Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hafa þrjú bréf um forföll þingmanna. Hið fyrsta er frá 7. þm. Reykv. n., Guðjóni Ólafi Jónssyni, dags. 5. október og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Reykv. n., Fanný Gunnarsdóttir, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Annað bréf er frá 8. þm. Norðvest., Jóni Bjarnasyni, dags. 6. október 2006 og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvest., Árni Steinar Jóhannsson garðyrkjustjóri, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Fanný Gunnarsdóttir og Árni Steinar Jóhannsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa á ný. Þriðja bréfið er frá 3. þm. Suðvest., Sigríði A. Þórðardóttur, dags. 5. október og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Suðvest., Þórdís Sigurðardóttir flugumferðarstjóri, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Kjörbréf Þórdísar Sigurðardóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Þórdís Sigurðardóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kjör embættismanna alþjóðanefnda: Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins: Ásta Möller formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Íslandsdeild Vestur-Evrópusambandsins: Guðjón Hjörleifsson formaður og Gunnar Örlygsson varaformaður. Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins: Birgir Ármannsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Íslandsdeild NATO-þingsins: Össur Skarphéðinsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Sigríður Anna Þórðardóttir formaður og Jón Kristjánsson varaformaður. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Halldór Blöndal formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA: Guðlaugur Þór Þórðarson formaður og Birkir J. Jónsson varaformaður. Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um Norðurskautsmál: Sigurður Kári Kristjánsson formaður og Guðjón Ólafur Jónsson varaformaður. Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu: Pétur H. Blöndal formaður og Sæunn Stefánsdóttir varaformaður.

Um kl. 3.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um mögulega leyniþjónustustarfsemi á vegum stjórnvalda. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason verður til andsvara Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í eina og hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Við höfum fengið til þings nýjan iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem hefur getið sér gott orð í störfum á öðrum vettvangi, Bifröst og Seðlabankanum, og er mikilvægt fyrir okkur að kynnast viðhorfum hins nýja ráðherra. Það er óhætt að segja að staðfestan verður ekki hinum nýja formanni Framsóknarflokksins að falli, slíkur hefur hringlandahátturinn verið í yfirlýsingum ráðherrans á fyrstu vikum í embætti. Þannig er ríkisstjórnin ekki að fylgja fram neinni stóriðjustefnu aðra vikuna en þvert á móti hina vikuna tilbúin að reisa álver í hverjum fjórðungi. Á fimmtudaginn stóð ekki til að virkja í Brennisteinsfjöllum, Kerlingarfjöllum eða Torfajökli en um helgina hét það að svo yrði ekki á næstunni. Ég held að það sé mikilvægt að hæstv. iðnaðarráðherra geri upp hug sinn í þessum grundvallaratriðum sem varða ráðuneyti hans og geri okkur grein fyrir því hvort ríkisstjórnin fylgi stóriðjustefnu og ef ekki, hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að afnumin verði sérréttindi og ívilnanir fyrir stóriðju umfram annað atvinnulíf í landinu. Í öðru lagi þarf hæstv. ráðherra að greina frá því hvort hann telji til greina koma að úthluta einhverjum virkjanaleyfum á þessum vetri fram að næstu kosningum og þá hvaða leyfum, eða hvort formaður Framsóknarflokksins hafi sannfæringu fyrir því að einhver þau svæði séu á landinu, sem sótt hefur verið um að rannsaka virkjunarkosti í eða virkja á, sem alls ekki eigi að úthluta og komi ekki til álita að auglýsa hvað sem líður niðurstöðum auðlindanefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka þær fyrirspurnir sem hafa komið fram. Það sem ég hef sagt um þetta mál er í raun fjarskalega skýrt. Hins vegar er auðvelt ef menn vilja að misskilja það, rangfæra og leggja það út á annan veg en sagt var. Það sem ég hef sagt er að sett voru ný lög árið 2003 sem breyttu stjórnsýslu á sviði raforku- og orkumála. Fram til þess tíma, um áratuga skeið, voru íslensk stjórnvöld virk í því að leita að erlendum samstarfsaðilum til þess að standa fyrir stóriðju og virkjunum þótt íslenskir aðilar sæju um hið síðara. Þeirri stjórnsýslu hefur verið breytt. Nú er hlutverk iðnaðarráðuneytis að veita fyrirgreiðslu, aðstoð og upplýsingar en ekki síður aðhald og eftirlit. Ætlast er til að menn sýni vönduð, fagleg, fræðileg og gegnsæ vinnubrögð og er ekki til þess ætlast að iðnaðarráðherra láti persónulegar eða pólitískar skoðanir sínar á einstökum verkefnum ráða úrslitum heldur fari hann eftir því áliti sem komið hefur frá til þess bærum stofnunum til ráðuneytisins. 
             Stefna ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna er hins vegar annað mál. Ég var að tala um stjórnsýsluna og aðild stjórnsýslustofnana og ráðuneyta að þessum málum. Í annarri spurningu fyrirspyrjanda kemur fram mjög alvarlegur misskilningur. Hann talar um virkjanaleyfi. Það sem við höfum verið að tala um er rannsóknarleyfi og síðan höfum við á síðasta sumri lýst því yfir að stefnan sé að leggja af sérréttindi einstakra fyrirtækja.

Virðulegur forseti. Heyr á endemi. Ráðherra og pólitískar skoðanir hans í virkjunarmálum eiga ekki að ráða úrslitum um afgreiðslu mála. Í þessum sal, virðulegur ráðherra, höfum við pólitíska afstöðu og við tökum pólitískar ákvarðanir um grundvallaratriði eins og náttúruvernd og virkjanir í landinu. Í fyrirspurnatíma er beint tveimur fyrirspurnum til hæstv. ráðherra og ég bið um að þeim sé svarað. Við skulum taka þá fyrri núna og seinni á eftir. Fylgir ríkisstjórnin stóriðjustefnu eða er hæstv. iðnaðarráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að við afnemum sérréttindi og sérstakar ívilnanir fyrir stóriðju umfram annað atvinnulíf í landinu þannig að annað atvinnulíf á Íslandi geti keppt við stóriðjuna á jafnréttisgrundvelli eða telur hæstv. iðnaðarráðherra og viðskiptaráðherra að íslenskt atvinnulíf sé svo vanmegnugt á árinu 2006 að ríkisvaldið þurfi með sérstökum hætti að beita sér fyrir niðurgreiðslum, ríkisábyrgðum og lágu raforkuverði til að hlutast til um að halda atvinnulífinu gangandi?

Hæstv. forseti. Ég hef greinilega tekið of langan tíma í fyrri hlutann í fyrra svari. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að það er munur á virkjanaleyfum og rannsóknarleyfum. Það sem ég hef verið að tala um eru rannsóknarleyfi. Það eru ekki ný virkjanaleyfi sem eru alveg fram undan. Það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að einstök stórfyrirtæki njóti sérstakra kjara í íslensku viðskiptaumhverfi. Það var þvert á móti fjallað um það á ríkisstjórnarfundi í sumar að svo yrði ekki. Hins vegar liggur fyrir að það er stefna ríkisstjórnarinnar að efla hér og örva þekkingarsamfélag þar sem smá og meðalstór fyrirtæki gegna forustuhlutverkum með góðri menntun starfsmanna og góðum lífstækifærum fyrir starfsliðið og fyrir þjóðina. Þróun iðnaðar- og orkumála er aðeins hluti af þessari heild.

Virðulegur forseti. Ég fagna yfirlýsingu iðnaðar- og viðskiptaráðherra um að ekki eigi að hafa fyrirgreiðslu fyrir stóriðjuna. Þessi yfirlýsing hans hlýtur að þýða að sérstakir skattasamningar við stóriðju komi ekki til greina af hálfu ríkisstjórnarinnar enda sé eitthvað að marka orð hæstv. iðnaðarráðherra. En ég spyr um rannsóknar- og virkjanaleyfin, hvort við megum vænta þess að fyrir kosningar úthluti ráðherra slíkum leyfum. Virkjanaleyfin í vatnsaflinu. Eins og ráðherrann veit skipta rannsóknarleyfin í jarðhitanum gríðarlegu máli. Um leið og þeim hefur verið úthlutað er búið að malbika veg inn á svæðin. Þá er búið að bora rannsóknarholur. Þá er búið að spilla hinni óspilltu náttúru þannig að það verður ekki aftur tekið. Þess vegna er ákvörðunin um rannsóknarleyfi í raun ákvörðun um virkjanaleyfi og við hljótum að spyrja: Er fyrir formanni Framsóknarflokksins einhver staður á Íslandi, Kerlingarfjöll, Brennisteinsfjöll, Torfajökull, Gullfoss eða hver annar sem hann hefur ákveðið, tekið um það pólitíska ákvörðun, sem ekki 

Hæstv. forseti. Það vita nú allir hvaða ákvarðanir hafa verið teknar um Gullfoss og óþarfi að eyða miklum tíma í það. Því hefur ekki verið breytt. Svipuðu máli gegnir um annað sem hv. þingmaður nefndi. Það er ákaflega mikill misskilningur að rannsóknarleyfi megi ekki setja með skilyrðum. Það er mjög mikill misskilningur. Það má setja margháttuð skilyrði og skilmála um rannsóknarleyfi. Auk þess liggur fyrir að það er ekkert gefið til kynna með rannsóknarleyfum um framhald, hvorki um það hvaða aðili það er sem fær hugsanlegt framkvæmdaleyfi eða hvort framkvæmdaleyfi yfir höfuð verður veitt. Þetta er mikill misskilningur.

Virðulegur forseti. Á árinu 2002 voru uppi hér í þinginu miklar umræður um mikinn kostnað vegna flutninga á landsbyggðinni, bæði fyrir fyrirtæki og einstaklinga og ekki síst verslunina. Hæstv. iðnaðarráðherra þess tíma, Valgerður Sverrisdóttir, lét útbúa skýrslu um málið og niðurstöður hennar, eða hugmyndir öllu heldur, voru þær að framleiðendur og verslanir á landsbyggðinni ættu möguleika á að framvísa nótum til endurgreiðslu og þar með væri flutningakerfið til landsbyggðarinnar styrkt. Þetta var eitt helsta kosningamál framsóknarmanna úti um landsbyggðina fyrir síðustu kosningar. Fór þar í broddi fylkingar fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ráðherra byggðamála, Valgerður Sverrisdóttir. Ekkert hefur bólað á aðgerðum og því spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra hvort til standi, nú þegar örfáir mánuðir eru eftir af þessu kjörtímabili, að gera eitthvað í anda skýrslunnar, koma með tillögur og framkvæma þær í anda skýrslunnar. Sá tími sem liðinn er frá síðustu kosningum hefur ekki verið glæsilegur fyrir framleiðendur og einstaklinga og verslun á landsbyggðinni, aðallega vegna þess að um mikinn flutningskostnaðarauka er að ræða í langflestum tilvikum. Auk þess leggst það ofan á að vegakerfið er allt orðið miklu erfiðara vegna vaxandi þungaflutninga sem gerir flutningsfyrirtækjum og einstaklingum sem eru að flytja vöru og þjónustu á markað miklu erfiðara um vik en þó var þegar þessi umræða var uppi í þinginu. Ég vil, virðulegur forseti, spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra einu sinni enn: Hyggst núverandi ríkisstjórn koma þeim tillögum sem voru í skýrslunni frá 2003 í framkvæmd áður en núverandi kjörtímabil rennur út?

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur verið, eins og fyrirspyrjandi sagði, í athugun og er í athugun. Vissulega hafa orðið breytingar á innbyrðis hlutföllum í verðlagi í verslunum, sérstaklega hjá verslanakeðjunum úti á landi miðað við höfuðborgarsvæðið og þar hefur orðið nokkur framför. En við höfum ekki komið þessu máli fram eins og hann benti á. Það er rétt, en það er enn þá í vinnslu.

Virðulegur forseti. Það er gott að stjórnarmeirihlutinn viðurkennir að hafa ekki komið kosningaloforði í verk. Ber að virða það. En ég spyr þá hvort búast megi við að fram komi tillögur sem verða settar í framkvæmd nú á þessu ári eða í byrjun næsta árs sem væru þá á grunni þeirrar skýrslu sem fram kom um málið og væri til mikilla hagsbóta fyrir öll landsbyggðarfyrirtæki, þjónustufyrirtæki og framleiðendur sem þar starfa.

Hæstv. forseti. Við munum gera það svo fljótt sem þessum athugunum og vinnslu lýkur og samkomulag verður um það. En það er ástæða til að taka það fram að einmitt í dag var tilkynnt um breytingar á virðisaukaskatti sem snertir þessi mál að hluta til.

Virðulegur forseti. Ég vil benda hæstv. iðnaðarráðherra á að ég veit ekki betur en að allar athuganir sem þurfa fram að fara hafi farið fram. Við getum sótt í smiðju Norðmanna hvað þetta varðar ef menn eru hræddir við regluverk Evrópusambandsins í þessu tilliti. Þar eru allar skýrar reglur til og ég veit ekki annað en að Byggðastofnun hafi kortlagt landið þannig að allur grunnur er fyrir hendi til að taka ákvörðun um þær hugmyndir sem í skýrslunni eru ef vilji manna stendur til þess. Þess vegna er spurningin enn og aftur: Er von á aðgerðum á þessu ári? Eða ætla menn að koma með ný kosningaloforð hvað þetta varðar í aðdraganda næstu alþingiskosninga?

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem fyrirspyrjandi segir. Það er til mjög mikið efni um þetta. Það hefur verið skoðað og gaumgæft og er gert áfram. Það er áfram unnið að þessu máli. Ég ítreka það sem ég sagði um þá tilkynningu sem var gefin í dag sem skiptir þennan málaflokk líka miklu.

Hæstv. forseti. Í Fréttablaðinu síðasta föstudag er viðtal við Jóhannes M. Gunnarsson, framkvæmdastjóra lækninga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Hann segir svo komið að tilteknar aðgerðir séu ekki lengur framkvæmdar innan veggja spítalanna, ýmsar sértækar aðgerðir séu nær eingöngu framkvæmdar nú á einkastofnunum. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta, í þessu viðtali: „Það er ekki heppilegt að ákveðin þjónusta hverfi algjörlega út af spítölunum eins og hefur gerst. Spítalinn er háskólastofnun sem gegnir mikilvægu samfélagslegu hlutverki við að samtvinna þjálfun starfsfólks og heilbrigðisþjónustu. Að því leytinu er það óeðlilegt að spítalinn hafi ekki aðstöðu til þess að byggja upp þekkingu við vissar aðgerðir sem aðeins er farið að bjóða upp á utan spítala.“ Þetta voru orð Jóhannesar M. Gunnarssonar í Fréttablaðinu. Í Fréttablaðinu er einnig viðtal við Siv Friðleifsdóttur, hæstv. heilbrigðisráðherra, þar sem hún segist vera alfarið á móti einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Fréttamaður Fréttablaðsins hváir við þessu og bendir réttilega á að fram hafi komið frumvarp sem sé nú í farvatninu og feli í sér styrkingu heimilda til aðkomu einkafélaga að heilbrigðisþjónustunni. Hæstv. forseti. Þarna stangast á orð og athafnir. Hver er raunveruleg stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Ég beini þeirri spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kemur fram í Fréttablaðinu að ég er á móti einkavæðingu heilbrigðiskerfisins og tel að þau ríki sem hafa þannig fyrirkomulag hafi ekki sýnt fram á að það sé betri leið en hér er farin. Í einkavæðingunni eru svokallaðar einkagreiðslur, þ.e. að fólk borgar meira eða minna sjálft fyrir þjónustuna. Við erum með allt annað fyrirkomulag hér. Hér stendur ríkið að þessari þjónustu og borgar megnið af þeim kostnaði sem fellur til í heilbrigðisþjónustunni. Við erum ekki með kerfi einkavæðingar á Íslandi. Sumir telja að við eigum að fikra okkur inn á þá braut en ég er ekki sammála þeirri leið. Við höfum hins vegar kosið í nokkrum tilvikum að nýta okkur kosti einkarekstrar sem er ekki það sama og einkavæðing, eins og ég veit að hv. þingmaður veit. Einkarekstur hefur leyst ýmis verkefni fyrir okkur og þá er það gert með þjónustusamningum sem ríkið greiðir fyrir þannig að áfram greiðir ríkið að megninu til þann kostnað sem fellur til varðandi þá samninga sem við gerum við einkaaðila. Ég get nefnt hér sem dæmi að það er talsvert umfangsmikil þjónusta sem fer fram gagnvart öldruðum og fer fram með slíkum samningum. Það er líka hægt að nefna þjónustu við sjúklingahópa eins og þá sem fara í áfengissýkismeðferð. Þar er reyndar samningurinn runninn út, sá þjónustusamningur sem var gerður. En þetta eru kostir einkarekstrar. Þetta er ekki einkavæðing. Ég deili hins vegar að vissu leyti áhyggjum lækningaforstjórans. Við erum með háskólasjúkrahús og það er eðlilegt að þar sé boðið upp á almenna kennslu. Það er matsatriði hvenær við erum að nýta of mikið 

Hæstv. forseti. Þetta svar kom mér sannast sagna mjög á óvart. Hér var lýst stefnu Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðismálum.  Nú er þessari stefnu líka lýst af hálfu Framsóknarflokksins. Einkavæðing í mínum huga snýst ekki bara um greiðsluna heldur einnig um framkvæmdina, hvort eigi að setja heilbrigðisþjónustuna út á markaðinn og gera hana eins og hverja aðra atvinnustarfsemi sem skapar eigendum sínum hagnað. Um þetta snýst slagurinn. Nú eru forsvarsmenn háskólasjúkrahússins að vara við þessari þróun vegna þess að hún á sér stað. Ég vil að fram komi að heilbrigðisráðherrann talar hér í takt við hæstv. forsætisráðherra, sem kemur mér á óvart. Sem kemur á óvart vegna þess að áherslurnar hafa verið ólíkar eða okkur talin trú um það. Hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sagði hér við stefnuumræðuna um daginn að í farvatninu væri frumvarp sem greiddi götu einkarekstursins innan heilbrigðisþjónustunnar, styrkti einkareksturinn.  
            

Forseti vekur athygli á að það er einhver villa hér í tölvukerfi þannig að hv. þingmaður hefur fengið mun meiri tíma en hann átti í rauninni rétt á.

Þakka þér fyrir.

Virðulegur forseti. Hvílíkt bull og hvílík vitleysa. Hér verða þingmenn vitni að því þegar hv. þingmaður reynir að snúa út úr með gamalkunnri aðferð sem heitir „Let them deny it“, látum þau neita. Hann reynir að bera hér upp á Framsóknarflokkinn að við viljum einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Hvílík þvæla. Ég var einmitt að reyna að útskýra hér rétt áðan að við viljum ekki einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Við viljum ekki einkagreiðslur þar sem fólkið á að borga reikninginn allan sjálft. Við viljum það ekki. Það stefnir í ójöfnuð ef við förum þá leið. Sú leið er farin í Bandaríkjunum og víðar. Það viljum við ekki. Hins vegar höfum við kosið að nýta okkur kosti einkarekstrar þar sem það á við. Það er allt annað. Þá eru gerðir þjónustusamningar við aðila og ríkið greiðir að mestu leyti fyrir þjónustuna. Hér er þingmaðurinn að reyna að bera einhverjar sakir upp á okkur sem við viljum ekki sitja undir. Ég frábið mér þennan málflutning ef 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra ætti að eiga orðastað við Jóhannes M. Gunnarsson, framkvæmdastjóra lækninga á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi, um nákvæmlega þetta efni. Hann segir að veigamikil þjónusta hafi verið tekin út af sjúkrahúsinu og færð í einkarekstur. Er þetta ekki einkavæðing heilbrigðisþjónustunnar?  Hæstv. forsætisráðherra segir hér í ræðu, með leyfi forseta: „Stefnt er að því að leggja fram á þessu löggjafarþingi frumvarp til nýrra laga um heilbrigðisþjónustu þar sem mælt er með skýrum hætti fyrir um grunnskipulag hins opinbera heilbrigðisþjónustukerfis um leið og heimildir heilbrigðisyfirvalda til að fela öðrum aðilum með samningum að annast heilbrigðisþjónustu eru styrktar.“ Sem sagt einkaaðilum, að færa þessa starfsemi til einkaaðila. Það er kallað einkavæðing. Síðan er það önnur umræða hver það er sem greiðir fyrir þjónustuna, hvort það er sjúklingurinn sem borgar sitt beint, sem reyndar er farið að tíðkast í ríkari mæli 

Virðulegur forseti. Ég veit nú ekki alveg á hvaða plánetu hv. þingmaður er hér, Ögmundur Jónasson. Ég er búin að reyna að útskýra þetta, ég ætla að reyna að gera það einu sinni enn. Einkavæðing og einkarekstur er ekki það sama. Einkavæðing er þegar sjúklingurinn borgar meira eða minna sjálfur eins og á sér stað í Bandaríkjunum. Einkarekstur er þegar við kjósum að láta ákveðna þjónustu fara á markað þannig að ríkið borgar með þjónustusamningum 

Ég ætla að biðja þingmenn um að vera ekki að kalla fram í.

Við teljum eðlilegt að skoða einkarekstur þar sem það á við. En við viljum að hér sé kerfi jafnaðar í heilbrigðisþjónustu og þess vegna styðjum við það að ríkið standi almennt að henni en ef einkareksturinn getur tekið ákveðna þætti og þjónustað okkur 

Virðulegi forseti. Alþjóðageðheilbrigðisdagurinn 10. október er á morgun og hæstv. ríkisstjórn hefur sett geðheilbrigðismál í öndvegi í stjórnarsáttmála. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvað líður aðgerðaráætlun og stefnumótun í geðheilbrigðismálum sem fyrirrennari hennar skuldbatt sig til þess að við færum í við undirritun á Helsinki-sáttmálanum í fyrra um aðgerðir til 2010, þ.e. næstu fjögur árin? Ég spyr hér um þrjá þætti: 1. Hvað líður stefnumótun í að efla geðheilsu almennings? Þjóðarhagur kallar á að það verði gert. 2. Hvað líður stefnumótun í nálgunum vegna geðraskana? 27% þjóðar glíma við geðraskanir á hverjum tíma eða fjórði hver maður. 3. Í þriðja lagi nefni ég geðfatlaða en sem betur fer, og ég fagna því, var stefnumörkun í þeim málaflokki kynnt í morgun, fín vinna, þar sem var verið að ráðstafa milljarðinum frá Símanum og hálfum milljarði úr Framkvæmdasjóði fatlaðra í fimm ára verkefni um búsetumál. En geðfötluðum dugar ekki búsetan þó að sjálfstæð búseta sé mikilvæg. Það þarf þjónustu og hvernig er ástandið í geðheilbrigðisþjónustunni? Ég ætla að nefna hérna nokkur dæmi. Á annað hundrað bíða þjónustu geðsviðs Reykjalundar og það er yfir sjö mánaða bið og sumir komast aldrei að. Það eru börn sem bíða eftir þjónustu barna- og unglingageðdeildar. Biðin þar er á annað ár. Í ljósi þessa, ég gæti nefnt mun fleiri atriði en tími minn er að renna út, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvar er stefnumörkunin og aðgerðaráætlunin í málaflokknum sem lofað var fyrir okkar hönd í Helsinki 2005?

Virðulegur forseti. Við höfum gripið til ýmissa úrræða gagnvart þessum hópi upp á síðkastið og hv. þingmenn hafa tekið eftir því að það er nýbúið að kynna viðamikla aðgerðaráætlun í geðheilbrigðismálum barna með sérstaka áherslu á geðheilbrigði barna sem eru haldin ofvirkni eða athyglisbresti. Þar kynntum við nýlega að við munum fara í framkvæmdir við viðbyggingu við barna- og unglingageðdeildina á LSH. Við munum styrkja miðstöð Heilsuverndar barna þannig að þar fari fram greiningar á vægustu tilfellunum sem léttir þá á þeim biðlista sem núna er á barna- og unglingageðdeildinni á Landspítalanum og við munum líka styrkja heilsugæsluna með svigrúmi til að ráða sálfræðinga þannig að það sé hægt að sinna þessum börnum betur á heilsugæslustöðvunum, þ.e. í nærumhverfi þeirra. Í morgun var verið að lýsa búsetuúrræðum fyrir geðfatlaða, eins og fram kom. Þar höfum við verið með of stofnanamiðaða þjónustu hin seinni ár en erum núna að byggja upp úrræði í samfélaginu þannig að geðfatlaðir geta þá farið úr þeirri stofnanamiðuðu þjónustu sem hefur verið í spítalaumhverfinu og út í sambýli og íbúðir sem eru meira í ætt við hefðbundna búsetu. Þar er líka lögð mikil áhersla á þjónustu. Ég vil líka nefna að við erum að ráða inn í ráðuneytið, og það verður kynnt betur á morgun, geðlækni í hlutastarf til að styrkja starf ráðuneytisins í þessum málaflokki og viðkomandi geðlæknir mun einmitt aðstoða okkur í því sem upp á vantar varðandi úrbætur í þessum málaflokki en það er margt sem er eftir.

Frú forseti. Auðvitað er verið að gera ýmislegt en engu var svarað um heildarstefnumótun sem er búið að lofa þjóðinni og var gert fyrir ári síðan. Ég kalla eftir, hvar er sú heildarstefnumótun? Það er sama hvert við lítum, það er alls staðar bið eftir þjónustu. Ég ætla að nefna hérna Fjölmenntarverkefnið hjá Geðhjálp. Það er endurhæfing, daglegt líf hjá hundrað geðfötluðum er í uppnámi. Þetta er fólk sem þarf öryggi. Fyrirrennarar og ráðherrar Framsóknarflokksins, sem eru nú fallnir fyrir borð úr ríkisstjórninni, hafa lofað að tryggja þetta verkefni, þrír þeirra. Það átti að tryggja það út árið 2005 og að gerður yrði þjónustusamningur. Þarna er allt í uppnámi, búið að segja upp samningum við kennarana og geðfatlaðir líða. Ég spyr hæstv. ráðherra heilbrigðismála: Mun hún beita sér í þessu máli til að tryggja það að a.m.k. þessi geðfötluðu 

Virðulegur forseti. Þetta hljómaði eins og stjórnvöld væru jú að gera eitthvað gott en að engin stefnumótun væri í málaflokknum en það er alls ekki þannig. Eins og ég var að lýsa hér áðan erum við nýbúin að fara í gegnum stefnumótun í málefnum barna sem eru með geðraskanir. Þetta er sá hópur sem við höfum talið að væri mjög brýnt að sinna vegna þess hve mörg börn greinast og þetta er vaxandi hópur í samfélaginu, þ.e. börn sem eru haldin geðröskunum. Þetta á sér stað á öllum Vesturlöndum, þetta er ekkert einangrað fyrirbæri hér á Íslandi, þannig að við erum búin að fara í gegnum víðtæka stefnumótun þar og það er auðvitað víðtæk stefnumótun búin að fara fram á grundvelli fjármagnsins eða sem símapeningurinn svokallaður verður notaður í og það er stefnumótunin sem ég lýsti hérna áðan sem farið hefur fram aðallega á vegum félagsmálaráðuneytisins undir forustu Dagnýjar Jónsdóttur alþingismanns, þannig að það hefur farið fram víðtæk stefnumótun en hún er ekki búin. Við erum að vinna áfram að þessum málum 

Forseti vill biðja hv. þingmenn og jafnframt ráðherra um að reyna að virða þann ræðutíma sem þeim er ætlaður hér.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki hvort hún ætlaði að beita sér í Fjölmenntarmálinu. Ég óska eftir því að hún svari því hér á eftir í næsta ræðutíma eða næsta svari. Það er verið að tala um stefnumótun í málefnum barna. Það er gott, það er fínt. En engu að síður eru mjög mörg börn sem bíða og biðin er yfir eitt ár hjá BUGL. Það eru líka ýmsar nýjar áherslur í geðheilbrigðismálum sem menn hafa verið að beita sér fyrir, þeir sem eru að nota þjónustuna, svo sem bati og valdefling sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir og réttur fólks til að ákveða sjálft hvaða þjónustu það fær. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er hún að gera í þeim efnum í stefnumótuninni? Það er greinilega engin heildarstefnumótun í gangi. Það er verið að tala mikið en framkvæmdirnar til að bæta þjónustuna eru minni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hún að gera í sambandi við Fjölmenntarmálið? Hvernig ætlar hún að tryggja styttri bið fyrir börn sem þurfa að bíða á yfir annað ár o.s.frv.?

Virðulegur forseti. Það er heilmikil stefnumótun sem fer fram á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Það hafa verið unnar skýrslur og sú nýjasta er frá Anders Milton og þegar hún var í höfn þá komum við með þessa stefnumótun gagnvart börnunum sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. Sú stefnumótun er byggð á öllum þeim skýrslum sem hafa verið gerðar hingað til þannig að við tókum það úr þeim sem við töldum vera mikilvægast að fara í og erum að hrinda því í framkvæmd. Ef þetta er ekki stefnumótun veit ég ekki hvað er stefnumótun. Hér er spurt sérstaklega um biðlistana á BUGL eða það var dregið fram. Úrræði okkar sem við kynntum um daginn eru einmitt til þess fallin að stytta biðlistana á BUGL. Það kom fram þegar við kynntum þá stefnumótun að meira að segja sérfræðingarnir á BUGL, sem stundum hafa nú efast um að það tækist að höggva niður þessa biðlista, staðfestu að ef allir mundu vinna saman að þessari stefnumótun eins og við höfum lagt hana fram með því fjármagni sem við leggjum fram í fjárlögum yfirstandandi árs og næsta árs þá mun að öllum líkindum takast að eyða biðlistunum 

Virðulegi forseti. Frá árinu 2003 hefur verið boðið upp á sérstaka kennslu fyrir geðsjúka og heilaskaðaða og í vetur stunduðu rúmlega 80 manns nám við þetta samstarfsverkefni Fjölmenntar og Geðhjálpar. Áætlað er að kostnaður nemi um 24 milljónum á ári en ár eftir ár hefur ríkt nokkur óvissa um fjármögnun verkefnisins. Árið 2004 var samþykkt á fundi ríkisstjórnar að tryggja fé til rekstursins og hæstv. menntamálaráðherra falið að fylgja þeirri ákvörðun eftir. Nú liggur það fyrir að ekki hefur verið staðið við þá samkomulagsgerð af hálfu hæstv. menntamálaráðherra. Ekkert samkomulag var gert og forusta Geðhjálpar hefur sakað hæstv. ráðherra um að ganga á bak orða sinna. Kennurum hefur verið sagt upp og menntunarmál geðsjúkra eru í uppnámi. Það blasir ekki annað við en að þessi hópur geðsjúkra og heilaskaðaðra verði sviptur sínum eina og besta möguleika til menntunar við hæfi. Stjórn Geðhjálpar hefur til að mynda ályktað af þessu tilefni og beint til ríkisstjórnar Íslands að tafarlaust verði tryggt fé til rekstursins á yfirstandandi skólaári og teknar upp viðræður á milli Fjölmenntar og ríkisstjórnar um framtíðarskipan menntunarmála fyrir geðsjúka og heilaskaðaða. Að óbreyttu verður námið skert verulega um áramót þegar uppsagnir taka gildi. Um er að ræða einstaklinga sem eru oft hvorki læsir né skrifandi, allt upp í einstaklinga sem hafa veikst harkalega og illa andlega og eru rétt við það að ljúka háskólagráðu og í gegnum Fjölmennt hafa þeir fengið nýtt tækifæri til að ljúka námi sínu og nýtt tækifæri í lífinu. Engum blandast hugur um mikilvægi verkefnisins. Það stendur á því að hæstv. menntamálaráðherra gangi í málið, reki af sér slyðruorðið, reki af sér það orð að hún sé að ganga á bak þess sem hún hefur áður sagt. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Stendur til að ljúka við gerð samkomulagsins og tryggja Fjölmennt nægjanlegt fjármagn til að halda náminu úti næsta vetur?

Virðulegi forseti. Rétt er að undirstrika það að hér er um mikilsvert og mikilvægt úrræði að ræða, annars vegar starfsendurhæfingu og síðan menntunarúrræði fyrir geðfatlaða í landinu. Hins vegar er rétt að undirstrika það að ekki er verið að skera neitt niður, hér er ekki verið að ganga á bak orða sinna. Ekki er verið að minnka þjónustu miðað við það sem samþykkt var og sagt var á sínum tíma. Og hvað var sagt þá? Þegar Fjölmennt tók að sér það hlutverk að annast ekki eingöngu fræðslumál fatlaðra heldur líka alls hópsins og taka inn geðfatlaða, þá var það samþykkt og talað um það við Fjölmennt að hún mundi sinna þessu fyrir 12 millj. kr. Það var það sem ríkisstjórnin samþykkti. Það er alveg rétt að á sínum tíma, við lok ársins 2004, var þetta mál í rauninni í samvinnu og samráði við þrjú ráðuneyti, heilbrigðisráðuneytið, félagsmálaráðuneytið og menntamálaráðuneytið. Og til að leysa þann hnút sem málið var komið í á sínum tíma var það að frumkvæði mínu að ráðuneyti menntamála samdi við Fjölmennt um að sinna öllum menntamálum fatlaðra, hvort sem væri um geðfatlaða að ræða eða aðra. Til þeirra samninga var gengið og það er alveg ljóst að framlag til Fjölmenntar hækkar um þær 12 milljónir sem allan tímann var ljóst að það mundi hækka um til að sinna geðfötluðum. Það hefur því ekkert verið skert, það hefur ekkert verið skorið niður frá því sem áður var.

Virðulegi forseti. Kjarni málsins er sá að ekkert samkomulag hefur verið gert eins og var ákveðið á ríkisstjórnarfundi fyrir tæplega tveimur árum að gert skyldi verða. Samkomulag sem leysti til framtíðar það menntunarfyrirkomulag sem skyldi verða í þessu samstarfsverkefni Fjölmenntar og Geðhjálpar. Það vantar núna 12 milljónir til að tryggja menntunarúrræðunum úthald í allan vetur og að sjálfsögðu vantar fyrst og fremst það að samkomulagið, sem kveðið var á um að gert skyldi verða fyrir tveimur árum, verði gert og leitt til lykta. Hæstv. menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins er sökuð um ósannindi af framkvæmdastjóra Geðhjálpar, hún er sökuð um að ganga bak orða sinna, hún er sögð á harðahlaupum undan símaborði ráðuneytisins. Nú gefst hæstv. ráðherra tækifæri til að skýra mál sitt, koma með það svart á hvítu hvort samkomulagið verður gert annars vegar og hins vegar hvort Fjölmennt verði tryggðir fjármunir til að halda náminu úti.

Hæstv. forseti. Það er rétt að hv. þingmaður hafi hlutina og samhengið á hreinu. Samningsaðili ráðuneytisins er ekki Geðhjálp. Samningsaðili ráðuneytisins er Fjölmennt. Við Fjölmennt er samið og við höfum falið Fjölmennt að sinna menntamálum allra fatlaðra í samfélaginu. Málið er mjög einfalt. Það er ekki verið að skera niður fjárframlög til Fjölmenntar frá því sem áður var, síður en svo. Ef hv. þingmenn skoða fjárlögin þá er verið að bæta í. Það er ekki verið að svíkja eitt eða neitt hvað varðar menntamál eða starfsendurhæfingu geðfatlaðra, síður en svo. En það er aftur á móti umhugsunarefni ef skilaboðin frá þingmanni Samfylkingarinnar eru þau að við eigum ekki að halda okkur við fjárlög. Það er umhugsunarefni.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er ekki bara á harðahlaupum undan símaborðinu í menntamálaráðuneytinu. Hún er á harðahlaupum undan því að svara með óyggjandi hætti hvort samkomulagið við Fjölmennt, sem ákveðið var á ríkisstjórnarfundi fyrir tveimur árum að menntamálaráðherra ætti að leiða til lykta með öðrum fagráðherrum í ríkisstjórninni sem að málinu koma, verði gert og aukin heldur hvort eigi að tryggja Geðhjálp og Fjölmennt þær 12 milljónir sem upp á vantar. Þetta eru smáar upphæðir. Og hvort eigi að tryggja þessa fjármuni til að halda þessu mikilvæga og merkilega námi úti, þessum mikilvægu og merkilegu menntunarúrræðum fyrir okkar minnstu bræður sem hafa veikst alvarlega á geði og fá þarna nýtt tækifæri í lífi sínu. 12 milljónir vantar, hæstv. ráðherra, og það vantar að leiða málið til lykta og gera samkomulagið sem ríkisstjórnin ákvað að hæstv. menntamálaráðherra gera skyldi fyrir tveimur árum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður verður að bíta í það súra epli að sitja ekki í ríkisstjórn. Í ríkisstjórninni var það einfaldlega samþykkt að fjármagn til Fjölmenntar yrði aukið til þess að hægt yrði að halda starfseminni áfram með sama hætti, eða um 12 millj. kr. á ári. Hvað er verið að svíkja? Það er ekki verið að svíkja neitt heldur er verið að bæta og efla aðstöðu geðfatlaðra til menntunar og starfsendurhæfingar. Um það snýst málið. Að sjálfsögðu er það þannig á þessu sviði sem öðrum að bæta má í. Það er bara allt annað. Við skulum hafa það á hreinu að hér er ekki verið að skerða, minnka eða hætta við starfsemi af hálfu ríkisstjórnarinnar, svo það sé skýrt.

Nú hefst áður boðuð utandagskrárumræða um mögulega leyniþjónustustarfsemi á vegum stjórnvalda. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í eina og hálfa klukkustund. Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er milli þingflokka um ræðutíma í umræðunni og er hann þessi: Málshefjandi og ráðherra hafa 15 mínútur hvor í fyrri umferð og talsmenn annarra þingflokka átta mínútur. Í síðari umferð hafa þingmenn frá hverjum flokki sex mínútur sem þeir geta skipt með sér. Að lokum fá málshefjandi og ráðherra fjórar mínútur hvor.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að þessi umræða getur farið hér fram. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að Alþingi taki þetta mál til umræðu og taki það alvarlega og föstum tökum. Um er að ræða einhver alvarlegustu tilvik að því er virðist, misbeiting opinbers valds, sem við höfum lengi staðið frammi fyrir og um leið einhver grófustu mannréttindabrot og brot á friðhelgi einstaklinga sem saga lýðveldistímans geymir. Með stuttu millibili hafa tveir íslenskir fræðimenn fjallað með mjög athyglisverðum hætti um símhlerana- og njósnastarfsemi stjórnvalda allt frá 3. og 4. áratug síðustu aldar, en þó einkum frá því um miðbik aldarinnar og allt fram á þennan dag eða a.m.k. til loka kaldastríðstímans svonefnda, þ.e. allt til 1990 eða svo. Þetta eru þeir Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur í erindi á söguþingi 21. maí sl. og prófessor Þór Whitehead í tímaritsgrein nú í haust. Í báðum tilvikum er dregið fram að stjórnvöld stunduðu umfangsmiklar pólitískar símhleranir og upplýsingasöfnun á pólitískum grunni. Það virðist sem sagt orðið staðfest, þannig að hafið er yfir vafa að einstaklingar, samtök fólks, hópar manna, fjölmiðlar, friðarhreyfingar, stéttarfélög og einstaklingar sem bundnir voru í slíkum samtökum máttu sæta því að friðhelgi einkalífs þeirra væri rofin, mannréttindi brotin á þeim, um þá njósnað af hálfu stjórnvalda og fyrirmælin gefin af pólitískum andstæðingum. Ef símhleranirnar eru teknar fyrst þá hefur áðurnefndur sagnfræðingur fundið sex dæmi um þær á árunum 1949–1968. Í öll skiptin eru hleraðir símar hjá alþingismönnum, heimasímar allt upp í fimm alþingismanna í einu. Í eitt skiptið eru 16 heimasímar hleraðir, friðhelgi 16 heimila í landinu rofin. Tilefnin eru í sumum tilvikum ekki merkilegri en svo að verið er að koma heim með vondan samning í landhelgismálum við Breta 1961 eða þá að varaforseti Bandaríkjanna er að koma í heimsókn, eins og átti við 1963. Stöldrum aðeins við þetta. Það átti að fara að taka hér á Alþingi til umfjöllunar umdeildan landhelgissamning. 14 símar eru hleraðir af því tilefni, þar á meðal hjá Verkamannafélaginu Dagsbrún, hjá Alþýðusambandi Íslands. Það er hleraður heimasími hjá alþingismanni samkvæmt tillögu frá ráðherra í ríkisstjórn sem ætlar síðan að leggja samninginn fyrir á Alþingi og þar á þingmaðurinn að skiptast á skoðunum um hann. 1963 kemur varaforseti Bandaríkjanna, Lyndon B. Johnson, í heimsókn. Samtök hernámsandstæðinga skrifa lögreglustjóra bréf og tilkynna um mótmælafund og þau hafi áhuga á að koma orðsendingu til varaforsetans. Í bréfinu er lögð sérstök áhersla á að samtökin leggi höfuðáherslu á að atburðurinn fari fram með fyllstu kurteisi og í friðsemd, eins og það er orðað. Það er ekki meira laumuspil en svo á ferð. En dómsmálaráðuneytið skrifar sakadómara og biður um heimild til handa lögreglu að hlera sex símanúmer engu að síður, hjá fjölmiðli, dagblaðinu Þjóðviljanum, hjá Sósíalistaflokknum, hjá Samtökum hernámsandstæðinga sem þó höfðu skrifað lögreglunni, beðið um samvinnu, sótt um leyfi fyrir mótmælaaðgerðum sínum og heitið því að þær færu friðsamlega fram. Og það er beðið um heimild til að hlera heimasíma tveggja einstaklinga. Annar þeirra er alþingismaður, pólitískur andstæðingur ráðherrans sem biður um heimildirnar. Ef við stöldrum aðeins við hina hreinu leyniþjónustustarfsemi, eftirgrennslana- eða öryggisþjónustustarfsemi eða hvað við viljum kalla þetta, þá virðist mér það alvarlegasta ekki endilega vera að stjórnvöld komi þessari starfsemi á með leynd að því er ég best veit, t.d. án þess að utanríkis- eða allsherjarnefndir Alþingis hafi nokkru sinni verið settar inn í þau mál. Þessi starfsemi var án nokkurrar lagastoðar eða heimildar í fjárlögum. Starfsemin var dulbúin eða falin hjá útlendingaeftirliti og lögreglu og fleira mætti nefna sem orkar mjög tvímælis eða er ósköp einfaldlega hrein lögleysa. Það langalvarlegasta er að þessi starfsemi var pólitísk, nánast algerlega flokkspólitísk. Það var kerfisbundið fylgst með fólki með tilteknar stjórnmálaskoðanir og hugsanir. Á því voru gróflega brotin mannréttindi samkvæmt fyrirmælum pólitískra andstæðinga. Því var mismunað á vinnumarkaði og upplýsingum um einkahagi þess nokkuð örugglega komið í hendur erlendra leyniþjónustuaðila. Með öðrum orðum, dómsmálaráðuneytinu, lögreglunni og opinberu fé var misbeitt pólitískt. Á mannamáli sagt stóð Sjálfstæðisflokkurinn og að því er virðist að hluta til einnig Framsóknarflokkurinn og valdir aðilar í Alþýðuflokknum fyrir stórfelldum símhlerunum og upplýsingasöfnun á pólitískum grunni. Mannréttindi voru gróflega brotin á vinstri mönnum, friðarsinnum og verkalýðssinnum, á stjórnmálaandstæðingum hægri manna. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að nokkurn tíma hafi raunveruleg ástæða verið til þess að fara út í þessar hleranir og væri þó ósvarað spurningunni hvort slíkt væri eftir sem áður yfir höfuð réttlætanlegt. Hér var sem sagt stunduð pólitísk vöktun, pólitískt eftirlit, pólitískar njósnir. „Politisk övervakning“ heitir það á norsku. Það er hugtakið sem þar er notað yfir mjög sambærilegan hlut og virðist geta átt vel við hér. Það er góðra gjalda vert sem gert var hér á Alþingi síðasta vor að setja nefnd, eins og þar segir í ályktun Alþingis frá 3. júní, í að annast skoðun gagna sem snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi á árunum 1945–1991 í vörslu opinberra aðila og ákveða frjálsan aðgang fræðimanna að þeim. Það er góðra gjalda vert. Sömuleiðis að styrkja lagastoð þeirrar nefndar til að fá aðgang að gögnum. En það er öllum ljóst að þar er aðeins um mjög afmarkaðan þátt málsins að ræða. Skjölin sem til eru og aðgangur fræðimanna að þeim breytir engu um að Alþingi verður að takast á við það hvað menn ætla að gera vegna málsins í heild sinni, vegna gjörningsins, vegna aðgerðarinnar sem slíkrar, vegna þeirra lagalegu, pólitísku og siðferðilegu álitamála sem snúa að meðferð gagnanna sem slíkra, hvernig þeim var safnað og hver vinnubrögðin voru. Þessi umræða getur að mínu mati aðeins orðið upphafið að því að Alþingi takist á herðar ábyrgðina á að upplýsa þessi mál til fulls og gera upp þennan dapurlega kafla í okkar sögu. Það hlýtur að koma til skoðunar að við förum hér svipaða leið og í Noregi, t.d. að sett verði á fót opinber rannsóknarnefnd sem rannsaki málið í heild, rannsaki atburðina og aðferðirnar sem notaðar voru. Norska nefndin, Lund-nefndin svokallaða, stóð fyrir sjálfstæðum rannsóknum á málinu, á þeim aðferðum sem beitt var o.s.frv. Markmiðið hlýtur að vera að sömu hlutir endurtaki sig aldrei hér á landi. Spurningin um eftirlit Alþingis eða um vel umbúið þverpólitískt eftirlit af einhverju tagi hlýtur að koma upp í framhaldi af þessum málum öllum saman. Spurningarnar sem vakna eru vissulega margar og ég held að ég snúi mér að þeim átta spurningum sem ég valdi úr og sendi hæstv. dómsmálaráðherra og ber hér upp við hann. Ég mun skjóta inn röksemdum fyrir spurningunum eftir því sem efni standa til og tíminn leyfir. Ég spyr: 1. Hverju sætir að dómsmálaráðuneytið hefur ekki sjálft haft frumkvæði að því að upplýsa um símhleranir og eftirgrennslana- eða leyniþjónustustarfsemi lögreglunnar frá því á umliðnum árum? Telur ráðuneytið sjálft sig engar skyldur hafa í þeim efnum að þjóna sannleikanum í málinu? 2. Hversu umfangsmikil var þessi starfsemi hvað varðar fjölda þeirra sem símar voru hleraðir hjá og/eða spjaldskrár á grundvelli stjórnmálaskoðana færðar um? Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að ekkert liggur fyrir um að þær upplýsingar sem fræðimenn hafa komist í áður en aðgangi að þeim var lokað, samanber hina dæmalausu mismunun þjóðskjalavarðar sem neitar einum sagnfræðingi og það manni sem nokkuð örugglega var brotið á, umfram það sem hann var nýlega búinn að heimila öðrum aðgang að. Sem sagt, það er engin leið að vita hvort tæmandi mynd er enn komin á umfang þessara aðgerða. 3. Nákvæmlega hvernig var háttað samvinnu lögreglu og dómsmálaráðuneytis við bandaríska sendiráðið og leyniþjónustumenn þar og njósnadeildir hersins í Keflavík? Samstarfið og samvinnan eða þjónustan við bandarísk yfirvöld virðist hafa verið með ýmsum hætti. Bandaríkjamenn gáfu öryggisþjónustunni svokallaðan njósnabúnað, þjálfuðu menn og upplýsingum var miðlað til bandaríska sendiráðsins og/eða hersins um stjórnmálaskoðanir manna og áætlun virðist hafa verið í gangi um að byggja upp íslensku leyniþjónustustarfsemina eða leyniþjónustugetu í samstarfi við bandaríska sendiráðið. 4. Hvernig var háttað samstarfi og samskiptum ráðherra og skrifstofa flokka þeirra við íslenska og bandaríska leyniþjónustuaðila, t.d. varðandi mannaráðningar Bandaríkjahers. Í þessu sambandi virðist samkrull Sjálfstæðisflokksins og í einhverjum mæli hinna flokkanna sem studdu hersetuna, þ.e. Framsóknarflokks og Alþýðuflokks, hafa náð hæstum hæðum því til viðbótar gögnum leyniþjónustunnar, gögnum úr kartótekinu fræga, sem Pétur Kristinsson hélt utan um að færa, voru notuð gögn úr merktum íbúaskrám eða kjörskrám flokkanna til að tryggja dyggum stuðningsmönnum hernámsflokkanna forgang að vinnu hjá hernum og útiloka hina. Í grein prófessorsins er talað um skrár gagnnjósnadeildar Bandaríkjahers og bandaríska sendiráðsins, sem erfitt er að ráða annað af samhenginu en íslenskir aðilar hafi hjálpað þessum aðilum að færa. 5. Hvenær lauk sérstakri eftirgrennslana- eða leyniþjónustustarfsemi hjá lögreglunni eða hefur slík starfsemi farið fram í einhverjum mæli allt til þessa dags? Svona er spurt af því að mér vitanlega hefur hvergi komið fram opinberlega að þessari starfsemi hafi verið formlega hætt á einhverjum tilteknum tímapunkti. Þvert á móti kemur fram í grein Þórs Whiteheads að Bandaríkjamenn hafi haldið áfram að gefa hingað eftirlits- og njósnatæki allt til loka kalda stríðsins, eigum við þá að segja fram yfir eða fram um 1990? Og einhverjir hafa þá verið til þess að taka við þeim. Hverjir tóku við njósnabúnaði frá Bandaríkjamönnum allt fram um 1990, hæstv. dómsmálaráðherra? Ekki þarf að taka fram þessu til viðbótar að þrálátur orðrómur hefur verið uppi bæði um símhleranir og að einstaklingar og hópar, t.d. friðarsinnar og umhverfisverndarfólk hafi sætt slíku áfram og þegar sporin hræða svo sem raun ber vitni er von að spurt sé. Er eitthvað svona lagað í gangi enn þann dag í dag? 6. Á grundvelli hvaða lagaheimilda, þar með talið fjárheimilda, voru stundaðar símhleranir og rekin eftirgrennslana- eða leyniþjónustustarfsemi? Eitthvað kostaði þetta. Var ekki farið frjálslega með fjárlög og fjárreiðulög eða slíkar heimildir síns tíma, að leyna þessari starfsemi og borga hana eftir krókaleiðum, dulbúa hana hjá stofnunum sem að lögum höfðu annað verksvið en hér átti í hlut? 7. Hverjir í stjórnsýslunni höfðu vitneskju um símhleranir og eftirgrennslanastarfsemi lögreglunnar? Fengu dómsmálaráðherrar þessa tíma eða e.t.v. fleiri ráðherrar upplýsingar sprottnar af þessari starfsemi í hendur? Voru þessi mál í einhverjum tilvikum borin upp eða kynnt í ríkisstjórn? Hefur hæstv. dómsmálaráðherra látið kanna fundargerðir ríkisstjórna í þessu sambandi? 8. Hyggst dómsmálaráðuneytið upplýsa þá einstaklinga, eða aðstandendur þeirra sem látnir eru, sem sættu símhlerunum eða öðrum persónunjósnum um það hve lengi eftirlitið stóð og annað sem máli skiptir í því sambandi? Verða þessi gögn opnuð fyrir viðkomandi aðila? Í Noregi var sett á fót önnur nefnd í framhaldi af rannsóknarnefndinni, svokölluð aðgangsnefnd, sem heldur utan um allt sem snýr að aðgangi einstaklinga að gögnunum og tryggir að þeir fái í hendur allar upplýsingar sem þeir eiga rétt á að sjá um sig sjálfa. Ráðuneytið hér hlýtur að hafa hugleitt eitthvað hvað því beri að gera í þessum efnum. Eða á kannski að skjóta sér á bak við það að allt saman hafi verið sent upp í Þjóðskjalasafn? Það er ekki stórbrotin málsvörn hjá ráðuneytinu sem hér á mesta sök.

Virðulegi forseti. Eins og venja er og fram hefur komið sendi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mér skriflegar vísbendingar um það sem hann kysi helst að ég ræddi í þessari umræðu. Þegar ég las spurningar hv. þingmanns lenti ég í nokkrum vandræðum með svörin því að spurningar hans lúta að löngu liðnum atburðum og því hvernig taka hefði átt á málum á fyrri tíð. Hér er í raun, eins og fram kom í máli hv. þingmanns, um sagnfræðilegt úrlausnarefni að ræða. Fjallað er um það sem hv. þingmaður nefnir eftirgrennslan á leyniþjónustustarfsemi lögreglu og tilefnið er nýleg ritgerð eftir dr. Þór Whitehead, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, í tímaritinu Þjóðmálum. Enginn sem les þá ritgerð getur komist að þeirri niðurstöðu að hér hafi verið um víðtækar ólögmætar persónunjósnir á vegum lögreglunnar að ræða.  Varðandi fjárheimildir verður að ætla að þessi eftirgrennslan eða leyniþjónustustarfsemi, sem svo er nefnd af málshefjanda, hafi að mestu leyti verið rekin af almennri fjárveitingu til lögreglustjórans í Reykjavík og Útlendingaeftirlitsins. Lögreglumönnum hafi einfaldlega verið skákað til svo að þeir gætu sinnt öryggismálum ef nauðsyn krefðist. Hugsanlega kann að hafa verið veitt aukafjárveiting vegna utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins hér á landi árið 1968 en sá kostnaður gæti þó jafnvel hafa verið greiddur af safnfjárveitingu sem veitt var forsætis- eða utanríkisráðuneyti. Slíkt tíðkaðist gjarnan við opinberar móttökur og stórviðburði. Ég hef skýrt frá því í svörum við fyrirspurn hér á hinu háa Alþingi að á ári hverju séu símar hleraðir mörg hundruð sinnum vegna rannsókna á afbrotum, ekki síst til að upplýsa fíkniefnabrot. Þessar hleranir eru stundaðar á grundvelli laga um meðferð opinberra mála og eftir úrskurð dómara. Krafan um úrskurð dómara til að tryggja lögmæti símhlerunar var lögfest hér á landi árið 1951 með fyrstu heildstæðu lögunum um meðferð opinberra mála. Í þeim lögum sagði, með leyfi forseta: „Dómari getur, þegar öryggi ríkisins krefst þess eða um mikilsverð sakamál er að ræða, úrskurðað hlustanir í síma sem sökunautur hefur eða ætla má hann nota.“ Þetta ákvæði leysti af hólmi sambærilegt ákvæði sem hafði verið í fjarskiptalögum síðan 1941 en í hinu eldra ákvæði var ekki gerð krafa um úrskurð dómara heldur að dómsmálaráðherra skyldi í hvert skipti fella úrskurð um að lögregla hefði aðgang að því að hlusta á símasamtöl. Með lögunum um meðferð opinberra mála frá 1951 var það skilyrði einnig sett í fyrsta sinn fyrir hlerun síma að hún skyldi alltaf vera í þágu rannsóknar sakamáls. Í umræðum um símhleranir frá stríðslokum fram að lyktum kalda stríðsins hefur hvergi komið fram að lagaskilyrðum hafi ekki verið fullnægt við hlustanir lögreglu og þær hafi ekki byggst á úrskurði dómara. Þvert á móti liggur fyrir sagnfræðileg rannsókn sem sýnir að í öllum tilvikum sem þar eru nefnd tók sakadómari ákvarðanir um hleranir. Sé litið til skilyrða upplýsingalaga um upplýsingaskyldu stjórnvalda segir að þau gildi ekki um rannsókn eða saksókn í opinberu máli. Þetta ákvæði upplýsingalaga endurspeglar það viðhorf sem almennt hefur einkennt skyldu stjórnvalda til að miðla upplýsingum um málefni af þeim toga sem um er rætt í spurningum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Nú er mælt fyrir um það í lögum að ekki sé skylt að láta í té upplýsingar sem snerta rannsókn eða saksókn í opinberu máli. Það liggur beint við að álykta á þann veg að sömu rök og búa að baki þessu lagaákvæði hafi ráðið afstöðu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til þess að hafa ekki sjálft frumkvæði á opinberri miðlun upplýsinga um rannsóknir sem byggjast á úrskurði dómara vegna gruns um saknæmt athæfi þess sem rannsókninni sætir. Að því virtu sem gerðist á þeim tíma sem vikið er að í spurningum hv. þingmanns tel ég af og frá að í raun sé unnt að kenna þá starfsemi við leyniþjónustu frekar en nú á tímum þegar um er að ræða að lögregla fær heimild til símhlustunar vegna t.d. gruns um fíkniefnabrot. Á þessum árum var raunar eins og enn þann dag í dag eðlilegt að á vegum ríkisins væri haldið úti öryggisgæslu vegna starfsemi erlendra sendiráða í landinu. Nýlegt atvik við rússneska sendiráðið, þegar fána þess var stolið, minnir á skyldur gistiríkis gagnvart sendiráðum. Á tímum kalda stríðsins var allt að þriðjungur starfsmanna í sovéskum sendiráðum talinn vera á vegum KGB eða GRU-leyniþjónstuhersins. Íslensk stjórnvöld hafa ekki aðeins skyldu til að gæta öryggis sendiráða í landinu heldur verða þau einnig að gæta hins að starfsemi á þeirra vegum sé innan lögmætra marka samkvæmt alþjóðasamningum. Ég minnist þess ekki að íslensk stjórnvöld hafi sætt gagnrýni fyrir óeðlilega framgöngu gagnvart erlendum sendiráðum hér á landi á tímum kalda stríðsins. Hitt kunna hv. þingmenn að muna að löngum og oft var rætt að fjöldi starfsmanna í sovéska sendiráðinu í Reykjavík væri meiri en góðu hófi gegndi miðað við almenn umsvif þess. Árið 1986 störfuðu t.d. 37 menn í sovéska sendiráðinu hér á landi og alls voru um 80 manns frá Sovétríkjunum í tengslum við sendiráðið. Brást sendiráðið oft þunglega við þegar slíkar tölur voru nefndar og var látið að því liggja að héldu fjölmiðlar áfram að ræða samskipti ríkjanna á þessum nótum mundi það spilla fyrir viðskiptum milli þjóðanna. Öryggisgæsla ríkisins tekur mið af aðstæðum og hættumati hverju sinni. Ég heyrði t.d. sagt frá því í morgun að þýska lögreglan hefði ráðlagt óperustjóra í Berlín að hætta við að sýna óperu eftir Mozart af ótta við reiði múslima yfir efnistökum leikstjórans. Var farið að tilmælum lögreglu en þau byggjast á greiningu hennar og hættumati. Í fyrrnefndri grein dr. Þórs Whiteheads kemur fram að eftir Gúttóslaginn svonefnda á fjórða áratugnum og vegna atlögunnar að Alþingi 30. mars 1949 hafi verið lögð áhersla á það af hálfu lögreglu að hún yrði að geta lagt mat á áhættu með því að fylgjast með þeim sem líklegir yrðu til þess að stofna til átaka. Hér voru starfandi stjórnmálafylkingar sem sættu sig hvorki við stjórnarhætti né þjóðskipulag og töldu sumar að ekki yrði unnt að breyta stjórn ríkisins nema með valdbeitingu. Eftir því sem hætta á átökum af þessu tagi minnkaði beindist athygli lögreglu að öðru og þá kannski einstökum hópum sem vildu nota sérstaka atburði til að vekja athygli á málstað sínum, jafnvel með ofbeldi, eins og t.d. gerðist þegar í fyrsta sinn var efnt hér til utanríkisráðherrafundar Atlantshafsbandalagsins árið 1968. Spennan var miklu meiri meðal Íslendinga sjálfra í kringum NATO-fundinn en fund þeirra Georges Pompidous Frakklandsforseta og Richards Nixons Bandaríkjaforseta að Kjarvalsstöðum árið 1993 eða Ronalds Reagans og Mikails Gorbatsjovs í Höfða fyrir réttum 20 árum. Enginn þarf að efast um að í tilefni af þessum fundum hafi verið gripið til víðtækra leynilegra öryggisráðstafana en líklegt er að þær hafi fremur verið á vegum erlendra aðila en innlendra. Sama ár og þegar Reagan og Gorbatsjov hittust hér á landi skipaði ríkisstjórn undir forsæti Steingríms Hermannssonar sérstaka nefnd til að fjalla um innri öryggismál ríkisins. Hóf nefndin störf í júlí 1986 og lauk þeim í ársbyrjun 1987 með munnlegri skýrslu Baldurs Möllers nefndarformanns til forsætisráðherra eftir því sem best er vitað. Eins og áður sagði bý ég ekki yfir þeirri þekkingu á því hvernig öryggisgæslu ríkisins var háttað fyrir mörgum áratugum að ég geti svarað einstökum spurningum hv. þingmanns. Ég tel hins vegar að Alþingi hafi þegar gert viðunandi ráðstafanir til að unnt sé að fá svör við þessum spurningum. Í tilefni af umfjöllun síðastliðið vor um sagnfræðilega rannsókn á hlerunum á dögum kalda stríðsins var samþykkt þingsályktun 3. júní 2006 þar sem ríkisstjórninni var falið að skipa nefnd til þess að annast skoðun gagna sem snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi á árunum 1945–1991 í vörslu opinberra aðila og ákveða frjálsan aðgang fræðimanna að þeim. Með þessari þingsályktun var sú pólitíska stefna mörkuð að þessar upplýsingar skyldu gerðar fræðimönnum aðgengilegar og sérstakri nefnd síðan falið að gera tillögu um hvernig staðið skyldi að því en nefndin var skipuð af forsætisráðherra 22. júní 2006. Hinn 4. október sl. samþykktum við samhljóða hér í þessum sal lög um að þrátt fyrir lögmælta þagnarskyldu sé öllum opinberum starfsmönnum skylt að svara fyrirspurnum nefndarinnar um verklag við öflun, skráningu og varðveislu upplýsinga um öryggismál Íslands á árunum 1945–1991. Hið sama gildi um opinbera starfsmenn sem látið hafa af störfum. Upplýsingalög, nr. 50/1996, gildi ekki um störf nefndarinnar. Nokkuð hefur verið rætt um skráningu persónuupplýsinga, spjaldskrár og eyðingu þeirra. Nú eru í gildi lög um persónuvernd og þar eru upplýsingar um uppruna, litarhátt, kynþátt, stjórnmálaskoðanir svo og trúar- eða aðrar lífsskoðanir taldar viðkvæmar persónuupplýsingar sem njóti sérstakrar verndar. Gagnaskráning og samkeyrsla gagna er miklu auðveldari nú á tölvuöld en á þeim tíma áður en lög um meðferð tölvugagna komu til sögunnar og stuðst var við spjaldskrár eða upplýsingar af því tagi. Í margnefndri grein dr. Þórs Whiteheads er skýrt frá því hvernig spjaldskrár embættis lögreglustjórans í Reykjavík voru eyðilagðar. Fleiri rök kunna að hafa legið að baki förgun þessara gagna en að lögreglustjóri hafi reiknað með að hverfa til annarra starfa. Á þessum tíma voru hafnar umræður um skráningu persónuupplýsinga. Fyrstu tölvulögin voru sett á árinu 1981. Nefnd hafði verið skipuð til að undirbúa lagafrumvörp á árinu 1976. Virðulegi forseti. Í tíð minni sem dóms- og kirkjumálaráðherra hef ég margoft vikið að nauðsyn þess að skipa þessari starfsemi á vegum ríkisins með lögum og tryggja eftirlit af hálfu Alþingis með henni. Síðastliðinn föstudag kynnti ég tillögur um þetta efni í ríkisstjórn og í dag lagði ég þær fram á samráðsfundi með fulltrúum þingflokka. Tillögurnar byggjast á niðurstöðum starfshóps sem ég skipaði síðastliðið sumar undir formennsku Haraldar Johannessens ríkislögreglustjóra. Megintillögur hópsins eru þessar: 1. Stofnuð verði öryggis- og greiningarþjónusta hjá embætti ríkislögreglustjóra. 2. Unnið verði að sérstökum lögum um starfsemi öryggis- og greiningarþjónustunnar. 3. Starfsemi öryggis- og greiningarþjónustu verði háð eftirliti sérstakrar eftirlitsnefndar sem skipuð verði fimm þingmönnum. 4. Byggt verði upp upplýsingakerfi fyrir öryggis- og greiningarþjónustuna og aflað verði heimilda til samkeyrslu gagna í vörslu opinberra aðila. 5. Komið verði á formlegu samstarfi við erlendar öryggisþjónustur. Ég tel að í þessum tillögum sé tekið mið af því sem fram kom í umræðum á Alþingi síðastliðið vor þegar rætt var um nýskipan lögreglumála og sérstaka greiningar- og rannsóknardeild hjá ríkislögreglustjóra. Þá byggjast tillögurnar á vísan til skýrslu sérfræðinga frá ráðherraráði Evrópusambandsins sem gerði úttekt á hryðjuverkavörnum okkar Íslendinga og töldu brýnt að stofna deild á borð við þá sem nefnd er öryggis- og greiningarþjónusta í framangreindum tillögum. Úttekt hinna evrópsku sérfræðinga er í raun eina heildstæða opinbera skýrslan sem hér hefur verið birt um stöðu þeirra mála hér á landi sem vikið er að í spurningum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Af úttektinni má ráða að sérfræðingarnir telja lögregluna á Íslandi ekki hafa neinar heimildir til rannsókna án þess að þar búi að baki rökstuddur grunur um saknæmt athæfi. Hér sé því ekki starfandi leyniþjónusta eða rekin leyniþjónustustarfsemi af hálfu lögreglunnar. Ég tek undir þessa niðurstöðu hinna óháðu erlendu sérfræðinga. Ég hvet þingmenn jafnframt til að horfa frekar fram á veginn í þessu efni en geta sér til um það hvað hugsanlega kunni að hafa gerst í fortíðinni. Við breytum ekki fortíðinni og rannsóknir á henni eru best komnar í höndum sagnfræðinga. Við getum hins vegar lagt grunn að öruggari framtíð með skynsamlegum ákvörðunum okkar hér á Alþingi og með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi. Í þeim anda mun ég halda áfram að vinna að þessum mikilvægu málum og óska enn á ný eftir góðu samstarfi við þingmenn um niðurstöðuna.

Frú forseti. Þau atriði sem fram koma í grein eftir Þór Whitehead sagnfræðing og hæstv. dómsmálaráðherra vísaði ítrekað til eru grafalvarleg. Það er von að hæstv. ráðherra biðji menn um að skoða ekki fortíðina heldur horfa bara inn í framtíðina vegna þess að fortíð Sjálfstæðisflokksins þolir ekki skoðun í þessu máli. Það liggur fyrir að áratugum saman var haft í frammi eftirlit með vinstri mönnum á Íslandi. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað núna og halda því fram að það hafi verið lítið að vöxtum. Í greininni sem hann ítrekað vísaði til er því lýst hvernig skjalaskápur eftir skjalaskáp fylltist og að lokum fylltu skjalaskáparnir stóra skrifstofu. Frú forseti. Það eru fjögur atriði sem ég tel vera aðalatriði í þeim upplýsingum sem komið hafa fram til þessa. Í fyrsta lagi er alveg ljóst að grein Þórs Whiteheads sýnir svart á hvítu að frá upphafi hafa verið ákaflega náin og mjög óeðlileg tengsl á milli Sjálfstæðisflokksins og þess sem sagnfræðingurinn kallar strangleynilega öryggisþjónustu. Hún var ekki aðeins sett á stofn sem formleg starfseining undir forustu forkólfa Sjálfstæðisflokksins heldur sáu þeir til þess að hún væri alla tíð fjármögnuð úr leynisjóðum innan dómsmálaráðuneytisins. Það er alveg ljóst og það raunar staðfest af því sem hæstv. ráðherra sagði, að Alþingi var dulið um þessa starfsemi og tilgang hennar og það var blekkt til þess að fjármagna það. Í öðru lagi má ráða af grein Þórs Whiteheads að íslenska öryggisþjónustan hafi látið bandarísku leyniþjónustunni í té upplýsingar um pólitískar skoðanir Íslendinga sem í dag væri að minnsta kosti fullkomið brot á lögum. Ég lýsi sorg minni yfir því að þetta skuli hafa verið gert. Í þriðja lagi er upplýst að upplýsingarnar sem þessi íslenska leynilögregla aflaði voru notaðar til að koma í veg fyrir að menn með óæskilegar skoðanir fengju vinnu hjá hernum eða ákveðin störf hjá hinu opinbera. En þær voru líka notaðar til að víkja mönnum úr starfi. Um það tilgreinir Þór Whitehead dæmi. Stjórnarskráin veitir öllum mönnum frelsi til að hafa skoðanir. En um leið og skoðanir þeirra eru notaðar til að meina þeim um atvinnu er líka búið að brjóta á þeim réttinn til frjálsra skoðana. Í þessu felst sönnun á því að að minnsta kosti skoðanafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar var brotið af Sjálfstæðisflokknum á nokkrum hópi manna. Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra talar eins og öryggisþjónustan hafi tilheyrt kalda stríðinu. Það vekur því í fjórða lagi mesta undrun mína að í grein Þórs Whiteheads koma fram upplýsingar um að hin strangleynilega öryggisþjónusta hafi starfað eftir að kalda stríðinu lauk. Þór segir skýrt, eins og hv. málshefjandi sagði áðan, að CIA gaf íslenskunni leynilögreglunni gjafir í formi tækja allt til ársins 1991. En merkilegra er þó að í framhjáhlaupi segir hann frá því að íslenskir öryggisþjónustumenn hafi gert rannsókn á því með tilstyrk þýskra kollega, eftir að kalda stríðinu lauk, hvort námsmenn austan tjalds hafi gerst erindrekar Stasi. Þetta sýnir okkur svart á hvítu að íslenska öryggisþjónustan var enn í fullu fjöri og enn að rannsaka íslenska vinstri menn eftir 1991. Heimildin sem hann vísar til um þetta er einstaklingur sem var skrifstofustjóri varnamáladeildar um þetta leyti. Þessi síðasta rannsókn sem vitað er um beindist ekki aðeins að alþingismönnum heldur hlýtur hún að hafa beinst líka að ráðherrum, sem fram undir þann tíma sem Þór segir að rannsóknin hafi farið fram, voru svo að segja að stíga úr ríkisstjórn. Ég spyr: Hver fyrirskipaði þá rannsókn? Ég vil að það verði rannsakað sérstaklega hvernig  Frú forseti. Enginn er betur til þess fallinn en hæstv. dómsmálaráðherra sem hefur upplýst 

Forseti. Margnefndur Þór Whitehead segir í lok sinnar frægu greinar söguna um götóttu olíutunnuna frá árinu 1976, að lögreglustjórinn í Reykjavík hefði, eins og hæstv. dómsmálaráðherra gat um, fengið vilyrði fyrir að verða hæstaréttardómari og þess vegna bað hann einhverja ótilgreinda undirmenn sína að taka njósnagögnin úr leynilögreglunni, að mestum hluta, segir Þór Whitehead, þannig að eitthvað er eftir, og farga þeim. Undirmennirnir tóku gögnin og brenndu þau á afviknum stað í götóttri olíutunnu. Það logaði glatt, er haft eftir brennumönnum. Sú saga er auðvitað aldeilis ótrúleg að lögreglustjóri hafi beðið aðra embættismenn íslenska ríkisins að eyða gögnum sem var aflað á vegum hins opinbera og þar með þverbrotið ströng lög um skjalavarðveislu. Atburðir síðustu daga benda þó til að götóttu olíutunnurnar séu enn þá við lýði hjá stjórnvöldum á Íslandi. Hæstv. menntamálaráðherra, sem aldrei þessu vant er ekki hér, er að vísu ekki uppvís að því enn þá að farga gögnum. En hún reynir svo sannarlega að leyna þeim með því að bregðast ekki enn við óskum og síðan stjórnsýslukæru Kjartans Ólafssonar um sama aðgang og annar sagnfræðingur fékk nýlega að gögnum í Þjóðskjalasafni, eða til vara aðgang að þeim gögnum sem snúa að honum sjálfum. Engin rök hefur ráðherrann samt til að hafna þessum kröfum Kjartans að því að séð verður. Hvað er að gerast? Hverju er ráðherrann að leyna? Er menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins að reka pólitík götóttu olíutunnunnar? Þá er upplýst að skjöl um hleranir frá árinu 1949 til ársins 1973 voru geymd í dómsmálaráðuneytinu fram til 5. júlí í sumar, þ.e. 2006. Ragnar Aðalsteinsson lögmaður óskaði eftir aðgangi að þeim gögnum 22. maí í vor. Í tvígang svöruðu fulltrúar hæstv. dómsmálaráðherra, Björns Bjarnasonar, erindinu með undanfærslum en þriðja bréfi Ragnars svaraði settur dómsmálaráðherra, Einar K. Guðfinnsson, hæstv. sjávarútvegsráðherra, með því að benda Ragnari á að hafa samband við Þjóðskjalasafnið, eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta: „… um aðgang að þeim gögnum sem þar kunna að vera.“ Hæstv. dómsmálaráðherra hafði nefnilega í millitíðinni læðst með þessi hlerunargögn úr ráðuneytinu upp í Þjóðskjalasafn. Sennilega vegna þess að hann gat ekki staðið gegn kröfum lögmannsins. Hvaða feluleikur er þetta? Það er ótrúlegt, en í dómsmálaráðuneytinu ríkir enn í dag andrúmsloft leyndar og blekkingar í kringum þessi mál. Tveir ráðherrar og reyndar sá þriðji með þeim, allir úr Sjálfstæðisflokknum, eru á harðahlaupum með njósnagögnin að leita að götóttu olíutunnunni. Forseti. Nefnd Páls Hreinssonar er því miður ekki ætlað að kanna njósnagögn íslenska ríkisins frá árinu 1991 til þessa dags. Eins og fram hefur komið eru ýmiss konar vísbendingar um að hér hafi starfað leyniþjónusta af einhverju tagi eftir þann tíma. Þær ná hámarki í þeirri staðfestingu sem dómsmálaráðherra reiddi fram hér áðan þegar hann sagði að hann væri að beita sér fyrir því að skipa þessari starfsemi af hálfu ríkisins að lögum. Dómsmálaráðherra á eftir að skýra fyrir okkur hvað þessi starfsemi er. Hvernig er henni háttað? Hverjar lagaheimildir eru fyrir þessari starfsemi nú sem hafa verið skipaðar að lögum? Um hverja hefur verið njósnað frá 1991? Hafa þær staðið fram til þessa dags í stofnunum ráðherrans eða fara þær fram í ráðuneytinu sjálfu? Hvaða erlend ríki hafa fengið hlutdeild í þessum upplýsingum? Þessu þarf Björn Bjarnason, hæstv. dómsmálaráðherra, að svara áður en við tökum til við nýja tíma. Áður en við byrjum að skoða tillögur hans eða annarra um öryggisþjónustudeildir eða hvað það á að kalla. Dagar götóttu olíutunnunnar eru liðnir.

Virðulegi forseti. Umræða um leyniþjónustustarfsemi fyrri ára á vissulega rétt á sér. Ég tel rétt að draga staðreyndir í þeim efnum fram í dagsljósið enda hefur Alþingi beitt sér fyrir því að skapa grundvöll fyrir þeirri vinnu með nýsettri löggjöf. Ég tek hins vegar undir það að við megum ekki festast svo í fortíðinni að andvaraleysi ríki um framtíðina í þessum efnum þannig að við gleymum, eða látum undir höfuð leggjast, að bregðast við hinni alvarlegu stöðu sem uppi er og snerta þær plágur sem hrjá okkur nú og aðrar þjóðir: hryðjuverkaógn, innflutning fíkniefna, vændi og alþjóðlega glæpastarfsemi. Það er mjög áríðandi í þessari umræðu að gera mikilvægan og skýran greinarmun á ytri vörnum og innra öryggi. Herlaus þjóð hefur fáa kosti aðra en semja um varnir sínar við aðrar þjóðir. Það gerðu íslensk stjórnvöld árið 1951 með tvíhliða samningi við Bandaríkin sem nú hefur verið áréttaður með nýgerðu varnarsamkomulagi. Aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu árið 1949, og þær gagnkvæmu varnarskuldbindingar sem felast í 1. gr. Atlantshafssáttmálans, hefur einnig tryggt ytri varnir Íslands. Það er og verður áfram mikilvægt að tryggja þessar ytri varnir landsins. Eftir að heimsmyndin breyttist með falli Berlínarmúrsins og Sovétríkjanna og fjölgun hryðjuverkaárása hin seinni ár hafa þjóðir heims hert ráðstafanir sínar hvað varðar innra öryggi þegna sinna. Ísland er ekki lengur einangruð eyþjóð sem getur staðið álengdar og látið sig þessa þróun litlu varða. Komur erlendra skipa hingað til lands telja vel á annað þúsund á ári hverju. Alþjóðaflugvöllurinn í Keflavík tengir Evrópu og Norður-Ameríku. Umferð um völlinn eykst hröðum skrefum og er talin í milljónum manna með ferðum sem nema tugum á dag með tengiflugi um víða veröld. Fíkniefnainnflutningur hefur því miður aukist þrátt fyrir að mjög gott starf sé unnið í eftirliti í þessum efnum og fullyrt er að skipulögð alþjóðleg glæpastarfsemi hafi teygt anga sína hingað til lands. Það eru vissulega uggvænleg tíðindi og við þessu þarf að bregðast. Við megum ekki undir neinum kringumstæðum festast í pólitískri þrætubók eða andvaraleysi gagnvart þessum málum en ég neita því ekki að stundum hefur mér þótt hálfkæringur ríkja í þessari umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að þræða þurfi hinn gullna meðalveg í þessum efnum sem öðrum. Leyniþjónusta að erlendri fyrirmynd hugnast mér ekki. Ég vil sérstaklega undirstrika það. Mér þykir þó augljóst að auka þurfi lögheimildir löggæsluaðila hér á landi svo að þeir geti sinnt þessu innra öryggi okkar. Í þessum efnum er þó sérstaklega áríðandi að ganga ekki svo langt að mannréttindi séu brotin. Við höfum skuldbindingar í þeim efnum og það er grundvöllur fyrir sjálfstæðu samfélagi og í samræmi við siðferðiskennd okkar að hafa mannréttindi og persónuvernd ætíð í heiðri. Við hljótum að líta til nágrannaþjóðanna í þessum efnum og þess sem almennt tíðkast, t.d. hjá öðrum Norðurlandaþjóðum, og styrkja enn frekar það alþjóðlega samstarf sem við eigum í, t.d. á vettvangi Schengen. Það er sannfæring mín að sá aðgangur að upplýsingakerfi sem Schengen-samningurinn færði okkur á sínum tíma sé afar mikilvægur þegar rætt er um innra öryggi. Þá gerir nýgert samkomulag við Bandaríkin okkur kleift að auka getu okkar á sviði innra öryggis, ekki síst með miðlun upplýsinga. Hæstv. dómsmálaráðherra gerði grein fyrir hugmyndum í þessum efnum sem ætlunin er að vinna með á næstunni og ég undirstrika mikilvægi þessara mála. Það þarf að ræða þau af alvöru og yfirvegun. Þetta er þess efnis að á því er full þörf.

Virðulegi forseti. Umræðan um hugsanlega leyniþjónustu hér á Íslandi, hvort fylgst hafi verið með íslenskum borgurum af lögregluyfirvöldum - þá á vegum dómsmálaráðuneytisins, vænti ég - án dóms og laga, á að sjálfsögðu fullan rétt á sér. Það er mjög alvarlegt ef yfirvöld grípa til þess ráðs að fara að fylgjast með borgurunum og safna um þá gögnum án þess að hafa til þess réttarheimildir. Við hljótum öll að gera okkur grein fyrir því út í hvers konar fúafen við komumst sem þjóð ef slík vinnubrögð líðast. Þau dæmi sem hér hafa verið nefnd í dag eru mjög gömul. Það er vitnað í grein eftir dr. Þór Whitehead sagnfræðing, ágæta grein sem um margt er mjög áhugaverð og athyglisverð. Mér finnst Þór fara mjög vel yfir þetta og lýsa því vel hvers konar andrúmsloft ríkti á þeim árum þegar njósnir af þessu tagi áttu sér stað, sem enn og aftur eru mjög alvarlegar. Síðasta tilvikið sem Þór nefnir gerist árið 1968. Þá var ég að halda upp á fjögurra ára afmælið mitt með vinum mínum og vinkonum. Það er svo langt síðan. Ég verð að segja að þetta tilheyrir allt fortíðinni, þetta tilheyrir sögunni. Það er verið að skoða þessa hluti. Ég vænti þess að það verði gert með góðum og skilvirkum hætti og að við fáum allt upp á borðið. Við verðum að fá allt upp á borðið í þessum efnum og hreinsa andrúmsloftið. Virðulegi forseti. Þegar við um daginn vorum að afgreiða í snatri frumvarpið um nefndina sem á að skoða þessi mál fór ég aðeins yfir það hvernig ég teldi að þetta ætti að fara fram. Ég tel mjög mikilvægt að öllum steinum verði velt við. Ég hefði gjarnan viljað sjá að menn hefðu skoðað lengra tímabil, hefðu byrjað á árunum fyrir seinna stríð. Þór Whitehead nefnir að sennilega hafi verið byrjað að fylgjast hér með einstaklingum þegar árið 1938. Ég hefði viljað leggja ár seinni heimsstyrjaldarinnar undir líka til að fá þetta allt upp á borðið. Ég hefði þess vegna gjarnan viljað fara nær okkur sjálfum í tíma, þ.e. ekki nema staðar við árið 1991 heldur halda jafnvel áfram. Mér finnst líka mjög mikilvægt að það sem kemur út úr þessari rannsókn verði tekið saman og þeir einstaklingar sem urðu fyrir barðinu á þessu verði skilyrðislaust látnir vita og fái fulla innsýn inn í þau gögn sem um þá hefur verið safnað. Séu þessir aðilar látnir þá verði búnar til skýrar reglur um það með hvaða hætti þeirra nánustu eftirlifandi aðstandendur fái að vita um að njósnað hafi verið um þessa einstaklinga og hvaða gögnum hafi verið safnað. Sé það svo að einhverjum viðkvæmum persónulegum upplýsingum hafi verið safnað um einstaklinga þá verði þessum upplýsingum skilyrðislaust eytt. Þeim verði eytt ef viðkomandi óskar þess áður en það sem eftir liggur, sem kannski er ekki af persónulegum toga, verður opnað fyrir almenning eða sagnfræðinga, nú eða hvort tveggja. Þarna held ég að við ættum að íhuga alvarlega hvernig við ætlum að taka á því sem hugsanlega mun koma í ljós eftir að rannsókn hefur farið fram. Það er á margan hátt áhugavert að skoða reynslu nágrannaþjóða okkar í þessum efnum. Hér hefur verið minnst á að Norðmenn fóru í gegnum heilmikla rannsókn fyrir um það bil tíu árum. Svokölluð Lund-nefnd skoðaði þessi mál eftir að uppvíst varð í Noregi að norska ríkisstjórnin, þ.e. verkamannaflokkurinn norski, hefði borið ábyrgð á að stundaðar voru mjög umfangsmiklar njósnir um fólk, sérstaklega um þá sem voru yst til vinstri í norskum stjórnmálum, um margra ára skeið. Það kom í ljós að mjög margir höfðu orðið fyrir barðinu á þessu. Þar var starfandi leyniþjónusta sem virtist gersamlega hafa gengið af göflunum í starfsemi sinni. Þessi mál voru komin út í tómt rugl. Það var mjög sársaukafullt fyrir norsku þjóðina að gera sér grein fyrir því að þessi starfsemi hefði átt sér stað, þ.e. að menn hefðu stundað þetta árum saman á bak við þjóðina. Ég vona svo sannarlega að við Íslendingar munum ekki þurfa að ganga í gegnum það sama og Norðmenn þurftu að gera. Norðmenn eru enn þá að vinna úr þessum málum og það hafa meira að segja verið greiddar skaðabætur. Norska ríkið hefur orðið að greiða skaðabætur til þeirra einstaklinga sem urðu fyrir þessum persónunjósnum eftir að í ljós kom að því fólki hafði hreinlega verið unnið tjón, til að mynda með því að komið hafði verið í veg fyrir að það hlyti eðlilegan starfsframa. Saklaust fólk varð fyrir barðinu á fordómum og tilefnislausum njósnum af hálfu stjórnvalda. Ég vona svo sannarlega, virðulegi forseti, að við Íslendingar lendum ekki í því að eitthvað slíkt komi upp hér á landi en við hljótum öll að bíða spennt eftir því hvað sú rannsókn sem nú á að fara fram mun leiða í ljós. Víkjum þá að framtíðinni, hún er einmitt mikilvægust. Hvaða stefnu ætlum við Íslendingar að taka í þessum málum í framtíðinni? Ég tel að við eigum að skoða alla möguleika í þessum efnum með opnum og fordómalausum hætti. Ég tel að við þurfum að koma einhverri slíkri starfsemi í fastan farveg. Við þurfum á einhvers konar innra eftirliti að halda til að fylgjast með glæpastarfsemi og jafnvel annarri starfsemi, hugsanlega hryðjuverkastarfsemi, landráðum eða öðru þess háttar. Við þurfum að íhuga það mjög vel á næstu mánuðum hvernig við ætlum að koma þessu í fast form. Ég held að það sé meira unnið með því að hafa svona starfsemi í föstu formi og hafa þá ákveðið eftirlit með henni. Það er meira unnið með því heldur en að láta reka á reiðanum í þessum efnum. Ég hef aðeins verið að skoða hvað Norðmenn hafa gert. Þeir eru að sjálfsögðu með leyniþjónustu, eftirlits- og öryggisþjónustu sem fer fram af hálfu hins opinbera, eins og öll okkar nágrannalönd. Öll okkar nágrannalönd hafa svona starfsemi. En þar er það norska Stórþingið sem kýs nefnd. Það er nefnd af hálfu norska Stórþingsins sem sinnir eftirliti með þessari starfsemi. Þingið gefur út almennar reglur um það hvernig starfsemi þessarar eftirlitsnefndar skuli háttað og síðan fylgist nefndin með því hvað gert er. Hefur fulla innsýn í allt sem gert er. Getur talað við alla þá sem starfa á vegum leyniþjónustunnar og fengið upplýsingar um það á hverjum tíma hvað þeir eru að gera. Getur fengið að sjá allan tækjabúnað, húsnæði og annað þess háttar. Nefndinni ber einnig að fara eftir því ef kærur berast frá borgurunum um að þeir hafi grun um að þeir hafi orðið fyrir einhverjum njósnum af hálfu slíkrar öryggisþjónustu. Nefndinni ber einnig að kanna allar ásakanir sem koma fram opinberlega um að starfsemi af þessu tagi hafi verið beitt gegn borgurunum. Markmið nefndarinnar er einungis að fylgjast með starfseminni. Hún má ekki gefa fyrirskipanir til leyniþjónustunnar. Leyniþjónustan má heldur ekki ráðfæra sig við nefndina. Yfirvald þessarar nefndar er sem sagt norska Stórþingið. Þarna sýnist mér, virðulegi forseti, í fljótu bragði að Norðmenn hafi komist eða náð að koma upp ákveðnu formi til að reka þessa hluti og sjá til að þeir fari almennilega fram. Tími minn er á þrotum. Ég verð víst að láta staðar numið að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Lengi hefur verið á sveimi orðrómur um að í landinu hafi verið stundaðar hleranir á vegum stjórnvalda, persónunjósnir, í reynd starfsemi leyniþjónustu. Nú hefur fengist staðfesting á því að svo hafi verið. Við höfum fengið það staðfest í fyrsta lagi að stundaðar hafi verið hleranir af pólitískum toga í þrennum skilningi. Í fyrsta lagi hafi verið teknar ákvarðanir um hverjir skyldu hleraðir á grundvelli stjórnmálaskoðana þeirra. Hér er um að ræða alþingismenn, hér er um að ræða forsvarsmenn í verkalýðshreyfingu, hér er um að ræða blaðamenn, hér er um að ræða hernámsandstæðinga og friðarsinna, hér er um að ræða fólk úr heimi menningarinnar. Í öðru lagi hefur þetta verið pólitísk starfsemi í þeim skilningi að þeir sem hafa verið viðtakendur upplýsinganna hafa þurft að hafa á sér tiltekinn pólitískan lit. Það er fyrst og fremst litur Sjálfstæðisflokksins en í sumum tilvikum einnig litur Framsóknarflokks og Alþýðuflokks. Í þriðja lagi er athyglisvert að íhuga hvar markalínurnar hafa legið. Þær liggja fyrst og fremst um afstöðu til hernaðarbandalagsins NATO. Annars vegar hafa verið fylgismenn þessa bandalags og hins vegar gagnrýnendur, efasemdarmenn og andstæðingar NATO og þess að í landinu væri her á friðartímum. Þeir síðarnefndu hafa iðulega staðið utan við lög og rétt. Það er nefnilega ekki rétt hjá hæstv. dómsmálaráðherra að alltaf hafi verið lagastoð eða dómsúrskurður fyrir hlerun. Hvað fyrra atriðið áhrærir hefur það komið fram hjá sagnfræðingum að á fjórða áratug síðustu aldar hafi þessa lagaheimild skort, t.d. í verkfalli vörubílstjóra árið 1935. Varðandi dómsúrskurðinn mun hann einnig hafa skort við hleranir eftir atburðina hér við Alþingishúsið 30. mars 1949. Þá kom orðsending, samkvæmt Guðna Jóhannessyni sagnfræðingi, frá dómara um að hlerunum skyldi hætt daginn eftir á miðnætti. En þeim var haldið áfram að eindreginni ósk og kröfu ríkisstjórnarinnar. Með öðrum orðum, pólitískum hlerunum var haldið áfram. Hæstv. forseti. Í þeim umræðum sem fram hafa farið í landinu á undanförnum vikum og mánuðum hefur þjóðin fengið innsýn í liðinn tíma, þá hatrömmu deilu sem hér geisaði um áratugaskeið og þær ofsóknir sem margt fólk þurfti að sæta, hrakið úr starfi vegna skoðana sinna og í sumum tilvikum svipt helgustu mannréttindum, kosningarrétti. Við höfum fengið innsýn í tíma þar sem pólitísku valdi var misbeitt og þar sem dómsvaldi var einnig misbeitt. Þar vísa ég í heimildir til hlerana og ég vísa þar í dóma sem kveðnir voru upp, t.d. í kjölfar atburðanna við Alþingishúsið 30. mars 1949 þegar menn voru sviptir lýðréttindum, kosningarrétti á grundvelli ljúgvitna sem þeir voru bornir. Ég tek undir með þeim sem hafa viljað horfa inn í framtíðina. En til þess að við getum það, og það eigum við eindregið að gera, þurfum við að hreinsa upp hið liðna. Þess vegna segjum við: Allt upp á borðið. Fyrstu skrefin hafa þegar verið stigin með þeirri nefnd sem skipuð var í sumar og með því að opna sagnfræðingum aðgang að gögnum á tilteknu árabili. Við viljum ganga enn lengra og opna þessi gögn öllum og að sjálfsögðu hlutaðeigandi aðilum. Það er rétt sem hæstv. dómsmálaráðherra sagði að þetta eru atburðir frá liðnum tíma, það er rétt. En á lífi er fólk sem var þátttakendur í þessum atburðum. Til mín kom lögreglumaður fyrir helgina. Hann sagðist hafa verið hér í Alþingishúsinu 30. mars 1949. Sér hefði verið haldið innan dyra, sér hefði ekki verið treyst út á völlinn, út á Austurvöllinn vegna pólitískra skoðana sinna. Þetta fólk er enn á lífi. Þessir atburðir eru ekki fjær en svo. Og nú er krafan: Öll gögn upp á borðið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þessi umræða, um mögulega leyniþjónustustarfsemi á vegum stjórnvalda, eigi sér stað hér á hinu háa Alþingi, enda hefur umræðan um þessi mál verið nokkuð fyrirferðarmikil í opinberri umræðu á síðustu vikum. Hitt finnst mér verra að í umræðum um þessa starfsemi á tímum kalda stríðsins hefur ýmsum röngum fullyrðingum verið varpað fram sem ég tel ástæðu til að leiðrétta. Ég held að allir þeir sem fjalla um þetta mál af einhverri sanngirni og þekkingu hljóti að viðurkenna að hér á Íslandi var ekki rekin leyniþjónusta í hefðbundnum skilningi þess orðs af hálfu stjórnvalda sem hafi haft með höndum víðtækar og ólögmætar persónunjósnir um borgarana. Það segir sig í rauninni sjálft að það var einfaldlega ekki nægur mannafli til þess að sinna slíkum störfum. Tveir menn geta ekki haldið uppi leyniþjónustu sem vinstri menn á Íslandi hafa lagt að jöfnu við leyniþjónustur kommúnistaríkjanna sálugu, KGB og Stasi. Það má ekki gleyma því við hvaða aðstæður og í hvaða andrúmslofti Hermann Jónasson, fyrrverandi forsætisráðherra og dómsmálaráðherra, sá ástæðu til að koma á sérstöku eftirgrennslanakerfi í aðdraganda styrjaldarinnar 1939 en henni var komið á fót til þess að sporna við því grófa ofbeldi og hótunum sem fyrirmyndir íslenskra vinstri manna þá um stundir beittu gagnvart lögreglu og almennum borgurum hér á landi, t.d. í Gúttóslagnum og síðan í aðförinni að Alþingi árið 1949. Ég hef tekið eftir því að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna þegja þunnu hljóði um framgöngu íslenskra kommúnista og sósíalista og minnast ekkert á þau ofbeldisverk sem þessir menn stóðu fyrir. Nei, þeir kalla þá friðarsinna. Það fór nú ekki mikið fyrir friðnum þegar hnullungunum rigndi inn í þingsali Alþingis. Nei, þvert á móti hafa vinstri menn á Íslandi reynt að slá ryki í augu almennings með því að telja fólki trú um að hér hafi verið rekin umfangsmikil leyniþjónusta sem hafi verið starfrækt af Sjálfstæðisflokknum og hún hafi beitt óvönduðum meðulum gagnvart kommúnistum og sósíalistum. Þeir sem leggjast hvað lægst í slíkum málflutningi hafa kallað þessa starfsemi leyniþjónustu Sjálfstæðisflokksins. Þessi umræða, frú forseti, er náttúrlega ekkert annað en ómerkileg og þeir dæma sig sjálfir sem taka þátt í henni á þessum forsendum. Það er út í hött að tala um leyniþjónustu Sjálfstæðisflokksins í þessu samhengi. Það kemur fram í upphafi ritgerðar dr. Þórs Whiteheads í Þjóðmálum að það hafi verið Hermann Jónasson, fyrrverandi forsætis- og dómsmálaráðherra, sem fól lögreglustjóranum í Reykjavík að koma upp þessu eftirgrennslanakerfi. Þess vegna skil ég ekki hvernig vinstri sinnaðir menn sem hafa tjáð sig um þetta mál, eins og Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður gerði í viðtali við Spegilinn í síðustu viku, geta talað um leyniþjónustu Sjálfstæðisflokksins. Það kemur beinlínis fram í grein dr. Þórs Whiteheads að trúnaðarmenn úr Alþýðuflokknum hafi fengið lista um umsækjendur um varnarliðsvinnu og hafi borið þá saman við merktar kjörskrár þar sem leitað var upplýsinga um stjórnmálaskoðanir manna sem voru skráðir á listanum. Það fer nú lítið fyrir þessu í umræðunni um þetta mál, sérstaklega frá fulltrúum Samfylkingarinnar og af hverju skyldi það nú vera? Jú, það er væntanlega vegna þess að Samfylkingin er að grunni til reist á Alþýðuflokknum. Það er líka sorglegt að sjá hvernig þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, tekur í sama streng í pistlum á heimasíðu sinni sem birtust þar í gær og sömuleiðis í Fréttablaðinu í dag, sem bera einmitt yfirskriftina Leyniþjónusta Sjálfstæðisflokksins. Það er ekkert hægt að bjóða upp á svona málflutning í tengslum við þetta mál. Hér er ekkert á ferðinni annað en lýðskrum sem virðist vera þannig að sumum þeim sem taka þátt í þessari umræðu sé algjörlega sama um það hvort þeir fara vísvitandi rangt með staðreyndir ef það þjónar málstaðnum. Það hefur verið gert í þessu máli, því miður. Frú forseti. Ég geri enga athugasemd við að hafin verði sagnfræðileg rannsókn á leyniþjónustustarfsemi á Íslandi á síðustu árum og áratugum. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að við slíka rannsókn verði farið sérstaklega yfir samstarf íslenskra kommúnista og sósíalista við ráðamenn og leyniþjónustur kommúnistaríkjanna, einkum Austur-Þýskalands og Sovétríkjanna. Það vekur reyndar furðu mína að málshefjandi skuli ekki hafa vikið neitt að þessum þætti málsins í ræðu sinni. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að það þurfi að hreinsa upp hið liðna, það þarf allt að koma upp á borðið. Það þarf t.d. að upplýsa hvers vegna kommúnistastjórnin í Sovétríkjunum greiddi sósíalistum á Íslandi milljónatugi úr leynisjóðum sínum á tímum kalda stríðsins, þar á meðal til Sósíalistaflokksins, Þjóðviljans, MÍR, Máls og menningar og annarra samtaka. Það þarf líka að upplýsa um tengsl íslenskra kommúnista við leiðtoga Ráðstjórnarríkjanna, það þarf að upplýsa um það hvaða menn voru sendir til náms í Austur-Þýskalandi gagngert til þess að grafa undan íslensku samfélagi og því þjóðskipulagi sem við búum við. Það þarf að upplýsa um það hvers vegna börn voru allt fram á níunda áratuginn send til fyrirmyndarfjölskyldna í Austur-Þýskalandi til að fræðast um fyrirmyndarþjóðfélagið og það þarf að upplýsa um það hvers vegna íslenskum kommúnistum voru greidd eftirlaun frá ríkisstjórninni í Sovétríkjunum. 

Hæstv. forseti. Fyrir liggur, samkvæmt sagnfræðilegum rannsóknum, að kerfisbundið var fylgst með fólki með tilteknar pólitískar skoðanir, líklega næstum alla síðustu öld hér á landi. Það leiddi einnig af sér nokkuð sem kallað var í Vestur-Þýskalandi kaldastríðstímans „Berufsverbot“, það að menn voru útilokaðir frá ákveðnum störfum og ákveðnum framgangi auk annarra óþæginda sem slíku fylgdi. Hæstv. dómsmálaráðherra talar um sagnfræðilegt úrlausnarefni. Ef mig misminnir ekki er þetta sami maðurinn og hefur staðið hér í pontu hins háa Alþingis margoft og beinlínis krafist þess að vinstri menn, að allir íslenskir vinstri menn, gerðu upp við fortíð sína, gerðu upp við kalda stríðið og gerðu upp við öll samskipti sín við Sovét, Austur-Þýskaland og þar fram eftir götunum. Hingað kom reyndar í pontu hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og tók af honum ómakið og ef ég skildi hv. þingmann rétt skiptir það ekki máli hvað gerðist, hvort hér voru stundaðar kerfisbundnar njósnir og hleranir á fólki með tilteknar pólitískar skoðanir af því að Framsókn og Alþýðuflokkurinn hefðu fundið það upp. Hvers konar málflutningur er þetta eiginlega? Geta þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki talað um það sem hér er á dagskrá. Er þeim það fyrirmunað eða er það vegna þess að það er svo óþægilegt fyrir þá vegna þess að fortíðin er svo óþægileg og hún er komin til að finna þá hér í dag á hinu háa Alþingi? Hæstv. dómsmálaráðherra talaði í ræðu sinni um hópa sem vildu beita ofbeldi og bylta þjóðskipulaginu og nefndi sem dæmi NATO-fundinn 1968, utanríkisráðherrafund NATO 1968 á Íslandi. Það var fyrir mitt minni en ég hef séð sjónvarpsmyndir af þeim fundi og mótmælunum, friðsamlegum mótmælum sem þá fóru fram, en þá voru reyndar ungmenni dregin á brott af lögreglunni og allt í lagi með það, þeim varð varla meint af og hafa sýnt samfélagi sínu fullan sóma. En er það þá þannig, frú forseti, að friðsamleg mótmæli túlkast sem grunur um saknæmt athæfi? Ég gat ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi en að svo væri. Og enn er ósvarað spurningunni, frú forseti, enn um það hvort þessi starfsemi sé enn í gangi með einhverjum hætti. Eitt er þó víst að greinaskrif Þórs Whiteheads og öll sú umfjöllun sem hér hefur farið fram á undanförnum mánuðum og missirum hefur kallað fram, að mati hæstv. dómsmálaráðherra, hina brýnu nauðsyn þess að setja hér lög um öryggislögreglu 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið afar athyglisverð. Hæstv. ráðherra fékk átta spurningar sem beint var til hans um fortíðina, um það hvernig staðið var að því sem ríkisvaldið í reynd hefur verið sakað um, þ.e. að hafa beitt ólögmætu og kerfisbundnu eftirliti með fólki og það er spurt mjög ítarlegra og vandaðra spurninga um hvernig þessu starfi hafi verið háttað. En hæstv. ráðherra velur að svara engu, að ýta þessu undir teppið. En hér er um grundvallarumræðu að ræða. Hér er um það að ræða að rökstuddur grunur er um að ríkisvaldið hafi starfað utan laga og réttar. Um það snýst þessi umræða, þ.e. hvort ríki og ríkisvaldinu hafi verið beitt utan laga og réttar. Hæstv. dómsmálaráðherra svarar því þannig að um sagnfræðilegt viðfangsefni sé að ræða, að það sé sagnfræðilegt viðfangsefni hvort mannréttindabrot hafi verið framin, hvort kerfisbundið eftirlit utan laga og réttar hafi verið framkvæmt o.s.frv. Hæstv. dómsmálaráðherra talar um að hér sé einvörðungu um að ræða sagnfræðilegt viðfangsefni. Ég held að þetta mál sé miklu stærra en svo. Það er mikilvægt að það verði leitt í ljós hvort starfsemi af því tagi sem hér um ræðir hafi verið stunduð utan laga og réttar þann tíma sem um ræðir og jafnvel allt til dagsins í dag, því að hér hefur ekkert verið hrakið um það sem fullyrt hefur verið að þessi starfsemi hafi farið fram heldur hafa þeir sem nú fylla flokk sjálfstæðismanna og hafa hér talað í þessari umræðu og víðar, fyrst og fremst reynt að beina sjónum að öðrum atriðum eins og framtíðinni sem nauðsynlegt er að ræða. En við verðum að gera upp fortíðina. Athyglisverð var ræða hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hér áðan því að umræðan snýst um það hvort ríkisvaldi hafi verið beitt utan laga og réttar. En hver eru svörin og hvernig er svarað? Jú, að hugsanlega hafi einhverjir einstaklingar sem ekki fóru með ríkisvald, sem höfðu tilteknar pólitískar skoðanir, haft samband við einstaklinga eða einhverja annars staðar en þar sem sjálfstæðismönnum þótti heppilegt. Um það snýst ekki umræðan. Umræðan snýst um það hvort ríkisvaldinu hafi verið beitt utan laga og réttar. Það hefur komið fram rökstuddur grunur um að svo hafi verið. Krafan er að þetta verði skoðað og það dugar ekki í þessari umræðu, virðulegi forseti, að benda á að menn ætli að gera 

Frú forseti. Þegar ég horfi til baka og rifja upp það sem ég man frá tímum kalda stríðsins koma strax upp í hugann orð eins og tortryggni. Á þeim tíma sáu allir drauga í hverju horni og samsæriskenningar voru stanslaust á lofti. Mér finnst sjálfsagt að þau gögn sem til eru frá þessum tíma verði gerð opinber. Það er óásættanlegt að liggja undir grun um að hafa tekið þátt í meintum pólitískum njósnum og að sama skapi óásættanlegt að hafa það sterklega á tilfinningunni að um sig hafi verið njósnað. Að lokum vil ég segja að til þess að eyða allri óvissu er eina lausnin - og hún er afar einföld - að leggja spilin á borðið. Gerum fortíðina upp áður en við horfum til framtíðar en þar bíða mörg vandasöm og nauðsynleg verkefni í þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Sú leynd sem enn þá hvílir yfir upplýsingum og upplýsingaöflun stjórnvalda á fyrri tíð hér á landi er með öllu óásættanleg. Þær aðferðir sem notaðar voru á að upplýsa og birta. Staðreyndirnar eiga að vera okkur ljósar. Okkur á að vera það ljóst hvernig að þessum málum var staðið á fyrri tíð og þó að það sé algjörlega rétt að hér sé að hluta til um sagnfræði að ræða þá er eðlileg og sjálfsögð sú krafa að upplýsa allt sem þessi mál varðar. Það virðist sem svo að þeirra upplýsinga sem aflað var hér á landi hafi verið aflað með símahlerunum gagnvart einstaklingum sem stjórnvöldum á hverjum tíma fannst nauðsynlegt að vakta. Hverjir voru þetta? Þetta voru sjálfsagt sósíalistar, sem sumir kalla kommúnista, menn sem höfðu menntað sig í ríkjum sem töldust kommúnistaríki á þeim tíma, menn sem störfuðu jafnvel hér í verkalýðshreyfingunni, voru aktífir þar og vafalaust aðrir sem féllu kannski undir þá skilgreiningu að vera vinstri menn og þá harðir vinstri menn í skoðunum sínum. Þetta virðist vera það fólk sem, eftir þeim upplýsingum sem fyrir liggja, hafi verið beitt hlerunum og þetta fólk á að sjálfsögðu rétt á því að fá að vita allt um það hvernig að þessum málum var staðið. Sömuleiðis eiga ættingjar þessa fólks líka rétt á því að fá aflétt leynd af því hvort um feður þeirra eða afa var njósnað á þessum tímum. Það bætir á engan hátt stöðu okkar, hvað þá heldur þau verkefni okkar í framtíðinni sem við væntanlega þurfum að takast á við, ef yfir þessu máli hvílir leynd. Þó að ég geti verið sammála hæstv. dómsmálaráðherra því að við þurfum að horfa til framtíðar af ýmsum ástæðum varðandi öryggismál okkar og ýmislegt fleira þá tel ég að þessum - hvað eigum við að segja - trúnaði sem virðist vera haldið yfir þessum gögnum eigi að aflétta sem allra fyrst og það geri okkur vonandi framtíðina betri til þess að vinna hlutina eðlilega og forða okkur frá þeim mistökum sem við virðumst hafa stigið í fortíðinni að þessu leyti. Ég held ég hafi ekki miklu fleiri orð um þetta mál. Þetta finnst mér vera meginmarkmið málsins, þ.e. að allar upplýsingar komi upp á borðið og að sérstaklega þeir sem fyrir þessu hafa orðið eigi að hafa forgang að því að fá að skoða allar þær upplýsingar sem snúa að þeim persónulega, vinum þeirra eða ættingjum.

Frú forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og þátttöku í henni. Ég verð nú að segja að það var meiri reisn yfir talsmönnum Sjálfstæðisflokksins 1935 á Alþingi, þeim Ólafi Thors og Bjarna Benediktssyni, þegar þeir mótmæltu harðlega símahlerunum ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Alþýðuflokks í bílstjóraverkfallinu og töldu þær símahleranir óréttlætanlegar, það rof á friðhelgi einstaklinganna. Nú kemur hér í ræðustól dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sem enn, trúi ég, kennir sig við frelsi og vill standa vörð um réttindi einstaklinganna og það vottar ekki fyrir efasemdum, það örlaði aldrei á því að hæstv. dómsmálaráðherra teldi að þarna hefði kannski verið brotið með óréttmætum hætti á réttindum manna. Ræða hæstv. dómsmálaráðherra og hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar var ein samfelld málsvörn fyrir því, með kaldastríðsáróðri, að þetta hefði í raun og veru verið allt í lagi, þetta ætti sér bara allt saman eðlilegar útskýringar og að öðru leyti væri þetta svona sagnfræði sem ætti ekki að vera að tala mikið um. Hæstv. dómsmálaráðherra reyndi líka að leggja að jöfnu lögmætar aðgerðir í nútímanum, t.d. á grundvelli vandaðrar löggjafar þegar verið er að kljást við fíkniefnasala, og það sem þarna gerðist. Er það virkilega svo að hæstv. dómsmálaráðherra leggi það að jöfnu að reyna að berjast gegn fíkniefnavánni í dag og harðsvíruðum glæpamönnum og mafíósum og að símar íslenskra alþingismanna hafi verið hleraðir aftur og aftur með vísan kannski til Gúttóslagsins 40 árum áður? Voru það rök fyrir því að hlera síma íslenskra alþingismanna 1963 og 1968? Er hæstv. dómsmálaráðherra alveg viss um út í hvað hann er að fara hér? Hefði nú ekki verið vissara fyrir hæstv. ráðherra að hafa a.m.k. einhverja fyrirvara á þessari málsvörn sinni, á þessari réttlætingu? Á hann kannski eftir að fara sömu leiðina og hinn norski kollegi hans varð að fara vegna símahlerunar- og njósnamálsins í því landi? 
             Hæstv. ráðherra svaraði engum spurningum sem fyrir hann voru bornar. Tvær þeirra eru þó um viðbrögð dómsmálaráðuneytisins í núinu, sú fyrsta og sú síðasta. Það var spurt: Hvers vegna hefur dómsmálaráðuneytið sjálft ekki reitt fram neinar upplýsingar um þetta? Það var spurt: Hefur dómsmálaráðuneytið leitt hugann því að opna einstaklingunum sem í hlut eiga eða aðstandendum þeirra sem látnir eru aðgang að þeirra persónulegu upplýsingum? Engin svör. Málinu er drepið á dreif. Það er reynt að sópa því undir teppið með kaldastríðsáróðri. Ég verð að kalla það aumkunarvert að dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins Björn Bjarnason skuli ekki hafa meira fram að færa hér til þessarar umræðu. Að lokum um spurninguna sem líka er í núinu: Hvenær var þessu hætt eða stendur þetta enn yfir? Það athyglisverðasta að mínu mati í þessari umræðu var að dómsmálaráðherra vék sér undan því að svara. Hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason þorir ekki að svara, já eða nei, hvort þetta sé enn í gangi. Hann segir að erlendir fræðimenn hafi komið og skoðað löggjöf og þeir metið það svo að lögreglan hafi ekki heimildir til leyniþjónustustarfsemi og dragi af því þá ályktun að þar með sé hún ekki í gangi og ráðherra tekur undir þetta álit þeirra. Þetta mundi nú einhvern tíma hafa heitið fjallabaksleið. Af hverju svarar hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason mér ekki beint? Er enn verið að njósna? Er kannski verið að njósna um mig, hæstv. dómsmálaráðherra? Hef ég sætt á mínum 24 ára stjórnmálaferli njósnum af þessu tagi eins og forverar mínir margir hverjir sem ég þekkti vel hafa 

Ég vil biðja hv. ræðumann að ávarpa dómsmálaráðherra rétt.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessar umræður fara alveg út úr öllu samhengi þegar hv. þingmaður stendur hér og hrópar: „Hefur kannski verið njósnað um mig?“ Ég hef ekki minnstu hugmyndir um það og tel - ja, nema þingmaðurinn hafi unnið sér eitthvað til saka því að samkvæmt lögum er ekki hægt að stunda hleranir hér á landi nema fyrir liggi rökstuddur grunur um saknæmt athæfi. Það er það  Það er ekki nein spurning um hvort þetta sé löglegt eða ekki. Það liggur alveg skýrt fyrir að 1941 giltu hér lög, 1951 komu ný lög og það hefur alltaf verið farið að lögum við þessar ákvarðanir. Ef hv. þingmaður hefur gerst sekur um saknæmt athæfi sem kallar á rannsókn lögreglu þá fer lögregla væntanlega fram á það við dómara að fá úrskurð um það eins og vera ber. Ekki er ég að bera þingmanninn þeim sökum að ástæða sé fyrir lögreglu að stunda slíkar rannsóknir. Það finnst mér algjörlega sýna hvað þessar umræður fara í raun  En mig langar til að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem því miður er ekki hér í salnum: Hvernig kemst hann að þeirri niðurstöðu að einhverjar rannsóknir hafi verið stundaðar á Stasi-skjölum á árinu 1995, eða ég veit ekki hvaða ár hann er að nefna?  Ég hef verið talsmaður þess um langt skeið að öll gögn í þessum málum verði lögð á borðið. Ég heyri að hér koma þingmenn hver á fætur öðrum og taka undir það sjónarmið mitt. En að leggja það þannig upp að ég sé þar eitthvað ósamkvæmur sjálfum mér í málflutningi sem ég hef haft hér á þingi í tíu, ellefu ár, það er algjörlega rangt. Ég tel að það eigi að leggja öll þessi gögn á borðið, það eigi að leggja öll gögn sem varða Ísland á borðið, það eigi að leggja öll gögn sem varða samskipti íslenskra stjórnmálamanna við erlend ríki á borðið og upplýsa þjóðina um þetta. Öll gögn sem eru í opinberri vörslu eiga auðvitað að vera opin. Það er mín skoðun. Ég tel að ég hafi beitt mér fyrir því hér á þingi með ályktunum, lagabreytingum og við séum að leggja út í þann leiðangur. Ég get því ekki skilið hvers vegna þingmenn kjósa síðan að koma hér og tala í einhverjum hálfkveðnum vísum eða tala eins og hv. fyrirspyrjandi og upphafsmaður umræðunnar gerði í lok máls síns. Hann fer langt út fyrir það sem skynsamlegt er í umræðum um mál af þessu tagi. Ég man vel - ég var blaðamaður 1968 - þegar NATO-fundurinn var haldinn. Ég fylgdist nákvæmlega með því hvað þá var að gerast. Þá var meðal annars fjallað um það að hingað kynnu að koma hópar frá Grikklandi sem mundu nota þennan fund til þess að hleypa honum upp vegna herstjórnar sem var í Grikklandi á þeim tíma og hafði tekið völdin, ef ég man rétt, 1967. Það voru slíkar aðstæður sem ríktu þá hér í landinu og menn veltu fyrir sér: Þegar NATO-fundur er haldinn á Íslandi, koma þá kannski menn frá Grikklandi til þess að hleypa upp þeim fundi? Slíkar öryggisráðstafanir þurftu menn því að hafa í huga þegar sá fundur var haldinn.

Hlera líka …


            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 4 og felur sú tillaga í sér stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Tillagan er hluti af þeim málum sem stjórnarandstaðan leggur fram sameiginlega í upphafi þessa 133. löggjafarþings þó að saga hennar sé lengri. Tillögutextinn er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að Þjórsárver, stærsta og gróðurríkasta votlendi á hálendi Íslands, skuli vernduð í heild sinni. Í því augnamiði skuli núverandi mörkum friðlandsins í Þjórsárverum breytt og það stækkað þannig að sem mest af gróðurlendi svæðisins lendi innan friðlýsingarmarkanna ásamt með Þjórsá og nærliggjandi svæðum að Sultartangalóni. Þá skuli unnið að því að hið stækkaða Þjórsárverafriðland verði tilnefnt inn á heimsminjaskrá UNESCO. Alþingi felur ríkisstjórn að hefja nú þegar nauðsynlegan undirbúning að framkvæmd ályktunarinnar svo að auglýsa megi hin nýju friðlandsmörk eigi síðar en vorið 2007.“ Þessa tillögu flytja auk mín hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigurjón Þórðarson, allt hv. þingmenn sem sæti eiga í umhverfisnefnd Alþingis. Menn kunna að taka eftir því að í hópi stjórnarandstæðinga er einn stjórnarþingmaður, þ.e. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, en hann stóð með sömu þingmönnum að þessari tillögu á síðasta ári. Það er kannski til marks um hve stuðningurinn við stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og það að reyna að koma friðlandinu í Þjórsárverum inn á heimsminjaskrá UNESCO er að verða mikill að hér standa sameiginlega þingmenn úr öllum flokkum utan einum að þessari tillögu á Alþingi Íslendinga. Baráttan um Þjórsárver er löng og ströng og ekki hægt að gera henni skil í stuttri ræðu. En þó má segja að á síðustu árum hafi vindar snúist í baráttunni því að bæði hæstv. núverandi umhverfisráðherra og fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra hafa gefið til kynna að nú kunni að verða breytingar á og að tillaga af þessu tagi nái fram að ganga. Það yrði sannarlega sögulegt og fagnaðarefni í þeim miklu átökum sem hafa staðið og oft verið hálfblóðug, vil ég eiginlega segja. Náttúruverndarsamtök Íslands hafa kannað hug þjóðarinnar til stækkunar friðlandsins í Þjórsárverum. Þau létu í árslok árið 2004 gera könnun á því hvernig þjóðin væri innstillt í þeim efnum og niðurstöður könnunarinnar sýndu að tveir þriðju hlutar þjóðarinnar væru hlynntir stækkun friðlandsins. Rithöfundurinn Andri Snær Magnason gerði grein fyrir sögu Þjórsárvera í bók sinni Draumalandinu, sem þjóðin hefur lesið frá því að hún kom út fyrr á þessu ári. Það er athyglisvert að Andri Snær segir um friðlandsmörkin í bók sinni að þau minni helst á landamæri í Afríku, þau séu dregin með beinum línum. Það er alveg rétt. Það veit það öll þjóðin að það voru virkjanahagsmunir sem réðu mörkum friðlandsins á sínum tíma og þau voru einungis málamiðlun á milli náttúruverndarsinna og hinna svokölluðu tæknimanna sem vildu virkja og gera risastór uppistöðulón í verunum. Sjónarmið tæknimannanna voru raunar á undanhaldi árið 1981 þegar friðlýsingin var auglýst og friðlandsmörkin dregin en þó ekki nægilega því að eftir að friðlandsmörkin voru ákveðin hefur baráttan um veitu í verunum haldið áfram. Hugmyndin um að Þjórsárver eigi skilið sæti á heimsminjaskrá UNESCO kemur fyrir alvöru inn í umræðuna sumarið 2004. Þá fékk Landvernd tvo færa sérfræðinga, þá Roger Crofts og Jack D. Ives, sem báðir eru afar vel að sér um Þjórsárver og hafa rannsakað þau árum saman, til að skila Landvernd greinargerðum um málefni veranna, verndargildi þeirra og framtíðarsýn. Í greinargerðum þeirra beggja kemur fram að núverandi friðlandsmörk séu algerlega ófullnægjandi og að þeir telji nauðsynlegt að stækka friðlandið til mikilla muna svo verndun nái tilgangi sínum. Þá fjalla þeir báðir um möguleikana á því að Þjórsárver fái sess á heimsminjaskrá UNESCO. Þeir Crofts og Ives hafa báðir unnið með UNESCO og IUCN, Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökunum, við að meta umsóknir um skráningu svæða á þennan mikilvæga lista. Þeir hafa því mikla þekkingu og reynslu í þeim efnum. Það segir sína sögu að þeir skuli báðir telja að svæðið eigi skilið að um það verði fjallað á vettvangi heimsminjaskrárinnar og kannað verði til hlítar hvort það búi yfir þeim kostum sem gætu skipað því á heimsminjaskrá. Í greinargerð með tillögunni er í stuttu máli farið yfir stöðuna núna, þ.e. frá því að úrskurður setts umhverfisráðherra, Jóns Kristjánssonar, um verin var kveðinn upp í janúar árið 2003. Það má segja að í hnotskurn sé málið þannig að Landsvirkjun hafi áfram sótt það fast að fá heimild til þess að reisa Norðlingaölduveitu með Norðlingaöldulóni neðst í verunum og jafnframt að fá í gegn setlón og veitulón sem úrskurður Jón Kristjánssonar, setts umhverfisráðherra, gerði ráð fyrir. Það gerðist síðan að þegar hreppsnefnd Skeiða- og Gnúpverjahrepps fjallaði um málið, þ.e. um umsókn um að setja framkvæmdina inn á aðalskipulag þar sem miðað yrði við að lónhæðin næði 566 metrum yfir sjávarmáli að sumarlagi og 567,5 yfir sjávarmáli að vetrarlagi, var það heimilað. Sú tilhögun var kynnt og auglýst í janúar 2005, bæði af hreppsnefndinni og samvinnunefnd miðhálendisins. Hreppsnefndinni bárust gríðarlega margar athugasemdir við þennan gjörning, 98 athugasemdir sem vörðuðu Norðlingaölduveitu. Þær voru undirritaðar af 275 einstaklingum. Samvinnunefndin fékk athugasemdir frá 146 aðilum sem allar, utan ein, vörðuðu Norðlingaölduveitu. Ég leyfi mér að fullyrða að þess verði langt að bíða að annar eins fjöldi athugasemda komi við skipulagstillögur á Íslandi. Í öllu falli er það von mín að ekki eigi eftir að verða svo háværar deilur um skipulagstillögur í náinni framtíð, miðað við það hvernig vindarnir virðast vera að snúast þessa dagana. Samvinnunefnd miðhálendisins ákvað að taka tillit til hinnar miklu andstöðu með því að breyta umfangi Norðlingaölduveitu á endanlegri skipulagstillögu auk þess sem ljóst var orðið að ekki var lengur meiri hluti fyrir því í hreppsnefnd Skeiða- og Gnúpverjahrepps að heimila Norðlingaölduveitu. Hinn 12. ágúst 2005 samþykkti samvinnunefnd miðhálendis tillögu að breytingu á staðfestu svæðisskipulagi miðhálendis Íslands 2015 fyrir svæðið sunnan Hofsjökuls. Þar voru tekin út set- og veitulón sem vakið höfðu talsverðar deilur. Þau höfðu verið skrifuð inn sem mótvægisaðgerðir í úrskurði setts umhverfisráðherra ásamt með mannvirkjum tengdum þeim. Þannig var skipulagstillagan send umhverfisráðherra til staðfestingar. Þannig ákvað hreppsnefnd Skeiða- og Gnúpverjahrepps, á fundi sínum í september 2005, að auglýsa aðalskipulag sveitarfélagsins. Skipulagsstofnun fjallaði um tillögu samvinnunefndarinnar og taldi að með breytingunni á útfærslu Norðlingaölduveitu hefði samvinnunefndin breytt auglýstri tillögu í grundvallaratriðum og því bæri að auglýsa tillöguna á nýjan leik. Einnig taldi Skipulagsstofnun að þær breytingar sem nefndin gerði á tillögunni stönguðust á við lög um raforkuver. Þar sem útfærsla framkvæmdarinnar hefði verið lögfest með úrskurði setts umhverfisráðherra. 29. desember 2005 staðfesti umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, svo skipulagstillögu samvinnunefndarinnar að öðru leyti en því að hún synjaði þeim hluta tillögunnar staðfestingar sem varðaði breytingar á Norðlingaölduveitu. Þannig stendur málið nú og má því segja að skipulag svæðisins sunnan Hofsjökuls sé á byrjunarreit. Því telja flytjendur þessarar tillögu að nú sé lag og logn í kringum þessar hugmyndir. Nú hefur gefist tækifæri til að vernda til framtíðar dýrmætustu gróðurvin á hálendi Íslands, Þjórsárver. Þótt ég treysti aldrei neinu sem sagt er af ráðamönnum varðandi náttúruvernd fyrr en allt er komið í höfn tel ég engu að síður að það geti verið von um Þjórsárverin. Svo virðist sem Landsvirkjun sé ekki haldin jafnsterkri þráhyggju og verið hefur undanfarin ár, að Norðlingaölduveita sé algjörlega lífsnauðsynleg í þeirri orkuöflun sem Landsvirkjun hyggst ástunda fyrir væntanlegar álversframkvæmdir. Varðandi væntanlegar álversframkvæmdir vil ég segja að lokum, virðulegi forseti, að það var hlálegt að hafa þurft að horfa upp á og hlusta á formann Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, ræða um stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar sem heyri nú sögunni til enda séu allar hugmyndir um álver og raforkusölu komnar út á almennan markað. Hverjir skyldu hafa stefnt orkusölu til stóriðju þangað? Jú, það hafa ríkisstjórnarflokkarnir gert með dyggum stuðningi á Alþingi. Það hefur orsakað það að nú standa í iðnaðarráðuneytinu yfir 20 umsóknir um rannsóknarleyfi vegna jarðhita og vatnsafls á einum 16 svæðum á landinu. Ég tel eðlilegt, virðulegi forseti, að segja þingheimi hvaða svæði það eru sem nú eru undir hjá hinum markaðsvæddu raforkufyrirtækjum ef fram heldur sem horfir. Svæði sem sótt er um vegna jarðhita eru eftirfarandi: Brennisteinsfjöll, Fremri-Námar, Gjástykki, Grændalur, Kelduhverfi, Kerlingarfjöll, Krýsuvík og Torfajökulssvæðið. Vegna vatnsafls er sótt um rannsóknir í Skjálfandafljóti, Hólmsá í Skaftártungum, Tungnaá ofan Sigöldustöðvar, Þjórsá neðan Búrfells, Skaftá, sem sé efri hluta Skaftár, austari og vestari Jökulsám í Skagafirði og Hagavatni. Þetta eru umsóknir frá hinum markaðsvæddu raforkufyrirtækjum til hæstv. iðnaðarráðherra, iðnaðarráðuneytisins, vegna þess að afla þarf orku til stóriðju sem stjórnvöld buðu inn á gafl með frægum bæklingi sem sendur var út um heimsbyggð alla til fjárfesta sem vildu fjárfesta í þungaiðnaði eða orkusölu til þungaiðnaðar árið 1995. Forsíðan á þeim bæklingi bar yfirskriftina: „Lowest energy prices.“ Þarna var Ísland sett á útsölu fyrir tilstuðlan stjórnarflokkanna á Alþingi. Við þá stefnu hefur verið haldið fram á þennan dag og við erum enn að súpa seyðið af henni. Ef þessi ríkisstjórn leyfir sér að kippa a.m.k. Þjórsárverum endanlega undan hrammi stóriðjufyrirtækjanna, þá má svo sem þakka þeim fyrir það. Auðvitað viljum við, sem höfum barist fyrir náttúruvernd árum saman, miklu meira, en lágmarkið er að friðlandið verði stækkað. Þjórsárverunum verði bjargað undan hrammi orkugræðginnar og farið verði í það af alvöru að koma Þjórsárverafriðlandi á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna. Læt ég lokið máli mínu að sinni, frú forseti.

Virðulegi forseti. Þetta er góð tillaga sem hér er flutt til þingsályktunar af hv. þingmanni. Ég hef stutt hana nokkrum sinnum úr ræðustóli á hinu háa Alþingi í umræðum. Það er góðra gjalda vert og þakkarvert að hún skuli flutt hér aftur og mun ég koma að því síðar. Það er annað mál sem tengist þessu með beinum hætti, um ný friðlandsmörk í Þjórsárverum þannig að verndunin nái tilgangi sínum. Ég tek eindregið undir það að færa friðlandsmörkin út en ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hv. þingmanns hvort komið hafi til umræðu að bæta því jafnvel við þá tillögu að skoðuð verði fyrirhuguð rennslisvirkjanaröð í neðri hluta Þjórsár sem nú stendur til að framkvæma og hafnar eru einhverjar frumathuganir á hvernig staðsettar verði og ráðgert að renni í gegnum Gnúpverja- og Ásahrepp sitt á hvað þannig að hreppurinn breytist að hluta til í eitt stórt uppistöðulón. Það beinir sjónum okkar, sem viljum vernda náttúruperlur eins og Þjórsárverin, að mikilvægi þess að gæta einnig að náttúruvernd, náttúrunýtingu og náttúruperlum í byggð, eins og t.d. í neðri hluta Þjórsár sem segja má að sé framhald af þeirri virkjanaröð þar sem Norðlingaölduveita, sem hér var lagt upp með, væri efst og síðan virkjanaröðin niður eftir sem ná mundi niður ána alla. Tekur hv. þingmaður ekki undir þau sjónarmið og mikilvægi þess að sú umræða hefjist í framhaldi af og meðfram baráttunni um stækkun friðlands í Þjórsárverum að gæta verði þess og jafnvel koma í veg fyrir fyrirhugaða virkjanaröð í neðri hluta Þjórsár, rennslisvirkjanaröð sem rætt hefur verið um á mjög sakleysislegum forsendum en blasir við að mun valda miklum náttúruspjöllum?

Frú forseti. Hv. þingmaður bendir réttilega á að virkjanirnar í neðri Þjórsá hafi verið settar í ferli, umhverfismatsferli, á þeim tíma sem andstaðan við þær var kannski afar lítil. Náttúruverndarsinnar einbeittu sér á þeim tíma að miklu stærri áformum, þ.e. fyrst áformum um Fljótsdalsvirkjun og síðan Kárahnjúkavirkjun. Rennslisvirkjanirnar, sem hann kallar svo, í neðri Þjórsá hafi því farið í gegnum allt þetta ferli án þess nokkur hafi í sjálfu sér mótmælt því. Hins vegar, eftir því sem manni skilst á landslaginu núna og eftir því sem manni virðast vindarnir vera að snúast, bæði hjá stjórnmálaflokkunum og meðal almennings, má auðvitað gera ráð fyrir, ef Landsvirkjun setur þessar virkjanir á framkvæmdastig, að þeim verði mótmælt. Ég veit að fyrir flokkinn sem sú sem hér stendur talar fyrir, Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, skiptir mestu máli til hvers orkunnar er aflað. Og hvers vegna er verið að tala um að afla orku í neðri Þjórsá? Jú, það er til að stækka álverið í Straumsvík. Erum við sátt við að stækka álverið í Straumsvík og leggja Ásahrepp eða Skeiða- og Gnúpverjahrepp að mestu leyti undir uppistöðulón? Því þótt sagt sé að þetta séu rennslisvirkjanir fylgja þeim lón og verulegar náttúruskemmdir. Þetta mundi breyta ásjónu Þjórsárdalsins svo um munar. Ég held að ekki sé sopið kálið þó í ausuna sé komið hjá framkvæmdaraðilum hvað þetta varðar. Virkjanirnar í neðri Þjórsá eiga örugglega eftir að mæta mikilli andstöðu ef þær verða settar á framkvæmdaplan.

Það er ánægjulegt að heyra þessi sjónarmið hjá hv. 1. flutningsmanni þessarar tillögu sem hér hefur verið mælt nokkrum sinnum fyrir, um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Auðvitað má segja að átt hafi sér stað einhvers konar mistök, einhver yfirsjón í sambandi við það að virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár fengu ekki meiri athygli og meiri umræðu á sínum tíma. Sjónir okkar og þeirra sem barist hafa fyrir náttúruvernd undanfarin ár, ekki síst síðustu missiri frá því að hart var tekist á hér um Eyjabakkavirkjun á haustþinginu 1999, hafa beinst að virkjanaframkvæmdum uppi á hálendinu og það er eðlilegt, en þarna er komið upp nokkuð stórt dæmi um umfangsmiklar framkvæmdir niðri í byggð sem munu hafa mjög mikil áhrif og beint fyrir framan augun á okkur. Ég held að það hljóti að kalla á nokkuð ítarlega umræðu og viðbrögð við þeim framkvæmdum sem þar kunna að vera að hefjast, hvernig sem þeim lyktar. Auðvitað hafa þær sína kosti í för með sér en raskið er gífurlegt og þetta mun breyta mjög ásýnd þessara sveita og þessara svæða. Það kallar á umræðu. Því vildi ég spyrja hv. flutningsmann þessarar tillögu hvort slík tillögugerð um Þjórsá og virkjanastefnuna þar hefði verið rædd í framhaldi eða meðfram tillögunni um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Ég held alla vega að það sé mikilvægt að hefja þá umræðu núna, samhliða umræðunni um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum, hversu langt okkur leyfist að ganga að þessu leyti líka.

Forseti. Þessi tillaga er eins og fram kom hjá hv. 1. flutningsmanni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, sameiginleg tillaga fulltrúa þriggja flokka í stjórnarandstöðu, umhverfisnefndarmanna allra saman, og síðan hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem kemur úr Framsóknarflokki og situr með okkur í umhverfisnefnd. Hún var sem slík fyrst flutt í fyrra en á sér lengri sögu eins og fram kemur í greinargerð. Það er kannski rétt að bæta því við vegna þess að hún er hér flutt af fulltrúum fjögurra flokka á Alþingi að hinn upphaflegi flutningsmaður þessarar tillögu eða tillögu í þessum dúr var reyndar úr hinum fimmta, Katrín Fjeldsted sem sat á þingi á sínum tíma en gerir það því miður ekki lengur, sem er kannski til marks um framgang náttúruverndar í hennar flokki. Ég sé að 1. flutningsmaður bankar í borðið þannig að ég er kannski ekki með fulla nákvæmni í mínu máli. Ég biðst þá afsökunar á því, en að minnsta kosti flutti Katrín þessa tillögu á þinginu 2003 eða 2004 að mig minnir. Þjórsárver hafa frá því fyrir 35–40 árum verið í miðpunkti þeirrar sögu sem síðan hefur gerst hér á landi um umhverfismál og virkjanir. Það er við hæfi að samstaða stjórnarandstöðuflokkanna í umhverfismálum, að ógleymdum Kristni H. Gunnarssyni og hugsanlega einhverjum fleiri úr Framsóknarflokknum, snúist um verin. Um 1970 var nefnilega lagt til af orkuspekúlöntum og reyndar fræðimönnum að á þessu svæði yrði búið til lón sem héti því ágæta nafni Eyjavatn. Það átti að vera um 200 ferkílómetrar sem er fjórum eða fimm sinnum stærð Mývatns. Það átti að ná yfir allt svæðið og leggja Þjórsárver nánast algjörlega undir sig og ná langt suður eftir landinu. Hæðin átti að vera 593 metrar og það var farið af stað í þann leiðangur að telja mönnum trú um eða reyna að sannfæra menn um að þetta væri skynsamleg notkun á landinu. En þetta var á þeim tímum, sem margnefndur Andri Snær Magnason hefur gert ágæt skil í bók sinni, þegar talað var um að skipta landinu í tvennt, í virkjanasvæði og veiðisvæði. Það væru svona nokkurn veginn þau landnot sem hér ættu að vera. Það var líka merkilegt, mikilvægur punktur, samkomulagið sem gert var 1981 á milli náttúruverndarmanna og reyndar heimamanna að hluta og síðan stjórnvalda og þá sérstaklega Landsvirkjunar þegar Kvíslaveita var samþykkt, fimm áfangar hennar, en áskilið að Þjórsárver eða stór hluti þeirra yrði að friðlandi og að ekki yrði farið í það sem þá var kallað Kvíslaveita 6. Það er svo auðvitað enn einn punkturinn í þessari sögu þegar verin voru lýst Ramsarsvæði árið 1990 þó að lítið hafi verið gert í framhaldi á því. Síðari sögu þessa máls ætla ég ekki að rekja hér þótt það væri hægt og geri það ef óskað er eftir, en hún er hingað komin að Þjórsárver eru að forminu til í mjög mikilli hættu. Það hefur ekki verið ákveðið í skipulagi hvernig því skuli háttað á þessu svæði. Í raforkulögum er kveðið á um leyfi til að koma upp Norðlingaölduveitu og stendur í sjálfu sér ekkert á því að Landsvirkjun fari í þá veitu nema skipulagið. Þannig stendur þetta að formi til en í hugum manna hefur hins vegar margt gerst. Það hefur gerst sem betur fer tiltölulega hratt á síðustu árum. Flokkar hafa tekið þá afstöðu að vernda þetta svæði, nú þrír flokkar og ég býð spenntur eftir að vita hvað gerist hjá hinum fjórða þegar hæstv. umhverfisráðherra hefur ræðu sína á eftir, sem mér sýnist hún vera að búa sig til. Það er mikils um vert ef okkur tekst að ná saman um að friða Þjórsárverin öll og stækka friðlandið, að ég tali ekki um að hefja undirbúning að því að koma öllu þessu svæði saman á heimsminjaskrá. Rétt er og við hæfi að þakka hér úr þessum stóli þegar svona er komið, að mati a.m.k. bjartsýnna manna, þeim sem hafa borið hitann og þungann af þessu máli, því að það hafa ekki verið við stjórnmálamenn í flokkunum þó að við viljum láta þakka okkur margt. Þótt náttúruverndarmenn um allt land hafi lagt sitt lóð á vogarskálina voru það heldur ekki þeir sem réðu úrslitum heldur var það staðfesta heimamanna í Skeiða- og Gnúpverjahreppi, einkum hinum gamla, forna Gnúpverjahreppi, sem létu ekki sífelldan áróður, boðskap um þá asna klyfjaða gulli sem á leiðinni væru, þrýsting og hótanir, hafa áhrif á sig heldur stóðu með sínum stað, með dýrmætunum í sinni sveit allan tímann og gera enn. Ég held að við ættum að sameinast núna um að þakka þessu fólki, því sem lífs er og því sem liðið er, fyrir að hafa haldið uppi merkinu. Ég vil ljúka ræðu minni með þeim orðum.

Hæstv. forseti. Svo að hlutum sé til haga haldið þá gat hv. þingmaður um það að Katrín Fjeldsted, hv. fyrrverandi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefði flutt sambærilega tillögu og komið fyrst með tillögu af þessu tagi fyrir Alþingi. Það er ekki alveg kórrétt. Katrín Fjeldsted flutti tillögu til þingsályktunar um friðland í Þjórsárverum á 131. löggjafarþingi þar sem hún lagði til að Alþingi skoraði á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því að friðlandið í Þjórsárverum yrði stækkað og að Þjórsárver yrðu sett inn á heimsminjaskrá UNESCO. Á sama þingi lá fyrir í fjórða sinn tillaga frá þeirri sem hér stendur um þann þátt málsins sem lýtur að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Sú tillaga var fyrst lögð fram á 127. löggjafarþingi. Katrín gerði hins vegar eitt. Hún átti frumkvæðið að því að bæta inn í tillöguna því sem lýtur að heimsminjaskrá UNESCO. Það á hún og síðan tókum við sameiginlegu flutningsmennirnir sem fluttum tillöguna á síðasta ári hennar línu upp í okkar tillögu þannig að samsuðuna getum við öll þakkað okkur. En það er rétt, við höfum átt dyggan stuðningsmann í Katrínu Fjeldsted, við sem höfum viljað að friðlandið yrði stækkað og að Þjórsárverum yrði komið á heimsminjaskrá. Það er því gott að hennar skuli getið í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Hér er mikilsvert þingmál á ferðinni sem er eitt af þeim þingmálum sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa sameinast um að flytja auk hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Þetta er eitt af mikilvægustu þingmálunum og hefur verið flutt hér áður, eins og fram hefur komið, og hefur náðst nokkur áfangi í málinu. Fyrir fjórum, fimm árum var ég staddur á fundi uppi í Árnesi sem nokkrir heimamenn í Gnúpverjahreppi héldu til að blása til sóknar í baráttunni fyrir friðun Þjórsárvera og verndun þegar við blasti að þar ætti að reisa Norðlingaölduveitu. Sú sókn tókst mjög vel. Þar börðust margir mjög glæsilegri baráttu. Ég held að ekki sé hallað á neinn þó Sigþrúðar Jónsdóttur sé þar sérstaklega getið. Hún leiddi þá baráttu af miklu harðfylgi og miklum dugnaði fyrir stækkun friðlands Þjórsárvera og gegn því að Norðlingaölduveita yrði þar reist. Málið var að sjálfsögðu mikið deilumál þar upp frá eins víðast annars staðar. Þá stóðu heimamenn að mikilli undirskriftarsöfnun fyrir nokkrum árum til stuðnings málinu og gerðu margt til að vekja rækilega athygli á því hve mikilvægt er að þessi stærsta og gróðurríkasta votlendisvin á hálendi Íslands skuli vernduð í heild sinni. Það blasir við, eins og umræðan er núna, að töluverð sátt virðist vera um það í samfélaginu að þessa náttúruperlu skuli vernda og á hana skuli ekki gengið í þágu virkjana og stóriðju. Það er mjög ánægjuleg þróun sem hefur átt sér stað í pólitískri umræðu um Þjórsárver. Þetta mál hefur verið til umræðu allt frá 1970, eða þar um bil, þegar mikill baráttufundur var fyrst haldinn um fyrirhugaðar framkvæmdir um veitu þarna upp frá sem mundi skerða mjög verin. Það hefur sem sagt verið mikil umræða um það síðan. Frá því, eins og hér segir, að tillagan var upphaflega lögð fram hefur baráttunni um friðun Þjórsárvera aukist mjög atfylgi. Þeim hefur fjölgað mjög sem vilja að Þjórsárver njóti verndar þannig að vistkerfið raskist ekki og þessi sérstaka landslagsheild fái að halda sér eins og hún er. Það hefur verið virkjað þarna niður eftir allri ánni og gengið mjög á Þjórsána sem slíka og henni breytt mjög, farvegi hennar og fossum. Miklu hefur verið fórnað þarna. En það er sérstaklega ánægjulegt að sátt skuli nást á milli allra stjórnarandstöðuflokkanna og þingmanna úr stjórnarliði, bæði þeirra sem nú sitja á Alþingi og þeirra sem sátu áður - og nefndir hafa verið í umræðunni - um að þetta sé eitt af baráttumálunum. Það skuli setja ný friðlandsmörk í Þjórsárverum svo verndunin nái tilgangi sínum og Þjórsárverin verði um aldur og ævi vernduð fyrir frekari virkjunarhugleiðingum og virkjunarframkvæmdum. Því ber að fagna og ég hef tvisvar eða þrisvar áður lýst yfir stuðningi við þetta mál. Síðan þá hefur þeim fjölgað mjög sem vilja friða Þjórsárverin og leggja þar ný friðlandsmörk. Um það er ekkert nema gott að segja. Krafan um að hætt verði við áform um Norðlingaölduveitu er hávær. Hún er almenn. Það er að mínu mati víðtæk sátt í samfélaginu um að þessari náttúruperlu skuli ekki fórnað með neinum hætti. Það mundi upphefjast hatrömm og langvinn deila ef til stæði að ganga með nokkrum hætti á hana.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð frá mér um það þingmál sem hér liggur fyrir, um ályktun um að stækka Þjórsárverin og vernda þau í heild sinni, þar sem ég er einn af flutningsmönnum þess. Tillaga um þetta efni var flutt á flokksþingi framsóknarmanna á síðasta ári, árið 2005, og var það til umræðu í nefnd í þinginu og var ekki útrætt. Ég geri ráð fyrir því að málið verði rætt áfram á flokksþinginu sem fram verður haldið í febrúar á næsta ári. Ég geri mér vonir um að fá jákvæða afgreiðslu á tillögunni sem lögð var fram á síðasta ári og ég flutti ásamt fyrrverandi forsætisráðherra, Steingrími Hermannssyni. Síðan málið var flutt hjá okkur á síðasta ári hefur margt breyst, eins og komið hefur fram hér í umræðunni. Veruleg viðhorfsbreyting hefur orðið í þjóðfélaginu og ég vil sérstaklega geta þess að nýr umhverfisráðherra, hv. ráðherra Jónína Bjartmarz, hefur lýst yfir stuðningi við meginefni þessa máls um að stækka friðlandið og vernda það. Hún hefur sett vinnu í gang með heimamönnum um að vinna að tillögugerð um stækkun friðlandsins og endurskoða skilmálana á því. Innan Framsóknarflokksins er því veruleg hreyfing til stuðnings við þetta mál. Ég vildi, virðulegi forseti, nota þetta tækifæri til að greina frá því og lýsa því jafnframt yfir að ég fagna þeim mikla stuðningi sem málið hefur hlotið. Ég vænti þess að þetta þing geti afgreitt málið með farsælum hætti.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir ágæta umræðu um þessa tillögu til þingsályktunar um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Hv. 1. flutningsmaður tillögunnar, Kolbrún Halldórsdóttir, gerði grein fyrir því að þetta væri eitt af þremur málum sem stjórnarandstöðuflokkarnir hér á þingi væru sammála um að beita sér fyrir. En eins og síðan hefur komið fram í umræðunni er stuðningsmenn um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum ekki einungis að finna innan stjórnarandstöðunnar heldur í öllum stjórnmálaflokkum hér á þingi. Hér hafa verið tilnefndir þingmenn eins og Katrín Fjeldsted sem sat á þingi fram að síðustu kosningum og var stuðningsmaður þessa máls. Eins hefur fráfarandi umhverfisráðherra, hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir, lýst yfir stuðningi við þessa tillögu og það hef ég jafnframt gert eftir að ég tók við því ráðuneyti. Stuðningurinn er því mjög víðtækur. Ég tek undir orð þingmanna sem hér hafa talað um að sá stuðningur fer vaxandi. Í öllum flokkum á Alþingi er að finna stuðningsmenn við stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Eins og hv. 1. flutningsmaður, Kolbrún Halldórsdóttir, gerði grein fyrir í sinni framsögu - þar sem hún rakti stöðuna nú og ferlið allt frá 2002 fram til dagsins í dag - er málið nú á byrjunarreit. Vegna þeirrar stöðu sem upp er komin í kjölfar dóms Hæstaréttar nú á dögunum, sem lagði fyrir Landsvirkjun að málið þyrfti að hluta til að fara í umhverfismat upp á nýtt - það er dómur sem Landsvirkjun hefur ekki áfrýjað - er málið, eins og hv. þingmaður sagði, á byrjunarreit. Skipulagsvaldið er hjá sveitarstjórnarmönnum. Að því skoðuðu og þeirri stöðu sem málið var í þá ákvað ég nú á dögunum, eftir að hafa fundað með sveitarstjórnarmönnum báðum megin við ána, að skipa í samráði við þá starfshóp um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og breytingu á friðlýsingarskilmálum frá því sem þeir eru núna. Það er staðan í málinu eins og hún er. Þegar verið er að tala um að stækka friðlandið er útgangspunkturinn í baráttunni um verndun Þjórsárveranna stuðningur við að Þjórsárverin njóti víðtækrar og markvissrar verndar svo hvorki raskist vistkerfi veranna né hin sérstæða landslagsheild sem þau mynda. Þetta hlýtur að vera útgangspunkturinn hjá þeim sem vilja færa friðlandið út og stækka það. Hv. þm. Mörður Árnason, að mig minnir, hafði orð á því hér áðan að mörk friðlandsins séu dregin eins og landamæri einhvers staðar í Afríku - eða var það hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir? Þá bið ég hv. þm. Mörð Árnason velvirðingar á því  Ég geri ráð fyrir að í vinnunni sem þessi starfshópur ræðst í verði það fyrst og fremst skoðað að halda Þjórsárverunum sem heild út frá þeirri forsendu að hvorki raskist vistkerfi veranna né hin sérstæða landslagsheild sem verin mynda. Ég geri ráð fyrir að það sé útgangspunkturinn. Verndun Þjórsárveranna, eins og hv. þingmenn í umhverfisnefnd vita, var ekki í náttúruverndaráætlun sem Alþingi afgreiddi frá sér, en var meðal þeirra 77 hugmynda sem unnið var að í undirbúningi að henni - og var lagt fram í upphafi. Það liggur náttúrlega fyrir að aldrei hefur verið ráðist í friðlýsingu í bága við heimamenn neins staðar. Ég vænti góðs af samstarfi við heimamenn og að þeir skili innan skamms niðurstöðum sínum og hugmyndum um hvernig að stækkuninni verði staðið og skilmálunum breytt.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að þakka fyrir yfirlýsingu hæstv. umhverfisráðherra úr þessum ræðustóli þar sem hún tekur af öll tvímæli um vilja sinn hvað varðar stækkun friðlands í Þjórsárverum. Ég fagna því að starfshópur skuli vera farinn af stað. Ég treysti því að áfram verði unnið að málinu í umhverfisráðuneytinu svo það fái framgang og því ljúki með farsælli stækkun friðlandsins. En hvað það varðar að koma því á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna þætti mér fengur að því að fá hæstv. umhverfisráðherra til að segja nokkur orð um hvort slíkt sé í undirbúningi og hvort hún muni beita sér fyrir því að af slíku geti orðið.

Frú forseti. Seinni hluti tillögu til þingsályktunar sem við ræðum hér snýr að því að vinna að því að hið stækkaða Þjórsárverafriðland verði tilnefnt á heimsminjaskrá UNESCO. Ef við skoðum greinargerðina er vísað hér í tvo ágæta og mjög færa sérfræðinga um þetta mál. Þeir hafa sagt að þeirra skoðun sé sú að núverandi friðlandsmörk séu algerlega ófullnægjandi og þeir telji nauðsynlegt að stækka friðlandið til mikilla muna svo verndunin nái tilgangi sínum. Sem það gerir náttúrlega ekki endilega með þeim beinu línum sem eru dregnar á þessu korti. Síðan segir nánar í greinargerðinni: Það segir sína sögu að báðir telja að svæðið eigi það skilið að um það verði fjallað á vettvangi heimsminjaskrárinnar og kannað til hlítar hvort það búi yfir þeim kostum. Það er nú kannski skemmst frá því að segja að innan ráðuneytisins er enginn undirbúningur hafinn að þessu. Ég tel að næsta málið sé að ljúka þessari stækkun friðlandsins áður en menn huga að könnun á því hvort Þjórsárverin eiga heima á heimsminjaskránni.

Hæstv. forseti. Þetta var varfærnislegt svar hjá hæstv. ráðherra. Ég tek það engu að síður gott og gilt. Mér þykir fengur í að hafa fengið þá yfirlýsingu sem komin er frá hæstv. ráðherra. En mér þætti líka eðlilegt að hún beitti sér fyrir því að farið yrði í þennan undirbúning í beinu framhaldi og við settum Þjórsárver inn á listann sem við erum nú þegar aðilar að með ákveðin svæði, nefni ég þar Skaftafell og fleiri svæði sem komin eru inn á hinn svokallaða „tentatífa“ lista heimsminjaskrárinnar. Þar mundu Þjórsárverin sóma sér afar vel. Ég hvet hæstv. umhverfisráðherra til að beita sér fyrir því að þangað komist þau hið fyrsta.

Forseti. Það er ekki að orðlengja að stuðningur hæstv. umhverfisráðherra við málið er ákaflega mikilsverður og verður að ætla að þau tvö, hæstv. ráðherra Jónína Bjartmarz og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, tali hér fyrir hönd Framsóknarflokksins alls. Þá eru komnir fjórir flokkar af fimm á þinginu sem vilja stækka friðlandið í Þjórsárverum. Til að taka af öll tvímæli þá er það þannig að í landinu eru lög um raforkuver, ekki raforkulögin, eins og mér varð á að segja áðan, sem eru beinlínis andstæð þessu áhugamáli okkar. Þar er Landsvirkjun talið heimilt, að fengnu leyfi iðnaðarráðherra, að reisa og reka vatnsmiðlun með Norðlingaölduveitu sem allir vita að mundi eyðileggja verulegan hluta þessa friðlands og koma í veg fyrir þessa stækkun. Hér þarf því bæði að segja A og B. Ég vil bara ganga úr skugga um það í eitt skipti fyrir öll að umhverfisráðherra hyggist, þótt síðar verði á þessu þingi eða kannski enn síðar, styðja frumvarp um breytingu á lögum um raforkuver, um að fella út heimildina til þess að reisa Norðlingaölduveitu.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því samstarfi sem hæstv. ráðherra boðar við heimamenn og starfshópi sem skipaður hefur verið um friðun Þjórsárvera. Í því ljósi vildi ég nota tækifærið til að lýsa harmi mínum yfir því að hægri grænir í Sjálfstæðisflokknum hafi ekki tekið þátt í þessari umræðu og að úr þeim hægri græna flokki sé enginn flutningsmaður að þessari tillögu. Virðulegur forseti, sem tilheyrir þeirra hópi, hef ég lesið um, kemur kannski inn í þessa umræðu síðar. En það væri fróðlegt að heyra sjónarmið sjálfstæðismanna og vitorð hinna nýhægrigrænu manna þar í þessu grundvallarmáli í íslenskri náttúruvernd, sem er friðun Þjórsárvera. En ég vildi spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þess að mjög víðtæk samstaða hefur náðst um það og skilningur á mikilvægi þess að friða Þjórsárver, hvort ekki sé ástæða til að taka upp og endurskoða fyrri áform um rennslisvirkjanirnar þrjár í neðri hluta Þjórsár, hvort það sé þess virði að fórna því fallega landi sem þar fer undir lón, með gjörbreyttri ásýnd sem þær virkjanir mundu valda á hreppunum sem það færi í gegnum, í brunaútsölu á raforkuverði til stóriðju. Þarf ekki að endurskoða þau áform og þá ákvörðun? Ég held að sýnt hafi verið ákveðið glapræði á sínum tíma þegar það mál var metið og kannað og nauðsynlegt sé að endurskoða áform um þær virkjanir og skoða út frá samhengi þeirra hluta sem við ræðum um í náttúruvernd á Íslandi í dag.

Herra forseti. Við ræðum hér um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson spyr um afstöðu mína til virkjana í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Þjórsár í byggð. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé andvígur þeim virkjunum sem þar eru komnar á framkvæmdastig. Í allri þessari umræðu um virkjanir, hvort sem um er að ræða vatnsaflsvirkjanir eða jarðvarmavirkjanir, þá hafa menn stundað það að slá fram tilteknum stöðum og svæðum og kalla eftir afstöðu manna til þess, hvort þeir vilji virkja eða vilji ekki virkja. Ég ætla ekki, í umræðu um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum, að taka beina afstöðu með eða á móti viðkomandi virkjunum. En eins og kom fram í umræðunni fyrr í dag þá er þetta komið á framkvæmdastig, að loknu öllu skipulags- og undirbúningsferli. Ég ætla að það sé með vilja heimamanna, skipulagið sem þessar virkjanir falla undir. Ég hef ekki heyrt að við það sé mikil andstaða eða nokkur andstaða við að fylgja þeim framkvæmdum eftir, a.m.k. ekki þar sem ég hef kynnt mér málið. Þetta hefur til þessa ekki verið eitt af þeim svæðum sem hefur verið ágreiningur um í hinni almennu umræðu. Ég held, án þess að ég ætli að gera lítið úr þessu eða leggja nokkurt mat á það, að almennt sé meiri stuðningur við að náttúruverndargildi margra annarra svæða sé meira. Herra forseti. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þessa í umræðu um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum.

Virðulegi forseti. Ég gat ekki skilið ráðherrann öðruvísi en svo að hún væri fylgjandi þessum áformum. En ég þekki býsna vel, af því að ég á heima í umræddri sveit og hef átt heima þar í 30 ár, frá því að ég var 6 ára gamall, fyrst inni í Búrfellsvirkjun og núna á bænum Skarði í Gnúpverja- og Skeiðahreppi, þessa umræðu og hef fylgst mjög náið með henni í mörg ár. Ég er ekki að slá neinu fram út af því að það sé komið á framkvæmdastig. Ég hef fylgst með umræðunni lengi og tekið þátt í henni með öðrum heimamönnum. Ég veit af andstöðu ýmissa við þessi áform. Ég gæti nefnt nöfn þeirra, fólks sem hefur vakið þjóðarathygli, eins og Jóhönnu í Haga og Sigþrúðar Jónsdóttur, sem ég nefndi áðan. Ég gæti nefnt fleiri, fólk sem liggur ekkert á skoðunum sínum og hefur kynnt þær á opinberum vettvangi. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að kynna sér það mál betur um leið og ég harma þá jákvæðu tóna sem var að finna hjá henni í garð þessara rennslisvirkjana í neðri Þjórsá.

Hæstv. forseti. Ég fagna því nú að það er koma fram víðtækur stuðningur við þessa tillögu og að líta megi svo á að við náum því fram á þessu þingi að friðlýsa Þjórsárverin, þetta mikla, stóra og gróðurríkasta votlendi á hálendi Íslands. Það er vissulega ánægjulegt að fulltrúar Framsóknarflokksins skuli hafa bæst í hópinn og styðji það að útfæra mörk friðlandsins þannig að sem mest af gróðurlendi Þjórsárvera verði innan þess. Þá er væntanlega í augsýn niðurstaða um að hér á Alþingi náist sátt um hvernig Þjórsárver verði vernduð til framtíðar og það eru mikil tímamót í umræðunni. Við í Frjálslynda flokknum styðjum þessa tillögu eins og komið hefur fram. Við teljum að hér sé hreyft afar þörfu máli og fögnum því að við það sé víðtækur stuðningur og nokkuð öruggt að það gangi eftir á þessu þingi, að það verði samþykkt til endanlegrar afgreiðslu með það að markmiði að deilum um Þjórsárver ljúki og þau verði vernduð fyrir íslenska þjóð til allrar framtíðar.

Forseti. Til að forðast allan misskilning vil ég strax segja að ég fagna mjög þátttöku hæstv. umhverfisráðherra í þessari umræðu, sem henni var auðvitað ekki skylt að taka þátt í. Hún gerir það af fúsum og frjálsum vilja og gaf mjög mikilvægar yfirlýsingar í framhaldi af þeim sem gefnar voru í umræðunni um stefnuræðu forsætisráðherra. Hins vegar verða menn, ef þeir ganga hér til umræðu, að sæta því að fá á sig andsvör, sem ekki eru öll endilega fjandsamleg. Það er auðvitað hverjum í sjálfsvald sett hvort hann bregst við þeim andsvörum en ég verð nú að segja að mér þykir eðlilegt og þinglegt að gera svo þegar um er að ræða beinar spurningar til ræðumanns en ef til vill síður þegar um er að ræða leiðréttingar, eins og var hér fyrr í umræðunni. Ég lagði spurningu fyrir ráðherrann sem mér finnst eðlilegt að ráðherrann svari. Ég bið hæstv. umhverfisráðherra að gera það í andsvari við ræðu minni. Ég hef skapað tækifæri til þess að það gerist og geri ráð fyrir, a.m.k. þar til annað kemur í ljós, að þetta hafi einfaldlega verið einhvers konar mistök eða vangá af hálfu ráðherrans. Spurningin var þessi: Þar sem okkur er annt um friðlandið í Þjórsárverum og viljum stækka það og þar sem umhverfisráðherra hefur komið á fót starfshópi þar sem sjónarmið heimamanna koma m.a. fram, tekur þá ekki umhverfisráðherra undir þá meginhugmynd framkomins frumvarps til laga - jafnvel þótt hún kunni að geyma afstöðu sína til sjálfs frumvarpsins þangað til kemur að atkvæðagreiðslu um það - að það beri að fella út úr lögunum um raforkuver leyfi það eða þá heimild sem Landsvirkjun fékk þar til þess að reisa og reka vatnsmiðlunina Norðlingaölduveitu?

Herra forseti. Einhvern veginn fór það fram hjá mér, þegar hv. þm. Mörður Árnason var í ræðustól áðan í andsvari, að hann bæri upp beina spurningu til mín. Mér heyrðist hv. þm. Mörður Árnason segja að þess mætti vænta eða hann gerði ráð fyrir því, hv. þingmaður, að ég tæki afstöðu með þingmáli sem lýtur að því að afturkalla þetta leyfi. Mér fannst það í raun ekki svaravert og ekki kalla á neitt svar, heldur vera einhverjar hugmyndir sem hv. þingmaður hefði. Nú er það svo að skipaður hefur verið starfshópur til að fara yfir þessi mál um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum. Ég geri ráð fyrir því að innan nokkuð skamms tíma, kannski einhverra vikna, liggi afstaðan, hugmyndir og tillögur, fyrir frá þeim starfshópi. Ef niðurstaðan verður sú að friðlandið skuli stækkað þá er eðlilegt að gera ráð fyrir því í framhaldinu að í friðlýsinguna verði ráðist. Þá segir það sig sjálft að þetta mál, þetta ágæta þingmál sem hér er til umræðu, kemur ekki nauðsynlega til atkvæðagreiðslu í þinginu né heldur sú tillaga um breytingu á raforkulögum sem hv. þingmaður hafði orð á. Það segir sig sjálft. Afstaða mín til stækkunar friðlandsins bíður ekki eftir atkvæðagreiðslu um þetta mál, hv. þingmaður, vegna þess að ég hef lýst henni í ræðustól í umræðunni í dag og ég gerði það líka í umræðunni um stefnuræðu forsætisráðherra. Afstaða mín er sú að það eigi að ráðast í stækkun friðlandsins í Þjórsárverum og hverfa frá þeim orkunýtingaráformum sem þar hafa verið uppi. Það þarf ekki að bíða eftir afstöðu minni fram að þeirri atkvæðagreiðslu og ég geri jafnvel ekki ráð fyrir því að á það reyni að frumvarp til breytinga á lögum um raforkuver komi til atkvæðagreiðslu í þinginu.

Forseti. Ég er ánægður með að hér skuli hafa verið um misskilning að ræða. Ég er að vísu óvanur því að menn taki ekki eftir því hvað ég meina hér í ræðustólnum en það kann að koma fyrir hina bestu menn að lenda í slíku. Ég er líka þokkalega ánægður með svarið sem hæstv. umhverfisráðherra gaf. Þó að hún efist um að hún þurfi að greiða atkvæði um það frumvarp til laga sem fram er komið og við ræddum um, þá styður hún meginhugmyndir þess. Það var það svar sem ég bað um að fá og það er svar sem ég er ánægður með.

Herra forseti. Hv. þingmaður getur treyst því að ég legg mjög vel við hlustir þegar hann talar, ekki síst um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum, en það fór fram hjá mér að hv. þingmaður óskaði sérstaklega eftir svari. Mig langar, herra forseti, í lok þessarar umræðu að þakka fyrir hana. Það er ljóst eins og ég sagði í upphafi, að áhugamenn um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum tilheyra ekki eingöngu stjórnarandstöðuflokkunum hér á Alþingi heldur jafnframt stjórnarflokkunum og sú sem hér stendur er ein af þeim, auk þeirra sem ég hef áður tilnefnt, þ.e. fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, Katrín Fjeldsted þingmaður, og ég leyfi mér að fullvissa hv. þingmenn, sem eru viðstaddir þessa umræðu og taka þátt í henni, að það eru einnig fjölmargir aðrir, eins og hefur komið fram í umræðunni. Viðhorfin hafa breyst, stuðningurinn við þessa stækkun er alltaf að eflast og ég gaf það út fljótlega eftir að ég kom í umhverfisráðuneytið í sumar, eftir að dómur gekk, að afstaða mín væri sú að stækka ætti friðlandið og ég ákvað að stíga næsta skref sem var að formgera þá afstöðu í samráði við heimamenn. Stuðningur minn við meginmál og efni þessarar þingsályktunartillögu er því alveg ljós. Ég vænti þess að stuðningur hv. þingmanna, flutningsmanna þessa máls, sé líka einhlítur við vinnu starfshópsins og við séum sammála um að bíða eftir því að sjá hver niðurstaðan úr þeirri vinnu verður og hvaða tillögur koma frá starfshópnum um stækkunina og breytingar á friðlandinu og skilmálana sem lagðir verða til grundvallar.

Forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra, Jónínu Bjartmarz, og öðrum þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni um þingmál Kolbrúnar Halldórsdóttur, Marðar Árnasonar og fleiri þingmanna í umhverfisnefnd. Ég get vel lýst því yfir að ég hlakka til að sjá niðurstöður starfshópsins, einkum ef þær fara að berast innan nokkurra vikna, og vænti þess að umhverfisráðherra greiði atkvæði með þingsályktunartillögu okkar sem þegar er ljóst að nýtur meirihlutastuðnings í þeirri nefnd sem hún fer til, nefnilega umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þakkir þingmanna fyrir þessa umræðu. Ég vil meina að dropinn holi steininn í þessum efnum. Það kom fram fyrr í umræðunni að ég flutti þessa tillögu fyrst á 127. löggjafarþingi, sem mun hafa verið haldið hér árið 2001–2002. Þar var tillagan á þingskjali 8 og síðan höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flutt hana árvisst og ég vona sannarlega að þetta sé í síðasta sinn sem ég tala fyrir hana hér. Verði það svo er það vegna þess að á þinginu næst víðtæk samstaða um að sú leið sem hér er lögð til verði farin. Ég tel mig hafa í höndunum vonir um að slíkt geti orðið hvort sem það verður þessi tillaga sem kemur aftur til afgreiðslu á þinginu eða það verður með öðrum hætti, að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum eigi sér stað, þá get ég látið mér það í léttu rúmi liggja, tæknilega séð. Meginmarkmiðið er að staðfesta þarf þann vilja þjóðarinnar að Þjórsárver fái þann sess sem þeim ber og að náttúruvernd verði þá kannski líka hafin til vegs og virðingar á ný á Íslandi og hún eigi þá von um bjartari tíma fram undan. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson minntist á baráttufólkið í Gnúpverjahreppi og staðfestu þess í þessum málum. Ég vil taka undir það sem hann sagði. Það er á engan hallað í dag að segja að þar hafi staðið framarlega Sigþrúður Jónsdóttir frá Eystra-Geldingarholti. Hún hefur farið fyrir áhugahópi um verndun Þjórsárveranna og hefur staðið sig með stakri prýði þar. Það verður samt að geta annars manns, úr því að Gnúpverjar eru nefndir, en það er fyrrum oddviti Gnúpverja, Már Haraldsson. Már Haraldsson starfaði í Þjórsárveranefnd og barðist ötullega fyrir stækkun friðlandsins og fyrir vernd Þjórsárveranna. Hann lést langt fyrir aldur fram í apríl 2004 og af því að ég held á Draumalandinu hans Andra Snæs Magnasonar þá segir um Má Haraldsson í bókinni, þar sem vitnað er í andlátsfrétt sem birtist í Morgunblaðinu þegar hann var látinn aðeins fimmtugur að aldri eftir erfiða baráttu við krabbamein, með leyfi forseta: „Hann leiddi meiri hluta hreppsnefndar á umbrotatímum þegar áform Landsvirkjunar um Norðlingaölduveitu voru til umfjöllunar. Barðist Már gegn þeim framkvæmdum, alveg fram á síðasta dag.“ Um það get ég vitnað, það gerði hann og var einn ötulasti baráttumaður sem ég hef á ævi minni hitt. Blessuð sé minning hans. Það er gaman í lok þessarar umræðu að segja frá því að ég var stödd á fjölmennum fundi í Árnesi sem haldinn var til verndar verunum 24. maí 2001. Þetta var einn af þessum skemmtilegu gamaldags sveitarfundum, húsið var alveg sneisafullt af fólki og afar eindreginn vilji fundarins var innsiglaður í yfirlýsingu eða ályktun sem birtist í greinargerð þeirrar tillögu sem ég flutti hér fyrst og nefndi áðan, árið 2001. En það er annar fundur sem haldinn var í þessu sama Árnesi 17. mars 1972. Sá fundur mun hafa verið afar sögulegur. Hann sendi frá sér ályktun sem ég held að sé alveg við hæfi í lok umræðunnar að lesa og láta þá verða lokaorð í þessari umræðu. Ályktunin var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Fjölmennur sveitarfundur Gnúpverja, haldinn að tilhlutan landgræðslunefndar Ungmennafélags Gnúpverja í Félagsheimilinu Árnesi 17. mars 1972, lýsir yfir eindreginni andstöðu við rafvæðingaráætlanir þar sem gert er ráð fyrir myndun uppistöðulóns í Þjórsárverum. Fundurinn vekur athygli á nokkrum mikilvægum atriðum varðandi Þjórsárver: a. Þjórsárver eru geysistór og einstæð vin á miðhálendi Íslands. Þau eru umlukin auðnum á alla vegu og eiga ekki sinn líka hvaða varðar fjölbreyttan gróður og fuglalíf. b. Gróðureyðing í aldaraðir er alvarlegasta vandamál náttúruverndar á Íslandi. Verði Þjórsárver sett undir vatn er gróðri og gróðurfari landsins unnið óbætanlegt tjón. Auk þess eru miklar líkur á því að mismunandi hæð yfirborðsvatnsins í fyrirhuguðu lóni í Þjórsárverum orsaki uppblástur. c. Þjórsárver eru verðmætt beitiland. d. Talið er að ¾ hlutar alls heiðargæsastofnsins í heiminum verpi í Þjórsárverum. Margar fuglategundir í heiminum eiga nú á hættu að verða útrýmt. Röskun í Þjórsárverum stofnar varplöndum heiðargæsarinnar í hættu. Af ofangreindum ástæðum andmælir fundurinn hvers konar röskun á náttúru Þjórsárvera og skorar á almenning í landinu að sameinast um að varðveita þessa einstæðu perlu íslenskra öræfa.“ Virðulegi forseti. Þessi fundarsamþykkt er frá árinu 1972. Það eru liðin meira en 30 ár síðan. Ég vona að þeir sem sátu þann fund, lífs eða liðnir, handan grafar eða hér meðal okkar, fagni því sem hér er að gerast og ég leyfi mér að vona að eigi eftir að halda áfram og verða til lykta leitt í vetur, þ.e. að Þjórsárverin verði friðuð til langrar framtíðar, friðlandið stækkað og hin landfræðilegu mörk látin ráða. Með þá góðu von í brjósti læt ég máli mínu lokið og þakka umræðuna.