Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hafa bréf frá Einari K. Guðfinnssyni, Oddnýju G. Harðardóttur, Róbert Marshall og Árna Þór Sigurðssyni um að þau séu á leið á allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna og geti ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur. Eins og þegar hefur verið birt á vef þingsins tóku í gær sæti á Alþingi varamenn þeirra, Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðrún Erlingsdóttir og Davíð Stefánsson, sem er 2. varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykv. n., en 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Auður Lilja Erlingsdóttir, hefur boðað forföll. Kjörbréf Eyrúnar Ingibjargar Sigþórsdóttur, Önnu Margrétar Guðjónsdóttur, Guðrúnar Erlingsdóttur og Davíðs Stefánssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þau hafa ekki tekið sæti áður á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir, Anna Margrét Guðjónsdóttir, Guðrún Erlingsdóttir og Davíð Stefánsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Árni Þór Sigurðsson er varaformaður í stað Álfheiðar Ingadóttur.

Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur ákveðið í samræmi við 16. gr. þingskapa að Ögmundur Jónasson taki sæti Álfheiðar Ingadóttur í efnahags- og skattanefnd, sæti Ásmundar Einars Daðasonar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og sæti Atla Gíslasonar í umhverfisnefnd. Þá verður Ögmundur aðalmaður í utanríkismálanefnd í stað Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur. Lilja Mósesdóttir og Þuríður Backman hverfa úr félags- og tryggingamálanefnd en í þeirra stað koma Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Árni Þór Sigurðsson. Árni Þór Sigurðsson hverfur úr fjárlaganefnd en Þuríður Backman kemur í hans stað. Álfheiður Ingadóttir hverfur úr iðnaðarnefnd en Atli Gíslasonar tekur sæti hennar þar. Árni Þór Sigurðsson hverfur úr menntamálanefnd en Lilja Mósesdóttir kemur í hans stað. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir verður varamaður í utanríkismálanefnd í stað Álfheiðar Ingadóttur og Árni Þór Sigurðsson tekur sæti Álfheiðar í viðskiptanefnd. Þá verður Guðfríður Lilja Grétarsdóttir aðalmaður í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í stað Álfheiðar Ingadóttur.

Virðulegi forseti. Þau tíðindi hafa nú spurst út að búið sé að finna leið til að endurreisa Landsbankann og því ber að fagna að búið sé að koma á samkomulagi milli kröfuhafanna og íslenskra stjórnvalda, gamla og nýja bankans og skilanefndarinnar um hvernig uppgjör eigna muni eiga sér stað. Á sama tíma spyrjast út fregnir af nýju mati á virði eignasafns Landsbankans sem hefur tengingu við Icesave-málið og þá umræðu sem hér er í vændum á þinginu um stöðu þess máls. Mig langar til að bera undir fjármálaráðherra þrjár spurningar: 1. Er ríkisstjórnin með það í huga að leiða til lykta viðræður við Breta og Hollendinga vegna Icesave án þess að haft verði samráð um mögulega útfærslu við þingið? Nú er ríkisstjórnin í fyrsta lagi búin að gera samning við Breta og Hollendinga sem hún gat ekki fengið samþykktan á þinginu. Síðan gerðu stjórnarflokkarnir breytingar á ríkisábyrgðinni sem ekki fékkst samþykkt af Bretum og Hollendingum. Við viljum ekki fara þriðja rúntinn í þessu ósamkomulagi í Icesave-málinu sem setur málið enn og aftur í uppnám. Færi ekki betur á því að áætlanir stjórnvalda um lok Icesave-málsins í samstarfi við Breta og Hollendinga yrðu kunngerðar þótt ekki væri nema fyrir utanríkismálanefnd á þinginu? 2. Telur hæstv. ráðherra að nýtt virðismat á eignum Landsbankans hafi einhverja þýðingu fyrir skuldbindingar ríkisins vegna Icesave-málsins? Hvaða þýðingu hefur það fyrir þær skuldbindingar sem verið hafa til umfjöllunar að nú meti menn það svo að 90% fáist upp í Icesave-skuldirnar? Í mínum huga er það ljóst að meginhluti skuldbindingar ríkisins liggur í vaxtabyrðinni. 
             3. Þá vil ég spyrja ráðherrann að því hvernig standi á því að skuldbinding Nýja Landsbankans við þann gamla er í erlendri mynt?

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Bjarni Benediktsson fagni bæði því að tekist hefur að mínu mati mjög ásættanlegt samkomulag um uppgjör milli Nýja Landsbankans og þess gamla, samkomulag sem er ríkinu hagfellt og mun væntanlega leiða til minni fjárbindingar ríkissjóðs við endurreisn þessa banka en áður hafði verið reiknað með. Þá lítur dæmið í heild sinni þannig út að ríkið kemst vonandi frá þessu með til mikilla muna minni fjárbindingu en upphaflega var gert ráð fyrir eða vel innan við 200 milljarða í staðinn fyrir 385. Í öðru lagi hlýtur hv. þingmaður að gleðjast yfir því að nýtt mat á eignasafni gamla Landsbankans þar sem samkomulagið frá aðfararnótt laugardagsins í London skiptir minna máli, borið saman við mat á almennum eignum bankans, leiði nú til þess að skilanefndin metur það svo að góðar líkur séu á að endurheimtur komi upp í rétt tæp 90% af forgangskröfum. Svarið við þeirri spurningu er þar með auðvitað já. Að sjálfsögðu skiptir það máli að sem minnst standi eftir af höfuðstólnum á Icesave-skuldinni þegar eignir gamla Landsbankans hafa gengið inn á þann reikning. Það er einmitt sú aðferð sem valin var í vetur að láta eignirnar borga þetta niður beint og að síðan ábyrgðist sjóðurinn og ríkið það sem út af stæði. Það stendur ekki annað til en að kynna með þeim hætti sem gert var fyrir um þremur vikum framvindu mála í þreifingum og samningaviðræðum við Breta og Hollendinga. Viðbrögð þeirra þegar þau lágu loksins fyrir voru kynnt ríkisstjórn, stjórnarflokkum, forustumönnum stjórnarandstöðunnar og fjárlaganefnd, gott ef ekki utanríkismálanefnd einnig. Og reyndar var það svo að stjórnarandstöðuformönnum var kynnt þetta á undan ríkisstjórninni og stjórnarflokkum ríkisstjórnarinnar. Af hverju er uppgjörið þarna á milli í erlendri mynt? Það er einfaldlega talið að það þjóni best hagsmunum beggja aðila og dragi úr 

Virðulegi forseti. Það er allt satt og rétt að þeim mun meira sem heimtist upp í kröfur Landsbankans þeim mun meira verður til skiptanna til að koma á móti skuldbindingum vegna Icesave-málsins. En menn mega ekki missa sjónar af því að meginþorri skuldbindinga ríkisins er vaxtakostnaður í þessu máli. Þannig var það t.d. í frumvarpinu sem ríkisstjórnin lagði sjálf fram í Icesave-málinu í sumar. Þar var stillt upp töflu þar sem dæmi var tekið um hver skuldbinding ríkisins yrði árið 2016 ef 90% heimtust upp í forgangskröfurnar. Þar kemur fram að skuldbindingin yrðu 309 milljarðar. Ég vil vekja athygli á því að það skiptir ekki öllu þó að það hafi auðvitað jákvæð áhrif að 80% eða 90% endurheimtist upp í eignirnar vegna þess að skuldbindingin sem við munum fjalla um hér og höfum verið með til umfjöllunar liggur öll í vaxtakostnaðinum. En varðandi erlendu lántökurnar 

Frú forseti. Ég hef á tilfinningunni að hv. þingmaður eigi eitthvað erfitt með að gleðjast yfir góðum fréttum. Ég hélt að það hlytu að vera góðar fréttir að nú meti menn horfur og þróun og þetta eignasafn þannig að hið almenna eignasafn, óháð uppgjöri úr Nýja Landsbankanum yfir í þann gamla, er nú metið 90 milljörðum kr. verðmætara en það var snemmsumars. Af þessum rúmum 130 milljörðum sem eignasafnið er núna metið upp á er 41 milljarður vegna hærra uppgjörs frá Nýja Landsbankanum yfir í þann gamla en 90 milljarðar eru vegna jákvæðrar þróunar og horfa almennt varðandi eignasafn Landsbankans. Haldi slík þróun áfram er augljóst hvað það þýðir og menn hljóta að gleðjast yfir því að málin þróist í þessa átt en ekki hina. Þetta gæti líka þýtt að aðstæður yrðu fyrr hagstæðari en áður var talið jafnvel til þess að selja eitthvað af þessum eignum á fullu verði og borga mun fyrr og hraðar inn á Icesave-reikninginn 

Virðulegi forseti. Í síðustu viku var mikið rætt um losunarheimildir Íslendinga, skilyrðin þar um og ákvörðun sem hæstv. umhverfisráðherra hefur tekið nú fyrir hönd þjóðarinnar, að afsala okkur, þjóðinni, 75% af losunarheimildum sem við höfum til ráðstöfunar samkvæmt hinu svokallaða íslenska ákvæði. Voru nefndir þar til sögunnar 15 milljarðar sem ég hef komist að að er stórlega vanmetið. Þarna er um að ræða alheimsauðlind sem okkur var fenginn lykillinn að þegar við skrifuðum undir og gátum fullgilt ákvæði okkar í Kyoto-bókuninni. Ég spyr því hæstv. umhverfisráðherra: Hver eru hennar rök fyrir því að þessu ákvæði er nú ekki lengur til haga haldið fyrir okkur, sérstaklega þar sem efnahagsástandið er nú eins og það er hér á landi? Hvernig í ósköpunum getur hæstv. umhverfisráðherra tekið þessa ákvörðun einhliða? Af hverju beitir hæstv. umhverfisráðherra sér ekki fyrir því að þetta ákvæði sé inni og að við Íslendingar höldum þessum losunarheimildum eftir að ákvæðið fellur úr gildi 31. desember 2012. Það er ljóst að flug mun að öllum líkindum falla undir ákvæði 2012–2013. Hvar ætlar umhverfisráðherra að finna fjármagn til þess að við getum uppfyllt þótt ekki væri annað en heimildir varðandi flugið, svo við tölum ekki um allan þann iðnað sem vonir standa til að verði byggður upp hér á næstu árum eftir kreppuna? Hefur hæstv. umhverfisráðherra hugsað þessa hugsun til enda og hver eru rök hennar fyrir því að sleppa hendinni af þessum mikilvægu réttindum sem við höfum nú?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir hennar ágætu spurningu. Við áttum í nokkrum orðaskiptum um nákvæmlega þetta mál í vor, í maí eða júní, þar sem hún spurði sambærilegrar spurningar hér í þinginu. Ég taldi að við hefðum skilið nokkuð klárar hvað þetta varðar þannig að það væri gagnkvæmur skilningur á því hvað um ræðir. En mér er bæði ljúft og skylt að endurtaka þær röksemdir og minni líka á utandagskrárumræðu núna á fimmtudaginn um nákvæmlega sama mál. Það er ákveðinn misskilningur þarna á ferðinni. Þingmaðurinn hefur sagt í umræðum að umhverfisráðherrann hafi afsalað sér fyrir hönd þjóðarinnar þessum heimildum en það er í raun og veru algjörlega fráleit staðhæfing og gripin úr lausu lofti. Þannig er að við erum þegar aðilar að viðskiptakerfi ESB og frá og með 1. janúar 2013 mun nærri helmingur losunar Íslands falla undir það ákvæði samkvæmt ákvæðum EES-samningsins, þar með öll losun frá stóriðju. Það liggur þess vegna fyrir að stóriðja á Íslandi á að búa við sömu skilyrði og stóriðja annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu frá og með þeim tíma. Það þýðir að færa verður losunarheimildir íslenskra stóriðjufyrirtækja úr undanþáguákvæðinu, þ.e. í Kyoto-bókuninni, yfir í evrópska viðskiptakerfið en ekki að Kyoto-heimildir Íslands falli niður. Ísland á nú í viðræðum við Evrópusambandið um tæknilega útfærslu á þessum flutningi og fullyrðingar um að umhverfisráðherra afþakki þessa 15 milljarða eru algjörlega út í bláinn. Það stendur ekkert annað til en að standa vörð um starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja, hvort sem það er í stóriðju eða annars staðar hvað þessa tilteknu hagsmuni varðar. Þeir flytjast yfir í þetta evrópska viðskiptakerfi 2013 og sitja þá við sama borð og önnur stóriðjufyrirtæki í Evrópu hvað það varðar að þurfa að kaupa losunarheimildir sínar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir en svo vill nú til að samkvæmt tilskipuninni falla álver ekki undir þetta losunarákvæði eftir 2012 þegar Kyoto-bókuninni lýkur, eins undarlegt og það kann að þykja, þannig að því sé haldið til haga. Stjórnmálaflokkur umhverfisráðherra hefur talað um að stóriðja og sérstaklega álver séu spúandi eiturverksmiðjur. Þau falla ekki lengur undir þetta ákvæði. Raunverulega er mikið fjármagn bundið í þessum heimildum ef við mundum berjast fyrir því á alþjóðavettvangi að fá að halda þeim heimildum fyrir Íslands hönd. 
             Núna hrópar fyrrverandi umhverfisráðherra hér fram í fyrir mér á þeim stutta tíma sem ég hef hér. 

Virðulegi forseti. Ég tel alveg ljóst að þessi umræða þarf lengri tíma en gefst hérna í stuttu andsvari eða í fyrirspurnatíma vegna þess að misskilningurinn er greinilega mjög djúpstæður hjá þingmanninum. Það er ekki hægt að selja þessar heimildir á markaði,  
            

Ekki samtöl.

Samningamenn okkar standa ágætlega vörð um hagsmuni okkar og gera það í fullu umboði ríkisstjórnar Íslands enda var þessum markmiðum þar lýst í maí og þau kynnt hér fyrir Alþingi. Ég held að það sé ágætt alla jafna að menn fylgist þá bara með þeirri umræðu.

Virðulegi forseti. Ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra um suðvesturlínur er afar umdeild, svo ekki sé meira sagt, og jafnvel ólögmæt líka. Staðan er þessi: Í fyrsta lagi er talið að brotið hafi verið á lögbundnum andmælarétti Norðuráls með úrskurði ráðherra. Í öðru lagi er ráðherra sögð brjóta lög um opinbera stjórnsýslu vegna þess að kærunum var ekki vísað frá þar sem þær voru of seint til komnar samkvæmt lögum um opinbera stjórnsýslu. Í þriðja lagi er talið að ráðherra hafi einnig brotið lög um umhverfismat þar sem ráðherra fór þremur mánuðum fram úr lögbundnum fresti til þess að úrskurða í þessu máli. Því til viðbótar setur ráðherrann með ákvörðun sinni ekki aðeins stöðugleikasáttmála ríkisstjórnar í uppnám heldur brýtur hún hann þar sem segir berum orðum að rutt verði úr vegi öllum hindrunum gagnvart þessu ágæta verkefni í Helguvík, en það gerir ráðherra að sjálfsögðu ekki með þessum umdeilda úrskurði. Hæstv. ráðherra sagðist hafa tekið þessa ákvörðun í anda góðrar stjórnsýslu og að hún skildi ekki að nokkur maður við stöðugleikasáttmálaborðið gæti haldið að hún bryti með henni lög. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða lög telur ráðherrann sig hafa brotið með því að láta úrskurð fyrrverandi umhverfisráðherra standa óbreyttan? Og í ljósi þess sem ég hef rakið hér, þ.e. þau lög sem talið er að hæstv. umhverfisráðherra hafi brotið með úrskurði sínum, er þá betra að brjóta sum lög en önnur? Finnst ráðherra allt í lagi að brjóta lög um opinbera stjórnsýslu, að brjóta lög um umhverfismat og að brjóta á fyrirtæki um lögbundinn andmælarétt með því að taka svona ákvörðun, að ég tali nú ekki um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrirspurnina. Hún fjallar hér um aðskiljanleg lögbrot, eins og hún orðar það. Í fyrst lagi varðar það andmælarétt Norðuráls. Framkvæmdin var tilkynnt af hálfu Landsnets til Skipulagsstofnunar. Framkvæmdaraðili suðvesturlínu er sem sé Landsnet og ákvarðanirnar beinast allar að Landsneti. Taldi þá umhverfisráðuneytið að Norðurál væri ekki aðili máls. Það var ákvörðun sem tekin var þegar kæran barst til umhverfisráðuneytisins í apríl sl. Í öðru lagi nefnir þingmaðurinn málshraðann og má til sanns vegar færa að hér er farið nokkuð fram yfir úrskurðarfrest ráðherra vegna kærumála. Hins vegar er það svo að tafir valda ekki ógildingu ákvarðana eða stjórnsýslumála samkvæmt dómahefð enda væri málum þá dálítið undarlega fyrir komið að því er varðar réttaröryggi eða tafir á málsafgreiðslu. Þá væri hægt að aflétta lögboðinni úrskurðarskyldu ráðherra um leið og tímafrestur væri runninn. Hins vegar er það hárrétt hjá þingmanninum að þetta er áhyggjuefni hjá okkur í stjórnsýslunni yfir höfuð hversu oft frestir eru rofnir að því er varðar úrskurði. Umboðsmaður Alþingis hefur gert athugasemdir við það við ýmis ráðuneyti og þá sérstaklega umhverfisráðuneytið þar sem við erum að taka þessi mál til sérstakrar skoðunar. Varðandi kærufrestinn nefndi þingmaðurinn að kæran væri ekki nægilega snemma komin fram vegna þess að hún kemur í hús fjórum dögum eftir að kærufrestur rennur út. En samkvæmt 27. gr. stjórnsýslulaga dugar að kæran sé komin til stjórnvaldsins eða afhent pósti áður en fresturinn rennur út þannig að það er ekki móttökustimpill ráðuneytisins 

Virðulegi forseti. Þá höfum við það. Það er allt í lagi að brjóta lögin ef þau eru bara brotin smá, það er það sem hæstv. umhverfisráðherra segir hér. Það er allt í lagi að fara fram yfir af því að þetta eru bara fjórir dagar. Það er allt í lagi að þetta tefjist aðeins vegna þess að tafir valda ekki ógildingu. Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta að ráðherrar í stjórnsýslunni geti tekið ákvörðun hvenær sem er um að afturkalla hvað sem er bara vegna þess að þeim sýnist svo? Nei, að sjálfsögðu ekki. Það eru lögbundnir frestir í lögum sem ráðherrum er skylt að fara eftir alveg eins og öllum öðrum. Og að bera fyrir sig að verið sé að taka einhverja ákvörðun í anda góðrar stjórnsýslu og í anda góðra laga er bara vitleysa og ekkert annað. Hér er verið að setja framkvæmdir í uppnám sem skapa stöðugleika og atvinnu á stóru landsvæði og með því erum við að senda þau skilaboð, ekki bara hér innan lands heldur út um allan heim, að Íslendingum  
             Og að Norðurál sé ekki aðili máls samkvæmt áliti hæstv. umhverfisráðherra er bara með ólíkindum. Ég veit ekki betur en 

Forseti vill minna hv. þingmann á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Varðandi orð þingmannsins almennt um að það sé í lagi að brjóta lög smá held ég að ég þurfi þá að árétta það sem ég nefndi hér áðan því að varðandi kærufrestinn er nægilegt að póststimpill sé á síðasta degi kærufrests og svo er í þessu efni. 
             Varðandi málshraðann voru ástæður tafanna að mörgu leyti gildar, þ.e. málið var umfangsmikið og flókið þar sem það þurfti að bíða umsagna og álita og sumarleyfi starfsfólks hafði sitt að segja.  Varðandi það að þessi tiltekna ákvörðun mín hafi sett allt í uppnám á Suðurnesjum er það nú svo að það er ekki enn þá komið á hreint hvernig á að fjármagna þarna stórar framkvæmdir eða hvernig á að fá orku til þessa stóra álvers sem þarna um ræðir.

Það er næg orka.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra bað mig að vera kurteis. Ég er alltaf kurteis en ég var á sjó í tíu ár, þess vegna tala ég oft öðruvísi en lögmenn. Ég er með fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um framkvæmd 8. gr. laga nr. 96/2009, um ríkisábyrgð vegna - ég þori varla að segja það - Icesave, þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin skal þegar í stað grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana sem þarf til að endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Í þeim tilgangi skal ríkisstjórnin fyrir 15. október 2009 hafa frumkvæði að samstarfi við þar til bæra aðila, m.a. yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu, og óska aðstoðar þeirra við að rekja hvert innstæðurnar af Icesave-reikningunum voru fluttar.“ Nú er 15. október eftir tvo daga og vil ég því spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað hafi verið gert í þessu endurheimtuferli eða hvort eitthvað sé í bígerð þar að lútandi og þá hvað.

Frú forseti. Það hefur verið byggt upp aukið samstarf milli íslenskra og breskra og hollenskra stjórnvalda m.a. í þessu skyni. Sérstakur saksóknari hefur heimsótt Bretland og hliðstæð stofnun þar í landi er væntanleg hingað það ég best veit. Þar er heitið fullri samvinnu og samstarfi. Það eru rannsóknir í þessum efnum í gangi í Bretlandi og verður mjög mikilvægt fyrir Íslendinga að fá aðgang að þeim upplýsingum. Alþjóðalögreglan Interpol hefur verið í samstarfi út af þessum og tengdum atburðum og þetta hefur að sjálfsögðu verið á borðum í viðræðum aðila núna síðsumars og í haust þannig að ætlunin er að reyna að tryggja að gott samstarf allra aðila verði hjálplegt í þessum efnum eins og kostur er. Það er verið að reyna, og verður reynt, að aðstoða skilanefnd gamla Landsbankans við að gera sem mest verðmæti úr þessum eignum, m.a. með því að greiða götu samstarfs þeirra við þar til bær yfirvöld í löndum þar sem óleyst mál eru til staðar og varða heilmikla hagsmuni einmitt í þessum efnum. Má þar nefna sérstaklega Lúxemborg sem getur skipt talsverðu máli hvernig úr greiðist. Loks get ég upplýst, og við vorum að taka um það ákvörðun í hádeginu, ég og efnahags- og viðskiptaráðherra, að við munum efna til fundar innan skamms með yfirvöldum og skilanefnd gamla Landsbankans til að fara yfir þessi mál þannig að það verður reynt með öllum tiltækum ráðum að tryggja að hagsmuna almennings og íslenska ríkisins verði gætt í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svarið. Það er gott að vita að framganga ríkisstjórnarinnar í þessu máli er vaskleg. Mig langar að hvetja hæstv. ráðherra til að halda þessu starfi áfram og leitast við ef möguleiki er á að upplýsa bæði þingheim og almenning með eins reglulegu millibili og kostur er hvað er í gangi í þessum málum. Þetta skiptir mjög miklu í því ferli sem fram undan er að það grói um heilt á Íslandi eftir allt þetta hrun og allar upplýsingar um þessi mál eru vel þegnar örugglega af almenningi.

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er mjög mikilvægt að miðla upplýsingum um þetta mál. Í lögunum frá því í sumar eru ákvæði þar um, ef ég man rétt, um árlega skýrslugjöf ráðherra til Alþingis um framvindu málsins. Og m.a. með samstarfi við skilanefndina og mögulegum samningum sem þar verða gerðir er ætlunin að leggja grunn að því að stjórnvöld hafi á hverjum tíma aðgang að öllum upplýsingum og geti sinnt þessari upplýsingaskyldu til þingsins. Ef svo skyldi fara að málið eigi eftir að koma aftur fyrir verða bestu fáanlegar upplýsingar að sjálfsögðu reiddar fram með því. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn gleðjast yfir því að bregðast með einhverjum öðrum hætti við þeim fregnum en í það gæti hæglega stefnt að endanleg fullnusta málsins kalli aftur að aðkomu Alþingis að því.

Frú forseti. Á sumarþingi lagði hæstv. viðskipta- og efnahagsráðherra Gylfi Magnússon fram frumvarp um sparisjóði og var það samþykkt með minni háttar breytingum frá stjórnarflokkunum. Helsta breytingin í því frumvarpi að lögum um fjármálafyrirtæki var að leyfa niðurfærslur á stofnfé stofnfjáreigenda. Það urðu heilmikil átök um þetta í þinginu þar sem færð voru fram mjög góð rök að mínu mati fyrir því að það væri grundvallarmunur á því hvað er stofnfé og hvað er hlutafé. Það endurspeglaðist m.a. í því að í þágildandi lögum var ekki leyfilegt að færa niður stofnfé. Ég lýsti þá yfir áhyggjum mínum, að þetta gæti í einhverjum tilvikum neytt sparisjóði til að leita allra annarra leiða til að fjármagna sig og þar með hafna framlaginu frá ríkinu og gera hið nýja og endurreista sparisjóðakerfi þar með mun veikara. Það lá mjög mikið á því að afgreiða þetta mál og töldu menn að þetta væri mjög brýnt til að hægt væri að veita þetta stofnfjárframlag til sparisjóðanna. Það hefur hins vegar því miður heyrst mjög lítið af afgreiðslu þessa áðurnefnda stofnfjárframlags. En ég rak augun í frétt um lokauppgjör á Landsbankanum núna í morgun þar sem einmitt var haft eftir hæstv. ráðherra að ríkið þurfi væntanlega ekki bara að leggja fram minna fjármagn til að endurreisa bankana þrjá heldur einnig sparisjóðina, eða eins og segir í fréttinni, með leyfi forseta: „Það stefnir allt í það að fjárbinding ríkisins vegna endurreisnar bankanna verði mun minna en ráð var fyrir gert og á það reyndar líka við um sparisjóðina.“ Ég spyr því: Hvað á ráðherrann hér við? Er staða sparisjóðanna miklu betri en áður hafði verið lýst? Ætla kröfuhafar að koma með meira fjárframlag eða er það að rætast sem ég spáði að menn eru á harðahlaupum við að losna við að taka ríkið inn í sparisjóðina og við verðum þar af leiðandi með illa fjármagnað og vanmáttugt sparisjóðakerfi sem er kannski bara orðið hlaðborð fyrir bankann til að taka yfir?

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn frá hv. þm. Eygló Harðardóttur. Því er til að svara að það hefur ekki orðið nein stefnubreyting hjá ríkinu hvað þetta framlag til sparisjóðanna varðar, þ.e. enn stendur til að nýta þær heimildir sem gefnar voru um 20% framlag, þannig að það hefur ekki breyst. Þegar ég nefndi í þessu blaðaviðtali að það væri minna fé sem rynni til þessa liðar en upphaflega ráð var fyrir gert skýrist það ekki af því að forsvarsmenn sparisjóða hafi minni áhuga á því að fá féð en talið var. Því er einmitt öfugt farið. Þeir hafa ekki minni áhuga, heldur jafnvel meiri en menn gerðu ráð fyrir. Skýringin er fyrst og fremst sú að ekki verður af augljósum ástæðum um neitt stofnfjárframlag til SPRON að ræða og einnig að góðar vonir eru til að samningar náist við kröfuhafa í a.m.k. tveimur sparisjóðum. Það gæti leitt til þess að þörfin fyrir stofnfé verður aðeins minni en það munar ekki mjög miklu þannig að allt útlit er fyrir það að þetta gangi eftir. En ég vil minna hv. þingmann á að málið er jafnvel frekar á forræði fjármálaráðuneytisins en efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Eftir stendur að það virðist ekki stefna í annað en að hér rísi öflugt sparisjóðakerfi sem gegnir mjög mikilvægu hlutverki, einkum í hinum dreifðu byggðum landsins, og einnig mjög öflugan sparisjóð á höfuðborgarsvæðinu. Að þær stofnanir hafi nokkra sérstöðu í fjármálakerfinu, þjóni einkum smærri fyrirtækjum og einstaklingum og séu með náin tengsl við sína heimabyggð er einmitt það sem við viljum sjá.

Frú forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svör hans. Ástæðan fyrir að ég beindi þessari spurningu til hans var að það var hann sem var blóðugur upp að öxlum við að leggja þetta frumvarp fram þannig að ég vildi gjarnan fá svör frá honum. Það einkenndi svolítið umræðuna að þá sást mjög lítið til vinstri grænna. Því var það einkar athyglisvert að sjá núna Jón Bjarnason uppgötva hvaða áhrif þetta mun hafa á stofnfjáreigendur, alla vega í hans heimabyggð. Ég saknaði þess mjög, og það var eitt af því sem var rætt í viðskiptanefnd þegar við vorum að fjalla um þetta mál, að hugsanlega kæmi fram nýtt frumvarp þar sem frekar væri horft í samfélagslegt hlutverk sparisjóðanna á þessu þingi. Það er því miður ekki að finna á þingmálalistanum frá viðskiptaráðuneytinu en vonandi er nýr formaður viðskiptanefndar tilbúinn til að taka það upp. Það var Joseph Stiglitz, sem kom hingað í heimsókn, sem benti t.d. á hvað það skiptir miklu máli að hafa þessa fjölbreytni í fjármálakerfinu og að 

Frú forseti. Ég held að það efist enginn um að við erum ekki búin að ræða í eitt skipti fyrir öll málefni íslenskra sparisjóða þannig að þau eiga án efa eftir að koma aftur hingað til þingsins, hvort sem það verður vegna umræðna um breytingar á lagaumgjörð sparisjóðanna eða vegna annars. Ef menn vilja þá reyna að skerpa á þessari sérstöðu sparisjóðanna, einkum samfélagslegu hlutverki þeirra, treysti ég mér til að lýsa því yfir að ég mun styðja menn til allra góðra verka í því.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2009, það er 10. mál þessa þings á þskj. 10. Með frumvarpi þessu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2009 í samræmi við endurmat á helstu forsendum fjárlaga og framvindu ríkisfjármálanna það sem af er árinu. Tillögurnar í frumvarpinu taka einnig eftir atvikum mið af nýrri lagasetningu á árinu, óvissum og ófyrirséðum útgjöldum og ákvörðunum ríkisstjórnar um ný útgjöld í örfáum tilvikum. Yfirstandandi erfiðleikar í efnahagslífinu hafa að sjálfsögðu veruleg áhrif á gjaldahlið frumvarpsins og leiða til mikillar aukningar í vissum útgjöldum, svo sem vaxtakostnaði, útgjöldum vegna atvinnuleysis og útgjöldum vegna ábyrgðar ríkissjóðs á tilteknum skuldum föllnu bankanna frá þeim tíma er þeir voru í eigu ríkisins. Svo snilldarlega tókst til að talsverðar ábyrgðir ríkisins voru einkavæddar yfir í þá á sínum tíma sem nú vakna til lífsins aftur. Á tekjuhlið gætir áhrifanna að sjálfsögðu einnig og þá einkum í breyttri samsetningu tekna. Skatttekjur og tekjur af eignasölu dragast saman en vaxtatekjur aukast. Endurskoðuð efnahagsáætlun eða áætlun um afkomu árið 2009 felur í sér það frávik frá fjárlögum ársins að þar var gert ráð fyrir rúmlega 153 milljarða kr. halla sem yrði á rekstri ríkissjóðs á árinu. Sú áætlun hefur nú verið endurskoðuð með hliðsjón m.a. af þjóðhagsspá sem fjármálaráðuneytið birti í byrjun október og einnig í ljósi nýrra upplýsinga um þróun tekjustofna og útgjalda málaflokka frá þeim tíma. Það endurmat felur í sér talsverðar breytingar á helstu stærðum ríkisfjármálanna. Nú er talið að heildartekjur ríkissjóðs verði 407 milljarðar kr., eða 4,4 milljörðum hærri en reiknað var með í fjárlögum, og að heildargjöld verði rúmir 582 milljarðar kr., eða 26,9 milljörðum hærri útgjöld en gert var ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Samkvæmt því er áætlað að tekjuafgangur verði neikvæður um 175,6 milljarða kr. sem er 22,5 milljarði kr. lakari afkoma en ráð var fyrir gert í fjárlögum. Þó að útgjöld aukist verulega samkvæmt frumvarpinu má á það benda að útgjaldaaukningin núna er t.d. minni en varð í fjáraukalögum ársins 2008, sem nam þá 33,1 milljarði kr. Um tekjuhliðina er nú, eins og áður sagði, áætlað að heildartekjur ríkissjóðs verði um 407 milljarðar kr., eða 4,4 milljörðum kr. meiri en ráð var fyrir gert í fjárlögum. Eiga meiri vaxtatekjur þar stærstan hlut að máli en samdráttur í skatttekjum ríkissjóðs stefnir í að verða meiri en reiknað var með í fjárlögum ársins. Hagþróun hefur á heildina litið verið nokkuð svipuð og reiknað var með en atvinnuleysi er auðvitað talsvert meira en gert var ráð fyrir fyrir síðustu áramót í forsendum fjárlaga ársins, minna þó en spár á útmánuðum gengu út á. Fjárfesting hefur og dregist meira saman en spáð var og horfur eru á að samneysla dragist saman um 1,9% að raunvirði í stað þess að aukast um 2,9% eins og áætlað var í desembermánuði sl. Samdráttur einkaneyslu er hins vegar áætlaður nú 17,4% í stað 23,7%, sem áætlað var, og færist sá samdráttur að því er virðist meira yfir á árið 2010. Að öllu samanlögðu er áætlun um þjóðarútgjöld ársins lítillega lakari en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga. Fyrstu ráðstafanir til að auka skatttekjur ríkissjóðs komu fram í desember 2008 og janúar 2009. Á sumarþingi voru sett lög sem innleiddu frekari aðgerðir um miðbik ársins til að styðja við markmið fjárlaga og áætlunar um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013, sem kynnt var í sérstakri skýrslu til Alþingis. Tekjuöflunaraðgerðir til viðbótar við þær sem gerð var grein fyrir í fjárlögum bæta afkomuna um alls 12 milljarða kr. Endurskoðuð tekjuáætlun ársins bendir til þess að þrátt fyrir viðbótaraðgerðir verði skatttekjur 13,8 milljörðum kr. eða 3,8% minni en reiknað var með í fjárlögum. Hjöðnun verðbólgu hefur verið hæg eins og spáð hafði verið og raunsamdráttur tekna mikill. Gert er ráð fyrir að þróunin milli áranna 2008 og 2009 verði sú að beinir skattar dragist saman um 28% að raunvirði og óbeinir um 19,8%. Heildartekjur munu dragast saman um 22,9% að raunvirði milli ára, gangi þessi áætlun um útkomu ársins 2009 eftir. Er það langmesti samdráttur ríkistekna á einu ári svo langt aftur sem nútíma þjóðhagsreikningar ná eða til ársins 1945. Áætlun fjárlaga um aðrar rekstrartekjur hækkar alls um rúma 23 milljarða kr. Hækkunina má rekja til vaxtatekna ríkissjóðs, bæði af veittum lánum, sem hækka úr 5,6 í 19,9 milljarða, og bankareikningum, sem hækka úr 11,9 í 22,5 milljarða. Á gjaldahlið frumvarpsins eru gerðar tillögur um breyttar fjárheimildir til að mæta ófyrirséðum útgjöldum innan ársins sem að langstærstum hluta til eru óviðráðanleg útgjöld í kjölfar efnahagskreppunnar og vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar til að sporna við versnandi afkomuhorfum frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins. Þannig er tekið mið af nýrri lagasetningu á sumarþinginu og öðrum aðhaldsáformum ríkisstjórnarinnar sem fram komu í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að stuðla að ýmsum breytingum á verklagi til að treysta umgjörð fjárlagagerðarinnar og framkvæmd fjárlaga. Þær áherslur voru birtar í sérstökum kafla í framangreindri skýrslu til Alþingis. Þar á meðal voru umbætur varðandi fjáraukalögin en í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Í samræmi við takmarkað hlutverk fjáraukalaga samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins verði þar tekin fyrir framlög til nýrra verkefna, aukins umfangs eða rekstrarhalla stofnana umfram setta ramma.“ Frumvarpið ber breyttum vinnubrögðum skýr merki. Í frumvarpinu er almennt ekki um að ræða tillögur um ný verkefni eða aukið umfang, að undanskildum aðgerðum til að bregðast við afleiðingum efnahagsáfallsins. Í frumvarpinu eru heldur ekki fjárveitingar til stofnana eða verkefna sem starfrækt eru með rekstrarhalla, eins og mörg dæmi eru um í fjáraukalögum fyrri ára. Gert er ráð fyrir að í þeim tilvikum þegar stofnanir starfa ekki eða hafa ekki starfað innan þess fjárhagsramma sem fjárlög setja verði farið með slík mál í nýjan farveg. Þar verði byggt á vandlegri greiningu á rekstrarstöðu og ráðstöfunum sem stjórnendur hafa gripið til. Í framhaldi af því verði gerður samningur milli stofnunar og fagráðuneytis, með aðkomu fjármálaráðuneytis, um nauðsynlegar aðhaldsráðstafanir, úrbætur og aðlögun rekstrar að fjárheimildum á tilteknu tímabili. Samhliða geri fjármálaráðuneyti og fagráðuneyti samkomulag um hvernig uppsöfnuðum vanda verði mætt, gangi samningurinn við stofnunina eftir. Í frumvarpinu er ekki heldur um að ræða miklar breytingar á útgjöldum vegna hækkana á verðlagi, launum eða gengi erlendra mynta þar sem fjárheimild á launa- og verðlagslið fjárlaga 2009 mun duga til að mæta því. Hins vegar eru breytingar af völdum annarra hagrænna forsendna þeim mun fyrirferðarmeiri í frumvarpinu, eins og t.d. vaxtagjalda og atvinnuleysisbóta. Í stórum dráttum má skipta útgjaldabreytingum í frumvarpinu í þrjá þætti: Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að nýjar og breyttar útgjaldaskuldbindingar, sem að stærstum hluta eiga rætur að rekja til nokkurra veigamikilla tilefna, auki útgjöld um 42,1 milljarð kr. Í öðru lagi vegur á móti um 6 milljarða kr. lækkun útgjalda vegna nokkurra málefna sem reynst hafa ofmetin í áætlun fjárlaga eða vegna verkefna sem ekki verður af. Loks ákvað ríkisstjórnin að gera ráðstafanir á árinu til að draga úr útgjöldum sem nema um 9,2 milljörðum kr. Í frumvarpinu er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs árið 2009 verði auknar um 26,9 milljarða kr. Greiðsluheimildir ársins þurfa hins vegar að aukast heldur meira eða um 28,8 milljarða kr. sem stafar aðallega af því að áætlað er að greiddir vextir og greiddar lífeyrisskuldbindingar eru talin verða nokkuð hærri en það sem gjaldfært verður á þessa tvo liði. Helsta tilefnið fyrir hækkun útgjalda á rekstrargrunni er að vaxtagjöld aukast verulega eða um rúmlega 17 milljarða kr. Þessa miklu hækkun má að stærstum hluta rekja til endurfjármögnunar bankanna sem gert er ráð fyrir að verði fjármagnaðir með útgáfu nýrra ríkisskuldabréfa. Í fjárlögum var hins vegar miðað við að endurfjármögnunin yrði framkvæmd með ráðstöfunum á peningalegum eignum milli ríkissjóðs og Seðlabanka Íslands. Í annan stað er áætlað að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs aukist um 7,7 milljarða kr. Eins og fyrr segir var miðað við að atvinnuleysi yrði um 5,7% á árinu við afgreiðslu fjárlaga en nú gera áætlanir ráð fyrir að það verði um 8,6%. Ég ætla reyndar að leyfa mér hér í framhjáhlaupi að lýsa þeirri bjartsýnistrú minni að árið geti, þegar upp er staðið, orðið heldur skárra en þetta. Samtals nema þessir tveir hagrænu og kerfislægu þættir því tæpum 25 milljörðum kr. af útgjaldaaukningunni. Meðal annarra tillagna um fjárheimildir eru: Hækkun um 4,6 milljarða kr. á fjárlagaliði sem fjármagnaðir eru með ríkistekjum. Þessar hækkanir hafa þó ekki áhrif á afkomu ársins þar sem tekjur koma á móti. Þar ber hæst tæplega 2 milljarða kr. fjármagnstekjuskatt sem ríkið greiðir af vaxtatekjum og arði og 1,3 milljarða króna hækkun á fjárheimild Fóðursjóðs þar sem sjóðurinn hefur ekki verið lagður niður eins og til stóð að gera. Hækkun vaxtabóta um rúmlega 2,3 milljarða kr. er í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til stuðnings fyrir skuldsett heimili fyrr á árinu. Hækkunin er fjármögnuð með skatttekjum af útleystum séreignarlífeyrissparnaði sem heimilað var tímabundið með sérstökum lögum sl. vor. 2,4 milljarðar kr. koma til vegna ríkisábyrgða á skuldum föllnu bankanna þriggja sem nú falla á ríkissjóð. Þetta skýrist af því að þegar bankarnir þrír voru einkavæddir hvíldu á þeim ýmsar skuldbindingar með ríkisábyrgð. Framlög í Landhelgissjóð verða aukin um rúma 3 milljarða kr. vegna kaupa á nýrri flugvél fyrir Landhelgisgæsluna, sem afhent var sl. sumar. Gert hafði verið ráð fyrir því í fjárlögum ársins að kaupum á flugvélinni yrði frestað eða að hún yrði tekin á rekstrarleigu. Þau áform gengu ekki eftir og þar sem láðst hafði að gera ráð fyrir því að borga þyrfti vélina er ekki um annað að ræða en að efna lokagreiðsluna sem hreina viðbót í fjáraukalögum ársins 2009. Aukin fjárveiting vegna húsaleigubóta sveitarfélaga er upp á rúmar 640 millj. kr. vegna samkomulags sem ríki og sveitarfélög gerðu upphaflega í apríl 2008 en ríkið hafði fyrir sitt leyti ekki efnt að fullu. Er hér um að ræða uppsafnaða fjárþörf vegna þessa samkomulags, annars vegar að hluta til á árinu 2008 um tæpar 150 milljónir, ef ég man rétt, og hins vegar tæpan hálfan milljarð á þessu ári. Við gerð stöðugleikasáttmála sl. vor var áréttað að ríkið mundi standa við þetta samkomulag og hér er verið að leggja til fullnustu þess. Þá er óskað er eftir um 600 millj. kr. heimild vegna ýmissa útgjalda beint tengdum bankahruninu og efnahagsáföllunum á þessu ári. Hér eru einkum um að ræða verulega aukin útgjöld vegna embættis sérstaks saksóknara, vegna opinberrar réttaraðstoðar vegna einstaklinga í greiðsluaðlögun og greiðslur fyrir ýmiss konar aðkeypta sérfræðivinnu í tengslum við aðgerðir til endurreisnar efnahagslífsins. Á móti auknum útgjaldaskuldbindingum kemur að nokkrir útgjaldaliðir lækka verulega. Má þar nefna um 4 milljarða kr. lækkun vegna endurmetinnar fjárþarfar lífeyristrygginga og horfur eru á að ekki verði af áformum um kaup á nýjum sendiráðsbústöðum fyrir um 2 milljarða króna í stað eldri bústaða sem áætlað var að selja fyrir um 3 milljarða króna. Á móti lækkar tekjuhliðin sem nemur áætluðum tekjum af eignasölunni. Loks er í frumvarpinu gert ráð fyrir aðhaldsráðstöfunum sem eiga að skila um 9,3 milljarða kr. samdrætti ríkisútgjalda á seinni hluta ársins í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnar um viðbrögð við versnandi afkomuhorfum ríkissjóðs á árinu. Ef fjármagnsgjöld og óreglulegir liðir eru undanskilin frá ársveltunni svarar þetta til um 2,1% samdráttar til viðbótar við þau áform sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Unnið er að þessum aðgerðum í öllum ráðuneytum. Þegar leið fram á þetta ár varð ljóst að halli ríkissjóðs stefndi í að verða meiri en áætlað var í fjárlögum ársins 2009. Við því var brugðist um mitt árið með sérstökum ráðstöfunum sem ætlað var að styrktu afkomu ríkissjóðs um 22 milljarða kr. Þar af námu ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda, eins og áður sagði, um 9,3 milljörðum kr. Markmið um viðbótarlækkun rekstrarútgjalda á síðari helmingi yfirstandandi árs eru sett miðað við 2% aðhald af ársveltu hjá stjórnsýslu- og eftirlitsstofnunum, 1,6% hjá menntastofnunum sem annast kennslu og 1% hjá velferðarstofnunum, en þá er eingöngu átt við stofnanir sem veita heilbrigðisþjónustu eða þjónustu við fatlaða. Miðað við að lækkunin náist á seinni helmingi ársins má segja að þessar prósentur verði í rauninni tvöfalt hærri. Um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, sem ég mun nú gera grein fyrir, má lesa um í 3. gr. frumvarpsins. Í fjárlögum var reiknað með 160 milljarða kr. lántökum ríkissjóðs auk þess sem heimiluð var allt að 500 milljarða kr. lántaka því til viðbótar. Nú er áætlað að heildarlántökur ríkissjóðs á þessu ári verði um 610 milljarðar kr., þar af 520 milljarðar í íslenskum krónum en jafngildi 90 milljarða kr. í erlendri mynt. Af einstökum lántökutilefnum munar mest um 300 milljarða kr. útgáfu ríkisskuldabréfa til að fjármagna eigið fé nýju bankanna og annarra fjármálastofnana og jafngildi 75 milljarða kr. láns sem reiknað er með að verði afgreidd í ár frá Norðurlöndunum og Póllandi til að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans. Aðrar lántökur til að mæta afborgunum og hallarekstri ríkissjóðs eru áætlaðar samtals 235 milljarðar kr. Horfur eru á að ríkissjóður greiði um 120 milljarða kr. í afborganir af teknum lánum og samkvæmt því er reiknað með lántökur ríkissjóðs umfram afborganir verði 490 milljarðar kr. Sótt er um 75 milljarða kr. hækkun á endurlánaheimild og heimild til að endurlána Seðlabanka Íslands jafngildi þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Auk þess eru lagðar til breytingar á heimildum til að veita ríkisábyrgð á lántökum aðila sem heimild hafa til lántöku í sérlögum. Breytingarnar eru þrjár og í heildina tekið er lögð til ríflega 90 milljarða kr. lækkun heimilda. Í fyrsta lagi 1 milljarðs kr. lækkun á heimild Landsvirkjunar, í öðru lagi 88 milljarða kr. lækkun á heimild Íbúðalánasjóðs vegna almennra íbúðalána og í þriðja lagi ríflega 1,6 milljarðs kr. lækkun á heimild sjóðsins vegna leiguíbúða. Minni lánsfjárþörf Íbúðalánasjóðs stafar að langmestu leyti af því að mun minna hefur verið um uppkaup á íbúðalánum fjármálastofnana en reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga en þá voru lánaheimildir stofnunarinnar auknar um 100 milljarða kr. til að búa hana undir slík uppkaup í samræmi við lög nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., neyðarlögin svokölluðu, ef ég man rétt. Rétt er að vekja athygli á að ekki er gert ráð fyrir sérstöku heimildarákvæði í frumvarpinu um ábyrgð ríkissjóðs á lánum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. þar sem það hefur verið gert eða verður gert með sjálfstæðri lagasetningu. Endurskoðuð áætlun um sjóðstreymi ríkissjóðs fyrir árið í ár felur í sér miklar breytingar á fjármunahreyfingum og lánsfjárráðstöfunum frá fjárlögum. Útlit er fyrir að í ár verði hreinn lánsfjárjöfnuður neikvæður um 463 milljarða kr. Í fjárlögum var áætlað að lánsfjárjöfnuður yrði neikvæður um 133 milljarða. Aukning lánsfjárþarfar frá fjárlögum nemur 330 milljörðum kr. og skýrist í stórum dráttum af eftirtöldum fjórum tilefnum: Í fyrsta lagi, og það sem langmest munar um, er að horfið hefur verið frá því að leggja fjármálakerfinu til nýtt eigið fé með eignum sem Seðlabankinn hafði sem tryggingu á móti veð- og daglánum bankans og ríkissjóður keypti af bankanum eftir hrun stóru bankanna þriggja síðastliðið haust. Þessi bréf hafa því miður reynst verðminni en reiknað var með og hefðu ekki nægt til að fjármagna kerfið. Er því gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi nýju bönkunum til eigið fé í formi ríkisskuldabréfa. Áætlað er að í ár muni ríkissjóður leggja fram eigið fé til nýju bankanna þriggja og nokkurra annarra aðila fyrir um 300 milljarða kr. Enn er ekki fullkomlega ljóst hvernig bankarnir verða endanlega fjármagnaðir því að skilanefndir Glitnis og Kaupþings, fyrir hönd kröfuhafa, eiga kost á að eignast mikinn meiri hluta hlutafjár í Íslandsbanka og Nýja Kaupþingi. Gert er ráð fyrir að sú niðurstaða liggi fyrir annars vegar innan fárra daga í tilviki Íslandsbanka og hins vegar fyrir lok þessa mánaðar í tilviki Kaupþings. Ákveði kröfuhafar að nýta sér þann kost mun stór hluti af 137 milljarða kr. eiginfjárframlagi ríkissjóðs til þessara tveggja banka ganga til baka. Þá var í gær gengið frá samningum stjórnvalda við skilanefnd Landsbanka Íslands sem felur í sér að eiginfjárframlag ríkissjóð verður öllu minna en þeir 140 milljarðar sem áður var gert ráð fyrir, eða 127 milljarðar króna. Auk eiginfjárframlaga til nýju bankanna er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi sparisjóðum til um 20 milljarða kr. í nýtt eigið fé, auki eigið fé Byggðastofnunar um rúma 2 milljarða kr., taki þátt í hlutafjáraukningu Eignarhaldsfélagsins Farice ehf. í samræmi við eignarhlut sinn fyrir 6,25 milljónir evra eða jafngildi um 1,1 milljarðs ísl. kr., auk smærri framlaga til annarra aðila í samræmi við fyrri áform. Í öðru lagi er áformað, eins og áður hefur komið fram, að ríkissjóður endurláni Seðlabankanum það sem áætlað er að verði afgreitt af lánum Norðurlandanna og Póllands á þessu ári til að styrkja gjaldeyrisvarasjóð bankans jafngildi um 75 milljarða kr. Í þriðja lagi er nú reiknað með að ríkissjóður selji hluta af tryggingabréfum sem yfirtekin voru frá Seðlabankanum fyrir um 65 milljarða kr. Í fjórða lagi er útlit fyrir að handbært fé frá rekstri verði 27,6 milljörðum kr. minna en áætlað var í fjárlögum. Aðrar breytingar á einstökum liðum sjóðstreymis eru smærri. Á móti neikvæðum lánsfjárjöfnuði koma auknar lántökur og eins og áður hefur komið fram er reiknað með að lántökur umfram afborganir verði 490 milljarðar kr. Mest munar um 300 milljarða kr. útgáfu ríkisskuldabréfa til að fjármagna eigið fé fjármálastofnana og jafngildi 75 milljarða kr. lántöku til að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabanka Íslands, eins og nokkrum sinnum áður hefur komið fram í þessari ræðu. Aðrar lántökur til langs tíma eru áætlaðar 235 milljarðar kr., eða 115 milljörðum umfram afborganir af teknum lánum. Gangi þessar áætlanir allar eftir eykst handbært fé ríkissjóðs um 26,7 milljarða kr. og batnar þá staða ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands sem því nemur. Frú forseti. Ég tel mig hafa rakið hér helstu efnisatriði þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins, sem mun hafa ærið að starfa á næstu vikum en ég veit að málið verður þar í góðum höndum.

Frú forseti. Það er óhætt að segja að það verður eins og jafnan áður mikið um að vera í fjárlaganefnd í haust en þessi fjárlagagerð er náttúrlega óvenjuleg við þær aðstæður sem uppi eru. Mig langar til að beina örfáum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra. Hann kom inn á þetta að hluta til í ræðu sinni en í ljósi þess að endurreisn bankanna er nú komin nokkuð á veg og fréttir bárust af því að komin væri lausn gagnvart Landsbanka Íslands langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra aðeins út í þá breytingu sem varð þegar horfið var frá því að leggja fjármálakerfinu til fé með eignum Seðlabanka sem tryggingu. Hvað varð til þess að sú breyting var gerð að ríkissjóður ákvað að gefa út ríkisskuldabréf? Mun sú endurreisn sem nú er í augsýn gagnvart Landsbanka Íslands, sú leið sem þar virðist verða ofan á, hafa áhrif á þær tölur sem í þessu fjáraukalagafrumvarpi eru? Telur hæstv. fjármálaráðherra að þarna sé of mikið í lagt? Við skulum vona að svo sé því að við þurfum auðvitað að finna peninga eins og hægt er. Mig langar aðeins að fá nánar um þetta frá hæstv. fjármálaráðherra. Einnig langar mig til að spyrja: Ef það verður raunin að tveir af þessum þremur stóru bönkum verða að mestu leyti ekki í eigu ríkisins, hvaða áhrif hefur það þá á önnur áform? Þá vil ég gjarnan fá að vita um Bankasýslu ríkisins, hefur það áhrif á fyrirætlun ríkisstjórnarinnar hvað Bankasýsluna varðar ef það verður fyrst og fremst Landsbanki Íslands sem verður í eigu íslenska ríkisins? Það væri fróðlegt að fá sjónarmið hæstv. fjármálaráðherra um þetta.

Frú forseti. Þetta voru allmargar spurningar.  Þá kemst ríkið í raun og veru frá þessu verkefni með miklu léttari hætti en upphaflega var reiknað með. Sömuleiðis verður fjárhæðin að endingu minni en gert var ráð fyrir í byrjun varðandi sparisjóðina, eins og kom reyndar fram hér fyrr í dag, vegna þess að bæði SPRON og Sparisjóður Mýrasýslu fóru aðra leið eins og kunnugt er. Jafnvel er ekki víst að allir sparisjóðir fari þá leið að nýta sér eiginfjárframlag ríkisins. Bankasýslan er að taka til starfa. Stjórnin hefur verið skipuð, hún er farin að funda og auglýst hefur verið eftir framkvæmdarstjóra. Ég geri ráð fyrir því að innan mjög skamms tíma verði formlega hægt að standa að yfirfærslu verkefnisins frá fjármálaráðuneytinu til Bankasýslunnar og það verður gert. Það er ærið verkefni fyrir hana að halda 80–100% eignarhlut í Landsbankanum sem væntanlega verður um ókomin ár eða langa framtíð. Önnur áform standa ekki til af hálfu þessarar ríkisstjórnar en að ríkið haldi hlut sínum í a.m.k. þessum banka sem kjölfestu, umtalsverðum eignarhlut í sparisjóðum og þeim eignarhlutum sem eftir standa í hinum stóru bönkum sem verða einhverjir. Auk þess mun ríkið eiga þar stjórnarmenn og þar fram eftir götunum. 

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir að það er mjög gleðilegt ef þær upphæðir sem áttu að fara til endurreisnar bankanna eru minni en ráð var fyrir gert og ég er líka afskaplega ánægð með að þessir bankar verði ekki allir í ríkiseigu, þannig að það sé sagt. En ég vil samt nefna eitt varðandi fjáraukalagafrumvarpið og það er þá á hinn veginn, það er alveg ljóst að þeir skattstofnar sem sköpuðu tekjur inn í þjóðarbúið eru kannski ekki eins sverir og maður átti von á. Það kemur fram í frumvarpinu að menn sjá fram á að skattaþátturinn gefur ekki eins miklar tekjur og menn áttu von á. Mig langar í því sambandi að benda á þær fréttir sem komu í dag og það er dálítið skemmtilegt að taka þetta dæmi. Ég er ekki að tala fyrir því að menn eigi að drekka meira áfengi, en það er samt athyglisvert að sala áfengis minnkar núna um 14% og dagvöruverslun er að dragast töluvert saman. Þetta er ákveðin vísbending um að miklir skattar draga töluvert úr neyslu. Þar með eru þeir skattstofnar sem við stólum á líklegir til að gefa minna af sér en við gerum fyrir fram ráð fyrir. Það er sjálfsagt að taka þetta með í reikninginn þegar við gerum áætlanir fram í tímann um hvað skattstofnarnir gefa, hvort við þrengjum á sama tíma svo að, að þeir veiti í raun og veru ekki þær tekjur inn í þjóðarbúið sem við höldum að þeir geri. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra líka í ljósi þess atvinnuleysis sem við horfum fram á hvort hann telji að varlega sé áætlað í þeim spám sem gefnar eru sem forsendur fyrir því hvað skattstofnar muni gefa af sér. Eða eigum við kannski von á því að þessir skattstofnar muni gefa enn minna af sér þrátt fyrir að við séum jafnvel að fara í umtalsverðar skattahækkanir? Ég held að það væri fróðlegt að líta á þessa hlið málsins vegna þess að um leið og við þurfum að afla tekna verðum við líka að gera okkur grein fyrir að það eru ákveðnar hættur í þessu fólgnar.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að allt er þetta vandasamt og staðan þröng. En afkomutölur ríkissjóðs tala sínu máli og geigvænleg skuldasöfnun á síðasta ári og þessu, vaxtakostnaður upp á á annað hundrað milljarða kr. sem þetta fjáraukalagafrumvarp birtir okkur, segir sína sögu. Það eru mjög skýr skilaboð til okkar allra um að við höldum ekki lengi áfram á þessari braut. Við förum að grípa til viðamikilla aðgerða. Varðandi spurningu sem hv. þingmaður bar fram í sínu fyrra andsvari um þá ráðstöfun að fjármagna nýju bankana með ríkisskuldabréfum í stað fyrri hugmynda um að ráðstafa til þess eignum sem ríkið yfirtók frá Seðlabankanum, kom það að hluta til fram í framsöguræðu minni. Þær eignir hafa því miður reynst ákaflega veikar og ekki í þannig ásigkomulagi að hægt sé að segja að það sé greið leið að nota þær í þessu skyni. Bæði er það nú að þær eru því miður sennilega mun minna virði og eins að er það flókið mál að vinna úr þeim og sortera þær í viðfangsefni sem ríkissjóður og Seðlabankinn þurfa að vinna saman á komandi mánuðum og missirum. Verið er að koma því í skipulegan farveg. Það er talið mun betra fyrir bankana að þetta séu markaðshæf ríkisskuldabréf sem gefin eru út. Það styrkir stöðu þeirra og þannig held ég að það sé mun farsælli lausn en eldri og óraunhæfar hugmyndir. Það er í sjálfu sér gleðiefni ef við horfumst í augu við minni fjárbindingu ríkissjóðs í endurreisn bankakerfisins eða fjármálakerfisins, ef við komumst af með minni töku gjaldeyrislána en áður var áformað. Allt er þetta til bóta og gefur vissar vonir um að við getum endurmetið efnahagsáætlanirnar og skoðað t.d. þætti eins og líklegan vaxtakostnað á komandi árum, að það verði til lækkunar fremur en hækkunar. Að lokum um atvinnuleysið og tekjustofnana. Jú, atvinnuleysi mælist í þessum mánuði 7,2% sem er til muna lægra 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með það samkomulag sem náðst hefur um Landsbankann og þann farveg sem bæði Kaupþing, Glitnir og Íslandsbanki eru í, svo ég nefni það nú, en ég verð náttúrlega sem stjórnarandstæðingur að benda á að þetta er allt of seint, mörgum mánuðum of seint, en guði sé lof að það er komið. Nú hefur Alþingi samþykkt lög um ríkisábyrgð vegna Icesave. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn að skrifa undir ákveðið samkomulag sem hlýtur að gilda, eða hvað? Þess sér hvergi stað í þessu frumvarpi og hæstv. ráðherra sagði meira að segja að sett yrðu um það sérstök lög. Eru það þá viðbótarfjáraukalög eða hvað er það? Þetta á að sjálfsögðu að vera í fjáraukalögum. Það er búið að skrifa undir ákveðna skuldbindingu, það er búið að setja um það lög sem Alþingi hefur samþykkt, það á að kynna fyrirvarana fyrir Bretum og Hollendingum og þeir eiga að samþykkja eða hafna. Það hefur ekkert slíkt gerist. Svo heyrir maður af einhverjum samningaviðræðum sem ekki er gert ráð fyrir í lagasetningunni. Svo langar mig til að spyrja enn einu sinni: Hvar er tónlistarhúsið í þessu ágæta plaggi? Það á að halda áfram að byggja tónlistarhús, mitt í kreppunni, að eyða til þess dýrmætum gjaldeyri, júan sem hefur eflaust hækkað mikið, og flytja inn erlenda verkamenn til að sinna því, ekki Íslendinga, þetta eykur ekki einu sinni atvinnu á Íslandi. Hvar er þetta tónlistarhús í þessum fjáraukalögum? Dettur það ofan af himnum? Hefur enginn borgað það eða hvernig er það eiginlega?

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður er ánægður með þróun mála varðandi endurreisn bankakerfisins. Ég get tekið undir með honum að auðvitað hefðum við viljað sjá þetta ganga miklu hraðar og fyrr. En ég get ekki sannara orð sagt við hv. þingmann og hv. þingmenn en það að miðað við hversu óhemjuflókið og erfitt þetta ferli reyndist og miðað við hvernig andrúmsloftið var í þessum viðræðum í byrjun og samskiptin við erlenda kröfuhafa voru á útmánuðum þegar ég fór að sinna þeim, erum við komin geysilega langan veg ef við náum þessum þremur stóru málum öllum í höfn með samkomulagi að lokum. Það þarf ekki að fara út í einhliða úrskurði eða málaferli eða annað slíkt til að koma þessu í höfn. Og það er mikið til vinnandi í þeim efnum fyrir utan það að ég tel að niðurstaðan sé í öllum aðalatriðum mjög góð, bæði í þeim skilningi að ríkið sleppur vel frá málinu, líka í þeim skilningi að bankarnir leggja af stað vel fjármagnaðir og í tiltölulega góðum færum til að sinna sínum verkefnum. Varðandi Icesave var það einfaldlega þannig að Alþingi heimilaði ríkisábyrgðina í sérlögum og það eru mýmörg dæmi um það. Þau standa þá sem fullgild lögheimild. Og komi til breytinga á því í tengslum við lokafrágang málsins yrði það væntanlega aftur þannig að lögheimildirnar yrðu í formi sérlaga. Bókfærslan á þeirri skuldbindingu er hins vegar flókið mál og ég gerði rækilega grein fyrir því í framsöguræðu með fjarlagafrumvarpi á dögunum að það er í skoðun milli Ríkisendurskoðunar, fjármálaráðuneytisins og Fjársýslunnar hvernig fara ber með það mál. Um það eru skiptar skoðanir milli fjármálaráðuneytis og þessara aðila annars vegar og kannski Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hins vegar hvort þetta eigi að bókfærast sem árlegir vextir eða hvort bókfæra eigi heildarskuldbindinguna og eignfæra mögulegar eignir á móti og þar fram eftir götunum. Það er heilmikil flækja. Tónlistarhúsið er eftir því sem ég best veit hérna við höfnina.

Frú forseti. Varðandi þessa síðustu athugasemd hæstv. fjármálaráðherra þá er þetta einmitt málið. Tónlistarhúsið rís niðri við höfn og það sjá allir. Samt virðist enginn eiga að borga það. Það er ekki orð um það í fjárlögum eða fjáraukalögum. Það er verið að plata skattgreiðendur framtíðarinnar, börnin okkar, með þessum hætti og það er bannað samkvæmt stjórnarskrá. Þess vegna er þetta ákvæði í 41. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi frú forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Einmitt til þess að við getum ekki skuldbundið framtíðarkynslóðir Íslendinga með þessum hætti. Það sama á við um Icesave-málið. Það er búið að skrifa undir, búið að samþykkja lög og í fjárlögum eða fjáraukalögum á að koma fram að eitthvað sé að gerast þannig að sú skuldbinding detti ekki ofan á þjóðina eins og tónlistarhúsið mun gera. Þó ætla ég ekki að líkja því saman því tónlistarhúsið er smá sykurmoli miðað við það sem Icesave gæti orðið en þó þarf það ekki að vera. Ég skora á hæstv. ráðherra að endurskoða afstöðu sína og ég mun leggja til við hv. fjárlaganefnd að hún breyti fjárlögunum og komi fram með þessar skuldbindingar og fleiri. Þær eru margar, duldar og faldar skuldbindingar ríkissjóðs í fjárlögunum sem hvergi koma fram.

Frú forseti. Ég var alls ekki að reyna að gera lítið úr málinu með gamansemi í lokin. Tíminn var einfaldlega búinn og það er út af fyrir sig staðreynd að tónlistarhúsið er að rísa þarna við höfnina. Það mál er þannig vaxið að samningar um það milli ríkis og borgar voru löngu frágengnir, klappaðir og klárir í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hv. þingmaður sat þá í ríkisstjórn,  Mat aðila í vetur var að það mundi afstýra enn þá meira tjóni og hörmungum að klára verkefnið en hætta í miðjum klíðum þar sem það var statt. Við skulum ekki gleyma því að á þeim tímapunkti áttu sér stað umtalsverðar afskriftir á áföllnum kostnaði þannig að verkið lagði af stað í raun og veru á nýjum grunni. Það er síðan sjálfstætt mál og til athugunar hvernig fara megi almennt með skuldbindingar af þessu tagi. Við getum tekið þar mögulegt risastórt dæmi sem kann að vera í farvatninu sem er bygging nýs Landspítala og framtíðarskuldbindingar ríkisins á grundvelli samninga sem þar kunna að koma til. Að sjálfsögðu er eðlilegt að horfa til þessa hvort sem það á að bókfærast ár frá ári samkvæmt þrengsta skilningi fjárreiðulaga eða hvort t.d. slíkir hlutir eiga að birtast í töflum eða yfirlitum sem fylgi þannig að menn geti alltaf áttað sig á heildarmyndinni. Ýmsar leiðir eru mögulegar í þeim efnum og ég er sammála hv. þingmanni um 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferðina áðan um þetta frumvarp til fjáraukalaga sem við fjöllum um. Hann fór nokkuð ítarlega yfir helstu staðreyndir sem þar koma fram, þ.e. að tekjurnar koma til með að hækka upp í 407 milljarða sem voru reiknaðar um 402 milljarðar og gjöldin hækka um 27 milljarða og fara í 582 milljarða. Niðurstaðan verður sú að hallinn eykst um 22,4 milljarða. Helstu gjaldabreytingarnar í frumvarpinu eru í stórum dráttum þrjár, þ.e. nýjar og breyttar útgjaldaskuldbindingar auka fjárútgjöld um 42 milljarða, lækkun útgjalda vegna nokkurra málefna um 6 milljarða og ráðstafanir ríkisstjórnarinnar um að draga úr útgjöldum um 9,2 milljarða. Síðan eru nokkur atriði sem lækka útgjöldin helst og það eru í fyrsta lagi hækkuð framlög í Atvinnuleysistryggingarsjóð upp á 7,7 milljarða, vaxtabætur hækka um 2,3 milljarða og Ríkisútvarpið um 0,6 milljarða. Mestu lækkanirnar í frumvarpinu eru lífeyristryggingar upp á 6 milljarða, vegagerð upp á 3,7 milljarða, vaxtabætur upp á 2,3 milljarða og greiðslur vegna búvörusamninga 1,7 milljarðar. Frú forseti. Ég ætla ekki að fara beint ofan í einstaka liði í þessu því að ég verð að viðurkenna að ég á erfitt með að átta mig á sumu hér. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að hann sagði í ræðu sinni áðan að það ætti að treysta fjárlaganefndina, breyta vinnubrögðum og það mætti ekki rétta af rekstrarhalla inni í frumvarpinu. Við vorum á fundi í fjárlaganefnd í morgun og þá tók ég eftir að á bls. 156 er verið að gefa Vatnajökulsþjóðgarði leyfi til þess að breyta 45 millj. kr. fjárveitingu sem átti að fara í fjárfestingu eða að byggja upp gestastofur, sem stofnkostnaðarverkefni - því er breytt og millifært á rekstrarlið svo fjármagna megi rekstrarútgjöld. Þá er maður dálítið hugsi yfir því hvort mikið sé um svona Konna og Baldur í þessu, hvernig þetta virkar allt saman. Á bls. 158 kemur reyndar líka annað fram í sambandi við vaxtagjöldin og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Vaxtagjöld vegna endurfjármögnunar bankanna hækka um tæpa 39 milljarða, fara úr 5,2 í 44,2 milljarða. Getur hann gefið mér skýringar á þessu? Eins lækkuðu vaxtagjöld vegna veð- og daglána vegna Seðlabanka Íslands um 24,2 milljarða, úr 31 milljarði í 7,1 milljarð. Ég átta mig ekki alveg á hvernig á þessu stendur. Síðan langar mig að beina fleiri spurningum til ráðherrans. Í fyrsta lagi hvort ráðherrann hafi rætt við sveitarfélögin í landinu eftir að tryggingagjaldinu var breytt, hvort einhverjar viðræður hafi átt sér stað milli fjármálaráðuneytisins og sveitarfélaganna um leiðréttingu á þeim gjöldum sem voru færð frá sveitarfélögum til ríkis og þá hve mikil þau eru sem koma í hlut sveitarfélaganna. Þegar þetta var kynnt, bandormurinn, var rætt um að fjármálaráðuneytið mundi taka upp viðræður við sveitarfélögin um hvernig þetta kæmi niður. Eins þegar menn máttu taka út séreignarlífeyrissparnaðinn komu líka ákveðnar tekjur til sveitarfélaganna í formi útsvars, hvort þetta hafi eitthvað verið rætt. Í andsvari hæstv. ráðherra áðan kom fram í sambandi við endurfjármögnun bankanna að þær eignir sem stóð til að færa frá Seðlabankanum vegna þessa hefðu ekki staðið undir væntingum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvaða eignir þetta eru sem stóð til að færa og nota við endurfjármögnun bankanna en stóðu ekki undir þessum væntingum. Ef ég man rétt kemur líka fram í stöðugleikasáttmálanum stuðningur við uppbyggingu í Helguvík vegna hafnarframkvæmda en ég sá það ekki í fljótu bragði. Það getur vel verið að mér hafi sést yfir það en mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé ekki örugglega þarna inni og ef ekki, hvort ekki verði staðið við það. Þá er ég búinn að fara ofan í helstu tölur og efnislega yfir frumvarpið og menn munu væntanlega einnig fara yfir þetta við 2. umr. Mig langar þó að taka upp vinnubrögðin sem við notum á Alþingi. Ég ræddi það þegar við fórum í fjáraukann að við þyrftum að breyta vinnubrögðum Alþingis við fjárlagagerðina. Við erum ekki búnir að samþykkja ríkisreikning fyrir árið 2008, höfum ekki fjallað um hann í fjárlaganefnd og ekki fengið eina einustu skýrslu frá nokkurri stofnun ríkisins til fjárlaganefndar á þessu ári. Ég velti því upp af mikilli vinsemd hvort fjármálaráðherrann sé ekki tilbúinn til að beita sér fyrir því að fjárlaganefnd fái mun sterkara eftirlitshlutverk en hún hefur. Hún hefur náttúrlega mikið eftirlitshlutverk en að því verði þannig breytt að fjárlaganefnd geti unnið markvissar og betur að því að fylgjast með framkvæmd fjárlaga gagnvart framkvæmdarvaldinu og eins gagnvart stofnunum. Það hlýtur að vera okkar markmið. Ég ræði hér annars vegar vinnubrögð og framkvæmd fjárlaga og hins vegar eftirlitsþátt fjárlaganefndar. Ég held í raun og veru að ef við spólum til baka sjáum við kannski af reynslunni hvað gerðist núna í aðdraganda hrunsins og hvernig viðbrögðin voru hjá sveitarfélögunum. Þau settu miklu fyrr af stað sína viðbragðsáætlun og brugðust miklu fyrr við. Auðvitað voru miklir erfiðleikar, við fórum í gegnum kosningar og annað, en kerfið sem slíkt hefði átt að virka vegna þess að það var búið að samþykkja fjárlögin. Menn gátu farið mikið markvissara í vinnuna held ég. Starfsmenn fjárlaganefndar og fjárlaganefnd hefur engan aðgang að upplýsingum innan úr kerfinu. Þetta er allt til í kerfinu í bókhaldinu hjá stofnunum en við höfum engan aðgang að þessu. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri æskilegt að reyna að virkja fjárlaganefndina meira með því að hafa aðhald að þessu. Eins og þetta er í dag eru ráðuneytin með sína fjármálastjóra og síðan eru fjármálastjórar í mörgum stofnunum fyrir sig, hverri einustu liggur við, en samt er þetta svona. Er þetta ekki eitthvað sem við verðum að breyta einmitt á þessum tímum þegar við gerum miklar kröfur um að menn standist fjárlög og fjármagni ekki rekstrarhalla? Þá er mjög mikilvægt að við virkjum þennan eftirlitsþátt nefndarinnar. Ég er alveg fullviss um það og hef rætt það óformlega í nefndinni að allir eru sammála um að við þurfum gera þetta. Það þarf að breyta þessu. Síðan þarf líka að gera annað að mínu viti. Við verðum að virkja eftirlitsþáttinn og láta forstöðumennina vita af því að við fylgjumst með þeim. Við eigum líka að nýta það áminningarkerfi sem er og ekki vera feimin við að beita áminningarkerfinu ef einhverjir óhæfir starfsmenn eiga að stýra fjármálum ákveðinna stofnana. Þá eru þeir ekki að vinna vinnuna sína. Margir gera þetta mjög vel en sumir komast kannski upp með það vegna þess að við erum of lin. Við þurfum að beita þessu, sérstaklega á þeim tímum sem núna eru. Það þarf aðhald og það þarf líka að vera þannig að ef menn fara ekki eftir því verði þeir látnir víkja. Það eru heimildir fyrir því að menn fái svokallað gult spjald og svo fái menn rauða spjaldið. Þetta þurfum við að virkja og ég þori næstum því að fullyrða, frú forseti, að ef við bara gæfum út að við mundum gera þetta svona yrði strax skárra aðhald. Það er mín bjargfasta trú. Eins og ég sagði áðan er mjög mikilvægt við þessar aðstæður sem við erum í núna að við gerum þetta til að koma skikki á málin. Eins verðum við að fá aðgang að þessu bókhaldskerfi til að geta fylgst með. Starfsmenn fjárlaganefndar ættu að geta fengið aðgang að þessu kerfi til að setja aðhald á stofnanirnar. Ég held líka að það væri mjög skynsamlegt fyrir alla þingflokksformenn að ræða það að þeir fulltrúar sem sæti eiga í fjárlaganefnd ættu eingöngu að sitja í þeirri nefnd og sinna þessari skyldu sinni. Ég er ekki að segja að þeir geri það ekki en þetta yrði til að gera eftirlitskerfið hjá löggjafanum virkara gagnvart framkvæmdarvaldinu og stjórnsýslunni. Ég held að það væri til mikilla bóta og þetta ætti að vera sameiginlegt hagsmunamál okkar allra. Það skiptir engu máli hvar menn standa í pólitík með það en þessi vinnubrögð hafa verið svona mjög lengi og þessu þurfum við að breyta. Á fundum fjárlaganefndar í morgun með stofnunum og ráðuneytunum ræddum við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 og síðan höfðum við hugsanlega 3–5 mínútur til að fara yfir fjáraukalögin í restina. Við erum búin að hitta þrjú ráðuneyti af ellefu þannig að ég held að menn ættu að breyta þessum vinnubrögðum. Ég varpa þessu fram í vinsemd, hvort menn vildu ekki taka höndum saman og virkja þetta á þennan hátt nú á erfiðum tímum.

Frú forseti. Ætli ég reyni ekki að svara bara jafnóðum, sérstaklega ef ég skyldi missa röddina endanlega þegar líður á daginn. Varðandi Vatnajökulsþjóðgarð er alls ekki um að ræða að þar sé fært úr stofnkostnaði yfir í rekstrarhalla heldur þvert á móti. Þar er í raun og veru fært yfir í fjárfestingu sem er annars eðlis, þ.e. gerð stjórnunar- og verndaráætlana og undirbúning. Talið var æskilegra að hraða framvindu þeirra þátta fremur en að ráðast í byggingaframkvæmdir eða stofnkostnað að svo stöddu. Í öðru lagi um rekstrarhalla. Ég vek athygli á því sem hér er fjallað um varðandi þann þátt og því sem fram kom í framsöguræðu minni að nú er ætlunin að fara öðruvísi í þetta en stundum áður. Það verða ekki höggnir af skuldahalar þannig að menn geti svo bara haldið áfram heldur verður forsenda þess að gengið verði í að gera upp uppsafnaðan skuldavanda að gerðir verði samningar milli viðkomandi stofnunar, fagráðuneytis og fjármálaráðuneytis um aðlögun að rekstrarforsendum. Í tengslum við þá verði síðan tekist á við uppsafnaðan vanda og honum mætt í áföngum eftir því sem slíkri aðlögunaráætlun miðar fram. Málinu verði komið í fastmótaðan farveg og tekið á vandanum þannig að í raun má segja að skuldaafléttingin að einhverjum hluta sé gulrót sem menn hafa eftir að sækja ef tekið er á hlutum. Breytingarnar varðandi vaxtagjöldin skýrast fyrst og fremst af þeirri aðferð sem nú verður notuð við að endurfjármagna bankana. Þá hækkar þessi vaxtakostnaðarliður ríkissjóðs en á móti lækkar vaxtakostnaðurinn sem áður var áætlaður að yrði á yfirteknum kröfum frá Seðlabankanum vegna daglána bankanna sem ekki verða nýttar í því skyni. Ég held að samskipti fjármálaráðuneytisins og sveitarfélaganna séu komin í ágætishorf. Það er verið að byggja það upp með ýmsum hætti, búið að gera þar um samkomulag og sameiginleg vinna er að fara af stað. Að sjálfsögðu eiga tekjusamskiptin sjálf eftir að koma þar undir. Varðandi hafnarframkvæmdir í Helguvík þá þekki ég það ekki nógu vel og vísa á samgönguráðherra. Ég skal skoða það mál. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin en kannski er einmitt það sem ég er að vara við að gerast núna. Nú spurði ég hæstv. fjármálaráðherra út í það sem gerðist í Vatnajökulsþjóðgarði. Hans upplýsingar eru þær, og ég efast ekki um að hann hefur þessar upplýsingar, að menn eru að færa til. Það vildi þannig til að á fundi fjárlaganefndar í morgun sagði ráðuneytisstjóri umhverfisráðuneytisins að menn hefðu farið að nota þessa peninga til að fjölga landvörðum. Þarna er því dálítið misræmi á milli. Þess vegna ítreka ég einmitt að þessa hluti þurfum við að tryggja. Við spurðum sérstaklega út í þetta í morgun vegna þess að þetta er mér mikið hjartans mál, þeir hafa alltaf skorið niður þjóðgarðinn kringum Snæfellsjökul og aldrei gert neitt fyrir hann þannig að ég skoðaði þetta sérstaklega vel. Hann upplýsti okkur fjárlaganefndarmenn um að þetta væri vegna þess að menn hefðu verið að mæta þeirri miklu aukningu á ferðamönnum sem orðið hefur á svæðinu en þar hefur orðið 50% aukning. Þess vegna hafa menn fjölgað landvörðum en ekki farið í þessa uppbyggingu. Ég get ekki skilið þetta öðruvísi en að í raun sé verið að dekka rekstrarhalla. Hann upplýsti okkur hins vegar um að hann hefði haft umboð frá sínu yfirvaldi til að gera þetta með þessum hætti. Rétt í lokin ætla ég að segja við hæstv. fjármálaráðherra að ekki skal standa á mér að leggja lið og vinna mína vinnu í fjárlaganefndinni. Mig langar samt að velta því upp við hann og biðja um svar við því hvort honum fyndist eðlilegt að nefndir fengju aðgang að bókhaldinu til að geta haft aðhald á því sem þær eru að gera. Við erum í rauninni alltaf að fá fregnirnar eftir á þegar skaðinn er skeður. Eins og ég benti á í minni ræðu er ekki búið að samþykkja ársreikning fyrir 2008 þannig að við vitum ekki upphafsstöðuna. Við verðum að hafa aðgang að þessum upplýsingum til að geta fylgt eftirlitshlutverki okkar eftir.

Frú forseti. Ég veit auðvitað ekki hvað hefur farið fram á fundi með ráðuneytisstjóra umhverfisráðuneytisins. Það kann vel að vera að þetta hafi auðveldað umhverfisráðuneytinu að halda úti óbreyttum eða meiri fjölda landvarða en ella hefði orðið og í sjálfu sér vefengir maður ekki þörfina fyrir það samanber ánægjulegar tölur um mikinn fjölda ferðamanna til landsins í sumar. Ég man þó að þau rök voru líka færð fram að menn mætu mikilvægara að halda áfram ýmiss konar undirbúnings-, stefnumótunar- og verndaráætlunarvinnu en að ráðast í frekari byggingarframkvæmdir. Það er auðvitað líka fjárfesting og undirbúningur fyrir framtíðina í þessu mikilvæga starfi sem unnið er af hálfu Vatnajökulsþjóðgarðs og annars staðar í þessum efnum. Varðandi aðgang að ríkisbókhaldinu veit ég ekki alveg hversu langt menn ætla að fara í þeim efnum, hvort fjárlaganefnd á að geta skoðað tékkheftin hjá hvaða stofnun ríkisins sem er. Ég skal ekki segja hversu vinsælt það yrði. Hitt er annað og alveg sjálfsagt mál að það séu greiðir gagnvegir milli Alþingis, löggjafarvaldsins og fjárstjórnarvaldsins annars vegar og framkvæmdarvaldsins hins vegar í þessum efnum. Til mín komu góðir menn og vildu kynna bókhaldseftirlitshugmyndir sínar sem þeir höfðu unnið og voru prufukeyrðar af ýmsum stofnunum þar sem sett eru inn ýmis viðmið og gul ljós ef menn fara út af o.s.frv. Þeir töldu að þetta gæti verið hið mesta þarfaþing fyrir ríkið í heild. Það er ætlunin og liður í þeim aðgerðum sem nú er verið að hrinda í framkvæmd og byggja að hluta til á ábendingum frá vinum okkar í landstjóranum og hans mönnum að stórauka eftirfylgni með þessu, að fara í miklu tíðara stöðumat, jafnvel mánaðarlegt í staðinn fyrir ársfjórðungslegt. Slíkum upplýsingum er að sjálfsögðu rétt að koma áleiðis til fjárlaganefndar og eiga við hana hið besta starf. Þá geri ég ráð fyrir því að tillaga hv. þingmanns 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans. Það sem ég á við með því að virkja eftirlitsþáttinn er að fjárlaganefndin og starfsmenn hennar hafi aðgang að því sem gerist inni í stofnununum. Nú erum við með fjáraukalög og við vitum sumt og annað ekki. Sumt er kannski ekki rétt eins og ég benti á í sambandi við þjóðgarðana. Ég er ekki að halda því fram að þessu fé hafi verið sólundað eða illa nýtt en ég bendi á að það gangi jafnt yfir alla. Það er grundvallaratriðið. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan höfum við í fjárlaganefnd t.d. ekki fengið stöðuskýrslu frá neinni stofnun á þessu ári, október er að verða búinn og það er ekki búið að samþykkja ársreikninga fyrir 2008. Við getum bara yfirfært þetta á að ef þú rækir fyrirtæki og værir ekki búinn að skila ársreikningnum fyrir árið 2008 væri allt orðið brjálað, allt komið á eftir þér. Þannig eru einu sinni lögin. Ég held að við þurfum að breyta þessum vinnubrögðum. Þau eru ugglaust búin að vera mjög lengi við lýði og ekki hefur hæstv. fjármálaráðherra fundið þau upp núna á þessum örfáu mánuðum sem hann hefur setið en þetta þurfum við að gera. Ég vil líka ítreka að það er skoðun mín að bara við það að við sendum út skilaboð um að nú verði fylgst með og menn látnir sæta ábyrgð, þ.e. þeir sem standi sig ekki í starfi verði látnir víkja, held ég að muni laga eftirlitið og fjármálastjórn hins opinbera töluvert. Það er mín persónulega skoðun en til þess þurfum við að hafa algerlega óskorað umboð og geta fylgst með og tékkað á stofnunum hvernig þetta stendur. Ég fagna því hins vegar sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að landstjórinn okkar, þ.e. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, ætli að beita þessu, að menn skili frá sér oftar og það er bara til góða.

Hæstv. forseti. Við ræðum fjáraukalög fyrir árið 2009. Það er þarft að rifja upp hvernig fjárlögin fyrir 2009 voru gerð. Ég held að ég muni það rétt að á fyrstu dögum októbermánaðar árið 2008 mætti ég sem fjárlaganefndarmaður á fund hjá fjármálaráðherra þar sem hann kynnti fjárlögin og ég held að það hafi verið tveimur, þremur, fjórum dögum fyrir bankahrun. Viku eftir að þau voru lögð fram var ljóst að þessi fjárlög þurftu endurskoðunar við og þau voru raunar endurskoðuð strax í desember af þáverandi ríkisstjórn sem var skipuð fulltrúum Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Það var Árni Mathiesen, þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, sem lagði frumvarpið fram. Ég held að það skipti máli líka að átta sig á því að þá voru gerðar verulega miklar breytingar á þessu frumvarpi. Mikið þenslufrumvarp var birt í framhaldi af því góðæri sem menn héldu að hér væri. Þetta var endurskoðað í desember, þó þannig að tekin var ákvörðun um að fara ekki harkalega í niðurskurð strax heldur gefa okkur tíma, fara út í hallafjárlög með umtalsverðum halla einmitt til að sá niðurskurður sem fyrirsjáanlegur var við hrunið mundi ekki skella á okkur með of miklum þunga. Þá var að vísu skorið niður um 45 milljarða á frumvarpinu, ég vil taka það fram, ekki frá fjárlögum árið 2008 heldur frá frumvarpinu fyrir 2009 og áætlað að hallinn yrði 153 milljarðar. Þessi fjárlög voru síðan skoðuð að nýju nú á miðju sumri þar sem unnin var skýrsla og unnin gríðarlega mikil vinna sem ég held að menn megi alls ekki gera lítið úr. Hún verður vonandi fyrsta skrefið í nýjum vinnubrögðum þar sem þingið kemur að og vinnur forsendur fyrir fjárlagagerð. Unnin var ítarleg skýrsla þar sem þessi frægi stöðugleikasáttmáli var gerður. Haft var samráð við sveitarfélög og alla aðila vinnumarkaðarins, þar voru fulltrúar frá öllum flokkum. Þótt ekki hafi komið til formlegrar afgreiðslu í þinginu lágu þessar forsendur allar til grundvallar þegar menn fóru í frekari tekjuöflun og niðurskurð eða samdrátt til að reyna að halda hallanum í 153 milljörðum. Þetta tókst að vísu ekki og hér er því spáð að hallinn verði um 183 milljarðar á þessu ári og frá hæstv. fjármálaráðherra hafa komið fram ágætar skýringar á því hvers vegna svo er. Eitt af því sem kemur mjög til álita og er umhugsunarefni er að við afgreiðum væntanlega fjáraukalög í desembermánuði þar sem veittar eru fjárheimildir til ýmissa hluta. Hér er í raun verið að staðfesta þann niðurskurð og þá tekjuöflun sem átti sér stað í sumar, það er verið að staðfesta ýmiss konar lagabreytingar eða ákvarðanir sem voru teknar á miðju ári. T.d. voru ákveðnar viðbótarvaxtabætur upp á 2 milljarða, sem var ákvörðun ríkisstjórnarinnar en í fjáraukalögunum er hún staðfest. Eins og ég sagði áðan voru ákveðnar tekjur og allt þetta er að koma inn fyrst núna. Við fjárlagagerðina fyrir þetta ár, 2009, var rætt að kannski væri full ástæða til að vera oftar með fjáraukalög, setja fjáraukalög jafnóðum og gera þyrfti breytingar, vegna þess að samkvæmt lögum eru engar fjárheimildir eða fjárútlát á vegum ríkissjóðs heimilar nema með samþykki Alþingis. Í þessu hefur verið ákveðinn vítahringur vegna þess að menn breyta auðvitað lögum og það er Alþingi sem slíkt sem gerir það. Það hefur útgjöld í för með sér, gildistíminn er á miðju ári þannig að það kostar að þá á að breyta fjárlögunum á hverjum tíma. Þetta þurfum við að leysa þegar við förum yfir fjárlagagerðina og hvernig formið er. Við þurfum að leysa þessa klemmu þannig að þingið brjóti ekki sjálft eigin lög varðandi hvernig fjármunum er ráðstafað. Það er einmitt sú vinna sem m.a. hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ræddi áðan, þ.e. breytt vinnubrögð varðandi bæði fjárlagagerðina og það eftirlitshlutverk sem þingið hefur. Við þessa skýrslugerð á miðju sumri voru sett ákveðin markmið, ekki bara fyrir árið 2009 og niðurskurðinn þá og tekjuaukninguna heldur líka fyrir árin fram til 2013, einkum fyrir árin 2010 og 2011. Margar af þeim ákvörðunum sem þar voru teknar, m.a. varðandi skattahækkanir, skila sér síðan inn í fjárlagafrumvarpið á þessu ári. Að því leyti eru þetta ný vinnubrögð, í framhaldi af framlagningu í þinginu vinnur framkvæmdarvaldið áætlunina og síðan kemur Alþingi aftur að þessu í gegnum fjárlaganefnd og getur þá ráðið lokaniðurstöðunni vegna þess að það er enginn vafi á því að Alþingi ákveður fjárlög og þá niðurstöðu sem þar kemur. Það gildir líka um þessi fjáraukalög, þ.e. þó að við í einhverjum tilfellum stöndum frammi fyrir gerðum hlutum þá er það fjárlaganefnd sem fjallar um þetta að lokum og lýkur málinu. Ég ætla í sjálfu sér ekki að eyða miklum tíma í að fara yfir þau atriði sem hæstv. fjármálaráðherra gerði grein fyrir mjög ítarlega áðan. Mig langar frekar að ræða þessa málsmeðferð sem skiptir gríðarlega miklu máli og einmitt þetta eftirlitshlutverk sem fjárlaganefnd á að hafa. Ég vil þó taka fram það sem mér finnst oft gæta þegar við ræðum eftirlitshlutverk, þ.e. að það sem skiptir meginmáli í allri vinnu, hvort sem er í fjárlögum eða framfylgni á fjárlögum, er hvernig menn axla ábyrgð. Það má aldrei taka hana frá viðkomandi aðilum. Það á ekki að þurfa eftirlit til að hlutirnir séu í lagi. Eftirlitið ætti í sjálfu sér að vera tékk þar sem menn gá hvort allt sé ekki með eðlilegum hætti og síðan væri það gert upp eftir á. Ég held að mikilvægasta ákvörðunin varðandi eftirlit með fjárlögum hafi verið að gefa út skýr skilaboð um að menn fái ekki heimildir til að fá leiðréttingar í fjáraukalögum. Það hefur viðgengist undanfarin ár. Stórar stofnanir hafa fengið allt upp í einn eða tvo milljarða og getað gengið að því vísu. Þær hafa kannski fengið einhverja viðbót í fjárlögum en vitað að það var ekki nóg, síðan treyst á fjáraukalögin og komið því í gegn með verulegar viðbætur á hverju hausti og þannig skornar niður úr snörunni í lok árs. Þessi vinnubrögð ganga ekki og við þurfum að breyta þeim. Mikilvægustu skilaboðin til forstöðumanna og þeirra sem vinna með fjárreiður ríkisins er að þessi möguleiki er ekki lengur fyrir hendi. Sama gildir með ónotaðar innstæður eða inneignir. Auðvitað er mjög mikilvægt að menn geti hagrætt og geymt fjárveitingar fram yfir áramót en það eru uppi hugmyndir um að setja þær reglur að menn geti farið með 4% yfir áramót og átt síðan inneign að hámarki um 10% af veltu. Þetta var allt stoppað núna frá árinu 2008 til 2009 einmitt til að hægt væri að fara skipulega yfir útgjöldin vegna þess að inneignirnar hjá viðkomandi stofnunum voru á milli 20 og 30 milljarðar. Ef það hefði allt verið notað núna til að rétta niðurskurðinn værum við í raun ekkert að leiðrétta reksturinn. Það sem skiptir máli er að ná leiðréttingum á rekstrinum. Við í fjárlaganefndinni erum sammála um að þetta eftirlitshlutverk þarf að skerpa og fyrst og fremst með upplýsingastreymið frá viðkomandi aðilum. Eins og ég sagði áður skiptir þó meira máli að menn átti sig á því að ef þeir ætla að breyta fjárlögum þurfa þeir að koma með það inn í fjárlaganefnd, inn í þingið og óska eftir breytingum, og það þarf helst að gerast strax. Við getum annaðhvort verið með fleiri fjáraukalög eða, eins og hér er gerð tilraun til í sambandi við fjárlögin fyrir árið 2010, verið með afmarkaðar skilgreindar heimildir óráðstafaðar sem má þá nýta þannig að lög séu ekki brotin með því að ráðstafa þeim fjárheimildum. Einnig hefur komið fram í umræðunni að ýmis álitamál eru í framsetningu á skuldbindingum, bæði hvað varðar ríkisábyrgðir og það hvernig menn færa t.d. Icesave-málið. Þetta þarf að skoðast mjög vel í fjármálanefnd. Aðalatriðið er að hafa samræmda reglu. Það hefur viðgengist bæði hjá sveitarfélögum og ríkinu samkvæmt bókhaldsreglum að fyrirtæki sem eru utan ríkissjóðs eða bæjarsjóða og hafa sjálfstæðan rekstur - þá er eingöngu færð skuldbindingin þ.e. leiga eða afnot það ár sem kemur til þeirrar greiðslu. Þannig hafa menn fjallað um Icesave-málið að þegar kemur að því að greiða fari menn í þetta. Auðvitað á skuldbindingin sem slík að standa einhvers staðar og hver hún er á hverjum tíma enda er kveðið á um í þeim fyrirvörum eða því lagafrumvarpi sem sett var að það eigi að vera mjög stíft og ítarlegt aðhald í sambandi við meðferðina á því máli. Þá leiðir það líka hugann að því og við ræddum það í fjárlaganefndinni í morgun að eitt af því sem er mjög brýnt að gera er að búa miklu betur um umhverfi varðandi lánasýslu og skuldastýringu. Stærsti útgjaldaliðurinn í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2010 eru vaxtagreiðslur og það þýðir að þetta er að hluta til í Seðlabankanum og að hluta til í fjármálaráðuneytinu. Þessi umsýsla verður því öll að vera mjög vönduð og skilvirk og það er ljóst að fjárlaganefnd þarf að fá miklu betra yfirlit yfir hverjar skuldirnar eru á hverjum tíma, hvernig vextirnir skiptast, af hverju er verið að greiða og hvaða skuldbindingar við höfum. Allt eru þetta hlutir sem við þurfum að laga smátt og smátt en það gerum við ekki á stuttum tíma og allra síst þegar við fáum inn verkefni sem tekur fleiri vikur eins og Icesave-málið gerði í sumar. Það hefur ýtt á undan okkur ákveðnum hlutum. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á að við höfum ekki haft tíma til að ræða ríkisreikninginn. Hann liggur hér í nokkurra hundruða blaðsíðna bók. Þar að auki höfum við fengið yfirlit yfir stöðu stofnana eftir fyrstu þrjá mánuðina og aftur eftir sex mánuði en við höfum ekki fengið tíma til að ræða stöðuna við einstakar stofnanir. Gallinn við þessa pappíra sem við höfum fengið er að þeir hafa yfirleitt borist 3–4 mánuðum síðar og eru þar af leiðandi ekki rauntölur. Oftast er þá allt of seint að grípa inn í ef menn ætla að breyta einhverju í sambandi við fjárlögin á viðkomandi ári. Það þýðir að raunupplýsingar úr bókhaldi stofnana þurfa að vera miklu nær í tíma til að eftirlitshlutverkið verði skilvirkt. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa framsetningu. Það er einkenni á þessum fjáraukalögum að engar breytingar eru á einstökum stofnunum. Þetta eru fyrst og fremst breytingar á stóru liðunum vegna ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið, eða þingið réttara sagt, innan ársins. Við skulum treysta á að stofnunum takist að halda sig innan fjárlaga í lok árs en það er ákveðinn áhættuþáttur hvað varðar endanleg fjáraukalög á þessu ári.

Frú forseti. Mig langar að beina fyrirspurn eða andsvari mínu til hv. formanns fjárlaganefndar. Það lýtur að framkvæmdum á Alþingisreitnum. Í fjárlagafrumvarpinu 2010 stendur að vegna kostnaðaraðhalds sé ekki gert ráð fyrir fjárveitingu á þessum lið en talað er um að í fjárlögum ársins 2009 eigi 252 millj. að standa undir framkvæmdum, endurgerð, flutningi Skúlahúss og Skjaldbreiðar, að ljúka fornleifauppgreftri o.s.frv. Hins vegar stendur á bls. 109 í frumvarpi til fjáraukalaga að þar eigi að draga í burtu þessar 200 millj. Ég spyr því hv. formann fjárlaganefndar: Á þá að hverfa frá þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar hafa verið með færslu Vonarstrætis 12 og breytingum hér á Alþingisreitnum með því að falla frá þeim 200 millj. sem nú eru í fjáraukalögum? Síðan langar mig einnig að spyrja hv. formann fjárlaganefndar um lið nr. 391 sem er jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða. Í fjárlagafrumvarpinu 2010 er gert ráð fyrir 329 millj. kr. hækkun á þessum lið en í fjáraukalögunum á bls. 144 er lögð til 66,3 millj. kr. lækkun á árinu 2009. Því spyr ég: Telur hv. formaður að þessi hækkun í fjárlagafrumvarpinu 2010 taki mið af þessum fjáraukalögum sem lækka um 66 millj. eða er hún hækkun frá fjárlögum ársins 2009?

Hæstv. forseti. Ég lít þannig á að spurningar hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur séu fyrst og fremst til vinnu í fjárlaganefndinni vegna þess að fjáraukalögin eru ekki samin af fjárlaganefnd þó að við höfum sum hver komið að vinnunni þegar verið var að breyta frumvarpinu fyrir árið 2009 í sambandi við skýrsluna og annað slíkt. Þar kom fram mjög skýrt að menn vildu hægja á framkvæmdum á Alþingisreitnum, ganga frá þessum fornleifauppgreftri sem þar er en hægja á öðrum framkvæmdum og leggja minni pening í þá framkvæmd. Við töldum að þetta væri ekki mikilvægasta framkvæmdin einmitt við þær aðstæður sem upp eru komnar í samfélaginu en þó var rætt um að reyna að ljúka þessu þannig að sómi væri að hvað varðar frágang umhverfis á reitnum. Varðandi jöfnun örorkubyrði ræddum við það lítillega í morgun í hv. fjárlaganefnd. Þar kom fram að þessi greiðsla er samkvæmt samkomulagi og á hverju ári eru tilgreindar upphæðir. Í raun er verið að uppfylla það þannig að lækkunin á þessu ári hlýtur að hafa verið innan þess samkomulags, án þess að ég geti svarað því nákvæmlega því við ræddum það ekki í morgun. Aftur á móti er skuldbindingin á næsta ári, sú hækkun sem þar er, einmitt til þess að standa við það samkomulag sem þarna hefur verið gert, til þess að reyna að hjálpa lífeyrissjóðunum að standa við sín fyrirheit gagnvart öryrkjum og ellilífeyrisþegum, aðallega öryrkjum.

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar en langar að víkja aftur að framkvæmdum hér á Alþingisreitnum. Fyrirhugað var að færa Vonarstræti 12 og ganga frá í það minnsta framhliðinni á Alþingisreitnum og fornminjum þannig að sómi væri að fyrir þingið. Nú hefur húsnæði verið tekið á leigu fyrir þingflokk Vinstri grænna úti í Aðalstræti vegna þess að fyrirhugað var að flytja Vonarstræti 12. Er það réttur skilningur minn á orðum hv. formanns fjárlaganefndar að frá þessu verði vikið, þannig að Vonarstræti 12 standi áfram á þeim stað sem það er nú um ókomna tíð, þrátt fyrir að búið sé að gera samning sem hljóðar að ég held upp á 50 millj. á ársgrunni úti í Aðalstræti fyrir þingflokk Vinstri grænna sem áður hafði Vonarstræti 12? Ég tel að hér sé einhver misskilningur, í það minnsta á milli mín og formanns fjárlaganefndar, vegna þess að það í forsætisnefnd er sá skilningur að þetta hafi átt að gera.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir segir, það var búið að gera leigusamning varðandi Aðalstræti. Í umræðunni nú um mitt sumar var rætt hvort hægt væri að rifta þessum samningi og hverfa frá áformum um að flytja þingflokk Vinstri grænna yfir í Morgunblaðshúsið eða VG-húsið eins og þeir kalla það í dag. Það tókst ekki og síðan var ákveðið að þingflokkurinn flytti á milli. Þá hafði verið rætt um það, án þess að ég ætli að túlka þetta nema þá sem fyrrverandi forseti um tveggja mánaða skeið, að færa Vonarstræti 12 yfir á sinn stað, ganga sómasamlega frá umhverfinu en bíða með innréttingar eða sjá a.m.k. hvað væri hægt að potast með það. Það hefur komið fram athugasemd við að í þessum fjáraukalögum hafi verið gengið of langt varðandi niðurskurðinn. Þarna voru, ef ég man rétt, skornar niður 200 millj. en ekki nema 50 millj. haldið eftir og það dugi ekki til að gera þessa hluti. Þetta er hluti af því sem verður að skoða en meginatriðið var að menn töldu að fyrir þessa upphæð væri hægt að ganga frá þessum málum og koma þeim í sómasamlega biðstöðu, ef það má orða það þannig. Reynist það rangt verður auðvitað að skoða það mál í fjárlaganefnd.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, nánar um hvernig við eigum að haga eftirlitshlutverki Alþingis gagnvart framkvæmd fjárlaga. Nú hefur það töluvert verið rætt í fjárlaganefnd í sumar og þar sem ég hef ekki áður setið í fjárlaganefnd finnst mér mjög athyglisvert að fylgjast með því hvernig þessari vinnu hefur verið háttað. Ég veit að um nokkurra ára skeið hefur verið rætt á vettvangi þingsins að það þyrfti að halda betur utan um framkvæmd fjárlaga. Mig langar í kjölfar þess sem fram kom í ræðu hv. þingmanns um að þegar litið er til framkvæmdar fjárlaga gæti verið gagn að því að hjá einstökum málaflokkum væru óráðstafaðir liðir að því leyti til að þá þyrfti ekki að koma fyrir þingið til að sækja auknar heimildir í fjáraukalögum. Að sama skapi mætti segja að það að vera með óráðstafaða potta gæti líka skapað veruleg vandamál hvernig úr þeim ætti að spila. Mig langar til að spyrja hv. þingmann að því hvað hann átti nákvæmlega við, hvaða bætur eru í því fólgnar. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hann fyrir sér eftirlitshlutverk þingsins þróast? Hann nefndi í ræðu sinni að þetta snerist töluvert um upplýsingaöflun. Upplýsingaöflun er ágæt svo langt sem hún nær en hún er enginn grundvöllur fyrir því að auka eftirlit þingsins. Það yrði að gerast með skýrari hætti en bara með því að kalla eftir skýrslum eða kalla menn fyrir nefnd. Þetta hefur verið rætt töluvert undanfarna mánuði og ég veit að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn virðist hafa haft skoðanir á þessu. Jafnframt væri fróðlegt að heyra nánar hvaða skoðanir hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur hvað þetta varðar og hvernig hann hugsar sér að þróa þetta áfram á komandi missirum.

Hæstv. forseti. Einfaldasta svarið við fyrirspurn frá hv. þm. Ólöfu Nordal er að segja að við ætlum að skoða saman í fjárlaganefndinni með hvaða hætti eftirlitshlutverkinu verður best sinnt. Ég hef ákveðnar hugmyndir um það en ég hef ekki endanlegar lausnir. Ég ætla að taka sérstaklega fram, af því að hér var minnst á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að hann hefur ekki kíkt yfir öxlina á okkur sérstaklega til að fylgjast með hvernig við högum eftirliti nema af því að fyrrverandi ríkisstjórn hafði óskað eftir því við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að hann kæmi með skoðun eða álit á því hvernig ætti að haga fjárlagagerð, skipulagi og eftirliti. Við fengum skýrslu og skýringar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að ósk ríkisstjórnarinnar sem kom fram í febrúar, eða raunar í janúar. Þar komu fram mjög gagnlegar upplýsingar sem voru mjög í samræmi við það sem OECD hafði líka komið fram með í sambandi við fjárlagagerðina. Það var í meginatriðum að þingið ákveddi forsendur, megináherslur og hvað ætti að fara af stað með, framkvæmdarvaldið ynni vinnuna en síðan tæki þingið við og færi yfir hvort unnið hefði verið í samræmi við áætlunina. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það er alltaf tvíbent hvað maður hefur af óráðstöfuðum heimildum. Dæmi eru um það í fjárlögum að menn hafi óráðstafaðar heimildir, t.d. varðandi launaþróun, einfaldlega vegna þess að það er ekki hægt að skipta því út á stofnanir hver launahækkunin á að vera vegna þess að oft er ekki búið að semja um launahækkanirnar á markaðnum. Þá setja menn púllíu sem er þá hámarkið sem viðkomandi ríkisstjórn eða framkvæmdarvald hefur til þess að semja um og getur þá ráðstafað þeim peningum og skipt út á stofnanir jafnóðum. Þetta hefur líka verið varðandi gengisþróun að í staðinn fyrir að áætla á einstakar stofnanir er haldið eftir púllíu til þess að skipta út á stofnanir. Það er kannski í þessum liðum sem ég er að tala um að geti verið heimildir til að gera leiðréttingar þar sem er meira og minna 

Virðulegi forseti. Sá liður sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson vísaði til nú síðast hefur verið um 5 milljarðar kr., er núna röskir 5 milljarðar kr. í frumvarpi til fjárlaga og hefur haft dálítið sérstaka þýðingu þarna. Mér fannst hv. þingmaður gefa í skyn í ræðu sinni að um frekari pott af þessu tagi væri að ræða. Ég skil orð hans núna sem svo að það sé ekki hugsunin og ég verð að segja að ég er ánægð að heyra það vegna þess að ég held að það sé ekki til bóta. Ég held að það sé miklu mikilvægara fyrir okkur að reyna að hafa stífar reglur um framkvæmd fjárlaganna sjálfra. Ég held að umræðan um fjáraukalögin núna og raunar oft áður sé dálítið vandmeðfarin gagnvart þinginu þegar þetta kemur svona beint í fangið á okkur frá fjármálaráðuneytinu, þingið tekur við þessu og mun síðan vinna úr því nánar í fjárlaganefndinni. Ég skal ekki segja hvernig best er að breyta hlutunum en vegna orða hv. þm. Guðbjarts Hannessonar um að hann hafi hugmyndir sem hann vilji ræða nánar í nefndinni þá er það auðvitað fagnaðarefni. Nefndin hefur verið mjög reiðubúin til að ræða þessa hluti að undanförnu. Ég held að þetta snúist ekki endilega um hvort við höfum aðgang að ákveðnum grunnum eða ekki, ég er ekki alveg sammála kollega mínum um það. Þetta snýst fyrst og fremst um að það sé farið að því sem þingið ákveður. Það er nokkuð sem við höfum verið að berjast við í nokkuð mörg ár, að farið sé eftir þeim fjárheimildum sem þingið úthlutar. Þingið getur síðan komist inn í málin ef illa gengur. Ég held að þarna sé verkefni fyrir hv. þm. Guðbjart Hannesson, formann fjárlaganefndar, að breyta vinnubrögðum. Mig langar jafnframt í lokin að spyrja hann að því hvort honum finnist við þær aðstæður sem núna eru koma til greina að skoða fjárlagagerðina algjörlega upp á nýtt og líta til þess hvaða verkefnum er rétt að ríkið sinni, og sinni þá vel, og hvaða verkefni eru þess eðlis að þau þurfi ekki endilega að vera á könnu ríkisins. Hvort þær aðstæður sem nú hafa skapast í þjóðfélaginu séu ekki einmitt þannig að við ættum að horfa á hlutina með öðrum augum en við höfum gert fram til þessa.

Hæstv. forseti. Fyrst þetta síðasta varðandi að við eigum að hugsa upp á nýtt hvað sé mögulegt og best í fjárlagagerðinni. Ég sé þetta þannig fyrir mér að strax eftir að búið er að afgreiða fjárlög og fjáraukalög núna í desembermánuði, í janúar eða byrjun febrúar, fari fjárlaganefnd í að vinna forsendur fyrir fjárlagafrumvarpið 2011. Þar á einmitt að ræða hvert sé hlutverk ríkisins á hverjum tíma. Við eigum að þora að taka svona prinsippumræðu um hver verkefnin séu, hvernig við fylgjum þeim eftir og hvernig við náum þeim markmiðum sem annaðhvort ríkisstjórn eða þingið í heild hefur varðandi fjárlög og framkvæmd fjárlaga. Þetta er auðvitað ákveðin óskhyggja en í raun einu vinnubrögðin sem geta virkað. Við verðum að ná þessu yfir í þann farveg að það sé þingið sem gefur forsendurnar, síðan sjái framkvæmdarvaldið um framkvæmd hlutanna. Þetta tengist líka þessu með eftirlitshlutverkið. Ég held að við séum sammála, ég og hv. þm. Ólöf Nordal, um að við eigum einmitt ekki bara að bera ábyrgð á stofnunum heldur bera viðkomandi stofnanir ábyrgð á því að fara að fjárlögum og síðan er það ráðuneyti viðkomandi málaflokks sem ber ábyrgð á að fylgja því eftir. Í öllum ráðuneytum eru fjármálaskrifstofur. Sjái þau sér það ekki fært eða ef þingið tekur ákvarðanir um breytingar í viðkomandi málaflokkum og það rúmast ekki innan fjárheimilda þarf málið að koma til þingsins með ósk um breytingar í gegnum fjáraukalög eða með öðrum hætti. Ég held að við séum alveg sammála um að þetta hlutverk er fyrst og fremst í höndum þingsins, við setjum rammana og ákveðum tölurnar. Síðan er það framkvæmdarvaldið, þ.e. stofnanirnar, ráðuneytin og ýmsar stofnanir í samfélaginu sem heyra undir fjárlög - það er þeirra að spila úr þeim fjármunum innan þeirra ramma sem settir eru. Hafi verið vitlaust gefið eiga menn að koma með það til þingsins. Það er ekki nóg að það komi fram sem gerður hlutur í lok árs heldur þarf það að koma jafnóðum. Þessar breytingar eru fyrirsjáanlegar 

Virðulegi forseti. Mér finnst mjög gagnlegt við umræðu af þessu tagi að ræða dálítið um hvernig framkvæmd fjárlaga eigi að vera háttað. Ég verð að segja alveg eins og er að sem nýliði í fjárlaganefnd, þótt ég hafi setið á þingi í tvö ár þar á undan, er nokkuð athyglisvert að koma inn í nefndina og fylgjast með því hvernig þessum hlutum hefur verið háttað um langt árabil. Mér finnst t.d. áhugavert að velta fyrir mér hvernig grunnur fjárlagagerðarinnar almennt er. Það er dálítið sérkennilegt og ég veit að nýir þingmenn taka ábyggilega eftir því að það er enginn samanburður á milli ára í fjárlagafrumvarpinu, það eru aldrei neinar tölur frá fyrra ári til að bera sig saman við. Þetta veldur talsverðum erfiðleikum þegar menn bera saman hlutina og hafa ekki í höfðinu hverja einustu tölu. Þarna finnst mér að mætti gera breytingar á. Jafnframt hefur það nokkuð verið gagnrýnt að fjárlagafrumvarpið eða fjárlögin eins og þau eru afgreidd frá þinginu eru í raun og veru það seint á ferðinni af ýmsum ástæðum að sveitarfélögin hafa jafnan gengið frá sinni fjárhagsáætlun töluvert langt á undan og þurfa jafnvel að geta í eyðurnar með hvernig ríkið ráðstafar sínum hlutum til að geta lokið sinni fjárhagsgerð. Ég hygg að við séum flest sammála um að við þurfum að stöðugt að þróa fjárlagavinnuna áfram. Mín skoðun er sú að við þær hamfarir sem hér hafa orðið séu ekki síst tilefni til að reyna að átta sig á því hvort ekki megi gera betur, hvort þarna séu hlutir sem við getum lagað og reyna þá að nota tækifærið og gera það. Ég er viss um að við viljum öll leggja okkar á vogarskálarnar til að svo megi verða vegna þess að það er mikilvægt fyrir þingmenn að hafa skýra mynd af því ástandi sem er í ríkisfjármálum á hverjum tíma og að þeir geti glöggvað sig á því nokkuð hratt og vel en þurfi ekki að leita leiðbeininga eða setja hlutina í annað samhengi vegna þess að þeir eru kannski settir fram á frekar flókinn hátt, alla vega við fyrstu sýn. Þess vegna hef ég velt dálítið fyrir mér hvort nú sé ástæða til að brydda aftur upp á því sem alltaf kemur upp öðru hvoru, svokallaðri núllstillingu fjárlagagerðar. Þá er hugsunin sú að með reglulegu millibili sé ástæða til að líta á ríkisreksturinn í heild sinni og velta fyrir sér hvernig rétt sé að haga honum. Auðvitað tekur þetta verkefni langan tíma og það er ekki hægt að umbylta frumvarpi til fjárlaga í skyndingu enda er ég almennt á móti því að menn umbylti hlutunum án þess að hafa hugsað þá mjög rækilega. Ég held samt sem áður að þetta sé alveg eins og þegar heimili lendir í miklum vanda þá verður það oft til þess að heimilið þarf að skoða sinn grunn algerlega, hvar er hægt að skera af, hvað er hægt að gera og hverju á síðan að bæta við til að lenda ekki aftur í sömu ógöngunum. Mér finnst þess vegna ástæða fyrir okkur, ríkisstjórnina og fjármálaráðuneytið að velta fyrir okkur hvort það sé ástæða til að skoða hlutina með öðrum augum en gert hefur verið. Þá er ég ekki síst að velta því fyrir mér að við förum nánar í hvert meginviðfangsefni ríkisins sé. Ég hygg að við séum mörg hver sammála um að við viljum að ákveðnar grunnstoðir séu tryggar og traustar en síðan getum við deilt um hversu langt eigi að ganga á ýmsum öðrum sviðum í ríkisrekstri. Um það verður alltaf ákveðin pólitísk deila og það er kannski heldur ekki óeðlilegt að fjárlagafrumvarp taki mið af því að þar koma ólíkir pólitískir hagsmunir til kasta. Mér finnst sjálfri að fjárlagafrumvarp eigi gjarnan að endurspegla þau pólitísku viðhorf sem í landinu eru, þ.e. að þarna eigi þess að sjást stað hvernig menn huga að tekjuöflun og öðrum þáttum í ríkisrekstrinum. Ég held þess vegna að við þetta tilefni sé alls ekki fjarri lagi að velta ýmsu slíku fyrir sér, hvort hægt sé að skoða fjárlagagerðina út frá öðru sjónarmiði. Mér finnst t.d. þegar fjáraukalagafrumvarpið er hér til umræðu, eins og ég hygg reyndar að hafi verið oft áður, svolítið sérstakt að ræða það vegna þess að þetta er mál sem fer síðan inn í nefnd. Ég býst við að þetta frumvarp muni taka einhverjum breytingum þar eins og gengur en meginsjónarmiðið er að við getum með sem gleggstum hætti gert okkur fljótt grein fyrir því hver staða ríkisins er. Það yrði að vera sá útgangspunktur sem við göngum út frá þegar við hugsum okkur hvernig við högum þessum hlutum í framtíðinni. Ef menn hafa séð einhverja agnúa þar á fyrri árum ber að leiðrétta það og laga eins og kostur er. Annars langar mig að slá á aðra strengi í þessari umræðu en gert hefur verið fram að þessu. Í fyrsta lagi langar mig að koma aðeins inn á þau tíðindi sem urðu núna um helgina með endurreisn Landsbankans ef svo má að orði komast. Ég tek undir það sem fram hefur komið að það er mjög gleðilegt að farið sé að sjá fyrir endann á endurreisn bankanna. Ég vil auðvitað líka taka fram að mér þykir afar slæmt hvað þetta hefur dregist mikið en ef niðurstaðan verður þó sú að tveir af þessum bönkum verða ekki í eigu ríkisins nema að litlu leyti finnst mér það gott. Mér finnst alveg nóg fyrir íslenska ríkið að vera með Landsbankann ef það verður svo að hann verði að mestu leyti í eigu ríkisins. Af því tilefni finnst mér þó ástæða til að velta fyrir sér hvort þau sjónarmið sem uppi hafa verið um Bankasýsluna þurfi að ganga jafnlangt og við gerðum ráð fyrir með þeim lögum sem urðu að veruleika í sumar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir sínum sjónarmiðum hvað varðar Bankasýsluna og að það sé nauðsynlegt og ærið verkefni fyrir hana að sjá um Landsbankann. Ég vil samt halda því sjónarmiði á lofti að það er ástæða fyrir ríkisstjórnina að draga eins mikið úr yfirbyggingu vegna þessara hluta eins og kostur er. Vissulega er mjög til bóta að þarna sé að mestu leyti bara um einn banka að ræða og þá vaknar sú spurning hvort hægt sé að trimma eitthvað niður þessa stofnun, Bankasýslu ríkisins. Það sem stendur kannski upp úr og rak mig hingað upp í dag og hefur verið rauði þráðurinn í því sem við höfum rætt undanfarið er að við höfum því miður ekki komist nógu langt enn þá. Nú er ár liðið frá því að hrunið varð og nú er þriðja ríkisstjórnin að völdum þótt sú ríkisstjórn sem nú situr hafi í raun og veru setið frá því í febrúar. Hlutirnir hafa því miður gengið afar hægt og mér finnst, ég veit ekki hvað öðrum hv. þingmönnum finnst um það, eins og við séum enn þá að leita að þessu gólfi sem við ætlum að standa á, að við séum ekki enn þá búin að átta okkur á því hvaða leið er best að fara. Ég get ekki betur séð en þau tíðindi sem við höfum séð í fjárlagafrumvarpinu og annars staðar bendi til þess að við séum enn að reyna að hnýta nauðsynlega enda til að geta síðan hafið endurreisn landsins. Við heyrum greinilega í aðilum vinnumarkaðarins vegna áhyggna þeirra út af stöðugleikasáttmálanum sem því miður er kominn í mikinn vanda. Við heyrum miklar áhyggjuraddir úr atvinnulífinu um að það vanti enn þá töluvert súrefni til að koma því í gang. Allt þetta verðum við að taka mjög alvarlega og velta fyrir okkur hvað veldur því að okkur hefur ekki tekist betur til en þetta. Þegar fjárlagafrumvarpið ber með sér, vil ég meina, að við ofmetum að mörgu leyti þá möguleika sem við höfum til að leggja á eða ná tekjum úr þessari skattstefnu held ég að það sé ástæða til að hafa nokkrar áhyggjur af því á hvaða leið við erum eða hversu langt við erum komin á þeirri leið sem ákveðið hefur verið að fara. Í forsendum fjárlagagerðarinnar kemur enn fremur fram að gert sé ráð fyrir fjárfestingum af ýmsum toga og það er auðvitað mikilvægt og skiptir verulegu máli fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs að svigrúm skapist til fjárfestinga. Þá er ég að tala um fjárfestingar í víðum skilningi. Við megum ekki gleyma því að við þurfum að skapa tækifæri fyrir almennar erlendar fjárfestingar á ýmsum sviðum þjóðfélagsins. Ég held að til að greiða af skuldum í erlendri mynt þurfum við að skapa gjaldeyri. Þetta er ekki flókið og við verðum að leita leiða til að gera það. Í frumvarpi til fjárlaga er gert ráð fyrir því að hagvöxtur á árunum 2011–2012 verði drifinn af slíkum fjárfestingum en mér finnst því miður að þær ákvarðanir sem teknar hafa verið á vettvangi ríkisstjórnarinnar undanfarið veki ekki endilega bjartsýni um að af þessu geti orðið. Um leið og við reynum að ná tökum á ríkisfjármálunum á þessum stutta tíma eru þarna forsendur sem geta verið á afar veikum grunni byggðar. Ef það verður svo, og ég skal vera sú fyrsta til að vonast til að svo verði ekki, að kaupmáttur dragist saman hátt í 12% á næsta ári og ef að atvinnuleysistölur halda áfram að hækka eins og spáð hefur verið er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að við náum ekki þeim tekjum inn sem við þurfum á að halda til að laga halla ríkissjóðs. Ég held að það blasi við og því hlýtur að skipta verulegu máli fyrir okkur í allri þessari vinnu í haust að reyna að koma fótum undir atvinnulífið og veita súrefni og blóðflæði út í allt þjóðfélagið. Þegar við Íslendingar ákváðum á síðasta ári að ganga til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var það náttúrlega gert vegna þess að það var algerlega bráðnauðsynlegt fyrir okkur að fá heilbrigðisvottorð frá aðila um að hér væri á einhverju að byggja. Það er óhætt að segja að álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins strax á síðasta ári um íslenskt þjóðfélag var mjög gott. Þar kom berlega fram að innviðir þjóðfélagsins eru sterkir og við höfum fulla burði til að koma okkur sæmilega út úr þessari kreppu enda höfum við ýmsa möguleika, sterka innviði í sjávarútvegi og aðrar auðlindir sem við höfum nýtt. Allt er þetta þó sagt með þeim formerkjum að við síðan gerum það sem þarf til að koma hlutunum aftur af stað. Þess vegna held ég að það hafi verið mjög mikilvægt að fá þetta heilbrigðisvottorð á síðasta ári. Ég hygg og er sannfærð um að án þess hefði verið mun erfiðara fyrir okkur að fá nauðsynlegar lánafyrirgreiðslur og slíkt frá útlöndum. Samt sem áður erum við stödd hér og af ýmsum ástæðum. Við höfum talað um Icesave-málið fram og aftur í þinginu og ekki þarf að rifja upp hversu lengi fjárlaganefndin dvaldi við það mál í sumar. En það er svo margt annað sem þarf líka að huga að þegar kemur að endurreisninni, t.d. að það sé samhengi á milli þess sem ákveðið er og hvert menn síðan stefna. Ef menn halda að eina leiðin til að koma sér úr þessu vandamáli sé að leggja á með skattheimtu held ég að mönnum muni ekki takast það. Ég nefndi í stuttu andsvari áðan að þær neyslutölur sem koma frá Íslendingum - og við skulum athuga að við Íslendingar höfum töluvert mikla aðlögunarhæfni og við erum fljót að breyta um hegðunarmynstur. Nú hefur kreditkortavelta dregist gríðarlega mikið saman en það er samt mjög mikilvægt fyrir þjóðfélagið við þessar aðstæður að neyslan fari í gang. Nú erum við ekki að sækjast eftir öllum þeim hæðum sem við vorum í en þetta má ekki vera annaðhvort í ökkla eða eyra. Það verður að koma atvinnulífinu af stað og við verðum að hafa frið á vinnumarkaði til að halda áfram. Ef fram heldur sem horfir að stöðugleikasáttmálinn fari út um gluggann og ófriður skapist á vinnumarkaði býð ég ekki í það hvernig ástandið verður seinna í vetur. Þess vegna finnst mér svo gríðarlega mikilvægt að ríkisstjórnin einbeiti sér að því að koma þeim hlutum öllum af stað. Þetta kristallast í því að eftir heilt ár - af ýmsum ástæðum og auðvitað hefur þetta Icesave-mál enn og aftur mikið með það að gera og sú óbilgirni sem við höfum orðið fyrir þar - höfum við samt því miður ekki náð nógu miklum árangri. Samt vil ég taka það fram út af því sem varð um helgina varðandi endurreisn bankanna, að það var skref í rétta átt en við höfum ekki náð nógu langt. Mér finnst enn þá að ákveðin óvissa sé um á hvaða vegferð við erum, t.d. gagnvart erlendri lántöku. Um helgina var hér mikið sjónarspil gagnvart lántöku í Noregi. Enginn hefur enn getað sagt mér hversu mikið af lánum Íslendingar þurfa að taka. Við vitum það ekki enn þá. Í fjárlagafrumvarpinu höfum við 100 milljarða í vaxtagreiðslum af lánum sem við höfum ekki dregið á. Við höfum ekki enn svarað þeirri spurningu hvort við þurfum á öllum þessum peningum að halda og ég held að við Íslendingar verðum núna öll að fara að koma okkur í þann farveg að við getum byggt þetta samfélag upp aftur. 

Frú forseti. Mig langar að byrja á því að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með þessa samninga sem við virðumst vera að lenda í sambandi við uppgjör á íslensku bönkunum. Tilefni þess að ég stíg hér í stól í fyrsta sinn er að fá hjá honum skýringar varðandi frumvarp til fjáraukalaga sem hann fylgdi úr hlaði í dag og það varðar lið nr. 985 undir heitinu „Fyrrum varnarsvæði við Keflavíkurflugvöll“. Þar er lagt til að dregið verði úr framlagi til fyrrum varnarsvæða um 86 millj. kr. á þessu ári en í fjárlögum 2009 er gert ráð fyrir að 1 milljarði og 6 millj. verði varið til þess að koma eignum á svæðinu í söluhæft ástand, annast rekstur, viðhald og framkvæmdir á fasteignum og hreinsun svæðisins. Hér segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir því að hægt verði á áformum um hreinsun svæðisins í samræmi við áform um samdrátt í ríkisútgjöldum.“ Nú höfum við öll fullan skilning á nauðsyn niðurskurðar en mig langar að vitna til fundar sem haldinn var í Reykjanesbæ í gær um atvinnuástandið þar. Fram kom að 1.600 manns eru á atvinnuleysisskrá, bæði karlar og konur, og ýmis áform eru í gangi um sköpun atvinnu á svæðinu. Það breytir ekki því að þessum störfum sem hér er lagt til að verði skorin niður sinna býsna margir iðnaðarmenn fyrir utan að við gerum ráð fyrir að þessu fylgi velta í verslun á Reykjanesi. Því held ég að þetta sé óskynsamlegt núna á því svæði þar sem mesta atvinnuleysið er í augnablikinu og sitthvað sem bendir til þess að tafir verði á stórframkvæmdum, í bráð alla vega. Ég held því að það skipti verulegu máli að halda þessum lið inni óskertum eða minna skertum en hér er gert ráð fyrir. Mig langar reyndar varðandi sama lið að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað líði innheimtu á sölutekjum af eignum á varnarsvæðinu, hvernig heimtur hafi verið frá því að samningurinn var undirritaður um sölu eignanna og hvernig gengið hafi að innheimta það söluverðmæti sem samið var um á sínum tíma.

Frú forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur orðið og fæ að snúa mér fyrst að því sem hv. síðasti ræðumaður tók hér upp, væntanlega í sinni jómfrúrræðu. Það er alveg rétt að á þennan lið var sett eins og svo marga aðra viðbótaraðhaldskrafa þegar ríkisútgjöld voru dregin saman um á tíunda milljarð kr. með margvíslegum ráðstöfunum sl. vor. Þá var það mat aðila að hægt væri að leggja nokkra aðlögunarkröfu, eins og það er kallað, á þennan þátt. Þarna hafði verið gert ráð fyrir allríflegum fjárveitingum og eftir sem áðsur er úr heilmiklu að spila auk þess sem einhverjar tekjur koma þarna til sögu. Reyndar er í sérstakri skoðun hvaða framkvæmdum verði hægt að halda áfram eða hrinda úr vör á þessu svæði, jafnvel að einhverju leyti tekjugefandi framkvæmdum þannig að tekjur stofnist á móti í framhaldi af standsetningu húsnæðis eða öðrum slíkum þáttum. Ég get fullvissað hv. þingmann um að eitt af því sem þar er sérstaklega haft í huga er bágt atvinnuástand á Suðurnesjum. Ýmis verkefni eru í skoðun og ýmsir þættir sem horfa sérstaklega til þeirra svæða þar sem atvinnuástandið er erfiðast en það eru höfuðborgarsvæðið, Suðurnes, kannski Eyjafjarðarsvæðið og nokkur önnur. Sem betur fer er almennt mun betra atvinnuástand á landsbyggðinni þar fyrir utan og reyndar mjög gott á ákveðnum svæðum þar sem má segja að atvinnuleysi sé í lágmarki eða nánast ekkert umfram það sem reikna má með, t.d. á Vestfjörðum og norðvestanverðu landinu. Þetta verkefni færðist milli ráðuneyta nú um síðustu mánaðamót og kom yfir til fjármálaráðuneytisins, meðferð eignamála á þessu svæði. Í tengslum við það verður væntanlega gert milliuppgjör á stöðu verkefnisins og hvernig það stendur nú fjárhagslega. Þá verður hægt að svara betur spurningum á borð við þær sem hv. þingmaður bar upp um það hvernig gangi að innheimta fyrir sölu eigna eða hvernig efndir hafi verið á ýmsum samningum sem þarna hafa verið gerðir. Það hefur ekki verið í höndum fjármálaráðuneytisins fyrr en nú og ég get fullvissað hv. þingmann um að farið verður vel yfir það allt núna í tengslum við þessa yfirfærslu. Varðandi það sem hér hefur borið á góma að öðru leyti, og þá sérstaklega síðustu ræður sem ég hef ekki farið í andsvör við, vil ég taka fram svo að enginn misskilningur sé á ferð að það var ekki að ósk eða kröfu þingflokks Vinstri grænna að þingið skipaði málum þannig að við vorum flutt í annað húsnæði. Okkur, sem sum höfum verið lengi í Vonarstræti 12, hefur liðið þar vel og hefðum vel getað hugsað okkur að vera þar áfram þó að við höfum vissulega vaxið húsinu nokkuð yfir höfuð. Það var orðið fulllítið fyrir þingflokk Vinstri grænna og starfslið en rúmaði hér á árum áður tvo þingflokka og jafnvel rúmlega það. Við kunnum þó líka ágætlega við okkur í VG-höllinni svokölluðu. Varðandi það sem hv. þm. Ólöf Nordal sagði í almennri yfirferð um málin þá hefur hv. þingmaður áhyggjur af ýmsu og það höfum við auðvitað öll. Ég held samt að við ættum líka að gefa gaum ýmsum jákvæðum merkjum sem þrátt fyrir allt eru að berast og tínast til þessa dagana, svo sem ýmsar betri fréttir úr atvinnulífinu en menn höfðu kannski búist við. Ég nefni þar fréttir um að ýmis útflutnings- og framleiðslustarfsemi gerir sér greinilega mat úr hagstæðu gengi krónunnar og aðstæðum af því tagi. Ég hef fengið mörg dæmi inn á mitt borð um framleiðslufyrirtæki sem hafa aukið umtalsvert markaðshlutdeild sína og eru jafnvel farin í auknum mæli að horfa til útflutnings eða beinlínis flytja út vörur. Það er enginn vafi á því að útflutningsgreinar eins og sjávarútvegur og ferðaþjónusta hafa notið góðs af genginu m.a. og hlutfallslega lækkandi tilkostnaði í innlendri mynt á móti útflutningstekjum. Svipað mætti væntanlega segja um stóriðjufyrirtækin hverra launakostnaður hefur lækkað um tugi milljóna dollara frá því sem hann var þegar gengið var mun hærra skráð í upphafi árs 2008. Átak í markaðssetningu og kynningu landsins er að fara af stað og er ætlað að auka umsvif hér í ferðaþjónustu yfir vetrartímann. Með góðu samstarfi stjórnvalda og ferðaþjónustuaðila verða lagðar einar 170 millj. kr. í viðbótarmarkaðsátak fyrir landið á næstu vikum og mánuðum til að reyna að halda hér uppi meiri umsvifum í ferðaþjónustu yfir vetrartímann en ella hefði mátt búast við. Ferðaþjónustutíminn er sem betur fer alltaf að lengjast, talsverð umsvif enn í þjónustu við erlenda ferðamenn þó að komið sé fram í októbermánuð, vertíðin byrjar fyrr að vori og talsverð umferð er yfir veturinn. Þar er eftir miklu að slægjast því að þar verða til störf og gjaldeyristekjur eiginlega án nokkurrar viðbótarfjárfestingar því að samgöngukerfið, innviðirnir, hótelin og afþreyingin er öll til staðar. Þegar maður skoðar atvinnuleysistölur og -þróun eru 7,2%, eins og atvinnuleysið mælist í þessum mánuði, vissulega mjög há tala og okkur ótöm. Engu að síður er það veruleikinn að fjölmargar og velflestar Evrópuþjóðir mundu fegnar skipta við okkur á þessari tölu og því sem þar er búið við. Ég leyfi mér að láta í ljós þá bjartsýni mína að ef vel gengur í gegnum veturinn eigum við ekki eftir að sjá þá miklu aukningu atvinnuleysis sem spáð hefur verið. Mér finnst alveg vera innstæða fyrir því að gera sér vonir um að atvinnuleysið aukist um minna en 3–3,5% frá þeim tölum sem við búum við í dag. Í dag hefur hér borið á góma að núna stefni í að ríkið kunni að sleppa með talsvert miklu minni fjárbindingu í endurreisn fjármálakerfisins en áður var gert ráð fyrir með tilheyrandi minni vaxtakostnaði. Verið er að endurmeta hver þörf ríkisins og Seðlabankans verður fyrir erlend gjaldeyrislán. Nú er ljóst að þau verða í öllu falli tekin mun síðar og væntanlega í minna mæli en áður var ráð fyrir gert og að sjálfsögðu hefur ekki fallið til neinn kostnaður eða vaxtamunur af lánum sem ekki hafa enn verið tekin. Við erum þó komin þangað sem við erum og það hefur bara gengið þokkalega. Vissulega hefur ekki orðið sú þróun hvað varðar styrkingu á gengi krónunnar eða lækkun verðbólgu sem menn vonuðust eftir til að skapa aftur forsendur fyrir lækkun vaxta. Nú vonast menn eftir því að hún geti farið í hönd og ég er í raun og veru sannfærður um að það er innstæða fyrir slíkri þróun um leið og Icesave-málið er leyst, endurskoðun samstarfsáætlunar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefur farið fram og við getum dregið á næsta skammt af gjaldeyrislánum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og skammtana frá hinum Norðurlöndunum, að því marki sem við ákveðum að taka þá. Þá eru komnar mun sterkari forsendur á bak við peningamálastefnu og efnahagsstjórn til þess að hér geti farið í gang hröð lækkun vaxta og verðbólgu. Þá kemur að öðru sem hv. þm. Ólöf Nordal nefndi einnig og það er nauðsyn þess að hjólin snúist og hér séu umsvif í samfélaginu en það tengist aftur tekjustofnunum sem hér voru ræddir. Að sjálfsögðu hafa þeir gefið mikið eftir og það gefur augaleið af hverju það er þegar við skoðum þær breytingar sem hafa orðið bæði á launatekjum og á atvinnustiginu sem vegur auðvitað þungt á báðar hliðar. Minni launatekjur koma til skattlagningar og meiri útgjöld á hina hliðina vegna atvinnuleysisbóta. Neyslan dregst þá að sjálfsögðu saman þó að einkaneysla stefni í að dragast mun minna saman á þessu ári en spáð var. Það var nánast spáð hruni á henni um tíma, að hún mundi lækka um allt að fjórðungi en nú er talan rúmlega 17%. Á móti kemur hins vegar að innstæður hafa aukist sem og sparnaður. Innstæður bæði almennings og fyrirtækja hafa aukist umtalsvert í bankakerfinu. Það fé er til staðar, þau verðmæti eru þarna. Ef vextir lækka má að breyttu breytanda ætla að það verki frekar hvetjandi fyrir það fé að leita út, annaðhvort í formi lánveitinga til aðila sem fara þá að fjárfesta og hreyfa sig eða einfaldlega til aukinnar eftirspurnar í gegnum neyslu eða aðra ráðstöfun í samfélaginu. Ég tel því að ýmis teikn séu á lofti um að ýmsir hlutir geti þróast hér á næstu mánuðum, svo ég tali nú ekki um til lengri tíma litið, á jákvæðan veg. Við vitum öll að veturinn verður á ýmsan hátt erfiður, það er nokkurn veginn óumflýjanlegt að horfast í augu við að atvinnuleysi mun aukast á nýjan leik. Það gerir það jafnan, þó ekki væri nema fyrir árstíðasveifluna í venjulegu árferði, en væntanlega verður aukningin eitthvað meiri vegna uppsagna og samdráttar bæði í rekstri opinberra aðila og hjá einkaaðilum. Engu að síður tel ég, miðað við það sem hér hefur gerst og það gríðarlega áfall og tjón sem varð á Íslandi með bankahruninu í þessum mánuði síðasta árs, að ekki sé hægt að segja annað en að í það heila tekið hafi gengið vel að fleyta samfélaginu og þjóðarbúskapnum í gegnum þetta. Menn merkja hvergi það mikla hrun eða voveiflegu atburði sem á köflum voru uppi í heimsendaspám síðasta vetur. Ég minni á að þá gengu menn jafnvel fram fyrir skjöldu og spáðu 20% atvinnuleysi og enn meira hruni, bæði í atvinnulífi og afkomu heimila, en þó hefur orðið. Allt er þetta auðvitað brothætt og erfiðleikarnir eru miklir, sérstaklega hjá fjölskyldum þar sem afkomubrestur hefur orðið, vinnan hefur tapast eða af öðrum ástæðum eru miklir efnahagslegir erfiðleikar og þrengingar. Bankakerfið, komið á varanlegan grunn á nýjan leik og fullfjármagnað, einhendir sér nú í að vinna úr skuldavanda bæði heimila og fyrirtækja og almennar ráðstafanir í þeim efnum munu innan tíðar líta dagsins ljós á þingi. Sú úrvinnsla verður gríðarlega mikilvæg en um leið vandasöm og örugglega að einhverju leyti pólitískt umdeild. Það er engin einföld óumdeild leið til í slíkum efnum en þetta er engu að síður verkefni sem við eigum afar mikið undir að vinnist vel á næstu árum, að allur lífvænlegur atvinnurekstur og að sjálfsögðu heimilin séu studd með ráðum og dáð í gegnum erfiðleikana. Ýmis verkefni og tækifæri eru á döfinni í atvinnulífinu og ég veit að hugur mjög margra er bundinn við einstök stór mál sem menn telja að séu lausnin á þessum vanda. Ég skal ekki deila um að þau eru hluti af þeirri mynd. Það sem gerir mig þó miklu bjartsýnni eru fréttir sem koma næstum daglega af ýmsum áformum lítilla og meðalstórra aðila, sem og mikill hugur þeirra sem sinna rannsóknum, nýsköpun og þróun í atvinnulífinu á Íslandi. Innan skamms verða kynntar ráðstafanir til þess að styðja betur við það umhverfi og skapa því enn hagstæðari skilyrði. Margir bíða í ofvæni eftir því að sá grunnur verði lagður vegna þess að það er ljóst að ýmis nýsköpun eða þróun í starfandi nýsköpunarfyrirtækjum getur haft heilmikið að segja. Takist okkur að skapa þar hagstæð skilyrði og störf fyrir vel menntað fólk sem nú er á lausu er ég sannfærður um að góðir hlutir geta gerst í þeim efnum sem leggja grunn að betri framtíð, aukinni fjölbreytni í íslensku atvinnulífi og framsækinni og nútímalegri þróun sem að mínu mati er það sem við þurfum að sjá. Það sem við viljum er sjálfbært, grænt, nútímalegt og framsækið atvinnulíf. Að öðru leyti, frú forseti, þakka ég fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur orðið. Ég veit að hv. fjárlaganefnd mun taka við þessu máli og verða þeim vanda vaxin að fylgja því í gegnum þingið.

Frú forseti. Ég kem hér í andsvar við hæstv. fjármálaráðherra. Ég fagna því í upphafi að ég heyri bjartsýnistón í hæstv. ráðherra. Mér finnst það gott. Mér finnst gott að ráðherrann tali af ákveðinni bjartsýni. Það er allt í lagi að geta þess sem vel hefur verið gert og tala kjark í þjóðina. Það vita allir að á það hefur skort. Hæstv. ráðherra sagði að við værum á réttri leið, það hefði gengið vel að koma samfélaginu í lag eftir áfallið sem við urðum fyrir fyrir réttu ári. Síðan vakti athygli mína að ráðherrann spáði því að fljótlega yrðu allar forsendur fyrir því að gengið færi að styrkjast og vextir að lækka. Það er nokkuð sem við bíðum öll eftir. Það var þó eitt sem hæstv. ráðherra sagði, það þyrfti einungis að klára eitt lítið mál á undan, Icesave, það þyrfti að klára Icesave og endurskoðun AGS-áætlunarinnar yrði að fara fram. Þá spyr ég hæstv. ráðherra í ljósi þess að Icesave-málið hefur ekki gengið neitt sérstaklega vel í gegnum stjórnarflokkana, ekki síst flokk hæstv. ráðherra: Er hann að boða hér með bjartsýni sinni það að við fáum glæsilega niðurstöðu í það mál? Þá þætti mér mjög forvitnilegt að vita hver sú lausn væri og hvort búið væri að tryggja meiri hluta fyrir því innan þingflokks Vinstri grænna. Síðan horfði hæstv. ráðherra djúpt í augun á mér og sagði: Hér eru einhverjir sem telja að stórverkefni séu lausnin í atvinnumálum þjóðarinnar. Ég get alveg tekið undir það að stórverkefni eru mikilvæg, en ég vil benda hæstv. ráðherra á að annað þarf ekki að útiloka hitt, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að telja mig bjartsýnan í málflutningi mínum. Ég ætla ekkert að skorast undan því að ég hafi verið það. Ég vil gjarnan vera það um leið og ég vil vera raunsær og horfast í augu við þá miklu erfiðleika sem enn er við að glíma. Ég held að ég hafi ekki orðað það svo að vel hafi tekist að koma hér öllu í lag.  Já, ég sagði eitthvað í þeim dúr að við þyrftum að rjúfa kyrrstöðuna í ákveðnum efnum. Það vita allir, það sjá allir. Það hljóta allir að horfast í augu við það af hverju ákveðnir hlutir hafa ekki gengið fram eins og við vonuðumst til, af hverju þeim hefur seinkað, af hverju hér hafa ekki skapast þær batnandi horfur í sambandi við verðbólguþróun, vaxtastig, aðgang okkar að alþjóðlegum fjármálamarkaði og fleiri slíka hluti sem við þurfum að koma í lag. Ég þekki það mjög vel eftir ótal samtöl við banka og fjármálastofnanir, matsfyrirtæki og fleiri slíka aðila að við þurfum á því að halda að rjúfa þá biðstöðu sem hér hefur verið um nokkurra mánaða skeið. Mikil breyting verður á andrúmsloftinu þegar þau skilaboð munu koma frá Íslandi að nú séum við komin af stað með þessa hluti á nýjan leik og að héðan fari að berast góðar fréttir. Það er almennt bara beðið eftir því að það gerist og þá spái ég því að við munum eiga betri anda að mæta í samskiptum okkar við t.d. fjárfestingarbanka og aðra slíka aðila sem eru fyrirtækjum og opinberum aðilum mikilvæg. Það er ekki lengi hægt að búa við það frost í 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra vék sér fimlega undan spurningu minni og því ætla ég að endurtaka hana. Hann talar um að það sé mjög nauðsynlegt að rjúfa kyrrstöðu og koma þessum ákveðnu málum í gegn þannig að jákvæðar fréttir berist frá Íslandi. Þá spyr ég hæstv. ráðherra aftur: Er einhverrar þeirrar niðurstöðu að vænta sem nær í gegn um hans eigin þingflokk? Ég held að sú kyrrstaða sem hann boðar að þurfi að rjúfa, að það sé fyrst og fremst sannfæringarkraftur hans á þingflokksfundum Vinstri grænna sem hefur vantað eða skort þar upp á. Síðan langar mig að víkja aftur að atvinnumálunum. Mig langar að spyrja, þó það sé kannski þessu ótengt en af því hæstv. ráðherra ræddi um mikilvægi þess að skapa störf og við þyrftum að horfa til þess að þau væru væn, græn og sjálfbær og allt þetta: Er hæstv. ráðherra sammála ákvörðun hæstv. umhverfisráðherra um að vísa matinu varðandi Suðvesturlínu aftur til Skipulagsstofnunar? Telur hæstv. fjármálaráðherra það ekki ganga gegn stöðugleikasáttmálanum sem undirritaður var - af alla vega forsætisráðherra, ég veit ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi undirritað hann líka - þar sem stóð beinlínis að það ætti að ryðja úr vegi öllum hindrunum varðandi það verkefni? Er hæstv. fjármálaráðherra sammála hæstv. umhverfisráðherra í þessu efni?

Frú forseti. Mér finnast nú, með fullri virðingu fyrir hv. þingmanni, þessar spurningar hennar varðandi Icesave-málið vera heldur draugslegur tónn úr gömlum hjólförum. Það sem skiptir máli í þessum efnum er að það náist ásættanleg og endanleg niðurstaða í samskiptum okkar við Breta og Hollendinga sem sé samrýmanleg frágangi Alþingis á málinu hér í sumar eins og nokkur kostur er og þannig að báðir aðilar geti borið hana fram og fengið hana staðfesta á sínum vettvangi. Ég vonaðist til þess að menn gætu glaðst hér í dag yfir góðum fréttum af því að kannski verði þessi reikningur þegar upp er staðið mun lægri en svartsýnustu menn óttuðust. Þá ætti það líka að létta mönnum róðurinn, án þess að við ætlum að tengja það saman. Það er einfaldlega verið að láta á það reyna núna þessa sólarhringana, við getum sagt þess vegna þessa klukkutímana, hvort ásættanleg niðurstaða náist í síðustu erfiðu atriðunum sem út af hafa staðið. Gerist það kynnum við hana og komum með hana hingað og bindum þá vonir við að Alþingi reynist þeim vanda vaxið að klára málið fljótt og vel vegna þess að mikið frekari dráttur á því að við komum þessu frá okkur mun reynast okkur mjög dýr. Varðandi þá ákvörðun umhverfisráðherra að heimvísa til Skipulagsstofnunar úrskurðinum um mat á umhverfisáhrifum á Suðvesturlínu þá hef ég farið yfir það mál rækilega og fengið að sjá gögn þess. Ég tel það rétta stjórnsýslu, já. Það stendur ekkert í stöðugleikasáttmálanum um að það eigi ekki að fara að lögum og góðum stjórnsýsluvenjum í þessum efnum. Ég vil biðja menn að passa sig út á hvaða hála ís þeir eru komnir ef þeir halda að það sé hægt að gera kröfur á stjórnvöld um eitthvað annað. Menn geta komið og lýst vonbrigðum sínum og allt það en ef það er niðurstaða ráðherrans, stjórnvaldsins, á grundvelli vandaðrar lagalegrar skoðunar sem til voru fengnir utanaðkomandi sérfræðingar til aðstoðar ráðuneytinu, að þetta sé rétt stjórnsýsla, vilja menn þá ekki að það sé farið að henni? Eru menn að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir þau gleðilegu tíðindi dagsins sem hæstv. ráðherra hefur farið aðeins yfir í ræðum sínum og einnig birt í fjölmiðlum um jákvæða þætti sem koma út úr einstaka málum í efnahagsmálunum, eins og samningar við Landsbankann og endurreisn hans og fleira slíkt. Mig langar þó að beina til ráðherrans einni fyrirspurn og koma með aðra ábendingu. Fyrirspurnin er í anda þess sem m.a. kom fram í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og einnig í ræðu hæstv. ráðherra á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna þar sem hann fjallaði um árangur sveitarfélaganna, hann hefði bæði verið miklu betri og skjótvirkari en árangur ríkisins í efnahagshruninu. Ég tel það vera m.a. vegna þess að hjá sveitarfélögunum hafa menn endurskoðað fjárhagsáætlanir reglulega allt árið og verið með rauntölur á hverjum tíma og þar af leiðandi getað metið hvernig staðan er á hverjum tíma. Mig langaði að heyra frá ráðherranum hvort hann hygðist nú þegar beita sér fyrir því með einhverjum hætti að vinnubrögðunum verði breytt, þannig að við munum upplifa sambærilegan árangur hjá ríkisvaldinu eins og hjá sveitarfélögunum. Ábendingin er varðandi atvinnumálin. Auðvitað er jákvætt ef atvinnuleysið verður minna en menn hafa óttast. Það gerist hins vegar ekki af sjálfu sér. Fyrst og fremst þarf stöðugleika í efnahagsmálunum en það þarf líka stöðugleika í atvinnumálum. Það er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin, á þessum tímum eins og öðrum, sé samstiga. Það hefur þessi ríkisstjórn því miður ekki verið þegar kemur að orku- og virkjanamálum. Þegar talað er um góða stjórnsýslu þá er auðvitað ekki góð stjórnsýsla að annars vegar nota þrjá mánuði í að sitja á málinu og skipta svo um skoðun frá fyrrverandi 

Frú forseti. Það er alveg rétt að á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga og reyndar oftar á samráðsfundum með sveitarfélögunum hafa þessir hlutir verið ræddir. Ég held að það sé út af fyrir sig staðreynd að sum sveitarfélög a.m.k., jafnvel mörg þeirra, hafi gripið fyrr og tímanlegar til aðgerða í sínum rekstri þegar séð var í hvað stefndi á síðari hluta síðasta árs og fyrir áramót. Ég hef tekið undir það og lokið lofsorði á það. Ríkið er kannski í þessum tilvikum heldur svifaseinna og þyngra í vöfum, það er auðvitað með umfangsmeiri og dreifðari rekstur og kannski erfiðara að hafa yfirsýn yfir hann allan á einni hendi en rekstur í afmörkuðu sveitarfélagi. Það sem ég á líka við í þessum efnum er sú skoðun mín að það hefði þurft að taka fyrr og myndarlegar til hendi strax um síðustu áramót. Það hefði verið æskilegra. Ég ætla ekki að undanskilja sjálfan mig í þeim efnum, ég sá það svo sem ekki endilega fyrir frekar en aðrir hvað í vændum var. Því er þó ekki að leyna að tímanlegri ráðstafanir - því fyrr sem menn takast á við vanda sem í vændum er, því betra. Það var reyndar ekki í mínum höndum þarna þegar menn voru að afgreiða fjárlagafrumvarp í desembermánuði sl. eins og kunnugt er. Varðandi atvinnumálin get ég tekið undir það eitt í þessum efnum að það er alltaf bagalegt þegar frestir renna út og menn ná ekki að ljúka málum innan tilskilins tíma. Því miður eru ótal dæmi um það þótt þau séu ekki til eftirbreytni. Stundum er vinna við mál og úrvinnsla mála einfaldlega flókin og tímafrek. Það þarf líka að gæta að því að ekki sé tekinn réttur af einum eða neinum í þessum efnum. Mér finnst menn stundum í umræðu um þessi mál, t.d. úrskurð umhverfisráðherra um Suðvesturlínu, tala eins og rétturinn sé bara öðrum megin. Hann sé bara framkvæmdaraðilans en ekki þeirra sem kunna að hafa athugasemdir við málið fyrir hönd umhverfisins. Rétturinn er á báðar hliðar 

Já, ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svarið, virðulegi forseti. Hann svaraði reyndar ekki öllum mínum spurningum. Til að mynda get ég tekið undir með honum að það hefði verið æskilegt að ríkið hefði tekið myndarlegar á aðhaldi og slíkum hlutum í upphafi árs 2009, sérstaklega í því ljósi ef menn hefðu áttað sig á því að á árunum 2007–2008 jukust útgjöld ríkisins gríðarlega. Ef ég man rétt voru ráðuneyti sem heyrðu þá undir Samfylkinguna að auka útgjöld sín um allt 38%. Það er svolítið sérkennilegt að taka þessa tölu upp og bera hana saman við þær niðurskurðarprósentutölur sem við erum að tala um í dag. Þess vegna held ég það hafi verið nauðsynlegt á hverjum tíma að taka fastar á fjármálunum. Mér fannst á hv. þingmönnum sem ræddu þetta mál í dag og eins ráðherra, að það væri kannski æskilegt að menn breyttu hreinlega verklaginu. Við værum allt of seint með þessi gögn í höndunum og þau væru því miður ekki færð til dagsins í dag á hverjum tíma, við værum að skoða aftur í tímann en þá væri skaðinn skeður og lítið hægt að bregðast við. Varðandi atvinnumálin og nauðsyn þess að vera samstiga og afgreiða mál með réttum hætti get ég tekið sem dæmi, af því að það hangir svo margt á spýtunni, að það að staðfesta ekki aðalskipulag hjá einu sveitarfélagi í átta mánuði þótt kannski væri eðlilegast að þeir væru tveir - hér á ég við Flóahrepp, þar geta menn ekki einu sinni byggt fjós eða hesthús nema með sérstöku leyfi ráðherra til þess að fara að þessum fínu lögum og góðri stjórnsýslu. Það er auðvitað afar bagalegt að svo sé komið fyrir stjórnsýslunni að öll atvinnuuppbygging 

Frú forseti. Menn verða að hafa innstæðu fyrir orðum sínum ef þeir gefa sér að ekki séu fagleg sjónarmið lögð til grundvallar ákvörðunum í stjórnsýslunni. Það er ekki nóg að segja svona út í loftið að það sé út af einhverri pólitískri afstöðu ráðherra sem niðurstöður verða með þessum hætti eða hinum. Menn eiga að talast við um þau mál með rökum og leggja á borðið hvað þeir hafi fyrir sér um að það hafi verið teknar ómálefnalegar ákvarðanir. Um það að taka betur á og tímanlegar í málefnum ríkisins get ég nefnt sem dæmi að hefðu þær tekjuöflunarráðstafanir sem gripið var til á miðju sumri verið lögteknar um síðustu áramót hefði það bætt afkomu ríkissjóðs um 12–13 milljarða kr. umfram það sem nú er. Þær gefa um 12,5 milljarða kr. á síðari hluta ársins þannig að tekjur af því á ársgrundvelli hefðu orðið 24–25 milljarðar kr. Það hefði munað um minna í baráttunni við vaxandi og aukinn halla á ríkissjóði. Ég tel að þessi ríkisstjórn og stjórnvöld almennt hafi gert það sem í þeirra valdi stendur í baráttunni við atvinnuleysið. Gripið hefur verið til margs konar og fjölþættra ráðstafana í þeim efnum sem allt of langt mál yrði að telja upp hér. Ég minni á átaksverkefni vetrarins sem skiluðu sannarlega þúsundum starfa, t.d. í byggingariðnaði. Það er hægt að telja þau upp, mörg stór verkefni og sum ákaflega vinsæl eins og tónlistarhúsið fræga sem hér er í byggingu, úrlausn í húsnæðismálum ýmissa opinberra fyrirtækja og þar fram eftir götunum. Nú hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að hvetja ungt fólk til að fara frekar í nám en vera á atvinnuleysisbótum með því að lagfæra framfærslugrundvöll námsmanna og færa fé af atvinnuleysishliðinni yfir á námslánahliðina, svo annað dæmi sé tekið sem líka skiptir máli. Með ýmsum hætti er t.d. verið að reyna að aðstoða fyrirtækin við að klífa þann hjalla sem er erfiðastur og strandar á í þessum fjárfestingarverkefnum en það er að fá fjármagn. Það er nefnilega ekki 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þingskjali 17 en um er að ræða frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða. Þann 23. október 2007 heimilaði ríkisstjórnin staðfestingu á sex ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fela í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Efnislega var um að ræða endurskoðun á undanþágu Íslands frá I. kafla í viðauka I við EES-samninginn og upptöku löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður inn í EES-samninginn. Ofangreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar voru staðfestar af nefndinni þann 26. október 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Lagafrumvarpið kveður á um þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru vegna ofangreindra breytinga á EES-samningnum og innleiðingar ofangreindrar EES-löggjafar um matvæli og fóður. Frumvörp með sama heiti voru lögð fram á 135., 136. og 137. löggjafarþingi en voru ekki afgreidd. Við framlagningu þessa frumvarps er gerð ein efnisleg breyting frá fyrra frumvarpi sem lagt var fram á 137. löggjafarþingi. Í 32. gr. frumvarpsins, um breytingu á 10. gr. laga nr. 25/1993, er bætt við textanum „hrá egg, ósótthreinsuð hrá skinn og húðir“. Innflutningsbann á hráum eggjum, ósótthreinsuðum hráum skinnum og húðum skv. a-lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, er því ekki afnumið eins og gert var ráð fyrir í fyrra frumvarpi. Við framlagningu frumvarpsins á 137. löggjafarþingi voru gerðar nokkrar efnislegar breytingar frá fyrra frumvarpi. Ég kýs að þessu sinni að útskýra þær breytingar eingöngu auk breytinga þessa frumvarps sérstaklega en vísa að öðru leyti til fyrri umræðna um önnur atriði sem ekki er þörf á að endurtaka hér. Að lokum vil ég í þessum inngangi ítreka að mjög mikilvægt er að þetta matvælafrumvarp fái afgreiðslu Alþingis til nefndar svo fljótt sem verða má. Umtalsverðir hagsmunir eru í húfi sem snerta m.a. sjávarútveginn og samskipti okkar innan EES. Það á sérstaklega við um Norðmenn sem eru algjörlega háðir því að þetta frumvarp verði samþykkt samanber reglur EES. Helstu breytingar eru eftirfarandi: Breytingar frá fyrra frumvarpi sem lagt var fram á 136. löggjafarþingi. Frumvarp þetta er í samræmi við efnisákvæði ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar að öðru leyti en því að innflutningsbann á hráu kjöti og hráum eggjum samkvæmt 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, helst og er ekki afnumið. Sama á við um hrá ósótthreinsuð skinn og húðir, alidýraáburð og rotmassa sem er blandaður alidýraáburði en slíkur innflutningur er óheimill. Innflutningsbanni er viðhaldið með það að markmiði að tryggja núverandi stöðu sjúkdómavarna vegna dýra og manna. Þá er ekki síst höfð í huga langvarandi einangrun búfjárstofna okkar sem reynslan hefur sýnt að geta verið sérlega næmir fyrir sjúkdómum sem litlum skaða valda í öðrum löndum. Tiltaka má hér, sem ekki hefur verið haldið mjög á lofti, að frystikrafan kemur til að mynda í veg fyrir að tríkína, sem er mjög alvarlegur sjúkdómur, geti borist með fersku kjöti til landsins en Ísland er tríkínulaust svæði í dag. Sníkjudýrið lifir líka auðveldlega í mönnum en menn smitast ekki nema við neyslu á hráu kjöti. Sníkjudýr þessi geta verið banvæn berist þau í fólk og því er gífurleg áhersla lögð á eftirlit með þessu í kjötskoðun flestra landa. Suða og frost drepa þessi sníkjudýr. Þetta felur í sér að Ísland er viðurkennt sem tríkínulaust land sem þýðir að eftirlitskostnaður getur verið langtum minni hér en hjá löndum sem ekki hafa slíkar viðurkenningar. Ég vil einnig vekja sérstaklega athygli á að stór og mikil landbúnaðarframleiðslulönd eins og Ástralía og Suður-Afríka heimila ekki innflutning á hráu ófrystu kjöti. Þessi lönd treysta bæði mjög á útflutning landbúnaðarafurða og kæmust ekki upp með bönn af þessu tagi nema fyrir lægju góð og gild rök og það eru sömu rökin og hér eru sett fram. Ég tek skýrt fram að innflutningsbann á ófrosnu kjöti og hráum eggjum er því númer eitt heilbrigðismál manna og dýra. Augljóst er að annars mundu SPS og GATT, þ.e. The Agreement on Sanitary and Phytosanitary Measures, þetta eru ægilega flott samtök og reglur, fljótlega grípa til sinna ráða burt séð frá því hvað gerðist á vettvangnum innan EES. Við erum aðilar að alþjóðasamningnum GATT ef hv. þingmenn hafa ekki gert sér grein fyrir því og þar er einmitt kveðið á um að það þurfi að rökstyðja svona aðgerðir, sem er gert líka með heimild. Frumvarpið gerir ráð fyrir að matvælalöggjöf ESB muni taka gildi hérlendis með samþykkt þessa frumvarps. Þannig verða sömu heilbrigðiskröfur gerðar til matvælaframleiðslu hérlendis og á EES-svæðinu. Þetta á jafnt við um búfjárafurðir, þ.e. kjöt, mjólk og egg, og sjávarafurðir. Jafnframt munu gilda sömu lagareglur um matvælaeftirlit með þessum afurðum hérlendis og á EES-svæðinu að öðru leyti en því að innflutningseftirlit með hráu kjöti og hráum eggjum frá EES svæðinu verður eins og verið hefur. Þegar um er að ræða hrátt kjöt þarf að framvísa fullgildum heilbrigðisvottorðum og eftir atvikum framkvæma sýnatökur enda hefur áður verið aflað innflutningsleyfis. Slík leyfi eru nú nær eingöngu veitt fyrir frosið kjöt og ekki er gert ráð fyrir breytingum þar á. Hvað varðar hrá ósótthreinsuð skinn og húðir, alidýraáburð og rotmassa sem er blandaður alidýraáburði helst innflutningsbann og eftirlitsreglur því óbreytt frá því sem verið hefur. Í frumvarpinu er skýrt kveðið á um skyldur ráðherra, eftirlitsaðila og stjórnenda matvælafyrirtækja til að koma í veg fyrir að matvæli sem geta valdið matarsýkingum komist á markað. Í þessu skyni er m.a. sett inn nýtt ákvæði sem leggur þá skyldu á ráðherra að setja reglugerð um ráðstafanir sem gera skal til að fyrirbyggja markaðssetningu slíkra matvæla, meðal annars með vottorðagjöf sbr. 5. gr. frumvarpsins og athugasemdir við hana. Ákvæðið hljóðar svo: „Til að tryggja ýtrasta matvælaöryggi og vernda líf og heilsu manna og dýra skal ráðherra setja reglugerð þar sem að kveðið er almennt á um sýnatökur, vottorðagjöf og skilyrði markaðssetningar matvæla til að fyrirbyggja að þau geti valdið matarsjúkdómum.“ Jafnframt liggja fyrir drög að breytingum á reglugerð nr. 688/2002 sem fjallar um slátrun og markaðssetningu alifugla, þar sem kveðið er á um skilyrði markaðsetningar innlendrar og erlendrar framleiðslu alifuglakjöts. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 verður óbreytt efnislega. Matvælastofnun var heimilt að leyfa innflutning samkvæmt ákvæði eldra frumvarps. Ráðherra hefur þetta vald núna samkvæmt frumvarpinu og 2. mgr. 10. gr. laga nr. 25/1993 þannig breytt í fyrra horf. 2. mgr. 41. gr. frumvarpsins, sem er ákvæði til bráðabirgða, er felld burtu en þar var ráðherra heimilt með reglugerð að ákveða skiptingu og fjölda umdæma skv. 11. gr. laganna aðra en þar greinir í þeim tilgangi að unnt sé að gera breytingar á umdæmum í áföngum. Matvælastofnun er gert að spara umtalsverða fjármuni í rekstri sínum og talið hagkvæmt að gera umræddar breytingar á skemmri tíma en eldra frumvarp gerði ráð fyrir. Gildistöku 43. gr. frumvarpsins sem fjallar um eftirlitskostnað vegna slátrunar er breytt, sbr. 79. gr. frumvarpsins. Ákvæðið tekur gildi 1. desember 2009 en þetta er annað tímamark en gildir um önnur ákvæði IV. kafla sem taka gildi 1. ágúst 2011. Ástæða þessa er sú að brýnt þykir, meðal annars vegna tilmæla frá umboðsmanni Alþingis, að leiðrétta kjötskoðunargjald þannig að greiddur sé raunkostnaður af eftirliti með öllum tegundum búfjár. Skýrt er kveðið á um heimild ráðherra til að setja reglugerð um erfðabreytt matvæli og merkingar þeirra. Sama á við um fóður, sbr. 28. gr. og 70. gr. Jafnframt er áréttað að matvæli mega ekki innihalda lyf eða lyfjavirk efni með sama hætti og fæðubótarefni, sbr. 8. gr. frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að matvælalöggjöf ESB taki gildi hérlendis 1. desember 2009, enda verði Alþingi búið að samþykkja meðfylgjandi frumvarp fyrir þann tíma. Efnisákvæði sem varða búfjárafurðir taka þó ekki gildi fyrr en 1. ágúst 2011. Hvað varðar hrátt ófrosið kjöt og hrá egg vil ég tiltaka sérstaklega að það hvarflar ekki að mér annað en rök mín fyrir innflutningsbanni standist skoðun enda byggja þau á skyldu stjórnvalda gagnvart 13. gr. EES-samningsins. Ef til þess kemur að eftirlitsaðilar eða aðrir dragi það í efa mun því verða mætt af fullri einurð. Ég hef heyrt því haldið fram að um sé að ræða bráðabirgðaráðstöfun sem ekki haldi nema í 20 mánuði þar sem hinn stjórnskipulegi fyrirvari sé þá fallinn úr gildi. Ég ítreka að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir áframhaldandi innflutningsbanni og ekki er fyrirhugað að á því verði breyting. Verði þessi lög samþykkt svona verður því heldur ekki breytt nema með lögum. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og til 2. umr.

Frú forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hlýtur að vera nokkur vandi á höndum að bera þetta mál upp miðað við þau orð sem fallið hafa í þingsölum vegna sama máls á fyrri stigum. Ekki hefur hæstv. ráðherra skort gagnrýni á málið eins og það var í pottinn búið þegar þessar Evrópureglur voru boðaðar hér og því votta ég hæstv. ráðherra samúð mína í þessu máli. Ég get samt ekki orða bundist og spurt hæstv. ráðherra að því hvort hann telji virkilega að þetta frumvarp muni hljóta náð í augum Brussel-valdsins sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hamast við að senda spurningalista núna á hverjum einasta degi. Hæstv. ríkisstjórn sem hann situr í er einbeitt í að koma sér í Evrópusambandið. Hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra spurt kommissarana í Brussel að því hvort þetta frumvarp, eins og það lítur út núna með innflutningsbanni á hráu kjöti og eggjum og öðrum atriðum sem eru algjörlega á skjön við þessar Evrópureglur - telur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þetta muni ganga upp svona? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera ef ESA hafnar þessari leið hæstv. ráðherra og biður hann að fara aftur heim til Íslands og gera þetta rétt? Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að bregðast við því?

Frú forseti. Ég þakka fyrir ábendingar hv. þm. Ólafar Nordal og vil vekja athygli hennar á því að við erum stödd hér á löggjafarsamkomu Íslendinga en ekki í Brussel. Þetta frumvarp er flutt fyrir löggjafarsamkundu Íslendinga á löggjafarþingi Íslendinga, fær þar vonandi afgreiðslu og verður vonandi innan tíðar staðfest sem íslensk lög. Hitt er svo að þetta ákvæði stangast ekki á við þau ákvæði sem standa í EES-samningnum sem við erum aðilar að. Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á því. Í 13. gr. EES-samningsins stendur, með leyfi forseta, að það má leggja „á innflutning, útflutning eða umflutning vara bönn eða höft sem réttlætast af […] vernd lífs og heilsu manna eða dýra eða gróðurvernd,“ þrátt fyrir þær takmarkanir sem kveðið er á um. Ég vona að hv. þingmaður verði mér dyggur stuðningsmaður í þeim efnum. Ég tel að íslenskar búfjártegundir, íslenska sauðkindin, íslenska kýrin og íslenska geitin, sem hafa um aldir verið hér og lifað í einangrun og eru mjög viðkvæmar fyrir sjúkdómum, séu mjög mikilvægar, ekki bara fyrir okkur. Þessar búfjártegundir eru líka undirstaða okkar atvinnuvegar í matvælaframleiðslu og okkur ber skylda til að standa vörð um þær. Það er einmitt kveðið á um heimildir 

Hæstv. forseti. Töluvert miklar umræður voru hér á fyrri stigum um hversu heppilegt það væri út frá heilbrigðissjónarmiðum að gera þetta með þeim hætti sem boðað er með þessari Evrópureglugerð. Ég verð samt að segja að með hliðsjón af því að við erum á miðri vegferð til Brussel - mig langar til að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort hann hafi rætt þetta við hæstv. utanríkisráðherra, hvernig hann skilur innleiðingar á tilskipunum Evrópusambandsins ef það er mat ráðherrans að hvenær sem okkur hentar sé hægt að setja allt öðruvísi reglur en gert er ráð fyrir úti í Brussel. Ég get ekki ímyndað mér að þetta gangi upp. Jafnvel þótt hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra reyni að finna þessum skoðunum sínum einhvern stað held ég því miður að hæstv. ráðherra sé kominn út á afar hálan ís í viðskiptum sínum við Brussel. Ef þetta heldur svona áfram mikið lengur verður það bara til þess að ráðherrann verður kannski gerður afturreka með málið þegar við komum til ESA með þetta mál. Ég veit ekki hvernig það er í þessum spurningalistum sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið að svara nótt og dag. Sést þessum skoðunum hans stað í spurningalistunum og hvernig er þeim svarað gagnvart Brussel-valdinu?

Frú forseti. Ég hef nokkrar áhyggjur af hv. þm. Ólöfu Nordal hvað hún leggur mikið upp úr Brussel-valdinu. Hún getur varla sagt heila setningu án þess að tilgreina Brussel-valdið. Það er alveg rétt að fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lagði fram þetta frumvarp. Þar var gert ráð fyrir því að heimildin til þess að banna innflutning á hráu kjöti væri felld brott. Nú er samkomulag í ríkisstjórninni um að frumvarpið verði lagt fram með þessum hætti. Ef hv. þingmaður  Við erum hér á löggjafarsamkomu Íslendinga og setjum íslensk lög. Að sjálfsögðu er þess getið í spurningalistanum, sem ég ætla líka að láta svara á íslensku svo hv. þingmenn og þar á meðal hv. þm. Ólöf Nordal geti lesið bæði á ensku og íslensku, hvernig því er svarað. Þar er einmitt tekið fram og rökstutt að heimild til þess að innflutningsbann á hráu kjöti og kjötvörum verði ekki fellt niður, standi. Ég ítreka því að það eru íslensk lög sem gilda og ég treysti á að Alþingi með hv. þm. Ólöfu Nordal í broddi fylkingar samþykki lög sem kveða á um þessar heimildir sem allra fyrst. Þá standa íslensk lög þangað til önnur leysa þau af hólmi og það er þá Alþingis að taka ákvörðun þess efnis. Það eru íslensk lög sem standa.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir ágætisframsögu varðandi þetta frumvarp. Það vekur óneitanlega upp margar spurningar hvernig hæstv. ráðherra líði við að leggja það fram miðað við skoðanir hans á Evrópusambandsmálum sem hafa verið mikið í umræðunni, sérstaklega hér í sumar. Hæstv. ráðherra minntist á það í svari sínu við andsvar hv. þm. Ólafar Nordal að það stæði til að þýða spurningalistana sem landbúnaðarráðuneytið er að svara yfir á íslensku þannig að allir geti skilið hvað þar fer fram, sem er ágætt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig fer með kostnaðinn varðandi þá þýðingarvinnu? Lendir hann á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu? Eða nær hæstv. ráðherra að kría hann út úr öðrum fjárlagalið? Hver er sá kostnaður? Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur um þetta. Jafnframt langar mig að fjalla aðeins um eftirlitsiðnaðinn hinn mikla sem fylgir óneitanlega öllum reglugerðum sem við innleiðum hér á Íslandi og tengjast Evrópusambandinu og leiðast þaðan. Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hefur veitt m.a. mjólkurstöðvum starfsleyfi og haft eftirlit með þeim nema þegar um er að ræða fyrirtæki sem framleiða til útflutnings. Miðað við þær breytingar sem hér eru lagðar fram færast þessi verkefni til Matvælastofnunar. Eykst kostnaðarauki framleiðandans við þessa tilfærslu verkefnisins? Hefur verið reiknað út hvort verið sé að einfalda kerfið eða flækja það að mati ráðherrans? Nú erum við ekki milljónaþjóð. Við erum Íslendingar. Við erum hér á löggjafarsamkundu Íslendinga og hljótum að ætla 

Frú forseti. Þessi umræða snýst ekki um aðdáun mína á einum eða neinum, hvorki Evrópusambandinu né öðrum. Þetta er bara ákveðið verk sem er verið að vinna. Ég get sagt það hér að mér líður svo miklu betur að flytja þetta frumvarp nú þar sem banni við innflutning á hráu kjöti er viðhaldið heldur en ræða það frumvarp sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar og þar áður ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks flutti og gert var ráð fyrir nánast óheftum innflutningi á hráu kjöti. Þar var allt galopið í þeim efnum. Þess vegna tel ég líka mjög mikilvægt að við afgreiðum þetta frumvarp sem hraðast til þess að tryggja réttarstöðu okkar og að hún verði áfram ótvíræð því EES-samningurinn er staðreynd og við reynum að fylgja honum eftir. Honum hafa bæði fylgt kostir og gallar sem ég ætla ekki að fara hér í. Hitt er alveg hárrétt að ég lagði áherslu á að allur ferill varðandi að fylgja eftir aðildarumsókn að Evrópusambandinu væri mjög gagnsær. Því sem snertir landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti væri fylgt eftir eins og nokkur kostur væri. Ég legg áherslu á að spurningar og svör sem lúta að þeim þáttum sem mitt ráðuneyti ber ábyrgð á verði gagnsæ og allir hafi aðgang að þeim og þess vegna komið með athugasemdir og ábendingar í þeim efnum. Þetta er hluti af lýðræðislegu ferli, óháð því hvort ég hef 

Hæstv. forseti. Þetta var ágætt svar hjá hæstv. ráðherra, nema hann svaraði hvorugri spurningunni sem ég lagði fyrir hann. Það væri því ágætt ef hann kæmi aftur upp í seinna andsvari og nýtti tímann til þess að svara spurningum mínum. Mig langar að bæta einni spurningu við ef hæstv. ráðherra gæti hlustað á orð mín. Nú talaði hann um að hann teldi það lýðræðislegt og gagnsætt að þýða spurningarnar yfir á íslensku og þess vegna væri það gert í hans ráðuneyti. Er það þá mat hæstv. ráðherra að aðrir ráðherrar sem gera ekki slíkt hið sama viðhafi ekki gagnsæ og lýðræðisleg vinnubrögð? Þar sem það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar almennt að gera þetta, telur hann þá að vinnubrögðin varðandi þennan þátt Evrópusambandsaðildarinnar, sem er hinn stóri draumur Samfylkingarinnar, séu þá einfaldlega ekki gagnsæ og ekki lýðræðisleg? Það væri ágætt að fá svör við þessu, sem og spurningunum sem ég spurði að áðan, þ.e. hver er kostnaðurinn við þýðingarvinnuna og af hvaða fjárlagalið er hann greiddur? Er þetta greitt af fjármunum ráðuneytis hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða tekið af einhverjum fjárlagalið? Eins varðandi þessar tilfærslur á eftirlitinu frá heilbrigðiseftirlitum sveitarfélaga yfir til Matvælastofnunar. Fela þær í sér meiri kostnað fyrir þá aðila sem þurfa að sækjast eftir þessari þjónustu og þessum leyfum? Hæstv. ráðherra mætti athuga hvort það hafi verið reiknað út, hvort það hafi verið kannað og liggi fyrir? Jafnframt væri mjög áhugavert að vita, þar sem hæstv. ráðherra talar um þessar breytingar sem hann gerir nú á þessu frumvarpi frá því sem áður hefur verið, hvaða ráðgjöf hann hafi fengið og þá hjá hvaða aðilum. Hann fullyrðir að það verði ekki gerðar athugasemdir við þessar breytingar af hálfu Brussel-valdsins, svo ég taki mér það orð í munn.

Frú forseti. Varðandi kostnað við þýðingar þá get ég ekki svarað því nákvæmlega. Ákveðnar tölur hafa verið nefndar fyrir þýðingu á öllum pakkanum og þar hafa menn nefnt ýmist 2 eða 5 millj. en ég ætla ekki að fara út í það hér. Ég geri þó ekki ráð fyrir að þetta verði upphæðir sem ráðuneytið ræður ekki við. Það hefur lýst því yfir að það beri ábyrgð á þessu og ég mun jafnframt kanna hvort hægt sé að dreifa þessari vinnu víðar um landið o.s.frv. Ég er reyndar búinn að fá fullt af fyrirspurnum ef út í það er farið. Ég veit að aðrir ráðherrar eru þegar komnir með í gang með hliðstæða vinnu. Hvort það verður síðan samræmt á eftir að koma í ljós. Það er þó mín skoðun að það ætti að vera samræmt. Að mínu mati á að gera þetta svona og ég hef trú á því að fleiri ráðherrar muni einnig gera það þótt þeir beri ábyrgð á því. Varðandi Brussel-valdið þá legg ég áherslu á að við erum að setja hér íslensk lög. Það er þannig með lagasetningu, meira að segja gagnvart íslenskum dómstólum, að fólk getur rekið mál sín gagnvart dómstólum ef það telur að lögin taki ekki á þeim með réttmætum hætti. Ég get ekki komið í veg fyrir að Brussel-vald hv. þingmanns reki hér mál. Þetta verða íslensk lög og þau munu standa. Það má sækja þau fyrir dómstólum, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, en ég hef enga trú á öðru og hef leitt rök að því að þau standi hér. Varðandi kostnað við heilbrigðiseftirlitið þá er 

Frú forseti. Það hefur verið afskaplega áhugavert að fylgjast með umræðu um þetta frumvarp hingað til og heyra í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Svo vill til að við erum sammála um eitt atriði, það er að við erum ekki mjög hlynnt því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Munurinn á mér og honum er hins vegar sá að ég er ekki í ríkisstjórn sem er á hraðri leið með okkur þangað inn. Hæstv. ráðherra á nokkra samúð skilda fyrir það því hann hefur jú verið ötull baráttumaður fyrir því að þvælast fyrir í þessu umsóknarferli. Ég er viss um að samstarfsflokkur hans í ríkisstjórn og þeir miklu stuðningsmenn ESB aðildar sem þar er að finna hugsa honum stundum þegjandi þörfina. Ég vil nefnilega leyfa mér að halda því fram að í þessu máli sé hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með djúphugsað plott, ef ég má nota það orð hér, og ætla ég að víkja að því síðar. Ég fagna því að þetta frumvarp sé komið á dagskrá vegna þess að miklir viðskiptahagsmunir eru í húfi, ekki síst fyrir íslenskan sjávarútveg og það er í rauninni grafalvarlegt mál hversu lengi hefur tafist að lögfesta þessa löggjöf. Ég tek undir með þeim sem áttu orðastað við hæstv. ráðherra í andsvörum hér áðan að ég óttast að ráðherrann gangi ekki nógu langt og að við séum að kaupa okkur ákveðinn gálgafrest ef þetta verður að lögum eins og ráðherrann leggur til. Ég hef enga trú á því að innflutningur á ferskum matvælum - að sú undanþága verði veitt okkur Íslendingum á grundvelli þessarar lagagreinar, 13. gr. Ég held að því fyrr sem hæstv. ráðherra sættir sig við það, því betra. Eitt hefur þó gerst þrátt fyrir öll stóru orðin sem hæstv. ráðherra hafði í þingmannstíð sinni og í stjórnarandstöðu, þ.e. að ráðherrann er búinn að sætta sig við að það er augljóst og verður ekki undan því vikist að innleiða þessa löggjöf hér á landi. Hann ætlar bara að gera það í tveimur skrefum. Hann reynir að tipla í kringum þetta erfiða atriði með því að nota rök eins og að við séum hér á íslenska þinginu. Jú, jú, við erum það en með því að skrifa undir EES-samninginn og sækja um aðild að Evrópusambandinu erum við að taka á okkur ákveðnar skuldbindingar. Þá ætla ég aðeins að nefna plottið sem ég held að ráðherrann sé með. Ég er sammála ráðherranum um að við höfum ekkert inn í Evrópusambandið að gera. Þá get ég einnig verið sammála honum um að það að þvælast fyrir í þessu máli sé ekki til þess fallið að flýta för okkar þangað inn. Það finnst mér ágætt hjá hæstv. ráðherra. Hins vegar er ég ánægð og sátt við að Íslendingar séu aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og þess vegna er ég hrædd við að hæstv. ráðherra þvælist fyrir í þeim samningi. Það gæti haft alvarlegar afleiðingar, lent hjá Eftirlitsstofnuninni og endað með því að setja þann mjög svo ágæta samning í uppnám. Þar held ég að hæstv. ráðherra þurfi aðeins að íhuga - í upphafi skal endinn skoða eins og máltækið segir - að jú, það er hægt að þvælast fyrir og stríða Evrópusambandinu og Samfylkingunni. Ég er eiginlega viss um að hæstv. ráðherra þykir ekkert leiðinlegt að stríða Samfylkingunni í þessu máli en ég held að hann þurfi þá að gera upp við sig hvort hann sé tilbúinn til þess að setja hagsmuni sjávarútvegarins og hagsmuni okkar Íslendinga sem þjóðar gagnvart EES-samningnum í uppnám með þessu plotti sínu. Nú kann að vera að hæstv. ráðherra komi upp og andmæli því að þetta sé svo djúpt hugsað og að hann sé ekki í þessu mikla ráðabruggi sem ég geri honum upp. Þá er það bara þannig. Ég held þó að við þurfum að passa upp á þetta vegna þess að um daginn var staddur hér á landi Norðmaður, framkvæmdastjóri EFTA, og ég og nokkrir aðrir þingmenn áttum fund með honum í hádeginu fyrir svona viku síðan. Hann hafði miklar áhyggjur af þessu máli og spurði mikið um fyrirætlanir íslenskra stjórnvalda varðandi þetta frumvarp og þessa löggjöf og hvort við vissum fyrirætlanir stjórnvalda í þessu. Ég leyfði mér að segja mína skoðun umbúðalaust við þennan ágæta framkvæmdastjóra. Ég sagði honum að ég byggist við því að hæstv. ráðherra kæmi aftur með þetta frumvarp sem hann hefði lagt fram áður og það væri ekki ætlan ráðherrans að standa við skuldbindingar okkar í þessum efnum, alla vega ekki þetta kastið. Nú kann að vera að þetta sé gálgafrestur, að við verðum svo send til baka og á endanum munum við uppfylla þetta, hvort sem ráðherrann verður enn þá ráðherra í ríkisstjórn eða einhverjum öðrum falið að gera þetta. Þetta held ég að sé hættan. Ég veit að talsmenn sjávarútvegsfyrirtækja hafa áhyggjur af því að þetta dragist og það geti valdið þeim vandræðum. Það má ekki gleyma því að við Íslendingar erum ekki einir aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu heldur eru Norðmenn þar líka. Þeir hafa að sjálfsögðu áhyggjur af því að á meðan við innleiðum ekki þessa tilskipun er þeirra sjávarútvegur, viðskiptahagsmunir og landbúnaður líka í uppnámi. Ef það er þannig, eins og hæstv. ráðherra heldur fram, að hægt sé að fá undanþágu frá innflutningi á ferskum matvælum, af hverju skyldu Norðmenn þá hafa gengið alla leið og aflétt banninu við innflutning á lifandi dýrum? Þeir eru í þeirri stöðu núna og líða fyrir að við erum ekki búin að klára málið. Þeir hafa ekki getað notið góðs af öllum þeim jákvæðu hagsmunum sem innleiðing þessa frumvarps þar og inn í EES-samninginn mundi hafa í för með sér, þannig að þetta droll hér skaðar ekki bara íslenska hagsmuni. Vegna þess hvaða áhrif þetta mál hefur á utanríkishagsmuni okkar Íslendinga saknaði ég þess þegar ég leit yfir umsagnarlista sem liggur á netinu varðandi þetta mál síðan í sumar að þar var hvergi að finna umsagnir frá utanríkisráðuneytinu, sendiráði okkar í Brussel eða sérfræðingum í EES-samningnum. Ég vil því hvetja hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd - formaðurinn var hérna áðan en ég sé að í salnum eru nefndarmenn úr þeirri ágætu nefnd - til að óska eftir umsögnum frá þessum aðilum. Þrátt fyrir að ég hafi mikla trú á því að hæstv. ráðherra sé búinn að kynna sér þessi mál í þaula vildi ég gjarnan fá umsagnir frá aðilum sem hafa sérhæft sig í þessum málaflokki og eru búnir að fara í gegnum þessa löggjöf. Í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar og undir forustu þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Einars K. Guðfinnssonar, var þessu aflétt. Það var m.a. á grundvelli ítarlegrar greinargerðar frá manni að nafni Peter Dyrberg sem er fróður um þessi mál sem sú ríkisstjórn ákvað að ganga alla leið í þessu máli. Virðulegur forseti. Ég held að ráðherranum sé mikil vorkunn eins og hér hefur komið fram. Það er eiginlega hálfkostulegt og grátbroslegt að hann skuli vera í þeirri aðstöðu að vera í ráðherrastól einmitt þegar innleiða þarf matvælatilskipun Evrópusambandsins. Eftir öll stóru orðin sem hér hafa fallið er honum nokkur vorkunn. Ég held að ef hæstv. ráðherra ætlar sér að berjast gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu ætti hann að gera það með ráðum og dáð en ekki þannig að það skaði hagsmuni íslenskra fyrirtækja, hvort sem er í sjávarútvegi eða landbúnaði, og hagsmuni okkar gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu og samningnum þar um. Ég tel að það gæti endað illa. Við þurfum að standa vörð um og það er okkar sameiginlega baráttuefni að styrkja frekar en veikja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér í baráttunni gegn Evrópusambandinu með öðrum hætti en að veikja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Virðulegi forseti. Það er óþarfi að fara í langt mál um upphaf og feril þessa frumvarps, hæstv. ráðherra gerði það ágætlega í framsögunni. Þetta mál kemur nú fyrir þing í fjórða sinn og hefur ekki tekið miklum breytingum að undanskildu því atriði sem ráðherrann tók mestan tíma í, undanþágu á banni við innflutningi á hráu kjöti og hráum eggjum. Þó er rétt að rifja upp hvað þetta er og af hverju við ræðum þetta matvælafrumvarp sem svo er kallað. Í máli ráðherrans kom fram að ríkisstjórnin þáverandi samþykkti að hefja viðræður um endurskoðun á undanþágum Íslands í EES-samningnum sumarið 2007. ESB setti skilyrði þess efnis að sett yrði heildstæð matvælalöggjöf og undanþágur varðandi búfjárafurðir yrðu endurskoðaðar. Ríkisstjórnin heimilaði staðfestingu á þessum sex ákvörðunum sameiginlegrar EES-nefndar haustið 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis sem við fjöllum sem sagt um hér. Um hvað erum við að tala? Um hvað er verið að semja? Þetta þýðir að innflutningur búfjárafurða var leyfður, það var krafa frá ESB. Einnig var krafa frá ESB þess efnis að reglur voru settar um líflömb á bæjum þar sem greinst hafði riða en hins vegar voru reglur ESB um dýravelferð ekki teknar upp að kröfu frá Íslandi. Kannski hefði mátt skoða það og velta fyrir sér af hverju við gerðum það ekki. Þá voru kröfur frá Íslandi um að áfram væri leyft að fóðra búfé með fiskimjöli og bannað að flytja inn kjötmjöl. Það er af heilbrigðisástæðum en kjötmjöl er sterklega grunað um, ef ekki staðfest, að í því hafi leynst hin illskæða kúariða. Aftur á móti höfum við notað fiskimjöl um áratugaskeið með mjög góðum árangri. Það þekkja þeir t.d. ekki í Evrópu. Bann við innflutningi lifandi dýra var auðvitað krafa frá Íslandi og það eru ákaflega sterk rök fyrir því. Ég tek undir orð hæstv. ráðherra hvað varðar að vernda íslensk búfjárkyn. Þau eru menningarlega merkileg en líka viðkvæm fyrir utanaðkomandi hættum, ekki síst vírusum og slíku sem ekki hefur þrifist hér í gegnum aldirnar og þar af leiðandi er ekki mótstaða gegn í okkar kynjum. Þetta þýðir að Ísland mun framfylgja reglum ESB varðandi búfjárafurðir eins og gert er með fiskafurðir. Heildarendurskoðun á matvælalöggjöf og ráðherraheimild til innleiðingar reglugerða er sett inn án þess að nokkuð sé fellt þar burt. Einnig eru settar nýjar reglur um fóður og fóðureftirlit. Áhrif þessa matvælafrumvarps eru almennt þess efnis að aukinn kostnaður verður vegna hins opinbera eftirlits. Það er viðurkennt af öllum aðilum. Allir bændur verða eftirlitsskyldir, í það minnsta í gegnum fóðureftirlit. Mismunandi er hvort um er að ræða að menn þurfi starfsleyfi eða nóg sé til að mynda að tilkynna Matvælastofnun um rekstur eins og í tilfelli sauðfjárbænda og hrossaræktenda ef ég man rétt. Ísland tekur fullan þátt í starfi Matvælaöryggisstofnunar Evrópu, EFSA. Kostnaðarauki vegna þessa er áætlaður hér í meðfylgjandi gögnum frá fjármálaráðuneytinu tæpar 74 þús. evrur eða um 13 millj., en það fer eftir því gengi sem er á evrunni á hverjum tíma. Ísland getur ekki stöðvað innflutning nema með ríkum sönnunum og rökstuðningi. Þar komum við að því sem ráðherra nefndi og ég vænti þess að talsverð vinna verði lögð í að búa til þau rök og þann rökstuðning sem þarf til að tryggja að við getum haldið þessu banni við innflutningi á hráu kjöti og hráum eggjum til streitu til lengri tíma. Þá vísa ég ekki einungis til þessara 18 mánaða sem undanþágan er í sambandi við stjórnsýsluna. Það þarf að koma alveg skýrt fram, eins og kom fram í máli ráðherrans að væri hans meining, að þetta bann standi hér um aldur og ævi, óháð þessum 18 mánaða aðlögunartíma. Opinbert eftirlit skal vera byggt á hættumati. Í okkar tilfelli eru það fyrst og fremst viðbótartryggingar sem Ísland hefur óskað eftir að sækja um en það er vegna salmonellusmits í innfluttum dýraafurðum. Þar þarf að fara í kostnaðarsamar aðgerðir til að geta sýnt fram á þann góða árangur sem við höfum náð í þessum hluta matvælaeftirlits, ekki síst hvað varðar svín og kjúklinga. Hins vegar er ekkert fjallað hér um kampýlóbaktersýkingar sem við höfum náð afburðaárangri með. Segja má að við getum þurft að óttast svo gæti farið að við stæðum ekki eins vel hvað það varðar. Við getum þá spurt okkur: Erum við tilbúin með yfirtöku á þessu að taka við einhverju sem flutt er inn frá Evrópusambandinu með upprunamerkingum en er ekki nægilega gott og heilsutraust og það sem við höfum í dag? Í því sambandi er kannski rétt að minnast þess að matvælaeftirlitið er mjög gott hér á Íslandi og matvælaöryggi er mjög gott. Við höfum t.d. lægstu tíðni matarsýkinga í heiminum. Almennt má segja um frumvarpið, þar sem þetta hefur nú verið lagt fram í þrígang áður, að fjölmargar umsagnir hafa skilast inn en ekki endilega verið fjallað um þær í nefndinni þar sem þetta hefur sofnað á síðustu þingum án þess að koma hingað aftur í umræðu. Við erum kannski að ná tökum á þessu núna og það er mikilvægt að ljúka þessu verki hvað varðar tilskipunina um sjávarútveg og innflutning og útflutning. Hægt er að tiltaka margar umsagnir, t.d. sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar og Samtaka sveitarfélaga, landshlutasamtaka og heilbrigðiseftirlitssvæða, auk ýmissa hagsmunasamtaka bænda, verslunar og þjónustu og annarra fagaðila. Ef farið er yfir umsagnir þessara aðila er ekki að sjá að tekið hafi verið tillit til þeirra þótt búið sé að leggja þetta fram í öll þessi skipti. Umsagnirnar eru á margan hátt keimlíkar í öll skiptin. Ég held að það þyrfti að fara aðeins yfir af hverju það er ekki gert. Frumvarpið byggir á Evrópusambandslöggjöf. Í ljósi þess að því er sérstaklega ætlað að skýra hugtök og meginreglur um málsmeðferð finnst mér nauðsynlegt að benda á og gera alvarlega athugasemd við að samkvæmt frumvarpinu, þessu íslenska, á einnig að breyta fyrirkomulagi opinbers eftirlits og flytja verkefni í stórum stíl frá sveitarfélögum til ríkisins. Það eru sem sagt laumufarþegar í þessu frumvarpi sem hafa ekkert með Evróputilskipunina að gera. Í aðildarlöndum Evrópusambandsins er opinbert eftirlit með ýmsum hætti enda kveður reglugerðin sem matvælahluti frumvarpsins byggir á einungis á um að aðildarlöndin haldi úti einhvers konar opinberu eftirliti og annarri starfsemi eftir atvikum, þar á meðal upplýsingagjöf til almennings. Í máli ráðherrans kom einnig fram að það á að breyta skipulagi Matvælaeftirlitsins og færa það m.a. til umdæma. Í því sambandi voru nefnd held ég sex umdæmi. Þá er kannski áhugavert að taka upp þá umræðu hvað við erum að gera hérna í þinginu. Einnig liggja fyrir hugmyndir um að setja upp sjö umdæmi sýslumanna. Heilsugæslustöðvarnar eru líka dálítið mismunandi þannig að þjónustusvæði fólksins á landinu virðast ekki vera eins frá einu ráðuneyti til annars. Við erum ekki að búa til þjónustusvæði sem henta okkar landi heldur bútum við þetta upp í hverju ráðuneyti út af fyrir sig. Ég held að í þessu samhengi, af því hæstv. ráðherra nefndi að þessari umdæmaskiptingu væri flýtt til að spara peninga í niðurskurðinum, þá væri svolítið áhugavert að horfa til þess núna í stað þess að færa verkefnin frá sveitarfélögunum til ríkisins. Ég held að kostnaður muni aukast hjá Matvælastofnun um 136 eða 137 milljónir ef ég man rétt. Menn gætu hugsanlega velt því fyrir sér að á þessum þjónustusvæðum sem ríkisvaldið þarf að útbúa verði verkefnin færð til þjónustusvæðanna en ekki ríkisstofnana sem eru þá miðstýrðar á einum stað. Það hlýtur að vera miklu meira hagræði af því og hagkvæmara bæði fyrir þá sem verða fyrir eftirlitinu og eins fyrir hið opinbera. Þá skiptir engu máli hvort kostnaðurinn fellur til hjá ríki eða sveitarfélögum því allt er þetta við, fólkið í landinu. Einnig má benda á þann stóra ágalla sem sveitarfélögin hafa margsinnis bent á að þrátt fyrir að frumvarpið sé lagt hér fram í fjórða sinn hefur enn ekki verið reiknaður sá kostnaðarauki sem sveitarfélögin verða fyrir. Það er aðeins fjármálaráðuneytið sem reiknar út sinn eigin kostnað. Þetta er auðvitað ekki hægt, að þegar ríkisvaldið setur lög og reglur sem varða aðra aðila, ekki síst hinn opinbera hlutann í landinu, sveitarfélögin, að ekki sé reiknað til enda hvað það þýði í kostnaðarauka. Frú forseti. Ég hef rakið almennar áhyggjur og athugasemdir, bæði frá ýmsum hagsmunaaðilum og einnig mér sjálfum. Þó er ónefnd ein stærsta og merkilegasta staðreyndin sem staðfest er í mörgum athugasemdum. Við á Íslandi búum við eitt mesta matvælaöryggi í heimi, eins og ég nefndi fyrr, og tíðni matarsýkinga á Íslandi er sú lægsta í heimi. Þetta kemur m.a. fram í umsögn sóttvarnalæknis. Í umsögn hans og sóttvarnaráðs er ítrekað mikilvægi þess að innflutt matvæli lúti sama stranga eftirlitinu og innlend matvælaframleiðsla hefur búið við. Fulltrúi í sóttvarnaráði lét bóka að hann legðist gegn því að innflutningur á hráum sláturafurðum yrði heimilaður af lýðheilsuástæðum. Jafnframt ber að fjalla um góðan árangur í kjúklinga- og svínaeftirliti sem ég nefndi áðan. Í þessu samhengi langar mig að taka undir hugmyndir ráðherrans um að gera allt sem hægt er til þess að verjast því að flytja inn hrávöru á grundvelli heilbrigðisástands. Ég trúi að það sé hægt og heiti því að ég mun leggja því góða máli lið með ráðherranum. Við erum nefnilega, frú forseti, að setja okkur lægri staðal en við búum við í dag með því að taka upp þessa Evrópusambandsskipun í matvælalöggjöfina. Það er illskiljanlegt. Ýmis lönd eins og Noregur en ekki síst Nýja-Sjáland og Ástralía hafa farið aðrar leiðir á grundvelli heilbrigðisástæðna. Ég trúi því að við sem erum hér úti í miðju Atlantshafi hljótum að geta notað sömu rök til þess og ég mun standa einarðlega við það ef hægt er. Varðandi þennan almenna hluta langar mig einnig að nefna annan laumufarþega sem hefur enga skírskotun í tilskipun Evrópusambandsins en það eru breytingar á lögum um dýralækna. Ýmsar breytingarnar eru til bóta en aðrar eru þó á ákveðinn hátt hættulegar. Þar má sérstaklega nefna 39. gr. þar sem til að mynda stjórn dýralæknafélagsins hefur haft þungar áhyggjur af því að dýralæknar hverfi úr störfum í strjálbýlli héruðum og erfitt verði að manna stöður sökum þeirrar óvissu sem umrætt frumvarp hafi þegar skapað. Í greininni er reyndar lagt til að hægt sé að bæta það nokkuð. Ég vil, með leyfi forseta, vitna til ályktunar stjórnar dýralæknafélagsins. Tilvitnun hefst: „[A]far mikilvægt [er] að sem allra fyrst verði hafist handa við gerð reglugerðar þeirrar sem ætlað er það mikilvæga hlutverk að tryggja dreifðum byggðum þjónustu dýralækna. Reglugerðinni er ætlað að mæla fyrir um starfsaðstöðu, greiðslu staðaruppbótar og/eða ferðakostnaðar dýralæknis sem tekur að sér að veita slíka þjónustu.“ Mig langar einfaldlega að gera þessi orð að mínum í þessu sambandi og vil bæta því við að fyrr í sumar var vöktum dýralækna sagt upp. Að því er ég best veit hefur ekki verið gerð tilraun til þess að ræða við dýralæknafélagið um hvernig á að standa að því. Það þýðir í raun og veru að bakvaktir hjá fólki sem vinnur í héruðum úti um allt land - það er búið að segja þeim upp og fólkið mun líklega missa tekjur sínar um áramótin. Auðvitað er nauðsynlegt að eitthvað fari að koma í ljós í þessu sambandi. Ég sé að það gengur hratt á tíma minn. Ég vil enda mál mitt á því að segja að það eru þrjú atriði í þessu: Í fyrsta lagi að við erum að taka upp samræmdar reglur sem ekki eru endilega jafngóðar og þær sem við höfum í dag. Í öðru lagi að við getum kippt út ýmsum þeim breytingum sem hafa ekkert með tilskipunina að gera, eins og flutningi á verkefnum til ríkis frá sveitarfélögum og dýralæknahlutann. Í þriðja lagi er texti reglugerðarinnar stundum of óljós 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa hæstv. ráðherra með viðeigandi hætti.

Virðulegi forseti. Það liggur við að maður vorkenni blessuðum karlinum, hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jóni Bjarnasyni, að þurfa að standa í pontu og flytja þetta frumvarp miðað við alla þá umræðu og þau orð sem hann hefur látið falla um þetta mál í gegnum tíðina og þurfa síðan að koma hér upp og vonast eftir því að það fái staðfestu sem allra fyrst og verði afgreitt sem hraðast í gegnum þingið. Það er við hæfi að rifja upp ummæli hæstv. ráðherra í þessu máli. Hann talaði um að með samstilltu átaki hefði tekist að stöðva framsetningu frumvarpsins á sínum tíma og hann minntist ekki nokkurs máls sem hefði fengið eins mikla andstöðu í samfélaginu. Frumvarpið sem lá fyrir mundi þýða stórkostlega fækkun fólks í matvælaiðnaði á landinu og stefna kjötvinnslu og innlendri matvælavinnslu í uppnám. Hann sagði einnig að þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Einari K. Guðfinnssyni, hefði verið nær að koma til móts við hinn gríðarlega fjárhagsvanda sem er í íslenskum landbúnaði sem og hjá einyrkjum í sjávarútvegi. Það hefði verið eðlilegra að setja þau mál í forgang og að þessi löggjöf væri í raun tilræði við matvælaöryggi þjóðarinnar og hagsmuni bænda. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra Jóni Bjarnasyni að full ástæða hefði verið til að koma fram með mál sem væru virkilega til stuðnings íslenskum landbúnaði og þeim fjárhagsvanda sem hann er staddur í og einyrkjum í sjávarútvegi. Hann er þó einmitt búinn að leggja mikinn stein í götu þeirra síðarnefndu með framkomu sinni og aðgerðum í sjávarútvegsmálum. Þetta verður væntanlega sambærilegur myllusteinn um hálsinn á hæstv. ráðherra og innleiðing framsals í kvótakerfinu í sjávarútvegi er þessum stjórnarflokkum, Alþýðubandalaginu sáluga og Samfylkingunni, sem innleiddu á síðasta áratug síðustu aldar framsal í kvótakerfi. Það gerðist einmitt í þeirra stjórnartíð en þeir vilja ekki kannast við það í dag. Allir sem hafa fjallað um þetta mál hafa gert sér grein fyrir því, nema kannski einhverjir þingmenn Vinstri grænna í gegnum tíðina, að þessa matvælalöggjöf verður að innleiða þannig að hér fáist starfsfriður og við getum unnið samkvæmt samningi okkar um Evrópska efnahagssvæðið. Hæstv. ráðherra nefnir að settar séu nýjar girðingar inn í þetta frumvarp og talar þar um hrátt kjöt, óhreinsaðar húðir og hrá egg. Í þessu liggur friðþæging ráðherrans vegna þess að allir sem um þetta mál hafa fjallað vita að þetta er útilokað. Stóru mistökin voru gerð má segja þegar við rýrðum tollaverndina sem við hefðum getað haft en sá sem lætur sér detta í hug að við getum stoppað innflutning eða fengið ein þjóða undanþágu á því að vera með hrátt kjöt á markaði eða heimila innflutning þess fer villur vegar. Hæstv. ráðherra nefnir til samanburðar lönd eins og Ástralíu og Nýja-Sjáland sem hafa ekkert með Evrópusambandið að gera og samstarf okkar þar. Hann hefði eins getað nefnt tunglið í þessu samhengi. Það verður einfaldlega ekki veitt neitt fortakslaust bann við að flytja inn ófrosið kjöt en við verðum auðvitað að setja þær varnir sem mögulegar eru samkvæmt löggjöfinni. Hugmynd fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að reyna að setja þær girðingar að við gætum haft mikið eftirlit þannig að ekki væri verið að fórna á nokkurn hátt hagsmunum landbúnaðarins eða þeim hagsmunum sem neytendur hafa af því að fá heilbrigt kjöt. Ég vildi gjarnan að við gætum gengið lengra en við verðum að vera raunsæ. Það var unnið mjög samviskusamlega að því að breyta þessu frumvarpi á þann veg og styrkja allar varnir eins og mögulegt er gagnvart landbúnaðinum. Staðreyndin er nefnilega sú, virðulegi forseti, að við höfum verið að stunda útflutning til Evrópusambandslanda á grundvelli matvælalöggjafar sem er búið að afleggja. Það er ljóst að ekki verður staðið við það til neinnar framtíðar. Þess vegna erum við í þeim sporum að við verðum að taka yfir þessa matvælalöggjöf til að gæta hagsmuna bæði landbúnaðar og sjávarútvegs. Við höfum heilmikið svigrúm til að tryggja sem best stöðu landbúnaðarins. Það veit ég að hæstv. ráðherra vill gera og við sjálfstæðismenn munum leggja honum það lið sem við getum. Mig langar að fara aðeins yfir hvernig unnið var að þessu máli. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason talaði þetta mál niður af miklum hávaða og fann því allt til foráttu þegar þáverandi hæstv. ráðherra, Einar K. Guðfinnsson, reyndi að koma því í gegn. Mikil áhersla var lögð á að koma frumvarpinu áfram og m.a. var málinu frestað á vormánuðum 2008 til að gefa umsagnaraðilum betra næði til að fjalla um málið, sérstaklega Búnaðarsambandi Íslands. Þeir töldu sig ekki hafa nægan tíma til að fjalla um málið og koma með þær athugasemdir sem þeir vildu setja fram. Þær voru mjög ítarlegar og ég fer kannski aðeins yfir þær á eftir, rétt til að rifja þær upp fyrir hæstv. ráðherra. Hann getur þá metið hversu mikið tillit hann hefur tekið til þeirra athugasemda. Þetta snerist fyrst og fremst um að reyna að auka hér tollavernd eins og hægt var og að því sneru öll okkar vinnubrögð. Menn ætluðu að beita ákvæðum löggjafarinnar til hins ýtrasta til að viðhalda hreinleika og þar með að efla sjúkdómaeftirlitið eins og kostur væri til að tryggja hreinleika matvæla á markaði, matvælaöryggi og til að tryggja öryggi innlendrar matvælaframleiðslu. Hún er gríðarlega mikilvæg og á síðustu mánuðum höfum við séð hvað matvælaöryggi í heiminum getur í raun breyst á skömmum tíma. Hér verður því að hugsa til lengri tíma, það þýðir ekki að hugsa um stöðuna eins og hún er í dag. Við verðum að hugsa til lengri tíma og hafa þessar tryggingar eins þéttar og við getum því ekkert er mikilvægara þjóðum, og þá sérstaklega okkur, en að matvælaöryggi og matvælaframleiðsla sé trygg. Þetta mál hefur vakið mig til umhugsunar varðandi þau vinnubrögð sem við almennt höfum varðandi meðferð svo stórra mála sem fara fyrir Evrópusambandið, innleiðingu stórra mikilvægra mála sem við þurfum að eiga í gagnvart Evrópusambandinu. Ég held að við ættum að láta þetta mál okkur að ákveðinni kenningu verða og breyta þeim vinnubrögðum, hleypa umsagnar- og hagsmunaaðilum miklu fyrr að málum en raun ber vitni í þessu tilfelli. Okkur hefur auðnast að gera þetta í sjávarútvegi. Þar hafa forustumenn og samtök þeirra gjarnan átt fulltrúa í viðræðunefndum þegar við höfum rætt við aðrar þjóðir um nýtingu á á deilistofnum og hver hlutur okkar á að vera úr þeim stofnum sem við vinnum í. Það hefði betur verið svo í þessu máli að t.d. Bændasamtökin hefðu átt fulltrúa í þessari vinnu. Það hefði getað sparað mikið fé og mikla fyrirhöfn og einnig getað sannfært þessi samtök um að lengra yrði ekki gengið. Það gerir þau miklu betur í stakk búin til að undirbúa sitt fólk og sína hagsmuni undir það sem verða skal. Ég held að stjórnvöld ættu að taka þetta til skoðunar og breyta vinnubrögðum. Samtök bænda gerðu mjög ítarlega umsögn um þetta mál. Þarna er um að ræða stærstu hagsmunasamtökin í þessu sambandi. Þau kröfðust þess m.a. að felldar yrðu niður allar ónauðsynlegar gjaldtökuheimildir og lögðu til að þróað yrði gæðakerfi fyrir einstakar búgreinar sem yrði viðurkenndur grunnur að innra eftirliti í framleiðslunni og gæðastýringu sem gæti hjálpað okkur mikið við að létta kvöð eftirlitsiðnaðarins í þessum málum. Þau kröfðust þess að beitt yrði til ýtrasta þeim möguleikum sem EES-samningurinn og ESB-rétturinn gefa til að verja landbúnað okkar og lýðheilsu og því tel ég að sé mætt ágætlega eða eins vel og við mögulega getum. Þar heiti ég hæstv. landbúnaðarráðherra öllum stuðningi mínum. Þau lögðu einnig til að stofnað yrði sérstakt matvælaráð sem hefði þá vinnu á höndum að vinna að áhættugreiningu sem er forsenda þess að vísindalegt áhættumat verði forsenda allrar ákvarðanatöku. Einnig að sótt verði um viðbótartryggingar fyrir afurðir alifugla, svína og nautgripa til að vernda sjúkdómastöðu okkar sem eins og fram hefur komið er í mjög góðum málum og gerist ekki betri annars staðar í heiminum. Það mun kosta heilbrigðiskerfi okkar gríðarlega mikið ef við fáum yfir okkur sjúkdóma sem við höfum ekki í dag. Lagt var til að frestað yrði niðurfellingu á útflutningsskyldu á dilkakjöti, að ákvæði í búvörulögum um verðlagningu mjólkur og mjólkurvara yrðu endurskoðuð o.s.frv. Þetta eru mjög víðtækar athugasemdir og víðtæk umsögn sem ég hvet ráðherra til að kynna sér til hlítar. Kannski eru ekki allir þræðir þessa máls neikvæðir, fátt er svo með öllu illt að ei boði gott. Þessi matvælalöggjöf styrkir auðvitað okkar aðalútflutningsgrein, sjávarútveg. Mjög brýn nauðsyn er að svo verði og það tryggir hagsmuni okkar á þeim vettvangi. Það er líka samdóma álit þeirra sem ég hef rætt þetta mál við að þeim blómstrandi iðnaði sem er að verða til í sveitum landsins, þ.e. aukinni heimavinnslu afurða og verðmætasköpun heima á búunum, sé greidd meiri leið í þessu frumvarpi og svigrúm hans sé meira eftir þetta frumvarp en áður. Það tileinkast af því að í Evrópusambandslöndum er þessi iðnaður miklu sterkari en við eigum almennt að venjast hér á landi. Við verðum líka að líta á þær jákvæðu hliðar sem þetta hefur í för með sér og reyna að efla þau tækifæri sem skapast með innleiðingu matvælalöggjafarinnar. Ég vona eins og hæstv. landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason að þetta frumvarp fái staðfestu sem fyrst. Vinstri grænir þvælast ekki fyrir í þinginu í dag. Hann hefur heiðurinn af því að bera það fram en við munum styðja að þetta mál fái afgreiðslu og að staðinn verði vörður um hagsmuni landbúnaðar eins og kostur er.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við ágæta ræðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að bæta en árétta þó nokkur atriði í því samhengi. Frumvarpið er í samræmi við efnisákvæði ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar að öðru leyti en því að innflutningsbann á hráu kjöti og hráum eggjum og varnir gegn þeim helst og er ekki afnumið. Það sama gildir um óhreinsuð skinn og húðir, alidýraáburð og rotmassa. Innflutningsbanni er viðhaldið með það að markmiði að tryggja núverandi stöðu sjúkdómavarna vegna dýra og manna. Þá er ekki síst höfð í huga langvarandi einangrun búfjárstofna okkar sem reynslan hefur sýnt að geta verið sérlega næmir fyrir sjúkdómum sem litlum skaða valda í öðrum löndum. Um þetta leyfi ég mér, frú forseti, að vísa sérstaklega til umsagna sem liggja fyrir frá Margréti Guðnadóttur, fyrrverandi prófessor. Það eru ítarlegar umsagnir um þá hættu sem landi okkar er búin með innflutningi á hráu kjöti ef við förum ekki varlega gagnvart sjúkdómum sem herja á Evrópu en ekki hér, sérstaklega þegar maður lítur til Suður- og Austur-Evrópu. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að matvælaöryggi okkar er með því besta sem gerist í heiminum. Við stöndum framar þeim Norðurlöndum sem standa best, Noregi og Svíþjóð, ef nokkuð er. Ég nefni sérstaklega kampýlóbakter, sem er landlægt í Evrópu, og salmonellu. Eins og Margrét Guðnadóttir hefur bent á er þjóðhættulegt fyrir eylandið okkar Ísland að heimila innflutning á hráu kjöti. Það stenst ekki að við innleiðum reglur frá EES eða ESB sem slaka á þessu ágæta öryggi okkar. Það á að njóta vafans. Við megum aldrei innleiða reglur sem ógna heilsu lýðs og dýra og við höfum til þess heimildir í 13. gr. EES-samningsins. Bann við innflutningi á hráu kjöti tryggir fleira. Það tryggir fæðuöryggi, bæði beint og óbeint, að við séum sjálfum okkur næg um matvælaframleiðslu. Það tryggir einnig störf bænda og störf í matvælaiðnaði og það er umhverfisvænt. Á bls. 37 í greinargerð með frumvarpinu er vikið að efnislegum breytingum frá fyrri frumvörpum sem lögð voru fram á 135., 136. og 137. löggjafarþingi. Hráa kjötið var heimilað í upphaflegum frumvörpum tveggja fyrri ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum barist gegn því og ég er afar stoltur af þeirri baráttu og þeirri niðurstöðu sem nú er fengin í málið. Þessar breytingar eru raktar þar nákvæmlega og ég leyfi mér að vísa til þeirra. Fyrst nú er afdráttarlaust er tekið á hráa kjötinu. Við framlagningu frumvarpsins núna hefur verið gerð ein breyting sem varðar hrá egg, ósótthreinsuð hrá skinn og húðir. Ég vil líka leyfa mér, með leyfi frú forseta, að lesa upp úr á bls. 45 í greinargerðinni, þar sem segir: „Ákvæðið skilgreinir örugg matvæli. Matvæli sem ekki eru örugg skal ekki markaðssetja. Matvæli skulu ekki teljast örugg ef þau eru álitin heilsuspillandi eða óhæf til neyslu. 2.–4. mgr. ákvæðisins gefur nánari leiðbeiningar um það hvað má telja örugg, heilsuspillandi eða óneysluhæf matvæli.“ Síðan kemur fram að Ísland geti sótt um viðbótartryggingar gagnvart salmonellu og muni gera það. Hitt er svo annað mál að Evrópusambandið hefur engar reglur um kampýlóbakter, engin reglusetning hefur farið fram um kampýlóbakter sem er með skæðari veirum sem orsaka matvælaeitrun. Þar eru reglur um salmonelluvarnir en ekki um kampýlóbakter sem við höfum náð afar miklum árangri með, eins og komið hefur fram í ræðum hv. þingmanna. 13. gr. EES-samningsins heimilar fullkomlega að koma í veg fyrir innflutning á kjöti sem getur skapað hættu á matareitrun hér. Danir lentu í því sumarið 2008 að flytja inn matvöru frá Frakklandi og víðar með þeim afleiðingum að heiftarleg matareitrun upphófst með dauðsföllum eldra fólks sérstaklega sem var viðkvæmara fyrir slíkum veikindum. Hvað gerðu Danir þá? Þeir tóku sig til og bönnuðu innflutning á kjúklingum og ýmsu öðru frá Frakklandi. Við erum því í fullum rétti. Ég hef ekki minnstu lagalegu áhyggjur af þessu máli gagnvart ESA, Evrópusambandinu eða öðrum. Ég get kinnroðalaust staðið þar sem lögmaður og varið þetta frumvarp vegna þess að þjóðhagslegir hagsmunir eru í húfi, verulegir þjóðhagslegir hagsmunir sem ég hef rakið hér. Ég vil að lokum segja að fyrir liggja umsagnir um frumvarpið eins og það lá fyrir á sumarþingi. Eina breytingin sem ég nefndi var að hrá egg og ósótthreinsuð hrá skinn og húðir eru ekki þar inni og því tel ég óþarft að kalla aftur eftir umsögnum en mun að sjálfsögðu ráðfæra mig við nefndina um það. Ég vil þó nefna við nefndarmenn í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að við erum komin langt út fyrir þá fresti sem okkur bar við að innleiða þetta. Við erum komin langt út fyrir þá fresti sem þar um ræðir og það þakka ég Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vegna þess að þjóðarnauðsyn brýtur lög. Það geri ég. Það þarf að taka hratt á málinu af fyllstu kostgæfni og taka sérstaklega eftir þeim greinum frumvarpsins sem hér hafa verið nefndar að væru hugsanlega laumugestir. Það þarf að ræða sérstaklega heilbrigðiseftirlit, skoða vel og vandlega kostnaðarþættina og enn fremur greinina um dýralækna. Ég mun sem formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar beita mér fyrir góðu samstarfi í nefndinni og hef ekki áhyggjur af því.

Frú forseti. Það er gott að heyra að hv. þingmaður sem er lögfróður maður geti kinnroðalaust samþykkt þetta frumvarp og hefur ekki trú á að þetta muni valda okkur neinum vandræðum varðandi EES-samninginn. Ég vona ég svo sannarlega að hann hafi rétt fyrir sér í þeim efnum. Það gæti verið að hv. þingmaður hafi farið yfir það í ræðu sinni en þar sem ég á ekki sæti í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vildi ég vekja athygli á því að í ræðu minni benti ég á að í umsagnarlista þeim sem liggur fyrir á netinu og var sendur út við afgreiðslu frumvarpsins í sumar var ekki óskað eftir umsögnum frá utanríkisráðuneytinu, sérfræðingum landbúnaðarráðuneytisins í sendiráðinu í Brussel og jafnvel ekki frá sérfræðingum í samningnum um EES, Evrópuréttarlögfræðingum. Ég vil þess vegna beina því til hv. þm. Atla Gíslasonar, sem er formaður nefndarinnar, hvort hann gæti tekið þessa athugasemd mína til greina og óskað eftir því að þessir aðilar, og jafnvel fleiri sem þingmanninum hugnast að leita ráðgjafar hjá um þessi málefni, fái frumvarpið sent og við fáum umsögn þeirra. Mér finnst grafalvarlegt ef það er rétt sem margir sem hafa tjáð sig um í dag og á fyrri stigum að þetta gæti valdið okkur vandræðum við samninginn. Eins og ég sagði deili ég skoðun bæði hæstv. ráðherra og hv. þingmanns um að við eigum ekki erindi inn í Evrópusambandið en mér er mjög umhugað um samninginn.

Frú forseti. Það er rétt að það vantar umsagnir frá utanríkisráðuneytinu og eflaust fleiri aðilum sem hv. þingmaður nefndi. Ég verð þó að segja að ég veit til þess að samráð var haft við sérfræðinga annarra ráðuneyta, þar á meðal utanríkisráðuneytisins, við samningu frumvarpsins sem var lagt fram á sumarþingi. Þetta frumvarp hefur farið í gegnum ríkisstjórn með samþykki allra ráðherra þar eins og komið hefur fram. Ég hefði talið nægja í þessu tilviki að kalla þessa sérfræðinga fyrir nefndina en mun auðvitað hafa samráð við nefndarmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um málsmeðferð. Það verður að vinna þetta mál faglega en hratt. Sumir óttast að við séum að fara gegn reglum á Evrópska efnahagssvæðinu, EES-reglum og ESB-reglum. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég geti kinnroðalaust fært fram önnur rök. Ef vafi þykir liggja á því hvort frumvarpið standist þessar reglur höfum við leikreglur þar um, þ.e. þá leita þeir sem eru óánægðir með efni frumvarpsins til ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, og þar fer fram rökræða um þetta. Ég hef enga trú á öðru en að niðurstaða ESA - með hliðsjón af þeim upplýsingum sem liggja þegar fyrir um þá miklu hættu sem íslenskum búfjárstofnum stafar af innflutningi á hráu kjöti og þeim veirusjúkdómum í Evrópu sem þekkjast ekki hér á landi sem og þeirri staðreynd að sífellt fer í aukana að veirusjúkdómar berist vegna frá Afríkuríkjum og öðrum inn til Evrópu hlýnandi loftslags og valdi stórhættu - ég trúi því ekki að menn berji hausnum við steininn og segi okkur Íslendingum að taka upp 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég verð þó að segja að það að kalla þessa sérfræðinga fyrir nefndina er kannski gert með eigin hagsmuni að leiðarljósi. Mér þykir það ekki nóg vegna þess að ég á ekki sæti í þessari nefnd og eðlilega á einungis hluti þingmanna sæti í hv. nefnd. Þetta er mál sem við höfum mörg hver áhuga á jafnvel þótt við séum ekki í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og því vildi ég gjarnan óska eftir því við formanninn aftur að fá skriflega umsögn þannig að við getum milliliðalaust lesið okkur til um skoðanir þeirra. Síðan er hv. formanni að sjálfsögðu í sjálfsvald sett hvort hann kalli þá til sín til enn frekari skrafs og ráðagerða. Varðandi að við höfum leikreglur ef ágreiningur er um þessi mál - það er vissulega rétt en ég tel að við þurfum að ganga kirfilega úr skugga um það áður en við samþykkjum löggjöf sem er þess eðlis að vafi gæti leikið á hvort hún standist. Ég óska eftir því við stjórnarflokkana að gengið verði tryggilega úr skugga um það, einmitt með því að leita umsagna sem víðast frá þeim sérfræðingum sem þarna geta komið að máli. Ég segi það aftur að ég hef miklar mætur á hv. þingmanni og trú á hans lögfræðikunnáttu og er ekki að kasta rýrð á hann þegar ég óska eftir að fá enn frekari sérfræðiálit.

Frú forseti. Sem betur fer er lögfræðikunnátta mín er ekki óskeikul, það væri illt í efni ef svo væri. Að kalla fyrir nefndina eða ekki, það er auðvitað samráðsatriði við nefndarmenn. Hún er fjölskipuð þessi nefnd og ég tek ekki einn ákvarðanir, þetta meta menn af stöðunni. Ég hygg hins vegar að nefndin muni þegar í stað byrja á að kalla fyrir gesti og það er alveg í spilunum að kalla eftir umsögnum á sama tíma. Ég verð líka að segja að þegar frumvarpið var lagt fram á sumarþingi hafði farið fram ítarleg skoðun og kallaðir til ýmsir sérfræðingar, bæði innan og utan ráðuneytanna, til að ganga úr skugga um og taka af allan vafa um að frumvarpið stæðist. Niðurstaðan var að það stæðist. Öruggasta tryggingin fyrir því er 13. gr. EES-samningsins sem ég trúi að haldi vegna þess að hún veitir okkur réttindi sem við getum byggt fullkomlega á í þessu sambandi.

Frú forseti. Mig langar að fagna því að þetta frumvarp sé loksins komið fram. Ég er reyndar, ólíkt fyrri ræðumanni, ekki lögfræðingur og ekki lögfróð og get þar af leiðandi ekki haft neinar hugmyndir um það hvernig þessum málum mun lykta eða hvort menn komist að þeirri niðurstöðu að þetta gangi gegn tilskipun Evrópusambandsins um matvælaöryggi. Hitt veit ég þó að það er búið að bíða mjög lengi eftir þessu frumvarpi og ég hef fylgst með því í störfum mínum undanfarin ár í Brussel að þar á bæ voru menn orðnir æði óþolinmóðir eftir að við innleiddum þessa tilskipun. Það vita viðstaddir líka. Ólíkt fyrri ræðumönnum hef ég mikla trú á því að hagsmunum okkar sé betur borgið innan Evrópusambandsins en utan þess. Ég veit að ég deili ekki þessari skoðun með öllum hér. Ég veit hins vegar að EES-samningurinn hafði mikil og jákvæð áhrif á íslenskt samfélag og þá ekki síst það svið sem nú er til umræðu, þ.e. matvælasviðið og allt heilbrigðiseftirlit. Ég held að fáir deili um það. Ég rifja upp í þessu sambandi för heilbrigðisfulltrúa víðs vegar að af landinu í skoðunarferð til Brussel fyrir tveimur árum síðan eða svo þar sem þau létu almennt í ljós ánægju sína og sögðu að eftirlitskerfi Evrópusambandsins og reglugerðin hefði bætt mjög starfsumhverfið á þessu sviði. Þau fögnuðu því mjög og sögðust jafnvel hafa viljað fá meira á þessu sviði frá Evrópusambandinu. Ég deili áhyggjum þeirra sem hafa áhyggjur af hreinlæti landsins, hreinlæti náttúrunnar, matvæla o.s.frv. Ég held að þegar að því kemur að við undirbúum samningsmarkmið okkar gagnvart Evrópusambandinu munum við leita allra leiða til að fá einhvers konar undanþágur eða alla vega halda mjög til haga sérstöðu okkar í þessum efnum. Ég þekki orðið það vel til landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins og byggðastefnu og reglugerða sem þeim fylgja að ég held að þar séu ýmis sóknarfæri án þess að ég ætli að vekja sérstakar væntingar þar um. Ég held þó að allir viti og skynji mikilvægi þessa máls fyrir okkur þegar kemur að aðildarviðræðum. Ég held að það verði gaman að undirbúa nákvæmlega þessi samningsmarkmið í samvinnu við alla hagsmunaaðila eins og kveðið er á um í nefndaráliti utanríkismálanefndar sem samþykkt var á þinginu í sumar. Spurningalistarnir hafa verið í vinnslu í stjórnkerfinu undanfarnar vikur. Það veit hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mjög vel og ýmsir aðrir sem hafa komið að þessum málum. Hann er að láta þýða hann, er kannski búinn að því, og ég veit að fleiri ráðherrar láta þýða spurningalistann. Sjálf kom ég aðeins að spurningalistanum um byggðamálin. Ég get sagt ykkur að þetta er ekkert ofsalega spennandi verkefni. Þetta er lýsing á stöðu mála og í raun er afar lítið pólitískt deilumál í þessum spurningalistum. Það er þó vel ef einhverjir vilja leggja í kostnaðinn við að þýða þetta. Það sem koma skal er að við fáum þetta efni frá svokölluðu Brussel-valdi á íslenskri tungu þegar og ef við göngum í Evrópusambandið. Landbúnaðarstefna Evrópusambandsins er í mínum huga afar heppileg að flestu leyti fyrir íslenskan landbúnað, vegna þess að hornsteinninn í landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins er matvælaöryggi. Þingmenn og ráðherrar hafa talað mikið um matvælaöryggi þjóðarinnar og svo vill til að það er hornsteinn landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Annar þáttur sem sækir sífellt í sig veðrið í landbúnaðarstefnunni er svokölluð dreifbýlisþróun. Þar er komið inn á málefni, veittir ríkulegir styrkir og ýmiss konar samstarf um verkefni sem hér hefur borið á góma og menn fagna og kalla eftir í íslenskum landbúnaði. Það er t.d. matvælavinnsla heima í héraði, ýmiss konar nýsköpun, landvernd og náttúruvernd og annað slíkt, nokkuð sem ég held að hvað sem öðru líður sé það sem vantar í íslenskan landbúnað til þess að styrkja hann og skjóta rótum undir starf bænda. Ég vil eins og flestir landsmenn tryggja viðgang íslensku bændastéttarinnar. Það hvarflar ekki annað að mér en einmitt þess vegna hlakka ég til. Ég held að þetta verði ánægjulegt og skemmtilega ögrandi verkefni fyrir okkur, þ.e. að semja samningsmarkmiðin í landbúnaðarkaflanum og ganga til aðildarviðræðna. Ef ekki semst vel þá á þjóðin síðasta orðið, svo mikið er víst. Ég yrði mjög hissa ef við kæmum heim með vonda samninga á sviði landbúnaðarmála og í rauninni gildir margt í sjávarútvegsmálunum líka. Þetta er verkefnið fram undan. Við vitum líka að við erum farin að undirbúa aðildarviðræðurnar vegna þess að við erum búin að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Undirbúningurinn er hafinn. Eflaust vitið þið mörg að hingað hafa komið embættismenn frá Brussel, frá hinu ægilega Brusselvaldi sem er svo sem ekkert svakalegra en margt annað valdið sem við þurfum að lúta. Hingað hafa komið embættismenn og kynnt hvað bíður okkar á næstu mánuðum meðan á aðildarviðræðum stendur. Þar er ýmislegt í boði sem ég held að hafi þrátt fyrir allt opnað augu margra fyrir því að mjög margt kann að leynast í Evrópusambandinu sem verður til hagsbóta fyrir íslenska bændur eins og íslenska neytendur og þjóðina almennt.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hún er mjög fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu eins og fram kom í hennar ágætu ræðu - og ég óska henni til hamingju þótt þetta væri reyndar ekki jómfrúrræðan sem hún flutti hér fyrr í dag - hvort hún deili áhyggjum mínum af því að þetta frumvarp gangi ekki nógu langt til þess að uppfylla matvælatilskipunina og þá í fyrsta lagi hvort hún telji þetta geta haft neikvæð áhrif á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í öðru lagi hvernig hún meti það hvort þetta geti haft áhrif á aðildarviðræðurnar. Ég tel að ef við uppfyllum ekki fyllilega okkar skyldur og skuldbindingar, eins og ég tel að við gerum ekki með þessu frumvarpi, geti það haft áhrif á hvernig Evrópusambandið tekur okkur í viðræðunum, sem mér er reyndar meira sama um, en hvaða áhrif þetta gæti haft á samninginn?

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekki hvaða áhrif þetta hefur, ég þekki það bara ekki og ætla þar af leiðandi ekki að leggja í þá orðræðu, hvort við verðum gerð afturreka með þetta frumvarp eða ekki. Hið sama gildir um hugsanlega samningsstöðu okkar þegar kemur að aðildarviðræðum. Í fyrsta lagi veltur samningsstaða auðvitað á því hvort við verðum gerð afturreka með þetta frumvarp og í öðru lagi hvað þetta tekur langan tíma og hversu langan tíma aðildarviðræðurnar kunna að taka. Við erum að óska eftir aðild að bandalagi og við óskum eftir því sjálf, vel að merkja, það er ekki verið að biðja okkur um að koma inn. Við óskum eftir aðild að bandalagi sem hefur ákveðið að taka höndum saman um að deila með sér ábyrgð og valdi á verkefnum sem menn telja betur komin sameiginlega en hvert í sínu lagi. Auðvitað þýðir það að við verðum að undirgangast ýmislegt sem okkur kann að mislíka en það vill svo til ef maður skoðar aðildarsamninga einstakra ríkja að þar finnast undanþágur sem síðan eru til staðar þegar önnur ríki sækja um. Hvað varðar þetta sérstaka mál þekki ég þó ekki og hef ekki forsendur til að svara spurningunni.

Virðulegi forseti. Kannski ég orði spurninguna þannig: Ef Evrópusambandið fengi á tilfinninguna að við værum ekki tilbúin til að uppfylla þær skuldbindingar sem við nú þegar höfum undirgengist með aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, telur hv. þingmaður að skoðun þeirra og mat á því hvort við værum hæfur umsækjandi eða ekki hefði ekki svolítið áhrif á það mat? Gefum okkur að þetta uppfylli ekki allar kröfur tilskipunarinnar – mundi það ekki hafa áhrif á mat Evrópusambandsins um hvernig þessar viðræður gengju allar saman? Þingmaðurinn talaði um undanþágur. Það er rétt að ýmis aðildarríki hafa fengið eina og eina undanþágu en þær eru ekki varanlegar. Við vitum að við erum, eins og þingmaðurinn sagði, að sækja um aðild að sambandi af fúsum og frjálsum vilja, lýðræðislega. Við erum ekki öll sammála um það en allt í lagi, ég get fallist á það. - Alþingi tók þessa ákvörðun með minnsta mögulega mun en ákvörðunin var tekin. Við erum með því að samþykkja að undirgangast það Evrópusamband sem fyrir er. Við getum ekki sagt: Við viljum sækja um aðild að Evrópusambandinu og reyna svo að breyta því varanlega. Okkur hefur verið sagt það. Undanþágurnar eru því tímabundnar og undanþágurnar felast í aðlögun. Ef hæstv. ráðherra nær fram undanþágu á þessu sviði held ég því að hann verði að sætta sig við á einhverjum tímapunkti að undanþágan rennur út. Ekki satt?

Frú forseti. Það mat sem hv. þingmaður talaði um á sér reyndar stað núna með vinnslu spurningalistanna. Það er það mat sem Evrópusambandið lætur gera á okkur, sem sagt undirbúningur þess að ráðherraráðið geti tekið ákvörðun um hvort við séum tæk sem aðildarviðræðuríki. Matið er því byggt á núverandi stöðu mála. Ég geri ráð fyrir að í svörum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins hafi þetta frumvarp verið kynnt til sögunnar. Sá háttur var hafður á og þannig voru leiðbeiningarnar frá utanríkisráðuneytinu að við skyldum greina frá því hvaða frumvörp væru í farvatninu. Þetta verður þá væntanlega m.a. það sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og síðan ráðherraráðið leggur til grundvallar ásamt öllu öðru sem fram kemur í þessum 2.500 spurningum sem við höfum verið að svara að undanförnu varðandi hvort við séum tæk til að verða aðildarviðræðuríki. Ég á ekki von á að það muni steyta á þessu sérstaklega en ég er svo sem ekki algjörlega dómbær á það. Ég vona bara það besta.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær ágætu umræður sem hafa verið um þetta frumvarp til laga um breytingar á lögum um endurskoðun á undanþágum við viðauka við EES-samninginn, um innleiðingu á reglugerðum um matvæli, eða svokallað matvælafrumvarp. Þessi umræða er ekki ókunnugleg. Ætli þetta sé ekki í fjórða sinn sem málið kemur inn til Alþingis, ef ég man rétt, og ýmis atriði sem komið hafa fram í umræðunum eru jú hluti af þeirri umræðu sem áður hefur farið fram. Varðandi einstök atriði eins og þær ábendingar sem komu fram varðandi bæði kaflann um dýralækna og flutning á verkefnum í heilbrigðiseftirlitinu frá sveitarfélögum til hins opinbera, eða til Matvælastofnunar, þá vísa ég til vinnunnar sem þegar er í gangi í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þetta frumvarp var flutt í vor og fór þá inn til nefndar en atvik og áherslur í þinginu höguðu því svo að málið var ekki afgreitt úr nefnd til 2. umr. Ég lít svo á að við séum að endurflytja frumvarpið þannig að það fari í þá áframhaldandi vinnu sem þar var í gangi undir góðri verkstjórn hv. þm. Atla Gíslasonar. Þau atriði sem hér hafa verið reifuð og geta verið álitaefni verða þá skoðuð vandlega og ég treysti nefndinni mjög vel til þess. Þingmenn hafa eðlilega tengt við þetta mál Evrópusambandsaðildarumræðum almennt. Í mínum huga er hér verið að flytja sjálfstætt mál sem lýtur að mjög ákveðnum þáttum. Þetta er frumvarp um fjölmörg atriði á sviði matvælalöggjafar sem lýtur að landbúnaði, matvælavinnslu í landbúnaði og einnig á sviði sjávarútvegs og matvælavinnslu í sjávarútvegi, svo dæmi séu nefnd. Þegar er farið að vinna eftir meginhluta þess sem stendur í þessu frumvarpi og um það hefur ekki verið neinn ágreiningur í ræðum hv. þingmanna. Þetta frumvarp tekur því til miklu fleiri atriða en þess sem hefur fyrst og fremst orðið að umtalsefni, sem er að ekki verði felld brott heimild til að banna innflutning á hráu kjöti og kjötvörum og tilheyrandi vörum sem hér hafa verið tilgreindar. Ég ítreka og tek undir orð margra hv. þingmanna, ekki síst hv. þm. Atla Gíslasonar sem einnig er virtur lögmaður og getur þannig sett sín lóð á vogarskálina í þeirri umræðu, um að hér er verið að setja íslensk lög. Alþingi setur lög um ákveðið efni. Hvort einhverjir telja seinna meir að á þeim sé brotið eða lögin uppfylli ekki þær óskir sem þeir hafa er réttur þeirra eins og almennt er varðandi lagasetningu að viðkomandi aðilar geta að sjálfsögðu höfðað mál. Þá gengur það bara sinn veg en lögin standa þar til þeim er breytt. Þetta mál hefur komið áður fyrir þingið eins og hér hefur verið greint frá. Þetta var undanþáguákvæði í upprunalega EES-samningnum, að mig minnir frá 1991/1992, og skyldi svo endurskoðast að 10 árum liðnum en nokkur dráttur varð á því. Þegar sú endurskoðun fór síðan í gang hjá þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks var ákveðið að halda þessum ákvæðum ekki til streitu en áfram var inni bann á innflutningi á lifandi dýrum. Það er ein ástæðan fyrir því að fallist var á þann fyrirvara. Þá var ekki fallist á að lögin um dýravernd yrðu innleidd vegna þess að hér gilti ekki frjáls innflutningur á lifandi dýrum. Ýmis rök í þessu máli lúta því að einstökum þáttum þess. Ég minnist þess ekki á mínum þingferli að fram hafi komið fleiri athugasemdir og ályktanir frá samtökum, félagasamtökum, búnaðarfélögum, kvenfélögum og matvælavinnslum vítt og breitt um landið, að það hafi komið fram jafnvíðtækar athugasemdir og við að það ætti að heimila innflutning á hráu kjöti. Ég tel því og merki það á orðum hv. þingmanna að þeir almennt styðji að við stöndum vörð um matvæla- og fæðuöryggi þjóðarinnar eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég vona því og treysti að þetta fái vandaða og góða meðferð af hálfu hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og ráðherrann þakka fyrir þessa umræðu í dag og eins og hæstv. ráðherra sagði þá er hún að einhverju leyti kunnugleg. Mig langar til að fá algjörlega á hreint frá hæstv. ráðherra hvort hann hafi engar áhyggjur af því að þetta frumvarp gangi ekki nógu langt og þetta geti valdið EES-samningnum skaða? Þetta er skýr og einföld spurning og ég hlakka til að fá skýrt og einfalt svar. Síðan langar mig líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi við undirbúning og smíði þessa frumvarps rætt þessi mál við einhvern sjálfur, kollega sína frá Noregi eða öðrum ríkjum innan EES eða Evrópusambandsins. Hefur hann einhverja fullvissu fyrir því frá kollegum sínum í útlöndum að þetta mál standist?

Frú forseti. Ég hef ekki áhyggjur af því að þetta ógni EES-samningnum. Þá eru aldeilis brauðfætur undir þeim samningi. Þau ákvæði sem hér eru tilgreind sækja einmitt stoð í EES-samninginn. Í 13. gr. EES-samningsins er kveðið á um heimild til þess og reyndar skyldur og kvaðir sem gætu verið lagðar á Íslendinga í þessum efnum. Ég hef ekki áhyggjur af því. Ég hef frekar áhyggjur af því ef við gerðum þetta ekki. Þá værum við líka að bregðast skyldum og kvöðum því okkur ber að standa vörð um fjölbreytileika og vernda búfjártegundir og dýr, bæði húsdýr og villt dýr sem staðið gæti ógn af. Það eru því margir þættir sem á okkur liggja og ábyrgð sem á okkur hvílir fyrir utan samfélagslega þætti og annað þvílíkt. Ég hef ekki áhyggjur af því og treysti því frekar að hv. þingmaður standi með mér í þeim efnum. Varðandi að einhver geti höfðað mál þá er það þannig með lagasetningu almennt og öll lög að menn geta höfðað mál og kannað hvort eitthvað sé í samræmi við ákveðin lög. Það er hinn lýðræðislegi réttur hvers og eins. Ég treysti því að þessi lagasetning sem við vonandi ljúkum hér standi, enda er það þjóðinni og okkur öllum til heilla að svo verði.

Frú forseti. Það er gott að heyra þann mikla sannfæringarkraft sem býr í ráðherranum. Hann er fullviss um að hann sé hér með mál í fullum rétti. Það er gott. Menn verða að hafa trú á því sem þeir gera en hann svaraði ekki síðari spurningu minni um hvort hann hefði rætt þessi mál við kollega sína í öðrum löndum. Ég bið hann í sínu seinna andsvari að gera það og eins hvort hann taki ekki undir beiðni mína til formanns hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um að leitað verði umsagnar frá sérfræðingum í Evrópurétti, utanríkisráðuneytinu, sendiráði okkar í Brussel og öðrum sérfræðingum á þessu sviði til þess að taka af allan vafa og tryggja að um vandaða lagasetningu sé að ræða, til þess að við getum eins og ráðherrann hvetur til sameinast um þessa lagasetningu og verið sannfærð um að hún sé okkur til heilla.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég kann ekki við að hv. þingmaður tali um að hér sé verið að flytja frumvarp til laga sem ekki standist lög og að ég flytji frumvarp undir öðru yfirskyni. Hitt get ég sagt að það hefur verið haft samráð við mjög virta lögfræðinga í Evrópurétti varðandi þessi atriði og þeir hafa fullvissað okkur um að þessi atriði stæðust. Hver og einn getur síðan höfðað mál, það er eins og við vitum almennt gagnvart lögum. Varðandi hvort við spyrjum önnur ríki eða aðra ráðherra hvort við megum setja lög um einhver atriði hér eða ekki þá tel ég að við höfum fullan rétt til þess að setja okkar eigin lög. Hitt er alveg klárt að aðilar hjá Evrópusambandinu og eins ræddi ég við landbúnaðarráðherra Noregs þegar ég hitti hann fyrir nokkru síðan, þeim er vel kunnugt um þessi mál. Þeir vilja fyrst og fremst að við fullgildum þessa innleiðingu þannig að það trufli ekki þeirra mál en efnisatriði eins og þessi hafa engin áhrif á stöðu Norðmanna hvað varðar samninga þeirra í heild sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir innlegg hans í þessa umræðu í dag. Hæstv. ráðherra vakti máls á því að ekki hefðu borist fleiri ályktanir eða athugasemdir í neinu öðru máli í hans minni í þingsögunni en varðandi þetta matvælafrumvarp. Vissulega var þó mikið rætt og ritað um þingsályktunartillöguna um að sækja um aðild að Evrópusambandinu hér í vor. Við ráðherrann deilum þeirri skoðun að það þjóni ekki hagsmunum Íslendinga að ganga í Evrópusambandið og að það þjóni fyrst og fremst ekki hagsmunum íslensks landbúnaðar að ganga þar inn. Vissulega finnst mér athyglisverð sú athugasemd sem fram kom í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur fyrr í umræðunni um að hugsanlega hefði þetta áhrif á þær samningaviðræður sem fram undan eru við Evrópusambandið. Þá veltir maður upp þeirri hugsun hvort hæstv. ráðherra sé einfaldlega snjallari en við öll og sé þarna búinn að finna leið til þess að við göngum aldrei inn í Evrópusambandið. Það er rétt að velta þessu aðeins upp og ég spyr ráðherrann beint að því hvort þetta sé hans undirliggjandi hugsun í málinu. Vissulega eru þetta íslensk lög sem við erum að setja en engu að síður eru þau byggð á Evrópuréttinum. Við værum ekki að þessu nema vegna þess að við erum aðilar að EES-samningnum og erum að innleiða reglugerðir Evrópuþingsins. Þetta er nátengt og vissulega er horft til þess hvernig við stöndum að innleiðingu þessa regluverks alls saman. Það er gert í Brussel. Ég vil líka leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að hann minntist á að vissulega hefði verið haft samráð við virta lögfræðinga í Evrópurétti við þessa lagasetningu. Getur hann upplýst þingið um hvaða lögfræðingar og sérfræðingar í Evrópurétti voru ráðuneytinu til ráðgjafar við smíðina á þessu frumvarpi?

Frú forseti. Ég vil ekki tengja þetta mál svo sterkt Evrópusambandsumsóknaraðild eins og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja gera. Þótt sé búið að samþykkja að fara í þetta aðildarferli og senda inn umsókn vitum við ekki hversu langan tíma það tekur og það á eftir að fara yfir óendanlega marga efnisþætti. Íslensk löggjöf stoppar því ekki hér þó að menn hafi sótt um aðild að Evrópusambandinu. Það er bara fráleitt. Síðan, eins og hv. þingmaður kom inn á, ef málin fara áfram kemur þetta mál sjálfsagt upp eins og mörg önnur. Hér er bara verið að leggja áherslu á hagsmuni Íslendinga og íslenskrar þjóðar, að hér sé staðinn vörður um matvælaöryggi og fæðuöryggi. Þetta frumvarp og atriði þessa frumvarps sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni eru einmitt liður í því. Ég hef trú á því að allar þjóðir séu sömu skoðunar að það eigi að verja matvæla- og fæðuöryggi hverrar þjóðar og ég treysti því að þau sjónarmið gildi einnig um Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Vissulega er þó ekki annað hægt en tengja þetta Evrópusambandinu þar sem þetta er afleiðing af því að við erum aðilar að EES og við erum nú í því ferli sem núverandi ríkisstjórn kom á, þ.e. að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Eins og einn hv. þingmaður kom inn á í umræðunni þurfum við m.a. að fara að skilgreina samningsmarkmiðin varðandi landbúnaðinn. Jafnframt kom fram í máli hv. þm. Önnu Margrétar Guðjónsdóttur að hún teldi möguleika á miklum undanþágum í þeim efnum þannig að vissulega tengist þetta mál og hæstv. ráðherra getur ekki horft fram hjá því. Ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst okkur um hvaða lögfræðingar og sérfræðingar í Evrópurétti það voru sem veittu ráðuneytinu ráðgjöf í þessu máli. Það er gríðarlega mikilvægt að við séum upplýst um það vegna þess að hingað til hefur ekki legið á ljósu að það mætti ganga þetta langt. Ég heyri að hæstv. ráðherra er mjög fylginn sér í þessu máli og mjög öruggur með að þetta standist Evrópuréttinn og að hann leggi þarna ekki til eitthvað sem okkur er ekki heimilt samkvæmt EES-samningnum. Það væri því gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að fá að vita hvaða sérfræðingar í Evrópurétti það eru sem voru ráðuneytinu innan handar í þessu máli.

Frú forseti. Varðandi Evrópusambandsaðildarvinnuna þá legg ég mig fram um að vinna alla þá vinnu vel sem til míns ráðuneytis heyrir. Ég tel að starfsfólk ráðuneytisins hafi sýnt mikinn dugnað og vandvirkni í að skila svörum við þeim spurningum sem var krafist og þannig mun ég vinna áfram varðandi þessa aðildarumsókn þótt ég sé ekki stuðningsmaður Evrópusambandsaðildar. Varðandi þennan þátt sem hv. þingmaður nefnir. Ég væri ekki að flytja frumvarpið ef ég teldi ekki að þetta stæðist lög, ég vil bara árétta það. Það er alveg rétt að kvaddir hafa verið til ýmsir lögfróðir menn, ég nefni lögfræðinga utanríkisráðuneytisins sem haft var samráð við vegna samningu þessa þáttar frumvarpsins. Ég nefni einnig lögfræðinga eins og Stefán Má Stefánsson og Lárus Blöndal sem komu á minn fund og lögðu sín ráð fram. Þess vegna frábið ég mér þessa tortryggni hv. þingmanna og tel að við eigum einmitt að standa saman þétt að baki þessum mikilvægu hagsmunum þjóðarinnar varðandi fæðu- og matvælaöryggi sem hér er lagt upp með. Ég er sannfærður um að þegar þau lög hafa verið sett sem hér er lagt til verðum við betur sett en áður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940, með síðari breytingum. Frumvarpið hefur áður verið lagt fram á fyrri þingum en var ekki afgreitt. Það er nú lagt fram á ný og tekur þessi útgáfa mið af athugasemdum og breytingartillögum allsherjarnefndar frá því í apríl sl. en nefndin lagði m.a. til að ákvæði um fjármögnun og hvatningu til hryðjuverka, sem var í fyrri frumvörpunum, yrðu felld brott. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ákvæðum almennra hegningarlaga er m.a. varða upptöku eigna, hryðjuverk, mansal og peningaþvætti. Er um að ræða endurskoðun umræddra ákvæða vegna alþjóðlegra skuldbindinga, annars vegar vegna fullgildingar samnings um alþjóðlega brotastarfsemi og hins vegar vegna tilmæla frá alþjóðlegum nefndum sem Ísland á aðild að. Þá er í frumvarpinu að finna ákvæði um skipulagða brotastarfsemi, sem er nýmæli. Helstu efnisákvæði frumvarpsins eru í fyrsta lagi þau að lagt er til að lögfestur verði nýr kafli um upptöku eigna, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Um er að ræða heildstæðar breytingar sem taka að verulegu leyti mið af gildandi ákvæðum í dönsku og norsku hegningarlögunum. Lagt er til að lögfest verði ákvæði sbr. c-lið 2. gr. frumvarpsins sem gerir ráð fyrir því að unnt verði að gera upptæk verðmæti án þess að sýnt sé fram á að þau megi rekja til tiltekins refsiverðs brots hafi viðkomandi gerst sekur um brot sem er til þess fallið að hafa í för með sér verulegan ávinning og geti brotið varðað a.m.k. sex ára fangelsi. Að þessum skilyrðum uppfylltum megi gera upptæk verðmæti sem tilheyra viðkomandi nema hann sýni fram á að þeirra hafi verið aflað með lögmætum hætti. Við þessar aðstæður og að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum megi jafnframt gera upptæk verðmæti sem tilheyra maka eða sambúðarmaka viðkomandi og verðmæti sem runnið hafa til lögaðila sem viðkomandi hefur einn eða með sínum nánustu ráðandi stöðu í sé ekki sýnt fram á að þeirra hafi verið aflað með lögmætum hætti. Er því gert ráð fyrir fráviki frá meginreglunni um sönnunarbyrði ákæruvaldsins við þessar aðstæður. Sem dæmi um beitingu ákvæðisins má nefna þá aðstöðu þegar einstaklingur sem hefur verið gripinn á flugvelli með fíkniefni í farangri sínum, sem ætluð eru til sölu, er sakfelldur fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot. Þótt enginn ávinningur hafi þannig hlotist af brotinu er ljóst miðað við eðli þess og umfang að það var til þess fallið að hafa í för með sér verulegan ávinning. Við rannsókn ákæruvalds á eignastöðu og fjárhag viðkomandi kemur í ljós að hann á verulegar eignir og fjármuni sem ekki eru í samræmi við uppgefnar tekjur hans eða aðrar fjárhagslegar upplýsingar sem aflað hefur verið. Við slíkar aðstæður getur ákæruvaldið krafist upptöku á þessum verðmætum, þó svo að þau verði ekki rakin til þess brots sem viðkomandi hefur verið sakfelldur fyrir og nær slík krafa fram að ganga nema viðkomandi sýni fram á að verðmætanna hafi verið aflað með lögmætum hætti. Mikilvægt er að árétta að endanlegt mat á þessu er í höndum dómstóla og ættu því hagsmunir sakbornings að vera nægjanlega tryggðir. Í IV. kafla frumvarpsins og í sérstökum athugasemdum við c-lið 2. gr. er fjallað ítarlega um þessa tillögu. Í öðru lagi vil ég nefna að lagt er til að lögfest verði nýtt ákvæði sem gerir það refsivert að taka þátt í skipulagðri brotastarfsemi og á ég þá við 5. gr. frumvarpsins. Samkvæmt henni yrði refsivert að fremja í félagi við annan afbrot ef framkvæmdin er liður í starfsemi skipulagðra glæpasamtaka. Í V. kafla greinargerðarinnar með frumvarpinu er ítarlega fjallað um þær réttarpólitísku röksemdir sem liggja til grundvallar þessari tillögu og er því nánar lýst í sérstökum athugasemdum við greinina. Í þriðja lagi er lagt til að gerðar verði ýmsar breytingar á a-lið 227. gr. almennra hegningarlaga um mansal, sbr. 6. gr. frumvarpsins. Skilgreining á mansalsbroti er gerð skýrari og í samræmi við Evrópuráðssamning um aðgerðir gegn mansali og bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um fjölþjóðlega skipulagða brotastarfsemi, svokallaða Palermó-bókun. Þá bætist við ný málsgrein sem lýsir refsinæmi athafna sem tengjast ferða- og persónuskilríkjum. Ég vil nefna það að í ráðuneytinu er í vinnslu frumvarp til laga um breytingu á útlendingalögum sem lýtur að því að gefa fórnarlambi mansals umþóttunartíma þannig að það dveljist ekki ólöglega í landinu meðan á honum stendur. Í fjórða lagi er lagt til að gerðar verði verulegar breytingar á 264. gr. almennra hegningarlaga um peningaþvætti, sbr. 7. gr. frumvarpsins. Er m.a. lagt til að almenn verknaðarlýsing peningaþvættis verði gerð skýrari og gildissvið hennar rýmkað. Þá er refsihámark fyrir peningaþvættisbrot hækkað úr fjórum árum í sex. Það skal tekið fram að ekki er hróflað við reglu 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga þar sem kveðið er á um að refsing geti orðið allt að tólf árum ef um ræðir ávinning af fíkniefnabroti. Virðulegi forseti. Eins og áður hefur komið fram hefur frumvarp þetta verið flutt áður. Rétt er að nefna sérstaklega að hér er um að ræða mikilvægar réttarbætur fyrir refsivörslukerfið, m.a. til handa lögreglunni í baráttunni gegn skipulagðri brotastarfsemi og því tel ég afar mikilvægt að frumvarpið verði afgreitt á þessu löggjafarþingi. Leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. ráðherra að mikilvægt sé að þetta mál verði að lögum á þessu þingi. Ég vildi aðeins spyrja hæstv. ráðherra út í þær breytingar sem eru á frumvarpinu miðað við fyrri frumvörp sem hafa komið fram og eru að mestu leyti samhljóða. Hvaða breytingar eru það og hvernig stendur á því að frumvarpið er ekki óbreytt frá því sem var þegar það var lagt fram á þingum haustið 2008 og 2007?

Virðulegi forseti. Það stendur þannig á því að allsherjarnefnd fjallaði um þetta frumvarp og lagði til ákveðnar breytingar á því. Af því hefur verið tekið mið en það sem í rauninni skiptir miklu máli er að ákvæði um hvatningu til hryðjuverka og fjármögnun þeirra eru ekki í frumvarpinu heldur eru núna í sérstakri athugun hjá refsiréttarnefnd. Til stendur að leggja fram annað frumvarp um þau atriði sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég vildi spyrja ráðherra hvort það væri ekki rétt munað hjá mér að refsiréttarnefnd hefði samið frumvarpið sem upphaflega var lagt fram, með þeim ákvæðum sem um var að ræða varðandi hryðjuverk og hvatningu til hryðjuverka og hvort með því að leggja fram þær tillögur hafi þáverandi ráðherra og ráðuneytið ekki talið að það væri að fylgja eftir samþykktum Evrópuráðsins um viðkomandi efni.

Virðulegi forseti. Hið fyrra frumvarp var að mati refsiréttarnefndar og ráðuneytisins fullnægjandi til að uppfylla alþjóðlegar skuldbindingar. Hins vegar bárust okkur ákveðin sjónarmið sem við töldum sjálfsagt að yrðu athuguð nánar. Þetta frumvarp er hins vegar óvenjulegt að því leyti að þarna er slegið saman fullgildingum margra alþjóðlegra samninga og við mátum það svo að það eitt að frumvarpið tæki á svona mörgum og margslungnum atriðum gæti valdið töfum á afgreiðslu þess. Við ákváðum því að gera þetta svona og fela refsiréttarnefnd að athuga betur hvort umrædd ákvæði um hryðjuverk væru þannig orðuð að í raun þyrfti að breyta þeim út frá refsipólitískum sjónarmiðum. Það er ástæðan fyrir því að frumvarpið er í þessari mynd.

Hæstv. forseti. Ég tel að á þessu stigi sé ekki þörf á að hafa langt mál um þetta frumvarp. Hæstv. ráðherra hefur gert ágæta grein fyrir efni þess og eins og fram hefur komið hefur þetta mál komið til umræðu í þinginu á undanförnum tveimur vetrum. Haustið 2007 og haustið 2008 lagði Björn Bjarnason, þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, fram frumvörp sem voru að mestu leyti samhljóða því frumvarpi sem hér er lagt fram. Málið hefur fengið allgóða og ítarlega meðferð í allsherjarnefnd Alþingis, ekki síst á fyrsta vetrinum eftir að það var lagt fram, 2007–2008. Meðferð málsins í vor var öllu snubbóttari enda tíminn takmarkaður í ljósi þess að alþingiskosningar voru um vorið og takmarkaður tími til að fjalla um það að því leyti. Engu að síður liggja fyrir sjónarmið í þessu máli bæði frá því í fyrra og hittiðfyrra og sannast sagna er allgóð samstaða um flesta meginþætti þessa máls. Því er það auðvitað von mín og ég vænti þess af öðrum þingmönnum að þetta mál fái góða afgreiðslu. Það má segja að við meðferð málsins á vettvangi allsherjarnefndar hafi tveir þættir í rauninni staðið út af borðinu. Annars vegar sá þáttur sem kom fram í orðaskiptum okkar hæstv. ráðherra áðan sem varðar breytingar á ákvæðum sem snúa að hryðjuverkum en eins vöknuðu við umræður í allsherjarnefnd á sínum tíma nokkrar spurningar um samspil þeirra reglna sem þarna voru settar fram og skattareglna. Þegar allsherjarnefnd lauk umfjöllun málsins síðasta vor var það á þeim nótum að þessi atriði stæðust ágætlega hvað varðar þetta frumvarp en því var hins vegar vísað til fjármálaráðherra eða fjármálaráðuneytis af hálfu nefndarinnar í nefndaráliti að tekið yrði til skoðunar hvort breyta þyrfti einhverjum ákvæðum skattalaga þannig að ekki yrði um árekstra að ræða. Til að rifja upp var málið með þeim hætti að það var einkum skattrannsóknarstjóri sem gerði athugasemdir við ákveðin ákvæði og taldi að það kynni að vera um að ræða árekstra eða misræmi milli reglna sem er að finna í þessu frumvarpi og skattareglna. Allsherjarnefnd tók því þá afstöðu, í raun í samræmi við ráðleggingar lögfræðinga sem fyrir nefndina komu, að þetta gengi vel upp frá refsiréttarlegum sjónarmiðum eða forsendum. Hins vegar var það skilið eftir að hugsanlega þyrfti að gera breytingar á skattalögum ef þetta frumvarp yrði að lögum. Ég vil spyrja ráðherra hvort hún viti til þess að fjármálaráðuneytið hafi tekið einhverja slíka skoðun á síðustu mánuðum frá því að allsherjarnefnd lauk umfjöllun um þetta mál síðasta vor, í byrjun apríl ef ég man rétt. Hins vegar verður að geta þess í sambandi við hitt málið sem ágreiningi hefur valdið í þessu sambandi, varðandi þann þátt sem sneri að hryðjuverkum, að ráðherra gat þess ekki að þar hefur verið ákveðinn pólitískur ágreiningur. Ástæðan fyrir því að þetta mál hefur stundum lent í hnút á þessari vegferð, svo maður noti það orðalag, hefur verið andstaða ákveðinna þingmanna við þau ákvæði sem snúa að viðbrögðum eða viðurlögum við hryðjuverkum og efasemdir á pólitískum forsendum um það. Þetta vantaði inn í þá mynd sem hæstv. ráðherra dró upp af þessu vegna þess að við meðferð málsins bæði veturinn 2007–2008 og eins í fyrravetur hefur fyrst og fremst verið andstaða af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við að gerðar yrðu breytingar á ákvæðunum sem vörðuðu hryðjuverkin. Án þess að ég ætli að fara í efnislega umræðu um það er rétt að halda þessu til haga vegna þess að í því er skýringin fólgin á því að þetta mál hefur ekki fram til þessa verið afgreitt á Alþingi, svo við höfum það á hreinu. Ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði ekki ítrekað sett fótinn fyrir afgreiðslu málsins vegna andstöðu sinnar við ákvæðin um hryðjuverkin hefði þetta mál trúlega verið afgreitt vorið 2008. Mér finnst nauðsynlegt að í upprifjun okkar og stuttum orðaskiptum um forsögu málsins komi þetta fram. Það hefur legið fyrir að aðrir flokkar sem hafa staðið að málum í þinginu og á vettvangi allsherjarnefndar voru sáttir við frumvarpið í megindráttum eins og það kom fram haustið 2007. Í raun og veru hafa ótrúlega litlar efnislegar breytingar átt sér stað eða athugasemdir verið gerðar við þá þætti en andstaða Vinstri grænna hefur komið í veg fyrir að þetta mál hafi verið afgreitt. Til að fresta þeim ágreiningi er sú leið valin nú að taka þennan þátt sem greinilega er viðkvæmur frá pólitísku sjónarmiði út fyrir rammann, taka hann út fyrir frumvarpið og afgreiða þá þætti sem góð sátt er um. Það er aðferðafræði sem í sjálfu sér er ekkert athugavert við en skilur auðvitað eftir ágreiningsmálið sem varðar það hvort við eigum og þurfum að breyta ákvæðunum sem varða hryðjuverkin. Ég tel reyndar að svo sé en ætla ekki að fara nánar út í þá umræðu af því að það er í sjálfu sér ekki á dagskrá hér. Hins vegar skipta aðrir þættir málsins verulegu máli eins og viðbrögð við skipulagðri glæpastarfsemi, ákvæði um upptöku eigna, ákvæði sem varða mansal og annað þess háttar. Góð samstaða hefur náðst um það og í sjálfu sér hefur ekki verið talin ástæða til að hrófla mikið við því. Þess vegna held ég í rauninni að maður geti lýst yfir miklum stuðningi við frumvarpið eins og það er þó að auðvitað hefði verið gott ef hægt hefði verið að klára málið miklu fyrr og þá í þeirri mynd sem það kom upprunalega fram. Hvað um það. Töluvert mikil vinna hefur verið lögð í þetta á vettvangi allsherjarnefndar en auðvitað var um að ræða aðra nefnd og síðan hafa komið kosningar og miklar mannabreytingar verið þannig að sennilega mun málið krefjast þess að allsherjarnefnd fari ofan í efnisþætti málsins í meðferð sinni en láti ekki nægja að styðjast við vinnu fyrri nefndar enda sátu fáir af núverandi nefndarmönnum í allsherjarnefnd í nefndinni á síðasta kjörtímabili. Við þurfum því að vinna í þessu. Hins vegar sýnir sú samstaða sem hefur náðst um þá þætti málsins sem eru í frumvarpinu að undirbúningurinn hefur verið góður, vel hefur verið staðið að verki og full ástæða er til að styðja þetta frumvarp og hraða framgangi þess eins og kostur er.

Frú forseti. Ég hef svo sem litlu við ágæta framsögu hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra að bæta. Komið hefur fram að málið er nú flutt í fjórða sinn og það náði ekki fram að ganga vegna ýmissa aðstæðna. Ég þakka fyrir það sem kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að það sé Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að kenna. Ég flutti ýmsar ræður um þetta mál á sínum tíma og lagði fram breytingartillögur. Ég held að það sé fullmikið sagt að málið hafi strandað á andstöðu Vinstri grænna þótt hún hafi haft eitthvað að segja, kannski talsvert. Málið var tilbúið, ef ég man rétt, við 2. eða 3. umr. vorið 2008 og ég hef ekki alveg áttað mig á því enn þá af hverju það var ekki sett fram. Ég hygg þó að þar hafi ráðið ágreiningur milli þáverandi ríkisstjórnarflokka. Ég vísa að öðru leyti í ræður mínar á fyrri þingum. Gerðar hafa verið breytingar á frumvarpinu sem voru mér mestur þyrnir í augum. Ég taldi þau ákvæði sem hér hafa orðið að umtalsefni ganga of langt og vera of óljós. Það var mín skoðun. Ég lagðist ekki gegn frumvarpinu í heild, það var um margt vel unnið og er að mínu mati í ágætisformi í dag. Það mikilvægasta í þessu máli er að hér er verið að lögleiða Palermó-samninginn frá 15. nóvember 2008 og bókun við þann samning frá sama tíma um að koma í veg fyrir, berjast gegn og refsa fyrir verslun með fólk, einkum konur og börn. Í öðru lagi er verið að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hægt sé að fullgilda Evrópusamninginn um aðgerðir gegn mansali frá 3. maí 2003. Ég fagna því sérstaklega að í ráðuneytinu er í gangi vinna til að bæta úr útlendingalögum þannig að þolendur mansals eigi greiðari rétt til dvalar hér á landi en verið hefur. Það er mikið fagnaðarefni. Ég vil sérstaklega vekja athygli á greinargóðum athugasemdum í greinargerðinni á bls. 7 um Evrópuráðssamninginn um aðgerðir gegn mansali og íslensk refsilög þar að lútandi. Mansal og vændi eru í dag grafalvarleg vandamál sem þarf að taka á, ekki bara hér á Íslandi heldur á alþjóðlega vísu því þetta er brotastarfsemi af þeirri tegund sem fer yfir landamæri. Það sama má í raun segja um klámvæðinguna sem hér ríður húsum. Ég vek athygli á því að þessir þættir, mansal, vændi og klámiðnaður, ganga gegn mannréttindum og kynfrelsi sem er veigamikill hluti af friðhelgi einkalífs okkar sem verndað er af stjórnarskránni. Ég veit hins vegar fullvel að allsherjarnefnd mun fara faglega í þetta mál og nýta sér þá vinnu sem þegar hefur verið unnin við fyrri frumvörp.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í efnislega umræðu við hv. þm. Atla Gíslason um hryðjuverkaákvæðin núna. Ég hugsa miðað við orð hæstv. dómsmálaráðherra að við fáum tækifæri til að gera það síðar. Það er rétt sem hv. þm. Atli Gíslason sagði að andstaða Vinstri grænna var auðvitað ekki eina ástæðan fyrir því að málið náði ekki fram að ganga. Það er allt í lagi að segja þá sögu eins og er að vegna andstöðu Vinstri grænna fékk alla vega hluti þingflokks Samfylkingarinnar mikinn skjálfta í hnén og taldi sér ekki fært að standa að þessum ákvæðum miðað við að Vinstri grænir höfðu uppi stór orð um að mæta þessum ákvæðum með mjög harðri umræðu um málið. Þá gerðist það eins og oft hefur gerst við ýmsar aðstæður að þegar á móti blæs fer Samfylkingin á taugum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir skörulegan flutning á þessu frumvarpi til breytinga á almennum hegningarlögum. Ég tel mjög mikilvægt miðað við það sem farið hefur fram í umræðunni þar sem reyndir þingmenn hafa farið yfir söguna á bak við þetta mál. Ég fagna því að það sé komið fram og vonast til að það nái fram að ganga í þinginu og verði að lögum á þessu þingi. Varðandi þann kafla sem fallið hefur út þá vonast ég til þess að allsherjarnefnd skoði og fari vel yfir það en jafnframt kom fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni og Birgi Ármannssyni að mikil vinna hafi farið fram í allsherjarnefnd á fyrri þingum varðandi þetta mál. Með vísan til þess að fyrri þing hafi farið ítarlega yfir mál þá upplifðum við það í sumar að mál, þ.e. náttúruverndaráætlun, var afgreitt út úr umhverfisnefnd án umræðu. Slík vinnubrögð tel ég ekki vera til fyrirmyndar og ekki líðandi. 27 nýir þingmenn sitja á þessu þingi og ég tel að við höfum fulla burði til að fara vel yfir mál. Ég tel að þessir 27 nýju þingmenn hafi vilja til þess að setja sig sjálfir inn í þau mál sem fá framgang í þinginu og ég vonast til þess að þetta mál sem önnur verði beitt þeim vinnubrögðum að farið verði yfir þau, leitað verði umsagna og fengnir gestir á fund nefndarinnar til að fara yfir þessi mál. Ég hefði óskað þess að eiga orðastað við formann allsherjarnefndar en því miður er formaðurinn, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, ekki við þessa umræðu í dag. Það er spurning hvort hv. þm. Atli Gíslason geti upplýst mig um hvort þessi vinnubrögð verði viðhöfð vegna þess að ef ég man rétt þá tók hv. þm. Atli Gíslason undir athugasemdir okkar við afgreiðslu náttúruverndaráætlunar í gegnum þingið fyrr í sumar. Ég vonast til þess að ég eigi stuðning hjá honum í þessu máli sem öðrum að við nýju þingmennirnir fáum að fara yfir málin á sjálfstæðan hátt og mynda okkur sjálfstæða skoðun á þeim. Mér þykja mjög athyglisverðar þær umræður eða skoðanaskipti sem áttu sér stað milli hv. þm. Birgis Ármannssonar og Atla Gíslasonar sem báðir eru í allsherjarnefnd varðandi þau hryðjuverkaákvæði sem þarna voru klippt út á milli þinga. Ég vonast til að nefndin fari jafnframt yfir þau ákvæði. Ég tel að svo komnu máli, hæstv. forseti, ekki ástæðu til að fleiri orðum um þetta en vonast enn og aftur til að vönduð vinnubrögð verði í nefndinni og að við fáum að fjalla um málið efnislega.

Frú forseti. Ég vil taka fram að formaður allsherjarnefndar er löglega forfölluð frá umræðunni og lét mig vita af því með fyrirvara. Ég átti við í minni fyrri ræðu að auðvitað getur maður nýtt sér þá vinnu sem undanfarin þing hafa unnið að málum. Hvað varðar náttúruverndaráætlun 2009–2012 gerði ég undantekningu frá þeirri skoðun minni að sú vinna ætti ekki að fara fram engu að síður að mati nefndarinnar hvað yrði gert. Svo var ástatt um það mál að það er lögbundið að leggja fram náttúruverndaráætlun til fjögurra ára. Slík áætlun sem lá frammi var fyrir árin 2009–2012 og ég taldi ótækt að þingið á þeim forsendum afgreiddi ekki málið frá sér. Ég er algerlega sammála því að hér er fjöldinn allur af nýjum þingmönnum sem þurfa að skoða málið frá öllum hliðum og ég var sjálfur ekki í allsherjarnefnd á vorþinginu frá febrúar fram að kosningum í apríl.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir að koma því á hreint að forföll formanns allsherjarnefndar liggja fyrir og er í fínu lagi með það. Ég þakka honum fyrir að taka undir að við förum vel yfir þetta mál í nefndinni. Ég veit ekki hvort ástæða er til að rifja upp frekar þessa deilu um náttúruverndaráætlunina en engu að síður fór áætlunin ekki í gegnum þingið. Hún var einfaldlega tekin út úr nefnd og fór ekki í gegnum þingið, var ekki afgreidd að fullu þannig að hún kemur til með að fara aftur í meðferð umhverfisnefndar á þessu þingi. Ég krefst þess að hún fái þar málefnalega umfjöllun. Það er ekki hægt að gera undanþágur frá grundvallaratriðum eins og þeim að fara vel yfir mál. Það er einfaldlega ekki lýðræðislegt. Ég trúi því í hjarta mínu að þetta hafi farið svona með náttúruverndaráætlunina í sumar vegna þess að fólk var orðið þreytt og ætlaði sér eitthvað sem það hefði í venjulegu ástandi aldrei ætlað sér að standa fyrir. Ég vona að í öllum þeim málum sem hér liggja fyrir og eru gríðarlega mikilvæg, bæði þau sem hér eru til umræðu og eins varðandi náttúruverndaráætlunina, fái lýðræðislega og góða meðferð á þessu þingi.

Frú forseti. Ég hef verið þeirrar skoðunar að mál eigi að fá faglega umfjöllun í nefndum. Þó að ég hafi ekki átt langa þingsetu á þingi var ég þó stjórnarandstöðuþingmaður frá vori 2007 til stjórnarslitanna sem urðu núna í janúar og er ýmsu vanur. Ég óska þess að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefði þá verið í stjórn og svarað fyrir þau vinnubrögð sem þá voru. Nauðsyn brýtur lög og lög kunna að víkja þingmönnum. Það var eingöngu á þeim forsendum að Alþingi bar skylda til að setja þessa náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2012 að þessi leið var farin. Engar breytingar höfðu orðið á tillögunni frá vorþinginu og ég taldi það réttlætanlegt. Vinnubrögðin eiga að vera í þeim anda sem hv. þingmaður lýsir þótt auðvitað eigi að notfæra sér forvinnu þingsins en ekki að byrja allt upp á nýtt.

Hæstv. forseti. Það urðu einmitt breytingar á náttúruverndaráætlun á síðasta vorþingi. Þær breytingar fylgdu hins vegar ekki málinu inn á sumarþingið heldur duttu einfaldlega út. Umhverfisnefndin sem sat á sumarþinginu stóð í þeirri meiningu, eða meiri hluti hennar, að engar breytingar hefðu verið gerðar en það er ekki rétt. Umhverfisnefndin fór ekki betur yfir málið og þessa vönduðu vinnu sem unnin var í umhverfisnefnd á vorþinginu en svo að hún tók ekki eftir því að nokkur atriði höfðu fallið brott, m.a. varðandi hvannastóð í Vík í Mýrdal. Fjögur atriði duttu út ef ég man rétt. Ég sat í umhverfisnefnd sem varamaður á þessum fundi og á þessum 10 mínútum sem fundurinn tók náði ég að sjá það. Vinnubrögðin voru ekki vandaðri en svo. Við megum því ekki þrátt fyrir að tímarnir séu erfiðir, það liggi á og einhver frestur sé að líða henda frá okkur öllum prinsippum. Ég skil alveg og veit, hv. þm. Atli Gíslason, að vinnubrögð fortíðarinnar hafa ekki í öllum tilvikum verið til fyrirmyndar. Það þýðir samt ekki að ég ætli að kvitta upp á hvaða vitleysu sem er. Ég tel að við sem sitjum á þingi eigum að líta út fyrir pólitískar víglínur og einsetja okkur að viðhafa vönduð vinnubrögð, líka hvað varðar náttúruverndaráætlun. Þótt brýnt sé að standa tímafresti þar þá verður engu að síður a.m.k. að lesa yfir hvaða niðurstöðum fyrri nefndir hafa komist að þegar verið er að tala um vönduð vinnubrögð í fyrri nefndum. Það er lágmarksviðmið.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðurnar um þetta frumvarp. Til að svara hv. þm. Birgi Ármannssyni verð ég að viðurkenna að álits fjármálaráðherra hefur ekki verið leitað sérstaklega. Það gæti verið afsökun að allsherjarnefnd beindi því á sínum tíma til fjármálaráðherra að kanna hvort breytingar á skattalöggjöfinni væru nauðsynlegar. Þetta hefðum við í rauninni samt átt að kanna í dómsmálaráðuneytinu og býðst ég til að þetta verði kannað þannig að allsherjarnefnd geti fengið þau gögn til upplýsingar. Hvað varðar það að fella út ákvæði frá fyrri frumvörpum þá ítreka ég það sem ég sagði áðan um að þarna er í rauninni harla óvenjulegt frumvarp á ferðinni þar sem mörgum og í raun ólíkum samningum er slegið saman. Ég taldi ákveðin rök fyrir því að taka út þessi umdeildu ákvæði og láta athuga þau betur því að, virðulegi forseti, það er ákaflega mikilvægt að þau tefji ekki að hægt sé að fullgilda þá samninga sem hér eru til umfjöllunar. Það er mjög mikilvægt að fullgilda þessa alþjóðasamninga, lögfesta þessi ákvæði um upptöku og síðast en ekki síst að lögfesta þessi ákvæði gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem því miður er farin að skjóta rótum á Íslandi.