Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þórbergur Þórðarson skrifar á einum stað og segir frá því, að hann hafi étið sig út á guð og gaddinn. Þar kom að húsbóndinn kom að máli við hann og mælti þessi orð: „Þetta getur ekki gengið svona lengur.“ Þá hafði Þórbergur um alllanga hríð reynt að gera sig ósýnilegan í húsakynnunum í Bergshúsi, hann hafði stiklað upp og ofan stigann svo að ekki yrði eftir honum tekið og reynt að gera sem minnst úr sér. Rétt áður hafði hann bjargast við það að Gísli Sveinsson útvegaði honum bankalán. Hann kallaði það bankavorið mikla. En húsbóndinn kom samt að máli við hann og sagði þessi örlagaríku orð, sem hann taldi einhverja harkalegustu viðvörun sem hann hefði orðið fyrir um lífsdaga sína, hvað þá á örbirgðardögum hans eins og þeir voru þá. Það er komið að því, að yfirboðari og húsbóndi hæstv. ríkisstj. taki sig til og segi við hæstv. ríkisstj.: Þetta getur ekki gengið svona lengur. - Þjóðin sjálf þarf að reyna að opna augu hæstv. ríkisstj. fyrir því ástandi sem nú blasir við og fer dagversnandi í atvinnumálum þjóðarinnar. Við höfum hlýtt á það að undanförnu, að hæstv. forsrh. hefur lýst viðhorfunum í stefnuræðu sinni. Ég var þar við sem hann varði í líf og blóð stefnu ríkisstj. og málaði ástandið í þeim litum sem eru allt annars eðlis en þeir sem raunverulega ættu að blasa við. Við heyrum umr. um fjármál, fjárlagaumr., og allt er þetta á sömu bókina lært. Hæstv. ríkisstj. reynir að gera sig ósýnilega, reynir að halda áfram að slá ryki í augu þjóðarinnar, heldur áfram að vefa þann blekkingavef sem hún hefur ofið frá upphafi ferils síns, enda til hennar stofnað með undirferli. Það er hart að verða að segja það, en ég játa það hreinskilnislega, að ég hef fundið til þess í hvert einasta skipti sem hæstv. ríkisstj., einstakir hæstv. ráðh. hafa tekið til máls um vandamál okkar, þá hef ég ekki getað betur séð en þeir hafi farið langt til hliðar við staðreyndir og sannleika mála. Í öllum yfirlýsingum, sem út hafa gengið frá forsrn. til að mynda, hef ég ekki getað betur séð en að allt væri vafið inn í blekkingavef. Og ég verð að segja það, að það vekur mér ótta þegar ég heyri og sé hæstv. forsrh. halda því fram, að hér sé allt blúndulagt, allt sé í besta gengi, allt horfi til rétts vegar, að ríkisstj. hafi náð stórkostlegum árangri í atferli sínu, að framkvæmd stefnu ríkisstj. horfi til þess að nú eigum við betri tíma í vændum fram undan. Ég get ekki sagt annað, ég verð að játa það hreinskilnislega, að það vekur mér ótta. Ég hélt að sá blekkingavefur, sem ofinn er, væri ofinn af ráðnum hug og menn vissu betur. En sannfæringin, sem fylgir þessu tali og maður hefur orðið vitni að nú hina síðustu daga sem aldrei fyrr, hún vekur manni ótta um að þeim hafi tekist að blekkja sjálfa sig, að þeir haldi þetta sem þeir reyna að telja mönnum trú um, að þeir séu orðnir sannfærðir um að með þessum hætti sé málum okkar komið. Eitt hólsefnið er m. a. það, að hér sé ekkert atvinnuleysi. Víst er það svo, að meginmál og höfuðkeppikefli hlýtur það að vera á hverjum tíma að full atvinna haldist. Ekkert er verra en að atvinnuleysi bresti á - ekkert er verra og hörmulegra. Og vissulega hefur full atvinna verið að kalla má, með fáum árstíðabundnum, svæðisbundnum undantekningum. En hvað blasir við núna? Ég er ekki í aðstöðu til þess að nefna einstök dæmi, nema örfá sem hvort sem er hafa verið í fjölmiðlum og fyrirsvarsmenn fyrirtækja upplýst sjálfviljugir. En hvað er það t. a. m. sem brostið er á? Hvað er það t. d. sem hefur komið á daginn í Keflavík? Hvað skyldi það merkja þegar fyrirtæki eins og Hraðfrystihús Keflavíkur stöðvast? Þar njóta 150 manns vinnu. Hvað þýðir það? Er ofætlað að það fólk hafi á framfæri sínu 500–600 manns? Þetta er á þeim stað einum. Bíldudalur upplýsir hvernig komið er þar og ég veit að er satt. Fiskvinnslan er þar allur burðarásinn, öll lífæðin. 350 manna þorp á allt sitt undir að þau atvinnuhjól snúist. Hvernig er komið á Patreksfirði, þar sem annað af tveimur fiskiðjuverum hefur stöðvast og togari verið seldur burt til Suðurnesja? Hvað skyldi vera þar í boði? Hvað segja Skagfirðingar þar sem þrjú fiskiðjuver eru starfandi? Hver er þeirra vitnisburður? Ekkert af þeim hefur efni á að kaupa fisk af togurunum - eða eigum við heldur að segja að togarafélagið hafi ekki efni á að selja þeim fisk? Hvort heldur kjósa menn, nema hvort tveggja sé? Skipin sigla til útlanda með aflann. Og þær tölur, sem þarna eru á ferðinni, fjárhagsvandinn er með ólíkindum stór og miklu stærri en menn hafði órað fyrir jafnvel fyrir örskammri hríð. Þó töldu menn sig sjá það fyrir, að miðað við þau vaxtakjör, sem útvegur, útgerð og fiskvinnsla, býr við, hlyti til þessa að draga. Og fyrir því var það líka að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins samþykkti á fundi sínum 1. apríl 1980 áskorun til hæstv. ríkisstj. um að úttekt færi fram á stöðu útgerðarinnar. Það er nýkomin skýrsla um þá stöðu, að vísu ekki nema úrtak 19 togara af nýrri gerð. Ég hef enga heimild til að vitna í þá skýrslu, en ég skora á hæstv, sjútvrh. að upplýsa allan þingheim um hvað hún inniheldur því að það er hrollvekja frá upphafi til enda. Ég minnist þess, að þegar vaxtamál voru til umr. hér á hinu háa Alþingi á sinni tíð lagði ég leið mína tvisvar í þennan ræðustól til þess að varpa fram þeirri fsp., með hvaða hætti útgerð og fiskvinnsla í landinu ættu að rísa undir þeim vaxtakjörum. Ég fullyrti að ég væri svo kunnugur þeim atvinnugreinum að það væri fyrirsjáanlegt, að þau gætu ekki með neinu móti risið undir þeim vaxtakjörum, sem menn voru þá að vinna að að sett yrðu á í þessu þjóðfélagi. Ég fékk auðvitað engin svör. Það var bara maður og maður, eins og hv. núv. 9. þm. Reykv., sem skrapp í stólinn til þess að benda á þennan útgerðarmann og segja frá því, að hann hlyti að tala svona vegna þess að hann vildi halda áfram að hafa með höndum sparifé almennings fyrir ekki neitt til þess að græða á því, braska með það. Önnur svör gáfust ekki. Og þetta var auðvitað túlkað á þann veg, að ég væri andstæður því sem menn kalla raunvexti, að sparifjáreigendur ættu að fá nægjanlega vexti af fé sínu til þess að það brynni ekki upp í óðaverðbólgunni. Ég fer eindregið fram á það, að hæstv. sjútvrh. leggi þessa skýrslu, sem fyrir liggur um stöðu 19 togara hinna nýrri, fram á hinu háa Alþingi svo að menn fái að líta á það dæmi. Og ég fer eindregið fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún upplýsi það sem þegar er vitað um stöðu fiskiðnaðar í landinu og sjávarútvegs. Það eru fleiri þættir sem koma við sögu í þessu máli en einvörðungu þessi fyrirtæki. Það eru miklu fleiri þættir sem nú blasir við að þurfi að ræða í samhengi við það, svo sem að allir samningar á vinnumarkaðinum eru lausir. Ég veit ekki hvort það er hrósvert þegar menn setja sig nú í þær stellingar að hæla verkalýðnum fyrir að hann setji fram hógværar kaupkröfur og kjarakröfur miðað við stöðu atvinnuveganna. Ég get ekki kallað það hrósvert, því að þeir eru í engum færum um það að óbreyttu að rísa undir einu eða neinu sem má verða til kauphækkunar eða kjarabóta fyrir verkalýðinn í landinu, þó svo við vitum að staðreynd er að kaupmáttur hefur farið rýrnandi. Það er óhjákvæmilegt að hið háa Alþingi ræði þessi mál af hreinskilni. Ég nenni ekki að standa hér lengi uppi til þess að skamma hæstv. ríkisstj. vegna þessara mála. Okkur liggur miklu meira á en svo, að við megum verja tíma okkar í það. En við verðum að fá staðreyndirnar á borðið og við verðum að hætta að tala um þetta eins og ekkert sé að, ella munum við ekki taka á þessum vandamálum. Og mér er nær að halda að háskinn sé svo mikill að nú veiti stjórnarliðinu ekki af að reyna að fá stjórnarandstöðuna til fylgis við sig, að taka höndum saman um að snúast gegn þessum háskalega vanda. Ég beini því til hæstv. ríkisstj., að stjórnarandstöðunni verði gefinn kostur á því að leggja þessum málum lið til lausnar. Við megum engan tíma missa. Hringinn í kringum landið eru fyrirtæki við það að stöðvast, og ef almenn stöðvun brestur á verður enn þá flóknara og erfiðara að setja atvinnuhjólin af stað á nýjan leik. Ástandið er ekki að mínum dómi með öðrum hætti nú en ég reyni að lýsa því. Umfram allt verðum við að horfast í augu við staðreyndir, það er okkur alger lífsnauðsyn, en ekki að hið háa Alþingi þurfi að sitja undir því, að sjálfir stjórnarherrarnir haldi áfram að vefa blekkingarvef sinn um að hér sé allt blómberanlegt, að ég tali nú ekki um það, að ekkert sé aðhafst í því að skjóta framtíðarstoðum undir atvinnureksturinn í landinu, eins og hæstv. iðnrh., hinn lýðræðissinnaði sósíalisti, hefur látið undir höfuð leggjast, því að það er víðar pottur brotinn heldur en í fiskiðnaði, sjávarútvegi og útgerðarmálum. Iðnaðurinn í landinu, svo að maður nefni ullariðnaðinn, berst í bökkum. Ég get upplýst það, að fyrirtækið Álafoss - það hefur víst komið hér til umr. nú á dögunum, ég var því miður ekki við þá umr. - tapaði 11.8 millj. á fyrstu sex mánuðum þessa árs - það hét fyrir síðustu aramót 1180 millj., 1 milljarður 180 millj. kr. - og fram til 1. sept. hefur þetta fyrirtæki tapað 1 millj. 524 þús. kr., sem áður hét meira en 1.5 milljarðar kr. Og m. a. hefur dregið úr tapinu vegna þess, að öllum saumastofum og prjónastofum í landinu hefur verið gert að lækka vinnu sína um 10%, þrátt fyrir að þessi iðnaður væri rekinn með tapi áður en til þeirra ráða var gripið. Það eru fleiri þættir sem þyrfti að ræða sérstaklega, eins og t. a. m. það ástand sem nú blasir við hinum mikla loðnuflota, hinum dýru skipum sem við höfum keypt og byggt á umliðnum árum. En það er gersamlega þýðingarlaust að ætla að til neinna bjargráða verði gripið ef á að halda áfram, eins og gert hefur verið stanslaust frá stofnun þessarar ríkisstj., að halda því að mönnum og þjóðinni allri, að hér séu menn að ná tökum á viðfangsefninu. Hvað ætli þeir segi um það á Raufarhöfn norður, hjá fyrirtækinu Jökli - og það er eina lífæðin þeirra þar? Hún liggur öll úti í sjó. Menn hafa verið að fást við að koma atvinnuhjólunum í gang þar aftur. Hvernig tókst til með það? Ráðherranefnd fjögurra ráðh. í samráði við viðskiptabanka og Framkvæmdastofnunina gerði tilraun. Viðskiptabankinn fékk því vissulega ráðið, að það var aðeins stigið hálft skrefið. Á að halda áfram slíkum vinnubrögðum? Hljóta ekki allar máttarstoðir þjóðfélagsins, viðskiptabankar, sjóðir og aðrir, sem tök hafa á að sameina kraftana til að vinna bug á þessu, að reyna að hindra þennan ófarnað, að hann nái fram að ganga? En það verður auðvitað ekki gert með því að halda stanslaust stórræður um að hér sé allt á besta vegi statt, að hér sé verðbólgan minnkandi þrátt fyrir skuldasöfnunina innanlands og utan. Það er beinn og ber háski á ferðinni og ég endurtek það, að ég legg til að vegna þessa bráða háska bjóði stjórnarandstaðan nú fram krafta sína til að aðstoða við að ráða á þessu bót, að við reynum allir saman á hinu háa Alþingi að sameina kraftana úr því svo er komið sem raun ber vitni.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra umhyggju hv. þm. Sverris Hermannssonar fyrir atvinnuvegum landsins. Kannske gæti hann beint einhverjum af þessum fsp. til kommissars Sverris Hermannssonar. Ég vil einnig gjarnan þiggja alla þá aðstoð og samstarf, sem býðst við bæði þingmanninn Sverri Hermannsson og kommissar Sverri Hermannsson sem og aðra stjórnarandstæðinga, við að lagfæra alvarlegt ástand sem sannarlega er hjá atvinnugreinum landsins. Við getum sagt að það séu hjöðnunarverkir í þeirri viðleitni að ná verðbólgunni niður. Að vísu er það ekkert nýtt, að atvinnuvegirnir hafi á þessum verðbólgutímum okkar átt við gífurlega erfiðleika að stríða. Ég get t. d. aðeins gripið niður hjá frystingunni. Hún var samkv. tölum þjóðhagsstofnunar talin vera með 6.1% halla árið 1974,1% halla 1975 o. s. frv. Þó er þetta dæmi langtum meira sláandi hjá útgerðinni sem hefur iðulega árum saman verið rekin með gífurlega miklum halla, t. d. minni togarar, hreinn hagnaður í hlutfalli af tekjum mínus 16.3% 1973, mínus 6.0% 1974, mínus 11.2 1975, mínus 13.9 1976 0. s. frv. En þetta breytir ekki því, að slíkur rekstrargrundvöllur er óþolandi til lengdar. Vitanlega hafa stjórnvöld, þegar þannig hefur árað, iðulega gripið til sérstakra ráðstafana til að lagfæra rekstrargrundvöllinn, m. a. þegar um útgerðina hefur verið að ræða með tilfærslu við gengisbreytingar yfir í stofnfjársjóð, og þá hafa erlend lán, sem á slíkum skipum hafa hvílt, verið lækkuð. Ég endurtek hins vegar að þetta breytir ekki þeirri staðreynd, að við svona ástand verður ekki búið til langframa. Ég vildi gjarnan tvískipta þessu umræðuefni, ræða fyrst dálítið almennt um rekstrargrundvöllinn, en síðan um þau sérstöku vandamál sem við blasa og hv. þm. kom nokkuð inn á. Í upphafi ársins 1980, í febrúar, þegar þessi ríkisstj. tók við, gengu fulltrúar frystihúsanna á fund forsrh., á minn fund og fleiri ráðh. og gerðu grein fyrir því, að frystingin væri rekin með 9–10% halla að þeirra mati. Þeir töldu að kostnaðarhækkunum undanfarinna mánaða hefðu ekki verið mætt eins og nauðsynlegt hefði verið. Kostnaðarhækkanir hefðu verið, ef ég man rétt, um 15%. Hins vegar hefði gengisaðlögun að þessum kostnaði aðeins verið um 5%, og töldu þeir það vera meginskýringu á þeim mikla halla sem þá var orðinn. Við athugun kom í ljós að þetta var á rökum reist, og á árinu 1980 var gripið bæði til ýmissa - við skulum segja: minni háttar ráðstafana til að lagfæra þessa rekstrarstöðu, og sömuleiðis var gengi aðlagað þessari kostnaðarhækkun mjög svo, þ. e. gengisbreyting eða gengissig var 52% á árinu 1980. Af minni háttar ráðstöfunum vil ég nefna hækkun afurðalána í 85% vegna mikillar og langrar birgðastöðu, niðurfellingu aðflutningsgjalda af nokkrum mikilvægum þáttum fiskvinnslunnar og síðast en ekki síst - en kannske er það stærsti þátturinn í þessum minni háttar aðgerðum - voru 3.6 milljarðar endurgreiddir af gengisuppfærslu og afkomu Seðlabankans til útflutningsatvinnuveganna. Í fleira var jafnframt ráðist, m. a. að skuldbreyta vanskilum útgerðarinnar hjá Fiskveiðasjóði, Byggðasjóði og olíufélögunum. Ég get upplýst nú að þessi skuldbreyting hjá Fiskveiðasjóði nemur 65 millj. 310 þús. kr. í dag - ég tala hér í nýkr. að sjálfsögðu - og 62 umsóknir um slíka skuldbreytingu hafa verið afgreiddar. Þetta skiptist þannig, að þilfarsskip undir 100 rúmlestum eru með 18 slík lán upp á 2.6 millj., togarar með 16 lán upp á 37.2 millj., loðnuskip með fjögur lán upp á 3.6 millj., þilfarsskip yfir 100 rúmlestir með sex lán upp á tæpar 2 millj. Síðan eru 18 fasteignalán upp á tæpar 20 millj. Ég vil bæta því við, að um 37 aðilar eru enn í athugun. Það er vegna þess að á ýmsum gögnum stendur og sumar af þeim umsóknum munu ekki falla undir þau skilyrði sem sett eru. Mér er jafnframt kunnugt um það, að hjá Byggðasjóði hefur svipuð skuldbreyting átt sér stað, og fagna ég því. Hins vegar hefur ekki orðið af skuldbreytingu á olíuskuldum, fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að þegar það var boðið óskuðu útgerðarmenn ekki eftir því. Olíufélögin voru líka ákaflega treg til að ábyrgjast skuldabréf sem í því sambandi yrðu gefin út og keypt af bönkunum. Ég get hins vegar upplýst að útgerðarmenn hafa nú farið þess á leit við mig, að málið verði tekið upp að nýju. Ég hef rætt það bæði við viðskiptabankana og olíufélög og mun mjög fljótlega kalla þessa aðila saman til að skoða málið að nýju. Þetta eru atriði sem ákveðin voru á síðasta ári og ég vil leyfa mér að fullyrða að það - ásamt með þeirri gengisaðlögun sem ég nefndi áðan - hafi orðið til þess að staðan um síðustu áramót var orðin nokkuð þolanleg. En þar á ég að sjálfsögðu við meðalstöðu þessara atvinnuvega eins og reiknað er af Þjóðhagsstofnun og er út af fyrir sig umræðuefni. Hitt er staðreynd, að þessi rekstrargrundvöllur hefur mjög raskast og spillst, ef ég má kalla það svo, á þessu ári, og mér finnst ástæða til að hugleiða hvers vegna svo hefur farið. Eftir þá fiskverðsákvörðun. sem nýlega var tekin áætlar Þjóðhagsstofnun að afkoma greinanna sé eins og hér segir - þetta er áætlun sem ég fékk í hendurnar í dag: Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir að miðað við áætlaða aflaaukningu árið 1981 séu bátar með 0.9% hagnað, minni togarar í núllinu, stærri togarar með mínus 9.1%, en samtals - þegar útgerðin er tekin sem heild - sé afkoman mínus 0.7%. Satt að segja, þegar þetta er borið saman við afkomutölur útgerðarinnar í gegnum árin sem ég nefndi örfáar áðan, er þetta heldur með því betra. Hitt vil ég taka fram, að þessar afkomutölur eru umdeilanlegar, t. d. áætlun um aflaaukningu, og ef lagður er til grundvallar óbreyttur afli frá síðasta ári verður afkoman töluvert lakari: í heild mínus 3.1%, minni togarar mínus 4.2%, stærri togarar mínus 12,6%. Einnig er ljóst að afkoma útgerðarinnar er mjög breytileg og allt önnur og lakari fyrir skipin sem nýrri eru og eru með langmestan fjármagnskostnað. Það er rétt sem hv. þm. sagði, að sjútvrn. setti í vor í gang sérstaka athugun á afkomu hluta togaraflotans. Það var gert í nánu samstarfi við Landssamband ísl. útvegsmanna, Framkvæmdastofnun og Fiskveiðasjóð og var ráðinn til þess sérstakur maður. Ég skal ekkert um það deila, hvort þetta hafi verið eðlilegt verkefni sjútvrn. Ég hefði vel getað fallist á að þetta væri verkefni Framkvæmdastofnunar. Henni ber að gera úttekt og áætlanir um afkomu atvinnuveganna. En um þetta var út af fyrir sig ekkert deilt og ég féllst á þá skoðun hv. þm. Sverris Hermannssonar, þegar hann gekk á minn fund, að sjútvrn. gengist fyrir þessari úttekt. Ég vil leyfa mér að halda því fram, að þetta verk hafi verið vel unnið, til þess vandað og unnið á þann máta, að skoðaðir voru reikningar hvers einstaks fyrirtækis. Þrjú fyrirtæki féllu út af því að það var ekki hægt að nota reikninga þeirra. Því miður virðist brenna við enn hjá íslenskum fyrirtækjum að reikningshald er slíkt að það satt að segja vekur furðu að fyrirtækin skuli standa í rekstri sem þessum, það sem hlýtur að vera ákaflega mikilvægt að hafa glöggar upplýsingar úr bókhaldi nánast frá degi til dags um hvernig reksturinn gengur. Þegar slík fyrirtæki höfðu verið lögð til hliðar urðu togararnir 19 sem úrtakið nær til. Það eru togarar sem skráðir eru eftir 1977 og eru valdir þannig vegna þess að þeir eru nýrri hluti flotans og með meiri fjármagnskostnað en aðrir og hafa ekki notið þeirrar mikilvægu fyrirgreiðslu, sem fólst í yfirfærslu fjármagns í stofnfjársjóð skipa við gengisfellingar og ég nefndi áðan. Hv. þm. fór fram á að þessi skýrsla yrði lögð fram hér á Alþingi. Ég tel mér það ekki heimilt því að reikningar einstakra togara hafa verið fengnir sem trúnaðarmál. Ég hef hins vegar heimilað að þessari skýrslu yrði dreift til stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins, og ég hef heitið sjávarútvegsnefndum Alþingis að þær muni fá þessa skýrslu - og ég vil leyfa mér að vona að þm. sætti sig við það - en henni verði ekki dreift opinberlega hér á borð. Reyndar tel ég að ég sé að ganga þar töluvert lengra jafnvel en mér er heimilt með slíkt trúnaðarskjal. Úr þessari skýrslu má að sjálfsögðu ýmislegt ræða. Hér eru samanteknar upplýsingar um meðalafkomu þessara skipa. Ég vil geta þess í fyrsta lagi, að í skýrslunni er gerður samanburður á rekstrarafkomu þessara 19 togara og þeirra 68 skipa sem áætlun Þjóðhagsstofnunar nær til. Það kann að vekja nokkra furðu þegar litið er á slæma afkomu þessara 19 togara, að í raun og veru ber þar ekki ýkjamikið á milli. Það er að vísu svo, að miðað við úttekt Þjóðhagsstofnunar - að sjálfsögðu fyrir fiskverðshækkunina síðustu og miðað við 21. sept. 1981 í 68 skipa úrtaki - er talið að tap á minni togurunum sé mínus 6.8%. En í þessu úrtaki 19 skipa er talið að tapið sé mínus 29%. Ég sagði að þarna bæri raunar ekki ýkjamikið á milli. Vitanlega er þetta stór munur. En þegar ég segi það á ég við að einstakir liðir þessarar áætlunar falla nokkuð vel saman. Í ljós kemur að þessi 19 skip eru með meiri tekjur að meðaltali heldur en úrtak Þjóðhagsstofnunar, samtals með 15 millj. 633 þús. tekjur, úrtak Þjóðhagsstofnunar rúmlega 14 millj. Þetta er eðlilegt því að hér er um nýrri og fullkomnari skip að ræða í mörgum tilfellum og því iðulega meiri afla. Fjöldinn er hins vegar mun meiri í áætlun Þjóðhagsstofnunar en í úrtakinu. Ég ætla ekki að lesa hvern einasta lið, því að satt að segja er hér mjög mikil nálægð, ef ég má orða það svo, eða mjög líkir liðir, eins og aflahluti, launatengd gjöld, veiðarfæri, olíur - olíukostnaður aðeins meiri, 3.9 millj. á móti 3.1, sem er ekki óeðlilegt út af fyrir sig - mörg þessi skip eru af stærri gerðinni af minni togurunum. En langsamlega mesti munurinn kemur fram á liðnum vextir. Vextir eru hjá Þjóðhagsstofnun áætlaðir 1 millj. 383 þús., en vextir í þessu 19 skipa úrtaki eru taldir vera 3 millj. 311 þús. Þarna er langsamlega stærsti munurinn sem veldur því, að tap hjá Þjóðhagsstofnun er í krónum talið 956 þús. en í þessu 19 skipa úrtaki 3 millj. 271 þús. Þessi munur liggur fyrst og fremst í fjármagnskostnaðinum. Það er einnig gegnumgangandi í þessari skýrslu, að fjármagnskostnaðurinn er yfirgnæfandi. Fjármagnskostnaðurinn er í einu tilfelli að vísu mjög lágur, aðeins um 3% - eða vaxtakostnaður réttara sagt, en er í mörgum tilfellum upp í 30 og jafnvel 40% - svo að ég tali ekki um alveg sérstök tilfelli sem mér sýnast varla vera marktæk, þar sem vaxtakostnaður er jafnvel yfir þetta. Í sumum tilfellum er um að ræða að skip hefur verið mikið frá veiðum vegna bilana og aflaverðmætið þess vegna orðið lítið. Hér ræði ég um hundraðshluta af aflaverðmætinu. Í niðurstöðum þessarar skýrslu segir svo: „Fjárvöntun nemur um 16% af heildartekjum meðalskips í úrtakinu.“ Til fróðleiks er rétt að upplýsa það, að til þess að meðalskip í úrtakinu sé rekið hallalaust þyrfti fiskverð að hækka um 33.3% miðað við aflaforsendur rekstraráætlunarinnar. Á sama hátt þyrfti aflamagn að vaxa í 5500 tonn á ári úr 4162 tonnum til þess að hallalausum rekstri yrði náð. Ég vil geta þess, að í úrtakinu kemur fram gífurlegur munur á afla þessara skipa. Skipið með lægstan afla er með 2717 lestir af óslægðum fiski - það skip var reyndar aðeins 176 daga við veiðar - en önnur skip, sem eru við veiðar eðlilegan tíma, eru mörg hver með afla sem er þó af svipaðri stærðargráðu, þ. e. um 3000 lestir og upp í 4000 lestir. Sem dæmi get ég reyndar nefnt eitt skip, sem er á veiðum 307 daga og er aðeins með 2845 lesta afla, og annað skip 297 daga með 3579 lesta afla. Aflahæsta skipið er hins vegar með 329 úthaldsdaga og 6456 lesta afla. Það kemur út með hagnað í þessu úrtaki. Það er eina skipið sem skilar hagnaði í þessu úrtaki. Reyndar mun þar vera um mjög sérstakar aðstæður að ræða, og ég get getið þess, að annað skip með mjög svipaðan afla skilar þó ekki hagnaði, enda mun eiginfjárstaða í því fyrirtæki vera miklu lakari en hjá þessu sem ég nefndi. Ég læt þetta nægja úr þessari skýrslu. En eins og ég sagði hef ég heitið því að afhenda nm. í sjútvn. skýrsluna og mun gera það mjög fljótlega. Það má reyndar segja, að þetta vandamál 19 skipanna - það eru 16 þeirra sem eru í verulegum vanda - tilheyri ekki beinlínis þessum almennu umræðum um rekstrargrundvöllinn, sem ég vildi gera að sérstöku viðfangsefni, heldur því sem ég kem að síðar um sérvandamál. Þannig lít ég á þessi skip. Ég vil þó geta þess nú þegar, að ég hef verið að kanna leiðir til að bæta rekstrargrundvöll þessara skipa. Mér sýnist að ekki verði hjá því komist að lækka fjármagnskostnaðinn. Þess vegna hef ég lagt til við stjórn Fiskveiðasjóðs að ríkisframlagið, sem mun verða 25–26 millj. kr., verði lagt í Stofnfjársjóð fiskiskipa og ráðstafað þar eftir ákveðnum reglum, sem settar verði í samráði við stjórn sjóðsins og Landssamband ísl. útvegsmanna, til þess að lækka erlendar skuldir á þessum skipum. Það er tilgangslaust að skuldbreyta slíkri lánastöðu í ný erlend lán. Ég lít svo á að þessi skip eigi þarna nokkurn rétt þegar tekið er tillit til þess, að svipaður háttur var á hafður oftar en einu sinni og oftar en tvisvar við gengisfellingar. Fjármagn var þá flutt yfir í Stofnfjársjóð fiskiskipa og notað til að greiða niður erlendar skuldir. Ég get upplýst hér að stjórn Fiskveiðasjóðs hefur fjallað um málið og fallist á þetta og leggur til að þetta verði gert. Mun ég flytja till. í sambandi við lánsfjárlög um að þetta verði heimilað. Þetta var um stöðu útgerðarinnar í dag, kannske með nokkrum útúrdúr vegna þessarar sérstöku athugunar á togurunum. Vil ég þá geta um stöðu annarra greina. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar, þeirri meðaltalsáætlun sem Þjóðhagsstofnun vinnur, er staða vinnslunnar eftir 5% fiskverðshækkun eins og hér segir: Frystingin er með mínus 9,1%, söltunin er með töluverðan hagnað, - ég verð að segja eins og er, að mér finnst alltaf dálítið varasamt að vera að nefna slíkar tölur, en skal þó gera það, - hún er talin vera með um 10% hagnað, herslan með 6.6, en samtals um núllið eða mínus 0.7%. En ég vil taka það fram, um leið og ég nefni þessa tölu, að í þessum afkomutölum, t. d. söltunar, gætir þess náttúrlega fyrst og fremst hvað afkoman er góð á vertíðinni. Þess vegna eru slíkar meðaltalstölur satt að segja ákaflega varasamar í allri meðferð. Afkoma söltunar annars staðar þar sem jafnvel verður að nota togarafisk sem er 10% dýrari, ef ekki fæst bátafiskur sem er eins hagkvæmur til söltunar og vertíðarfiskurinn hér suðvestanlands, er að sjálfsögðu töluvert lakari. Það sama má segja um hersluna. T. d. að sumarlagi nær herslan hvergi nærri þessari arðsemi. Hér er um ársgrundvöll að ræða, miðað við að vísu það fiskverð sem er orðið í dag, þau laun sem eru orðin í dag, þann kostnað sem er orðinn í dag á ýmsum liðum. En góð afkoma fyrr á árinu lagfærir þessar tölur þegar á heildina er litið, og því vil ég vara við að svona tölur séu notaðar án skýringar. Þarna hefur hallað undan fæti. Á því er ekki nokkur vafi. Mér sýnist frystingin vera að meðaltali komin niður í svipað og hún var í ársbyrjun 1980. Eðlilegt er að menn spyrji hvað veldur. svarið liggur að vísu í augum uppi. Kostnaðarhækkanir hér innanlands frá áramótum hafa numið í kringum 30%. Fjármagnskostnaður hefur alveg sérstaklega aukist. Þegar ég segi 30% reikna ég með að hann verði um 40% á ársgrundvelli, en 30% á fyrstu 9 mánuðum ársins. Fjármagnskostnaður hefur alveg sérstaklega aukist mikið. Það sýna m. a. þær tölur sem ég nefndi áðan um togaraútgerðina. Fjármagnskostnaður er að vísu í meðaltalsreikningum Þjóðhagsstofnunar aðeins áætlaður um 7%. Ég óttast að þar sé um vanáætlun að ræða, og reyndar telur frystingin að þar vanti eitthvað upp á, þótt mjög séu nú áætlanir samtaka frystiiðnaðarins og Þjóðhagsstofnunar farnar að nálgast. Ég er a. m. k. viss um það, að fjármagnskostnaði er mjög ójafnt skipt á milli fyrirtækja í greininni og þau eru mörg fyrirtækin sem hafa illa þolað tæpan rekstrargrundvöll og þess vegna safnað skuldum og stórlega aukið fjármagnskostnað. Sérstaklega held ég að dráttarvaxtabyrði hafi aukist miklu meira en gert er ráð fyrir í þessum útreikningum - ég segi: held ég, vegna þess að það verður að segjast eins og er, að þrátt fyrir töluverða vinnu Þjóðhagsstofnunar og manna á vegum rn. við að reyna að greina á milli dráttarvaxta og almenns vaxtakostnaðar gengur það ákaflega illa. Bókhald fyrirtækja er ekki svo gott að unnt sé að greina þar á milli með öruggri vissu. Á sama tíma hafa að vísu gerst hlutir sem eru jákvæðir. T. d. hefur hækkun á þorskflökum á Bandaríkjamarkaði orðið um 14% í byrjun ársins. Hins vegar hefur þorskblokkin þar fallið um nálægt 10% og alveg sérstaklega hefur gengisröskun á milli dollarans og Evrópugjaldeyris valdið vinnslunni verulegum búsifjum. Í þessu sambandi vekur að sjálfsögðu athygli sú skoðun Þjóðhagsstofnunar, að framleiðslusamsetning frystingarinnar sé það óhagstæð miðað við breskan markað að nemi 4% í afkomu. Það er ekki lítil tala. Þarna er að sjálfsögðu um það að ræða, að haldið hefur verið áfram að framleiða á Bretlandsmarkað þrátt fyrir fall pundsins, en þess ekki gætt nægilega fljótt að breyta framleiðslunni yfir í flök á Bandaríkjamarkað. Ég viðurkenni og vil reyndar leggja áherslu á að þetta hefur ekki að öllu leyti verið á valdi fyrirtækjanna. Þessu hafa ýmsar aðstæður ráðið að töluverðu leyti. Í fyrsta lagi tekur ætíð nokkurn tíma að breyta, og mikið af þessari framleiðslu á rætur sínar að rekja til fyrsta hluta ársins, þegar mönnum var ekki orðin ljós sú verulega röskun sem orðið hefur á gjaldeyrismörkuðum. Í öðru lagi hefur afli iðulega verið svo mikill, að menn hafa ekki talið sér fært - m. a. vegna skorts á vinnuafli - að koma þeim afla í gegnum framleiðsluna án þess að ráðstafa töluverðu í þá framleiðslu sem krefst ekki eins mikils vinnuafls. Engu að síður verður að segja eins og er, að þarna hefur orðið á brotalöm sem í framtíðinni þarf sannarlega að gæta að og ég treysti öflugum samtökum frystiiðnaðarins betur en öðrum til að passa upp á. Það er einnig alveg ljóst, að mjög hefur verið haldið aftur af aðlögun gengis að kostnaðarhækkunum innanlands, enda hefur það verið einn þáttur í viðleitni ríkisstj. að ná verðbólgunni niður, og reyndar viðurkennt t. d. af fulltrúum frystiiðnaðarins á fundi með okkur forsrh. og víðar að gengisfelling er neyðarkostur, einnig fyrir þessar greinar, ekki síst þegar allt er orðið gengis- eða verðtryggt, ekki aðeins launin, heldur einnig fjármagnskostnaðurinn og reyndar allur annar kostnaður sem á þessar vinnslugreinar fellur. Gengisfelling er því ákaflega fljót að renna út í sandinn. En breyting gengis með tilliti til dollarans er frá áramótum orðin 22%. Krónan hefur verið lækkuð um 22%. Hins vegar mun þessi breyting miðað við meðalgjaldeyri, vera í kringum 9–10%, ég hef það ekki nákvæmt. Það hafa orðið ýmsar breytingar á gjaldmiðlum. M. a. hefur þýska markið hækkað mjög mikið og reyndar aðrir gjaldmiðlar einnig, þannig að þar hefur orðið töluverð breyting innbyrðis sem ekki er hægt að gera sér í fljótu bragði grein fyrir hvaða áhrif hefur. Nú spyrja menn að sjálfsögðu hvað beri að gera til þess að lagfæra þennan grundvöll. Ég vil segja það í fyrsta lagi, að það á að lækka fjármagnskostnaðinn alveg tvímælalaust. Í öðru lagi á að lækka ýmis gjöld á útflutningsatvinnuvegunum, m. a. skatta og launatengd gjöld. Það á að taka á þeim málum af mikilli festu og alvöru. Og í þriðja lagi er alveg ljóst að nái þessar aðgerðir ekki að treysta grundvöll atvinnuveganna verður að laga gengi að þeim kostnaðarhækkunum sem eru þarna umfram. Ég vil fara nokkrum orðum frekar um fjármagnskostnaðinn. Ég ætla að byrja á því að nefna lítið dæmi sem ég heyrði um í gær og á reyndar að fá sundurliðað, en var ekki búinn að fá það fyrir þennan fund. Útgerðarfyrirtæki eitt hefur greitt á 8 mánuðum þessa árs um það bil 450 þús., ekki í vexti og alls konar slíkan fjármagnskostnað, heldur í gjöld til bankanna fyrir lánin sem þar hafa verið afgreidd. Þarna er um að ræða stimpilgjöld, þarna er um að ræða áhættuþóknun til Ríkisábyrgðasjóðs, þarna er um að ræða framlengingargjald h já banka upp á 86 þús. kr. Samtals nema þessi gjöld og fleiri slík, sem bankarnir og sjóðirnir hafa tekið, um 45 millj. gkr. Ég spyr: Er þetta ekki okur, ef slíkt orð má nota hér? Er virkilega þörf á þessu? Er þörf á því við framlengingu á erlendu láni, sem ég hefði talið að væri sæmilega tryggt í nýlegum togara, að taka 86 þús. kr., 8.6 millj. gkr., fyrir framlengingu á slíku láni? Ég segi hiklaust að slíkt verði að taka til endurskoðunar. Í þessu sambandi vil ég jafnframt upplýsa að stimpilkostnaður hækkaði verulega við lög sem samþykki voru hér á hinu háa Alþingi 1976, þau nálægt því tvöfölduðust þá. Ég hef upp á síðkastið aflað mér ítarlegra upplýsinga um framkvæmd þessa. Um hana eru satt að segja skiptar skoðanir. Bankarnir hafa tekið upp þann háttinn að krefjast til tryggingar á afurðalánum skuldabréfa, sem samkv. lögum bera 1% kostnað við þinglesningu, og þetta þarf að endurtaka æðioft. Hins vegar var áður aðeins krafist víxla sem tryggingar. Þarna kann að vera að unnt sé að leiðrétta með því að fara aftur yfir í víxla. Það mundi lækka stimpilkostnaðinn niður í 0.55%. Hins vegar sýnist mér koma mjög glöggt fram í grg. með frv. þessu, sem varð að lögum 1976, að það hafi ekki verið tilgangur löggjafans með þessum lögum að stimpilgjöld af afurðalánum hækkuðu og ekki þurfi reyndar að breyta þessum lögum mikið til þess að það sé ljóst. Þetta mál er í athugun á vegum sjútvrn., fjmrn. og banka og verður náttúrlega að leiðrétta auk annarra kostnaðarliða sem ég nefndi, eins og þóknana til bankanna. Ég vil einnig leyfa mér að fullyrða að staða bankanna hafi mjög batnað. Hún þurfti að batna, og vitanlega er ákaflega mikilvægt í okkar þjóðfélagi að staða bankanna sé sterk. Lánsfjárþörfin er mikil og ekki hefur verið unnt að fullnægja lánsfjárþörf atvinnuveganna eða einstaklinga eins og æskilegt hefði verið. Einnig er nauðsynlegt að gjaldeyrisforði þjóðarinnar sé hæfilega mikill. Á þessu hefur sem betur fer orðið veruleg bót á undanförnum árum. Eiginfjárstaða Seðlabankans, tekið úr gögnum Seðlabankans sjálfs, er í árslok 1980 orðin 36 milljarðar 450 þús. kr. Eiginfjárstaða Seðlabankans í árslok 1979 var 13 milljarðar 281 þús. Þetta er að sjálfsögðu í krónum þessara ára, þ. e. gkr. Þar áður var eiginfjárstaða 1978 6 milljarðar 242 millj. Og 1977, var eiginfjárstaðan 2 milljarðar 672 millj. Á milli ára hefur eiginfjárstaða töluvert meira en tvöfaldast, reyndar miklu nær því að þrefaldast þessi ár. Og eiginfjárstaða Seðlabankans er samkv. tölum hans sjálfs nú 2.15% af þjóðarframleiðslunni. Gjaldeyrisstaðan hefur einnig mjög batnað og er nú orðin 5.33% af þjóðarframleiðslu og hefur ekki verið betri síðan 1973, og eiginfjárstaðan hefur aðeins verið betri í þrjú ár: 1960, 1968 og 1.972. Ég sagði áðan að því bæri mjög að fagna, að staða bankanna hefur styrkst. En ég varpa fram þeirri spurningu hvort hún sé ekki orðin nægilega sterk nú og hvort ekki megi ráðstafa hagnaði bankanna umfram verðtryggingu eiginfjárstöðu til þess að bæta rekstrarafkomu atvinnuveganna. Svar mitt er tvímælalaust já. Það ber að gera þetta. Ég teldi það mjög skaplegt markmið að segja sem svo: Við skulum verðbæta eiginfjárstöðuna eins og hún er orðin, við skulum bæta gjaldeyrisstöðuna um þá breytingu sem verður á gengi, en við skulum ráðstafa því, sem eftir er, til þess að bæta rekstrarstöðu atvinnuveganna með lækkun á vöxtum og jafnvel gengisuppfærslu sem þeir búa við í dag. Mér sýnist engin goðgá að halda, þegar ég lít á færslur yfir á endurmatsreikning Seðlabankans í ár, að þarna megi ná umtalsverðum bata. Ég ætla ekki að nefna ákveðna hundraðstölu, en þessi mál eru nú í mjög ítarlegri meðferð og í fullu samráði við Seðlabankann verið að athuga hvað þarna megi gera. Það þarf engin lög til þess að seðlabankastjórn sé heimilt að bjóða þau kjör sem bankinn leyfir. Ég get upplýst það, sem mér var sýnt í morgun, að víða tíðkast að seðlabankar greiða stóran hlut af hagnaði sínum í ríkissjóð. Sænski seðlabankinn greiddi á síðasta ári 650 milljarða sænskra kr. í sænska ríkissjóðinn. Þarna er kannske skýring á því, hvers vegna þessar þjóðir geta veitt atvinnuvegunum alls konar stuðning. Þarna er kannske skýring á því, hvers vegna Norðmenn styrkja sjávarútveg sinn með 1.2 milljörðum. Þarna er kannske skýring á því, hvers vegna Norðmenn, Bretar og fleiri greiða niður vexti hjá útflutningsatvinnuvegunum. T. d. bjóða Bretar nú 80% lán með 7.5% vöxtum við útflutning á tækjum. Það er gert með ríkisábyrgð, í því tilfelli sem ég þekki, úr Lloyds-banka í Bretlandi. Ég vil því leggja á það áherslu, að gera þarf alvarlega athugun á því, hvort ekki sé hægt að lækka fjármagnskostnaðinn. Ég tel, að það sé hægt að gera, og vísa til þeirrar afkomu bankanna sem ég hef nú lauslega rakið. Mér þykir einnig rétt að nefna ýmislegt sem gert hefur verið til að lækka fjármagnskostnað. Ég nefndi áðan að samkomulag náðist við Seðlabankann á síðasta ári um að endurgreiða 3.6 milljarða af gengishagnaði bankans af afurðalánum, þ. e. vaxta- og gengishagnaði bankans. Þetta voru sem sagt í nýkr. 36 millj. Þá hefur náðst samkomulag um það við Seðlabankann, að hann leiðrétti afurðalán, sem voru í dollurum, þegar gjaldeyri var hins vegar skilað í öðrum myntum. Sú leiðrétting nemur 33 millj. kr. og ég get getið þess, að um 23–24 millj. munu renna til frystiiðnaðarins. Að sjálfsögðu er þessu skilað í hlutfalli við þau afurðalán og þann gjaldeyri sem útflutningsatvinnuvegirnir skiluðu. Þá hefur stjórn Seðlabankans einnig samþykkt þá tillögu, sem ég bar fram í ríkisstj. og síðan við Seðlabankann ásamt viðskrh., að Seðlabankinn endurgreiddi gengisuppfærslu þá sem í hans hlut kom við gengisfellinguna 25. ágúst s. l. Þetta nemur 41 millj. kr. og af því renna 60 þús. til landbúnaðarins, 4.7 millj. til iðnaðarins, en rúmlega 36 millj. til fiskvinnslunnar. Jafnframt liggur fyrir Alþingi brtt. við brbl. sem heimila Seðlabankanum að ráðstafa nokkru af því, sem til fiskvinnslunnar á að renna, yfir til frystingarinnar þannig að þangað rynnu 26 millj., en 10 millj. í saltfisk og skreið fyrst og fremst. Þarna er um færslu frá saltfiski og skreið að ræða. Má segja að þetta sé mjög hliðstætt við ákvarðanir sem teknar voru með brbl. í ársbyrjun og árslok 1978, þegar gengishagnaður - að vísu atvinnuveganna - var tekinn og honum ráðstafað til að greiða skuld frystideildar Verðjöfnunarsjóðs og loðnuafurðadeildar. Ég hef einnig getið um skuldbreytingar Fiskveiðasjóðs og ég hef getið um þá tilfærslu sem ég mun beita mér fyrir að verði yfir í. stofnfjárdeild Fiskveiðasjóðs. Ég hef einnig nefnt skuldbreytingu hjá Byggðasjóði, og ég hef einnig nefnt að í gangi er að taka að nýju upp slíka skuldbreytingu í gegnum olíufélögin. Þá get ég upplýst að með reglugerð, sem gefin var út 2. þ. m., er ákveðið að þeim lánum hjá Fiskveiðasjóði til fiskiskipa sem 42% voru bundin byggingarvísitölu og 27% bundin byggingarvísitölu verði breytt í þau lán sem tekin voru upp síðar og bundin eru við meðalgjaldeyri samkv. reikningum Fiskveiðasjóðs. Þessi skip, fyrst og fremst 4 eða 5 togarar sem byggðir voru innanlands, hafa búið við mjög óhagstæð lánskjör hjá Fiskveiðasjóði. Ég hefði reyndar talið, að þetta hefði átt að gerast fyrr, og beindi því til Fiskveiðasjóðs fyrir nokkru, en gerði það síðan mjög ákveðið eftir að skýrsla sú lá fyrir sem ég ræddi áðan, um afkomu togaranna, og Fiskveiðasjóður brást strax vel við því. Þessi breyting er nú í gangi og er mikilvæg fyrir þessi skip. Ég hef einnig lagt til að dráttarvextir verði endurskoðaðir. Ég tel að þeir eigi að lækka. Það er í athugun. Ég hef einnig lagt til að afurðalánavextir verði lækkaðir. Það tengist að sjálfsögðu því, hvort afkoma bankanna er slík að unnt sé að ráðstafa fjármagni í því skyni. Það er líka í athugun. Ég nefndi áðan að við þurfum að athuga hvort ekki megi lækka opinber gjöld, t. d. mætti endurskoða launaskatt. Ég vil hins vegar taka það fram, að við verðum þá að sjálfsögðu hér á hinu háa Alþingi að horfast í augu við niðurskurð á einhverjum lið, nema menn vilji stofna stöðu ríkissjóðs í halla. Ég held að það eigi að forðast og því yrðu menn að athuga um niðurskurð ef slík opinber gjöld eru felld niður en það tel ég vera eðlilega og reyndar sjálfsagða athugun í þessu dæmi. Ég vil svo segja það að lokum, að vitanlega er fast gengi ekkert sáluhjálparatriði í þessu máli, þvert á móti. Vitanlega verður að athuga gengið og tryggja grundvöll atvinnuveganna með lagfæringu á því, ef ekki næst sú staða atvinnuveganna sem leitað er eftir að bæta að öðrum leiðum. Seðlabankinn er að sjálfsögðu með þau mál í stöðugri athugun og gerir tillögur um slíkt þegar hann sér ástæðu til. Mér sýnist vera sjálfsagt markmið að koma rekstrargrundvelli atvinnuveganna upp fyrir núllið fyrir næstu áramót. Það verða ætíð einhverjar sveiflur á rekstrargrundvelli atvinnuveganna og við gefum aldrei afstýrt falli niður fyrir núllið annað slagið. En það er von mín að þær athuganir, sem nú eru í gangi, geri okkur kleift að koma rekstrargrundvelli atvinnuveganna upp fyrir núllið um næstu áramót. Þá vil ég sérstaklega taka fram að ég á við frystinguna ekki síst sem slíka. Til mín hefur ekki verið beint spurningum um stöðu útflutningsiðnaðarins. Því miður óttast ég að staða hans sé jafnvel lakari en staða frystingarinnar, en um það ætla ég ekki að ræða. Ég held að þar verði að grípa til sérstakra viðbótaraðgerða. Þó vil ég geta þess hér, að í öllum þeim aðgerðum, sem ég hef nefnt í fjármagnsmálum og lækkun fjármagnskostnaðar, hef ég ætíð lagt á það áherslu, að slíkar aðgerðir hljóti að ná til allra útflutningsgreinanna og ekki um að ræða millifærslu á milli iðnaðar og sjávarútvegs eða öfugt. Ég vil einnig geta þess, að í framhaldi af mjög mikilli vinnu, sem ríkisstj. hefur látið gera, úttekt eða samanburði á starfsgrundvelli útflutningsatvinnuveganna, er komið í gang starf sem miðar að því að jafna þennan starfsgrundvöll. Það er mikið verk og allflókið, mun taka einhvern tíma, en því verður hraðað eins og frekast er kostur. Ég kem þá að því sem ég vil kalla sérstök vandamál. Sérstök vandamál í sjávarútvegi eru síldveiðar og vinnsla og loðnuveiðar og vinnsla. Á þessum afurðum hafa ekki orðið þær hækkanir erlendis sem nauðsynlegar eru til að tryggja afkomu veiða sjómanna og vinnslu eins og æskilegt hefði verið. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í þessa þætti, m. a. vegna þess að um þau mál hefur áður verið rætt hér á hinu háa Alþingi. Ég vil þó segja það hér, að mér þótti mjög lofsvert hvernig hagsmunaaðilar þar leituðust við að mætast á miðri leið. Og ég vil leggja á það ríka áherslu, að vandamál loðnuveiða og vinnslu verða aldrei bætt með gengisfellingu. Þar er um miklu, miklu stærri vanda að ræða en svo, og hef ég engan ábyrgan aðila heyrt leggja slíkt til. Hins vegar eru svo erfiðleikar einstakra fyrirtækja. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. þm., að þar er um mikið alvörumál að ræða. Ríkisstj. hefur að sjálfsögðu verið þessi staða fullkomlega ljós. M. a. þess vegna samþykkti ríkisstj. síðast fimmtudaginn 1. okt. till. sem ég lagði fram og er svohljóðandi: „ Ríkisstj. samþykkir að veita Framkvæmdasjóði heimild til lántöku sem ráðstafað verði í samráði við ríkisstj, til að aðstoða þau fyrirtæki í fiskiðnaði sem eiga við sérstaka rekstrarerfiðleika að etja. Jafnframt verði þegar hafin athugun á rekstrarerfiðleikum slíkra fyrirtækja og á leiðum til úrbóta. Hámark lánsupphæðar verður ákveðið síðar.“ Menn spyrja e. t. v.: Hvers vegna var ríkisstj. að beina þessu vandamáli til Framkvæmdastofnunar? Ég átti sæti í stjórn Framkvæmdastofnunar í mörg ár eins og að sjálfsögðu margir aðrir hv. þm. sem hér eru inni. Ég held að mönnum sé það öllum ljóst, að þegar Framkvæmdastofnun var sett á fót 1971 eftir mjög mikla erfiðleika í atvinnuvegum okkar eftir þá röskun sem varð á árunum 1967–1968, þá var Framkvæmdastofnun ekki síst ætlað að vera eins konar öflugur Bjargráðasjóður. Framkvæmdastofnun er samkv. lögum ætlað að tryggja jafnvægi í byggð landsins eða búsetu, eins og orðað er í lögum þeirrar stofnunar, og það eru engin takmörk um það sett, hvað Framkvæmdastofnun eða stjórn hennar getur ákveðið að gera til að tryggja slíka búsetu. Ég minnist þess einnig mjög vel, að öll þau ár sem ég sat í stjórn Framkvæmdastofnunar voru þar á borðum nánast við hvern einasta stjórnarfund slík erfiðleikamál. Ég get nefnt t. d. erfiðleika á Skagaströnd en þau mál voru lengi þar til meðferðar. Ég get nefnt málefni varðandi Bíldudal, Drangsnes, Raufarhöfn, Þórshöfn, Búlandstind, Eyrarbakka, Stokkseyri, Þorlákshöfn. En ég man aldrei eftir svona miklu fjaðrafoki eða svona miklum bréfaskriftum á milli ríkisstj. og Framkvæmdastofnunar þegar þessi mál voru til umr. Ég man vel að „kommisararnir“ blessaðir og aðrir starfsmenn Framkvæmdastofnunar voru þá á þönum fram og aftur við að leysa þessi mál, og það tókst oft allvel, t. d. á Skagaströnd þar sem nú er rekið öflugt frystihús og útgerð. Það tókst víða mjög vel. Ég gæti nefnt ýmsa staði, en ætla ekki að lengja fundinn með því. Það var í fjöldamörgum tilfellum að Framkvæmdastofnunin leysti nánast þegjandi og hljóðalaust slík vandamál. Þess vegna var ákaflega eðlilegt að ríkisstj. beindi þeim tilmælum til Framkvæmdastofnunar, að hún tæki þessi vandamál nú fyrir. Ég hefði reyndar talið að það væri varla þörf á því og mér sýnist að sú tillaga, sem samþ. var, veiti satt að segja Framkvæmdastofnun ákaflega mikið svigrúm til að taka á þessum málum. Það er engin hámarksupphæð sett á lántöku. Framkvæmdastofnun er beðin að gera tillögur til ríkisstj. um það. Þarna er einnig lögð áhersla á að Framkvæmdastofnun beiti sér fyrir athugun á rekstrarerfiðleikum fyrirtækjanna og leiðum til úrbóta. Þetta hefur árum saman verið verkefni Framkvæmdastofnunar og hún hefur unnið á þessu sviði hið ágætasta verk. Hún hefur á að skipa sérfræðingum sem geta sinnt slíkum störfum. Þessi tillaga var samþykki, eins og ég sagði, 1. okt. s. l. Það var daginn fyrir fund í stjórn Framkvæmdastofnunar, og ég veit ekki annað en hún hafi borist inn í Framkvæmdastofnun sama dag. Fundurinn var 2. oki. Fimmtudaginn 22. oki. var að ósk framkvæmdastjóra, Sverris Hermannssonar, boðað til fundar með fjmrh. og mér og allri stjórn Framkvæmdastofnunar um framkvæmd þessa máls - þremur vikum seinna. Þá var búið að segja upp öllum hjá Hraðfrystihúsi Keflavíkur, eftir að forráðamenn þess fyrirtækis - sem var vel kunnugt um þessa tillögu - höfðu gengið - segja þeir mér - fjórum sinnum inn í Framkvæmdastofnun á fund stjórnenda þar og spurt: Hvað ætlar stofnunin að gera tillögur um? Á þessum fundi skýrðum við þetta mál eins og skýringar væri þörf, og ég held að þær skýringar hafi verið teknar góðar og gildar. Allir voru sammála um að koma yrði í veg fyrir stöðvun fyrirtækjanna. Strax daginn eftir voru útvegaðar 10 millj. í Seðlabanka til aðstoðar í þessu sambandi. Samþykkt var líka að þegar yrði sett á fót nefnd til að athuga rekstrarerfiðleikana og gera tillögur til úrbóta. Síðan mun hafa verið fjallað um þetta mál á fundi í Framkvæmdastofnun nokkrum dögum síðar og bréf hafa borist til forsrh. nú fyrir tveimur dögum eða svo. Það verður tekið fyrir á ríkisstjórnarfundi á morgun. Þar er boltanum kastað til baka og ríkisstj. beðin um að skipa slíka nefnd og reyndar óskað eftir að sjútvrn. skipi formann. Ég hef út af fyrir sig ekki á móti því: Hins vegar tel ég að það sé að öllu leyti eðlilegra að formennskan sé í Framkvæmdastofnun því að þar verður málið vitanlega að vinnast. Við erum ekki enn þá búnir að fá neinar vísbendingar um það frá Framkvæmdastofnun, hvað hún telur upphæðina háa sem þörf er á. Ég hef hins vegar sett fram í ríkisstj. að ég áætla, eftir þeim upplýsingum sem ég hef, að ekki veiti af 200 millj. kr. í því skyni að breyta vanskilum fyrirtækja í skil. Ég tel að til viðbótar við það þurfi lánsfé, t. d. lánsfé úr Byggðasjóði, með hagstæðum kjörum til þess að gera eigendum kleift að auka eigið fé í þessum fyrirtækjum. Það er t. d. mjög greinilegt hjá þeim togurum sem teknir voru til athugunar, að skortur á eigin fé er mjög almennur. Ég vil einnig beina því til hv. þm. sem sitja í stjórn Framkvæmdastofnunar, hvort ekki sé ástæða til að gera svipað og stjórn Fiskveiðasjóðs hefur samþykkt að minni tillögu að gera, og nota eitthvað af því fjármagni, sem Alþingi veitir til Framkvæmdastofnunar, til að lækka skuldir ýmissa þessara fyrirtækja við Byggðasjóð. Mér er ljóst að það dregur vitanlega úr útlánagetu Framkvæmdasjóðs alveg eins og Fiskveiðasjóðs. En ég lít svo á að mikilvægara sé í dag að tryggja rekstrargrundvöll þessara fyrirtækja og hjálpa þeim, sem eru í sérstökum erfiðleikum, heldur en að stofna til nýrra framkvæmda. Herra forseti. Fjölmargt fleira mætti að sjálfsögðu um þetta mál segja. Ég skal þó ekki lengja ræðu mína en vil að lokum taka undir það sem hv. fyrirspyrjandi eða frsm. sagði, að það á að hætta að tala og fara að vinna. Það á að hætta að skrifa bréf fram og aftur og fara að vinna. Og ég verð að segja það, að af fyrri kynnum mínum af Framkvæmdastofnun treysti ég henni mjög vel til að vinna þetta verk fljótt og ötullega. Hún hefur starfskröftum á að skipa til að vinna þetta verk. Og ég vil taka það fram, að allt það, sem sjútvrn. getur lagt til þeirra mála, er að sjálfsögðu opið. Menn geta fengið aðgang að starfskröftum og öðru sem þar er að finna.



Herra forseti. Það má þó þakka fyrir það, að svo virðist sem sú skoðun, sem kom fram hjá 4. þm. Austurl., Sverri Hermannssyni, að öllum ráðh. hafi tekist að blekkja sjálfa sig, eigi ekki alveg við rök að styðjast, því að nú loks kemur það þó fram hjá hæstv. sjútvrh., að ekki er allt sem sýnist og sá blekkingahjúpur, sem hæstv. ríkisstj. hefur sveipað um sig og sínar gerðir og stöðu atvinnuveganna að undanförnu, er ekki annað en hjóm. Við erum búnir að fá hér nokkra lýsingu á þeim vanda sem blasir við fyrirtækjum í sjávarútvegi og útgerðinni. Vissulega vil ég þakka það, að hæstv. ráðh. hefur tekið til umhugsunar þessi vandamál og nefnir ýmsar leiðir sem hann er að reyna að fara og ræðir um að farnar verði, þótt ég hins vegar telji að þær séu hvergi nærri nægjanlegar. Er því ekki að ófyrirsynju að Framsfl. hélt kvöld- og næturfundi í gær til þess að ræða um gengisaðlögun íslensku krónunnar. Og þá skilur maður vel það sem hæstv. sjútvrh. sagði áðan, að fast gengi væri ekki sáluhjálparatriði fyrir hann. Þm. eru búnir að fá viðurkenningu á því, að jafnvel þótt hér séu taldir upp margir liðir um það sem megi verða til þess að laga ástandið hjá okkar aðalútflutningsatvinnuvegum, þá sé það ekki nóg, enda vantar afskaplega mikið hér á. Það vantar á, að ekki er hægt að borga nógu hátt fiskverð, sem er eitt meginmálið ekki aðeins fyrir útgerðina sjálfa, heldur fyrir þá sem starfa um borð. Því verður enn óskiljanlegri sú leið sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur valið, að ráðast að áhöfnum skipanna, að fiskimönnum þjóðarinnar til þess að reyna að stöðva verðbólguna hjá þeim, þrátt fyrir þá skoðun hæstv. sjútvrh., að það ætti ekki að lemja á sjómönnum einum til þess að stöðva verðbólguna. Ríkisstj. hefur hins vegar farið þá leið. Um leið og sjómenn sneru í hana bakinu hafa þeir verið slegnir í hnakkann og sparkað í þá um leið. En það liggur fyrir í dag, að það er ekki aðeins að sjómenn sigli í land og hóti því að fara ekki á sjó aftur um næstu áramót nema búið verði að ákveða fiskverð og búið að bæta þeim nokkuð upp af því sem hefur verið stolið af þeim á undanförnum árum, heldur er fjöldinn allur af þegnum þjóðfélagsins kominn á sömu skoðun. Jafnvel unglingar, nemendur í skólum streyma til borgarinnar og taka þátt í verkföllum hér á torgum höfuðborgarinnar með nemendum í höfuðborginni. Kennarar í skólum fara í verkfall. Ég veit ekki hvað verður næst. Það er því miður ekkert sem bendir til að hæstvirtir ráðherrar fari í verkfall. Þeir mættu gjarnan fara í langt verkfall. Svo er komið líka að hér er starfandi sjóður við hliðina á ríkissjóði Íslands, lánasjóður ráðherranna sem er notaður óspart. Það eru tekin erlend lán. Hæstv. viðskrh. viðurkenndi í útvarpsumr. að það, sem hefði áunnist í baráttunni við verðbólguna til þessa, væru erlendu lánin. Því miður hafa þau ekki öll verið notuð þannig að maður sjái í fljótu bragði að það sé vegur til að lækka verðbólgu hvernig þau hafa verið notuð. Stærsti liðurinn þar er náttúrlega sá, að bætt hefur verið við fiskiskipaflotann svo óspart að engu tali tekur, þvert ofan í mótmæli þeirra sem þar vinna, þvert ofan í þá staðreynd, að það er ekki nægur afli til fyrir allan þennan flota. Og þeir, sem keypt hafa og ætlað að kaupa þessi skip, hafa ekki haft ráð á því, hafa t. d. ekki getað skilað þeim 20% sem þeir eiga sjálfir að skila sem kaupendur. Þá hafa hæstv. ráðherrar bara boðið þeim erlent lán fyrir sínum hlut, sem sagt 100% erlend lán til þess að kaupa fleiri skip, til þess að höggva í takmarkaða fiskstofna. Ef rétt er líka að tekin séu erlend lán til að kaupa íslensk skip á milli staða á Íslandi, þá er auðvitað ekki von að vel fari. Hér er á ferðinni slík vitleysa að það tekur engu tali. Það hefur komið fram hér hjá hæstv. ráðh. um stöðu togaranna - þeirra 19 sem hann minntist á og eru auðvitað fleiri, en alla vega þessir 19 sem eru smíðaðir á allra síðustu árum - að það er auðvitað enginn rekstrargrundvöllur fyrir þessi skip. Það mun hafa komið fram í umr. ekki alls fyrir löngu, að til þess að þessi skip gætu staðið undir sér þyrftu þau að veiða um 16–17 þús. tonn á ári og helst af góðfiski. Okkar toppaflaskip skila milli 6 og 7 þús. tonnum. Hins vegar fór hæstv. ráðh. hér með veiðitölur frá góðum, nýjum skipum sem fara niður undir 2–3 þús. tonn þrátt fyrir úthald í yfir 300 daga. Það er ljóst að hér er miklu meira að baki en svo að hægt sé að lagfæra vanda útgerðarinnar með því að létta nokkuð á þeim okurálögum sem ríkisstj. hefur tekið upp í sambandi við ekki aðeins stimpilgjöld, heldur yfirleitt öll gjöld sem ríkisstj. hefur getað ráðið við. Ódrengilegt væri af mér að halda því fram, að þetta hafi byrjað í tíð þeirrar hæstv. ríkisstj. sem nú situr. Þessi þróun hófst haustið 1978. Stórþjófnaðurinn af fiskimönnum hófst í tíð þeirrar vinstri stjórnar sem þá tók við völdum og í raun situr enn með litlum breytingum og færslum til bóta. Það er að sjálfsögðu af hinu góða, að landsfundur Sjálfstfl. skuli vera að baki og hæstv. ráðherrar skuli nú geta komið fram fyrir alþjóð og skýrt frá þeim vandamálum sem blasa við þjóðinni, blasa við atvinnuvegunum, blasa við útgerðinni. Ég minntist á það að gefnu tilefni um daginn - og hæstv. sjútvrh. reyndi að snúa út úr því í ræðu sinni eða vildi ekki skilja það - að það hefði orðið nokkur öfugþróun í sambandi við fiskverð frá því að núv. vinstristjórnarsamsteypa, sem ég kalla, tók við völdum 1978. Hann vildi hér úr ræðustól láta að því liggja, að þessi þróun hefði átt sér stað síðan 1974. Þetta er auðvitað alrangt. Sú staðreynd liggur fyrir, og hún liggur fyrir hjá öllum sjómönnum og útgerðarmönnum um leið, að í ráðherratíð Matthíasar Bjarnasonar tókst að lyfta upp hlutfallinu fyrir fiskimenn og útgerðarmenn - þá á ég við fiskverðið á móti almennum kauptöxtum í landi - og það hélst meðan hann var í stól sjútvrh. En strax haustið eftir að hann fór frá byrjaði stuldurinn. Það var lofað ýmsum félagsmálapökkum sem allt aðrir aðilar sömdu um og hentuðu þeim, en komu ekki að notum fyrir íslenska sjómenn. Það var ekki fyrr en farið var að lemja á ráðherrum með gaddasvipu um það að standa við eitthvað af þeim loforðum sem þeir höfðu gefið, að nokkuð af því kom. En það er enn þá mikið eftir og ekki að undra þó að íslenskir sjómenn kalli nú eftir því, að þessi loforð verði uppfyllt. Tek ég þó skýrt fram að það, sem hefur náðst á þessu tímabili fyrir sjómenn, er þýðingarmikið og vissulega til þess að hrósa og þeir mega þakka fyrir að hafa loksins náð því. En það kemur hvergi á móti þeim milljörðum kr. sem teknir voru af þeim til þess að standa undir kostnaði við slík viðskipti hjá öðrum aðilum. Það var jákvætt hlutfall fyrir sjómenn á milli kauptaxta annarra launþega og sjómanna alveg fram á árið 1977. Síðan fór að halla undan þegar kom fram á 1978, og nú er svo komið að ef kauptaxti er miðaður við 100 er fiskverðið komið niður undir 80, en segja má að þegar best lét hafi hlutfallið þarna á milli verið öfugt. Það er því alrangt hjá hæstv. ráðh. þegar hann vill halda því fram, að þessi þróun hafi átt sér stað allt frá 1974. Hæstv. ráðh. ræddi einnig um það þá, og það er rétt að það komi enn skýrar fram hér, að vissulega hafa sjómenn haft góðar tekjur á þessum árum, m. a. vegna tæknivæðingar skipanna og veiðarfæranna, - og vegna friðunar landhelginnar fyrst og fremst, vil ég halda fram. En það er auðvitað ekki sanngjarnt að hlutur þeirra sé lækkaður, fiskverð til þeirra, um leið og vinnutími þeirra stóreykst, og skal ég aldrei þreytast á því að innprenta mönnum þetta. Þetta er nákvæmlega sama og launþegahreyfingin öll á Íslandi og reyndar víðs vegar um heim bendir á, að hún á að fá hlutdeild í aukinni framleiðni, að ég nú ekki tali um þegar framleiðni verður vegna aukinnar vinnu. Mér þætti skrýtið ef hæstv. ráðherrar færu að beita þessari röksemd í næstu samningum við verkalýðinn sem vinnur undir afkastahvetjandi kerfum, ef þeir færu að benda viðkomandi - við skulum hugsa okkur fiskvinnslufólki - á að það ynni svo mikið, það legði svo mikið á sig og þénaði svo vel að það mætti vel lækka kauptaxtana hjá því. En það er í raun það sem hæstv. ráðh. fundu út að mætti gera við íslenska sjómenn. Hæstv. ráðh. minntist hér á sjóði og talaði réttilega um að það drægi úr lánagetu Fiskveiðasjóðs og Framkvæmdasjóðs,. og þykir engum mikið þótt svo sé. Annað eins hafa þeir þurft að láta úti. Mér þykir gott meðan ekki kemur fram kvörtun um það, að þeir séu að komast í þrot, bæði Lloyds Bank og Barkleys Bank í Englandi og aðrir þeir bankar sem hæstv. viðskrh. getur náð til. Það hlýtur að koma að því fyrr eða síðar, að erlendar lánastofnanir fari að taka í taumana með þau miklu lán sem hingað eru afgreidd. Vegna þess að hæstv. sjútvrh. minntist á þessa tvo sjóði væri vissulega ástæða fyrir okkur hér í hv. þd. að fá nokkrar upplýsingar um það, hver sé staða þessara sjóða. Það kom fram í umr. um daginn, að í reikninga Fiskveiðasjóðs vantar bæði að færa útistandandi vexti og dráttarvexti og vísitölulán upp á verðlagi ársins 1980. Þá vantar að hluta að færa upp gengistryggð lán. Þarna gætu verið á floti tugir milljarða gkr. Sá hv. m., sem þessi orð mælti, hv. þm. Guðmundur Karlsson, óskaði eftir að hæstv. ráðh. gæfi Alþingi upplýsingar um stöðu þessa sjóðs. Ég tek undir þessa kröfu, og ég veit að hér eru fleiri hv. þm. sem munu taka undir hana jafnframt og þykjast eiga nokkra kröfu á að fá þær. Ég veit að það þýðir ekki að spyrja hæstv. ráðh. hver staða Framkvæmdasjóðs sé. Hann vísar bara á „kommissarinn“ sem á að leysa málin. Það er von að það sé vaxandi trú á mönnum. Þegar við höfum 16 ráðherra, þá bara vísa þeir á „kommissar“ Sverri Hermannsson, hann eigi að leysa málin, hann eigi að hætta að skrifa bréf, hann eigi að ráða fram úr þessu vandamáli ríkisstj. Af hverju fer ekki ríkisstj. inn í Framkvæmdastofnun og lætur Sverri setjast í ráðherrastólana alla? Hann mundi alveg geta gert það. 
             Hann mundi halda á þessum hv. þm., sem var að kalla fram í, og mundi ekki muna um það. Ég skal ekki eyða miklum tíma frá þinginu í þessa umr. vegna þess að ég veit að hér eru hv. þm. sem vilja komast að með nokkrar spurningar til hæstv. ráðh. Væri þó full ástæða til að ræða við hæstv. ráðh. frekar um framleiðnimál í atvinnuvegunum, þá kannske sérstaklega í annarri útgerð en við höfum talað hér um, t. d. um farskipin, þótt það heyri ekki beint undir hann. En það hefur oft verið þannig, að hann er einn af fáum ráðh. sem skilur eitthvað í þeim málum. Er út af fyrir sig gott ef hann gæti eitthvað útskýrt fyrir hinum hvað lægi á bak við þetta hugtak. Við skulum t. d. hafa það í huga, að það hefur orðið gífurleg framleiðniaukning hjá farskipaflotanum. Ég leyfi mér að fullyrða að farskipaflotinn hafi skilað ótrúlega miklum gróða á undanförnum árum. En þar er sömu söguna að segja: Þessi mikla framleiðni hefur ekki aðeins náðst fyrir nýjan tæknibúnað og tæknivæðingu skipanna og annars konar skip en áður voru notuð, hún hefur líka náðst vegna tækniframfara í höfnum, bæði hér heima og erlendis. Hér heima hefur þetta haft í för með sér gífurlegt vinnuálag þeirra verkamanna, sem við þetta vinna, og manna um borð í skipunum sömuleiðis sem verða að leggja nótt við dag dögum saman í höfnum erlendis. Báðir þessir aðilar telja hins vegar að þeir hafi ekki fengið þann hlut út úr þessari framleiðniaukningu útgerðarfélaganna sem þeim ber, og þetta verður kannske eitt af því sem hvað mest verður barist um í næstu samningum, enda veit ég ekki til þess, að neins staðar séu til marktækar framleiðnimælingar hjá fyrirtækjum yfirleitt, hvorki þessum né öðrum. Það má hins vegar segja að þær finnist kannske í fiskiðnaðinum, en annars staðar ekki. Hæstv. ráðh. kom nokkuð inn á hin sérstöku vandamál sem við búum við í sambandi við loðnuveiðarnar og síldveiðarnar. Það urðu nokkrar umr. um loðnuverð og loðnustofninn hér fyrir nokkrum dögum og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem þar kom fram. Ég vil þó aðeins benda á það og vona að þær fullyrðingar sjómanna sjálfra eða skipstjóranna á loðnuskipunum, þeirra skoðanir og álít sé rétt, að það sé meiri loðna í sjónum en kom fram í mælingum rannsóknarskipsins. Og ég tek það fram, að það var ekki skoðun fiskifræðinganna að stofninn væri orðinn þetta lítill. Hins vegar vöruðu þeir við og sögðu að þessar mælingar bentu til að hann væri ekki stærri en þetta. En þegar við förum að skoða þetta mál betur mætti athuga það, að um þetta skip, sem við hefðum getað sent til þessara rannsókna, er nú þannig ástatt, að það er vanbúið sem skip og vanbúið að rannsóknartækjum miðað við það skip sem Norðmenn senda t. d. hingað til sameiginlegra rannsókna með þessu skipi okkar. Og það er andskoti hart - ég bið forseta forláts á orðbragðinu - en það er hart að hugsa til þess, að ár eftir ár hefur einn af þremur aðilum, sjútvrn., hagsýsla ríkisins eða fjvn., skorið niður óskir Hafrannsóknarstofnunar um að kaupa tæki sem getur haft það í för með sér að rannsóknaskip okkar geti togað með miklu, miklu meira öryggi í verri sjó og veðri heldur en þau hafa getað gert hingað til. Það hefur ekki verið fínt heiti á þessum tækjum. Það er kallað á máli þeirra fiskifræðinga „togbody“ og er þannig notað, að það er hægt að sökkva því niður á ákveðið dýpi, misjafnlega mikið dýpi eftir því hvað þeir vilja láta það fara langt niður til bergmálsmælinga, og alla vega er það látið svo langt niður að það sé laust við ölduhreyfingu sjávar. En að við skulum ekki geta leyft okkur að kaupa svona tæki, jafnvel þó það kosti töluverða upphæð, skulum við segja, að okkur sé ekki fært að leggja í þetta, en hafa svo yfir okkur hættuna á að við séum kannske að eyða loðnustofninum eða að við getum ekki fundið loðnuna þannig að við getum bent okkar skipum á að taka það magn, sem hægt er að taka, á sem hagkvæmustum tíma, það er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Þetta er auðvitað eitt af mörgum dæmum um það, að ekki hefur verið litið til þessa atvinnuvegar sem skyldi. Ég veit ekki hvernig hefur reitt af þeirri þáltill. sem við fluttum nokkrir þm. úr öllum flokkum á síðasta þingi um tilraunatank fyrir veiðarfæri, en það hefur auðvitað gífurlega mikla þýðingu fyrir okkar útveg og um leið okkar vísindamenn að hafa slíkan tank til að vinna við hér á landi. Ég veit ekki hvað það mál er komið langt, en vonandi sér sjútvrh., sem ég veit að skilur þörfina á slíkum búnaði, um að slíkt verði gert auk þess sem ég hef hér drepið á. Ég vil undirstrika það til viðbótar því sem hæstv. ráðh. taldi hér upp, að auðvitað er 1 jóst að þegar verðbólgan er jafnmikil og hún er hér innanlands og tekið er til sín af öllum stéttum þjóðfélagsins áður en kemur til skipta til útgerðar og áhafna skipa, þá er ekki von að vel fari. Þess hefur ekki verið gætt af ríkisstj. að byggja upp okkar verðjöfnunarsjóði. Þeim hefur verið eytt og þessir sjóðir eru núna orðnir stærstu skammtímaskuldarar landsins og eru notaðir eins og aðrir sjóðir, sem ríkisstj. kemst yfir, sem budda í vasa til þess að ráða fram úr stundarerfiðleikum. Á þessu verður auðvitað að verða breyting. Þetta eru nauðsynleg stjórnunartæki fyrir útflutningsatvinnuvegi okkar, fyrir fiskveiðarnar og fyrir útgerðina, og þá ber að sjálfsögðu að efla. Það er enginn vafi að rangt fiskverð, sem stafar m. a. af því, að gengið hefur ekki verið látið aðlaga sig því verði sem þyrfti og þess vegna ekki það verð fengist fyrir afurðir okkar á Evrópumörkuðum sem þyrfti að vera, um leið og sá ágóði sem hefur orðið af skráningunni vestra hefur ekki komið til góða þessum sömu aðilum, þetta er eitt atriðið í vanda sjávarútvegsins, en óðaverðbólgan hér heima er örugglega eitt það þyngsta. Það er auðvitað alveg sama hvað hæstv. ríkisstj. reynir að fela það mál með tölum og fallegum orðum, við vitum að svo er. 17 ára gamall grundvöllur vísitölu, sem notaður er til þess að reikna út kaupmátt, er auðvitað ekki sú viðmiðun sem ætti að nota í dag. Það væri sannarlega æskilegt, að þeir, sem vald hafa til þess, t. d. verkalýðshreyfingin, létu koma fram þá kröfu frá sér, að kaupmátturinn í dag miðað við 8 stunda vinnudag verkamanns væri reiknaður út frá þeim grundvelli sem þegar hefur verið fundinn þótt ekki sé búið að sem ja um hann, en hlaupið væri einu sinni fram hjá þessum 17 ára gamla sem er notaður ítrekað í fölsunarskyni til þess að telja hag allra betri en hann í raun er. Ég vil ljúka máli mínu með þeim orðum, herra forseti, að þakka hæstv. sjúvrh. fyrir tiltölulega hreinskilin svör og jafnframt það, að hann er þó með ákveðnar hugmyndir um lausn á sumum vandamálum útgerðarinnar, sem ég því miður hef ekki trú á að muni nægja, en munu að sjálfsögðu hjálpa til.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara ítarlega út í þá umr. sem hér hefur farið fram í dag, þó að það væri full ástæða til þess miðað við margt af því sem hér hefur verið sagt. Hæstv. sjútvrh. hefur gert grein fyrir þeim aðgerðum sem ríkisstj. leggur áherslu á á þessu sviði og vinnur að og hefur unnið að, þannig að hrakspár stjórnarandstæðinga hafa ekki náð að koma fram þarna fremur en annars staðar. Það var hins vegar ansi fróðlegt að heyra ræðu hv. þm. Sverris Hermannssonar, „kommissars“ í Framkvæmdastofnun ríkisins, og þó vantaði í hana kafla sem hefði getað borið yfirskriftina: Viðræður þm. Austurlands Sverris Hermannssonar við framkvæmdastjóra og „kommissar“ Framkvæmdastofnunar ríkisins. Hann greindi ekki frá þeim viðræðum né heldur niðurstöðum þeirra, en það hefði verið ákaflega fróðlegt að heyra. Ég kvaddi mér hér hljóðs út af einu atriði í málflutningi hv. þm. Péturs Sigurðssonar sem kom víða við. M. a. lét hann að því liggja, að núv. ríkisstj. væri gagngert að sitja á svokölluðum nýjum vísitölugrundvelli til að falsa vísitöluna. Hér er auðvitað um að ræða grófar missagnir, ranghermi, af hálfu hv. þm. og það er þeim mun alvarlegra sem hann veit betur. Seint á árinu 1978 fór fram ný neyslukönnun hér vegna nýs vísitölugrundvallar framfærslukostnaðar. Þessi könnun var síðan reiknuð út á árinu 1980 aðallega og fram eftir þessu ári. Það var ekki fyrr en á fyrri hluta þessa árs að niðurstaða í þessum efnum lá fyrir að því er útreikning varðar. Ég hygg að það sé rétt munað hjá mér, að ég hafi fyrst séð plögg um þennan útreikning í ágúst eða sept. á þessu ári, 1981. Þá fyrst var þessari frumvinnu lokið af hálfu Hagstofu Íslands. Og hver er það svo sem fjallar um þetta mál? Það er kauplagsnefnd. Kauplagsnefnd er skipuð fulltrúa Alþýðusambands Íslands og fulltrúa Vinnuveitendasambandsins, auk formanns. Kauplagsnefnd hefur í rauninni mjög sérstæða stöðu miðað við aðrar nefndir í okkar opinbera stjórnkerfi. Það er fyrst og fremst verkefni aðila kauplagsnefndar að fjalla um þann nýja vísitölugrundvöll sem þarna liggur fyrir, - ekki hvað er í honum, vegna þess að það gengur fram af könnuninni, heldur hvenær og hvernig þessi nýi vísitölugrundvöllur hugsanlega tengist við kaup og kjör í landinu. Það er aftur á móti samningsatriði milli aðila vinnumarkaðarins hvenær þessi vísitölugrundvöllur kemur inn. Þetta er mál sem ríkisstj. hefur ekki haft með að gera með öðrum hætti en þeim, að auðvitað hlýtur ríkisstj. eins og aðrir að hafa áhuga á að sá vísitölugrundvöllur, sem við er miðað, sé sem réttastur og gefi sem besta mynd af neyslu manna í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Það er hins vegar ekki þar með sagt að það eigi endilega að mæla vísitölubætur til láglaunafólks eftir þeim meðaltalsgrundvelli sem út úr slíkri könnun kemur. Ég vil t. d. nefna matvörur í þessu sambandi. Þær vega þungt í núverandi vísitölugrundvelli. Þær eru mun léttari í hinum nýja vísitölugrundvelli. Verðhækkanir á matvörum yrðu því lakar bættar samkv. nýja vísitölugrundvellinum en þeim gamla. Þetta er mál sem þarf að hafa auga á og auðvitað verður að fjalla um það í tengslum við hvenær og hvernig þessi nýi vísitölugrundvöllur verður tengdur. En það er auðvitað af og frá að ríkisstj. sé að sitja á þessum grundvelli til að falsa lífskjör launafólks í landinu eða til að draga úr því, að launafólk fái réttmætar verðbætur á sín laun fyrir þá verðbólgu sem hér gengur yfir á hverjum tíma.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að gera nokkra aths. við þingsköp. Mér er kunnugt um að ráðh., sem fjalla um málaflokka sem eru til umræðu, eins og nú hæstv. sjútvrh., geta eðlilega komist að, en annað mál er að aðrir ráðherrar hafi heimild til að skjóta sér inn á mælendaskrá, eins og hér hefur gerst með hæstv. ráðh. Svavar Gestsson.

Ég bað ekki um það. Það var ákvörðun forseta.

Það var ákvörðun forseta. Það er gott að heyra. Þessu mótmæli ég harðlega, þessu skipulagi á fundarhaldi. Ég vil byrja á því að lýsa því yfir, að ég tel þá umr., sem hér er hafin um rekstrarafkomu atvinnuveganna og útlit og horfur í þeim efnum, mjög tímabæra. Ég verð að segja það hæstv. sjútvrh. til hróss, að hann flutti býsna hreinskilna ræðu sem ég mun koma að eilítið síðar, en hún er í þvílíku hrópandi ósamræmi við þá skrautklæðaræðu sem m. a. hæstv. forsrh. hefur flutt, og vil ég þá minna t. d. á stefnuræðu hans fyrir skömmu, að engu lagi er líkt. Hæstv. forsrh. hefur lýst ástandinu þannig, að það væri bókstaflega ekkert að, hér drypi smjör af hverju strái. Hæstv. sjútvrh. er þó maður til að játa og viðurkenna að vandamálin eru hvarvetna. Þau eru ekki bara í sjávarútvegi og þau eru ekki bara í fiskiðnaði, - þau eru miklu meira í iðnaði, almennum iðnaði, eins og hann sagði sjálfur, en hann kvaðst ekki vita hve mikill sá vandi væri. Ég vil biðja þingheim að taka vandlega eftir því, hve mikið ósamræmi er á milli orða hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. þegar þeir fjalla um ástand efnahagsmála á Íslandi. Það er eftirtektarvert og kannske það eftirtektarverðasta, sem fram hefur komið í þessari umr., að þar er munurinn geysilegur. Þau Pótemkíntjöld, sem hæstv. forsrh. og ýmsir aðrir ráðh. hafa verið að dunda við að reisa undanfarnar vikur og mánuði, mega sín lítils við þeim staðreyndum sem nú blasa við. Það væri kannske rétt að minna á nokkrar fölur sem hæstv. sjútvrh. nefndi: mínus 0.7% í útgerðinni, undir núllinu, og frystingin mínus 9.1%. Þó að eitthvað sé skárra bæði í söltun og herslunni hefur það ekkert að segja á móti frystingunni. Þá vil ég bera fram þá spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort það hafi verið kannað hvernig ástand er á mörkuðum okkar fyrir saltfisk og skreið. Hvernig er staðan þar? Hvernig er staðan á Spáni? Hvernig er staðan í Nígeríu? Við hverju megum við búast í þeim löndum varðandi sölu á þessum varningi? Ég vil líka minnast á að það kemur oft fram í ræðum hæstv. ráðh. að rekstrarörðugleikar atvinnuveganna stafi fyrst og fremst af vaxtabyrðinni, af verðtryggingarákvæðunum. En ég vil um leið spyrja þessa hæstv. ráðh. að því, hvar núv. ríkisstj. væri stödd ef verðtrygging inn- og úttána væri ekki í gildi. Ef sú stefna, sem Alþfl. barðist fyrir í sambandi við verðtryggingu fjármuna í íslensku þ jóðfélagi, væri ekki í gildi, hvar væri núv. ríkisstj. stödd? Hvar væri það fjármagn sem hún hefur verið að grípa til og vill gripa til og er til í bönkunum? Það væri ekki til. Og hvar væri þessi hæstv. ríkisstj. stödd ef verðlag á Bandaríkjamarkaði hefði ekki verið jafnhátt að undanförnu og raun ber vitni? Þá er ég hræddur um að atvinnureksturinn, miðað við óbreytta stefnu núv. hæstv. ríkisstj., væri stöðvaður að fullu og öllu í mjög mörgum tilvikum. Erindi mitt hingað í þetta skipti var að rekja það sem gæti verið í hnotskurn ástandið í samfélagi okkar. Það eru sameiginlegir fundir sem þm. Norðurl. e. héldu í sínu kjördæmi á nýliðnu hausti. Þau fundarhöld voru eins og ganga í gegnum dimman kynjaskóg, þar sem hver forstöðumaðurinn á fætur öðrum kom á fund þm. og lýsti fjárhagsvanda síns fyrirtækis. Ég vil nefna nokkur. Togararekstur á Ólafsfirði og Raufarhöfn: Á Raufarhöfn í kaldakoli, á Ólafsfirði mjög erfiður hjá sumum togurum, sérstaklega þeim nýrri. Atvinnuástand á Kópaskeri: Erfitt. SÍS-verksmiðjurnar á Akureyri: Þá sögu þekkja allir. Sá vandi hefur ekki verið leystur. Þar standa menn frammi fyrir því enn í dag að þurfa að segja upp stórum hópi starfsfólks. Forstöðumaður þessara verksmiðja var í útvarpsþætti í gærmorgun og lýsti á mjög skynsamlegan og ljósan hátt hver væri ástæðan fyrir erfiðleikunum í rekstri SÍS-verksmiðjanna. Hún var einfaldlega sú, að innlendur tilkostnaður hafði hækkað upp úr öllu valdi. Verðið fyrir varninginn var langt fyrir neðan innlendan tilkostnað. Í þriðja lagi: Nær allar saumastofur í kjördæminu lokaðar, hafa lagt endanlega upp laupana ef ekki verður eitthvað gert til að bæta þeirra hag. Í fjórða eða fimmta lagi: Botnlaus halli á rekstri kísilgúrverksmiðjunnar við Mývatn. Engar líkur á úrbótum. Þetta var sú mynd sem við okkur þm. blasti eftir ferðalag okkar. Og svo eru menn að draga í efa í raun og veru og með ýmsum talnaleikjum að ástandið í atvinnurekstrinum hér á landi sé erfitt. Ég verð að segja það fyrir mig, að tölur t. d. þeirrar virðulegu stofnunar, Þjóðhagsstofnunar, eru farnar að fara dálítið fyrir brjóstið á mér einfaldlega vegna þess að ég kannast ekki við þær niðurstöður, sem sú stofnun fær með sínum talnaleikjum ef ég ber þær saman við atvinnulífið í heild og við stöðu einstaklingsins í þjóðfélaginu. Tölur um kaupmáttaraukningu o. fl. koma ekki heim og saman við buddu einstaklingsins í þjóðfélaginu og hvað í henni er. Þetta eru talandi ljósar staðreyndir um að hér stefnir í hreint óefni. Verðbólgutölur upp á 40% geta í skýrslum Þjóðhagsstofnunar verið réttar með því að hagræða tölum á einhvern þann hátt sem hagfræðingar telja heppilegt hverju sinni. En talið þið við fólkið sem verður að láta enda ná saman við rekstur heimila sinna. Það er ekki sammála um þessar tölur. Laun þess ganga ekki upp til að reka heimilið. Hvað sem hver segir eru laun stórs hóps í þjóðfélaginu svo lág að þrátt fyrir hreinan og kláran þrældóm hjóna og jafnvel barna ná endar ekki saman. Ég vil endurtaka þá spurningu, sem ég lagði fyrir hæstv. sjútvrh., hvar núv. ríkisstj. væri stödd í sínum peningamálum ef ekki hefði komið til verðtrygging fjárskuldbindinga í íslensku þjóðfélagi. Hæstv. sjútvrh. sagði nánast orðrétt, annaðhvort úr þessum stól eða í sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum mánuðum, að hann hefði glapist til þess að fylgja stefnu Alþfl. í verðtryggingamálum.

Hávaxtastefnu Alþfl.

Hávaxtastefnu. Ef hæstv. ráðh. vill koma hér upp á eftir og gera greinarmun á verðtryggingu og hávaxtastefnu vildi ég gjarnan heyra skilgreiningu hans á þessum tveimur atriðum. Hvort sem hann hefur glapist til þess að fylgja þessari stefnu eða ekki er það engu að síður staðreynd, viðurkennd af öllum mönnum sem vit hafa á, að sú aukning, sparifjármyndunar í bönkum landsins, sem orðið hefur á undanförnum mánuðum og misserum, er grundvöllur þess að hægt hefur verið að halda þó þeim dampi á þjóðarskútunni sem nú er haldið uppi. Þessu neitar ekki nokkur maður. Ég tel að það, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði áðan, sé fyllilega tímabært, að nú verði stjórn og stjórnarandstaða að taka höndum saman til að leysa þann gífurlega vanda í atvinnumálum þjóðarinnar sem við blasir. Það er ekki andskotalaust að láta reka á reiðanum eins og gert hefur verið og leysa vandamálin frá degi til dags. Það leiðir í hreint óefni. Ég vil svo endurtaka það, herra forseti, sem ég sagði við upphaf ræðu minnar, og gera það að rauða þræðinum og kjarna þess sem ég er hér að segja, að menn veiti því eftirtekt hve gífurlegur munur var á þeim ræðum, sem hæstv. forsrh. hefur flutt um efnahagsástandið, um atvinnuþróunina og atvinnuástandið almennt í landinu, og ræðu hæstv. sjútvrh. sem hann flutti áðan. Munurinn er svo mikill að það getur ekki verið nokkur leið að þessir tveir menn tali sama tungumál. Hæstv. viðskrh. Tómas Árnason hefur einnig talað í mjög svipuðum dúr og hæstv. sjútvrh. og er þar með kominn fullkomlega á öndverðan meið við hæstv. forsrh. - Þetta vil ég að mönnum verði ljóst eftir þær umr. sem hér hafa farið fram í dag. - Fundarhlé.



Herra forseti. Hv. þdm. sýna umr. um atvinnumál þjóðarinnar ekki mikinn áhuga, það eru mættir um 8 þm. af 40 í deildinni. Ég hefði haldið að við slíkar aðstæður sem hér eru nú hefðu þm. áhuga á að ræða þessi mál, og þeir, sem ekki hafa áhuga á að ræða þau, gætu þá a. m. k. hlýtt á. Ég hefði líka búist við því, þar sem 10 menn eru í ríkisstj., að það væru hér meira en 10% af ráðherrunum. Sem sagt, það er sjútvrh. einn sem mætir til fundar í þd. Hæstv. forsrh., sem ég hefði talið að ætti töluvert erindi í þessar umr., sést ekki enn þá. Ég vil fara þess á leit við hæstv, forseta þessarar virðulegu deildar, að óskað væri eftir að ráðh. í ríkisstj. tækju þátt í þessum umr. og hlýddu hér á mál manna.  Mér finnst rétt að ég hefji mál mitt um þetta á þann veg, að þjóðin á kröfu til þess, að kjörnir þm. reyni að segja þjóðinni umbúðalaust sannleikann og láti þjóðina vita hvernig þeir líti á ástandið. Ég held að það sé engin ástæða fyrir þá, sem ráða eða telja sig ráða á hverjum tíma, að draga upp alranga mynd af ástandinu, einhvers konar glansmynd, eins og því miður ber mikið á. Það er heldur ekki ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðu á hverjum tíma að reyna að mála hlutina dekkri litum en í raun og veru er þörf á. Við eigum að líta á þessi mál frá því sjónarhorni og af þeirri þekkingu sem við höfum og segja þjóðinni frá því umbúðalaust, hvernig málum er háttað. Mér finnst hörmulegt til þess að vita, að þegar hæstv. forsrh. flutti áramótaræðu sína að kvöldi gamlársdags, þá sagði hann m. a.: „Að undanförnu hefur ríkisstj. reynt að búa þannig um hnútana, að útflutningsatvinnuvegir geti lifað og dafnað við stöðugt gengi. Nú í árslok hefur það gerst í fyrsta sinn um alllangt skeið, að allar greinar fiskvinnslunnar hafa jákvæða afkomu. Frystiiðnaðurinn, sem átt hefur á þessu ári“ - sem sagt árinu 1980 - „í alvarlegum erfiðleikum, hefur nú að mati Þjóðhagsstofnunar 3.5% í afgang.“ Og hann bætti við: „En ákvörðun fiskverðs er fram undan.“ M. ö. o.: á gamlárskvöld var afkoma útflutningsatvinnuveganna jákvæð og hafði 3.5% í afgang, en fiskverðsákvörðun lá ekki fyrir. Nú segir hæstv. sjútvrh. að það þurfi að koma rekstrargrundvelli atvinnuveganna upp fyrir núllið fyrir næstu áramót. M. ö. o. viðurkennir hann - sem er satt og rétt hjá honum - að atvinnuvegirnir séu reknir með halla. En við erum nýlega búnir að hlusta á stefnuræðu hæstv. forsrh., sem hann flutti 22. okt., þar sem hann heldur áfram að tala um hvað ástandið sé gott í þjóðfélaginu, í atvinnumálum, í efnahagsmálum og peningamálum almennt. Þar er haldið áfram að viðhalda þeirri glansmynd sem var borin á borð fyrir þjóðina á gamlárskvöld. Hann segir í stefnuræðu sinni: „Gengi íslensku krónunnar hefur ekki verið jafnstöðugt um langt árabil. Á hinn bóginn hefur gengi gjaldmiðla helstu viðskiptaþjóða okkar breyst mjög innbyrðis á þessu ári. Þetta hefur valdið nokkrum erfiðleikum í ýmsum atvinnugreinum, en hefur um leið verið búhnykkur fyrir aðrar atvinnugreinar. Þessi misjafna gengisþróun erlendra gjaldmiðla er algerlega af erlendum toga“ - m. ö. o. kemur okkur ekkert við, bókstaflega ekki neitt. Það er allt í lagi. Og hann segir: „ Ríkisstj. stefnir áfram að stöðugu gengi íslensku krónunnar.“ Berið þetta nú saman við ræðu hæstv. sjútvrh. áðan. Hann var þó ólíkt nær raunveruleikanum. Hann talaði ekki um að gengið væri stöðugt og að hægt væri að standa á stöðugu gengi. Hann fór að vísu nokkra hringi, hann er fimleikamaður góður. Í ræðu hans voru góðir punktar og nokkur tilþrif, en svo komu aftur afleitir kaflar á milli, þar sem hann dró úr því sem hann áður hafði sagt, og oftast nær gerði hann það mjög átakanlega ef hann hafði eitthvað skynsamlegt lagt til málanna. Þess vegna var ræða hans í heild engan veginn nógu góð vegna þessara sífelldu leikfimiæfinga sem hann gerir oft töluvert af að stunda. Hvernig lýsti núv. ríkisstj. ástandinu í atvinnumálum eða í sjávarútvegi 22. okt.? Ég held að það megi leita lengi að öðrum eins snillingi, sem lýsir í tveimur örstuttum setningum afkomu sjávarútvegsins eins og hæstv. forsrh. gerði í stefnuræðunni 22. okt. Hann segir orðrétt: „Verkun saltfisks og skreiðar er rekin með verulegum hagnaði.“ Svo kemur önnur setning: „Afkoma frystingar er lakari.“ Ég held að það hefðu fáir klárað sig af því að draga upp glansmynd af ástandinu í atvinnumálum, í höfuðatvinnuvegi landsmanna í færri orðum en hæstv. forsrh. gerði í þessari stefnuræðu. En hann er ekki einn um þessa stefnuræðu. Þetta er stefnuræða ríkisstj., þessara 10 ráðh. Það eru þeir um leið sem eru að lýsa yfir hvað allt sé gott og fágað - og þar með sjútvrh. En núna er 4. nóv. og þá er komið annað hljóð hjá karli. Hvað sagði þessi sama ríkisstj. 31. des.? Þá sagði hún að útgerð og fiskvinnslu yrði gert kleift að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í lengri lán. Nú segir sjútvrh. að „kommissar“ Hermannsson sé ekki búinn að þessu, þeir komi ekkert nálægt þessu, hann eigi að gera þetta. Í öðru lági segir þessi sama ríkisstj. á gamlársdag: „Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins skal útvegað fjármagn til þess að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar, ef þörf krefur vegna stöðvunar gengissigs“ - sem var ákveðin um áramót. Hvernig hefur það tekist? Verðjöfnunarsjóðurinn er tómur.  Hér er sagt: „Vaxtakerfið verði endurskoðað í heild með einföldun fyrir augum og dregið verði úr þörfum fyrir vaxtamismun með hækkun á þjónustugjöldum banka og sparisjóða.“ Svo kemur blessaður hæstv. sjútvrh. hér áðan og segir að þessi þjónustugjöld séu orðin alveg óbærileg og hann vinni nú að því, að þessu verði breytt. Þetta var ákvörðun hans sjálfs og þeirra 9 hinna á gamlársdag, að hækka þjónustugjöld banka og sparisjóða, og þeir hafa dyggilega farið eftir því síðan. En nú segir hann: Við verðum að draga úr þessu öllu, enda er kominn nóvember og við erum að athuga þetta og við erum að athuga hitt. Forsrh. er mjög oft búinn að tala um það, hvað hann legði mikla áherslu á að þessi ríkisstj. hefði lækkað vextina.  Við skulum svo líta á hvernig ríkisstj. stendur sig í því að fjármagna atvinnulánasjóðina. Hér var afgreidd snemma á þessu ári lánsfjáráætlun ríkisstj. og m. a. ákveðið fjármagn til atvinnulánasjóðanna. Hvernig stendur það dæmi nú, 4. nóv.? Það vantar enn þá um 8000 millj. gkr. til þess að fjármagna atvinnulánasjóðina. Svona er vel staðið í stöðu sinni. Svo draga þessir menn bara poka fyrir andlitið og segja að allt sé í lagi. Svo leggja þeir nú fram till. að nýrri lánsfjáráætlun og þar er ákveðið að hækka kaupskyldu lífeyrissjóðanna á skuldabréfum opinberra sjóða og fjárfestingarsjóða úr 40 í 45% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. Stjórnir lífeyrissjóðanna hafa mótmælt þessu. Fyrri ríkisstj. hafa reynt að leita samkomulags við lífeyrissjóðina í þessum efnum en ekki hækkað skylduna með þessum hætti: Lífeyrissjóðirnir benda á það, að með þessu verði frjáls ráðstöfunarréttur fólksins í lífeyrissjóðunum á fjármagni sjóðanna enn þá skertur og lánin til sjóðsfélaga skerðist sem nemur um 8.3%. Það er ekki lítil skerðing. Einhvern tíma hefði Verkamannasambandið látið frá sér heyra meðan það var lifandi. En það er ekki að búast við að dauðir fuglar fljúgi. Samband lífeyrissjóða bendir á að yfir 90% af lánveitingum lífeyrissjóðanna renni til kaupa eða viðhalds á húsnæði. Fjármagn til íbúðaframkvæmda eykst því ekkert við þessa ráðstöfun, heldur er eingöngu um tilfærslu að ræða frá frjálsri ráðstöfun sjóðsfélaga á fjármagni sjóðanna til aukinnar miðstýringar. Þetta er hægt þegar öreigastjórn er við völd á Íslandi. Þá er ekki verið að spyrja verkalýðssamtökin eða launþegasamtökin. Nei, þá skal auka þessa skyldu með þessum hætti. Hefði ekki verið sæmra fyrir ríkisstj. að standa sig betur og fjármagna atvinnulánasjóðina á þessu ári með frjálsum samningum við lífeyrissjóðina? Nei, það var ekki gert, með þessum árangri sem ég sagði áðan. Það vantar um 8000 gamlar millj. enn, þótt komið sé fram í næstsíðasta mánuð þessa árs. Það er sagt að það sé alveg nóg fjármagn í bönkunum, þeir geti lánað. Á sama tíma þarf alltaf að vera að skerða útlán bankanna. Þeir hafa þá sífellt minna til þess að lána. Á þeim hvílir auðvitað sú skylda að fjármagna atvinnuvegina til þess að atvinnulífið geti snúist með eðlilegum hætti. Við vitum að í bankakerfinu eru bráðabirgðainnstæður lífeyrissjóða sem þráast við að lána atvinnulánasjóðunum. Ekki veit ég hvað það eru háar upphæðir, en sjóðsstjórnirnar vilja hafa það fjármagn þann veg að þær geti sótt það með engum fyrirvara ef á þarf að halda. Þetta vita þessir menn, og það hefði átt að vinna að því að „konvertera“ lánum, vinna að því að skapa atvinnuvegunum rekstrargrundvöll. Og að öllu þessu er unnið, þó að sagt hafi verið að þetta hafi allt legið fyrir á gamlársdag, en sjútvrh. viðurkennir nú í sinni ræðu í dag hvernig þetta ástand er. Ég spyr: Er það réttlæti við fiskverðsákvörðun að láta sjómenn og útvegsmenn eina fá minni hækkun en allir aðrir hafa fengið í þjóðfélaginu? Mér er það alveg ljóst - ég vil ekki vera ósanngjarn við hæstv. ríkisstj. - að þegar þarf að gera ráðstafanir verða þær einhvers staðar að koma við. En þá verða þær að koma nokkurn veginn jafnt við alla og þá sérstaklega þá sem mest mega sin. Ég tel aftur á móti ranglátt að sjómenn og útvegsmenn eigi að fá minni hækkun á sínum tekjum en allir aðrir. Fyrst fáum við allir 9% hækkun frá 1. sept., en síðan er í lok október ákveðin 5% hækkun á fiskverði. Þarna er verið að ganga á rétt þessarar einu stéttar. Sagt er að öreigaflokkurinn í ríkisstj. hafi ekki viljað hækka neitt við hana.  En hvernig á svo að vinna að þessum málum fyrir atvinnuvegina? Jú, það á að taka einn og einn út úr, eins og hefur verið gert, og einhverjir ákveðnir sjóðir eiga að lána. Það er verið að taka út aðila eins og Hraðfrystihús Keflavíkur. Það er verið að nefna hér nokkur önnur fyrirtæki. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Hvaða inntökuskilyrði eru sett fyrir því, að fyrirtækin séu tekin í svokallaðan bráðabanaklúbb atvinnuveganna? Það hljóta að vera einhverjar reglur um inntökuskilyrði á meðan eiginfjármagn allra annarra brennur á báli verðbólgunnar. Ég er algerlega á móti því að taka þetta með þessum hætti. Það verður að gera hér sameiginlegar heildarráðstafanir. Það er ekki hægt í öðru orðinu að draga úr framlögum til Byggðasjóðs og segja svo: Þessi sjóður á að lána öllum allt. Sjútvrh. sagði: Við Ragnar Arnalds erum búnir að fá 10 millj. að láni í Seðlabankanum fyrir ykkur þarna í Byggðasjóði og „kommissar“ Sverrir Hermannsson hefur ekki enn þá lokið við að ausa þessu út. Og sjútvrh. sagði: Mér er ljóst að hér verður að koma mun hærri upphæð. En ég spyr: Hver á að borga þetta aftur þegar meginhlutinn af þessu fjármagni fer til fyrirtækja sem aldrei koma til með að borga það aftur? Þá verður sagt eftir eitt eða tvö ár: Það voru meiri fíflin, þessir menn í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. Þeir taka lán með óskaplega óhagstæðum kjörum, verðtryggð lán, lána þetta hinum og þessum sem ekkert geta borgað. Þeir eru búnir að setja Byggðasjóð á hausinn og gersamlega að eyða því fjármagni sem þar var til. Þetta verður það sem þeir menn fá. Þessi sjóður er engan veginn þess umkominn að taka stór lán og lána með þessum hætti. En það skal ég segja hæstv. sjútvrh. út af því sem hann sagði um nýjustu togarana, að það væri eðlilegt að Fiskveiðasjóður afskrifaði hluta af lánunum, að ekki mun standa á mér í stjórn Framkvæmdastofnunar - og þar með í stjórn Byggðasjóðs - að afskrifa að okkar leyti hluta í þessum skipum, enda hefur það verið margrætt. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að allir stjórnarmenn eru á þessu, hann þarf engar áhyggjur að hafa af því, það verður vafalaust gert. Hinu þætti mér gott að skýrt væri frá, á hvern hátt Fiskveiðasjóður ætlar að afskrifa hluta þessara lána, hvað mikið af hverju láni og hvað heildarupphæðin, sem sjóðsstjórnin hefur ákveðið að afskrifa, er hár hundraðshluti af þeim lánum, sem hvíla á þessum skipum, upphæðin sem þessi afskrift kemur til með að ná til. Það var komið inn á það hér áðan, að halli atvinnuveganna hafi verið mikill á árinu 1974. En hvað gerðist þá? Þá varð verðfall á flestum erlendum mörkuðum. Þessi hallarekstur stóð allt árið 1975 og fyrstu mánuði ársins 1976. Það var ekki við að búast öðru en atvinnureksturinn væri á þessu tímabili í miklum vanda. Nú er því ekki til að dreifa, eins og við vitum. Það hefur ekki orðið neitt verðfall á neinum afurðum, eins og af er látið. Þjóðir, sem kaupa af okkur, Evrópuþjóðirnar, sem kaupa af okkur í dollurum, miða auðvitað við sína eigin mynt. Breytingin hefur ekki orðið ýkjamikil að öðru leyti en því, að það hafa ekki orðið hækkanir til jafns við verðbólguna í okkar landi. Það er það sem skapar erfiðleikana. Ég sá í Þjóðviljanum, eftir að ég ræddi hér um daginn um sjávarútvegsmál í hv. þd., að blaðamaðurinn segir að ég hafi heimtað gengislækkun. Það er alger misskilningur. Það gerði ég aldrei og geri ekki enn þá. Ríkisstj. segir að hún hafi gert ráðstafanir, sem hafi styrkt stöðu atvinnuveganna þannig að ekki þurfi að beita gengissigi, eins og þeir sögðu um áramót. Sjútvrh. viðurkennir réttilega að staða sjávarútvegs - og ég tala nú ekki um útflutningsiðnaðar- er með þeim hætti, að tilkostnaður við framleiðsluna er miklu meiri en þessar atvinnugreinar þola. Hvers vegna er staða þeirra með þeim hætti? Á meðan ekki eru gerðar aðrar ráðstafanir er auðvitað fyrirsjáanlegt að gengislækkun er orðin. Hún er búin að vera borðleggjandi nú um þó nokkurn tíma. Gengislækkun er engin björgun, hefur aldrei verið og verður ekki. En þegar hún hefur átt sér stað verður hún óumflýjanleg til þess að hjól atvinnuveganna geti snúist, hvort sem við viljum gengislækkun eða ekki. Menn þurfa bara að hafa þrek og heiðarleika til að viðurkenna það sem hefur misfarist, að atvinnuvegirnir geta ekki gengið lengur með þessum hætti. Og þá er ekki um neitt annað að ræða, fyrst önnur úrræði eru ekki til, en að játa staðreyndir. Það er alger misskilningur að ætla sér að fela sig á bak við Seðlabankann í þessum efnum. Seðlabankinn ber aldrei tillögur sínar á torg fyrir fjölmiðla eða aðra þjóðfélagsþegna um það, að hann telji gengislækkun óumflýjanlega. Seðlabankinn ræðir við ríkisstj. um hvernig ástand og horfur eru í gjaldeyrismálum og hjá atvinnuvegunum. Hann heldur sínum skoðunum alveg innan sinnar stofnunar, en skýrir ríkisstj. frá þeim á hverjum tíma. Seðlabankinn gerir ekki till. um breytt gengi nema ríkisstj. á hverjum tíma hafi samþykkt að breyta gengi krónunnar. Þetta vitum við og þýðir ekki að segja - hvorki einum né öðrum - annað. Þetta er satt og rétt. Við vitum að í ríkisstj. eru annars vegar menn sem neita að játa staðreyndir, menn sem vilja mjög gjarnan að atvinnulífið og sérstaklega einkareksturinn gangi sér til húðar og eigur þeirra, sem hafa staðið undir einkarekstrinum árum og áratugum saman, brenni upp á þeim rekstrargrundvelli sem nú er. Það þykir þessum piltum mörgum hverjum gott. Menn vita við hverja ég á þegar ég segi þetta. Ég á við kommúnista. Hins vegar eru svo menn í ríkisstj. sem gera sér ljóst hvernig málum er komið. Ég mundi ekki deginum lengur sitja í stól sjútvrh. í ríkisstj. sem mánuðum saman neitar að játa staðreyndir, sem stingur hausnum í sandinn eins og strúturinn og sér ekki hvað er að gerast í kringum sig. Með slíkum mönnum er ekki hægt að vinna. Það skilja allir. Og ég held að það sé ekki svo gaman að vera ráðh. að menn geti vikum og mánuðum saman haldið þessum leik áfram. Svo koma þessir menn, eins og hæstv. félmrh. bæði um daginn og oftar, og segja: Það er nóg atvinna í þessu landi, það er mikið hér af erlendu vinnuafli. –Hann talar aftur minna um hve mikið er af vinnuafli Íslendinga erlendis. Látum það nú vera. Þetta er rétt að vissu marki, en bara að vissu marki. Sú breyting, sem orðin er á vinnutilhögun víða, hefur dregið úr atvinnutekjum fólks. Ég veit um heil byggðarlög þar sem tekjur einstaklinganna, tekjur verkamanna og sjómanna, hafa ekki hækkað að krónutölu á milli áranna 1980 og 1981 vegna þess að það hefur dregið svo mikið úr bæði nætur- og eftirvinnu. Og það er annað sem hefur skeð og hefur líka gífurleg áhrif, að með breyttri verkun, með því að minnka framleiðsluna í frystingu, fara meira í skreiðarverkun og lítillega í saltfisksverkun, hefur dregið úr bónustekjum þessa fólks. Þetta hefur dregið verulega úr þessari atvinnu, ekki eingöngu í þessu eina kauptúni sem ég er með í huga, heldur mjög víða annars staðar. En þetta er misjafnt eftir því hvar er á landinu, eins og allir vita. Á Austfjörðum er mikil spenna víðast hvar núna í atvinnumálum. Á Vestfjörðum og Norðurlandi hefur þetta farið versnandi. Reykjavíkursvæðið er engan veginn nógu gott. Suðvesturlandið hefur aftur verið lánsamt á þessu ári. Ef við litum yfir afkomu útgerðar, þá er alveg rétt að bátaútgerðin hefur haft nokkuð góða afkomu á þessu ári, þ. e. allur eldri flotinn sem er ekki með miklar skuldir. En hvenær ætti útgerð að hafa góða afkomu ef það er ekki þegar afli er mikill, eins og hann hefur víðast hvar verið á þessu ári? Svo komum við aftur að dýrari skipunum, þessum fáu dýru bátum. Þar er afkoman auðvitað allt önnur og sömuleiðis hjá togurunum. Þar hefur afkoman hríðversnað. Nýju togararnir eru reknir með svo gífurlegum halla að það fær enginn við það ráðið. Mér er alveg ljóst, að ekki þessi ríkisstj. og engin önnur ríkisstj. getur skapað atvinnuvegunum þann grundvöll að dýrustu skipin fái rekstrargrundvöll svo að þau geti borið sig. Því er um að gera að byggja rekstrargrundvöllinn á meðaltalinu, fá hann upp fyrir núllið, eins og sjútvrh. sagði að væri nú stefnt að fyrir áramótin. En forsrh. var aftur með 3.5% í hagnað á gamlársdag og búið að treysta grundvöllinn undir atvinnulífinu. - Þetta er nauðsynlegt að gera. En jafnhliða þessu þýðir ekki að fara fram á það við opinbera sjóði, að þeir láni til skipabygginga. Það er enginn grundvöllur til að fá þau lán aftur borguð. Þess vegna verður að greiða beint ef halda á uppi þessum mikilvæga iðnaði. Þá verður að greiða strax til lækkunar beint frá samfélaginu vegna þessara skipabygginga. Annað er algerlega útilokað eins og hver maður veit og skilur. Hæstv. sjútvrh. nefndi hér áðan skýrsluna um 19 togara úrtakið, sem send var til okkar stjórnarmanna í Framkvæmdastofnun. Ég er honum alveg sammála um að það á ekki að senda þessa skýrslu þannig að hún verði opinbert plagg. Það getur verið hættulegt fyrir þessi atvinnufyrirtæki að lenda þannig á milli tannanna á öllum. Þeir, sem hafa áhuga á að túlka það með mismunandi hætti, gætu skaðað enn meira þessi fyrirtæki. En hitt held ég að hæstv. ráðh. ætti að athuga, hvort ekki væri rétt að senda þm. þetta sem trúnaðarmál. Það er þingmanna að fara með það þannig að þm. geri sér grein fyrir því, hvað hér er um gífurlegar upphæðir að ræða. Ég held að ég brjóti engan trúnað þó að ég segi að togari, sem er nú í smíðum og afhentur verður í lok fyrsta ársfjórðungs næsta árs eða jafnvel fyrr, þurfi til þess að geta staðið við sínar skuldbindingar, greiðslu vaxta og afborgana, að fiska um 16500 tonn. Og hverjum dettur það í hug? Við vitum að það er glórulaust. Nú segja margir: Er ekki hægt nú eins og áður að treysta á það, að blessuð verðbólgan komi til hjálpar? - Það hafa á öllum tímum verið smíðuð eða keypt til landsins dýr skip og þau hafa náð sér á strik eftir nokkur ár, þegar verðbólgan hefur komið til hjálpar. En á þessu hefur auðvitað orðið geigvænleg breyting á síðari árum. Eftir að verðtrygging var tekin upp minnka ekki skuldirnar, heldur vaxa þær með verðbólgunni. Samhliða þessu hafa þessi nýju skip allt aðra stöðu en áður var. Þá fengust á þessi skip miklir aflamenn sem fiskuðu jafnvel betur en flestir aðrir. En nú er beitt og hefur verið beitt á undanförnum árum, eins og við vitum, og verður vafalaust beitt um mörg ókomin ár aflatakmörkunum í stórum stíl. Það er þess vegna útilokað, að þessi skip geti nokkurn tíma verið rekin án halla nema þau verði greidd niður. Þetta er sú geigvænlega breyting sem orðið hefur á síðari árum. Við skulum ekki vera að gera okkur mikla rellu út af því, við vitum að það er ekki hægt annað en verðtryggja á einhvern hátt og á verulegan hátt skuldir manna. Það verður til þess að auka sífellt á beiðni manna um lán úr opinberum sjóðum ef þeir fá lán og sjá að verðbólgan getur borgað lánin fyrir þá og þeir orðið ríkari sem fá slík lán úr opinberum sjóðum á kostnað hinna. Ég er mjög á móti því, að Byggðasjóður verði gerður að allsherjar kreppulánasjóði, og tel það langt fyrir utan hans hlutverk, því að í 28. gr. laga um Byggðasjóð segir: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Þessum sjóði hefur aldrei verið ætlað annað hlutverk en að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda í tilteknum byggðarlögum sem verst eru sett á hverjum tíma. Þegar ástandið er orðið þannig í stærsta atvinnuvegi þjóðarinnar, að hann er almennt kominn sem komið er, þá getur þessi litli sjóður engan veginn staðið við þessar skuldbindingar. Ég er lítið hrifinn af þeirri ákvörðun ríkisstj. að formaður þeirrar nefndar, sem á að vinna að þessum málum, eigi að koma frá Framkvæmdastofnun. Ég held að formaður nefndarinnar hefði átt að vera frá sjútvrn. eða forsrn. til þess að hafa meiri stjórn á öðrum fulltrúum sem skipaðir verða í þessa nefnd. Ég er mjög hræddur um að bankarnir noti sér það og segi: Ríkisvaldið hefur falið ykkur að hafa þetta með höndum. Það er ykkar að taka á ykkur að leysa þessi mál. Við getum ekkert gert sjálfir. Þetta verður ekki gert nema til komi stórfelld aðstoð Seðlabankans og nauðsynleg samvinna viðskiptabankanna í landinu og þátttaka þeirra til björgunar atvinnuvegunum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, en segja við hæstv. sjútvrh. að ég met það þó við hann, að hann skuli sitja hér og hlusta á þessar umr. og taka þátt í þeim. Ég bið hann að skila hjartans kveðju til hinna 9 ráðherranna eða 8, því að einn er hér í dyrunum núna, og harma það að þeir gefi sér ekki tíma til að taka þátt í jafnalvarlegum umr. og þessum. Ég tel að ástandið í þessum efnum sé orðið svo alvarlegt, eins og hæstv. sjútvrh. hefur viðurkennt, að það sé sannarlega þörf fyrir fleiri aðila en ríkisstj. og stjórnarliðið, það er ekkert síður þörf fyrir okkur hina, sem erum í stjórnarandstöðu, að vinna hér að af heilum hug við að koma þessum málum í betra horf. Til þess erum við kjörnir af þjóðinni að vinna saman að því að treysta undirstöðuatvinnuveg landsmanna, sjávarútveginn, og útflutningsiðnaðinn. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að það er ekki hægt að setja fram einhverja glansmynd, að allt sé í lagi, þegar það er ekki fyrir hendi. Við verðum að vera raunsæir og líta á málin í réttu ljósi, sjá hvað er að. Það er fyrsta skilyrðið, til þess að hægt sé að laga það sem aflaga fer, að viðurkenna það sem hefur miður farið. En það skortir mikið á hjá sumum mönnum í hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég kannast ekki við að talsmenn Framsfl. hafi leynt þingið eða þjóðina hvernig staðan er hjá hinum ýmsu atvinnufyrirtækjum. Ég held þvert á móti að við höfum rætt það hvar sem er. Meira að segja hefur verið að því fundið, að við værum að kvarta jafnvel að ástæðulitlu í sambandi við stöðu sumra fyrirtækja. Ég ætla ekki að tala hér langt mál, en ég sé mig samt knúinn til þess að taka þátt í þeim umr. sem hér hafa farið fram. Það er rétt hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að við, sem erum hér, hvort sem við styðjum stjórnina eða ekki, eigum í sameiningu að reyna að leysa þau vandamál sem að þjóðinni steðja hverju sinni. En við eigum ekki heldur, hvort sem það eru stjórnarliðar eða stjórnarandstaðan, að reyna að villa um fyrir þjóðinni um það, hvaða ástæður liggja fyrir því, að þessi mál eru svona í dag og hvernig þessi þróun hefur verið. Það getur ekki verið að það sé hulið fyrir mönnum að sú sigling er ekki vandalaus sem stjórnin er að reyna að sigla, þ. e. að ná verðbólgunni niður. Það hlaut að hrikta einhvers staðar í ef árangur átti að nást. Því miður held ég, eða a. m. k. hef ég þá tilfinningu, að sumir vilji ekki líta á þetta, taki ekki mið af því ástandi sem er og því sem er verið að reyna að gera. Þegar við ákváðum að verðtryggja bæði innlán og útlán, þá gerðu a. m. k. sumir sér ljóst að atvinnureksturinn mundi ekki geta gengið ef við næðum ekki verðbólgunni niður fyrir einhver ákveðin mörk. Okkur hefur því miður ekki tekist enn að ná verðbólgunni niður fyrir þau mörk sem ég a. m. k. tel að atvinnureksturinn geti búið við. Ég held að þar sé orsakanna að leita að verulegu leyti, til þess hvernig ástandið er. En því miður, ég hef ekki heyrt mikil úrræði hjá stjórnarandstöðunni til að ná verðbólgunni niður. En það eru ýmsar ástæður fyrir því, hvernig fyrirtækin standa. Eins og hæstv. sjútvrh. sagði í sinni ræðu í dag var ákveðið að reyna að breyta ýmsum skuldum fyrirtækjanna, fyrst og fremst við sjóðina, og það hefur verið gert. Svo eru önnur fyrirtæki sem skulduðu þar ekki en skulduðu annars staðar. Það hefur því miður ekki enn þá fengist fé til þess að breyta því. Ég hef ekki séð nokkurn mun á því, hvort Fiskveiðasjóður eða Byggðasjóður taki erlend lán til að breyta skuldum þessara fyrirtækja eða hvort fyrirtækin fengju leyfi til þess að taka sjálf lán til að koma sínum málum í sæmilegt horf. Ég hef orðið fyrir vonbrigðum með hvernig hefur verið tekið á einu slíku máli, og ég vil að það komi hér fram. Ég hef meira að segja orðið fyrir miklum vonbrigðum með hvernig hefur verið tekið á því máli. Þar á ég við Raufarhöfn. Og ég hef líka orðið fyrir vonbrigðum með hvernig hefur verið tekið á málum ullariðnaðarins. Menn eru að tala hér um verksmiðjur í iðnaði í heilu lagi, t. d. á Akureyri. Það er þannig með skinnaiðnaðinn, að hann er réttu megin við strikið þegar þeir eru búnir að fá greiðslu úr gengismunarsjóði. En í ullariðnaðinum er tapreksturinn 12.2% af veltu og fjármagnskostnaðurinn 17.4% af veltu. Halda menn að það komi ekkert við þessi fyrirtæki þegar fjármagnskostnaðurinn er orðinn svona? Mér skildist að hv. þm. Árni Gunnarsson væri að tala um mikla peninga í bönkunum. Hvar eru þeir? Ég veit ekki betur en allir bankar nema kannske einn hafi verið skuldugir við Seðlabankann um síðustu mánaðamót. Þannig var staðan. Það var minnsti bankinn, að ég hygg, sem var þar réttu megin við strikið. Það eru ekki neinir fjármunir, það skulu menn vita. Ég er ekki viss um það heldur, að Alþfl. verði mikið þakkað það af unga fólkinu í landinu, ef hann ætlar að þakka sér hávaxtastefnuna, vegna þess hvert misréttið er orðið í þjóðfélaginu í sambandi við þá sem hafa verið að byggja nú á undanförnum árum og áður. Það er mesta misrétti, sem hefur komið upp í þessu þjóðfélagi og á því verður að taka. Ég hefði viljað leggja fyrir hæstv. forsrh. tvær eða þrjár spurningar ef hann hefði verið hér.

Hann er oftast fjarri þegar menn vilja spyrja.

Ég hefði t. d. viljað spyrja um það, hverjir væru nú að fjalla um málefni Raufarhafnar. Ég gerði mér vonir um að það mál yrði leyst á þann veg, að atvinnulífið gæti gengið þar snurðulítið. Framkvæmdastofnunin og Landsbankinn fóru ofan í mál þeirra Raufarhafnarmanna og komust að þeirri niðurstöðu, að þeirra fjárhagsstaða, þeirra eignarstaða væri þannig að þeir gætu vel tekið erlent lán til þess að borga fólkinu og öðrum sem þeir skulduðu. En þetta fékkst ekki, því miður. Við gerðum okkur vonir um að það yrði þá gert þannig, að togarinn færi að fiska og hægt yrði að bjarga þar rekstrinum og þar héldist full atvinna. Því var bjargað þannig að togarinn komst út. En hann getur ekki komið aftur í höfn vegna þess að hann getur ekki borgað olíu, og verður að sigla. Svona vinnubrögð ganga ekki. Mér er sárt um þessa ríkisstj., en ég segi það hér og nú: svona vinnubrögð ganga ekki. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta miklu meira, en ég hefði viljað vita í hvaða höndum þetta málefni væri nú. Er það í höndum einhverrar ráðherranefndar, einhvers ráðh. - eða hvar er það? Nú er skipið búið að sigla og selja einu sinni.

Er þm. kjördæmisins að spyrja að því?

Ég er að spyrja að því vegna þess að þeir fóru beint til ríkisstj. með sín mál og ég vissi ekki annað en að sett væri í það ráðherranefnd. 

Ertu ekki með hlaupastól uppi í ráðuneyti?

Ég hefði kannske sendimann ef hv. þm. Halldór Blöndal vildi hlaupa fyrir mig. - Nei, það þarf að taka á þessum málum. Það er ekki nóg að segja: Það er þessum að kenna eða hinum. Það verður að taka á þessum málum. Við verðum að sjá til þess. Þar sem þannig hagar til að atvinnulífið byggist alveg á sjávarafla, eins og er á Raufarhöfn og víðar, má sá grunnur ekki bresta. Og eins og ég sagði áðan, eignarstaða þessa fyrirtækis er metin þannig að það geti fengið þetta og þá sé ég engan mun á því, hvort Framkvæmdastofnunin, Landsbankinn eða aðrir taka erlend lán eða hvort það er Framkvæmdastofnunin, sem breytir skuldum - eða Fiskveiðasjóður - og tekur til þess erlent lán.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 2. þm. Norðurl. e., nema hvað mér er ósárt um ríkisstj. og hef satt að segja ekki orðið fyrir vonbrigðum með það, hvernig til hefur tekist, því að illa var staðið að henni í upphafi. Þess var raunar síst að vænta, að hún mundi standa við orð sín með verkum sínum. Ég sagði það raunar fyrir fram, þegar forustumenn Raufarhafnarhrepps báðu þm. sína að ganga á fund ríkisstj., að þau svör, sem við mundum þar fá, mundu öll verða bljúg og ísmeygileg, en hins vegar yrði þess ekki að vænta, að fyrirtækinu yrði komið á rekstrargrundvöll, einfaldlega vegna þess að til þess stæði enginn vilji hjá þessari hæstv. ríkisstj. að koma fótunum aftur undir atvinnuvegina. Það er m. ö. o. verið að reyna að reka íslenskt þjóðfélag án þess að grundvöllur sé fyrir útflutningsframleiðslu. Það vitum við öll að er ekki hægt. Það er ekki hægt að reka íslenskt þjóðfélag þannig, að sjávarútvegurinn sé rekinn með bullandi tapi, það vita allir. Og þessi Klondæk-gróði, sem á sínum tíma fékkst út á saltfiskinn af því að þeir samningar voru gerðir í dollurum, er búinn að vera. Saltfisksverkunin er í dag í raun og veru rekin með tapi. Þetta vita allir menn. Og það er sorti fram undan líka vegna þess, að hæstv. ráðh., jafnvel sá reikningsglöggi sjútvrh., virðast ekki skilja þá einföldu staðreynd, að eftir að hávaxtastefnan var tekin upp, eftir að verðtryggðu lánin komu til sögunnar og eftir að rekstrarlánin eru í erlendri mynt er ekki lengur um það að ræða að framleiðsluatvinnuvegirnir geti mætt hallarekstri með lántökum. Sú tíð er einfaldlega liðin. Þegar þess vegna hæstv. sjútvrh. er að horfa í einhverjar töflur, einhverja pappíra úr einhverri af pappírsverksmiðjum ríkisstj. og sér þar svart á hvítu að þessi eða hinn atvinnuvegurinn hafi verið rekinn með tapi svo og svo mörg ár einhvern tíma í fyrndinni, þá er hann einungis að blekkja sjálfan sig. Meðan lánin voru óverðtryggð var um það að ræða að hægt væri að bjarga atvinnuvegunum með lántökum og gengisfellingum, en sú tíð er einfaldlega liðin. Þetta vita allir menn. Og það var mikil lífsreynsla raunar þegar við þm. vorum að tala við ýmsa menn í okkar kjördæmi fyrir norðan og einn af atvinnurekendunum þar tók stuðningsmenn ríkisstj. í kennslustund í þeim fræðum, hvernig verðtryggðu lánin verka, hvernig stefnan í gjaldeyrismálunum hefur verkað og hvað sé raunverulega að gerast í atvinnulífinu. Þó að kæmi til okkar maður eftir mann, sem allir hefðu þá sögu að segja að fyrirtæki þeirra væri rekið með halla, að búið væri að loka fyrirtæki þeirra, að ekki hefði verið einu sinni í það ráðist að opna fyrirtækin, að engin pöntun hefði borist, þá örlaði ekki á skilningi á því, í hverju vandi íslensks þjóðfélags væri fólginn. Og sá maður, sem talaði hér á undan, viðhafði enn þau orð, að erfiðleikar Jökuls á Raufarhöfn væru þeir, að fyrirtækið skuldaði á vitlausum stöðum. Hið sama hefur fjmrh. sagt. Hvenær á það að vera óheillamerki fyrir eitthvert fyrirtæki, að það hafi bolmagn til þess að standa í skilum með sín fjárfestingarlán? Hvernig eignaðist fyrirtækið Jökull sínar eignir ef aldrei hefði orðið afgangur í raun? Það ætti að fara ofan í það dæmi. Og þá sjá menn að í dag eru engin skilyrði fyrir því, að slík eignamyndun geti orðið á ný. Þegar þess vegna verið er að fara fram á það við ríkisstj., að hún veiti heimild fyrir því að erlent lán verði tekið til þess að koma frystihúsinu aftur á stað, þá er verið að fara fram á það við ríkisstj. að éta upp það eigið fé sem þó er til í þessu fyrirtæki. Að óbreyttri stefnu í málefnum sjávarútvegsins er engin von til þess, að þetta fyrirtæki geti staðið í skilum. Það verður þess vegna áfram gengið á eignirnar. Það mun síðan enda með því að þetta fyrirtæki verði gert upp, selt á nauðungaruppboði. Sjóðirnir tapa sínu, skattarnir verða auknir til þess að greiða fyrir erlendar skuldbindingar, sem eru baktryggðar með ríkisábyrgðum, og svona heldur þetta áfram. Svo er verið að reyna að telja fólkinu trú um að ef ríkið ábyrgist eitthvað, ef Byggðasjóður ábyrgist eitthvað, þá þurfi enginn að greiða það, það muni ekki bitna á neinum þegar til lengdar lætur. En hver ber að lokum ábyrgðina á þessum hallarekstri? Hver ber að lokum ábyrgðina á því, ef nú er fleygt inn í Byggðasjóð umsókn eftir umsókn frá fyrirtækjum hringinn í kringum landið sem öll fara fram á að fá erlend lán til að standa undir hallarekstri, af því að ríkisstj. er hrædd við að fella gengið eða gera nauðsynlegar ráðstafanir af því að landsfundur Sjálfstfl. er fram undan? Hver ber ábyrgðina á þessu? Hver ætlar að borga þennan halla? Ætla ráðherrarnir að gera það? Hafa þeir burði til þess, nógu breitt bak? Auðvitað eru þetta víxlar til framtíðarinnar. Og það er alveg óvíst að hæstv. fjmrh. finni ný lán sem gjaldfalla ekki fyrr en kannske 2100. Það kemur á það fólk, sem nú er á lífi flestallt, að endurgreiða þetta. Það kemur á verkamanninn, verkakonuna, öll sú umframeyðsla sem nú á sér stað og við höfum ekki fengið um orð af viti út úr þessum umr. Hann talaði um það að vísu, hæstv. sjútvrh., að of lítið eigið fé væri í ýmsum fyrirtækjum. Af hverju er of lítið eigið fé í fyrirtækjum? Vegna þess að rekstrargrundvöllurinn er ekki fyrir hendi og vegna þess að ef eitthvað verður afgangs er það tekið upp í skatta. Ég hef hlustað á það bæði hjá þm. Norðurl. e. á Raufarhöfn og í báðum stjórnarflokkunum, bæði hjá Alþb. og Framsfl, - það er enginn úr Sjálfstfl. stuðningsmaður þessarar ríkisstj. til allrar hamingju hér á þingi, - ég hef heyrt það hjá þeim báðum, að eigið fé Jökuls hf. á Raufarhöfn sé of lítið. En þeir eru ekki til viðtals um að breyta skattalögunum til þess að hið nauma fjármagn fyrirtækjanna geti aukist, það má ekki. Það má ekki safna á góðu árunum. En hvernig ætlar hann þá að fara að, hæstv. sjútvrh.? Það kom líka fram áðan. Hann ætlar að búa til sérstakan lánaflokk hjá Byggðasjóði sem á að stofna með skattlagningu á fólkið í landinu, og síðan á stjórn Byggðasjóðs að úthluta þessum fínu lánum handa þeim fyrirtækjum sem eru þóknanleg einhverjum mönnum sem útdeila fénu í glerhúsi inn við Rauðarárstíg. Þeir eiga að úthluta fénu. Það er kjarni málsins, þessi sérstaki lánaflokkur ráðh. En það má ekki slaka á tekjuskattsheimtunni, það má ekki skapa rekstrargrundvöll fyrir fyrirtækin. Það er satt að segja til lítils að tala um þetta hér. Ég held hins vegar að síðar á þinginu sé rétt að láta reyna á það, hvort vilji standi til þess hjá stuðningsmönnum ríkisstj. að fyrirtæki hafi tök á því með eðlilegum hætti, þar sem öll sitja við sama borð, að auka eigið fé. Til þess eru tvær leiðir: Annars vegar að skapa fyrirtækjunum rekstrargrundvöll. Og mér skilst að á gamlársdag standi vonir til þess, eins og í fyrra, að forsrh. geti aftur sagt að í dag séu öll fyrirtæki sjávarútvegsins rekin með svo og svo miklum gróða. Það var á gamlársdag, kannske á nýársdag líka, en hvorki á undan né eftir, ekki allan desembermánuð og ekki allan janúar, en þennan eina dag. Eða þá að menn, sem vilja leggja fram fé til atvinnurekstrarins, eigið sparifé, fái sérstaka skattaívilnun, ef verkafólkið á Raufarhöfn vill styrkja sitt fyrirtæki með sinni vinnu, þá geti það lagt fram vinnu sína, eignast hlutafé skattfrjálst, þurfti ekki að greiða af því tekjuskatt. Það væri leið þar og miklu víðar um landið, þar sem fyrirtækin berjast í bökkum: á Sauðárkróki, Patreksfirði, Keflavík og víðar. En hitt er óþolandi stefna, að mismuna fyrirtækjum og þegnum - eins og nú er gert raunar - meira en orðið er. Ég vil svo segja það að lokum, að ég fagna því að hæstv. sjútvrh. skuli hafa beitt sér fyrir að leiðrétta lánskjör á nokkrum skipum í Fiskveiðasjóði. Ég vil þakka honum sérstaklega fyrir það og vona að fljótt verði brugðið við beiðni hans þar um og að þessi leiðrétting verði látin ná til baka og gamalt misrétti leiðrétt. Það væri afskaplega mikils virði og gæti kannske rétt af þau fyrirtæki sem þar er um að ræða. Svo bara þetta: Eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði áðan er ullariðnaðurinn rekinn með svo miklu tapi að við sjáum allir að það getur ekki gengið áfram. Þessi grundvallaratvinnurekstur stendur svo höllum fæti, að því er jafnvel stefnt í tvísýnu að Samband ísl. samvinnufélaga geti hjálparlaust staðið undir honum öllu lengur. Ég man þó ekki betur en það hafi verið sérstakur boðskapur hæstv. landbrh. á fyrsta Búnaðarþingi sem hann sat, að sá iðnaður, sem byggðist á landbúnaðarafurðum, skyldi njóta sérstaks forgangs hjá ríkisstj. Síðan hann sagði þessi orð hefur mokkaiðnaðurinn nær lagst niður í landinu. Slíkar skinnasaumastofur standa lokaðar víðs vegar um landið. Og ullariðnaðurinn er að fara sömu leiðina. Þetta er náttúrlega hörmulegt og í rauninni tilefni til þess að taka þau mál til jafnrækilegrar umræðu og sjávarútvegurinn hefur verið tekinn núna. Búast má við að svona fari ef ekki verður skjótlega brugðið við og önnur stefna tekin upp í þeim málum.



Herra forseti. Þessar umr. hafa að vísu orðið gagnlegar. Hæstv. sjútvrh. fór yfir mikið svið í svari sínu eða umræðu um málið. Hann tók svo til orða að í fyrirtækjunum væru hjöðnunarverkir, í atvinnuvegunum væru hjöðnunarverkir. Undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, okkar eini sanni stóriðnaður, fiskiðnaðurinn, þjáist af óðatæringu og það eru beinverkir gjaldþrota sem á hann sækja nú. Eins og fram hefur komið í máli manna benti hæstv. sjútvrh. á ýmsar leiðir. Þeir í hæstv. ríkisstj. ganga með einhverjar ráðstafanir og hann stiklaði fram og aftur um sviðið eins og kálffull kýr. En mér er nær að halda að þegar þessi ríkisstjórnarkálfur verður í heiminn kominn muni hann ekki gera í blóðið sitt, og ábrystirnar, sem á eftir fylgja, munu ekki verða til skiptanna. Það var svo að heyra í lokin á hæstv. sjútvrh., að það þyrfti ekki annað til en að „kommissar“ Hermannsson færi að vinna, hætti bréfaskriftum til hæstv. ríkisstj. og tæki nú til höndum og færi að vinna, sjálfsagt við að afgreiða fjármuni til fyrirtækjanna. Sannleikurinn er sá, að eins og nú standa sakir nægir ekki viljinn einn. Það vill þannig til. Það þarf ögn af peningum einnig. Seðlabankinn hefur fallist á að veita Byggðasjóði bráðabirgðafyrirgreiðslu, yfirdrátt á hlaupareikningi í 3–6 mánuði. Ég vona að ég brjóti ekki trúnað þó að ég bendi á að sú fyrirgreiðsla nægir kannske til þess að snúa af stað atvinnuhjólunum hjá Hraðfrystihúsi Keflavíkur og frystihúsunum í Skagafirði, en ekki meir, ekki meir. Einhvern daginn stöðvast Bíldudalur, einhvern daginn stöðvast Ólafsvík. Það er stöðvun á Raufarhöfn, skipið verður að sigla. Hver er vandinn? Ég get að sjálfsögðu ekki nefnt einstök fyrirtæki. En ég hef hér skýrslu í höndum og það eru sex fyrirtæki og hreint veltufé þeirra neikvætt er hinn 30. júní í ár 72 millj. Þetta hét fyrir gjaldmiðilsbreytingu 7.2 milljarðar kr., hjá sex fyrirtækjum. Ég hef hér upplýsingar um 21 fyrirtæki og samtals er hreint veltufé þeirra neikvætt um 110 millj. kr. Það er meira en nemur öllu ráðstöfunarfé Byggðasjóðs á þessu ári. Þetta er 21 fyrirtæki í fiskiðnaði. Og hvað um hina 19 togara sem á hefur verið minnst? Það er að vísu undantekning, en til er þó það togskip sem hefur tapað á annað hundrað prósent. Meðaltalið er, eins og fram kom, hygg ég, hjá hæstv. ráðh., 30% tap sem hlutfall af tekjum. Síðan er látið í það skína, að hér sé óvenjulegt fjaðrafok á ferðinni, menn eigi aðeins að koma sér inn í glerhöllina, sem hv. 7. landsk. minntist á, og fara að vinna. Og ég heyrði ekki betur en hv. 2. þm. Norðurl. e. ætti ráð undir rifjum. Það var að taka erlend lán til að endurlána þessum fyrirtækjum sem eiga í þessum kröggum. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að ég álít það baneitraða leið að safna meiri erlendum skuldum en komið er,  Hinn lýðræðissinnaði sósíalisti, hæstv. vinnumálaráðh. Svavar Gestsson, talaði um að hrakspár stjórnarandstöðunnar ættu sér enga stoð frekar en endranær. Ég fór ekki með neina hrakspá. Ég fór með örfáar staðreyndir sem við blasa, og það er annað mál. Ég er ekki spámannlega vaxinn, en ef svo heldur fram sem horfir þykist ég geta spáð því, að hæstv. félmrh., hinn lýðræðissinnaði sósíalisti, eins og hæstv. forsrh. nefnir hann, muni ekki lengi velgja ráðherrastólinn. En það er ekki hrakspá þegar ég spái slíku. Það horfir til rétts vegar. Og hann talaði í líkingamáli, að það hefði verið gaman að heyra samræður Sverris Hermannssonar við „kommissar“ Hermannsson. Ég held að það sé létt að skilja þetta líkingarmál. Hann mun e. t. v. hafa ætlast til þess, að ég bryti trúnað og segði allt frá einstökum atvikum og fyrirtækjum, sem ég stöðu minnar vegna sit uppi með vitneskju um. Það má ekki til þess ætlast. En það er fleira sem þyrfti um að ræða en fiskiðnað og sjávarútveg. Ég vil þó vegna ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. aðeins víkja að Raufarhafnarmálinu. Það er rétt sem hann sagði að það var skipuð fjögurra manna ráðherranefnd til þess að leysa það mál. Í henni átti sæti hæstv. dómsmrh. og hinn lýðræðissinnaði sósíalisti, hæstv. félmrh., og svo voru tveir frá SÍS, tveir SÍS-sósíalistar - og maður skyldi halda að þeir kynnu ráð til að reka frystihús. Þeir kunna ráð til að kaupa frystihús núna og reka það. Þeir vita hvar fjármunirnir eru til þess. Það var haldinn fundur. Það er væntanlega ekkert leyndarmál, að það var haldinn fundur með fulltrúa Landsbankans, viðskiptabanka fyrirtækisins, og „kommissar“ Hermannssyni og niðurstaðan hjá þessum hæstv. ráðh. varð að fela Landsbankanum að leysa bráðan vanda fyrirtækisins til þess að atvinnuhjólin þar mættu fara að snúast. Og „kommissar“ Hermannsson lofaðist til að fara þess á leit við stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, að hún samþykkti að ganga í bankaábyrgð fyrir bráðabirgðaláni. Viðskiptabankinn, sem allra aðila gleggst veit um stöðu fyrirtækja, úrskurðaði hvað til þyrfti, og það stóð ekki á stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að ganga í þessa bakábyrgð. - Þetta er öll sagan. Þetta var árangurinn af þessari ráðherranefnd. Það er kannske búið að skipa nýja, um það skal ég ekki dæma. En það er augljóst mál, að þarna hefur ekki til tekist eins og þyrfti. Ég minntist á að það er miklu fleira, sem þyrfti að ræða á hinu háa Alþingi, heldur en aðeins fiskiðnaður og sjávarútvegur. Raunar hefur verið drepið á fleiri atriði, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. gerði þegar hann minntist á ullariðnaðinn. Það var gert hér fyrr í dag. Það er talið upp á að nú sé svo komið að halli í iðnaði sé ekki undir 10% af tekjum og allt að helmingi meiri í þeim greinum sem verst eru settar. Til hvers ætla menn að það leiði? Það er hægt að leiða hér hv. stjórnarsinna sem vitni. Hér er einn hv. 12. þm. Reykv. hygg ég að hann sé. Hann á hér grein, sjálfsagt í Dagblaðinu, enda er það vettvangur sem framsóknarmönnum hæfir. Hann segir hér - og nú verð ég að fá sérstaki leyfi hæstv. forseta til þess að lesa það sem á eftir fer, hann má ekki láta sér bregða, - hann segir um húsgagnaiðnaðinn og það er í ramma, feitletrað: „Húsgagnaiðnaðinum er að blæða út meðan nokkrir ríkisstarfsmenn hugsa málið í nefnd. Hvern andskotann eru mennirnir að meina?“ Það má heita sama hvar borið er niður. Þessi hörmulega staðreynd blasir við okkur, að atvinnufyrirtækjunum, hinum þýðingarmestu og raunar atvinnufyrirtækjunum í heild, er að blæða út. Það eru engir hjöðnunarverkir. Þeir eru fársjúkir. Það, sem við getum búist við nú, er allsherjarstöðvun hringinn í kringum landið og það versta kemur fyrir okkur af öllu hugsanlegu: atvinnuleysi. Ég hygg að menn séu sammála um það. Og fyrir því er það að mér er svo mikið niðri fyrir, að ég hlýt að skora á allan þingheim að leggja sitt af mörkum. Við höfum þurft að ræða þessi mál ítarlega hér og við getum tekið tíma til að ræða þau eitthvað áfram. En menn þurfa að láta hendur standa fram úr ermum. Og honum er alveg óhætt að trúa því og treysta, hæstv. sjútvrh., að það skal ekki standa á „kommissar“ Hermannssyni til verkanna ef hann fær að ná vopnum sínum.



Herra forseti. Til mín hefur ekki verið beint mörgum spurningum, en nokkrum, og skal ég reyna að svara þeim. Hv. þm. Árni Gunnarsson, sem ég sé reyndar ekki í salnum, vildi fá að vita hvort ég hefði kynnt mér hvernig markaðir fyrir saltfisk og skreið standa. Að sjálfsögðu hef ég gert það og ekki síður viðskrh. Við höfum átt viðræður við þá aðila sem með þau markaðsmál fara. Með skreiðina hefur orðið nokkur breyting. Nígeríustjórn hefur ákveðið nýjan innflutningsaðila, sem aðsetur hefur í London, sem millilið fyrir skreiðarinnflutning. Verð á skreið hefur lækkað niður í 287 dollara tonnið, en hins vegar gera menn sér vonir um að sá markaður sé sæmilega traustur á því verði sem er. Það þarf hins vegar ekki að taka það fram hér, að óvissuástand hefur oft verið í Nígeríu. Þar eru vissir efnahagserfiðleikar í ár og nú vegna lækkunar á olíuverði. Því má vel vera að sú spá, sem ég lýsi hér, standist ekki, en við skulum vona þó að svo verði. Þeir, sem flytja út skreið, binda vonir við að svo geti orðið á þessu verði og með því fyrirkomulagi sem nú hefur verið ákveðið. Það er rétt að verðið hefur lækkað á saltfiskmörkuðum. Á Spáni reyndist nauðsynlegt að gefa nokkurn afslátt frá fyrra verði vegna hækkunar dollarans. Svo hefur ekki orðið enn í Portúgal, en líkur til að sá markaður muni fylgja Spánarmarkaði að þessu leyti. Hins vegar hefur mér virst að útflytjendur séu bjartsýnir um áframhaldandi eftirspurn á þessum mörkuðum, en á verði sem þá aðlagast þeirri röskun sem orðið hefur á gjaldeyrismörkuðum heimsins. Þetta held ég að hafi raunar alltaf legið fyrir. Það hlaut að koma að því. En ég hygg að segja megi að afkoma saltfisks og skreiðar sé sæmilega björt fram undan engu að síður. Hv. þm. ræddi nokkuð um afkomu fyrirtækja á Norðausturlandi. Það gerði reyndar hv. þm. Stefán Valgeirsson líka. Mér er ljóst að þar eru fyrirtæki í erfiðri aðstöðu. Sérstaklega var nefnd Kísiliðjan. Þó að það sé ekki í mínum verkahring vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að málefni Kísiliðjunnar verður að taka sérstökum tökum. Kísiliðjan varð fyrir mjög miklum skakkaföllum í náttúruhamförum sem alls ekki er hægt að gera ráð fyrir að það fyrirtæki rísi undir án sérstakrar aðstoðar, enda eðlilegt að hjálpa þegar slíkt kemur fyrir. En ég vil einnig nota tækifærið til að vekja athygli á því, að uppi hafa verið háværar raddir hjá náttúruverndarmönnum að ekki megi stækka námusvæði Kísiliðjunnar þegar það er þrotið sem nú er lagt undir. Þetta er mál sem þarf að fá leyst úr. Ef svo fer er ekki rétt að leggja mikið fjármagn í endurnýjun Kísiliðjunnar því að þá lokast hún af þessari ástæðu. Ég er mjög fylgjandi náttúruvernd, en ég held að við þurfum þó að gæta vissrar hógværðar í þeim kröfum sem við gerum þar. Ég nefni þetta og tel ekki að ástæðulausu að þm. kjördæmisins létu það mál til sín taka. Hann nefndi einnig erfiðleikana með útgerð á Ólafsfirði. Ég hef upplýst að breyta á lánum fyrirtækja í útgerð úr byggingavísitölutryggðum lánum Fiskveiðasjóðs í það sem nú tíðkast. Þetta á m. a. við togara á Ólafsfirði sem búa við þessi óhagkvæmari lán. En vegna fsp. sem kom fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal vil ég segja það, að því miður hefur Fiskveiðasjóður ekki fallist á að láta þetta ná aftur fyrir sig. Í bréfi því, sem ég ritaði Fiskveiðasjóði, fór ég fram á að þessi lán yrðu leiðrétt og leiðrétt aftur í tímann. Fiskveiðasjóður hefur ekki treyst sér til að verða við því síðara. Ég bíð eftir skýringu Fiskveiðasjóðs á því. Hins vegar hef ég þegar gefið út reglugerð sem opnar nýjan lánaflokk hjá Fiskveiðasjóði og heimilar honum að breyta frá og með 2. nóv. þessum lánum í það lánaform sem nú er hjá Fiskveiðasjóði. Hér höfum við dálítið rætt um hávaxtastefnuna annars vegar og lánskjaravísitölu eða verðtryggingarstefnu hins vegar. Ég sé töluverðan mun á þessu, satt að segja. Ég skildi ætíð hávaxtastefnuna þannig, að vextir ættu að ná raunvaxtaupphæð og þegar vextir gjaldféllu ættu þeir allir að greiðast. Það er a. m. k. ekki byggð inn í það kerfi nein trygging fyrir því, að bankarnir endurláni verulegan hluta af þessum vöxtum. Á þessu sé ég mikinn mun. Inn í verðtryggingarkerfi lána er hins vegar byggt það, að verulegur hluti - það er mismunandi eftir því hvað lánin eru löng eins og menn vita - af verðtryggingarþættinum er endurlánaður og gerir að sjálfsögðu greiðslu slíkra lána auðveldari fyrir bragðið. Menn fá það þá endurlánað þar til tekjur viðkomandi hafa væntanlega vaxið, einnig í hlutfalli við verðtryggingu. Ég sé satt að segja mjög mikinn mun á þessu. Hv. þm. Matthías Bjarnason kom víða við. Ég held að hann sé engu minni leikfimimaður en ég ef dæma má af orðum hans og skemmtilegheitum í ræðu áðan. Ég vil vekja athygli á að ég hef ekki leynt því ástandi sem er. Ég vek athygli á ræðu sem ég hef flutt hér áður og má fletta upp í því sambandi. Ég vil hins vegar jafnframt vekja athygli á að ríkisstj. hefur náð mjög góðum árangri á ýmsum sviðum, t. d. í verðlagsmálum - eða verðbólgumálum réttara sagt. Ég er sannfærður um að ástand atvinnuveganna, m. a. þeirra fyrirtækja sem við erum að ræða um nú, væri ólíkt verra þó ef verðbólgan væri hér 60% - ég tala ekki um 74 eða 85% eins og sumir spáðu fyrir síðustu áramót. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að málsvarar ríkisstj. veki athygli á þeim árangri sem hefur náðst á þessu sviði og fjölmörgum öðrum. Ég hef ekki orðið var við að hæstv. forsrh. hafi út af fyrir sig leynt því hvernig ástandið er í sjávarútvegi. Hann hefur hins vegar fjallað um þann árangur sem ríkisstj. hefur náð á fjölmörgum öðrum sviðum. Hv. þm. sagði að Verðjöfnunarsjóður væri galtómur. Það er ekki alveg rétt. Í Verðjöfnunarsjóði voru alveg nýlega 77 millj. kr., þegar skuld í frystideild er greidd. Þetta er að aukast þessa dagana allverulega með yfirfærslu frá gengisuppfærslu Seðlabankans og sömuleiðis því sem lagt er í sjóðinn með brbl. sem gilda frá 1. sept. og varða saltfisk og skreið. Ég hygg að inneign í sjóðnum nálgist óðum 100 millj. Ég viðurkenni að þessi upphæð mætti gjarnan vera hærri og sjálfsagt að þær greinar, sem ekki þurfa á þeirri lagfæringu að halda sem tvímælalaust verður að gerast á næstunni fyrir frystinguna, leggi fé í sínar deildir í Verðjöfnunarsjóði. Ég mun beita mér fyrir því. Hv. þm. taldi að misræmi væri í því, sem áður hefur verið sagt um þjónustugjöld bankanna, og því, sem ég upplýsti áðan, um einstök tilfelli. Það má vel vera. Ég hef aldrei talið mig minni mann þó að ég viðurkenni að mér var ekki ljóst að svona væri innheimt, eins og ég sé nú. Það er sjálfsagt að bankarnir taki gjöld fyrir sína þjónustu, en að bankinn þurfi að taka 8.6 gamla milljarða fyrir að framlengja erlendu lánin eða Ríkisábyrgðasjóður áhættugjald upp á milljónir fæ ég ekki séð að rúmist innan þess sem við getum kallað eðlilegar greiðslur til banka og sjóða fyrir þjónustu. Það má þá heita hverju nafni sem hv. þm. vill kalla það. Ég tel að þetta þurfi að athuga vandlega. Hv. þm. sagði að við tölum um skuldbreytingar og fleira. Reyndar kom það fram í ræðu hv. þm. Sverris Hermannssonar að það væri meira um hlutina talað en framkvæmt. Ég viðurkenni að sumt hefur gengið hægar en ég hef óskað. Ég vil þó vekja athygli á því sem ég sagði í minni upphaflegu ræðu, að það er búið að skuldbreyta 62 millj. kr. hjá Fiskveiðasjóði. Það er töluverð upphæð, því verður alls ekki neitað. Nú liggja fyrir umsóknir frá 37 aðilum til viðbótar. Ég tel einnig það nokkurn árangur. Mér hefur verið tjáð að atvinnugreinin hafi talið mikilvægt að fá endurgreidda í fyrra 3.6 milljarða af vöxtum og gengisuppfærslu Seðlabankans. Mér hefur einnig verið tjáð að það sé mjög mikilvægt að Seðlabankinn hefur samþykkt að leiðrétta afurðalánin og nemur sú upphæð, eins og ég hef áður sagt, 33–34 millj. kr. Því hefur einnig verið fagnað í mín eyru að tekist hefur að fá stjórn Seðlabankans til að samþykkja að greiða þá gengisuppfærslu sem í hlut bankans kom 25. ágúst s. l. Nemur sú upphæð rúmlega 41 millj. kr. Ég tel því að þetta sé metið meira hjá atvinnuveginum sjálfum en kemur fram í ræðu hv. stjórnarandstæðinga hér. Það breytir ekki því, og það hef ég sagt og lagt áherslu á, að meira þarf til til þess að grundvöllurinn komist réttu megin við núllið. Ég nefndi áðan ýmislegt sem er í athugun í því sambandi, m. a. breytingu á dráttarvöxtum, lækkun afurðalánavaxta o. s. frv., og þá með tilliti til þess, hvort afkoma bankanna leyfi það. Hins vegar verð ég að segja að það er ekki rétt að rasa um ráð fram í þeim efnum. Við viljum ekki taka gjaldeyrisvarasjóðinn og selja hann. Við viljum, að gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar sé traustur, og við viljum einnig, að eiginfjárstaða bankanna sé þannig að þeir séu traustir og geti staðið undir nauðsynlegum rekstrarfjárlánum til atvinnuveganna. Ég skal hins vegar ekki endurtaka það sem ég sagði áðan, að mín skoðun er sú, að þarna sé orðinn svo mikill bati í peningamálum að unnt sé að veita góðri afkomu bankanna í annað en að styrk ja eiginfjárstöðu þeirra, þar sé hægt að ná umtalsverðri lækkun fjármagnskostnaðar umfram það sem nú er. Mér þykir vænt um að heyra að hv. þm. er tilbúinn að afskrifa skuldir í Byggðasjóði, jafnvel þótt það skerði útlánagetu hans. Ég hef alltaf þekkt hv. þm. Matthías Bjarnason að því að vera „praktískan“, eins og sagt er í þeim efnum, og ég vona að hann fylgi því máli eftir í stjórn Byggðasjóðs. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, að ég tel að ýmsu leyti réttara og mikilvægara að tryggja rekstur þeirra fyrirtækja og atvinnutækja, sem fyrir eru í landinu, en að lána til nýrra, eins og nú stendur. Ekki á það síst við fiskveiðiflotann þótt ýmis fiskiskip séu í farvatninu, búin að vera nokkurn tíma og verður að sjálfsögðu ekki hlaupið frá. Það er alveg rétt sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að nú er liðin tíð að menn geti eignast dýra hluti með ódýru lánsfé, en það gerðu menn áður fyrr, oft með mjög lítið eigið fé. Menn keyptu dýr tæki á 90% lánum og eru dæmi um - er það ekki? - yfir 100% lán til stóru togaranna forðum.

Nei.

Það var sagt að það væru 104%.

Það voru ýkjur úr einhverjum krötum.

Jæja. Hv. þm. leiðréttir mig. En það voru æðihá lán og þau voru mörg góð. Núna eru menn að reyna að gera þetta sama með jafnvel ekki 10% af eigin fjármagni til að kaupa skip. Það gengur ekki upp núna. Um það er ég hv. þm. alveg sammála. Það getur vel verið að gegnum skattalög megi gera mönnum þetta auðveldara, en ég vil þó leyfa mér að fullyrða að dæmið gangi aldrei upp með 10% eigið fé í kaupum á skuttogara eða dýrum bátum. Ég held að það gangi aldrei upp vegna þess að ódýru lánin eru ekki lengur til. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar, að gagnvart þeim atvinnutækjum, sem keypt hafa verið mörg fyrir lítið eigið fé og ekki notið þeirra ódýru lána, sem áður voru, eða þeirrar niðurgreiðslu og millifærslu, sem fólst í færslu fjármagns yfir í stofnfjárdeildina, verði bókstaflega að grípa til annarra ráðstafana, það verði að aðstoða þessa aðila. Við verðum að leggja það til hliðar hvort þeir hafi gert rétt eða rangt í því að ráðast í slík kaup. Atvinnuástand á fjölmörgum stöðum byggist á því, að þeir geti rekið þessi skip, og verður að aðstoða þessi útgerðarfélög til þess að svo megi verða. Hv. þm. Sverrir Hermannsson taldi þá lýsingu mína, að hér væri að nokkru leyti um hjöðnunarverki að ræða, á misskilningi byggða, en ég held satt að segja ekki. M. a. vísa ég til þess sem ég var að segja. Við erum að koma ýmsu í annan farveg en áður var m. a. peningamálum og lánamálum. Menn hafa sumir hverjir ekki áttað sig á þessu. Ég held að það megi orða það svo. Ég get ekki kallað það annað en hjöðnunarverki á meðan menn eru að átta sig á því, að málum er nú nokkuð á annan veg skipað, m. a. og kannske sérstaklega í viðleitninni til að ná verðbólgunni niður. Það er tvímælalaust mikilvægasta verkefnið í öllum þessum slag, einnig fyrir atvinnuvegina, að ná verðbólgunni niður. Ég get tekið undir það með hv. þm., að það er engin lausn út af fyrir sig að taka erlend lán og breyta vanskilum í erlend lán. Vitanlega á að freista þess að fá innlend lán í slíku skyni. Mér er tjáð af ekki ómerkari aðila en seðlabankastjóra að það muni vera um 700 millj. kr. í umferð hjá þjóðinni umfram það sem æskilegt væri. Ég skal ekki meta það, ég hef ekki aðstöðu til þess. En ef þetta er rétt á að vera nokkurt svigrúm til innlendrar lántöku. Fullverðtryggð innlend lántaka er heldur engin kostakjör, en það kann vel að vera að þetta sé nauðsynlegt einhvern tíma á meðan verið er að laga rekstrargrundvöll þessara atvinnufyrirtækja. Hv. þm. sagði að Bíldudalur mundi stöðvast mjög fljótlega. Það er alveg rétt, en ég er hér með afrit af bréfi til Byggðasjóðs, dags. 18. ágúst 1981, fyrir meira en tveimur og hálfum mánuði, þar sem málið er lagt mjög skilmerkilega fyrir í greinargerð, sem hér fylgir, og farið fram á að Byggðasjóður láti málið til sín taka, veiti vissa lánafyrirgreiðslu til að bæta greiðslustöðu fyrirtækis o. s. frv. Þetta mál hlýtur að hafa verið tekið fyrir. Ég efast ekki um það. Hv. þm. er kunnur fyrir að vera athafnamaður mikill og fær til vinnu, svo að ég noti hans orð: að menn fari að vinna. Hann er vinnumaður góður. - Ég efast ekki um að þetta mál hafi verið tekið fyrir. Þetta er eitt af erfiðleikamálum. Þetta mál er því erfiðara að í tengslum við þetta fyrirtæki er ný útgerð. Einn af þessum togurum eru í miklum erfiðleikum og þetta fyrirtæki hefur engan afla annan en frá þessum togara. Þetta er því í mjög nánu samhengi. Þetta fyrirtæki hefur ekki heldur aðstöðu til að salta ódýrari fisk, bátafisk. Reyndar verð ég að segja að þetta fyrirtæki hefur sjálft lagt í þann sjálfsagða kostnað að fá til sín sérfróðan mann sem hefur unnið með þessu fyrirtæki gegnum árin, m. a. á vegum Byggðasjóðs, til að fara ofan í rekstrarafkomu frystihússins. Það vekur satt að segja furðu mína hvað framleiðni þessa fyrirtækis er góð og miklu betri en hjá flestum öðrum. En þetta er nýlegt fyrirtæki, sem Byggðasjóður af myndarskap reisti við, og hefur ekkert á bak við sig til að standa undir skakkaföllum, - hefur bókstaflega ekkert á bak við sig, engan varasjóð til slíks. Ég vil alveg eindregið vara við því ef svona fyrirtæki er nú látið stöðvast einu sinni enn. Ég bið hv. „kommissar“ Sverri Hermannsson að skoða nú þetta mál vandlega og láta okkur vita hvað þarf að gera til að koma í veg fyrir slíkt, því að Byggðasjóður hefur allar upplýsingar um þetta fyrirtæki, miklu betri en nokkur annar. Ég vil taka undir það með hv. þm. Sverri Hermannssyni, að menn fari nú að vinna, og ég hef alltaf treyst honum til að vinna. Ég hef reyndar - ég get látið það koma fram hér - lengi verið þeirrar skoðunar, þrátt fyrir góð afköst hv. þm., að verkefni „kommissars“ Framkvæmdastofnunar sé heils dags verk og meira en eins manns, því að verkefnin eru mörg. Ég held því að hv. þm. þurfi að leggja saman nótt og dag og ég treysti honum til þess og tek hans áskorun. Ég mun taka þátt í því - og við - eins og frekast er unnt. En mín skoðun er enn þá sú, að vegna uppbyggingar Framkvæmdastofnunar sé eðlilegt að hún hafi þarna vissa forustu. Það skal ekki standa á sjútvrn. að veita þá aðstoð sem það getur og þörf kanna að þykja á. Ég vona því að sá ótti, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf., sé ástæðulaus. Samstarf þessara aðila hlýtur að geta tryggt að við fáum þá fyrirgreiðslu sem þörf er á.



Herra forseti. Ég vil ítreka spurningu hv. 1. þm. Vestf. til hæstv. sjútvrh. Hún er þess efnis, hvort vonir stæðu til þess að þm. gætu fengið sem trúnaðarmál þá skýrslu um vanda sjávarútvegsins, sem hér hefur verið vitnað til, svo þeir geti gert sér grein fyrir þeim erfiðleikum sem þessi undirstöðuatvinnuvegur á við að stríða.



Ég mun, eins og ég hef lofað, afhenda nm. í sjútvn. skýrsluna, og þeim er frjálst að ræða hana við sína samþingmenn. Ég vona að hv. þm. geti látið sér það nægja.