Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Hallsson) Fyrir hönd nefndarinnar vildi jeg fara þess á leit við háttv. forseta, að hann taki þetta mál út af dagskrá.

Forseti (B. Sv.) Jeg verð við tilmælum háttv.frsm. (B. H.) og tek málið af dagskrá. Á 47. fundi í Nd., þriðjudaginn 19. apríl, var frv. enn tekið til 2. u m r. (A. 88, n. 226, 312, 332).

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg vildi aðeins geta þess, að frv. þetta er komið aftur frá háttv.Ed. og hefir tekið breytingum þar, þar sem 2. gr. hefir verið feld burtu, af þeirri ástæðu, að ákvæði hennar er til í gildandi lögum um sölu kirkjujarða. Og þó að þau eigi aðallega við sölu jarða, en ekki jarðarhluta eða landsneiða, þá telur nefndin rjett að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. með þeirri skilgreiningu, að ákvæði gildandi laga eigi eins við hjer.

Frsm. (Hákon Kristófersson) Þetta litla frv. var borið fram í hv.Ed. af hv.fjhn.Ed. og samþ.Fjhn. Nd. hefir athugað frv. og leggur til, að það nái fram að ganga. Frv. gerir ráð fyrir, að kirkjugjaldið hækki um 50 aura. Að öðru leyti standa sóknargjöldin í stað. Fjhn. Nd. hefir fallist á, að þessi hækkun sje sjálfsögð, því í fæstum tilfellum mun nokkurn gjaldanda muna um hana. Frv. er, eins og jeg gat um, frá fjhn.Ed., og sennilega er það til orðið vegna frv., sem hæstv. stjórn lagði fyrir háttv.Ed. En vegna þess, að það er ekki hjer til umræðu, þá ætla jeg ekki að fara í neinn samanburð á frv. Jeg vil aðeins mælast til, að frv. nái fram að ganga, en það þarf ekki neinna skýringa við, því að það er svo einfalt mál, að allir geta áttað sig á því.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Þegar þetta frv. var hjer til 1. umr., skýrði jeg háttv. deild frá því, hvernig það var til komið og að það miðar aðeins að því að gera hinar nauðsynlegustu breytingar á núgildandi lögum um þessi efni, í samræmi við þær verðlagsbreytingar, er orðið hafa. Og nú vil jeg því skýra frv. og hinar einstöku breytingar, er það fer fram á, nokkuð nánar. 1. gr. frv., sem er breyting við 3. gr. núgildandi laga, er aðallega fólgin í því, að iðgjaldið hækkar úr 70 aurum upp í 1 krónu um hverja viku. Og einnig breyting á sjálfri iðgjaldsgreiðslunni, sem er fólgin í því, að hámarksstærð mótorbáta þeirra, er njóta ríkissjóðstillags, er færð niður úr 12 smál. í 5. Það hefir komið í ljós, að fæstir bátar í Vestmannaeyjum og í veiðistöðum austan fjalls eru 12 smál. eða þar yfir. Hafa þeir því nærri allir heyrt undir þá stærð báta, sem ríkissjóður greiðir fyrir iðgjöldin að nokkru leyti. Og virðist það óþarfi, enda jafnvel ekki sanngjarnt, þar sem útgerð á þeim smærri bátum ber sig engu ver en á þeim stærri. 2. gr., sem er breyting á 5. gr. laganna, fjallar um frjálsa tryggingu, og er gjaldið þar í fullu samræmi við breytinguna á 3. gr. núgildandi laga. Þar er vikugjaldið einnig fært upp í 1 kr. úr 70 aurum. Til frjálsra trygginga heyra þeir, sem aðallega róa á smærri bátum, og eru því ekki tryggingarskyldir samkvæmt slysatryggingarlögunum, en hafa rjett til þess samkvæmt 5. gr. laganna. 3. gr., sem er breyting á 6. gr. laganna, er hækkun á skaðabótunum, og eru þær að vísu nokkuð hærri að tiltölu við hækkun iðgjaldanna, en það virðist óhætt vegna efna og ástæðna sjóðsins, og að fenginni reynslu, sem þó er ekki yfir langan tíma, því að sjóðurinn er ungur enn, þar sem hann var stofnaður 1. júlí 1918. En þá lagðist niður um leið slysatrygging sjómanna eftir eldri lögunum, og má því nokkuð miða við reynslu fyrri ára í þessu efni. Þær breytingar verða á skaðabótunum, ef frv. verður samþ., að örorkubætur hækka um 1000 kr., úr 2000 upp í 3000 kr., dánarbætur um 500 kr., úr 1500 upp í 2000 kr. Viðbótargreiðsla til ekkju fyrir hvert skilgetið barn hækkar um 100 kr., úr 100 kr. upp í 200 kr. Til óskilgetinna barna um 200 kr., úr 200 upp í 400 kr., og viðbótargreiðsla. ef aðeins er um eftirlifandi börn að ræða, um 100 kr., úr 100 kr. upp í 200 kr. 4. gr. frv., sem er breyting á 12. gr. laganna, er um hækkun á sektarákvæðum laganna, úr 5–100 kr. í 50–1000 kr. Þetta stökk er nokkuð langt, en það kemur af því, að við breytinguna, er gerð var á lögunum um slysatryggingu sjómanna á þinginu 1917, hefir láðst að breyta sektarákvæðunum í samræmi við þá hækkun, sem varð á tryggingarupphæðunum. 5. gr. frv. þarf ekki skýringar við. Eins og sjá má af frv., helst skifting iðgjaldanna að mestu leyti óbreytt. Hlutföllin hafa þó aðeins raskast lítið eitt við það, að hentugra þótti, vegna innköllunar iðgjaldanna, að þau stæðu á heilum eða hálfum tug. Það sjest einnig á frv., að örorkubætur eru þar hækkaðar nokkru frekar en dánarbætur, eins og skýrt var frá áður, og er það gert að málinu athuguðu, og mun jeg koma að því síðar. Eftir að frv. var útbýtt í háttv. deild hefir komið fram brtt. við það á þskj. 175, frá 2. þm. Reykv. (J. B.). Hún er við 1. og 3. gr. frv. Ætla jeg þá fyrst að fara nokkrum orðum um 2. lið brtt., sem er breyting á 3. gr frv., í þá átt, að fyrir kr. 3000 komi 4000, það er að segja, háttv.þm. (J. B.) vill, að fyrir algerða örorku verði bætt alt að 4000 kr. Nefndinni virðist sjálfsagt að taka þessa brtt. til greina, því að þótt það sjeu tvöfaldar bætur, borið saman við dánarbætur, þá er þess að gæta, að örsjaldan hefir sjóðurinn þurft að greiða örorkubætur, samanborið við dánarbætur - aðeins í 5 tilfellum, og þó ekki nema að litlum hluta í hvert sinn, síðan sjóðurinn var stofnaður - og að sjóðurinn virðist fær um að greiða svona ríflegar bætur þegar slys bera að höndum, því að efnahagur sjóðsins er tiltölulega góður og hefir aukist nokkuð hröðum fetum á þessum stutta tíma, sbr. reikninga sjóðsins og rekstur árið 1919. Á því ári voru tekjur (iðgjöld) kr. 104376.39, en gjöld: dánarbætur 49700 kr. og örorkubætur aðeins 700 kr. Eign sjóðsins var í árslok 1919 kr. 238106,18, en af því var eign frá árslokum 1918 kr. 177829,60. Hefir sjóðurinn því vaxið á því eina ári um rúmar 60 þús. kr., eða 60276,58 kr. Á þessu sjest, að sjóðurinn hefir vaxið vel, og einnig, að örorkubætur hafa verið mjög lágar, enda hafa þau slys, er þeim valda, verið mjög sjaldgæf, en dánarbætur aftur mikið tíðari. Þeir, sem verða fyrir slysum, verða þó sjaldan algerðir öryrkjar, og er þá aðeins goldið í hlutfalli við það, hvað hver þeirra telst vanfær til vinnu. Það virðist og sanngjarnt, og jafnvel sjálfsagt, að örorkubætur sjeu mun hærri en dánarbætur, því að fyrst er þar engum bótum heitið fyrir barnafjölda, líkt og þegar um dánarbætur er að ræða, og svo er það sjáanlegt, að fjölskyldan er efnalega ver stödd í því tilfelli, því að þá er einum ómaganum fleira fram að færa en áður. Og ekki virðist það geta verið minni framfærslueyrir til manns, sem til dæmis verður öryrki á yngri árum, en 4000 kr. - Það er vissulega of lítill framfærslueyrir til margra ára, en við það verður að sitja nú, því að ástæður og fyrirkomulag sjóðsins leyfa ekki meira, enn sem komið er. En jeg skal geta þess, að nefndin hefir borið þetta undir formann sjóðsins, og hann kvað sjóðinn vel geta borið þetta, þar sem hann hefði aukist svo mikið. Jeg vil samt geta þess, til þess að gefa mönnum ekki rangar hugmyndir um stöðugan vöxt sjóðsins, að það má ekki búast við eins miklum vexti hans á árinu 1920 eins og árið 1919, því að á því ári skeði það, að auk þeirra bóta, er venjulega geta átt sjer stað, kom það fyrir, að sjóðurinn varð að greiða um 50–60 þús. kr. vegna þess slyss, að þilskipið „Valtýr“ fórst með allri áhöfn. Þar hurfu 30 manna líf, er bæta þurfti. - Þetta er, sem betur fer, orðið sjaldgæfara nú en áður, er menn stunduðu veiðar á þeim skipum, sem ekki höfðu hjálparvjel, og síðan togararnir komu í stað þilskipanna hafa dauðaslys á sjó orðið mikið færri. En aftur hafa önnur slys orðið nokkuð tíðari, en þeirra gætir mikið minna fyrir sjóðinn. Þá skal jeg koma að fyrri lið brtt.háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), á þskj. 175, sem er breyting á 1. gr. frv. Sú breyting veldur því, ef samþykt verður, að sá, sem er trygður, yrði ekki skyldur til að greiða neitt af iðgjaldinu, heldur útgerðarmaðurinn skyldur að greiða það alt. Hjer skiftast vegir okkar, og verð jeg að mótmæla því í nafni meiri hluta sjávarútvegsnefndar, að sú breyting nái fram að ganga í háttv. deild, því að sú tillaga fer í öfuga átt, ekki svo mjög vegna þess, að ekki standi á sama, hvor vegurinn er farinu, frá peningalegu sjónarmiði. Það skiftir engu að því leyti, hvort útgerðarmaðurinn greiðir það alt eða að nokkru leyti, því að hvernig sem á það verður litið, verður það ávalt framleiðslan, sem greiðir. Ef útgerðarmaður greiðir þetta iðgjald, þá kemur það niður á kaupi mannanna; það verður lægra en ella. En það er annað í þessu sambandi, sem veldur því, að það er betra að þeir, sem trygðir eru, greiði iðgjöld sín sjálfir, betra vegna þeirra sjálfra og jafnvel þjóðarinnar í heild sinni. Því að það eitt, að gjalda gjöld sín sjálfur og að hafa það í meðvitund sinni, að hafa borgað tryggingargjöld sín með sínum eigin peningum, vekur og heldur við sjálfsagðri sjálfstæðistilfinningu, sem enginn einstaklingur má missa, hvorki sjálfs sín nje þjóðar sinnar vegna. Það er þessi sjálfstæðistilfinning og þráin til sjálfstæðis, sem hver góður Íslendingur á að varðveita í brjósti sjer og brjóstum allra landa sinna, og á að ráða hjer mestu. Því að aum er sú þjóð, sem ekki varðveitir sjálfstæði sitt. Og möguleikinn til þess byggist eingöngu á sjálfstæðismeðvitund einstaklinganna. Jeg vildi því biðja háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) að taka tillöguna aftur; jeg veit, að hún er fram komin í góðmannlegum tilgangi við þá stjett, er hann er aðallega studdur af til setu á hinu háa Alþingi, og vona jeg, að hann taki það til greina, er hann athugar, að hjer er ekki neinu að tapa fyrir stjettina, en aftur á móti miklu að tapa fyrir þjóðarheildina, ef tillaga hans er samþ. Jeg vona, að hv. tillögumaður (J. B.) sjái það, að með þessu lamar hann sjálfstæði einstaklingsins, og þá sjálfstæði alþýðunnar, og þar með þjóðarinnar í heild sinni. Og óska jeg því helst, að hann taki tillöguna aftur, og finst mjer, að þjóðin eigi heimtingu á því, að foringjar alþýðuflokksins geri ekkert það, sem orðið geti til þess að lama sjálfstæði alþýðunnar eða draga úr sjálfsbjörgunartilhneigingu hennar. Því að það eitt er víst, og það hlýtur hv. tillögumaður (J. B.) að viðurkenna, að þar, sem fleiri sjálfstæð hjörtu slá, þar er meira þjóðarlíf og kraftur.

Jón Baldvinsson Jeg hefi borið hjer fram brtt. við frv. það, er sjútvn. hefir borið fram, og mun það heyra til, að jeg fari um hana nokkrum orðum. Jeg skal byrja á því, að það var ekki ágreiningur í nefndinni um það, að töluverðar breytingar á núgildandi lögum væru nauðsynlegar, þar sem alt er nú dýrara en áður, eða að verðgildið hefir breyst. Um frv. sjálft og nauðsyn þess var nefndin öll sammála. Og ekki hefir heldur verið neinn ágreiningur, eins og háttv.frsm. (Þorl. G.) tók fram, um brtt. mína við 3. gr., að hækka styrkinn til öryrkja úr 3000 kr. upp í 4000 kr. En nefndin vildi ekki ganga inn á hina brtt. mína á lögunum frá 1917, og það er einmitt um hana, sem jeg vildi tala. Eftir þeim lögum bera útgerðarmenn ábyrgð á, að þetta gjald sje greitt, en það lítur svo út, að þeir eigi að taka það aftur af sjómönnum. En þessu þarf að breyta. Háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) tók það rjettilega fram, að útgerðin bæri þetta gjald í raun og veru, og er því ekki ástæða fyrir útgerðarmenn að krefjast þess aftur af sjómönnum. Sú ástæða háttv.frsm. (ÞorL G.), að kaupið verði hærra, ef sjómenn greiði iðgjaldið sjálfir, sýnir einmitt, að það er algerlega ástæðulaust að amast við brtt. um, að útgerðarmenn greiði tillögin beint, úr því játað er, að þeir verði að greiða þau óbeint í hærra kaupi. En hinar ástæður hans voru fremur veigalitlar, svo sem um það, að þetta mundi lama sjálfstæði manna, ef þessu yrði skipað þannig með lögum. Mjer er líka kunnugt um, að sumstaðar hafa útgerðarmenn borgað þetta gjald og ekki krafist þess aftur. Jeg hygg, að sú regla sje líka ríkjandi í flestum þeim löndum, sem langt eru komin í tryggingarmálum og hafa skipað þeim í viðunanlegt horf, að atvinnurekendur greiði þar tryggingargjald verkamanna sinna, og mun þar enginn óttast, að það lami sjálfstæði þeirra. En við erum komnir skamt á leið í þessum málum, og mjer finst ekkert á móti því að ganga þá sömu braut, sem þær þjóðir, er mikið hafa um þetta hugsað og búnar eru að koma slysatryggingum í gott horf. Í viðaukatillögunni á þskj. 243 er farið fram á að herða á ábyrgð útgerðarmanna, þar sem þeir eru skyldaðir til að greiða sjóðnum bæturnar, ef þeir vanrækja að greiða tryggingargjaldið eða tryggja sjómennina, og bendir það í þá áttina, sem mínar till. ganga, að herða á skyldum útgerðarmannanna. Þetta er ekkert stórmál, og er ekki ástæða til að tefja deildina á löngum umræðum um það. Jeg fer ekki fram á mikla breytingu; till. mín stefnir aðeins að því að fastákveða það, sem áður var óljóst. Jeg býst við því, að sú leið, sem till. mín fer fram á, verði ofan á áður en lýkur. Það eru allir sammála um það, að atvinnuvegirnir haldi þessum tryggingum uppi, og það er orðið ofan á í öðrum löndum, að atvinnurekendur greiði þetta gjald eins og hvern annan rekstrarkostnað, og þetta á líka eftir að verða ofan á hjer. Og þó að háttv. deild hafi ef til vill ekki næga sanngirni nú til þess að ganga að till. minni, þá veit jeg, að ekki verður langt að bíða, að við förum eftir góðu dæmi annara þjóða í tryggingarmálum.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg þarf ekki miklu að svara, enda erum við, jeg og háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), að miklu leyti sammála. En jeg verð enn að mótmæla því fordæmi, sem skapa á með till.háttv.þm. (J. B.). Hann mintist á, að mjer væri kunnugt, að útgerðarmenn austan fjalls greiddu þessi slysagjöld. Það er satt, að þeir gera það að sumu leyti, en þeir hásetar, sem róa upp á hlut, greiða gjöld sín sjálfir. Og þar kemur greinilega fram það, sem jeg sagði, að sjálfstæðari hlutinn greiðir sjálfur, hinir, sem selja algerlega vinnukraft sinn, láta atvinnurekendur greiða fyrir sig. Háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) talaði um, að fara að dæmi annara þjóða, og það er rjett, en hann vill taka þær til fyrirmyndar þar, sem síst skyldi. Þetta fyrirkomulag er ljóst merki um kúgun og ósjálfstæði alþýðunnar. Því að það er alkunnugt, að þar, sem kúgun alþýðunnar er mest, þar er reynt að láta hana hafa sem minsta meðvitund um, að það sje í raun og veru hún sjálf, sem vinnur fyrir sjer, heldur sje hún borin og dregin fram af yfirstjettunum. Þetta er það, sem mest lamar þjóðirnar, því að eftir því, sem fleiri eru ósjálfstæðir meðal þjóðarinnar, er henni hættara. Við eigum ekki að semja okkur að því. Alþýðan á ekki að standa í keng frammi fyrir atvinnuveitendum, heldur að bera höfuðið hátt, vera sjálfstæð, og vita það. Það er ekki merki um sjálfstæði að heimta í vitleysu hærra og hærra kaup, heimta meira en sanngjarnt er og atvinnuvegirnir geta borið, heldur á hún að vera sjálfstæð í raun og veru. En úr því jeg stóð upp, vil jeg drepa á till. á þskj. 243, sem nefndinni barst frá Fiskifjelagi Íslands og fer í þá átt, að úterðarmaður skuli greiða gjald þess, er ferst og á það ógoldið. Þetta er af þeirri eðlilegu ástæðu, að það er ekki gott fyrir sjóðinn að ná inn skuld sinni þegar maðurinn er dáinn, en hann mun oftast eiga eitthvað inni hjá útgerðarmanni, og þó að svo sje ekki, þá er eðlilegt, að útgerðarmaður greiði, því að hann átti að bera ábyrgð á greiðslu gjaldsins. Þessi till. er því sjálfsögð, en hún fer á engan hátt í sömu stefnu og till.háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.). Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en vænti þess, að háttv. deild taki frv. og brtt. nefndarinnar vel.

Jón Baldvinsson Háttv. 2. þm. Ám. (Þorl. G.) sagði, að þeir, sem reru upp á hlut austan fjalls, greiddu gjaldið sjálfir, og er það eðlilegt, af því að þeir fá hlutdeild í aflanum. Og það gildir vitanlega einu, hvort þetta gjald yrði tekið af óskiftum eða skiftum afla. En það eru fæstir sjómenn, sem fá hlutdeild í afla, og eiga þeir því ekki að greiða gjaldið, heldur útgerðin. Mjer þykir leiðinlegt, að háttv.þm. (Þorl. G.) skuli ekki geta fallist á till. mína, því að í raun og veru erum við sammála. Og mjer þætti leitt, ef háttv.þm. (Þorl. G.) yrði svo lengi að átta sig á sínum eigin skoðunum, að hann væri ekki búinu að því fyrir atkvgr. Jeg veit ekki, hvort það er svara vert, að jeg hafi tekið dæmið þaðan, sem alþýðan er kúguð mest, enda var alt alþýðuhjal háttv.þm. (Þorl. G.) nauðaómerkilegt, og sumt hrein öfugmæli. Jeg get þó bent á, að í Danmörku þykir alþýðan ekki kúguð meira en annarsstaðar, nema síður sje, og er sama fyrirkomulag þar og jeg vil hafa hjer. Þaðan höfum við fengið margt, og sumt ef til vill ekki sem heppilegast, og væri þá ekki úr vegi að taka Dani líka til fyrirmyndar, þar sem það er til bóta. Að endingu skal jeg játa það, að jeg skil ekki niðurstöðu háttv.þm. (Þorl. G.). Jeg efast um, að hann skilji hana sjálfur, að minsta kosti breytir hann öfugt við hana austan fjalls, þar sem hann segir, að útgerðin borgi iðgjöldin fyrir sjómennina, ef þeir eru ráðnir upp á kaup. En þetta fer mín till. fram á; og hvernig getur þá háttv.þm. (Þorl. G.) verið á móti henni?

Pjetur Ottesen Mjer virtist kenna nokkurs misskilnings hjá háttv.frsm. (ÞorL G.) viðvíkjandi till. á þskj. 243. Hún er fram komin vegna þess, að fyrir hefir komið, að útgerðarmenn hafa vanrækt að tryggja skipverja eða greiða iðgjöld þeirra í slysatryggingarsjóðinn, en þeim ber skylda til að gera það. En þegar svo hefir borið við, að þeir menn hafa farist, sem vanrækt hefir verið að líftryggja eða greiða iðgjöld fyrir, þá bar slysatryggingarsjóðnum ekki skylda til að borga lífsábyrgðarfjeð. Að vísu mun mega líta svo á, að það sje andi laganna, að útgerðarmanni beri að greiða erfingjum eða aðstandendum hins drukknaða manns lífsábyrgðarfjeð, þegar svona stendur á, en til þess þyrfti auðvitað að hefja málssókn á hendur útgerðarmanni, en því fylgir mikið umstang, fyrirhöfn og kostnaður. Því er það, að með brtt. er farið fram á, að sjóðurinn greiði aðstandendum líftryggingarfjeð, þótt vanrækt hafi verið að greiða iðgjaldið, en svo hefir sjóðurinn aftur aðgang að útgerðarmanni með endurgreiðslu á hvorutveggja, iðgjaldinu og líftryggingarfjenu. Þá þótti mjer einnig koma fram hjá háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) misskilningur á lögunum. Þar er skýrt tekið fram, að útgerðarmenn skuli greiða gjaldið, en þeir hafi rjett til þess að taka það af kaupi eða afla skipverja. Þetta er svo skýlaust tekið fram, að um það er ekki að villast. Það er þess vegna hreinn stefnumunur milli háttv.þm. (J. B.) og nefndarinnar. Það, sem háttv.þm. (J. B.) fer fram á með brtt. sinni, er nýmæli, sem sje það, að útgerðarmaður greiði iðgjöldin, án þess að hafa rjett til að taka þau aftur af kaupi eða hlut skipverja, en það þykir nefndinni alls ekki rjett, því að tryggingin er í þágu skipverja eða aðstandenda þeirra og því rjett og sanngjarnt, að þeir borgi iðgjöldin sjálfir. Jeg vona, að menn hafi áttað sig fyllilega á þessum stefnumun, og greiði atkv. samkvæmt því.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg misskildi ekki till. á þskj. 243, en jeg var að benda á, að hún ætti ekki sammerkt við till.háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.). Jeg lagði ekki út í það að skýra till.; hún skýrir sig sjálf; en jeg var að taka það fram, að ekki væri hægt að leggja inn í hana þann anda, sem háttv.þm. (J. B.) vildi vera láta. Jeg vil svo óska þess, að farið verði að ganga til atkvæða, og jeg vona, að háttv. deildarmenn snúist á sveif með meiri hl. nefndarinnar, en til hans getur háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) ekki talist.

Sveinn Ólafsson Jeg er búinn að gleyma nær því öllu, sem sagt var gegn dagskrá minni við fyrri hluta þessarar umr. og býst því við að ummæli mín nú fari nokkuð fyrir ofan garð og neðan. En vegna þess, að önnur dagskrá er komin fram, sem jeg felli mig betur við, tek jeg mína aftur og óska, að hún komi ekki til atkv. En þó að jeg taki dagskrána aftur, þá er það ekki vegna þeirra andmæla, sem hún sætti hjer í deildinni; þau voru að mínu áliti út í hött töluð og gátu því ekki haft áhrif á afdrif dagskrárinnar. Hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) fann dagskránni það til foráttu, að hún lýsti vantrausti á stjórninni. Mjer kom það á óvart, að hann skyldi finna að þessu, því jeg hjelt hann engan stjórnarvin. Það brá líka svo við, þegar einhver benti honum á, að hann yrði að vera með dagskránni, að hann fór í gegnum sjálfan sig og sagði, að í dagskránni feldist traust til stjórnarinnar. Þessi hv.þm. (M. J.) lagði áherslu á það að nema úr gildi lögin frá 8. mars og alt það, sem aftraði innflutningi hingað. Hann komst að niðurstöðu, sem jeg á erfitt með að skilja. Hann hjelt því fram, að eðlilegi hemillinn á innflutningi ætti að vera kaupgetuleysi almennings. Hann vill þess vegna, að öllu viðskiftabralli sje haldið áfram taumlaust og látlaust; vill lofa því að leika lausum hala, þar til það hefir þurausið allar tekjulindir almennings. Stefna hans er að láta alt fara eins og verkast vill, og gera enga tilraun til þess að bæta úr þeirri gjaldeyrisþörf, sem nú þjakar íslenskum almenningi. Jeg á bágt með að skilja, að þetta sje mælt í fullri alvöru, og ef innflutningshöft geta bætt að nokkru úr gjaldeyrisskortinum - og það er skoðun margra manna - þá skil jeg ekki mótspyrnuna gegn þeim, og leyfi mjer að gera ráð fyrir, að eitthvað búi þar að baki. Eins og jeg tók fram í upphafi, hefi jeg að mestu gleymt andmæhun háttv.þm. frá fyrri hluta umr., en þó man jeg það, að hv.þm. Barð. (H. K.) stóð upp og andmælti mjer að nokkru. Jeg held, að mótmæli hans hafi ekki verið ýkjakröftug, eða brýn ástæða fyrir mig að svara þeim. Hv. þm. (H. K.) mintist eitthvað á það, að jeg vildi hefta innflutning á niðursoðinni mjólk, og taldi það mikla goðgá, og hann bar það fyrir sig, að mjólkurgripir hjer væru lítt mjólkandi, og veitti því ekki af erlendri mjólk. Mjer kom þetta hálfkynlega fyrir, því að jeg hafði heyrt, að Barðaströnd væri búsælda sveit, og átti bágt með að trúa því, að þar væru tómar horskjátur og blindspena beljur. En jeg hlýt að trúa, úr því að hv.þm. (H. K.) hefir gefið þessar upplýsingar. Jeg veit, að talsvert er eftir af togstreitu um þetta mál, og vil því ekki fjölyrða frekar, til þess að þeir geti komist að, sem þurfa að láta ljós sitt skína á frjálsu verslunina svo nefndu. En jeg vil endurtaka það, til þess að ekki komist að misskilningur, að jeg tek dagskrá mína aftur og vona, að þeir, sem höfðu hugsað sjer að greiða henni atkv., snúi fylgi sínu að dagskrá hv.þm. Ísaf. (J. A. J.).

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekki getað verið viðstaddur umr. um þetta mál. Varla hefir það þó verið til skaða, því málið er afareinfalt og lítið hægt að upplýsa það fram yfir það, sem gert var, þegar viðskiftahöftin voru til umr. hjer í deildinni. Jeg skildi nú nál. svo, að samkomulag hefði orðið í nefndinni og við stjórnina um að afnema ekki þessa heimild, en hinu lýsti hv.frsm. yfir, að stjórnin notaði hana á eigin ábyrgð. Jeg vissi vel, að sumir, sem höfðu tekið þátt í þessu, sem jeg nefndi samkomulag, voru mótfallnir því, að stjórnin notaði heimildina. Hins vegar máttu þeir vita það, að þar sem stjórnin lagði svo ríka áherslu á það, að hún hjeldi heimildinni áfram, þá mundi hún nota hana, og þeim hlaut þá um leið að vera það ljóst, að ef heimildin yrði tekin af henni, þá gæti hún alls ekki unað því. Það væri óheppilegt, ekki einungis fyrir ráðuneytið heldur og þingið, þegar nýbúið er að auglýsa bann á aðflutningi ákveðinna vörutegunda, og það er orðið kunnugt í öllum vorum viðskiftalöndum, ef alt væri jafnskjótt tekið aftur. Jeg skal svo ekki tefja umr. með því að fara fleiri orðum um þetta mál að svo stöddu, og skal þó ekki á móti því mæla, að það verði athugað í nefnd.

Bjarni Jónsson Hjer gerast tvenn stórtíðindi í deildinni, sem valda því „at mjök erumk tregt tungu at hræra eður loftvægi ljóðpundara“. Í fyrsta lagi er það, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefir tekið aftur eitthvert hið fegursta og dásamlegasta afkvæmi, sem fæðst hefir hjer í þessari hv. deild, og var af honum sjálfum getið, og 1 öðru lagi er það, að stjórnin hefir lýst því yfir, að hún muni fara frá, ef frv. þetta nái fram að ganga.  (J. M.: Gleðin hefir engan drepið!)  . Jú, snögg og skyndileg gleði hefir einmitt margan drepið. Jeg er þess vegna ekki fær um að halda langa ræðu nú. Því einu vildi jeg beina athygli manna að, að meðan ríkið hygst að taka að sjer einkasölu á tóbaki og græða á því, þá er það einmitt tóbaksinnflutningurinn, sem nemur miklu hærri upphæð en allur sá varningur, sem stjórnin nú hefir bannað að flytja inn. Jeg held, að þetta bann spari um 1/2 milj. kr., en tóbakið nemur áreiðanlega 1 miljón kr. það eitt mundi því gera meira en að vega á móti öllu hinu, sem á skrá er sett. Það, að stjórn og þing ætti að gera sig hlægilega með því að banna innflutning á smáhlutum, er nema um milj. kr., en hins vegar græða á tóbaki, sem eitt mundi spara miklu meira, er nóg fyrir mig til þess, að jeg vil ekki taka þátt í þessum skollaleik, og fylgi því frv. til grafar.

Hákon Kristófersson Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) var að tala um það, að hann myndi ekki þau orð mín, er fallið höfðu í sinn garð við í. umr. þessa máls. Þetta eru nú kynleg ummæli, þar sem hann þó fann ástæðu til að snúa út úr orðum mínum, og það mjög illgirnislega, eða var hann að hártoga sitt eigið minnisleysi? Jeg sagði ekki, að mjólkurgripirnir væru allajafnan geldir, en að í harðæri gætu þeir brugðist sem annað. En segjum svo, að slíkar horskjátur, eins og háttv.þm. (Sv. Ó.) komst að orði, væru til á Barðaströnd, þá væri það ekki nema lítill hluti af gripum landsins, og jafnvel þótt einhverjar horskjátur úr kjördæmi háttv.þm. S.-M. (Sv. Ó.) bættust í hópinn, þá mundi það engu muna. Yfirleitt bjóst jeg alls ekki við svona óþinglegum orðatiltækjum, sem hv.þm. (Sv. Ó.) þótti sæma að viðhafa í ræðu sinni. Við nánari athugun er þetta ekki nema sem vant er, að þessi hv.þm. (Sv. Ó.) fer með útúrsnúninga og illyrði í ræðum sínum í garð mín og annara þm. Hann sagði, að þeir, sem fylgdu frv., fylgdu því af óhreinum hvötum. Svona nokkru má alt af slá fram, en venjulega eru það ekki þeir, sem hreinastir eru, sem beina svona ásóknum til annara.  (B. J.: Hreinn Sveinn!)  .

Magnús Kristjánsson Jeg hefi þegar áður lýst skoðun minni í þessu máli og skal ekki fara að endurtaka það, sem jeg sagði þá. Mjer finst óviðfeldið, að þar sem umræðum var frestað fyrir nokkrum dögum, þá skuli þær nú vera teknar upp aftur, þegar sá maður er fjarverandi, er bar fram rökstudda dagskrá um að vísa því frá. Jeg vildi því beina því til forseta, hvort ekki væri hægt að fresta atkvgr. um það, þar til sá þm. væri kominn, er bar dagskrána fram. Jeg vildi svo minnast lítið eitt á ranghermi hv.þm. Dala. (B. J.), þar sem hann fleygði því fram, að verð þeirrar vöru, sem til mála gæti komið að banna innflutning á, myndi ekki nema meiru en hálfri miljón kr. Þetta er sagt alveg út í loftið, mjer er nær að fullyrða, að það sje 1% milj. kr. og jafnvel meira.  (B. J.: Hv. þm. hefir þá ekki kynt sjer málið!)  . Jú, það er einmitt það, sem jeg hefi gert og það vandlega.  (B. J.: Hv. þm. hefir þá ekki vit á því!)  . Það er lítið vit í að taka þetta eina ár, þegar lítið er flutt til landsins, og miða við það, en hv.þm. Dala. (B. J.) virðist ekki hafa svo mikið vit, að hann skilji það, að til þess að fá nokkurn veginn rjetta hugmynd um, þetta, verður að taka fyrir nokkur ár og miða við þau. Jeg gat þess í upphafi, að jeg ætlaði ekki að fjölyrða um þetta, og ætla því aðeins að taka það fram einu sinni enn, að mjer virðist þessi fjármálastefna þessara manna, er að frv. standa, furðuleg, að jeg ekki segi glópskukend. Jeg skildi ekki betur en að fult samkomulag hefði orðið í nefndunum um það, að ef bráðabirgðalögin yrðu úr gildi feld, þá skyldi heimildarlögunum haldið. Og jeg teldi það ódrengilegt, ef nokkur þeirra manna, sem í nefndinni sátu, ljeði því atkvæði sitt, því að undir því mun búa eitthvað annað en að flm. telji það nauðsynlegt fyrir velferð þjóðarinnar í framtíðinni.

Forseti (B. Sv.) Jeg skal geta þess, að þetta mál er sett á dagskrá áður en háttv.þm. tilkynti veikindi sín. Hann gat þess þá um leið, að hann æskti þess, að umr. um Ríkisveðbankann yrði frestað, en mintist alls ekki á þetta mál. Jeg sje því ekki ástæðu til að taka málið út af dagskrá, en get dregið að láta rökstuddu dagskrána koma til atkvæða þangað til við 2. umr.

Flm. (Jakob Möller) Jeg verð að segja, að mjer kom nokkuð á óvart þessi fjörbrotakippur, sem stjórnin tók nú alt í einu við umr. þessa máls, þar sem alls ekki er enn að því komið að ákveða, hvort heimildarlögin skuli úr gildi numin, heldur er málið aðeins til 1. umr. Það hlýtur eitthvað mótdrægt að hafa komið fyrir hæstv. stjórn, úr því að hún er svona „nervös“ út af ekki meira máli en þessu. Jeg man ekki betur en að hæstv. stjórn hafi hvað eftir annað lýst því yfir, þegar var verið að ræða um afnám innflutningshafta á nauðsynjavörum, að af því mundi leiða, að ilt eða ómögulegt yrði að framkvæma nokkrar hömlur á óþarfainnflutningi, og ekkert gagn að banninu nema allar vörur væru teknar með. En nú kemur hæstv. stjórn sjálfri sjer alveg í baksegl og segir að framtíð landsins og gæfa standi og falli með því, að þessi hjegómi fái að halda sjer. Ja, - það sæmir óneitanlega vel hæstv. stjórn að gera þennan hjegóma að „kabinets“-spursmáli, og meira að segja, það er henni vel sæmandi einmitt að vinna hinn glæsilegasta sigur á því bragði sínu! Jeg skil annars vel, að hv.þm. Ak. (M. K.) sje ant um að halda í þennan anga, sem eftir er af innflutningshöftunum. Það er sagt, að landsverslunin hafi altaf haft gott af innflutningshöftunum, og nú á hún að fara að hafa einkasölu á tóbaki og ef til vill líka sælgæti, og þá er skiljanlegt, að hún vilji tryggja sjer það að þurfa ekki að keppa við kaupmenn um þær vörur. Jeg skal svo víkja að því, sem áður hefir verið sagt um þetta mál, og þá fyrst að hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.). Það var alveg rjett, sem sá hv.þm. sagði, að frv. þetta er fram komið af því að dagskrá mín við 2. umr. um bráðabirgðalögin var feld. Eftir það var ekki hægt að gera sjer grein fyrir, hvaða vörur mætti flytja til landsins og hverjar ekki. Það er svo langt frá því, að það hafi komið skýrt fram við þá umr. T. d. sagði hæstv. atvrh. (P. J.), að margar vörur, seni nú væru taldar þarfavörur, gætu síðar talist hreinn óþarfi. Stjórninni eru því alls ekki sett nein takmörk í þessu efni, en slíka óvissu tel jeg óheppilega, og það, sem jeg fer fram á með því að flytja frv. þetta, er í raun og veru ekki annað en það, að hv. þing láti skýrt og ótvírætt í ljós álit sitt á því, hvort nokkur innflutningshöft skuli hafa eða ekki, eða á hvaða vörutegundum og hverjum ekki. Ef þingið vill hamla innflutningi á óþörfum vörum, þá tel jeg rjett að telja upp þær vörur, sem heimila skal innflutning á, eða þá þær, sem ekki má flytja inn. Frv. er fram borið til þess að fá skorið úr þessu. Jeg geri ráð fyrir, að frv. verði vísað til nefndar. Gæti jeg vel hugsað mjer, að nefndin legði það svo til, að frv. yrði samþykt og þannig feld úr gildi sú ákveðna heimild, sem felst í lögunum frá 8. mars, en jafnframt væri t. d. fram borin þál.till. um að heimila stjórninni að hefta eða banna innflutning á ákveðnum vörutegundum, t. d. þeim, sem stjórnin hefir nú auglýst. Mjer finst þessvegna engin ástæða fyrir hæstv. stjórn að láta svona óðslega nú þegar út af þessu frv. En vitanlega get jeg ekki varnað henni að gera það að „kabinets“-spursmáli nú við 1. umr. þótt mjer finnist það dálítið barnalegt. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fór þeim orðum um frv., að það væri ekki af hreinum hvötum sprottið. Þeim ummælum vísa jeg aftur heim til föðurhúsanna, og jeg geri ráð fyrir, að hvatir þessa hv.þm. (Sv. Ó.) sjeu ekki hreinni en annara í þessari deild. Og yfirleitt tel jeg ósæmilegar þær getsakir, sem vilja klingja við til okkar þm. Reykvíkinga, t. d. að við tökum of mikið tillit til kjósenda okkar. Við þm. Reykv. erum allir sammála um þetta, og líklega gerir þó hv.þm. (Sv. Ó.) ekki ráð fyrir, að þeir kjósendur hjer í bænum, sem einkum versla með „glingur og glys“, hafi öll ráð yfir samþingismanni mínum, háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), hvað sem okkur hinum líður. Ástæðan til þess, að við allir erum mótfallnir þessum hjegóma, er sú, eins og jeg svo oft hefi tekið fram, að þetta er með öllu tilgangslaust fálm og óþörf fyrirhöfn; í fyrsta lagi vegna þess, að hjer er um svo litla upphæð að ræða, samanborið við verslunarveltuna, og í öðru lagi vegna þess, að innflutningur á þeim vörum, sem hjer er um að ræða, hlýtur að heftast alveg af sjálfu sjer eins og nú er ástatt. Eftirspurnin minkar eftir því, sem kaupgetan minkar, og menn verða hræddir við að flytja inn eftir því, sem verðlag vörunnar lækkar erlendis og eftirspurnin minkar innanlands. Jeg get bent á það í þessu sambandi, að í marsmánuði í fyrra nam innflutningur til Danmerkur 242 milj. króna, en í síðastliðnum marsmánuði voru fluttar þangað aðeins fyrir 100 milj. króna. Þetta sama lögmál myndi einnig gera sig gildandi hjer. Og þegar um það er að ræða, hvað sparast mundi við innflutningshöftin, þá mega þm. ekki einblína á það, sem flutt er inn á þeim árum, þegar innflutningurinn er sem allra mestur, og hve mikið mundi mega draga úr þeim innflutningi. Hjer ber eingöngu á það að líta, hvaða líkur eru til, að mikið af óþarfavarningi yrði flutt til landsins eins og nú á stendur, þegar innflutningshvötin eru lömuð bæði af getuleysi kaupmanna að afla sjer varanna og af getuleysi almenings að kaupa þær af þeim aftur. Það má telja það alveg víst, að án allra innflutningshafta mundi innflutningurinn verða alveg hverfandi, vegna þess að menn vilja alls ekki kaupa.  (M. K-: Það er ekki þessum háttv.þm. að þakka)  . Það er víst ekki heldur hv.þm. Ak. (M. K.) að þakka; nú, en vilji hann þakka sjer ástandið, sem nú er í landinu, þá læt jeg honum það eftir og skal ekki keppa við hann um þann heiður. Um dagskrá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) er óþarfi að tala. Jeg skildi hana ekki sem vantraust eins og hv. samþingismaður minn, 4. þm. Reykv. (M. J.). Mjer finst hún frekar lýsa trausti, en það kom mjer nokkuð á óvart, eins og sagt hefir verið í blöðunum nú síðustu dagana, um afstöðu þessa háttv.þm. til hæstv. stjórnar. En eftir það, sem fram hefir komið í málinu hjer í dag, þá gefst mönnum nú færi á að greiða atkvæði um traust eða vantraust á núverandi stjórn í sambandi við þetta mál, því hæstv.forsrh. (J. M.) hefir tekið það fram um afstöðu stjórnarinnar til frv., að hún mundi ekki „una því“, ef frv. yrði samþ. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið. Það ætti að vera orðið öllum þingheimi sæmilega ljóst. Hjer er ekki um það að ræða, hvort taka skuli endanlega ákvörðun um það, hvort algerlega skuli afnema takmörkun innflutnings á óþörfum varningi, heldur hitt, hvort þingið sjálft eigi að ráða því algerlega, hvort það vill takmarka innflutninginn, og hvaða vörur þá skuli banna. Jeg geri ráð fyrir, að frv. verði vísað til nefndar til þess að athuga það nánar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi lesið frv. þannig, að það færi fram á að afnema heimild þá, sem stjórninni var veitt með lögum 8. mars f. á. Jeg get enn ekki sannfærst um, að þessi skilningur minn á frv. sje ekki rjettur, og því ekki unað því, að það verði samþykt til fullnustu. Jeg hefi sagt það hjer áður og segi það enn, að jeg er ekki svo mjög á móti því, að frv. sje athugað í nefnd, en þó held jeg að það væri best, vegna þingtímans, að það ekki færi lengra en til þessarar 1. umr. Annars skal jeg ekki lengja umr. meira.

Magnús Kristjánsson Hæstv. forseti gaf þá yfirlýsingu, að hann tæki ekki til greina áskorun um að fresta atkvæðagreiðslu um frv. En jeg vil aðeins geta þess, að jeg hefði ekki óskað eftir frestun á atkvæðagreiðslu um dagskrána, ef flm. hennar (J. A. J.) hefði verið viðstaddur. Þá vil jeg geta þess, að mjer finst hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) vera algerlega sjálfum sjer samkvæmur í því að bera hjer í þessu máli einnig fram helber og rakalaus ósannindi.

Jakob Möller Aðeins örfá orð. Hæstv. forsrh. (J. M.) þótti það einkennilegt, ef ekki væri um algert afnám innflutningshaftanna að ræða með þessu frv. Jeg skal nú alls ekki taka honum það illa upp, þótt hann hvorki hafi lesið greinargerð frv., þar sem þetta skýrt er tekið fram, nje heldur hlustað á ræður þær, sem jeg hefi haldið hjer um málið. En hins vegar þarf hæstv.forsrh. ekki að ganga þess dulinn, að frá minni hálfu er hjer að ræða um algert afnám viðskiftahaftanna.

Ólafur Proppé Við 2. umr. um heimildarlögin frá 8. mars lýsti jeg afstöðu minni til innflutningshaftanna, og er því ástæðulaust að endurtaka hana nú. En jeg leyfi mjer að mótmæla algerlega þeirri staðhæfingu hv.þm. Ak. (M. K.) og hv.þm. Borgf. (P. O.), að við nefndarmenn sjeum bundnir atkv. um þetta frv. Jeg gat þess einmitt þá, að af 10 nefndarmönnunum hefðu 7 verið sammála um það, að stjórnin ætti ekki að nota heimildarlögin frá 8. mars. Viðvíkjandi orðum hæstv.forsrh. (J. M.) hefir hv.flm. frv. (Jak. M.) tekið af mjer ómakið. Með þessu frv. er það alls ekki meiningin að afnema algerlega öll innflutningshöft. Það er undir vilja þingsins komið, að hve miklu leyti það verður gert, enda þótt frv. verði samþ. Mun það og meiningin, að sú nefnd, sem væntanlega fær frv. til meðferðar, geti komið með till, um það, hvaða vörutegundir skuli banna. Mun jeg því hiklaust greiða atkv. með því, að frv. gangi til nefndar.

Pjetur Ottesen Jeg get enn ekki orða bundist um það, og undrast yfir því, að menn úr viðskiftamálanefnd skuli nú lýsa því yfir, að þeir muni greiða atkv. með afnámi heimildar fyrir stjórnina til þess að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi. Eins og jeg hefi áður tekið fram, og nál. ber með sjer, varð það að samkomulagi í viðskiftamálan., að heimild þessi skyldi látin standa, og að það væri lagt á vald stjórnarinnar sjálfrar, hvort, eða að hve miklu leyti hún notaði heimildina, til þess að banna innflutning óþarfavarnings í landið. Grundvöllurinn var þá lagður sá, að heimildin næði aðeins til þess varnings, er væri óþarfi í eðli sínu. Ef þessir menn úr viðskiftamálanefnd ætla nú að ganga frá því að láta stjórnina halda þessari heimild, þá hlýtur ástæðan til þess að vera sú, að þeim þyki stjórnin hafa gengið lengra en rjett var í reglugerð sinni um bann óþarfs varnings; með öðrum orðum, stjórnin hafi bannað þar þann varning, sem ekki var í eðli sínu óþarfi. En sú ástæða nær að mjer finst harla skamt, því það, sem þar er bannað að flytja inn, eða lagðar innflutningshömlur á, má tvímælalaust telja óþarfar vörur, sem við getum vel án verið.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi vel tekið eftir því, að þess er getið í greinargerð frv., að það ætti þá heldur að veita stjórninni aðra heimild. En það var ekki aðaltilgangurinn. Aðaltilgangur frv. var sá að fella heimildina frá 8. mars f. á. úr gildi, en ef það tækist ekki, þá var það einskonar varaskeifa, að þingið teldi þá upp þær vörutegundir, er banna skyldi. Þetta er nokkuð svipað því, sem átti sjer stað, er fjáraukalögin voru hjer til umr. Þá kom fram till. um að fella einn liðinn þar niður, nefnilega eftirlaun Sigurðar Jónssonar, en ef það næði ekki fram að ganga, þá að lækka fjárhæðina. það er alveg rjett hjá hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.), að hann lýsti því hjer áður við umr., að hann vonaði, að stjórnin notaði ekki heimildina frá 8. mars. En eftir yfirlýsingu stjórnarinnar á nefndarfundi, þá held jeg, að hann hafi þó ekki getað búist við öðru, en að stjórnin notaði heimildina.

Bjarni Jónsson Þetta er þingskapaatriði, og mjer finst það ekki heyra þessari umr. til að skeggræða um það, hvort einstakir nefndarmenn megi ráða atkv. sínu í þingsal eða ekki.

Forseti (B. Sv.) Mjer hefir í þessu borist brjef frá hv.þm. Ísaf. (J. A. J.), þar sem hann æskir þess, að þetta mál verði tekið út af dagskrá, með því að hann geti ekki sótt þennan fund. Við þeirri beiðni get jeg ekki orðið, en eins og jeg gat um áður, þá sýnist mjer rjettara, úr því hv.þm. (J. A. J.) er ekki viðstaddur, að láta dagskrá hans ekki koma til atkv. við þessa umr.

Alveg rjett

.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Þessi till. er fram komin eftir ósk fjölmenns kjósendafundar í kjördæmi mínu. Nú er lögskipað mat á flestum þeim manneldisvörum, sem vjer flytjum út. Aftur á móti er ekkert mat á útlendum matvörum, sem fluttar eru inn í landið, en reynslan hefir sýnt, að þess er síst vanþörf, sjerstaklega á kornvörum. Það er alkunna, að í skemdri kornvöru geta verið efni, sem eru stórskaðleg heilsu manna. Til þess að bæta úr þessu misfelli er till. fram borin. Hún fer að eins fram á, að stjórnin fyrirskipi mat á korni og mjöli, sem ætlað er til manneldis. Öllum er ljóst, að landsmönnum ríður mikið á, að trygt sje, að þessar vörur sjeu óskemdar. En það er full ástæða til að ætla, að hætta sje á ferðum, þegar þessar vörur eru fluttar inn skemdar, eða seldar eftirlitslaust. Jeg sje annars ekki ástæðu til að lengja umræður um þetta að sinni, en vona, að háttv. deild treysti sjer til að samþykkja till. og stjórnin geri gangskör að því að framfylgja henni.

Jón Þorláksson Það hefir komið fyrir nokkrum sinnum á þessu þingi, að þegar komið hafa frv. frá hæstv. stjórn, sem hún, beint eða óbeint, hefir afgreitt samkvæmt þál. frá undanförnum þingum, þá hefir ýmsum fundist, að málið væri ótímabært og að stjórnin hafi gengið lengra en ætlast hafi verið til með till. Jeg stend upp vegna þess, að jeg get hugsað mjer, að einhver stjórn gengi lengra í framkvæmdum eftir þessari till. heldur en æskilegt væri. Till. fer fram á mat og skoðun á öllum korn- og mjölvörum, sem fluttar eru til landsins til manneldis. Jeg held, að ef ætti að framkvæma það, svo í nokkru lagi sje, þá myndi það verða svo umsvifamikið og kostnaðarsamt, að mönnum þætti fljótt of langt gengið. Mönnum hlýtur að verða þetta strax ljóst, þegar þeir athuga það, að matvara er flutt á allar hafnir landsins og alt árið í kring. Það þyrfti því gífurlegt starfsmannahald til þess að framkvæma mat á því öllu. Þess vegna greiði jeg till.atkv., í trausti þess, að stjórnin fari ekki of langt út á þá leið, sem fyrri hluti till. bendir til. En tilgangi hennar, að tryggja, að landsmönnum sjeu ekki seldar skemdar eða ónýtar korn- eða mjölvörur, ætti vel að vera hægt að ná, án þess að of stórt starfslið þyrfti til að koma.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Jeg skal taka undir það með hv. 3. þm. Reykv. (J. þ.), að mat á aðfluttum kornvörum mun verða æði fyrirhafnarmikið. þess ber að gæta, að ekki hafa menn látið það hræða sig, þegar fiski-, ullar- og síldarmat var lögleitt. Þessar matskyldu vörur eru fluttar út frá öllum höfnum, og matið er orðið mjög dýrt, en samt hika menn við að láta það niður falla. Jeg geng inn á, að ekki sje rjett, að stjórnin hafi of bundnar hendur um aðferðina til þess að ná tilgangi till. Ef hún finnur aðrar hægari leiðir en mat og skoðun, þá er það gott. En jeg vil, að hún eigi kost á öllum þeim tryggingum, sem fáanlegar eru fyrir því, að stórskemdar kornvörur flytjist ekki til landsins.

Pjetur Ottesen Jeg held, að það sje miklum vandkvæðum bundið að framfylgja till. þessari, svo í nokkru lagi sje. Auðvitað væri ekki horfandi í nokkurn kostnað, ef með því væri loku skotið fyrir, að skemdar kornvörur til manneldis flyttust til landsins. Til þess að slíkt eftirlit kæmi að notum, þyrfti sjerfræðinga. Læknaeftirlit hrykki alls ekki til. Sjerfræðingar þyrftu að skoða vöruna efnafræðislega á rannsóknastofu. Jeg held, að það hafi litla þýðingu að lögbjóða það hjer á landi, að ekki megi selja kornvöru, sem komin er á höfn, fyr en búið væri að skoða sýnishorn af henni efnafræðislega á efnarannsóknarstofu. Nú er slík rannsóknarstofa ekki til nema hjer í Reykjavík, og þá færi nú að vandast málið, ef engar kornvörur, sem til landsins flyttust, mætti selja fyr en búið væri að senda sýnishorn af þeim hingað og rannsókn um garð gengin. Til þess að framkvæma slíkt lagaboð þyrfti að leggja í svo mikinn kostnað, og því fylgdu þeir erfiðleikar og tálmanir, að það yrði gersamlega óframkvæmanlegt. Jeg býst við, að það hafi litla þýðingu að vísa þessari till. til nefndar. Það er í rauninni ekki annað fyrir hendi en að greiða atkv. annaðhvort með henni eða móti. Jeg skil vel, að háttv.þm. þyki leiðinlegt að greiða atkv. á móti henni. En jeg býst við, að það renni tvær grímur á suma, ef stjórnin legði fram frv. um þetta efni, sem skipaði fyrir, að svo skyldi að farið, sem jeg nefndi.

Jón Baldvinsson Jeg er þakklátur hv.flm. (S. St.) fyrir að hafa komið fram með þessa till. Menn hafa oft á undanfarandi árum orðið fyrir þungum búsifjum af skemdum kornmat, sjerstaklega á stríðsárunum. En jeg býst við, að það yrði umfangsmikið, ef skoða ætti allar kornmatartegundir, sem flytjast til landsins. En hitt er það, að ef verslunin væri í höndum landsins sjálfs, mundi fást meiri trygging fyrir góðum vörum. Annað er það einnig, sem jeg vil benda á og gæti verið aðhald í þessu efni, sem sje ef skip, sem hingað ganga, væru skylduð til þess að flytja út aftur vöru, sem þau hefðu flutt inn skemda, því það kemur nú of oft fyrir, að inn er fluttur mesti óþverri. Ef hægt væri að leggja þessa kvöð á skipin, væri það mikið aðhald fyrir afgreiðslur þeirra erlendis að sjá um, að þau tæki ekki skemdar vörur til flutnings hingað. Annars vildi jeg aðeins skjóta þessu fram sem bendingu til hæstv. stjórnar, ef till. yrði samþykt.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Aðeins örfá orð. Það er auðvitað rjett, sem drepið hefir verið hjer á, að nokkur kostnaður gæti orðið samfara þessu eftirliti. En það er hins vegar kostnaður, sem ekki er horfandi í, þar sem heilsa og líf manna getur verið annars vegar. Hv. 2. þm. Reykv. (J. B.) er jeg þakklátur fyrir undirtektir hans, þótt jeg sje hins vegar ekki þeirrar skoðunar, að misbrestur gæti ekki átt sjer stað í þessu efni, eins þó að verslunin væri í höndum landsins sjálfs. Enda hefir það komið fyrir hjá landsversluninni, að kornvörur hafi verið skemdar, þó að verslunarstjórninni hafi þar ekki verið um neitt að kenna. Auðvitað væri það mesta tryggingin í þessu efni, eins og hv.þm. (J. B.) talaði um, að hægt væri að hafa eftirlit með vörunni, þegar henni er skipað út erlendis, en erfitt mundi það vera fyrir okkur. Hins vegar vil jeg benda á það, að þótt ekki færi fram lögskipað mat altaf, mætti hafa eftirlit t. d. lögreglustjóra, sem gæti orðið nokkuð til bóta. Annars kom jeg ekki sjálfur með þetta í frumvarpsformi nú, af þeirri einföldu ástæðu, að jeg áleit mig bresta kunnáttu til þess að búa það nógu vel út, en málið hins vegar nauðsynjamál. Þess vegna vildi jeg fela það stjórninni, þar sem hún á færari mönnum á að skipa til aðstoðar og betri aðstöðu til að ganga vel frá málinu.

Hákon Kristófersson Jeg get að því leyti gert orð hv. 2. þm. Reykv. (J. B.) að mínum, að jeg er hv.flm. (S. St.) þakklátur fyrir till. því að skemdir á kornmat eru nú oft orðnar svo óhæfilega miklar, að full þörf er á því, að löggjafarvaldið taki í taumana. Annars get jeg að ýmsu leyti tekið undir með hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), t. d. um það, hvernig stjórnin ætti að snúast við till. Út af ummælum hv.flm. (S. St.) vil jeg þó taka það fram, að jeg sje enga ástæðu til þess að fela lögreglustjórum þetta eftirlit, enda hefi jeg litla trú á þeim til þess. Miklu nær væri að fela það hjeraðslæknum, og þeir ættu að hafa næga þekkingu til þess, því ekki mun það rjett, sem haldið hefir verið fram, að sjerfræðisrannsókn þurfi í tilraunastofu, nema í sjerstökum undantekningartilfellum. Annars vænti jeg þess, að hv. deild sýni þessu máli allan sóma og stjórnin undirbúi það síðan eftir föngum, þó að þingið hafi auðvitað óbundnar hendur gagnvart því, sem stjórnin kynni að koma með, og þarf jeg svo ekki að fjölyrða frekar um þetta að sinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla að eins að svara örfáum orðum þeirri skoðun, sem virtist gægjast fram hjá hv.þm. Barð. (H. K.). Þótt jeg hafi reyndar áður átalið það atferli þingsins, sem sífelt fer í vöxt, að fela stjórninni undirbúning mála og vilja svo ekkert við þau eiga, þegar búið er að verja til þeirra tíma og fje, þá er auðvitað ekki verið að heimta það, að þingið taki frv. óbreyttum, heldur að það sýni, að því hafi verið alvara með málið.

Hákon Kristófersson Þetta er misskilningur hjá hæstv. forsætisráðh. (J. M.), og ómaklegt í minn garð. Jeg var líka að tala við hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), en alls ekki við hann.

Forsætisráðherra (J. M.) Þetta lá í orðum hv.þm. (H. K.), hvað sem hann kann að hafa ætlað að segja, og var nema eðlilegt, að jeg tæki því svona, og er það enginn misskilningur, því jeg hefi oft áður fundið að þessu sama.  (B. J.: Og það með rjettu.)  Já, það geri jeg altaf, þó að hv.þm. viðurkenni það ekki altaf eins og nú.

Jón Baldvinsson Út af því, sem sagt hefir verið um vöruskemdir landsverslunar, vil jeg taka það fram, að þar gætti nokkurs misskilnings, því jafnvel þó að aldrei verði kann ske komist alveg hjá slíku, þá er þó meiri trygging hjá ríkisverslun en öðrum, að ekki sje flutt inn skemd matvara. Og hið opinbera eftirlit með innflutningnum er þá komið af sjálfu sjer.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Jeg gleymdi að taka það fram áðan, að ef þetta eftirlit eða mat yrði lögfest að einhverju leyti, væri það eitt út af fyrir sig þó nokkurt aðhald til að vanda vöruna meira en verið hefir.