Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, og lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992 með síðari breytingum, frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Maríönnu Jónasdóttur og Ögmund Hrafn Magnússon frá fjármálaráðuneyti, Þóru Margréti Hjaltested frá viðskiptaráðuneyti, Högna S. Kristjánsson og Sesselju Sigurðardóttur frá utanríkisráðuneyti, Arnór Sighvatsson og Tómas Örn Kristinsson frá Seðlabanka Íslands, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Gylfa Arnbjörnsson frá Alþýðusambandi Íslands, Árna Huldar Sveinbjörnsson frá Fjármálaeftirlitinu, Snorra Olsen frá embætti tollstjórans í Reykjavík, og Rósmund Guðnason frá Hagstofu Íslands. Einnig ræddi nefndin símleiðis við Friðrik J. Arngrímsson, framkvæmdastjóra Landssambands íslenskra útvegsmanna. Tilgangur frumvarpsins er að treysta markmið laga um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, samanber breytingu sem gerð var á þeim með lögum nr. 134/2008, um styrkingu íslensku krónunnar, samanber einnig reglur Seðlabanka Íslands um gjaldeyrismál frá 15. desember 2008. Þar var kveðið á um skilaskyldu gjaldeyris og er í frumvarpinu rennt styrkari stoðum undir hana með því að kveða á um að greiðslur vegna útflutnings vöru og þjónustu skuli skilyrðislaust fara fram í erlendum gjaldmiðli. Þá kemur fram að til standi að eftirlitsstofnunum Evrópska efnahagssvæðisins verði tilkynnt um þá ráðstöfun sem í frumvarpinu felst. Á fundi nefndarinnar kom fram að vart hefði orðið tilhneigingar til að fara í kringum skilaskyldu gjaldeyris og að sú þróun gæti leitt til frekari veikingar á íslensku krónunni. Frumvarpinu væri ætlað að fyrirbyggja þetta. Meiri hlutinn telur að frumvarpið samræmist anda laga nr. 134/2008 og sé þeim lögum til styrkingar. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að tryggja skilvirkt eftirlit með því að skilaskyldan verði virt og að embætti tollstjórans í Reykjavík og Seðlabanki Íslands vinni saman að því markmiði. Meiri hlutinn leggur til þrenns konar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi tæknilega breytingu á 3. efnismálslið 1. gr., í öðru lagi orðalagsbreytingu á 1. efnismgr. 3. gr. og í þriðja lagi breytingu á 3. efnismgr. 3. gr. þess efnis að við hana bætist nýr málsliður sem ætlað er að skerpa á heimild eftirlitsaðila til að fylgja því eftir að skilaskyldan verði virt. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum. Við 1. gr. 3. efnismálsliður orðist svo: Sé ekki ljóst af sölureikningi hver sé gjaldmiðill viðskiptanna skulu þau skráð í evrum eða bandaríkjadölum á útflutningsskýrslu. Við 3. gr. Í stað orðanna „öll útflutningsviðskipti með“ í 1. efnismgr. komi: greiðslur vegna útflutnings. Við 3. efnismgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá er ráðherra heimilt að mæla fyrir um skyldu aðila til að skila, með reglubundnum hætti, skýrslu um útflutningsviðskipti, um ráðstöfun söluandvirðis og um önnur atriði er lúta að útflutningi. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa Björgvin G. Sigurðsson, framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Jón Bjarnason og Birkir J. Jónsson.

Virðulegi forseti. Nú er þetta mál gengið til nefndar og umsagnaraðilar hafa fengið að tjá sig um það. Það má kannski segja að það sé lýsandi fyrir þær umsagnir sem berast að menn telja að það sjái ekki á svörtu. Það sé vont að vera með gjaldeyrishöft en vegna þess að þau leka og skila ekki tilætluðum árangri megi svo sem fallast á það að frumvarpið eins og það liggur fyrir geti að einhverju marki stoppað í götin og hjálpað til við að ná þeim markmiðum sem stefnt var að með lögum nr. 134 frá 2008 og reglum Seðlabankans um skilaskyldu gjaldeyris sem fylgdu í kjölfarið. Það sem verður hins vegar að segjast í tengslum við þetta mál er að það er auðvitað mjög lýsandi fyrir þá staðreynd að ríkisstjórninni er að mistakast að létta á þrýstingnum sem er á íslensku krónuna. Það er hið raunverulega vandamál sem við erum að fást við. Það var raunveruleg ástæða þess að við komum hér saman 28. nóvember síðastliðinn og settum nefnd lög, eins og sagði í greinargerð með því máli. Í greinargerð með frumvarpinu sem við ræðum hér segir, með leyfi forseta: „Talin var hætta á því að aðilar sem áttu verulegar fjárhæðir í krónum, bæði á innlánsreikningum og í verðbréfum, mundu leggja allt kapp á að selja slík bréf og kaupa gjaldeyri til að koma fjármunum sínum úr landi um leið og færi gæfist.“ Þessi ríkisstjórn sem boðaði það þegar hún tók við völdum að hún ætlaði að grípa til brýnna efnahagsaðgerða getur ekki gert meira gagn en að létta á þrýstingi á íslensku krónuna. Við söknum þess auðvitað verulega að einhverjar markverðar, trúverðugar aðgerðir komi, að við fáum einhverja von um að í náinni framtíð verði hægt að létta á höftunum og að þeim þrýstingi sem er á íslensku krónuna verði aflétt. Ýmsar aðferðir til þess hafa verið í umræðunni, til að mynda að setja á fót uppboðsmarkað með íslenskar krónur, en það virðist vera ágreiningur um það við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Stefna ríkisstjórnarinnar í því máli er ekki skýr og ekki liggur fyrir hvort sú leið verði farin áður en gengið verður til kosninga í vor. Það hefur líka verið rætt að breyta innlánum í langtímaríkisskuldabréf þannig að þessu vandamáli, þessum þrýstingi, yrði fleytt nokkur ár fram í tímann, fimm árum, sjö árum, tíu árum, allt er hægt að ræða. Það liggur ekkert fyrir um hvort ríkisstjórnin er að vinna að einhverri slíkri leið eða hvort slík leið er í sjónmáli. Það hefur líka verið rætt um, nú síðast í fjölmiðlum í þessari viku, að mögulega væri hægt að semja við einhverja af þessum aðilum um að breyta skuldbindingum sínum eða kröfum á íslenskar krónur hér á Íslandi í langtímaskuldbindingar til nýrra verkefna. Við fáum engar fréttir af því í þinginu að einhver árangur sé að nást í þeim viðræðum. Þannig að með öðrum orðum er ekki nokkurt tilefni til að ætla að þessari ríkisstjórn sé að takast það mikilvæga verkefni að létta þrýstingnum á krónuna, sem er ástæðan fyrir því að við erum með gjaldeyrishöft, sem er ástæðan fyrir því að við þurfum nú að ganga lengra í því verkefni að stoppa í götin. Hættan er auðvitað sú og augljóst er að aðilar á markaði munu finna leiðir fram hjá þessu máli alveg eins og fundnar voru leiðir til að fara fram hjá reglunum sem Seðlabankinn setti í desember. Hvað ætla menn þá að gera? Fyrst setti Alþingi lög og síðan setti Seðlabankinn reglur á grundvelli þeirra í desember. En hvað ætla menn að gera ef fundnar verða leiðir fram hjá þessum aðferðum? Þá er hætta á því að við endum hér með gjaldeyriseftirlit. Við förum bara lengra og lengra inn í hafta- og eftirlitsumhverfið sem getur ekki endað í öðru en hreinum hörmungum. Þannig að þetta er auðvitað óhagkvæm leið. Þetta er leið sem við komum á síðasta haust til að bregðast við bráðavanda. Þetta er leið sem við erum örugglega öll hér í salnum sammála um að við viljum hafa til skamms tíma og bara tímabundið. En við ætlumst þá auðvitað til þess af ríkisstjórninni að hún tefli fram einhverjum trúverðugum hugmyndum til að létta þrýstingnum sem er á krónuna og skapar þörf fyrir reglurnar. Á meðan engar slíkar trúverðugar hugmyndir eru ræddar hér í þinginu þrátt fyrir að kallað sé eftir því eða einhver von gefin um að við getum losað okkur út úr gjaldeyrishöftunum þá þykir okkur í Sjálfstæðisflokknum ekki mikil ástæða til að styðja við þær hugmyndir sem verið er að nota í millitíðinni. Við munum hins vegar ekki standa í vegi fyrir afgreiðslu þessa máls vegna þeirrar óvenjulegu og erfiðu stöðu sem er uppi og ætlum ekki að valda óróa og ójafnvægi á gjaldeyrismörkuðum á morgun.

Herra forseti. Þann 28. nóvember sl. setti ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar haftalög á Alþingi vegna gjaldeyrisviðskipta. Það frumvarp sem við ræðum hér er afleiðing þeirrar löggjafar. Við erum í raun og veru að lappa upp á þá löggjöf eða það sem misfórst í löggjöf á þeim tíma. Við framsóknarmenn vorum mjög á móti því hvernig að setningu haftalaganna var staðið á sínum tíma. Það voru einnig Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins. Hún er minnisstæð sú nótt þegar við hv. þingmenn þurftum að fjalla um málið í nefndinni og hlustuðum á gesti sem komu á fund nefndarinnar sem lýstu því að ekkert samráð hefði verið haft við þá um útfærsluna á þeim miklu höftum sem þá voru innleidd. Enda fór það svo að við framsóknarmenn gátum ekki samvisku okkar vegna stutt það frumvarp sem þá var keyrt í gegn yfir eina nótt og greiddum því ekki atkvæði. Hins vegar í ljósi þess að við höfum sagt það hér að við séum tilbúin að greiða götu mála sem við teljum vera af hinu góða, viljum við styðja þær breytingar sem verið er að gera á þessum haftalögum í kvöld. Hér er verið að koma í veg fyrir að gengi íslensku krónunnar veikist enn frekar en nú er, því að það er ljóst og okkur berst það til eyrna að einhverjir útflytjendur fái greitt fyrir vörur sínar innan lands með íslenskum krónum en kaupandinn greiði annaðhvort beint eða í gegnum millilið í erlendum gjaldmiðli til aðila utan landsteinanna og þannig hefur verið dregið mjög úr áhrifamætti gjaldeyrisreglna Seðlabankans. Ég hefði því viljað sjá hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem komu að því að setja þessi haftalög á sínum tíma standa með öðrum þingmönnum að því að reyna að bæta þá löggjöf sem þá var samþykkt í þinginu og stuðla að aðgerðum sem vonandi munu leiða til þess að gengi íslensku krónunnar styrkist. Það er óhugnanlegt að sjá hversu veik íslenska krónan er í dag og við þurfum að leita allra leiða til að styrkja gjaldmiðilinn okkar. Eins og fram hefur komið, bæði á fundum nefndarinnar og í umræðum í sölum Alþingis þegar umrædd löggjöf var sett á sínum tíma, leiða höft oftar en ekki til frekari hafta. Það er ekki nýtt í sögunni og það er það sem við horfumst í augu við í dag, herra forseti. Við skulum líka horfa til þess að við erum með aðgerðum okkar hér á landi í mörgum málum að brjóta EES-sáttmálann og við skulum huga að því hvort það geti leitt til þess að það samstarf verði í uppnámi í framtíðinni, hvort þolinmæði muni bresta gagnvart okkur Íslendingum. Fyrir okkur sem viljum eiga samstarf við aðrar þjóðir þegar kemur að alþjóðaviðskiptum er þetta mikið áhyggjuefni. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn styðjum efnislega það frumvarp sem lagt hefur verið fram, frumvarp sem er í raun og veru afsprengi löggjafar sem sett var á síðasta ári og fólst í haftalögunum. Þetta er breyting sem á að leiða til þess að gengi krónunnar verði sterkara en ella, ef við hefðum ekki ráðist í þessar breytingar og þess vegna styðjum við þetta mál. Hins vegar minni ég á það, herra forseti, að við framsóknarmenn höfðum lagt fram í þinginu ítarlegar tillögur í efnahagsmálum sem snerta heimilin og fyrirtækin í landinu. Þörf er á róttækum aðgerðum í þeim efnum. Því miður sýnist mér allt stefna í það að við séum ekki að ná þeim árangri sem við ætluðum í því efni að ná samstöðu um þau mál. Við teljum að grípa þurfi til róttækra aðgerða þegar kemur að vandanum í efnahagslífinu. Sú lausn sem við erum að tala um hér er ekki róttæk í eðli sínu en hún mun þó vonandi leiða til þess að gengi krónunnar verði sterkara en ella því að við vitum að atvinnulífið og heimilin í landinu, mörg hver, eru með gengistryggð lán og þau lán eru að fara upp úr öllum hæðum. Við þurfum að skjóta styrkari stoðum undir gjaldmiðilinn okkar, undir efnahagslífið og þetta frumvarp er alla vega markmið að því að styrkja stöðu íslenskra efnahagsmála, styrkja stöðu krónunnar og þar með heimilanna og fyrirtækjanna í landinu.

Herra forseti. Bara örstutt til að bregðast við því sem fram kom í máli hv. þm. Birkis J. Jónssonar um EES-samninginn þar sem hann segir að með þeim lagaákvæðum sem hér hafa verið til umræðu og voru með lögunum frá því í nóvember sé verið að brjóta EES-samninginn, þá er rétt að geta þess og það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Þegar heimild var veitt til takmarkana á fjármagnshreyfingum við gildistöku laga nr. 134/2008, um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, tilkynntu íslensk stjórnvöld að gripið væri til verndarráðstafana skv. 43. gr. EES-samningsins þar sem telja mátti að takmarkanirnar gengju gegn meginreglu 40. og 41. gr. EES-samningsins um frjálst fjármagnsflæði.“ Þessi ráðstöfun var tilkynnt aðilum EES-samningsins og það kom fram hjá fulltrúum utanríkisráðuneytisins á fundi nefndarinnar í kvöld að engar athugasemdir hefðu komið frá samstarfsaðilum okkar innan EES-samningsins við því að beitt væri ákvæðum 43. gr. EES-samningsins í þessu samhengi. Íslensk stjórnvöld, utanríkisráðuneytið, mundu að sjálfsögðu jafnframt tilkynna sömu aðilum um þær breytingar sem verið væri að gera nú til að hnykkja á þeim lögum sem sett voru í nóvember og það væri svo sem ekkert hægt að girða fyrir það að einhverjar athugasemdir kæmu í þetta skipti en það væru heldur engin teikn á lofti um að svo yrði. Ég vildi hnykkja á þessu, virðulegi forseti, að það er ekki litið svo á að verið sé að brjóta EES-samninginn heldur er verið að beita verndarráðstöfunum í samræmi við 43. gr. þess samnings.

Herra forseti. Undanfarið hefur maður fylgst með hryllingi með gengisskráningu krónunnar. Hún hefur fallið mjög mikið síðustu tvær vikurnar og hafa verið færð fyrir því ýmis rök og ástæður. Við þessu hefur ríkisstjórnin brugðist með því að flytja frumvarp um breyting á lögum um gjaldeyrismál og samkvæmt eðli slíkra mála ber að afgreiða það áður en markaðir opna í fyrramálið. Þess vegna sitjum við hér og verðum að klára þetta mál í kvöld og ég ætla að gera mitt besta til að svo geti orðið. En það sem meira er, við verðum eiginlega að samþykkja þetta líka, það er nú það versta, og ekki vinnst tími til að breyta einu né neinu og það er líka slæmt.  Haldinn var fundur í hv. efnahags- og skattanefnd og þar komu fram mörg mismunandi sjónarmið. Harðasta sjónarmiðið kom frá fulltrúa ASÍ sem benti á að við værum að fara út í fen sem yrði varla aftur snúið frá. Nú vill svo til að ég man þá tíð að ekki var svo brotist inn í hús í Reykjavík að ekki væri stolið gjaldeyri, svo og svo miklum, vegna þess að almenningur hamstraði gjaldeyri. Fólk keypti gjaldeyri af ferðamönnum hvar sem í hann náðist. Það var vegna þess að þá voru mjög mikil gjaldeyrishöft, það voru höft á gjaldeyri út og suður. Sem betur fer tókst okkur að brjótast út úr því kerfi en mér sýnist og ég óttast að við séum að fara inn í það kerfi aftur. Hér er verið að setja lög sem skerpa á lögunum sem sett voru í nóvember og ég býst við því að innan nokkurra mánaða verði aftur sett lög sem skerpa á þessum lögum og ég mun nefna af hverju. Ég tel, eftir upplýsingum sem komu fram í nefndinni, að hér gæti verið um yfirdrifin viðbrögð að ræða, þ.e. að menn bregðist of harkalega við einhverri stöðu vegna þess að þeir hafi kannski ekki áttað sig alveg á hvað var að gerast. Það hefur verið nefnt að stór pakki af jöklabréfum hafi verið á gjalddaga og að verið sé að flytja út vexti af þeirri upphæð sem er heimilt samkvæmt núgildandi lögum. Þarna sé um að ræða 15 milljarða kr. sem er umtalsverður hluti af veltunni á markaðnum. Það er því ekki skrýtið þó að gengið gefi eitthvað eftir. Á sama tíma sé það fyrirbæri sem menn óttast, þ.e. að menn kaupi krónur í útlöndum og flytji til landsins, eitthvað um einn milljarður. Mig grunar að þarna bregðist menn of harkalega við og ástæðan fyrir þessu gengisfalli sé þessi greiðsla af jöklabréfum sem er í eitt skipti og kemur næst aftur í júní/júlí, skilst mér, þannig að gengið hefði getað lagast þangað til. Svo vil ég nefna það að vextir eru náttúrlega háir í dag en ekki endilega háir raunvextir og þótt verið sé að borga 15 milljarða af jöklabréfunum eru það ekki raunverulegir peningar, það er verðbólga í krónunni eins og þekkt er, enn sem komið er. Ég benti á það í haust að menn ættu að taka upp tvöfalt gengi, vöruskiptagengi sem við sjáum í dag og síðan ætti Seðlabankinn að vera með frjálst gengi og skilaskylda á útflutningi væri 90%, eða 80% gæti maður líka hugsað sér, þannig að það sé hvati fyrir útflytjendur að koma með gjaldeyrinn heim því að þeir megi selja hluta af honum á mjög háu verði til að mæta jöklabréfaútgreiðslunum. Núna sitjum við uppi með það að hér er margfaldur gjaldeyrismarkaður, sennilega hundraðfaldur. Úti um alla Evrópu geta menn keypt krónur. Ég tel að það hefði verið miklu heilbrigðara að Seðlabankinn héldi utan um þetta á einum markaði þannig að það myndaðist markaðsverð með frjálsar krónur og það væru þá vöruskiptakrónur og svo frjálsar krónur. En þetta er eitthvað sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn má ekki heyra nefnt og þess vegna var þessari hugmynd minni hafnað í haust. Ég ætla að nefna dæmi hvernig auðvelt er að fara fram hjá þessum reglum og þessi breyting breytir engu um það. Við skulum hugsa okkur að á Ítalíu sé tannlæknir sem tók þátt í ævintýrinu með jöklabréfin. Hann tók lán í jenum og lagði inn í banka á Íslandi og hann á núna einhvern helling af krónum í banka á Íslandi og skuldar svo í Japan. Staðan er afskaplega slæm hjá honum því að jenið hefur hækkað en krónan hefur snarlækkað og sennilega er maðurinn orðinn gjaldþrota. Einhvers staðar nálægt honum býr fiskkaupandi sem langar til að kaupa fisk á ódýru verði. Hann vill helst græða sem mest. Hann er Ítali líka og hann kaupir krónurnar af þessum náunga, þessum tannlækni. Krónurnar eru geymdar í Landsbankanum. Svo fer hann til Íslands og tekur út krónurnar og kaupir fisk á Íslandi fyrir þessar krónur. Það er verið að kaupa íslenskan fisk á íslenskum markaði eða í íslenskri fiskbúð með íslenskum krónum, algerlega löglegt. Svo flytur hann þetta út, hann fyllir út útflutningsskýrslu og setur einhverjar evrur þarna miðað við eitthvert gengi, hvort sem það er gengið sem hann borgaði eða ekki, það skiptir ekki máli. Svo á hann að skila þessum gjaldeyri en honum finnst það sniðugt og hlær því að hann er bara á Ítalíu og kemur aldrei aftur. Næst kemur bróðir hans og þar næst kemur frændi hans. Þetta er afskaplega auðveld leið til að komast fram hjá þessu. Önnur leið er t.d. ferðaskrifstofa á Ítalíu við hliðina á tannlækninum fræga og umrædda. Þessi ferðaskrifstofa ætlar að flytja 20 ítalska túrista til Íslands. Hún gerir nákvæmlega það sama, hún kaupir krónurnar af umræddum tannlækni á afskaplega lágu verði. Fer með hóp til Íslands, tekur út úr Landsbankanum eða hvar sem krónurnar eru geymdar og borgar hótelið og allt saman með þeim. Um þetta veit ekki nokkur einasti maður, ekki frekar en þegar Íslendingar fara um landið. Ég sé, því miður, ekki að þessar reglur breyti yfirleitt nokkrum sköpuðum hlut, herra forseti, um þetta. Það næsta sem maður sér náttúrlega er gjaldeyrislögregla o.s.frv. til að hafa enn meira eftirlit með þessu. Ég man þá tíð líka að menn voru með tvöfalda reikninga. Innflytjendur þóttust borga hærra verð fyrir innflutninginn, það var gefinn út hærri reikningur og svo annar lægri sem þeir borguðu raunverulega og mismunurinn var færður inn á reikning í Sviss. Þetta er lögbrot en afskaplega erfitt að tékka á því. Svo eru útflytjendur, þeir ætla kannski að selja fisk á 100 þúsund evrur á Ítalíu og þá semja þeir við kaupandann um að hann skrifi út reikning upp á 80 þúsund evrur og það er það sem þeir flytja til Ísland, 20 þúsund evrur fara inn á banka í Sviss og heita ráðgjafarlaun, laun fyrir ráðgjöf. Það er mjög erfitt að komast að þessu því að þessi útflytjandi á Íslandi er sérfræðingur í því að steikja þorsk og veitir um það dýrmæta ráðgjöf. Þetta er það sem kemur næst, ég lofa því. Við erum að fara út í mjög slæma stöðu. Ég held að menn ættu í alvöru að ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem gat ekki komið á fund nefndarinnar, um að taka upp það sem ég nefndi, takmarkaða skilaskyldu, 80–90%, þannig að það sé hvati fyrir menn að koma með gjaldeyri til landsins, og hafa svo opinbert frjálst gengi á krónunni í staðinn fyrir að hafa þetta úti um alla Evrópu á alls konar gengi. Sumir hér geta aldrei geta tekið til máls án þess að minnast á evru og Evrópusambandið og inngöngu í það og halda að það leysi allan vanda. Segjum að við göngum í Evrópusambandið, þá sýnist mér að það líði svona 10 ár þangað til við uppfyllum Maastricht-skilyrðin og sérstaklega ef Evrópusambandið kúgar okkur enn meira til að ganga til samninga um Icesave-reikningana því að það er að kúga okkur til þess. Það gæti liðið æðilangur tími þangað til við tækjum upp evru með þessum hætti. Ég veit ekki hvar þessir evrusinnar eru núna en þeir eru ekki í salnum. En sumir geta aldrei flutt neina ræðu, hvort sem það er um barnaverndarmál eða hvað sem er, án þess að finna lausnina í því að ganga í Evrópusambandið.  Ég vil endilega að þetta mál fari í gegn og þess vegna ætla ég ekki að tala miklu lengur en ég treysti mér ekki til að standa að þessu vegna þeirra galla sem ég nefndi og að þetta séu hugsanlega yfirdrifin viðbrögð. Ég mun sitja hjá en ég veit að þetta verður að afgreiðast núna.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á tollalögum og lögum um gjaldeyrismál. Mér finnst eiginlega frekar sorglegt að standa hérna og ræða þessi mál. Ég hélt í einlægni fyrir nokkrum mánuðum að ég mundi aldrei lifa þá tíma að við værum að ræða höft á gjaldeyri og að frjáls viðskipti væru ekki nokkuð sem við gætum tekið  Gjaldeyrishöftin frá því í haust voru ömurleg en enn ömurlegra finnst mér þó að standa hér og styrkja þau í sessi. Það hefur drepið niður hjá mér þá von að þetta verði, eins og til stóð, einungis tímabundin ráðstöfun þar sem markmiðið var að verja krónuna. Eins og sést á þessu hefur það ekki dugað til. Markmiðið með breytingunni er að stoppa í gat sem myndast hefur. Það er í rauninni verið að setja fötuna undir lekann í staðinn fyrir að gera við þakið sjálft sem er lekt. Eins og fram kom hjá formanni Sjálfstæðisflokksins áðan, við upphaf umræðunnar, er þetta augljóst dæmi um það að núverandi ríkisstjórn, þessari minnihlutastjórn, hefur mistekist að leysa þann undirliggjandi vanda sem við er að glíma, þ.e. að létta þrýstingnum af íslensku krónunni sem gjaldeyrishöftin í haust voru sett á til að tryggja. Þetta vandamál er klárlega til staðar og það kom fram á fundi efnahags- og skattanefndar í kvöld. Þeir gestir sem komu tóku undir að þetta er vandamál sem íslensk fyrirtæki glíma við núna. Það er afar bagalegt ef þetta er farið að skaða hagsmuni fyrirtækja, sérstaklega íslenskra fiskútflytjenda. Það var talað sérstaklega mikið um fiskútflytjendur og ekki var svo sem komið með nein dæmi úr öðrum atvinnugreinum. Það er mjög bagalegt ef þetta er farið að skaða hagsmuni þeirra, lækka afurðaverð á erlendum mörkuðum og skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækja í þessum greinum. Ég væri að sjálfsögðu til í að taka þátt í að lagfæra slíkt ástand og mundi ekki skorast undan því en ég hef miklar efasemdir um að sú lagabreyting sem við erum að ræða hér dugi til. Ég óttast að við séum einungis að færast lengra inn í það tímabil hafta og stöðnunar sem nú blasir við án nokkurrar áætlunar og án þess að nokkuð liggi fyrir sem styrki okkur í þeirri trú að við komumst einhvern tímann út úr þessu. Það er ekki fengist við undirliggjandi vanda. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal nefndi á undan mér var fulltrúi Alþýðusambandsins kannski harðorðastur um þessi mál og talaði um að það væri engin landsýn í rauninni málinu, við græfum okkur dýpra og dýpra í fenið ef við féllumst á að styrkja þessi höft. Þetta leysir ekki málið og það var mikið rætt í nefndinni hvernig ætti að hafa eftirlit með þessu, hvort það væri einhver leið til að tryggja að þessi lagabreyting mundi breyta einhverju um það ástand sem nú hefur skapast. Breytingartillaga var lögð fram sem meiri hluti nefndarinnar getur um í nefndaráliti sínu og hún kveður helst á um að skikka útflytjendur til að skila skýrslum inn í Seðlabanka eða eitthvert til að hægt sé að tékka á þessu en ég leyfi mér að hafa efasemdir um að það verði nokkur á hinum endanum til að fara yfir skýrslurnar. Þetta verður allt saman frekar flókið. Það sem við ættum að vera að ræða hér er hvernig við förum út úr þessu í staðinn fyrir að fara hænuskref fyrir hænuskref eins og framkvæmdastjóri og formaður Alþýðusambandsins nefndi, hænuskref fyrir hænuskref inn á leið haftastefnu. Hvað leggur ríkisstjórnin til að við gerum, þótt ekki sé nema hænuskref fyrir hænuskref, til að komast út úr þessari haftastefnu? Hvernig getum við lagt af þessi gjaldeyrishöft? Hvernig á að leysa undirliggjandi vanda sem, eins og hér hefur komið fram og kom vel fram í nefndinni, felst í krónubréfunum? Hvernig á að komast út úr þeim vanda? Ég tek undir með þeim félögum mínum sem hér hafa talað að ég get ekki stutt þetta mál vegna þess hvernig það er fram borið og eins og við höfum talað um ágallana sem eru á málinu. Ég held að það sé rétt að ríkisstjórnin, minnihlutastjórnin, beri ábyrgð á þessu sjálf vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að hún beri mikla ábyrgð á því að ekki sé búið að koma málum þannig fyrir að hægt sé að leysa þau á farsælli veg. Þess vegna mun ég sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur auðvitað borið að með nokkuð sérstökum hætti. Það hefur ekki verið einsdæmi í vetur en hins vegar er þetta óvenjulegt og í sjálfu sér er skiljanlegt út frá efni frumvarpsins að það þurfi að koma til með þessu móti. Auðvitað er líka skiljanlegt að þung áhersla sé lögð á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að meðferð þess gangi hratt fyrir sig eftir að það er komið fram. Það allt saman á sér eðlilegar skýringar, enda er ekki heppilegt að þetta mál liggi einhvern veginn í lausu lofti lengi til að það hafi ekki óheppileg áhrif á markaði. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu er auðvitað um það að ræða að þetta mál er fram borið til að loka ákveðnum götum varðandi gjaldeyrisviðskiptin sem menn hafa uppgötvað á þeim tíma sem liðinn er frá því að gjaldeyrishöftin voru sett á í nóvember sl. Það er í sjálfu sér í samræmi við þær áhyggjur sem við margir höfðum þegar gjaldeyrishöftunum var komið á í nóvember. Ég tók sem nefndarmaður í viðskiptanefnd þátt í því á sínum tíma að fjalla um það mál og afgreiða það. Ég studdi það á þeim tíma. Það var þó með þeim hætti að við höfðum margir hverjir áhyggjur af því út á hvaða braut við værum að fara. Við litum á þetta sem neyðarráðstöfun í ljósi þess ástands sem þá var uppi og töldum að undir þeim kringumstæðum sem þá voru í sambandi við gjaldeyrismál okkar væri óhjákvæmilegt að stíga það skref sem þar var gert. Það kom þó skýrt fram af okkar hálfu, minni hálfu og fleiri þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að við litum á þetta sem fullkomna neyðarráðstöfun til bráðabirgða og lýstum því að við vildum komast út úr þessu fyrirkomulagi sem allra fyrst. Það var alveg skýrt af okkar hálfu. Eitt af því sem við horfðum til í nóvember var að í gjaldeyrisreglum Seðlabankans var gert ráð fyrir ákveðinni endurskoðun núna í mars. Við bundum vonir við það að á þeim tíma sem leið, frá nóvember og fram í mars, hefðu skapast einhver skilyrði til að unnt yrði að feta brautina frá gjaldeyrishöftunum, stíga skref í þá átt að létta þær reglur sem þá voru fyrir hendi. Því miður erum við núna í þeirri stöðu sem er viðbragð við óheppilegri þróun að við erum með tillögur um að herða reglurnar. Það eru mikil vonbrigði að ástandið sé með þeim hætti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að gjaldeyrishöft eru óheppileg og fullkomlega á skjön við þær hugmyndir sem við höfum um frjáls viðskipti. Þess vegna verða menn að líta á allar ákvarðanir í þá átt sem skammtímaráðstafanir og við eigum að reyna eftir öllum mætti að komast út úr slíku fyrirkomulagi eins fljótt og auðið er frekar en að sökkva sér dýpra í það. Hættan er sú, eins og bent hefur verið á í umræðunni, þar á meðal af hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, að frumvarpið sem slíkt skili ekki þeim árangri sem ætlast er til. Við gerum okkur grein fyrir því að það getur leitt til þess að við þurfum í framhaldi að samþykkja nýjar reglur, jafnvel einhvern tímann í náinni framtíð, sem gerir það að verkum að einhverjum öðrum holum er lokað og þannig er hætta á að við flækjumst lengra inn í haftafyrirkomulagið. Það er töluvert alvarlegt mál. Reynslan frá fyrri árum og áratugum og reyndar frá öðrum löndum líka er sú að það er miklu auðveldara að koma sér inn í svona haftafyrirkomulag en að losna út úr því. Þess vegna hefur maður vonda tilfinningu fyrir því að fara lengra inn á þessa braut. Það hefur líka komið fram í umræðunni og full ástæða til að leggja áherslu á það að auðvitað er fyrst og fremst eitt atriði sem mætti verða til þess að losa um þær aðstæður sem gera það að verkum að þessi höft eru óhjákvæmileg. Við vitum að það er spurningin um krónubréfin sem eru hér inni og hugsanlega hættu á miklu gengisfalli ef höftunum verður létt af í einu vetfangi. Eins og menn hafa talað um er kannski brýnasta verkefnið, og það mikilvægasta til að komast út úr þessu ástandi, að stjórnvöld og Seðlabanki reyni með einhverjum hætti að ná samkomulagi við þá sem eiga þessi bréf og tryggja að þeir losi sig annaðhvort smám saman út úr stöðu sinni hér á landi í krónum eða fallist á að halda þessu inni í landinu til lengri tíma þannig að þeir geymi það að selja krónurnar þangað til efnahagsleg skilyrði eru orðin önnur og betri en um þessar mundir. Hvaða leið sem verður farin er skilyrðið það að ná samkomulagi við handhafa krónubréfanna. Ég hef ekki forsendur til að meta hvernig viðræður hafa gengið milli íslenskra stjórnvalda annars vegar og eigenda krónubréfanna hins vegar. Það liggur þó fyrir að lítið hefur áunnist í þeim efnum sem eru mikil vonbrigði því að það hefur legið fyrir mánuðum saman að þetta væri mikilvægt viðfangsefni og verkefni. Ég hef ekki forsendur til að skýra hvers vegna það er, en hvernig svo sem á það er litið er mikilvægt að í því máli verði unnið og lausn fundin í þeim efnum þannig að við eigum möguleika á að komast út úr þessu fyrirkomulagi. Staðan er sú að við Íslendingar höfum reynslu af því að búa við gjaldeyrishöft og víðtæk höft á erlendum viðskiptum. Við vitum að þau höft sem hér voru bæði varðandi fjármagnsflutninga og aðra þætti í utanríkisviðskiptum okkar á síðustu öld voru með þeim hætti að það tók okkur ár og jafnvel áratugi að losna út úr því. Við verðum að gæta þess vandlega að lenda ekki í slíkri stöðu aftur. Í því ljósi og með þau viðvörunarorð í huga tel ég rétt fyrir okkur að stíga skref sem fyrst í þá átt að losa um þetta og í ljósi þeirrar afstöðu og í ljósi þess að ég hef nokkrar efasemdir um að þau úrræði sem eru lögð til í þessu frumvarpi skili árangri mun ég gera eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir lýsti áðan, sitja hjá við afgreiðslu málsins. Við sjálfstæðismenn munum ekki leggjast gegn málinu en við teljum hins vegar ekki ástæðu til að taka á okkur ábyrgð á þeirri stöðu sem upp er komin í þessum efnum núna.

Herra forseti. Það hefur komið fram í máli þriggja ræðumanna að hér sé verið að breyta og auka þau gjaldeyrishöft og þær gjaldeyrisskilareglur sem settar voru á í haust. Það er misskilningur. Þær standa að öllu leyti óbreyttar, þær eru í boði Sjálfstæðisflokksins. Hér er verið að gera tæknilega breytingu á útfyllingu útflutningsskýrslna til að tryggja að gjaldeyrisskilareglurnar haldi, að þær nái tilgangi sínum, að ekki sé farið fram hjá þeim, menn fari ekki hjáleið á gráu svæði eða sporna gegn leka í því kerfi sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu um að setja á í haust til að reyna að styrkja krónuna. Gjaldeyristakmarkanirnar sem lúta að fjármagnshreyfingum til og frá landinu standa að öllu leyti óbreyttar og þetta hefur engin áhrif á þær og gjaldeyrisskilareglurnar eru sömuleiðis algerlega óbreyttar. Hér er í raun eingöngu um tæknilega breytingu að ræða sem er ætlað að koma í veg fyrir þann leka sem sannanlega er í kerfinu og þingmenn hafa tekið undir að sé alvörumál. Eins og ég fór yfir í ræðu minni í dag hefur útflutningur í krónum margfaldast milli mánaða á þessu ári og hinu síðasta. Sést það best með því að skoða það sem af er marsmánuði. Þegar tölur voru teknar saman var útflutningur í fyrra upp á 160 milljónir kr. en stefnir núna í um 1.400 milljónir og voru þá þó nokkrir dagar eftir af marsmánuði. Þingmenn hafa talað um að það sé óumflýjanlegt að taka á þessu og virðist vera samstaða um það. Engu að síður treystir Sjálfstæðisflokkurinn sér ekki til að styðja þessar lagfæringar á sinni eigin löggjöf frá því í haust. Það er athyglisvert, satt best að segja mjög athyglisvert, ekki síst í ljósi þess að útflytjendur, samtök útgerðarmanna og fleiri aðilar, mæla eindregið með því að gripið sé til þessara ráðstafana. Ég fagna því að sjálfsögðu að til þess kemur ekki, eins og virtist stefna í í dag, að hreint neyðarástand skapist í fyrramálið. Það er gott að Sjálfstæðisflokkurinn sá að sér í þeim efnum og ég held að það væri hyggilegt fyrir okkur öll að ljúka þessari umræðu í anda þess sem var í haust þegar 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að skattyrðast við hæstv. fjármálaráðherra um ábyrgð einstakra flokka í þessu sambandi. Ég lýsti því í ræðu minni að við hefðum talið ákveðin skref nauðsynleg í haust og litið á það sem bráðabirgðaástand. Ég lýsti því að ég teldi að það væri miklu affarasælla að við færum í þá átt að reyna að létta af þessum gjaldeyrishöftum og reyndum að stuðla að þeim breytingum að það yrði unnt. Ég held að við hæstv. fjármálaráðherra getum í sjálfu sér verið sammála um það. Ég minnist þess heldur ekki að hæstv. fjármálaráðherra eða flokkur hans hafi haft miklar efasemdir um þær reglur sem voru settar í nóvember. Ég minnist þess að í þeirri umræðu sem þá fór fram litu flestir svo á að þetta væri til bráðabirgða og menn lýstu almennt þeim vilja að það væri rétt að reyna að losa sig út úr því sem fyrst. Varðandi skýrsluskil og þess háttar má vera að einhver bót verði af þeim reglum sem þarna er um að ræða. Ég tek hins vegar undir með félögum mínum í hv. efnahags- og skattanefnd, ég er efins um að það muni raunverulega hafa mjög mikil áhrif. Ég er ekki gamall maður en ég upplifði það á mínum unglingsárum að starfa nokkur sumur í gjaldeyriseftirliti Seðlabankans þar sem maður var við það frá morgni til kvölds alla daga að færa pappíra á milli skjalaskápa og færa alls konar tölur inn í bækur sem enginn skoðaði. Ég held að á þeim tíma hafi menn akkúrat áttað sig á því að svona reglur voru til langframa óframkvæmanlegar og það skipti kannski ekki höfuðmáli hvaða skýrsluskil voru uppi í þeim efnum, það hafði ekki þau áhrif 

Herra forseti. Það eru örugglega einhverjir úti í þjóðfélaginu þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þakklátir fyrir kennslustundir í því hvernig hægt sé að komast fram hjá þessum reglum, og öllum reglum í þessum efnum eins og við heyrðum í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals sem hélt lærðan fyrirlestur um það hvernig menn gætu mögulega farið fram hjá þessu. Var að hluta til undir tekið það áðan. Ég vek athygli manna á því að það að gjaldeyrisskilareglurnar haldi er mikilvægt innlegg í að við getum linað gjaldeyristakmarkanir hvað varðar fjármagnshreyfingar úr landi og að við getum þá tappað af þeim þrýstingi sem vera jöklabréfanna og lauss fjár í eigu erlendra aðila er í hagkerfinu, er hér á fóðrum og tekur ærna vexti með sér út úr landinu mánaðarlega. Það er jákvæður viðskiptajöfnuður upp á umtalsverðar fjárhæðir í hverjum mánuði og ef þær gjaldeyristekjur skila sér inn í landið auðveldar það okkur að sjálfsögðu að létta þrýstingnum af takmörkunum á fjármagnshreyfingum og með öðrum aðgerðum sem til þess eru ætlaðar mun það auðvelda okkur að komast út úr þeirri stöðu. Ég vona að hv. þingmenn, og þar á meðal þingmenn Sjálfstæðisflokksins, skilji það. Það er okkur lífsnauðsynlegt að njóta þessa jákvæða viðskiptajöfnuðar og fá þann gjaldeyri inn í landið til að styrkja gengi krónunnar, til að byggja upp gjaldeyrisforða, til að við getum síðan tekist á við ójafnvægið sem leiðir til jafnvægis. Viðskiptajöfnuðurinn var jákvæður samtals um yfir 10 milljarða króna á tveimur fyrstu mánuðum ársins. Í ljósi þess hve lítil veltan er á gjaldeyrismarkaði ætti það að hjálpa umtalsvert til við styrkingu krónunnar ef allt væri með felldu. Það hefur hins vegar ekki gerst og ástæða er til að ætla að þessi leki eigi sinn þátt í því. Það sem hér er verið að gera er einmitt að búa í haginn til að menn geti náð eðlilegu ástandi á hlutina á nýjan leik.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þess umræðu meira en orðið er en ég held að við hæstv. fjármálaráðherra getum verið sammála um að það er æskilegt að við ræðum saman og finnum leiðir til að losa okkur út úr því ástandi sem er á gjaldeyrismarkaðnum. Við þurfum að vinna í því í sameiningu og ég held að það væri æskilegt ef við tækjum þá umræðu upp í þinginu í einu eða öðru formi og fengjum til þess aðstöðu og næði. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir okkur að gera það. Ég mun hins vegar ekki við þetta tækifæri lengja umræðuna sjálfur vegna þessara mála og held að það væri gott fyrir okkur að gera það þegar við höfum haft aðeins meiri tíma til að átta okkur á stöðunni og þá líka hugsanlegum áhrifum þessara breytinga.

Herra forseti. Þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra kunni að mislíka að maður hafi við það athugasemdir held ég að menn ættu að hafa þolinmæði til að eyða nokkrum mínútum í þinginu í þau gjaldeyrishöft sem hér eru til umræðu. Það er skelfilegt að þurfa að leiða í lög reglur sem þessar og enn verra er að frumvarp eins og það sem hér er til umfjöllunar þurfi að fara á slíkum ljóshraða í gegnum þingið eins og við erum að upplifa, með jafnmikilli hraðsuðu og lítilli umræðu og við verðum vitni að. Þá skiptir engu máli hvort það er núverandi ríkisstjórn sem flytur slíkt mál eða sú sem fyrir var. Það breytir því ekki að verklagið er ákaflega óheppilegt, sérstaklega þegar um svo mikilvæg mál er að ræða. Eins og komið hefur fram voru sett hér lög um gjaldeyrishöft, þau voru að mínu mati alveg skelfileg og þetta frumvarp bætir ekki stöðuna. Það er eins og formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson, sagði: Það sér ekki á svörtu. Ég hef reyndar ekki heyrt nægilega sannfærandi rök fyrir því að það sé nauðsynlegt að klára þetta mál í kvöld. Hvað mundi gerast ef þetta frumvarp yrði ekki klárað strax? Hvað mundi gerast á morgun? Ég kalla eftir upplýsingum um það frá þeim sem flytja málið. Ég sat ekki sjálfur í nefndinni sem fjallaði um þetta mál á örskömmum tíma en mér skilst að þau svör sem fengust við spurningum eins og þeirri sem ég flutti hér fram hafi verið æðiloðin. Ef hægt er að setjast betur yfir það frumvarp sem hér er til umræðu væri mikið til vinnandi að gera það. Ég hef miklar áhyggjur af því að með því fyrirkomulagi sem hér er mælt fyrir um og var upphaflega ákveðið fyrir áramót með því að setja á gjaldeyrishöft sökkvum við enn dýpra. Við sökkvum dýpra og dýpra í það fen sem við vorum þegar komin í og endum hér með gjaldeyriseftirlit eins og talað hefur verið um. Þessi lög eru að mínu mati neyðarlög sem er ætlað að bregðast við veikingu krónunnar. Það er kannski ástæða til að fara aðeins yfir það að allur gjaldeyrir sem fer út úr landinu fer í gegnum íslenska gjaldeyrismarkaðinn, þ.e. innflutningur á vöru og þjónustu, vaxtagreiðslur til erlendra aðila o.s.frv. Hins vegar fer gjaldeyririnn í gegnum þrjá markaði, þ.e. íslenska gjaldeyrismarkaðinn, þennan opinbera, gráa markaðinn og síðan inn í gömlu bankana. Ef við byrjum aðeins á opinbera markaðnum fara flest félög í gegnum hann sem ekki vilja brjóta gjaldeyrislögin. Grái markaðurinn hefur verið virkur fyrir fyrirtæki frá því að lögin tóku fyrst gildi. Það hefur verið sagt að tveir innlendir fjárfestingarbankar hafi aðstoðað fyrirtæki með viðskipti sem ekki eru lengur starfandi í slíkum viðskiptum. Eftir að þeir lokuðu dró nokkuð úr þessu en samt virðast þau aukast jafnt og þétt aftur. Þriðji markaðurinn er síðan gömlu bankarnir en fyrirtæki sem eru skuldug þar vegna afleiðusamninga fá að afhenda myntirnar í stað þess að gera upp samningana í íslenskum krónum. Með því að allur gjaldeyririnn sem fer út úr landinu fari í gegnum opinbera markaðinn - einungis hluti af þeim gjaldeyri sem kemur inn í landið rennur þar í gegn - er augljóst að það er meiri eftirspurn eftir gjaldeyri en framboð og þar af leiðir að krónan veikist stöðugt. Reyndar hafði Seðlabankinn frumkvæði að því að selja bankanum gjaldeyri í janúar og febrúar sem kom í veg fyrir veikingu krónunnar, en síðan þá hefur lítið sem ekkert komið frá Seðlabankanum. Seðlabankinn var gagnrýndur í vikunni af greiningardeildum bankanna fyrir þetta. Að mínu mati væri besta lausnin við veikingu sú að lækka stýrivexti og lækka þar með vexti sem við erum að greiða erlendum aðilum. Við erum með höft á nánast öllu öðru. Ég held að þau úrræði sem við erum að fjalla um hér virki að hluta til, þ.e. á gráa markaðinn sem ég nefndi áðan, en hins vegar er ekki ljóst hvort þau nái þeim tilgangi sínum að styrkja krónuna. Það er ekki ráðist á vandamálin, sem eru innstæður og skuldabréf erlendra aðila í íslenskum krónum og vaxtagreiðslur af þeim. Það gæti leitt til þess að við þyrftum alltaf að eltast við skottið á sjálfum okkur með því að bæta inn breytingum til að stoppa þennan leka. Það væri nærtækast að reyna að ná samkomulagi við eigendur þessara bréfa og innstæðna um hvernig leysa eigi vandann en ekki bara að ráðast á sjúkdómseinkennin. Ég ætla ekki að fjalla mikið um tvöfalda gengið sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi og hv. þm. Bjarni Benediktsson einnig en svo virðist sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn komi algjörlega í veg fyrir að hægt sé að taka hér upp slíkt kerfi. Við þurfum að fá upplýsingar um það við nánari umræðu um þessi mál. Aðalatriðið er að ég held að þetta frumvarp sem við ræðum hér leysi ekki þann vanda sem við eigum við að etja. Ég hef reynt að skýra það út að þetta frumvarp er að mínu mati miklu frekar viðbrögð við þeirri þróun sem hefur átt sér stað, seinvirk viðbrögð, plástur á sárið í stað þess að ráðist sé að rót vandans. Án þess að maður komi með einhverjar leiðir eða útlisti þær held ég, eins og aðrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að menn muni fara fram hjá þessum reglum eins og öðrum. Þetta er engin lausn á vandanum til frambúðar. Mín skoðun er sú að þetta frumvarp sem við ræðum hér sé sönnun þess að ríkisstjórninni, minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, hafi mistekist það verkefni að koma á stöðugleika í gjaldmiðilsmálum og létta á þrýstingnum sem er á krónunni. Það er viðurkennt í greinargerð með frumvarpinu að staðan í þessum efnum hefur versnað frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Textinn í greinargerð með frumvarpinu er besta sönnun þess að köppunum sem settust í þessa ríkisstjórn og höfðu svo stór orð um það hvernig við sjálfstæðismenn og okkar ráðherrar héldu á málum þegar við vorum í ríkisstjórn hefur ekki tekist betur upp, heldur verr. Ég mun eins og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta mál. Þetta er skelfilegt mál, það er agalegt til þess að vita að við Íslendingar séum komnir í þá stöðu sem við erum í núna. 

Virðulegi forseti. Það er rétt að þessi löggjöf er mikið neyðarbrauð. Hún stafar auðvitað af þeirri erfiðu stöðu sem gjaldmiðillinn er í og nú er það þannig að við höfum reynt að lifa við þennan gjaldmiðil síðustu mánuði, með þessum miklu höftum og það er orðið ljóst að sú staða er erfið og gríðarlega flókið að láta gjaldmiðilinn virka, jafnvel með þessum miklu höftum, og auðvitað er það þannig í frjálsum viðskiptum að menn leita að glufum. Þess vegna eru höft afar óæskileg fyrirbæri. Það sem vekur hins vegar athygli í öllu þessu er að til þess að komast út úr þessum haftabúskap þurfa menn að hafa framtíðarsýn og sýn á lausnir 

Evrópusambandið.

Það er sú spurning - Evrópusambandið stingur hv. þm. Pétur H. Blöndal upp á, það er kannski umhugsunarefni. 

Herra forseti. Ég ætla aðeins að benda hv. þingmanni á þegar hann talar um haftabúskapinn sem Sjálfstæðisflokkurinn leiddi yfir okkur, að hv. þingmaður var hluti af þeim stjórnarmeirihluta sem samþykkti, lagði fram og mælti fyrir því frumvarpi sem við höfum fjallað hér um, þ.e. gjaldeyrishöftunum. Þannig að hann er ekki alveg saklaus af þessu. En það er gaman að upplifa það að hv. þm. Pétur Blöndal gat sér rétt til áðan í ræðu sinni, þegar hann spáði því að einhver af Evrópusinnunum í Samfylkingunni kæmi hingað upp til að ræða um Evrópusambandið og aðild Íslands að því í tengslum við þetta mál. Ég hef sagt að við þurfum að horfa til framtíðar í gjaldmiðilsmálum en ég er ósammála hv. þingmanni um að innganga Íslands í Evrópusambandið leysi allan þann vanda sem við er að glíma og alls ekkert endilega þennan gjaldmiðilsvanda. Það liggur fyrir að með aðild Íslands að Evrópusambandinu og upptöku evru í kjölfarið mundi okkur ekki takast að gera það fyrr en eftir svona 8 eða 9 ár. Þannig að ég hef verið talsmaður þess að við skoðum aðrar og greiðari leiðir í gjaldmiðilsmálum, eins og einhliða upptöku alþjóðlegs gjaldmiðils, annaðhvort til lengri tíma eða skemmri, hugsanlega sem fyrsta skref inn í myntráð líkt og Hong Kong búar gerðu árið 1983 með góðum árangri. Þannig að ég hef nú lagt mig fram um að vera með alls kyns hugmyndir í þeim efnum en því miður hefur hv. þm. Árni Páll Árnason verið svo blindur á eina leið að hann hefur ekki verið 

Virðulegi forseti. Það sem er áhyggjuefni og hlýtur auðvitað að vera öllum Íslendingum áhyggjuefni í kvöld er sú staða sem upp er komin að gjaldmiðillinn skuli vera í þetta veikri stöðu og að við skulum vera að leiðast út í það að búa til ný höft á eftir öðrum höftum til að reyna að halda í honum lífi. Hv. þingmaður áttar sig ekki á að kosturinn sem felst í aðildarumsókn að Evrópusambandinu fyrir verðmyndun á gjaldeyri er sá að í slíku ferli er hægt að grípa strax til aðgerða og leita eftir samvinnu við Evrópusambandið um aðgerðir til að styrkja verðmyndun á gjaldmiðlinum til að auðvelda afléttingu gjaldeyrishafta. Það er vandalaust að finna þar ýmis úrræði sem hægt er að hugsa sér og hægt væri að ná samkomulagi um strax í upphafi aðildarviðræðna til að styrkja verðmyndun á gjaldmiðlinum og auðvelda okkur að búa við krónuna til skemmri tíma. Valkosturinn sem hv. þingmaður hefur sett fram um einhliða upptöku evru er jafnvitlaus og núverandi ástand sem við búum við vegna þess að sá kostur gerir okkur algjörlega varnarlaus gegn útflæði fjár, sem er vandamálið sem við stöndum frammi fyrir núna, og mundi setja okkur í viðvarandi erfiða stöðu gagnvart árásum spekúlanta á þann sjóð sem íslenska þjóðin hefði af evrum og mundi því ekki ná að skapa okkur með nokkrum hætti sama ávinning og full aðild að evrunni. Þetta eru staðreyndir sem leiddar hafa verið fram og rökstuddar vel af færum hagfræðingum. Það sem skiptir mestu máli og það sem menn verða að læra af þessari bitru reynslu undanfarinna mánaða er að jafnvel með kút og kork, jafnvel stífuð af í barnalauginni, lifir þessi króna illa af nema í samvinnu við  
            

Það er dálítið merkilegt, herra forseti, að hv. þm. Árni Páll Árnason neitar að skoðar aðra möguleika sem í boði eru og kallar eina þeirra hugmynda sem ég nefndi, einhliða upptöku alþjóðlegs gjaldmiðils á Íslandi, galna eða kolvitlausa. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er reglulegur lesandi tímaritsins Economist, sem er líklega eitt virtasta hagfræðiblað í heimi og fjallar um málefni eins og þessi. Í nýjasta leiðara Economist er Austur-Evrópuþjóðunum sem gengið hafa í Evrópusambandið en ekki fengið að taka upp evruna bent á þá leið sem ég nefndi hér, einhliða upptöku á alþjóðlegum gjaldmiðli, sem góðan kost í þeirri slæmu stöðu og þeirri neyð sem þau eru í. Vel má vera að hv. þm. Árna Páli Árnasyni þyki sú leið heimskuleg og vitlaus en það vill nú bara þannig til að ég hef tilhneigingu til að hlusta frekar á sjónarmið leiðarahöfunda í Economist en þau sjónarmið sem hv. þingmaður ber hér fram. Það er alla vega mín skoðun. Það sorglega í þessu máli, og það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, er að sú ríkisstjórn sem hv. þm. Árni Páll Árnason styður hefur sofið á verðinum. Ástandið í þessum málaflokki og þessum málum hefur versnað á vakt þessarar ríkisstjórnar. Ástandið hefur orðið alvarlegra með ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram mjög athyglisverð umræða sem endurspeglar kannski vanda manna við að gera upp við hugmyndir sem hafa ekki reynst sem skyldi og við stöndum frammi fyrir ákveðnu gjaldþroti og skuldabúi sem hefur hellst yfir þjóðina. Sér ekki á svörtu, sagði formaður Sjálfstæðisflokksins og átti þá við að hið svarta væru höftin eða gjaldeyristakmarkanirnar sem settar voru á sl. hausti og nú væri verið að betrumbæta þær þannig að það væri verið að setja svart ofan á svart. Í mínum huga er málið öðruvísi og ég er ekki sammála honum um að það sé hið svarta í málinu. Hið svarta sem við sitjum uppi með er frelsið sem ríkti árum saman eftir að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var gerður. Hið takmarkalausa frelsi fjármagnsins án ábyrgðar sem veitti aðilum möguleika til að fara með þeim hætti að þeim tókst að skuldsetja sig langt umfram það sem þeir gátu staðið undir. Það var frelsið sem var vandinn og orsökin fyrir því, skortur á reglum, ekki að það þurfi að afnema frelsið heldur það að hafa frelsi án ábyrgðar, frelsi án takmarka, frelsi án nokkurrar skuldbindingar við þjóðfélag sem menn bjuggu í. Menn fengu algert frelsi til að gera það sem þeim datt í hug og það var ýtt undir það. Mönnum var færð löggjöf og ívilnanir og nýir möguleikar til að það væri alveg öruggt að það væri á engan hátt verið að takmarka frelsi manna vegna þess að menn trúðu því að það væri þjóðinni fyrir bestu að þeir sem væru í fjármálageiranum hefðu sem mest frelsi því það skapaði mestan ábata. Það var trúarsetningin sem var unnið eftir árum saman. Það er það sem er skipbrotið í málinu að frelsið var of mikið. Það vantaði ábyrgðina og menn fóru illa með frelsið og við sitjum uppi með skuldirnar. Við sitjum uppi með skuldirnar en þeir sem fóru illa með frelsið eru farnir úr landi og við vitum ekki hvað þeir fóru með með sér úr landi af þeim eignum sem þeir gátu komist yfir - í krafti frelsisins. Það sér ekki á svörtu, sagði formaður Sjálfstæðisflokksins. Í mínum huga er hið svarta hið takmarkalausa frelsi. Menn gengu of langt í því að ýta undir ábyrgðarlausa hegðun í nafni frelsisins. Það er það sem við þurfum að glíma við og ég hef enga trú á því að hvorki hérlendis, í Evrópu né Ameríku muni stjórnvöld komast að þeirri niðurstöðu að það eigi að endurreisa gamla frelsið. Þegar ríkissjóðir allra landa eru búnir að skuldsetja skattgreiðendur sína upp í rjáfur fyrir skuldunum sem urðu til vegna frelsisins þá hef ég enga trú á því að þegar menn fara yfir reglur fjármálamarkaðarins að stjórnvöld komist að því að það eigi að endurvekja óbreytt það frelsi sem var. Nei, ég hef trú á því að stjórnvöld komist að þeirri niðurstöðu að frelsið eigi að vera með ábyrgð, með reglum sem tryggja almannahag, sem gefa einstaklingum og aðilum svigrúm til athafna en innan þeirra ramma þeirra reglna sem stjórnvöld setja sem eiga gæta almannahagsmuna. Það heitir að gæta almannahagsmuna að setja reglur sem eiga að koma í veg fyrir að nokkrir aðilar geti farið svo að ráði sínu að skuldasúpan hellist yfir alla þjóðina. Ég lít ekki svo á að þeir sem eru í athafnalífinu eigi rétt á frelsi til að skuldsetja aðra fyrir gjörðum sínum. Þess vegna eiga menn ekki að tala um að það sjái ekki á svörtu. Menn eiga að tala um hvernig frelsi menn vilja hafa á komandi árum. Þeir sem vilja starfa og reka þjóðfélag á grundvelli frelsis í atvinnulífinu og trúa því að það sé betra en annað fyrirkomulag. Ég lít svo á og tel sjálfan mig hlynntan því fyrirkomulagi að styðja við frelsi og einkaframtak en ég tel að það geti ekki gengið án ábyrgðar. Þeir sem eru að starfa verða að axla ábyrgð á því sem þeir gera og þeim verður að setja skorður þannig almannahagsmuna sé gætt og þeir fari ekki þeim að voða. Það er það sem hefur gerst. Fáir hafa farið með hagsmuni margra að voða. Það varð niðurstaðan þegar við stóðum frammi fyrir þeim vanda að skuldirnar voru meiri en við réðum við að við yrðum að fá aðstoð, við gætum ekki ráðið fram úr þeim vanda sem var búið að steypa okkur í hjálparlaust og þess vegna var leitað til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þá var tvennt í stöðunni. Annars vegar að taka skellinn allan strax í botn með því að keppast við að borga út allar skuldbindingarnar og fella reikninginn á þjóðina í formi hærri skulda einstaklinga á fyrirtæki vegna þess að gengið mundi falla svo mikið. Það var önnur leiðin. Hin leiðin var að gera það ekki heldur freista þess að komast frá málinu á nokkrum árum sem þýddi minni gengisfellingu, minni skuldabyrði en lengri tíma til að komast frá málinu. Það varð niðurstaða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stjórnvalda að fara þá leið og stjórnvöld á þeim tíma voru Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn. Þess vegna geta þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki komið upp og sagst ekki styðja þetta mál. Þetta er þeirra mál. Þetta var þeirra leið sem varð ofan á, að gera hlutina með þessum hætti vegna þess að menn komust að þeirri niðurstöðu að það væri illskárri leið fyrir almannahagsmuni, fyrir almenning í landinu. Hér er ekki verið að taka upp ný höft. Hér er verið að endurbæta reglusmíðina þannig að takmarkanirnar virki í almannaþágu. Það er það sem er verið að gera og menn geta ekki hlaupið frá því. Þingmenn sem í haust settu þessar takmarkanir verandi þá í stjórn, geta ekki hlaupið frá því núna og sagt: Það sér ekki á svörtu. Það svarta sem þeir tala um er þá það sem þeir gerðu í haust. Það sem mér finnst vera athugavert við þennan málflutning er að þeir sem svona tala eru að mæla ábyrgðarlausri hegðun bót. Þeir mæla bót hegðun þeirra aðila í þjóðfélaginu sem grafa undan reglunum, sem grafa undan almannahagsmunum, sem trúa því að þeir, eins og var á tímum þessa góðæris þá gætu menn verið á sérleið, menn gætu farið fram hjá reglunum, tekið til sín aukinn gróða og varpað skuldunum yfir á almenning. Þannig höguðu menn sér fyrir nokkrum árum og alveg fram að bankahruni. Þannig haga þessir aðilar sér, þeir sem hafa leitt til þeirrar stöðu að nauðsynlegt var að leggja fram þetta frumvarp. Það eru aðilar sem vita það vel til hvers reglurnar eru settar. Þær eru settar til að halda genginu sæmilega háu og það er til að skuldir heimila og fyrirtækja rjúki ekki upp úr öllu valdi. En þessir aðilar kjósa sér sérleið. Þeir vilja ekki vera með okkur hinum í þjóðfélaginu. Með því grafa þeir undan því sem stjórnvöld eru að gera, með því að fara fram hjá reglunum, taka í sinn eigin vasa meiri pening sem leiðir til þess að gengið fellur meira og skuldirnar falla á almenning. Menn mæla þessu bót. Formaður Sjálfstæðisflokksins mælir þessu bót. Þessir sem haga sér svona haga sér engu betur en glæpamenn. Menn verða að sameinast um að gera mönnum ljóst að þeir búa í þessu þjóðfélagi, þeir bera ábyrgð á því með okkur hinum og þeir geta ekki ætlast til þess að fá að leika hér sóló og fara sína eigin leið, taka til sín peninga á annarra kostnað. Þeir tímar eru liðnir, virðulegi forseti, og ég trúi því ekki að það sé meining þingmanna Sjálfstæðisflokksins að hampa þeim sem svona haga sér, þeim sem hækka skuldir almennings. Það er það svarta sem verið er að gera í dag og menn eiga að sameinast um að taka á því og koma í veg fyrir það. Það er löngu komið nóg af hinni hegðuninni sem var mælt bót og þeir sem hafa stjórnað fjármálaráðuneytinu á undanförnum árum bera mikla ábyrgð. Þeir gerðu ekkert í því að stöðva þá ábyrgðarlausu hegðun sem menn ástunduðu, að fara til útlanda með peningana án þess að borga af þeim skatta, fela þá þar. Þeir létu það líðast að menn gætu árum saman komið sér undan því að taka þátt í því að borga kostnaðinn af þessu þjóðfélagi. Fjármálaráðherrar undanfarinna ára bera mikla ábyrgð og þeir bera kannski meiri ábyrgð en nokkrir aðrir í ríkisstjórn á þessum árum. Hvað átti það að þýða að una því, leyfa mönnum að komast upp með að fara með hundruð milljarða úr landi og fela þá í Cayman-eyjum og Tortólu og allt hvað eina? Hvers vegna var ekki gripið til aðgerða? Hvers vegna var ekki sett löggjöf hér á landi? Hvers vegna voru íslensk skattyfirvöld ekki rekin áfram til að fá upplýsingar frá þessum ríkjum? Hvað skýrir athafnaleysi manna á þessum árum? Hvað vakti fyrir fjármálaráðherrum undanfarinna ára með því að láta þetta líðast og gera ekkert til að þessir menn, auðjöfrar, væru með okkur hinum í íslensku þjóðfélagi? Þegar menn tala núna með þeim hætti eins og nokkrir þingmenn hafa gert, þá segi ég kannski í annarri meiningu en formaður Sjálfstæðisflokksins sagði áðan: Það sér ekki á svörtu, því menn eru að viðhalda hinni svörtu hugsun, hinni svörtu hegðun og grafa undan þjóðfélaginu. Að mínu viti á forusta Sjálfstæðisflokksins að huga að því að snúa við blaðinu og taka þátt í því sem hún hóf með lagasetningunni sl. haust, þ.e. að verja almannahagsmuni fyrir sérhagsmunum. Það er ábyrgðarhluti að hlaupa frá málinu og ætla sér að sitja hjá og tala gegn þessu. Skelfilegt mál, sagði einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Já, það er skelfilegt mál að menn láti það viðgangast að grafið sé undan almannahagsmunum. Höft gjaldeyristakmarkana er niðurstaðan af hinu skelfilega máli, er niðurstaðan af hinni ábyrgðarlausu hegðun. Það er það sem við þurfum að stoppa og ég skora á þingmenn Sjálfstæðisflokksins að sjá að sér í þessu máli fremur en að hlaupast frá sínum eigin verkum sem þeir hófu og ég studdi þá vegna þess að það var rétt skref. Það var ekkert annað hægt að gera á þeim tíma en setja þessar reglur til að vernda almannahagsmuni. Við sitjum uppi með þær næstu árin og verðum að hafa þrek til að klára málið eftir þeirri vegferð sem menn ákváðu að fara. Það er ekki hægt að skipta um leið í miðju kafi. Hér var spurt, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson spurði: Hvernig á að leysa vandann? Það er mjög einfalt mál. Það á að borga hann. Við verðum að borga vandann. Til að það geti gerst, án þess að of þungar byrðar lendi á almenningi verða allir að vera með. Þá getum við ekki leyft nokkrum mönnum að haga sér þannig að þeir taki ekki þátt í því vegna þess að þeir finna leiðir fram hjá kerfinu, komast í burtu frá skuldbindingunum með sína peninga en skilja skuldirnar og afleiðingarnar eftir hjá almenningi og fyrirtækjum landsins. Við megum ekki láta það gerast og við þurfum að taka á því og það er alveg rétt afstaða hjá LÍÚ að styðja þetta mál. Þeir gera sér grein fyrir ábyrgðinni sem hvílir á þeim og öðrum í þjóðfélaginu. Þeir gera sér greinilega grein fyrir því að þeir eru þátttakendur í íslensku þjóðfélagi og þeir geta ekki hlaupist frá þessu máli og látið eins og það komi þeim ekkert við. Þess vegna er ég sammála þeim og ánægður með afstöðu forustumanna LÍÚ í þessu máli, sem ég er reyndar ekki í öllum öðrum málum, svo ég taki það fram, virðulegur forseti.