Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill biðja hv. þingmenn að hafa það í huga að búast má við atkvæðagreiðslum um afbrigði fyrir þingskjölum milli kl. 5 og 7 í dag.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að vara við því verklagi sem hér á að fara að hafa við umræður og afgreiðslu fjárlagafrv. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja það til að 2. umr. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 verði frestað um a.m.k. nokkra daga. Það er bersýnilega algerlega ótímabært að láta þessa umræðu fara núna fram. Það er óvandað, það er ófaglegt og það er í raun og veru óþinglegt að láta 2. umr. um frv. til fjárlaga fara fram í dag. Meiri hlutinn í fjárln. afgreiddi málið þannig frá sér og frá nefndinni að enginn efnisþáttur frv. væri endanlega frágenginn, enginn meginmálaflokkur í frv. væri endanlega afgreiddur og unninn, hvorki á tekjuhlið né gjaldahlið. Það er því ljóst, herra forseti, að sú efnislega umræða og sú efnislega afgreiðsla á fjárlagafrv. sem á samkvæmt venjum og þingsköpum að fara fram í lok 2. umr., grein fyrir grein, getur ekki gert það á eðlilegum forsendum. Þegar svo það bætist við að ráðherrar taka í fjölmiðlum um helgina að boða verulegan niðurskurð á fjárlagafrv., að formaður fjárln. og meiri hlutinn í fjárln. kemur af fjöllum, e.t.v. í bókstaflegri merkingu, og hefur ekki af þessum áformum heyrt, þá segir það, herra forseti, allt sem segja þarf um vinnubrögðin hér. Þau eru ótrúverðug, óvönduð og ekki til þess fallin að vekja mönnum traust hvað varðar endanlega afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Þetta eru handabakavinnubrögð, herra forseti. Eða hvernig er svipurinn á því í augum þjóðarinnar að hér við 2. umr. stendur til að hækka fjárlögin um 2,2 milljarða en við 3. umr. á að lækka þau aftur um 3 eða 4? Og hvað mundi gerast af það væri 4. umr.? Mundu þau þá hækka aftur, herra forseti? Þetta verklag er algerlega ótækt, herra forseti, og ég hvet virðulegan forseta til að íhuga tillögu mína um að umræðunni verði frestað.

Herra forseti. Engum dylst að það eru blikur á lofti í efnahagsmálum og við slíkar aðstæður þurfa menn að sýna yfirvegun og stillingu. Það hefur hæstv. ríkisstjórn ekki gert. Hún hefur ekki sent skilaboð yfirvegunar og stillingar út til landsmanna. Það sem er að gerast hér er raunverulega fáheyrt, herra forseti. Fjárlagafrv. er allt í uppnámi. Segja má að allt sé undir og það rekur sig hvað á annars horn. Hæstv. forsrh. kemur í fjölmiðla á sunnudag og lýsir því yfir að það eigi að skera niður um 3--4 milljarða. Nokkrum klukkustundum síðar afgreiðir meiri hluti fjárln. frá sér tillögur sem gera ráð fyrir hækkun upp á 2,2 milljarða og í gærkvöldi kemur síðan hæstv. utanrrh. í fjölmiðla og lýsir því yfir að engar tillögur liggi fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar, að ekki sé ljóst hvaða málaflokkar verða skornir niður. Og ég rifja það upp, herra forseti, að hæstv. forsrh. sagði að á mánudaginn yrðu kynntar tillögur um niðurskurð. Það var ekki gert, herra forseti, þannig að það er alveg ljóst að uppi er ágreiningur innan stjórnarliðsins um það til hvaða ráða á að grípa. Óðagot, pat og flumbrugangur er það sem einkennir tök ríkisstjórnarinnar á þessu máli þegar þjóðin þarf að fá merki um stillingu. Herra forseti. Ég tel að sú umræða sem á að fara fram í dag hljóti að verða marklaus. Hvers vegna? Vegna þess að fáar ef nokkrar af þeim tillögum sem settar eru fram af hálfu hv. þingmanna stjórnarliðsins eru líklegar til að lifa þannig að við erum komin hér saman til að hafa einhvers konar málæfingar um ríkisfjármál. Auðvitað getum við það, herra forseti, en því má ekki gleyma að þess var farið sérstaklega á leit við stjórnarandstöðuna að umræðunni yrði flýtt til að hægt yrði að hafa sæmileg vinnubrögð uppi. Við urðum við þeim óskum og við sjáum með hvaða hætti ríkisstjórnin svarar. Hún getur ekki einu sinni komið lagi á sitt eigið heimilishald.

Herra forseti. Ég vil færa hv. þingmönnum sem hér hafa talað, ekki síst þeim sem síðast talaði, þakkir fyrir þeirra innlegg til að koma á stillingu og ró í kringum fjárlögin. Ég býst við að þessi uppákoma sé til þess fallin og til þess hugsuð. Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti henni því hún er algerlega hefðbundin. Við umræður um fjárlög á þessu stigi máls verða upphlaup og hafa alltaf orðið þannig að þetta er í afskaplega góðu samhengi við þau vinnubrögð sem við höfum búið við að undanförnu. Ég veit að þetta var gert í góðu skyni til að auka hér stillingu og ró um málið og þess vegna koma menn hlaupandi í pontuna. Á öllum stigum fjárlagavinnunnar geta menn þurft að koma fram með tillögur til hækkunar eða lækkunar. Við vitum að í tengslum við 3. umr. um málið liggur fyrir endanlegur tekjugrundvöllur fjárlaganna og þá taka menn á þeim þáttum sem þá liggja fyrir. Það er ekkert að því nema síður væri að geta þess þegar um það er spurt að vinna stendur yfir af hálfu stjórnarflokkanna við að tryggja að fjárlögum verði þegar upp er staðið lokað með dágóðum afgangi. Þá er verið að tala um afgang sem er fyrir utan þær sölutölur sem menn vænta að verði inni í frv. að lokum, og verði reynslutölur þegar að því kemur þannig að menn eru ekki að tala um þær tölur heldur afgang á fjárlögunum. Það eru menn að undirbúa. Það er ekkert athugavert við það og það er gert í mjög góðu samkomulagi milli stjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þeim málflutningi sem hér var hafður uppi af hálfu stjórnarandstöðunnar vil ég vísa á bug þeim efnisatriðum og enn fremur þeim stóryrðum sem sett voru fram. Í gær óskuðu fulltrúar Samfylkingarinnar eftir fundi í fjárln. þegar allt lá fyrir, bæði samþykkt fjárln. og enn fremur yfirlýsingar sem hér er vitnað til, og þá var þessum fulltrúum ásamt hv. fulltrúa Vinstri grænna í lófa lagið að óska eftir því að 2. umr. yrði frestað. Allar þær upplýsingar sem hér er vitnað til og hrópað út af lágu fyrir. Það komu hins vegar engar óskir frá þessum aðilum um að fresta umræðunni. Dagskrá fjárln. hefur lengi legið fyrir. 27. nóvember sem nú er upp runninn hefur lengi verið ákveðinn sem dagur 2. umr., og 3. umr. fer fram 7. desember. Þess vegna er þetta ómálefnaleg framsetning. Virðulegur forseti. Ég mæli með því að við hefjum störf og komum okkur til verka að því sem hér liggur fyrir í dag en drepum málum ekki á dreif með því upphlaupi sem stjórnarandstaðan hefur haft uppi.

Herra forseti. Ég leyfi mér að mótmæla óvönduðum vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar og tel með öllu fráleitt að ganga nú til 2. umr. um frv. til fjárlaga. Að mínu mati er Alþingi ekki boðlegt að hefja umræðuna án þess að tillögur sem boðaðar eru í fjölmiðlum í véfréttastíl séu kynntar fjárln. og Alþingi og án þess að endurskoðuð tekjuáætlun og lánsfjáráætlun liggi fyrir. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur útbúið brtt. við fjárlagafrv. en við munum ekki leggja þær fyrir að svo stöddu í ljósi þeirrar óvissu sem ríkir enn um sjálfan grunn fjárlaganna. Eitt virðist þó óumbreytanlegt og fastur punktur í tilveru þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að hér skuli haldinn fundur á vegum Atlantshafsbandalagsins fyrir mörg hundruð millj. kr. á næsta ári, og annað sem fast er í tilveru hæstv. forsrh. og þessarar ríkisstjórnar hans er að fjáraustri verði haldið áfram í einkavæðinguna og alla ráðgjafana sem henni tengist. Við munum leggja fram við þessa umræðu ef af henni verður tillögur um að spara þjóðinni þessi óþarfaútgjöld. Herra forseti. Ég leyfi mér að ítreka kröfu okkar um að þessari umræðu til fjárlaga, þessari platumræðu, verði skotið á frest þar til ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefur unnið heimavinnu sína og þar til ríkisstjórnin hefur gert upp við sig hvernig hún hyggst bregðast við fjárþörf stórra málaflokka sem nú eru í fullkomnu uppnámi.

Virðulegur forseti. Það sem er að kristallast hér nú, og á liðnum sólarhringum, er að hæstv. ríkisstjórn er í rauninni með allt niður um sig. Lausatök, aðgerðar- og ráðaleysi einkenna allt verklagið. Hæstv. ráðherrar eru einhvers staðar annars hugar við einhverja allt aðra iðju en þeir ættu að vera við varðandi fjárlagagerðina. Um umræðuna í dag er alveg ljóst í mínum huga að hún mun fara fram en sú umræða verður auðvitað bara almenn efnahagsumræða um lausatök og um vandann sem menn reyna ekki að ráðast á. Það getur vel verið að við munum birta hér tillögur. Ég veit ekkert um það því það fer alfarið eftir efnahagsumræðunni. Við höfum tillögur þó að hæstv. ríkisstjórn sé ekki búin að átta sig á því hvar þarf að grípa á, m.a. var nefndur þessi NATO-fundur sem er náttúrlega eitthvað sem menn hefðu átt að vera búnir að strika út af listanum fyrir löngu síðan.

Herra forseti. Umræðan er í raun og veru þegar hafin. Það heyrum við á hv. þm. sem hér hafa tekið til máls. Þeir eru þegar farnir að vitna í fjárlögin til 2. umr. þannig að segja má að umræðan sé þegar hafin. Faglega hefur verið að verki staðið, eins og venjulega, við gerð þessara fjárlaga, þ.e. 2. umr. getur mjög vel farið fram núna þó að hv. þm. hafi verið að benda á að á milli umræðna hækki fjárlögin um 2,2 milljarða. Við það er ekkert sérkennilegt vegna þess að þegar til 3. umr. kemur er farið yfir tekjuhlið málsins. Það er þannig alrangt sem kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. því að tekjuþáttur frv. er alltaf tekinn fyrir í 3. umr. 

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að byrja á að mótmæla orðum hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar vegna þess að aldrei hefur verið orðað af hálfu fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln., hvorki við þessa umræðu né í nefndinni, að við vildum fresta 2. umr. um fjárlög. Það hefur aldrei staðið á okkur að fara í þessa umræðu. Við höfum hins vegar bent á að meiri hluti fjárln. og ríkisstjórnin eru ekki reiðubúin í 2. umr. Við munum að sjálfsögðu taka þau mál upp sem við teljum henta við þá umræðu. Við teljum það vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að 2. umr. fjárlaga fer fram við þær aðstæður sem nú eru, þ.e. að verið er að ræða úti í bæ um breytingar á fjárlögum, og að þeir pappírar sem við munum ræða hér í dag eru einskis virði, þ.e. búið er að segja okkur að þeim verði öllum breytt og þess vegna munum við ekki ræða þá pappíra efnislega. Það verður býsna fróðlegt að horfa og hlusta á formann fjárln., hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, fjalla af alvöru um þá pappíra sem hann veit og allur þingheimur að ekkert er að marka.

Herra forseti. Taugaveiklun hæstv. ríkisstjórnar yfir ástandinu í efnahagsmálum blasir við og það að þessir hlutir skuli ekki fara rétta boðleið og vera unnir með eðlilegu móti, heldur bera að eins og raun ber vitni, segir mjög mikið um ástand mála á þessum bæ þrátt fyrir digurbarkaleg ummæli hæstv. forsrh. Eða hvar eru sparnaðartillögurnar sem hæstv. forsrh. boðaði þjóðinni á sunnudaginn um hádegisbilið að yrðu meðhöndlaðar í þingflokkum ríkisstjórnarinnar í gær? Hvar eru þær í dag? Það fréttist lítið af þeim. Hæstv. utanrrh. kannaðist lítið við það í gærkvöldi í sjónvarpsþætti að samkomulag væri orðið eða niðurstaða fengin í eitt einasta atriði í þessum efnum og var allur hin véfréttarlegasti þegar talið barst að því hvar ætti að skera niður og hve mikið. Því hefur ekki verið mótmælt hér, ekki af hæstv. forsrh., ekki af formanni fjárln. að enginn efnisþáttur frv. er frágenginn. Það er ekki eins og venjulega að útgjaldaflokkar fjárlaganna séu í öllum aðalatriðum afgreiddir við 2. umr. eins og vera ber. Þá fer hin efnislega afgreiðsla frumvarpa fram grein fyrir grein, lið fyrir lið. 3. umr. er til að ljúka afgreiðslunni. Að vísu hefur oft hent að einstaka þáttum, eins og t.d. málefnum sjúkrahúsa, hefur verið frestað til 3. umr., stundum í samkomulagi. Afmarkaður þáttur málsins hefur verið eftir en frv. fullfrágengið á gjaldahlið að öðru leyti. Það er því mikil vankunnátta ef hæstv. forsrh. heldur að hann geti fullyrt það með réttu að þetta séu algjörlega eðlileg vinnubrögð. Þau eru það ekki. Þetta þýðir að í reynd fer bara ein efnisumræða og ein efnisafgreiðsla fram, 3. umr. Þannig á það ekki að vera. Eða eru hv. stjórnarþingmenn svo vissir um óskeikulleik sinn að ekki gætu orðið þar mistök sem gott væri að eiga umræðu eftir til þess að leiðrétta? Annað eins hefur nú gerst. Þessi vinnubrögð, herra forseti, afhjúpa sig algjörlega sjálf. Það er taugaveiklun og upplausn í stjórnarherbúðunum sem gerir það að verkum að í raun og veru er Alþingi niðurlægt með þeim hætti sem hér verður gert ef umræðan verður látin fara fram.

Ég átta mig ekki á hvort hringir inni í þingsalnum eða utan hans, en ég vil biðja þingmenn að fylgjast með því hvort hringlar eða hringir í vösum þeirra.

Virðulegi forseti. Það er bágt upp á að horfa að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skuli koma hér og lýsa slíku vantrausti á störf félaga síns, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, í fjárln. Sá prúði maður sat orðalítill á fundi fjárln. í gær þegar allar staðreyndir málsins lágu fyrir. Ég veit ekki hvað hv. þingmenn hefur dreymt í nótt en hv. þm. Jón Bjarnason sat og gerði enga tilraun til þess að óska eftir því að 2. umr. færi fram á öðrum tíma en núna. Ég vil því skjóta skildi fyrir hv. þm. Jón Bjarnason. Hann er nýtur maður og leggur margt til málanna í fjárln. og það er illt að hann skuli gerður hér að ómerkum fulltrúa Vinstri grænna.

Ætli þú hafir ekki meiri þörf fyrir skjöldinn sjálfur?

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég kann málflutningi hv. formanns fjárln. afar illa. Hv. formanni fjárln. var vel ljóst þegar málið var afgreitt úr fjárln. á sunnudaginn að þá var ítarlega spurt hvort nokkuð annað væri á ferðinni en að allt væri opið. Hann tilkynnti engar stórvægilegar breytingar á fjárlagafrv. í sjálfu sér. Síðan varð ljóst í fréttum bæði á sunnudag og mánudag að niðurskurðartillögur voru á ferðinni. Á fundi sem var boðaður í gær að frumkvæði fulltrúa Samfylkingarinnar var þetta eitt á dagskrá. Málið var afgreitt út úr nefnd á sunnudagskvöld. Við vöktum athygli á því og ég vakti athygli á því að málið væri ekki að mínu viti þingtækt eins og það var en hægt væri að láta alls konar umræður fara fram. Sömuleiðis var fundur í gær þar sem á dagskrá var einungis að ræða þennan fréttaflutning og það að fjárlögin og fjárlagaumræðan væru komin út í þjóðfélagið, í fjölmiðla, en væru ekki í fjárln. Þar gagnrýndi ég bæði formann og varaformann fyrir að þannig væri unnið og benti bæði hv. formanni og varaformanni á að frv. væri í höndum fjárln., og þar ætti að vinna það, en ekki í höndum ríkisstjórnarinnar. Og ég þykist vita að hv. formaður geti kannað það að ég lagði til að bókað yrði að ég taldi málið ekki þingtækt með eðlilegum hætti eins og það væri, miðað við þær aðstæður að kynnt var veruleg aukning gjalda utan þingsins eins og gert var. Herra forseti. Mér þykir miður að þurfa að harma framkomu hv. formanns fjárln. Ég tel hana lítt sæmandi hér í þessari umræðu, þ.e. það sem hann hefur vikið að mér. Ég þakka samt fyrir það að hann gat þess að ég hefði unnið þarna heiðarlega og ég mun gera það áfram þrátt fyrir 

Virðulegur forseti. Hér hef ég atkvæðaskýringu fram að færa. Þingflokkur Samfylkingarinnar mun sitja hjá við atkvæðagreiðslu þessara fjáraukalaga vegna ársins 2001. Um er að ræða 14 milljarða 346,8 millj. kr. hækkun frá samþykktum fjárlögum sem ber vott um skelfilegt aðhaldsleysi og óstjórn þar sem um er að ræða okurvexti með mikilli og aukinni verðbólgu. Hér er um að ræða tillögur ríkisstjórnar og meiri hluta fjárln. sem Samfylkingin hefur eingöngu átt aðgang að eftir að ákvarðanirnar voru teknar þannig að ábyrgðin er alfarið ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Við minnum á að stofnanir á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hafa árum saman komist upp með að virða ekki fjárheimildir. Það er Alþingis að ákvarða um meiri og dýrari þjónustu. Það er óeðlileg fjármálastjórn að samþykkja viðbótarfjárheimildir til stofnana löngu eftir að í raun er stofnað til heimildarlausra útgjalda. Af þessari ástæðu munum við sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu, eins og ég gat um áðan.

Herra forseti. Þetta frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001 kemur nú til 2. umr. og atkvæðagreiðslu. Eins og ég gat um í nál. og í umræðum um fjáraukalagafrv. fyrr í haust hefur framkvæmdarvaldið þegar tekið skuldbindandi ákvarðanir um meginhluta þeirra tillagna sem hér er verið að greiða atkvæði um. Að meginhluta til stendur því Alþingi frammi fyrir gerðum hlut. Herra forseti. Þó eiga margar tillögur í frv. ásamt þeim brtt. sem meiri hlutinn leggur til sér eðlilegar skýringar og margar þeirra geta þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs svo sem stutt. En hér eru gagnrýnd vinnubrögðin við fjárlagavinnuna m.a. og umsýslu fjármála ríkisins. Undirritaður hefur lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins sem miða að því að fjáraukalög verði lögð fyrir Alþingi oftar á ári, þau verði lögð fyrir Alþingi að vori, samþykkt af hálfu Alþingis að vori, og þá sé farið yfir útgjaldatilefni og breytingar á tekjuforsendum sem gætu legið þá fyrir þannig að Alþingi ákveði fyrir fram, komi að málum fyrir fram og ákveði og samþykki einstök útgjaldatilefni eins og það metur þurfa, en standi ekki frammi fyrir þessum nánast gjörða hlut. Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýsir fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarinnar og meiri hlutanum sem að henni stendur gagnvart afgreiðslu þeirra tillagna sem hér liggja fyrir og mun því í megindráttum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna. Þó eru þar ákveðin atriði, örfá, sem þingflokkurinn getur alls ekki stutt og getur ekki látið fara svo í gegnum Alþingi að ekki verði gerð sérstök grein fyrir þeim. Það verður gert nánar hér við afgreiðsluna, en þetta lýtur annars vegar að fyrirhuguðum fundi NATO hér á næsta ári og sömuleiðis að fjármagni sem varið er til einkavæðingarframkvæmda. Herra forseti. Að öðru leyti mun þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Við þessa atkvæðagreiðslu um fjáraukalög þar sem fjárlög yfirstandandi árs eru hækkuð um rúma 14 milljarða munu þingmenn Frjálslynda flokksins sitja hjá við flestar atkvæðagreiðslur um tillögur ríkisstjórnar og meirihlutatillögur fjárln. Undantekning verður að við leggjumst gegn 300 millj. kr. í fjáraukalagafrv. til einkakvæðingarverkefna og munum styðja fjárveitingar meiri hlutans til málefna fatlaðra.

Herra forseti. Við ræddum í upphafi þingfundar væntanlegar niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar sem eru brýnar. Hér á að fara að leggja til 300 millj. kr. aukafjárveitingu til tveggja viðfangsefna, þ.e. til einkavæðingarnefndar til þess að standa straum af einkavæðingu, ráðgjöf og umsjón með einkavæðingu á Landssíma Íslands, Landsbanka Íslands og fleiru sem verið er að bjóða til sölu. Auk þess eru á fjárlögum 15,4 millj. í þetta verkefni þannig að samtals er verið að ráðstafa 315,4 millj. Herra forseti. Mér finnst þetta alveg ástæðulaust. Ég tel að ekki eigi að samþykkja þessa fjárveitingu, allra síst á fjáraukalögum. Það er að ganga virkilega á snið og virkilega á svig við lög um fjárreiður ríkisins að taka svona inn með þessum hætti á fjáraukalögum, auk þess að leggja í verkefni sem er þjóðinni ekki þénugt.

Herra forseti. Samkvæmt þessum lið fjáraukalagafrv. á að verja 32 millj. kr. til viðbótar því sem fjárlög heimila til ráðstefnuhalds eða undirbúnings undir ráðstefnuhald á vegum utanrrn. á þessu ári. Af þessum 32 eiga 30 samkvæmt greinargerð frv. að fara til að undirbúa fyrirhugaðan ráðherrafund NATO á Íslandi næsta vor. En, herra forseti, það er ekki eins og það eigi að duga því að í fjárlögum fyrir næsta ár er rúm 181 millj. kr. sett á utanrrn. til ráðstefnuhalds og í brtt. við fjárlögin sem nú þegar hefur verið dreift er þar bætt 60 millj. við. Þá er ótalinn kostnaður dómsmrn. og fleiri aðila. Samtals er nú áætlað í augnablikinu, en það breytist um tugi millj. í hverri viku upp á við, að kostnaðurinn verði a.m.k. 350 millj. kr. í þetta einstaka gæluverkefni hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnar. Þetta er óþarft gæluverkefni sem á að kosta þjóðina mörg hundruð millj. kr. á næsta ári. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um framlag til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins, fjársveltrar stofnunar sem veitir fötluðum og aðstandendum fatlaðra barna þjónustu. Það sem ég vil vekja athygli þingheims á er það sem segir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um þennan lið í brtt. við fjáraukalagafrv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Framlagið er háð því skilyrði að ekki komi til nýrra fjárveitinga til stofnunarinnar frá því sem lagt er til í frumvarpi þessu og fjárlagafrumvarpi ársins 2002. Enn fremur er það skilyrði sett að stjórnendur stofnunarinnar geri nauðsynlegar ráðstafanir til að halda rekstri stofnunarinnar innan fjárheimilda.`` Nú er ljóst að þrátt fyrir þetta framlag og þrátt fyrir það framlag sem kveðið er á um í fjárlögum upp á 9,5 millj. kr. mun þessi stofnun búa við fjársvelti. Það verður að sjálfsögðu til umfjöllunar í umræðu um fjárlögin þegar þar að kemur, en það er mjög óeðlilegt að setja inn skilyrðandi ákvæði með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég legg fram til 2. umr. fjárlagafrv. sem ríkisstjórnin lagði fyrir Alþingi á fyrstu þingdögum og er það gert eftir ítarlega umfjöllun í fjárln. og eftir afgreiðslu nefndarinnar. Skemmst er frá því að segja að undanfarnir mánuðir hafa verið viðburðaríkir á sviði efnahagsmála. Hryðjuverkaárásin í Bandaríkjunum 11. september og eftirmálar hennar hafa þar auðvitað verið í aðalhlutverki. Þessir voveiflegu atburðir hafa leitt til þess að ástand og horfur í efnahagsmálum á alþjóðavettvangi hafa versnað til muna. Fyrir 11. september var almennt búist við því að botni hagsveiflunnar í heiminum yrði náð á seinni hluta þessa árs en nú er því spáð að uppsveifla hefjist ekki fyrr en upp úr miðju næsta ári. Afleiðingarnar hafa ekki látið á sér standa hér heima, m.a. í ferðaþjónustu. Við þetta bætist óhagfelld þróun efnahagsmála innan lands. Þannig hefur verðbólga reynst meiri en áætlað var og gengi krónunnar hefur haldið áfram að síga. Þetta stefnir kjarasamningum í tvísýnu þegar launaliður þeirra kemur til endurskoðunar í byrjun næsta árs. Þá er ótalinn uppsafnaður vandi vegna mikils viðskiptahalla undanfarin ár. Hér leggst því allt á eitt og fyrir vikið stefnir í meira mótlæti í efnahagsmálum á næsta ári en séð var fyrir þegar gengið var frá fjárlagafrumvarpi og þjóðhagsáætlun undir lok september. Umskiptin í alþjóðamálum birtast skýrt í muninum á hagvaxtarspá OECD í maí síðastliðnum og endurskoðaðri spá Þjóðhagsstofnunar fyrir skömmu. Í maí var spáð 1,9% hagvexti í aðildarríkjunum á seinni hluta þessa árs og 3,0% hagvexti á fyrri hluta næsta árs. Til samanburðar gerir stofnunin nú ráð fyrir 0,4% samdrætti á seinni hluta þessa árs og einungis 0,7% vexti á fyrri hluta næsta árs. Í framhaldi er hins vegar reiknað með því að hagvöxtur nái sér á strik og verði um 3% á ári frá og með seinni hluta ársins 2002. Þetta er sá jafnaðarvöxtur sem gert er ráð fyrir í aðildarríkjum OECD til lengri tíma. Til marks um dýpt efnahagslægðarinnar má geta þess að núlíðandi árshelmingur yrði fyrsti árshelmingur samdráttar í aðildarríkjum OECD frá árinu 1982, ef spáin gengur eftir. Innlend efnahagsþróun hefur einnig verið óhagstæð. Gengi krónunnar hefur til að mynda veikst verulega frá því sem miðað var við í fjárlagafrumvarpi og þjóðhagsáætlun. Þannig byggðist þjóðhagsáætlun á gengisvísitölunni 140 stig, þ.e. genginu sem var þegar áætlunin var skrifuð, og fjárlagafrumvarpið gerði ráð fyrir styrkingu krónunnar. Nú er gengisvísitalan hins vegar 150 stig sem felur í sér að gengi krónunnar hefur fallið sem næst 7% frá því í september. Þessi gengislækkun kann auðvitað að ganga til baka ef vel er á málum haldið, en engu að síður veldur hún þrýstingi á verðlag á næstu mánuðum og skapar því hættu á óróa á vinnumarkaði. Í forsendum fjárlagafrumvarps var gengið út frá að verðbólga yrði 5% milli áranna 2001 og 2002 og nálægt 3% innan ársins 2002. Þetta er um einu prósentustigi minni verðbólga en í nýlegri spá Seðlabankans og fjármálastofnanir virðast jafnvel reikna með enn meiri verðbólgu samanber nýlega spá Íslandsbanka. Því er ljóst að endurskoða þarf verðlags- og gengisforsendur fjárlagafrumvarpsins. Einnig veikir grunn frumvarpsins að viðbúið er að umsvif og eftirspurn í hagkerfinu verði minni en reiknað var með í september. Í þjóðhagsáætlun er reiknað með að landsframleiðslan minnkaði um 0,3% milli áranna 2001 og 2002 en hins vegar byggði fjárlagafrumvarpið á 1% hagvexti. Framvindan að undanförnu bendir til að hugsanlega verði samdrátturinn meiri en Þjóðhagsstofnun áætlaði. Kemur þar hvort tveggja til óhagstæð þróun á alþjóðavettvangi og vísbendingar um að e.t.v. verði samdráttur einkaneyslu meiri en áður var talið. Þótt nýjar spár um þetta efni liggi ekki fyrir virðist skynsamlegt að búa sig undir að samdrátturinn í efnahagslífinu verði nokkru meiri en fyrri áætlanir byggðu á. Við þetta bætist uppsafnaður vandi sem á rætur að rekja til þess að þjóðarútgjöld hafa aukist mun hraðar en þjóðartekjur á undanförnum árum. Þetta hefur leitt til mikils viðskiptahalla sem náði hámarki í fyrra en hallinn nam þá 67 milljörðum króna eða sem svarar til 10% af landsframleiðslu. Það liggur í hlutarins eðli að svo mikill halli gat ekki staðist til langframa. Gengislækkun krónunnar og samdráttur í útgjöldum einkaaðila veldur því að útlit er fyrir verulega minnkun hallans í ár. Þannig er spáð að hallinn verði 7,9% á þessu ári og fari áfram minnkandi á næsta ári, eða niður í 5,9% af landsframleiðslu. Að baki liggur minni einkaneysla og verulegur samdráttur í fjárfestingu atvinnulífsins. Þetta er nauðsynleg og óhjákvæmileg aðlögun þjóðarútgjalda að þjóðartekjum. Með betra samræmi milli þjóðarútgjalda og þjóðartekna, eða með öðrum orðum minni viðskiptahalla, er lagður traustur grunnur að nýju hagvaxtarskeiði í þjóðarbúskapnum. Í þessu ljósi er brýnt að stjórnvöld leggist á sveif með öðrum aðilum í hagkerfinu og leggi sitt af mörkum til lækkunar þjóðarútgjalda. Fjárlaganefnd stefnir að því að ná þeim árangri sem að var stefnt þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og að skila fjárlögum með nálægt 3,5 milljarða króna afgangi af rekstri, þ.e. þegar sala ríkiseigna hefur verið dregin frá. Fjárlaganefndin mun því vinna að endurskoðun útgjalda og tekna eins og reyndar er venja til milli 2. og 3. umr. og leggja fram tillögur við 3. umr. sem ná þeim markmiðum sem að var stefnt í fjárlagagerðinni. Með þeim hætti er sýndur sá vilji Alþingis og ríkisvalds að bregðast við þeim breyttu forsendum sem nú eru í efnahagsmálum og leggja þannig sitt af mörkum til þess að efnahagsbatinn nái að skila sér sem fyrst. Ég geri mér grein fyrir að þetta felur í sér erfiðar og umdeildar ákvarðanir. Slíkur sparnaður tekst ekki nema tekið sé á fjölmörgum liðum sem studdir eru sterkum rökum og góðum ásetningi. Engu að síður verður að gera kröfu til þess að ríkið lagi til í eigin ranni á sama tíma og krafa er gerð til þess að einkaaðilar dragi stórlega úr útgjöldum sínum. Það er sanngirnismál að ríkissjóður taki þátt í niðursveiflunni, sé fyrirmynd og deili því verkefni með heimilum og fyrirtækjum landsins og að þjóðarbúið í heild hafi þannig meira til skiptanna þegar fram í sækir þótt nú sé úr minna að spila. Ekki er tímabært að rekja hér í einstökum atriðum hugsanlegar sparnaðarhugmyndir. Það verkefni bíður fjárlaganefndar á næstu dögum og munum við þá fara rækilega yfir þá kosti sem koma til álita. Ég vonast til að góð samvinna takist við stjórnarandstöðuna um að vinna að þessu veigamikla verkefni. Við útfærslu sparnaðaraðgerðanna þarf að hafa að leiðarljósi að þær bitni ekki á þeim sem minnst hafa borið úr býtum í góðærinu undanfarin ár. Hagsveiflan er öllum erfið en þó ekki síst þeim sem búa við lökust kjör. Ég legg mikla áherslu á að verja velferðarkerfið og tel reyndar að það eigi að vera forgangsverkefni þegar rofar til að nýju að gera úrbætur á því sviði. Of mörgum er þrengri stakkur skorinn en ásættanlegt er í þjóðfélaginu, sem þó er í fremstu röð í efnahagsmálum í heiminum. Þótt þunglega horfi í efnahagsmálum í bili er engin ástæða til að fyllast bölmóði. Það er einfaldlega nauðsynlegt að laga þjóðarbúið að lægri útgjöldum og búa þannig í haginn fyrir næsta hagvaxtarskeið. Þetta verkefni sem nauðsynlegt er að horfast í augu við bíður okkar nú á næstu dögum. Flest bendir til að þegar líður á næsta ár fari að rofa til í þjóðarbúskapnum og horfur fyrir árið 2003 eru um margt hagfelldar. Því til stuðnings má meðal annars nefna að miklar líkur eru á því að á næsta ári verði teknar ákvarðanir um fjárfestingu í aukinni álframleiðslu. Þá hefur ríkisstjórnin kynnt áform sín um skattalækkanir sem lúta að því að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Þessar ráðstafanir munu án efa stuðla að aukinni framleiðslu og sóknarhug í atvinnulífinu. Lækkun gengis krónunnar hefur áhrif í sömu átt. Því má telja líklegt að niðursveiflan nú verði skammvinn og efnahagslífið nái sér á ný á strik á árinu 2003. Í þessu sambandi má nefna að Þjóðhagsstofnun spáir því að hagvöxtur á árunum 2003--2006 verði að meðaltali tæplega 2,5% á ári, þótt ekki verði af umræddum stórframkvæmdum í áliðnaði. En ef af þeim verður gæti árlegur vöxtur landsframleiðslunnar orðið 0,5--1% meiri en ella. Í því felst að árlegur hagvöxtur yrði svipaður eða ívið meiri en reiknað er með að jafnaði í nálægum löndum. Þetta er mjög mikilvægt því að hagvöxtur hér á landi þarf að vera sambærilegur við það sem annars staðar gerist til að lífskjör á Íslandi verði áfram með því besta sem þekkist í heiminum. Slíkur vöxtur veitir einnig svigrúm til að viðhalda og bæta velferðarkerfið. Þessar hagfelldu horfur þegar til næstu ára er litið breyta þó ekki því að okkar bíða mikilvæg verkefni sem menn standa frammi fyrir um þessar mundir. Enginn vafi er á nauðsyn þess að lækka útgjaldastig þjóðarinnar miðað við núverandi ástand og horfur í efnahagsmálum. Þar verður ríkið að koma að málum eins og aðrir aðilar í þjóðfélaginu. Brýnustu verkefnin eru annars vegar að koma á viðunandi jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd og hins vegar að tryggja hjöðnun verðbólgunnar niður á svipað stig og í samkeppnislöndunum. Þessum markmiðum verðum við að ná til að renna traustum stoðum undir nýtt framfaraskeið í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að fjárlagagerðinni. Óhætt er að fullyrða að með setningu laga um fjárreiður ríkisins, sem tóku gildi í ársbyrjun 1997, hafi orðið verulegar umbætur í fjármálastjórn ríkisins. Lögin áttu sér langan aðdraganda enda um mikilvægt málefni að ræða sem kallaði á vandaðan undirbúning. Nú þegar nær fimm ára reynsla er komin á framkvæmd laganna er ekki úr vegi að staldra við og huga að því hvernig til hefur tekist. Eitt mikilvægasta skrefið var stigið með því að breyta framsetningu fjárlaga yfir til hins svokallaða rekstrargrunns þannig að í fjárlögum ársins væru tilgreindar allar fjárskuldbindingar sem stofnað er til á árinu óháð því hvenær þær koma til greiðslu. Tilgangur breyttrar framsetningar var enn fremur að gera fjárlög samanburðarhæf við ríkisreikning. Hins vegar má spyrja þeirrar spurningar hvort að fullu hafi náðst það markmið laganna að auka festu og aga í fjárreiðum ríkisins. Áður en fjárreiðulögin voru sett bar mjög á gagnrýni á hinar svokölluðu aukafjárveitingar. Þær voru ákveðnar af ríkisstjórninni án formlegs atbeina Alþingis en komu til kasta þingsins í fjáraukalögum, oft mörgum árum eftir að til útgjaldanna var stofnað. Í fjárreiðulögunum voru lögfestar þær undantekningar sem eðlilegt þykir að séu á hinu annars fortakslausa banni stjórnarskrárinnar við að stofna til útgjalda án undangenginnar heimildar í fjárlögum eða fjáraukalögum. Bæði í 33. og 34. gr. fjárreiðulaganna er að finna heimildir til greiðslna úr ríkissjóði án þess að heimildir þurfi að vera til staðar í fjárlögum. Þannig er í 33. gr. kveðið á um að ef ófyrirséð atvik valdi því að greiða þurfi úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum sé fjármálaráðherra, að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra, heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Í 34. gr. kemur fram að séu gerðir kjarasamningar sem kveða á um frekari launaútgjöld ríkisins en fjárlög gerðu ráð fyrir skuli svo fljótt sem kostur er leita heimilda Alþingis til slíkra útgjalda með frumvarpi til fjáraukalaga, en haga launagreiðslum þó í samræmi við hina nýju kjarasamninga. En hversu algengt skyldi það vera að ákvæðum 33. gr. sé beitt? Þegar litið er yfir beiðnir til útgjalda samkvæmt fjáraukalagafrumvörpum sem lögð hafa verið fram á þinginu frá setningu fjárreiðulaganna, er óhætt að segja að þá þegar hafi verið stofnað til mikils hluta þeirra útgjalda sem þar er óskað eftir og lögfesting þingsins á frumvörpunum þar af leiðandi nánast formsatriði. Hversu stór hluti þessara útgjaldatilefna var í raun ,,ófyrirséður`` og þess eðlis að hann ,,þyldi ekki bið``? Samkvæmt ákvæðum fjárreiðulaganna falla önnur útgjöld en þau nefnilega ekki undir undantekningarákvæði í 33. gr. Varðandi 34. gr., um meiri launagreiðslur vegna nýrra kjarasamninga, er athyglisvert að fjármálaráðherra skrifar ekki undir samninga með fyrirvara um samþykki Alþingis og má því með vissum hætti draga í efa að þingið geti í raun annað en samþykkt óbreytt frumvarp til fjáraukalaga sem lagt er fram vegna þeirra. Fjárveitingavald Alþingis er hugtak sem oft er notað þegar rætt er um stöðu þingsins í okkar stjórnskipan og virðist full sátt um það á meðal allra þingmanna að það vald sé ekki framselt til ríkisstjórnar frekar en nauðsynlegt er. Ástæða er til að gefa því gaum hvort fjárreiðulögin hafi í raun og veru náð að festa fjárstjórnarvald Alþingis í sessi með þeim hætti sem ætlunin var þegar lögin voru sett. Eins og ég hef lagt áherslu á, virðulegi forseti, ber Alþingi ábyrgð á fjárlögum og getur ekki skotið sér á bak við ríkisstjórn eða aðra aðila hvað þá ábyrgð varðar. Það er því enn mikilvægara en ella að Alþingi hafi sem allra frjálsastar hendur við gerð fjárlaga og kemur það berlega í ljós nú þegar grípa þarf til aðaldsaðgerða vegna breyttra aðstæðna í efnahagslífinu. Staðreyndin er hins vegar sú að verulega hefur kreppt að svigrúmi Alþingis við fjárlagagerðina vegna margvíslegra verksamninga sem framkvæmdarvaldið hefur gert. Verksamningar þessir eru bæði um framkvæmdir ýmiss konar, svo sem byggingar, og um þjónustu sem ríkisvaldið er að að kaupa af ýmsum aðilum. Nú þegar grípa þarf til þess að draga úr framkvæmdum og útgjöldum ríkisins kemur fjárlaganefnd að orðnum hlut og bindandi verksamningum sem afar erfitt er fyrir alla aðila að taka upp. Hér er oft um að ræða verkefni sem nema hundruðum milljónum króna og verkin eru hafin löngu áður en Alþingi kemur að fjárlagaheimildinni. Dæmi um þetta má glögglega finna í núverandi fjárlagafrumvarpi. Má segja að fjárlagavald Alþingis sé með nokkrum hætti takmarkað af þessum ástæðum. Röð þessara ákvarðana þarf að sjálfsögðu að vera önnur, þ.e. að fyrst sé aflað fjárveitinga til svo stórra verksamninga og síðan gengið frá samningum og ráðist í framkvæmdir. Ég vil þá víkja að öðrum þætti er varðar skuldbindingar á ríkisútgjöldum, enda þótt slíkar skuldbindingar séu ekki bundnar í lögum heldur með samkomulagi og viljayfirlýsingum sem ríkisvaldið gefur varðandi einstök verkefni. Samningar þessir eru iðulega gerðir um verkefni til þess að koma á fastri skipan og áætlun um framkvæmdahraða og væntanlegar fjárveitingar viðkomandi verkefnis enda geta þau náð yfir mörg fjárlagaár. Yfirleitt standa að verkefnunum ýmsir aðilar í þjóðfélaginu sem vilja ekki síður en ríkisvaldið hafa áætlun um framgang þeirra verkefna sem unnið er að. Þetta fyrirkomulag er til mikillar fyrirmyndar enda vita þá bæði ríkisvald og samstarfsaðili þess að hverju er gengið og allir viðkomandi aðilar geta gert ráðstafanir í samræmi við væntanlegar framkvæmdir og fjárveitingar. Því er hins vegar ekki að leyna að oft reynist ekki til nægjanlegt fé innan þess ramma sem hverju ráðuneyti er afmarkaður og reynist því ógerlegt að standa við þær miklu væntingar sem skapaðar hafa verið hjá samstarfsaðila ríkisvaldsins. Slíkir samstarfsaðilar hafa oftlega ráðist í fjárfestingar og annan undirbúning vegna þess að þeir töldu sig hafa öruggt loforð fyrir fjárveitingum. Allmargir þessara aðila hafa leitað á fund fjárlaganefndar á síðustu vikum og óskað eftir úrlausnum hennar þegar þeir telja að ríkisvaldið hafi ekki staðið við samkomulag um fjárframlög sem þeir áttu von á og ætlað var til margra og þarfra verkefna. Þessi verkefni eru á ýmsum sviðum og nægir að nefna menningarmál af ýmsu tagi, málefni fatlaðra og skógrækt svo nokkuð sé nefnt. Því miður hefur fjárlaganefnd ekki það svigrúm sem þarf til þess að bæta upp nema að litlu leyti það sem vantar á að staðið sé við það samkomulag sem gert hefur verið. Á þessu sviði er hægt að ná meiri festu með því að hverjum samningi og hverri viljayfirlýsingu sé ætlað svigrúm innan fjárlaganna og þess ráðuneytis sem samkomulagið gerir. Virðulegi forseti. Í þessum kafla ræðu minnar sem fjallar um fjárlagagerðina og bættar fjárreiður vil ég að lokum koma að enn einu atriðinu sem varðar fjárlagafrv. Breytingartillögur við frumvarpið koma úr tveimur áttum, annars vegar frá ríkisstjórninni, hinn stærri hluti, og hins vegar frá fjárlaganefndinni sjálfri og er sá hluti nú rúmar 400 milljónir af þeim rúmu 2 milljörðum sem breytingarnar ná til. Í þeim hluta breytingartillagnanna sem kemur frá fjárlaganefndinni hefur nefndin reynt að veita sem flestum framfaramálum lið. En fjárlaganefnd gerir sér grein fyrir að þar er hvergi nóg að gert. Á undanförnum árum hefur nefndin lagt áherslu á nokkur meginsvið og tvímælalaust náð þar árangri til margra góðra verka. Meðal þessara sviða má nefna símenntun og fjarkennslu svo og skógræktarverkefni víða um land. Loks má nefna margvísleg menningarmál og menningartengda ferðaþjónustu. Enginn vafi er á að fjárveitingar til þessara málaflokka hafa orðið hvatning og lyftistöng fyrir félög, byggðir og sveitarfélög víða um land. Það hefur verið ánægjulegt að fá vitnisburð um þetta í fjölmörgum heimsóknum til nefndarinnar á síðustu vikum. Einn þessara þátta, þ.e. skógræktarverkefnin, bíður frekari afgreiðslu nefndarinnar til 3. umr. Virðulegi forseti. Um leið og við teljum okkur hafa náð árangri á þessu sviði hljótum við að horfa til þess að samfélag þjóðarinnar hefur breyst. Verkefni á sviði mannúðarmála, líknarmála, samhjálpar og mannréttinda krefjast meiri athygli og fjárstuðnings. Þá eru enn ótalin þau ógnvekjandi vímuefnamál sem að þjóðinni steðja. Þessi viðfangsefni hafa ekki síst aukist með vaxandi þéttbýli og borgarmyndun og með fjölda þeirra sem þurfa á stuðningi að halda. Þann hóp fylla einstaklingar sem koma úr ólíkum áttum, sumir vegna fátæktar eða auðnuleysis en aðrir vegna fötlunar, öldrunar og sjúkleika. Enda þótt velferðarkerfinu sé ætlað að hlynna að þessu fólki skortir oft fé og sveigjanleika innan kerfisins til að bregðast hratt og vel við brýnum verkefnum. Ég tel að fjárlaganefnd eigi á næstu árum að huga betur að þessum viðfangsefnum og leggja áherslu á þau. Með því móti kæmi Alþingi til móts við það gríðarlega mikla og fórnfúsa sjálfboðaliðastarf og fjárframlög einstaklinga, félaga, klúbba og fyrirtækja sem alls staðar sér merki í íslensku þjóðfélagi. Þessi mikla virkni og hjálparlund er til marks um gildismat stórs hluta þjóðarinnar og viðhorfin til þeirra sem þurfa á stuðningi að halda. Fjárlaganefnd Alþingis á að endurspegla þetta gildismat þjóðarinnar í fjárlagatillögum sínum. Virðulegi forseti. Ég vík þá að breytingartillögum sem hér eru lagðar fram og geri grein fyrir þeim í alllöngu máli en kem síðan að niðurlagskafla ræðu minnar. Gerðar eru tillögur um breytingar á framlögum til ýmissa ráðuneyta og mun ég rekja tillögurnar frá einu ráðuneyti til annars og geta breytinganna með þeim skýringum sem fram eru lagðar í þingskjali. Þá er fyrst til að taka að tillögur eru gerðar um breytingu hvað varðar forsrn. Lagt er til að fjárheimild forsætisráðuneytis verði aukin um 276 millj. kr. Ýmis verkefni. Vesturfarasetrið á Hofsósi. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárveitingum til að styrkja frekar starfsemi setursins. Ýmis verkefni. Lagt er til að veitt verði 7 millj. kr. tímabundið framlag með það að markmiði að auka öryggi rafrænna upplýsinga sem ráðuneytin búa yfir. Fjárveitingin yrði til viðbótar 5 millj. kr. framlagi á lið 01-996 Íslenska upplýsingasamfélagið sem ætlað er til að efla öryggi upplýsinga hjá Stjórnarráðinu. Fasteignir Stjórnarráðsins. Lagt er til að 250 millj. kr. fjárveiting til framkvæmda við húsbyggingar fyrir ráðuneyti verði flutt til forsætisráðuneytis af lið 09-981 Ýmsar fasteignir hjá fjármálaráðuneyti, enda fer forsætisráðuneytið með mál sem varða ráðstöfun skrifstofuhúsa fyrir ráðuneytin í heild samkvæmt auglýsingu um Stjórnarráð Íslands. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Nýframkvæmdir. Gerð er tillaga um 12 millj. kr. tímabundið framlag til að koma upp nauðsynlegum búnaði til sýningahalds í fræðslumiðstöðinni á Hakinu þannig að unnt verði að opna gestastofuna á árinu 2002. Með bréfi forsætisráðuneytisins í janúar sl. var heimilað að halda áfram framkvæmdum við fræðslumiðstöðina en þeim hafði verið frestað um eitt ár. Byggingu hússins á að ljúka á þessu ári og verður það þá fullfrágengið með snyrtingum og gestastofu. Tillagan féll niður fyrir misgáning við frágang fjárlagafrumvarpsins. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. tímabundið framlag til að koma upp snyrtiaðstöðu í tengslum við þjónustumiðstöðina á Leirunum. Núverandi aðstaða er óviðunandi auk þess sem engar snyrtingar eru opnar á Þingvöllum þegar þjónustumiðstöðin er lokuð á veturna. Fyrirhugað er að reisa aðstöðuna í tveimur áföngum og að sótt verði um 2,5 millj. kr. fjárveitingu til seinni áfanga á árinu 2003. Tillagan féll niður fyrir misgáning við frágang fjárlagafrumvarpsins. Ég vík þá að menntamálaráðuneytinu. Lagt er til að fjárheimild menntamálaráðuneytis verði aukin um 706,6 millj. kr. Þar eru nokkrar tillögur varðandi Háskóla Íslands. Lagt er til að útgjöld til viðhalds verði lækkuð í samræmi við endurskoðaða framkvæmdaáætlun Háskóla Íslands. Í áætluninni er gert ráð fyrir að skólinn fái 60 millj. kr. af lið 02-269-5.21 Háskóla- og vísindastofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Lagt er til að fjárveiting til framkvæmda hækki um 313 millj. kr. frá fjárlagafrumvarpi og nemi 518 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun skólans um framkvæmdir og tækjakaup. Auknar framkvæmdir verða fjármagnaðar með lántöku Happdrættis Háskóla Íslands. Örnefnastofnun Íslands. Gerð er tillaga um tímabundna 1 millj. kr. fjárveitingu til út gáfu mynda með örnefnamerkingum í samvinnu Örnefnastofnunar og IWW ehf. Listaháskóli Íslands. Lögð er til 30 millj. kr. hækkun á framlagi vegna fyrirhugaðs samnings við skólann til viðbótar 30 millj. kr. hækkun sem áætlað er fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Við gerð frumvarpsins var ákveðið að áætla ekki fyrir hlutdeild Reykjavíkurborgar í myndlistarnámi á sama hátt og í fjárlögum fyrri ára, en Listaháskólinn tók við kennslunni af Myndlista- og handíðaskólanum haustið 1999. Hefur Reykjavíkurborg gert ágreining um greiðsluþátttöku frá þeim tíma, en hún var áætluð 51 millj. kr. á ári. Tillagan felur í sér að ríkissjóður auki framlag sitt til skólans enda takist ekki samningar um að Reykjavíkurborg leggi skólanum til fé. Þá er lagt til að framsetningu fjárlagaliðarins verði breytt til samræmis við framsetningu fjárreiðna annarra einkaskóla sem fá greiðslur úr ríkissjóði. Samkvæmt því lækka útgjöld um 12,7 millj. kr. þar sem jafnháar sértekjur falla niður. Á liðnum Háskóla- og vísindastofnanir eru gerðar tillögur vegna viðhalds og stofnkostnaðar. Lagt er til að færðar verði 30 millj. kr. af viðfangsefni fyrir stofnkostnað á fjárlagaliðnum yfir á viðfangsefni fyrir viðhald í samræmi við sundurliðun fjárveitinga í greinargerð fjárlagafrumvarps. Gerð er tillaga um Reykjavíkurakademíuna. Gerð er tillaga um að veita Reykjavíkurakademíunni 7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu. Framhaldsskólar, stofnkostnaður. Lögð er til 8 millj. kr. hækkun liðar en sundurliðun hans er sýnd í sérstökum yfirlitum III með breytingartillögum meiri hlutans. Símenntun og fjarkennsla. Lögð er til alls 12 millj. kr. hækkun á liðnum til rekstrar símenntunarmiðstöðva á landsbyggðinni. Þar er framlag til hverrar stöðvar hækkar um 1,5 millj. kr. og færist á eftirtalin viðfangsefni: Símenntunarstöð á Vesturlandi, Fræðslumiðstöð Vestfjarða, Farskóli Norðurlands vestra, Símenntunarstöð Eyjafjarðar, Fræðslumiðstöð Þingeyinga, Fræðslunet Austurlands, Fræðslunet Suðurlands og Miðstöð símenntunar á Suðurnesjum. Loks vík ég hér að Lánasjóði íslenskra námsmanna. Lagt er til að framlag hækki um 133 millj. kr. og skýrist það af tvennu. Annars vegar er um að ræða 91 millj. kr. hækkun í samræmi við endurskoðaða áætlun um útlán sjóðsins sem gerir ráð fyrir að lánþegum í námi erlendis fjölgi um 3% milli ára í stað 2% eins og fjárlagafrumvarpið byggist á og að lánþegum í námi innan lands fjölgi um 10% en ekki um 2% samkvæmt frumvarpinu. Hins vegar eru 42 millj. kr. vegna áætlaðra gengisbreytinga. Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til safnsins vegna fjarvinnsluverkefna. Skráningarverkefni hafa síðustu tvö ár verið unnin í fjarvinnslu fyrir safnið á Húsavík og Hvammstanga. Góð reynsla er af þessu fyrirkomulagi og hafa fleiri fyrirtæki sýnt áhuga á að taka að sér fjarvinnslu. Byggða- og minjasöfn. Gerðar eru tillögur um sex tímabundnar fjárveitingar til byggða- og minjasafna og nema þær 29 millj. kr. Í fyrsta lagi er lögð til tímabundin 8 millj. kr. fjárveiting til að halda áfram rannsóknum og kynningu á Gásakaupstað. Verkefnið hófst árið 2001 og er á vegum Minjasafnsins og Þjóðminjasafns Íslands. Það felur í sér fornleifarannsókn, sagnfræðirannsókn, náttúrufarsrannsókn og kynningu. Í öðru lagi er lögð til 7 millj. kr. tímabundin fjárveiting til endurbyggingar Norska hússins í Stykkishólmi en næsta ár verða 170 ár liðin frá byggingu þess. Í þriðja lagi er lagt til 7 millj. kr. tímabundið framlag til áframhaldandi uppbyggingar Vatneyrarbúðar á Patreksfirði. Í fjórða lagi er gerð tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til undirbúnings safnahúss í Garðinum en þar er gert ráð fyrir að verði m.a. sérhæft sjóminjasafn. Í fimmta lagi er lögð til 2 millj. kr. tímabundin fjárveiting til bátasafns í Stykkishólmi. Loks er í sjötta lagi gerð tillaga um að veita 2 millj. kr. tímabundið framlag til að standa undir kostnaði við frágang umhverfis Glaumbæjar í Skagafirði. Lagt er til að 7 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt til að standa straum af byggingarkostnaði Samgöngusafns Íslands í Skógum undir Eyjafjöllum. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. tímabundið fjárframlag til áframhaldandi viðhalds og endurbyggingar á Kútter Sigurfara sem er eini kútterinn úr þilskipastóli 19. aldar sem varðveittur er á Íslandi. Söfn, ýmis framlög. Lagt er til að framlög til safna á þessum lið hækki alls um 76 millj. kr. Ég les þá upp þau atriði sem undir þann lið falla: Listasafn ASÍ. Lagt er til að framlag til safnsins verði hækkað um 1 millj. kr. til að styrkja frekar rekstur þess. Listasafn Sigurjóns Ólafssonar. Lagt er til að framlag til safnsins hækki um 1 millj. kr. til að styrkja frekar starf þess. Galdrasýning á Ströndum. Lögð er til 7 millj. kr. tímabundin fjárveiting til uppbyggingar Galdrasýningar á Ströndum. Sögusetrið á Hvolsvelli fær 7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til frekari uppbyggingar safnsins. Hvalamiðstöð á Húsavík. Lögð er til tímabundin 7 millj. kr. fjárveiting til að halda áfram uppbyggingu á húsnæði miðstöðvarinnar. Endurbygging vélbátsins Blátinds, Vestmannaeyjum. Lögð er til 4 millj. kr. tímabundin fjárveiting til að greiða skuldir af endurbyggingu vélbátsins Blátinds í Vestmannaeyjum. Henni lauk í júní sl. og var báturinn þá afhentur menningarmálanefnd Vestmannaeyja til varðveislu og sýningar. Sögusafnið í Reykjavík. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag til áframhaldandi stuðnings við uppbyggingu þess. Eftir stuðning Orkuveitu Reykjavíkur og fjárlaganefndar hefur Nýsköpunarsjóður ákveðið að styrkja það og er gert ráð fyrir að stofnað verði hlutafélag um safnið. Fyrirhugað er að safnið verði opnað næsta sumar. Endurbygging á Brydebúð. Lögð er til 3 millj. kr. tímabundin fjárveiting til uppbyggingar hússins sem unnið hefur verið að. Þessi bygging, af því að ég heyri spurt úti í sal, er í Vík í Mýrdal. Sjóminjasafn Íslands fær 1 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til frekari viðgerða á flutninga- og uppskipunarbátnum Friðþjófi sem er um 100 ára gamall. Endurbygging Tryggvaskála á Selfossi. Lögð er til 4 millj. kr. tímabundin fjárveiting til framkvæmda og endurbyggingar Tryggvaskála. Síldarminjasafnið á Siglufirði. Lagt er til að safninu verði veittur 7 millj. kr. tímabundinn styrkur til að byggja bátaskemmu og setja þar upp sýningu á bátum og bryggjum síldarhafnarinnar. Safnahús í Neðstakaupstað á Ísafirði. Lögð er til tímabundin 6 millj. kr. fjárveiting til byggingar safnahúss í Neðstakaupstað. Þá koma hér fjárveitingar til tveggja báta á Ísafirði. Það er annars vegar eikarbáturinn Sædís. Lagt er til að veitt verði 3,5 millj. kr. tímabundið framlag til að gera við eikarbátinn en hann var smíðaður á Ísafirði árið 1938. Einnig er lagt til að 3,5 millj. kr. verði veittar til viðgerðar á vélbátnum Gesti en hann er líklega elsti vélbátur sem nú er til í landinu. Safnahús í Búðardal. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag til stuðnings uppbyggingar safnahúss í Búðardal en þar stendur til að endurbyggja gamla kaupfélagshúsið. Kjarvalsstofa á Borgarfirði eystra. Lagt er til að 4 millj. kr. tímabundið framlag komi þar til uppbyggingar svokallaðrar Kjarvalsstofu á Borgarfirði eystra. Viðfangsefni hennar verða þrjú, þ.e. ævi og list Jóhannesar Kjarvals listmálara, byggðasaga Borgarfjarðar, Víkna og Loðmundarfjarðar og loks þjóðtrú, þjóðsögur, álfar og huldufólk í Borgarfirði. Saltfisksetur Íslands í Grindavík. Lögð er til 3 millj. kr. tímabundin fjárveiting til undirbúnings Saltfiskseturs Íslands í Grindavík. Þá er lokið lestri á þessum þáttum. Vík ég þá að liðnum Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Kaupvangur á Vopnafirði. Þar er lagt til 7 millj. kr. tímabundið framlag til að ljúka 1. áfanga innanhússviðgerða í Kaupvangi. Duushúsin í Reykjanesbæ. Þar er gerð tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag vegna endurbóta á Duushúsunum. Húsafriðunarsjóður. Hann er meðal þeirra atriða sem ætlað er framlag. Lögð er til 17 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Húsafriðunarsjóðs sem skiptist á sex tiltekin verkefni og er fjárveitingin tímabundin til þeirra allra. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 7 millj. kr. fjárveitingu til viðgerða á gamla sjúkrahúsinu á Ísafirði sem mun verða nýtt sem safnahús. Þar verður bæjar- og héraðsbókasafn, listasafn og héraðsskjalasafn. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. fjárveitingu til endurbóta á Syðstabæjarhúsinu í Hrísey. Í þriðja lagi er lögð til 2 millj. kr. fjárveiting til endurbóta á Pakkhúsinu í Borgarbyggð. Í fjórða lagi er lögð til 2 millj. kr. fjárveiting til endurbyggingar gamla kaupfélagshússins á Breiðdalsvík. Þá er í fimmta lagi 1 millj. kr. framlag til að endurhlaða Hraunsrétt í Aðaldal sem upprunalega var hlaðin á árunum 1836--1838 og er með stærstu réttum á landinu og mjög sérstök. Loks er í sjötta lagi lögð til 1 millj. kr. fjárveiting til að ljúka viðgerðum á gömlum beituskúr á Grenivík sem minnir á gamla tíð og gamla atvinnuhætti. Undir liðnum Ýmis fræðistörf er lögð til 3 millj. kr. hækkun á framlagi til Hins íslenska bókmenntafélags sem nemur þá 4 millj. kr. eins og í fjárlögum þessa árs. Æskulýðsmál. Þar er fyrst að telja Ungmennafélag Íslands. Lagt er til að fjárveitingar til þess hækki um 25 millj. kr. til að efla starf hreyfingarinnar. Til stendur m.a. að koma upp þjónustumiðstöðvum víðs vegar um landið. Bandalag íslenskra skáta. Þar er lagt til að rekstrarstyrkur til bandalagsins verði hækkaður um 3 millj. kr. tímabundið fyrir landsmót skáta 2002 sem haldið verður í Útilífsmiðstöð skáta að Hömrum við Akureyri. Tillaga er gerð um tímabundna hækkun á framlagi til Landssambands KFUM og KFUK sem nemur 4 millj. kr. svo að KFUM og KFUK í Reykjavík geti víkkað út starfsemi sína. Lögð er til 4,9 millj. kr. hækkun safnliðarins Æskulýðsmál og er sundurliðun hans sýnd í sérstökum yfirlitum sem merkt eru sem III með breytingartillögum meiri hlutans. Ég vík þá að liðnum Ýmis íþróttamál og les upp þá þætti sem meiri hluti fjárln. gerir tillögu um. Þar er fyrst að telja Íþróttasamband fatlaðra. Lagt er til að fjárveiting til sambandsins hækki um 4 millj. kr. vegna stöðugt aukins umfangs starfsemi þess. Gerð er tillaga um 0,8 millj. kr. hækkun á framlagi til Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands á Akureyri til eflingar starfsemi miðstöðvarinnar. Gerð er tillaga um að framlag til Skáksambands Íslands hækki tímabundið um 2 millj. kr. Starfsemi sambandsins eykst stöðugt en helstu verkefni þess eru: skólaskák, kvennaskák, þátttaka í mótum erlendis, þátttaka í heimsmeistaramótum, Evrópumótum og ólympíumótum og efling skákiðkunar á landsbyggðinni. Þá er gerð tillaga um Landsmót ungmennafélaga í Stykkishólmi. Lögð er til 5 millj. kr. tímabundin hækkun á liðnum til stuðnings við undirbúning unglingalandsmóts UMFÍ árið 2002 í Stykkishólmi. Frjálsíþróttavöllur á Ísafirði. Lagt er til að Ísafjarðarbæ verði veitt 10 millj. kr. tímabundið framlag til mannvirkjagerðar fyrir landsmót UMFÍ 2004. Gaddstaðir, reiðskemma. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag til undirbúnings á uppbyggingu aðstöðu fyrir hestamenn á Gaddstaðaflötum. Skíðamannvirki í Skarðsdal, Siglufirði. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til byggingar skíðamannvirkja í Skarðsdal. Loks er liðurinn Ýmis framlög. Lagt er til að safnliðurinn hækki um 17,9 millj. kr. og er sundurliðun hans sýnd í sérstökum yfirlitum sem merkt eru sem III með breytingartillögum meiri hlutans. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir brtt. sem snúa að menntmrn. og vík næst að utanrrn. Lagt er til að fjárheimild utanríkisráðuneytis verði aukin um 135,9 millj. kr. Undir liðnum Ráðstefnur er gert ráð fyrir um 60 millj. kr. tímabundnu framlagi til viðbótar við framlagið sem þegar hefur verið sótt um, vegna vorfundar utanríkisráðherra Atlantshafsbandalagsins, NATO, og samstarfsríkja þess. Fundurinn verður haldinn á Íslandi vorið 2002 en slíkur fundur var síðast haldinn á Íslandi árið 1987. Samkvæmt þeim kostnaðaráætlunum sem liggja fyrir nú verður kostnaður ráðuneytisins vegna fundarins um 260 millj. kr. Er þá ekki talinn með kostnaður við löggæslu sem færist hjá dómsmálaráðuneytinu. Þá er gerð tillaga um 2 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Tollgæsla á Keflavíkurflugvelli. Gerð er tillaga um 69,1 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár vegna aukins eftirlits í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. Á þessu stigi er ekkert sem bendir til þess að slakað verði á þeim kröfum sem gerðar hafa verið um öryggisráðstafanir á millilandaflugvöllum. Gert er ráð fyrir að ráðnir verði tveir til þrír menn sem verði á vakt allan sólarhringinn og nauðsynlegum viðbótarkostnaði vegna þeirra og þeirrar þjálfunar sem þar á við. Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli. Gerð er tillaga um 24,8 millj. kr. tímabundið framlag vegna aukins kostnaðar í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum. Gert er ráð fyrir að auknum útgjöldum verði mætt með breytingu á viðskiptahreyfingu á stofnuninni. Kostnaðurinn felst aðallega í hertri löggæslu, aukinni vopna- og farangursleit, ásamt sprengjuleit í flugvélum. Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þróunaraðstoð. Undir sérstökum lið þar sem lagt er til að hækkun á framlagi til þróunarmála, sem í frumvarpinu var áætluð 50 millj. kr., er sú upphæð lækkuð um 20 millj. kr., það er að hækkun umfram gengisbreytingar verði 30 millj. kr. í stað 50 millj. kr. Á móti hefur verið lagt til að framlag árið 2001 hækki um 100 millj. kr. í frumvarpi til fjáraukalaga. Þá vík ég að landbúnaðarráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild landbúnaðarráðuneytis verði lækkuð um 0,5 millj. kr. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Lögð er til 6 millj. kr. hækkun liðarins og er fjárveitingin ætluð verkefninu Nytjaland. Hólaskóli á Hólum í Hjaltadal. Lögð er til 12 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til skólans svo að unnt sé að ráða fleiri sérfræðinga til starfa en umsvif skólans hafa aukist í samræmi við þau lög sem skólinn starfar eftir og ný námskrá var samþykkt árið 2000 sem gerir ráð fyrir lengingu námsins á öllum brautum. Landgræðsla ríkisins. Farið er fram á að 49 millj. kr. tímabundnar sértekjur sem voru færðar vegna átaks um landgræðslu og skógrækt verði felldar niður. Átakinu er lokið og lækka tekjur og gjöld um sömu fjárhæð þannig að framlög úr ríkissjóði til landgræðslu verða óbreytt. Þá er jafnframt farið fram á 33 millj. kr. millifærslu af rekstrarlið yfir á stofnkostnað vegna lagningar hitaveitu. Fyrirhugað er að verkið taki þrjú ár og kosti um 90 millj. kr. Tæki og búnaður. Framangreind millifærsla af rekstrarlið hækkar stofnkostnaðarliðinn um 33 millj. kr. Skógrækt ríkisins. Rannsóknastöðin Mógilsá. Lögð er til 15 millj. kr. tímabundin hækkun á liðnum og er fjárveitingin ætluð til rannsókna á kolefnisbindingu vegna nýskógræktar og kolefnislosun vegna skógareyðingar. Greiðslur vegna mjólkurframleiðslu. Beinar greiðslur til bænda. Lagt er til að framlag vegna beingreiðslna hækki um 10 millj. kr. í samræmi við nýlega ákvörðun um hækkun á grundvallarverði mjólkur. Nýtt verð er 76,02 kr. á lítra en beingreiðsluframlag ríkissjóðs miðast við 47,1% af grundvallarverði. Lífeyrissjóður bænda. Lögð er til 0,4 millj. kr. hækkun til Lífeyrissjóðs bænda í samræmi við verðlagshækkun mjólkur, en framlag ríkissjóðs til lífeyrissjóðsins miðast við 4% mótframlag. Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu. Uppkaup á greiðslumarki. Lögð er til 57 millj. kr. lækkun framlaga til uppkaupa á greiðslumarki sauðfjár. Gert hafði verið ráð fyrir kaupum á 10.000 ærgildum, en tilboð bárust aðeins í um 8.000 ærgildi. Þá er hér undir lok lestursins um landbúnaðarráðuneytið vikið að Bændasamtökum Íslands. Leiðbeiningastarfsemi, landsþjónusta er þar fyrst nefnd. Lögð er til 5,2 millj. kr. hækkun í samræmi við ákvæði um endurskoðun á launaliðum samnings við Bændasamtökin um leiðbeiningarþjónustu. Leiðbeiningastarfsemi, héraðsþjónusta. Lögð er til 3,4 millj. kr. hækkun í samræmi við ákvæði um endurskoðun á launaliðum samnings við Bændasamtökin um héraðsráðunauta. Liður 1.96 Búfjárrækt. Lögð er til 58 millj. kr. millifærsla af stofnkostnaði búfjárræktar yfir á rekstrarliði þar sem megnið af kostnaðinum á viðfanginu eru laun. Jafnframt er hér lögð til 4,5 millj. kr. hækkun í samræmi við ákvæði um endurskoðun á launaliðum samnings við Bændasamtökin um leiðbeiningar við búfjárrækt. Liður 6.95 Búfjárrækt. Þessi liður lækkar um 58 millj. kr. í samræmi við framangreinda milli færslu af stofnkostnaðarlið búfjárræktar yfir á rekstur. Ég vík þá að sjávarútvegsráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild sjávarútvegsráðuneytis verði aukin um 11 millj. kr. Ýmis verkefni. Fiskifélag Íslands, sjóvinnukennsla. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til hafrannsóknaskipsins Drafnar sem nýtt er sem skólaskip. Ýmislegt. Gerð er tillaga um að veita sérstakan tímabundinn 6 millj. kr. styrk til verkefnis með það að markmiði að meta samkeppnishæfni þorskeldis á Íslandi, að afla og miðla upplýsingum um þorskeldi og að móta stefnu í rannsókna- og þróunarvinnu. Verkefnið er samstarfsverkefni sjávarútvegsdeildar Háskólans á Akureyri, Hafrannsóknastofnunarinnar og sjávarútvegsfyrirtækja. Hafrannsóknastofnunin. Gerð er tillaga um að 15,5 millj. kr. verði millifærðar af stofnkostnaðarviðfangsefnum Hafrannsóknastofnunarinnar á rekstrarlið vegna leiðréttingar á framsetningu frumvarpsins. Þannig hækkar viðfangsefnið 1.01 Almenn starfsemi um 15,5 millj. kr. Viðfangsefnið 1.30 Rannsóknaskip lækkar um 6 millj. kr., 5.31 Viðhald rannsóknaskipa lækkar um 7 millj. kr., 6.31 Tæki og búnaður í skip lækkar um 1,4 millj. kr. og loks lækkar 6.90 Tæki og búnaður deilda og útibúa um 1,1 millj. kr. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild dóms- og kirkjumálaráðuneytis verði aukin um 80,5 millj. kr. Yfirstjórn. Gerð er tillaga um að millifærð verði til aðalskrifstofu 8,2 millj. kr. fjárheimild af fjárlagaliðnum 06-397 Schengen-samstarf til að standa undir launakostnaði og öðrum starfskostnaði starfsmanns vegna Schengen-samstarfsins. Undanfarin ár hefur sérstakur starfsmaður unnið að undirbúningi að þátttöku Íslands í Schengen-samstarfinu. Þessum undirbúningsþætti er að mestu lokið og hverfur starfsmaðurinn til sinna fyrri starfa en ýmis verkefni vegna samstarfsins færast til aðalskrifstofu ráðuneytisins. Ríkislögreglustjóri. Lagt er til að veitt verði 4,4 millj. kr. viðbótarfjárveiting til embættis ríkislögreglustjóra vegna aukins ferðakostnaðar en mjög hefur færst í vöxt að lögreglumenn fylgi útlendingum sem vísað er frá Íslandi til erlendra landa. Slíkum ferðum fylgir jafnframt talsverður dvalarkostnaður. Jafnframt er lagt til að millifærð verði 1,8 millj. kr. fjárheimild til embættis ríkislögreglustjóra af fjárlagaliðnum 06-397 Schengen-samstarf til að standa undir auknum ferðakostnaði. Með því að Ísland er orðið virkur þátttakandi í Schengen-samstarfinu hefur embætti ríkislögreglustjóra verið falið að sinna þátttöku í nokkrum sérhæfðum vinnunefndum, svo sem vinnunefnd er fjallar um starfsemi SIRENE-skrifstofanna, fölsuð skilríki, fíkniefni o.fl. Ég vík nú að liðnum Ýmis löggæslu- og öryggismál. Lagt er til að veitt verði 50 millj. kr. tímabundið viðbótarframlag til aukinnar löggæslu í tengslum við fyrirhugaðan ráðherrafund NATO hér á landi í maí á næsta ári. Viðbótarkostnaður löggæsluembætta er einkum vegna aukavakta og yfirvinnu lögreglumanna við öryggisgæslu fundardagana, um 30 millj. kr., undirbúnings, þjálfunar, ferða og uppihalds, um 10 millj. kr., og nokkurra búnaðarkaupa, um 10 millj. kr. Auk lögregluembættanna á höfuðborgarsvæðinu er fyrirhugað að lögreglumenn frá embættum víðs vegar á landinu komi að gæslunni ráðstefnudagana 13.--15. maí. Gert er ráð fyrir að dómsmálaráðuneytið hafi yfirumsjón með undirbúningi og skipulagningu þessa viðbúnaðar hjá ríkislögreglustjóra og öðrum embættum. Einnig er gerð tillaga um 12 millj. kr. framlag til vopnaleitar vegna millilandaflugs frá innanlandsflugvöllum en eftirlit þetta er afleiðing hryðjuverkanna í Bandaríkjunum og aukinnar spennu á alþjóðavettvangi í kjölfar þeirra. Á þessu stigi er áætlað að eftirlitið muni kosta um 12 millj. kr. á ársgrundvelli. Ekki liggur endanlega fyrir hvernig fjárhæðin skiptist milli embætta en ljóst er að stærsti hlutinn mun renna til lögreglunnar í Reykjavík. Gert er ráð fyrir að fjárheimildin verði færð til viðkomandi embætta þegar nánari upplýsingar liggja fyrir. Landhelgisgæsla Íslands. Lagt er til að framlag til Landhelgisgæslu Íslands verði hækkað um 6,8 millj. kr. vegna aukins kostnaðar við vátryggingar flugfara á grundvelli útboðs um tryggingarnar. Ekki hefur hins vegar verið tekin endanleg afstaða til tilboða enda er útboðinu nýlokið og er hér því um áætlaða fjárhæð að ræða. Schengen-samstarf. Lagt er til að millifærðar verði 10 millj. kr. af liðnum, samanber framangreindar skýringar, annars vegar á lið 06-101 um 8,2 millj. kr. millifærslu til aðalskrifstofu og hins vegar á lið 06-303 um 1,8 millj. kr. millifærslu til embættis ríkislögreglustjóra. Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum. Löggæsla. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. tímabundið framlag vegna reynsluverkefnis í skipulögðum fíkniefnaleitum. Þjóðkirkjan. Biskup Íslands. Lagt er til að veitt verði 5,3 millj. kr. fjárveiting til að standa straum af kostnaði við að fjölga prestsembættum um eitt á grundvelli lagaákvæða um að fjölga beri embættum í hvert sinn sem meðlimum þjóðkirkjunnar fjölgar um 5.000. Á grundvelli núverandi talna yfir fjölda í þjóðkirkjunni og reynslu undanfarinna ára þykir næsta víst að fjöldi meðlima muni hafa náð því marki í lok þessa árs. Tölur til staðfestingar frá Hagstofu Íslands munu hins vegar ekki liggja fyrir í tæka tíð fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga næsta árs. Fjárhæðin tekur mið af nánari útfærslu í samningi ríkis og kirkju frá 1998 og er ætlað að standa undir launum, embættiskostnaði, námsleyfum o.fl. Félagsmálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild félagsmálaráðuneytis verði lækkuð um 27,2 millj. kr. Ýmis verkefni. Aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Lagt er til að hækkað verði framlag til nefndar um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum um 0,5 millj. kr. Ýmislegt. Tillaga er gerð um 2 millj. kr. millifærslu á framlagi af liðnum til verkefnisins ,,Upplýsingamiðlun í allra þágu: aðlögun tölva að þörfum fatlaðra`` undir liðnum 996-6.51 Íslenska upplýsingasamfélagið en mótframlag þetta féll niður í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2002. Barnaverndarstofa. Heimili fyrir börn og unglinga. Lögð er til 13 millj. kr. hækkun liðarins og er fjárveitingin ætluð til að greiða fyrir nýjum þjónustusamningi við meðferðarheimilið Árbót. Málefni fatlaðra. Ýmis verkefni. Lagt er til að liðurinn hækki tímabundið um 2 millj. kr. og er fjárveitingin ætluð foreldrum tveggja alvarlega veikra barna til að gera þeim unnt að annast þau. Málefni fatlaðra, Reykjavík. Almennur rekstur. Farið er fram á 16,8 millj. kr. fjárveitingu til greiðslu á húsaleigu sambýla í eigu Öryrkjabandalags Íslands og Landssamtakanna Þroskahjálpar og skrifstofuaðstöðu fyrir svæðisskrifstofuna. Félagsmálaráðuneytið hefur í vaxandi mæli leitað eftir húsnæði til leigu fyrir sambýli í stað þess að byggja eða kaupa húsnæði. Málefni fatlaðra, Vesturlandi. Dagvist og verndaðir vinnustaðir. Gerð er tillaga um 2,5 millj. kr. tímabundna hækkun á liðnum og er fjárveitingin ætluð Fjöliðjunni á Vesturlandi. Málefni fatlaðra, Norðurlandi vestra. Samningur við Byggðasamlag um málefni fatlaðra á Norðurlandi vestra. Lögð er til 7,5 millj. kr. hækkun á launalið vegna úrskurðar Félagsdóms nr. 9/2001 um viðurkenningu þess að Byggðasamlagi um málefni fatlaðra á Norðurlandi vestra hafi borið að greiða starfsmönnum sem þess óskuðu laun samkvæmt kjarasamningi Starfsmannafélags ríkisstofnana. Málefni fatlaðra, Austurlandi. Almennur rekstur. Lögð er til 7,5 millj. kr. hækkun á launalið vegna úrsagnar starfsmanna úr Verkalýðsfélagi Fljótsdalshéraðs og inngöngu í Starfsmannafélag ríkisstofnana. Styrktarfélag vangefinna. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til Styrktarfélags vangefinna vegna aðkallandi viðhalds á húseignum félagsins. Í tengslum við samning sem gerður var við félagið fyrr á árinu var gerð úttekt á viðhaldsþörf á húseignum þess. Niðurstaða þeirrar úttektar var að um 70 millj. kr. þurfi til endurbóta og viðhalds á húseignum Styrktarfélags vangefinna. Gert er ráð fyrir jafnhárri viðbótarfjárveitingu í breytingartillögu við 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2001. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Gerð er tillaga um viðbótarfjárheimild í Framkvæmdasjóð fatlaðra að fjárhæð 70 millj. kr. Á sjóðnum hvíla skuldbindingar vegna framkvæmda og samninga og fyrirséð er að halli verður á starfsemi hans í lok ársins. Alþjóðavinnumálastofnunin, ILO. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. viðbótarfjárveitingu vegna hækkunar árgjalds félagsmálaráðuneytisins til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Atvinnuleysistryggingasjóður. Framlög og styrkir. Tímabundið framlag sem veitt var til Atvinnuleysistryggingasjóðs í kjölfar samkomulags milli aðila vinnumarkaðarins í mars 2000 er lækkað um 51 millj. kr. Samkomulagið var gert í þeim tilgangi að treysta stöðu einstaklinga á vinnumarkaði og gefa þeim kost á að efla og endurnýja þekkingu sína og gera þá hæfari til að takast á við ný verkefni. Samhliða þessu samkomulagi gerðu forvígismenn atvinnurekenda og félagsmálaráðherra samkomulag um 104 millj. kr. framlag úr Atvinnuleysistryggingasjóði á árinu 2001, 53 millj. kr. árið 2002 og 43 millj. kr. árið 2003 eða alls 200 millj. kr. Framlagið lækkar því um 51 millj. kr. milli áranna 2001 og 2002. Fæðingarorlofssjóður. Lagt er til að fjárveiting verði lækkuð um 150 millj. kr. vegna endurskoðunar í ljósi þróunar á árinu. Íslenska upplýsingasamfélagið. Gerð er tillaga um tvær millifærslur til verkefnisins ,,Upplýsingamiðlun í allra þágu: aðlögun tölva að þörfum fatlaðra`` á þessum lið sem þannig hækkar um 4 millj. kr. Er þar annars vegar um 2 millj. kr. millifærslu af liðnum 999-1.60 að ræða og hins vegar 2 millj. kr. af liðnum 190-1.90 en mótframlag þetta féll niður í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2002. Félagsmál, ýmis starfsemi. Félagasamtök, styrkir. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. viðbótarfjárveitingu vegna styrks til Vímulausrar æsku til reksturs Foreldrahúss. Í maí 1999 var undirritaður þjónustusamningur milli félagsmálaráðuneytis og Vímulausrar æsku um tilraunaverkefni til tveggja ára vegna reksturs Foreldrahúss. Samningurinn rann úr gildi í lok maí sl. Það er mat ráðuneytisins að mikilvægt verði að styrkja þessa starfsemi áfram á einn eða annan hátt. Geysir, vinnumiðlun fyrir geðfatlaða. Lögð er til 4 millj. kr. hækkun á framlagi til Klúbbsins Geysis vegna aukinna umsvifa. Félagið Geðhjálp. Lögð er til 5 millj. kr. fjárveiting til Geðhjálpar. Fjárveitingunni er ætlað að styrkja félagið í að auka þjónustu við fólk með geðraskanir og aðstandendur þess. Krossgötur, endurhæfingarheimili. Gerð er tillaga um hækkun fjárveitingar um 10 millj. kr. til að styrkja rekstur endurhæfingarheimilisins. Byrgið, líknarfélag. Lagt er til að framlag til reksturs Byrgisins hækki um 10 millj. kr. Byrgið er líknarfélag sem rekur endurhæfingarsambýli í Rockville á Miðnesheiði. Ráðgjafastofa um fjármál heimilanna. Sem fyrr greinir er tillaga gerð um 2 millj. kr. millifærslu á framlagi af liðnum til verkefnisins ,,Upplýsingamiðlun í allra þágu: aðlög un tölva að þörfum fatlaðra`` undir liðnum 996-6.51 Íslenska upplýsingasamfélagið en mótframlag þetta féll niður í fjárlagafrumvarpinu. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis verði aukin um 107,1 millj. kr. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, aðalskrifstofa. Yfirstjórn. Á fjárlögum ársins 1998 var samþykkt 2,2 millj. kr. fjárveiting til aðalskrifstofu heilbrigðisráðuneytisins. Gert var ráð fyrir að fénu yrði varið til útgáfu- og kynningarstarfsemi í tengslum við ný lög um réttindi sjúklinga. Þegar því starfi var lokið var fjárveitingin nýtt til aukinnar túlkaþjónustu í samræmi við lögin um réttindi sjúklinga. Áformað er að flytja fjárveitinguna til stofnana og er þeim ætlað að standa straum af kostnaði við túlkaþjónustu sem þær panta. Tryggingastofnun ríkisins. Farið er fram á 32,5 millj. kr. framlag til að endurgera stærsta tölvukerfi Tryggingastofnunar, þ.e. greiðslukerfi lífeyristrygginga. Miklar endurbætur þyrfti að gera á núverandi greiðslukerfi, Tryggva, á næstu árum og þykir sýnt að hagkvæmara er að smíða nýtt kerfi. Að mati sérfræðinga er heildarkostnaður við endurgerð kerfisins metinn til 260,5 millj. kr. með þarfagreiningu og útboði á kerfisgerð, en það er sú leið sem mælt er með að verði farin. Í áætluðum heildarkostnaði við endurgerð kerfisins er rekstrarkostnaður við núverandi greiðslukerfi næstu tvö árin, 2002 og 2003, að fjárhæð 32 millj. kr. hvort ár, en litið er svo á að sú fjárveiting sé innifalin í rekstrarframlagi Tryggingastofnunar nú. Gert er ráð fyrir að 116,5 millj. kr. falli til á næsta ári, 81 millj. kr. á árinu 2003 og 21 millj. kr. á árunum 2004--2006. Ráðuneytið hefur í hyggju að ráðstafa 26 millj. kr. í ár og á næsta ári af sérstakri fjárveitingu ráðuneytisins, Tryggingastofnun leggur til 32 millj. kr. í samræmi við það sem áður sagði og standa þá eftir 32,5 millj. kr. á næsta ári, 81 millj. kr. árið 2003, þar af er gert ráð fyrir að Tryggingastofnun leggi til 32 millj. kr. og því sé nauðsynlegt viðbótarframlag að fjárhæð 49 millj. kr. og 21 millj. kr. árin 2004--2006. Bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. 1.15 Umönnunarbætur. Lögð er til 15 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. 1.31 Endurhæfingarlífeyrir. Lögð er til 10 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. 1.35 Barnalífeyrir vegna menntunar. Lagt er til að lækka framlag um 5 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. 1.41 Heimilisuppbót. Lögð er til 30 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld Tryggingastofnunar á árinu 2001. 1.51 Uppbætur. Lögð er til 30 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. 1.55 Bifreiðakaupastyrkir. Farið er fram á 40 millj. kr. hækkun á framlagi til bifreiðakaupa í samræmi við endurskoðaða áætlun um útgjöld árið 2001. Gengisbreytingar hafa áhrif á þennan lið, en ein af úthlutunarreglum stofnunarinnar kveður á um heimild hennar til þess að styrkja sem samsvarar 50% eða 60% af kaupverði bifreiðar og enginn hámarksfjöldi styrkja tilgreindur. Að öðru leyti eru reglur Tryggingastofnunar um úthlutun háðar ákveðnum fjölda styrkja miðað við tiltekna fjárhæð í hverjum flokki. Lífeyristryggingar. Tekjutrygging ellilífeyrisþega. Lögð er til 160 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. Tekjutrygging örorkulífeyrisþega. Lögð er til 82 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. Tekjutryggingarauki. Lögð er til 28 millj. kr. lækkun á framlagi í samræmi endurskoðaða spá um útgjöld á árinu 2001. Sjúkratryggingar. 1.11 Lækniskostnaður. Farið er fram á 100 millj. kr. hækkun á framlagi til lækniskostnaðar. Í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld sjúkratrygginga er gert ráð fyrir að lækniskostnaður verði 100 millj. kr. umfram fjárveitingar á þessu ári. 1.15 Lyf. Samtals er farið fram á 200 millj. kr. hækkun á framlagi til að mæta auknum útgjöldum vegna greiðsluþátttöku almannatrygginga í lyfjum. Gert er ráð fyrir að 167 millj. kr. falli á sjúkratryggingar og 33 millj. kr. á Landspítala -- háskólasjúkrahús, en á árinu voru fluttar greiðslur til sjúkrahússins frá Tryggingastofnun til að greiða fyrir svokölluð S-merkt lyf, en Tryggingastofnun greiddi áður fyrir lyfin. 1.91 Annað. Á fjárlögum ársins 1998 var samþykkt 6,6 millj. kr. fjárveiting til sjúkratrygginga til að mæta kostnaði við túlkaþjónustu í samræmi við lög um réttindi sjúklinga. Tryggingastofnun gerði athugasemdir við áformaða fjárveitingu þar sem ekki er sérþekking hjá stofnuninni til að veita túlkunarþjónustu fyrir heyrnarlausa og nýbúa. Ráðuneytið hefur greitt fyrir þjónustuna undanfarin ár. Áformað er að flytja fjárveitinguna til stofnana og er þeim ætlað að standa straum af kostnaði við túlkaþjónustu sem þær nota. Liður 370 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Lögð er til 8,8 millj. kr. hækkun á liðnum. Fjárveiting er annars vegar millifærð af 206-1.91 Annað, 6,6 millj. kr., og hins vegar af aðalskrifstofu ráðuneytisins, 101-1.01 Yfirstjórn, 2,2 millj. kr., í samræmi við skýringar þar um kostnað við túlkaþjónustu. Landspítali -- háskólasjúkrahús er meðal þeirra þátta sem tillögur voru gerðar um. Farið er fram á að sértekjur lækki um 100 millj. kr. til samræmis við minni tekjur en jafnframt lækki rekstrargjöld um sömu fjárhæð. Vegna sameiningar Sjúkrahúss Reykjavíkur og Landspítala falla niður sértekjur og útgjöld af viðskiptum þeirra í milli þar sem um innri viðskipti deilda er að ræða. Á liðnum 379 er liðurinn 1.01 Óskipt framlag til reksturs sjúkrahúsa. Lagt er til að framlag verði lækkað um 21,6 millj. kr. til að mæta viðbótarkostnaði við leiðréttingu á framlögum til hjúkrunarheimila sem miðast við að umönnunarkostnaður taki mið af hjúkrunarþyngd. Og loks liður 385 Framkvæmdasjóður aldraðra. Þar er liðurinn 1.01 Kostnaður skv. 3.--5. tölul. 12. gr. laga um málefni aldraðra og 6.01 Stofnkostnaður og endurbætur. Lagt er til að framlag til liðarins hækki um 88,9 millj. kr. Í þingbyrjun var lagt fram frumvarp sem gerir ráð fyrir 88,9 millj. kr. hækkun framlags í sjóðinn og hefur það verið samþykkt sem lög og kemur hækkunin til framkvæmda á árinu 2002. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2002 var hins vegar gert ráð fyrir óbreyttu gjaldi í sjóðinn. Af fjárveitingunni fara 47 millj. kr. í viðfangsefnið 1.01 og jafnframt er gerð tillaga um breytt heiti, Rekstur stofnanaþjónustu fyrir aldraða. Þá fara 41,9 millj. kr. á viðfangsefnið 6.01 Stofnkostnaður og endurbætur. Liður 399 Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Ég vík þar fyrst að lið 1.42 Kostnaður samkvæmt lögum um farsóttir, sóttvarnir og ónæmi. Lagt er til að veitt verði 20 millj. kr. framlag til fjölþættra sýklavarna. Gert er ráð fyrir að gera þurfi m.a. nokkrar endurbætur á húsnæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss, kaupa meira bóluefni, efla bráðameðferð og auka fræðslu meðal heilbrigðisstarfsmanna. Liðurinn 1.53 Tóbaksvarnir. Farið er fram á 7,7 millj. kr. hækkun framlags til tóbaksvarna. Í samræmi við breytingu á lögum nr. 101/1996, um tóbaksvarnir, sem tók gildi 1. ágúst 2001 skal verja a.m.k. 0,9% af brúttósölu tóbaks til tóbaksvarna í stað 0,7% samkvæmt eldri ákvæðum. Liður 1.58 er Krýsuvíkurskóli, vist- og meðferðarheimili. Lögð er til 5 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til þess að styrkja rekstur meðferðarheimilisins. Ég vík þá að Hjúkrunarheimilum og daggjaldastofnunum. Lagt er til að framlög til nokkurra hjúkrunarheimila og daggjaldastofnana breytist til leiðréttingar á framlögum og til aðlögunar að nýju greiðslukerfi fyrir hjúkrunarheimili sem tekið verður í notkun í áföngum. Styrkja þarf rekstrargrunn einstakra heimila og hækka eða lækka framlög til annarra til að laga þau að framlagi þar sem umönnunarkostnaður tekur mið af hjúkrunarþyngd. Breytingar á framlögum til einstakra heimila eru eftirfarandi: Hjúkrunarheimilið Skjól, 5 millj. kr.; Hjúkrunarheimilið Eir, 5 millj. kr.; Hjúkrunarheimilið Droplaugarstöðum., 5 millj. kr. og Víðines, 21,6 millj. kr. Síðan tel ég hér upp Daggjaldastofnanir: Seljahlíð í Reykjavík, mínus eða samdráttur um 2,4 millj. kr.; Dalbær, Dalvík, 12,1 millj. kr.; Höfði, Akranesi 14,2 millj. kr.; Hraunbúðir, Vestmannaeyjum, 7,1 millj. kr.; Barmahlíð, Reykhólum, 13,3 millj. kr.; Dvalarheimili aldraðra Borgarnesi, samdráttur um 0,9 millj. kr.; Fellaskjól, Grundarfirði, 13,9 millj. kr.; Dvalarheimili aldraðra, Stykkishólmi, 0,7 millj. kr.; Jaðar, Ólafsvík, samdráttur um 0,2 millj. kr.; sömuleiðis er minnkun hvað varðar Klausturhóla, Kirkjubæjarklaustri, 2,0 millj. kr. samdráttur. Hrafnista, Reykjavík, 63,9 millj. kr.; Hrafnista, Hafnarfirði, 35,3 millj. kr.; Grund, Reykjavík, 31,1 millj. kr.; Ás/Ásbyrgi, Hveragerði, 5,5 millj. kr.; Kumbaravogur, Stokkseyri, mínus 2,8 millj. kr.; Hlíðabær, Reykjavík 0,8 millj. kr.; Lindargata, Reykjavík, mínus 0,8 millj. kr.; MS-félag Íslands, Reykjavík, 3 millj. kr.; Uppsalir, Fáskrúðsfirði, samdráttur um 2,6 millj. kr.; Fríðuhús, Reykjavík, 3,6 millj. kr. Þessari upptalningu á daggjaldastofnunum er þá lokið og ég vík að framlagi úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Lagt er til að sértekjur hækki um 47 millj. kr. Í þingbyrjun var lagt fram frumvarp sem gerir ráð fyrir 88,9 millj. kr. hækkun framlags í sjóðinn og hefur það verið samþykkt sem lög og kemur hækkunin til framkvæmda á árinu 2002. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2002 var hins vegar gert ráð fyrir óbreyttu gjaldi í sjóðinn. Í fjárlagafrumvarpi láðist að færa 62,5 millj. kr. innheimtar tekjur í Framkvæmdasjóð aldraðra til daggjaldastofnana í hærra daggjaldi og lagt er til að þau mistök verði leiðrétt. Undir liðnum 1.98 Óskipt framlag til breytinga á daggjöldum er lagt til að framlög til viðfangsefnisins hækki um 8,2 millj. kr. til leiðréttingar á framlögum og til aðlögunar að nýju greiðslukerfi fyrir hjúkrunarheimili sem tekið verður í notkun í áföngum. Styrkja þarf rekstrargrunn einstakra heimila og hækka eða lækka framlög til annarra til að laga þau að framlagi þar sem umönnunarkostnaður tekur mið af hjúkrunarþyngd. Undir liðnum Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið. Ekki er gerð tillaga um hækkun á liðnum en lögð áhersla á að rekstur göngudeildar SÁÁ á Akureyri verði tryggður á þessum lið með a.m.k. 10 millj. kr. Undir lið 499 eru tillögur um hjúkrunarheimili og þar undir lið 1.01 Almennur rekstur er lagt til að 106,5 millj. kr. framlag verði færðar af liðnum til að leiðrétta daggjaldataxta hjúkrunarheimila og til aðlögunar að nýju greiðslukerfi hjá hjúkrunarheimili sem tekið verður í notkun í áföngum. Styrkja þarf rekstrargrunn einstakra heimila og hækka eða lækka framlög til annarra til að laga þau að framlagi þar sem umönnunarkostnaður tekur mið af hjúkrunarþyngd. St. Franciskusspítali, Stykkishólmi fær framlag samkvæmt þessum tillögum. Undir liðnum 1.11 Sjúkrasvið er gerð tillaga um 6 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til spítalans í Stykkishólmi svo að unnt verði að ráða tvo sjúkraþjálfara í fullt starf. Fjármálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytis verði aukin um 729,1 millj. kr. 103 Ríkisbókhald. Innheimtuskilakerfi og Forsendukerfi innheimtugagna. Í frumvarpinu eru fjárveitingar vegna rekstrar og stofnkostnaðar fjármálatölvukerfa ríkisins fluttar af sameiginlegum lið til viðkomandi stofnana sem bera ábyrgð á umsjón með þeim. Fyrir misgáning var fjárveiting vegna innheimtuskilakerfa annars vegar og forsendukerfis innheimtugagna hins vegar færð til embættis tollstjórans í Reykjavík en hún átti að færast til Ríkisbókhalds. Gerð er tillaga um að leiðrétta þetta með því að færa 16,2 millj. kr. fjárveitingu á viðfangsefni 1.48 og 16 millj. kr. á viðfangsefni 1.49 og fella niður jafnháa fjárheimild á viðfangsefni 262-1.41 Innheimtuskilakerfi og 262-1.43 Forsendukerfi innheimtugagna á lið tollstjórans í Reykjavík. Og enn um Tollstjóra í Reykjavík undir liðnum 262. Innheimtuskilakerfi og Forsendukerfi innheimtugagna. Í samræmi við framangreinda skýringu lækkar fjárveiting til innheimtuskilakerfis um 16,2 millj. kr. og fjárveiting til forsendukerfis innheimtugagna um 16 millj. kr. Liður 381 Lífeyrisskuldbindingar og eftirlaun. Í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002 er lagt til að fjárheimild eftirtalinna viðfangsefna lækki frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu um alls 624 millj. kr.: 1.01 Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins, mínus 529 millj. kr.; 1.02 Lífeyrissjóður alþingismanna, mínus 13 millj. kr.; 1.03 Lífeyrissjóður ráðherra, mínus 2 millj. kr.; 1.04 Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga, mínus 46 millj. kr.; 1.06 Eftirlaunasjóður starfsmanna Útvegsbanka Íslands, mínus 10 millj. kr., 1.07 Eftirlaun fyrrum bankastjóra Útvegsbanka Íslands, mínus 1 millj. kr.; 1.08 Eftirlaun hæstaréttardómara, mínus 4 millj. kr.; 1.09 Lífeyrissjóðir sveitarfélaga vegna samrekstrarstofnana, mínus 18 millj. kr. og 1.91 Aðrar lífeyrisskuldbindingar og eftirlaun, mínus 1 millj. kr. Þá er vikið að vaxtabótum undir lið 821. Lagt er til að fjárheimild til greiðslu vaxtabóta hækki um 500 millj. kr. Við lokafrágang frumvarpsins voru framreikningar um þróun útgjaldanna á árinu 2002 ekki nægilega langt komnir á veg til að unnt væri að leggja til breytingar á fjárheimildum. Frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram hefur verið unnið frekar að þeirri áætlun og er nú talið að vaxtabætur á næsta ári verði í kringum 4.400 millj. kr. Undir liðnum 981 Ýmsar fasteignir ríkissjóðs er liðurinn 1.05 Stjórnarráðsbyggingar. Lagt er til að fjárveiting til framkvæmda við húsbyggingar fyrir ráðuneyti verði flutt á nýjan fjárlagalið hjá forsætisráðuneyti, 01-203 Fasteignir Stjórnarráðsins, enda fer forsætisráðuneytið með mál sem varða ráðstöfun skrifstofuhúsa fyrir ráðuneytin í heild samkvæmt auglýsingu um Stjórnarráð Íslands. Lækkar því þessi liður um 250 millj. kr. Þá eru allnokkrar tillögur undir lið 989 Launa- og verðlagsmál og kem ég fyrst að þætti 1.90 Launa- og verðlagsmálum. Lögð er til 1.036,9 millj. kr. hækkun á launa- og verðlagslið frumvarpsins sem byggist á endurmati í samræmi við endurskoðaða verðbólguspá Seðlabanka Íslands. Bankinn gerir nú ráð fyrir 6,6% hækkun milli áranna 2000 og 2001 og 5,9% hækkun milli áranna 2001 og 2002 í stað 6,4% og tæplega 5%, eins og reiknað var með í frumvarpinu miðað við fyrri spá. Þá hefur verið gerður nákvæmari útreikningur á áhrifum af breyttu gengi íslensku krónunnar. Breyttar forsendur um almennar verðlagshækkanir hafa í för með sér um 615 millj. kr. hækkun á almennum rekstrargjöldum stofnana og verkefna og um 420 millj. kr. hækkun á bótum almannatrygginga. Þessi hækkun á verðlagi frumvarpsins tekur til flestra viðfangsefna en til hagræðis er tillaga um heildarfjárheimildina flutt á þessum lið fremur en á einstökum viðfangsefnum. Skipting fjárheimildarinnar á einstök viðfangsefni fjárlaga er sýnd í sérstökum yfirlitum sem merkt eru með I með breytingartillögum meiri hlutans. Jafnframt er lagt til að fjárheimild liðarins hækki um 66,2 millj. kr. Fjárheimildin er ætluð til að mæta auknum launakostnaði hjá stofnunum fatlaðra og Barnaverndarstofu í kjölfar hækkunar á vaktaálagi en þessi þáttur kjarasamninganna hafði ekki verið metinn sérstaklega í forsendum frumvarpsins. Skipting fjárheimildarinnar á einstakar stofnanir er sýnd í sérstökum yfirlitum II með breytingartillögum meiri hlutans. Virðulegi forseti. Ég kem þá að samgönguráðuneytinu. Lagt er til að fjárheimild samgönguráðuneytis verði aukin um 44,8 millj. kr. Yfirstjórn. Lagt er til að felldar verði niður 2 millj. kr. vegna úrskurðarnefndar í póst- og fjarskiptamálum. Nefndin hefur fengið eigið viðfangsefni í fjárlögum og fjárveiting vegna hennar færð á það viðfangsefni. 190 Ýmis verkefni. 1.29 Almannavarna- og björgunarskóli á Gufuskálum. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til uppbyggingar rústabjörgunaraðstöðu að Gufuskálum. Gestastofur, söfn og markaðsstarf. Gerð er tillaga um að veita Samgönguminjasafninu Ystafelli í Ljósavatnshreppi 3 millj. kr. tímabundinn styrk til uppbyggingar safnsins. Aldamótabærinn Seyðisfjörður, húsahótel. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til verkefnisins Aldamótabærinn Seyðisfjörður til endurbyggingar húsa sem síðan verða nýtt sem hótel. 1.90 Ýmislegt. Gerð er tillaga um að veita Björgunarfélagi Ísafjarðar tímabundinn 2 millj. kr. styrk til að bæta fjárhagsstöðu félagsins. Þá er lagt er til að Björgunarsveitinni Sæbjörgu á Flateyri verði veittur tímabundinn 1 millj. kr. styrkur til að koma nýju húsnæði sveitarinnar í nothæft ástand. 211 Vegagerðin. 1.13 Styrkir til innanlandsflugs. Farið er fram á að veitt verði 30 millj. kr. framlag til að styrkja innanlandsflug til Hafnar í Hornafirði. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2001 er samsvarandi tillaga um 12 millj. kr. styrk, en ætlunin er að gera bráðabirgðasamning í samvinnu samgönguráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og Tryggingastofnunar um áætlunarflug og sjúkraflug. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að stefnt verði að því að bjóða flugleiðina út og er gert ráð fyrir að útboðsferlið taki u.þ.b. þrjá mánuði. Að því loknu, og á grundvelli tilboða, er áætlað að gera samning við flugrekanda um rekstur áætlunarflugs á flugleiðinni ásamt sjúkraflugi. 335 Siglingastofnun Íslands. Lendingabætur. Lagt er til að liðurinn hækki um 0,8 millj. kr. og er sundurliðun hans sýnd í sérstökum yfirlitum III með breytingartillögum meiri hlutans. Ferðamálaráð. 1.11 Ferðamálasamtök landshluta. Lögð er til 3 millj. kr. hækkun á liðnum og er fjárveitingin ætluð upplýsingamiðstöð í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Iðnaðarráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild iðnaðarráðuneytis verði aukin um 4 millj. kr. 299 Iðja og iðnaður, framlög. 1.50 Nýsköpun og markaðsmál. Lögð er til 4 millj. kr. tímabundin hækkun á þessum lið í þeim tilgangi að styrkja starfsemi Fagráðs textíliðnaðarins við eflingu framleiðslu íslenskrar ullarvöru. Hagstofa Íslands. Lagt er til að fjárheimild Hagstofu Íslands verði óbreytt. Hagstofa Íslands, aðalskrifstofa. 1.01 Yfirstjórn. Lagt er til að niður falli 7 millj. kr. mótframlag Hagstofunnar til verkefnis á vegum íslenska upplýsingasamfélagsins um gagnaöflun, hagskýrslugerð og miðlun upplýsinga um hagnýtingu upplýsingatækni. Verkefnið var fært til Hagstofunnar frá forsætisráðuneytinu og við það miðað að til þess yrðu veittar 8 millj. kr. Ekki stóð til að Hagstofan legði sérstakt mótframlag til verkefnisins. 1.50 Þjóðskráin. Lögð er til 1 millj. kr. lækkun á mótframlagi Hagstofunnar til verkefnis á vegum íslenska upplýsingasamfélagsins um rafræn samskipti og þjónustu til samræmis við lækkun á framlagi upplýsingasamfélagsins. 996-6.51 Íslenska upplýsingasamfélagið. Í samræmi við framangreindar breytingar á lið aðalskrifstofu lækkar þessi liður um 8 millj. kr. Virðulegi forseti. Þá vík ég að því ráðuneyti sem enn er ótalið. Umhverfisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild umhverfisráðuneytis verði aukin um 110,3 millj. kr. Yfirstjórn. Gerð er tillaga um 2,3 millj. kr. fjárveitingu vegna hækkunar húsaleigu. Fyrri húsaleigusamningur um Vonarstræti 4, sem gerður var árið 1990, rennur út nú í lok árs 2001. Endurnýja þurfti því leigusamninginn við Reykjavíkurborg, eiganda húsnæðisins, og húsaleigan hækkaði. Stefnt er að því að aðalskrifstofa ráðuneytisins flytjist í nýtt húsnæði í lok árs 2004. 190 Ýmis verkefni. 1.10 Fastanefndir. Gerð er tillaga um að 6 millj. kr. fjárveiting vegna nefndar um sorpflokkun verði millifærð af viðfanginu 1.23 Ýmis umhverfisverkefni yfir á viðfangsefni 1.10 Fastanefndir. 1.12 Samvinnunefnd um miðhálendið. Lögð er til 6,5 millj. kr. fjárveiting til samvinnunefndar um miðhálendið og er um nýtt viðfangsefni að ræða. Umfang nefndarinnar er það mikið að rétt þykir að hún hafi sérstakt viðfangsefni í fjárlögum. 5 millj. kr. af fjárveitingunni eru millifærðar af viðfanginu 1.23 Ýmis umhverfisverkefni. 1.23 Ýmis umhverfisverkefni. Gerð er tillaga um breytingar sem lækka liðinn um 9 millj. kr. Annars vegar er gerð tillaga um 2 millj. kr. aukið framlag til Staðardagskrár, sem er sérstök umhverfisáætlun sveitarfélaga um úrbætur í umhverfismálum, og annarra verkefna. Hins vegar er tillaga um 11 millj. kr. millifærslu af liðnum á tvö framangreind viðfangsefni, 6 millj. kr. á 1.10 Fastanefndir og 5 millj. kr. á 1.12 Samvinnunefnd um miðhálendið. 1.51 Þjóðgarður Vatnajökuls, undirbúningur. Lagt er til að fjárveiting til undirbúnings að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs verði alls 3 millj. kr. Hluti fjárins, 2,8 millj. kr., er millifærður af viðfangi 1.57 Þjóðgarður á Snæfellsnesi, undirbúningur, yfir á þetta viðfang sem er nýtt.  
             1.54 Rannsóknastöð að Kvískerjum. Lagt er til að framlag til rannsóknastöðvar að Kvískerjum lækki um 4,6 millj. kr. Inneign hefur safnast á viðfanginu og ekki er talin þörf á frekara fjármagni til að ríkissjóður geti staðið við sínar upphaflegu skuldbindingar þegar að því kemur að ráðist verði í framkvæmdir. Vernd Breiðafjarðar. Lagt er til að veitt verði 2 millj. kr. fjárveiting til framkvæmdar verndaráætlunar samkvæmt lögum nr. 54/1995. Fyrir liggur tillaga Breiðafjarðarnefndar um verndaráætlun sem nauðsynlegt er að ýta úr vör á næsta ári. Þjóðgarður á Snæfellsnesi, undirbúningur. Lagt er til að 2,8 millj. kr. verði millifærðar af þessum lið á framangreint nýtt viðfang, 1.51 Þjóðgarður Vatnajökuls, undirbúningur. Úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingarmál. Lögð er til 2,9 millj. kr. hækkun á framlagi til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála vegna aukins umfangs. Ýmis verkefni. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. framlag til að styrkja ýmis náttúruverndarsamtök. Náttúruvernd ríkisins. 1.10 Þjóðgarðar og friðlýst svæði og 6.01 Tæki og búnaður. Lagt er til að þær 10 millj. kr. sem ætlaðar eru til uppbyggingar og starfrækslu hins nýja þjóðgarðs á Snæfellsnesi verði færðar af stofnkostnaðarviðfanginu 6.01 Tæki og búnaður yfir á rekstrarviðfangið 1.10 Þjóðgarðar og friðlýst svæði. 281 Styrkir til fráveitna sveitarfélaga. 6.51 Styrkir til fráveitna sveitarfélaga. Lagt er til að veitt verði 100 millj. kr. tímabundin fjárveiting til fráveituframkvæmda sveitarfélaga þannig að heildarfjárveiting til þeirra mála árið 2002 verði 220 millj. kr. Um er að ræða fjármuni sem koma til greiðslu ári eftir að framkvæmdir eiga sér stað. Í fjárlögum ársins 2001 er 120 millj. kr. varið til þessara mála, en þar af eru 20 millj. kr. vegna endurgreiðslu á 1 / 5 hluta skerðingar á fjárveitingu ársins 2000. Á vegum Reykjavíkurborgar er nú unnið að fráveituframkvæmdum fyrir ríflega 1 milljarð kr. auk framkvæmda annarra sveitarfélaga víðs vegar um land. 401 Náttúrufræðistofnun Íslands. 1.01 Yfirstjórn og 1.02 Setur í Reykjavík. Til að leiðrétta skekkju sem var í fjárlagagerð fyrir árið 2001 er lagt til að 28 millj. kr. tilfærsla milli launa og sértekna verði millifærð af viðfangi 1.01 Yfirstjórn yfir á viðfang 1.02 Setur í Reykjavík. Að lokum eru hér örfá orð um síðustu breytingartillögurnar. Lagt er til að fjárheimild til vaxtagjalda ríkissjóðs verði aukin um 100 millj. kr. Í samræmi við endurskoðaða áætlun er gert ráð fyrir að gjaldfærð vaxtagjöld ríkissjóðs árið 2002 verði 100 millj. kr. hærri en áætlað var í frumvarpinu. Skýrist það einkum af breytingum á gengi krónunnar, en á móti hafa vextir á erlendum mörkuðum lækkað. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir þeim tillögum sem hér eru lagðar fram og lesa má í þingskjali sem lagt var fram á Alþingi í gær. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frv. hafa verið hefðbundin. Nefndin hóf störf 20. sept. sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaganna sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárln. vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlfrv. sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 15. okt. sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um frumvarp fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nál. eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frv. hefur hún haldið 31 fund og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem um skiptingu fjárfestingarliða. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 2.277,6 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2. Eins og venja er bíða 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frv., B-hluti og heimildir skv. 7. gr. Auk þess bíða 3. umr. ýmis viðfangsefni sem nefndin hefur enn til umfjöllunar, þar á meðal Borgarspítali og heilsugæslustöðvar. Fjárln. hefur leitað til Ríkisendurskoðunar hvað varðar tillögur um styrki til einstaklinga og félagasamtaka. Þegar styrkir verða greiddir út er ráðgert að aðilar gangist undir að skila skýrslum sem greini frá því hvernig viðkomandi verkefni hafi reitt af og hvort þau markmið sem voru áformuð hafi náðst. Ráðgert er að samræma þessa skýrslugerð til að auka eftirlit með verkefnunum. Tillögur um þetta efni eru væntanlegar frá stofnuninni. Ég vil að lokum þakka samstarfsfólki og félögum minum í fjárln. fyrir gott samstarf. Minni hlutanum þakka ég. Sérstaklega vil ég geta þess að málflutningur þeirra og málefnaleg framsetning í umræðunni hefur verið góð og starfsandi góður í nefndinni. Ég færi sérstakar þakkir þeim sem aðstoðað hafa nefndina í vinnu hennar. Herra forseti. Ég hef lokið málið mínu.

Herra forseti. Merkilegasti hluti ræðu hv. þm. fólst í byrjuninni. Þar tók hann í einu og öllu undir öll þau atriði sem Samfylkingin og stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt varðandi stjórn efnahagsmála hér á landi. Að því loknu klykkti hv. þm. út með því að segja: Hér leggst því allt á eitt, fyrir vikið stefnir í meira óefni en þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir. Herra forseti. Ég dreg þetta í efa. Samfylkingin benti á að þá lá fyrir, samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar að hagvöxur á næsta ári yrði minni, verðbólga á næsta ári yrði meiri og það lá fyrir samkvæmt mati peningastofnana að gengið yrði mun lægra. Þannig lá þetta allt saman fyrir, herra forseti. Hv. þm. talaði sjálfur um að viðskiptahallinn væri allt of mikill og verðbólgan hefði farið upp. Nú langar mig til að spyrja hv. þm.: Hvað telur hann að hafi valdið því að verðbólgan fór upp og að gengið fór niður, hrundi eins og raun bar vitni? Hvað olli þessum mikla viðskiptahalla?

Virðulegi forseti. Umfangsmikil umræða fór fram í þessum þingsal þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Ég minnist vel orða hv. þm. og annarra þingmanna sem höfðu uppi efasemdir um forsendur fjárlaga. Fjárlagafrv. var hins vegar lagt fram á þeim grunni sem menn töldu traustan og öruggan á þeim tíma. Öllum er ljóst að miklar breytingar hafa orðið í efnahagsmálum, ekki aðeins vegna þeirra aðstæðna sem eru innan lands heldur vegna alþjóðlegra aðstæðna. Áhrif hryðjuverkanna 11. sept. hafa valdið miklu víðtækari og alvarlegri áhrifum en við mátti búast. Þetta ásamt ýmsu öðru sem ég gat um í ræðu minni eru ástæðurnar fyrir þeim orðum mínum sem hv. þm. vitnar til.

Herra forseti. Hv. þm. er kannski dasaður eftir að hafa lesið þessa löngu og ágætu ræðu. Svo virðist sem hv. þm. hafi ekki numið spurninguna sem ég varpaði fram. Ég spurði hv. þm.: Hverjar telur hann að séu orsakir þess mikla viðskiptahalla sem varð til á síðustu árum? Ég get fyrir mitt leyti, herra forseti, svarað þeirri spurningu. Ég tel að ríkisstjórninni hafi orðið á ákaflega mörg og alvarleg mistök við stjórn efnahagsmála. Ríkisstjórnin beitti sér fyrir aðgerðum sem beinlínis ýttu undir þenslu. Þessi þensla leiddi til þess að viðskiptahallinn varð til. Hæstv. ríkisstjórn gerði líka hrossakaup við lífeyrissjóðina sem leiddi til þess að þeir fengu að flytja miklu meira fé úr landi en áður. Þetta leiddi til viðskiptahallans. Þessi viðskiptahalli skapaði þá vá að forveri hv. þm. varaði við honum hér fyrir ári. Nú spyr ég hv. þm.: Telur hann ekki að ríkisstjórnin beri nokkra ábyrgð á viðskiptahallanum og afleiðingum hans?

Virðulegi forseti. Það væri mikil einföldun að ætla ríkisstjórninni allt það er snertir viðskiptahalla undanfarinna ára. Viðskiptahallinn er kominn til vegna margvíslegra þátta og flókinna sem ég get ekki rakið hér við þessar aðstæður. Því miður er málið ekki svo einfalt að ríkisstjórninni sé um að kenna. Margvíslegar aðstæður í þjóðfélaginu hafa orðið til þess að þensla og eyðsla hefur verið umfram það sem góðu hófi gegnir. Hins vegar hefur komið á daginn að nú hefur dregið úr þessum viðskiptahalla og ríkisstjórnin mun taka mið af því og mótar væntanlega tillögur sínar í því efni og fjárln. mun sömuleiðis taka mið af því í þeim fjárlagatillögum sem mótast hér milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Hv. formaður fjárln. rakti í upphafi ræðu sinnar forsendur fyrir fjárlagafrv. og hvað hefði breyst síðan þá, að gengið hefði breyst, það hefði snarlækkað, verðbólgan hefði vaxið, vextir væru áfram háir og samdráttur væri í þjóðarframleiðslu. Hann rakti líka ítarlega skyldur og ábyrgð fjárln. við vinnu sína gagnvart Alþingi. Ég leyfi mér því að spyrja: Hvernig finnst hv. formanni fjárln. að lesa upp brtt. nefndarinnar við fjárlagafrv. sem hann var með hér eftir að hafa séð í Morgunblaðinu tilvitnun í hæstv. forsrh. þar sem hann tilkynnir alþjóð í gegnum fjölmiðla niðurskurð á fjárlögum um 3--4 milljarða kr., tilkynningu sem ekkert hefur verið rædd eða borin inn í fjárln. og nefndinni ber bara að taka á móti? Hvernig ætlar hv. formaður fjárln. að taka á þessum vinnubrögðum og samskiptum fjárln. og hæstv. ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég vil gera hv. þm. Jóni Bjarnasyni nokkur atriði fullljós. Ríkisstjórnin lagði fram fjárlagafrv. og þess vegna er eðlilegt að hún leggi fram tillögur um breytingar á því á meðan á meðferð þess stendur. Það gerir hún að sjálfsögðu í samráði við oddvita fjárln. Ég fagna því að komið hafi fram skýr skilaboð frá hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., skilaboð sem íslenski markaðurinn hefur tekið mark á, sem styðja þær tillögur og ummæli formanns fjárln. að það verði gripið til aðgerða. Ég fagna þess vegna þessum ummælum oddvita ríkisstjórnarinnar sem styðja það sem ég hef sagt hér og taka af allan vafa um að Alþingi ætlar með stuðningi ríkisstjórnarinnar að standa við þau markmið sem við höfum sett okkur með þessu fjárlögum, að skila þeim með góðum afgangi og styðja þannig efnahagsbata þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég verð aftur að víkja að máli hv. formanns fjárln. í ræðu hans þar sem hann rakti ábyrgð fjárln. og sjálfstæði. Ég vil því ítreka spurningu mína til hv. þm., þ.e. hvort það henti að formaður fjárln. taki þátt í slíkri vinnu með framkvæmdarvaldinu eftir að frv. og vinna þess er komin til þingsins. Að mínu viti á frumkvæðið í vinnunni að koma frá fjárln. og Alþingi þrátt fyrir það að ríkisstjórnin geti sjálfsagt velt fyrir sér hvað hún á að gera og mætti gera betur. Herra forseti. Fyndist hv. þm. þá ekki réttara að hann gerði hér grein fyrir því eða ræddi hverjar væru tillögur ríkisstjórnarinnar til Alþingis, sundurliðaðar, þannig að Alþingi gæti þá tekið á þeim og rætt þær. Að sjálfsögðu hefur ríkisstjórnin tillögurétt en hún á að koma með tillögur sínar inn á Alþingi en ekki í fjölmiðla eftir að málið er komið inn á Alþingi eins og fjárlagafrv. er núna?

Virðulegi forseti. Ég fagna því eins og ég gerði áðan að formaður fjárln. skyldi hafður með í ráðum vegna þeirra gjörbreyttu aðstæðna sem eru í ríkisfjármálum. Mér hefði einmitt þótt það síðra og verra ef formaður fjárln. hefði ekki verið hafður með. Með því að hafa formanninn með í að fást við þær gífurlegu breytingar sem eru að verða á okkar efnahagsmálum sýnir ríkisstjórnin, sem leggur þetta frv. fram, að hún ber virðingu fyrir nefndinni. Hún viðurkennir að fjárlögin eru á höndum nefndarinnar og þess vegna var þetta með öllu eðlilegt, viðurkenning á því að það er Alþingi sem ber ábyrgð á frv. og lögunum. Það er ekki aðeins í þessu efni sem formenn nefnda starfa með þeim sem leggja fram frv. Það er svo í öllum málum hér í þinginu að formenn nefndanna starfa með þeim sem flytja frumvörpin og þess vegna fagna ég því að oddvitar fjárln. voru með í undirbúningsstarfinu sem mun skila sér milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Mér fannst inngangur ræðu hv. formanns fjárln. nokkuð skondinn, þegar hv. þm. bar sig mannalega gagnvart þeim aðstæðum sem öll þjóðin hefur fylgst með, þar sem ríkisstjórnin hefur haft fjárln. eða meira hluta hennar, formanninn ekki síst, að engu og boðað þjóðinni í gegnum fjölmiðla hvernig farið verði með fjárlagafrv. Það var eiginlega grátbroslegt að heyra það. Það blasir við hvílíkur bútasaumur þetta er. Það segir í raun alla söguna að nú er verið að afgreiða hér brtt. frá meiri hluta fjárln. um hækkun upp á 2,2 milljarða en svo er boðuð lækkun aftur upp á 3--4 milljarða. Ég vil þá spyrja hv. formann fjárln.: Á hann von á því að eitthvað af liðunum sem hækka núna við 2. umr. verði lækkaðir aftur við 3. umr.? Er það verklag sem hv. formanni fjárln. finnst almennt til fyrirmyndar og til þæginda? Ég segi bara aftur það sem ég sagði hér fyrr í dag: Ja, það er eins gott að umræðurnar eru ekki fleiri. Þetta yrði ljóta vinnan ef alltaf væri verið að hækka og lækka fjárlögin á víxl milli umræðna.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hefur verið unnið að því að finna hvernig bregðast skuli við þeim breyttu efnahagsforsendum sem öllum eru kunnar. Slíkt verk er flókið og tekur mikinn tíma. Það hefur verið unnið mjög ötullega að því. Þar þarf að fást við mörg afar viðkvæm verkefni þar sem einnig er þörf á samkomulagi við margra aðila, m.a. fjárln. Við höfum vandað okkur við þetta verk. Vissulega hefði verið heppilegra að við hefðum haft þær tillögur hér en niðurstaðan var sú að fara til 2. umr., gera grein fyrir því að niðurskurðartillögur og breytingar á tekjuforsendum væru á leiðinni og mundu skila sér, enda er það verk okkar að skila frá okkur góðum og traustum fjárlögum þegar 3. umr. lýkur. Við það verður staðið.

Herra forseti. Það er vissulega til bóta að það örlar á viðurkenningu á því hjá hv. formanni fjárln. að þetta verklag sé ekki mjög gæfulegt eða trúverðugt. Þar tekur hv. þm. væntanlega undir með leiðtoga sínum, hæstv. utanrrh., sem segir í Morgunblaðinu í dag, með leyfi forseta: ,,Vissulega hefði verið betra að hafa niðurskurðartillögur með við 2. umr. um fjárlögin, en það hafi verið metið svo að betra væri að raska ekki starfsáætlun þingsins.`` Þarna er auðvitað viðurkennt að efnislega er þetta verklag ekki gott. Það fór hins vegar lítið fyrir slíkri viðurkenningu í þátttöku hv. formanns fjárln. í umræðum um störf þingsins í dag. Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, þó seint sé, til að mótmæla þeim ódrengilegu árásum sem hv. formaður fjárln. fór þar fram með gagnvart Jóni Bjarnasyni, hv. þm. og fulltrúa í fjárln. Það er afar óvenjulegt að heyra formann þingnefndar veitast þannig að einum nefndarmanna sinna, þó að hann væri þar að vísu að nota Albaníu-aðferðina og reyna að skamma þann sem hér stendur. Ég held að einhvern tímann við gott tækifæri ætti hv. formaður fjárln. að biðjast velvirðingar á þessum ummælum.

Virðulegi forseti. Það er óþarft að fara frekari orðum um það verklag sem hér er um fjárlagafrv. Allir vita að það er verið að vinna að þessum tillögum. 2. umr. var ekki frestað, tillögurnar eru væntanlegar og verða fyrst kynntar í fjárln. eins og vera ber. Ég vil hins vegar láta það koma fram að ég þóttist vera að skjóta skildi fyrir góðan liðsmann í fjárlaganefndinni, hv. þm. Jón Bjarnason, þegar mér þótti formaður flokks hans gera hlut hans lítinn, að hann hefði ekki haft burði til þess að óska eftir að 2. umr. væri frestað ef svo mikið lægi við. En svo mátti skilja af ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér fyrr í dag.

Herra forseti. Við búum við þrískiptingu valds, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Þar er löggjafarvaldið sýnu valdamest, enda kosið af þjóðinni. Það setur lög sem dómstólar fara eftir, semur og setur lög. Það veitir fé til framkvæmdarvaldsins og hefur eftirlit með framkvæmdum og ráðstöfun framkvæmdarvaldsins á þessu fé. Herra forseti. Ég ætla að nefna eina framkvæmd sem er dæmigerð fyrir fjölda annarra framkvæmda sem við höfum hlustað á formann fjárln. lýsa í eins og hálfs tíma ræðu. Hið háa Alþingi, merkasta stoð hins þrískipta valds, ætlar að ala upp og skóla hund í Vestmannaeyjum. Sá skal læra að leita eftir kókaíni og öðrum eiturlyfjum og kostar uppeldið 2 milljónir. Fyrir utan það að þessi framkvæmd löggjafarvaldsins er fráleit þá leiðir hún til eftirfarandi spurningar til hv. framsögumanns: Hver ber ábyrgð á því ef uppeldi hins háa Alþingis á hvutta mistekst og hann finnur bara kaffi en ekki kókaín, þ.e. ef útkoman verður röng? Ekki getur hæstv. dómsmrn. borið ábyrgð á því, því Alþingi ákvað þetta. Hvernig getur Alþingi haft eftirlit með framkvæmdinni þegar það ákvað þetta sjálft?

Virðulegi forseti. Ég verð að gera leiðréttingu á því sem fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals, ræða mín var ekki einn og hálfur klukkutími, hún var röskir tveir. Mér finnst, eftir allan þann málatilbúnað sem ég hafði uppi, heldur smátt í sniðum að maður sem beitir sér jafnmikið fyrir framförum í efnahagsmálum og hv. þm. Pétur Blöndal skuli koma hér með þetta litla verkefni en ekki víkja að þeim stóru þáttum sem ég gerði að umræðuefni, ekki síst þeim stóru þáttum um bætta fjárlagagerð og bættar fjárreiður sem snúa að sviði sem hv. þm. hefur beitt sér mjög fyrir og hefur ekki sparað að vega þar bæði til hægri og vinstri.

Herra forseti. Ég sagði að ég ætlaði að nefna eina framkvæmd sem dæmigerða fyrir fjölda annarra framkvæmda sem fylltu ræðu hv. þm. í tvo klukkutíma. Í fyrsta lagi: Við venjulega framkvæmd þarf að undirbúa framkvæmdina og meta þörfina. Ég tel að hv. þm. með starfsmönnum þingsins séu vanhæfir til þess. Þetta er framkvæmdaratriði og það er framkvæmdarvaldið sem á að sjá um þetta. Í öðru lagi: Það þarf að hafa eftirlit með framkvæmdinni á verktíma. Það getur hv. Alþingi ekki gert. Svo þarf að vera eftirfylgni við framkvæmdina. Það er heldur ekki hægt. Ábyrgðin er ekki hjá framkvæmdarvaldinu af því Alþingi tók ákvörðun um þessa fjárveitingu og þetta á við um allar eða flestallar tillögur sem hv. fjárln. gerir, þ.e. þær sem fylltu tveggja tíma ræðu. 

Virðulegi forseti. Mér þykir gott að það skýrðist að þetta dæmi um fíkniefnahundinn í Vestmannaeyjum var notað hér til að skerpa skilning okkar þingmanna og þjóðarinnar á skoðun hv. þm. á öllu fjárlagaferlinu. Ég lít svo á að með fjárlögum standi þingið sjálft ekki í rekstri, heldur er það að veita fé til framkvæmdarvaldsins sem síðan sér um ráðstöfun þess og eftirlit. 

Herra forseti. Það er rétt að taka undir það með ýmsum öðrum hv. þm. að fyrri hluti ræðu hv. formanns fjárln. var afar athyglisverður. Ég leyfi mér að kalla þann hluta ræðunnar stefnuyfirlýsingu nýs formanns fjárln. Þar var víða komið við. Þar var lögð áhersla á sjálfstæði þingsins og sjálfstæði fjárln. gagnvart fjárlagaferlinu og ástæða til þess að taka undir það. Þetta var afar þörf upprifjun í ljósi atburða síðustu daga. Hins vegar er alveg óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm., vegna fréttar sem er í Morgunblaðinu í dag þar sem fram kemur að hv. formaður fjárln. og hv. varaformaður fjárln. séu starfandi í vinnuhópi með embættismönnum fjmrn. Í fréttinni segir að þessi vinnuhópur hafi skilað útfærðum tillögum sínum. Herra forseti. Hér blasir við að hv. formaður fjárln. virðist starfa í fleiri en einni fjárlaganefnd. Því er nauðsynlegt, herra forseti, að fá það algjörlega á hreint hvort þessi frétt er rétt eða röng.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir orð hans um fyrri hluta ræðu minnar og sömuleiðis fyrir að kalla það stefnumótun formannsins. Ég vil taka undir það með honum í því og leggja áherslu á það. Svarið við spurningunni, um hvort fréttin sé rétt eða röng, er: Hún er rétt. Formaður og varaformaður fjárln. hafa ásamt þeim fulltrúum þess sem lagði frv. fram, þ.e. fulltrúum ríkisstjórnarinnar, unnið að hugsanlegum viðbrögðum vegna breyttra efnahagsaðstæðna. Með þessu á nefndin samstarf við þann sem lagði fram frv., þ.e. ríkisstjórnina. Það er þess vegna sem við erum einmitt komin svo langt í okkar starfi að við getum væntanlega lagt fram tillögur sem fyrst munu líta dagsins ljós í fjárln. og hvergi annars staðar. Hv. þm. hlýtur að skilja að slíkt er ekki hægt að hrista fram úr erminni, heldur krefst undirbúnings. Ríkisstjórnin hefur viðurkennt mikilvægi fjárln. með því að hafa þessa tvo oddvita nefndarinnar með sér í samstarfi.

Herra forseti. Hv. þm. staðfestir að frétt Morgunblaðsins um að hinn svokallaði vinnuhópur hafi skilað útfærðum tillögum sínum um niðurskurð á útgjöldum ríkisins. Þetta er auðvitað afar merkileg yfirlýsing frá hv. formanni fjárln. vegna þess að á fundi fjárln. í gær kom það fram hjá formanni og varaformanni nefndarinnar að engar tillögur væru frágengnar. Hér kemur síðan hv. formaður fjárln. og staðfestir frétt Morgunblaðsins um að fyrir liggi útfærðar tillögur um hvernig eigi að standa að niðurskurði ríkissjóðs. Einhvers staðar hefur ranglega verið farið með en ég trúi því og treysti að hv. formaður fjárln. hafi farið rétt með hér úr ræðusstóli áðan. Þess vegna er auðvitað ástæða til þess að vekja enn frekari athygli á því að hv. þm. virðist því miður starfa í tveimur fjárlaganefndum. Ég vona að hv. þm. geri upp hug sinn og átti sig á því sem allra fyrst að það er eingöngu ein fjárln. sem á að starfa hér í þessu landi.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þm. sem hér talaði leggur sig alltaf fram um málefnalega framsetningu og ég virði það mjög. Þess vegna vil ég svara honum með sama hætti. Þegar ég sagði að fréttin væri rétt átti ég við að rétt væri að formaður og varaformaður hafa starfað í starfshópi. Mér var hins vegar ekki ljóst að þingmaðurinn skildi svarið á þann veg að þar lægju fyrir  Það liggja engar tillögur fyrir og voru ekki lagðar fram af þessum starfshópi, útfærðar tillögur, heldur aðeins hugmyndir um hvað til greina gæti komið til niðurskurðar eða tekjuöflunar. Það er hið rétta svar og ég biðst velvirðingar á því ef einhverjir hafa talið mig tvísaga hér um það miðað við það sem ég sagði í fjárln. Ég veit að hv. þm. veit að það var rétt sem ég sagði. Engar útfærðar tillögur liggja fyrir.

Virðulegur forseti. Við umræðu um frv. til fjáraukalaga nú fyrir skömmu gerði ég þáv. starfandi forseta grein fyrir því að við óskuðum eindregið eftir því að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar yrðu viðstaddir 2. umr. fjárlaga. Ég beindi því til forseta að hann kæmi þessu á framfæri og sæi til þess að þessi boð bærust til hæstv. ráðherra. Aðeins tveir ráðherrar höfðu orð á því við mig um að þeir þyrftu að bregða sér frá augnablik, þ.e. hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. Við gerðum kröfu um að ráðherrar yrðu við og hlustuðu á talsmenn flokkanna úr fjárln. flytja mál sitt við 2. umr. Það er lágmarksvirðing sem hæstv. ráðherrar geta sýnt þinginu og þingmönnum. Ég spyr því virðulegan forseta: Hvernig standa þessi mál? Var hæstv. ráðherrum gert viðvart um þetta? Á hvern hátt hyggjast forsetar fylgja þessari athugasemd eftir eða hyggjast þeir ekki gera það? Ég læt þess getið hér að þegar ég flyt ræðu mína mun ég óska eftir að viðkomandi ráðherrar verði hér við til að hlusta á þær athugasemdir sem ég hef fram að færa. Ég mun nafngreina þá og boða hér með að það mun taka nokkurn tíma að flytja mál mitt. Ég óska eftir því að forseti geri ráðherrum almennt viðvart um að ég mun spyrja þá um ákveðna liði. Ég virði það að hæstv. fjmrh. situr hér og hlustar og fylgist með umræðunni. Ég reikna með að hann geri eins og venjulega, taki saman og svari því sem honum finnst svaravert af þeim athugasemdum sem fjárlaganefndarmenn hafa fram að færa. Virðulegur forseti. Ég ítreka þessa athugasemd. Ég tel að það sé skylda að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir hér og hlusti á talsmenn flokkanna.

Forseti vill taka fram í ljósi athugasemda hv. þm. að enginn hæstv. ráðherra er með fjarvistarleyfi í dag. Forseti skilur því hv. þm. á þann veg að hann sé að óska viðveru ráðherranna almennt og mun því láta fara fram allsherjarútkall í þeim efnum. Forseti tekur undir með hv. þm. að ekki er óeðlilegt þegar um jafnviðamikla og veigamikla umræðu og hér um ræðir að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir sé þess sérstaklega óskað. Tveir hæstv. ráðherrar eru í húsi, hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., en forseti mun gera ráðstafanir til þess að gera öðrum hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar viðvart um þá ósk sem fram er komin.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessi viðbrögð. Bara til að ítreka það að sú krafa sem sett var hér fram var um að hæstv. ráðherrar virtu talsmenn úr fjárln. þess að vera hér viðstaddir meðan þeir flyttu mál sitt. Það finnst mér lágmarkskurteisi af hæstv. ráðherrum og ég kann þeim ráðherrum sem hér eru í húsi bestu þakkir, hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh., fyrir að vera hér viðstödd. En ég minni á að hæstv. heilbrrh. og hæstv. félmrh. gerðu grein fyrir því að þeir þyrftu að bregða sér frá um hálftíma skeið þannig að það var vitað um fjarveru þeirra ágætu ráðherra.

Það er svo sem ekki miklu við að bæta. Allt var það fyrirliggjandi sem hv. þm. gat um í seinni ræðu sinni. En forseti áréttar að hann mun gera hæstv. ráðherrum viðvart um þá ósk sem fram er komin.

Herra forseti. Ég flyt hér álit 1. minni hluta fjárln. en hann skipa auk mín hv. þm. Gísli S. Einarsson og hv. þm. Kristján L. Möller. Herra forseti. Ríkisstjórnin virðist nú hafa misst tök á stjórn efnahagsmála. Þetta birtist í miklu gengisfalli íslensku krónunnar undanfarin missiri, hárri og vaxandi verðbólgu, svimháum vöxtum sem leggjast þungt á fyrirtæki og fjölskyldur, gríðarlegum erlendum skuldum þjóðarbúsins og viðskiptahalla sem erfitt er að ná niður. Yfirlýsingar hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar um stöðu mála eru misvísandi og ótrúverðugar. Óðagot, ráðleysi og pat einkenna nú öll viðbrögð ríkisstjórnarinnar. Gott dæmi um það er að nokkrum klukkustundum eftir að hæstv. forsrh. lýsti opinberlega yfir sl. sunnudag að útgjaldatillögur fjárlagafrumvarpsins yrðu skornar niður um nokkra milljarða króna samþykkti meiri hluti fjárlaganefndar tillögur um að hækka útgjöld ríkisins um 2,2 milljarða kr. Af misvísandi yfirlýsingum formanna stjórnarflokkanna í fjölmiðlum í aðdraganda umræðunnar að dæma er jafnframt ljóst að stjórnarflokkarnir hafa hvorki náð saman um niðurskurð né hafa þeir hugmynd um hvaða málaflokkar verða skornir niður. Vinnubrögð af þessu tagi eru fordæmalaus og sýna glögglega ráðleysið sem einkennir nú tök ríkisstjórnarinnar á efnahagsmálum þjóðarinnar. Í reynd þýða þessi vinnubrögð stjórnarmeirihlutans að 2. umr. um fjárlagafrumvarpið er marklaus. Tillögur ríkisstjórnarinnar liggja ekki fyrir. Miðað við yfirlýsingu forsætisráðherra um niðurskurð er ljóst að frumvarpið mun gerbreytast milli 2. og 3. umr. og líklegt er að ýmsar tillögur sem meiri hlutinn gerir við 2. umr. munu ekki lifa af þann niðurskurð. Ekki er ástæða til að fjalla efnislega um breytingartillögur meiri hlutans nú heldur bíður sú umræða þess að ríkisstjórnarflokkarnir ljúki tillögugerð sinni þannig að hægt sé að fjalla um breytingar á frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 með heildstæðum hætti. Vinnubrögð af þessu tagi eru hvorki til þess fallin að treysta virðingu þingsins né efla trú landsmanna á getu ríkisstjórnarinnar til að vinna bug á þeim efnahagsvanda sem nú steðjar að. Sá vandi er að stærstum hluta heimatilbúinn. Það er rétt að rifja upp að ríkisstjórnin var ítrekað vöruð við. Staðan sem nú er uppi staðfestir í eitt skipti fyrir öll varnaðarorð Samfylkingarinnar sem fyrst voru sett fram vorið 1999. Fjölmargir erlendir og innlendir sérfræðingar hafa síðan talað á sömu nótum. Ríkisstjórnin ein ber því alla ábyrgð á þeirri þróun sem nú hefur leitt til þeirrar alvarlegu stöðu sem uppi er í efnahagsmálum þjóðarinnar. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar með frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 voru að draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja varanlegan stöðugleika. Þessum markmiðum ætlaði ríkisstjórnin að ná með aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum sem lýsir sér m.a. í því að upphafleg stefna hennar var að tekjuafgangur næsta árs yrði 18,6 milljarðar kr. og lánsfjárafgangur 41 milljarður kr. Megináherslan var samkvæmt fjárlagafrumvarpi lögð á að bæta rekstrarskilyrði atvinnulífsins. Lækkun skatta og einkavæðingaráform voru sögð hluti af þeirri stefnu. Ríkisstjórnin gerði ráð fyrir að sala ríkisfyrirtækja gæfi um 15,5 milljarða kr. tekjur eða langstærstan hluta af áætluðum tekjuafgangi. Nú er hins vegar allsendis óvíst að þessi markmið náist. Tekjuhlið frumvarpsins bíður að vanda 3. umr. en nú þegar er ljóst að verulegar breytingar verða á henni vegna verra útlits í efnahagsmálum. Þá ríkir veruleg óvissa um sölu eigna, ekki síst vegna vinnubragða ríkisstjórnarinnar við útboð Landssímans hf. Við upphaf 2. umr. um fjárlagafrumvarpið er því ekkert sem tryggir að hægt verði að ná þeim tekjuafgangi ríkissjóðs á næsta ári sem stefnt var að í frumvarpinu. Helstu efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins eru að hagvöxtur verði um 1% og hækkun verðbólgu verði nálægt 3% innan ársins og um 5% á milli áranna 2001 og 2002. Þessar forsendur voru fallnar áður en 1. umr. fór fram. Samfylkingin benti rækilega á þá staðreynd. Ríkisstjórnin brást ákaflega illa við þeim málflutningi eins og kom fram í yfirlýsingum og fréttatilkynningum hæstv. ráðherra. Nú liggur fyrir hver hafði rétt fyrir sér í því efni. Seðlabankinn hefur lýst þeirri skoðun að verðbólgan verði meiri á næsta ári en forsendur fjárlagafrumvarpsins gera ráð fyrir og í svipuðum dúr og Þjóðhagsstofnun spáði. Þar með staðfesti bankinn í reynd málflutning Samfylkingarinnar. Ríkisstjórnin hefur sjálf gefist upp fyrir veruleikanum og lýst því í verki að hún hafði rangt fyrir sér með því að tillögur meiri hlutans í fjárlaganefnd styðjast við spár Seðlabankans og þar með spá Þjóðhagsstofnunar. Það getur vart talist annað en ótvíræð uppreisn fyrir orðstír Þjóðhagsstofnunar í ljósi þeirra dæmalausu árása sem stofnunin hefur sætt af hálfu forsætisráðherra. Gríðarlegur viðskiptahalli er undirrót gengisfalls krónunnar og þar með vaxandi verðbólgu og svimhárra vaxta. Ríkisstjórnin hefur ítrekað vakið vonir um að viðskiptahallinn minnkaði hratt á næstu árum. Samfylkingin hefur hins vegar bent á að gríðarleg skuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis vegna þenslu af völdum ríkisstjórnarinnar vinni gegn hraðri minnkun viðskiptahallans. Af því tilefni er rétt að rifja upp að Þjóðhagsstofnun hefur einmitt bent á að sífellt auknar vaxtagreiðslur af erlendum skuldum leiddu til að halli á jöfnuði þáttatekna ykist umtalsvert. Þar af leiðandi yrði mun erfiðara að minnka viðskiptahallann en ella. Þetta virðist nú vera að rætast. Þjóðhagsstofnun var gagnrýnd af ríkisstjórninni fyrir að spá að hagvöxtur drægist saman á næsta ári um 0,3%. Nú liggur fyrir að mat stofnunarinnar byggðist síst á of mikilli svartsýni. Seðlabankinn telur þannig í nýjustu spá sinni nú í nóvember að líklegt sé að samdrátturinn verði meiri. Þannig liggur fyrir að ríkisstjórnin byggði á óhóflegri bjartsýni um ýmsar lykilforsendur fjárlagafrumvarpsins eins og Samfylkingin benti á við 1. umr. um fjárlagafrv. Lausatök ríkisstjórnarinnar við stjórn efnahagsmála hafa m.a. haft þau áhrif að gengi íslensku krónunnar hefur að meðaltali fallið um 25% á árinu gagnvart helstu gjaldmiðlum þrátt fyrir að Seðlabankinn hafi margsinnis þurft að grípa til aðgerða til að sporna við frekara falli. Þvert ofan í spár ríkisstjórnarinnar um minnkandi verðbólgu mælist verðbólga nú, miðað við síðustu 12 mánuði, yfir 8%. Þetta er mun hærri verðbólga en þekkist í helstu viðskiptalöndum okkar. Vextir eru hér orðnir miklu hærri en í flestum þeim löndum sem Íslendingar bera sig saman við. Stýrivextir eru nú hér á landi 10,1%. Ef litið er til samanburðarlanda eru þeir aðeins hærri í Brasilíu (19%), Póllandi (17%) og Suður-Afríku (11%). Formaður annars stjórnarflokksins hefur gengið svo langt að kalla þetta okurvexti. Fátt bendir hins vegar til þess að ríkisstjórninni takist með fjárlögum fyrir árið 2002 að skapa þær aðstæður að Seðlabankinn treysti sér til að lækka vexti. Staða efnahagsmála um þessar mundir einkennist af afleiðingum langvarandi þenslu og því að þenslutíminn var ekki notaður til að undirbúa samdráttartímann sem nú er fram kominn. Strax árið 1998 var ljóst að taka þyrfti betur á í ríkisfjármálum. Samfylkingin vakti máls á því í aðdraganda síðustu kosninga og margoft síðan. Erlendar sérfræðistofnanir bentu sömuleiðis ítrekað á hættumerki í stjórn ríkisfjármála. Svipuð varnaðarorð mátti lesa í skýrslum Þjóðhagsstofnunar. Hún varaði við ískyggilegri þróun í efnahagsmálum og kann að gjalda fyrir með tilvist sinni nái vilji forsætisráðherra fram að ganga. Í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum er óhjákvæmilegt að rifja upp nokkur aðvörunarorð innlendra og erlendra sérfræðinga sem vöruðu ríkisstjórnina eindregið við þróuninni. Í skýrslu OECD í desember 1999 var dregin upp dökk mynd af ástandinu en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hætta hefur aukist á að skyndilega muni þurfa að draga saman í efnahagslífinu til að minnka verðbólgu og ná henni niður á sama stig og er erlendis. Auk þess er mikil aukning á útlánum banka og þar með aukast líkur á harkalegri lendingu ef vextir eru hækkaðir.`` Á fyrri hluta ársins 2000 benti Þjóðhagsstofnun m.a. á að vaxandi líkur væru á harkalegri lendingu ef misvægið í þjóðarbúskapnum héldi áfram að aukast og klykkti út með eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að það fær ekki staðist til lengdar að verðbólga sé meiri en í helstu viðskiptalöndum og viðskiptahalli sé á bilinu 6--8% af landsframleiðslu.`` Þá er rétt að rifja upp það sem fram kom í þjóðhagsáætlun fyrir árið 2001 þar sem sagði, með leyfi forseta: ,,Áframhaldandi hár viðskiptahalli mun því leiða til tiltölulega hratt versnandi erlendrar stöðu.`` Síðan bætti stofnunin við og sagði, með leyfi forseta: ,,Sífelld aukning skulda fæst ekki staðist. Mikill og langvarandi viðskiptahalli þjóða hefur því stundum verið undanfari skarprar gengislækkunar.`` Það vantaði því ekki að innlendir jafnt sem erlendir sérfræðingar sæju blikur á lofti áður en syrti í álinn fyrir alvöru og spöruðu hvergi aðvaranir sínar. Ríkisstjórnin hunsaði hins vegar öll aðvörunarorð. Því miður er svo komið, herra forseti, að forsendur kjarasamninga á almennum markaði eru brostnar. Ef ekkert verður að gert stefnir í bullandi ágreining á vinnumarkaðnum með ófyrirsjánlegum afleiðingum. Verkalýðshreyfingin hefur óskað eftir aðgerðum ríkisvaldsins og spurt hvort stjórnvöld vilji ekki vera með í baráttunni gegn verðbólgunni. Til að ná tökum á vandanum er nauðsynlegt að sem flestir komi að þeirri lausn og því er brýnt að leitað verði þjóðarsáttar en til þess að slík sátt náist þarf ríkisstjórnin að viðurkenna vandann. Ríkisstjórnin á næsta leik, ábyrgð hennar er mikil. Fyrsta skrefið í þessa átt var ákall hæstv. fjármálaráðherra til þingsins um aðstoð þess við að ná tökum á ríkisútgjöldum í viðtali við Morgunblaðið 22. nóvember sl. Hið virta fyrirtæki Standard & Poor's, sem undanfarin ár hefur metið lánshæfni ríkissjóðs, bendir á í frétt sinni 22. október sl. að efnahagsuppsveiflan sem hófst 1996 og knúin var áfram af lánsfé sé nú að hjaðna einmitt þegar ytri skilyrði hafa versnað. Hugsanlega gæti afleiðingin orðið tiltölulega lítill hagvöxtur í töluverðan tíma og áhættusamari eignir bankakerfisins. Að mati Standard & Poor's eru vísbendingar um áhættu í fjármálakerfi fyrir hendi á Íslandi, svo sem mikil eftirspurn fjármögnuð af lánsfé, ör hækkun fasteignaverðs og ójafnvægi í utanríkisviðskiptum. Horfur um minni hagvöxt og versnandi skuldastöðu við útlönd hafa aukið líkur á rýrnandi gæðum útlána hjá fjármálafyrirtækjum. Veikist fjármálakerfið enn frekar gæti komið til þess að íslenskar fjármálastofnanir þyrftu á auknu eigin fé að halda, hugsanlega úr ríkissjóði. Erlendar skuldir landsins eru miklar eða um 280% af útflutningi árið 2001. Mikil raungengislækkun krónunnar undirstrikar áhrif erlendrar skuldsetningar fyrirtækja og fjármálastofnana í landinu. Herra forseti. Hagvöxtur hefur minnkað jafnt og þétt úr 5% árið 2000 og stefnir nú í samdrátt á næsta ári. Minni hagvöxtur ásamt gengislækkun krónunnar hefur þegar haft áhrif á stöðu ríkisfjármála og leitt til hækkunar ríkisskulda. Þetta er óháð öðrum breytingum sem orðið hafa í fjármálageiranum. Að mati Standard & Poor's er frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2002 byggt á bjartsýnum forsendum um hagvöxt og tekjur. Þeir telja hins vegar að halli ríkissjóðs árið 2002 geti orðið um 1,8% af vergri landsframleiðslu eða sem nemur um 14 milljörðum kr. Að mati Standard & Poor's geta verulegar skattalækkanir því enn frekar staðið í vegi fyrir því að jafnvægi náist aftur í fjármálum ríkissjóðs. Í nýbirtri spá OECD er talið að efnahagshorfur séu mun lakari en áður var búist við og að jafnvel muni gæta samdráttar á síðari hluta þessa árs og fyrri hluta þess næsta. Á næsta ári spáir OECD nú 0,6% samdrætti í landsframleiðslu, samanborið við 2,4% hagvöxt í fyrri spá OECD og spá um 1% hagvöxt í fjárlagafrumvarpinu. Herra forseti. Í stefnuræðu sinni árið 1996 lýsti hæstv. forsrh. mikilvægi þess að ná tökum á viðskiptajöfnuði til þess, eins og hæstv. ráðherra sagði, með leyfi forseta: ,,að erlendar skuldir okkar geti haldið áfram að lækka og að vaxtagreiðslur til erlendra aðila minnki ár frá ári``. Þegar þessum áhyggjum var lýst var viðskiptahallinn 8 milljarðar kr. og mörgum þótti þó ærið. Síðan hæstv. forsrh. lýsti þessari stefnu hefur þróunin orðið þveröfug. Viðskiptahallinn hefur aukist geigvænlega. Á árinu 1999 nam hann 42,7 milljörðum kr. eða 6,9% af landsframleiðslu. Á þessu ári stefnir í að viðskiptahallinn aukist enn og nemi 58,6 milljörðum kr. eða 8% af landsframleiðslunni. Samfara auknum viðskiptahalla jukust erlendar skuldir þjóðarbúsins mikið. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við árið 1995 voru hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins rúm 50% af landsframleiðslu. Hæstv. forsrh. lýsti þá yfir á Alþingi að ríkisstjórnin stefndi að því að þær lækkuðu í 34% af landsframleiðslu í lok ársins 2000. Staðreyndin er hins vegar sú að í árslok 2000 námu hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins 89,1% af landsframleiðslu. Þetta hlutfall var komið í 107,6% um mitt ár 2001 og Þjóðhagsstofnun spáir því að það verði komið í 111% í árslok 2001. Herra forseti. Voru varnaðarorð Samfylkingarinnar og fjölda sérfræðinga varðandi viðskiptahalla og áhrif hans á gengið hrein svartnættisspá eins og hæstv. forsrh. lét gjarnan að liggja?  Herra forseti. Ég hef lokið við að fara yfir nál. 1. minni hluta fjárln. en hann skipa auk þess sem hér stendur hv. þm. Gísli S. Einarsson og hv. þm. Kristján L. Möller. Þá er rétt að nota þetta tækifæri og þakka fyrir ágætt samstarf í fjárln. við þá vinnu sem þar hefur farið fram. Enn fremur er eðlilegt að óska eftir því og vona að þrátt fyrir ýmsa undarlega atburði og óheppilega atburðarás síðustu daga, þá takist að halda góðu samstarfi í fjárln. vegna þess að nefndarinnar bíða að sjálfsögðu mörg vandasöm verkefni, því fram undan er að tryggja að fjárlög verði afgreidd hér frá hinu háa Alþingi með þeim afgangi sem nauðsynlegur er.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta fjárln. við 2. umr. um fjárlagafrv. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2002 kemur nú til 2. umr. Endurskoðuð tekjuáætlun og lánsfjáráætlun liggur ekki fyrir. Nánast ekkert hefur verið rætt í nefndinni hvernig bregðast á við mikilli fjárþörf stórra málaflokka. Á stuttum fundi í fjárlaganefnd sl. sunnudagskvöld, þegar nefndarálitið var tekið út af hálfu meiri hlutans, tilkynnti formaður nefndarinnar að ekki hefði verið lokað einum einasta útgjaldalið í frumvarpinu og væru þeir allir til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Engu að síður vildi formaðurinn að frumvarpið yrði tekið út úr nefnd til 2. umr. Ekki var minnst einu orði á að fyrir dyrum stæði niðurskurður eða breytingar á öllu fjárlagafrumvarpinu. Því kom það mjög á óvart að heyra vitnað í fjölmiðlum til sjónvarpsviðtals sl. sunnudag, 25. nóvember, við hæstv. forsrh. þar sem hann boðaði að niðurskurðartillögur frá ríkisstjórninni yrðu lagðar fyrir þingflokka ríkisstjórnarinnar á mánudag. Allir þekkja svo umræðuna sem farið hefur fram síðan að ítrekað hafa birst viðtöl og tilvitnanir í hæstv. forsrh., hæstv. utanrrh. og formann Framsfl. um að niðurskurðartillögur séu á leiðinni, hafi verið í undirbúningi af hálfu ráðuneytanna og hér í umræðunni hefur verið upplýst að bæði formaður og varaformaður fjárln. hafa tekið þátt í þeirri vinnu fram hjá fjárln. og Alþingi. Engu að síður er það stórmál að boða niðurskurðartillögur eða breytingar upp á milljarða kr. við frumvarpið án þess að þær tillögur komi fram í þinginu fyrst og þar sé gerð grein fyrir því hvernig ætlunin er að þær komi niður. 2. umr., sem hefur að venju snúist að mestu um gjaldahlið frumvarpsins, er því að meira eða minna leyti marklaus eða marklítil þegar í vændum eru stórar tillögur með háum upphæðum sem eiga að breyta allri gjaldahlið frumvarpsins. Herra forseti. Í ljósi alls þessa er það fullkomin sýndarmennska að taka fjárlagafrumvarpið svo búið til 2. umr. Það er ekki heldur vel til fallið að auka einmitt trúverðugleika á fjármálastjórn landsins að vinna með þeim hætti að boða breytingar á fjárlagafrv. og fjármálum ríkisins í fjölmiðlum utan þings. Annar minni hluti leggur til að 2. umr. verði frestað uns nýjar tillögur ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum hafa komið fram og um þær hefur verið fjallað í fjárlaganefnd. Þessi mikli vandræðagangur ríkisstjórnarinnar þarf ekki að koma á óvart. Gengi krónunnar er fallandi og hefur náð sögulegu lágmarki þessa dagana, en gengisvísitalan er nú komin yfir 150 stig. Þetta gerist þrátt fyrir 9% vaxtamun við útlönd og að Seðlabankinn hafi varið digrum sjóðum í erlendum gjaldeyri krónunni til varnar. Enn fremur er spáð 8,5% verðbólgu á árinu sem er langt umfram þau markmið sem Seðlabankanum voru sett við stjórn peningamála á vordögum. Þjóðhagsstofnun spáir nú 0,3% samdrætti í landsframleiðslu á næsta ári og fari svo er það í fyrsta skipti síðan 1992 sem landsframleiðsla dregst saman. OECD spáir enn meiri samdrætti eða 0,6% á næsta ári. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir 1% hagvexti. Aðstæður heimila og fyrirtækja hafa einnig snúist til verri vegar að undanförnu. Verðbólgan rýrir hratt kaupmátt launþega og setur kjarasamninga í hættu á almennum vinnumarkaði. Stýrivextir Seðlabankans eru nú 10,1% og þeir, ásamt þenslu á innanlandsmarkaði, eru þungur baggi á atvinnulífinu. Því er ljóst að efnahagsuppsveiflu undangenginna ára er lokið en hversu snörp niðursveiflan mun verða er enn óvissu hulið. Hættumerkin í þróun efnahagsmála hafa þó blasað við sl. tvö til þrjú ár, svo sem mikill viðskiptahalli, erlendar lántökur og mikil aukning útlána bankakerfisins, en hægt hefði verið að bregðast við þeim áður en komið var í óefni. Erlendar skuldir þjóðarbúsins eru nú orðnar hærri en nemur árlegri landsframleiðslu. Ríkisstjórnin með forsætisráðherra og fjármálaráðherra í broddi fylkingar hefur allt til þessa dags þverneitað allri gagnrýni og fullyrt að allt væri í stakasta lagi í stjórn efnahagsmála. Herra forseti. Það væri þó hreint oflof að segja að ríkisstjórnin hafi flotið sofandi að feigðarósi því að flestar árar hafa verið úti til þess einmitt að róa þjóðarskútunni í öfuga átt. Í stað þess að styrkja innviði atvinnulífsins, byggð og búsetu í landinu öllu, hefur ríkisstjórnin blásið upp tímabundið ,,góðæri`` með einkavæðingu og skertri almannaþjónustu, gífurlegri byggðaröskun og skuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis. Ein afleiðing þess er sú að tekjur ríkisins dragast hraðar saman en tekjuáætlun fjárlaga gerir nú ráð fyrir. Reyndar eru tekjur ríkissjóðs þegar farnar að minnka mjög hratt að mati Seðlabanka Íslands, samanber nýjasta hefti Peningamála. Nú er viðurkennt að forsendur fjárlagafrumvarpsins halda engan veginn, eins og þær voru kynntar hér á haustdögum. Sala ríkisfyrirtækja, svo sem Landssímans og bankanna, er í fullkominni óvissu enda hvorki viðskiptalegar né samfélagslegar forsendur fyrir sölu þeirra um þessar mundir. Herra forseti. Þótt hinir hörmulegu atburðir í Bandaríkjunum 11. september sl. og stríðsástand víða í heiminum hafi skapað mikla óvissu í þróun efnahagsmála og heimsviðskipta á næstu mánuðum væri það mikil sjálfsblekking að kenna því ástandi einu um stöðuna hér í efnahagsmálum og horfurnar fram undan. Veltum aðeins fyrir okkur hvað hefur farið úrskeiðis. Í 35. tölublaði Viðskiptablaðsins frá í ágúst 2001 segir m.a.: ,,Erlend lántaka leiddi til mikils innflæðis fjármagns sem aftur varð til þess að gengi krónunnar styrktist. Seðlabankinn og ríkisvaldið hefðu átt að taka höndum saman um að koma í veg fyrir hækkun krónunnar, t.d. með með því að nota innflæðið til að greiða niður erlendar skuldir ríkisins. Afnema átti vikmörk krónunnar miklu fyrr en gert var í mars á þessu ári. En vikmörkin voru eins konar ríkisábyrgð á gengi krónunnar og urðu til þess að einstaklingar og fyrirtæki vanmátu þá gengisáhættu sem fylgir erlendum lántökum. Fara átti varlegar í að rýmka heimildir lífeyrissjóða til erlendra fjárfestinga. Það er eðlilegt að lífeyrissjóðirnir kaupi erlendar eignir, en sú þróun verður að ganga í smáum skrefum svo þjóðhagslegum stöðugleika sé ekki raskað.`` Ég er reyndar ekki svo viss um að lífeyrissjóðirnir hafi nýtt sér þá heimild og það hafi orðið fjárhag og gjaldeyrisstöðunni til tjóns en þó má það vera í einhverjum tilvikum. ,,Aðhald í ríkisfjármálum hefði mátt byrja miklu fyrr, en fjárlögin 1998 og 1999 báru töluverðan keim af kosningum sem þá voru. Aðilar í atvinnulífi og stjórnkerfi fóru inn í þessa uppsveiflu innblásnir af kenningum kenndum við ,,nýja hagkerfið`` sem urðu til þess að möguleikar tæknifyrirtækja sem og framleiðsla hagkerfisins í heild voru stórlega ofmetnir. Það leiddi til bólu á hlutabréfamarkaði.`` Mistökin liggja einnig, að mati þess sem hér talar, í ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar og einkavæðingu í almannaþjónustu. Hröð og skipulagslaus sala hlutabréfa í ríkisfyrirtækjum á sl. 3--4 árum reynist nú efnahagslífi þjóðarinnar dýrkeypt. Ríkisbankarnir voru einkavæddir og þeim heimilað að auka hlutafé sitt og selja á uppboðsmarkaði. Einkavæðing og sala hlutafjár í eignum ríkisins fór fram með miklum gusugangi og boðaföllum. Atgangurinn, herra forseti, minnti helst á hugmynd Egils Skalla-Grímssonar forðum sem var orðinn ellimóður en átti þá hinstu ósk að fara með kistur sínar, bróður- og sonarbætur, og dreifa á Þingvöll þá er Alþingi var háð og sjá allan þingheim berjast um fjölskyldusilfrið. Einstaklingar slógu lán og keyptu hlutabréf. Peningastofnanir og fjölmörg fyrirtæki tóku erlend lán til að kaupa hluti hvert í öðru og spenntu upp verðgildi stofnana og fyrirtækja langt umfram raunvirði. Uppboðsmarkaður verðbréfa á þessum tíma var eins og torg múgsefjunar. Æðstu ráðamenn þjóðarinnar töluðu fjálglega um nýja hagkerfið sem leysti allra vanda og gæti ekki leitt til annars en gróða. Forn gildi og almenn skynsemi þyrftu þar víst hvergi að koma nærri. Þess er einnig skemmst að minnast að í framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir fjárlagafrumvarpinu fyrir ári var ,,hið nýja hagkerfi`` mært ótæpilega. Herra forseti. Margir einstaklingar, fyrirtæki og heimili hafa orðið fórnarlömb í oftrú á þessum nýja markaði og margir eiga nú um sárt að binda og erfiðleika í sínum fjármálum. Margir höfðu þó varað við ,,netbólunni`` svokölluðu og lýst hlutabréfum sumra fyrirtækja ,,sem nokkurs konar keðjubréfum og mörgum verðbréfamiðlurum sem áköfum póstmönnum``. Athyglisvert er að forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa ekki minnst á ,,nýja hagkerfið`` síðustu mánuðina. Herra forseti. Það verður að breyta um kúrs. Það verður að breyta um stefnu í efnahagsmálum. Ein af forsendum byggðar og blómlegs atvinnulífs er nærtæk almenn grunnþjónusta. Þetta á við um verslun, síma, fjarskipti, póstþjónustu, heilbrigðisþjónustu, menntun og jafnvel eldsneytistöku á bíla og vélar svo að nokkuð sé nefnt. Búseta og heimilishald krefst þess að hafa góðan aðgang að lágmarksþjónustu í sínu nánasta umhverfi. Sú þróun sem stjórnvöld hafa hvatt til í íslensku atvinnulífi er samruni og miðstýring sem leiðir til aukinnar fjarlægðar stjórnenda fyrirtækja frá því samfélagi sem þeim er ætlað að þjóna. Það er ekki langt síðan, herra forseti, að styrkur atvinnulífs hér á landi var einmitt fólginn í dreifræði. Fyrirtækjum var stjórnað þar sem þau þjónuðu og ákvarðanir voru teknar af fólki sem þekkti staðhætti vel. En nú hefur orðið mikil breyting, mikil samþjöppun í íslensku atvinnulífi og almannaþjónustu. Stækkun eininga í atvinnulífi og samfélagsþjónustu, einkavæðing með tímabundna arðsemi fjármagns sem höfuðmarkmið hefur í raun verið stefna stjórnvalda síðustu ár. Einnig þessi sýn á sér takmörk eins og nú er að koma á daginn. Tengsl atvinnulífs og umhverfis rofna, fyrirtækin trénast upp og tapa sveigjanleika og aðlögunarhæfni, enda hafa eigendurnir ekki lengur samfélagslega skírskotun. Gildir þar einu þótt í byrjun sé hlutaféð í eigu starfsmanna eða annarra sem eru nátengdir grasrótinni. Áður en varir hafa hlutirnir verið seldir og afdrif fyrirtækjanna eru þá í annarra höndum. Hagkvæmni og arðsemi snúast í andhverfu sína. Samkeppni snýst í fákeppni og einokun, hófleg arðsemiskrafa breytist í hömlulausa fégræðgi, siðferði og samfélagsábyrgð eru fyrir borð borin. Dapurleg dæmi þessa dagana eru fréttir af áframhaldandi skerðingu póstþjónustu á Vestfjörðum með tilheyrandi uppsögnum starfsfólks og minnkandi þjónustu Landsbankans sem lokar nú útibúum sínum eða skerðir þjónustu á Norðausturlandi, Austurlandi og Suðurlandi. Það kann að virðast einföld framkvæmd, herra forseti, að loka pósthúsi eða bensínafgreiðslu, leggja niður bankaútibú og segja starfsmönnum upp. En með slíku er í raun verið að auka rekstrarkostnað bæði heimila og fyrirtækja svo að um munar. Meint hagræðing kemur oft fram sem örlítil aukning á hagnaði í byrjun, en getur falið í sér mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þær byggðir og þá einstaklinga sem eiga í hlut. Bankarnir hafa það meginhlutverk að vera þjónustustofnanir, taka við innlánum og lána síðan út peninga. Þeir eru hins vegar orðnir umsvifamiklir aðilar á hlutabréfamörkuðum, kaupa upp fyrirtæki sem eru í viðskiptum við þá og reka þau svo áfram. Þannig verða til hættuleg hagsmunatengsl þar sem ekki er alltaf ljóst hvort á stærri hlut í hinu, fyrirtækið í bankanum eða bankinn í fyrirtækinu. Sú hætta skapast að peningastjórn bankans og útlánastarfsemi verði ekki lengur hlutlaus eða með almannahagsmuni að leiðarljósi, ekki einu sinni hagsmuni eigenda sinna. Í ritstjórnargrein tímaritsins Íslenskur iðnaður frá í nóvember sl. er það einmitt gagnrýnt að bankarnir reki svona tvöfalda starfsemi og varpi tapi af hlutabréfaviðskiptum sínum út í vexti og þjónustugjöld hjá viðskiptavinum sínum. Herra forseti. Þar er tekið dæmi úr níu mánaða uppgjöri Landsbankans og, með leyfi forseta, vitna ég til þess sem þar stendur: ,,Gengistap af hlutabréfum nam 1.610 milljónum króna`` --- þetta er hjá Landsbankanum sem nú er að stæra sig af því að hann verði að hagræða í litlu byggðunum úti á landi, í þeim litlu byggðum sem einmitt hafa staðið undir útgerð og fiskvinnslu víða um land, og bankinn einmitt tekið arðinn sinn af þeirri þjónustu. Einmitt sá banki er til umfjöllunar í tímaritinu Íslenskur iðnaðar, og þar segir: ,,Gengistap af hlutabréfum nam 1.610 milljónum króna`` --- gengistap af hlutabréfum og þetta er banki sem á að hafa það hlutverk að stunda inn- og útlán --- ,,og eru umskiptin frá fyrra ári um tveir milljarðar króna.`` Hreinar vaxtatekjur bankans jukust um 44%. Hver var að tala um okurvexti í þjóðfélaginu? Hreinar vaxtatekjur bankans jukust um 44% eða um 1.892 milljónir króna í samanburði við fyrstu níu mánuði ársins 2000. Og áfram með tilvitnun í þessa ágætu grein í tímaritinu Íslenskur iðnaður -- fréttabréfi Samtaka iðnaðarins: ,,Þarf frekari vitna við?`` spyr ritstjórinn. ,,Lántakendur`` --- viðskiptavinir bankans --- ,,eru umsvifalaust látnir greiða tapið af hlutabréfaeign bankans.`` Herra forseti. Að mínu viti getur heilbrigð og virk bankaþjónusta vart gegnt hlutverki sínu við þessar aðstæður. Bönkum sem stunda almenna útlánastarfsemi ætti ekki að vera heimilt að fjárfesta í hlutabréfum og fullkomlega fráleitt er að þeim sé heimilt að fjárfesta í samkeppnisatvinnurekstri hvort sem það er kjúklingasláturhús, kjúklingabú eða verslun á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vilja aðra forgangsröðun í tekjuöflun og útgjöldum ríkisins en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Fjárlögum ríkisins á að beita til þess að auka jöfnuð í samfélaginu svo að enginn þurfi að líða vegna aldurs, fötlunar eða búsetu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna, jafnframt að stefna í atvinnumálum taki fullt mið af sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda og tekið verði upp grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í atvinnurekstri og við ákvörðun framkvæmda. Mikil byggðaröskun, stöðugir fólksflutningar á höfuðborgarsvæðið og sá mikli viðskiptahalli sem við höfum búið við síðustu ár sýnir það ótvírætt að viðskipta- og þjónustugeirinn á suðvesturhorninu hefur vaxið langt umfram það sem aukning í þjóðarframleiðslu gefur tilefni til. Þessu verður að snúa við ef við eigum að ná eðlilegum hagvexti, jafnvægi í viðskiptum og greiða niður skuldir þjóðarbúsins við útlönd. Því miður hefur á síðustu árum þróast hér hagkerfi, efnahags- og atvinnulíf sem nærist á viðskiptahallanum og verður háð honum. Það verður þrautin þyngri að snúa af þeirri braut. Krafa um hagræðingu sem tekur einungis tillit til tímabundinna arðsemiskrafna fjármagnseigenda og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar hefur villt stjórnvöldum sýn og leitt atvinnulífið inn á villigötur sem þjóðin öll sýpur nú seyðið af. Herra forseti. Ég dreg í efa að þjóðin treysti ríkisstjórninni til að hafa dug og myndugleika og sýn til að snúa af þeirri villubraut sem hún er á í efnahagsmálum, í atvinnumálum, í byggðamálum og í fjármálaumsýslu ríkisins. Það væri því hið mesta þjóðþrifaverk að hún gerði sér grein fyrir stöðu sinni og færi frá. Herra forseti. Með nál. fylgja fylgiskjöl sem ég vil geta um. Ég vil nefna þá ágætu ritstjórnargrein sem birtist í tímaritinu Íslenskum iðnaði -- fréttabréfi Samtaka iðnaðarins, sem heitir ,,Hver borgar brúsann?`` og fjallar einmitt um hvernig bankarnir hegða sér í viðskiptakerfi okkar. Ég vil einnig nefna grein sem hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifaði í Morgunblaðið 6. október varðandi skuldasprengingu sem orðið hefur í þjóðarbúskapnum, en þar kemur einmitt fram að skuldir þjóðarbúsins við útlönd nú eru að verða hærri en árslandsframleiðslan. Ég vil líka vekja athygli á því að hér er líka fylgiskjal frá minni hluta utanrmn., frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þar sem einmitt er ítarlega rakið hvernig útgjöld utanrrn. og til ákveðinna gælumálaflokka þar hafa vaxið gífurlega á síðustu árum. Sömuleiðis er hér álit frá 1. minni hluta samgn., þar sem varað er við niðurskurði til samgöngumála og sérstaklega úti um land. Þá er einnig fylgiskjal álit frá minni hluta menntmn., þar sem einmitt er dregið fram og lögð áhersla á að það verður ekki til að auka hagvöxt hér eða bæta framtíðina að auka skólagjöld, hvort sem það er á nemendur í háskólum eða í framhaldsskólum.

Virðulegi forseti. Ég vil enn einu sinni láta það koma fram að á fundi fjárln. var greint frá því að unnið væri að hugmyndum að aðhaldsaðgerðum í ríkisfjármálum en hins vegar lægju engar mótaðar tillögur fyrir, en þær yrðu lagðar fyrir fjárln. um leið og þær birtust. Þetta vil ég taka fram. Hitt er líka töluvert atriði að hér sé ekki hallað máli og ekki breytt nokkrum staðreyndum sem skipta máli í Egilssögu. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði að Egill Skalla-Grímsson hefði farið á þing til þess að sjá þingheim berjast. Það mun vera misskilningur eins og margt annað sem kom fram hjá hv. þm. í ræðu hans, því hér segir í Egils sögu: ,,Það var á dögum Hákonar hins ríka öndverðum, þá var Egill Skalla-Grímsson á níunda tigi, og var hann þá hress maður fyrir annars sakir en sjónleysis.`` Hann langaði til þess að heyra þingheim berjast, en ekki sjá. Silfrinu dreifði hann ekki, enda er það glatað.

Herra forseti. Já, sælir eru þeir sem ekki sáu. Hefði nú verið betra að ríkisstjórnin með hæstv. forsrh. og formann fjárln. hefði getað tekið með sama hætti á málum og Egill Skalla-Grímsson og a.m.k. ekki selt silfrið á þennan hátt, en hvort hún hefur gengið upp í fjöll og sökkt því í dý, ekki ég veit hvort fjallgöngumaðurinn hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hefði viljað standa í því. En málið er, herra forseti, að ógætileg meðferð og ógætilegar aðgerðir í ríkisfjármálum og einkavæðingarmálum voru alvarlegar á þeim tíma og það er óumdeilt og það er miður. Af því á að draga lærdóm. Hitt höfum við rætt ítarlega, herra forseti, vinnubrögðin eða hvað gerðist í fjárln. Ég vil þó vekja athygli á því aftur, ef hv. formaður fjárln. man það ekki, að málið var afgreitt úr hv. fjárln. á sunnudagskvöld. En á aukafundi í fjárln. í gær var rætt um að formaður fjárln. og varaformaður hefðu tekið þátt í hugmyndahópi á vegum ráðuneytanna um niðurskurðartillögur, en það var það fyrsta sem kom fram um framgöngu þeirra í þeim málum.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. og heyrði athugasemdir hans, ádeilur og úrtölur. Ég heyrði hins vegar hvergi í máli hans örla á tillögum um hvernig bregðast ætti við þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Mig langar því til að spyrja hann sérstaklega: Hvernig telur hv. þm. Jón Bjarnason að Íslendingar eigi að auka hagvöxt sinn þannig að efnahagsbati skili sér sem allra fyrst?

Herra forseti. Ég harma að hv. þm. skuli ekki hafa hlustað á ræðu mína, en ég rakti einmitt mjög ítarlega af hvaða leið ætti að snúa og til hvers vegar ætti að ganga. Það var einmitt að ganga gegn þeirri einokun sem núna á sér stað, bæði í verslun og viðskiptum í atvinnulífinu. Auka aftur dreifræðið í atvinnulífi þjóðarinnar, í viðskiptalífi og verslun og styrkja menntun og undirstöðu til menntunar og rannsókna. Herra forseti. Við getum tekið þetta betur upp síðar. En hv. formanni fjárln. ætti að vera enn meira umhugað um hvernig hann ætlar að beita skylmingum sínum við hæstv. forsrh. sem tilkynnir í fjölmiðlum um áherslur og tillögur, annaðhvort sínar eða ríkisstjórnarinnar, meðan fjárln. situr að störfum og fær ekkert um það að vita.

Herra forseti. Við erum nú að taka fjárlagafrv. til 2. umr. Í því tilefni hef ég veitt athygli í dag dálítið skrítnum viðhorfum sem ég átti ekki von á. Ég hélt að öllum væri ljóst hvernig staðið er að þessum málum. Fjárlagafrv. er flutt af ríkisstjórninni. Það er ríkisstjórnarmál og mjög eðlilegt að flutningsmenn frv., þ.e. ríkisstjórnin, hafi afskipti af sínu máli og þannig hefur það líka alltaf verið með öll fjárlagafrv., bæði fyrr og síðar. Fjárln. tekur þessi mál til afgreiðslu og fer í gegnum þau. Meiri hluti fjárln. hefur alla tíð unnið með sinni ríkisstjórn, það þarf varla að koma neinum á óvart. Varla nein tíðindi með það. Ég fullyrði, herra forseti, að þessir hlutir allir eru í mjög eðlilegum farvegi, nákvæmlega eins og þeir hafa alltaf verið. Það þarf því ekkert að koma neinum á óvart. Ég veiti því líka athygli að þegar forustumenn stjórnarandstöðunnar, 1. og 2. minni hluti koma hér, þá koma þeir og lesa upp ágæta stíla sem hefur verið dreift sem nál. og ég vil þakka fyrir það. Þetta eru vangaveltur um efnahagsmál og þar er margt þarflegt sagt. En það er engin umræða um fjárlagafrv. Ég ætla þá að sleppa því líka að tala um fjárlagafrv.  Hvað er það, herra forseti, sem hefur verið að gerast í þjóðfélaginu á undanförnum missirum og árum? Hvað hefur breyst? Mikill hagvöxtur hefur verið allan tímann. En hvað hefur breyst í þjóðfélaginu? Það liggur alveg fyrir hvað hefur breyst. Samneyslan í samfélaginu hefur vaxið stórkostlega úr þeim vanalega farvegi sem var 21% af vergri landsframleiðslu, upp í það að vera núna rúm 24%. Hvað gerist þá þegar samneyslan vex? Eitthvað verður þá að láta undan. Það er náttúrlega ekkert sem getur látið undan nema þá fjárfestingarnar eða einkaneyslan. Við erum að horfa upp á það núna að íslenska krónan er að veikjast og ástæða til að hafa áhyggjur af því. Margir hafa slíkar áhyggjur og komið er inn á það í nál. Það er rétt og satt að minni hlutinn hefur áhyggjur af efnahagsmálunum og ég tek undir það. En hvernig stendur á því að samneyslan hefur vaxið svona? Hvað er það sem vex í fjárlagafrv.? Hvað er það sem við vorum að bæta í atkvæðagreiðslunni um fjáraukalögin? Hvað er það sem hefur vaxið? Það er launakostnaður ríkisins. Hann hefur vaxið. Hann hefur vaxið gríðarlega. Og það er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Laun ríkisstarfsmanna og opinberra starfsmanna hafa hækkað mun meira en laun á almennum markaði. Með allri virðingu fyrir því góða fólki sem vinnur hjá hinu opinbera, þá er það nú samt svo að opinberir starfsmenn mega ekki og geta ekki gert kröfur til þess að launaþróun hjá þeim sé önnur en á almennum markaði. En það hefur gengið illa. Og ríkið hefur staðið sig ákaflega illa á þeim launamarkaði. Síðast í morgun vorum við að fá fréttir af því að verið er að semja um gríðarlega miklar kauphækkanir og ógæfan hjá hinu opinbera er nú svo mögnuð að þeir geta ekki einu sinni haft eina samninganefnd. Sveitarfélögin eru líka með sína samninganefnd og svo semja þeir í kross. Það er ekki hægt að búa við þetta. Og þetta er hlutur sem við verðum að taka á, við verðum að gera það, vegna þess að það er ófært annað. Ríkið getur ekki sinnt svona mikilli lausung í launamálum eins og það hefur gert. Herra forseti. Ég vil þá minna hinn ágæta minni hluta, stjórnarandstöðuna, á að á undanförnum árum, undanförnum missirum, undanförnum mánuðum og vikum hefur það aldrei brugðist að hvenær sem opinberir starfsmenn hafa lent í launaátökum hefur verið krafist utandagskrárumræðu þar sem stjórnarandstaðan hefur átalið ríkisstjórnina og forustumenn hennar fyrir að verða ekki við þeim kaupkröfum. Svo koma þeir sömu menn hér, herra forseti, og tala um hina miklu eyðslu og lausatök ríkisstjórnarinnar á fjármálum sínum. Menn verða að hugsa þetta í heild. Menn verða að vera ábyrgir í því sem þeir eru að gera. Og það er sannarlega rétt að ástæða er til að hafa áhyggjur af stöðu efnahagsmálanna núna vegna þess að meginaflið sem hefur staðið undir þeirri miklu þróun og hinu mikla jafnvægi sem hefur ríkt á íslenskum markaði, íslenskum vinnumarkaði og íslensku efnahagslífi, Alþýðusamband Íslands, sem öll síðustu tíu árin hefur samið hér af mikilli ábyrgð með hliðsjón af þjóðarhag í heild --- við getum staðið frammi fyrir því ef okkur tekst ekki að stöðva gengið sem ég trúi og vona að hægt verði að snúa við, að samningar losni. Og það er alveg skelfilegt fyrir alla, því það munu allir tapa á því. Það er einmitt ástæða til, herra forseti, að fara yfir þann grundvallarmun sem hefur verið á afstöðu Alþýðusambands Íslands og hinni ábyrgu stöðu hennar og framgangi ríkisstarfsmanna á undanförnum árum, þar sem hver einasti aðili hefur reynt að nýta sér stöðu sína til að taka meiri kauphækkanir en hinn almenni verkamaður hefur fengið. Þessu verður að linna, herra forseti. Því er ástæða til að rifja þetta upp og minna hina ábyrgu stjórnarandstöðu á að það er ekki nóg að koma einu sinni og segja: Sjá, vei þeim sem eyða miklum peningum, en hafa svo staðið fyrir kröfugerðinni um það allan tímann.

Herra forseti. Það er með hreinum ólíkindum að hv. varaformaður fjárln. skuli koma í ræðustól á Alþingi í fjárlagaumræðunni, skamma hv. þingmenn fyrir að þeir ræði ekki fjárlagafrv. og halda síðan tölu sem gengur út á það að úthúða ríkisstarfsmönnum fyrir launakröfur undangenginna samninga og undangengins áratugar eftir því sem var að skilja á hv. þm. Það er sem sagt ein ástæða fyrir hækkuðum ríkisútgjöldum liðinn áratug og það eru hækkanir launa ríkisstarfsmanna. Herra forseti. Það er ekki samboðið hv. þm., varaformanni fjárln., að láta þessi orð sér um munn fara og gera lítið úr því að fólk í samfélaginu geri kröfu um að hafa laun sem eru hærri en 90 þús. kr. Það á við um verkamenn. Það á við um ríkisstarfsmenn. Og það á við um aðra. Hv. þm. veit fullvel að ríkisstarfsmenn drógust úr hófi aftur úr í launum miðað við það sem greitt var á hinum almenna markaði. Hann veit betur en að tala svona. Á sama tíma og hv. þm. lætur sér þessi orð um munn fara er hann að leggja til að frítekjumark á hátekjufólk verði hækkað þannig að ekki innheimtum við hátekjuskatt þetta árið.

Herra forseti. Staðreyndirnar um launaþróunina liggja allar fyrir. Menn geta lesið það í Hagtölunum sem komu út fyrir nokkrum dögum. Það getur hver og einn skoðað þetta. Þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir og eru ekkert launungamál, um öll síðustu tíu árin. Aðalvöxturinn hjá ríkinu liggur í því að ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað stórkostlega vegna þess að verið er að bæta þjónustuna, auka hana og efla. Launahækkanirnar hafa verið mjög mikið umfram almenna markaðinn. Þetta er vöxtur ríkissjóðs og þetta liggur alveg fyrir. Ég get náttúrlega því miður ekki gert að því, herra forseti, þó að hv. þm. reiðist yfir því að ég fer yfir þetta. Ég er bara að tala um staðreyndir.

Má skilja það svo, herra forseti, að hv. þm. sé á því að stöðugt eigi að bæta við fólki, bæta þjónustu ríkisins og fjölga verkefnum án þess að til komi launahækkanir hjá því fólki sem vinnur störfin? Vill hv. þm. stýra ríkisfjármálum þannig hér? Á sama tíma er hann að leggja til gífurlegar skattalækkanir á þau fyrirtæki í landinu sem bera arð. Þar með er hann að taka af ríkissjóði stóran skerf fjármuna sem hefði þó verið hægt að nota í að bæta þjónustuna. Eða vill hv. þm. að þjónustan sé bætt án þess að til álita komi mögulegar hækkanir launa starfsmanna?

Herra forseti. Við getum ekki hækkað laun allra Íslendinga svo að það sé varanlegt þannig að menn fái meiri kaupmátt og betri kjör, öðruvísi en framleiðslan í landinu standi undir þeim. Einu sinni og ekki fyrir mjög löngu síðan hækkuðu Íslendingar kaupið sitt um 10.000% en kaupmátturinn fór niður um 1%.

Hverjir stóðu að því?


             10.000%. Þetta voru glaðir dagar, var það ekki? Var ekki ánægjulegt að minnast þess? Það er enginn vandi að hrópa á kauphækkanir og segja: ,,Sjá, sjá, ég vil bæta kjör þeirra sem standa illa og allra sem vinna vel.`` En það verður að vera fosenda fyrir því. Ríkisstarfsmenn, hvorki í þessu landi né nokkru öðru, geta ekki lifað við aðra launaþróun en hinn almenni markaður, framleiðslugetan í landinu, stendur undir.

Herra forseti. Ég vil mótmæla orðum 5. þm. Vestf., Einars Odds Kristjánssonar, sem talaði áðan. Ég vil taka upp varnarorð fyrir hönd opinberra starfsmanna, fyrir hönd sjúkraliða, fyrir hönd tónlistarkennara, sem voru núna að ljúka samningum eftir langvarandi samningalotur, eftir að hafa verið á annað ár samningslausir. Þeir voru að ná samningum sem rétt loða við það að gefa sambærileg laun og á hinum almenna vinnumarkaði. Hvernig eigum við að bregðast við, herra forseti, ef starfsmenn flýja úr störfum sínum, ef stofnanir eins og heilbrigðisstofnanirnar standa berskjaldaðar eftir af því að starfsmenn flýja úr þessum störfum? Ef við aukum starfsemina á ýmsum sviðum þarf að fylgja þar mannafli og þeir starfsmenn þurfa að fá viðunandi laun.

Herra forseti. Ég náði ekki hverju hv. þm. var að mótmæla. Hverju var hún að mótmæla, mótmæla því að ég hefði sagt frá því hvernig launaþróunin hefði verið? Var hún að mótmæla því? Eða hverju var hún yfirleitt að mótmæla? 
            

Herra forseti. Ég vil mótmæla því að opinberum starfsmönnum sé kennt um þá þróun sem hefur orðið í ríkisútgjöldunum, að það sé eingöngu þeim að kenna, að launaþróun opinberra starfsmanna sé að kenna að ríkisútgjöldin hafi vaxið eins og þau hafa gert. Auðvitað eigum við að taka mið af framleiðslu í landinu, útflutningstekjum okkar. Því vil ég beina því til hv. ríkisstjórnar að hún sinni hlutverki sínu þannig að hún styðji við framleiðslugreinarnar og stuðli að því að grunnframleiðsla aukist og styrkist í landinu þannig að full framleiðsla í landbúnaði og sjávarútvegi aukist, geri það betur en hún gerir nú, og að við náum inn hærra hlutfalli af landsframleiðslutekjum en nú.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom víða við í stuttri ræðu sinni og benti eðlilega á að fulltrúar minni hlutans í fjárln. hefðu ekki mikið rætt um þær tillögur sem hér liggja fyrir við 2. umr. um fjárlög. Ég tel að það hafi nú verið skýrt nægjanlega vegna þeirra einföldu ástæðna sem fram hafa komið í umræðum utan þings undanfarna daga um að í raun sé lítið mark takandi á þessum tillögum sem hér liggja fyrir. Hins vegar var það athyglisvert sem hv. þm. sagði, að skelfilegt yrði ef samningar losnuðu. Ég vil taka undir þessi orð hv. þm. vegna þess að það yrði auðvitað það versta sem gerst gæti í því efnahagsástandi sem við búum nú við. Herra forseti. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. að hvort hann sé ekki sammála okkur sem höfum lagt áherslu á að nú sé brýnt að menn reyni að horfa til þeirrar leiðar sem farin var fyrir þó nokkru síðan --- en þar kom hv. þm. nokkuð við sögu --- og nefnd hefur verið þjóðarsátt, hvort nú séu ekki runnir upp þeir tímar enn á ný að menn þurfi að draga sem flesta að borðinu til að leysa þann vanda sem aðsteðjandi er.

Herra forseti. Það eru allt aðrir tímar núna en fyrir tíu, tólf árum þegar svokallaðir þjóðarsáttarsamningar voru gerðir. Við vorum þá með handstýrt þjóðfélag og þurftum að beita miklum þrýstingi til að þetta tækist. Hins vegar er það rétt hjá hv. þm. að þjóðarhagsmunir eru í húfi í dag varðandi það að við getum staðið vörð um íslensku krónuna. Það eru þjóðarhagsmunir. Ég hefði trúað því og vil trúa því að menn sjái sameiginlega hagsmuni sína, að ríki, sveitarfélög, bankar, fjármálastofnanir, lífeyrissjóðir og allir sjái sameiginlega hagsmuni sína í að taka stöðu með íslensku krónunni.

Veit Davíð þetta?

Að taka stöðu með íslensku krónunni, í því liggja þjóðarhagsmunirnir. Það eru allra manna hagsmunir. Þess vegna vil ég trúa því að í hinu frjálsa markaðssamfélagi okkar sjái menn þetta og geri þetta.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að þetta eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra og þess vegna er afar mikilvægt að sem víðtækust samstaða náist um þær aðgerðir sem grípa þarf til. Herra forseti. Hv. þm. kom inn á fleira í ræðu sinni og það var hin sérkennilega nálgun á því hverjir bæru ábyrgð á hinum mikla vexti ríkisins, þ.e. útgjöldum ríkisins. Hv. þm. nefndi eðlilega að ákveðin útgjöld hefðu vaxið meira en önnur. Það liggur hins vegar algjörlega ljóst fyrir að ríkisstjórnin hlýtur að bera alla ábyrgð í þessu máli. Það er rangt hjá hv. þm. að stjórnarandstaðan hafi ætíð komið hingað þegar kjarasamningar hafa verið lausir eða kjaradeilur verið og tekið undir alla þá kröfugerð sem lögð hefur verið fram. Áhersla hefur verið lögð á það að ríkisstjórnin reyndi að lægja öldur og ná sáttum vegna þess að vandinn á vinnumarkaðnum hefur, því miður, hin seinni ár verið í hinum opinbera geira. Hinn almenni markaður hefur verið allt annars eðlis og enginn órói verið þar meðan óróinn hefur allur verið í hinum opinbera geira. Það er alveg augljóst að ekki er hægt að kenna aðeins öðrum aðilanum um í þeim efnum. Ríkisstjórnin hlýtur að bera fulla ábyrgð í því.

Herra forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á þessu líka. Hún hefur sýnt allt of mikla linku í þessum launamálum. Það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að ríkið sé með sérstaka samninganefnd og sveitarfélögin með aðra.  Auðvitað ber ríkið ábyrgð á aukningu. Við höfum verið að auka stórkostlega þjónustuna við borgarana. Á síðustu tíu árum hefur orðið til alveg heill málaflokkur sem heitir málefni fatlaðra. Mesta aukningin hefur orðið í þeim málaflokki af öllum málaflokkum sem hér eru til umræðu. Auðvitað ber ríkið ábyrgð á því. Við höfum verið að fjölga stórkostlega ríkisstarfsmönnum um leið og við höfum verið að auka og bæta kjör þeirra mjög mikið, meira en á almennum vinnumarkaði. Auðvitað berum við ábyrgð á þessu. Það var enginn að segja annað. Við höfum alltaf gert það og munum gera það. En ástandið er svona eins og ég lýsti og því getur enginn mótmælt.

Herra forseti. Mér var verulega brugðið þegar ég varð þess áskynja að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem ég hef einhvern tímann í þingræðu sagt að væri einn besti vinur ríkissjóðs, flutti fimm mínútna ræðu um fjárlög til 2. umr. Það kemur bersýnilega og best í ljós við ræðu þessa þingmanns að ríkisstjórnin er á fleygiferð við að komast hjá því að ræða þessi mál og það er eðlilegt að hæstv. ráðherrar hverfi héðan úr húsi um leið og fyrstu menn hafa talað hér í dag, og láti helst ekki sjá sig. Ég áttaði mig ekki alveg á því hvað var að gerast hérna áðan þegar ráðherrar streymdu í salinn, en það er víst atkvæðagreiðsla um afbrigði núna eftir nokkrar sekúndur. Ég vildi því spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, varaformann fjárln., þar sem hann talar um að það séu þjóðarhagsmunir að verja íslensku krónuna, sem er hárrétt og allir verða að sameinast um: Skyldu ekki lausatök hæstv. ríkisstjórnar frá 1998--2001 og viðskiptahallinn vera þær tímasprengjur sem eru að springa í afturendann á hæstv. ríkisstjórn um þessar mundir?

Herra forseti. Það er náttúrlega efni í margra klukkutíma umræðu hvað hefur gerst á síðustu árum. En auðvitað stafar viðskiptahallinn mjög mikið af því að við Íslendingar vorum að hækka laun okkar. Við vorum að auka hér kaupmátt. Við vorum að því. Var einhver á móti því? Mótmælti því einhver? Nei, það gerði enginn. Við Íslendingar vorum að því. Það kemur fram í viðskiptahallanum að auðvitað eru það einstaklingar --- það er náttúrlega munurinn á því sem er að gerast núna og því sem var að gerast hér áður --- að það eru einstaklingar sem eru að taka þessa peninga. Einstaklingar skulda þessa peninga en ekki ríkissjóður eins og hér áður fyrr. Það er höfuðmunurinn á þeirri þróun sem hefur verið á undanförnum árum og það var hér áður fyrr. Sá er munurinn.

Herra forseti. Ljóst er að umræðan sem hér á sér stað um fjárlög fyrir íslenska ríkið árið 2002 er í skötulíki. Hver á fætur öðrum eru hv. stjórnarþingmenn á flótta frá umræðunni og vilja helst ekkert ræða efnið af ótta við að eitthvað verði sagt eða gert sem veikir íslensku krónuna sem hefur verið í frjálsu falli undanfarið. Við skulum ekki gleyma því að gengisviðmiðun krónunnar var 125 stig þegar breytingin var gerð hjá Seðlabankanum. Í hverju er hún í dag? Núna verða menn helst að líta á viðmiðunina á mínútu fresti til að sjá hver sveiflan er. Ætli hún sé ekki 150 stig eða eitthvað svoleiðis núna? Herra forseti. Ég spyr hv. þm. Einar Odd Kristjánsson vegna þess að mér finnst að þeir hafi aðallega verið skammaðir sem hafa fengið launahækkun: Gæti ekki líka verið að kerfisbreytingar og það að menn gengu full hratt um gleðinnar dyr hafi komið í afturendann á okkur? Ég nefni dæmi frá síðasta ári. Fjárstreymi frá landinu var upp á 25 milljarða en aðeins 10 milljarðar komu inn til fjárfestinga. 
            

Herra forseti. Laun á Íslandi sem hlutfall af þáttatekjunum eru hærri en í nokkru öðru ríki Vestur-Evrópu. Þess vegna eru launin aðalefnið. Þetta eru 70% laun og þess vegna hreyfist allt með laununum. Þetta kunna allir eða eiga a.m.k. að kunna.

Herra forseti. Þetta er að vísu sérkennileg staða sem fjármálin okkar í umræðum á Alþingi eru komin í. Frá gamalli tíð þóttist ég vera nokkuð kunnugur málsmeðferð en hún hefur tekið miklum stakkaskiptum, sér í lagi á þessu þingi. Það er að vísu rétt að hæstv. ríkisstjórn á hverjum tíma hlýtur að hafa úrslitaáhrif á það hvernig fjárlög eru úr garði gerð. En eftir að fjárlagafrv. er lagt fram fær fjárln., fyrrv. fjárveitinganefnd, málið til meðferðar og starfar að frágangi þess. Jafnóðum, hygg ég, hefur verið siður að gefa nefndinni upplýsingar um hvert stefna bæri og sér í lagi um höfuðmál, höfuðþætti frv. En hvernig bar það að formanni fjárln., hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni, og varaformanninum, sem er nú hlaupinn af vettvangi? Það bar að með þeim hætti að hæstv. forsrh. skýrði frá stefnunni í útsendingu í Silfri Egils. Og ég verð að segja að ég sakna þess að hæstv. forsrh. skuli ekki mæta hér til að strá um sig af nægtaborði ríkisstjórnarinnar hæstv. eins og hann gerði þar. Þar þreif hann í sínar hendur silfur Egils og stráði því um, alsjáandi með góða heyrn, svo ekki þarf að fara frekari orðum um tilvitnanir í forn fræði. Reynt er að bera í bætifláka fyrir þessi vinnubrögð en það er um það sem vill, að dæma. Hér fór hann mikinn, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, 5. þm. Vestf., um ástæður þess hvernig komið væri og aðstæður aðrar í efnahagsmálum okkar. Hann heldur sömu ræðuna þing eftir þing þar sem hann kennir um launastöðunni í landinu, og sér í lagi færir hann að því rök að á því beri samtök opinberra starfsmanna ábyrgð. Ég rifja upp og spyr: Hvar var hv. þm. þá, þegar tekin var ákvörðun um 30% hækkun á launum þingmanna og ráðherra? Hann var varaformaður fjárveitinganefndar. þá. Dettur honum í hug að það hafi engin áhrif haft? Daginn eftir kosningar var þessi ákvörðun tekin. Það er ekki þrætt um það að ýmsir njóta góðra launa í þjóðfélaginu og það er ekki þrætt um það að meginhluti þeirra opinberu starfsmanna sem knúið hafa fram kröfur sínar áttu kröfu til þess að fá laun sín bætt. Það sem menn deila um, og hv. þm. virðist aldrei veita athygli, er misskipting fjárins. Það eru nefnilega nógir andskotans peningar til í þessu þjóðfélagi. Það reynist a.m.k. svo vera þegar hægt er að afhenda örfáum sægreifum milljarða á milljarða ofan. Ætli meginástæðan fyrir öllu gengishruninu sé ekki að sjávarútvegurinn var kominn á heljarþröm, aðalútflutningsatvinnuvegur okkar, vegna þess að það er búið að stela svo miklu fé út úr þeim atvinnuvegi? Nei, þetta er ekki svona einfalt eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln., vill kalla það, að það sé hægt að leita til einhverrar einnar stéttar um ástæður þess hvernig komið er fyrir okkur í þessari miklu verðþenslu, miklu spennu, þessum gífurlega viðskiptahalla. Og mér reiknaðist svo til af því sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður nefndarinnar, sagði að nú mundi á árinu sem er að líða viðskiptahallinn verða 66 milljarðar, held ég að ég hafi tekið eftir. Þá og eftir þeim prósentutölum sem hann fór með má gera ráð fyrir að hann verði um 50 milljarðar á þessu ári og 44--45 milljarðar á árinu 2002. Þetta er auðvitað óbærilegt. Erlendar skuldir okkar eru komnar upp úr öllu valdi. Hv. þm., formaður nefndarinnar, talaði um breyttar forsendur í efnahagsmálum. Mér skildist á varaformanninum að ekkert hefði breyst um árabil annað en að kaup hefði hækkað of mikið hjá launþegum ýmsum enda eru þessar forsendur sem nú liggja til grundvallar í efnahagsmálum okkar ekkert nýjar þótt menn flýi til 11. september með þær. Þær eru ekkert nýjar. Flettið upp í ræðum stjórnarandstæðinga við afgreiðslu fjárlaga í hittiðfyrra og í fyrra. Þar er varað við öllu þessu ástandi og ríkisstjórnin brýnd á því að ekki geti gengið svo fram sem horfði, og hefur horft og horfir enn. Hv. formaðurinn lagði áherslu á það í ræðu sinni að festa og agi yrðu að vera í fjármálum ríkisins. Það er mikið víst og rétt en hvernig var festan og aginn í fjármálunum við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið sem er að líða? Er það kannski rétt hjá mér að þau hafi hækkað milli ára um 20% með fjáraukalögunum, um 1/5, þegar öllum mönnum átti að vera ljóst að það hefði þurft að draga úr útgjöldunum um 1/5? Ég er ekki að segja að það hefði verið framkvæmanlegt en þarna tekur steininn úr. Svo halda hæstv. ráðherrar áfram að eyða 14 milljörðum umfram eins og ekkert sé. Þetta er látið svo til alveg átölulaust, a.m.k. ekkert gert í málinu af hálfu þeirra sem hafa atkvæðin í stjórnarflokkunum. Nei, vinnubrögðin við afgreiðslu fjárlagafrv. nú eru stórfurðuleg og sanna enn einu sinni að hæstv. ríkisstjórn umgengst þessa þjóna sína eins og henni sýnist, með óvirðingu sem mest má vera. Að yfirmennirnir í nefndinni skuli frétta það á skotspónum, eins og ég kalla þetta snakk sem var í Silfri Egils, að niðurskurður standi til og ríkisstjórnin sé tilbúin með tillögur er fyrir neðan allar hellur. Hæstv. forsrh. veigraði sér við því að fara með þær tillögur í Silfrinu, og þykir engum mikið. Það lá sem sagt fyrir að ekki væri til neins að ræða innihald fjárlaganna af því að hér ætti eftir að afgreiða höfuðatriði máls. Mér skilst að hækkun sé á milli tveir og þrír milljarðar frá fjárln. nú en ríkisstjórnin sjálf er með --- hvað, fjóra milljarða, og líklega verður að stroka út eitthvað af því sem hv. fjárln. lagði til við þessa umræðu. Þetta eru gersamlega vonlaus vinnubrögð. Málin standa nefnilega þannig að aðalvopnið sem ríkisstjórn á hverjum tíma hefur til að beita gegn þenslu eru fjárlög, útgjaldaliður fjárlaga, höfuðvopnið, og ég nefndi hvernig því var beitt. 20% hækkun milli ára. Og hvert stefnir það núna? Fjárlagafrv. sem lagt var fram boðaði stórhækkun. Þetta er bara smávægilegt fikt og lítils virði, það sem menn eru að velta á milli sín hér, fjárln. með hækkun upp á þrjá milljarða og ríkisstjórnin með lækkun upp á fjóra. Á liðnu sumri lýstu tveir forustumenn iðnaðarins í landinu, formaður og framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, því yfir að blindflug í efnahagsmálum væri bráðhættulegt og vísuðu því beint til hæstv. ríkisstjórnar, sögðu að hún stundaði slíkt framferði. Framkvæmdastjórinn sagði að góðærið á Íslandi væri knúið áfram með erlendri skuldasöfnun. Marka menn ekkert þessi orð? Og hvað segja okkar köldu staðreyndir um skuldastöðuna? Bullandi gengishrap. Og svo er talað um að ekki sé beitt gömlum, úreltum aðferðum. Hvað var verið að gera þegar þeir lofuðu genginu að hrynja? Var það einhver ný aðferð í erfiðri stöðu útflutningsatvinnuveganna? Það er verið að tala um þessa gömlu aðferð, úreltu aðferð, að fella gengið til þess að rétta við hag útflutningsatvinnuveganna. Hvað skeði? Það einfaldlega skeði að menn létu það hrynja til að rétta af útflutningsatvinnuvegina, einkum og sér í lagi sjávarútveginn. Þar var gömlum aðferðum auðvitað beitt. Ég gef mér ekki tíma til þess nú, af því sem þessi umræða er hvort sem er ómark, að fara í einstaka þætti málanna. Til þess gefst tími við 3. umr. þegar væntanlega öll kurl verða komin til grafar. En ég, forseti, kemst ekki hjá því að víkja hér að sérstöku viðtali hæstv. forsrh. við Morgunblaðið hinn 22. nóv. sl. Menn geta svo sem fengið að leiða augum hér fréttir í blöðum sem ekkert hefur verið mótmælt, ,,gjaldþrotahrina er mesta ógnunin``. Og það er upplýst að það séu ,,tvö fyrirtæki á dag sem fara á hausinn`` og ,,framtíð lánastofnana í mikilli tvísýnu``. Það er talið að aðeins sterkustu og elstu bankarnir muni standa af sér áföllin. Og verðbréfafyrirtækin í uppnámi en ég, satt að segja, verð að játa af hreinskilni að ég hef ekki miklar áhyggjur þótt þá fjárhættuspilara setji niður. En það er kannski alveg óþarft að vera með einhverjar áhyggjur. Það var einu sinni hér á dögum kunningi minn sem var mjög karskur maður og þóttist vita hluti betur en aðrir menn. Meðal annars þóttist hann vera viss upp á sína tíu fingur um heimsmet í íþróttum, og nú nefndi hann dæmi um heimsmet í íþróttum en kunningjarnir sem nærri voru þóttust vita betur. Hann þrætti áfram og málið komst í þverúð og heitingar. Þá sóttu kunningjarnir nýja heimsmetabók Guinness og sýndu honum að þeir hefðu haft rétt fyrir sér. Þá sagði hann: Prentvilla. Upplýsingar sem hafa birst í Morgunblaðinu eru kannski prentvillur. Ef það er rétt sem hæstv. forsrh. segir í þessu viðtali þá eru allar fréttir í Morgunblaðinu um margra mánaða skeið prentvillur þar sem hefur verið rakið hvernig ástæðurnar eru í efnahagsmálunum, peningamálum og vaxtamálum. Ég skýt því hér inn í að það er dálítið ömurlegt að horfa á það þegar menn eru að reyna að draga úr verðþenslunni með ógnarlegum okurvöxtum, að þá taka þeir upp á því til þess að borga á sig í augum þjóðarinnar að birta tillögur sínar um skattalækkanir. Þetta tvennt vegur hvort annað upp. Þetta eru ráðstafanir sem ganga þvert hvor á aðra. En það þarf ýmislegt að gera þegar herðir að til þess að slá ryki í augu manna. Með leyfi forseta, vitna ég í þessa grein, fyrst svona: ,,Davíð Oddsson forsætisráðherra`` --- hæstv. --- ,,segir að þrátt fyrir samdrátt í efnahagslífinu megi ekki gleyma því að allar efnahagsforsendur séu í lagi.`` Annaðhvort er prentvilla, þetta eða það sem Mogginn hefur áður haldið fram. Ég held áfram að vitna: ,,Davíð segist hafa trú á að gengi krónunnar muni fara hækkandi. Mikil framlegð í sjávarútvegi og öðrum útflutningsgreinum muni fyrr eða síðar skila sér í hækkandi gengi.`` Er þá ekki ráð að halda áfram að kolfella gengið fyrst það út af fyrir sig mun gera það að verkum að gengið muni hækka síðar? Það er talað um ógnarlega framlegð sjávarútvegsgreinanna og það muni þegar það kemur fram og verður flutt til landsins orsaka hækkun gengisins. Guð láti gott á vita. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Verðbólga á síðustu 12 mánuðum er rúm 8%, en ef litið er til skemmri tíma er hún 5--6% og stefnir í að hjaðna meira á næsta ári.`` Það var þessi hæstv. forsrh. sem stóð hérna úti á Austurvelli árið 2000 og tilkynnti að verðbólgan væri að hjaðna. Og hann segir hér, með leyfi forseta, að það sé þýðingarmikið að þessi ferill um lækkun verðbólgunnar muni ekki ruglast, og hann segir, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Ég er því bjartsýnn á að menn muni sjá hag sínum best borgið með því að feta ekki hina gömlu slóð sem menn fóru áður.`` Sem sagt gengisfellingarleiðina. Þetta er aðalefnahagsaðgerð þeirra og sú eina raunar því þeir halda áfram að eyða og spenna eins og ekkert sé. Með leyfi forseta: ,,Davíð sagði að þegar menn væru að tala um hugsanlega uppsögn kjarasamninga mætti draga þá ályktun að kaupmáttur væri að rýrna, en enn sem komið væri stæðu menn ekki frammi fyrir þeirri staðreynd.`` Þessu var haldið fram af hæstv. forsrh. í fjölmiðli eigi alls fyrir löngu. Morguninn eftir mætti í fjölmiðli hagfræðingur Alþýðusambands Íslands og sagði, og færði rök fyrir því, að kaupmáttur 1/3 hluta allra félaga Alþýðusambands Íslands hefði rýrnað um 5%. Og svo, með leyfi forseta: ,,Vandamálið er það að gengið hefur sigið meira en nokkur telur vera frambærilegar skýringar á, a.m.k. á efnahagurinn ekki að leiða til þess.`` Hvað er það þá? Er það handafl þeirra? Hvað leiðir til þess að gengið fellur nema markaðurinn sjálfur? Ég held áfram, forseti: ,,Það er alveg ljóst að framlegð í sjávarútvegi og í útflutningsatvinnugreinum er að aukast gríðarlega. Fyrr eða síðar mun það skila sér í mjög hækkandi gengi. Það gæti meira að segja þurft að gæta þess að gengið hækkaði ekki of ört.`` Það er verst að enginn er hér til andsvara, en þarna er talsmaður fjárln. og ég spyr: Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hamla gegn því að gengið hækki of ört? Ég er að vitna í hæstv. forsrh. sem sagði að það gæti meira að segja þurft að gæta þess að gengið hækkaði ekki of ört bara strax upp úr áramótunum. Ef mikil hætta er á því, hvaða gagnráðstafanir hafa þá verið gerðar? Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta. Enn, með leyfi forseta: ,,Það er ekki vafi í mínum huga að þó að þessi óróleiki sé núna og hinn svokallaði markaður sé svona undarlega stemmdur núna, kannski vegna innkaupa sem tengjast jólunum, muni gengið hækka þegar frá líður.`` 
             Þá muni gengið hækka þegar frá líður. Hér er gert lítið úr hinum svokallaða markaði, einu aðalhólsatriði þessara frjálshyggjumanna, það er markaðurinn sem á að ráða og peningarnir eiga að ráða. En nú er hann bara svokallaður markaður, og svo eru menn að kaupa inn til jólanna og flytja inn allan óþarfann. Með leyfi forseta: ,,Fyrr í haust þegar gengi krónunnar féll sem hraðast og dollarinn var kominn rétt upp fyrir 100 krónur sagði Davíð að engar efnahagslegar forsendur væri fyrir þessu gengi.`` Er það í 111 kr. núna? Mér er spurn. Engar efnahagslegar forsendur væru fyrir þessu gengi. Og svo, með leyfi forseta, áfram: ,,Davíð var spurður hvort þetta hefði ekki verið rangt mat í ljósi þess að gengið hefði haldið áfram að falla og dollarinn stæði núna í 109 krónum.`` --- Eins og var 22. nóvember. Og svarið, með leyfi forseta: ,,Ég hygg að það sem var sagt þá hafi verið rétt.`` Það er verst að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hérna svo að hægt sé að skemmta honum með því að rifja þetta upp og hnykkja enn á öllum fullyrðingunum. Hins vegar segir hann, með leyfi forseta: ,,Það tekur hins vegar tíma fyrir menn að átta sig á að gengisbreytingarnar og hátt raunverð á okkar helstu afurðum skila miklu inn nú þegar í efnahagslífið.`` Hvernig er þessu varið og hvaða breyting hefur átt sér stað í verðlagi á vöru okkar erlendis? Það hefur verið mjög gott verð á vörum okkar erlendis, gífurlega hátt verð og hagstætt. En hefur eitthvað breyst í því við það að menn hér heima fái meira fyrir dollarinn sinn í íslenskum krónum heldur en áður var, milli 30--40% hærra? Hvaða verðmætaaukning er það, með leyfi? Hvernig á að skilja þetta endemis tal? Auðvitað var sjávarútvegurinn kominn á heljarþröm vegna þess hve mikið hefur verið tekið af fjármunum út úr þeim atvinnuvegi. Ég heyrði einhvern hv. þm. ræða það hér að 80% af öllum gjafakvótanum mun hafa skipt um hendur. Vilja menn ekki reikna út fjármunina? Allir vita að sægreifarnir hafa farið með stórfé úr landi skattfrjálst og komið því fyrir, m.a. í Lúxemborg. Þegar þeir flytja heim aftur hefur þetta hækkað í krónum um 30--40% en ekkert af þessu verður til þess að efla heildarefnahagslífið okkar. Það bjargar sjálfsagt sjávarútveginum. En meðan við fáum ekki nema sama verð í dollurum úti þá er enginn gróði hér heima fyrir þjóðfélagið sjálft. Með leyfi forseta, segir svo í þessu makalausa samtali: ,,Að vísu er það svo að helstu erfiðleikarnir hér hafa verið þeir að útlánakerfið þandist allt of hratt út og menn notfærðu sér hið nýfengna frelsi af dálítið óhóflegri gleði.`` Þarna er verið að vísa til þess að vegna hins mikla vaxtamunar hér heima og úti dældu bankarnir inn fjármunum hingað, ekki eingöngu í atvinnuvegina heldur alla einstaklinga sem um það báðu og það er rétt bráðum komið að skuldadögunum og menn vita hvernig skuldir heimilanna hafa hækkað. Áfram, með leyfi forseta: ,,Fyrirtækin eru að reyna að nota innkominn gjaldeyri til að borga niður skuldir vegna þess að bankarnir geta ekki fjármagnað þær lengur með venjulegum hætti með lántökum.`` Þetta vissu allir á liðnu sumri og frá því í vor, að bankarnir gátu ekki lánað sjávarútveginum meira. Hann var við það að stöðvast. Hvað var þá gert? Brugðið var á gamla úrelta ráðið um að hrinda krónunni fyrir borð og snarfella hana. En hæstv. forsrh. segir: ,,Þetta er allt saman í raun jákvætt, en það þýðir hins vegar að þessir peningar skila sér ekki inn á þessu augnabliki til að hækka gengið eins og þegar frá líður.`` Það var sem sagt 22. nóvember sem stóð á því að fá þessa peninga inn til þess að hækka gengið í snarheitum og eini vandinn eiginlega sem fram undan er er að það hækki ekki of ört þó að ekki fylgi röksemd fyrir því hvað mundi þá gerast. Nei, það segir hér að ekki verði gripið til efnahagsaðgerða. Með leyfi forseta: ,,Ýmsir hafa orðið til að benda á að þörf sé á meira aðhaldi í rekstri ríkisins. Davíð var spurður hvort hann tæki undir að þörf væri á meira aðhaldi í fjárlögum. ,,Menn hafa beðið um það og knúið á um það að dregið sé úr þenslu. Það er verið að gera það, en það þýðir aftur á móti að tekjur ríkisins minnka. Menn verða auðvitað að átta sig á að þeir geta ekki sett ólíkar óskir í sömu körfuna og fengið þær allar uppfylltar.```` Þeir geta sem sagt ekki farið fram á að fjárlögunum verði beitt til þess að draga úr þenslu því að þá dregur úr tekjum ríkisins og þessar óskir má ekki setja í sömu körfuna því að ekki er hægt að fá þær báðar uppfylltar. Það er mikil ábyrgð í þessu tali og áfram, með leyfi forseta: ,,Ég tel að þrátt fyrir samdrátt geti menn skilað ríkissjóði með viðunandi afgangi.`` Afgangurinn er eitt út af fyrir sig til þess að borga niður skuldir en meginmálið er það að dregið verði úr útgjaldahliðinni en ekki aukið um 20% eins og gerðist á þessu ári sem er að líða. Með leyfi forseta, orðrétt: ,,Efnahagsforsendurnar eru allar í lagi og menn þurfa að átta sig á því og skilja það.`` Efnahagsforsendurnar eru allar í lagi og menn verða að átta sig á því og skilja það. Ég endurtek að allt sem okkur hefur verið flutt um margra vikna skeið í öllum fjölmiðlum hlýtur, ef þetta er rétt, að vera prentvilla eða röng umsögn. Og áfram, með leyfi forseta: ,,Kaupmáttur hefur verið að aukast ...`` Nú er ekki eins og hér stóð fyrr í greininni að hann hafi staðið í stað og ekki rýrnað. Hann hefur verið að aukast. Það kemur ný tilkynning hér síðast í viðtalinu. ,,Kaupmáttur hefur verið að aukast, atvinnuleysi hefur minnkað og staða útflutningsgreina fer mjög ört batnandi.`` Var það að furða að það batnaði aðeins þegar sjávarútvegurinn fær 35% hærra verð í krónum fyrir dollarann sinn en áður. Áfram með leyfi forseta: ,,Afkoma og umhverfi útflutningsgreinanna er afar gott um þessar mundir. Ef þetta heldur þannig áfram efast ég ekkert um að gengið styrkist.`` Þá hefur nú aðeins dregið niður í því að menn þurfi að hafa sérstaka gát á sér ef gengið styrktist og hækkaði of ört. Og, með leyfi forseta: ,,Það er ekki fyrirhugað að hlaupa eftir einhverjum gamaldags aðgerðum eða reddingum eins og tíðkuðust í gamla daga.`` Tilvitnun lýkur og endanlega. En hverjar voru ráðstafanirnar? Bara þessi eina, þetta gamla ráð um að kolfella gengið. Ekkert annað, engu hefur verið beitt, síst í að draga saman útgjöld. Svo mörg voru þau orð, herra forseti, og ástæðulaust að þreyta þetta lengur. Það kemur að því að við höfum frammi heildartillögur með fullbúnu fjárlagafrv. og ástæðulaust að víkja að einstökum atriðum í þessu fjárlagadæmi þess vegna. Það að allar efnahagsforsendur séu í lagi sjáum við m.a. á því hvernig þjóðfélagið logar stanslaust af verkföllum. Við sjáum það á þeirri verðbólgu sem hér er þreföld á borð við það sem er í viðskiptalöndum okkar, þreföld. Með sama áframhaldi --- með því að beita ekki fjárlögunum t.d. --- stefnir í enn hærri verðbólgu. Skuldaaukningin vegna hins gegndarlausa viðskiptahalla er nú orðin slík að við erum í erlendum skuldum komin yfir landsframleiðslu á heilu ári. Það hefur verið rifjað upp í blöðum að eitt sinn sat hér fjármálaráðherra sem tók fram að ef erlendar skuldir færu yfir 60% af landsframleiðslunni þá mundi hann segja af sér. Nú sitja náttúrlega þeir menn sem þessu stjórna sem fastast, enda eru allar efnahagsforsendurnar í lagi. Betur að satt væri. Þá þyrfti maður ekki að bera þann ugg í brjósti sem allir hljóta að gera vegna þessarar stefnu. Enginn hlakkar yfir þessum óförum og allra síst þeir sem að þessum málum vinna og í fylkingarbrjósti standa hér á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Nú fer 2. umr. um frv. til fjárlaga fram. Frv. til fjárlaga er í raun fjárlagarammi sem lagður var fram strax í byrjun þings nú í haust. Sú vinna er unnin undir stjórn fjmrn. sem úthlutar hverju ráðuneyti ákveðinni fjárhæð til að vinna úr. Eftir 1. umr. í þinginu fær fjárln. frv. til meðferðar og yfirferðar. Þessi vinna er unnin fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og í þeirri vinnu er farið yfir útgjöld ráðuneyta, starfsemi þeirra og stofnana ríkisins. Einnig leita fulltrúar sveitarfélaga, félagasamtaka og einstaklinga eftir styrk til ákveðinna viðfangsefna og verkefna til nefndarinnar. Starf fjárln. er í raun mjög fjölbreytt, það er fróðlegt og um margt afar skemmtilegt. Hér er um mikla vinnu og yfirferð að ræða. Í nefndinni er afar gott samstarf hvar sem menn standa í flokki og fyrir það ber að þakka. Starfsmenn Alþingis vinna og þrekvirki á ári hverju. Tækninni fleygir fram og upplýsingakerfið verður fullkomnara og fullkomnara og flýtir fyrir störfum nefndarinnar. Þetta hefur gerbreyst á síðustu árum, þetta er mjög tímasparandi og vinnan er unnin samkvæmt áætlun undir öruggri stjórn og forustu formanns nefndarinnar, Ólafs Arnar Haraldssonar, og varaformannsins, Einars Odds Kristjánssonar. Formaður fjárln. hefur farið yfir efnahagsforsendur, einstaka liði, í langri ræðu hér í dag. Í raun má líkja starfi fjárln. við að koma saman flóknu púsluspili sem hægt er að púsla saman á mismunandi vegu. Á síðustu árum hafa fjárlögin verið afgreidd með tekjuafgangi og að því er stefnt. Þetta er grundvallaratriði. Við stefnum enn að því að rekstrarafangur í fjárlögum verði 3,5 milljarðar í fjárlagagerð ársins 2002. Með þeim hætti erum við að búa í haginn fyrir framtíðina og það höfum við gert á undanförnum árum. Það er mikilvægt fyrir ríkissjóð að eyða ekki um efni fram, nákvæmlega það sama á við um einstaklingana og þetta á við um fyrirtæki og allan rekstur. Segja má að við Íslendingar séum eyðslusöm þjóð og á Íslandi hefur verið viðvarandi viðskiptahalli sem er mjög alvarlegt mál í efnahagsstjórn þjóðarinnar. Úr viðskiptahalla hefur að vísu dregið að undanförnu en ég hef oft velt því fyrir mér hvort við ættum ekki að kenna meðferð peninga strax á seinni stigum í leikskólum. Á það nám mætti byggja áfram í grunnskólum og í framhaldsskólum. Við þurfum að kenna hvernig peningar verða til, um verðmætasköpun, hvað það þýðir að taka lán, hvað þýði að spara og staðgreiða. Þetta veit ég að er gert t.d. í nágrannalöndum okkar. Kerfið sem við búum við er í raun og veru eyðslukerfi. Það er mjög sorglegt þegar ungt fólk, sem er að taka fyrstu sín skref út í lífið verður strax gjaldþrota vegna þess að það kann ekki að fara með það frelsi sem felst í notkun greiðslukorta, felst í því að taka bílalán og í að nota léttgreiðslur eða hvað þetta heitir nú allt saman. Ég er hlynntur frelsinu en frelsinu fylgir ábyrgð. Ábyrgð banka og lánastofnana er mikil í þessum efnum en það er eins og bankarnir verði ábyrgðarlausir ef hægt er að útvega ábyrgð þriðja aðila að lánum. En hvað er það sem brennur á fólki í dag? Það sem brennur á fólki í dag er auðvitað allt sem tengist heilsu og velferð. Og hvernig stöndum við okkur í þeim efnum? Það er talað um að við búum við eitt besta heilbrigðiskerfi í heiminum. Við getum verið stolt af því. Ég er ekki hlynntur einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni, langt í frá. Ég er hins vegar hlynntur sjálfseignarstofnunum eins og Heilsustofnuninni í Hveragerði, Ási í Hveragerði, sem er elliheimili, og rekstri slíkra stofnana. Ég er mótfallinn einkarekstri í heilbrigðisþjónustu. Ef við veltum fyrir okkur því sem fólk er að hugsa um þá hugsar hver og einn um atvinnu og framfærslu. Við getum verið stolt af því að það er nánast ekkert atvinnuleysi á Íslandi og við búum við gott velferðarkerfi. Fólk veltir líka fyrir sér menntun og menningarmálum. Og hvernig stöndum við í þeim efnum? Á Íslandi er gríðarlegt námsframboð. Ég sá m.a. í gær að hæstv. menntmrh. var að skrifa undir samning um að við förum að kenna arkitektúr í Háskóla Íslands, sem ekki hefur verið gert á Íslandi áður.  Síðan er annað sem skiptir miklu máli hér á landi, þ.e. að fólk hefur mikla möguleika á símenntun. Fólk veltir líka fyrir sér samgöngumálum. Við erum sífellt að bæta samgöngukerfi þjóðarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum samt sem áður að stokka upp kerfið hjá okkur. Við þurfum t.d. að verja meiri peningum í tengivegakerfið. Það er ljóst að um 25% af tengivegum landsins eru t.d. í Suðurlandskjördæmi. Það er líka mjög mikið af tengivegum á Norðurlandi vestra, þessum gömlu kjördæmum. Í þessum tveimur kjördæmum eru u.þ.b. 50% af tengivegakerfinu og það er auðvitað mjög brýnt að verja meiri peningum til tengivega.

Og í einbreiðar brýr.

Hv. þm. Kristján Pálsson kallar hér fram í að einnig þurfi að fækka einbreiðum brúm. Ég get tekið undir það og þetta er góð ábending hjá hv. þm. Þegar horft er á þessi mál með sanngirni þá stöndum við okkur í raun og veru vel, þó að alltaf megi gera betur. Stórstígar framfarir hafa átt sér stað á Íslandi í ríkisstjórnartíð Framsfl. og Sjálfstfl. Ef við horfum aðeins til baka, til ársins 1995 þegar Framsfl. kom í ríkisstjórn, þá var gríðarlegt atvinnuleysi hér á landi. Þá stóðu fyrirtæki afar veikt. Og eitt af markmiðum okkar var að auka störf í landinu um 12 þús. störf fram til aldamóta. Við þetta hefur verið staðið. Stundum hafa nú reyndar þeir sem ekki eru mjög hlynntir okkur sagt að við höfum ekki staðið við þetta til fullnustu vegna þess að störfin urðu 14 þús. en ekki 12 þús. En þetta skiptir allt saman miklu máli. Við megum ekki gleyma því að við lifum í síbreytilegu samfélagi. Í augnablikinu eru ýmsar blikur á lofti og við þeim aðstæðum þarf að bregðast. Atvinna og atvinnuuppbygging er og verður grundvöllur að velferð þjóðarinnar. Sjávarútvegurinn er enn undirstaða velferðar þjóðarinnar og um sjávarútveginn verður að ríkja sátt. Í þeirri grein verður einnig að ríkja festa. Menn verða að vita við hvaða kerfi á að búa og við megum ekki sífellt breyta kerfinu með einu pennastriki þannig að los sé á þessari grein. Það hefur orðið hnignun í hugbúnaðar- og tölvugeiranum sem við bundum reyndar miklar vonir við. Sama er að segja um verðbréfamarkaði nú um sinn. Það er auðvitað visst áhyggjuefni að bændur þessa lands bera of lítið úr býtum en við getum verið mjög sammála um það að landbúnaður er mikill á Íslandi og landbúnaðarafurðir okkar eru mjög góðar, hvernig sem á það er litið, hvort sem við erum að tala um hefðbundinn landbúnað eða landbúnað í græna geiranum. Síðan eru líka á döfinni ýmsar hliðarbúgreinar sem skipta landsbyggðina miklu máli eins og landshlutabundin skógræktarverkefni, bæjarvirkjanir, þar sem framleitt er rafmagn úr bæjarlækjum og þess háttar. Þetta á allt að renna stoðum undir atvinnulíf í dreifbýli. Ferðaþjónusta er vaxandi atvinnugrein á Íslandi þó að blikur séu á lofti í þeim efnum, sérstaklega eftir það sem gerðist 11. sept. sl., en Íslendingar standa sig mjög vel í menningartengdri ferðaþjónustu, heilsutengdri ferðaþjónustu og fleira mætti nefna. Ég má til með að nefna, þegar við erum að tala um uppbyggingu t.d. varðandi heilbrigðisþjónustu, að það er verið að byggja mjög myndarlegan barnaspítala í Reykjavík, Barnaspítala Hringsins. Það eru líka áform um að byggja við Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi. Það er mjög brýn framkvæmd og hún er reyndar á teikniborðinu. Þetta skiptir allt miklu máli. Hæstv. heilbrrh. hefur gert sérstaka samninga við Heilsustofnun í Hveragerði um áframhaldandi uppbyggingu þar. Ég sé að hv. sunnlenskir þingmenn nikka til mín og eru greinilega ánægðir með þessar framkvæmdir eins og ég sjálfur. Það á líka við um hv. þm. af Austurlandi sem gengur hér fram hjá mér.

Hvor? Við erum tveir.

Það á við um báða, herra forseti. Fjárln. hefur í seinni tíð beitt sér sérstaklega fyrir ákveðnum byggingarverkefnum, ákveðnum verkefnum sem skipta miklu máli fyrir landsbyggðina. Þar nefni ég fjarkennslu sem hefur gjörbreytt möguleikum fólks á landsbyggðinni til símenntunar. Fjárln. hefur líka lagt heilmikið fjármagn til landshlutabundinna skógræktarverkefna. Þessi verkefni tengja í raun saman dreifbýli og þéttbýli og skipta miklu máli. Menningartengd ferðaþjónusta hefur einnig margoft komið upp og fjárln. hefur styrkt ýmis verkefni þar að lútandi. Þeir styrkir geta skipt mjög miklu máli, t.d. fyrir lítil byggðarlög. Þó að oft og tíðum sé um að ræða tiltölulega lágar fjárupphæðir geta slíkir styrkir skipt sköpum fyrir viðkomandi verkefni. Ýmislegt mætti telja upp í þeim efnum en eins og ég sagði hefur hv. formaður fjárln., Ólafur Örn Haraldsson, talið upp öll þessi verkefni sem skipta svo miklu máli. Stundum hafa þingmenn í þessum sal talað um að gera þurfi eitthvað annað. Við höfum stundum leikið okkur að þeirri hugsun, að gera eitthvað annað. Þegar við horfum á þessi fjárlög sem við erum að leggja fram þá er þar fjöldi verkefna sem við getum talað um að séu eitthvað annað. Af því erum við stolt og eins og ég sagði áðan þá skipta þær upphæðir miklu máli fyrir þau byggðarlög og þau verkefni sem við erum að styrkja.

Herra forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason flutti ljúfa ræðu og drap á margt gott sem væri að gerast og var það ágætt. Ég vil aðeins í upphafi leiðrétta hv. þm. þegar hann sagði að fjárln. starfaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hún starfar á vegum Alþingis, en ég tel þetta hafa verið mismæli. Ríkisstjórnin í sjálfu sér starfar fyrir Alþingi og Alþingi ber ábyrgð á henni. En það sem mig langar til að fovitnast um hjá hv. þm. er varðandi skólagjöldin í háskólanum þar sem er lagt til í fjárlagafrv. að skólagjöldin verði hækkuð um 45%, úr 25 þús. kr. í 35 þús. kr. Nú er ekki gerð tillaga um lækkun á þeim hér á milli umræðna við 2. umr. Er það rangminni hjá mér eða er það einhver misskilningur að fréttir hafi birst af þingflokksfundi framsóknarmanna þar sem samþykkt hafi verið að framsóknarmenn mundu ekki samþykkja svo mikla hækkun og vildu minni hækkun? Ef svo er, ætla þeir þá ekki að koma fram með tillögu um það á þinginu?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að leiðrétta mig. Þegar þingmenn flytja ræður geta þeir gjarnan mismælt sig og það kemur fyrir mig eins og suma aðra eins og gengur. Hafi ég farið rangt með, þá biðst ég afsökunar á því. Hv. þm., sem er virtur skólamaður, dugmikill skólastjóri, spyr um skólagjöld. 

Herra forseti. Ég ítreka spurningu mína: Mun þingflokkur framsóknarmanna beita sér fyrir lækkun á þeim innritunargjöldum sem boðuð eru í fjárlagafrv., þ.e. þeirri 45% hækkun sem þar er boðuð? Mun þingflokkur framsóknarmanna beita sér fyrir því að þau verði lækkuð frá því sem þau eru í fjárlagafrv.? Hefur þingflokkur framsóknarmanna fjallað um hækkanir á innritunargjöldum í framhaldsskólum þar sem þau eru líka hækkuð um 40% í fjárlagafrv.? Þetta eru grundvallaratriði í uppbyggingu menntunar hér á landi og ég vil gjarnan heyra hvað þingflokkur framsóknarmanna ætlar að gera í þessum efnum.

Herra forseti. Það er alveg ljóst eins og ég sagði áðan að þingflokkur Framsfl. vill ekki rugla saman skólagjöldum og innritunargjöldum og við munum beita okkur fyrir því að innritunargjöldin í háskólanum verði 30 þús. kr. eins og við erum að tala um. Svar mitt er þess vegna já.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að inna eftir því hvort hæstv. fjmrh. er til staðar á þinginu.

Forseti vill láta þess getið að hæstv. fjmrh. er til staðar og forseti mun sjá til þess að hann gangi í salinn áður en langt um líður. Samkvæmt tölvubúnaði okkar er hann ekki langt undan.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan doka við þangað til hæstv. fjmrh. er kominn í salinn. Ég vil að hann heyri upphafsorð mín og þegar ég er búinn að segja það sem mig langar til að hann heyri, þá bregðist hann væntanlega við því í lok ræðu minnar. Virðulegur forseti. Ég vil því doka við meðan hæstv. ráðherra er að gera sig tilbúinn til að koma hingað í sal. 
             Virðulegur forseti. Ég mun beina fyrirspurn til hæstv. samgrh. en það verður síðar í ræðu minni. Ég get ekki áætlað það í tíma, mér sýnist að það verði einhvern tíma fyrir miðnætti.

Forseti vill geta þess að nú gengur hæstv. fjmrh. í salinn þannig að hv. þm. getur haldið áfram ræðu sinni.

Ég þakka fyrir. Virðulegi forseti. Ég vil byrja á, með leyfi forseta, að vitna í fræðirit Henrys Hazlitts, Hagfræði í hnotskurn. Ég þakka ungum sjálfstæðismönnum fyrir að senda mér þetta rit sem er mjög hagnýtt þegar maður er að velta fyrir sér ýmsum lögmálum. Mig langar að hefja mál mitt með því að vitna í bls. 18 þar sem segir að draga megi alla hagfræðina saman í eina lexíu, og þá lexínu í eina málsgrein. Ég efast ekki um að hæstv. fjmrh. er sammála mér í því að hér er um ákaflega merkilega setningu að ræða. Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Hagfræðin felst í því að líta ekki aðeins á skammtímaáhrif stefnu eða ákvarðana heldur einnig á langtímaáhrifin, og að skoða afleiðingarnar ekki aðeins fyrir einn hóp heldur fyrir alla hópa.`` Þetta tel ég, virðulegur forseti, að eigi að vera markmið allra þeirra sem vinna að fjárlagagerð og eru kjörnir til þess að vinna fyrir fólkið í landinu og mér finnst ástæða til að draga þetta fram vegna þess að mér finnst ekki vera unnið eftir því markmiði sem í hagfræðinni er dregið í eina setningu. Virðulegi forseti. Ég ætla að vitna í þessa ágætu bók, Hagfræði í hnotskurn, á bls. 20, þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Því miður er það oft svo, að vondu hagfræðingunum tekst betur upp að kynna almenningi röng viðhorf sín en hinum góðu tekst að kynna réttu viðhorfin. Menn kvarta oft yfir því, að lýðskrumurunum takist betur að sannfæra fólk um þá hagfræðilegu þvælu sem þeir hafa á stefnuskrá sinni, en hinum heiðarlegu sem reyna að sýna fram á hvað er rangt við hana. En ástæðan fyrir þessu er ósköp einföld. Hún er sú að lýðskrumararnir og vondu hagfræðingarnir eru að kynna hálfsannleik. Þeir fjalla aðeins um bein áhrif á einn hóp, og þeir geta oft haft rétt fyrir sér svo langt sem það nær. Svarið við þessu felst í því að sýna fram á að stefnan hafi einnig í för með sér óæskileg langtímaáhrif eða að sýna fram á að gróðinn fyrir þennan eina hóp stafi einungis af því að gengið sé á hlut einhvers annars. Svarið felst í því að bæta við og leiðrétta hálfsannleikann með hinum helmingnum. En það að taka með í reikninginn öll helstu áhrif ákveðinnar stefnu á alla, krefst oft langrar, flókinnar og leiðinlegrar röksemdafærslu. Flestum finnst erfitt að átta sig á henni og verða fljótt leiðir og hætta að fylgjast með. Vondu hagfræðingarnir færa sér þetta í nyt með því að sannfæra fólk um að það þurfi ekki einu sinni að reyna að fylgjast með röksemdafærslunni eða dæma á grundvelli hennar þar sem hún sé einungis ,,klassísk hagfræði``, ,,markaðshyggja``, ,,köld frjálshyggja`` eða hvaða annað slagorð sem þeim þykir vænlegt til árangurs.`` Virðulegi forseti. Tilvitnun er lokið. Ég hygg að ég þekki hæstv. fjmrh. það vel að við deilum sameiginlegri skoðun á því atriði sem ég vitnaði til, sem að mínu mati ásamt með nokkrum öðrum gullsetningum, er lykilatriði hagfræðinnar. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. verði hér þangað til ég segist hafa sagt það sem mig langar til að segja við hann þannig að hann geti brugðist við í lok ræðu minnar ef hann telur þess þurfa. Hef ég þá ræðu um fjárlögin 2002. Virðulegur forseti. Alþingi hlýtur að gera kröfu til þess að stofnanir ríkisvaldsins séu samstilltar í þeim áætlunum og áformum sem eru lögð fyrir þingið. Í haust þegar frv. til fjárlaga var lagt fram var munur á spá Þjóðhagsstofnunar og ,,óskaspá`` sem ég leyfi mér að kalla spá fjmrn. Það er orðið ljóst núna að a.m.k. raunhæfnisspár þess síðarnefnda, þ.e. fjmrn., stenst ekki miðað við öll þau álit og ábendingar sem skoðaðar hafa verið og þær spár sem gerðar hafa verið af hinum ýmsu stofnunum allt frá OECD til almennra banka á Íslandi. Virðulegi forseti. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram þá sagði ég við 1. umr., og er ástæða til að rifja það upp, að það minnti nokkuð á handmálaðan bíl. Bíllinn getur litið nokkuð vel út í fjarlægð en þegar nær kemur má greina misfellur og niðurstaðan verður að umræddur bíll sé fjarskafallegur. Þannig, virðulegur forseti, vil ég líta á þetta fjárlagafrv. sem lagt var fram á fyrsta degi þingsins, að það líti nokkuð vel út en þegar grannt er skoðað, eins og raunin er orðin á, standist frv. ekki. Það stenst ekki. Það sést best á því að hæstv. ríkisstjórn er að boða niðurskurð sem hefði átt að vera fyrirsjáanlegur strax þegar frv. lagt fram þó svo að unnið hafi verið við frv., virðulegur forseti, frá því á vordögum. Ég þarf ekki annað en að minna á að minni hluti fjárln. hefur frá 1995, mjög greinilega í hverju einasta sameiginlegu minnihlutaáliti og síðan í áliti 1. minni hluta frá síðustu kosningum, greinilega bent á í hvað stefndi. Varað hefur verið við viðskiptahallanum. Varað hefur verið við auknum lántökum og varað hefur verið við því sem mundi óhjákvæmilega koma með þessum mikla viðskiptahalla sem við höfum búið við. Viðskiptahalli á fjórum árum er 200 milljarðar. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að 20 milljarða vantar til að standa undir þessum ósköpum. Menn geta þá bara reynt að velta því fyrir sér hvert gatið í íslensku fjárlögunum, sem er upp á 230 milljarða, verði. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að gerast spámaður. Ég er bara að velta upp stöðunni sem blasir við. Upphafsorð fjárlagafrv., með leyfi forseta, eru svona: ,,Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2002 endurspeglar að mörgu leyti breytta stöðu efnahagsmála. Eftir kröftuga efnahagsuppsveiflu síðustu ár hefur hagkerfið færst nær jafnvægi á nýjan leik.`` Virðulegur forseti. Ég er að vitna til frv. til fjárlaga sem lagt var fram 1. október. Þar segir að hagkerfið sé að færast til jafnvægis á nýjan leik. Þetta er nú m.a. ástæðan fyrir því að ég bið hæstv. fjmrh. að hlýða á orð mín. Á tíu mánaða tímabili höfum við búið við gengisfellingu sem er yfir 20%, nánar tiltekið 23%. Er það að hagkerfið sé að færast til jafnvægis? Er það að hagkerfið sé að færast til jafnvægis að dollarinn sem kostaði 76 kr. fyrir 13 mánuðum kostar í dag 110 kr. eða nálægt því? Erum við að færast nær jafnvægi? Er að furða þó að spurt sé? Er að furða þó að spurt sé þegar allir samningar sem við höfum gert erlendis í dollurum, hækka um sem nemur 25%? Er furða þó að spurt sé: Erum við að færast nær jafnvægi? Ég hef á undanförnum mánuðum eða frá því að ríkisreikningurinn fyrir árið 2000 kom út núna í júlí, bent á í hvað stefndi, m.a. í viðtali við Stöð 2. Ég hef einnig reynt að benda á og draga fram í ljósið og beint kastljósi að gífurlegri skuldasöfnun einstaklinga, ríkisins og ríkisfyrirtækja. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að ég tel að allt of margir láti sér fátt um finnast. Einstaklingar og fyrirtæki, samkvæmt fyrirspurn sem ég lagði hér fram fyrir skömmu síðan, hafa tekið lán erlendis sem nema 661,7 milljörðum. Geta menn gert sér grein fyrir því hvað þessi lán hafa hækkað bara frá 15. október? Þessi lán hafa hækkað sem nemur 26 milljörðum í íslenskum krónum. Þetta eru skuggalegar staðreyndir sem ekki verður móti mælt. Þessar lántölur eru samkvæmt svari hæstv. fjmrh. við fyrirspurn sem lögð var hér fram einhvern tíma að kvöldi dags. Skuldir sjávarútvegsins eru líklega kringum 200 milljarðar. Ekki hefur tekist að fá upplýst hversu miklar skuldir sjávarútvegsins eru, jafnvel þó að hér hafi legið frammi fyrirspurn á annan mánuð til hæstv. sjútvrh. þar sem spurt er einfaldlega: Hverjar eru skuldir sjávarútvegsins? Virðulegur forseti. Ég hlýt um leið og ég segi þetta að inna eftir því hversu langan tíma ráðuneytin hafa til að svara fyrirspurnum sem eru lagðar hér fram og óskað er skriflegs svars. Ég tel að sú mikla skuldasöfnun sem ég er hér að ræða sé grunnurinn að því gengishrapi og verðbólgu sem við búum við. Þetta er að mínu mati og margra annarra grunnurinn að því gengishrapi og verðbólgu sem við búum við. Skuldir ríkisins, sem ég veit að hæstv. fjmrh. er ekki sáttur við, eru metnar 413 milljarðar. Það er engu að síður staðreynd að í lok árs 2000 eru skuldir íslenska ríkisins 413 milljarðar og þær jukust um 30 milljarða eða 29,9 milljarða á árinu. Er þetta jafnvægi, herra forseti? Er þetta jafnvægi sem efnahagskerfið er að leita eftir? Hvar eru merki um jafnvægi? Finnast þau merki í nauðungaruppboðsauglýsingum upp á margar síður dag eftir dag, svo ég vitni bara, virðulegur forseti, til 8., 9. og 10. nóvembers sl. þegar þrjár heilsíðuauglýsingar birtust um nauðungaruppboð? Er það merki um jafnvægi? Er það merki um jafnvægi, virðulegur forseti, að það eru að meðaltali tvö fyrirtæki sem fara á hausinn á hverjum degi á mánaðartímabili, miðað við septembermánuð? Er það að leita jafnvægis í efnahagskerfinu? Er það jafnvægið í efnahagskerfinu þegar um 50 fyrirtæki eru stofnuð með nýrri kennitölu? Samkvæmt upplýsingum er verið að stofna 50 ný fyrirtæki og leikur grunur á að svokallaður kennitöluleikur, sem ég hef áður nefnt í þessum sölum, sé í gangi, þ.e. að verið sé að hlaupa frá einu fyrirtæki á hnjánum og stofna annað ofan í sárin. Skyldi það bera vott um jafnvægi? Svo er verið að ræða um árangurslaust fjárnám. Hvað er árangurslaust fjárnám? Ef virðulegur forseti hefur tekið eftir því þá er margsinnis verið að kynna árangurslaust fjárnám. Hvað þýðir það? Það þýðir að einstaklingar hafa farið á hausinn og eignirnar eru ekki metnar á 150 þús. kr., þ.e. að ekki sé hægt að reikna með að þeir sem gera kröfu nái 150 þús. kr. af viðkomandi aðilum. Þá er um að ræða árangurslaust fjárnám. Árangurslaust fjárnám á Íslandi er í þúsundavís í dag. Það er í þúsundavís og það er skelfilegt. Virðulegur forseti. Ég get sleppt hæstv. fjmrh. við að hlusta á tölu mína því að ég hef tínt upp þau lykilatriði sem ég tel að ráði þeirri stöðu sem við erum nú í. En ég ítreka að í fimm nefndarálitum, litið til baka, er hægt að sjá viðvörunina frá minni hlutanum, fimm ár aftur í tímann, um það sem er að gerast núna nákvæmlega. Á hverju skyldi þetta álit nú vera byggt? Ætli það sé frá þeim sem hér stendur? Ætli það sé frá þessum skörpu náungum sem hafa setið í minni hluta fjárln.? Nei, það er ekki þaðan. Það er nefnilega fengið frá þeim stofnunum sem hæstv. ríkisstjórn ber að leita til, Seðlabankanum, OECD og Þjóðhagsstofnun. Tilvitnanir okkar í minni hlutanum eru gegnum allan tímann beint í þessa sömu aðila. Það er virkilega ástæða til að rifja þetta upp vegna þess að menn hafa sagt hér æ ofan í æ, skipstjórinn á skútunni, hæstv. forsrh., hefur sagt að hér sé allt í lagi. Fólk þarf bara að endurnýja bílana sína. Fólk þarf bara að endurnýja tækin sín. Það er ósköp eðlilegt þegar sólin er hátt á lofti að þá streymi fjármunirnir til fjárfestinga, þessara fjárfestinga sem ég er að geta um. Þeir sem, eins og ég sagði áðan, virðulegur forseti, fylgjast með vita að ástandið hefur versnað. Það þarf ekkert annað en að líta á síður dagblaðanna, eins og ég sagði áðan. En þeim sem ekki virða þessar viðvaranir sem ég hef haft uppi varðandi skuldasöfnun og þær nauðungaruppboðsauglýsingar og annað sem uppi hefur verið, má líkja við strúta sem stinga hausnum í sandinn. Virðulegur forseti. Ég nefni hæstv. forsrh. og hv. þm. Kristján Pálsson sem hafa rætt um þessi mál eins og þeir búi í annarri veröld en almenningur í þessu landi. Því nefni ég þessa einstaklinga, virðulegur forseti, að í umræðu um frv. til fjáraukalaga fyrir nokkrum dögum síðan kom hv. þm. Kristján Pálsson og sagði: ,,Hér er ekkert að. Hér er nóg vinna. Allir eru í vinnu og hvað er þá að?`` Það sem er að er það sem er að byggjast upp í kerfinu. Ég sagði: Ég vara við því ástandi sem verður í febrúar. Ég vildi óska þess að það sem ég er að segja hér stæðist ekki. En ég hef líka sagt hér áður, herra forseti, úr þessum stól að ég óskaði þess að þau nefndarálit sem við höfum flutt fyrir hönd minni hluta fjárln., stæðust ekki. Komið er í ljós, virðulegur forseti, að hvert einasta orð stenst. Með tilvitnun í hverja, virðulegur forseti? Þá merku stofnun OECD, þá merku stofnun Þjóðhagsstofnun og þá merku stofnun Seðlabanka Íslands. Ég bendi hv. þingmönnum á að rétt er að líta í þessi nál. því þá geta menn séð að hvert einasta orð sem ég hef sagt stendur þar. Ég vitna enn í fjárlagafrv., með leyfi forseta. Þar stendur m.a.: ,,Verulega hefur dregið úr innlendri eftirspurn og viðskiptahalli minnkar ... á næstunni.`` Ég gerði þetta líka, virðulegur forseti, að umtalsefni við 1. umr. fjárlaga. Vonandi standast þessar fullyrðingar, eða ætti ég að segja væntingar. Vissulega er rétt að viðskiptahallinn í lok september var ekki nema 32 milljarðar ofan á þann viðskiptahalla sem var uppsafnaður áður --- það er alveg rétt. Það hefur hægt verulega á --- á móti 47 milljörðum á sama tíma í fyrra. Það hefur hægt verulega á. Það er auðvitað gott. En hver skyldi ástæðan vera fyrir því að fólk sem hefur leiðst út í að kaupa bíla með einhvers konar samningum þar sem það borgar allt að 200--500 þús. kr. til að losna við bíla sem eru með áhvílandi lánum upp á 2--4 millj. Hvað ætli sé á ferðinni þar? Hvað ætli sé að gerast? Ég hef ósköp lítið heyrt um þessar væntingar frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Þá var verið að spá 4% verðbólgu. Verðbólgan er núna á 9%, milli 8--9%. Á tveimur mánuðum hefur verðbólgan flogið upp um yfir 2%. Minnugir þess að 5,9% verðbólga er viðmiðun í almennum kjarasamningum og að ef verðbólgan fer yfir 5,9%, þá hafi einstök verkalýðsfélög rétt til að segja upp kjarasamningunum. Það eru engin ráð til þess að ná verðbólgunni niður fram til febrúar nk., úr því að vera milli 8--9% niður í 5,9%. Það er alveg sama hvaða hagfræði er beitt. Ég er búinn að lesa það mikið í hagfræðibók sem ég fékk að gjöf frá ungum sjálfstæðismönnum. Ég leyfi mér að vitna í það sem ég tel að séu lykilatriði hagfræði. Virðulegur forseti. Sú þróun sem er í gangi leiðir óhjákvæmilega til minni tekna hjá ríkissjóði, segir í þessu frv. En tekjur af sköttum, ef við rifjum það upp, hafa snarhækkað, a.m.k. það sem af er. Ég ætla ekkert að spá frekar um framhaldið en ég hef gert hér um það hvað fram undan er. En ég er þess fullviss að staða ríkissjóðs mun enn versna. Það sannast á því að hæstv. ríkisstjórn er með á prjónunum, eins og hér stendur í blaði allra landsmanna, niðurskurð upp á 3--3,5 milljarða. Þetta á bara að gerast með einu pennastriki eins og frægt er orðið. Hvað er það sem menn eru að velta fyrir sér að draga saman? Jú. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,... hugsanlega verður gildistöku laga um fæðingarorlof frestað að einhverju leyti, samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins. Einnig hefur komið til tals að fresta að hluta til eða öllu leyti gerð hugbúnaðar fyrir ríkisbókhald og Landsskrá fasteigna ...`` Hvernig stendur það mál, virðulegi forseti? Það stendur þannig að búið er að gera samning um þessi verk, það er búið að ráða um 30 manns í vinnu til að vinna þessi verk. Hvað kostar að rifta þessum samningum? Síðan er bent á að til greina komi að skera niður til vegamála. Hvað er búið að skera niður til vegamála á síðasta ári? 1.400 millj., ekki miðað við þetta fjárlagafrv. heldur miðað við síðasta fjárlagafrv. Þá er búið að skera niður sem nemur 1.400 millj., 1,4 milljörðum. Í sama blaði, blaði allra landsmanna, er gerð grein fyrir útgjaldatillögum eins og hér hafa verið ræddar í dag og þær kynntar lið fyrir lið með löngum skýringum, útgjaldahækkanir upp á 2,2 milljarða. Halda menn að það séu eðlileg vinnubrögð, á sama tíma og boðuð er útgjaldaaukning upp á 2,2 milljarða, að menn flaggi samtímis einhverjum hugsanlegum niðurskurði upp á 3--4 milljarða? Hið eina sem hefði verið eðlilegt í þeirri stöðu sem upp var komin hefði verið að ríkisstjórnin áttaði sig á að rétt væri að fresta 2. umr. fjárlaga. Það var það eina sem rétt var. Virðulegi forseti. Ég hef setið í fjárln. síðan 1995 og hef smám saman verið að læra á þann frumskóg og alls konar hliðarvegi í þeirri vinnu. Hins vegar mun maður þó ekki skilja flækjuna, alla taugaflækjuna, nema hafa setið í hópi þeirra sem skipar meiri hluta. Því er ekki hægt að neita að minni hluti fjárln. fær í tilkynningaformi það sem meiri hlutinn ákveður og meiri hlutinn fær í tilkynningaformi það sem ríkisstjórnin ákveður. Svo á þessi nefnd að heita sjálfstæð nefnd á vegum Alþingis. Í fjárlagafrv. var áætlað að afgangur á ríkissjóði fyrir árið 2002 yrði 18,6 milljarðar. Þetta var áætlunin, um það bil 2,5% af landsframleiðslu. Hver er stefnan nú? Það hefur komið fram í mörgum ræðum í dag. Stefnan er nú að það skuli verða afgangur upp á 3--3,5 milljarða. Það er dálítill munur, frá 3,5 milljörðum upp í 18,6 milljarða. Á hve löngum tíma, virðulegi forseti? Á röskum mánuði. Á einum og hálfum mánuði hefur bókstaflega allt hrunið í þessu fjarskafallega frumvarpi sem ég líkti áðan við handmálaðan bíl. Lánsfjárafgangur er áætlaður, hversu hár? Hversu há átti sú tala að vera? 41 milljarður kr., lánsfjárafgangurinn. En til þess að það náist þarf að koma til 21 milljarður kr. vegna sölu eigna frá fyrra ári og 20 milljarðar vegna eignasölu ársins. Ég gat ekki annað en fagnað því, virðulegi forseti, að áætlað var að greiða með þessum fjármunum 25 milljarða af skuldum og þar af áttu 9 milljarðar að fara í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Síðan átti að bæta stöðu við Seðlabankann upp á 7,5 milljarða. Þetta voru áformin í haust. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég hef enga trú á að þessi áform eða væntingar standist. En dæmið var svona í mjög einfaldri mynd. Ég segi, eins og ég sagi í upphafi ræðu minnar, að það er ekki nóg að þetta líti vel út í fjarlægð. Það er ekki allt gull sem glóir ef hlutirnir eru skoðaðir í samhengi. Sá mismunur sem var á þjóðhagsspá og óskaspá fjmrn. olli mér áhyggjum í haust. En sú skekkja, sá mismunur sem þá var, var lítill mismunur, þar tek ég undir orð hæstv. fjmrh. Þar gæti skeikað 1%. Nú er bara mikið verra dæmi komið upp. Hvorug spáin stenst og það er ljóst. Ef ytri skekkjumörk eru notuð þá er staðan verulega slæm miðað við þær spár sem nú liggja fyrir. Ljóst er að tekjur af sölu eigna er það eina sem getur bjargað. Ef ekki tekst að selja þessar eignir þá er ekki nóg með að þessu fjárlagafrv. verði að einhverju leyti breytt núna. Það þarf að taka verulega á á næstu mánuðum til viðbótar ef ekki tekst að semja við kjölfestufjárfesta, t.d. varðandi sölu á Símanum. Menn hafa ekki rætt þetta mikið í dag. En þetta er staðan. Ef það verður ekki orðið klárt og ljóst á næstu vikum eða næstu dögum, þá horfir illa fyrir þessu fjárlagafrv. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir það áður að skuldir ríkisins eru enn að aukast. Þær eru 413 milljarðar í árslok 2000 samkvæmt ríkisreikningi. Þær höfðu aukist um 30 milljarða á því herrans ári. Ég vísa í endurskoðaðan ríkisreikning fyrir árið 2000, þetta plagg frá Ríkisendurskoðun. Þar eru alvarlegar viðvaranir á ferðinni. Það er ekki að búast við að eitthvað hafi batnað ef ljóst er að viðskiptahallinn er yfir 200 milljarðar á þremur og hálfu ári. Ég er búinn að fara yfir það áður hversu mikið hallinn hefur minnkað en það stefnir samt, miðað við lok september, í að viðskiptahallinn hafi verið þá um 32 milljarðar. Mér er ekki kunnugt um að það hafi gerst nein galdraverk þannig að þessi 32 milljarða halli hafi minnkað. Seðlabankinn greip inn í gang efnahagslífsins. Með hverju? Seðlabankinn greip inn í með kaupum á krónum til þess að koma í veg fyrir gengislækkun. Margir milljarðar voru notaðir til þeirra kaupa. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég efast nú um þær gjörðir bankans. Ég tel að þeir hafi ætlað að stýra því sem ekki var hægt að koma í veg fyrir. Ég tel að þeir hafi gripið of fljótt inn í og að á þeim bæ þurfi að skoða mjög vel til hvaða efnahagsaðgerða á að grípa við þær aðstæður sem nú ríkja. Lögum um Seðlabankann var breytt. Það var gert og staðfest með lögum í maí sl. Meiningin var sú að það mundi tryggja stöðugt verðlag. Þær væntingar hafa ekki gengið eftir en þó er rétt að geta þess að Seðlabankinn hefur ekki enn þá tilgreint hvað er átt við með orðalaginu ,,stöðugu verðlagi``. Ég krefst þess, virðulegur forseti, að Seðlabankanum verði gert að skýra út hvað átt var við, þegar lögin voru sett í maí, þegar talað var um stöðugt verðlag. Verðbólgan er upp á 8--9%, tvöfalt hærri en í nokkru öðru nágrannalandi. Seðlabankinn hlýtur að hafa þá skyldu að útskýra umrætt markmið. Stýrivextir á Íslandi eru tvöfalt og þrefalt hærri en í viðmiðunarlöndunum, t.d. í Evrópu. Ég nefni Noreg. Stýrivextir á Íslandi eru fjórfalt hærri en í Bandaríkjunum. Virðulegur forseti. Þetta segir allt sem segja þarf um þennan vanda. Hann er ekki meðfæddur, hann er áskapaður að mestu leyti, virðulegur forseti. Þetta er áskapaður vandi hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar með aðgerðaleysi, stefnuleysi og sofandahætti. Þess vegna erum við komin í þá stöðu sem við erum í. Ég tel sennilegt að inngrip með lækkun vaxta hefði getað orðið krónunni til styrkingar. Það vald er í höndum Seðlabankans og þegar Seðlabankanum var afhent þetta vald taldi ég að um rétta gjörð væri að ræða. En ef tregða bankans til sveigjanleika eftir aðstæðum verður of mikil kemur upp í hugann hjá undirrituðum efasemdarhugsun varðandi þetta efni. Mín skoðun er sú, virðulegur forseti, að núna hefði þurft að vera búið að lækka vexti um 3% í stað 0,9%. Virðulegur forseti. Ég hef nokkuð fyrir mér í þessu efni en ég sé ekki ástæðu til að rekja miklu meira af hagfræðikenningum frá öðrum svo ég læt nægja að setja þetta svona fram. Ég get samt ekki annað, virðulegur forseti, en borið nokkra virðingu fyrir þeim sem standa fast í fætur og eru trúir sannfæringu sinni, eins og Seðlabankinn virðist vera, gegn þeim þrýstingi sem hann býr við. Ég get ekki annað en borið virðingu fyrir mönnum sem eru staðfastir. Aftur að því frv. sem ég er að ræða, fjárlagafrv. Afgangur ríkissjóðs var fyrst og fremst áætlaður af sölu eigna ríkisins. Ég hef miklar áhyggjur af því að samdráttur verði of harkalegur og ég hef líka áhyggjur af því að söluáform gangi ekki eftir. Síðan velti ég fyrir mér við þessar aðstæður hvort arðkröfur kjölfestukaupenda geti leitt til samdráttar sem mest muni finnast fyrir í dreifðari byggðum landsins. Hvað ætli sé að gerast, virðulegur forseti, þegar verið er að leggja niður hvert Landsbankaútibúið á fætur öðru og þegar verið er að loka hverri póststofunni á fætur annarri úti um allt land? Aðallega er þó verið að gera það í hinum dreifðari byggðum. Og hvaða áhrif hafa þessar gjörðir? Það er dýrt í litlu þorpi þegar tveir missa starf, það er mikið mál. Þetta er að gerast víðs vegar um landið og það er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af framgangi þessarar sjálfstæðu einingar sem er póststofnunin eða Íslandspóstur og síðan Landsbanki Íslands. Það eru þeir aðilar sem ég er að ræða um, virðulegur forseti. Sett voru upp, virðulegur forseti, ýmis viðvörunarljós í umræðum um tvenn síðustu fjárlög af hálfu okkar jafnaðarmanna. Það var ekki hlustað á þau orð, allra síst af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Staðreyndin er þó sú að ýmsir einkaaðilar voru betur á tánum vegna þeirra viðvarana sem komu fram í minnihlutaáliti fjárln., og það er vel. Einkaaðilarnir hlustuðu en hæstv. ríkisstjórn skellti skollaeyrum við. Það var ekki hægt að vekja hana af þyrnirósarsvefninum. Þó ættu allir menn, virðulegur forseti, að muna að áætlanir fyrir síðasta ár og það ár sem nú er að líða hafa brugðist. Ríkisreikningur fyrir sl. ár segir sína sögu um raunniðurstöðu fjárlaga. Herra forseti. Við þessa umræðu er ástæða til að nefna að þær fjárlagatillögur sem hæstv. ríkisstjórn leggur fyrir Alþingi eru niðurstöður ráðuneytanna. Minni hluti fjárln. fær ekki að sjá tillögur forstöðumanna hinna ýmsu stofnana nema með því að fara krókaleiðir. Ef rétt er, sem heyrst hefur, að forstöðumönnum stofnana sé nánast bannað að fara beint til fjárln. til að kynna niðurstöður sínar og tillögur sem þeir leggja fram er ljóst að hér er um að ræða óþolandi gjörð. Líklega er rétt að kryfja hæstv. ráðherra um hvort þeir séu virkilega að láta þau boð út ganga að forstöðumenn stofnana eigi ekki að leita eftir því að fá að skýra fjárln. beint frá tillögum sínum varðandi fjárlagagerð. Virðulegur forseti. Ég ætla að stoppa við í þessari ræðu vegna þess að hæstv. heilbrrh. er í salnum. Fyrir fjárln. hafa verið lögð gögn úr þeim málaflokki eins og reyndar undanfarin ár. Landspítali -- háskólasjúkrahús, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og St. Fransiskusspítalinn í Stykkishólmi og nokkrir aðrir aðilar hafa komið og lagt gögn sín fyrir. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. hvort hann hafi gert sér ljósa þá mynd sem við blasir ef við eigum að taka mark á því sem forustumenn þessara stofnana leggja fram. Ef svo er --- að taka eigi mark á því miðað við fjárlög sem fyrir liggja --- sýnist mér að það slagi hátt í milljarðinn sem vantar til að mæta þeim kröfum sem settar eru fram. Þó er ég ekki að tala um ýtrustu kröfur. Stofnanirnar telja að til tækjakaupa einna þurfi 200 millj. Hver er áætlunin, hvað er lagt til? Lagt er til að veita 20 millj. kr. til tækjakaupa, 10% af því sem þörfin er að mati forstöðumanna stofnana. Ég ítreka þá spurningu til hæstv. heilbrrh. hvort hann hafi gert sér í hugarlund í hvað stefni. Það væri ánægjulegt, þó að ekki yrði fyrr en síðar, að fá svar við þeirri spurningu. Ég sé ekki ástæðu til að leggja miklu fleiri spurningar fyrir hæstv. heilbrrh. Þetta er lykilatriðið um hvernig til tekst með rekstur þeirra stofnana sem eru lykilstofnanir landsins í heilbrigðismálum. Þetta frv., virðulegur forseti, sem við erum að ræða segir ríkissjóð vel undirbúinn til að takast á við þann vanda sem nú blasir við. En aðstæðurnar eru breyttar frá því að þetta frv. var lagt fram. Nú blasir við meiri vandi en menn gerðu ráð fyrir við framlagningu frv. Það hlýtur að vera hverjum einasta manni ljóst að þeir einstaklingar sem að einhverju leyti standa höllum fæti eru vanbúnir þeim áföllum sem virðast blasa við. Ríkið er vanbúið því áfalli sem virðist blasa við. Ríkið er að tala um að það þurfi að skila afgangi upp á 3--3,5 milljarða. Mér segir svo hugur um að sá afgangur sé allt of lítill til að mæta þeim erfiðleikum sem við blasa. Ég get ekki, herra forseti, hér á þessari stundu bent á ráð en það eru ýmsir póstar --- ég tek undir með virðulegum varaformanni fjárln. þegar hann segir að það er víða fitulag sem má skera af. Það er rétt. Það fyrsta sem mér kemur í hug, virðulegur forseti, er að sjálfsögðu allur sá kostnaður sem felst, samkvæmt ábendingum Ríkisendurskoðunar, í hinum gífurlegu ferðalögum á vegum hins opinbera sem aukast um 30% á ári, 30% aukning í kostnaði vegna ferðalaga. Virðulegur forseti. Komi ekki tillögur --- þegar ríkisstjórnin vaknar kannski eftir tvo, þrjá daga --- í þá veru að skera þar niður veit ég ekki hvar menn eru staddir. Á fjölmörgum stöðum má skera niður án þess að nokkuð sjái á. Ég held að ýmsar upphæðir ætlaðar málefnum sem eru kannski ekki slæm málefni væru samt betur komnar hjá þeim sem er gert að lifa af 73 þús. kr. á mánuði. Þar á ég við öryrkjann, einbúann sem hefur ekki aðrar tekjur en þessar rúmlega 73 þús. kr., og þar ætti að bæta um. Meðal okkar jafnaðarmanna eru ríkjandi þau sjónarmið og viðmið að við viljum jafna leikinn. Við viljum gera öllum jafnt undir höfði hvað varðar aðgang að menntun, heilbrigðisþjónustu og atvinnuþátttöku. Þess vegna höfum við sagt: Við höfnum skólagjöldum. Þess vegna höfnum við, virðulegur forseti, sköttum á bætur. Þess vegna höfnum við auknum álögum á landsbyggð í formi flutningskostnaðar. Þess vegna teljum við ástæðu til að skoða mismunun með skattlagningu og jafna aðstöðumun. Ég vitna til aðgerða sem bræður okkar Norðmenn hafa uppi varðandi dreifbýlið. Ég tel að við getum fundið þar hugmyndir sem við getum nýtt okkur til að jafna þann aðstöðumun sem er á milli dreifbýlis og þéttbýlis á Íslandi. Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að lengja þessa umræðu og það verulega. Það er ástæða til þess, virðulegur forseti, að á einhvern hátt sé athygli fjölmiðla beint að þeirri stöðu sem við raunverulega erum í. Og hver er sú staða, virðulegur forseti? Hún er sú að ríkissjóður skuldar 413 milljarða, að einstaklingar og fyrirtæki hafa tekið lán erlendis sem nemur 661,7 milljörðum, að skuldir útgerðarinnar eru 200 milljarðar. Það er ástæða, virðulegur forseti, til að lengja umræðuna bara til að vekja athygli á þeirri stöðu sem menn hafa helst ekki viljað fá upp á borðið. Verulegur áherslumunur er varðandi ráðstöfun fjármuna, a.m.k. á milli ríkjandi stjórnarflokka og þess sem hugmyndir okkar jafnaðarmanna ganga út á. Þess vegna, virðulegur forseti, ætla ég að halda áfram að fara yfir það sem verður að gera og hefði átt að vera byrjað á fyrir þremur árum í stað þess að láta fljóta að feigðarósi eða, eins og sagt hefur verið, að kapteinninn á skútunni liggi bara í ljósaböðum á meðan skútuna ber upp á sker. Virðulegur forseti. Til að tryggja efnahagslegan stöðugleika verður að vera viðvarandi hagvöxtur og jafnvægi milli útflutnings og innflutnings. Þetta eru grundvallaratriðin. Hvað höfum við búið við á undanförnum árum? Við höfum búið við það að viðskiptahallinn hefur verið gífurlegur, í kringum 200 milljónir á þremur og hálfu ári. Þetta grundvallarlögmál sem ég var hér að lesa upp og fara með er brotið. Það er nauðsyn að ná stöðugleika á vinnumarkaði hvað varðar átök um laun. Samkvæmt kenningunni þarf framleiðni atvinnulífsins að skapa svigrúm til launabreytinga. Ríkisstjórn verður að reka trúverðuga efnahagsstefnu með skýrt markmið sem tryggir stöðugleika og lága verðbólgu, jöfnun lífskjara og tekjuskiptingar. Virðulegur forseti, það sem ég er að fara með hér eru lykilatriðin í hagfræði og hagstjórn eins samfélags. Eins og efnahagsstefnan hefur verið rekin hefur ekki verið tekið mið af heildarhagsmunum, en sáttin, ef svo má segja, er rofin og það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á því. Í þeim átökum sem hafa orðið um það sem er til skiptanna hafa sérhagsmunir í vaxandi mæli orðið ofan á. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er ekki mótuð miðað við þarfir atvinnulífsins og forsendur kjarasamninga. Það sést best á því að verðbólgan og stöðugleikinn hefur ekki verið meginviðfangsefni ríkisstjórnarinnar. Í því sambandi má segja að jöfnun lífskjara sé ekki viðfangsefni boðaðra skattbreytinga. Ég segi, virðulegur forseti, að þær skattbreytingar sem nú eru boðaðar eru ekki jöfnun lífskjara. Það sem er því miður að gerast er að krónan er afgangsstærð, menn sjá ekki fyrir í dag hvar sú þróun endar sem hér hefur verið stofnað til. Vissulega verður fróðlegt að sjá hver viðbrögð ríkisstjórnar verða eftir þessa umræðu þegar kemur til sjálfrar lagasetningarinnar um fjárlög. Sá efnahagslegi samdráttur sem er að gerast núna fyrir augum okkar má heldur ekki verða til þess að menn rjúki í handahófskenndar aðgerðir. Svo mikið hef ég lært, sitjandi í fjárln. á liðnum árum, að handahófskenndar aðgerðir eru ekki til góðs sem sjá má á því hvernig við erum stödd í dag. Virðulegur forseti. Ef hæstv. ríkisstjórn vill ná árangri ber henni, að mínu mati, að ná saman breiðfylkingu allra stjórnmálaafla, vinnuveitenda og fulltrúa launþega til samráðs. Ef ekki, þá munu menn missa heildaryfirsýn og myndast munu alls konar flóknar gildrur sem mjög erfitt verður að greina. Allar skammtímaaðgerðir munu leiða til átaka milli aðila og þá verður enginn til að sinna langtímauppbyggingu kerfis eða aðlögun að nýjum viðhorfum og aðstæðum. Það sem er þungbærast eftir þá góðu möguleika sem við áttum til að viðhalda hógværum stöðugleika er að ríkisfjármál eru í ólestri sem sjá má á því, virðulegur forseti, að útþensla ríkissjóðs hefur vaxið á skömmum tíma úr 20% af vergri landsframleiðslu í 25%. Þetta, virðulegur forseti, er nákvæmlega dæmið sem bar að varast. Fyrir liggur að skattalækkanir á meðal- og hátekjur 1998 og 1999 voru ekki réttmætar því að það voru í rauninni kjarasamningarnir sem tryggðu aukinn kaupmátt en ekki skattalækkanirnar. Ég minni einnig á að Seðlabankinn hækkaði raungengi og ætlaði þar með að stöðva verðbólgu. Til hvers leiddi það? Það leiddi til aukins viðskiptahalla og versnandi samkeppnisstöðu atvinnulífsins. Menn reyndu að mynda nýjan grundvöll með almennum kjarasamningum á síðasta ári. En ríkisstjórnin breytti ekki stefnu sinni. Seðlabankinn var einn að basla við aðgerðir. Gengi krónunnar hefur fallið í skjóli gjaldeyris og fjármálamarkaða. Viðskiptahallinn og útgjaldaþenslan hefur fætt verðbólguna eins og ljóst er. Þetta er, virðulegur forseti, það sem hefur verið að gerast. Ég ætla ekki að svo komnu máli að ræða um skattafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég tel að menn séu að reyna að færa sig að einhverju nýju. En ég hef áhyggjur af hliðaraðgerðum sem fylgja, og ég tala nú ekki um ef menn ætla að flytja skattana frá fjármagni yfir á laun og atvinnu. Virðulegur forseti. Skyldi vera meiningin að flytja skattana frá fjármagni yfir á laun og atvinnuna? Virðulegur forseti. Ég vil beina athyglinni að ábendingum Ríkisendurskoðunar um það sem ábótavant er í meðferð ríkisfjármála. Ég styðst við framsetningu skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta. Og þá er komið að því, virðulegur forseti, að ég óska eftir að fá hæstv. forsrh. hér í sal eða að ég geti verið öruggur um að hann heyri það sem ég beini til hans. 
             Ég treysti því, virðulegur forseti, að ég hafi verið það skýrmæltur að það sem ég fór fram á hafi virðulegur forseti heyrt og ég bíð þá eftir þeim viðbrögðum sem ég óskaði eftir.

Forsrh. er ekki staddur í þinghúsinu.

Virðulegur forseti. Ég óskaði eftir því, eins og ég gat um hér í dag, að hæstv. ráðherrar yrðu tiltækir við umræðuna. Það var móðgun við talsmenn minni hlutans, og reyndar meiri hlutans, í fjárln. að hæstv. ráðherrar skyldu flestir fara úr húsi. Ég geri því þá kröfu, virðulegur forseti, að hæstv. forsrh. verði sóttur og ég skal standa hér og bíða þangað til hæstv. forsrh. þóknast að koma hér í sal.

Þessi umræða hefur staðið alllengi og menn hafa gert vel grein fyrir máli sínu. Forseti telur ástæðulaust að sækja forsrh. Ég óska eftir því við hv. þm. að hann haldi áfram ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Það er komið að þeim stað í ræðu minni þar sem ég óska eftir því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur og hann geti hlýtt á það sem ég hef við hann að segja. Síðan getur hann fengið að fara mín vegna. En ég óska eftir því að hann verði sóttur. Ég er kominn á þann stað í ræðu minni þar sem ég ætla að fara yfir meginvandann sem ríkir í efnahagsstjórn á Íslandi. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að hæstv. forsrh. verði sóttur og á meðan er ég tilbúinn að bíða, og tel ekki eftir mér að bíða með hæstv. forseta.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann muni senn ljúka ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Það er langt í land.

Gert verður matarhlé í hálftíma og fundinum frestað.

Virðulegur forseti. Það er alveg hægt að virða það að hæstv. forsrh. sé upptekinn. En það er ekki hægt að virða það, virðulegur forseti, að stjórnandi forseti Alþingis skuli ekki virða þingmann meira en svo að hann meti að ekki sé ástæða til að kalla eftir hæstv. forsrh. þegar eftir því er óskað. 2. umr. fjárlaga stendur yfir og verið er að ræða efnahagsumræðuna eins og hún stendur. Ég lýsi mikilli óánægju, virðulegur forseti, með þessa afstöðu þína sem stjórnanda hér á hinu háa Alþingi.

Það á að segja herra forseti en ekki ávarpa forseta í 2. persónu.

Ég lýsi mikilli óánægju, herra forseti, með þær aðgerðir sem herra forseti leyfir sér að sýna þinginu með þessum stjórnarháttum. Ég held, virðulegur forseti, að það sé einsdæmi að stjórnandi forseti, virðulegur, leyfi sér það í upphafi máls að þegja og svara ekki beiðni þingmanns. Og í öðru lagi að meta það sjálfur að ekki sé ástæða til að kveðja til viðkomandi ráðherra sem beðið er um. Nú bið ég, virðulegur forseti, um að hæstv. samgrh. verði sóttur í hús.

Ég vil geta þess að þessu gefna tilefni að ég hafði verið spurður um það fyrr í dag hvort búast mætti við matarhléi kl. 19.30. Ég sagði að svo yrði en gaf hv. þm. tækifæri til að ljúka ræðu sinni. Þegar svo leit út sem af því gæti ekki orðið frestaði ég fundi í hálftíma til að hv. þm. og aðrir gætu fengið sér snæðing.

Það er ástæða til, virðulegur forseti, að ítreka það að virðulegur forseti sagði að hann sæi ekki ástæðu til að kalla í hæstv. forsrh. Það voru þau orð sem hér féllu. Og ég segi, og ítreka það: Það er óvirðing við hv. Alþingi að stjórnandi, virðulegur forseti, hagi sér á þennan máta. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir að mæta hér og taka við þeim fyrirspurnum sem ég mun bera upp. Ég vonast til þess að hæstv. ráðherra geti svarað þeim fyrirspurnum þegar þar að kemur og geti a.m.k. íhugað það sem hér er á ferðinni. Undir lið 10-211 sem er Vegagerðin, liður 1.13, er rætt um styrki til innanlandsflugs, ákvarðanir ríkisstjórnar, samþykkt af ríkisstjórn og merkt ríkisstjórn. Þar er farið fram á að veitt verði 30 millj. kr. framlag til að styrkja innanlandsflug til Hafnar í Hornafirði, og í frv. til fjáraukalaga 2001 er samsvarandi tillaga um 12 millj. kr. styrk en ætlunin er að gera bráðabirgðasamning í samvinnu samgrn., heilbr.- og trn. og Tryggingastofnunar um áætlunarflug og sjúkraflug. Ríkisstjórnin hefur samþykkt að stefnt verði að því að bjóða flugleiðina út og er gert ráð fyrir að útboðsferlið taki um það bil þrjá mánuði. Að því loknu og á grundvelli tilboða er áætlað að gera samning við flugrekanda um rekstur áætlunarflugs á flugleiðinni ásamt sjúkraflugi. Ég spyr hæstv. samgrh. hvort hann telji ekki að þarna geti menn verið á viðsjárverðum brautum þegar um er að ræða aðila sem verið er að styrkja sérstaklega núna í fluginu og hvort hann telji ekki að slík greiðsla geti leitt til mismununar miðað við þá einkaaðila sem nú eru í rekstri og vilja vera á flugleiðum. Þetta er kannski meginatriðið sem ég vildi spyrja hæstv. samgrh. um. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri þróun sem er að verða og þá ekki síst út af því sem áður hefur gerst í sambandi við rekstur vélar Flugmálastjórnar þar sem ég hef ekki getað fengið staðfest að vél Flugmálastjórnar sé með flugrekstrarleyfi til farþegaflugs. Því er eðlilegt að það blandist eilítið inn í þetta. Hins vegar reikna ég með að það mál sé í þeim farvegi að Ríkisendurskoðun muni upplýsa hvort um eðlilega notkun á umræddri vél er að ræða eða hvort hún á einhvern hátt kemur truflandi inn í samkeppnisumhverfi sem ætti að ríkja varðandi flug og flugrekstur einkaflugfélaga í landinu. Þetta eru þær spurningar sem ég hef fram að færa og þær varða ekki síst þær 30 millj. sem eru ætlaðar til að styrkja innanlandsflug til Hafnar í Hornafirði. Ég hef áhyggjur af því að mönnum sé mismunað sem standa í þessum rekstri. Annað var það ekki, virðulegur forseti, sem ég þurfti að beina til hæstv. samgrh. Það sem ég ætla hins vegar að biðja hæstv. fjmrh., sem hér er í salnum, um að koma til hæstv. forsrh. er spurningin um hverjar þær aðgerðir eru sem hæstv. ríkisstjórn hefur gripið til vegna ábendinga Ríkisendurskoðunar sem gerir fyrirvara um réttmæti fjárheimilda í ályktun sinni á ríkisreikningi árið 2000. Það liggur fyrir að á þessu ári hefur verið stofnað til útgjalda sem ekki hafa verið heimilaðar. Því spyr ég: Til hvaða aðgerða hefur hæstv. ríkisstjórn gripið til að koma í veg fyrir brot á lögum um fjárreiður ríkisins? Ég bendi á, virðulegur forseti, að í skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2000 segir að gerður hafi verið sams konar fyrirvari í áritun á ríkisreikningi 1999 og sá fyrirvari sem ég var að nefna. Það er ástæða til þess að um þetta sé spurt, virðulegur forseti. Ég vil ítreka það hér sem hefur margoft komið fram að það er Alþingis að ákveða hvort stofnanir skuli veita meiri og dýrari þjónustu en núverandi fjárheimildir þeirra gera ráð fyrir. Það getur með engum hætti talist eðlileg fjármálastjórn né í samræmi við gildandi lög að samþykkja eins og hér hefur verið gert ár eftir ár viðbótarheimildir til umræddra stofnana löngu eftir að þær hafa stofnað til heimildarlausra útgjalda. Það er einn meginvandi Alþingis ár eftir ár að verið er að brjóta lög um fjárreiður ríkisins. Það er líka ástæða, virðulegur forseti, til að beina athyglinni að því að sí og æ safnast upp hjá nokkrum stofnunum ónotaðar fjárheimildir, jafnvel yfir nokkurra ára tímabil, og það er ástæða til að beina því til hæstv. fjmrh. að slíkt hefur komið fram í nefndarálitum minni hluta fjárln. a.m.k. fimm ár í röð og svo virðist sem ekki náist tök á þeim aðilum sem telja sér heimilt að vinna á þennan hátt. Því spyr ég: Til hvaða aðgerða hefur verið gripið og til hvaða aðgerða mun verða gripið til að koma í veg fyrir að fjármunum sé ráðstafað án heimilda? Um rekstur og efnahag ríkissjóðs er svo ástatt að frá árinu 1995 til 1996 jukust skuldir úr 330.776 millj. upp í 353.723 millj. Frá árinu 1995 til ársins 2000 hafa skuldir aukist upp í 413 milljarða, úr 330 milljörðum. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að þessar tölur eru skelfilegar að mínu mati. Það er skelfilegur vitnisburður um hvernig hefur farið hjá okkur í góðærinu. Ég hef sagt áður að það er nauðsyn að ná stöðugleika á vinnumarkaði og þá er ég að vísa til átaka um laun. Það sem getur skapað svigrúm til launabreytinga er ekkert annað en framleiðni atvinnulífsins með vísan til þeirrar hagfræði í hnotskurn sem ég hef áður vitnað til í ræðu minni. Hæstv. ríkisstjórn verður að reka trúverðuga efnahagsstefnu með skýr markmið sem tryggja stöðugleika og lága verðbólgu, jöfnun lífskjara og tryggingu tekjutryggingar, að tekjuskiptingin milli þegnanna sé sanngjörn. Ég segi bara: Eins og efnahagsstefnan hefur verið rekin hefur ekki verið tekið mið af heildarhagsmunum. En sáttin, sem allir vita til hvers vísar, er rofin. Virðulegur forseti. Sáttin er rofin og enginn ber sök á því nema hæstv. ríkisstjórn. Í þeim átökum sem hafa orðið um það sem er til skiptanna hafa því miður sérhagsmunir í vaxandi mæli orðið ofan á. Ég tel, og beini því til hæstv. fjmrh., að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar sé ekki mótuð miðað við þarfir atvinnulífsins og forsendur kjarasamninga. Það sést best á því að verðbólgan og stöðugleikinn hefur ekki verið meginverkefni ríkisstjórnarinnar eins og ætti að vera. Í því sambandi má segja að jöfnun lífskjara sé ekki viðfangsefni þeirra skattbreytinga sem nú eru boðaðar og það er ástæða til að nefna þær skattbreytingar sem eru fram undan. Ég tel að krónan sé orðin afgangsstærð og að menn sjái engan veginn þróun hennar fyrir lengur. Ég bíð, virðulegur forseti, eftir þeim viðbrögðum sem við sjáum þegar fjárlagasetningin gengur í gildi og eftir viðbrögðum ríkisstjórnar eftir þessa umræðu sem er í rauninni, eins og einhver sagði í dag, svolítil platumræða og þess vegna hefur hún orðið að efnahagsumræðu í staðinn fyrir að beinast beint að fjárlögum. Þó vil ég geta þess, virðulegur forseti, að ég hef haft hér við höndina skýringar við einstakar breytingar við 2. umr. fjárlaga til að geta vitnað til þeirra þegar við hefur átt. Ég vil bara segja það að sá efnahagslegi samdráttur sem við horfum upp á beint fyrir framan nefið á okkur má ekki verða til þess að gripið verði til handahófskenndra aðgerða. Ég kalla það handahófskenndar aðgerðir ef það er rétt, sem stendur hér í blaði allra landsmanna, að grípa eigi til niðurskurðar, jafnvel á samningum sem búið er að gera. Ef upplýsingar mínar eru réttar er jafnframt búið að gera samninga um að gera nýjan hugbúnað fyrir ríkisbókhald og Landsskrá fasteigna og búið að ráða til þess allt að 30 manns í vinnu. Ég veit ekki til hvers það leiðir en vissulega væri fróðlegt ef hæstv. fjmrh. gæti einhvern tíma við tækifæri upplýst hvort rétt sé eftir haft. Ótrúlegt er ef grípa á til þeirra ráðstafana sem heyrst hafa nefndar, að fresta að einhverju leyti gildistöku fæðingarorlofsfrv. Við þurfum að fá skýringar á því hvort þar sé um eitthvert fleipur að ræða eða hvort það sé alvara málsins. Það sem mér, virðulegur forseti, er þungbærast, eftir þá góðu möguleika sem við höfðum til að viðhalda hógværum stöðugleika, er að ríkisfjármálin eru í ólestri sem er best að sjá af því að útþensla ríkissjóðs hefur vaxið á örskömmum tíma úr 20% af vergri landsframleiðslu í 25%. Ég er hér að nefna lykilatriði. Virðulegur forseti. Ég er þá kominn að þeim kafla í ræðu minni að ég vildi gjarnan geta lagt spurningar fyrir hæstv. menntmrh. Ég óska eftir því að gerðar verði ráðstafanir til þess að hæstv. ráðherra verði við þannig að hann geti tekið á móti þeim spurningum sem ég hef til hans. Ég get að sjálfsögðu rætt önnur mál á meðan gerðar eru ráðstafanir til að ná í viðkomandi ráðherra. Af nógu er að taka, virðulegur forseti. Ég hef í hyggju að ræða um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég hef í hyggju að ræða um ástandið í framhaldsskólunum og þegar hæstv. menntmrh. birtist mun ég bera fram spurningarnar hratt og örugglega þannig að hann tefjist ekki mjög frá þeim mikilvægu störfum sem hann er að sinna. Ég skil það mætavel að þannig geti það verið og vil láta þess getið, virðulegi forseti, að hæstv. menntmrh. hefur ærið oft setið í salnum þegar rædd hafa verið fjármál ríkisins við 1., 2. og 3. umr. fjárlaga. Ég er því ekki að ásaka hæstv. menntmrh. um að hafa ekki verið viðstaddur fjárlagaumræður. En ég bíð að sjálfsögðu eftir því að fá einhver viðbrögð frá virðulegum forseta þingsins við þessari ósk minni þannig að ég geti þá ákvarðað hvort ég haldi áfram með ræðu mína í öðrum málum eða hvort hæstv. menntmrh. sé á leiðinni.

Hæstv. menntmrh. getur kannski verið hér eftir 20 mínútur, kannski eftir hálftíma.

Það er alveg prýðilegt, virðulegur forseti. Það er það eina sem ég á nóg af. Ég á nógan tíma. Ég þakka fyrir það og vænti að sjá hann á þeim tíma. Það er ástæða til þess, virðulegur forseti, að hafa áhyggjur af þeim málum sem fyrir okkur ber á hverjum tíma. Það er ástæða til að nefna Greiningarstöðina. Fulltrúar Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar komu og kynntu fyrir hv. fjárln. starfsemi stöðvarinnar og þann vanda sem stöðin býr við og einnig orsök vandans. Að sjálfsögðu var þakkað fyrir að vandanum sem verið hafði áður hefði verið eytt. En Greiningarstöðin er talin búa við mikinn og alvarlegan vanda vegna þeirrar þjónustu sem henni er ætlað að veita. Því er ástæða til að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvar eru mörk þess sem Greiningarstöðin á að framkvæma? Á að gera það eftir þörfum sjúklinganna eða á að gera það miðað við framsett fjárlög? Mér er alveg ljóst að þegar búið er að ákveða upphæðina sem ætluð er til starfans á ekki að fara út fyrir þá upphæð en ég vil benda á að starfsfólk þessarar stöðvar hefur lagt mjög mikið á sig á undanförnum árum til að mæta aukinni eftirspurn. Fjöldi skjólstæðinga og tilvísana hefur tvöfaldast á sex árum á meðan stöðugildum hefur fjölgað um 10%. Þannig er auðséð að þar er mikill vandi á ferð og ástæða til að velta því fyrir sér á hvern hátt hæstv. ríkisstjórn ætlar að mæta þeim vanda sem við blasir. Það er líka ástæða til þess að velta fyrir sér hvernig menn ætla að bregðast við ályktun sem hv. alþm. hefur borist í hendur frá stjórn Verkalýðsfélagsins Hlífar. Hún ályktar að þrátt fyrir fullyrðingar stjórnvalda um almenna velmegun í landinu þá vanti verulega á að svo sé. Í ályktuninni segir, með leyfi forseta: ,,Skattar á almennu launafólki eru langt umfram það sem ætti að vera, enda hafa stjórnvöld árum saman svikist um um að efna gömul loforð sín um hækkun skattleysismarka. Ef ríkisvaldið hefði staðið við þau loforð væru skattleysismörk komin hátt í 90.000 krónur.`` Þessi svik ráðamanna þjóðarinnar hafa sett fjármál þúsunda íslenskra heimila í uppnám og oftar en ekki valdið gjaldþrotum margra þeirra. Síðar segir: ,,Sú aðgerð núverandi stjórnvalda að hækka umtalsvert skattleysismörk hátekjuskatts kemur hinum almenna launþega ekki að neinu gagni og er einungis gróf móðgun við meginþorra launafólks. Eitt af því sem gæti bjargað fjárhag margra alþýðuheimila er að hækka almenn skattleysismörk í kr. 90.000 og láta þau síðan fylgja launaþróun í landinu.`` Fundurinn skorar á Davíð Oddsson forsætisráðherra og ríkisstjórn hans að hætta að hygla sjálfum sér og hátekjufólki með skattaívilnunum og beita sér heldur fyrir bættum hag hins almenna launamanns. Slíkt gæti orðið gott innlegg í viðræður aðila vinnumarkaðarins á komandi vetri, segja þeir. Í ályktuninni segir enn fremur: ,,Davíð getur varla verið svo veruleikafirrtur að halda að hann geti blaðrað sig endalaust frá því að laga skattalegt umhverfi almenns launafólks eftir að hafa lækkað skatta á hátekjufólki. Það verður því fyrst og fremst á hans ábyrgð og ríkisstjórnarinnar ef verkalýðsfélögin neyðast til þess að segja upp kaupliðum kjarasamninga.`` Slík bréf og slíkar ályktanir sem berast til alþingismanna hljóta að vekja áhyggjur af því sem fram undan er. Það er m.a., virðulegur forseti, eitt af því sem ég hef verið að gera hér að umtalsefni, þ.e. áhyggjur sem margir aðrir deila með mér, af því hvernig ástandið verði í febrúar komandi þegar engin lausn virðist í sjónmáli til að ná verðbólgunni niður fyrir 5,9%, eins og viðmiðunin er. Virðulegur forseti. Ég bendi á það sem er að gerast í landinu. Það er ástæða til að ræða skýrslu um kostnað vegna þjónustu við fatlaða. Þar er nákvæmlega og vel unnin niðurstaða sem hvergi sér stað í fjárlagafrv. miðað við þau tilefni sem gefin eru af embættismönnum í viðkomandi ráðuneyti. Virðulegur forseti. Einnig væri ástæða til að velta fyrir sér þessum spurningum: Af hverju er krónan að falla? Hvert eru peningarnir að fara? Er verið að flytja fjármuni úr landi? Ég get svarað því, virðulegur forseti. Á vissan hátt er verið að flytja fjármuni úr landi. Þegar Opin kerfi kaupa Datapoint fyrir 1.700 millj. kr. eru það kannski góð kaup en það er verið að flytja fjármuni úr landi. Það reynir á íslensku krónuna og er að fella hana. Stærstu fyrirtækjakaup í íslenskri viðskiptasögu áttu sér stað fyrir skömmu. Þar voru dugnaðarmenn að verki frá fyrirtækinu Bakkavör Group sem undirrituðu kaupsamning við eiganda breska matvælaframleiðslufyrirtækisins Katsouris Fresh Food Ltd. en með þeim kaupum verður Bakkavör Group eitt af stærstu fyrirtækjum á Íslandi. 

Ertu á móti sterkum fyrirtækjum?

Virðulegur forseti. Alþingismönnum berast ýmis gögn. Hér er bréf til Morgunblaðsins. Þetta hefur legið á borði hjá mér í nokkurn tíma og ég vil, með leyfi forseta, vitna í þessa grein sem ber yfirskriftina Sætt er lof í sjálfs munni. Það er ágætt að fara með þetta á meðan beðið er eftir hæstv. menntmrh. Greinin er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: ,,Landsfeðurnir hafa haft nóg að gera að hrósa sjálfum sér síðan Alþingi kom saman eftir sumarfrí. Það sem hæst ber í lofsöngnum er fjárlögin og skattamál. Fjárlögin alveg frábær, hunsuðu spá Þjóðhagsstofnunar og bjuggu til sína eigin spá sem kom alveg heim og saman við fjárlög. Það er nú kannski munur að geta haft þetta allt eftir sínu eigin höfði, þá koma skattalækkanirnar --- aðeins öflug fyrirtæki fá skattalækkanir, hin mega éta það sem úti frýs. Þá eru það einstaklingar, aðeins þeir sem lentu í hátekjuskatti fá lækkun, lengra niður stigann fóru þeir ekki. Hvað segir þetta? Er hægt að tala eins og þetta sé almenn skattalækkun? Þar sem engir skattar lækka sem eru undir hátekjumörkum. Svo segja þessir blessaðir menn að ekkert land í Evrópu sé með jafnlága skatta og Ísland. Skattaparadís --- eða hvað? Þeim verður varla erfitt að bjarga andlitinu með því að selja það sem eftir er af ríkiseignum og fá inn erlent fjármagn eins og hugur þeirra hefur staðið til, og þá er ekkert mál að fórna Landssímanum, ríkisbönkunum, sjónvarpi, útvarpi og öllu því sem Ísland á og þeir hafa ekki þegar selt.

Hver á Ísland?

Er ekki nokkuð ljóst hvers vegna þessir skattar voru lækkaðir? Hefði ekki verið eðlilegra að byrja neðan frá á skattleysismörkunum og bæta fyrir þann siðferðisbrest sem varð í því máli? Það var auðvitað aldrei meiningin að lækka skatta almennt, þótt sölumenn ríkiseigna tali eins og það hafi gerst. Ef sölumenn ríkiseigna vildu upplýsa þjóðina um hver er munurinn á skattleysismörkum á Íslandi og hjá öðrum Evrópuþjóðum mundi það vera vel þegið. Það er að sjálfsögðu æskilegra fyrir sölumennina að gera Ísland að skattaparadís fyrir erlenda fjárfesta heldur en þá Íslendinga sem þeir hafa dæmt til að lifa undir hungurmörkunum. Fyrir sex árum, þegar fyrri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar komst til valda, voru það þeirra fyrstu verk að hækka eigin laun, lækka skattleysismörkin og ákveða að laun aldraðra og öryrkja skyldu ekki lengur fylgja almennri launaþróun heldur geðþóttaákvörðun stjórnvalda.

Hefurðu neitað laununum þínum?

Þetta hefur valdið því, að þessir hópar hafa dregist langt aftur úr í launaþróun sem síðan hefur haft örlagaríkar afleiðingar fyrir marga einstaklinga eins og sýnir sig best á því hve margir hafa leitað til hjálparstofnana.`` Virðulegur forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson þarf að vera að gjamma fram í á meðan ég er að lesa þetta viðkvæma bréf frá einstaklingi sem skrifaði Morgunblaðinu og ég er að vitna í það að svona er hugsunin hjá mörgum og ástæða er til að ræða það þegar við ræðum efnahagsmál. 
             ,,Þetta hefur valdið því, að þessir hópar hafa dregist langt aftur úr í launaþróun sem síðan hefur haft örlagaríkar afleiðingar fyrir marga einstaklinga eins og sýnir sig best á því hve margir hafa leitað til hjálparstofnana. 
             Skyldi nokkur treysta sér til að lifa af þessum tekjum, sem þokuðust um eitt hænufet á liðnu vori ...

Það ber að biðja forseta leyfis hverju sinni sem vitnað er til skrifaðs máls.

Virðulegur forseti. Í upphafi máls óskaði ég leyfis forseta til að vitna í ritað mál. Ég stoppaði ...

Forseti gefur ekki leyfi í eitt skipti fyrir öll, heldur ber að biðja um leyfi í hvert sinn.

Virðulegur forseti. Ég held þá áfram lestrinum, með leyfi forseta: ,,Skyldi nokkur treysta sér til að lifa af þessum tekjum, sem þokuðust um eitt hænufet á liðnu vori --- náðu því að verða 65.132 kr., hækkun um rúmlega 200 kr. með nýjum heilbrigðis- og tryggingaráðherra Framsóknar. Það er sem sé ófrávíkjanlegt lögmál hænsnfugla að fara eitt lítið hænufet, þegar það hentar þeim. Þetta er ekki einungis smánarblettur á þeim ríkisstjórnum sem nú hafa setið í sex ár, heldur einnig íslensku þjóðarinnar. Það er erfitt að átta sig á hvernig svona lagað getur gerst hjá þjóð, sem vill telja sig meðal mestu menningarþjóða heims og er eða hefur verið talin meðal þeirra ríkustu. En svona er þetta bara, ekkert virðist geta breytt því, að minnsta kosti ekki svo lengi sem þessir stjórnarherrar sitja við völd og meðan þjóðin er í þessu ömurlega kviksyndi pólitískt séð. Það er til orðtak sem segir þangað sækir klárinn sem hann er kvaldastur og það virðist eiga einkar vel við íslensku þjóðina um þessar mundir.

Kemur þetta frá eigin brjósti?

Lokaorð. Ég skora á Alþingi eða stjórnarandstöðuna að taka skattleysismörkin til rækilegrar athugunar. Það er ekki vansalaust fyrir Alþingi að hafa litið þetta ófremdarástand allan þennan tíma. Ég hefði haldið að skattleysismörk ættu að miðast við það sem hægt væri að láta duga til framfærslu. Treysta alþingismenn sér til að láta duga 65.132 kr. á mánuði? Þessu svívirðilega ranglæti verður að ljúka. En kannski er ekki ofmælt að margir séu siðblindir.`` Undir þetta ritar kona sem heitir Aðalheiður Jónsdóttir. Virðulegur forseti. Ég hef lokið tilvitnun í þessa grein og hv. alþm. Kristján Pálsson leyfir sér að gera grín að einstaklingi sem býr við sultarmörk og kvartar við Alþingi.

Ég var ekki að gera grín ...

Á sama tíma gjammar viðkomandi hv. þm. fram í í tíma og ótíma þegar svona viðkvæmt mál er uppi. Ég held, herra forseti, að frekar væri ástæða til að áminna viðkomandi þingmann, hv. þm. Kristján Pálsson, um að þegja meðan verið er að lesa slíkt mál sem hér var flutt.

Þú ert að misnota viðkvæmt bréf.

Ástæða er til að nefna, virðulegur forseti, að Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum fjallað mjög ítarlega um rekstrarvanda heilbrigðisstofnana. Ýmislegt hefur gerst á heilbrigðisstofnunum, menn hafa náð betri tökum á vandanum sem verið hefur við reksturinn. Komið hefur verið á móti af sanngirni um tíma a.m.k. varðandi vanda þeirra, en nú virðist mér að allt sé að stefna á sama veginn og var fyrir þremur og hálfu ári þegar fjárln. beitti sér fyrir því að laga þann grunn sem heilbrigðisstofnanirnar urðu að búa við. Það horfir til þess, virðulegur forseti, eftir því sem ég fæ best séð, að ef allt fer sem horfir verði u.þ.b. 1 milljarðs vandi í heilbrigðiskerfinu þegar kemur fram á mitt næsta ár. Ég vara við þeirri þróun sem virðist stefna í og það er ástæða til að menn bregðist við þeim vanda sem uppi er. Nú spyr ég virðulegan forseta: Hvað líður komu hæstv. menntmrh. í hið háa Alþingi? Hefur forseti einhverjar spurnir af því hvort hæstv. menntmrh. hafi orðið veðurtepptur á leiðinni eða fest í skafli eða hvort hann er að koma í hús?

Ég sagði hv. þm. að von væri á ráðherra eftir 20 mínútur til hálftíma og hálftími er ekki liðinn. Hæstv. ráðherra er stundvís maður og við því er að búast að hann kunni að koma hvenær sem er. En hv. þm. liggur mikið á hjarta svo það kemur ekki að sök þó einhver dráttur verði.

Það er álit virðulegs forseta og það er ekki hans, virðulegs forseta, að meta hvað undirrituðum liggur á hjarta. Það er ekki hæstv. forseta að meta það. Hæstv. forseti á að vera hér til þjónustu fyrir þingmenn jafnvel þó að úr stjórnarandstöðu séu.

Samgrh. er í húsinu.

Og enn gjammar hv. þm. Kristján Pálsson. Virðulegur forseti. Það er ástæða til að fara yfir mörg afglöp sem hafa átt sér stað í gegnum tíðina. Fyrir u.þ.b. tíu árum var bent á að viðveruskráning í stofnunum ætti að vera á þann veg að menn stimpluðu sig inn eða það væri skráð þegar þeir kæmu til vinnu og færu frá vinnu. Enn þann dag í dag er ástandið þannig þegar Ríkisendurskoðun var að skoða það mál að stimpilklukka er jú notuð til að fylgjast með viðveru starfsmanna hjá meiri hluta þeirra stofnana sem athugunin náði til. En samkvæmt vinnuskýrslum er það u.þ.b. fjórðungur sem skráir viðveru með öðrum hætti og ástæða er til að gera athugasemdir við það. Það eru allt of margir sem telja sig vera frjálsa að því hvenær þeir mæta og hvernig þeir mæta í vinnu og búið er að gera athugasemd af hálfu Ríkisendurskoðunar æ ofan í æ, og er ástæða til að beina því til hæstv. ríkisstjórnar að þarna sé málaflokkur sem enn þurfi verulegs átaks við ásamt því sem ég fór með hér áðan, uppsafnaðar ónotaðar heimildir, jafnvel til margra ára í senn og oftast nær af sömu stofnunum.  Sama gildir um áætlanagerð og fjármálastjórn. Þar er bent á að pottur sé brotinn í þeim málum æ ofan í æ hjá mörgum stofnunum og ráðuneytum og er ástæða til að lagfæra þar. Einnig má velta fyrir sér ráðningarsamningum sem gerðir hafa verið. Það má einnig velta fyrir sér því sem ég nefndi í ræðu minni, virðulegur forseti, sem er eitt af því feitmeti sem mætti skera af. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir, með leyfi forseta, að í meginatriðum hafi aðalaskrifstofur ráðuneytanna fylgt settum reglum um greiðslur á ferðakostnaði vegna ferða erlendis á vegum ríkisstofnana. Ferðareikningar voru almennt greinilega sundurliðaðir, útfylltir og áritaðir af öllum ráðuneytum. Þó var gerð athugasemd við að skil á ferðareikningum væru ekki innan tilskilinna tímamarka hjá, virðulegur forseti, menntmrn., félmrn., iðnrn., viðskrn. og umhvrn. Einnig voru ýmsar athugasemdir gerðar við skoðun ferðareikninga vegna ferða erlendis hjá landbrn. Virðulegur forseti. Þessar og sambærilegar athugasemdir hafa margoft komið fram frá Ríkisendurskoðun, og er ástæða fyrir hæstv. ríkisstjórn til að taka á þessum málum. Því er þetta fært í tal hér. Enn, með leyfi forseta, segir: ,,Hjá nokkrum ráðuneytum hafa verið í gildi reglur sem kveða á um að starfsmenn þeirra sem eru í fylgd með ráðherra fái sömu kjör og ráðuneytisstjóri, þ.e. fái greidda gistingu og 80% dagpeninga. Ríkisendurskoðun telur að þetta sé ekki í samræmi við reglur um ferðakostnað. Í þeim tilvikum þar sem starfsmenn þurfa að vera í gistingu sem er verulega dýrari en gistihluti dagpeninga þá á að greiða fyrir gistingu auk almenns hluta dagpeninga. Ríkisendurskoðun bendir á að greiðsla dagpeninga er hugsuð sem endurgreiðsla á útlögðum kostnaði en ljóst er að í mörgum tilvikum eru dagpeningar hærri en honum nemur. Ríkisendurskoðun telur að endurskoða þurfi reglur um ferðakostnað þar sem meginregla verði að útlagður kostnaður sé endurgreiddur.`` Virðulegur forseti. Ég get mætavel tekið undir athugasemdir hv. þm. Péturs Blöndals varðandi þessi atriði. Spurningin er hvort búið sé að missa þarna eitthvað úr böndum og það sé öðruvísi en ætlast var til, a.m.k. er það samkvæmt ábendingum Ríkisendurskoðunar. Einnig má benda á að ferðakostnaður vegna ferða innan lands hjá aðalskrifstofum ráðuneytanna jókst um 5,4 millj., um 30% vegna ferða innan lands. Þetta er ástæða til að skoða ásamt svo mörgu sem er í þessari ágætu skýrslu sem ég hef verið að vitna til og mun halda áfram að gera þangað til í ljós kemur hvenær hæstv. menntmrh. hugnast að koma hér í hús og nú er liðinn sá tími ...

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að nú gengur hæstv. menntmrh. í salinn.

Takk fyrir, virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að koma hér. Ég gat um það í ræðu minni að hæstv. menntmrh. hafi á undanförnum árum verið manna iðnastur við að sitja hér og fylgjast með þeim umræðum sem eru um efnahagsmál þó að hann hafi verið vant við látinn í dag. En ástæða þess að ég óska eftir hæstv. menntmrh. er að ég vil spyrja um lausnir á þeim vanda sem blasir við í stofnunum eins og hér eru nefndar, með leyfi forseta: Menntaskólanum í Kópavogi, Fjölbrautaskólanum í Breiðholti, Fjölbrautaskólanum á Norðurlandi vestra. Þar að auki vil ég nefna þann vanda sem Fjölbrautaskóli Vesturlands býr við, þ.e. 40 millj. kr. halla. Rekstrarhalli á þeim stofnunum sem hér er getið um er frá 40 millj. upp í 120 millj. og það er mikil og brýn nauðsyn að leysa úr rekstrarvanda þessara stofnana. Því vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. menntmrh.: Hvenær sér virðulegur menntmrh. fyrir sér að reiknilíkan framhaldsskólanna verði það mótað að hægt verði að nota það við þessa mjög svo misjöfnu skóla sem reiknilíkanið á að vinna fyrir? Þegar ég tala um misjafna skóla, þá er ég að horfa til mismunandi nemendafjölda í þessum mismunandi skólum, mismunandi tæknibúnað sem þarf við þessa skóla og sem kallar á mjög mismunandi mikið fjármagn. Ég vil benda á að fjárskorturinn er farinn að há nemendum, ekki bara við nám heldur einnig í félagsstarfi og vegna þess að mér er kunnugt um að til eru uppsafnaðar heimildir upp á nærri 400 millj. kr. þá er ástæða til að fara að grípa inn í og ég veit að hæstv. menntmrh. er sammála um að það þarf að gera hið fyrsta. Ég get bent á að nemendur í fjölbrautaskólum utan Reykjavíkur búa við það að þurfa að vera einni önn lengur í skóla vegna þess að það er ekki hægt að halda áfram með það nám eða þá kennslu sem viðkomandi nemandi hefur verið að sækja eftir og hefur verið í. Bara til að nefna dæmi, þá var ekki hægt að fá frönskukennslu í Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi vegna þess að þar var um of fáa nemendur að ræða svo eitt dæmi sé nefnt í þeim tilvikum og ég veit að hæstv. menntmrh. er kunnugt um að mörg slík atriði hafa komið upp. En það er skilningur, auðvitað hlýtur að vera skilningur á því að ekki er hægt að halda úti bekkjardeild með tveimur eða þremur nemendum. En eitthvað þarf að gera í málinu og það er spurning á hvern hátt á að leysa það. Virðulegur forseti. Ég hef náð því að beina þeim spurningum til hæstv. ráðherra sem ég tilgreindi að ég mundi biðja um að vera viðstadda og ég greindi frá því að ég mundi biðja um með þægilegum fyrirvara þannig að menn gætu brugðist við og komið hér. Ég vil ljúka máli mínu með því að þakka þeim hæstv. ráðherrum sem komu í samræmi við þá beiðni sem ég lagði fram. En ég lýsi miklum leiðindum yfir viðbrögðum hæstv. virðulegs forseta Alþingis, sem sumir kalla fyrsta forseta. Þau viðbrögð tel ég að hafi verið, virðulegur forseti, óviðunandi að hafna því og dæma það frá eigin brjósti að ekki væri ástæða til að kveðja hæstv. forsrh. til umræðunnar.

Herra forseti. Þau atriði sem hv. þm. vakti máls á í fyrirspurn til mín hafa verið hér til umræðu áður. Það er rétt hjá hv. þm. að nokkrir skólar eru til sérstakrar skoðunar. Ég hef átt viðræður við forustumenn bæði skólans á Akranesi og eins skólans í Kópavogi og rætt við stjórnendur skólans í Breiðholti, alla þessa skólastjórnendur hef ég haft tækifæri til að ræða við á undanförnum dögum. Það er ljóst að við erum að nálgast þann ramma í skólastarfinu sem við teljum að sé viðunandi til þess að unnt sé að hefja þær gagnaðgerðir sem eru nauðsynlegar til þess að vinna á þessum halla. Hins vegar er það svo varðandi Menntaskólann í Kópavogi, sérstaklega vegna þess hve hann er stór skóli og vel tækjum búinn, að ekki er við því að búast að mínu mati að nokkrar almennar reiknireglur nái utan um alla þá starfsemi þannig að við þurfum að líta á hann sérstökum augum. En á Akranesi og í hinum skólunum miðað við þau áform sem við höfum við endurskoðun á reiknilíkaninu þá sýnist mér að utan um skólareksturinn náist með viðunandi hætti. Ég met það svo a.m.k. Varðandi það sem hv. þm. vék að þá er ekki aðeins á Akranesi, svo er í fleiri skólum, í Reykjavík líka, að menn þurfa að stilla saman kennslu í frönsku eða öðrum tungumálum og safna nemendum saman í stærri hópa þannig að það er ekki bundið við einstaka landshluta. Ég sé það fyrir mér að við séum að ná utan um þetta en hve langan tíma tekur síðan að vinna á hallanum er annað mál. En við sjáum það líka að það er oft hægt á tiltölulega skömmum tíma að snúa vörn í sókn í þessum skólum. Við getum tekið Menntaskólann í Hamrahlíð sem dæmi um það hve vel hefur verið staðið að því að umbreyta fjárhagsstöðu hans. Hann sætir nú, ef það má orða það svo, ámæli frá Ríkisendurskoðun fyrir að vera með of mikinn afgang.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég lýsi yfir ánægju ef það er að gerast sem mér var ekki kunnugt um, að menn telja sig vera að ná sáttum um það reiknilíkan sem notað er við framhaldsskólana. Fyrir mér eru þetta nýjar fréttir og ég vona að verið sé að upplýsa þingið um ákveðna hluti sem menn hafa haft miklar áhyggjur af. Ég kann hæstv. menntmrh. bestu þakkir fyrir greinargóð svör. Því var svarað sem ég beindi til hæstv. menntmrh. og ég mun fylgjast grannt með því hvort lausnin verður á þann veg sem hæstv. menntmrh. lýsti. Ég fagna því og ég hef ástæðu til að trúa því að það sé rétt sem sagt var í þessu efni.

Herra forseti. Ég vil aðeins árétta að í sjálfu sér erum við ekki að ná sáttum um reiknilíkanið sem slíkt heldur er mjög mikilvægt að samkomulag náist á milli ráðuneytisins og viðkomandi skóla um þann ramma sem við erum að tala um og um þau umsvif sem eru innan skólans til þess að unnt sé að ganga til samninga um að byrja að vinna á þeim halla sem er í hverum skóla fyrir sig. Þetta er misjafnt eftir skólum, enda er það eðlilegt. Þeir eru í misjafnri stöðu. En ég held að í það stefni að við náum þeim forsendum í viðræðum okkar við skólana að unnt sé að snúa vörn í sókn eins og ég orðaði það. Hvað tekur síðan langan tíma að eyða þessum halla eða vinna á vandanum kemur í ljós miðað við það fjármagn sem við höfum hverju sinni. Ég held bæði varðandi Menntaskólann í Kópavogi og líka skólann á Akranesi að í viðræðum ráðuneytisins hafi náðst samkomulagsgrundvöllur um umsvifin í skólastarfinu.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson gerði að umtalsefni styrki til innanlandsflugsins og velti fyrir sér hvort eðlilegt væri að semja við flugfélag um flug til Hafnar í Hornafirði. Það sem þar er á ferðinni er að Flugfélag Íslands sem hafði flogið til Hafnar hafði tilkynnt um að félagið mundi ekki fljúga áfram að óbreyttu. Þess vegna var tekin ákvörðun um að bjóða þessa flugleið út sem í raun þýðir að verið er að veita ríkisstyrki til flugsins. Það tekur tíma að undirbúa slíkt. Það var ákveðið að bjóða þessa flugleið út og verið er að undirbúa útboðið. En það þótti jafnframt í fyllsta máta eðlilegt að snúa sér til þess félags sem hefur um áraraðir sinnt þeirri þjónustu að fljúga til Hafnar í Hornafirði. Þess vegna var samið við Flugfélag Íslands um það fram á næsta ár en þó þannig að það yrði svo langt inn á árið að félagið gæti kynnt þessa flugþjónustu inn á aðalferðamannatímann því við þurfum nokkurn aðdraganda að útboðinu. Ef það hefði ekki verið gert heldur samið til skemmri tíma þá hefði dottið niður afar mikilvægur tími sem þarf að nýtast til þess að auglýsa upp þessa þjónustu á aðalferðamannatímanum. Þess vegna er gripið til þess ráðs að semja langt inn á næsta ár og gera ráð fyrir að síðan verði boðið út og það félag sem vinnur það útboð taki við rekstrinum þegar þar að kemur.

Virðulegur forseti. Hæstv. samgrh. útskýrði þetta á þann veg að á meðan verið sé að leita lausna og útbúa útboðsgögn sé greitt 30 millj. kr. framlag til þess aðila, Flugfélags Íslands, sem nú annast flugþjónustu til Hafnar í Hornafirði. Það sem ég velti bara fyrir mér, og verið getur að ég sé að misskilja eitthvað, er að mér fannst og finnst að verið sé að mismuna því að einhverjir aðilar hefðu kannski viljað bjóða í og kannski getað veitt þessa þjónustu fyrir lægri upphæð á meðan verið var að vinna útboðið. Það getur vel verið að þetta sé allt eðilegt. En um er að ræða frá síðasta ári og núna 42 millj. sem eru greiddar til þess að annast þessa þjónustu. Mér er alveg ljóst að það verður að veita þjónustuna og það getur vel verið að það sé eimitt þannig að ekki sé hægt að gera þetta á annan máta. En ég hrökk svolítið við vegna þess að ég taldi að þær 12 millj. sem voru veittar í fjáraukalögum væru það sem til þyrfti. En svo kemur við 2. umr. fjárlaga tillaga um 30 millj. til viðbótar. Það var ástæðan, virðulegi forseti, fyrir því að ég innti svara við þessu frá hæstv. samgrh.

Herra forseti. Til frekari skýringar er í breytingartillögum við fjárlagafrv. gert ráð fyrir 30 millj. fyrir allt árið þannig að ekki er gert ráð fyrir því að semja við Flugfélag Íslands um að veita þessa þjónustu allt næsta ár. Því er ekki um það að ræða að sú upphæð renni öll til þess félags. Ég gat þess að við töldum hvorki tíma né tóm til þess að bjóða þetta út. Annað flugfélag hafði lýst áhuga sínum og vilja til þess að fljúga þarna áfram en í ljós kom að ekki var um það að ræða að það félag hefði yfir að ráða þeim vélakosti sem gera verður kröfu um í svo langt flug, og Flugfélag Íslands hafði sinnt þessu. Ég vil að öðru leyti vegna ræðu hv. þm. nefna að það er alveg af og frá að vél Flugmálastjórnar trufli samkeppnisrekstur í innanlandsflugi. Ég held að sú þjónusta við ráðherra sem gert hefur verið mikið úr og fleiri æðstu embættismenn þjóðarinnar sem hefur verið veitt með flugvél Flugmálastjórnar, að sú starfsemi eða þau viðskipti munu ekki standa undir eða tryggja rekstur eins flugfélags. Ég held að það sé alveg af og frá. Það er skýrt skilgreint hvað um er að ræða og það er fjarri lagi að sú starfsemi sé truflandi fyrir samkeppni í áætunarflugi innan lands.

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til þess að endurtaka þakkir til hæstv. samgrh. fyrir svörin. Það er líka mjög gott að fá það skjalfest af hæstv. samgrh. að hann telji að það hafi engin truflandi áhrif á þá sem eru hugsanlega samkeppnisaðilar við Flugmálastjórnarvélina að hún sé nýtt á þann hátt sem verið hefur. Herra forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég fékk fram það sem ég vildi fá þó að ég gleymdi reyndar einu atriði. En ég ætla ekki að efna til spurninga á þessum stað og þessum tíma sem ekki er hægt að veita svar við.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lagði fram fjárlagafrv. sitt á fyrstu dögum haustþings. Á þeim tíma hljóðaði tekjuhlið þess upp á 257,9 milljarða kr. en gjaldahliðin upp á 239,3 milljarða. Tekjujöfnuður var því 18,6 milljarðar. Frá því að fjárln. tók við frv. hefur margt gerst í fjármálum þjóðarinnar og verið áætlað að gerist sem taka verður tillit til við endanlega afgreiðslu fjárlaganna. Við þessa umræðu er því aðeins verið að ræða það sem búið er að útfæra en annað sem þarf frekari skoðunar við kemur við 3. umr. Mér hefur fundist, herra forseti, gæta alvarlegs misskilnings hjá stjórnarandstöðunni í fjárln., þ.e. að halda að allar breytingar á fjárlögum eigi að liggja fyrir við 2. umr. Það hefur aldrei verið svo, það ég viti. Þetta lýsir fyrst og fremst taugaveiklun stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Auðvitað er frv. til skoðunar fram á síðustu klukkustund áður en það verður lögfest svo að nýjustu og öruggustu tölurnar séu þar þegar Alþingi fær það til lokaafgreiðslu. Það eru fagleg vinnubrögð, herra forseti, að mínu áliti og ábyrg. Krafa stjórnarandstöðunnar um sérstakan fund í fjárln. í gær vegna ummæla hæstv. forsrh. um breytingar á fjárlögum var því hálfhjákátleg í ljósi þess að þessi mál eru í stöðugri skoðun. 2. umr. er ekkert plat heldur er verið að ganga frá þeim málum sem liggja hrein fyrir og samstaða er um. Niðurstöðutölur á gjaldahluta fjárlaganna breyttust um 2,3 milljarða kr. í meðförum fjárln. en tekjuhlutinn verður ekki hreyfður fyrr en við 3. umr. Gjaldaliðirnir verða því um 241,6 milljarðar kr. og hækka um 0,96% á milli umræðna. Þessi aukning skiptist þannig að tillögur ríkisstjórnarinnar auka gjöldin um 1,9 milljarða kr. og tillögur fjárln. sjálfrar gera ráð fyrir 0,4 milljarða kr. hækkun. Sú tilfinning fjölmiðla fyrir þessum tölum, að fjárln. sé að hækka alla liði meðan ríkisstjórnin rembist við að skera niður, er því á misskilningi byggð. Allar tillögurnar eru þó lagðar fram í nafni meiri hluta fjárln. enda frv. í höndum fjárln. til afgreiðslu. Það er samt svo, eins og eðlilegt má teljast, að ríkisstjórnin og meiri hluti fjárln. lagfæra sameiginlega með tillögugerð einstaka liði eftir því sem þurfa þykir fram á síðustu klukkutíma eins og ég sagði áðan. Fjárln. hefur við þá vinnu sem snýr að hennar tillögum haft að leiðarljósi ákveðin markmið. Þau markmið hafa undanfarin ár verið nokkurn veginn óbreytt og beinast að mestu að þremur málum, þ.e. menningartengdri ferðaþjónustu um allt land, fjarkennslu og símenntun um land allt og landshlutabundinni skógrækt. Mikill fjöldi verkefna við menningartengda ferðaþjónustu hefur komið á borð fjárln. og fengið þar úrlausn. Þau snúa að því að byggja upp aðstöðu svo sinna megi, í víðustum skilningi, ferðamennsku og afþreyingu. Þar má nefna styrki til að endurbyggja beituskúr á Grenivík, fjárrétt í Aðaldal, báta eins og Blátind í Vestmannaeyjum og Kútter Sigurfara á Akranesi, gömul hús eins og Brydebúð í Vík í Mýrdal og Duushús í Keflavík, söfn sem jafnframt eru leikhús og samkomustaðir eins og Njálusetrið á Hvolsvelli, Galdrasafnið á Ströndum og Síldarminjasafnið á Siglufirði. Á þessari braut er haldið áfram með þeirri tillögu sem nú liggur fyrir frá meiri hluta fjárln. og vil ég leyfa mér, herra forseti, að nefna hér nokkur af þessum verkefnum. Fyrst vil ég nefna Galdrasýninguna á Ströndum sem nú fær 7 millj. kr. Þessa sýningu sóttu um 6 þúsund manns í sumar og vöktu uppákomur þarna verðskuldaða athygli ferðamanna og hrós fyrir fagmennsku og metnað. Ljóst er að frekari uppbygging er nauðsynleg og því leggur fjárln. þetta til. Duushúsin í Keflavík eru elstu hús Reykjanesbæjar og á vegum bæjarins er áætluð mikil uppbygging enda um mjög stór og mikil hús að ræða sem hafa verið vöruhús fram að þessu. Ákveðið hefur verið að flytja byggðasafn bæjarins inn í þetta hús en þarna er nú þegar komið bátasafn Gríms Karlssonar sem var til umræðu í fyrra. Þarna mun verða eitt fegursta húsasvæði á landinu öllu. Meiri hluti fjárln. leggur til að 7 millj. kr. verði veittar í þetta verkefni. Gerðahreppur er einn elsti útvegsstaður landsins og á þeirra vegum er áformað að byggja mjög nýtískulegt byggðasafn sem verði sérhæft sem sjóminjasafn. Meiri hlutinn leggur til að 3 millj. kr. verði settar til að koma þessum framkvæmdum af stað en Garðmenn hafa byggt upp mjög öflugt sjóminjasafn í gömlum skúrum sem þarna eru. Saltfisksetur Íslands í Grindavík er einnig metnaðarfullt verkefni á þessum slóðum sem bæjaryfirvöld þar hafa hrint af stað. Það er vel við hæfi að setja slíkt upp í Grindavík, einum allra stærsta útgerðarstað landsins um árhundruð. Um þetta segir í umsókn þeirra Grindvíkinga, með leyfi forseta: ,,Saltfisksetur Íslands mun setja upp og reka sýningu tileinkaða saltfiski. Markmið sýningarinnar er að: Safna saman og varðveita muni og myndir sem segja sögu saltfisksins í þeim tilgangi að kynna fyrir almenningi og ferðamönnum mikilvægi þessa atvinnuvegar fyrir íslenskt samfélag. Sinna fræðslustarfi fyrir skóla og aðrar menntastofnanir um saltfiskvinnslu og samfélagsleg áhrif hennar á Íslandi. Veita afþreyingu til ferðamanna sem sækja Grindavík heim, kynna fyrir gestum saltfisk, bragð hans og gæði með sérstakri áherslu á hreinleika íslensku vörunnar og fjölbreytta möguleika í matargerð.`` Ýmislegt fleira má nefna sem snýr að Suðurnesjunum. Má þar nefna Sædýrasafnið í Höfnum en þangað sækja yfir 20 þúsund manns árlega en 3 millj. kr. styrkur er veittur þangað í ár eins og í fyrra. Fræðasetrið í Sandgerði fær 2 millj. kr. í ár en Fræðasetrið sækja um 7 þúsund manns árlega. Veruleg aðstoð er við meðferðarheimilin á svæðinu, í Krýsuvík og eins við Byrgið í Rockville, en þessi tvö heimili hafa orðið verulega út undan. Það er saga út af fyrir sig hvernig staða þeirra hefur orðið svo erfið sem raun ber vitni. Til að létta undir með þessum aðilum er tillaga um að Byrgið fái 10 milljónir og Krýsuvík 5 millj. kr. til viðbótar við fjárlagatillögu ráðherra. Sýningahald og uppbygging á Sögusetrinu á Hvolsvelli fær 7 millj. kr. en ótrúlegur árangur hefur náðst við að sýna og túlka Njálssögu, svo eftir hefur verið tekið langt út fyrir landsteinana. Eina nýja framkvæmd vil ég nefna hér en það er framkvæmd á Gaddstaðaflötum við Hellu. Hestamenn og sveitarstjórnarmenn á Suðurlandi hafa náð um það samstöðu að Gaddstaðaflatir verði framtíðarlandsmótsstaður sunnlenskra hestamanna. Þeir hafa þegar keypt grindurnar sem héldu uppi tívolíinu í Hveragerði. Hvergi á landinu eru fleiri hestar eða hestamenn en á Suðurlandi og því full ástæða til að aðstoða þá við að hefja það starf sem þarna er áformað með byggingu reiðhallar og landsmótsaðstöðu. Tillaga meiri hluta fjárln. er upp á 7 millj. kr. Ég vil einnig nefna tillögu meiri hlutans um að styrkja lagningu ljósleiðara að skólahverfinu við Laugarvatn, upp á 8 millj. kr. Engum hefði svo sem dottið í hug að ekki væri búið að leggja ljósleiðara að þessu menntasetri. Að lokum vil ég nefna eitt verkefni, herra forseti, en það er skólaskipið Dröfn, sem hefur undanfarin ár farið í fræðsluferðir með grunnskólabörn alls staðar að af landinu. Þau skólabörn skipta í dag tugum þúsunda sem fá þar sína fyrstu reynslu af sjómennsku og jafnvel þá einu á okkar nýja Íslandi. Það var ávallt hugmyndin að sveitarfélögin tækju þetta verkefni að sér að hálfu á móti ríkinu eða jafnvel að öllu leyti. Ekki náðist samkomulag um það við sveitarfélögin á reynslutíma verkefnisins að þau tækju þessa fræðslu að sér. Um borð í Dröfninni er úrvalsáhöfn ásamt fiskifræðingi sem fer yfir starf Hafró og skýrir fyrir börnunum hvernig lífið í sjónum er. Áhöfnin setur veiðarfæri í sjó, t.d. troll, og er sá afli sem inn kemur skoðaður af fagmönnum og greindur. Samstarfið við Hafró hefur verið til mikillar fyrirmyndar að öllu leyti. Sjútvrn. hefur sett um 5 millj. kr. í þetta verkefni árlega og með jafnmiklu viðbótarfjármagni frá Alþingi hefur tekist að halda úti sömu dagskrá undanfarin ár, þrátt fyrir að upphæðirnar sem Hafró fær fyrir rekstur skipsins hafi ekki hækkað. Þar er fyrst og fremst að þakka velvilja Hafró og hæstv. sjútvrh. Ég hef fundið það í hv. fjárln. að nefndarmenn hafa almennt mikinn skilning á mikilvægi þessa þáttar og því að þetta gægjugat sé opið fyrir ungt fólk til að kynnast um stund lífinu um borð í fiskiskipi. Þær 5 millj. kr. sem hér eru lagðar til teljast því eðlilegt framlag og þjónusta hins opinbera við ungdóminn hjá þjóð sem byggir afkomu sína að mestu á sjónum. Herra forseti. Hér hef ég talið upp nokkur verkefni sem lagt er til að styrkja, verkefni sem dreifð eru um allt land. Ég trúi því að slík aðstoð styrki landsbyggðina verulega og dreifi um leið ferðamönnum víðar um landið en annars hefði orðið. Þetta eru verkefni sem brenna á fólkinu og sveitarfélögunum að koma á framkvæmdarstig og ég efa ekki að þessi framlög mundu auka bjartsýni á þessum stöðum. Ég heyri það frá sumum hv. þm. að það sé ekki í okkar verkahring að skipta sér af framkvæmdum. Ég verð hins vegar að segja að ef ekki kæmi til þekking einstakra þingmanna á aðstæðum og þörfum í þeirra eigin kjördæmum og vilji þeirra til að bæta úr þar sem þörf er fyrir slíkt þá væri fátæklegra um að litast á þessum stöðum og fólksflóttinn væri enn meiri en nú er. Ég tel það reyndar skyldu þingmanna að koma málum kjördæma sinna á koppinn með þeim ráðum sem þeir hafa. Ástæðan fyrir því að skipta landinu upp í kjördæmi er einmitt sú að þingmenn geti sérhæft sig um ákveðin svæði og þjónað þeim. Að sjálfsögðu er lagasetning hugsuð fyrir allt landið en þegar kemur að því að rétta hlut einstakra kjördæma kemur að þingmönnum þeirra að ná fram leiðréttingum eins og kostur er. Það hefur komið fram, herra forseti, við umræðuna sem hér hefur farið fram að tillögugerð er í gangi sem mun koma fram við 3. umr. Það hefur einnig komið fram hjá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni, formanni fjárln., að þar verði allt til skoðunar, bæði til hækkunar og lækkunar á þeim liðum sem koma fram í fjárlagafrv. sjálfu. Ég vil benda á að verkefni eins og skógrækt hafa ekki verið til sérstakrar meðferðar, ýmsar sjúkrastofnanir hafa ekki heldur verið til sérstakrar meðferðar og eru órædd. Meginmarkmiðið með þeirri tillögugerð sem er til umfjöllunar hjá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárln. er þó að skila fjárlögunum með verulegum rekstrarafgangi. Það er meira en gert hefur verið í tíð flestra fyrrverandi ríkisstjórna. Árangurinn sem náðst hefur, herra forseti, er til vitnis um styrka fjármálastjórn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, undir ráðuneyti hæstv. fjmrh. Geirs Haardes. Ég held, herra forseti, að þegar þetta fjárlagafrv. verður samþykkt hér við 3. umr. þá geti þessi ríkisstjórn og meiri hluti hennar á Alþingi verið ánægð með gott dagsverk.

Herra forseti. Í þessu andsvari vil ég gera að umræðuefni þá upptalningu hv. þm. á sérstökum verkefnum sem heyra flestöll undir fjárlagalið 919 Söfn, ýmis framlög. Ég rifja það upp, herra forseti, að í fjárlagafrv. var þessi fjárlagaliður lækkaður frá fyrra ári um 106 millj. kr. Meðal þess sem tekið var út af fjárlagaliðnum var Galdrasýning á Ströndum, Sögusafn í Reykjavík, Sögusetur á Hvolsvelli, endurbygging vélbátsins Blátinds, Hvalamiðstöðin á Húsavík, Síldarminjasafn á Siglufirði, Faktorshús í Neðstakaupstað og endurbygging Tryggvaskála á Selfossi. Síðan gerist það að fjárln. setur alla þessa liði, sem ég hef tínt til, aftur inn í formi breytingartillagna og hækkar þannig liðinn. Ég á sæti í hv. menntmn. þingsins og menntmn. fékk til umsagnar ákveðnar umsóknir á safnliði ráðuneytisins. Menntmn. var treg til að gefa umsagnir af því að hún hafði reynt á fyrri árum að fjárln. hækkaði iðulega safnliði eftir að menntmn. hefur skilað tillögum sínum. Nú hafði menntmn. ekki þetta svigrúm þegar hún fjallaði um tillögur eða úthlutanir af safnliðum sem fjárln. síðar gaf sér. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Býst hann við að þessir liðir, sem einu sinni voru skornir út en eru settir aftur inn, verði áfram inni við 3. umr.? Eru þetta tillögur sem þingmaðurinn hefur trú á að nái fram að ganga? Í öðru lagi: Hvers vegna fékk menntmn. ekki tækifæri til að veita umsögn um þá liði sem hv. þm. fjallaði hér um? Hvers vegna fékk menntmn. ekki þetta svigrúm sem fjárln. gaf sér?

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort þessar tillögur muni verða áfram inni í fjárlagafrv. við 3. umr. Ég á ekki von á öðru, en ég get að sjálfsögðu ekki lofað fyrir neinn nema mig. Ég mun að óbreyttu, ef ekki koma fram nýjar upplýsingar, styðja það að þær tillögur verði í frv. og að það verði að lögum með þessum breytingum. Fjárln. hefur alltaf haft heimildir enda er fjárln. með þær heimildir í sínum höndum að bæta inn framkvæmdum eða breytingum á ýmsum liðum ef hún hefur talið það réttlætanlegt. Það var einu sinni þannig, og ekki mjög langt síðan reyndar, að fjárln. fór með allar umsóknir og fagnefndirnar höfðu ekkert með það að gera í flestum tilvikum, nema þá gamla menntamálaráðið og nú menntmn. varðandi úthlutun listamannalauna eða eitthvað slíkt, en að mestu leyti hefur þetta verið þannig að fjárln. hefur haft með allt þetta að gera. Það var síðan, ef ég man rétt, fyrir þremur eða fjórum árum að fagnefndirnar fengu til sín stóran hluta af því sem sneri að sérsviði þeirra. Oft hefur verið rætt um það í fjárln. hvort ástæða sé til að halda því áfram vegna þess að fagnefndirnar taka því illa ef eitthvað er verið að gera öðruvísi en þær vilja. En auðvitað er þetta meira hugsað, a.m.k. lít ég svo á, sem ráðgjöf sem ekki endilega er skylda að fara eftir --- en betur sjá augu en auga.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort skilja mátti það á orðum hv. þm. að það fyrirkomulag að senda fagnefndum til umsagnar ákveðna þætti varðandi safnliðina, komi til með að verða aflagt, þar sem hann talar þannig að honum finnist ekki mikið til þess koma, herra forseti. Ég vildi gjarnan fá að heyra aðeins nánar um það hjá hv. þm. Hitt er annað mál að við getum ekki rætt þetta ofan í kjölinn í stuttum andsvörum. En það er alveg ljóst að fagnefndir þingsins hafa átt erfitt með að verða við óskum fjárln. vegna þess að svigrúmið hefur einatt verið aukið þegar tillögur nefndanna koma aftur til fjárln. Ég vil segja, herra forseti, og taka undir með hv. formanni menntmn., að auðvitað er betra að sleppa þessum umsögnum fagnefndanna en að vera að láta fólk eyða ómældum tíma og taka á móti fjölda gesta og láta líta svo út sem nefndirnar hafi eitthvað um málin að segja þegar þær hafa það svo hreinlega ekki.

Herra forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að vera ekki að leggja mér orð í munn. Ég sagði ekki að mér þætti lítið til ráða menntmn. koma. Ég sagði það ekki. Ég sagði að betur sæju augu en auga. Og ég sagði að það væri eðlilegt að leita til fagnefnda og betra að hafa samráð við fagnefndir sem hafa meiri þekkingu á vissum sérsviðum en t.d. fjárln. Það er náttúrlega meginástæðan fyrir því að ýmsum þáttum var vísað til fagnefnda upphaflega. Ég lít svo á að þegar stofnanir, ráðherrar og aðilar sem hafa heimildir samkvæmt lögum til að taka ákveðnar ákvarðanir, ef þeir hafa ráðgjafa sér við hlið, biðja um ráðgjöf, fá hana, þá eru þeir ekki skyldugir til að fara eftir henni 100%. Ég veit ekki um neitt einasta tilvik þar sem menntmn. hefur lagt eitthvað til að því hafi verið hafnað, að nefndin hafi lagt til einhverja fjármuni og þeir hafi verið teknir til baka, ég minnist þess ekki. Aftur á móti hefur fjárln. leyft sér, af því hún hefur vald og heimild til þess, að bæta við. Og það verður að fá að vera hlutverk fjárln. að geta ráðið því að meta öðruvísi í sumum tilvikum en menntmn. En það segir ekkert um að menntmn. sé ekki fullfær eða geti ekki sinnt hlutverki sínu með miklum sóma.

Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur átt sér stað í dag um frv. til fjárlaga sem hæstv. fjmrh. mælti fyrir í upphafi þings og við erum að ræða nú á sér náttúrlega stað undir ákaflega sérkennilegum kringumstæðum. Sérkennilegum kringumstæðum í efnahagslífi landsmanna, sem e.t.v. eru þannig að við þekkjum ekki annað eins mörg síðustu ár, sem betur fer. En í dag stöndum við í þessari ísköldu sturtu ef svo má að orði komast. Það er sannarlega mikil vá fyrir dyrum og ég hygg að það geri sér allir grein fyrir því, jafnt hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn sem aðrir, þó svo að hæstv. forsrh. keppist við að fara í alla þá fjölmiðla sem hægt er að komast í til að telja okkur trú um að allt sé í besta lagi. Sennilega getur maður skilið mjög vel að það sé reynt. Það sem við Íslendingar þyrftum að standa í núna um þessar mundir væri kannski ekki að eyða hér 12, 15, 20 tímum í að ræða um fjárlög við 2. umr. heldur ættu ríkisstjórn og stjórnarandstaða, aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og Samtök atvinnulífsins að sitja inni í lokuðu herbergi og ekki koma út fyrr en þau eru búin að ná sátt, þjóðarsátt um varnir gegn þeirri vá sem við stöndum frammi fyrir sem því miður, það er ljótt að segja það, getur flokkast undir ákveðin hryðjuverk. Ég kem kannski að því síðar hvernig þessir miklu erfiðleikar blasa við. Ég held, herra forseti, að það sé allt of mikil einföldun á þeim vanda eins og komið hefur fram hjá hæstv. forsrh., að þetta sé m.a. vegna þess að verið sé að fylla Smáralindina, verið sé að fylla hillur í Smáralindinni af vörum og jólavertíð sé að koma. Ég held að það sé of mikil einföldun. Vandinn er miklu meiri. Ég ætla að fara aðeins aftur til þess þegar við á hinu háa Alþingi samþykktum lög um Seðlabanka með 56 samhljóða atkvæðum þeirra þingmanna sem í salnum voru. Þær breytingar sem gerðar voru hér 27. mars sl. stefndu í raun og veru að mjög einföldu markmiði, þ.e. að stuðla að stöðugu verðlagi, Seðlabankanum var falið að stuðla að stöðugu verðlagi. Seðlabankanum var veitt fullt sjálfstæði til að beita tækjum sínum í þeim efnum. Með öðrum orðum, sveigjanleg fastgengisstefna sem verið hefur hér um alllanga hríð vék og upp voru tekin verðbólgumarkmið og fljótandi gengi. Rétt er að hafa í huga að það verðbólgumarkmið var skilgreint sem hækkun vísitölu neysluverðs á 12 mánuðum. Ég hef áður í ræðustól hins háa Alþingis gagnrýnt þá vísitölu sem þarna er notuð, þ.e. vísitölu neysluverðs, og hef tekið sem dæmi að hún mælir eingöngu fasteignaþáttinn í Reykjavík, tekur ekki meðaltal af landinu öllu. Með öðrum orðum, í þeirri miklu þenslu sem verið hefur á höfuðborgarsvæðinu, í þeim miklu flutningum af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins sem átt hafa sér stað sl. 10--12 ár, hefur orðið verðsprengja vegna vöntunar á íbúðarhúsnæði. Það hefur undanfarin ár leitt til hækkunar á þeirri vísitölu sem hefur síðan gert það að verkum að lán jafnt þeirra sem búa í Reykjavík og lifa í því húsnæði sem hefur verið að hækka og hækka, þá hækka jafnt lán Íbúðalánasjóðs hjá íbúa úti á landi, sama hvort hann býr á Raufarhöfn, Reyðarfirði eða Ólafsfirði svo við tökum dæmi. Þetta er auðvitað mjög ósanngjörn vísitala og hefur komið illa út fyrir landsbyggðafólk. Þetta vildi ég láta koma fram. Það er ansi sniðugt vil ég segja eða kostulegt eftir að þessi verðbólgumarkmið voru tekin upp og fljótandi gengi, að hlusta á tvo hæstv. ráðherra í ríkisstjórn Íslands, þ.e. hæstv. landbrh., Guðna Ágústsson, og hæstv. félmrh., Pál Pétursson, sem báðir hafa talað þannig að þetta hafi verið mikil mistök. En í Dagblaðinu í dag segir hæstv. landbrh. m.a. þar sem hann ræðir um efnahagsástandið --- verið er að tala um misvísandi skilaboð frá formanni og varaformanni Framsfl. um evruna, hugsanlega að taka hana upp og Evrópumálin, en í lokin er talað um það sem við erum hér að ræða, þessa mestu vá sem að okkur steðjar um þessar mundir, þ.e. efnahagsstefnuna. En með leyfi forseta, segir hæstv. landbrh. þetta í Dagblaðinu í dag: ,,Guðni segir brýnast fyrir okkur Íslendinga að takast sjálfir á við efnahagsvandann og hætta að leita að lausnum annars staðar. Þetta sé heimavandi sem þurfi að takast á við með því að treysta gengið, lækka vexti og verðbólgu. Og Seðlabankinn verði að taka þátt í því verkefni.`` Þetta er merkileg yfirlýsing. Áfram skal lesið úr þessu blaðaviðtali, með leyfi forseta: ,,Kannski voru lögin um Seðlabankann snarvitlaus af okkar hálfu, að gera bankanum það að einblína svona lögum samkvæmt á verðbólguþáttinn, segir Guðni. Aðspurður um hvort hann vilji þá takmarka sjálfstæði bankans aftur, segist Guðni e.t.v. frekar vera að velta fyrir sér hvort ástæða sé til að endurskilgreina hlutverk hans og víkka það út fyrir verðbólgumarkmið I.`` Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka að þetta var viðtal við hæstv. landbrh., varaformann annars stjórnarflokksins, varaformann Framsfl., um það sem hér er um að ræða, þ.e. þá breytingu sem gerð var á lögum um Seðlabanka og þegar verðbólgumarkmið og fljótandi gengi var tekið upp. Ég man ekki og hef ekki tiltæk þau orð sem hæstv. félmrh. hafði um þetta sama efni, en þau voru ekki skárri. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni í þessari umræðu og hefur gert að mestu leyti í allan dag, hvort hann sé sammála því áliti sem kemur fram hjá þessum tveimur samráðherrum sínum í ríkisstjórn. Í öðru lagi hvort einhver möguleiki sé á að skoða ef áfram heldur sem horfir að gengishrunið verði ekki stöðvað, hvort það sé þá virkilega hægt, eins og Guðni Ágústsson ýjaði að, að endurskilgreina hlutverk Seðlabankans í ljósi fenginnar reynslu frá því í mars sl. Ég vona að hæstv. fjmrh. leyfi okkur að heyra álit sitt á þessu á eftir og við getum þá skipst á skoðunum í framhaldi af því. Herra forseti. Í lok nóvember árið 2001 blasir þetta við Íslendingum: Viðskiptahalli 200 milljarðar kr. sl. þrjú ár. Verðbólga í lok nóvember rúm 8%. Vextir, sem formaður Framfl., hæstv. utanrrh., kallar reyndar okurvexti, rúm 20%. Gengisfelling eða kannski mætti frekar notað orðið gengishrun 25--30%, eftir því hvaða gjaldmiðill er tekinn. Mikil þensla á höfuðborgarsvæðinu, sem hefur kynt undir það sem við erum hér að fást við og tala um, en ekki þensla á landsbyggðinni sem hins vegar þarf að búa við sama gengisfallið, sömu okurvextina o.s.frv. Viðskiptahallinn, rúmir 200 milljarðar sl. þrjú ár, er stórhættulegur og er auðvitað það sem kyndir bálið núna. Ef til vill er --- ja, það er ekki ef til vill, við vitum það að í dag er samdráttur. Minni eftirspurn er eftir atvinnu og minni eftirspurn er eftir lánum. Með öðrum orðum, vonandi er að hefjast endurreisn og jafnvægi komist í þjóðfélaginu. Þetta verður mjög erfið aðlögun, sársaukafull, en engu að síður mjög nauðsynleg. Ég óttast, herra forseti, að landsbyggðin muni einnig fara verulega illa út úr þessu ekki síður en höfuðborgarsvæðið en e.t.v. verður skaðinn og höggið meira á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að þenslan hefur verið þar, eins og ég sagði áðan, en ekki úti á landi. Engu að síður, herra forseti, eru rauð ljós blikkandi gagnvart landsbyggðinni og skal ég hér fara yfir nokkur atriði. Þær tillögur sem hæstv. ríkisstjórn lagði fram á haustdögum, skattatillögurnar svokölluðu, eru mjög íþyngjandi fyrir atvinnurekstur á landsbyggðinni og skekkir samkeppnishæfni atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Þetta er vegna þeirrar óréttlátu skattheimtu sem þarna er hugsuð til að ná í tekjur, og þá er ég að tala um hækkun upp á 0,77% á tryggingagjaldinu. Áður hefur komið fram að fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega peningastofnanir, tryggingafélög, stórverslunarkeðjur og aðrir munu hagnast mjög mikið á slíkum skattalagabreytingum. Fyrirtæki á landsbyggðinni munu hins vegar ekki njóta þess skattalega ávinnings sem er af fyrirhugaðri tekjuskattslækkun eða eignarskattslækkun en munu fá á sig fullt högg af þungaskattinum. Komið hefur fram, herra forseti, að atvinnufyrirtæki á Austurlandi mundu borga 32 millj. kr. meira í skatta ef þær skattatillögur hefðu verið komnar til framkvæmda miðað við skattlagningu þessa árs. Í Vestmannaeyjum mundu fyrirtæki þar borga 20 millj. kr. meira í skatta en þau gera í dag. Í nokkrum öðrum landsbyggðarkjördæmum stendur þetta nánast í stað. Þetta er því ekki til að bæta atvinnuástand á landsbyggðinni. Þetta er ekki aðgerð sem mun virka vel til að reyna að ná jöfnuði innan lands, sem er er nauðsynlegur eins og ég sagði hér áðan. Ég held að þetta muni skapa ójafnvægi og miklu meiri erfiðleika en við gerum okkur grein fyrir. Fyrirtæki á landsbyggðinni kvarta mjög í dag yfir öðrum álögum. Skal ég fyrst nefna margræddan og slæman skatt sem er þungskattur sem samkvæmt útreikningum hefur hækkað um allt að 45% frá 1998 í þeim tveimur breytingum sem gerðar hafa verið á þungaskattslögunum. Á ég þá við flutninga á lengstu leiðum eins og til Austurlands eða Vestfjarða á flutningabíl með tengivagn. Auðvitað hefur þessi hækkun farið beint út í verðlagið, hvernig á annað að vera? Og þegar við bætist síðan þessi óðaverðbólga og gengishrun þá hefur þetta auðvitað þær afleiðingar að flutningsgjöld hækka enn þá meira og þessi fyrirtæki geta ekkert frekar en önnur fyrirtæki gert annað en setja slíkar hækkanir þráðbeint út í verðlagið. Herra forseti. Þessi tvö atriði sem ég hef nefnt eru hrein aðför að atvinnurekstri á landsbyggðinni sem á þó töluvert undir högg að sækja af ýmsum öðrum ástæðum. Eitt atriði skal ég nefna í viðbót. Nýlegar breytingar hjá Eimskip á gjaldskrá fyrir strandflutninga kemur aldeilis sæmilega við atvinnurekstur á landsbyggðinni. Haft hefur verið samband við mig af forsvarsmönnum fyrirtækis á landsbyggðinni sem þarf að flytja töluvert mikið af þungavöru annars vegar til landsins og hins vegar frá uppskipunarhöfninni í Reykjavík til landsbyggðarinnar með strandsiglingum. Þar er þetta að hafa þau áhrif að 8--10 millj. kr. hækkun á flutningsgjöldum er fyrirsjáanleg miðað við óbreytt flutningsmagn og það er töluvert meira en hagnaður þess fyrirtækis. Herra forseti. Þetta vildi ég nefna í umræðunni vegna þess að þetta hangir vissulega saman við fjárlög og efnahagsmálin, sem við erum aðallega að ræða um, og þær forsendur sem verða fyrir þessu fjárlagafrv. Eins og hér hefur komið fram höfum við kannski ekki verið að ræða beint mikla liði í þeim vegna þess að komið hefur fram, m.a. frá hæstv. forsrh., að þetta muni e.t.v. breytast töluvert mikið fyrir 3. umr. og að ýmsir þættir í fjárlagafrv. verði ræddir kannski frekar þar. Nefni ég t.d. niðurgreiðslu á húshitun, sem mér sýnist að muni snarstoppa í þessum þrengingum, og ýmislegt fleira sem þverpólitísk nefnd hæstv. forsrh., svokölluð byggðanefnd, var sammála um sem bráðaaðgerðir, sem fyrstu aðgerðir, og voru aðgerðir sem allir voru sammála um hvar í flokki sem þeir standa og voru settar fram með fullum stuðningi hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, þegar verið var að undirbúa og vinna að því að troða kjördæmabreytingunni, eins og ég hef stundum sagt, í gegnum Alþingi. Ég ætla ekki að staldra lengur við þá vá og þá hættu og þær árásir sem er beint gegn atvinnurekstri á landsbyggðinni en það nægir að nefna niðurskurð Landsbanka Íslands á nokkrum stöðum á landsbyggðinni, sama hvort það er á Kópaskeri, Þórshöfn, Raufarhöfn, Vopnafirði, Reyðarfirði, Stokkseyri eða Eyrarbakka. Þetta hlutafélag, Landsbanki Íslands, sem er að meirihlutaeign í eigu ríkisins, er að ganga að þessari starfsemi og ganga frá henni, sennilega vegna þess að bankakreppan er það mikil að mikið liggur á að skera allt niður. Áður hefur hér verið rætt um Íslandspóst, ríkisfyrirtækið, að maður tali nú ekki um ýmis önnur svikin loforð eins og í fjarvinnslu og öðrum atriðum. Ég vildi aðeins nefna þetta í umræðunni. Herra forseti. Í þeim efnahagsþrengingum sem við erum í og í þeim erfiðleikum sem blessaður ríkissjóður er í vegna tekjufalls og stórhækkandi gjalda, m.a. út af gengisfellingu og hárri verðbólgu, þá sýnist mér að í öllu fjárlagafrv. sé reitt hátt til höggs á ýmsan hátt gagnvart landsbyggðinni, því miður. Þensla er að minnka, atvinnuleysið er að aukast, við blasa gjaldþrot og rekstrarerfiðleikar atvinnufyrirtækja. Þegar hlustað er á fréttir í dag kemur fram að Samvinnuferðir -- Landsýn hafi verið tekin til gjaldþrotaskipta og 70 manns missa vinnuna. Forstjóri þess fyrirtækis nefndi þrjár ástæður. Ein ástæðan var gengisfellingar eða gengishrunið, önnur ástæða var 11. september sl. Og í dag var fyrirtæki sem heitir Burnham International, sem ég kann ekki mikið að segja frá hvað er, einnig lokað vegna fjármálakreppu og svona má lengi telja. Í september kom fram að tvö gjaldþrot voru að meðaltali á dag. Herra forseti. Ég nefni þetta hér en mér er mjög illa við það en get engu að síður ekki sleppt því vegna þess að þetta eru þær stórkostlegu hættur sem blasa við okkur Íslendingum um þessar mundir og næstu tvo, þrjá mánuði. Ég hef nefnt gjaldþrot og rekstrarerfiðleika fyrirtækja og nefni líka erfiðleika almennings sem verða nú töluvert miklir. Og það er kannski rétt að nefna það að einstaklingur sem tók húsbréf fyrir fjórum, fimm mánuðum upp á 6,4 milljónir, ætli það húsbréf standi ekki í einum 7--7,2 milljónum í dag? Það hefur hækkað svo vegna verðbólgu fimm, sex mánuðum síðar. Ég óttast einnig, herra forseti, að fjármálastofnanir muni lenda í töluverðum vandræðum og miklir erfiðleikar verði í fjármálaheiminum en vonandi ráða fjármálastofnanir sjálfar við að leysa þau vandamál. Herra forseti. Það má kannski orða þetta á þann veg að eftir þennan íslenska ,,bömmer`` ættum við að hafa í huga að vaxtarmöguleikum eru takmörk sett. Við höfum sennilega verið á algjöru fjárfestingarfylliríi, við höfum verið á algjörum ,,bömmer``. Hinn gullni meðalvegur er vandrataður. Ég hika ekki við að halda því fram, herra forseti, að viðskiptahalli áranna 1998, 1999 og 2000 er stærsti hlutinn af þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir núna gagnvart íslensku krónunni. Það var hátt risið á ríkissjóði og ríkisstjórn, góðærið var mikið, tekjur ríkissjóðs jukust mikið af innflutningi sem að megni var tekið lán fyrir. Þegar hátt ris verður, eins og hér hefur komið fram, verður fallið mikið. Þetta hefur verið að koma í bakið á okkur undanfarna mánuði. Ég skynja þetta þannig að vorið 2000 fór bjartsýnin mikið að minnka. Haustið 2001 hófst hins vegar leitin að patentlausnum. Fylliríinu var lokið. Það fór að renna af mönnum, jafnt ríkisstjórn sem öðrum. Í slíkri meðferð er kannski ekki mikið hægt að gera, ekki er hægt að fara í sund eða fara út að hlaupa. En menn hafa verið að leita að einhverjum blóraböggli og hæstv. forsrh. hefur þar verið í ákveðinni afneitun og leitað að blórabögglum. Hæstv. forsrh. hefur m.a. notað orðið ,,klaufaskapur`` um íslenskt efnahagslíf. Hann sagði að klaufaskapur í bankakerfinu hefði valdið því að gengið lækkaði verulega í maí. Í viðtali við hæstv. forsrh. kemur fram að þá hafi gjaldeyrismarkaðurinn farið að titra þegar farið var að borga af lánum Fiskveiðasjóðs og höggið orðið meira en ella. Orðrétt segir, með leyfi forseta: ,,Mér finnst að í þessu litla kerfi okkar hefði átt að láta vita með tveggja mánaða fyrirvara eða svo um svona hluti þannig að hægt væri að útbúa þetta og undirbúa og það mundi ekki hafa önnur áhrif á viðskipti dagsins. Þetta finnst mér klaufaskapur í bankakerfinu.`` Herra forseti. Ég hygg að klaufaskapurinn sem þarna er rætt um hafi verið sá sem orðrómur gengur um hér á landi, að þeir sem tóku við Fiskveiðasjóði, Fjárfestingarbanki atvinnulífsins sem síðan rann saman við Íslandsbanka, hafi ekki í tæka tíð, eins og hæstv. forsrh. sagði, uppgötvað að fara átti að borga af erlendum lánum og vantað hafi 2 milljarða kr. sem átti að borga af erlendum lánum. Því hafi verið byrjað að kaupa gjaldeyri hjá næsta banka, og sá banki skildi ekki hvað var um að vera og fór að kaupa gjaldeyri hjá þar næsta banka, og sá banki sneri sér svo til þriðja bankans og fór að kaupa gjaldeyri hjá þeim banka, og þannig fóru allir að elta skottið á sér. Mig minnir, herra forseti, að gjaldeyrisviðskipti þennan dag sem hæstv. forsrh. talar um klaufaskapinn í bankakerfinu, hafi verið rúmir 35 eða 36 milljarðar kr. en aðeins 1 milljarður fór út úr landinu til að borga fyrir einhver vörukaup eða annað. Með öðrum orðum, á þremur, fjórum viðskiptaborðum í viðskiptabönkunum hafði þessi hringavitaleysa átt að eiga sér stað sem hæstv. forsrh. er hér að vitna í og hann talar um klaufaskap. Þrátt fyrir að Seðlabankanum hefði verið veitt fullt sjálfstæði með breytingunum á lögum um hann, og hæstv. forsrh. hefur margoft sagt að hann hafi engar tilskipunarheimildir núna til Seðlabanka, hvatti hæstv. forsrh. í þessu sama viðtali frá því í kringum 24. júní, Seðlabankann eða sagði sem svo: Seðlabankinn ætti fyrr eða síðar að hugleiða vaxtalækkun. Þetta var í júní. Herra forseti. Þetta var á þeim tíma þegar vísitala neysluverðs hækkaði um 4,2%, sem samsvaraði 17--18% verðbólgu á ári. Þetta var þriggja mánaða vísitölumæling. Í maí--júní sl. var hækkun vísitölu á milli mánaða, eins og hún var þarna, sú mesta sem mælst hafði undanfarin tíu ár. Herra forseti. Þetta vildi ég aðeins draga fram í umræðunni til að benda á hvað efnahagskerfi okkar er brothætt. Það þarf ekki mikið að rugga bátnum til að koma gengisfallinu af stað. ,,Klaufaskapur``, sagði hæstv. forsrh. um bankana þegar tvo milljarða vantaði til að borga. Við fundum að þegar hið ágæta fyrirtæki Bakkavör var að útvíkka sig og kaupa fyrirtæki í Bretlandi að það hafði mikil áhrif á gengi krónunnar. Þannig má lengi telja. Herra forseti. Einnig má líka leiða líkur að því að við þessa breytingu sem gerð var hafi gjaldeyrisvarasjóðurinn hreinlega verið orðinn allt of lítill. Ef til vill vorum við að gera þessa breytingu of seint. Ef til vill vorum við búin að missa af lestinni og hefðum kannski átt að fresta því enn lengur. Þó hef ég reyndar haldið að Seðlabankinn eða íslenska ríkið hafi nú bara hreinlega ekki getað haldið gjaldeyrinum stöðugum. Það var einmitt í framhaldi af þessu sem hæstv. fjmrh. tók 25 milljarða kr. lán þegar bandaríski dollarinn var í 105 kr. Á þessum tíma var líka fyrirsjáanlegt sjómannaverkfall sem stuðlaði auðvitað að gengisfalli vegna þess að ekki var innstreymi á gjaldeyri. Líka má tala um hið frjálsa flæði fjármagns milli landa sem hófst 1995. Mér skilst að við höfum lifað það á síðasta ári að 25 milljarðar fóru út úr landinu til fjárfestinga frá lífeyrissjóðum og öðrum en aðeins 10 milljarðar inn. Það er hluti af þessum vandamálum. Útlendingar hafa því ekki verið mjög ginnkeyptir fyrir því að koma hér til Íslands og fjárfesta nema í litlum mæli. Þetta nefni ég vegna þess að við sjáum það í dag við þessar síendurteknu gengisfellingar að íslenska krónan stenst ekki þá atlögu eða þær aðgerðir sem ýmsir í þjóðfélaginu grípa til. Það kemur lítill gjaldeyrir heim. Því miður er ekki hægt að sjá það frá degi til dags. Í október segja hagspekúlantar og fræðingar að sjávarútvegurinn hafi verið að greiða mikið niður af skuldum. Það er vel. Sjávarútvegurinn er með öðrum orðum ekki að taka erlendan gjaldeyri heim. Hann er ekki að taka hann heim til að fara í fjárfestingar vegna þess að hann telur það ekki fýsilegt. Krónan veikist því enn frekar við það að gjaldeyrir kemur ekki heim. Menn geyma það að taka gjaldeyrinn heim. Menn geyma það að breyta honum yfir í íslenskar krónur vegna þess að þeir hafa getað lifað við það undanfarna daga og missiri að gengisfellingar dagsins munu gera það að verkum að þeir fá miklu meira fyrir þetta á morgun. Gengisvísitala íslensku krónunnar er nú um þessar mundir yfir 150 stigum, um 151 stig. Þegar verðbólgumarkmiðunum var breytt var gengisvísitalan 123 stig. Daginn eftir þessa breytingu var gengisvísitalan fyrir hádegi --- það er sorglegt, herra forseti, að menn skuli geta talað um gengisvísitölu fyrir hádegi og eftir hádegi --- þennan dag var hún 123 stig. Eftir hádegi var hún hins vegar 125 stig eftir mikil inngrip Seðlabankans. Það er ansi athyglisvert að lesa það sem kemur fram í yfirliti frá Búnaðarbankanum sem nefnist Hálffimmfréttir þennan dag, 27. mars. Ég held að það sé þörf lesning að gera það hér nú til þess að setja það í samhengi við raunveruleikann í dag, þar sem gengisvísitalan er komin yfir 150 stig. Bandarískur dollari er í tæpum 111 kr. Hann var í 90 kr. þegar breytingin átti sér stað. Evran er í 95 kr. núna en var í 80 kr. Með leyfi forseta, vil ég lesa hér upp úr Hálffimmfréttum Búnaðarbankans 27. mars sl. þar sem talað er um að krónan sleiki neðri mörk gengisstefnunnar: ,,Við opnun markaða í morgun stóð vísitalan í 123,0 stigum. Hún hækkaði fram eftir morgni og var komin í 124,6 stig rétt fyrir kl. 13.00, þegar Seðlabankinn greip inn og keypti krónur fyrir 18 milljónir bandaríkjadala. Við inngripin styrktist krónan og gengisvísitalan lækkaði niður fyrir 124 stig. Lækkun vísitölunnar var þó skammvinn og hækkaði hún yfir 125,1 stig áður en Seðlabankinn greip inn að nýju og keypti krónur fyrir 24 milljónir bandaríkjadala. Við þetta styrktist krónan aftur tímabundið og lækkaði gengisvísitalan niður í 123,65 stig. Krónan veiktist þó fljótt á ný og endaði vísitalan í 125,1 stigi við lok gjaldeyrismarkaða.`` Herra forseti. Þetta var það sem íslensk peningastofnun sagði um íslensku krónuna 27. mars sl. Síðan er staðan þessi í dag í lok nóvember. Vonandi tekst okkur að skapa skilyrði, jafnvel þjóðarsátt um að verja krónuna frekara falli þannig að hún fari heldur að styrkjast. Herra forseti. Ég óttast það því miður að afneitun hæstv. ríkisstjórnar á þessum vanda, á þessum heimatilbúna vanda, geri það að verkum að þetta muni ekki gerast. Ef til vill mun það takast hjá hæstv. ríkisstjórn að selja hluta af Símanum núna fyrir áramót og vonandi fá þá mikinn gjaldeyri heim. En ég óttast að það verði tímabundin lækning.

Selja hann til útlanda?

Því miður er komið svo fyrir efnahagsástandi íslensks þjóðfélags í dag að við getum ekkert gert annað en að selja hann erlendum aðilum, því miður. Það er verið að selja ættarsilfrið og þær eignir verða ekki seldar aftur. Ég ætlaði að segja það hér áðan að ég óttast að jafnvel sala á Símanum muni ekki vera nema skammgóður vermir í þessu efnahagsflippi sem stendur yfir á Íslandi í dag, því miður. Það liggur ljóst fyrir og er viðurkennt af öllum að lækkun gengisins á undanförnum mánuðum er nærtækasta skýringin og sennilega eina skýringin á því að verðbólga er nú fyrir ofan þolmörk verðbólgumarkmiðsins og í raun og veru er óðaverðbólga. Það er bara rétt að nota það orð. Nú er árið 2001 og við teljum þetta óðaverðbólgu. Herra forseti. Ég var áðan að glugga í gamalt Morgunblað frá 1974. Mjög mörgu sem kemur fram í því blaði sem svipar til dagsins í dag. Að vísu var vinstri stjórn að falla. Það var ekki ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sem var að falla. Það var vinstri stjórn og gengismál voru aðalmálin, erfiðleikar í þjóðarbúinu og fleira og fleira. Svo mörgu svipar til dagsins í dag að ég ætla ekki að lengja umræðuna með að vitna í það allt. En meira að segja árið 1974, svo ég bæti aðeins gamansömum tón í þetta, var verið að skipta um gangstéttarhellur eða allar hellur í Austurstrætinu í Reykjavík. Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða nú að ræða örlítið um það sem kannski mesta hættan er fólgin í. Allra mesta hættan er sú að launþegafélögin í landinu neyðist til að segja upp kjarasamningum í febrúar vegna þess hvernig ástandið er orðið í þjóðfélaginu. Hæstv. forsrh. segir alltaf að kaupmátturinn hafi aldrei verið meiri. Ég ætla að fara aðeins yfir það hér á eftir og vitna í ágætan hagfræðing ASÍ, Rannveigu Sigurðardóttur. En áður vil ég líka vitna í ágætan formann verkalýðsfélags á landsbyggðinni sem heitir Aðalsteinn Baldursson og er formaður Verkalýðsfélags Húsavíkur. Hann er jafnframt formaður fiskvinnsludeildar Starfsgreinasambands Íslands. Aðalsteinn segir í blaðaviðtali í dag --- ég held að svo sé --- að hann telji að staðan núna sé sú að forsendur kjarasamninga séu kolfallnar og hann telji að jafnvel þótt farið verði í að grípa til einhverra ráðstafana núna þá sé það of seint. Við höfum heyrt gagnrýni forustumanna verkalýðshreyfingarinnar um að samráð hæstv. ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins hafi ekki verið nægjanlegt. Hæstv. forsrh. nefndi það um daginn að sjálfsagt væri að viðurkenna það og biðjast afsökunar á því að gleymst hefði að tala við verkalýðshreyfinguna í einhvern tíma. En Aðalsteinn er að vitna í þessi mál og segir að þetta þýði ekkert annað en að kjarasamningar séu kolfallnir og að borðleggjandi virðist að segja launaliðum þeirra upp í febrúar og allt verði í uppnámi í kjölfarið. Hann segir ekkert benda til þess að breytingar verði. En hvað þarf að breytast ef freista ætti þess að koma í veg fyrir að allt fari hér í háaloft? Herra forseti. Það má náttúrlega vitna í viðtöl við forseta ASÍ, Grétar Þorsteinsson, í þessum efnum, og þetta er auðvitað langmesta hættan sem er fram undan. Ég ætla rétt að vona að hæstv. ríkisstjórn og Alþingi muni takast að rétta örlítið kúrsinn í efnahagsmálunum þannig að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, forustumenn ASÍ og annarra, neyðist ekki til að segja upp kjarasamningum vegna þess að þá verður nú heldur betur darraðardans í þjóðfélaginu. Og þá veit ég ekki hvaða orð við eigum að nota. Ég held að þá muni ekki duga orðið efnahagskreppa. Herra forseti. Ég sagði frá því áðan að ég hlustaði með athygli á viðtal sem var í þættinum Hér og nú ekki alls fyrir löngu. Þar var m.a. viðtal við Rannveigu Sigurðardóttur, hagfræðing hjá ASÍ, og farið fara yfir þessi mál öll, þ.e. hvernig málin hafa þróast frá gerð kjarasamninga. Fram kom að bílatryggingar hafa hækkað um 46% frá því flest stóru verkalýðsfélögin innan Alþýðusambandsins skrifuðu undir kjarasamning við Samtök atvinnulífs á vordögum árið 2000. Bandaríkjadollar kostar nú tæpum 50% meira en hann gerði þá, með öðrum orðum kostar 36 þús. kr. meira að kaupa þúsund bandaríkjadollara nú en þegar kjarasamningarnir voru gerðir í mars, apríl árið 2000. Þá var gengið á bandaríska dollaranum 73,49 kr. Breskt pund hefur hækkað um rúm 30% og svipað er að segja um aðra gjaldmiðla. Það er eiginlega alveg með ólíkindum, herra forseti, þegar maður les þessar tölur upp því maður heldur að þetta sé allt saman fullt af prentvillum. Maður heldur að eitthvað hafi misritast en svo er ekki. Þannig er staðan í þessu og um kaupmáttarþróunina segir Rannveig Sigurðardóttir, hagfræðingur ASÍ, með leyfi forseta: ,,Kaupmáttarþróunin hefur náttúrlega verið ákaflega mismunandi eftir hópum. Við getum þó séð að fyrir þá sem hafa fengið umsamdar launahækkanir á samningstímabilinu, þ.e. 3,9% í fyrra og 3% í ár eða 7% samtals, hefur kaupmáttarrýrnunin á þessu tímabili verið um 5%, sem sagt frá því fyrir gerð kjarasamninga. Þannig að 7% launahækkun hefur ekki einu sinni dugað til þess að halda uppi sama kaupmætti og fyrir kjarasamningana. Og þetta er ekki lítill hópur sem hægt er að horfa fram hjá,`` --- segir Rannveig --- ,,því um þriðjungur af starfsmönnum á almennum vinnumarkaði hefur á þessu tímabili fengið umsamdar launahækkanir.`` Herra forseti. Hér kemur fram að kaupmáttarrýrnun þessa hóps er um 5%. Svo kemur hæstv. forsrh. sí og æ og segir að það sé engin ástæða fyrir verkalýðshreyfinguna að vera að kvarta og kveina, kaupmátturinn hafi ekki rýrnað mikið, kaupmátturinn sé voðalega góður. Það kemur líka fram í þessu viðtali að kaupmáttur opinberra starfsmanna er hærri en hann var við gerð kjarasamninga.  
            

Forseti vill áminna þingmenn um að vera ekki í samræðum í þingsalnum.

Enn fremur segir þessi ágæti hagfræðingur: ,,Það segir sig náttúrlega sjálft að 8,1% verðbólga eins og við höfum haft hér síðustu 12 mánuði étur mjög hratt upp. Hún er löngu búin að éta upp umsamdar launahækkanir tveggja ára en hún étur jafnvel mjög hratt upp mikið launaskrið eins og verið hefur hjá nokkrum á vinnumarkaði.`` Herra forseti. Ég skil ekki almennilega þegar hæstv. forsrh. er að gera lítið úr því og tala um að kaupmátturinn hafi ekkert rýrnað. Það er sannarlega svo hjá þeim þriðjungi sem fengið hefur almennar hækkanir á almenna vinnumarkaðnum að þar er hann gjörsamlega að hverfa. 5% kaupmáttarrýrnun frá gerð kjarasamninga. Opinberir starfsmenn halda enn þá meiri kaupmætti og vafalaust er það svo að hæstv. forsrh. hefur verið að tala um meðaltalið. Þá kemur það líka vel fram, sem er þekkt í efnahagskreppum, að hinir lægst launuðu munu fara langverst út úr þeirri kreppu sem nú er. Það er með öðrum orðum, herra forseti, engan veginn viðunandi að 7% launahækkun sé horfin á því tímabili sem ég hef hér verið að ræða um. Herra forseti. Því miður hef ég í ræðu minni dregið upp dálítið dökka mynd af stöðu efnahagsmála eins og hún blasir við í dag. Ég er ekki hagfræðingur. Ég hef hins vegar mjög mikinn áhuga á efnahagsmálum og hef áhuga á því að íslenskt samfélag þróist áfram á betri veg en það er að gera núna. Ég hef miklar áhyggjur af atvinnurekstri eins og ég hef hér farið yfir, litlum atvinnufyrirtækjum, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég hef verulegar áhyggjur af skuldastöðu almennings. Og ég hef miklar áhyggjur af þeirri verðbólgu sem geisar í landinu vegna gengisfellingar og gengishruns íslensku krónunnar. Þetta hefur auðvitað hrikaleg áhrif, eins og hér hefur komið fram, á þessa þjóð sem býr við það að þurfa að flytja svo mikið inn í landið af vörum til framleiðslu og til að fæða sig. Ég vildi óska þess að ég hefði getað komið hér í ræðustól og hælt hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn fyrir góð fjárlög og fyrir góða stöðu efnahagsmála vegna þess að slíkt nýtist okkur öllum. En því miður er það bara ekki hægt eins og staðan er í dag. Því miður. Og þess vegna hlýtur það að vera algjört lykilatriði, og því fyrr því betra, að hæstv. ríkisstjórn viðurkenni þær staðreyndir að ekkert minna en fullt samráð ríkisstjórnar, stjórnarandstöðu, aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingar og Samtaka atvinnulífsins, dugar okkur núna til að sigla okkur út úr þeim brimgarði sem við erum í áður en okkur rekur algjörlega upp í fjöruna og við steytum þar á steinum. Staðan er það alvarleg að mínu mati. Ég hef ekki rætt mikið um fjárlagafrv. eða þær tölur sem þar eru inni. Ég hef átt þess kost að sitja á nokkrum fundum fjárln. sem varamaður og ég tók eftir því núna við lokaafgreiðslu nefndarinnar til þingsins að menn tóku upp ansi marga liði og hækkuðu þá vegna gengisfellingar krónunnar, vegna gengisbreytinga. Og það speglast töluvert í gegnum þessi fjárlög. Það væri óskandi að þau fjárlög sem við e.t.v. samþykkjum hér, 7. desember vonandi ef allar tillögur verða þá komnar fram sem auðvitað er nauðsynlegt að komi sem fyrst, jafnt niðurskurðartillögur sem annað, að maður tali nú ekki um tekjuhliðina, væru fjárlög sem mundu standast fyrir næsta ár. Það væri óskandi. Ég ætla að ljúka ræðu minni með því að segja að það er e.t.v. gott og kannski það besta við þessa 2. umr. fjárlaga að hún hefur ekki mikið snúist um þau heldur bíður 3. umr. Það er e.t.v. betra vegna þess að ég held að þessar umræður ættu að breytast og það væri betra fyrir hið háa Alþingi að gera sér fyrst grein fyrir því úr hve miklum tekjum við höfum að spila áður en við förum að taka gjaldahlið frv. Núna og væntanlega við 3. umr. munum við með öðrum orðum hafa tekjuhliðina algjörlega klára --- vonandi verður hún ekki allt of svört --- og þá getum við rætt gjaldahliðina. En ég ítreka það, herra forseti, að ég vildi gjarnan hafa getað verið hér og hælt hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn fyrir góð fjárlög og góða stöðu efnahagsmála en því miður er það ekki svoleiðis. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að ég vona að augu ríkisstjórnarinnar opnist sem fyrst fyrir því að þjóðarsátt um aðgerðir gegn þeirri vá sem steðjar að íslensku þjóðfélagi er það sem við þurfum á að halda nú um þessar mundir.

Herra forseti. Ég gæti tekið undir þær óskir sem settar hafa verið fram af fyrri ræðumönnum, t.d. þeim sem hér talaði í kringum kvöldmatarleytið, að æskilegt væri að hæstv. ráðherrar og formenn stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., væru viðstaddir þessa umræðu. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst að þessir hv. þm., hæstv. ráðherrar, ættu að sjá sóma sinn í að vera hérna óumbeðið eins og aðstæður eru við þessa fjárlagaumræðu. Auðvitað ættu fagráðherrar að hafa það sem reglu að vera við 2. umr. fjárlaga hið minnsta þegar hin efnislega umræða um einstaka málaflokka fer fram og útgjöld eru, ef allt er með felldu, ákvörðuð til þeirra ráðuneyta. Og það er auðvitað, herra forseti, umhugsunarefni fyrir okkur öll hvernig sambúð Alþingis og ríkisstjórnar er orðin, og sést m.a. í þessu og á framkomunni við fjárln. hverjir telja sig hafa völdin hér í landinu og hverjir telja sig þurfa að vera upp á Alþingi komnir. Ef ég heyrði rétt svaraði hæstv. forseti, sá sem þá var á stóli, hv. þm. Gísla Einarssyni þannig hér fyrr í kvöld að hann sæi ekki ástæðu til að kveðja hæstv. forsrh. til fundar og upplýsti síðan að hæstv. forsrh. væri á förum til útlanda og hann mundi ekki fara að standa fyrir því að kveðja hann hingað í þingsal. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér blöskrar þetta. Mér blöskrar að borið sé á borð fyrir okkur að af því að hæstv. forsrh. kunni að vera að fara til útlanda á morgun eða hinn daginn sé hann bara heima að pakka og megi ekki vera að því að koma hingað í þingið og sinna þingskyldum sínum eins og aðrir. Ég segi bara alveg eins og er að þessum mönnum er ekki vandara um en okkur hinum að hafa sig í það að vera hér í sinni vinnu. Það er ansi langt gengið, herra forseti, ef menn neita óskum um að ráðherrar komi hingað og séu viðstaddir umræður um fjárlög. Þá er skörin farin að færast upp í bekkinn. Og ég spyr, herra forseti: Mega þessir menn vera að því að stjórna landinu, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh.? Ja, þeir sjást ekki mikið hér. Og ég tek það ekki gilt að mennirnir geti ekki vaknað í fyrramálið og farið til útlanda ef það er það sem fyrir þeim liggur og verið hér samt á kvöldfundi. Ég mótmæli því, herra forseti, að þessir hv. þm. og hæstv. ráðherrar skuli ekki sjá sóma sinn í að vera hér. Einhvern tímann hefði verið beðið um hæstv. ráðherra af minna tilefni en því að þeir eru margsaga í viðtölum við fjölmiðla nú um helgina og í dag um stöðu fjárlagavinnunnar, hvað sé í vændum varðandi niðurskurð á ríkisútgjöldum og annað í þeim dúr. Þannig segir til að mynda hæstv. forsrh. í viðtali við Morgunblaðið, og ekki lýgur Morgunblaðið eða hvað? Allra síst skulum ekki reikna með að Morgunblaðið ljúgi upp á formann Sjálfstfl. En þar er, með leyfi forseta, haft eftir hæstv. forsrh.: ,,Davíð Oddsson forsætisráðherra sagði í ljósvakamiðlunum í gær að fjárlögin yrðu skorin niður um 3--4 milljarða við lokaafgreiðslu þeirra og niðurskurðurinn næði til allra ráðuneyta.`` --- Punktur. Engir fyrirvarar. Þetta er svona, segir forsætisráðherra. Hvað segir hæstv. utanrrh. í næstu setningu? ,,Halldór Ásgrímsson, utanríkisráðherra og formaður Framsóknarflokksins, segir að starfshópurinn hafi skilað ákveðnum tillögum sem verði ræddar á næstu dögum. Ekkert sé enn frágengið og þingmenn hafi ólíkar hugmyndir um hvar bera skuli niður í niðurskurðinum.`` Er mikill samhljómur í þessu? Hvað segir hæstv. fjmrh.? Er búið að afmunstra hann? Kemur honum þetta ekki við? Ja, það mætti halda það. Ég hef ekki heyrt tíst í hæstv. fjmrh. um þessi mál og á þó að heita svo að málaflokkurinn heyri undir hann, fjárlög ríkisins og fjárlagagerðin af hálfu ríkisstjórnar. Hann hefur líklega ekki komist í sjónvarpið um helgina, ekki komist í útvarp, þannig að hann hefur ekki getað flutt þjóðinni boðskapinn um hvað í vændum sé því það er ekki til siðs að tilkynna slíkt hér á þingi. Nei, það skal gert í gegnum fjölmiðlana og helst áður en þingmenn hafa hugmynd um hvað er að gerast. Svo kemur hv. formaður fjárln. og sperrir sig í ræðustólnum í dag og talar drýgindalega um hið veigamikla hlutverk fjárln. en sat við útvarpið eða framan við sjónvarpið eins og þægur stubbur um helgina og tók við tilkynningunum frá ráðherrunum. Þannig er þetta, herra forseti, og þarf ekkert að vera að mylja það neitt með sér. Þetta er svona. Það koma tilskipanir frá forsrh. og það er bersýnilegt af þessum textum að meira að segja formaður hins stjórnarflokksins vissi ekki hvað var í vændum. Það þarf ekki mikla reynslu af þátttöku í stjórnmálum til að sjá að formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., er hér á kurteislegan hátt að segja að forsrh. hafi ekki haft neitt umboð til þess að tala í framsöguhætti eins og hann gerði í sjónvarpsþáttum um helgina. Það er allt óákveðið. Það er verið að byrja að ræða tillögur, segir hæstv. utanrrh., og menn eru sammála sumu og ósammála öðru. Er þá ekki útkoman ófyrirséð? Jú, auðvitað. Verða þetta þá endilega þrír eða fjórir milljarðar? Hver veit? Og hvar koma þeir niður? Hjá öllum ráðuneytum eins og forsrh. segir? Hver veit það? Hvorum á að trúa? Á ég að vitna betur í hæstv. utanrrh.? Hvar er hæstv. utanrrh. --- er hann kannski farinn úr landi líka? Ætlar hann að fara svona sem skírari á undan forsrh. úr landi? Þeir eru stundum erlendis samtímis. Ég spyr aftur: Mega þessir menn vera að því að stjórna landinu, herra forseti? Þeir mega alla vega ekki vera að því að sinna skyldum sínum í þinginu. Er ekki hægt að senda menn heim og hjálpa forsrh. að pakka þannig að hann verði fljótari að því og komist hingað niður eftir. Það væri hægt að troða ofan í eins og eina tösku handa honum ef það er vandamálið hér í kvöld. Hæstv. utanrrh. segir áfram í Morgunblaðinu: ,,Þetta er allt enn á umræðustigi og við erum enn að velta á milli okkur hugmyndum. Sumt finnst okkur koma til greina en ekki annað.`` Hver segir þetta? Það er hæstv. utanrrh., formaður annars stjórnarflokksins sem talar þannig að það er algjörleg bersýnilegt að af hans hálfu, að hans mati, mati annars stjórnarflokksins er þetta algjörlega óútkljáð, óákveðið. Er boðlegt, herra forseti, að láta svo 2. umr. fjárlaga fara fram við þessar aðstæður? Ég segi nei. Enn má vitna í þessa kostulegu texta sem Morgunblaðið hefur eftir utanrrh. og innan gæsalappa: ,,Þetta hefur borið nokkuð brátt að ...``, segir hæstv. 

Hv. þm. á að biðja leyfis forseta í hvert ...

Það var margbúið að biðja um leyfi, herra forseti. Áður en 

Ég vil áminna hv. þm. um að hlíta þingsköpum og honum ber í hvert skipti sem hann vitnar til prentaðs máls að óska eftir leyfi forseta.

Herra forseti. Ég held að það væri hyggilegt fyrir forseta að kynna sér hvað farið hefur fram í forsetastóli og í þingsalnum áður en forseti kom þangað. Ef það er svo að það þurfi að biðja um leyfi til þess að lesa í eina tiltekna prentaða heimild í hvert einasta skipti þá eru það nýjar þingvenjur. Ég hélt að venjan væri sú að þegar maður hefði með leyfi forseta hafið að vitna í tiltekið prentað mál þá gæti maður gert það og skotið inn í setningum. En ef hæstv. forseti vill hafa þetta svona í kvöld þá skal ég verða við því. 
            

Já, herra forseti.

Ég vil biðja hv. þm. að halda sig við þingsköp svo að óþarfi sé að veita honum oftar áminningu.) Hefur forseti lokið máli sínu? Herra forseti. Það er ekki í fyrsta skipti nú að sá sem hér talar verður fyrir því að sá virðulegi forseti sem nú situr á forsetastóli leggur sig fram um að hjálpa mér að fá að flytja mál mitt í samfellu án þess að ég sé mikið truflaður. Það er ekki í fyrsta skipti og eftir því er auðvitað tekið. Ég mun að sjálfsögðu reyna að halda mig við þingsköpin í allra þrengstu merkingu þeirra og eins og hæstv. forseta þóknast að túlka þau í kvöld. Ef það er verulega frábrugðið því sem venja er þá bið ég um leiðbeiningar þannig að ég geti orðið við óskum forseta um að viðhafa þá aðferð sem hæstv. forseta býður í skap hverju sinni. (Forseti (HBl): Ég vil benda hv. þm. á að í 58. gr. þingskapa stendur: ,,Eigi má, nema með leyfi forseta, lesa upp prentað mál.`` Ég vil biðja hv. þm. án útúrsnúninga að halda sig við þingsköp.) Herra forseti. Ég hafði sem sagt beðið þann forseta sem var á stóli, áður en núv. hæstv. forseti kom þangað, leyfis um að vitna í þetta prentaða mál í Morgunblaðinu, tvívegis ef ég man rétt. Að sjálfsögðu voru ekki gerðar athugasemdir við það þannig að öllum sem á mál mitt hlýddu hér í salnum var ljóst að ég var ítrekað að vitna í þessa texta úr frétt í Morgunblaðinu í dag. En ég skal gera það áfram ef ég má, með leyfi virðulegs forseta, Halldórs Blöndals, 1. þm. Norðurl. e., með mikla þingreynslu, vitna í Morgunblaðið í dag. Vill forseti gera mér ljóst hvort þetta sé leyft.

Hv. þm. ber hverju sinni að óska leyfis forseta sem vitnað er í prentað mál.

Já, ég held að það sé vissara að fá líka staðfest að leyfið sé veitt eins og liggur á forseta í kvöld. Með leyfi forseta, segir hæstv. utanrrh. áfram: ,,Þetta hefur borið nokkuð brátt að ...`` Hingað var ég kominn, herra forseti, þegar forseti truflaði mig áðan og í það hafa farið einar fimm mínútur. ,,Þetta hefur borið nokkuð brátt að og við fengum þessar hugmyndir um helgina.`` Þetta segir hæstv. utanrrh. í viðtali við Morgunblaðið í dag sem ég hef nú vitnað í, með leyfi forseta. Og hvað er verið að segja þarna? Hæstv. utanrrh. er að segja að hugmyndir um 3--4 milljarða niðurskurð á fjárlögum hafi komið upp um helgina. Þeir hafi bara fengið þessa flugu í höfuðið, því hafi bara slegið inn. Það er verst að vita ekki hvort þetta var á laugardagskvöldið eða fyrri part sunnudagsins sem þeir fengu þessa snjöllu hugmynd, að fara í niðurskurð á fjárlögunum upp á 3--4 milljarða króna. Þetta er auðvitað þannig, herra forseti, að allar kringumstæður þessa máls eru stórkostlegar, ótrúlegar. Svo er verið að reyna að segja okkur að þetta sé allt saman mjög yfirvegað, útreiknað og pælt --- ha! En er það ekki svolítið svona merkilegt að þeim skyldi bara allt í einu detta í hug um helgina að fara í að skera niður fjárlögin um 3--4 milljarða? Ja, það er a.m.k. alveg á hreinu að hæstv. utanrrh. var ekki með það í kortunum fyrr en þarna var komið að þetta gæti verið sniðugt. Og reyndar er hæstv. utanrrh. svo hreinskilinn að viðurkenna að það hefði nú kannski verið betra að vera búinn að þessu áður en 2. umr. fjárlagafrv. færi fram, en það sé sennilega betra að hafa hana á tilskildum tíma og láta sig hafa það að sullast í gegnum hana með aðstæður allar eins og raun ber vitni. Efnahagsaðstæðurnar, herra forseti, í kringum afgreiðslu þessa fjárlagafrv. eru náttúrlega þannig, eins og margoft og rækilega hefur verið lýst og þegar í haust var farið að blasa við og hefur reyndar verið fyrirsjáanlegt um eins til tveggja ára skeið, að það gat aðeins verið tímaspursmál hvenær efnahagsástandið á Íslandi hlaut að snarversna. Ég held að öllum hugsandi mönnum sé ljóst að ekki gat haldið áfram sem horfði. Í raun og veru er nokkurn veginn öruggt mál að því fyrr sem menn hefðu séð að sér og farið að takast á við þessa erfiðu glímu, sem það verður að ná aftur tökum á efnahagsstjórn og hagstjórn í landinu, þeim mun auðveldara hefði það orðið. Það munar um hvert árið, herra forseti, sem keyrt er áfram í 8--10% viðskiptahalla miðað við landsframleiðslu. Það munar um hverja 50--80 milljarðana í erlendum skuldum sem bætast við á ári með slíku áframhaldi. En á þetta var auðvitað ekki hlustað. Þess vegna er svo komið að uppsafnaður viðskiptahalli á sl. fjórum árum, að viðbættu því sem nú er spáð að verði á næsta ári, því sem þetta fjárlagafrv. tekur til, verður um 250 milljarðar kr. Það verða fjárlögin eða þar um bil svona í grófum dráttum, ein íslensk fjárlög sem orðin eru uppsafnaður viðskiptahalli á þessu fimm ára tímabili.  Við fórum yfir meiri og kannski enn þá afdrifaríkari vatnaskil síðasta sumar þegar hrein erlend skuldastaða þjóðarbúsins í heild fór yfir 100%, fram úr þessum 740--750 milljörðum kr. sem landsframleiðslan verður á þessu ári og stefnir í 112--115% eða a.m.k. vel yfir 110% í lok þessa árs. Hagsveiflan, herra forseti, hefur sem sagt snúist við. Þá gerist það sem hefur verið fyrirsjáanlegt og er vel þekkt og hæstv. fjmrh. ætti að vita manna best um núna, að tekjur ríkissjóðs dragast hratt saman en útgjöldin halda áfram að aukast. Það er nákvæmlega það sem er að gerast núna, það sem gerðist þegar við gerðum upp ríkisreikning síðasta árs og á eftir að koma enn betur í ljós þegar öll kurl koma til grafar frá yfirstandandi ári, að tekjur ríkissjóðs eru á hraðri niðurleið og nú er tekjuhliðin ofmetin en gjaldahliðin vex. Nú verður ekki eins gaman að vera fjmrh., nú verður það ekki eins létt. Og ég spái því, herra forseti, að þegar þetta fjárlagafrv. verður gert upp verði því lokað eitthvað nálægt þeim nótum sem nú er verið að tala um, með sýndarmennskuafgangi upp á nokkra milljarða króna, eftir rúmt ár mun það reynast í verulegum mínus. Það er næstum því alveg borðleggjandi eins og hagsveiflan teiknar til allra hluta nú um stundir. Það versta, herra forseti, við þetta er auðvitað að þessi kreppa, þessi vandi, er að því leyti öðruvísi en erfiðleikatímabil á umliðnum árum, ef við tökum tvö, þrjú síðustu erfiðleikatímabil, að hún er að langmestu leyti heimatilbúin. Þetta er ekki sambærilegt við erfiðleikaárin 1968 þegar síldin hvarf. Hún er ekki horfin. Þvert á móti er verið að veiða heldur meira af síld. Það gengur að vísu illa á vertíðinni þessar vikurnar út af brælu og ógæftum og dyntóttri síld en stofninn er til staðar. Þetta er ekki eins og þegar olíuverðsprengingin mikla setti hér allt úr skorðum 1974. Þetta er ekki eins og þegar Íslendingar urðu að hætta loðnuveiðum í heilt ár 1982. Þetta er ekki eins og þegar við þurftum að skera þorskkvótann harkalega niður í kringum 1990, ár eftir ár. Nei, ekkert af þessu er til staðar núna. Viðskiptakjörin eru tiltölulega góð. Það er ekki framleiðslubrestur eða óáran af því tagi sem setur hér hlutina úr skorðum. Þetta er heimatilbúinn efnahagsvandi, óstjórn í efnahagsmálum. Hér er viðtal í ágætu tíðindabréfi, Félagstíðindum Starfsmannafélags ríkisstofnana, við Má Guðmundsson, aðalhagfræðing Seðlabanka Íslands. Það er afar athyglisvert viðtal og ég hvet þá sem ekki eru reglulegir lesendur þessara tíðinda að lesa a.m.k. þetta ágæta viðtal. Þar er ekkert dregið undan með það að efnahagsvandinn er heimatilbúinn. ,,Vandinn er heimatilbúinn,`` segir þar, með leyfi forseti, ef ég má nú fara að vitna í prentað mál. ,,Vandamálið er heimatilbúið. Útflutningur hefur ekki dregist saman heldur aukist ef eitthvað er. Ef litið er á ytri skilyrði þjóðarbúsins þá er ekkert sem bendir til annars en að við eigum að geta náð tökum á ástandinu. Álverð hefur að vísu lækkað að undanförnu, en hins vegar er olíuverð í lágmarki, fiskverð mjög hátt og sjávarútvegurinn stendur ágætlega.`` Síðan er það rakið hvernig verstu samdráttarárin hafi yfirleitt ævinlega tengst einhverjum innri eða ytri áföllum af því tagi að það hafi orðið aflabrestur, að viðskiptakjör hafi snöggversnað eða aðrir hlutir af skyldum toga sett efnahagslíf okkar úr skorðum. Aftur, með leyfi forseta, í sömu prentuðu heimild segir Már Guðmundsson, aðalhagfræðingur Seðlabankans: ,,Þetta er meira eins og eftir langt fyllerí þegar menn verða að taka út timburmennina.`` Ég hef nú verið svo hógvær að kalla þetta veislu en einkennin eru þau sömu. Þetta er auðvitað mergurinn málsins, herra forseti. Þetta blasir við öllum og er alveg sama hvernig okkar góði vinur, hæstv. forsrh., rembist við að reyna að segja okkur að þetta sé einhvern veginn öðruvísi, það gengur ekki. Staðreyndirnar tala bara sínu máli. Það þýðir ekkert að ætla að afgreiða okkur í stjórnarandstöðunni út af borðinu í þessari umræðu með því að segja að þetta sé allt saman svartagallsraus í okkur. Í hvað er verið að vitna? Hvað hef ég verið að nota hér, herra forseti, þegar ég hef verið að nefna tölur? Þjóðhagsáætlun, lagða fram af forsrh. Þar koma þessar tölur fram og ég þarf væntanlega ekki leyfi núna, herra forseti, af því ég er ekki að vitna í hana beint. Þar koma fram þessar tölur um viðskiptahallann og um hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af landsframleiðslu. Ég get heldur ekki fallist á að það sé svartagallsraus að leyfa sér að vitna í viðtal við aðalhagfræðing Seðlabankans. Staðreyndirnar eru einfaldlega svona. Þær blasa við okkur. Það er langskynsamlegast og miklu vænlegra til árangurs, til að fá menn til að takast á við þessa hluti að koma niður á jörðina og ræða málin eins og þau eru. Þau eru svona og þau eru grafalvarleg. Þó ekkert annað kæmi til, herra forseti, heldur en það að við höfum nú um eins árs skeið horft framan í verðbólgu sem á ákveðnum tímabilum, jafnvel nokkra mánuði í senn, hefur mælst í tveggja stafa tölu. Hvað segir það þessari þjóð þegar verðbólgan er orðin 10% eða í nágrenni við það? Ég hef áður sagt að ég tel að það eigi að vera eins og köld sturta yfir okkur öll. Svo alvarlegt er það ef við erum að missa verðbólguna úr böndunum í þeim skilningi að hún er orðin þrefalt, fjórfalt eða fimmfalt meiri en í nágrannalöndunum. Okkur þótti verðbólgan mikil hér þegar hún var á árabilum kannski 20--30%. En þá var hún þó iðulega ekki nema svona tvöfalt til þrefalt meiri en í nágrannalöndunum. Það var mikið. En þá var verðbólgan mun meiri víðast hvar í nágrannalöndum okkar og helstu viðskiptalöndum líka. Þá dregur auðvitað að sama skapi hratt í sundur ef ástandið er eins og það er núna, að verðbólga er kannski að meðaltali 2--3% á okkar helstu viðskiptasvæðum erlendis en 8--10% hér. Herra forseti. Ég ætlaði að víkja síðan lítillega að útgjöldum á tveimur málasviðum í þeim þingnefndum sem ég á sæti í, þ.e. í félmn. og utanrmn. Ánægjulegt hefði verið ef hæstv. utanrrh. hefði séð sóma sinn í að vera viðstaddur umræðuna eins og aðrir fagráðherrar og hæstv. félmrh., sem er frár á fæti og gæti sjálfsagt brugðið sér hingað niður eftir ef spurt væri um hann. Það væri alveg sérstaklega ástæða til, herra forseti, að hæstv. utanrrh. sýndi umræðum um ríkisfjármál alúð vegna þess að hann er fá talsverðan skerf til sín, til síns málaflokks. Sennilega hafa fáir ef nokkrir málaflokkar í fjárlögunum aukið svo sinn hlut sem einmitt utanrrn. Það tekur mun stærri sneið af kökunni nú og er í þessu frv. ætlað meira en það hefur áður gert eða gerði a.m.k. fyrir fáeinum árum. Á sviði félmn. vil ég sérstaklega nefna stöðu sveitarfélaganna. Þegar við höfðum gjaldahlið fjárlagafrv. á sviði félagsmála til umsagnar í félmn. kölluðum við fyrir okkur talsmenn sveitarfélaganna. Ég vil gjarnan inna hæstv. fjmrh. eftir því hvort farið hafi fram viðræður milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna undanfarna daga eða hvort standi til að svo verði áður en fjárlögunum verður lokað. Mér segir svo hugur um að þar séu ýmis óútkljáð mál, a.m.k. líta sveitarfélögin svo á að óútkljáð séu allmörg mál sem varði ýmis samskipti þessara aðila. Þannig á t.d. að lækka útgjöld til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga en talsmenn sveitarfélaganna telja að umtalsvert fjármagn vanti í Jöfnunarsjóð vegna breytinga á álagningarstofni fasteigna, vegna útvíkkunar á grunni húsaleigubóta með lögum nr. 52/2001, og vegna einsetningar skóla, þar sem sveitarfélögin telja að halli verulega á sig. Ónefnt er þá að nú um þessi áramót á að falla niður 700 millj. kr. sérstök fjárveiting til sveitarfélaganna sem þau hafa fengið í þrjú ár í röð. Vegna hvers? Jú, þau hafa m.a. fengið þá fjárveitingu til þess að hægt væri að koma til móts við illa stödd sveitarfélög sem hafa orðið fyrir mikilli fólksfækkun og þar með tekjuhruni. Það hefur skipt svo miklu fyrir þessi sveitarfélög að aðlaga sig að þessum annars erfiðu og dapurlegu aðstæðum, að hafa fengið stuðning til þess að mæta tekjufallinu í gegnum þessi sérstöku framlög. Nú á þetta að falla niður. Ég leyfi mér að spyrja: Er þetta kveðja ríkisstjórnarinnar til þeirra sveitarfélaga á landsbyggðinni sem eru að missa frá sér fólk í stórum stíl, t.d. á þessu ári, og hefðu samkvæmt fyrri tilhögun fengið framlög í samræmi við það á næsta ári? Hinn helmingur þessa framlags hefur farið sem viðbótartekjujöfnunarframlög og þar með runnið til tekjulægstu sveitarfélaganna. Þetta á nú hvort tveggja að falla niður. Mér er nákvæmlega sama þó menn segi að þetta hafi verið ákveðið til þriggja ára einhvern tíma í fortíðinni. Þörfin og aðstæðurnar eru enn til staðar nákvæmlega eins og verið hefur. Ekki verður það auðveldara fyrir sveitarfélögin úti á landi sem hér eiga í hlut að mæta þessum breytingum eftir því sem áföllin eru langvinnari og fólkinu fækkar ár eftir ár. Síðan vil ég nefna, herra forseti, hina hörmulegu frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í húsnæðismálum og í samskiptum við sveitarfélögin hvað þau varðar. Það er alveg yfirgengilegt að þau mál skuli dankast ár eftir ár eins og raun ber vitni. Þetta er klafi á herðum sveitarfélaganna þannig að þau eru mörg hver að brotna undan því og á harðahlaupum að reyna að selja eignir, ýmist frjálst eða þvingað til að bjarga sér frá þroti. Það er ekkert í hendi með almennar ráðstafanir til að taka á þeim vanda sem blasað hefur við allan tímann að þurfti að fara í. Það er líka ljóst, herra forseti, að ríkið var að losna frá stórfelldum framtíðarskuldbindingum sem ella hefðu fallið á það á komandi árum þegar félagslega húsnæðiskerfinu var lokað. Eða hafa menn farið yfir það og framreiknað það hvað áframhaldandi vaxtaniðurgreiðsla á nýjum lánum í gegnum Byggingarsjóð verkamanna í sama kerfi hefði þýtt inn í framtíðina fyrir ríkið? Frá þessu losaði ríkið sig með breytingum á húsnæðismálum fyrir þremur árum, eða hvað það nú er, en hefur síðan algjörlega svikið að taka á vandanum gagnvart fortíðinni með sveitarfélögunum. Það er meira að segja svo níðingslegt, herra forseti, að þær 50 millj. sem talað var um að að lágmarki færu sem framlag á hverju ári í viðbótarsjóð, afskriftasjóð viðbótarlána, hafa ekki verið greiddar nema í eitt skipti. Það stendur því algjörlega út af að efna þessi fyrirheit nánast að öllu leyti. Þegar spurt er um þetta hér, hvort sem það er í tengslum við hina frægu sölu á Orkubúi Vestfjarða eða eitthvað annað, þá er málið í nefnd. Og það er búið að vera það svo lengi sem menn muna og í raun og veru allan tímann frá því þetta mál hóf sögu sína. Sveitarfélögin hafa þarna eins og stundum áður borið skarðan hlut frá borði í samskiptum við ríkisvaldið og mæta engu nema vanefndum í þessum samskiptum, þar sem neytt er aflsmunar eins og venjulega. Hér stjórnar ríkisvaldið í skjóli löggjafarvaldsins og meiri hlutans á Alþingis sem endalaust hlýðir. Herra forseti. Ég skilaði í utanrmn. séráliti í umsögn til fjárln. Ég gat með engu móti neitað mér um að vekja þar athygli á nokkrum hlutum sem ég reiknaði ekki með að félagar mínir í meiri hlutanum, hvað sem öðrum liði, mundu taka undir með mér. Gott hefði auðvitað verið ef svo hefði verið. Ég held að þar sé einna helst varpað ljósi á hluti sem þar hafa verið að gerast. Ég bendi mönnum á þetta nefndarálit. Það er fylgiskjal með áliti bæði 2. minni hluta fjárln. og eins fylgir það með meirihlutaálitinu. Herra forseti. Fyrst er um að ræða almenna útgjaldaaukning sem orðið hefur til utanrrh. á undanförnum árum. Ég verð að játa að ég varð nokkuð hugsi þegar ég fór yfir það hversu myndarlega þetta ráðuneyti hefur aukið hlutdeild sína á undanförnum árum. Og hvernig er það, herra forseti, þarf að biðja um leyfi til að vitna í prentað mál ef það er í þingskjölum?

Já.

Þá þarf líka að gera það?

Já, já.

Fyrirfinnst þá nokkurt prentað mál sem ekki þarf að biðja um leyfi fyrir, jafnt þó verið sé að lesa upp úr þingskjölum? Í þessu áliti minni hluta utanrmn. til fjárln. er komið inn á þetta og þar er m.a. í töflu fjallað um það hvernig útgjöld til utanrrn., sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkissjóðs, hafa þróast á fimm ára tímabili, þ.e. frá 1998 til og með 2002, ef frv. í aðalatriðum gengur fram. Menn kunna að segja að þetta séu ekki mjög háar tölur, að þetta hafi farið úr 1,76% eða 1,75 eins og það var á árunum 1998 og 1999 í 2,09% af heildarútgjöldum ríkissjóðs, eins og stefnir í samkvæmt frv. En það munar um það, herra forseti, þegar um er að ræða allmarga milljarða eins og þarna eiga í hlut. Þetta hefur t.d. aukist um rétt tæpan milljarð króna milli ára samkvæmt fjárlagafrv., úr 4.084 millj. sem voru 1,86% af fjárlögum yfirstandandi árs í 5.012 á árinu 2002, sem þá eru orðin 2,09% af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Þarna kemur náttúrlega ýmislegt inn í eins og menn vita, hin frægu útgjöld til sendiráðs í Japan og t.d. aðild okkar að Schengen-samstarfinu sem auðvitað er að koma á daginn að reynist ærið dýru verði keypt. Þess sér víða stað, í rekstrarútgjöldum hjá flugstöðinni í Keflavík og hjá embætti sýslumanns og tollstjóra í Keflavík sem fellur að vísu undir dómsmrn. Þannig er t.d. færður undir dómsmrn. í frv. áætlaður 74 millj. kr. rekstrarkostnaður af Schengen eins og hann er færður þar. Þá er allt hitt eftir sem lýtur að starfseminni á öðrum sviðum, gæslunni sem færist undir lögreglustjóra, tollstjóra, sýslumann o.s.frv. Herra forseti. Fyrsta atriðið sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni í útgjöldum til utanrrn. er auðvitað hinn margfrægi utanríkisráðherrafundur NATO. Mér finnst nöturlegt að einmitt þessa dagana þegar aðstæður eru eins og raun ber vitni í fjárlagagerðinni sé verið að sturta hér í gegn breytingartillögum, bæði í fjáraukalagafrv., sem afgreitt var í dag til 3. umr., og svo hér í fjárlagafrv. og í breytingartillögum meiri hlutans, þar sem tuga og hundruða millj. kr. útgjöldum er bætt við í þetta gæluverkefni. Ég velti því aðeins upp, herra forseti, í þessu nefndaráliti, hvernig ákvarðanir um þessi ríkisútgjöld eru teknar. Ég tók eftir því að hv. formaður fjárln. sem vonandi heyrir til mín --- vonandi er hann ekki farinn heim að sofa eða á leið til útlanda eins og fleiri frammámenn þjóðfélagsins.

Ég hlýði með athygli á hvert orð.

Mikið er ég nú ánægður að heyra þetta. Ég heyrði að formaður fjárln. sagði hér, og var bara nokkuð rogginn með sig, að það væri mjög til vansa hvernig fjárveitingavaldið stæði stundum frammi fyrir gerðum hlut af hálfu framkvæmdarvaldsins. Mig minnir að hv. formaður fjárln. hafi nefnt verksamninga í þessu sambandi. Hann nefndi að t.d. væru alls konar verksamningar gerðir og ákvarðanir sem ráðherrar væru búnir að taka og Alþingi stæði frammi fyrir gerðum hlut. Hann taldi þetta ekki gott mál, ef ég skildi hv. formann fjárln. rétt. Hann taldi fjárveitingavaldið og ákvarðanavaldið komið út um dal og hól í þessum efnum. En hvað er þá svona mál þegar hæstv. utanrrh. er einhvers staðar á fundi í útlöndum og býður heim, býður vinum sínum hjá NATO heim? ,,Komiði strákar, bara til mín í júní á næsta ári. Við skulum bara vera hjá mér næsta vor --- ha! Við skulum bara vera hjá mér. Komiði bara til Íslands.`` Svo er komið heim og ekki endilega víst að það fyrsta sem hafi verið gert hafi verið að hringja í formann fjárln. Nei, það skyldi nú vera. Hér dúkka upp mánuðum og missirum seinna víxlar upp á tugi og hundruð milljóna til að greiða reikningana vegna heimboðsins sem boðið var í þarna útlöndum. Svona gerist þetta nú. Það er ósköp einfaldlega svona sem þetta gerist. Látum nú vera þótt um sé að ræða reglubundið samstarf og eitthvert svona minni háttar útstáelsi sem kostar kannski fáeinar milljónir eins og venjulegar ráðstefnur og fundir. Nei, þessi ósköp kosta fleiri hundruð milljónir króna. Núverandi áætlun er í augnablikinu upp á 350 millj. plús. Og það eru eiginlega allir sannfærðir um að hún muni ekki halda því kostnaðurinn stefnir svo hratt upp á við að menn mega varla blikka auga, þá eru komnar tíu milljónir í viðbót. Á nokkurra daga tímabili hækkuðu þær áætlanir sem utanrmn. fékk í sinn hlut um tugi milljóna króna. Nú er maður dauðhræddur við að vita hvað kemur á fundinum í hádeginu á morgun því þá koma þeir einu sinni enn frá utanrrn. og ræða við utanrmn. Það skyldi nú ekki vera að þar hafi orðið hækkun síðan við hittum þá síðast. Eins gott að fara að hætta þessum fundum. Herra forseti. Verið var að afgreiða í fjáraukalagafrv. í dag að setja þarf 30 millj. kr. inn á fjáraukalög handa utanrrn. til að undirbúa fundinn á þessu ári þótt hann verði ekki fyrr en í júní á næsta ári. Og maður veltir því vissulega fyrir sér hvort einhverjir séu kannski ekki að smyrja svolítið á sneiðina. Getur verið að það komi sér svona vel í almennu samhengi fyrir þá að fá þessar 30 millj.? Og er nú alveg víst að allt saman fari nákvæmlega í þetta? En látum það nú vera. 30 millj. þar til utanrrn. í fjáraukalagafrv. Í skýringum í fjárlagafrv. eins og það var lagt fram 1. október stendur að af 181 millj. og 400 þús. kr. sem eru áætlaðar í ráðstefnur hjá utanrrn. á næsta ári séu 170 millj. ætlaðar í utanríkisráðherrafund NATO. Þá erum við komin í 200. Og hvað er í brtt. meiri hluta fjárln., hins aðhaldssama, svona til að hita upp fyrir niðurskurðinn upp á 3--4 milljarða? Það er 60 millj. kr. hækkun í viðbót. Þá erum við komin í 260 millj. handa utanrrn. einu. Mikil óvissa að þetta dugi. Þá á eftir að reikna allan kostnaðinn sem færist á aðra aðila og embætti í undirstofnunum og þar á meðal einar 60--80 millj., að lágmarki, sem talið er að dómsmrn. þurfi að fá sérstaklega vegna öryggisgæslunnar. Því viti menn --- það kom ekki upp fyrr en í umfjöllun um þetta í utanrmn. að talan sem menn höfðu hent á milli sín dagana þar á undan um kostnað var fyrir utan öryggisgæsluna. Og þá brá mönnum í brún því menn höfðu verið að reyna að gefa sér sem skýringu á þessum ósköpum að þessi rosalegi kostnaður utanrrn. væri vegna þess að það yrði svo dýrt að passa upp á höfðingjana og gæta öryggis þeirra. En nei, ónei, það var allt þar fyrir utan. Það átti eftir að gera ráð fyrir því og það virtist hafa verið misskilningur í gangi milli ráðuneyta um hver ætti að borga þann reikning. En það var sorterað út og niðurstaðan var þessi: Þetta er kostnaður utanrrn. fyrir utan öryggisgæsluna. Fyrir utan allar byssurnar sem á að kaupa, leigja, eða lána eða hvernig sem það nú allt verður og allt hitt dótið. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, mér finnst að menn eigi að sjá að sér og hætta við þessa vitleysu. Er ekki bara hægt að segja eins og er að mönnum þyki þetta ansi dýrt? Og ekki bætir ástand í heiminum úr. Er ekki hægt að láta þessa höfðingja funda einhvers staðar í herstöð eða einhvers staðar annars staðar? Ég spyr nú bara að því. Þarf að vera að taka þessi ósköp inn í eitt land, setja þar allt á hvolf og kosta til þess hundruðum milljóna með þessum hætti? Geta þeir ekki fundað á flugmóðurskipi eða þar sem þeir telja sig sæmilega örugga og þar sem ekki þarf að leggja í þennan ógurlega kostnað, herra forseti? Í öðru lagi, herra forseti, vil ég nefna aðeins málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem falla líka undir utanrrh. Og enn sakna ég þess að hæstv. utanrrh. skuli ekki frekar en aðrir ráðherrar sjá sóma sinn í að vera viðstaddur umræðuna. Hefði þó verið fróðlegt að heyra hæstv. utanrrh. fara yfir það hvað hefur breyst síðan stofnað var hlutafélag um reksturinn í Keflavík og haldnar hátíðir í tilefni þess og allt átti að komast á nýjan og betri grunn, sérstaklega af því að þessir töfrastafir hf. bættust aftan við nafnið á Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Og sjá menn ekki muninn --- sérstaklega hv. þm. Pétur Blöndal --- hvað þetta breytir rosalega miklu?

Best að selja það.

Það breytir rosalega miklu að fá þá stafi, hf. En hver hefur reyndin orðið? Hvernig hefur þetta gengið síðan? Jú, það er þannig að þarna er allt í skötulíki.

Það er hægt að selja það.

Hér eru upplýsingar um það sem ég dró út úr utanrrn., m.a. með því að fá uppgjör, árshlutareikning félagsins Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. fyrir fyrsta hálfa árið sem það var í rekstri. Og hvað kemur þá í ljós, herra forseti? Það kemur í ljós að skuldirnar, langtímaskuldirnar, eru rétt tæpir sex milljarðar. Þær eru örugglega komnar yfir það núna vegna þess að þetta var miðað við gengið fyrir nokkrum vikum. Sex milljarðar króna. Sex þúsund milljónir. Er það ekki ansi mikið á einni svona byggingu þó að hún sé nokkuð stór? Og við svo kúnstugan arkitektúr hefur ekki reynst mjög ódýrt að eiga, t.d. að byggja við? Þar til viðbótar eru lausaskuldir upp á allmörg hundruð milljóna, einar 460 millj. í lausaskuldir og lífeyrisskuldbindingar ef við tökum þær nú með, og þá eru skuldirnar komnar líklega á áttunda milljarð. Rekstrartekjurnar jukust hins vegar nánast ekkert milli ára. Og hvað varð þá um allar fínu áætlanirnar sem okkur voru sýndar í tengslum við hlutafélagavæðinguna, að með breyttum áherslum í rekstri, auknum leigutekjum og alls konar hagræðingu ætti þetta allt saman að blómstra? Nei, niðurstaðan varð sú að rekstrartekjurnar jukust á þessu tímabili, þ.e. fyrir tímabilið frá 1. janúar til 30. júní 2000 miðað við sama tíma í ár, úr 1.880 millj. rúmum í rúmar 1.930. Það var allt og sumt þannig að áform um einhvern stórkostlegan tekjuauka fóru út í veður og vind. Hvernig var svo afkoman? Jú, hún var rekstrartap upp á litlar 580 millj. kr. og hafði þó verið tekjufærður skattafrádráttur upp á rúmar 220 millj. Nú ætlar hæstv. fjmrh. að lækka tekjuskatt og þá verða þeir hjá flugstöðinni að fara að reikna þetta allt til baka því þetta er auðvitað miðað við núverandi tekjuskattsprósentu og er sýnd veiði en ekki gefin í öllu falli, því það teiknar ekki til þannig hagnaðar af Flugstöð Leifs Eiríkssonar á allra næstu árum að það hafi mikla merkingu að tekjufæra þennan tapfrádrátt sem e.t.v. mætti einhvern tímann inni í framtíðinni minnka. Og mörg fyrirtæki láta það vera að gera það í ársreikningum sínum en ekki Flugstöð Leifs Eiríkssonar enda má hún illa við því, því að rekstrartapið fyrir skatta er sem sagt yfir 800 millj. kr. á fyrri helmingi ársins. Auðvitað er þarna gengisniðurfærslan stór hluti, það er alveg ljóst, fjármagnsliðir eru neikvæðir upp á rúmlega 1.100 milljónir. En það er alveg sama þótt tekið sé tillit til þess, þetta er samt afar bágborin afkoma. Og hver hefur niðurstaðan af þessu orðið? Hún er sú að öll áform um að þetta fyrirtæki stæði sjálft undir endurfjármögnun skulda sinna og afborgunum eru runnin út í sandinn. Nú er komið og beðið um sérstaka ríkisábyrgð vegna afborgunarinnar sem gjaldfellur í desember. Menn eru hættir við endurfjármögnun lána og er talað um að fá sérstaka ríkisábyrgð fyrir þeim þegar þau verða á gjalddaga hverju sinni. Svona er þetta, herra forseti. Ég læt það eftir mér að taka í þetta nokkrar mínútur vegna þess að ekki vantaði derringinn í menn þegar verið var að boða fyrirmyndarríkið í formi hlutafélagavæðingar og þeirra áherslubreytinga sem þarna átti að gera. Þá reyndu sumir að mæla varnaðarorð. Ég taldi t.d. áform um stórauknar tekjur algjörlega óraunhæfar eftir að hafa aðeins kynnt mér afkomu leigutakanna í flugstöðinni og fleiri þætti. Ég tel að það sé að koma á daginn að þarna fegruðu menn allar forsendur og byggðu slík áform og plön meira og minna á sandi. Hvaða tilgangi þjónar það? Hverjum eru menn að gera greiða með því? Þá er það enn eftir, herra forseti, sem ég gagnrýni að engar upplýsingar fengust um það hvernig menn ætla að taka þarna á málum þegar augljóst er að það stefnir í mikinn vanda. Það hlýtur að vera þannig þegar við tökum mið af verulegum samdrætti í umferð og þeim miklu rekstrarerfiðleikum sem margir og þar á meðal mjög mikilvægir leigutakar í flugstöðinni standa núna frammi fyrir. Eða hafa menn t.d. ekki heyrt fréttir af afkomu Íslensks markaðar, hvernig hún hefur hefur verið sl. tvö, þrjú ár? Og hvernig staða þess fyrirtækis er sem eins stærsta leigutakans í byggingunni fyrir utan opinbera aðila? Við rukkuðum um upplýsingar um þetta í utanrrmn. en fengum engar. Þar með leyfi ég mér að segja, herra forseti, að skil séu alls ekki fyrir hendi í þessu máli sem ættu auðvitað að vera þegar menn eru að fjalla um þetta við afgreiðslu fjárlaga. Það er auðvitað alveg ljóst að það er enginn annar en ríkið sem á bak við þetta stendur samanber það að fyrirtækið kemur til mömmu gömlu, ríkisins, og biður um ríkisábyrgðir þegar það er komið í vandræði með afborganirnar og þær eru komnar á gjalddaga. Að síðustu, herra forseti, ætla ég að nefna aðeins þróunarsamvinnuna af þeim málum sem heyra undir utanrrn. Ég lét taka saman hvernig það hlutfall væri að þróast sem hlutfall af landsframleiðslu. Því hafði verið heitið á árinu 1997, ef ég man rétt, að nú skyldi þetta aukið í áföngum á komandi árum. Það leit út fyrir að vera svo og maður gladdist að sjálfsögðu yfir því þótt í litlu væri sem gamall baráttumaður fyrir því að hífa þetta hlutfall eitthvað upp, manni þótti gott að verið væri að stefna í þá átt. En af ýmsum ástæðum fannst mér rétt að láta líta á hvernig þetta hlutfall væri í reynd að þróast. Þetta er sá mælikvarði, og sá mælikvarði einn, sem er marktækur í þeim efnum, þ.e. hvernig við stöndum okkur gagnvart þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem við höfum undirgengist sem eitt af hinum þróuðu ríkjum Sameinuðu þjóðanna, að reyna að verja um 0,7% af landsframleiðslu til þróunarsamvinnu og hvetja til þess að aðrir óopinberir aðilar, hjálparsamtök og aðrir, leggi þar 0,3% á móti og þannig náist 1% markið sem hin Norðurlöndin hafa flestöll uppfyllt og sum rúmlega það. En því miður, herra forseti, kemur sú dapurlega niðurstaða að í reynd hefur þetta hlutfall nánast staðið í stað, og gerir á næsta ári miðað við það sem var t.d. fyrir þrem eða fimm árum. Og það er vegna þess að landsframleiðslan hefur á tímabilinu aukist að vísu, en sem hlutfall hefur þetta nánast staðið í stað. Þannig var það t.d. 0,1% af landsframleiðslu bæði árin 1995 og 1997, en verður á þessu ári og hinu næsta 0,1--0,2%. Það eru sem sagt aðeins 0,02% af landsframleiðslu sem þarna hafa þokast upp á þessum fjórum, sex árum ef við tökum það tímabil. Þetta eru mikil vonbrigði, herra forseti, því satt best að segja hafði ég, eins og sjálfsagt flestir aðrir, trúað því að þetta hlutfall væri raunverulega á uppleið og við værum að ráðstafa, með þeim hækkunum sem ákveðnar voru 1997, vaxandi hlutfalli af landsframleiðslu okkar í þetta verkefni en svo er ekki. Við erum hins vegar ólöt að minna á það þegar það hentar að Íslendingar séu fjórða, fimmta ríkasta þjóð heimsins og það segir náttúrlega sína sögu að samt sem áður skulum við vera einna aftast á merinni allra OECD-ríkja, ef ekki í botnsætinu sem ég reyndar óttast nú að sé, með framlög á þessu sviði. Við leggjum þarna minna af mörkum en ríki þar sem þjóðartekjur á mann eru langtum minni en þær eru hér. Herra forseti. Það hefði verið gaman að nefna síðan aðeins samgöngumálin ef hæstv. samgrh. hefði verið í salnum. Því miður var það svo, og er, að í fjárlagafrv. er boðaður næstum 1.500 millj. kr. niðurskurður til vegamála borið saman við það sem vegáætlun gerði ráð fyrir. Menn hafa reynt að útskýra það þannig og afsaka sig með því að þetta geti orðið að mestu leyti einhvers konar frestun framkvæmda innan ársins og annað í þeim dúr. En nú óttast maður, og heyrist að jafnvel sé verið að tala um enn fekari niðurskurð, eða hugmyndir séu uppi um slíkt. Þá fer það að taka dálítið í óttast ég, miðað við vegáætlun, ef bæta á einhverju í nýja pakkanum við þær næstum 1.500 millj. sem samkvæmt greinargerð fjárlagafrv. eru þegar til staðar í frv. miðað við vegáætlun. Og væri fróðlegt að heyra um það ef eitthvað væri af því að frétta. Þá væri nú nærtækt líka, herra forseti, að nefna byggðamálin og þá grafalvarlegu stöðu sem þar er uppi. Ekki mun það leggjast með mönnum í erfiðri varnarbaráttu í hinum dreifðu byggðum ef enn á að höggva í þann knérunn. Að lokum, herra forseti, það er erfitt að spá og einkum um framtíðina. Ég ætla svo sem ekki að halda því fram að ég sé spámannlegar vaxinn en t.d. hæstv. forsrh., sem er út af fyrir sig prýðilega vaxinn til að spá fyrir um óorðna tíð. En ég get ekki deilt bjartsýninni með hæstv. forsrh. á að efnahagsástandið muni snarlagast og gengi krónunnar styrkjast að miklum mun strax á fyrstu mánuðum næsta árs. Ég sé ekki hinar efnislegu innstæður fyrir slíkum spádómi. Ég get ekki dregið þann lærdóm af sögunni. Þegar maður skoðar hvernig okkur hefur tekist, eftir því sem það hefur tekist, að vinna okkur út úr erfiðum aðstæðum í efnahagsmálum held ég að eitt sé nokkuð sammerkt með þeim tímabilum sem tekið hafa við í kjölfar samdráttar og óróleika, hvort sem við tökum tímabilið 1987--1988, 1973--1974 eða núna nær okkur í tíma, að það hefur aldrei gerst öðruvísi en að við þyrftum að vinna okkur hægt og bítandi út úr erfiðleikunum. Það hefur oftast nær tekið einhver ár að koma skútunni á rétta siglingu. Er eitthvað sem bendir sérstaklega til að þetta verði öðruvísi núna? Ég sé það ekki. Ég vona auðvitað, eins og við öll, að okkur vegni vel í þessu. Það er mikið í húfi, að við náum tökum á þeim óróleika sem nú er auðvitað allt um kring. Það væri ekki nýtt þó að það tæki hálft til eitt ár þannig að ef vel gengur og maður reynir að vera bjartsýnn á forsendurnar mundi maður vilja trúa að með haustinu árið 2002 gætu málin farið að róast. Þá tæki við, ef vel gengi aftur, tveggja, þriggja ára tímabil þar sem við færum vonandi að lyfta okkur hægt og bítandi upp úr öldudalnum. Þannig sýnist mér miklu líklegra að þetta gæti orðið ef vel tækist til. Ég held að óraunsæ bjartsýni og spádómar út í loftið, um að þetta muni allt saman lagast af sjálfu sér innan nokkurra mánaða, séu ekki til þess fallnir að fá menn til að trúa því að þeir sem sitja við stjórnvölinn hafi sérstaklega góð tök á hlutunum. Það er heldur ekki trúverðugt þegar landsfeðurnir eru út og suður í ummælum sínum um efnahagsmál og ríkisfjármál og fjárlög eins og þeir hafa verið undanfarna daga. Ég þykist hafa sýnt fram á það með dæmum, m.a. úr prentuðu máli, sem ég hef fengið góðfúslegt leyfi forseta til að vitna í af og til í kvöld.

Herra forseti. Það var margt í máli hv. þm. sem væri tilefni til að gera að umtalsefni. Ég vil víkja að einu atriði sem þingmaðurinn fjallaði nokkuð mikið um, þ.e. umsvifum utanrrn. sem hann dró upp mikla mynd af. Ég vil af því tilefni vekja athygli þingmannsins á því að eitt af því sem skiptir hvað mestu máli um framtíðarhorfur í þjóðfélagi eins og á Íslandi eru utanríkisviðskipti. Þau eru að verða æ stærri þáttur í því að viðhalda hagvexti og batnandi lífskjörum til framtíðar litið, að mönnum takist vel til á því sviði. Þess vegna er óhjákvæmilegt að ráðuneytið sem fer með þann málaflokk hljóti að auka umsvif sín. Við þurfum að hafa sendiráð í fleiri fjölmennum löndum en við höfum haft á undanförnum áratugum til þess að opna braut fyrir íslensk fyrirtæki til að selja vöru sína og þjónustu. Með því móti treystum við undirstöður lífskjara hér á landi. Það er nauðsynlegt fyrir þjóð eins og okkar sem telst mjög háð útflutningi og þegar til þess er litið að hlutfall útflutnings af þjóðarframleiðslu er ekki nema 35% hér á landi og mætti vera miklu hærra, sérstaklega þegar litið er til þess að í ýmsum öðrum löndum sem við berum okkur gjarnan saman við, er þetta hlutfall enn hærra. Ég held að við þurfum að gera meira átak á næstu árum en við höfum gert til að styrkja okkur að þessu leyti. Ég vil vekja athygli á því að ég tel að þau sjónarmið sem hv. þm. talaði fyrir séu að sumu leyti byggð á úreltum viðhorfum til utanrrn. og eigi ekki við lengur.

Herra forseti. Mér finnst það virðingarvert hjá hv. 3. þm. Vestf. að koma til varnar sínum arfakóngi og herra, hæstv. utanrrh., eins og góðum liðsmönnum sæmir. Honum tókst það út af fyrir sig ágætlega því það er alveg rétt sem hv. þm. segir, auðvitað eru utanríkisviðskiptahagsmunir okkar mikilvægir og við þurfum að gæta þeirra enda er það sérstaklega tekið fram í áliti minni hluta utanrmn. Þar segir m.a., með leyfi forseta --- það hefði verið laglegt hefði ég gleymt því: ,,Minni hlutinn tekur fram að hann hefur stutt það að utan ríkisþjónustan væri efld og Íslendingar yrðu að gæta hagsmuna sinna á alþjóðavettvangi og kosta þar nokkru til. Þetta gildir einnig um opnun nýrra sendiráða, t.d. í Kanada og Afríku. Hitt er annað að þegar í ljós kom hversu gríðarlegur kostnaður yrði samfara opnun sendiráðs í Japan hefði e.t.v. átt að endurskoða þá ákvörðun eða leita leiða til þess að ná þessum kostnaði niður, t.d. með því að fara í samstarf við aðrar Norðurlandaþjóðir um rekstur þess. Af öðrum nýtilkomnum útgjaldatilefnum sem augljóslega hleypa upp kostnaði á vegum utan ríkisráðuneytisins er nærtækt að nefna aðild okkar að Schengen-samstarfinu en ljóst er nú að sú aðild reynist ærið dýru verði keypt.`` Aðildin að Schengen á ekkert skylt við það í sjálfu sér að gæta utanríkisviðskiptahagsmuna okkar heldur er það pólitísk ákvörðun sem mun reynast okkur mjög dýr. Hún er það nú þegar, í miklum stofnkostnaði, t.d. í Keflavík, og í tugmilljóna kr. ef ekki hundruða millj. kr. rekstrarkostnaði árlega. Tilefni þess að ég geri útgjöld til þessa ráðuneytis sérstaklega að athugunarefni er annars vegar að ég sit í utanrmn. og það er mitt verksvið og hins vegar að þegar það er skoðað hefur þetta ráðuneytið óumdeilanlega verið að auka hlut sinn mjög hratt. Það hefur hækkað sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Fyrir því geta verið rök að einhverju leyti, ég er ekki að mótmæla því. En það hlýtur að vera rétt og skylt að athuga hvað er að gerast og viðhafa þarna aðhald og gát eins og annars staðar. Ég neita því ekki að ég var nokkuð hugsi yfir því þegar ég sá hversu háar ýmsar af þessum tölum voru.

Herra forseti. Ég heyri að við erum sammála um það meginatriði í þessu máli að við hljótum að leggja meiri áherslu á utanríkisviðskipti og því sé eðlilegt í því ljósi að útgjöld til þessa málaflokks aukist. Það þarf þá bara að skýra af hálfu hv. þm. að hve miklu leyti hann telur aukninguna vera umfram það sem hann teldi að ætti að vera. Út af fyrir sig væri fróðlegt að fá nánari skýringar hjá þingmanninum á því hvað væri, að hans mati, eðlileg aukning og hvað þá umfram það, þannig að við getum áttað okkur á því hvað ber á milli okkar í þeim efnum. En vegna þess að hann nefndi sendiráðið í Japan, sem vissulega er dýrt, ber að hafa það í huga að langstærsti hluturinn í þeim kostnaði eru kaup á húsnæði undir sendiráðið. Það er ekki gjaldfærsla heldur eignafærsla. Þar er ríkið að fjárfesta í eign sem það á og mun selja þegar þar að kemur og innleysa peninginn. Þá koma þeir inn að fullu sem tekjur og miðað við fasteignaverð í Tókíó um þessar mundir eru taldar allar líkur á því að síðar meir verði verðið miklu hærra þannig að það verði hagnaður af þessum viðskiptum. Í öðru lagi vil ég geta þess að sá sem fyrstur hóf baráttu fyrir því að opna sendiráð í Japan var þingmaður hér, Hjörleifur Guttormsson 

Herra forseti. Mér þykir vænt um að þeir framsóknarmenn, bæði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hæstv. utanrrh., sem ég hef heyrt vitna í þetta sama, halda á lofti heiðri Hjörleifs Guttormssonar, fyrrv. hv. þm. Hins vegar er það alveg rétt að hann, af mikilli framsýni sinni fyrir mörgum árum, og studdur án efa af fleiri góðum mönnum, hvatti til þess að við Íslendingar opnuðum fyrsta sendiráð okkar í Asíu. Þá var eðlilegt að menn stöldruðu við Japan því það var náttúrlega ört vaxandi markaður og mikilvægur fyrir Ísland. Á þeim tíma var Kína hins vegar nánast lokað og var ekki fyrr en allmörgum árum seinna að málin þróuðust þannig að farið var í að opna sendiráð í Kína á undan því í Japan sem hv. þáv. þm. Hjörleifur Gottormsson lagði til á þeim tíma. Ég tek fram, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að ég hef verið stuðningsmaður þess að utanríkisþjónustan væri efld. En það hlýtur að mega ræða um kostnaðinn sem því er samfara, eða hvað? Ég spyr bara: Eru menn ósáttir við eitthvað af því sem hér er reifað í þessu ákaflega hógværa minnihlutaáliti? Er þetta mál eitthvað viðkvæmt? Mega þessar tölulegu staðreyndir t.d. ekki koma fram eða er ekki rétt reiknað? Ég skal þá taka það á mig því ég reiknaði þetta á minn vasareikni. Ég er ósköp einfaldlega að velta þessu upp af því að mér finnst eðlilegt að skoða þetta. Erum við ekki til þess í þessum fagnefndum þingsins? Til hvers er fjárln. að senda okkur þetta? Er það ekki til þess að við förum yfir þetta? Er þá eitthvað að því að menn vinni vinnuna sína? Ég tel svo ekki vera, ég tel að ég hafi verið að gera skyldu mína með því að fara yfir málið með þessum hætti. Ég viðurkenni alveg að ýmislegt í aðstæðum bendir til þess að lítið sjálfstætt ríki eins og Ísland geti þurft að búa sig undir að ráðstafa heldur hærri hlut ríkisútgjalda sinna til utanríkis- og alþjóðamála. Ég er þá ekkert síður að hugsa um alþjóðastjórnmál og þróunina í þeim efnum en endilega utanríkisviðskiptin, sem reka sig mikið sjálf. Sumir telja einmitt að kannski sé ekki þörf fyrir þessi gömlu hefðbundnu sendiráð vegna þess að netið og annað slíkt leysi þau að hluta til af hólmi. En hvernig sem því öllu viðvíkur þá hlýtur að vera skynsamlegt að reyna að ráðstafa takmörkuðum peningum sem skynsamlegast.

Herra forseti. Mér skilst að á það hafi verið bent í umræðu í kvöld og kvartað hafi verið yfir því að ég hafi verið fjarverandi. Ég vildi upplýsa að ég hef verið á fundi í allt kvöld með utanríkisráðherra Noregs í ráðherrabústaðnum og sat einnig að kvöldverði með honum. Ég taldi mér skylt að sinna þeim málum þó að mér sé að sjálfsögðu líka skylt að sinna hér þingstörfum. Ég vildi að hv. þm. vissu af þeirri ástæðu fyrir því að ég gat ekki verið viðstaddur þessa umræðu. Mér skilst einnig að hér hafi verið talað um utanríkisþjónustuna og sérstaklega þrjú mál, þ.e. sendiráð í Japan, sem mönnum hefur verið nokkuð tíðrætt um, NATO-fund á næsta ári og Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Opnun sendiráðs í Japan hefur lengi verið áhugamál margra. Þrívegis hefur verið flutt þáltill., hún var flutt hér á Alþingi af stjórnarandstöðu, og síðan var þessi þáltill. samþykkt 1998. Hún var samþykkt samhljóða. Þar kemur m.a. fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Talsverður kostnaður er því fylgjandi að koma á fót sendiráði og reka það. Í Tókíó er húsnæðiskostnaður hærri en gerist víða annars staðar. Ekki er í tillögunni tekin afstaða til hvort mæta skuli þessum tilkostnaði vegna sendiráðs í Japan með endurskipulagningu á sendiráðsstarfsemi okkar annars staðar, eða hvort nauðsynlegt reynist að auka það fjármagn sem utanríkisþjónustan hefur til ráðstöfunar til að gæta hagsmuna Íslands á erlendri grundu á tímum sífellt aukinna alþjóðasamskipta.`` Ég held að það hafi verið alveg ljóst þegar þessi tillaga var flutt að húsnæðiskostnaður í Tókíó er miklu meiri en víðast annars staðar í heiminum og verðlag þar miklu hærra. Það var kannski ein aðalástæðan fyrir því að Íslendingar opnuðu fyrst sendiráð í Kína á sínum tíma en ekki í Tókíó þrátt fyrir að Japan væri eitt af okkar stærstu viðskiptalöndum og þetta land er eitt af helstu iðnríkjum heims. Markaðurinn í Japan er u.þ.b. 60% af Bandaríkjamarkaði. Markaðurinn er álíka stór í Frakklandi og Þýskalandi og markaður í Japan, og talið er að það sé eftir miklu að slægjast í þessu landi, m.a. á sviði ferðaþjónustu. Síðan kemur að því, þegar undirbúningur er búinn að standa yfir árum saman, að koma þessu í framkvæmd. Ég vil taka fram að það var líka starfandi nefnd um utanríkisþjónustuna með fulltrúum allra flokka hér á Alþingi þar sem niðurstaða var samhljóða um að opna bæri sendiráð í Japan. Síðan sendum við okkar fólk á vettvang til að undirbúa þetta mál og kanna með hvaða hætti væri best að standa að því. Það var gert og viðkomandi einstaklingar, sem bæði voru frá utanrrn. og fjmrn. og studdir af sérfræðingum í Japan með aðstoð okkar ágæta konsúls sem þar er, komast að þeirri niðurstöðu að það sé langtum hagkvæmara fyrir Íslendinga að kaupa húsnæði í stað þess að leigja. Það lá alveg ljóst fyrir í upphafi að um var að ræða háar fjárhæðir. Ég fór sem utanrrh. með þetta mál í utanrmn., lagði það þar fyrir og lagði fram það mat að ódýrara væri talið til lengri tíma litið að kaupa en leigja, það mundi borga sig upp á svona 14 árum. Síðan leyfa menn sér að bera saman húsaleigu annars vegar og stofnkostnað hins vegar eins og sambærilegar tölur. Það er svona álíka og ef ungur maður sem er að hugsa um að kaupa sér 10 millj. kr. íbúð en það kostar 600 þús. á ári að leigja hana og hann kemst að þeirri niðurstöðu að það sé náttúrlega miklu ódýrara að leigja en að kaupa. Þetta er ekki frambærilegt og í þessu máli hefur verið haft stöðugt samráð. Mér kemur á óvart þegar þingmenn frá ákveðnum flokkum eru búnir að vera að berjast fyrir máli árum saman --- mér er alveg sama þó að viðkomandi flokkar hafi skipt um nafn --- og falla svo í þá gryfju, vegna þess að það hentar þeim á þeim tíma að gleyma öllu sem á undan er gengið, að fara í þennan billega málflutning.

Hvað er svona ódýrt í þessu máli? Ekki sendiráðið.

Nei, hv. þm., það hefur alltaf legið fyrir. Það vissi hv. þm. Hjörleifur Guttormsson þegar hann flutti þessa tillögu. Það vissi hv. þm. Steingrímur Sigfússon þegar hann studdi þessa tillögu þannig að það hefur alltaf legið fyrir að það yrði dýrt. En það er náttúrlega alveg ljóst að húsnæðisverð á þessu svæði er ekki það sama og hér á landi. Ég vil líka minna á í þessu samhengi að viðkomandi þjóð, Japan, ákvað að opna sendiráð hér á Íslandi. Það skiptir að sjálfsögðu líka miklu máli að þessi mikla viðskiptaþjóð og menningarþjóð skuli jafnframt ákveða að opna sendiráð hér. Nú má vel vera að það sé skoðun hv. þm. að það sé engin ástæða til að gæta hagsmuna landsins meðal þessarar þjóðar. Mér hefur skilist að það sé ekki ástæða til að leggja mikið upp úr því að ræða við Evrópusambandið, það sé ekki mikilvægt fyrir Íslendinga. Það virðist ekki skipta miklu máli að kosta miklu til til að gæta hagsmuna gagnvart Japan. Ég spyr: Hvar ætla þessir þingmenn að leita eftir því að auka viðskipti Íslands? Hvað er það sem þeir leggja áherslu á í íslenskri utanríkisþjónustu? Ég skil þá þannig að þeir séu núna komnir að þeirri niðurstöðu að það hafi ekki verið nein ástæða til að opna sendiráð í Japan. Ég skil málflutninginn þannig, og þá er sagt að best sé að gera það á einhvern ódýrari máta. Eiga þá hv. þingmenn við að það hefði sem sagt verið rétt að leigja og ekki að fara eftir áliti sérfræðinga um að það væri miklu ódýrara að kaupa? Nú hefur markaðurinn stigið um ein 20%. Hann var talinn í algjöru lágmarki. Fyrir þessu var gerð grein í hv. utanrmn. á sínum tíma. Það má vel vera að hv. þingmenn hafi ekki verið viðstaddir þar. Þegar þessi þáltill. var flutt á hv. Alþingi var fasteignaverð miklu hærra í Tókíó. Næsta atriði sem hv. þingmenn hafa tekið hér til umfjöllunar er NATO-fundurinn. Ég geri mér grein fyrir því að hv. þingmenn Vinstri grænna eru andvígir aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og telja að Íslendingar eigi ekkert erindi þar. Hann er sennilega eini flokkurinn í Evrópu sem hefur þessa skoðun. Það er eiginlega ekki að verða neinn flokkur einu sinni í Rússlandi sem útilokar aðild Rússa að Atlantshafsbandalaginu. Þannig er nú staðan. Það vill svo til að Atlantshafsbandalagið og Rússland eru að færast sífellt nær hvort öðru. Það er hins vegar ljóst að ákveðnar skyldur fylgja því að vera í Atlantshafsbandalaginu og menn verða að leggja þar eitthvað af mörkum. Við erum eina þjóðin í Atlantshafsbandalaginu sem höfum ekki her og leggjum því afskaplega lítið til varnarskuldbindinga Atlantshafsbandalagsins. Við höfum talið það skyldu okkar að taka þátt í þeim kostnaði --- og það höfum við gert einstaka sinnum --- sem fylgir fundahaldi Atlantshafsbandalagsins. Við höfum líka talið það vera mikilvægt fyrir Ísland, fyrir kynningu Íslands, að vekja athygli á Íslandi, vekja athygli í gegnum alþjóðlega fjölmiðla á að hér sé sjálfstæð þjóð sem stendur í báða fætur, er fullgildur aðili að Atlantshafsbandalaginu ásamt mörgum öflugustu þjóðum heims, bandalagi sem hefur verið öflugasti málsvari friðar í heiminum. Það er líka alveg ljóst að það er mikilvægt fyrir Ísland, íslenska ferðaþjónustu, að hér á landi eigi sér annað slagið stað alþjóðlegir viðburðir. Það er mjög eftirsótt í heiminum að taka við ýmsum alþjóðlegum viðburðum sem fjölmiðlar fylgjast ítarlega með. Við töldum það eftirsóknarvert á sínum tíma að halda leiðatogafundinn og þannig gæti ég lengi talið. Mikið af þeim kostnaði sem hér leggst til varðar húsnæði, hótel og margt í þeim dúr. Viðkomandi aðilar koma hingað á eigin kostnað. Þeir kaupa sér fargjald með íslensku flugfélagi. Þeir fylla öll hótel í borginni þannig að þeir skilja eftir sig mikið fé. Þeir koma með mikið af aðstoðarfólki með sér þannig að hér fyllist allt af fólki meðan á þessu stendur og það verður mikil umfjöllun um landið. Ég hefði talið að við þyrftum sérstaklega á því að halda nú um þessar mundir þegar heldur illa lítur út um stundarsakir í ferðaþjónustu í heiminum. Menn verða líka að líta á þann hluta málsins. Að því er varðar Flugstöð Leifs Eiríkssonar, herra forseti, hafa áætlanir um þá flugstöð staðist, nema tvær. Í fyrsta lagi hefur gengið breyst meira en gert var ráð fyrir og þar með hafa skuldirnar aukist sem genginu svarar. Í öðru lagi hefur farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll minnkað allverulega eftir 11. september. Það er staðreynd sem ekki verður umflúin og það er nokkuð sem við þurfum að leggja sérstaka áherslu á að vinna upp á nýjan leik og skiptir miklu máli. En það gat enginn séð fyrir. Flugstöðin var stækkuð. Í fyrsta lagi var hún stækkuð vegna þess að gert var ráð fyrir mikilli aukningu farþega. Í öðru lagi ákváðum við að vera með í Schengen sem hv. þingmenn Vinstri grænna voru að vísu á móti eins og svo mörgu öðru sem varðar alþjóðleg samskipti og aukin samskipti við umheiminn, og það er þeirra mál. Að mínu mati var það lífsnauðsynlegt fyrir íslenska þjóð að taka þátt í þessu samstarfi, m.a. til þess að viðhalda norrænu samstarfi sem ég hélt að hv. þingmenn legðu eitthvað upp úr. Þeir hafa að vísu ákveðið það hér í ræðustól á Alþingi að það hefði verið hægt að leysa allt saman með öðrum hætti, og það er í sjálfu sér ekki fyrsta samningslotan sem þeir taka við sjálfa sig í ræðustól hér á Alþingi, og sjálfsagt ekki sú síðasta. Það liggur alveg ljóst fyrir í dag að aðildin að Schengen var eina leiðin til að viðhalda norrænu samstarfi á þessu sviði. Ég vil, herra forseti, aftur afsaka það að ég gat ekki verið viðstaddur þessa umræðu og hlustað á allt sem hér fór fram en taldi nauðsynlegt að koma þessum sjónarmiðum hér á framfæri í tilefni þessarar umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir að koma til fundarins og taka þátt í umræðunni. Það var ekki bara til að ræða þessi mál heldur er líka gott að hafa fulltrúa annars stjórnarflokksins hér, m.a. til að ræða aðstæður í kringum þessa fjárlagaumræðu. Þess vegna var nærveru hans óskað eða látin í ljósi sú skoðun að það væri æskilegt ef hann og reyndar helst sem flestir hæstv. ráðherrar gætu verið hér viðstaddir. Allt og sumt sem sagt er um sendiráð í Japan í nál. minni hluta utanrmn. er að það sé mjög dýrt, og þegar í ljós kom hversu geysilega háa tölu um er að ræða hefði e.t.v. verið ástæða til --- eins og það er nákvæmlega orðað --- að endurskoða þá ákvörðun eða leita leiða til að ná þessum kostnaði niður, t.d. með því að fara í samstarf við aðrar Norðurlandaþjóðir, ef slíkt hefði reynst mögulegt, eða annað í þeim dúr. Er það mikið sagt, og er það tilefni til mikillar viðkvæmni, þó að sagt sé að þetta sé mikill kostnaður, borið saman t.d. við rekstur annarra sendiráða, og hvort mögulegt hefði verið að endurmeta það þegar fyrir lá hversu dýrt þetta væri? Reyndar er rétt að fram komi að kostnaðurinn er ekki allur, eins og iðulega hefur heyrst haldið fram opinberlega, fólginn í kaupum á húsnæði heldur reyndust, samkvæmt sundurliðun sem utanrmn. fékk, endurbætur á þessu húsnæði mjög dýrar og ýmis búnaður í það. Pakkinn sem slíkur er þarna mjög dýr. Það er hins vegar athyglisvert hversu viðkvæmur hæstv. utanrrh. er gagnvart því að þetta sé rætt, og fellur jafnvel í þá gryfju að fara að gera mönnum algjörlega að ósekju upp skoðanir eins og þær að þeir vilji ekki að við gætum hagsmuna okkar á erlendri grund eða séu beinlínis á móti því að þetta sendiráð hafi verið opnað. Ekkert slíkt stendur hér í nál. þessa minni hluta og ekkert slíkt hefur ræðumaður sagt. Varðandi NATO-fundinn telur hæstv. utanrrh. að þessum peningum sé vel varið, talaði jafnvel um landkynningu í því sambandi og hagsmuni ferðaþjónustuaðila. Ég leyfi mér að fullyrða það og tala af nokkurri reynslu að ef ferðaþjónustuaðilar á Íslandi fengju 350 milljónir mundu þeir ekki nota þær svona.

Herra forseti. Ég tel að það sé rétt hjá mér að það eina sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa sagt um málið standi ekki í þessu nál. Þeir hafa látið hafa ýmislegt annað eftir sér í fjölmiðlum um þetta mál í Japan. En aðalatriðið er að hv. þingmenn Vinstri grænna stóðu að þessari tillögu og hvöttu til þess að þetta sendiráð yrði opnað og það er náttúrlega mikilvægt að menn séu samkvæmir sjálfum sér í því. Auðvitað ber að leita leiða til að halda kostnaði í hófi og það var gert  Að því er varðar NATO-fundinn, það er út í bláinn að halda því fram að það skipti engu máli fyrir íslenska ferðaþjónustu að hótelin hér í borginni fyllist öll um miðjan maí, að það skipti engu máli að fá umfjöllun í helstu sjónvarpsstöðvum heimsins, að það skipti engu máli að þetta fólk kemur að meira eða minna leyti með íslensku flugfélagi til landsins. Það má vel vera að íslensk ferðaþjónusta mundi vilja eyða einhverjum peningum öðruvísi, það veit ég ekki. En það skiptir líka máli að við rækjum hlutverk okkar sem aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Við gætum líka sparað peninga með því að leggja niður sendiráð okkar í Brussel eins og hv. þingmenn hafa margoft lagt til 

Herra forseti. Ég tel að það hljóti að mega ræða útgjöldin sem eru samfara stofnun þessa sendiráðs í Japan þó að maður hafi verið og sé stuðningsmaður þess að Íslendingar hafi sendiráð í þessu öðru stærsta hagkerfi heimsins. Það er allt rétt í því sem hæstv. utanrrh. sagði, 60%. Og þegar það jókst reyndar sem mest hér á árunum stefndi í að það færi fram úr bandaríska hagkerfinu, 2010 ef ég man rétt, en það mun nú ekki rætast. Þeir kostir sem voru kynntir í þessu sambandi í utanrmn. voru einfaldlega þeir að kaupa eða leigja. Ég er ekkert að deila um það að leigan var ekki fýsilegur kostur þarna. Þetta er samt dýrt, hæstv. utanrrh. Og ég tel að hæstv. utanrrh. sé að taka skakkan pól í hæðina að bregðast öndverður við þó að þetta mál á hans málasviði sé rætt, að ég tel á afar málefnalegan og hógværan hátt. Það eru ekki stóryrðin hér. Ég kannast ekki við að ég hafi haft um þetta önnur og eftir atvikum óvægari ummæli annars staðar. Ég man ekki til þess að ég hafi mikið tjáð mig um þetta við fjölmiðla yfir höfuð. En dýrt er drottins orðið, hefði nú einhvern tíma verið sagt. Varðandi hagsmuni ferðaþjónustunnar er ég ekki sammála hæstv. utanrrh. Ég geri ekki mikið með það að þetta sé einhver sérstakur búhnykkur. Auðvitað er það að jafnaði þannig að stórir alþjóðlegir atburðir hafa í för með sér ákveðin umsvif. En þessi atburður er fyrir það fyrsta ekki fyrr en um miðjan maí þegar nýting er hvort sem er orðin allgóð á gistirými hér í Reykjavík, gjarnan svona frá 50--70% á axlartímabilunum, síðari hluti apríl, maímánuður og svo aftur í september, október. Það getur meira að segja að sumu leyti verið neikvætt að fá mjög stóran atburð inn þegar kominn er talsverður annatími í ferðaþjónustunni því að það ryður þá öðrum og föstum viðskiptum út. Ég geri ráð fyrir því að hótel hafi verið blokkbókuð hér í stórum stíl í Reykjavík þannig að kostur almennra ferðaþjónustuaðila sé býsna þröngur þá daga sem þessi ráðstefna stendur. Þetta er því ekki, hæstv. utanrrh., einhliða jákvætt.

Herra forseti. Ég er ekki með útskriftir af ummælum hv. þingmanna Vinstri grænna um sendiráðið í Japan. En ég er helst á því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi sagt ýmislegt um það mál í fjölmiðlum, ef mig rekur rétt...

Um hvað?

um sendiráð í Japan ef mig rekur rétt minni til en hann er þó einn af þeim sem mér skilst að hafi samþykkt þessa tillögu á sínum tíma. Ég er að fara fram á það að menn séu samkvæmir sjálfum sér en breyti ekki alltaf um þegar mönnum finnst henta og finnst vera jarðvegur fyrir því  
             En að því er varðar fund NATO liggur það alveg ljóst fyrir að það er eftirsóknarvert að halda þennan fund. Ég held að hv. þm. Ögmundur Jónasson ætti ekki að vera að tala mikið um skapvonsku í ræðustól, svona miðað við fyrri reynslu.

Ég spurði hvað hefði verið í matinn.

Ég skal upplýsa það, það var íslensk fjallarjúpa sem er afar góður matur og fer vel í hv. þm. sem hér stendur. En það er mjög eftirsótt að halda þessa fundi og það er líka afskaplega eftirsótt að vera í Atlantshafsbandalaginu. Kannski eru hv. þm. farnir að átta sig á að það er mjög eftirsótt. Ég býst við að það sé ekkert vandamál að fá aðra þjóð til að yfirtaka þennan fund ef menn telja æskilegt og nauðsynlegt að gera það. En ég er ekki viss um að það auki mjög hróður Íslands að vilja lítið eða ekkert á sig leggja í þessu samstarfi.

Nú, er þetta ekki allt til góða?

Allt til góða, það er allt til góða. Og ég vona að það hafi góð áhrif á skap hv. þm. --- mér sýnist hann bara vera farinn að brosa.

Herra forseti. Ég vil hvetja hæstv. utanrrh. til að finna aðra þjóð til að halda þennan fund hið allra fyrsta. Það er rétt að hér var á sínum tíma samþykkt þáltill. um að kanna kosti þess að koma á fót sendiráði í Japan. Gerð var grein fyrir því í greinargerð með þessari tillögu, eins og hér var vitnað í,  Ég efast ekki um að við eigum eftir að færa út viðskipti okkar við Japan og Kína og Austur-Asíu. Við kaupum vörur frá Japan fyrir tæpa 10 milljarða kr. og seljum fyrir eitthvað heldur minna. Ég er hins vegar með vaxandi efasemdir um að fjárfesting í rándýrum sendiráðum og rándýrar ferðir stórra sveita svokallaðra fyrirmanna greiði fyrir viðskiptum eins og þeir vilja sjálfir vera láta. Hins vegar óttast ég að dómgreind þeirra blindist. Ég veit ekki hvort það gerist á fimm stjörnu hótelum eða í öllum veisluhöldunum sem þeir sækja en forgangsröðun þeirra raskast. Og ég vil minna á að þær kröfur sem nú eru uppi á meðal fatlaðra og aðstandenda fatlaðra barna um að útrýma biðlistum eftir húsnæði kosta álíka mikið og þessi eina sendiráðsbygging í Japan. Það er þetta sem við erum að gagnrýna, það er þessi bjagaða forgangsröðun sem hæstv. utanrrh. virðist því miður ekki koma auga á.

Herra forseti. Ja, þarna kom rétta andlitið fram. Það stendur ekki í þessari þáltill. ,,að kanna``, það stendur ,,að fela ríkisstjórninni``. Og það var samþykkt hér á hv. Alþingi, ekkert að kanna. Alþingi samþykkti að fela ríkisstjórninni að koma á fót íslensku sendiráði í Japan á árinu 1998, og það samþykkti hv. þm. Þá var húsnæðisverð miklu hærra í Japan. Það lækkaði verulega eftir það og var talið í algjörri lægð. Svo segja menn hér: Ja, því miður vissi þingið náttúrlega ekkert hvað það var að tala um eða samþykkja. Ekki vissum við það, hv. þm. Nei, auðvitað ekki. Þetta er málflutningur í lagi. Svo getur hv. þm. ekki stillt sig um það, þegar svona mál er á dagskrá, að fara að bera þessa fjárfestingu saman við afskaplega viðkvæman málaflokk. Það er honum líkt. En er það sæmandi hv. þm.?

Já, það er sæmandi.

Hefði þá ekki verið rétt af hv. þm. að hafa það í huga þegar hann samþykkti þessa tillögu 1998 eða voru aðstæður fatlaðra á þeim tíma miklu betri? Var engin ástæða til að hafa það í huga þegar hv. þm. var að samþykkja þá tillögu? Ber aðeins að hafa það í huga þegar búið er að koma vilja hv. þm. og annarra í framkvæmd? Mér finnst þessi málflutningur með öllu ósæmilegur, hv. þm. Ögmundur Jónasson, og ég mun ekki breyta um skoðun í þeim efnum. Það lá alveg fyrir og hefur alla tíð legið fyrir að þetta yrði okkar dýrasta sendiráð. Það er rétt að þetta er dýrt en það hefur alltaf legið fyrir að þetta yrði dýrt. Og það vissu hv. þm. þegar þeir samþykktu þetta og það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson eða aðra þingmenn Vinstri grænna að vera að tala um það að þeir hafi ekki vitað neitt í sinn haus þegar þeir samþykktu þetta á sínum tíma.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kemur í máli hæstv. utanrrh. að í þessari till. til þál. felur Alþingi ríkisstjórninni að koma á fót sendiráði. Það er rétt. Ég dreg til baka fyrri fullyrðingu mína um að hún hefði falið í sér að könnun skyldi eiga sér stað. Hins vegar lá það ekki fyrir --- og það er rangt hjá hæstv. utanrrh. --- að kostnaðurinn yrði þessi. Og um leið og þær tölur voru nefndar sem nú eru orðnar að raunveruleika var því mótmælt, m.a. af mér. Af hálfu þessarar ríkisstjórnar hefur ýmsu öðru verið lofað. Því var t.d. lofað af hálfu Framsfl. fyrir kosningarnar 1999 að á næstu fimm eða sex árum yrði biðlistum fatlaðra eftir húsnæði útrýmt. Því var lofað. Það loforð var endurtekið og ítrekað á árinu 2000. Þessi loforð hafa verið svikin. Það er þessi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, þessi forgangsröðun Framsfl., þessi forgangsröðun hæstv. utanrrh. sem ég er að gagnrýna og finna að. Þegar við stöndum frammi fyrir þessum valkostum um fjárfestingar og hvernig við verjum fjármunum skattborgaranna er þetta forgangsröðun Framsfl. Þetta er forgangsröðun hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar og mér finnst það svívirðilegt.

Herra forseti. Það lá alveg ljóst fyrir þegar sendiráðið í Kína var opnað að miklu dýrara yrði að opna sendiráð í Japan þannig að það er ekkert nýtt undir sólinni í því. Síðan fer hv. þm. í vandræðum sínum að tala um kosningamarkmið Framsfl. Ég þakka honum kærlega fyrir það, hann mætti lesa þau oftar.

Ég var að tala um svik ykkar.

Ég held 

...að koma ykkur út úr fimm stjörnu hótelunum og inn í íslenskan veruleika.

Fimm stjörnu hótelum, ég er afskaplega sjaldan á fimm stjörnu hótelum.

Fatlað fólk bíður í biðröðum ...

Ég býst við að hv. þm. hafi einhvern tíma komið inn á bærilegt hótel á vegum þingsins, ef ég þekki rétt til. Menn eru yfirleitt settir á sæmileg hótel og ég efast um að utanrrh. sé á eitthvað miklu betri hótelum en hv. þm. en mér finnst  Aðalatriðið er að ákveðið var að gera þetta, það var ákveðið af Alþingi. Og menn eiga að vera menn að meiri og standa við ákvörðun sína eins og hv. þm. tók þátt í, ber alla ábyrgð á 

Níðast á fötluðum og öryrkjum og láglaunafólki.

Herra forseti, er þetta við hæfi að kalla hérna ...?

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ...

... að kalla ræðumenn hér níðinga og ég veit ekki hvað? 

Það er ekki sæmandi að svíkja gefin loforð.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að stilla sig við frammíköll.

Herra forseti. Ég treysti mér ekki til að vera í ræðustól hér á Alþingi við þessar aðstæður.