Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mig langar til þess að fá að koma hér að einni leiðréttingu varðandi svar, sem gefið var síðast þegar fyrirspurnir voru hér ræddar. Það var um innheimtu stóreignaskatts. Það var þá upplýst, að álagður skattur hefði verið rúmar 49 milljónir, en innheimtur skattur 42. Nú hafa starfsmenn þeir, sem þessi mál hafa með höndum, upplýst, að hér hafi orðið skekkja um uppgjöfina, þannig að innheimtar séu 44 rúmlega í staðinn fyrir 42 milljónir. - Þetta vildi ég hér með leyfa mér að upplýsa.



Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var frá því skýrt í dagblöðum hér í bæ, að á bæjarstjórnarfundi hefði borgarstjóri lýst yfir því, að bæjaryfirvöldin hefðu tekið til ráðstöfunar húsnæði til að geyma í húsmuni fjölskyldna, sem ekkert húsnæði gátu fengið yfir höfuð sér. Það er að vísu vel, að bæjaryfirvöldin hér skuli sýna þau brjóstgæði að sjá aumur á húsmunum manna, þegar vetur fer í hönd, svo að þeir þurfi ekki að verða eyðileggingu stórviðra vetrarins að bráð. Ber að meta slíkt að verðleikum. En hjá hinu verður ekki komizt, að gera sér einhverja grein fyrir því, hvernig muni ástatt um það fólk, sem koma þarf húsmunum sínum til geymslu hjá því opinbera fyrir veturinn, svo og því, hvort hið opinbera telji sig hafa minni skyldur að rækja við fólkið sjálft en húsmuni þess. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að skortur á íbúðarhúsnæði er eitt af alvarlegustu vandamálum íbúa þessa bæjar í dag. Talandi tákn um það er, að fyrir hv. Alþ. munu nú liggja að minnsta kosti ein þrjú frv., sem ætlað er að bæta úr því neyðarástandi, sem ríkjandi í þeim efnum. Þá er það alkunna, að það eru fyrst og fremst barnafjölskyldur, sem harðast verða úti vegna húsnæðisskortsins. Allir kannast við auglýsingar í blöðum, sem hljóða eitthvað á þessa leið: Íbúð til leigu. Aðeins barnlaust fólk kemur til greina. - Það er því ekki erfitt að gera sér í hugarlund, hverjir það muni vera, sem þurfa að leita á náðir bæjaryfirvaldanna með húsmuni sína undir veturinn. Það eru barnafjölskyldur og þá fyrst og fremst þær barnafjölskyldur, sem ekki hafa efni á því að borga þá okurleigu, sem upp er sett af eigendum íbúða, ef einhverjar eru lausar til leigu. Það þarf engan sálfræðing til þess að geta gert sér grein fyrir því, hverja andlega og líkamlega misþyrmingu sú æska verður að þola, sem fædd er og dæmd til að búa við þær þjóðfélagsaðstæður, sem birtast í því, sem ég hef hér sagt. Fjölskyldur, sem neyddar eru til að koma húsmunum sínum til geymslu hjá því opinbera undir vetur, eru jafnframt dæmdar til að leysast upp. Og þó að þeim kynni að takast að fá þak yfir höfuðið einhvers staðar sitt í hverri áttinni, þarf ekki að fara í grafgötur um það, hve holl áhrif það húsnæði muni hafa á uppvaxandi kynslóð, þegar það er á þann veg, að hinum fábrotnu húsmunum verður að koma til geymslu annars staðar og sundra heimilinu. Í annan stað er það kunnara en frá þurfi að segja, að hið erlenda herlið, sem hér dvelur, hefur á leigu fjölmargar íbúðir hér í bæ og hefur beinlínis í krafti peninga sinna keypt íslenzkar barnafjölskyldur út á götuna undir vetur með því að bjóða meira fé í leiguíbúðir í bænum en fátækar íslenzkar barnafjölskyldur réðu við, svo að sleppt sé öðrum og alvarlegri atriðum í því sambandi. Eitt blað hér í bæ, Frjáls þjóð, sem ekki hafði aðra ástæðu til þess að blanda sér í þetta mál en þá sígildu, að láta sér ekkert mannlegt óviðkomandi, benti í fyrrahaust á nokkrar íbúðir hér í bæ, sem leigðar væru herliðinu, og afleiðingar þess urðu þær, að þessar íbúðir voru flestar að minnsta kosti losaðar og leigðar Íslendingum. En hæstv. fyrrv. ríkisstj. taldi hag Íslendinga bezt borgið með því að aðhafast ekkert í málinu. Nú er í hinum svonefnda varnarsamningi, 3. gr., komizt svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Það skal vera háð samþykki Íslands, hverrar þjóðar menn eru í varnarliðinu, svo og með hverjum hætti það tekur við og hagnýtir þá aðstöðu á Íslandi, sem veitt er með samningi þessum.“ Vegna þess, að hér er ótvírætt, að það er á valdi Íslendinga og þá fyrst og fremst hæstv. ríkisstj. að ákveða það, hvort varnarliðið skuli hagnýta þá aðstöðu, sem því er veitt hér á landi, á þann veg að kaupa íslenzkar barnafjölskyldur út á götuna undir vetur, og með hliðsjón af því, sem ég hef hér að framan sagt um neyðarástand í húsnæðismálum Reykvíkinga, hef ég borið upp þessa fsp. á þskj. 62, svo og til að grennslast fyrir um það, hvort vesaldómurinn og hin skilyrðislausa og auðmjúka þjónusta hefði vikið úr sæti með hæstv. fyrrverandi utanrrh. og við tekið íslenzkur manndómur og umhyggja um hag og sæmd og velferð Íslendinga með hæstv. núverandi ráðh. Fsp., sem ég hef upp borið á þskj. 62, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar eða eru í undirbúningi af hálfu utanrrn. til að losa það íbúðarhúsnæði handa húsnæðislausum Reykvíkingum, sem herliðið eða erlendir menn á þess vegum hafa á leigu í Reykjavík? Ef engar ráðstafanir hafa verið gerðar né eru í undirbúningi í þessu efni, hvernig stendur þá á því, að svo er ekki, þegar tekið er tillit til þess ástands, sem nú ríkir í húsnæðismálum bæjarbúa?“



Herra forseti. Ég skal reyna að gera fsp. hv. 8. landsk. (BergS) nokkur skil. Fsp. er að vísu tvenns konar, nokkur hluti af henni kemur mér ekki við, því að það er almennt um húsnæðismál í Reykjavik, svo að ég tel mér ekki skylt að svara öðru en því, sem snertir það atriði í fsp. um íbúðir, sem leigðar séu hernum. Ég skal geta þess fyrst, að eiginlega er það ekki réttur aðili að snúa sér með þessa fsp. til mín. Í Reykjavík starfar húsaleigunefnd. Samkvæmt l. nr. 30 frá 1952, um hámark húsaleigu o. fl., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Leigusala (framleigusala) er óheimilt að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði, og eru slíkir leigusamningar ógildir.“ Í niðurlagi sömu greinar er enn fremur sagt: „Húsaleigunefnd getur látið framkvæma útburð á þeim utanhéraðsmönnum, sem ólöglega hafa tekið húsnæði á leigu eða flutt í það samkvæmt framansögðu, og skal þessu húsnæði ráðstafað handa húsnæðislausum innanhéraðsmönnum.“ Samkvæmt þessu eiga engir erlendir menn rétt til húsnæðis í Reykjavík, nema í sérstökum undantekningartilfellum. Hitt er og jafnaugljóst, að það er á valdi húsaleigunefndar að skera úr um það atriði og sjá að öðru leyti um, að ákvæðum laganna sé framfylgt í samráði við hið almenna lögregluvald. Það er því ekki á valdi utanrrn. né innan verksviðs þess að sjá um framkvæmd þessara laga. Utanrrn. hefur þó reynt að afla þeirra upplýsinga, sem fyrir hendi eru í þessu máli, m. a. hjá skrifstofu framfærslumála Reykjavíkurbæjar. Bæjarstjórn Reykjavíkur lét í september s. l. fara fram nákvæma athugun á húsnæði í Reykjavík, þ. á m. hve margar íbúðir væri um að ræða, sem ekki væru löglegir leigusamningar gerðir um, og ég skal taka það fram til skýringar, að ef erlendir hermenn hafa íbúðir á leigu, þá eru það ekki löglegir leigusamningar. Rannsókn þessa framkvæmdu tveir menn, og fóru þeir í hvert hús innan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur, sem annaðhvort hefur rafmagn eða hitaveitu, þ. e. a. s. praktískt talað í allt íbúðarhúsnæði. Niðurstöður rannsóknarinnar voru þær, að aðeins á sjö stöðum þótti tvísýnt, að leigumálar væru gildir að lögum. Síðan hefur komið í ljós, að á tveim þessara staða er um fullgilda leigumála að ræða, þar sem starfsmenn sendiráðs Bandaríkjanna hafa þar íbúðir á leigu. Það er ekki enn fullupplýst um hina staðina fimm, en mér er kunnugt um, að á þessum fimm stöðum eru fjórar íbúðir og eitt einstaks manns herbergi, sem talið er að leigt sé bandarískum manni. En þessi tilfelli munu hafa verið kærð fyrir húsaleigunefnd og henni falið að rannsaka þessi mál og gera úrbætur á þeim. Ég get ekki nú sem stendur upplýst um, hvernig það hefur farið, því að mér hefur ekki unnizt tími til þess. Skrifstofustjóri framfærslumála gat þess, að ýmsum hefði komið á óvart, hve hér væri um fá tilfelli að ræða, en útilokað væri, að það væri vegna þess, að rannsókn hefði verið ófullkomin. Hann skýrði frá því, að sér hefðu borizt fjölmargar kærur um, að hermenn eða menn á vegum hersins hefðu íbúðir í óleyfi hér í bænum. Í öllum tilfellum hefði rannsókn verið látin fara fram, og alltaf hefði útkoman verið sú, að um löglegan leigumála hefði verið að ræða. Hann sagðist hafa skrifað Leigjendafélaginu, Fasteignaeigendafélaginu, sakadómara og lögreglustjóra og beðið þessa aðila að benda sér á, ef þeir hefðu orðið varir við eitthvað athugavert í þessum efnum, en ekki fengið nein svör né ábendingar frá þeim í þá átt. Allt bendir því til þess, að sá orðrómur, sem uppi hefur verið hér í bæ um það, að fjöldi Bandaríkjahermanna leigði sér íbúðir í leyfisleysi, hafi ekki við rök að styðjast. Hér er aðeins um örfá tilfelli að ræða, og hefur það nú verið kært og rannsókn hafin, eins og ég gat um áðan. Hitt er annað mál, að í bænum dvelst að jafnaði nokkur fjöldi Bandaríkjamanna, sem fulla heimild hafa til að leigja íbúðir. Fyrst og fremst eru það starfsmenn sendiráðs Bandaríkjanna og skyldulið þeirra. Ég hef hér látið gefa mér lista yfir þessa starfsmenn og heimilisföng þeirra. Samkvæmt honum eru starfsmenn hjá sendiráðinu alls 26, með 14 konur og 18 börn á framfæri. Samtals hefur þetta fólk 21 íbúð á leigu hér í bænum. Í öðru lagi eru menn, sem hér eru á vegum íslenzkra atvinnufyrirtækja þeim til leiðbeiningar og aðstoðar. Hef ég einnig lista yfir þá menn, sem hér eru á vegum áburðarverksmiðjunnar. Eru það alls 7 karlmenn og tveir af þeim eru fjölskyldumenn. Hafa þeir íbúðir hér í bænum. Einn býr í herbergi í einkahúsi hér, en hinir munu vera á gistihúsi. Enn fremur má benda á það, að nokkrir bandarískir menn, bæði hermenn og menn á vegum hersins, eru kvæntir íslenzkum konum. Í því tilfelli, að þeir hafi hér íbúðir á leigu, er það gildur leigusamningur, vegna þess að íslenzk kona hefur sama rétt og aðrir til að gera leigusamning vegna jafnréttis karla og kvenna. Ekki leikur vafi á því, að ýmsir gera eðlilega ekki greinarmun á þeim mönnum, sem hér eru taldir, og öðrum, og á það sinn þátt í þeim misskilningi, sem nú ríkir um þessi efni. Þess skal að lokum getið, að hagstofan gat ekki gefið neinar upplýsingar um þetta mál, nema leita í manntalinu frá 16. okt. 1952, en það hefur ekki raunhæfa þýðingu. Sama er að segja um manntalsskrifstofu Reykjavíkur. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur beðið útlendingaeftirlitið að leita í spjaldskrá embættisins, ef það kynni að verða til þess, að einhverjar upplýsingar fengjust, sem að gagni mættu koma, en bjóst þó ekki við miklum árangri. Hins vegar vil ég geta þess, að nú þessa daga er verið að ljúka manntali í Reykjavik, og ég mun strax þegar því er lokið og skýrslur eru komnar inn láta fara yfir manntalið til þess að reyna að fá fyllri upplýsingar um þetta. Og ég vil taka það fram, að ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að þessar upplýsingar séu sannar og réttar og rannsóknin hafi verið samvizkusamlega framkvæmd. Ég held því, að það sé misskilningur, sem hv. flm. sagði, að það sé kunnara en frá þurfi að segja, að bandarískir hermenn hafi fjölda íbúða hér í bænum. Hér eru margir aðilar, sem geta upplýst þetta, til dæmis Leigjendafélagið, en í stjórn þess eru menn, sem áreiðanlega hafa áhuga á því, að þessi ákvæði húsaleigulaganna séu ekki brotin. Og auk húsaleigunefndarinnar kunna að vera aðrir aðilar, sem vilja fylgjast með þessum málum, eins og pólitísku flokkarnir sumir eins og t. d. Þjóðvfl. hefur gert og látið koma fram í blaði sínu, ef þeir vita um dæmi um ólöglega leigu.



Herra forseti. Um leið og ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svarið, þá vil ég taka það fram, að ég býst við, að það hafi fleiri en hann orðið undrandi á því. hvað lágar tölur hann gat nefnt í sambandi við leigu hermanna hér í bænum. En auðheyrt var á hæstv. ráðh., að þær upplýsingar, sem hann hafði fengið, höfðu komið honum mjög á óvart, enda tel ég, að í hans svari hafi falizt skýring á því, hvers vegna þessar tölur voru svona lágar, þar sem ég gat ekki betur skilið en að það væru taldir löglegir leigusamningar hér á landi, ef t. d. íslenzk kona amerísks hermanns gerði hér leigusamning. Hefur þá væntanlega í rannsókn þeirri, sem hann gat um að gerð hefði verið, ekki verið farið nákvæmlega út í að athuga það, þó að einhverjir óviðkomandi, e. t. v. einhverjir tengdir slíkum fjölskyldum lauslega, stæðu að samningnum og væru samningsaðilar. Hitt nær ekki nokkurri átt, að það séu ekki nema sjö, og þó ekki nema einar fimm ítrúðir hér í bæ, sem leigðar séu amerískum hermönnum. En það verður að teljast mjög alvarlegt atriði, ef bandaríski herinn, sem hefur einn allra aðila í þessu landi möguleika á að byggja ótakmarkað yfir sig og sína, hefur líka til viðbótar því heimild samkv. varnarsamningnum til þess að láta einhverja og einhverja Íslendinga, hvort sem það væru konur hermanna eða aðrir, gera ótakmarkaða samninga fyrir sig um húsnæði hér í Reykjavík og til að kaupa íslenzkar barnafjölskyldur út á götuna.



Það var aðeins þetta síðasta atriði hv. 8. landsk. (BergS), sem ég vildi svara. Ég hef sennilega ekki tekið það nógu greinilega fram áðan, að það hefði líka verið athugað, hvort mikil brögð væru að því, að amerískir hermenn hefðu hér húsnæði með því að vera kvæntir íslenzkum konum. Það eru víst ekki mörg tilfelli. Ég veit ekki nákvæmar tölur og hef því ekki viljað fara með þær hér, en tilfellin munu ekki vera mörg. Það leiðir ekki af varnarsamningnum, að slíkir menn hafi leyfi til þess að búa í íbúðum hér, heldur er það samkv. íslenzkum lögum, að kona, sem er gift hér í landinu, er íslenzkur borgari, þótt hún sé gift amerískum manni, hvort það er hermaður eða ekki, svo lengi sem hún flytur ekki úr landinu. Hún hefur vitanlega rétt til þess að taka íbúð á leigu, og það er ekki hægt, nema þá að breyta landslögum, að hindra það, að kona fái að búa með manni sínum. En sem betur fer er það fullyrt, að það séu ekki nema örfá tilfelli, að kvæntir amerískir hermenn búi hér í bænum. Og þeir munu ekki búa hér að jafnaði, heldur munu þeir aðeins koma í heimsókn til eiginkvenna sinna, og það verður ekki hindrað, því að ég geri ekki ráð fyrir, að við viljum fá nein deilumál um það, eins og var hér á árunum í vissu landi, að kvæntir menn fengju ekki að búa með konum sínum. Ég held, að á þessu stigi málsins geti ég ekki gefið frekari upplýsingar um þetta mál, og held, að þess þurfi ekki, en ég hygg, að það sé rétt, að slegið sé á þann orðróm, að einhver feikileg „invasion“ af amerískum hermönnum sé hér í bænum og hafi tekið íbúðir frá Íslendingum. Að mínu áliti er sú fullyrðing skökk, og ég hef enga ástæðu til þess að halda annað en þetta álit sé satt og rétt.



Herra forseti. Það er eitt atriði varðandi þessi mál, sem ekki bar á góma í viðræðum þeirra hæstv. utanrrh. og hv. 8. landsk., en þó skiptir verulegu máli í því sambandi, sem hér er um að ræða, en það er spurningin um, hvort það kann að eiga sér stað, að erlendir menn, sem hér hafa húsnæði á leigu lögum samkvæmt, kunni að greiða húsaleigu í erlendum gjaldeyri, í dollurum eða annarri erlendri mynt. Með þessum hætti, ef þetta er rétt, er auðséð, að hinir erlendu leigutakar hafa allt aðra aðstöðu til þess að fá húsnæði í Reykjavík, sem mjög er af skornum skammti, heldur en innlendir menn. Ég hef ekki séð á það minnzt opinberlega, hvorki til né frá, hvort þetta sé rétt eða ekki, en hinu er ekki að leyna, að almannarómur telur, að að því séu allmikil brögð, að erlendir menn, sem hafa hér rétt til þess að taka húsnæði á leigu, greiði þetta húsnæði í erlendri mynt. Ýmsir telja jafnvel, að hæstv. ríkisstj., hæstv. utanrrh., sé og hafi verið kunnugt um þessa venju, en hún ekki hafzt neitt að. Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. utanrrh., hvort honum sé kunnugt um þetta, og ef svo er, þá hvort hann telji það eðlilegt eða löglegt og hvort hann hyggist láta það viðgangast áfram.



Ég verð að segja það, að ég á erfitt með að svara þessari síðustu fyrirspurn, því að hún kemur mér sáralítið við. Ég veit ekki, til hvaða ráðh. ætti að beina henni. Sennilega til þess, sem ætti að hafa eftirlit með gjaldeyrisverzlun hér á landi. Ég er búinn að vera það stutt í Reykjavík, að mér er alls ekki kunnugt um neina leigusamninga og hef a. m. k. ekki átt hlutdeild í neinum leigusamningum, þar sem samið sé um greiðslu í amerískum dollurum. Hvort það er, það get ég ekkert um sagt. Það er sennilega á fárra manna færi að gefa upplýsingar um slíkt. Slíkir hlutir mundu vera gerðir án þess, að vottar séu við hafðir, og það er eins og var til forna, að það varðar ekki við lög að blóta á laun. En ef opinbert er, þá auðvitað varðar það við gjaldeyrislögin. Ég vísa þessari fyrirspurn algerlega frá mér, því að ég get ekki svarað henni frekar.



Herra forseti. Félag ísl. iðnrekenda, en svo nefnast heildarsamtök helztu iðnrekenda í verksmiðjuiðnaði hér á landi, gefur út mánaðarrit, sem heitir Íslenzkur iðnaður. Ritstjóri þess rits er Páll Sigþór Pálsson, en ábyrgðarmaður Kristján Jóh. Kristjánsson, formaður Félags ísl. iðnrekenda, talinn einn af máttarstólpum Sjálfstfl., greindur maður og grandvar í hvívetna og seinþreyttur til vandræða. Íslenzkur iðnaður verður því, m. a. af hv. stjórnarflokkum, talinn mjög ábyrgt málgagn ábyrgra manna. Í ágústhefti þessa blaðs er bréf, sem Félag ísl. iðnrekenda sendi fjmrn. 7. sept. s. l. Í bréfi þessu er frá því skýrt, að umrætt félag hafi tvísvar áður skrifað fjmrn., í fyrsta sinn 17. nóv. 1952, og borið fram ákærur út af því, að mikil brögð væru að því, að í verzlunum hér í Reykjavík og úti á landi væru á boðstólum vörur, sem fluttar væru inn með ólöglegum hætti og því tollsviknar. Einnig er þess getið, að félagið hafi skrifað viðskmrn„ tollstjóra og kært til sakadómara út af þessu ólögmæta framferði, en lítinn árangur séð af öllu því erfiði. Í bréfinu til fjmrn. eru taldar upp 5 vörutegundir og þess getið, að þær séu ólöglega innfluttar, tollsviknar, eða eins og þar segir, með leyfi hæstv. forseta, að á markaðinn virðast koma ýmsar vörur, sem ekki eru fluttar inn á löglegan hátt og sleppa þannig undan tollgreiðslum.“ Mér er kunnugt um, að Félag ísl. iðnrekenda var reiðubúið að leggja fram óhrekjanlegar sannanir ákæruatriðum sínum til stuðnings, ef þess hefði verið óskað af hálfu fjmrn., en engar slíkar óskir bárust frá rn. né hafa enn þá borizt þrátt fyrir ítrekaðar kærur félagsins. Það er eftirtektarvert, að vörur þær, sem kært er yfir að séu seldar tollsviknar á frjálsum markaði víðs vegar hér á landi, eru allar eða flestallar frá Bandaríkjunum. Þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hvernig á því stendur, enda hefur því oft verið haldið fram í blöðum, án þess að æðstu yfirvöld landsins mótmæltu, að stórkostlegt smygl væri rekið frá Keflavikurflugvelli, en hinn ameríski her, sem hér dvelst, nýtur þeirra fríðinda með meiru að búa við algert tollfrelsi. Nú er það þekkt fyrirbæri víða erlendis, að bófafélög reka smygl í stórum stíl, og í sambandi við þau eru svo svartamarkaðs- og leynisalar, sem dreifa vörunum. En það er hins vegar hvergi þekkt á byggðu bóli, þar sem lög og réttur eru einhvers metin, að tollsviknar vörur séu seldar fyrir opnum tjöldum á frjálsum markaði fyrir framan nefið á og til háðungar öllum þeim yfirvöldum, sem gæta eiga laga og réttar og almenns velsæmis. Svo fullkomið og takmarkalaust virðingarleysi fyrir lögum og reglum þekkist hvergi, nema þá ef vera skyldi hér á landi. Og það er líka óþekkt með öllu, að æðstu yfirvöld þoli slíkt framferði þegjandi og hljóðalaust mánuðum saman, eftir að opinberar ákærur höfðu borizt um það, nema þá ef vera skyldi hér á landi. Til þess að gefa hæstv. fjmrh. tækifæri til að afsanna það, að Ísland sé verr á vegi statt í þessum efnum en önnur lönd, og til að afsanna þær óbeinu sakargiftir um vítavert sinnuleysi í þessum efnum, sem bréf Félags ísl. iðnrekenda felur í sér, hef ég lagt fyrir hann nokkrar spurningar á þskj. 62, sem hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „1) Hinn 17. nóv. 1952 barst fjmrn. bréflega ákæra frá Félagi ísl. iðnrekenda (sbr. málgagn félagsins í ágúst s. l.) um það, að í verzlunum hér á landi væru vörur, sem þangað væru komnar eftir ólöglegum leiðum og ekki hefði verið greiddur af tollur. - Lét fjmrn. þá þegar fara fram rannsókn vegna þessarar ákæru? Ef svo var ekki, hverjar orsakir lágu þá til þess, að það var ekki gert? 2) Hinn 1. apríl 1953 ítrekaði Félag ísl. iðnrekenda þessa ákæru með bréfi til fjmrn. Var þá fyrirskipuð rannsókn vegna þessarar ákæru? Ef svo var ekki, hverjar orsakir voru því valdandi, að svo var ekki gert? 3) Hinn 7. sept. s. l. endurtekur Félag ísl. iðnrekenda í þriðja sinn þá ákæru sína til fjmrn., að hér séu á boðstólum tollsviknar vörur á frjálsum markaði. - Hvað hefur sú athugun, sem fjmrn. þá fól tollstjóra að framkvæma, leitt í ljós? 4) Hefur ríkisstj. í hyggju að fyrirskipa sakamálshöfðun gegn þeim aðilum, sem brotlegir kynnu að reynast, ef ákærur Félags ísl. iðnrekenda væru á rökum reistar? 5) Hvernig er það tryggt almennt, að ekki séu hér á boðstólum tollsviknar vörur á frjálsum markaði? 6) Hvaða sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar og eru gerðar til þess að koma í veg fyrir það, að tollfrjálsar vörur hernámsliðsins á Keflavíkurflugvelli séu á boðstólum hér í verzlunum eða á annan hátt?“ Til viðbótar þessu vil ég svo aðeins geta þess, að blað hæstv. fjmrh., Tíminn, birti í gær grein, þar sem sagt er frá því, að mikil brögð muni vera að því, að spiritus sé smyglað inn í stórum stíl til landsins.



Þessar fsp., sem hv. þm. mælti hér fyrir, eru samdar af þeirri illkvittni, sem honum er lagin. Í öðru hverju orði eru aðdróttanir um vanrækslu, jafnvel yfirhylmingu með þeim, sem sekir kunna að hafa reynzt. Þetta eiga fsp. allt að gefa í skyn, eins og ræða hv. þm. áðan glögglega staðfestir. En það mun nú koma í ljós af svörunum, að þessi uppsetning öll einkennist líka af öðru, sem mjög einkennir þennan hv. þm., og það er það, hvað hann á erfitt með að fara rétt með. Kem ég að því fljótlega. Fyrsta spurningin er þannig: „Hinn 17. nóv. 1952 barst fjmrn. bréfleg ákæra frá Félagi ísl. iðnrekenda um það, að í verzlunum hér á landi væru vörur, sem þangað væru komnar eftir ólöglegum leiðum og ekki hefði verið greiddur af tollur. - Lét fjmrn. þá þegar fram fara rannsókn vegna þessarar ákæru? Ef svo var ekki, hverjar orsakir lágu þá til þess, að það var ekki gert?“ Og allt það, sem á eftir kemur, er byggt á þessu, að í nóvembermánuði 1952, fyrir svo löngu, hafi félag iðnrekenda sent ákærur um þessi málefni til fjmrn., og síðan er í hverri spurningu hér á eftir þetta tuggið upp: „Ef ekki var gerð athugun, þá af hverju ekki?“ Svarið við þessari fsp. 1 er það, að skrifstofustjóri minn og fulltrúar í rn., eftir að hafa borið sig saman við Félag ísl. iðnrekenda, kannast ekkert við það, að þangað hafi komið nokkurt bréf um þetta efni 17. nóv. 1952, en þrjú bréf um allt annað efni. Þessi spurning er því alveg út i hött, hvernig sem á því stendur. 2. spurning er þessi: „Hinn 1. apríl 1953 ítrekaði Félag ísl. iðnrekenda þessa ákæru með bréfi til fjmrn. Var þá fyrirskipuð rannsókn vegna þessarar ákæru? Ef svo var ekki, hverjar orsakir voru því valdandi, að svo var ekki gert?“ Þessi spurning er þá þar af leiðandi, af því sem ég hef þegar sagt, einnig út í hött að því leyti til, að ekki var um ítrekun að ræða og ekki heldur ákæru þeirrar tegundar, sem fyrirspyrjandi vill gefa í skyn. En í bréfinu -þessu bréfi - sendir Félag ísl. iðnrekenda svo hljóðandi ályktun frá ársþingi iðnrekenda 1953: „Þá vill ársþingið að marggefnu tilefni skora á hlutaðeigandi yfirvöld að skerast tafarlaust í leikinn um það, að ekki sé á boðstólum í verzlunum iðnaðarvarningur, sem ekki er leyfður innflutningur á.“ Síðar í sama bréfi er það tekið fram að Félag ísl. iðnrekenda vilji ekki á þessu stigi málsins bera fram ásakanir í garð einstakra vöruseljenda um brot í þessum efnum. En rétt áðan var þessi hv. þm. að fullyrða það, að Félag ísl. iðnrekenda hefði, að því er manni skildist, á fyrstu stigum málsins boðið slíkar upplýsingar fram. Hinn 9. apríl 1953, eða 8 dögum eftir að rn. fékk þetta bréf, sendi það afrit af því til verðgæzlustjóra og óskaði aðstoðar hans í því að upplýsa, hvort slíkt misferli sem að er vikið í ofangreindu bréfi og ályktun hafi átt sér stað og hverjar ráðstafanir kunni að verða nauðsynlegar til þess að koma í veg fyrir slíkt framvegis. Verðgæzlustjóri gerði síðan athuganir í málinu í samráði og samvinnu við tollstjóra, og kem ég að niðurstöðu þeirra atriða í svari mínu við næstu spurningu. Kemur nú 3. spurningin, og hún er þannig: „Hinn 7. sept. s. l. endurtekur Félag ísl. iðnrekenda i þriðja sinn þá ákæru sína til fjmrn., að hér séu á boðstólum tollsviknar vörur á frjálsum markaði. - Hvað hefur sú athugun, sem fjmrn. þá fól tollstjóra að framkvæma, leitt i ljós?“ Einnig þessi fsp. er auðvitað villandi af ástæðum, sem ég nú þegar hef sagt, og röng, en það rétta er, að í þessu bréfi frá 7. sept. s. l. sendir Félag ísl. iðnrekenda fjmrn. i fyrsta sinn kvartanir um tiltekin atriði, en til viðbótar er svo vísað í bréf, sem Félag ísl. iðnrekenda hafi áður sent til tollstjóra og viðskmrn., en þessi tilteknu atriði koma fyrst fram 7. sept. Fjmrn. sendi bréfið til tollstjóra og lagði fyrir hann að gefa rn. skýrslu um málíð og gera grein fyrir því, hvaða ráðstafanir hann teldi tiltækilegastar og áhrifaríkastar til þess að koma í veg fyrir, að slíkt misferli sem um ræðir í bréfinu og virðist hafa átt sér stað gæti átt sér stað. Tollstjóri hefur nú sent rn. skýrslu um öll þessi mál. bæði þau atriði, sem koma fram í bréfinu til fjmrn. í september og ég var að minnast á, og í hinum fyrri bréfum Félags ísl. iðnrekenda til tollstjórans og viðskmrn. Hér verður sem sagt gerð grein fyrir því i einu lagi, hver niðurstaðan varð af þessum athugunum. Nú er ekki þægilegt að svara spurningu eins og þessari, sem ég vil biðja hv. þm. að taka eftir. Ég vil rifja hana upp. Það er síðari hlutinn af þessari þriðju spurningu: ,Hvað hefur sú athugun, sem fjmrn. þá fól tollstjóra að framkvæma, leitt i ljós?“ Á ég nú að fara að greina frá því hér á hv. Alþ. um hvert einstakt atriði nákvæmlega, hvað gerðist? Í raun og veru væri ekki ástæða til þess, ef ekki væri um jafnillkvittinn rógburð að ræða og felst í fyrirspurninni. Ég mun því gera grein fyrir hverju atriði fyrir sig, þó að það sé í raun og veru meira en vafasamt að lesa það allt yfir hv. þm. Það tekur dálitla stund, en ekki mjög langa. Það var kvartað um það, að í verzlunum væru á boðstólum ýmsar vörur, sem að líkindum væru ólöglega innfluttar. Voru þetta ýmist leyfisvörur, sem kærandi taldi að engin innflutningsleyfi væru veitt fyrir, eða vörur, sem voru af enskum eða amerískum uppruna, en kærandi gerði ráð fyrir að einungis mætti flytja inn frá löndum, sem skipt er við á jafnvirðisgrundvelli. Í fyrri flokknum var tilgreint sælgæti, en í síðari flokknum voru yfirhafnir, úlpur fyrir drengi og karla, í öðru lagi sportskyrtur fyrir drengi og karla, í þriðja lagi regnkápur úr plastefni, í fjórða lagi manchettskyrtur úr nylon, í fimmta lagi brjóstahöld og lífstykki og í sjötta lagi enskar snyrtivörur. Og það, sem ég nú greini, er i óbeinni ræðu úr skýrslu tollstjóra um athugun á öllum þessum málum. Tollstjóri lét þegar fara fram rannsókn í verzlunum, sem fyrirsvarsmenn Félags ísl. iðnrekenda bentu á, - áðan tók fyrirspyrjandi það hér fram, að það hefði verið forðazt að tala við iðnrekendur um þetta, - að hefðu þessar vörur til sölu, og leiddu þær athuganir eftirfarandi i ljós, eftir því sem segir i skýrslu tollstjóra: 1) Um sælgæti: Á sínum tíma höfðu nokkrir sjómenn fengið tollafgreitt nokkurt magn af sælgæti, einkum tyggigúmmíi, sem þeir keyptu fyrir frjálsan gjaldeyri. Enn fremur var s. l. vor tollafgreidd stór sending af tyggigúmmíi, sem innflutningsleyfi hafði verið veitt fyrir. Vara sú, sem hér er á markaðnum af þessu tagi, er því engan veginn öll ólöglega innflutt, segir tollstjóri. Hins vegar telja tollgæzlumenn, að líkur séu fyrir því, að allmikið hafi verið flutt inn af þessari vöru á ólöglegan hátt ásamt því sem löglega kom inn. Er langt síðan hætt var að tollafgreiða tyggigúmmí fyrir farmenn til að koma í veg fyrir, að reikningar frá þeim væru notaðir til að skjóta sér á bak við með smyglaða vöru. Hefur tollgæzlan unnið að því að komast fyrir þennan ólöglega innflutning, og hafa sakadómara nú verið sendar skýrslur hennar til frekari aðgerða. Á þessu tímabili, sem hér er um að ræða, hefur sem sagt verið þannig ástatt, að ekki hefur verið hægt að segja um það, hvort tyggigúmmí, sem í verzlun væri, væri löglega eða ólöglega innflutt, því að það var löglega innflutt tyggigúmmí á markaðnum. 2) Um úlpurnar: Úlpurnar, sem að framan greinir, eru á bátagjaldeyrislista frá öllum löndum, ef þær eru ætlaðar konum eða telpum, en á bátagjaldeyrislista einungis frá „clearing“-löndum, ef það er á karla og drengi. Þessar flíkur eru hins vegar þannig gerðar, að karlar og konur nota þær jöfnum höndum með sama sniði og úr sömu efnum. Hefur ekki verið hægt að greina þar á milli við tollflokkun. Allmikið hefur verið flutt inn af þeim frá Bandaríkjunum sem kvenfatnaður, en þegar í smásölurnar kemur, eru þær keyptar jafnt af körlum sem konum, og er erfitt að hafa hemil á slíku. Og mér skilst, að það sé t. d. ómögulegt að vita um það með vissu, hvort hv. fyrirspyrjandi gengur í kvenúlpu eða ekki. Það sé sem sagt ekki hægt að greina það í sundur og því ekki hægt um vik að fást við þetta atriði. Ég skal taka það fram, að þessi grg. tollstjóra um rannsókn á þessu máli, er ekki samin í tilefni af fyrirspurn hv. þm., heldur er hún í ráðuneytið komin áður en sú fsp. kom fram. 3) Sportskyrtur úr gerviefnum eru á bátagjaldeyrislista frá öllum löndum. Athugun tollgæzlumanna leiddi ekki í ljós, að þær væru hér á markaðnum ólöglega innfluttar. Regnkápur úr plastefnum og manchettskyrtur úr nylon eru á bátagjaldeyrislista frá öllum löndum. Mikið hefur verið og er flutt inn af þessum vörum á löglegan hátt, og hefur ekkert komið fram, sem bendir til ólöglegs innflutnings. 4) Brjóstahöld og lífstykki: Rannsókn leiddi í ljós, að það, sem var á markaðnum af þessari vöru frá Bandaríkjunum, Var löglega tollafgreitt út á innflutningsleyfi. Enskar snyrtivörur voru fluttar hér inn í allstórum stíl og tollafgreiddar gegn gömlum gotu- og faxasíldarleyfum, sem breytt hafði verið í leyfi fyrir þessum vörum. Og eins og menn sjá af því, hafa þær verið til löglega innfluttar á markaðnum og því erfitt um það að segja um hvert atriði fyrir sig, hvort það væri þá af því eða öðruvísi til komið. Hér hafa verið taldar upp þær vörutegundir, sem kvartanir Félags ísl. iðnrekenda við tollstjóra og viðskmrn. snerust um. Rannsóknir á innflutningi þeirra voru framkvæmdar, þegar er kvartanir Félags ísl. iðnrekenda .bárust, en að sjálfsögðu hefur tollgæzlan ekki gefið stjórn Félags ísl. iðnrekenda eða öðrum óviðkomandi upplýsingar um niðurstöður þeirra, þar eð henni er að lögum óheimilt að veita slíkar upplýsingar um innflutning einstakra manna eða fyrirtækja. Og af sömu ástæðum er það að það hefur láðst að tilkynna Frjálsri þjóð, að þessi athugun hefði farið fram. Skal nú vikið að þeim atriðum í bréfi Félags ísl. iðnrekenda frá 7. sept. s. l., sem ekki höfðu komið fram í fyrri bréfum til tollstjóra og viðskmrn., þ. e. a. s. þeim atriðum, sem voru tekin fram í bréfinu til fjmrn. umfram það, sem áður hafði verið tekið fram og athugað út af bréfunum til hinna. Félag ísl. iðnrekenda hefur kært til sakadómara skömmu fyrir s. l. áramót, að seld væri vara, sem auglýst væri sem súkkulaðiduft, en tollafgreidd væntanlega sem kakó. Hafði fulltrúi sakadómara komizt að þeirri niðurstöðu, að sala þessarar vöru væri ólögmæt, og Félag ísl. iðnrekenda þá fallizt á að afturkalla kæruna gegn því, að salan væri stöðvuð. Um þetta segir svo í skýrslu tollstjóra til rn.: „Samkv. upplýsingum frá Guðmundi Ingva Sigurðssyni, fulltrúa sakadómara, fjallaði kæra sú, sem greind er í 2. tölulið í bréfi 7. sept. s. l., um það, að kakóduft væri á markaðnum, auglýst og boðið fram sem súkkulaðiduft. Ekkert kom fram, sem benti á ólöglegan innflutning eða ranga tollflokkun, enda hefur kakóduft, sem fellur undir 18. kafla nr. 4 í tollskránni, verið frílistavara frá upphafi, og gildir það jafnt þótt það sé blandað ýmsum bragðbætandi efnum, sem gera það svipað súkkulaðidufti til notkunar.“ Þá er í þessu bréfi rætt um enskt fataframleiðslufyrirtæki, sem starfar á Keflavíkurflugvelli. Fjmrn. er ekki kunnugt um það, hvort þessi klæðskeri hefur rétt til að stunda iðn sína hér á landi, enda heyrir það undir önnur ráðuneyti. Tollgæzluna snertir aðeins innflutningur á efni því, sem hann vinnur úr, en það er flutt inn á sama hátt og aðrar nauðsynjar varnarliðsins gegn þeim yfirlýsingum heryfirvalda, sem krafizt er um allan slíkan tollfrjálsan innflutning. Loks segir i niðurlagi þessa bréfs frá iðnrekendum, að í verzlunum hér í bænum muni allvíða vera eða hafa verið til sölu náttföt og ýmiss konar ,bómullarnærfatnaður frá Bandaríkjunum. „Prjónaður nærfatnaður var á óskilorðsbundnum frílista frá öllum löndum utan dollarasvæðisins,“ segir tollstjórinn um það atriði. Og um þetta segir enn fremur í skýrslu tollstjóra: „Tollgæzlan hefur leitað í verzlunum að þessum vörum, eftir að bréf rn. barst, en ekki orðið þeirra vör. Slík leit verður þó að sjálfsögðu aldrei tæmandi. Hins vegar er ólíklegt, að vörum þessum sé smyglað, til þess eru þær of fyrirferðarmiklar miðað við verðmæti og lítið ábatavænlegar miðað við ýmsar aðrar vörur.“ Þetta eru þá skýrslur tollstjóra um þessa rannsókn, sem höfðu verið sendar til rn. og fyrir lágu þar áður en þessi fsp. varð til, sem hér er verið að svara. 4. spurningin er þannig: „Hefur ríkisstj. í hyggju að fyrirskipa sakamálshöfðun gegn þeim aðilum, sem brotlegir kynnu að reynast, ef ákærur Félags ísl. iðnrekenda væru á rökum reistar?“ Þegar komizt hefur upp um tollsvik, hafa málin jafnan verið send sakadómara til meðferðar, og hefur svo verið gert m. a. fyrir skömmu og mun verða gert framvegis. Svo vil ég segja það að lokum, að ég hef ef til vill verið helzt til óþolinmóður í orðum við hv. fyrirspyrjanda, en að mér fannst að gefnu fullu tilefni. Það stafar kannske af því, að ég er því heldur óvanur, að mér sé borið á brýn, að ég sjái i gegnum fingur með þeim, sem vilja koma sér undan því að greiða réttmæta skatta og gjöld. Hingað til hefur mér verið fundið ýmislegt annað til foráttu en það. Það er nokkurt nýmæli fyrir mig, að lögð sé alveg sérstök áherzla á að reyna að koma því inn hjá mönnum, að ég sé yfirhylmingarmaður í þessum sökum. Það er nýstárlegt. 5. spurningin er þannig: „Hvernig er það tryggt almennt, að ekki séu hér á boðstólum tollsviknar vörur á frjálsum markaði.“ Svarið er þetta: Tollgæzlan er til þess sett að koma í veg fyrir, að tollsviknar vörur komist inn í landið, eftir því sem auðið er, auk þess sem verðgæzlan og tollgæzlan fylgjast með því, hvort á boðstólum séu í verzlunum vörur, sem ástæða væri til að álita að væru tollsviknar. 6. spurning: „Hvaða ráðstafanir hafa verið og eru gerðar til þess að koma í veg fyrir það, að tollfrjálsar vörur hernámsliðsins á Keflavíkurflugvelli séu á boðstólum hér í verzlunum eða á annan hátt? Eftirlit með tollfrjálsum innflutningi varnarliðsins er tvíþætt. Fyrst er eftirlit með því, að varan sé flutt til Keflavíkurflugvallar, og síðan eftirlit með því, að hún sé ekki flutt þaðan aftur. Um fyrra atriðið hefur tollgæzlan á flugvellinum samvinnu við tollgæzluna í Rvík, þar eð meginhluti varanna er fluttur á land hér, en eftirlit með hinu síðara atriði er í höndum tollgæzlunnar á flugvellinum, sem reynir að sjálfsögðu eftir föngum að gæta þess, að misferli eigi sér ekki stað. Nýtur tollgæzlan þar aðstoðar lögreglunnar, sem hefur stöðugan vörð við flugvallarhliðin og leitar mjög oft í bílum þeim, sem út af vellinum fara. Um s. l. áramót lét rn. athuga sérstaklega, hvernig ástatt væri um tollgæzluna á flugvellinum, og var þá ákveðið að bæta þar við tveimur tollvörðum og var gert. Af öðrum sérstökum ráðstöfunum er ástæða til að geta þess, að fyrir atbeina fjmrn. voru á s. l. vori afnumin öll leyfi varnarliðsmanna til þess að flytja með sér áfengi út af flugvallarsvæðinu. Það er algerlega bannað. Rn. hefur haft nána samvinnu við tollgæzluna þarna suður frá um ýmsar aðrar ráðstafanir, sem gætu orðið til aukins öryggis, og mun halda því áfram. Stundum hefur orðið dálítið ógreiðara um framkvæmdir vegna þess, að margir aðilar hafa þurft að fjalla um þessi mál, en nú eru þessi mál komin öll í eitt ráðuneyti, þ. e. a. s. öll þau mál, sem snerta framkvæmd varnarsamningsins og framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, og ætti framkvæmdin að verða á ýmsan hátt auðveldari fyrir þær sakir. Hitt er svo annað mál, að það er vafasamt mjög, að tollgæzlan sé nógu sterk, nógu öflug. Gæti máske verið ástæða til að bæta við verulegu liði og aukinni tollgæzlu, og er það nú í athugun, en það náttúrlega kostar fé, og er alltaf álitamál, hversu mikið skuli leggja i kostnað víð þess konar. Ég hef nú svarað þessum spurningum og læt nú hv. þm. um að dæma það, hvort rn. hefur látið þær upplýsingar, sem um þetta hafa komið, sem vind um eyrun þjóta eða hið gagnstæða.



Herra forseti. Ég hygg, að aldrei hafi neinn ráðh. sýnt jafnlítilmótlega framkomu á Alþingi Íslendinga og hæstv. fjmrh. gerði hér áðan. Ég hef aldrei haft háar hugmyndir um kurteisi og siðmennilega framkomu þessa hæstv. ráðh. Ég hef aldrei látið mér detta í hug, að hann hafi af lærimeistara sínum, Jónasi Jónssyni, lært mikið í þeim efnum. Hins vegar hefði honum átt að vera vorkunnarlaust á langri starfsævi að læra hvort tveggja, kurteisi og siðmenntaða framkomu, af undirmönnum sínum í fjmrn. Ruddalegt orðbragð ráðh. í minn garð læt ég mig því litlu skipta og mun ekki einu sinni beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvað langt þm. leyfist að ganga í slíku hér á hv. Alþingi. Hæstv. ráðh. lagðist svo lágt í því að afsaka sjálfan sig í því máli, sem hér var til umr., að hann neitaði því, að bréf Félags ísl. iðnrekenda frá 17. nóv. 1952 væri til. Ég mun, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp stuttan kafla úr Íslenzkum iðnaði, ágústblaði 1953. Þar segir svo: „Hinn 1. apríl s. l. ritaði F.Í.I. hv. fjmrn. bréf, þar sem vakin er athygli á því, að á markaðinn virðast koma ýmsar vörur, sem ekki eru fluttar inn á löglegan hátt og sleppa þannig undan tollgreiðslum. Mál þetta bar á góma á síðasta ársþingi F.Í.I. og samþykkti þingið einróma svo hljóðandi tillögu: Þá vill ársþingið að marggefnu tilefni skora á hlutaðeigandi yfirvöld að skerast tafarlaust í leikinn um það, að ekki sé á boðstólum í verzlunum iðnaðarvarningur, sem ekki er leyfður innflutningur á. Þar sem oss er eigi kunnugt um, að hafizt hafi verið handa með athugun á þessu máli né eftirlit í þessu skyni hafi verið tekið upp, þrátt fyrir ósk vora í nefndu bréfi og ábendingu í bréfi dags. 17. nóv. 1952, viljum við enn eindregið fara fram á, að ákveðnar ráðstafanir verði nú þegar gerðar til upplýsinga og vægðarlaust bundinn endi á allt misferli, sem koma kann í ljós við þá athugun.“ Þetta held ég að nægi til þess að sanna það, að hæstv. ráðh. fór hér með rangt mál áðan, og til að sanna það sömuleiðis, að það var rangt, sem hann þar hélt fram, að Félag ísl. iðnrekenda hefði ekki óskað eftir rannsókn í þessu máli. Að öðru leyti krefst svar hæstv. ráðh. varla athugasemda. Hann laut svo djúpt í því að reyna að afsaka sig, að hann bendlaði sjómannastéttina við þetta mál, til þess að reyna að draga úr áhrifum þess ástands og því hyldýpi spillingarinnar, sem hér blasir við í því, að það hefur liðizt mánuðum saman og kannske árum, að hér væru seldar fyrir opnum tjöldum á frjálsum markaði tollsviknar vörur, án þess að hin æðstu yfirvöld hreyfðu hönd né fót í því efni. Þetta sinnuleysi stjórnarvaldanna verður þó e. t. v. skiljanlegra þegar menn athuga það, hverjir eiga hér hlut að máli. Það er í fyrsta lagi verzlunarstéttin, eftirlætisgoð hæstv. fyrrverandi ríkisstj., sú stétt, sem hæstv. fyrrverandi ríkisstj. gaf einkarétt á að féfletta almenning í þessu landi með því að heimila henni ótakmarkaða álagningu á allar vörur og leysa af allar þær hömlur, sem áður höfðu veríð þar á. Og í öðru lagi er hér um að ræða annað eftirlætisgoð hæstv. stjórnarvalda, nefnilega ameríska herinn. Með tilliti til þessa verður það e. t. v. skiljanlegt, að hæstv. ríkisstjórnir hafi ekki gert mikið í því að hreinsa til í þeim ósóma, sem hér hefur blasað við allra augum. Svo að ég gangi nú ekki alveg eins langt í orðbragði og hæstv. fjmrh. leyfði sér hér áðan. held ég mér leyfist þó að spyrja, með tilliti til þess, sem hér liggur fyrir, hvenær þessi hæstv. fjmrh. telji tímabært að sýna af sér þá mannslund að segja af sér embætti fjmrh. og fela það í hendur einhverjum flokksbræðra sinna, sem meiri ástæða væri til að telja að gæti sinnt því eða gegnt því lýtalítið.

Forseti (JörB): Út af fyrirspurn hv. þm. um orðbragð á Alþingi, þá vil ég benda honum á, að það er ætlazt til þess, að þm. viðhafi aðeins þau ummæli, sem ekki varða við lög, þó að það væri fyrir utan þinghelgi, en af slíkum reglum eru allir þm. bundnir. Er þar engin undantekning, og ég vil því benda þessum hv. þingmanni á íslenzkt orðtak, sem segir: „Eins og þú ávarpar aðra, ávarpa aðrir þig.“ Og þetta er gott að hafa í huga, ef menn vilja gæta sóma þessarar stofnunar, sóma Alþingis, og þá jafnframt sjálfs sín.



Ég ætla ekki að fara að skattyrðast hér við þennan hv. þm. Það er erfitt að ræða við hann um þessi mál. Ég ætla að nota tækifærið einmitt til þess að minnast á það, að þessi hv. þm. lýsti mig ósannindamann fyrst hér á hv. Alþingi og síðan í blaði sínu, Frjálsri þjóð. Það var í sambandi við fasteign þá, sem afhent var hér upp í stóreignaskatt og varð að rífa. Upplýsti ég, að fasteignamatið á þessari eign hefði verið 21 þús. og eitthvað kr. og eignina hefði orðið að taka með því sexföldu, sem sé 127 þús. kr., upp í stóreignaskattinn. Þá var hv. þm. ekki lengi að því, fremur en hann er vanur, að segja, að þetta væri ósatt, og lýsti mig hér ósannindamann að þessu og síðan í blaði sinu. Nú síðan hafa tveir menn, sem fjölluðu um þessi mál, fulltrúi í fjmrn. og fulltrúi á skattstofunni, gefið skýrslu. Þessi hv. þm. mátti náttúrlega vita það, að sú tala, sem ég fór með, hlaut að vera rétt, vegna þess að starfsmenn fjmrn. gefa mér ekki upp rangar tölur til þess að fara með hér á hv. Alþingi, og því síður að ég eða þeir segi vísvitandi ósatt. Þess vegna hefði hv. þm. mátt spara sér öll stóryrðin og verið betra fyrir hann að spara þau. En hann tók annan kost. Hann lýsti mig sem sagt ósannindamann að þessu. En ég vil gjarnan fá inn í þingtíðindin þá skýrslu, sem fulltrúarnir á skattstofunni og í fjmrn. hafa gefið, einmitt um, þetta fasteignamatsmál, og með leyfi hæstv. forseta, þá er hún þannig: „Í janúarmánuði 1951 var okkur undirrituðum afhent afsal frá verksmiðjunni Vífilfell til ríkissjóðs fyrir hluta úr eigninni Haga við Sandvíkurvog hér í bæ. Var þá fyrir hendi fasteignamat á eigninni Haga í heild, en ekki einstökum hlutum hennar, og þurfti því að finna matsverð þess hluta, er afhenda skyldi ríkissjóði. Afsalinu fylgdi eftirfarandi matsgerð tveggja dómkvaddra manna um verðmæti útbyggingarinnar, sem ríkissjóði var afhent sem greiðsla á stóreignaskatti félagsins.“ Og svo kemur orðrétt þessi matsgerð: „Samkvæmt framanskráðri útnefningu hafa matsmenn framkvæmt umbeðið mat. Af misskilningi var okkur fyrst afhent útnefningin 29. þ. m., og hefur matsgerðin því ekki verið framkvæmd fyrr en í dag, 31. des. 1951. Að skoðunargerð lokinni og þeim mælingum, sem nauðsynlegar voru, svo og að fengnum upplýsingum um ástand eignarinnar við fasteignamat, teljum við útbygginguna vera, reiknaða í hundraðshlutum af allri eigninni, 14,75%. Matsgerð þessa erum við reiðubúnir til að staðfesta, þegar þess kann að verða krafizt. Reykjavik, 31. des. 1951. Gústaf E. Pálsson, Tómas Vigfússon.“ „Rétt þótti,“ segja fulltrúarnir, „að fá staðfestingu fasteignamatsins í Reykjavík á matsgerð þessari. Var það gert, og barst svar frá fasteignamatinu þannig, að ritað er á áðurgreinda matsgerð: „Staðfest - Reykjavik, 25. febr. 1952. Fasteignamat Reykjavíkur. Einar Kristjánsson, M. Björnsson.“ Fasteignamat allrar eignarinnar Hagi var í árslok 1949 144 þús. kr. Í samræmi við ákvæði stóreignaskattslaganna var því eignin talin félaginu til stóreignaskatts á því verði sexföldu. 14,75% af fasteignamatinu var því 21240 kr., en sú fjárhæð sexföld kr. 127144.00. Nú kemur í ljós, að fasteignamatið í Reykjavík hefur metið eignina að nýju, eftir að hluti hennar var orðinn eign ríkissjóðs, og metið útbygginguna á kr. 17900.00, en það mat er óviðkomandi skattlagningunni og eignaryfirtökunni, svo sem ofanritað ber með sér. Eignahlutann varð ríkissjóður sem sé að taka á því mati, sem lagt var til grundvallar skattaálagningunni, en það var fasteignamatið, sem í gildi var 31/12 1949. Reykjavík, 17. okt. 1953. Kjartan Ragnars, fulltrúi í fjármálaráðuneytinu. Árni Halldórsson, fulltrúi á Skattstofu Reykjavikur.“ Á þessu sjá menn, hvort ég muni hafa verið ósannindamaður að þessu með fasteignamatið á eigninni, enda mátti nærri geta um það. En hvað gerði þessi hv. þm.? Hann hleypur upp í fjmrn., hittir þar mann, fær hjá honum upplýsingar um fasteignamat það, sem nú er á eigninni, og hleypur með það í blað sitt. - Ég heyri vel skrjáfa í blaði, og ég sé, að hv. þm. er með blaðið þarna núna og er að búa sig undir að koma með það hér á eftir, skilst mér, en ég skal gera það óþarft fyrir hann. - Hv. þm. hleypur upp í fjmrn., hefur samband við mann, sem vinnur í fasteignamati, og fær hjá honum vottorð um, að fasteignamatið sé kr. 17900.00, sem það var þá orðið, hleypur svo með það í blaðið Frjálsa þjóð og lýsir mig lygara að því, sem ég hafi sagt hér á Alþ., sem sé því, að fasteignamatið hafi verið kr. 21600.00. Áreiðanlega gerði hann það ekki í góðri trú, því að áreiðanlega vissi hann það og gat a. m. k. fengið að vita það, ef hann hefði athugað málið svolítið betur, að málavextir voru þeir, að hér var um tvö fasteignamöt að ræða, annað fasteignamatíð, sem gilti 31/12 1951, og átti að taka eignina samkv. því, og hitt hið nýrra fasteignamat, sem hann hafði fengið upp gefið. Hv. þm. hefði verið í lófa lagið að fá þetta upplýst, en hann kaus það heldur - og það lýsir honum vel - að lýsa mig ósannindamann að þessu, en þurfa svo náttúrlega að taka það allt aftur, alveg eins og nú. Nú kemur hv. þm. hér og segir, að ég hafi gengið svo langt að segja um þetta bréf frá 17. nóv. 1952, að þessar ákærur hafi aldrei verið skrifaðar. Ég vil lesa hér upp það, sem skrifstofustjórinn og fulltrúi í fjmrn. hafa um það að segja. En hann var áðan að lýsa því, hvað þessir menn væru mikil prúðmenni, alveg gagnstætt við mig. Þeir segja orðrétt um 1. spurningu hv. þm.: „Félag ísl. iðnrekenda sendi ráðuneytinu 17. nóv. 1952 þrjú bréf, en ekkert þeirra hafði að geyma ákæru þá, sem um er spurt.“ Spurningin er því út í hött. Þetta er frá þeim mönnum, sem þetta hafa rannsakað. Ég spurði skrifstofustjórann að því tvisvar, þótt ég raunar ætti að þekkja þennan hv. þm., þannig að mér átti ekki að koma þetta á óvart. Ég spurði hann samt tvisvar: Er það alveg víst, að þetta geti verið rétt? Og hann sagði: „Fulltrúinn hefur borið sig saman við skrifstofustjórann í Félagi ísl. iðnrekenda, og svarið er rétt eins og það er sett þarna niður.“ Ákæra hefði ekki komið, heldur þrjú bréf um annað efni.



Herra forseti. Við höfum þrír þm., eins og þskj. 62 ber með sér, leyft okkur að bera fram fsp. um, hvað líði framkvæmd á þál., sem samþykkt var eftir till. frá okkur þremur á síðasta Alþingi, nánar tiltekið 5. des. s.l. Ályktunin hljóðaði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita áhrifum sínum til þess, að fiskveiðasjóður veiti framvegis lán út á smábáta í samræmi við lán út á stærri báta, án þess að krefjast baktryggingar, enda séu smábátarnir vátryggðir í samræmi við vátryggingu hinna og tryggingarfélög skylduð, ef með þarf, til þess að taka þá í tryggingu.“ Smábátaútgerðin er mjög þýðingarmikil fyrir þjóðina. Hún er yfirleitt áhættuminni en útgerð stærri skipa. Þar er minna lagt undir í hverjum leik og meira þess vegna við hæfi almennings. Þar af leiðandi eflir þessi útgerð sjálfsbjargarhug fólks, svo að hollt má telja. Hún er að mestu rekin frá heimahöfnum, og þeir, sem hana stunda, þurfa yfirleitt ekki að búa utan heimila sinna. Með því notast tómstundir útgerðarmanna betur og heimilislíf verður heilsteyptara. Fjölskyldur geta unnið að þessari útgerð og lagt þannig saman krafta sína, eins og gert er við bú í sveit og þykir giftusamlegt til þrifa. Þessi útgerð krefur ekki hafnarmannvirkja í líkingu við stærri útgerðina og er því á þann hátt þjóðfélaginu ódýrari. Hún viðheldur sjávarsíðumegin betur en flest eða allt annað jafnvæginu í byggð landsins, sem mjög er nú farið að verða umrætt og áhyggjuefni þjóðarinnar, ef raskast. Þessi útgerð er ekki árviss, og það er engin útgerð á Íslandi, en hún hefur minnstum áföllum valdið fyrir þjóðfélagsheildina, og rekstur hennar hefur, þegar á allt er litið, minnsta opinbera aðstoð fengið. Síðan landhelgin var víkkuð og friðaðir voru firðir fyrir dragnótaveiðum, hefur trúin á útgerð þessara smáu báta aukizt, eins og eðlilegt er, og ýmsir telja, að þegar sé líka farinn að sjást vottur þess, að fiskgengd hafi aukizt á smábátamiðin. Eftir upplýsingum, sem ég hef fengið frá Fiskifélagi Íslands, þá gengu nú í sumar, í júni til ágúst, nálega þriðjungi fleiri opnir vélbátar til veiða heldur en sumarið áður, og bendir þetta til þess, hvert stefnir. Það er skylt og nauðsynlegt, að tekið sé fullt tillit til þessarar útgerðar af hálfu hins opinbera og þeim, sem kaupa sér eða láta smíða sér þessa báta, sé veittur sæmilegur aðgangur að lánsfé til þess að koma upp þessari útgerð. Jafnframt þurfa þessir menn að geta vátryggt báta sína, svo að bátarnir verði fullkomin veð fyrir nauðsynlegum lánum og til þess að draga úr tjóni, þegar slys verða. Við þremenningarnir fluttum till. okkar í fyrra með þessum og fleiri rökum, sem þingheimur féllst þá á. Nú þykir okkur við eiga að biðja um skýrslu frá hæstv. ríkisstj. um það, hvað hún eða fyrirrennari hennar hefur gert til þess að framkvæma fyrirmæli þingsins í þessum efnum, hvort smábátaeigendurnir eiga nú sæmilega greiðan gang að lánum út á báta sína sem veð og hvort þeir eiga þess kost að vátryggja bátana. - Ég leyfi mér að vænta góðra frétta frá hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Ég mun ekki að þessu sinni ræða þá almennu hlið málsins, hvort ástæða sé til þess að hvetja menn til útgerðar smábáta. Um það hefur hver sína skoðun, og ég geri ráð fyrir því, að hin nýja friðun landhelginnar ætti að verða mörgum hvatning til slíkrar útgerðar, eða að minnsta kosti vona ég, að reynslan megi skera úr um það á jákvæðan hátt. Ég tel óþarfa að lesa hér upp aftur þá þál., sem fram var borin af hv. fyrirspyrjendum. Ég skal hins vegar leyfa mér að skýra frá því, að fiskveiðasjóður Íslands hefur upplýst, að eigendur smábáta eigi rétt á lánum úr fiskveiðasjóði án aukaveða eða baktrygginga, ef bátarnir eru í fullkominni vátryggingu, en þó því aðeins, að um nýja báta með nýjum vélum sé að ræða og yfir fimm smálestir að stærð, þar sem um minni báta fari sem lausafé og geti þeir þess vegna ekki talizt frambærileg veðtrygging. Varðandi svo vátrygginguna á slíkum bátum er þetta að segja: Þegar lögin um vélbátaábyrgðarfélög voru sett, voru opnir vélbátar skyldutryggðir samkvæmt þeim. En brátt komu fram á Alþingi kröfur um það frá þeim, sem töldu sig fara með umboð smábátaeigenda, að skyldutryggingu væri létt af þessum bátum. Alþingi varð við þessum kröfum, þó á þann hátt, að bátaábyrgðarfélögunum er heimilt að tryggja opna vélbáta, ef samþykki Samábyrgðarinnar kemur til. Þetta samþykki veitti Samábyrgðin félögunum þegar í eitt skipti fyrir öll. Síðan hafa margir opnir vélbátar verið tryggðir hjá félögunum og eru það enn, og samkv. upplýsingum þeirra félaga, sem svarað hafa fyrirspurnum þar um, þá stendur eigendum smábáta opið að tryggja þá hjá félögunum. Um vátryggingu smábáta gilda alveg sömu reglur og um vátryggingu stærri báta. Vænti ég, að með þessu sé á fullnægjandi hátt svarað fyrirspurnum hv. fyrirspyrjenda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir skýrslu hans, en mér varð ekki alveg ljóst af henni, hvort ríkisstj. hefur tekið þannig til greina þál. frá í fyrra, að hún hafi skorizt í þetta mál, eða hvort í skýrslunni fólust upplýsingar um það, hvernig ástandið var og að ástandið sé nú eins og það var. Mér er vel ljóst, að smábátar hafa getað fengið tryggingu stund úr ári, en ekki á sama hátt og dekkbátar. Og þetta hefur reynzt ófullnægjandi. Smábátaeigendurnir hafa ekki getað fengið lán út á þessa báta sem veð, því að lánsstofnanir, þ. á m. fiskveiðasjóður, hafa svarað því til, að þessir bátar væru í raun og veru eins og lausafé. Og þegar nú hæstv. ráðh. upplýsir, að bátar fimm tonna og minni liggi utan við það svið, sem fiskveiðasjóður tekur báta til greina á, þá virðist mér, að hér vanti mjög á, að komið sé í það horf, sem við flm. ætluðumst til og ég hygg að þingheimur með samþykkt till. í fyrra hafi ætlazt til. Það er sem sé margt af þeim bátum, sem gengur á grunnmið og heldur uppi atvinnulífi á smástöðum, fimm tonn og minna, og það eru þeir bátar, eins og hinir bátarnir, sem þurfa að geta verið veð fyrir hæfilegum lánum, miðað við það verðmæti, sem í þessum fleytum felst. Ég vil þess vegna óska þess, að ef það er rétt skilið, að þessir bátar séu enn ekki veðhæfir og eigendur þeirra eigi í sama stríðinu og þeir hafa að undanförnu átt með að fá fé til þess að koma sér upp þessari útgerð, þá beiti hæstv. ríkisstj. sér fyrir því, að úr þessu verði bætt. Mér skilst í raun og veru, að það hilli undir möguleika til þess að tryggja þessa báta. Mér skilst að Samvinnutryggingar hafi tekið það upp að bjóðast til að taka þessa báta í tryggingar. Vera má, að það sé á einhvern takmarkaðan hátt. Ég gerði ráð fyrir því að hæstv. ríkisstj. hefði fylgzt með því og mundi geta upplýst um þetta, en þó að Samvinnutryggingar hafi gert þetta og samvinnufélögin þar með brotið ís, þá er það ekki fyrir það, að ríkið hafi gagnvart þessum skipum gert það sem ber eða einkaframtakið. Og ég efast um, að enn séu þessi mál þannig hjá Samvinnutryggingum, að fullnægt geti. Æskilegt væri, að hæstv. ríkisstj. vinni meira en hún hefur gert fyrir þessi mál.



Herra forseti. Ég hef í rauninni ekki miklu við að bæta. Ég hef upplýst, að lán eru veitt út á þessa smábáta eftir sömu reglum og út á stærri báta, og ég hef náttúrlega ekki treyst mér til þess að ákveða gegn skoðun þeirra, sem stjórna fiskveiðasjóðnum, að veðhæfir séu t. d. bátar, sem eru ein eða tvær smálestir. Þeir, sem óska eftir, að því verði þannig fyrir komið, ættu þá að bera fram um það skýrari fyrirmæli en nú gilda. Ég hef einnig upplýst, að þessir bátar eiga aðgang að vátryggingarfélögunum. Ég hef upplýst, að í öndverðu var um að ræða skyldutryggingu þessara báta, en að þeir, sem töldu sig málsvara þeirra manna, sem bátana eiga, mæltust til þess á Alþingi, að þessi skyldutrygging væri afnumin. Alþingi varð við þeim tilmælum, en heimilaði tryggingarfélögunum að vátryggja bátana, að tilskildu samþykki samtryggingarinnar. Samtryggingin hefur í eitt skipti fyrir öll afsalað sér umsögn í hverju einstöku tilfelli og gefið hinum einstöku tryggingarfélögum fullt vald til að fara þar eftir þeim reglum, sem þau telja skynsamlegar, miðað við staðhætti í einstökum útgerðarþorpum eða verstöðvum. Ég held ekki, að undan þessu sé ástæða til að kvarta. Ég er hins vegar fús til að eiga viðræður við hv. fyrirspyrjendur um, hvort t. d. sjútvmrn., sem hefur náið samstarf við stjórn fiskimálasjóðsins, gæti komið þar einhverju góðu til leiðar í framkvæmdinni, liðkað eitthvað til á þeim fáu einstöku stöðum, sem kynnu að krefjast úrbótar umfram þær almennu reglur, sem ég hef hér skýrt frá. Annað eða fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér í sambandi við þessa fyrirspurn að vekja athygli hæstv. sjútvmrh. á vandamáli í sambandi við trillubátaútgerðina. Það vandamál, sem ég þar á við, er það, hversu haga skuli slysatryggingu skipshafna á þessum þáttum. Samkv. ísl. lögum eru öll skip yfir 12 lestir skyldug að skrásetja áhöfn skipanna. Um leið og skrásetning fer fram, eru greidd slysatryggingariðgjöld fyrir áhöfnina. Aftur á móti er ekki skylt að skrá skipverja á skip, sem er undir 12 smálestum að stærð. Mér er ekki fullkomlega ljóst, hvað skoðunarskylda á skipum almennt nær langt niður. Ég hygg, að allir bátar, sem ná 6 m lengd, séu skoðunarskyldir og eigi að hlíta skoðun skipaskoðunarmanns. Ég hygg enn fremur, að einhvers staðar séu fyrirmæli um það, að öll fljótandi för skuli skrásetja með umdæmistölum í því umdæmi, sem skipunum er haldið út í. Þó ætla ég, að nokkur misbrestur sé á þessu tvennu, bæði hinni almennu skoðun á bátum undir 12 lestir niður í 6 m lengd og á skrásetningu trillubáta bæði hér í Reykjavík og um land allt. Þetta verður því alvarlegra sem þessi skipastóll eykst meira og trillubátarnir verða algengari. Annað vandamál er í þessu sambandi. Það er örðugt að greina á milli, hvort þessir bátar eru notaðir sem fiskibátar eða sem skemmtibátar. Séu þessir bátar gerðir út á fiski, er enginn minnsti vafi á því, að það ber að slysatryggja áhafnir þeirra. Séu þeir aftur á móti skemmtibátar, eingöngu notaðir sem slíkir, þá er engin tryggingarskylda á áhöfninni. Sökum þess, hversu mikið los er á framkvæmd í þessu efni, eftirliti, skoðun og skrásetningu þessara báta, þá er ákaflega miklum örðugleikum bundið að skera úr því í fyrsta lagi, hvort tryggingarskyldan nái til mannanna á bátunum, og í öðru lagi, hvaða bátar falli undir slysatrygginguna og hvaða bátar ekki. Tilmæli mín til hæstv. ráðh. eru því þau, að samtímis því sem sú athugun fer fram, sem hann gerði hér ráð fyrir áðan í sambandi við vátryggingu bátanna, þá verði einnig athugað, hvernig haganlegast væri að koma fyrir tryggingu skipshafna á þessum bátum og hvernig greina mætti á milli þeirra báta, sem eru ætlaðir til fiskveiða, og hinna, sem eingöngu eru til skemmtana. Ég sé ekki, að það yrði á annan veg betur gert en að fyrirskipa skrásetningu og skoðun á öllum þessum fljótandi förum, þar sem tilgreint væri, hvort báturinn væri ætlaður til fiskveiða eða til skemmtiferða og annars slíks. - Ég vænti, að hæstv. ráðh. muni athuga þetta ásamt öðrum hliðum málsins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn um þrjá liði í 22. gr. fjárlaga fyrir yfirstandandi ár. Tveir af þessum liðum eru með nokkuð sérstökum hætti. Í 4. lið 22. gr. er ríkisstj. heimilað að verja allt að 5 millj. kr. til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu á þann hátt, sem hún telur heppilegast. Ríkisstj. getur sett þau skilyrði fyrir aðstoð þessari um mótframlög og annað, sem hún telur nauðsynlegt. Ég orðaði þetta svo áðan, að þessi heimild væri með nokkuð sérstökum hætti, þar sem það er algerlega lagt á vald hæstv. ríkisstj. að meta bæði nauðsyn aðstoðar og hver aðstoð skuli veitt og með hverjum skilyrðum. Það liggur í augum uppi, að þegar ríkisstj. er gefin slík heimild, slíkt vald, þá verður ríkisstj., strax og henni gefst tækifæri til, að skýra hv. Alþ. frá, hvernig hún hefur notað þessa heimild. Möguleikar til misnotkunar, möguleikar á að mismuna hinum ýmsu stöðum, eru þarna fyrir hendi, og því er nauðsynlegt, að Alþ. fái við fyrsta tækifæri glögga skýrslu um, hversu svona víðtæk heimild hefur verið notuð. Að þessu lýtur fyrsta spurningin, og hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Hve miklu fé hefur ríkisstj. varið til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu samkv. 4. lið 22. gr. fjárlaga, hverjum hefur verið veitt fé í þessu skyni, hve mikið hverjum, hvaða skilyrði hafa verið sett fyrir framlögum ríkissjóðs, og hvaða framlög hafa komið í móti?“ Allt hefur þetta verið lagt á vald ríkisstjórnarinnar að því er úthlutunina varðar, að meta nauðsynina, eins og ég áðan sagði, og að meta hversu mikið skyldi fram leggja til hvers aðila. Jafnframt væri æskilegt, ef hæstv. ríkisstj. gæti upplýst, hverjir staðir fleiri en þeir, sem aðstoð hafa fengið, hafa leitað aðstoðar og hver svör þeir hafi fengið. 17. liður sömu gr. heimilar ríkisstj. að ábyrgjast lán, allt að 6 millj. kr., til byggingar hraðfrystihúsa og fiskimjölsverksmiðja. Hér eru engin skilyrði sett. Ríkisstj. er lagt í sjálfsvald, fyrir hvaða aðila hún veitir þessa ábyrgð og hvort hún veitir hana yfirleitt. Það gildir það sama um þennan lið eins og þann, sem ég áðan nefndi, að ríkisstj. getur að sjálfsögðu, ef hún vill það viðhafa, mismunað þeim aðilum og stöðum, sem leita eftir þessari aðstoð, því að henni eru engar reglur settar um það, hvernig hún skal veita þennan stuðning. Ég tel því, að einnig í sambandi við þennan lið sé hin fyllsta nauðsyn og bein siðferðisleg skylda hæstv. ríkisstj. að skýra Alþ. tafarlaust frá því, hverjum aðstoðin hafi verið veitt, undir hverjum skilyrðum og með hvaða hætti. Þessir tveir heimildarliðir nema samtals 11 millj. kr., og þó að hæstv. ríkisstj. þyki það kannske ekki ýkja mikið fé á nútíma mælikvarða, þá er þó það víst, að með þessari upphæð hefur mátt og ég vil ekki draga í efa, að það hafi verið gert - bæta aðstöðuna mjög á ýmsum stöðum á landinu. En hitt veit ég, að ekki hafa allir fengið aðstoð, sem hafa talið sig hafa hennar þörf í þessum efnum. Ýmsir draga í efa, að allir þeir, sem aðstoð fengu, hafi haft ríkari þörf fyrir hana en hinir, sem enga hafa fengið. Loks er spurzt fyrir um, hvort ríkisstj. hafi tekizt á hendur ábyrgð fyrir bæjarfélög þau, sem um getur í 18. lið 22. gr. fjárlaga, og ef svo er, með hvaða skilyrðum og gegn hverjum tryggingum ábyrgðin hefur verið veitt. En þessi liður fjárlaganna hljóðar, með leyfi forseta, á þessa leið: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast lán vegna togaraútgerðar fyrir bæjarfélögin á Akranesi, Siglufirði, Seyðisfirði, í Neskaupstað og Vestmannaeyjum, ef óhjákvæmilegt þykir, til þess að tryggja áframhaldandi rekstur togaranna á þessum stöðum, þó ekki hærri lánsfjárhæð en nemur 500 þús. kr. fyrir hvert skip, eða samtals 4½ millj. kr., enda séu þær tryggingar settar fyrir ábyrgðinni, sem ríkisstj. metur gildar, og uppfyllt þau skilyrði, sem ríkisstj. setur.“ Þessi ályktun er með alveg venjulegum hætti. Hér er ríkisstj. heimilað að ganga í ábyrgð fyrir tiltekna aðila fyrir upphæð allt að ákveðnu hámarki og jafnframt lagt fyrir hana að ganga eftir tryggingum fyrir þessu og meta gildi þeirra. Því er varðandi þennan lið aðeins spurzt fyrir um það, hvort ríkisstj. hafi tekizt á hendur ábyrgð fyrir þessi bæjarfélög, með hvaða skilyrðum og hvaða tryggingar hafi verið settar. Þessar heimildir, sem ég hef nú drepið á, eru veittar með fjárlögum, sem eru afgreidd á Alþ. þann 27. jan. 1953. En réttum tveimur mánuðum síðar veitir hæstv. ríkisstj. sjálfri sér heimild til þess að ábyrgjast fyrir tvo af þeim kaupstöðum, sem greinir frá í 18. liðnum. samtals 2 millj. 850 þús. kr., ef ég man rétt, til viðbótar. Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvað hafi gerzt á tímabilinu frá janúarlokum og til loka marzmánaðar, þegar brbl. með heimild til að ábyrgjast fyrir Siglufjörð og Seyðisfjörð eru gefin út. Hvers vegna var ekki tekið fullt tillit til þess, sem nauðsynlega þurfti að gera fyrir þessa staði, um leið og heimildin var sett inn í fjárlögin þann 27. jan.? Í fjárl. var ríkisstj. veitt heimild til þess að ganga í ábyrgð fyrir togaraútgerð á báðum þessum stöðum til jafns við hina, sem upp eru taldir. En á þeim tveim mánuðum, sem svo líða þangað til brbl. eru gefin út, virðist svo sem ríkisstj. hafi séð, að þær ráðstafanir, sem talið var að mundu nægja í lok janúar, hafi verið algerlega ófullnægjandi, þegar komið var fram í lok marzmánaðar. Hvað hefur gerzt á þessu tímabili? Ég vænti, að hæstv. ríkisstj. geti upplýst þetta. Ég hef beint fyrirspurninni til ríkisstj. í heild, því að ég veit ekki til fulls, hverjir hafa með þessi mál farið, en vil endurtaka það, sem ég hef fyrr sagt, að það er að sjálfsögðu skylda ríkisstj., sem tekur við jafnvíðtækum og óákveðnum heimildum eins og greinir í tveimur fyrstu liðunum, að skýra Alþ. frá því við fyrsta tækifæri, sem henni gefst til þess, hvernig hún hefur notað þessar sérstæðu og víðtæku heimildir.



Herra forseti. Ég mun svara fyrsta lið í fsp. hv. 4. þm. Reykv. (HG), en hæstv. fjmrh. mun svara 2. og 3. lið, þar sem það heyrir meira undir hans rn. Ég skal aðeins taka það fram fyrst út af þeim mikla umvöndunartón, sem var í ræðu hv. 4. þm. Reykv., að sjálfsagt væri að skýra Alþ. tafarlaust og sem allra fyrst frá því, á hvern hátt ríkisstj. hefði notað þær heimildir. sem hún hefði fengið á þennan hátt, að sú heimild, sem síðasta Alþ. veitti henni, gilti fyrir árið 1953 og það eru enn meira en tveir mánuðir eftir af því ári, svo að það mætti nú segja, að ekki væri tími til þess fyrr en árinu væri lokið að skýra frá þessu. En þótt ég telji, að það sé tæplega tímabært fyrr en í lok ársins að gefa tæmandi skýrslu um þetta mál, þá hef ég látið semja eins greinilega skýrslu varðandi það og unnt er að fá nú. En ég taldi aðeins rétt að geta þess, að ég álít, að það sé síður en svo, að þetta mál hafi dregizt úr hömlu fyrir ríkisstj. enn þá, og þess sé jafnvel tæpast að vænta, að hún hefði fullnægjandi svör tilbúin fyrir það ár, sem heimildin tekur til og enn er ekki liðið. En ég tel rétt að fara svolítið meira út í þetta mál, og má það þá teljast skýrsla að nokkru leyti um fyrri ár varðandi þetta sama efni, en ég skal gera það mjög stuttlega. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt, brugðust fiskveiðar mjög á árunum 1951 og 1952. Einkum var þetta á Austurlandi, Norðurlandi og á Vestfjörðum. Við þetta bættist svo það, að síldveiðar brugðust bæði þessi ár, þó að út yfir tæki nú með árið 1952, sem var eindæma aflaleysisár hvað síldveiðar snerti fyrir Norðurlandi, eins og allir muna ljóslega eftir. Á þessum árum gengu í gildi friðunarákvæði varðandi fiskveiðar hér við land, sem við allir teljum sjálfsögð og nauðsynleg, en höfðu þó í för með sér algera stöðvun dragnótaveiða og togveiða á minni bátum og komu því mjög hart niður á ýmsum smærri atvinnurekendum varðandi fiskveiðarnar. Atvinnuástandið var því mjög erfitt og þó einkum í þeim landshlutum, sem ég nefndi áðan, og sérstaklega þá í sjávarþorpum, sem byggðu afkomu sína nær einvörðungu á einhvers konar sjávarveiðum. Það var af þessum ástæðum, sem ríkisstj. fékk heimild til að verja nokkru fé úr ríkissjóði til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum á þessum árum, eftir því sem ástæða væri til og þar sem ástandið væri allra erfiðast. Á árinu 1952 var skipuð sérstök nefnd, atvinnumálanefnd, sem hefur verið starfandi síðan ríkisstj. til aðstoðar við þessi mál. Hlutverk n. var að gera tillögur um úrræði vegna atvinnuörðugleika, og var verkefni hennar jöfnum höndum að gera till. um yfirstandandi örðugleika, það sem þyrfti að gera strax til úrbóta, en einnig að gera heildaryfirlit um atvinnuástandið á þeim stöðum, þar sem erfiðleikarnir væru mestir, og skila því síðan í hendur ríkisstjórnarinnar. Eftir að þessi n. tók til starfa, hefur ríkisstj. í verulegum atriðum farið eftir tillögum hennar um ráðstöfun þess fjár, sem heimilað var til úrbóta vegna atvinnuörðugleika. Ég skal geta þess, að í þessari n. voru fulltrúar bæði frá Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Atvinnumálanefnd vinnur nú að áliti upp úr þeim athugunum, sem hún hefur haft, og hefur ríkisstj. lagt fyrir hana að geta skilað því um næstu áramót. En það er svona meir varðandi framtíðina en þá stundarörðugleika, sem víða hefur orðið vart. Þetta taldi ég rétt að taka fram í þessu sambandi. Samtals hefur verið varið fé úr ríkissjóði til þess að bæta úr atvinnuörðugleikum í landinu á þessum árum eins og hér segir: Árið 1951 kr. 1217646.80, árið 1952 kr. 6490987.12 og árið 1953 kr. 4944855.51. Er þá reiknað með eins og þetta stendur nú í dag og þá gert ráð fyrir, að ekki verði um frekari aðgerðir að ræða fyrr en ný fjárlög hafa verið sett. En auk þess framlags 1953, sem svo að segja fyllir alveg þá heimild, sem hv. fyrirspyrjandi minntist á í 22. gr. fjárlaga, hefur ríkisstj. orðið að ráðstafa á þessu ári upp á væntanlega heimild eða fjárveitingu 1954 alls 443 þús. kr., þannig að það hefur farið um 387 þús. kr. fram úr þeirri heimild, sem Alþ. veitti. Samtals hefur þá verið ráðstafað á þessum þremur árum í þessu skyni kr. 13096499.43. Fyrirspurn sú, sem hér liggur fyrir, varðar notkun heimildar samkv. 22. gr. fjárlaganna fyrir þetta ár, en sú heimild hljóðaði upp á 5 millj. kr., eins og ég tók fram áðan. Mun ég þá, þó að það taki nokkurn tíma, gefa skýrslu um sundurliðun á þeirri upphæð fyrir yfirstandandi ár, hvernig fénu hafi verið varið, hvaða tryggingar hafi verið teknar, þar sem tryggingar voru teknar, sumt var veitt sem beinn styrkur, o. s. frv., eftir því sem hv. fyrirspyrjandi spurði um. Ég vil bara taka það strax fram, að ég get ekki gefið tæmandi skýrslu um, hve mikið fé hafi komið á móti á hverjum stað, en það má fullyrða, að þess var alls staðar krafizt, að mótframlög væru mikill hluti þess kostnaðar sem um var að ræða. Ég mun þá fara hringferð um landið og gefa yfirlit um þetta. Fyrst nefni ég Eyrarsveit á Snæfellsnesi, sem hefur fengið 250 þús. kr. vegna hraðfrystihúss Grundarfjarðar með veði í húsinu, og lánstíminn er tíu ár. Í öðru lagi nefni ég Stykkishólmshrepp í Snæfellsnessýslu, sem hefur fengið 200 þús. kr. til kaupa á vélbátnum Arnfinni, 50 þúsund til kaupa á vélbátnum Gissuri hvíta, 20 þús. til bátakaupa síðar, en fyrst um sinn var heimilað, að fénu mætti verja til sundlaugar, sem var verið að byggja, en sú kvöð liggur á, að það gengur yfir í báta jafnótt og það losnar þar, og það svo að segja strax. Trygging er tekjur og eignir hreppsins, og lánstíminn er tíu ár. Í þriðja lagi er Ólafsvík, Snæfellsnesi, með 100 þús. kr. til hafnarbóta. Hafnarbótalánin njóta ríkisábyrgðar, og sérstakra trygginga er því ekki krafizt þarna, en lánstíminn er tíu ár. Þá er það í fjórða lagi Flateyjarhreppur í Barðastrandarsýslu. sem hefur fengið kr. 142855.51. Þetta fé hefur verið notað til að koma vélbát, Sigurfara í Flatey, á vertíð s. 1. vetur. Rn. varð að ábyrgjast sjóveð, er á kynni að falla, og 110 þús. kr. rekstrarlán í Landsbanka Íslands. Vertíðin gekk hörmulega, og ástandið í Flatey var hörmulegt á þessum tíma, svo að við svelti lá hjá fólkinu þar. Sjóveðin urðu kr. 32855.51, og rekstrarlánið kr. 110000.00, eins og ég sagði áðan, eða samtals eru þetta 142 þús. rúmlega. En auk þess hefur Flateyjarhreppur fengið loforð fyrir 50 þús. kr. til kaupa á 50 smálesta báti. Þetta er ekki enn komið í kring, og féð er því geymt þangað til af þessum bátakaupum verður. Loks er Flateyjarhreppur enn með 36 þús. kr., sem ekki er heldur búið að afgreiða, en það er til greiðslu lögveðskrafna vegna útgerðar, og er talið hér um bil vist, að það verði að gera slíkt, því að hreppurinn getur ekkert gert eins og ástatt er, og er þetta fé geymt í því skyni. Þá er það fimmta, það er Suðureyri í Vestur-Ísafjarðarsýslu. H/f Ísver hefur fengið 75 þús. kr. Það er lán til byggingar á 35–40 smálesta bát, sem er í smíðum í Landssmiðjunni. Tryggingin er veð í bátnum, og lánstíminn er tíu ár. - Þá er það Óskar Kristjánsson, Suðureyri. Það er lán til byggingar á öðrum bát, álíka stórum, sem einnig er í smíðum í Landssmiðjunni, og trygging er veð í bátnum og lánstími sá sami, 10 ár, og upphæðin er 75 þús. kr. til hvors þeirra. - Þá er það Páll Friðbergsson o. fl. á Suðureyri. Það er lán til bátabyggingar einnig, af sömu stærð, 75 þús. kr., sem er í smíðum hjá skipasmíðastöð Marzelíusar Bernharðssonar, trygging sú sama og lánstími eins. Þá er það Eyrarhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu með 60 þús. kr. Það er lán til atvinnuaukningar. Ég get ekki gefið nánari skýringu á því nú. Trygging er tekjur og eignir hreppsins, og lánstíminn er tíu ár. Þá er það Grunnavíkurhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu. Eins og þið vitið, þá hefur fólkið verið að hverfa úr nyrztu hreppunum þarna, og voru veittar 100 þús. kr. til þess að gera tilraun til að færa byggðina saman, það sem eftir væri, og stöðva eitthvað af fólkinu í Grunnavík. Hefur það áreiðanlega borið allmikinn árangur. Þetta er látið sem beint framlag, en ekki ætlazt til, að það verði endurgreitt nokkurn tíma. Þá er það Bolungavík. Það er lán vegna skips, 120 þús. Þetta er ekki afgreitt, en bíður þar til séð verður, hvað um það verður. Þá er það Hnífsdalur með 90 þús., sömuleiðis vegna skips, sem ekki er afgreitt enn þá, og er upphæðin geymd. Þá er það Súðavíkurhreppur, lán til starfrækslu hraðfrystingar á rækjum h/f Frosta. Það eru 50 þús. Tryggingin er tekjur og eignir hreppsins og lánstíminn tíu ár. Þá er það Fiskimjöl h/f, Ísafirði með 150 þús., lán til byggingar á hráefnaþró og kaupa á skilvindu. Trygging er veð í fiskimjölsverksmiðjunni, og lánstíminn er 15 ár. Þá er það útgerðar- og fiskiðjuver Kaldrananeshrepps á Drangsnesi, 90 þús., þar af eru 30 þús. vegna viðgerðar m/b Ásdísar. Trygging þar er krafa útgerðarfélagsins um björgunarlaun hjá Skipaútgerð ríkisins vegna m/s Skjaldbreiðar, sem ég veit ekkert hvers virði er, og lánstíminn er 10 ár. 60 þús. af þessu er vegna tryggingar iðgjalda báta félagsins, trygging er veðréttur í m/b Ásdísi, og lánstíminn er 10 ár. Þetta er alls 90 þús., en Kaldrananeshreppur hefur verið einn af þeim hreppum, sem við allra mesta erfiðleika hafa átt að etja að undanförnu. Þá er það Hólmavík í Strandasýslu, 125 þús. Er það lán vegna verksmiðju, sem er þar verið að reisa eða hefur verið reist, en ekki búið að afgreiða þetta enn þá; það bíður þar til fullnægjandi gögn eru fyrir hendi. Þá er það Árneshreppur í Strandasýslu, 30 þús. Er það lán til kaupa á 15 smálesta bát. Sigurði Péturssyni í Djúpavík hefur verið heitið láninu, enda liggi fyrir samþykki hreppsnefndar hreppsins. Þetta er enn óafgreitt líka. Þá er það Höfðahreppur í Austur-Húnavatnssýslu með 100 þús. vegna hraðfrystihúss h/f Hólaness, um endurbætur á húsinu o. fl. Trygging er veð í hraðfrystihúsinu og lánstíminn 10 ár. - Þá er það í öðru lagi Höfðahreppur með 20 þús. kr., til Benjamín Sigurðssonar til kaupa á bát, sem er 11 smálestir; trygging tekjur og eignir hreppsins og lánstíminn sömuleiðis 10 ár. Þá er það Kaupfélag Skagfirðinga, til byggingar hraðfrystihúss, 250 þús.; trygging veð í húsinu, og lánstíminn er 20 ár. Þá er það Sauðárkrókskaupstaður með 50 þús. vegna niðursuðu- og beinamjölsverksmiðju á Sauðárkróki. Trygging er veð í verksmiðjunni, og lánstíminn er 10 ár. Hofsóshreppur í Skagafjarðarsýslu er með 50 þús. til verbúðabygginga. Tryggingin er tekjur og eignir hreppsins, og lánstíminn er 20 ár. Þá er það Siglufjarðarkaupstaður með 750 þús., til togaraútgerðarinnar á Siglufirði. Trygging er veð í síldarverksmiðjunni Rauðku og í togurum bæjarins, lánstíminn er 10 ár. Þá er það Hríseyjarhreppur í Eyjafirði með 50 þús. vegna sjóvinnsluhúss, lánstíminn 20 ár; trygging er tekjur og eignir hreppsins fyrir upphæðinni. Þá er það Hríseyjarhreppur í öðru lagi með 60 þús. til kaupa þriggja trillubáta, lánstíminn 10 ár; trygging er tekjur og eignir hreppsins. Þá er það Angantýr Jóhannsson, Hauganesi, 30 þús. til kaupa á 12 smálesta bát, trygging veð í bátnum, lánstíminn er 10 ár. Þá er það hlutafélagið Baldur, Dalvík. með 100 þús. til kaupa á vélskipinu Pólstjarnan. Tryggingin er veð í skipinu, og lánstíminn er 10 ár. Þá er það Ólafsfjarðarkaupstaður með 30 þús. vegna hafnarinnar, trygging tekjur og eignir kaupstaðarins, lánstíminn er 10 ár. Ég tel rétt að taka hér fram, að Ólafsfjörður hefur átt í miklum vandræðum og var búinn að fá verulegar upphæðir frá fyrra ári, svo að þessi upphæð sker sig sérstaklega úr, hvað hún er lítil í samanburði við þær þarfir, sem þar hafa verið. Þá er það J. G. Sólnes. Akureyri, með 20 þús. til skreiðhjalla. Trygging er veð í hjöllunum, og lánstíminn er 10 ár. - Þá er einnig Leó Sigurðsson, Akureyri, með 15 þús. Féð er veitt til sama, hjalla, og trygging og lánstími sama. - Þá er það Guðmundur Guðmundsson og Guðmundur Jörundsson, Akureyri með 90 þús. til skreiðhjalla. Þetta hefur ekki verið afgreitt enn þá, og þessir peningar eru geymdir. Þá er Fiskiðjusamlag Húsavíkur með 90 þús. kr. til byggingar fiskhjalla og skreiðargeymslu; trygging er veð í hjöllunum og geymslunni, og lánstíminn er 20 ár. Þá er það hlutafélagið Frosti, Raufarhöfn, með 250 þús. vegna byggingar hraðfrystihúss hlutafélagsins; trygging er veð í hraðfrystihúsinu og lánstíminn 25 ár. Þá er það Seyðisfjörður með 250 þús. til fiskþurrkunarhúss og fiskiðjuvers. Trygging er veð í mannvirkjunum, og lánstíminn er 25 ár. Þá er það Neskaupstaður með 100 þús. til byggingar fiskhjalla í Neskaupstað. Trygging er veð í fiskhjöllum og í fasteign eða jörð, lánstíminn 20 ár. Þá er það Mjóafjarðarhreppur, þ. e. styrkur til ræktunar, 15 þús. Þórlindur Magnússon, Eskifirði, til kaupa á vélskipinu Heimaklettur, þ. e. 75 þús.; trygging er veð í skipinu og lánstíminn 10 ár. Þá er það Búðahreppur með 40 þús, til skreiðhjalla. Þetta hefur ekki verið afgreitt og er geymt. Fáskrúðsfjarðarhreppur, þ. e. styrkur til ræktunar vegna Hafnarnesþorps í Fáskrúðsfirði, 15 þús. kr. Þá er það Stöðvarhreppur, 70 þús. kr. til kaupa á vélbáti, Jóni Guðmundssyni; trygging tekjur og eignir hreppsins, lánstíminn er 10 ár. Breiðdalshreppur í Suður-Múlasýslu, 45 þús. kr. til útgerðar vélbátsins Goðaborgar; trygging tekjur og eignir hreppsins, og lánstíminn er 10 ár. Hlutafélagið Arnarey á Djúpavogi, 60 þús. kr. til kaupa nýrrar vélar í vélskipið Víði; trygging veð í skipinu og lánstíminn 10 ár. Þá er það Búlandshreppur með 110 þús. kr.; til vélbátsins Svanur 70 þús. og til vélbátsins Papey 40 þús., trygging tekjur og eignir hreppsins og lánstíminn 10 ár. Sami, þ. e. Búlandshreppur, með 20 þús., þ. e. styrkur til ræktunar. Hafnarhreppur í Austur-Skaftafellssýslu, 200 þús. vegna tveggja vélbáta, sem eru um 35 smálestir, keyptir að; trygging er tekjur og eignir hreppsins, og lánstíminn er 10 ár. Þá er Hvammshreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, þ. e. styrkur til kartöfluræktunar, 45 þús., og sami hreppur, styrkur til kartöflugeymslu, sem ekki er afgreitt enn, 15 þús. Þá eru Vestmannaeyjar, vegna skreiðhjalla, 75 þús.; trygging er veð í hjöllunum, og lánstíminn er 15 ár. Þá er það loks Álftaneshreppur með 6 þús. kr., sem voru veittar til fyrirhleðslu eða umbóta á sjóvarnargarði á nesinu. Þetta gerir samtals kr. 4944855.51. En auk þess hefur svo ríkisstj. veitt eftirfarandi upphæðir, sem koma til viðbótar og eru þá að miklu leyti umfram þá heimild, sem var í fjárl. Suðureyrarhreppur 100 þús. kr. til bílavogar og löndunarkrana; trygging er tekjur og eignir hreppsins og lánstíminn 10 ár. Útgerðarfélag Höfðakaupstaðar, 103 þús. kr. vegna vélar í vélskipið Ásbjörgu; trygging er veð í bátnum, og lánstíminn er 10 ár. Arnarey, hlutafélag, Djúpavogi, 90 þús. Upphæðin er veitt sem lán til viðbótar áðurnefndu láni, að fjárhæð 60 þús. kr.; trygging er veð í vélbátnum Víði og lánstíminn 10 ár. Loks er svo útgerðar- og fiskiðjuver Kaldrananeshrepps með 150 þús. kr. til kaupa á vélskipinu Ingólfi; trygging veð í skipinu, og lánstíminn er 10 ár. Samtals eru þetta 443 þús. kr., og kemur þá fram sama tala og ég nefndi heildartöluna áðan. Vaxtakjör, þar sem um lán er að ræða, sem er nú í flestum tilfellum, eru hin sömu á öllum lánunum, þ. e. 5½%. Ég skal taka það fram, að það hefur verið aðalregla við úthlutun þessa fjár, að lánin eða styrkirnir eru veittir viðkomandi sveitarfélögum, sem svo láta þá til annarra aðila. En þar sem út af þessu bregður, sem er á nokkrum stöðum, hefur yfirleitt verið farið samkvæmt till. viðkomandi sveitarstjórna og reynt að hafa sem allra nánasta samvinnu við sveitarstjórnirnar um fjárveitingar, enda þær í því nær öllum tilfellum verið sá aðili, sem komið hefur fram fyrir hönd viðkomandi hrepps eða þeirra aðila, sem þar hafa sótt um lán. Ég tel mig þá hafa svarað þessum lið fyrirspurnarinnar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. félmrh. mjög glögg og greinargóð svör við minni fyrirspurn. Að sjálfsögðu get ég ekki að svo stöddu myndað mér skoðun um það í einstöku atriðum, hver nauðsyn hafi verið á því að veita frekar þessum stöðum og þessum aðilum hjálp en ýmsum öðrum, sem enga aðstoð fengu. Skýrsla hæstv. ráðh. er fullnægjandi eins og vænta mátti af honum, sem svar við fsp. svo langt sem hún nær. En hann veitti engar upplýsingar um, hverjum hefði verið synjað um aðstoð, og getur það gefið tilefni til nánari athugunar síðar. Mér þykir leitt, ef hæstv. ráðh. hefur tekið sér nærri þann umvöndunartón, sem hann kvað verið hafa í ræðu minni. Ég get þó ekki á það fallizt, að tónninn hafi verið sérstakur umvöndunartónn. Hitt er rétt, að ég lagði á það áherzlu, að ég teldi brýna skyldu ríkisstj., þar sem um svo sérstæðar heimildir er að ræða, að gefa við fyrsta tækifæri Alþingi skýrslu um, hvernig hún hefði notað þessar heimildir. Það hefur hæstv. ráðh. gert, glöggt og greinilega, og er ég honum mjög þakklátur fyrir það. Hitt verður að játa, að hann gaf ekki upplýsingar um þörf eða nauðsyn annarra aðila og staða, sem ekkert fengu. Um það verð ég því að leita upplýsinga annars staðar.



Annar liður fsp. frá hv. þm. er þannig: „Hve miklar ábyrgðir og fyrir hvaða aðila hefur ríkisstj. tekizt á hendur samkv. 17. lið 22. gr. fjárlaga, hversu er háttað tryggingum fyrir lánunum. og hvaða loforð hafa verið veitt um ríkisábyrgð samkv. þessum lið?“ Það var upphaf þessara ábyrgða, sem hér er spurt um, að þegar stofnlánadeildina þraut fé til útlána, voru mörg hraðfrystihús og fiskiðjufyrirtæki, sem loforð höfðu fengið um lán, og önnur, sem gerðu ráð fyrir stofnlánum þegar framkvæmdir væru komnar langt áleiðis, en ekki fengu nein lán úr stofnlánadeildinni. Var þá tekin upp heimild í fjárlög til þess að ábyrgjast lán fyrir slík fyrirtæki. Ábyrgðir vegna eldri fyrirtækjanna, sem voru í byggingu þegar þetta var framkvæmt, voru flestar afgreiddar á árunum 1951 og 1952, en þó ekki allar. Nú heimilaði Alþingi í fjárl. fyrir árið 1953 að veita þessar ábyrgðir áfram, og það er það, sem hv. þm. spyr um núna, hvaða ábyrgðir hafi verið veittar samkv. þessari heimild í fjárl. fyrir 1953. Ýmis fiskiðjuver hafa sótt um ábyrgð samkv. þessari heimild, en ekki verið afgreiddar enn þá á árinu 1953 nema þessar ábyrgðir: hraðfrystihús Húsavíkur 80 þús. kr.; fiskimjölsverksmiðjan Njáll á Bíldudal 110 þús. og Ísfirðingur h/f 400 þús. kr. - Afgreiðslur hafa ekki farið fram fleiri en þetta sumpart vegna þess, að framkvæmdum er ekki svo langt komið, að tímabært sé að takast á hendur ábyrgð, eða málin eru í nánari athugun. Virðist okkur í rn. svo, að öll fiskiðjuver á landinu, sem hafa með höndum nýjar framkvæmdir til stækkunar eða endurbyggingar, og allir þeir, sem standa að byggingu nýrra fiskiðjuvera, sæki um ábyrgð samkv. þessari heimild, og þannig mun það hafa verið frá því að hún var fyrst lögleidd. Hefur þessi starfsemi því í framkvæmdinni orðið eins konar framhald af útlánum stofnlánadeildarinnar til fiskiðjuveranna, enda mun Alþingi hafa ætlazt til þess, eins og ég gat um áðan. Enn þá hefur engum verið neitað, sem uppfyllt hefur þau almennu skilyrði, sem sett hafa verið fyrir þessari ábyrgð, en hins vegar hafa ekki allar beiðnir enn þá verið afgreiddar. Þær eru í athugun sumar. Þá spyr hv. þm. að því, - þetta laut að því, hverjar ábyrgðir hefðu verið teknar á árinu, - hverjum hafi verið heitið ríkisábyrgð. Rétt er að taka fram, að Einar Guðfinnsson, Bolungavík, Fiskiðjuver Ísfirðinga h/f, það mun vera fiskiðjuver togarafélagsins á Ísafirði, hygg ég að ég muni rétt, hraðfrystihús Kaupfélags Skagfirðinga, Sauðárkróki, og Hraðfrystihúsið h/f á Patreksfirði hafa fengið loforð um ábyrgð, en eins og ég gat um, þá liggja talsvert fleiri umsóknir fyrir, sem ekki hafa enn þá verið afgreiddar endanlega. Þá spyr hv. þm., hvaða tryggingar séu fyrir þessum lánum. Fjmrn. hefur sett sér fastar reglur um afgreiðslu ábyrgða sem hér segir: Að lánstíminn sé 15 ár hið skemmsta. Að ábyrgð ríkissjóðs ásamt því, sem á hvílir framar í veðröð, fari ekki yfir 60% af verðmæti hins veðsetta, miðað við matsverð stofnlánadeildar sjávarútvegsins, eða 60% af söluverði, ef það liggur fyrir og er lægra. Þetta munu vera sömu reglur og stofnlánadeildin fylgdi á sínum tíma. Til tryggingar ábyrgðunum séu veð í fiskiðjuverunum ásamt öllu tilheyrandi, sem í veðröð fer ekki yfir 60%, eins og ég sagði áðan. Þá er það þriðji liðurinn: „Hefur ríkisstj. tekizt á hendur ábyrgð fyrir bæjarfélög þau, sem um getur í 18. lið 22. gr. fjárlaga, og ef svo er, með hvaða skilyrðum og gegn hverjum tryggingum hefur ábyrgðin verið veitt?“ Veittar voru á árinu samkv. 22. gr., 18. lið, ríkisábyrgðir til eftirtalinna bæjarútgerða fyrir láni hjá Landsbankanum til fimm ára, fyrsta árið afborganalaust og vextir 6½%: Akranes 1 millj. 55 þús., og veðið 5. veðréttur í Bjarna Ólafssyni og 3. veðréttur í botnvörpungnum Akurey. Siglufjörður 958 þús., veð í botnvörpungunum Hafliða og Elliða. Seyðisfjörður - það er h/f Bjólfur, sem þar á hlut að máli 555 þús. og 5. veðréttur í botnvörpungnum Ísólfi. Þá er það Neskaupstaður. Það er 1 millj. 227 þús. kr. og er 5. veðréttur í Goðanesinu og Agli rauða, tveimur togurum þar á staðnum. Þá koma Vestmannaeyjar með 1 millj. 104 þús. Það er 5. veðréttur í Elliðaey og togara, sem nú heitir Vilborg Herjólfsdóttir, en þá hét öðru nafni, ég held Bjarnarey. Þannig er gengið frá þessum lántökum, þótt einkennilegt sé, að gegn lánum þessum hjá Landsbankanum leggur ríkissjóður á sérstakan reikning í bankanum fjárhæð, sem er jafnhá lánunum samanlögðum. Það mundi nú sumum þykja harðir kostir að taka lán með þessu móti. En þannig er þetta. Afborganir af lánunum koma jafnharðan til frádráttar á hinum bundna reikningi, en verði um vanskil að ræða, greiðir ríkissjóður þau á átta árum frá upphaflega lánstímanum. Það er sem sé ríkisábyrgð fyrir lánunum og bundið fé að auki á móti. Skilyrði fyrir þessum ábyrgðum eru, að ríkissjóður hafi heimild til eftirlits með útgerðarrekstrinum, útgerðin sendi ársfjórðungslega reikningsyfirlit og breytist hagur útgerðarinnar svo að dómi ríkisstj., að hún geti greitt lánin upp, þá geti ríkisstj. krafizt þess, að það verði gert. Loks er það skilyrði, að hlutaðeigandi skip verði gerð út frá þessum sömu stöðum sem þau voru á, þegar þetta var gert. Síðan hefur verið sótt um að færa eitt skip til. Vestmannaeyingar vildu selja sitt skip til Hafnarfjarðar, og sá ríkisstj. að sjálfsögðu ekki ástæðu til að setja fótinn fyrir það, og var samþykkt, að lánið færðist yfir á hina nýju eigendur. Ég man ekki eftir því, að það geti verið fleiri atriði, sem þurfi að taka fram til þess að svara spurningunum.



Ég þakka hæstv. fjmrh. greinargóð svör við prentuðum fsp. og hef ekki frekar um að spyrja í því sambandi á þessu stigi málsins. Munnlegri fsp. minni í fyrri ræðunni um, að hverju leyti ástandið hefði breytzt á Seyðisfirði og Siglufirði frá því að fjárlagaheimildin var veitt og þangað til brbl. voru gefin út þann 30. marz s.l., hefur hæstv. ráðh. hins vegar undan fellt að svara. Viðvíkjandi þeim kjörum, sem ráðh. skýrði frá að ríkisstjórnin hefði fallizt á eða Landsbankinn sett henni, verð ég að segja, að mér finnst það heldur þungir kostir fyrir hæstv. ríkisstj., að í viðbót við það að taka á slg ábyrgð á lánunum og skilvísri greiðslu þeirra skuli ríkisstj. þurfa að binda jafnháa upphæð á föstum reikningi í bankanum til þess að lánið fáist. En það verður að skoða sem mál milli hæstv. ríkisstj. og bankans, og sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það. Yfirleitt er sama að segja um svar hæstv. fjmrh. og skýrslu hæstv. félmrh.: Svör eru fullnægjandi svo langt sem þau ná, en gefa tilefni til athugunar á aðstöðu annarra staða, sem svipað stendur á fyrir.



Það er ekkert í fsp. sérstaklega um Siglufjörð og Seyðisfjörð, og ég hafði ekki tekið eftir því, að hv. þm. vék sérstaklega að þeim málum í framsögu sinni áðan. Hann spurði, hvað hefði breytzt frá því, að ábyrgðarheimildin var samþ. og þangað til brbl. voru gefin út, sem heimiluðu ríkisstj. að taka miklu meiri ábyrgðir eða veita miklu meiri hjálp til þessara staða en annarra staða, sem hér áttu hlut að máli. Það er ekki hægt að svara þessu öðru en því, að þegar farið var að athuga þessi mál nánar en gert var í samráði við hv. fjvn., á meðan þetta var til íhugunar í þinginu, þá kom í ljós, að ómögulegt var að halda skipunum á þessum tveim stöðum nema með því að gera á Siglufirði miklu víðtækari ráðstafanir en menn höfðu gert sér vonir um að þyrfti, og á Seyðisfirði nokkru víðtækari ráðstafanir en gert var ráð fyrir. Ríkisstj. stóð þá frammi fyrir því, hvort það ætti þá að láta niður falla að greiða fyrir því, að skipin gætu verið áfram á þessum stöðum, eða þá að beita sér fyrir víðtækari aðstoð. Var þá síðari kosturinn valinn.



Herra forseti. 1951 var tekið upp bátagjaldeyrisfyrirkomulagið svonefnda. Í því felst það, að sérstakur skattur er lagður á fjölmargar innfluttar vörur, sem ekki má flytja inn nema samkv. sérstökum reglum, sem ríkisstj. gefur út, og andvirði skattsins er síðan notað til styrktar bátaútveginum í landinu. Samkv. ákvæði í stjórnarskrá ríkisins er óheimilt að leggja á nokkurn skatt, nema það sé gert samkv. lögum. Þessi skattur, þessi tollur, sem lagður var á landsmenn til styrktar bátaútveginum, er ekki innheimtur samkv. sérstökum lögum, engin sérstök lög hafa verið sett til þess að veita ríkisstj. heimild til þessarar skattheimtu eða tollheimtu. Hins vegar er skatturinn innheimtur samkv. reglum, sem ríkisstj. hefur gefið út, og vísað í því sambandi í gildandi lög um fjárhagsráð. Um rétt ríkisstj. til þess hefur verið mjög deilt; það hefur verið mjög um það deilt, hvort eðlilegt hafi verið að grundvalla þessa miklu skattheimtu eða tollheimtu á þeim lögum, sem í var vitnað. Skal ég láta það liggja á milli hluta hér. En hitt er alveg einsdæmi um þennan mikla toll, að hann er eini tollurinn, sem nú er lagður á landsmenn, er þeir vita ekki sjálfir, hversu miklu nemur. Það er auðvitað grundvallaratriði varðandi alla tollheimtu, varðandi öll gjöld, sem lögð eru á þegnana, að þeir fái sjálfir að vita, hversu mikið þeir eru látnir borga, jafnvel þó að það fari ekki beint í ríkissjóðinn, heldur fari eftir öðrum leiðum í hendur þeirra aðila, sem njóta eiga gjaldanna, sem á eru lögð. Eitt af því, sem er að athuga við þessa miklu toll- eða gjaldaálagningu, er það, að hún er gersamlega utan við allt eftirlit, í fyrsta lagi löggjafarsamkomunnar og um leið alls almennings í landinu. Þetta er eina skattgjaldið, sem á hefur verið lagt, sem yfir hvílir þvílík leynd, að enginn veit, hversu miklu það nemur, svo að þörf er á því að bera fram hér á hinu háa Alþ. fsp. til þess að fá upplýst, hversu mikið almenningur er látinn borga og hversu mikið ein tiltekin atvinnugrein í landinu fær í styrk af þessu gjaldi. Þetta er auðvitað ástand, sem er algerlega óviðunandi. Ætli ríkisstj. sér að halda áfram þessari furðulegu skattheimtu, þá ber henni að setja um það skýr og ákveðin lög, þannig að það liggi alveg ljóst fyrir, hversu gjaldið á hverri vörutegund nemur miklu og hvernig ,því er varið í þágu bátaútgerðarinnar. Það hafa nokkrum sinnum verið gerðar um það áætlanir, - m. a. hef ég gert það meðan síðasta þing sat, - hversu miklu þetta gjald hafi numið. Sumt af niðurstöðum mínum þá var vefengt, talið, að ég teldi gjaldið ívið of hátt, ekki miklu þó. En hér verður auðvitað að fá hreint borð, menn verða að fá að vita, hvað gjaldið er mikið og hvað við þessa peninga er gert. Við þetta hefur svo bætzt, að mér hefur borizt til eyrna, að kostnaður sá, sem hlýzt af innheimtu þessa bátgjaldeyrisálags og úthlutun fjárins sé mjög mikill, þannig að óeðlilega hár hluti gjaldsins fari í hreinan skrifstofukostnað eða innheimtu- og úthlutunarkostnað. Þess vegna hef ég einnig leyft mér að spyrja um það, hversu miklu þessi kostnaður nemi, til þess að unnt væri á eftir að mynda sér hugmynd um það, hvort ekki væri hægt að draga úr honum eða inna þessa þjónustu af hendi ódýrar en þarna á sér stað. En aðalatriðið er þó að fá upplýst, hversu þessi sérkennilegi skattur nemur hárri fjárhæð.



Eins og hv. þm. gat um, er fsp. í tvennu lagi. Annars vegar: Hve miklu nam bátagjaldeyrisálagið á árinu 1952? Eftir upplýsingum, sem rn. hefur aflað, nam það 58412004 kr. - Hin fsp., þ. e. annar liður, er um það, hver var kostnaður á sama tíma við framkvæmd reglnanna um bátagjaldeyri. Þar til svara ég því, að ríkið hefur ekki haft neinn kostnað af þeirri innheimtu.