Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að að loknum atkvæðagreiðslum um fjögur fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um skerðingu lífeyrissjóða á lífeyrisgreiðslum til öryrkja. Málshefjandi er hv. þm. Helgi Hjörvar. Hæstv. fjármálaráðherra Árni M. Mathiesen verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég geri hér að umtalsefni tilmæli Samkeppniseftirlitsins til landbúnaðarráðherra um að landbúnaðurinn skuli lúta samkeppnislögum. Hæstv. landbúnaðarráðherra er hins vegar samur við sig og neitar að þjóna almannahagsmunum í þessum málum. Í viðbrögðum hæstv. ráðherra kom sömuleiðis fram ein undarlegasta hagfræði sem sögur fara af þar sem hann fullyrðir að samráð og samkeppnishindranir leiði til hagkvæmni í atvinnugreininni. Fróðlegt væri að fá álit forsætisráðherra og viðskiptaráðherra á þeirri speki. Síðan ræðst hæstv. landbúnaðarráðherra á viðkomandi eftirlitsstofnun með fáheyrðum hætti og segir hana pólitíska í áliti sínu þegar hún er eingöngu að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Frú forseti. Hér er hreyft mikilvægu grundvallarmáli. Fólk sem vill hasla sér völl í landbúnaði er barið niður af einokunarfyrirtækjum sem starfa í skjóli Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Hin dauða hönd ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins ræður för. Hvergi er að heyra orðræður sjálfstæðismanna um hið frjálsa framtak enda túlkar hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson stefnuna fyrir hönd þeirra. Samfylkingin var eini flokkurinn á þingi sem kaus gegn því að mjólkuriðnaðurinn yrði undanþeginn frá samkeppnislögunum með sérstökum hætti eins og gert var árið 2004. Því boða ég hér með að Samfylkingin mun leggja fram þingmál þar sem gert verður ráð fyrir að landbúnaðurinn lúti samkeppnislögum eins og annar atvinnurekstur. Það er bændum í hag að hafa fleiri en einn kaupanda að vöru sinni. Innkoma Mjólku á markaðinn sýndi það. Á sama tíma og ég fagna því að löggjafarvaldið sé enn hjá Alþingi langar mig að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra af hverju hann ætli ekki að verða við tilmælum Samkeppniseftirlitsins. Sé hæstv. landbúnaðarráðherra enn þeirrar skoðunar að samráð og samkeppnishindranir tryggi hagkvæmni, telur hann þá ekki að fleiri atvinnugreinar eigi að vera undanþegnar samkeppnislögum?

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi taka fram að mjólkuriðnaðurinn er ekki ríkisstyrktur nema að því leyti að hann býr við tollvernd og opinbera verðlagningu. Þetta á við um hinn hefðbundna mjólkuriðnað og Mjólku einnig. Hvort tveggja fyrirtækið á rétt á sér. Landbúnaðurinn hefur á síðustu árum verið að undirbúa sig undir nýja WTO-samninga sem hafa dregist á langinn. Það er markmið íslenskra bænda að halda fast um heimamarkað sinn og vera samkeppnisfærir bæði í verði og gæðum. Alþingi ákvað 2004 að mjólkuriðnaðurinn væri áfram undir búvörulögum. Þetta var gert með skýrum og ótvíræðum hætti. Undir þeirri löggjöf hafa bændur unnið að hagræðingu og mátt hafa samráð og samvinnu með sér um þau atriði. Meginástæða þessarar stefnu Alþingis er sú að greinin þarf svigrúm til að búa sig undir aukna erlenda samkeppni. Verðlagsnefnd ákvarðar heildsöluverð á mjólk og nokkrum öðrum mjólkurvörum. Þar eiga sæti fulltrúar launafólks og neytenda, bæði frá ASÍ og BSRB. Þannig er tryggt gagnsæi í verðlagningu afurðanna. Ég ætla ekki að halda því fram að þetta fyrirkomulag sé gallalaust. En ég teldi mig koma aftan að bændum og mjólkuriðnaðinum ef ég eða Alþingi breytti þessu núna. Þetta var sáttargjörð sem sneri að nýjum mjólkurvörusamningi við bændur og væntanlegri breytingu í alþjóðaumhverfinu. Við skulum heldur ekki gleyma því að þetta var einnig gert út frá jafnræði og jöfnum aðgangi smærri verslana í miskunnarlausri samkeppni við stórar verslunarkeðjur. Hæstv. forseti. Ég svara seinni spurningu hv þingmanns þannig: Það er sameiginleg stefna ríkisstjórnarflokkanna að opna samkeppnisumhverfi á sem flestum sviðum í lengri framtíð. Það á við um landbúnaðinn einnig. Íslendingar vilja ákveðna sérstöðu um sjávarútveg og auðlindir í náttúru landsins, svo og orkumál og að landbúnaðurinn fái tíma og geti staðist róttæka alþjóðasamninga eins og WTO. 

Virðulegi forseti. Þessi upphlaup frá Samfylkingunni eru orðin nokkuð algeng. Sannleikurinn er sá að landbúnaðurinn starfar undir búvörulögum. Það var samþykkt á Alþingi og liggur alveg klárt fyrir. Við vitum hvernig verðlagning á landbúnaðarafurðum hefur gengið fyrir sig. Framlög til landbúnaðar hafa lækkað verulega á undanförnum tíu árum og bændur hafa sannarlega tekið þátt í mikilli hagræðingu og fært miklar fórnir. Þetta er kannski ekki kerfi sem við ættum að hafa um alla eilífð en það hefur gengið vel núna. Við vitum að það er að koma samkeppni. Það verður mikil samkeppni og Íslendingar verða að standa saman alveg eins og danskir og sænskir bændur eru í einu félagi. Norskir bændur eru í einu félagi. Yfir 90% af þeim sem framleiða eru í þessum félögum. Samt verðum við að tryggja að ef einstaklingar vilja framleiða þá séu þeir ekki beittir ofbeldi. Hafi það gerst verður að skoða það því það var aldrei meiningin að líða ofbeldi gagnvart frjálsri verðmyndun eða frjálsu framtaki. Við styðjum íslenskan landbúnað. Það er ekkert launungarmál. Það hefur gengið mjög vel. Það er rangt þegar menn segja hvað eftir annað að landbúnaðurinn hamli hér betri lífskjörum Íslendinga. Landbúnaðarvörur eru 5,7% af neysluvísitölu Íslendinga. Þær hafa lækkað verulega og átt verulegan þátt í góðum lífskjörum Íslendinga. Bændur hafa átt sinn þátt í að svo vel hefur tekist til. Við verðum að átta okkur á þessu. Það þýðir ekki að hlaupa upp þótt einhver mistök kunni að hafa orðið hjá Osta- og smjörsölunni, ég veit það ekki. Við skulum bara fara ofan í það. Við eigum ekki að hlaupa frá gildandi samningum um mjólkurvörurnar. Við hlaupum ekki upp til handa og fóta. Við verðum hins vegar að gera mönnum grein fyrir því að lögin eru ekki til að vernda ofbeldi í einum eða neinum skilningi.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ræða hæstv. landbúnaðarráðherra kom mér dálítið á óvart áðan. Það er augljóst að hann hefur dregið ögn í land miðað ummæli hans í upphafi máls. Hann vill skoða þetta með jákvæðara hugarfari heldur en hann kannski sýndi fyrst þegar hann brást við tilmælum Samkeppniseftirlitsins. Hins vegar kom mér ekki síður á óvart að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins á hinu háa Alþingi, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, telji hag bænda best borgið með því að einn kaupandi sé að mjólkurvörum, að það tryggi hag bænda, í því felist vernd gagnvart þeim og það tryggi hagsmuni þeirra til lengri tíma.

Já.

Þetta kemur mér í opna skjöldu, virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að þetta er þá eitt fárra dæma í hagfræðisögunni að menn telji nokkuð víst að hagsmunir framleiðenda séu best tryggðir með einn kaupanda að vörunni. Þetta er mjög athyglisverð kenning og mun sjálfsagt lifa lengi í sölum Alþingis. Virðulegi forseti. Lykilatriðið er að við þurfum að horfa til lengri tíma þegar við ræðum þessi mál. Fyrir tveimur árum þegar þetta var samþykkt lögðumst við eindregið gegn því að taka búvörur undan samkeppnislögum og greiddum atkvæði gegn þeirri leið. Það er að koma á daginn enn og aftur að hagsmunum bænda er ekki best borgið með þessu. Ekki heldur þeirra sem vilja koma inn í þessa grein og framleiða. Nú hafa verið sett fram tilmæli í þá veru um að þetta verði skoðað. Ég verð að segja að það kom mér skemmtilega á óvart að hæstv. landbúnaðaráðherra skuli kominn á þá línu núna að vilja skoða þetta mjög eindregið.

Hæstv. forseti. Ég tel fullt tilefni til að skoða tilmæli Samkeppniseftirlitsins og meta hvort þau gefi tilefni til breytinga á búvörulöggjöfinni. Það er auðvitað ekki rétt sem hefur komið fram í þessari umræðu, að það hafi verið sérstakt nýmæli í lagabreytingunni 2004 að hluti búvörulaganna væri undanþeginn ákvæðum samkeppnislaga. Það hefur verið svo frá upphafi, að ég held. Þótt áherslubreyting yrði í lagabreytingunni 2004 þá var skýrt að fyrir þann tíma voru víðtækar undanþágur frá samkeppnislögunum í búvörulöggjöfinni. Ég tel mikilvægt að við skoðun þetta mál í ljósi þess að breytingarnar og þessar undanþágur voru samþykktar með þeim formerkjum að um tímabundnar ráðstafanir væri að ræða. Ég held að það sé fullt tilefni fyrir okkur að skoða hvort þær aðstæður eru uppi að þessu þurfi að breyta. Ég held að framtíðin í þessum málum hljóti að verða að samkeppni ríki á þessum sviðum atvinnulífsins eins og í öðrum greinum atvinnulífsins. Ég tel mikilvægt að hafa í huga að á hverjum tíma þegar einokun hefur verið aflétt, eða samkeppnishömlum aflétt, þá hefur verið varað við því á þeirri forsendu að þær greinar sem í hlut ættu mundu bera skarðan hlut frá borði. Reynslan er hins vegar sú að greinarnar hafa styrkst, hagur neytenda batnað með aukinni samkeppni. Ég held að það sé mikilvægt að við skoðum breytingar til framtíðar á þessu sviði út frá því að auka samkeppni og tryggja að sömu lög mál gildi í þessum viðskiptum sem í öðrum viðskiptum í landinu.

Frú forseti. Það er athyglisvert að hlýða á, sérstaklega málflutning sjálfstæðismanna þar sem annar þingmaðurinn talar upp í sveit og hinn til borgarbúa. Ég held að það hvernig Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa brugðist við í þessu máli lýsi í raun viðhorfum ríkisstjórnarinnar til samkeppnismála. Þegar í ljós kemur það álit samkeppnisyfirvalda að brotið hafi verið á ákveðnu fyrirtæki þá segir viðkomandi ráðherra að forstjóri Samkeppniseftirlitsins sé í pólitík. Allir muna eftir athugun Samkeppnisstofnunar á olíusamráðssvikunum sem endaði með því að sú stofnun var lögð niður. Þetta lýsir viðhorfum til samkeppnismála sem þarf að breyta. Ég er á því að það blasi við bændum, en við í Frjálslynda flokknum berum hag þeirra sérstaklega fyrir brjósti, að þetta ráðslag sem ríkisstjórnin hefur uppi núna, þ.e. að búa til eitt fyrirtæki og koma í veg fyrir að eðlileg samkeppnislög gildi um þennan atvinnurekstur, er ekki til hagsbóta fyrir bændur. Bændur þurfa á almennum velvilja í samfélaginu að halda. Þeir þurfa á því að halda að skattborgarar vilji greiða til þeirra ríkisstyrki og halda uppi innflutningsvernd. Þess vegna þurfum við að koma á almennum friði um þessa atvinnugrein en stökkva ekki upp á nef okkur, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra gerir þegar sannarlega hefur verið brotið á ákveðnu fyrirtæki af markaðsráðandi starfsemi. Ég ætla að lokum að benda á alvarlegri álit sem hafa komið fram frá samkeppnisyfirvöldum sem varða hag íslensku þjóðarinnar. Þá á ég við þau álit sem varða sjávarútveginn. En í áliti nr. 2 frá árinu 2000 var bent á að sjávarútvegsráðherra ætti að gera gangskör að því að ekki væri brotið á sjávarútvegsfyrirtækjum sem standa höllum fæti gagnvart þeim sem hafa markaðsráðandi stöðu og hafa yfir kvóta að ráða.

Hæstv. forseti. Það var furðulegt að hlusta á hæstv. landbúnaðarráðherra halda því fram að mjólkuriðnaðurinn á Íslandi væri ekki ríkisstyrktur. Hvar elur hæstv. landbúnaðarráðherra manninn, vitandi það að ríkið leggur hvergi meira fram en til framleiðslu á mjólk í þessu landi og bændur eiga þennan mjólkuriðnað? Það er líka furðulegt að hlusta á sjálfstæðismenn koma hvern á fætur öðrum og tala hver í sína áttina, eftir að hafa samið um að í þessari atvinnugrein, þ.e. landbúnaði, eigi frelsið ekki heima og sett lög um það á þinginu. Þar skal ekki ríkja samkeppni. Fyrir þessa atvinnugrein eru Öskjuhlíðarfundir ekki bara leyfðir heldur lögbundnir. Og þeir sem ógna íslenska samyrkjubúinu með kröfum um samkeppni eru auðvitað í bullandi pólitík, það er augljóst. Íslenska samyrkjubúið á að standa um eilífð. Sovétskipulagið féll en íslenska samyrkjubúið skal lifa. Þetta er það sem er í gangi. Bændur í mjólkuriðnaði á Íslandi stefna að því að búa til eitt fyrirtæki. Þetta vita stjórnvöld ósköp vel og styðja við þá leið. Ég er algjörlega ósammála þeirri leið. Ég tel að það muni ekki verða neytendum á Íslandi til bóta og leiða til þess að verðlag á landbúnaðarvörum muni aldrei lækka eins og það gæti gert í samkeppni. Auðvitað verður þessi atvinnugrein að búa við samkeppni í framtíðinni. Það gerist bara með frelsi, með reglum þar sem menn geta keppt í atvinnugreininni á markaðnum. Það gerist ekki með Öskjuhlíðarfundum. Það gerist ekki með lögum sem lögbinda að menn hafi allt annan hátt á í þessari atvinnugrein en öðrum. Hæstv. forseti. Ég skora á hæstv. landbúnaðarráðherra 

Hæstv. forseti. Það er almenn stefna stjórnvalda að vinna að frjálsu viðskiptaumhverfi og markaðsaðstæðum á sem allra flestum sviðum hagkerfis og þjóðlífs eins og kunnugt er. Það hefur verið víðtæk sátt um að m.a. í landbúnaði séu þær aðstæður ekki fyrir hendi að unnt sé, til skamms tíma litið, að vinna að því. En eins og fram kom í máli hæstv. landbúnaðarráðherra er það stefnan til lengri tíma. Við Íslendingar erum skuldbundinn aðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og þar er unnið að mjög róttækum breytingum. Þótt þar hafi orðið uppstytta um skeið er engin ástæða til að ætla annað en að þær viðræður fari aftur af stað. Þar erum við skuldbundnir aðilar og viljum vinna þar áfram í skynsamlegum þrepum að því að breyta markaðsaðstæðum á sem flestum sviðum í slíka átt. Við verðum reyndar að hafa í huga sérstakar markaðsaðstæður í smásöluversluninni þar sem orðið hefur mikil samþjöppun á undanförnum árum. Reyndar er ástæða til að nefna að í nýlegum og nýbirtum aðgerðum ríkisstjórnarinnar um matvöruverð, eru markverðar breytingar sem snerta líka rekstrarumhverfi landbúnaðarins og ganga í sömu átt.

Hæstv. forseti. Fundið er að því að íslensk landbúnaðarvara, einkum mjólkurafurðir, heyri ekki undir samkeppnislög heldur búvörulög og séu háðar verðlagsákvæðum. Er þetta gott eða er þetta slæmt? Í mínum huga er svarið tvíþætt. Það snýst um praktík og prinsipp, svo maður sletti á erlenda tungu. Hver hefur reynslan verið? Reynslan hefur verið sú að fyrirkomulagið sem við höfum búið við hefur fært okkur almennt hagstæðari verðlagsþróun fyrir neytendur en á öðrum sviðum. Þetta er staðreynd. Mjólkurafurðir hafa hækkað minna en neysluvarningur almennt hefur gert. Þetta er staðreynd. En þegar horft er til samkeppninnar og menn veifa heilagri ritningu frjálsrar samkeppni þá er hún á ýmsum sviðum við lýði en aðeins í orði. Við þekkjum hvernig samkeppnin hefur leikið þjóðina, t.d. varðandi olíu og bensín. Síðan eru það prinsippin. Á að vera heimilt að undanskilja tiltekna vöru og þjónustu samkeppnislögum? Að sjálfsögðu á það að vera heimilt. Eða vilja menn fara með velferðarþjónustuna, einnig þá sem fengið hefur verðmiða á markaði, undir samkeppnislög og lúta ákvæðum og valdboði Samkeppnisstofnunar? Ég segi nei. Ég vara við fólki sem hefur eitt auga í miðju enni og horfir aðeins fram á við og aldrei til hliðar og er aldrei tilbúið að læra neitt af reynslunni eða draga af henni lærdóma.

Frú forseti. Það er ekkert nýtt að mjólkuriðnaðurinn búi við sérskipulag. Við höfum verið stuðningsmenn þess að hann fengi að ástunda tiltekna verkaskiptingu og hafa með sér samvinnu um hana. Það er enginn vafi á því að sú verkaskipting hefur skilað árangri. Hún hefur skilað lækkandi vöruverði og mikilli vöruþróun og ef ekki væri fyrir þessa verkaskiptingu mætti spyrja hvort t.d. iðnfyrirtæki eins og mjólkursamlagið í Búðardal, kjölfesta í atvinnulífi síns svæðis, væri yfir höfuð til. Í gegnum slíka hluti er m.a. hægt að skipuleggja framleiðsluna og á grundvelli tiltekinnar verkaskiptingar sem ella væri ómögulegt. Menn verða náttúrlega að horfa á myndina í heild sinni. Hitt verð ég að segja, að forsvarsmenn mjólkuriðnaðarins launa þann stuðning kannski ekki mjög vel með framgöngu sinni um þessar mundir. Ég vil hvetja hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra - það eru nú hæg heimatökin þar sem fara varaformaður og formaður Framsóknarflokksins - að ræða það við forsvarsmenn mjólkuriðnaðarins: Er sú gríðarlega samþjöppun eða samruni í eitt fyrirtæki sem menn þar stefna á hyggileg, m.a. í ljósi þessarar umræðu og þeirrar stöðu sem greinin er í með sín mál? Við höfðum miklar efasemdir margir um sameiningu Mjólkurbús Flóamanna og Mjólkursamsölunnar. Hvað má þá segja um að allt þetta renni saman í eina samsteypu um næstu áramót? Ég held að menn ættu þar að staldra við, m.a. til að fórna ekki þeim möguleikum sem þeir ella kunna að hafa áfram á pólitískum stuðningi við tiltekna verkaskiptingu. Svo segi ég um samkeppnislögin, að þau virðast misjafnlega heilög eftir því hvað í hlut á og hvað hentar hverju sinni. Ætli þurfi nú ekki að skoða fleira þar sem fákeppni, svo ekki sé sagt einokun, hefur verið að skella á á hverju sviði viðskipta á fætur öðru undir nefinu á mönnum án þess að samkeppnisyfirvöld segðu nokkurn skapaðan hlut eða rækju upp bofs yfir því? Við skulum þá taka allt sviðið undir, ekki bara mjólkuriðnaðinn.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að vissir stjórnarþingmenn taki undir tillöguflutning Samfylkingarinnar um að samkeppnislög skuli taka til landbúnaðarins. En það er einfaldlega ekki nóg því að ríkisstjórnin þrjóskast við og boðar engar breytingar í náinni framtíð. Tíminn skiptir máli því að nú stefnir í samruna í risavaxið mjólkursamlag sem aldrei yrði leyft ef samkeppnislögin mundu gilda um þessa grein. Þetta mál er ósköp einfalt. Það snýst um hvort við eigum að undanskilja heila atvinnugrein frá samkeppnislögum. Að mínu mati er það rangt og úreltur hugsanagangur. Það má ekki gleyma því að samkeppnislög eru ekki einungis neytendum til hagsbóta heldur einnig atvinnurekendum, sem fá hærra verð fyrir vöru sína og þau auðvelda nýliðum að komast inn á markaðinn. Mál Mjólku er sýnishorn af sérhagsmunagæslu ríkisstjórnarinnar. Hið háa Alþingi verður að grípa í taumana, frú forseti. Bændur munu fá hærra verð fyrir framleiðslu sína starfi þeir í samkeppnisumhverfi. Innkoma Mjólku á markaðinn sýndi það. Núverandi stefna ríkisstjórnarinnar í samkeppnismálum landbúnaðarins er hernaður gegn fólkinu í landinu, skilar bændum verri kjörum en ella, neytendum hæsta matarverði í Evrópu og einokun og ófrelsi í öllu framtaki. Sem fyrr er hæstv. landbúnaðarráðherra óvinur neytenda og dragbítur á bændur. Frú forseti. Hann er ekki einn. Meiri hluti sjálfstæðismanna fylgir á eftir. Hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson er á ábyrgð þeirra og hann túlkar þeirra stefnu. Það ættu kjósendur að muna.

Hæstv. forseti. Þetta er óvenjuleg fundarstjórn, þegar slík umræða fer fram, að sá sem spjótunum er beint að fái ekki í lokin að segja nokkur falleg orð. Ég vil bara nota tækifærið og þakka þessa ágætu umræðu sem var málefnaleg og prýðileg og mjólkuriðnaðinum mikilvæg. Ég þakka þann góða stuðning sem mér finnst sú stefna sem mörkuð var hér 2004 - að mjólkuriðnaðurinn verði áfram undir búvörulögum, að vísu tímabundið - eiga hjá þorra þingmanna. Ég þakka fyrir þetta, hæstv. forseti.

Umræður um fundarstjórn forseta eiga að beinast að fundarstjórn forseta.

Þetta er óvenjulegt.

Forseti vill líka benda á að í lok 50. gr. þingskapa segir að umræður um athugasemdir megi ekki standa lengur en 20 mínútur.

Virðulegur forseti. Það er verið að brjóta gegn stjórnarskrá Íslands og ræna örorkulífeyrisþega lífeyriseign sinni um hábjartan dag. Fjórtán lífeyrissjóðir hafa sett reglur eftir á til að skerða lífeyrisgreiðslur til 2.300 öryrkja sem flestir hafa 1–2 milljónir í árstekjur og þetta hefur verið blessað með staðfestingu fjármálaráðuneytisins. Þetta hljóta að vera mistök. Ég kalla þess vegna eftir að hæstv. fjármálaráðherra stígi fram og lýsi því yfir að þessi gjörð verði afturkölluð og segi skýrt: Svona gerir maður ekki. Hvað er það sem hér hefur verið gert? Það hefur verið ákveðið að taka að meðaltali 20 þús. kr. greiðslu af 2.300 örorkulífeyrisþegum í landinu á þeirri forsendu að þeir hafi of miklar tekjur annars staðar frá. Hversu miklar tekjur hefur þetta fólk? Flest hefur það liðlega 100 þús. kr. á mánuði sér til framfærslu eða er með á bilinu 1–2 milljónir í árstekjur. Öll vitum við að fólk sem þær tekjur hefur getur ekki haft of miklar tekjur. Hvernig má þetta vera? Jú, það sem er gert er að eftir á eru settar reglur, eftir að þessir 2.300 öryrkjar hafa hafið töku lífeyris, um að þeir megi ekki hafa hærri fjárhæð en sem nemur neysluverðshækkunum frá þeim tíma þegar þeir urðu veikir eða urðu fyrir slysi, þ.e. að meðan við öll hin njótum hagsældarinnar og kaupmáttaraukningarinnar og velsæld okkar vex frá einu ári til annars og einum áratugs til annars á að dæma þá sem lenda á örorku til þess að vera skildir eftir með sama kaupmátt og það ár þegar þeir veiktust eða slösuðust. Vill einhver í þessum sal þurfa að lifa af kaupmættinum sem við höfðum árið 1975? Vill einhver reyna að taka þátt í samfélaginu árið 2006, taka þátt í því sem hver og ein fjölskylda þarf að taka þátt í, með kaupmættinum sem hann hafði árið 1975? Hér er, virðulegur forseti, ef þessi regla væri fest, þó ekki væri nema til framtíðar fyrir þá lífeyrisþega sem eftir eiga að koma, í raun og veru verið að vega gegn hugsjóninni um almannatryggingar og lífeyriskerfið, vegna þess að lífeyrissjóðirnir voru þeim sem urðu fyrir slysum og sjúkdómum í raun og veru vonin um það að komast út úr fátæktargildrunni sem Tryggingastofnun ríkisins og almannatryggingalöggjöfin er. Sá helmingur öryrkja sem er svo heppinn að hafa einhvern lífeyrissjóð, þeir áttu að vera hinir hólpnu, en með þessum nýju reglum mun það heyra sögunni til. Þeir lífeyrissjóðir sem eru að gera þetta gera það með tilvísun til erfiðrar stöðu sinnar. Ég vek athygli á því að stærsti sjóðurinn, Gildi, jók eignir sínar á síðasta ári um 36 milljarða kr., söguleg ávöxtun úr 145 milljörðum í 181 milljarð. Ekki var afkoman verri en það. Um síðustu áramót var ákveðið að auka réttindi sjóðfélaga almennt meðan réttindi öryrkja eru skert. Virðulegur forseti. Það alvarlegasta er að hér er verið að skerða eignarréttindi 2.300 öryrkja sem eiga þessi lífeyrisréttindi. Það er brot á eignarréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar og það er yfirlýst af hálfu ríkisstjórnar Íslands, og hún hefur fyrir því lögfræðiálit, að það sé hæpið að ganga gegn þeim eignarréttarákvæðum. Þess vegna hlýtur staðfesting hæstv. fjármálaráðherra á reglugerðum lífeyrissjóðanna að vera mistök því að staðfestingin gengur gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar og þeim lögfræðiálitum sem ríkisstjórnin sjálf styðst við. Fjármálaráðuneytið var ranglega upplýst um að áhrifin af þessum breytingum væru óveruleg. Það getur ekki verið óverulegt að svipta 2.300 fátæka Íslendinga greiðslum sínum úr lífeyrissjóði. Ég kalla þess vegna eftir því að hæstv. 

Frú forseti. Ég skil mjög vel að öryrkjar og talsmenn þeirra vilji fá skerðingu örorkulífeyris þeirra frá lífeyrissjóðunum hnekkt. Þar er augljóslega um mikla kjararýrnun að ræða. Það er hins vegar ekki svo að leiðin til að hnekkja þessum ákvörðunum sé í gegnum fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytið. Það er samkvæmt lögunum ekki hlutverk ráðherrans eða ráðuneytisins. Hlutverk ráðuneytisins og ráðherrans er að staðfesta samþykktir eftir að þær hafa verið bornar efnislega undir eftirlitsaðilann, sem er Fjármálaeftirlitið, og ganga þannig úr skugga um að þær standist lögin. Í öðru lagi skipar fjármálaráðherra í stjórnir nokkurra lífeyrissjóða, að mestu leyti eftir tilnefningar, en hefur að öðru leyti ekkert með það að gera hvernig þeir starfa innan stjórnar, þeir eru sjálfstæðir stjórnarmenn eins og allir aðrir. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega stjórnarskrárvarin réttindi vegna lífeyrisgreiðslna. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að það er mjög líklegt að slík réttindi séu varin með stjórnarskránni ef þau hafa frá upphafi verið rétt útreiknuð. Það gæti hins vegar verið annað mál ef þeir reikningar sem lagðir hafa verið til grundvallar í upphafi eru ekki réttir. Ég nefndi áðan að Fjármálaeftirlitið væri eftirlitsaðilinn. Sá aðili hins vegar sem samkvæmt lögunum er ætlað að úrskurða um deilumál í þessum efnum, og hnekkja eftir því sem tilefni gefst til ákvörðunum stjórnar lífeyrissjóðanna, er gerðardómur sem hægt er að skipa samkvæmt lögunum. Leiðin er ekki í gegnum fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytið heldur í skipun gerðardóms samkvæmt lögunum. Ég held að skynsamlegast sé fyrir þá sem ósáttir eru við þessar niðurstöður að fara þá leið og ég vænti þess að út úr því fáist þær niðurstöður sem réttar geta talist.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Helga Hjörvars um að verið er að brjóta á lífeyrisþegum, örorkulífeyrisþegum, með þeim gjörðum sem lífeyrissjóðirnir standa fyrir um þessar mundir. Með ósæmilegum hætti er verið að skerða lífeyrisgreiðslur til örorkulífeyrisþega og ef svo heldur fram sem horfir, að ekki verði gerðar breytingar á samþykktum lífeyrissjóðanna, myndast neikvæður spírall hvað varðar greiðslur til öryrkja. Það myndast skerðing hjá almannatryggingum, greiðslum Tryggingastofnunar ríkisins, það verður víxlverkun á milli lífeyrissjóðanna og almannatryggingakerfisins þannig að tekjur lífeyrisþeganna lækka. Skerðingin mun halda áfram næstu þrjú árin ef þessar reglur verða ekki afturkallaðar. Mér þykir miður, hæstv. forseti, að hvert málið á fætur öðru í málefnum örorkulífeyrisþega skuli þurfa að fara fyrir gerðardóm eða Hæstarétt til að fá úrskurð og lausn fyrir þessa hópa. Það er óþolandi að búa við slíkar aðstæður og þessu verður að linna.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Helga Hjörvar, fyrir að taka þetta mikilvæga mál upp á Alþingi. Í sumar bárust fréttir af því að hluti lífeyrissjóðanna væri að yfirfara gögn félagsmanna sinna langt aftur í tímann, gera könnun eins og sagt var, sem síðan leiddi í ljós að hluti öryrkja var með hærri tekjur eftir örorku en fyrir. Á sama tíma er uppi sú umræða meðal lífeyrissjóðanna að skuldbinding þeirra vegna örorkugreiðslna sé orðin meiri en gert var ráð fyrir í forsendum og að taka þurfi tillit til þeirra sem nú greiða í sjóðina og þeirra skuldbindinga sem sjóðirnir hafa nú og í framtíðinni. Frú forseti. Við höfum borið gæfu til þess að koma á lífeyrissjóðakerfi hér á landi og hlutur þeirra í velferðarkerfi okkar er mjög mikilvægur. Lífeyrissjóðirnir eru hluti velferðarkerfisins og þurfa því að axla sína ábyrgð. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að staða þeirra er misjöfn og að þeir hafa lengi viljað að ríkið tæki við lífeyrisgreiðslum til öryrkja. Því hefur verið hafnað af ríkisstjórninni og ég tel að það sé rétt ákvörðun. Staða einstakra lífeyrissjóða er síðan sérstakt mál sem rétt væri að taka upp á Alþingi við tækifæri. Maður hlýtur að spyrja sig nú hvort lífeyrissjóðirnir séu að lauma greiðslunum yfir til ríkisins bakdyramegin. Ég tel að þeir verði að axla sína ábyrgð. Þessar aðgerðir munu hafa mikil áhrif á þá einstaklinga sem um ræðir svo ekki sé minnst á útgjöld ríkissjóðs. Hér er um að ræða aðgerðir sem hafa áhrif á það fólk sem stendur hvað höllustum fæti í samfélaginu og það með þriggja mánaða fyrirvara. Ekkert efnislegt samráð er haft við stjórnvöld eða þeim tilkynnt um aðgerðirnar þó að vitað sé að aðgerðirnar hafi í för með sér kostnaðarauka. Mér finnst framkvæmdin ekki vera lífeyrissjóðunum til sóma. Það kemur í ljós að margir eiga rétt á leiðréttingu en frestur til að ná fram þeim leiðréttingum er ekki mikill þar sem lífeyrissjóðirnir verða að fara yfir hvert og eitt tilvik. Virðulegur forseti. Ég hvet lífeyrissjóðina til að fara sér hægt í þessum efnum. Þeir bera mikla ábyrgð með hlutverki sínu í hinu íslenska velferðarkerfi. Framkvæmdin hefur verið gagnrýnd og þeir verða að hlusta á þá gagnrýni. Menn verða að velta fyrir sér hvort verið sé að hrinda af stað ferli sem við vitum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að færa þetta mál til umræðu. Stór hópur öryrkja getur ekki bætt sér upp tekjumissi sinn með atvinnutekjum. Fólkið lifir af bótum sem það fær frá Tryggingastofnun og tekjum úr lífeyrissjóði, hafi það átt þar rétt sem dugað hefur til framreiknings. Vandi öryrkja er mjög sértækur þar sem viðmið þeirra til framreiknings launa úr lífeyrissjóði eru oft mjög lítil og gefa þar af leiðandi aðeins rétt til mjög lágra greiðsla úr viðkomandi lífeyrissjóði. Tökum dæmi. Skipstjóri sem slasast í starfi var oftast á góðum launum. Hann verður 75% öryrki og er metinn út frá því. Hann var í fullu starfi með góðar tekjur. Framreikningur hans er byggður á tekjum í fullu starfi og réttur úr lífeyrissjóði um 300 þús. kr. á mánuði. Svona dæmi eru til þó enginn hamingja felist í því að slasast og verða öryrki. Annað dæmi er af konu úr sveit sem starfaði við heimilishald og búrekstur. Hún var á lágum launum enda staða bænda lengi þannig að varla var afgangur til lágmarkslauna. Auk þess var aðdragandinn að örorku hennar bæði veikindi og slys. Þannig kom örorka hennar til á nokkrum árum, fyrst tímabundin og síðan 25% þar til að því dró að hún varð 75% öryrki nokkrum árum síðar. Viðmiðunarárin hennar gáfu lága tekjuviðmiðun og ekki var framreikningur til launa úr lífeyrissjóð hár. Á þessu ári fær hún greiðslu upp á 24 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóði og á rétt á örorkubótum. Með ákvörðun um endurreikning sem tekin var af stjórnum 14 lífeyrissjóða verður greiðsla til hennar nánast engin. Svo virðist sem uppbót vegna lyfjakostnaðar og lágur bensínstyrkur hafi verið reiknaður sem tekjur í endurreikningi en ekki sem endurgreiðsla á móti kostnaði. Þegar hringferðinni milli lífeyrissjóðalækkunar til hennar og endurreiknings hjá Tryggingastofnun ríkisins lýkur er líklegt að hún haldi 40–42% af áðurgreindum 24 þús. kr. eða 10–12 þús. kr. á mánuði. Hæstv. forseti. Þessi breyting á lífeyrissjóðsmálum öryrkja er gersamlega óásættanleg og henni ber að fresta.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur oft hlunnfarið öryrkja í stjórnartíð sinni. Þeir hafa þurft að sækja rétt sinn og bætt kjör til dómstóla landsins. En það er þyngra en tárum taki að öryrkjar sjái sig knúna til að leita réttar síns fyrir dómstólum vegna þeirrar gífurlegu kjaraskerðingar sem lífeyrissjóðirnir ætla að beita fátækasta fólkið í landinu. Maður spyr: Heyra þær samfélagslegu skyldur, félagslega samhjálp og tryggingavernd, sem eru hornsteinn lífeyriskerfisins sögunni til? Það er engu líkara en við séum komin aftur til fortíðar, fyrir daga lífeyriskerfisins og verkalýðhreyfingarinnar þegar fátækt fólk var hýrudregið og illa farið með það. Svipta á öryrkja stórum hluta lífeyristekna sinna á afar hæpnum forsendum, sem hlýtur að ganga gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Með þessu er verið að gera grundvallarbreytingar á þeirri tryggingavernd og samtryggingu sem lífeyrissjóðirnir hafa staðið fyrir. Þannig eru um 77% þeirra 2.300 einstaklinga sem í þessu lenda með heildartekjur undir 125 þús. kr. á mánuði. Tveir af hverjum fimm eru með tekjur undir 88 þús. kr. Að fullu falla niður greiðslur hjá 745 öryrkjum sem höfðu greiðslur undir 1 millj. kr. Þeir sem til mín hafa leitað vegna þessa eru fullir örvæntingar og ótta um afkomuöryggi sitt eftir þessa breytingu. Þetta fólk sér fram á að ef ekki verður snúið til baka með þessa skerðingu missi það íbúð sína, geti það ekki staðið undir leigu, ekki leyst út lyfin sín og ekki átt fyrir brýnustu matvöru út mánuðinn. Ábyrgðin af þessari aðför, sem verður að stöðva, liggur líka hjá hæstv. fjármálaráðherra sem varla hefur blindandi skrifað undir samþykktir lífeyrissjóðanna, ekki bara vegna þess að þær svipta lífeyrisþega stórum hluta framfærslu sinnar heldur líka, hæstv. forseti, vegna þess að undirskrift ráðherrans hefur í för með sér hundruða milljóna kr. útgjöld fyrir ríkissjóð.

Frú forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur rætt þetta mál í tvígang, fengið til sín gesti og fengið upplýsingar um málið. Við þetta mál hef ég þrjár athugasemdir. Í fyrsta lagi hef ég bent á að óraunhæft er að miða laun við verðlag, launaviðmiðunina. Það á að sjálfsögðu að miða við launavísitöluna þegar sett eru mörk á hvað menn mega hafa miklar tekjur. Þó að lífeyrir frá lífeyrissjóðum sé ekki verðtryggður nema með neysluvísitölu þá finnst mér óeðlilegt að miða heildarlaunin við annað en launavísitölu. Í öðru lagi gerði ég þá athugasemd að þessi framkvæmd er afskaplega vélræn og ómanneskjuleg. Það er ekki gefinn langur tími til að aðlagast þessum breytingum og framkvæmdin er nánast með skipun í tölvu. Í þriðja lagi vildi ég gera athugasemd við þann stutta tíma sem menn hafa til að aðlagast þessum breytingum. Þau dæmi sem ég hef fengið eru þrjú og öll frá 1990–1995. Frá þeim tíma hafa laun í landinu hækkað langt umfram verðlag sem gerir þennan vanda sérstaklega mikinn. En þetta mál er ekki á forræði Alþingis eða framkvæmdarvaldsins. Þetta er á forræði aðila vinnumarkaðarins og ákvörðunin er tekin með réttum hætti á aðalfundum lífeyrissjóðanna þar sem aðilar vinnumarkaðarins ráða en ekki sjóðfélagar. Það veltir náttúrlega upp þeirri spurningu hvort ekki skorti á lýðræði í lífeyrissjóðunum þannig að hinn almenni sjóðfélagi taki á þessum vanda. Þetta er að sjálfsögðu eitt af þeim málum sem ég ef margoft bent á, að það þarf að auka lýðræði sjóðfélaganna í lífeyrissjóðum því þeir mundu gæta þess að svona breytingar yrðu gerðar á manneskjulegri hátt þannig að fólk geti aðlagast þeim breytingum sem gerðar eru.

Hæstv. forseti. Þeir sem tala fyrir séreignarhugsjón í lífeyrissjóðunum ættu að tala svolítið varlegar um manneskjuleg viðhorf. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar og þakka honum fyrir að taka þetta mál upp. Hann vekur athygli á því að 2.300 öryrkjar verða fyrir umtalsverðri tekjuskerðingu. Þetta eru ekki bara einhverjir einstaklingar í þjóðfélaginu. Þetta er fólk úr tekjulægsta hlutanum á íslensku samfélagi. Hvernig má það verða? Nú er það svo að lífeyrissjóðirnir hafa reglur um að sjóðsfélagar fá framreiknaðan lífeyri verði þeir fyrir þeirri ógæfu að missa starfsorku. Ákvæði eru um að í slíkum tilvikum skuli öryrkjanum tryggður lífeyrir sem þó er ekki hærri en hann aflaði með launavinnu sinni fyrir orkutapið. Þessar greiðslur úr lífeyrissjóðunum eru síðan reglulega uppfærðar því hugmyndin er sú að þrátt fyrir verðbreytingar haldi öryrkinn óbreyttum kjörum. En nú er komið að því að spyrja hvernig þessar verðbreytingar eru reiknaðar. Þær eru reiknaðar samkvæmt almennri neysluvísitölu, almennri verðlagsþróun í landinu en taka ekki tillit til launaþróunar, ekki til launavísitölunnar. Á undanförnum árum hefur kaupmáttaraukning átt sér stað en þessi hópur setið eftir og í reynd orðið fyrir kjaraskerðingu sem er að birtast í því að lífeyrissjóðirnir ætla að klippa kjörin af þessu fólki. Ég hef tekið undir með Öryrkjabandalagi Íslands og það hef ég gert fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við höfum tekið undir þessi sjónarmið jafnframt því sem við höfum beint sjónum að vanda lífeyrissjóðanna, sem margir hverjir eru að greiða milli 40 og 50% til örorkubóta. Þar á ríkið að koma myndarlega að verki. Hæstv. forseti. Nú heyrum við talsmenn stjórnarmeirihlutans hér á þingi gleðjast yfir því að þetta mál komi þeim ekki við. 

Hæstv. forseti. Kjör öryrkja koma okkur öllum við óháð stjórnmálaflokkum og stöðu fólks. Við Íslendingar höfum lengi státað okkur af því að eiga líklega besta lífeyrissjóðakerfi í veröldinni og horfa margar þjóðir öfundaraugum til okkar fyrir þetta frábæra kerfi, sem oft hefur verið kallað svo og réttilega. En það er svo sem ekki hafið yfir gagnrýni. Meðal annars hafa heyrst þær gagnrýnisraddir að það byggi á einokun þar sem launþegar eru skyldaðir til að vera í tilteknum lífeyrissjóði eftir starfsgreinum, eftir landsvæðum og þar fram eftir götunum, að það sé lítið lýðræði innan lífeyrissjóðanna eins og komið hefur fram í umræðunum. Svör talsmanna lífeyrissjóðanna við þessari gagnrýni hafa á hinn bóginn verið þau að lífeyrissjóðirnir gegni samábyrgð, samábyrgð sé meginþema og lykilhlutverk í uppbyggingu lífeyrissjóðanna. En hvað er að gerast nú, virðulegi forseti? Það má segja að lífeyrissjóðirnir, með þessari ákvörðun sinni, ráðist gegn okkar minnsta bróður, hafi tekið ákvörðun um að bregðast félagslegum skyldum sínum, tekið ákvörðun um að bregðast þeirri samábyrgð sem ávallt hefur verið haldið fram sem meginröksemd fyrir skylduaðild að lífeyrissjóðum. Þess vegna, virðulegi forseti, hljótum við að spyrja, hvort lífeyrissjóðirnir ætli sér bæði að halda og sleppa. Það mun aldrei ganga upp. Ef lífeyrissjóðirnir snúa ekki af vegferð sinni, afturkalla ekki þessa ákvörðun sína, þá hlýtur þingið að taka til endurskoðunar þá uppbyggingu og í raun þá einokun sem lífeyrissjóðirnir hafa núna hvað varðar aðild einstaklinga. Þessi vegferð er sannarlega óþolandi og vonandi að lífeyrissjóðirnir snúi af henni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti réttilega á það áðan að stór hópur öryrkja gæti ekki bætt sér upp tekjumissi með atvinnutekjum. Útreikningur lífeyrissjóðanna byggir á neysluvísitölu, þ.e. á verðlagsþróun en ekki launavísitölu eins og bent hefur verið á af fyrri ræðumönnum. Verði kaupmáttaraukning, þ.e. að laun hækki umfram almennt verðlag eins og gerst hefur á undanförnum árum, dregst öryrkinn náttúrlega aftur úr í launum. Lífeyrissjóðirnir hafa nú lagst í þá vinnu að skoða réttindi hvers og eins lífeyrisþega sem fær örorkubætur úr sjóðunum. Reglur sjóðanna gera ráð fyrir að þeir horfi eingöngu til neysluvísitölunnar. Niðurstaðan hlýtur því að verða sú að stór hópur fólks verði fyrir skerðingu. Sú niðurstaða er röng að mati okkar í Frjálslynda flokknum, miðað við fyrirheit um tekjutryggingu öryrkja. Lífeyrissjóðunum ber tvímælalaust að haga reglum sínum á þann veg að framreikningurinn byggi á launavísitölu en ekki á neysluvísitölu. Aðeins þannig er hægt að ná fram samsvörun við launakjör sem fyrirheit voru um að tryggja. Almannatryggingakerfið þarf að koma betur til móts við öryrkja. Þetta þarf að gera beint gagnvart öryrkjanum en má líka gera óbeint með stuðningi við lífeyrissjóðina líkt og Alþýðusamband Íslands hefur gert að kröfu sinni. Það er hægt að grípa til sértækra aðgerða gagnvart þeim lífeyrissjóðum sem bera mestu örorkubyrðarnar. En þess eru dæmi að örorkubætur séu yfir 40% heildargreiðslna úr sjóðum. Það sjá allir, virðulegi forseti, að slíkar útborganir án iðgjalda geta orðið sjóðunum mjög erfiðar til lengri tíma litið.

Virðulegur forseti. Við þessa umræðu hafa fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi gert þungar og alvarlegar athugasemdir við framgöngu lífeyrissjóðanna í þessu máli. Ég fagna þeirri þverpólitísku samstöðu sem virðist um að standa vörð um það fátæka fólk sem hér er ráðist að. Lífeyrissjóðirnir hljóta að taka þessi skilaboð frá Alþingi alvarlega, taka ákvörðun sína til endurskoðunar og skerða ekki greiðslurnar nú þegar 1. nóvember. En hæstv. fjármálaráðherra verður að gera betur. Málið er á borði hæstv. fjármálaráðherra. Það er rétt sem kom fram hjá honum, að hann á að staðfesta samþykktirnar, séu þær í samræmi við lögin. Nú veit hæstv. fjármálaráðherra að samþykktirnar voru ekki í samræmi við lögin þótt hann hafi kannski verið ranglega upplýstur um að þetta væru óverulega áhrif þá veit hann nú að samþykktirnar brjóta gegn stjórnarskrá. Hvers vegna veit hann það? Vegna þess að ríkisstjórnin lét vinna lögfræðiálit vegna eftirlaunamáls alþingismanna og ráðherra. Ríkisstjórnin lét vinna lögfræðiálit sem segir að það geti stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar um eignarrétt að afnema þær greiðslur til sendiherra og ríkisforstjóra, upp á hundruð þúsunda sem við veittum á Alþingi bara fyrir tveimur árum, vegna þess að það séu orðin virk eignarréttindi þessara manna og þau megi ekki af þeim taka. Ef það er svo þá er auðvitað algerlega fráleitt að sama ríkisstjórn geti staðfest samþykktir sem taka t.d. 20 þús. kr. af fólki sem hefur haft þær í áratugi sem áunnin réttindi sín og hluta af efnahag sínum. Það er alveg klárt 

Frú forseti. Það er rangt sem hv. þm. Helgi Hjörvar og Jóhanna Sigurðardóttir halda fram að samþykktir eða breyttar samþykktir lífeyrissjóðanna hafi einar og sér leitt til þeirra skerðinga sem stjórnir sjóðanna hafa ákveðið. Mér er reyndar til efs að þessar breytingar hafi raunverulega nokkur áhrif þar á. Ef þær hafa áhrif þar á er það vegna þess að þær eru innan þess lagaramma sem gildir í dag og ég hygg að langsamlega flestir sem sitja á Alþingi í dag hafi átt einhvern atbeina að því að setja þau lög og þá bera þeir ábyrgð á þeim. Það er því ekki um það að ræða að breyttar samþykktir séu það sem ráði í þessu máli. Það er lagaramminn sem í gildi er í dag sem ræður hvað þetta varðar. Hv. þm. Helgi Hjörvar kýs að blanda þessu saman við hið svokallaða eftirlaunamál, sem er gott og blessað út af fyrir sig, og það er alveg í samræmi við það sem ég sagði áðan um þetta sama málefni að sé það svo að viðkomandi aðilar hafi haft lífeyrisgreiðslur sem eru rétt út reiknaðar frá upphafi tel ég mjög líklegt að það stangist á við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. En hafi greiðslurnar verið rangt út reiknaðar gæti málið horft öðruvísi við, því getur eitthvað sem er gert á rangan hátt orðið að eignarrétti og þar með notið verndar stjórnarskrárinnar? Ég skal ekki kveða upp úr með það. En ég held það sé röng aðferðafræði í þessu máli að reyna að hnekkja ákvörðununum með því að leita þeirrar hnekkingar í fjármálaráðuneytinu. Lögin eru mjög skýr um það hvernig fara á með málið, það á að fara með það í gerðardóm og ég treysti því að hann 

Forseti vill láta þess getið að hæstv. menntamálaráðherra hefur óskað eftir því að 5. og 6. dagskrármál verði rædd saman, samanber heimild í 3. mgr. 63. gr. þingskapa. Ef ekki koma fram athugasemdir við þessa tilhögun hyggst forseti verða við þeirri ósk flutningsmanns málanna.

Forseti. Þetta mál hefur nú verið rætt tvisvar í sölum Alþingis. Í bæði hin fyrri skiptin í 1. umr. tiltók forseti þessa ósk frá hæstv. menntamálaráðherra. Í bæði skiptin var gerð athugasemd við það úr sæti og forseti fór að sjálfsögðu að þingsköpum og tók mark á þeirri athugasemd. Nú virðist forseti hafa breytt út af og vill fá sérstakan rökstuðning fyrir þeim athugasemdum sem gerðar eru við tillögu um afbrigði á þingsköpum eða samkvæmt þingsköpum um það að mál séu flutt saman og skal ég gera það forseta til ánægju. Það er þannig að hér er um tvö mál að ræða sem koma fram á sama tíma en eru í raun aðskilin. Annars vegar er um að ræða tillögur menntamálaráðherra um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi með stjórnskipulagi sem er sérkennilegt og óeðlilegt. Um þetta hafa verið miklar deilur í samfélaginu. Frumvarpið hefur breyst fimm sinnum en það er augljóst að engin sátt er um frumvarpið enn þá og menntamálaráðherra kemur nú með það í þriðja sinn án þess að nokkur sátt ríki um það. Það er annað málið. Ég geri ráð fyrir að þingið þurfi að fá allan þann tíma sem til ráðstöfunar er í 1. umr. til þess að ræða það og sjálfsagt í hinum umræðunum líka. Hitt málið, forseti, fjallar um allt annan hlut þó að hann sé tengdur, og er um það að Ríkisútvarpið verði ekki lengur tengt Sinfóníuhljómsveit Íslands með þeim hætti sem verið hefur, að Ríkisútvarpið eigi að greiða tiltekinn hluta af kostnaði við rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem ríkisstjórnin hefur reyndar ekki gert í mörg ár án þess að menntamálaráðherra hafi við því hreyft. Þetta er mál sem miklu breiðari sátt er um þó að hún nái nú ekki út í öll horn. Umræða um þetta hefur ekki tekið langan tíma á þinginu og málið er allt, allt annars eðlis en það fyrra sem hér er fjallað um. Svo má reyndar nefna það, forseti, fyrst við erum að ræða um dagskrá þingsins, að þriðja málið á dagskránni er fjölmiðlafrumvarpið og það tekur líka ákaflega langan tíma. Ég þakka fyrir að menntamálaráðherra skuli ekki hafa ætlað okkur að tala um þessi þrjú mál saman, en fjölmiðlamálið og Ríkisútvarpið eru miklu efnislega samtengdari en mál 1 og 2.

Þar sem gerð hefur verið athugasemd við þá tilhögun að 5. og 6. mál verði rædd saman verður ekki af þeirri fyrirætlan.

Frú forseti. Ég tel að það sé skynsamlegt og eðlilegt að verða við þeim óskum að þessi tvö mál séu ekki rædd saman. Þetta eru í sjálfu sér alveg aðskilin mál og ég held að málefnum Sinfóníunnar séu enginn sérstakur greiði gerður með því að draga hana inn í umræður um þetta umdeilda útvarpsfrumvarp, hæstv. menntamálaráðherra. Það sem ég ætlaði að gera hér athugasemdir við, og sé ekki betra tækifæri til þess en að gera það undir liðnum um fundarstjórn forseta, er röð mála í þessari umræðu. Það undrar mig mjög að 7. dagskrármálið, hin almenna löggjöf um málefni fjölmiðla, skuli ekki rædd fyrst. Nú er það virðulegur forseti sem setur upp dagskrá þingsins eða hún er á ábyrgð forseta og ég vil spyrja hæstv. forseta um rökin fyrir því að það skuli ekki farið þannig í hlutina að ræða fyrst almennu löggjöfina og þá Ríkisútvarpið síðan í framhaldinu. Ég vil spyrja hvort það sé að ósk hæstv. ráðherra að þessi undarlega og að mínu mati óeðlilega röð sé höfð á hlutunum. Það hlýtur að vera eðlilegra að ræða fyrst hina almennu löggjöf og snúa sér síðan að sértækari löggjöf um einn af fjölmiðlum landsins, þ.e. Ríkisútvarpinu, þó að sá fjölmiðill sé vissulega mikilvægur og stór. Ég hlýt líka að nota tækifærið og harma að ekki skuli vera reynt að vinna að þessum málum með öðrum hætti, þ.e. í meiri sátt og meiri samstöðu og ég held að hæstv. ráðherra og meiri hlutinn hér í þinginu gerði rétt í því að hugleiða hvort lykillinn að a.m.k. eitthvað skárra andrúmslofti í kringum þessi mál gæti ekki einmitt verið fólginn í því að snúa röð þessara mála við og láta fyrst á það reyna hvort sæmilegur jarðvegur sé hér fyrir samkomulagi um hina almennu löggjöf og láta frekar málefni Ríkisútvarpsins bíða á meðan. Væru menn búnir að ná því fram, sem væru auðvitað ekki lítil tíðindi, að setja hér nýja og nútímalega almenna rammalöggjöf um fjölmiðla þá hlyti að vera tilraunarinnar virði að reyna að klára dæmið með því að ná sáttum um málefni Ríkisútvarpsins. Ég hef aldrei skilið að það geti verið nokkrum manni keppikefli að standa í illdeilum um jafnmikilvæga stofnun og Ríkisútvarpið er og að menn skuli ekki leggja meira á sig til að reyna að hafa betri vinnufrið um það mál og málefni þeirrar stofnunar. Það er mér mjög torskilið hverju menn ætla að ná fram með hinu laginu, að standa í endalausum illdeilum um þetta, það á ég mjög bágt með að skilja. Ég óska sem sagt eftir því að forseti upplýsi og þá eftir atvikum rökstyðji hvað veldur því að þessi röð er höfð á hlutunum. Ég veit ekki betur en þeirri ósk hafi verið komið á framfæri úr okkar þingflokki að þetta yrði haft öðruvísi þannig að forseti hefur þá væntanlega ekki séð sér fært að verða við því og hefur einhver rök fyrir þeirri niðurstöðu sinni, trúi ég.

Varðandi þá ósk hv. þingmanns að forseti breyti röð dagskrármála og taki 58. mál til umræðu á undan 56. og 57. máli vill forseti taka fram að sú röðun mála sem kemur fram á prentaðri dagskrá er í samræmi við ósk menntamálaráðherra sem er flutningsmaður málanna. Þó að forseti ráði samkvæmt þingsköpum röð mála hlýtur forseti jafnframt að byggja ákvörðun sína hverju sinni á eðlilegum óskum sem fram koma. Í þessu tilviki er það eindregin ósk flutningsmanns, hæstv. menntamálaráðherra, að röð mála sé með þeim hætti sem fyrir liggur. Ósk flutningsmanns hlýtur að vega þyngra en annarra þingmanna og því hefur forseti orðið við þeirri beiðni. Forseti vill enn fremur taka fram að honum er ekki kunnugt um nokkur dæmi þess að forseti gangi gegn ósk ráðherra um röð mála þegar ráðherra leggur fram lagafrumvörp um efnislega áþekk efni.

Hæstv. forseti. Hér er hafin gamalkunnug stjórnmálaumræða um hvernig eigi að raða frumvörpum á dagskrá sem ber keim af því að menn eru á móti þessum frumvörpum og hafa boðað málþóf. Þetta er upphafið að því og við skulum bara taka þessa umræðu sem slíka, m.a. það að menn neita að ræða saman Sinfóníuhljómsveitina og Ríkisútvarpið, sem eru mál sem leiða hvort af öðru. Sinfóníuhljómsveitarfrumvarpið kemur fram sem afleiðing af frumvarpinu um Ríkisútvarpið og það væri fullkomlega eðlilegt að ræða þau mál saman. Við vitum það og það er alveg hægt að segja það beint út að það að menn vilja ekki ræða þessi frumvörp saman er til þess að teygja hér lopann og búa til málþóf. Það er ekki til neins annars og þau rök sem komu fram hjá hv. þingmönnum sem töluðu á undan mér um fundarstjórn forseta eru bein afleiðing af þeirri ósk manna að vilja setja þessi mál í málþóf. Hæstv. forseti. Það er mín ósk að þessi mál séu rædd saman. Eðlilega er það umræðunnar vegna og málanna vegna að gera það. En eins og kom fram í máli hæstv. forseta er það ekki mögulegt þegar stjórnarandstaðan hefur neitað því að þessu sinni og auðvitað verður orðið við því, en ég held að eins og stjórnarandstaðan hefur boðað verði hér löng umræða og þess vegna sé mjög mikilvægt að hefja þá umræðu þannig að menn komist að með sjónarmið sín í málinu.

Hæstv. forseti. Ég tek ábendingar síðasta hv. ræðumanns afar alvarlega og mun því stytta mál mitt eins og kostur er. Mér finnst hins vegar rétt að aðeins sé rifjað upp hver forsaga þeirra mála sem núna koma fyrir þingið er. Frumvarp um Ríkisútvarpið hefur tvisvar verið tekið til umræðu á þinginu og fengið mjög mikla og ítarlega umræðu eins og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þekkja sérstaklega og einnig hv. 7. þm. Reykv. s., Mörður Árnason. Þeim er það ljóst að þetta mál hefur fengið mjög mikla og ítarlega umræðu hérna. Það var hins vegar í samkomulagi í vor að afgreiðslu þess var skotið á frest fram á haustið m.a. til þess að hægt væri að taka til umræðu á sama tíma fjölmiðlafrumvarpið svonefnda sem felur í sér breytingu á samkeppnislögum og útvarpslögum. Krafa stjórnarandstöðunnar síðasta vetur um að þessi mál þyrfti að ræða saman var mjög hávær, það væri algjörlega ófært að ræða um Ríkisútvarpið nema fjölmiðlalögin væru komin fram. Þegar þau voru komin fram var ekki nóg að þau væru til í þingskjali heldur þurfti líka að taka þau til umræðu á sama tíma. Nú ber svo við að það er ekki hægt að taka þau saman, það verður að taka málin hvert í sínu lagi. Þá er einhver ákveðin regla á því í þeirra huga að eðlilegra sé að byrja á því máli sem minni umræðu hefur hlotið hér í þinginu en skjóta á frest því sem hefur fengið mikla umfjöllun, það er sett á undan sem ekki hefur fengið sömu umfjöllun. Þetta er auðvitað fundarbragðaleikfimi sem ber þess merki að menn vilja tefja fyrir afgreiðslu mála hérna og ég held að forseti hafi hárrétt fyrir sér þegar hann tekur þá ákvörðun að breyta ekki út frá þeirri röð sem hér hefur verið boðuð.

Virðulegi forseti. Ekki byrjar ballið vel. Ég tek eindregið undir þá ósk frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að ný lög um íslenska fjölmiðla verði rædd á undan sérlögum um Ríkisútvarpið, að sjálfsögðu. Það er fráleit ráðstöfun að ætla sér að ræða fyrst í 1. umr. ný ríkisútvarpslög á undan umræðum um ný fjölmiðlalög. Við hljótum að líta til baka eins og menn hafa nefnt. Fjölmiðlalögin sem tekist var á um árið 2004 er eitthvert eitraðasta og illskeyttasta pólitíska átakamál á síðari tímum. Ríkisstjórn Íslands var að mörgu leyti rjúkandi rúst. Hægt er að fullyrða að átökin um það mál hafi að mörgu leyti markað endalok valdatíma þeirra Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar. Ríkisstjórnin hefur aldrei náð sér á strik, átakalínan lá þvert um hlaðið á Bessastöðum að lokum og nú er verið að boða nýjan ófrið í málinu með því að verða ekki við sjálfsögðum óskum stjórnarandstöðunnar um að ræða ný fjölmiðlalög fyrst og á undan sérlögum um Ríkisútvarpið.  Að sjálfsögðu á að leita allra leiða til að koma í veg fyrir að bresti á með svo harkalegum og illvígum átökum eins og gerðist um árið. Því er það dapurlegt að hæstv. menntamálaráðherra ætli að misstíga sig í fyrsta spori með því að þvinga í gegn að fyrst verði rætt um sérlög um Ríkisútvarp áður en rætt verður um ný lög um fjölmiðla. Það er ekki hægt að slá því upp í einhverja léttvæga umræðu um málþóf og annað slíkt eins og hv. þingflokksformaður sjálfstæðismanna gerði áðan. Hér er um að ræða viðkvæmt og stórt mál sem varðar frjálsa fjölmiðlun í landinu, frelsi íslenskra fjölmiðla. Við sáum hvaða kyrkingartaki átti að taka þá í fjölmiðlalögunum fyrir nokkrum árum þegar allt varð hér vitlaust og ríkisstjórnin endaði á því að afnema sín eigin lög áður en þau færu fyrir dóm þjóðarinnar, eins og þau hefðu að sjálfsögðu átt að gera eftir að forseti lýðveldisins vísaði þeim þangað með málskotsrétti sínum. Því eiga sporin að hræða og við eigum að taka mark á þeim aðvörunarröddum sem uppi eru um þau mál og að sjálfsögðu á að færa dagskrána þannig til að fyrst verði rætt um ný fjölmiðlalög og síðan sérlög um Ríkisútvarpið.

Forseti vill eindregið fara fram á það við hv. þingmenn að þeir haldi sig við að ræða um fundarstjórn forseta en ræði ekki efnislega um mál. Forseti vill líka ítreka að hann hefur þegar látið í ljós skoðun sína á þessu máli, að dagskráin verður í þessari röð þannig að ekki þarf að ræða það neitt frekar, það er bara venju samkvæmt hér á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Ég get eiginlega ekki setið á mér að taka þátt í þessari umræðu vegna þess að ég verð að segja það að stjórnarandstaðan kemur manni sífellt meira á óvart fyrir það hversu ófyrirleitin og ósanngjörn hún er í garð okkar sem flytjum þetta mál. 
             Við höfum rætt þessi mál, málefni Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar, á tveimur þingum. Búið er að fara með þessi mál í gegnum menntamálanefnd tvisvar ef ekki þrisvar og búið er að velta við hverjum steini í málinu. Enn kemur hún hingað upp og neitar því að þessi mál, sem eru í rauninni fullrædd, séu rædd saman. Það er ekkert efnislegt í því, frú forseti.  Hvað gerðist á síðasta þingi? Það sem gerðist var að meiri hluti í menntamálanefnd kom til móts við fjögur af meginsjónarmiðum stjórnarandstöðunnar varðandi frumvarpið um Ríkisútvarpið.

Fjögur?

Fjögur atriði, hv. þm. Mörður Árnason.

Hv. þingmaður …

Í fyrsta lagi lögðum við til að upplýsingalög mundu gilda um Ríkisútvarpið hf. Í öðru lagi lögðum við til að í frumvarpið yrði bætt ákvæði sem mælti fyrir um það að Ríkisútvarpinu væri óheimilt að eiga hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað eða rekur útvarpsstöð. Í þriðja lagi lögðum við til að í lögunum yrði kveðið á um sérstakan þjónustusamning milli Ríkisútvarpsins og menntamálaráðherra. Í fjórða lagi er sérstaklega tekið fram í nefndaráliti meiri hlutans, sem nú liggur fyrir í þessu frumvarpi, að Ríkisútvarpinu sé óheimilt að selja frá sér verðmæti sem hafa menningarlegt og sögulegt gildi fyrir íslensku þjóðina og varðveitt eru hjá félaginu. Maður skyldi hafa ætlað að þessi atriði ættu að leiða til þess að það mundi skapast eitthvað betra andrúmsloft í þessum sal, en það er nú eitthvað annað. Sjaldan launar kálfur ofeldi. Nú eru allir risnir upp á afturfæturna, sömu menn og eru búnir að standa hér og halda mörg hundruð ræður um ekki neitt - það er búið að ræða þessi mál fram og til baka - og hóta öllu illu. Verði þeim að góðu, verði ykkur að góðu, hv. þingmenn. Ég held að allir séu búnir að fá leiða á þessum sömu ræðum sem þið hafið haldið hérna aftur og aftur og aftur um sömu málin. Allir þeir sem fjalla um þetta mál og hafa af því hagsmuni vilja að þessari vitleysu ljúki. 

Forseti vill enn og aftur ítreka þau tilmæli sín að hv. þingmenn haldi sig við að ræða um fundarstjórn forseta en ekki efnislega um málsmeðferðina á málinu. Enn fremur vill forseti láta þess getið að hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt sig fram um að greiða fyrir öðrum störfum á hinu háa Alþingi og hefur því þurft að bíða nokkuð með sín mál hér, þannig að það er nú ástæðan fyrir því að þessi mál eru á dagskrá í dag en ekki fyrr á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Á að ræða þessi mál saman eða hvert í sínu lagi? Það kemur mér eins og öðrum sannarlega á óvart að heyra sérstaklega fulltrúa Samfylkingarinnar koma hér upp núna og krefjast þess að þau séu slitin hvert frá öðru við umræðu á hinu háa Alþingi því að það er þessi sama Samfylking sem beinlínis hélt því fram að ekki væri hægt að fjalla um Ríkisútvarpið öðruvísi en að gera það í tengslum við fjölmiðlalögin almennt. Svarið við því hvort ræða eigi þessi mál saman eða hvert í sínu lagi fer eiginlega eftir því hvort því er svarað að vori eða hausti þegar Samfylkingin á í hlut. Við skulum hafa það í huga að fjölmiðlanefnd starfaði og skilaði tillögum til hæstv. ráðherra sem fjölmiðlafrumvarpið byggir á og þar er þverpólitísk samstaða. Í þeirri umræðu og þeim mörgu umræðum sem hafa farið fram á Alþingi um fjölmiðlamál og um Ríkisútvarpið hefur því einmitt verið haldið fram að mikilvægt sé að ræða um hlutverk Ríkisútvarpsins sem hins eina ríkisfjölmiðils í tengslum við þetta allt saman. Þess vegna er það mjög eðlilegt í alla staði, virðulegi forseti, að þessi mál séu rædd saman, bæði vegna sögunnar, vegna þeirra óska og krafna sem áður komu fram og vegna þeirrar stöðu sem þau eru í núna er eðlilegt að sú umræða verði sameiginleg í þinginu. Innan menntamálanefndar að sjálfsögðu og við lok atkvæðagreiðslu verða þau afgreidd hvert um sig, eins og svo oft hefur verið gert hér í sölum Alþingis. Ég tel því eðlilegt, virðulegi forseti, að við förum að snúa okkur að því sem er efni dagsins, að ræða um fjölmiðlafrumvarpið, Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem er auðvitað tengd Ríkisútvarpinu í dag, og við snúum okkur að þeirri umræðu. Hvort það gerist í illdeilum eða ekki - ég geri mikinn greinarmun á því hvort um illdeilur er að ræða eða skoðanaskipti. Ég á seint von á því að almenn samstaða verði um málið. En við þurfum að hafa þann þroska að geta rætt það og komist að einhverri niðurstöðu en ekki að eyða tímanum í að 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við málflutning þingmanna stjórnarmeirihlutans sem hafa hafið efnislega umræðu um frumvarpið. Ég ætla líka að láta liggja á milli hluta hrósyrði hæstv. forseta Alþingis í garð ríkisstjórnar og ráðherra fyrir að greiða fyrir þingstörfum. Ég tel að það sé ekki beint fallið til að greiða fyrir þingstörfum að hefja þinghaldið með þessu umdeilda máli sem útvarpslögin eru. Við erum að ræða um dagskrá fundarins og athygli hefur verið vakin á því að það eru þrjú mál í einni spyrðu, Ríkisútvarpið, Sinfóníuhljómsveit Íslands og útvarpslög, prentréttur og samkeppnislög, þessi þrjú frumvörp. Það eru allir sammála um að eðlilegt sé að hafa hliðsjón af þessum málum öllum og að þau séu þess vegna í einni spyrðu. Menn greinir á um röðina. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til að byrjað verði á að ræða sjálfan grunninn, fjölmiðlalöggjöfina í landinu, og síðan verði tekið til við að ræða sértæk lög, lögin um Ríkisútvarpið eru það óumdeilanlega, en það er umdeildasta frumvarpið eins og við þekkjum. Hæstv. forseti bendir á að jafnan sé tekið tillit til óska 1. flutningsmanns - sem er þá hæstv. menntamálaráðherra í þessu tilviki - um röðunina. Við erum ekki sátt við það. En ég vil spyrja hæstv. forseta þingsins hvort ekki sé rétt að taka tillit til 1. flutningsmanns frumvarps um Ríkisútvarpið sem liggur fyrir Alþingi, en hann stendur hér í þessari pontu núna. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur lagt fram frumvarp um Ríkisútvarpið sem gerir ráð fyrir umtalsverðum breytingum á stjórnsýslufyrirkomulagi Ríkisútvarpsins og svarar að okkar mati þeim kröfum sem hafa komið upp um nauðsynlegar breytingar á þeirri stofnun. Ég vil spyrja: Fyrir þá sem vilja hafa allt í einni spyrðu, er það ekki sanngjörn ósk og eðlileg af okkar hálfu og þá að við henni verði orðið, að færa umræðu um þetta mál inn í umræðu um Ríkisútvarpið? Þetta skiptir nefnilega máli. Þegar 1. umr. um mál lýkur er það sent til nefndar. Frá nefnd er það sent til umsagnar út í þjóðfélagið og kallaðir eru fyrir einstaklingar og samtök til að fjalla um þau frumvörp sem verið er að eiga við. 

Forseti vill rifja það upp fyrir hv. þingmanni að hann lét þess getið að það væri ekki vaninn að synja um óskir hæstv. menntamálaráðherra, sem er flutningsmaður í þessu tilviki, þegar flutt eru mál sem eru um áþekkt efni. Vafalaust mundi það sama gilda um hv. þingmenn ef þeir væru með fleiri en eitt frumvarp sem væru um áþekkt efni.

Forseti. Ófyrirleitin og ósanngjörn stjórnarandstaða, sagði formaður menntamálanefndar um þessa umræðu. Þá er hægt að rifja upp hvernig hún hófst. Hún hófst með því að ég gerði athugasemd úr sæti mínu, eins og ég hef gert áður, við það að flutt séu saman tvö frumvörp sem ekki eru efnislega skyld. Forseti kaus að misskilja þá athugasemd og túlka hana þannig að ég vildi tala um fundarstjórn forseta, sem ég gerði. Ég þóknaðist honum í því og talaði í þrjár mínútur um fundarstjórn forseta og skýrði fyrir forseta og þingheimi hvað ég ætti við með þessari athugasemd og hversu fullkominn rétt hún ætti á sér miðað við þingsköp og venju hér í þinginu. Síðan hafa menn misskilið þetta á alla vegu og mér heyrist að hv. þm. Hjálmari Árnasyni, sem er nú mikil mannvitsbrekka, tækist að misskilja þetta líka á þann veg að ég hefði verið að neita því að fjölmiðlafrumvarpið og Ríkisútvarpsfrumvarpið væru rædd í sömu andrá. Því var aldrei neitað vegna þess að aldrei var farið fram á það. Hjálmar Árnason veður í villu og svíma en tekur upp þrjár mínútur af ræðutíma Alþingis til þess að koma andlitinu á sér í eitthvert kastljós,  
             Ófyrirleitni og ósanngirni, sagði þingmaðurinn. Annar þingmaður hér, Arnbjörg Sveinsdóttir, þingflokksformaður sjálfstæðismanna, hv. þm., taldi að hér hefði verið boðað málþóf. Hver gerði það? Ég sagði að við þyrftum örugglega í 1. umr. og sjálfsagt í þeim tveimur síðari að nota þann tíma sem okkur gæfist til þess að ræða þetta mikilvæga mál og þess vegna væri ekki rétt að blanda í það Sinfóníuhljómsveitinni. 

Forseti vill láta þess getið að hann sér ekki í hverju misskilningurinn felst. Hann gerði það að tillögu sinni að mál nr. 5 og 6 á dagskrá yrðu rædd sameiginlega ef ekki væru gerðar athugasemdir við málið. Hv. þm. Mörður Árnason gerði athugasemdir við málið og forseti féllst á þá athugasemd.

Að sjálfsögðu.

Þar með eru 5. og 6. mál ekki rædd sameiginlega. Þess vegna fær forseti ekki alveg séð í hverju misskilningur hans á að felast.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að ræða um fundarstjórn forseta og þá ósk sem hefur komið fram, að mér heyrist frá stjórnarliðum, ekki síst frá formanni menntamálanefndar, að því ég best fæ skilið, að þessi mál veðri rædd saman, þ.e. frumvarpið um Ríkisútvarpið og síðan frumvarpið um hin svokölluðu fjölmiðlalög. Mig langar að rifja aðeins upp söguna. Ég sat í fjölmiðlanefndinni sem var skipuð, fjölmiðlanefndinni sem náði þverpólitískri sátt um tillögur að nýrri löggjöf um fjölmiðla hér á Íslandi, þ.e. þeirri löggjöf sem liggur fyrir hér. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að rifja það upp að í skipunarbréfi þessarar nefndar frá þeim sama hæstv. menntamálaráðherra og er hér nú í dag var undirstrikað að nefndin skyldi eingöngu fjalla um markaðsstöðu og hlutverk Ríkisútvarpsins í samhengi við aðra fjölmiðla. Þar fyrir utan átti nefndin alls ekki að fjalla um Ríkisútvarpið og hún gerði það ekki. Á lokadögum í störfum nefndarinnar kom fram fyrsta frumvarpið um Ríkisútvarpið eins og þruma úr heiðskíru lofti og nefndin hafði aldrei á sínum starfstíma nokkurn tíma verið upplýst um það hvað hugsanlega mundi standa í því frumvarpi. Þarna var sem sagt frá upphafi vandlega aðskilið af hálfu stjórnarliða annars vegar Ríkisútvarpið og hins vegar hin almenna löggjöf um fjölmiðla, þannig að þau sögðu a og þar af leiðandi mjög eðlilegt að við segjum núna b. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að mér finnst stjórnarliðar snúa svolítið út úr málflutningi okkar stjórnarandstæðinga varðandi óskina um að þessi mál yrðu rædd samtímis. Við vorum að sjálfsögðu að tala um að þessi mál færu samhliða í gegnum þingið. Við höfum aldrei talað um að það yrði mælt fyrir þeim samtímis í einum pakka og sama umræða yrði um bæði frumvörpin, hins vegar að það yrði talað um þau samtímis, eins og mér sýnist að nú eigi að gera, og þau fari nokkurn veginn samhliða til þinglegrar meðferðar í menntamálanefnd, og það er ekki nema gott eitt um það að segja. Ég hefði þá viljað, virðulegi forseti, að fjölmiðlafrumvarpið sjálft hefði fyrst verið tekið til umræðu í 1. umr. Það hefði verið betri áferð á því fyrir þingið og ég hygg að við hefðum þá verulega getað stytt okkur leið, þ.e. í umræðum um frumvarpið um Ríkisútvarpið. Þá hefðum við getað rætt heildstætt um starfsumhverfi fjölmiðla á Íslandi, mál sem við þurfum að ræða og þurfum að taka ákvarðanir um og þurfum að setja reglur um - ég er alveg sammála því, skoðanir mínar hafa ekkert breyst frá því haustið 2004. En það hefði verið miklu áferðarbetra fyrir þingið og fyrir okkur öll sem ætlum að fara að vinna að þessu að við hefðum fyrst talað um fjölmiðlafrumvarpið, síðan um Ríkisútvarpið og sent frumvörpin samhliða í menntamálanefnd og síðan farið að vinna.

Herra forseti. Auðvitað harmar maður að þessi mál séu á fyrstu mínútum komin í þann farveg sem við höfum orðið vitni að hér í dag. Hv. þm. Mörður Árnason rifjaði það upp að ég hefði sagt að stjórnarandstaðan væri ófyrirleitin og ósanngjörn gagnvart óskum okkar í stjórnarmeirihlutanum og hæstv. menntamálaráðherra um að þessi tvö mál, frumvarpið um Ríkisútvarpið og frumvarpið um Sinfóníuhljómsveitina, yrðu rædd saman, að það yrði ekki orðið við því, og ég stend við þá fullyrðingu mína. Ég skil ekki hvaða hagsmunum það á að þjóna að keyra málið áfram með þeim hætti sem hv. þm. Ögmundur Jónasson berst fyrir hér á fyrstu metrum þessa máls. Auðvitað er það rétt hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að stjórnarandstaðan er að munstra sig upp í meiri háttar málþóf um þetta mál. Það á að gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að þetta frumvarp verði að lögum þrátt fyrir allt það sem stjórnarmeirihlutinn hefur gert til þess að verða við beiðnum stjórnarandstöðunnar. Ég hygg að sjaldan hafi menn gengið jafnlangt og rétt fram jafnstóra og hressilega sáttarhönd gagnvart stjórnarandstöðunni í nokkru máli eins og þessu. En það er ekki bara slegið á útrétta sáttarhönd, hún er sko nánast rifin af, það er nú það sem stjórnarandstaðan hefur upp á að bjóða í þessum málum. Við þurfum nægan tíma til þess að fjalla um þetta mál, sagði hv. þm. Mörður Árnason. Það er allt í lagi, verði ykkur að góðu, þið getið staðið hér og haldið ykkar gömlu, góðu ræður enn einu sinni. En ef þið þurfið svona mikinn tíma verið þið þá ekki að óska eftir því að um málið verði rætt en kvarta síðan yfir því í hinu orðinu að það sé gert á kvöldin.

Herra forseti. Ég ætla að halda mig við fundarstjórn forseta og röð þessara mála á dagskránni sem ég tók hér upp í byrjun. Ég ætla ekki að fara út í efnisumræður eins og t.d. hv. síðasti ræðumaður, Sigurður Kári Kristjánsson, - búinn að halda hér að vísu tvær mjög athyglisverðar efnislegar ræður um þetta mál. Í þeirri fyrri gerði hann grein fyrir vinnu menntamálanefndar og breytingartillögum í einstökum atriðum. Það var mjög fróðlegt en kannski ekki beinlínis, undir liðnum um fundarstjórn forseta, það sem mest liggur á að ræða. 
             Ég hlýt líka að vekja á því athygli að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, brýtur hér blað í þingsögunni. Ég hef aldrei orðið fyrir því áður að vera sakaður um málþóf í umræðu sem er ekki hafin. Ég held að það sé algert nýmæli  Ég hlýt líka að taka undir að það væri sjálfsögð kurteisi af hálfu forustu þingsins að hafa hér á dagskránni, þó að það væri þá 8. og síðasta dagskrármálið, frumvarp frá þingmönnum eða þingflokki sem fyrir liggur um málefni Ríkisútvarpsins. Það er nú ansi mikil þjónkun satt best að segja undir framkvæmdarvaldið að geta ekki einu sinni leyft frumkvæði þingmanna á þingmálum sem varða nákvæmlega það sem er þá á dagskrá að vera með á dagskránni. Það mundi nú ekki saka, herra forseti, að gera það. Varðandi óskir ráðherra og númer þingskjalanna hér, sem eru nr. 56, 57 og 58, þá breytir það að sjálfsögðu engu um í hvaða röð menn geta gert samkomulag um að taka þau fyrir og það er það sem þetta snýst um. Af hverju var ekki reynt að leita samkomulags a.m.k. þó um það í hvaða röð málin kæmu til umræðu? Það er ekkert sem bannar mönnum að gera slíkt samkomulag nema ef niðurstaðan er einfaldlega sú að ráðherra vill það ekki, það á að þröngva einkavæðingu Ríkisútvarpsins í gegn fyrst og þá er ráðherra ekki að biðja um neitt samstarf, enga samvinnu, engan frið um þessi mál. Hún er að velja leið átaka og deilna og þá hefur það sínar afleiðingar.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað en að ítreka þá sjálfsögðu sanngirniskröfu, sem kom fram hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar hér í dag, að hin almennu fjölmiðlalög verði rædd fyrst og á undan sérstökum lögum um Ríkisútvarpið. Síðan hefur þeirri sjálfsögðu ósk, þeirri sjálfsögðu sanngirniskröfu stjórnarandstöðunnar, sem heilbrigð skynsemi knýr fram, verið svarað með taugaveiklunarlegum og óttablöndnum dylgjum af hálfu stjórnarliða og sérstaklega formanns menntamálanefndar sem sakaði okkur, vegna þessarar sjálfsögðu sanngirniskröfu, um óbilgirni og ósanngirni. Hér var rokið upp með fráleitar ásakanir um málþóf sem að sjálfsögðu liggur  Það að hv. formaður menntamálanefndar gangi hér um eins og fíll í postulínsvöruverslun strax á fyrstu andartökum umræðunnar um fjölmiðlalögin á þessu hausti hlýtur að vera fyrirboði um að ríkisstjórnarflokkarnir ætli að keyra í gegn með góðu eða illu ný lög um fjölmiðla, ný lög um Ríkisútvarp, algjörlega án tillits til þess hvernig er heilbrigt og eðlilegt út frá lýðræðislegum sjónarmiðum að málin gangi fram hér á Alþingi. Þess vegna var það hryggðarefni að hv. formaður menntamálanefndar gengi svo harkalega fram strax í fyrstu skrefunum þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar voru ekkert að gera annað en að bera fram sjálfsagða ósk um rétta röðun við umræður um þessi mál. Því, hæstv. og virðulegur forseti, er ekki hægt annað en endurtaka þá sjálfsögðu ósk að málið um hina almennu fjölmiðlalöggjöf, lögin um fjölmiðla, verði rædd fyrst og síðan sérstök lög um Ríkisútvarpið. Það er sjálfsagt mál og það ber á engan hátt með sér neitt sem tengist ósanngirni eða óbilgirni af hálfu stjórnarandstöðunnar að fara fram á jafnsjálfsagt mál og það nú er. Hv. formaður menntamálanefndar hlýtur að sjá að sér, koma hér í ræðustól og biðja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar afsökunar á nokkuð ruddafengnum ummælum um þessa sjálfsögðu sanngirniskröfu um röð mála í umræðum á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé öllum ljóst og hafi verið margítrekað, m.a. af hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem hefur boðað það allt frá síðasta þingi, að hér yrði haft uppi málþóf um frumvarp um Ríkisútvarpið. Ég held að það þurfi ekki að koma nokkrum manni á óvart, hvað sem menn vilja svo að öðru leyti segja um fundarstjórn forseta og röð mála hér. Rétt er að rifja það upp varðandi röð þeirra þriggja mála sem hér eru á dagskrá, um Ríkisútvarpið, Sinfónínuhljómsveitina og fjölmiðlafrumvarpið, að það kom fram á fundi þingflokksformanna og var afgreitt þar að stjórnarandstaðan mundi ekki fallast á að ræða frumvarpið um Ríkisútvarpið og fjölmiðlafrumvarpið saman. Forseti var ekkert að fara fram á það hér að þau yrðu rædd saman, hann lagði hins vegar til að Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveitin yrðu rædd saman sem er fullkomlega eðlilegt, algerlega sambærileg mál, og þurfa í raun að ræðast saman. Stjórnarandstaðan hefur nú mótmælt því svo að þau mál, sem hefði verið eðlilegt að ræða saman, verða ekki rædd saman að þessu sinni. Því er alveg ljóst að hér eru menn að hefja umræðu sem þeir ætla að hafa í málþófi og alls ekki ræða á efnislegum forsendum. Það er það sem stjórnarandstaðan boðar. Ég ítreka, hæstv. forseti, að það er kominn tími til að menn komist að til að ræða efnislega þessa miklu lagabálka, þau frumvörp sem hér liggja fyrir, til að að sjónarmið manna megi komast á framfæri.

Hæstv. forseti. Ekki hef ég tekið orðið málþóf mér í munn. Ég er ekki einn um það í stjórnarandstöðunni að boða baráttu gegn þessu stjórnarfrumvarpi, við tökum þar undir raddir víðs vegar um þjóðfélagið, nú síðast frá Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins. Hér hafa verið látin falla mjög þung orð í garð stjórnarandstöðunnar á Alþingi. Það hefur verið talað um að hún hafi slegið á útrétta sáttarhönd.  Er að undra að við í stjórnarandstöðunni viljum vera varkár í samskiptum við stjórnarmeirihluta sem talar svona tveimur tungum? Er það undarlegt? Er það undarlegt að við viljum vanda til þess hvernig þessi umræða fer fram? Eru það ekki sanngirnisrök og eðlileg rök að óska eftir því að fyrst fari fram umræða um grundvöll löggjafarinnar, lög sem taka á fjölmiðlaumhverfinu almennt, og síðan verði rædd hin sértæku lög. Er það annað en sanngirniskrafa að saman verði rædd þau frumvörp sem lúta að Ríkisútvarpinu? Hér liggja fyrir fleiri en eitt frumvarp um Ríkisútvarpið. Þegar litið er lengra aftur í tímann hafa allir flokkar á þingi  Hæstv. forseti. Mér finnst við hafa fært fram efnisleg rök fyrir því að saman fari umræða um það frumvarp sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram og frumvarp ríkisstjórnarinnar og að þessi frumvörp fari samhliða út til umsagnar og þegar gestir koma fyrir menntamálanefnd og hugsanlega aðrar nefndir sem koma til með að fjalla um málið verði tekið á þessum málum samhliða. Mér finnst þetta vera efnisleg rök 

Borist hefur ósk um það frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að ræðutími við 1. umr. dagskrármálsins sem hér um ræðir, Ríkisútvarpið ohf., verði tvöfaldaður vegna mikilvægis málsins, sbr. 3. mgr. 31. gr. þingskapa. Verður við því orðið í samræmi við þingsköp.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið ohf. Eins og þingmenn þekkja - og ég hef rakið í nokkrum framsöguræðum mínum fram til þessa, í tveimur vegna þessa frumvarps til laga um Ríkisútvarpið og breytingar á rekstrarfyrirkomulagi því tengdum - hefur endurskoðun laga um Ríkisútvarpið átt sér töluvert langan aðdraganda. Um þá sögu vísa ég til upphafsumfjöllunar í almennum athugasemdum við það frumvarp sem við ræðum hér og snertir Ríkisútvarpið ohf. Mikil umræða hefur átt sér stað á undanförnum árum um nauðsyn þess að endurskoða lög um Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið stendur nú á tímamótum líkt og aðrir ríkisfjölmiðlar í Evrópu. Gerðar eru ríkari kröfur um að skilgreina hlutverk þeirra. Það sama gildir einmitt um hlutverk Ríkisútvarpsins, gerð verður skýrari og skarpari krafa auk þess sem stafræn útsendingartækni og samruni fjölmiðla og fjarskipta víðs vegar um heim allan hafa áhrif á starfsemi ríkisfjölmiðla líkt og fjölmiðla á markaði. Þá hafa verið gerðar athugasemdir við að núverandi skipulag stofnunarinnar feli í sér ójafnræði á fjölmiðlamarkaði vegna þess að starfsemi í samkeppnisrekstri og almannaþjónusta stofnunarinnar sé ekki nægilega aðskilin. Í ljósi þessa er mikilvægt að endurskoða lögin, skilgreina þær kröfur sem gerðar eru til stofnunarinnar og breyta skipulagi Ríkisútvarpsins. Núverandi skipulag stofnunarinnar hefur ítrekað verið gagnrýnt. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé almenn skoðun hér á landi að rétt sé að breyta rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins með það að markmiði að styrkja rekstur þess og efla hið mikilvæga menningar-, almannaþjónustu- og lýðræðishlutverk sem stofnunin gegnir í þjóðfélaginu. Það er einmitt ætlunin með því frumvarpi sem við erum að ræða nú, hv. þm. Ögmundur Jónasson. Núverandi fyrirkomulag við fjármögnun stofnunarinnar með afnotagjöldum hefur einnig verið gagnrýnt lengi. Menntamálaráðuneytið hefur unnið að tillögum um breytingar á lagaákvæðum um Ríkisútvarpið. Í sumar hafa verið gerðar breytingar á frumvarpinu til samræmis við þær fjölmörgu tillögur sem lagðar voru fram í menntamálanefnd á síðasta þingi og fram kom í dag að þetta frumvarp kemur m.a. til móts athugasemdir stjórnarandstöðunnar. Virðulegi forseti. Eins og þingmenn þekkja lagði ég á síðasta löggjafarþingi fram frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Í því frumvarpi var gert ráð fyrir töluverðum breytingum á rekstrarumhverfi útvarpsins. Það var ráðgert að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið og nýtt félag, opinbert hlutafélag, tæki þá við rekstri þess. Að mínu mati hlaut frumvarpið mjög góða og mikla umræðu og umfjöllun í þinginu, mjög mikla og tímafreka umfjöllun sem skilaði sér m.a. í breytingum inn í það frumvarp sem við ræðum nú og vert er að undirstrika. Frumvarp þetta byggist fyrst og fremst á þeirri pólitísku stefnumörkun að nauðsynlegt sé að skapa Ríkisútvarpinu tækifæri til að dafna og styrkjast, m.a. með því að breyta rekstrarformi þess til nútímahorfs svo það geti staðið undir þeim kröfum sem við gerum til þess sem útvarps í almannaþágu. En þá verður Ríkisútvarpið líka að hafa tækin til að uppfylla þetta hlutverk, þetta mikilvæga menningar- og almannaþjónustuhlutverk sem fyrst nú er ítrekað og skerpt miðað við það sem áður var, m.a. með vísan í drög að samningi sem fylgir frumvarpinu sem fylgiskjal. Með hliðsjón af því sem ég hef sagt hér að framan eru helstu nýmæli frumvarpsins frá núgildandi lögum um rekstur stofnunarinnar eftirfarandi: Í fyrsta lagi er ráðgert að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið og stofna samtímis opinbert hlutafélag um reksturinn. Með því er rekstrarformi Ríkisútvarpsins breytt og rekstur yfirfærður í félagsform með takmarkaðri ábyrgð ríkisins. Í stað ótakmarkaðrar ábyrgðar ríkisins á rekstri RÚV leiðir hlutafélagsformið til þess að ábyrgð ríkisins takmarkast við eignir félagsins og það hlutafé sem lagt verður í Ríkisútvarpið ohf. Í öðru lagi er mælt fyrir um afnám afnotagjalda frá og með 1. janúar 2009 og lagt til að rekstur hlutafélagsins verði eftir það grundvallaður á sérstöku gjaldi, svokölluðu útvarpsgjaldi, framlagi af fjárlögum, auglýsingatekjum og öðrum tekjum sem Alþingi kann síðar að ákveða sérstaklega. Í þriðja lagi er stjórnun félagsins breytt. Þessi breyting er í meginatriðum tvíþætt. Annars vegar er ytra eftirlit útvarpsráðs lagt af með niðurlagningu þess og hins vegar er innra eftirlit framkvæmdastjórnar Ríkisútvarpsins lagt niður. Gerir breytingin því ráð fyrir að hlutafélagið verði rekið á rekstrarlegum forsendum og stjórnunarvald fyrirtækisins verði alfarið í höndum stjórnar þess. Í fjórða lagi er mælt fyrir um fjárhagslegan aðskilnað á fjárreiðum reksturs sem fellur undir útvarp í almannaþágu eins og það er skilgreint í 3. gr. frumvarpsins og alls annars reksturs sem ekki fellur undir þá skilgreiningu, þar á meðal samkeppnisreksturs. Í fimmta lagi er leitast við að skilgreina hvað felst í útvarpsþjónustu í almannaþágu með drögum að samningi milli menntamálaráðuneytis og Ríkisútvarpsins. Markmiðið með samningnum er að lýsa nánar tilgangi og hlutverki RÚV og þeim kröfum sem gerðar eru til félagsins á grundvelli laganna. Í samningnum er útvarpsþjónusta í almannaþágu skilgreind, m.a. til að afmarka hana frá annarri starfsemi á fjölmiðla- og samkeppnismarkaði. Auk framangreinds er lagt til að fella niður þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands en fyrir þeirri breytingu er mælt fyrir, eins og við þekkjum, í öðru frumvarpi sem er afsprengi þess frumvarps sem við ræðum núna, en við munum síðar taka umræðu um það frumvarp. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan byggir frumvarp þetta á því að stofnunin Ríkisútvarpið verði lögð niður og nýtt félag, opinbert hlutafélag, taki við réttindum og skyldum þess. Ég legg áherslu á að gert er ráð fyrir að ríkið eigi allt hlutafé í Ríkisútvarpinu ohf. og að sala félagsins eða eignarhluta þess, svo og slit þess, sé óheimil. Orðalagið er frábrugðið því sem tíðkast hefur í lögum þar sem ríkisstofnunum er breytt í hlutafélag. Þar hefur verið tekið fram að sala hlutafjár væri óheimil nema með samþykki Alþingis. Í þessu frumvarpi kemur ekki fram fyrirvarinn „nema með samþykki Alþingis“ til þess að leggja áherslu á að breytingin er að sjálfsögðu ekki gerð til að selja félagið. Allt annað eru rangfærslur. Það verður einungis gert með nýrri lagasetningu að leggja það niður og selja. Ég legg þunga áherslu á að engin áform eru uppi um slíkt af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Rekstrarformi Ríkisútvarpsins verður breytt með því að stofnað verður opinbert hlutafélag, eins og ég hef áður komið inn á, um rekstur Ríkisútvarpsins sem ber heitið Ríkisútvarpið ohf. Ætlunin er að í meginatriðum hagi félagið starfsemi sinni í samræmi við lög nr. 2 frá 1995, um hlutafélög, og Ríkisútvarpið fái þann sveigjanleika í rekstri sem fylgir því að breytast úr ríkisstofnun í hlutafélag. Eins og ég sagði áðan verður íslenska ríkið eini eigandi félagsins eða alls hlutafjár í félaginu og verður sala þess og slit eða innkoma nýrra eigenda óheimil. Ríkissjóður leggur allar eignir, réttindi, viðskiptavild, skuldir og skuldbreytingar Ríkisútvarpsins til hlutafélagsins. Þá fær Ríkisútvarpið ohf. með lögunum leyfi til útvarps á þeim rásum og á þeim tíðnisviðum sem Ríkisútvarpið hefur til umráða eða Ríkisútvarpinu ohf. kann síðar að verða úthlutað. Ég legg einnig sérstaka áherslu á að í frumvarpinu er aðalstarfsemi Ríkisútvarpsins ohf. skilgreind með skýrum hætti sem útvarp í almannaþágu eða útvarp með opinbert þjónustuhlutverk, á ensku Public Service Broadcasting eins og notað er í alþjóðasamfélaginu. Jafnframt því er Ríkisútvarpinu ohf. heimilað að standa að annarri starfsemi eða rekstri sem tengist aðalstarfsemi félagsins. Mælt er fyrir um fjárhagslegan aðskilnað þess reksturs sem fellur undir útvarp í almannaþágu, sbr. 3. gr., og alls annars reksturs, þar á meðal nýrrar starfsemi sem félagið kann að fara út í eitt og sér eða með öðrum og reksturs sem telja má samkeppnisrekstur og ekki fellur undir skilgreiningu um útvarp í almannaþágu. Menntamálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í félaginu. Í því felst m.a. að ráðherra kýs stjórn á aðalfundum félagsins. Hins vegar er ekki mælt fyrir um vald hans til ráðningar á tilteknum starfsmönnum Ríkisútvarpsins, eins og nú er gert ráð fyrir í lögum um Ríkisútvarpið, heldur ræður stjórn félagsins útvarpsstjóra og hann fer með ráðningarvald allra annarra starfsmanna félagsins. Þetta er mikilvæg breyting. Stjórn félagsins skal kosin á aðalfundi. En áður en sú kosning fer fram skulu kosnir jafnmargir stjórnarmenn, bæði aðal- og varamenn, hlutbundinni kosningu á Alþingi sem síðan skulu kosnir í stjórnina á aðalfundi. Hlutverk stjórnarinnar verður í meginatriðum hið sama og stjórna almennt í hlutafélögum, þ.e. yfirumsjón með rekstri félagsins. Stjórninni er ætlað að skipuleggja starfsemi félagsins ásamt stjórnendum þess. Felld eru brott öll ákvæði um deildaskiptingu fyrirtækisins. Slík ákvæði þykja ekki lengur eiga heima í lögum heldur heyrir það undir eðlilegt starfssvið stjórnenda Ríkisútvarpsins ohf. að taka ákvarðanir um skiptingu fyrirtækisins í rekstrareiningar eins og almennt tíðkast í fyrirtækjarekstri. Það er ekki talið meðal verkefna stjórnar fyrirtækisins að hafa afskipti af dagskrá. Útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar og tryggir þetta fyrirmæli ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins ohf. Í samræmi við það sem ég hef rakið hér verður útvarpsstjóri æðsti stjórnandi Ríkisútvarpsins ohf. í daglegum rekstri, bæði sem framkvæmdastjóri og sem yfirmaður allrar dagskrárgerðar á vegum félagsins. Er þetta í stórum dráttum í samræmi við núverandi fyrirkomulag en þó er sjálfstæði útvarpsstjóra aukið frá því sem nú er. Útvarpsráð verður þar með lagt niður og afskiptum þess af dagskrá hætt. Ég legg sérstaka áherslu á að tryggilega er búið um réttindi núverandi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Verði frumvarp þetta að lögum munu allir þeir starfsmenn Ríkisútvarpsins sem við gildistöku þeirra eru ráðnir ótímabundinni ráðningu eða eru skipaðir eiga rétt á störfum hjá Ríkisútvarpinu ohf. við yfirtöku þess á starfsemi Ríkisútvarpsins. Samkvæmt frumvarpinu er þeim veittur fortakslaus réttur til starfa hjá félaginu, sambærilegum þeim sem þeir gegndu áður hjá Ríkisútvarpinu. Þá eru ákvæði um rétt starfsmanna hins nýja félags til aðildar að A-deild LSR auk þess sem biðlaunaréttur til starfsmanna helst óbreyttur þiggi þeir starf hjá hinu nýja félagi. Frumvarp þetta byggist á því, eins og frumvarpið frá síðasta þingi, að tekjustofnar Ríkisútvarpsins breytast þannig að sérstakt gjald er lagt á þá einstaklinga sem skattskyldir eru, samkvæmt 1. gr. laga nr. 90 frá 2003, um tekjuskatt og eignarskatt, og lögaðila sem skattskyldir eru samkvæmt 2. gr. sömu laga, sbr. 11. gr. og ákvæði til bráðabirgða V. Fram að þeim tíma, það er til og með 31. desember 2008, verður lagt á og innheimt afnotagjald með sama hætti og verið hefur. Þar með er gert ráð fyrir því að frá og með 1. janúar 2009 falli niður öll ákvæði núgildandi laga um Ríkisútvarpið er varða afnotagjald og innheimtu þess en það verður þó að gerast í áföngum til að tryggja innheimtu þeirra afnotagjalda sem gjaldfalla í tíð núgildandi laga, sbr. gildistökuákvæði frumvarps þessa. Svo ég víki, virðulegi forseti, að fjárhæð hins fyrirhugaða útvarpsgjalds, þá er sú fjárhæð ákveðin með tilliti til núverandi tekna Ríkisútvarpsins, að þær haldist því sem næst óbreyttar nema fjárframlag til Sinfóníuhljómsveitarinnar verði lagt af. Það hefur numið um 25% af tekjum hljómsveitarinnar, eða sem svarar til 120 millj. kr. á ári. Við útreikning útvarpsgjaldsins er við það miðað að Ríkisútvarpið ohf. standi straum af 2,9 milljörðum. Það er 2,9 milljarða kr. skuldabyrði stofnunarinnar vegna áður áfallinna lífeyrisskuldbindinga við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. En afborgun af því á ári nemur um 220 millj. kr. Miðað er við innheimtu afnotagjalda til og með 31. desember 2008 með sama hætti og verið hefur en frá og með 1. janúar 2009 falli niður öll ákvæði núgildandi laga um Ríkisútvarpið er varða afnotagjald og innheimtu þess. Til að tryggja stofnuninni sömu tekjur og hún nýtur í dag er talið að gjald það sem lagt er á hvern einstakling og lögaðila þurfi að nema um 14.580 kr. á ári. Alls leggst gjaldið á um 160.000 einstaklinga á aldursbilinu 16 til 70 ára og um 22 þús. lögaðila. Gjaldið lýtur sömu lögmálum og sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt lögum um málefni aldraðra til tekjuöflunar fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra. Tekjutenging gjaldsins þýðir að tekjulausir eða tekjulágir einstaklingar greiða ekkert gjald. Með útvarpsgjaldinu er jafnframt brugðist við tæknibreytingum á markaði, það er vert að hafa í huga. Áhorfendur og hlustendur Ríkisútvarpsins eru í auknum mæli farnir að horfa og hlusta á efni á netinu. Því þykir rétt að binda gjaldið ekki við hljóðvarp eða sjónvarp heldur leggja útvarpsgjald á einstaklinga og lögaðila sem er frjálst að nýta þjónustu Ríkisútvarpsins á þeim útsendingarleyfum sem í boði eru hverju sinni. Ákvæði útvarpslaga eiga að gilda um Ríkisútvarpið ohf. að því leyti sem ekki eru sett sérákvæði um félagið samkvæmt þessu frumvarpi. Almenn ákvæði útvarpslaga, nr. 53 frá 2000, eiga því að gilda um Ríkisútvarpið ohf. eins og aðrar útvarpsstöðvar, svo sem ákvæði um auglýsingabirtingu, ákvæði til verndar börnum, önnur fyrirmæli sem sett verða í samræmi við Evrópusambandstilskipanir, svo sem um hluta evrópsk efnis í útvarpsdagskrá og hlutfall efnis frá sjálfstæðum framleiðendum, ákvæði um eftirlit útvarpsréttarnefndar og ákvæði um ábyrgð á útvarpsefni. Ekki þykir ástæða til að taka upp í frumvarp þetta ýmis ákvæði sem nú er að finna í lögum um Ríkisútvarpið. Við gerð frumvarps þessa hefur verið leitast við að einfalda innra skipulag útvarpsins. Vísað er til þess að í texta frumvarpsins er einungis lýst helstu atriðum er varða innra skipulag Ríkisútvarpsins ohf. Þannig er ekki gert ráð fyrir að rekstrarleg atriði séu upptalin í lögunum sem eðlilegast er að stjórn félagsins og daglegir stjórnendur taki ákvarðanir um eins og gengur og gerist í almennum hlutafélögum. Í stórum dráttum munu gilda svipaðar reglur um Ríkisútvarpið ohf. og giltu áður um Ríkisútvarpið samkvæmt útvarpslögum að því leyti sem ekki hefur verið gerð grein fyrir breytingum hér að framan. Virðulegi forseti. Um kosti þess að breyta Ríkisútvarpinu í opinbert hlutafélag vil ég fyrst og fremst benda á að lagarammi um starfsemi opinberra hlutafélaga er skýr hér á landi auk þess sem löng hefð er fyrir rekstri hlutafélaga. Eins og menn þekkja eiga sér stað stöðugar breytingar og framfarir á öllum sviðum fjölmiðlunar og því skiptir miklu máli að stjórnendur fjölmiðlafyrirtækja geti brugðist skjótar við breyttum aðstæðum. Það á líka við um Ríkisútvarpið. Ég tel mig geta fullyrt að rekstrarform ríkisstofnana henti illa í þessu sambandi og hlutafélagaformið muni tryggja Ríkisútvarpinu svigrúm sem er nauðsynlegt við þessar aðstæður til að vera í stakk búið til að sinna hlutverki sínu og standa sig í þeirri þjónustu sem því er ætlað að veita. Ég er jafnframt sannfærð um að aukið sjálfstæði félagsins og svigrúm þess til athafna eigi eftir að skila sér til allra starfsmanna þess í betri möguleikum, m.a. til framgangs í starfi og þar með áhugaverðari starfsvettvangi. Því mæla öll rök, virðulegi forseti, með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag þó að ríkið verði áfram einn eigandi félagsins. Vert er að geta þess að viðskiptaráðherra lagði fram á síðasta þingi frumvarp til laga um breytingar á lögum um hlutafélög þar sem fjallað var um hlutafélög sem eru að öllu leyti í eigu hins opinbera, þ.e. opinber hlutafélög. Opinbert hlutafélag merkir í nýju lögunum félag sem hið opinbera eitt, eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti beint eða óbeint. Slíkum félögum er samkvæmt lögunum rétt og skylt að hafa orðið opinbert hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina ohf. Eignarhald á Ríkisútvarpinu féll einmitt að því formi. Með lögunum var sköpuð eðlileg umgjörð utan um rekstur hlutafélaga í eigu ríkisins. Með lögunum var jafnframt gert ráð fyrir að sérreglur um opinber hlutafélög fælust m.a. í auknu aðgengi að upplýsingum um rekstur slíkra félaga. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu meginþætti frumvarpsins. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir það að Ríkisútvarpið sé opinbert hlutafélag í eigu ríkisins og frumvarpið styrki nú enn frekar sjálfstæði Ríkisútvarpsins með breyttri stjórnun þess. Ritstjórnarlegt sjálfstæði er treyst með því að útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar og sjálfstæði hans aukið auk þess sem ekki þarf lengur að leita tillagna pólitísks kjörins útvarpsráðs um ráðningu starfsfólks og afskipti þess af dagskránni eru afnumin. Öll ákvæði frumvarpsins sem ætlað er að styrkja sjálfstæði Ríkisútvarpsins ohf. sem útvarps í almannaþágu eru í samræmi við tillögu og tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá 1996 til aðildarríkja þess um tryggingu fyrir sjálfstæði útvarps í almannaþágu, einkum að því er varðar ritstjórnarlegt og stofnanalegt sjálfstæði þeirra. Í 3. gr. er fjallað um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins ohf. og hlutverk þess sem útvarps í almannaþágu er skilgreint nánar. Er sú skilgreining sett fram með enn nákvæmari hætti í drögum að þjónustusamningi við Ríkisútvarpið ohf. Almennt má segja, virðulegi forseti, að fylgt sé nokkuð hefðbundinni skilgreiningu á skyldum útvarps í almannaþágu í frumvarpinu, að flutt sé vandað og fjölbreytt dagskrárefni sem nái til allra landsmanna. Lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi séu virt. Lögð sé rækt við þjóðleg gildi. Efnisval sé miðað við þarfir sem flestra þjóðfélagshópa, gætt sé óhlutdrægni, stutt sé við ýmiss konar menningarstarfsemi, haldið uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu. Rétt er að vekja athygli á að það er gert í fyrsta skipti með þessu frumvarpi, þ.e. að minnst sé sérstaklega á öryggishlutverk Ríkisútvarpsins, og starfsemin sé innt af hendi með sem fullkomnustum tækjabúnaði. Varðandi þetta ákvæði vil ég minna á að ríkisstyrkjareglur, sem í gildi eru á Evrópska efnahagssvæðinu, leggja þær skyldur á herðar okkar að skilgreint sé í löggjöf hvað telst falla undir útvarpsþjónustu í almannaþágu sem nýtur ríkisstyrkja. Mikilvægt er að heimildir í þessu sambandi séu víðtækar til að hefta ekki þátttöku Ríkisútvarpsins í þeirri hröðu framþróun sem er í útvarpsrekstri og þeirri tækniþróun sem henni fylgir. Um starfsemi Ríkisútvarpsins verður að ríkja breið sátt. Ef Ríkisútvarpið fær að beita afli sínu og ríkisstyrkjum til að berja á einkareknum fjölmiðlum á samkeppnismarkaði og færa út kvíarnar stefnulaust væri rofin sú sátt sem ríkt hefur fram til þessa um Ríkisútvarpið. Það getur hins vegar ekki þjónað markmiðum Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar að fara í einstaka tilfellum út fyrir hið hefðbundna svið sjónvarps og útvarps. Innan Ríkisútvarpsins er t.d. að finna gífurleg menningarleg verðmæti, hljóðvarps- og sjónvarpsupptökur er hafa ómetanlegt menningarlegt gildi. Ég tel mikilvægt að þessi verðmæti rykfalli ekki í hirslum Ríkisútvarpsins heldur hafi RÚV svigrúm til að gera þau aðgengileg almenningi, hvort sem er í gegnum netið eða með sölu á geisla- og DVD-diskum. Þetta gæti til að mynda átt við um útvarpsleikritin, tónleika eða gamla sjónvarpsþætti, að teknu tilliti til höfundalaga hverju sinni. Virðulegi forseti. Ég undirstrika hér að lokum að Ríkisútvarpið gegnir afar mikilvægu og brýnu hlutverki sem menningarstofnun í íslensku samfélagi. Það er því mikilvægt að lagarammi Ríkisútvarpsins sé skýr á hverjum tíma og til þess fallinn að tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt þeirri starfsemi sem því er ætlað. Sú starfsemi er skilmerkilega og skýrt útfærð í fylgiskjali með frumvarpinu, þ.e. með þeim samningsdrögum sem liggja fyrir milli menntamálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins. Það er vert að geta þess að við höfum sótt fyrirmyndir til m.a. þeirra ríkja sem við höfum oft og iðulega verið að benda á að við eigum að líta til, m.a. héðan úr þessum ræðustóli. Þá er ég að tala um til að mynda samning sem gerður hefur verið við BBC í Bretlandi, við Danmarks Radio og í Svíþjóð við sænska ríkissjónvarpið. Í skýrslu fjölmiðlanefndar var lögð mikil áhersla á að treysta bæri stöðu Ríkisútvarpsins á hljóðvarps- og sjónvarpsmarkaði og taldi nefndin mikilvægt að hlutverk RÚV sem almannaþjónustuútvarps yrði styrkt eftir föngum. Vil ég sérstaklega taka undir þau sjónarmið fjölmiðlanefndarinnar. Ég tel að með því frumvarpi sem við ræðum hér í dag megi ná þeim markmiðum sem fjölmiðlanefndin umrædda setti fram í sinni ágætu skýrslu sem þverpólitísk sátt er um. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hæstv. menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Forseti. Það vekur athygli í þessu þriðja frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra, um rekstrarformsbreytingu á Ríkisútvarpinu, að hér er endurtekin frá því í fyrra frumvarpi talan 5 millj. í ákvæði til bráðabirgða I. Til gamans má rifja upp að hv. þm. Hjálmar Árnason hélt að það væru 5 milljarðar í umræðu um þetta sama frumvarp á síðasta þingi. Og hefði ekki veitt af. Í fyrra var svo komið að menn ræddu um skuldir Ríkisútvarpsins við ríkið vegna framlaga sem ekki hefðu verið goldin í sjóði Sinfóníunnar. Þá var að minnsta kosti ýjað að því eða látið að því liggja að ríkið ætlaði að setja meira hlutafé í þetta en þessar 5 millj. Var talað um hundruð milljóna í því samhengi. Það kemur ekkert fram í þessum texta hér, hvorki lagatextanum né í greinargerðinni né í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem það ætti þó að vera samkvæmt eðli máls. Hverju sætir þetta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þessa athugasemd og rétt að koma því á framfæri að það stendur sem kom m.a. fram, að ég tel, fyrir hæstv. menntamálanefnd. Það mun verða tryggt. Það er til skriflega að það mun vera tryggt að eiginfjárhlutfall Ríkisútvarpsins ohf. við stofnun þess verði 10–12%.

Forseti. Nú hefur gefist töluverður tími til að fara í gegnum frumvarpið hjá menntamálaráðherra. Það hefur legið í allt sumar hjá henni vegna þess að því var kastað út af þinginu af tilteknum ástæðum sem við förum kannski aðeins yfir á eftir. Þó stendur þetta eins, það er talað um að minnsta kosti 5 millj. kr. í hlutafé. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er ekkert minnst á þetta fyrirheit. Einungis sagt að eigið fé stofnunarinnar hafi verið neikvætt um 186 millj. kr. í árslok síðasta árs. Síðan er reyndar sagt að málið sé svo skammt á veg komið að það sé vonast til að tillaga að stofnefnahagsreikningi verði lögð fram á næstunni. En það átti að vera bara nokkrum dögum eftir síðasta fund menntamálanefndar, ef ég man rétt. Ég er því ekki ánægður með þetta. Ég tel að það sé kominn tími til að ráðherrarnir, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra segi okkur hvernig þetta á að vera og séu ekki með fyrirheit út í bláinn. Þau hafa ekki reynst vel hjá núverandi menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Talandi um fyrirheit þá er alveg ljóst að það verður tryggt að eigið fé Ríkisútvarpsins ohf. verður aldrei minna en 10–12%. Ég held að það sé einfaldlega svarið við spurningunni. Það er líka tryggt í frumvarpinu að Ríkisútvarpið mun aldrei vera verr statt en það er núna. Það er líka ljóst að það eru ákveðnar skuldbindingar sem ríkissjóður mun yfirtaka þannig að Ríkisútvarpinu ohf. verði skilað með 10–12% eiginfjárhlutfalli þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Það eru vissulega vonbrigði að fylgjast með því að af þeim fjölmörgu efnislegu athugasemdum sem voru gerðar við inntak þessa máls í fyrra er lítið komið til móts við þær. Málið kemur núna í þriðja sinn. Í þriðja sinn á að reyna að berja málið í gegnum þingið lítið breytt nema að núna er þriðja útgáfan komin að rekstrarforminu. Það sem ég vildi spyrja hæstv. menntamálaráðherra um á þessari stuttu andsvarsmínútu er: Af hverju er sú leið ekki farin að takmarka hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði? Eins og margoft hefur komið fram er það sanngirnismál gagnvart öðrum fjölmiðlum á okkar litla markaði. Af hverju er sú leið ekki farin að í þrepum eða skrefum sé náð einhverjum áfanga um einhvers konar takmörkun á umfangi Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði um leið og hlutverk þess sem almannamiðils er endurskilgreint upp á nýtt og stofnuninni þannig markaður slíkur bás?

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því strax í upphafi að frumvarpið sé lítið breytt. Það segir manni náttúrlega ýmislegt um að til lítils er að koma til móts við athugasemdir stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór gaumgæfilega yfir það að frumvarpið er breytt í töluverðum atriðum, m.a. í ljósi þeirra athugasemda sem hv. stjórnarandstöðuþingmenn settu fram t.d. í menntamálanefnd. Svo kemur hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og segir: Frumvarpið er lítið breytt. Það er verið að taka inn athugasemdir hv. þingmanna út stjórnarandstöðunni. Varðandi atriði sem snertir auglýsingamarkaðinn er alveg rétt að farið var gaumgæfilega yfir hvaða fyrirkomulag væri hentugast. Menn mátu það svo að ekki væri rétt að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði. Ekki væri rétt að hækka útvarpsgjaldið sem því nemur, heldur var hlustað m.a. á talsmenn neytenda, talsmenn Samtaka verslunar og þjónustu sem ítrekað 

Virðulegi forseti. Enda er ég ekki að mæla fyrir því að útvarpið verði tekið af auglýsingamarkaði. Það er sanngirnismál gagnvart einkareknu fjölmiðlunum að umfang þess á auglýsingamarkaði verði takmarkað. Algjört grundvallaratriði. Það er eitt af því sem rennir stoðum undir þá fullyrðingu mína að málið er í sjálfu sér lítið breytt. Komin er önnur útgáfa af hlutafélagi. Áfram stendur hæstv. menntamálaráðherra hér án þess að geta útskýrt það fyrir þingheimi af hverju það er svona mikilvægt að hlutafélagavæða útvarpið. Af hverju er ekki þrengt að hlutdeild þess á auglýsingamarkaði? Af hverju er versta leiðin til fjármögnunar valin, sem er nefskattur? Af hverju er versta leiðin valin? Það sem skiptir mestu máli er að inntak hins nýja almannaútvarps nýrra tíma er ekki skilgreint þarna með neinum boðlegum hætti þótt stigin séu skref í rétta átt. Þess vegna segi ég: Málið er að þessu leyti jafnhrátt og það var á síðasta þingi og þarsíðasta og veldur því djúpstæðum vonbrigðum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Sem betur fer eru margir ósammála hv. þingmanni, m.a. Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda þar sem þeir hvetja eindregið til þess að frumvarpið verði samþykkt. Menn vilja sjá breytingar á rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins og þeir sjá tækifæri í þeirri breytingu sem felst í þessu varðandi Ríkisútvarpið ohf. Það eru tvímælalaust tækifæri. Tækifæri fyrir innlenda dagskrárgerð. Tækifæri fyrir menninguna okkar. Tækifæri til að miðla ákveðnum þáttum enn betur til samfélagsins. Ríkisútvarpið getur ekki lengur verið í staðnaðri umgjörð og stöðnuðu formi. Það lifir á síbreytilegum markaði og það verður að fá tækifæri til að vinna og sinna þeim kröfum sem við gerum til Ríkisútvarpsins. Einmitt á þessum markaði. Ég hef líka sagt varðandi auglýsingarnar að það er ekki til lengri tíma heilagt í mínum huga að Ríkisútvarpið verði algjörlega óbundið á auglýsingamarkaði. En að þessu sinni tel ég mikilvægt að 

Hæstv. forseti. Við erum að fá smám saman innsýn í framvinduna. Hæstv. ráðherra sagði að ekki stæði til að selja Ríkisútvarpið þrátt fyrir þessa breytingu. Ég vil vekja athygli á að flokksfélagar hæstv. ráðherra, þar á meðal á þingi, hafa sagst styðja frumvarpið vegna þess að það auðveldi sölu þegar fram líða stundir. Ekki svo að skilja að frumvarpið geri ráð fyrir því núna. Í annan stað vil ég vekja athygli á að það er ekki rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að vel sé búið að réttindum starfsfólksins og þau séu í engu skert. Það eru sett sérákvæði um starfsmannamál er varðar takmörkun á rétti til töku lífeyris úr B-deild LSR samhliða starfi. Það eru engin ákvæði sem opna fyrir nýja félagsmenn eða engin fyrirheit um það í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þá kemur fram að biðlaunarétturinn er takmarkaður miðað við hina almennu reglu. Og varðandi pólitíkina, hæstv. forseti, þá er verið að setja Ríkisútvarpið undir hinn pólitíska hæl og fela pólitískt ráðnum 

Ég mótmæli því, virðulegi forseti, að ætlunin sé að selja Ríkisútvarpið og frumvarpið auðveldi það. Þvert á móti. Það er alveg jafnauðvelt að leggja niður Ríkisútvarpið í núverandi mynd og koma fram með tillögu til að selja það. Þetta eru ekkert annað en útúrsnúningar. Þetta eru gamlar þreyttar lummur af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Gamlar þreyttar lummur. Mér telst svo til að hv. þingmaður sé búinn að tala hér í einar tíu klukkustundir um frumvarpið og ekkert nýtt hefur komið fram. Og þetta er mælskumaður mikill. En ekkert nýtt kemur fram annað en að sá fræjum tortryggni í málinu í staðinn fyrir að sjá tækifærin sem felast í frumvarpinu. Tækifæri fyrir íslenska menningu og innlenda dagskrárgerð. Við verðum að fara að horfast í augu við framtíðina, hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Ég var að vísa í umræðu á Alþingi og í staðhæfingar sem komu fram á Alþingi frá samflokksmönnum hæstv. ráðherra. Ég mótmæli því að ég hafi ekki flutt efnislega og málefnalega ræður um þetta mál. Ég hef lagt mig fram um að kynna mér málefnið, ekki bara hér á landi heldur á Norðurlöndum og víðs vegar um heiminn og reynt að færa þær upplýsingar og fróðleik sem ég hef aflað inn í umræðuna á Alþingi. Ég mótmæli því líka að í þessum kerfisbreytingum sem slíkum felist einhver sérstök tækifæri fyrir Ríkisútvarpið. Þvert á móti er verið að takmarka slík tækifæri. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur ráðherrann kynnt sér þær tillögur sem fram hafa komið af hálfu stjórnarandstöðunnar um breytingar á stjórnsýslu Ríkisútvarpsins sem svara þeim kröfum sem hafa komið fram innan stofnunarinnar? Ekki frá einum manni eða þeim sem standa í kringum útvarpsstjórann heldur frá starfsmannafélögum og fólkinu 

Herra forseti. Ég fór með vitlaust mál. Það voru ekki tíu klukkustundir heldur átta klukkustundir sem hv. þingmaður hefur talað um þetta mál. Ég segi það enn og aftur. Það er ekkert nýtt í máli hv. þingmanns í málinu. Hann hefur flutt málefnalegar umræður hér.  Það er nú einu sinni þannig, herra forseti, og verið er að vísa til Norðurlandanna. Í Noregi er hlutafélag, í Svíþjóð er hlutafélag. Hvað hefur verið gert? Hefur ríkið sett það á markað? Að sjálfsögðu ekki.

Hvað með Danmörku?

Menn sjá tækifærin í að breyta Ríkisútvarpinu þar í hlutafélag. Hv. þingmaður talar um Danmörku. Ég vil geta þess að Svíar byrjuðu með sjálfseignarstofnun en voru fljótir að breyta því yfir í hlutafélag af því það er virkara form á markaðnum. Það er virkara form á þeim síbreytilega markaði sem fjölmiðlamarkaðurinn er. Við verðum að veita Ríkisútvarpinu sömu tækifæri til að vinna að á þessum markaði 

Það er allt önnur staða …


            

Herra forseti. Enn á ný ræðum við frumvarp um Ríkisútvarpið. Það veldur okkur áhyggjum að ekki skuli vera vandað til verka. Eins og kom fram í andsvari hjá hv. þm. Merði Árnasyni er enn sama upphæð uppi, um að minnsta kosti 5 millj. kr. hlutafé sem augljóslega mun ekki duga til að tryggja það hlutfall sem hæstv. menntamálaráðherra nefndi. En við vonum auðvitað að þetta verði lagfært í nefnd. Það sem vekur sérstakar áhyggjur okkar er þegar hæstv. ráðherra talar um sjálfstæði og aukið sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Hvernig má það vera að hægt sé að auka sjálfstæði Ríkisútvarpsins þegar fjárhagur þess er í rúst? Hvernig má það vera? Hæstv. ráðherra verður að segja okkur það hvernig Ríkisútvarpið á að geta verið sjálfstætt með fjárhag sinn í rúst. Það liggur ljóst fyrir að rekstrarfé er í raun neikvætt um líklega milljarð kr. nú um stundir. Hvernig á það, þó að félaginu sé breytt í opinbert hlutafélag, hvernig getur það breyst með því? Hæstv. ráðherra verður að gefa 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er hægt að tryggja fjárhaginn með því fyrirkomulagi sem getið er um í frumvarpinu í gegnum útvarpsgjaldið, í gegnum auglýsingatekjur og þær tekjur sem Ríkisútvarpið er að vinna sér, bæði eins og fyrirkomulagið er í dag og eins og það verður síðan í nýju og breyttu fyrirkomulagi. Að sjálfsögðu mun Ríkisútvarpið verða sjálfstætt. Það kveður alveg skýrt á um það að við erum að leggja niður útvarpsráð. Við erum að koma með faglega rekstrarlega stjórn inn í Ríkisútvarpið sem mun hafa eftirlit með rekstri félagsins. Ný framkvæmdastjórn mun ekki skipta sér af dagskránni. Það er verið að skera á þessi pólitísku tengsl.

…maður sem er ráðinn.

Öðruvísi mér áður brá í umræðum í þessum þingsal. Það hefur oft verið tilefni til að ræða málefni Ríkisútvarpsins og hv. þingmaður hefur verið framsögumaður að því, m.a. vegna undirskriftalista og fleira sem 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra er greinilega ekki alveg með það á hreinu hver er í andsvörum við hæstv. ráðherra. Ég var að spyrja um fjárhag stofnunarinnar og hvernig það mætti vera að stofnunin gæti orðið sjálfstæð með þann fjárhag sem hún hefur nú. Það liggur ljóst fyrir að hæstv. ráðherra veit að tekjuþróun stofnunarinnar hefur ekki fylgt þeim breytingum sem orðið hafa í umhverfi hennar og þess vegna hefur hún orðið stöðugt veikari og það er þess vegna sem ýmsir spyrja sig: Hefur það verið meðvituð stefna ríkisstjórnarinnar að veikja stofnunina svo að ýmsir séu farnir að kalla á að eitthvað verði að gera bara til þess að reyna að bjarga því það geti aldrei orðið verra? Hæstv. ráðherra notaði sjálf orðalagið „aldrei verr statt en nú“. En nú er staða Ríkisútvarpsins þannig að hún getur ekkert verri orðið. Ef þetta væri hlutafélag á almennum markaði væri löngu búið að gera apparatið upp. Það að hefja nýtt rekstrarform með slíkri stöðu mun því að sjálfsögðu ekki tryggja neitt sjálfstæði heldur eingöngu tryggja það að stofnunin, því miður, verður enn veikari en hún er nú.

Þvert á móti, ef Ríkisútvarpið hefði verið rekið sem hlutafélag á síðustu missirum væri staða Ríkisútvarpsins núna - það er rekið með töluverðu tapi, með um 400 millj. kr. tekjutapi á ári - þá væri Ríkisútvarpið ekki í þeirri aðstöðu í dag. Það verður að hafa rekstrarlegt svigrúm til þess að svara þeim þörfum sem eru gerðar til fjölmiðlafyrirtækja á markaði. Það er bara þannig. 

Forseti. Þetta er í þriðja sinn, eins og hér var áður sagt, sem þetta frumvarp er flutt eða frumvarp svipað þessu. Þegar taldar eru breytingarnar sem hafa orðið á frumvarpinu, samþykktar eða til lagðar, mun þetta vera fimmta gerð frumvarpsins sem hæstv. menntamálaráðherra hefur komið með inn í þingið. Ég hef haldið nokkrar ræður um þessi frumvörp öllsömul fyrir og eftir ýmsar breytingar og ætla ekki að endurtaka þær hér heldur fjalla um nokkur lykilatriði málsins og þessa nýgamla frumvarps. Rétt er að segja strax að þetta frumvarp er að því leyti eins - þannig að úr þeirri deilu sé skorið sem hér var áðan háð - og í fyrra, eða réttara sagt á síðasta þingi, að teknar hafa verið upp í það þær breytingar sem meiri hluti menntamálanefndar lagði til eftir nefndarstörf á milli 2. og 3. umr. um málið. Eina önnur breyting sem fram í því kemur er sú að nú heitir það ohf. en ekki hf. eins og áður og sem sé ekki sf. eins og það hét fyrst. Þessar breytingar eru mjög mismiklar og af ýmissi rót runnar. Ég skal ekki taka frá meiri hluta menntamálanefndar það afrek hennar frá því í fyrra að taka mark á okkur stjórnarandstæðingum og gagnrýnendum úti í samfélaginu um að setja inn ákvæði um að upplýsingalög gildi um þetta fyrirtæki. Ég fagnaði því þá og ég fagna því enn að það skuli gerast vegna þess að það sýnir að stjórnarliðið er ekki þorrið öllu viti. Það hefur reynt að lappa upp á þetta rekstrarform og þessa stjórnskipun með því þó að taka inn þann gagnrýnispunkt sem var einn af þeim helstu hjá okkur á síðasta þingi og þar áður og það er mikils virði. Það er mikils virði að upplýsingalögin skuli eiga að gilda um þetta fyrirbæri ef það kemst einhvern tíma á fæturna. Aðrar breytingartillögur komu fram hjá meiri hluta menntamálanefndar á milli 2. og 3. umr. Það er reyndar mjög óvenjulegt að nefnd fundi af því harðfylgi sem raunin varð á milli 2. og 3. umr. Það skýrist af því að fram höfðu komið margvíslegir gallar og miklar ábendingar um að breyta þyrfti frumvarpinu. Meðal annars kviknuðu þær spurningar um stjórnarskrá sem enn eru í fullu gildi og hefur í raun ekki verið svarað og við eigum eftir að fara í gegnum það í menntamálanefndinni og kannski annars staðar í þinginu hvernig því beri að svara. Öfugt við það sem Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, hélt fram hér áðan og öfugt við það sem lá í orðum hæstv. menntamálaráðherra hér áðan voru þetta ekki tillögur frá minni hlutanum þótt auðvitað væru þær sprottnar af gagnrýni minni hlutans á málið. Það er rétt að fara yfir þær. Breytingarnar þrjár í viðbót auk upplýsingalaganna koma þegar fram í 1. gr. Þar er tiltekið að Ríkisútvarpinu, sem nú heitir ohf., sé óheimilt að eiga hlut í öðru fyrirtæki sem gefur út dagblað eða rekur útvarpsstöð. Hér var ekki um að ræða neina sérstaka ósk stjórnarandstöðunnar og hér var ekki um að ræða uppfinningu meiri hluta menntamálanefndar heldur er þessi klausa orðrétt úr fjölmiðlafrumvarpinu sem menntamálaráðherra lagði fram á síðustu dögum þingsins og vakti þar með fleiru sem varðaði Ríkisútvarpið í því frumvarpi mikla athygli og meiri hluti menntamálanefndar tók hana hér upp í breytingartillögur sínar. Ég skil það vel og fannst það eðlilegt. En ekki er um það að ræða gefist hafi verið upp fyrir einu eða neinu eða menn hafi eitthvað verið að bakka. Svo er það þriðja breytingin sem á að vera komin frá okkur. Það er rétt að ábending kom frá okkur stjórnarandstæðingum og kannski mér sérstaklega sem varð til þess að meiri hluti menntamálanefndar tók hana upp. Það er í lok 3. gr. frumvarpsins þar sem tiltekið er að menntamálaráðherra og ríkisstjórninni beri að gera sérstakan þjónustusamning. Það er að vísu ekki það orðalag sem við hefðum viljað í þessari grein. En það er rétt að þetta er vegna ábendingar frá okkur vegna þess að um þennan þjónustusamning var ekkert að finna í því frumvarpi sem við ræddum á síðasta þingi, ekki neitt, og það hafðist upp á honum með því að fara í bréfaskipti menntamálaráðuneytisins við Eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. ESA. Þar var á einum stað fjallað um þjónustusamning sem augljóst var sem sé að átti að gera. Það er eðlilegra að hafa þetta ákvæði uppi á borðinu og eitt af því sem við þurfum að ræða hér í salnum og í nefndinni er hvernig hátti til um þennan þjónustusamning, hvaða skilyrðum hann sé háður, hver eigi að samþykkja hann og hvað eigi í honum að standa, því að þau drög sem nú eru komin fram um þjónustusamning eru umræðu virði einmitt að þessu leytinu og ætla ég að geyma mér það þangað til síðar í þessari ræðu. Í fjórða lagi kom svo það ákvæði inn í þessa breytingartillögu meiri hlutans sem nú er síðast í 4. gr. og fjallar um að Ríkisútvarpinu sé þó óheimilt að selja frá sér menningarlegt og sögulegt verðmæti. Það er sprottið af gagnrýni mikilli á síðari stigum umræðu í þinginu um það frumvarp vegna safnefnis, sem við höfðum ekki haft tíma til eða sinnu á að ræða og sýnir auðvitað að frumvarpsflytjandinn, hæstv. menntamálaráðherra, hafði ekki einu sinni hugleitt hvað yrði um þetta safnefni sem er einhver verðmætasta menningareign Ríkisútvarpsins. Það hafði ekki verið hugleitt. Starfsmenn hennar höfðu ekki hið minnsta vit á því hvað við vorum að ræða um þegar það kom fram. Ég man - heiður þeim sem heiður ber - að Atli Gíslason var einna sneggstur í þessari umræðu um safnefnið þó að við vissum nú kannski fleiri af því. Það er til þess að svara þeirri hvössu gagnrýni sem þetta er hér sett inn í 3. gr., til þess að bjarga sér úr sjálfu klúðrinu sem hæstv. menntamálaráðherra og starfsmenn hennar höfðu komið sér í að þessu leytinu. Fleiri eru þessar breytingar ekki þannig að við skulum fagna þeirri einu sem skiptir einhverju máli hér en láta vera að hæla okkur af þeim öðrum sem til eru komnar úr öðrum textum eða vegna klúðurs sem upp komst í umræðu um frumvarpið. Reyndar er ein breyting í viðbót. Hún er þannig að meiri hluti menntamálanefndar var búinn að koma fyrir því atriði sem nú er í 13. lið 3. gr., að Ríkisútvarpinu væri skylt að varðveita til frambúðar frumflutt efni o.s.frv. Það var búið að koma því fyrir af einhverjum ástæðum í 13. lið 3. gr., var búið að koma fyrir í 4. gr., þannig að sú starfsemi öll var flokkuð undir aðra starfsemi, þ.e. undir samkeppnisstarfsemi. Það vakti auðvitað hugleiðingar um hvað menn ætluðust fyrir. En þó er ljóst núna, og ég þakka fyrir það, að sú varðveisla átti ekki að vera á samkeppnissviði. Fyrir utan þetta sem ég taldi núna þá hefur ekkert gerst í sumar. Ekkert hefur gerst frá því í 3. umr. í vor. Ekkert nýtt hefur komið inn í þetta frumvarp frá því þá var nema ohf.-ið. Hæstv. menntamálaráðherra hefur frá því 30. maí og til dagsins í dag, 16. október, hvorki reynt að bjóða til gagnlegrar umræðu um þetta frumvarp né reynt að ná sáttum svo sem hægt væri milli stjórnmálaflokkanna á þinginu um frumvarpið. Það er merkilegt, því að við í stjórnarandstöðunni settum fram í fyrra sérstaka tillögu í bréfi til formanns menntamálanefndar, Sigurðar Kára Kristjánssonar - 24. apríl var það bréf skrifað - tillögu eða boð um að starfa að þessu máli. Við lögðum til verklag sem, með leyfi forseta: „... gæti leitt til samstöðu milli stjórnmálaflokkanna og sátta í samfélaginu um framtíð Ríkisútvarpsins“. Tilboðið var svona, með leyfi forseta: „1. Frumvarpið verði ekki afgreitt á þessu þingi“ - þ.e. síðasta - „en strax að því loknu sett niður nefnd með fulltrúum allra flokka með það að markmiði að ljúka lagasetningu fyrir áramót.“ - Þau sem næst eru. „2. Í störfum sínum kanni nefndin sérstaklega að Ríkisútvarpið verði gert að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri. Í frumvarpinu verði þess gætt að halda sem allra flestum kostum hlutafélagsformsins fyrir Ríkisútvarpið sem almannaútvarp en sniðnir af helstu ókostir þess.“ Þetta boð gekk sem sé út á að menn settust niður í alvöru við þetta tiltekna verkefni og athuguðu heiðarlega og í einlægni hvort hægt væri að ná málamiðlun um sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri miðað við þær forsendur sem stjórnarliðar sjálfir hafa lýst að liggi að baki þessum tillögum þeirra um hlutafélagsform. Við höfum efast um það en við lýstum okkur þarna tilbúin til að ganga á þann lista, til þess að fá þennan lista fyrir framan okkur og ganga á hann og athuga hvað væri merkilegt við hlutafélagsformið, hvað hlutafélagsformið gæti gefið Ríkisútvarpinu, hvað Ríkisútvarpið gæti grætt á hlutafélagsforminu og hvort þar væri eitthvað þar sem í raun þyrfti hlutafélagsformið til og ekki væri hægt annaðhvort að bæta við núverandi lagaramma, sem vissulega þarfnast endurskoðunar og hefur lengi gert, eða hægt að koma fyrir í sjálfseignarstofnun sem - af því að það var nú sagt hér áðan - er sama fyrirkomulag og ríkisútvarpið í Svíþjóð hefur. Hæstv. menntamálaráðherra hélt hér áðan fram að það væri í hlutafélagsformi. Það er ekki rétt. Hæstv. ráðherra og aðrir þeir sem á mig hlýða geta sannfærst um það með því að lesa örlítinn pistil um sænska ríkisútvarpið í greinargerð menntamálaráðherra með frumvarpi sínu. Þar segir að útvarpið sé að vísu rekið í þremur hlutafélögum en yfirstjórn þess og yfirapparatið sé sem sagt sjálfseignarstofnun, sem síðan velur sér eitthvert rekstrarform til þess að reka einstaka hluta í útvarpinu. Það er nú rétt að fara varlega, forseti, sérstaklega ef maður er menntamálaráðherra og er að tala um það sem maður á að hafa vit á. Við sögðum í þeirri tillögu okkar að nefndin ætti að ræða margvíslegar ábendingar um úrbætur á fyrirliggjandi frumvarpi, þar á meðal um 3. gr. frumvarpsins, um hlutverk og skyldur, ræða það hvort þessi skilgreining væri ekki of víð í heildina og hvort hún næði nógu langt sem leiðbeining um dagskrá almannaútvarps, m.a. í ljósi Evrópuréttar og í ljósi tilmæla Evrópuráðsins. Það sem hefur gerst í þessu er, eins og ég sagði áðan, ekki neitt. Í þeim þjónustusamningi sem átti að fylla út í reglur í 2. gr. er ekki skýrt hlutverk Ríkisútvarpsins ohf. sem almannaútvarps umfram þau atriði vissulega sem menntamálaráðherra hæstvirtur og útvarpsstjórinn - ég er ekki lögskyldur til að nota lýsingarorð um útvarpsstjórann í þessum ræðustól - umfram það sem þau hrósuðu sér af um innlenda dagskrá á kjörtíma og aukin kaup efnis af sjálfstæðum framleiðendum. Við töluðum líka um það í þessu bréfi okkar að við ættum að fara í gegnum stjórnarhættina samkvæmt III. kafla. Þar ættum við sérstaklega að ræða fyrirkomulag annars vegar um stjórnina og hins vegar um einhvers konar eftirlitsráð eða akademíu, þannig að ekki myndaðist sjálfkrafa ríkisstjórnarmeirihluti í þeirri stjórn eins og er í frumvarpi menntamálaráðherrans. Sjálfstæði, kallaði menntamálaráðherra hér úr stólnum í andsvörum sínum áðan yfir salinn. Sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það er vegna þess að það er orðið hlutafélag. Þá er það orðið sjálfstætt. Hvert er það sjálfstæði? Í staðinn fyrir útvarpsráð núna, þar sem sitja fjórir þingkjörnir meirihlutamenn og þrír þingkjörnir minnihlutamenn, kemur útvarpsstjórn þar sem sitja þrír þingkjörnir meirihlutamenn og tveir þingkjörnir minnihlutamenn. Það hefur að vísu annað hlutverk. En við vitum hvert er aðalhlutverk þeirrar stjórnar. Það er meira. Það er auknara en útvarpsráðs því það er að ráða útvarpsstjórann sjálfan og reka hann þegar ráðinu hentar. Sjálfstæðið felst í því hjá hæstv. menntamálaráðherra, að búa til apparat sem er að vísu aðeins öðruvísi en útvarpsráð er nú, sem hefur reyndar liðast í sundur, skilst mér, að mestu. Þar á að sitja meiri hluti sem er ekki bara kosinn á fjögurra ára fresti, sem gefur mönnum nú visst sjálfstæði gagnvart þeim sem þá kusu, sem ég held að sé hollt í slíkum störfum almennt, heldur á að kjósa þennan meiri hluta núna á eins árs fresti þannig að það sé nú alveg klárt að menn geri ekkert af sér á meðan í útvarpsstjórninni, í nýja útvarpsráðinu. Við ræddum líka um það í bréfi okkar að við þyrftum að fara betur í gegnum almenna starfsemi, samkvæmt 4. gr. frumvarpsins, þ.e. samkeppnisreksturinn og skilgreina hana betur, átta okkur á til hvers þau ákvæði ná og hvað er líklegt að komi þar inn í. Sérstaklega töluðum við um að menn þyrftu að gera sér grein fyrir því hvort hér væri átt við að Ríkisútvarpið ætlaði sér í beina samkeppni við aðrar útvarpsstöðvar eða sjónvarpsstöðvar með því að reka á sínum vegum samkeppnisstöðvar útvarps eða sjónvarps. Því fulltrúar hæstv. menntamálaráðherra í nefndinni í fyrra voru ekki á einu máli um þetta, frá einum manni til annars. Ég skil það enn þá svo að í 4. gr. sé m.a. átt við að Ríkisútvarpið geti stofnað einhvers konar Sirkus-stöðvar eða einhverjar undirstöðvar sem séu reknar á samkeppnisgrunni og séu í beinni samkeppni við svipaðar stöðvar einkarekinna fyrirtækja um áhorf, auglýsingar og kostun. Það má auðvitað ræða. Það eru sjálfsagt ekki allir sammála um hvort svo eigi að vera eða ekki. En hins vegar er eðlilegt að um það séu gefin mjög skýr svör. Við sögðum líka að við þyrftum að fara í gegnum réttindi starfsmanna, bæði þau sem að lögum færu og þau sem um skyldi semja. Það er jafnmikil þörf á því núna og var þá því sá kafli hefur ekkert breyst og sú gagnrýni stendur óhögguð sem borin var fram á þann kafla á síðasta þingi. Í e-lið var síðan fjallað um stöðu safnefnisins. Það er vissulega ástæða til að fara enn yfir þá stöðu þótt hið nýja ákvæði kunni að vernda það dýrmætasta sem nú býr í söfnum Ríkisútvarpsins. Meðal annars þarf að fara yfir þessa stöðu vegna þess að það er alls ekki sjálfsagt að það sem nú er í hirslum og vörslu Ríkisútvarpsins flytjist yfir í einhvers konar safnadeild hins nýja hlutafélags. Það er ekki sjálfsagt vegna þess að hlutafélagið hefur alls ekki aflað sér slíkrar safneignar og hún er í raun ekki í eigu Ríkisútvarpsins sem stofnunar nú, heldur er hún í eigu margra, eins og menn kannast við í kringum höfundarrétt á slíku efni. Þar að auki má deila um - ég geri ráð fyrir að þær athugasemdir komi fram núna í haust sem ekki gerðu síðast því þá voru menn ekki vakandi gagnvart þessu safnefni, - hvort safnefni Ríkisútvarpsins sem ríkisstofnunar eigi að ganga allt yfir í nýtt hlutafélag, hreinlega vegna þess að aðrar útvarpsstöðvar sem nú eru til og þær sem í framtíðinni kynnu að verða til, gætu álitið að þær hefðu jafnmikinn rétt til að sækja í þann sjóð og Ríkisútvarpið. Ég skal ekki segja um það en þetta hefur í rauninni aldrei verið rætt nema rétt tæpt á því í umræðum á miklum hraða í menntamálanefnd í vor. Í f-lið bréfsins töluðum við um fjármögnunarleiðir, að við þyrftum að fara yfir það, forseti, hvaða fjármögnunarleiðir kæmu til greina aðrar en sú sem nú er uppi í þeirri stofnun sem enn er til og í hinu nýja hlutafélagi samkvæmt frumvarpinu, nefnilega nefskatturinn. Við höfum rakið í þingsályktunartillögu sem við fluttum á næstsíðasta þingi, við samfylkingarmenn, hvaða leiðir koma til greina. Það er alls ekki, svo ég segi það vægilega, augljóst að nefskatturinn eigi að taka við af afnotagjaldinu, að það sé heppilegasti kosturinn. Ég hef litið svo á að við ættum að íhuga blandaða leið í þessu efni. En fyrst og fremst leið sem tryggði Ríkisútvarpinu öruggar tekjur sem ekki sveifluðust mjög og tekjur sem hefðu sem minnst áhrif á valkosti í dagskrá. Ég get farið yfir þetta betur en ég held að aðrir verði til þess á eftir í þessari umræðu og ég geymi mér það þess vegna. Þá ræddum við um að tala þyrfti um eiginfjárstöðu hins nýja fyrirtækis og æskilega upphæð stofnfjár. Þetta vandamál var til umræðu í andsvörum áðan. Það er því miður skemmst frá því að segja að hæstv. menntamálaráðherra æstist upp við spurningar um þetta. Við spurningar um einhvers konar fyrirheit sem gefin voru síðast í menntamálanefnd um að fjármálaráðherra ætlaði að koma inn með nýtt hlutafé til að hreinsa með einhverjum hætti skuldir Ríkisútvarpsins við ríkið. Það kemur hins vegar ekki fram í frumvarpinu og við höfum ekkert fyrir okkur í því nema fullyrðingu menntamálaráðherrans hæstv. sem ekki er studd neins konar yfirlýsingu frá fjármálaráðherra, að minnsta kosti ekki enn þá, og ekki á sér neina stoð í frumvarpinu. Þó hefur liðið heilt sumar frá 30. maí til 16. október til að gera grein fyrir því. Það er auðvitað skrýtið eftir þetta allt saman, sérstaklega fyrir þá sem sátu í menntamálanefnd og tóku á móti þeim gestum sem þangað komu, að sjá að þegar greinargerðin er skrifuð þá er vonast til, með leyfi forseta, „að tillaga að stofnefnahagsreikningi verði lögð fram á næstunni.“ Hvaða næstu? Hvaða næsta er það sem þarna liggur undir? Það er undarlegt að geta ekki verið búinn að því, því þetta starf átti að vera komið af stað í vor og voru nefndir til þess sérstakir heiðursmenn, valinkunnir heiðursmenn, sem áttu að klára þetta innan skamms. Þá var það líka á næstunni. Þessi næsta framlengist í frumvarpinu. Það er beinlínis sagt, forseti, að Ríkisútvarpið eigi að endurgreiða ríkissjóði þessar 900 millj. kr. sem það skuldaði í árslok 2005. Starfsmenn fjármálaráðherra á fjárlagaskrifstofu segja, hvað sem líður yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra, með leyfi forseta: „Gera verður ráð fyrir að hlutafélagið verði krafið um vexti af skuldinni og ef miðað yrði við 9% vexti mundi það greiða ríkissjóði um 80 millj. kr. í tekjur á ári næstu árin.“ Þeir gera því ekki aðeins ráð fyrir að skuldin sé greidd til baka heldur á að vaxtareikna hana eins og auðvitað er eðlilegt að gera í sjálfu sér. En hér hefur þeim sem sé ekki verið sagt frá því, sem menntamálaráðherra upplýsti okkur um áðan og við vissum frá því í vor, að menn töluðu um 10–12% eigið fé í stofnunina, töldu það vera nóg sem aðrir töldu nú ekki. Það hefur því einhvern veginn gleymst að setja þetta inn í frumvarpið. Að lokum töluðum við um að við þyrftum að ræða, í þeirri nefnd sem við vorum reiðubúin að setjast í til þess að starfa í sumar, um heimild til að selja eignir úr fyrirtækinu vegna þess að það var ekki fullljóst við lok 2. umr. með hvaða hætti Ríkisútvarpið sem hlutafélag hefði rétt til að selja eignir sínar og hvaða eignir væru þá undanteknar í því dæmi. Auðvitað hafa menn verið að spjalla um það sín á milli hvort eigi að leysa þessa bágu fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins í hinu nýja fyrirtæki til að koma í veg fyrir að það verði gjaldþrota á fyrsta degi, með því að selja allt húsið eða hluta af húsinu. Fyrir það fengjust nokkrar milljónir sem síðan mætti nota til að borga t.d. ríkinu aftur þessa miklu skuld vegna Sinfóníunnar. Þetta er í rauninni allt í gildi, öll þau atriði frá a til h sem við lögðum til að rædd yrðu í sumar í þessari sérstöku nefnd. Formaður menntamálanefndar og stjórnarmeirihlutinn allur höfnuðu hins vegar þessu tilboði í fyrravor og menntamálaráðherra hefur ekki notað tímann síðan 30. maí til að íhuga þetta mál með því að hafa samband við stjórnarandstöðuna og ræða við stjórnarandstæðinga og auðvitað alla þá fjölmörgu áhugamenn og hagsmunaaðila sem er að finna utan þessa salar, um raunverulegar sættir og um raunverulega rannsókn á þeim atriðum sem við töldum upp í vor. Þessi metnaður menntamálaráðherra, svo við notum jákvæð orð um skringilega hluti, þessi einbeitti vilji ráðherrans og Sjálfstæðisflokksins skilar okkur að lokum í sömu stöðu 16. október og við stóðum í hinn 30. maí, sama frumvarpi og í vor með örlitlum leiðréttingum og það er sama málefnalega staðan. Þetta frumvarpsmál er sem sé á þriðja ári núna og það er komin óþreyja í samfélagið og óþreyja er í Ríkisútvarpinu og í kringum það út af þessu máli. Fólk skilur ekki þetta rugl. Af hverju má ekki bara breyta því sem þarf að breyta og tiltaka þá hvað það er sem þarf að breyta? Af hverju þurfa stjórnmálaflokkarnir á Íslandi alltaf að vera að rífast um Ríkisútvarpið á sama tíma og almannaútvarp í öllum nágrannalöndum okkar styðst við samkomulag allra helstu stjórnmálaflokka, það er ekki algjört, allir helstu stjórnmálaflokkar hafa náð samkomulagi í þeim löndum um hvernig á að hafa ríkisútvarp? Það er í krafti þessa samkomulags sem speglar líka vilja þjóðanna til að hafa gott almannaútvarp sem ríkið á með einhverjum hætti eða styður við. Það er það sem samkomulag þessara flokka endurspeglar. Það tryggir auðvitað að ekki er um að ræða það vantraust sem hér ríkir gagnvart áformum t.d. um hlutafélag. Það er rétt að sum af almannaútvörpum í öðrum löndum, þótt þau séu miklu færri en hæstv. menntamálaráðherra telur upp, eru í einhvers konar hlutafélagsformi. Það er t.d. í Noregi. En þar er sagan allt önnur. Þar eru í fyrsta lagi engar auglýsingar og hafa aldrei verið í NRK. Það er ekki að keppa með sama hætti og er hér á þessum markaði okkar. Það dettur engum í hug að nokkur ríkisstjórn, hversu slæm sem hún er, mundi misnota sér ríkisútvarpið NRK, eina af hjartfólgnustu eignum norsku þjóðarinnar, að þar sé um að ræða pólitískan undirróður, að þar séu menn með einhverjar hugmyndir um að leggja það niður eða minnka hlut þess. Þar eru allir sáttir við það, líka hægri menn - líka held ég Arbeidernes kommunistiske parti, Marxist-leninisterne, ef ég man það nafn rétt á svolitlum vinstri flokki, mjög vinstri sinnuðum, sem þar komst held ég einu sinni eða tvisvar á þing - að Noregur eigi að hafa almannaútvarp fyrir Norðmenn og það eigi að starfa samkvæmt tilteknum reglum sem flokkarnir koma sér saman um. Nú eru menn farnir að segja að ástandið á útvarpinu sé orðið þannig að það megi ekkert gera, það megi ekkert hreyfa sig. Og þegar beðið er um skýringar inn á við, af hverju gerist ekkert, af hverju eru engar breytingar, af hverju er ekki reynt að skipuleggja hlutina eins og tíminn gerir ráð fyrir, og út á við, af hverju má ekki gera viðskiptasamninga um kaup á myndum eða útvarpsefni eða öðru því um líku? þá er alltaf svarað: Frumvarpið er ekki komið, við vitum ekki hvað verður. Auðvitað eru menn orðnir þreyttir á þessu þar, bæði innan útvarpsins og utan þess. Menn eru orðnir svo þreyttir á því að þessi mikli vilji SÍK sem hæstv. menntamálaráðherra nefnir komi ekki fram eins og maður skyldi ætla í ítarlegri áætlun byggðri á stórri og langri greinargerð um það hvers vegna Ríkisútvarpið eigi að vera í hlutafélagsformi, heldur í lok mikillar spurningahríðar sem stjórnin samþykkti vegna þjónustusamningsins sem hæstv. menntamálaráðherra gerði og þegar þær spurningar eru allar búnar kemur þessi setning, eftir minni: „Þá hvetur stjórn SÍK, Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda, til þess að lög um breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins séu afgreidd hið allra fyrsta.“ Hæstv. menntamálaráðherra hefur tekist sitt pólitíska spil að því leytinu að víða eru menn orðnir svo þreyttir að þeir vilja bara einhverja breytingu, bara eitthvað, bara að eitthvað gerist, og er í raun og veru orðið sama hvað það er, bara að losna úr þessari pattstöðu, úr því hreyfingarleysi sem menntamálaráðherra og hinn nýi útvarpsstjóri hafa gert að gunnfána sínum, bara að eitthvað gerist, alveg sama hvað. Þetta er því miður ekki viðunandi og það sjá menn auðvitað ef þeir hugsa út fyrir þetta eðlilega andvarp. Við getum ekki sætt okkur við að það gerist bara eitthvað þegar um er að ræða Ríkisútvarpið sjálft. En ábyrgðin á þessari stöðu er ljós. Hæstv. menntamálaráðherra og félagar hennar halda ræður um málþóf á þinginu og skamma einstaka hv. þingmenn fyrir að vera lengi í ræðustól en ábyrgðin á þessu öllu er á einum stað. Hún er á herðum forustumannsins, hæstv. menntamálaráðherra, sem valdist til þess að hafa forustu í menningarmálum og þar með forustu í málefnum Ríkisútvarpsins. Menntamálaráðherra hefur ekki haft auðnu til að ná samstöðu vítt um stjórnmálasviðið um þetta mál sem snertir alla Íslendinga og snertir sjálfan kjarnann í því samfélagi sem við búum í á Íslandi og höfum gert í nærfellt átta áratugi. Hæstv. menntamálaráðherra skellti frumvarpi inn í þingið án þess að íhuga hvernig við því yrði tekið og er síðan föst með þetta frumvarp með miklum og skaðlegum afleiðingum fyrir Ríkisútvarpið og miklum og skaðlegum afleiðingum fyrir íslenska menningu líka, vegna þess að Ríkisútvarpið er eitt kjarnaatriðið í íslenskri menningu. Út á það, forseti, ganga þessi orð í ályktun SÍK. Í raun og veru ætti hæstv. menntamálaráðherra að útskýra fyrir okkur af hverju menn andvarpa þessu út úr sér á þennan hátt frekar en að hrósa sér af því að hún sé að afla stuðnings við málið. Það hefur tvennt staðið í veginum frá upphafi í þessu máli milli menntamálaráðherra og stjórnarandstæðinga. Það er margt sem við út af fyrir sig gætum komist að samkomulagi um, gætum teygt okkur, ef menn vildu, í áttina og náð einhvers konar samstöðu um. En tvennt hefur auðvitað staðið í veginum og það er það sem kemur í veg fyrir að sáttir náist á þinginu um málið. Annars vegar er það rekstrarformsbreytingin og stjórnskipanin sem við það er miðuð, hlutafélagsvitleysan, og hins vegar er það spurningin um sjálfstæði Ríkisútvarpsins og hlutverk þess sem almannaútvarps í þágu þjóðarinnar. Rekstrarformsbreytingarnar og stjórnskipanin sem af þeim leiðir. Við spurðum í hittiðfyrra, spurðum á síðasta þingi, spyrjum enn í andsvörum í dag og eigum eftir að spyrja í þessari umræðu og í umræðunum sem eftir koma: Af hverju hlutafélag? Af hverju þessar breytingar á rekstrarformi? Hvar eru rökin fyrir hlutafélagsforminu? Svarið er aldrei neitt. Það koma óljós svör um að hlutafélagslögin séu svo ágæt og síðan þekki menn þetta form svo vel. Já, en hvað græðir RÚV á hlutafélaginu? Það er hagræði og skilvirkni og það er svigrúm, eins og hæstv. menntamálaráðherra sagði áðan. Það er svo mikið svigrúm sem fylgir þessu, en hvar eru þau ákvæði um hlutafélög sem vísa okkur á þetta hagræði, þessa skilvirkni og þetta svigrúm? Hvað er það í núverandi lögum um Ríkisútvarpið, fyrir utan það að menntamálaráðherra eigi að ráða þrjá framkvæmdastjóra, sem ég get alveg skilið að menn vilji koma í burtu og kannski eitthvert smáræði annað, en hvað kemur í veg fyrir að þessi hagræðing og skilvirkni og svigrúm fáist núna vegna þess að hin almennu rök um hlutafélög eiga ekki við? Það hefur jafnvel hæstv. menntamálaráðherra skilið með þeim breytingum sem gerst hafa á frumvarpinu frá því það fyrst kom fram og auðvitað með þeim takmörkunum sem voru á hlutafélaginu eða sameignarfélaginu eins og það hét nú fyrst þvert á alla skynsemi. Því hefur aldrei verið svarað og hefur aldrei verið skýrt. Hlutafélag getur auðvitað verið hið besta mál eins og allir vita. Það er gott fyrir fyrirtæki sem starfar á samkeppnismarkaði. Það gerir ráð fyrir tiltekinni stjórnskipan og það gerir ráð fyrir að menn hafi ákveðnar leiðir út úr vanda sem skapast eða til að nýta tækifæri sem upp koma. En hvernig er þetta hlutafélag, forseti? Hvernig er það í laginu? Jú, það er þannig: Hlutafélagið Ríkisútvarpið ohf. hefur einn hluthafa. Það er einn maður, menntamálaráðherra, sem hefur allt hlutaféð, fer með það allt. Það er ekkert hluthafalýðræði, það er ekkert aðhald, sem menn tala um í viðskiptalífinu, frá almennu hluthöfunum, litlu hluthöfunum eða frá minni hluta hluthafa sem er þá í hálfgerðri stjórnarandstöðu við meiri hlutann. Það er ekkert slíkt, það er einn hluthafi. Þetta hlutafélag nýtur væntanlega ekki þess hagræðis sem venjuleg hlutafélög á markaði njóta, því að það getur ekki aukið hlutafé sitt sjálft með hlutafjárútboði, það getur ekki sameinast öðru hlutafélagi, og þó það nú væri með Ríkisútvarpið. Það getur ekki stofnað hlutafélag með öðrum um rekstur á sínu sviði, það er nýjasta breytingin. Ég fagna henni út af fyrir sig vegna þess að ég sé enga ástæðu til þess að ríkið sé í einhverju slagtogi við einkaaðila um rekstur útvarps og sjónvarps. En það skerðir auðvitað möguleika þess sem hlutafélags. Rökin fyrir því að það eigi að vera hlutafélag rýrna alltaf. Væntanlegt hlutafélag býr líka við upplýsingaskyldu sem við fögnum vissulega en það er óþægilegt fyrir venjulegt hlutafélag að búa við upplýsingaskyldur. Það er því ekkert orðið eftir af hinum almennu hlutafélagsrökum og önnur koma ekki fram. Niðurstaða mín er sú að það sem RÚV á að græða á hlutafélagsforminu sé tvennt. Það sé annars vegar, og ég bið um að það sé leiðrétt ef ég fer ekki með rétt mál, það hagræði og sú skilvirkni sem menn ímynda sér að hlutafélagið hafi af því að eiga við starfsfólk sitt umfram það sem nú er, að menn álíti að núverandi starfsfólk Ríkisútvarpsins njóti of mikillar verndar í starfi, að það sé erfitt að reka menn á Ríkisútvarpinu. Ef það er málið finnst mér að hæstv. menntamálaráðherra og útvarpsstjóri eigi að segja það, eigi að ræða það hreinskilnislega. Það getur nefnilega vel verið að eitthvað í fyrirkomulagi og starfskjörum sé þannig að það hefti Ríkisútvarpið í núverandi stöðu. Þá skulum við bara ræða það og athuga hvernig hægt er að koma þeim breytingum á sem hjálpa ríkisstjórninni til að losna við slíkt með fullri virðingu þó fyrir starfsmönnum og þeim kjörum sem þeir njóta. Ég held að hin ástæðan sé sú að með því að vitna sífellt í hlutafélagalög og skipulag hlutafélags þá er hægt að koma fyrir þessari vitleysislegu stjórnskipan sem ætlað er að framlengja ósjálfstæði Ríkisútvarpsins, sem er ætlað er að koma í veg fyrir að Ríkisútvarpið verði það sjálfstæða og öfluga almannaútvarp sem við samfylkingarmenn höfum talað um að slík stofnun ætti að vera. Að það fyrirkomulag sem varið er með hlutafélagaskipaninni, að það sé ríkisstjórnarmeirihluti á þinginu sem ræður og rekur útvarpsstjóra sem síðan gerir einn samkomulag við menntamálaráðherra um kjarnann í starfsemi Ríkisútvarpsins og menntamálaráðherra getur síðan tekið upp í því af hverju hann framkvæmi ekki þetta og framkvæmi ekki hitt, sé hin ástæðan fyrir því að menn vilji hafa þetta sem hlutafélag. Forseti. Ég hef talað hér í 39 mínútur og nokkrar sekúndur að auki og ég harma það að margt er órætt enn, ég á að vísu aðra ræðu síðar eftir þingsköpum. Ég hef ekkert minnst á eitt mikilvægt atriði í þessu máli og það er Framsóknarflokkurinn. Ég biðst afsökunar á því, forseti, að hafa ekkert minnst á hann, af því að hans hlutur er ekki síðri en hins flokksins sem ég hef einkum beint orðum mínum að. Framsóknarflokkurinn, hinn gamli félagshyggjuflokkur, varðstöðuflokkurinn um þjóðleg gildi með hinn nýja þjóðhyggjumann af einhverju tagi sem formann, hann stendur hér og er attaníoss Sjálfstæðisflokksins og hæstv. menntamálaráðherra í því að koma Ríkisútvarpinu, einhverri dýrmætustu sameign okkar, í þann öldusjó sem bíður ef þetta frumvarp verður samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Reyndar er það svo, eins og kom fram hjá hv. þingmanni Merði Árnasyni, að við erum við að ræða þetta frumvarp í þriðja skipti og því fátt nýtt sem kom fram hjá hv. þingmanni, allt atriði sem við höfum farið yfir áður. Tekið hefur verið tillit til flestra þeirra atriða sem hann tíundaði og eru þau nú í frumvarpinu og fagna ég því sérstaklega að í frumvarpinu er tekið tillit til breytinga sem meiri hluti menntamálanefndar lagði til í vor. Vegna þess að hv. þingmaður kom inn á þátt Framsóknarflokksins í lok ræðu sinnar, rétt skaut honum að, þá er það nú þannig - og ég tók það líka fram í ræðu minni í vor og mér finnst kannski ekki mikil ástæða til að endurtaka mig, ólíkt öðrum hv. þingmönnum - að við stöndum fyllilega við stefnu Framsóknarflokksins. Á þeim tíma þegar síðasta flokksþing var haldið og við ályktuðum 

Forseti. Það eru deilur um það innan þingflokks Framsóknarflokksins hvaða stefnu Framsóknarflokkurinn hafi í málinu því að túlkun ályktunar sem samþykkt var á næstsíðasta flokksþingi Framsóknarflokksins er ekki einhlít. Framsóknarmenn sögðu sl. vor það sama og hv. þm. Dagný Jónsdóttir segir hér, að það sé einhvers konar pólitísk sátt um að selja ekki Ríkisútvarpið. Ég kannast ekki við hana nema úr yfirlýsingum stjórnarliða. En það er auðvitað alveg klárt að þrír hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa borið fram um það frumvarp hér að leggja Ríkisútvarpið niður og koma starfsemi þess fyrir kattarnef eða a.m.k. eitthvert annað þar sem hún kæmist fyrir í einkarekstri. Það eru engir smá þingmenn, það eru þeir Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, sem nú stefnir á 4. sætið á lista Sjálfstæðisflokksins eða réttara sagt á 2. sætið á öðrum hvorum lista Sjálfstæðisflokksins hér í borginni, það er Birgir Ármannsson, sem mun hafa mjög svipaða drauma um sæti í prófkjörinu sem nú er fram undan, og það er Pétur H. Blöndal, sem stefnir á ráðherrasæti á þessum sama lista, þannig að þetta eru nokkuð voldugir menn. Ég hef aldrei haldið því fram að það standi til á næstu árum að einkavæða Ríkisútvarpið. Ég tel hins vegar að þetta sé skref í áttina og ég bendi ósköp einfaldlega á rökstuðning Péturs Blöndals sjálfs um það mál á sínum tíma, þegar hann var að því spurður þá sagðist hann styðja þetta frumvarp vegna þess að hann taldi að það væri þó skref í áttina. En að lokum væri fróðlegt að vita hvað hv. þm. Dagný Jónsdóttir segir um það sem ég ræddi um sjálfstæði Ríkisútvarpsins, um ríkisstjórnarmeirihlutann í útvarpsráði og um það að hann reki og ráði útvarpsstjóra eftir hentugleikum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Mörður Árnason kom hér inn á að túlkun væri misjöfn á stefnu Framsóknarflokksins varðandi Ríkisútvarpið. Ég tel að túlkunin sé mjög skýr. Það segir orðrétt í stefnu Framsóknarflokksins, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareigu og sjálfstæði þess eflt. Hraða ber endurskoðun laga um Ríkisútvarpið þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verður endurskilgreint og mið tekið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði.“ Það er náttúrlega meginatriði í þessu og í frumvarpinu að fyrirvari varðandi söluna er numinn á brott til að leggja áherslu á að ekki eigi að selja Ríkisútvarpið og jafnframt að tryggja að nýja lagasetningu þurfi frá Alþingi til að svo geti orðið. Þess vegna tekur 1. gr. af öll tvímæli um sölu Ríkisútvarpsins og mér finnst það vera í raun og veru stærstu tíðindin í því máli sem hér er fjallað um. Það hefur ekki verið þannig í umræðunni undanfarin ár að sátt hafi verið um Ríkisútvarpið og eins og hv. þm. Mörður Árnason kom inn á hér áðan að þetta væru þrír hv. þingmenn sem gætu hugsað sér að selja Ríkisútvarpið. Ég man ekki betur en hér í umfjöllun á hinu háa Alþingi síðustu tvö ár hafi formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sagt að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið og ég ætla ekki að fara að túlka orð hans mikið meira en hins vegar trúi ég og treysti þeim orðum. Það er því alveg ljós vilji beggja stjórnarflokka í þessu máli, það stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið og ég er þess reyndar fullviss að það mun lifa lengi í eigu okkar allra, og ég veit að það er heldur ekki vilji hv. þm. Marðar Árnasonar.

Forseti. Mér er kunnugt um að hv. þm. Dagný Jónsdóttir heldur sér dauðahaldi í ákvæði - í orð sem ekki eru í 1. gr. þessa frumvarps eins og það er nú, þ.e. „nema samþykki Alþingis komi til“. Það má vissulega segja að þegar þessir textar eru bornir saman svona tiltölulega bláeygt, þeir textar sem venjulega eru með þessari aukasetningu og sá texti sem ekki er það, þá skipti það einhverju máli. Í raun er þetta nú þannig að það þarf jafneinföld lög til þess að einkavæða Ríkisútvarpið með þessu ákvæði og án þess, það er ósköp einfaldlega hægt að gera það með atkvæðagreiðslu hér á þinginu hvort sem þetta er inni eða ekki. Það skiptir hins vegar verulegu máli að pólitísk sátt sé um Ríkisútvarpið og ég efast ekkert um að a.m.k. hv. þm. Dagný Jónsdóttir er þeirrar skoðunar að ekki eigi að selja RÚV. Mér er hins vegar ekki ljóst hvernig þingmaðurinn getur stutt þetta frumvarp af svo miklum kjarki sem hún gerir vegna þess að jafnvel þótt við gerum ráð fyrir að hið opinbera hlutafélag Ríkisútvarpið yrði ekki selt á allra næstu árum, jafnvel með áframhaldandi stjórnarsamstarfi, þá er með ýmsum hætti verið að setja Ríkisútvarpið í krappan dans og meðal þeirra galla sem helstir eru á þessu frumvarpi er að það er ekki gert sjálfstæðara. Með nýjum hætti er Ríkisútvarpið látið vera háð stjórnmálamönnum í landinu, einkum ríkisstjórninni, og síðan er líka viðhaldið því ósjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart viðskiptahagsmunum ýmiss konar sem núna er einn af helstu göllum þess. Þetta finnst mér skrýtið hjá hv. þm. Dagnýju Jónsdóttir

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hér við umræðuna er þetta ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þetta málefni, þetta er þriðja frumvarpið sem fram kemur á tiltölulega skömmum tíma um Ríkisútvarpið og hlutafélagavæðingu þess. Það var talað um það fyrr í dag að hverjum steini hefði verið velt við, eins og það var orðað, en svo vill til að þegar steinum var velt við sáu menn ástæðu til að gera breytingar á frumvarpinu og viðurkenndu þar með hve gallað það hefði verið. Þegar frá var horfið sl. vor í miklu ósætti um þetta frumvarp bregður svo við að í Morgunblaðinu birtist opið bréf til alþingismanna frá þremur fyrrverandi menntamálaráðherrum sem vöruðu allir við því í þessari sameiginlegu grein sinni, sameiginlega bréfi til alþingismanna, að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Þetta opna bréf er ekki langt, það eru rúmlega 20 línur á blaði sem ég hef fyrir framan mig og ætla ég að lesa það hér upp, með leyfi forseta: „Íslendingar teljast með helstu velmegunarþjóðum heimsins og halda því til jafns við stórþjóðir um efnisleg gæði. En auður þjóðar felst ekki einungis í mælanlegum markaðsverðmætum. Varla greinir menn á um að ríkidæmi þjóðar er ekki síður metið á mælikvarða andlegra verðmæta, skapandi listmenningar og auðugs þjóðlífs, þar á meðal þroskaðrar þjóðtungu og bókmennta. Íslensk þjóð er fámenn, búsett á eylandi á ystu nöfum Norður-Atlantshafsins, fjarri meginlandi Evrópu. Á Íslandi hefur samt þróast þjóðmenning, sem vissulega er mótuð af samevrópskum menningaráhrifum og lífsviðhorfum, en er eigi að síður sér á parti, mörkuð sérkennum, sem ráðast af legu landsins, náttúrufari þess og búsetuskilyrðum í harðbýlu landi. Öll viljum við að Íslendingar haldi sínu í samskiptum við aðrar þjóðir. Það gerum við best með ræktarsemi við þjóðlega menningu okkar, enda er menningarrækt smáþjóðum höfuðnauðsyn. Þann vilja geta Íslendingar ekki síst sýnt í verki með því að styrkja menningarstofnanir þjóðarinnar, mennta- og menningarsetrin, skólana og söfnin, sem löngum hefur verið litið á sem samfélagseign, m.a. Þjóðminjasafn Íslands, Þjóðleikhúsið og Ríkisútvarpið. Við, sem stöndum að þessu bréfi, teljum að samfélagseignir á menningarsviði séu ekki söluvara. Á Alþingi er nú til umræðu stjórnarfrumvarp til breytinga á gildandi útvarpslögum. Þar er m.a. lagt til að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Nái sú tillaga fram að ganga væri stigið varhugavert spor, enda ljóst að hlutafélagsformið er sniðið að fésýsluþörfum og hentar ekki menningarstofnun í almannaeigu. Þótt til kæmi sú varúðarregla að banna sölu slíks hlutafélags með lögum, er hægurinn hjá, þótt síðar yrði, að nema sölubannsákvæðið úr gildi. Þá opnast leið til þess að bjóða hlutabréf stofnunarinnar til sölu. Fésýslumenn, þar á meðal alþjóðleg fégróðafyrirtæki, færu þá að kaupslaga með eina mikilvægustu menningarstofnun þjóðarinnar, en í raun er engin leið að meta verðgildi hennar í peningum, því að menningarverðmæti eru í eðli sínu ómetanleg. Það á ekki síst við um eignasamsetningu Ríkisútvarpsins. Við undirritaðir ítrekum það, sem fyrr hefur komið fram, að við teljum að best fari á því að Ríkisútvarpið haldi stöðu sinni sem sjálfstæð þjóðareign og mælum gegn því að breyta rekstrarformi þess í hlutafélag. Sérstaklega leyfum við okkur að beina því til alþingismanna að þeir greini muninn sem er á þjóðmenningarstofnun og viðskiptafyrirtæki.“ Undir þetta opna bréf til Alþingis sem birtist í Morgunblaðinu hinn 1. júní sl. rita nöfn sín þrír fyrrverandi menntamálaráðherrar, þ.e. Ingvar Gíslason, Ragnar Arnalds og Sverrir Hermannsson. Þeir eru komnir úr þremur stjórnmálaflokkum, Ingvar Gíslason var menntamálaráðherra úr Framsóknarflokki, Ragnar Arnalds fyrir Alþýðubandalagið og Sverrir Hermannsson fyrir Sjálfstæðisflokkinn en sem kunnugt er er hann einn helsti frumkvöðull þess að Frjálslyndi flokkurinn varð til. Það má nefna fleiri menn úr menningarlífinu sem hafa varað við þessum breytingum, nú síðast má vísa til ummæla Hrafns Gunnlaugssonar sem lengi gegndi mikilvægri stöðu innan Ríkisútvarpsins og hefur látið til sín taka í kvikmyndaiðnaðinum eins og allir þekkja. Hann hafði stór orð uppi um þetta frumvarp í fréttaumfjöllun í Ríkisútvarpinu ekki alls fyrir löngu. Fleiri mætti að sjálfsögðu nefna til sögunnar, ekki aðeins varðandi Ríkisútvarpið heldur Sinfóníuna, ég nefni þar Jón Þórarinsson, sem eftir því sem ég veit best hefur gegnt trúnaðarstöðum á vegum Sjálfstæðisflokksins. Það er því víða sem fram hefur komið gagnrýni á þetta frumvarp og þær breytingar sem hér er verið að leggja til. Þá hafa samtök launafólks varað við frumvarpinu og bent á að verið sé að skerða réttindi starfsfólksins. Það er nefnilega ekki rétt sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að svo sé ekki gert með þessu frumvarpi. Hér er að finna sérákvæði sem takmarka rétt til töku lífeyris úr B-deild LSR, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, samhliða starfi. Það er ekki einhlítt. Það á t.d. við hjá starfsmönnum í hinum einkavædda síma, Landssímanum, að þar átti þetta ákvæði ekki við þannig að þarna er verið að setja takmarkandi ákvæði. Varðandi biðlaunaréttinn er hann einnig takmarkaður en í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Meginreglan er sú að réttur til biðlauna flyst ekki til hlutafélagsins.“ Síðan er gerð undanþága frá þessari meginreglu og sett inn tímamörk á hana. Þá hef ég nefnt að engin trygging er fyrir því að nýráðnir starfsmenn Ríkisútvarpsins fái aðild að sambærilegum lífeyriskjörum og þeir starfsmenn sem nú eru í starfi hjá stofnuninni. Maður spyr sjálfan sig hvort stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi leggist svo lágt að setja fram lagafrumvarp sem er beinlínis sniðið að því að skerða og rýra kjör starfsfólksins, sem óumdeilanlega er gert með þessu frumvarpi. Annað er að við höfum verið að þróa löggjöf í tengslum við opinberan rekstur á undanförnum áratugum og það hafa verið sniðin lög til þess að þjóna þeim tilgangi, upplýsingalög, stjórnsýslulög og síðan að sjálfsögðu ýmis réttindi sem snúa að starfsfólkinu, þar á meðal sitthvað sem snýr að starfsöryggi. Allt þetta á að skerða, grafa undan og skerða. Ég velti því fyrir mér hvort stjórnarmeirihlutinn hafi hugsað þetta mál alveg til enda. Hér hefur verið staðhæft, bæði af hálfu hæstv. ráðherra og einnig þingmanna úr stjórnarliðinu, að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði áðan að viðsnúningurinn hjá Framsókn - menn höfðu talið margir, þar á meðal ég, að þeir mundu standa í fæturna í þessu máli - hefði orðið þegar Framsókn áttaði sig á því að ekki var vilji innan Alþingis að selja Ríkisútvarpið. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég held að þetta sé alveg rétt. Það er ekki vilji í þinginu eins og það er skipað núna að selja Ríkisútvarpið. Það hafa að vísu komið fram frumvörp þess efnis sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa flutt, þar á meðal hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem var talsmaður hlutafélagavæðingar Ríkisútvarpsins. Hann hefur lagt fram frumvarp ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni og Pétri H. Blöndal um að selja Ríkisútvarpið. Það er ekki beint trúverðugt. En ég tek undir að það er ekki meirihlutavilji eins og sakir standa til að selja Ríkisútvarpið. En undirliggjandi er þessi krafa, og ég hef rakið ályktanir Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina hvernig hann hefur alltaf jafnt og þétt verið að koma fram, sá pólitíski vilji. Síðan verðum við náttúrlega að sýna hv. þm. Pétri H. Blöndal þá virðingu að taka hann alvarlega þegar hann sagði í atkvæðagreiðslu sl. vor eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í því frumvarpi sem við greiðum atkvæði um er verið að stofna hlutafélag um Ríkisútvarpið. Starfsmenn þess verða ekki lengur opinberir starfsmenn. Það er jákvætt. Hins vegar vildi ég gjarnan ganga lengra. Ég hef lagt fyrir Alþingi frumvarp ásamt fleirum um að selja Ríkisútvarpið og ganga síðan þá braut til enda. Ég held að ekki sé meiri hluti fyrir því í Alþingi sem stendur að samþykkja þá leið en ég hygg að eftir svona tíu til fimmtán ár muni menn verða jafnhissa á því hér á hinu háa Alþingi að til skuli vera opinberir starfsmenn sem stunda fréttamennsku og menn eru hissa á því í dag að það hafi þurft opinbera starfsmenn til að stunda bankastarfsemi. Þar sem þetta eru ákveðin skref á þeirri leið að einkavæða RÚV segi ég já.“ Þetta var atkvæðaskýring og við skulum bara taka þetta alvarlega. Það er mergurinn málsins að verið er að setja Ríkisútvarpið í réttu pakkninguna til að halda áfram. Það er alla vega sú krafa sem hefur dunið á Sjálfstæðisflokknum í langan tíma að svo verði gert. Ég endurtek hins vegar að ég hef engar efasemdir um að hæstv. núverandi menntamálaráðherra muni beita sér fyrir slíku. Ég tek hennar orð alveg trúanleg hvað þetta snertir. En hinu verður ekki hnikað í mínum huga að sporin hræða. Sá hefur verið gangurinn á nánast allri einkavæðingu sem fram hefur farið. Þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum var að finna ákvæði í lögum um að sérstaka heimild Alþingis þyrfti ef til stæði að selja þá. Þetta um að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. Hæstv. menntamálaráðherra segir að þetta sé sett fram til þess að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins. Hvernig væri hægt að ímynda sér að staða Ríkisútvarpsins yrði styrkt, er það með því að tryggja því meiri tekjur? Er það með því að skapa því hagstæðari ramma þannig að það geti farið betur með þá fjármuni sem það á annað borð hefur á sinni hendi? Er það það sem gerist? Horfum á báða þessa þætti. Ég tók eftir því að hæstv. menntamálaráðherra sagði í inngangsræðu að enda þótt Ríkisútvarpið byggi núna við auglýsingatekjur, hefði auglýsingar og hefði tekjur af auglýsingum, þá sæi hún fyrir sér - ég held að ég hafi tekið rétt eftir - að á komandi árum kynni að verða breyting þar á. Hún var ekki að boða neinar, hæstv. ráðherrann, breytingar sjálf en var þarna með vangaveltur um framtíðina, hver líkleg framtíðarþróun yrði hvað þetta snertir. Hvað mundi þetta þýða? Þetta mundi þýða minni tekjur fyrir Ríkisútvarpið en það hefur núna. Hvað þá með aðra möguleika? Jú, á Ríkisútvarpið að eiga möguleika á því að fara inn í aðrar lendur, tengdar lendur? Nei. Það mundi grafa undan þeirri þjóðarsátt sem ríkir um Ríkisútvarpið ef það færi inn á svið þar sem aðrir aðilar eru að sýsla. Með öðrum orðum er ekki verið að auka sveigjanleikann heldur eru þetta takmarkandi þættir hvort tveggja. Ég velti því fyrir mér hvort það er rétt að hugsa á þessa vísu. Þetta er uppi í rauninni gagnvart öllum opinberum rekstri nú um stundir, að honum eru settar mjög strangar skorður. Við þekkjum það hvernig fór með Landmælingar á sínum tíma. Þar komu þessar takmarkanir inn. Ef fyrirtæki kemur til hugar og framkvæmir þá hugmynd að setja upp rekstur á samkeppnissviði er höggvið á möguleika fyrirtækisins eða stofnunarinnar til að færa út kvíarnar. Þetta getur verið hamlandi, getur verið takmarkandi, getur átt rétt á sér í sumum tilvikum en ekki öllum. Þarna held ég að menn eigi ekki að hugsa mjög ferkantað þannig að við erum ekki að tala um auknar tekjur og meiri sveigjanleika fyrir hönd stofnunarinnar í þessum skilningi. Ég vek einnig athygli á því að jafnan þegar þessi mál hefur borið á góma á Alþingi, og ég hef spurt fulltrúa stjórnarandstöðunnar hvort þeir sjái fyrir sér að meira fjármagn renni til Ríkisútvarpsins, hefur svarið jafnan verið á þá leið að svo sé ekki heldur sé þetta spurning um hagræðingu og með hagræðingu, með því að nota fjármuni stofnunarinnar betur, muni hagur hennar batna og rýmkast. Þetta er hugsunin. Þá er komið að því hvað það er raunverulega sem á að gera. Það á að laga reksturinn að því sem gerist almennt á markaði, það á að gera rekstur Ríkisútvarpsins svipaðan því sem gerist hjá einkafyrirtækjum á markaði. Þannig er útvarpsstjóri gerður að einhvers konar forstjóra. Hann á að ráða algerlega yfir mannahaldinu og hann á líka að ráða yfir dagskrárgerðinni. Hver skyldi ráða þennan forstjóra Ríkisútvarpsins? Það er pólitískt kjörið útvarpsráð sem endurspeglar stjórnarmeirihlutann á Alþingi hverju sinni. Finnst mönnum þetta vera skref fram á við? Þetta er ein megingagnrýni sem fram hefur komið á Ríkisútvarpið í tímans rás. Í framhjáhlaupi langar mig til að vísa í það sem hæstv. menntamálaráðherra sagði áðan. Hún var að tala um sköpunarkraftinn og hina nýju möguleika og samanburðinn við Norðurlönd, hvernig þau höguðu þessum málum. Þá vil ég vekja athygli á því að þar er ólíku saman að jafna. Við verðum að horfa á söguna og allar forsendur og aðstæður í því ljósi sem þær birtast okkur, t.d. í Finnlandi, þar sem finnska útvarpið var upphaflega einkastofnun. Það var stofnun sem var í einkaeign og svo er allar götur frá árinu 1926 fram til 1934. Þá er gerð sú breyting að ríkið kemur inn í þessa stofnun þannig að þar eru allt aðrar forsendur. Menn voru ekki að taka ríkisútvarp og gera það að hlutafélagi heldur er þetta á hinn veginn. Það var einkafyrirtæki sem var fært undir almannavaldið. Síðan hefur verið vísað í Noreg, að þar sé hlutafélag og það er alveg rétt. Þar er hlutafélag og því var breytt með lögum árið 1996. Þá vil ég nefna, af því að við vorum að tala um stjórnarfyrirkomulagið, að þar eru í útvarpsráði þrír fulltrúar af níu kjörnir af starfsmönnum, svo dæmi sé tekið um að forsendur eru ekki sambærilegar. Síðan er það Danmarks Radio. Það ríkisútvarp á Norðurlöndum, það almannaútvarp á Norðurlöndum sem hefur staðið sig best í hinni margrómuðu samkeppni, selt flesta framhaldsmyndaþætti úr sjónvarpi, það er ríkisstofnun. Svo er okkur birt sú auglýsingabrella í haust að því aðeins verði samkomulag sem menntamálaráðuneytið og Ríkisútvarpið hafi gert um dagskrárefni á komandi árum að veruleika að við samþykkjum áður frumvarp um að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Hvers konar tal er þetta og hvernig stenst þetta samanburð við Danmarks Radio þar sem gerður hefur verið svipaður samningur án þess að það hafi verið gert að hlutafélagi? Það er margt annað sem mætti taka til samanburðar úr almannaútvarpi á Norðurlöndum og þá ekki síst þætti er varða stjórnsýsluna og stjórnarfyrirkomulagið. Í Svíþjóð er t.d. kappkostað að búa svo um hnúta að kosningaúrslit endurspegli ekki stjórn og pólitísk yfirráð yfir sænska útvarpinu gagnstætt því sem hér er uppi á teningnum. Við heyrðum í vor frá ýmsum samtökum listamanna og sáum síðan í greinaskrifum útvarpsstjóra, Páls Magnússonar, að það yrði að aflétta óvissunni, þeirri óvissu sem ríkti um Ríkisútvarpið. Ég tek undir þetta, það þarf að gera það. En hvernig verður það gert? Verður það gert með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi sem er fjármagnað með nefskatti? Halda menn, og þetta bið ég menn um að hugsa um í mikilli alvöru, að það verði þjóðarsátt um þennan nefskatt, um útvarp sem er undir pólitískum meirihlutahæl stjórnarmeirihlutans hverju sinni sem ræður útvarpsstjóra, getur rekið hann, útvarpsstjóra sem ræður auk þess yfir allri dagskrárgerðinni og hann er háður því að pólitískt skipað útvarpsráð geti rekið hann. Eru menn virkilega trúaðir á það, trúa menn því að þjóðin muni sætta sig við slíkan nefskatt? Menn skulu bara hugsa þetta mál til enda. Og það er ekki ég einn sem tala í þessa veru. Við höfum heyrt ritstjóra Fréttablaðsins, fyrrv. formann Sjálfstæðisflokksins, Þorstein Pálsson, fyrrv. forsætisráðherra, núverandi ritstjóra, vara við þessu og einmitt á þeim forsendum að verið sé að sundra þjóðarsátt. Hæstv. menntamálaráðherra vék að þessari þjóðarsátt í ræðu sinni fyrr í dag en í öðru samhengi. Það var fyrst og fremst í fyrirtækjasamhenginu, að ef Ríkisútvarpið færi inn á svið sem önnur fyrirtæki eða aðrar stofnanir væru að sýsla með væri ástæða til að óttast að um það skapaðist ekki sátt. En ég spyr um þessa sátt. Ég spyr þá ágætu listamenn sem hafa hvatt til þess að óvissunni sé eytt hvort þeir hafi hugsað þessa hugsun alveg til enda. Ég óttast að menn hafi ekki gert það. Síðan spyr ég: Er ekki ástæða til að hlusta á það sem Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins hafa verið að segja og álykta? Er ekki ástæða til að hlusta á fólk sem sér ástæðu til að stofna samtök til styrktar og stuðnings Ríkisútvarpinu, hvað það segir? Í yfirlýsingu frá Hollvinum Ríkisútvarpsins segir, með leyfi forseta: „Nú eru allar líkur á því að nýtt frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins verði samþykkt á Alþingi við upphaf þings. Við skulum vona að svo verði ekki.“ En þetta eru áhyggjur þessara samtaka. Og áfram, með leyfi forseta: „Samtökin okkar eru trú þeirri meginstefnu sinni sem verið hefur frá upphafi, að berjast gegn einkavæðingu Ríkisútvarpsins og gegn hverju skrefi sem kynni að verða stigið í þá átt, hvort sem það væri svokölluð hlutafélagavæðing eða eitthvað annað. Hollvinasamtökin hafa ávallt lagt áherslu á að snúa vörn í sókn og efla Ríkisútvarpið til að gegna því hlutverki sem það hefur samkvæmt núgildandi lögum svo það megi áfram vera ríkisútvarp í almannaeign og hornsteinn menningar og lýðræðis í landinu. Fulltrúar Hollvinasamtakanna hafa m.a. kynnt starfsemi samtakanna í útvarpi, sjónvarpi og með blaðaskrifum. Fari svo að Ríkisútvarpið verði hlutafélagavætt með lögum nú væri eina von okkar sú að breytingar yrðu á ríkisstjórn næsta vor og sú nýja stjórn gæti numið þau ólög úr gildi. Við munum berjast áfram gegn því að fleiri spor verði stigin á þessari óheillabraut til einkavæðingar. Við hvetjum félagsmenn í samtökunum til að mæta“ - svo er hvatning um að mæta á fund - „til þess að ræða þá stöðu sem uppi er.“ Ég sótti þennan fund sem var mjög fróðlegur. Þarna voru flutt ágæt erindi og allir sem töluðu höfðu uppi varnaðarorð af þessu tagi. Það er að vissu leyti breyting frá því sem áður var. Vegna þess að á fyrri fundum sem ég hef sótt, opnum fundum sem Hollvinasamtök Ríkisútvarpsins hafa efnt til, höfðu verið uppi ýmsar vangaveltur um ágæti þess að breyta rekstrarfyrirkomulaginu. Mér finnst þótt ég geti ekkert fullyrt um það, en það er mín tilfinning að tóninn hafi heldur verið að breytast hvað þetta snertir. Nú er það svo að Hollvinasamtökin og einstaklingar sem vilja Ríkisútvarpinu vel vilja gera ýmsar breytingar á stjórnsýslunni og færa ýmislegt til betri vegar. Ég vísa í þingmál sem allir þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram hér á Alþingi. Það hafa verið mismunandi áherslur en þegar á heildina er litið hefur þar verið að finna samhljóm. Í máli allra sem talað hafa af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur verið sett fram sú ósk að það verði reynt að byggja á víðtækri sátt um framtíð Ríkisútvarpsins. Þess vegna er það dapurlegt að ríkisstjórnarflokkarnir skuli berja höfðinu við steininn og hvika hvergi frá þeirri ákvörðun sinni að vilja gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum sett fram frumvarp um breytingar á Ríkisútvarpinu þar sem gert er ráð fyrir allróttækum breytingum á sjálfri stjórnsýslu stofnunarinnar. Við viljum færa ákvarðanir sem lúta að henni, að stjórnsýslunni, inn fyrir veggi stofnunarinnar í ríkari mæli en nú er. Við viljum leggja útvarpsráð niður í þeim skilningi sem það starfar nú eða er gert ráð fyrir að starfi samkvæmt nýjum lögum. Þess í stað viljum við efna til eins konar dagskrárráðs sem geti komið ábendingum á framfæri við stofnunina. Það sé ekki með einhlít völd á sinni hendi heldur sé þetta fyrst og fremst lýðræðislegur vettvangur sem hleypi mismunandi sjónarmiðum að. Þar viljum við ekki, fremur reyndar en er í þessu frumvarpi sem ríkisstjórnin talar fyrir, klippa á tengslin við Alþingi. Það viljum við ekki. Við viljum að þingið kjósi einhverja af fulltrúunum í þessu dagskrárráði. En við viljum koma í veg fyrir að dagskrárráðið endurspegli stjórnarmeirihlutann. Við erum með hugmyndir um að samtök listamanna, neytendasamtök og sveitarfélögin í landinu komi að við skipan í ráðið. Síðan erum við með hugmyndir um að í stað þess - ég skal bara lesa það upp hverjir það eru sem við viljum að verði í þessu dagskrárráði. Hér segir í 5. gr., með leyfi forseta: „Menntamálaráðherra skipar í dagskrárráð Ríkisútvarpsins eftir hverjar alþingiskosningar einn fulltrúa tilnefndan af hverjum þingflokki,“ - ekki hlutfallshugsunin og síðan áfram með leyfi forseta: - „tvo fulltrúa tilnefnda af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einn fulltrúa tilnefndan af Neytendasamtökunum, einn fulltrúa tilnefndan af Bandalagi íslenskra listamanna, útvarpsstjóra, framkvæmdastjóra hljóðvarps og sjónvarps og einn fulltrúa tilnefndan af starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Dagskrárráð skiptir með sér verkum.“ Síðan er útlistun á stjórnsýslunni. Ég ætla ekki að fara að lesa það allt saman. En vil vekja athygli á einni annarri nýbreytni sem þarna er. Það er um fjármögnun stofnunarinnar. Við teljum að það eigi að byggja á auglýsingatekjum. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að mér finnst auglýsingar hvorki slæmar né góðar. Það fer allt eftir því hvernig þær eru gerðar. Góðar auglýsingar og upplýsandi eru nauðsynlegt ágætisefni. Hins vegar ef við erum að tala um kostun eða áróðurskenndar innihaldslausar og misvísandi auglýsingar, þá eru þær að sjálfsögðu til skaða. En við teljum að Ríkisútvarpið í okkar fámenna landi verði að treysta og reiða sig á auglýsingar að einhverju leyti og það til frambúðar. En það þurfa að koma peningar annars staðar frá. Þar höfum við lagt til að gjöldin til Ríkisútvarpsins verði tengd fasteign. Verði fasteignatengd. Um það verði settar sérstakar reglur, sanngjarnar reglur um hvernig megi haga þeirri gjörð. En það er prinsippafstaða að skoða eigi iðgjöld til Ríkisútvarpsins sem tengist fasteign, en alls ekki þennan nefskatt. Hann frábiðjum við algerlega. Ég hef eflaust upplýst það áður við fyrri umræðu um þetta mál að í nefnd sem ég veitti forstöðu og var starfandi á árunum 1989 og 1990 á vegum þáverandi ríkisstjórnar um útvarpslög, fórum við mjög rækilega yfir fjármögnunarleiðir og fjármögnunarmöguleika. Það kom á daginn að ríkisútvarpsstöðvar, þar sem Ríkisútvarpið er hvað sterkast, í Danmörku, Bretlandi og víðar, reiddu sig á iðgjöld. Vildu halda sér algjörlega aðgreindum frá ríkisstjórn og fjárveitingavaldi, halda sjálfstæði sínu. Niðurstaðan varð þá sú að fara ekki með þetta inn í fjárlög og ekki inn í þennan nefskattsfarveg sem ríkisstjórnin hefur haldið inni. Ég spái því að það eigi eftir að verða miklar umræður og miklar deilur um það mál áður en yfir lýkur. Það hefur verið hálfdapurlegt að fylgjast með því hvernig forsvarsmenn Ríkisútvarpsins og hæstv. menntamálaráðherra hafa verið að reyna að undirbúa jarðveginn fyrir þessa umræðu nú í haust. Ég hef áður vísað til þessa samnings, hann er settur fram í því samhengi að það eigi að hlutafélagavæða. Eftir því sem ég heyrði best þá er eitthvert samhengi hérna á milli. Þannig var þetta alla vega kynnt þjóðinni. Samhengi á milli þess að gera samning til frambúðar um dagskrárefni í Ríkisútvarpinu, annars vegar þess og hins vegar að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Það var sett fram í einum pakka eftir því sem ég heyrði best. Síðan hef ég áður gagnrýnt skoðanakönnun sem Ríkisútvarpið fékk Gallup til að gera þar sem spurt var afar misvísandi og efnið síðan sett fram á afar misvísandi hátt. Það var byrjað á að staðhæfa að til stæði að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi í eigu ríkisins og í framhaldinu var síðan spurt hvort fólk væri almennt ánægt eða óánægt, „með þetta nýja rekstrarfyrirkomulag.“ Með þessari spurningu var verið að gefa í skyn að þetta nýja rekstrarfyrirkomulag, þ.e. hlutafélagavætt Ríkisútvarp, væri þegar orðið að staðreynd. Í framhaldinu var síðan spurt eins og þetta væri óumflýjanlegur veruleiki. Staðreyndin er hins vegar sú, eins og við þekkjum, að það er aldeilis ekki búið að ákveða að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Það eru fá mál sem fram hafa komið á Alþingi á síðustu árum sem hafa valdið eins miklum deilum og þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég spyr: Væri nú ekki ráð að láta þetta frumvarp bíða? Að við göngum til alþingiskosninga næsta vor og látum þann stjórnarmeirihluta sem þá verður á Alþingi stýra framvindunni í stað þess að á síðustu metrunum sé reynt að koma þessu máli í gegn. Framsóknarflokkurinn hefur hlaupið frá fyrirheitum sínum. Hann sagðist mundu standa vörð um Ríkisútvarpið en er núna ámátlega að reyna að verja kúvendingu sína og segir að það sé óhætt að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi vegna þess að það sé ekki meiri hluti fyrir því á Alþingi núna að selja þá merku stofnun. Þetta finnst mér ekki vera haldmikil rök og ekki rismikil afstaða. Ég á aðeins stuttan tíma eftir af máli mínu hér og langar til að beina því til hæstv. menntamálaráðherra hvort hún vilji beita sér fyrir því að frumvarp þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, verði tekið til umræðu á þinginu áður en 1. umr. um stjórnarfrumvarpið lýkur, þannig að þau mál geti verið rædd samtímis og það sem meira er, fari samhliða til umfjöllunar í menntamálanefnd þingsins og þá þeim nefndum öðrum sem hugsanlega koma til með að fjalla um þessi frumvörp. Þetta skiptir miklu máli. Það skiptir miklu máli að umsagnaraðilar um þetta frumvarp fái valkosti til umfjöllunar. Valkosti sem teflt hefur verið fram í þessari stöðu. Þá vísa ég til frumvarps þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég hef einnig vakið athygli á öðrum þingmálum sem fram hafa komið og snerta þetta efni og eiga það öll sammerkt að vilja leita eftir víðtækri sátt um framtíð Ríkisútvarpsins.

Hæstv. forseti. Nú er komið að því að ræða frumvarp til laga um Ríkisútvarp ohf. Eins og fram hefur komið í ræðum þeirra þingmanna sem tekið hafa til máls fram að þessu er þetta þriðja rekstrarformið sem lagt er til á Ríkisútvarpinu því að það virðist vera, eins og ég hef svo sem sagt áður, sáluhjálparatriði fyrir þennan ríkisstjórnarmeirihluta að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það virðist vera meginatriði málsins en ekki hitt að gera Ríkisútvarpinu kleift að standa undir menningarlegum skyldum sínum og þeim markmiðum sem allir þeir sem hafa að rekstri Ríkisútvarpsins komið hingað til hafa viljað setja því og hafa viljað keppa að. Það er afar miður að þetta mál skuli hafa farið í þann hnút sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur siglt því í vegna þess að Ríkisútvarpið og menningarstofnanir þjóðarinnar eiga það skilið að við á hinu háa Alþingi fjöllum um skyldur þessara menningarstofnana af víðsýni og skilningi og ekki síst að við sitjum saman við borðið og reynum að ná bestu fáanlegu niðurstöðu. Því miður hefur því ekki verið að heilsa í þessu máli. Hér hefur óbilgirni ríkt og einstrengingsháttur, að því er ég vil meina Sjálfstæðisflokksins sem dregur þennan vagn, og Framsóknarflokkurinn hefur þurft að láta yfir sig ganga eitt og annað í málinu sem ég geri ekki ráð fyrir að Framsóknarflokkurinn sé mjög ánægður með, enda hafa heyrst óánægjuraddir innan úr þeim flokki sem mér finnst skipta máli að sé hlustað á. Mér finnst eins og þingmenn Framsóknarflokksins séu að skella skollaeyrum við röddum, nokkuð áberandi röddum innan flokksins, meðal flokksmanna sinna. Ég vildi óska að það þyrftu framsóknarþingmenn ekki að gera, því að ég teldi vera mun gáfulegra að verki staðið ef við sætum hér, eins og ég sagði, saman við borðið og reyndum að skapa bestu fáanlegu niðurstöðu fyrir Ríkisútvarpið og fyrir menningu þjóðarinnar. Frú forseti. Ég er hugsi yfir fyrstu setningunni í greinargerð frumvarpsins, þ.e. þar sem ráðherrann lýsir sjónarmiðum sínum, því að ég geri ráð fyrir að hér sé ráðherrann að tala í umræddri greinargerð sem er nokkuð löng og viðamikil. Það er ekki fyrsta setningin í greinargerðinni heldur fyrsta setningin í 2. kafla greinargerðarinnar sem fjallar um meginefni frumvarpsins. Sú setning hljómar, með leyfi forseta: „Helstu nýmæli með frumvarpi þessu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er ráðgert að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið …“ Meginefnið er sem sagt fólgið í því að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið. Ég verð hugsi yfir þessari setningu, ekki af því að ég skilji hana ekki heldur vegna þess að ég held að þarna sé kannski kjarni málsins í því ósætti og því sundurlyndi sem er til staðar vegna málsins. Það fer fyrir brjóstið á mér að sjá í opinberu þingskjali þá yfirlýsingu að það sé helsta markmið ríkisstjórnarinnar með frumvarpinu að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið. Hvers vegna skyldi maður leggja niður stofnun af þessu tagi? Hefur stofnunin verið óþekk? Hefur hún verið frek á fjármuni? Hefur þar ríkt óstjórn, þarf að refsa henni? Er hún til óþurftar? Er hún slæm? Þessum spurningum, frú forseti, mundi ég öllum svara neitandi og ég vona að flestir sem í þessum sal sitja geri það líka. Stofnunin hefur ekki verið slæm. Þar hefur ekki ríkt óstjórn. Þar hafa menn reynt að gera sitt besta við afar erfiðar aðstæður. Þær hafa verið erfiðar pólitískt séð og þær hafa verið erfiðar fjárhagslega. Ég vil meina að það fólk sem haldið hefur uppi merki þeirrar merku ríkisstofnunar áratugum saman hafi verið fórnfúsara og útsjónarsamara en margir sem starfa og farið hafa með opinbert fé. Ég er sannfærð um að þá spennitreyju sem Ríkisútvarpið er í núna fjárhagslega megi rekja fyrst og síðast til vilja eða öllu heldur skorts á vilja stjórnarflokkanna, ríkisstjórnarinnar, stjórnarmeirihlutans á Alþingi til þess að gera betur við stofnunina. Það hefur ekki verið vilji hjá stjórnarmeirihlutanum til að veita lofti undir vængi Ríkisútvarpsins og þeirra sem þar starfa. Þess vegna hefur stofnuninni verið haldið í kreppu fjársveltis. Þess vegna hefur stjórnarmeirihlutinn á Alþingi fellt mörg ár í röð tillögu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að auknir fjármunir yrðu settir í Ríkisútvarpið, fyrst og fremst til þess að auka hlut innlendrar dagskrárgerðar í efni Ríkisútvarps og sjónvarps. Ég hef því þá kenningu, frú forseti, að hér sé sterkur vilji ríkisstjórnarmeirihlutans í þessum efnum að svelta þessa ríkisstofnun, þessa merku ríkisstofnun til hlýðni inn á þá braut sem hér er verið að fara og leggja upp með. Þetta eru ekki fögur ummæli, frú forseti, ég viðurkenni það. Þau eru afar alvarleg og þetta væru að mínu mati ekki eftirsóknarverð eftirmæli. Ég vona satt að segja, eins og ég hef vonað áður, að umræðan í þinginu geti orðið til þess að koma almennilegri hreyfingu á málið, þ.e. að grafist verði almennilega fyrir rætur þessara hluta til að þjóðinni verði það ljóst hvað það er sem að baki býr. Þegar öllu er á botninn hvolft skortir enn sannfærandi rök frá stjórnarmeirihlutanum og hæstv. menntamálaráðherra fyrir því að þær breytingar sem lagðar eru til skuli gerðar. Hv. þm. Mörður Árnason fór afar vel yfir þetta í ræðu sinni áðan hvað það er sem borið er á borð fyrir okkur í þeim efnum en jafnframt gagnrýndi þingmaðurinn það að rökin væru ekki haldgóð og það hlyti að búa þarna meira að baki en sagt er eða látið er í veðri vaka. Frú forseti. Það kemur upp hjá mér og örugglega miklu fleiri Íslendingum ákveðin nostalgía eða fortíðarfíkn þegar fjallað er um Ríkisútvarpið og það í afar jákvæðri merkingu þess orðs. Öll eigum við einhverjar minningar frá bernsku okkar þar sem við sátum við Ríkisútvarpið eða hlustuðum á útvarpið og það talaði til okkar og það greypti sig inn í hug okkar og hjörtu það sem sagt var. Einhvers staðar eru því rótfastar minningar frá bernskuárunum tengdar Ríkisútvarpinu sem einhver konar stólpar sem hægt var að treysta á, sem einhvers fyrirbæris sem var hluti af heimilislífinu, hluti af uppeldi manns, hluti af þeirri væntumþykju sem manni var innprentuð, hluti af þeirri menningu sem maður hefur innbyrt, hluti af alheimskúltúr. Ég er algjörlega sannfærð um að þessi hlýja sem fólk ber í garð Ríkisútvarpsins er eitthvað sem ber að varðveita og hún er eitthvað sem gæti verið í hættu, ekki bara með breyttu rekstrarformi heldur líka með breyttum tíðaranda. Ef við teljum eftirsóknarvert að skapa minningar meðal íslenskra barna sem væru ámóta og þær sem við eigum í dag, eigum við þá ekki frekar að standa vörð um það sem bjó minninguna til innra með okkur heldur en að fórna því? Mitt svar við því er jú, auðvitað eigum við að varðveita þetta sérstaka við Ríkisútvarpið. Það liggur í augum uppi með þeim breytingum sem verið er að fara út í og hér er verið að boða, að þetta sérstaka við Ríkisútvarpið gæti verið í hættu ef farið verður inn á þá braut sem hér er lagt til. Við búum vissulega við breytta tíma. Íslensk börn alast ekki upp við sömu hluti og ég ólst upp við eða þeir sem í þessum sal sitja, allir komnir vel af barnsaldri. Það er ekki þar með sagt að þessir breyttu tímar séu endilega svo mikið betri en þeir tímar sem við hin lifðum þegar við vorum að vaxa upp og vaxa úr grasi. Það er heldur ekki þar með sagt að allt sem er að taka við af því sem var sé merkilegra eða betra en það sem áður var og það er ekki þar með sagt að við þurfum endilega að hraða eða auka á möguleika hinnar nýju tækni eða hins nýja tíðaranda að taka yfir þann gamla. Mér hefur verið hugleikin í þessari umræðu grein sem ég rakst á í Lesbók Morgunblaðsins síðasta sumar, hún birtist þar þann 17. júní og er eftir Elfu Ýr Gylfadóttur sem var sérfræðingur útvarpsréttarnefndarinnar, þ.e. fjölmiðlanefndarinnar sem starfaði á vegum menntamálaráðherra og skilaði af sér þeirri skýrslu sem fjölmiðlafrumvarpið, sem við ræðum auðvitað líka í þessari spyrðu, gat af sér. Elfa Ýr er afar vel að sér og hefur kynnt sér mjög vel málefni fjölmiðla og hún fjallar um það í greininni á hvern hátt tíðarandinn er að breytast og á hvern hátt það kunni að vera stórum ríkisfjölmiðlum í óhag og komi sjálfstæðum einkafjölmiðlum til góða. Mig langar til að vitna aðeins til greinar Elfu Ýrar Gylfadóttur þar sem hún er að fjalla um ríkisfjölmiðla á tímamótum. Þar segir hún, með leyfi forseta: „Í þjóðfélagi síðnútímans“ - sem er þýðing Elfu á „póstmódernisma“ - „reyna ríkisfjölmiðlar Evrópu að finna sér nýjan farveg. Ljósvakamarkaðurinn hefur tekið miklum breytingum frá því ríkisfjölmiðlar voru í einokunarstöðu. Samkeppnin við einkamiðla hefur knúið ríkisfjölmiðla til að endurskilgreina hlutverk sitt, hagræða, færa sjónvarpsefni, dagskrá og efnisframleiðslu til nútímahorfs og rökstyðja tilvist sína á samkeppnismarkaði. Þeir verða að varpa af sér þungri brynju stofnanabrags þess nútíma sem skapaði þá og laga sig að síbreytilegu markaðsumhverfi upplýsingasamfélagsins. Nú er helsta einkenni á fjölmiðlamarkaði í Evrópu tvíkeppni milli ríkisfjölmiðla annars vegar og einkamiðla hins vegar.“ Ég verð hugsi yfir orðanotkuninni hér og nú tek ég það skýrt fram að ég ætla Elfu ekki neinar annarlegar hugmyndir eða hugsanir í þessum efnum. En í þeim greinum sem maður les um þessi mál nú til dags heyrir maður einmitt mjög gjarnan talað um ríkisfjölmiðla í einokunarstöðu. Maður les um að það sé lífsnauðsynlegt að ríkisfjölmiðlarnir endurskilgreini sig, þeir þurfi að hagræða, það þurfi að færa sjónvarpsefni, dagskrána eða efnisframleiðsluna til nútímahorfs. Það er talað um að þessir ríkisfjölmiðlar þurfi að varpa af sér þungri brynju stofnanabrags til að þeir geti lagað sig að síbreytilegu markaðsumhverfi upplýsingasamfélagsins. Það er svo létt og leikandi að vera í svona síbreytilegu markaðsumhverfi á meðan það er ofsalega þunglamalegt og ömurlegt að vera í brynju stofnanabrags. Ég viðurkenni að þetta eru sjónarmið sem njóta verulegrar fylgni, þ.e. margir styðja þessi sjónarmið og telja í alvöru að ríkisstofnanir þurfi að vera svo þunglamalegar. En í allri þeirri umræðu sem hér hefur farið fram og hjá öllum þeim stjórnarþingmönnum sem reynt hafa að svara spurningunni um það hvort ekki sé hægt að létta þessari þungu brynju stofnanabrags af Ríkisútvarpinu án þess að breyta því í hlutafélag hefur orðið fátt um svör. Því miður hafa menn ekki getað fundið orðum sínum stað í þessum efnum. Það hafa ekki komið fram nein sannfærandi sjónarmið um að þessi léttleiki geti ekki orðið Ríkisútvarpsins án þess að rekstrarformi stofnunarinnar verði breytt. Ég hef tilhneigingu til að ætla eða halda að t.d. með verulega auknu fjármagni inn í innlenda dagskrárgerð mundi verða til ákveðinn léttleiki í stofnuninni. Mín kenning er sú að þetta þunglamalega yfirbragð sem menn gera athugasemdir við geti að hluta til verið því að kenna að stofnunin hefur ekki fengið það fóður eða þá viðurkenningu sem stjórnvöld höfðu eðli málsins samkvæmt átt að láta henni í té fyrir löngu. Það ætti fyrir löngu að vera búið að létta þeirri byrði af Ríkisútvarpinu að þurfa að safna skuldum og standa stöðugt í skuld við ríkissjóð. Það hefði fyrir löngu átt að vera búið að létta af því samviskubiti sem fólk hefur gagnvart því að vera þvílík byrði á ríkissjóði - ríkissjóði sem er sameign okkar landsmanna, sú uppspretta fjármuna sem við viljum nota til að styrkja og styðja við íslenska menningu. Ég held því fram fullum fetum að viljaskortur stjórnvalda til þess að efla Ríkisútvarpið í því rekstrarformi sem það er í núna hafi verið tilfinnanlegur. Viljaskorturinn hefur verið tilfinnanlegur og engin haldbær rök hafa að mínu mati komið fram sem krefja okkur um það að ganga þau svipugöng að fara inn í það að búa til þetta rekstrarform, hlutafélagaformið yfir Ríkisútvarpið. Ég hef verið að spyrja svona í kringum mig - þegar fólk spyr hvað ég sé að gera í dag segi ég að ég sé að búa mig undir að taka þátt í umræðunni um Ríkisútvarpið ohf. Fólk hváir: Oh hvað? Ohf. Og hvað er það? Er það nokkur von þó að fólk spyrji: Er það ofurhlutafélag? Nei, það er ekki ofurhlutafélag, það er opinbert hlutafélag sem á að vísu að heyra undir upplýsingalög, sem er breyting frá því sem áður var skrifað inn í hugmyndafræði og hugmyndir ríkisstjórnarinnar í þessum efnum, og það ber að þakka það. Það ber sannarlega að þakka það. Það ber sannarlega að þakka þær breytingar sem hafa orðið á þessu frumvarpi í meðförum þingsins. Þær eru nokkrar. Allar hafa þær verið til bóta. Hv. þm. Mörður Árnason fór yfir það áðan í ræðu sinni hverjar þær eru helstar og undir það vil ég taka. En það breytir því ekki að meginröksemdirnar, þ.e. meginmál frumvarpsins, það að leggja eigi niður ríkisstofnunina Ríkisútvarp og stofna hlutafélag um reksturinn, hafa ekki verið rökstuddar að mínu mati á fullnægjandi hátt af þeim sem hér draga vagninn. Það hefur auðvitað líka verið óhönduglega að verki staðið hjá stjórnarmeirihlutanum við það að knýja fram þær breytingar sem hér eru lagðar til. Fyrr í dag voru ræddar samfélagslegar skyldur okkar gagnvart fátæku fólki. Mér fyndist að umræða af því tagi, þ.e. um samfélagslegar skyldur okkar gagnvart menningunni og gagnvart starfsfólki í opinberri þágu og opinberri þjónustu, þyrfti að fara fram í tengslum við umræður um þetta frumvarp. Við höfum reynt að taka þá þætti inn í umræðuna í þau fyrri skipti sem við höfum fjallað um Ríkisútvarpið og mögulegar breytingar á rekstrarformi þess fram að þessu. Þar hafa skoðanaskiptin geigað og okkur hefur gengið afar illa að skiptast á skoðunum við stjórnarmeirihlutann um slík mál. Hægri sinnuð stjórnvöld hafa að mínu mati, þau hægri sinnuðu stjórnvöld sem við búum hér við, gert í því að gera Ríkisútvarpinu erfitt fyrir, gera það þunglamalegt í augum þjóðarinnar, búa til í kringum það áru steinrunninnar ríkisstofnunar í því augnamiði að fá þjóðina, og þess vegna starfsfólkið og okkur hér, með á þennan vagn, það muni létta svo rosalega mikið á þessari þunglamalegu ríkisstofnun að fá hlutafélagaformið af himnum sent. Mér finnst ótrúverðugt, frú forseti, að ekki sé hægt að létta undir með Ríkisútvarpinu og gera fólki sem þar starfar lífið auðveldara án þess að farið sé út í þær breytingar sem hér eru lagðar til varðandi rekstrarformið. Ekki hefur einasta verið alið á því að hér sé um þunglamalega ríkisstofnun að ræða heldur hefur líka verið gert í því að mínu mati að koma óorði á afnotagjöldin. Um þau hefur verið talað á afar neikvæðan hátt sem skylduáskrift. Það er skylduáskrift að ríkismiðlinum. Þvílíkt og annað eins. Það er þvílík byrði að þurfa að dragnast með þessa skylduáskrift. Jafnvel þeir sem aldrei horfa á Ríkissjónvarpið þurfa að borga skylduáskrift. Stjórnvöld hafa ekki verið að hjálpa neitt til í þeim efnum að létta þessum neikvæða blæ, þessu neikvæða orðspori af afnotagjöldunum. Öðru nær. Þau hafa farið með í þennan leiðangur, að gera fólk meðvitað óánægt með afnotagjöldin, og nú kemur hæstv. menntamálaráðherra með þá lausn að leggja nefskatt á þjóðina. Engin rök hafa verið færð fram í þessum sal fyrir því að nefskattur verði svo miklu vinsælli en afnotagjöld, engin rök. Og það eru auðvitað ekki til nein rök fyrir því að nefskatturinn verði svo miklu vinsælli en afnotagjöld. Er eitthvað sem kemur í veg fyrir að nefskatturinn fái á sig orðspor skylduáskriftar? Það er ekkert því til fyrirstöðu. Það er meira að segja mjög líklegt að það komi mjög fljótt. Reyndar hefur okkur í menntamálanefnd verið bent á ýmsar vísbendingar um að nefskatturinn sé, þar sem hann hefur verið við lýði, ekki síður óvinsæll og jafnvel óvinsælli en dæmigerð afnotagjöld. Hvers vegna gæti það verið? Jú, í mínum huga eru afnotagjöldin þess eðlis að fólk finnur fyrir því á eigin skinni og í eigin buddu, í eigin reikningi, í hverjum mánuði að það er að greiða til Ríkisútvarpsins ákveðna prósentu sem gerir því kleift að samsama sig í Ríkisútvarpinu og fá mánaðarlega staðfestingu á því að það eigi eitthvað í því. Við, þjóðin, eigum Ríkisútvarpið og við finnum fyrir því gegnum afnotagjöldin. Mér finnst afnotagjaldastofninn heilbrigð leið til að afla tekna fyrir dagskrárgerð Ríkisútvarps og sjónvarps. Mér finnst það leið sem gerir þjóðina meðvitaða um þá ábyrgð sem hún ber gagnvart Ríkisútvarpinu og um það á hvern hátt Ríkisútvarpið á að standa undir þeirri ábyrgð. Þjóðin getur sem sagt í gegnum afnotagjöldin auðveldlega fundið að hún getur gert kröfur til stofnunarinnar, hún á hana. Ég óttast að þessi tengsl rofni þegar við erum farin að greiða nefskatt sem við finnum fyrir á annan hátt. Þá er það bara inni í skattahítinni, inni í skattframtalinu, og við getum öll verið neikvæð út í skattana og allt það, agnúast út í þá - þó að ég sé þeirrar skoðunar að þeir sem hafa vinnu eigi að vera stoltir af því að geta borgað skatta, þeir eru þá ekki atvinnulausir á meðan. Á sama hátt er ég sannfærð um að stærstur hluti þjóðarinnar, ef hann yrði spurður, fyndi fyrir þessum tengslum milli sín og Ríkisútvarpsins. Nú er ekki þar með sagt, frú forseti, að ég hafi alltaf verið afskaplega ánægð með allt sem hefur gerst innan Ríkisútvarpsins eða að ég telji að þar megi ekki færa hluti til betri vegar. Það er ekki svo. Ríkisútvarpið getur auðvitað gert margt til að færast nær nútímanum eða ganga í endurnýjun lífdaga. Það má blása miklu lífi í þessa stofnun eins og allar stofnanir. Það er hlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að sjá til þess að sá jarðvegur sé til staðar sem gerir stofnunum kleift að njóta sín. Ég hef fylgst vel með frá því að samkeppni var innleidd á fjölmiðlamarkaði og kannski eitt orð um það. Mér þykir alltaf fremur miður og hvimleitt þegar menn tala um að frelsi hafi verið innleitt á fjölmiðlamarkaði. Það eru í mínum huga mikil öfugmæli að þegar einkaaðilum var heimilaður útvarps- og sjónvarpsrekstur - sem mér þótti sjálfsagt mál og hefur alltaf þótt sjálfsagt mál að eigi að vera til staðar - hafi upphafist frelsi, að frelsi hafi verið innleitt á fjölmiðlamarkaði. Ég er ekki búin að skanna greinargerð þess frumvarps sem hér liggur fyrir til að athuga hvort orðinu „frelsi“ bregði fyrir í þeim texta. En það er allt of oft að mínu mati að við fáum setningu af því tagi að frelsi hafi verið innleitt á fjölmiðlamarkaði þegar einkaaðilar fengu heimild til að reka fjölmiðil - eins og við höfum verið svo rosalega ófrjáls með Ríkisútvarpið á þeim tíma. Það eru mikil öfugmæli og því ekki rétt að mínu mati að tala þannig um hlutina og enn ein aðferð kannski sem þeir sem vilja gera þjóðina óánægða með Ríkisútvarpið beita til að ala á þeirri óánægju. Ég hef ekki verið sátt við útvarpsráð heldur. Ég stend að frumvarpi sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytja og hafa lagt fram. Þetta er sennilega þriðja árið sem við leggjum það fram. Þar gerum við ráð fyrir að hægt sé að breyta Ríkisútvarpinu innan þess ramma sem stofnunin býr við og innan þeirra laga sem hún býr við í dag, þ.e. að ekki þurfi að breyta henni úr ríkisstofnun í hlutafélag til þess að aflétta pólitískum afskiptum útvarpsráðs af mannaráðningum eða dagskrá eða íhlutun í innri mál Ríkisútvarpsins. Það er í okkar huga hægt að fara mjög skapandi leiðir í þeim efnum að búa til útvarpsráð og yfirstjórn yfir þessa skapandi stofnun sem yrði í meiri sátt við tíðarandann og kannski óskir og þarfir þjóðarinnar og ekki síst óskir og þarfir starfsfólksins heldur en það útvarpsráð sem hefur verið til staðar samkvæmt núgildandi lögum. En þó svo þessu útvarpsráði, sem við höfum búið við hingað til, verði sagt upp og það aflagt er ekki þar með sagt að útvarpsstjóranum, einvaldinum sem samkvæmt þessu frumvarpi á að ráða yfir stofnunina, takist eitthvað betur til. Eins og bent hefur verið á má færa rök að því að þessi útvarpsstjóri sé ráðinn pólitískri ráðningu því það er hæstv. menntamálaráðherra, sem eðli málsins samkvæmt er pólitískur fram í fingurgóma, að skipa það fólk sem ræður útvarpsstjórann. Ég held því að það sé ákveðin hætta á ferðum sem tryggi ekki breiða og skapandi stjórn eins og þær hugmyndir sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram. Við teljum það vera stofnuninni og hlutverki hennar til góða að hafa breiða stjórn sem gæti ólíkra sjónarmiða, ólíkra og breiðra hagsmuna sem eiga rætur í samfélaginu öllu, menningarsamfélaginu, atvinnusamfélaginu og hinu pólitíska samfélagi. Því þegar fólk er sett niður við sama borð og það á að koma sér saman um, þó það séu margir, meginatriði varðandi svona öfluga stofnun eins og Ríkisútvarpið er sem hefur svo miklu menningarhlutverki að gegna, þá eigi það og sé það eðli málsins samkvæmt gefandi að starfa í slíkri stjórn. Alveg eins og við sem störfum í pólitík teljum að það sé og eigi að vera gefandi að starfa í pólitík þó að við í stjórnarandstöðunni óskum þess oft að stjórnarmeirihlutinn sýni meiri víðsýni og meiri vilja til samtals og samráðs við stjórnarandstöðuna en raun ber vitni. Af því við teljum að samtalið á milli andstæðra fylkinga geti verið skapandi. En það þarf þá að vera vilji til að ná sameiginlegri niðurstöðu og þann vilja hefur skort í þessu máli hjá stjórnvöldum, tilfinnanlega. Ég verð að segja að mér þykir það mjög miður því ég er sannfærð um að ef við hefðum ákveðið að setjast niður við sama borð, þessar fylkingar sem við höfum skipað okkur í í þessum sal í málinu, hefði verið hægt að ná farsælli niðurstöðu ef menn hefðu lagt af þennan einbeitta vilja sem ekkert virðist ætla að hagga, þ.e. að ekkert sé hægt að gera fyrir Ríkisútvarpið nema breyta því í hlutafélag. Frú forseti. Á það hefur verið bent í umræðunni að stjórnarmeirihlutinn tali tveimur tungum. Hefur það verið rifjað upp að meira að segja hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, hafi flutt þingmál á sínum tíma sem gerði ráð fyrir að Ríkisútvarpið yrði selt. Það er mjög eðlilegt að stjórnarmeirihlutinn og stjórnarþingmenn séu gagnrýndir fyrir að tala tveimur tungum í þessu máli því Sjálfstæðisflokknum hefur verið legið á hálsi fyrir það og talsmönnum þessa frumvarps, að undir þessari rekstrarformsbreytingu liggi ásetningur um að selja Ríkisútvarpið. Þetta hafa sjálfstæðismenn og hæstv. menntamálaráðherra ævinlega svarið af sér hátt og skýrt. Það er ekki af því að við höfum ekki heyrt þær yfirlýsingar sem hafa komið héðan úr þessum stóli og frá fjölmiðlum og víðar varðandi þetta atriði, heldur treystum við ekki orðum stjórnarliða eða hæstv. menntamálaráðherra þegar slíkar yfirlýsingar eru gefnar. Hvers vegna treystum við ekki Sjálfstæðisflokknum í þessum efnum? Jú, ósköp einfaldlega vegna þess að sporin hræða. Það var svarið hér og sárt við lagt úr þessum ræðustóli og í fjölmiðlum og öllum þeim póstum sem hefur verið svarið og sárt við lagt að Ríkisútvarpið yrði ekki selt, að Síminn yrði ekki seldur þegar hann var hlutafélagavæddur. Svo þekkja allir sem eru í þessum sal eftirleikinn í þeim efnum og þjóðin þekkir eftirleikinn. Má ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hún sé ánægð með þá niðurstöðu sem sala Símans hefur fært okkur og fært þjóðinni. Nú er fyrirtækið á markaði með grunnnetið, bitbein sjálfstæðu fyrirtækjanna sem eru að keppa við Símann. Það var auðvitað ekki við það komandi að stjórnarmeirihlutinn færi inn á það spor sem hér var reynt að koma þeim inn á, að aðskilja grunnnetið og tryggja að það væri í almannaeigu, áfram í þjóðareigu, enda hluti af mikilvægri almannaþjónustu, alveg á sama hátt og Ríkisútvarpið og framleiðsla þess á menningarefni og tengsl Ríkisútvarpsins við þjóðina eru hluti af mikilvægri almannaþjónustu, og hafa þess vegna að mínu mati ekkert að gera í hlutafélagaformið. Ef við með því erum að opna á möguleikana á að ríkisstjórn, ekki þessi ríkisstjórn - ég er ekki að segja að þessi ríkisstjórn komi til með að ætla að selja Ríkisútvarpið, ég trúi hæstv. menntamálaráðherra þegar hún segir að núverandi stjórnvöld hafi ekki í hyggju að selja Ríkisútvarpið. En þessi hæstv. menntamálaráðherra verður ekki í ríkisstjórn alltaf og kannski ekki bara á næsta kjörtímabili. Ég vil reyndar leyfa mér að segja vonandi ekki á næsta kjörtímabili, en það er nú af öðrum ástæðum. Hins vegar tel ég verulega hættu á að þannig innréttuð stjórnvöld eftir eitt kjörtímabil, tvö eða þrjú gætu mjög auðveldlega ákveðið að selja Ríkisútvarpið og þessi gjörningur mundi auðvelda það. Þess vegna segi ég úr þessum ræðustóli: Ég vara við því að þjóðin og þingmenn styðji þessi áform því það auðveldar þeim stjórnvöldum sem það vilja að selja Ríkisútvarpið þegar þar að kemur, þegar það dettur í menn. Það kann að vera, frú forseti, að þess verði ekki langt að bíða. Það kann að gerast fyrr en varir að slík stjórnvöld komist til valda. Það segir líka sína sögu að ákveðnir sjálfstæðismenn hafa tekið upp hanskann fyrir þau sjónarmið sem ég og við í stjórnarandstöðunni tölum fyrir. Það var athyglisvert þegar Fréttablaðið birti leiðara í apríl í vor þegar Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, velti upp spurningu um þá menningarstefnu sem lægi að baki þeim tillögum um breytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins og sagði í leiðaranum, með leyfi forseta: „… að eini sjálfstæði tilgangur ríkisútvarps er menningarlegt hlutverk þess. … En að uppistöðu til hefur rekstur Rásar 2 og sjónvarpsins verið markaðsvara sem deila má um hvort er betri eða verri en einkarekin fyrirtæki á þessu sviði hafa boðið upp á.“ Síðar í leiðaranum segir Þorsteinn Pálsson: „Annaðhvort er undirbúningurinn í skötulíki eða ekki er allt með felldu um raunveruleg áform að reka hér menningarútvarp og sjónvarp …“ Hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, svaraði því til í frétt í NFS 5. apríl 2006 að hún væri algerlega ósammála Þorsteini Pálssyni hvað þetta varðaði og sagði að maður yrði auðvitað að hafa í huga að þarna talaði og skrifaði ritstjóri fjölmiðlasamsteypu sem væri í mikilli samkeppni, m.a. við Ríkisútvarpið. Þetta segir okkur talsvert um hvað er í sjálfu sér langt í land að ná um þessi áform sátt og niðurstöðu. Ég hefði haldið að hér hefði mátt standa betur að verki heldur en gert hefur verið. Mér hefur líka fundist athyglisvert að rifja upp leiðara úr Morgunblaðinu frá því 7. desember 2005 og ég hef kannski vitnað í þennan leiðara áður úr þessum ræðustóli. En í þeim leiðara fullyrðir leiðarahöfundur að Morgunblaðið hafi aldrei verið í þeim hópi sem vilji einkavæða Ríkisútvarpið þótt blaðið hafi hins vegar lýst þeirri skoðun að rétt væri að selja Rás 2 og ríkið ætti ekki að vera í samkeppni við aðrar afþreyingarstöðvar á sviði hljóðvarps. Það er auðvitað ekki óeðlilegt að hér komi upp umræðan um Rás 2 sem margir vilja telja að sé eingöngu samkeppnismiðill við stöðvar á hinum opna markaði þó svo ég sé því fullkomlega ósammála og hafi rökstutt það mál mitt með því að Rás 2 hafi verulegu hlutverki að gegna varðandi nýja íslenska tónlist sem eðlilegt sé að ríkisútvarp sinni. Ég minnist þess að hæstv. menntamálaráðherra hafi tekið undir þau sjónarmið mín. Ég hefði líka talið eðlilegt að það ætti að efla Ríkisútvarpið á sviði íþróttanna. Ég teldi það mjög athugandi að Ríkisútvarpið eigi möguleika á að opna sjálfstæða íþróttarás. Í mínu tilfelli er það ekki af því að ég hafi svo mikinn áhuga á íþróttum heldur vegna þess að ég hef svo mikinn áhuga á að horfa á eitthvað annan en íþróttir í sjónvarpinu og finnst sá tími sem þær taka upp frá almennri sjónvarpsdagskrá allt of dýrmætur. Ég teldi full efni standa til þess að þjóð sem telur ekki nema um 300.000 manns reki ríkisfjölmiðil sem hefur ráð á að búa til sjálfstæða íþróttarás. Ég tel líka að ríkisfjölmiðill á borð við Ríkisútvarpið eigi að senda beint frá fundum Alþingis á sérstakri útvarpsrás. Þannig að fólk sem hefur tök á að hlusta í dagsins önn geti hlustað á útsendingar á útvarpsrás frá fundum Alþingis. Það sé ekki nóg að senda það út eins og gert er núna í hléi á milli dagskráratriða um miðjan daginn í sjónvarpinu eða fyrir þá sem hafa aðgang á breiðbandinu, því það eru ekki allir sem hafa tök á að fylgjast með fundunum í sjónvarpi en hefðu kannski gaman af að gera það í útvarpi. Þingmál liggur frammi í sölum Alþingis um þetta sem Frjálslyndi flokkurinn á frumkvæði að og ég hef fengið að vera meðflutningsmaður að því á þessu þingi. Ég hefði talið að það væri eitt af þeim málum sem hefði átt að ræða í spyrðu í umræðu um Ríkisútvarpið, hlutverk þess og möguleika. En eins og kom fram í umræðunni um fundarstjórn forseta áður en þessi umræða hófst var ekki vilji til að taka önnur frumvörp sem varða málefni Ríkisútvarpsins inn í umræðuna. Svo í lokin og af því ég var með opinn leiðara úr Morgunblaðinu frá 7. desember vil ég taka fram að ritstjóri Morgunblaðsins eða leiðarahöfundur tekur undir þau sjónarmið sem ég talaði um áðan varðandi útvarpsstjórann og hversu valdamikill hann gæti orðið. Ég leyfi mér að halda að þar séu sjónarmið uppi sem hæstv. menntamálaráðherra ætti að íhuga og leggja við hlustir því þar talar jú einstaklingur sem er á hennar eigin bandi pólitískt. Ég læt fyrri ræðu minni lokið og lýsi því yfir að ég bið hæstv. forseta að setja mig aftur á mælendaskrá með seinni ræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Það var margt í ræðu hv. þingmanns sem hljómaði kunnuglega enda höfum við rætt þetta málefni ítrekað eins og fram hefur komið. Það var eitt atriði sem varð til þess að ég ákvað að koma hingað upp í andsvar. Það var þegar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á að sporin hræða og tilgreindi þá sölu Símans. Ég vil segja það hér og nú að það var alveg ljóst að þegar Síminn var hlutafélagavæddur var ekki tekið fram í þeim lögum að ekki skyldi selja Símann. Þetta er náttúrlega munurinn á Símanum og því frumvarpi sem við erum að ræða að í 1. gr. frumvarps til laga um Ríkisútvarpið kemur fram að salan sé ekki heimil. Það finnst mér vera mjög veigamikið atriði. Það er því ekki rétt að blanda þessum tveimur hlutum saman. Ég vildi aðeins koma inn á þetta atriði í andsvari mínu.

Frú forseti. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir kemur inn á kannski þá setningu sem skiptir sköpum fyrir Framsóknarflokkinn. Það er akkúrat þessi setning sem Framsóknarflokkurinn kom inn í frumvarpið. Að ekki megi selja Ríkisútvarpið. Það skyldi þó ekki vera að reynslan frá Símanum hafi orsakað að Framsóknarflokkurinn sá sig knúinn til að setja þá setningu í frumvarpið? Ég tel svo vera. Þess vegna tel ég að hv. þm. Dagný Jónsdóttir eigi bara að viðurkenna að sporin hræða í þessum efnum. Hvort það er einhver trygging fyrir því þótt þessi setning sé núna í frumvarpinu um að Ríkisútvarpið verði ekki selt um aldur og ævi, þá efast ég nú um að eitthvert hald sé í þeirri trú. Svo vil ég minna hv. þingmann á að þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Halldór Blöndal, sem var samgönguráðherra þegar Síminn var háeffaður gaf hástemmdar yfirlýsingar um það úr þessum stóli, fyrir fjölmiðla og fyrir alþjóð að ekki stæði til að selja Símann. Nákvæmlega sömu hástemmdu yfirlýsingarnar hafa verið settar fram í þessari umræðu, að það standi ekki til að selja Ríkisútvarpið. Frú forseti. Ég treysti ekki þessum orðum. Mér finnst traust Framsóknarflokksins vera mikið þó þessi litla setning lafi þarna inni.

Virðulegi forseti. Sporin hræða ekki. Ég fór yfir muninn á þessum tveimur frumvörpum áðan þannig að það var ekki ástæðan fyrir því að þessi setning var sett hér inn. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að okkur framsóknarmönnum þykir mjög mikilvægt að hafa þessa setningu í frumvarpinu. Við erum þannig gerð að við treystum fólki. Hv. þingmaður kom inn á það áðan að enda þótt hún treysti núverandi hæstv. menntamálaráðherra viti hún ekki hvort sá ráðherra verði í ríkisstjórn á næstunni. Ég held að hv. þingmaður sé þá með því að segja að þeir sem nú skipa stjórnarandstöðuna, þeir hafa háleit markmið um að komast í ríkisstjórn, hafi þá jafnvel hug á að selja Ríkisútvarpið, en það kæmi mér alla vega mjög á óvart miðað við þann málflutning sem hér hefur verið viðhafður. Ég ítreka að það stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið, það er enginn meiri hluti fyrir slíku. Þrír hv. þingmenn hafa lagt fram frumvarp þess efnis. Einn þeirra hv. þingmanna hefur sagt hér að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið, það andrúmsloft hafi breyst. Ég er alveg sannfærð um að það er staða sem við munum horfa á til framtíðar og ekki síst í ljósi þeirrar samkeppni og aðstæðna sem nú ríkja á markaði. Ég ítreka að við framsóknarmenn treystum fólki fyllilega og við treystum þingmönnum framtíðarinnar til þess að hafa sölu Ríkisútvarpsins ekki á dagskrá.

Hæstv. forseti. Mér þykir gott að heyra það og vita að Framsóknarflokkurinn treystir fólki. Ég geri það líka. Ég held að við höfum öll innbyggða þá tilhneigingu að vilja treysta fólki. Þess vegna og einmitt þess vegna hefði ég viljað að við öll í þessum sal, ólík sem við erum, með ólík pólitísk sjónarmið, hefðum sest saman yfir það verkefni að hjálpa Ríkisútvarpinu að ganga í endurnýjun lífdaga. Við hefðum ekki náð sátt um hlutafélagaformið en við hefðum kannski náð sátt um að stofnunin fengi loft í vængina af því að við treystum fólki. En Sjálfstæðisflokkurinn treysti okkur ekki til að setjast yfir þetta mál. Sjálfstæðisflokkurinn treysti ekki þeim ólíku sjónarmiðum sem eru í þessum sal fyrir því verkefni að búa til umgjörð eða jarðveg fyrir Ríkisútvarpið þar sem það gæti blómstrað. Það er mergurinn málsins. Það er Sjálfstæðisflokkurinn sem ekki treystir fólkinu. Hverjir hafa klifað á því að það eigi að selja Ríkisútvarpið? Það eru sjálfstæðismenn, ekki hvað síst ungir sjálfstæðismenn. Ályktun eftir ályktun hefur verið samþykkt hjá SUS og Heimdalli um að selja eigi Ríkisútvarpið. 

Frú forseti. Enn á ný ræðum við frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, nú að vísu í fyrsta sinn ohf. áður hafa aðrar skammstafanir verið aftan við nafnið. Þrátt fyrir að við séum að ræða þetta frumvarp í þriðja sinn, auðvitað hafa orðið breytingar á því í hvert sinn sem það hefur komið hér, þá er samt margt líkt með þessu frumvarpi og þeim sem áður hafa verið flutt. Slíkt hið sama má að sumu leyti segja um þá umræðu sem hér hefur farið fram, t.d. voru síðustu andsvörin til þess að rifja upp ýmislegt sem við höfum áður heyrt í umræðunni. Og ég verð að segja, frú forseti, að það vakti sérstaka athygli mína að hv. þm. Dagný Jónsdóttir var enn að því er mér virtist með sömu trú á setningunni miklu í 1. gr., setningunni sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ Ég man ekki betur en hv. þingmaður hafi setið með okkur í menntamálanefnd síðastliðinn vetur þegar við fórum yfir þetta frumvarp. Þá komu ýmsir í heimsókn til nefndarinnar og þessi setning var rædd við nokkra virðulega gesti nefndarinnar. Ég man ekki betur en það hafi verið samdóma álit allra sem tjáðu sig um þessa setningu að hún skipti akkúrat engu máli, væri í raun merkingarlaus sem slík. En enn á ný vekur hv. þingmaður athygli okkar annarra hv. þingmanna á því að þessi setning er ætluð Framsóknarflokknum einum og sér. Það er enginn annar sem leggur neina merkingu í þessa setningu en hún virðist hafa dugað til að róa einhverja framsóknarmenn til þess að gerast stuðningsmenn frumvarpsins. Þessi setning breytir engu um það að enda þótt hún stæði ekki þá þyrfti lagabreytingu til að selja Ríkisútvarpið, nákvæmlega eins og þarf við þetta frumvarp. Setningin sem slík breytir engu þar um en hefur augljóslega verið notuð í einhverjum hrossakaupum milli stjórnarflokkanna. Það er rétt að rifja upp, eins og nokkrir hv. þingmenn hafa gert í þessari umræðu, að þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hvað ákafastir hafa verið í því að nauðsynlegt væri að selja Ríkisútvarpið hafa sagt að þeir gætu stutt þetta frumvarp vegna þess að það auðveldaði sölu Ríkisútvarpsins síðar. Það er auðvitað hægt að leggja ýmsa merkingu í þessi orð hv. þingmanna en það er augljóst mál að það verður einfaldara að samþykkja sölu Ríkisútvarpsins eftir þessa breytingu en áður og það er væntanlega sú merking sem þeir leggja í þetta. En það gæti líka verið önnur merking og ég leyfi mér að geta þess að það gæti líka verið að hv. þingmenn ættu við það að með því að breyta þessu og gera ekki neitt annað til að bæta stöðu Ríkisútvarpsins, eins og blasir augljóslega við núna, sé styttra í að ýmsir fari að kalla á að gera þurfi enn frekari breytingar á rekstrarformi Ríkisútvarpsins til þess að breyta megi þó einhverju og þá þurfi að stíga næsta skref vegna þess að augljóslega hafi þetta skref engu skilað. Þegar við horfum aðeins aftur í tímann og veltum fyrir okkur hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur leikið Ríkisútvarpið, vegna þess að ég leyfi mér ekki að halda að Sjálfstæðisflokkurinn eða stjórnarflokkarnir hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera, þ.e. að það sé algjör tilviljun hvernig fjárhagur og starfsemi Ríkisútvarpsins hefur þróast. Ég leyfi mér ekki þann munað að halda að fólk hafi ekki vitað hvað það var að gera. Ég tel það augljóst og þegar maður fer yfir söguna blasir svo við hver tilgangurinn hefur verið. Þegar maður leggur síðan við rökstuðninginn sem m.a. hæstv. menntamálaráðherra notar í málflutningi sínum fyrir því að þetta frumvarp sé nauðsynlegt og það þurfi að breyta rekstrarforminu passar þetta enn betur inn í myndina, þá mynd að starfsemi Ríkisútvarpsins hafi skipulega verið veikt til þess að fá ákveðna aðila til að segja: Þetta gengur ekki lengur, við getum ekki búið við þessar aðstæður lengur, það verður að gera eitthvað. Að þá sé búið að svelta fólk svo mikið að það sé farið að segja „gera eitthvað“ og það sé alveg sama hvað gert verði, það geti aldrei orðið verra. Hæstv. menntamálaráðherra sagði úr þessum ræðustól fyrr í dag að staða Ríkisútvarpsins verði aldrei verri en hún er nú - ég endurtek: aldrei verri en hún er nú - þegar búið er að gera hana svo slæma að það eina sem gæti gerst, ef hún yrði verri, er að starfseminni yrði hætt. Það er það eina sem gæti gerst ef hún yrði verri vegna þess að í raun og veru er staðan orðin sú að við allar eðlilegar kringumstæður væri búið að loka.

Hvenær á að vera málefnalegur?

Ef þetta er ekki málefnalegt, hæstv. ráðherra, þegar hæstv. ráðherra hefur aldrei nokkurn tíma treyst sér til að ræða málefnalega um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins, aldrei, heldur bara sagt að það verði aldrei verra þá er merkingin auðvitað þessi: Hún getur ekki orðið verri nema loka starfseminni, hætta starfseminni. Þá er hún verri. Vegna þess að ef hún verður verri er ekki hægt að gera neitt. Staðan er þannig, hæstv. ráðherra. Og bara til að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra hvað hefur gerst, vegna þess að hún ber að sjálfsögðu ekki ábyrgð á þessari sögu allri, þá skulum við hefja leikinn árið 1994. Hvernig var staðan þá hjá Ríkisútvarpinu? Jú, þá var fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins bara býsna góð. Eignir í fasteignum námu 2 milljörðum kr., tæki og innréttingar tæpum 300 millj. kr. Þá voru langtímaskuldir Ríkisútvarpsins engar en skammtímaskuldir námu tæpum 400 millj. kr., en Ríkisútvarpið átti fyrir skammtímaskuldum árið 1994, því að viðskiptakröfur og birgðir námu einnig 400 millj. kr. Þetta þýðir að rekstrarfjárjöfnuður stóð á núlli. Allar forsendur voru fyrir áframhaldandi góðri rekstrarafkomu Ríkisútvarpsins. Það er nauðsynlegt fyrir hæstv. ráðherra að vita eitthvað örlítið um fortíðina líka, sérstaklega þegar farið er að tala um að staða Ríkisútvarpsins verði alla vega ekki verri. En hún er miklu verri í dag en hún var 1994. Hún er gjörbreytt. Núna á Ríkisútvarpið ekki lengur fyrir skuldum. Eiginfjárstaðan var neikvæð um tæpar 200 millj. kr. um síðustu áramót og það hefur ekkert gerst í starfsemi Ríkisútvarpsins sem bendir til þess að það hafi lagast heldur hefur líklega sigið enn á ógæfuhliðina og væri ekki ólíklegt að eiginfjárstaðan væri nú neikvæð um rúmlega 200 millj. kr. Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra telur það ekki málefnalega umræðu að ræða um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Það skyldi þó ekki vera að það væri einmitt sú málefnalega umræða sem hæstv. ráðherra vill síst taka þátt í af þeirri einföldu ástæðu að þar er málstaður ráðherrans gjörsamlega vonlaus. Staðan er þannig að söluhæfar eignir, þ.e. fasteignir, innréttingar og tæki, duga vart fyrir langtímaskuldum. Skammtímakröfur nema rúmum 700 millj. kr. en skammtímaskuldir nú nálgast 1,7 milljarða. Rekstrarfé er því neikvætt um tæpan milljarð króna. Í einkafyrirtæki eða hlutafélagi hjá ríkinu væri þetta kallað neyðarástand, þ.e. að staðan gæti ekki orðið verri öðruvísi en að það þýddi að það yrði að loka. Hæstv. ráðherra kemur hér og lýsir því yfir að með breytingunni verði staða Ríkisútvarpsins a.m.k. ekki verri og það á að tryggja að það verði hugsanlega hægt að skrimta eitthvað áfram. Það er þó algjörlega óvíst vegna þess að ef ekki verður brugðist við einu eða neinu í því að bæta fjárhagslega stöðu stofnunarinnar bíður ekkert annað en að hún verði svo veik að hún verði að grípa til einhverra örþrifaráða. Af því að tími vannst til í sumar hefði hæstv. menntamálaráðherra mátt fara örlítið yfir bréf sem ég man að hæstv. útvarpsstjóri sendi menntamálanefnd með umsögn sinni um frumvarpið í fyrra þar sem útvarpsstjórinn benti m.a. á að nú væri búið að spara, búið væri að hagræða öllu sem hægt væri að hagræða og það dygði ekki að breyta bara um rekstrarform til þess að hægt væri að bæta stöðuna, það yrði að koma eitthvert fjármagn inn í stofnunina. Öðruvísi væri ekki hægt að snúa af þeirri braut sem stofnunin hefði verið á undanfarið, þ.e. að draga úr þjónustu. Þá er auðvitað spurningin sem hæstv. ráðherra hlýtur að þurfa að svara í þessari umræðu: Hvaða þjónustu á að skera niður hjá Ríkisútvarpinu? Hæstv. ráðherra vildi ekki meina að þessi breyting auðveldaði það að segja upp fólki og það væri ekki tilgangurinn að segja upp fólki. Það ætti, eins og segir í frumvarpinu, að bjóða öllu núverandi starfsfólki vinnu, en það skyldi þó ekki vera að í því lægi einhver ósk um að ekki vildu allir vinna hjá Ríkisútvarpinu áfram og þannig væri hægt að fækka fólki? Hvaða þjónusta er það sem skera á af? Hæstv. ráðherra verður auðvitað að gera þingheimi grein fyrir því hver tilgangurinn er með þessari breytingu. Hann er augljóslega m.a. sá að það er auðveldara að segja upp fólki. Hvaða starfsfólki á þá að segja upp, hvaða þjónustu á að skera af? Það eru engar yfirlýsingar frá hæstv. ráðherra um að bæta eigi fjárhag stofnunarinnar. Að vísu kom fram í andsvari ráðherra áðan að eiginfjárhlutfallið ætti að vera 10–12%. Ef ég man rétt fengum við í menntamálanefnd í fyrra bréf frá endurskoðanda Ríkisútvarpsins sem taldi nauðsynlegt að eiginfjárhlutfallið væri ekki lægra en 30% til að viðunandi væri. Hæstv. ráðherra segir að það verði 10–12%. Vinnan er stutt komin þótt okkur væri sagt í fyrra að endurmat á eignum stofnunarinnar væri um það bil að koma og yrði örugglega klárt áður en við afgreiddum þetta mál úr þinginu. Gert var ráð fyrir að það yrði klárað síðasta vor, að það væri á næsta leiti. Ríkisendurskoðun hafði verið falið að vinna að endurmati á eignum stofnunarinnar og það var sagt rétt handan við hornið. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur hins vegar fram að enn er verið að vinna að þessu. Þetta liggur ekki enn fyrir. Það sem skorti á í fyrra skortir enn. Ekkert virðist hafa verið gert annað en fara yfir þær tillögur sem komin var niðurstaða í hjá meiri hluta menntamálanefndar þegar málið var stoppað í nefnd í fyrravor. Ekkert annað hefur gerst í millitíðinni þrátt fyrir að endurmatið a.m.k. hefði getað legið fyrir og þar af leiðandi einhverjar tillögur um hvernig menn vildu fara í hina fjárhagslegu endurskipulagningu. Frú forseti. Ég get auðvitað haldið áfram og trúlega er nauðsynlegt að rifja upp fyrir hæstv. menntamálaráðherra hvernig stendur á því að fjárhagsstaða stofnunarinnar hefur þróast á þennan hátt. Það er búið að éta upp allt eigið fé og það orðið neikvætt og skuldum hefur verið safnað til að reksturinn geti gengið. Það er líklega hægt að tiltaka fjórar meginástæður fyrir þessari þróun. Í fyrsta lagi hefur tekjuþróunin ekki verið í takt við útgjaldaþróunina. Tekjurnar eru annars vegar afnotagjöldin og hins vegar auglýsingatekjur. Hvorugt hefur haldið í við útgjöldin. Það hefur dregið úr auglýsingatekjum vegna þess að á þessu tímabili hefur samkeppnin aukist verulega. Afnotagjöldin hafa ekki hækkað í takt við útgjöld og þar hefur myndast gap sem skapar stóran hluta af þeim rekstrarvanda sem við er að glíma. Í öðru lagi má nefna lífeyrissjóðsskuldbindingar. Auðvitað var gert ráð fyrir því mjög lengi, vegna þess að annað hafði ekki verið gefið í skyn, að það væri bara tímaspursmál hvenær ríkissjóður tæki þær yfir. Árið 1995 var aftur á móti ákveðið að þær féllu af fullum þunga á stofnunina sjálfa. Lífeyrisskuldbindingarnar hafa lagst algerlega á Ríkisútvarpið og hefur þurft að borga af þeim stórar upphæðir ár hvert. Nú er reiknað með því í frumvarpinu að skuldir við ríkissjóð, sem ekki hafa verið vaxtareiknaðar, lendi á opinbera hlutafélaginu. Þær munu því skapa enn erfiðari efnahag hjá opinbera hlutafélaginu en er í dag. Þetta hefur eðlilega valdið töluvert miklum vanda. Í þriðja lagi er það auðvitað í fersku minni flestra að árið 1999 var ákveðið að flytja starfsemi sjónvarpsins af Laugaveginum í útvarpshúsið. Sú framkvæmd ein og sér kostaði tæpan milljarð kr. Hún var að mestu leyti fjármögnuð með langtímabankalánum vegna þess að ekkert var gert í að aðstoða stofnunina við að fjármagna flutninginn. Í fjórða og síðasta lagi hefur það verið mjög áberandi að frá árinu 2000 hafa stjórnendur Ríkisútvarpsins tekið ákvarðanir um aukningu skammtímaskulda úr 500 millj. kr. í 1,7 milljarða kr. Það blasir við að þessar auknu skammtímaskuldir hafa einvörðungu staðið undir þrálátum rekstrarhalla. Rekstrarhallinn hefur verið fjármagnaður með skammtímalánum. Það hefur væntanlega, að mati stjórnenda, engin önnur leið verið til eins og fram kemur í bréfinu sem ég vitnaði í áðan frá útvarpsstjóra, þar sem staðfest var að það væri búið að hagræða eins og hægt væri í stofnuninni og ekkert eftir annað en að skera niður þjónustu. Síðan kemur hæstv. menntamálaráðherra og telur að með því að breyta um rekstrarform muni allt saman batna og Ríkisútvarpið, að því er mér skilst, dafna og vaxa og þjónusta þess aukast sjálfkrafa. Þetta minnir á hókus pókus aðferðina sem ríkisstjórnin notaði í sumar og ýmsir hv. þingmenn í stjórnarliðinu virðast trúa að hafi gerbreytt þróun verðbólgunnar, þ.e. þegar framkvæmdum á svæðum landsins þar sem engin þensla mældist var frestað um þriggja mánaða skeið til að draga úr þenslu. Sumir hv. þingmenn trúa því að þetta hafi öllu breytt í verðbólguþróuninni. Svo virðist sem hæstv. menntamálaráðherra trúi því sama, að með því að breyta um rekstrarform muni enginn vandi lengur til staðar í rekstri Ríkisútvarpsins. Þetta er alger misskilningur. Forsenda þess að við færum að ræða um breytt rekstrarform og hvaða rekstrarform væri réttast fyrir Ríkisútvarpið er að farið yrði sérstaklega í að koma fjárhagnum í það horf að Ríkisútvarpið geti sinnt því hlutverki sem við verðum að telja að meiri hluti Alþingis vilji. Það er algerlega vonlaust að það gangi við núverandi aðstæður. Frú forseti. Ég sagði áðan augljóst mál að það væri engin tilviljun að þessi staða væri komin upp. Hún er auðvitað sköpuð. Hún er skipulögð. Það má rifja upp í þessu samhengi að fyrrverandi menntamálaráðherra, núverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, sagði árið 1996 að stefna ætti að því að jafna aðstöðu ríkis- og einkastöðva. Hann sagði jafnframt að á Alþingi væri þungt fyrir fæti þegar kæmi að því að rétta hlut einkastöðva. Frú forseti. Það skyldi þó ekki vera að í þessum orðum felist að fyrst ekki er hægt að jafna þetta með því að rétta hlut einkastöðva þá sé rétt að veikja stöðu Ríkisútvarpsins. Var það leikurinn, alla tíð frá því að þessi orð voru sögð 1996 og fram á þennan dag? Ég verð að segja að ef það hefur verið markmiðið þá hefur það tekist býsna vel. Staða Ríkisútvarpsins er í fjárhagslegu tilliti orðin þannig nú að engin einkastöð væri rekin við þær aðstæður. Þetta hefur því tekist og trúlega hafa þeir gleymt að stoppa nógu snemma. Nú er staðan orðin svo alvarleg að engin einkastöð væri rekin við slíkar aðstæður. Að sjálfsögðu væru allir aðrir búnir að loka. Það er rétt að rifja upp það sem hæstv. ráðherra sagði fyrr í dag, að staðan hafi aldrei verið verri en nú hjá Ríkisútvarpinu eftir breytingu, aldrei verri. Skiljanlega, því að ef hún væri verri þá væri hún engin, þá væri þessu lokið. Það er allt á síðasta snúningi ef litið er til efnahagslegrar stöðu Ríkisútvarpsins, því er nú verr og miður.  Þetta er auðvitað alvara málsins. Sjálfstæðisflokkurinn með Framsóknarflokkinn í eftirdragi hefur allt frá árinu 1995 verið á þessari leið. Það er auðvitað skýringin á því að Framsóknarflokkurinn ætlar vegna einnar setningar að gangast inn á þetta mál. Í þeirra huga er staðan svo erfið að það verður eitthvað að gera og bara af því þau fá þessa setningu í 1. gr., sem ég er búinn að fara nokkrum sinnum yfir í umræðum og var því ákaflega hissa á að hv. þm. Dagný Jónsdóttir skyldi einnig minnast á hana. Þessi setning í 1. gr. er gerð fyrir Framsóknarflokkinn. Ýmsir sem komu í heimsókn til menntamálanefndar í fyrra sögðu að þau orð hefðu enga merkingu. Það verður auðvitað að breyta lögum ef selja á Ríkisútvarpið hvort sem þessi setning er í 1. gr. eða ekki. Hún hefur enga merkingu í því tilliti. En séu stjórnarherrarnir á þeirri leið að undirbúa söluna þá er þetta frumvarp, eins og nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa bent á, til að auðvelda það. Eigi ekki að gera annað en þetta þá bíður Ríkisútvarpsins ekkert annað, því miður, en að halda áfram í endalausum rekstrarvanda. Það getur ekki endað nema á einn hátt ef ekkert verður að gert. Það er auðvitað alvara málsins. Það er með ólíkindum að hæstv. menntamálaráðherra skuli í þriðja sinn koma fram með frumvarpið án þess að nefna það einu orði til hvaða aðgerða skuli grípa til að leysa stofnunina úr þeim rekstrarvanda sem hún hefur verið í til fjölda ára. Ekki nóg með það heldur gengur hæstv. ráðherra, þegar farið er að tala um þetta, um ganga og kallar fram í hvort hér eigi ekki að fara fram málefnaleg umræða. Hæstv. ráðherra telur það ekki málefnalega umræðu að tala um rekstrarvanda Ríkisútvarpsins. Það er greinilega eitthvað sem enginn má tala um. Það er eitthvað sem enginn á að vita um og nokkuð sem hæstv. ráðherra vill ekki tengja við þetta frumvarp. Þannig er staðan, frú forseti, að ekkert í frumvarpinu bendir til þess, nema að vísu örlítil upphæð vegna þess að Ríkisútvarpið verður í öðruvísi tengslum við Sinfóníuhljómsveit Íslands. Það breytir örlítið í félagslegu tilliti en á móti kemur að greiða þarf vexti af lausaskuldum við ríkissjóð sem éta það upp og líklega rúmlega það, ef ég man rétt. Ljóst er að ef ekkert verður að gert hefur Ríkisútvarpið ohf. ekkert annað úrræði en að skera duglega niður í rekstri. Hvað það á að vera vitum við að sjálfsögðu ekki. En það væri auðvitað eðlilegt að hæstv. ráðherra gerði okkur grein fyrir því hvað hún telur eðlilegt að skera niður, hvað á ekki heima í Ríkisútvarpinu. Það verður vart meira en óskhyggja að innlend dagskrárgerð verði stórlega aukin. Það verður að teljast afar ólíklegt við því við þessar aðstæður. Þetta skyldi þó ekki þýða að jafnvel verði dregið enn meira úr innlendri dagskrárgerð? og má þó vart við því. Það hlýtur að vera eitt af stóru hlutverkum Ríkisútvarpsins að efla íslenska dagskrárgerð en ekki að skera hana niður. Ef við leggjum saman allar þessar upplýsingar þá blasir við að líklega þarf að skera þarna niður um 15–20%. Frú forseti. Það er rétt að fara yfir fleiri þætti í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. En aðeins um sjálfstæðið, sem hæstv. menntamálaráðherra fjallaði örlítið um í ræðu sinni áðan og í nokkrum andsvörum. Hún vakti athygli á því að verið væri að stórauka sjálfstæði stofnunarinnar. Því miður, frú forseti, verður að draga í efa að svo sé. Ég hef farið yfir fjárhagslega þætti og niðurstaðan af því er ekki sú að sjálfstæði stofnunarinnar muni aukast. Það felst ekkert sjálfstæði í því að stofnunin taki við miklum rekstrarvanda og haldi þannig áfram. Til viðbótar er rétt að vekja athygli á, eins og hv. þm. Mörður Árnason gerði í ágætri framsöguræðu sinni áðan, stjórn Ríkisútvarpsins ohf. Hún verður að sjálfsögðu ekki algerlega óháð. Hún eykur ekki sjálfstæði stofnunarinnar vegna þess að hún verður kosin árlega hlutfallskosningu á Alþingi. Hún verður þar með tengd meiri hlutanum á Alþingi hverju sinni. Það er ekki einu sinni reynt að milda þetta ákvæði, t.d. með því að stjórnin verði kosin til fjögurra ára og þá ekki látin fylgja kjörtímabili heldur í fjögur ár þannig að hún geti lifað mismunandi meiri hluta á þingi. Þar með mundi sjálfstæði hennar aukast. Nei, þetta er ekki gert. Stjórnin á síðan að ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum. Stjórnin, sem er undir þessum árlega þrýstingi, hefur því í för með sér stöðugan þrýsting á útvarpsstjóra. Hann er ekki einu sinni bundinn því, eins og flestir forsvarsmenn ríkisstofnana, að vera ráðinn til ákveðins tíma. Útvarpsstjóri þarf líka að vera háður því að hægt sé að segja honum upp fyrirvaralítið. Þar með er því komin bein tenging við þennan mikla valdamann í stofnuninni, við meiri hlutann á Alþingi hverju sinni. Það er ekki einu sinni reynt að skera á þetta. Varnaglarnir eru alls staðar hjá þeim hinum sömu og tala um að nauðsynlegt sé að auka sjálfstæði stofnunarinnar. Hvernig stendur á því að þeir ganga ekki alla leið í að auka sjálfstæði stofnunarinnar? Það eru auðvitað ýmsar leiðir til þess, innan þessa forms sem sami meiri hluti hefur ákveðið, að auka sjálfstæðið. En það er eins og það sé ekki áhugi á því, hvorki þegar litið er til fjárhagsins, kosningar stjórnar eða ráðningar útvarpsstjóra. Frú forseti. Ég minntist á það áðan að við í menntamálanefnd hefðum í fyrra fengið ágæta umsögn frá útvarpsstjóra sjálfum. Ég held að ég hafi farið þokkalega yfir það en þó mætti rifja örlítið upp, með því að vitna orðrétt í umsögn útvarpsstjóra, það sem þar segir varðandi hallareksturinn. Þar segir, með leyfi forseta: „Um langt árabil hefur verið verulegur halli á rekstrinum og er eigið fé stofnunarinnar neikvætt. Á þessu er nauðsynlegt að taka áður en nýtt hlutafélag verður skráð.“ Í frumvarpinu sem nú liggur fyrir er ekki að sjá að á nokkurn hátt hafi verið tekið á þessu. Að vísu kom yfirlýsing frá hæstv. ráðherra um 10–12% eiginfjárhlutfall, þrátt fyrir að endurskoðendur stofnunarinnar hefðu talið að það mætti ekki vera lægra en 30%. Þar er þó gengið örlítið lengra en segir í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem talaði um að það yrði a.m.k. 5 millj. kr. Það segir að sjálfsögðu ekkert um hve hátt það fer. En það er eiginlega með ólíkindum að þrátt fyrir alla umræðuna í menntamálanefnd og hér í þingsal í fyrra varðandi þetta atriði skuli þessu ekki hafa verið breytt, a.m.k. í þá veru sem hæstv. ráðherra sagði að tryggt yrði, að það yrði 10–12%. Það væri þó í áttina. Mig langar að vitna aðeins meira í umsögn útvarpsstjóra þannig að hæstv. menntamálaráðherra átti sig á því að það eru ekki bara örfáir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem vakið hafa athygli á stöðu Ríkisútvarpsins. Útvarpsstjóri segir sjálfur, með leyfi forseta, aðeins aftar: „Þessum taprekstri verður ekki mætt einvörðungu með hagræðingu.“ - Þrátt fyrir að rekstrarformi verði breytt og unnt að hagræða meira, trúlega með því að fækka fólki, segir útvarpsstjóri að það verði ekki nægjanlegt og eitthvað meira þurfi að koma til. - „Á undanförnum árum hefur Ríkisútvarpinu tekist að hagræða verulega í rekstri, enda ítrekað verið farið ofan í rekstur einstakra deilda. Ekki verður séð að hægt sé að ganga mikið lengra á því sviði án þess að skerða þjónustuna.“ Þetta segir útvarpsstjóri. Það er því eðlilegt að við spyrjum, frú forseti, hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða þjónustu ætlar hæstv. ráðherra sér að skerða, eða á að bæta fjárhagsstöðu stofnunarinnar á einhvern hátt? Útvarpsstjóri nefnir fleira og ég ætla að leyfa mér að vitna a.m.k. einu sinni enn í umsögn hans sem send var til menntamálanefndar. Útvarpsstjóri heldur áfram, með leyfi forseta: „Þá er ýmis kostnaður þess eðlis að litlu verður um hnikað auk þess sem frumvarpið gerir ráð fyrir því að öllum starfsmönnum verði boðið starf hjá hinu nýja félagi. Loks ríkir mikil óvissa með ýmsa kostnaðarliði. Taprekstrinum verður því einnig að mæta með tekjuaukningu.“ Frú forseti. Útvarpsstjóri telur að mæta verði taprekstrinum með tekjuaukningu. Sú tekjuaukning er hvergi í frumvarpinu. Ekkert hefur breyst í frumvarpinu að því leyti frá því að útvarpsstjóri ritaði þetta bréf. Það hlýtur því að teljast, frú forseti, málefnaleg umræða að velta fyrir sér hvernig hæstv. ráðherra sjái fjárhagslega stöðu stofnunarinnar til framtíðar. Það er ekki nægjanlega málefnalegt, frú forseti, að hæstv. ráðherra vísi eingöngu til þess að breyta eigi rekstrarforminu. Það er ekki málefnaleg umræða um fjárhagslega stöðu stofnunarinnar. Það nægir ekki og ég hef vitnað í útvarpsstjóra sjálfan sem telur það heldur ekki nægja. Ég hef áður minnst á eiginfjárhlutfallið, sem hæstv. ráðherra nefndi einnig. Endurskoðendur Ríkisútvarpsins telja að það þurfi að vera a.m.k. 30%. Ég er klár á því að um það má auðvitað deila en það er eðlilegt að það verði rætt betur í menntamálanefnd. Gerð var tilraun til þess í fyrri störfum en prósentutalan frá ráðuneytunum, um 10–12% eiginfjárhlutfall, kom ekki fyrr en í lok umfjöllunar nefndarinnar, jafnvel eftir að nefndin var búin að skila af sér þótt ég þori ég ekki alveg að fullyrða það. En það var rétt um það bil á síðasta fundi nefndarinnar að þær tölur voru ljósar og um þær varð engin umræða frekar en um ýmsa aðra þætti sem fengust í raun ekki ræddir. Það fékkst t.d. ekki rætt hvort hægt væri að velta fyrir sér einhverju öðru rekstrarformi, sjálfseignarstofnunarforminu sem dæmi. Um það fékkst engin umræða. Því var bara ýtt út af borðinu af meiri hluta nefndarinnar með því að segja að það kæmi bara ekki til greina og væri ekki til umræðu. Þetta form var hið eina sem meiri hlutinn vildi tala um. Minni hlutinn mátti benda á það sem betur mætti fara og vissulega tók meiri hlutinn tillit til ýmissa slíkra þátta, sem blöstu augljóslega við þegar búið var að fara yfir málið en ég er sannfærður um að við hefðum náð fram betra frumvarpi ef því hefði verið haldið lengur í umræðunni. Einn mjög stór þáttur í þessu máli er tekjuöflunin, þ.e. nefskatturinn. Um hann fékkst engin umræða. Ég ætla að ræða aðeins um hann í lok ræðu minnar en áður vil ég þó örlítið minnast á stærra mál en svo að ég muni gera því fyllilega skil. En það eru réttindi starfsmanna. Ég vænti þess að um það verði betur fjallað af öðrum hv. þingmönnum. Það blasti við okkur í menntamálanefnd í fyrra þegar búið var að fara yfir réttindi starfsmanna - til þess var gefinn nokkur tími og við fengum fulltrúa á fund nefndarinnar sem fóru býsna vel yfir málið - að meiri hluti nefndarinnar hafði engan áhuga á að tryggja stöðu starfsmannanna betur en gert er í frumvarpinu, þrátt fyrir að hin stóru samtök BSRB og BHM hafi sameiginlega bent á að farið væri á svig við ákveðin lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Fulltrúar þeirra skildu í raun ekki frekar en við, og það er rétt að það komi fram, hvernig á því stæði að meiri hluti Alþingis hefði ýmislegt við þau lög að athuga en virtist ekki treysta sér til að koma hér hreint fram og leggja fram breytingartillögur við þau lög eða reyna að semja um það við starfsmenn ríkisins hvernig breyta megi þessum lögum þannig að meiri hlutinn sé sáttur við þau. Þess í stað er farin sama leið og í hvert skipti sem slík breyting er gerð á rekstrarformi, þ.e. farið á svig við lögin þótt lögin kveði alveg skýrt á um hvernig að þessu skuli staðið. Frú forseti. Ég sagði að mikilvægt væri að tryggja tekjustofna stofnunar eins og Ríkisútvarpsins. En eins og ég hef rakið hefur þess ekki verið gætt. Það hefur ekki verið samhengi á milli þess sem ætlast hefur verið til af stofnuninni og þeirra tekna sem stofnunin hefur fengið. Þess vegna hefur þróunin verið sú sem ég benti á. Leiðin sem meiri hlutinn og hæstv. ráðherra velja í frumvarpinu, nefskatturinn, er þó að ýmissa mati, og við erum þeirrar skoðunar í stjórnarandstöðunni, afar óheppileg. Við teljum margar mun vænlegri leiðir til þess að tryggja tekjurnar. Hún er að vísu einföld, þessi nefskattsaðferð, en hún skilar sér ekki eins og eðlilegt getur talist, þ.e. jöfnuður gagnvart fólki er ekki tryggður. Við fengum afar athyglisvert bréf frá ríkisskattstjóraembættinu varðandi þetta mál. Þar kom ýmislegt fróðlegt fram sem ég hef ekki tíma til, frú forseti, að fara yfir í ræðu minni. En ríkisskattstjóraembættið, sem auðvitað hefði verið eðlilegt að ráðgast við áður en ráðist væri í svo viðamikla breytingu, bendir á ýmsa vankanta. Ríkisskattstjóri fer síðan í skemmtilega sögulega upprifjun á nefsköttum en kemst að þeirri niðurstöðu, sem er reyndar mjög skýr og raunar afar sérstakt að slíkt komi frá orðvörum embættismönnum. Í niðurlagi umsagnar ríkisskattstjóra segir, með leyfi forseta: „Með vísan til alls framangreinds verður ekki hjá því komist að draga í efa að sú tillaga frumvarpsins að afla Ríkisútvarpinu tekna með álagningu nefskatts sé heppileg.“ Það er eðlilegt að draga í efa að aðferðin sé heppileg. Þetta er afar embættismannslegt orðalag en með öðrum orðum eru til miklu heppilegri leiðir til að gera þetta. Hægt væri að fara fjölmargar leiðir. Afnotagjöldin hafa verið notuð en þau hafa verið óvinsæl, líklega vegna þess að þau eru mun hærri en í öðrum löndum þar sem sú aðferð hefur verið notuð. En það er þekkt aðferð sem hefur bæði kosti og galla. Bent hefur verið á að fjármagna megi stofnunina með beinum framlögum úr ríkissjóði með þjónustusamningi hennar við ríkið eins og gert er með ýmsar opinberar stofnanir. Það er líka einföld leið en hún hefur þann galla að meiri hluti á þingi, sem er viðkvæmur fyrir því sem gert er í stofnuninni, gæti minnkað fjárframlög eða sleppt því að auka þau, eins og færa má rök fyrir að hafi verið gert með afnotagjöldin. Þau hafa auðvitað verið háð því að hækkanir í samræmi við verðlagsþróun í landinu yrðu samþykktar. Þar munar vitanlega allverulegu. Bent hefur verið á að nota mætti hluta af tekjuskattinum til að afla þessara tekna. Margt bendir til þess að það væri ein heppilegasta leiðin. Bent hefur verið á að tengja þetta við fasteignagjöld sem hefði einnig ákveðna galla eins og flest af þessu. En það er lágmarkskrafa að menntamálanefnd gefi sér tíma til að fara yfir málið að þessu leyti og kanni hvaða leið er vænlegust og réttlátust þannig að ná megi sem allra mestri sátt um tekjuöflun Ríkisútvarpsins. Auðvitað væri nauðsynlegt að ná sem mestri sátt um frumvarpið í heild sinni 

Virðulegi forseti. Það var eins með þessa ræðu og aðrar sem fluttar hafa verið hér í dag að hún hljómaði nokkuð kunnuglega, enda höfum við rætt málið þó nokkuð oft. Það var eitt atriði sem ég hnaut um og mér þótti einkennilegt en það var þegar hv. þm. Einar Már Sigurðarson sagði að þessi setning í 1. gr. frumvarpsins hefði ekki neitt gildi, hún væri merkingarlaus sem slík. Þetta skrifaði ég orðrétt eftir hv. þingmanni og hann leiðréttir mig þá ef hann hefur verið að hugsa um eitthvað annað. Mér þykir þetta mjög einkennilegt vegna þess að að fyrstu greinar í lögum eru þýðingarmiklar, eins og reyndar allar greinar í lögum, en mér finnst mjög ódýrt að afgreiða 1. gr. frumvarpsins á þennan hátt. Við vitum að við núverandi aðstæður eins og lögin eru í dag er mjög auðvelt að setja verðmiða á Ríkisútvarpið og selja það með manni og mús með einfaldri heimild í fjárlögum, það er ekkert flóknara en það.  Ég fullyrði að það stendur ekki til að selja Ríkisútvarpið og ég mun ekki gefast upp á að ítreka það hér í ræðustól.

Frú forseti. Ég var auðvitað ekki að gera lítið úr 1. gr. sem slíkri heldur að vekja athygli á setningunni sem eignuð er Framsóknarflokknum og hv. þingmaður er stöðugt að vekja sérstaka athygli á. Svo það fari ekkert á milli mála, hv. þingmaður, á ég við setninguna „Sala félagsins eða hluta þess, sameining þess við önnur félög eða slit þess er óheimil.“ En fyrsta setningin segir það sem segja þarf: „Ríkisútvarpið ohf. er sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins.“ Þessum lögum þarf því að breyta ef einhver breyting verður á því eignarhaldi íslenska ríkisins. Setningin sem kemur á eftir skaðar að sjálfsögðu ekki neitt en hún bætir engu við eins og ég hélt að hv. þingmaður hefði heyrt ýmsa merka lögspekinga segja á fundi menntamálanefndar í fyrra. Ég ætla hins vegar ekki að dvelja meira við þetta vegna þess að ég er hvorki að gera meira né minna úr þessari setningu en efni standa til, hún skiptir engu máli en það er mér algjörlega að meinalausu að hún sé þarna inni. Það vakti hins vegar athygli mína áðan og ég gleymdi því eða kom því ekki að í ræðu minni að hv. þingmaður sagðist treysta þingmönnum framtíðarinnar til að sjá til þess að Ríkisútvarpið yrði ekki selt. Nú vill svo til, frú forseti, að hv. þingmaður hefur nýlega gefið yfirlýsingu um að hún hafi ekki hugsað sér að vera einn af þingmönnum framtíðarinnar. Hv. þingmaður mun því ekki ætla sér að vera hluti af þeim þingmönnum sem hún treystir til að gera þetta. Það skyldi þó ekki vera að það væri hluti af ákvörðun hv. þingmanns að hún telji að það séu meiri líkur en minni á því að gæti hún þurft að standa við þessi orð og treysti sér hreinlega ekki til þess?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson má eiga hrós skilið fyrir að koma þó með nýjan punkt í þessa umræðu sem ekki hefur verið gert hér í dag. Það er gaman að hér skuli vera einhver smá fjölbreytni í gangi. Ég vil byrja á að svara því sem hann segir, að setningin sem slík skaði ekkert og honum finnist ágætt að hafa hana inni. Ég er sammála honum í því. Varðandi orð mín um það að ég treysti þingmönnum framtíðarinnar og hvort þetta mál sé ástæðan fyrir því að ég gef ekki kost á mér til áframhaldandi setu á Alþingi, þá er það stórlega ofmetið. Ég fullvissa hv. þingmann um að það er ekki ástæðan fyrir því að ég hef ekki hug á að sitja hér áfram um sinn, enda hef ég gefið það út að ég útiloki ekki endurkomu. Ég álít bara að það sé enginn pólitískur vilji fyrir því að selja Ríkisútvarpið og ég treysti þingmönnum framtíðarinnar. Ég held að þeir hv. þingmenn verði ávallt í mjög miklum minni hluta sem hafa hug á því að selja Ríkisútvarpið. Kannski svipuð tala og við sjáum í dag, tveir þingmenn.  En ég endurtek að ég get fullvissað hv. þingmann um að það frumvarp sem við fjöllum um hér á engan þátt í ákvörðun minni og ég get staðið fyllilega við það að minn flokkur og þeir stjórnarflokkar sem nú eru við völd munu ekki standa að sölu Ríkisútvarpsins í framtíðinni.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að þetta frumvarp hefur ekki þær afleiðingar í för með sér að fólk hætti þingmennsku í stríðum straumi. En það væri eiginlega svolítið skemmtilegt ef einhver hv. þingmaður Framsóknarflokksins sýndi þann dug að leggja hreinlega þingsæti sitt að veði gagnvart svona máli vegna þess að svo mjög hefur afstaða flokksins breyst að full ástæða væri til þess að einhver hv. þingmaður hans gengi hreinlega svo langt. Það má hins vegar ekki gera lítið úr því að hv. þingmaður er mjög lifandi í umræðunni og það er auðvitað fagnaðarefni því að við höfum oft saknað Framsóknarflokksins sérstaklega í þessari umræðu. Það er gleðiefni að einn hv. þingmaður flokksins skuli leggja það á sig að vera á formannsvakt í umræðunni. Það vekur sérstaka athygli, ég hafði eiginlega ekki áttað mig á því, frú forseti, að formaður nefndarinnar hefur lítið sem ekkert sést í umræðunni. Það er eitthvað öðruvísi en áður var því ef ég man rétt var hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson afskaplega lifandi í umræðum en hann hefur líklega einhverjum öðrum hnöppum að hneppa þessa dagana. Það er augljóst að það er farið að setja svip á þingstörfin, eðlilega kannski, að ýmsir eru að berjast og hafa ekki gefið svipaðar yfirlýsingar og hv. þingmaður og þurfa þess vegna að sinna slíku. Það er ekkert skrýtið með hv. þingmenn sem hafa miklar hugsjónir í þessu máli. Það vill svo til að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er einn þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem hefur viljað selja Ríkisútvarpið. Það skyldi þó ekki vera að hv. þingmaður sé að vekja athygli á því í sínum hópum að hann 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í þriðja sinn á jafnmörgum þingum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, í þetta sinn er það frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Ég vil fá að nota fyrstu setningar ræðu minnar til að lýsa þeirri skoðun minni að ég hefði talið, eins og ég sagði fyrr í dag þegar við ræddum fundarstjórn forseta, að það hefði verið betri svipur á því ef við hefðum tekið fyrst til umræðu frumvarpið um starfsumhverfi fjölmiðla sem dreift hefur verið í þinginu og stendur einnig til að mæla fyrir þegar þessari umræðu um Ríkisútvarpið og síðan Sinfóníuna lýkur. Það hefði farið betur á því, virðulegi forseti, ef við hefðum gert þetta þannig því að þá hefðum við náð að ræða um framtíðarskipan í heildarumhverfi fjölmiðla á Íslandi og þar með náð að afgreiða þá umræðu og kannski að skýra línurnar í þessu öllu svolítið um leið. Við hefðum tekið hlutina í réttri röð, ef svo má segja, og hefðum þá náð að ræða m.a. þessa ágætu skýrslu, skýrslu nefndar menntamálaráðherra um íslenska fjölmiðla sem kom út í apríl árið 2005. Þar liggur fyrir mikið efni sem þarf að ræða, mikilvægt mál sem þarf að ræða og að sjálfsögðu heyrir Ríkisútvarpið undir þá umræðu að stórum hluta þrátt fyrir að sú nefnd sem vann þessa ágætu skýrslu hafi í raun fengið hálfgildings fyrirmæli um það frá menntamálaráðherra að hún ætti ekki að ræða málefni Ríkisútvarpsins. Ég kannast mjög vel við það því að ég var einn af þeim sem sátu í þeirri nefnd. Gott og vel. Við erum sem sagt byrjuð að ræða í þriðja sinn um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Einhvers staðar segir svo, nokkurn veginn a.m.k., að þegar Íslendingar deila um hluti og þeir komast að kjarna málsins setji menn yfirleitt hljóða. Það er eflaust svolítið til í þessu og ég held að þetta eigi kannski vel við hér. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór áðan yfir fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins eins og hún lítur út í dag. Þar komu fram upplýsingar sem ég hygg að þingheimur hafi ekki vitað um, til að mynda í fyrra þegar við ræddum málefni Ríkisútvarpsins. Eftir að hafa litið aðeins yfir þessar tölur og skoðað hvernig fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er núna er þá er mér verulega illa brugðið. Ég sakna þess mjög, eins og bent hefur verið á af ræðumönnum sem hafa talað á undan mér, að hvergi nokkurs staðar sjáist nein merki þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn hafi einhverja skýra framtíðarsýn um það hvernig leysa eigi úr þeim mikla fjárhagsvanda sem stofnunin á við að glíma. Þessi stofnun er í raun og veru gjaldþrota, hún er á hausnum. Og að ætla að fara að stofna hlutafélag með 5 millj. kr. hlutafé fyrir svona stóra stofnun sem er á hvínandi kúpunni er mikið ábyrgðarmál og mjög alvarlegur hlutur. Við getum svo sem farið aðeins yfir þetta aftur. Ég held að það sé alveg rétt að hamra svolítið á því hvernig staðan hefur hríðversnað hjá þessu fyrirtæki sem ávallt hefur verið fremsta fjölmiðlafyrirtæki þjóðarinnar og er það enn í dag, afskaplega dýrmætt þjóðardjásn, hvernig staða þessa fyrirtækis hefur hríðversnað á örfáum undanförnum árum, einmitt á þeim árum sem núverandi ríkisstjórnarflokkar, sem vilja keyra þetta frumvarp í gegn núna, hafa verið við völd. Árið 1994 var eigið fé Ríkisútvarpsins hvorki meira né minna en 2,7 milljarðar kr. Það voru engar langtímaskuldir á fyrirtækinu. Skammtímaviðskiptaskuldir voru þá 400 milljónir, viðskiptakröfur voru einnig 400 milljónir. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þetta var ákaflega sterkt fyrirtæki sem stóð afskaplega vel, mjög sterk staða í blómlegum rekstri, og það var full eining og sátt um fyrirtækið eða svona nokkurn veginn. Það voru að vísu komnar upp raddir um að þjarma ætti að því. Þær raddir heyrðust úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins og eflaust kann einhver að verða hissa við að heyra það en þannig var það. Tíu árum áður höfðu geisað verkföll, verkföll hjá Blaðamannafélaginu og Ríkisútvarpinu haustið 1984. Þá gerðist það í þessu verkfalli að menn settu á fót ólöglegar einkastöðvar, fóru að reka ólöglegar einkastöðvar. Það var bannað að reka slíkar stöðvar, Ríkisútvarpið hafði einkaleyfi á því að stunda útvarpsrekstur á Íslandi þegar þetta var. Þessar stöðvar fóru í loftið. Yfirvöld, stjórnvöld sem eiga að sjá til þess að lögum sé framfylgt í landinu, reyndu náttúrlega að bregðast við þessu og það voru ýmsar uppákomur í kringum þetta. Meðal annars sagði maður nokkur þá, sem í dag er dómsmálaráðherra, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Við sem vildum ekki sætta okkur við að ríkið sæti eitt að útvarps- og sjónvarpsrekstri vorum hundelt af lögreglunni.“ Þetta er haft eftir Birni Bjarnasyni, núverandi dómsmálaráðherra. Þarna var hann í hlutverki lögbrjóts og viðurkennir með þessum hætti að hann hafi komið að rekstri ólöglegra útvarpsstöðva á þessum tíma. Gott og vel. Síðan var ákveðið að aflétta þessum einkarekstri Ríkisútvarpsins á rekstri hljóðvarps og sjónvarps árið 1985 og árið 1986 fór fyrsta einkastöðin í loftið, Íslenska útvarpsfélagið hóf útsendingar. En eins og ég sagði áðan var staðan hjá Ríkisútvarpinu, þrátt fyrir að hafa fengið þessa samkeppni fyrir tíu árum, afskaplega sterk, gríðarlega sterk, eigið fé var 2,7 milljarðar. Þarna fór að syrta í álinn. Einmitt um það leyti sem núverandi ríkisstjórnarmeirihluti tók við byrjuðu menn að þjarma að Ríkisútvarpinu. Björn Bjarnason var orðinn menntamálaráðherra í apríl árið 1995 og þá lýsti hann því yfir að stefna eigi að því að jafna aðstöðumun ríkisstöðva og einkastöðva. Þetta sagði hæstv. menntamálaráðherra fyrir ellefu árum síðan. Árið 1995 voru lífeyrisskuldbindingar lagðar af fullum þunga á Ríkisútvarpið. Í sjálfu sér voru engin haldbær rök fyrir því að gera það. En þetta var nú samt gert. Afnotagjaldið hefur hækkað mun minna en verð og launaþróun allar götur frá þessum tíma, þ.e. Ríkisútvarpið var sett í skrúfstykki. Tekjumöguleikar þess voru skertir. Lífeyrisskuldbindingarnar sem fóru á Ríkisútvarpið árið 1995 eru nú komnar upp í 2,6 milljarða. Eins og nefnt var áðan var farið út í miklar fjárfestingar árið 1999. Þetta voru nauðsynlegar fjárfestingar. Ég þekki það vel. Þarna var ég að vinna á fréttastofu Sjónvarps og ég vann m.a. í gamla húsnæðinu á Laugavegi. Þar var Ríkissjónvarpið orðið afskaplega aðþrengt. Það hafði verið fjársvelt í mörg ár, litlu fé varið til að mynda til endurnýjunar og tækjakaupa. Ríkissjónvarpið allt bjó við afskaplega bágan kost. Það var í rauninni löngu kominn tími til að Ríkissjónvarpið yrði flutt upp í Efstaleiti þar sem það átti að vera og þar sem það er í dag. Þar var húsnæði fyrir hendi sem stóð lengi nánast fokhelt og ekkert var gert í þeim málum. Á meðan drabbaðist tækjabúnaður og annað niður á Laugaveginum. Það kostaði því afskaplega mikið fé að flytja sjónvarpið. Því um leið og sjónvarpið var flutt þurfti að endurnýja mjög mikið af tækjabúnaði. Það var keyptur mjög góður tækjabúnaður. Það var vel staðið að þeim flutningum. Maður skyldi nú ætla, af því að þetta var ríkisfyrirtæki, að þetta hefði verið fjármagnað úr ríkissjóði af fjárlögum. Ríkisútvarp, ríkissjónvarp allra landsmanna. Nei. Það var ekki gert. Þetta var fjármagnað með langtímalánum. Reikningurinn fór upp í 1 milljarð. Þetta leiddi náttúrlega til þess að skuldir fyrirtækisins jukust mjög mikið. Ef við lítum á hluti eins og rekstrarkostnaðinn við Ríkisútvarpið þá hefur hann hækkað jafnt og þétt eftir því sem árin hafa liðið. En það hefur yfirleitt haldist í hendur að dagskrárgjöld og afnotagjöld hafa nokkurn veginn náð að dekka kostnaðinn, sjálfan rekstrarkostnaðinn. Nú, árið 2006, er staðan þannig, virðulegi forseti, eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson benti á áðan, að eigið fé Ríkisútvarpsins er horfið og það er neikvætt um 200 millj. Söluhæfar eignir duga vart fyrir langtímaskuldum. Viðskiptakröfur nema 700 millj. kr. en viðskiptaskuldir eru 1,7 milljarðar. Þar af á ríkissjóður 900 millj. Rekstrarfé fyrirtækisins er neikvætt um milljarð. Þetta segir manni náttúrlega að fyrirtækið er á hausnum. Þess vegna finnst mér það mikið ábyrgðarmál að koma með þetta frumvarp um breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins þegar það liggur hvergi fyrir á neinn hátt hvernig eigi að fara að því að koma Ríkisútvarpinu út úr þessari alvarlegu kreppu. Mér sýnist í fljótu bragði að fyrirtækið þurfi 1–2 milljarða af beinni innspýtingu í peningum til að rétta það af. Það er hvergi hægt að heyra á málflutningi stjórnarliða að þeir hafi uppi neinar áætlanir um að gera það. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Hvað gerist ef þetta frumvarp verður að lögum eins og staðan er núna? Að það hafi verið búið til hlutafélag með 5 millj. í hlutafé? Það hlýtur að verða þannig, virðulegi forseti, að hér verði skorið alvarlega niður eða það verði reynt að selja eignir með einhverjum hætti. Þótt það standi reyndar hér að sala félagsins eða hluta þess sé óheimil. Eitthvað þarf að gera. Það væri mjög gott að fá að heyra frá stjórnarliðum og kannski frá hæstv. menntamálaráðherra hvað sé nú í hendi til þess að hægt sé að rétta af hag Ríkisútvarpsins og tryggja því góðan rekstrargrundvöll í framtíðinni. Sjá til þess að hér verði til öflugt hlutafélag, vel stætt hlutafélag með góða eiginfjárstöðu og skuldir sem hægt er að afbera. Hvað hyggjast stjórnvöld gera til að ná slíku markmiði sem hlýtur að vera eðlilegt markmið og eðlileg krafa? Ég held það hljóti að vera eðlileg krafa hjá okkur öllum sem sitjum á Alþingi og eigum að fjalla um þessi lög, eðlileg krafa hjá okkur að við heimtum það úr hendi ráðherra hæstv. að fá að vita þetta. Öðruvísi getum við alls ekki gengist undir það að samþykkja eitthvert frumvarp í þessa veru. Það verður fyrst að leysa úr þessum vanda áður en við förum að gera eitthvað annað. Þetta er meginástæðan, virðulegi forseti, fyrir því að þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur tekið þá afstöðu að leggjast eindregið gegn þessu frumvarpi. Vegna þess, eins og ég segi, að Ríkisútvarpið er á hausnum og við förum ekki að taka þá áhættu að hreyfa við rekstrarforminu þegar staðan er jafnslæm og raun ber vitni. Það kemur ekki til mála. Fyrst verðum við að leysa úr þessum vanda. Við verðum að fá að vita hvað eigi að gera til að greiða úr honum. Því við viljum sjá hér áfram Ríkisútvarp, öflugt sterkt útvarp í almannaþágu. Það hefur ávallt verið mjög sterk krafa hjá okkur í Frjálslynda flokknum að hér yrði áfram öflugt ríkisútvarp. Við höfum lagt fram þingmál um þetta. Síðast þingsályktunartillögu sem var lögð fram á 130. löggjafarþingi 2003–2004, þar sem við ályktuðum að kosin yrði nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka til að semja frumvarp um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Það yrðu gerðar hér ákveðnar breytingar. En hryggjarstykkið, grundvöllurinn í því yrði samt sem áður að Ríkisútvarpið ætti að vera áfram til sem sjálfstæð og óháð stofnun í þjóðareign. Hér yrðu almannahagsmunir settir algerlega í fyrsta sæti. Það er okkar bjargfasta trú enn þann dag í dag, virðulegi forseti, að Ríkisútvarpið sé alger hornsteinn í íslenskum fjölmiðlum. Þegar við lítum á íslenska fjölmiðla og skoðum hvernig hinir svokölluðu frjálsu fjölmiðlar hafa verið að þróast þá verð ég að segja að þar er margt sem hræðir. Ríkisútvarpið er í mínum huga eini sjálfstæði fjölmiðillinn sem er til á Íslandi í dag. Eini algerlega sjálfstæði og óháði fjölmiðillinn sem til er á Íslandi í dag. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem íslenska þjóð til framtíðar, fyrir okkur sem menningarþjóð, fyrir menningararf okkar og annað þar fram eftir götunum. Það er mjög mikilvægt að okkur takist að verja Ríkisútvarpið, að það verði áfram þjóðareign og veiti hinum fjölmiðlunum sem eru í eigu einkaaðila þannig jafnframt nokkurs konar aðhald. Það eru fjölmiðlar sem geta breyst frá degi til dags, fjölmiðlar sem oft er hægt að nota til að mynda af eigendum þeirra til að halda á lofti ákveðnum sjónarmiðum og viðhorfum, pólitískum viðhorfum ekki síst. Það er mjög mikilvægt að við höfum hér sterkan miðil í þjóðareign sem getur nokkurn veginn gætt hlutleysis. Fjölmiðil þar sem öll sjónarmið geta komist að og fengið að njóta sín. Það er mjög mikilvægt að þetta verði svona til framtíðar. Á þetta leggjum við algera ofuráherslu. Við höfum í sjálfu sér ekki verið andvíg því í Frjálslynda flokknum að skoða breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins eins og fram kom í þingsályktunartillögunni sem ég nefndi hér áðan. En eins og ég segi, við getum ekki farið út í þetta verk núna þegar við sjáum hve Ríkisútvarpið er illa statt fjárhagslega og við fáum ekki að vita neitt um hvað hugsanlega eigi að gera til að reyna rétta af hina skelfilegu stöðu fyrirtækisins. Við fáum ekki að vita neitt hvaða hugmyndir menn hafa um að skera niður sem mér sýnist að sé alveg borðliggjandi að þurfi að gera ef það koma ekki peningar inn í þetta fyrirtæki úr ríkissjóði. Þá verður að skera mjög harkalega niður. Það eru algerlega orðin tóm að skrifa hér upp á einhvern þjónustusamning með loforðum um að það eigi að fara út í meiri innlenda dagskrárgerð og annað þar fram eftir götunum. Mér finnst það algerlega orðin tóm þegar við sjáum hvernig staðan er á fyrirtækinu. Það er í raun og veru tómt píp. Við verðum að fá að vita hvernig eigi að koma fyrirtækinu úr þessari úlfakreppu. Mér þætti mjög vænt um að fá að heyra það frá hæstv. ráðherra í þessari umræðu nú, fyrstu umræðu þessa máls, hvað eigi að gera. Við náum ekki að tvöfalda textun sjónvarpsefnis, auka íslenskt sjónvarpsefni um 50%, sjá til að hljóðvarpsdagskrárgerð minnki ekki og gera margt annað sem er mjög dýrt. Við náum ekki að gera þetta eins og fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er í dag. Það er ósköp einfalt. Þetta er ekkert flóknara en það. Virðulegi forseti. Þetta er ekki ómálefnaleg umræða eins og hæstv. menntamálaráðherra sagði hér áðan, alls ekki. Við erum einfaldlega að benda á staðreyndir. Séu þessar staðreyndir rangar þá hvet ég hæstv. ráðherra að leiðrétta okkur og leiðrétta þá þennan misskilning. Ef það er svo að staða Ríkisútvarpsins er miklu sterkari en hún virðist vera þá verðum við sem sitjum hér á Alþingi og erum með löggjafarvaldið í okkar höndum að fá skýlausar upplýsingar um það ekki seinna en strax. Virðulegi forseti. Ég kom aðeins inn á það að Ríkisútvarpið í dag væri eini fjölmiðillinn á Íslandi sem í raun og veru er hlutlaus. Ég stend við það. Ríkisútvarpið hefur á margan hátt verið afskaplega góð stofnun hjá okkur Íslendingum. Við höfum borið gæfu til þess að eiga þetta fyrirtæki allar götur síðan 1930. Þetta fyrirtæki hefur skilað gríðarlega mikilvægu og merku verki í gegnum áratugina og verið mjög mikilvæg menningarstofnun, stofnun sem þjóðin hefur getað treyst á. Ég hef alvarlegar athugasemdir við það hvernig stjórn þessa félags, ef af verður miðað við þetta frumvarp, verður skipuð. Ræðumenn sem hafa talað á undan mér hafa einnig bent á þetta. Ég tel að það sé ekki heillavænlegt að skipa fimm manna stjórn og jafnmarga til vara sem verða í raun og veru ekkert annað en pólitískir útsendarar sem eiga síðan að deila og drottna yfir Ríkisútvarpinu og það verði hægt að skipta þeim aðilum út á hverju ári ef mönnum sýnist svo. Mér finnst þetta ekki vera mjög gæfuleg stjórnarmyndun fyrir svona fyrirtæki. Að sjálfsögðu mun fyrirtækið þá um leið verða undir járnhæl ráðandi meiri hluta á Alþingi hverju sinni. Ég er ekki viss um að það sé mjög sniðugt. Ég hefði gjarnan viljað sjá að stjórnin yrði skipuð fleiri aðilum og að sjálfsögðu að starfsmenn hefðu átt að eiga fulltrúa í þessari stjórn, þ.e. starfsmenn Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið býr yfir mjög miklum mannauð. Þar starfar margt afskaplega hæft fólk sem hefur mjög mikið vit á því sem það er að gera. Gerir sér góða grein fyrir því hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er. Ég tel að fulltrúum þess starfsfólks sé fyllilega treystandi til að eiga aðild að stjórn stofnunarinnar í framtíðinni. Við sjáum, virðulegi forseti, þegar við flettum þessu frumvarpi og förum að skoða hvernig þessum málum er háttað í öðrum löndum. Það er hér í fylgiskjali með frumvarpinu yfirlit yfir hvernig þessu er háttað í löndunum hér í kringum okkur. Þar sjáum við alls staðar að stjórnir ríkisútvarps- og sjónvarpsfyrirtækjanna í nágrannalöndunum eru miklu fjölmennari. Í stjórn Danmarks Radio sitja til að mynda 10 manns og þeir eru valdir til fjögurra ára í senn. Formaðurinn er tilnefndur af menntamálaráðherra, þrír eru skipaðir af menntamálaráðherra, sex eru kosnir á þinginu. Einn ráðsmaður er síðan fulltrúi starfsmanna stofnunarinnar. NRK í Noregi, sem ég þekki nokkuð vel, er hlutafélag. Þar er útvarpsráðið skipað níu mönnum. Þar af eru þrír fulltrúar starfsmanna. Formaður, varaformaður. Fjórir ráðsmenn eru síðan valdir á aðalfundi NRK, norska ríkisútvarpsins og sjónvarpsins. Í Svíþjóð er þetta þannig að þar skipar ríkisstjórnin 11 manna stjórn að fengnum tilnefningum frá þingflokkum. Formaður er skipaður til fjögurra ára. Aðrir eru skipaðir til átta ára. Skipuninni er háttað þannig að helmingi stjórnar er skipt út í kjölfar þingkosninga hverju sinni til að kosningaúrslitin endurspegli ekki stjórnskipunina á hverjum tíma. Þetta tel ég að mörgu leyti ágætis útfærslu. Við sjáum svipaða hluti í Finnlandi, í Bretlandi og Hollandi. Í Hollandi eru 13 stjórnarmenn. Í Austurríki eru hvorki meira né minna en 35 stjórnarmenn. Að hluta eru þeir valdir eftir stærð flokkanna á þinginu. Sex eru valdir þannig. Níu eru síðan valdir af héraðsstjórnum. Gera mætti ráð fyrir að fulltrúar stærstu sveitarfélaganna mundu fá aðild að stjórn Ríkisútvarpsins hér á landi. Níu er valdir af ríkisstjórninni, sex af dagskrárráðinu og fimm eru starfsmenn stofnunarinnar. Í Austurríki eru sem sagt bæði fulltrúar þings, héraðsstjórna, sveitarfélaga með öðrum orðum, ríkisstjórnarinnar og einnig starfsmanna. Ég hefði gjarnan viljað sjá slíka útfærslu á stjórn Ríkisútvarpsins í framtíðinni ef við viljum á annað borð skipta út því fyrirkomulagi sem við höfum í dag, sem er útvarpsráð. Í þingsályktunartillögunni sem við í Frjálslynda flokknum lögðum fram á 130. löggjafarþingi höfðum við hugmynd um að sett yrði allfjölmennt útvarpsráð til að stjórna þessu fyrirtæki. Einhvers konar akademía, þ.e. 15 menn sem væru valdir af samtökum og stofnunum í samfélaginu, úr menningar- og listaheiminum, af fræðslustofnunum, úr vísinda- og rannsóknageiranum, af landsbyggðinni, frá almannasamtökum launþega og ef til vill af fleiri sviðum. Seta í útvarpsráði væri í raun mikilsverð viðurkenningar- og virðingarstaða. Í þetta ráð mundi einungis setjast hið hæfasta fólk. Við mundum, þótt það takist náttúrulega aldrei alveg, geta kúplað frá hina pólitísku stjórn sem hefur að vissu marki verið á Ríkisútvarpinu fram til þessa. Mér sýnist sem ríkisstjórnarmeirihlutinn ætli að leggja ofuráherslu á að slík stjórn verði áfram, sem á margan hátt er mjög slæmt fyrirkomulag. Stjórnin mun á hverjum tíma ráða hver verður útvarpsstjóri og útvarpsstjóri mun síðan ráða því hverjir fá að vinna hjá fyrirtækinu og það er bara þannig í þessum pólitíska hráskinnsleik að mönnum hættir yfirleitt til að ráða einhverja sem eru þeim nálægir í skoðunum, jafnvel í pólitískum skoðunum, jafnvel flokksfélaga. Við höfum séð það, virðulegi forseti. Reynslan kennir okkur að í íslensku þjóðfélagi hefur það yfirleitt verið með þeim hætti. Varðandi nefskattinn, sem á að fjármagna þetta fyrirtæki, þ.e. halda því gangandi með einhverjum hætti þótt ljóst sé að nefskattur muni aldrei duga til að rétta af fjárhag Ríkisútvarpsins nema þar verði skorið allheiftarlega niður. Ég held að þessi skattur eigi eftir að verða mjög umdeildur. Ég er alls ekki búinn að sannfærast, þótt ég hafi setið fjölmarga fundi í menntamálanefnd þar sem við höfum haft þetta mál til umræðu og farið yfir það frá ýmsum hliðum, um að þetta sé fyrirkomulag sem einhver friður muni skapast um í framtíðinni. Alls ekki. Þetta verður jafnumdeilt ef ekki umdeildara en afnotagjaldið sem við höfum í dag. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég skil ekki hvers vegna í ósköpunum þarf að breyta þessu. Ég botna ekki í því hvernig í ósköpunum fólki dettur í hug að fara úr skatti sem er umdeildur yfir í skatt sem verður mjög umdeildur. Það finnst mér skrýtin pólitík. En sú pólitík er náttúrlega á ábyrgð þeirra sem hafa mælt fyrir þessu frumvarpi og barist fyrir því í þrjú ár að það nái fram að ganga og verði að lögum. Ég tel afskaplega misráðið af ríkisstjórnarmeirihlutanum að koma með þetta frumvarp inn í þingið rétt fyrir kosningar. Það er afskaplega misráðið og heimskuleg ákvörðun að taka þá áhættu að leggja frumvarpið fyrir þingið rétt fyrir kosningar. Fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er afskaplega bágborin. Ef þetta frumvarp verður að lögum án þess að nokkuð verði gert til að rétta af stöðu Ríkisútvarpsins er ljóst að gríðarlega miklar deilur verða um Ríkisútvarpið. Það verður umdeilt ef þeir sem taka að sér stjórn Ríkisútvarpsins munu frá fyrsta degi þurfa að skera heiftarlega niður, það er ljóst, segja upp starfsfólki, leggja niður deildir og annað þar fram eftir götunum. Það mun ekki ganga hljóðalaust fyrir sig. Það mun heldur ekki ganga hljóðalaust fyrir sig ef hið nýja opinbera hlutafélag mun leggjast í að selja frá sér eignir, selja til að mynda útvarpshúsið, landið umhverfis útvarpshúsið. Ef það selur frá sér þessar eignir þá mun það ekki gerast án þess að miklar deilur verði um þær ráðstafanir. Ég held, virðulegi forseti, að Ríkisútvarpið skipi það ríkan sess í þjóðarsálinni að fólki sé ekki sama. Ég hef heyrt þær raddir, sérstaklega hjá stjórnarliðum, að þetta sé ekki mikið mál og öllum sé nokkurn veginn sama um þetta Ríkisútvarp. Þetta frumvarp, hvers vegna í ósköpunum nennið þið að tuða um þetta ár eftir ár? Fólk hefur engan áhuga á þessu. Ég held að ríkisstjórnarmeirihlutinn vanmeti þjóðarsálina allhrikalega og hafi feilreiknað sig illa og misstigið sig. Ég held að það skipti í raun engu máli hvernig þetta mál fer núna. Segjum að það fari í gegnum 1. umr., fari inn í menntamálanefnd, komi aftur til 2. umr. og verði rætt aftur í þaula, fari aftur inn í menntamálanefnd og rætt þar í þaula, komi til 3. umr. og verði rætt í þaula og verði kannski að lögum í vetur eða á vordögum - það er eiginlega alveg sama hvernig þetta fer. Þetta mál verður kosningamál í vor. Framtíð Ríkisútvarpsins verður kosningamál í vor. Það verður eitt af stóru málunum í vor. Ríkisstjórnin er búin að leggja málið upp með þeim hætti. Hún hefur haldið þannig á spilunum í þessu máli að ég tel óhjákvæmilegt, fari þetta frumvarp í gegn, að það verði að kosningamáli. Þjóðin mun ekki sitja þegjandi og hljóðalaust og horfa á það gerast að þetta fyrirtæki verði eyðilagt umfram það sem ríkisstjórnarmeirihlutanum hefur tekist nú á 10 árum eins og ég fór yfir áðan. Að rústa fjárhag þessa fyrirtækis, sem var afskaplega sterkur, svona svakalega á ekki lengri tíma er í raun með ólíkindum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, þegar maður lítur um öxl og hugsar sig svolítið um eins og ég hef verið að gera í sumar, ég hef verið að velta þessu fyrir mér, þá verður þetta augljóst. Það eru öfl í þjóðfélaginu sem ætla sér að eyðileggja þetta fyrirtæki. Þau ætla sér að koma því fyrir kattarnef með einum eða öðrum hætti. Það má vel vera að margir núverandi stjórnarliðar, m.a. hv. þm. Dagný Jónsdóttir sem kemur hér upp og segir að hún treysti þingmönnum framtíðarinnar fyrir því að Ríkisútvarpið verði ekki selt, tali í einlægni. Hún trúir því að það verði ekki gert. En ég treysti því ekki þegar ég skoða hvernig þetta fyrirtæki hefur verið látið gossa fram af hengifluginu með fullum vilja og vitund þeirra sem hafa ráðið, þeirra sem hafa haldið um stjórnartaumana. Þegar maður sér það og setur það allt saman í samhengi þá læðist að manni mjög heiftarlegur grunur um að eitthvað meira liggi þar á bak við. Ég held að það sem vakir fyrir þeim sem virkilega halda um þræðina sé að gera þetta núna að hlutafélagi, mjög veiku hlutafélagi sem standi frá fyrsta degi afskaplega veikt, standi frammi fyrir því að það verði að gera eitthvað til að reyna að rétta það af. Það mun á mjög skömmum tíma leiða til þess, að ég tali ekki um ef sá stjórnarmeirihluti sem nú er heldur áfram, sem maður vonar náttúrulega að verði ekki, að fyrirtækinu verði slátrað á tiltölulega skömmum tíma. Hvort sem það verður selt eða bútað niður, selt burtu í hlutum og stórlega dregið úr starfseminni og skorið niður, til að mynda í dagskrárgerð og öðru. Það er sama hvernig menn fara að þessu, staða þess verður mjög veik innan örfárra ára vegna þess, eins og tölurnar segja okkur, að staða fyrirtækisins er ofboðslega slæm í dag. Ég held, virðulegi forseti, að mjög margir hafi ekki gert sér grein fyrir því hve veik staða fyrirtækisins er í raun og veru einmitt núna þegar á að breyta því í hlutafélag. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar held ég að það væri miklu nær að rétta af rekstur fyrirtækisins og koma með fjármagn inn í það. Setja í það það fjármagn sem þarf til að það verði aftur að öflugu og heilbrigðu fyrirtæki. Síðan getum við gert upp við okkur, t.d. með þjónustusamningnum sem var gerður, hvernig skapa má skilyrði til að hægt verði að standa við hann. Síðan verðum við að gera upp við okkur með öðrum hætti hvernig við viljum að þetta fyrirtæki sinni hlutverki sínu í framtíðinni. En fyrst og fremst þarf að leggja áherslu á að fyrirtækið verði eflt og gert sterkt þannig að utanaðkomandi aðilar geti ekki, við tilteknar aðstæður, hirt það fyrir slikk, lítinn pening. Þannig lítur málið a.m.k. út í mínum huga núna. Þess vegna munum við í Frjálslynda flokknum leggjast gegn því að þetta frumvarp nái fram að ganga í þessari mynd, á meðan staða fyrirtækisins er jafnhörmuleg og raun ber vitni. Það verður okkar afstaða í þessari þriðju tilraun til að koma málinu í gegn. Hún mun ekkert breytast nema þá að við sjáum að ríkisstjórnin, sem ég á ekki von á, sé reiðubúin að leggja fram það fjármagn sem þarf til að rétta við fyrirtækið. Þar erum við ekki að tala um neina smápeninga, virðulegi forseti. Þar erum við sennilega að tala um fjárhæð sem hleypur eitthvað á bilinu 1–2 milljarðar íslenskra króna.

Virðulegi forseti. Það hefur verið farið vel og vandlega yfir stöðu Ríkisútvarpsins í dag á þeim tímamótum þegar þriðja atlagan er gerð að því að breyta rekstrarfyrirkomulagi stofnunarinnar og ýmsu öðru um leið. Hinar atlögurnar tvær misheppnuðust mjög herfilega og er nokkuð dæmalaust að lesa sig í gegnum þær umræður sem fram fóru á þeim tíma um Ríkisútvarpið. Í fyrstu atrennu þegar lagt var til að um sameignarfélag yrði að ræða sóru framsóknarmenn það og sárt við lögðu hér úr ræðustólnum, og beið ég spenntur eftir því fyrr í kvöld að heyra ræðu þingflokksformanns Framsóknar þar sem hann útskýrði í þriðja sinn afstöðu flokksins til rekstrarformsins. En í fyrstu umferð var Framsóknarflokkurinn algjörlega og eindregið á móti því að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi í nokkurri mynd. Það kæmi aldrei til greina af þeirra hálfu. Það var frágangssök af hálfu Framsóknarflokksins. Sinnaskipti og sveiflur Framsóknarflokksins í afstöðu sinni til framtíðar Ríkisútvarpsins er því sérstakt rannsóknarefni. Kannski er það besta dæmið um það pólitíska öngþveiti sem ríkir innan Framsóknarflokksins og má að sjálfsögðu að hluta til rekja til þeirra nokkuð dæmalausu ófara sem ríkisstjórnin hefur lent í aftur og aftur á síðustu missirum með fjölmiðlamálin. Fyrst að sjálfsögðu með hið makalausa fjölmiðlafrumvarp sem er einhver sérkennilegasta og þekktasta stjórnmálaorrusta síðari tíma á Alþingi Íslendinga og lyktaði með þeim ósköpum sem alkunna er. Síðan hefur Framsóknarflokkurinn í raun ekki borið sitt barr og staða flokksins verið afleit og farið snöggtum versnandi á milli missira. Meginuppistaðan í því að það kom ekki til greina af hálfu Framsóknarflokksins, frekar en það kemur til greina að mínu áliti að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag, var sú að Framsóknarflokkurinn taldi það merki um að það væri fyrsta skrefið á vegferð hægri aflanna í Sjálfstæðisflokknum. Hægri mannanna í Sjálfstæðisflokknum sem eru komnir til mun meiri áhrifa og metorða en áður með formannsskiptunum í fyrra í Sjálfstæðisflokknum. Nú eru hægri sjónarmiðin þar mjög uppi og hægri mennirnir sem fluttu þingmálið, frumvarp til laga um Ríkisútvarp, fyrir tveimur árum, hv. þm. Pétur H. Blöndal, Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson, eru miklir og eindregnir baráttumenn fyrir því að Ríkisútvarpið verði selt. Ég er algjörlega sannfærður um að það er skoðun meirihlutans í Sjálfstæðisflokknum að einkavæða og selja Ríkisútvarpið þó sjálfsagt séu ýmsir þar sem hafa aðra skoðun. Það er ekki hægt annað en að vera þeirrar skoðunar þegar maður fylgist með og fer í gegnum stjórnmálaumræður sjálfstæðismanna síðustu missira, sérstaklega þeirra sem yngri eru, að einhvers konar andúðar gæti á ríkisrekstri á fjölmiðlamarkaði. Ég lít svo á að þessi þriðja atlaga að breytingu á rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins sé skref hægri aflanna í Sjálfstæðisflokknum í að einkavæða stofnunina. Ég velkist ekki í nokkrum einasta vafa um það. En að sjálfsögðu er það samkomulag á milli stjórnarflokkanna að það sé ekki á stefnuskrá núverandi ríkisstjórnar. Það er ég einnig sannfærður um enda er það tekið fram í upphafi málsins. Hins vegar þarf sérstaklega að taka það fram því það er sáttin á milli stjórnarflokkanna. Framsóknarflokkurinn má þó eiga það að hann er trúr þeirri sannfæringu sinni að það eigi ekki að einkavæða eða selja Ríkisútvarpið þó hann hafi gefið eftir og kúvent í afstöðu sinni í þessu prinsippmáli aftur og aftur með svo vandræðalegum hætti að framsóknarmenn sjást ekkert við þessa umræðu frekar en þeir sáust við hana síðast. Nú eru þær skýringar fram komnar að þetta rekstrarform henti núna utan um þessa ríkisstofnun. Þó hef ég aldrei heyrt hvorki hæstv. menntamálaráðherra né aðra málsvara málsins útskýra það með neinum boðlegum hætti af hverju breyta þarf Ríkisútvarpinu í hlutafélag ef það er ekki ætlunin að selja það í framtíðinni. Það er auðveldara að ráða og reka fólk og það breytir stjórnsýslunni en ég hef ekki séð að það náist nein markmið fram sem ekki er hægt að ná með öðrum hætti ef það er pólitískt markmið stjórnmálaflokkanna í landinu, Sjálfstæðisflokksins einnig, eins og hæstv. menntamálaráðherra heldur fram í þessari umræðu, að stofnunin eigi að vera í ríkiseigu um ókomna tíð. Þá eru til miklu hentugri leiðir eins og t.d. þær sem hafa verið notaðar utan um almannaþjónustu hvers kyns sem er ekki rekin í ágóðaskyni eins og sjálfseignarstofnunarformið, það hefur gefist mjög vel. Saga sjálfseignarstofnana í íslenskri almannaþjónustu er mjög farsæl. Það er nokkur sátt um að ýmiss konar stofnanir á sviði menntunar, heilsugæslu, heilbrigðisþjónustu, almannaþjónustu hvers konar, sjálfstætt reknar, séu sjálfseignarstofnanir þegar þær eru ekki reknar í ágóðaskyni. Það hefði því verið miklu boðlegri leið fyrst stjórnvöld telja svo brýnt að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Það er margt annað sem er óásættanlegt í málinu af minni hálfu við fyrstu sýn. Að sjálfsögðu á málið eftir að fara í gegnum 1. umr. og í menntamálanefnd þar sem það tekur vonandi breytingum. Það er löng leið eftir. Á þeim 40 mínútum sem ég hef í fyrri umferð í kvöld gefst ekki færi nema rétt að tæpa á þessum atriðum. Svo ég stikli á stóru áður en ég fer í einstaka þætti er eitt af þeim um hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Þar hef ég um árabil verið talsmaður þess að hlutdeild þessa auglýsingamarkaðar verði takmörkuð. Ég er á þeirri skoðun að Ríkisútvarpið eigi að vera á auglýsingamarkaði. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir stofnunina að hafa þar einhver umsvif, fyrir almenning að hafa aðgang að þeim upplýsingum sem mjög oft koma fram í auglýsingum og eins fyrir auglýsendur að geta auglýst vöru sína og þjónustu í þessum öfluga og mikla miðli. Til að koma til móts við einkareknu ljósvakamiðlana á Íslandi á þeim litla og þrönga fjölmiðlamarkaði sem við erum með þá hefði ég talið það sanngirnismál að takmarka hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og gefa þannig einkareknum fjölmiðlum, ljósvakamiðlum, aukið svigrúm. Aukið vægi, aukið lífsrými og aukna möguleika á því að skjóta hér rótum og að undir þeim væru styrkar stoðir. Á þeim 20 árum sem frjáls og einkarekin fjölmiðlun hefur verið á Íslandi í ljósvakamiðlun hefur að sjálfsögðu gengið á ýmsu. Við höfum horft upp á voldug fyrirtæki í öðrum greinum koma að rekstri fjölmiðlanna og þá fyrst taka þeir nokkrum stakkaskiptum og fyrirtækin virðast fara að bera sig að einhverju leyti eða fá alla vega fjármagn til að athafna sig tímabundið. Til að mæta því og bæta stöðu einkarekinna fjölmiðla með sanngjörnum hætti af hálfu ríkisvaldsins tel ég að að takmarka eigi umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði en ekki að auka forskot þess enn frekar eins og forustumenn frjálsu fjölmiðlanna halda fram með því að gera það annars vegar að hlutafélagi og hins vegar að gefa því óheft og ótakmarkað svigrúm á auglýsingamarkaði. Ég tel mjög fjandsamlega fram gengið gegn einkareknu fjölmiðlunum og mjög ósanngjarnt að öllu leyti. Þetta á að sjálfsögðu að skoða og vera til grundvallar nú þegar þriðja atrennan er gerð að því að setja Ríkisútvarpinu nýjan ramma. Það er dapurlegt að Ríkisútvarpið skuli lenda í því aftur og aftur að tilstuðlan Sjálfstæðisflokksins að verða það pólitíska bitbein í íslenskri stjórnmálaumræðu eftir að um það og rekstur þess hefur ríkt nokkur sátt í þess glæstu og löngu sögu þangað til á síðustu missirum þegar fjölmiðlamálin fóru að vera einhver stærstu og mestu átakamál á íslenskum stjórnmálavettvangi. Það er ekkert undarlegt við það að mikil tortryggni sé ríkjandi í garð Sjálfstæðisflokksins og þeirra fyrirætlana sem ríkisstjórnin hefur uppi með Ríkisútvarpið þegar engin rök koma fyrir því að breyta eigi rekstrarforminu með þessum hætti önnur en nánast ,,af því bara“, ef ekki á að selja útvarpið eða búa í haginn fyrir einkavæðingu þess síðar. Að sjálfsögðu eru einnig mörg önnur atriði mjög vafasöm, sérstaklega í pólitísku ljósi. Til dæmis, eins og hér hefur verið nefnt, hvernig standa eigi að kjöri í stjórn Ríkisútvarpsins og sá pólitíski járnhæll sem þannig er verið að setja yfir stofnunina. Kosið er í hana árlega og þessi beina tenging með sitjandi meiri hluta á Alþingi hverju sinni, árlegt kverkatak Alþingis á stofnuninni, er algerlega óþolandi. Bent hefur verið á ýmsar skynsamlegri leiðir til að auka sjálfstæði stofnunar af þessu tagi frá Alþingi og sitjandi meiri hluta hverju sinni. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson gat um þær áðan af skandinavískum vettvangi. Það hlýtur því að verða skoðað mjög vandlega. Málið var rætt ítarlega í menntamálanefnd í fyrra og það kom mér mjög spánskt fyrir sjónir að sjá að því var ekki búið að breyta núna. Eins hélt ég að það væri til þess nokkur vilji í Sjálfstæðisflokknum að gefa einkareknu miðlunum aukið svigrúm á markaði með því að þrengja að Ríkisútvarpinu, takmarka umsvif þess á auglýsingamarkaði. Ég tek það fram aftur vegna misskilnings sem stundum gætir þar um, að það á ekki að mínu mati að taka útvarpið út af auglýsingamarkaði, heldur að sníða því þrengri stakk. Þá kemur það mér einnig á óvart að enn skuli vera lagt til að fjármagna eigi Ríkisútvarpið með nefskatti. Ég held að það sé versta mögulega leiðin til að fjármagna Ríkisútvarpið. Ég held að óbreytt afnotagjöld hefðu verið mun farsælli leið. Enn þá betra hefði verið að setja það á fjárlög og semja um framlög til þess til einhverra ára í senn til að koma þannig einnig í veg fyrir pólitískt kverkatak á stofnuninni. En nefskattur er klárlega versta leiðin og líklegust til að verða mjög óvinsæl hjá almenningi og ala enn frekar á andúð í garð ríkisrekstrar á fjölmiðlamarkaði miðað við reynslu annarra ríkja. Komum við þá að meginmálinu sem er inntak almannamiðilsins nýja, nýrra tíma, þar sem hlýtur að felast réttlætingin á rekstri ríkissjónvarps og útvarps af einhverju tagi. Að mínu mati er ekkert sjálfsagt mál að ríkið standi í fjölmiðlarekstri. Fyrir því þurfa að vera mjög brýnar forsendur og þær felast að sjálfsögðu í því hlutverki sem ríkismiðillinn innir af hendi. Það hefur Ríkisútvarpið gert vel eins og það hefur haft umsvif til í gegnum tíðina. Menningartengt efni og fréttastofur Ríkisútvarpsins hafa í gegnum tíðina staðið nokkuð upp úr og verið mjög kraftmiklar og góðar. Til þeirra getum við gert þá skýlausu kröfu að þær séu hlutlausar, að þar sé enginn vafi á því að eigendur miðlanna séu ekki að eiga við ritstjórnarstefnuna. Á móti kemur að þess vegna þarf að tryggja svo óyggjandi sé að pólitískur járnhæll, eins og núna Sjálfstæðisflokksins, troði ekki ofan á stofnunina. Þess er ekki gætt í þeim frumvarpsdrögum sem við ræðum. Það veldur vonbrigðum þegar rýnt er ofan í það sem segja má að verði inntak hins nýja ríkissjónvarps, að þar eru mjög yfirborðskennd markmið um útvarpsþjónustu í almannaþágu. Tilverurétt þeirrar stofnunar. Það er ekki tekið á því með neinum boðlegum hætti að mínu mati í frumvarpinu og þarf að færa miklu öflugri rök fyrir því hvernig stofnunin undir hinu nýja rekstrarformi eigi að starfa í framtíðinni og hvers konar efni hún eigi að miðla. Þó þar séu ágæt markmið sett fram um aukna hluta af innlendu efni, aukna textun o.s.frv. er það allt mjög losaralega framsett og mjög ósannfærandi í ljósi þeirrar fjárhagslegu stöðu sem Ríkisútvarpið býr við þessi missirin. Þá vekur það sérstaka athygli að í þriðja sinn kemur fram í hlutverkakaflanum í frumvarpinu, 2. lið, með leyfi forseta: ,,Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Við ræddum það ítarlega við hæstv. menntamálaráðherra og formann menntamálanefndar í fyrra hvort í þessu fælist einhvers konar viljayfirlýsing um að selja ætti Rás 2. Um það spunnust talsverðar umræður á síðasta vetri sem mátti túlka sem svo að það væri ekki almennur vilji þingmanna að leggja niður eða selja Rás 2. Skorað var á hæstv. ráðherra að þessu ætti að breyta og kveðið væri skýrt á um að það væri hlutverk Ríkisútvarpsins að reka tvær hljóðvarpsrásir því Rás 2 gegnir að mínu mati ekki síður menningarlegu hlutverki en Rás 1. Hún miðlar af miklu kappi íslenskri dægurtónlist sem engin önnur útvarpsstöð gerir af neinum sérstökum metnaði nú um stundir. Hún hefur staðið sig frábærlega í því að miðla því sem er að gerast í íslenskri tónlist og að bera okkur Íslendingum nýja strauma úr tónlist hvers konar erlendis frá. Þegar farið er í gegnum frumvarpið kemur í ljós að engar boðlegar skýringar eru gefnar í frumvarpinu á því af hverju lagt er til að Ríkisútvarpinu eigi að breyta í hlutafélag í eigu íslenska ríkisins sem áður. Ekkert er tekið á hlutdeild Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Nefskattur er valinn en það er versta mögulega leiðin til að fjármagna Ríkisútvarpið. Þegar rýnt er í málið kemur í ljós að það er meira og minna sama klastrið og málið sem kom fram í fyrra. Enda byrjar umræðan um það eins og henni lauk síðast, í ófriði. Ekki er farin sú leið að móta þetta frumvarp til að mynda eftir að fram hefur farið umræða um almenna löggjöf um fjölmiðla eins og á að ræða hér síðar í vikunni. Ekkert í þessu máli bendir til þess að ná eigi friði og sátt um stofnunina. Að mínu mati á það að vera meginhlutverk sjónvarpsins að standa í einhverri mynd að framleiðslu og miðlun á íslensku efni sem er t.d. forsenda þess að Rás 2, eins og ég nefndi áðan, eigi að vera til. Þessi rúmlega tvítuga útvarpsstöð stendur vel undir nafni og hefur þróast þannig að hún ein útvarpsstöðva á landinu miðlar í einhverjum mæli íslenskri poppmúsík. Þannig hefur hún unnið sér sess og tilverurétt og því ætti að koma fram skýr pólitískur vilji um það hvernig henni eigi að reiða af í framtíðinni. Það er því óheppilegt að hér standi að miðla eigi að minnsta kosti einni hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá. Kveða ætti skýrt á um að áfram ætti að reka Rás 2. Það vekur sérstaka athygli að núna án nokkurra skýringa, eins og ég gat um áðan, hefur Framsóknarflokkurinn hvikað í því grundvallaratriði sem flokkurinn setti hér fram, þ.e. að aldrei kæmi til greina að hvika að þessu leyti. Ríkisútvarpið ætti aldrei að gera að hlutafélagi. Það var algert grundvallaratriði að félagið yrði sameignarfélag eða sjálfseignarstofnun en alls ekki hlutafélag. Síðan þá hefur ekki margt annað gerst en að Framsóknarflokkurinn hefur, að því er virðist, gefið fullkomlega eftir gagnvart Sjálfstæðisflokknum í þessu máli. Hann hefur ekki komið með nein sérstök eða boðleg svör um það hverju sætir og af hverju flokkurinn hefur ekki staðið fastar í fæturna hvað það varðar að ekki komi til greina að stofnunin verði gerð að hlutafélagi og af hverju ekki er frekar farin sú leið að hún verði sjálfseignarstofnun. Ítrekað var það nefnt við umræðuna í fyrra að fram hefði komið mjög föst röksemdafærsla fyrir því frá ýmsum af hægri væng Sjálfstæðisflokksins að selja Ríkisútvarpið. Héldu þeir því fram að engin sérstök rök væru fyrir því að ríkið ætti að reka sjónvarps- eða útvarpsstöðvar frekar en ríkisdagblað eða ríkistímarit, eins og kom fram í tilvitnaðri athugasemd í því máli. Þar var því fundið allt til foráttu að ríkið stæði í útvarps- eða sjónvarpsrekstri af einhverju tagi. Það þætti mjög fráleitt. Því hljóta að vakna þær spurningar sem ég gat um hér í upphafi, þ.e. hvort hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins sé ekki fyrsta skref þess hluta ríkisstjórnarinnar sem Sjálfstæðisflokkurinn myndar í því að selja stofnunina eða koma henni einhvern veginn í hendur einkaaðila. Ég tel svo vera og er sannfærður um að ekkert annað hangir á spýtunni enda hafa engin önnur rök komið fram fyrir því af hverju verið er að fara þessa leið. Ég vonaðist einnig eftir að sjá nokkur atriði betur útfærð í nýja frumvarpinu, atriði sem ekki var að finna í þeim tveimur frumvörpum sem mælt var fyrir á síðustu tveimur þingum, atriði sem þarf að skoða sérstaklega. Þar er eins og ég gat um, það á að takmarka hlutdeild og umfang útvarpsins á auglýsingamarkaði, sem er í kringum 30% í dag, líklega á bilinu 50–60% á auglýsingamarkaði á ljósvakamiðluninni einni og er að sjálfsögðu mjög umfangsmikil þar. Má færa rök fyrir því að Ríkisútvarpið þurfi og eigi að vera á auglýsingamarkaði eins og ég gat um áðan? Ég held að svo eigi að vera. Það væri ósanngjarnt að ætlast til að stofnunin væri tekin algjörlega út af markaði. En þá hefði átt að reyna að takmarka hlutdeildina hvort sem hún yrði helmingur niður á við eða fundin einhver ásættanleg markmið sem hægt væri að sameinast um. En auðvitað er meginmálið, ásamt fjármögnun og rekstrarformi sem er hlutverk Ríkisútvarpsins til framtíðar, endurskilgreining á almannaútvarpi og þá pólitísk tilraun til að endurmóta og endurskilgreina hlutverk og markmið Ríkisútvarpsins þannig að það standi undir nafni sem almannaútvarp og sé ekki meira og minna notað til að dreifa og miðla til okkar erlendu og oft ódýru afþreyingarefni, skemmtiþáttum og þeirri sjónvarpsdagskrá sem er að finna á hinum íslensku sjónvarpsstöðvunum í mjög miklum mæli. Ríkisútvarpið hefur gert það að sérstöku metnaðarmáli sínu á síðustu árum og áratugum að keppa um það við einkareknu sjónvarpsstöðvarnar hver þeirra nái í vinsælustu sjónvarpsþættina að utan og hefur barist á þeim markaði við þær stöðvar í staðinn fyrir að einbeita sér að því að framleiða og miðla íslensku efni. Auðvitað þarf líka að skoða sérstaklega menntunarhlutverk Ríkisútvarpsins. Það þarf að efla það verulega og skilgreina það og skoða sérstaklega í þessu ljósi. Að mínu mati á meginhlutverk sjónvarpsins að vera að standa í einhverri mynd eða stuðla að framleiðslu og miðlun á íslensku efni sem er t.d. grundvöllur þess að Rás 2 eigi að vera til, eins og ég gat um áðan. Að mínu mati á að lögbinda það með einhverjum hætti eða setja skorður eða skilyrði um hlutfall af innlendu efni í sjónvarpinu þannig að það liggi alveg fyrir hvert það eigi að vera. Það er stefnt að því hér í samningnum en er ósannfærandi í ljósi fjárhagsstöðu stofnunarinnar eins og hún er nú, og var rakið mjög ítarlega áðan. Grundvöllurinn að tilveru og tilverurétti Ríkisútvarpsins er að miðla og stuðla að dreifingu á íslensku sjónvarpsefni, framleiðslu þess og miðlun og að sjálfsögðu á kostnað þess erlenda efnis sem hefur verið miðlað af miklum móði í sjónvarpi á síðustu missirum. Þó þarf að sjálfsögðu að blanda því inn í dagskrána við vandaða innlenda dagskrárgerð. Allir vita að ekki skortir vilja innan stofnunarinnar til að rækja það hlutverk vel af hendi. Að sjálfsögðu ekki. En stofnunin þarf að hafa fjárhagslega burði til að standa að framleiðslu á slíku efni. Það svigrúm hefur Ríkisútvarpið ekki haft á síðustu árum. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða. Þegar litið er yfir stöðuna eins og hún er og hefur verið, dagskrá sjónvarpsstöðvar sem sendir út á landsvísu eftir meginflokkum árið 2003, kemur í ljós að sjónvarpið stendur hinum stöðvunum ekkert framar í miðlun á t.d. upplýsingum og menningu. Er þar svona nokkuð á pari við Stöð 2 eða heldur að baki. Sjónvarpið þarf virkilega að fá svigrúm til að bæta sig í því. Það á að sjálfsögðu að vera markmið hins nýja almannaútvarps nú þegar verið er að sníða stofnuninni nýjan stakk til framtíðar. Það eru mikil vonbrigði að í frumvarpinu er ekki tekið á skilgreiningum á inntaki útvarpsins. Ekkert mið er tekið af því að Ríkisútvarpið stígi skref frá því að vera sá blendingur í dagskrárgerð og miðlun sem það er núna yfir í að vera fyrsta flokks almannamiðill í framtíðinni. Kaflinn Skilgreining á hlutverki útvarpsstjórans í almannaþágu, eins og kaflinn heitir, er mjög almennur þó hann hafi tekið miklum breytingum frá því sem fyrst var þegar hann kom hér fram hátt í 30 liðum minnir mig. Það eru orðnir 13 liðir núna. Eitt af því sem þarf að ræða sérstaklega, og ekki hafa komið fram sannfærandi rök um, er hvað varðar fjármögnun á stofnuninni. Töluvert hefur verið rætt um algjöran skort á jöfnunaráhrifum inni í nefskattinum. Það hefur ekki verið rætt eða útskýrt neitt sérstaklega af hverju nefskattsleiðin er farin, t.d. frekar en sú að setja stofnunina á fjárlög, fjárlög sem yrðu þá gerð fimm eða tíu ár fram í tímann þannig að Alþingi hefði ekki pólitískt tak á stofnuninni við fjárlagagerð á hverju ári og væri ekkert frekar en með hækkun eða lækkun á nefskattinum í því máli. Það vantar að mínu mati sannfærandi rök fyrir því af hverju sú leið er farin frekar en einhver önnur. Það er einhver undarleg niðurstaða án þess að færð séu pólitísk rök fyrir því af hverju verið er að leggja t.d. afnotagjöldin til hliðar. Afnotagjöldin eru vissulega óvinsæl og þau eru há. Um afnotagjöldin t.d. í Bretlandi ríkir nokkur sátt þar sem þau eru svo miklu lægri. En hér eru þau há. Það þarf að endurskoða fjármögnunarleiðina. Það liggur algerlega fyrir. Það er engin niðurstaða úr neinni pólitískri umræðu að fara nefskattsleiðina í staðinn. Ég er sannfærður um að nefskattsleiðin er versta hugsanlega leiðin til að fjármagna Ríkisútvarpið. Ég er algerlega sannfærður um það. Það hefði verið miklu farsælla annaðhvort að halda sig við afnotagjöldin eða setja stofnunina á fjárlög, sem hefði kannski verið sú leið sem mest sátt hefði náðst um á meðal almennings, en ekkert einboðið samt að þá leið eigi að fara. Hægt er að fara margar leiðir en það hefur ekkert verið rætt. Boðaðar eru í frumvarpi eftir frumvarpi um Ríkisútvarpið, ár eftir ár, sömu hrakfarirnar í málinu en alltaf stendur þetta eftir. Enda hefur umræðan kannski snúist um önnur og enn veigameiri atriði en það. Hér hefur verið vakin sérstök athygli á því að sú pólitíska stjórn sem lagt er upp með í útvarpinu, með árlegri kosningu á stjórn stofnunarinnar, er algjörlega fráleit. Það er algjörlega fráleitt að sitjandi meiri hluti hverju sinni, og Sjálfstæðisflokkurinn nú, hafi pólitískt tak á útvarpinu þar sem svo bein tenging liggur á milli stjórnarinnar, ráðherrans og þess útvarpsstjóra sem situr hverju sinni. Það kemur að sjálfsögðu ekki til greina. Það er algjörlega fráleitt. Það er augljóst að umboð hinnar nýju stjórnar sem Alþingi þarf að kjósa árlega er mjög skert. Það er mjög undarleg ráðstöfun í jafnviðkvæmum rekstri og fjölmiðlarekstur er að hlutirnir séu lagðir upp með þeim hætti sem hér er gert. Í fjölmiðlarekstri er mikilvægt að það sé almennt viðhorf að þar sé gætt hlutleysis og pólitísk tök séu þar sem allra minnst þó svo að hin pólitíska ábyrgð liggi hjá Alþingi hverju sinni. Komið hafa fram margar og mjög vel rökstuddar athugasemdir við þetta fyrirkomulag og ástæða er til að skora á hæstv. menntamálaráðherra að losa nú um það pólitíska kverkatak sem hún er að setja á Ríkisútvarpið með þessum hætti með því að breyta þessu gagngert í meðförum málsins á næstu vikum. Það er algjörlega tilgangslaust að búa svo um hnúta eins og hér er gert því hægt er að fara miklu farsælli leiðir en lagt er upp með. Það hlýtur að verða skoðað mjög vandlega í menntamálanefnd að breyta þessu ákvæði sérstaklega. Þetta er eitt af meginatriðunum í málinu sem er hvað mikilvægast að girða fyrir, þ.e. pólitísk íhlutun sitjandi meiri hluta hverju sinni við rekstur og stjórn á stofnuninni. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Margir hafa gert það að umræðuefni síðustu missiri þegar þetta mál hefur verið hérna í þinginu hvernig viðsnúningur Framsóknarflokksins átti sér stað í þessum málum og hvað olli því að flokkurinn gaf eftir í málinu af því að það hefur aldrei komið fram nein boðleg skýring á því. Hv. þingflokksformaður Framsóknar er sagður hafa skroppið á fund austur fyrir fjall og sé þá væntanlegur hingað í umræðuna síðar. Bíður maður að sjálfsögðu spenntur eftir að heyra sjónarmið og útskýringar hans sem talsmanns flokksins í þessum málaflokki á því hvað átti sér stað, sérstaklega í ljósi þeirra stóru orða sem framsóknarmenn höfðu uppi við umræðuna um Ríkisútvarpið fyrir tveimur árum þegar þeir hreyktu sér mjög af því að hafa náð að beygja Sjálfstæðisflokkinn og þvingað hann til að sættast á að um einhvers konar sameignarstofnun, sameignarfélag, yrði að ræða og það kæmi aldrei til greina af þeirra hálfu að samþykkja að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi, enda væri það þáttur í vegferð Sjálfstæðisflokksins til að einkavæða Ríkisútvarpið. Fyrir það mundi flokkurinn leggja sitt pólitíska líf að veði og láta brjóta á í stjórnarsamstarfinu ef á reyndi. Þeir fóru í málið af miklu kappi og mikilli hörku, framsóknarmennirnir á því tímabili, en allir vita hvernig fór og árið var ekki liðið þegar þeir voru reknir hérna inn í þingið af Sjálfstæðisflokknum með þau skilaboð að nú væri allt í lagi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, þeir væru búnir að fá tryggingu fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði ekki að selja Ríkisútvarpið. Það sem veldur því að ég hef jafnmikinn fyrirvara á því og ég geri grein fyrir nú, að rekstrarformi Ríkisútvarpsins verði breytt á þann hátt sem lagt er til, er að ég tortryggi fyrirætlanir Sjálfstæðisflokksins í málinu fullkomlega. Ég treysti Sjálfstæðisflokknum ekki. Þar hafa verið uppi háværar og sterkar raddir um að ríkið eigi að draga sig algjörlega út úr rekstri fjölmiðla. Þar hafa þeir þingmenn flokksins sem eru hvað háværastir talsmenn hans í mennta- og menningarmálum flutt um það þingmál að selja eigi Ríkisútvarpið. Þetta eru ráðandi aðilar í Sjálfstæðisflokknum, menn sem hafa þar gífurleg áhrif og ítök. Í ljósi þess hvernig flokkurinn hefur gengið fram á síðustu missirum og talað um Ríkisútvarpið, talað af mikilli andúð um ríkisrekstur hvers konar á fjölmiðlum, þá treysti ég Sjálfstæðisflokknum ekki í þessu máli og mun aldrei gera. Ég mun aldrei treysta því að Sjálfstæðisflokkurinn muni ekki einhvern tíma freista þess að selja Ríkisútvarpið og breyta því í hlutafélag. Hvort sem það er sjálfstætt, ohf. eða hvað, þá er Sjálfstæðisflokkurinn að sjálfsögðu að undirbúa það að þegar færi gefst, þegar pólitískt svigrúm gefst til, hvort sem það er í upphafi kjörtímabils eða að flokkurinn hafi fundið sér þann samstarfsflokk í ríkisstjórn sem hann geti fengið til að fallast á einkavæðingu, sem ég er reyndar farinn að hallast að að Framsóknarflokkurinn mundi í sjálfu sér á einhverjum tímapunkti gefa eftir og standa að. Hann er hins vegar rúinn pólitísku trausti almennings og er ekki í neinni stöðu til að standa að slíku. Það yrði líklega enn eitt áfallið fyrir flokkinn og þess vegna er ekki lengra gengið en raun ber vitni. En hér er verið að búa í haginn fyrir einkavæðingu Ríkisútvarpsins síðar meir og ég tortryggi Sjálfstæðisflokkinn fullkomlega í þessu öllu. Það hafa verið allt of háværar raddir um annað innan þess flokks þannig að hægt sé að taka það trúanlegt þó að örfáir einstaklingar innan flokksins haldi því nú fram að það sé að sjálfsögðu ekki í fyrirætlunum flokksins að selja Ríkisútvarpið, enda eru ekki margir sjálfstæðismenn sem taka þátt í umræðunni. Hérna er alveg æpandi tómur stólinn hans Péturs Blöndals, hv. þingmanns, sem er einn helsti baráttumaður flokksins fyrir því að einkavæða og selja Ríkisútvarpið. Þeir pólitísku baráttumenn yst af hægri væng Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson og Guðlaugur Þór Þórðarson, eru allir fjarverandi þessa umræðu, því miður, af því að sjónarmið þeirra hljóta að skipta miklu máli í þessu. Þetta eru mennirnir sem fluttu frumvarp til laga um að selja ætti Ríkisútvarpið á þessu sama kjörtímabili og Sjálfstæðisflokkurinn reynir að telja okkur trú um að hlutafélagavæðing Ríkisútvarpsins sé ekki áfangi á leið ríkisstjórnarinnar til að einkavæða og selja Ríkisútvarpið. Að mínu mati á ríkið að reka öflugan almannamiðil eins og Ríkisútvarpið er, á að vera og getur orðið enn þá betri og öflugri fái hann til þess frið frá Sjálfstæðisflokknum sérstaklega til að vaxa og dafna og ekki sé gerð atlaga að stofnuninni ár eftir ár af Sjálfstæðisflokknum með það augljósa pólitíska markmið að síðar meir verði Ríkisútvarpið selt. Um það blandast mér enginn hugur, ég er algjörlega sannfærður um að það er sú pólitíska vegferð sem Sjálfstæðisflokkurinn er á í þessu máli og hlýtur að vera okkur leiðarljós við umræðuna.

Forseti. Í dag er 16. október. Það þýðir að 15 dagar eru liðnir af þessum mánuði og þetta er sá 16. en þing hófst 2. október og nú mun standa yfir 9. þingdagur, mér telst það til. Svo háttar til að forseti hefur ákveðið að hafa kvöldfund 16. október. Ég hygg að það séu fá dæmi þess í þingsögunni að haldnir séu kvöldfundir svo snemma þings. Vegna þess að forseti hefur ekki skýrt þessa ákvörðun sína, hefur ekki gefist tækifæri til að skýra þessa ákvörðun sína úr ræðustóli og raunar ekki tilkynnt hana með neinum hætti vil ég gefa forseta tækifæri til þess og spyr hverju valdi að haldinn sé kvöldfundur svo snemma þings. Ég spyr enn fremur hversu lengi hann eigi að standa eða hvort þetta sé kannski næturfundur sem við erum hér á og hvort eigi kannski að endurtaka afrekin frá síðasta þingi sem mæltist svo vel fyrir, forseti, og urðu til að auðvelda þingstörfin þá þegar forsetar héldu hér fundi langt fram á nótt. Einn fundurinn stóð til rúmlega sex um morgun og þótti nú ekki hafa hjálpað til við að koma mönnum til sæmilegra verka á þinginu. Mér finnst þetta afar einkennilegt vegna þess að auðvitað hlýtur forseti að vera að reyna að flýta störfum þingsins með því að hafa þennan kvöldfund. Kvöldfundirnir eru eðlilegir þegar mikið liggur á og þegar þingi er að ljúka eða þarf að afgreiða fjárlög eða eitthvað af því tagi og allir taka saman nokkurn veginn og leggjast á árarnar að reyna að ljúka málum. En kvöldfundir utan þeirra tíma hafa ekki reynst heppilegir til þess að flýta þingstörfum. Á kvöldin eru menn oft langorðari en þeir eru á venjulegum vinnutíma og þegar forseti setur á kvöldfundi í málum sem ekki virðast vera kvöldfundar virði tekur hann þá áhættu að það sé misskilið sem einhvers konar áhersla af hans hálfu á að umræðu sé flýtt eða hún sé a.m.k. tekin úr kastljósinu og það er eiginlega ekki það sem við erum að gera á þinginu. Við erum að reyna að ræða málin í heyranda hljóði þannig að almenningur allur viti af og þar sem hver maður hafi rétt til þess að koma skoðunum sínum sæmilega á framfæri.

Eins og hv. þingmanni er kunnugt eru margir hv. þingmenn á mælendaskrá og þurfa eðlilega sinn tíma til að ræða þetta frumvarp. Þess vegna hefur forseti séð til þess að tími gefist til þess. Það er löng mælendaskrá.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að gott hefði verið að fá það algjörlega á klárt hvenær hæstv. forseti hyggst ljúka þessari umræðu í kvöld. Það væri líka viðkunnanlegra undir þessari umræðu að hæstv. menntamálaráðherra væri í salnum við 1. umr. - Já, ágætu þingmenn, ég hef góða hliðarsjón og út undan mér sé ég hæstv. menntamálaráðherra, ég hef lítið séð til hennar í salnum í kvöld. Mér finnst það lágmarks …  Ég kem þó ekki hér til að kvarta undan hæstv. ráðherra því ég er löngu hættur því. Hins vegar vil ég að það komi alveg skýrt fram að þessi kvöldfundur er ekki haldinn með samþykki formanns þingflokks Samfylkingarinnar. Það er vel hugsanlegt að það hafi verið misskilningur milli mín og hæstv. forseta og annarra þingflokksformanna um hversu langt skyldi haldið á þessu kvöldi en ég hafði tekið það svo að ekki væri efnt til slíkrar umræðu. Ég er ekki að halda því fram að hæstv. forseti hafi blekkt mig eða neitt slíkt en ég skildi þetta svona. Ég vil að það komi alveg skýrt fram gagnvart þingmönnum að þessi fundur er ekki með samþykki þingflokks Samfylkingarinnar. Ég tel að það sé í þágu góðs samstarfs í þessu erfiða máli að menn reyni að komast að samkomulagi við stærsta stjórnarandstöðuflokkinn í málinu. Ég vil líka segja, frú forseti, að það mundi henta þeim þingmönnum sem eru í salnum og eiga eftir að tala að vita nákvæmlega hvernig á að fylgja þessari umræðu fram. Ég vil líka að það komi alveg skýrt fram að ég tel að það sé ekki í þágu góðs friðar á þinginu ef það á síðan, til að klára þetta mál að kröfu hæstv. menntamálaráðherra, að halda hér kvöldfundi dag eftir dag. Ég tel, eins og fram hefur komið, að það mál sem er til umræðu væri betur geymt utan sala þingsins. Hins vegar er það svo að ég virði rétt meiri hlutans til að ná vilja sínum fram. Við alþingismenn höfum hins vegar líka okkar rétt og alveg sama hverjar þarfir hæstv. menntamálaráðherra eru þá er það svo að í þessum sölum vinnur fjölskyldufólk og hefur líka sinn rétt til að lifa eðlilegu fjölskyldulífi en þurfi ekki að vera hér kvöld eftir kvöld í upphafi þings bara til þess að þjóna dyntum hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Það er ekki annað hægt en að taka undir þær sjálfsögðu athugasemdir sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmönnum um að það er mjög undarleg tilhögun af hálfu virðulegs forseta að setja hér á kvöld- eða næturfund til að reyna að keyra 1. umr. um þessa þriðju tilraun ríkisstjórnarinnar til að koma nýjum lögum á um Ríkisútvarpið fram í skjóli myrkurs. Það er mjög undarlegt að beita með þessum hætti hálfgerðum brögðum til að tóna niður umræðuna, til að reka þessa umræðu hér að kvöldlagi þannig að það verði minna úr henni, til að reyna að taka úr henni dampinn með einhverjum hætti þegar Alþingi er rétt komið saman. Afar fá stjórnarfrumvörp eru komin fram, ef þá nokkur fyrir utan fjárlögin, og því eru engin rök fyrir því af hverju þetta mál er rekið inn í kvöldfund núna 16. október. Það vita allir að þegar líður að þinglokum, annaðhvort skömmu fyrir jól eða í maí þegar þingi lýkur að vori, að þá eru rök fyrir því að mál séu rædd að kvöldlagi og stundum inn í nóttina til að flýta fyrir störfum Alþingis. Svo háttar ekki nú og því fer víðs fjarri. Þess vegna er þetta mjög undarleg ráðstöfun af forseta þingsins, sem var kosinn hér á dögunum nokkuð glæsilegri og almennri kosningu af, held ég, þorra alþingismanna þannig að ég held að flestir alþingismenn líti nú svo á að forsetinn starfi í þeirra umboði og hljóti að gæta hagsmuna þeirra allra burt séð frá flokkadráttum og pólitískum bolabrögðum ríkisstjórnarflokkanna hverju sinni. Þess vegna hlýtur virðulegur forseti að gefa okkur alþingismönnunum boðlega skýringu á því af hverju verið sé að reka þetta mál hér inn í myrkrið, af hverju verið sé að reyna að tæma 1. umr. um málið hér inn í nóttina þegar engin rök hafa komið fram um að svo þurfi að gera. Af hverju er málið ekki rekið með eðlilegum hætti en ekki þeim óttaslegna vandræðagangi sem einkennir málið af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans þegar hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að gera þá kröfu á virðulegan forseta að málið sé rekið hérna einhvern veginn inn í nóttina þannig að minna verði úr umræðu og það flýti einhvern veginn fyrir málsmeðferð? Þetta eru bolabrögð, virðulegur forseti. Ég fer fram á það að fundi verði frestað og honum haldið áfram á morgun.

Forseti vill eindregið mótmæla því að hér sé um bolabrögð að ræða. Þannig er mál með vexti að hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt sig fram um að vera liðleg hér varðandi framgang mála og hefur vikið með sitt fyrir ýmsum öðrum málum sem hér hafa þurft að komast á dagskrá þar sem meðal annars hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa lagt áherslu á að slík mál kæmust að á undan. Þess vegna telur forseti eðlilegt með tilliti til þess hversu seint þessi mál komust að á dagskrá hér í dag að halda áfram með þetta mál vegna þess að mjög margir hv. þingmenn eru á mælendaskrá og vilja eðlilega fá að tjá sig um þetta mál.

Frú forseti. Ég bað nú um orðið áður en hæstv. forseti veitti hér örlitlar skýringar á því hvernig á því stæði að hér er kvöldfundur nú á þriðju viku þings þetta haustið. Helstu skýringar virðulegs forseta eru þær að hæstv. menntamálaráðherra hafi sýnt sérstaka lipurð hér gagnvart málum hv. þingmanna og meðal annars að vegna þess að þetta mikilvæga mál komst hér seint á dagskrá í dag þá sé eðlilegt að halda áfram. Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir að það hefði verið, vegna þess hversu seint þetta mál komst á dagskrá, allt í lagi að fara hér örlítið inn í kvöldið til þess að vinna upp þann tíma sem fór framan af fundi ef það hefði verið ætlunin að skipuleggja hér dagskrá þannig að við yrðum hér kannski fram að kvöldmat ef til þess hefði ekki komið. En ég sé ekki betur, virðulegi forseti, en að liðið sé nokkuð fram yfir þann tíma sem fór í þau mál sem hér voru fyrr rædd í dag. Klukkan tíu hefði ég haldið að væri vel rúmlega orðinn tíminn sem fór í hin málin þannig að það hefði nú verið í lagi að ljúka hér störfum um tíuleytið. En svo virðist ekki vera og virðulegur forseti gaf engar vísbendingar um það hversu lengi væri ætlunin að halda hér áfram í kvöld. Það er bagalegt. Virðulegur forseti gaf heldur ekki vísbendingar um það hvort gert væri ráð fyrir því að haldið yrði áfram strax í byrjun fundar á morgun ef umræðu lyki ekki í kvöld og hversu lengi yrði þá fram haldið. Það vekur sérstaka athygli að þetta mál skuli keyrt svo hratt fram því að við þingmenn höfum ekki orðið varir við að slík ósköp af stjórnarfrumvörpum að minnsta kosti lægju fyrir að það þyrfti að flýta svo mjög umræðu um þetta mál. Ég geri ekki ráð fyrir því til dæmis að við þurfum allan veturinn í nefndarstörf þó að við þurfum trúlega nokkuð drjúgan tíma í nefndarstörf í menntamálanefnd. En því er ekki að neita að við höfum nokkuð fjallað um þetta mál áður þar þannig að ég get ekki ímyndað mér að við eigum ekki að minnsta kosti að ráða við það að ljúka nefndarstörfum þannig að vel fyrir vorið verðum við búin með þau störf. Ég sé því ekki að það sé heldur ástæða fyrir því að svo mikið þurfi að hraða störfum. Ég tek eftir því að það er áberandi miklum mun minni mæting hér til dæmis af hálfu stjórnarliða úr menntamálanefnd en við höfum átt að venjast þannig að það er augljóst mál að þessi kvöldfundur kemur líka illa við ýmsa stjórnarliða sem ég trúi að hafi mikinn áhuga á því að vera hér. Ég vænti þess því að virðulegur forseti sýni þessu máli þann skilning og átti sig á því að það er ekki mjög sniðugt að egna þingheim með kvöldfundum að minnsta kosti kvöld eftir kvöld svona rétt í byrjun þings. Ég vænti þess að virðulegur forseti gefi okkur skilmerkileg svör um að þessu verði ekki miklu lengur fram haldið og þá hvenær virðulegur forseti gerir ráð fyrir að ljúka kvöldfundi.

Hæstv. forseti. Nú hefur það verið rifjað upp að við höfum staðið hér í pontu allmarga klukkutíma í dag og rætt þetta mál. En ég vil minna á hvernig þessi umræða hófst hér í dag. Hún hófst á ósamkomulagi um fyrirkomulag þessarar mikilvægu umræðu. Á dagskrá þingsins eru þrjú þingmál, í fyrsta lagi frumvarp um Ríkisútvarpið, frumvarp um Sinfóníuna og frumvarp um sjálfan grundvöll fjölmiðlalöggjafar í landinu. Stjórnarandstaðan hafði sett fram þá ósk að við hæfum umræðuna á því máli sem sett hefur verið aftast, þ.e. sem varðar sjálfan grundvöllinn, og síðan tækjum við til við að ræða hin sértæku mál, Ríkisútvarpið og Sinfóníuna. Ég hef síðan aldrei fyrir mitt leyti fengið svör við því hvernig á því standi að stjórn þingsins og hæstv. menntmálaráðherra stendur gegn því að mál sem varða Ríkisútvarpið verði tekin til umfjöllunar samhliða umræðu um Ríkisútvarpið. Þetta skiptir mjög miklu máli þegar kemur til afgreiðslu málsins. Þegar það kemur til nefndar, þegar það er sent út til umsagnar hjá hagsmunaaðilum og þeim sem til þekkja er eðlilegt að menn hafi alla þá valkosti sem bjóðast á löggjafarsamkomunni. Þess vegna er eðlilegt að frumvörp og þingmál sem tengjast Ríkisútvarpinu í þessu tilviki verði rædd samhliða. Ég hef ekki fengið svör við því, hvorki frá hæstv. forseta þingsins né hæstv. menntamálaráðherra sem ég hef ítrekað beint spurningu til, hvort fallist yrði á þetta fyrirkomulag. Ég hef ekki fengið einu sinni svör við þessari spurningu. Hæstv. forseti. Þetta er ástæða þess að þessi umræða hefur dregist á langinn. Við erum að sjálfsögðu ósátt við þetta frumvarp í heild sinni, frumvarpið um Ríkisútvarpið. En við höfum einnig verið að mótmæla fyrirkomulaginu á þessari umræðu og getum ekki sætt okkur við það.

Forseti. Ég þakka þau svör sem gefin hafa verið, að þau skuli hafa verið gefin að minnsta kosti, en er ekki sáttur við þau. Ég spurði um tvennt. Ég spurði í fyrsta lagi hvað þessi fundur ætti að standa lengi og fékk engin svör við því og í öðru lagi hvað ylli þessum kvöldfundi. Taka má undir með hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að það sé skiljanlegt að menn fari út í kvöldfund af því að umræðan hófst seint á degi. Ég sé nú ekki að það sé neinum að kenna sem hér stendur hversu seint á degi þessi umræða hófst. Það er alvanalegt að umræða á mánudegi hefjist með athugasemdum um störf þingsins, við hvað sem þær athugasemdir eru nú í raun og veru, og utandagskrárumræða er hér sett á með vilja og vitund forseta væntanlega til þess að koma henni að. Það má kannski deila um það hvort heppilegt er að hafa utandagskrárumræðu á mánudegi. Það er að minnsta kosti ekki ég sem kem þeim á á mánudögum til þess að tefja mál. Einhver annar tekur ákvörðun um það. Hins vegar er það nokkuð ævintýraleg röksemdafærsla að kvöldfundur sé haldinn á mánudegi á níunda starfsdegi þingsins, 16. október, til þess að vera góður við hæstv. menntamálaráðherra, vegna þess að hún hafi þurft að bíða svo lengi með einhver mál sín. Það er eiginlega röksemdafærsla, forseti, sem ekki gengur upp. Jafnvel þótt menn kunni að vera persónulegir vinir og geri hvor öðrum greiða svona með einhverjum hætti þá er ekki gagnvart þingstörfunum og almenningi sem kaus okkur til veru hér á þinginu boðlegt að færa það fram sem ástæðu að forseti sé að vera vinsamlegur við hæstv. menntamálaráðherra. Ég veit ekki hvað þau rök eiga eiginlega að þýða. Ég er ekki viss um að það sé neinn vinargreiði við menntamálaráðherra að bjóða ráðherranum upp á þetta því að eins og ég var að reyna að koma frá mér áðan þá hefur það oft heldur lengt þingstörfin að setja hér á langa fundi á kvöldin og ekki skapað þann frið og þá sátt um afgreiðslu mála sem vera þyrfti og er eiginlega hlutverk forseta að reyna að beita sér fyrir.

Forseti vill geta þess að hún hafði fyrr í kvöld stuttan fund með þingflokksformönnum til þess að ræða framgang mála á hinu háa Alþingi, svo að forseti leggur sig fram um að leita eftir samkomulagi við alla þingflokka.

Frú forseti. Ég þakka þann lipurleik að hleypa mér að undir þessum dagskrárlið. Það er út af fyrir sig ekki miklu við það að bæta. Það er greinilegt að hæstv. forseti telur sig standa sig býsna vel í því að reyna að ná sátt um þingstörfin. En það er rétt að vekja athygli á því að það kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, þingflokksformanni okkar samfylkingarmanna, að þessi kvöldfundur væri ekki með samþykki hans sem þingflokksformanns okkar þannig að eitthvað hefur mistekist í því að ná fullri sátt um það. Síðan er líka hægt að ræða það að kvöldfundur og kvöldfundur getur verið býsna misjafn. Kvöldfundi gæti verið lokið núna þegar klukkan er að verða ellefu eða það væri svona kvöldfundur í styttra lagi. Frú forseti. Þetta er umhugsunarefni, ekki síst í ljósi þess að virðulegur forseti hélt merka ræðu hið fyrsta sinn er virðulegur forseti náði kjöri þegar hún talaði um að breyta hér vinnubrögðum. Ýmsir skildu það að minnsta kosti svo, þó að ég muni ekki nákvæmlega orðalag ræðunnar, að það yrði til þess að tekið yrði meira tillit til þess að þingmenn væru fjölskyldufólk og það yrði dregið frekar úr kvöldfundum en hitt. Því er spurning hvað hafi valdið þeim áherslubreytingum virðulegs forseta að setja hér á kvöldfund nú svo snemma þings þegar engin rök hafa komið fram um að mikil nauðsyn sé á slíku. Að vísu er eðlilegt að taka tillit til hæstv. ráðherra innan ákveðinna marka. En ég get ekki séð að það dugi til þess að rökstyðja kvöldfund sem þennan. Síðan gefur virðulegur forseti þingheimi ekki svör við því hvernig framhaldið er hugsað. Breytist þessi kvöldfundur hugsanlega í næturfund eða má búast við því að á morgun verði kvöldfundur sem hugsanlega gæti líka breyst í næturfund eða mun þetta ráðast af einhverju sem ekki er ljóst nú? Virðulegur forseti. Ég er sannfærður um að það muni frekar greiða fyrir þingstörfum heldur en hitt ef virðulegur forseti svaraði skýrt og greinilega því hvernig þetta væri hugsað. Það er ekki gott að hefja þingið með þeim hætti að ekki skuli vera samkomulag um það til dæmis hvernig umræðu er háttað um mál eins og Ríkisútvarpsmálið sem við erum nú að ræða því það er þess eðlis að eðlilegt væri að ekki bara hæstv. ráðherra heldur líka virðulegur forseti legðu sig sérstaklega fram um að reynt yrði að ná sem allra mestri sátt um leið því stofnunin er þess eðlis að hún þarf á því að halda. Þetta er þess vegna ekki rétta leiðin til þess. Ég vænti þess að virðulegur forseti gefi okkur að minnsta kosti skýr svör við því hvernig ætlunin sé að halda þessu áfram.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni. Það er eðlilegt að fá skýr svör um það hvenær ráðgert er að ljúka þingfundinum. Hins vegar, svo að allir séu látnir njóta sannmælis, er í rauninni ekki við hæstv. forseta Alþingis að sakast í þessu efni. Hæstv. forseti boðaði okkur til samráðsfundar fyrir stundu og vildi leita fyrir sér um hvort unnt væri að ná einhvers konar samkomulagi. Ég sé hins vegar ekki að það sé neinn samkomulagsvilji frá hendi ríkisstjórnarinnar og frá hendi hæstv. menntamálaráðherra. Við skulum ekki gleyma því að í þessu máli og í þessum vinnubrögðum erum við að kynnast pólitískri forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það eru ýmis mál sem brenna á þjóðinni. Hér í dag í utandagskrárumræðum og utan dagskrár hefur verið rætt um málefni öryrkja, fátækasta hlutans í íslensku samfélagi sem er að verða fyrir kjaraskerðingu þessa dagana, nokkuð sem ríkisstjórnin gæti leyst eða bætt úr með því að flýta starfi sem fram fer um endurskoðun á samspili lífeyrissjóða og almannatrygginga. Því er öllu vikið til hliðar. Landbúnaðarmál brenna á þjóðinni. Allt leikur á reiðiskjálfi í samfélaginu vegna hlerunarmála. Því er öllu vikið til hliðar vegna þess að ríkisstjórnin verður að ná því fram að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi. Nú er það að endurtaka sig sem gerðist í vor að öllu var sópað út af borðinu til þess að þetta pólitíska áhugamál ríkisstjórnarinnar yrði látið hafa allan forgang. Þetta erum við að upplifa núna. Það er þess vegna sem verið er að boða til kvöldfunda og setja allt annað þingstarf úr skorðum, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja þetta pólitíska gæluverkefni frjálshyggjunnar í Sjálfstæðisflokknum á oddinn. Framsóknarflokkurinn dansar að sjálfsögðu með. Margir höfðu bundið vonir við að Framsóknarflokkurinn mundi standa í fæturna í þessu máli. Nei, hann lyppast niður eina ferðina enn. Eina ferðina enn lyppast Framsóknarflokkurinn niður, leggst undir Sjálfstæðisflokkinn og gerir allt það sem honum er skipað. Það er afskaplega dapurlegt hlutskipti.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson rifjaði hér upp hina glæsilegu ræðu sem hæstv. forseti flutti hið fyrsta sinni sem hún var kjörin forseti þessa þings. Með mikilli ánægju hlýddu menn á þá ræðu, ekki síst við sem höfum árum saman kvartað undan því að vinnubrögð Alþingis séu úr takti við þá þróun sem hefur orðið í samfélaginu. Breytingin sem hefur orðið meðal fólks er sú að menn vilja fá tóm til þess að sinna fjölskyldu sinni, það er partur af lífsgæðunum. Það er sjálfsagt að horfa í gegnum fingur sér við forseta og þá sem stýra þessu þingi þó að í upphafi þingvetrar sé ráðist í að halda einn kvöldfund. En þegar við blasir að með offorsi á að reyna að keyra þetta mál fram með því að halda hér fundi bersýnilega kvöld eftir kvöld segi ég: Mér er nóg boðið. Mér er nóg boðið fyrir hönd forseta Alþingis sem lofaði okkur þingmönnum því að reynt yrði að koma skikkan á þingstörf þannig að menn gætu unnið þau eins og hverja aðra vinnu en þyrftu ekki að vera stöðugt vinnandi hér - þó að ég telji það ekki eftir mér - á tímum sem menn eiga að vera heima og sinna fjölskyldu sinni. Það lagði hæstv. forseti upp með. En ég virði henni það til vorkunnar að hún er fórnarlamb ráðherrafrekjunnar sem hér hefur tekið völdin. 
             Frú forseti. Ég er ekki að tala hér um einn einstakan hæstv. ráðherra. Ég vil taka skýrt fram að ég tel að hæstv. menntamálaráðherra sé ekkert frekari en aðrir ráðherrar. Hins vegar eru þeir allir þessu marki brenndir, frú forseti. Ráðherrafrekjan, sem er annað orð yfir það sem kalla má ráðherraræði, hefur tekið hér völdin. Framkvæmdarvaldið er farið að hringla með þingið og þrýsta á þingið til þess að koma vilja sínum fram í hvaða máli sem er. En það er þingið sem á að setja sér sínar vinnureglur og þingið er samansett af stjórnarandstöðu og stjórnarliði og það hlýtur að þurfa að finna einhvers konar málamiðlun varðandi þingstörfin. Hæstv. forseti fann þá málamiðlun í fyrstu ræðu sinni hér og hún hefur sannarlega sýnt vilja. Hún hefur ekki fengið frið fyrir þeirri afskræmingu á þingræðinu sem ég kalla ráðherraræði, og annað orð yfir það er ráðherrafrekja. Af hverju erum við hér til þess að ræða þetta mál, sem er stál í stál og verður erfitt að ná samkomulagi um, sem hæstv. ríkisstjórn tók af eigin hvötum af dagskrá á síðasta vori? Vegna þess að það er hæstv. ráðherra sem, kurteislega orðað, „af dæmafárri ýtni“ þrýstir þessu máli fram, þrýstir því í gegnum þingflokk sinn, þar sem hún vissulega hefur meiri hluta fyrir því. Hún hefur tæpast meiri hluta í stjórnarliðinu, það vita allir að verið er að valtra yfir Framsóknarflokkinn. Ég ætla reyndar að geyma mér þá ræðu. Frú forseti. Minn punktur er þessi: Það er forsetinn sem á að ráða, 

Frú forseti. Ég hef beðið eftir því um stund að hefja ræðu mína. Ég skorast svo sem ekkert undan því að tala eitthvað inn undir miðnættið úr því að sú hefur orðið niðurstaðan að hafa kvöldfund eins og það mun hafa verið orðað. Í sjálfu sér er ég ekki alveg óvanur því að hér sé fundað á kvöldin eða þess vegna fram á nótt, en það er þá eðlileg og sjálfsögð kurteisi að slíkt sé skipulagt með sæmilegum fyrirvara og menn viti að hverju þeir gangi í þeim efnum. Ég skil kvöldfund þannig að hann standi ekki lengur en fram undir miðnættið, það er ómögulegt að líta á það öðruvísi en svo að þá sé það næturfundur ef farið er þar fram yfir. Það er engin sérstök ástæða til þess að halda kvöldfundi nema þegar þannig háttar til að orðið er knappt um tíma þingsins. Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir því að gripið sé til kvöldfunda strax á fyrstu eða annarri eða þó að það sé í byrjun þriðju viku þings. Mér er nær að halda að oft hafi 2. umr. fjárlaga undir lok nóvember eða í byrjun desember verið fyrsta meiri háttar kvöld- eða næturumræða sem farið hefur fram á hverju þingi, þannig að hér er eitthvað brotið í blað. Ekki eru nú mörg frumvörp komin frá hæstv. ríkisstjórn þannig að hún ætti ekki að þurfa að fara á taugum þess vegna. Það hefði ekki átt að vera neitt vandamál að koma þessu máli og þessum frumvörpum til nefndar með eðlilegum hætti á virkum dögum. Það sem vekur sérstaka athygli og er umhugsunarefni í þessu sambandi er sú staðreynd að hæstv. ríkisstjórn, hæstv. menntamálaráðherra, skuli nú bera þetta frumvarp um Ríkisútvarpið eina ferðina enn á borð, þriðju útgáfu þess frá því að lagt var upp, og að ekki skuli enn takast betur til en svo að um málið er bullandi ágreiningur. Það er mjög ógæfulegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa náð landi í málinu með einhverjum hætti og náð að vinna þannig úr því að um það skapist einhver friður. Það er óhjákvæmilegt að rifja aðeins upp samhengi þessara mála, þ.e. hvernig til tókst allt frá því að hér skall á fárviðri má segja með fjölmiðlaupphlaupinu mikla á sínum tíma undir forustu þáv. forsætisráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins, Davíðs Oddssonar, sem leiddi síðan til logandi átaka hér á aukaþingi að sumri um málefni fjölmiðla og sögulegra atburða í íslenskum stjórnmálum, hrikti í innviðum ríkisstjórnarsamstarfs og stór orð féllu um samskipti þings, forsetaembættis, ríkisstjórnar og þjóðar. Því máli lauk með algjörum ósigri ríkisstjórnarinnar. Því lauk með mjög magnaðri niðurlægingu ríkisstjórnar sem átti að heita að styddist við meiri hluta á Alþingi. Á endanum valdi ríkisstjórnin það sér til lífs - ætli megi ekki orða það þannig - að fella það mál allt saman niður. Hún þorði ekki með það í kosningar eins og stjórnarskráin þó mælir fyrir um. Þá vöknuðu vonir um að menn hefðu svolítið lært og til stæði að vinna öðruvísi að þessum málum. Sett var á laggirnar fjölmiðlanefnd, það var strax í áttina að vinna þó að málinu með einhverjum þeim hætti að það væri vandaður faglegur undirbúningur. Síðan kom önnur nefnd, sú sem skilaði af sér mikilli skýrslu og þann afrakstur er að uppistöðu til að finna í frumvarpi til laga um breytingu á útvarpslögum sem hér liggur líka fyrir og er 58. mál þessa þings. Leit nú bara heldur betur út með að hugsanlega væri aftur hægt að ná þjóðinni saman og þingi og helstu aðilum þessa máls. Þá kemur ríkisstjórnin undir forustu hæstv. menntamálaráðherra enn með sín frumvörp um Ríkisútvarpið og sundrar þessu öllu á nýjan leik. Og það sem alvarlegra er, það er valið að láta hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins hafa forgang fremur en að fylgja nú samstöðunni eftir úr fjölmiðlanefnd og klára það mál. Ég verð að segja eins og er að ég undrast eiginlega gæfuleysi eða lánleysi hæstv. menntamálaráðherra í þessum efnum. Það má alveg koma fram hér að ég hef líka í einkasamtölum við hæstv. ráðherra lagt að henni að velja frekar þá leið að ljúka fyrst setningu eða umfjöllun um rammalöggjöf um fjölmiðla og reyna að ná því máli í höfn. Ég tel að það hefði verið skrautfjöður í hatt hæstv. menntamálaráðherra ef hún hefði borið gæfu til að fara þá leið. Það hefði í sjálfu sér ekkert verið lítið á spýtunni ef, eftir öll ósköpin sem búin voru að ganga á í fjölmiðlamálunum, hæstv. ráðherra hefði náð að hafa síðan forgöngu um að ná mönnum saman á nýjan leik og afgreiða nýja rammalöggjöf um fjölmiðla í sæmilegri sátt. Ég sé ekki annað en að hæstv. ráðherra sé að stofna því öllu í uppnám enn á ný með þessari framgöngu. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi mögulega glutrað niður tækifæri til þess að ná þessu í land í fyrravor. Ef Ríkisútvarpsmálið hefði verið látið bíða en fjölmiðlafrumvarpið lagt fram og áhersla lögð á afgreiðslu þess hefði verið fróðlegt að sjá hvað hefði getað komið út úr því - ef ríkisstjórnin hefði ekki lagt niður skottið hér í byrjun júnímánaðar sl. og sent þingið heim, sem til stóð að yrði hér við störf í einhverjar vikur eftir sveitarstjórnarkosningar. En hvað um það. Allur sá tími sem menn hafa haft til að reyna að sjá að sér í þessum efnum og vinna öðruvísi að málum hefur farið fyrir lítið. Þá veltir maður því fyrir sér: Hvernig stendur á því? Af hverju eru málin föst í þessum farvegi? Ég kem eiginlega ekki auga á neina nothæfa skýringu aðra en þá að Sjálfstæðisflokkurinn er með einhverja meinloku í þessu máli. Það er bara einhver meinloka í ráðandi sveit Sjálfstæðisflokksins, að það skuli breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Þó að engin sérstök rök standi til þess og auðvitað minni en ekki nein og þó það sé pólitískt greinilega og bersýnilega mjög óskynsamlegt. Þó að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherra stofni mögulega í hættu og geri út um árangur sem gæti náðst á öðrum sviðum og í þessum málefnum í heild sinni, þ.e. með setningu almennrar fjölmiðlalöggjafar, þá er samt valið að þrjóskast áfram með hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Það hlýtur því að vera einhver algjör meinloka sem þar er á ferðum. Ekki trúi ég að þetta sé sérstakt keppikefli hins stjórnarflokksins. Það er þá að minnsta kosti nýtt ef svo er komið að það sé orðið að hugsjónamáli hjá Framsóknarflokknum að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Það var nú eitthvað annað hér áður. Það er að vísu dapurlegt, og ég mun koma aðeins að því síðar í ræðu minni, hvert andstaðan sem framsóknarmenn einu sinni hugðust halda uppi í þessu máli hefur farið. En við skulum nú samt ætla að það sé nú ekki orðið þannig að það sé orðið sérstakt keppikefli og stefnumál hjá Framsókn að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag og undirbúa mögulega alls kyns markaðsvæðingu ef ekki einkavæðingu þess. Nei. Þá hlýtur þetta að vera eitthvert algerlega kvikusárt meinlokumál hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er auðvitað hægt að velta vöngum yfir því hvernig sambúð Sjálfstæðisflokksins og menningarstofnana Ríkisútvarpsins hefur verið gegnum tíðina. Það er auðvitað orðin mjög skrautleg saga sú 15 ára saga sem Ríkisútvarpið hefur verið í klóm Sjálfstæðisflokksins. Ég hef einhvern tímann orðað það þannig úr þessum ræðustóli, virðulegi forseti, án þess að vera neitt áminntur, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lagt Ríkisútvarpið í einelti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ástundað mjög sérkennilega húsbóndamennsku í Ríkisútvarpinu í tíð sinna menntamálaráðherra hvað varðar mannaráðningar og fleira á þeim bæ. Það er almennt viðurkennt. Nú er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hafði lengi þá stefnu, a.m.k. harðlínumenn á þeim bæ, að í raun og veru ætti ekki að vera neitt ríkisútvarp. Það var sáluhjálparatriði t.d. hjá ungum sjálfstæðismönnum um árabil að leggja niður eða selja Rás 2. Sjálfstæðismenn hafa í raun og veru iðulega afhjúpað efasemdir sínar um þetta skipulag mála að hér sé rekið opinbert menningar-almenningsútvarp. Það hefur oft mátt ætla af framgöngu sjálfstæðismanna að þeir teldu í raun og veru að Ríkisútvarpið væri ekkert öðruvísi en hver önnur afþreyingarstarfsemi í einkafjölmiðlum og þar af leiðandi gæti þetta einfaldlega verið verkefni hjá markaðnum. Nú er það að vísu svo að það eru ákaflega falleg orð um annað hér í frumvarpinu. Ég held að sjálfstæðismenn hafi áttað sig á því og kannski gert það upp við sig á einhverju stigi málsins að ekki væri hyggilegt, ekki pólitískt skynsamlegt að hjóla beint í Ríkisútvarpið, bara ganga beint framan að því og koma sem sagt þannig til dyranna. Og þá eru farnar einhverjar svona leiðir. En að láta það vera, láta það í friði og leyfa því að dafna sem eiginlegu ríkisútvarpi, eiginlegri sameign þjóðarinnar í einhverju því rekstrarformi eða þannig sé um það búið sem eðlilegt getur talist með hliðsjón af viðfangsefnunum, það ræður Sjálfstæðisflokkurinn ekki við. Þar kemur einhver meinloka til sögunnar. Niðurstaðan er þessi dapurlega þráhyggja með að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Það er svo undarlegt að í raun og veru koma röksemdirnar gegn því að það sé heppilegt form fyrir Ríkisútvarpið úr báðum áttum, ef svo má að orði komast. Það eru ýmsir góðir og gegnir markaðssinnar og samkeppnisrekstrarsinnar á hægri væng stjórnmálanna sem hafa bent á það með mjög sannfærandi rökum að frá þeirra bæjardyrum séð, út frá þeirra hugmyndafræði sé einmitt vitlaust að þvæla menningarstofnun og almannaþjónustustofnun, eins og Ríkisútvarpið er, inn í samkeppnis- og rekstrarumhverfi. Þetta sé alls ekki svoleiðis viðfangsefni. Það spilli bara fyrir að reyna að troða viðfangsefni af þessu tagi inn í hlutafélagalöggjöfina af því að hér sé augljóslega ekki um eiginlegan og venjulegan samkeppnisrekstur að ræða og alls ekki í ábataskyni. Ríkisútvarpið er ekki rekið til að græða á því. Enda hefði það haft lítið haft upp á sig undanfarin ár. Svoleiðis hefur nú afkoman verið á þeim bænum. Ríkisútvarpið er starfrækt í allt öðrum tilgangi og það má bókstaflega ekki rugla því saman við hefðbundinn atvinnurekstur sem hefur það að meginmarkmiði, stundum kannski eina takmarkinu, að skila eigendum sínum gróða. Arðurinn af Ríkisútvarpinu er fólginn í blómlegri og þróttmikilli starfsemi þess og að það sinni hlutverki sínu vel. Sá arður er fólginn í því að menningararfur þjóðarinnar sé þar fóstraður og nærður. Almenningur á að geta gengið að traustum, heiðarlegum, hlutlægum fjölmiðli, bæði fréttamiðli og miðli sem miðlar menningarefni og stendur fyrir dagskrárgerð. Styður við bakið á hvers kyns menningarstarfsemi og listsköpun og þar fram eftir götunum, fyrir utan auðvitað ýmis önnur hlutverk sem óumdeilt er að Ríkisútvarpið skuli hafa eins og að dreifa efni til allra landsmanna, sinna því öryggishlutverki sem Ríkisútvarpinu er uppálagt og þar fram eftir götunum. Nú er það auðvitað ekkert nýtt að málefni Ríkisútvarpsins beri á góma og menn hafi haft hugmyndir um breytingar á starfsemi þess og löggjöf og stjórnsýslu lengi. Það er þó tiltölulega nýtt, og í raun og veru alveg nýtt, að menn ræddu þau mál og að drifkraftur þeirra hugmynda væri að viðskiptavæða eða markaðsvæða starfsemina. Í raun man ég satt að segja ekki eftir því að menn hafi talið að það væri eitthvað sem þyrfti að fást við eða væri tilefni til að gera skipulagsbreytingar gagnvart. Nei, það hafa verið hlutir eins og þeir að Ríkisútvarpið þyrfti að verða sjálfstæðara. Það þyrfti að verða öflugra. Það þyrfti að vera betur hafið yfir mögulega pólitíska íhlutun og pólitíska valdbeitingu, svo maður segi nú ekki pólitíska misnotkun. Menn hafa velt vöngum yfir því, hvernig við getum varið Ríkisútvarpið, slegið skjaldborg um það. Er það það sem er verið að gera hér með þessu frumvarpi? Nei, það er aldeilis ekki. Á margan hátt er verið að fara úr öskunni í eldinn ef þetta nýja stjórnfyrirkomulag Ríkisútvarpsins verður lögtekið. Það liggur hér annað frumvarp fyrir þinginu, virðulegi forseti, þótt það sé nú ekki á dagskrá, sem er að mínu mati mikil yfirsjón hjá forseta að leyfa ekki öðrum þeim þingmálum sem þegar eru komin fram og meira segja með lægra þingskjalsnúmer, að vera hér að minnsta kosti inni á dagskránni. Ég á hér við 24. mál þessa þings, frumvarp sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum um málefni Ríkisútvarpsins. Frumvarp til breytinga á gildandi lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið. Þar er lögð til allt önnur nálgun hvað varðar stjórnsýslu eða fyrirkomulag í málefnum, bæði rekstrarlegri stjórn og dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins. Þar er verið að reyna að búa um þessa hugsun að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið sé hvort tveggja í senn, öflug stjórnsýslueining, þ.e. hvað varðar rekstur og framkvæmdastjórn þar sem helstu yfirmenn koma að málum. Þar sem starfsmenn eiga aðild, þar sem starfsmannalýðræði er í heiðri haft og svo hins vegar mjög öflugt dagskrárráð og að þessum hlutum sé haldið aðskildum. Af hverju er það gert? Vegna þess að sú leið hefur verið farin mjög víða og hún hefur gefist vel, þ.e. að um hina menningarlegu og faglegu ákvörðunarþætti sé búið sérstaklega. Þá er hugsunin slík að þetta er að því leyti eins og fyrirtæki að það þarf að sjálfsögðu að stjórna því, starfsmannahaldi og daglegum rekstri. Það þarf að gera fjárhagsáætlun. Það þarf að starfa samkvæmt henni. En svo koma aðilar sem spila úr þeim ramma sem til ráðstöfunar er og þar á að vera faglegt sjálfstæði. Þar þarf að geta verið menningarlegur metnaður. Hann má ekki að vera mældur einungis í krónum og aurum rekstrarmanna, peningamanna. Það fylgir því líka heilmikil dínamík, ef svo má að orði komast, heilmikill sköpunarkraftur ef vel tekst til. Að láta þannig kallast á, annars vegar rekstrarlega stjórnun og utanumhald og hins vegar skapandi og frjóa hugsun í sambandi við dagskrárgerð og framleiðslu menningarefnis. Fyrir nú utan að það er langur vegur frá slíku þar sem mikill fjöldi manna, sérfróðra aðila annars vegar á sviði rekstrar og stjórnunar og hins vegar á sviði dagskrárgerðar og menningar koma að málum og hinu að fara þá ótrúlegu leið sem hér er lögð til í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Og hver er hún? Hún er sú, virðulegi forseti, að í raun og veru á að fela einum manni alræðisvald í þessu fyrirtæki. Þessari stofnun sem auðvitað er rangt að kalla fyrirtæki. Ríkisútvarpið er ekkert fyrirtæki í hefðbundnum skilningi þess orðs. Það er nú einn grundvallarfeillinn að nálgast viðfangsefnið þannig. Þetta er í raun og veru menningarstofnun. Þetta er þjóðareign. Þetta er fyrirbæri sem varðar alla, sem allir vilja láta sig varða. Það er angi af mikilli ranghugsun í þessum efnum að reyna að þvinga það inn í ramma venjulegrar hugsunar um einn forstjóra sem síðan ræður og rekur og drottnar og deilir eftir eigin geðþótta. Ég verð að segja alveg eins og er. Ég er búinn að lesa þetta aftur til að rifja upp hvort þetta væri virkilega svona með stjórnskipulag Ríkisútvarpsins ohf. Það er nú eins gott að hafa þetta rétt. Þetta er svona. Þetta er í alvöru þannig. Eftir allt talið um nauðsyn þess að gera Ríkisútvarpið sjálfstætt og óháð, eftir allt talið um - skyldu það nú ekki stundum hafa verið sjálfstæðismenn sem hafa sett á ræðurnar um hina pólitísku drottnun yfir Ríkisútvarpinu og pólitískt útvarpsráð sem lengi var mikið skammaryrði? En hvað á að gera? Á aldeilis að fjarlægja þetta? Nei. Það á að kjósa fimm manna pólitíska stjórn hér á Alþingi þannig að það verða þá þrír frá meiri hlutanum sem ráða. Þessir þrír erindrekar stjórnarflokkanna eða meiri hlutans á hverjum tíma eiga að ráða eitt stykki útvarpsstjóra sem fær nánast alræðisvald í stofnuninni. Hann, eins og segir í 10. gr., er framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins ohf. og skal uppfylla skilyrði 2. mgr. Hann er jafnframt æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar. Útvarpsstjóri ræður aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf. Það þarf ekki frekar vitnanna við. Einn maður ræður allri dagskrárgerð og ræður eða rekur alla starfsmenn. Þetta er því eins langt frá öllu sem talist getur dreifræði, talist getur lýðræði, svo maður tali nú ekki um starfsmannalýðræði, og nokkuð getur verið. Það er eiginlega dálítið merkilegt ef ekki er hrollur í einhverjum fleirum en okkur stjórnarandstæðingum yfir því sem þarna á að fara að gera. Finnst mönnum það notaleg tilhugsun að þetta verði svona í þessari mikilvægu opinberu stofnun? Þar sem jafngríðarlega mikilvægt er að menn geti t.d. treyst því að ekki sé blandað pólitík inn í mannaráðningar. Er þá notalegt að það sé einn pólitískt ráðinn útvarpsstjóri? Því það verður hann augljóslega þegar þrír eða þess vegna fleiri mynda meiri hluta í hinu kjörna útvarpsráði, eða hinni kjörnu stjórn Ríkisútvarpsins ohf., og ráða síðan útvarpsstjórann sem fær slíkt alræðisvald. Nei. Ætli væri þá ekki þess virði að minnsta kosti að velta því fyrir sér hvort ekki væri gott fyrir Ríkisútvarpið að einhvern veginn öðruvísi væri að þessu staðið? Gæti nú ekki verið gott fyrir Ríkisútvarpið að það væri betur varið fyrir þó ekki væri nema tortryggni og ásökunum sem líklegt er að þetta fyrirkomulag bjóði upp á. Menn gleyma því oft að þegar menn eru að velta fyrir sér umbúnaði um hluti af þessu tagi er það ekki endilega vegna þess að menn gefi sér að vald af þessu tagi verði misnotað. Það þarf ekki endilega til. Það getur verið meira en nógu skaðlegt ef tortryggni ríkir um að svo sé. Þess vegna þarf fyrirkomulagið helst að vera hafið yfir vafa í þeim efnum. Ég held að það verði seint hafið yfir vafa ef staðið verður svona að málum ef það liggur nú í loftinu, ef menn hafa það á tilfinningunni að ráðningin sé pólitísk. Það sé fyrir fram ákveðið jafnvel. Þannig að auglýsingar, ef þær verða nú viðhafðar, eða hvað það nú er, séu til málamynda o.s.frv. Það hefur ekki verið svo lítið af stórbrotnum pólitískum ráðningum hér að undanförnu eða embættaveitingum hjá ríkisstjórn. Það yrði ekkert skrýtið þó þjóðinni dytti það í hug að að minnsta kosti í höndum sömu valdhafa, ef þeim endist aldur til, yrði þetta með svipuðum hætti. Fara menn ekki létt með að ráða rammpólitískt í embætti útvarpsstjóra þegar þannig er ráðið í embætti t.d. seðlabankastjóra? Þó þar standi í lögum að það sé ákaflega mikilvægt að Seðlabankinn sé óháður stjórnvöldum og hann hafi á grundvelli núgildandi laga algerlega sérstaklega valdaða sjálfstæða stöðu gagnvart ríkisstjórn? Það var hugsun allra að það þyrfti að segja skilið við þá tíma að stjórnvöld gátu beinlínis verið með puttana í hagstjórn Seðlabankans. En við vitum nú hvernig ráðið var þar síðast þegar embætti losnaði. Þannig að þetta fyrirkomulag, herra forseti, er ekki gæfulegt. Ég held að öll rök skorti til að hafa þetta svona. Ef þetta væri fyrirtæki í grimmri samkeppni við að framleiða einhverja staðlaða vöru og það þyrfti að mati manna að geta gripið til harkalegra ráðstafana í starfsmannahaldi sínu, rekið og ráðið á víxl eftir því hvernig sveiflur væru á samkeppnismarkaði með einhvern varning eða einhverja þjónustu, gætu menn sjálfsagt trúað á þannig fyrirkomulag, sótt sér einhver rök í að þar yrði að vera valdamikill forstjóri sem gæti dregið starfsemina sundur og saman og haft hlutina eins og honum hentaði - ráðið og rekið á víxl, deilt og drottnað. Það er að mínu mati ekkert sérstaklega gæfuleg aðferðafræði en sumir trúa á hana. En þetta er bara ekki svoleiðis starfsemi. Við ætlum Ríkisútvarpinu ekki að vera undirorpið einhverjum átökum og sviptingum dag frá degi og ár frá ári. Það á þvert á móti að vera algjörlega öruggt. Það er mjög mikilvægt að þar ríki stöðugleiki og festa. Þar sé atvinnuöryggi og fólk sé sæmilega tryggt með störf sín. Það verður alltaf þannig að fréttamenn, jafnvel þótt vandaðir og hlutlægir séu fram í fingurgóma, komast ekki hjá því - sérstaklega ef þeir standa fyrir gagnrýnni fréttamennsku sem er jú eitt aðalsmerki góðrar fréttamennsku - að fréttir þeirra séu í bland hæfilega gagnrýnar. Það verður aldrei hjá því komist að um þá blási einhverjir vindar. Þá er mjög mikilvægt að þeir séu vel varðir, að þeir séu öruggir og það sé ekki bara hægt að taka þá úr sambandi. Hvernig ætla menn að tryggja, ef svona geðþóttafyrirkomulag er orðið innbyggt í lögunum hvað varðar mannahald, að ekki verði meiri hætta á árekstrum af því tagi eða að minnsta kosti tortryggni? Nú tek ég það skýrt fram að að sjálfsögðu er engin ástæða til - og ég er ekki að ræða þetta hér út frá einhverjum einstökum starfsmönnum, hvorki yfirmönnum né fréttamönnum - að lesa út úr þessu einhver skilaboð um þá menn sem þarna eru við störf núna eða þá sem kunna að verða það á næstu missirum. Þetta snýst ekki um persónur eða einstaklinga. Þetta snýst um fyrirkomulag. Þetta snýst um að menn reyni að hafa hlutina þannig að það fyrirbyggi árekstra, fyrirbyggi vandræði og að þeir búi vel um hnútana. Ríkisstjórnin er með þetta mál sitt þannig úr garði gert að við erum hér í október að ræða um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið og að stofna skuli Ríkisútvarpið ohf. og það taki til starfa 1. janúar nk. Ég verð nú að segja eins og er að mér finnst menn ætla að vera býsna snöggir að drífa í að stofna þetta hlutafélag. Ef við segjum nú kannski að þingið teldi sig geta afgreitt þetta mál í desember, sem mér finnst nú reyndar ólíklegt, ætla menn þá virkilega að hafa það þannig að skella þessu í gang strax um áramótin? Að útvarpsstjóri verði bara rétt að byrja áramótaávarpið þegar hann breytist allt í einu í hlutafélag, og allt sem undir honum er? Nei. Ég hefði talið að það væri þá ástæða til að leggja ferlið eitthvað öðruvísi og betur yfirvegað upp. Og aðra grundvallarbreytingu á að gera. Það eru kannski fyrst og fremst þrír hlutir sem eru langstærstir og veigamestir í þessu máli. Það er formbreytingin yfir í hlutafélag, það er stjórnarfyrirkomulagið og það er tekjustofninn, það er nefskatturinn. Það mál er svo illa unnið eða umdeilt eða heitt, eða hvað við eigum að kalla það, að það á ekki að reyna að koma því til framkvæmda fyrr en tveimur árum síðar. Nú eru ýmis rök fyrir því að það þurfi að undirbúa. En ríkisstjórnin ætlar ekki að fara í þann storm. En hún telur sig geta dengt Ríkisútvarpinu yfir í hlutafélag kannski bara á nokkrum dögum á jólaföstunni. Ekki á nú heimanmundurinn að vera glæsilegur satt best að segja. Nú er það svo að Ríkisútvarpið hefur búið við miklar þrengingar í afkomu sinni um langt árabil. Það er í raun sorgarsaga hversu illa hefur verið búið að því. Það hefur alls ekki haft fjármuni handa á milli til að bæta dreifikerfi sitt og byggja sig upp þannig, þjónusta landsmenn betur hvað það varðar. Það eru allt of léleg hlustunarskilyrði víða um landið og sendar lélegir. Þetta þekkja menn. Svo hefur afl Ríkisútvarpsins til metnaðarfullrar innlendrar dagskrárgerðar verið allt of lítið. Er þá verið að veifa einhverri myndarlegri gulrót í þessu frumvarpi um bætta tíma í þessum efnum? Ekki sé ég það nú. Ég sé ekki betur en að til standi að stofna þetta hlutafélag með 5 millj. kr. í hlutafé. Það eigi að leggja Ríkisútvarpinu til, væntanlega úr ríkissjóði, 5 millj. kr. Afganginn á þá bara að taka úr útvarpinu sjálfu, þ.e. breyta eftir atvikum í hlutafé eða hafa sem dulda eign inni í fyrirtækinu þau verðmæti sem þar eru. Þó þau séu vissulega mikil í vissum skilningi, þ.e. byggingar, lóðir og annað sem er nauðsynlegt fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins, eru þau í raun og veru óeiginleg verðmæti, þ.e. ef menn ætla ekki að selja þau. Reksturinn og afkoman og það fé sem þar er og þær skuldir sem þar er að finna eru veruleikinn sem menn standa frammi fyrir í hinum daglega rekstri. Nema að ætlunin sé að selja þá eignir og ná upp fé í fyrirtækinu þannig, ná upp haldbæru fé þannig. Þá er náttúrlega heiðarlegra að segja það. Ég held að aðstandendur frumvarpsins verði að skýra betur hvernig þetta á að ganga upp ef þeir ætla að telja einhverjum einasta manni trú um að það verði til góðs fyrir stofnunina að breyta þessu á þennan hátt. Og einhver lítils háttar tekjuauki, sem reiknaður er út í forsendum frumvarpsins hvað varðar álagningu nefskatts frá og með 2009, er nú sýnd veiði en ekki gefin, enda stendur beinlínis í frumvarpinu, eða fylgiskjali með því, að það verði nú að endurreikna það þegar nær dragi. Ég hef heyrt að sú gulrót sem helst sé veifað framan í einn og einn mann, þegar menn eru teknir undir fjögur augu og rætt við þá um þessa breytingu, sé sú að Ríkisútvarpið fái svigrúm til að hækka kaupið hjá sumum starfsmönnum sínum. En hvar á þá að taka það? Með því að segja öðrum upp? Ekki vaxa peningarnir við að velja út einhverja tiltekna gæðinga og hækka hjá þeim laun? Það er það sem hefur gerst þegar ríkisfyrirtækjunum hefur verið breytt í hlutafélag. Hvað gerðist hjá Pósti og síma? Það var nákvæmlega það sem gerðist. Það rokhækkaði kaupið hjá æðstu yfirstjórn. Þeir fengu fín farartæki og hvað það nú var. En það var þá frekar á kostnað hins að lágtekjufólki var sagt upp á hinum endanum. Er það þannig framfaraþróun sem menn sjá fyrir sér í Ríkisútvarpinu? Halda menn að það verði gott fyrir starfsmannamóralinn? Nei. Ég held að menn þyrftu að gá betur að sér í þeim efnum. Ég minntist á það fyrr í ræðu minni, virðulegi forseti, að það hefði verið dapurt að sjá Framsóknarflokkinn kokgleypa þessa hlutafélagavæðingu eins og svo margar aðrar. Það þarf nú bráðum að fara að skrifa þessa sögu, áður en Framsóknarflokkurinn er horfinn í meira mæli en orðið er héðan af vettvangi, sá sem ber á þessu ábyrgð. Ég er að tala um þá sem hafa staðið hér fyrir stefnumálum hans undanfarin ár. Þeir hafa verið að týna tölunni hér í þingsölum eins og kunnugt er að undanförnu sumir. Að rifja þetta nú upp hvernig Framsókn hefur staðið eða öllu heldur ekki staðið við stóru orðin í hverju málinu á fætur öðru. Þar sem framsóknarmenn hafa iðulega fyrir kosningar lofað að ekki kæmi til greina að einkavæða þetta eða selja hitt. Ég man í fljótu bragði ekki eftir einu einasta atriði sem hefur staðist, ekki einu einasta atriði. Það stóðst ekkert af því sem sett var inn í forsendur t.d. frumvarpa um breytingar á fjárfestingalánasjóðum atvinnuveganna sem síðan runnu inn í bankana. Það stóðst ekkert af því. Það stóðust meira að segja ekki greinargerðir stjórnarfrumvarpa þar sem voru gefin, að því er virtist, bindandi loforð um að t.d. yrði eignarhlutur ekki seldur fyrstu fjögur árin. Það stóðst ekki. Hvernig var þetta með Símann? Það var lengi stefna Framsóknarflokksins að ekki kæmi til greina að einkavæða hann. Svo kom millileikurinn. Í ein tvö, þrjú ár var Framsókn með þá stefnu að það kæmi út af fyrir sig til greina að selja Símann en ekki grunnnetið. Það hélt kannski í tvö ár. Gott ef Framsókn fór ekki í gegnum einar kosningar á því varadekki að þeir mundu ekki láta selja grunnnetið. Þið megið treysta okkur með það, sögðu framsóknarmenn kjósendum og margir glöptust. Svo var það auðvitað gefið eftir. Það var kokgleypt. Hvað er Framsókn búin að segja um Ríkisútvarpið? Það eru ekki nema einhver missiri síðan, ekki mörg, mánuður jafnvel, framsóknarmenn sögðu að það kæmi aldrei til greina að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Þeir töluðu um sjálfseignarstofnun held ég mjög mikið. Svo töldu þeir sig hafa gefið eftir og samþykktu að þetta yrði sameignarfélag. Gott ef þeir hrósuðu sér ekki af því að þeir hefðu náð þeim mikla árangri að koma í veg fyrir að Ríkisútvarpið yrði að hlutafélagi. Það yrði sameignarfélag. Ég held að ég muni eftir svoleiðis ræðu. En nú er svo komið að Framsóknarflokkurinn er ábyrgur fyrir stjórnarfrumvarpi um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag,  Það er ekki einu sinni svo því hún var óskaplega loppin sú löggjöf sem kunnugt er. Snýst aðallega um að menn megi mæta á aðalfundi og bera þar upp spurningar og hvað það nú er. Þannig er þetta nú því miður að Framsókn er að leka niður í þessum efnum. Er það þá nokkuð skrýtið þó menn séu tortryggnir í ljósi þess hvernig sporin hræða? Í ljósi þess að það hefur aldrei verið neitt að marka svardaga og fyrirheit um að t.d. breytingar í hlutafélög af þessu tagi væru ekki undanfari einkavæðingar. Hér stóð samgönguráðherra í ræðustóli á tíunda áratugnum, hv. þm. Halldór Blöndal, og sór og sárt við lagði að aldrei kæmi til greina að einkavæða Póst og síma. Póstur og sími yrði að vísu gerður að hlutafélagi en það yrði bara eitt hlutabréf í því. Eins og allir sæju þá væri ekki hægt að skipta því. Maður fékk það eiginlega á tilfinninguna að hlutabréfið ætti að vera úr ryðfríu stáli til að ekki yrði hægt að skipta því. En hvað gerðist? Það stóð nú ekki lengi sá svardaginn að ekki yrði hróflað við Pósti og síma. Honum var skipt upp og síðan einkavæddur eins og kunnugt er, þ.e. símahlutinn. Herra forseti. Það er mjög dapurlegt að svona skuli vera komið með málefni Ríkisútvarpsins. Þetta er stofnun sem er býsna djúpt í þjóðarsál Íslendinga, alla vegana eldra fólks. Því er almennt mjög annt um Ríkisútvarpið enda ólst það upp við að tilkoma þess og uppbygging var stór hluti af menningarlegri og efnahagslegri endurreisn þjóðarinnar. Gamalt fólk eins og móðir mín rifjar upp sögur af því þegar það reið milli bæja með rafhlöður til að hlaða þær þar sem voru rafstöðvar svo hægt væri að hlusta á útvarpið. Menn lögðu mikið á sig og það voru hátíðisstundir þegar vissir dagskrárliðir voru í útvarpinu. Ég kynntist líka mörgum góðum starfsmönnum og hef gegnum tíðina kynnst mörgum góðum starfsmönnum af Ríkisútvarpinu og vann þar reyndar sjálfur um skeið. Ég á marga vini sem þar unnu eða átti. Ég held að ég hafi varla í annan tíma upplifað jafnmikla væntumþykju gagnvart sínum vinnustað eins og mjög margir af mætum starfsmönnum Ríkisútvarpsins sýndu. Þeim var Ríkisútvarpið ákaflega hjartfólgið og þeir lögðu mikið á sig fyrir það. Margir þjóðþekktir menn sem unnu þar um áratugaskeið og voru sumir áberandi og fyrirferðarmiklir í þjóðlífinu af ýmsum ástæðum, en áttu það sameiginlegt, þrátt fyrir gjörólíkar skoðanir á mönnum og málefnum og pólitík, að þeir voru allir miklir útvarpsmenn og unnu þeirri stofnun. Þeir hefðu viljað og vilja hafa um hana frið, að hún sé hafin yfir deilur. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er, með fullri virðingu fyrir okkar ágæta menntamálaráðherra hæstv., að mér finnst ekki nógu gott að hún skuli lenda í þessu og ekki finna sér einhverja leið í land með málefni Ríkisútvarpsins og hafa það í svona illdeilnafarvegi. Er það mjög gæfulegt núna rétt fyrir kosningar, herra forseti, að hæstv. menntamálaráðherra skuli hafa þetta þannig? Eigum við þá ekki bara frekar að láta málið liggja og leyfa nýjum þingmeirihluta og nýjum stjórnvöldum að gera aðra tilraun? Að láta á það reyna hvort hægt er að fara leiðir sem tryggja meiri sátt um málefni Ríkisútvarpsins. Það er engum til góðs að hafa þau í bullandi ágreiningi. Segjum nú að það verði, sem maður sannarlega vonar, stjórnarskipti í landinu næsta vor. Hvað hefur þá hæstv. menntamálaráðherra unnið með því að þræla hér á allra síðustu metrum sínum í embætti og þessarar ríkisstjórnar deilumáli af þessu tagi um Ríkisútvarpið í gegnum þingið? Ég sé það ekki. Ég sé ekki að það geti verið til nokkurs gagns og fyrst og fremst málefnum þessarar stofnunar til ógagns. Menn bera ríkar skyldur hvað það varðar að skapa þessari stofnun starfsfrið og búa sæmilega að henni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann kom víða við en það sem ég hnaut um voru kannski ekki síst ummæli hans um minn ágæta flokk, Framsóknarflokkinn, og þykir mér eðlilegt að koma upp og svara fyrir það. Reyndar held ég að ég hafi farið í andsvör við flesta hv. þingmenn sem hér hafa tekið til máls og mun því endurtaka svör mín eina ferðina enn og gefst ekkert upp í því. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á málefni Símans. Þó að ég hafi ekki setið á þingi þegar allt það ferli fór í gegn - ég veit að hv. þingmaður þekkir það mjög vel - þá var það þannig að ekki var kveðið á um það í lögum að Síminn skyldi ekki verða seldur, eins og gert er í 1. gr. þessa frumvarps til laga um Ríkisútvarpið. Mér finnst það vera mjög veigamikið atriði og því er ekki rétt að blanda þessum tveimur málum saman. Ég veit að þegar þessi umræða var á byrjunarstigi í mínum flokki og á flokksþingi okkar árið 2001 var t.d. ályktað um Símann, með leyfi forseta: „Að ekki komi til sölu Símans fyrr en tryggt hefur verið að þessi markmið nái fram“ - þ.e. markmið um að fjármagni verði varið til að byggja upp dreifikerfi um landið. Það er nákvæmlega það sem menn stóðu var vörð um að gera. Það er því ekki rétt að segja um Framsóknarflokknum í þessu máli að sporin hræði, við stöndum við orð okkar. Ég vildi koma þessu á framfæri vegna þess að hv. þingmaður var að líkja þessu ferli við sölu Símans.

Frú forseti. Vandinn er auðvitað sá að í raun og veru er sama hvað menn setja inn í lög eða hvort menn setja ekkert inn í lög um að það megi eða megi ekki selja hlut í opinberu fyrirtæki, Alþingi getur alltaf breytt því. Það vald verður aldrei frá Alþingi tekið að breyta lögum. Það sem skiptir máli er að það liggi skýr og heiðarlegur pólitískur vilji fyrir um hvað menn ætla sér. Það sem ég var að gagnrýna er að menn hafa sett alls konar hluti inn í lög eða greinargerðir með stjórnarfrumvörpum í þægindaskyni og til þess að reyna að auðvelda sér að koma málum í gegn og svo hefur aldrei staðið til að standa við það. Það er veruleikinn sem einkavæðingarferlið er varðað af og það eru þau spor sem hræða í þessum efnum. Nú man ég ekki hvernig það var með Símann í byrjun eða Póst og síma, hvort það stóð jafnvel þar, sem er auðvitað tátólógía og út í loftið að setja inn í lög, að það mætti ekki selja nema með sérstöku samþykki Alþingis, sem aldrei má hvort sem er. Það er náttúrlega eins og hver önnur vitleysa þegar menn hafa gripið til þess að setja slíkt inn en það hefur stundum verið gert. Hér stendur að það sé óheimilt að selja og það er nákvæmlega eins lagabreytingarvinna og hver önnur að koma með frumvarp og segja: Þrátt fyrir ákvæði í 2. málslið 1. gr. laga um Ríkisútvarpið ohf. er heimilt að selja þetta eða gera hitt. Það er bara eitt frumvarp hér í gegn. Menn verða auðvitað að átta sig á þessu. Varðandi Símann, af því að hv. þingmaður nefndi hann í andsvari og var að hrósa því hve Framsókn hefði staðið vel að því máli í samræmi við ályktanir frá 2001. Hver er nú reynslan? Í fyrsta lagi hefur einkavæðing Símans leitt af sér einkavædda einokun, einkavædda fákeppni með grenjandi klögumálum um gjaldskrármál. Í öðru lagi liggur fyrir að gjaldskrárnar hafa stórhækkað á Íslandi á sama tíma og þær lækka í nágrannalöndunum. Það er nú árangurinn sem snýr að neytendum. Og í þriðja lagi hefur enn ekkert gerst þrátt fyrir loforðin um að styrkja dreifikerfið, um að bæta fjarskiptin. Það er ekki einu sinni komið af stað 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins fá að svara þessu þar sem umræða okkar er farin að snúast um Símann. Það er nú ekki alveg rétt sem hv. þingmaður segir um að ekkert hafi gerst í því að byggja frekar upp dreifikerfið vegna þess að við vitum að það eru nokkur svæði, t.d. í okkar ágæta kjördæmi, þar sem dreifikerfið hefur verið bætt aðeins, ég get til að mynda minnst á Jökuldalinn og uppi á Háreksstaðaleið. En ég ætla ekki að fara nánar út í það vegna þess að ég ætla ekki að fara að verja allt sem Síminn hefur verið að gera upp á síðkastið, en það má líka minna á það sem hann var alls ekki að gera áður en hann var seldur. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að fyrir liggi fyrir hver vilji stjórnmálamanna er varðandi Ríkisútvarpið þegar farið er með það í gegnum svona ferli. Ég vil meina að fyrir liggi skýr vilji stjórnvalda um að ekki standi til að selja Ríkisútvarpið. Það er enginn pólitískur vilji fyrir því að selja það. Örfáir þingmenn hafa talað fyrir því á hinu háa Alþingi og þeir eru í miklum minni hluta, til að mynda vill enginn í mínum þingflokki selja Ríkisútvarpið. Það eru örfáir aðilar innan Sjálfstæðisflokksins og ég veit ekki um neinn innan stjórnarandstöðunnar. Ég held að þessi skýri vilji liggi fyrir: Ríkisútvarpið er ekki til sölu og verður ekki. Ég sagði það í fyrri andsvörum mínum í dag að eins og markaðurinn hefur verið að þróast og umhverfið á fjölmiðlamarkaði þá er ríkisrekinn fjölmiðill að styrkja sig og það mun verða svo í framtíðinni, ég er alveg handviss um það. Ég ítreka því að það er enginn pólitískur vilji fyrir sölu á Ríkisútvarpinu.

Herra forseti. Ég dáist að elju hv. þingmanns að standa í því að reyna að svara fyrir Framsóknarflokkinn linnulaust í þessari umræðu. Það er ekki öfundsvert hlutskipti og hv. þingmaður á heiður skilið fyrir úthaldið í þeim efnum, það er aðdáunarvert. Mér finnst hins vegar að hv. þingmaður ætti, af því að nú liggur fyrir að hv. þingmaður hyggst ekki bjóða sig fram á nýjan leik að vori, að eyða síðustu mánuðum sínum á Alþingi í eitthvað uppbyggilegra en það að reyna að verja hlut Framsóknarflokksins í þessum málum, að láta frekar liggja vel á sér og ræða um eitthvað skemmtilegt. Varðandi þetta með Símann og síðan Ríkisútvarpið, að þar sé ólíku saman að jafna og það sé engin hætta á að sú saga endurtaki sig. Ja, hver veit það? Er ekki verið að gera það sem gæti átt eftir að reynast mjög afdrifaríkt og misráðið, að setja Ríkisútvarpið í söluumbúðir? Það er verið að því, það er verið að setja það í söluumbúðir. Það er t.d. verið að opna möguleika fyrir einkavæðingu tiltekinna hluta og þátta starfseminnar út um bakdyrnar. Alvaldurinn, útvarpsstjórinn, fær mikið svigrúm til að úthýsa starfsemi. Hvað gæti orðið eftir á Ríkisútvarpinu ef vindar blésu þannig á þeim bæ, kannski með stuðningi menntamálaráðherra sem lýsti velþóknun sinni og blessun yfir því að starfsemi væri úthýst og selt undan fyrirtækinu þetta og hitt þannig að eftir stæði að lokum kannski bara gamla gufan tiltölulega berstrípuð? Menn gætu sagt: Ja, þetta er Ríkisútvarpið, sem væri kannski ekki orðið neitt neitt. Það geta margar hættur legið í þessu og það er opnað á þær allar með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, að setja það í þessar söluumbúðir. Þar í liggur hin mikla ábyrgð Framsóknar hvað sem um málið má segja að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Ég vildi ganga úr skugga um hvort ekki standi til að ljúka þessum fundi hér og nú. Þessi umræða er búin að standa nær linnulaust frá því klukkan fjögur eða fimm sennilega. Hér var haldinn kvöldfundur gegn mótmælum stjórnarandstöðunnar og við höfum ekki fengið það nákvæmlega skilgreint hvað kvöldfundur þýðir en samkvæmt okkar skilningi gengur hann ekki inn í næsta sólarhring, það er alveg ljóst. Klukkan er að verða tólf á miðnætti, vantar 16 mínútur í tólf. Ræðutími í 1. umr. eru 40 mínútur, þannig að það er ljóst að næsti ræðumaður gæti farið með umræðuna vel inn í næsta sólarhring. Ég tel ekki forsvaranlegt að halda fundinum áfram og óska eftir svörum frá hæstv. forseta við þeirri fyrirspurn minni hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að fundi verði slitið núna.

Forseti vill geta þess að stefnt hafði verið því að hafa umræður fram eftir kvöldi og forseti hugðist leitast við að ljúka a.m.k. einni ræðu til viðbótar af mælendaskrá áður en fundi yrði slitið.

Herra forseti. Ég vil taka undir þau mótmæli sem hv. þm. Ögmundur Jónasson bar hér fram fyrir hönd sameinaðrar stjórnarandstöðu í þessu máli. Við höfðum ekki fyrir okkar leyti fallist á að hér væri yfir höfuð kvöldfundur. Ég tel að það sé algjörlega fráleitt að hefja þingveturinn með þessu offorsi. Ég virði hins vegar viðleitni hæstv. forseta til þess að reyna að ná friði og spekt í þessum sölum og það gleður mig þegar hæstv. forseti segir að það hafi verið ætlunin að halda fundi fram eftir kvöldi. En þó að ég dáist að glæstu málfari hæstv. forseta og beri engar brigður á að hann hafi kannski mörgum öðrum fremur gott skyn á hvað felst í íslensku orðtaki þá verð ég að leyfa mér í fullri vinsemd að leita eftir því að hæstv. forseti skýri út hvað felist í því sem kalla má hugtakið „fram eftir kvöldi“. Nú er að koma miðnætti. Við höfum mörgum sinnum í kvöld leitað eftir því að fá upplýsingar frá hæstv. forseta meðan aðalforseti sat hér í stólnum um það hversu lengi ætti að halda fram þessum fundi. Við fengum engin skýr svör við því. Nú má hins vegar segja að þessi viðleitni okkar hafi þokað málinu nokkuð fram. Hæstv. forseti hefur lýst yfir vilja sínum til þess að halda fundi fram eftir kvöldi. En hann hefur ekki talað nógu skýrt eins og þó er jafnan einn af hans mörgu kostum. Hvað felst í því sem hæstv. forseti segir? Hvenær lýkur kvöldi hans? Nú verð ég að segja það af nokkuð sárri reynslu að sá skilningur sem sá hæstv. forseti sem nú situr í stólnum hefur stundum lagt í kvöld er í fullkominni andstöðu við þann skilning sem ég öðlaðist í uppeldi mínu á því hugtaki. Nú hallar langt í nótt, herra forseti, og ég vildi mjög gjarnan fá gleggri upplýsingar um það hversu lengi þetta kvöld, sem hæstv. forseti nefndi í sinni ágætu tölu áðan, stendur. Er það til klukkan tólf, er það til klukkan eitt eða tvö? Ekkert af því sem fram fór á fundum þingflokksformanna og forseta þingsins í dag, í kvöld og reyndar áður, fól það í sér að þess væri að vænta að menn mundu ræða þetta óþurftarmál inn í nóttina. Ég, a.m.k. fyrir mitt leyti og Samfylkingarinnar, segi það alveg skýrt að það var gegn mótmælum mínum sem þingflokksformanns Samfylkingarinnar og ég vil líka segja það alveg skýrt að það kemur ekki til mála af okkar hálfu að hér verði annar kvöldfundur annað kvöld bara til þess að hlaupa eftir dyntum ráðherra sem þurfa af 

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir orðalaginu hjá hæstv. forseta þegar hann sagði að hann hefði haft í hyggju að veita einum hv. þingmanni til viðbótar orðið í kvöld, hann hefði haft í hyggju að gera það og ráðgert það. Nú hefur það hins vegar gerst að fulltrúar tveggja stjórnarandstöðuflokka, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs - ég veit ekki betur en ég hafi einnig heyrt hv. fulltrúa Frjálslynda flokksins biðja um orðið áðan nema mér hafi misheyrst - hafa óskað eftir því að þessum fundi verði lokið núna og frekari umræða verði ekki í kvöld. Ég spyr hæstv. starfandi forseta Alþingis hvort þessar óskir okkar verði teknar til greina eða þær virtar að vettugi.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að koma hér upp stutt til að mælast til þess að hæstv. forseti íhugaði það að fara að slíta fundi. Klukkuna vantar tíu mínútur í tólf á miðnætti. Margir þingmenn eru í húsinu og fylgjast með umræðum en þurfa að mæta á nefndarfundi í fyrramálið kl. 8.30. Mörg okkar eiga um langan veg að fara heim, a.m.k. sum okkar. Ég tel að þetta sé orðið ágætt í kvöld. Þingið hefur nægan tíma til stefnu til að sinna störfum sínum. Við erum rétt að hefja þriðju þingvikuna. Eins og komið hefur fram hjá mjög þingreyndum mönnum í okkar hópi, til að mynda hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, eru það mikil fádæmi ef ekki algert einsdæmi að slegið skuli á bæði kvöldfundum og næturfundum strax í upphafi máls. Ef ég man rétt er númerið á málinu sem við ræðum í kvöld, þ.e. frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf., mjög lág tala, þingskjal 56. Ég held því að það yrði mjög góður svipur á þinginu að við einsettum okkur að ljúka þingfundi nú um miðnætti og geta síðan frekar haldið áfram störfum okkar og rætt þetta blessaða frumvarp, sem hefði kannski betur aldrei komið inn í þingið, á morgun eftir hádegi. Þingfundur hefst á morgun kl. 13.30 með utandagskrárumræðu og síðan myndum við þá taka til óspilltra málanna. Ef við tökum eina ræðu í viðbót, sem ég reikna með að taki 40 mínútur, erum við sennilega til a.m.k. 20 mínútur í eitt og síðan taka þá eflaust við andsvör þannig að þeim umræðum mundi þá sennilega ekki ljúka fyrr en tíu mínútur í eitt. Klukkan tifar ansi hratt en nóttin hefur ekki marga tíma. Ég mundi vilja beina þessum orðum mínum til virðulegs forseta um það hvort hann vildi ekki íhuga að fara að slá botninn í þetta.

Forseti hefur hlýtt á ræður hv. formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar og í von um að það verði til að greiða fyrir störfum þingsins telur forseti rétt að fresta þessari umræðu og halda henni áfram á morgun.