Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Frv. þetta er samið eftir tillögum endurskoðenda landsreikninganna, og sé ég ekki ástæðu til að skýra það nánar og legg til, að því verði vísað til fjvn. að aflokinni umr.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi strax við þessa umr. og áður en fjvn. fær frv. til athugunar láta fylgja þau orð til n., að hún færi rækilega gegnum frv. og bæri það saman við samskonar frv. frá undanförnum árum. Það er ekki að ástæðulausu, að ég vek máls á þessu, ég hefi farið yfir frv. og hefi séð, að þar eru settar inn samskonar upphæðir og tvisvar sinnum áður hafa verið settar í fjáraukalög, en í bæði skiptin teknar út af þeim aftur. Það er mjög óheppilegt, ef ekki er hægt að fara eftir föstum reglum um það, hvaða tölur séu teknar upp í fjáraukalög. Ef verið er að hringla með það frá ári til árs, er ekki hægt að hafa fjáraukalög undanfarinna ára til hliðsjónar, og verður það þá handahóf eitt, sem ræður, hvaða tölur eru teknar upp í hvert skipti, ef ekki er hægt að binda sig við þær reglur, sem gilt hafa í 12 -13 ár. Þá gæti komið til álita, hvort ekki ætti að taka upp sömu reglu og Danir hafa, þannig að tekin séu upp öll gjöld, sem á landsreikningum eru frávikin fjárhagsáætlun, hvort sem það eru heldur aukin útgjöld eða lækkuð og hvort sem greiðslurnar eru gerðar samkv. ófrávíkjanlegum lögum eða samkv. stjórnarákvörðun. En ég vil benda á, að það er hægt að fylgja þeirri reglu að taka ekki upp á fjáraukalögum þær tölur, sem tvisvar sinnum áður er búið að fella út af þeim. Það eru hér sjálfsagt 2 -4 liðir, sem svo er um, t. d. í 5. gr. Að vísu eru það smáupphæðir, en við staflið 18 eru a. m. k. 2 slíkar tölur. Þá vil ég benda á annað. Ég hygg, að í þessu frv. séu ýmsir nýir liðir, liðir sem nú fyrst koma fyrir í fjárl., en ekki eigi heima í þessu frv. En fjáraukalög eru ekki annað en humbug, ef ekki er fylgt föstum reglum um gerð þeirra.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af þessum ummælum vil ég taka það fram, að við samningu frv. hefir verið farið eftir till. endurskoðenda landsreikninganna, eins og venju er til, og tel ég sjálfsagt, að það verði athugað, hvort um einstök atriði hefir verið breytt frá settum reglum og þá lagað, ef svo hefir verið, svo afgreiðsla málsins geti orðið samkv. venju.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er satt, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði, enda talar hann af reynslu, þar sem hann hefir sjálfur verið yfirskoðunarmaður landsreikninganna. Það hefir mjög verið á reiki, hvaða upphæðir af umframgreiðslum væru teknar upp í fjáraukal.frv. og hverjum væri sleppt. En ég hygg, að þegar sleppt hefir verið að taka sumar umframgreiðslur upp í fjáraukal.frv., þá sé það vegna þess, að gengið sé út frá því, sem regla er að setja í síðustu gr. fjárl., og það eru ákvæði um það, sem upphæðir breytast eftir því sem lög koma til framkvæmda, og er þá álitið, að þegar með fjárl. sé búið að heimila þær umframgreiðslur, sem þessi ákvæði ná til, og séu þar því ekki á valdi ríkisstjórnarinnar. Ég skal taka til dæmis dýrtíðaruppbót embættismanna. Ef reynslan sýnir, að hún verður hærri en áætlað er. Þá er litið svo á, að sú umframgreiðsla sé ákveðin í fjárl. og þurfi því ekki að taka hana upp í fjáraukal.; en ef sú heimild er ekki til, þá ber tvímælalaust að taka greiðsluna upp, því það er ákveðið í stjórnarskránni, að enga greiðslu megi inna af hendi úr ríkissjóði nema eftir fjárl. eða fjáraukalögum. Það getur vel komið til mála að fara að á þann veg, sem hv.þm. V-Húnv. minntist á, að taka hreinlega allar þær umframgreiðslur, sem fyrir koma í landsreikningum, skrifa þær niður eins og vél og setja þær allar í fjáraukalög. Það er þá tryggt, að ekkert er greitt á móti þessu ákvæði stjskr., ef allir aukapóstar eru þannig settir í fjáraukalög. Ég skal játa það, að þó ég hafi verið með í því að semja það álit, sem fjáraukalögin eru samin eftir, þá hefi ég ekki tekið eftir því, að þar hafi verið tekið upp það sama, sem Alþ. hefir áður óskað, að ekki væri þar með. En ég sé ekki, þó þetta væri þannig, að það væri nokkur goðgá. Þótt hið háa Alþ. felli einhverja till. frá mér, get ég vel borið hana fram aftur. Yfirskoðunarmaður getur vel haldið áfram að hafa sína skoðun á málinu og haldið áfram að gera tillögu samkv. henni, þótt þingið hafi fellt þær; og það Alþingi, sem nú situr, getur samþ. það, sem fyrra Alþ. felldi, og haldi einhver yfirskoðunarmaður fram tillögum, sem fyrri Alþ. hafa fellt, þá er það á valdi ríkisstj., hvort hún þess vegna beri tillögurnar ekki fram aftur. Annars tel ég það réttara, að endurskoðendur geri till. sínar heldur um of en van. Því það er þá á valdi Alþingis að ákveða um þær. Ég vildi aðeins láta þessi ummæli fylgja af hálfu okkar yfirskoðunarmanna, út af ræðu hv.þm. V.-Húnv.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég skal viðurkenna það, að það hefir verið regla, að ríkisstj. tæki tillögur yfirskoðenda til greina, og bæri fram frv. samkv. því, sem þeir hafa lagt til. Ég hefi áður fundið að þessu; ég álít, að ríkisstj. eigi að tryggja sér það, að endurskoðendur fylgi alltaf þeim reglum, sem áður hefir verið gengið inn á af Alþingi. Þótt einn yfirskoðunarmanna sé sá sami og áður hefir verið, er ekki tryggt, að farið sé eftir sömu reglu og verið hefir í þessu efni, og þarf það ekki að vera vegna þess, að honum hafi yfirsézt eða hann hafi ætlað sér að fara inn á nýjar brautir, því eins og verkum er skipt, getur auðveldlega komið fyrir, að það falli ekki í hans hlut að gera tillögur um, hvað taka skuli upp á fjáraukalög. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ekki væri nema eðlilegt, að yfirskoðendur fylgdu skoðun sinni, vil ég segja, að ég vænti þess fastlega, að hann fylgi þeirri skoðun, sem hann hafði þegar við vorum saman endurskoðendur, þ. e. a. s. þeirri skoðun, sem þá kom fram í tillögum hans, því um aðra skoðun var ekki að ræða. Sú skoðun, sem nú kom fram hjá honum, hlýtur að vera alveg meingölluð, því hún er önnur en sú, sem hann hafði þegar við vörum saman, svo ég vænti, að hann fallist á þetta, sem ég hefi nú sagt. En þetta er aukaatriði. Það, sem mestu varðar, er, að þegar nýir liðir koma fyrir, þá séu þeir samkv. eðli sínu rétt flokkaðir í annanhvorn þessara tveggja flokka, sem til eru: þann, sem sloppið hefir frá því að vera tekinn upp í fjáraukalög, og þann, sem upp hefir verið tekinn. Það eru þessir liðir, sem skipta mestu máli, og að mínu áliti eiga þeir að skiptast þannig, að þeir, sem greiddir eru eftir skýlausum lagafyrirmælum, eiga ekki að koma á fjáraukalög, heldur einungis þeir, sem eru á valdi ríkisstj. og telja má hennar sök, hvort greiddir eru eða ekki. sé greiðslan gerð samkv. skýlausum heimildum og ekki hefir verið áætlað nægilegt fé, þá á umframgreiðslan ekki að koma á fjáraukalög. Þessi regla var upp tekin 1923 og endurtekin 1929, og ég ætla, að það sé auðvelt að fara eftir henni.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég kvaddi mér hljóðs í gær, því að ég vildi fá tækifæri til þess að segja nokkur orð við þessa umr. Fulltrúar sjávarútvegsins hafa látið töluvert til sín heyra undir þessum umr. og þykir mér því rétt, að einhver sveitamaður láti og eitthvað til sín heyra í þessu máli, því að það skiptir sveitamenn nokkru, enda þótt ég játi, að við séum smáir samanborið við sjávarútvegsmennina. Hæstv. atvmrh. upplýsti í gær undir þessum umr., að sala á ull og gærum til Þýzkalands hefði orðið leyfð, aðeins lítilsháttar, ef síldveiðin hefði ekki brugðizt. M. ö. o., ef allt hefði verið með felldu, hefði sama sem ekkert fengizt flutt af landbúnaðarafurðum til Þýzkalands, þrátt fyrir það, þó að verð á ull og gærum hafi nú verið miklu hærra þar en undanfarið. Hæstv. atvmrh. sagði einnig, að því aðeins væri rétt að selja vörur til lands eins og Þýzkalands, ef ágóðinn af sölu varanna þangað, samanborið við að selja þar annað, næmi meiru en því, sem vörur þær, sem þaðan væru keyptar aftur, væru dýrari en annarstaðar. Þegar slíku sem þessu er haldið fram, þá verður manni á að spyrja, fyrir hvað framleiðandinn eigi að kaupa sínar nauðsynjar, þegar svo mjög er þrengt að honum fyrir neytandann, að hagsmunir hans eru alveg látnir víkja. Ég leyfi mér jafnframt að spyrja: Er ríkisstj. tilbúin til þess að taka á móti t. d. stórum hóp sveitamanna, sem óhjákvæmilega hlýtur að flosna upp frá búum sínum, ef haldið verður áfram á þessari braut ? Þegar svo við þetta bætist, að fá ekki að selja framleiðsluvörurnar þar, sem beztur er markaðurinn. Þar sem við verðum að horfast í augu við, að gjaldeyririnn er tekinn frá okkur, eins og öðrum framleiðendum, fyrir lægra verð en raunverulega er rétt, þá finnst mér fokið í flest skjól, og verður tæplega annað sat en að við séum látnir sæta afarkostum. Í fyrra var samþ. að veita úr ríkissjóði 150 þús. til verðuppbótar á útflutt kjöt, af því að nauðsynlegt þótti að réttu bændum hjálparhönd, en núna, nokkrum mánuðum síðar, skilst mér, að hin sama ríkisstj., sem var með þessu aukaframlagi til bændanna, sé nú reiðubúin til þess að gera samning, sem sviptir þá tvöfaldri þessari upphæð. Vægast sagt finnst mér þetta mjög vafasöm ráðstöfun. Hvað síldarsöluna til Þýzkalands snertir, þá greip forsjónin þar í taumana. Síldin veiddist ekki, því miður, en afleiðingin varð aftur sú, að ull okkar og gærur hafa verið seldar til Þýzkalands, að mestu leyti að minnsta kosti, og það fyrir nokkru hærra verð en hægt var að fá fyrir þær vörur annarsstaðar. Ég skal játa, að eins og nú standa sakir er ekki hægt að komast hjá því að hafa nokkra íhlutun um sölu afurðanna, en dæmi það, sem ég hefi rakið hér, sýnir ljóslega, hve hættulegt það getur verið, ef afskiptum hins opinbera af þessum málum er hagað þannig, að eingöngu sé litið á hag neytendanna, en ekkert á þarfir framleiðendanna. En framleiðendur verða þá líka að hafa tryggingu fyrir því, að ekki sé gengið á hlut þeirra. Að n. sé þannig skipuð, að þeir megi treysta því, að þeirra hlutur sé ekki fyrir borð borinn. sé það ekki, vænti ég mér ills eins af þessari ráðstöfun f. h. okkar bændanna.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Mér hefir satt að segja liðið úr minni fjöldi af þeim aths., sem ræða hæstv.atvmrh. í gær gaf tilefni til. En það, sem mér þótti aðalmáli skipta, var þó það, að mér þótti nokkuð á skorta, að hæstv. ráðh. gerði fullnægjandi skil fyrir þeirri stefnu, sem hann taldi eðlilegt, að væri lögð til grundvallar í viðskiptamálunum út á við. Hæstv. ráðh. fór mörgum orðum um það, að ástæðan fyrir því, að Íslendingar gætu ekki notið hærra verðlags á útflutningsvöru sinni í ákveðnu landi, sem hann nánar tilgreindi, væri sú, að sá gjaldeyrir, sem þar fengist fyrir voruna, væri háður ýmsum þeim annmörkum, að öllum viðskiptaþjóðum þess sama lands þætti ekki tilvinnandi að selja þangað framleiðsluvöru sína nema hún væri goldin hærra verði þar en annarsstaðar. Þetta væri hin raunverulega orsök til hins háa verðlags, sem þar ríkti. Þetta getur í fljótu bragði séð sýnzt eiga við rök að styðjast, en það, sem ég vil benda á og leggja áherzlu á, enda þótt þetta almennt talað kunni að hafa við rök að styðjast, þá þarf það engan veginn að vera þess eðlis, að réttmætt sé af þeim ástæðum að bægja viðskiptum okkar frá þessari þjóð, því að það getur verið sú sérástæða fyrir okkur Íslendinga, að verðmunurinn í þessu landi miðað við það, sem er í öðrum löndum, sé svo mikill, að við með okkar sérstöku þarfir getum keypt í þessu landi nauðsynjavörur með verðlagi, sem ekki er hærra en svo, að það sé hagur fyrir þjóðarheildina að skipta við þessa þjóð. Frá mínu sjónarmiði er þessu þannig varið, að ég er sannfærður um, að það sé rétt að beina viðskiptunum meira til þessarar ákveðnu þjóðar - Þjóðverja - heldur en verið hefir. Og ég vil leggja áherzlu á og beina til þeirra manna, sem samkv. lögunum með áorðinni breytingu eins og þau liggja nú fyrir hv. d., fara með Þessi mál, að þeir taki til athugunar, hvort ekki sé hægt að auka viðskiptin við Þýzkaland meira en verið hefir. Mér er kunnugt um, að Þjóðverjar geta boðið okkur kol við að vísu ofurlítið hærra verði heldur en við fáum þau annarsstaðar, en þetta eru kol, sem til togaraútgerðarinnar hafa reynzt með afbrigðum vel, miklu betur heldur en beztu ensk kol. Ég tel því mjög æskilegt, að það sé tekið mjög gaumgæfilega til athugunar að beina viðskiptum okkar til Þýskalands meira heldur en gert hefir verið. Viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. sagði um aths. mínu út af því, að hann hefði átt tilhlutun um það, að umboðsmaður sjávarútvegsmanna í n., sem á að hafa ákvörðunarvaldið í þessu, er valinn af fiskimálanefnd, en ekki sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, vil ég taka það fram, að ég held fast við það, og það er engum vafa undirorpið, að það er almennur vilji sjávarútvegsmanna, að fiskimálan. fari þar ekki með umboð, heldur verði það S. Í. F. Mér er kunnugt um hug margra í þessu máli, en vitanlega ekki allra, eins og hæstv. ráðh. sneri út úr mínu máli í mörgun. Það var eftirtektarvert, þegar hæstv. ráðh. var að rökstyðja ágæti fiskimálan., að þar ættu fulltrúa félög og stofnanir eins og t. d. Fiskifélag Íslands, Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda og fleiri. En hverjir eru þessir „fleiri“? Það er m. a. Alþýðusamband Íslands og Samband ísl. samvinnufélaga og fleiri, sem ekki geta talizt umboðsmenn sjávarútvegsins. En þar sem S. Í. F. er stofnað samkv. vilja meiri hl. sjávarútvegsmanna, en þeir hafa engan vilja látið í ljós um starfsemi fiskimálan., þá er ekki óeðlilegt, þó að þeir vilji fremur S. Í. F. sem sinn rétta málsvara heldur en fiskimálan., og það liggur líka fyrir yfirlýstur vilji sjávarútvegsmanna um, að stjórn S. Í. F. sé þeirra rétti aðili í þessu máli. - Að öðru leyti skal ég ekki við þessa umr. málsins orðlengja frekar um það, enda þótt ýmislegt í ræðu hæstv. ráðh. gæti gefið tilefni til frekari aths.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég get ekki látið málið fara svo hjá, að segja ekki um það nokkur orð. Grundvöllurinn undir þessum umr. verður að vera sú staðreynd, að við þurfum að kaupa í Þýzkalandi - en þessi umr. hefir snúizt svo mikið um Þýskaland, að ég sé ekki ástæðu til að tala neinu rósamáli - vörur fyrir andvirði allra þeirra vara, sem þangað eru seldar. Þess vegna er það staðreynd, að möguleikar til þess að selja framleiðsluvörur okkar þangað fer eftir því, hvað okkur tekst að kaupa mikið af vöru þaðan. Sú gagnrýni, sem hér ætti að geta komizt að í þessu máli út af fyrir sig á hendur þeirra, sem hafa farið með þessi mál, væri því sú, að þeir hefðu ekki reynzt nógu duglegir að beina vörukaupunum til Þýskalands. Að þessu leyti fannst mér hv.þm. Vestm. ræða málið á réttum grundvelli. Svo er það annað atriðið, hvernig eigi að skipta þessum markaðsmöguleikum milli framleiðenda í landinu. Ég skal taka það fram, eins og hæstv.atvmrh. hefir áður lýst yfir, að af hálfu ríkisstj. hefir gjaldeyrisn. haft þau fyrirmæli að beina til Þýzkalands öllum þeim vörukaupum, sem ekki væru bundin, til þess að gera þann markað sem stærstan, vegna þess að við fáum þar markað fyrir vörur, sem við getum ekki selt annarsstaðar, og þar getum við yfirleitt fengið hærra verð fyrir okkar vöru heldur en á öðrum mörkuðum. Hv. þm. Vestm. vildi halda því fram, að þetta hefði ekki tekizt eins og skyldi. Var hann að sönnu ekki mjög harðorður og nefndi sem dæmi, að menn hefðu óskað eftir að fá vöru frá Þýzkalandi, en ekki fengið leyfi til þess. Til þess geta legið tvær ástæður. Það getur verið, að menn hafi óskað eftir leyfi á óþarfa vörum, sem þjóðin getur verið án á þessum vandræðatímum, og það sjá allir, að við getum ekki látið okkar framleiðsluvöru fyrir slíkan varning. Í öðru lagi geta komið fyrir þau tilfelli, sem hv.þm. vitnaði í, að óskað sé eftir innflutningi á meira magni en viðkomandi maður getur haft rétt á eftir þeirri reglu, sem höfð er um úthlutun leyfa. Hv. þm. Vestm. nefndi tvö dæmi. Í öðru tilfellinu hafði maður ekki fengið flutt inn eins mikið af haframjöli eins og hann óskaði, en hinn maðurinn ekki fengið flutt inn eins mikið þakjárn eins og hann óskaði. Þetta hvorttveggja stafar af því, að innflutningsleyfi er veitt með tilliti til þess, hvað mikil viðskipti þessir menn hafa haft áður. En ég álít, að í þessum tilfellum hafi þetta ekki komið að sök, því að þrátt fyrir þetta er meginið af haframjölinu keypt í Þýzkalandi, og sama er að segja um þakjárnið. Ég skal taka undir með hv.þm., að það beri vitanlega að athuga við úrskurð um þessa hluti, að binda sig ekki allt of einskorðað við þá reglu, að menn fái innflutningsleyfi eftir því, sem áður hefir verið. En það verður að hafa það sem meginreglu, til þess að forðast rangindi í þessum efnum. Ég skal taka það fram, úr því að ég er farinn að tala um þetta á annað borð, að að mínu áliti hefir gjaldeyrisn. með aðgerðum sínum. með því - ef svo má að orði komast - að neyða innflytjendur til þess að kaupa vörur með hærra verði í Þýzkalandi heldur en annarsstaðar. beinlínis skapað möguleika til þess að nota þann markað, sem verið hefir fyrir íslenzkar vörur í Þýskalandi nú í ár. Það má kannske í einstökum atriðum, til þess að hallmæla því, sem gert hefir verið, finna eitthvað til, en heildarvinnubrögðin hafa verið þau, að hægt er að þakka þeim, að nú er hægt að selja á þessum markaði um 50% af gærum og ull. Innflytjendur hefðu ekki, ef því hefði ekki verið haldið að þeim, farið að kaupa vöru þar, sem hún var dýrari heldur en þeir gátu keypt hana annarsstaðar. Ég skal taka það fram, að ríkisstj. mun, eins og hún hefir gert, leggja fyrir innflutnings og gjaldeyrisn. að halda því sama áfram um að beina vörukaupunum til Þýzkalands, og mun fylgjast með í því að þessu verði framfylgt svo stranglega sem kostur er á, því að henni er það ljóst, hversu mikils virði það er að geta haldið þessum markaði. Þá er það hitt atriðið, sem hv. 7. landsk. kom inn á, það er um skiptingu þessara markaðsmöguleika, sem opnir eru í Þýzkalandi, á milli útflytjenda í landinu. Það er vitanlega vandamál, en ég held, að allir geti orðið sammála um eitt meginatriði, sem sé, að það verði að sitja fyrir að selja þangað vöru, sem ekki er hægt að selja annarsstaðar. Það er töluvert af útflutningsvöru landsmanna, sem ekki hefir verið hægt að selja annarsstaðar, og svo getur orðið enn. Við vitum um sumar vörur, eins og t. d. ísfiskinn og síldarmjölið. Það er þess vegna ætlun stj. að fylgja þeirri reglu að veita útflutningsleyfi fyrst og fremst fyrir þær vörur, sem vitað er, að ekki er hægt að selja í öðrum löndum. Ég held að ekki sé hægt að deila um, að þessi regla sé eðlileg frá sjónarmiði heildarinnar. Ég veit, að það er hægt að koma af stað tortryggni í kringum atriði eins og þetta. Það hefði verið hægt að segja í þessu tilfelli við bændur, ef gærur og ull hefðu ekki komizt þarna að: Þarna situr nú ykkar góða ríkisstj. og neitar ykkur um að selja afurðir ykkar þar, sem þið fáið hæstv. verð fyrir þær. Það er hægt að nota sér þetta. en varla er það sæmandi. Það er ómögulegt, að nokkrum manni detti í hug, að það sé sú rétta regla að láta þessi viðskipti fara svo úr hendi, að við sitjum uppi með vörur, sem við alls ekki gætum selt annarsstaðar, en fylla markaðinn með vörum, sem við gætum selt annarsstaðar. Það er því mjög langt frá því, að ummæli hv. 7. landsk. séu réttmæt. Enda fullyrti hann ekkert um þetta; hann sagði bara, að það væri rangt, ef neytendur hlífðust við að kaupa vörur frá Þýzkalandi. Ég er honum sammála í þessu, og það er einmitt þetta, sem ekki hefir verið gert. Það hefir verið unnið að því, eins og ég sagði, að hita menn kaupa vörur frá Þýzkalandi, þó að þær væru dýrari en annarsstaðar, og það hefir verið gert að innflytjendum nauðugum, vegna þeirrar nauðsynjar að halda þessum markaði. Það fer því fjarri, að óeðlilega mikið tillit hafi verið tekið til neytendanna. Hinsvegar verð ég að álíta það rétt hjá hæstv.atvmrh., að ef það liggur þannig fyrir, að það er meiri verðmunur á vöru, sem þarf að kaupa frá Þýzkalandi hingað inn, en þeirri vöru, sem hægt er að selja þangað, þá sé réttara, að láta þessi viðskipti ekki fara fram, ef hægt er að selja vöruna annarsstaðar. Öðru máli er að gegna um vöru, sem ekki er hægt að selja í öðru landi. Þá sjá allir, ef framleiðendur bæru skarðan hlut frá borði, að þá væri réttlátt að bæta þeim það upp með einhverju fjármagni innanlands. En vonandi kemur ekki til þess, að þetta þurfi að gera. Við skulum vona, að möguleikarnir til innkaupa frá Þýzkalandi verði svo rúmir á næsta ári, að hægt verði að koma þessum viðskiptum vel fyrir. En það má búast við, að við getum ekki selt til Þýzkalands allar þær vörur, er við óskum að geta selt þangað, vegna þess að ekki er hægt að fá þar nema takmarkað vöruval til að flytja hingað til landsins. Ég vil beina því til manna, að þeir athugi vandlega við gagnrýni sína á hvaða grundvelli þessi viðskipti eru byggð. Það er nokkuð sérstakt, sem hér er um að ræða, og mér finnst það aðallega vera tvö atriði; annað, að hve miklu leyti skuli halda innflutningi okkar til Þjóðverja, og hitt, hvernig eigi að skipta markaðsmöguleikunum milli framleiðenda hér.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hefi engu að bæta við það, sem hæstv. fjmrh. tók fram um þær reglur, sem fylgt er í úthlutun innflutningsleyfa, né heldur um þá viðleitni, sem innflutnings- og gjaldeyrisn. hefir haft með að beina vörukaupunum til Þýzkalands. Ég tel það sjálfsagða skyldu að beina þeim vörukaupum, sem hægt er, þangað, því að með því skapast sölumöguleikar fyrir okkar vörur. Hv. þm. G.-K. var að benda á eina vörutegund, sem við gætum keypt frá Þýzkalandi, nefnilega kolin. Eins og mönnum er kunnugt, eru þeir samningar við Breta, að við erum skuldbundnir að kaupa 77% af okkar kolum hjá þeim. En þau 23%, sem eftir eru, hafa allt fram að þessu verið keypt að mestu leyti í Póllandi. Ýms kolafélög hafa þar sambönd. Við höfum líka selt þangað talsvert af léttverkaðri síld, og þótti því ekki heppilegt að draga úr kolakaupum þaðan. Á síðasta ári var búið að gera samninga um síldarsölu til Póllands, en þegar minna varð úr síldveiðinni en búizt var við, var nokkuð dregið úr kolakaupunum frá Póllandi, en þeim viðskiptum aftur beint til Þýzkalands. Þetta verður tekið til athugunar í sambandi við Þýzkaland, að svo miklu leyti sem hægt er vegna skuldbindingar okkar við Breta og viðskiptajafnaðarins við Pólverja með tilliti til síldarsölunnar þangað. Hv. þm. taldi, að fiskimálan. væri ekki til þess fallin að skipa mann í n., sem sér um úthlutun þessara leyfa, vegna þess að þar ættu sæti fulltrúar frá S. Í. S. og Alþýðusambandi Íslands. Ég get ekki verið honum sammála um þetta, og mig minnir, að á síðasta þingi hafi þessi hv.þm. komið með frv. um fiskiráð, sem átti að leysa allan vanda sjávarútvegsins. Þetta fiskiráð átti að vera skipað fulltrúum úr S. Í. S. og Alþýðusambandi Íslands. Ég hygg því, að hv.þm. hafi þá ekki talið óeðlilegt, að þessir aðilar hefðu þar einhver afskipti. Ef þetta er misminni hjá mér, mun hv.þm. væntanlega leiðrétta það. Annars þýðir ekkert að vera að karpa um þetta atriði, því að ég býst við, að hv.þm. komi með brtt. við þetta atriði við næstu umr.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég tók eftir því í ræðu hæstv. fjmrh., að hann hafði skilið það, að þegar um það er að ræða að umleggja viðskipti með einhverja vöru á milli landa eða til annars lands, þar sem þessi vara hefir ekki verið tekin áður, og jafnvel ekki verið búin til við hafi okkar Íslendinga, þá sé það afarmikil þröngsýni að binda sig eingöngu við eitt sjónarmið við veitingu innflutningsleyfa. Sem sé það, hvað strangt til tekið sá, sem ætti kost á að fá þessa vöru, ætti að fá mikið af henni. Þetta getur mjög staðið í vegi fyrir því, að við getum numið ný lönd í þessu efni, þó að við vegna aukins útflutnings þurfum að gera það, því að aðstaða manna til þess að ryðja braut á þessu sviði er vitanlega mjög misjöfn, og þeir hafa einkum fagþekkingu í þessu efni, sem í mörg ár hafa staðið fyrir innflutningi í stórum stíl á vöru, eins og átti sér t. d. stað um þakjárn, sem ég minntist á áðan. Hinsvegar veit ég, að það er ekki almennt talið hægt fyrir innflutnings- og gjaldeyrisn. að líta burt frá hinu sjónarmiðinu, sem hæstv. ráðh. bar líka fyrir brjósti og ég veit, að á rétt á sér. En höfuðnauðsynin í þessu máli er sú, að við getum fengið sambönd í þeim markaðslöndum, sem við verðum að kaupa vörur frá á annað borð. Að því er snertir aths. hæstv.atvmrh. um valútuna þýzku, þá verð ég að segja, að það er nokkuð hæpið af honum að halda fram eins og hann gerði og segja, að ríkismarkið sé í raun og veru minna virði en önnur valúta. Það er fyrst á það að benda, að hér úr ráðherrastóli er verið að halda því fram, að peningagildi annars lands sé minna virði heldur en það er noterað. Í því sambandi vil ég benda á það, að hvar í heiminum, sem hæstv. ráðh. vildi kaupa ríkismörk - og þau eru nóg til í öllum kauphöllum heimsins -, þá er enginn annar opinber „kurs“ á þeim markaði. Það stendur að því leyti jafnfætis myntum annara þjóða. Í vor varð ég þess var, að sótt var eftir að selja síldarmjöl til Þýzkalands, ekki einasta frá Íslandi, heldur voru Norðmenn einnig þar á ferðinni með 5 manna n. sinna beztu manna á viðskiptasviðinu. Ennfremur voru útsendarar frá Englandi í sömu erindagerðum, sem ég var raunar í líka, en það var að fá ákveðið sæmilegt hámarksverð á síldar- og fiskimjöl til innflutnings í Þýzkalandi. Um þetta stóð, eins og hæstv. ráðh. er kunnugt, talsverð barátta af hálfu innflytjendanna. En í öllum þeim viðræðum, sem ég átti við þessa fulltrúa annara kapítalsterkari landa heldur en Ísland er, heyrði ég aldrei orð í þá átt, að þeir kæmu fram með það til stuðnings málstað sinna ríkja, að ríkismarkið væri neitt verri borgun heldur en aðrir peningar. Voru þarna þó mjög færir fjármálamenn á ferðinni. Það er eðlilegt, að menn sækist eftir að selja sína vöru þar, sem hún er bezt borguð, og að því leyti eru skiljanlegar þær raddir, sem hér hafa komið fram um að láta, eftir því sem hagt er, íslenzkar afurðir sitja fyrir góðu verði, hvar sem það er að fá. Má benda á í því sambandi, að Norðmenn, sem sennilegu eru eins miklir fyrir sér á fjármálasviðinn eins og við, sýnast ekki víla fyrir sér að selja vörur til Þýzkalands; eru þeir þó háðir ekki betri söluskilyrðum heldur en við þar. Ég sá t. d. í blaði um daginn, að þeir væru að semja um sölu þangað á hvallýsi fyrir 40 millj. kr., og þó þeirra velta sé mikil, samanborið við okkur, þá er það geipileg upphæð. Í sambandi við þetta tel ég rétt að benda á það, að ríkisstj. sjálf hefir látið rannsaka sérstaklega viðskipti okkar við annað land, Danmörku. Árið 1933 lét stj. gera yfirlitsskýrslu yfir viðskipti okkar við Dani, hvaða vörur við kaupum frá þeim og líka hvaðan þeir kaupa sömu vörutegundir, sem þeir selja okkur. Af þessari skýrslu kemur í ljós, að mikið af þeim vörum, sem við kaupum frá Dönum, eru einmitt þýzkar vörur. Þetta ár mun innflutningurinn frá Danmörku hafa numið 70 millj. kr. Ég hefi það eftir verzlunarráðinu, að telja megi um 4 millj. kr. virði af þeim innflutningi þýzkar vörur. Ég hefi hér fyrir framan mig þessa skýrslu stj., sem ég nefndi áðan. Ég vil ekki þreyta hæstv. forseta með því að lesa hér upp úr henni, en það væri efni í langa ræðu, ef telja ætti upp þær vörutegundir, sem við kaupum frá Dönum, en þeir kaupa aftur frá Þýzkalandi í stórum stíl samkv. skýrslu ríkisstj. sjálfrar.

Síðan hvenær er skýrslan?

. Hún er miðuð við árið 1933, en ég hefi fyrir satt, að hæstv. stj. hafi látið hana frá sér fara á þessu ári. Enn þann dag í dag veit ég, að lyfjavörur eru mestmegnis keyptar hingað frá Danmörku, en það vita allir, að aðalinnflutningurinn á lyfjavörum til Danmerkur er frá Þýzkalandi. Einnig mun mikið af þýzkum rafmagnsvörum vera keypt hingað frá Danmörku. Það heyrist oft nefnt af hálfu hæstv. stj., að hún telur viðskiptin við Þýskaland óhagstæð vegna þess, að það verði að kaupa vöru fyrir vöru. Ég get ekki skilið, að það sé hagstæðara að skipta við þau lönd, sem við kaupum frá tvisvar eða þrisvar sinnum meira heldur en við getum selt þeim, þó ekki sé að vísu beinlínis um slíka samninga að ræða, heldur en land, sem kaupir fyrir krónu á móti krónu. Ég veit raunar, að það er nokkrum örðugleikum bundið að breyta til með viðskipti og flytja þau milli landa; sízt af öllu er hægt að gera slíkt á skömmum tíma svo miklu nemi. En það er líka mjög torveldað, ef viðhafðar eru út í yztu æsar þær reglur innflutningsnefndar, sem hæstv. fjmrh. lýsti, að yrði að leggja til grundvallar við úthlutun innflutningsleyfa. Ég átti víst ekki rétt til langrar ræðu og verð því að láta hér staðar numið. Um þetta mætti þó margt fleira segja, og er nauðsynlegt að það sé rætt til hlítar. Einkum virðist mér ríkja misskilningur í huga hæstv.atvmrh., þegar hann vill halda fram, að galdeyririnn, sem við fáum frá Þjóðverjum, sé minna virði heldur en annar gjaldeyrir.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv.þm. Vestm. Hann benti á það, að samkv. skýrslu fyrir árið 1933 væru ýmsar vörur keyptar hingað af Dönum, sem þeir aftur flyttu inn frá Þýzkalandi. Ég ætla ekki að bera móti þessu. En við það er þó tvennt að athuga. Þessi skýrsla, sem hv.þm. vitnaði í, er orðin nokkuð gömul. Það er ólíkt, hvað miklu meiri vinna er lögð í það nú að beina vörukaupunum til Þýzkalands heldur en gert var 1933. Í öðru lagi eru, eins og hv.þm. líka drap á, miklir örðugleikar á því að flytja til viðskipti milli landa í fljótu bragði. Það hefir komið fram, að vissar vörutegundir, sem við kaupum frá Dönum, koma frá Þýzkalandi. Þegar farið var að grennslast eftir þessu frekar, kom í ljós, að dönsk verzlunarfyrirtæki höfðu sérstaka aðstöðu frá hinum þýzku útflytjendum til þess að selja vöruna til Íslands. Beinum kaupum á þessum vörum frá Þýzkalandi er ekki hægt að koma á nema fá þessu breytt. Þannig eru ótal ljón á veginum, þó vel sé að þessu unnið, svo það hlýtur að taka tíma að ryðja viðskiptunum braut. Hinsvegar hefir með eðlilegum hætti töluvert færzt af viðskiptum frá Danmörku yfir til Þýzkalands á árinu, sem leið, eins og vera á, þar sem viðskiptin milli Íslands og Danmerkur eru svo ójöfn sem raun er á. Það er rétt, sem hv.þm. sagði um lyfjavörurnar, að mjög æskilegt væri að flytja innkaup til Þýzkalands, því mikill hluti þeirra mun þaðan kominn. En á því er sá örðugleiki, sem nú er þó verið að reyna að yfirvinna, að þau firmu, sem hér er um að ræða, hafa það sölufyrirkomulag, að sölufirmu þeirra í Danmörku hafa umboð fyrir öll viðskiptin við Norðurlönd. Nú er einmitt verið að athuga, hvaða möguleikar eru á að fá úr þessu bætt fyrir næsta ár í þá átt, sem hv.þm. fór fram á. Hvað snertir rafmagnsvörurnar er því til að svara, að ég veit ekki til, að nú sé keypt sem nokkru nemur af þeim annarsstaðar en í Þýzkalandi. Þessa hefir verið gætt svo vandlega, að rafmagnsvörur hafa í sumum tilfellum verið keyptar dýrara í Þýzkalandi heldur en hægt hefir verið að fá þær annarsstaðar, bara til þess að halda uppi viðskiptum við þetta land. Hv. þm. var að skýra hér frá því, að Norðmenn seldu mikið af vörum til Þýzkalands, og efast ég ekki um, að það sé rétt. En það er þá aðeins af því, að þeir geta keypt þaðan mikið aftur. Ég veit ekki betur en þeir verði að taka út andvirði þeirra vara, sem þeir flytja til Þýzkalands, í vorum eins og við. Ef þeir selja mikið þangað, er það vegna þess, að þeim hefir tekizt að ná þaðan miklum vörukaupum á móti, en það er einmitt það, sem við erum að reyna. Vitanlega eru mér og stj. kærkomnar allar upplýsingar og leiðbeiningar um, hvað hægt væri að kaupa frá Þýzkalandi, hvaðan sem þær koma. Og eins og hv.þm. veit, hefir ekki staðið á því, að þær till. væru athugaðar, sem fram hafa komið um þetta. Einn erfiðleiki enn er á þessu sviði, sem ég hefi ekki minnzt á, og hann er sá, að innflytjendur eru ekki eins viljugir að kaupa vörur frá Þýzkalandi eins og annarsstaðar að, af því að þær eru í mörgum tilfellum dýrari þar. Þar af leiðandi eru innflytjendurnir tregir til að skýra frá þeim möguleikum, sem þeir kunna að hafa til vörukaupa í Þýzkalandi. Oft eru það einmitt þeir, sem kunnugast er um, hvaða vörur hætt er að fá frá Þýskalandi, en þeir eru e. t. v. ekki alltaf útfalir á þeirri þekkingu, ef þeir hafa orðið varir við, að varan væri dýrari þar en annarsstaðar. Ég er ekki að segja, að þetta sé neitt óeðlilegt. En það gerir það að verkum, að stj. verður gegnum innflutningsnefnd að hafa öll spjót úti eftir því, hvaða vörur er hægt að kaupa frá Þýzkalandi og hvaða verði, en fær ekki æfinlega til þess þann stuðning, sem æskilegur væri, frá þeim, sem bezt þekkja til.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er náttúrlega ekki furða, þó hæstv.atvmrh. viti lítið um frv. mitt um fiskiráð frá síðasta þingi, því hann hefir sjálfsagt verið svo önnum kafinn í þinginu, að hann hefir ekki haft tíma til að kynna sér það að ráði, þó hann að vísu hnuplaði hugmyndinni, sem ég bar þar fram, og færði hana aftur tötrum klædda inn í þingið. Enda báru orð hans áðan vott um, að hann vissi ekki, hvernig fiskiráðið átti að vera skipað, því þar átti enginn maður að vera frá S. Í. S., heldur frá Sölusambandi fiskframleiðenda, Félagi ísl. atvinnurekenda, Alþýðusambandi Íslands, Sambandi ísl. matjessíldarframleiðenda og Fiskifélagi Íslands. Fulltrúum allra þessara stofnana var bægt burt með hans till., því þær voru gerðar með það fyrir augum að ná pólitísku valdi í málinu, en mínar till. miðuðu að því að sameina þá krafta, sem að haldi gætu komið því viðfangsefni, sem um var að ræða. þetta skiptir raunar ekki máli í sambandi við það mál, sem hér er til umr. En af því hæstv.atvmrh. þóttist hafa náð svo góðum höggstað á mér, að hæstv. fjmrh. kom hlaupandi til að dást að því, hvílíku steinbítstaki hann hefði tekið mig, þá vildi ég sýna, hvað auðveldlega ég smeygði mér úr því, eins og venjulega er vandalaust, þegar hæstv. stj. er annarsvegar.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég stend eigi upp til mótmæla í þetta sinn, heldur aðeins til að árétta þessar umr., sem nú hafa sérstaklega snúizt að viðskiptunum við Þýzkaland. Það virðast allir sammála um, sem hér hafa tekið til máls, að það sé mjög æskilegt, að gott samkomulag haldist áfram um verzlunarmálin milli Þýzkalands og Íslands, og að mönnum sé gefinn greiður aðgangur að því að selja til Þýzkalands þær vörur, sem við sjáum okkur fært að selja þangað. Í þessu sambandi vil ég minna á það, sem ég ímynda mér, að sendimaður þýzku stj., sem hér var í vor, hafi vikið að í viðtölum sínum við ríkisstj., að það er ekki nóg, að einhverjar vörur séu keyptar frá Þýzkalandi. Þeir óska, að tekið sé tillit til þeirra gömlu viðskiptasambanda, sem átt hafa sér stað milli landanna. Okkar viðskipti við Þjóðverja eru svo hverfandi lítil á þeirra mælikvarða, að þau gera engan verulegan mun á þeirra inn- og útflutningi. Hitt sagði hinn þyki sendimaður, að þeir óska mjög eftir því, að ekki sé kippt stöðunum undan þeim viðskiptagreinum, sem átt hafa sér stað, með því að banna algerlega innflutning á einhverjum vörutegundum, jafnvel þó ekki séu taldar beinlínis nauðsynlegar. Það vegur ekki upp á móti því, þó við kaupum e. t. v. tvöfalt eða þrefalt magn af öðrum vörum, sem við höfum ekki keypt þaðan áður. Það, sem óskað er eftir, er, að viðskiptin geti gengið sem hávaðalausast, án truflana og óþæginda. Það, sem óþægindum hefir valdið, er það, að hér hefir verið neitað um innflutningsleyfi fyrir voru, sem þó hefir verið gefinn fullur ádráttur um, að keypt yrði. Slíkt verður mjög að forðast. Því aðeins getum við notið hagnaðar af viðskiptum við aðrar þjóðir, að við reynum að fara eftir því, sem óskað er og um er samið. hér má ekki eingöngu fara eftir því, hvort við lítum á þá voru, sem um er að ræða í hvert skipti, sem lúxusvöru eða ekki.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það var eitt atriði í ræðu hæstv.atvmrh., sem hæstv. fjmrh. tók líka undir, er ég vil ekki láta vera ómótmælt. Og það var fullyrðing þeirra um það, að ef verðmunurinn á innfluttum vörum frá einhverju landi er meiri heldur en verðmunurinn á útflutningsvörum þangað, samanborið við verðlag í öðrum löndum, þá eigi það að ráða úrslitum um, hvort bægja eigi útflutningnum á annan markað frá þeim markaði, þar sem verðið er bezt. Þessu vil ég mótmæla fyrir hönd framleiðenda landbúnaðarafurða. Þeir eiga fullan rétt til þess að selja sína voru þar, sem hún selst fyrir bezt verð. Þeir, sem kaupa inn vörur, geta það því aðeins, að þeir fái til þess gjaldeyri, og því verða þeir að sætta sig við það, þó þeir fái minna vörumagn fyrir sama verð. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri réttara að bæta útflytjendunum það eitthvað upp innanlands, ef þeir fengju ekki að selja þar, sem verðið er bezt. Þetta á ekki að orða svo. Hitt er það eina rétta, að framleiðendurnir fái að selja þar, sem þeim er hagkvæmast. En ef nauðsynlegt þykir að fullnægja neytendum með því að láta þá fá að kaupa þar, sem þeir fá mest vörumagn fyrir gjaldeyririnn, þá er það sjálfsögð skylda að bata útflytjendunum það upp. Það eru ekki þeir, sem eiga að líða fyrir það, að ekki er eins gott að kaupa vörur í þessu landi eins og öðru. Ég vil ennfremur benda á, að í þessu tilfelli, þar sem um er að ræða útflutning til Þýzkalands, þá hygg ég, að að undanförnu hafi verið flutt svo lítið af landbúnaðarvörum á þennan markað, að þeir, sem að þeirri framleiðslu standa, hafi flutt fullkomlega inn á móti þeirri sölu, og meðan þeir kaupa vörur frá þessu landi fyrir svipaða fjárhæð eins og þeir selja fyrir þangað, þá er ekki forsvaranlegt að draga úr sölumöguleikum þeirra þangað. Eftir þeim upplýsingum, sem fram hafa komið, mun óhætt að fullyrða, að nú sé hægt að selja 50% af ull og gærum okkar til Þýzkalands. En þá þykir mér bregða einkennilega við, að leyfin, sem veitt voru útflytjendum milli 15. og 20. sept. síðastl. til sölu á þessum vörum í Þýzkalandi, námu ekki nema 25% af vörumagninu. Ef sjáanlegt er nú, að selja má 50% af þessari framleiðslu í Þýskalandi, þá ætti það að hafa verið sjáanlegt um miðjan sept., því þá var séð, hvernig fór um síldarbræðsluna og síldarsöltunina. En svo stranglega hygg ég, að leyfi hafi verið ákveðin, að menn máttu ekki láta fram yfir brot úr balla, þó svo stæði á sendingu. Að þessum bráðabirgðalögum hefir verið framfylgt gagnvart landbúnaðinum með svona harðvítugum ráðstöfunum, virðist benda á það, að það hafi ekki eingöngu verið sett til þess að sjá heildarhagsmunum þjóðarinnar borgið, heldur hafi einhver partíska legið þar á bak við. E. t. v. er nú að rætast það, sem einn nákominn maður hæstv. stj. sagði snemma á árinu. Þegar talað var um þann mikla mun á verði, sem var hjá útflytjendum landbúnaðarvaranna. Hann sagði, að það skyldi verða séð um, að þeir hefðu ekki aðstöðu til þess framvegis að marga þær eins háu verði eins og þeir hefðu gert nú. Ef l. eru ætlað að vinna í þessa átt, þá mega þau sannarlega heita skaðsemdargripur, og ég er hræddur um, að eitthvað sé þeim ætlað að verka þannig. Á þeim tímum, sem nú standa yfir, þegar landbúnaðurinn á mjög í vök að verjast, þá er óforsvaranlegt að ganga fram með slíku offorsi gagnvart útflytjendunum eins og hér hefir verið gert, þó ekki sé um stærri liði í framleiðslu landbúnaðarins að raða heldur en hér er. Þetta vildi ég láta koma hér fram hvorttveggja, verði þessi l. staðfest, þá ber brýn skylda til þess, að þeir, sem með framkvæmd þeirra fara, séu samvizkusamir í því að láta þau ekki koma óeðlilega þungt niður á þessum umræddu framleiðsluvörum, sem þarna hafa svo mjög mikilla hagsmuna að gæta. Ég hygg, að í fyrra hafi þeir útflytjendur getað greitt 50% hærra verð fyrir þessar afurðir, sem notuðu þýzka markaðinn, heldur en þeir, sem annarsstaðar seldu. Um slíkt munar ekki svo lítið, þó ekki sé um meira vörumagn að ræða heldur en hér er.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég er hissa á því, hvað hv.þm. V.-Húnv. kom seint með þessa ræðu við þessa umr., því ég vissi, að hún hlaut að koma. Þetta var einmitt gott tækifæri fyrir þennan hv.þm., sem æfinlega gjammar fram í til þess að reyna að vekja tortryggni á gerðum núv. stj., þegar hægt er að koma því við. Hann var að gera ríkisstj. þær getsakir, að bráðabirgðalögin hefðu verið sett til þess að koma í veg fyrir, að bændur gætu fengið að nota þýzkan markað. Það þarf ekki annað en að setja þessa hugsun hv.þm. fram eins og ég geri, til þess að sýna, hvað mikil fjarstæða er að bera slíkt fram hér í hv. d. Hv. þm. segir, að bráðabirgðal. hafi verið framfylgt af svo mikilli hörku gagnvart landbúnaðinum, að við slíkt sé ekki unandi. Það þýðir nú ekkert að vera að snakka um þetta fram og aftur. Ég vil bara spyrja hann, hvort hann ætlast til, að þær vörur, sem hvergi er hægt að selja annarsstaðar heldur en í Þýzkalandi, séu látnar sitja hér verðlausar, til þess að hægt sé að selja þangað ull og gærur, sem hægt er að selja annarsstaðar. Ef hann ætlast ekki til þess, þá verður hann að sjá, að fyrst verður að selja þangað fiskinn, sem ekki er hægt að selja annarsstaðar, og er þá bezt fyrir hann að tala ekki aftur.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég skal segja hæstv . fjmrh. það, að ég fer ekki eftir neinum forskriftum frá honum, ég spyr hann alls ekki að því, hvenær ég tek til máls, né hvenær ég hirti hann fyrir þau glappaskot, sem hann er alltaf að fremja, og ég vil ekki sízt nota tækifærið nú til að benda þessum hæstv. ráðh., sem sérstaklega telur sig hafa það verk með höndum að gæta hagsmuna bændanna, á hans klaufalegu aðferðir, þegar hann er að reyna að staga saman sína gatslitnu stjórnmálaflík. Ég vil benda hæstv. ráðh. á það, við hvað ummæli þess manns áttu að miðast, er sagði að það verði séð svo um, að þessir menn hafi ekki aðstöðu til að borga eins hátt fyrir vörurnar og síðast.

Hvaða maður var það?

. Hæstv. ráðh. getur farið til þeirra, sem eiga að hafa framkvæmd þessa með höndum, og vitað, hvort hann finnur ekki sér samlita sauði.

Ætli það hafi ekki verið formaður nefndarinnar:

. Það er óþarfi fyrir hæstv. ráðh. að telja það mína skoðun, að ekki eigi að selja til Þýzkalands þær vörur, sem óseljanlegar eru annarsstaðar. Það er hægt að sýna fulla sanngirni við úthlutun landbúnaðarafurða á þýzkan markað, þó að hinu sé fullnægt. En hvort þetta harðræði gegn landbúnaðinum er gert af beinum fjandskap við þá menn, sem að þessari atvinnugrein standa, eða hvort það er af einhverjum öðrum ástæðum, skal ég ekki segja. En auðvitað er hæstv. ráðh. ekki svo hreinlyndur að skýra rétt frá þessu hér í þinginu, heldur reynir hann að klóra yfir axarsköft sín, annaðhvort vísvitandi eða af fákænsku.

Eysteinn Jónsson [óyfirl.]: Ég vil benda hv. ræðumanni á það, að hann hefir ekki svarað því, sem ég spurði hann að, því, sem hér var aðalatriðið, hvort hann ætlaðist til, að vörur, sem ekki væri hægt að selja annarsstaðar en á Þýzkalandi, væru látnar liggja eftir óseldar, til þess að hægt væri að selja þangað ull og gærur. Hann hefir ekki svarað þessari spurningu, og meðan hann hefir ekki svarað þessu, er umr. ekki lokið. Hv. þm. sagði annars, að einn maður úr gjaldeyrisnefnd hefði sagt, að það yrði séð um, að einhverjir ákveðnir menn gætu ekki borgað eins hátt fyrir íslenzkar afurðir og í fyrra. En þessi ummæli eru ósönn, ég veit, hvað hv.þm. á við, og sýnir það bezt, hvað heiðarlegur hann er. Eins og mönnum er kunnugt, þurfti ekki í fyrra leyfi til að selja til Þýzkalands, og var markaðurinn því notaður mjög misjafnt af útflytjendum. Einn útflytjandi seldi t. d. gærur eða ull að fullu, en aðrir komust svo ekki að. Af þessu varð mesti glundroði, líka hvað snerti verð á þessum vorum. Það er þess vegna, að ef form. gjaldeyrisn. hefir sagt nokkuð um þetta atriði, þá hefir hann átt við það, að útflytjendur með gærur og ull ættu að hafa jafnrétti til að nota markaðinn. Það fyrirkomulag, sem við höfum nú tekið upp, verður til þess, að markaðinum er réttara skipt. Ég hygg, að það sé ekki til nokkur maður hér í hv. d., sem finnist það óeðlilegt, þó að útflytjendur skipti jafnt með sér markaðinum til Þýzkalands. Síðan þetta fyrirkomulag var tekið upp, hafa verið látin ganga jafnmörg % yfir útflytjendur, svo að markaðurinn væri notaður sem jafnast. Þetta litla dæmi sýnir, hvernig þessi hv.þm. notar málin og ætlar sér að snúa út úr ummælum, ef einhver hafa verið, eða hann hefir sagt ósatt sér í vil eða til að ásaka stj. Hann er að reyna að koma því inn, að þessi ráðstöfun hafi verið gerð til að lækka vöruverð bænda. Ég öfunda hv.þm. satt að segja ekki af þessu fleipri hans. Hann fær engan til að trúa því, að ríkisstj., sem styst að miklu leyti við bændur, hafi áhuga á því að lækka vöruverð þeirra. Ég krefst þess að fá skýrt svar hjá hv.þm., hvort hann ætlast til þess, að vörur séu látnar liggja hér óseldar, en þýzkalandsmarkaðurinn notaður fyrir vörur, sem hægt er að selja annarsstaðar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það gleður mig, að hæstv. ráðh. hefir nú lært nokkuð. Nú vill hann fá mig til að tala, en áður vildi hann, að ég talaði ekki oftar. Hann vill, að ég endurtaki alltaf það, sem ég er búinn að svara.

Það er ekki komið ennþá

. Ég vænti því, að hæstv. forseti verði ekki knífinn á ræðutíma handa mér, ef ég verð við kröfum hæstv. ráðh. oftar. Ég tók það fram nægilega skýrt, að hæstv. ráðh. ætti að geta fullnægt fyllilega þeirri þörf á útflutningi á þeim vörum, sem ekki er hægt að selja annarsstaðar en á Þýzkalandi, þó að landbúnaðurinn sé látinn njóta réttar síns. 1933 var af þessum vörum ekki selt til Þýzkalands nema fyrir 1/2 millj. Heildarsalan á þessum vörum, ull og gærum, er því ekki svo afskaplega mikil, að ekki sé hægt að fullnægja henni að öllu leyti. Þá er það broslegt, þegar hæstv. ráðh. gerir upp orð manni, sem talaði við mig, slær fyrst föstu, hvað hann hafi sagt við mig. en segir síðan, að þetta sé allt haugalýgi, hann hafi ekki talað við mig. Hann gerir ráð fyrir, að þetta samtal hafi verið eftir að lögin voru sett. En þetta var áður en ríkisstj. setti bráðabirgðalögin. Honum var kunnugt, hvað ríkisstj. ætlaði að gera og hvað rak hann til að setja l. í þessu efni. En allt þetta sýnir, að hæstv. ráðh. á ekki hreint mjöl í pokahorninu. Hæstv. ráðh. hefir ekki heldur svarað, hvernig stendur á því, að svo harkalega var farið á stað með leyfin, að ekki var hægt að fá leyfi, ef varan fór fram úr 25%, og erfitt var oft að fá útflutt, þó ekki væri nema nokkur kg., fyrir sláturtíð eða fram um miðjan september, og sumir urðu að flytja yfir aðrar hafnir. Var þó ástæða til að veita leyfið ríflega á þessum tíma. Hæstv. ráðh. ætti að svara, hvers vegna haldið var svona í þessi leyfi, og aðeins veittur partur af því, sem nú er. Mér virðist þetta benda á, að nota eigi löggjafarvaldið harkalega gegn þessari framleiðslu, og það get ég ekki sætt mig við. Að ég hefi ekki tekið til máls um þetta fyrr, er af þeirri ástæðu, að mér er örðugt um að tala vegna hæsi. Ég hefi ekki ástæðu til þess nú að rekja málið nánar. Það hefir verið tekið fram ýmislegt af því, sem ég er að benda á. En ef á að nota þessa löggjöf sem grímuklædda árás á framleiðsluna eða sem dulbúna gengishækkun, þá er verr farið en heima setið, jafnvel þó nokkrir örðugleikar hafi verið að koma framleiðsluvörunum fyrir á eðlilegan hátt hér í landinn. En það er dulbúin gengishækkun, ef á að hindra útflutninginn á þessum vörum til Þýzkalands, af því að ekki sé hægt að fá þaðan vörur með jafngóðu verði og annarstaðar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Húnv. hefir enn skotið sér hjá því að svara spurningu minni, heldur fer hann í kringum hana eins og köttur í kringum heitt soð, í stað þess að svara spurningunni beint, hvort hann ætlast til, að vörur séu látnar liggja óseldar í landinu, sem hægt er að selja til Þýzkalands, til þess að geta selt til Þýzkalands gærur og ull. En þar með er allt hans tal um harðræði gegn landbúnaðinum niður fallið. Hann var nú að reyna að halda því fram með sínum venjulegu stóryrðum, að útflutningsleyfið til landbúnaðarafurðanna hafi komið of seint. Þetta er ekki rétt. Útflutningsleyfið fyrir hinum fyrstu 25% kom nógu snemma til þess að útflytjendur gætu notað sér það. Ástæðan til þess, að hin leyfin komu svo seint, var sú, að það þarf að vera nokkuð vitað um útflutningsmöguleikana, til þess hægt sé að gefa leyfin út. Hv. þm. sagði, að þetta væri mikið harðræði gagnvart landbúnaðinum, sem beitt hafi verið í ár, og gæfi ástæðu til harðrar gagnrýni, en sjálfur upplýsti hann, að árið 1933, þegar ekkert hann var, hafi markaður verið fyrir 1/2 millj. Ég get upplýst, að þetta harðræði gegn landbúskapnum er ekki meira en það, að nú er selt fyrir margfalt hærra en þegar allt var frjálst. Ef hv.þm. á enn eftir að tala, þá vil ég enn mælast til þess, að hann gefi skýrt svar við því, hvort hann vill láta svo vera, að framleiðsluvörur af öðrum atvinnugreinum, ef ekki eru seljanlegar annarsstaðar en í Þýzkalandi, liggi óseldar, en samt sé leyfður innflutningur á öðrum vörum til Þýzkalands. Ég spyr enn, og ég krefst svars. Ef hann svarar ekki, þá er öll gagnrýni þessa hv.þm. fallin fyrirfram. Af því hann segist hafa flutt gagnrýni sína á þessum grundvelli. Þá heimta ég svarið beint.

Hæstv. fjmrh. ætti að mæta í úníformi

.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég fer ekki að því, hvað hæstv. ráðh. heimtar, því að það er ekki hægt að fullnægja honum án þess að lítilsvirða þingheim. Ef hann getur ekki skilið það, sem ég hefi sagt, þá er ekki hægt að gera honum þennan hlut skiljanlegan. Hæstv. ráðh. er að verja sig með því, að ekki hafi verið hægt að leyfa 50% í haust, því að það hafi ekki verið hægt að sjá þá, hvort hægt væri að nota þessi 25%. Þvílík endileysa og fjarstæða, að halda því fram, að þessi 25% skipti svo miklu máli, að ekki hafi verið hægt að gefa út leyfið fyrir 50% strax. Þetta er svo mikil fjarstæða, að það er ekki frambærilegt, og ekkert annað en veikburða tilraun til að klóra í bakkann, þegar hæstv. ráðh. er kominn út á hálan ís. Hann er hér að klóra yfir það, sem verið hefir misnotað. Þegar hæstv. ráðh. segir, að þessi 23% séu svo stór liður, að við höfum orðið að vinna tíma til þess að vita, hvað fengist útflutt af vörum, þá er það ekkert annað en yfirklór. Það er í sjálfu sér ekki mælikvarði á það, hvað flutt er út nú, þó að ég nefndi áðan tölurnar frá 1933. Landbúskapurinn hefir þess fulla þörf, að notað sé hvert markaðsland á hverjum tíma. Það er rétt, að það hefir verið gert mikið að því að útvega markað, en það hefði verið gert miklu meira, ef þessi hindrun hefði ekki verið. Og þessi ráðstöfun er óréttmæt gagnvart landbúnaðinum, eins og ég hefi sýnt fram á með rökum, því að þessi framleiðslugrein hefir keypt vörur frá Þýzkalandi fyrir allt, sem hefir fengizt útflutt, og það er ekki ógætilega áætlað um hlutföll milli sveita og kaupstaða, að vörurnar skiptist þannig, að sveitirnar beri sitt hlutfall, sem svarar útflutningsverðinu á þessum vörutegundum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónason) [óyfirl.]: Ég vil ekki þreyta þingheim með því að hafa spurninguna yfir oftar, en ég vil taka það fram, að henni er ósvarað ennþá. En það er eitt atriði hjá hv.þm., sem ég vil koma inn á. Hann vill láta líta svo út, sem ríkisstj. hafi torveldað möguleikana fyrir því, að hægt væri að selja landbúnaðarafurðir til Þýzkalands, og ef frjálst hefði verið um markaðinn og leyfið hefði verið veitt, þá hefði mátt kaupa inn þaðan fyrir sama verð eða upphæð og flutt hefði verið út. Ég vil fræða hv.þm. á því, að í fyrra voru engar hömlur, en þó gátu ekki landbúnaðarútflytjendur notað Þýzkalandsmarkaðinn, því að þeir gátu ekki keypt vörur þaðan í staðinn. Ef gjaldeyris- og innflutningsn. hefði ekki þetta ár haldið innflutningnum til Þýzkalands svo sem gert hefir verið og látið kaupa þar vörur, þó með dýrara verði væru, þá hefði verið miklu verra og ekki hægt að selja afurðir til Þýzkalands á þessu ári. Það er því beinlínis gjaldeyris- og innflutningsn. að þakka, að hún hefir þokað því svo til, að hægt hefir verið að leyfa útflutning til Þýzkalands, eins og nú hefir verið gert.  Ég vil svo að endingu bara minna hv.þm. á það, að ef hann ætlar að tala oftar, þá óska ég svars við spurningunni, sem ég hefi margoft haft upp.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég verð að segja, að það er erfitt að ræða þetta mál við hv.þm., því þegar búið er að ganga frá einu atriði, þá hleypur hann yfir í annað nýtt, og gerir þetta það að verkum, að umr. verða langdregnari en æskilegt er. Hv. þm. sagði, að ég hefði vísvitandi farið með ósatt. Ég gat nú ekki vel séð það af ræðu hans, í hverju þau ósannindi væru fólgin, en mér skildist helzt, að hann ætti við það, að ég hefði sagt, að gjaldeyri hafi ekki verið beint til Þýzkalands til vörukaupa árið 1934. Þetta sagði ég aldrei. Ég sagði ekki annað en það, að útflytjendur íslenzkra afurða hefðu ekki getað keypt út á sína vöru, ef þeir hefðu átt að sjá einir um það. Árið 1934 var það svo, að útflytjendur landbúnaðarafurða gátu ekki notfært sér Þýzkalandsmarkaðinn, vegna þess að þeir gátu ekki fengið mörkin innleyst. Ég vil benda á, að Samband ísl. samvinnufélaga, sem er einn stærsti útflytjandinn, gat ekki nema að litlu leyti notfært sér markaðinn við Þýzkaland, vegna þessa örðugleika. Og get ég útvegað sannanir í þessu máli, ef tóm gefst til. En úr því að farið er út í að ræða, hvernig þetta var í fyrra og hvernig það er nú, þá skal ég benda hv.þm. á, að í fyrra var þetta skipulagt þannig, að framan af árinu var greidd stór upphæð í frjálsri „valutu“ til Þýzkalands fyrir innfluttar vörur, og var það vegna þess, að þá var ekki kominn útflutningur frá okkur, svo að við ættum þar innstæðu, því að viðskiptum okkar við Þýzkaland er þannig háttað, að innflutningur okkar þaðan er nokkuð jafn allt árið, en útflutningur okkar þangað kemur aðallega á seinni hluta ársins. Í fyrra var það þannig, að framan af árinu var borgað í pundum, en seinni hluta ársins sátu mörkin föst. Nú í ár hefir þetta verið skipulagt þannig af Landsbankanum, að ríkisstj. hefir útvegað leyfi í Þýzkalandi til þess að skulda þar framan af árinu, eða þangað til útflutningsvörur okkar koma á móti, svo að við þurfum ekki að borga innfluttu vörurnar í frjálsri valutu. Þetta hefir orðið til þess, að nú er hagt að selja landbúnaðarvörur þangað og fá mörkin leyst inn. Að lokum vil ég segja það, að ef hv.þm. á eftir að taka til máls, þá svari hann fyrirspurn minni, því henni er ósvarað ennþá, en hún er aðalatriðið í þessu deilumáli okkar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. var að reyna að slá sig til riddara og sýna, hvað hann stæði traustum fótum, með því að skýra frá því, að í fyrra var nokkuð af viðskiptum okkar við Þýzkaland greitt með frjálsri „valutu“. Þetta sýnir aðeins öfugt það, sem hæstv. ráðh. vili láta það sýna. Það sýnir, að í fyrra var ekki einungis hægt að fá flutt inn frá Þýzkalandi fyrir vörur, heldur var líka hægt að fá flutt inn fyrir frjálsa „valutu“, til þess að innflytjendur fengju að flytja það inn, sem þeir vildu. Þessi „valuta“ kemur í viðbót við það, sem hægt er að flytja inn fyrir framleiðsluvörur okkar. Það kemur ekki þessu deilumáli okkar við að tala um skipulagið á þessum viðskiptum, enda er það gert fyrir atbeina sendimanns okkar, sem fór til Þýzkalands. Með þessu er búið að slá því föstu, að í fyrra var hægt að nota alla þá „valutu“, sem skapaðist fyrir framleiðsluvörur okkar, sem fluttar voru út til Þýzkalands. En nú verður að setja takmarkanir á innflutning frá Þýzkalandi, vegna þess, að það vantar „valutu“ og að við fáum ekki að selja vörur til Þýzkalands. Mér skilst, að það verði að draga úr sölu til Þýzkalands, vegna þess að ekki er hægt að beina viðskiptum þangað og fá innflutning þaðan á móti. Ég nenni svo ekki að svara hæstv. ráðh. oftar, því ég er búinn að gera það í tveimur eða þremur ræðum.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Það er ekki gott að svara hv.þm., því að þegar búið er að svara einu, þá kemur hann alltaf með eitthvað nýtt. Það nýjasta hjá hv.þm. er að greiða fyrir viðskiptum við Þýzkaland, svo að lagt sé að leysa andvirði útfluttra vara, þannig að vörurnar séu greiddar í frjálsri mynt. Þetta eru nú sannkölluð öfugmæli. Dettur nokkrum í hug, að það geri það auðveldara að ná mörkunum inn, að borga töluvert af innflutningnum frá Þýzkalandi með „valutu“. Það yrði auðvitað til þess að draga úr útflutningnum, svo að hann yrði minni en ella. Í þessum viðskiptum hefir það sýnt sig, að það hefir verið komið fram í aprílmánuð, þegar hægt hefir verið að leysa út andvirði íslenzkra vara, og sumir togarar hafa orðið að bíða til þess tíma til þess að fá vöru sína greidda. Ef hv.þm. hefir ekki annað en þetta að leggja til þessara mála, þá vil ég mælast til þess, að hann hlífi hv.þm. og öðrum áheyrendum við því að hlusta á sig. Hv. þm. sagði, að það vantaði útflutning til Þýzkalands. Eins og hv.þm. viti ekki, að það hefir staðið þar inni innstæða frá okkur, af því að það hefir vantað vörur, sem við gætum keypt frá Þýzkalandi. 

Er tóbak og áfengi nauðsynjavara?

. Það hefir verið ákveðið með þjóðaratkvæði, að áfengið skyldi flutt inn í landið, og verður innflutningurinn því að vera eftir því, sem eftirspurnin er. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, en ég býst við. að hv.þm. komi með nýtt atriði, ef hann tekur aftur til máls.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Alveg samskonar þáltill. og þessi, sem hér liggur fyrir, var flutt á þinginu 1934 og náði samþykki Ed., en vannst ekki tími til að afgr. hana í Nd. á því þingi. En við flm. þessarar till. vildum ekki láta málið falla niður og berum hana því fram nú í Sþ., til tryggingar því, að ekki fari um hana eins og í fyrra, er hún þurfti að ganga milli beggja d. og dagaði svo uppi. Mér virtist í fyrra koma fram fullur skilningur hjá flestum hv.þm. um þá erfiðleika, sem útvarpsnotendur úti á landi, er eigi hafa raforku, eiga við að stríða. Einnig kom fram vilji í þá átt, að vilna þeim mönnum eitthvað á þó sá aðstöðumunur verði aldrei jafnaður til fulls, mætti gera nokkuð í þá átt. Eins og vér flm. tökum fram í grg.till., er tilætlunin með henni sú, að útvarpsnotendum verði ekki íþyngt með hærri gjöldum en nauðsyn ber til, svo að útvarpsreksturinn beri sig. Það eru fleiri gjöld, sem útvarpsnotendur verða að greiða, en afnotagjaldið. Eg sýndi í fyrra fram á, að þeir, sem nota rafhlöðutæki, þyrftu að greiða 80 kr. á ári auk afnotagjaldsins, viðhalds tækis og vaxta af kaupverði þess. Nú er þörfin hvergi meiri fyrir útvarp en í sveitunum og afskekktum sjávarþorpum, einmitt þar, sem raforku er sízt að fá. Vænti ég, að hv.þm. skilji þetta og vilji styðja að því, að sem flestu fólki verði fært að afla sér útvarpstækja. Nú er svo ástatt, að Ísland er hæst allra landa í álfunni með útvarpsnotendur í hlutfalli við fólksfjölda. En það er líka með þeim hæstu með afnotagjaldið. Í Englandi er afnotagjaldið 10 shill., og í Danmörku 10 kr. og jafnvel gert ráð fyrir að lækka það niður í 5 kr. Í Noregi veit ég ekki fyrir víst, hvað það er. Í fyrra var það 20 kr., m þá lá fyrir þinginu till. um lækkun. Nú er svo komið, að útvarpið og viðtækjaverzlunin hafa ekki svo lítinn tekjuafgang, sem mun þó verða meiri framvegis, ef ekki verður óhófleg eyðsla í kaupgreiðslum og tilkostnaði við dagskrá. Ég býst við, að fjöldi útvarpsnotenda vildi heldur lækkun afnotagjaldsins og eitthvað styttri dagskrá. Nú eru útvarpsnotendur taldir 11360, og mun því varlegt að áætla þá 111/2 þús. um næstu áramót. Og ef þeim fjölgar um 1500 á þessu ári, ætti að mega gera ráð fyrir, að þeim fjölgi um 500 næsta ár, eða upp í 12 þús. En við þá fjölgun ætti að mega lækka afnotagjaldið, enda hygg ég, að fjölgunin verði örari en þetta. Rafhlöðutækin eru um 20% af öllum tækjum landsmanna, svo lækkun afnotagjaldanna mundi nema 30-35 þús. kr. alls. Hafa margir fengið sér tæki með það fyrir augum, að þegar notendum fjölgaði, mundu afnotagjöldin lækka um leið. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um málið við þessa umr., því ég geri ráð fyrir, að því verði vísað til fjvn.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er farið fram á að lækka útvarpsnotendagjaldið, en aðeins af þeim tækjum, er ekki nota rafstraum. En fyrir því, að hér eigi að koma á tvennskonar gjöldum, hafa engin rök verið færð, aðeins fullyrðingar út í loftið. t. d. að munurinn væri svo mikill, að hann yrði aldrei jafnaður til fulls. En það hefir gleymzt að segja, í hverju sá mikli munur er fólginn. Hv. flm. sagði, að ársrekstur á rafhlöðutækjum væri a. m. k. 80 kr. auk viðhalds og vaxta af stofnfé. En hann gleymdi einnig að færa rök fyrir því. Og hvað kostar svo að hafa útvarpstæki í sambandi við rafstraum? Það er auðveit að reikna út. Ég hygg, að í sveitum sé það notað nálægt 2 tímum á dag að meðaltali, og e. t. v. meira á stöku stað. Í kaupstöðum mun notkunin yfirleitt meiri, en við skulum gera þeim sama tíma. Ef miðað er við meðaltal 230 volt og kw. á 60 aur,. gerir tveggja stunda notkun 30 aura á dag. eða fullar 100 kr. yfir árið. Niðurstaðan verður því sú, að í kaupstöðunum, þar sem rafstraumur er notaður, verður kostnaðurinn 20 kr. meiri yfir árið fyrir sömu notkun. Það er því síður en svo, að halli á þá sveif, að rafhlöðutækin verði dýrari í rekstri, heldur virðast þau beinlínis ódýrari. Auk þessa eru straumtækin sjálf dýrari, og stofnkostnaður því meiri. - Þetta vildi ég taka fram nú við þessa umr. til athugunar fyrir þá n., sem fjallar um málið.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Ég ætla ekki að svo komnu að fara út í langar þrætur um málið. Ég vil aðeins benda á, að það muni vera skekkja í reikningnum hjá hv.þm. Ak. um kostnað straumtækja á klst. Ef kwst. kostar 75 aura, ætti eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið, straumur fyrir útvarpstæki ekki að kosta nema a aura á klst. Þó tækið væri notað 3 klst. á dag, verða þetta ekki nema 32,85 kr. alls á ári. Ég bygg, að þetta sé rétt, en auðvitað er gott, að hv.þm. færi n. þeirri, sem fjallar um málið, þau gögn, sem hann hefir fram að bera. Ef þau reynast réttlæta það, sem hann segir nú, getur það dálítið breytt aðstöðunni. En ég hygg, að þau reynist ekki rétt, en skal ekki um það deila nú.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Það er aðeins örstutt aths. - Mér skilst, að eins og nú er, sé útvarpsstöðin ekki sterkari en það, að á miklum hluta landsins heyrist ekki til hennar svo að gagni sé. Mun svo vera á öllu svæðinu frá Öræfum að Öxarfjarðarheiði, eða jafnvel lengra vestur. Ég hefi heyrt, að til þess að bæta úr þessu sé um tvennt að ræða: Annaðhvort að auka kraft aðalstöðvarinnar hér með því að stækka hana, eða byggja endurvarpsstöð á Austurlandi. Hefir mér skilizt, að hugmyndin væri sú, að útvarpið kostaði þetta af ágóða starfseminnar, eða Alþingi, ef það fengi tekjuafgang stöðvarinnar. Ef nú á að fara að lækka afnotagjöldin, verður það þess vegna til að seinka því um ófyrirsjáanlegan tíma, að útvarpsstöðin verði nothæf fyrir allt landið. En ég vænti, að það sé þó vilji allra hv.þm. Ég hygg því, að réttara sé að lofa afnotagjaldinu að haldast óbreyttu og stefna að því að gera útvarpsstöðina sem fyrst svo fullkomna, að allir landsmenn geti hlustað á hana, sem vilja. En svo er ekki nú, og á því þarf sem fyrst að ráða bót.

Sigurður Einarsson [óyfir]: Ég var nú á augnablikinu að tala við Gunnl. Briem um hlutfallið milli eyðslu straumtækis og rafhlöðutækis. Sagði hann, að straumtækið væri sem næst helmingi dýrara. Ef gengið væri út frá, að rafhlöðutæki kostaði 40 kr. á ári, mundi sama tæki kosta 80 kr., ef notaður væri rafstraumur, með því verði, sem er á rafmagni hér í Reykjavík. Er það þó ódýrara hér en viða annarsstaðar. Er mér kunnugt um, að í sumum litlum þorpum kostar kwst. 2 kr., og verður þá straumtækið þeim mun dýrara þar. Getur hver reiknað það hjá sér. Þá er það einnig upplýst af Gunnlaugi Briem, að lampar í straumtækin séu helmingi dýrari, en viðhald þeirra þá vitanlega að sama skapi. Er þessi till. hefir því verið flutt í góðri trú um það, að rafhlöðutækin séu dýrari, vildi ég benda á þetta til athugunar fyrir þá n., sem fjallar um málið, og að bréf frá Gunnl. Briem frá í fyrra um þetta efni er geymt í þskj.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Eins og kom fram við fyrri umr. þessa máls, voru þá í því tveir ásteytingarsteinar. Annar hefir nú verið tekinn burt úr frv., en hinn, um fyrirkomulag fasteignagjaldsins, er eftir ennþá. Um þetta efni flyt ég nú brtt. á þskj. 479, og má skoða hana sem samkomulagstill. í þessu efni. Það var sem sé bæði deilt um upphæð þessa gjalds, sem hv.þm.N.-Ísf. hugsaði sér að færa niður, og svo einnig um það ákvæði, að heimilt skyldi vera að ákveða með reglugerð, að fasteignargjaldið skyldi vera misjafnlega hátt eftir því, hvernig eignin er notuð. Brtt. mín á þskj. 479 gengur út á það, að nema aðeins burt úr gr. rétta ákvæði, en láta hitt óbreytt. Ef hún er samþ., má búast við, að kaupstaðurinn geti fengið þennan tekjulið óskertan, því að það yrði eftir sem áður hægt að ákveða gjaldið mismunandi hátt allt upp að því hámarki, sem nú stendur í frv. - Annars er búið að tala svo rækilega um þetta atriði, að ég sé enga ástæðu til að orðlengja frekar um það. Ég sé, að hv.þm.N.-Ísf. hefir borið fram brtt. um sama efni, og gengur hann það lengra, að hann vill ekki aðeins, að þetta ákvæði falli burt, heldur vili hann einnig breyta nokkuð gjaldinu sjálfu.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) N. hefir athugað þetta mál og er yfirleitt sammála um að leggja til, að það nái að ganga fram. Þó hefir einn nm., hv.þm. Ak., sérstöðu í málinu, og mun hann lýsa henni. Þær till., sem n. hefir gert um breyt. á frv., eru ekki miklar og að mestu orðabreyt. Þó er ein brtt., sem n. gerir, dálítil efnisbreyt., eða kannske tvær þeirra. Í frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 422 er skrifstofan bundin við bændaskólann á Hvanneyri, en lagt er til, að hún sé undir yfirstjórn Búnaðarfél. Íslands. Ég geri ráð fyrir, að þetta ákvæði, um að búreikningaskrifstofan skuli vera starfrækt við þennan skóla, sé sett í frv. vegna þess, að við bændaskólann á Hvanneyri er sá maður kennari, sem mestan áhuga hefir fyrir þessu máli og mest starf hefir lagt í það að hrinda þessu máli áfram í einhverri mynd. Er hann kominn það áleiðis í því, að hann hefir þegar fengið marga bændur til þess að halda búreikninga. Hefir hann fengið aðstoð og styrk frá Búnaðarfél. Ísl. til þess að vinna úr þeim. Og til er vélritað yfirlit yfir niðurstöður þeirra fyrir síðasta ár. En þó að þessi maður sé þarna kennari og þó að sjálfsagt sé, að Búnaðarfél. Ísl., eins og ætlazt er til í frv., fái þennan mann til þess - og engan annan - að veita þessari skrifstofu forstöðu, þá álítum við nm. ekki rétt að binda það í l., að svo skuli alltaf vera, að starfræksla þessarar stofnunar sé bundin við þennan skóla. Vitanlega getur þessi maður, sem nú er kennari við þennan skóla, hvenær sem er fallið frá eða flutt í burtu. Og í því tilfelli er ekki víst, að neinn af kennurunum við bændaskólann á Hvanneyri yrði endilega hæfasti maðurinn, sem þá væri völ á, til þess að hafa forgöngu í málinu. Þess vegna leggjum við til, að Búnaðarfél. Ísl. hafi yfirumsjón með þessari búreikningaskrifstofu, án þess að hún sé bundin við sérstakan skóla að lögum. Hin brtt. varðar 2. gr. frv. Í þeirri gr. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði forstöðumanninum 2 þús. kr. laun árlega. Við gerðum till. um, að þessu verði breytt þannig, að Búnaðarfél. Ísl. semji við þennan mann, sem tekur að sér forstöðu þessarar skrifstofu, um kaup. Það getur verið minna en nú og það getur verið meira, eftir því hvaða störfum hann gegnir öðrum. En við leggjum til, að ríkissjóður leggi skrifstofunni til fé, þó aldrei yfir 3 þús. kr. á ári. Hinsvegar er það ljóst, að kostnaðurinn muni ekki verða svona mikill eins og nú standa sakir, en hún gerir ráð fyrir að hann eigi fyrir sér að aukast, og það fram úr þessari hámarksupphæð, en þá er ætlunin að Búnaðarfél. Ísl. veiti það, sem til vantar. Þetta er aðalefnisbreytingin í brtt. okkar. Þá leggjum við til, að 5. gr. frv. falli niður. Við kunnum ekki við að hafa viðurlög við því, þó að dráttur kunni að verða á því að senda búreikningana til búreikningaskrifstofunnar. Við meiri hl. landbn. teljum þetta þarft og nauðsynlegt mál, og það gerir hv.þm. Ak., sem skrifað hefir undir nál. með fyrirvara, en hann telur, að Búnaðarfél. Ísl. geti beitt sér fyrir þessu án þess að lagasetning komi til, en okkur hinum nm. finnst réttara að setja þetta í ramma, sem tryggir því meira framtíðarlíf heldur en hafa það laust og óbundið. Það þarf ekki að tala um þýðingu þessara skýrslna. Það er augljóst, að það er þýðingarmikið fyrir landbúnaðinn, ef hægt er að fá ábyggilegar upplýsingar og niðurstöður um hinar ýmsu greinar landbúnaðarins. Í öllum nágrannalöndum okkar eru slíkar skrifstofur sem hér er lagt til að sett verði á stofn, en þær eru reknar með dálitið mismunandi aðferðum. Aðallega eru það þó skrifstofur reknar á svipaðan hátt og hér er gert ráð fyrir, sem safna þessum skýrslum, en einnig er þeim náð gegnum félagsskap. En hér er aftur lagt til að fara báðar þessar leiðir. Ég vænti þess fastlega, að menn sjái ekki eftir því, þó að ríkissjóður leggi fram 3000 kr. í þessu skyni, því að það er öldungis víst, að árangurinn af þessu starfi verður mikils virði, og þá vitanlega sérstaklega fyrir alla þá, sem landbúnað stunda.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir undirtektir hennar undir þetta mál. En áður en gengið verður til atkv., vil ég drepa á nokkur atriði í brtt.hv.n., sem ég tel, að geti orkað tvímælis. Það, sem vakti fyrir okkur flm. að binda þessa skrifstofu við ákveðinn stað, eða Hvanneyri, var það, að þar sem hér er um tvíþætt starf að ræða, að vinna úr gögnum og í öðru lagi að afla þeirra, þá myndi meiri trygging fyrir því, að skrifstofa þessi stæði í lifandi sambandi við bændurna sjálfa, ef hún væri sett í samband við búnaðarskólana. En það verður að teljast mjög þýðingarmikið atriði, að hægt verði að fá skýrslurnar sem viðast að af landinu. Aftur á móti lítum við svo á, að með því að setja skrifstofu þessa í samband við einhverja stofnun t. d. hér í Reykjavík, þá myndi meiri hætta á því, að hún kæmist ekki í eins gott samband við nýja krafta, sem árlega bætast við í sveitunum, en það eru hinir ungu og upprennandi menn, sem koma frá bændaskólunum. Gæti sakir þessa verið hætta á því, að skrifstofan fengi færri búreikninga en ella. Bændaskólamennirnir væru líka sjálfkjörnir brautryðjendur á þessu sviði, hver í sínu héraði. Samkv. því, sem ég nú hefi tekið fram, þá var það með ráðnum hug, að við settum þetta ákvæði inn 5 frv. sem tryggingu fyrir því, að fá sem flesta og bezta búreikninga handa skrifstofunni. Þá er það vitað, að það eru töluverðir erfiðleikar á því að ná í þessa búreikninga, enda hefir það verið svo, að Búnaðarfél. Ísl. hefir greitt smáfjárhæð fyrir þá nú að undanförnu. Ég verð því að draga það í efa, hvort þetta er heppileg breyting. Þá hefir n. sett hámarksákvæði um kostnaðinn. Við það er ekkert út af fyrir sig að athuga. Ég býst við, að stofnuninni muni nægja þessi upphæð, a. m. k. fyrst um sinn. Þó ber það að athuga, að nú er verið að vinna að nýjum búreikningaformum, sem eiga að vera einfaldari en þau eldri. Það hefir að sjálfsögðu kostnað í fór með sér. Mig minnir t. d., að hin eldri búreikningaform Búnaðarfél. kostuðu hátt á annað þús. króna. Þá leggur n. til að fella burt 5 gr. frv. Ég fyrir mitt leyti sé ekkert við það að athuga, þótt viðurlög séu sett við því, ef opinberar stofnanir vanrækja að senda búreikningaskrifstofunni reikninga og skýrslur, sem þeim er skylt að senda, sé þetta trassað af bændaskólunum eða öðrum, finn ég ekkert á móti því, að þeir séu látnir sæta viðurlögum fyrir drátt sinn. Annars er þetta ekki neitt meiri háttar atriði, og mun ég því geta fellt mig við, hvernig um það fer, enda þótt ég telji, að það orki tvímælis að fella ákvæðið niður.

Guðbrandur Ísberg Eins og hv.frsm. landbn. tók fram, þá hefi ég nokkra sérstöðu í þessu máli, enda þótt ég færi ekki að kljúfa nefndina. Ég er samþykkur þeirri hugmynd frv., að rétt sé að safna búreikningum og vinna úr þeim, en ég hefði viljað láta þetta mál bera að á annan hátt, sem sé þann, að Búnaðarfél. Ísl. hefði haft forgöngu um þessi efni, og að hlífzt hefði verið við að leita til Alþingis um styrk. Þetta er sannarlega mál bændanna, sem bera hefði átt fram á búnaðarþingi, og Búnaðarfél. Ísl. að beita sér svo fyrir því á eftir. Að bera málið fram á þann veg, sem nú er gert, virðist benda í þá átt, að ekki sé nægilegur áhugi fyrir því hjá bændunum og Búnaðarfél., og er því næst manni að halda, að vafasamt sé um árangur. Meðan svona er ástatt um málið, tel ég ekki tímabært að fara að setja lög til þess að knýja það fram. Ég teldi réttara að láta málið bíða búnaðarþings og láta það taka það upp. Lagasetningar eru að sjálfsögðu þarfar, þar sem þeirra er brýn þörf, en án þarfa tel ég ekki rétt að setja lög.

Frsm. meiri hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil taka það fram, að ef ég ætti að ráða þessum till., þá mundi ég frekar óska eftir, að till.hv.þm.N.-Ísf. væru samþ. heldur en mínar till., því að þar eru miklu nær því, sem ég lét hér áður í ljós, að væri vilji minn í þessu máli. En eins og ég sagði áðan, bar ég mínar till. fram aðeins til samkomulags. - Það er ómögulegt að segja annað en að eftir mínum till. hafi bæjarstj. talsvert frjálsar hendur um það, hvernig hún kemur þessu fyrir, en aðeins að það verði ákveðinn skattur á hverri tegund, eins yfir alla línuna. Úr því vildi ég fá skorið. Hjá hv.þm.N.-Ísf. er hvorttveggja gert. Réttur bæjarstj. til að mismuna skattinum á samskonar eignum er þar numinn burt og hún hefir þar alveg bundnar hendur um það, hvort skattgjaldið skuli vera, og í öðru lagi vill hann ákveða eins og ég, hvaða gjald skuli vera af hverri tegund fasteigna. Hv. 4. landsk. leit svo á, að samþ. mætti eina, af till.hv.þm.N.-Ísf., og ég er honum sammála um það, að sú till. er sjálfsögðust af þeim öllum. Ég tel sjálfsagt, ef hún verður ekki samþ., að bæjarstj. noti svigrúm b-liðsins til að ákveða lágt gjald af þeim lóðum, sem eru ekki byggðar. Út af því, sem hv. 4. landsk. sagði um brtt. mína og ákvæði frv., vil ég aðeins geta þess, að það er ekki alveg rétt, sem hann sagði, að bæjarstj. gæti aðeins mismunað gjaldinu svolítið, en væri aðeins bundin við hámarkið. Það munar þó meiru en helmingi, því að samkv. frv. má leggja á hús frá 0,4% og upp í 1%, og af lóðum og öðrum fasteignum má gjaldið vera 10 sinnum hærra en það má vera minnst, og það er ekki að mismuna svolítið, og það getur ekki heldur kallazt að mismuna svolítið, ef skatturinn er hækkaður um meira en helming. Það er því mjög villandi, þegar hann segir, að ákvæði frv. heimili aðeins að mismuna svolítið. Ég tel þetta vald, sem á hér að fá bæjarstj., vera mjög varhugavert, því að hún hefir öll tök á því eftir öðrum leiðum að mismuna mönnum eftir efnum og ástæðum. Ef það væri ekki, þá gæti verið rétt að hugleiða, hvort ekki væri rétt að gefa þannig vald til að mismuna mönnum eftir efnum og ástæðum, en eins og nú er ástatt sé ég enga þörf á því. Það hefir verið bent á fyrr, að sú hugmynd, sem hér liggur til grundvallar, að leggja t. d. hærra gjald á hús, ef fáir búa í því en ef margir búa þar, getur verkað þveröfugt við það, sem til er ætlazt. Það getur orðið til þess, að húseigendur fylli hverja kró í húsinu af fólki, allt neðan úr kjallara og upp á háaloft, svo að það húsnæði verði algerlega óviðunandi, og tel ég það hreinustu fjarstæðu. En hvað sem því líður, þá vildi ég aðeins leiðrétta það, að hér væri aðeins um ofurlítinn, mjög þröngan ramma að ræða.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Við 2. umr. ræddum við um öll þau atriði, sem hér á að breyta, nema það ákvæði, sem hv. 1. þm. Skagf. flytur nú brtt. við, og ef til vill einn lið frá hv.þm.N.-Ísf. - Ég skal taka þessar till. eftir röð, eins og talað hefir verið fyrir þeim. Er þá fyrst brtt. frá hv. 1. þm. Reykv., að fella niður heimild bæjarstj. til þess að láta gjaldið vera mismunandi hátt, eftir því til hvers eignin er notuð. En í raun og veru er þetta skorðað, því að þeir, sem leggja gjaldið á, mega ekki fara lengra en upp í það hámark, sem er í a- og b-lið 2. gr. Innan þess ramma er hægt að leggja gjaldið á, en út fyrir hann er ekki hægt að fara. Þar eru reistar skorður, sem mér finnst alveg rétt að gera, en mér finnst, að bæjarstj. eigi að fá að hafa svolítið sjálfræði um þetta. Sé ég því ekki ástæðu til að samþ.brtt. hans. Bæjarstj. er bundin við hámark og er þarna markað afartakmarkað svið. Þá ber hv.þm.N.-Ísf. fram brtt. um að fastákveða skattinn, og í sjálfu sér má vel vera, að það sé ekki fjarri lagi, en þar við er þó það að athuga, að þá missir bæjarstj. réttinn til að mismuna skattinum innan þess ramma, sem henni er markaður. Að því leyti sé ég ekki ástæðu til að samþ.brtt. og mun því greiða atkv. á móti henni. Þó get ég fallizt á e-liðinn, þar sem það er lagt til, að eignir eins og lóðir, sem ætlaðar eru til ræktunar, fiskreitir og aðrar slíkar lóðir, falli undir fastákveðið gjald, 0,1%. Af þessum brtt. er það till.hv. 1. þm. Skagf., sem engum ágreiningi veldur. Það verður að teljast réttast, að gjaldið sé lagt á eiganda eignarinnar, því að það er engan veginn víst, að sá þinglesni eigandi eigi eignina, því að hann getur vel verið búinn að gefa öðrum afsal. Hans till. tel ég því rétt að samþ., en hvorki till.hv. 1. þm. Reykv. né till.hv.þm.N.-Ísf., nema c.-liðinn, sem mér finnst vel mega koma á eftir þeim liðum, sem nú eru í 2. gr. frv.

Magnús Guðmundsson Ég á örlitla brtt. við þetta frv., á þskj., 491, sem ég get ekki ímyndað mér, að geti valdið ágreiningi, því að hún er að mínu viti aðeins til að leiðrétta óheppilegt ákvæði, sem er í 4. gr. frv. Það er gengið út frá því, að það sé ætið þinglesinn eigandi eignarinnar, sem á að greiða þetta gjald. En nú lætur sá, sem eignina á á hverjum tíma, oft ekki þinglýsa eigninni, enda er það ekki skylt. Þessi brtt. er því aðeins til að færa til réttari vegar, því að auðvitað á eigandi að greiða þennan skatt, en ekki sá, sem af tilviljun stendur sem þinglesinn eigandi í veðmálabókunum, enda gæti gjaldið beinlínis tapazt, ef þetta ákvæði væri skilið eins og beinast liggur við að skilja það, því að það væri oft ekki hægt að ná í þann þinglesna eiganda; hann gæti jafnvel verið dauður. - Þarf ég svo ekki að segja fleira um þessa brtt.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv.þm. Ak. á því, að Búnfél. Ísl. hefir látið dálítið til sín taka um þetta mál, og það er langt síðan farið var að ræða málið í félaginu, þó að mestur áhugi hafi verið fyrir því nú síðustu árin, þar sem t. d. Guðmundi Jónssyni kennara á Hvanneyri hefir verið greiddur dálítill styrkur til þess að safna búreikningum og leiðbeina um þá. Málið er því óneitanlega komið nokkuð inn á þá braut, sem hv.þm. taldi þá heppilegustu. Það er því aðeins „smagsag“, hvort byrja á að lögfesta þetta nú eða að ári. Ég fyrir mitt leyti tel tímabært að gera það nú þegar. Það er rétt hjá hv. 7. landsk., að nú er verið að undirbúa einfaldari búreikningsform en þau, sem notuð hafa verið. Stjórn Búnaðarfél. fól Guðmundi Jónssyni kennara á Hvanneyri það verk. Að sjálfsögðu kostar það eitthvað, en ég hygg, að kostnaðurinn verði aldrei yfir 3000 kr., en verði sú raunin á, að hann fari fram úr þeirri upphæð, þá greiðir Búnaðarfél. það, sem það kann að verða.

Ingvar Pálmason Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá. Hv. Nd. hefir gert dálitla breyt. á frv. eftir að það var afgr. héðan úr d. og sjútvn. ekki haft tíma til að athuga frv. síðan. Þá væri einnig hægt að sleppa við afbrigði.

Forseti (EÁrna): Of skammt er liðið, frá útbýtingu frv., og verður því að leita afbrigða til þess að það verði tekið til meðferðar.

Jón Auðunn Jónsson Mér fannst á sumum hv.þdm., að þeir felldu sig síður við það, að gjaldið væri ákveðið eftir geðþótta bæjarstj. og hefi ég því borið hér fram brtt. um, að það væri fastákveðið í frv. Ég verð nú samt að segja það, að í mínum augum er þetta ekki stór ókostur, og ef maður ætti við skynsamlega bæjarstj., þá ætti það að vera fremur kostur en ókostur að mega hafa þennan skatt lágan í byrjun. Það er fullerfitt að innheimta þessi gjöld, sérstaklega meðan þau eru ný. En Ísafjörður hefir öllum öðrum kaupstöðum meiri þörf fyrir að fá fastan gjaldstofn, vegna þess að útsvör á Ísafirði eru miklu hærri en í nokkrum öðrum kaupstað á landinu, ef miðað er við eignir manna og tekjur. T. d. voru þau árið 1932 helmingi hærri en í Reykjavík og meira en ½ hærri en á Akureyri, miðað við tekjur manna og eignir. Þess vegna get ég fallizt á, að það sé þegar ákveðið hámarksgjald í þessu frv. og það sé miðað við þá hæstu upphæð, sem er í frv., sem sé 1% af húseignum og 0,8% af byggingarlóðum, en af öðrum lóðum, ræktuðum lóðum, görðum og fiskreitum, 1% eins og annarsstaðar þar, sem þessi gjöld eru, því að það yrði auðvitað því nær ókleift að borga af þeim eins hátt og heimilað er í frv. Annars skal ég geta þess, að fasteignagjöld, húsaskattur og gjöld af byggingarlóðum í Reykjavík eru með l. nr. 36 frá 1924 0,8% af húsum og 0,6% af byggingarlóðum og 0,1% af lóðum, sem eru ekki notaðar sem byggingarlóðir, svo sem ræktunarlóðum og fiskreitum. Í Neskaupstað er einnig fasteignagjald af húsum samkv. 1. frá 1921, og þar er skattur af húsum 0,5‰, en ekkert af lóðum. Á Siglufirði er fasteignagjald, en aðeins til að standa straum af sjóvarnargarðinum þar, og ekki lagt nema á nokkurn hluta fasteigna í kaupstaðnum, aðeins þær, sem stafar hætta af sjávargangi, og er gjaldið 0,49 af húsum, en 0,25% af öðrum fasteignum, svo sem lóðum. Í Vestmannaeyjum er líka gjald af bæði húsum og byggingarlóðum, 0,4% af hvorutveggja. Undanskildar eru ræktunarlóðir, fiskreitir og bithagi. Aðalbreyt., sem yrði samkv. mínum brtt., er sú, að af lóðum, sem notaðar eru til ræktunar, og öllum fiskreitum á gjaldið ekki að vera nema 0,1‰ enda virðist það vera stefna allra bæjarfélaga að hafa lágt gjald af þessum eignum. Býst ég við, að þessi skattur allur geti numið á Ísafirði um 40000 kr. á ári. Ef hann væri af öllum skattskyldum lóðum á Ísafirði, yrði hann 50000 kr., en bærinn á nokkrar lóðir, svo að ég hygg, að skatturinn verði ekki meiri en 40000 kr. Það er enginn vafi, að kaupstaðurinn þarf að fá slíkan tekjustofn. En auðvitað verður þetta til þess að hækka húsaleiguna undir eins þegar frá liður, því að það eru ekki húseigendurnir, sem koma til með að bera þetta gjald, nema þeir, sem búa í sínum húsum og leigja ekkert af þeim, heldur verða það leigjendurnir, og má því búast við, að húsaleigan hækki við þessa skattgreiðslu.