Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. fjallaði um þá breytingu sem hv. Ed. gerði er hún tók aftur þá breytingu sem Nd. hafði gert á fyrirsögn þessa frv. Miðað við allar aðstæður urðu nm. sammála um að leggja ekki til að fara að flækja þessu máli milli deilda enn á ný. Kemur margt til. Það komu fram upplýsingar frá málfræðingum sem hafa lagt úrskurð á það, að þessi orð væru jafnrétthá í íslensku máli, og færa ýmis rök fyrir því sem ástæðulaust er að vera að lesa frekar upp. Niðurstaða n. varð sú, að þó að meiri hl. hennar hefði kosið fremur það heiti á frv. sem samþykkt var hér í Nd. telur meiri hl. n. það ekki skipta svo miklu máli að ástæða sé til að breyta því að nýju, enda fram komið álit málfræðinga, að orðin landkaup og landakaup séu jafnrétthá í íslensku máli. Leggur n. til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nál. skrifuðu auk frsm. Friðrik Sophusson, Eggert Haukdal, Steinþór Gestsson og Guðmundur J. Guðmundsson. Aðrir nm. voru fjarverandi.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. og varð samstaða um afgreiðslu þess þar. Í 2. gr. frv. segir og skýrir raunar alveg hvað felst í þessu frv.: „Landbrh. getur samkv. þessum lögum gert varnarráðstafanir og gefið út reglugerðir, sem stuðla að því: 1) að fyrirbyggja að hættulegir skaðvaldar berist til landsins og dreifist innanlands, og útrýma skaðvöldum, sem þegar hafa borist til landsins“ o. s. frv. Þetta er til þess að hægt sé að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir að inn í landið berist meindýr eða sjúkdómar með plöntum eða einhvern veginn öðruvísi. Núgildandi lög um sama efni eru frá 1927 og eru alveg orðin úrelt. Þegar landbn. fjallaði um málið var samstaða um það í n. að mæla með því að frv. yrði samþykkt efnislega eins og það kom frá Ed. Hins vegar lítum við þannig á, að það mundi kannske vera hægt að leiðrétta vafasamt málfar í nokkrum greinum. En þegar við fórum að athuga það nánar, eftir að við vorum búnir að skila nál., þótti okkur einsýnt að það yrði að flytja brtt., sem eru á þskj. 1019. Hér er eingöngu um að ræða að breyta svolítið orðalagi og ég er ekki að skýra það frekar.



Herra forseti. Ég vil þakka formanni landbn. Nd. fyrir þær brtt. um málfar sem hann flytur hér varðandi þetta frv. Ég vil í tilefni af þessum brtt. vekja athygli á því, að það gerist nú æ tíðara í málfari á frumvörpum og tillögum sem fluttar eru hér á Alþingi, að orðalag þeirra er með þvílíkum eindæmum, að það verður að mínu mati að fara að gera einhverjar lagfæringar í sambandi við þann „kansellístíl“ sem kemur fram í frumvörpum frá embættismönnum og ráðuneytum og er fyrir neðan allar hellur og Alþingi til skammar. Mig langar að nefna nokkur dæmi úr þessu frv. sem hér liggur fyrir og hv. landbn. hefur flutt brtt. við. Þess má geta, að í jafnstuttu frv. og hér er á ferðinni og grg., sem því fylgir, kemur orðið skaðvaldur fyrir a. m. k. 11 sinnum. Þá má nefna fleira í orðalagi þessa frv. sem n. þótti einsýnt að yrði að breyta. Ég vil nefna sem dæmi að orðið mark er notað í fleirtölu, þ. e. hámark er notað í fleirtölu sem hámörk í frv. Síðan er talað um það á einum stað, að það skuli framkvæma aðgerðir. Hvað skyldu nú íslenskumenn í útvarpinu vera búnir að hamra oft á því að menn framkvæmi ekki aðgerðir? Menn gera ýmislegt og taka sér ýmislegt fyrir hendur, en þeir framkvæma ekki aðgerðir. Þá er á öðrum stað í frv., í grg., talað um kartöfluskaðvalda. Ég verð að segja fyrir mig að ég er ekki alveg með á nótunum hvað þetta þýðir: kartöfluskaðvaldur. Er það maðurinn sem borðar kartöfluna? Hver er það sem gengur svona hart að kartöflunni að hann kynni að eyðileggja hana?  Ég vil nefna aðra setningu hér þar sem segir „að hún veiti tryggingu gagnvart skaðvöldum á öllum tegundum kartaflna“. Þarna er notað orðið gagnvart. Þar hefði mátt nota orðið gegn t. d. Svo kemur hér setning í grg. sem er skýring á 4. gr.: „Upplýsingaskylda almennings gagnvart þeim aðila, sem annast skal eftirlit eða framkvæmd með settum fyrirmælum.“ Hver skilur þetta? Ég skil þetta ekki. Það þarf talsverða yfirlegu til að tilgangurinn með þessari setningu síist inn í þá sem eiga um þetta að fjalla. Síðan kemur ein setning sem einnig er frábær að mínu mati. Þar stendur: „Nauðsynlegt getur verið að banna ræktun á móttækilegum tegundum um tíma, meðan verið er að svelta ákveðinn skaðvald út. Með plöntur gæddar ákveðnum eiginleikum er t. d. átt við ónæm afbrigði innan sömu tegundar.“ Herra forseti. Ég vil nú beina því til forseta þingsins og þeirra ráðamanna sem með valdið fara í sambandi við þetta, hvort ekki væri unnt að þingið færi yfir eða hefði starfsmann, íslenskufræðing. Ég veit að hér er mjög fær maður, sem gegnir því starfi þegar hann hefur tíma til, a. m. k. fyrir þm. En nauðsynlegt væri að fá mann sem færi yfir frv. og tillögur og annað sem þinginu berst frá ráðuneytum og færði orðalagið og málfarið til betri vegar. Ég held að þetta væri mikið nauðsynjaverk. Eins og fram kemur í brtt., sem hv. formaður n. hefur gert grein fyrir, reyndi n. að gera nokkra bragarbót á þessu máli, en ég veit ekki hvort það hefur nægt.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu á þessu máli og get lýst fylgi mínu við þær brtt. sem n. hefur lagt fram. Ég get að ýmsu leyti tekið undir almenn orð hv. þm. Árna Gunnarssonar um það, að æskilegt sé að vanda mál á þeim þskj. sem hér eru lögð fram, og vissulega er unnt að benda á ákveðið orðalag í þessu frv. sem betur mætti fara, einkanlega þar sem orðið hámark er sett í fleirtölu, sem er vafalaust af vangá. Ég vil þó einnig geta þess, að það er auðvitað hægt að lesa svo einstakar mgr. að það sé lítt skiljanlegt. Varðandi það, sem hv. þm. sagði t. a. m. um skaðvald, þá hefst þetta frv. með orðaskýringum. Þar segir t. a. m.: „Mein merkir frávik frá því sem heilbrigt má teljast, og skaðvaldur merkir þær lífverur og lífræna þætti sem meinum valda á plöntum“ o. s. frv. Þetta tiltekna orð er því notað um ákveðið hugtak. Um það má kannske deila, hvort á að nota það orð um þetta tiltekna hugtak eða ekki. Ég tel hins vegar að skaðvaldur sé fullgott og gilt orð og það beri raunar í sér hvað það merkir. Tilteknar aths. um skýringar við einstakar greinar eða það sem segir í grg. frv. skal ég ekki fjölyrða um. Hér er um nokkuð tæknilegt frv. að ræða og ekki ástæða til þess að fjalla um það í löngu máli. En ekki veit ég hvort hæstv. forseti vildi taka það til athugunar að ráða hv. 6. þm. Norðurl. e. í það hlutverk sem hann var hér að benda á að þyrfti að kveðja mann til.



Um orðfærið á ýmsum þskj. má margt segja. Það er margur skaðvaldurinn í rituðu íslensku máli. Það má víst segja. Og ekki skal farið mörgum orðum um það. Við erum svo heppnir að hafa hér í þjónustu okkar mann sem er ákaflega vel að sér í þessum sökum, en margt getur í önnum farið framhjá honum. En ég tek undir það, að þetta er hið brýnasta mál, að menn gái vel að sér. Ekki er fyrir það að synja, að hér viðhafi menn orðalag sem er lítt skiljanlegt. Má ég minna á það sem menn éta nú hver upp eftir öðrum hér á Alþingi, um að málefni skarist. Og það er orðið til nafnorð sem heitir skörun. Þetta er ekki til í íslensku máli. Hlutir skarast, skildir skarast, fylkingar stóðu sköruðum skjöldum, en það kannske dregur til þess einhvern tíma að það verði farið að mæla menntamál eftir metratalinu. Ekkert skal ég um það segja. Hér segir hver maður að heita má að menn gangi á undan með góðu fordæmi. Það er ekki til. Það er auðvitað að ganga á undan með góðu eftirdæmi og skiptir þar engu máli þótt eftirdæmi þýði sama og fordæmi. En það er kalið á mönnum brageyrað og menn skilja ekki hljómfall málsins með því að rangsnúa þessu svona. En ekki meira um það. Ég mun sannarlega beita mér fyrir því, að reynt verði að gá vel að orðfæri og orðalagi á þskj. En það mætti gjarnan líka athuga um orðfæri í ræðum.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. fékk til meðferðar frv. til l. um Framkvæmdasjóð aldraðra. Nefndin fjallaði um frv. á tveimur fundum og fékk til ráðuneytis Árna Kolbeinsson deildarstjóra í fjmrn. Nefndin hefur flutt brtt. á þskj. 1018, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Matthías Á. Mathiesen. Brtt. n. fjalla um það að breyta 1. tölul. 2. gr., en þar var ýmislegt athugavert, ekki í sjálfu sér beint við orðfæri, heldur efnisinnihald, og höfðum við náið samráð við fjmrn. varðandi þær breytingar sem við höfum gert. Þar er gert ráð fyrir að lagður verði skattur á hvern mann, 100 kr. Þó skulu börn innan 16 ára aldurs undanþegin gjaldinu svo og allir þeir menn er hafa tekjuskattsstofn undir 2.5 millj. gkr. Þannig er gert ráð fyrir að þetta gjald muni skila þeim sjóði, sem hér um ræðir, þ. e. Framkvæmdasjóði aldraðra, um 1 milljarði gkr. á árinu 1981. Hér er um það að ræða að þetta gjald skuli aðeins lagt á á árinu 1981. Með því er á engan hátt ákveðið að gjald þetta megi ekki framlengja. Hitt er svo annað mál, að okkur þykir eðlilegt að þessi skattur komi til endurskoðunar að ári liðnu. Það verður að segjast eins og er, að það er fremur hvimleitt að taka upp svokallaða nefskatta eða ákveðið gjald hjá hverju mannsbarni í landinu. Það verður að gæta hófs í því. Og þó að ég sé ekki að segja með því að það komi ekki til greina í vissum tilvikum veit ég að mörgum hv. þm. þykir eðlilegt að taka þessa ákvörðun til endurskoðunar. Hér er um afmarkað málefni að ræða sem að vísu verður aldrei leyst til fullnustu, en menn vænta þess, að það muni vera hægt að gera þar mjög verulegt átak á nokkrum árum ef kraftur er í það settur. Það liggur fyrir að það verður að framlengja það átak. Það er alls ekki nægilegt að það standi til eins árs, langt frá því. En ég vildi aðeins geta þessa varðandi það að gjaldið yrði tekið til endurskoðunar. Nefndin gerir einnig tillögu um að 3. liður 2. gr. falli niður. Það er gert vegna ábendingar um að lögin um Byggingarsjóð aldraðra muni gilda áfram og þess vegna þykir ekki eðlilegt að hafa þennan 3. lið inni. Nefndin flytur tillögu um að 3. liður falli niður, 4. liður verði 3. liður og 5. liður 4. liður. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir máli þessu. Ég vil aðeins ítreka það, að n. leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu er fram kemur á þskj. 1018, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Tvær aðrar brtt. hafa þegar verið fluttar við mál þetta.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af þeirri ástæðu, að stjfrv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða var ekki afgreitt úr nefnd, vegna þess að n. taldi sig ekki hafa tíma til þess að fjalla eins og skyldi um það frv. og sömuleiðis annað frv. sem lá fyrir nefndinni. En því er þetta frv. flutt að það er talin nauðsyn á að fjáröflun fari fram til þess að sinna því hlutverki að fjármagna byggingar bæði ríkis, sveitarfélaga, sjálfseignarfélaga og einstaklinga vegna stofnana fyrir aldraða. Þetta er brýnt verkefni sem ekki þolir bið. Sá tekjustofn, sem 2. gr. frv. fjallar um og hv. frsm. n. hefur lýst, er mjög umdeildur eins og allir alþm. vita. Það er mjög ofarlega hjá mörgum þm. að vera alfarið á móti nefsköttum eða mörkuðum tekjustofnum, og í sjálfu sér get ég tekið undir þau orð hv. frsm. n. Þó tel ég útilokað að ljá ekki máls á því í undantekningartilfellum, brýnum tilfellum, að grípa til þess ráðs og þá um stundarsakir. Þess vegna skrifa ég undir þetta nál. og styð það. Þó að mér sé á margan hátt ógeðfellt að leggja á nýjan nefskatt, þá greiði ég honum atkv. Ég hefði talið eðlilegra að ríkið hefði sýnt þann stórhug að leggja þessu máli lið beint úr ríkissjóði án nýrrar skattpíningar. Við teljum að bæði tekjuskattur og eignarskattur hafi hækkað það mikið, sérstaklega nú á síðustu árum, að ekki sé á bætandi að leggja 1% álag á eignarskatt og tekjuskatt eins og brtt. fól í sér sem fram var komin hér við 1. umr. þessa máls. Hitt hefðum við talið eðlilegra. En það er stjórnarliðið á hverjum tíma sem ræður því, hvaða skattlagning skuli viðhöfð, og þar sem ríkisstj. hefur ekki orðið ásátt eða stjórnarliðar um það, að ríkissjóður leggi fé til þessa nauðsynlega verkefnis, þá vil ég heldur standa að slíkri skattlagningu til þess að tryggja fjármagn til þess. Því styð ég þetta frv. heils hugar.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að harma það, að nefndin skyldi ekki hafa treyst sér til þess að velja þá leið sem ég legg hér til, að binda framlagið til Framkvæmdasjóðs aldraðra við tekjuáætlun ríkissjóðs. Algengt er að sú leið sé farin ef menn vilja leggja sérstaka áherslu á afmörkuð verkefni. Minnist ég í því sambandi sérstaklega á Byggðasjóðinn þegar honum voru tryggð 2% af fjárlögum í sínar lánveitingar  Alþfl.-menn hafa lagt til að binda framlagið til Framkvæmdasjóðs aldraðra ákveðnum hundraðshluta af tekju- og eignarskatti. En ég vil einnig segja um þá tekjuöflunarleið, að mjög hefur verið á reiki á undanförnum árum hversu hár tekju- og eignarskatturinn hefur verið, og persónulega kann ég illa við þann þanka, að á sama tíma og menn berjast fyrir lækkun tekjuskatts skuli þeir berjast á móti framlagi til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Ég get ekki hugsað mér af þeim sökum að tengja framlagið til Framkvæmdasjóðs aldraðra tekjuskattinum. Ég tel hann of háan og hlýt þess vegna að velja aðra viðmiðun. Við 1. umr. málsins beindi ég því til fjh.- og viðskn., að hún athugaði sérstaklega tvö atriði í sambandi við þennan nýja skatt. Það hefur farið fram hjá mér ef formaður n. hefur gert þeim skil í sinni ræðu. Ég vakti annars vegar máls á því við 1. umr., að í áramótaboðskap sínum hefði ríkisstj. lofað verkalýðshreyfingunni verulegum lækkunum á beinum sköttum. Ég óskaði eftir upplýsingum um hvort verkalýðshreyfingin teldi að þessi nýi skattur, sem hér er lagður til, rúmaðist innan þess samkomulags sem fjórir af forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar, forseti og varaforseti Alþýðusambands Íslands, formaður Verkamannasambands Íslands og formaður Einingar á Akureyri, gerðu við ríkisstj. varðandi lækkun skatta. Hv. 3. þm. Austurl. vék ekki einu einasta orði að þessum þætti málsins. Óska ég enn eftir því, að upplýsinga um þetta atriði verði leitað eða a. m. k. að fram komi að n. hafi ekki séð ástæðu til þess að grennslast fyrir um það hvert væri álit verkalýðshreyfingarinnar á þessum nýja skatti. Ég sakna þess einnig, að hv. 3. þm. Austurl. skyldi ekki gera grein fyrir því, hversu ríkisstj. hefði gengið að nýta sér þær heimildir sem hún hefur aflað sér til þess að draga úr rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Ég hef haldið því fram, að ríkisstj. hafi nýtt sér þessar heimildir að mjög takmörkuðu leyti og að þær 10 millj. kr., sem hér er gert ráð fyrir að renni til Framkvæmdasjóðs aldraðra, rúmist innan ónotaðra heimilda ríkisstj. til að draga úr rekstrarkostnaði ríkisins. Einnig á þetta atriði var ekki drepið í framsöguræðu formanns nefndarinnar. Ég vek athygli á að í meðförum fjh.- og viðskn. hefur sá kostur verið tekinn að tímasetja þennan skatt svo, að hann skuli eingöngu vera lagður á á þessu ári, árinu 1981. Við vitum að verulegur kostnaður fylgir álagningu skatts sem þessa, útreikningar í skattstofu, skriffinnska og þar fram eftir götunum. Ég álít að litlar 10 millj. kr. séu svo óveruleg upphæð, að hún réttlæti ekki nýja skattheimtu kostnaðarins vegna. Með því að samþykkja þennan skatt erum við að kasta í glatkistuna verulegum tíma og verulegum fjármunum. Þess vegna get ég ekki fallist á þetta. Hitt vekur sérstaka athygli mína, að n. skuli ekki hafa treyst sér til þess að láta ríkissjóð leggja af mörkum svo sem helming þess sem nú er ætlast til af þegnunum að þeir greiði, litlar 5 millj. kr. Miklu geðfelldari hefði þessi skattheimta orðið ef ríkissjóður hefði séð af einhverju í dvalarheimilissjóð aldraðra. Skattheimtan hefur aldrei verið meiri en núna. En till. mín um þetta við 1. umr. málsins vakti ekki meiri athygli í n. en svo, að á hvorugt þessara atriða minntist formaður n. einu einasta orði. Og ég get ekki séð að hann sé hér og hafi hlýtt á mál mitt það sem af er þessari ræðu, sem sýnir ljóslega hvers konar færibandastofnun Alþingi er orðið. Engu máli skiptir hver málatilbúnaðurinn er, engu máli skiptir hvað einstakir þm. leggja til. Fyrirlitningin er augljós á rétti þm. til þess að láta athuga sín mál í nefndum. Í þessu tilfelli lagði ég til að fjh.- og viðskn. kynnti sér sérstök atriði. En þau sérstöku atriði hafa ekki verið könnuð í n. Þó greiddu fjh.- og viðskn.-menn atkv. með því, að málinu yrði vísað til fjh.- og viðskn. En það var greinilega ekki gert til þess að þær athuganir færu fram sem ég óskaði eftir, - greinilega ekki til þess. Ég tel þó að mikið hafi áunnist að því leyti til, að n. treysti sér ekki til að slá því föstu að þessi smánefskattur skuli vera til frambúðar. Ég er ekki sammála því, að það sé nein lausn þótt 10 millj. kr. eigi að verja með þessum hætti í þessu skyni. Ég tel það ekki. Og ég vil vekja athygli á því, að það mikla framtak, sem gert hefur verið í málefnum aldraðra í Kópavogi, sýnir okkur glögglega að einstaklingarnir geta áorkað miklu, miklu meiru en sveitarfélög og ríki, þegar vilji þeirra stendur til þess. Eins og að þessu máli er staðið verða ekki nein þáttaskil. Miklu fremur hefði maður getað búist við því, að deildin mundi sýna meiri höfðingsskap en mér virðist nú útlit fyrir. Ég geri hér úrslitatilraun til þess við 2. umr. málsins að binda framlagið til Framkvæmdasjóðs aldraðra tekjuáætlun fjárlaga, eins og ég sagði áðan. Ég fer þar troðnar slóðir, þær leiðir sem best hafa reynst ef við viljum lyfta einhverju Grettistaki að þessu leyti. Ég væri reiðubúinn til að fara enn hærra en í 0.3%. Við 3. umr. málsins mun ég svo flytja frekari brtt. ef þeirri tekjuöflunarleið, sem ég legg hér til, verður - gegn von minni - hafnað. Að síðustu vil ég segja það, að fjöldi fólks hefur haft samband við mig vegna þeirrar tillögugerðar sem ég hafði hér við 1. umr. málsins, þar sem ég talaði um að eina tryggingin fyrir því að ganga svo frá hnútunum, að ekki losni um þá, sé einmitt þessi: að tengja framlagið heildarfjárlögunum. Ég vænti þess því, að hv. alþm. muni ekki skella skollaeyrum við þessu, þeir muni nota tækifærið um leið og hafna því að leggja á enn einn nýjan skatt. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja hér fram skrifl. brtt.: „Við 2. gr. 1. tölul. orðist svo: 0.3% af tekjum ríkissjóðs samkv. fjárlögum.“



Herra forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði við umr. um þetta mál fyrr og beindi þá raunar spurningu til hæstv. fjmrh. sem því miður var ekki í salnum, en ég vil nota tækifærið núna, af því að hann situr í stól sínum, og beina þeirri spurningu til hans, hvers vegna hann og félagar hans í Alþb. hafi nú ekki notað tækifærið í sambandi við þetta veigamikla og góða mál til þess að skattleggja fyrirtæki og félög í þeim tilgangi að ná inn meira fjármagni í þann framkvæmdasjóð sem hér um ræðir. Ég minnti á það þegar ég ræddi þetta mál fyrr, að hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds hélt eitt sinn mikla ræðu hér á þingi og átaldi það harðlega, að hér á landi væri fjöldinn allur af fyrirtækjum og félögum sem nákvæmlega enga skatta bæru. Þá minnist ég þess, að hann hafi veifað plaggi nokkru ærið miklu, sem á voru nöfn - ég held rösklega eitt þúsund fyrirtækja sem þá voru með öllu tekjuskattslaus. Hefði nú ekki verið kjörið - og ég beini líka orðum mínum til hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur - að skattleggja þau fyrirtæki, sem það fólk hefur fórnað kröftum sínum sem við erum nú að undirbúa ellina fyrir með þessu frv.? Ég sakna þess mjög, að menn skuli ekki hafa komið auga á þann kost að skattleggja fyrirtækin í þessum tilgangi og þá m. a. til þess að fá meira fjármagn inn í sjóðinn, og lít svo á, að með þessum beina nefskatti á hvern skattskyldan einstakling í landinu, sem kominn er yfir 16 ára aldur, sé ekki verið að gera annað í raun og veru en að hlaupa fram hjá vísitölunni. Megintilgangurinn með nefskattinum er auðvitað sá, að hann verður ekki talinn með í vísitöluútreikningi. Þess vegna er þessi leið farin. Ef þetta hefði hins vegar verið prósenta ofan á aðra skatta, t. d. tekjuskatta eða eignarskatta, þá hefði það reiknast í vísitölunni.  Þá vil ég einnig beina orðum mínum til hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem sagði við umr. hér fyrr um þetta mál að hann mundi vilja styðja till. sem fæli það í sér að fyrirtæki yrðu skattlögð vegna þess að málefnið væri svo gott að það væri þess virði.  Ég vil endurtaka það, að mér finnst ranglega að farið í þessu máli að skattleggja eingöngu einstaklinga, m. a. vegna þess að flatur skattur af þessu tagi kemur auðvitað verst niður á þeim sem lægstu launin hafa, eins og allir skattar sem flatir eru og lagðir eru á í þjóðfélaginu. Ég er ekki þar með að vorkenna neinum að borga 100 kr. í þessu skyni. En einhverra hluta vegna er ég þeirrar skoðunar að t. d. hv. þm. Alþb. hefðu átt að styðja það, að þessi skattur kæmi með meiri þunga á þá sem hærri tekjurnar hafa. Og ég vil sem sagt beina þeirri spurningu - eins og ég gat í upphafsorðum mínum - til hæstv. fjmrh., af hverju hann hafi nú ekki beitt sér fyrir því sem þm. Alþb. að nota þetta tækifæri og skattleggja þau fyrirtæki sem hann hefur ítarlega og oft kvartað yfir að bæru enga skatta.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson hefur rifjað það upp, að ég hafi hér á Alþingi fyrr á árum bent á að fyrirtækin í landinu greiddu í mjög mörgum tilvikum lítinn sem engan tekjuskatt, og ég hafi raunar lagt fram lista yfir á annað þúsund fyrirtæki sem ekki greiddu neinn tekjuskatt enda þótt þau hefðu umtalsverða veltu. Hann spyr að því, hvers vegna ég beiti mér ekki fyrir því, að þessi skattur sé sérstaklega lagður á fyrirtækin líka. Ég veit ekki hvort þessi ábending hv. þm. ber þess vott að hann hafi fylgst vel með umr. um skattamál hér í þinginu, vegna þess að spurningin um skattgreiðslu fyrirtækja í landinu er ekki spurning sem var á döfinni fyrir mörgum árum. Hún var á döfinni hér í þinginu fyrir nokkrum dögum. Þá benti ég á það, að því miður væri ástandið í þessum efnum litlu betra en áður hefði verið og að fyrirtæki, sem greiddu lítinn sem engan tekjuskatt, væru enn á annað þúsund. Og í stjfrv., sem ég flutti, var einmitt gerð tilraun til þess að fjölga verulega þeim fyrirtækjum, sem greiddu tekjuskatt, með ákvæði þess efnis, að afskriftir skyldu hækkaðar um 1/10 hluta ef tekjurnar væru undir ákveðnu marki, sem sagt, fyrirtækin fengju ekki jafnmikla fyrningarheimild ef líkur væru á því að þau slyppu með að borga lítinn sem engan tekjuskatt. En það verður að segja hverja sögu eins og er. Og meðal þeirra hér í þinginu, sem beittu sér hvað ákafast gegn þessari reglu, voru talsmenn Alþfl. Ég tók að vísu eftir því, að hv. þm. Árni Gunnarsson sat hjá við atkvgr. um þessa till. hér, og þakka honum fyrir þann óbeina stuðning sem í því fólst. En það sama verður ekki sagt um talsmann Alþfl. í fjh.- og viðskn. Nd. sem beitti sér mjög ákaft gegn þessari reglu og virtist aðallega gleðjast yfir því, ef frvgr., sem fjmrh. hefði borið fram, hlyti óblíðar viðtökur í þinginu og væri felld. Það var bersýnilega hans aðaláhugamál í þessu sambandi, en ekki hitt, hvort skattgreiðslur fyrirtækja væru sanngjarnar eða ekki. Og því miður reyndi á þetta hér í þinginu, að mikill meiri hl. þm., þ. á m. allflestir þm. Alþfl., var ekki reiðubúinn til að leiðrétta skattaákvæði hvað þetta snertir. Það er því auðvitað meira eða minna út í bláinn að ætla að fara að gera sér vonir um að þessi þáttur skattamálanna verði leiðréttur í tengslum við þetta litla mál. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að ekki hefði ég á móti því, að fyrirtækin legðu nokkuð af mörkum til þessa sjóðs, og hefði fagnað því, að till. hefði komið fram þess efnis. Ég hef hins vegar lítið haft með þetta mál að gera. Málið var flutt af heilbr.- og trn. Nd. og hefur svo verið vísað til fjh.- og viðskn. deildarinnar og er þaðan komið aftur, nokkuð endurbætt að minni hyggju, vegna þess að nú er ljóst að þeir, sem minnstar hafa tekjurnar, þ. e. menn sem höfðu minna en 2.5 millj. í tekjur á seinasta ári, sleppa við þetta gjald. Það tel ég vera ótvíræðar endurbætur á frv. Ég mundi svo sannarlega greiða því atkv., að fyrirtækin væru látin leggja nokkurt framlag í þessu skyni. En ég geri ráð fyrir að í fjh.- og viðskn. Nd. hafi ekki náðst samstaða um það, veit þó ekki að hve miklu leyti það var rætt þar, en fulltrúar Alþfl. í n. hefðu þá átt að geta komið því sjónarmiði þar á framfæri og varla hefði staðið á því að við Alþb.-menn hefðum stutt það. Hins vegar er reynslan ólygnust og það liggur nú þegar fyrir, að Alþfl.-menn voru ekki reiðubúnir að styðja okkur til þess að auka greiðslur fyrirtækjanna í landinu, og því eðlilegt að menn væru svartsýnir á að hægt væri að koma þessum skattgreiðslum að verulegu leyti yfir á fyrirtækin með samkomulagi í fjh.- og viðskn. sem þegar hafði tekið afstöðu til þessa máls við afgreiðslu skattalaganna. Auk þess er auðvitað rétt að taka það fram, að ef spurningin væri um það, hvort fyrirtækin í landinu greiddu 100 kr. hvert í þennan sjóð, þá væri það eins og krækiber í helvíti að ætla að leggja það á þau. Þau eru ekki svo mörg að það mundi skipta miklu máli. Þetta væri ákaflega lítil og lág upphæð og mundi ekki vera nema örlítið brot af þeim skattgreiðslum sem fyrirtækin í landinu ættu að greiða til sameiginlegra þarfa ef vel væri. En um þessa skoðun mína er bara ósköp einfaldlega ekki sú samstaða hér í þinginu sem vera þyrfti, og er þá ekki annað en að bíta í það súra epli. Að lokum vil ég leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm. varðandi vísitöluáhrif þessarar skattlagningar. Það er rétt hjá honum, að þessi skattur kemur ekki inn í framfærsluvísitölu. En skattur sem álag á tekju- eða eignarskatt hefði ekki heldur gert það. Beinir skattar koma í engum tilvikum inn í framfærsluvísitölu, og því aðeins hefði þessi skattur komið inn í vísitölu að hann hefði með einhverjum hætti hækkað vöruverð í landinu, t. d. vegna þess að þetta væri eitthvert álag á söluskatt eða tolla eða annað þess háttar. Þetta vildi ég nú leiðrétta því að allar tillögur, sem fram hafa komið hér varðandi þennan skatt, eru þess eðlis, að þær hefðu ekki mælst í vísitölu.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál lýsti ég efasemdum mínum um þessa skattlagningu, taldi hana ekki vera nógu skilmerkilega, og einnig að ekki væru svo miklar fjárhæðir sem þarna er um að ræða, að munaði nægilega mikið um það. Ég vil endurtaka það, að ég harma mjög að ekki skyldi takast að bæta lagafrv., sem hefur verið hér til meðferðar á þingi í vetur um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða, á þann veg, að hægt yrði að afgreiða það, svo mikilvægt er málið. Það kom fram hörð gagnrýni strax á frv., að í það vantaði félagslega þáttinn og einnig að búa þyrfti betur um fjármagnsþátt málsins. Við 1. umr. skaut ég því hér fram, að mín skoðun er sú, að í sambandi við þetta mál hefði átt að taka það mjög til athugunar, hvort ekki hefði verið eðlilegt að fram kæmi í þetta verkefni sérstakt framlag frá lífeyrissjóðunum í landinu. Lífeyrissjóðirnir eru að vissu marki nokkurs konar líftrygging fyrir fólk til elliáranna og mín skoðun er sú, að ekkert væri óeðlilegt við það að útbúa löggjöf þannig að það fjármagn sem rennur í gegnum þessa lífeyrissjóði yrði notað að hluta til þess að byggja upp þetta mikilvæga verkefni sem allir eru sammála um að verði að gera.  Ég ætla einnig að segja það hér í leiðinni, að mér finnst að það þurfi að skoða þetta mál rækilega. Ég get fallist á að nauðsynlegt sé að láta þetta frv. til l. ná fram að ganga nú á þessu þingi, en þó með þeim fyrirvara frá minni hálfu, að mér finnst að það þurfi að liggja ljóst fyrir, að unnið verði að því nú á milli þinga að útbúa lagafrv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða þar sem fjármagnskostnaðurinn eða fjármögnunarkostnaðurinn verði frágenginn um leið til frambúðar. Þetta vona ég að verði tekið til greina og rækilega unnið að því nú á milli þinga að af þessu geti orðið. Þetta er það mikilvægt mál og búið að ræða svo mikið um nauðsyn á verulegu átaki í málefnum aldraðra að það er kominn tími til framkvæmda.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Ég þakka hæstv. fjmrh. hans annars ágætu svör og vil aðeins benda honum á það, að hv. þm. Alþfl., Magnús H. Magnússon og Jóhanna Sigurðardóttir, fluttu brtt. við þetta frv. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Leggja skal 1% álag á álagðan tekju- og eignarskatt einstaklinga og félaga, í fyrsta sinn árið 1981.“ Þessi till. hlaut ekki náð fyrir augum hv. stjórnarþingmanna, og ég hef þess vegna gert þetta m. a. að umræðuefni hér í dag. Ég tek undir það með hæstv. fjmrh., að það væri auðvitað fráleit hugmynd að leggja nefskatt á fyrirtækin. Það yrði nánast hlægilegt að hugsa sér að Flugleiðir og Eimskip greiddu 100 kr. hvort félag í slíkan sjóð. Ég vil líka taka undir það með hv. þm. Alexander Stefánssyni, að auðvitað ættu lífeyrissjóðirnir að koma hér inn í því að það hlýtur að vera brot af þeirra hlutverki að sjá til þess, að aldrað fólk þurfi ekki að komast á vonarvöl þegar það hættir að vinna, eins og dæmin sanna, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Að öðru leyti mun ég ekki gera þetta frekar að umræðuefni, en ítreka það enn á ný og aftur, að mér hefði þótt það nokkru stórmannlegra af hv. þm. Alþb. og ráðh. þeirra, sem með þessi mál fer og um fjallar og hefur völdin, að beina nú geiri sínum örlítið meira og stefnufastar að fyrirtækjunum sem hafa í gegnum árin fengið arðinn af vinnu þess fólks sem við erum að tala um.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh., að hann ætli að styðja tillögu, sem væntanlega kemur hér til atkv. á eftir, um það, að félög komi inn í þetta dæmi líka. Vissulega held ég að þingheimur hljóti að bíða eftir því að sjá hvort ekki verður af því, að hæstv. ráðh. greiði götu þeirrar tillögu. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðh., að það skiptir raunar ekki sköpum varðandi fjármögnunina í þetta fyrirtæki væntanlega, hvort á fyrirtækin yrði lagður 100 kr. skattur eða ekki. Ef menn vilja endilega fara þessa leið með svona nefskatti, þá er ekki nauðsynlegt að það sé endilega sama upphæð á félag og einstakling. Það er vissulega hægt að hugsa sér talsvert hærri upphæð á félögin heldur en einstaklingana, nema þá því aðeins að menn séu alveg sannfærðir um það - og það virðist vera svo um suma núna - að það eigi að sleppa félögunum algerlega við þetta gjald, það sé einvörðungu hægt að skattleggja einstaklinginn áfram, hvorki ríkissjóður né félög eða fyrirtæki í landinu geti látið neitt af höndum rakna til þess verkefnis sem þarna bíður. Út af því, sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði áðan varðandi lífeyrissjóðina, þá er það rétt og mér vitanlega hefur ekkert verið því til fyrirstöðu, að ýmsir lífeyrissjóðir vildu gegna þarna hlutverki til hjálpar. En stjórnvöld með hæstv. viðskrh., framsóknarþm. Tómas Árnason, í broddi fylkingar hafa staðið gegn því að, lífeyrissjóðirnir fengju reglugerðum sínum breytt til að geta veitt þessu máli stuðning. Hv. þm. Alexander Stefánsson ætti því að byrja á að vinna fylgi viðskrh. til þess að lífeyrissjóðirnir gætu sinnt þessu hlutverki. Þar hefur þröskuldurinn verið og þar er hann enn. Það hefur verið sótt um það í viðskrn. og í fjmrn. að fá breytt reglugerðum lífeyrissjóða til þess að þeir gætu sinnt þessu hlutverki. Þeir geta það ekki með núverandi ákvæðum og því hefur ekki verið sinnt. Svo koma hv. þm. Framsfl. hér í ræðustól á Alþingi og telja lífeyrissjóðina ekkert of góða til að sinna þessu hlutverki og láta í veðri vaka að þeir hafi í raun og veru ekki viljað sinna því. Það er rangt. Það hefur verið fullur vilji og skilningur á þessu verkefni hjá lífeyrissjóðum, en þeir aðilar, sem þarna er um að ræða, hafa brugðið fæti fyrir það að hægt væri að sinna því. Ég skal ekki, herra forseti, hafa öllu fleiri orð um þetta. En mér fannst kveða við nokkuð annan tón í ræðu hæstv. núv. fjmrh. hér áðan heldur en oft áður á þingi og utan þings að því er varðaði skattlagningu fyrirtækja. Það er auðvitað alveg augljóst, að hefði hæstv. ráðh. viljað eða haft áhuga á því að félög og fyrirtæki yrðu látin greiða þarna eins og einstaklingar, þá hefði hæstv. ráðh. orðið ágengt með það. Hann hefði komið því í framkvæmd, hefði mikill hugur verið í hæstv. ráðh. að svo yrði gert. En það er í þessu tilfelli eins og oft áður að þegar einstaklingar eru komnir í valdaaðstöðuna, þá fer oft öðruvísi um framkvæmdir heldur en þeir sjálfir hafa haft uppi orð um og talað hvað mest um þegar þeir hafa ekki verið í valdaaðstöðunni. Og það virðist ætla að sannast á hæstv. fjmrh. og Alþb. í heild að það hefur ekki fylgt því mikill þungi eða sannfæring að það ætti að skattleggja fyrirtækin meira en raun ber vitni.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram í sambandi við nál, á þskj. 1012, sem ég undirritaði ásamt öðrum nm., að ég tók mjög skýrt fram í n. - mjög skýrt, að ég harmaði það að tekjuleiðin, sem upphaflega var áformuð, um ákveðið gjald á miða í veitingahús með vínveitingaleyfi hefði ekki náð fram að ganga, ég væri jafnframt persónulega og að lífsskoðun algerlega á móti nefsköttum og teldi þetta mjög slæmt neyðarúrræði. En til þess að tryggja framgang málsins mundi ég greiða þessu atkv., þar sem fyrir lægi að málið sjálft væri í hættu og ekki fyrirsjáanlegt að það næði hér fram að ganga á hv. Alþingi að þessu sinni vegna þess að samkomulag náðist ekki í n. um aðra tekjustofna, eins og að skattleggja fyrirtæki o. s. frv. Og svo hart kvað að þessu, að ef ekki hefði komið til mjög eindregin og drengileg afstaða Alberts Guðmundssonar, sem hefur fylgt þessum málum eftir bæði í borgarstjórn og hér á Alþingi, og Matthíasar Bjarnasonar, þá væri framgangur málsins um Framkvæmdasjóð aldraðra í beinni hættu og mjög tvísýnt að það næði frama að ganga á Alþingi að þessu sinni. Ég tel þetta algert neyðarúrræði. Ég tel tekjustofninn ranglega valinn og óheppilegan og er honum andvígur. Hins vegar vil ég ekki verða þess valdandi að stöðva þetta mál. En ég legg á það mikla áherslu, að þessi tekjustofn verði endurskoðaður, eins og hv. 1. þm. Vesturl. kom inn á hér í sinni ræðu, að unnið verði að endurskoðun þessa tekjustofns í sumar og á næsta Alþingi liggi fyrir frv. um að tekna til þessara framkvæmda verði aflað á annan hátt. En til þess að tryggja málinu framgang, sem ég tel hina mestu óhæfu að Alþingi afgreiði ekki frá sér, þá stend ég að þessu nál. og vil ekki vera valdur að því, að þetta mál fái ekki afgreiðslu hér að þessu sinni í hv. Alþingi. Ég legg áherslu á það, að í þessu nál. kemur alls ekki fram mín persónulega afstaða til þess, hvernig eigi að afla tekna til framkvæmdanna, heldur er þarna einungis um að ræða samkomulag milli aðila til að tryggja að þessi upphæð verði til í þennan málaflokk. Ég geri fastlega ráð fyrir að flokksbræður hv. þm. Alberts Guðmundssonar og Matthíasar Bjarnasonar hefðu hreinlega stöðvað framgang málsins ef ekki hefði komið til eindregin afstaða þeirra. Í sambandi við ágæta ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar vil ég aðeins taka það fram, að það virðast nú vera örlög okkar beggja, bæði hvað varðar að skerða fyrningarafskriftir af fyrirtækjum, sem ég býst við að þessir flokkar hafi nokkra samstöðu um, og tekjustofn til þessa, að þarna klofna þessir flokkar hvor frá öðrum þótt þeir hafi í meginatriðum sömu afstöðu. Er það enn eitt dæmið um að þessir flokkar virðast ekki geta komið sér saman í stefnumálum, sbr. afstöðu þeirra til fyrningarafskrifta. Ég ætla ekki að fara að rifja hér upp liðin og afgreidd mál. Ég vil aðeins leggja áherslu á það í sambandi við fsp. Halldórs Blöndals, hvort samráð hafi verið haft um þetta við verkalýðshreyfinguna, að ég veit ekki til þess, að svo hafi verið gert, enda var þessu á síðustu stundu vísað til fjh.- og viðskn. Hún hafði enga aðstöðu til annars en að breyta frv. - og það mjög til bóta - með því að leysa undan þessari greiðsluskyldu börn yngri en 16 ára og þá sem hefðu tekjuskattstofn undir 2.5 millj. gkr. Það álít ég að hafi verið mikið til bóta og n. hafi haft þau ein afskipti af frv. sem voru til bóta. Þetta frv. er búið að velkjast í heilbr.- og trn. hér á þinginu og við fengum það í hendur á síðasta stigi málsins og þá lá fyrir þetta neyðarúrræði um þessa tekjuöflun. Ég þykist vita að afstaða Alþýðusambandsins sé sú, að það sé algerlega á móti nefsköttum. Í Alþýðusambandinu er nú starfandi nefnd sem vinnur að velferðarmálum aldraðra. Formaður hennar er hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson. Ég held að þeir muni líta með skilningi á það, hvers konar aðstöðu hér var um að ræða. Ég get þó engar yfirlýsingar gefið fyrir verkalýðshreyfinguna um þetta. En ég vil bara tryggja að þetta mál nái fram að ganga og það væri Alþingi til vansæmdar ef það hlypi frá að lögfesta þetta frv. Það vill verða svo þegar þarf að tryggja framgang mála, að þá þarf að ná þar ákveðnu samkomulagi. Í því þarf ekki að felast persónuleg afstaða flokks eða nm., heldur verður þar oft hver og einn að slá mjög af - sem ég geri í þessu tilfelli og reyndar aðrir nm. líka - til þess að tryggja framgang málsins. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram.



Herra forseti. Mér þótti mjög merkilegt að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson skyldi telja til tvo menn úr mínum flokki sem hann sagði að hefðu komið í veg fyrir að Sjálfstfl. stæði á móti því, að fé yrði lagt til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Þetta er afskaplega ómaklega mælt til þeirra sjálfstæðismanna sem ásamt Matthíasi Bjarnasyni undirbjuggu málið í hv. heilbr.- og trn. en lýsir aftur þeim lágkúrulega málflutningi sem stjórnarliðar eru farnir að tileinka sér þegar þeir velja nýjar skattaálögur á þjóðina. Ég vek athygli á því, að hv. þm. sagði að hann teldi tekjustofninn ranglega valinn og óheppilegan. Hann sagði orðrétt: „Ég er honum andvígur. Hann er ranglega valinn og óheppilegur og ég er honum andvígur.“ Samt sem áður, þótt hann segi þetta, þótt hann viðurkenni að Alþýðusamband Íslands sé á móti nefsköttum, hefur hann ekki þrek til þess hér á Alþingi einu sinni að taka undir sjónarmið þeirra manna sem benda á þetta samhengi, heldur notar hann tækifærið, þegar hann kveður sér hljóðs, til þess að veitast með ómaklegum hætti að þeim þm. sem vilja taka undir þau sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar og undir þau sjónarmið Alþýðusambands Íslands að beinir skattar séu orðnir of háir. Svo situr hann þegar verið er að skerða launin um 7%. Ég geri ráð fyrir að hann hafi hlaupið yfir þá kafla í dagblöðunum í dag þar sem getið var um mótmæli Sveinafélags járniðnaðarmanna á Akranesi, þar sem mótmælt var kjaraskerðingunni 1. mars, og lá þó ekki fyrir, þegar þau mótmæli voru gerð, að Alþingi hygðist bæta við nýjum nefskatti á þessum síðustu tveim dögum. Og það var síður en svo að formaður Verkamannasambands Íslands hefði neinar áhyggjur af því, hvort þetta hefði verið borið undir verkalýðshreyfinguna, hvort hún teldi rétt að fara þessa leið eða aðrar til þess að útvega fjármagn í dvalarheimilissjóð aldraðra. Hann sagði: Um það varðar mig ekki neitt, það veit ég ekkert um. Einhverjir aðrir hugsa um það.

Ekki sagði ég það svona.

Eitthvað í þessum dúr. Tveir feðgar sátu saman - og nú bið ég hæstv. forseta að leiðrétta mig ef ég fer rangt með söguna. Tveir feðgar sátu saman og voru að tæja hrosshár og sonurinn spurði: Hvert fara sálir prestanna þegar þeir eru dauðir? Og þá sagði faðir hans: Við skulum ekki gefa um það, sonur sæll, prestarnir vita um það. Við skulum vera að tæja hrosshárið okkar. - Og það er það sem formaður Verkamannasambands Íslands er að gera hér á þinginu. Hann er að tæja hrosshárið sitt. En hann kemur hvergi nálægt þeim málum sem varða almenning í landinu eða þá menn sem hafa kosið hann sem formann Verkamannasambands Íslands. Um þá varðar hann ekki, af því að nú lítur hann hér upp á þessa 10 menn sem eru hér, saknar þess að vísu að postulatalan skuli ekki vera, þeir skuli ekki vera 12, og í 12 manna hóp er auðvitað einn svikari, og skilur ekki af hverju þeir skuli ekki vera hempuklæddir og með hvítan kraga. En hann sér í anda fyrir sér geislabauginn í kringum þá og stynur með sjálfum sér um leið og hann tekur í nefið: O, drottinn minn og guð minn. Nei, vitaskuld er þessi maður ekki kominn hingað inn til þess að standa að því, að fólki sé hlíft við nýjum nefsköttum þegar aðrir eru aflagðir. Hefði nú ekki verið einfaldara t. d. að láta bara 1.5% standa, eins og þau voru í sjúkratryggingalögunum, og ákveða, að tiltekin fjárhæð af sjúkratryggingagjaldi skyldi renna í dvalarheimilasjóð aldraðra, og sleppa skattstofunum við nýja skriffinnsku? Þetta eru sömu peningarnir. Þeir koma úr sömu vösunum. Þetta er sami beini skatturinn og sjúkratryggingagjald, hann heitir bara annað. Það voru 6 millj. 750 þús. Hefði þá ekki gert mikið til þó að nefskatturinn á mann hefði verið um 120 kr. Þá hefði verið hægt að hafa sjúkratryggingagjaldið óbreytt inni og segja að sá hluti sjúkratryggingagjaldsins, sem er af tekjum sem eru undir 6 millj. 750 þús. kr., skuli renna í dvalarheimilasjóð aldraðra. Þá þurfti ekki að flytja þetta frv. Þá þurftu starfsmenn skattstofanna ekki að byrja að merkja öll framtölin að nýju. Þá þarf ekki að prenta upp á nýtt skattseðlana og búa til nýjan reit fyrir þennan nefskatt. Þá var hægt að nota þá vinnu sem búið var að vinna í skattstofunum. Þá þurfti ekkert af þessu. En það þurfti einhvern veginn að gefa og taka. Drottinn gaf og drottinn tók, og þess vegna er það sem þeir hafa ákveðið í ríkisstj. að lækka sjúkratryggingagjaldið um 100 kr. og segja: Ríkissjóður leggur þarna fram 100 kr. og í staðinn grípur ríkissjóður þetta inn og kallar nefskatt á fólkið í landinu og segir: Fólkinu þykir svo vænt um gamla fólkið að það munar ekkert um 100 kr. - Auðvitað eru menn reiðubúnir að leggja fram 100 kr. og þótt það væru 200, ef menn vissu að það rynni til gamals fólks. Það er ekki það sem við erum að neita. Við erum að neita því, að þörf sé á nýjum nefskatti. Við erum að segja að ríkissjóð munar ekkert um 10 millj. kr. handa gömlu fólki og það er óþarfi að leggja á nýjan skatt fyrir litlar 10 millj. kr. Og hugsa sér svo að þetta skuli vera ríkisstj. sósíalisma og samvinnuhreyfingar sem sér engin ráð önnur en þessi.  Að einu leyti höfðu þó aths. mínar við 1. umr. málsins, skírskotun mín til verkalýðshreyfingarinnar, áhrif. Fjh.- og viðskn. treysti sér ekki til að mæla með því, að þessi tekjustofn yrði varanlegur, vegna andstöðu verkalýðshreyfingarinnar sem formaður Verkamannasambandsins vill bara ekki segja frá. En svo tuskulegur var hann hér áðan að það var greinilegt að Ingólfur Ingólfsson í Vélstjórafélaginu hafði tuskað hann til. Undarlegt að hann skuli ekki vera með svartan blett á nefinu eftir, af því að Ingólfur er nú ekki vanur að hirða um hvar hann tekur í þessa gutta. Og engin hætta væri á því, ef hann væri hér á Alþingi, að farið væri að með þessum hætti, að okkur væru settir þessir úrslitakostir. En fréttir hefur maður af því, að þegar helstu verkalýðsleiðtogar Alþb. hittast uppi á Grettisgötu eru þeir ekki allir alsælir sem þar koma. Og ég held að Guðrún Helgadóttir sé stundum upptekin við að skrifa söguna af Jóni Ormi, heitir hann það ekki, þegar hún á að mæta á fundi hjá verkalýðshreyfingunni uppi á Grettisgötu. Ég vil svo að lokum segja það, að það er auðvitað tímasóun í sjálfu sér að vera að reyna að bæta eitthvað úr málum hér. Það kom til mín einn framsóknarmaður í dag og sagðist endilega vilja fá steinullarverksmiðju norður og bað mig að greiða fyrir því í mínum flokki. Ég sagði við hann: Þú skalt fá hana þegar við fáum dýralækninn í Þingeyjarsýslu. Ég var rétt að prófa hvort mér tækist að nota sömu málsaðferðina og hv. 6. þm. Suðurl., að setja sjálfan mig á uppboð.

Vorum við ekki staddir í 8. dagskrármálinu?

Ja, það er nú svo að maður hefur ekki dagskrána við höndina, herra forseti: En það var nú svo að þessi ágæti maður tók mig ekki alvarlega, þegar ég var að tala um dýralækninn, og sá að ég var að spauga. Og það má kallast ágætt meðan Alþingi er þannig skipað að þar skuli þó a. m. k. vera einn maður sem menn brosa að þegar hann setur sjálfan sig á uppboð og menn vita að hann meinar það ekki. Ég hef hins vegar þær fregnir af mönnum fyrir norðan, að þeir haldi, að eitthvað hafi komið fyrir hv. 2. þm. Norðurl. e., og séu að velta því fyrir sér, hvort rétt sé, úr því sem komið er, að láta lækni eða dýralækni líta á hann.



Ég vil kynna skrifara vorum það, að bæði dýralæknar og steinullarverksmiðja koma hér á dagskrá, þannig að hann getur tekið til við verslun og viðskipti þess vegna síðar.



Herra forseti. Allshn. hefur yfirfarið og rætt ítarlega frv. um breyt. á umferðarlögum og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem á því voru gerðar í Ed. Sérstök athygli er vakin á því, að lögin taka ekki gildi fyrr en 1. okt. 1981 og að refsiákvæðum verður eigi beitt fyrr en að lokinni heildarendurskoðun umferðarlaga. Þrír nm. skrifuðu undir nál. með fyrirvara. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um frv. sem hér er til umr. Það er von mín, að hv. þm. styðji þetta frv. um breyt. á umferðarlögum, og ósk mín, að landsmenn allir taki höndum saman í þessu máli sem öðrum er geta komið í veg fyrir þá miklu slysatíðni sem við öll stöndum frammi fyrir.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., fjallar aðallega um tvö atriði: heimild til þess, að reiðhjól séu í umferð á gangstéttum og gangstígum, og í öðru lagi lögleiðingu öryggisbelta í bifreiðum. Bilbeltamálið hefur það jafnan verið kallað hér í þinginu. Mig langar til að víkja aðeins örfáum orðum fyrst að ákvæðinu um heimild til hjólreiða á gangstéttum. Það virðist ekki hafa orðið neinn ágreiningur um þetta atriði. Í mínum augum er ákaflega hæpið að leyfa umferð reiðhjóla á gangstéttum. Ég tel álitamál hvor er í meiri hættu, hjólreiðamaðurinn á akbrautinni eða gangandi vegfarandi á gangstéttinni með reiðhjólaumferð allt í kringum sig. Ég hef hér sérstaklega í huga unglinga og gamalt fólk. Ég er hrædd um að börnum og unglingum, sem aðallega eru nú á reiðhjólum í umferðinni, gleymist stundum að fara með gát og að gangandi vegfarendum - og þá sérstaklega eldra fólki - geti orðið hætt með hjólreiðafólk á gangstéttum. Hins vegar veit ég að þetta ákvæði muni vera sett inn til þess að forða fólki á reiðhjólum frá bráðum háska á akbrautum bifreiðanna. Ég hefði talið að þarna hefði þurft að koma nánari skilgreining. Mér finnst ekki sama hvort fólki er leyft að hjóla á gangstéttum á Laugaveginum eða hvort því leyfist að hjóla á gangstígum meðfram Miklubrautinni eða öðrum hraðbrautum. Ég geri ráð fyrir að reyndin muni sýna hvort ótti minn er þarna á rökum reistur, og það má þá alltaf breyta lögunum ef það kemur í ljós að af þessu stafar mikil hætta og leiðir jafnvel til slysa. Þá er komið að lögleiðingu bílbeltanna. Ég var sjálf fyrir einum 4–5 árum flm. á þingi að frv. til laga um breytingu á umferðarlögum sem fól í sér - ásamt mörgum öðrum atriðum raunar - lögleiðingu bílbelta. Þetta var endurflutt, það var flutt tvisvar frv. þessa efnis, en náði í hvorugt skiptið fram að ganga. Það sem aðallega var haft á móti frv. þá, var að okkar aðstæður í umferðinni væru ekki líkar aðstæðum í neinu öðru landi, og þá sérstaklega bent á þjóðvegina. Það var náttúrlega nokkuð til í þessum rökstuðningi. Á hitt var þó bent á móti á þeim tíma, að dauðaslys og stærri óhöpp verða raunar margfalt fleiri í þéttbýli heldur en úti á þjóðvegunum. Í þessu frv. hefur verið komið til móts við þessa gagnrýni og ábendingu á okkar slæmu og hættulegu vegum, þannig að dómsmrh. geti með undanþágu sett reglur um notkun öryggisbelta, þ. e. veitt undanþágur frá lögskyldu þegar um akstur er að ræða við erfið og hættuleg skilyrði utan þéttbýlis. Málið í því formi, sem það er nú, er m. ö. o. verulega mildað frá því sem áður var og ég tel það til bóta. Ég get tekið undir með landlækni, Ólafi Ólafssyni, sem hefur látið svo um mælt, að þetta sé í rauninni ekkert einkamál, hvorki mitt né þitt. Slys, örkuml og dauði í umferðinni eru í rauninni orðið mikið samfélagsvandamál og ég tel samfélagslega nauðvörn að leita nú sömu leiða og 30 aðrar þjóðir hafa gert og lögleiða notkun öryggisbelta. Ég sjálf viðurkenni að mér finnst hálfgert leiðindaumstang að þurfa samkvæmt lögum að setja á mig öryggisbelti hversu litla bílferð sem ég fer í. Ég hygg þó að þarna sé vanaatriði annars vegar, þetta kemur fljótlega upp í vana. Og ég minnist þess, að ég var stödd úti í Svíþjóð um hálfu ári eftir að notkun öryggisbelta var þar leidd í lög og fólk sagði: Okkur fannst þetta hábölvað fyrst í stað og felldum okkur illa við það, en nú er þetta orðið svo sjálfsagt að við kippum okkur ekki upp við það lengur. Ég vil segja það, að ef við á annað borð tökum nokkurt mark á rannsóknum og tölulegum niðurstöðum rannsókna um þessi mál, þá er okkur hreinlega ekki stætt á því að hafna því frv. sem hér liggur fyrir. Ég fer ekki út í neinn rökstuðning fyrir þessu. Þetta er svo margrætt mál frá öllum hliðum og hv. þm. eru fyllilega ljós þau rök sem færð hafa verið fram með því og móti. Ég vil aðeins nefna tvær tölur í þessu sambandi sem færðar hafa verið fram sem rök fyrir lögleiðingu bílbeltanotkunar og ég tel mig ekki geta vefengt. Annars vegar er það sú tala sem tilgreinir að dauðaslysum og alvarlegum slysum hafi fækkað um 30% hjá þeim þjóðum sem lögleitt hafa bílbelti. Það er líka staðhæft að dauðaslys á Íslandi á tveimur árum, árunum 1977–1978, hefðu orðið 15 færri ef notkun bílbelta hefði þá verið lögleidd. Auðvitað tökum við þessum tölum með nokkrum fyrirvara, en þó að mannslífin hefðu ekki verið fleiri en 10 og jafnvel 5 sem við hér á okkar landi hefðum bjargað frá glötun með því að set ja á okkur bílbelti, þá finnst mér að samvisku okkar vegna getum við ekki skorast undan því að leggja á okkur þessi litlu óþægindi sem ég þrátt fyrir allt tel notkun bílbeltanna vera. Ég veit að það eru nokkuð skiptar skoðanir um þetta. Þó fagna ég því, að Ed. afgreiddi þetta frá sér með jákvæðum hætti, og ég vona að sú verði einnig raunin á með hv. Nd.



Herra forseti. Þetta frv. eða það mál, sem hér er til umr., er ekki alveg nýtt af nálinni hér í þingsölum. Það hefur áður verið rætt um að lögleiða bílbeltanotkun í landinu. Að því er þetta frv. varðar er það raunar einvörðungu tvennt sem þarna er um að ræða. Það er 1. gr., að 2. mgr. 60. gr. umferðarlaganna orðist svo: „Heimilt er að aka á reiðhjóli og leiða reiðhjól á gangstígum og gangstéttum, ef það er ekki til hættu eða óþæginda fyrir aðra vegfarendur.“ Hverjum dettur í hug að sé hjólað á gangstéttum sé það ekki til óþæginda eða jafnvel hættu fyrir gangandi fólk á hinni sömu gangstétt? Það er auðvitað sýnilegt að verði þetta leyft - og mér sýnist það nú þegar vera komið í framkvæmd hér á gangstéttum höfuðborgarinnar a. m. k. - veldur það a. m. k. stórkostlegum óþægindum og jafnvel hættu fyrir gangandi vegfarendur á þessum sömu gangstéttum, þannig að það er í mínum huga raunar algert píp að vera að tala um þessa hluti í þessum dúr. Ég er því algerlega mótfallinn að slíkt verði leyft. Það væri nær að fylgja því fram, sem er nú þegar bannað, en ekki hefur verið haft eftirlit með af hálfu löggæslu og yfirvalda, að ekki sé hjólað á gangstéttum. Og það er raunar svo með fleiri þætti og marga löggjöf í voru landi, að þau eru ótrúlega mörg tilvikin þar sem ekki er framfylgt þeirri löggjöf sem verið er að setja, og kannske-eins og mér sýnist í þessu tilfelli - ekki ætlast til að henni verði framfylgt, það eigi bara ekki að framfylgja henni. Svo fáránlegt sýnist mér þetta vera. Varðandi bílbeltin vil ég segja það strax, að ég er andvígur lögleiðingu á bílbeltum og ég mun greiða atkv. gegn því. Mér er ljóst að um þetta eru mjög skiptar skoðanir, bæði hér á Alþingi og úti í þjóðfélaginu. En þó held ég - án þess að ég hafi neitt sérstakt fyrir mér í því - að almennt sé fólk andvígt því að lögleiða slíkt. Því er haldið fram, og fræðslan er raunar einvörðungu í því fólgin og áróðurinn, að það sé til mikilla bóta gegn slysatíðni að lögleiða bílbelti. Ég skal ekkert um það segja. Menn vitna hér í erlendar rannsóknir. Ég hef sagt það áður hér á Alþingi, að þó að gott sé að hyggja að ýmsum niðurstöðum úr könnunum erlendis, sem við gætum haft hliðsjón af, fer því víðs fjarri að við búum við sambærilegt ástand og þar ríkir t. d. varðandi vegi og umferð. Það var hv. 1. landsk. þm. sem sagði hér áðan að niðurstöður rannsókna erlendis sýndu að slysum mundi fækka um 30% vegna þessa. Vel má vera að þetta sé rétt. En hitt er eigi að síður staðreynd, því er haldið fram og það virðist vera óyggjandi staðreynd að notkun bílbelta getur líka verið lífshættuleg undir vissum kringumstæðum. Það eru dæmi þess og þó nokkuð mörg hér hjá okkur á fjallvegum t. d., í útafkeyrslum og slíku, að hefði viðkomandi einstaklingur verið rígbundinn í bílbelti hefði ekki frekar þurft að spyrja um hans framtíð. Með lögleiðingu á slíku erum við því í mínum huga að dæma tiltekna prósentu þeirra, sem í slysum lenda, til glötunar, eins og hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir orðaði það áðan. Meðan við viðurkennum að það er staðreynd, að þetta getur gerst, erum við með lögleiðingu á slíku að dæma tiltekinn fjölda einstaklinga, sem verða fyrir bílslysum, til glötunar og því er ég andvígur. Ég hef síður en svo á móti því, að hafður sé uppi áróður fyrir öryggisatriðum í umferðinni. Og vissulega er ekkert við því að segja, ef taldar eru yfirgnæfandi líkur á því, að bílbeltanotkun geti komið í veg fyrir svo og svo mörg slys, að hafður sé uppi áróður fyrir því. En eins og ástandið er í dag er rangt að mínu mati að lögleiða það. Það vakna auðvitað ótal spurningar við það að lesa þetta frv. eins og það kemur fram. Það er furðulegt að heyra það af munni aðdáenda bílbeltanotkunar, að þeir telja t. d. enga þörf á því, að leigubílstjórar séu í slíkum beltum. Af hverju mega þeir vera dæmdir til glötunar frekar en aðrir bílstjórar í landinu? Ég sé ekki að það sé neitt sem sýni fram á að það sé ekki jafnmikil þörf fyrir leigubílstjóra að nota bílbelti og einhvern annan bílstjóra, ef ágæti þessa öryggistækis, sem menn kalla, er slíkt sem menn vilja vera láta. Mér sýnist að aðdáendur þessa tækis séu ekki sannfærðir um árangurinn þegar það liggur jafnframt ljóst fyrir, að hér á að lögfesta að bílbelti skuli notuð, en jafnframt á að lögfesta að engin refsing skuli við liggja þó að allt saman sé brotið. Er það nú líklegt til árangurs, er það sæmandi löggjafarsamkomunni að lögfesta það sem hún ætlar sér ekki að framfylgja með betri hætti en það með hliðsjón af reynslunni, að engin refsing á að koma fyrir þó að löggjöfin sé margfaldlega brotin?

Þetta er rangt.

Þetta er rétt, hv. þm., þú hefur þá ekki lesið frv.  Ég get vel fallist á að það kynni að vera mjög mikil bót að notkun bílbelta t. d. hér á þéttbýlissvæðinu. Það getur vel hugsast að að því yrði mikil bót. En við eigum þá að vinna að því máli með öðrum hætti en þeim að lögleiða og skylda fólk til þess með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Við eigum að vinna að því í gegnum fjölmiðlana og með fyrirbyggjandi ráðstöfunum að koma í veg fyrir að slys eigi sér stað. Ég hef ekki trú á því, að almenningur í landinu, ef hann á annað borð - sem hefur sýnt sig - er ekki sannfærður um ágæti þessa öryggistækis, hlaupi frekar upp til handa og fóta að nota bílbelti þó þetta frv. verði lögleitt. En þá er líka alveg tilgangslaust að vera að gera það. Og það er nú einu sinni svo og ekki að ósekju, að fólki fer í raun og veru að blöskra hversu víðtækt löggjafarvaldið er orðið í raun og veru. Það fer að nálgast það, að við förum að búa í lögregluríki, ef svo heldur fram sem horfir. Það er bókstaflega allt tínt til sem nauðsyn er talin á að lögfesta, og ég tel að við kringumstæður eins og þær eru í dag sé þetta eitt af því sem fólk telur að ekki sé orðið tímabært að lögbinda. Ég hef enga trú á því, eins og ég hef áður sagt, að það breytist að neinu verulegu leyti eða aukist notkun á bílbeltum enda þótt þetta verði gert. Ef á annað borð er full vissa þeirra, sem vilja lögleiða þetta, og það verður gert, þá á auðvitað að búa svo um hnúta að því verði framfylgt, ekki setja lög sem ekki á að framfylgja. En ég sé ekki að neitt bendi til þess, að það sé ætlunin. Þvert á móti eru opnaðar allar gáttir til þess að lögin geti verið brotin, og það á að gera fyrir fram hér á Alþingi. Ég er andvígur því og ég er einnig andvígur og mun greiða atkv. gegn frv. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Ég á stutt erindi, aðeins það að lýsa yfir eindregnum stuðningi mínum við lagasetningu þessa. Rannsóknir í tugum landa hjá milljónaþjóðum hafa sannað - ekki leitt rök að eða líkur fyrir, heldur fært sanninn heim um það, að lögleiðing bílbelta er stórkostleg öryggisaðgerð sem bjargað hefur mannslífum í stórum stíl. Þetta hafa rannsóknir sannað. Þeir, sem mæla þessu gegn, halda því fram, eins og jafnan í mörgum öðrum efnum, að Íslendingar séu alveg sér á kvisti. Má minna á það, að Ísland er í hópi þeirra fimm þjóða sem hafa flestar bifreiðar á íbúa, og það er ekkert sem liggur fyrir um það, að hér eigi eitthvað annað við en það sem á við hjá öllum öðrum þjóðum sem tíðkað hafa þetta og rannsakað til þrautar. Ekkert liggur fyrir. Maður vestan úr Bolungarvík, sem blæs sig út yfir þessu og þykist vita einhver dæmi um að menn hefðu farist ef þeir hefðu verið bundnir í bílbelti, hefur ekkert á bak við sig í sínum fullyrðingum. Og það er undarlegt að heyra alþm. gera því skóna við lagasetningu að ekki verði farið eftir lögum. Og þeim mun undarlegra er þetta sem mér skilst að hv. þm. Karvel Pálmason hafi verið notaður í viðlögum sem lögregluþjónn í Bolungarvík til að gæta laga og réttar. Það er með ólíkindum að heyra fólk og hv. þm. berja höfðinu við steininn þegar rannsóknir og sannanir liggja fyrir í þessu máli. Um þetta litla mál, um heimild til að aka á reiðhjóli á gangstéttum, þá bendi ég á að þetta er aðeins heimild sem mjög óvíða kann að verða leyfð. En ég bendi á eina gífurlega umferðaræð í Reykjavík, Miklubrautina austur úr, þar sem varla má nokkru sinni sjá gangandi mann á þeim gangstéttum endilöngum og þar sem útsýni er svo gott sem raun ber vitni. Þar fyndist mér mjög vel geta komið til greina að þessi heimild væri notuð þar sem er mest hættan greinilega á sjálfri akbrautinni. Þetta er auðvitað undantekningartilfelli, en ekki þar sem er gífurlegur fjöldi fótgangandi fólks, eins og hér í miðbænum til að mynda. Það hefur engum dottið í hug. Það er aðeins heimild þar sem það á við, sjálfsagt í mjög fáum tilfellum. Ég sagði, herra forseti, að ég ætlaði ekki að eyða mörgum orðum að þessu. Við erum ekki að tala um neitt þar sem menn eru að giska á eitt eða neitt. Við erum með járnkaldar staðreyndir fyrir framan okkur - járnkaldar staðreyndir sem með engu móti verða hraktar Og svo ætlar einhver hv. alþm. að taka á sig þá ábyrgð að greiða atkv. gegn því að þetta verði lögbundið. Það er þýðingarlaust fyrir frjálsræðismenn, sem flagga jafnan hátt frjálslyndi sínu, að tala um að það ætti að vinna þessu framgang með auglýsingum og áróðri í sjónvarpi og útvarpi. Aðrar þjóðir hafa gengið úr skugga um að þetta næst aldrei fram nema með lögþvingun. Það er þess vegna sem við gerum þetta, af því að það næst ekki öðruvísi fram. Auðvitað væri það öllu fólki skapfellilegra að þetta mætti fram ganga, þessi skynsamlega aðgerð, án þess að það þyrfti lögþvinganir til. Það er enginn að gera það að gamni sínu að setja slík lög. En að tala um að þetta sé einhver skerðing á persónufrelsi manna, þá geta menn alveg eins sagt að það eigi ekki að setja lög um brunavarnir og hvað eina sem samfélagið hlýtur að reyna að binda í lög til þess að gæta öryggis íbúanna. Við erum að þessu ár út og ár inn. Ég geri ekki ráð fyrir því, að ég hefði verið snokinn fyrir þessari aðferð nema af því sem ég hef lesið skýrslur um þetta úr hverju einasta landi. Og það er hreint út í bláinn, enda órökstutt með öllu, að hér eigi eitthvað annað við. Það kann að vera að það eigi við á þessum 11 km sem eru frá Hnífsdal og út að Ósi í Bolungarvík eða fyrir Ólafsvíkurenni eða Ólafsfjarðarmúla. I:g skal ekkert um það dæma, enda er þá kominn inn í lögin möguleiki á að gera undantekningu, sem er að vísu varhugavert að mínum dómi, en á það hafa menn sæst. En ég ætla að vænta þess, að þegar þetta verður orðið að lögum, sem ég leyfi mér að vænta að verði, þá verði a. m. k. þeir, sem verða launaðir sem lögregluþjónar, að ganga rösklega fram í að framfylgja lögunum.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég kveð mér hér hljóðs, er sú, að ég átti sæti í þeirri nefnd sem afgreiddi þetta mál til deildarinnar nú í morgun, en ég skrifaði undir nál. með fyrirvara ásamt tveimur öðrum hv. þm., þeim Ólafi Þ. Þórðarsyni og Eggert Haukdal. Ástæðan fyrir því - a. m. k. ástæðan fyrir minni afstöðu til málsins - var sú, að ég tel að þetta mál hafi verið allt of stutt hjá n. til þess að hún hafi fengið tækifæri til þess að skoða málið og þau gögn í málinu sem nauðsynlegt er til þess að geta gefið út haldbært nál. Hér er um að tefla aðallega tvö og jafnvel fleiri atriði til breytinga á umferðarlögunum, eins og komið hefur fram hér í umr. Má þar nefna heimild til þess að aka á reiðhjóli á gangstígum og gangstéttum og hins vegar svokallað bílbeltaatriði. Það er auðvitað aðalatriði málsins, og ég held að um það verði ekki deilt, að fólk noti þau öryggistæki sem fyrir hendi eru í bílum. Hins vegar eru deilur uppi um það, með hverjum hætti hægt er að fá fólk til að nota þessi öryggistæki. Sumir hafa bent á að ekki sé nauðsynlegt að fara lögþvingunarleiðina í þessum efnum, það þurfi ekki að þvinga fólk með lögum til þess að setja á sig bílbelti, svo sjálfsagt sem það er, það væri hægt að ná árangri með öðrum hætti. Ég er þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að setja ákvæði um bílbelti og notkun þeirra í lög. En það er hins vegar ekki það sama og að skrifa í einu og öllu undir þá aðferð sem hér er viðhöfð. Það væri t. d. hægt að hugsa sér að fara þá leið, að tekið væri tillit til þess, hvort fólk notar þessi öryggistæki, ef slys ber að höndum, eins og sums staðar er gert þar sem fjallað er um bílbelti í lögum. Vil ég nefna til land eins og Vestur-Þýskaland þar sem farin er sú leið. Það er að vísu þannig, að með skilningi umferðarlaganna, greinum í umferðarlögunum, má nota það til bótalækkunar ef öryggisbelti eru ekki notuð. En ég hygg að það hafi aldrei reynt á þetta atriði í lögum. Ég er hins vegar viss um að ef fólki væri gert það ljóst, að um það væri að tefla að það gæti misst bótarétt, þá gæti það með vissum hætti ýtt undir að fólk notaði heldur bílbelti. Þessi skoðun hefur komið fram. Hún hefur ekki nægilega verið rædd til þess að hægt sé að taka til hennar afstöðu. Á þessu atriði byggist m. a. fyrirvari minn. Umr. um þetta mál eru að sjálfsögðu ákaflega gagnlegar. Það liggja fyrir tiltölulega ný gögn í málinu frá landlækni og Umferðarráði sem ekki hefur gefist tími til að skoða í hv. allshn. Og eins og ég hef sagt áður, þá koma ýmsar aðrar leiðir til greina. Það var þess vegna sem ég taldi ekki ástæðu til að þetta frv. yrði að lögum á yfirstandandi þingi, en það mætti nota sumarið til þess að kynna þetta mál og leggja fram frv. að lokinni þeirri kynningu næsta haust og gætu þá lögin tekið gildi t. d. um áramótin. Eins og allir vita mundi það ekki muna nema nokkrum mánuðum því að ekki er gert ráð fyrir að þessi lög taki gildi fyrr en næsta haust. Það er auðvitað grundvallarspurning, sem er ósköp eðlilegt að sé rædd í þessu máli, hvort eigi að þvinga fólk með lögum til ákveðins hátternis, hvort ekki eigi að láta fortölur nægja eða hvort treysta eigi á ábyrgðartilfinningu einstaklinganna í þjóðfélaginu. Slík efnisatriði hljóta að koma til skoðunar þegar rætt er um málefni á borð við þetta, og slík umr. er að sjálfsögðu ósköp eðlileg í tengslum við bílbeltamálið. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir mínu máli, gert grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir nál. með fyrirvara. Það byggðist ekki á efnislegri andstöðu við málið, heldur fyrst og fremst því, að ég taldi eðlilegra að málið fengi frekari skoðun og umfjöllun og umræður áður en farin væri lögþvingunarleiðin, því að eins og allir vita eru lög, sem ekki er farið eftir, verri en engin lög. Það kennir okkur aðeins að umgangast lögin eins og einskisverðan hlut ef sett eru ákvæði sem ekki er ætlast til að farið sé eftir. Að vísu er farið bil beggja í þessari löggjöf. Það eru engin viðurlög við því til að byrja með að spenna ekki á sig bílbelti, og má segja að slík lögþvingun sé ekki gífurlega hörð eða ákveðin því að auðvitað hefði þá átt að beita sektum eða öðrum viðurlögum ámóta. En hér er valin sú leið að nota lögin nánast til þess að fá fólk með frjálsum hætti til að gera þetta. Og spurningin er: Hefði ekki alveg eins verið hægt að gera það án lagaákvæðisins í bili, en tefla lögþvingunarleiðinni fram á seinni stigum? Það eru slík atriði sem ég vildi skoða betur. En ég tek það fram, að n. fékk málið aðeins til umfjöllunar á einum fundi og sá fundur var nú í morgun.



Herra forseti. Ég á ekki langt erindi í þennan ræðustól frekar en t. a. m. hæstv. forseti þessarar deildar. Ég vil gjarnan greina frá því, sem ég tel mér bæði rétt og skylt, að þegar drög að þessu frv. voru rædd í ríkisstj. höfðu ýmsir ráðh. þar fyrirvara, en aðrir lýstu andstöðu sinni við frv. Ég lýsti andstöðu minni við þetta frv., þ. e. þann hátt þess sem kveður á um að lögþvinga menn til þess að aka í bílbeltum. E. t. v. má segja að mér kæmi það nokkuð á óvart þegar ég sá frv. flutt eigi að síður sem stjfrv. En ég ætla ekki að gerast neinn baráttumaður í þessu máli eða flytja um það áróðursræður, hvorki til né frá. Ég tel að í þessum orðum mínum hafi þegar komið fram afstaða mín, og ég læt þess getið, að ég greiði atkv. gegn því að þvinga mig til þess að fara í bílbelti, greiði atkv. gegn því að lögbinda mig í bílbelti. Ég get ekki samþykkt það. Það hefur verið sagt hér frá tölulegum rannsóknum sem síðan er bætt um betur og sagt að séu tölulegar staðreyndir. Ég þykist þess fullviss, að bílbelti komi að miklu haldi við það að draga úr slysum við árekstra. Ég þykist þess fullviss. En ég held að það sé miklum vafa undirorpið, að bílbelti sé mikil bjargvættur við útafkeyrslur og slík slys eru tíð hér á landi við ýmsar aðstæður. Ég held að þetta sé miklum vafa undirorpið. Ég er ekki með neinar fullyrðingar um þau efni, en þetta er a. m. k. vafamál, og þær aðstæður geta verið að það hafi ekki verið til bóta að ökumaður eða farþegi í framsæti væri lögþvingaður í beltinu. Hæstv. forseti þessarar deildar, sem því miður hefur gengið úr salnum, líkt þessu máli við brunavarnir.  Eitt atriði í þessu frv. er að mínum dómi mjög gott og þarft. Það er það sem fram kemur í 1. gr. frv., að ákveða með lögum að hnakkapúðar skuli vera á baki framsæta í bílum. Þetta atriði er afar mikils virði og hefur ekki í för með sér neina þvingun á ökumanni eða farþega. En það eru mörg dæmi þess, að alvarleg slys hafa hlotist af þegar keyrt er aftan á bíla sem ekki eru með hnakkapúða. Þetta atriði er mjög þýðingarmikið og skal ég ekki draga úr því. En þrátt fyrir þetta atriði, sem er til góðs - ég skal ekki dæma um það sem fjallað er um í 2. gr., - þá mun ég greiða atkv. gegn þessu máli.



Herra forseti. Hv. 10. þm. Reykv. gerði hér að hluta til grein fyrir því, hvers vegna við nokkrir nm. skrifuðum undir með fyrirvara. Ég tel mér engu að síður skylt að eyða hér nokkrum orðum og gera grein fyrir fleiri atriðum þar sem mér virðist að þetta mál hafi verið keyrt áfram af áróðri án þess að hann hefði ávallt við rök að styðjast. Samt vil ég byrja á því að geta þess, að eftir að ég átti viðræður við landlækni runnu á mig tvær grímur. Hann hélt því ákveðið fram, að þetta væri sú aðgerð sem væri mest fyrirbyggjandi í heilbrigðismálum á Íslandi og mundi skila mestum árangri í þeim efnum að draga úr slysatilfellum. Ég skal viðurkenna það, að þó að mér sé frekar illa við bílbelti vil ég ekki leggjast gegn svo afdráttarlausri staðhæfingu manns sem vinnur að heilbrigðismálum, vitandi það að gjöld Íslendinga til heilbrigðismála hækkuðu á milli ára um 65%. En það er fyrst og fremst ein staðreynd í þeim upplýsingum, sem við höfum fengið, sem ég held að sé hægt að tala um sem vissu. Hún kemur fram í ritinu Heilbrigðisskýrslur 1981 nr. 2, Bílbelti. Þar stendur, með leyfi forseta, í kaflanum Þróunin: „Á árunum 1947–1955 sýndu Bandaríkjamenn fram á þá staðreynd eftir margþættar tilraunir, að fast spenntur þyldi mannslíkaminn hemlunarkrafta sem væru 30 sinnum meiri en eigin þungi.“ Aftur á móti þegar maður rennir augunum yfir þær upplýsingar, sem koma fram í ritinu Umferðarslys og öryggisbelti, og kannar þar fyrstu blaðsíðuna, þá renna á mann tvær grímur um að röksemdafærslan sé í alla staði sannfærandi. Þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Dánartíðni í umferðarslysum hækkar á Íslandi, en lækkaði á hinum Norðurlöndunum eftir lögleiðingu öryggisbelta þar. Slösuðum í umferðarslysum hérlendis hefur fjölgað á árunum 1975/1976–1977/1978“. Í fyrsta lagi er þessi tími það stuttur að hann er varla marktækur, og í annan stað er það ekki tekið fram þarna í samantektinni, þó að það komi fram annars staðar í skýrslunni, að olíukreppan dró úr akstri og einnig var farið í það að lækka umferðarhraða í þessum löndum. En ég óttast að of margir telji að með lögleiðingu bílbelta höfum við fundið einhverja allsherjarlausn á þessum vanda og horfum fram hjá þeim tölulegu staðreyndum sem blasa við. Menn þyrftu að beita kröftum sínum - og þar á ég við dómsmrh. og hans starfsmenn - að því að á því verði ráðin bót sem sannanlega fer miður í umferðarmenningu okkar Íslendinga. Og þá snúum við okkur að alvarlegasta þættinum í þeim tölulegu upplýsingum sem við nm. fengum í hendur. Hann er að finna á bls. 7 í því sama riti og ég las hér upp úr áðan. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér örlítinn kafla: „Úr töflu 7 í viðauka og af mynd 5 má lesa að tíðni látinna og slasaðra í umferðarslysum á Íslandi í aldurshópnum 17–20 ára er nær fjórföld miðað við tíðni í aldurshóp 25–64 ára. Aldurshópunum 7–16 ára og 21–24 ára er einnig mun hættara við umferðarslysum en fólki á aldrinum 25–64 ára. Í næstu töflu og á mynd 6 má sjá aldursdreifingu ökumanna er aðild áttu að slysum á Íslandi 1978 og í Danmörku 1976. Hlutfallslega fleiri yngri ökumenn áttu aðild að umferðar- eða dauðaslysum á Íslandi en í Danmörku.“ Hér komum við að aðalatriðinu sem við verðum að snúa okkur að. Við verðum með einhverjum ráðum að tryggja það, að þeir æskumenn sem fá bifreiðar til umráða geri sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem á þeim hvílir þegar þeir eru sestir undir stýri. Þar vantar mikið á að Íslendingar standi jafnfætis Norðurlandabúum. Ég vona og vil leggja á það höfuðáherslu, - ég vona að sú mikla hreyfing, sem orðið hefur á umr. um bílbeltin, verði ekki til þess að menn gleymi aðalatriðinu, tölfræðilega séð aðalatriðinu sem kemur fram í þeim gögnum sem okkur hafa verið afhent í þessu máli, og það er hve mikið vantar á að ungir ökumenn á Íslandi geri sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem á þeim hvílir. Þar stöndum við höllum fæti í samanburði við hin Norðurlöndin.



Herra forseti. Þær geta verið ærið ruglingslegar, þær hugmyndir sem menn hafa um frelsið. Þetta litla frv., sem hér er til umr., er tvíþætt. Annars vegar á að heimila hjólreiðafólki, sem í þessum tilfellum eru börn og unglingar, að hjóla á gangstéttum - einungis heimila. Hins vegar á, með mildilegum hætti þó, að lögfesta bílbelti. Hv. þm. Karvel Pálmason, sem hér hefur talað gegn þessu frv., báðum þessum atriðum, vill viðhalda banni á börn og unglinga við því að hjóla á gangstéttum - gangstéttum hér í Reykjavík t, d. sem í mörgum tilfellum eru yfirleitt ekki notaðar af gangandi fólki - og helst væntanlega að senda lögregluna á börnin til að banna þeim að hjóla á gangstéttunum, en í hinu tilfellinu er talað um lögregluríki sem hér sé verið að innleiða. Þessi atriði í málflutningnum eru dregin fram til þess að undirstrika það, hversu ruglingslegar hugmyndir manna geta iðulega verið um það, hvað séu boð og bönn, hvað sé frelsisskerðing, sem í þessu tilfelli á auðvitað ekki að kalla svo, heldur skipulagningu, og hins vegar hvað sé frelsi. Og stóryrðum um það, að hér sé um að ræða óeðlilega frelsisskerðingu, ber auðvitað alfarið að vísa á bug. Það, sem hér er um að ræða, er að löggjafinn er - og raunar óvenjulega mildilega - að gera tilraun til þess að ganga á undan og breyta hegðunarmunstri fólks. Og hegðunarmunstur fólks er með ýmsum hætti. Við skulum taka sakleysislegustu dæmi, að fatnaður manna breytist frá kynslóð til kynslóðar og fjölmargt af því, sem við gerum og er óvenjulegt á einum tíma, er venjulegt á öðrum tímum og er af saklausu tagi. Og auðvitað er þetta af hinu saklausara tagi. Það er enginn maður sviptur neinum grundvallarmannréttindum þó svo þetta sé í lög leitt. Og á það ber að leggja þunga áherslu, hversu hægt hér er farið í sakirnar. f fyrsta lagi er ekki gert ráð fyrir að þessi lög taki gildi fyrr en eftir nokkra mánuði. Í öðru lagi á að útfæra þessi lög þannig að refsingar komi ekki til. Hvað þýðir það? Það þýðir að starf lögreglumanna og þeirra, sem annast löggæslu, verður væntanlega skipulagt með þeim hætti, að þeir geti stöðvað bíla og bent fólki á að þetta séu lög í landinu, og sinni fólk því ekki, taki fólk það illa upp - sem ég satt að segja dreg mjög í efa að fólk geri - en komi það í ljós, gagnstætt spádómum mínum og margra annarra, að fólk taki þetta illa upp, telji að hér sé um frelsisskerðingu með einum eða öðrum hætti að ræða, þá er löggjafanum í sjálfsvald sett að breyta lögunum aftur eða öllu heldur að láta þau ekki koma enn frekar til framkvæmda. Og ég held að þegar við stöndum andspænis þeirri tölfræði erlendis, alveg óyggjandi niðurstöðum sem auðvitað er ógerlegt að mæla í mót, þá sé það auðvitað fullkomlega réttlætanlegt, hvernig sem á þau mál er lítið, að gera þessa tilraun til að breyta hegðunarmunstri fólks. Áframhaldið mun síðan ráðast af viðtökunum. Við verðum auðvitað að hafa það alveg skýrt, að þetta er ekki eini þáttur umferðarmála sem við höfum reglur um. Við höfum t. a. m. reglur um hraðatakmarkanir. Og sannleikurinn er sá, að þegar menn eru að velta fyrir sér slíkum reglum, þá leggja þeir á vogarskál annars vegar þá hagræðingu, sem af reglunum hlýst, og hins vegar þá áhættu, sem menn taka fyrir sjálfa sig og aðra, og auðvitað væri það önnur leið til þess að draga stórkostlega úr slysahættu að lækka hámarkshraðann. Það er ekki spurning um frelsi annars vegar og þvinganir hins vegar, og við höfum hvort sem er slíkar reglur. En það er nú mat manna að allur almenningur, sem lögin eiga auðvitað að þjóna, leggi það mat á að óhagræðið, sem hlýst af miklu lægri hraða, miklu meiri hraðatakmörkunum, sé svo mikið að það sé ekki réttlætanlegt. Og svona mat erum við að leggja á, ekki bara í umferðarlögum, heldur í miklu fleiri atriðum og í miklu fleiri efnum í hinu daglega lífi. Því er þetta sagt, að því er algerlega vísað á bug að eitthvað sé í reglum af þessu tagi sem með einum eða öðrum hætti er ávísun á lögregluríki. Það er ekki, af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi vegna þess að auðvitað eiga reglur eins og þessar, skipulagning eins og þessi, sér stað svo víða að þetta breytir engu, ekki einu eða neinu til eða frá að því er þetta varðar. Ég vil aðeins að lokum segja það um þessi efni, að þetta er óvenjuleg lagasetning vegna þess, hversu hægt er farið í sakirnar. Og ég vil að það sé svo, að framhaldið af þessu ráðist af því, hvernig allur almenningur kemur til með að taka þessum breytingum. Og það mun koma í ljós. Það líður allverulegur tími þangað til lögin taka gildi. Þaðan í frá mun líða verulegur tími meðan menn leggja sig niður við að athuga hver reynsla er af þessu. Það er út af fyrir sig skynsamleg leið. Það eru allir möguleikar til að stíga til baka ef þetta fer í taugarnar á fólki eða fólk telur sig hafa óþægindi af þessu. En ég spái því, að sú verði ekki raunin, heldur muni koma í ljós að öllum þorra fólks þyki þetta vera mikið öryggi og lítil fyrirhöfn. Og þá er hægt að herða á lagasetningunni ef menn svo kjósa. M. ö. o.: löggjafinn er með þessum hætti að hafa frumkvæði að því, að tiltekið hegðunarmunstur breytist. Ég tel alrangt að tala um frelsi annars vegar og ófrelsi hins vegar í þessum efnum. Og spá mín er sú, að reynslan muni leiða í ljós - reynsla annarra þjóða er svo óyggjandi í þessum efnum - að ávinningur af þessu verði mikill og með þessari lagasetningu, sem mun koma í gagnið stig af stigi, sé stórlega aukið öryggi í umferð hér.



Herra forseti. Ég vil fagna þessu frv. og er eindreginn fylgismaður þess. Löghlýðnir menn, sem ekki vilja nota bílbelti, geta notfært sér heimild í 64. gr. laganna, en þar stendur: „Eigi er skylt að nota öryggisbelti við akstur aftur á bak.“ - enda tel ég slíka hegðun henta þeim vel til að gæta samræmis við afstöðu sína í máli þessu, þar með taldir fyrrv. lögregluþjónar.



Herra forseti. Það þurfa held ég allir þeir sem ökuréttindi fá að aka einnig eitthvað aftur á bak og sennilega einnig sá þm. sem var að fara úr ræðustól. Jafnvel eftir að hringvegurinn kom þarf hann einhvern tíma að bakka.  Það er sagt hér í þessu nál., að allshn. hafi yfirfarið og rætt ítarlega frv. Ég dreg það mjög í efa eftir tímanum sem hefur farið í það, að hér hafi verið um ítarlega málsmeðferð að ræða. Það væri fróðlegt að fá nánari upplýsingar frá nm. um það, í hverju þetta ítarlega starf n. er fólgið. Og það væri líka fróðlegt að frétta, sem ekki hefur komið fram frá nm., til hverra málið var sent til umsagnar? Hver voru svo svör þeirra sem málið var sent til umsagnar? Og hver eru rök þeirra? Ekkert af þessu hefur komið fram. Þetta er bara eins og hver önnur færibandavinna sem hér er stunduð í þessari stofnun. Menn lesa einhverja skýrslu og verða heilagir og flytja svo hjartnæmar ræður, að hér sé ekki um neitt annað að gera. Það er eitt skynsamlegt í þessu frv., sem ber að taka fullt tillit til, að það skuli vera hnakkapúðar af viðurkenndri gerð á framsætum. Það finnst mér vera skynsamlegt ákvæði. Og svo gleypa menn hverja skýrslu alveg í heilu lagi, hversu þykkir doðrantar sem það eru, og berja sér hér á brjóst og segja að það sé hætta á þremur vegum á landinu: Óshlíð, Ólafsfjarðarmúla og Ólafsvíkurenni. Það eru víðar brattar hlíðar á Íslandi sem vegir liggja í, og það er margur maðurinn sem hefur bjargað sér úr bíl á fjölmörgum stöðum á landinu af því að hann var ekki í bílbelti. Ég er ekki þrátt fyrir þetta að segja að menn eigi ekki að nota bílbelti. Það á hver og einn að ráða því. Ég ek oft og mikið og enginn er oftar með mér en konan mín. Hún er alltaf í bílbelti en ég aldrei. Mér dettur ekki í hug að fara að skipta mér af því. Hún vill vera í bílbelti, en mér finnst það óþægilegt. Ég hef hugsað mikið um þetta mál. Ég hef hugsað: Er ég að gera rangt eða rétt með því að vera á móti því að lögfesta þetta? Ég kemst að þeirri niðurstöðu, að fái ég fregnir af því, eftir að hafa greitt atkv. með þessu frv., að það verður slys, banaslys eða stórslys, þar sem fólk hefur verið fest í bílbelti, ekki getað losnað og beðið þess vegna bana eða stórslasast, þá hef ég hugsað: Ég vil ekki taka þá ábyrgð á mig að hafa skipað þessu fólki með atkv. mínu á Alþingi að vera spennt í bílbelti. Og þá segja menn: Hvað er þá með hina, sem farast fyrir það að vera ekki í bílbelti, sem eru mjög margir? Svar mitt er þetta: Það eiga að vera bílbelti í öllum bílum og það er manna að ákveða, hvers fyrir sig, hvort þeir nota þetta bílbelti eða ekki. Þeir sem nota það og bjargast, ef bíllinn verður fyrir óhappi og þeir bjargast, annaðhvort líf þeirra eða að öllu leyti, það er fyrir þeirra tilverknað sjálfra að hafa notað bílbeltið. Þeir, sem verða fyrir líkamstjóni eða valda dauða, það er ekki fyrir það að Alþingi eða löggjafarsamkoma þessarar þjóðar hafi bannað þeim að nota bílbelti, síður en svo. Þetta er í örstuttu máli afstaða mín til þessa máls. Hitt er svo annað mál, sem mér finnst að mörgu leyti undarlegt í þessu frv. að það á ekki samkv. frv. að sekta þá sem ekki nota bílbelti. Það er samkv. frv. lagaleg skylda að nota bílbelti, en það á ekki að refsa fyrir brot á 3. gr. fyrr en lokið er þeirri heildarendurskoðun umferðarlaga sem hófst á s. l. hausti. Til hvers er þá verið að skylda menn með lögum til að vera í bílbelti þegar lögreglan getur ekki annað gert en að stöðva og segja: Þú átt samkv. lögum að vera í bílbelti? Þá setur viðkomandi maður bílbeltið á sig og þegar lögreglan er úr augsýn tekur hann það aftur af. Hann veit að hann þarf ekki að standa neinum reikningsskil gerða sinna fyrr en næsti lögregluþjónn kemur og gefur honum áminningu. Mér finnst þetta eiginlega furðulegt frv. í alla staði. Það geta verið skiptar skoðanir hjá þm. í afstöðu til þessa máls. Sumir vilja lögfesta þetta, aðrir ekki. Meiri hl. ræður, og þegar og ef það verður ofan á að bílbelti verða lögleidd, þá verðum við, sem aldrei höfum notað þau, að fara að spenna á okkur bílbeltin til þess að vera ekki lögbrjótar. En það gefur ekki svo auga leið, að öllum eigi að vera skylt að vera með þessu máli. Ég er af þessum ástæðum á móti því. Ég tel líka varhugavert að heimila reiðhjólaakstur á gangstígum og gangstéttum. Það geta verið gangstígar þar sem þetta er sjálfsagt að gera, þar sem er lítil mannaferð. En hins vegar held ég að það rekist á, sérstaklega í þéttbýli, og geti valdið slysum, sérstaklega í sambandi við gamalt fólk. Víða erlendis er þetta hlið við hlið og þar sem eru mjóar gangstéttir hafa orðið tíð slys vegna reiðhjólaáreksturs á gangandi vegfarendur. En um það er lítið rætt hér. Ég tel að allshn. hafi lítt athugað þetta mál. Ég gagnrýni það orðalag í nál., að þetta mál hafi verið ítarlega rætt, og tel varhugavert að samþykkja þetta frv. og engum greiði gerður, ekki heldur þeim sem vilja lögleiða bílbelti, þó að þetta frv. verði lögfest, á meðan refsiákvæði eiga að bíða eftir heildarendurskoðun umferðarlaga.



Herra forseti. Ég þarf fáu að bæta við það sem ég sagði í dag í umr. um þetta mál og það því frekar sem hér eru heldur fáir hv. þm. sem ég hugsanlega hefði getað sveigt inn á skoðun okkar sem erum hlynnt lögleiðingu bílbelta. Það hefur auðvitað hver sína sannfæringu í þessu máli og verður að fá að hafa hana. Mér hafa fundist ýmis rök gegn þessu máli heldur léttvæg. Auðvitað er það satt, að þetta mál eins og mörg önnur stórmál sem við erum að fjalla um í dag, hefur fengið allt of litla umfjöllun. En ég vil minna á að þetta mál, um lögleiðingu bílbelta, er ekki nýtt af nálinni. Það hefur farið fram stöðug kynning og áróður fyrir því undanfarin 5–6 ár. Það var til umfjöllunar hér á tveimur þingum í röð. Það hefur verið í mjög ítarlegri umfjöllun í hv. Ed. Það hafa borist umsagnir og gögn sem við gætum hugsanlega haft hliðsjón af, hvaða niðurstöðu þingbræður og systur í Ed. komust að. En ég held að það væri til ills eins að slá þessu máli á frest nú. Ég verð að harma að fyrrv. heilbrmrh., Matthías Bjarnason, tekur svo neikvæða afstöðu í þessu máli. Ég hefði haldið að hans þekking og reynsla í heilbrigðismálum hefði getað orðið til þess að hann tæki afstöðu með þessari aðgerð. Við erum ekki, sem fylgjum þessu, að gera þetta að gamni okkar, eins og einhver sagði, og við viljum ekki hefta frelsi eða mannréttindi eins eða neins. En að í þessari afstöðu til lögleiðingar bílbelta felist óþolandi mannréttinda- og frelsisskerðing, þessa staðhæfingu og þessi rök hljótum við að finna léttvæg. Við skulum bara hafa augun á öllum þeim lögum og reglum sem við erum stöðugt háð í daglegu lífi. Ég bendi á aðeins eitt sem mér kemur í hug. Við verðum samkv. lögum að taka bílinn okkar til skoðunar öryggisins vegna árlega. Hvað gerist ef við hlýðum ekki þeim lögum? Bíllinn er tekinn af okkur einfaldlega. Og maður gæti haldið áfram endalaust að vitna í allan þann frumskóg af lögum og reglum sem við verðum að hlíta. Nei, í þessu finnst mér felast tvískinnungur sem er ekki samboðinn greindum og velviljuðum mönnum sem hér hafa mælt hvað harðast gegn þessu. Og ég vil minna á það, sem er staðreynd, að við erum á hverjum degi að taka ákvarðanir í stærri og minni málum sem við vitnum í sem rök fyrir því, að þessi eða hin ákvörðunin sé tekin. Hvernig stendur á því, að mönnum leyfist nú að tala með lítilsvirðingu um erlendar skýrslur sem flaggað sé framan í okkur, enda þótt þær eins og aðrar erlendar rannsóknir og niðurstöður þeirra, sem við byggjum á, séu taldar góðar og gildar? Þarna kemur annar tvískinnungur sem ég fæ ekki séð að samrýmist málflutningi þeirra sem andmæla þessari nauðsynjaaðgerð sem við mælum með af því að við teljum það þá virkustu slysavörn sem okkur hefur sannanlega verið sýnt fram á að dugi gegn því fári sem umferðarslys eru orðin, með hörmulegum afleiðingum fyrir fjölda einstaklinga sem liggja örkumlaðir á spítölum eða dánir í gröf sinni. Ég vil því heita á góða samþm. að yfirvega vel sína afstöðu áður en þeir mæla gegn þessari ráðstöfun. Það þýðir ekki að segja lengur að þetta sé ekki tímabært. Það hefur sýnt sig, að stöðugur áróður og kynning á bílbeltum hefur ekki gefið þá raun sem til var ætlast. Fólk hefur ekki í vaxandi mæli tekið beltin í notkun, hversu greinilega sem sýnt hefur verið fram á með áróðri að sú ráðstöfun eigi rétt á sér. Ég tel til lítilla bóta og alveg hið gagnstæða raunar að fresta refsiákvæðinu þetta lengi. Guð má vita hvað endurskoðun umferðarlaga tekur langan tíma. Ég hefði talið eðlilegt að við héldum okkur við upphaflegu lagagr. - eða eins og það var í frv. þegar það var lagt fram, að refsiákvæði kæmi ekki til framkvæmda fyrr en 1. okt. Það hefði verið eðlilegur aðlögunartími fyrir fólk til að átta sig á að venjast þessari aðgerð sem við getum ekki lengur undan vikist. Að því er snertir reiðhjólaákvæðið, þá var á það bent að þetta mundi auðvitað gilda bara í vissum tilvikum, bent á Miklubrautina annars vegar og Laugaveginn hins vegar, eins og ég gerði líka í mínu máli. Ég sé ekkert í þessu frv. né heldur grg. sem tryggir okkur að þessi skilgreining verði gerð þannig að þetta gildi ekki um allar götur jafnt. Því treysti ég mér engan veginn til þess að greiða þeirri grein atkv. meðan ég hef ekki tryggingu fyrir því, að hún verði framkvæmd með sveigjanlegum og skynsamlegum hætti. Eins og hún er núna tel ég hana hafa eins mikla hættu í för með sér og hún mundi hugsanlega bægja háska frá í einstökum tilvikum.



Herra forseti. Ég get ekki alveg áttað mig á hvernig stendur á því, að umr. skuli haldið áfram hér í Nd. Það liggur fyrir að þinglausnum hefur verið frestað fram yfir helgi, og ég get ekki skilið hvers vegna hæstv. forseti lætur ekki þegar fara fram atkvgr. um raforkufrv. þannig að bæði starfsmenn þingsins og þm. geti farið heim. Það er búið að halda mönnum hér frá morgni til kvölds með óeðlilegum hætti heila viku og mönnum hefur ekki verið unnað stundarhvíldar. Menn hafa ekki fengið tíma til að setja sig inn í mál. Ég ætlast til þess, að þegar í stað verði hringt til atkvgr. um raforkufrv. Það er öllum þm. skylt að vera hér í húsinu. Hér er einn ráðh. kominn, hinir eru í einhvers konar- ég veit ekki hvort þeir hafa farið á 7-bíó eða hvað þeir eru að þvælast. Ef stjórnarsinnar geta ekki verið viðlátnir verður að slíta fundi. Ég lít á það sem freklega móðgun við þingheim allan og sérstaklega þessa deild, að forseti skuli ekki slíta fundi þegar í stað þegar ákveðin hefur verið frestun á Alþingi, eða a. m. k. að drífa atkvgr. í gegn, þannig að það sé ekki einhver sérréttindahópur hér innan þingsins, hv. stjórnarsinnar, sem geti ráðið hér stjórn deildarinnar, ráðið hvenær atkvgr. fara fram, ráðið hvaða mál séu á dagskrá, fimbulfambað um reiðhjól og minni háttar mál í staðinn fyrir að drífa af atkvgr. um aðalatriði og höfuðmál.



Ég sit hér í umboði aðalforseta, sem senn mun taka við stjórn hér í deildinni, og þá mun hann svara þessari aths.



Herra forseti. Ef stjórnarandstaðan getur ekki kosið mann sem varaforseta, sem er maður til þess að svara um fundarsköp, þá á að láta stjórnarandstöðuna um alla forsetana þrjá.



Það er löngu ákveðið fundarhald og tilkynnt um það. Formaður Sjálfstfl., Geir Hallgrímsson, kom að máli við mig sérstaklega um það, að atkvgr. í raforkumálum færi ekki fram fyrr en hann hefði komið úr sjónvarpsviðtali sem hann er í núna. Ég hef ákveðið þetta og tilkynnt þetta. Það er ástæðulaus hótfyndni, sem höfð er hér í frammi, og bið ég hv. þm. að láta það ekki bitna á deildinni þó að hann tapi skák eftir skák við hv. 12. þm. Reykv. hér frammi.



Herra forseti. Ég óskaði eftir því við forseta, að vísu ekki hér formlega, að fundi yrði frestað á meðan sjónvarpsviðtal væri haft við formann Sjálfstfl. Sú venja hefur skapast að þm. gefist kostur á því að horfa á meiri háttar viðtöl í sjónvarpi. Mér var synjað um þetta. Ég get ekki skilið hvernig á því stendur að fundarstjórn hér í deildinni skuli hagað með ýmsum hætti eftir því hver í hlut á. Ég tek því ekki þegjandi, að á sama tíma og Ed. er send heim vegna þess að þinglausnir verða ekki fyrr en á mánudag skuli verið að teygja þessa deild hér fram eftir nóttu. Stjórnarsinnar, sem bera ábyrgð á þinghaldinu, eru víðs fjarri og þá sjaldan þeir eru við svara þeir ekki eðlilegum fsp. sem fram koma. Nefndir þingsins fá ekki að kynna sér mál. Það eina, sem virðist vaka fyrir forseta deildarinnar, er að halda hlífiskildi yfir þessum mönnum. Ég segi það og ég meina það, að ég mun ekki mæla með því að hausti, að sjálfstæðismaður verði aðalforseti í þessari deild.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 7. landsk. þm., skrifari vor, var nú ekki áhugasamari um formanninn sjálfan í sjónvarpi en svo, að allan tímann meðan það stóð yfir tefldi hann hér við framsóknarmann frammi.



Herra forseti. Það er vægast sagt mjög margt í þessu frv. sem mjög orkar tvímælis hvort lögleiða eigi, svo að ekki sé meira sagt. Eins og þessi setning t. d. í 1. gr. frv.: „Heimilt er að aka á reiðhjólum og leiða reiðhjól á gangstéttum og gangstígum ef það er ekki til hættu eða óþæginda fyrir aðra vegfarendur.“ Þetta er furðuleg setning í lögum. „Ef það er ekki til hættu eða óþæginda fyrir aðra vegfarendur,“ segir í greininni. Hver á að segja til um hvenær þetta er til hættu eða óþæginda fyrir vegfarendur? Er það þegar slys hafa orðið á gangstéttum? Oftast held ég að segja megi að það sé til hættu eða óþæginda fyrir vegfarendur, sérstaklega fyrir gamalt fólk sem á erfitt með að víkja undan hættunni þegar hjólað er gáleysislega á stéttum. Margt aldrað fólk hefur látið í ljós ótta sinn yfir því, að þetta verði lögfest, og er það að vonum. Ég held að óhætt sé að segja að hér sé í raun verið að keyra í gegnum þingið mál sem mjög skiptar skoðanir eru um og gangi gegn réttarvitund margra þm. að greiða atkv. með og efi í hugum margra að rétt sé að staðið. Það sést vel á því, að þrír nm. allshn., sem hafa athugað þetta mál, hafa fyrirvara á undirskrift undir nál. Hér er auðvitað um mikla skerðingu á persónufrelsi að ræða, þegar verið er með lagaboði að reyna að hafa vit fyrir fólki á þennan hátt, og raunar mjög skiptar skoðanir um málið úti í þjóðfélaginu. Í máli sem þessu tel ég að nauðsynlegt sé að fá fram hver er raunverulegur vilji fólksins til þess að lögleiða bílbelti, fá fram hvort meirihlutavilji sé fyrir slíku, áður en Alþingi tekur endanlega afstöðu til málsins. Ég tel að rétt væri að fá fram þá afstöðu áður en ákvarðanir eru teknar um að þvinga fólk gegn vilja þess til að nota bílbelti. Ég mun því flytja hér ásamt hv. þm. Albert Guðmundssyni og hv. þm. Karvel Pálmasyni till. til rökstuddrar dagskrár í málinu sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þar sem æskilegt er að vita nánar um vilja þjóðarinnar í þessu máli, áður en Alþingi tekur endanlega ákvörðun um það, og í trausti þess, að afstaða hennar verði könnuð með þjóðaratkvgr. samfara næstu almennum kosningum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Nái þessi tillaga ekki fram að ganga mun ég sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Ég ætla að segja örfá orð um það frv. til l. um breyt. á umferðarlögum sem hér er til umr. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, að ég ætla, er þetta frv. samið af umferðarlaganefnd sem ég skipaði á s. l. hausti til að gera heildarendurskoðun á umferðarlöggjöfinni. Það er að flestra áliti orðið fyllilega tímabært. Það, sem auðvitað fyrst og fremst vakir fyrir þeim sem vilja endurskoða og breyta umferðarlöggjöfinni, er að auka öryggið, koma í veg fyrir hin geigvænlegu slys og afleiðingar þeirra. Frv., sem hér liggur fyrir, er það fyrsta sem komið hefur frá hendi umferðarlaganefndar. Að sjálfsögðu heldur hún áfram að starfa hér eftir sem hingað til. Ég veit ekki hvað starf hennar tekur langan tíma í heild, en talið var eðlilegt að leggja þetta frv. fram nú þar sem nefndin hafði gengið frá því. Þetta frv. fjallar, eins og hv. alþm. vita, um nokkrar breytingar á umferðarlögunum. Aðallega má segja að umr. snúist um hvort lögleiða eigi hin svokölluðu bílbelti, og vitanlega er það öryggissjónarmiðið sem fyrir mönnum vakir. Ég hef fylgst nokkuð með störfum þessarar nefndar og veit að hún vinnur vel og samviskusamlega undir forsæti Sigurjóns Sigurðssonar lögreglustjóra í Reykjavík. Eins og ég tók fram þegar ég mælti fyrir þessu frv., bæði í Ed. og Nd., er þetta að vísu stjfrv., en þó hafa nokkrir ráðh. fyrirvara og eru beinlínis andvígir því, að ég ætla a. m. k. tveir. Þetta tók ég mjög skýrt fram í þeim orðum sem ég lét fylgja frv. úr hlaði. Hins vegar eru þessi mál mikið í sviðsljósinu og mikill þrýstingur frá öllum hliðum að reyna að auka öryggið í umferðinni, þar megi einskis láta ófreistað. Ég taldi mér því skylt að leggja þetta frv. fram. Á hinn bóginn vil ég benda alveg sérstaklega á það, að ég hef ekki á einn eða annan hátt rekið áróður fyrir þessu máli. Ég hef lagt það hér á borð ykkar, hv. alþm., borð löggjafans, og það er ykkar að segja ykkar álit og skera úr því og setja lögin. Ég hef ekki ætlað mér neitt áróðurshlutverk í þessu máli. Þess vegna er það að mínum dómi alger sleggjudómur hjá hv. 10. landsk. þm. í þeim orðum sem látin voru falla hér áðan, að það sé verið að keyra þetta mál í gegnum þingið. Ég setti það ekki með þeim frv. sem ég óskaði að fengju afgreiðslu fyrir þinglok. Ég vildi að það væri í ykkar höndum, hv. alþm. Það er nú líka svo, að enginn veit hver áhrif það hefur þó reynt sé að reka áróður fyrir vissum málum. Við höfum nýlegt dæmi um það héðan úr hv. d., þegar við Vestlendingar reyndum að berjast fyrir friðun Faxaflóa eftir mætti og héldum nokkrar ræður við allar umr. um það mál. En það fór nú eins og það fór og öllum er í fersku minni.  Þá ætla ég aðeins að leyfa mér að gera tvær eða þrjár aths. við frv. Það segir hér í 64. gr. a: „Hver sá, er situr í framsæti bifreiðar, sem búin er öryggisbelti.“ Þarna á að standa: „sem búið er öryggisbelti“, því að þar er átt við sætið. „Hver sá er situr í framsæti bifreiðar sem búið er öryggisbelti.“ Þetta má laga. Það er eiginlega ekki nema einn stafur sem þarf að breyta. Í 5. gr. segir: „ Dómsmrh. skipar 18 menn í Umferðarráð til þriggja ára í senn.“ Hins vegar hefur nefndin bætt við fulltrúa frá Öryrkjabandalagi Íslands og þá á þessi heildartala í Umferðarráði að hækka í 19. Þetta er hægt að laga. Ég bendi mönnum á þetta. Svo segir hér í 6. gr.: „Eigi skal refsa fyrir brot gegn 3. gr. fyrr en lokið er þeirri heildarendurskoðun umferðarlaga sem hófst í sept. 1980.“ Að sjálfsögðu er það ekki keppikefli að refsa mönnum fyrir brot af þessu tagi, heldur fyrst og fremst að ná fram auknu öryggi í umferðinni í heild. Hins vegar er þetta náttúrlega dálítið óvenjulegt ákvæði í löggjöf, en mér er sagt að það eigi sínar fyrirmyndir erlendis frá svo að ég ætla ekki að gera neinar frekari aths. við það. Hv. 10. landsk. þm., sem hér tilkynnti að borin yrði fram frávísunartillaga við þetta mál, hneykslaðist á orðalaginu, að það væri heimilt að aka á reiðhjóli og leiða reiðhjól á gangstígum og gangstéttum ef það er ekki til hættu og óþæginda fyrir aðra vegfarendur. Það er nú einmitt það. Ég tel það alveg út í hött að hneykslast á þessu orðalagi. Það er fyrst og fremst þetta sem minnir á þá meginreglu í allri umferð, að það á ekki að keppast við að banna það sem ekki er til hættu né óþæginda fyrir vegfarendur. Það eru fyrst og fremst vegfarendurnir sem verið er að vernda. Umferðin getur verið örugg ef tillit er tekið til vegfarenda. Þó að við lögleiðum bílbelti og setjum alls konar reglur sem geyma boð og bönn, þá getum við aldrei lokað augunum fyrir þeirri meginreglu sem verður að gilda í allri umferðarlöggjöf, að sýna öðrum vegfarendum, samferðamönnunum, fyllstu tillitssemi. Það var t. d. tekið skýrt fram, ef ég man rétt, í 37. gr. gömlu umferðarlaganna. Þetta er mikilvæg meginregla, sem að vísu þarf alltaf að vera að benda fólki á og hefur í raun og veru miklu meira gildi en ótal ítrekaðar einstakar boð- og bannreglur. Ég vil svo að lokum taka það fram, eins og ég sagði áðan, að þetta mál er í ykkar höndum. Það er í höndum löggjafans eins og það á að vera, og það er undir ykkur komið hvort það verður að lögum fyrir þinglok. En aðalatriðið í mínum augum er fyrst og fremst að leggja áherslu á það meginsjónarmið, að við breytum umferðarlöggjöfinni á þann veg að við aukum aðgát reynum að koma í veg fyrir slys og eflum virðingu vegfarendanna fyrir samferðamönnunum í umferðinni.



Herra forseti. Þetta er nú orðin býsna löng umr. um bílbelti hér á þingi og ég var farinn að óttast áðan að komið væri nokkurt svefnrugl á suma þm., en það virðist vera að það hafi hægst heldur um. Það fer ekki fram hjá neinum, að þetta mál er ekki bundið í viðjar nema pólitískra flokka, heldur fer það eftir persónulegri reynslu hvers og eins frekar en nokkuð annað. Hér hafa verið flutt rök með og móti bílbeltum, gild rök sum, önnur ekki. Ég hef haft nokkurn ama af þessu frv. og er yfirleitt ekki hrifinn af því að lögþvinga fólk til þess að hegða sér á einhvern ákveðinn hátt. Hins vegar fer ekki hjá því í siðuðu samfélagi, að það þarf að beita lögum til þess að menn fari eftir vissum reglum. Þessi lög þvinga fólk auðvitað til ákveðinna athafna, það fer ekkert á milli mála, - athafna sem sumum er ami að, en öðrum ekki. Ég er hins vegar alfarið þeirrar skoðunar, að það sé ekkert einkamál manna hvort þeir spenna á sig bílbelti eða ekki. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú, að kostnaður samfélagsins vegna slysa er svo mikill að það getur ekki verið einkamál þess manns, sem af aðgæsluleysi notar ekki það öryggistæki sem hann hefur við höndina til þess að koma í veg fyrir að aðrir slasist og hann slasist og samfélagið beri stórkostlegan kostnað af. Þetta finnast mér vera einna þyngstu rökin í þessu máli. Segja má með nokkrum sanni að þetta megi heimfæra upp á ýmislegt annað í samfélaginu: menn sem fara illa með heilsu sína vitandi vits og með opnum augum og koma síðan að dyrum sjúkrahúsanna og segja: Hér er ég, nú verðið þið að bjarga mér. - Þá vil ég líka benda á það sem nokkur rök á móti bílbeltum, að lögbinding leiðir að vissu leyti til heldur hvimleiðs eftirlits lögregluyfirvalda. Þetta þekki ég m. a. frá Svíþjóð þar sem það er mjög hvimleitt, svo að ekki sé meira sagt, hvernig lögregla fylgist með borgurum einmitt í þeim tilgangi að gæta þess, að þeir noti bílbeltin. En þar er hins vegar sá leikur leikinn, að menn rétt sveifla beltunum yfir öxlina á sér, án þess að festa þau, til þess að lögreglumönnum sýnist að þau séu notuð. Þetta gæti líka gerst á Íslandi ef ég þekki Íslendinga rétt, því miður. En í grundvallaratriðum byggist afstaða mín til þessa máls á persónulegri reynslu. Og hún er þess eðlis, að ég tel að það leiki ekki nokkur vafi á að við verðum að samþykkja þetta frv. Ég var eitt sinn í bifreið sem var ekið á miklum hraða aftur undir aðra bifreið. Þar gat ég horft á eftir farþega í framsæti fara út um framrúðu og hljóta mjög alvarleg meiðsl af og örkuml, ör sem verða borin til æviloka, og bílstjórann fá stýrisstöngina í kvið sér. Ég get ekki sagt að þetta hafi verið neitt skemmtilegt, en þetta er daglegt brauð á Íslandi. Slys af þessu tagi eru daglegt brauð. Og þeir, sem hafa lesið skýrslu landlæknis um þetta mál, geta ekki verið í nokkrum vafa um réttmæti þess að lögleiða bílbelti, þó að stöku mönnum sé ami að notkun þeirra og sumum þyki löggjafarvaldið ganga fulllangt í því að rekast í málum einstaklinganna og því sem sumir telja sín einkamál. En ég hef sagt hér áður að það getur varla talist einkamál manns hvort hann slasar sjálfan sig og/eða aðra, sem þjóðfélagið og skattþegnarnir þurfa síðan að standa straum af, þ. e. kostnaðinum vegna sjúkrahúsvistar eða annars. Óskar Ólason, sá ágæti lögreglumaður, hefur skýrt frá því, að á 43 ára starfsævi í lögreglunni hafi hann aðeins einu sinni orðið vitni að því, að öryggisbelti hafi valdið manni bana. En hann bætti því hins vegar við, að hann ætti ekki orð til að lýsa því, hvernig útlits og umhorfs hafi verið þar sem alvarleg slys urðu og bílbelti voru ekki notuð. Þessi atriði verða menn að hafa í huga. Ég skal hins vegar játast undir það, að ég tek mikið mark á þeim mönnum sem segja með fullum rétti að bílbelti eigi ekki rétt á sér í allmörgum tilvikum. Sjálfur kem ég úr kjördæmi þar sem þarf að fara fyrir Ólafsfjarðarmúla, sem talinn er einn af hættulegustu vegum landsins ásamt með tveimur öðrum, og aldrei hvarflaði að mér að hlíta lögum um bílbelti er ég keyri fyrir Ólafsfjarðarmúla. En þetta eru undantekningartilvikin. Og staðreyndin er sú, að langmestur hluti alvarlegra slysa, þar sem bílbelti eru ekki notuð, verða auðvitað í þéttbýlinu og þar er umferðin mest. Þar eru bílarnir flestir og fólkið flest. Þar verða líka slysin flest. Ég vil bara biðja hv. þm. að hugleiða það mjög vandlega, að þótt þeim þyki nokkuð gengið á persónulegan rétt einstaklingsins með þessu frv. og með þeim lögum sem væntanlega verða nú samþykkt, þá sé hér á ferðinni svo mikið öryggisatriði að það geti nánast ekki nokkur þm. tekið á sig þá ábyrgð að vera á móti þessu máli. - Ég hef ekki frekari orð um þetta.



Herra forseti. Ég vil ekki með mínum orðum verða til þess að vekja upp frekari deilur um þetta efni. En mér finnst ég ekki komast hjá því að fá að segja hér örfá orð. Það er vitað mál, að umferðarslysin eru mikið böl í þessu þjóðfélagi. Þau valda mörgum dauða og enn fleira fólki örkumlum og eru auk þess þjóðfélaginu mjög dýr. Við þurfum vafalaust að grípa til margra ráðstafana til úrbóta í þessum efnum. En ég er alveg sannfærður um það, að engin ein aðgerð, sem gripið væri til, gerði meira gagn en ef notkun bílbelta yrði almenn. Þetta frv. er spor í rétta átt og að mínum dómi alveg sjálfsagt að stíga það.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af því sem hér hefur komið fram í umr. Hv. 1. landsk. þm. kallaði hér fram í í dag, þegar ég var að tala um að mér fyndist óæskilegt og raunar ósæmilegt af Alþingi að setja löggjöf sem ekki væri ætlast til að væri framfylgt, og meira að segja þeir, sem brytu löggjöfina, væru óhultir fyrir refsingu. Þetta sagði hv. þm. að væri rangt. Ég fagna því, að er hún flutti síðari ræðu sína hafði hún lesið betur það sem um er að ræða, þannig að ljóst er að ekki er um refsiákvæði að ræða. Hér hafa nokkrir hv. þm. komið upp hver á eftir öðrum og talið ótvíræð rök fyrir ágæti þess og nauðsyn, að hér yrði lögfest að notuð skyldu bílbelti í bifreiðum. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga. Um þetta eru skiptar skoðanir. Menn hafa á því mismunandi skoðun, hvað í þessu sé réttlætanlegt og hvað ekki. Mér finnst hins vegar að það sé um þetta mál eins og mörg önnur alvarleg mál hér á hv. Alþingi, sem ekki eigi og sé raunar ósæmandi hv. þm. að hafa í flimtingum eða tala um í gamansömum tón, eins og mér fannst hv. þm. sumir hverjir gera. Meira að segja hæstv. forseti, sem yfirleitt hefur vandað vel til röksemdafærslu og á auðvitað að gera það, talaði hér meira og minna tvist og bast í allar áttir og taldi einungis um þrjá vegi að ræða í vegakerfi landsins sem hugsanlega gæti átt við að þar ætti ekki að nota bílbelti. Ég hygg að þessir vegir séu miklu fleiri ef menn staldra við og gá að hvar hættur leynast í okkar þjóðvegakerfi, í hinum bröttu fjallshlíðum. Og það gerist meira en að umferðarslys eiga sér stað daglega hér í þéttbýlinu. Það gerist æðioft að umferðarslys eiga sér stað einmitt á þessum vegum, þar sem sannað er að notkun bílbeltis hefur orðið fólki að bana, og það er það sem er verið að benda á. Lögleiðing bílbelta getur í vissum tilvikum orðið til þess beinlínis - það sýnir reynslan - að valda fólki bana. Ég spyr t. d. eins og ég spurði í dag: Hvað réttlætir það, að t. d. leigubílstjórar séu undanþegnir þessari lagaskyldu ef mikið öryggi er því á annað borð samfara að bílbelti séu notuð? Ég sé ekkert sem færir rök að því, að minni þörf sé fyrir leigubílstjóra að nota bílbelti heldur en einhvern annan einstakling sem situr undir stýri í bíl, þannig að mér finnst þetta stangast á. Hv. 9. þm. Reykv. taldi að mín röksemdafærsla í málinu væri mikið misvísandi. Hann taldi að ég vildi senda lögregluna á börnin og viðhalda boðum og bönnum gagnvart þeim. Þetta er mesti misskilningur hjá hv. 9. þm. Reykv. og raunar lítt skiljanlegt að jafngreindur maður og hv. 9. þm. Reykv. oftast er skuli rugla svona saman. Það er staðreynd í dag og hefur verið lengi, að hjólreiðar á gangstéttum eru bannaðar. Því hefur því miður verið allt of lítið fylgt eftir, að eftir því væri farið. Hv. 10. landsk. þm. vakti áðan athygli á orðalagi 1. gr. Hver á að skera úr um það, að hjólreiðar á gangstéttum valdi ekki hættu eða óþægindum fyrir aðra vegfarendur? Ég held að ákvæði af þessu tagi séu afskaplega óskynsamleg í löggjöf og verði ekki til þess að greiða götu þess öryggis sem menn eru um að tala. Hvað sem menn segja hér um hegðunarmunstur eða hvaða nöfnum sem menn nefna þetta, þá er það staðreynd, að hér er um að ræða ástæður sem menn eru síður en svo sammála um. Menn eru á gagnstæðri skoðun um það hvort lögleiðing bílbelta kemur að þeim tilætluðu notum sem réttlætir að svo sé gengið á frelsi einstaklingsins. Mér fannst a. m. k. hæstv. dómsmrh. vera afskaplega lítið sannfærandi með þessu máli. Hann margítrekaði það, að hann ræki ekki áróður fyrir þessu frv., það væri - sem og raunar er rétt - auðvitað þingmanna að skera úr um það. En væri hæstv. ráðh. sannfærður um ágæti þessa máls, þá er ég ekki í vafa um af mínum kynnum við hæstv. ráðh., að hann hefði rekið áróður fyrir því, að málið færi hér í gegn og næði fram að ganga á þessu þingi. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu fleiri orðum um þetta. Aðeins að lokum: Hv. 3. þm. Austurl., varaformaður Framsfl., ef ég man rétt, Halldór Ásgrímsson, var einn af þeim sem höfðu hér efni frv. að gamanmálum. Hann staðnæmdist fyrst og fremst við það, að það væri nóg að menn gætu ekið aftur á bak án bílbelta. Hann færði fram þau rök fyrir þessari skoðun sinni, að í sínum bíl hefði bakkgírinn verið bilaður alllengi. En einnig hlýtur hann að hafa leitt hugann að því, að afturábakleiðin hjá Framsfl. í verðbólgumálunum hefur einmitt verið á þennan veg líka. Og það er það sem hv. þm. og varaformaður Framsfl. hefur líklega haft fyrst og fremst hug á: að vera í samræmi við sjálfan sig bæði í keyrslunni aftur á bak í umferðinni og í keyrslunni aftur á bak í pólitíkinni, verðbólgumálum, verðlagsstefnu Framsfl.



Herra forseti. Þá hafa menn fyrir augum úrslit þessa máls eftir 2. umr. í hv. deild, og það verð ég að segja, að ég tel málið síður en svo hafa tekið breytingum til bóta, að ég nú ekki tali um að það hefur ekki tekið neinum stakkaskiptum. Ég átta mig satt að segja ekki á þeirri umstokkun og viðsnúningi sem á að heita að hér gefi á að líta í 1. gr. frv. svo og 2. gr. þess eftir þær breytingar sem gerðar voru við atkvgr. eftir 2. umr. Þessar breytingar skipta nákvæmlega engu máli. Það er sama upptalningin á því sem sótt er eftir heimildum til, aðeins breytt röðun í uppsetningu á hinu prentaða þskj., en alls engin röðun á framkvæmdum, enda er hér ekki verið að taka ákvarðanir um þær. Eftir sem áður stendur stefnuyfirlýsing hæstv. orkumálaráðh., sú stefnuyfirlýsing sem hann síðast hafði upp í útvarpi fyrir tveimur kvöldum, þar sem hann tók skýrt fram og tók af tvímæli um það, að fast yrði haldið við það að virkja næst utan eldvirkra svæða. Spyrja má - þar sem breyting á sér stað t. a. m. í 2. gr. og ég hef heyrt menn leggja upp úr því, að þar er talað um að ríkisstj. kveðji til aðila til þess að segja til um þjóðhagslega hagkvæmni virkjunarleiða og þýðingu þeirra fyrir raforkukerfi landsins: Þurfti að taka þetta fram? Lá ekki í augum uppi að þetta mundi verða lagt til grundvallar, þjóðhagsleg hagkvæmni virkjunarleiða, þegar og ef tekið er til við framkvæmd virkjunar? Þessar breytingar skipta nákvæmlega engu máli. Þetta skiptir í raun og veru engu máli, það sem gefur á að líta í lagafrv. sjálfu. Það, sem skiptir höfuðmáli í þessu sambandi, er stefnan sem fylgir þessari lagasetningu áformaðri. Það er sú stefna sem skiptir meginmáli. Og það getur vel verið að mönnum sjáist yfir hver sú stefna er, að menn séu svo uppteknir við einstakar virkjanir og áhuga sinn á þeim að þeir taki ekkert eftir því, hvaða stefna er mótuð í leiðinni, skýrt og afmörkuð. T. a. m. hæstv. ráðherrar, sem telja sig Sjálfstfl.-menn, hafa ekki tekið eftir því, að hér er snúið þvert af leið frá þeirri stefnu sem Sjálfstfl. hefur samþykkt og haldið fram frá upphafi. Það getur vel verið að Blönduvirkjun hafi villt svo um fyrir hæstv. landbrh. að hann taki ekkert eftir þeim boðskap, sem fylgdi þessu, og þeirri stefnu sem uppi er. Stefnumörkun er skýr og ákveðin og ekkert hefur verið dregið í land um hana frá því sem hæstv. orkuráðh. talaði hér fyrir málinu við 1. umr. Má ég - með leyfi hæstv. forseta- rifja upp tvo stutta kafla úr þessari stefnumótun. Hann segir svo, hæstv. orkuráðh.: „Því er í grg. með frv. gert ráð fyrir að farið verði með gát í uppbyggingu orkufreks nýiðnaðar og áhersla lögð á að tryggt verði virkt íslenskt forræði, m. a. með því að leggja í fyrstu áherslu á þá kosti að öðru jöfnu sem minni eru í sniðum og viðráðanlegastir. Höfuðáhersla verði lögð á slíka miðlungsstóra iðnaðarkosti eða sem svarar til 400–500 gwst. í orkunotkun fram undir lok þessa áratugar. Verði síðan til álita að ráðast í stærri fyrirtæki, en þá verður sérstaklega að gæta að traustum markaði og staðgóðri tækniþekkingu sem við Íslendingar getum haft vald á.“ Hvað skyldi þetta merkja? Hvað skyldi það merkja að ætla sér að nota 400–500 gwst. fram undir lok þessa áratugar í miðlungsstóra iðnaðarkosti?

Hver þeirra 400–500 gwst.

Sem svarar til 400–500 gwst. í orkunotkun fram undir lok þessa áratugar. Ég hef þetta orðrétt upp úr ræðu hans, vélritað, en mér heyrist að hv. 12. þm. Reykv. kannist betur við orðalagið og innihald þessa máls heldur en jafnvel orkuráðh. sjálfur. Skyldi þó aldrei vera að þetta hafi verið kokkað af hv. 12. þm. Reykv. ásamt nokkrum öðrum. Ég á eftir að spyrja hann seinna, þennan hv. þm., að því og hann getur svarað því þegar hann fær orðið - það getur meira að segja vel verið að ég gefi honum það þegar þar að kemur - hvað hann hafi átt við þegar hann minntist á upplagðar stóriðjubyggingar SÍS á Reyðarfirði. Og má ég spyrja hæstv. orkuráðh. hvort honum sé kunnugt um að slíkir möguleikar hafi verið athugaðir eða hvort samningar standi þá um það við Samband ísl. samvinnufélaga og hvað eiginlega sé í bígerð í því efni? Mér er vel kunnugt um hvað mótaði viðhorf Framsfl. til tillagnagerðar um stóriðju í Reyðarfirði á sínum tíma. Mér er manna best kunnugt um það. Árið 1973 flutti ég fyrst till. um Fljótsdalsvirkjun og stóriðju í Reyðarfirði, og það er hægt að fletta upp á ræðum Eysteins Jónssonar frá þeim tíma og hv. þm. Helga Seljans. Ég endurflutti þessa till. mína eftir að ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. hafði tekið við völdum, og hún strandaði á því, að Framsfl. hafnaði með öllu að í síðari tillgr. væri ákvæði um að stefnt skyldi að stóriðju í Reyðarfirði. Og hún fékkst samþykkt, fyrri grein þessarar till., eftir að ég hafði fellt niður ákvæðið um stóriðjuna. Af hverju? Af því að Framsfl. vildi ekki slíka uppbyggingu í kjördæmum þar sem hann hefur haft tögl og hagldir um aldir alda, að segja má.

Ja, gamall er flokkurinn.

Hv. 5. þm. Vestf. ætti að stórvara sig á því í sínu sæti að ávarpa forseta sinn meðan hann stendur í þessum stól. Og það er eins og þetta, sem hv. 12. þm. Reykv., Guðmundur G. Þórarinsson, kvað hafa sagt hér á næturfundi um hið upplagða málefni fyrir SÍS að vinna að, byggingu iðjuvers í Reyðarfirði, - það er eins og það rifji eitthvað upp fyrir mér af þessu sem ég reyndi í „den tid“ í þessum efnum. Það skyldi þó aldrei vera að Framsfl. hugsi til þess, að hann gjarnan vildi halda áfram í járngreipum atvinnulífi um Austurland, þar sem aðeins hefur tekist að kalla má á einum stað svo að um muni, í Neskaupstað, að brjótast undan því? Það kynni þó ekki að vera að menn hafi uppi hugmyndir eins og þessar? Framsfl. er dauðhræddur við alla slíka nýja uppbyggingu. Hann vill bara að menn taki út í gegnum sjálfa sig í hægðum sínum í kaupfélaginu sínu. Hann veit að ef menn fara að strjúka um frjálst höfuð hætta þeir að vera framsóknarmenn.  „Þegar þannig er mörkuð stefnan eins og með þessu frv. um byggingu stórra virkjana norðanlands og á Austurlandi og jafnframt er gert ráð fyrir að þróa hagkvæm fyrirtæki sem Íslendingar geti staðið einir að í flestum tilvikum, þótt ekki sé útilokuð samvinna við útlenda aðila um vissa þætti ef aðstæður bjóða, þá hlýtur að verða til álita að koma upp slíkum fyrirtækjum í viðkomandi landshlutum. Þetta á ekkert skylt við þær hugmyndir sem stundum heyrast, m. a. hér á hv. Alþingi, að ekki sé skynsamlegt eða hagkvæmt að ráðast í stórvirkjanir eins og þær, sem hér er leitað heimildar fyrir, nema þeim fylgi orkufrekur iðnaður í verulegum mæli. Slík nauðhyggja er í senn fáránleg og engum til góðs, því að öllum ber saman um að hér sé um að ræða álitlegustu virkjunarkosti landsmanna hvað hagkvæmni snertir, þótt aðeins sé hugsað um framleiðslu fyrir hinn almenna markað.“ Í þau 10 ár, sem áhugi minn hefur beinst að Fljótsdalsvirkjun, hef ég engan sérfræðing hitt sem ekki hefur fullyrt að Fljótsdalsvirkjun standist ekki nema verulegum hluta af orku hennar sé varið til stóriðju. Og þó er það áberandi í dag, að þeir taka enn dýpra í árinni að þessu leyti. Þeir fullyrða að hún komi ekki til álita nema hægt sé að selja allt að sem svarar 150 mw. afli til stóriðju. Og ég bið nú hæstv. orkuráðh. að kalla til þann sérfræðing í þessum málum sem heldur öðru fram eða getur leitt rök að einhverju öðru, bara eitt nafn, einhvern mann úr einhverjum af þeim stofnunum sem hafa fengist við þetta mál. Ég fer ekki fram á meira, - einn einasta sérfræðing sem heldur því fram og treystir sér til þess að leiða að því rök, að Fljótsdalsvirkjun standist eins og nú standa sakir án þess að varið sé verulegu af afli hennar til stóriðju. Sú stefna, sem hér birtist, má heita um langa hríð dauðadómur yfir Fljótsdalsvirkjun. Þetta er ekki álit mitt. Þetta er álit allra þeirra sérfræðinga sem um þetta mál hafa vélt. Hv. þm. og þeir, sem setja nú upp merkið og stefnuna, ættu að tala við þá sjálfir og ganga úr skugga um þetta. Og mér er hulin ráðgáta á hvað hæstv. orkuráðh. treystir - að því að ég þykist vita að hugur hans standi mjög til Fljótsdalsvirkjunar og hugur hans standi til þess að fremja ekki pólitískt sjálfsmorð, - þá þætti mér gaman að vita á hvað hann treystir í þessum sökum svo að hann muni samt koma þessari virkjun fram. Er það þá það, að ekki takist samningar við Blöndu? Það verður þá áreiðanlega knúið á um eignarupptöku þar, eignarnám. Hæstv. orkuráðh. hefur í stjórnarsáttmála ákvæði um virkjun utan eldvirkra svæða og vitanlega getur hann haldið sig við það. Og hann lýsti því fyrir tveimur kvöldum að hann mundi gera það. Það hefðu þeir átt að hlýða á sem nú hjálpa honum til við að koma fram þessari stefnu sinni, því að það er þessi stefna - og það er meginatriði - sem kemst fram með því að þetta frv. er samþykkt. Það eru ekki nokkrar línur í lagafrv. sem skipta höfuðmáli hér, sú uppsöfnun af girnilegum virkjunarkostum. Það hefði verið hægt að halda þeim áfram til þess að gleðja augu hv. 12. þm. Reykv. sem dáðist að þessu. Það, sem skiptir höfuðmáli, er stefnan sem mótuð er með þessu, sem færir okkur heim sanninn um að þetta er hurðarlaust með öllu. Það vantar allan grundvöll fyrir þessum virkjunum, sem hér eru teknar upp, og hann mun aldrei finnast meðan stóriðjustefna Alþb. ræður ríkjum og hæstv. orkumálaráðh. - ég get því miður ekki komið mér að því að óska honum til lukku með það - er í þann veginn að fá þessa stefnu sína staðfesta af hinu háa Alþingi. Um þetta þýðir ekkert að deila. Hv. þm. þekkja það líklega að greinargerðir og framsaga með frv., stefnumótandi frv., liggur til grundvallar öllu málinu. Ég vona að menn þræti ekki um það. Og sú stefna, sem nú er uppi, á ekkert skylt við þær hugmyndir sem hér hafa heyrst um uppbyggingu á stóriðju. Hún á ekkert skylt við það. Hún er svo öfugu megin við þær hugmyndir að hún setur gersamlega fótinn fyrir það, að við höfum nokkur efni á og tök á að ráðast í þær virkjanir sem hér er verið að leita heimilda til. Ef menn trúa mér ekki, þá er hér ræða hæstv. orkuráðh. Eins og ég sagði kann að vera að mönnum sjáist yfir hana í áhuganum, hinum brennandi áhuga manna á hinum einstöku virkjunum. En það er samt hún sem skiptir höfuðmáli. Það er á grundvelli hennar sem þessar framkvæmdir ættu að byggjast. Ég fullyrði að nái hún fram, sem allar líkur eru á nú, þá er gersamlega óþarft að vera að veita hæstv. ríkisstj. þessar heimildir vegna þess að hún getur ekki notfært sér þær. Ein er sú virkjun sem hefur töluvert mikla sérstöðu. Enda þótt ég dragi fullkomlega í efa að Blönduvirkjun og einhver umsvif, sem skipta máli við Sultartanga eða við Suðurlandsvirkjanirnar, standist nema því fylgi veruleg tilþrif og uppbygging stóriðju, þá er þó svo um Fljótsdalsvirkjun að hún hefur nokkra sérstöðu því að hún er alveg dauðadæmd án þess, enda hafa Austfirðingar fyrir allnokkru komið auga á þetta og gert sínar samþykktir. Og ég vil - með leyfi hæstv. forseta - vitna til þeirrar hinnar síðustu, sem Samband sveitarfélaga á Austurlandi gerði á aðalfundi sínum á Vopnafirði hinn 23. ágúst s. l. Þessi ályktun var einróma samþykkt og hljóðar svo: „Fundur SSA um orkumál, haldinn á Vopnafirði 23. ágúst 1980, lýsir ánægju sinni með samstöðu þm. Austurlands í virkjunar- og atvinnumálum fjórðungsins.“ Við eigum vafalaust eftir að ræða um það, hver brást í þeirri samstöðu, þegar við mætum á næsta aðalfundi þess sambands. Ég les áfram: „Fundurinn vill leggja áherslu á eftirfarandi atriði: 1. Virkjunarmál: Til að nálgast þau markmið SSA, að í fjórðungnum sé til staðar nægileg orka við sem mestu öryggi og við sem lægstu verði, er virkjun í fjórðungnum grundvallaratriði. 2. Orkufrekur iðnaður: Fundurinn telur nauðsynlegt að nú þegar verði hafinn undirbúningur að orkufrekum iðnaði í fjórðungnum.“ - Ég veit að félagar mínir, hv. Austfjarðaþm., kannast við áskoranir til okkar um að flytja tillögur hér á hinu háa Alþingi sem mundu hrinda fram þessum þeirra vilja. Síðan var enn samþykkt svohljóðandi till. á þessum aðalfundi, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur SSA, haldinn á Vopnafirði 21.–22. ágúst 1980, ítrekar og áréttar tillögur aðalfundar SSA 1979 um orkumál. Jafnframt lýsir fundurinn stuðningi sínum við fram komna samþykkt sveitarstjórna á Reyðarfirði og Eskifirði, dags. 20. ágúst 1980, um orku- og atvinnumál.“ Og um hvað skyldi sú samþykkt hafa snúist í höfuðatriðum? Um sameiningu atvinnumálanefnda þessara staða um það að skora á stjórnvöld og alþm. að beita sér fyrir stóriðju á Reyðarfirði, sem við töldum allir þm. þá stórkostlegan ávinning, að þessir staðir höfðu orðið sammála um mikið átakamál í heilan áratug. Í gær, hinn 20. maí 1981, kom stjórn Sambands sveitarfélaga á Austurlandi saman og gerði svofellda samþykkt: „Stjórn SSA vísar til samþykktar aðalfundar sambandsins 1980, leggur þunga áherslu á þau sjónarmið, sem þar koma fram, og skorar á þm. kjördæmisins að vinna einarðlega að framgangi þeirra.“ Hvernig er þá framhaldið? Hvernig verða menn nú við þessari áskorun þegar þetta frv. hefur orðið að lögum á Alþingi með sínum fylgifiskum, með hinni gerbreyttu stefnu sem boðar að grundvöllur að virkjun í Fljótsdal er brostinn með stefnu núv. hæstv. ríkisstj., - stefnu sem Alþb. hefur fengið framgengt, - stefnu sem sjálfstæðismenn í ríkisstj. leyfa sér að fallast á og gera að sinni, sem er þverbrot á stefnu Sjálfstfl., þverbrot á þeirri stefnu sem þeir gengu undir til kosninga síðast og voru valdir á hið háa Alþingi eftir? Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi till. ásamt með hv. 5. þm. Suðurl., Magnúsi H. Magnússyni. Þessi till. er við 2. gr. og er um að á eftir 2. mgr. komi ný mgr. er hljóði svo - en 2. mgr. er breytt, hún breyttist við 2. umr.: „ Ríkisstj. skal þegar leita eftir samningum um sölu raforku til orkufreks iðnaðar með stóriðju staðsetta í Reyðarfirði fyrir augum.“ Nú hefur Sjálfstfl. boðað í sínum lagafrv. stefnu sína um uppbyggingu stóriðju víðar en þarna, en fyrir því er fallist á að láta við það sitja að flytja þessa till. eina af hálfu flokksins við 3. umr. að Austurland og Fljótsdalsvirkjun hefur sérstöðu. Hún hefur þá sérstöðu, að alger forsenda virkjunarinnar er uppbygging stóriðjunnar í Reyðarfirði. Við höfum þegar stórvirkjanir hér á Suðurlandi og það er hægt að vinna að framgangi virkjana þar án þess að stórt sé lagt undir í stóriðju. Og það er talið upp á að jafnvel Blanda standist með árunum enda þótt um verulega stóriðju yrði ekki að tefla, heldur orku til almennrar notkunar. Þó eiga eftir að líða mörg ár þangað til það verður, ef menn halda sig við þá stefnu sem nú e: mörkuð, hina nýju stefnu, hina nýju afturhaldsstefnu í þessum málum. Því miður hafa orðið hér hin grófustu mistök. Því miður hefur mönnum urðið það á, þeim sem maður hefði þó haldið að helst gætu snúist til varnar, - þeim hefur orðið það á að fallast á gerbreytta stefnu, - stefnu sem mun leiða til þess að við missum af hinum gullnu tækifærum til stórkostlegra framfara, til stórkostlegra lífskjarabóta. Ég treysti því hins vegar og vona, að fljótlega renni upp þeir dagar að tekið verði til á nýjan leik við þar sem frá var horfið og hafin uppbygging iðjuvera og að við náum tökum og möguleikum á því að nýta þessar feiknalegu orkulindir okkar, uppbyggingu þessa lands og framtíð til blessunar.



Herra forseti. Það hygg ég að sé sannmæli, að flestir hafi átt von á því, að allmikið innihald gæti verið í frv. til l. sem lagt er fram á Alþingi í svona stórri bók. Það er tiltölulega auðvelt að telja mönnum trú um það, áður en bókin er opnuð, að þann dag, sem þetta frv. var lagt fram, hafi runnið upp minnisverður dagur í orku- og virkjunarmálum á Íslandi. Undir þetta var tekið á þeim degi af hv. 12. þm. Reykv., að þess dags yrði lengi minnst þegar þetta frv. var lagt fram. Því miður skýrist það um leið og farið er að fletta því, að það er eins og sagt var forðum daga um verk manns: umbúðirnar eru vætt, en innihaldið lóð. Það er gallinn á þessu frv., sem við fjöllum um hér í dag, annar höfuðgallinn, að það segir ekkert af því sem það ætti að segja. Hinn höfuðgallinn er sá, sem er þó sýnu meiri og alvarlegri, að ef það verður samþykkt á því stigi sem það er núna, þá er það spor í gagnstæða átt við það sem Alþingi hefði getað gert hefði verið gengið til þess verks að sameina og samþykkja það frv. um orkumál sem sjálfstæðismenn hafa undirbúið og lagt fram á þessu þingi. Ég held að það verði öllum mönnum ljóst, sem hafa hlustað á umr. þeirra manna sem bera ábyrgð á framlagningu frv. og virðast ætla að standa að samþykkt þess, að það er eitt höfuðatriði í máli þeirra allra. Það er að fara að öllu með gát, fara nógu hægt. Það kom fram í máli hæstv. iðnrh. þegar hann lagði frv. fram hér í þessari hv. d., það kom fram þegar frv. okkar sjálfstæðismanna um ný orkuver var til umr. í Ed. og það kom fram í máli hv. alþm. Páls Péturssonar þegar hann gerði þetta frv. að umræðuefni hér á dögunum. En ég held að það sé ekki þetta sem við þurfum að hafa fyrst og fremst í huga, Íslendingar, þegar við ætlum að virkja og bæta lífskjörin í landinu. Það er ekki það að fara fyrst og fremst að öllu með gát, því að maður, sem ekki hugsar um annað en fara varlega, kemst sjaldan langt áleiðis. Ég er ekki að gera lítið úr því, að menn skoði mál niður í kjölinn og afli sér allrar þeirrar vitneskju sem hægt er að fá um þann framgang sem á þeim mundi væntanlega geta orðið. En það er allt annað en hér er látið í veðri vaka og er í raun og veru höfuðhljómurinn í þeim umr. sem hér hafa orðið. Þetta, að fara sér hægt í öllu þessu, það kann ekki góðri lukku að stýra að mínum dómi. Ég gerði það að umræðuefni við 1. umr. um þetta frv. hér í þessari hv. deild, að eitt af meiri háttar slysum, sem orðið hefðu í sambandi við orku- og iðnaðarmál, væri það, þegar hæstv. iðnrh. klauf á sínum tíma í sundur og leysti frá störfum þá stóriðjunefnd, sem verið hafði að störfum um nokkuð langa hríð. Það er skoðun mín og það er skoðun okkar fjölmargra, að til þess að geta veitt landsmönnum þau gæði, það öryggi í lífsafkomu sem allir óska eftir að njóta, þá verðum við að hugsa stærra í iðnaðarmálum heldur en enn hefur verið gert. Það verður ekki hjá því komist. Smáiðnaður, sem settur er niður dreift úti um land, - sem að mörgu leyti er gaman að hyggja að og er verðmætur þar sem hann á við, - leysir ekki þann vanda sem við er að fást í okkar höfuðviðfangsefni, Íslendinga, að bæta lífskjörin. Það verðum við að gera með því að útvega nógu mörg atvinnutækifæri handa þeim sem koma á vinnumarkað á næstu tímum. Hæstv. iðnrh. benti mér á það við 1. umr. um frv. hér, að ég væri talsmaður þess, að sótt væri eftir útlendri stóriðju, og ég væri haldinn af hugmyndum Sjálfstfl. eins og hann var á sjöunda áratugnum. Það má vera að þetta sé rétt, og ég er ekki að fyrirverða mig fyrir þann hugsunarhátt þó að mér hafi enst hann frá þeim góðu dögum þegar menn þorðu að vinna stórt og hugsa stórt, sem hefur haft þær afleiðingar sem öllum eru sjáanlegar sem vilja hafa opin augu. Það hefur verið reynt að gera þessi ár og þær framkvæmdir og þá samninga, sem gerðir voru á þessum tíma, tortryggilega og jafnan talið að Íslendingar hafi samið af sér þegar þeir gengu til samstarfs og samvinnu við erlenda aðila í álverinu við Straumsvík, að verðið fyrir raforkuna hafi verið svo augljóslega óhagstætt, að við það hafi aldrei verið hægt að una, og það hafi jafnan verið vitlaust að gera það. Ég hef nú ekki tækifæri til að ræða þetta sérstaklega að þessu sinni. En ég vil minna á það, að í þeirri ræðu, sem hv. 6. þm. Reykv. flutti hér við þá umr., kom hann mjög inn á þetta mál og ég vil vísa til þess að mestu leyti. En ég vil þó benda á það, að þeir fjármunir, sem greiddir hafa verið til Landsvirkjunar í formi raforkusölu, hafa verið það stórir í sniðum að þegar er búið að greiða að fullu áætlaðan upphaflegan kostnað Búrfellsvirkjunar. Og ég hygg að við megum heita sæmilega staddir, Íslendingar, ef við gerum í framtíðinni samninga í þá átt sem ekki hafa verri útkomu en þessi. Og það er ósæmilegt af þeim mönnum, sem mest hafa borið hann út, að vilja ekki viðurkenna þær staðreyndir sem hér hafa verið settar fram og ég hef vitnað til. Það er ekki meining mín að tefja fyrir þessu frv. neitt verulega við þessa umr. En ég get samt ekki látið hjá líða að ræða þetta mál nokkrum orðum frekar en enn er orðið, þó svo að ég þori ekki að vona að menn í þessari hv. deild átti sig svo að þeir taki rétta afstöðu þegar gengið er til atkv. við 3. umr. þessa máls. Ég segi þetta af því að ég get látið mér detta það í hug, að svo geti farið, þar sem ég hef orðið vitni að slíkri kompásskekkju hér í þessari hv. deild í dag, að mér dettur í hug að það sé eitthvað hér innanhúss sem ruglar segulinn og að nálin hafi snúist hring eftir hring og vafi hvar hún stöðvast. Ef það er ekki rétt hjá mér, að hér séu einhver truflandi áhrif í gangi og menn hafi skipt hér um skoðun vegna þess að nú sé búið að gera það frv., sem ég hef gert hér að umræðuefni, betur úr garði á einhvern hátt en áður var,. þá langar mig til að leggja fyrir hæstv. iðnrh. spurningar sem ég óska eftir svörum við. Þegar hæstv. iðnrh. mælti fyrir þessu frv. hér í hv. deild kvað hann upp úr um það, að með hliðsjón af stjórnarsáttmálanum verði virkjun við Sultartanga á eftir öðrum virkjunarframkvæmdum sem taldar eru upp í frv. Á þetta benti ég við 1. umr., eins og ég áður sagði, og var það þá staðfest, að hugmyndin væri að standa við það sem í stjórnarsáttmálann er skráð, sem ekki þarf að rifja upp, að þar er það einsett að virkja utan eldvirkra svæða og iðnrh. hefur viljað telja Sultartangavirkjunina vera á eldvirku svæði. Vegna þessa vil ég spyrja hæstv. iðnrh. - og ég tel nauðsynlegt að undandráttarlaust svar verði gefið við þessa umr. - ég vil spyrja: Hver er sú breyting á uppsetningu virkjunarkosta sem gerð er á þskj. 1017, þar sem skipt er um fyrri og síðari hluta 1. gr. þannig að neðri endinn snýr nú upp, en sá efri niður? Hefur sú breyting það í för með sér í fyrsta lagi, að Sultartangavirkjun verði byggð á undan þeim virkjunum sem síðar eru taldar í brtt. meiri hl. n.? Í öðru lagi: Verða ákvæði stjórnarsáttmálans látin gilda? Í þriðja lagi: Hefur sú breyting, sem meiri hl. gerir á frv., þá þýðingu, að menn geti treyst því að iðnrh. hafi skipt um skoðun varðandi það að þjóðhagsleg hagkvæmni virkjunarleiða skuli ráða framkvæmdaröð, en ekki ákvæði stjórnarsáttmálans? Í fjórða lagi: Telur ráðh. orkumála fært að leggja þá fjármuni fram sem þarf til stórvirkjunar á borð við Fljótsdalsvirkjun án þess að hafa áður tryggt kaupanda að orkunni sem þar verður framleidd? Þetta eru þær meginspurningar sem ég vildi bera upp við hæstv. ráðh. Ég tel nauðsynlegt að hann svari þeim til þess að gefa þeim mönnum, sem afvegaleiðst hafa, tækifæri til að rétta sinn kompás af.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr. á þskj. 784, er 320. mál þingsins og var lagt ákaflega seint fram á þessu þingi, enda hefur komið í ljós að það er varla útséð hvort hægt verður að afgreiða málið fyrir þinglausnir. Má gera ráð fyrir að fresta verði þinglausnum frá þeim tíma, sem talið var að þær gætu farið fram, vegna þess hve erfiðlega hefur gengið innan stuðningsmannahóps ríkisstj. að ná endanlegu samkomulagi í þessu máli. Þau mál einstakra hv. þm., sem komu fram um svipað leyti og þetta stjfrv., hafa varla fengist rædd við 1. umr. hér í hv. deild eins og eðlilegt er, enda þykja þau vera svo seint fram komin að það taki því varla að vísa þeim til nefnda þingsins. En svo mikill er æðibunugangurinn eftir allt seinlætið í allan vetur og frá fyrri árum, að nú á á örfáum vikum að keyra þetta mál í gegn, enda vita hæstv. ráðh. það, að ef málið verður geymt aðeins lengur er ekki víst að það takist að ná saman stjórnarmeirihluta hér á þingi til þess að koma fram með frv. sem eigi möguleika á því að fást afgreitt af hv. Alþingi. Ég ætla ekki í ræðu minni að gera að umtalsefni það sem mest hefur verið skrifað um varðandi þetta mál að undanförnu í blöðum, en það er hvernig kaupin gerðust hér á þinginu, hvort hér sé fremur kaupþing en Alþing. Ég ætla ekki að ræða það. Það geta aðrir gert og hafa aðrir gert og ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um slíkan „bisness“. Það, sem mig langar til þess að fjalla fremur um, er ákveðinn þáttur þessara mála, sá þáttur sem snýr að stóriðju sem lið í atvinnuþróun landsmanna á næstu árum og hvernig stóriðjan hlýtur að tengjast stefnunni í orkumálum á hverjum tíma. Það er augljóst, að stefna Íslendinga í stóriðjumálum er jafnvel forsenda þess, hvernig virkjað verður á næstunni, enda hafa stjórnarandstæðingar komið auga á þetta. Snemma í haust komu fram þáltill. bæði frá hv. þm. Alþfl. og eins frá hv. þm. Sjálfstfl. um stóriðjumálefni, um hvernig standa ætti að stefnumótun varðandi stóriðju. Þegar það frv., sem nú er til umr., var lagt fram hér á hv. Alþingi komu óðar fram brtt. frá stjórnarandstöðunni. Í þeim brtt. er gert ráð fyrir að tengja stóriðju a. m. k. einni fallvatnsvirkjuninni, þ. e. Fljótsdalsvirkjun. Á þetta hafa stjórnarandstöðuflokkarnir lagt áherslu einmitt vegna þess að ekki er hægt að sýna fram á nægilega arðsemi þeirrar virkjunar nema hún sé tengd orkufrekum iðnaði þannig að hægt verði að selja raforku í stórum stíl og helst til framleiðslu útflutningsafurða sem þurfa á mikilli raforku að halda. Mundi slíkur iðnaður renna stoðum undir batnandi gjaldeyrisviðskipti þjóðarinnar. Það er ljóst eftir 2. umr. þessa máls, að stjórnarflokkunum hefur tekist að ná fram sinni stefnu - ég ætti kannske heldur að segja stefnuleysi - í stóriðjumálum. Og nú er gerð önnur tilraun af hálfu þeirra hv. þm. Sverris Hermannssonar og Magnúsar H. Magnússonar til að koma ákvæði inn í þessi væntanlegu lög um stóriðju í Reyðarfirði. Ég ræddi það hér áðan, að sjálfstæðismenn og Alþfl.menn hefðu lagt fram stefnumótun sína og hugmyndir um stóriðju í þáltill. í haust. Og það merkilega gerðist, að í hv. allshn. Sþ. náðu þessir tveir flokkar, stjórnarandstöðuflokkar, sameiginlegri niðurstöðu sem birtist á þskj. 572, þar sem lagt er til að kosin verði af Alþingi nefnd sjö þm. til að fjalla um aukningu á orkufrekum iðnaði næstu ár. Þar er því lýst hver verkefni nefndarinnar skuli verða. Í fyrsta lagi eigi nefndin að kanna hagkvæmni framleiðslugreina, sem til álita koma á sviði orkufreks iðnaðar, með tilliti til orkuverðs, flutningskostnaðar, fjölda atvinnutækifæra og markaðsmöguleika. Í öðru lagi kemur það fram á þessu þskj., að nefndinni sé ætlað að kanna hugsanlega möguleika á samvinnu við erlenda aðila, m. a. á sviði tækni og markaðsmála. Og í þriðja lagi var því lýst, að nefndin, þessi þingkjörna nefnd, ætti að gera tillögur um stóriðjuframkvæmdir sem hagkvæmt þyki að stofna til. Skal þar kveða á, eins og segir í þáltill., um eignaraðild fyrirtækja, fjármögnun, orkuöflun og orkuverð, önnur rekstrarskilyrði, gerð, stærð og staðsetningu iðjuvera. Og til þess að tryggja samstarf við Alþingi og embættismannakerfið var sett sú klausa í þessa þáltill., að nefndin skyldi hafa samstarf við þá aðila og skila hv. Alþingi og ríkisstj. skýrslum um störf sín eftir því sem þeim miðaði áfram. Þessi þáltill. kom til umr. og afgreiðslu á fundi Sþ. í gær. Þá hafði verið lögð fram till. frá minni hl. allshn., fulltrúum Framsfl. og Alþb., þar sem lagt var til að málinu yrði vísað til ríkisstj. Var sú till. stjórnarsinna samþ. hér á hv. Alþingi með nafnakalli. Og þá gerðist það, að hæstv. forsrh, lýsti því yfir, að hann greiddi atkv. með till. minni hl. allshn. á þeim forsendum, að ríkisstj. hefði mótað skoðun sína í stóriðjumálum í svokallaðri þáltill. um iðnaðarstefnu sem var lögð fram á Alþingi á sínum tíma í haust, í þriðja sinn af hæstv. ríkisstj. og þó einkum og sér í lagi auðvitað hæstv. iðnrh. En þá vill svo einkennilega til, að einmitt þennan sama morgun hafði hv. atvmn. í Sþ. fjallað um þetta mál og vegna áhugaleysis stjórnarsinna í þeirri hv. n. fékkst iðnaðarstefnumálið ekki afgreitt. Sú stefna, sem hæstv. forsrh. vitnar til að sé stefna ríkisstj., vegur ekki þyngra en svo, að hv. stjórnarsinnar á hinu háa Alþingi sjá sér ekki fært að afgreiða það mal út úr atvmn. Sþ. Þetta er grunnurinn sem stóriðjustefna ríkisstj. byggist á. Þetta er sú stefna sem hæstv. forsrh. og fyrrv. hæstv. iðnrh. vitnar til þegar hann segir að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafi þegar komið sér saman um stóriðjustefnu. Þegar hæstv. iðnrh. lagði á sínum tíma fram till. til þál. um iðnaðarstefnu var ekkert hægt að finna í þeirri till. um stóriðjustefnu. Með leyfi hæstv. forseta vil ég vitna `il 2. þingmáls á 101. löggjafarþinginu, þess sem hæstv. iðnrh. lagði þá fram. Í einum lið á því þskj., í lið nr. 5 um leiðir og opinberar aðgerðir, segir svo, með leyfi forseta: „Ríkisvaldið hafi forustu um verulegt átak í uppbyggingu fjármagnsfreks nýiðnaðar, m. a. með því að stjórn á iðnrekstri á þess vegum verði gerð markvissari, og skipulagslegt forræði á þessum atvinnurekstri verði sett í hendur eins aðila, sem hafi fjárhagslegt bolmagn og sjálfstæði til ákvarðana um arðvænleg nýiðnaðarverkefni.“ Þetta var í annað skiptið sem hæstv. iðnrh. lagði þessa till. fram á Alþingi. Á þinginu áður hafði hann lagt hana fram í fyrsta skipti og nú á þessu þingi var það í þriðja skiptið. Og þá voru það stjórnarsinnarnir sjálfir sem drápu stefnuna. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð gerðist það, að hæstv. forsrh., sem jafnframt er fyrrv. iðnrh., ákvað að reyna að sveigja þessa stefnu hæstv. núv. iðnrh. nokkuð í átt til þeirrar stefnu sem m. a. Sjálfstfl. hefur fylgt í stóriðjumálum. Þetta var gert með því að breyta ákvæði í þáltill. hæstv. iðnrh. og tala þar um orkufrekan iðnað. Í raun - fyrir þá sem skildu þá yfirlýsingu sem fólst í þeim orðum sem ég nýlega las upp í minni ræðu úr þáltill. - var þar um allt annað atriði að ræða. Þar var um það að ræða að minni hyggju, - ef lesið er saman við iðnaðarstefnu sem kemur fram í áliti samstarfsnefndar um iðnþróun sem hæstv. iðnrh. setti á laggirnar fyrir nokkrum árum, - þá var þar um að ræða fyrst og fremst að ríkisvaldið stofni eignarhaldsfélag til þess að styrkja á einum stað afl, sem getur ýtt undir það, að menn þori í þessu landi að taka áhættu þegar um nýiðnaðartækifæri er að ræða. Nú var þessi klausa tekin fyrir af sameinaðri ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, hæstv. forsrh., og nú hljóðaði þessi klausa endurgerð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta - og vitna ég þá til þáltill. sem liggur fyrir á þskj. 93, mál nr. 86, svohljóðandi: „Ríkisvaldið hafi forustu um uppbyggingu fjármagnsfreks nýiðnaðar, m. a. orkufreks iðnaðar er hagnýti innlenda orku og hráefni. Slíkur iðnaður lúti íslenskum yfirráðum, taki mið af æskilegri atvinnu- og byggðaþróun og umhverfisvernd.“ Hæstv. forsrh. hafði sem sagt tekist að koma inn í þetta plagg nokkrum orðum um orkufrekan iðnað, þó að loðin væru. Sjálfstæðismenn á þingi báru þegar fram brtt. við þáltill. hæstv. ríkisstj., vildu orða þetta ákvæði mun ákveðnar eða eins og fram kemur á þskj. 187, með leyfi hæstv. forseta, að við bætist: „Samningar við erlenda aðila um stóriðjufyrirtæki geri ráð fyrir þeim möguleika, að Íslendingar eignist fyrirtækin á ákveðnum tíma.“ Þarna var það ákveðið tekið fram, að hugsanlegt væri að efna til stóriðjusamvinnu við erlenda aðila, og jafnframt var því breytt þar sem áður stóð að ríkisvaldið ætti að hafa „forystu um“, í að ríkisvaldið ætti að „stuðla að“, og var það í anda yfirlýsinga Sjálfstfl. frá ýmsum landsfundum, m. a. frá landsfundi þar sem Gunnar G. Schram prófessor hafði forustu um að senda frá sér yfirlýsingu um stóriðju í framtíðinni, en þar var minnst á þessa stefnu, og þessi brtt. sjálfstæðismanna, sem ég var að lýsa, er nánast orðrétt fengin úr því plaggi. Í hv. atvmn. var iðnaðarstefnuályktunartillagan frá hæstv. ríkisstj. tekin fyrir á nokkrum fundum. Mér var falið t. d. að safna öllum þeim fjölda umsagna, sem komu fram um málið, og dreifa þeim til nm., sem sumir hverjir voru afar uppteknir við þingstörf því að í þeirri nefnd eiga sæti menn sem eru mest önnum kafnir við nefndarstörf og því eðlilegt að þeir gætu ekki gefið sér mikinn tíma til fundarsetu í hv. atvmn. Allir höfðu þess vegna tækifæri til að kynna sér rækilega umsagnir þeirra fjölmörgu aðila sem sendu álit um þessi iðnaðarmál. Þegar líða tók á þingið voru gerðar af ákveðnum nm. tilraunir til þess að vinna á ný upp brtt., bæði úr tillögum hv. sjálfstæðismanna og enn fremur úr þeim fjölmörgu umsögnum sem bárust, m. a. frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og Félagi ísl. iðnrekenda, sem sendu mjög ítarlegar umsagnir til n. Var haft samband við hæstv. iðnrh. af mér og hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni og tilraun gerð til þess að ná sameiginlegum brtt. á blað, ef það gæti orðið til þess að hægt væri að afgreiða málið út úr nefndinni. Talsvert starf fór fram meðal ýmissa manna sem komu nálægt þessu, og endaði það á því, að það náðist nokkuð sameiginleg niðurstaða, en skildi þó á milli um nokkur atriði. Þá var það hugmynd stjórnarandstöðunnar í hv. atvmn. að afgreiða málið úr nefndinni, jafnvel með sameiginlegu nál., flytja sameiginlegar brtt., en standa síðan hvor aðili á sínum brtt. En þá kom að því sem ég lýsti áðan, að hv. stjórnarsinnar í nefndinni treystust ekki til þess að afgreiða iðnaðarstefnuna, þ. á m. stefnu sem hæstv. forsrh. vitnar til um stóriðjumálin, til þingsins til þess að þingið gæti fjallað um hana. Þetta rifja ég hér upp vegna þess, hve mikla áherslu hæstv. iðnrh. hefur lagt á að þingið móti iðnaðarstefnu, eða eins og fram kemur í áliti samstarfsnefndar um iðnþróun, á bls. 177, þar sem segir, með leyfi forseta: „Samstarfsnefnd um iðnþróun telur rétt að leggja áherslu á að tillögur þær um stuðning við iðnað, sem hér hafa verið lagðar fram, muni án efa ekki verða til mikils gagns, frekar en fyrri tillögur um sama efni, nema þær fái virkan stuðning Alþingis og ríkisstj. og jafnframt að aðilar iðnaðarins, launafólk og atvinnurekendur, verði í megindráttum sammála um nauðsyn þeirrar stefnumörkunar, sem hér er lýst, og veiti henni fulltingi. Eru tillögurnar settar fram í þeirri von, að þær geti orðið grundvöllur að samstöðu um málið og á þeim grundvelli verði síðan unnt að hrinda af stað sérstöku átaki til eflingar iðnaði á Íslandi.“ Ég hef hér lesið upp álit samstarfsnefndar um iðnþróun, sem hæstv. iðnrh. setti sjálfur á laggirnar, og hugmyndir hennar um afgreiðslu málsins. Í þessari sömu bók, bók bókanna um iðnaðarmál, sem skipar áreiðanlega veglegan sess í skjalasafni hæstv. iðnrh., kemur enn fremur fram það viðhorf, að þar séu margir kostir sem megi nefna varðandi stórrekstur og stóriðju þótt þeir taki ekki endanlega afstöðu til þess máls. Þetta rifja ég upp, herra forseti, vegna þess og til þess að undirstrika það, að aðilar iðnaðarins, samtök iðnaðarins, bæði launafólks og atvinnurekenda, hafa ítrekað farið fram á að Alþingi móti stefnu í iðnaðarmálum. Og nú liggur fyrir þinginu þessi stefna, þ. á m. stefna ríkisstj. í stóriðjumálum, en málið fæst ekki afgreitt. Hver ástæðan sé fyrir því, að mál þetta fékk ekki afgreiðslu í nefnd, er erfitt að dæma um. En mér sýnist að meginástæðan sé sú, að það skorti á samgöngur innan stjórnarflokkanna og þeirra aðila sem styðja ríkisstj. Spurningin er auðvitað sú, hvort ríkisstj. ætlar að byggja stóriðjustefnu sína á ósamþykktri ályktun eða hvort hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðið þorir að samþykkja þá till. sem lögð hefur verið fram af þeim hv. þm. Sverri Hermannssyni og Magnúsi H. Magnússyni. Að skjóta sér á bak við stefnu, sem er ósamþykkt, minnir mann dálítið á keisarann þegar hann fór í nýju fötin, sem frægt var. Það er reyndar með endemum hvernig haldið hefur verið á iðnaðar- og orkumálum nú í seinni tíð, og besta lýsingin á því er sá fjöldi mála sem kemur seint fram á þessu þingi og ætlast er til að fái afgreiðslu á færibandi og þm. hafa verið undanfarið uppteknir við að reyna að afgreiða úr nefndum á síðustu dögum þingsins. Það hefur ekki heldur verið málum hæstv. iðnrh. til framdráttar hvernig hann hefur annað veifið veist að ýmsum rekstraraðilum hér á landi, eins og t. d. Íslenska álfélaginu, þegar hann t. d. lýsti því yfir, er hann var sjálfur kominn í þrot um orkustefnu, að besti virkjunarkosturinn væri að slökkva á álverinu. Næstu daga kom ný yfirlýsing um það, að Íslendingar gætu hæglega yfirtekið álverið. Og allir muna eftir því, þegar hæstv. iðnrh. laumaði sér út af Alþingi og hélt blaðamannafund um aðföng, sem ÍSAL hafði keypt og kaupir frá Ástralíu, og það hefði hækkað í hafi. Hann hélt að með þessu mundi hann skapa grundvöll fyrir hækkuðu orkuverði til Íslenska álfélagsins. Auðvitað á íslenskur iðnrh. að sjá um hagsmuni Íslands gagnvart álfélaginu, en ég held að vitlausasta aðgerðin, sem hægt var að velja, hafi verið sú sem ráðh. fór út í: að byrja fyrst að segja: Hengið hann, hengið hann, - og reyna síðan að leita að sannleiksgildinu. En það var sú aðferð sem hæstv. iðnrh. notaði og hefur síðan orðið til þess, að ekkert heyrist um þetta mál. Ég tel satt að segja að hæstv. ráðh. sé sjálfur að draga það að málið upplýsist nú áður en þing fer heim. En væntanlega getur hann upplýst það síðar í þessari umr. Hæstv. iðnrh. er kominn í gífurleg vandræði með þetta mál. Hann stendur þannig frammi fyrir því, að forráðamenn í hans eigin flokki, eins og t. d. á Reyðarfirði, hafa sagt sig úr Alþb. vegna orkustefnu eða orkustefnuleysis hæstv, iðnrh. Ég skora á hæstv. iðnrh. - þó að ég viti að það sé eins og að stökkva vatni á gæs - að íhuga þessi mál aftur og taka afstöðu með þeim fjölda Austfirðinga, sem standa að baki hugmyndum Sverris Hermannssonar, því að aðeins með því móti getur hæstv. iðnrh. verið viss um að Alþingi og ráðandi aðilar fáist til þess að leggja út í Fljótsdalsvirkjun. Herra forseti. Ég hef í máli mínu stiklað á stærstu atriðunum sem fjallað hefur verið um hér á hv. Alþingi í vetur og varða stóriðjumál, en stóriðjumál tengjast að sjálfsögðu þeim málum sem við fjöllum hér um, stefnunni í orkumálum þjóðarinnar. Ég hef bent á það, hvernig hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa skotið sér undan að móta stefnu í stóriðjumálum og þeir hafa þar með bakað sér ábyrgð á sínu aðgerðaleysi. Og nú á síðustu dögum þingsins, jafnvel á síðustu klukkutímum þingsins, er það einasta von okkar, sem í stjórnarandstöðunni erum, að höfða til skynsemi þessara ágætu manna. Ef Alþb. lætur sér ekki segjast, þá skora ég á þá örfáu þm. Sjálfstfl., sem hafa um sinn kosið samstarf við Framsfl. og Alþb., að athuga hvort þær séu ekki fremur í anda Sjálfstfl., hugmyndirnar sem fram koma í brtt. hans og Alþfl., en sá óskapnaður sem nú er orðinn að orkustefnu í meðförum meiri hl. Nd. Herta forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa ræðu lengri að sinni, enda munu fleiri mál vera hér á dagskrá sem þurfa afgreiðslu við.



Herra forseti. Ég vil við 3. umr. um þetta frv. til l. um raforkuver lýsa yfir fyllsta stuðningi við brtt. á þskj. 1046 við það frv. sem hér er til umr. og er flutt af þeim hv. þm. Sverri Hermannssyni og Magnúsi H. Magnússyni. Þessi till. gengur út á þá breytingu á frv., að ríkisstj. skuli þegar leita eftir samningum um sölu raforku til orkufreks iðnaðar með stóriðju staðsetta á Reyðarfirði fyrir augum. Og ég vil segja það þessari till. til stuðnings, að á undanförnum árum hef ég haft tækifæri til þess að ferðast alloft austur á firði í pólitískum erindum á vegum míns flokks og þykist hafa kynnst þar allmörgum aðilum í þessum landsfjórðungi, og ég er sannfærður um að vilji þar stendur mjög til þess, að ekki aðeins verði virkjað þar bæði fljótt og vel, heldur er samfara þeim vilja skilningur á því, að það er auðvitað óðs manns æði að búa til orku ef enginn er kaupandinn. M. ö. o.: kaupendur verða að vera til og þeir kaupendur verða ekki öðruvísi til en í formi orkufreks iðnaðar. Í þessum landsfjórðungi var fyrir áratug eða rúmlega það mjög deilt um staðsetningu menntaskóla. Hins vegar hefur ekki verið deilt um það þar, hvar þetta fyrirtæki mundi rísa, ef af yrði og skynsamlegir samningar næðust, heldur er þar mikil samstaða um það, að með skynsamlegum samningum ætti slíkt fyrirtæki að rísa í Reyðarfirði, og það mundi hafa það í för með sér, að nágrannabyggðarlögin mundu hagnast bæði beint og óbeint. Því segi ég þetta um ferðir sjálfs mín í þennan fjórðung, að það er nú einu sinni svo, að með slíkum hætti kynnast menn sjálfir því sem um er að ræða, og ég er sannfærður um það, að í þessum fjórðungi eru ekki aðeins skynsamlegar hugmyndir uppi um það, hvernig best sé að þessum málum staðið, heldur eru þessar hugmyndir fullkomlega í jafnvægi. Menn horfast þar í augu við bæði kost og löst á því sem þarna gæti átt sér stað, og menn hafa gert þetta upp við sig. Og ég hef út af fyrir sig ekki trú á öðru en að hv. d. samþykki þá brtt. sem hér er um að ræða. Hér er um það eitt að ræða, að við það sé staðið, sem a. m. k. í orði kveðnu er tilgangur frv. Mig langar í nokkrum orðum til að gera tvennt að umræðuefni í þessu sambandi. Það er annars vegar frv. sjálft, sem hér er um að ræða, og hins vegar atkvgr. og framkoma hv. þm. Eggerts Haukdals í þessum efnum. Nú er auðvitað öllum það ljóst, að eins og frá þessu frv. hefur verið gengið - ef við eigum að segja að það sé endanlega, þ. e. við 2. umr. þessa máls, þá er frv. að því leyti ónýtt að klukkan er sett ár aftur á bak. M. ö. o.: það er út af fyrir sig ekkert það heimilað sem ekki var heimilt fyrir ári. Í þessum efnum öllum eru ákvörðunarefni sem við þurfum að gera upp við okkur, en slíkum ákvörðunarefnum er slegið á frest - og það er auðvitað kjarni málsins - í þeim drögum að frv. eins og þau eru frá gengin eftir 2. umr. í þessari hv. deild. Og það er auðvitað þess virði að spyrja, af hverju þetta sé komið svona. Nú vita auðvitað allir Íslendingar um hvað þetta mál snýst. Auðvitað vita allir Íslendingar að þetta mál snýst um það, að hér á landi hafa menn á undanförnum árum verið að leita að virkjunarkostum. Menn hafa smám saman þrengt sig niður og þessum kostum hefur fækkað. Og menn vita það nú á allra síðustu árum, að það eru ekki nema þrír kostir sem eftir standa. En málið er auðvitað ekki þar með leyst, vegna þess að þessum virkjunarkostum fylgir það, að menn þurfa að hafa nokkrar hugmyndir um hverjir eiga að verða hugsanlegir kaupendur þeirrar orku sem framleidd verður ef af verður. Og það er auðvitað þar sem hnífurinn stendur í kúnni. Og af hverju er það svo? Ástæðan er fyrst og síðast sú, að heill stjórnmálaflokkur eða samtök áhugamanna um stjórnmál eru búin síðan á miðjum næstliðnum áratug að ala á þeirri skoðun, lífsskoðun, og þá ekki síst meðal ungs fólks, - og hér get ég trútt um talað vegna þess að þessi hamagangur byrjaði á þeirri kynslóð og þeim aldursflokki sem ég tilheyrði, - að í fyrsta lagi væri starfsemi yfir tiltekinni stærð eðli málsins samkvæmt af hinu illa, og í öðru lagi að samvinna við erlent fólk - það var að vísu ekki spurt um trúarbrögð og ekki um litarhátt, en allt að því - samvinna við erlent fólk nálgaðist það að vera landráð. Þessi umr. byrjaði um miðjan næstliðinn áratug og henni hefur verið haldið áfram linnulaust síðan. Og þessa sögu þarf auðvitað að segja í þessu sambandi. Í þessu sambandi hefur það gerst - svo að talað sé ekki aðeins um hugmyndir, sem mig þó langar að gera í þessu sambandi, heldur einnig um staðreyndir - ef við horfum á staðreyndirnar einar, þá gerðist tvennt: Í fyrsta lagi var - eftir feikilegar deilur sem stóðu lengi - reist verksmiðja við Hafnarfjörð, þar sem kallað er í Straumsvík, og í öðru lagi - raunar mörgum árum síðar - verksmiðja í námunda við Akranes, þar sem kallað er við Grundartanga. En staðreyndin er sú, að fylking manna og kvenna, sem ég vil ekki vera að kalla slagorðum af erlendum toga, en það er staðreynd, að fylking manna og kvenna fór hamförum á móti þessum fyrirtækjum báðum. Ég leyfi mér að segja að ég þekki þetta allvel vegna þess að ég tilheyri þeirri kynslóð hverrar stór hluti féll fyrir þessum áróðri á sínum tíma. En staðreyndir þessa máls tala engu að síður skýrustu máli. Og staðreyndirnar eru einfaldlega þær, að í öllum þeim atriðum, þar sem sannanir verða bornar fram með eða móti, höfðu þessir menn rangt fyrir sér. Þeir halda því stundum fram nú að þeir hafi aðeins verið að tala um verð á raforku á þessum tíma. Það er alrangt. Og það er satt að segja miklu meira en alrangt. Það er haugalygi, svo að ekki séu notuð stærri orð. Þeir voru að tala um allt annað á sínum tíma. Þeir héldu því fram, að þetta yrði láglaunasvæði. Þeir héldu því fram, að þetta mundi menga, spilla og eyðileggja ekki aðeins umhverfi, heldur menningu í þeim sveitarfélögum sem þéttbýll skal kalla og nálægt standa, þ. e. annars vegar í Hafnarfirði og hins vegar á Akranesi. Þetta hefur reynst vera alrangt. Þeir héldu því fram, í anda þess sem á enskri tungu er kallað „new left“ og við getum kallað einhverja nýja vinstri stefnu, eins og þeim málflutningi hættir til að vera, sem auðvitað hefur í dag bæði sannast að vera hagfræðilega rangur og efnislega út í hött og alvitlaus - þetta voru tískufyrirbrigði þeirra ára, 1957–1972, þegar þessi málflutningur varð til. Eftir standa einasta ruglaðar athugasemdir og vitlaus lífsskoðun, hvernig sem á er lítið: hagfræðilega, umhverfislega, félagslega, hvernig sem á þessi mál er litið. Á þeim tíma var verið að tala um miklu fleira. Margt af þessu fólki vissi ekki að stefna andstæð mengun hafði verið mjög ríkjandi t. d. á Bretlandi á árunum 1780–1810 þegar iðnbylting þar var að ganga í gegnum nýtt skeið. Margt af þessu fólki hélt - vegna þess að forustumenn og kennarar upplýstu það ekki nógu vel - að hér væri að fara fram einhver ný umræða um heim sem væri að farast vegna reyks og óholls andrúmslofts. Allt um það, þegar þetta dæmi er gert upp andar ekki spilltu lofti úr hverjum firði og hverri vík á Íslandi. Þessar verksmiðjur hafa risið, þær hafa risið hægt. Það urðu vissulega að sumu leyti mistök í Straumsvík og þau mistök hafa menn verið að reyna að leiðrétta. Vitaskuld getum við deilt til eilífðarnóns um það, hvort verðið á raforkunni hefði getað verið hærra. Þó vantar inn í þá umræðu og mjög oft inn í röksemdafærslur hæstv. iðnrh. þá staðreynd, að á þeim tíma þegar samið var lágu kaupendur erlendis ekki á lausu. Þá var það spurning um að hrökkva eða stökkva, eins og gerist í slíkum viðskiptum. Og þó að markaður gildi ekki innanlands, þá gildir hann vissulega milli landa, eins og ráðh. er kunnugt um, t. d. á milli Sovétríkjanna og Póllands. Þá þurfa menn stundum að taka áhættu. Og auðvitað má segja það eftir á, að kannske hefði verið betra að taka annars konar áhættu og hafa meira upp úr því. En að svo miklu leyti sem hægt var að sanna eða afsanna hluti á þeim tíma sem þetta gerðist, þá held ég að engum sanngjörnum eða skynsömum manni sé efi í huga um það, að hér voru gerðir ekki aðeins skynsamlegir, heldur byltingarkenndir samningar, ef farið er til baka og síðan horft til framtíðar í íslensku þjóðlífi. Miklu frekar er ástæða til að undrast, þegar skoðað er allt það mál sem kenna má við Grundartanga og þegar keyrt er ofan að þeirri verksmiðju og hún skoðuð, hvernig hún liggur að landi og hversu vel hún er byggð, hversu litlum náttúruspjöllum hún veldur, hversu vel þetta fellur að umhverfinu. Það er mín skoðun að ekki sé hægt annað en dást að því, hverju mannvitið og hugvitið fær þrátt fyrir allt áorkað. Ég vil segja við þá Austfirðinga, þegar að því kemur að þeir huga að verksmiðju - sem kannske verður ekki á næstu mánuðum vegna þess sem hv. þm. Eggert Haukdal hefur fengið áorkað - það verður fyrr en síðar, þá eru það mín ráð að þeir skuli ekki horfa á Straumsvík, þeir skuli horfa á Grundartanga til þess að sjá hvað hægt er að gera, hvernig hægt er að komast hjá í grófum dráttum talað náttúruspjöllum, og þeim mun nær sem við komum sjálfum okkar í tímanum, þeim mun meira - a. m. k. í verklegum efnum - fer okkur fram. En því eru þessi orð höfð um það sem Alþb. ól upp í heilli kynslóð fólks, að sú staðreynd skal viðurkennd að auðvitað finnur fólk á hverjum tíma hjá sér þörf fyrir eitthvað nýtt. Og hvað var að gerast á þessum tíma? Hver var ástæðan fyrir því, að þetta svokallaða „new left“ átti fylgi að fagna? Ég bið forláts á því að nefna þetta á ensku. Það var mitt umhverfi á þeim tíma sem þetta var að eiga sér stað og sérhver mannleg vera er nú þannig gerð að fylgjast hvað best með hlutunum út frá eigin nafla. Á þessum tíma var að koma í ljós að það, sem á þeim tíma var vissulega kommúnismi og þeirra tíma kynslóð hafði ræktað með sér, það var guð sem hafði brugðist. Þetta voru stórkostleg vonbrigði heillar kynslóðar á þeim tíma og heillar kynslóðar þar á undan. Og þegar þetta gerist, m. a. með innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu, þá auðvitað brotnar niður hugmyndafræðilega heil kynslóð manna sem hafði tekið kommúnisma sem guð. Öll höfum við okkar guði með ýmsum hætti. Hugmyndafræðilega brotnar þessi kynslóð niður, og þar held ég að hæstv. iðnrh. okkar komi mjög sterklega inn í þessa umr. Og af hverju er það svo? Vegna þess að hann tilheyrir þessari kynslóð, hann tilheyrði þessari gömlu umræðu. Það er auðvitað ljóst, að sem unglingur og ungur maður var hann gamaldags kommúnisti. Það er rækilega skrásett í frægri bók um SÍA-skýrslur og það allt saman. En enginn maður á aðgjalda um of æskuverka sinna eða jafnvel hugmynda um langa hríð. Þessar hugmyndir breyttust efalítið mikið. En það sem gerist er einfaldlega það, að hæstv. iðnrh. verður kennari heillar kynslóðar þegar heilt hugmyndakerfi, heilt trúarkerfi er að brotna niður. Og sú nýja stefna, sem hann fer að kenna, byggist m. a. á því, að stórrekstur og þar með stóriðja sé ævinlega af hinu illa, að samvinna við útlendinga sé ævinlega af hinu illa. I þeirri furðulegu moðsuðu miðri, sem er afrakstur hinnar brotakenndu hugmyndafræði þessara ára, stendur hæstv. iðnrh. Af því erum við að súpa seyðið og fyrir það erum við að gjalda í dag. Nú vil ég að það sé alveg ljóst af þessum orðum mínum, að sumpart er ég að bera blak af hæstv. ráðh. Því er haldið fram í aðskiljanlegum fjölmiðlum og iðulega að hann sé það sem kallað er „kommúnisti“. Þetta orð nota ég í gæsalöppum. Og hvað þýðir orð eins og þetta? Það þýðir það, að maður sé samviskulega, móralskt meðábyrgur í Gúlag, beri meðábyrgð á fangelsun Sakharovs. Svo mætti lengi telja. Ég held að slíkur málflutningur og slíkar röksemdir eigi ekki rétt á sér. Ég held að ekkert af þessu komi í raun og veru þessu máli við. Ég held að niðurstaðan verði sú, þegar þessi mál eru skoðuð, að auðvitað hefur hæstv. ráðh. þróast með þessari hugmyndafræði. Hann gekk í gegnum sína hugarins „krísu“ eins og fleiri árin kringum 1968. Og á þeim árum gerist það, að hann tekur þátt í því að ala á nýrri hugmyndafræði með hluta af ungu kynslóðinni. Þar held ég að öll skekkjan liggi. Og af hverju skekkja? Þetta er skekkja af mörgum ástæðum. En ein af ástæðunum er sú, að þessir hlutir fara nú að ganga upp með öðrum hætti. Þegar hæstv. ráðh. varð þm. á árinu 1978 kom í ljós ein brotalömin, nefnilega sú, að það skólafólk, sem búið var að ala upp í þessari hugmyndafræði, þeirri hugmyndafræði að fyrirtæki yfir tiltekinni stærð hlytu ævinlega að vera af hinu illa, þeirri hugmyndafræði að öll efnahagsleg samvinna við útlendinga hlyti ævinlega að vera af hinu illa, þá kom einfaldlega í ljós að þetta fólk, sem svona hugsar, er alls ekki búsett austur á fjörðum. Þetta fólk er búsett hér á Faxaflóasvæðinu, að svo miklu leyti sem það er til. Nú mætti gera sér í hugarlund að þessu fólki færi út af fyrir sig fækkandi. Ég er ekki viss um það. En kjarni málsins er einfaldlega sá, að þessi hugmyndafræði fær ekki staðist, hvernig sem á er lítið, ekki efnahagslega, ekki félagslega. Hún var röng í upphafi. Mönnum annarrar skoðunar voru gerðar upp skoðanir sem hvergi fengu staðist, hvort sem við erum að tala um launamál, félagsmál, mengunarmál eða sjálfstæðismál síðast og ekki síst, hvernig sem á er lítið. Þeim voru gerðar upp skoðanir og þessar skoðanir reyndust vera rangar. Í þessu samhengi hafa menn mjög velt sér hér upp úr því, að það er brostinn flótti í lið hæstv. ráðh. austur á fjörðum. Auðvitað hefur enginn okkar rétt til þess að gera of mikið úr því, þó að einn tiltekinn maður skipti um stjórnmálaflokk. En engu að síður er ástæða til þess að vekja á því athygli, eins og aðrir hafa gert, að segja má, að þarna sé sú pólitík, sú hugmyndafræðilega brotalöm sem ég þykist hér hafa verið að lýsa, það hatur á stórum rekstri, það hatur á samvinnu við útlendinga sem alið hefur verið á og kölluð pólitísk heimspeki, - þessi hugmyndafræði er einfaldlega að brotna. Hún er að brotna vegna þess að það er að renna upp fyrir mörgum þeim, sem á þessu hatri hafa alið, að þeir höfðu rangt fyrir sér. Það er svo einfalt. Hvernig sem á það er lítið er þetta kjarni málsins. Og ég er sannfærður um það, að ef hæstv. iðnrh. hefði verið stjórnmálamaður hér á suðvesturhorninu hefði honum að mörgu leyti vegnað betur en honum gerir þarna fyrir austan. Til þess liggja ýmsar flóknar félagslegar ástæður sem eiga sér rætur í þeirri sögu sem ég hef rakið hér í löngu máli. Og hann er auðvitað ekki nátengdari efni SÍA-skýrslanna en það, að auðvitað gerir hann sér grein fyrir því er tímar líða fram að lýðræðið hefur sínar afleiðingar og ber sína innri ábyrgð. Þar kemur að um alla þessa hluti er spurt að nýju. Og þó svo að þessi flókna lífsskoðun, sem hann átti þátt í að búa til á árunum eftir 1968, eigi sér nokkra samsvörun hér, t. d. uppi í háskóla og víðar hér á suðvesturhorninu, þá á hún sér bókstaflega enga samsvörun fyrir austan, hvorki í Fjölbrautaskólanum á Egilsstöðum né annars staðar, vegna þess að á þessu landssvæði - og það er að mörgu leyti kostur við það umfram t. d. suðvesturhornið - er beinni vegur á milli beinnar framleiðslu og þegnsins sjálfs. Það er þetta raunhæfa ástand sem gerir það að verkum, að niðurstaðan verður einfaldlega með þessum hætti. Allt þetta mál, sem hér hefur verið til umr., snýst, held ég, um þennan raunveruleika, að hæstv. iðnrh. - og ekki bara hann, heldur flokkur hans - hefur átt í þessari innri „krísu“. Menn hafa verið að leysa óleysanleg mál. Menn hafa verið að leysa þau mál að vilja virkja orkulindir landsins án þess að á hinum endanum sé orkufrekur iðnaður. Það er búið að ala hluta af kynslóð upp í þeim falska veruleika að þetta sé hægt. Auðvitað veit skynsamur maður eins og hæstv. iðnrh. að þetta dæmi gengur ekki upp. Og vegna þess að hæstv. iðnrh. veit að þetta dæmi gengur ekki upp, þá hefur hann aftur og aftur, allar götur síðan 1978, beðið um frestun á þessu máli, nú síðast í frv. og síðan brtt. á þskj. 1017 við þetta sama frv., með þeim hætti að æpandi verður. Allt þetta stóra frv. og einnig þær brtt., sem meiri hl. hefur við það flutt, þau fela í sér beiðni um að fresta vandamálum sem ég hef hér persónugert í einum einstaklingi, sem auðvitað er ekki alls kostar sanngjarnt því að það eru vandamál heilla samtaka, heils stjórnmálaflokks. Og það er auðvitað sjálfur kjarni málsins. Þeir vilja ekki komast að þeirri niðurstöðu, að rökrétt samhengi sé á milli orkufreks iðnaðar og virkjunar fallvatna. Og hvernig á svo að vera? Þeir viðurkenna ekki enn þá, að ýmislegt hafi áunnist með fyrirtækinu í Straumsvík. Þeir viðurkenna ekki enn þá, að fyrirtæki eins og Grundartangi sé gott fyrirtæki sem borgar há laun, eins og a. m. k. í eina tíð var baráttumál verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Það er þetta sem er kjarni málsins. Þetta er kreppa ráðh. og þetta er kreppa heilla samtaka. Og ég undirstrika þá skoðun mína, að þessi efni koma því út af fyrir sig ekki við að hæstv. ráðh. eða þeir, sem í kringum hann eru, séu kommúnistar eða ekki kommúnistar. Fyrir minn smekk eru allar slíkar vangaveltur heldur frumstæðar. Vandinn er sá, að þegar öll sú hugmyndafræði átti í kreppu, sem hún auðvitað átti fyrir hálfum öðrum áratug, tæpum þó, þá meðtóku þeir nýja hugmyndafræði. Og ég held að því megi bæta við, að einn maður hér á landi var öðrum snjallari í því að gera þá hugmyndafræði að veruleika. Þetta var Magnús Kjartansson á fyrri tíð. Þessi hugmyndafræði smitaði marga af kynslóð sem ég þekki mætavel. En hún hefur líka reynst vera dýr og þann kostnað erum við að bera nú. Ég er sannfærður um það, ef ég reyni með jákvæðum hætti að skoða huga hæstv. iðnrh., Hjörleifs Guttormssonar, að hann er auðvitað vel lesinn í sögu sósíalismans, t. d. sögu Ráðstjórnarríkjanna. Hann veit auðvitað að að svo miklu leyti sem þar varð efnaleg bylting á sínum tíma í þágu þeirra sem minna máttu sín, þá gerðist það með stórtækum iðnaði. Og þegar allt þetta er skoðað og þegar jafnframt er skoðuð hin hugmyndalega saga, þá verður öll þessi andstaða þeirra gegn stórtækum iðnaði sérstæð, furðuleg og úr öllum takti við allt það sem þeir hafa áður sagt eða gert. En svona þróaðist þetta samt. Núna sitjum við uppi með það, að fjölmargt fólk, einkum fólk sem stundað hefur langskólanám og tilheyrir þessum flokki, meðtók þessa fordóma fyrir 10 árum. Og hæstv. iðnrh. og allur flokkurinn stendur núna í þeim sporum að vera að reyna að vinna sjálfan sig, vinna flokkinn út úr þessari pólitísku kreppu, sálarlegu kreppu sem þeir standa frammi fyrir. Meðan þeir eru að þessu er það því miður svo, að aðrir hv. alþm. verða til þess að hjálpa upp á það að biðin er framkvæmd. Og sú bið verður auðvitað ekki bara í eitt ár, heldur kann svo vel að fara að hún verði um lengri tíma. Þetta, sem hér hefur verið lýst, held ég, þegar allt kemur til alls, að sé kjarni þessa máls. Það frv., sem hér er verið að mælast til við þessa hv. deild Alþingis að samþykkja er frv. um biðstöðu. Það, sem ráðh. er að gera, er að segja við deildina: Bíðið. Leyfið okkur að bíða. Og e. t. v. býr að baki, í gæsalöppum sagt og hugsað: „Ég get talað við kynslóðina sem við svikum og prettuðum í áratug. Ég get sannfært hana um að það sé ekkert rangt við stóriðju, það sé ekkert rangt við orkufrekan iðnað; það sé ekkert rangt við þetta, okkur hafi orðið á söguleg mistök í áratug eða svo. Ég get sannfært ykkur“ - og gæsalöppum er lokað. Spurningin er: Eigum við hin að vera að taka þátt í þessu? Gerðum við ekki betur í að ýta þeim til hliðar og segja við þá: Leysið þið ykkar eigin mál og gerið þau upp við ykkur. Við hin skulum láta framfarir eiga sér stað á meðan þið eruð að gera þessi mál upp við ykkur. Og þar tengjast þessi mál furðulegri afstöðu hv. þm. Eggerts Haukdals hér í dag og raunar undanfarna daga. Og það er auðvitað kapítuli út af fyrir sig, að ekki aðeins fjölmiðlarnir hér, heldur heilt þjóðþing hafi horft á og látið þessa hluti nánast draga sig á asnaeyrunum. Auðvitað stóð aldrei til annað en það, að hv. þm. Eggert Haukdal lúffaði fyrir því stefnuleysi, þeirri biðstöðu sem verið er að setja öll þessi mál í. Þó gátu þeir, sem lásu flokksmálgagn þessa sama hv. þm., 6. þm. Suðurl., Eggerts Haukdals, í morgun séð að hann spurði orðrétt, með leyfi forseta: „Hvað þýðir að vera að virkja án þess að huga almennilega að því að útvega orkukaupendur?“ Þetta sagði Eggert Haukdal alþm. í viðtali við Morgunblaðið í gærkvöld. Og á mæltu máli, hvað þýðir þetta? Hvað þýða þessi orð sem hv. þm. lætur falla? Á mæltu máli, á íslensku máli þýða þessi orð auðvitað það, að þm. ætlar að styðja þær brtt. sem þm. Alþfl. og Sjálfstfl. hafa flutt við þessa umr. Hann ætlar vitaskuld að styðja brtt. sem nú er flutt við 3. umr. af hv. þm. Sverri Hermannssyni og Magnúsi H. Magnússyni. En þau þýða það, að hann ætlar að fella frv. um biðstöðuna sem stjórnin og meiri hl. n. eru að leggja til við hv. deild. Ekki aðeins þetta ívitnaða viðtal í Morgunblaðinu, heldur allt það, sem haft er eftir þessum hv. þm., þýðir það á íslenskri tungu, að hann ætli að hegða sér svo. Hv. þm. er að vísu ekki viðstaddur í salnum. Menn hafa iðulega verið að finna að því við forseta, að menn séu ekki viðstaddir, en ég læt mér það svo sem í léttu rúmi liggja. Auðvitað er allt það, sem verið hefur að gerast í þessum efnum, einhver ægilegasta saga um aumingjaskap sem menn hafa þurft að horfa upp á. Þm. er búinn að gefa í skyn núna nokkrar undanfarnar vikur að hann ætli að sjá um það með því jafnvægisatkvæði, sem hann vissulega fer með hér, að stefna verði mörkuð í þessum efnum. Og látum vera þó að fjölmiðlar hafi gerst spenntir fyrir þessum möguleika. Það er þeirra eðli og þeir eru að leita að fréttum. En eftir á að hyggja er það auðvitað með ólíkindum að heilt Alþingi, heilt þjóðþing, heil löggjafarsamkoma hafi látið þennan hv. þm. - vegna þess hvernig öll þessi mál eru í pottinn búin - draga sig á asnaeyrunum með þeim hætti sem gerst hefur að undanförnu, að heilt þjóðþing hafi látið hv. þm. Eggert Haukdal halda að það væri eitthvað í hann varið. Og það er auðvitað það kostulega við allt þetta mál, hafi það verið svo, að þau augnablik hafi verið til í þingsögunni síðustu daga að menn hafi haldið að á honum væri að byggja. Og af hverju er þetta? Því að hér eru menn ekki aðeins að tala um þá einföldu pólitík, að menn séu í stjórn eða stjórnarandstöðu, það skipti máli að fella stjórnina og nýir taki við. Við erum að tala um allt önnur og miklu mikilvægari mál. Við erum að tala um það, með hverjum hætti við skipuleggjum ekki aðeins okkar virkjunarmál og okkar orkumál, heldur með hverjum hætti við skipuleggjum þau mál okkar sem hníga að stórtækum iðnaði, stórkostlegum möguleikum fólks í því sambandi til þess að bæta afkomu sína og lífskjör, og þá einu stórkostlegu aukningarmöguleika sem við eigum á sviði efnahagsmála almennt talað á næstu árum og áratugum. Og hér hefur það gerst vegna þess, hvernig þessi spenna hefur verið upp byggð, sem ég hefði ekki trúað á árinu 1978. Það var hv. þm. Eggert Haukdal sem olli spennunni, og það var hann sem reyndist vera svo lítið í spunnið sem dæmin hafa nú sannað. Út af fyrir sig er þetta auðvitað, hvernig sem á er lítið, löng saga og heldur leið. En sá kjarni málsins skiptir þó, að ég held, verulegu máli, að núv. hæstv. iðnrh. tilheyrði vonbrigðakynslóð sem - þegar pólitísk sannfæring brotnaði á skeri, m. a. í Prag í ágústmánuði 1968-greip á flótta sínum til nýrrar hugmyndafræði. Sú hugmyndafræði varð fljótlega að hatri á stóriðju, hatri á allri samvinnu við útlendinga. Og þó svo að hún væri aldrei mjög skýrt skilgreind hér á landi, þá var hún skírð erlendis, í engilsaxneska heiminum, og kölluð „new left“. Þessi furðulega hugmyndafræði, rótlausa hugmyndafræði varð að því leyti að veruleika í rn. þegar hæstv. iðnrh. settist þar inn. Og hann kemur nú aftur og aftur fyrir hið háa Alþingi, biður um biðstöðu, biður um að hið háa Alþingi fresti öllu sem máli skiptir svo að hann geti komið fram fyrir þetta fólk - sem er t. d. fólk sem var samferða mér í skóla svo að ég þykist vita hvað ég er að tala um - hann er að biðja okkur um frest til þess að hægt sé sennilega að reyna að sannfæra þetta fólk enn einu sinni um það, að því beri að snúa við blaðinu. En niðurstaðan er sú, að þeir mega eiga í sinni kreppu, en hell þjóð getur ekki frestað öllum sínum framförum vegna þessarar kreppu. Okkur er skylt að ýta þessari kreppu til hliðar, leyfa þjóðfélaginu að þróast fram. Þess vegna ? fyrsta lagi er sú brtt. réttmæt sem þeir flytja, hv. þm. Sverrir Hermannsson og Magnús H. Magnússon. Þess vegna er hún rétt. Þess vegna er öll þessi biðstaða, sem hæstv. iðnrh. er að fara fram á við hið háa Alþingi, röng. Hún er ástæðulaus. Hann verður að gera upp sín mál í sínum flokki, við sína kynslóð sjálfur, en hann á að leyfa þjóðfélaginu að þróast fram. Hann á að taka sjálfan sig og sín vandamál, sín pólitísku vandamál út fyrir sviga, og þau leysast þar eða leysast ekki. En það er með engum hætti réttlætanlegt að setja allt þjóðfélagið í biðstöðu þó að þessi hugmyndafræði sé sprungin eina ferðina enn. Þess vegna er ég að mæla með þessari brtt., en í móti frv. eins og það kemur fram. Það er biðstaða. Sú biðstaða á sér rætur í sálarkreppu. Sú sálarkreppa á sér sögulegar skýringar. En samfélagið á ekki að bíða þrátt fyrir það sem hér hefur átt sér stað sögulega. Það eru allir möguleikar til þess að samfélagið sjálft sæki fram, en þessir menn og þessi hugmyndafræði séu tekin út fyrir sviga meðan þeir eru að gera upp sín mál.



Herra forseti. Þessi umr., 3. umr. um frv. til l. um raforkuver sem hæstv. iðnrh. hefur lagt fram, er nú senn að lokum komin. Ég ætla ekki að lengja umr. mikið, en ég vil þó, áður en henni lýkur, vekja sérstaka athygli á tveimur atriðum. Í fyrsta lagi hlýtur það að vekja sérstaka athygli, að í umr. um þetta frv., þar sem fluttar hafa verið mjög ítarlegar ræður af hálfu allmargra hv. þm. og m. a. hefur hæstv. iðnrh. í þessum umr. verið spurður ákveðinna spurninga, t. d. af hv. 2. þm. Suðurl. hér í dag, en þrátt fyrir þetta kýs hæstv. iðnrh. að sitja þögull eins og gröfin undir þessum umr. og ekki að taka þátt í þeim. Hann flutti sína framsöguræðu við 1. umr. þessa máls. Síðan hefur hann ekki staðið hér uppi í ræðustól. Hann hefur enga tilraun gert til þess að skýra þær brtt. sem fluttar voru við þetta frv., sem þó er vitað að voru meira og minna að hans undirlagi, og hann hefur ekki heldur kosið að taka neinn þátt í þeim umr. sem hér urðu t. d. um stóriðjumál fyrir viku. Þetta vekur sérstaka athygli og ég vildi ekki láta þessa umr. enda án þess að vakin yrði athygli á því. Í rauninni skil ég vel þetta sjónarmið hæstv. ráðh., að kjósa það hlutskipti að sitja lúpulegur undir þessum umr., því aumt er hans hlutskipti eftir það sem á undan er gengið í þessu máli. Frv. hans, eins og það var lagt hér fram, var máttlaust og í því fólust engar ákvarðanir. Það var aðeins upptalning á þeim virkjunum, sem til stóð og til stendur að byggja, án nokkurrar stefnumörkunar í orkumálum eða uppbyggingu raforkuvera. Og í frv. vantaði líka, eins og oft hefur verið bent á, allan botn. Það vantaði alla stefnu um það, hvernig nýta ætti orkuna sem úr þessum orkuverum kemur. Hins vegar ætlaði ráðh. sér greinilega, samkv. frv. eins og það var lagt hér fram, að ná því í sínar hendur eins og hann mögulega gat - miðað við þá aðstöðu sem hann er í í hæstv. ríkisstj. - að taka ákvarðanir um það sem næst skyldi gera í virkjunarmálum, sbr. það ákvæði í frv. að Alþingi skyldi staðfesta næstu framkvæmdir í virkjunarmálum, þ. á m. framkvæmdaröð. Hæstv. ráðh. varð hins vegar fyrir því þegar þetta mál var tekið til meðferðar af stjórnarliðinu, þeim sem styðja núv. hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi, að það litla traust, sem hann greinilega ætlaði sjálfum sér þegar hann flutti frv., báru hans samstarfsmenn ekki til hans, því að frv. var breytt á þá leið, að nú er það Alþingi sem að öllu leyti skal taka ákvörðun um framkvæmdaröð og engir frestir settir um tíma né hvenær það skuli koma fyrir Alþingi að nýju að taka ákvarðanir um næstu aðgerðir í virkjunarmálum. Þó að ráðh. telji sig vafalaust hafa unnið einhvern sigur með því að fá þessu frv. breytt á þennan veg og tryggja því þar með framgöngu hér á hv. Alþingi, þá held ég að öllum sé það ljóst, sem skoða þetta frv. og skoða málið eins og það liggur fyrir og reyna að greina aðalatriði frá aukaatriðum, að hér er um mikinn varnarsigur að ræða hjá hæstv. iðnrh. Mig grunar að hér sé um Pyrrusarsigur að ræða hjá hæstv. ráðh. Hann flær ekki feitan gölt frá þessari meðferð hv. Alþingis og ekki síst hans stuðningsmanna í stjórnarliðinu. Hann flær ekki feitan gölt frá þessu máli. En við öðru gat hann e. t. v. ekki búist eins og málið var í pottinn búið. Og við hv. þm. verðum að bíða og sjá hvað setur. Við verðum að horfa áfram upp á það aðgerðaleysi sem ríkt hefur í þessum málaflokkum til þessa. Annað atriði, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á áður en þessari umr, lýkur, er að í þessu máli hefur komið betur fram en e. t. v. í flestum öðrum málum, sem hér hafa verið til meðferðar á hv. Alþingi í vetur, hver grundvallarstefnumunur er á milli hæstv. ríkisstj. annars vegar og stjórnarandstöðunnar hins vegar, þ. e. Sjálfstfl. og Alþfl. Sú stefna, sem birtist í þessu stærsta máli þjóðarinnar í dag og birtist í því frv. - og ég vil segja nú: þeirri frv.- ómynd sem okkur er ætlað að samþykkja hér í kvöld, - sú stefna er áframhald aðgerðaleysis, það er stefna afturhalds og kyrrstöðu. En sú stefna, sem við höfum boðað, stjórnarandstæðingar, í stóriðju- og orkumálum, er stefna nýrra átaka. Hún er stefna upp á við, hún er stefna til bættra og betri lífskjara fyrir Íslendinga. Hún er stefna sem á að geta tryggt okkur öðru fremur betri lífskjör og sambærileg lífskjör við það sem okkar nágrannaþjóðir búa við. En ekkert er hættulegra okkar þjóð en að við drögumst aftur úr í lífskjörum miðað við okkar nágrannaþjóðir. Það hafa dæmin sýnt okkur og sannað. Við sjáum að fjöldi ungs fólks streymir úr landi til þess að freista gæfunnar annars staðar vegna þess að því finnst að hér ríki orðið kyrrstaða, hér sé afturhaldið búið að taka við völdum og hér fái það ekki þau tækifæri sem það vill fá. Unga fólkið finnur ekki kröftum sínum viðnám í því þjóðfélagi sem hæstv. ríkisstj. og hæstv. iðnrh. og flokksbræður hans hafa e. t. v. öðrum fremur mótað síðan á árinu 1978. Herra forseti. Ég vil ekki teygja þessa umr. lengur. Ég vildi aðeins, áður en henni lyki, vekja athygli á þessum tveimur atriðum.



Herra forseti. Þar sem nú er ljóst að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hafa gefist upp við að koma fram á hv. Alþingi stefnumótun í iðnaðarmálum, þ. á m. í stóriðjumálum-það mál hefur verið svæft í nefnd - auk þess sem ekki sýnist vera gæfulegt að gefa hæstv. ríkisstj. heimild til virkjana án nokkurra skilyrða, tel ég fulla ástæðu til þess að setja þau skilyrði, sem koma fram í þessari brtt., og segi já.



Herra forseti. Það er að mínu mati forsenda Fljótsdalsvirkjunar og þeirra orkuframkvæmda sem hér er verið að heimila, að orkufrekur iðnaður risi á Austurlandi og víðar. Í stefnumörkun með f. v. er gert ráð fyrir a. m. k. þreföldun orkufreks iðnaðar til aldamóta. Varðandi afstöðu mína vil ég taka fram eftirfarandi: Í 2. gr. frv. er ríkisstj. gert að leggja fram í haust greinargerð um þá möguleika sem liggja fyrir um nýtingu orkunnar til orkufreks iðnaðar og í því sambandi er í undirbúningi kísilmálmverksmiðja á Reyðarfirði. Ég lít svo á að samkomulag sé um það, að vegna fyrri áfanga Fljótsdalsvirkjunar verði gert ráð fyrir orkufrekum iðnaði á Austurlandi. Með tilliti til þessa og í trausti þess, að ríkisstj. standi við þau áform er ég áður hef getið um, tel ég ekki ástæðu til að lögfesta þetta ákvæði og segi því nei.



Herra forseti. Það hefur komið fram þrásinnis hjá orkumálastjóra, að athuganir á virkjunum tengdum stóriðju fara fram varðandi suðvesturhornið, Reyðarfjörð og Eyjafjarðarsvæðið. Ég sé ástæðu til þess að þrýsta á, að þvílíkar athuganir verði framkvæmdar með meiri ákveðni en verið hefur, og legg mikið upp úr því, að stóriðjustefnan sem slík verði viðurkennd af Alþingi. Til þess að leggja áherslu á það atriði og sömuleiðis hitt, að stóriðja er hvorki einkamál Hvalfjarðar né Suðurnesja, heldur getur líka stutt heilbrigða byggðaþróun á Norðurlandi og Austfjörðum, segi ég já.



Herra forseti. Á vegum iðnrn. eru í athugun margir iðnaðarkostir er nýta verulega orku. Er gert ráð fyrir dreifingu slíks iðnaðar um landið á svipaðan hátt og fyrirhugað er með vatnsaflsvirkjanir, svo sem fram kemur í grg. með því frv. sem þessi brtt. er gerð við. Meðal slíks iðnaðar má nefna sem dæmi magnesíumvinnslu, pappírsverksmiðju og kísilmálmvinnslu. Þannig er nú unnið að frumáætlun um kísilmálmverksmiðju og áætlað að verja í því skyni um 500 þús. kr. eða 50 millj. gkr. í ár. Slík verksmiðja mundi nota um 500 gwst. á ári af raforku miðað við 30 þús. tonna ársframleiðslu. Er við það miðað, að henni gæti tengst vetnisverksmiðja er hagnýtti kolefni úr útblæstri frá kísilmálmvinnslunni til eldsneytisframleiðslu, og væri þar um að ræða nálægt 600 gwst. á ári í orkunotkun. Auk þess er talið hagkvæmt að nýta afgangsvarma, er til fellur frá kísilmálmverksmiðju, til húshitunar í byggðarlögum þar sem ekki er að finna nýtanlegan jarðvarma. M. a. af þeim sökum er talið skynsamlegt að staðsetja slíka verksmiðju, ef talin verður vænlegt fyrirtæki við nánari athugun, í landshluta eins og á Austurlandi, nánar tiltekið á Reyðarfirði. Hefur svokölluð staðarvalsnefnd iðnrn. mælt með slíku í bráðabirgðaáliti og fara nú og á næstunni fram ýmsar athuganir á fyrirhuguðum verksmiðjusvæðum. Áfangaálit mun liggja fyrir innan tíðar um þessa verksmiðjuhugmynd, og frumáætlun ásamt markaðsathugun á að ljúka á komandi vetri. A. m. k. 500 þús. kr., eins og ég gat um áður, verður varið í þessu skyni af fjárveitingu til athugana á orkufrekum iðnaði. Hér er um að ræða fyrirtæki, sem ekkert mælir á móti að verði - 



Herra forseti. Í frv. ríkisstj. er í reynd engin stefnumörkun, hvorki í stóriðjumálum né í virkjunarmálum. Ég tel nauðsynlegt að freista þess að bæta hér nokkuð úr og segi já.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér í máli hv. 3. þm. Austurl. og svo hins vegar hæstv. iðnrh. ber þeim ekki saman um það sem hv. 3. þm. Austurl. sagði að búið væri að semja um. Þess vegna sé ég fulla ástæðu til þess að samþykkja þessa brtt. og segi já.



Herra forseti. Við þessa umr. bar ég fram spurningar til hæstv. iðnrh. sem eru þannig: Hefur sú breyting, sem meiri hl. gerði á frv., þá þýðingu, að menn geti treyst því, að iðnrh. hafi skipt um skoðun varðandi það að þjóðhagsleg hagkvæmni virkjunarleiða skuli ráða framkvæmdaröð, en ekki ákvæði stjórnarsáttmálans? Og í öðru lagi: Telur ráðh. orkumála fært að leggja þá fjármuni fram sem þarf til stórvirkjunar á borð við Fljótsdalsvirkjun án þess að hafa áður tryggt kaupanda að orkunni sem þar verður framleidd? Með því að svör hafa ekki fengist mun ég, til þess að gera tilraun til að tryggja raunhæfar framkvæmdir, segja já við þessari tillögu.



Herra forseti. Austfirðingar hafa sýnt virðingarverða samstöðu í orku- og atvinnumálum. Þar ríkir ekki sú andstaða gegn framförum sem m. a. þm. og fámennur hópur manna standa fyrir á Norðurlandi. Ég kann að meta þessa samstöðu og eindrægni og vil styðja hana. Ég segi já.



Herra forseti. Í meðförum deildarinnar hefur frv. lagast þó að betur hefði mátt gera eins og tillögur lágu fyrir um. Samkv. frv. nú er öllum virkjunarkostum gert jafnhátt undir höfði og endanleg ákvörðun í höndum Alþingis að fenginni umsögn um þjóðhagslega hagkvæmni. Einnig er ríkisstjórninni gert að sýna stefnu sína um uppbyggingu orkufreks iðnaðar um leið og hún gerir tillögur um næstu virkjun. Þá eru og Landsvirkjun veitt meiri áhrif en voru í upphaflega frv. Allir eru sammála um nauðsyn þess að halda áfram virkjunarrannsóknum og undirbúningi nýrra virkjana svo og áframhaldandi framkvæmdum til að tryggja rekstur raforkuveranna á Þjórsársvæðinu. Fall frv. hefði e. t. v. getað tafið þetta. En þar eð ég er andvígur þeirri stefnu eða öllu heldur stefnuleysi að afla ekki nægilegs markaðar fyrir raforkuna þannig að unnt sé að ráðast á næsta áratug eða svo í allar þær virkjunarframkvæmdir sem frv. boðar, þá lýsi ég andstöðu minni við þann þátt málanna með því að greiða ekki atkv.



Herra forseti. Menntmn. Nd. hafði til umr. frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, nr. 19 5. apríl 1971, flutt af hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni o. fl. Nefndin athugaði frv. allrækilega, fékk m. a. á fund til sín Hörð Vilhjálmsson fjármálastjóra Ríkisútvarpsins og leggur eftir allnokkra umræðu til að frv. verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Í trausti þess, að menntmrh. skipi nefnd, sem í eigi sæti fulltrúar þingflokkanna fjögurra og falið verði að yfirfara efni þessa frv., og störf nefndarinnar miði að því að gera Ríkisútvarpinu kleift að hafa efni til útlána og að kanna grundvöll samninga við rétthafa efnis, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir þetta rita sex hv. alþm. sem sæti eiga í menntmn., en einn var fjarverandi afgreiðslu málsins. Um þetta má aðeins hafa örstutt mál. Það hefur skeð allnokkrum sinnum á undanförnum þingum, að fram hafa komið hugmyndir bæði í lagaformi og ályktunarformi um að fjölmiðlar ríkisins hafi efni til útlána. Hefur þá fyrst og fremst verið hugað að sjómönnum á hafi úti sem hafa auðvitað iðulega ekki aðstöðu til að njóta þessa efnis. Í því frv., sem hér er um að ræða, var hins vegar gert ráð fyrir enn frekari útfærslu og talað um almenningssöfn. Ég tel að ekki leiki nokkur vafi á því, að þetta eigi eftir að gerast, að þetta sé ekki spurning um það, hvort þetta gerist, heldur annars vegar spurning um tíma og hins vegar fjármagn. Og það er alveg ljóst, að tækninni í þessum efnum fleygir fram með hverju árinu. Það er líka ljóst, að vegna tæknibreytinga á þetta sér stað, þ. e. að efni framleitt af útvarpi og sjónvarpi er sent til flotans t. a. m. í einu formi eða öðru og fólk í landi nýtur þessa líka. En mjög flókið mál, sem þetta varðar, er í sambandi við rétthafa efnis, þ. e. höfundarréttarmál. Að öllu þessu skoðuðu og eftir ítarlegar umr. bæði við aðila utan n. og innan n. sjálfrar komst n. að þeirri niðurstöðu, að skynsamlegast væri að þessu sinni að vísa málinu frá með þessari rökstuddu dagskrá, í trausti þess að menntmrh. skipaði nefnd, eins og getið er um í nál., og í þeirri von, að sú nefnd kæmist fyrr en seinna að niðurstöðu sem löggjafinn gæti síðan sætt sig við sem og rétthafar efnis.



Herra forseti. Sú afgreiðsla, sem n. lét frá sér fara á þessu máli, reyndist ekki að öllu leyti vera í samræmi við eðli þingvenja og var því breytt og þannig er það nú orðið. Það er misskilningur að ég hafi skrifað undir það í þeirri mynd. Hitt er rétt, að ég nennti ekki að fara að snúast gegn þessu með því að vera með sérálit í n., þar sem mér virðist málið þokast áfram - með hraða brekkusnigilsins að vísu - og sýnir það að nokkru leyti viðhorf manna til m. a. sjómannastéttarinnar, að þeir telja litla þörf á að flýta sér í þessum efnum og hirða lítt um það, þó að búið sé að afgreiða mál hliðstæð þessu bæði í Noregi og Danmörku og það verk, sem þarf að vinna, sé fyrst og fremst lögfræðinga, en ekki nm., því að hér er ekki um nein tæknileg vandamál að ræða. Vilji er allt sem þarf.



Herra forseti. Ég hef flutt frv. til l. um breytingu á framleiðsluráðslögum ásamt þeim hv. þm. Steinþóri Gestssyni og Albert Guðmundssyni. Þetta er 322. mál þingsins, kom fyrir þingið um svipað leyti og frv. um raforkuver. Það er álit mitt, að eðlilegt sé að þetta frv. verði sent til fjh.- og viðskn. og sé þaðan sent til umsagnar til þess að liðka fyrir því, að hæstv. landbrh, eða landbrn. geti útbúið frv. til l. um breytingu á framleiðsluráðslögum hvað þetta atriði varðar. En áður hefur verið mælt fyrir till. sama efnis sem flutt er af hv. þm. Vilmundi Gylfasyni o. fl. Á þeirri till. eru sex þm. Alþfl. í Nd. Þegar það mál var til umr. flutti ég ítarlega ræðu þar sem ég kynnti frv. það sem hér er til umr. Þarf ég því ekki að endurtaka rök með frv., en æski þess, að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ástæðan fyrir því, að ég bað um að þessu máli yrði vísað til fjh.- og viðskn., er sú, að till. nákvæmlega sama efnis var vísað til þeirrar n. fyrir örfáum dögum.



Herra forseti. Ég gerði aths. við það þegar hitt frv. var sent til fjh.- og viðskn. Ég tel að miðað við þær reglur, sem við höfum hér á þingi, eigi þetta mál ekki erindi til fjh.- og viðskn. Ég held að við séum allir sammála um það, að ef um er að ræða iðnaðarmál, þá eigi það ekki að fara til sjútvn. eða landbn. Til þess erum við að hafa nefndir í vissum málum, að það er ætlast til að það, sem tilheyrir hverju og einu, t. d. í þessu tilfelli landbúnaði, þá eigi það að fara til landbn., þó að það skipti ekki miklu máli í þessu tilviki vegna þess að auðvitað verður ekki um að ræða neina fundi í nefndum hér eftir, það vita allir. En það er af „prinsip“-ástæðum sem ég mótmæli þessu.



Herra forseti. Vegna orða hv. formanns landbn. Nd. um það, að hann vilji gjarnan fá þetta mál til úrlausnar í sinni nefnd, þykir mér full ástæða til að draga till. mína til baka um að vísa þessu máli til fjh.- og viðskn. og æski þess, að hv. þm. sjái um að þetta mál fái sómasamlega og góða meðferð í landbn. og landbn. og fjh.- og viðskn. vinni saman að þessu máli. Þá er ég sannfærður um að þetta mál fær góða lausn. Ég vil þakka hv. þm. Stefáni Valgeirssyni fyrir þennan ágæta stuðning og áhuga hans og vænti þess, að við getum verið samferða um lausn á þessu máli. Herra forseti. Ég geri það að till. minni, að frv. verði vísað til hv. landbn. Nd.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti iðnn. um frv. til l. um steinullarverksmiðju. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á fund sinn Vilhjálm Lúðvíksson, Örn Jónsson, Jón Sigurðsson og Guðmund Halldórsson og svöruðu þeir spurningum nm. og gerðu grein fyrir skoðunum sínum á málinu. Nefndin hafði samþykkt að leita til fleiri sérfræðinga til þess að fá svör við ýmsum spurningum og hafði óskað eftir að sérfræðingar frá Þjóðhagsstofnun, þeir Ólafur Davíðsson og Hallgrímur Snorrason, mættu hjá n. svo og Garðar Ingvarsson frá Seðlabanka. Úr því gat þó ekki orðið sökum þess að þessir sérfræðingar eru fjarverandi úr borginni eins og sakir standa. En ég vil taka það fram, að þessir menn höfðu mætt á fundum iðnn. Ed., en sú deild hafði unnið mjög vel í þessu máli. Mér er örugglega kunnugt að við undirbúning afgreiðslu þeirrar n. lágu fyrir umsagnir þessara manna. Iðnn. þessarar hv. d. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Ed., en einstakir nm. áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.