Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Frsm. n., hv. þm. Barð., gat þess í upphafi máls síns, er hann lagði það hér fyrir hv. d., að þetta mál hefði legið hér fyrir áður og treglega gengið um afgreiðslu þess, og þetta er - ég vil segja því miður - rétt, því að það er hvorki í fyrsta né annað sinn, sem málið hefur strandað hér, heldur hefur það, eins og hann sagði, legið fyrir þrisvar sinnum. Þó virðist mér svo sem þannig sé frá því gengið og það hafi verið það vel undirbúið, að ekki ætti að þurfa að standa svo lengi á því að fá það afgreitt. Hér er komin fram rökstudd dagskrá frá hv. 1. þm. N-M., sem byggir hana á því, að þörf sé nánari endurskoðunar hjá þeirri mþn., sem hann segir, að sé starfandi til þess að athuga þessi mál, og helztu rök hans fyrir þessari rökst. dagskrá skilst mér því vera þau, að allan þennan undirbúning þurfi að betrumbæta frá því, sem nú er. En um undirbúninginn á þessu máli er það að segja, að hér kom fram frv. á Alþ. um nokkrar lagfæringar á iðnfræðslul., sem var afgr. á þann hátt, að því var vísað til ríkisstj. til þess að fá það athugað. Og það var gert. Skipuð var n., sem vann að því verki, og var hún skipuð fulltrúum frá ýmsum helztu samtökum iðnaðarmanna, sem lögðu í það mikla vinnu að fá l. afgr. í því formi, að allir aðilar mættu vel við una. Ég hefði kannske óskað persónulega, að eitt og annað í frv. væri ofurlítið öðruvísi. En þar sem mér er kunnugt um, að þar er um að ræða samkomulagsafgreiðslu, hef ég ekkert við það að athuga og mundi hafa sætt mig við frv. eins og það lá fyrir. En þeim mun erfiðara er líka að gera á því róttækar breyt., þar sem frv. er nokkurs konar samkomulagsatriði milli þeirra aðila, sem um það hafa fjallað. Iðnfræðslan er, eins og kunnugt er, tvenns konar. Hún er verklegt nám hjá meisturum, sem þetta frv. ræðir um, og hún fer einnig fram bóklega í skólum, sem ekki gilda um nein l. eða lagasetningar aðrar en þær, sem í þessu frv. standa. Hér hefur verið lagt fram áður frv. um iðnskóla, sem hefur heldur ekki fengið afgreiðslu og ég gæti gengið inn á, að yrði athugað betur, en það ætti ekki að þurfa að verða til þess, að þetta frv. næði ekki afgreiðslu fyrir því. Ég tel sem sagt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, um verklega iðnfræðslu, sé það vel úr garði gert, að ekki þurfi vegna frekari athugunar að slá því enn á frest. Iðnn. hefur hér á þskj. 311 borið fram nokkrar brtt., eða alls tólf að tölu, og ég get sagt það í heild um allar þessar brtt., að ég get fyrir mitt leyti vel fellt mig við það til samkomulags, að þær verði samþ. Þær valda ekki neinni gerbyltingu á frv. Þær eru lagfæringar og til samræmingar, og sem sagt, án þess að fara út í einstaka liði þeirra, get ég sagt, að í heild sætti ég mig við, að þær verði samþ. Þá hefur hv. þm. Barð. borið fram á þskj. 312 nokkrar brtt. Um þær vildi ég segja það, að l. brtt. fjallar um atriði, sem náttúrlega getur alltaf orkað nokkuð tvímælis, þ.e., hvernig skuli kjósa í iðnfræðsluráð. Í frv. er gert ráð fyrir því, að 4 ráðsmanna skuli skipaðir samkv. tilnefningu: 2 tilnefndir af Landssambandi iðnaðarmanna, tveir tilnefndir af iðnsveinaráði Alþýðusambands Íslands, og ráðh. skipi svo formann án tilnefningar. Hv. þm. Barð. leggur til, að þessu verði breytt þannig, að allir þessir 5 menn skuli kosnir hlutfallskosningu á Alþ. Út af fyrir sig má segja, að þetta geti eins komið til álita eins og allt annað, en ég teldi þó heppilegra að hafa áfram samband við iðnaðarsamtökin og láta þau hafa einhver áhrif á skipun ráðsins. Þau eiga mikið undir því, að vel takist um skipun í ráðið. En hins vegar mundi, ef ráðið væri kosið af Alþ., meira og minna gæta persónulegra áhrifa frekar en annars, og gæti þá kannske farið svo, að þeir menn, sem þannig veldust, yrðu ekki eins heppilega valdir eins og ef iðnaðarsamtökin sjálf hefðu fengið að tilnefna þá. Einkum er þó einn aðili, sem komið gæti til greina að tilnefna þarna fulltrúa, en það eru iðnnemasamtökin sjálf, sem eru skipuð fyrir allt landið, og gæti ég því gengið inn á, að brtt. á þskj. 350 væri tekin til greina, í stað þess að samþ. l. brtt. á þskj. 312. 2. brtt. frá hv. þm. Barð., við 18. gr., er um námstímann, og má vera, að hún geti komið til greina ekki síður en ákvæði frv. með brtt. n., en upp úr því legg ég ekkert sérstaklega mikið. Ég get fellt mig við hvort sem er. Aftur á móti tel ég brtt. við 2. gr. mjög vafasama, að taka ætti kaup frá nema, sem verður frá verki vegna vinnustöðvunar, sem er nemanum að sjálfsögðu alveg óviðráðanleg. Hann getur ekki ráðið um það, hvort vinnustöðvun verður, þar sem hann vinnur, og engin áhrif haft á gang þeirra mála, en í l. er gert ráð fyrir, að á meðan á vinnustöðvun stendur, megi hann vinna að ýmsum verkum, sem tilheyra ekki framleiðslunni sjálfri, t.d. viðgerð á vélum o.fl., og mætti því hafa af honum mikið gagn, ef hann héldi því starfi áfram, og það teldi ég betra en að láta hann hætta og taka af honum kaupið og skapa þannig möguleika til að segja honum upp. Á þskj. 320 hefur hv. 1. þm. N-M. borið fram 2 brtt., þar sem fyrri till. fer fram á nokkuð aðra skipun á trúnaðarmönnum úti um land en gert er ráð fyrir í frv. Ég tel hana á engan hátt til bóta og get því ekki lagt til, að hún verði samþ. Aftur á móti tel ég 2. brtt. sérstaklega hættulega, þar sem lagt er til, að mönnum sé þar leyft að ganga undir próf og síðan að fá full réttindi, þó að þeir hafi ekki stundað nám hjá ákveðnum meisturum. Ég tel, að með þessu væri öllum grundvelli kippt undan því skipulagi, sem nú er á þessum málum, og mundi horfa mjög til hins verra, ef út á þessa braut væri farið. Það er yfirleitt svo, að þó að gert sé ráð fyrir prófi iðnnema, þá kemur í prófinu ekki fram nema lítill hluti af því, sem þeir verða að kunna í sínu fagi. Kunnáttu á ýmsum sviðum er ekki hægt að prófa, svo að í fullkomnu lagi sé, með einföldu sveinsprófi, heldur verður að stikla á stóru, taka einstaka liði. Annars er ekki hægt að gefa nægilega tryggingu fyrir því, að maðurinn sé fullfær iðnaðarmaður. Sú vissa getur ekki fengizt, nema maðurinn hafi verið ákveðinn tíma að verki. Ef þessu væri breytt og fært yfir í það horf, að hver maður, sem teldi sig geta uppfyllt prófsskilyrðin, gæti orðið löggiltur starfsmaður í faginu með því að taka próf, þá tel ég, að maður væri kominn út á mjög hála braut. Ég veit ekki, hvort ástæða er til þess fyrir mig að tala um þetta lengra mál en þegar er orðið. Ég hef lýst skoðun minni á þessum brtt., sem hér liggja fyrir, og teldi mjög æskilegt, ef frv. næði fram að ganga, bæði vegna þess að ég tel, að það feli í sér ýmsar endurbætur frá gildandi l. í þessum efnum, og í öðru lagi sé það ekki vansalaust fyrir Alþ., að frv. dagi uppi, og þá afgreiðslu að láta það daga uppi í n., álit ég, að eigi ekki að taka upp á Alþ., heldur reyna að ganga frá málinu á annan hvorn veginn. Það minntist einhver þdm. á það, að iðnaðarmanna. félag Reykjavíkur, elzta iðnfélagið á Íslandi, ætti í dag 80 ára afmæli. Fyndist mér vel viðeigandi, að það væri á þeim degi, þótt af tilviljun sé, að Alþ. féllist á málið í höfuðatriðum.



Herra forseti. - Það væri nú að bera í bakkafullan lækinn að ræða frekar einstakar till. málsins, en ég skal geta þess til viðbótar því, sem hv. frsm. n. sagði, að málið var þrautrætt innan n. Sá ágreiningur, sem þar var, kemur bezt fram í brtt., sem fyrir liggja. Hins vegar er ég þakklátur hv. frsm. n., að hann hefur lýst sig málinu fylgjandi, þótt till. hans hljóti ef til vill ekki samþykki hv. d. Hv. 1. þm. N-M. vill hins vegar, eins og hér hefur komið fram, láta málið daga uppi með sinni rökstuddu dagskrá. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þær brtt., sem n. hefur orðið sammála um. Þær hafa verið skýrðar af hv. frsm., og ég held, að það sé rétt hjá honum, að það sé skoðun okkar allra nm., að þær séu til bóta á frv., og ég hef orðið þess var, a.m.k. frá öllum aðilum, sem þetta mál snertir, að þeir telja einnig þessar breyt. vera lagfæringar til bóta. Hins vegar eru þær breyt., sem fram hafa komið og ágreiningur hefur haldizt um innan n., þess eðlis, að það mundi mjög breyta frv., ef þær yrðu samþ. En áður en ég vík að þeim, skal ég fara örfáum orðum um till. á þskj. 350, umfram það, sem hæstv. samgmrh. minntist á þá till. Ég hafði hugsað mér að bera fram líka brtt., þótt ég ræddi það að vísu ekki innan n., en ég hafði gert ráð fyrir, að d. mundi skera úr því, hvernig iðnfræðsluráð yrði skipað. En ef þessi till., sem fram er komin, verður samþ., er þýðingarlaust fyrir mig að koma með brtt., en ef hún hins vegar verður felld, kemur hún til greina, og því taldi ég rétt að láta hana koma fram nú við 2. umr. En það eru sömu rök sem hæstv. samgmrh. benti á, sem ég færi fyrir þessari till. Iðnnemar eru það fjölmennir, að ekki virðist óréttlátt, að þeir hafi þarna fulltrúa til þess að fjalla um þau mál, sem fyrst og fremst snerta iðnnema. Þeir yrðu í minni hluta, en mundu hafa ýmsar réttarkröfur að flytja þarna og gættu hagsmuna umbjóðenda sinna. Og nú er það svo, að þeir hafa fengið samband, sem nær um landið allt, og er því þessi aðili samnefnari fyrir alla iðnnema í landinu. - En úr því að ég er að tala um þessa gr. frv., þá vil ég og geta þess, að ég mundi telja miklu óheppilegra, að Alþ. kjósi slíka n. Það gæti oltið á atvikum, hvernig sú n. yrði skipuð af hæstv. Alþ. Þar mundi koma meira persónulegt reiptog til greina en þarna mundi eiga sér stað, ef um stéttina sjálfa er að ræða. Ég skal geta þess, að ég hef kynnt mér þetta hjá einni nágrannaþjóð okkar, Dönum. Þeir eru miklu eldri um meðferð þessara mála. Þeirra iðn hefur staðið um tugi ára og mjög stór, en sú skipun er þar efnislega nákvæmlega sú sama og hér er stungið upp á, að atvinnurekendur eigi þarna 6 fulltrúa, launþegar 6 og þrettándi maðurinn tilnefndur af viðkomandi ráðh. Ég býst við, að þeir, sem unnu að því að semja þetta frv., hafi m.a. haft í huga þá reynslu, sem fengizt hefur af þessari aðferð, og hafi því tekið hana upp, og má vel vera, að svo sé víðar á Norðurlöndum í þessum efnum. Ég hef ekki kynnt mér það. En ég hef nýlega fengið iðnaðarlöggjöf Danmerkur og kynnt mér einmitt þessi ákvæði. Þessi reynsla bendir einmitt á það, að þessi háttur sé betri en að láta löggjafarsamkomu ráða þar um, enda er það svo á Norðurlöndum, að iðnaðarstéttir og einnig vinnustéttir eiga þar sína fulltrúa. Það er meginkjarninn á Norðurlöndum, þegar vinnustéttirnar eru annars vegar. Ég hygg því, að það mundi verða meiri samvinna innan slíkra mála, ef sá háttur er á hafður, sem frv. gerir ráð fyrir og ótvírætt bendir til, að fullt samkomulag sé um innan þeirrar n., sem stendur að frv., en í henni áttu sæti bæði fulltrúar frá atvinnurekendum og launþegum. - Ég mun því greiða atkv. með þessari gr. frv., eins og hún er, en á móti brtt., sem flutt er á þskj. 312, er breytir sérstaklega fyrirkomulaginu um kosningu í iðnfræðsluráð. Um aðrar till. á þskj. 312 hefur hæstv. ráðh. fært rök fyrir, hvort hann er með þeim eða móti, en ég fyrir mitt leyti er ekki fylgjandi brtt. við 18. gr. Þetta er að vísu ekki stórvægileg breyt., en hún þrengir kost iðnnemanna. Þar eru vinnustundirnar, sem nemandi má ekki vera frá vinnu, færðar upp í 1800 á ári um námstímann, en í frv. er reiknað með 6 mánuðum, sem er miklu lægri tala, og vil ég halda við þá till., sem gefur þeim meiri réttindi en í þessari brtt. felst. Ég er algerlega á móti 3. brtt. á þskj. 312, sem fjallar um það, að nemanda beri ekki kaup, meðan hann er frá verki vegna vinnustöðvunar. Mér finnst ekki ástæða til að flytja slíka till. og ætla að knýja hana fram hér á Alþ., þar sem atvinnurekendur eru í raun og veru allir sammála um, hvaða háttur skuli á vera í þessum efnum. Þeir eru sammála um að greiða þeim kaup, þegar svo stendur á, gegn því, að þeir megi láta nemana vinna þau verk, sem þeir telja nauðsynleg, þótt þeir taki ekki þátt í framleiðslustörfum á meðan. Iðnnemarnir hafa engan rétt til að ákveða, hvort verkfall skellur á eða ekki, eins og l. eru nú, og er því engin ástæða til að svipta þá kaupi, meðan á slíkri deilu stendur. Hygg ég, að þetta séu einu rökin fyrir því, að nemarnir eigi að vera utan við slíkar deilur og eins og þeir kæmu þar hvergi nærri. - Þá kem ég að b-lið sömu brtt. á þskj. 312, um, að 2. mgr. 22. gr. orðist svo sem þar er fram tekið. Í frv. er setningin orðuð þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú stendur vinnudeila svo lengi, að telja má, að nemandi missi verulega í verklegu námi hennar vegna, og getur þá iðnfræðsluráð ákveðið að framlengja námssamninginn um hæfilegan tíma.“ Þarna er það lagt undir iðnfræðsluráð, hvenær samningi skuli slitið af þessum ástæðum, en samkvæmt brtt. er því slegið föstu - að vísu að dómi iðnfræðsluráðs -, að námssamningnum skuli slitið án frekari fyrirvara. Ég tel þetta ekki til bóta og er því mótfallinn þessari brtt. Um þær brtt., sem hér hafa verið lagðar fram af hv. 1. þm. N–M. (PZ), get ég verið fáorður. Þær ganga feti lengra í sumum atriðum en n. gat orðið sammála um að ganga. - Vil ég fara nokkrum orðum um fyrri brtt. á þskj. 320 við 4. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að skipaður sé sérstakur erindreki, er aðstoði iðnfræðsluráð í störfum þess. Fljótt á litið virðist þessi till. hafa í sér fólginn ávinning, en nú er gert ráð fyrir, að á hinum ýmsu stöðum séu iðnfulltrúar, sem inni þessi störf af höndum, og það hlýtur að liggja í hlutarins eðli, að ef hér er um að ræða erindreka, þá mundi það vera fastur starfsmaður, sem kostar nokkurt fé, en það, sem honum er fært til gildis, er, að hann eigi að samræma þau störf, sem iðnfulltrúar ættu að hafa með höndum. Ég held nú, að þessi samræming gæti átt sér stað, þótt slíkur erindreki væri ekki fyrir hendi, og þar sem ekki er um marga staði hér á landi að ræða, þar sem verulegur iðnaður er rekinn, þá hygg ég, að fyrst um sinn sé fyllilega séð fyrir samræmingu um störf þessara manna með þeirri skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, og líklega væri lagt út í óþarflega mikinn kostnað með skipun fasts starfsmanns í þessum efnum. Hvað síðari brtt. hv. 1. þm. N-M. snertir, þá er það vitað, að hún hefur mætt mikilli andstöðu hjá iðnaðarmannastéttinni, ekki aðeins hjá iðnsveinum, heldur og hjá atvinnurekendum. Telja þeir, að ef sú regla yrði tekin upp, sem till. þessi fjallar um, þ.e. að heimila mönnum með vissum skilyrðum að ganga undir próf í verklegum efnum í ákveðnum iðngreinum, þótt þeir hafi ekki stundað iðnnám hjá ákveðnum meistara eða iðnfyrirtæki, að slíka heimild yrði mjög hægt að misnota. Mætti flytja langt mál um þetta atriði, en ég mun ekki fara fleiri orðum um það. Verður að skera úr um það með atkv., hvort inn á þessa braut eigi að ganga, en augljóst er, að ef till. verður samþykkt, mundi slíkt þýða gerbyltingu á frv. í þessum efnum og torvelda framgang málsins. Að lokum vil ég segja það, að þess hefur verið getið af hv. frsm. n., að á síðasta þ. hafi verið samkomulag um þetta mál, og má það vel vera. Þá gaf iðnn. þessarar hv. d. út nál., en nú er það svo, að það eru aðrir menn, sem n. skipa, heldur en þá, og það, sem hefur upplýstst í þessum málum á þessu tímabili, gerir það áreiðanlega að verkum, að sumar af þeim till. n., sem þá voru teknar upp og n. gat orðið sammála um, hafa ekki getað náð samþykki n., eins og hún nú er skipuð. Hygg ég, að frv. sé nú borið fram í fullu samráði bæði við atvinnurekendur og launþega í þessum iðngreinum, og munu hv. dm. skera úr um það með atkv. sínu, hvaða leið skuli farin í þessum efnum. Ég vil aðeins undirstrika það, að afgreiðsla málsins má ekki dragast miklu lengur, og verður það að ná samþykki þess þ., sem nú situr. Hafa verið færð sterk rök að því af hálfu þeirra manna, sem við þessi l. eiga að búa, að þessi löggjöf þurfi að komast á til þess að koma á skipan og leiðréttingum í ýmsum framkvæmdum á þessu sviði og til þess að skapa heilbrigt ástand innan stéttarinnar. Þess vegna held ég, að rétt sé að þakka hv. form. n. Honum er ljós þessi nauðsyn, jafnvel þótt brtt. hans verði felldar.



Herra forseti. - Hv. Alþ. hefur borizt bréf frá iðnsveinaráði Alþýðusambandsins, sem ég geri ráð fyrir, að dm. hafi kynnt sér, en þar lætur ráðið í ljós álit sitt á brtt. þeim, sem fram hafa komið við frv. Telur ráðið, að það geti sætt sig við þær brtt., sem fyrir liggja frá n., en hins vegar er það á móti brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 312 og sömuleiðis brtt. hv. 1. þm. N–M. á þskj. 320. Hins vegar telur ráðið, að fyrri brtt. á þskj. 320 sé til bóta, en gerir samt þá aths., að ekki sé ástæða til að leita tillagna Landssambands iðnaðarmanna, áður en skipaður er iðnerindreki sá, sem gert er ráð fyrir í gr., nema því aðeins, að leitað sé umsagnar iðnsveinaráðs alþýðusambandsins. Mér finnst ekki nein sérstök þörf á því, að þarna standi „að fengnum tillögum Landssambands iðnaðarmanna“, og vil leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. um, að orðin „Landssambands iðnaðarmanna og“ í 1. málsgr. gr. falli niður.

Forseti (ÞÞ): Mér hefur borizt brtt. við brtt. á þskj. 320 frá hæstv. menntmrh. Er hún of seint fram komin og skrifleg, og þarf því að veita afbrigði fyrir henni.



Herra forseti. - Ég hafði kvatt mér hljóðs, þegar mál þetta var hér síðast á dagskrá, og hef því ekki fengið tækifæri til að tala fyrr. Er því búið að taka fram í þessum umr. ýmislegt af því, sem ég hefði komið inn á, og get ég því sparað mér að tala hér langt mál. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 311, er n. öll sammála um framgang þessa frv. með þeim breyt., sem þar eru skráðar. Flestar þeirra eru ekki stórvægilegar efnisbreytingar á frv., heldur meiri eða minni háttar lagfæringar, sem n. hefur yfirleitt verið ásátt um, að mundu frekar vera til bóta, enda hefur það komið fram í bréfi iðnsveinaráðs alþýðusambandsins, að það telur sig geta fallizt á breyt. n. Ég tel því ekki ástæðu til að fjölyrða um þær, þar eð hv. frsm. hefur skýrt þær fyrir hönd n. Ég vil hins vegar minnast nokkrum orðum á aðrar þær brtt., sem hér hafa verið fluttar við frv., og lýsa afstöðu minni til þeirra. Varðandi fyrri till. á þskj. 320 er það að segja, að ég lét í ljós í n., að ég teldi síður en svo fjarstæðu að skipa slíkan erindreka, sem till. gerir ráð fyrir, en að ekki væri nægilega frá þessu gengið, eins og till. var upphaflega formuð í n., þ.e. að skipa aðeins einn iðnerindreka, heldur þyrftu einnig að vera iðnfulltrúar á ýmsum stöðum landsins til þess að fylgjast með framkvæmdum á viðkomandi stöðum, en þar sem till. felur nú einnig þetta í sér, þá sýnist mér, að þessi tilhögun sé frekar til bóta. og mun því greiða atkv. með þessari till. - Hvað snertir síðari till. á sama þskj., er það að segja, að þótt ég í raun og veru hafi nokkra tilhneigingu til að vera með því „principi“ út af fyrir sig, að mönnum verði gefinn kostur á því að öðlast iðnréttindi með því einu að taka próf í viðkomandi iðngreinum, álít ég, eins og sakir standa, naumast nægileg skilyrði fyrir hendi til að halda slík bréf á þann hátt, að hægt væri að sanna leikni og kunnáttu viðkomandi manns, svo að unnt væri að veita honum þessi iðnréttindi. Ég lít þannig á, að eins og sakir standa, þ.e. meðan iðnfræðslunni er hagað á þann hátt, sem nú er, að verklega námið er eingöngu meistarakennsla, þá sé ekki fyrir hendi nein tilhögun, sem telur sér skylt eða er fær um að láta nemendur, sem ekki hafa verið við nám hjá meistara, ganga undir slíkt próf. Eins og hæstv. ráðh. var að tala um, getur slíkt próf, sem haldið er í skyndingu og þar sem verk er leyst aðeins á skömmum tíma, ekki sannað nægilega kunnáttu þeirra manna, sem undir það ganga, að minnsta kosti er það svo í mörgum iðngreinum. Til þess að prófið væri fullnægjandi, þyrfti það að standa yfir langan tíma, jafnvel vikum saman, og eins og ég nefndi áðan, er ekki fyrir hendi nokkur sá aðili í þessum efnum, sem mundi telja sér skylt að taka við manni, sem hefur ekki verið við nám hjá honum, og halda yfir honum nokkurra vikna próf. Ég held þess vegna, að til þess að koma þessu prófi fyrir, yrði ríkið sjálft að hafa slíka stofnun með höndum og veita slíkt próf, en það álít ég, að ekki sé hægt, fyrr en iðnfræðslan sé komin í það horf, að kennslan í iðnskólunum sé einnig verkleg. En með því væri farið inn á nýja braut í þessum efnum, og þá yrði sú löggjöf, sem um þetta yrði sett, byggð á öðrum grundvelli en þetta frv., og þess vegna tel ég þá hugmynd, sem kemur fram í þessari till., ekki falla inn í þetta og því ekki tímabæra. Ég mun því greiða atkv. móti þessari till., eins og málin standa nú, þrátt fyrir það að ég telji þessa hugmynd að talsverðu leyti réttmæta og til athugunar í sambandi við endurskipulag á fyrirkomulagi iðnfræðslunnar í heild. Hins vegar get ég sagt það í stuttu máli um brtt. á þskj. 312, sem fluttar eru af hv. þm. Barð., að ég er á móti þeim öllum. Eins og fram kom í n., varð ekki samkomulag um þær, og flutti hv. þm. Barð. því till. einn og hefur lýst afstöðu sinni og n. alveg á réttan hátt. - Viðvíkjandi l. till. hef ég gegn henni að færa sömu rök og hæstv. ráðh. gerði. Um 2. brtt. má segja, að það skipti ekki svo miklu máli, hvort hún verði samþykkt eða ekki, en hins vegar eru þar þrengd réttindi iðnnemanna á þann hátt, að hægt er að ákveða framlengingu námstíma þeirra, hversu lítið sem þeir forfallast, en í frv. er aftur á móti ekki heimilt að framlengja námstímann, nema þeir hafi verið meira en 6 mánuði frá námi. Ég held, að eins og námstíminn nú er, sé hann það ríflegur, að ekki sé rétt að íþyngja nemunum með því að þrengja þetta ákvæði enn meir. - Hvað snertir 3. till., er það að segja, að bæði a- og b-liður hennar fela í sér refsiaðgerðir gegn nemunum, meðan á vinnudeilum stendur. Auðvitað geta nemarnir engu ráðið um vinnudeilur eða hversu lengi þær standa, og álít ég fjarstæðu að setja ákvæði, sem hægt er að nota sem refsiaðgerðir gegn nemunum undir slíkum kringumstæðum. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta atriði, þar eð þegar hafa verið færð rök gegn því af öðrum ræðumönnum, en vil aðeins taka undir með þeim. Að lokum hefur hv. 1. landsk. þm. (SÁÓ) flutt hér brtt. á þskj. 350 um lítils háttar breytingu á tilnefningu í iðnfræðsluráð, þannig að í staðinn fyrir, að iðnsveinaráð alþýðusambandsins tilnefni tvo aðila móti fulltrúum meistaranna, skuli það aðeins til nefna einn og að hinn fulltrúi þeirra skuli tilnefndur af Iðnnemasambandi Íslands. Hugsunin, sem fram kemur í frv., er sú, að það skuli vera iðnaðarmannastéttin, sem tilnefni þessa fulltrúa, en hins vegar hefur hingað til ekki verið almennt litið svo á af löggjafanum, að iðnnemar séu iðnaðarmenn, fyrr en þeir hafa lokið prófi og öðlazt sveinsréttindi, en ef hv. Alþ. sér ástæðu til og telur rétt að veita iðnaðarsamtökunum slíka viðurkenningu, hef ég fyrir mitt leyti ekkert á móti þessu og gæti hugsað mér að vera með þessari brtt., en álít, að þetta skipti ekki miklu máli eða að af þessu yrði veruleg breyting, þótt till. yrði samþykkt. Að lokum vil ég lýsa yfir því, að ég er að sjálfsögðu með framgangi frv. með þeim breyt., sem felast í till. n. á þskj. 311, og jafnframt mun ég greiða atkv. með fyrri till. á þskj. 320.



Herra forseti. - Það var á misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh., að mín rökstudda dagskrá væri byggð á því, að þetta frv. væri svo illa undirbúið. Hæstv. ráðh. veit, að árið 1941 var skipuð mþn. í skólamálum, sem átti að samræma alla skóla landsins í eitt kerfi. Hann veit, að þessi frv. hafa verið að smákoma frá n., og m.a. er eitt þeirra nú 2. dagskrármálið hér í hv. deild í dag. Formaður mþn., Ásmundur Guðmundsson, hefur skipað undirnefnd, þá Sigfús Sigurhjartarson og Ingimar Jónsson, til þess að gera tillögur um iðnfræðsluna. Mín dagskrártill. byggðist á því, að rétt væri að bíða, þar til frv. kæmi frá n., þar sem þess er varla langt að bíða, en þeim hefur ekki enn unnizt tími til að ljúka störfum, en munu vera með þá hugmynd að samræma iðnfræðsluna í einn stóran iðnskóla. Og sé ég því enga ástæðu til þess að flýta þessu frv., þar sem iðnnemar hafa nú verkamannskaup víðast hvar og geta sjálfir kostað sig í skóla, og er því aðstaða þeirra alls ekki vond. En ég veit, að það er vilji fyrir því að fella dagskrártill., en breyta l. hér í d., og hef ég því flutt brtt. við frv. Ég heyrði ekki ræðu hæstv. ráðherra, en ef marka má af reynslunni, hefur hv. 1. landsk. bergmálað það, sem hann sagði. Ég verð að segja það, að ég skil ekki, hvernig þeir finna þeim orðum sínum stað, að próf sé engin trygging fyrir hæfni nemanda. Ja, því þá ekki að fella burtu öll próf? Fyrir liggur líka álit frá Iðnnemasambandi Íslands, þar sem þeir mæla gegn samþ. 2. brtt. minnar, hvers vegna nefna þeir ekki, en líklega er ástæðan sú, að svo erfitt sé að koma prófunum svo fyrir, að þau gefi rétta mynd af leikni nemandans. Mér er ljóst, að þetta er erfitt, og ég hef talað um þetta við meistara, bæði múrarameistara, trésmíðameistara og málarameistara, og töldu þeir allir, að þetta væri hægt, en það væri ekki með því að smíða neitt sveinsstykki. Prófið yrði að standa nokkuð lengi, jafnvel nokkrar vikur, og eftir að ég hafði fengið umsögn þessara manna, sá ég ekki neina ástæðu til að útiloka þá menn, sem eru hæfir til að ganga undir prófið, frá því, enda þekkist það ekki við nokkurn skóla, að menn fái ekki að ganga undir próf, þegar þeir eru hæfir til þess og þeir vilja það, nema við há.skólann. Þar þurfa þeir þó ekki nema að innritast og lesa. Hér eru því ekki til önnur tilfelli, að menn fái ekki að reyna að taka próf án þess að hafa fyrst verið í skóla. Menn geta tekið öll önnur próf, sem vera skal. Þannig þarf auðvitað einnig að vera um þetta próf, og til þess að reyna að búa þannig um, að gegnum þetta próf slyppu ekki aðrir en þeir, sem eru þess verðir, hef ég reynt að setja þær skorður við því, að skussar slyppu í gegn, sem ern í mínum brtt. Það vakti ekki fyrir mér að sleppa gegnum prófið fúskurum, sem útskíta nafn sveina og gætu skaðað þá, sem fengið hafa sveinsbréf, og ég er sannfærður um, að þetta er hægt. Um fyrri brtt. mína vil ég segja það til viðbótar því, sem ég hef áður sagt, og sem svar til þeirra, sem töluðu á móti, að ég er nú ekki viss um, að þetta þurfi að kosta ríkið neitt verulega meira. Það, sem fyrir mér vakti með iðnerindreka, var það að láta hann skapa festu í framkvæmdum þessara mála. Iðnfræðsluráð er skipað til 4 ára, og eftir önnur 4 ár kemur nýtt ráð, og til þess að fyrirbyggja sífellda breytingu og festuleysi er nauðsynlegt, að til sé fastur maður, sem tengir þetta saman. Ég ætla honum líka að samræma iðnskólana á landinu, en þeir eru nú mjög ólíkir og mikil þörf samræmingar, því að allt annað próf er t.d. hér en í öðrum iðnskólum á landinu. Ég er sannfærður um, að það borgar sig að samþykkja þessa brtt. Önnur brtt. og þó nokkuð veigamikil er við 4. gr. Eins og það er nú í frv., er heimilt að skipa iðnfulltrúa á eins mörgum stöðum á landinu og iðnfræðsluráði sýnist, en það, sem fyrir mér vakir, er það, að til þessa þurfi heimild frá atvmrh. Þetta er brtt., sem ég legg talsvert upp úr og sem mætti segja mér, að sparaði eigi lítið upp í kaup iðnerindrekans, sem ég legg til, að skipaður verði. Ég er nokkuð hissa á því, hve allir, sem hér hafa talað, og eins þau bréf, sem komu frá Iðnnemasambandi Íslands og iðnsveinaráði Alþýðusambands Íslands, leggja mikið á móti annarri brtt. hv. þm. Barð., og ég held, að þeir hafi ekki áttað sig á, hvað í henni stendur. Þar stendur: „Nú hefur nemandi verið veikur meira en 6 mánuði samtals á námstímanum,“- en nú ber öllum saman um, að ekki sé vit að hafa sama námstíma í öllum iðngreinum og því miklu réttara að miða við árið heldur en námstímann allan. Þessu hafa þeir ekki áttað sig á, sem talað hafa á móti þessari brtt. Ég vona, að mönnum sé ljóst, hvað felst í mínum till., og vænti þess, að menn skilji nauðsyn þeirra og að hv. deild samþykki þær báðar.



Herra forseti. - Hæstv. samgmrh. hefur lýst yfir, að hann væri fylgjandi brtt. þeim, sem n. hefur flutt á þskj. 311. Þessar brtt. voru samþ. af iðnn., og sé ég því ekki ástæðu til að ræða þær frekar. Hann gat hins vegar ekki fellt sig við brtt. mína við 3. gr., og í sama streng tóku þeir báðir, hv. 1. landsk. og hv. 6. landsk., en mér fannst þeir ekki færa fullkomin rök fyrir sínu máli. Þeir telja þetta einkamál milli atvinnurekenda og sveina, en það tel ég ekki. Hér er um mikið atriði fyrir þjóðina sjálfa að ræða. Hv. l. landsk. bar þetta saman við samsvarandi ákvæði í Danmörku. Ég veit nú ekki, hvaða vald það hefur þar, en öllum hlýtur að vera ljóst, hvílíkt gífurlegt vald þessu ráði er gefið. Þess vegna álít ég, að ríkið eigi að hafa meira en 1 fulltrúa, vegna þess að hér getur verið um mjög mikil útgjöld að ræða. Ég hef því lagt til, að ráðið sé svo skipað, að Alþ. beri ábyrgð á því. Ef rök meðnm. minna eru rétt, ætti t.d. verzlunarstéttin að skipa 4 menn í viðskiptaráð, en ríkið l. En á þessu er hafður annar háttur, vegna þess að þetta mál varðar þjóðina alla. Ef þessi háttur verður á hafður, verður strax að taka upp baráttu fyrir breytingu á skipun ráðsins. Þá er komið að 18. gr. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um það, þar sem hér er um smáatriði að ræða, en ég vil benda á, að hv. 1. landsk., hv. 6. landsk. og hæstv. ráðherra töldu allir og leiddu rök að því, að til náms þyrftu 4 ár, en ég fæ ekki skilið, á hverju það er byggt, né heldur þau ummæli hv. 1. landsk., að próf væru engin trygging fyrir hæfni nemandans. Ég mun því snúa mér að brtt. nr. 3, við 22. gr., og þá þeim ummælum hv. 1. Iandsk. og hv. 6. landsk., að hér sé verið að refsa eða íþyngja nemendum, en þetta stafar af því, að þeir hafa slitið sundur a- og b-lið. Ég vil út af þessu beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann beri upp báða liðina, a. og b., í einu, því að vitanlega kemur ekki til mála að samþykkja a.-lið, en fella b.-lið. Þá væri verið að refsa nemendum. Í þessu er engin refsing fólgin, því að nemendur mega þá slíta samninginn og ráða sig til annars, en það er refsing að binda nemendur við kannske ekki neitt í heilt ár með því að banna þeim að segja upp samningum og mega svo framlengja námstímann sem því svarar. Viðvíkjandi því, hvort rétt sé að fara inn á till. nr. 2 á þskj. 320, að leyfa próf án námssamnings, þá hafa ekki komið fram viðamikil rök þar í móti, og í þessu sambandi vil ég lesa kafla úr bréfi frá Iðnnemasambandi Íslands, með leyfi hæstv. forseta, þar sem þeir segja: „4. þing Iðnnemasambands Íslands lítur svo á, að námstími í ýmsum iðngreinum sé óþarflega langur, og telur brýna þörf bera til, að hlutlaus athugun fari fram á því, í hvaða iðngrein. um megi nú þegar stytta námstíma, án þess að um breytta námstilhögun væri að ræða.“ Þetta þyrfti að athuga, og iðnnemar renna undir þeim rökum, að ekki þurfi fjögur ár til þess að læra iðn, en í mörgum námsgreinum er námið bundið við 4 ár með núverandi námstilhögun. Enn fremur segir í bréfi iðnnemasambandsins, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt færi fram rannsókn á því, í hvaða iðngreinum væri hægt að stytta námstímann með breyttri. árangursríkri námstilhögun. Það er skoðun þingsins, að þar komi aðallega til greina verknámsskólar reknir af ríki og bæjum. Þingið leggur til, að þessi leið verði farin, sérstaklega vegna þess, að hún felur í sér möguleika til úrbóta á því ófremdarástandi, sem nú ríkir í iðnaðarnáminu, svo sem að fjöldi iðnnema fær oft ekki nema nasasjón af því, hvernig vinna skuli hin vandasömustu störf í iðngreininni.“ Þetta kemur nú beint frá iðnnemum sjálfum, og er þetta ástand sannarlega óþolandi, og ég verð að segja það, að ef slík ummæli, sem iðnnemar láta frá sér fara, væru í þskj., þá þættu það þungar árásir. Og eftir því sem iðnfyrirtæki stækkar, þá eru iðnnemarnir notaðir í sendiferðir og látnir sópa gólf fyrsta árið, annað árið er þeim kennt að nota verkfæri, þriðja árið læra verkið og fjórða árið týna niður því, sem þeir hafa lært. Þetta er hin þunga undiralda, og þessu viljum við breyta, en mér finnst skiljanlegt, eins og iðnfræðslu er nú háttað, að meistari, sem tekið hefur að sér að halda uppi námi, vilji tryggja tekjur á móti og tryggja sér vinnusamning - ég vil ekki segja þrælasamning. Þótt frv. verði samþ. nú, þá verður breyting gerð á því fyrr eða seinna, og till. hv. 1. þm. N-M. um ákvæði um próf er sú sama og ég bar fram á þingi í fyrra. Því hefur verið haldið fram hér, að próf gæfu enga tryggingu um leikni og kunnáttu nemanda. En er það þá svo, að próf í stýrimannafræði frá stýrimannaskólanum sé einskis virði? Er það einskis virði, er komið er út á haf og enginn er til að leiðbeina eða rétta miða? Ég skil ekki, að ef manni er sagt að gera útskorinn bókaskáp og hans gætt og fylgt, frá því að hann tekur hráefnið, eikina eða einhvern harðvið, þar til að hann skilar því, að hann gæti ekki eins smíðað rúm eða klæðaskáp, og það kemur fram í þessu bréfi, að óskað er eftir, að þessi gr. sé athuguð. Í bréfinu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þá vill stjórn Iðnnemasambands Íslands benda yður á, að hún telur, að nauðsynlegt sé að breyta að nokkru 13. gr. frv. og þá þannig, að í stað setningarinnar „Prófdómendur“ o.s.frv. komi: Iðnfræðsluráð skal ákveða, hvert prófverkefni skuli vera í hverri iðngrein fyrir sig, t.d. 10–15 mismunandi verkefni, og skuli nemendur síðan draga um það hjá prófnefnd, hvert verkefni þeir eigi að leysa af höndum.“ Þetta er lögð stærst áherzla á í þessu máli, og ég vil í tilefni af þessu, að n. taki 13. gr. frv. til gaumgæfilegrar athugunar. Öll rök mæla með því að fara inn á þetta svið, að stytta námstímann í opinberum skólum. Ég vil svo að síðustu að gefnu tilefni vegna ummæla ráðherra um, að þingnefndi.r ættu ekki að láta mál koðna uppi, heldur skila þeim til þingdeilda, vísa þessu aftur, en á tveim undanförnum þingum hef ég átt mál í n., án þess að þau fengjust afgreidd, og nú síðast frá í október s.l. Mál þetta kom seint til iðnn., og á síðasta aðalþingi var mikil vinna lögð í málið, en það voru aðrir aðilar en iðnn., sem stöðvuðu málið þá. Það er og af mínum till., að frv. er nú fram borið í Ed., og mér þótti réttara, að málið kæmi fram þar, því að málinu væri hætt við að stöðvast í Nd. Ég tel allar ásakanir um, að málið yrði stöðvað í Ed., talaðar út í bláinn.



Herra forseti. - Hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N–M. hafa fært hér rök fyrir till. sínum og andmælt mínum till. Ég skal nú fara fljótt yfir sögu, en ég vil enn vitna í löggjöf Dana, en hún skiptir nú ef til vill ekki máli fyrir okkur, en ég held, að mþn., sem hafði þetta mál til meðferðar, hafi haft hliðsjón af þeim reglum, sem Norðurlöndin hafa í iðnlöggjöf sinni. Út af því, sem hv. þm. sagði um mikið vald iðnráðsins, þá verð ég að játa, að ég hef ekki stúderað þetta alveg ofan í kjölinn, en þetta virðist mér vera líkt og í löggjöf Dana. Annað er í þeirra löggjöf, að gert er ráð fyrir, að iðnstéttirnar hafi fjögurra manna ráð úr sveinastétt og meistarastétt, og svipað var rætt um í mþn. Ég hef vitnað í það, hvernig erlenda reynslan hefur verið byggð í meistarafræðslunni, en hana mætti taka upp fyrr eða seinna, en það liggur ekki fyrir nú, og hygg ég, að það þyrfti allverulegan undirbúning. Nú hefur mér skilizt á hv. þm. Barð., að hann muni sætta sig við frv., þótt brtt. hans verði ekki samþykkt nú, og mætti breyta l. síðar að fenginni reynslu. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm., en varðandi 22. gr. frv. þá las hv. þm. upp úr erindi, sem barst nú alveg inn á fundinn. Ég játa, að ég er persónulega ekki kunnugur núverandi ástandi í þessum málum, sem gr. fjallar um, en hv. þm. vitnaði í ástæðuna til að gera hér breytingar á, og með því sannaði hann mitt mál. Hins vegar varðandi námstímann, þá verður það hlutverk iðnfræðsluráðs að setja skilyrði í því efni með reglugerðarákvæði. Varðandi það, sem hv. þm. Barð. sagði um próf, þá eru próf ekki alger mælikvarði á kunnáttu og leikni í öllum skólum, og sérkunnáttan er nú í hávegum höfð, og er rétt að tryggja menntunina, svo að hinir ungu menn verði sem bezt undir það búnir að leysa vandaverkin af höndum. Ekki er ástæða til þess að ræða frekar um þetta við hv. þm., en hann vitnaði í bréf hinna ungu manna, iðnnemanna, og vitnaði í það, sem kæmi honum í hag, og er þá rétt, að ég lesi hér kafla úr sama bréfi, sem kemur mínum málstað í hag, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Stjórnin er eindregið á móti öllum brtt. Gísla Jónssonar. Í fyrsta lagi er stjórnin mótfallin því, að alþingi kjósi í iðnfræðsluráð, vegna þess að hún telur meiri hættu á, að þar verði menn fremur valdir eftir stjórnmálaskoðun heldur en iðnfræðilegri þekkingu. 2. brtt. Gísla er stjórnin mótfallin vegna þess, að hún telur 18. gr. frv. í alla staði heppilegri, hvað viðkemur fjarveru nemanda vegna veikinda. 3. brtt. a.-lið getur stjórnin með engu móti fallizt á, vegna þess að hún telur, að nemendum beri kaup, meðan þeim er skylt að mæta til æfinga og meðferðar véla og verkfæra, sem á vinnustaðnum eru, því að slíkt tilheyrir óhjákvæmilega sjálfu iðnnáminu, enda geta iðnnemar engu ráðið um vinnustöðvanir. Hvað b.-lið viðkemur, telur stjórnin aðra málsgr. í 22. gr. frv. í alla staði heppilegri og breytingu á henni algerlega óþarfa.“ Þetta segja nú iðnnemar. Það er stórt atriði í þessu máli, að allir þeir fulltrúar, sem mættu í n. úr iðnstéttum, voru á móti, að ákvæði, sem felast í brtt. á þskj. 320, 2. tölul., væru tekin í frv. Og þó að hv. Alþ. sé hér yfirhúsbóndi í þjóðmálum um löggjöf og annað, þá vil ég ekki að gengið sé alveg í berhögg bæði við iðnsveina og iðnmeistara í þessu efni. Ég tel, að þeir hafi það mikil rök fram að færa í þessu máli, að ég treysti mér ekki að ganga þar beint á móti, sem mundi ef til vill hafa þær afleiðingar að koma þessu frv. fyrir kattarnef. En ég tel, að nauðsyn sé að koma þessari löggjöf á nú þegar. Hún stendur að sjálfsögðu til bóta, og það er fyrsta skilyrðið að koma málinu í höfn nú með væntanlegum umbótum síðar, eftir því sem reynslan sýnir og nauðsynlegt er.



Því hefur verið marglýst yfir hér í hv. d., að iðnn. stæði saman um frv. óbreytt. Nm. hafa mælt mjög á móti fyrri liðnum við 4. gr. á þskj. 320,1 og síðan samþ. þá gr. og því gerbreytt frv. frá því, sem ákveðið var í frv. Tel ég mig því hafa óbundnar hendur um þetta frv. og segi já.



Ég er andvígur því, að það sé alveg fast og bundið, að hversu hæfir sem menn eru í ákveðna iðn, þá megi þeir ekki fá réttindi, nema því aðeins að þeir hafi stundað nám hjá meistara. Ég tel, að iðnlöggjöfin eigi að sjá um, að engir óhæfir menn fái iðnréttindi, en ég tel, að iðnlöggjöfin megi því síður standa í vegi fyrir því, að menn, sem hafa fullnægjandi kunnáttu, fái réttindi. Þess vegna er ég samþykkur þessari till. og tel, að það sé ekki gengið á rétt neinna með henni. Að útiloka menn, sem hafa fullnægjandi verklega kunnáttu og geta gengið undir próf, tel ég ranglátt. Ég tel, að þeir menn, sem eru að stimpast gegn því, að þessir menn fái réttindi, sem þessi próf veita, séu fyrst og fremst að stuðla að því að tryggja meisturum ódýran vinnukraft, og það álít ég alveg óþarft að viðhalda slíku þrælahaldi hér í þessum efnum og segi því já.



Ég tel alveg hættulaust að samþykkja þetta. Það verður ekki misnotað, vegna þess að það er vitað mál vegna þess, hvernig þetta stendur af sér, að þessi próf verða sérstaklega ströng eins og alltaf, þegar um slík próf er að ræða, og má því búast við, að þeir menn, sem komast í gegnum þetta próf, verði kannske betri en iðnaðarmenn, sem komast í gegnum þetta próf með venjulegum námstíma. Þess vegna segi ég já. 14.–16. gr. (verða 15.–17. gr.) samþ. með 14 shlj. atkv. Brtt. 311,5 samþ. með 14 shlj. atkv. 17. gr. (verður 18. gr.), svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv. Brtt. 312,2 felld með 9:2 atkv. 18. gr. (verður 19. gr.) samþ. með 14 shlj. atkv. 19.–21. gr. (verða 20.–22. gr.) samþ. með 14 shlj. atkv. Brtt. 312,3 felld með 8:3 atkv. 22. gr. (verður 23. gr.) samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,6 samþ. án atkvgr. 23.–24. gr. (verða 24.–25. gr.) samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,7 samþ. með 13 shlj. atkv. 25. gr. (verður 26. gr.), svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. 26. gr. (verður 27. gr.) samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,8 samþ. með 13 shlj. atkv. 27. gr. (verður 28. gr.), svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,9 samþ. með 13 shlj. atkv. 28. gr. (verður 29. gr.), svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. 29.–30. gr. (verða 30.–31. gr.) samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,10 samþ. með 13 shlj. atkv. 31. gr. (verður 32. gr.), svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,11 (32. gr. falli niður) samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 311,12 (ný 33. gr.) samþ. með 13 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 13 shlj. atkv.