Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Afstaða mín til þeirrar brtt. sem hér hefur verið lögð fram er sú að það sé heldur til bóta að tillagan verði samþykkt þó að ég sé ekki fyllilega sáttur við hana. Ég mun sem sagt styðja þessa brtt. en að öðru leyti sitja hjá við atkvæðagreiðslu um frv.

Virðulegur forseti. Tilefni þess að ég kveð mér hljóðs um þingsköp er fundargerð sem ég fékk nú nýverið upp í hendurnar frá skrifstofu EFTA. Þar er sagt frá fundi sem haldinn var þann 21. febr. sl. í Strassborg og var sameiginlegur fundur forseta þjóðþinga EFTA-ríkjanna. Það sem vakti athygli mína í þessari fundargerð eru innlegg hæstv. forseta okkar í umræðuna. Mér fannst ástæða til að vekja athygli þingmanna á þessu og eins að spyrja forseta hér ákveðinna spurninga. Þannig er að í fundargerðinni kemur fram að af Íslands hálfu sé reiknað með því að það muni taka Alþingi fjórar til sex vikur að aðlaga um 200 lagaákvæði eða setja inn í íslensk lög, og þeirri vinnu eigi að vera lokið fyrir lok 115. þings og það 30. sept. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forseta á hverju hún byggi það mat sitt að þessi vinna muni aðeins taka fjórar til sex vikur eins og segir í þessari fundargerð. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hæstv. forseta hvenær þess sé að vænta að þingmenn fái einhverjar upplýsingar um það hvernig starfi þeirra verður háttað í sumar ef --- og ég undirstrika auðvitað ef --- EB-dómstóllinn blessar samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem nú er þar til umfjöllunar. Mér finnst orðið tímabært að við förum að gera okkur einhverja grein fyrir þessu hér á Alþingi og vil því spyrja þessara spurninga.

Forseti getur ekki tímasett það hvenær megi vænta þess að þessum störfum ljúki, en það fer náttúrlega eftir því hvernig gangur mála verður. Þær upplýsingar sem koma fram í þessari fundargerð eru byggðar á þeim gögnum sem embættismenn þingsins höfðu aflað sér með því að sitja fund þar sem fjallað var um undirbúning þessara mála. Forseti vill gjarnan fá tækifæri til þess að gefa ítarlegri svör með því að lesa yfir fundargerðina en forseti hefur ekki haft tækifæri til þess enn þá en mun gera það og svara þá hv. þm. betur við það tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir að vekja athygli á þessu sérkennilega máli. Þannig háttar til að við höfum iðulega núna á undanförnum mánuðum spurt um þetta sama. Við höfum iðulega rætt um þetta hér úr þessum ræðustól og reynt að fá svör hjá hæstv. utanrrh. eða hæstv. forsrh. um það hvernig ætlunin væri að taka á þessum Evrópumálum ef --- og ég undirstrika ef --- þau kæmu hér til meðferðar í þessari virðulegu stofnun. Við höfum engin svör fengið né heldur heyrt tilraunir til svara af neinu tagi. Og þeim mun sérkennilegra er það að fyrstu formlegu svörin sem berast eru í fundargerð fundar sem haldinn er erlendis um þessi mál, en þau svör hafa aldrei borist okkur hingað í þessari stofnun svo mér sé kunnugt um. Ég tel að þetta sé gagnrýnivert og ég tel að það sé ástæða til þess í tilefni af fyrirspurn hv. 10. þm. Reykv. að hvetja til þess að hið fyrsta verði haldinn fundur með forsetum Alþingis og formönnum þingflokka þar sem þessi umræða verði kortlögð. Ég tel að hér sé óeðlilega að hlutunum staðið af hálfu hæstv. forsætisnefndar. Ég hlýt að segja það hér nú, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil einnig þakka hv. þm. fyrir að hreyfa þessu máli hér. Þetta eru athyglisverðar upplýsingar. Mér er það ljóst að forseti getur að sjálfsögðu ekki svarað því hvort þetta mál kemur fyrir hið háa Alþingi, þ.e. hvort grænt ljós verður gefið af Evrópudómstólnum, en mér þótti það fróðlegt ef forseti telur að aðeins muni taka fjórar til sex vikur að afgreiða 200 lagafrumvörp, eins og ég skildi fyrirspurnina, hér á hinu háa Alþingi. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef annars staðar frá hefur á öðrum þjóðþingum Norðurlanda verið talið að langtum lengri tíma væri þörf, allt upp í þrjá mánuði. Það væri fróðlegt þegar virðulegur forseti hefur haft tækifæri til þess að skoða þessi mál nánar að við þingmenn gætum fengið allítarlegar upplýsingar líka um þessi lagafrumvörp. Eru þetta lítilfjörlegar einstakar breytingar? Hvað er hér um að ræða? Að sjálfsögðu er ekki unnt að spyrja að því hér og nú, þar sem hæstv. utanrrh. er ekki við, hvað líði þá undirbúningi allra þessara frumvarpa, en ég held að það sé nauðsynlegt að þingmenn fái sem allra fyrst glöggar upplýsingar um bæði stöðu þess máls og þá hvernig virðulegur forseti hugsar sér að láta afgreiða þau mál hér á sex vikum í mesta lagi.

Forseti telur það eðlilegt og sjálfsagt að fjalla um þetta mál á fundi með formönnum þingflokka og væntir þess að þá verði hægt að gefa ítarlegri upplýsingar um þetta mál og ræða það betur. Forseti vill jafnframt benda á að hér í þinginu fyrr í vetur kom fram fyrirspurn frá hv. 4. þm. Austurl., sem utanrrh. hefur svarað, um þinglega meðferð á þessum málum. En að öðru leyti, eins og forseti sagði fyrr, mun forseti vera fús til að svara þessu ítarlega við betra tækifæri, þegar forseti hefur fundargerðina í höndunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir þau svör sem hér hafa verið gefin. Hér hafa menn verið að tala um þing annarra Norðurlanda og hv. 7. þm. Reykn. Steingrímur Hermannsson benti á að þar væri verið að tala um tvo til þrjá mánuði. Það kemur reyndar fram í þessari fundargerð sem ég er að vitna hér til að norska Stórþingið áætlar að þetta muni taka tvo til þrjá mánuði. Sænska þingið er að skipuleggja tíma sinn fram í miðjan nóvembver og ætlar sér þann tíma til umfjöllunar um þessi mál, hefur þar að auki sett niður ákveðna nefnd sem á að samræma störfin og er komin með ákveðið vinnulag tilbúið þegar þetta mál kemur þar til umfjöllunar. Og þó að það sé auðvitað mikilvægt að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. um þessi mál, þá finnst mér það ekki skipta síður máli að Alþingi sjálft geri sér grein fyrir því hvernig það vill standa að þessum málum og hvernig það vill vinna með þessi mál hér inni á Alþingi. Mér finnst orðið tímabært að menn fari að velta því fyrir sér því að þetta getur brostið á annaðhvort í apríl eða maí, ef það brestur þá á á annað borð. En ég þakka fyrir og vonast til að við fáum þá skýrari umræður um þetta þegar forseta hefur gefist tóm til að líta á þessa fundargerð.

Forseti vill ítreka það að að sjálfsögðu verður formönnum þingflokka gerð grein fyrir þeim athugunum á þessu máli sem hafa farið fram nú þegar og væntanlega gefst þá tækifæri til að ræða þetta mál betur.

Frú forseti. Ég tel að það hafi verið eðlilegt að hreyfa þessu máli hér undir þingsköpum. Ég er ekki að skorast undan því að við formenn þingflokka ræðum við forsætisnefndina um tilhögun þinghaldsins og hvernig þetta verkefni yrði unnið, en ég held að það sé nauðsynlegt að fá munnlega skýrslu frá ríkisstjórninni um málið sem allra fyrst. Og þar komi þá fram hvernig ríkisstjórnin hugsar sér tæknilega að stuðla að því að málið verði afgreitt hér á Alþingi. Okkur er mjög nauðsynlegt að fá lista yfir þær lagabreytingar sem hér er verið að ræða um. Mér er ekki ljóst á hverju hæstv. forseti byggir þá skoðun sína að þessi vinna taki ekki nema fjórar til sex vikur og væri gott að fá skýringar á því. Ég vil láta það koma fram að ég tel óviðkunnanlegt að við fréttum þessi þröngu tímamörk fyrst frá útlöndum. Það hefði verið betra að það hefði borið öðruvísi að. Menn eru að velta því fyrir sér hvort yfirleitt verði af þessari vinnu hér í þinginu. Eftir þeim fregnum sem ég hef bestar reikna menn með því að Evrópudómstóllinn geri ekki athugasemdir við það uppkast sem nú er til athugunar hjá honum og þar með verður væntanlega að ganga í þessa vinnu hér.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við brtt. á þskj. 482. Þessi brtt. er á þskj. 567 og flm. með mér eru hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Kristín Ástgeirsdóttir. Brtt. er á þann veg að orðin ,,svo sem evrópsku mynteininguna (ECU) og sérstökum dráttarheimildum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (SDR)`` í 2. tölul. falli brott. Ástæðan fyrir því að við þingmenn, sem erum fulltrúar minni hlutans í efh.- og viðskn., flytjum þessa tillögu við brtt. sem við höfðum skrifað undir með fyrirvara er sú að við teljum að með ummælum sínum hér á Alþingi á mánudaginn þegar þetta mál kom til 2. umr. hafi hæstv. viðskrh. breytt verulega þeim forsendum sem voru fyrir okkar undirskrift. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ætlun ríkisstjórnarinnar að tengja íslensku krónuna við ECU og að ráðherra liti þannig á að með samþykkt þessa frv. væri Alþingi í raun að gefa umboð sitt til slíks. --- Ég sé að hæstv. ráðherra hristir höfuðið en við getum farið yfir þetta þegar umræðurnar koma úr prentun en á einhvern þennan hátt tók hæstv. ráðherra til orða. Þetta er út af fyrir sig slæmt vegna þess að það var algjör samstaða um það í nefndinni að það væri æskileg breyting að koma hér á gjaldeyrismarkaði með fráviksmörkum og í allri umfjöllun nefndarinnar var það aðalatriði málsins. Það kom reyndar fram í viðtölum við seðlabankastjóra að það þyrfti engar lagabreytingar til breytinga á gengiskörfunni og þess vegna væri hægt að tengja krónuna við ECU ef ríkisstjórnin teldi það æskilegt, sem ég dreg reyndar í efa, á grundvelli núgildandi laga. En eftir að forsendur höfðu breyst á þennan hátt og þar sem fyrirvarar okkar beindust m.a. að því að við teldum að með þessari lagabreytingu væri á engan hátt verið að festa þá ákvörðun í sessi að tengja íslensku krónuna við ECU leggjum við fram þessa brtt. Það má kannski segja að flest það sem skiptir máli um þá breytingu sem verið er að gera á lögum í þessa veru hafi komið fram í umræðunni á mánudaginn var, en ég ætla þó að bæta örfáum orðum við og hnykkja á þeim atriðum sem ég tel að þarna skipti mestu máli. Ég tel að ef Seðlabankinn hefur þau tök á gengismálum sem nauðsynleg eru, ef hann hefur afl til þess og setur sér þau markmið, þá eigi þessi breyting að geta leitt til þess að gengið á hverjum tíma verði skráð nær hagsmunum útflutningsatvinnuveganna heldur en hefur verið undangengið. Og ef skilyrði þeirra versna, þá láti gengið undan innan þess ramma sem reglur leyfa á hverjum tíma, og ég vitna þá í orð hæstv. viðskrh. í umræðunni á mánudaginn var að væntanlega yrðu fráviksmörk hjá okkur vegna eðlis okkar atvinnustarfsemi einhvers staðar í kringum 6%, upp undir 6% til eða frá. Þetta tel ég vera höfuðatriðið í þessu og það væri mjög æskilegt að með þessari breytingu væri hægt að vinna gengismálin á betri grunn án þess að menn séu að taka þar nokkrar kollsteypur. Það getur út af fyrir sig ekki gengið til lengdar að halda verðlagsþróun hér innan lands niðri á kostnað útflutningsatvinnuveganna með því að fjármagna innflutning með aukinni lántöku. Þetta staðfestir kannski með öðru það sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt að undanförnu að það sem skiptir mestu máli gagnvart stöðu undirstöðuatvinnuveganna er að það náist jöfnuður í viðskiptum við útlönd. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að hæstv. ríkisstjórn hefði e.t.v. mátt huga meira að þeim þætti en ekki einbeita sér alveg eins mikið að ríkissjóðshallanum og gert hefur verið á starfstíma ríkisstjórnarinnar fram að þessu. Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi ekki frekari rökfærslu til við þessa brtt. og ég læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Það skýrir nú sennilega smávægilegan misskilning sem um þetta er að hv. frsm. efh.- og viðskn. hefur væntanlega mælt fyrir þessum málum báðum í einu eða hvoru á eftir öðru.  En þetta frv., 32. mál á þskj. 32, varðar breytingar á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála sem eru tiltölulega einfaldar í sniðum, þ.e. að 4. gr. laga nr. 63/1979 verði breytt í þá veru að afnema þá skilaskyldu erlends gjaldeyris í grófum dráttum sem enn er við lýði, en hefur reyndar verið losað nokkuð um að undanförnu, og færa vald í þeim efnum alfarið yfir í hendur viðskrn. sem setja skuli um það reglur hvernig með þessi sölumál og skilaskyldu á erlendum gjaldeyri skuli farið. Þessi breyting er liður í því að undirbúa markaðsviðskipti með gjaldeyri sem fram hefur komið, m.a. í umræðum um næsta dagskrármál hér á undan, að er síðan þáttur í þeirri breytingu á gengisskráningu og meðferð þeirra mála allra sem til umræðu eru. Það er skemmst frá að segja að afstaða okkar í minni hlutanum er sú sama gagnvart þessu máli og hinu fyrra. Við skrifum undir nál. með fyrirvara og ég vil gera lítillega grein fyrir þeim fyrirvara eins og hann snýr að þessu máli sem er hinn sami og varðandi frv. um Seðlabankann. Fyrirvarinn lýtur fyrst og fremst að því hvernig framkvæmd þessara mála verður hagað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Sömuleiðis má segja að við höfum fyrirvara um stöðu Seðlabankans í þessu sambandi, möguleikar hans til þess að vera sá jafnvægisstillir og vaki viðskipta í þessum efnum sem ætlunin er. Sá fyrirvari veit ekki hvað síst að tímasetningum í þessu sambandi og ég verð að segja alveg eins og er að skoðun mín hefur styrkst í þeim efnum að menn ætli sér hér fullmikið, færast fullmikið í fang að hrinda þessum breytingum sumpart í framkvæmd á fáeinum mánuðum. Ég er ekki farinn að sjá það að einhver markaður sem stendur undir því nafni muni hefjast hér með erlendan gjaldeyri á haustdögum. Ég er ekki búinn að sjá hverjir verða viðskiptaaðilarnir á þeim markaði og þó svo hann verði takmarkaður og jafnvel að einhverju leyti lokaður og bundinn við t.d. millibankaviðskipti, þá held ég nú að það sé fullbratt af stað farið að ætla sér ekki nema fáeina mánuði til þess að koma þeim hlutum af stað. Ég vil því ítreka og undirstrika fyrirvara minn gagnvart því að menn ætli sér ekki um of varðandi undirbúning þessara mála. Efnislega er hins vegar það að segja að ég held að það sé sjálfsagt mál að fjarlægja úr lögum úreltar hindranir sem eru í vegi þess að þróa hér í áföngum viðskipti með gjaldeyri á markaði og get því eftir atvikum verið efnislega sáttur við þær breytingar á lögunum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála sem felast í þessu frv. Það eru þannig fyrst og fremst, herra forseti, tengsl þess við áform ríkisstjórnarinnar að öðru leyti, þar á meðal um margnefnda ECU-tengingu krónunnar, sem hér hefur verið nokkuð til umræðu, sem veldur því að ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Ég vona, herra forseti, að við þurfum ekki að upplifa sömu hlutina í þessu máli eins og hinu síðasta, að hæstv. viðskrh. leggi sig í framkróka um að barna afgreiðslu þingsins á því og reyna að lesa meira út úr henni heldur en efni standa til. Það er alveg ljóst að ég sem nefndarmaður í efh.- og viðskn. hefði ekki skrifað undir nál. og verið samferða meiri hlutanum um afgreiðslu þessa máls ef það hefði hvarflað að mér að til stæði að leggja í afgreiðslu þess einhverja dýpri merkingu varðandi pólitísk áform hæstv. ríkisstjórnar um ECU-tengingu krónunnar eða nánari samvinnu við efnahagsheildina í Evrópu. Málið var lagt upp sem skipulagsbreyting, sem breytt framkvæmd og tilhögun þessara mála, sjálfrar sín vega en ekki annarra hluta, og það er auðvitað með öllu óþolandi að eftir á sé reynt að leggja aðra merkingu í hlutina en kynntir hafa verið í upphafi fyrir mönnum í þinginu. Ef hæstv. viðskrh. vill bera undir þingið stefnu ríkisstjórnarinnar um að tengja íslensku krónuna við ECU á næsta ári, þá á hann að gera það með heiðarlegum hætti, með því að leggja þá ákvörðun fyrir. Ef hann er hér hins vegar að standa ósköp einfaldlega fyrir ákveðnum praktískum breytingum á löggjöf um þessi efni til þess að unnt sé að aðlaga framkvæmd þessara mála að breyttum aðstæðum þá er það annar hlutur. Og það á ekki að blanda saman með óheppilegum hætti eins og ella væri pólitískum ákvörðunum annars vegar og tæknilegum lagfæringum á framkvæmd þessara mála hér uppi á Íslandi hins vegar. Ég hef litið svo á að það væri þokkaleg efnisleg samstaða um það að tímabært væri að gera tilteknar breytingar, bæði á lögum sem varða skilaskyldu og sölumeðferð erlends gjaldeyris og einnig hvað snertir Seðlabankann varðandi gengisskráninguna, en það er alveg augljóst mál að það gegnir allt öðru máli um pólitískar ákvarðanir um nánari tengsl okkar að þessu leyti, t.d. við Evrópumyntina. Þess vegna, herra forseti, vil ég strax hér í byrjun gera skýran þennan fyrirvara minn og ég endurtek það að ég treysti því að menn geti orðið sáttir á að láta við það sitja að á ferðinni sé skipulagsbreyting og tæknileg breyting á framkvæmd þessara mála og annað ekki. Pólitískar ákvarðanir hæstv. ríkisstjórnar eða áform eru svo annar handleggur. Ég hefði talið ástæðu til að hæstv. viðskrh. hefði einnig farið aðeins yfir það með tilliti til þess að nokkuð er umliðið síðan 1. umr. fór fram um þetta mál hvar frekari undirbúningur framkvæmda í þessum efnum er á vegi staddur og vísa ég þá aftur til heimsóknar bankastjóra Seðlabankans til efh.- og viðskn. sem upplýstu m.a. að áform að þessu leyti stæðu til að hefja þessa starfsemi, viðskipti með erlendan gjaldeyri á markaði, þegar á hæsta hausti. Og væntanlega hafa menn þá notað tímann sem liðinn er frá því að málið var lagt fram og fram að þessu til þess að hefja einhvern undirbúning að því að svo geti orðið. Herra forseti. Í trausti þess að stuðningur minn við þetta mál verði ekki mistúlkaður þá stend ég við hann og mun greiða því atkvæði eins og undirskrift mín undir nál. ber með sér, en ég áskil mér rétt til þess að breyta því ef annað verður upp á teningunum.

Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, þá kemur greinilega fram á dagskrá fundarins að hér er um framhald 2. umr. að ræða og hv. 1. þm. Vestf., frsm. nefndarinnar, hafði mælt fyrir nál.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. 4. þm. Norðurl. e. að stuðningur hans við þetta frv. verður á engan hátt affluttur eða misskilinn. Hann verður tekinn fyrir það sem hann er, stuðningur við þá breytingu á skilaskyldu á gjaldeyri sem nauðsynleg er til þess að hér megi gefa markaðsöflum áhrif á daglegt gengi krónunnar innan ákveðinna marka. Hins vegar, um leið og ég segi þetta, þá andmæli ég því harðlega sem hv. þm. lét að liggja að ég hefði lagt þetta mál og það sem næst var á undan á dagskránni öðruvísi en heiðarlega fyrir. Ég leyfi mér að endurtaka að það er fjarri öllu lagi að halda því fram að ég hafi komið aftan að hv. nefndarmönnum í efh.- og viðskn. Alþingis þegar ég lýsti því eins og ég gerði í framsögu minni fyrir báðum þessum málum við 1. umr. um þau að þessar breytingar, nauðsynlegar sem þær væru í sjálfum sér, væru líka nauðsynleg forsenda þess að tengja mætti íslensku krónuna við evrópsku mynteininguna ef ákvörðun yrði um það tekin. Hins vegar er þingið alls ekki að taka ákvörðun um þá tengingu heldur eingöngu að gera þessar tæknilegu breytingar á gengistilhöguninni. Skýrara getur þetta ekki verið og það er með öllu ósatt að ég hafi á einhvern hátt komið hér í ræðustól í þinginu og gert öðruvísi grein fyrir málinu í meginatriðum heldur en gert var við 1. umr. málsins. Þetta vil ég láta koma skýrt fram um leið og ég þakka stuðning nefndarmanna í efh.- og viðskn. við þetta frv. og hið fyrra, en ég vona reyndar að nokkrir þingmenn muni kalla aftur brtt. sem þeir hafa flutt við hið fyrra frv.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur haft gott af nætursvefninum. Málflutningur hans hér núna varðandi þetta efni var miklu skýrari og yfirlýsing hans út af fyrir sig fullnægjandi varðandi það hvað felst í afgreiðslu Alþingis á þessu máli. Og ég vænti þess að þegar þessi ræða hæstv. viðskrh. verður komin í þingtíðindin, þá verði ekki frekari tilraunir uppi af neinna hálfu til að mistúlka það neitt eða túlka yfir höfuð, svo skýr sem sú yfirlýsing var að hér felst í afgreiðslu Alþingis ekki á nokkurn hátt ákvörðun sem tengist ECU-tengingu krónunnar eða öðrum áformum hæstv. ríkisstjórnar. Hér er um tæknilegar og skipulagslegar lagfæringar að ræða á lögum um skilaskyldu erlends gjaldeyris. Varðandi hitt atriðið þá fannst mér ræða hæstv. viðskrh. einmitt vera rökstuðningur fyrir því að það er skynsamlegt að samþykkja þá brtt. sem við þrír hv. þm. stjórnarandstöðunnar höfum flutt til þess að taka af öll tvímæli í þessum efnum hvað Alþingi er með breytingum sínum á lögum um Seðlabankann og lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála að gera að þessu sinni. Og ég hvet hv. þm. til þess að íhuga það vel hvort þeir eru ekki sammála okkur um það að með vísan til þess að álit allra helstu sérfræðistofnana Íslendinga á þessu sviði er að ekki sé tímabært að taka á dagskrá ECU-tengingu krónunnar, þá sé heldur ekki skynsamlegt að Alþingi sé að skáskjóta svona inn í lagatexta fullkomlega að óþörfu og í algjörri merkingarleysi þessu orðskrípi ,,svo sem með ECU-tengingu krónunnar eða SDR`` sem er auðvitað eins og út úr kú og á ekki heima inni í þessum texta sem er að öðru leyti orðinn á þolanlegri íslensku. Ég þakka því hæstv. viðskrh. fyrir hinn efnislega stuðning við það að þessi brtt. verði samþykkt þótt hann kæmist svo í lokin að öfugri niðurstöðu, að hvetja okkur til þess að draga hana til baka.

Virðulegi forseti. Til þess að það sé alveg skýrt á hvaða forsendum við þrír þingmenn lögðum fram þessa brtt., þá vil ég rifja upp ummæli hæstv. viðskrh. í umræðunni hér á mánudaginn --- nú hef ég ekki heimild til þess, virðulegi forseti, að vitna beint í útskrift af ræðu hans --- en þar sem hæstv. ráðherra sagði eitthvað á þá leið að hann vildi taka það skýrt fram að inni í textanum þyrftu að vera skilgreindar þessar sérstöku samsettu mynteiningar og síðan sagði hæstv. ráðherra eitthvað á þessa vegu: ,,Þetta er eingöngu hugsað til þess að þingið sé að gefa alveg skýrt umboð til þess að ákveða slíkar breytingar þótt þingið sé ekki þar með að ákveða þær.`` Þetta var nánast það sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni að hæstv. ráðherra hefði sagt. Hann hefði sagt að þingið væri að gefa umboð en ég held að hæstv. ráðherra hafi tekið þetta enn þá ákveðnara fram og sagt að þingið væri að gefa skýrt umboð til slíkra framkvæmda. Þetta vildi ég að kæmi hér fram þar sem hæstv. ráðherra hristi höfuðið yfir þessum orðum mínum í fyrri ræðu minni.

Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu en ég held að nauðsynlegt sé að það komi alveg skýrt fram hver er ágreiningurinn í þessu máli milli okkar og hæstv. viðskrh. Trúlega væri ágreiningurinn lítill sem enginn ef hæstv. viðskrh. hefði ekki látið í ljós þá skoðun sína að það væri tímabært og hefur jafnvel nefnt dagsetningar í því sambandi hvenær rétt væri að tengja gengi íslensku krónunnar við ECU. Það hefur hæstv. ráðherra gert. Það er hins vegar greinilegt að það er ekki samstaða í ríkisstjórn Íslands um það eins og margt annað. Viðskrh. telur sig vera að fá umboð til þess að tengja gengi íslensku krónunnar við ECU jafnvel innan eins árs ef svo ber undir, jafnvel þótt allar þær skýrslur sem við höfum fengið, m.a. frá Seðlabanka Íslands, vari við því, hér þurfi langan undirbúningstíma. Það er í ljósi þessa, hæstv. viðskrh., sem við getum ekki stutt þetta mál með þeim hætti sem við annars hefðum getað gert. Við teljum það ekki tímabært á þessu stigi að taka þetta mál á dagskrá eða ræða nokkra dagsetningu um tengingu gengis íslensku krónunnar við ECU eins og hæstv. viðskrh. hefur gert í þessum umræðum, væntanlega ekki bara hér mánudaginn heldur strax í upphafi. Þessi ágreiningur kom skýrt fram við 1. umr. málsins og er undarlegt að hæstv. viðskrh. skuli ekki draga úr þessum málflutningi, m.a. í ljósi þeirrar skýrslu sem Seðlabanki Íslands hefur ritað. Þess í stað vill hann halda fast við það jafnvel þótt það hafi komið mjög skýrt fram m.a. hjá hæstv. sjútvrh. að hann sé ekki sammála þessari skoðun viðskrh. Annars er hér um mjög merkilega breytingu að ræða. Hér er verið að koma á meira frjálsræði í gjaldeyrisverslun. Það mun væntanlega geta orðið til þess að gengi íslensku krónunnar verði eitthvað sveigjanlegra en hingað til hefur verið miðað við framboð og eftirspurn. Það er því líklegt að gengi krónunnar kunni að breytast ef viðskiptahalli er viðvarandi og mikill nema þá að Seðlabanki Íslands grípi til nauðsynlegra ráðstafana til að koma í veg fyrir það með því t.d. að taka erlend lán til að grípa inn í sem ekki er líklegt að hægt sé að gera til langframa. Breytingin sem hér er verið að gera efnislega er um margt skynsamleg og ég get stutt hana en ég er algjörlega andvígur því að ræða um tengingu gengisins við ECU með þeim hætti sem hæstv. viðskrh. hefur hér kynnt. Og ég er hissa á því að hann skuli ekki vilja stuðla að því með meira afgerandi hætti að afgreiða þetta mál í betra samkomulagi við þingið og vil að það sé alveg ljóst að í minni undirskrift undir það nál., sem ég hef ritað undir með fyrirvara, felst enginn stuðningur við þá hugsun að tengja gengi íslensku krónunnar við ECU. Til þess eru engar aðstæður og er rétt að taka það mál á dagskrá þegar aðstæður eru betri til þess.

Virðulegi forseti. Örfá orð í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Austurl. Hann sagði í sinni ræðu að ég hefði haldið því fram að það væri tímabært að tengja gengi krónunnar við ECU. Það hef ég ekki sagt. Þvert á móti sagði ég, með leyfi virðulegs forseta, í 1. umr. um seðlabankalagafrv. sem rætt var hér næst á undan og ég vitna til ræðu minnar við 1. umr. um það mál: ,,Samhliða því sem ríkisstjórnin staðfesti áframhaldandi stefnu stöðugleika í gengi ákvað hún að tenging krónunnar við ECU væri ekki tímabær að sinni. Til þess skorti ýmsar nauðsynlegar forsendur. Til þess að undirbúa jarðveginn var ákveðið að hrinda skyldi í framkvæmd ýmsum breytingum í gengis-, gjaldeyris- og peningamálum . . . Það er fyrst og fremst um það að ræða að grípa til aðgerða til að auka markaðsáhrif á daglegt gengi krónunnar og efla möguleika Seðlabankans til þess að hafa áhrif á gengið með almennum aðgerðum . . . `` Það frv. sem við ræðum hér og nú er einmitt eitt af þeim málum sem hrinda þarf í framkvæmd til þess að undirbúa jarðveginn. Ég þakka hv. 1. þm. Austurl. stuðninginn við málið. Og ég hvet þingmenn til þess að vera ekkert að tvínóna við það að veita brautargengi þeirri stefnu frjálsræðis í gjaldeyrisviðskiptum sem þeir eru hér að játa með vörunum en koma svo aftur og aftur í stólinn til þess að segja að þeir vilji ekki styðja af einhverjum ástæðum sem ég botna hreint ekkert í.

Herra forseti. Þetta er nú alveg fullkomlega óþolandi hvernig hæstv. viðskrh lætur hér aftur og aftur og aftur í umræðum um þessi mál, fullkomlega óþolandi og hann verðskuldar auðvitað ekkert annað, þessi hæstv. ráðherra, en að honum sé bara gert lífið sem leiðast það sem eftir er til vors. Hvað á það að þýða að koma með svona glósur til þingmanna sem hafa málefnalega og á efnislegum forsendum tekið afstöðu til máls, lýst yfir stuðningi við það með tilteknum, skýrt afmörkuðum fyrirvara sem gerð hefur verið grein fyrir? En svo kemur hæstv. ráðherra hér í púltið aftur og aftur og lætur hvað eftir annað að því liggja að einhver annarleg afturhaldssöm sjónarmið séu í raun og veru á bak við þennan fyrirvara sem menn eru að lýsa. Getur hæstv. ráðherra alls ekki sætt sig við það hver afstaða manna er í þessum efnum? Það virðist ekki vera. Ég skil satt best að segja ekki svona framkomu og tek það fram að ef þessu heldur svona áfram að hér hefjist í umræðum um þetta mál í raun og veru alveg sami leikurinn og var í umræðum um frv. um Seðlabankann, þá verður maður auðvitað að taka til endurskoðunar alla afstöðu sína til þessara mála. Það er ekki hægt að vinna með svona hæstv. ráðherra eða svona hæstv. ríkisstjórn sem kemur svona fram við stjórnarandstöðuna t.d. í þeim málum þar sem hún nær samstöðu um stjfrv. með meiri hluta viðkomandi nefndar. Ég leyfi mér að spyrja líka hv. formann efh.- og viðskn.: Finnast honum þetta smekklegar athugasemdir í garð þeirra stjórnarandstöðuþingmanna sem standa að nál. um þessi efni með þessum skýra fyrirvara sem gerð var grein fyrir, bæði inni í nefndinni og hér í umræðum um þetta mál? Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri og ætla að gefa hæstv. viðskrh. kost á því að koma hér í stólinn og biðjast afsökunar á orðum sínum og svo sjáum við til.

Virðulegur forseti. Hæstv. viðskrh. vill nú gefa okkur góð ráð og leiðbeiningar um það hvernig við eigum að haga orðum okkar og hvaða afstöðu við eigum að hafa. Það er út af fyrir sig virðingarvert hjá honum að hafa þá umhyggju fyrir þingmönnum hér. Hæstv. viðskrh. las hér að vísu upp úr ræðu sinni en ég er helst á því að hæstv. viðskrh. hafi gefið út fréttatilkynningu um þetta mál. Er það ekki rétt, hæstv. viðskrh., að þar hafi borið á góma dagsetning að því er varðaði tengingu íslensku krónunnar við ECU? Það er eins og mig minni að það hafi orðið nokkur skoðanaskipti milli hans og hæstv. sjútvrh. í þessu sambandi. Það má vel vera að þetta hafi verið samþykkt í ríkisstjórninni, en ég man ekki betur en hæstv. viðskrh. hafi tekið sterkar til orða að því er varðar málið á öðrum vettvangi. Og það er hæstv. viðskrh. sem fer með þetta mál fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Annars vildi ég fara þess á leit, virðulegur forseti, að þessu máli yrði frestað þannig að við gætum kynnt okkur betur málflutning viðskrh. í þessu máli fyrst hann tekur upp á því að tala um þetta mál með þessum hætti. Ég vil fara þess á leit að þessari umræðu verði frestað og hún tekin upp síðar.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa undrun minni á því hvað er að gerast í þessari umræðu hjá hæstv. viðskrh. Það hefur verið lögð töluverð vinna í það í þinginu á undanförnum vikum, bæði í þeirri nefnd sem um þetta mál fjallaði og eins í þingflokkunum, að því ég veit, að skapa samstöðu um það stjfrv. sem hér er til umfjöllunar. Nú sýnist mér að hæstv. viðskrh. sé önnum kafinn við að spilla bæði málinu og þessari samstöðu með því að reyna að lesa inn í málið allt aðra hluti en í því eru. Það er að vísu gamalkunnug aðferð sem ég þekki nokkuð frá samskiptum við ráðherrann á öðrum vettvangi en ég ætla ekki að rekja það hér. En það er mjög slæmt þegar sá ráðherra sem flytur mál er að spilla því með þeim hætti sem hann gerði hér. Ef hæstv. viðskrh. er þeirrar skoðunar að það eigi að tengja íslensku krónuna við ECU, þá á hann að koma með það mál alveg skýrt og klárt og vafningalaust inn í þingið en ekki vera að reyna að skáskjóta því stóra máli hér í einhverjum sérstökum aukakrókum í skilningi sínum á þessu frv. Ef ráðherrann er þeirrar skoðunar að þetta sé slíkt framfaramál sem á honum mátti skilja hérna áðan og þeir sem hefðu efasemdir um það væru bara afturhaldssinnar, þá á hann að hafa dug til þess að koma með það mál alveg klárt hingað inn í þingið. Það hefur hann ekki gert. Hins vegar gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um það skömmu eftir að hún tók við að hún ætlaði sér að gera það. Í kjölfarið kom Seðlabankinn með skýrslu, þar sem Seðlabankinn aldrei slíku vant hafði vit fyrir ríkisstjórninni, því í þessari skýrslu Seðlabankans var því eindregið mótmælt að farið væri í ECU-tenginguna með þeim hætti sem hæstv. viðskrh. hafði talað fyrir og málið var þess vegna allt saman sett á ís. Ég vil þess vegna biðja hæstv. viðskrh. að stuðla að því hér að þetta mál verði afgreitt með þeirri samstöðu sem efni standa til en hann sé ekki að spilla því með því að lesa inn í það annað en í því er. Ég vil svo taka undir þau orð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar að úr því sem komið er fái menn tækifæri til þess að skoða þetta betur áður en umræðan heldur áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því og sérstaklega síðasta hv. ræðumanns, 8. þm. Reykn., að við erum hér að ræða það frv. sem fyrir var mælt í nóvember sl. Nefndin hefur fallist á að flytja það óbreytt til 2. umr. Það vekur því furðu mína ef menn þurfa nú að skoða það betur þótt að sjálfsögðu ákveði þingið það. En ég vek athygli á því að það er ekki heldur verið að ræða um skipulag gengismála í þessu frv. Þetta frv. snýst um sölu og skilaskyldu á erlendum gjaldeyri til þess að gefa færi á markaðsþróun í þessum viðskiptum. Ég mælist eindregið til þess að málið verði afgreitt í samræmi við þann vilja sem í þinginu er að myndast fyrir því.

Virðulegi forseti. Mér fannst sem betur fer kveða við nokkuð annan tón í þessari stuttu ræðu ráðherrans en fyrr í dag og fagna því og vona að það sé ábending um það að menn geti hér rætt saman um það að leysa málið í sátt og samlyndi. Ég hef fulla trú á því að það verði hægt þar til annað kemur í ljós og er alveg reiðubúinn að gera mitt til þess, hæstv. ráðherra, en þá þurfa auðvitað allir að leggja sig fram.

Virðulegi forseti. Ég vil nú mjög ákveðið fara þess á leit við hæstv. viðskrh. að hann dragi til baka þau ummæli sem hann viðhafði hér áðan um það að við þingmenn styddum þetta mál í orði en síðan væri eitthvað allt annað upp á teningnum. Ég er búinn að halda að minnsta kosti þrjár ræður þar sem ég hef lýst yfir eindregnum stuðningi við meginmarkmið frv. sem er það að koma hér á virkum gjaldeyrismarkaði og frá því hef ég ekki hvikað. Ég vil hins vegar ítreka það að ég tel að fyrirvarar okkar gagnvart ECU-tengingunni hafi verið fullkomlega eðlilegir af tveimur ástæðum. Í ræðu sem hæstv. iðnrh. flutti á iðnþingi í haust sagði hann, með leyfi forseta: ,,Tekin hefur verið ákvörðun um að stefna þegar á þessum vetri að myndun virks gjaldeyrismarkaðar hér á landi. Gerðar verða ráðstafanir til þess að hægt verði að tengja íslensku krónuna við ECU til að staðfesta stefnu stöðugleika í gengi.`` Hérna er þetta tengt saman þannig að ekki er nokkur vafi á, annars vegar uppsetning virka gjaldeyrismarkaðarins og hins vegar tenging krónunnar við ECU. Í öðru lagi vitnaði ég óbeint í ræðu hæstv. viðskrh. frá mánudeginum var þar sem hæstv. ráðherra segir eitthvað á þennan veg: ,,Og ég vil að það komi hér aftur skýrt fram. Þetta er eingöngu hugsað til þess að þingið sé að gefa alveg skýrt umboð til þess að ákveða slíkar breytingar þótt þingið sé ekki þar með að ákveða þær.`` Þetta vísar til fyrri orða hans um evrópsku mynteininguna og SDR. Það eru því alveg borðliggjandi rök fyrir fyrirvara okkar og okkar brtt. um það að þessi setning sé dregin til baka. En það kemur því ekkert við að sá sem hér talar er eindreginn stuðningsmaður þess meginefnis frv. að koma hér á virkum gjaldeyrismarkaði innan ákveðinna marka. Þetta vil ég biðja hæstv. ráðherra að hafa í huga og hugleiða vandlega hvort hann hafi ekki tekið óþarflega mikið upp í sig með orðum sínum áðan þegar hann sagði að ekki fylgdust að orð og hugur okkar þingmanna í þessu máli.

Virðulegi forseti. Enn á ný vil ég þakka hv. nefndarmönnum í efh.- og viðskn. og þeim ræðumönnum sem þannig hafa talað hér stuðninginn við þetta frv. og það sem var næst á undan á dagskránni. Það er alveg fölskvalaust af minni hálfu að ég er ákaflega ánægður með þennan stuðning. Það sem ég sagði hér áðan var ósköp einfalt, að ég hvetti menn til þess að breyta samkvæmt sannfæringu sinni í þessu máli. Og ég get ómögulega skilið hvernig 

Virðulegi forseti. Þetta fer nú vægast sagt að verða þreytandi og ég vil eindregið taka undir ummæli þeirra þingmanna sem hafa rætt á undan mér um að nú verði umræðu um þetta mál frestað. Og ég vil biðja hæstv. ráðherra að færa rök að þessum fullyrðingum sínum, að í þessu máli breyti þingmenn í efh.- og viðskn. ekki eftir sannfæringu sinni. Það liggur alveg ljóst fyrir hvert er meginefni þessa frv. og það styðjum við. Við viljum hins vegar ekki á nokkurn hátt blanda því saman við umræðu um tengingu íslensku krónunnar við ECU. Þannig er málið í hnotskurn. Þannig liggur það fyrir Alþingi og það er ekki við nokkurn annan en hæstv. viðskrh. að sakast ef þessi orðhengilsháttur hans verður þess valdandi að afgreiðsla þessa þarfa máls tefst.

Virðulegi forseti. Ég verð enn að játa það að ég skil ekki hvaða stefnu þetta mál er hér að taka. Það liggur hér fyrir frv. sem mælt var fyrir í nóvember. Hv. efh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt, með fyrirvörum. En ég vil líka benda á að í frumvarpsgreininni er ekki stafkrókur um það efni sem hér er mest rætt, evrópsku mynteininguna, sérstök dráttarréttindi, samsettar mynteiningar, hugsanlegar tengingar við þær. Og hvernig menn geta blandað svo saman málum eins og hér virðist vera gert er alveg ofvaxið mínum skilningi. Menn verða að geta tekið málið til afgreiðslu eins og það liggur fyrir. Ég hvet til þess að menn séu ekki að tefja þetta mál. Ég skil fullkomlega ástæður þeirra þingmanna sem telja að það kunni ekki að vera ráðlegt að íslenska krónan tengist annarri myntkörfu en hún er nú tengd, t.d. evrópsku mynteiningunni. Það eru skiljanleg mál. Hins vegar kemur það þessu máli hreint ekki við og ég bið menn aðeins að staldra við og velta því fyrir sér hvort þeir ætli að tefja þingstörfin með því að fara að taka upp átyllur af því tagi sem hér eru upp teknar.

Herra forseti. Áður en ég nýti mér frekari rétt minn til að tala við þessa umræðu, þá vil ég eindregið óska eftir svörum frá hæstv. forseta varðandi þá ósk sem hér var fram borin upphaflega af hv. 1. þm. Austurl. Ég ítreka hana. Ég fer fram á ásamt honum að þessari umræðu verði nú frestað og tek undir það, sem reyndar hefur komið fram hjá fleiri ræðumönnum. Ég held að það sé með öllu óhugsandi að halda henni áfram eftir það sem hér hefur uppi orðið fyrr en a.m.k. tóm hefur gefist til að meta stöðuna. Þar inn í blandast m.a. ýmis ummæli hæstv. viðskrh. á undanförnum vikum og mánuðum. Útskrift þyrfti helst að fá orðrétta og leiðrétta af því sem hann sagði hér í umræðum um frv. til laga um Seðlabanka Íslands fyrir nokkru síðan. Og ég vil fyrir mitt leyti áskilja mér rétt til þess að skila frhnál. fyrir mína hönd sem nefndarmanns í efh.- og viðskn. til þess að taka fyrir mitt leyti af öll tvímæli um það hvað felst í stuðningi mínum við þessa breytingu og hvað ekki felst í honum, einkum og sér í lagi þó það, hvað það er sem ég er ekki að skrifa upp á í málflutningi hæstv. viðskrh. eða áformum hæstv. ríkisstjórnar í þessu sambandi, þó svo að ég sé hlynntur þessari kerfisbreytingu sem skipulagsbreytingu og tæknilegri lagfæringu á meðferð þessara mála varðandi sölu á skilaskyldu erlends gjaldeyris. Það sem hæstv. viðskrh. var svo hér að reyna að segja áðan að menn væru að blanda saman aðskildum málum, þá bendi ég honum á að lesa fyrstu fjórar línurnar af athugasemdum við það lagafrv. sem hér er á dagskrá. Þar er a.m.k. eitt orð sem kemur tvisvar fyrir og það er þessi ágæta mynteining ECU. Hún er bæði í þriðju og fjórðu línu. Ég er hræddur um að það þætti ekki merkileg röksemdafærsla víða annars staðar sem hæstv. ráðherra var hér að reyna að koma með að það væri með öllu óeðlilegt að menn væru eitthvað að tala um þessa evrópsku mynteiningu og tengingu við hana í umræðum um þetta mál. Ég veit ekki hvað það orð er að þvælast þarna inni i greinargerðinni tvisvar sinnum í fyrstu fjórum línunum ef ekki er ætlast til þess að talað sé um það í tengslum við afgreiðslu málsins. Ég óska sem sagt eftir því, herra forseti, að umræðu um þetta mál verði nú frestað og sömuleiðis atkvæðagreiðslu um frv. til laga um Seðlabanka Íslands sem hér var lokið umræðu um áðan þannig að bæði málin standi þar sem þau eru nú stödd í dagskránni á meðan þetta verði athugað og síðan verði haft samráð um það áður en þau verða tekin fyrir á nýjan leik.

Herra forseti. Þetta litla frv. að vöxtum um breyting á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála er afskaplega skýrt og auðskilið. 1. gr. er ekki nema þrjár línur, að um sölu- og skilaskyldu erlends gjaldeyris sem innlendir aðilar, þar með taldir þeir aðilar sem heimild hafa til að versla með erlendan gjaldeyri, eigi að eignast fyrir seldar vörur, þjónustu eða á annan hátt, fari eftir reglum sem ráðuneytið setur. Í athugasemdum við þetta litla frv. segir: ,,Frumvarp þetta er flutt til að strax sé unnt að byrja að þróa hér á landi gjaldeyrismarkað. Í því er lögð til breyting á ákvæðum um sölu- og skilaskyldu erlends gjaldeyris í lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála frá 1979.`` Síðan er sagt frá því að í viðskrn. og í Seðlabankanum sé nú unnið að heildarendurskoðun á lögunum frá 1979 í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á gjaldeyrismálum á síðustu árum og stefnu ríkisstjórnarinnar um afnám flestra gjaldeyrishafta á komandi missirum. Í efh.- og viðskn. varð samstaða um það og allir lýstu því yfir að þeir væru sammála þessari skipan mála og ég sé ekki annað en að við þingmenn eigum þegar þessari umræðu er lokið að ganga til atkvæða um þetta frv. og það sem í því felst en ekki einhverri setningu frá hæstv. viðskrh. sem hefur farið fyrir brjóstið á mönnum. Ég vil segja að það var ágætt samkomulag í nefndinni um þessa afgreiðslu málsins. Ég sé enga ástæðu til þess að fresta frekar því frv., sem umræðu er nú lokið um, um Seðlabankann eða þessu og ég bið nú menn að hugleiða þetta betur. Þetta er 2. umr. um bæði þessi mál og ef menn vilja fá frekari skýringar frá hæstv. ráðherra, þá er það auðvitað hægt við 3. umr. málsins. Ég vil í fullri vinsemd fara fram á það, sérstaklega við nefndarmenn í efh.- og viðskn., sem hafa unnið að afgreiðslu þessara mála beggja, að þeir sætti sig við það að þessari umræðu ljúki og atkvæðagreiðsla fari fram, hvort sem það verður í dag eða á morgun, og síðan komi þetta mál til 3. umr. Ég tek það fram að ég leit á þeirra fyrirvara á þann veg að þeir væru að skýra sitt sjónarmið og hlustaði á þann fyrirvara. Ég sé því ekki mjög mikla ástæðu til að gera þessi mál, sem við erum öll sammála um að gera breytingar á, að einhverju stóru deilumáli.

Virðulegi forseti. Það fór ekkert á milli mála að hér talaði vinnumaður hæstv. ríkisstjórnar. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum mínum með þessa ræðu virðulegs formanns nefndarinnar og benda á að hún bendir ekki til mikils samstarfsvilja eða að það sé mikill hugur til þess að reyna að ná sameiginlegri niðurstöðu um þetta mál sem menn eru þó í grundvallaratriðum sammála um. Ég vil spyrja virðulegan þingmann og formann nefndarinnar hvort hann telji ekki að í umfjöllun og umræðum um þetta mál hafi komið fram fullkomin rök fyrir beiðni okkar um frestun og fullkomnar ástæður til þess að við lögðum fram brtt. við fyrri brtt. um fyrra frv. sem hér var til umræðu. Ég vil reyndar líka beina því til hæstv. viðskrh., þó að þetta sé ekki andsvar við hans ræðu, að þessi mál eru það nátengd að að mínu mati verður þar ekki skilið á milli. Þetta er í raun sama málið þó svo að gera þurfi tvær lagabreytingar til þess að koma því fram. Ég vil því enn ítreka að að mínu mati er það algjörlega á ábyrgð hæstv. viðskrh. að þetta mál er komið í þessa sjálfheldu og ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með það að formaður hinnar virðulegu nefndar sé ekki tilbúinn til þess að koma á einhvern hátt til móts við minni hlutann.

Herra forseti. Það er rétt hjá síðasta ræðumanni að þessi tvö frv. fylgjast að. Um annað frv. er umræðu lokið eftir 2. umr. og ég sé enga ástæðu til annars en að ljúka einnig umræðu um þetta frv. sem er miklu minna að vöxtum. Það hefur enginn boðað neina brtt. við þetta frv., ekki nokkur maður. Það er talað um að vinnubrögðin séu heldur léleg í þinginu og ekki skal á móti því mælt, en alltaf hefur farið á þann veg að þegar komið hefur fram á vorið hlaðast hér upp mörg mál. Þess vegna held ég að það sé af því góða einu að halda áfram með þau mál sem hafa legið lengi fyrir þinginu og ég hef lagt á það áherslu í þessari nefnd að reyna að afgreiða sem flest mál áður en hinar miklu annir byrja. Við þekkjum hvernig þetta er bæði fyrir jólin og eins fyrir þinglok eða lok starfstíma að vori, það er um að gera að reyna að halda málum áfram. Ég sé ekki neitt athugavert við það að ljúka 2. umr. um þetta mál. Má hvergi reyna að halda áfram? Ég sé ekki að menn þurfi að láta svona út af þessu máli af því að það er engin breyting boðuð á sjálfu frv. Ef hv. þm. telur mig vinnumann núv. ríkisstjórnar þá skulum við bara lofa mönnum að segja það sem þeir vilja í þeim efnum en hvað sem líður vinnumennsku minni hjá hæstv. ríkisstjórn, þá vil ég fyrst og fremst láta ráða mínum gerðum að reyna að halda áfram vinnu þingmála. Ég hef ekkert á móti því að tekist sé á um efnislega afgreiðslu mála, en ég sé enga ástæðu til að liggja á þessu.

Herra forseti. Ég tek viljann fyrir verkið hjá hv. 1. þm. Vestf. sem er auðvitað að reyna að bjarga málum í horn eftir að hæstv. viðskrh. er meira og minna búinn að sprengja þessa umræðu í loft upp og ber auðvitað einn og að öllu leyti ábyrgð á því að sú samstaða hefur að nokkru leyti rofnað sem var um afgreiðslu þessa máls. Ég vil láta það vera alveg skýrt hvað fyrir mér vakir með því að óska eftir frestun á þessari umræðu. Annað tveggja er það að ég vil geta mætt hér til umræðunnar eftir að hafa haft tíma til þess að undirbúa mig áður en hún heldur áfram, mun betur undirbúinn en ég er hér og nú til þess að rökstyðja mál mitt rækilega vegna ummæla hæstv. viðskrh. þannig að það liggi fyrir hér við afgreiðslu málsins hver mín afstaða til þess er og hvað í mínum stuðningi felst og felst ekki, ellegar þá, sem kæmi einnig til greina, að nefndin tæki málið til sín á þessu stigi og mönnum gæfist kostur á því að skila frhnál. Menn geta skilað séráliti þó svo að þeir styðji málið eins og aðrir hv. nefndarmenn en í séráliti felst þá rökstuðningur þeirra og fyrirvarar og útskýringar á þeirra afstöðu. Þetta þekkja hv. þm. væntanlega og ég óska eftir því að mér gefist tóm til þess að vinna svona að málinu. Ég segi það alveg eins og er að það er harla sérkennilegt ef ekki er hægt að verða við því. Ég minni á það að nú starfar þingið í einni málstofu og ég hafði skilið það svo að menn ætluðu m.a. með hliðsjón af því að þingið starfaði ekki lengur í tveimur deildum, mál færu ekki í gegnum sexfalda umræðu og tvær nefndir færu ekki yfir málin, að virða óskir um það að umræðum yrði festað ef þær kæmu fram og virða óskir um það að mál gengju aftur til nefnda nánast á hvaða stigi sem slíkar óskir væru fram settar. Þetta hefur áður orðið að umræðuefni á þessum vetri og þá hafa menn gjarnan, a.m.k. þeir víðsýnni í hópi hv. þm., tekið undir það og játað því að auðvitað hljóti þetta að vera svona ef menn ætli að tryggja að málsmeðferð sé a.m.k. ekki óvandaðri en hún var áður þegar mál fóru hér í gegnum sexfalda umræðu og tvær nefndir tóku þau til sín. Ég ítreka því ósk mína, herra forseti, og ég tel að forseta fari nú ekki að verða mikið að vanbúnaði að fella sinn úrskurð um það hvort orðið verður við beiðni þriggja hv. þm. um það að þessari umræðu verði frestað. Ég nota svo þetta tækifæri til þess að mótmæla enn á ný tilburðum hæstv. viðskrh. til þess að snúa út úr afstöðu manna og snúa út úr stuðningi manna og ég bendi á að það hlýtur þá að hafa þær afleiðingar að stjórnarandstaðan yfirleitt hætti að skrifa upp á nál. með meiri hlutanum. Hvaða tilgangi þjónar það að vera að leggja það á sig að taka það inn í sína þingflokka, ræða það þar hvort menn séu tilbúnir til að stuðla að framgangi slíkra mála og fá það svo hér framan í sig að maður sé þá tvöfaldur í roðinu ef maður leyfir sér að hafa fyrirvara eða einhver annarlegur tilgangur af öðrum toga er lagður í afstöðu manns eins og hún birtist, að maður sé þá þar með að skrifa upp á alla stefnu ríkisstjórnarinnar eða ellegar sé maður með einhvern annarlegan undandrátt í sínum málflutningi? Þetta gengur auðvitað ekki svona, herra forseti, og ég tel að af almennum ástæðum sé sú uppákoma sem hér er orðin í þessari umræðu varðandi samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu og fleira í því sambandi þess eðlis að það sé óhjákvæmilegt að nú verði orðið við þessari ósk um frestun.

Umræðum um andsvör er lokið. Nú eru ekki fleiri á mælendaskrá í þessu máli. Fram hafa komið margítrekaðar óskir um það að umræðu um málið verði frestað. Ég tel að forseta sé skylt að verða við þeim óskum og er umræðu um þetta mál því frestað.

Herra forseti. Frv. þetta um viðskiptabanka er samið af bankaeftirliti Seðlabanka Íslands og það er alfarið byggt á hinum svokölluðu BIS-reglum með þeim frávikum að sleppt er úr frv. þeim ákvæðum reglnanna sem ekki eiga við og að hinu leytinu er tekið tillit til atriða í reikningsskilum hér á landi sem ekki er tekið sérstaklega á í þessum reglum. Þá er enn fremur höfð hliðsjón af reglum Evrópubandalagsins, einkum þar sem ákvæði þeirra eru fyllri en hinar svokölluðu BIS-reglur. Megininntak þessara lagabreytinga er að aðlaga skilgreiningu á eiginfjárhlutfalli viðskiptabanka þeirri skilgreiningu sem alþjóðlegi greiðslubankinn, Bank for International Settlements, BIS, hefur mælt með að aðildarlöndin taki upp en Ísland er eitt af þeim löndum. Samhliða þessu frv. er frv., sem er hér á dagskránni á eftir, um breytingu á lögum um sparisjóði. Þar er gert ráð fyrir hliðstæðum breytingum fyrir sparisjóðina og felast í þessu frv. Frv. gerir ráð fyrir að eigið fé viðskiptabanka skuli vera að lágmarki 8% af tilteknum skilgreindum grunni. Það hefur komið fram í nefndinni að eiginfjárhlutfall í árslok ársins 1990 samkvæmt núgildandi lögum var hjá Landsbanka Íslands 6,8% en samkvæmt BIS-reglunum yrði það 8,2%, Búnaðarbanka 9,4% og Íslandsbanka 8,7%. Ríkisviðskiptabankarnir uppfylla því þær eiginfjárkröfur sem í þessu frv. felast og þá er miðað við árslok ársins 1990. Eiginfjárstaða Búnaðarbankans er rúm en Landsbankinn nær rétt að uppfylla þær kröfur sem frv. gerir ráð fyrir. Í nál. segir að nefndin hafi fjallað um þetta frv. og á fund hennar hafi komið Þórður Ólafsson og Ragnar Hafliðason frá bankaeftirliti Seðlabanka Íslands og enn fremur Björn Líndal, aðstoðarbankastjóri Landsbankans. Hins vegar bárust skriflegar umsagnir um frv. bæði frá bankaeftirliti Seðlabankans, fjmrn., Íslandsbanka, Sambandi íslenskra bankamanna, Sambandi íslenskra sparisjóða og Sambandi íslenskra viðskiptabanka. Í frv. er gert ráð fyrir því að viðskrh. geti veitt erlendum hlutafélagsbönkum leyfi til að starfrækja útibú hér á landi og þá er gert ráð fyrir því að lög um viðskiptabanka gildi um starfsemi slíkra útibúa eins og við getur átt, sbr. 2. gr. frv. Nefndin leggur til að gerðar verði tvær breytingar á frv. Í fyrsta lagi er lagt til að 2. mgr. 4. gr. frv., sem fjallar um eigið fé viðskiptabanka, verði skipt í þrjár málsgreinar og einnig að orðalagi verði breytt lítils háttar frá upphaflegu frv. Það sem áður hét ,,hreint eigið fé`` og ,,blandað eigið fé`` heitir nú ,,eiginfjárþáttur A`` og ,,eiginfjárþáttur B`` og er þar með komið til móts við athugasemdir sem fram hafa komið um upphaflegar nafngiftir sem þóttu vera óheppilegar. Ég vil vekja athygli á því að þessi heiti á ,,eiginfjárþáttum`` verða einungis notuð við útreikning á eiginfjárhlutfalli en munu ekki verða notuð sem heiti efnahagsliða í efnahagsreikningi, enda teljast ekki allir þeir liðir, sem koma inn í eiginfjárútreikninginn, meðal eiginfjárliða í efnahagsreikningi, samanber t.d. víkjandi lán. Ég ætla ekki fara nánar út í brtt. Þær hafa legið hér alllengi fyrir og eru prentaðar á þskj. 492. Þær eru við 4. gr. frv. og við fyrri málsgrein ákvæðis til bráðabirgða um það að viðskiptabanki skuli uppfylla ákvæði um eigið fé skv. 4. gr. eigi síðar en í árslok 1992. Eins og ég sagði áðan kom fulltrúi Landsbankans á fund nefndarinnar. Hann lagði ekki til ákveðnar breytingar á frv. en gerði nokkuð að umræðuefni starfsemi útibúa erlendra banka og lýsti því yfir og áréttaði það í bréfi, er hann skrifaði til nefndarinnar og dagsett er 5. mars, að Landsbankinn sé sammála þeirri stefnumörkun frv. að heimila erlendum bönkum að starfrækja útibú hér á landi. En á hinn bóginn vill bankinn vekja athygli á nauðsyn þess að slík útibú búi við sömu starfsskilyrði og íslenskir bankar. Sú ráðagerð frv. að lög um viðskiptabanka gildi um starfsemi þessara útibúa tryggir slíkt aðeins að nokkru leyti. ,,Hvergi er á það minnst hvernig og hvort ákvæðum seðlabankalaga um innlánsbindingu og lausafjárskyldu verði beitt gagnvart útibúunum verði þau stofnsett hér á landi,`` segir í bréfi Landsbankans. Og þeir vekja í því sambandi sérstaka athygli á því að íslenskar reglur um innlánsbindingu og lausafjárskyldu eru ekki samhljóða reglum annarra Evrópuríkja. Vitaskuld erum við sammála því að útibú erlendra banka eigi að búa við sömu kjör og aðstæður og íslenskir bankar og útibú þeirra. Um þetta eru ákvæði í lögum um Seðlabanka Íslands svo að í raun og veru er tryggt í þeim lögum það sem Landsbankinn bendir á í þessu sambandi. Þá ræðir Landsbankinn um víkjandi lán og vitnar í 4. gr. frv. þar sem m.a. er fjallað um samsetningu eigin fjár banka. Þar er að finna það nýmæli, segir bankinn, að heimilt verður að telja víkjandi lán með eigin fé banka að sérstökum skilyrðum uppfylltum. Landsbankinn bendir á í þessu bréfi sínu að hann telji rétt að í stað orðanna ,,endurgreiðsla hlutafjár`` komi: endurgreiðsla hreins eigin fjár. Ástæða þessarar beiðni er af tvennum toga, bæði rekstrarform viðskiptabanka hér á landi og jafnframt telur Landsbankinn rétt að það sé ítrekað í nál. eða áréttað að ríkisábyrgð sé á erlendum skuldbindingum ríkisviðskiptabankanna. Og þar bendir hann á að það sé æskilegt í ljósi ónákvæmrar framsetningar í athugasemdum á bls. 4 í frv. sem skilja mætti þannig að ótakmörkuð ríkisábyrgð nái einungis til innlendra skuldbindinga ríkisviðskiptabankanna. Þegar við ræddum um þessi ákvæði eftir að fulltrúi Landsbankans kom á okkar fund, voru nefndarmenn í efh.- og viðskn. sammála þessum athugasemdum bankans. Þá var mikið rætt um það hjá fulltrúa Landsbankans og síðar áréttað í þessu bréfi að skv. 1. mgr. 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að eiginfjárhlutfall sé reiknað af svonefndum áhættugrunni en reglur um grunninn eru settar af Seðlabankanum. Drögum að reglum Seðlabankans hefur verið dreift til viðskiptabanka og sparisjóða og samkvæmt þeim er gert ráð fyrir að kröfur á banka og sparisjóði verði færðar í 20% áhættuflokk. Það er í samræmi við þær alþjóðlegu reglur sem þetta frv. byggir á. Hins vegar telur Landsbankinn fyllilega koma til greina að kröfur á ríkisviðskiptabankana verði færðar í 0% áhættuflokk vegna þeirrar sérstöðu sem felst í ríkisábyrgð á skuldbindingum þeirra. En í þeirri upptalningu sem við höfum fengið þar sem þessum áhættugrunni er skipað, þá eru í fyrsta flokki aðeins þrír aðilar samkvæmt ákvörðun Seðlabankans, en þar var starfandi sérstök nefnd sem gerði tillögur í þessum efnum. Þessir aðilar eru ríkissjóður, Seðlabankinn og Landsvirkjun. Bankarnir koma síðan í næsta flokki. Alþjóðlegu reglurnar eru til leiðbeiningar um flokkun en hindra ekki frávik af því tagi sem hér er gerð tillaga um af Landsbankanum. Hins vegar eru þessi mál alfarið í höndum Seðlabankans og það verður því að vera matsatriði Seðlabankans hvort hann vill taka tillit til þessara óska og meta þær og vega. Mér er óhætt að fullyrða það að nefndin mælir eindregið með því að Seðlabankinn athugi þessa athugasemd Landsbanka Íslands eins og ég hef núna skýrt frá. Í nál. sem hér hefur verið útbýtt hafa allir nefndarmenn efh.- og viðskn. skrifað undir þetta álit og nefndin er sammála því að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á þskj. 492. Guðmundur Stefánsson tók þátt í afgreiðslu málsins í stað Halldórs Ásgrímssonar og Magnús Jónsson í stað Rannveigar Guðmundsdóttur. Og undir nál. skrifa Matthías Bjarnason, Magnús Jónsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Egilsson, Ingi Björn Albertsson og Guðmundur Stefánsson.

Herra forseti. Þótt ég hafi ekki verið viðstaddur afgreiðslu þessa máls þá tek ég það fram að ég styð það með sama hætti og meðnefndarmenn mínir. Og til þess að forðast nú allan misskilning gagnvart hæstv. viðskrh., þá er það ekki aðeins í orði heldur jafnframt á borði en hann sakaði þingmenn um það í máli sínu hér áðan að þeir hefðu eina afstöðu í orði en aðra á borði í því máli sem hér var á undan. Ég get jafnframt upplýst hæstv. viðskrh. um það að ég veit ekki betur en allir hv. þm. greiði atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni, en vel má vera að hann hafi reynslu af einhverju öðru og vænti ég þess að hann komi ekki með þær ásakanir aftur í þessu máli eins og hann gerði hér í hinu fyrra sem var nú alveg með ólíkindum, að hæstv. ráðherra skyldi leyfa sér í umræðum að taka þannig til orða. Ég held að það hafi verið alveg nægileg ástæða til þess að fresta því máli sem hér var á undan og bíða þess að hæstv. viðskrh. yrði í eðlilegu jafnvægi við umræðuna þegar hún fer næst fram. Ég vildi taka það fram út af þessu máli að þær athugasemdir sem komu frá Landsbanka Íslands og formaður nefndarinnar gerði hér grein fyrir bárust því miður ekki fyrr en nefndin hafði skilað áliti sínu. Ef ég man rétt  Það er að sjálfsögðu rétt ábending frá Landsbankanum að það er mikilvægt að samræmdar séu reglur um skattlagningu stofnana, m.a. útibúa erlendra aðila. Ég vil jafnframt minna á það að fram hafa komið kröfur um það að ríkisviðskiptabankarnir skiluðu arði til ríkissjóðs á þessu fjárlagaári og væntanlega á næstu árum sem gæti orðið til þess að gera þeim erfiðara um vik að uppfylla þær eiginfjárkröfur sem hér er verið að gera. Ég tel mjög mikilvægt að bankarnir fái svigrúm til þess að uppfylla þessar eiginfjárkröfur. Í því sambandi má minna á að t.d. ríkisviðskiptabankarnir greiða skatta af eigin fé sínu í formi eignarskatts en það er orðið nokkurt misræmi á milli slíkra stofnana og hlutafélaga vegna þess að hlutafélög greiða ekki eignarskatt af hlutafé sínu heldur eigendur hlutafjárins en þau eru mjög oft undanþegin eignarskatti hjá eigendum sínum. Þetta hefur jafnframt komið fram í umfjöllun nefndarinnar á skattlagninu ýmissa fjármálastofnana en frv. þess efnis er nú til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Þar hefur komið í ljós að ýmislegt sem þar kemur fram gengur á engan hátt og fullyrðingar um það að stofnanir séu mjög missettar að þessu leyti standast ekki oft og tíðum. Það er því mikil þörf á því að samræma alla skattalega meðferð í bankakerfinu og breyta þar ýmsu, m.a. afskriftareglum að því er varðar útlán stofnana. Það er ekki réttlætanlegt að mínu mati að gera miklar eiginfjárkröfur til bankanna en heimila þeim ekki að afskrifa útlán sín með eðlilegum hætti í skattalegu tilliti, en nú er aðeins heimilt að afskrifa 1% af útlánastofninum sem er allt of lítið, ekki síst í ljósi þeirrar efnahagsstefnu sem núv. ríkisstjórn rekur, en sú efnahagsstefna hlýtur að kalla á mun hærri afskriftaprósentu. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti. Ég vildi taka það fram að ég styð málið en ég vildi gjarnan að ýmislegt yrði athugað að því er það varðar, milli 2. og 3. umr., sérstaklega vegna ábendinga sem komu frá Landsbanka Íslands. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. taki það trúanlegt að menn vilji styðja mál sem frá honum koma en verði ekki með álíka útúrsnúninga og hann var hér fyrr í dag við umræður um önnur mál.

Herra forseti. Út af þeim tilmælum sem komu frá hv. 1. þm. Austurl. um það að athuga tillögu Landsbankans varðandi þessa einu brtt., þá skal ég fúslega fallast á að taka það fyrir á milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Það eru fáein orð sem varða ýmist efni þessa frv. en einnig mál sem tengjast því eða koma upp í hugann þegar frv. sem varðar stöðu viðskiptabankanna er hér til meðferðar og ekki er víst að önnur tækifæri gefist betri. Í fyrsta lagi vil ég nefna það sem var hér til umræðu áðan og varðar eiginfjárhlutföll eða eiginfjárstöðu bankanna og þá sérstaklega þess þeirra af þrem hinum stóru sem tæpastur er, hvort sem miðað er við ákvæði núgildandi laga eða hinar nýju reglur, en það er Landsbanki Íslands. Eins og fram kemur í fylgiskjölum var upplýst að hlutfall eigin fjár Landsbankans í árslok 1990 miðað við hinar nýju BIS-reglur sé 8,2% en lögin gera ráð fyrir því að það sé að lágmarki 8%, sbr. ákvæði 4. gr. Það er því alveg ljóst að það má ekki mikið út af bera hjá þessum langstærsta banka landsmanna til þess að hann uppfylli þessi mörk. Nú er þetta miðað við árslok 1990 og það veldur nokkrum áhyggjum að síðan hefur hvort tveggja gerst að allmikil áföll hafa dunið yfir í efnahagslífinu og peningamálum þar sem ýmsir stórir aðilar hafa mátt afskrifa eða leggja til hliðar verulegar fjárhæðir vegna áfalla í okkar atvinnumálum og er það þá ekki síst Landsbankinn sökum stærðar sinnar, bæði í fyrirgreiðslu við sjávarútveg og einnig fiskeldi, en á báðum þessum vígstöðvum hefur verið mikið um gjaldþrot og töp að undanförnu. Sömuleiðis er nokkuð ljóst að afkoma bankanna á sl. ári, árinu 1991, stefnir í að vera miklu lakari en hún var árið þar á undan. Nú hef ég ekki heyrt eða séð enn þá afkomutölur fyrir Landsbankann en ef borið er saman hvernig hagnaður annarra aðila sem hafa verið að ganga frá uppgjöri sínu að undanförnu hefur þróast á milli þessara tveggja ára, þá er í öllu falli ljóst að reikna má með því að afkoman hafi verið lakari. Þetta veldur því að það er því miður fullkomin ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu bankanna í þessu sambandi og þó einkum og sér í lagi Landsbankans. Og það er óhjákvæmilegt að ræða það hér, enda svo sem ekkert launungarmál, upplýsingar sem liggja fyrir í ársreikningum bankans sem fylgiskjöl með þessu frv. og hafa komið fram víðar opinberlega, að því miður er þessi langstærsta og mikilvægasta fjármálastofnun okkar, Landsbankinn, alls ekki svo traust sem skyldi miðað við þessar eiginfjárkröfur sem sjálfsagt mál er að við reynum að uppfylla í okkar fjármálastofnunum hér á Íslandi eins og annars staðar. Við þetta bætist einn þáttur enn sem ég vil nefna og það eru hugmyndir hæstv. ríkisstjórnar um einkavæðingu ríkisbankanna. Ég verð að láta það sjónarmið mitt hér í ljósi að ég tel að það sé afar varhugavert að fara glannalega í þeirri umræðu, ekki síst með tillliti til ofannefndrar stöðu Landsbankans sem ég hef verið að nefna og með tilliti til þeirra erfiðleika sem nú ganga yfir í stærstu viðskiptagrein bankans, sjávarútveginum, þar sem jafnvel er boðað að umfangsmikil gjaldþrot á næstu mánuðum og missirum muni ganga í gegn. Ég segi ekki að það sé beinlínis stefnan að láta þau gera það en í öllu falli eru augljóslega uppi þau sjónarmið víða og þar á meðal hjá áhrifaaðilum sem með sjávarútvegsmál fara eða með trúnað fara fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum að aðhafast a.m.k. ekkert til að afstýra því. Það hlýtur að gefa auga leið að Landsbankinn sem annast um 70% af öllum bankaviðskiptum við sjávarútveg í landinu á hér auðvitað gríðarlega mikið í húfi. Bankinn hefur ekki borð fyrir báru, því miður, til að taka á sig umfangsmikil töp vegna gjaldþrota í þessari atvinnugrein og ég óttast að ef hér fer á hinn versta veg, þá gætu menn staðið uppi með þá dapurlegu stöðu undir árslok að stærsti banki þjóðarinnar uppfyllti ekki þessar viðmiðunarreglur eða væri a.m.k. mjög tæpur gagnvart þeim þegar þær gengju í gildi á fyrsta degi næsta árs. Og það er auðvitað staða sem við væntanlega viljum ekki standa frammi fyrir. Þess vegna er óhjákvæmilegt í tengslum við afgreiðslu þessa frv. að ræða þessa stöðu. Það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. viðskrh. hefur einhverjar nýjar upplýsingar fram að færa um þessi efni nú við 2. umr. málsins. Einnig hlýt ég að spyrja við þetta tækifæri, með vísan til þess sem ég sagði áðan að það er ekki víst að önnur gefist betri: Hvað líður áformum hæstv. ríkisstjórnar um einkavæðingu ríkisbankanna? Því þær nýjustu fréttir sem ég hafði af þeim málum voru að nú ætluðu menn ekki að láta þar við sitja að einkavæða eða breyta Búnaðarbankanum einum heldur væri jafnvel orðið ofan á í umræðu innan hæstv. ríkisstjórnar eða einhverjum hringjum í kringum hana að taka ríkisviðskiptabankana báða. Ég hef um það ákveðnar upplýsingar að þessi umræða hafi þegar vakið nokkurn óróa meðal viðskiptaaðila Landsbankans og það er auðvitað alveg ljóst að eitt af því sem hefur styrkt stöðu bankans á alþjóðlegum lánamarkaði og gert honum kleift að taka lán með betri kjörum, hvað sem öllum útreikningum Seðlabankans á áhættugrunni líður, er altæk ríkisábyrgð á bak við bankann sem ríkisfyrirtæki. Það er ljóst að Landsbankinn er sem hvert annað ríkisfyrirtæki sem algjöra ríkisábyrgð á bak við sig eins og málin standa í dag. Þetta er að sjálfsögðu vel kunnugt helstu lánardrottnum bankans á erlendri grund og hefur haft sín áhrif í þá veru að tryggja bankanum traust og hagstæð lánskjör erlendis. Ég held að það sé afar óheppilegt að bæta á, ofan á umræður um tæpa stöðu bankans og erfiðleika í sjávarútveginum, helstu viðskiptagrein bankans í atvinnulífinu, umræðum um áformaða einkavæðingu því að þar mundi fljótlega skipta máli hvernig að slíku yrði staðið og hvort þess yrði jafnvel að vænta að einhver hluti af eignarhaldi bankans færi fljótlega yfir á aðrar hendur en ríkisins þannig að ekki einungis mundi ábyrgðin takmarkast við hlutafé heldur yrði sú hlutafjáreign á höndum fleiri aðila en ríkisins. Og þá er auðvitað skiljanlegt að erlendir lánardrottnar verði órólegir og vilji fylgjast með því sem hér er á ferðinni. Vænst hefði mér því þótt um það ef hæstv. viðskrh. hefði treyst sér til og haft sannfæringu til að koma hér í ræðustólinn og kveða niður þessi áform, a.m.k. fyrst um sinn, og taka af skarið með það að menn þyrftu ekki að óttast að breytingar yrðu á eignarhaldi Landsbankans eða rekstrarfyrirkomulagi eða formi á næstunni sem nein ástæða væri til þess að óttast varðandi það traust sem til hans megi bera sem lántakanda. Ég minni á það sem fram kemur í erindi Landsbankans að það er viðhorf manna á þeim bæ að miðað við núverandi eignarhald á bankanum og rekstrarform, þar sem um ríkisfyrirtæki með altæka ríkisábyrgð er að ræða, sé í raun og veru fullkomlega eðlilegt að bankinn færist í núlláhættugrunn samkvæmt skilgreiningu Seðlabankans sem þar á að verða til og drög hafa reyndar þegar verið unnin. Það væri sömuleiðis fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. viðskrh. í þessu efni. Fljótt á litið sér maður ekki hvers vegna Landsbanki Íslands, í 100% eigu ríkisins á ekki að vera sama trausts verður í þessum efnum og Landsvirkjun, svo dæmi sé tekið, sem er þó að hálfu í eigu sveitarfélaga á móti ríkinu. Auðvitað væri það kostur að óbreyttu skipulagi bankans að hann væri í þessum lægsta eða 0% áhættuflokki. Ég vil sem sagt gjarnan heyra viðhorf hæstv. viðskrh. í þessum efnum og hvort hann getur einhverjar nýjar fréttir eða upplýsingar fært okkur af því hvað sé á döfinni í þessum málefnum bankanna því að það eru auðvitað áhugaverðar og nauðsynlegar upplýsingar í sjálfu sér í tengslum við umræður um bankamál almennt. En einnig varðar það að því leyti efni þessa frv. að við erum hér að ræða um setningu reglna eða skilgreiningu nýrra reglna um þau lágmörk sem bankarnir þurfa að uppfylla hvað eigið fé snertir og því miður háttar þannig til að það er ekki alveg sjálfgefið að allir íslensku bankarnir ráði með auðveldum hætti við að uppfylla þau ákvæði þegar þar að kemur ef og þegar þetta tekur gildi um næstu áramót. Það þarf að sjálfsögðu ekki að fjölyrða um það hversu alvarleg sú staða er og mikinn þrýsting það mundi setja á bankana ef þeir eru í verulegri hættu í þessum efnum. Það mundi þá knýja bankana til að gera ráðstafanir til að uppfylla þessi mörk og má reikna með því að Landsbankinn telji sig hvort eð er það tæpan í þessum efnum að honum sé óhjákvæmilegt á næstu árum að gera alveg sérstakar ráðstafanir til þess að auka sitt eigið fé í hlutfalli við veltu og það gerir bankinn væntanlega með þeim aðferðum sem honum eru helst tiltækar í þeim efnum. Og hverjar eru þær? Jú, með því að auka þá tekjur sínar í gegnum meiri vaxtamun og hærri vexti og þannig bæta afkomu sína og styrkja eigið fé sitt í gegnum rekstrarafgang og hagnað á næstu árum. Séu þessar leiðir hins vegar ekki færar eða a.m.k. takmarkaðar, sem við skulum nú ætla og út af fyrir sig vona því að væntanlega fellur það ekki vel að stefnu manna og áformum um að lækka vexti, þá gæti bankinn neyðst til þess á hinn bóginn að minnka rekstrarumsvif sín til þess að það eigið fé sem hann hefur í dag yrði hærra hlutfall af minni veltutölu. Og það mundi þá sömuleiðis ekki boða góðar fréttir í okkar viðskiptalífi ef Landsbankinn yrði að fara að segja upp viðskiptum eða takmarka aðstreymi nýrra viðskiptaaðila til þess að lagfæra þessi hlutföll. Bankinn getur að vísu reynt að styrkja eigið fé sitt með öðrum ráðstöfunum, svo sem þeim að eigandinn legði honum meira fé og slíkt mun hafa verið til umræðu en ekkert í hendi með það. Hér gæti því orðið um að ræða alvarleg mál sem gætu haft víðtæk áhrif á peningamarkað á Íslandi, áhrif á vaxtastig og/eða áhrif á atvinnulífið í landinu í gegnum það að þessi stærsti banki sæi sig knúinn til þess að takmarka að einhverju leyti umsvif sín í bankaviðskiptum og fyrirgreiðslu til fyrirtækja eða einstaklinga vegna þess að honum væru svo þröngar skorður settar gagnvart þessum hlutföllum. Mér finnst við þetta tækifæri, herra forseti, þegar þetta mál er hér að fara í gegnum aðra umræðu af þremur í þinginu, eðlilegt að þetta sé tekið upp og eitthvað rætt og ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. komi inn á þessi efni og upplýsi okkur um þau og tjái sig um þau eins og hann er í stakk búinn til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. efh.- og viðskn. fyrir hennar starf að þessu frv. og vil lýsa því yfir í upphafi míns máls að ég er samþykkur þeim brtt. sem nefndin hefur sameiginlega gert við þetta frv. Í framsögu hv. 1. þm. Vestf., formanns nefndarinnar, fyrir nál. hér áðan vék hann að nokkrum athugasemdum sem fram hefðu komið af hálfu Landsbankans og það gerðu líka þeir sem á eftir honum töluðu. Ég tel ástæðu til þess að víkja nokkrum orðum að þessum þremur atriðum um leið og ég vil lýsa þeirri skoðun minni að í flestu get ég tekið undir orð hv. 1. þm. Vestf. um þau efni. Í fyrsta lagi var í athugasemdum Landsbankans vikið að starfsemi útibúa erlendra banka og áhersla á það lögð að þau lytu sömu reglum, sömu kvöðum og innlendar lánastofnanir. Uppi eru af þeirra hálfu óskir um að einhver slík ákvæði verði tekin inn í viðskiptabankalögin. Þetta tel ég á misskilningi byggt því eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. eru einmitt ákvæði um þetta, að vísu ekki í seðlabankalögunum eins og þau eru nú heldur eins og þau yrðu, að samþykktu því lagafrv. sem hér var til umræðu fyrr á þessum fundi, sem ég vona sannarlega að verði að lögum. Í því frv. eru einmitt ákvæði um það að útibú erlendra banka skuli lúta sömu peningastjórnarreglum og innlendar lánastofnanir. Um annað atriði í athugasemdum Landsbankans sem varða stöðu víkjandi lána, sem er nýjung í þeim lagareglum sem hér eru gerðar tillögur um, gerir Landsbankinn þá ábendingu að nauðsynlegt kunni að vera að gera það ljóst í textanum að hlutafé í hlutafélagabönkum og sambærilegt eigið fé ríkisviðskiptabanka sé jafnsett gagnvart kröfuhöfum og gagnvart víkjandi lánum. Ég held að það sé ástæða til þess að gera þetta alveg skýrt, að þarna sé jafnsett eigið fé á ferðinni, og er þess vegna sammála því sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. og hv. 1. þm. Vestf. að nefndin ætti að huga að þessu milli umræðna. Í athugasemdum Landsbankans var einnig vikið að ábyrgð ríkisins á skuldbindingum ríkisviðskiptabanka. Þar er um mjög flókið lögskýringaratriði að ræða sem ég tel ekki hyggilegt að þingið taki afstöðu til að svo stöddu. Það var reyndar uppi þegar núgildandi viðskiptabankalög voru til meðferðar hér á þinginu, eins og margir hv. þm. kannast við, og þá var ekki tekin afstaða til þess. Ég tel að síður sé ástæða til þess nú en þá var. Þá var í þriðja lagi vikið að því hver vera skyldi staða krafna á ríkisviðskiptabanka í áhættuflokkun þeirri sem gert er ráð fyrir að Seðlabankinn geri á grundvelli þeirra laga sem hér er verið að ræða um breytingar á. Þar kemur fram það sjónarmið að með tilliti til ríkisábyrgðar á skuldbindingum ríkisviðskiptabanka sé eðlilegt að skuldbindingar ríkisviðskiptabankanna séu taldar án áhættu líkt og um ríkið sjálft væri að ræða. Þetta er sjónarmið sem athuga þarf en ég undirstrika líkt og hv. 1. þm. Vestf. gerði að þetta er ákvörðunarefni Seðlabankans að samþykktum þessum lagabreytingum. Það má líka benda á það sjónarmið að það sé mikilvægt að samkeppnisstaða hlutafélagsbanka og ríkisviðskiptabanka sé sem jöfnust og að þeim síðarnefndu, þ.e. ríkisviðskiptabönkunum sé ekki sköpuð sérstaða að þessu leyti. Þetta leiðir hugann að orðum hv. 1. þm. Austurl. um að það væri mikilvægt að samræma skattkjör og skattaskilyrði allra lánastofnana án tillits til eignarhalds. Ég er honum alveg sammála um þetta og tel að það sé mjög brýnt að fara yfir þessi atriði, ekki síst meðferð afskriftareiknings útlána gagnvart skattskilum og hef þegar beint því til fjmrh. og fjmrn. að unnið verði að undirbúningi þess máls. Ég kem þá að lokum, virðulegi forseti, að orðum hv. 4. þm. Norðurl. e. sem fór nokkrum orðum um stöðu og afkomu Landsbanka Íslands. Það er mjög lofsvert að bera umhyggju fyrir stöðu þessa mikilvæga banka. Ég get upplýst að afkoma Landsbankans varð skárri 1991 en hún var 1990. Eiginfjárstaða hans batnaði lítillega á árinu sem leið þannig að þær spár eða horfur sem hv. þm. vitnaði til reyndust ekki standast. En hitt er rétt að það þarf að hugsa til framtíðar í þessum efnum, m.a. um það hvernig farsælast sé að treysta eiginfjárstöðu Landsbankans í nýju markaðsumhverfi og þar vék hv. þm. m.a. að áformum ríkisstjórnarinnar um breytt rekstrarform og hugsanlega einkavæðingu lánastofnana. Ég get ekki á þessari stundu upplýst neitt frekar um það en fram hefur komið í stefnu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar en vildi þó benda á að auk þeirra leiða sem hv. 4. þm. Norðurl. e. nefndi til þess að bæta eiginfjárstöðu Landsbankans, þ.e. að auka tekjurnar, væri náttúrlega líka hægt að spara í rekstrinum sem þeir landsbankamenn eru að gera og eru vonandi senn að hafa upp úr sameiningu Samvinnubankans við Landsbankann þótt hún sé enn ekki farin að skila verulegum árangri. Það er líka hugsanlegt að skera niður efnahagsreikninginn, minnka umsvif bankans eða breyta formi reikningsins. Það eru leiðir sem menn geta líka hugleitt. Loks var nefnt að fá aukið eigið fé. Þá komum við einmitt að því að breytt rekstrarform kynni að auðvelda þetta, þ.e. að bankarnir gætu, ef þeir væru reknir í öðru formi en nú, boðið út hlutafé á opnum markaði og þurfa þá ekki að seilast í sjóði skattborgaranna til þess að treysta eiginfjárstöðuna. Þetta er einmitt eitt af því sem huga þarf mjög vandlega að í framtíðinni í íslenskum bankamálum. Það er hárrétt athugað hjá hv. þm. að þetta er eitt af stóru málunum í íslenskum bankamálum. Og sem betur fer hefur íslenskum bönkum vegnað betur á síðustu árum þrátt fyrir erfitt árferði en bönkum í nágrannalöndum og ég vona sannarlega að þannig geti það haldist áfram.

Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. samhliða frv. um viðskiptabanka sem hér var að ljúka umræðu um. Þessi frumvörp bæði eiga það sammerkt að lagt er til í þeim að upp verði teknar hinar svonefndu BIS-reglur er fjalla um lágmark og útreikning eigin fjár innlánsstofnana. Allir þeir sömu aðilar sem komu á fund nefndarinnar eða gáfu umsagnir um hitt frv. gerðu það líka hvað þetta frv. snertir en auk þess barst ítarleg umsögn frá Sambandi íslenskra sparisjóða sem sneri að sparisjóðunum almennt. Nefndin leggur til sömu efnislegu breytingar á heitum þeirra þátta sem eigið fé innlánsstofnunar skal samsett úr við útreikning á eiginfjárhlutfalli, að notuð verði heitin ,,eiginfjárþáttur A`` og ,,eiginfjárþáttur B`` í stað orðanna ,,hreint eigið fé`` og ,,blandað eigið fé``. Þessar brtt. eru sama eðlis og sömuleiðis seinni brtt. sem prentuð er á þskj. 494 og ég sé ekki ástæðu til að ræða sérstaklega um sem og annað það er ég nefndi varðandi viðskiptabankafrv. því það gildir einnig um þetta frv. Þó vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna í umsögn Sambands íslenskra sparisjóða þar sem segir: ,,Innlánsstofnanir eru í hópi örfárra fyrirtækja í landinu sem búa við þær aðstæður að nái þær ekki að uppfylla eiginfjárkröfu þá skal eftir lögbundna málsmeðferð taka þær til skiptameðferðar, enda þó þær eigi umtalsvert eigið fé, jafnvel milljarða kr. Þannig er það forsenda fyrir áframhaldandi starfsemi að takast megi að uppfylla þær eiginfjárkröfur sem gerðar eru á hverjum tíma. Því er nauðsynlegt að þau sjónarmið séu ofarlega í huga þeirra er ákveða að gera auknar eiginfjárkröfur jafnvel þótt það sé gert í því skyni að samræma þær reglum annarra þjóða að þeir geri sér grein fyrir hvort og þá með hvaða hætti sé unnt að uppfylla hinar auknu kröfur. Að mati Sambands sparisjóða verður þetta ekki gert nema íslenskum innlánsstofnunum séu sköpuð hliðstæð skilyrði og sambærilegar stofnanir erlendis búa við. Því miður fer víðs fjarri að þannig sé búið að íslenskum innlánsstofnunum. Sú skattheimta er þær verða að þola er til mikilla muna harðari en sambærilegra stofnana erlendis. Möguleikar þeirra til að uppfylla hliðstæðar kröfur eru því minni.`` Og síðan segir: ,,Hér skulu nefnd atriði eins og heimildir til að leggja í afskriftareikning útlána á móti almennri útlánaáhættu 1% hér en 4--5% annars staðar. Eignarskattar sem hvergi þekkjast gagnvart stofnunum sem lögskylt er að uppfylla lögbundnar eiginfjárkröfur.`` Mér fannst rétt að geta sérstaklega um þessa athugasemd í hinni ítarlegu umsögn sem nefndin fékk frá Sambandi íslenskra sparisjóða. Brtt. á þskj. 494 eru fluttar af nefndinni og leggur hún til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum. Guðmundur Stefánsson tók þátt í afgreiðslu málsins í stað Halldórs Ásgrímssonar og Magnús Jónsson í stað Rannveigar Guðmundsdóttur. Og undir nál. skrifa Matthías Bjarnason, Magnús Jónsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, Steingrímur J. Sigfússon, Vilhjálmur Egilsson, Ingi Björn Albertsson og Guðmundur Stefánsson.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli frsm., formanns efh.- og viðskn., stendur nefndin öll að afgreiðslu þessa frv. og þeim brtt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Ég tel að það hafi tekist vel til í starfi nefndarinnar að gera þær lagfæringar á skilgreiningum á eigin fé sparisjóðanna sem nauðsynlegar voru vegna sameiginlegs eignarhalds þeirra á Lánastofnun sparisjóðanna en það kom í ljós við skoðun í nefndinni að óhjákvæmilegt var að breyta lítillega ákvæðum frv. til þess að eignarhlutur stærstu sparisjóðanna í Lánastofnun þeirra yrði ekki með óeðlilegum hætti dreginn frá eigin fé þeirra gagnvart skilgreiningum síðan og viðmiðun við eiginfjárhlutfall eða mörk sem sett eru annars staðar í lögunum. Þessu hefur nú verið breytt á þann veg að ég held að vel megi við una og séð fyrir því að það muni ekki bitna sérstaklega á stærstu sparisjóðunum vegna þess stóra hlutar sem þeir eiga veltu sinnar vegna í Lánastofnun, og er það vel. Í leiðinni má geta þess sem er gleðilegt að reyndar standa mál þannig hjá langflestum sparisjóðanna í landinu að þeir eru mjög vel staddar stofnanir. Við öfluðum upplýsinga um eiginfjárhlutföll sparisjóðanna, bæði miðað við núgildandi lög og eins miðað við áætlað eiginfjárhlutfall samkvæmt hinum nýju BIS-reglum og er dreifingin sú að sá sparisjóður sem er lakast settur, og reyndar kemur fram hér í fylgiskjali, Sparisjóður Keflavíkur, er þar með ein 8,4%, reyndar 8,7 samkvæmt fskj. með frv. og síðan er dreifingin allt upp í rúm 50% og eru best stöddu sparisjóðir landsins hvað eiginfjárhlutfall snertir miðað við veltu, Sparisjóður Árneshrepps á Ströndum og Sparisjóður Hólahrepps, en eiginfjárhlutfall þeirra er rétt um helmingur af veltu.  Varðandi sparisjóðina að öðru leyti úr því að þeir eru hér til umræðu á annað borð á Alþingi, þá vil ég láta það sjónarmið mitt koma fram að þar séu á ferðinni hinar merkustu stofnanir. Mig hefur oft undrað það í umræðum manna um byggðamál og valddreifingu á undanförnum árum þar sem gjarnan er talað fögrum orðum um að það eigi að flytja valdið heim í hérað og auka sjálfsforræði manna í eigin málum að í einu tilviki eiga menn nákvæmlega þannig stofnanir þar sem heimamenn ef svo tekst til eru stjórnendur sinna mála og það er í því tilviki að sparisjóðirnir séu viðskiptabankar í viðkomandi byggðarlögum. Þeir lúta stjórn heimamanna og í gegnum samstarf stjórnar sparisjóða og Lánastofnun sparisjóðanna tel ég að búið sé hins vegar með mjög árangursríkum og farsælum hætti að tryggja það að þeir geti þjónað sem net eða eðlileg keðja banka í landinu. Hitt er svo annað mál að e.t.v. kann að reynast nauðsynlegt fyrir sparisjóðina eins og ýmsa fleiri í breyttum heimi að endurskoða að nokkru leyti stöðu sína. Ætla ég ekki að fara út í þá umræðu að öðru leyti hér nema hvað ég vona svo sannarlega að það takist, hvernig sem því nú öllu reiðir af, að varðveita sjálfstæði þeirra stofnana í heimabyggð sem er að mínu mati aðalsmerki þeirra og gerir þær að meiri þjónustustofnunum og nátengdari fólkinu sem við þær á viðskipti í heimabyggðunum heldur en ella væri. Það er trú mín að það hljóti menn að geta leyst með öðrum ráðstöfunum en þeim sem kosta mundu sjálfstæði þeirra. En hvernig sem að því nú verður staðið eða hvaða breytingar sem kunna að verða á skipulagi og högum sparisjóðanna á komandi árum í breyttu viðskiptalegu umhverfi þá má það verða mönnum huggun að vita af annars þeirri sterku stöðu sem sparisjóðirnir a.m.k. nú um stundir hafa þegar skoðað er eiginfjárhlutfall þeirra miðað við veltu og það borið saman við aðrar lánastofnanir sem þeir eru í samkeppni við. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð en ítreka stuðning minn og lýsi ánægju minni með það að hér er á ferðinni samkomulagsfrv., a.m.k. enn sem komið er, enda hefur tiltekinn maður enn sem komið er ekki talað þannig í umræðunni að neitt hafi komið upp á sem gerir það að verkum að menn þurfi að hafa fyrirvara á um sinn stuðning við málið.

Herra forseti. Þessi þáltill. um yfirtökutilboð var rædd í efh.- og viðskn. og var ákveðinn frsm. 5. þm. Norðurl. v. en hann er ekki inni á þingi nú svo að ég hleyp í skarðið fyrir hann. Á fund nefndarinnar komu tveir menn sem hafa starfað að undirbúningi þessara mála og kynnt sér fyrirkomulag í öðrum löndum, Eiríkur Guðnason aðstoðarseðlabankastjóri og Þorkell Sigurlaugsson, sem vinnur hjá Eimskipafélagi Íslands hf., einn af framkvæmdastjórum þess. Gáfu þeir nefndinni margvíslegar og góðar upplýsingar um hvernig þessum málum er háttað í nágrannalöndum okkar og nokkuð umfram það sem kom fram við fyrri umræðu málsins hér í þingi. Nefndin leggur einróma til að tillagan verði samþykkt. Guðmundur Stefánsson tók þátt í afgreiðslu málsins í stað Halldórs Ásgrímssonar og Magnús Jónsson í stað Rannveigar Guðmundsdóttur. Undir nál. skrifa Matthías Bjarnason, Vilhjálmur Egilsson, Steingrímur J. Sigfússon, Kristín Ástgeirsdóttir, Ingi Björn Albertsson, Sólveig Pétursdóttir, Magnús Jónsson, Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Guðmundur Stefánsson.