Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Góðir áheyrendur. Aðaláhyggjuefni þeirra, sem töluðu á mánudaginn fyrir kommúnistaflokkinn og Alþfl., var það, að nú mundi verða hér miklu frjálsari verzlun en þekkzt hefur um langt skeið. Hagfræðingur Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, sem mjög fordæmdi væntanlegar tillögur ríkisstj., sagði, að þær gætu jafnvel haft þær ægilegu afleiðingar í för með sér, að eftirspurn eftir vörum yrði bókstaflega fullnægt og nægar vörur til að horfa á í búðunum. Áki Jakobsson sagði, að ráðstafanirnar mundu gera vöruskiptaverzlunina miklu erfiðari (hann óttast um fyrirtæki kommúnistanna, sem eiga að byggjast á vöruskiptaverzlun). Og mig minnir, að það væri hann, sem sagði, að iðnaðurinn mundi leggjast í rúst, ef innflutningurinn væri aukinn, svo að vöruskorturinn hyrfi. Segja má, að það sé næsta broslegur vesaldómur, sem fram kemur hjá þessum flokkum. Undanfarið hafa þeir mjög lagt stjórninni það til lasts og notað sem eina aðalástæðuna fyrir kaupkröfum sínum og verkföllum, að vöruþurrð og svartur markaður væri í landinu. En nú, þegar stj. lýsir yfir því, að hún ætli að bæta úr þessu, rísa þeir upp á afturfótunum, berja sér á brjóst og hrópa, að stj. ætli að fremja þá óhæfu, að flytja inn vörur fyrir gjafafé, fullnægja eftirspurninni og útrýma svartamarkaðsbraski í verzluninni. Ég efast ekki um, að formælandi Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, hafi bæði menntun og greind til að sjá, að þessi afstaða hans geri hinni hagfræðilegu menntun hans lítinn sóma og óheilindin í röksemdafærslu hans séu varla fræðimanni samboðin. Í tvo áratugi hefur verzlunin orðið að búa við verzlunarhöft og sívaxandi opinbera íhlutun. Skriffinnskan og misræmið hefur færzt í aukana með ári hverju. Allir, sem við verzlun fást, eru orðnir þreyttir á þessu. Síðustu árin hefur vöruskorturinn farið vaxandi og ýmsar nauðsynjavörur verið lítt fáanlegar. Almenningur er orðinn þreyttur á þessu. Ríkisstj. hefur margsinnis lýst yfir því, að hún mundi gera allt, sem í hennar valdi stæði, til að taka mætti upp frjálsari verzlunarhætti. En við marga örðugleika hefur verið að stríða. Fyrst varð að leita jafnvægis í efnahagsmálunum, og það var gert með gengisbreytingunni. Þegar áhrifa hennar fór að gæta, var byrjað á því að afnema skömmtunina að mestu leyti. Það heppnaðist vel og olli engum truflunum. Ég geri ráð fyrir því, að hægt verði mjög bráðlega að afnema þá skömmtun, sem enn er í gildi. Næst var gefinn frílisti fyrir kornvörum, útgerðarvörum, olíum og fleiru. Skömmu síðar var bætt á þennan frílista nauðsynlegustu vefnaðarvörum og smávörum. Næstu vikur kemur á markaðinn mikið af þessum vörum, og ætti enginn hörgull á þeim að vera. Eins og við var að búast, var mjög mikil og að ýmsu leyti óeðlileg eftirspurn á gjaldeyri fyrir þessum vörum fyrst í stað. En nú, þegar menn vita, að hægt er að flytja þessar vörur inn af hverjum sem er og án takmarkana, er eftirspurnin að komast í eðlilegt horf. Innflytjendur þurfa að gera sér grein fyrir, að það er ástæðulaust að tryggja sér meiri gjaldeyri en þeir ætla sér raunverulega að nota. Og þeir verða jafnframt að gera sér ljóst, að með frjálsum innflutningi myndast samkeppni í verzluninni um verð og gæði, sem mjög hefur skort meðan höftin stóðu í blóma. Um leið fær almenningur það hlutverk að halda samkeppninni lifandi með því að leita eftir, hvar hann getur gert hagstæðust kaup. Þannig stendur þétta nú. Undanfarna mánuði hefur ríkisstj. haft til athugunar, hvernig unnt væri að gera svo stórt átak, að segja mætti, að verzlunin væri að miklu leyti úr viðjum haftanna og skriffinnskunnar. En frjáls verzlun og nægilegt vöruframboð mundi létta almenningi í landinu baráttuna við dýrtíðina meira en nokkuð annað. Erfiðleikar útvegsins hafa truflað lausn þessa máls á þann hátt, sem ríkisstj. hefði helzt óskað. En ég held, að fullyrða megi, að málum sé nú svo komið, að auk hins skilorðsbundna frílista til aðstoðar útveginum verði gefinn út annar stærri frílisti, sem inniheldur fjöldann allan af nauðsynlegustu neyzluvörum almennings. Vil ég nefna eftirfarandi vörutegundir: 1. Allar kornvörur, baunir og ertur. 2. Kaffi. 3. Sykur, kakaó. 4. Ýmiss konar baðmullarvefnaður, léreft, kjólaefni, tvisttau o. fl. 5. Nærfatnaður, sokkar úr ull og baðmull, lífstykki. 6. Smávörur, nálar, tvinni, bönd, leggingar, ullargarn o. fl. 7. Búsáhöld úr leir, gleri, járni, stáli og aluminium. 8. Lyfjavörur. 9. Leður og skinn. 10. Gólfdúkar, þakpappi, veggpappi, kokseldavélar. 11. Bækur og blöð. 12. Alls konar útgerðarvörur. 13. Ýmiss konar vörur til iðnaðar. 14. Kol, olíur, benzín, stál og járnplötur. 15. Ýmsar kemiskar vörur. 16. Ýmsar vörur til landbúnaðar, svo sem varahlutir í landbúnaðarvélar. Hér er aðeins stiklað á því stærsta, og margt er að sjálfsögðu ekki hægt að telja upp. Þótt gera verði ráð fyrir, að vörur á hinum skilorðsbundna lista bátaútvegsins þurfi að hækka nokkuð í verði, þá er á hinum stærri lista fjöldi af neyzluvörum almennings, sem hægt verður að flytja inn hindrunarlaust og full ástæða er til að ætla, að almenningur fái með hagstæðasta samkeppnisverði. Þessi breyting á verzluninni á að koma fólkinu í landinu að meiri og raunverulegri notum en vafasamar kauphækkanir, sem knúðar eru fram með truflun og átökum í atvinnulífinu. - Það má gera ráð fyrir því, að stóraukinn innflutningur verði næstu mánuði á öllum helztu neyzluvörum almennings. Jafnframt verða ýmsar breytingar gerðar til þess að draga saman það haftakerfi, sem verið hefur, og hjálpa viðskiptalífinu til að komast í óþvingað, heilbrigt og eðlilegt horf, eftir því sem ástæður frekast leyfa. Menn verða þó að sýna nokkra þolinmæði, því að nokkurn tíma tekur að koma á þessari breytingu. Ég tel fyrir mitt leyti, að takist vel þessi tilraun um stórbætta verzlunarháttu, þá sé það stærsta skrefið, sem tekið hefur verið um langt skeið til þess að bæta kjör almennings í landinu. En þessar mikilvægu ráðstafanir er hægt að gera að engu með því að stöðva þá uppsprettu, sem öll verzlun hlýtur að byggjast á, en það er útflutningsframleiðsla landsins. Ef hún er stöðvuð með kaupdeilum um hábjargræðistímann, þá skortir þjóðina gjaldeyri til að kaupa neyzluvörurnar, en vöruskortur og svartur markaður heldur innreið sína á ný. Öll hin pólitíska barátta jafnaðarmanna og kommúnista, sem nú eru í stjórnarandstöðu, gengur út á það að gera ótrygga afkomu launþeganna í landinu og kasta þeim út í styrjöld og stéttabaráttu, sem ekki getur fært þeim annað en erfiðleika, tjón og vonbrigði. Þessir flokkar halda sífellt logandi eldum óánægjunnar hjá launþegum landsins, með því að hamra á því seint og snemma, að þeim fjandsamleg ríkisstjórn sé að svipta þá rétti, sem þeir eigi til hærri launa í samræmi við hækkandi vísitölu og að öll viðleitni ríkisstj. til að stöðva kapphlaupið milli verðlags og vinnulauna sé illgirnisleg árás á lífsafkomu launþeganna. Kemur nú nokkrum til hugar, öðrum en þessum skeleggu rauðu bardagahetjum, að nokkur ríkisstj. mundi leggja á sig allt það erfiði, útsetja sig fyrir allar þær svívirðingar og standa í því daglega stríði, sem mótstaða gegn kauphækkunum hefur í för með sér, ef þessi sama ríkisstj. vissi ekki og hefði fyrir því fulla sannfæringu, að þjóðarbúið getur ekki haldið uppi rekstri sínum með síhækkandi kaupkröfum, án þess að nokkur verðhækkun eða aukning eigi sér stað á framleiðslu landsmanna? Á s. l. ári hækkuðum víð verð á erlendum gjaldeyri um nálega 75% og lækkuðum gengi krónunnar að sama skapi. Þetta var gífurlegt átak, sem gert var til þess, að útflutningsframleiðslan gæti+ borið sig. Þetta átak var og gert til að jafna metin milli atvinnustéttanna í landinu, vegna þess að efnahags- og launakerfið var komið úr jafnvægi. Atvinnustéttirnar í landinu skipta á milli sín þjóðartekjunum. Ef þjóðartekjurnar vaxa ekki í heild, getur engin stétt aukið tekjur sínar, nema með því að taka aukninguna af einhverri annarri stétt. Kauphækkun, sem ekki byggist á aukinni framleiðslu eða verðhækkun á erlendum markaði, getur ekki orðið varanleg vegna þess, að þær stéttir, sem verðhækkunina borga eða hún lendir á, leita endurgjalds á einn eða annan hátt frá þjóðarheildinni. Þetta sést bezt á afkomu útvegsins. Þegar bátaútvegurinn er ekki lengur arðberandi, vegna þess að hann hefur að sínu leyfi farið svo varhluta í skiptingu þjóðarteknanna, að þeir, sem að útveginum starfa, geta ekki haft svipaðar tekjur og aðrar stéttir, þá gerist eitt af tvennu: Annaðhvort gefast menn upp við að starfa í þessari atvinnugrein og hún stöðvast eða ríkisvaldið færir tekjurnar á milli, tekur með sköttum og tollum af þeim, sem hafa fengið of mikið, og fær þeim í hendur, sem fengið hafa of lítið. Þetta er nákvæmlega það, sem sú ríkisstj. gerði, er Alþfl. veitti forstöðu. Hún stöðvaði hækkun vísitöluuppbótarinnar til launþeganna til þess að hindra, að með því móti væri tekið of mikið af útflutningsframleiðslunni, bátaútveginum. Hin sama ríkisstj. lagði á skatta og tolla, er námu um 90 millj. kr., sem hún tók úr vasa launþeganna og borgaði til útvegsins, til þess að hann fengi þann skerf þjóðarteknanna, sem honum bar. Þetta gerði sá flokkur, Alþfl., sem nú berst mest fyrir því, að launastéttirnar loki augunum fyrir þessu algilda lögmáli. Það er gersamlega vonlaust, að íslenzka þjóðin geti brotið gegn þessu lögmáli um skiptingu þjóðarteknanna, án þess að hún súpi af því seyðið með sívaxandi misræmi í allri efnahagsstarfseminni, með sífjölgandi árekstrum í öllum atvinnurekstri og með síendurteknum átökum stéttanna um skiptingu þjóðarteknanna. Það er þetta, sem ríkisstj. er að reyna að hindra, en það er þetta, sem báðir rauðu flokkarnir eru að reyna að koma fram. Árangurinn getur orðið á einn veg, og aðeins einn. Atvinnuvegirnir hrinda af sér launasókninni með því að gera hinar auknu tekjur verðminni en áður. En hinn sífelldi, skammsýni áróður hinna ábyrgðarlausu rauðu flokka kemur af stað flóðbylgju nýrra launahækkana og dýrtíðar, með ófriði, úlfúð og átökum innan þjóðfélagsstéttanna, þá er enginn máttur, sem getur hindrað það, að íslenzka krónan falli aftur í verði og gengi hennar lækki. Þetta er það lögmál, sem stjórnar efnahagsstarfsemi þjóðfélagsins. Á þann hátt hljóta að hverfa allar þær kauphækkanir, er framkvæmdar eru á kostnað einstakra stétta og ekki byggjast á raunverulegri tekjuaukningu þjóðarbúsins. Kauphækkanir, eins og sakir standa, geta því aldrei orðið kjarabætur fyrir þá, sem þær fá, vegna þess að enginn grundvöllur er nú til fyrir kjarabótunum. Andstöðuflokkarnir munu nú segja, að ekki sé mark takandi á því, sem ég segi, því að ég sé að reyna að fegra málstað ríkisstj. En launþegar ættu þó að trúa þeim mönnum, sem þeirra eigin samtök hafa valið til að láta í ljós álit sitt um þessi mál. Eftir gengisbreytinguna á síðasta ári lét Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja nefnd sérfræðinga semja álit um áhrif gengislækkunarlaganna á kjör launþega. Þessir sérfræðingar voru Guðjón B. Baldvinsson, Jónas Haralz, Kristinn Gunnarsson og Magnús Ástmarsson. Mun enginn halda því fram, að þessir menn séu launþegasamtökunum óvinveittir. Í þessu áliti, sem að mörgu leyti er ritað af hreinskilni, raunsæi og glöggskyggni, ganga niðurstöður trúnaðarmanna launþegasamtakanna algerlega í berhögg við skoðanir þær, sem hinir pólitísku verkalýðsflokkar eru nú að reyna að fá launþegana til að trúa og Alþýðusambandið hefur nú gagnrýnilaust gert að sínum málstað, þótt furðulegt sé. - Þeir segja: „Niðurstaða nefndarinnar um það atriði, að hve miklu leyti almennar kauphækkanir mundu koma að haldi til þess að vega á móti þessari kjaraskerðingu, er sú, að núverandi ytri aðstæðum óbreyttum og að óbreyttu því samhengi, sem nú er á milli almenns kaupgjalds annars vegar og verðlags í landinu hins vegar, þá verði almennar kauphækkanir launþega ekki til þess að auka varanlega hluta þeirra af þjóðartekjunum.“ Enn segja þeir: „Niðurstöður þessara íhugana eru þá þær, að þær almennu kauphækkanir, er lögin gera ráð fyrir, muni leiða til nokkurra kjarabóta fyrir launþega, en hæpið sé, hvort þær kjarabætur geti haldizt, a. m. k. að öllu leyti, þegar frá líður. Af þessu leiðir einnig, að gera má ráð fyrir, að enn frekari kauphækkanir muni ekki koma launþegum að miklu haldi nema skamma hríð. Í stuttu máli má segja, að eins og viðhorfið er nú í íslenzku þjóðfélagi, séu almennar kauphækkanir ekki vænleg leið til kjarabóta fyrir launþega. Það, sem mestu ræður um slíkar kjarabætur, eru tæknilegar, stjórnmálalegar og félagslegar aðstæður, sem launþegasamtökin aðeins geta haft óbein áhrif á. Miklar almennar kauphækkanir hafa einnig í för með sér alvarlegar truflanir á starfsemi efnahagslífsins og síaukna verðmætisrýrnun sparifjár, afleiðingar, sem launþegasamtökin geta ekki látið hjá líða að taka tillit til, er þau marka stefnu sína.“ Hér eru það trúnaðarmenn launþeganna sjálfra, sem kveða upp dóminn og segja, að almennar kauphækkanir séu ekki vænleg leið til kjarabóta fyrir launþega, eins og sakir standa. Í álitinu kemur fram merkileg athugun á afstöðu sjávarútvegsins til kauphækkana, sem koma eftir að gengislögin eru gengin í gildi. Þar segir svo, og vil ég biðja menn að taka vel eftir: „Nú hefur reynslan þegar leitt í ljós, að aðstaða sjávarútvegsins er örðugxi en ráð var fyrir gert, þegar tillögurnar um hið nýja gengi voru settar fram. Það er því ekki ósennilegt, að talið verði, að sjávarútvegurinn geti ekki borið þann tekjuflutning, sem kauphækkanirnar fela í sér, án þess að gripið verði til nýrra ráðstafana honum í vil. Þetta verður að sjálfsögðu því sennilegra sem kauphækkanirnar verða hærri.“ - Þetta eru þeirra orð. Einmitt þetta hefur komið í ljós og kauphækkanirnar, sem bátaútvegurinn hefur orðið að taka á sig eftir gengisbreytinguna, er einn meginþátturinn í þeim erfiðleikum, sem þessi útvegur á nú við að etja, og gerir nauðsynlegt, að gripið verði til nýrra ráðstafana honum til stuðnings. Þetta sýnir, að gengislækkunin var ekki nægileg fyrir bátaútveginn til þess að hann gæti orðið sjálfbjarga. En hér auka líka erfiðleikana miklar verðhækkanir á erlendum markaði á vörum, sem útvegurinn þarf að kaupa. Þeir, sem sá tortryggni, uppskera úlfúð. Það er auðvelt að láta tortryggnina festa rætur, þegar lífsbaráttan er hörð og erfið. En þetta litla og sundurþykka þjóðfélag á nú afkomu sína og velsæld í nánustu framtíð algerlega undir því, að úlfúðin og fyrirhyggjuleysið fái ekki yfirhöndina og þjóðinni verði ekki kastað út í innbyrðis baráttu, hjaðningavíg stéttanna, þar sem enginn ber hærri skjöld, en allir þola skaða og sársauka.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég þarf fáum orðum að víkja að hæstv. utanrrh., Bjarna Benediktssyni. Ræða hans var af þeirri tegund, að hún dæmir sig sjálf. Öll var ræða hans geðtruflaður vaðall um heimskommúnismann, slúður um pappír Þjóðviljans, um að Brynjólfur hafi verið ferðafélagi Rakovskys og að Þóroddur hafi verið skólabróðir Gottwalds og annað af slíku tagi. Þessi ræða var þrátt fyrir allt táknræn fyrir utanríkisstefnu hæstv. ríkisstj. Geðofsaræður Bjarna Benediktssonar af þessu tagi sæma hans slæmu samvizku í sjálfstæðismálum landsins og undirlægjuhætti hans við bandarísku yfirboðarana. Um íslenzk mál hafði þessi sjálfstæðisforkólfur ekkert að segja, ekki eitt orð. Ég vík þá að nokkru að því, sem kom fram í umræðunum á mánudagskvöldið. Hæstv. forsrh. taldi, að höfuðvandamál ríkisstj. stöfuðu frá tíma nýsköpunarstjórnarinnar, sem fór með völd 1945 og 1946, eða fyrir 4–6 árum. Þetta er nú að verða nokkuð gömul og haldlítil framsóknarkenning. Eða heldur hæstv. ráðh., að nýsköpunartogararnir, sem framleiða gjaldeyrisverðmæti fyrir 150 millj. á ári, hafi skapað vandamál í íslenzku atvinnulífi? Dettur hæstv. ráðh. til hugar, að nýsköpunarfiskibátarnir séu orsök erfiðleikanna hjá vélbátaflotanum, hin nýju og fullkomnu atvinnutæki, sem keypt voru á nýsköpunarárunum fyrir eignir þjóðarinnar, en ekki með skuldasöfnun? En hæstv. forsrh. minntist einnig á, að drjúgur hluti erfiðleikanna, sem stjórn hans ætti nú við að glíma, stafaði frá tíma Alþýðuflokksstj., sem sat frá 1947 til 1950. Og Hermann Jónasson þóttist nú sanna, að þessi stjórn hefði siglt öllu í strand og gereyðilagt efnahag þjóðarinnar. Í þessari stjórn, sem vandræðunum olli, áttu báðir núverandi stjórnarflokkar sæti. Þeir réðu þar málum, engu síður en Alþfl., og sú var tíðin, að Eysteinn Jónsson og. Bjarni Ásgeirsson og aðrir forustumenn Framsóknar töldu þá stjórn góða, a. m. k. undu framsóknarmenn vel hag sínum í þessari stjórn í 3 ár. Hæstv. forsrh. og aðrir framsóknarmenn verða að þreifa á þeirri staðreynd, að flokkur þeirra hefur nú verið í ríkisstj. samfleytt í 4 ár og að á þeim árum hafa erfiðleikarnir myndazt og allt gengið aftur á bak. Hver er arfurinn, sem stjórnarandstaðan skildi eftir sig? Þegar nýsköpunarstj. lét af völdum, var gjaldeyriseign bankanna samkvæmt opinberum skýrslum 223 millj. kr. Séu ábyrgðarskuldbindingar vegna nýju togaranna, 55 millj. kr., dregnar frá þessari upphæð, sýnir sig, að samt var hrein gjaldeyriseign þá um 168 millj. kr. Við þessu tók sú ríkisstj., sem framsóknarmenn áttu þátt í að koma saman 1947. Og hún tók við atvinnutækjum landsmanna endurnýjuðum og stórauknum og skuldum ríkisins minni en nokkru sinni. Þannig stóðu þessi mál, þegar Framsókn segist hafa verið kölluð til þess að bjarga þjóðinni með stjórnarþátttöku sinni. Og nú hefur Framsókn þreytt sítt björgunarsund með þjóðinni í 4 ár, og þá stöndum við hér. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, talaði mjög fræðilega um erfiðleika atvinnu- og fjárhagslífsins. Hann sagði: „Það verður að taka fyrir rætur meinsins, og rætur meinsins eru í því, að of mikið fé er í umferð.“ Þetta er eflaust þrauthugsað mál af hæstv. ráðh. Það, sem að er, er, að það er of mikið fé í umferð, eða eins og hæstv. ráðh. hefur stundum orðað þetta: „Kaupmátturinn er of mikill.“ Og við þessa speki miðast svo öll úrræðin. Eru þarna fundnar rætur meinsins í atvinnu- og fjárhagsmálum þjóðarinnar? Er þetta orsök erfiðleikanna? Skyldi það ráð duga á allan vandann að senda nóg af vörum til Bíldudals, Ísafjarðar, Siglufjarðar og annarra staða úti um allt land? Ætli fullar búðir mundu leysa atvinnu- og fjárhagserfiðleika þessara staða? Heldur Eysteinn Jónsson virkilega, að of mikill kaupmáttur fólksins í þessum framleiðslubæjum sé ástæðan til atvinnuleysisins þar? Það er furðuleg skammsýni hjá hæstv. fjmrh. landsins að halda því fram, að höfuðvandinn í atvinnumálunum sé nú of mikið fé í umferð eða of mikill kaupmáttur. Aðalvandinn er einfaldlega sá, að þjóðin framleiðir of lítið. Framleiðslutækin eru ekki nema hálfnýtt. Það er verið að drepa framleiðsluna. Þeir menn, sem búa í framleiðslubæjum landsins, búa við skarðastan hlut. Sá, sem stundar fiskveiðar, á ekkert öryggi fyrir kaupi sínu, og hv. Alþ. samþ. að svipta bátasjómenn sjóveðsréttinum. Öll útflutningsframleiðsla landsins berst í bökkum, og víðast er taprekstur. Ríkisvaldið sýnir fullkomið skilningsleysi á þessum staðreyndum og hagar stefnu sinni þannig, að til niðurdreps er fyrir atvinnuvegina, sem síðan orsakar atvinnuleysi. En ríkisstjórnir síðustu ára hafa haft annað sjónarmið ríkjandi, þegar í hlut hafa átt aðrir þegnar þjóðfélagsins en þeir, sem starfa við framleiðsluatvinnuvegina. Sífelldur vöxtur ríkisbáknsins hefur verið samþykktur með ánægju. Heildarútgjöld til embættisrekstrarins hafa hækkað um tugi milljóna. Braskaralýðurinn fékk óhindrað að græða á verðsveiflum gengisbreytingarinnar. Þegar fiskábyrgðin var felld niður, stóð eftir söluskatturinn, sem sérstaklega hafði verið á lagður til þess að standa undir fiskábyrgðargreiðslunum. Þessi tekjustofn nam 43 millj. kr. árið 1949. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, barðist af eldmóði fyrir því, að ríkið héldi áfram þessum skatti þrátt fyrir niðurfellingu fiskábyrgðarinnar. Á þennan hátt var hægt að fá rýmra olnbogarúm í eyðslu ríkisins, þegar búið var að hrista af sér þá óguðlegu ráðstöfun að greiða fé til öryggis framleiðslunni. Hæstv. ráðh. tala nú af miklum fjálgleik um þá óheillaleið, sem fiskábyrgðin hafi verið, og í því efni er vitnað til skattborgaranna, sem þurftu að rísa undir óbærilegum gjöldum, til þess að hægt væri að greiða fé til aðalatvinnuvegs þjóðarinnar. Já, þvílíkur ósómi. En er þá ekki betra að hafa núgildandi hátt á þessu? Allir sömu skattar eru lagðir á þjóðina og áður, og þó drjúgum hækkaðir, en nú er bara ekkert af þessu fé greitt til framleiðslunnar. En hvert fer það? Nú fer það beint í eyðslu ríkisins, nú er hægt að bæta við embættismönnum, nú er hægt að bæta um hag þeirra, sem ekki vinna að framleiðslunni. Fyrst minnzt hefur verið hér á fiskábyrgðina, er rétt að geta nokkurra helztu staðreyndanna, sem liggja fyrir í sambandi við hana. - Þau 3 ár, sem fiskábyrgðin stóð, kostaði hún ríkissjóð rúmar 60 millj. kr., eða rétt um 20 millj. að meðaltali á ári. Þessi urðu útgjöldin, en árin 1948 og 1949 nam söluskatturinn, sem átti að standa undir fiskábyrgðinni, um 60 millj. kr. Atvinnuöryggi það, sem fiskábyrgðin skapaði, þótti of mikið að gjalda nokkuð fyrir, en þó að jafnmikið fé eða jafnvel meira sé lagt til óarðbærrar vinnu eða þýðingarlauss embættisrekstrar, þá er það góð pólitík að áliti stjórnarflokkanna. Til þess að halda uppi eyðslustefnu ríkisstj. var fiskábyrgðin felld niður og kostir framleiðslunnar þrengdir. Af sömu ástæðum hækka álögur á framleiðslunni jafnt og þétt og gera henni ófært að halda áfram störfum. Ég skal nefna nokkur dæmi sem sýnishorn af álögum hins opinbera á framleiðsluna. Af einni venjulegri fiskibátavél, sem erlendis kostar um 185 þús. kr., eru skattar og tollar rúmar 30 þús. kr. og hefur hækkað á síðustu 3 árum um 20 þús. kr. - Nýlega flutti útvegsmaður hér í bæ inn efnivið til fiskverkunar, og kostaði efnið 114 þús. kr., en tollar og skattar til ríkissjóðs námu 45 þús. kr. - Af einni venjulegri málningu á nýsköpunartogara hérna í Slippnum þarf að greiða um 2000 kr. í toll af málningarefninu. Þannig miðar stefna ríkisstj. að því að reyta allt af framleiðslunni, leggja sífellt á hana ný gjöld og neita henni svo um leyfi til frjálsrar afurðasölu. Og hvernig hefur hæstv. ríkisstj. haldið á afurðasölumálunum? Sama stefnan og síðustu 3 árin. Þýðingarmiklum mörkuðum glatað og fullkomið skilningsleysi ríkjandi, þegar þurft hefur fyrirgreiðslu ríkisvaldsins. Hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, hélt því fram í umræðunum á mánudagskvöldið, að við sósíalistar hefðum fengið Rússa og aðrar Austur-Evrópuþjóðir til þess að vilja ekki gera samninga við ríkisstj. um fiskkaup, en aftur á móti gætu sósíalistar sjálfir selt fisk þangað austur og væru þar af leiðandi áfjáðir í frjálsa möguleika til slíks í fjárgróðaskyni. Þetta er ný kenning, en býsna athyglisverð. Nú eru það ekki Rússar, sem skipa okkur fyrir verkum, heldur við, sem skipum þeim, og þeir hlýða skilmálalaust! Og svo er hitt. Ráðherrann segir, að sósíalistar geti selt fisk til Austur-Evrópu, en vandi hæstv. ríkisstj. sé sá, að sósíalistar kunni að hafa hagnað af viðskiptunum. Ætli þessi orð beri ekki að skilja svo, að ríkisstj. sýnist, að ekki sé mögulegt að koma þessum viðskiptum þannig fyrir, að gæðingar hennar geti fengið öll umboðs- og sölulaun af þessum viðskiptum eins og öðrum? En sem sagt, hæstv. ráðh. virðist hafa tekið eftir því, að það muni vera hægt að selja fisk til Austur-Evrópu. Nú liggi fyrir tölur, sem sýna söluverð á frosnum fiski s.l. ár bæði til Austur-Evrópulanda og eins til Vestur-Evrópu og Ameríku. Þessar tölur sýna, að fiskverðið í Póllandi, Tékkóslóvakíu og Ungverjalandi er 12 til 14% yfir fullu framleiðsluverði, ef miðað er við þorsk, eða verðið hjá þessum þjóðum hefði staðið undir nærri 1,00 kr. fiskverði. En aftur á móti hefur fiskverðið til Bandaríkjanna, Englands og Hollands verið 70 til 90% af fullu framleiðsluverði. Það hefur því verið stórtap á þorsksölu til Bandaríkjanna. Fiskverðið til Tékkóslóvakíu hefur verið um 40% hærra en til Bandaríkjanna og þorsksalan til Bandaríkjanna hefur aðeins verið möguleg með verðjöfnun á þeim fiski, sem fór til Austur-Evrópu. Þetta er ekkert nýtt fyrirbrigði. Stærstu fúlgur fiskábyrgðargreiðslnanna voru greiddar með þorski, sem seldur var fyrir lágt verð til Bandaríkjanna. Það er sannarlega alvarlegt mál fyrir framleiðsluna, ef pólitískir fordómar og þjösnaskapur eyðileggja beztu markaðsmöguleika þjóðarinnar. Ég skal þá að síðustu víkja með nokkrum orðum að þeim tillögum, sem hæstv. ríkisstj. nú leggur fram til aðstoðar bátaútveginum. Þessar till. líkjast mjög gengislækkunartill. ríkisstj. Fyrir bátaútveginn er þetta í rauninni hvorki fugl né fiskur. Allt er á huldu um það, hvað þessi ímynduðu hlunnindi munu í reyndinni færa bátaútgerðinni. Þegar gengislækkunin var samþ., var talað líklega um 93 aura fiskverð. Nú er á sama hátt talað um 96 aura verð, eða jafnvel 1,06. Nú, eins og þá, má ekki lögbinda þetta verð og ekki heldur gefa út stjórnarauglýsingu um það sem skilyrði fyrir hlunnindunum. Nei, bezt er að hafa allt óákveðið. Þannig er Landssamband útvegsmanna aðeins látið mæla með því víð útvegsmenn, að þeir greiði sjómönnum kaup úr 96 aura fiskverði. Þegar auglýsing Landssambandsins hafði staðið í heilan mánuð og enginn greitt 96 aura verðið, þá fær ríkisstj. stjórn Landssambandsins og verðlagsráð sjávarafurða til þess að lýsa yfir, að þessir aðilar telji, að verðlagsgrundvöllur hafi nú myndazt. Allt er þetta sami loddaraskapurinn. Sá verðlagsgrundvöllur, sem frystihúsin og Landssambandið hafa komið sér saman um, er í fyrsta lagi, að frystihúsin greiði 75 aura fiskverð og þá eigi bátarnir fríðindin, og í öðru lagi, að greiði frystihúsin 90 aura, þá eigi þau 55% af fríðindunum, en bátarnir 45%. Allir aðrir samningar geta og komið til greina. En eftir sem áður stendur sú staðreynd, að enginn er kaupandi að fiskinum fyrir 96 aura, sem greiðast út, og þýðir það þá raunverulega enga fiskverðshækkun, enda er augljóst mál, að frystihúsin geta ekki greitt hærra verð en verið hefur, fyrr en þessi áætluðu hlunnindi eru orðin að fjármunum hjá þeim, en á því hlýtur að verða dráttur í 8–12 mánuði, og margt hefur gerzt á skemmri tíma. Þessi veiði er sýnd, en ekki gefin fyrir bátaútvegsmenn almennt, og það er ekki mikið sagt, þó að dregið sé í efa, að hin meintu hlunnindi komi nokkurn tíma til skila til rétts aðila. Skottulækningar núv. ríkisstj. í atvinnu- og fjárhagslífi þjóðarinnar koma að litlu gagni, því að meginstefna ríkisstj. er röng, framleiðsluatvinnuvegunum fjandsamleg og til árása á vinnandi alþýðu í landinu. Áframhald þeirrar stefnu leiðir aukið atvinnuleysi og hörmungar yfir þjóðina. Þegar alþýða manna og þeir, sem ættu að skilja bezt aðstöðu framleiðsluatvinnuveganna, skilja hvert stefnir og hrista af sér þá forustu, sem nú fer með umboð þeirra í ríkisstj., þá fyrst má búast við stefnubreytingu til úrbóta í atvinnumálum landsins.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Það var auðheyrt á hv. stjórnarandstæðingum síðastl. mánudag, að þeir töldu margar og miklar hættur steðja að þjóðinni, en eina samt skaðsamlegasta. Hún var sú, ef hér kæmi venjuleg verzlunarvara í búðir á ný, svo að fólk gæti fengið nauðsynjar sínar keyptar með skaplegum hætti, þurfi ekki lengur að standa í biðröðum, nota sér kunningjasambönd eða greiða svartamarkaðsverð. Að dómi þessara hv. þm. átti slík breyting að vera geigvænleg þjóðarhætta, hún átti allt í senn að leiða til atvinnustöðvunar innanlands, skuldasöfnunar erlendis og þó átti almenningur alls ekki að hafa efni á að kaupa þessar nauðsynjar. Hvernig þetta á að geta farið saman, fá fæstir skilið, enda geta slíkir breyttir og stórbættir verzlunarhættir verið hætta í augum þeirra einna, sem hafa ætlað sér að nota núverandi ófremdarástand sjálfum sér til fylgisaukningar. Nei, þjóðinni stafar sannarlega ekki hætta af breyttum og bættum verzlunarháttum. En það er önnur hætta, sem yfir henni vofir og vissulega er raunveruleg. Aldrei hefur óttinn við yfirvofandi heimsstyrjöld, þá þriðju á þessari öld, legið þyngra á mönnum en nú síðustu mánuðina. Eftir heimsstyrjöldina síðari leystu hin friðsömu, frjálsu lýðræðisríki upp heri sína og hirtu ekki um að halda vopnum sínum við. Í stað þess sneru þjóðir þeirra sér að friðsamlegri endurreisn og uppbyggingu landa sinna og lögðu á það megináherzlu að bæta lífskjör almennings. Á meðan á þessu friðsamlega starfi stóð, hertu aðalstöðvar hins alþjóðlega kommúnisma vígbúnað sinn, höfðu ótölulega herskara gráa fyrir járnum og lögðu hvert þjóðlandið eftir annað undir ok sitt. A meðan á stríðinu stóð, lagði Rússland undir sig Eistland, Lettland, Lithauen, hluta af Póllandi, Finnlandi og Rúmeníu. Eftir ófriðarlok hafa Rúmenía, Austur-Þýzkaland, Ungverjaland, Albanía, Pólland, Tékkóslóvakía og Kína verið gerð að kommúnistiskum hjálendum. Og margir óttast, að þá og þegar verði leppríkin látin ráðast á Júgóslavíu, og er það því furðulegra, þar sem af Þjóðviljanum er svo að sjá, sem Tito sé enn óskabarn Stalins. Innrás hefur þegar verið gerð í Tíbet og barizt er í Kóreu. Er nú svo komið, að þótt ekki sé lýst yfir formlegu stríði, þá eru tímar friðarins horfnir, a. m. k. um sinn, friðleysi ríkir, og víða er háð blóðug barátta. Hinar endurteknu árásir kommúnista á Kóreu eru aðeins eitt dæmi um yfirráðastefnu þeirra, en skýrasta dæmið vegna þess, að það sýnir, að þeir skirrast ekki við að halda fram stefnu sinni, þótt ljóst sé, að hún kunni að leiða til allsherjarátaka. - En hverju máli skiptir Kórea fyrir Íslendinga? Hvaða ástæða er til þess að eyða tíma í almennum stjórnmálaumræðum á Íslandi til þess að ræða um örlög svo fjarlægs lands? Vissulega eru þau þýðingarmikill lærdómur fyrir okkur Íslendinga. Árásin á Kóreu var gerð vegna þess, að árásarmennirnir og þeir, er verkum þeirra réðu, töldu, að þar væru litlar eða engar varnir fyrir hendi. Varnarleysi landsins bauð þannig beinlínis árásinni heim og þau öfl, sem þarna eru að verki, eru ekki staðbundin við Austur-Asíu. Það er alþjóðahreyfing kommúnismans, sem þarna er á ferðinni. Sami aðilinn, sem hefur lagt undir sig alla Austur-Evrópu og mikinn hluta Mið-Evrópu og Asíu, teygir nú arma sína um útskaga austur við Kyrrahaf. Allar eru þessar aðfarir byggðar á kenningum lærifeðra kommúnista. Sjálfur Lenin segir: „Við lifum ekki aðeins í einu ríki, heldur í ríkjakerfi. Endurteknir ógurlegir árekstrar milli Sovétríkisins og borgararíkjanna eru óhjákvæmilegir.“ Og Stalín segir: „Alþjóðleg þýðing byltingar okkar liggur í þessu, að hún er fyrsta skrefið í heimsbyltingu og öflugur grundvöllur fyrir áframhald hennar . . . . Hvað er land okkar, þegar það byggir sósíalismann, annað en grundvöllur fyrir heimsbyltinguna?“ Allt eru þetta skýlaus orð, orð, sem menn of lengi tóku aðeins sem orð. Nú sjá menn, að þau eru harður, óyggjandi veruleiki, sem kommúnistar um heim allan reyna af öllum lífs og sálar kröftum að framkvæma. Auðvitað neita kommúnistar öðru hvoru, að þetta sé tilgangur þeirra, en sú neitun er samkvæmt boðorðunum. Lenin hefur einmitt sagt, að það sé nauðsynlegt „að nota svik, blekkingar, ólöglegar aðferðir, undanbrögð og að fela sannleikann“. Öllu þessu eru kommúnistar dyggilega trúir. Þeir eru ósparir á blekkingarnar. Auðvitað segja þeir, að það séu sameinuðu þjóðirnar, sem hafi ráðizt á Kóreu. Sjálfir þykjast þeir vera að „frelsa“ það óhamingjusama land. Við könnumst við þessa orðaleiki úr málflutningi flokksdeildar kommúnista hér á landi. Árum saman hafa þeir t. d. fullyrt, að í kommúnistisku þjóðfélagi ríki fullkomið frelsi. Hitt sé allt annað, þótt einstökum „glæpamönnum“ sé refsað með frelsissviptingu. Það sé ekki meira eða harkalegra en hvarvetna sé gert. En þeir gleyma að geta þess, að í kommúnistisku þjóðfélagi er það „glæpur“ að hafa aðra skoðun en valdhafarnir. Þar er það t. d. glæpur að kenna unglingum kristna trú í ríkis- eða einkaskólum og fyrir verkamenn að færa sig á milli vinnustaða án samþykkis yfirvaldanna. Með því að telja slíkt til „glæpa“ fæst skýring á því, að 10–15 milljónir manns skuli vera í þrælkunarvinnu í höfuðríki kommúnismans. Á slíkum heilindum er friðarhreyfing kommúnista byggð. Í haust átti að ganga í hvert hús hér í bæ og knýja menn til þess að taka afstöðu með eða á móti Stokkhólmsávarpinu. Friðarpostularnir létu ekki lítið yfir sér í fyrstu. Þeir birtu nöfn sín í dagblöðunum, til þess að aðrir gætu séð, hversu fínir menn væru þar á ferð - „að hunda það væru ekki skrokkar“. En á skammri stundu skipaðist veður í lofti. Þjóðviljinn lofaði því þá hátíðlega, að þeir, sem skrifuðu nöfn sín undir „friðarávarpið“, þyrftu ekki að óttast, að nöfn þeirra væru birt, því að raunin varð sú, að þeir voru ærið fáir, sem vildu í almannaaugsýn leggja nöfn sín við það hræsnisplagg. Eftir það birtust engin nöfn undirskrifenda hér á landi, né hefur Þjóðviljinn fengizt til þess að segja frá fjölda þeirra. Sú þögn var þeim mun furðulegri sem blaðið „Land og Folk“ sagði frá því, áður en undirskriftasmölun hófst hér á landi, að 5000 Íslendingar væru búnir að skrifa nöfn sín undir plaggið. Og eftir að friðardúfurnar tvær, hv. 67 atkv. þingmaðurinn Jónas Árnason og Þórbergur Þórðarson, voru fluttir frá Bretlandi austur til Varsjár á kostnað pólsku kommúnistastjórnarinnar, skýrði rússneska blaðið „Trud“ frá því 8. des. s.l., að 5000 manns á Íslandi hafi þegar undirritað Stokkhólmsávarpið. En það er fleira en þetta, sem þykir frásagnarvert frá Íslandi fyrir austan járntjald, en hér er þagað um. Í þessari sömu fregn í „Trud“ er skýrt frá því, að friðarfundur kvenna hafi verið haldinn í Reykjavík þann 27. nóv. Á fundi þessum hafi mætt fulltrúar frá 30 mismunandi samtökum. Um þessa stórfenglegu samkomu hafa kommúnistar vendilega þagað hér á landi. Á Íslandi höfum við aðeins heyrt um eitt kvenfélag austur í Flóa, er á að hafa lagt Stokkhólmsávarpinu lið. Friðardúfuleikur kommúnista hefur hér orðið broslegur og gæti virzt meinlaus. Annað og meira býr þó á bak við. Það er t. d. mjög athyglisvert, að í sovétrússneskum réttartíðindum, „Sovét-ríki og réttur“ frá því í ágúst, er sagt, að „úrskurðir“ heimsfriðarnefndarinnar hljóti að hafa lagagildi að þjóðarétti. Samkvæmt þeirri kenningu virðist þessi nefnd eiga að hafa lögsögu yfir þeim, er glæptust til að skrifa undir ávarpið, og geta sagt þeim fyrir um hegðun í þeim málum, er varða milliríkjaviðskipti. Með þessu á auðsjáanlega að smíða enn einn hlekkinn, er tengi flokksdeildirnar víðs vegar við yfirráðamennina austan tjaldsins. Við Íslendingar höfum áður orðið þessara tengsla varir. Þannig var t. d. á síðastliðnu vori, áður en íslenzku samningamennirnir tóku upp viðskiptasamninga við stjórnarvöld í Austur-Þýzkalandi, að þá gekk einn af helztu liðsmönnum flokksdeildar kommúnista á milli manna hér í bæ og hvatti þá til félagsstofnunar um viðskipti við löndin fyrir austan járntjald. Hann fullyrti, að auðvitað gæti íslenzka stjórnin ekki komið á neinum samningum, við hana yrði ekki samið. „En við okkur verður samið á eftir“, sagði hann. Á þessum forsendum reyndi hann að fá menn til að styrkja hið nýja fyrirtæki kommúnista. Svo fór sem maðurinn hafði sagt, að stjórnarerindrekarnir náðu engum samningum. Í sumar fór Einar Olgeirsson hins vegar eitthvað austur fyrir járntjald og var rétta tvo mánuði í þeirri ferð. Áður hafði Einar farið árið 1945 í erindum íslenzku ríkisstj. um svipaðar slóðir. Þá var hann rúman 2½ mánuð í ferðinni, og með núverandi gengi kostaði sú ferð íslenzka ríkissjóðinn 50 þúsund krónur. Ferðina nú fór Einar ekki á vegum íslenzku stj., enda þurfti hann nú lítið fé, eða a. m. k. lítinn gjaldeyri til ferðarinnar hjá íslenzkum gjaldeyrisyfirvöldum, eða aðeins sem svarar 2300 krónum. Hvaðan hinn hluti ferðakostnaðarins hefur komið, er mér ókunnugt. Hitt veit alþjóð, að þegar alþingismaðurinn kom úr ferðalagi sínu, þóttist hann vera með tilboð austur-þýzku stjórnarinnar um mikil viðskipti við Íslendinga. Við athugun reyndust þetta þó að mestu tylliboð, enda voru þýzku hafnirnar við Eystrasalt jafngrunnar, þegar Einar hvarf heim, sem áður og því óhæfar uppskipunarhafnir fyrir íslenzka nýsköpunartogara. Hin nánu tengsl alþingismannsins við valdhafana austur þar leyna sér samt ekki, né heldur hitt, að einn af ferðafélögum hans notaði þann tíma, er hann hefur undanfarið dvalið langdvölum austur þar, til þess að ná undir hin nýstofnuðu verzlunarfyrirtæki kommúnista umboðum fyrir Ísland, og taka nú fyrirtæki þessi há umboðslaun, þar sem engin þurfti að greiða áður. Viðskiptin við löndin austan járntjalds eiga sem sé að verða mjólkurkýr fyrir íslenzka kommúnistaflokkinn og forustumenn hans. Kommúnistafyrirtækin eru nú þegar farin að græða á umboðunum, og staðreynd er, að Þjóðviljinn hefur á undanförnum mánuðum fengið pappír sendan, fyrst frá Svíþjóð og síðan frá Austur-Þýzkalandi, án þess að yfirfæra þyrfti nokkurn gjaldeyri til greiðslu á honum. Allt þetta sýnir það, sem áður var vitað, að kommúnistadeildin hér hefur náin fjártengsl við flokksdeildirnar í öðrum löndum. Ekki er þetta heldur í fyrsta skipti, sem Einar Olgeirsson sýnir, að honum er óvenju hugað um að ganga erinda hins alþjóðlega kommúnisma, einmitt rétt eftir að hann hefur dvalið langdvölum erlendis. Sú ákefð, er hann samtímis fyrstu stjórnarfrv. á fyrstu dögum Alþ. 1947 lagði fram till. til að spilla þátttöku Íslendinga í Marshallsamstarfinu, var í beinu framhaldi af langri dvöl hans erlendis þá um sumarið. Skýring á frumhlaupi Einars fæst hins vegar, þegar íhuguð er frásögn Douglas Hydes, fyrrverandi ritstjóra Daily Worker, kommúnistablaðsins enska, í nýrri, mjög umtalaðri bók. Hann segir, að þegar rætt hafi verið í hópi brezkra kommúnista um afstöðu Evrópuþjóðanna til Marshallsamstarfsins, hafi meðlimur í stjórn flokksdeildarinnar þar mælt svo: „Það mundi ekki verða mögulegt að bæta lífskjör almennings í hinum „nýju lýðræðisríkjum“ fljótlega, þar sem landbúnaður væri þar aðalatvinnugreinin. En með öðrum hætti mætti bæta lífskjör þeirra í samanburði við aðra, og það væri með því að gera lífskjörin í löndunum í vestanverðri Evrópu verri en áður. Og flokkurinn ætti ekki að vera lengi að fá því áorkað.“ Svo mörg eru þau orð, og er með þeim af fullri hreinskilni sagt, hver er hin raunverulega ástæða fyrir fjandskap kommúnista við Marshallsamstarfið. Þegar íslenzkir kommúnistar vilja koma í veg fyrir, að fé fáist til virkjunar Sogs og Laxár, til byggingar áburðarverksmiðju, til efnivara fyrir iðnað og til ýmiss konar nauðsynja til sjávar og sveita, þá er það beinlínis gert til þess að gera lífskjör almennings á Íslandi verri, svo léleg, að þau nálgist það, sem alþýðan í löndum kommúnista á við að búa. Douglas Hyde skýrir einnig, hvernig stendur á hinni ofboðslegu þjónkun kommúnista um víða veröld við valdhafana í Moskvu. Hann segir orðrétt: „Þegar brezkur kommúnisti hjálpar Rússlandi með öllum þeim ráðum, er hann kann, og hvað sem það kostar, er hann að vinna að því að koma á betra Bretlandi, franskur kommúnisti að koma á betra Frakklandi og íslenzkur kommúnisti betra Íslandi. Hann er í sínum augum og flokksins meiri föðurlandsvinur en nokkur annar. Hvað sem það kostar, verður Rússland að lifa, og allt, hvað sem er, sem að því stuðlar, er leyfilegt.“ Hver er sá Íslendingur, sem heyrir þetta, að hann minnist ekki orða Brynjólfs Bjarnasonar á Alþingi 1941, er hann sagði, að á Íslandi mætti „skjóta án miskunnar“, aðeins ef það kæmi Rússum að gagni. Um svipað leyti og kínverskir kommúnistar hófu hina miklu sókn sína í Kóreu, brá hinn sami Brynjólfur Bjarnason sér austur fyrir járntjaldið nú á miðjum þingtímanum. Brynjólfur hefur verið fáorður um þessa för sína. Því athyglisverðara er áð rifja upp frásögn Hendriks Ottóssonar í bókinni „Frá Hlíðarhúsum til Bjarmalands“, af ferðalagi þeirra Brynjólfs austur til Rússlands árið 1920. Sú frásögn varpar skýru ljósi á atburði líðandi stundar. Þeir félagar komu við í Stokkhólmi og hittu þar finnska útlaga, er orðið höfðu að flýja land, sökum þess að þeir höfðu borið vopn á móti þjóð sinni. Þar voru, að sögn Hendriks, „útbúnir reisupassar, sem við áttum að afhenda tilteknum mönnum, þegar við kæmum til Rússlands. Voru það mjóar léreftsræmur með finnskri áletrun“. „Var þessum merkilegu reisupössum komið fyrir á sérstakan hátt, sem ég hirði ekki að greina hér.“ Hinu segir Hendrik ekki frá, að þessir finnsku vinir þeirra voru um þessar mundir að undirbúa nýja vopnaða árás á föðurland sitt. Er sú árás fór út um þúfur, var flestum þeirra stökkt úr Svíþjóð. Fóru þeir þá til Rússlands og héldu áfram undirbúningi árásarinnar. Rættist sá draumur með árás Rússa á Finna haustið 1939. Að sögn Hendriks kynntust þeir Brynjólfur ýmsu stórmenni í Rússlandi, þ, á m. Otto Kuusinen, landráðamanninum finnska. Segir Hendrik, að þeir félagar hafi átt við hann „fjörugar samræður“, og gekk ekki hnífurinn á milli þeirra. Á heimleiðinni fóru þeir félagar huldu höfði í Noregi ásamt Rakosi, er síðar varð kommúnistiskur einræðisherra í Ungverjalandi, og leynir stolt Hendriks yfir þeim félagsskap sér ekki. En Rakosi er hér á landi m. a. þekktur af þeim orðum sínum, er hann mælti á þessa leið: „Sá, sem fylgir ekki Sovétríkjunum nema með tilteknum skilyrðum eða tilteknum fyrirvara, sá, sem heldur, að hagsmunir síns eigin lands og hagsmunir Sovétríkjanna fari ekki ávallt saman í einu og öllu, hann er ekki kommúnisti.“ Hendrik talar aðeins kuldalega um einn mann, er hann hitti á ferð þessari, og er það Ejnar Gerhardsen, forsætisráðherra Norðmanna. Segir Hendrik, að Gerhardsen hafi verið talinn „mesti félagsskítur“. Hefur því snemma komið fram, að sá föðurlandsvinur átti ekki heima í hópi landráðamanna og einræðissinna. Á Kominternfundi þeim, er þeir félagar sóttu, segir Hendrik, að það hafi borið við, sem nú skal greina: „Ég sagði þá, að sennilega mundu fæstir viðstaddir vita neitt um Ísland. Það kvað við hlátur, og Lenin sagði, að víst þekktu fulltrúarnir til landsins, enda væru þeir forustulið verkalýðs heimsins, og mætti ætlast til þess, að þeir vissu meira um Ísland en almenningur. Hann hóf þá hina frægu tölu sína um hernaðarlega afstöðu Íslands í framtíðarstyrjöld, sérstaklega með tilliti til flughernaðar og kafbáta.“ Áhugi forustumanna kommúnista fyrir hernaðarlegri þýðingu Íslands hefur því vaknað löngu áður en flestir Íslendingar létu sig dreyma um, að landið hefði slíka þýðingu. Ákefð kommúnista í að halda landinu opnu og óvörðu fær vissulega enn skuggalegri mynd en áður við íhugun þessarar frásagnar. Það er fullvíst, að Brynjólfur Bjarnason og félagar hans hafa ekki gleymt þessari „frægu ræðu“. Og í þessu sambandi er hollt að minnast þess, að hér á landi eru nú a. m. k. 10–20 Íslendingar, sem beinlínis hafa verið í flokksskóla kommúnista austur í Rússlandi, og er meginhluti þeirra fólk, sem fáir kannast við. Þeim er engu að síður áreiðanlega ætlað sitt ákveðna hlutverk, og enginn þarf að efast um, að þeir reyni að kenna út frá sér eftir föngum. Sumir af þessum skólanemendum frá Rússlandi eru og þjóðkunnir menn, eins og t. d. Þóroddur Guðmundsson, sem var þar skólabróðir Gottwalds, sjálfs forseta Tékkóslóvakíu, manns, sem menn minnast þessa dagana vegna yfirlýsingar miðstjórnar flokksdeildarinnar þar í landi, þar sem skv. fregn útvarpsins í gær var sagt, „að það skuli gert ljóst, að í kommúnistaflokki Tékkóslóvakíu sé rúm fyrir þá menn eina, sem elska Ráðstjórnarríkin og félaga Stalín og viðurkenni flokksforustu Gottwalds“, skólabróður Þórodds. Áður var minnzt orða Brynjólfs Bjarnasonar á Alþ. 1941 um, að á Íslandi mætti „skjóta án miskunnar“, aðeins ef það kæmi Rússum að gagni, og sýna þau, að hann hefur þá enn haft í huga hernaðarlega þýðingu Íslands einmitt fyrir Rússland. Ummæli Brynjólfs Bjarnasonar í marz 1949 eru ekki síður athyglisverð. Þá sagði hann hér á Alþ.: „Þegar Bandaríkin hafa beðið ósigur . . og alþýða Evrópu hefur sigrað að fullu, mun hún ekki þola það, að henni sé ógnað af amerískri herstöð hér á landi. Ameríkumenn munu verða hraktir héðan og íslenzka þjóðin mun gera upp við leppa þeirra.“ Á mennskra manna máli þýðir þetta, að Brynjólfur fullyrðir, að austrænir kommúnistar muni ráðast á og leggja undir sig Ísland, og í skjóli þeirra muni svo flokksdeild þeirra hér á landi gera upp sakirnar við þjóðholla Íslendinga. - En því eftirtektarverðara verður þetta sem kommúnistar fullyrða æ ofan í æ, að nú sé og s. l. 4 ár hafi verið herstöð á Íslandi. Hér á landi vita allir, að þetta er lygi. En þessar fregnir eru einnig fluttar til Rússlands og hafa verið margendurteknar þar í ræðu og riti. Enginn skyldi halda, að þessu væri skrökvað upp út í bláinn, eða að tilgangslausu. Átyllan til árásar á Ísland á að vera fyrir hendi hvenær sem henta þykir. Enginn skyldi heldur ætla, að Brynjólfur Bjarnason hafi mælt hótanir sínar af bráðræði eða hvatvísi. Þvert á móti er einmitt í ávarpi kommúnista fyrir fyrstu alþingiskosningarnar, sem þeir tóku þátt í, rakið, til hverra ráða verði að grípa, ef ekki verði orðið við þeim kröfum, sem kommúnistar þá þóttust bera fram fyrir hönd alþýðunnar. Síðan segir orðrétt: „Þá verður alþýðan sjálf að skapa örlög sín og, ef í nauðirnar rekur leita sér hjálpar hjá sigrandi alþýðu Ráðstjórnarríkjanna.“ Og í ritinu „Hvað vill kommúnistaflokkur Íslands?“ segir m. a.: „Byltingin, framkvæmd öreigaalræðisins og ráðstjórnarvaldið er vegurinn, jafnt fyrir íslenzka verkamenn og bændur sem fyrir verkalýð og fátæka bændur allrar veraldar.“ Síðan hafa kommúnistar lært að haga orðum sínum á lævísari hátt, en enn er það glöggt, hvað þeir vilja, enda mun þeim nú orðið ljóst, að völdin hér fá þeir aldrei við frjálsar kosningar. Það er því ekki aðeins, að við lifum á tímum friðleysis og hættu um heim allan, heldur eru fyrir því óvefengjanlegar sannanir, að í landinu starfar hópur manna, sem horfir vonaraugum til þess og sumir jafnvel vinna að því, að herskarar hins alþjóðlega kommúnisma geri árás á landið við fyrsta tækifæri. Þessi hætta er raunveruleg og gegn henni verður íslenzka þjóðin og stjórnarvöld hennar að snúast, svo að komið verði í veg fyrir eyðingu lands og þjóðar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það var auðheyrt á ræðu utanrrh., að hann var eitthvað smeykur við, að Marshallhjálpin svo kallaða fari að verða allóvinsæl hjá þjóðinni. Þess vegna þuldi hann nú hér sinn venjulega óhróður um sósíalista, kryddaðan hinum venjulegu fölsku tilvitnunum og beinum ósannindum í viðbót. En hæstv. ráðh. var ekki að skýra þjóðinni frá því, að hann stæði nú sjálfur í samningum um að koma upp opinberri hernaðarstöð fyrir flugher Bandaríkjanna. Segir norska blaðið „Dagbladet“ frá því 17. febr., að Ísland, Portúgal og Ítalía séu að gera slíka samninga, en kommúnistaæsingar og þvættingur ráðh. hér áðan eiga vafalaust að undirbúa jarðveginn fyrir hann til þess að svíkja föðurland vort undir Bandaríkin. Eysteinn Jónsson sagði í fyrrakvöld, að meinið, sem nú þjáði þjóðina, væri, að „það væri meira peningamagn í gangi en vörur til að kaupa fyrir“ - og úr þessu „meini“ ætli ríkisstj. að bæta. Það má vel vera, að ríkisstj. þekki bezt til þeirra höfðingja í Reykjavík, sem hafa svo mikla peninga, að þeir vita ekki, hvað þeir eiga fyrir þá að kaupa, og hugsi mest um að sinna þeirra kröfum og verða við þeirra þörfum, en þetta er ekki þjóðfélagsmeinið, sem þjáir þjóð vora nú undir eymdarstjórn hans. Ég skal segja Eysteini, hvað meinið er. Meinið, sem nú þjáir alþýðuheimili Íslands, er, að það er minna peningamagn í buddu húsmóðurinnar en þarf til þess að kaupa brýnustu nauðþurftir handa börnunum. Það er úr þessari neyð alþýðuheimilanna um allt land, sem fyrst og fremst verður að bæta, bæta með því að tryggja alþýðuheimilunum meiri peninga til þess að kaupa fyrir, en það þýðir: tryggja þeim meiri og stöðugri atvinnu og betra kaupgjald. Barátta alþýðunnar fyrir þessu er barátta fyrir lifi hennar og velferð. Eftir afstöðu og framkomu manna í þeirri lífsbaráttu mun alþýðan dæma þá. Meðan við sósíalistar og aðrir einingarmenn höfðu forustuna í Alþýðusambandi Íslands 1942–1948, meðan áhrifa Sósfl. naut við á ríkisstjórn, bjó alþýða Íslands við næga atvinnu og batnandi kaup. Það er eina tímabilið í hinni löngu ævi hennar, sem hún hefur mestöll haft nóg að bíta og brenna, eina tímabilið, sem skorturinn hefur ekki verið vágestur íslenzkra alþýðuheimila. Nú hefur, fyrir 4 ára samræmdar hernaðaraðgerðir íslenzka afturhaldsins og amerískra yfirboðara þess gegn alþýðunni, tekizt að koma skortinum aftur inn á íslenzk alþýðuheimili. Við skulum nú athuga, hverjir það eru, sem standa á bak við hið skipulagða atvinnuleysi og hinar skipulögðu kauplækkanir, svo að alþýða manna geti gert sér ljóst, við hverja er að berjast. Við skulum fyrst athuga annan aðalþátt atvinnunnar, fjárfestinguna. Framleiðslumálin ræði ég ekki að þessu sinni. Fjárfesting merkir allar þær framkvæmdir, sem snerta aukningu atvinnulífsins, öflun nýrra tækja, bygging nýrra mannvirkja og allar íbúðarhúsabyggingar. Það er öllum ljóst, hver lífsnauðsyn það er þjóðinni að auka bæði atvinnutæki og húsakost sinn svo sem frekast er unnt, og aðeins með því, að hver einasta hönd fái verk að vinna, er hægt að bæta úr þessari brýnu nauðsyn þjóðarinnar. En hver er afstaða stj. og amerísku valdhafanna í fjárfestingarmálinu, þessu máli, sem sker úr um það, hvort íslenzkur verkalýður hefur nóga vinnu eða gengur að miklu leyti atvinnulaus? Afstaða stj. er að draga úr fjárfestingunni, þ. e. öllum atvinnuframkvæmdum, eins og hún frekast þorir fyrir þjóðinni. Og það kom í ljós nýlega, hver það er, sem stjórnar þeirri innreið atvinnuleysis á Íslandi, sem þar af hlýzt. Það var ameríska Marshallstofnunin. Ég skal þó, áður en ég rek þá sögu, minna á, að Íslendingum var áður kunnugt um fjandskap amerískra yfirvalda við nýsköpun Íslendinga. Þegar stjórn Stefáns Jóhanns fór fram á það að fá að kaupa þá 10 togara, sem nú eru að koma til landsins, fyrir Marshallfé, sögðu Ameríkanar blátt nei við. Það varð því að leita til Englands til þess að fá dýrara fé lánað til þess að kaupa þá. En það, sem gerðist í vetur hér á Alþ. og leiddi í ljós, hvernig amerísk yfirvöld hugsa sér, með tangarhaldi því, sem þau nú hafa á efnahagslífi voru, að banna Alþingi Íslendinga að stjórna fjármálum í samræmi við þing- og þjóðarvilja, er eftirfarandi: Meiri hl. fjhn. Nd. hafði í byrjun nóvember flutt frv. um að leyfa byggingu smáíbúða, án þess að sækja þyrfti um fjárfestingarleyfi til fjárhagsráðs. Frv. var samþ. við 3. umr. í Nd. og afgr. til Ed. 5. des. með öllum greiddum atkv. gegn einu. Í Ed. var frv. afgreitt til fjhn., og skilaði hún áliti um það 18. jan. og lagði til, að það yrði samþ. Meiri hl. vildi, að það yrði samþ. óbreytt, en minni hl., að það væri samþ. með nokkrum smábreytingum. Síðan hefur málið verið til 2. umr. öðru hvoru í 1½ mánuð, en ekki verið hleypt lengra vegna aðgerða ríkisstj. Kröfur almennings og vilji þingsins í þessu efni er ótvíræður. Fólkið heimtar frelsi til að mega byggja smáíbúðir. Stöðvun málsins er orðin þjóðarhneyksli. Meira að segja Morgunblaðið kemst ekki hjá því að taka undir kröfur fólksins um, að málið nái fram að ganga. Morgunblaðið segir í ritstjórnargrein 15. febr., undir fyrirsögninni „Hvað dvelur smáíbúðafrumvarpið?“, eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „En umræður um málið hafa stöðvazt, enda þótt nefnd hafi skilað um það áliti og mælt með samþykkt þess. Hvernig stendur á þessu? Á að heykjast á þessari smávægilegu rýmkun og tilslökun á haftafarganinu? . . . . Sú krafa hlýtur því að verða borin fram, að fyrr greint frv., sem er sjálfsagt og sanngjarnt, verði hið fyrsta afgreitt og hljóti lagagildi.“ Þetta voru orð Morgunblaðsins 15. febr. Bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkti einróma 15. febr. áskorun til þm. Reykjavíkur um að fylgja málinu fast eftir. Borgarstjóri lýsti því yfir 15. febr., að málinu væri frestað eftir beiðni eins Framsóknarráðherrans. Síðan sendi hann þm. Reykvíkinga áskorunina. Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., hæstv. utanrrh., svaraði þessari eindregnu áskorun Reykvíkinga um að beita sér fyrir framgangi málsins með því að heimta málinu enn frestað á næsta fundi Ed. - og því er frestað enn. Það mun nú sýna sig, hvaða rödd það var, sem Bjarni mat meira en rödd Reykvíkinga. Hvað hafði gerzt? Hvaða Heiðnabergsrödd hafði nú sagt: „Hættu að vígja, Gvendur“? Fjárhagsráð leysti gátuna. Ráðið hafði lagzt harkalega gegn málinu og í bréfi til allshn. Sþ. út af skyldu máli beitt þeim rökum, er það áleit sterkust til að stöðva málið og brjóta á bak aftur vilja þings og þjóðar. Fjárhagsráð sagði í bréfi þessu, dags. 13. jan., eftirfarandi: „Fjárhagsráði hefur skilizt, að vegna tilrauna til þess að fá að nota fé úr mótvirðissjóði verði að takmarka árlega fjárfestingu við ákveðið hámark, og að það sé fullkomlega skilyrði fyrir því, að leyfi fáist til þess að nota mótvirðissjóð. Ef farið væri eftir tillögu þessari, mundi það gera ómögulegt að sýna forráðamönnum mótvirðissjóðs fram á, hver fjárfestingin væri, þar sem takmarkanirnar næðu aðeins til hluta hennar.“ Hvað segir þetta bréf okkur? Það segir okkur í fyrsta lagi, að fjárhagsráð og ríkisstj. lita á þá háu herra í Washington sem hina raunverulegu forráðamenn mótvirðissjóðs, en ekki á Alþingi, sem að íslenzkum lögum ræður þeim sjóði. Það segir okkur í öðru lagi, að þeir háu herrar í Washington setja sín hörðu skilyrði, sem fjárhagsráð og ríkisstjórn ætla að beygja Alþ. undir. Og þeirra skilyrði eru: Þeir heimta að ráða hámarki fjárfestingar á Íslandi, ráða því fullkomlega, hve miklar atvinnuframkvæmdir Íslendingar ráðast í fyrir sitt eigið fé. Þeir segja okkur þm., að vísu með kurteisara orðalagi, en að innihaldi hið sama og við heyrðum forðum: Ætla búkarlar á Alþingi að gera sig svo digra að skipa lögum í landi, þeim, senn auðkóngar í Ameríku eiga einir að ráða. - Þeir treysta á það, Marshallmennirnir, að hafa nú svínbeygt þá menn, er endurreistu lýðveldið að Lögbergi fyrir 7 árum á afmælisdegi mannsins, sem gaf oss kjörorðið „Eigi víkja“. Á það mun nú reyna, hvort það orð sé gleymt. Þeir hv. 1. landsk., Brynjólfur Bjarnason, og hv. þm. Vestm., Jóhann Jósefsson, hafa nú krafizt þess, að þingviljinn fái að njóta sín í þessu máli og frv. nái fram að ganga. Við vitum það þm., að það voru mistök, að fjárhagsráð skyldi láta þetta bréf svona frá sér fara, og ráðið hefur fengið bágt fyrir hjá þeim háu í Washington. Það var ekki meiningin, að loðin auðvaldsloppa Ameríku teygði sig opinberlega inn á Alþingi Íslendinga og legði hramminn á borðið. Það var meiningin, að það ætti að klæða þennan hnefa mammonsríkis Ameríku, eins og Matthías Jochumsson kallaði Bandaríkin, í silkiglófa fjárhagsráðs og það síðan tilkynnti með bros á vör og beygingum, að því miður væri ómögulegt af fjárhagslegum ástæðum að verða við þessari frómu ósk Alþingis. Það er hlutverk fjárhagsráðs og ríkisstj. að dylja fyrir Íslendingum efnahagslega yfirdrottnun ameríska auðvaldsins yfir Íslandi, til þess að særa ekki of snemma tilfinningar litillar en stoltrar þjóðar, sem man sína nýlendusögu. Ég segi frá þessum hlutum hér, til þess að allir góðir Íslendingar geri sér ljóst, hvar við erum á vegi staddir um efnahagslegt sjálfstæði vort. Ég segi enn fremur frá þessu máli hér til þess, að allir þeir, sem nú fá að kenna á ráðstöfunum stjórnarflokkanna í húsnæðismálunum, og allir þeir byggingarverkamenn, sem nú eru atvinnulausir, geri sér grein fyrir því, hvaða aðilum það er að kenna, að orku landsmanna fæst ekki einbeitt til þess að bæta úr húsnæðisleysi og atvinnuleysi. Allri þjóðinni þarf að verða ljóst, að hagsmunabaráttan fyrir atvinnu og húsnæði er orðin órjúfanlega tengd efnahagslegri frelsisbaráttu þjóðarinnar gegn þeim viðjum, sem amerískt auðvald og íslenzk einokun hefur keyrt oss í. Og nú mun margur maðurinn spyrja: Hvers vegna vilja amerísku auðmennirnir og íslenzku einokunarhöfðingjarnir halda atvinnuframkvæmdum og atvinnuaukningu svo takmarkaðri, að stórkostlegt atvinnuleysi hljótist af? Það er gert í tvenns konar tilgangi: Í fyrsta lagi til þess að skapa og viðhalda sáru atvinnuleysi á Íslandi, svo að afturhaldið hafi í krafti þess atvinnuleysis meiri möguleika á að halda kaupkúguninni við, en verkalýðurinn eigi erfiðara um vik í réttlátri kjarabaráttu sinni. Í öðru lagi til þess að veikja viðnámsþrótt íslenzku þjóðarinnar, svo að hún verði ameríska auðvaldinu því auðunnari bráð. Ég skal skýra þetta síðasta ofurlítið nánar. Ef við Íslendingar fáum að nota það fé, sem við komumst yfir, fyrst og fremst til að afla nýrra atvinnutækja, þá verður þjóð vor efnahagslega sjálfstæð og sterk. Það er þetta, sem ameríska auðvaldið vill ekki að við gerum. Þess vegna var það á móti fjölgun togaranna, þess vegna amast það enn við áburðarverksmiðjunni, þó að það sé búið að skera hana niður í 6000 tonna framleiðslu, þess vegna er það á móti sementsverksmiðjunni. En ameríska auðvaldið býður okkur 100–200 millj. kr. að láni og gjöf, ef við bara viljum éta það allt út, kaupa fyrir það allt neyzluvörur. Og ef við gerum það, í stað þess að nota þessa peninga til að afla nýrra framleiðslutækja, en vinna okkur sjálfir fyrir neyzluvörum með framleiðslu vorri, þá stöndum við efnahagslega á glötunarbarmi eftir örfá ár, og það er það, sem ameríska auðvaldið ætlast til. Þá er kominn tími til að taka fjárforræðið og sjálfsforræðið af þjóðinni, sem það nú er að gera að styrkþega móti vilja hennar. Ég læt nú útrætt um ráðstafanir afturhaldsins til þess að leiða atvinnuleysið yfir almenning og viðhalda því og kem nú að kaupgjaldinu. Árásir afturhaldsins á kaupgjald verkalýðsins hafa verið gífurlegar síðustu árin, og skiptir þar um árið 1948, þegar íhald og aðstoðaríhald taka völdin í Alþýðusambandinu. Síðan 1948 hefur kaupmáttur tímakaupsins lækkað um meira en 20%, þó að miðað sé við hina opinberu vísitölu óniðurgreidda. En hörmulegust er þó sú kauplækkun, sem kemur fram í því, þegar verkamaðurinn fær aðeins vinnu einn til tvo daga í víku og víða um land ekkert handtak í marga mánuði. Það þarf ekki að lýsa þessum árásum né sanna, að þær hafi átt sér stað; það veit hver einasta alþýðufjölskylda á öllu Íslandi. En það er hins vegar rétt að rifja örstutt upp, hvernig tvær síðustu árásirnar, gengislækkunin og vísitölubindingin nú, eru tilkomnar og undirbúnar. Gengislækkunin, þessi ægilega árás á íslenzka alþýðu, sem Alþfl. fær ekki nógsamlega fordæmt, er framin samkvæmt samningi, gerðum af stjórn Stefáns Jóhanns við Bandaríkjastjórn 5. júlí 1948, Marshallsamningnum svo nefnda, þar sem stjórn Íslands skuldbindur sig til þess í 2. grein, c-lið, að „koma á ... réttu gengi“ á íslenzku krónunni, og auðvitað er ameríska auðvaldinu gefið valdið til þess að ákveða, hvaða gengi sé rétt á íslenzkri krónu, og ef Íslendingar mögla, já, þá eru Marshallgjafirnar í hættu. Þannig kaupir ameríska auðvaldið sér hlýðni, enda var gengislækkunin ákveðin og útreiknuð í Washington og fulltrúi amerísks banka sendur með skilaboðin hingað. Íslenzku ráðherrarnir létu í ljós undrun sína, hvað lækkunin væri mikil, heyrðu og hlýddu. Íslenzk alþýða borgar, líka þeir, sem glæptust á að kjósa íhald og Framsókn 1949. Vísitölubindingin nú eftir nýár, sem á að tryggja, að kaupgjaldið raunverulega lækki með hverjum mánuði sem líður vegna hinna stórfelldu verðhækkana, sem fram undan eru, er, eins og Hannibal Valdimarsson, hv. 6. landsk., minnti hér á í fyrrakvöld, eitt skilyrði Ameríkana fyrir gjöfunum, sem nú eru ríkisstj. gefnar. Með öðrum orðum: fátækasti hluti íslenzku þjóðarinnar á að borga fyrir það í sílækkandi kaupi, að efnuðustu menn þjóðarinnar geti fengið að kaupa hvaða vörur sem hugur þeirra girnist fyrir lánsfé, sem þjóðin á seinna að borga. Ég hef lýst öllu þessu svo ýtarlega vegna þess, að það er nauðsynlegt að þjóðin horfist kalt og raunsætt í augu við það, sem nú er að gerast í þjóðlífi voru. Íslenzk alþýða verður að þekkja orsakir þessa ófremdarástands, til þess að geta barizt gegn þeim. Það eru afleiðingar Marshallstefnunnar í atvinnumálum, sem nú bitna á öllum almenningi. Það eru afleiðingarnar af vægðarlausri eiginhagsmunapólitík voldugrar einokunarklíku hér í Reykjavík, sem hugsar um það eitt að þjarma að alþýðu, til þess að gróði auðvaldsins megi verða sem mestur, og stendur í bandalagi við ameríska auðvaldið um þær ráðstafanir, sem gerðar eru í efnahagsmálum landsins og allar hafa beinzt að því að rýra kjör alþýðu og eyðileggja sjálfstætt efnahagslíf Íslendinga. Það er auðséð, að íslenzka og ameríska auðmannastéttin einbeita öllum kröftum sínum að því að brjóta verkalýðssamtökin á bak aftur í þeim átökum, sem fram undan eru. Það á, samkvæmt yfirlýsingum Ólafs Thors í fyrrakvöld, ekki aðeins að beita öllum mætti ríkisvaldsins gegn verkalýðnum, heldur er og öllum þeim atvinnurekendum hótað hörðu, sem vildu vera það sanngjarnir að greiða verkamönnum sínum réttlátt kaup. Slíkir skulu sviptir lánstrausti bankanna, tilkynnti ríkisstj., og séu þeir útflytjendur, þarf svo sem ekki að fara í grafgötur um, að þeir yrðu sviptir leyfi til að flytja út vörur sínar, þegar þeir geta selt þær á betra verði en ríkisstj. og því greitt verkalýðnum betra kaup. Helgreipar einokunarvaldsins yfir bönkunum og útflutningnum eiga að tryggja ríkisstj. algert kúgunarvald gagnvart verkalýðnum og öllum sanngjörnum atvinnurekendum. Það liggur því í augum uppi, að til þess að sigra í sinni réttlátu baráttu verður íslenzk alþýða að sameina alla krafta sína, jafnt á sviði kaupgjaldsmála sem stjórnmála; verkamenn og verkalýðssinnar verða að taka saman höndum, án tillits til pólitískra skoðana, og undirbúa af alvöru þess, sem ber ábyrgðina á lifi og velferð íslenzkra alþýðuheimila, þá hörðu baráttu, sem nú bíður vor. Barátta alþýðunnar stendur um atvinnuna og kaupgjaldið, og hún verður ekki háð sigursælt, nema barizt sé fyrir þessu hvoru tveggja í senn: rétti alþýðunnar og allra Íslendinga til að vinna og framleiða og flytja út, án þess að einokunarhöfðingjarnir geti hindrað það, og rétti alþýðunnar til lífssæmandi vinnulauna. Og af því að hverjum þeim, sem nú vill leggja út í þessa baráttu, hlýtur að vera ljós nauðsynin á einingu alls verkalýðs í þeirri baráttu, þá blöskraði mér yfirlýsing Gylfa Þ. Gíslasonar í fyrrakvöld um, að ekkert samstarf kæmi til mála milli sósíalista og Alþýðuflokksmanna í þessum stórmálum, sem líf og afkoma alþýðunnar veltur á. Og ég vil enn spyrja þm. Alþfl.: Ætla þeir enn, eftir hótanir auðvaldsins í fyrrakvöld, að halda fast við þessa sjálfsmorðspólitík sundrungarinnar? Alþfl. veit, að í harðvítugri baráttu um kaupgjaldið á verkalýðurinn eitt einasta sterkt vopn, verkalýðssamtökin, félögin, sem eru fjöregg alþýðunnar í lífsbaráttu hennar. Það eru þessi samtök, sem verða að heyja baráttuna, ef út í hana er lagt, og verkfallsbarátta er ekki og hefur aldrei verið neinn gamanleikur. Hún er neyðarúrræði kúgaðs fólks, sem á enga aðra möguleika til að rétta sinn hlut, og verkalýðurinn veit, að hann á á hættu sult og hvers konar þrengingar, eins og auðmenn landsins og ráðherrar þeirra hótuðu honum í fyrrakvöld, þegar hann leggur út í slíka baráttu til þess að bjarga lífsafkomu alþýðuheimilanna. Ekkert er þó mikilvægara fyrir alla alþýðu, þegar hún leggur til slíkrar baráttu, en einmitt að samtök hennar séu einhuga og undir markvissri, heiðarlegri forustu, sem gerir sér ljósa ábyrgð sína gagnvart verkalýðnum, sem baráttuna heyir, og óháð atvinnurekendum og ríkisstjórn, óháð því íhaldi, sem Gylfi Þ. Gíslason átti engin nógu sterk orð til þess að fordæma, því íhaldi, sem hann skoraði á þjóðina að berjast gegn undir kjörorðinu „Allt er betra en íhaldið“. En hvað gerir Alþfl. og Gylfi Þ. Gíslason til þess að undirbúa verkalýðsfélögin til þessara örlagaríku átaka við íhald og auðvald þjóðfélagsins? Alþfl. hefur undanfarið gengið sem grenjandi ljón í verkalýðsfélögunum til þess að reyna að koma forustu ýmissa helztu verkalýðsfélaga Reykjavíkur í hendurnar á íhaldinu! Í Dagsbrún hefur Alþfl. fylkt sér um flokksbundinn íhaldsmann, útnefndan af flokksskrifstofu íhaldsins, og reynt að koma honum að sem formanni Dagsbrúnar, auðvitað með þeim hrapallegu úrslitum, að þessum þríflokkum tókst að fá um 500 atkv. í Dagsbrún, þegar Sigurður Guðnason, hv. 6. þm. Reykv., var kosinn í tíunda sinn formaður með yfir 1200 atkv. Svo náin var samvinnan milli Alþfl. og íhaldsins, að við þessar kosningar var auglýst, að það væri alveg sama, hvort menn hringdu í síma Heimdallar eða Alþfl., það væri sami húsbóndinn, sama stefnan á báðum stöðunum, þ. e. að koma íhaldinu til valda og forustu yfir félögum verkalýðsins. Og þessi „barátta“ Alþfl. hefur haldið áfram við hverjar einustu kosningar í verkalýðsfélagi í Reykjavík, nú síðast í Iðju, þar sem verið var að koma íhaldsmanni, sem íhaldsskrifstofan tilnefndi, að sem formanni í stað þess manns, sem unnið hefur Iðju upp sem verkalýðsfélag, Björns Bjarnasonar, og stjórnað henni nú um árabil. Það mistókst fyrir Alþfl. að afhenda það félag íhaldinu, en svo reiðir verða þeir yfir því að geta ekki gefið íhaldinu félagið, að þeir kæra kosninguna. Og svo kemur Gylfi Þ. Gíslason í útvarpið og hrópar út um allt land: Allt er betra en íhaldið! Verkalýðsfélög, til baráttu gegn íhaldinu! En með verkum sínum segir Alþfl.: Afhendum þó íhaldinu verkalýðsfélögin fyrst! Hvílík óskammfeilni! Hvílík takmarkalaus hræsni lýsir sér ekki í þessum aðförum! Það er ekki að undra, þótt svona menn tali digurbarkalega um íhaldsloppuna, sem sé að skera á lífsþráð fátækra verkamanna - um leið og þeir sjálfir reyna af fremsta megni að afhenda íhaldsloppunni fjöregg alþýðunnar, verkalýðssamtökin, og gerast sjálfir aðstoðaríhald í verkalýðsfélögunum. Það, sem verkalýðurinn þarf nú, til þess að sigra íhald og afturhald, er ekki sundrung, eins og Gylfi boðar, ekki íhaldsþjónusta, eins og Alþfl. framkvæmir, heldur sameining allra verkamanna í baráttunni fyrir atvinnu og lífssæmandi kaupgjaldi.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur. Þeir hæstv. ráðh., sem töluðu í fyrrakvöld, hældu allir mjög fyrirhuguðum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. En undarlegast þótti mér hól hæstv. fjmrh. um þær, því að hann var þó einu sinni gætinn fjármálamaður. Hann hefur nú verið ráðherra lengst af í 15 ár, en á þessum tíma hefur smám saman hlaðizt utan á hann íhaldsryk, svo að æ minna sér í þann Eystein Jónsson, sem einu sinni var. Mér sýnist ýmislegt benda til þess, að í þessari stjórnarsamvinnu muni hyljast á honum síðasti bletturinn, svo að nú eru síðustu forvöð fyrir þau frjálslyndu öfl, sem enn kunna að vera í forstofu Framsfl., á leið út úr því húsi, að dusta hæstv. fjmrh. rækilega, svo að þannig fari ekki, að bráðlega verði ekkert sjáanlegt í fjármálaráðherrastólnum annað en íhaldsryk. Það væri lítið skemmtilegt til viðbótar því að hafa séð á eftir hæstv. landbrh., Hermanni Jónassyni, inn í Heiðnaberg og heyra ekkert frá honum þaðan annað en lofsöngva um bergið og að sjá hv. 8. þm. Reykv., fröken Rannveigu Þorsteinsdóttur, vopnlausa og berskjaldaða og því óhæfa til allrar baráttu gegn fjárplógsstarfsemi. Mig stórfurðar á því, hve hæstv. ráðh. Framsfl. eru harðánægðir með ástandið og allt, sem þeir eru að gera. Þeir virðast telja þetta allt saman nákvæmlega eins og það eigi að vera, eru himinlifandi og drýldnir í þokkabót. Hæstv. fjmrh. telur það til höfuðafreka, að 1950 hafi sér tekizt að borga ekki meira út úr ríkissjóði en kom inn í hann. Er nú svo komið fyrir Eysteini Jónssyni, að hann sjái ekkert nema ríkissjóðinn? Gerir hann sér ekki ljóst, að fjárhagskerfið allt er enn sársjúkt, þótt hann sé búinn að vera að reyna að lækna það árum saman, en enginn maður hefur verið lengur ráðh. á Íslandi undanfarið en einmitt hann? Hefur hæstv. fjmrh. ekki talið það saman, sem Íslendingum hefur áskotnazt ókeypis í dýrmætum erlendum gjaldeyri á síðastliðnum tveimur og hálfu ári? Þá skal ég segja honum það. Það eru 253 milljónir kr., miðað við núverandi gengi. Og nú er von á tæpum 100 millj. í viðbót. Á sama tíma hafa Íslendingar og fengið 70 millj. kr. lán erlendis við vægum kjörum. Þau framlög, sem Íslendingar hafa fengið án endurgjalds síðastliðin tvö og hálft ár, hafa nægt til þess að greiða 15% innflutningsins. Þau endurgjaldslausu framlög, sem þeir væntanlega fá á tímabilinu 1. júlí 1950 til 1. júlí 1951, nema hvorki meira né minna en 39% innflutningsins, eins og hann var 1950, miðað við núgildandi gengi. Samt hefur ástandið verið og er eins og allir vita. Og mitt í þessari eymd og niðurlægingu gumar svo hæstv. fjmrh. af því að hafa ekki borgað meira út úr ríkissjóðnum en hann mátti! Þetta minnir á bóndann, sem var svo ánægður yfir því, að sig hefði aldrei vantað neitt nema hey, mat og eldivið. Veit hæstv. fjmrh. ekki, að það er enn þá verðbólga í landinu? Veit hann ekki, að fjárfesting er enn miklu meiri en frjáls sparnaður? Veit hann ekki, að útlán bankanna jukust á s. l. ári um 164 millj. kr., eða 18%? Veit hann ekki, að verzlunarjöfnuðurinn varð á síðasta ári óhagstæður um 122 millj. kr.? Veit hann ekki, að við síðustu áramót skulduðu bankarnir erlendis 10 millj. kr. og að það voru fyrstu áramótin í meira en áratug, sem bankarnir skulduðu erlendis? Veit hann ekki, að það er atvinnuleysi í landinu? Veit hann ekki, að dýrtíðin er svo mikil, að almenningur á fullt í fangi með að láta tekjur sínar hrökkva fyrir nauðsynjum? En ef hann veit þetta allt saman, hvernig í ósköpunum getur hann þá talað eins og hann gerir? Hæstv. fjmrh. og hæstv. atvmrh. töluðu réttilega um hin miklu útlán bankanna sem eina af orsökum ófremdarástandsins í fjármálum þjóðarinnar, en þeir gáfu í skyn, að á því bæru einhverjir aðrir ábyrgð en þeir sjálfir. Jón Árnason, bankastjóri Landsbankans, hefur sagt mér, að síðan hann tók við bankastjórn hafi hann aldrei orðið þess var, að nokkur ráðh., og ekki heldur núv. fjmrh., hafi varað bankann við of miklum lánveitingum, heldur þvert á móti alltaf sótt á um aukin lán. Og svo standa þessir hæstv. ráðh. hér á Alþ. og kvarta yfir lánsfjárþenslunni. Allir þessir hæstv. ráðh., sem hafa talað, hafa látið sér tíðrætt um, að Alþfl. hafi ekki bent á nein úrræði. Þetta hefur alltaf verið viðkvæði allra ríkisstjórna um stjórnarandstöðuna. Annars er það beinlínis spaugilegt að heyra menn í sífellu vera að klifa á því, að þeir viti ekki, hvað Alþfl. vilji. Vita þeir ekki, að Alþfl. er sósíalistískur flokkur, sem hefur þjóðskipulag jafnaðarstefnunnar að takmarki? Vita þeir ekki, að flokkurinn hefur nú nýverið á flokksþingi samþykkt og birt í blaði sínu ýtarlega stefnuskrá um vandamál dagsins? Ég gat þess í fyrrakvöld, að vandamál bátaútvegsins nú hefði Alþfl. viljað leysa með svipaðri skipan og Norðmenn hafa á málum síns bátaútvegs. Fiskverð til útvegsmanna í Noregi er nú 9% hærra en það hefur verið hér, og þó fá þeir miklar uppbætur úr ríkissjóði. Ekki virðist það benda til þess, að sú skipan sé neitt fráleit. - Hæstv. forsrh. sagði, að ég mundi hafa talað gegn betri vitund, er ég mælti með slíkri skipan. Ég veit ekki, í krafti hverrar vitundar jafnmætur maður og hann mælir með því braskskipulagi, sem stjórn hans er nú að koma á. Mig uggir, að þau orð hans séu ekki frá eigin brjósti, heldur bergmál úr Heiðnabergi. Áður en hæstv. ráðh. tala meira um úrræðaleysi stjórnarandstöðunnar, ættu þeir að gera þjóðinni grein fyrir því, hvað þeir vilja láta gera, þegar hinu erlenda gullregni lýkur. Það er þó stj., sem á að stjórna landinu, en ekki stjórnarandstaðan. Meðan hæstv. ráðh. gera hvorki sér né þjóðinni grein fyrir þessu, ættu þeir að gera sem minnst af því að tala um úrræðaleysi andstæðinganna. Hæstv. fjmrh. sagði, að stefna Alþfl. væri stefna hinna tómu búða. Stefna hans er stefna hinnar tómu pyngju. Hæstv. fjmrh. hefur ekki haft sérlegan áhuga á því á undanförnum árum að fylla búðirnar. Það hefur verið hann og flokkur hans, sem harðast hefur staðið gegn því, að rýmkað væri um innflutning neyzluvöru. Undanfarin ár hefur almenningur nefnilega haft talsverða peninga handa á milli, og þá máttu búðirnar vera tómar. En nú, þegar verið er að tæma pyngjur almennings með atvinnuleysi og með því að svíkja hann um kaupuppbætur, sem búið var að lofa vegna vaxandi dýrtíðar, þá á að fylla búðirnar. Og nú eru ráðherrar allt í einu farnir að lýsa því, að hér hafi á undanförnum árum verið ógurlegur svartur markaður! Það er nú sagt, að ekki sé víst, að nokkur verðhækkun hljótist af hinum nýju ráðstöfunum, þar eð svo geti farið, að hið eina, sem gerist, verði það, að það, sem áður var ólöglegur svartamarkaðsgróði, falli nú útgerðinni í skaut sem löglegur verzlunarhagnaður. Mér finnst ekki ómerkilegt að frétta það úr stjórnarráðinu, að ólöglegur svartamarkaðsgróði kunni á undanförnum árum að hafa numið 50–60 millj. kr. á ári. Þeir, sem búnir eru að vera ráðh. árum saman, hafa verið helzt til lengi að átta sig á þessu. Og það er ekki álitlegt, ef það á að taka þá annan eins tíma að átta sig á því ógnarbraski, sem hljótast mun af þessum nýju ráðstöfunum. Sjálfstfl. hefur lagt á það sérstaka áherzlu að telja mönnum trú um, að Alþfl. vilji í raun og veru ekkert annað en viðhalda höftum og skriffinnsku. Allir vita, að Sjálfstfl. hefur ráðið mestu um stjórn landsins s. 1. áratug. Hann er eini flokkurinn, sem hefur átt fulltrúa í ríkisstjórn allt þetta tímabil. Á þessu tímabili hafa verið hér þunglamalegri höft og dýrari skriffinnska en í nokkru nágrannalandanna. Sjálfstfl. hefur, eins og eðlilegt er, ráðið meiru um framkvæmd þessara hafta og þessarar skriffinnsku en nokkur hinna flokkanna. Það hefur ekki heldur staðið á honum og skjólstæðingum hans að hafa það gagn af öllu þessu, sem hægt hefur verið, um leið og reynt hefur verið að koma óvinsældum af öllu saman yfir á aðra flokka og þá sérstaklega Alþfl. Alþfl. hefur aldrei mælt með höftum haftanna sjálfra vegna eða auknum ríkisafskiptum til þess eins að auka vald ríkisins. Honum er vel ljóst það gagn, sem hlotizt getur af raunverulega frjálsri samkeppni og heilbrigðu einstaklingsframtaki. En eigi hann að velja milli „viðskiptafrelsis“, sem hefur í för með sér atvinnuleysi, dýrtíð og ójöfnuð, og hóflegra ríkisafskipta til að tryggja öllum atvinnu, sanngjarnt vöruverð og jöfn lífskjör, þá velur hann síðari leiðina, og það mun allur almenningur einnig gera. Íhaldið, sem nú stjórnar landinu, kennir sig sumpart við sjálfstæði og sumpart við framsókn. Það er ömurlegt, að það skuli kenna sig við sjálfstæði, samtímis því sem stjórnarstefnan grundvallast á erlendum fjárveitingum, án þess þó að leggja með þeim grundvöll að heilbrigðu atvinnu- og fjármálalífi. Og það er broslegt, að hún skuli kenna sig við framsókn, samtímis því sem verið er að reyna að kippa þjóðinni 25 ár aftur í tímann og taka upp stjórnarstefnu, sem þá var gengið af dauðri. Hinn glæsilegi bændaleiðtogi, Tryggvi Þórhallsson, sagði fyrir aldarfjórðungi: „Allt er betra en íhaldið“. Og íhaldið er jafnslæmt, hvort sem það kennir sig við sjálfstæði eða framsókn.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Aðalefnið í ræðum stjórnarandstöðunnar var þetta í kvöld og fyrrakvöld: Við Íslendingar vorum fyrir stuttu rík þjóð, en erum nú fátækir, vegna aðgerða núverandi ríkisstjórnar. Hv. þm. Brynjólfur Bjarnason sagði að vísu, að menn ættu ef til vill erfitt með að trúa þessu, og það eru orð að sönnu, því að núv. ríkisstj. tók við stöðvuðum sjávarútvegi á síðasta ári og kom honum á flot. Hún hefur á þessu ári orðið að mæta aflabresti, lækkun verðs sjávarafurða, verðhækkun erlendis á innfluttum vörum, löngu verkfalli á togaraflotanum, síldarleysi, en þó skilað í fyrsta skipti í mörg ár batnandi gjaldeyrisafkomu bankanna, greitt niður ríkisskuldir um 13 millj. kr. í stað stórfelldrar skuldasöfnunar ár hvert undanfarin góðæri. Ég mun síðar nefna fleira, er í sömu átt stefnir. Hvorugur flokkur stjórnarandstöðunnar virðist gæta þess, að þjóðin man það, að þeir eru báðir svo að segja nýkomnir úr ráðherrastólunum úr stjórn, er gullið rigndi yfir úr gullskýjum. Sósfl. fór úr ríkisstjórn 1947, Alþfl. sat í stjórn, aðeins með tveggja ára hléi, síðan 1942 og þangað til á síðasta ári og hafði stjórnarforustuna síðustu þrjú árin. Hver var arfurinn, sem þessir flokkar skiluðu? Það skiptir ef til vill einhverju máli. Við framsóknarmenn höfum aldrei dulið fyrir þjóðinni, hvað var. að gerast. Þegar við fórum úr ríkisstj. 1942, sagði núv. hv. fjmrh. þjóðinni afdráttarlaust, að sú fjármálastefna, sem þá var upp tekin, gæti ekki endað nema annað tveggja, með stöðvun framleiðslunnar eða stórfelldri gengislækkun. Fyrir kosningar 1949 hélt Framsfl. fimm fjórðungsfundi og gerði flokksmönnum sínum ljóst, að eftir að sjávarafurðirnar hefðu þá lækkað, Englandsmarkaðurinn brugðizt, Þýzkalandsmarkaðurinn fyrir ísfisk hrunið og kaup hækkað, væru togararnir að stöðvast, nema þeir einnig til viðbótar bátaútveginum fengju ríkisstyrk. Við sýndum fram á, að það væri ríkissjóði og þjóðinni ofraun að afla í þessu skyni aukinna tekna, er næmu á annað hundrað millj. kr. Við drógum rök að því, að framleiðslan væri stöðvuð og ríkissjóður gjaldþrota, nema til kæmi ný stefna í fjármálum og niðurfærsla eða gengisskráning í samræmi við það fall krónunnar, sem þegar var orðið staðreynd vegna fjármálastefnu undanfarinna ára. Þetta sagði Framsfl. fyrir kosningarnar 1949 á fjórðungsfundum, í kosningaávarpi, í blöðum flokksins og á framboðsfundum. Ég spyr: Með hverjum hætti var unnt að gera þjóðinni þetta ljósara. Sú málfærsla, að Framsfl. hafi farið á bak við þjóðina í þessum efnum er ekki aðeins fágæt ósannindi, heldur hrein öfugmæli. Stjórnarandstæðingar höfðu tilburði til að koma með sínar útskýringar á því, hvers vegna svo illa væri komið. En ég mun leiða um þetta meginatriði vitni, sem þeir ættu síðastir manna að vefengja. Þjóðinni græddist fé á stríðsgróðaárunum, um 580 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, ekki fyrir framleiðsluvörur, heldur fyrir hérveru fjölmenns erlends herliðs. Og hvernig fór núv. stjórnarandstaða þá í ríkisstjórn með þetta fé? Við skulum gera myndina af því gleggri með því að hugsa okkur heimili við sjó eða sveit, sem áskotnast 60 þús. kr. og leggur það í sparisjóðsbók. Á næstu 4 árum hefur þetta heimili hæstu tekjur af atvinnu, en tekur jafnframt út úr sparisjóðsbókinni 15 þús. kr. á ári til að bæta við framleiðsluna, en mest þó í eyðslu heimilisins. Eftir 4 ár er sparisjóðsbókin tæmd með öllu, 15 þús. kr. ársúttektin, sem heimilið hefur vanið sig á, hverfur, en auk þess minnka atvinnutekjurnar, því að framleiðsluvörurnar falla í verði og atvinnutækin reynast miður en vonir stóðu til. Þegar svo er komið, á þetta heimili um tvennt að velja: Nokkra rýrnun lífskjara meðan verið er að bæta og auka framleiðsluna, þannig að hún geti veitt heimilinu viðunandi lífskjör, en hinn kosturinn er sá, að gefa út skuldabréf, safna skuldum, til að viðhalda um skeið fölskum lífskjörum. Það endar fyrr eða síðar í fjárhagslegu ósjálfstæði. En það var þessi leið, sem stjórnendurnir völdu á undanförnum árum þjóðinni til handa. Og afleiðingin varð sú, að þjóðin varð að bjarga framleiðslu sinni frá gjaldþroti með því að fella skuldabréf sín í verði fella peningana. Í sporum þessa heimilis hefur íslenzka þjóðin staðið undanfarin ár. Við áramótin 1947, þegar stjórn Stefáns Jóhanns Stefánssonar tók við völdum, voru erlendu innstæðurnar þrotnar, sparisjóðsbókin var tæmd. Um þetta eru til þau fullkomnustu sönnunargögn, sem til þekkist í stjórnmálum: sjálft hagfræðingaálitið frá þekktum hagfræðingum þriggja flokka, sem stjórnað höfðu, og óflokksbundnum og þekktum hagfræðingi, sem Framsfl. tilnefndi til að rannsaka ástandið. Hagfræðingarnir drógu raunar skýr rök að því, að með rangri fjármálastefnu væru sjóðir tæmdir, krónan fallin, og ætti að breyta skráningu hennar. Alþfl. tók nú forustuna, í beinu framhaldi af fyrri þátttöku sinni í ríkisstjórn. Í fyrstu sýndist Alþfl. vera alvara að taka þá stefnu að spara og rétta við. Vísitalan var stýfð og fest og annar af ráðh. flokksins sagði, að það væri glæpur að hvetja til kauphækkana, því að það væri þjóðinni og verkamönnum þó mest til ófarnaðar. En Adam var ekki lengi í paradís, né Alþfl. á réttri leið. Sósíalistar gerðu óp að Alþfl. fyrir vísitöluskerðinguna og fyrir það að hafa kallað það glæp að hvetja til kauphækkana. Sósíalistar blátt áfram æptu Alþfl. út af réttri stjórnarstefnu, líkt og veiðimenn í gamla daga görguðu niður álftarunga, sem voru viðvaningar í flugi. Alþfl. notaði nú brátt vald, sem honum var fengið í Alþýðusambandi Íslands, til þess að fremja það, sem hann hafði kallað glæp. Hann skrifaði dreifibréf til verkamannafélaganna og hvatti til almennrar kaupstyrjaldar, með miklum árangri. En í ofanálag safnaði ríkissjóður skuldum, eins og hæstv. ráðh. Ólafur Thors sagði frá í útvarpinu í fyrrakvöld, 63 millj. kr. að jafnaði þessi 3 ár undir forustu flokksins. Og einnig var beint og óbeint stofnað til meiri skulda erlendis en dæmi eru til áður. Þannig hraktist Alþýðuflokkurinn inn á háskalegar leiðir og sálgaði sinni eigin stjórnarforustu. Má segja, að hann hafi þar siglt „skemmstu leið til hneisu“, eins og í vísunni stendur, og strandað á stóru veiðileysu í bókstaflegri merkingu, því að allur veiðiflotinn var stöðvaður, gjaldeyrisgjafinn sjálfur, sjóðir tómir, lánstraust á þrotum, gjaldeyris- og vöruþurrð. Meðan stjórnarskútan var að sigla í algert strand, var aftur kallað á hagfræðinga og nú frá öðrum löndum til að rannsaka, af hverju siglingarskekkjan kæmi. Með þessum hagfræðingi unnu innlendir hagfræðingar. Brynjólfur Bjarnason sagði í fyrrakvöld, að dómur hagfræðinganna hefði verið sá, að allt, sem gert hefði verið í fjármálum í nokkur ár fyrir 1949, væri tóm vitleysa. Þetta eru að vísu ýkjur, en dómurinn fór í þessa átt og var harður. Það vita allir, sem álitsgerð þessa hafa lesið. Svona var arfurinn. Um það er ekki að villast. Svo kemur stjórnarandstaðan, nýkomin úr ráðherrastólunum, beint frá þessum viðskilnaði og ber sínar eigin vammir á núv. ríkisstj., sem er að reyna að bjarga því sökkvandi skipi, sem stjórnarandstaðan hefur hlaupizt frá, eftir að það var strandað. Sjálfir hafa þeir tvívegis kvatt til hagfræðinga, eigin flokksmenn og frá öðrum löndum, til að gefa álitsgerðir og kveða upp dóma, og þið hafið, háttvirtir stjórnarandstöðuflokkar, í bæði skiptin fengið svarið frá hagfræðingunum, skýrt og afdráttarlaust, og það hljóðar þannig: Þið siglduð skakkt, annar áleiðis að strandi, hinn hélt áfram, og undir hans forustu var siglt á skerin. Og eftir að þið hafið fengið þennan dóm um ykkar eigin verk hjá þeim, sem þið hafið sjálfir kvatt í dóminn, vitið þið sjálfir mætavel, frekar en þjóðin í heild, hverjir eiga mesta sök á því, hvernig komið er. Læt ég svo útrætt um það. Þá kem ég að tildrögum núverandi stjórnarsamstarfs. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson kveðst hafa þungar áhyggjur vegna örlaga minna. Slíkar áhyggjur telja ýmsir sig hafa haft áður og af ýmsum hvötum. Þessi hv. þm. las í því sambandi kafla úr grein, sem ég skrifaði um áramótin 1948. En honum varð það á, sem hann hefði ekki átt að láta sig henda, að slíta úr samhengi og afbaka með fádæmum, svo sem ég mun sanna. Í þessari grein dreg ég rök að því, að stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar komist í þrot á árinu 1949 vegna rangrar stefnu, svo sem raun varð. Þess vegna yrði að mynda meiri hluta fyrir nýrri fjármálastefnu. Síðan sýndi ég fram á, að eðlilegast og heilbrigðast væri, að Alþfl. hætti alþekktri þjónkun sinni við Sjálfstfl., breytti um stefnu og tæki upp samstarf við Framsfl. Orðrétt niðurstaða mín af þessum rökræðum hljóðar svo í grein minni: „Flokkur, sem á kjósendur aðallega meðal vinnandi fólks, getur brátt enga aðra leið valið, og það er engum ljósara en ýmsum af beztu mönnum flokksins. Það stendur ekki á Framsfl. til slíks samstarfs.“ Þessu gleymdi Hannibal Valdimarsson. Við komum að því síðar og þá sérstaklega að þessum „beztu mönnum Alþýðuflokksins“, sem margir treystu, að tryggja mundu eftir kosningar samstarf Framsóknar- og Alþfl. En hv. þm. sagði og, að aðalefni greinar minnar hefði verið að veifa framan í fólk fána frjálslyndis og sverja fyrir samstarf við Sjálfstfl. Sama hefði ég gert í Strandasýslu. Skoðum aftur staðreyndir um hina umtöluðu grein. Eftir að ég hef þar sagt, að samstarf við Alþfl. sé ákjósanlegast, segir, að Sósfl. hafi gert sig óvirkan í stjórnarsamstarfi, og síðan ræði ég um Sjálfstfl. Lýkur þeirri röksemdafærslu þannig orðrétt: „En hvaðan fylgið kemur, sem algerri stefnubreytingu orkar, skiptir ekki mestu máli, heldur hitt, að þennan meiri hluta verður að skapa með þjóðinni.“ Nú spyr ég alla, sem mál mitt heyra, hvort eigi sé þarna ljóst talað. Þar er sagt, að ekki skipti mestu máli, hvaðan meirihlutafylgið kemur, heldur, að fjármálastefnunni sé þegar breytt. Þannig talaði ég og ritaði fyrir kosningar. Það er skjalfast mál, sem falsanir eða útúrsnúningar gefa ekki raskað. En þessi sömu skjöl sanna og óheiðarlega málfærslu af hendi Hannibals Valdimarssonar, sem er alveg furðuleg. Ég þekki allt of vel duttlunga Alþfl. til þess, að ég talaði svo fávíslega, að samstarf við hann væri eina leiðin, annars væri öll stjórnarsamvinna útilokuð og stjórnleysi yrði að halda innreið sína. Og nú segir Hannibal Valdimarsson, að ég hafi farið í Heiðnaberg. Við skulum segja, að svo sé. Það hefur hvorugur okkar Hannibals Valdimarssonar aðstöðu til að líkja sér við Guðmund hinn góða. En minnast má Hannibal Valdimarsson þess, þar sem hann hyggur sig nú standa pólitískt sáluhólpinn á bergbrúninni, að það hefði naumast verið fært í frásögu, þótt Guðmundur hinn góði hefði staðið á Heiðnabergsbrúninni og haft hátt um lífshættuna við að fara í bergið. Frásögnin er ekki um það, hún er ekki um þá manntegund, heldur hitt, að hann fór í Heiðnaberg og kom þaðan aftur óskaddaður. Er svo ekki réttast að sleppa spám og láta leikslokin skera úr? En hvernig stóð svo Framsfl. við yfirlýsinguna um, að hann vildi samstarf við Alþfl., og hver urðu afrek „beztu manna Alþýðuflokksins“, er á hólminn er komið? Framsfl. var eftir kosningarnar falin stjórnarmyndun. Samstundis var samþykkt mótatkvæðalaust í þingflokknum og miðstjórninni að reyna fyrst að mynda minnihlutastjórn með Alþfl., sem mjög víða tíðkast erlendis í lýðræðislöndum. Alþfl. neitaði því afdráttarlaust enda hafði þingflokkurinn samþykkt að taka ekki þátt í stjórn. Hins vegar kvað Alþfl. mega ræða við sig um stjórnarmyndun, ef Framsfl. gæti tryggt meirihlutastuðning við stj. og fylgi við aðkallandi vandamál. Þar sem flokkarnir voru sammála um, að sósíalistar kæmu ekki til greina, var þetta bein ávísun á samstarf við Sjálfstfl., og létu íhaldsandstæðingarnir, Hannibal og Gylfi, sem hér töluðu í fyrrakvöld, þá ekkert til sín heyra. Sjálfstfl. fór undan í flæmingi, og Framsfl. leitaði þá ekki eftir stjórnarsamstarfi við hann einan. Meðan flokksstjórn sjálfstæðismanna sat, ræddu hæstv. núv. forsrh., hæstv. fjmrh. og ég enn margsinnis við Alþfl., en samstarf við hann reyndist með öllu ófáanlegt, og fékkst hann ekki einu sinni til að nefna skilyrði fyrir samstarfi og virtist vera fullkomlega úrræðalaus enda lýsti Alþýðublaðið því yfir daglega, að Alþfl. tæki eigi þátt í stjórn. Þeir vissu allt of vel um arfinn, sem þeir skildu eftir. Þannig framkvæmdi Framsfl. út í æsar yfirlýsingu sína fyrir kosningar. En Framsfl. stóð jafnframt við þá stefnu sína, í samræmi við yfirlýsinguna sem ég las í blaðagrein minni áðan, að ef Alþfl. brygðist, yrði að leita meirihlutafylgis fyrir nýrri fjármálastefnu eftir öðrum leiðum, og það gerði hann. Ég vil nú í þessu sambandi og að gefnu tilefni spyrja Hannibal Valdimarsson nokkurra spurninga. Heldur hann, að kjósendur Framsfl. hafi ætlazt til þess, að Framsfl. gerði verkfall á Alþingi vegna þess, að þjóðskörungum Alþfl. þóknaðist það? Heldur Hannibal Valdimarsson, að verkamenn, sjómenn og aðrir kjósendur hafi helzt óskað þess, að framsóknarmenn hlypu frá stjórn skútunnar, sem skipstjóri Alþfl. hafði strandað, og neituðu að taka þátt í björguninni, létu allt atvinnulíf stöðvast, létu hungurvofuna halda innreið sína yfir landið bara vegna þess, að Alþfl. fór í fýlu? - Heldur þessi hv. þm., að af sömu ástæðum hafi bændur ætlazt til þess, að Framsfl. stofnaði til stjórnleysis, með þeim afleiðingum meðal annars, að markaður hefði þorrið fyrir afurðir bænda, við sjávarsíðuna, að alger stöðvun yrði á innflutningi landbúnaðarvéla og varahluta, áburðar og fóðurbætis, með þeim afleiðingum, að vanskil á greiðslum ríkissjóðs til Ræktunarsjóðs og Byggingarsjóðs héldu áfram, með þeim afleiðingum, að engar 15 millj. af gjaldeyrisgróðanum kæmu í þessa sjóði? Heldur Hannibal Valdimarsson í raun og veru, að barizt hefði verið í núv. ríkisstj. fyrir auknu fé til landbúnaðarins, eins og nú er gert, og byggingu áburðarverksmiðju, ef Framsfl. hefði gert pólitískt verkfall? - Heldur Hannibal Valdimarsson, að bændur hefðu frekar kosið, að Framsfl. stofnaði til stjórnleysis með hruni innanlandsmarkaðarins eða gerði gengisbreytingu, sem verndaði ekki aðeins þessa markaði, heldur opnaði markað erlendis fyrir landbúnaðarvörur, eins og nú er í fyrsta skipti í mörg ár? Hvort munu verkamenn fremur kjósa verkfall Alþfl. eða þá stjórnarsamninga, sem tryggðu þeim 7. millj. af gengisgróðanum í verkamannabústaði? - Telur Hannibal Valdimarsson, að bændur og aðrir samvinnumenn reikni Framsfl. það til syndar, að hann kom beinlínis í veg fyrir það með stjórnarsamningunum, að teknar væru 8 millj. í stóreignaskatt af sjóðum samvinnufélaganna? Og heldur hann, að menn telji það dyggð af Alþfl., að formaður hans tjáði sig fylgjandi skattlagningu á þessa sjóði? - Heldur Hannibal Valdimarsson, að landsmenn kjósi fremur tómar búðir stjórnleysisins en þann vöruinnflutning nauðsynja, sem nú er tryggður, og samkeppni samvinnufélaganna? Svona mætti lengi spyrja um mál, sem óhugsanlegt var, að Framsfl. kæmi fram með því að neita öllu stjórnarsamstarfi, þótt ýmsu megi þoka áleiðis í stjórnarandstöðu. Afstaða Sósfl. er tekin út frá einu sjónarmiði og alltaf skiljanleg. Þeir vilja stefnu Tékkóslóvakía á Íslandi, sem að vísu hefði og orðið með svipuðum afleiðingum fyrir sjálfa þá og þar hefur raun á orðið. En flest vinnubrögð Alþfl. eru lítt skiljanleg. Hann fordæmir Framsfl. fyrir samstarf við Sjálfstfl., þaðan sem hann er sjálfur nýkominn. Alþfl. telur, eins og aðrir, ekki unnt að vinna með sósíalistum, ekki vildi hann samstarf við Framsfl., og utanþingsstjórn fordæmir hann. Hvað er þá til, nema það samstarf, sem nú er? Eða er það það, sem hann harmar að Sjálfstfl. skuli ekki stjórna einn? Áður var Alþfl. velviljaður landbúnaði, en nú, þegar flestir skilja lífsnauðsyn hans fyrir þjóðina, sýnir hann flestum málum landbúnaðarins óvild. Í ríkisstjórn er flokkurinn með stýfingu og festingu vísitölunnar, utan ríkisstjórnar telur hann þetta höfuðsynd. Í ríkisstjórn kemur hann á hrognapeningum, sem kaupmenn verzla með, en þegar útgerðarmenn eiga að fá sömu fríðindi, er hann því andstæður. Í ríkisstjórn telur hann hvatningu til kauphækkana glæp. Nú er þetta gert að höfuðstefnu flokksins og talin dyggð. Flokkurinn hefur deilt á ríkisstj. fyrir vöruþurrð og svartan markað, en nú, þegar flytja á inn nauðsynjavörur eftir þörfum, telur hann þetta blátt áfram hættulegt. Áður hefur Alþfl. staðið beint og óbeint að skuldasöfnun erlendis, er nemur 178 millj. kr. Þegar rætt er um 15 millj. til landbúnaðarins, telur hann það þjóðhættulegt. Undir hans stjórnarforustu er safnað 63 millj. kr. í ríkisskuldum að jafnaði árlega, og það muna víst fæstir, að flokkurinn hafi nokkurn tíma greitt atkvæði með sparnaðartillögum. Utan ríkisstjórnar prédikar hann sparnað. - Vegna andstöðu utanrrh. og Alþfl. hefur Framsfl. ekki getað komið fram fækkun sendiherra á Norðurlöndum. Nú talar Alþfl. eins og hann sé þessari fækkun fylgjandi og ræðst á það með dólgshætti, að valinn hefur verið í eitt sendiherrastarfið gáfaður hæfileikamaður. Öll þessi og svipuð vinnubrögð Alþfl. síðan hann neitaði öllu samstarfi kunna að vera einhver æðri vísindi, en ég held, að mörgum gangi erfiðlega að skilja þau. En sleppum þessu. Hitt er flestum meira áhyggjuefni, að nú, þegar ríkissjóður lækkar ríkisskuldir um 13 millj. kr. í stað þess að hækka þær um 63 millj. árlega, nú, þegar gjaldeyrisástandið er batnandi, nú, þegar vissa er fyrir innflutningi nauðsynjavara, ef framleiðslan er í gangi, nú, þegar ráðizt er í stærstu framkvæmdir í sögu þjóðarinnar, nú, þegar bólar á batavonum í fjármálum, þá skuli Alþfl. beita sér við hlið Sósfl. fyrir kaupgjaldsstyrjöld, sem er líklegust til að draga þjóðina niður í enn dýpra svað en áður. Það er bæði rétt og skylt að greiða launafólki þau laun, sem framleiðslan getur með sæmilegu móti staðið undir, en reynsla allra þjóða, og ekki sízt okkar á undanförnum árum, sýnir og sannar það, sem skýrsla hagfræðinga Alþýðusambandsins staðfestir, að kaupgjald umfram það, sem þjóðartekjur leyfa og framleiðslan þolir, fellir peningana í verði og skapar engar raunhæfar kjarabætur. Eina leiðin til raunverulegra kjarabóta er að efla framleiðsluna og auka þannig þjóðartekjurnar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við heyrðum hér seinast rödd úr Heiðnabergi íhaldsins, og röddin var Hermanns Jónassonar. Að vita af honum þar er dapurlegra en svo, að ég geti fengið mig til að ræða við hann inn í bergið. Þeir hæstv. ráðh., sem töluðu hér í fyrrakvöld, gripu til þess í rökþrotum sínum fyrir eigin stjórnarstefnu að bera fram ásakanir á hendur ríkisstjórnar Stefáns Jóhanns Stefánssonar. Vitanlega má ganga út frá því, að henni kunni að hafa mistekizt margt, ekki hvað sízt þegar þess er gætt, að hún átti við sömu ógæfu að búa og þessi ríkisstj., nefnilega, að íhaldið fór með mörg þýðingarmestu ráðherraembættin, og auk þess naut hún svo aðeins stuðnings íhaldssamari hluta Framsóknar. En samt sem áður voru þessar ásakanir á stjórn Stefáns Jóhanns mjög veigalitlar og sumar ósannar með öllu. - Ég skal nú víkja að þessu nokkrum orðum. Stjórn hans lagði á söluskatt. Mikið rétt. Og til hvers? Til að halda atvinnulífinu gangandi og komast hjá gengislækkun. Og hvort tveggja tókst. Síðan hafa fiskábyrgðirnar verið felldar niður. Og var þá ekki söluskatturinn líka felldur niður? Nei, ekki aldeilis. Síðan hefur söluskatturinn tvívegis verið hækkaður og gengislækkuninni skellt á í þokkabót, en hún er, eins og öll þjóðin mun játa, sú þungbærasta skattaplága, sem nokkurn tíma hefur yfir þjóðina dunið. Hvorri stjórninni er svo þessi samanburður í hag? „ Ríkisstj. Stefáns Jóhanns gafst upp við lausn vandamálanna“, sagði hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson. - Hafi nokkur gefizt upp, þá er það Framsókn, því að það voru hennar ráðh., sem dregnir voru út úr stjórninni. En hins ber að minnast, að henni hafði tekizt að koma í veg fyrir atvinnuleysi, halda stórum betur í hemil dýrtíðarinnar en nú er gert og afstýra verkföllum, sem hæstv. núv. stj. er helzt að minna á, sér til afsökunar, en sannar einmitt úrræðaleysi hennar og óvinsældir. Þeir voru báðir að gamna sér með það, hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, og hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, að Alþfl. hafi dregið sig út úr pólitík eftir seinustu kosningar. Þetta er barnalegt hjal. Dró íhaldið sig út úr pólitík eftir 1927? Dró Framsókn sig út úr pólitík, þegar hún var í stjórnarandstöðu á dögum nýsköpunarstjórnarinnar sælu? Vissulega ekki. Hitt er rétt, að báðir þessir flokkar voru utangátta, af því að enginn vildi hafa þá með sér. En hins vegar hefur verið gengið með grasið í skónum eftir Alþfl. um að taka þátt í stjórn, eins og hann væri þar ómissandi. Og hví tók hann ekki biðlum sínum? Sambúðin við íhaldið hafði eins og vænta mátti gefið illa raun, og gat því íhaldið ekkert fengið nema hryggbrot. Og um hugsanlegt samstarf Alþfl. og Framsóknar er það að segja, að annar flokkurinn hafði af alefli barizt á móti gengislækkuninni, en hinn fyrir henni sem allsherjar bjargráði og framtíðarlausn vandamálanna. Og hvaða stjórnarstefna átti svo að koma út úr því? Auk þess höfðu Alþfl. og Framsókn ekki meiri hluta á Alþingi og skorti því þingstyrk til að koma nokkru máli fram. Öll þeirra sambúð í stjórn hefði því orðið að byggjast á náð og miskunn kommúnista, og hygg ég, að það hefði orðið næsta ótraustur grunnur á að byggja. Og einmitt þá var það, sem foringi vinstri arms Framsóknar venti sínu pólitíska kvæði í kross og hvarf inn í Heiðnaberg íhaldsins og sameinaðist íbúum þess um hugsjón gengislækkunarinnar. Eitthvað var hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, að státa af hlutdeild Framsóknar í byggingu verkamannabústaða. Þar er því miður af litlu að státa, að öðru leyti en því, að Framsókn studdi að því á sínum tíma að koma þeirri viturlegu og farsælu löggjöf á, en algert frumkvæði að löggjöfinni átti samt Alþfl. - Nýjasta dæmið um það, hvernig Framsókn efnir sín glæstu loforð í húsnæðismálunum, er ofurlítið frumvarpsörverpi, sem hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) bar fram í Ed. og er um - já, um hvað haldið þið, hlustendur góðir? Um ódýrar teikningar - ekki einu sinni um ókeypis teikningar - af litlum íbúðum eða íbúðarhúsum. Já, það er ekki alltaf stórt, sem fæðist, þegar fjöllin taka léttasótt. Og þá verð ég að víkja nokkrum orðum að Spánarfara ríkisstj., hæstv. atvmrh., Ólafi Thors, þótt hann sé nú allur á bak og burt. Hann sakaði ráðh. Alþfl. í stjórn Stefáns Jóhanns, og alveg sérstaklega Emil Jónsson, hv. þm. Hafnf., um að hafa innleitt hrognapeningakerfið svokallaða. En þetta eru, þó að leitt sé að segja það að hæstv. ráðh. fjarverandi, bein ósannindi. Hið sanna er, að ráðh. Alþfl. greiddu atkvæði á móti þessu í þáv. stjórn, en aðalformælandi hrognapeninganna var sjálfur hv. þm. G-K., Ólafur Thors. Hitt er rétt hjá þessum hæstv. ráðh., að blýantsstrikið hans er hrognapeningaleiðin í tíunda veldi, eins og ég held, að hann hafi sjálfur orðað það, - leið, sem rúmar ægilega möguleika brasks og spákaupmennsku, en kemur sjómönnum að engu gagni. Sú var vissulega reynslan af hrognapeningunum. Hæstv. fjmrh. lét enn drýgindalega af sparnaði þeim, sem hann hefur þegar framkvæmt á ríkisbákninu. Ekki mótmælti hann þó launarausninni í utanríkisþjónustunni, ekki bar hann á móti því, að ekki hefði enn þá orðið úr þeim sparnaði að sameina tóbakseinkasöluna og áfengisverzlunina. Ekki gerði hann grein fyrir þeim sparnaði, sem leitt hefði af hinni sérstöku sérfræðirannsókn, sem hefjast átti í október til að draga úr starfskerfi ríkisins. En hann vildi bera á móti því, að skattdómarinn yrði áfram á launum hjá ríkinu, og vitnaði í því sambandi til þess, að hann fengi eftirlaun hjá Akureyrarbæ. Þetta eru bágborin villurök. Áður en þessi maður gerðist embættismaður ríkisins var hann bæjarstjóri á Akureyri og fær því eðlilega eftirlaun hjá bænum. En á sama hátt mun hann einnig fá eftirlaun hjá ríkissjóði, miðað við embættisaldur sinn hjá ríkinu. En þar sem hann hafði veitingu fyrir skattdómaraembættinu, á hann kröfu á fullum launum til 65 ára aldurs a. m. k. Þetta var og skoðun reynds lögfræðings og dómara í stjórnarliðinu í vetur, er frv. um að leggja þetta embætti niður var til umr. Þessi sparnaðarráðstöfun hæstv. fjmrh., sem honum verður tíðræddast um, er því aðeins sparnaðarráðstöfun á pappírnum, en ekki í reyndinni. Sannleikurinn er líka sá, að móti þeim 6 embættum, sem hæstv. ráðh. boðaði, að hann mundi leggja niður, koma a. m. k. 9 eða 10 ný embætti inn í gjaldabálk fjárl. að þessu sinni. Það er nú allur niðurskurðurinn á ríkisbákninu. Nei, það er vissulega ekki búið að gera neitt skurk í að draga saman ríkisbáknið. Og ef hæstv. ráðh. vill láta menn halda, að í sparnaðaraðgerðum í sambandi við ríkisreksturinn beri skörungsskap hans hæst, ja, þá er þessi virðulegi ráðh. vissulega enginn skörungur. Hefði þó þjóðin vissulega getað vænzt þess, að byrjað væri á sparnaði, sem um munaði, þegar svo þrengir að hag þegnanna sem nú gerir af atvinnuleysi á aðra hönd og óstjórnlegri sívaxandi dýrtíð á hina. Að einu leyti var söngurinn sami hjá öllum þremur hæstv. ráðh., sem hér töluðu í fyrrakvöld. Það var lofsöngur um gengislækkunina og blýantsstrikið. Sjómenn, verkamenn og bændur hafa nú fengið smjörþefinn af gengislækkuninni. Sjómenn óbreytt fiskverð, verkamenn kaupbindingarofsókn, bændur stórkostlega verðhækkun á tilbúnum áburði, fóðurbæti, vélum og varahlutum, olíum og fleiru, er til búskaparins þarf, án þess að njóta verulegra verðhækkana á afurðum sínum vegna gengislækkunarinnar. Og halda þessar stéttir nú. að það verði dýrðlegt að lifa, þegar verðlag hins frjálsa gjaldeyris fer að segja til sín ofan á afleiðingar gengislækkunarinnar í verðlagsmálum, þegar einn vatnskassi á jeppa er kominn í 1400 kr., eins og verzlunarfróðir menn hafa reiknað út, og aðrir varahlutir eftir því, þegar ensk karlmannsföt kosta 1500–1600 kr. og hattar, húfur, sokkar og fleira til fatnaðar með svipuðu verðlagi, þegar venjuleg handlaug kostar um 700 kr., ein ensk þvottavél 5000–6000 kr., og svo framvegis og svo framvegis? Blekkingar stjórnarandstæðinga, segja málsvarar stj., en við skulum láta reynsluna tala. Hún mun staðfesta þá skoðun okkar, að hér er lagt inn á mikla óheillabraut. Þessi „einokun“, sem stjórnin mun hafa samþykkt að skuli heita frjáls verzlun, mun færa þjóðinni mikla blessun, segja ráðh. allir í kór, aðeins ef verkalýðurinn heimtar ekki vísitölubætur á kaup sitt, heldur tekur möglunarlaust á sig án kauphækkana allar þær byrðar, sem dýrtíðarflóð þessa „bjargráðs“ leggur á allt launafólk. En því miður: Ef bjargráðið getur ekki heppnazt nema á kostnað launafólks, þá verður að hafa það. Slíkt er ekki hægt, svo framarlega sem framleiðslan og gjaldeyrisöflun þjóðarinnar þurfa á lifandi fólki að halda. Eða máske hæstv. stjórn vilji lána sérfræðinga sína, Ólaf Björnsson prófessor og dr. Benjamín Eiríksson, til að kenna verkafólki, hvernig það eigi að draga fram lífið á óbreyttu kaupi við rýrnandi atvinnu og hraðvaxandi dýrtíð? En sannfærður er ég um það, að þótt þessir einstöku lærdómsmenn yrðu lánaðir til þessarar kennslu, mundi hún misheppnast, því að hér er um ómöguleika að ræða. Hér er um svo ósvífna árás að ræða á verkalýð landsins og samtök hans, að það á sér engin dæmi og mun stofna öllum vinnufrið í háska, ef stj. lætur ekki undan síga og minnist þess, að misrétti þolir engin upplýst þjóð. Ég vil svo ljúka máli mínu með þessum fleygu orðum meistara Jóns Vídalíns og beina þeim til hæstv. ríkisstj. Þau eru á þessa leið: „Skoðið þér yður í spegli, ó, þér stoltu gæðingar veraldar þessarar, og hugleiðið, hversu fánýtir þér eruð, nær þér viljið troða lítilmagnann undir fótum.“



Herra forseti. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð, fyrir tæpu ári síðan, naut hún stuðnings borgaraflokka landsins, Frams. og Sjálfstfl. Aðra þm. hafði hún þá þegar sér andvíga. En raunverulega og ef rétt er talið, er það aðeins einn stjórnmálaflokkur, Alþfl., sem staðið hefur í eindreginni og ákveðinni andstöðu við ríkisstj. í innanlandsmálum það tæpa ár, sem stj. hefur setið. Kommúnistar eru hvorki hér á landi né annars staðar stjórnmálaflokkur í þeirri merkingu, sem við á í löndum lýðræðisskipulags. Þeir eru samsærissamtök innan lýðræðisþjóðfélaganna, en stjórna með ofbeldi og einræði í lögregluríkjunum. Afstaða þeirra stjórnast eingöngu af hagsmunum og utanríkispólitík Ráðstjórnarríkjanna. Þess vegna miða þeir alla sína baráttu, hér á landi eins og alls staðar annars staðar, við það eitt að ganga erinda Ráðstjórnarríkjanna og berjast gegn hinum vestrænu lýðræðisríkjum, samtökum þeirra og samstarfi, og að grafa undan og veikja viðnámsþrótt þeirra, í því skyni að styðja og styrkja yfirráða- og útþenslupólitík Sovét-Rússlands. Barátta þeirra í innanlandsmálum mótast af þessu einu. Þess vegna hlýða þeir skilyrðislaust og í blindni hinum sveiflandi boðum og banni Kominform. Allar þeirra athafnir og öll þeirra barátta miðast við það eitt og ekkert annað. Alþfl. á hins vegar í höfuðatriðum samstöðu með hinum lýðræðisflokkunum í andstöðu við kommúnista. Sú utanríkismálastefna, sem ríkjandi er í dag, er hin sama og sú, sem fylgt var af þeirri ríkisstj., þar sem formaður Alþfl. hafði forsæti. Um hana þarf Alþfl. því ekki að deila við núv. ríkisstj., heldur telur hann þvert á móti sjálfsagt og nauðsynlegt, að allir lýðræðisflokkarnir standi þar saman í órofa heild. En þegar að innanlandsmálunum kemur, verður allt annað upp á teningnum. Þar hefur Alþfl. ærna og ríka ástæðu til þess að vera í harðri andstöðu við núverandi ríkisstjórn. - Áður en vikið er að stefnu og starfsháttum hæstv. ríkisstj., verður ekki hjá því komizt að vekja með fáum orðum athygli á kenningum og loforðum þeim, sem haldið var á lofti af þeim stjórnmálaflokki, er hefur forsæti í ríkisstj., og hann hampaði bæði fyrir síðustu alþingiskosningar og eins áður en kom til myndunar núv. ríkisstj. Vorið 1949 gerði Framsfl. skriflega, eftir að hann hafði að nokkru leyti staðið í andstöðu við þá ríkisstj., sem hann átti tvo ráðherra í, þessar kröfur um stjórnarstefnu: 1) Að tekin væri upp ný stefna í verzlunarmálum, sem tryggði neytendum og framleiðendum frjálsræði til að velja á milli verzlana og koma í veg fyrir okur og svartan markað. 2) Að búið væri vel að verksmiðjuiðnaðinum, svo að hann nýttist sem bezt til að lækka verð og spara gjaldeyri. 3 ) Að lagður yrði á hár stóríbúðaskattur, er rynni sem lán til bygginga samvinnu- og verkamannabústaða, og að lögboðin yrði lækkun á húsaleigu. 4) Að dregið yrði úr rekstrarútgjöldum ríkisins og ríkisstofnana. 5) Að aukið yrði eftirlit með skattaframtölum og ný löggjöf sett, þeim framkvæmdum til stuðnings. 6) Að hert yrði á verðlagseftirliti. Framsfl. rauf samvinnu um ríkisstjórn og gekk til kosninga með þessa róttæku stefnuskrá, og átti hún að innibinda svo nefndar hliðarráðstafanir flokksins, framkvæmdar á undan eða samtímis gengislækkun. Flokkurinn vann nokkuð á í kosningunum, þó að það væri að verulegu leyti í skjóli úreltrar kjördæmaskipunar. Ekki verður annað sagt en að Framsfl. hafi efnt heit sín um gengislækkun, er hann tók höndum saman við Sjálfstfl. um myndun núv. ríkisstj. En hliðarráðstafanirnar hurfu burt með stjórnarblænum, og er þá rétt, þessu til skýringar, að athuga efndir hinna sex áður nefndu loforða flokksins. 1) Til þess að framkvæma loforð samvinnumanna um verzlunarmálin, var viðskiptamálaráðuneytið falið forsjá eins hins athafnasamasta og harðasta heildsala landsins. En umbótanna hefur ekki orðið vart, nema vera kynnu þær, að nú er fyrirhugað að afhenda til að braska með hart nær 1/5 af gjaldeyrinum og láta vörur þær, sem fyrir hann verða keyptar, vera óháðar öllu verðlagseftirliti. Frílistatilburðir ríkisstj. hafa til þessa að litlu liði komið, og þau loforð, sem nú eru gefin í þeim efnum, eru óviss hvað efndir snertir, nema tekið verði til viðbótar gjafafé stórt erlent gjaldeyrislán. Auk þess hefur stj. nú heppnazt að draga svo úr kaupgetu almennings, að hann mun eiga þess lítinn kost að kaupa vörur, þó að búðarhillurnar svigni undan þunga þeirra. Það verður skorturinn, er innleiðir nýja skömmtun. 2) Varðandi verksmiðjuiðnaðinn hefur það helzt gerzt, að margar verksmiðjur hafa orðið að hætta eða draga saman seglin vegna skorts á hráefnum. Þannig voru þau loforðin haldin. 3) Stóríbúðaskatturinn hefur ekki sézt, og fyrirferðarlitlar eru framkvæmdirnar um byggingu samvinnu- og verkamannabústaða. Húsnæðisleysið er vaxandi og allar líkur til, að stórlega dragi úr húsabyggingum; hömlur á húsaleigu eru gerðar að engu. 4) Ekki hefur enn mikið bólað á sparnaðinum. 5) Ekkert hefur verið gert til þess að bæta og auka eftirlit með skattaframtölum, og falla þau mál undir hæstv. fjmrh., Eystein Jónsson. 6) Gert er ráð fyrir að afnema sem mest allt verðlagseftirlit og þegar fyrirhugað að gera það á verulegum hluta innflutningsins. Þannig eru efndirnar um aukið og eflt verðlagseftirlit. Stjórnarforustuflokkurinn hefur þannig bókstaflega vanefnt öll sín róttæku kosningaloforð. Berum svo þessar staðreyndir vanefndanna saman við hreystiyrði hæstv. landbrh., Hermanns Jónassonar, um stefnu og afrek flokks hans. Og út af ummælum hans um ástleitni Framsfl. við Alþfl. og hryggð hins smáða biðils er aðeins ástæða til að taka fram: 1. Framsfl. gekk til síðustu kosninga með gengislækkun á stefnuskrá sinni, algerlega andstætt við yfirlýsingar Alþfl. 2. Alþfl. og Framsfl. höfðu alls ekki meiri hluta til samans á Alþingi. 3. Það var aðeins til málamynda og fyrir siða sakir, að Framsfl. ræddi um stjórnarsamstarf við Alþfl. á haustþinginu 1949, enda mun þá þegar hafa verið ákveðið, að Framsfl. tæki höndum saman við Sjálfstfl, um ríkisstjórn til framkvæmda á gengislækkun. 4. Reynslan af samstarfi við Framsfl. er ekki sérstaklega ginnandi. Hinn 14. marz 1950 flutti hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, stefnuyfirlýsingu stj., er hún settist í stólana. Hún var að vísu hvorki löng né viðamikil. En einstök atriði er rétt að festa í minni og athuga í ljósi reynslunnar og þeirra staðreynda, sem nefndar hafa verið. - Hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, komst svo að orði í þessari ræðu sinni: „ Ríkisstj. er fyrst og fremst mynduð til þess að koma á, eftir því sem unnt er, jafnvægi í viðskipta- og fjármálalífi þjóðarinnar. Í þessu skyni hafa stuðningsflokkar ríkisstj. samið um afgreiðslu á frv. því, sem nú liggur fyrir Alþingi um gengisskráningu.“ Síðar í sömu ræðu: „ Ríkisstj. er það ljóst, að lífskjör almennings hér á landi eru ekki það rúm, að þeir, sem lágar tekjur hafa, megi vel við því að taka á sig auknar byrðar.... Ríkisstj. er því staðráðin í því að gera það, sem í hennar valdi stendur, að þær byrðar, sem almenningur kann að taka á sig vegna leiðréttingar á hinu skráða gengi krónunnar, verði sem minnstar, og óskar í því sambandi að hafa samráð og samstarf, svo sem verða má, við stéttarsamtök almennings og forustumenn þeirra.“ Svo mörg voru þessi orð. Og hvað sýnir reynslan? Í því efni get ég raunar að verulegu leyti vísað til þess, sem ég hef áður sagt, og til hinna greinargóðu og glöggu ræðna flokksbræðra minna, þeirra hv. 3. og 6. landsk., Gylfa Þ. Gíslasonar og Hannibals Valdimarssonar, sem þeir fluttu í fyrradag og nú í kvöld. Þeir hafa með glöggum rökum sýnt fram á, hversu nú er umhorfs í atvinnu-, fjárhags- og viðskiptalífi þjóðarinnar. Þar er vissulega um að ræða algeran skort á jafnvægi, og fer því víðs fjarri, að gengislækkunin hafi gert nokkuð í þá átt að skapa þar jafnvægi, nema síður sé. Þannig hafa algerlega brugðizt fyrirheitin um jafnvægið. Það verður vart séð, að hæstv. ríkisstj. sé það ljóst, þrátt fyrir hin fögru orð forsrh., að lífskjör almennings hér á landi séu ekki það rúm að þeir, sem lágar tekjur hafa, megi við það una að taka á sig auknar byrðar. Að minnsta kosti hefur ríkisstj. verið óspör á það, með hækkuðum tollum og viðsjárverðum verzlunarháttum, að þrengja beinlínis lífskjör almennings, og það í mjög stórum stíl. Og sízt af öllu hefur ríkisstj., þrátt fyrir gefin loforð hæstv. forsrh. í stefnuskrárræðunni, sýnt nándar nærri nógan skilning né vilja á því, að byrðar þær, sem gengislækkunin olli, yrðu sem minnstar. Þvert á móti voru þau loforð vanefnd, sem í gengisl. fólust upprunalega, að veitt yrði uppbót á laun manna á síðari hluta ársins 1951 til samræmis við hækkaða vísitölu. Og allra sízt má segja, að ríkisstj. hafi tekizt að hafa nokkurt vald á verðlagi í landinu. Er þar því enga afsökun að finna. Það liggur nærri, að út yfir taki í loforðum stefnuyfirlýsingarinnar, er því var heitið að hafa samráð og samstarf við stéttarsamtök almennings og forustumenn þeirra. Í stað þess að efna það hefur ríkisstj. engu skeytt um mótmæli og aðvaranir verkalýðssamtakanna og beinlínis ögrað þeim til að leggja til orrustu og í kaupdeilur með öllu framferði sínu. Er það vissulega ríkisstjórnarinnar sök, ef til slíkra átaka kemur, og ekki munu hótanir hæstv. atvmrh., Ólafs Thors, þar neitt úr draga. Væntanlega verður hann kominn úr heimsókn sinni frá Franco-Spáni áður en líkaböng hringir yfir ósigri atvinnurekendavaldsins. Hér á undan hafa verið dregin fram nokkur höfuðatriði varðandi loforð og yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. og forustuflokks hennar og sýnt fram á, að þau loforð hafa verið gersamlega vanefnd, en það aftur leitt til þess, að kjör almennings hafa stórversnað. Þetta hefði verið hægt að lagfæra nokkuð með endurbættri og aukinni félagsmálalöggjöf. Er því rétt að athuga með örfáum orðum afskipti ríkisstj. af þessum mikilsverða löggjafarþætti. Er þar fljótt frá að segja. Ríkisstj. hefur þar sýnt fullkomna íhaldssemi, tregðu eða jafnvel beinan fjandskap. Og segja má, að það hafi komið í ljós á öllum sviðum félagsmálalöggjafarinnar. Skulu þess nú nefnd nokkur dæmi. Fyrir tilstuðlan stjórnarflokkanna er öll húsaleigulöggjöf raunverulega að falla úr gildi, og ekkert kemur í staðinn. Sérstaklega í Reykjavík mun þetta valda því, að fjölda fátæks fólks verður varpað út á götuna um leið og leiga hækkar í þeim húsum, þar sem lögin áður héldu henni nokkuð niðri. Ríkisstj. hefur staðið gegn fram komnum endurbótatillögum á hinni stórmerku almannatryggingalöggjöf og hindrað framkvæmd hennar. - Ríkisstj. hefur lagt til, og mun væntanlega fá samþykki Alþingis fyrir því, að afnumið verði framtak ríkisins og fjárframlag til vinnumiðlunar, einmitt nú, þegar atvinnuleysið er stórlega að færast í aukana. - Ríkisstj. og flokkar hennar standa gegn því og hindra, að sett verði mjög merkileg og vel undirbúin löggjöf um öryggi á vinnustöðum. Og þannig mætti áfram telja. Það er þeim mun ömurlegra að benda á þessar staðreyndir varðandi félagsmálalöggjöfina, að hæstv. fors.- og félmrh. landsins, Steingrímur Steinþórsson, er með réttu talinn einn af víðsýnustu og frjálslyndustu mönnum Framsfl. En þegar svo er um hið græna tréð, hvað mun þá vera um hina feysknu stofna? Og yfir allri þessari andstöðu og fjandskap við umbótamálin standa íhaldsöflin í landinu glottandi og segja, líkt og H. C. Andersen lætur Stóra-Kláus hrópa til Litla-Kláusar í frægu ævintýri: „Hott, hott, allir mínir hestar.“ Það má með fullum rökum slá því föstu, að hæstv. ríkisstj. hafi í atvinnu- og fjármálum beinlínis lifað á og lítið eitt haldið í horfinu á svonefndu Marshallfé. Án þess hefði bændur skort útlendan áburð og fóðurbæti, iðnaður og útgerð stöðvazt og skortur orðið á brýnustu lífsnauðsynjum. Og á þessu ætlar ríkisstj. að byggja áframhaldandi tilvist sína til bráðabirgða. En þessi mikilsverða og allt að því lífsnauðsynlega aðstoð verður ekki til allrar frambúðar. Og hvað tekur þá við? Fyrir því mun hæstv. ríkisstj. gera sér litla grein. En vert er að minnast á það, að ef kommúnistar hefðu ráðið og komið í veg fyrir þátttöku Íslands í Marshallskipulaginu, þá væri hér orðið algert hrun og atvinnuleysi. Og það, sem merkilegra er; ef formaður Framsfl., hæstv. landbrh., Hermann Jónasson, hefði ráðið og fylgt hefði verið hans ákveðnu skriflegu mótmælum gegn Marshallaðstoðinni, þá hefði mörgum smábændum orðið þungt fyrir dyrum. Tími minn leyfir ekki, enda óþarft eftir ágætar og ýtarlegar ræður flokksbræðra minna, að rekja raunasögu hæstv. ríkisstj. nánar. Ég vil aðeins benda á, í nokkrum höfuðatriðum, hve ömurlegt ástand hefur skapazt í innanlandsmálum eftir eins árs setu ríkisstj. Gengið á íslenzku krónunni hefur verið lækkað um 42,6%. Eftir sem áður er haldið við þeim sköttum og tollum, sem áður voru á lagðir til þess að komast hjá gengislækkun og standa straum af ábyrgðarverði á bátafiski og til niðurgreiðslu á nauðsynjavörum. Ekki er heldur látið við það sitja. Söluskatturinn hefur veríð hækkaður og ákveðið að leyfa ótakmarkaða álagningu á vissa innflutta vöruflokka, er mun hækka þessar vörur um 50–60 millj. kr. og með þeim þunga leggjast á þjóðina. Verðlag í landinu hefur hækkað á þessu eina stjórnarári um 30–40% og mun halda áfram að stórhækka og skapa þannig meiri dýrtíð og verðþenslu en nokkru sinni fyrr. Neyzluvöruskortur er mjög tilfinnanlegur og svartamarkaðsbrask í algleymingi. Alvarlegt og almennt atvinnuleysi er nú orðið um land allt og útlit hið uggvænlegasta. Dregið hefur verið úr félagsmálalöggjöf landsins og staðið gegn breytingum til bóta og aukningu hennar. Þessu hefur stjórnarstefnan áorkað á einu ári, að skapa öngþveiti, kjararýrnun, atvinnuleysi og með því vaxandi eymd alþýðunnar í landinu. Margir kannast við hið sígilda leikrit Ibsens, Pétur Gaut, sem til er í afbragðsþýðingu Einars Benediktssonar. Þegar Pétur Gautur kemur heim, eftir ömurleg ævintýraferðalög erlendis, hittir hann hnappasmiðinn á vegamótum, sem krefst að fá hann til þess að bræða í hnappasteypu sinni. Pétur Gautur færist undan og biður um frest til þess að fá vitni og vottorð. Eftir þrábeiðni gefur hnappasmiðurinn honum frest til næstu vegamóta. Aftur hittast þeir við gatnamót. Hnappasmiðurinn krefur Pétur Gaut um vottorðið, en hann hefur ekki aflað þess og biður aftur um frest. Hnappasmiðurinn minnir hann á, að ef hann fái vottorðið, þurfi hann ekki að hræðast, því að þá verði hann ekki settur í uppsteypuna til að bræðast. Pétur Gautur þrábiður enn um frest, og honum er veittur hann til næstu vegamóta, en lengur ekki. Að lokum hittast þeir á síðustu krossgötunum, og enn vantar Pétur Gaut vottorðið, en flýr þess í stað inn til hinnar umburðarlyndu Sólveigar, sem svæfir hann eins og barn við þýðan vöggusöng. Þegar Alþingi lauk í maí 1950, hafði ríkisstj. lagt út í ævintýraferðalag gengislækkunarinnar. Eins og Pétur Gautur var ríkisstj. í upphafi þessa Alþingis stödd á vegamótum. Hún átti þá á hættu að lenda í hnappadeiglunni og bað um frest til þess að fá vottorð og vitni bátaútvegs- og kaupsýslumanna. Við lok þessa Alþingis er ríkisstj. aftur stödd á vegamótum og sárbiður, eins og Pétur Gautur, um framhaldsfrest. Hæstv. ríkisstj. ætlar sér að útvega sér vitni og vottorð. Við eigum að bíða eftir enn frekari áhrifum gengislækkunarinnar, frekari frílistum og frjálsum gjaldeyri bátaútvegsins. Enn er beðið um frest, frest til hausts, frest til næsta árs. Fresturinn verður veittur. Þjóðin er umburðarlynd. En að því kemur þó fyrr eða síðar, að við hittum hæstv. ríkisstj. á krossgötum kosninganna. Það er síðasti fresturinn. Og þá verður það engin Sólveig, sem stendur í dyrunum og bjargar ríkisstj. Nei, hún mun þá lenda í deiglunni, það er víst og áreiðanlegt, og verður þá brædd upp í aumasta frakkahnapp og ekkert annað. Miskunnarlaust mun Alþfl. gera skyldu sína á krossgötum kosninganna. Við hittumst þar að lokum, og því fyrr, því betra fyrir þjóðina.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það var gott, að hv. 8. landsk., Stefán Jóh. Stefánsson, skyldi minnast á stefnumál Framsfl. og rekja þau svo greinilega í sinni ræðu, og er rétt að víkja að því nánar, að gefnu tilefni af hans hálfu, hvernig til hefur tekizt um efndirnar. Hvað snertir verzlunarmálin, sem hv. 8. landsk. vék að, þá hefur Framsfl. tekizt að fá þar meiru áorkað en búizt var við, og mun hin nýja stefna m. a. leiða til þess að efla iðnaðinn í landinu og afla honum meiri hráefna en unnt hefur verið um skeið. - Hvað húsnæðismálin snertir, þá nægir að benda hv. 8. landsk. á það, að Framsfl. hefur á einu ári lagt meira fé til verkamannabústaða en Alþfl. gerði á fjórum árum. Stóreignaskattur hefur verið lagður á, sem gefið hefur tugi milljóna í ríkissjóð. Í verðlagsmálum hefur flokkurinn fengið því áorkað, að verðlagseftirlitið væri lagt í hendur neytenda, og með hinni breyttu stefnu í verzlunarmálum mun frjáls samkeppni stuðla að því að halda verðlaginu niðri enn frekar. Ég hef aldrei gumað af sparnaði, en hann nemur þó nú um 5–6 millj. kr. á ári, enda þótt Alþfl. og kommúnistar hafi verið samhentir í því að vera á móti hverri einustu sparnaðartill., sem fram hefur komið, hvað sem þeir hafa svo á hinn bóginn talað um sparnað. Hv. Alþfl.-menn halda því nú mjög á loft, að ríkisstj. ætli sér að stofna til atvinnuleysis og minnkandi kaupgetu í landinu með því að draga úr fjárfestingunni, en flytja í þess stað inn sem allra mest af neyzluvörum. En hvað sögðu þessir sömu menn, á meðan þeir sátu sjálfir í og stóðu að ríkisstjórn? Hv. formaður Alþfl., Stefán Jóh. Stefánsson, hafði dálítið aðra sögu að segja í Alþýðublaðinu 28. okt. 1949. „Færa má fullgild rök að því,“ segir hann, „að stinga megi við fæti um sinn, að því er frekari fjárfestingu varðar, en verja í þess stað meira til neyzluvörukaupa.“ Og hagspekingur Alþfl., hv. 3. landsk. (GÞG), segir svo undir stórum fyrirsögnum í sama blaði hinn 11. okt. s. á.: „Óhófleg fjárfesting veldur vandræðum.“ - „Það verður að draga verulega úr henni og auka innflutning á neyzluvörum.“ Þetta var nú þá! Og skýtur þetta ekki skökku við það, sem nú er haldið fram? - Og það er allt á sömu bókina lært hjá þessum mönnum. Hv. 6. landsk., Hannibal Valdimarsson, og hv. 3. landsk., Gylfi Þ. Gíslason, hafa báðir blásið sig mjög út af því, hve óskaplegt það væri, að Framsfl. skyldi vinna með íhaldinu. Heyr á endemi! Voru það máske Alþýðuflokksmennirnir, sem voru dregnir út úr stjórn Stefáns Jóhanns? Nei, það voru ráðh. Framsfl. Alþýðuflokksmennirnir vildu hins vegar fá að vera lengur, eftir allt saman, - sitja lengur í stjórn með íhaldinu. Þar kom upp um strákinn Tuma. En hvað á svona dauðans skrípaleikur eiginlega að þýða? Hv. 3. landsk. flutti hér ræðu, sem engin heil brú var í, bara grautur, því að hagfræðiprófessorinn sagði aðra setninguna, en áróðursmaðurinn hina. Áróðursmaðurinn gerði lítið úr því, að í fyrsta skipti um langan tíma hefur náðst greiðslujöfnuður í fjárl. Hagfræðiprófessorinn gleymdi raunar að taka það fram, að einmitt þetta er undirstaða þess, að unnt sé að stöðva verðbólgu, og án þess væru aðrar ráðstafanir þýðingarlitlar. Hagfræðiprófessorinn missti það út úr sér, að fjárfesting hefði verið of mikil og útlán bankanna of mikil. Áróðursmaðurinn sagði, að höfuðmeinið væri, að ekki væru nógu miklir peningar í pyngjum almennings. Vitanlega minntist hagfræðiprófessorinn ekki á það, hvað hann kennir nemendum sínum í háskólanum um gagnsemi þeirra peninga, sem engar vörur fást fyrir. Það var ekki hægt að segja, að allur málefnaflutningur af hálfu stjórnarandstæðinga á mánudagskvöldið væri heiðarlegur. Þó var lagzt lægst, þegar kom að blekkingunum miklu um kaupgetuna. „Stjórnarflokkarnir vilja minnka kaupgetuna,“ sagði einn. „Fjmrh. telur það höfuðúrræði að minnka kaupgetuna,“ sagði annar. Enginn munur var á Alþýðuflokksmönnum og kommúnistum í þessu tilliti. „Fjmrh. mundi vilja, að alls staðar gengi eins og í Flatey,“ sagði Alþýðublaðið í vetur. „Þar þarf ekki að óttast kaupgetuna,“ sagði blaðið. Hvað munar þessa menn um að hafa endaskipti á sannleikanum? Hvað varðar þá um það, þótt höfuðstefna stj. sé sú að auka kaupgetu landsmanna með því eina móti, sem hægt er að auka hana, með aukinni framleiðslu? Hvað munar þá um, þessa menn, að halda því fram gegn betri vitund, að hægt sé að auka raunverulega kaupgetuna með því að hækka kaupið á pappírnum, þótt framleiðsluverðmætið, sem á bak við stendur, standi í stað eða fari minnkandi? Hvað varðar það þessa menn, þótt beztu menn alþýðusamtakanna í helztu menningarlöndum séu önnum kafnir við að flytja alþýðu þessara landa þau sannindi, að fölsk kaupgeta, sem orsakar vöruskort, svartan markað, truflun á fjárhagskerfinu og atvinnuleysi, sé ekki í þágu verkalýðsins, heldur hans versti fjandi? Í þessum löndum er kommúnistum einum látinn eftir rógurinn um þá, sem neita að segja verkalýð og launastéttum ósatt um þessi mál. Hér sýnast hins vegar sumir talsmenn Alþfl. á því stigi í þessum efnum, að þeir mundu ekki teljast nothæfir málsvarar verkalýðsins í nálægum menningarlöndum. Þetta ástand er alvarlegt þjóðfélagsvandamál. Það verður úr þessu botnlaus þvæla. Annað veifið er verið í stjórn, hvatt til gætilegrar fjármálastefnu, jafnvel lögbundið kaup eða bönnuð kauphækkun eftir vísitölu, vafalaust af sannfæringu fyrir því, að það sé verkalýðnum fyrir beztu. Í hinni andránni eru mennirnir í stjórnarandstöðu. Þá eru fluttar alveg allt aðrar kenningar - krafizt vísitöluskrúfugangs mánaðarlega, sem þá á að vera óbrigðult til velmegunar og aukningar kaupgetu, og það alveg án tillits til þess, hvort nokkuð er hægt út úr framleiðslunni að pressa án gagnráðstafana, sem éta allt upp aftur eða meira. Ég kemst ekki hjá því að benda á þetta, og hefði þó gjarnan viljað komast hjá því. En ég kemst ekki hjá því vegna þess, að þessir menn hafa verið að rægja mig sérstaklega fyrir það að benda þjóðinni á grundvallaratriði þessara mála og samhengið í þeim, með sömu rökum og þeir gera, þegar þeir eru allsgáðir pólitískt, og með sömu rökum sem þeim hliðstæðir menn í nálægum löndum nota til þess að vinna gegn skemmdarstarfsemi kommúnista í verkalýðshreyfingunni og rógi þeirra. Hvers vegna er ekki hægt að móta hér í þessum málum fasta stefnu, sjálfri sér samkvæma, eins og í hinum löndunum, sem mundi fletta fylginu af kommúnistum í stað þess að slá fæturna undan sjálfum sér annað hvert ár eða svo, eins og forkólfar Alþfl. sumir gera hér? Er það svo freistandi að snúa út úr fyrir fjmrh.? Er það svo líklegt til pólitísks fylgis að halda fram annarri eins fjarstæðu og þeirri, að fjmrh. vilji, að kaupgeta þjóðarinnar sé sem minnst, að til þess að koma slíku fjasi á framfæri sé tilvinnandi að snúa öllum staðreyndum við og brjóta niður það, sem menn þurfa sjálfir að standa á í baráttunni fyrir lýðræðisstefnu gegn kommúnisma? Ætli Gerhardsen, forsætisráðherra Norðmanna, hafi beitt sér gegn greiðslu mánaðarlegrar vísitöluuppbótar í Noregi til þess að hálda niðri raunverulegri kaupgetu alþýðu Noregs? Ætli sænskir verkalýðsforingjar hafi trúað því, að þeir gætu raunverulega aukið kaupgetu sænskrar alþýðu með því að taka upp vísitölukerfið, og þess vegna hafi þeir forðazt það? Ætli þeir Attlee, Bevan og Stafford Cripps hafi staðið gegn kauphækkun í Bretlandi hvað eftir annað og notað herinn til þess að eyðileggja verkföll kommúnista og þeirra manna, sem hugsa eins og Hannibal Valdimarsson gerir núna, af því að það hafi veríð þeirra áhugamál að minnka kaupgetu brezks almennings? Hvað heldur svo Hannibal Valdimarsson og hinir, að kommúnistarnir í Bretlandi hafi sagt um þessa menn? Ætli það hafi ekki eitthvað verið minnzt á, að þeirra áhugamál væri að halda niðri kaupgetu alþýðunnar? Halda þessir hv. þm., sem hér tala um þessi mál eins og út úr poka, að alþýðan á Norðurlöndum og á Bretlandi væri betur farin, ef farið hefði verið að ráðum kommúnista? Halda þeir, að betur hefði farið, ef menn hefðu bognað í þessum löndum eins og hér fyrir rógi kommúnista um alla kaupgetuna, sem menn færu á mis við með því að láta undir höfuð leggjast að nota vísitöluskrúfuganginn, sem kommúnistar vita vel, að skrúfar sundur þjóðfélagið og er af þeirri ástæðu einni í uppáhaldi hjá þeim. Það verður aldrei nógsamlega fyrir mönnum brýnt að gerast ekki sínir eigin böðlar og láta ekki pólitískt ofstæki blinda sig þannig, að menn vinni þeim málstað tjón, sem þeim er trúað fyrir. Stjórnin hefur gert allt, sem í hennar valdi hefur staðið, til þess að sporna gegn dýrtíð. Auðvitað er henni um megn að ráða verði innfluttra nauðsynja, og talsverð verðhækkun hlaut að verða vegna gengislækkunarinnar. Laun hafa einnig hækkað nokkuð. Ríkisstj. hefur haldið verzlunarálagningu lægri en nokkur dæmi eru til áður í sögu landsins og hefur miðað ráðstafanir sínar við að geta bætt verzlunina, tryggt mönnum nauðsynjar með réttu samkeppnisverði í stað vöruskorts, svarta markaðsins og okursins, sem fylgir hinni fölsku kaupgetu og verðbólgunni. Það, sem nú ríður mest á, er að forðast atvinnuleysið, auka framleiðsluna. Takist það, kemur grundvöllur fyrir kauphækkunum, sem gera gagn, auka kaupgetuna. Almenn kauphækkun nú gæti ekki orðið til annars en að draga úr framleiðslunni og auka atvinnuleysi. Það þýðir, að byrðunum yrði velt yfir á þá, sem ótryggasta hafa afkomuna, erfiðleikarnir legðust þar á, sem sízt skyldi. Hv. ræðumaður kommúnista, Lúðvík Jósefsson, var að tala um nýsköpunina. Það þarf nú ekki neitt að deila um það, reynslan hefur sýnt það, svo að ekki verður um deilt, að hún hefur mistekizt mjög hrapallega. Það þarf ekki annað en gera sér það í hugarlund, hvernig hér hefði verið ástatt í landinu, ef Marshallhjálpin hefði ekki komið til. Því lýsti hv. form. Alþfl. áðan, og hann nefndi atvinnuleysi og hrun í því sambandi. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, talaði um Marshallaðstoðina og að Marshallauðvaldið væri að skipuleggja atvinnuleysi á Íslandi og halda niðri kjörum manna. Það er dálítið einkennileg aðferð; sem Marshallauðvaldið hefur til þess. Aðferðin er sú, að gefa Íslandi 253 milljónir, þar á meðal fé til þess að koma upp stærstu fyrirtækjum sem Íslendingar hafa ráðizt í, nefnilega Sogs- og Laxárvirkjununum og áburðarverksmiðjunni. Þeir menn eru ekki vandir að virðingu sinni, sem bera sér svona fullyrðingar í munn. Leiðtoginn hafði 20 mínútur til umráða, og þær fóru í þetta að mestu. Kommúnistar hafa verið nánast utangátta í þessum umr. Þeir syngja þennan sama söng um markaðina, viðlagið er að finna í stefnuyfirlýsingu þeirra í Marshallmálunum. Í henni stendur þetta: „Hafizt sé handa til þess að ná sem víðtækustum viðskiptasamningum til langs tíma við þau lönd, sem hafa skipulagðan þjóðarbúskap og kreppan nær ekki til, á grundvelli hagkvæmra vöruskipta, þannig, að hægt sé að tryggja örugga sölu og að fáist sem hæst verð fyrir sem mest magn af íslenzkum afurðum langt fram í tímann,“ o. s. frv. Þetta er nú að ýmsu leyti upplýsandi yfirlýsing um hugsunarhátt og fyrirætlanir kommúnista. Höfuðmarkmiðið er að innleiða Ísland í hagkerfi Sovét-Rússlands og tengja Ísland við föðurland þeirra kommúnistanna sem traustustum böndum. Það er engin tilviljun, að tvisvar í einni setningu er talað um langan tíma. „Til langs tíma“ stendur fyrst, og „langt fram í tímann“ segir svo aftur, til þess að enginn skuli efast um, hvernig þetta eigi að vera. Ætli Íslendingar öfundi nú mikið t. d. Tékka og Pólverja, sem hafa hlotið þessi örlög? Ég held ekki. Ég held, að þeim fari nú fækkandi, sem styðja kommúnista hér, þar sem það skýrist alltaf betur og betur, hver þeirra fyrirætlun er. Þetta skýrist af því, að Rússar heimta nú meiri og berari þjónustu af leppum sínum alls staðar en áður. Það er dauft yfir kommúnistum núna. Það kemur til af tvennu. Þeim finnst þeir standa fáklæddari en áður frammi fyrir mönnum, þeir hafa verið neyddir til að sýna betur en áður undir gærufeldinn, og þeir kvíða afleiðingunum. Hin ástæðan er sú, að það er engum manni gefið til langframa að taka sterkan og málefnalegan þátt í baráttu um vandamál liðandi stundar, sem innst inni fyrirlítur þessi mál, - sem innst inni hugsar: því vitlausara, því betra, - þar sem allt að hans dómi er botnlaust díki, óbotnandi fen og lausnin aðeins ein: að skapa enn meiri upplausn í þeirri von, að menn leiti heim, heim í kerfið, til trausts og halds langt fram í tímann. Hvernig á að verða nokkurt gagn að þessum mönnum? Enda er útkoman eftir þessu. Tökum bara dæmi um það, sem við erum helzt að ræða um núna, út í hvaða endileysu þetta leiðir. Ég benti á það í fyrrakvöld, að kommúnistar hefðu áður heimtað yfirráð gjaldeyris til útvegsmanna, en nú, þegar það gerist, segja þeir það útvegsmönnum og fiskimönnum einskis virði, það sé gróði heildsalanna. Í kvöld hafa þeir tveir hv. þm. kommúnista veríð að reyna að klóra yfir þessa háðungarafstöðu, en engan árangur hefur það borið. Eins og mönnum verði ekki gjaldeyririnn að gagni til kaupa á eftirsóttum vörum án verðlagseftirlits, þótt hver einstakur útvegsmaður flytji ekki út, heldur selji gegnum sölusamtök? Hann á réttinn til gjaldeyrisins, og sá réttur verður ekki af honum tekinn. Hæstv. atvmrh. hefur upplýst í umr., að bankalán verði aukin, og framselji menn rétt sinn í þessu sambandi, þá gera menn það ekki nema þeir fái það gjald fyrir, sem þeir sætta sig við. Skrípaleikur kommúnista í þessu máli hefur verið afhjúpaður, og þetta ætti að kenna þeim að forðast í leikaraskap sínum þau úrræði, sem til greina geta komið yfirleitt; þá geta þeir frekar komizt hjá því að verða sér til minnkunar, eins og nú hefur hent. Í þessum málum er annar þáttur, sem einnig sýnir, hvernig þeir vinna, sem eru að drepa tímann með sjónhverfingum, þangað til þjóðin kemst í „kerfið“. Hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, flutti í vetur frv., sem átti að leysa öll þessi mál. Útgerðarmenn áttu að fá gjaldeyri til vörukaupa, en þeir áttu að vera háðir sömu verðlagsákvæðum og giltu. Bátaútvegsmenn áttu að taka verzlunargróðann. Jú, þetta leit laglega út, og engan mátti heldur styggja, því að það er höfuðdyggð sjónhverfingamannsins í þessu tilliti, að allir eiga að fá allt, en enginn að láta neitt. En hvað var í raun réttri látið uppi með þessu? Á sama tíma og Einar Olgeirsson flutti þetta frv. þöndu þeir félagar hans, forráðamenn KRON, þeir Ísleifur Högnason og Sigfús Sigurhjartarson, sig á milli stjórnardeildanna og sýndu fram á, að verzlunarálagningin væri svo lág, að engin verzlun mundi geta borið sig, ekki einu sinni KRON, álagningin nægði ekki fyrir dreifingarkostnaði. Þetta var það þá, sem Einar Olgeirsson bauð útgerðarmönnum og fiskimönnum í frv. sínu, sem átti að leysa vanda þeirra. En þetta leit laglega út, var glæsilegt númer á sýningarskrá sjónhverfingamannsins. Svona er þetta allt á sömu bókina lært. Hvaða gagn er að þessum mönnum á Alþingi? Því er nú auðsvarað, það sjá nú fleiri og fleiri svarið við þeirri spurningu. Þeir geta engra fulltrúar verið með rétti nema þeirra, sem bíða eins og þeir eftir innlimun í kerfið. Þetta vita kommúnistar. Línurnar skýrast. Sjónhverfingarnar duga verr og verr, enda er allt of mikils krafizt af mönnunum handan við tjaldið til þess að lengur verði leynzt. Þess vegna eru kommúnistar daufir núna, og það veit á gott.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég skal ekki blanda mér í rifrildi þeirra Alþfl.-manna og framsóknarmanna um það, hvorir þeirra séu í raun og veru fúsari eða ófúsari að vinna með íhaldinu, sem þeir svo kalla, eða hvorir þeirra séu einlægari að koma á samningum þeirra á milli. Þetta innbyrðis rifrildi fornvinanna sýnir einungis, hversu lítið ánægjulegt er að vinna með hvorum um sig. En fleira verður að gera en gott þykir, og eins og flokkaskipun er hér á landi, verður þetta samstarf því miður ekki umflúið. Í umræðum þessum hefur margt einkennilegt komið í ljós, meðal annars það, hversu ólíkum skoðunum menn halda fram eftir því, hvar menn eru staddir. Það er t. d. eftirtektarvert, hversu hv. þm. Hannibal Valdimarsson talar með ólíkum hreim um það hér í þingsölunum, að bónda skuli falið mikilsvert starf í alþjóðar þágu, miðað við það, sem hann mundi tala, ef hann væri vestur í Djúpi að sækjast eftir fylgi hinna kjarnmiklu bænda þar. Það er einnig fullvíst, að sami hv. þm. mundi tala með öðrum hætti um þá staðreynd, að tilkostnaður við dvöl manna erlendis hlýtur að fara eftir verðlagi þar, en ekki hér á landi, ef hann væri í hópi aðstandenda námsmanna erlendis að tala um styrk þeim til handa, en ekki hér á Alþingi að tala um utanríkisþjónustuna. Sjá þó allir, að tvennar gengisbreytingar, sem sé haustið 1949 og veturinn 1950, hljóta að hafa áhrif á kostnað við dvöl sendimanna Íslands erlendis, enda ekki ólíklegt, að laun þeirra í íslenzkum krónum séu há, þegar íhugað er, að kostnaður við dvöl einhleypra námsmanna erlendis er í sumum löndum fullar 50 þús. kr. á ári. Hér á Alþ. tala hv. Alþfl.-menn um, að stjórnað hafi verið með hagsmuni verzlunarstéttarinnar fyrir augum fyrst og fremst, en uppi í fjárhagsráði samþykkir fulltrúi flokksins hækkun á álagningu vegna þess, að allt of illa hafi verið að þessari stétt búið, enda verður ekki á móti því borið, að svo hefur verið gert. En það er ekki einungis, að það virðist ráða skoðunum manna, hvar á landinu þeir eru staddir og í hvaða félagsskap, heldur nægir einnig flutningur stóla á milli hér inni í þingsölunum til þess, að menn gerbreyti um skoðanir. Á meðan Alþýðuflokksmenn sátu í ráðherrastólunum, var því t. d. mjög haldið á lofti af þeirra hálfu, hve þinghaldið stæði stutt, þegar í eitt sinn tókst að ljúka því í marzlok. Nú tala þessir sömu menn af mikilli hneykslan um það, hversu þingið hafi dregizt óhæfilega, þegar allar horfur eru þó á því, að þingslit verði um þessi mánaðamót, þ. e. febrúar -marz, eða nær mánuði fyrr en bezt tókst, á meðan Alþfl. veitti stjórninni forustu. - Og sömu mennirnir sem beittu sér fyrir því, meðan þeir sátu í ráðherrastólunum, að hætta að greiða hækkandi kaup samkv. hækkandi vísitölu telja það nú hin örgustu svik við verkalýðinn, að þessi kaupgreiðsluháttur skuli talinn óráðlegur og stefna í beina ófæru. Við kosningarnar 1949, meðan þeir enn sátu í ráðherrastólunum, töldu Alþfl.-menn það einnig hina mestu höfuðnauðsyn að auka innflutning á neyzluvörum, og gerði hv. þm. Emil Jónsson því þá einkar glögg skil, hversu þarflegt þetta væri. Nú, þegar þessu á að koma í framkvæmd, eru það kölluð bein fjörráð við verkalýðinn, honum talið miklu hollara að fá sífellt hækkað kaup í pappírsseðlum en að fá keyptar nauðþurftir sínar. En að hvaða gagni koma pappírskrónurnar, ef nauðsynjar eru ekki fáanlegar? Ekki er samræmið meira hjá kommúnistum. Nú talar hv. þm. Brynjólfur Bjarnason um það, að atvinnuvegirnir megi ekki verða einhæfir og byggja verði áburðarverksmiðju margfalda að stærð við það, sem ákveðið hefur verið að fróðustu manna yfirsýn. En hví í ósköpunum beitti hann sér ekki fyrir áburðarverksmiðjunni, meðan hann sat í ráðherrastólnum, í stað þess að verja geipifé til eflingar síldveiða og síldarverksmiðja, einkanlega ef hann vissi þá það, sem hann heldur nú fram, að íslendinga muni það engu, hvorki til né frá, hvort síldin veiðist eða ekki? Og nú telur hv. þm. Brynjólfur Bjarnason það dæmalaust merki óstjórnar, að gera þurfi sérstakar ráðstafanir til hjálpar bátaútveginum, en gleymir því, að það var einmitt eitt síðasta verk hans, meðan hann sat í ráðherrastólnum, að ríkisstj. hljóp undir bagga með bátaútveginum með fiskábyrgðinni frægu í árslok 1946, án þess að kommúnistar vildu ætla einn einasta eyri til þess að greiða hana með. Var þörfin á fiskábyrgð þá að kenna óstjórn Áka Jakobssonar og þeirra félaga, eða komu önnur atriði til? En það er ekki aðeins, að þessir menn misbjóði skynsemi almennings, með því að skipta alveg um skoðanir eftir því, hvar þeir sjálfir sitja. Þeir ofbjóða einnig dómgreind hans með því að þegja um eða láta eins og engin áhrif hafi staðreyndir, sem allir vita um og sumar hafa úrslitaþýðingu. Sumir tala eins og allur bátaflotinn liggi enn í höfn, þótt stj. hafi tekizt að koma honum út fyrir mörgum vikum. Þá láta þeir sem það hafi engin áhrif fyrir afkomu Íslendinga, að fiskverðið er nú miklu lægra, miðað við þær vörur flestar, sem við þurfum að kaupa að, en áður var, án tillits til allra gengisbreytinga. Þeir láta einnig eins og togaraverkfallið, sem þeir stóðu sjálfir að og bakaði þjóðinni margra milljónatuga tjón, og sú staðreynd, að síldveiðin brást nú í sjötta sinn hrapallegar en nokkru sinni áður, hafi engin áhrif á afkomu landsmanna. Auðvitað vita allir, að þessi atriði valda mestu um fjárhagsörðugleika Íslendinga nú. Verulegur hluti vandamála bátaútvegsins er beinlínis að kenna síldarleysinu, því að stærri bátarnir geta alls ekki borið sig yfirleitt, nema þeir fái mikinn gróða af síldveiðum. Það vita allir, að ef gengisbreytingin hefði ekki verið gerð, væri fyrir löngu allt atvinnulíf Íslendinga stöðvað með öllu. Það vita allir, að þessir menn geta bókstaflega á engin heilleg úrræði - alls engin - bent önnur, hvað þá betri, til að bjarga bátaútveginum en þau, sem ofan á hafa orðið. Þeir gambra að vísu um það að það hefði átt að taka ábyrgð á fiskverðinu. En hvar átti að taka peninga til þess að borga ábyrgðarverðið með? Með skatti á óþarfavörur og óhófseyðslu, sagði einhver hv. þm. En hann gleymdi að geta um, hvaða vörur og hvaða eyðslu hann átti við. Hitt kemur óneitanlega mun léttara niður á almenningi, að heimila álag á vörur, sem hver um sig ræður, hvort hann vill kaupa eða ekki og flestar eru með þeim hætti, að menn geta verið án þeirra að verulegu leyti. Og er það ekki nóg til að fordæma ábyrgðina eitt skipti fyrir öll, að í skjóli hennar hrakaði vöruvöndun svo gífurlega, að einn aðalörðugleikinn við sölu afurðanna nú er sá, að þessa sjálfsagða atriðis, vöruvöndunarinnar, sem áður var aðalsmerki útflutnings okkar, hefur nú ekki verið gætt? Nei, það fólk, sem svona talar og hegðar sér, ætti ekki að kenna aðra við íhald og sérréttindi. Það eru einmitt þessir menn, sem vilja útvega sjálfum sér og félögum sínum sérréttindi með því að blekkja almenning og nota blekkingarnar til þess að klifra sjálfir til valda. Heilbrigð gagnrýni er góð og nauðsynleg, en fjandskapur sá, sem þessir menn bera í munn sér, er ekkert annað en fjandskapur þeirra við heilbrigða skynsemi og flótti frá þeirri ábyrgðartilfinningu, sem sumir þessara manna a. m. k. sýna, þegar þeir sjálfir sitja í ráðherrastólunum. Og það er alveg fullvíst, að þeir hv. þm. Hannibal Valdimarsson og Gylfi Þ. Gíslason munu líta heiminn töluvert öðrum augum, ef þeir komast einhvern tíma sjálfir í ráðherrastólana, ekki síður en þeir segja, að Hermann Jónasson hafi gert. Auðvitað er sú lausn, sem nú hefur verið fundin bátaútveginum til handa, ekki alfullkomin, en ekki hefur verið bent á neina hentari aðferð eins og nú stendur. Auðvitað geta þessar ráðstafanir farið út um þúfur; ef enn verður lagt í tryllt kapphlaup milli kaups og verðlags, er voðinn vís. Því skal ekki að óreyndu trúað, að almenningur láti blekkja sig til þess. Hann á allt of mikið í húfi. Möguleikarnir til að rétta nú hlut sinn við raunverulega, en ekki aðeins að nafninu til, eru meiri að þessu sinni en nokkru sinni áður. Þetta skilja a. m. k. sum verkalýðsfélög, eins og t. d. Vörubílstjórafélagið Þróttur. Á fundi þar í gær vildi enginn - bókstaflega enginn - greiða því atkvæði að segja nú upp samningum og leggja út í harða kaupdeilu eins og horfurnar eru. Það er skiljanlegt, að kommúnistar egni til þessara aðfara. Þeir vilja koma öllu í kaf. Hitt er óskiljanleg stjórnmálablinda, að Alþfl. skuli nú leggja út í kapphlaup við kommúnista, kapphlaup, sem hann hlýtur að tapa. Kommúnistar hljóta alltaf að sigra í marklausum yfirboðum og blekkingum við almenning. Í stjórnmálunum eiga ýmsir högg í annars garð, og fylkingar riðlast og ganga á víxl eftir atvikum hverju sinni. Slíkt er lífsins gangur, og um það er ekki að fást. Þótt deilt sé um margt, verður samt að hafa það hugfast, sem mestu máli skiptir, en það er mannsæmandi afkoma allra, útrýming og hindrun neyðar og atvinnuleysis. Þetta verður ekki gert með öðrum hætti en að gera atvinnuvegum landsmanna fært að starfa með eðlilegum hætti og haga svo til, að framleiðsla landsmanna sé samkeppnisfær við vörur keppinauta okkar. Um aðferðirnar til þess geta menn deilt, en markinu vilja allir góðviljaðir menn ná. Það eru kommúnistar einir, sem vilja neyð og vandræði, til þess að greiða fyrir upplausnaráformum sínum. Það eru skemmdaráform þessara manna, sem eru hættulegust, ekki aðeins fyrir efnahag þjóðarinnar, heldur líf hennar og tilveru. Kommúnistar bíða þess með tilhlökkun, að herskarar hins albjóðlega kommúnisma hremmi landið, og ætla síðan að hrifsa völdin í skjóli þessara vina sinna. Þessi staðreynd er nú þýðingarmest í íslenzkum stjórnmálum. Við hinir getum deilt um margt, en gegn þessum voða verðum við allir að sameinast.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Út af ræðu Bjarna Benediktssonar vil ég segja þetta: Þá, sem ameríska auðvaldið ætlar að tortíma, brjálar það fyrst með ósannindum og kommúnistaæsingum eins og þeim, sem Bjarni Benediktsson þá var með. Það mun nú hins vegar ganga seint að brjála Íslendinga, þó að Hitler tækist það með Þjóðverja. Bjarni Benediktsson notaði hér í umr. áðan falsaða tilvitnun í ræðu Brynjólfs Bjarnasonar frá 1941, tilvitnun, sem tvisvar áður er búið að reka ofan í hann hér í útvarpi frá Alþingi. Þá ræðu getur hver hlustandi lesið orðrétta í þingtíðindunum frá aukaþinginu 1941. Engu að síður dirfist ráðherrann að nota hina fölsuðu tilvitnun í þriðja sinn. Hann slær hér líka um sig með Lenintilvitnunum, sem líka er búið að sanna hér í útvarpi að eru falsaðar. Engu að síður ber þessi vísvitandi ósannindamaður það á sósíalista, að þeir beiti fyrir sig lyginni, og segir Lenin hafa kennt það. Ráðh. fer bókavillt. Kenningarnar, sem hann fer eftir, um að endurtaka lygina nógu oft og nógu óskammfeilið, er að finna í biblíu Bjarna Benediktssonar, „Mein Kampf“, eftir Adolf Hitler. Það er skiljanlegt, að utanrrh. sé taugaóstyrkur, þegar hann talar um efnahagssamvinnu Marshalllandanna. Hann sér afleiðingarnar af utanríkispólitík sinni blasa við á fiskimiðunum kringum allt land. Það eru Marshalllöndin, sem nú gera út hundruð togara til að ræna fiskimið okkar Íslendinga og eyðileggja markaði okkar. Það eru Marshall-togararnir ensku og þýzku, sem nema nú björgina frá fiskimönnum Íslands, hin ríku Marshall-lönd, auðugustu nýlenduríki heims, sem ræna lambi fátæka mannsins, eyðileggja fiskimiðin, dýrmætustu fjárhagslegu eign Íslendinga. Það er þokkaleg efnahagssamvinna þetta, samvinna við ræningjana, sem eru að rýja Ísland. Keflavíkur- og Cocacola-ráðherrarnir töluðu hér mikið um það, hve hátt kaup væri slæmt fyrir launþega. Má ég spyrja þessa herra: Er það slæmt fyrir hina amerísku starfsmenn á Keflavíkurflugvelli að fá 8000 kr. mánaðarkaup (500 dollara) fyrir sömu vinnu og íslenzkir starfsmenn fá 3000 kr.? Eða er þetta jafnréttið, sem Íslendingar eiga von á undir áframhaldandi amerískri leppstjórn? Þessir fulltrúar ameríska auðvaldsins eru að reyna að fá íslenzka verkamenn til að vera undirþjóð í eigin landi. Yfirþjóðin á hins vegar að búa við margfalt betri kjör en Íslendingar í sínu eigin landi. Þess vegna prédika þessir ráðherrar þýlyndið svo heiftarlega. Eysteinn Jónsson réðst hér á nýsköpunarstjórnina að vanda. Já, hvernig skyldi það hafa gengið fyrir þjóðina að lifa núna á gömlu togurunum eingöngu, sem nú liggja fyrir akkeri vegna ræfilsskapar ríkisstj.? En á þeim hefði þjóðin nú átt að lifa, ef pólitík Eysteins hefði ráðið 1944. Þá hefðu engir nýsköpunartogarar verið til, ekki þan atvinnutæki, sem þjóðin bókstaflega lifir á. Stefán Jóhann sagði, að Sósfl. væri samsærissamtök, stjórnað frá Moskvu. En hvað þetta var frumlegt, aldrei hefur það heyrzt fyrr. Þá vitið þið það, Íslendingar, að nýsköpun atvinnulífsins var gerð af Rússum og nýsköpunartogararnir keyptir samkvæmt skipun frá Moskvu. Ósköp lítur þessi maður smáum augum á úrræði Íslendinga. Það er ekki að undra, þó að Alþfl. ógnuðu skýjaborgirnar hér á árunum. Þeir hafa líklega séð Moskvu í skýjunum þá. Stefán Jóh. Stefánsson sagði enn fremur, að það hefði verið þokkalegt ástand á Íslandi núna, ef ótætis sósíalistunum hefði tekizt að eyðileggja fyrir afturhaldinu, að þjóðin fengi Marshallaðstoðina, og Eysteinn tók undir. Mínir Marshallherrar! Út á hvað haldið þið, að þið fáið Marshallgjafirnar, meiri gjafir að tiltölu en ameríska auðvaldið gefur nokkurri annarri þjóð í heiminum? Þið fáið þær út á styrkleika okkar sósíalista hér á Íslandi. Þessi litli flokkur íslenzkrar alþýðu er þyrnir í augum hins volduga ameríska auðvalds, af því að okkar flokkur er gagnvart ameríska heimsveldinu fulltrúi þess bezta, sem þjóð var á til, ástar hennar á sjálfstæði sínu, vilja hennar til að berjast fyrir frelsi sínu og farsæld, og af því að bak við hann stendur þjóð, sem á sex alda nýlendukúgun að baki sér og ætlar sér aldrei að verða nýlenda á ný. Ameríska auðvaldið veit, að ofbeldi dugir ekki við okkar þjóð. Þess vegna reynir það að stinga henni svefnþorn með gýligjöfum Marshalls. Þríflokkarnir hafa fengið hana til þess að taka við gjöfunum, en hvort þeim tekst að svæfa hana með þeim, er annað mál. Ísland hefur þegið gjafakorn fyrr, en hljómur orðsins brennur enn á hverri íslenzkri tungu. Vaxandi fylgi Sósfl., eins og kosningarnar nú seinast í Iðju og vanmegna bræði Marshallflokkanna yfir því, er bezta sönnunin fyrir því, að íslenzka þjóðin lætur ekki stinga sér svefnþorn. Ólafur Thors sagði í ræðu sinni í fyrrakvöld, að við sósíalistar hefðum nú hindrað, að stj. gæti nú náð verzlunarsamningum við ríkisstjórnir Austur-Evrópulandanna og að við ætluðum að sitja að slíkum samningum sjálfir og þess vegna heimtuðum við frjálsa verzlun, og Bjarni Benediktsson reyndi að endurtaka þetta á sinn þokkalega hátt. Ég skal hér með gefa Ólafi Thors tækifæri til þess að láta þjóðina ganga úr skugga um, hvor okkar hafi á réttu að standa í þessu máli. Ég hef barizt fyrir því, að rýmkað verði á verzlunarhöftunum, bæði útflutnings- og innflutningshöftunum, af því að ég hef verið sannfærður um, að íslenzka ríkisstj. hefur verið næstum áhugalaus, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, um ný viðskiptasambönd í Austur-Evrópu, önnur en samböndin við Pólland og Tékkóslóvakíu, sem hún hefur ekki þorað að slíta, síðan ég hnýtti þau bönd ásamt Pétri Benediktssyni í umboði nýsköpunarstjórnarinnar 1945. Ég veit, að ríkisstj. reynir eftir mætti að hindra ný viðskiptasambönd þar austur á bóginn, og að það er á henni, sem stendur um slík viðskiptasambönd. En haldi Ólafur Thors, að við sósíalistar séum svo áhrifaríkir hjá stjórnum Austur-Evrópulandanna sem í yfirlýsingu hans fólst, og vilji hann koma á sem mestum viðskiptum við þau lönd, þannig, að ríkisstj. hafi samningana, þá geri ég honum hér með það tilboð, að ég skal fara sjálfur, eða ef hann vill frekar aðra menn úr Sósfl., þá reyna að fá þá í sendinefnd ríkisstj. til t. d. Austur-Þýzkalands og Ungverjalands til þess að reyna að koma á sem mestum viðskiptum við þau lönd. Ríkisstj. veit, að nú hefur staðið til í á mánuði að gera viðskiptasamning við Austur-Þýzkaland, sem ég hef átt frumkvæðið að að boðinn var, en ríkisstj. hefur ekkert viljað gera. Neiti hann þessu boði, þá er það vegna þess, að ríkisstj. óttast, að það muni ganga eins vel og 1945, þegar Austur-Evrópa opnaðist fyrir íslenzkum afurðum með þeim afleiðingum, að verðlag íslenzkra útflutningsvara stórhækkaði og nýr markaður opnaðist fyrir 15 þús. tonn af freðfiski. Alþýðu Íslands vil ég segja þetta: Það er engin ástæða til að vita, þótt við búum við illt stjórnarfar og þess vegna atvinnuleysi og kaupkúgun. Slíkt er sjálfskaparviti, sem íslenzk alþýða getur bætt úr við næstu kosningar. Það, sem alþýðu Íslands vantar, er úrslitaáhrifin á ríkisstj. landsins. Allt hitt, sem þarf til þess, að þjóðinni geti liðið vel, höfum við, eða getum tryggt okkur, ef aðeins heiðarleg, sjálfstæð stjórn fer með völdin í landinu. Við Íslendingar erum þrátt fyrir alla óráðsíu Framsóknar í atvinnulífinu síðustu árin ríkari en nokkru sinni fyrr. Við höfum tækin til að vinna með, veiðiskipa- og flutningaflotann og hvers konar verksmiðjur, þakkað veri nýsköpunarstjórninni, beztu stjórninni. sem setið hefur að völdum á Íslandi, eins og Ólafur Thors tók réttilega fram í fyrrakvöld, enda vil ég bæta við, einu stjórninni. sem starfað hefur á þjóðlegum grundvelli síðan lýðveldið var stofnað, því að allar hinar hafa ofurselt sig erlendu valdboði. Við höfum afl þeirra hluta, sem gera skal, vinnuaflið, meira, betra og faglærðara vinnuafl en nokkur fyrri kynslóð Íslendinga hafði yfir að ráða. Og þetta vinnuafl vilja valdhafar landsins nú dæma til atvinnuleysis. Við höfum markaðina, næga markaði fyrir allt, sem Ísland getur framleitt, ef þjóðin aðeins fær að nota þá í friði fyrir einokunarhöfðingjum Reykjavíkur og afskiptum amerískra auðhringa. Við getum fengið hækkandi verð fyrir afurðir okkar, ef við aðeins fáum að selja þær frjálst, og það gífurlega hækkandi verð fyrir sumar. Þessu leyna núverandi valdhafar þjóðina, til þess að geta selt beztu afurðirnar undir fáanlegu verði til þeirra einokunarhringa erlendra, sem heimta að fá að velja úr íslenzkum afurðum allt, sem þeir helzt kjósa, og reyna þá eftir mætti að halda niðri verði á því, sem þeir þannig einoka. Alþýða Íslands! Við eigum volduga og sterka fjandmenn við að etja í þeirri baráttu, sem fram undan er, fyrir atvinnu og réttlátu kaupi við forríka einokunarhöfðingja íhalds og framsóknar og við amerískt auðvald, bakhjarl þeirra. Ríkisvaldið, bankarnir og útflutningseinokunin eru tæki í höndum þeirra, sem þeir nú hóta að beita vægðarlaust gegn alþýðunni. En vita skulu höfðingjar Íslands það, að íslenzk alþýða er líka sterk, og ef hún stendur einhuga, er hún ósigrandi. Það er hennar góði málstaður, málstaður smælingjanna, málstaður fjöldans, málstaður hinna vinnandi, skapandi stétta, sem gerir hana sterkari öllum auð, öllum Marshallmútum, allri kúgun. Við þurfum aðeins að undirbúa okkar réttlátu baráttu vel, af fyrirhyggju og festu, af einhug og einlægni, og um fram allt skapa heiðarlega, markvissa forustu í því stríði hins góða. Þá er sigur vís. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég er sammála síðasta ræðumanni, hv. 2. þm. Reykv. (EOl), um, að verkalýðurinn eigi að standa einhuga um sín áhugamál, en ég er vissulega ekki sammála honum um aðferðir til þess að koma þeim fram, - slíkar kommúnistískar aðferðir sem nú síðast var beitt við Iðjukosningarnar, þar sem kommúnistar telja sig hafa fengið meiri hluta, sem fullyrt er að sé meira en vafasamt, og er nú beðið eftir úrskurði Alþýðusambandsins um úrslit þeirra. Annars hefur hér verið margt sagt og mest af því margtuggið áður. Ég mun hér reyna að halda mér við staðreyndir og rifja upp það helzta, sem gerzt hefur í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Í fyrsta sinn í meira en áratug hefur einn stærsti bölvaldur þjóðfélagsins, atvinnuleysið, sig frammi og tekur nú að þjarma að verkalýð landsins. Hinn 1. febr. s.l. voru skrásettir atvinnuleysingjar í 6 kaupstöðum og 5 kauptúnum um 1200 manns. Konur og börn á framfæri þeirra voru yfir 2100. Tala þeirra, sem í þessum 11 sveitarfélögum búa við stórfellt atvinnuleysi og afleiðingar þess, er því yfir 3300 manns, og voru þó þeir einir taldir, sem gáfu sig fram til skráningar, en allir vita, að mjög mikið vantar á, að þar komi öll kurl til grafar. Og í öllum hinum kaupstöðum og kauptúnum landsins er einnig meira og minna tilfinnanlegt atvinnuleysi. Margar þúsundir manna og kvenna búa nú þegar við atvinnuleysi, litlar, minnkandi eða engar tekjur, samtímis því sem verð á nauðsynjum fer stórhækkandi með hverjum deginum, sem liður. Þannig er atvinnumálum okkar nú komið, og með þessu er þó sagan ekki öll. Það er þess vegna auðskiljanlegt, hvers vegna hæstv. ríkisstj. leggur svo mikið kapp á að leggja niður vinnumiðlunarskrifstofurnar. Þetta eru óþægilegar tölur fyrir hæstv. ríkisstj. og ömurlegar staðreyndir, en harður og óvefengjanlegur dómur um afrek hennar. En jafnframt því, sem þetta gerist, gerist einnig það, að þeir, sem enn hafa atvinnu, fá kaup sitt lækkað með hverjum mánuðinum, sem líður. Vísitala desembermánaðar var 123 stig, og við hana er kaupið nú miðað. Febrúarvísitalan er 130 stig, og hefur kaupið því lækkað frá því í janúar sem svarar 7 stigum. Vísitala marzmánaðar verður sennilega 135 stig, og mun kaup þá lækka sem svarar þeirri hækkun á vísitölunni. Allt bendir nú til þess, að vísitalan komist upp í 150 stig, þegar kemur fram á júnímánuð, en það þýðir, að kaupgjald hafi lækkað um 1/6 til 1/5 hluta frá því í desember s. l., ef hæstv. ríkisstj. lánast - með tilstyrk atvinnuleysisins - að hindra, að full vísitöluuppbót verði greidd. Þetta tvennt, sem ég hef nú nefnt, atvinnuleysið og stöðug áframhaldandi lækkun á kaupi þeirra, sem enn hafa vinnu, er engin tilviljun. Þetta er bein afleiðing þess, að nú fer hrein íhaldsstjórn með völd, - stjórn, sem lítur svo á, að það séu fjármunirnir, en ekki fólkið, sem taka beri tillit til. Það eru þeir, sem fjármagninu ráða, en ekki hið vinnandi fólk, sem móta stefnu hæstv. ríkisstj. Það er arðsvonin, en ekki atvinnan, sem er leiðarljós hennar. Hæstv. ríkisstj. taldi, að í gengislækkuninni fælist varanleg frambúðarlausn á vandamálum bátaútvegsins, en sú lausn hefur algerlega brugðizt. Atvinnuleysi magnast óðum, samtímis því sem kaup lækkar, og erfiðleikar bátaútvegsins hafa aldrei verið eins miklir og nú, en eins og kunnugt er, hefur vélbátaflotinn legið aðgerðalaus í nær tvo mánuði og beðið eftir úrlausn, sem reynist svo engin lausn. Ef tilkostnaður útgerðarinnar hefur hækkað meira vegna gengislækkunarinnar en útfluttar vörur hafa hækkað vegna hennar, þá veldur gengislækkunin útgerðinni beinlínis tapi, en það er einmitt þetta, sem gerzt hefur, og þess vegna er eðlilegt, að erfiðleikarnir hafa vaxið. Fiskverð hefur ekki hækkað, heldur lækkað, og allur útgerðarkostnaður hefur stóraukizt. - Áhrif gengislækkunarinnar á þjóðarbúskapinn eru líka komin í ljós. Þar verður niðurstaðan sú sama. Greiðsluhallinn á viðskiptunum við útlönd varð yfir 120 millj. kr. á s. l. ári, eða það sem vantaði á, að andvirði útfluttra afurða hrykki fyrir því, sem inn í landið var flutt. Þessi atriði eru prófsteinninn á gengislækkunina, og niðurstaðan hefur orðið sú, sem ég hef nú lýst. - Stjórnin hefur líka viðurkennt þetta í verki. Dagblaðið Vísir sagði nýlega: „Þjóðin vill ekki sætta sig við frekari gengislækkanir.“ Þjóðin hefur séð það, eins og ríkisstj., að þetta svo kallaða bjargráð hefur brugðizt. Þess vegna þorir hæstv. ríkisstj. ekki að halda áfram með þetta fyrra bjargráð, þ. e. a. s. ekki opinberlega. Það á að fela nýja gengislækkun, nefna hana öðru, fallegra nafni, og þetta nafn er „frjáls verzlun“! Það er verzlunin, sem á að bæta öll mein, - frjáls innflutningsverzlun, án skömmtunar, verðlagseftirlits eða gjaldeyristakmarkana er lækningin. Hún á að bjarga bátaútveginum, úr því að gengislækkunin brást. Vandinn er auðleystur. Hann er ekki annar en sá að gera útvegsmennina að kaupmönnum, láta þá fara að verzla í viðbót við alla hina kaupmennina, því að þá eiga þeir að geta grætt nóg til þess að greiða hallann, sem verður á útgerð bátanna, og þá telur hæstv. ríkisstj., að allt sé í stakasta lagi. En verður það svo í reyndinni? Er þetta ekki sýndargróði fyrir útgerðarmenn, og verður framtíðarlausn sjávarútvegsins tryggð með þessu? Hæstv. ríkisstj. játar það að vísu, að það sé alls ekki gert ráð fyrir því, að allir útvegsmenn geti farið að verzla með vörur; til þess skorti flesta þeirra bæði fé, bankalán og aðrar aðstæður. En útgerðarmenn eiga samt að geta verzlað, ekki með vörur, heldur með gjaldeyrisskírteini, þ. e. loforð bankanna um gjaldeyri. Það er sem sé ljóst orðið af umr., að það er alls ekki tilætlunin, þrátt fyrir öll fögru orðin að verzlunin eigi að verða frjáls og haftalaus. Þvert á móti. Tilteknar vörur fyrir allt að 100 millj. kr. á að reyra í ný höft, nýja einokun og setja á sérstakan svartan lista. Þær vörur má enginn kaupa eða flytja inn nema sá, sem hefur B-listagjaldeyri. Hin „frjálsa verzlun“ verður þannig í framkvæmd, að innflutningnum til landsins verður skipt á lista. A-listavörur eru allar helztu nauðsynjavörur, matvæli, útgerðarvörur o. þ. h. Þær á að borga með yfirdráttarláni og Marshallframlögum, og innflutningur á þeim á að vera frjáls meðan lánin og Marshallféð endist. Þessar vörur hafa þó fram til þessa fengizt viðstöðulítið, og því verður hér lítil breyting á hvað þær snertir. En hvað tekur við, þegar gjafaféð þrýtur? Engar till. í þá átt hafa komið frá hæstv. ríkisstj. Þetta er því sannkölluð glæfrapólitík og minnir á ummæli, sem höfð eru eftir Lúðvík XVL: „Það lafir, á meðan ég lifi“! B-listavörurnar eru hinar svokölluðu „æskilegu vörur“, eins og sápur, hreinlætisvörur, rafmagnshlutir og rafmagnstæki, bifreiðahlutir o. fl. Enginn má kaupa þessar vörur eða flytja inn, sem ekki hefur útvegsmannagjaldeyri, en þessar vörur má selja án nokkurra afskipta verðlagsyfirvaldanna við hæsta fáanlegu verði. Þessi listi er almennt kallaður B-listi - Black list. þ. e. svarti listinn, en gárungarnir kenna hann við kosningalista Framsfl., sem jafnan er „Black“, og kalla hann Framsóknarlistann! Þá eru eftir fjölmargar vörur, sem áfram verða látnar sæta sömu meðferð og undanfarið, þar á meðal byggingarefni, svo sem sement, járn og timbur. Fyrir þessum vörum þarf innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. Þar gilda sömu höftin áfram og sama skriffinnskan. Það, sem gerist, er því í stuttu máli þetta: Um 1/6–1/5 hluta af andvirði útflutningsafurða okkar, allt að 100 millj. kr., á að nota til þess að kaupa fyrir vörur til landsins, sem ríkisstj. telur ekki nauðsynlegar vörur. En svo á að fá gjafa- eða Marshallframlög og yfirdráttarlán til þess að flytja inn nauðsynjavörurnar fyrir, matvæli og þess háttar. Síðan á að græða svo mikið á B-listavörunum, að það nægi til þess að standa undir halla útgerðarinnar og halda henni gangandi, en til þess er talið að þurfi a. m. k. um 50–60 millj. kr. Það er þó mjög ólíklegt, að útvegsmenn fái nema nokkurn hluta af þessum gróða, því að heildsalarnir, sem greiðsluskírteinin kaupa, munu áreiðanlega telja sig þurfa allríflega áhættuþóknun auk venjulegrar álagningar. En eitt er víst, og það er, að ætlun ríkisstj. er sú, að þessar vörur hækki stórkostlega. Hitt er vandséð, hverjir geta keypt, ef ríkisstj. tekst að lækka kaup alþýðunnar í landinu með hverjum mánuðinum sem líður. Þessi lausn hæstv. ríkisstj. er því engin lækning á erfiðleikum bátaútvegsins. Þetta er ekki frekari lækning en þegar hómópatarnir gömlu gáfu sjúklingum meðalaglös, merkt A, B og C, sem öll voru með sama innihaldinu. Munurinn á þessu og lækningaraðferðum hæstv. ríkisstj. er aðeins sá, að meðul hómópatanna eða skottulæknanna voru meinlaus, en hið sama er því miður ekki hægt að segja um þessar aðferðir hæstv. ríkisstjórnar. Verzlunarfyrirkomulagið er þegar of dýrt; um það eru allir sammála. Hlutur milliliða er þegar allt of stór og vex stórkostlega við þessar aðgerðir. Þetta er okkar höfuðmein, og það, sem verður því að gera, er að draga úr milliliðagróðanum. Og það fyrirkomulag, sem hæstv. ríkisstj. býður upp á, er heldur ekki frjáls verzlun. Og svokölluð frjáls verzlun einstaklinga er ekkert markmið út af fyrir sig. Örugg atvinna og blómleg framleiðslustarfsemi er það markmið, sem okkur ber að stefna að. Verzlunin á að þjóna því markmiði. Hún á að afla sem ódýrastra vara til neyzlu og framleiðslu og dreifa þeim með sem minnstum kostnaði. Útflutningsafurðirnar á að selja fyrir hæsta fáanlegt verð og skila andvirðinu í hendur þeirra, sem hafa aflað verðmætanna. En verzlunin verður enn dýrari en hún hefur verið við þessar breytingar, sem nú verða gerðar. Þá vil ég víkja að þeim meginrökum, sem hæstv. ríkisstj. hefur fært fram í sambandi við þetta síðasta „bjargráð“ sitt. Hún heldur því sem sé fram, að greiðsla vísitöluuppbótar, sem hæstv. fjmrh. (EystJ) - auðvitað ranglega - kallar hækkað kaup, sé þjóðinni til tjóns og bölvunar, en þó einkum og sér í lagi verkalýðnum og launastéttunum, sem uppbæturnar eiga að fá, því að af tekjuaukningu leiði aukna eftirspurn eftir vörum, sem aftur leiði til verðhækkana, kauphækkana og atvinnuleysis. Þetta er kenning hæstv. ríkisstj. Ég vil nú fyrst leiða athygli hæstv. fjmrh. að því, að hér er alls ekki verið að ræða um hækkun launa, heldur hitt, að koma í veg fyrir, að laun almennings lækki vegna verðlagshækkana. Mér er vel ljóst, að því eru takmörk sett, hve mikið verkalýðurinn geti bætt hag sinn með einhliða launahækkunum, enda kýs hann aðrar leiðir, sem sé lækkun dýrtíðarinnar. Hitt er fjarri öllum sanni, að eigna- og tekjuskipting landsmanna sé nú slík, að sú leið sé lokuð. Og meðan þúsundir manna - umfram nauðsyn - starfa að alls konar milliliðastarfsemi og sumir hverjir skammta sér sjálfir tekjur, eiga slík rök ekki rétt á sér. En setjum nú svo, að þessi kenning hæstv. fjmrh. væri rétt. Hvað er þá um tekjur annarra stétta þjóðfélagsins, ef það er rétt, að það sé verkalýðnum til tjóns og bölvunar, að tekjur hans hækki að krónutölu? Hvað er þá um tekjur bóndans? Gilda ekki sömu rökin um tekjur hans? Hæstv. fjmrh. hefur unnið mjög ötullega að því að hækka verð á afurðum bænda, sem seldar eru innanlands, og þar með tekjur framleiðenda. Þannig hefur hann aukið kaupgetu bænda og aukið þeirra eftirspurn eftir vörum. Og verður þetta ekki bændum þá líka til bölvunar og tjóns eftir kenningu hæstv. fjmrh.? Og hvað er um tekjuaukningu milliliðanna, sem nú eiga að stóraukast? Verður tekjuaukning ekki hreinasta hermdargjöf fyrir þessa ástvini hæstv. fjmrh.? Og hvaða vit er í því að veita á fjárl. 30 millj. kr. til bænda sem peningaframlög? Verður ekki þessi tekjuaukning bændanna þeim til hins mesta ógagns? Eða gildir þessi regla um bölvun tekjuaukningarinnar aðeins fyrir verkafólkið í kaupstöðum landsins, og gilda aðrar hagfræðireglur um tekjur annarra stétta og eyðslu þeirra? Nei, sannleikurinn er sá að þessi kenning hæstv. fjmrh. er ekki rétt, og það veit hann. Honum er það vissulega ljóst, að hér er um það deilt, hvernig tekjur þjóðarinnar í heild eigi að skiptast milli atvinnustéttanna, en hann lítur aðeins á þörf þeirra, sem hann telur sig forsvarsmann fyrir, þótt það verði til að þrengja hag annarra stétta þjóðfélagsins. Sannleikurinn er líka sá, að velmegun og efnahagslegt öryggi bænda byggist fyrst og fremst á kaupgetu fólksins í kaupstöðum og kauptúnum. Þess vegna hefur það, frá því að ég fór fyrst að hafa afskipti af landsmálum, verið von mín, að með flokki bænda og flokki verkamanna mætti takast og haldast samvinna. Ég átti minn þátt í, að slík samvinna tókst um nokkurt skeið. Framsfl. átti höfuðsök á, að sú samvinna rofnaði. Síðan hefur Framsfl. stöðugt færzt í íhaldsátt - og aldrei hraðar en nú, síðan hann tók upp fullkomið samstarf við íhaldsflokkinn til þess að skerða hag verkalýðsins og launastéttanna í landinu. Nú er svo komið, að sú ríkisstj., sem fer með völd og nýtur forsætis framsóknarmanns, er sama sinnis með sína stefnu og íhaldsstj., sem varð að láta af völdum fyrir 25 árum. Afstaða hennar til verkalýðs- og félagsmála er nákvæmlega hin sama og íhaldsstj. árið 1927. Hún virðist helzt hafa hug á að koma á svipuðu ástandi í þessum málum og þá var. En þetta tekst ekki. Í lýðfrjálsu landi er ekki hægt að kippa þróuninni 25 ár aftur á bak. Alþýða landsins lætur slíkt ekki viðgangast. Hún mun efla sinn flokk, Alþfl., og verkalýðssamtökin, svo að tilraunir hæstv. ríkisstj. til þess til frambúðar að hnekkja kjörum hennar og þroska mistakast. Það er hennar hlutverk í dægurbaráttu stjórnmálanna. - Góða nótt.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Ég vil hér fyrst taka það fram út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. (HG), að hann fór mjög villur vegar, þar sem hann hélt því fram, að við ráðh. Framsfl. í ríkisstj. hefðum unnið sérstaklega að því að ákveða verðlag landbúnaðarafurða og það væri óeðlilega hátt í samanburði við kaupgjald. Hv. þm. veit vel, að verðlag landbúnaðarafurða er ákveðið eftir ákveðnum l. um þessi efni, með samráði við hagstofustjóra, og ég veit ekki annað en að flokksmenn hv. 4. þm. Reykv. hafi unnið í þeirri n., sem hefur þessi mál með höndum, og ekki gert þar neinn ágreining nema um smáatriði. Hann hlýtur því að vita, að hann fór þarna með tómar blekkingar. Hv. 2. þm. Reykv. (EOl) kom hér fram með merkilegar upplýsingar, þar sem hann hélt því fram, að Marshallaðstoðin væri eingöngu að þakka kommúnistum, því að hún væri aðeins veitt til þess að berjast gegn þeim. Sé þetta rétt, má segja, að nokkuð gott megi af þeim hljóta, jafnvel þótt illir séu. - Þá áfelldist hv. 2. þm. Reykv. ríkisstj. mjög fyrir að hafa ekki náð samkomulagi við Austur-Þýzkaland samkvæmt tilboði hans um vöruskiptasamninga. Til þess að sýna sannleiksást hv. þm. vil ég taka þetta fram um sögu þessa máls. Tilboð Einars Olgeirssonar og viðtal við hann birtist í Þjóðviljanum 12. sept. 1950. Nokkru síðar lagði ríkisstj. til við Verzlunarráð Íslands og Samband íslenzkra samvinnufélaga, að þau tilnefndu menn til þess að fara ásamt fulltrúa eða fulltrúum frá útflytjendum til Austur-Þýzkalands til þess að reyna að athuga til hlítar, hvort möguleikar væru á viðskiptum milli Íslands og Austur-Þýzkalands. Er þessir aðilar höfðu athugað málið, tilkynntu þeir, að þeir óskuðu þess, að fulltrúar þeirra í Póllandsnefndinni færu í ferð þessa, þegar þeir gætu losnað frá Póllandi. En þaðan gátu þeir ekki komizt fyrr en svo seint, að þeir komu eigi til Berlínar fyrr en 12. des. Fyrir útflytjendur var í ferð þessari dr. Magnús Z. Sigurðsson, er hafði verið hér heima rétt áður og átt viðtöl um mál þetta við ýmsa fulltrúa útflutningsins og einnig við ríkisstj. Þessir menn voru í Berlín til 18. des., en gátu ekki fengið nein endanleg svör hjá viðkomandi aðilum þar, áður en þeir fóru. Var þeim lofað að svör eða till. yrðu sendar til dr. Magnúsar Z. Sigurðssonar til Prag fljótlega. En þrátt fyrir símskeyti, bréf og símtöl dr. Magnúsar til viðkomandi aðila í Austur-Berlín hefur enn ekki tekizt að fá nein svör, þrátt fyrir margs konar ítrekanir. Þannig er allur málflutningur kommúnista blekkingar einar, bundnar við það eitt að þjóna þeim mikla föður Stalin þar austur í Moskvu, en ekkert hugsað um, hvað rétt er eða satt. Hv. 8. landsk. þm. (StJSt) átaldi ríkisstj. - og þó sérstaklega félmrh. - fyrir það, hvað ríkisstj. væri fjandsamleg almannatryggingunum og félagsmálalöggjöfinni. Honum væri hollt að minnast þess, að eins og nú er ástatt er ekki fært að auka tryggingarnar. Vitanlegt er, að bæði einstaklingar og sveitarfélög og bæjarfélög eiga fullt í fangi með að inna af höndum lögboðnar greiðslur til trygginganna, og sum bæjarfélög eru komin í skuldir við tryggingarnar og full greiðsluþrot hvað þetta snertir. Ýmsir Alþfl.-menn á Alþ. hafa lagzt á móti því, að leidd væru í l. ákvæði, er tryggt gætu innheimtu hjá bæjarfélögunum, en vitanlega er þó höfuðnauðsyn fyrir starfsemi trygginganna að geta innheimt sínar lögboðnu tekjur. Og hverjir eru nú meiri vinir trygginganna? Ég segi bara: Vei yður, þér hræsnarar! - Enn fremur má minna á það, að síðan núv. ríkisstj. tók við völdum hefur hún séð um það, að tryggingarnar hafa fengið framlag sitt úr ríkissjóði skilvíslega greitt, en á því mun hafa verið allmikill misbrestur áður og meira að segja þegar form. Alþfl. var félmrh. - Unnur ummæli hv. 8. landsk. þm. varðandi árásir á félagsmálalöggjöfina voru jafnómerk - aðeins órökstuddar fullyrðingar, sem enginn fótur er fyrir. Hv. 6. landsk. þm. (HV) talaði hér í ræðu sinni í fyrradag um ýmis atriði, sem ég hafði ætlað mér að minnast á, en get þó ekki gert tímans vegna nema að litlu leyti. M. a. gerði hv. þm. að umtalsefni kostnaðinn við utanríkisþjónustuna. Framsfl. hefur á undanförnum þingum borið fram frv. um fækkun sendiherra í því skyni að draga úr þessum kostnaði. En þau frv. hafa ekki náð fram að ganga, vegna þess að flokkur hv. 6. landsk. þm., Alþfl., hefur ásamt Sjálfstfl. beitt sér gegn þeim og fellt þau. Þessum almennu stjórnmálaumr. hér í útvarpinu er nú að ljúka. Það eru útvarpshlustendur, þjóðin sjálf, sem dæmir þann málflutning, sem um hönd hefur verið hafður þessi tvö kvöld. Stjórnarandstæðingar hófu þessar umr. með gemsi miklu og órökstuddum árásum og fúkyrðum á ríkisstj. Mátti ekki í milli sjá, hvorir fóru með meiri blekkingar og órökstuddar fullyrðingar, ræðumenn Alþfl. eða kommúnistafl. Þó mun hv. 6. landsk. þm. (HV) hafa slegið met í því kapphlaupi, sem fulltrúar þessara tveggja flokka í framsöguræðum sínum víðhöfðu um gönuhlaup í málflutningi sínum og að forðast að ræða málin með rökum, heldur viðhafa stóryrði ein og blekkingavaðal. Hv. 6. landsk. þm. hafði háværar hótanir í frammi, þóttist ráða fyrir öllum verkalýð landsins og skipaði honum, eins og hann væri einræðisherra, fyrir verkum. Hv. þm. hefur áreiðanlega fundizt, þegar hann viðhafði mest gífuryrði, að hann væri dálítill Stalín eða Hitler, sem hefði líf allra þegna sinna í hendi sér og þyrfti ekki að segja annað en: „Verði minn vilji.“ En hv. 6. landsk. þm. mun reka sig á það, hafi hann ekki áttað sig á því áður, að íslenzkir verkamenn eru engir sauðir, sem láta hugsunarlaust siga sér í verkföll, heldur hugsandi, sjálfstæðir menn, sem sjálfir taka sínar ákvarðanir að gerhugsuðu máli. Útvarpsumr. þessar hafa því snúizt þannig við í höndum stjórnarandstæðinga, að sú sókn, sem þeir hófu á ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, hefur snúizt svo við, að í síðari hluta umr. hefur verið um vörn eina að ræða af þeirra hálfu. Skal það rökstutt með örfáum orðum: 1. Hv. stjórnarandstæðingar hafa algerlega gefizt upp við að benda á nokkra færa leið til viðréttingar útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar, ef ekki hefði verið gerð sú breyting á skráðu gengi hinnar íslenzku krónu, sem fyrir ári síðan var framkvæmd með gengisskráningarlögunum. Hinar máttlausu tilraunir hv. 3. landsk. þm. (GÞG), að í stað gengisfellingarinnar hefði átt að taka áframhaldandi ábyrgð á verði útflutningsframleiðslunnar og leggja á stórkostlega nýja skatta og tolla til þess að greiða uppbætur, - upphæðir, er numið hefðu hundruðum milljóna króna, - hafa algerlega mistekizt, enda auðheyrt, að hv. þm. trúir ekki á þann málstað, enda allt of glöggur og fróður til þess að láta þannig blekkjast. 2. Í framhaldi af þessu og sem afleiðing þeirra ráðstafana, er hér hafa verið nefndar, er svo það, að gjaldeyrisástand bankanna gagnvart útlöndum hefur batnað síðustu mánuðina og greiðslujöfnuður hefur náðst á ríkisreikningnum árið 1950 - og raunverulega verið greitt nokkuð niður af skuldum ríkissjóðs. Stjórnarandstæðingar vilja naumast viðurkenna þessar staðreyndir og virðast lítt gleðjast yfir þeim. 3. Þá hefur það komið fram í þessum umr., að leið sú, er ríkisstj. hefur valið til aðstoðar rekstri vélbátaflotans á vertíðinni nú, er bæði hentug og líkleg til þess að ná þeim árangri, sem til er ætlazt, en það er, að útgerðarmenn og hlutarsjómenn fái sæmilegt verð fyrir aflann. Eins og margbúið er að taka fram, er svo til ætlazt, að gjaldeyrishlunnindi þau, sem bátaútvegurinn fær, verði aðeins veitt þetta ár. Sérstaklega var sjálfsagt að velja þessa aðferð fram yfir ábyrgðar- og uppbótarleiðina gömlu, þar sem tryggt er jafnhliða, að hægt er að stórauka innflutning af flestum helztu nauðsynjavörum og það svo, að takast megi að safna verulegum vörubirgðum, en það er eina vörn gegn því að fyrirbyggja okur og svartamarkaðsbrask. 4. Atriði, sem greinilega hefur komið fram í þessum umræðum, er það grip stjórnarandstæðinga, að allar ráðstafanir ríkisstj. þetta s.l. ár hefðu valdið og stefndu til vaxandi atvinnuleysis. Þetta hefur svo algerlega snúizt við í þessum umræðum, að nú má öllum vera ljóst, að ef aðgerðarleysi það og hræðsla, sem komið hefur fram í öllu skrafi hv. ræðumanna Alþfl., hefði fengið að ráða, - þ. e., siglt hefði verið áfram uppbóta- og ábyrgðarleiðina varðandi erfiðleika bátaútvegsins, - þá væri komið hér miklu geigvænlegra atvinnuleysi en nú er. Einmitt ráðstafanir ríkisstj., gengisfelling fyrir því nær ári og þær ráðstafanir, sem nú er verið að framkvæma, hafa unnið gegn atvinnuleysinu. Það er úrræðaleysi stjórnarandstæðinga og ótti við að ráðast gegn erfiðleikunum, sem veldur þessari algerlega neikvæðu afstöðu þeirra og gerir það að verkum, að fólk tekur lítið mark á rausi þeirra. - Svo álíta þessir menn, að það eitt nægi að heimta kaup greitt samkvæmt mánaðarlegri vísitölu, þótt allir hugsandi menn viti, að slíkt er stórhættulegt fyrir allt atvinnu- og fjármálalíf þjóðarinnar og leiðir beint til aukins atvinnuleysis og kæmi skjótt fram sem færri vinnustundir, þótt einhver kauphækkun fengist. Þessi atriði, sem hér hafa verið nefnd, virðast mér einkenna þessar útvarpsumræður mest, en margt fleira mætti til tína, ef tími leyfði. Árásir stjórnarandstæðinga hafa verið marghraktar og þeir gefizt algerlega upp við að benda á neinar færar leiðir, aðrar en þær, sem farnar voru. Hitt skal svo viðurkennt, að margháttaðir erfiðleikar blasa við fram undan. Það var ekki blómlegt um að litast, þegar núv. ríkisstj. tók við fyrir tæpu ári. Hrynjandi atvinnuvegir, sem voru að stöðvast, févana og hálfgjaldþrota ríkissjóður. Þótt nokkuð hafi lagazt á þessu ári, þá er þó engum eins ljóst og ríkisstj., hve erfitt og vandasamt verk er fram undan. Þess vegna vill hún athuga allar skynsamlegar tillögur, sem fram koma og til viðréttingar gætu orðið, hvaðan sem þær koma. Hitt hefur svo vakið furðu mína, hve lítið hefur örlað á slíkum nýjum tillögum frá stjórnarandstæðingum. Það getur naumast af öðru stafað en því, að ekki sé auðvelt að benda á önnur úrræði til umbóta en tekin hafa verið. Stjórnarandstaðan hér á Alþingi hefur, svo sem venjulegt er, komið fram sem ákærandi. Þótt málsókn hennar hafi léttvæg verið, hefur það alls ekki stafað af viljaleysi, það munuð þið hafa heyrt. Óhætt mun ykkur, hlustendur, að treysta því, að hún hefur ekkert undan dregið af því, er hún hafði yfir að ráða. Hún hefur lýst óánægju í ýmsum efnum. En hver er að fullu ánægður? Hver vildi ekki t. d., að þjóðin hefði ekki þurft á stuðningi annarra þjóða að halda? En ef stjórnarandstaðan hefur ekki fram að leggja tillögur til þess að bæta úr því, sem er óánægjuefni, þá eru aðfinnslur hennar aðeins viðurkenning á því, að gert hefur verið það, sem eftir atvikum hefur verið hægt að gera. Ég er síðastur ræðumanna hér í kvöld og mun nú senn láta máli mínu lokið. En um leið og ég lýk máli mínu, leyfi ég mér að skora á alla útvarpshlustendur að sleppa öllum flokkslegum hleypidómum, en vega og meta sem góðir, þjóðhollir Íslendingar rök þau, er fram hafa verið lögð í þessum umræðum. Gerið ykkur rökstutt álit um vandamál þau, sem þjóð okkar hefur að höndum borið síðustu ár, og dæmið sem hlutlausir dómarar eiga að gera. Ríkisstj. kvíðir ekki dómi slíkra dómenda. Ég vil svo í nafni allra þeirra, er tekið hafa þátt í þessum útvarpsumræðum, þakka þeim, er hlýtt hafa, og þótt margt hafi á milli borið, þá veit ég, að fyrir hönd okkar allra get ég sagt: Hamingjan veri með íslenzku þjóðinni.



Herra forseti. Það er alllangt síðan þetta mál var til umr. hér í hæstv. Alþ. Í framsöguræðu minni um málið vakti ég athygli á því, hve mjög útgjöld hafa mörg undanfarin ár farið fram úr áætlun og nefndi þar til nokkur dæmi. Hv. þm. Vestm. sá ástæðu til að svara þessari ræðu minni, og virtist mér ræða hans vera sambland af afsökunum hans sem fyrrv. fjmrh. og ásökunum í garð fjvn. Þegar umr. var frestað, var ég byrjaður að svara ræðu hv. þm., og skal ég nú halda áfram þar, sem frá var horfið, en ég geri ráð fyrir, þar sem svo langt er um liðið síðan málið var til umr., að það geti komið fyrir endurtekningar. - Hv. þm. Vestm. sagði m.a., að spekingarnir í fjvn. hefðu skorið niður augljós útgjöld og beitt til þess einræði. Þetta er alvarleg ásökun, ef sönn væri, og ég taldi ástæðu til þess að athuga dálítið frv. að fjárl. fyrir árið 1948 og fjárlögin fyrir sama ár og gerði nokkurn samanburð á þeim breyt., sem höfðu orðið á frv., og vil ég leyfa mér að skýra frá því, sem þar kom í ljós. Ef borið er saman fjárlfrv. fyrir árið 1948 og fjárlögin fyrir sama ár, þá kemur þetta í ljós: 7., 8. og 9. gr. frv. eru samþ. óbreyttar. 10. gr. er samþ. með 77 þús. kr. hækkun. 11. gr. A., þar er 20 þús. kr. lækkun, og er það áætlaður kostnaður við útgáfu dóma. 11. gr. B., þar á sér stað 160 þús. kr. lækkun og af þeirri upphæð er 144 þús. kr., sem frv. ráðgerði halla á skipaskoðun ríkisins, en fjvn. taldi ástæðu til að vænta þess, að sú stofnun bæri sig fjárhagslega. Auk þess lagði fjvn. til samtals um 16 þús. kr. lækkun á kostnaði við alls konar afurðamat, þetta er samtals 160 þús. kr. - 11. gr. C., þar er lækkun frá frv. um 5 þús. kr., og var þar felld niður fjárveiting til nýbyggingarsjóðsnefndar, sem fjvn. gerði ráð fyrir, að væri ekki svo nauðsynleg fjárveiting, eins og komið var. 11. gr. D. er samþ. óbreytt. - Á 12. gr. er samþ. 97 þús. kr. hækkun. - 13. gr. A. er 4.970 þús. kr. hækkun frá frv. 13. gr. B. er 442 þús. kr. hækkun. 13. gr. C. er 1723 þús. kr. hækkun. 13. gr. D. er 485 þús. kr. lækkun. Þar var gerð lækkun á rekstrarkostnaði flugvalla, sem sýndi sig að gat staðizt. En ef við athugum fjáraukalagafrv., þá er þessi gr. þar með 657 þús. kr. umframgreiðslu, og við nánari athugun kemur í ljós, að 526 þús. kr. af þessari upphæð er vegna útgjalda, sem ekki eru í áætlun fjárlfrv. og þar af leiðandi ekki í fjárl. - 14. gr. A. er samþ. óbreytt. 14. gr. B. er samþ. með 630 þús. kr. hækkun. - 15. gr. A. er samþ. með 83 þús. kr. hækkun. 15. gr. B. er óbreytt. - 16. gr. A. er með 5 þús. kr. hækkun. 16. gr. B. er með 1511 þús. kr. lækkun, þar af aðalupphæðin 1500 þús. kr. færsla milli greina, en það var fjárveiting til Samábyrgðarinnar, sem þótti eiga heima á 20. gr. 16. gr. C. er óbreytt. 16. gr. D. er 1065 þús. kr. hækkun. - 17. gr. er lækkun 260 þús. kr. Á einum lið á þessari gr. var lækkun 500 þús. kr., meðlag með börnum erlendra manna, og sú lækkun stóðst svo að segja alveg, en aftur eru ýmsar hækkanir á gr. 240 þús. kr., þannig að raunveruleg lækkun var 260 þús. kr. - 18. gr. var samþ. með 55 þús. kr. hækkun. - 19. gr. samþ. óbreytt. - 20. gr. samþ. með 1345 þús. kr. lækkun. Það var undantekningarlaust lækkun á fjárveitingum til ýmissa framkvæmda á vegum ríkisins, svo sem til ríkisspítalanna, til byggingar menntaskólans í Reykjavík og til Skálholtsskóla, og við athugun kemur í ljós, að sumar þessar fjárveitingar, sem samþ. voru í fjárl., voru ekki notaðar, svo lækkunin virtist ekki hafa komið að sök. Samtals hafa lækkanir verið nál. 3.786 þús. kr., en hækkanir nál. 9.117 þús. kr., og sést af því, að það er síður en svo, að fjvn. hafi í blindni skorið niður nokkra fjárveitingu eða útgjöld á þessum umræddu fjárl. Það eina, sem mætti segja, að kæmi í ljós, er það, að lækkanirnar á 11. gr., 185 þús. kr., standast ekki, en benda má á það, að það er lítill hluti af þeim 41/2 millj. kr., sem þessi gr. fer fram úr áætlun, og ég er sannfærður um það, að ýmsir þessir liðir, sem fjvn. samþ. að lækka á 11. gr., hefðu ekki verið lækkaðir, ef þáv. fjmrh. hefði óskað eftir og gefið upplýsingar til n. um, að ógerlegt væri að skera niður þau útgjöld. Síðan ég kom í fjvn. hef ég aldrei orðið var við, að fjvn. hafi ekki haft sjálfsagða löngun til þess að starfa í samráði við hvern þann fjmrh., sem þá hefur farið með völd. Ef nokkru er undan að kvarta, sem ég er ekki að gera, þá er frekar hægt að segja, að fjmrh. hafi ekki ævinlega verið í sambandi við fjvn. eins og æskilegt hefði verið og betur hefði farið á. Ég held þess vegna, að það séu staðlausir stafir, að fjvn. hafi í blindni skorið niður augljós útgjöld, þegar hún hafði til meðferðar fjárlfrv. 1948. - Að fjvn. hafi beitt einræði í málum, það er náttúrlega út af fyrir sig broslegt, því að ef litið er eingöngu á það, þá er öll fjvn., ef hún stæði saman sem einn maður, ekki einu sinni 1/5 af Alþ., svo að hún hefur ekki aðstöðu til að beita einræði í meðferð þeirra mála, sem til hennar er vísað. Hv. þm. Vestm. sagði, að það væri auðvitað erfitt að áætla útgjöld, því að margt í fjárlagaútgjöldum væri áætlunarupphæðir, og nefndi hann t.d. jarðræktarstyrkinn og viðhald vega. Þetta er alveg rétt, og ég tók það fram í framsöguræðu minni, að það væri vitað mál, að það væri oft vandkvæðum bundið að hitta nákvæmlega á raunverulegu upphæðina í hverju tilfelli. En ef við athugum fyrir árið 1948 þessar 2 áætlunarupphæðir, sem hv. þm. Vestm. nefndi sem dæmi, svo sem áætlunina um jarðræktarstyrkinn, þá kemur í ljós, að í frv. til fjárl. fyrir þetta ár gerir fjmrh. ráð fyrir því, að þessi útgjöld verði 21/2 millj. kr., en á fjárl. eru þau áætluð 3 millj. kr. Því segi ég, að fjvn. hefur ekki stutt að því að skera í blindni niður eða draga fjöður yfir augljós útgjöld, og ég vil bæta því við, að fjvn. hafði mikla tilhneigingu til að áætla upphæðina hærri, vegna þess að það hafði sýnt sig á undanförnum árum, að þessi útgjaldaliður hafði farið fram úr 3 millj. kr. En við 3 millj. kr. var látið sitja, og ég hygg, að það hafi frekar staðið á þáv. ríkisstj. að taka til greina hærri upphæð en fjvn., en þó er það svo að þessi útgjaldaliður, sem að tilhlutan fjvn. var færður á fjárl. upp í 3 millj., hefur reynzt 3,6 millj. árið 1948, svo að ekki hefur fjvn. þar farið spillandi höndum um verkefni sitt. - Þá er sömu söguna að segja um hinn liðinn, sem hv. þm. Vestm. nefndi, viðhald á vegum. Á fjárlfrv. fyrir árið 1948 voru þau útgjöld áætluð 9 millj., og var það samþ. í fjárl. Það var ekki gert ráð fyrir því að áætla þessi útgjöld hærri, en ég hygg, að það sé ekki ofsagt, að fjvn. hafi haft mjög mikla tilhneigingu til þess að áætla þessi útgjöld 11 millj., eða 2 millj. hærri en í frv. En ríkisstj. vildi ekki ganga inn á slíkt, og fjvn. taldi, að við svo búið yrði að sitja. Hv. þm. Vestm. taldi, að ég hefði haldið því fram, að það mætti ekki eiga sér stað að nokkrum stafkrók væri breytt frá fjárl., þegar til útgjaldanna kæmi. Þetta er náttúrlega ranghermi. Ég hélt því fram og vakti athygli á því, hvað það væri fjarrí öllu lagi, að útgjöld færu svo langt fram úr áætlun eins og raun ber vitni, en tók fram, að vitanlega yrði aldrei komizt hjá fjáraukalögum. Hafði ég þar að sjálfsögðu m. a. í huga 22. gr. fjárl., útgjöld samkv. ýmsum l., sem samþ. eru, og síðast en ekki sízt það, að það er aldrei hægt að gera ráð fyrir því að taka í áætlun fjárl. nákvæmlega þá upphæð, sem nauðsyn ber til í hverju tilfelli að greiða. En ég lagði áherzlu á, að það hlyti að vera hægt að komast í flestum tilfellum nálægt því sanna um útgjöld einstakra liða, ekki sízt ef nægilega er byggt á reynslu undanfarinna ára, og undir öllum kringumstæðum taldi ég, að það sé mjög auðvelt að komast a.m.k. nær áætlunum heldur en hefur verið í fjárl. fyrir árið 1948. Ég vil nefna dæmi, sem ég gat um í framsöguræðu minni. Það er 11. gr., þar sem útgjöldin fara 41/2 millj. fram úr áætlun fjárl., eða um 25%. Ég tók það fram þá, að ég væri ekki með neinar ásakanir á hendur einstökum aðilum, ég tel þetta miklu alvarlegra mál en að ástæða sé til að taka þetta persónulega. Ég vildi vekja athygli á því, hvað það er varhugavert að viðhafa slík vinnubrögð. Það kann að vera að einhverju leyti fjvn. að kenna, en þó vil ég ekki kannast við það, að hún hafi ekki farið eftir þeim gögnum, sem fyrir hafa legið, og reynt að fá það sannasta út úr hverju atriði sem hægt var. Hv. þm. Vestm. taldi það aukaatriði, í hvaða formi fjáraukalög væru lögð fyrir Alþ. Það er nú svo, að fjvn. telur það ekki aukaatriði, hvort t.d. á 20. gr. fjárlaga 1948 komi 62 millj. eða rúmar 73 millj., sem mundi vera á þeirri gr., ef sú aðferð um uppbyggingu fjáraukalaga hefði verið viðhöfð, sem fjvn. leggur áherzlu á að sé notuð, m.ö.o., hún ætlast til, að sú raunverulega umframgreiðsla komi fram, án þess að þær séu lækkaðar með því, sem kannske hefur tekizt að spara á einhverjum öðrum lið í sömu gr. Hún lítur svo á, að þó fjmrh. hafi tekizt annaðhvort að losna við ákveðin útgjöld eða draga úr þeim, þá hafi hann ekki heimild til þess að ráðstafa því fé til annarra hluta, öðruvísi en að á eftir komi samþykkt Alþ. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð mín miklu fleiri og skal ekki ræða um þetta mál í þeim anda, sem mér virtist hv. þm. Vestm. hafa tilhneigingin til að færa málið inn á. En ég vil enn vekja athygli á því, sem ég taldi í framsöguræðu minni aðalatriði málsins, þ.e.: Á það að vera ríkjandi venja áfram, að það þyki raunverulega engum tíðindum sæta, þótt útgjöld ríkisins fari jafnvel 40–50% fram úr áætlun fjárl. og þessar stóru umframgreiðslur liggi svo ekki fyrir Alþ. til samþykktar fyrr en 2–4 árum eftir að þessar greiðslur hafa átt sér stað? Þetta er aðalatriði málsins og það, sem ég vildi vekja athygli á með framsöguræðu minni.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur látið þau orð falla, að það væri ekki viðeigandi að ræða mikið fjáraukalög í sameinuðu þingi. En ég vænti þess, að hann leyfi umr., því að landsreikningurinn fyrir sama ár er til umr. í Ed. og hann hefur talið að þessar umr. og deiluatriði eigi að fara fram undir þeim umr., en forseti Ed. er á gagnstæðri skoðun, því að hann álítur, að umr. um landsreikninginn eigi að fara fram í sameinuðu þingi, og meðan forsetarnir koma sér ekki saman um það atriði, þá vænti ég þess, að hæstv. forseti sameinaðs þings leyfi umr. um þetta mál. Annars skal ég ekki tefja mjög mikið, því að hv. frsm. hefur tekið fram nokkuð af því, sem ég hafði ætlað að segja. Ég stóð upp vegna þeirra ummæla frá hv. þm. Vestm., að aukagreiðslur fjárl. stöfuðu af einræðisstefnu fjvn. og að fjvn. hefði á þessu ári og oftar beitt því einræði við afgreiðslu fjárl. að skera niður af handahófi fjárl. þvert ofan í vilja ráðh., og af því stafi þær umframgreiðslur, sem átt hafi sér stað. Ég veit, að hv. þm. Vestm. mælir þetta ekki af því, að hann telji að þetta sé hið raunverulega, heldur er þetta misskilningur, sem ég vildi leiðrétta. Síðan ég tók við formennsku í fjvn. 1945, þá hef ég m.a. haft samvinnu við hann sem fjmrh., og ég veit ekki til, að á því tímabili öllu, sem hann var fjmrh., hafi komið fram nema 2 atriði, sem deilt var um við hann af fjvn. Annað atriðið var það, að hann sem fjmrh. óskaði eftir því, að gerð væri ein breyt. á till. fjvn., svo að skipti tugum, ef ekki hundruðum þúsunda, þar sem ákveðið er að skera niður um 15% útgjöld til verklegra framkvæmda, og átti að gera þær breyt. á sérhverjum lið. Þetta gat ég ekki fallizt á. En þessi ágreiningur stafaði mest af því, að er þáv. ríkisstj. settist að völdum, sendi hún fjvn. lista um 10 millj. kr. útgjöld. Ég gerði mitt ýtrasta til þess að fá hæstv. þáv. ráðh. til að falla frá þessum kröfum, og ég vil segja hæstv. þáv. fjmrh. það til hróss, að hann lagði mikla vinnu í það að fá samkomulag um þetta atriði. - Ástæðan fyrir þessum auknu útgjöldum er sú, að í tíð hv. þm. Vestm. sem fjmrh. hygg ég, að ekki hafi ríkt það samkomulag í ríkisstj., sem nú ríkir, en ég vil engan veginn saka hv. þm. Vestm. fyrir það, því að þá var ekki til að dreifa þeirri sömu ábyrgðartilfinningu í Framsfl. um afgreiðslu fjárl. eins og nú er, og auðvitað kom „einræðisstefna“ fjvn. ekki til greina í þessu sambandi. - Ég vil benda á, að í fjvn. urðu einmitt hörð átök milli þm. Vestm. og hæstv. núv. fjmrh. um framlag til landhelgisgæzlunnar, og gerði þá nefndin allt, sem í hennar valdi stóð, til þess að sætta þessa deiluaðila. En ef Framsfl. hefði þá haft sömu ábyrgðartilfinningu í þessum málum og hann hefur nú, þá hefði aldrei komið til þessarar deilu, og mætti taka fleiri slík dæmi. Annað atriði, þar sem kom til ágreinings milli mín og ríkisstj., var, er þessi fjárlög voru afgr. Þá lá frv. hér í Sþ. í 8 daga, áður en um það voru greidd atkv. til 3. umr., af því að gerð var sú krafa til mín, að fjvn. tæki aftur 80 till. af 160, sem fjvn. bar fram, og lá allt til grundvallar þessu annað en það að spara útgjöld. Ég játa, að ég setti mig á móti slíkum óskum, og ég hygg nú, að flestir viðurkenni, að það hafi verið rétt. Ég þykist alltaf hafa reynt að komast að samkomulagi í fjvn. við hvern þann fjmrh., sem að völdum situr, og þykir mér rétt að láta það koma hér fram út af ummælum hv. þm. Vestm. Ég man, að deilt var lengi um það, hvort setja ætti í fjárlög 1.000.000 kr. í bindindishallir, norrænuhallir o.s.frv., og fyrir skilning hæstv. þáv. fjmrh. var komizt að samkomulagi um að fella þetta burt úr fjárl. og sett í staðinn fjárhæð til að byggja hafnir í landinu, og býst ég ekki við, að nokkur maður sjái eftir því, að svo var gert. Um þetta urðu mikil átök milli mín og hæstv. þáv. ráðh., en á því átti hann enga sök, heldur var hann þvingaður af ráðandi mönnum í Framsfl. Ég skal svo ekki ræða þetta nánar, en ég tel, að ástæðan fyrir því, að greiddar voru 40 millj. kr. fram yfir það, sem áætlað var í fjárl. í 1.–19. gr., stafi af því, að þá ríkti ekki það samkomulag og sú ábyrgðartilfinning í ríkisstj. sem nú, og var þetta engan veginn hæstv. þáv. fjmrh. eða Sjálfstfl. að kenna.

Forseti (JPálm): Út af þeirri aths., sem fram hefur komið, vil ég segja, að afgreiðsla fjáraukal. hafi venjulega verið skoðuð sem hreint formsmál, því að auðvitað er ríkisreikningurinn aðalatriðið, og það var fyrir óaðgæzlu, er fjárlögin voru sett í Sþ., að ríkisreikningarnir voru ekki látnir fylgja með.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónason) : Herra forseti. Till. þá, sem hér um ræðir, tók fjvn. fyrst fyrir skömmu eftir að Alþ. kom saman aftur, - eða á fyrsta fundi sínum eftir þinghlé, en henni hafði verið vísað til n. 8. jan. Nefndinni þótti rétt að senda till. til umsagnar skuldaskilasjóðs og Alþýðusambands Íslands. Óskaði n. fyrst og fremst að fá upplýst eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi, hve hárri upphæð óinnleystar sjóveðskröfur næmu, sem til hafa orðið á sumarsíldveiðunum árin 1949 og '50, með sundurliðun fyrir hvort ár. - Í öðru lagi, hve hárri upphæð aðrar óinnheimtar sjóveðskröfur næmu, sem borizt höfðu í sambandi við skuldaskilin, og í þriðja lagi, hvort ekki mætti treysta því, að allar þessar kröfur verði greiddar í sambandi við skuldaskilin og hvað gert væri ráð fyrir, að langur tími liði, þar til greiðslan gæti farið fram. Nefndin taldi sig ekki geta afgr. þessa till., fyrr en svörin við þessum spurningum hefðu borizt henni, og óskaði því eftir, að svörin bærust ekki síðar en 25. jan.; enda var þá úti sá frestur, sem auglýstur hafði verið til þess að leggja inn kröfur. Svörin bárust svo nefndinni frá báðum þessum aðilum 20. jan. og voru lesin upp á næsta fundi hennar, 23. s. m. Einn nm. (ÁS) óskaði eftir, að málið yrði afgr. samstundis á þann veg, að þáltill. yrði samþ. óbreytt. Á þetta gat meiri hl. n. ekki fallizt og vildi láta fresta málinu, þar til frekari upplýsingar lægju fyrir frá stjórn skuldaskilasjóðs, sem væntanlegar voru skömmu eftir 25. jan. Þann 7. febr. gefur svo minni hl. n. (ÁS) út sérstakt nál. á þskj. 643, öllum til undrunar, og tekur þar fram, að meiri hl. n. vilji láta fella till. Eru þessi ummæli minni hl. byggð á algerum misskilningi og alveg tilefnislaus. Var honum bent á þetta á fundi og þess vænzt, að hann leiðrétti það, sem hann hafði sagt á þskj. 643 ásamt 6. landsk. Þykir mér rétt að taka þetta fram og leiðrétta þá villu, að meiri hl. n. hefði viljað afgreiða málið á þann hátt að fella það. Að loknum þeim fresti, sem ákveðinn hafði verið til að lýsa skuldakröfum, aflaði n. sér enn upplýsinga frá stjórn skuldaskilasjóðs, og fékk þá upplýst eftirfarandi: Í fyrsta lagi hafði stjórn sjóðsins enn orðið að framlengja frest til þess að lýsa skuldakröfum, þar sem innkomnar kröfur voru ekki í samræmi við innsenda reikninga útvegsmanna. Í öðru lagi er fyrst hægt að bera saman innsendar kröfur og reikninga til þess að sannprófa þannig, hvort kröfurnar séu réttar, eftir að frestur sá, sem nú hefur verið gefinn, er útrunninn. Fyrr en því verki er lokið, er ekki hægt að segja neitt um það með vissu, hve hárri upphæð ógreiddar sjóveðskröfur nema. En það er frumskilyrði fyrir því, að hægt sé að greiða kröfurnar, að vitað sé um, hvort þær séu réttmætar, hver sé eigandi þeirra og hversu há upphæðin er. En um þessi atriði liggur ekkert ljóst fyrir enn þá. Einnig fékk n. þær upplýsingar hjá sjóðsstjórninni, að hún muni gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að vinna úr þessum gögnum, jafnskjótt og þau liggja fyrir, og bráða uppgjöri og greiðslum, og væntir þess, að því geti orðið lokið fyrir 1. júlí n. k. Með lögum nr. 120/1950, um aðstoð til útvegsmanna, er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður aðstoði útvegsmenn til þess að semja um skuldir bátaútvegsins og greiða þær, og eru þar meðtaldar sjóveðskröfur. Skal þessu lokið fyrir 1. júlí n. k. Eins og að framan greinir, hefur sjóðsstjórnin gert allt, sem unnt er, til þess að fá yfirlit yfir, hve mikil skuld er ógreidd, og á hvorki nefndin né ríkisstj. sök á þeim drætti, sem orðið hefur, því að tafir þær, sem á hafa orðið, eru eingöngu því að kenna, að kröfunum hefur ekki verið lýst að fullu á hinum auglýsta tíma. Nefndin hefur fengið þær upplýsingar, að kauptrygging að frádregnum aflahlut á 99 skipum árið 1949 var 2.75 millj. og að greitt hafi verið upp í þá upphæð 2.2 millj. - eða 80%. Hins vegar liggja engar upplýsingar fyrir um það, hvort mismunurinn, ½ millj. kr., hefur verið greiddur af útvegsmönnum eða er enn ógreiddur, né um hitt, hvort um aðrar og frelsari sjóveðskröfur hefur verið að ræða á því ári eða hvort þær hafi verið greiddar. En upplýsingar um þetta áttu að koma fram í sambandi við eftirlýstar skuldir. Nú er vitað, að skipshafnir eiga forgangsrétt í skipi til tryggingar kaupi, en hins vegar liggur ekkert fyrir um það, að hve miklu leyti hann hefur verið tryggður skipshöfnum. Hins vegar er líka vitað, að sjómenn gátu ekki gengið að bátunum vegna löggjafar, en þeir gátu lýst kröfum sínum og tryggt sér rétt sinn. En hvort þeir hafi gert það, eru engar skýrslur til um. Nefndin lítur svo á, að það muni ekki flýta fyrir málinu, þótt það verði tekið úr höndum skuldaskilasjóðs, heldur sé bezt að láta hann ljúka því fyrir 1. júlí. Það er ljóst af bréfi Alþýðusambands Íslands, dags. 18. jan., að því er algerlega ókunnugt um þessi mál og veit ekki um upphæð ógreiddra launa, sem tryggð eru með sjóveðskröfum, og hefði þó mátt vænta þess, að þetta stéttarfélag gæti gefið nokkrar upplýsingar um þetta atriði sérstaklega. Nefndinni er ljós nauðsyn þess, að úr þessum vandræðum verði eins fljótt greitt og auðið er, svo að sjómenn fái laun sín greidd eins fljótt og hægt er. Hún væntir þess annars vegar, að sjóðsstjórnin uppfylli loforð sín um að hraða uppgjörinu, og verði það ekki síðar en 1. júlí, og hins vegar að ríkisstj. sjái svo um, að nægilegt fé verði fyrir hendi til þess að greiða sjómönnum. Þetta eru þá niðurstöður nefndarinnar, og leggur hún til, að till. verði afgr. með breyt. á þskj. 716, sem hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta : „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að innköllun skulda í sambandi við skuldaskil bátaútvegsins og uppgjöri verði hraðað svo sem frekast er unnt og handbært verði nauðsynlegt fé til þess að greiða viðurkenndar sjóveðskröfur jafnskjótt og uppgjör liggur fyrir hjá stjórn skuldaskilasjóðsins.“ - Fyrirsögnin skuli svo breytast í samræmi við þessa breyt. og orðast svo: „ Till. til þál. um uppgjör og greiðslur á sjóveðskröfum sjómanna.“ Við nefndarmenn meiri hl. teljum því, að sé þessi háttur hafður á, þá muni því takmarki náð tímanlega, að greiddar verði allar sjóveðskröfur sjómanna, og það fyrir 1. júlí n. k. Ég hef ekki séð ástæðu til að birta í nál. meiri hl. bréfið frá stjórn skuldaskilasjóðs, vegna þess að það er birt með nál. minni hl. á þskj. 643. Á því þskj. er einnig birtur sem fylgiskjal II útdráttur úr dómsbók í sambandi við kröfu Guðjóns Sigurðssonar á hendur eigendum l/v Huginn R. E. 83. Ég get raunar ekki skilið, hvers vegna verið er að blanda þessu inn í þetta mál, sem hér liggur fyrir, og ég vildi gjarnan fá að heyra ástæðurnar fyrir því, að þessi dómur er tekinn hér upp, hjá hv. frsm. minni hl. Það er vitað, að eigendur Hugins sóttu um aðstoð til skuldaskilanefndarinnar af því fé, sem veitt var til bátaútvegsins í þessu skyni, en þeirri beiðni var vísað frá með þeim forsendum, að þeir gerðu ekki bátinn sjálfir út. Það er einnig vitað, að leigjendurnir sóttu líka um aðstoð, en þeim var synjað um hana vegna þess, að þeir áttu ekki skipið. Þannig get ég ekki séð, að þetta mál eigi nokkuð skylt við það mál, sem við erum að ræða um. Það væri þá eingöngu, að fylgiskjalið ætti að sýna það, að aðrir gætu farið eins að og lagt sínar kröfur fram, en að öðru leyti sé ég ekki, að þetta skjal hafi nokkra þýðingu í sambandi við þá till., sem við erum að ræða. En ég vænti skýringar frá hv. frsm. minni hl. um þetta atriði. Ég mun svo ekki ræða þetta mál frekar, en legg til, að þáltill. verði samþ. með þeim breytingum, sem prentaðar eru á þskj. 716.

Frsm. minni hl. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég vildi byrja á að drepa lítillega á það, sem kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. og kemur einnig fram í nál. meiri hl. á þskj. 716, að ég hefði verið ósanngjarn að gefa út nál. í ósamræmi við gerðir fundar fjvn. Þessari till. var vísað til fjvn. 8. jan. s. l. og tekin fyrir á fundi þann 16., og virtust þá allir sammála um að senda hana til umsagnar til stjórnar skuldaskilasjóðs og til Alþýðusambands Íslands með óskum um svör svo fljótt sem unnt væri, eins og hv. frsm. tók fram. Þau komu svo 20. jan., og þrem dögum síðar, eða 23. jan., voru þau lesin upp á fundi fjvn. og tekin fyrir. Ég óskaði þá eftir því, að till. yrði borin upp, og það var gert og till. felld. Að vísu lét meiri hl. n. svo um mælt, að þetta væri ekki fullnaðarafgreiðsla á till. Ég beið nú með að skila mínu nál. til 7. febr., og var þá komið fram yfir þann tíma, sem hv. meiri hl. vildi bíða til með að afgreiða till. Ég skilaði því áliti mínu þá, og miðað við það, að n. hafði fellt till. hálfum mánuði fyrr og ekkert gert í því síðar, þá voru ekki horfur á, að meiri hl. ætlaði að gera málinu frekari skil. Þann 14. febr., eða 7 dögum eftir að ég skilaði mínu áliti, virtist svo komið fyrir hv. meiri hl. n., að honum þætti nú, að við svo búið mætti ekki lengur standa, og að ekki væri heppilegt að láta till. liggja þannig afgreidda, og þá var það sem óskað var eftir því, að ég leiðrétti mín ummæli. Ég spurðist þá fyrir um það, hvernig ætti að afgreiða till., en ég fékk engin svör, og þá taldi ég rétt að bíða með að leiðrétta ummæli mín, þar til sæist, hver afgreiðslan yrði. Þann 15. febr. var till. aftur tekin fyrir af meiri hl. n., og var eftirfarandi bókað um þá afgreiðslu, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem nú nýlega hefur verið samin löggjöf um skuldaskilasjóð og honum meðal annars ætlað að leysa þetta verkefni, leggur meiri hl. n. til, að till. verði afgr. með rökst. dagskrá.“ - Þetta er bókað 15. febr., eða 8 dögum eftir að ég skilaði mínu áliti. Ég verð að segja það, að það eitt að vísa málinu frá er visst form á að fella það. En svo skeður það merkilega, að meiri hl. n. breytir afstöðu sinni til málsins, og í nál., sem hann gaf út 19. febr., leggur hann til, að till. verði samþ. með nokkrum breyt., og það er þá ekki hægt að segja annað en það hafi verið erfitt að fylgjast með afstöðu meiri hl. í málinu. Þrátt fyrir þetta gaf ég út nýtt nál. ásamt hv. 6. landsk., þar sem við orðuðum afstöðu meiri hl. þannig, að hann vildi afgreiða till. í öðru formi, því að við vissum ekki nema meiri hl. breytti enn afstöðu sinni til málsins, svo undarleg sem meðferð hans hafði verið á því fram til þessa. En ég vil benda á, að það er ekki mikill eðlismunur á því að samþ. þessa brtt. og að fella þáltill. Ástæðan til þess, að ég óskaði eftir því, að till. yrði afgr. fyrr frá n., var sú, að þá lá fyrir yfirlýsing frá stjórnarflokkunum um það, að þingi færi brátt að ljúka og það helzt í janúarlokin. Það var því ekki mikill tími til stefnu, og það leit út fyrir þá, að verið væri að draga afgreiðslu hennar svo, að hún næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Í sambandi við afgreiðslu meiri hl. vildi ég benda á, að hún er þess eðlis, að hún mun sáralítið flýta fyrir lausn þessa máls, sem nauðsynlegt er að hraða sem mest, vegna þess að fjöldi síldveiðisjómanna hefur enn ekki fengið kaup sitt greitt að fullu fyrir síðustu 3 árin. Hv. frsm. meiri hl. hélt því fram, að þar sem innkomnar kröfur sjómanna væru ekki í samræmi við reikninga útgerðarmanna, þá væri sjálfsagt að bíða til 1. júlí með að greiða þær, ef allar kröfurnar skyldu vera komnar inn þá, og það væri ekkert því til fyrirstöðu, að sjómenn gætu lýst kröfum sínum. Ég vil benda á, að það hefur áður verið svipað mál fyrir Alþ., og það tók þá ekki nema stuttan tíma að safna kröfum sem þessum, og ætti það ekki að þurfa að taka lengri tíma nú, og ég sé ekki neina ástæðu til þess að geyma að greiða mönnum kröfur sínar, þangað til búið er að safna öllum þeim kröfum, sem búast má við að komi inn einhvern tíma. Að síðustu vildi ég svo svara hv. frsm. meiri hl. í sambandi við spurningu hans um fylgiskjal II, en hann sagðist ekki skilja, hvers vegna ég hefði blandað því inn í þetta mál. Hann kom þó með skýringuna sjálfur og gaf svarið, er þann sagði, að aðrir sjómenn gætu farið eins að og þessi viðkomandi aðili. Þetta er einmitt ástæðan til þess, að ég birti skjalið, til þess að sýna, að aðrir sjómenn hefðu getað farið að eins og þarna var gert. Þetta fylgiskjal er innlegg til sönnunar því, að það hefur verið gengið á rétt sjómanna með því að draga lausn þessara mála.



Herra forseti. Ég hef áður látið í ljós álit mitt á því, hve ósæmandi og ósanngjörn meðferð Alþ. hefur verið á þessum málum, þar sem það hefur meinað sjómönnum að ganga að sínum kröfum og hindrað með því, að þeir fengju kaup sitt borgað. Ég held því, að það sé nauðsynlegt að fá þetta mál afgr. á farsælan hátt hér í þinginu. Í sambandi við till. meiri hl. fjvn. vildi ég segja það, að ég álít, að n. hafi ekki athugað það nægilega, að með till. er stjórn skuldaskilasjóðs gefinn frestur til 1. júlí til að greiða þessar kröfur. Mér skildist á hv. frsm. og form. fjvn., að hann væri fullur af velvilja til þessa máls og hann teldi nauðsynlegt að afgreiða það hér á Alþ. áður en þingi lyki. Ég vildi nú benda á, að ég sé enga ástæðu fyrir stjórn skuldaskilasjóðs að draga að greiða út sjóveðskröfur, ef hún hefur gengið úr skugga um, að þær séu réttmætar, að draga að greiða þær þar til lokið er uppgjöri hinna ýmsu fyrirtækja, eins og hv. meiri hl. fjvn. leggur til með sinni till. Í sambandi við það, að það er vandalaust að gera upp á milli hins almenna uppgjörs hjá stjórn skuldaskilasjóðs og kröfulýsinga fyrir sjóveðskröfum, þá hefur mér komið til hugar að leggja fram skriflega brtt. við brtt. meiri hl. n., þannig að endir till., eins og hann er í þskj. 716, breytist, og verði till. þá orðuð þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hlutast til um, að innköllun skulda í sambandi við skuldaskil bátaútvegsins og uppgjöri verði hraðað svo sem frekast er unnt og handbært verði nauðsynlegt fé til þess að greiða viðurkenndar sjóveðskröfur jafnskjótt og kröfulýsingar hafa borizt stjórn skuldaskilasjóðs fyrir greiðslukröfum, er hún metur gildar.“ - Það er búið að fara þannig að með þessar sjóveðskröfur, að það er búið að lýsa þeim a. m. k. tvisvar sinnum, og ef rétt segir í fskj. II á þskj. 643, þá hefur a. m. k. ein aðstoðarbeiðni glatazt, og má vera, að þær séu fleiri, sem hafa glatazt. Nú virðist mér það ætti að vera auðvelt fyrir stjórn skuldaskilasjóðs að gefa upp þau fyrirtæki, sem ekki koma til greina með aðstoð, svo að sjómenn geti gengið að kröfum sínum hjá þeim. Og það hlýtur að vera hægt að komast hjá því að fara þannig með sjóveðskröfurnar, að þær séu orðnar árs gamlar, er þeim er sinnt. Ég vil benda á, að það er mjög hættulegt fyrir þjóðina og sérstaklega fyrir útgerðina, ef greiðsla á þessum kröfum dregst, þar sem það gæti orðið til þess, að erfitt yrði fyrir þá, sem vildu reyna síldveiði í sumar, að fá menn á bátana. Það yrði því mjög mikil hætta á, að síldveiðiflotinn stöðvaðist, ef þessu uppgjöri verður ekki lokið fyrir 1. júlí. Ég vænti þess svo, að hv. meiri hl. fjvn. geti fallizt á breyt., sem gengi í þá átt, sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Ég þarf raunar ekki að svara hv. 8. landsk., því að mestöll ræða hans gekk út á það að afsaka framhleypni sína, er hann gaf út nál. í ósamræmi við gerðir fjvn. Annars er honum vel kunnugt um það, að hann minntist aldrei á þessi atriði í fjvn., sem hann afsakaði sig nú með, og við nm. urðum aldrei varir við aths. frá honum í þá átt. En það var eðlilegt, að meiri hl. vildi fá þær upplýsingar, sem nauðsynlegar voru til þess að hægt væri að afgreiða málið, áður en hann gæfi út sitt nál. Hitt er svo afar undarlegt, að þeir, sem þykjast vera fullir áhuga fyrir þessu máli, skuli ekki hafa neina hugmynd um, hve mikið er búið að greiða af þessum skuldum. Þeir tala um, að sjómenn hafi verið sviknir um sitt kaup þrjú síðustu árin. Þetta eru bara blekkingar og ekkert annað. Það er sýnilega búið að greiða mikinn hluta sjóveðskrafnanna frá 1949, en um óinnleystar sjóveðskröfur frá sumrinu 1950 eru engar upplýsingar til. Það þýðir því ekki að halda því fram, að sjómenn hafi verið sviknir um laun sín í 3 síðustu ár, og ég vil benda á, að þetta er að miklu leyti sjómönnunum sjálfum að kenna, þar sem þeir hafa ekki lýst eftir sínum kröfum. Stéttarsambönd þessara manna vita einu sinni ekki, hve miklar þessar óinnleystu sjóveðskröfur eru, og þeir menn hér á Alþ., sem gaspra mjög um þessi mál, hafa enn síður hugmynd um það. Formaður stjórnar skuldaskilasjóðs tilkynnti mér, að stjórnin vissi ekkert um, hve þessar kröfur næmu hárri upphæð frá sumrinu 1950. Hv. frsm. minni hl. sagði, að við hefðum verið að draga málið á langinn, til þess að það næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Ég vil vísa þessum ummælum algerlega á bug, og ég veit ekki, hvaðan honum kemur heimild til að slá slíku fram. Enda hefði hann þá getað krafizt þess, að málið yrði tekið hér upp á þinginu. Sannleikurinn er sá, að þetta er of alvarlegt mál til þess, að hægt sé að gera það að pólitísku deilumáli hér á Alþ. Þá sagði hv. frsm. minni hl., að fskj. II væri innlegg til sönnunar því, að sjómenn hefðu verið sviknir um sitt kaup. Sannleikurinn er sá, að með þetta mál var farið mjög einkennilega af skilanefndinni, þar sem mönnunum var neitað um aðstoð vegna þess, að þeir áttu ekki skipin, sem þeir gerðu út, og eigendurnir fengu heldur enga aðstoð vegna þess, að þeir gerðu ekki sjálfir út skipin. Þessir menn hafa því orðið verst úti. En ég get þó upplýst, að þessar kröfur allar hafa ekki farið yfir 20 þús. krónur, eða um eitt þúsund á mann. Skipstjórinn tók sér það vald að taka af leigunni og borga skipshöfninni með því fé í heimildarleysi, því að aflahluturinn er ekki í veði, þótt skipið sé það. Þetta var ekki gert að ágreiningi á milli skipstjórans og eigendanna, en það var engin heimild til að fara svo að. Það var hins vegar hægt fyrir þessa aðila að ganga að skipinu eftir að dómur var fallinn, þótt þeir gætu ekki selt það. - Annars mun ég ekki ræða frekar við hv. frsm. minni hl., en ég vil hins vegar snúa mér að hv. þm. Ísaf., því að við hann er þó hægt að ræða um þessi mál. Ég get vel skilið, að það væri réttara að breyta niðurlagi brtt. í þeim tilgangi að fá hana skýrari, og skal ég gjarnan hafa samráð við hann um þetta atriði. En þegar sagt er í till. „jafnskjótt og uppgjör liggur fyrir“, þá hygg ég, að í því felist það, sem hv. þm. vill láta koma fram. Ég sé ekki ástæðu til að bíða með að greiða þær kröfur, sem viðurkenndar eru, og ég hygg, að þar sé meira um framkvæmdaratriði að ræða. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að óvefengjanlegar kröfur verði greiddar jafnóðum og þær koma inn, en ekki verði farið að bíða eftir skuldaskilum hinna ýmsu fyrirtækja. Eitt getur þó breytt þarna nokkru um, og það er, hvort viðkomandi aðili fer í skuldaskil eða ekki, og í því tilfelli er erfitt að ganga frá þessum málum, fyrr en öll gögn liggja fyrir. Þessari athugun verður ef til vill ekki lokið fyrir 1. júlí, og þá er hætt við, að allar kröfur verði ekki greiddar fyrir þann tíma. Svo ég vona, að það verði hægt, eftir að kröfurnar eru komnar inn, að afnema þessi mál. Nú liggur hér fyrir, að fyrir orðin: „uppgjör liggur fyrir hjá stjórn skuldaskilasjóðs“ komi: kröfulýsingar hafa borizt stjórn skuldaskilasjóðs fyrir greiðslukröfum, er hún metur gildar. - Ég hefði gjarnan viljað hafa það orðalag þannig: og skuldaskilum er það langt komið, að hægt sé að inna þessar greiðslur af hendi. - Það er ekki hægt að láta greiðslurnar fara fram fyrr en skuldaskilum er það langt komið, að hægt er að inna greiðslurnar af hendi. Ég vildi því leggja til, að niðurlaginu verði breytt þannig, og vona, að hv. þm. Vestm. fallist á það. Vil ég leyfa mér að leggja þessa brtt. fyrir hæstv. forseta. Ef ekki er hægt að koma á samkomulagi milli þeirra manna, sem ég veit, að vilja leysa þetta mál á eðlilegum grundvelli, þá vil ég óska eftir, að hæstv. forseti fresti umr., svo að við getum brætt okkur saman, því það er vilji meiri hl. og flestra þm., að þetta mál sé leyst þannig, að mennirnir fái þessar kröfur greiddar eins fljótt og kröfunum hefur verið lýst og féð er fyrir hendi til greiðslu.



Ég vil benda á, að höfuðatriðið í till. á þskj. 202, sem ég flyt ásamt 2 öðrum þm., er það, að greiðslur sjóveðskrafna séu slitnar úr tengslum við skuldaskilin á þeirri forsendu, að þarna sé um kaupgreiðslur að ræða til sjómanna. Þess vegna er ósanngjarnt og óréttlátt að draga þá eftir þessu skuldauppgjöri. Í öðru lagi er það byggt á þeirri forsendu, að það geti ekki haft nein truflandi áhrif á skuldaskilin, þó að sjóveðskröfurnar séu leystar út fyrr, - hvort sem ríkissjóður fengi lán til að gera það eða hann legði fram peninga, þá getur hann fengið sjóveðsréttinn fráskilinn og gert það gildandi eftir því sem við á, og þá getur ríkissjóður og hver sá, sem reiknar kröfuna, gert hana gilda við skipið, sem er vísað úr skuldaskilum, og þá er hægt að framvísa henni. En þá fengist það, að sjómönnum er ekki haldið eins í vandræðum og gert hefur verið, og það er höfuðtilgangurinn, að fá þessa lausn og koma sjómönnum út úr þessu. En eins og till. er flutt hér í nál. meiri hl. á þskj. 716, þá er því alveg snúið við, þar sem segir, „að innköllun skulda í sambandi við skuldaskil bátaútvegsins og uppgjöri verði hraðað svo sem frekast er unnt og handbært verði nauðsynlegt fé til þess að greiða viðurkenndar sjóveðskröfur jafnskjótt og uppgjör liggur fyrir hjá stjórn skuldaskilasjóðsins“. - Þetta er almenn áskorun um að hraða uppgjöri, og ég býst ekki við, að það þurfi að skora á ríkisstj. til að hraða skuldaskilum, því ég býst við, að skilanefnd muni hafa áhuga fyrir að hraða þessu. Það er geysilegt verk, sem þarna er fyrir hendi hjá skilan., og mér er tjáð, að litlar líkur séu til þess, að hún muni ljúka skuldaskilum fyrir 1. júlí, þó mikið væri unnið í þessu. Hins vegar er engin ástæða til þess að bíða eftir þessum skuldaskilum, heldur á einmitt að leysa út sjóveðskröfurnar og gera það þannig, að sjómenn fái sitt, af því að skuldaskilin geta gengið sinn gang fyrir því. Brtt. hv. þm. Ísaf. gerbreytir þessari till. og breyt. á að vera almenn áskorun til skuldaskilasjóðs um að hraða skuldaskilum, og það verður ákveðin till. um kröfulýsingar Alþ. um það, hvenær þetta eigi að borga. Þegar sannanlegar kröfur er fram komnar, þá eru vitanlega líkur til, að ríkisstj. geri nauðsynlegar fjárhagslegar ráðstafanir til þess að skuldaskilan. geti leyst út þessar kröfur, þannig breytist till. meiri hl. við brtt. hv. þm. Ísaf. og verður þá svipuð að efni til því, sem var í upphaflegu till. Nú er það svo, að ekki verður frestað innköllun skuldanna, það er misskilningur í áliti meiri hl. Það hefur verið kallað eftir kröfulýsingum með auglýsingu í Lögbirtingablaðinu að viðlögðum kröfumissi, sem kallað er, alveg eins og gert er þegar um þrotabú er að ræða, og ég veit ekki til, að þær auglýsingar hafi verið framlengdar. En hins vegar eru þau tilfelli, að margir sjómenn hafa ekki lýst kröfum sinum samkv. þessari auglýsingu, en það stafar kannske af því, að menn eru hingað og þangað um landið og fylgjast ekki svo með því, þó birt sé auglýsing í Lögbirtingablaðinu, en hins vegar missa þeir ekki kröfuna, þó að þeir lýsi ekki samkv. lagafyrirmælum, vegna þess að þeir eru veðhafar. Það er það, sem gerir, að þeir hafa ekki fengið nógu mikið aðhald. En það var birt auglýsing fyrir jólin frá hlutatryggingasjóði á þann veg, að hver ólögfróður maður hlaut að skilja hana svo, að það ætti að borga út. kaupið, svo var það upplýst, að þetta var misskilningur. En þessi auglýsing sýnir, hvernig hægt er að ná þessum kröfum inn og fá yfirlit á skömmum tíma, með því að auglýsa, að ríkissjóður og skilan. greiði sjóveðskröfur sjómanna, og þess vegna eiga þeir að leggja fram sannanir fyrir sínum kröfum, þá er ég viss um, að kröfurnar kæmu svo að segja alveg. Það er þetta, sem þarf að gera, og þetta vakti fyrir okkur flm. með því að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til þess að innleysa sjóveðskröfur sjómanna. Það er hægt að gefa út auglýsingu um kröfurnar og þá er vitað, að þær skila sér, og ég er sannfærður um, að ef tekið er upp, þetta ráð, þá mundi það verka þannig, að starf skilan. væri gert einfaldara og léttara, en það er mjög erfitt verkefni, sem hún hefur með höndum. Ég held þess vegna, að það sé bezt að samþ. þessa till. óbreytta eins og hún er á þskj. 202. Hv. þm. Barð. talaði um, að hv. 5. landsk. (ÁS) hefði ranglega skýrt frá viðburðum í fjvn. Ég var ekki á fundi í fjvn. og veit ekki, hvernig orð féllu þar, en ég sé af brtt. 716, að eins og hún er, þá er hún sama og að fella till. á þskj. 202. Hins vegar gerbreytir það efni till., ef till. hv. þm. Ísaf. yrði samþ., en eins og till. er á þskj. 716, þá er það sama og að fella till., svo mér finnst, að hv. 5. landsk. hafi ekki farið fjarri sannleikanum, að meiri hl. vildi fella till., og það er hreinlegra að fella hana en að samþ. svona áskorun, af því það er vitað, að skilan. hefur ekki staðið sig illa, heldur þvert á móti. Hún hefur hamrað á útgerðarmönnum um að fá upplýsingar og hefur reynt allt, sem hún hefur getað, til að hraða skuldaskilum. Ég tel því óþarft að samþ. áskorun til skuldaskilan. um að hún hraði sínum störfum, því hún hefur ekki gefið tilefni til þess. En það þarf að létta undir störf hennar með því að fá eins glöggt yfirlit yfir sjóveðskröfurnar, sem n. hefur fengið til meðferðar, eins og hægt er, það mundi gera allt starf hennar miklu léttara. Ég mælist því til, að þessi brtt. meiri hl. verði felld. Þó vil ég lýsa því yfir, að ég mun verða með brtt. hv. þm. Ísaf. við hana, en ég tel æskilegast að samþ. till. á þskj. 202 óbreytta.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) : Herra forseti. Ég get látið nægja að vísa til greinargerðarinnar um þetta mál. Ég vil þó aðeins bæta við, að búast má við því, að það þyrfti að veita beina og óafturkræfa styrki og svo lán, er til framkvæmda kemur, ef duga skal. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál, en geri það að till. minni, að því verði vísað til fjvn. að þessari umr. lokinni, í von um, að hún greiði fyrir málinu á sem beztan hátt.

Forseti (JPálm): Þessi fsp. er í 3 liðum, og er fyrst tekinn fyrir 2. liður.

Fyrirspyrjandi (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Já, fsp. er í 3 liðum, en nú tilkynnir hæstv. forseti, að 2. liðurinn sé til umr., en ekki 1, og 3. Skil ég það ekki rétt?

Já, það þurfa tveir ráðh. að svara þessari fsp., og er aðeins 2. liðurinn til umræðu nú.

Já, þessi 2. liður fsp. lýtur að því, hvort ákvæðum 36. gr. launal. hafi verið framfylgt hjá öllum ríkisstofnunum að því er opinbera starfsmenn snertir, því að lagagr., sem til er vitnað, gildir um alla opinbera starfsmenn ríkisins. - Fsp. sjálf er nægilega skýr, og þarf ég ekki að fjölyrða um hana, fyrr en þá ráðh. hefur gefið sitt svar, en lagagr. er tvímælalaus, svo hljóðandi: „Við skipun í starfsflokka og flutning milli launaflokka skulu konur að öðru jöfnu hafa sama rétt og karlar.“ Ýmislegt, sem maður hefur heyrt, virðist benda í þá átt, að þessi ákvæði hafi ekki verið í heiðri höfð.



Mig skortir persónulega kunnugleika til að svara þessu, en ég sneri mér til skrifstofustjórans í fjmrn., og hann sagði, að viðkomandi aðilar hefðu svarað þessari spurningu játandi. Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.

Fyrirspyrjandi (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Já, þessir tveir liðir fsp., 1. og 3. liður, eru um einstök afmörkuð atriði, sem ekki þurfa nánari útskýringar við. Ég bar fram 1. liðinn eingöngu vegna þess, að þar er um að ræða þá ríkisstofnun, sem hefur flesta starfsmenn í sinni þjónustu, eða á fjórða hundrað manns. - Ég vænti svo svars hæstv. ráðh.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Hér er um þrjár fsp. að ræða, sem raunar ættu allar að vera í samhengi, og hefur hæstv. fjmrh. svarað tveimur þeirra. En að því er snertir fyrstu spurninguna, um það, hvaða reglur gildi hjá landssímanum um færslu milli launaflokka, þá er því til að svara, að yfirleitt er farið eftir þjónustualdri. En þegar valið er í hæstu stöður hjá pósti og síma, er ekki farið eftir starfsaldri eingöngu, heldur fyrst og fremst eftir hæfni, og ráða þá mestu um tillögur hlutaðeigandi deildarstjóra, og gildir þetta jafnt um konur sem karla. Annars ræður þjónustualdur og hvaða störfum starfsmaðurinn hefur gegnt. Þegar hins vegar velja skal nýjan starfsmann, er starfið auglýst, og er þá venjulega farið eftir því, hvernig hann reynist í starfinu, nema starfið fái annar starfsmaður, sem reyndur er í sams konar eða svipuðu starfi. Er alltaf reynt að velja sem bezta og hæfasta starfsmenn, svo að starf þeirra komi að sem mestu gagni fyrir stofnunina. Skilst mér þá, að öllum þessum þremur spurningum hafi verið svarað, þar sem búið var að svara hinum áður.

Fyrirspyrjandi (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Já, ég þakka nú hæstv. ráðh., sem hefur svarað þessari spurningu, en því miður verð ég að játa, að ég er nokkurn veginn jafnnær eftir og áður. Ég held ég skilji rétt svör hæstv. menntmrh., að hann hafi upplýst, að það væri ekki fyrst og fremst farið ettir starfsaldri, þegar fólk er flutt á milli launaflokka, heldur eftir mati starfsmanna í stofnuninni, þ. e. a. s. skrifstofustjóranna í viðkomandi deild, um það, í hvaða flokki menn séu hæfir til að starfa, og þá hækkaðir í launaflokkum eftir því. Vafalaust er erfitt að fella óbrigðulan úrskurð um það, hverjir séu hæfir til þess að vera færðir upp í launaflokkum, og getur því hæglega hafa brugðizt að dæma það rétt, og það er kannske ekki um það að sakast. Hitt er einstætt, að í þeirri stofnun, sem hefur á fjórða hundrað manns í þjónustu sinni og yfirgnæfandi meiri hl. kvenfólk, skuli allur þorri þessa kvenfólks vera í hinum lægstu launaflokkum, en karlmenn í hæstu launaflokkum; þannig hefur niðurstaðan af hæfnismatinu hjá þessari ríkisstofnun verið. Af hverju er þá kvenfólk valið að meiri hluta í þjónustu hjá þessari stofnun? Ég hygg það sé af því, að það hafi komið í ljós við langa reynslu, að kvenfólk er ekki verri starfskraftur hjá landssímanum en karlmenn og í mörgum tilfellum betri, en raunin er samt þessi, þrátt fyrir alveg skýr ákvæði launal. um að láta jafnt yfir konur sem karla ganga flutning milli launaflokka að öðru jöfnu, niðurstaðan er sú, að konur sitja eftir í hinum lægri launaflokkum, og veldur þetta mjög megnri óánægju í stofnuninni. Ég hefði talið mjög eðlilegt og í anda 36. gr. launal. og fastra reglna um það, að eftir ákveðnum starfsaldri skyldi fólk færast milli launaflokka hjá þessari stofnun og eftir grundvallaratriðum um skiptingu launaflokka í launal., eftir ákveðinn árafjölda eru menn þar komnir í hæstu laun. Ég vil, þrátt fyrir þau svör, sem ég hef fengið hjá hæstv. ráðh., fullkomlega efast um, að hér sé gætt lagalegs réttar hjá því fólki, sem starfar í þjónustu hins opinbera, og ég tel ekki úr vegi, og það verður ef til vill gert, að það fólk, sem hér er misrétti beitt, leiti réttar síns fyrir dómstólunum.