Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta litla frv., sem hér er lagt fram, er um staðfestingu á brbl., sem gefin voru út við alþingiskosningarnar í sumar, og efni þess er að tryggja, að sem minnstur ruglingur verði á listabókstöfum þeim, sem listar frambjóðenda við alþingiskosningar eru merktir. Ákvæði laganna, eins og þau voru, miðuðu að því, að í hlutbundnum kosningum væri sem föstust skipun á þessum bókstafsmerkingum, og var í því skyni tekið upp, að flokkarnir skyldu merktir eftir stafrófsröð. Nú í sumar buðu hins vegar tveir flokkar til viðbótar fram við alþingiskosningar umfram það, sem áður hafði verið, og mundi það hafa leitt til þess, ef ekki hefði verið að gert, að nokkur ruglingur hefði komizt á þá skipan, sem um þetta hafði staðið nokkur ár í framkvæmd. Það þótti því eðlilegast og í beztu samræmi við tilgang löggjafans að setja um þetta þá reglu, sem brbl. ákváðu, sem sagt, að þegar úrskurðað er, hverjir landslistar verða í kjöri, merkir landskjörstjórnin landslista hinna eldri flokka sama bókstaf og þeir höfðu síðast og landslista nýrra flokka í áframhaldandi stafrófsröð eftir þeirri röð, er heiti þeirra stjórnmálaflokka verða í, er þeim er raðað í stafrófsröð. Í samræmi við þetta eru svo önnur ákvæði í lögum, sem leiða til sams konar merkingar á slíkum listum í einstökum kjördæmum. Ég hygg, að þetta litla frv. eða ákvæði þess horfi heldur til bóta. Það má segja, að það skipti ekki miklu máli, en það miðar að því að koma í veg fyrir rugling, sem allir hljóta að hafa áhuga fyrir að geti ekki átt sér stað. Ég vonast því til, að frv. nái fram að ganga og verði samþ. á þinginu, þannig að þessi skipan komist á, því að hún er betri til frambúðar en sú, sem áður var. -. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, en þá varð það samkomulag innan ríkisstj. að hlutast til um, að frv. næði ekki fram að ganga, heldur taka það til frekari athugunar og að öllu óbreyttu greiða fyrir, að málið fengi framgang á þessu þingi. Nú hefur menntmrn. enn athugað málið og er eindregið þeirrar skoðunar, að það sé þörf á að samþykkja frv., en það er um það að bæta við einum kennara eða prófessor í lagadeild háskólans. Þetta er rík nauðsyn vegna þess, hversu störfin hafa aukizt í lagadeildinni frá því, sem áður var. Kennarafjöldi í lagadeild sjálfri er nú hinn sami og hann var þegar háskólinn tók til starfa í fyrstu. Nemendafjöldi hefur margfaldazt, og próf eru nú orðin mun flóknari og umsvifameiri en áður var. Þess vegna er miklu meiri vinna í sambandi við þau. En einnig vegna þess, að kennslunni er nú skipt með öðrum hætti en áður var, þá hleðst meira starf á hvern kennara, þannig að í raun og veru má segja, að starf hvers kennara nú sé varðandi kennslu margfalt við það, sem var í fyrstu. Hitt dregur raunar á móti, að fyrstu kennarar lagadeildarinnar, sem voru allt ágætir menn, höfðu mjög miklum störfum að gegna sem brautryðjendur í því að gera sér grein fyrir, hver væru íslenzk lög um ýmis efni, og draga saman a.m.k. frumdrætti að kennslubókum í sínum greinum, og einn þeirra, Einar prófessor Arnórsson, skrifaði kennslubækur í öllum þeim umfangsmiklu greinum, sem hann lengst af kenndi, og vann þar með starf, sem er ómetanlegt fyrir íslenzka lögfræði í heild og auðvitað gerir starf eftirkomenda hans miklu auðveldara en það ella hefði verið. Við þetta er þó það að athuga, að löggjöf nú er að ýmsu leyti orðin flóknari en hún var á árunum kringum 1910, alltaf bætast ný lög við, sem þessir menn verða að fylgjast með, og enn vantar mikið á, sem skiljanlegt er, að búið sé að koma kennslubókamáli deildarinnar í viðhlítandi horf. Það er því mikið starf að vinna við þessa deild, bæði við rannsóknir og við bókaskriftir, auk kennslunnar. Það má einnig geta þess, að tekin er upp kennsla í viðskiptafræði, og eru tveir sérstakir kennarar við það, sem má segja að séu lögfræðikennslunni sjálfri óviðkomandi, en lögfræðikennararnir hafa orðið í sambandi við viðskiptadeildina - en svo má kalla þann hluta lagadeildarinnar - að taka á sig nokkuð aukið starf. Það er því næstum því óskiljanlegt, að lagadeildin skuli hafa orðið að una við það að fá ekki fleiri kennara, einkum þegar á það er litið, að allar aðrar deildir hafa mjög aukið við sig mannafla frá því sem var, þegar háskólinn var settur á stofn. Við vitum, að norrænudeildin, heimspekideild, hefur margfaldazt, læknadeild hefur mjög bætt við sig starfskröftum, og er ég ekki að telja það eftir, hvorugt. Guðfræðideildin hefur einnig fengið aukningu, og mætti þó kannske ætla, þó að ekki sé lítið gert úr þeim fræðum, sem þar eru stunduð, að þar væri um svo gamalkunnugt efni að ræða frá rannsóknum víða um lönd, að kennsla í þeirri deild ætti að vera öllu auðveldari en í sumum öðrum, þar sem um sjálfstæðar íslenzkar rannsóknir, eins og t.d. í lögfræði, er þar ekki að ræða í sama mæli. Það eru hreinleg alþjóðleg vísindi. Og auk þess eru í guðfræðideildinni auðvitað miklu færri menn heldur en í lagadeild. Þrátt fyrir það sá Alþ. fyrir nokkrum árum ástæðu til að fjölga kennurum í guðfræðideild. Ég benti á í því sambandi og raunar við umr. um fjölgun í öðrum deildum, að lagadeildin væri sett til hliðar. Deildin sjálf óskaði lengi vel ekki eftir aukningu á starfsafla. Nú orðið hafa kennararnir, - sem allt eru frábærir menn í sínum greinum, þeir menn, sem þar eru nú, miklir starfsmenn og samvizkusamir, - ekki treyst sér lengur til að komast yfir þau efni, sem þeim er ætlað, og telja sig því nauðbeygða til að leggja áherzlu á að fá þarna fjölgað kennurum. Ég tel, að það sé brýn nauðsyn að verða við þessari ósk, og legg þess vegna eindregið til, að frv. nái samþykki. Ég vonast til, að frv. verði samþ. við 1. umr., og legg til, að því verði vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Mig minnir, að hér hafi verið á ferðinni áður frv. viðvíkjandi háskólanum um fjölgun prófessora og að það muni fyrirfinnast í skjölum þessarar hv. d., að samþykkt hafi verið hér í hv. Ed. prófessorat í röntgen- eða geislalækningafræði. Í það sinn stöðvaðist málið í Nd., eftir að það hafði verið afgr. hér í þessari hv. deild, komst ekki lengra þá. En ég satt að segja man ekki, hvernig málið bar að á s. h þingi. Nú vildi ég mælast til þess við þá hv. n., sem þessu máli er vísað til, að athuguð væru afskipti þessarar hv. d. af svipuðu frv. um fjölgun prófessora á næstsiðasta þingi, að ég held, því að þá var hér gerð viss ályktun í því efni. Þau afskipti eru skjalfest í þingtíðindunum, og ef hv. menntmn. vildi svo vel gera að kynna sér það, sem þá var hér samþ., væri mér þökk á því.



Herra forseti. Ég hef auðvitað síður en svo á móti því, að hv. menntmn. kynni sér það atriði, sem hv. þm. Vestm. drap á, en ég vil þó leggja á það ríka áherzlu, að það verði ekki til þess að hefta framgang þessa frv., vegna þess að það er eindregin skoðun mín og sannast sagt byggð á töluverðri þekkingu, þar sem ég var um allmörg ár kennari við lagadeildina, að lagadeildin hafi orðið óhæfllega aftur úr varðandi starfskrafta, svo aftur úr, að með öllu sé óviðunandi, þegar tekið er tillit til þess aukna fjölda kennslugreina, sem nú eru í deildinni, og með því fyrirkomulagi, sem nú er þar orðið á skiptingu námsins og mikilli fjölgun prófa. Ég tel, að þessar óskir lagadeildarinnar eigi tvímælalausan forgang fram yfir allar aðrar óskir, sem frá háskólanum koma. Aðrar deildir eru búnar að fá sínum óskum að mestu leyti framgengt á undanförnum árum. Lagakennararnir hafa sökum hógværðar látið liggja niðri sínar óskir, þangað til nú er svo komið, að þeim er ofætlun, miðað við sína starfsbræður, að anna þessu starfi eins og til háttar. Ég vildi til viðbótar því, sem ég sagði áðan, drepa á, að í grg., sem fylgir frv. frá þeim, er vikið að því, að sennilega muni vera hægt að spara tvo aukakennara við deildina, sem nú starfa, ef hinn nýi prófessor kemur. Ég efast mjög um, að þetta verði hægt, miðað við það fyrirkomulag, sem búið er að taka upp, auk þess sem ég vil, að það komi hér skýrt fram, að ég tel það vera rangt frá deildarinnar sjónarmiði að miða eingöngu að því að hafa fasta kennara. Ég tel, að það geti verið mikill vinningur að því fyrir deildina og nemendur að fá menn, sem aðallega vinna að öðru, til þess að kenna sin sérfög við deildina að einhverju leyti. Það er t.d. enginn vafi á, að það er mjög hagkvæmt, að þaulæfður málfærslumaður hafi vissar æfingar með nemendunum. Núverandi kennarar deildarinnar - eins og raunar fyrrverandi kennarar - hafa yfirleitt ekki verið æfðir málfærslumenn, og það er mikill vinningur, að maður, sem hefur raunverulega æfingu í þessum störfum, skuli vinna við deildina. Og þó að hann fái einhverja litla borgun fyrir, þá skiptir það ekki máli í því sambandi, að mínu viti. Eins er það, að annar aukakennari við deildina, núverandi þjóðréttarfræðingur utanrrn., Hans G. Andersen, er af öllum Íslendingum langlærðastur í sinni grein og raunar sá eini, sem má segja að hafi fengið þá fræðslu í þeirri grein, að frambærilegt sé að hann sé kennari í henni, en hann hefur líka fengið ágæta menntun og viðurkenningu hæfustu manna við erlenda háskóla fyrir sína þekkingu. Það væri því mikill missir fyrir deildina, ef slíkur maður hætti þar kennslu. Þessu vildi ég aðeins skjóta að, ætlaði að minnast á það áðan, en gleymdi. Aðalatriðið var þó að leggja áherzlu á það, sem ég gerði, að setja þetta mál ekki í samband við önnur úrlausnarefni háskólans. Lagadeildin er orðin á eftir, og má ekki lengur þar við una. Hitt er svo enn annað, að ég er hræddur um, að læknadeildin sjálf sé mjög ósammála um það prófessorat, sem hv. þm. Vestm. talaði um, og hún telji, að ef þar eigi að stofna nýtt prófessorat, þá eigi að gera það í annarri grein en þeirri, sem hv. þm. Vestm. hefur sérstakan áhuga fyrir, svo að það mál allt þarf mjög náinnar skoðunar.



Herra forseti. Frv. til áfengislaga var lagt fyrir þessa hv. d. á síðasta þingi, en var þá víkið frá með rökstuddri dagskrá. Ég skal ekki ræða um þá afgreiðslu, læt hana liggja í þagnargildi, en vík aðeins að því, að þá var frv. sérstaklega fundið til foráttu í umr. og síðar á mannfundum, að þar var heimilað að brugga áfengt öl í landinu og selja að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ráðh. átti að hafa heimild til að bjóða. Ég lýsti því þegar yfir í fyrra, að ég teldi ekki rétt, að ráðh. kvæði á um slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. heldur yrði það Alþ. sjálft, sem tæki ákvörðun um hana, hvort hún ætti að fara fram eða ekki, og var ég frv. þá þegar að því leyti ósamþykkur, en frv. var lagt fram óbreytt frá því, sem það kom frá þeirri n., sem ég hafði skipað til undirbúnings málinu í samráði við og með samþykki allrar þáverandi ríkisstjórnar. Þegar taka skyldi ákvörðun um það, hvort Leggja skyldi frv. fyrir Alþ. aftur að þessu sinni, þá taldi ég eðlilegast að fella niður þetta ákvæði um ölbruggið, af þeirri ástæðu í fyrsta lagi, að það var hið mest umdeilda ákvæði frv., og í öðru lagi vegna þess, að ég var ekki samþykkur sjálfur ákvæðinu eins og það var, tel, að Alþ. verði sjálft að kveða á um, hvort slík starfsemi skuli eiga sér stað eða ekki, eða kveða á um, hvort þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram um það eða ekki, en ekki fela í hendur ráðh. að taka slíka ákvörðun. Í þriðja lagi er það augljóst, að ef þingvilji er fyrir slíku ákvæði, sem ég raunar efa, þá er Alþ. mjög auðvelt að bæta því inn í frv., án þess að meginefni þess að öðru leyti þurfi að raskast. En þar sem ég var sjálfur óánægður með ákvæðið eins og það var, taldi ég langhreinlegast að fella það niður. Að öðru leyti er frv. óbreytt, og þó að það sé auðvitað svo, að mönnum hljóti að sýnast sitt hvað um ýmis þau ákvæði, sem hér eru, - sjálfur er ég ekki ánægður með öll ákvæðin, og ég þykist vita, að ýmsir þingmenn séu óánægðir með hitt og þetta af einstökum ákvæðum, - þá vil ég leggja á það mikla áherzlu, að ég tel ekki fært, að þetta þing láti hjá liða að taka efnislega ákvörðun um þetta mál nú. Ég tel, að þingið verði að gefa sér tíma og færi til að kveða á um, hvaða skipun eigi á vera í þessum málum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að eftir að Alþ. neitaði í fyrra að afgreiða málið, þá bannaði ég með öllu þær heimildir til vínveitinga á veitingahúsum, sem áður höfðu verið veittar, og tók þar með vínveitingaleyfið einnig af Hótel Borg. Ég tel ástæðu að skýra þetta örfáum orðum, en skoðun mín er sú, að það sé með öllu ófært og til fullkomins þjóðarvansa að veita hvergi vín á veitingastað nema á þeim eina frambærilega gististað, sem hér er í höfuðborginni. Líkt ástand mundi leiða til þess óhjákvæmilega og hafði þegar leitt til þess, þó að í minna mæli væri, að alls konar drykkjulæti og ófögnuður þeim samfara setti úr hófi fram svip sinn á þennan helzta gististað landsins. Margir útlendingar, sumir tignir gestir, höfðu haft orð á því við mig, að þeir væru óvanir slíkum bæjarbrag sem var á Hótel Borg og þar í fordyri sökum drykkjuskapar, meðan Hótel Borg var helzti vínveitingastaður bæjarins. Þetta hlaut þó að magnast mjög og verða að hreinni þjóðarskömm, ef hvergi hefði verið hægt að fá vín keypt á almennum veitingastað nema á Hótel Borg. En áður hafði um alllangt skeið, frá því löngu áður en ég tók við meðferð þessara mála, tíðkazt sú framkvæmd á lagaboðunum, að auk Hótel Borgar voru veitt vínveitingaleyfi á mikinn fjölda svo kallaðra skemmtana, hér í bæ sérstaklega. Ég hef aldrei vefengt, að þessi framkvæmd laganna var í raun og veru ákaflega hæpin, og hún gat ekki helgazt af öðru en því, að venja var komin á um hana, venja, sem ekki var verulega að fundið. Á síðustu þingum gerðist hins vegar það, að mjög var fundið að þessari venju. og mikil blaðaskrif urðu um málið, m.a. af hálfu málgagns þáverandi hæstv. forsrh., þar sem mjög eindregið var fundið að því, að dómsmrh. leyfði slíkt hátterni. Það varð því ekki talið, að nægur stuðningur væri við þessa framkvæmd laganna lengur, og þó að þessi háttur hefði verið, eins og ég hef getið um, óvefengjanlega tekinn upp löngu áður en ég varð dómsmrh., þá vildi ég ekki taka ábyrgð á svo hæpinni framkvæmd laganna, eftir að Alþ. hafði gefizt færi á að taka sjálft afstöðu til málsins, en skotið sér undan því, en engu að síður var haldið uppi harðvítugum árásum á dómsmálastjórnina fyrir að þola þennan hátt. Ég taldi, að slíkt væri ógerningur og þess vegna yrði að fella niður þau vínveitingaleyfi, sem áður höfðu verið heimiluð. Og eins og ég segi, ef þau eru felld niður, þá er, eins og háttum nú er komið, með öllu ómögulegt að ætla að sameina þessar vínveitingar allar á einu litlu hóteli hér í bænum. Það er ekki með nokkru móti boðlegt, allra sízt þar sem það er helzti og raunar að vetrarlagi eini frambærilegi gististaðurinn fyrir aðkomandi menn. Það var því ekki um annan kost að velja en þann að afnema þessi vínveitingaleyfi með öllu. Það verður aftur á móti að horfast í augu við það, að af þessu hefur leitt ástand, sem engan veginn er gott. Við vitum, að það er því miður töluverður skortur á hreinskilni, sem oft á sér stað í sambandi við umr. um þessi áfengismál, og skal ég engum sérstökum aðila kenna um það eða ásaka einn frekar öðrum. En það er þó ljóst, og við verðum að hafa hreinskilni í okkur til að játa það, að það er einkennilegt fyrirbæri, svo að vægilega sé til orða tekið, að ríkið skuli selja áfengi fyrir marga tugi milljóna, eitthvað milli 50 og 100 millj., - ég velt ekki, hvar það er á því sviði, sjálfsagt er það nær 50 millj. kr. á hverju ári, - en svo skuli vera óheimilt að koma inn á nokkurn almennan veitingastað og neyta þessarar vöru. Annars staðar, þar sem ég hef farið, þá er þessa varnings einkanlega neytt í almennum veitingahúsum og óvíða þannig, að til mjög mikilla leiðinda verði, þó að viða sé þetta að vísu til lítillar prýði, það skal játað, - en á flestum stöðum, þar sem ég hef verið, hafa menn neytt þessa án þess, að nokkur skömm eða vandræði hlytust af. Hér á landi er salan hins vegar leyfð, en hvergi leyft að neyta áfengis á almennum veitingahúsum. Við vitum, að hjá allflestum heimilum eru atvik slík, að ekki er sérstaklega æskilegt, að menn séu hvattir til heimadrykkju áfengis. Það eru margir menn í landinu, sem neyta áfengis, en hliðra sér þó heldur hjá því að vera það t.d. í návist barna sinna eða hálfvaxinna unglinga. Þetta leiðir til þess, að það er eðlilegt, að áfengisins sé þá neytt í bílum, á ferðalögum, á götum úti, í skúmaskotum eða annars staðar, þar sem menn geta brugðið sér í skjól og neytt þessa drykkjar. Þetta leiðir svo aftur til þess, að ölvun er hér miklu meiri á almannafæri og hneykslanlegri í augum gesta og gangandi heldur en víðast hvar annars staðar, þó að sannleikurinn sé sá, að Íslendingar drekki mínna en flestar aðrar þjóðir. En allt setur þetta villimennsku- og siðleysisblæ á þessa iðkun, sem menn geta verið með eða móti, hver eftir sinni vild, en allir ættu þó að geta sameinazt um, að meðan hún á annað borð er heimiluð í landinu, ætti að stuðla að að gæti farið fram með sem siðsamlegustum hætti og játning, að sem minnst spjöll yrðu á til álits hvort heldur einstaklinga eða þjóðarinnar í heild. Til viðbótar þessu kemur svo það, að þó að vínveitingar séu óheintilar í veitingahúsum nú, þá er það auðvitað gersamlega óframkvæmanlegt fyrir nokkra löggæzlumenn og í raun og veru fyrir nokkra veitingamenn að gæta þess til hlítar, að ekki eigi sér stað drykkjuskapur inni á veitingastöðunum. Sérstaklega á þetta sér þó stað á skemmtunum, þar sem mikið fjölmenni er, þar sem menn hafa gosdrykki um hönd mikið, þar sem menn ganga út og inn með eðlilegum hætti til þess að fá sér frískt loft. Þegar svo háttar til, kann ég ekki neitt ráð til þess og mundi mjög gjarnan vilja fræðast af þeim, sem kann eitthvert ráð til þess að koma í veg fyrir, að verulegur drykkjuskapur eigi sér stað, þegar að öðru leyti stendur eins á og nú gerir hér. Það má því segja, að núverandi fyrirkomulag er frá öllu sjónarmiði mjög óheppilegt og lítt viðunandi. Það eru í þessu frv. bornar fram ákveðnar till. til lausnar þessu máli. Það er þingsins að taka afstöðu til þess. Ég get skilið, að sumir séu þeim andvígir, býst við, að sumir séu þeim samþykkir. Þeir, sem eru þeim andvígir, mega þó ekki skjóta sér undan í ábyrgðarleysi að taka afstöðu til þeirra. Þeir verða þá sjálfir að bera fram gagntillögur, t.d. um algert bann. Það er afstaða út af fyrir sig. Ég er henni ekki samþykkur, en það er afstaða út af fyrir sig. En núverandi háttur á þessu er með öllu ótækur, og það verður að fást nógu ákveðinn lagabálkur um meðferð málsins, þannig að hægt sé fyrir löggæzlumenn og dómsmálastjórn að framfylgja lögunum eins og þau eru, en eins og þau voru áður, voru þau óframkvæmanleg. Framkvæmdin er einfaldari eftir það bann við vínveitingaleyfum, sem ég gaf út á s.l. vetri, en þó er auk þess óheilbrigðis, sem að sumu leyti leiðir af því, eins og ég segi ómögulegt að tryggja, að ekki sé. drukkið meira og minna á samkomum eftir se!n áður. Þá tel ég miklu heilbrigðara, að um það verði sett skynsamleg, hófsamleg ákvæði, sem Alþ. geti komið sér saman um, heldur en að hver um sig reyni að skjóta ábyrgðinni af sér og reyni að koma henni yfir á einhvern annan, en allir viðurkenni þó, að ástandið sé óviðunandi. Ég vil þess vegna mjög eindregið skora á hv. d. - en allshn. lagði töluverða vinnu í frv. í fyrra - að bregða nú skjótt við og reyna að afgreiða þetta mál tímanlega frá sér og með þeim hætti, að það geti fengið efnislausn á þessu þingi, hver sem hún svo kann að verða.