enginn hvar þetta endar. Ég skora á hæstv. heilbr.- og trmrh. að éta þetta mál ofan í sig í heild tafarlaust, ,,komplet`` eins og það liggur fyrir. Því það er útilokað fyrir þær fjölskyldur sem bera ábyrgð á þeim 700 börnum sem hér er um að ræða að bíða stundinni lengur eftir lyktum málsins. Það er mánuður til stefnu og ráðherrann á að skilja að hann á að vinna sín embættisverk svo vel að hann svari hlutum þegar í stað en láti þá ekki dingla í lausu lofti langtímum saman, jafnvel þó hann hafi kosið að þiggja ráð frá hv. formanni heilbr.- og trn. sem er ekki góður ráðgjafi í þessu máli.

Virðulegi forseti. Á sjúkrahúsum er ætlast til að fá 100% örugga þjónustu. Það er sjálfsögð krafa. En það þarf ýmislegt til að slíka þjónustu sé hægt að veita. Hæstv. heilbrrh. er einkar laginn við að halda uppi óvissuástandi. Óvissan er víða. Eitt er ákveðið í dag og dregið til baka á morgun og fólk er skilið eftir með stórar spurningar. Óvissa er mismunandi þrúgandi þegar hún beinist að atvinnu manna og ekki síður að þeim þætti sem snýr að öryggi barna okkar er óvissan illbærileg og kemur fljótt niður á öllum þáttum daglegs lífs. Sú óvissa sem nú ríkir um áframhaldandi rekstur sjúkrahúsleikskólanna er orðin fyrir löngu óþolandi. Andið rólega, sagði hæstv. ráðherra fyrir mánuði síðan. 10. nóv. verður allt komið á hreint. Í dag er 22. nóv. og við höfum heyrt hvað hæstv. heilbrrh. hefur fram að færa. Hann hefur afar lítið fram að færa. Jú, hann ætlar að tryggja rekstraröryggið á næsta ári. Er það nægilegt? Það eina sem er ljóst er að sá aðili sem hefur 70 þús. kr. á mánuði getur ekki greitt 30 þús. kr. í dagvistarpláss. Og það er alveg ljóst að það er ekki hægt að reka t.d. dagheimili á Borgarspítalanum þannig að þau nýju börn sem koma eftir að þessir samningar eru gerðir eigi að borga miklu, miklu hærra gjald heldur en þau börn sem eru núna. Það er ekki verið að setja fram neinar nýjar kröfur. Það er verið að fara fram á það að hæstv. heilbrrh. standi við starfssamninga við starfsfólkið. Sjúkrahúsin þarfnast þessara dagheimila sem sveigja sig að þörfum stofnananna, sveigja sig að því að foreldrar hlaupa ekkert úr vinnu milli kl. 12 og 1 til að fá nýtt pláss fyrir börnin sín. Þetta eru annars konar leikskólar. Ég skora á hæstv. heilbrrh. að tryggja áframhaldandi rekstur leikskólanna á viðunandi hátt og tryggja þeim örugga dagvistun sjúkrahúsunum til heilla.

Hæstv. forseti. Fyrir rúmum sex vikum ræddum við utan dagskrár málefni leikskóla sjúkrahúsanna og benti ég í þeirri umræðu á þá sérstöðu sem þessar stofnanir hafa. Benti ég m.a. á sveigjanlega vistun barna sem færi eftir vinnutíma foreldra og að slíka þjónustu væri ekki hægt að fá á öðrum sambærilegum stofnunum. Enn fremur benti ég á að þessi þjónusta sjúkrahúsanna við starfsmenn sína væri hlunnindi til starfsfólks og færu þessi hlunnindi eftir ákveðnum reglum þar sem forgangur væri m.a. veittur þeim sem kæmu til starfa á deildum þar sem mannekla væri. Við getum stöðugt deilt um það hvort hlunnindi í þessu formi eigi rétt á sér og ég tek undir með þeim sem ræða um skyldur sveitarfélaga í þessu efni en ég vil jafnframt benda á hlunnindi annarra ríkisstarfsmanna, svo sem þeirra sem hafa fasta yfirvinnu og hlunnindi í einkageiranum eins og t.d. hjá flugfélögum í formi farmiðaafsláttar og fleira mætti telja til. Ég vil hins vegar árétta að þetta fyrirkomulag hefur reynst sjúkrahúsunum afar vel og leyst mýmörg vandamál við ráðningar á starfsfólki til spítalanna. Mun minni hreyfing hefur reynst vera á starfsfólki og vinnuveitandinn hefur getað sett fram ákveðnar kröfur um vinnuskyldu til að sem mest hagræðing næðist í starfsmannahaldinu og jafnvægi jafnframt. Stjórnir sjúkrahúsanna hafa einnig sýnt vilja sinn fyrir áframhaldandi fyrirkomulagi. Vinnuhópur, sem heilbrrh. skipaði í október sl., skilaði áliti 5. nóv. og segir þar mikilvægt að sjúkrahúsin reyni að standa þannig að málum að rekstur leikskóla sjúkrahúsanna haldi áfram og reynt verði með samkomulagi að tryggja áframhaldandi rekstur leikskóla sjúkrahúsanna og að ráðuneytið beiti sér í viðræðum við viðkomandi sveitarfélög. Nú sex vikum eftir síðustu umræðu um þetta mál á hinu háa Alþingi er enn allt í óvissu um framgang þessara mála. Ég ætla ekki að fara nánar út í tilboð ráðuneytisins til sjúkrahúsanna um kostnaðarhlutdeild ríkisins í þessum rekstri sem enn er deilt um. Hins vegar vil ég lýsa vonbrigðum mínum yfir því að enn hafi ekki tekist að koma þessu máli á hreint. Dráttur á lausn hefur þegar haft afar slæm áhrif á starfsanda innan sjúkrahúsanna. Foreldrum er haldið í óvissu um vistun barna sinna, fóstrum þessara stofnana er haldið í óvissu um starf sitt og börnin fá sinn skammt. Það þarf að ná sáttum um þetta mál strax.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram frá því í haust og sú meðferð sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur haft á þessu máli síðan þá, er skólabókardæmið um það hvernig opinbert stjórnvald getur ekki komið fram við þegna landsins. Í þessu máli kristallast í raun og veru hringlandahátturinn, flumbrugangurinn og tillitsleysið sem þessi ríkisstjórn sýnir ekki bara þessum hópi heldur á öllum sviðum þar sem hún í raun og veru kemur nærri. Hæstv. heilbr.- og trmrh. gaf út tilskipun í lok september, þar sem hann segir: Það á að loka þessum barnaheimilum. Sú tilskipun var ekki gefin út með tillit til þarfa sjúkrahúsanna, til aðstæðna foreldranna eða til aðstæðna barnanna eða til aðstæðna starfsfólksins sem þarna er starfandi. Síður en svo. Það þarf engum að koma á óvart þó að það sé búið núna að leigja út rekstur barnaheimilis Landakots. Auðvitað hljóta stjórnendur þessara stofnana að taka mark á þeim bréfum sem eru send frá heilbr.- og trmrn. Hæstv. heilbr.- og trmrh. þarf ekkert að koma þetta á óvart nema það sé svo að hæstv. ráðherra ætlist til þess að það sé yfir höfuð alls ekki tekið mark á því sem kemur frá ráðuneytinu og því sem ráðherrann segir. Eftir utandagskrárumræðu sem fór fram fyrr í haust kom það skýrt fram og það náðist samkomulag um það að 5. nóv. eftir því sem mönnum sýnist að ráðuneytið og ríkissjóður ætluðu að greiða 14 þús. kr. á hvert barn. Slíkur var flumbrugangurinn við gerð þessa samkomulags að 17. nóv. er því lýst yfir að þetta sé á hvert rými. Þessar upplýsingar koma frá sama ráðuneytinu, frá sama starfsfólkinu sem er að fjalla um málið. Er þetta til að skapa traust á því sem þarna fer fram? Það er kominn tími til þess, hæstv. heilbr.- og trmrh., að starfsfólk sjúkrahúsanna, starfsfólk leikskólanna og þeir sem þessu máli tengjast fái nú vinnufrið fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. eins og hann hefur hagað sér að undanförnu og hann taki ákvörðun í málinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur fyrir að taka upp þetta mál. Það er kjarni þess að hæstv. heilbrrh. hefur verið ansi örlátur á svipuhöggin gagnvart foreldrum barna á leikskólum Ríkisspítalanna. Hann hefur sagt eitt í dag og annað á morgun. Foreldrar hafa mótmælt, fóstrur hafa sagt upp og starfsfólk sjúkrahúsanna hefur fyllst þungum áhyggjum. Þetta er orðin býsna einkennileg framhaldssaga að ekki verði nú meira sagt. Og loksins núna þegar stjórn Ríkisspítalanna hafði tekið málið í sínar hendur að því er virtist og þegar lausn virtist í sjónmáli með samþykktinni sem gerð var 15. nóv. sl., þá kemur hæstv. ráðherra enn einu sinni fram á sjónarmiðið og segir: Hér er það ég sem ræð. Og málið heldur áfram að vera í hnút, framtíðin ótrygg og óljós. Tíminn leyfir ekki frekari umræður um þetta mál. En ég vil mjög eindregið hvetja hæstv. ráðherra til þess að sveifla svipu valdsins framvegis af meiri gætni en hann hefur gert á þessum fáu mánuðum sem hann hefur verið í embætti. Ég held að honum veiti ekki af þeirri áminningu og hann ætti að hugleiða hana vandlega. Hann ætti líka að viðurkenna mistök sín. Það er enginn minni maður að því. Og hann á að sætta sig við þær ákvarðanir sem stjórn Ríkisspítalanna hefur tekið.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar hefur verið rætt nokkuð ítarlega á Alþingi vegna þess að þetta er í þriðja sinn sem það er tekið fyrir. Í fyrsta skipti var það vegna tillögu sem við hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson fluttum og um skapaðist þverpólitísk samstaða, pólitísk samstaða fulltrúa allra stjórnmálaflokka hér á Alþingi. Þess vegna er það náttúrlega mjög sérkennilegt en um leið býsna kátbroslegt þegar hv. þm. Svavar Gestsson segir að þegar hæstv. heilbrrh. hafi tekið þá ákvörðun að færa rekstur leikskólanna frá ríkinu til sveitarfélaganna eins og ber að gera samkvæmt lögum, þá sé hann að hlaupa þar eftir misvitrum landsbyggðarþingmönnum Alþfl. og Sjálfstfl. Hverjir voru það sem lýstu stuðningi við á hugmynd að færa rekstur leikskólanna frá sjúkrahúsunum til sveitarfélaganna eins og lög gera ráð fyrir? Það var framsóknarmaðurinn, hv. þm. Guðmundur Bjarnason. Það var fulltrúi Kvennalistans, hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, það var fulltrúi Alþb., hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og síðan kom það fram í þessum umræðum að það var enginn annar en hv. þm. Svavar Gestsson sem ásamt hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni hafði átt að því sérstakt frumkvæði í stjórnarnefnd Ríkisspítalanna að óska eftir því að þetta verkefni yrði fært frá sjúkrahúsunum til sveitarfélaganna eins og lög gera ráð fyrir. Þessi deila sem hér er verið að vekja upp snýst einfaldlega um þá fyrirætlan að færa þetta verkefni frá sjúkrahúsunum til sveitarfélaganna alveg eins og lög gera ráð fyrir. Það hefur komið fram hjá hæstv. heilbrrh. eins og ég raunar hvatti til í umræðunni, sem fram fór hér fyrr í haust, að það eigi að fara í þetta af varkárni og það eigi að gera þetta smám saman, og ekki að ganga í þetta af offorsi. Ég minnist þess ekki úr þeirri umræðu sem fram fór í haust að menn væru að efast um það að þetta verkefni ætti að vera á hendi sveitarfélaganna og ég spyr þá sérstaklega eftir því: Er það skoðun einhverra að þetta verkefni eigi að vera á hendi ríkisins? Er það ekki skoðun allra að þetta verkefni á Stór-Reykjavíkursvæðinu eigi líka að vera á hendi sveitarfélaganna alveg eins og það er alls staðar vítt og breitt um landið?

Virðulegi forseti. Auðvitað verður að fara að lögum, jafnt í Reykjavík sem annars staðar. En það er ekki sama hvernig lögin eru framkvæmd. Það er ekki sama hvort þjösnast er áfram við framkvæmd laga eða farið að því með gætni og þeirri fyrirhyggju sem þarf. Ég fullyrði að það hefur ekki verið viðhöfð nein fyrirhyggja í þeirri ákvarðanatöku sem hér hefur verið framkvæmd og það virðist ekki líta út fyrir að sú fyrirhyggja verði á næstunni. Það er óvissa í rekstri sjúkrahúsanna vegna þess að það er ekki víst að hægt sé að fá starfsfólk til starfa þegar á þarf að halda. Kannski eru börnin komin á kaldan klaka einhvers staðar og þörf að annast þau í staðinn fyrir að mæta til vinnu. Það er óvissa inni á heimilunum því að heimilin vita ekkert hvernig aðstaða þeirra verður á næstunni. Það er rýrnun kjara fyrir það starfsfólk sem hefur haft aðstöðu til að fara á barnaheimilin með börnin sín og enn þá einu sinni er þar með vegið að grundvelli samfélagsins sem eru heimilin. Það er auðvitað kjararýrnun ef starfsfólkið á að greiða miklu hærri gjöld fyrir dvöl á barnaheimilunum en áður og það er auðvitað líka kjararýrnun ef stytta á þann tíma sem hvert barn getur verið á heimilinu dag hvern. Þar af leiðandi er allt í óvissu í þessum málum. Starfsfólkið stendur í óvissu og spítalarnir sjálfir standa í óvissu. Þetta er því mjög alvarlegt ástand sem nú hefur skapast. Hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði áðan að hverjum starfsmanni yrði boðin áframhaldandi ráðning. Þetta væri allt í höfn, allir gætu verið nokkuð öruggir um sinn hag. Þetta er bara alls ekki rétt. Það er örstutt síðan ég talaði við formann starfsmannafélagsins Sóknar sem sagði að þessu væri á allt annan veg farið og fólkið væri mjög óöruggt um sinn hag og sína framtíðarráðningu. Ég vil bara að þetta komi fram.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra rifjaði upp að við hefðum áður rætt um þetta sama mál hér utan dagskrár. Það er kannski umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðherra hversu oft þarf að taka ákvarðanir hans upp utan dagskrár á Alþingi. En það var vissulega rétt, við gerðum það hér og árangur þeirrar umræðu tel ég að hafi verið að það var hafin samvinna og samstarf milli ráðuneytis, forsvarsmanna sjúkrahúsa og starfsmanna um lausn í þessu stóra máli. Lausn sem sú nefnd lagði fyrir ráðherrann og fyrir stjórnarnefnd Ríkisspítala m.a., svo að ég nefni það af því að ég sit þar, var birt 5. nóv. þar sem var rætt um það að framlag ríkisins yrði 14 þús. kr. fyrir hvert barn sem nú er á þessum leikskólum. Þetta er bréf dags. 5. nóv. og undir það ritar hæstv. ráðherra og tekur það skýrt fram að framlagið sé miðað við hvert barn. Sama dag er sent út bréf til sveitarfélaga þar sem er svipaður rekstur eins og í Kópavogi og þar er farið fram á það að sveitarfélagið leggi fram 6 þús. kr. á mánuði fyrir hvert barn með lögheimili í Kópavogi. Ég nefni það af því að þetta er bréf stílað á bæjarstjórann í Kópavogi en önnur sveitarfélög munu hafa fengið bréf með sama erindi. Við trúðum því að ráðherrann mundi standa við þessa lausn og þess vegna var afgreidd tillaga á fundi stjórnarnefnda Ríkisspítala 16. nóv. sl. Hálftíma fyrir þann fund var haft samband við starfsmann ráðuneytis þar sem hann staðfesti það enn og aftur að hér væri um að ræða 14 þús. kr. framlag á hvert barn, ekki á vistrými heldur hvert barn. Daginn eftur kemur síðan bréf frá hæstv. ráðherra þar sem hann segir: Nei, þetta er ekki hvert barn, þetta er vistrými. 
             Tíminn er búinn, segir hv. þm. Gunnlaugur, bróðir hæstv. ráðherra og ég fer eftir því, en ég vona það að ráðherra beri gæfu til þess að leysa þetta mál á þann máta sem þetta samráð kvað á um.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vestf. kom hér í pontu áðan og sagði að þetta væri einfalt mál, þetta snerist bara um það að færa verkefnið, sem væri lögum samkvæmt skyldur sveitarfélaganna, færa það þangað. Það snerist þetta mál um. Gott og vel. Ég skal ekkert hafa á móti því að verkefni sé flutt til sveitarfélagsins. Almennt er ég þeirrar skoðunar að sveitarfélög eigi að reka leikskóla. En gerið þið það þá með samningum. Þið getið ekki ákveðið einhliða að flytja þetta yfir til Reykjavíkurborgar. Þið geti ekki gert það og sett allt upp í loft. Það er ekki . . .

Alþingi hefur ákveðið það með lögum.

Virðulegur þm., viltu koma hér í pontu ef þú hefur eitthvað að segja, þín er saknað í pontunni. Skæklatog ríkis og sveitarfélaga má ekki koma niður á þeim sem síst skyldi, í þessu tilviki foreldrum og börnum á leikskólunum. Ráðherra svaraði hér áðan eða svaraði reyndar ekki spurningum mínum og ég verð að segja það að ég er mjög ósátt við það hvernig ráðherra tók hér á málum. Hann svaraði þessu í engu þrátt fyrir það að ég hafi í morgun sent honum allar þessar fimm spurningar svo hann gæti áttað sig betur á þeim og svarað þeim ,,komplet`` hér í ræðustól. Það gerði hann ekki. Hann meira að segja snýr út úr spurningunum og segir að mín spurning hafi hljóðað á þann veg: Hvernig getur ráðherra tryggt óbreyttan rekstur leikskóla til frambúðar? Þannig spurði ég alls ekki, virðulegur ráðherra. Ég sagði: Hvernig getur ráðherra tryggt framtíðarstöðu þeirra? Það er allt annar hlutur. Ég talaði ekkert um óbreyttan rekstur. Mér finnt það mjög miður að svona nýbakaður ráðherra skuli sýna þingmönnum þessa lítilsvirðingu að svara ekki einu sinni spurningum þeirra sem hann hefur þó haft hálfan dag til þess að lesa og kynna sér. Hann sagði hér að nú væri bara tími kominn til að hnýta hina síðustu hnúta og binda síðustu enda. Þetta er bara orðskrúð og segir ekki neitt, virðulegur ráðherra. Ég heyrði hins vegar hér í þeim sem töluðu. Hér komu upp 5 nefndarmenn í heilbr.- og trn. þingsins og töluðu og lýstu yfir að þeir væru mjög ósáttir við það hvernig ráðherra hefði staðið að þessum málum. og ég sé ekki betur en það sé kominn grunnur fyrir því að heilbr.- og trn. beiti sér hreinlega í þessu máli. Það sé meiri hluti til þess í nefndinni. En að lokum þó að mér hafi hitnað hér í hamsi þá vil ég ekki fara héðan úr pontu án þess í fullri vinsemd að beina þeim eindregnu tilmælum til ráðherra að fara sér hægt í þessu máli og reyna með öllum tiltækum ráðum að tryggja rekstur þessara stofnana. Ég segi þetta í fullri vinsemd við ráðherra.

Forseti vill að gefnu tilefni minna hv. þingmenn á ákvæði 54. gr. þingskapa en þar segir: ,,Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann.``

Virðulegi forseti. Hver er hin stóra óvissa í þessu máli? Hér mætti ætla það af ræðum hv. þm. að stolið hafi verið glæp. Það er alls ekki þannig. Það er akkúrat með þeim hætti að hverjum óvissuþættinum á fætur öðrum hefur verið eytt hægt og bítandi. Það eru nokkur atriði sem eins og ég gat um áðan, sem við erum að hnýta. Í fyrsta lagi þetta: Öll börn sem hafa verið á leikskólum spítalanna fá boð um að vera þar áfram svo lengi sem þau eru á leikskólaaldri. Starfsfólkið allt hefur fengið tilboð um endurráðningu. Hvar eru hinir stóru óvissuþættir þegar þessi stóru mál, sem voru uppi eðli máls samkvæmt fyrr á hausti, eru leyst? Hér staldra menn þá kannski við það lítillega misvægi sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir kom inn á sem er þetta: Hugmyndir ráðuneytisins voru um 14 þús. kr. á hvert rými. Hvernig getur það verið með öðrum hætti þegar menn horfa til þess að ef börn eru tvö á hvert rými, þá þýðir framlag ráðuneytisins og ríkisins 28 þús. kr., tvöfalt framlag borgarinnar, 42 þús. Það þýðir þénustan er orðin meiri með þessum styrkjum borgar og ríkis en heildarkostnaðurinn. Þannig að, virðulegi forseti, hér er verið að gera úlfalda úr mýflugu og ég bið hv. þingheim um að gefa ráðuneytinu og viðkomandi hagsmunaaðilum vinnufrið til þess að hnýta þessa síðustu enda. Ég hygg að það sé stutt í það.