Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Atvmrh. (Magnús Jónsson): Hv. þm. Vestm. á hér brtt., sem hæstv. forseti lýsti hér, sem um það, að l. nr. 82 frá 9. júlí 1941 skuli numin úr gildi. Hv. þm. Vestm. hefur nú verið veikur og er það enn og hefur því ekki getað komið hingað á fund. En eins og hv. þdm. muna, beindi hann til þáv. hæstv. viðskmrh. nokkrum fyrirspurnum í sambandi við þessa brtt. og kvaðst mundu taka hana aftur, ef hann fengi fullnægjandi svör frá hæstv. ráðh. um það, sem hann spurði þar að. Þessi svör hafa nú ekki fram komið. En ég hef átt lítillega símtal við hv. flm. brtt. og vil segja það, að ég mun fyrir mitt leyti leitast við að setja mig inn í það spursmál, sem fyrirspurnin var um, svo fljótt sem ég get því við komið. Ég býst við, að öllum hv. þm. þyki það eðlilegt, að ég sé ekki búinn að gera það nú þegar. Og ég hef sagt hv. þm. Vestm., að ég muni taka spurningar hans til athugunar, sem voru sérstaklega um gjaldeyri þeirra fyrirtækja, sem hafa lent í því að fá sinn enska gjaldeyri svo að segja allan bundinn, þannig að þau standa uppi eiginlega gjaldmiðilslaus til að greiða skatta og annað. Ég mun taka þessar fyrirspurnir hv. þm. Vestm. til velviljaðrar athugunar í sambandi við þær athuganir, sem gerðar verða í þessu máli í heild sinni. Því að það er ekki ástand, sem getur verið til frambúðar, að taka þannig lítinn part af þeim erlenda gjaldeyri, sem myndazt hefur ytra, og binda hann, en láta annað af gjaldeyrinum vera laust. Ég hef tjáð hv. flm. brtt., þm Vestm., þessi svör mín, en að vísu eru nokkuð óákveðin, en þó svo ákveðin, að ég held, að óhætt sé að skila því til hæstv. forseta, að hv. þm. Vestm. taki brtt. aftur.



Frv. þetta hefur verið endursent þessari d. frá Nd. og höfuðbreyt., sem á því var gerð þar, er sú, að í staðinn fyrir, að Ed. setti hámark lánanna 7500 kr., hefur Nd. fært það upp í 9000 kr. Að vísu er það eftir því, sem okkur nm. virðist, helzt til hátt, einkum þegar verðlag fer að lækka, en við viljum ekkí hætta málinu út af þessu eina atriði. N. væntir, að allt verði í hófi haft um þessar lánveitingar, og að sú bankastj., sem á hverjum tíma fær þetta til meðferðar, kunni þau skil, að hún fari ekki í hámark nema sérstaklega standi á. Ég vil að það sé athugað, að sú prentvilla hefur verið í frv., að í stað 6 í tölu og þús. (6 þús.) hefur staðið 6000. Mætti leiðrétta þetta til samræmis.



Eins og menn muna, var þessu frv. breytt við 2. umr. svo, að við 1. gr. frv. var bætt nokkurri upptalningu um það, til hvers ætti að verja fé framkvæmdasjóðs ríkisins, í stað þess, að áður var ætlazt til, að ákvörðun um það yrði tekin af Alþ., þegar þar að kæmi. Ég lét þess þá getið, að ég teldi ekki þörf að samþ. þessa till., þó að ég legðist ekki á móti því, því að í frv. væri heimild til alls þess, sem brtt. fjallaði um. Ég gat þess enn fremur, að ef breytt væri á annað borð, teldi ég rétt að hafa upptalninguna nokkuð fyllri, og að ég mundi bera fram brtt. í þá átt. Ég hef nú gert það, á þskj. 441, um, að inn í upptalninguna sé bætt, að fé framkvæmdasjóðs skuli og varið til ræktunar og býlafjölgunar í sveitum. Úr því að farið var að telja upp verkefni sjóðsins, má þetta ekki niður falla, því að ég álít, að það verði eitt allranauðsynlegasta viðreisnarstarfið. Fólkið hefur streymt úr sveitunum þangað, sem setuliðin hafa bækistöðvar, og það er fjöldi fólks, sem nú byggir afkomu sína á vinnu hjá setuliðunum. Veitingastöðum í Reykjavík hefur fjölgað um tugi o.s.frv. Hvað verður um þetta fólk, þegar sú atvinna hverfur? Hér í Reykjavík eru íbúarnir orðnir yfir 40 þús. Að vísu er togaraútgerðin hér, og svo hefur Reykjavík þá sérstöðu að skattleggja verzlunina yfir allt landið, en samt virðist atvinnuleysi óhjákvæmilega vera framundan. Reynslan er sú, að þeir, sem eru einu sinni komnir til bæjarins, taka sig ógjarna upp aftur, en ég tel ekki óhugsandi, að þeir, sem eru nýfluttir hingað í setuliðsvinnu og kunna enn öll vinnubrögð í sveitum, vildu flytja til sveitanna aftur, ef þar væru lífsmöguleikar fyrir þá. Þess vegna er till. mín fram borin. En hvað sen um þetta er, er þó það víst, að fólkinu fjölgar. Það er eðlileg fjölgun í sveitinni, ef fólkið ekki flytti til sjávarsíðunnar, og það verður áreiðanlega það ástand eftir stríðið, að bæirnir geta ekki bætt við sig fólki ofan úr sveit. Úr því að farið er að telja upp verkefni framkvæmdasjóðs ríkisins, þá finnst mér ekki mega vanta þetta atriði, og ég set það efst. Ég veit, að í núgildandi l. hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að auka ræktun og fjölga býlum, og þær ráðstafanir eru góðar, ef ég er sannfærður um, að það ástand skapast hér síðar, að þessar ráðstafanir verða ekki nægjanlegar, og þess vegna tel ég þurfa meira fé í þessu skyni en gert er ráð fyrir í l. - Ég hygg þess vegna, að brtt. mín hafi fullan rétt á sér.



Ég skal ekki vera langorður að þessu sinni. Mér finnst brtt. hv. 1. þm. Eyf. eiga fullan rétt á sér, úr því að byrjað er á því á annað borð að telja upp verkefni þessa sjóðs, en ég tel það formgalla á frv,. að upptalningin skuli ekki vera í 3. gr. þess, því að þar átti hún í raun og veru betur heima, en þetta gerir ef til vill ekki svo mikið til, enda þótt það hefði verið heppilegra. Annars sýnist mér þessi brtt. benda til þess sama og ég hreyfði við 2. umr. málsins, að hér verði aðeins um bollaleggingar að ræða, sem byggjast á tilviljunum. Það er eðlilegt, að hér komi til greina að undirbúa þá tíma, er taka verður við fólki, sem verður atvinnulaust eftir stríðið, og búa í haginn fyrir það á ýmsan hátt. Margt þarf að gera, og ég tel rétt, að skipuð verð n. hæfustu manna til þess að undirbúa þetta verkefni, Það er að vísu ágætt að hafa nóg býli í sveitum landsins, en ég óttast, að fólk fáist ekki til að flytja út í sveitirnar. Mörg eru dæmi þess, hvað menn eru tregir til að fara úr bæjunum út í dreifbýlið. Ég get nefnt eitt dæmi héðan úr Reykjavík. Embættismaður einn hér í bæ var beðinn að útvega ráðsmann á góðan sveitabæ, en það reyndist ókleift. - En þeir, sem eru atvinnulausir, það má vel vera, að marga þeirra megi fá út í sveitirnar, þegar skorturinn tekur að sverfa að þeim. Svo er annað ekki veigaminna atriði, sem verður að taka til greina í þessu sambandi, en það er, hvort markaður fæst fyrir landbúnaðarafurðir, ef landbúnaðurinn eykst. Það hefur. oft reynzt erfitt hingað til, og þess vegna verður einnig að spyrja um hlutfallið milli neytenda og framleiðenda. Ég segi þetta sem frsm. minni hluta fjhn. og get að endingu sagt, að vel verður til alls þessa að vanda, ef framkvæmdasjóður ríkisins á ekki að verða annað en formið tómt.



Þessi brtt. hv. 1. þm. Eyf. er nýlega fram komin, og n. hefur ekki getað tekið afstöðu til hennar vegna þess. Það er rétt hjá þessum hv. þm., að nauðsyn sé á að auka býlafjölda í sveitunum, en til þess hata þegar verið gerðar ráðstafanir. Ég álít, að framkvæmdasjóður ríkisins eigi að hafa það að marki að stofna til nýrra framkvæmda og framkvæmdagreina, enda er það tekið fram í 1. gr. frv., og þess vegna væri nær að skjóta inn í ákvæði t.d. um nýja framleiðslugrein á sviði landbúnaðarins. Annars er langt frá því, að landbúnaðinum sé með þessu frv. gert lægra undir höfði heldur en öðrum atvinnuvegum, því að þar er ákveðið um framleiðslu tilbúins áburðar, sem er landbúnaðinum til mikils stuðrings. Ef inn í upptalninguna á að koma bygging sveitabýla, þá mætti líka koma bygging verkamannabústaða, því að það tvennt er mjög sambærilegt. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Eyf., að þeir tímar koma, að vandræði verða með fólk, sem flutt hefur til Reykjavíkur í þá atvinnu, sem skapazt hefur af völdum setuliðsins, en ég er sammála hæstv. atvmrh. um það, að til lítils yrði að fjölga býlum, ef fólkið fæst ekki til að fara þangað, Fyrstu þrír liðirnir, sem nefndir eru í frv., eru: áburðarverksmiðja, sementsverksmiðja, og skipasmíðastöð. Hér er um að ræða alveg nýjar atvinnugreinir, sem stofnaðar verða í landinu. - Áður fluttum við inn bæði tilbúinn áburð og sement, en samkvæmt þessu ætti að búa þessi efni til hér, og yrði það áreiðanlega til mikils ávinnings fyrir þjóðina. Hins vegar er ekki hægt að búast við, að þessar vörur verði til útflutnings, né heldur, að við verðum samkeppnisfærir við þær þjóðir, sem framleiða þessar vörur í stórum stíl. Slík framleiðsla verður dýrari hér, en gagnvart okkar eigin notkun horfir þetta öðruvísi við, því að til viðbótar koma farmgjöldin til greina, sem bætast við verð vörunnar, þegar hún er flutt inn. Öðru máli er að gegna um aukningu á framleiðslu landbúnaðarafurða, þar sem fyrir þær er mjög takmarkaður markaður bæði á heimsmarkaðinum og eins hér innanlands. Nýlega voru lagðar fyrir Alþ. till., þar sem ætlazt er til, að ríkissjóður verðbæti landbúnaðarafurðir ársins 1941, vegna þess að þær eru ekki seljanlegar. Ég tel þess vegna, að með því að auka framleiðslu, landbúnaðarafurða, eins og nú er, sé farið úr öskunni í eldinn. Það væri fjarstæða að fara að veita stóra upphæð peninga til þess að. framleiða vöru,. sem ríkissjóður þyrfti svo að verðbæta sökum markaðsörðugleika. Það mætti ef til vill koma upp. verksmiðjum, sem ynnu úr ófullgerðum landbúnaðarafurðum, sem út eru fluttar, t.d. skinnavöru. Nú þegar hefur verið séð fyrir aukningu býla og bygginga í núgildandi l. um þau efni, og ég tel, að fé framkvæmdasjóðs beri að verja öðruvísi en hv. 1. þm. Eyf. leggur til með sinni brtt. Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson): Ég er sammála hæstv. atvmrh. um ýmislegt af því, sem hann sagði, enda þótt ég sé honum ekki sammála um niðurstöðuna. Ég er honum sammála um, að mikið vandamál verði að sjá því fólki fyrir bjargræði siðar meir, sem framfleytir sér nú á óeðlilegan hátt. Ég játa, að skynsamlegra hefði verið að sleppa þessum upptalningum, og í þess stað hefði Alþ. gert ráðstafanir til, að þetta vandamál yrði athugað, svo að síðar meir, þegar á þarf að halda, liggi fyrir nákvæmlega rannsakaðar till., en þessi hv. d. féllst ekki á að afgr. frv. á þann hátt, heldur breytti hún því í það form, sem það hefur nú. Enn fremur er ég á þeirri skoðun, eins og hæstv, ráðh., að upptalningarnar hefðu farið betur við 3. gr. enda þótt þær geti fallið við 1. gr. Hæstv. atvmrh. vék og að því, að líklega mundi lítið þýða að fjölga býlum í sveitum landsins, af því að fólk fengist ekki til, að fara þangað. Fólk streymir nú til Reykjavíkur af alveg sérstökum ástæðum, sem allir þekkja, og ég trúi ekki öðru en að fólk; sem flutzt hefur til kaupstaðanna nú, vilji gjarnan hverfa aftur heim í sveitirnar, þegar það sér atvinnuleysið blasa við. Ég veit t.d. um bændur, sem hafa brugðið búi nú, ekki sökum þess, að þeir hefðu löngun til þess að flytja til bæjanna, heldur vegna fólkseklu. Hv. 10. landsk. fannst till. mín brjóta í bág við frv. sjálft eða tilgang. þess. Ég held, að tilgangur frv. sé einkum sá, eins og einnig stendur í grg. þess, að reyna að afstýra vandræðum að stríðinu loknu, og ég gerði grein fyrir mínni brtt. út frá þeirri hugsun, og mér finnst vera hægt að kalla hað nýja framleiðslugrein, þegar nýbýli eru stofnuð. Ég get þess vegna hvorki séð, að brtt. mín komi í bág við orðalag frv. né heldur við anda þess. Þessi hv. þm. sagði, að landbúnaðinum hefði í frv. ekki verið gert lægra undir höfði heldur en öðrum atvinnuvegum, þar sem í því væri berit á áburðarverksmiðju. Við þessu get ég sagt það, að mín till. er ekki borin fram af neinum metnaði vegna landbúnaðarins, heldur til þess að sjá því fólki farborða, sem missir lífsmöguleika sina að stríðinu loknu. Enn fremur sagði þessi hv. þm., að mjög væri nú takmarkaður markaður fyrir landbúnaðarafurðir, og það er rétt, en það stafar að nokkru leyti af siglingaerfiðleikum vegna stríðsins. Þýzkaland, svo að ég nefni eitt dæmi, vár bezti kaupandi okkar að gærum og skinnum, en sá markaður er nú alveg lokaður. - Ég verð þó að segja, að það er þó þjóðhagslega betra fyrir fólk, sem þarf að lifa á atvinubótavinnu, að það geti framleitt mat ofan í sjálft sig. Hér í þessu frv, er ekki farið fram á neinar ákveðnar upphæðir. Ég skil þessar upptalningar sem ábendingar, en ekki sem ákvarðanir, og þess vegna á brtt. mín rétt á sér í sambandi við meginhugsun frv. Hann minntist einnig á verkamannabústaði, og vel má vera, að til þeirra þurfi meira fé, en ég sé ekki, að bygging þeirra komi nokkuð í veg fyrir straum fólks í kaupstaðina, nema ef vera skyldi hið gagnstæða. Ég vona, að enginn taki þessi orð mín svo, að ég sé á móti byggingu verkamannabústaða, en ég sé ekki, að það séu nokkur rök gegn till. minni, sem hv. 10. landsk. sagði, er hann vildi bera byggingar þeirra saman við nýbýlabyggingar í sveit.