Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! N. hefir orðið sammála um að leggja til, að till. yrði samþ. með lítilli breytingu. Ég veit ekki, hvort hv. meðflm. mínir eru þessari breyt. sammála. Það er ekki efnisbreyt., en orðalag er ekki alveg eins ákveðið og áður samkv. brtt. Þau er talað um, „hvort ekki væri ástæða til“, í stað þess að segja beinlínis, að ástæða væri til. Hefi ég fallizt á þetta til samkomulags. Á þörfina á þessu hefi ég áður minnzt í framsögu eins og þarf, og það er líka tekið fram í grg. En n. leggur til, að málið sé samþ. með brtt. þeirri, sem prentuð er á þskj. 483.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Þar sem hv. allshn. Sþ. hefir orðið sammála um að afgr. till. með brtt. þeirri, er tilgreind er á þskj. 484, og þar sem ég hefi ekki ástæðu til að halda, að hæstv. viðskmrh. sé till. andvígur, spara ég mér langar umr. um málið. Brtt. er fólgin í því, að till. er orðuð á annan veg, þannig, að 2. liður, sem ég taldi þýðingarmestan og fjallar um það, að jafnan skuli vera til byggingarefni til viðhalds húsa, til verkstæðisvinnu o. s. frv., er settur fremst, en það, sem snertir byggingu nýrra húsa. er sett sem viðbót. Að öðru leyti er allt líkt og var, þó að till. sé orðuð nokkru varlegar en áður. En ég tel það ekki skipta verulegu máli. Aðalatriðið er, að hv. Alþ. láti í ljós vilja sinn í þessu efni. Ég legg áherzlu á, að reynt sé að láta jafnað vera til svo mikið af þessu efni sem hægt er, og svo fjölbreytt, að iðnaðarmenn geti jafnan leyst af hendi nauðsynlegar viðgerðir á húsum, þó að ástandið sé nú orðið nokkru dekkra en var, þegar þáltill. var flutt.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég get fyrir mitt leyti fallizt á þessa till. eins og hún er afgr. frá hv. allshn., en ég vildi taka það fram um leið og málið er tekið fyrir, að útlitið hefir nú versnað allmikið við atburðina á Norðurlöndum; en nær allt byggingarefni, sem hér var notað, var fengið frá Norðurlöndum. Menn höfðu verið að gera ráðstafanir til þess undanfarið að fá þaðan byggingarefni út á leyfi, er fengizt höfðu. Nú fæst ekkert út á þau leyfi, og óútséð er, hvort hægt er að fá t. d. sement frá Bretlandi. Það er því óvíst, að hægt sé að afla byggingarefnis til viðgerða, hvað þá til nýbygginga. Ríkisstj, mun þó fylgjast með möguleikum í þessu efni. En jafnframt því, að erfiðleikar aukast um að ná í byggingarefni, hafa fjárhagsörðugleikar versnað, því að nú er norðurlandamarkaðurinn horfinn fyrir okkar beztu markaðsvörur. Í fyrra seldum við þangað fyrir 20–30 millj. kr. Útlitið er því enn ískyggilegra en það var áður, en þó er sjálfsagt að fylgjast með möguleikum í þessu efni og greiða fyrir málinu eftir föngum.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Eins og hv. 1. flm. sagði, þá eru brtt. allshn. til að draga úr því, að till. nái tilgangi sínum, og álít ég þær mjög óheppilegar. Mér finnst, að það ætti eindregið að vinna að því að bæta þau vandræði, sem byggingarmenn eru nú komnir í vegna innflutningserfiðleika á byggingarefni. Ég mun greiða atkv. móti brtt. n., en með tillgr. eins og hún var orðuð upphaflega. Ég treysti því, að ríkisstj. muni samt sem áður álíta það skyldu sína að gera allt5 sem í hennar valdi stendur, til að innflutningur fáist á byggingarefni, og láta byggingamenn njóta þess réttar, sem þeir eiga heimtingu á. Jafnvel þó að 2. liður í brtt. sé ekki eins vel orðaður og æskilegt væri, mun hann verða í framkvæmdinni þannig, að faglærðir iðnaðarmenn verði notaðir við alla þá vinnu, sem ríkið lætur framkvæma.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Ég vil f. h. okkar flm. þakka hæstv. ráðh. fyrir góðar undirtektir undir þetta mál, og hefir það meira að segja um gagnsemi till. en þó að hún sé orðuð eins og nú eða breytt að því leyti. Viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Reykvíkinga sagði, er raunverulega enginn munur á brtt. og till. okkar upphaflega. Þar segir í 2. lið „að sjá svo um, að jafnan geti verið til nægilegt efni til viðhalds á húsum.“ Eins og till. er samkv. brtt„ er hún aðeins áskorun til ríkisstj. að láta þessar vörur vera til í landinu. En ég sakna þess, sem upphaflega var skýrt fram tekið í till., að frjáls sala verði á þessu efni. Þó sakna ég þessa atriðis ekki eins mikið vegna þess, að ríkisstj. þykir nauðsynlegt að setja reglur til þess að tryggja það, að efni, sem flutt er inn, verði aðeins notað til viðgerðar á gömlum húsum, en ekki til að reisa ný. Eins og ég hefi áður sagt, er allt undir því komið, hvernig undirtektir málið fær hjá ríkisstj. Svo lengi sem siglingar haldast til Englands og Ameríku, munum við geta fengið allar okkar nauðsynjar, ef við aðeins hefðum einhvern gjaldeyri. Það er þess vegna gjaldeyrisástandið, sem gerir okkar erfitt um allar framkvæmdir.

* Frsm. (Þorsteinn Briem): Till. sú, sem hér liggur fyrir, hljóðar í fyrsta lagi um það, að ríkisstj. er falið að veita íslenzkum farmönnum, sem eru í siglingum til annara landa, heimild til þess að flytja inn heimilisnauðsynjar fyrir allt að helmingi launa sinna, án þess að það komi til afskipta gjaldeyris- og innflutningsnefndar. Í öðru lagi er lagt til að fela ríkisstj. að sjá um, að tollskoðun fari fram á þessum varningi. Hv. flm. hefir sjálfur flutt brtt. á þskj. 205 við 1. lið till. Brtt. er á þá leið, að í stað þess, sem lagt er til í þáltill., að heimildin taki til helmings launanna, þá megi hver farmaður kaupa fyrir 150 kr. í hverri ferð. Allshn. hefir athugað þessa till. og leggur minni hlutinn til, að hún verði samþ., en meiri hl. vill ekki binda svo algerlega hendur ríkisstj. fyrirfram, hvernig sem á stendur, hve mikið af erlendum gjaldeyri skuli greiða farmönnum í hverri ferð. Meiri hl. væntir þess, að hæstv. ríkisstjórn komi á svo sanngjarnri reglu í þessum efnum sem henni þykir frekast fært. Meiri hl. væntir þess einnig, að gjaldeyris- og innflutningsnefnd sýni fulla lipurð í þessum málum, og hafa ekki borizt umkvartanir yfir afgreiðslu á gjaldeyri til farmanna. Í því trausti hefir meiri hl. orðið sammála um að vísa till. til ríkisstjórnarinnar.

*Magnús Jónsson: Eins og nál. ber með sér og eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, þá höfum við 2 nm. ekki getað orðið sammála meðnm. okkur um að vísa þessari till. til ríkisstj. Minni hl. hefir ekki gefið út neitt nál., og ég hefi að vísu ekki umboð til að tala fyrir hönd okkar beggja, en við lítum efalaust báðir þannig á málið, að ef því yrði vísað til ríkisstj., þá hyrfi það til uppsprettu sinnar. Ef það yrði sent til ríkisstj., færi það aftur til föðurhúsanna, og það er alveg gagnslaus hringferð. Minni hl. lítur svo á, að það sé mjög meinlaust og jafnvel sjálfsagður hlutur að samþ. þessa till., úr því hún er komin fram. Ég vil ekki fyrir mitt leyti færa þá ástæðu fyrir því, sem hér ver gert áðan, að nú væru siglingar svo hættulegar. Það hefir nú verið reynt að bæta sjómönnum það upp með auknum tryggingum og skattfrelsi. En það, sem þessi till. fer fram á, álít ég, að sé þeirra réttur og allir farmenn eigi heimtingu á þessum fríðindum. Það er ekki hægt að framkvæma þessi l. þannig, að menn þurfi að sækja um innflutningsleyfi í hvert skipti. Þeir menn, sem eru í siglingum og fá greiddan hluta af kaupi sínu í erlendum gjaldeyri, sjá hlut, sem þá vanhagar um, og þá er ekki hægt að amast við því, þó að þeir fái að flytja þetta lítilræði inn. Þessi till. er því alveg eðlileg og er ekkert annað en heimild fyrir farmenn að mega flytja inn fyrir 150 kr. í hverri ferð, án þess að þurfa að fara í launkofa með það. Þessi heimild er alveg sjálfsögð, enda mundu sjómenn flytja inn hvort sem er. Það er algerlega ómögulegt að ætlast til þess, að menn, sem eru sífellt í siglingum til útlanda og eiga þægilegra með að fá sínar lífsnauðsynjar úti, hafi ekkert leyfi til þess að koma með þær heim til sín, án þess að sækja um leyfi, sem kostar oft mikla fyrirhöfn. Ég á bágt með að trúa því, að Alþingi geti ekki látið svo litið að samþ. þessa till., án þess að miklar deilur þurfi að standa um hana, og láti hana ekki fara til ríkisstj. Ég legg svo til, að till. verði samþ. ásamt brtt. hv. flm. á þskj.

*Brynjólfur Bjarnason: Mér hefir verið sagt, að í þingfréttum í útvarpinu hafi verið tekið þannig til orðla: „Málinu var vísað til ríkisstjórnarinnar og er það þar með úr sögunni.“ Ég held nú, að það sé mála sannast, að þegar frv. og till. er vísað til ríkisstj., þá séu þau úr sögunni. Ef þessi till. á að fara þá leið, er sama sem að greiða atkv. á móti henni. Það er ágætt ráð til að koma málum úr sögunni, án þess beinlínis að láta í ljós álit sitt á þeim. Ég mun greiða atkv. á móti því, að málinu verði vísað til ríkisstj. Ég tel, að ef hv. þm. eru landvígir till., þá séu þeir ekki of góðir til að greiða atkv. á móti henni. Annars kvaddi ég mér hljóðs til þess að minna á, hvernig stendur á um till., sem ég og flokksbróðir minn fluttum í sameinuðu þingi. Hún er um það, að greiða sjómönnum í erlendum höfnum kaupið í erlendum gjaldeyri, og hefir sáralitla þýðingu að samþ. slíka till., sem hér liggur fyrir, nema sjómönnum sé jafnframt gefin trygging fyrir því, að þeir fái hinn ákveðna hluta af kaupi sína greiddan í erlendum gjaldeyri. Þessi till. okkar var borin fram á undan till. þeirri, sem nú er hér til umr., og var vísað til n. samtímis henni. En aðeins önnur er tekin fyrir, jafnvel þó að gagnslaust sé að ræða hana án þess að hafa tekið ákvörðun um okkar till. Þess vegna vil ég beina þeirri fyrirspurn til n., hverju það sæti, að hún hefir ekki tekið okkar till. til meðferðar enn.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Ég vil þakka hv. minni hl. allshn. fyrir undirtektir hans undir till. mína, og ég vil einnig þakka hv. frsm. meiri hl. fyrir vinsamleg ummæli um þetta mál, þó að niðurstaða meiri hl. hafi orðið önnur en ég tel æskilega. Það kom fram í ræðu hv. frsm., að meiri hl. vill ekki binda hendur ríkisstj. í þessum etnum. Nú er það svo, að það er skylda að greiða farmönnum kaup sitt að nokkru leyti í erlendum gjaldeyri, og út af því, sem hv. 1. landsk. þm. sagði um gjaldeyrismálin, vil ég taka það fram, að með þessari till. er bindandi fyrir alla málsparta að láta af hendi þann erlenda gjaldeyri, sem till. gerir ráð fyrir, að sjómenn megi nota. Ég býst líka við, að ríkisstj. líti svo á, að þannig beri að skilja till., ef hún verður samþ. Hvað gjaldeyrishliðina snertir, þá hefir á því orðið alger breyting síðan till. var borin fram, og skilyrði til siglinga fyrir Ísland hafa breytzt ákaflega mikið. Má búast við, að siglingar beinist meira en áður til Ameríku. Þá hættir að sjálfsögðu sú siglingaleið, sem nú er farin, og skilyrði til siglinga verða allt önnur heldur en var áður en Norðurlönd lokuðust fyrir öllum viðskiptum. Ég held þess vegna, að gagnsemi af till., ef hún verður samþ., hafi minnkað mjög mikið, en þó tel ég hana mikils virði. Ég held, að önnur mótbára hafi ekki komið fram gegn till. en gjaldeyrishliðin, og það er áreiðanlega á misskilningi byggt, að hér sé um að ræða gjaldeyriskvöð fyrir landið. Eins og till. ber með sér, þá er samkv. henni ekki heimilt að flytji inn annað en það, sem menn mundu þurfa að kaupa af öðrum innflytjanda. Hún nær aðeins yfir heimilisnauðsynjar, og ef menn flyttu þær ekki sjálfir inn, þyrftu þeir að fá þær hjá manni, sem hefði innflutningsleyfi. Það myndi lítil sem engin áhrif hafa á gjaldeyrinn, þó að till. yrði samþ. Þeir menn, sem fengju að njóta fríðindanna, hefðu aðstöðu til þess að fá nauðsynjar sínar ódýrari en ella. Ég skal ekki fara út í það, hve mjög sjómenn, sem sigla til annara landa, eiga skilið að fá þessi fríðindi, en læt nægja að vísa til mínnar framsöguræðu og ræðu hv. frsm. mínni hl. allshn., að reynt hefir verið að bæta sjómönnum upp þá miklu hættu, sem hvarvetna mætir þeim. Engum blandast hugur um og enginn dregur í efa, að Ísland og Íslendingar eiga mikið komið undir starfi þessara manna og hversu stóran skerf þeir leggja til í okkar sumeiginlegu lífsbaráttu, miklu meira en aðrir landsmenn, þar sem þeir leggja í hættu líf sitt og limi. Ég mun ekki endurtaka neitt af því, sem ég hefi áður sagt um þessi efni, þar sem aðrir hafa ekki mótmælt því. Ég gat um það við framsögu, að það væri fleira en þau fríðindi, sem farmenn fengju að njóta, sem gerði það að verkum, að hún væri bæði réttlát og holl. Það hefir talsvert borið á því, að þeir menn, sem sigla til annara landa, reyna að koma inn vörum án þess að borga tolla. Þeir treysta sér ekki til þess að greiða þá tolla, sem á vörurnar eru lagðir, og ef þeir sýna vöruna, myndi hún verða gerð upptæk og þeir fengju sektir fyrir. Ég álít því, að brýna nauðsyn beri til þess að leysa farmenn undan því að þurfa að smygla inn vörum, sem þeir hvort sem er þurfa að kaupa til heimilis síns, fyrir peninga, sem þeir hafa aflað sér með súrum sveita. Ríkissjóður myndi auk þess fá greidda tolla af þeim vörum, sem nú er reynt að smygla inn. Ef menn geta ekki mótmælt þessu, heldur eru sammála um, að sjálfsagt sé að veita farmönnum þessi hlunnindi og jafnframt tryggja ríkissjóði nokkrar tekjur, ættu þeir að samþ. þessa till. umsvífalaust. Ég vil því eindregið mælast til þess, að hv. meiri hl. allshn. verði samþykkur fljótri afgreiðslu þessa máls.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég hefi orðið þess var af ræðum þeirra hv. þm., sem talað hafa um þetta mál, að ef sú till. verður samþ. að vísa því til ríkisstj., þá myndi verða litið þannig á af ríkisstj., að þingið ætlaðist til þess, að spornað væri við eðlilegri ósk sjómanna í þessum efnum. Ég vil taka það fram, að ef samþ. verður að vísa því til ríkisstj., mun hún greiða fyrir þessum innflutningi eftir því sem í hennar valdi stendur. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., þá lit ég svo á, að Alþ. hafi ekki viljað taka sér þau völd fram í tímann. að ákveða, hversu langt skyldi farið í þessum efnum. Ég álít, að þetta sé mjög eðlileg afstaða, þar sem erfitt er fyrir Alþ. að gera ákvarðanir á þessum breytilegu tímum. Ég mun fyrir mitt leyti líta svo á, að Alþ. hafi viljað taka þetta mál til gaumgæfilegrar íhugunar í framtiðinni, og ekki viljað hnitmiða það, hve langt væri eðlilegt að fara í þessum efnum. Ég álít, að það sé mjög erfitt fyrir Alþ. að ákveða þetta, og þetta sé eitt af því, sem verður að leggja á vald ríkisstj., hve langt hún telur fært að ganga. Þetta vildi ég segja til þess að fyrirbyggja, að þm. héldu, að þeir, sem beggja til, að þessari till. verði vísað til ríkisstj., vildu ekki, að þetta mál fengi afgreiðslu eftir því, sem föng standa til. Ég vil að lokum segja það, að það hefir alltaf verið reynt, eins og fram hefir komið í umr. um þetta mál, að sjá um, að innflutningsleyfi fengist fyrir varning, sem menn hafa vísað fram gjaldeyri fyrir, og ég hugsa, að enginn ágreiningur hafi risið út af því. Hinsvegar hefir það valdið ágreiningi milli forráðamanna útgerðarfyrirtækja og gjaldeyrisyfirvaldanna, hve mikið af kaupi farmanna skuli vera í erlendum gjaldeyri, og er það aðalatriðið í þessu máli, en um það fjallar þessi till. ekki. En út af því vil ég aðeins lýsa því enn einu sinni yfir, að eftir því, sem ég veit bezt, standa nú yfir samningar milli sjómanna og útgerðarfyrirtækja um það, hve mikinn gjaldeyri skuli greiða í erlendri mynt. Útgerðarfélögin munu leita upplýsinga um það, hvort þau muni geta fallizt á þær niðurstöður, sem útgerðarfélögin og sjómenn semja um við gjaldeyrisyfirvöldin, eða útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki eigi heldur að sækja um gjaldeyrisleyfi til þess að borga vörur. Þetta vil ég aðeins taka fram, enda þótt það komi ekki þessari till. beinlínis við. Ég tel miklu eðlilegra, að þessu máli verði vísað til ríkisstj. með þeim upplýsingum, sem fram hafa komið á báða bóga, bæði frá minni hálfu og hv. flm., og meiri hl. n. mælir einnig með þeirri meðferð þessa máls.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég vil ekki láta þessa till. fara svo framhjá mér, að ég segi ekki nokkur orð um hana. Það hefir kennt nokkurs misskilnings í umr. um þetta mál, og er það e. t. v. eðlilegt, eins og nú hefir verið háttað um þessi mál. Eftir því, sem ég frekast veit, er það í raun og veru rétt, sem hæstv. viðskmrh. minntist á, að ágreiningurinn hefir aðallega verið um þá upphæð, sem ber að greiða farmönnum í erlendum höfnum. Hinsvegar hefir verið minni ágreiningur um það, þegar á land er komið, að menn fengju að fara með það, sem þeir hafa keypt, heim til sín. Það er vitanlegt, að í þeim gjaldeyrisl., sem nú gilda, er ekki gert ráð fyrir því, að .sá varningur, sem sjómenn fá í erlendum höfnum, þurfi endilega að vera háður leyfum gjaldeyrisn. Ég fékk komið þessu ákvæði inn í 1. síðast þegar þau voru til umr. hér á Alþ., að ekki þurfi að leita til gjaldeyrisn. um leyfi fyrir þær vörur. Að því leyti þarf ekki að taka þetta fram um innflutningsleyfi, því að samkv. núgildandi l. þurfa farmenn ekki að standa í stímabraki um að fá þau. En eins og getur að skilja, þá er gengið nokkuð ríkt eftir því, að menn greiði tolla af tollskyldum vörum, þegar þeir komu í land, og á það var lítilsháttar minnzt hér áðan í sambandi við aðalti1l. En samkv. þeirri till., er hér liggur fyrir, fer flm. hennar fram á, að farmenn fái allir 150 kr. í erlendum gjaldeyri í hverri ferð, og það er í raun réttri lægra en það, sem menn yfirleitt hefir dreymt um að fá með frjálsum samningum við atvinnurekendur um úthlutun erlends gjaldeyris í ferðum til útlanda. Það má reikna með því, að ferðir til Englands með fiskiskipunum taki að jafnaði mánuð, og 150 íslenzkar kr. jafngildi 6 sterlingspundum. Að vísu er gengi pundsins nokkru lægra nú, en sé reiknað með meðalgengi, þá er eitt pund sama sem 25 íslenzkar kr. Nú hefir það verið svo fyrir síðustu áramót, að farmenn hafa almennt fengið erlendan gjaldeyri sem þessu nam í hverri ferð, ef maður miðar við þá farmenn, er hafa fremur lág laun. En yfirmenn fengu að vísu allverulega hærri upphæðir. Mér er engin launung á því, að samkv. viðtali við nokkra sjómenn mun hafa verið ætlazt til þess að heimila, að þeir fengju allt að 25% af mánaðartekjum sínum í erlendum gjaldeyri, en þó þannig, að sett væri ákveðið hámark á þá upphæð. Samt er sú upphæð hærri en gert er ráð fyrir í þessari till. Ég get nefnt það, að menn hafa talað um 200 kr. hámark, og að farmenn gætu alls ekki fengið meira fé í erlendum gjaldeyri, án tillits til þess, hvort þeir eru hátt eða lágt launaðir. Þetta er sjálfsagt. nokkru lægra en menn myndu geta fengið við frjálsa samninga, en eins og kunnugt er, þá er það skylda samkv. sjómannal., ef menn krefjast þess, að greiða þeim kaup sitt í er lendri mynt, ef þeir sigla til erlendra hafna, a.m.k. að mestu leyti þær upphæðir, sem þeir eiga inni, og sjómannastéttin lítur svo á, að vilji Alþ. ekki með neinum bindandi samþykktum afsala sér þessum rétti, sem það á samkv. sjómannal., þá verði að grípa til einhverra ráða. Það hefir verið nokkuð deilt um það, hvort stríðsáhættuþóknunin skuli reiknast sem kaup. En í bréfi hæstv. viðskmrh., sem hann sendi út til atvinnurekenda rétt eftir nýárið, hefir hann skilið það svo, að áhættuþóknun sjómanna skyldi reiknast sem kaup samkv. ákvæðum sjómannal., og af einkasamtölum hefi ég fengið að vita, að Norðurlandabúar líta þannig á, að áhættuþóknun sjómanna beri að reikna á sama hátt sem kaup. Svo var það síðast, að þá var einmitt það, sem sjómenn óskuðu, að tekið yrði fullt tillit til, að þeir fengju ekki mínna en 1/4 af samanlagðri áhættuþóknun og kaupi í erlendri mynt. Nú má að vísu geta þess, að allmargir sjómenn hafa ekki notað sér allan þann gjaldeyri. sem þeim var heimilt að fá; að sumu leyti vegna þess, að þeir höfðu ekki ráð á því að verja svona miklu fé til kaupa á erlendum varningi og myndu alls ekki gera það framvegis. En allir sjómenn, sem sigla að staðaldri, geta notfært sér þetta. Þessi regla komst einu sinni á endur fyrir löngu, og siðan hefir orðið miklu tryggara en áður var fyrir sjómenn, er sigla milli landa, að fá gjaldeyri í erlendum höfnum með frjálsum hlutaskiptum um kaupskap. Það hefir verið gengið inn á það sem meginreglu, að þeir gætu fengið 1/4 af mánaðartekjum sínum í erlendri mynt, og geta allir séð, hver trygging skapast við það. En mér er ekki grunlaust um, að þessi trygging hafi verið illa séð meðal kaupsýslustéttarinnar, því að kaupsýslumenn töldu, að farmenn notuðu erlendan gjaldeyri til að flytja inn vörur og selja þær Pétri og Páll, og þessar vörur væru oft bæði vandaðri og ódýrari en þær, sem fengjust í verzlunum hér. Þessi regla hefir gilt fram að þessu. En hið breytta viðhorf, fyrst lækkun íslenzku krónunnar og af því leiddi, að allar vörur hafa orðið dýrari en áður. bæði hér á landi og erlendis, og menn verða því að fá meira en 1/4 af mánaðartekjum sínum eins og þær voru til að geta keypt jafnmikið og áður, hefir leitt til þess, að hér á Alþ. hefir komið fram till. um, að sjómenn fengju vissan hluta af áhættuþóknuninni að meðtöldu kaupinu í erlendum gjaldeyri. Hvað er það svo, sem sjómenn hafa yfirleitt fengið fyrir þennan erlenda gjaldeyri? Enginn hefir fullt yfirlit yfir það, en það er langoftast fatnaður, bæði tilbúinn klæðnaður og fataefni, skófatnaður og mansjetskyrtur. En það er nokkuð misjafnt, og má þar greina á milli eftir því, til hvaða landa menn sigla. Farmenn, sem sigla til Bandaríkjanna, nota mjög lítið af erlendum gjaldeyri, og stafar það af því, hve vörur eru þar dýrar. Ég hefi heyrt, að farmenn teldu langtum hagkvæmara að gera kaup sín hér á landi en að breyta kaupi sínu í dollara og kaupa vörur í Bandaríkjunum. Hinsvegar er ekki því að neita, að viðhorfið er allt annað, þegar menn sigla til Bretlands, því að bæði er í mörgum tilfellum hægt að fá þar betri vörur og ódýrari vörur en hér á Íslandi, einkum allskonar klæðnað. Nú er í þessari till. talað um heimilisþarfir allskonar. Það er víðtækt orð. Ég vildi gjarnan fá skilgreiningu á því, hvað gæti heyrt undir heimilisþarfir. Þarfir heimilanna eru mjög margvíslegar, allskonar matur og margt fleira, og orðalag till. er alls ekki skýrt. Til slíkra þarfa gætu vel talizt t. d. sykur og kaffi, sem menn gætu e.t.v. keypt erlendis. Ég þykist vita, að þessi till. geti aldrei náð til tollskyldra vara, sem alveg er bannað að flytja til landsins nema fyrir einkasölur, svo .sem tóbak og áfengi. Ég geri ráð fyrir, að einmitt þetta þurfi að koma fram í umr., hvað geti talizt heimilisþarfir, og hváða vörur það séu, sem ætlazt er til, að farmenn geti fengið samkv. þessari till. Yfirleitt verð ég að segja það, að ég er þeim mönnum þakklátur, sem vilja greiða fyrir þessu máli. Eftir því sem mér hefir skilizt, þá mun því nú verða vísað til hæstv. ríkisstj., og ég treysti því, að hún sé nokkurn veginn fullviss um, að það beri að greiða fyrir framgangi þessa máls. Ég tel líkur til þess, að stj. sé þessu máli hlynnt, og því verði aldrei komið fram að tefja þetta mál, ef svo óheppilega tekst til, að hæstv. viðskmrh. fari að senda árásarbréf á sínum tíma. Ég vona, að ríkisstj. leitist við að koma þessu á nokkurnveginn eðlilegan rekspöl, og að sjómenn geti fengið erlendan gjaldeyri, sem því svarar, er þeir sætta sig við. Á ég þar þó aðeins við þá sjómenn, sem eru tiltölulega lágt launaðir. Hinsvegar skal ég taka það fram, að farmenn, sem hafa háar tekjur. t. d. skipstjórar, gætu náttúrlega misnotað þetta, ef ákveðið yrði, að lallir farmenn skyldu fá ákveðinn hluta af kaupi sínu í erlendri mynt. Þeir gætu eytt meiri peningum en hinir og keypt óhæfilega mikið af erlendum vörum. Ég er fyllilega sammála um það, að það eigi að selja ákveðið hámark, er gildi jafnt fyrir alla. Ég hygg, að nokkuð líkt viðhorf hafi komið fram frá hálfu sjómanna um þessi mál. Ég er nokkurnveginn fullviss um það, að það verður hægt að breyta þessu máli á friðsamlegan hátt. Ég vænti þess, að þetta mál verði leyst með fullum skilningi. Ég vil að vísu segja það, að ég vildi óska, að þessi upphæð hefði verið ákveðin nokkru ríflegri en þessi till. fer fram á, og hún myndi verða nokkuð bindandi fyrir farmenn með tilliti til erlends gjaldeyris, ef hún verður samþ. eins og hún liggur fyrir, því að upphæðin er ákveðin lægri en í hinum almennu kröfum af hendi sjómanna. Ég mun samt greiða henni atkv. eins og hún er. Ég er ekki viss um, hvað ég græddi á því að bera fram brtt., því að ég tel óvíst, að Alþ. myndi vilja fallast á hana, og ég býst við, að svo fari, að það geti orðið nauðsynlegt að vera ekki að hanga mjög í föstum reglum um þessa hluti. Eftir því, sem ég veit bezt, mun það hafa verið þannig áður en styrjöldin hófst á Norðurlöndum, að meðal farmanna, er þurftu á erlendum gjaldeyri að balda., mun hafa verið tekið mjög mildum tökum á málunum hvað þetta snertir. Það er rangt að gera menn óánægða á þessu sviði. Mér er ekki skiljanlegt, hvers vegna þeir þm., sem hafa þá skoðun, að það eigi að breyta þeim l., sem nú gilda um þetta efni, vilja ekki heldur breyta þeim svo, að menn geti orðið nokkurnveginn ánægðir. Ég álít, að það væri hið skynsamlegasta hvað þetta snertir.

* Frsm. (Þorsteinn Briem): Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að ég þóttist geta skilið það, er hv. flm. sagði, svo, að hann teldi þó nokkuð fengið af því, sem hann vildi fá, með þeirri afgreiðslu, sem meiri hl. n. lagði til, enda hefir meiri hl. n. látið í ljós ákveðna ósk um það, að hæstv. ríkisstj. framkvæmdi þetta á svo sanngjarnan og lipran hátt sem ástæður frekast leyfðu. Ég hygg, að meiri hl. Alþ. líti svo á, að sú ósk jafnist nokkurnveginn á við áskorun, og sérstaklega vil ég líta svo á eftir að hæstv. viðskmrh. hefir gefið yfirlýsingu sína, sem gengur í þá átt, að hann muni sýna alla þá lipurð í þessu máli, sem hann sér sér fært. En meiri hl. vildi hinsvegar ekki binda ríkisstj. alveg í þessu máli með því að hnitmiða fyrirfram, hversu langt hún mætti ganga í þessum efnum hvað erlendan gjaldeyri snertir. Viðvíkjandi innflutningsleyfum hygg ég nú, að vart verði mjög staðið á móti afgreiðslu á innfluttum varningi í þessum efnum. Ég ætla, að þar verði sýnd öll viðleitni til að viðhafa lipurð í afgreiðslu leyfa, jafnvel þó að ekki verði stranglega gætt alls ytra forms. Það er rétt, eins og drepið hefir verið á, að aðalatriðið í þessum efnum fyrir farmennina er það, hve mikið þeir fá af erlendum gjaldeyri. Það hefir löngum verið gefinn ádráttur um slíkt eftir því, sem mönnum sýndist í hvert sinn, og ekki farið alveg eftir föstum reglum, en þó hygg ég, að aðalreglan hafi verið sú, að farmenn hafi fengið 25% af kaupi sínu í erlendum gjaldeyri. Nú standa yfir samningar milli aðila um nokkra viðbót, en ekki er enn vitað, hve mikil hún verður. Þar teygja báðir aðilar sig svo langt sem fært þykir, og verður að líkindum samkomulag um, að sanngjörn regla verði gildandi um þetta, og að það gangi nokkurnveginn jafnt yfir alla farmenn. Hv. flm. þessarar tili. vildi nú telja, að ekki væri varhugavert að láta farmenn fá erlendan gjaldeyri nokkurnveginn án sérstakra takmarkana, það myndi koma í sama stað niður, sömu vörur kæmu til landsins, hvort sem farmenn fengju mikinn gjaldeyri eða ekki. Ef farmenn fengju nógu riflegan erlendan gjaldeyri, myndu meiri vörur koma gegnum hendur annara aðila en verzlunarstéttarinnar heldur en að öðrum kosti myndi verða. Ég vil ekki væna farmannastéttina í heild sinni um neina misbrúkun í þessum efnum, því að ég ann henni, en ég treysti mér þó ekki til að taka ábyrgð á því, ef engin regla gilti í þessum efnum, að ekki myndu finnast undantekningar um það, að farmenn keyptu vörur erlendis, sem ekki yrðu fluttar hingað til lands ella, heldur notaðar til eyðslu erlendis. Viðvíkjandi tollskoðun, sem hv. flm. drap á, þá hygg ég nú, að þar sé allmargs að gæta í því sambandi, og n. vildi ekki fyrirfram binda hendur framkvæmdarvaldsins í því atriði, með því að þar kemur ýmislegt til greina, og e. t. v. ekki alstaðar samskonar menn við að eiga í þeim efnum, og einnig að því leyti taldi meiri hl. n. réttara, að till. yrði vísað til ríkisstj., en þó með því fororði, að allt,. sem gert yrði í málinu, hnigi í þá átt, að reyna að finna hinn góða og gullna meðalveg.



Herra forseti ! Ég er hér eins og lítill skóladrengur og ófróðastur allra þm. í þessu máli. Lærifaðir minn í þessum efnum er hv. 2. landsk., eins og um öll mál, er sjómannastéttina snerta, og mig langar til að fræðast af honum. Við vorum fyrir stuttu siðan að tala saman í Ed. um áhættuþóknun sjómanna og um það, hvort hún ætti að vera undanþegin skatti. Þá útlistaði hann með mörgum hjartnæmum orðum, að það yrði að greiða sjómönnum þessa þóknun fyrir þann spenning og taugatitring, er því fylgdi, að verða að sigla um hættusvæðin, og áhættuþóknunin kæmi kaupinu ekki nokkurn hlut við; hún væri því alveg óskyld. En nú í dag virðist hann vera algerlega á gagnstæðri skoðun, því að nú álitur hann, að áhættuþóknunin sé ekkert annað en kaup, og eigi að hlíta sömu reglum, og því beri að greiða, nokkurn hluta hennar í erlendum gjaldeyri. Nú langar mig til að spyrja: Hvort á ég heldur að trúa því, sem hv. 2. landsk. sagði fyrir nokkrum dögum í Ed., eða því, sem hann segir hér í dag, - eða er hvorttveggja rangt?

*Sigurður Kristjánsson: Mér skildist á því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að jafnvel þó að þessi till. yrði ekki samþ., þá myndi efni hennar verða framkvæmt á einhvern svipaðan hátt sem þar er lagt til, þar sem tillgr. a. m. k. reyndi að fullnægja eins og hægt væri innflutningsþörfum farmanna. Ef svo er, þá finnst mér það yrði algerlega meinfangalaust fyrir hæstv. ríkisstj., þó að þessi till. verði samþ. Annars vil ég segja það út af því, sem hv. 2. landsk. sagði, þegar hann minntist á það, að sá erlendi gjaldeyrir, sem farið væri fram á í till., að sjómenn fengju, væri töluvert mínni en sú upphæð, sem þeir gerðu sér vonir um að fá með samningum, að ég hefi rætt um þetta mál við menn úr farmannasambandinu, einmitt þá mennina, sem fyrstir báru fram þessar kröfur utan Alþ., og eftir það að ég kom með þessa till. hér á Alþ., þá talaði ég við nokkra menn úr þessum hópi og skýrði þeim frá því, að mér virtist það dálítið varhugavert að binda innflutning á heimilisnauðsynjum við helming kaupsins, eins og upphaflega hafði verið farið fram á, því að kaup þessara manna er geysilega misjafnt, og yfirmennirnir á skipunum fengju þá miklu meiri innflutning tiltölulega. Það varð að samkomulagi milli mín og þeirra manna, er stilltu þessum kröfum mjög í hóf, að viss upphæð yrði ákveðin handa öllum, og töldu þeir miklu hentugra að gera kröfurnar tiltölulega lægri og nokkurnveginn eins og þær verða með mínni brtt. heldur en að stofna málinu í hættu. Þeir óskuðu eftir því, að öllum yrði gert jafnt undir höfði, hvort sem þeir hefðu hærra eða lægra kaup. Að vísu er það ekki að öllu leyti sanngjarnt, því að þarfir þeirra, sem hafa hærra kaupið, eru einnig heldur meiri hvað innflutning snertir. En því er ekki hægt að neita, að kröfunum er stillt í hóf, eins og hv. 2.. landsk. tók fram. Ég vildi, að það kæmi fram í umr. um þetta mál, að þetta er ekki borið fram hér á Alþ. án þess að það hafi áður verið borið undir neinn af þeim mönnum, er eiga þar hlut að máli. Að kröfurnar séu lágar, get ég rökstutt með því, að laun þeirra farmanna, sem eru fremur lágt launaðir á þeim siglingaleiðum, sem enn eru opnar, sem eru ekki aðrar en til Norður-Ameríku og Englands og e. t. v. að einhverju litlu leyti til Miðjarðarhafslandanna, er um 750 kr. á þeim ferðum, er taka 11/2 mánuð, með kaupi og áhættuþókun, en Ameríkuferðirnar taka oftast svo langan tíma. Þá sjá menn, að 150 kr. er ekki mikill hluti af kaupinu. En kaup skipstjóra og annara hæstlaunaðra yfirmanna getur komizt upp í 2000 kr. í slíkum ferðum, og þá sér hver maður, að 150 kr. eru aðeins sáralítill hluti af kaupi þeirra. Ferðirnar til Englands taka talsvert skemmri tíma, því að það er ekki eins langt, a. m. k. ef skipin eru ekki stöðvuð þar, en það getur auðvitað alltaf komið fyrir, að afgreiðsla skipanna tefjist til muna af þeim orsökum. En þegar allt gengur tregðulaust, taka Englandsferðirnar venjulega hér um bil 26 daga, sumar og vetur. Það má gera. ráð fyrir, að Englandsferðirnar taki að meðaltali ekki lengri tíma en einn mánuð. Samkv. þessari till. myndi innflutningurinn tæplega nema meiru en 1/3 af kaupi þeirra, sem lægst eru launaðir, en miklu minni hluta af kaupi þeirra, sem hærra eru launaðir. Ég ætla ekki að teygja úr þessum umr. að óþörfu, en ég vil þó taka það fram út af því, sem frsm. meiri hl. sagði, að því fer mjög fjarri, að ég láti mig það einu gilda, hvort þessi till. verður samþ. eða henni vísað til ríkisstj. Þrátt fyrir vinsamleg ummæli hv. frsm. meiri hl. um till., og þrátt fyrir vinsamlegar undirtektir hæstv. viðskmrh. í garð þessarar till., sem að vísu er mikils um vert, tel ég samt, af því að þessi till. er sjálf mikils virði, að réttast sé, að hún verði samþ. hér, svo að þessir hlutir verði ákveðnir á þann hátt, sem þar er lagt til. Þess vegna vænti ég þess, að ef hv. þm. geta orðið sannfærðir og sammála um það, þá muni verða vel ráðið fram úr þessum málum. Ég vænti þess, að hv. þm. geti orðið sannfærðir um og sammála um það, að hér er ekki um gjaldeyriseyðslu að ræða að ráði fram fyrir það, sem þegar á sér stað. Ég vænti þess einnig, að hv. þm. geti sannfærzt um það, að þessi fríðindi eru mikils virði fyrir þá, sem þeirra eiga að njóta, en lítil eða engin útlát fyrir hið opinbera. Ég vænti því þess, að hv. þm. geti fallizt á að samþ. þessa till., sérstaklega með tilliti til þess, að við, sem í landi erum, eigum afarvandgert við þá, sem sigla til annara landa og leggja í hættu líf sitt og limi.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Ég spurðist fyrir um það áðan hjá hv. allshn., hvernig á því stæði, að n. hefir ekki enn tekið fyrir þáltill. þá, sem ég flutti ásamt öðrum hv. þm. um kaupgreiðslu til sjómanna í erlendum gjaldeyri. Frsm. n. hefir engu svarað þessu. Má ég spyrja: Hvað á svona framkoma að þýða? Þykjast háttvirtir þingmenn vera of virðulegir til að svara svona einfaldri spurningu? Svona framkoma eykur ekki virðingu þjóðarinnar fyrir þeim. Viðvikjandi þessu máli er hér ekkert annað að fara fram en skrípaleikur, eins og hæstv. viðskmrh. tók réttilega fram. Aðalatriðið er það; hvað mikinn hluta af kaupinu eigi að greiða í erlendum gjaldeyri. Þessi till. hefir bókstaflega enga þýðingu fyrir sjómenn, nema því aðeins, að það sé áður tryggt, að þeir fái nægilegan erlendan gjaldeyri til kaupa á því, sem till. fjallar um. Það hefir enga þýðingu að vísa þessu til ríkisstj. eins og hér er lagt til. Till. mín fer aftur á móti fram á það, að engar hömlur séu lagðar á það af hálfu ríkisstj., að sjómenn fái kaup sitt greitt í erlendum gjaldeyri eins og l. standa til. Þennan rétt eiga sjómenn samkv. l. Það er þess vegna þingsins að láta vilja sinn í ljós um það, hvort sjómenn eigi að njóta þeirra réttinda, sem þeir eiga l. samkvæmt. Annað liggur ekki fyrir Alþ. í þessu máli. Hitt er svo annað mál, hvað sjómenn og útgerðarmenn kunna að semja sín á milli.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég ætla aðeins að segja örfá orð við hv. flm. út af því, sem hann sagði. Ég veit, að hann segir það satt, að hann mun hafa rætt við vissa menn í Farmannasambandinu, og það mun vera í samræmi við vilja þeirra, sem till. er fram komin. Hitt er jafnsatt, að það, sem ég nefndi, er hin almenna skoðun um það, hvað menn telja sig geta unað við um gjaldeyrisútlát. Ég ætla annars ekki að fara að endurtaka það. sem ég hefi áður sagt. Þetta er bein afleiðing af hinum breyttu tímum. Við hv. 1. þm. N.-M. vil ég segja það, að hann virðist tornæmur nú sem stendur. Það, sem ég sagði, er þetta: Ég hefi aldrei skoðað áhættuþóknunina sem sérstakt launafyrirkomulag, heldur sem verðlaun fyrir það, að þessir menn leggja sig í sérstaka hættu umfram aðra þegna þjóðfélagsins til að flytja að og frá landinu nauðsynjar'. Hinsvegar sagði ég áðan, að það væri hin almenna .skoðun í nágrannalöndum okkar, að það bæri að greiða mönnum gjaldeyri jafnt af þessum heiðurslaunum, án tillits til þess, hvort þau væru skoðuð sem kaup eða ekki. Þetta getur hv. þm. ekki skilið. Hann hefði sjálfsagt skilið það betur, ef ég hefði talað við hann um búfjárkvilla. En um þau efni, sem hér er um að ræða, virðist hann vera alveg ófróður.