Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og þskj. 35 ber með sjer, leggur nefndin það til í heild, að frv. verði samþykt. Er nefndin í öllum aðalatriðum samþykk hæstv. stjórn í því, að nauðsyn beri til þess að setja reglur, er hefti innflutning erlendra verkamanna, þar eð álitið er, að lög frá 18. maí 1920 feli ekki í sjer nægilegar heimildir til þess að hindra slíkan innflutning. Nefndin hefir þó ákveðið að bera fram þrjár brtt. við frv. Er þá sú fyrst, er öll nefndin var sammála um, að breyta þyrfti ákvæðum 2. gr., þar sem svo er um mælt, að aðilja sje heimilt að taka í þjónustu sína erlenda kunnáttumenn. Nefndinni fanst þetta allvítt hugtak, „erlendir kunnáttumenn“. Hún lítur svo á, að þótt þetta geti átt við um iðju, þá sje hjer enginn hörgull á innlendum kunnáttumönnum í iðnaði. Breytingin er þá sú, að menn mega skilyrðislaust ráða til sín sjerfræðinga á iðjusviðinu, svo að mönnum sje gert sem hægast fyrir að afla sjer sem bestra starfskrafta. Að þessu lýtur líka 2. brtt. nefndarinnar. Þá er 3. brtt., sem er við 3. gr„ þar sem taldir eru menn þeir, sem ekki er hægt að vísa á bug eftir það, að frv. þetta er orðið að lögum. Í frv. er svo um mælt, að eigi megi vísa úr landi þeim mönnum, sem hjer dveljast, þegar lögin ganga í gildi. Í staðinn fyrir þetta fanst nefndinni rjettara að setja „þeim mönnum, sem hjer hafa aðsetur“, er lögin koma til framkvæmda. Vildi hún þar með leggja áherslu á það, að menn væru byrjaðir að stunda hjer atvinnu. Síðan nál. kom fram, hefir nefndinni verið bent á það af mjög mikilhæfum mönnum í læknastjett, hvort eigi ætti að setja í lög ákvæði um það, að þeir einir fái leyfi til að flytjast hingað, er sanni það fyrir yfirvöldunum, að þeir sjeu eigi haldnir neinum næmum sjúkdómi. Í lögunum frá 1920 um eftirlit með útlendingum er talið rjett að meina landsvist þeim mönnum, sem haldnir eru næmum sjúkdómum. Þó er það eigi gert að skyldu, að menn sanni með vottorði frá því landi, er þeir koma frá, að þeir sjeu ekki sjúkir. Gæti því komið til álita að setja slíkt ákvæði í reglugerð, er sett yrði samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður. Vil jeg þegar við þessa umræðu spyrja hæstv. stjórn, hvort hún treystist ekki til þess að taka slík ákvæði upp í reglugerð, án þess að brtt. þurfi að koma fram um það til 3. umr. Skal jeg svo ekki orðlengja meira um þetta. Eins og menn sjá á nál., þá hefir einn nefndarmanna, háttv. 5. landsk. (JBald), áskilið sjer rjett til þess að koma fram með fleiri brtt. Mun hann sjálfur tala fyrir þeim, en á eftir mun jeg, ef jeg tel þess þörf, skýra frá, hvernig á því stóð, að meiri hluti nefndarinnar gat ekki fallist á þær brtt.

Jón Baldvinsson Það voru hvorki margar nje mikilvægar breytingar, er ágreiningur varð um í nefndinni. Það eru aðeins tvö atriði, eins og sjá má á þskj. 33. Jeg vil, að það sje sett í lögin, að mönnum sje óheimilt að ráða til sín erlent fólk, þótt því ætti ekki að vera annað goldið í kaup en fæði og húsnæði. Stjórnin hefir þó eftir sem áður heimild til að veita undanþágur, ef nægar ástæður eru til þess. Jeg vil, að ákvæði laganna sjálfra sjeu sem ströngust, og koma þannig í veg fyrir, að tilgangur þeirra verði fótum troðinn. Hitt atriðið er þó meira um vert. Jeg vil, að lögin gangi þegar í gildi, svo að þau geti byrjað að verka í sumar. Lögunum er aðallega ætlað að hefta innflutning verkafólks við síldarvinnu; en Norðmenn hafa árlega flutt hingað margt verkafólk til þeirrar vinnu, og hefir verið litið svo á, að ekki sje hægt að meina það. Lögin frá 1920 hjeldu menn að bönnuðu þetta, en seinna var það álitið, að þau snertu aðeins eftirlit með heilbrigði þeirra manna erlendra, er hingað koma, og að heilbrigðu fólki væri ekki hægt að meina landsvist. Vil jeg því hjer með grípa tkifærið til þess að þakka hæstv. atvrh. (MG) fyrir það, að hafa komið fram með þetta frv. Jeg var einn af þeim, sem áttu hlut að máli um það í fyrra að skora á hæstv. stjórn að bera fram frv. um þetta efni. Þessi seinni brtt. mín er talsvert mikilvæg. Hjer er um það að ræða, hvort við eigum að láta sumarið líða svo, að menn geti streymt hingað í atvinnuleit og máske 100–200 manns taki atvinnu frá jafnmörgum íslendingum. Þetta hefir eigi aðeins þýðingu fyrir þá af íslenskum verkamönnum, sem út undan verða, heldur getur það haft mikla þýðingu fyrir bæjar- og sveitarfjelög, sem verða að sjá fyrir framfærslu atvinnuleysingja. Það er hægt að koma frv. þessu í gegnum þingið einhverntíma í mars, og sje það þá þegar sent út til staðfestingar, þá getur það verið orðið að lögum áður en menn eru yfirleitt farnir að búa sig undir atvinnurekstur í sumar og ráða fólk. Jeg álít, að það sje forsvaranlegur frestur, ef lögin ganga í gildi 4–5 mánuðum áður en síldveiðar byrja. Jeg legg mikið upp úr þessu. Það hefir verið hart í ári að undanförnu, og árið sem leið var eitt hið versta ár, sem yfir okkur hefir komið. Menn eru því illa búnir undir annað atvinnuleysisár. Það er engin ástæða til að óttast það, að aðrir atvinnuvegir, svo sem landbúnaður, bíði neinn hnekki við það, þótt lögin gangi strax í gildi og banni innflutning útlendra verkamanna í sumar, því að undanfarin sumur hefir verið nóg framboð á verkafólki, og svo mun enn verða. Mjer finst því öll rök hníga að því, að frv. eigi sem fyrst að verða að lögum.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil fyrst þakka hv. sjútvn. fyrir góða afgreiðslu þessa máls og skal taka það fram um brtt, á þskj. 35, að jeg get fallist á þær. Jeg leit að vísu svo á, að undanþágan í fyrstu brtt. fælist í frv. sjálfu, en get gengið inn á það, að nefndin kunni að hafa rjett fyrir sjer. Um 2. brtt. er ekkert að segja; hún er aðeins afleiðing af hinni. Þriðju brtt. tel jeg til bóta. Það er rjett hjá háttv. nefnd, að betra er að takmarka heimildina við það, að menn hafi hjer fast aðsetur, þá er lögin ganga í gildi, og er þetta í anda frv. að öðru leyti. Þá skal jeg minnast á þá spurningu, er hv.frsm. (JJós) beindi til stjórnarinnar um það, hvort eigi væri hægt að setja í reglugerð ákvæði um heilbrigðisvottorð og láta það varða landsvist. Jeg álít, að heimild til þessa sje í lögunum frá 1920, og eftir þessu frv. álít jeg, að heimilt sje að setja reglugerð um þetta efni, því að í 3. gr. frv. stendur, að atvinnumálaráðherra megi binda landsvist erlendra manna þeim skilyrðum og takmörkunum, sem hann telur þurfa vegna hagsmuna almennings eða ríkis. Af þessu leiðir það, að hann getur heimtað heilbrigðisvottorð af þeim, sem hjer vilja setjast að, og vona jeg, að hv. sjútvn. sjái, að ekki er nauðsynlegt að koma fram með brtt. við frv. um þetta atriði. Þá eru brtt.hv. 5. landsk. (JBald) á þskj. 33, og verð jeg að segja um þá fyrri, að jeg tel hana ekki til bóta. Finst mjer hart að meina mönnum landsvist fyrir það, þótt þeir eigi að fá hjer fæði og húsnæði ókeypis, því að þar er aðeins um undantekningar að ræða. Englendingar, sem eru allra manna strangastir á þessu sviði, leyfa mönnum landsvist, þótt þeir fái fæði og húsnæði ókeypis. Og mjer er kunnugt um það, að það eru ekki fáar stúlkur, sem farið hafa hjeðan til Edinborgar til þess að læra málið og hafa fengið fæði og húsnæði fyrir vinnu sína, en ekkert kaup. Seinni brtt.hv. 5. landsk. (JBald) get jeg alls ekki fylgt, því að það er of hart að gengið að láta lögin öðlast gildi þegar í stað, eða sama dag og konungur staðfestir þau. Jeg hefi gert ráð fyrir, að frv. fylgdi öðrum frv. frá þessu þingi og yrði þá líklega staðfest í júní. Stjórnin getur eigi ráðið neinu um það, hvenær það er komið í gegnum þingið. Það er líka venja um slík lög sem þessi, að veittur sje nokkur frestur þeim, sem lögin snerta mest. Það þykir lítil kurteisi milli þjóða að fyrirbjóða eitthvað með lögum fyrirvaralaust. Jeg tel, að fresturinn, sem veittur er með frv., sje hæfilegur, og vona, að hv. sjútvn. sje þar á sama máli. Jeg held, að jeg þurfi þá ekki að segja meira um brtt., sem liggja fyrir, en endurtek að síðustu þakkir til hv. nefndar fyrir það, hve vel hún hefir tekið undir þetta mál.

Jón Baldvinsson Jeg var búinn að gera ráð fyrir þeim ástæðum, sem stjórnin hefði fyrir því að láta lögin ekki ganga í gildi 1. október, og það kom ekkert fram í viðbót við þær. Hæstv. stjórn finst tíminn of stuttur fyrir erlenda menn, sem hingað leita um atvinnu. Jeg álít hjer nægilega kurteisi sýnda, ef atvinnurekendur fá að vita þetta þrem mánuðum fyrirfram. Það er aðeins þetta, að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir, að lögin verði ekki tilbúin fyr en seint í júní, og þá má náttúrlega segja, að fyrirvarinn sje nokkuð stuttur, ef atvinnan á að byrja 1. júlí. En jeg held samt, að maður eigi heldur að líta á hitt, hvort landið í heild sinni tapi eða græði mikið á þessu. Jeg vil að minsta kosti meta það jafnmikils, ef landsmenn hafa hag af þessu, eins og þótt Norðmönnum eða Svíum þætti þetta ekki nægilegur frestur. Jeg get ekki sjeð, að hæstv. stjórn geri sig seka um nokkra ókurteisi, þótt hún reyni að koma þessum lögum í kring í næsta mánuði og ljeti staðfesta þau, svo framarlega sem hún getur nokkru um þetta ráðið, og þá er fresturinn alveg nægilegur. Í tollalöggjöfinni er ekki ætíð verið að hugsa um fyrirvarann, og þó snerta þau lög heilar þjóðir. Jeg má segja, að norski kjöttollurinn kom með tiltölulega stuttum fyrirvara í gildi gagnvart Íslandi. En þetta er afarmikið fjárspursmál fyrir okkur Íslendinga, hvort eitt til tvö hundruð manns verða gerðir atvinnulausir á næsta sumri. Hæstv. ráðh. (MG) vildi segja, að stjórnin rjeði því ekki, hvenær málið gæti komist fram. Jeg álít, að hæstv. stjórn geti ráðið ákaflega miklu um það. Ef hæstvirtir ráðherrar leggja áherslu á að fá slík lög samþykt sem fyrst, þá geta þeir miklu um það ráðið. Mjer sýnist málið ekki þess eðlis - án þess að jeg geti fullyrt það að svo stöddu - að það ætti að verða mikil fyrirstaða að fá því framgengt. Jeg vil því mælast til þess við háttv. deild, að hún samþykki mínar brtt. Það er engin ókurteisi við neinn, þótt við setjum hjá okkur samskonar lög og aðrar þjóðir hafa þegar sett hjá sjer. Það má afgreiða þetta mál svo fljótt, að það sje nægur tími til þess að láta þá vita, sem atvinnu ætla að reka hjer á næsta sumri, að þeir geti ekki haft það eins og undanfarin sumur. Viðvíkjandi innflutningi á verkamönnum alment, þá efast jeg um, að íslenskum stjórnarvöldum hafi ávalt verið tilkynt koma þeirra hingað til lands, sem vera ber að lögum. Jeg hefi mikla ástæðu til að ætla, að atvinnurekendur útlendir - og þá sjerstaklega Norðmenn - tilkynni ekki lögreglustjórum í hjeruðum norðanlands, þegar þeir koma með útlenda verkamenn til atvinnu hjer á landi. Þarna sýna þeir okkur litla kurteisi. Um Krossanesverksmiðjuna sannaðist það að minsta kosti, að lögreglustjóra á Akureyri var ekki tilkyntur innflutningur erlendra verkamanna þangað. Jeg ætla, að þetta sje í mörgum tilfellum svona. Þessir atvinnurekendur, sem flytja inn verkamenn, hafa komið þannig fram, að þeirra vegna gerir ekkert til, þótt lögin komi í gildi strax í sumar og stjórnarleyfi þyrfti til innflutnings verkamanna. Geri jeg ráð fyrir, að hæstv. stjórn veiti leyfið, ef um sjerstaka kunnáttumenn er að ræða. En jeg geri líka ráð fyrir, að hún fari varlega í að veita undanþágur frá lögunum að því er snertir innflutning á verkafólki. Jeg get ekki hugsað mjer, að það verði um langan tíma hörgull á því. Það sýna að minsta kosti öll árin frá stríðslokum, að meira og minna af fólki er atvinnulaust á hverju sumri. Þess vegna vænti jeg, að hver stjórn, sem á að framfylgja þessum lögum, fari mjög varlega í að veita undanþágurnar.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg hefi ekki getað sannfærst af ræðu hv. 5. landsk. (JBald) um, að hans brtt. sje betri en það, sem frv. segir. Þótt svo kunni að vera, að aðrir hafi ekki sýnt fulla kurteisi gagnvart okkur, þá leiðir ekki þar af, að við eigum ekki að sýna fulla kurteisi fyrir því. Það er enginn bættari með því að gjalda ilt með illu. Hv. 5. landsk. veit, að við eigum að gjalda ilt með góðu; þá er fegurst að farið. Það er ekki eingöngu um þetta atriði, heldur viðskifti þjóða yfirleitt, að maður á ekki að fara lengra en maður óskar, að farið verði gagnvart sjer. Og jeg verð að segja, að jeg vildi ekki fá slík lög á mig fyrirvaralaust. Hv. þm. talaði um, að þriggja mánaða frestur væri nægur. En þá hefði hv.þm. (JBald) átt að koma með brtt. í þá átt, að lög þessi öðluðust gildi 3 mánuðum eftir staðfestingu. En það er ekki rjett, að stjórnin geti ráðið, hvenær frv. þetta verður að lögum.

Hún getur haft mikil áhrif

. Má vera. En jeg get sagt hv. 5. landsk. það, að það eru ekki allir þm. eins hrifnir af þessu frv. eins og hann er. Það er langt frá því. Að líkja þessu máli við tolla, sem settir sjeu fyrirvaralaust, er ekki hægt; það er alt of ólíkt til þess. Að síðustu vjek hv.þm. að því, að það ætti að veita lítið af undanþágum að því er alment verkafólk snertir, og vildi brýna það fyrir þeim stjórnum, sem með þetta mál fara, sem sjálfsagt verða margar. Jeg skal ekkert hafa á móti þessu út af fyrir sig, en jeg vil aðeins benda á, að ekki má einungis hugsa um verkafólkið í þessu sambandi; það verður líka að hugsa um atvinnurekendur. Og ef svo er, að of mikil hætta er á, að of mikið dragist frá einhverjum atvinnuvegi af verkafólki, þá er sjálfsagt að bæta úr því með því að leyfa innflutning á verkafólki. Jeg get ímyndað mjer, að ef engir erlendir verkamenn koma norðanlands, þá geti það komið fyrir, að of mikið dragist af fólki frá landbúnaðinum til síldveiðanna. Það verður að taka tillit til þessa alveg eins og verkafólksins. Og það er meiningin með undanþáguheimildinni, að þetta tvent á hvaða stjórn sem er að vega hvort á móti öðru, en hugsa ekki einungis um verkamenn eða atvinnurekendur.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ástæðan fyrir því, að jeg beindi fyrirspurn til hæstv. ráðh. (MG) um það, hvort stjórnin mundi treysta sjer til að setja ákvæði í væntanlega reglugerð um það, að erlendir menn, sem hingað koma til atvinnu, ættu að sanna með vottorði áður en þeim væri leyft á land, að þeir væru lausir við alla hættulega kvilla, - var sú, að mjer virðast ákvæði 3. gr. frekar eiga við þá menn, sem þegar eru komnir hjer á land, er lögin koma í gildi. En ef hæstv. ráðh. (MG) álítur, að frv. heimili að taka þetta ákvæði upp í reglugerð, þá þarf jeg ekki að eyða fleiri orðum að því. Hvað snertir brtt., sem háttv. 5. landsk. (JBald) flytur, þá er óþarfi fyrir mig að fara að deila við hann um nauðsyn þeirra. Meiri hl. nefndarinnar álítur, að vel sje unandi við þetta tímatakmark, sem í frv. stendur. Jeg hefi ekki heyrt hv.þm. koma með neinar sannanir, sem jeg álít nægar, fyrir því, að bráðnauðsynlegt sje, að lögin gangi í gildi þegar í stað. Hann er líka alveg í vafa um það, hvort það eru 50, 100 eða 200 erlendir verkamenn, sem koma til Siglufjarðar eða Norðurlands á sumrin. Jeg heyri sagt af mönnum, sem til þekkja, að fáir sjeu þangað fluttir til vinnu fyrir utan einstöku fagmenn. En þetta finst mjer ekkert aðalatriði í málinu, hvort lögin ganga í gildi 2–3 mánuðum fyr eða síðar. Háttv. þm. verður að færa betri sannanir fyrir því en hann hefir gert, að þetta sje stórt fjárhagsatriði. En nú veit hann ekkert um það, hve marga menn er hjer um að ræða. Mjer virðist það vera sameiginlegt áhugamál okkar allra að stemma stigu fyrir því með lögum, að hingað geti komið, þegar svo ber undir, hópur verkamanna, sem tækju vinnu frá landsmönnum. Og við ættum ekki að þurfa að deila um það, hvort slík lög eigi að ganga í gildi nokkrum mánuðum fyr eða seinna. Jeg verð að segja, að jeg felst frekar á ástæður hæstv. stjórnar, að lögin gangi í gildi eins og frv. ákveður heldur en brtt.hv. 5. landsk. (JBald) á þskj. 33. Hv. þm. verður líka að gæta að því, að þetta frv. felur í sjer ákvæði, sem geta valdið talsverðum breytingum á aðstöðu þeirra manna, sem þegar eru komnir án þess að ugga neitt að sjer. Og það er ekki rjett að gera það alt of fyrirvaralaust, að ráða að þeim mönnum. Að mínu áliti er rjettara, að þeim sje gefinn hæfilegur frestur.

Jón Baldvinsson Jeg vil segja út af orðum hv.frsm. nefndarinnar (JJós), að jeg játa, að erfitt er að færa sönnur á það, hve mikið fje hjer er um að ræða, af því að það er ekki hægt að fá uppgefið hjá lögreglustjórum, hve margir útlendingar koma. En það er sökum þess, að atvinnurekendur, sem flytja mennina inn, trassa skyldu sína að tilkynna lögreglustjóra það. En þó að jeg hafi ekki fullyrt um neina tölu á erlendu verkafólki, sem hjer hefir verið, þá veit jeg, að talan er einhverstaðar yfir 100, og kannske upp í 200 í alt og alt. Jeg veit þetta eftir því, sem jeg hefi haft spurnir af. Hv. frsm. (JJós), sem er reyndur atvinnurekandi, getur getið sjer þess til, hve mikið fje það er, sem slíkum fjölda af verkamönnum er borgað yfir sumarið. Og alt það fje fer út úr landinu frá íslenskum atvinnuvegi og íslenskum verkamönnum. Svo að hjer er um nokkuð stóra fjárhæð að ræða, jafnvel þótt jeg geti ekki flutt sannanir fyrir því, að svo og svo margir sjeu verkamennirnir og svo og svo margar þúsundir, sem landið tapar. Hinsvegar veit jeg, að slík ákvæði hjá öðrum þjóðum um atvinnu útlendra verkamanna hafa verið látin ganga í gildi fyrirvaralaust - engin tilkynning send út. Hjá flestum þeirra eru heimildarlög í gildi, og þau eru aðeins notuð á kreppu og erfiðleikatímum. En þegar alt leikur í lyndi og atvinnuvegirnir ganga vel, þá er ekki verið að skifta sjer af, þótt erlendir verkamenn komi. En þegar atvinnuleysið kemur, þá eru þessi lög látin ganga í gildi alveg fyrirvaralaust. Ekki allfáum mönnum hefir verið vísað úr landi á Englandi, - ekki eingöngu algengum verkamönnum, heldur einnig skrifstofu- og verslunarfólki, og það með mjög stuttum fyrirvara. Þetta sýnir það, að stjórnir annara landa eru ekki að hafa fyrir því að tilkynna þetta löngu fyrirfram; og það er líka ákaflega skiljanlegt. Þessi lög, sem við erum að setja hjá okkur núna fyrst, munu þegar komin á hjá öllum nágrannaþjóðunum, svo að það er ekki neitt nýtt, sem við erum að fitja hjer upp á, heldur erum við að tryggja okkur á sama hátt og aðrar þjóðir eru þegar búnar að gera. En sem sagt, það er ákvæðið um það, hvenær lögin gangi í gildi, sem jeg legg mesta áherslu á. Og jeg veit, að það er stórt fjárhagsspursmál, enda þótt jeg geti ekki sett tölurnar fram hjer í hv. deild.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg vil aðeins gera dálitla leiðrjettingu, hafi jeg heyrt rjett það, sem hv. 5. landsk. (JBald) sagði. Mjer heyrðist hann tala um „slík heimildarlög“. Á hann við þetta frv.? Hjer er ekki um heimildarlög að ræða. Hjer er beinlínis bannað, eftir að lögin ganga í gildi, að koma með erlenda verkamenn hingað, nema með sjerstökum skilyrðum. Í frv. felst aðeins heimild til þess að veita undanþágur í einstaka tilfellum. En lögin eru í sjálfu sjer engin heimildarlög; þau byrja á að banna þetta algerlega. Hinu furðaði jeg mig á hjá háttv. 5. landsk. (JBald), þar sem hann telur það aðalatriðið fyrir sjer, að lögin gangi í gildi nokkrum mánuðum fyr en ákveðið er í frv.

Þetta er útúrsnúningur!

. Þetta er alveg eins og hv.þm. sagði það. Jeg hjelt, að fyrir honum vekti það sama og fyrir okkur vakir, að það væru lögleidd ákveðin fyrirmæli um að banna ótakmarkaðan innflutning erlends verkafólks, þegar nægur vinnukraftur er til í landinu.

1. gr.samþ. með 12 shlj.atkv. Brtt. 33,1 feld með 8:2 atkv. - 35,1 samþ. með 11 shlj.atkv. - 35,2 samþ. án atkvgr. 2. gr., svo. breytt, samþ. með 12 shlj.atkv. Brtt. 35,3 samþ. með 12 shlj.atkv. 3. gr., svo breytt, samþ. í e. hlj. 4.–9. gr.samþ. með 12 shlj.atkv. Brtt. 33,2 feld með 9:3 atkv. 10. gr.samþ. með 11 shlj.atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. í e. hlj.