Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til laga um selveiðar, 210. mál. Frv. þetta er undirbúið af nefnd sem skipuð var í ágústmánuði árið 1982 og er í megindráttum samhljóða till. þeirrar nefndar nema hvað varðar 3. gr. frv. þar sem gert var ráð fyrir að ráðh. skipaði fimm manna nefnd sem leitað yrði till. hjá um reglur um það er varðar selveiðar. Það virðast allir vera sammála um nauðsyn þess að setja lög um selveiðar við Ísland. Til þessa hefur verið stuðst við mjög takmörkuð ákvæði um selveiðar, m. a. í lax- og silungsveiðilögum. Hér er um mjög viðkvæmt vandamál að fást, vandamál sem ekki verður hægt að hlaupast frá að afgreiða nú á þessu þingi. Í 1. gr. frv. er gerð tillaga um breytingar á yfirstjórn þessara mála. Í gildandi lögum eru selveiðar ekki felldar undir ákveðið rn. Hins vegar hefur landbrn. farið með mál er varða veiðar í ám og vötnum og önnur veiðimál er eigi ber undir annað rn. Hér er sem sagt kveðið á um að selveiðar falli undir sjútvrn. Í 2. gr. er sagt að Hafrannsóknastofnunin annist rannsóknir á sel við Ísland. Hafrannsóknastofnunin hefur annast að nokkru rannsóknir á þessu sviði og stefnt er að því að auka þær rannsóknir. Í seinni hluta greinarinnar segir að sé aðilum utan Hafrannsóknastofnunarinnar falið tiltekið rannsóknarverkefni verði Hafrannsóknastofnuninni gert kleift að fylgjast með því hvernig að slíkum rannsóknum sé staðið og hverjar séu niðurstöður þeirra. Þetta er gert vegna þess að utan Hafrannsóknastofnunarinnar gætu verið sérfræðingar sem æskilegt þætti að fá til ákveðinna rannsókna á þessu sviði. Hv. þm. Guðmundur Einarsson flytur brtt. við frv. á þskj. 653 og leggur til orðalagsbreytingu við 2. gr. frv. um að á eftir orðunum „gert kleift að fylgjast með“ komi: áætlunum, undirbúningi o. s. frv. Meiri hl. n. sá ekki ástæðu til að taka þetta inn, orðalag 2. gr. væri fullkomlega skýrt eins og það er í frv. 3. gr. frv. er sú grein sem menn hafa hvað mest rætt um. Hv. þm. Guðmundur Einarsson gerði það að tillögu sinni á þskj. 653 að í stað samráðs verði nefnd sett á laggirnar til að aðstoða sjútvrn. við framkvæmd þessara laga. Í 3. gr. frv. segir: „ Sjútvrn. skal hafa samráð við eftirtalda aðila um stjórn og skipulagningu selveiða eftir því sem við á hverju sinni: Náttúruverndarráð, Hafrannsóknastofnunina, Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands.“ Það að samráð skuli haft við aðila, sem í frv. er gert ráð fyrir, verður að teljast ofureðlilegt; Náttúruverndarráð m. a. vegna hugsanlegra áhrifa á lífríki og umhverfi og að gætt verði fyllstu náttúruverndar- og vísindasjónarmiða við veiðarnar. Sjálfsagt verður einnig að teljast að leita samráðs við Hafrannsóknastofnunina, sbr. það sem segir í 2. gr. frv. Búnaðarfélag Íslands er einnig tilnefnt sem samráðsaðili. Það er eðlilegt ef litið er til baka svo og vegna þeirra hlunninda sem landeigendur hafa haft af selveiðum. Fiskifélag Íslands er í þessu tilfelli sjálfsagður og mjög eðlilegur umsagnaraðili. Meiri hl. sjútvn. sá ekki ástæðu til að breyta 2. gr. frá því sem hún er í frv., en þar segir: „Að leita álits og umsagnar sérfræðinga eða skipaðra fulltrúa þessara aðila varðandi skipulag, stjórnun og meiri háttar ákvarðanir varðandi selveiðar. Færi þetta eftir eðli málsins hverju sinni til hvers væri leitað.“ Um aðrar greinar frv. var ekki skoðanamunur í sjútvn. Í nál. á þskj. 649 segir: „Nefndin hefur athugað frv. á fundum sínum og leitað umsagna um málið. Frv. um sama efni var til umfjöllunar í sjútvn. á síðasta þingi. Þann 16. maí 1984 afgreiddi sjútvn. málið á sama hátt og nú. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.“ Undir þetta nál. rita hv. þm. Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Ingvar Gíslason, Gunnar G. Schram og Halldór Blöndal.



Herra forseti. Ég mæli hérna fyrir minnihlutaáliti sjútvn. í 210. máli sem er frv. til laga um selveiðar við Ísland. Ég ætla að hafa þann formála að þessu máli að það er mjög mikilvægt að sett verði um þetta löggjöf. Ég gekk raunar eftir því á seinasta þingi með fsp. þar sem ég spurði ráðh. hvernig liði flutningi frv. um þetta mál. Ég taldi þá að frv. væri lengi búið að vera tilbúið í skúffu ráðh. og honum væri því ekki neitt að vanbúnaði að flytja það vegna þess að nefndin, sem hafði verið skipuð nokkru áður, hafði skilað gögnum og málsins var beðið með nokkurri eftirvæntingu af þeim málsaðilum sem um það höfðu fjallað. Hins vegar kom í ljós þegar frv. var flutt hver ástæðan var fyrir því að dráttur hafði á því orðið. Það var nefnilega búið að gera mjög veigamikla breytingu á frv. frá upprunalegri gerð þess, þeim drögum að frv. sem málsaðilar fjölluðu um fyrst. Að mínu áliti, eins og ég kem að síðar, gengur þessi ákveðna breyting þvert gegn því markmiði sem þessu frv. var ætlað, sem var það að ná sátt og sæmilegu samlyndi í erfiðu deilumáli, máli sem hafði verið lengi að þvælast fyrir mönnum þar sem hagsmunaaðilar ýmsir höfðu komið nærri og haft afskipti af þannig að ekki töldu sig allir geta vel við unað. Með skipan nefndar sem samdi frumvarpsdrögin var verið að reyna að ná, eins og ég segi, sáttum í þessu máli. En þessi breyting ráðh. á 3. gr. gengur þvert á þá tilraun. Þar með er frv. svo mikið breytt að ég álít að það eigi ekki skilið að fá samþykkt eins og það stendur. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa nál. sem ég skilaði um þetta mál þar sem ég vík einmitt að þessum atriðum: „Frv. þetta var flutt á síðasta þingi en varð ekki útrætt og hefur því verið flutt að nýju óbreytt. Í fylgiskjölum með þessu nál. eru umsagnir nokkurra málsaðila sem bárust sjútvn. við umfjöllun málsins á síðasta þingi. Allar umsagnir, sem bárust við umfjöllun málsins nú, eru prentaðar hér sem fylgiskjöl. Þann 31. ágúst 1982 skipaði þáverandi sjútvrh. nefnd til að semja frv. til laga um selveiðar við Ísland. Í þessa nefnd voru skipaðir Björn Dagbjartsson forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Agnar Ingólfsson prófessor, tilnefndur af Náttúruverndarráði, Árni G. Pétursson hlunnindaráðunautur, tilnefndur af Búnaðarfélagi Íslands, og Jón B. Jónasson skrifstofustjóri í sjútvrn. sem jafnframt var formaður nefndarinnar. Nefnd þessi skilaði til sjútvrn. drögum sem eru samhljóða frv. þessu að öðru leyti en því að lagt var til að 3. gr. frv. hljóðaði svo: „Til aðstoðar sjútvrn. við stjórn og skipulagningu selveiða skipar ráðh. nefnd til tveggja ára í senn og skal hún skipuð fimm mönnum. Skal einn nefndarmanna skipaður samkvæmt tilnefningu Náttúruverndarráðs, einn skv. tilnefningu Hafrannsóknastofnunar, einn skv. tilnefningu Búnaðarfélags Íslands, einn skv. tilnefningu Fiskifélags Íslands en einn án tilnefningar. Ráðh. skipar formann nefndarinnar úr hópi þessara fimm manna. Till. nefndarinnar skal leitað vegna setningar reglna og annarra ákvarðana sem varða selveiðar og ber nefndinni að gera till. til sjútvrn. um hvaðeina er hún telur ástæðu til í sambandi við stjórn og skipulagningu selveiða.“ Í frumvarpsdrögum hinnar stjórnskipuðu nefndar var svohljóðandi athugasemd við 3. gr.: Í 3. gr. er gert ráð fyrir stofnun nefndar sem sé rn. til aðstoðar um skipulag og stjórn selveiða. Nefnd þessi er hugsuð þannig að í henni séu aðilar frá samtökum og stofnunum sem selveiðar snerta með mismunandi hætti. Er ljóst að sjútvrn. þyrfti fyrir allar veigameiri ákvarðanir varðandi selveiðar að hafa samráð við þau samtök og stofnanir sem nefndar eru í þessari grein og því heppilegast að setja á laggirnar nefnd skipaða fulltrúum þessara aðila þannig að samráð og samstarf allra viðkomandi aðila yrði sem best tryggt. Rn. mundi leita umsagnar nefndar þessarar varðandi ákvarðanir sem það tæki um selveiðar og eins mundi nefndin að eigin frumkvæði koma með till. og ábendingar um atriði sem að þessum málum lúta. Í frv., sem sjútvrh. lagði síðan fyrir þingið og hér er um fjallað, er hins vegar gerð sú breyting að 3. gr. er svohljóðandi: „ Sjútvrn. skal hafa samráð við eftirtalda aðila um stjórn og skipulagningu selveiða eftir því sem við á hverju sinni: Náttúruverndarráð, Hafrannsóknastofnunina, Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands.“ Hér hefur ráðh. gert veigamikla breytingu á þeim drögum sem hin stjórnskipaða nefnd samdi. Þessi ákvörðun ráðh. gegnir furðu enda tveir af fjórum nm. mjög tengdir störfum m. Formaður nefndarinnar var, eins og áður segir, skrifstofustjóri rn. og í nefndinni sat einnig þáverandi forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, Björn Dagbjartsson, sem einnig er formaður svokallaðrar hringormanefndar og hefur því mótað stefnuna í þessum málum um langa hríð. Í umsögn um frv. frá Náttúruverndarráði er eindregið lagt til að 3. gr. frv. verði færð í fyrra horf. Nái sú breyting ekki fram að ganga telur ráðið að endurskoða verði ýmsar greinar, svo sem 6. og 8. gr. Stjórn Búnaðarfélags Íslands telur einnig í umsögn dags. 27. apríl 1984 heppilegra að til sé ráðgefandi nefnd sem fjalli um mál sem varða selveiðar svo sem lagt er til í 3. gr. frv. þess er hin stjórnskipaða nefnd samdi. Stjórn Búnaðarfélagsins lýsir sig einnig andvíga 1. gr. frv. og vísar til þess að málefni, er varða selveiðar, hafi hingað til verið undir stjórn landbrn. Ákvörðun ráðh. um að hafna skipan formlegrar ráðgjafar- og samráðsnefndar, er ráðgast megi við um selveiðistefnu, er enn óskiljanlegri ef litið er til þess að ráðh. hefur haft starfandi sér við hlið formlega ráðgjafarnefnd til að ráðfæra sig við um fiskveiðistefnu sína. Þar hafa fulltrúar málsaðila fjallað um framkvæmd stefnunnar og ráðh. hefur lokið miklu lofsorði á það fyrirkomulag. Við nýlega endurskoðun „kvótamálsins“ komu ekki fram nein áform ráðh. um að breyta þessari formlegu tilhögun í það form að ráðh. skuli hafa samráð við viðkomandi aðila um stjórn og skipulagningu veiðanna eftir því sem við eigi hverju sinni svo notað sé orðalag úr 3. gr. frv. til laga um selveiðar við Ísland. Í nýútkomnu fjölriti Landverndar, sem heitir „Selir og hringormar“, er ítarleg umfjöllun um frv. og ýmsar veigamiklar athugasemdir gerðar bæði við frv. og þátt hringormanefndar í því að móta stefnuna í þessum málum hér á undanförnum árum. Minni hl. sjútvn. telur mikilvægt að fylgt sé till. nefndarinnar sem samdi frv., Náttúruverndarráðs og stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Með lagasetningu í þessu efni er verið að gera tilraun til að koma skipulagi á mál sem verið hefur viðkvæmt. Því telur minni hl. nefndarinnar óverjandi af sjútvrh. að ganga svo eindregið gegn till. þessara aðila án þess að hafa rökstutt sitt mál á viðhlítandi hátt. Minni hl. flytur brtt. við 2. og 3. gr. frv. á sérstöku þskj. Verði þær brtt. ekki samþykktar leggur hann til að frv. verði fellt. Alþingi, 27. mars 1985. Guðmundur Einarsson.“ Hér hef ég lesið nál. Mig langar aðeins að gera þetta að frekara umtalsefni. Eins og ég sagði áðan ættu menn að spyrja hvers vegna hæstv. ráðh. gerir svo veigamikla breytingu á þessu frv., breytingu sem einmitt stofnar í voða því ætlunarverki sem frv. hafði nákvæmlega, sem var að leita sátta í máli sem er viðkvæmt deilumál og hefur lengi verið. Menn hafa svo sem stungið upp á ýmsum skýringum á þessu. Menn hafa spurt hvort þetta séu kannske bara venjulegar framsóknareinræðistilhneigingar, eins og menn hafa gert að umtalsefni í sambandi við efnahagsstefnu þessarar ríkisstj., hvernig hún fór af stað og kom fram við launþega í landinu. Menn gerðu sömu tilhneigingar að umtalsefni þegar fjallað var um stefnu í fiskveiðimálum á sínum tíma. Um það skal ég ekkert fullyrða. Maður getur líka spurt: Eru þessar breytingar gerðar skv. ráðum nánustu samstarfsmanna ráðh., eins og segir í nál., sem voru skrifstofustjóri rn. og fyrrverandi forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, en þeir sömdu báðir frv.? Þeir voru báðir í nefndinni sem samdi frumvarpsdrögin. Þess vegna tel ég að það verði að koma fram greinargóðar skýringar á því hvers vegna ráðh. hefur síðan breytt þessari ákvörðun náinna kunnáttumanna um þessi mál. Það má líka spyrja hvort einhverjum af aðstandendum þessa máls í upphafi, þ. e. þeim sem sömdu frumvarpsdrögin á sínum tíma, hafi snúist hugur. Það kemur a. m. k. ekki fram í áliti Búnaðarfélagsins og það kemur ekki fram í áliti frá Náttúruverndarráði. Í umsögn um frv., eins og það var lagt fyrir í fyrra, minnist fyrrverandi framkvæmdastjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og formaður hringormanefndar ekki á þessa breytingu á umsögninni. Það er kannske vísbending um að honum hafi snúist hugur frá því að hann leggur frumvarpsdrögin fram og þangað til hann fær frv. síðan til endurskoðunar. Menn geta spurt hvort það sé þá á einhvern hátt að áeggjan svokallaðrar hringormanefndar, sem sett var á laggirnar í trássi við gildandi lög, að þessu er breytt og hvort menn vilji þannig ná yfirráðum á selarannsóknum undir stjórn fiskvinnslunnar um ófyrirsjáanlega framtíð eins og ég kem að nánar. Ég hef hérna aðeins minnst á þátt hringormanefndar í þessu máli og ég tel raunar að ekki sé hægt að ræða þetta mál lengi án þess að koma að þætti hennar. Þar hafa málsmetandi menn bæði átt þátt í mótun andrúmsloftsins í kringum selveiðistefnuna og ýmis ákvæði þessa frv., eins og það er núna, eru augljóslega samin með hliðsjón af hringormanefnd. Nú er mjög í tísku að lesa á milli línanna og er það helsta sjálfsbjargarúrræði þeirra sem reyna að rýna í hvað stjórnvöld ætlast fyrir hér á landi þessa dagana. Þegar ég les á milli línanna í þessu frv. rek ég augu í það að í 2. gr. segir: „Feli sjútvrn. tilteknum aðilum utan Hafrannsóknastofnunarinnar ákveðnar rannsóknir á selum...“ Þarna er auðvitað verið að tala um samband sjútvrn. og hringormanefndar. Sömuleiðis segir síðar í frv. að ráðuneytið muni setja reglur um hvernig staðið skuli að fækkun sela. Ef svo fer sem horfir verður hringormanefnd, margumfjölluð, málsmetandi aðili í þessu. Hún mun ráða því hvernig þessi stefna verður mótuð. Ef ráða skal af því hvernig stefnan hefur verið mótuð og hvernig þetta hefur gengið hingað til finnst mér það ekki lofa góðu. Í fyrsta lagi tel ég að margumrædd hringormanefnd hafi verið skipuð í trássi við gildandi lög á sínum tíma þar sem lög um rannsóknastofnanir atvinnuveganna gera ráð fyrir að Hafrannsóknastofnun fari með yfirstjórn þessara mála. Það segir reyndar í lögunum sem giltu um þessi mál þegar hringormanefnd var skipuð: „Hafrannsóknastofnunin ein skal annast verkefni sein tilgreind eru hér að framan og unnið er að á vegum ríkisins.“ Þessi verkefni eru reyndar t. d. rannsóknir á göngum og stofnsveiflum íslenskra sjávardýra og áhrifum þeirra á aflamagn, veiðihorfur, hámarksnýtingu o. s. frv. Þegar hringormanefnd er skipuð eru því augljóslega gildandi lög sein taka af allan vafa um forræði selarannsókna við Ísland. Hins vegar segir í skipunarbréfi nefndarinnar, sein er undirritað af þáverandi sjútvrh., að nefndinni sé einnig ætlað að hafa yfirumsjón með rannsóknum sem þegar séu hafnar á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar á selastofninum við Ísland. Þarna er sem sagt verið að setja nefnd yfir þær rannsóknir sem Hafrannsóknastofnunin var skv. lögum að fjalla um. Í fyrsta lagi er því lagalegur grundvöllur þessarar nefndar mjög hæpinn. Í öðru lagi er augljóst af bréfi ráðh. frá 16. ágúst 1979 að þarna er verið að skipa rannsóknanefnd m. a. með tilliti til þess að þessi nefnd skuli hafa forræði yfir Hafrannsóknastofnun við rannsóknir og skipulagningu á þessum málum. Lítum hins vegar á skipan nefndarinnar. Þar eru framkvæmdastjóri sjávarafurðadeildar Sambands ísl. samvinnufélaga, framkvæmdastjóri Sölusambands íslenskra fiskframleiðenda, framkvæmdastjóri Iceland Seafood Corporation, framkvæmdastjóri Sölumiðsvöðvar hraðfrystihúsanna og framkvæmdastjóri Coldwater Seafood Corporation. Þetta er nefndin sem þá er sett til að fara með forræði yfir og stjórna rannsóknum á vegum Hafrannsóknastofnunar á selamálum, stofnunar sem þó á skv. gildandi lögum að fjalla um þessi mál. Þarna er augljóslega ekki um að ræða þá sérþekkingu í viðkomandi greinum sem skynsamlegt væri og nauðsynlegt að hafa í nefnd sem væri fengið þetta yfirstjórnarhlutverk. Í þriðja lagi vildi ég aðeins glugga í starfshugsjónir hringormanefndar eins og þær birtast á fyrstu misserum starfsins. Hún er skipuð í ágúst 1979 og í skýrslu, sem kemur út í nóvember sama ár, segir, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið hér að framan eru rannsóknir varðandi hringormavandamálið yfirgripsmiklar og munu krefjast mikils tíma en slíkt er nú yfirleitt einkennandi fyrir vistfræðilegar rannsóknir.“ Síðan kemur: „Vegna fyrirhugaðra aðgerða til fækkunar sels er vert að hafa það í huga að öll mál sem varða sel og selarannsóknir verða í brennipunkti.“ Þarna er augljóslega löngu búið að ákveða að fækka skuli sel hvað sem rannsóknum líður. Síðan segir: „Selir eru þau sjávarspendýr sem að allur almenningur kemst í hvað nánasta snertingu við úti í náttúrunni eða í sædýrasöfnum. Allar aðgerðir varðandi sel, sem ekki eru studdar vísindalegum rökum af niðurstöðum rannsókna á líffræði íslenskra sela, munu því væntanlega hljóta talsverða gagnrýni Náttúruverndarráðs, náttúruverndarsamtaka og jafnvel þorra almennings í landinu.“ Ég ætla að vona það. Síðan segir: „Þetta gerir það að verkum að nauðsynlegt er að stunda alhliða líffræðirannsóknir á selastofninum hér við land svo mögulegt sé að veita haldbær svör við gagnrýni andstæðinga aðgerðanna.“ Þarna virðist líka hafa verið búið að ákveða hver niðurstaða rannsóknanna ætti að vera. Þetta er mjög athyglisvert og segir okkur, eins og ég sagði áðan, vissa sögu um það með hvaða hugarfari starf þessarar nefndar fer af stað. Ég vil kalla þetta óbrothætt minnismerki um misbeitingu þess trausts sem fólk hefur á vísindum og vísindalegri aðferð. Einhverjir mundu meira að segja vafalaust ganga svo langt að segja að þetta væru áform um falsanir á rannsóknum en ég ætla ekki að leyfa mér að taka svo sterkt til orða. Ef þessari röksemdafærslu, sem þarna kemur fram hjá nefndinni, er fylgt eftir liggur í augum uppi að menn stinga óhagstæðum niðurstöðum undir stól vegna þess að það gæti alveg eins farið svo að við yfirgripsmiklar rannsóknir á selamálum kæmist nefndin að ýmsu sem styrkti gagnrýni andstæðinganna. Hvað starfshugsjónirnar varðar sýnist mér því að þar hafi heldur illa verið farið af stað. Þetta sama kemur raunar fyrir síðar í þessari sömu skýrslu. Þetta er skýrsla starfsmanns hringormanefndar, Erlings Haukssonar, frá 1979 þar sem segir síðar: „Náttúruverndarráð og náttúruverndarsamtök munu einnig óhjákvæmilega koma inn í myndina þegar fram í sækir og fyrirhugaðar fækkunaraðgerðir hefjast. Það er rannsóknum fyrir bestu að ekkert verði gert á þann veg sem skaðað gæti eðlilegt samband við þessa aðila. Slíkt mundi aðeins tefja fyrir lausn vandamálsins.“ Þetta er líka fróðlegt vegna þess að þarna eru þó varnaðarorð starfsmanns hringormanefndar um nauðsyn á samvinnu og gagnkvæmu trausti í þessu efni. Það eru varnaðarorð sem hæstv. ráðh. hefði átt að hafa í huga þegar hann ákvað síðan að breyta niðurstöðum nefndarinnar sem samdi þessi frumvarpsdrög í upphafi. Þetta var sem sagt um starfshugsjón þessarar nefndar sem í fyrsta lagi ákvað fækkun sela áður en hún hóf rannsóknir og í öðru lagi ákvað að niðurstöður rannsókna skyldu veita svör við gagnrýni á fækkunaraðgerðir. Ég fullyrði að svona vinna ekki vitibornir rannsóknarmenn. Ég hef gert þessa hringormanefnd að umræðuefni vegna þess að hvort sem mönnum líkar betur eða verr er hún aðili að þessu máli og hefur mótað stefnu í þessum málum hérlendis. Í sjötta lagi vil ég vekja athygli á öðru. Vorið 1982, þegar hringormanefnd margumrædd hóf verðlaunagreiðslu fyrir seladrápið, voru gerðar fsp. um hver væri hinn stjórnvaldslegi grundvöllur að þessum aðgerðum. Þá nefnilega vissu menn að í skipunarbréfi nefndarinnar, eins og það var frá ráðh. 1979, var ekki neitt slíkt áformað og ekkert leyfi gefið til slíkra hluta. Enda fór svo að þegar skrifað var til þáverandi sjútvrh. 1982 og spurst fyrir um þetta seladráp segir svo í svari sjútvrn. frá 12. júlí 1982: „Nefndin hefur staðið fyrir ýmsum rannsóknum á selastofninum og skilað skýrslum um þær. Í framhaldi af því starfi mun nefndin hafa ákveðið sjálf að beita sér fyrir því að verðlauna selveiðar sem ofangreind sölusamtök fiskiðnaðarins kosta. Ekki var leitað samþykkis rn. á þeirri ákvörðun. Með tilvísun til þess að kostnaður greiðist alfarið af sölusamtökunum hefur rn. ekki séð grundvöll til að hafa afskipti af þessari starfsemi.“ Þarna sver rn. í fyrsta lagi af sér ábyrgð á þessum drápum en segir þó um leið að þar sem það beri ekki af þessu kostnað, þ. e. að sölusamtökin kosti þessar aðgerðir, þá sjái rn. ekki ástæðu til að hafa uppi nein andmæli. Þetta kalla ég framkvæmdavald sem segir sex. Þetta þýðir að fimm eða sex menn með peninga geta hvenær sem er komið saman og ákveðið að leigja sér málaliða til að fara með hernaði á hendur náttúru Íslands og stjórnvöld sjá enga sérstaka ástæðu til að bera neitt við ef þau hafa af því engan kostnað. Þetta er merkileg niðurstaða. Segjum nú svo að þrátt fyrir allt þetta væri vísindalegur grundvöllur fækkunaraðgerðanna alveg klár, að augljóst væri að allar vísindalegar forsendur væru fyrir því að fara svona fram í þessu máli. En séu þau mál skoðuð kemur í ljós að þá er allt annað uppi á teningnum. Ef skoðaðar eru skýrslur og álit annarra sérfræðinga, sem um þetta hafa fjallað, kemur fram að miklar efasemdir eru látnar í ljós um það að þessar aðgerðir, selafækkunaraðgerðir, standi á nokkrum vísindalegum grundvelli. Það er reyndar allt of langt mál að rekja þær röksemdir allar hér. En ég vil t. d. benda á skýrslu þriggja líffræðinga sem Landvernd fól að rannsaka þetta mál í fyrra. Segja má að þeir tæti í sig vísindalegan grundvöll að þessum aðgerðum og varpi stórkostlegri rýrð á hann. Sama er uppi á teningnum í áliti Náttúruverndarráðs þegar það sendi umsögn um þetta mál í fyrra. Eftir allt þetta stjórnarfarslega klúður sem ég lýsti hérna áðan og því hvernig allur tilorðningur þessarar nefndar virðist standa mjög á brauðfótum verða menn í þokkabót mjög að efast um vísindalegan grundvöll þessara aðgerða. Þetta var um hringormanefndina. Eins og ég sagði í byrjun eru hérna tvö mál sem menn þurfa að taka afstöðu til. Það er í fyrsta lagi það hvernig samráðið eigi að vera um happasæla framkvæmd þessarar stefnu. Mín skoðun er sú að þar eigi að fara að óskum nefndarinnar sem upphaflega samdi þetta frv. Það er vísasta leiðin til að koma á þeirri samvinnu og stuðla að því að gagnkvæma trausti sem nauðsynlegt er í þessu máli eins og raunar sérfræðingur hringormanefndarinnar ræðir í áliti sínu frá 1979 þó að því hafi síðan ekki verið mjög flaggað. Í öðru lagi segi ég: Það er erfitt og næstum ómögulegt að fjalla um mótun á selveiðistefnu á Íslandi án þess að hafa í huga hlut hringormanefndar í því hingað til og þann.fyrirsjáanlega hlut sem nefndin mun eiga að þessu máli. Ég treysti því að ráðh. og talsmenn meiri hlutans í sjútvn. tjái sig um þessi mál, að þeir tjái sig um það hvort þeir í fyrsta lagi telji eðlilega að staðið með samráðið og í öðru lagi hvort þeir telji að þetta ætti að verða upphafið að því að menn reyni að móta sæmilega vísindalega og þannig frá gengna selveiðistefnu að menn geti verið fullsæmdir af. Ég fullyrði að til þess stendur vilji allra þeirra samtaka sem stóðu að gerð hinna upphaflegu frumvarpsdraga. En eins og kemur fram í áliti þeirra á frv., eins og það liggur fyrir núna, hafa bæði Búnaðarfélagið og Náttúruverndarráð lýst eindreginni andstöðu við 3. gr. eins og hún er. Það er ekki vel farið af stað í þessu viðkvæma máli.



Herra forseti. Hér er komið til 2. umr. frv. til laga um selveiðar við Ísland sem lagt var fyrir síðasta Alþingi, en varð þá eigi útrætt og kom aftur fyrir þingið óbreytt frá ríkisstj. fyrir síðustu jól. Nú er það komið frá sjútvn. óbreytt að því er varðar tillögu meiri hl. n., en minni hlutinn, sem hér mælti áðan fyrir sínu nál., leggur til tvær breytingar á frv. Ég ræddi þetta frv. nokkuð í fyrra þegar það kom fyrir þingið og einnig lítillega þegar það var lagt fram aftur á þessu þingi og óskaði þá eindregið eftir því að sjútvn. vandaði meðferð þessa máls og reyndi að haga sínum störfum þannig að unnt væri að stilla saman um málsmeðferð og frv. þannig að líklegt væri að hægt væri að ná víðtækri samstöðu um þetta mál sem varðar hagsmuni mjög margra. En það hefur því miður ekki farið svo að meiri hluti nefndarinnar hafi séð ástæðu til þess að breyta frv. í neinu og leggur nú til að það verði samþykkt óbreytt. Ég hef kvatt mér hljóðs til að ítreka andstöðu mína við ákveðna þætti í þessu frv. og beina jafnframt fyrirspurnum til ráðh., sérstaklega til hæstv. landbrh.

Hæstv. ráðh. er hér.

S. l. haust barst mér erindi, sem snertir þetta mál, frá áhugasömum bónda við Breiðafjörð sem nú er hniginn við aldur, Játvarði Jökli Júlíussyni, þar sem voru erindi sem hann hafði sent hæstv. sjútvrh. s. l. haust og erindi sem hann hafði sent þm. Vestfjarðakjördæmis, iðnaðardeild Sambandsins svo og stjórn Búnaðarfélags Íslands. Í erindi Játvarðar Jökuls var einnig að finna sérstök mótmæli gegn því frv. sem hér er til umr. frá aðalfundi Búnaðarfélags Reykhólahrepps sem haldinn var 24. júní 1984. Ég vitnaði til örfárra atriða í þessu bréfi Játvarðar Jökuls við 1. umr. málsins á yfirstandandi þingi og kom því síðan á framfæri við formenn í sjútvn. þingsins og bað þá um að íhuga sérstaklega hans ábendingar þar sem hann hefur, að því er mér virðist, mjög góða yfirsýn yfir þetta mál og tilfinningu fyrir þeim hagsmunum sem snúa að nytjum sels og hagsmunum bænda í þessu sambandi. Ég er ekki þar með að segja að allar hans ábendingar séu þess efnis að ástæða væri til að taka tillit til þeirra við lagasetningu um þetta mál, en ég held að það væri fróðlegt fyrir þm. að íhuga ýmislegt af því sem fram kom í hans máli. Ég inni formann sjútvn. eftir því hvaða meðferð erindi Játvarðar Jökuls hafi fengið í n. og hvort ekki hafi verið talin ástæða af hennar hálfu að athuguðu máli að taka tillit til einhverra af hans ábendingum. Ég vænti þess að ráðh. svari því til hér á eftir. Ég vil áður en lengra er haldið taka það fram að ég tel fulla þörf á því að setja lög um selveiðar og hafði vænst þess að meðferð þingsins og sérstaklega hv. sjútvn. stuðlaði að því að svo gæti orðið á yfirstandandi þingi. En mér sýnist að málsmeðferð n., þar sem hún að meiri hluta til leggur ekki til neinar breytingar, stuðli ekki að því samkomulagi sem þörf væri á um þetta stóra mál. Ég vil inna hæstv. landbrh. sérstaklega eftir því hvort hann sé samþykkur þessu frv. eins og það liggur hér fyrir þinginu, hvort hann hafi veitt því blessun sína í ríkisstj. og hvort hann telji ástæðu til að frv. verði samþykkt með þeim hætti sem meiri hluti sjútvn. leggur hér til. Ég vil einnig inna þm. Vesturl. eftir því sérstaklega hvort þeir hafi kannað þetta frv. svo og þm. Vestf., en til beggja þessara þingmannahópa hefur verið beint atriðum varðandi frv. Það er ekki síst það sem snýr að stjórnun selveiða og meðferð sels við Breiðafjörð sem þarna er um að ræða. Með þessu frv. er fellt úr gildi ákvæði laga frá 1925, um selveiðar við Breiðafjörð, ákvæði laga nr. 30/1925, um selaskot á Breiðafirði og uppidráp, eins og það er kallað. Ég held að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir þá þm., sem þarna eru næst vettvangi, að íhuga hvort réttmætt sé að fella þessi ákvæði úr gildi þótt gömul séu og taka upp þau ákvæði sem eru í þessu frv. Þau ákvæði veita í rauninni sjútvrh. geysilega mikil völd í sambandi við stjórnun selveiða og lítt takmörkuð eins og sjá má af 6. gr. þessa frv. þar sem segir í upphafi, með leyfi forseta: „1. Ráðh. getur sett reglur um framkvæmd laga þessara. Með reglugerð getur ráðh. m. a.: 1. Bannað selveiðar á tilteknum svæðum. 2. Takmarkað selveiðar við ákveðinn tíma. 3. Friðað ákveðnar tegundir sela og ákveðið fjölda þeirra sela er veiða má af einstökum tegundum á ákveðnum svæðum á tilteknu tímabili. 4. Sett reglur um leyfilegar veiðiaðferðir og um hlaupvíddir skotvopna er nota má til selveiða. 5. Ákveðið hvernig skuli gengið frá drepnum selum. 6. Sett reglur um veiðar í vísindalegum tilgangi. 7. Ákveðið aðgerðir er stuðla að fækkun sela sé þess talin þörf.“ - Ég bæti því hér inn í að með þessu ákvæði í tölulið 7 er auðvitað leiðin til að löggilda hringormanefnd hina umdeildu. „8. Ákveðið að fengnu samþykki Náttúruverndarráðs reglur um selveiðar á svæðum, sem friðlýst hafa verið eða kunna að verða, með heimild í lögum nr. 471/1971, um náttúruvernd. 9. Sett reglur sem nauðsynlegar þykja til að tryggja framkvæmd alþjóðlegra samninga um selveiðar er Ísland kann að gerast aðili að.“ Þetta er 6. gr. frv. Ég vek athygli á því hvað ráðh. eru hér veitt óskoruð völd í þessum efnum með mjög takmörkuðum ákvæðum um það til hvers hann skuli taka tillit í þeim reglugerðum sem honum væri veitt heimild til samkvæmt þessum ákvæðum. Ég vil koma því á framfæri við hv. þd. og rifja það upp fyrir hæstv. landbrh. hvað Búnaðarþing hafði að segja um þetta mál. Ég inni ráðh. eftir því hvort hann sé samþykkur áliti Búnaðarþings eða andvígur. Þar var svofelld ályktun um frv. til laga um selveiðar við Ísland samþykkt samhljóða, að ég hygg, með leyfi forseta: „Búnaðarþing hefur skoðað frv. til laga um selveiðar við Ísland sem nú liggur fyrir Alþingi og vill af því tilefni taka þetta fram: 1. Selveiði er frá fornu fari hlunnindi sem fylgt hafa sjávarjörðum hér á landi, staðið undir verulegum hluta af lífsframfæri þeirra sem þar hafa búið og er hluti af fasteignamati þessara býla. Því er sjálfsagt að málefni selveiða heyri undir landbrn. 2. Óráðlegt verður að telja að fella niður gildandi ákvæði um sérstök friðunarsvæði, friðun Breiðafjarðar o. s. frv., nema í samráði við hlunnindaeigendur á viðkomandi svæðum. 3. Meðan verð á selaafurðum á markaði er svo lágt að það afstýrir því ekki að sel fjölgi úr hófi er eðlilegt að skipulega sé unnið að því að halda selafjölda innan hóflegra marka með kópadrápi eða á annan hátt og fela veiðistjóra umsjón með þeim aðgerðum, sem annars væru í ábyrgð viðkomandi sveitarfélaga, og höfð hliðsjón af fyrirkomulagi hreindýraveiða og refavinnslu. Þessi atriði, sem hér eru talin, nægja til þess að Búnaðarþing leggst gegn frv. í þessari mynd en leggur til að nýtt frv. verði samið þar sem tillit sé tekið til ofangreindra atriða.“ Þetta er umsögn Búnaðarþings um þetta mál og er mjög ótvíræð. Ég vek athygli á umsögn Hafrannsóknastofnunar sem prentuð er á þskj. 652 með áliti minni hl. sjútvn. þar sem Hafrannsóknastofnunin telur óráð að samþykkja 2. gr. frv. óbreytta. Ég vek einnig athygli á þeim þætti í umsögn Náttúruverndarráðs sem prentuð er á sama þskj. þar sem segir: „Náttúruverndarráð fagnar því að lagt er fram frv. til laga um selveiðar við Ísland. Ráðið leggur áherslu á að slíkt frv. verði gert að lögum hið fyrsta. Náttúruverndarráð getur þó ekki samþykkt óbreytt það frv. sem nú liggur fyrir en leggur áherslu á að 3. gr. frv. verði breytt í samræmi við það sem hin stjórnskipaða nefnd er samdi frv. lagði til.“ Síðan segir: „Náttúruverndarráð bendir á að breytingin, sem gerð hefur verið á 3. gr. frv., er grundvallarbreyting á frv. í heild og ef 3. gr. verður ekki breytt í fyrra horf þá verður að breyta ýmsum öðrum greinum frv. í samræmi við það, t. d. 6. og 8. gr. Náttúruverndarráð vekur athygli á nýútkomnu fjölriti Landverndar, Selir og hringormar, en þar er ítarleg umfjöllun um ofannefnt frv. á bls. 68–75.“ Þessi skýrsla, sem þarna er vitnað til frá Landvernd, kom í hólf þingmanna allra, að ég hygg, fyrir ekki löngu. Hér er um að ræða mjög ítarlega og fróðlega samantekt um selveiðar við Ísland, rannsóknir á selum og umsögn um það frv. sem hér er til umr. Ég vil inna hv. formann sjútvn. þessarar deildar eftir því hvort n. hafi kynnt sér þetta fjölrit, fjallað um það og rætt og telji að þær ábendingar, sem þar koma fram, séu þess eðlis að ekki sé ástæða til að taka tillit til þeirra við lagasetningu sem þessa. Ég bendi á að það er ekki á nokkurn hátt farið offari í þessari greinargerð Landverndar sem þrír líffræðingar standa að. Það er hvatt til þess að löggjöf sé sett um þessi efni en það er jafnframt vakin athygli á því, svo sem skylt hlýtur að vera þeim sem vilja fjalla hlutlægt um þessi mál, að niðurstöður rannsókna um samhengi á milli hringorma í fiski og fjölda sela eru langt frá því að vera einhlítar og bent á fjölmörg atriði því sjónarmiði til stuðnings. Ég er ekki þar með að segja að ekki eigi að vinna skipulega að því að halda selastofni innan ákveðinna marka. En það er nauðsynlegt að menn vinni að þeim málum með opin augun og fjalli um fyrirliggjandi niðurstöður rannsókna og líti á þær hlutlægt. Í samþykkt Búnaðarfélags Reykhólahrepps, sem ég vitnaði til áðan, er að finna ábendingar í sex tölusettum liðum varðandi þetta frv. Engar af þeim ábendingum virðast hafa verið tilefni fyrir meiri hl. sjútvn. til að gera breytingar við fyrirliggjandi frv. Ég vænti þess að hæstv. landbrh. hafi kynnt sér þessi efni. Ef hann hefur ekki fengið þessar ábendingar í hendur er auðvelt að bæta úr því. En erindi hefur sjútvrh. einnig fengið frá þeim sem ég nefndi hér, Játvarði Jökli Júlíussyni. Ég vil leyfa mér, vegna þess að hann hefur opinberað þetta erindi og sent það til ýmissa aðila, að vitna í það bréf frá 1. október 1984 þar sem segir m. a.: „Ég óx upp við selveiðar hér við Breiðafjörð, lifði og hrærðist í þeim hvert einasta vor og eins eftir að ég varð bóndi. Vorkópaveiðina á söndunum á suðurströnd landsins þekki ég hins vegar bara af afspurn. Þar er kópunum náð á landi, þeir alast upp á landi eins og útselskóparnir, haustkóparnir. Mörg haust var ég og liðsmaður við haustkópaveiði, þekki hana og uppeldi og lifnaðarhætti útselskópanna af náinni reynslu. Ég er því afskaplega næmur fyrir þeim ósköpum og fádæmum sem dunið hafa yfir hin síðari árin. Þar á ég við ofsóknir hringormanefndar gegn bændum og bústofni þeirra, íslensku selastofnunum. Ekki grunaði mig hvað frv. viðvék að önnur eins skelfing væri þar á ferðinni eins og reyndin sannaði, var þó forvitinn.“ Síðan segir Játvarður Jökull: „Mér hreint og beint krossbrá við að sjá allan rétt bænda, allar hefðir og drjúgan hluta náttúrlegs veruleika borin fyrir borð eins og gert er í frv. Átakanlegast var þó að sjá hve algerlega „hlunnindaráðunauturinn“ Árni G. Pétursson hafði brugðist bændum. Sannaðist á honum að „betra er autt rúm en illa skipað“. Einmana þarna og sjúklingur“ - en hann skrifar þetta á Reykjalundi - „varð ég sem of sterkur af dirfsku og eldmóði en vissi ekki hvað ætti til bragðs að taka, samdi bréf, mótmæli gegn frv. og sendi þm. Vestfjarðakjördæmis. Afrit sendi ég 1. þm. Vesturl., Friðjóni Þórðarsyni, fannst að honum ætti að renna breiðfirska blóðið til skyldunnar og hann kynnti mótmæli mín í sínum hópi.“ Þetta er tilvitnun úr erindi Játvarðar Jökuls til sjútvrh. vegna framlagningar þessa frv. og umræðna sem urðu um það á síðasta þingi, en sjútvn. beggja deilda hafa fengið það til meðferðar. Ég vildi vekja í þessu máli mínu athygli á því hversu afar deildar meiningar eru um frv. í þeirri mynd sem það liggur hér fyrir. Það er ekki farsælt fyrir Alþingi að ætla að setja lög um þetta málefni án þess að farið sé ofan í þessar athugasemdir sem fjölmargir standa að baki, bæði náttúruverndarmenn og þeir sem beinna hagsmuna hafa að gæta af selveiðum bæði fyrr og síðar. Ég vil því eindregið hvetja til þess að málið fái betri meðferð hér í þinginu og það verði reynt að ná saman um lög um selveiðar þar sem betur er vandað til lagasetningar en stefnt er að með fyrirliggjandi frv.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þetta frv. er komið hér til umr., en það kom einnig til 2. umr. á síðasta þingi og þá var ekki hægt að ná um það samstöðu að frv. fengi hér fram að ganga skv. vilja meiri hl. sjútvn. En það er út af fyrir sig ánægjulegt ef nú kemur að því að lög séu sett um selveiðar. Nú má að sjálfsögðu alltaf um það deila hvernig málum skuli fyrir komið. En um það verður ekki deilt að hringormur er gífurlegt vandamál í íslenskum sjávarútvegi og íslenskum fiskiðnaði. Það er öllum þeim, sem vilja auka okkar þjóðartekjur í reynd og skapa meiri verðmæti í landinu, mikið umhugsunarefni hvernig skuli ráðist gegn þessu vandamáll. Það er alveg rétt að um það eru deildar vísindalegar meiningar hvað hefur gerst í þessu máli. En því verður ekki á móti mælt að þetta vandamál hefur stórvaxið og er að vaxa. Allt bendir til þess að fyrst og fremst megi rekja þetta vandamál til fjölgunar selsins. Þegar slíkt liggur fyrir er mjög erfitt að taka frekari áhættu í þessu máli. Vegna þeirrar spurningar sem hér hefur komið fram varðandi 3. gr. vil ég vitna til þess sem ég sagði við framsögu í þessu máli, en ég sagði eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Um það hafa verið nokkuð deildar meiningar hvaða form skyldi haft á því samráði sem hér er fjallað um í 3. gr., hverjir teljist hagsmunaaðilar í þessu sambandi. Það má segja að það sé einnig fiskvinnslan og þeir aðilar sem berjast við hringorm á mörkuðum. Ég tel eðlilegt að fara bil beggja varðandi þessa grein en vil leggja á það áherslu að mjög nauðsynlegt er að hafa um þessi mál náið samráð og samvinnu og leysa þau í tengslum við þau samtök sem hér eru nefnd, þ. e. þau samtök sem nefnd eru í 3. gr. Ég fel hins vegar eðlilegt að sú nefnd, sem þetta mál fær til umfjöllunar, fjalli nánar um þessa grein og kynni sér sjónarmið aðila í þessu sambandi og sjálfsagt að nefndin taki það til íhugunar hvort rétt sé að gera einhverjar breytingar á þessari grein eftir að hafa kynnt sér sjónarmið aðila í þessu sambandi. Ég tel út af fyrir sig eðlilegt að nefndin og þingið taki til gaumgæfilegrar athugunar og breyti þá þessari grein ef sú niðurstaða verður.“ Sú breyting, sem gerð er á þessari grein, er ekki eins ógnvekjandi og t. d. Náttúruverndarráð vill vera láta. Þeir segja að hér sé um grundvallarbreytingu á málinu að ræða. Það stendur enn þá skilmerkilega í 3. gr.: „ Sjútvrn. skal hafa samráð við eftirtalda aðila um stjórn og skipulagningu selveiða eftir því sem við á hverju sinni.“ Það verður að sjálfsögðu að vera alveg skýrt í þessu máli að það er og verður viðkomandi rn. sem verður að taka ábyrgð í málum sem þessum en ekki stjórnskipuð nefnd. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni að sjútvrn. hefur haft mjög gott samstarf við þá nefnd sem fjallað hefur um fiskveiðistefnuna. En það liggur alveg fyrir hver það er sem ber hina endanlegu ábyrgð í því máli. Ég held að það sé öllum fyrir bestu að það liggi alveg ljóst fyrir að það er viðkomandi rn. sem ber hér ábyrgð en ekki einhver nefnd sem skipuð er, hversu góð sem hún er, þ. á m. hringormanefnd. Það kemur mér því nokkuð á óvart hvað menn gera mikið mál úr þessu. Hins vegar er nauðsynlegt að það sé alveg opið að það þarf að hafa samráð við fleiri aðila um þessi mál. Það vill svo til að það snertir fiskvinnsluna í landinu, það snertir sjómannastéttina, það snertir það verkafólk sem vinnur við fiskinn í landinu. Það er einnig nauðsynlegt að hafa góð samskipti við þessa aðila. En að hér sé um grundvallarbreytingu að ræða á öllu frv. er hreinn útúrsnúningur. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vitna til þess sem ég hef áður sagt í þessu máli. Um það urðu verulegar umræður á síðasta þingi. Því miður náði málið ekki fram að ganga en ég vænti þess að svo verði nú þannig að hægt sé að koma betri skipan á stjórn þessara mála. Ég vil mótmæla því að þessi breyting, sem gerð er á 3. gr., sé grundvallarbreyting á þessu máli, það stenst engan veginn.



Herra forseti. Það mun öllum vera ljóst hversu miklar viðhorfsbreytingar hafa orðið á síðustu árum í sambandi við selveiðar eða nytjar af sel. Allt fram að síðustu árum var þetta víða mikilvægur þáttur í okkar búskap, fyrst lengi vel sem matföng fyrir landsmenn á umliðnum öldum en síðar um nokkurt skeið sem hlunnindi vegna nytja á skinnum þar sem aðrir hlutar selsins voru þá ekki nýttir. En svo gerist það að verðfall verður á skinnum og þá er hætt að nytja hann víðast hvar eða alls staðar á landinu. Þetta veldur því að selnum hlýtur að fjölga a. m. k. um sinn. Þá skapast það vandamál sem hér hefur verið til umræðu vegna þess hvaða áhrif selurinn hefur á okkar fiskistofna, bæði beinlínis þar sem hann notar þá til átu en þó miklu fremur vegna þeirra erfiðleika sem stafa af völdum hringormanna. Það er því vissulega eðlilegt að litið sé á málin frá nokkuð öðru sjónarmiði við svo gjörbreyttar aðstæður. Það hefur einnig komið fram hér í umræðum að sú staða sem nú er komin upp og það frv. sem hér liggur fyrir á nokkurn aðdraganda í umræðum og nefndarskipun. Að frv. þessu vann nefnd sem í var m. a. einn af starfsmönnum Búnaðarfélags Íslands, hlunnindaráðunauturinn Árni G. Pétursson. Það hefur ekki komið annað fram en að hann hafi verið samþykkur frv. í þeirri gerð sem nefndin skilaði því af sér. Þetta frv. var komið í þennan búning þegar mér var kunnugt um það og strax og ég sá það lét ég efasemdir í ljós um það hvort hér væri algjörlega rétt stefna. Þrátt fyrir það að bændur hafi ekki nytjað selinn nú um nokkurt skeið er hann svo tengdur bújörðum, ströndinni og landinu að ég held að það sé afar erfitt að skilja þar á milli. Vissulega þurfum við á rannsóknum að halda einnig úti í sjó af hálfu þeirra stofnana sem hafa tæki til þess. En beinar aðgerðir held ég að verði ekki árangursríkar nema haft sé mjög náið samband við þá sem þessi réttindi eiga, bændurna í landinu. Ég lét því í ljós efa um, eins og ég sagði, að þarna væri að öllu leyti rétt að staðið og áskildi mér rétt til að fylgja þar breytingum á. Þarna er æskilegast að ná sem nánustu samstarfi við alla aðila og þá sérstaklega bændurna. Þess vegna þarf að tengja þetta sem best saman og ég hygg nokkuð betur en gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar viðurkenni ég þann vanda sem fjölgun sela hefur í för með sér og fyrir því er ekki hægt að loka augunum og ekki heldur hægt að vera aðgerðarlaus. Nú á allra síðustu árum hafa komið til greina nýjar nytjar af selnum og þegar verið nokkuð farið inn á þá braut, þ. e. að nytja hann til fóðurs fyrir loðdýr. Ég held að það sé vænlegasta leiðin til að takmarka stofnstærðina ef hægt er að finna þannig aðferðir sem gera fækkun selanna hagkvæma á þann hátt að hægt sé, eins og hér hefur verið gert frá alda öðli, að veiða hann til nytja. Þess vegna vil ég leggja áherslu á að reynt verði að ná sem víðtækustu samstarfi og samvinnu um þetta. Og þó að fulltrúi Búnaðarfélagsins hafi átt sæti í nefndinni sé ástæða til að skoða málið frekar, þó að vissulega sé hægt að breyta því síðar þegar reynsla hefur komið á þessa skipan og hún leitt í ljós að annar háttur sé betri sem ég hygg að væri líklegt.



Herra forseti. Ég hygg að því hafi fyrst verið hreyft á fjórðungsþingi Vestfirðinga að fækka þyrfti sel við Ísland. Ég hygg einnig að það hafi verið að frumkvæði þm. frá Vestfjörðum að það mál var flutt inn á Alþingi. Nú er það aftur á móti svo að miklu skiptir að sæmilega skynsamlega sé að því verki staðið. Allstór hópur Íslendinga hefur fengist við selveiðar og sameiginleg niðurstaða þeirra hefur verið sú að skotvopn séu ákaflega óheppileg ef menn ætla að ná einhverjum árangri í því að ná selnum. Þar kemur aðallega til að selurinn heldur sig gjarnan í hópum en sé farið að skjóta á hópinn tvístrast hann og hætt er við að þeir selir sem sleppa lífs verði mun varari um sig og það verði mun seinlegra eftir nokkur ár að ætla að stunda selveiðar með skotvopnum en það þó er nú meðan selurinn er lítt vanur því á stórum svæðum að eiga von á slíkum ófriði. Það er athyglisvert að sá árangur, sem náðist 1982 fyrir tilstilli hringormanefndar, hefur verið sá að hér veiddust 4500 selir. Það er vitað að sel hafði fjölgað verulega frá 1977 til þess tíma. Fram að þeim tíma höfðu verið veiddir 6500 selir hvert ár að meðaltali frá 1964. Það blasir því við að ef menn eru að tala um að fækka þurfi selnum þá verða menn að fara yfir þá meðaltalsveiði sem átt hafði sér stað og fara yfir 6500 seli á ári. Ég hefði talið að ekki væri óeðlilegt, ef menn ætluðu að gera eitthvert átak, að reyna að komast í 7000 eða 8000 seli. Ég taldi aftur á móti og tel enn að þeir aðilar, sem fengist hafa við selveiðarnar að mestu leyti til þessa, þyrftu að fást til að taka þátt í selveiðum með hefðbundnum hætti og það yrði svo að koma inn í það á öðrum svæðum þar sem það hefði legið niðri til að fylgja þessari veiði eftir. Þess vegna taldi ég og tel enn að það hefði verið heppilegra að selveiðarnar yrðu settar undir landbrn. en skal þó ekki gera það sérstaklega að deiluefni á þessu stigi málsins. Hitt sýnist mér öllu meira gæfuleysi að hér hafa menn sett inn í 8. gr. ákvæði um að fella úr gildi lög frá 1925 um selaskot á Breiðafirði. Það vill svo til að jafnvel þó að þessi breyting væri gerð að nafninu til eru önnur lög í gildi um æðarvarp og þar segir að óheimilt sé frá 15. apríl til 14. júlí ár hvert að skjóta nær æðarvarpi en í tveggja kílómetra fjarlægð. Hver landeigandi getur óskað eftir því að fá ákveðið landsvæði friðlýst sem varpsvæði. Breiðafjörðurinn er fullur af eyjum eins og allir vita. Þær eru þar mjög víða og mér er til efs að það sé nokkurt vit í því að hafa leyfi í gildi til að stunda skot á sel á Breiðafirði vitandi það að mjög margir munu þá viljandi eða óviljandi lenda í þeirri aðstöðu að skjóta sel í nágrenni við friðlýst æðarvarp. Spurningin hlýtur þess vegna að vera sú hvort ekki sé skynsamlegra að reyna að tryggja það að hefðbundnar veiðar á sel við Breiðafjörð fari fram með þeim hætti sem verið hefur og þannig sé náð árangri í að halda selnum þar niðri. Ég treysti mér ekki til að greiða atkvæði með 8. gr. af þessari ástæðu því að mér finnst óeðlilegt að nema úr gildi lög sem eru skynsamleg, hafa sannað gildi sitt og setja svo í staðinn inn þessa heimild í 6. gr. Í skýringum við hinar ýmsu greinar frv. segir svo um 8. gr.: „Í þessari grein eru felld niður nokkur lagaákvæði sem að öðrum kosti væru ekki í samræmi við heildarlöggjöfina. Sé talin þörf á þeim ákvæðum sem lög þessi geyma fer best á því að gefnar yrðu út reglugerðir sama efnis með stoð í þessum lögum.“ Ég er ekki sammála þessu. Mér finnst að það sé ekkert sem mæli með því að taka þann kost sem verri er, að ætla að menn geti náð árangri á Breiðafirði með að vinna á selnum með því að leyfa þar meðferð skotvopna vitandi það að lögin um æðarvörp munu koma í veg fyrir það að hægt sé að stunda veiðarnar með skotvopnum á mjög stórum svæðum. Það eina sem mundi vinnast með þessum vinnubrögðum væri það að selurinn yrði miklu styggari og miklu verra væri þess vegna að veiða hann á eftir með hefðbundnum hætti. Ég vil sérstaklega undirstrika það að ég tel að það þurfi að standa þannig að þessari lagasetningu að hinir hefðbundnu aðilar, sem hafa þrátt fyrir allt á sínum tíma náð þeim árangri að veiða hér 6500 seli á ári, verði virtir þess, að hafa þá með í þeim áætlunum sem gera á því að þar liggur mest þekkingin á selveiðum. Það er miklu heppilegra að ná selnum með þeim vinnubrögðum sem þeir hafa notað en að ætla að tvístra honum með því að nota á hann skotvopn og ætla svo að fara að elta hann uppi þegar búið er að gera hann styggan. Ég vil taka undir það sem sagt hefur verið að okkur er mikil nauðsyn að fækka sel við Ísland. En ég held að það sé ekki skynsamlegt að fara svo greitt í lagasetningu að menn fari að nema úr gildi lög sem voru sett - og taki menn nú vel eftir - til að auðvelda selveiðar við landið. Lögin frá 1925 eru sett til að auðvelda selveiðar á Breiðafirði, til að hægt sé að standa að þeim á jafnskynsamlegan hátt og menn töldu að hægt væri. Þess vegna finnst mér ekki skynsamlegt að fella þau úr gildi. Mér er ljóst aftur á móti að það þarf að sjá til þess að þessar veiðar eigi sér stað með þeim hefðbundna hætti sem verið hefur. Það er spurning hvað veiðimennirnir þurfa að fá fyrir til þess að hægt sé að standa þannig að þessu. Nú er kominn markaður fyrir selinn, m. a. í loðdýrafóður, og það ætti að auðvelda þetta. Það er líka mikil spurning hvort við eigum ekki að geyma eitthvað af selskinnum vitandi það að þeir tímar munu koma að skinnin hækka aftur í verði. Það eru engin rök sem mæla með því að selskinn muni um ókomin ár, vegna kannske einnar kvikmyndastjörnu, verða óseljanleg vara á sama tíma og skinn almennt af veiðidýrum eru í háu verði. Ég vænti þess að menn hugleiði það hvort þeir treysti sér ekki til þess að fella 8. gr. úr frv. eða í það minnsta það ákvæði hennar sem ég tel tvímælalaust að muni skapa miklar deilur við Breiðafjörð og á Breiðafirði og stuðla að því að verra verði að veiða þar sel en verið hefur, árangurinn verði minni.

Flm. (Páll Dagbjartsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á grunnskólalögum, nr. 63/ 1974, með áorðnum breytingum, sem ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 645. Frv. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. gr. laganna orðist svo: Skylt er ríki og sveitarfélögum að halda skóla fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 6–16 ára eftir því sem nánar segir í lögum þessum. Skóli þessi nefnist grunnskóli. Öllum börnum á aldrinum 7–14 ára er skylt að sækja skóla. Undanþágu frá skólaskyldu má þó veita, sbr. 5., 7. og 8. gr. Aldur nemenda miðast við það almanaksár er nemandi nær téðum aldri. 2. gr. Fyrri mgr. 3. gr. orðist þannig: Grunnskóli er tíu ára skóli. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í grg. með frv. segir svo, með leyfi forseta: „Tilgangur þessa frv. er að ákveða skýrt í lögum hver skuli vera skólaskylda barna á Íslandi. Í 88. gr. laga um grunnskóla er kveðið svo á að níu ára skólaskylda skuli koma til framkvæmda hér á landi sex árum eftir gildistöku laganna eða árið 1980. Á hverju þingi síðan hefur verið samþykkt að fresta gildistöku þessa ákvæðis. Ástæðan er fyrst og fremst sú að mikil andstaða er gegn níu ára skólaskyldu, ekki síst meðal skólamanna sem starfa á grunnskólastigi og gerst þekkja til. Í þessu frv. er lagt til að grunnskóli skuli vera tíu ára skóli hvað fræðsluskyldu varðar, en skólaskylda aðeins 7 ár. Með hugtakinu fræðsluskylda er átt við að hinu opinbera sé skylt að sjá börnum og unglingum á tilteknum aldri fyrir öruggri skólagöngu og þar njóti allir sömu réttinda til námsgagna og annars búnaðar. Þar af leiðandi þurfi enginn að hverfa frá námi sakir þröngs efnahags. Hugtakið skólaskylda skýrir sig sjálft. sjálfsagt og eðlilegt er að gera ráð fyrir því að starfræktur sé skóli fyrir sex ára börn, en dregið hefur verið mjög í efa ágæti þess að þau séu skylduð til að sækja skóla með lagaboði. Í 1. gr. laga um grunnskóla, svo og þessa frv., er skýrt tekið fram að grunnskólinn skuli vera fyrir öll börn. Með þeirri breytingu sem þetta frv. felur í sér, þ. e. að stytta skólaskyldu um eitt ár frá því sem nú gildir, er gert ráð fyrir að auðveldara verði að nálgast þetta markmið og skapa aukið svigrúm í tveim efstu bekkjum grunnskólans til að koma til móts við þarfir og óskir hvers einstaklings. Þannig yrði til frjáls og aðgengilegur tveggja ára „miðskóli“ með námsframboð við allra hæfi, bæði þeirra sem ýmissa orsaka vegna eru seinfærir í námi og eins hinna sem eru næmir og skarpir.“ Það er sjálfsagt að bera í bakkafullan lækinn að leggja hér fram frv. varðandi skólamál, en svo mikil umræða hefur þegar farið fram um þennan málaflokk í vetur, bæði hér á hinu háa Alþingi svo og úti í þjóðfélaginu. Þessu fagna ég að sjálfsögðu sem skólamaður. Það hlýtur að vera af hinu góða að fram fari umfjöllun um menntunarmálin þar sem æ fleirum er ljóst að gæði menntunar og farsæld í starfsemi skólanna í landinu skiptir verulegu máli hvað varðar vaxandi hagsæld og betri lífskjör hér í náinni framtíð. Eins og skýrt kemur fram í grg. er þetta frv. fram borið fyrst og fremst í þeim tilgangi að hið háa Alþingi víki sér ekki lengur undan því að taka ákvörðun um lengd skólaskyldunnar. Öllum kennurum og skólastjórum á grunnskólastigi og jafnvel framhaldsskólastigi líka finnst í raun að of lengi hafi dregist að taka af allan vafa um þetta atriði í lögunum og reyndar fleiri. Við samþykkt laganna 1974 var gert ráð fyrir því að eftir fjögur ár færi fram gagnger endurskoðun á öllum lagabálkinum. Nú eru brátt ellefu ár liðin og komin haldgóð reynsla á hvernig til hefur tekist í framkvæmdinni. Í þessu samhengi er vert að minna á að þjóðfélag okkar breytist mjög ört. Það sem þótti gott og gilt fyrir ári er e. t. v. úrelt í dag. Sé horft til baka tíu eða ellefu ár aftur í tímann er augljóst að margt hefur breyst í okkar þjóðlífi á þeim tíma. Allt skólastarf á hverjum tíma tekur að sjálfsögðu mið af því hvernig spáð er í nánustu framtíð, hvernig menn sjá fyrir sér framtíð þeirra ungmenna sem í skólunum dvelja og hvernig megi sem best búa þau undir að erfa landið. Í þessu efni þarf sífellt að vera á varðbergi gagnvart því að skólalöggjöfin verki ekki beinlínis hamlandi á að eðlilegar framfarir geti átt sér stað í skólum og þeir geti fylgt eftir þróun þjóðlífsins, ekki síst hvað snertir atvinnuhætti. Margvísleg rök má tilgreina gegn lengingu skólaskyldu. Það er staðreynd að nærri 100% nemenda skila sér í gegnum grunnskólann eins og hann er í dag þrátt fyrir að ekki sé um skyldu að ræða í 9. bekk og að því leyti er engin nauðsyn á að þvinga nemendur inn með lagaboði. Þeir fáu sem hverfa frá námi gera það af ýmsum orsökum, m. a. þeim að þeir fá ekki verk eða viðfangsefni við sitt hæfi í skólanum og líður þar bölvanlega. Slíkum nemendum er beinlínis skaði gerður með því að þvinga þá til áframhaldandi skólaveru gegn þeirra vilja. Það fer ekki fram hjá okkur, sem í skólunum starfa, að veruleg hugarfarsbreyting verður hjá nemendum þegar þeir koma til náms að lokinni skyldu af fúsum og frjálsum vilja. Þetta fullyrði ég að er rétt og vil leggja á það mikla áherslu að þessi jákvæða hugarfarsbreyting hefur ekki svo lítið að segja gagnvart árangri í námi. Þar sem allt framhaldsnám miðar við að nemendur, sem þangað sækja, hafi áður lokið námi upp úr 9. bekk grunnskóla, þá er þar kominn verulegur þrýstingur sem í raun er nægilegur hvati fyrir nemendur til þess að þeir ljúki námi upp úr grunnskóla. Talað er um að níu eða jafnvel tíu ára skólaskylda sé lágmarks grunnmenntun fyrir þjóðina. Í því sambandi skal ítreka að skólaskylda tryggir ekki gæði menntunar. Þar þarf fleira að koma til. Rétt er að taka fram í þessu sambandi að ef tíu ára fræðsluskylda kemst á er fyllilega komið til móts við þessi sjónarmið. Smiðum grunnskólalaganna hefur á sínum tíma verið ljós sú staðreynd að þátttaka unglinga á grunnskólaaldri í atvinnulífi landsmanna er mjög almenn og er það af hinu góða að mínu mati. Í 42. gr. laganna er gert ráð fyrir að atvinnuþátttöku megi meta til jafns við reglulega skólagöngu. Hverfi nemandi frá námi í grunnskóla af einhverjum orsökum og fari út á vinnumarkaðinn, þá er greið leið fyrir hann að láta meta stöðu sína þegar og ef hann hyggst hefja nám að nýju. Hér er því ekki verið að loka neinum leiðum. Í þessu sambandi vil ég svo taka skýrt fram að það er veruleg andstaða ríkjandi meðal skólamanna gegn lengingu skólaskyldunnar. Um það vitnar fjöldi samþykkta og ályktana sem gerðar hafa verið á undanförnum árum og enn er sífellt verið að hamra á. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að því hvaða hugmynd liggur á bak við það ákvæði sem fram kemur í frv. um að stytta skólaskyldu um eitt ár frá því sem nú er. Í grg. segir að skapa þurfi aukið svigrúm í tveim efstu bekkjum grunnskólans til þess að koma til móts við þarfir og óskir hvers einstaklings. Rétt er að skýra þetta aðeins nánar. Það er mikið rætt um að auka þurfi veg verkmennta í landinu og það er fjálglega talað um aukin tengsl skóla og atvinnulífs. Spurningin er sú: Hvaða leiðir eru færar til þess að nálgast þau markmið? Ég tel að það sé hægt með því að auka sveigjanleika í kerfinu sjálfu og taka upp svipað fyrirkomulag og var með landsprófinu gamla og gagnfræðaprófinu. Það kalla ég eins konar miðskólastig. Þar gætu nemendur valið leiðir að lokaprófi upp úr grunnskóla. Æ fleirum er ljóst að við rekum hér meðalmennskuskóla. Kerfið er þannig uppbyggt að allir skulu með illu ef ekki með góðu innbyrða sama skammt í sömu námsgreinum. Enginn má skara fram úr. Enginn má njóta hæfileika sinna umfram aðra. Enginn má hljóta umbun fyrir ef hann hefur staðið sig vel eða lagt sig fram. Ég hef oft velt því fyrir mér hvað skólinn gerði fyrir nemendur sem hafa hlotið sérgáfu af einhverju tagi í vöggugjöf. Hér á ég ekki síður við verkleg svið en bókleg. Ekki er vafi á því að þjóðfélag okkar þarf á því að halda að sérgáfur allar fái að þroskast og dafna í skólanum okkar alveg frá barnsaldri og hæfileikar hvers og eins séu virkjaðir svo sem kostur er. En það er ekki bara þessi hópur nemenda sem verður út undan. Hinir eru ekki betur settir nema síður væri, þeir sem ýmissa orsaka vegna eru seinfærir og hverra hæfileikar liggja meira á verklega sviðinu. Þetta eru staðreyndir sem allir viðurkenna sem eitthvað þekkja til. Eitt vil ég nefna enn: Með þróun þjóðfélagsins og breyttum kröfum og þörfum þess þarf sífellt að endurmeta vægi einstakra námsgreina og nýjar bætast við. Má þar m. a. nefna heimilisfræði, fræðslu um ávana- og fíkniefni og síðast en ekki síst tölvukennslu. En getum við sífellt bætt á nemendur námsefni án þess að taka eitthvað í staðinn? Ég held varla. Þessu þarf að gefa gaum og taka upp einhvers konar áfangakerfi strax í efstu bekkjum grunnskólans. Ef þær breytingar yrðu að veruleika, sem hér er lýst, og reyndar hvort sem er, þarf að stórefla ráðgjöf í skólunum, bæði nemenda sjálfra og þeirra aðstandenda. Þetta þarf að hefja strax í 7. bekk. Það þarf að fræða um atvinnu- og efnahagsmál líðandi stundar, kröfur til náms í viðkomandi atvinnugrein, atvinnuhorfur, hvar hæfileikar og áhugi hvers einstaklings fái best notið sín og fleira og fleira. Á þessu getur oltið um hamingju og lífsfyllingu. Það þarf trauðla að fara um það mörgum orðum að stuðla ber að sem bestri nýtingu þeirra fjármuna, sem til hinna ýmsu málaflokka fara í opinberum rekstri, og það er hægt að tala um arðsemi fjárfestingar í sambandi við menntunarmál. Þau atriði, sem ég hef bent á í ræðu minni, stuðla öll að því að bæta skólastarfið og menntunina án aukinna útgjalda fyrir hið opinbera. Ég vil leyfa mér að nefna eitt atriði til viðbótar því sem ég hef áður sagt og bendir í sömu átt, en það er að sveitarfélögum, skólahverfum eða einstökum skólastofnunum verði alfarið falið að sjá um framkvæmd skólahaldsins á sína ábyrgð, vald og ákvarðanataka öll flutt sem næst þeim sem njóta eiga. Ríkissjóður greiddi einungis ákveðna upphæð á hvern nemanda eða tryggði með öðrum hætti að allir fái notið sem jafnastrar aðstöðu til náms óháð búsetu, fjárhag, fötlun eða öðrum breytilegum aðstæðum. Það er ekki svo erfitt reikningsdæmi að finna sanngjarna tölu til að fara eftir því að allar upplýsingar um hvað hver nemandi í skóla kostar liggja fyrir í smáatriðum. Ég ætla ekki hér og nú að fara ítarlegar út í þetta mál, en vil til gamans geta þess að ef slík kerfisbreyting kæmist á mundu sveitarfélög eða einstakar skólastofnanir sjálfar ráða til sín kennara og semja við þá beint um kaup og kjör. Yrðu þá væntanlega úr sögunni uppákomur þvílíkar og átt hafa sér stað í tvígang á þessum annars einstaka vetri. Herra forseti. Ég vænti góðra undirtekta við þetta mál og leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni umr. vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að segja nokkur orð um þetta frv. sem hér var mælt fyrir um lækkun skólaskyldu um eitt ár frá gildandi lögum og raunar um tvö ár miðað við texta grunnskólalaga, en sem frestað hefur verið ár frá ári, eins og hv. flm. gat um, að tæki gildi. Á síðasta þingi hygg ég að smeygt hafi verið inn í lánsfjárlög sérstakri heimild til ríkisstj. að framlengja ákvæði grunnskólalaga, undantekningarákvæði, um átta ára skólaskyldu í stað níu ára sem lögin gera ráð fyrir að verði meginregla. Ég vil að fram komi að ég er algerlega andvígur þeirri stefnu sem hv. flm. mælir hér fyrir og tel að þvert á móti þurfi Alþingi að taka af skarið um níu ára skólaskyldu eins og gert var ráð fyrir að yrði upp tekin sex árum eftir setningu grunnskólalaganna. Ég tel að það sé margt sem mælir með því að sú stefna verði nú upp tekin. Ég tel þá hugsun sem fram kemur í frv. um lækkun skólaskyldunnar og fræðsluskyldu í staðinn vera fráleita og setja hagsmuni nemenda, ungs fólks, og ekki síst í dreifbýli í verulega hættu frá því sem nú er. Ég þekki þau sjónarmið ýmissa kennara, bæði frá þeim tíma sem ég starfaði sem kennari og tók þátt í þingum kennara og einnig frá því sem síðar hefur komið fram, að þeim er ekkert um það að þurfa að beita þrýstingi gagnvart nemendum sem gætu vel hugsað sér að vera starfandi við eitthvað annað en nám á síðustu árum grunnskóla. Það er ekkert óeðlilegt viðhorf hjá kennurum og vissulega eru kennarar og skólastarf í nokkurn vanda sett, m. a. á framleiðslustöðum úti um landið, útgerðarstöðum þar sem kallað er eftir ungu fólki í vinnu, þegar þörf er á vinnuafli í aflahrotum t. d. og nemendur venjast því að geta haft uppgripatekjur í skamman tíma. Þetta setur nemendurna auðvitað einnig í ákveðinn vanda, skapar þær freistingar sem mjög eðlilegt er að ýmsir falli fyrir og vilji heldur fara út í atvinnulífið fyrr en ella af þeim sökum. Ég hygg að hagfræðitölur og yfirlit um skólasókn í efstu bekkjum grunnskóla sýni og sanni að hér á Reykjavíkursvæðinu eru það langflestir sem ljúka grunnskólaprófi, þ. e. 9. bekk. Úti um landið eru þeir hins vegar nokkrir sem ekki notfæra sér síðasta ár grunnskólans sem ekki er skylda að lögum nú. Það er ekki síst af þeim ástæðum sem ég áðan nefndi. Ég þekki ýmsa sem hafa iðrast þess sárlega nokkrum árum seinna að hafa staðið upp að loknum 8. bekk grunnskóla og hafa ekki nein réttindi til framhaldsnáms og þurfa að fitja upp á nýtt til þess að geta t. d. farið í iðnnám svo að dæmi sé tekið. Það er ekki góð aðstaða sem fólki er þannig búin. Ég tel sem sagt að það beri að fara hina leiðina til þess að leysa þann vanda sem hluti nemenda og kennara þeirra stendur frammi fyrir í skólastarfi í síðasta bekk grunnskóla, þ. e. að standa við lagafyrirmæli um það að búa skólana með þeim hætti að þar sé hægt að hafa þá fjölbreytilegu kennslu sem grunnskólalögin gera ráð fyrir, t. d. hvað snertir hið svonefnda verknám, sem er enn þá hornreka, alveg hornreka víðast hvar á landinu, miðað við bóknám. Fleiri þætti skólastarfs þarf að efla þar sem ekki hefur verið staðið við lagafyrirmæli og tryggð sú aðstaða sem þarf til þess að gera sem flestum skólavistina bærilega þannig að grunnskólinn skili sínu ætlunarverki. Það er undir núv. ríkisstj. í rauninni sem orðið hefur þróun í öfuga átt í sambandi við skólastarfið og möguleika á auknum sveigjanleika í efsta hluta grunnskólans með þeim niðurskurði og þeirri þrengingu á heimildum fyrir skólana til þess að starfa nokkuð eftir aðstæðum. Þar hefur verið þrengt að með boði ráðuneytis á undanförnum árum, sérstaklega í fyrra þegar fyrirskipaður var niðurskurður um 2.5%, niðurskurður sem bitnaði fyrst og fremst á landsbyggðinni, en kom hvergi við Reykjavík eins og kemur fram í skriflegu svari, sem ég fékk frá hæstv. ráðh. fyrir ekki löngu, að hafði ekki verið tekinn neitt á dagskrá í Reykjavík og ekkert komið til framkvæmda. Hæstv. ráðh. bauð hins vegar að niðurskurðurinn snerti ekki heimilisfræði eins og frægt var. Í nefndu skriflegu svari, sem hér var útbýtt ekki fyrir löngu, kemur fram það, sem ráðh. mátti vita og flestum var kunnugt, að aðstaða til heimilisfræðikennslu er mjög óvíða í skólum, hvað þá svo að fullnægjandi sé. Ég held sem sagt að hv. flm. ætti að líta til hinnar áttarinnar og ég hefði tekið undir hans mál ef hann hefði hvatt til þess að lögboðin yrði níu ára skólaskylda.