Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Þegar ríkisstj. hafði þetta frv. til meðferðar og ákvað, að það skyldi borið fram með samþykki allra ráðh. í heild, kom til orða að gera þá breyt. á fyrsta uppkasti frv., sem nú er farið fram á í brtt. þessari á þskj. 505. Ég tel ekki ólíklegt, að hefði okkur unnizt tími til að tala um málið til hlítar, mundi hafa verið horfið að þessu ráði. En þar sem ríkisstj. gerði það ekki, vil ég ekki greiða brtt. atkv. mitt að svo stöddu, og ekki vera móti henni, læt það liggja milli hluta, hversu um hana fer nú. Hinsvegar er ég reiðubúinn að beita mér fyrir því, að í hv. Ed. verði gerðar á þessu þær breyt., sem ríkisstj. gæti öll staðið saman um. Ég greiði því ekki atkv. Brtt. 5l5 samþ. með 18:5 atkv. - 504, fyrri hl. málsgr. (að orðunum „og þeir“), svo breytt, samþ. með 16:10 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SvbH, VJ, ÞBr, BÁ, BjB, EOl, EystJ, HelgJ, ÍslH, .JÍv, JPálm, PO, SkG, StSt, StgrSt, JörB. nei: ÁÁ, BJ, EE, GÞ, HG, HV, ÓTh, PHalld, SEH, SK. TT, EmJ, GSv, JakM greiddu ekki atkv. 3 þm. (GG, PHann, FJ) fjarstaddir. Brtt. 504, síðari hl. málsgr., felld með 14:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JÍv, JPálm, PHalld, PO, SkG, StSt, SvbH, VJ, ÞBr, BÁ, BjB, HelgJ, JörB. nei: HV, ÍslH, JakM, ÓTh, SEH, SK, TT, ÁÁ, EOI, EE, EmJ, EystJl), GSv, HG. StgrSt, BJ, GÞ greiddu ekki atkv. 3 þm. (PHann, FJ, GG) fjarstaddir. Brtt. 503 felld með 19:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÞBr, BÁ, BjB, EystJ, He1gJ, JÍv, JPálm, SkG, StSt, SvbH, JörB. nei: ÁÁ, BJ, EOl, EE, EmJ, GÞ, GSv, HG, HV, ÍslH, JakM, ÓTh, PHalld, PO, SEH, SK, StgrSt, TT, VJ. 3 þm. (FJ, GG, PHann) fjarstaddir. Frv., svo breytt, samþ. með 16:1 atkv. og endursent Ed.

1) Viðskmrh.: Ég tel ekki fært að gera mun á launum manna eftir því, hvort þeir eru einhleypir eða hafa fyrir fjölskyldu að sjá. Ég tel þá réttara að breyta skattalöggjöfinni, svo að einhleypir menn borgi hærri skatta. Ég segi því nei.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Fyrir nokkru síðan minntist ég á frv. það, sem við hv. 4. landsk. höfum borið fram um breyt. á l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi, og hæstv. forseti lofaði mér, að hann skyldi ýta á eftir því, að málið kæmi úr nefnd og fengi að sjá dagsljós hér í deildinni. Forseti átti þá sjálfur frv. hjá sömu hv. nefnd og ætlaði að reka eftir því. Það held ég hafi tekizt. Nú þætti mér mjög vænt um að heyra, hvort nokkur von er til þess, að n. skili áliti um þetta mál. Eins og hæstv. forseti hefir oft látið í ljós, eiga nefndir að skoða sig sem verkfæri þingsins og leysa þau verkefni, sem þeim eru fengin, en ekki til þess kjörnar að sýna flokkslega hlutdrægni í því að afgreiða ekki mál. Þó að við. þm. Sósíalistafl., eigum ýmis önnur mál óafgr. í nefndum, tel ég þetta brýnast, vegna þess hve viðurhlutamikið það málefni er, og vonast eindregið til þess, að það verði bráðlega tekið á dagskrá.

Forseti (JörB): Ég hefi fyrir löngu átt tal um þetta mál við hv. allshn. og látið í ljós ósk um, að hún afgr. það. Ég get ekki hermt nein loforð upp á nefndina. En ég vil vona, eins og ég hefi oft sagt, að nefndir kosti kapps um að afgreiða þau mál, sem þeim eru falin í hendur.



Herra forseti ! Fyrir alllöngu síðan bar ég fram þá ósk við hæstv. forseta, að hann hlutaðist til um, að tekið yrði á dagskrá frv. okkar hv. 2. þm. Skagf. um innheimtu tekjuskatts og eignarskatts af vaxtafé. Frumv. var flutt snemma þings og fór til nefndar. Nú er langt síðan tveir af nm. hafa skilað áliti, og þegar ég bar fram ósk mína við hæstv. forseta, hét hann að ræða um það við hina nefndarmennina, að þeir skiluðu áliti sínu. Þar sem árangur sést ekki enn, ítreka ég þá ósk, að frumv. verði tekið á dagskrá, helzt á næsta fundi deildarinnar.

Forseti JörB): Það er rétt, sem hv. þm. segir, að ég hefi fyrir nokkru átt tal við menn úr hv. fjhn. um afgreiðslu málsins þaðan. Nú veit ég til þess, að von er á nál. frá þeim, sem ekki hafa skilað því, og geri ég þá ráð fyrir, að málið megi taka á dagskrá mjög bráðlega.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Herra forseti! Ég hefði viljað mælast til þess, að frv. væri tekið út af dagskrá, því að fjhn. myndi vilja bera fram brtt. við það, eftir að sýnt er um afgreiðslu frv. um greiðslu verðlagsuppbótar á laun embættismanna og opinberra starfsmanna, og teldi ég rétt, að fjhn. gæfist einhver tími til þess að ganga frá þeim brtt.

*Ásgeir Ásgeirsson: Eins og ég hafði áður minnzt á, flyt ég brtt. á þskj. 506, þess efnis, að lyfjasveinar og hljóðfæraleikarar hafi sama rétt til verðlagsuppbótar og verzlunarmenn. Hirði ég ekki um að færa fram rök fyrir því, frekar en ég gerði við 2. umr., enda tel ég sjálfsagt, að þessir tveir flokkar verði samþ., ef verzlunarmenn fá sitt mál fram.



Ég vil leyfa mér að spyrja hv. 1. þm. Rang., hvort fjhn. hafi hugsað sér að afgr. brtt. sínar á morgun, því að eins og kunnugt er, líður óðum að þinglausnum, og ég óttast, að málið fái ekki afgreiðslu þingsins, ef það tefst enn lengi í þessari hv. d,, en það á eftir að fara til Ed. og í gegnum 3 umr. þar.



Ég skal svara fyrirspurn hv. þm. Snæf., að ég býst við, að ef fjhn. kemur sér saman um að flytja brtt. við frv., muni þær geta verið tilbúnar af hálfu n. á morgun.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Ég vil aðeins skýra frá því, að þegar þessi l. voru sett, þá voru þau einn þáttur í samningum, sem gerðir voru milli stj.-flokkanna. Ég lít því svo á, að ef þetta frv. verður samþ., þá sé það brot á þeim samningum.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Ég veit ekki til, að gerðir hafi verið neinir samningar um það, að útgerðarfyrirtæki ættu að hafa eilífðar skattfrelsi. Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. atvmrh., hvernig sá samningur er, sem ætti að binda þingið til eilífðar um það, að veita útgerðarfyrirtækjum skattfrelsi í þessum efnum.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Mér er ekki kunnugt um það, hvort þessi hv. þm. hefir fengið nokkuð að vita um þennan samning. Mér bar engin skylda til að láta hann vita um hann. Ég vil benda honum á, að ef hann les l., þá mun hann sjá, að þar er ekki að ræða um neitt eilífðar skattfrelsi, heldur er þar um að ræða tiltekið árabil. Ef það stæði í l.. að þau væru skatffrjáls, þar til öðruvísi væri ákveðið, þá væri ekkert við því að segja, þó Alþ. breytti þessu. Þó ekki væri annað en orðalag l., því gefur það skýrt fyrirheit um það, að þessi fyrirtæki skuli um ákveðið árabil njóta skattfrelsis.

*Emil Jónsson: Ég skal viðurkenna, að það er rétt hjá hæstv. ráðh., að um þetta var talað, enda bera l. þess vitni, að þar er talað um 5 ára tímabil. En við höfum á hinum síðustu og verstu dögum séð framan í svipuð tilfelli, þar sem nauðsyn hefir orðið að brjóta l. og í einstökum tilfellum orðið að ganga á gert samkomulag. Það er ekki skemmtilegt að þurfa að gera þetta, en nauðsyn krefst þess. Það er ekki hægt að komast hjá því að gera einhverjar ráðstafanir til þess að því fólki, sem á undanförnum árum hefir haft atvinnu af þessum framleiðslutækjum, sé að einhverju leyti bættur sá skaði, sem það verður fyrir, þegar þau fara inn á annað svið. Ég fyrir mitt leyti hefði viljað, að samkomulagið væri haldið og gerðar ráðstafanir á annan hátt, sem kæmu að svipuðu gagni eða jafnvel meira gagni. Þetta hefir verið reynt af ríkisstj. og ýmsum öðrum aðilum, sem um þetta hafa fjallað. Á tímabili var útlit fyrir, að þetta myndi takast, en það ern ekki líkur til, að það verði gert á viðunandi hátt úr því sem nú er komið. Ég á hér við saltfisksveiðar togaranna, sem sumir útgerðarmenn höfðu góð orð um að reyna. Nokkrir reyndu þetta í fáa daga, en togararnir sneru þá heim og útgerðarmenn töldu aflann ekki nægilegan til að standast kostnaðinn. Siðan hefir hann þó aukizt upp í það aflamagn, sem þeir töldu nauðsynlegt til þess að veiðarnar gætu borið sig. Mér þykir miklu leiðinlegra, að það skuli þurfa að fara þessa leið, en úr því sem komið er, þá er ekkert annað að gera.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Ég vil ekki láta þetta mál fara framhjá án þess að láta í ljós mína skoðun á því. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi veitt því athygli, að í frv. eins og það er nú felst ekkert annað en það, að banna bæjarfélögunum að fella niður útsvar á útgerðarfyrirtækjum. Eins og nú standa sakir, þá er það aðeins heimild. sem fyrir liggur. Þessa heimild á nú að fella niður. Alþ. ætlar að fara að taka fram fyrir hendur bæjarfélaganna. Maður skyldi þó ætla, að bæjarfélögin gætu borið vit fyrir sér í þessum efnum. Þau ættu að vita, hvort fært sé að láta útsvarsálagninguna falla niður eða ekki. Ég býst við, að þau viti betur um það, hvort hollara er að leyfa þessum fyrirtækjum, eins og tilgangurinn var með l., að rétta sig þannig við fjárhagslega, að þau geti í framtíðinni orðið verulegur gjaldstofn fyrir bæjarfélögin. Mér skilst því, að þetta frv. sé vanhugsað og til einskis annars en binda hendur þess aðila. sem mest á á hættu og bezta aðstöðu hefir til að vita, hvort á að láta útsvarsskylduna falla niður eða ekki.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég held. að það sé mjög vanhugsað, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði. Ég hygg, að um ekkert bann sé að ræða, þó þetta frv. verði samþ. Það er ekki um annað að ræða en það, að útgerðarfyrirtækin eru gerð hliðstæð við aðra skattgreiðendur í þessu landi. Ég held þess vegna, að það megi snúa þessu við og segja, að það sé vanhugsað, sem hv, 6. þm. Reykv. sagði áðan. Það er vitað, að heimild sú, sem gefin var með l. þeim, sem hér um ræðir, hefir verið notuð þannig, að útgerðarfyrirtæki hafa verið undanþegin útsvari án tillits til þess, hvort þau væru fær um að greiða það eða ekki, þar sem þeir, sem leggja útsvörin á, hafa ekki séð sér með neinu móti fært að gera upp á milli þessara fyrirtækja. Ég verð að segja, að mér þykir það undarlegt, ef á þennan veg á að fara að undanþiggja vissa aðila frá að greiða lögboðin gjöld. Það er ekki um annað að ræða hér en að afnema þessa heimild. Það er vitanlega á valdi þeirra, sem leggja útsvörin á, að ívilna einstökum útgerðarfyrirtækjum viðvíkjandi útsvari, ef þeim þykir ástæða til. Það er aðeins lagt til að afnema undanþáguna í þessu tilfelli. Mér virðist, að hér sé verið að ganga inn á svo hála braut, ef á að fara að undanskilja sérstaka skattgreiðendur frá að greiða útsvör til bæjarsjóða, að það sé ekki hægt nema í ýtrustu nauðsyn. Það er vitað, að síðan þessi undanþága var veitt hefir mjög breytzt um afkomu félaganna, þannig, að reksturinn hefir gengið betur. Ég sé því ekki annað en það sé sjálfsagt að afnema þessa heimild, úr því svo er komið. Það er af þessari ástæðu, sem ég hefi hér nefnt, sem þetta frv. er borið fram.

*Héðinn Valdimarsson: Ú af því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um þetta mál, vil ég geta þess til viðbótar því, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, að í 2. gr. þeirra l., sem gert er ráð fyrir að fella niður með frv. því, sem hér liggur fyrir, er tekið fram, að ef þessi heimild um að fella niður útsvörin er ekki notuð, þá megi ekki leggja hærri útsvör á þessi fyrirtæki en lagt var á þau árið 1938. Af þessu er það ljóst, að útgerðarfyrirtækin eru ekki undanþegin útsvörum, en það má ekki leggja meira á þau en var lagt á þau 1938, hvernig sem hagur þeirra er. Þetta nær vitanlega engri átt. Þetta eitt ætti því að vera nægilegt til að breyta l. Það virðist því svo sem hv. 6. þm. Reykv. hafi ekki lesið þau l., sem hann var hér að tala um.

*Sigurður Kristjánsson: Það, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði hér áðan, sýnir, að hann botnar ekkert í þessu máli. Það er í fyrsta lagi vitanlegt, að það hefir ekkert fram komið, sem sýni, að útgerðarfyrirtæki hér á landi muni ganga frá með nokkurn gróða á þessu ári. En það er ekki eðlilegt, að þessi hv. þm. sé mikið inni í þeim málum. Hann hefir sennilega aldrei fengizt við þau. En þeir, sem fengizt hafa við slíkt, vita. að það þarf að liða lengra á árið til þess að menn viti nokkuð um afkomu útgerðarfyrirtækjanna yfir árið. Það eitt er víst, að það hefir til þessa dags mjög lítil breyt. orðið á því ástandi, sem var viðvíkjandi útgerðinni, þegar þessi skattaívilnun var heimiluð, og það er jafnvíst, að þegar þessi l. voru sett, sem nú á að fara að breyta, þá lá fyrir rannsókn og sönnur á því, að útgerð togara var algerlega öreiga og flest fyrirtækin meir en það. Síðan hefir orðið sáralitil breyt. á þessu, og það frv., sem hér liggur fyrir, byggist eingöngu á voninni um það, að þetta muni breytast til batnaðar í framtíðinni. Þetta er því alveg út í bláinn, þar sem aðeins er nú í l. um heimild að ræða til að undanskilja útgerðarfyrirtæki frá því að greiða útsvör. Það eru engin bein fyrirmæli um það, heldur er það á valdi sveitarfélaganna eða bæjarfélaganna, hvort þau nota heimildina eða ekki. Það er því ekkert annað en bann, ef heimildin er felld úr l. Það standa þannig sakir með niðurjöfnun útsvara, að niðurjöfnunarnefndirnar ráða því, hvað lagt er á. Í bæjarfélögunum er engin trygging fyrir því, að meiri hluti niðurjöfnunarnefndar sé í samræmi við meiri hluta bæjarstjórnar. Svo er ekki í Rvík.

Það er víst í Rvík

. Það hefir ekki alltaf verið í Rvík. Það er því engin trygging fyrir því, að meiri hluti niðurjöfnunarnefndar sé í samræmi við vilja meiri hluta bæjarstjórnar. Þetta er því tekið úr höndum bæjarfélaganna og lagt í vald nefndar, sem bæjarfélögin hafa ekki aðstöðu til að ráða meiri hluta í, þar sem formaðurinn er skipaður af ríkisstj. Ég ætla ekki að fara út í þrætur um það, hvort útgerðarfyrirtækin séu fær um að greiða útsvör eða ekki. Það er vitað, að þau eru ekki fær um að bera mikil opinber gjöld eins og nú standa sakir. Það er framtíðarinnar að skera úr um það, hvort svo muni verða. Það liggja engar skýrslur fyrir um slíkt, miklu fremur er vitað um hið gagnstæða, þar sem alltaf eru að lokast markaðir fyrir útflutningsvörur þær, sem útgerðin framleiðir. Það er víst, eins og ég tók fram í fyrri ræðu mínni, að bæjarfélögin hafa miklu betri aðstöðu til þess en Alþ. að sjá, hvort heppilegt muni vera eða ekki að leggja útsvör á útgerðarfyrirtæki. Ég vil hafa það fyrir satt, að þessi umhyggja fyrir bæjarfélögunum á Alþ. sé algerlega fölsk. Ég hefi það fyrir satt, að það, sem nú kemur fram gagvart útgerðarfyrirtækjunum, sé af sama toga spunnið og framkoma margra þm. og heilla pólitískra flokka hefir verið á undanförnum árum, en hún hefir verið mjög köld og skilningslítil.



Ég vil benda á, að í þeim umræðum, sem orðið hafa um þetta mál, hefir í raun og veru verið gengið framhjá því atriði, sem aðallega er verið að breyta. Hér er ekki fyrst og fremst um það að ræða að fella niður heimild, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa til þess að leggja ekki útsvör á útgerðarfyrirtæki. Annað atriði í gr., sem hér er lagt til, að falli niður. er um það, að ef heimildin er ekki notuð og útsvar er lagt á útgerðarfyrirtæki, þá má það ekki vera hærra en útsvar það, sem fyrirtækið bar 1938. Þetta er aðalefnið, sem breyta á með frv. Það er einkennilegt, að þeir, sem mælt hafa með eða móti þessu frv., skuli ekki hafa reynt að gera hv. þd. þetta ljóst. Hitt atriðið, sem deilt er um, skattur þessara fyrirtækja, kemur ekki til greina. 1. gr. l. frá 1940 stendur áfram, um skattfrelsi til ríkissjóðs, en hvort fella eigi niður fyrri hl. 2. gr. úr l., sem er um heimild bæjarstjórna til að undanþiggja útgerðarfyrirtæki frá að greiða útsvör, er í sjálfu sér ekki eins mikil efnishreyt. eins og það, hvort fella eigi niður siðari hl. Vitanlega geta bæjar- og sveitarfélög, sem hlut eiga að máli, lagt útsvör á útgerðarfyrirtæki þrátt fyrir þessi ákvæði l. Þetta vil ég benda á til að skýra fyrir mönnum málið. Annars vil ég taka fram í sambandi við þetta mál, að á þeim 2 stöðum á landinu, þar sem ég þekki til og togaraútgerðin hefir meiri þýðingu en fyrir Reykjavík, í Hafnarfirði og á Patreksfirði, þá er það í sjálfu sér óhjákvæmilegt réttlætismál nú eins og sakir standa gagnvart öllum almenningi, að útgerðarfyrirtækjum, sem ganga sæmilega fjárhagslega, sé ekki hlíft við að greiða útsvör, heldur sé þeim dembt á meira eða minna atvinnulausan almenning. Ég trúi því ekki heldur, að þeir útgerðarmenn, sem miklar tekjur öðlast nú umfram aðra skattþegna í landinu, kæri sig um að hafa áfram þessa sérréttinda undanþágu í þjóðfélaginu. Ég býst við, að útgerðarmenn í Hafnarfirði mundu ekki, úr því þeir gátu ekki fullnægt atvinnuþörf bæjarins með því að fara á saltfisksveiðar, eins og þeir höfðu lofað, kvarta undan því, þótt lagt væri á þá útsvar í samræmi við það, sem aðrir borgarar bera. Ég vil benda á það, að við höfum samþ. hér í deildinni heimild handa Hafnarfjarðarkaupstað til að halda áfram að taka skatt af ferðum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, og var það beinlínis gert með það fyrir augum, að bærinn mætti ekki missa af þessum tekjum, þótt hann gæti lagt útsvar á útgerðarfyrirtækin. Það er þannig á báðum þeim stöðum, þar sem ég þekki til, Hafnarfirði og Patreksfirði, að ekki er um verulegar beinar tekjur að ræða hjá neinum nema útgerðarmönnum. Á Patreksfirði er það svo, að þar er öll atvinna þorpsins í höndum útgerðarmannanna, sem hafa barizt á móti því, að þorpið og sýslan kæmi á fát almennum rekstri, hraðfrystihúsi á staðnum. Þegar aðstaðan er slík, er ekki rétt að fara að undanþiggja skatti þessa einu menn á staðnum, sem hafa nokkrar tekjur og nokkurt fé. Þess vegna er alveg sjálfsagt að samþ. þetta frv., og sérstaklega vegna þess, að ef felldur er niður 2. liður 2. gr. laganna, eins og frv. ætlast til, er hægt að leggja á þessi fyrirtæki útsvör eftir sömu reglum og önnur fyrirtæki.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. 6. þm. Reykv., sem mér finnst, að ekki megi koma fram ómótmælt. Hann segir, að framkoma þessara manna, sem vilja afnema þessa heimild laganna um að undanþiggja útgerðarfyrirtækin skatti, hafi alltaf verið köld og skilningslaus í garð útgerðarinnar. Ég vil nú spyrja þennan hv. þm. að því, hvar framkoman var köld og skilningslaus, þegar þessi mál voru til meðferðar í fyrra, þegar átti að leysa mesta vandamál útgerðarinnar. voru það þá þeir menn, sem að þessari till. standa, sem styrktu útgerðarmenn, eða var það hann og flokksmenn hans? Hvar væri komið máli eins og gengislækkuninni, ef útgerðarmenn hefðu hvergi mætt meiri skilningi en frá honum og flokksmönnum hans? Þetta er það atriði, sem mér finnst, að ekki megi ganga ómótmælt fram, þegar hv. þm. slengir fram í þingdeildinni slíkum fullyrðingum, sem ekki eiga sér nokkra stoð í veruleikanum.

*Sigurður Kristjánsson: Það er aðeins stutt aths. Ég ætlaði að segja það við hv. 1. þm. Rang., að það hefði verið rétt fyrir hann að benda á það um leið og hann kom með þessa skemmtilegu aths. sína við mína ræðu, hvað það er mikið, sem útgerðarmenn hafa grætt á þessu gengisfalli. Ég veit ekki til, að útgerðarmenn telji, að það hafi bjargað útgerðinni að neinu leyti. Gengið er í dag það sama og það var, þegar gengisfallið varð. Annars finnst mér það furðu djarft af þessum hv. þm., sem jafnan hefir verið tiilöguverstur af öllum tillöguvondum í garð útgerðarinnar, að hann skuli láta sjá framan í sig talandi um þessi mál. Ég kalla það djarft, og það sýnir, að menn geta gengið svo langt upp í fláttskap, að þeir hafi ekki sjálfir hugmynd um, hvar þeir eru staddir.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég held, að hugsanagangur hv. 6. þm. Reykv. sé orðinn mjög á ruglingi, því hann heldur því blákalt fram, að gengið sé í sama farvegi og í fyrra. Ég er svo alveg undrandi á því að heyra þingmann halda fram annari eins fjarstæðu og endileysu. Veit hann ekki, að gengið var fellt í fyrra og hefir ekki verið hækkað síðan? Álítur hann, að sama hlutfallið sé milli sterlingspundsins og krónunnar eins og í fyrra? Það er víst það, sem er að þvælast fyrir honum, að pundið hefir lækkað, en sennilega væri nú annað hlutfall milli pundsins og krónunnar, ef við hefðum ekkí lækkað gengið. Þetta sýnir, hvílíkur ógnar hrærigrautur er í heila hv. þm.

Hann heldur, að Englendingar hafi lækkað pundið af því, að við lækkuðum krónuna

.

*Sigurður Kristjánsson: Það er alveg undarIegt, hvað mikil grautargerð getur verið í hugsanagangi þessara þm., sem ganga upp í óvild sinni til útgerðarinnar. Líklega vita útgerðarmenn bezt, hvað að þeim snýr. Þeir vita, að það var ekkert gagn að gengisbreytingunni; vita, að hlutfallið milli afurða þeirra og þess, sem þeir þurfa til útgerðarinnar, var alveg það sama og jafnvel óhagstætt. Ég vil ráðleggja hv. 2. þm. Skagf. að spara sér alveg aths. um útgerðina, því hann hefir í því efni ekkert fram að færa af þekkingu. Hann upplýsir aðeins það, sem alkunnugt er, innræti Framsfl. og hug hans til útgerðarinnar.

Hvers vegna voru þeir að kalla yfir sig þessa bölvun?

.



Vegna þess, að hv. 6. þm. Reykv. talar venjulega eins og hann sé eini maðurinn, sem láti sér annt um hag útgerðarinnar og þekki hana, vil ég skora á hann, út af orðum hans til hv. 2. þm. Skagf., að leiða einhver minnstu rök að þeirri fullyrðingu sinni, að útgerðin hér á Íslandi hafi á engan hátt hagnazt af gengisbreytingunni hér í fyrra. Mér finnst lítið fara fyrir þekkingu hans á útgerðarmálum og framleiðslumálum þjóðarinnar, sem hann hefir þó manna mest breitt sig út yfir, ef hann ætlar að halda svona staðleysu að þingmönnum og brennimerkja alla þingmenn, sem vilja afnema útsvarsfrelsi útgerðarfélaganna, sem vantrúaða á útgerðina, og ætlar að byggja þessar staðleysur sínar á fullyrðingum, sem hann veit, að eru endemis vitleysa.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Það er furðulegt að heyra, þegar hv. 6. þm. Reykv. er að spyrja hv. 2. þm. Skagf. um það, sem hann segir, að hann hafi enga þekkingu á. Þessi hv. þm. skýrir það samt fyrir útgerðarmönnum, að þeir hafi haft rangt fyrir sér, þegar þeir óskuðu eftir gengisfallinu. Hvers vegna báðu þeir um, að gengið væri fellt, heldur en um beinan styrk? vill þm. ekki svara því? Ég veit ekki betur en að þeir hafi beðið um að fá gengisfall í stað þess að fá beinan styrk. Geta þeir, sem voru með því, gert að því, ef það hefir ekki gagnað, eða þeir hafa séð skakkt? Ég efast ekki um, að þeir hafi haft gagn af þessu og að þeir hafa séð rétt, þegar þeir óskuðu þess að fá gengisfallið í stað þess að skattleggja alla þjóðina til þess að fá beinan styrk, en svo koma, - já, mér liggur við að segja, þó að það sé hálf-óþinglegt, hálfgerðir hvutar þeirra á eftir og kenna öðrum um það, sem er sjálfum þeim að kenna. Þeir hafa beðið um þetta, og ef nokkrir ættu að hafa skilning á því, hvað útgerðarmönnunum er fyrir beztu, ættu það að vera þeir sjálfir. Það hefir verið farið að þeirra ráðum, og svo á náttúrlega að þakka á venjulegan hátt, þegar búið er að hjálpa þeim.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Það gelur gengið alveg fram af manni að heyra annað eins tal eins og framsóknarmannanna hér. Þeir láta eins og gengisfallið hafi verið gert vegna útgerðarinnar, sérstaklega stórútgerðarinnar. Þessir menn, sem með sínum ráðstöfunum voru búnir að eyðileggja svo hag þjóðfélagsins, að öll gengisskráning var orðin hreinasta vitleysa. Jafnvel þeir, sem þá sátu við völd, vissu, að gengisskráningin eins og hún var til þess tíma, var ekki hagstæð fyrir þá framleiðendur í landinu, sem framsóknarmenn hafa látizt tala fyrir. Þess vegna er það rangt að tala um, að gengisfallið í fyrra hafi verið gert fyrir stórútgerðina. Það var gert vegna stjórnarfars framsóknarmanna og sósíalista á undanförnum árum og vegna framleiðendanna. Svo má deila um það óendanlega, hvar hagnaðurinn af gengisfallinu hefir komið niður og hver hann hafi verið. Ég tel það líka fjarstæðu, þegar látið er svo sem það sé rangt hjá hv. 6. þm. Reykv., að gengisfallið hafi ekki orðið til þess gagns, sem til var ætlazt, ekki sízt eftir að gengi íslenzku krónunnar var miðað við gullgildi dollars, en ekki sterlingspundið, en áður var það miðað við pundið. Það má ekki gleymast í þessu sambandi. Ég ætla svo að bæta því við, að mig undrar, þegar einhverjir af framsóknarmönnunum hafa kjark til þess að segja, að útgerðarmenn muni ekki vilja þiggja skatffrelsi, og þetta leyfa fulltrúar sér að segja, sem eru umboðsmenn fyrir samvinnufélögin í landinu, sem hafa það óþurfilegasta skattfrelsi, sem nokkurstaðar þekkist í veröldinni, og þau hafa ekki notið þess aðeins síðan í fyrra, heldur um tugi ára, þjóðfélaginu til niðurdreps, og ef þetta verður ekki lagfært nú á næstunni, eru ófyrirsjáanlegar þær afleiðingar, sem af því verða. Þessir menn vilja víst ekki skattfrelsi heldur nú en undanfarið. en hugarfarið er þannig, að þeir búast við, að útgerðarmennirnir muni ekki vilja þiggja skattfrelsi. Hvílíkar framfarir verða í öllum samvinnufélagsskap hér á landi, sem nú eru bæði verzlunarfélög, iðnaðarfélög og útgerðarfélög og eru að verða stærstu fyrirtækin, þegar þessi félög fara að hugsa sig um, hvort þau vilji þetta skattfrelsi lengur! Ég vona það, að þessi hugsunarháttur um að vilja ekki skattfrelsi komi fram í Framsfl. og að flokkurinn neiti skattfrelsi samvinnufélaganna í landinu.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Mig undrar það náttúrlega ekki, þó það komi taugatitringur í svokallaða áttmenninga frá því í fyrra, þegar taluð er um gengisbreytinguna og stórútgerðina. Ég skil það vel, að þeir komast venjulega í mótsögn við sjálfa sig og berja sér á brjóst eins og Farísear. Þeir hafa ætið reynt að eyðileggja allt. sem átti að vera til gagns. Ég skil það, að aldrei kemur fram hjá þeim eins mikill hugaræsingur eins og þegar minnzt er á þetta, því það eru þessir menn, sem í mörg ár eru búnir að gefa sig út sem bjargarar útgerðarinnar, en hafa stimplað okkur sem hina verstu fjendur útgerðar og útgerðarmanna. Það er eðlilegt, að það komi fát á þá, þegar þeir sjá, að það er augljóst orðið, hvernig þeir hafa staðið í ístaðinu. Það er sannleikur, að það reynir mest á manninn, þegar í raunir rekur. Og hvernig reyndust áttmenningarnir þá? Ég skil vel, að hv. 6. þm. Reykv. sé dálítið skjálfhentur, þegar hann er að skrifa niður það, sem hann ætlar að segja hv. Alþingi á eftir, eins og ég sé, að þm. er. Hv. 4. þm. Reykv. leyfir sér svo að segja, að það sé rangt., að gengisfallið hafi verið fyrir stórútgerðina, en svo örlitlu á eftir, eins og liðlegum íþróttamanni í sjálfstæðispólitík sæmir, segir hann, að þetta hafi verið fyrir framleiðendur. Þeir eru þá víst ekki framleiðendur, stórútgerðarmennirnir! Þetta er að snúa sverðinu sitt á hvað og sýnir venjulega röksemdafærslu hjá þessum flokki. Það er eðlilegt, að þegar þeir sjá sig berskjaldaða fyrir, þá komi þeirra sanna innræti í ljós. Það er ekkert við það að athuga.

Þetta átti að vera örstutt aths.

. Ég er alveg að enda, herra forseti. - Þá segir hv. 4. þm. Reykv., að kaupfélögin séu skattfrjáls. Þá fer nú að verða erfitt um vik í þjóðfélaginu, ef neytendur mega ekki hafa samtök sín á milli um að láta ekki kaupmenn leggja á sína vöru og hafa hagnað af því. Það er auðvitað tap fyrir kaupmanninn. En ég veit ekki betur en að kaupfélögin borgi skatt af öllum þeim tekjum, sem þau hafa af viðskiptum við utanfélagsmenn, eins og kaupmenn. Annars ætla ég ekki að fara inn á þessi verzlunarmál hér, en það sýnir, hvar skórinn kreppir að fyrir þessum kaupmannasinnum hér í deildinni, að það er eins og þeir tapi sér, ef minnzt er á ráðstafanir vegna stórútgerðarinnar og þann þátt, sem þeir hafa átt í þeim málum.

Forseti (JörB): Hv. 6. þm. Reykv. hefir kvatt sér hljóðs, en hann hefir talað eins oft og leyft e r, nema hann þurfi að bera af sér sakir.

Ég þarf að bera af mér sakir

.

*Sigurður Kristjánsson: Fyrir margendurtekin ummæli um, að ég hafi vitnað til útgerðarmanna í því, sem ég hefi sagt um gengismálið, og margskonar glósur í því sambandi, vil ég segja þessum hv. þm. það, af því hann hefir ekki látizt heyra mína till. bæði til lækkunar genginu og um þau skilyrði, sem ég taldi, að yrði að setja um leið og gengisbreytingin yrði gerð, ef hún ætti að koma útgerðinni að gagni, að þetta hefi ég margsagt hér á Alþingi áður. sjálfsagt fyrir mörgum opnum eyrum, en líka fyrir mörgum lokuðum. Þetta var alveg sama sjónarmið. sem útgerðarmenn höfðu sjálfir, en það varð ekkert samkomulag um aðgerðir til þess, að gengisbreytingin kæmi að gagni. Ég er alveg sömu skoðunar og hv. t. þm. Reykv., að það þýði ekkert að halda uppi vitlausu gengi, og gengið var fallið fyrir óheppilega stjórn á högum landsins. En það skilyrði, sem ég vildi, að sett yrði fyrir gengisbreyt., var það fyrst og fremst, að þrátt fyrir hana héldist sama hlutfallið í krónutölu milli þeirra afurða, sem útgerðarmenn seldu, og þess sem þeir þyrftu að kaupa af innfluttum varningi. Það var það, sem ég gat aldrei komið inn í höfuðið á þessum mönnum, að lífsnauðsynjar þess fólks, sem að útgerðinni vinnur, yrðu útgjöld útgerðarinnar sjálfrar, Það er ranghermi, að ég hafi verið á móti gengisfallinu. Ég var móti því, þegar það átti ekki að verða útgerðinni að gagni. Ég ætlaði ekki að halda langa ræðu og er víst þegar búinn að þreyta mjög þolinmæði forseta, en ég vil taka það fram, að þó ég hafi tekið 4 sinnum til máls, þá er samanlagður ræðutími minn ekki lengri en ef ég hefði haldið eina stutta ræðu, en ég ætla ekki að þreyta þolinmæði hans lengur, en vil segja það að lokum. að ef hv. 1. þm. Rang. vill láta hlæja að sér um allt Ísland þvert og endilangt, ætti hann að tala sem allra mest um umhyggju sína fyrir útgerðinni.

*Einar Olgeirsson: Þetta er með þeim skemmtilegustu afmælisveizlum, sem ég hefi lent í. Ég veit ekki betur en að rétt ár sé liðið síðan þeir tóku saman og að verið sé að halda upp á afmæli þjóðstjórnarinnar. Utan frá séð virðist þetta vera allra skemmtilegasta kærleiksheimili, en þegar maður kíkir á bak við tjöldin, kemur dálítið annað í ljós. Það virðist koma fram, hver er húsbóndi á þessu kærleiksheimili, þegar atvmrh. setur hnefann í borðið og segir, að enginn skattur verði lagður á stórútgerðarmenn. Ég hefi heyrt orð hér, sem benda til þess, að þessir menn lifi ekki í nútíðinni. Það hefir verið talað um framsóknarpólitík og sjálfstæðispólitík og þeir hafa farið að skamma hvor annan fyrir þetta, en ég vil minna þá á, að þeir eru hér að tala um dauða menn. Það er ekkert til, sem heitir þetta. Það tilheyrir fornöldinni. Ég hélt, að þeir vissu, að þetta er nú ein samsuða. Það er ekkert til, sem heitir framsóknarpólitík eða sjálfstæðispólitík, nú er aðeins ein samsuða til, og það er þjóðstjórnarpólitíkin. Ég vil biðja þessa menn að fara ekki að tala eins og afturgöngur. Það er leiðinlegt, þegar þeir hafa búið saman heilt ár í þessu hjónabandi, að þeir haldi því ekki áfram, af því að húsbóndinn sýni sig svo húsbóndalegan. Framsóknarmennirnir beygja sig áreiðanlega. Svo langar mig að upplýsa þá um það, sem þeir hafa verið að rífast um: hvort gengisfallið hafi komið stórútgerðinni að gagni eða hvort það hafi orðið gagnslaust. Ég skal upplýsa, að það var út af þessu, sem sameiningin varð. Útgerðarmennirnir og stórgróðamennirnir sameinuðust embættismönnunum, Þeir sameinuðust um það, að láta fólkið borga, þegar þeir voru í þann veginn að sigla öllu í strand. Úr því varð þjóðstjórnin. Þess vegna rugluðu þeir saman reytum sínum, til þess að bjarga öllu, en svo þegar ekki ætlar allt að bjargast, fara þeir að rífast og kenna hvorir öðrum um. Það á að vera ýmist sjálfstæðismönnum eða framsóknarmönnum að kenna. Nei, þið eruð búnir að binda ykkar trúss allt of vel saman til þess að svona skrípaleikur dugi. Það er greinilegt, hverjir hafa grætt á þessu: Það eru togaraeigendurnir og þeir, sem lafa áfram í hálaunaembættunum. Hinsvegar veit ég það líka, hverjir það eru, sem tapa, - það er verkalýðurinn. En það er ekki verið að spyrja að því. Í augum þessara manna spilar það enga rullu. Ég vildi bara upplýsa um þetta, af því þeir voru að rífast um það, en vil hinsvegar ekki trufla þennan skemmtilega afmælisfagnað á kærleiksheimilinu með því að hafa þessa ræðu lengri.



Það er búið að segja svo miklar fjarstæður í sambandi við mál þetta af hálfu ræðumanna Sjálfstfl., að það er erfitt að átta sig á því, hver þeirra er mest. En þó datt mér í hug, þegar hv. 4. þm. Reykv. (PHalld) talaði á eftir hv. 6. þm. Reykv. (SK), að það mætti segja um hann, að einn kæmi öðrum meiri. Hv. 4. þm. Reykv. komst að þeirri niðurstöðu, .að gengislækkunin kæmi ekki útgerðarfyrirtækjunum til góða, en vék síðan að því, að fyrirtæki samvinnufélaganna væru skattfrjáls. Ég hefi hér fyrir framan mig skrá um niðurjöfnun útsvara í Reykjavík árið 1939. á því herrans ári greiðir Samband ísl. samvinnufélaga 54000 kr. í útsvar, sem þessi hv. þm., sem jafnframt er borgarstjóri Reykjavíkurbæjar, fær til ráðstöfunar fyrir sitt bæjarfélag, og hefi ég ekki getað fundið í skránni neinn útsvarsgreiðanda annan, er greiði svo hátt útsvar. Hefi ég litið yfir nöfn þeirra fyrirtækja í útsvarsskránni, sem ég veit, að eru vel stæð, en þau eru öll talsvert lægri en S. Í. S. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að halda því fram, að samvinnufélögin séu skattfrjáls! Á sama ári greiðir S. Í. S. tekjuog eignarskatt til ríkisins um það bil sömu upphæð og útsvarið til Reykjavíkurbæjar. Nú er það vitað, að S. Í. S. hefir lítil viðskipti hér í bæ, en þessi mikli skattur, hæsta útsvar, sem greitt er í Reykjavík, er fé, sem samvinnumenn víðsvegar um land leggja bænum til einungis vegna þess. að þeir hafa skrifstofu hér. Það mætti nefna fleiri dæmi. Ég man nú ekki, hve mikið Kaupfélag Eyfirðinga á Akureyri greiðir í útsvar til Akureyrarbæjar, en það er hæsti útsvarsgreiðandinn þar. - Ég hefi ekki heyrt öllu meiri fjarstæðu en þá, að samvinnufélögin séu skattfrjáls.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Hv. 6. þm. Reykv. vildi telja sér það til gildis, að hann hefði verið fremstur í flokki ]mirra, sem vildu gengisfallið í fyrra til þess að bjarga útgerðinni. Þegar Alþ. heyrir slíka yfirlýsingu, má vænta þess, að það verði gripið svipaðri tilfinningu eins og sagt var einu sinni: að það væri meiri gleði yfir einum syndara, sem bætir ráð sitt, en 99 réttlátum, - og ef þessir 8 eru sama sinnis og þessi eini þm., hlýtur sú gleði að vera mikil, þegar þeir, sem lengst gengu á móti gengisbreytingunni, telja sig hafa gengið bezt fram í því að koma henni á. útgerðinni til hjálpar. - Þetta sýnir alveg framúrskarandi tvískinnungshátt ! Útgerðin var í þeim voða stödd, að það var ekki um annað að ræða henni til viðreisnar. Hv. 6. þm. Reykv. sagði: Ég setti bara það skilyrði, að útgjöld útgerðarinnar yxu ekki. Það væri sannarlega erfitt að setja lög, ef slik skilyrði ættu að fylgja. Það er óhjákvæmilegt, að útgjöld útgerðarinnar aukist stórkostlegu, jafnvel tvöfaldist, svo að þessi hjálp hins afbragðs trúa þjóns hennar væru útgerðinni lítils virði, ef skilyrði hans hefðu átt að fylgja.



Ég hefi um nokkur ár átt sæti á Alþ. ásamt hv. 4. þm. Reykv. (PHalld. Öll þau ár hefi ég haft fyrir venju að svara honum ekki, þótt hann gæfi tilefni til þess, og eru ýmsar ástæður til þess, en þó sérstaklega sú. að mér er vel við hann persónulega. Ég hefi því miður oft verið vitni að því, að hann héldi hér ræður, sem lýstu þeim steingervings hugsunarhætti og því hyldýpi afturhalds, að ég hefi séð hroll setja að samþingismönnum hans. En af því að hann beindi orðum sínum til mín sérstaklega nú, ætla ég að minnast lítillega á nokkur mál, þar sem þessi sjónarmið hans hafa. komið skýrt í ljós, enda þótt ég hafi ekki haft skap í mér til þess fyrr. Í vetur réðst hann ákaflega á byggingu verkamannabústaða sem eitthvert ógurlega glæpsamlegt fyrirtæki, sem framsóknarmenn og jafnaðarmenn hefðu komið á í sameiningu. Það er alveg rétt, að verkamannabústaðirnir hafa komizt upp fyrir atbeina þessara flokka, en þó heild ég, að þrátt fyrir fyrri mótspyrnu Sjálfstfl. vilji meiri hluti þess flokks nú gjarnan eigna sér heiðurinn af því máli. Ég minnist þess einnig, að hér var eitt sinn borið fram frv. um okur. Þá réðst hv. 4. þm. Reykv. gegn því frv., ekki vegna þess, að honum þætti það erfitt í framkvæmdinni, heldur aðeins vegna þeirra, sem lána fé fyrir okurvexti, en gegn þeim var þessu frv. stefnt. Hann taldi þá slíka þjóðnytjamenn, sem gætu lánað öðrum peninga, að það mætti á engan hátt stemma stigu fyrir þeirri lánastarfsemi, jafnvel þótt lánað væri gegn allt að 100% vöxtum. Ræða hv. 4. þm. Reykv. gefur tilefni til þess að rifja upp fleiri slík mál, þótt ég hirði ekki um það. Hv. 4. þm. Reykv. beindi orðum sínum sérstaklega til mín, þegar hann var að tala um skattfrelsið. - Ég vil nú benda á það, að hér er alls ekki verið að ræða um skattfrelsi. heldur útsvarsfrelsi. En þá ályktun mátti draga af ræðu hv. þm., sem jafnframt er borgarstjóri í Reykjavík, að hann kæri sig ekki um það, þegar þúsundir manna eiga við þröngan kost að búa og berjast áfram í eymd og atvinnuleysi, að útsvarsálagningu bæjarins sé beint til þeirra fyrirtækja, sem mest græða á þessum erfiðu tímum. Sem betur fer mun ekki sami hugsunarháttur ríkjandi, hvorki hjá bæjarstjóranum í Hafnarfirði né oddvitanum á Patreksfirði, sem gera sér ljóst, að fjárhagsleg afkoma þessara bæja er undir því komin að taka á réttlátan hátt fé í bæjarsjóðinn þaðan, sem fjár er að leita. væri betra fyrir Reykvíkinga, að borgarstjóri þeirra liti þar sömu augum á, í stað þess að fjandskapast við verkamannabústaðina jafnframt því, sem manndrápsbyggingum eins og Suðurpólunum er haldið við óendanlega.  (Forseti .GSv: Þetta átti að vera umr. um málið)  . Að ástand það, sem hér ríkir, sé eingöngu framsóknarmönnum og jafnaðarmönnum að kenna, nær engri átt, - eða er það kannske þeirra sök, að saltfisksmarkaðirnir í Suður-Evrópu lokuðust, svo að tekið sé eitt dæmi? Hv. þm. V.-Húnv. hefir svarað firrum hv. 4. þm. Reykv. um skattfrelsi samvinnufélaganna. Samvinnufélögin greiða fullkomna skatta, en hitt er annað mál, að með lögunum frá 1921 voru reistar skorður við því, að samvinnufélögin væru látin kúgast undir tvöföldum sköttum, en það hefði auðvitað komið sér mjög tel fyrir keppinauta þeirra. - Nei, aðalatriðið í þessu máli er það, að þeir kaupstaðir, sem svo mjög eiga afkomu sína undir sjávarútveginum og hafa raunverulega ekki a»nað að snúa sér að en útgerðarfyrirtækin, megi leggja réttlát útsvör á þessi atvinnufyrirtæki, í stað þess að reyta aðra skattgreiðendur alveg inn að skyrtunni. væri betra fyrir Reykvíkinga að hafa borgarstjóra. sem liti þeim augum á málið.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Ég get verið stuttorður. Ræða hv. þm. V.-Húnv. gaf mér tilefni til þess að ætla, að þess muni ekki langt að biða, að samkomulag náist um það, að skattalöggjöfin gangi jafnt yfir samvinnufélögin og aðra skattþegna í landinu. Því fyrr sem samvinnumenn fallast á þetta, því betra. Annars geta það ekki verið neinar upplýsingar fyrir Reykvíkinga, að S. Í. S. greiði verulega upphæð á ári til Reykjavíkurbæjar; þetta vita allir, sem eitthvað fylgjast með í þessum málum, og það veldur ekki undrun nokkrum manni. En ef það er niðurstaðan af ræðu hv. þm., að munurinn á skattgreiðslu samvinnufélaganna og annara skattþegna sé ekki verulegur, finnst mér líta vel út, að sú lagfæring á skattalöggjöfinni, sem ég tel nauðsynlega, fáist áður en langt um liður.