Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. tók frv. til meðferðar 19. okt., hefur síðan haldið um það 37 reglulega fundi, fengið til viðtals forstöðumenn helztu ríkisstofnana auk fjölda athugana og viðtala utan funda. Þá hefur nefndin einnig athugað og rætt nær 500 erindi, sem til hennar bárust. Ég vil leyfa mér að þakka nefndarmönnum fyrir ágætt samstarf, sem hefur auðveldað störfin mjög. Nefndin stendur öll að tillögum til breytinga á gjaldaliðum frv. Hv. þm. Framsfl. og Alþb. hafa þó áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., er fram kunna að koma. Tillögur til breytinga á tekjuliðum frv. eru fluttar af meiri hl. n., en það, sem kemur fram í nál. meiri hl., að minni hl. hafi beint lýst sig andvígan þeim tillögum meiri hl., er byggt á misskilningi, og vil ég leiðrétta það hér með. Þá vil ég leyfa mér að ræða í fáum orðum nokkur atriði, sem nauðsynlegt var að hafa í huga við afgreiðslu þessa máls. Það mun skoðun reyndustu sérfræðinga okkar og raunar erlendra sérfræðinga einnig, að það hafi náðst meira jafnvægi í efnahagsmálum hér en verið hefur alllengi undanfarið. Af því leiðir, að ef við ekki leikum af okkur eða stóróhöpp steðja að, má vænta þess, að þjóðartekjurnar geti vaxið hægt eða um ca. 3% á ári næstu árin og tekjur ríkissjóðs um tiltölulega svipaða upphæð, ef ekki er breytt þeim hlut, sem ríkissjóður fær af þjóðartekjunum. Nú má ekki draga af þessu þá ályktun, að fjárlagafrv. megi ekki hækka meira en hinum auknu tekjum ríkissjóðs nemur. Á fjárlögum eru ýmsar ríkisstofnanir með sjálfstæðan fjárhag og tekjur. Má þar t.d. nefna póst og síma. Þar eru stórframkvæmdir árlega til þess að fylgjast með tímanum og leitast við, að fullnægt sé kröfum neytenda um aukna þjónustu. En það sýnir sig þar, að notkunin og þar með tekjur stofnunarinnar vaxa svo ört, að nægir til að standa undir auknum kostnaði. Svipuðu máli gegnir um aðra stofnun ríkisins, sem hefur vaxið mjög ört, ríkisútvarpið. En það stendur þó vel undir hinum auknu útgjöldum með vaxandi tekjum. Þá vil ég minna á þau ummæli hæstv. fjmrh. við 1. umr., að þegar frv. var samið, hafði verið miðað við, að það væri ekki ætlun ríkisstj. að leggja á nýja skatta. Eitt atriði enn vil ég nefna, sem nefndin hlaut að taka tillit til við afgreiðslu þessa máls, en það er tollalækkun sú, sem nýlega var samþykkt hér á Alþingi. Þá má ekki gleyma því, þegar rætt er um afgreiðslu fjárlaga, að sumir liðir fjárlaga eru beinlínis ákveðnir fyrir fram, eins og t.d. þær breytingar, sem leiðir af hækkun kaups og launa, og hækkun á hluta ríkissjóðs vegna almannatrygginga, þar sem hvort tveggja kemur til: hækkun bóta og fólksfjölgun í landinu. Þegar þetta er haft í huga, verður skiljanlegra, hve það, sem eftir verður til verklegra framkvæmda og margra annarra nauðsynjamála, er takmarkað. Við athugun frv. í nefndinni var augljóst, að þeirri stefnu hafði verið fylgt við samningu þess að forðast fjölgun starfsliðs hjá ríkinu og stofnunum þess, nema sýnt væri, að brýna nauðsyn bæri til, og eins að gæta hófs og raunar ýtrasta sparnaðar um alla aukningu gjalda. Við afgreiðslu frv. hefur sömu stefnu verið fylgt. Áður en ég sný mér að því að ræða einstakar greinar frv., vil ég leyfa mér að minna á það, sem hæstv. fjmrh. sagði í framsöguræðu sinni fyrir því, að enn vinna bæði innlendir og erlendir sérfræðingar að því að finna leiðir til meiri hagsýni og sparnaðar í rekstri ríkisins og stofnana þess. Ég er þess fullviss, að þess muni ekki langt að bíða, að góður árangur verði af því starfi. Þá mun ég víkja máli mínu að einstökum greinum frv. eða þeim brtt., sem meiri hl. n. eða n. sameiginlega flytur við það. Skal ég þá fyrst ræða um brtt. meiri hl. n. við tekjuhlið frv. á þskj. 182. Ég vil þá fyrst geta þess, að við samningu þessara tillagna nutum við ráða og fengum upplýsingar hjá ráðuneytisstjórunum Sigtryggi Klemenzsyni og Jónasi Haralz. Breytingarnar eru byggðar á því, sem vitað er nú um afkomuna í ár til nóvemberloka, og þær breytingar, sem ætla má að leiði af þeirri tollalækkun, sem nýlega var samþykkt á Alþingi. Breytingarnar eru þessar: Verðtollur er lagt til að hækki um 38.6 millj. kr. Gjald af innlendum tollvörum hækki um 2.3 millj. kr. Söluskattur, töluliðir 3–5 að frádregnu framlagi til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, hækki um 35.4 millj. kr. 7. liðurinn, innflutningsgjöld, lækki um 50 millj. Það er vegna þeirra áhrifa, sem talið er að tollabreytingarnar hafi á þann lið. Samkv. þessu verður nettóhækkun tekjuáætlunar frv. 26.3 millj. kr. Við næstu greinar frv. eru hvorki brtt. frá n. né meiri hl, hennar. Ég get þó ekki stillt mig um að segja frá því, að forstjóri Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins sagði okkur frá því í n., að sameining stofnananna hefði gengið vel og virðist gefa eins góða raun og við var búizt. T. d. sagði hann okkur, að starfsfólki hefði fækkað um 14 manns við stofnanirnar báðar samtals og húsnæðiskostnaður og ýmis kostnaður annar hefði lækkað mjög verulega, eins og við var búizt. Þá kem ég að brtt. á þskj. 181, sem n. flytur sameiginlega. Þá er fyrst brtt. við 11. gr. A. 8. c, einkennisbúningar héraðsdómara. Lagt er til, að sá liður hækki um 100 þús. kr. vegna aukins kostnaðar. Þetta er leiðrétting vegna hækkunar, eftir að áætlunin var samin. Liðurinn 10. b. 1, laun lögregluþjóna á Keflavíkurflugvelli, er lagt til að lækki um 300 þús. kr. það er vegna þess, að gert er ráð fyrir að fækka um 3 lögregluþjóna þar. Liðirnir 14, 17 og 24 hækka um samtals 120 hús. kr., og er það leiðrétting vegna launahækkana og kostnaðar, eftir að áætlanirnar voru samdar. Við 12. gr. eru þessar brtt.: IV. A. 2 er nýr liður, 80 þús. kr., til landsspítalans. Það er vegna kaupa á röntgentæki - V. 1. a, rannsóknarstofa háskólans, er lagt til að hækki um 100 þús. kr. vegna nauðsynjar að auka starfslið stofnunarinnar. - VI, rekstrarstyrkur til sjúkrahúsa, er lagt til að hækki um 150 þús. kr., og er það vegna fjölgunar legudaga, en greiðslan er viss upphæð á legudag. - IX, bygging sjúkrahúsa o.fl., þessi liður er lagt til að hækki um 1725 þús. kr. Er það vegna mjög brýnnar þarfar að dómi landlæknis. - Loks er nýr liður, 20 þús. kr. vegna framhaldsnámskeiða fyrir lækna á vegum Læknafélags Íslands. Þessi námskeið voru tekin upp s.l. haust og þóttu gefast mjög vel, en Læknafélagið sér sér ekki fært að halda þeim áfram framvegis nema fá þennan styrk, og er lagt til, að því séu veittar 20 þús. kr. á þessum lið. Við 13. gr. A eru þessar brtt.: I, liðurinn hækki um 70 117 kr. Það er leiðrétting vegna hækkunar launa, eftir að áætlunin var gerð. Við 13. gr. A. II. b er nýr liður, til samgöngubóta á landi, 1200 þús. kr., og raunar er sérstök brtt. á þskj. 204, sem n. hefur flutt, verði hún samþykkt, þá verður þessi liður 1400 þús. kr. Að þessu sinni er ætlazt til, að þessu fé sé skipt í kjördæmin utan Reykjavíkur, 200 þús. kr. í hvert kjördæmi. Nú er svo langt síðan vegalögum var breytt, að sums staðar er brýn nauðsyn að geta veitt nokkra úrlausn til aðstoðar á leiðum, sem eru ekki í tölu þjóðvega. Til dæmis um, hvernig nota má þetta fé, get ég sagt hér, hvernig þm. Vestfjarða hafa komið sér saman um að skipta því, sem í hlut þess kjördæmis kemur, ef till. verður samþykkt, en þeir ætla sér þá að skipta því þannig: Til Laugardalsvegar í Ögurhreppi 20 þús. kr., til Lokinhamravegar utan Stapadals 75 þús. kr., til Ingjaldssandsvegar í Önundarfirði 30 þús. kr. og til Trékyllisheiðar milli Breiðabólstaðar og Djúpuvíkur 75 þús. kr. Um þessa vegi er það að segja, að einn þeirra er sýsluvegur, en tveir eru nánast fjallvegir. En þess er þó vænzt, að þetta muni geta orðið til verulegra úrbóta, ef þetta fé fæst til þeirra. Þá er V, fjallvegir, sem er lagt til að hækki um 165 þús. kr. Þar voru einkum hafðir í huga vegur á Austurlandi yfir svokallaða öxi, sem er fjallvegur, sem þeir hafa þar af miklum dugnaði ráðizt í að leggja sjálfir með lítils háttar styrk af fjallvegafé, og vegur, sem ráðgert er að ryðja milli Þingvalla og Laugardals yfir Lyngdalsheiði. Þá kemur nýr liður, ferjubryggjur, 80 þús. kr. Þeir staðir, sem rætt var um í sambandi við þennan lið, voru eyjarnar Æðey og Vigur í Ísafjarðardjúpi, Gemlufall í Dýrafirði og Fjörður í Múlasveit. Annar nýr liður, 200 þús. kr., er til að gera tilraunir samkvæmt þáltill. um rykbindingu á Þjóðvegum. Vegamálastjóri telur þetta mjög mikilsvert mál, en nokkur stofnkostnaður muni vera við það í byrjun. En hann segir okkur, að ef árangur verði eins góður hér og t.d. í Svíþjóð, þá geti fengizt með þessu móti vegir, sem gefa lítið eftir malbikuðum vegum, fyrir 1/10 kostnaðar, svo að af þessu er auðskilið, að það er mjög mikilsvert að gera þessa tilraun, þar sem það er komið í ljós núna með marga vegi hjá okkur, þar sem enn eru malarvegir í námunda við kaupstaðina t.d., að það er nær ógerningur að halda þeim við með þeim hætti, sem nú er gert. Næst kemur liðurinn XII, til fyrrverandi vegaverkstjóra og ekkna þeirra. Það er lagt til, að sá liður hækki um 193 þús. kr. Það er talið, að þessi upphæð nægi til þess, að þessir aðilar fái sama eða svipaðan styrk og þeir hefðu að venju fengið af 18. gr., en n. taldi heppilegra að fara þessa leið. Þá kem ég að 13. gr. B. VII. Er lagt til, að sá liður hækki um 300 þús. kr. - Og næst er VIII, til hafnarbótasjóðs. Er lagt til, að sá liður hækki um 4 millj. kr. Það er vegna skemmda, er nýlega urðu í ofviðri og talið er óhjákvæmilegt að veita fé til nú þegar, til þess að hægt sé að byrja á lagfæringu og forða frekari skemmdum. En auk þess eru þarna teknar með fjárveitingar til lagfæringar eldri skemmda í Vestmannaeyjum og Bolungarvík, sem nauðsynlegt er talið að taka upp fjárveitingu til nú. Við 13. gr. eru tvær tillögur, samtals 50 bús. kr., hvort tveggja leiðréttingar. Við 13. gr. F er lagt til, að liðurinn til landmælinga hækki um 200 þús. kr. vegna kortagerðar. Auk þess eru tveir nýir liðir, 50 þús. kr. til áhaldakaupa fyrir flugbjörgunarsveit Akureyrar og 100 þús. kr. til lagfæringar vegna jarðrasks í Hveragerði. Auk þess eru smávægilegar leiðréttingar á nokkrum liðum, samtals 50 þús. kr., á þessari grein. Um 14. gr. A er þetta að segja, að það eru smávegis leiðréttingar á kostnaði við skólastjórn við menntaskólana í Reykjavík, á Akureyri og Laugarvatni, 10 þús. kr. til hvers. Liðurinn X. 23, framlag til byggingar barnaskóla, er gert ráð fyrir að hækki um rúmar 5 millj. kr. Þó að þetta sé mikil hækkun, þá er þörfin víða svo brýn og ríkissjóður orðinn svo langt á eftir með greiðslu á sínum hluta, að þörf hefði verið á miklu hærri upphæð, þótt það hafi ekki þótt fært að þessu sinni. - XI, 1. liður, Eiðaskóli, þar er lagt til, að komi á 14. gr. nýr liður, til byggingar skólans 1 millj. kr., en niður falli 450 þús. kr. fjárveiting af 20. gr., svo að hækkunin nemur á þessum lið til byggingar Eiðaskóla 550 pús. kr. - Liðurinn XI. 30 hækki um 306071 kr., það er bygging héraðsskóla. - Næst er XV. 2, til íþróttasjóðs, sem lagt er til að hækki um 250 þús. kr. Það hefði raunar verið þörf á að hækka framlagið til íþróttasjóðs miklum mun meira, því að hann er orðinn langt á eftir með sinn hluta af kostnaðinum við íþróttamannvirki. En íþróttafulltrúi lagði mikla áherzlu á, að sjóðurinn fengi nokkra hækkun, til þess að hann gæti framvegis eins og hingað til veitt fyrstu fyrirgreiðslu við byggingu íþróttamannvirkja, nefnilega ráðleggingar um stærð og fyrirkomulag, en til þess væri sjóðurinn vegna fjárskorts orðinn mjög illa fær, og til þess að bæta úr því ákvað n. að hækka framlag til sjóðsins um þessa upphæð. - Þá er lagt til, að 6. liður hækki um 10 þús. kr. og 9. liður um 30 þús. kr. - Loks er svo nýr liður, til íþróttaskólans í Reykjadal, 50 þús. kr., það er byggingarstyrkur. Og til íþróttasambands Íslands 150 þús. kr. byggingarstyrkur, fyrsta greiðsla af þremur. Þetta er gert m.a. í tilefni þess, að Íþróttasamband Íslands mun verða 50 ára á þessu ári. Á 14. gr. B, 3. lið, þjóðminjasafnið, þar eru nokkrir liðir, sem þurfti að leiðrétta um samtals 47 þús. kr. vegna hækkana, eftir að áætlunin var gerð. - Þá eru nokkrar hækkanir á þessari grein vegna leikfélaga, er ekki hafa áður notið styrks, og til landssambands kóra og lúðrasveita, einn nýr tónlistarskóli og einn nýr námsstyrkur. Auk þess nýr liður vegna endurbóta á Þingvallabæ, 150 þús. kr. Um 15. gr. er lagt til, að 10. liður, til kirkjubyggingasjóðs, hækki um 200 þús. kr. Tveir aðrir liðir eru nánast leiðréttingar um samtals 30 þús. kr. Við 16. gr. A eru gerðar tillögur um hækkun. Það eru fyrirhleðslur á nokkrum stöðum, sem gert er ráð fyrir að hækki samtals um 260 þús. kr. Hér er um lágmarksupphæð að ræða að dómi vegamálastjóra, svo að unnt sé að forða frekara tjóni en orðið er. - 23, b-liður, sandgræðsla ríkisins, er lagt til að hækki um 320 þús. kr. Þessi hækkun er nauðsynleg vegna síaukinna verkefna sandgræðslunnar og par af leiðandi parfar hennar á auknu fé. - Sauðfjársjúkdómavarnir, b-liður, hækki um 240 þús. kr. - 44. a, bændaskólinn á Hólum, við bætist nýr liður, til lagfæringa og endurbóta 1½ millj. kr. Við athugun og úttekt staðarins vegna skólastjóraskipta kom í ljós, að óhjákvæmilegt var að vinna þessi verk. Til dæmis má taka, að rafmagnseftirlit ríkisins taldi nauðsynlegt að endurnýja raflagnir allar, ef staðurinn ætti að fá rafmagn áfram. - Þá eru á þessari grein leiðréttingar á nokkrum liðum og auk þess lagt til, að liðurinn 45. j hækki um 200 þús. kr., það er til byggingar húsmæðraskóla í sveitum. Við 16. gr. B er lagt til, að 5. liður, til haf- og fiskirannsókna, hækki um 250 þús. kr. Er það m.a. með tilliti til umsóknar, sem kom um frekari rannsókn á smásíldarveiðum við Norðurland. - 8. liður, leit nýrra fiskimiða, er lagt til að hækki um 1 millj. kr. Það er talin alveg óhjákvæmileg hækkun vegna þess, hvað fiskimiðaleit er dýrt verkefni, að það er ekki hægt að vinna þar verulegt gagn nema með allháum upphæðum. - Þá er nýr liður við þessa grein, aukavinna matsmanna, 90 þús. kr. 16. gr. C, 7. liður, til byggingar iðnskóla í Reykjavík, lagt er til, að liðurinn hækki um 550 þús. kr. Við 16. gr. E. I. 2 er leiðrétting, tæpar 30 þús. kr., og 3. b hækki um 110 þús. kr. vegna aukinnar starfsemi, það er búnaðardeild atvinnudeildarinnar. - Þá er IV, liður, til Verzlunarskóla Íslands, lagt er til, að liðurinn hækki um 355 þús. kr. 17. gr. Við bætist í lið I: til vatnsöflunar í Kelduhverfi og Hellnum, samtals 125 þús. kr. V : Þar eru nokkrir styrkir til barnaheimila, elliheimilisins í Skjaldarvík og Sjálfsbjargar á Akureyri, samtals 135 þús. kr. Nýr liður á þessari grein, 1 millj. kr. til almannavarna. 20. gr. IX, til flugvallagerðar og öryggistækja, hækki um 2 millj. kr. Það hefur sýnt sig með flugvellina, að þar er þörfin á auknum aðgerðum mjög brýn. Einkum var það mjög aðkallandi vegna þess, að sjóflugvél sú, sem hafði verið í notkun hjá Flugfélagi Íslands, varð að hætta flugi á s.l. ári, vegna þess að ekki þótti fært lengur að halda henni við. Þá var aðkallandi að bæta flugvallakost á Vestfjörðum, og sama er reyndar sagan víðs vegar á landinu, þörfin kallar víða að um að bæta flugvelli og gera nýja. Er alveg óhjákvæmilegt að hækka um þessa upphæð. XII, 2. liður, til byggingar menntaskólans í Reykjavík, er lagt til að hækki um 1 millj. kr. En það er orðið svo þröngt í menntaskólanum, að það er orðið alveg óhjákvæmilegt að hefja byggingu, og mun í ráði að hefja byggingu viðbótarhúsnæðis þar á þessu ári. XII. liður 7 hækki um 150 þús. kr., það er garðyrkjuskólinn á Reykjum í Ölfusi. - 9. liður, Eiðaskóli, hverfi hér, eins og áður var sagt, en í stað þess kemur nýr liður: til byggingar bústjórahúss á Eiðum, 100 þús. kr. - XXIV. liður, embættisbústaðir dýralækna, er lagt til að hækki um 158 þús. kr. - Við bætast tveir nýir liðir: Tilraunastöðin á Reykhólum 200 þús. kr., það er vegna kaupa á húsi við tilraunastöðina. Og 500 þús. kr. vegna kaupa á Vestdalseyri í Seyðisfirði. Um 22. gr. er þetta að segja: Við bætast nýir liðir: 1) Ríkisstj. er heimilt að taka allt að 4 millj. kr. lán til eldisstöðvar fyrir lax og silung í Kollafirði, til byggingar stöðvarinnar. 2) Ríkisstj. er heimilt að selja prestsseturshúsið á Ísafirði. 3) Ríkisstj. er heimilt að verja 100 þús. kr. til byggingar kláfferju á Tungnaá hjá Haldi. 4) Ríkisstj. er heimilt að veita Dráttarbraut Akraness ríkisábyrgð fyrir láni allt að 3½ millj. kr., það er endurveiting. 5) Heimild til að gefa eftir aðflutningsgjöld af bifreið kirkjubyggingarsjóðs Kópavogskirkju. 6) Ríkisstj, skal heimilt að ábyrgjast lán að upphæð 1 millj. kr. vegna rannsóknarstöðvar háskólans við Barónsstíg. Það er orðið svo þröngt um þá stofnun, að það verður með engu móti lengur hjá því komizt að stækka þar húsnæðið. Það var raunar sótt um að fá nokkurn byggingarstyrk á þessu ári, en að þessu sinni var látið við sitja að veita þessa ábyrgðarheimild á láni. 7. liður: Ríkisstj. skal heimilt að ábyrgjast 500 þús. kr. lán fyrir Barðstrendingafélagið vegna gistihúsbyggingar. Þá skal þess getið, að enn eru nokkur mál óafgreidd eða ætlunin að taka þau til frekari athugunar hjá n. Samvinnunefnd samgöngumála mun gera tillögur um flóabátastyrki, eins og venja er til, og 18. gr. verður endurskoðuð fyrir 3. umr. Þá vil ég geta þess, að á sérstöku þskj., nr. 204, eru tvær till. frá n., önnur raunar aðeins leiðrétting vegna misritunar, þar sem Ögurvegur á að standa í stað þess, að Vestfjarðavegur var á þskj. Veitt er hækkun á fé, eins og ég sagði frá áðan, til samgöngubóta á landi um 200 þús. kr. Að lokum legg ég til, að þessar tillögur nefndarinnar og tillögur meiri hl. n., sem ég hef lýst hér að framan, verði samþykktar og frv. síðan vísað að lokinni umr. til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það til fjárlaga fyrir árið 1962, sem hér er til 2. umr. og gerð hefur verið grein fyrir af hv. formanni fjvn., hefur verið til meðferðar í nefndinni frá því í október í haust. Það verður að segjast í sambandi við þessa umr., að vitanlega er tími orðinn stuttur til afgreiðslu fyrir hátíðar. En það er hins vegar mjög erfitt að hafa ekki tíma til þess að lesa nál. nefndarhlutanna, áður en farið er út í umr., en svo hefur verið að þessu sinni, þar sem nál. 1. og 2. minni hl. var ekki til útbýtingar fyrr en á þessum fundi. Um það ætla ég samt ekki að ræða að þessu sinni, heldur snúa mér að efni málsins. Eins og hv. formaður tók fram, gerði hann grein fyrir því, sem er sameiginlegt frá n., og ég mun víkja að nokkrum atriðum þeirra tillagna síðar í ræðu minni. Ég get tekið undir það með formanni, að ég þakka honum og nm. fyrir samstarfið í n., því að persónulega er ekkert undan því að kvarta. Eins og venja er, þá fer það svo í fjvn., að leiðir skilja, enda er það sú nefnd, sem í höfuðatriðum boðar stefnu ríkisstj. á hverjum tíma og stefnu stjórnarandstöðunnar. Hér er því um eðlilegan hlut að ræða og alltaf ráð fyrir því gert. Stefnu hæstv. ríkisstj., sem birtist í þessum fjárlögum, mun ég ræða nokkuð í því, sem ég kann að segja hér á eftir. Um fjárlög er það að segja, að það, sem skiptir máli í þeim, er í fyrsta lagi, hversu há þau eru, í öðru lagi, hvort þau eru nákvæm spegilmynd af útgjöldum ríkissjóðs, í þriðja lagi, hvernig teknanna er aflað, hvernig þeim er varið, hvort tekjurnar eru notaðar til uppbyggingar í landinu, til þess að bæta fyrir þá sem þar eru og síðar koma hvort sparnaður eða eyðsla er viðhöfð í ríkisrekstrinum eða hvort álögurnar eru miðaðar við aðra stefnu en hér hefur verið á drepið. Vil ég nú víkja nokkuð að þessum atriðum. Þetta fjárlagafrv., sem hér er til meðferðar, er hæsta fjárlagafrv., sem legið hefur fyrir hv. Alþingi. Það segir þó ekki allt um það, hvernig fjármálastefnan er. Eins og ég drap á áðan, koma þar fleiri atriði til, sem ég ætla nú að víkja að, hvernig eru byggð í þessu fjárlagafrv. Ég vil þó geta þess, að í nál. okkar hefur orðið misprentun á fyrstu síðu, þar sem segir, að fjárlögin hafi hækkað yfir 900 millj. kr. í tíð núv, ríkisstj. Þetta er ekki rétt, heldur er þessi hækkun fjárlaganna í tíð núv. stjórnarflokka. Er þá tekið með árið 1959, er þeir fóru einnig með ríkisstj. í landinu, þó að það væri ekki þessi ríkisstj. Á þessu tímabili, þessum þremur árum, hafa fjárlögin meira en tvöfaldazt. Var það annað en búizt var við, þegar höfð er í huga sú gagnrýni, sem þessir stjórnmálaflokkar höfðu haldið uppi um fjárlagaafgreiðslu fyrri ára. Þegar þetta er athugað, þá ber að gefa því gætur, hvort hér er nákvæmar tiltekið um ríkisútgjöldin en áður hefur átt sér stað og hvort álögur á þjóðina eftir öðrum leiðum hafa verið auknar eða úr þeim dregið. Í því sambandi vil ég benda á það að á fjárlögum ársins 1958 var pósti og síma lagt til uppbyggingar yfir 10 millj. kr. Þetta þýddi það, að gjöld til póst- og símaþjónustu í landinu voru þeim mun lægri, er þessari fjárhæð nemur, enda voru tekjur pósts og síma þá áætlaðar 103.6 millj. kr. Nú hefur hins vegar orðið á sú breyting, að þessari stofnun er ætlað að sjá fyrir sinni uppbyggingu að öllu leyti. Ríkissjóður leggur henni nú ekkert til, og hafa þess vegna gjöld ríkissjóðs lækkað um þessar 10 millj. rúmar, miðað við fjárlögin 1958. En hvað hefur skeð á sama tíma? Þá hafa tekjur pósts og síma hækkað úr 103.6 millj. í 216.9. Það eru álögur, sem hafa verið lagðar á þjóðina eftir þessari leið. Þetta kemur ekki fram í fjárlagafrv., heldur hefur þau áhrif þar, að það lækkar frv., en álögunum er náð af fólkinu í landinu, bara eftir annarri leið. Annað dæmi vil ég nefna, sem stefnir í sömu átt. Ríkið hefur um langt árabil eða eina þrjá áratugi rekið skipaútgerð. Þessi skipaútgerð var að minni hyggju hugsuð sem aðstoð ríkisvaldsins við að létta byrðarnar á þeim, sem þurftu að njóta hennar. Það var gert ráð fyrir því, að með þessu móti gæti ríkið með þjónustu sinni þannig jafnað metin á milli þeirra, er búa hér í þéttbýlinu, og hinna, sem búa í dreifbýlinu. Á árinu 1958, samkv. fjárlagafrv. þá, hafði Skipaútgerð ríkisins 15.7 millj. kr. Það var framlag ríkisvaldsins til þess að jafna þessi met. En á þessu fjárlagafrv., sem hér er nú til umr., er gert ráð fyrir, að framlag ríkisins til aðstoðar við þetta fólk verði 10 millj. kr. Á þessum þremur árum er sú breyting á orðin, að fólkið úti um landsbyggðina, sem á að njóta þjónustu Skipaútgerðar ríkisins, á að gera meira en að taka á sig alla þá verðhækkun, sem orðið hefur á þessum þremur árum. Og nú síðustu dagana er verið að hækka farmgjöldin um 33% til þess að reyna að jafna þessi met. Nú verð ég að segja, að það er að vísu mín skoðun, að það takist ekki að jafna hallann á Skipaútgerð ríkisins með þessum 10 millj. og þeim hækkunum, sem gerðar eru. En það sýnir samt stefnu hæstv. ríkisstj. Hennar hugsun er að leggja meiri álögur á þetta fólk en annað fólk í þessu landi, ofan á þær almennu álögur, sem á hafa verið lagðar á þessu tímabili. Þessi tvö dæmi sýna, að hér er ekki allt talið, þó að bent sé á það, hvað fjárlögin hafi hækkað á þremur síðustu árum. Þá kem ég að þeim þættinum, hvort þetta fjárlagafrv. sé nákvæmara en verið hefur um önnur fjárlagafrv., þ.e. að útgjaldahliðin sé þarna réttar talin en verið hefur. Það gæti, ef svo væri, haft sín áhrif á hækkun fjárlagafrv. En nú er því ekki svo varið, að þessu sé þannig farið á núv. fjárlagafrv. Á 17. gr. frv. vantar 28.5 millj. kr., þ.e. lögboðið framlag til atvinnuleysistryggingasjóðs. Því er haldið fram í aths. fjárlagafrv., að það eigi að greiða þetta framlag með skuldabréfum, en það er auðvitað ekkert annað en að ríkið er þá að taka lán til þess að greiða lögboðin framlög. Nú er um það að segja, að það er mjög fráleitt og algerlega óviðunandi, að ríkissjóður fari að haga þannig sínum rekstri, að hann taki lán til daglegra lögboðinna útgjalda. Það er ekki venja, að stofnanir, þótt minni séu, hagi þannig sínum útgjöldum, að lán séu tekin til daglegra rekstrargreiðslna. En hér er verið að fara inn á þessa braut hjá ríkissjóði með því að áætla ekki þessa fjárhæð á fjárlagafrv. Lög eru fyrir því, og það er viðurkenning fyrir því, að greiðsluna þurfi að inna af hendi, en það á að taka lán til þess að inna hana af hendi. Nú er um þennan sjóð að segja, að hann hefur með fjársöfnun sinni verið verulegur liður í uppbyggingunni í landinu, þar sem margir hafa fengið þar lán, sveitarfélög og fleiri hafa fengið þar lán til þess að koma áfram framkvæmdum, sem hefði ekki verið hægt að koma áfram að öðrum kosti. Með þessari leið hæstv. ríkisstj. er verið að loka þeim möguleikum, því að nú ætlar ríkisstj. sjálf að fá öll þau lán, sem sjóðurinn raunverulega getur lánað á næsta ári, ef hann lánar allt framlag sitt frá ríkinu. Hér er því hvort tveggja í senn verið að blekkja með þessu, því að rekstrargjöld fjárlagafrv. eru hærri sem þessu nemur, því að hér er um lögboðin útgjöld að ræða, sem verður ekki komizt hjá að greiða, og enn fremur er verið að draga úr möguleikum fyrir aðra aðila til þess að njóta þessa fjár. Þá eru á 19. gr. fjárlagafrv. niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur áætlaðar 300 millj. kr. Um það liggja fyrir upplýsingar í fjvn., að til þess að hægt sé að inna af hendi á næsta ári Þessar niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur með sama hætti og verið hefur, þurfi fjárþörfin að vera 373.8 millj. kr. Hér vantar því hvorki meira né minna en 73.8 millj. kr., til þess að hægt verði að inna þessar greiðslur af hendi. Því er að vísu haldið fram, að það eigi að breyta þessum reglum, en það liggur ekkert fyrir um það. Fleiri atriði mætti nefna, sem stefna í sömu átt og þessi tvö atriði, sem ég hef hér nefnt, og sýna, að það er ekki nákvæmni viðhöfð í útgjaldatillögum fjárlagafrv. og niðurstöðutölur koma til með að verða mun hærri í ríkisrekstrinum en þar er gert ráð fyrir. Um rafmagnsveitur ríkisins er það að segja, að með þeirri hækkun á gjaldskrá, sem nú er fyrirhuguð og talin óhjákvæmileg, mun gjaldskrá þeirra hafa hækkað um 50–60% á þessum þrem árum. En til þess að þær geti innt af hendi þann rekstur, sem þær þurfa að annast, og þá uppbyggingu, sem þær ætla sér, þá mun samt vanta um 70 millj. kr. samkv. áætlunum raforkumálastjóra. Ekkert liggur nú fyrir um það, hvernig þessa fjár á að afla, hvort á að afla fjárins með lántöku eða hvort möguleg er lántaka í þessu skyni eða hvernig á að leysa málið á einn eða annan hátt. Ekki hefði verið úr vegi, að einhverjar upplýsingar hefðu legið fyrir um þetta, áður en fjárlagaafgreiðsla fór fram. Þess verður að vænta, að fyrir liggi meiri upplýsingar en enn er um þetta mál fyrir 3. umr., en eins og dæmið stendur í dag, þá virðist vanta þarna allt að 70 millj. kr. Tekið er fram í fjárlagafrv., að lánsfé eigi að koma til jarðhitasjóðs upp á 21 millj. kr., og er það í fyrsta skipti, sem farið er inn á þá braut í sambandi við jarðboranir. Það liggur ekki heldur fyrir nein skýring á því, hvort hugsanlegir möguleikar séu til að leysa þennan þátt, en það verður samt að ætla, að svo sé. Fleiri liðir, en smærri, eru vantaldir á gjaldahlið fjárlagafrv., sem nauðsyn ber til að leiðrétta fyrir afgreiðslu þess. T. d. má nefna lið til sundskyldu í skólum, sem er 370 þús. kr. lægri en sundskylduframkvæmdin reyndist á yfirstandandi ári. Í raun og veru er alveg óhjákvæmilegt að leiðrétta þetta, því að ef verður farið að leggja til hliðar lögboðin útgjöld ríkissjóðs, þá myndast þar hali, sem verður óviðráðanlegur síðar meir, og það má engin ríkisstj. leyfa sér að ganga þannig frá fjárlagaafgreiðslu. Ég get komið að því aftur, að það er með öllu óhugsandi, að Skipaútgerð ríkisins nægi það fjárframlag, sem henni er ætlað samkv. fjárlagafrv., og er þar þó einnig vantalin einhver upphæð. Hitt vil ég leggja áherzlu á í sambandi við þennan þátt ræðu minnar, að það er með öllu óverjandi, að ríkissjóður sé að taka lán til lögboðinna útgjalda eða að setja upp áætlanir, sem vitað er að fá ekki staðizt. Það verður því augljóst, þegar þetta fjárlagafrv. er skoðað, að það er síður en svo, að það sé meiri nákvæmni höfð við undirbúning þess en verið hefur, þar sem ég hef talið hér vantalda liði, er nema á annað hundrað millj. kr. Þá vil ég snúa mér að þeim þættinum, sem miðar að öflun tekna til þessa fjárlagafrv. Því hefur verið haldið fram, bæði af hæstv. fjmrh., þegar hann lagði frv. fram á s.l. hausti, og hér af hv. formanni fjvn., að það sé ekki um nýjar álögur að ræða í þessu fjárlagafrv. og afgreiðslan sé miðuð við það að leggja ekki nýja skatta á þjóðina. Mér sýnist við nokkra athugun, að gengisbreyting sú, sem gerð var á s.l. sumri, komi til með að afla ríkissjóði tekna upp á 120–150 millj, kr. á næsta ári, miðað við aukið álag, er á innflutninginn er lagt með gengisbreytingunni. Einhvern tíma hefði það verið talið til aukinna álaga á þjóðina, ef hefði verið stungið á sig 120–150 millj. kr., eins og ríkissjóður gerir með þessari gengisbreytingu. En því til viðbótar má nefna það, að með því að ríkissjóður tók til sín gengishagnaðinn við gengisbreytinguna í sumar, þá var hann nú í nóvemberlok búinn að fá rúmar 70 millj. kr. af þessum gengishagnaði. Og sýnir það, sem fleira, að gengisbreytingin í sumar var ekki gerð í þágu atvinnuveganna, því að þá hefði verið eðlilegt, að þeir hefðu notið þessa gengishagnaðar, en ekki ríkissjóður, eins og þarna á sér stað. Það voru aðrar ástæður, sem þar voru ráðandi, eins og rætt hefur verið hér á hv. Alþingi. Eins og ljóst er, ef borin eru saman þetta fjárlagafrv. og fjárlög frá árinu 1958, þá hefur sú breyting á orðið, að tekjuskatturinn hefur lækkað verulega frá því, sem þá var, og boðuð er breyting á þeim lögum um lækkun á tekjuskatti af félögum. Nú er um þessa breytingu það að segja, að það var nauðsynlegt að breyta lögunum um tekjuskatt og fella niður tekjuskatt af þurftartekjum. Hins vegar verður á það að líta, hvernig teknanna verður aflað, eftir að sú breyting er á orðin, sem af tekjuskattslækkun leiðir. Tekjuskattur hefur lækkað um allt að því 50% á þessum þremur árum, þegar fjárlögin hafa hækkað um meira en 100%. Þetta sýnir nokkra þróun, sem átt hefur sér stað í öflun tekna til ríkissjóðs. Það, sem hefur gerzt, er það, að tekjuskattur hefur t.d. verulega verið lækkaður á hátekjum, en í staðinn hafa verið á lagðir söluskattar og almennar tolltekjur ríkissjóðs hafa verulega hækkað á þessu tímabili vegna gengisbreytinganna. Það var boðað hér með bráðabirgðasöluskattinum, sem á var lagður 1960, að hann ætti aðeins að vera það ár, meðan hæstv. ríkisstj. væri að láta fara fram gagngera endurskoðun á fjárlögunum og koma sínum málum betur fyrir. Nú er búið að framlengja þennan bráðabirgðasöluskatt einu sinni enn þá og meira að segja reynt að koma honum nú fyrir með öðrum framlengingum, svo að framvegis geti hann orðið framlengdur nokkurn veginn af sjálfu sér. Á þessu tímabili hefur verið tekinn upp almennur söluskattur á allri vörudreifingu og þjónustu í landinu, 3%. Þar hefur verið farið inn á að taka skatt af hinum mestu nauðsynjavörum, eins og fiski, og svo öllum framkvæmdum, Þ. á m. jarðvinnslu o.fl., sem var alveg óþekkt áður. Nú eru söluskattar orðnir tekjustofn ríkisins yfir 500 millj. kr., og er það æðimikil breyting frá því, sem var árið 1958. Það, sem hefur gerzt í tekjum ríkissjóðs, er það, að tekjurnar hafa meira og meira verið færðar yfir á hinn almenna borgara, en um leið verið reynt að hagræða meira og meira fyrir þá, sem betur mega sín. Þetta er sú breyting, sem á hefur orðið, síðan núverandi ríkisstj. kom til valda, og hún sýnir kannske betur en flest annað, hver er hin raunverulega stefna hennar. Það verður því ekki með sanni sagt, að tekjuöflunin sé réttlátari en áður var, nema síður sé. Þá kem ég að því atriðinu, til hvers fjármagnið hefur verið notað, er til ríkisins hefur gengið, hvort meira af því en áður hefur verið notað í þágu hins almenna borgara til þess að bæta landið fyrir þá, sem nú byggja það og síðar koma. Á árunum 1950–58 var 28.5% af heildartekjum ríkissjóðs varið til uppbyggingar í landinu. Nú er þessu hins vegar farið svo, að nú munu 17% á þessu fjárlagafrv. vera áætluð í sama skyni. Er hér ekki um neina smábreytingu að ræða, að í staðinn fyrir 28.5% eru það 17%, sem varið er til uppbyggingar í landinu. Ef framlag til vega, brúa og hafna væri svipað nú og það var 1958, miðað við niðurstöðutölur fjárlaga, þá ætti framlag til vega að hækka um 16 millj. kr., til brúa um 12 millj. og til hafna um 10 millj. Sú breyting, sem á er orðin á þessum árum, sýnir, að verðgildi þessa framkvæmdafjár hefur lækkað um 40–50%. Það segir líka sína sögu um, hvernig framkvæmdirnar verða á næstu árum, enda er svo komið, að þessar framkvæmdir eru að verða hverfandi litlar. Um hafnarframkvæmdirnar er t.d. það að segja, að ef fjárveitingin, sem nú er, helzt áfram, þá tekur það ein tvö ár að greiða þær skuldir, sem nú eru á fallnar. En ef framkvæmdirnar 1962 verða þær, sem ráðgerðar eru, þá mun það taka um 5 ár með núverandi fjárveitingu að greiða upp áfallnar skuldir og framkvæmdir í höfnum næsta ár, og yrði það alger kyrrstaða á næstu 5 árum, ef ætti að gera borðið hreint að þeim loknum. Nú sækir meira og meira í þá áttina, að skuldirnar hlaðast upp. Það getur gengið einhvern tíma, en það liður að því, að það verður að stöðvast. Og með þeirri fjárveitingu, sem nú er til hafnarframkvæmda, stefnir fullkomlega í óefni. Ég vil taka annað dæmi, það er íþróttasjóður. Það tekur 10 ár að greiða áfallnar skuldir íþróttasjóðs með þeirri fjárveitingu, sem nú er. Hver hefði nú trúað því á árunum 1956–58, að þegar Sjálfstfl. færi að ráða í ríkisstj., þá yrði hlutfall íþróttasjóðs enn verra en það þá var? Sjálfstæðismenn sóttu það mál þá með miklu kappi að fá aukna fjárveitingu til íþróttasjóðs, og var þá hækkað verulega við hann, miðað við fjárlög þá, þó að það væri of lítið, t.d. við fjárlagaafgreiðslu 1957. En nú á að hækka um 250 þús. kr., aðeins til þess að hægt sé að veita þá þjónustu, er þarf til undirbúnings, enda eru fjárveitingar íþróttasjóðs orðnar með þeim hætti, að lögin eru að verða lítils virði, svo að ekki sé meira sagt. Ef þannig heldur áfram með þessa löggjöf og aðra umbótalöggjöf frá fyrri árum, þá fer svo, að það verður búið að trassa svo lengi að framkvæma það, að mönnum hrýs hugur við að leiðrétta þær áfallnar skuldir, og framkvæmdin fellur með öllu niður. Það stefnir ört í þessa átt með lögin um íþróttasjóð og verður fyrr en seinna, ef ekkert verður að gert til þess að leiðrétta jafnvægið. Framlög til atvinnuveganna eru ekki fyrirferðarmikil í hækkun fjárlaga nú. Þar sem bezt lætur, má segja, að haldið sé í horfinu. Hins vegar er ekki verið nú að koma með nýjar fjárveitingar, svo að teljandi sé, sem aukið framlag til atvinnuveganna. Enn þá eru með öllu óleyst fjármál stofnlánasjóða landbúnaðarins. Ekki bólar á neinum aðgerðum hæstv. ríkisstj. til þess að leiðrétta það mál. Það var þó boðað í hennar stjórnarsamningi, að það væri eitt af þeim málum, sem hún vildi vinna að. Fjárlög næsta árs munu þess vegna ekki hækka vegna þess, að framlag til atvinnuveganna hafi verið svo stórkostlega aukið. Nei, eins og ég sagði áðan, þar sem bezt er, er haldið í horfinu, en víðast hvar er svo ekki. Þess vegna verður ekki sagt, að ástæðan til þess, að fjárlögin hækki svo sem raun ber vitni um, sé sú, að meira sé varið til uppbyggingar í landinu en áður var. Það er síður en svo, að inn á þá braut sé farið, eins og ég hef sýnt hér fram á. Þá kem ég næst að þeim þættinum, sem mikið hefur verið hér ræddur af hæstv. stjórnarliðum og kallaður hefur verið sparnaður. En segja má, að það hafi verið aðalinnihaldið í fjárlagaræðum hæstv. fjmrh., og einnig við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var í nál. þáv. meiri hl. fjvn. mjög að þessu vikið. Mér sýnist, að það sé búið að gefa fyrirheit um 59 sparnaðarloforð, svo að úr nokkru virðist hafa verið að vinna fyrir hæstv. ríkisstj. og eðlilegt, að eitthvað færi að koma til framkvæmda. Ekki fer nú mikið fyrir sparnaðartillögum hjá hv. meiri hl. að þessu sinni. Og sparnaðartillögur eða sparnaður í framkvæmd á fjárlagafrv. er nú fyrirferðarlítill. Hins vegar hefur það komið í ljós, sem að vísu var vitað og kemur greinilega fram í athugasemdum við ríkisreikninginn 1960, að ýmislegt af því, sem boðað var að til sparnaðar horfði, hefur farið á hinn veginn. T.d. kemur það þar fram, að árið 1958 voru 30 launaðar nefndir starfandi hér, en á árinu 1960 voru þær orðnar 60, - kannske hefur það verið til þess, að þær fylgdu tölunni 60, það hefur verið talið vel við eigandi, - en kostnaður við þær hafði einnig tvöfaldazt. Það var boðuð hér, þegar fjárlög fyrir árið 1961 voru lögð fyrir, gerbreyting á skattanefndum og mikill sparnaður boðaður í sambandi við þá framkvæmd. Sparnaðurinn átti að koma fram á árinu 1961, svo að fjárlagafrv. var þá miðað við þennan fyrirhugaða sparnað. Ekki hafa enn þá séð dagsins ljós brtt. eða frv. til laga um breyt. á þessu fyrirkomulagi. Rétt er nú að spyrja, hvað því liði og hvenær megi vænta sparnaðar í þessa átt, er þar var boðaður. Að vísu voru margir vantrúaðir á sparnaðinn af þessu breytta kerfi, og var ég meðal þeirra. En þó skulum við sjá, hvað setur, og bíða, þangað til hafizt verður handa um framkvæmdina. En ekki verður sagt með rökum, að í tæka tíð hafi ekki sparnaðurinn verið boðaður, fyrst meira en ár er liðið, síðan hann átti að vera afgerandi, en ekkert er farið að bóla á breytingum enn þá. Þá er það eitt, sem kemur fram í athugasemd við ríkisreikninginn fyrir árið 1960, það er hagsýslugerðin, sem hefur verið unnið að nú tvö síðustu árin, og 300 þús. kr. kostaði hún árið 1960. Þeir tala um það samt, endurskoðendur ríkisreikningsins, að kostnaðurinn muni vera meiri, þar sem ýmsir af starfsmönnum stjórnarráðsins séu látnir leggja fram mikla vinnu í þessu skyni. Nú hefur ekki sézt mikill árangur enn af þessari hagsýslugerð, en ef til vill á hann eftir að koma í ljós. En enn þá er það kostnaðarhliðin, sem þjóðin hefur fundið fyrir, og það er trú manna, að nokkru meiri kostnaður hafi orðið við þetta verk á yfirstandandi ári en þó 1960. Þá kemur það einnig fram í athugasemdum við ríkisreikninginn fyrir árið 1960, að bókin Viðreisn, sem ríkisstj. gaf út, þegar hún trúði á sitt eigið kerfi, hafi kostað ríkissjóð 300 þús. kr. Nú skal ég að vísu segja það, að út af fyrir sig er það nokkurs virði, að sú bók skyldi komast út til almennings, því að þá er þjóðinni kunnugt um, hvað hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að gera og einnig hvað hún hefur gert og hvernig viðreisnin hefur farið í hennar höndum. Hitt verður að segja og taka undir með athugasemdum ríkisendurskoðunarinnar, að það hentar ekki, að ríkissjóður sé að bera kostnað af pólitískum áróðri, eins og þarna á sér stað. Í sambandi við sparnaðinn, sem hefur orðið útþensla, má einnig minna á það, að hér voru á síðustu dögum þingsins 1960 stofnuð nokkur prófessorsembætti við háskólann á einu kvöldi. Því var að vísu haldið fram þá, að þetta hefði ekki kostnað í för með sér, en það hefur hins vegar sýnt sig í fjárlagafrv., að kostnaðurinn hefur ekki látið á sér standa. Saksóknaraembætti, sem stofnað var með lögum frá síðasta þingi, kostar orðið á aðra milljón, og sparnaðurinn í dómsmrn. er sáralítill, þó að þetta embætti hafi orðið til. Sakadómurum var fjölgað með lögum frá síðasta þingi, og nú er boðað að fjölga borgarfógetum og borgardómurum. Þá má minna á bankastjórana og bankaráðsmennina, bankaeftirlitið o.fl., sem hefur gengið í þá átt að þenja út ríkiskerfið af þessari hæstv. ríkisstj. Og það þarf ekki lengi að því að gá, að útþenslan er mun fyrirferðarmeiri en samdrátturinn, því að hann fyrirfinnst lítill hjá núv. hæstv. ríkisstj. Sparnaður hefur verið boðaður, en í framkvæmd er það útþensla á ríkisbákninu, sem hefur átt sér stað á þessum árum, enda sýna fjárlögin það glöggt. Þetta almenna yfirlit mun ég nú láta nægja að sinni, en víkja þá að einstökum liðum fjárlagafrv. eða greinum og tillögum, sem fram hafa komið til breytinga á því. Eins og hæstv. form. fjvn. tók fram áðan, stendur n. að till. meiri hl. til útgjalda, þó að þar sé, eins og venja er, fyrirvari um einstakar tillögur. Í sambandi við þær tillögur, sem þar eru fram bornar, vil ég drepa á nokkrar þeirra örfáum orðum. Í þessum brtt. er gert ráð fyrir því, að fjárveiting sé til þess að gera tilraun með rykbindingu á þjóðvegum. Þegar fjárlög voru til afgreiðslu á síðasta þingi, var farið fram á það af vegamálastjóra að fá fjárveitingu til þess, en af því varð ekki þá. Það er því spor í rétta átt, að þessi fjárveiting skuli vera tekin upp nú, því að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, og erum við mjög fylgjandi því. Um skólabyggingarnar vil ég segja það, að eins og kom fram við afgreiðslu fjárlaga á síðasta Alþingi, var það almenn skoðun fjvn., að setja yrði nýja reglugerð, sem tryggði það, að betur yrði gengið frá undirbúningi um framkvæmdir í skólabyggingum. Nefndarmenn voru allir á eitt sáttir um, að það bæri nauðsyn til að gera þetta, og kom það fram í ræðu formanns nefndarinnar og ég held einnig af okkar hendi við umr. um fjárlagafrv. í fyrra. Mér er ekki kunnugt um, hvort þessi reglugerð hefur komið út, hún er þá alveg nýkomin, ef svo er. Hér er hið mesta nauðsynjaverk að vinna. Samkomulag varð um það í nefndinni að leiðrétta áætlanir hjá nokkrum skólabyggingum, sem voru í framkvæmd og sjáanlegt var að mundu að öðrum kosti stöðvast. Það varð einnig samkomulag um það að láta bíða til fjárlagaundirbúnings næsta haust leiðréttingu á nokkrum skólabyggingum, sem framkvæmd er að hefjast á eða ekki hafin. Þessi leiðrétting á að vera gerð með tilliti til þess, að framvegis eigi undirbúningur við þessar framkvæmdir að vera svo sem lög mæla fyrir um og unnið hefur verið að af fjármálaeftirliti skóla. Það er með öllu óhugsandi að láta þau mál vera svo á reiki eins og verið hefur nú um skeið, og getur stefnt, eins og þar sem vantalið er um greiðslu, í fullkomið óefni. Um þær nýju skólabyggingar, sem teknar eru að þessu sinni, lýstum við yfir, að við hefðum óbundnar hendur viðvíkjandi þeim, og hefðum við t.d. kosið að taka eitthvað af skólabyggingum úti um landsbyggðina, einhvern skóla í sveit, en það er ekki gert að þessu sinni. Við viljum leggja á það áherzlu, að þó að svo fari eitt ár, þá getur það ekki gengið lengi, og leggjum á það áherzlu, að það verði tekið til athugunar, þegar næst verður ákveðið um byrjunarframkvæmdir í skólum. Tekið hefur verið upp að þessu sinni aukið framlag til að leita að nýjum fiskimiðum og til haf- og fiskirannsókna. Við höfum á undanförnum árum lagt fram tillögur til þess að fá þessar fjárveitingar hækkaðar, því að það hafa legið fyrir óyggjandi sannanir um það, að nauðsyn bæri til þess að hækka þessar fjárveitingar. Við erum því fegnir þeirri leiðréttingu, sem á hefur orðið, þó að það hafi í sumum tilfellum gengið of skammt. Við gerðum tilraun til þess á síðasta þingi að fá leiðréttingu á fjárveitingu fyrir búnaðardeild atvinnudeildarinnar. Það tókst ekki þá. Nú er bætt úr þessu að einhverju leyti, en hræddur er ég um það, að hér sé gengið of skammt, en ber þó að virða það, sem gert er. Á hinum sérstöku tekjutillögum okkar vil ég gefa nokkrar skýringar. Eins og fram kemur í brtt. þeim, sem við gerum um tekjuáætlunina, er hún fyrst og fremst miðuð við það, að tekjur séu til þess að leiðrétta það, sem vantalið er á fjárlagafrv. Ráðuneytisstjórinn í efnahagsmrn. kom til fundar við nefndina og skýrði fyrir nefndinni, hvernig tekjuáætlunin væri uppbyggð. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem hann gaf, má gera ráð fyrir því, eftir hans útreikningi, að tolltekjur ríkissjóðs ættu að vera á næsta ári eitthvað yfir 900 millj. kr. Er það nokkru hærri upphæð en áætlað er í fjárlagafrv. Hann gaf þær skýringar um tolltekjumöguleikana, að gera mætti ráð fyrir því, að tolltekjur yrðu hagkvæmar eða að innflutningurinn yrði hagkvæmari ríkissjóði á næsta ári en yfirstandandi ár og s.l. ár og tekjur þess vegna meiri. Nú höfum við hins vegar ekki gert okkar áætlanir með þeim hætti, heldur höfum við reiknað með þeirri formúlu, sem hann gaf upp í nefndinni, sem sé að 31 króna færi í tolltekjur af 100 króna innflutningi. Hins vegar höfum við gert ráð fyrir meiri innflutningi en hann gerði ráð fyrir í sinni áætlun. En af þeirri reynslu, sem fengin er, og líkum um innflutning á yfirstandandi ári er okkar brtt. fram komin. Og eins og ég tók fram áðan, höfum við gert ráð fyrir því að nota að mestu leyti þá hækkun á tekjuáætluninni til þess að mæta þeim útgjöldum, sem ríkið á vangert við, en verður að greiða. Þá höfum við, eins og við gerðum hér við fjárlagaafgreiðslu í fyrra, flutt nokkrar tillögur til sparnaðar á rekstri ríkisins. Við reyndum þá að prófa hæstv. ríkisstj. í framkvæmd í sparnaðarátt, að vísu höfðum við ekki af henni góða reynslu, eins og ég hef sýnt, en þó má enn þá gera tilraun til þess að vita, hvort hún er ekki til viðtals um eitthvað í þeim efnum. Við leggjum til, að efnahagsmrn. verði lagt niður, því að það hefur ekki sýnt sig, að árangur af því ráðuneyti hafi orðið sá, að ástæða sé til þess að veita fjármagni til þess að halda því við. Við þetta mundi sparast að vísu lítil upphæð, um 370 þús. kr. En margt smátt gerir eitt stórt, og meta verður þetta eins og annað eftir verðmæti þess. Þá leggjum við til, að annar kostnaður ráðuneytanna verði lækkaður, og teljum víst, að hæstv. ríkisstj. sé til viðtals um að spara á sínu eigin heimili. Og það hefur sýnt sig og kemur fram í athugasemdum við ríkisreikninginn, að endurskoðendum þykir þar nokkuð rúmt um að því leyti, að ríkisstj. leyfi sér of mikil gjöld á þessum lið. Og augljóst er það, að því hærri fjárhæð sem ætluð er til annars kostnaðar, því meiri verður hann. Þess vegna leggjum við til að lækka hann um 500 þús. kr. Þegar hæstv. núv. utanrrh. var einnig fjmrh., var það eitt, sem hann benti á að mætti spara í ríkisbákninu, eins og hann orðaði það, og það var á utanríkisþjónustunni. Við fjárlagaafgreiðslu í fyrra kom meiri hl. fjvn. með þá ábendingu til hæstv. ríkisstj. að hafa eitt sendiráð á Norðurlöndum. Við gerðum einnig tillögu um það þá, að að þeirri breytingu yrði horfið, en hún náði ekki fram að ganga. Nú virðist það vera skoðun beggja stjórnarflokkanna, þar sem það hefur komið fram í ræðu hjá hæstv. utanrrh. og einnig hjá formanni fjvn. í fyrra, hv. þm. Magnúsi Jónssyni, að það bæri að vinna að samdrætti í utanríkisþjónustunni, og þess vegna viljum við nú bjóða hæstv. ríkisstj. samstarf um framkvæmd á þessu atriði. Sparnaður á þessu ári mundi verða um 1.9 millj. kr. að okkar dómi, þ.e. á árinu 1962, á þessu fjárlagafrv., en 3 millj. kr., þegar búið væri að umþótta sig í sambandi við framkvæmdina. Einnig leggjum við til, að sendiráðið í París verði aðeins eitt, en þar hefur verið gerð sú breyting á, að sendiherra er einn, en sendiráðin eru hins vegar tvö. Við leggjum því til, að þau verði sameinuð og sendiráðið í París verði fulltrúi okkar bæði hjá frönsku þjóðinni og hjá NATO. Þá höfum við endurtekið tillögu okkar um, að vegaeftirlitið sé kostað af bifreiðaeftirlitinu, en um það fluttum við tillögu í fyrra, og kostnaður þess falli niður á fjárlagafrv. Þá höfum við gert tillögu um nokkra lækkun á 19. gr. fjárlaga og þ. á m. um, að ýmis útgjöld lækki um 5 millj, kr. Í ábendingu þeirri, sem meiri hl. fjvn. gaf ríkisstj. sinni við fjárlagaafgreiðslu 1961, benti hann á sendiráðin, benti á það að draga úr opinberum veizlum, benti á það að fækka tölu sendimanna á alþjóðaráðstefnum, og höfum við nú einnig lagt til, að sá liður verði lækkaður. Nú er það ljóst, að margt af því, sem þar er bent á og ríkisstj. hefur haft ár til að hugsa um, það fer á kostnað á 19. gr. Þess vegna finnst okkur ekki óeðlilegt, þegar vilji er fyrir því hjá stuðningsmönnum ríkisstj., þó að hér verði um sparnað að ræða, og þess vegna megi lækka þennan lið um 5 millj. kr. Og okkur finnst, að í raun og veru sé þetta prófsteinninn á vilja hæstv. ríkisstj. til þess að sýna einhverja viðleitni í sparnaði. Þarna hefur hún líka möguleika til að fækka eitthvað nefndunum, sem hún hafði mjög á orði að nauðsyn bæri til, þegar hún hóf hér sinn fyrsta boðskap. Við leggjum einnig til, að niður falli á 19. gr. fjárlagafrv. liður sá, sem ætlaður er til fyrninga, og endurnýjun á bifreiðum ríkisstofnana á 20. gr., þar sem þessir liðir virðast nú hvergi koma við, nema gera ríkisstj. rýmra um í ráðstöfunum. Sparnaðartillögur okkar eru um 17.9 millj., fara langt til að jafna þær hækkunartillögur, sem við flytjum umfram leiðréttingar. Ég endurtek það, að það er von okkar, að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar muni fagna þessari tillögugerð okkar og veita þeim brautargengi hér á hv. Alþingi. Þá kem ég að þeim tillögunum, er til útgjalda horfa og af okkar hendi eru fram bornar. Um þær er það að segja, að þær eru nánast leiðrétting einnig, til þess að halda í horfinu með framkvæmdir í landinu, eins og þær voru fyrsta stjórnarár þessarar hæstv. ríkisstj. Við gerum ráð fyrir að hækka framlag til þjóðvega um 25% og sömuleiðis til brúargerða og hafnargerða, en það er sú rýrnun, sem hefur orðið á notagildi þessa framkvæmdafjár frá því 1960, eftir því sem upplýst er af vegamálastjóra. Við höfum ekki gengið lengra í tillöguflutningi okkar en aðeins að halda í horfinu frá því ári. Hins vegar vil ég geta þess í sambandi við vegagerðina, að þar er tekin með sú fjárveiting, er ætluð var í Mýrdalssand á s.l. ári og unnið var fyrir 1960, enda var hún talin til vegagerðar á fjárlagafrv. Það var því með öllu óeðlilegt að láta vegagerðina lækka frá því, sem var á s.l. ári, en það gerir hún, þegar tillit er tekið til þessarar fjárhæðar. Ég hef rakið það hér að framan, hve mikla nauðsyn bæri til að auka fjárveitingar til þessara framkvæmda, en till. okkar eru þó ekki meiri en svo, að þær eyða dýrtíðinni, sem hefur orðið frá 1960, svo að framkvæmdir geti orðið hliðstæðar. Það verður að segja, að með meiri hógværð er nú ekki hægt að gera tillögur í þessu máli. Þá leggjum við einnig til, að gerð verði ein breyt. á 14. gr. frv., en það er hækkun vegna námsmanna. Fyrir fjvn. lá bréf frá stjórnendum námslánasjóðsins, þar sem sýnt var fram á það, að fjárveiting til sjóðsins þyrfti að hækka yfir 700 þús. kr., til þess að framkvæmd laganna væri sú, sem boðuð var með frv., þegar það lá hér fyrir. Við leggjum til, að þessi fjárveiting verði tekin upp, enda mundi þá sjóðurinn geta annazt störf sín svo sem ætlað var með lagasetningunni. Ef þessi leiðrétting verður ekki gerð, verður þegar á öðru ári, eftir að sjóðsstofnunin átti sér stað, hopað frá því marki, er þar var sett, og teljum við, að nauðsyn beri til að halda í horfinu nú þegar, svo að ekki myndist þarna sem víða annars staðar óviðráðanlegir erfiðleikar. Við höfum á nokkrum undanförnum þingum flutt till. um fjárveitingu til kaupa á jarðræktarvélum. Á síðasta þingi varð það fyrir okkar tillöguflutning í þessu máli, að fram kom frá stjórninni tillaga um 1 millj. í þessu skyni. Nú er það upplýst, að þessi 1 millj. mun ekki nægja til þess að anna því hlutverki, sem þessari fjárveitingu var ætlað. Við leggjum því til, að fjárveitingin hækki um 1 millj., og ætti það að bæta úr því, sem brýnast er. Einnig leggjum við til, að til síldar- og fiskirannsókna verði varið 1 millj. kr. hærri fjárhæð en gert er ráð fyrir á fjárlagafrv., og er það í samræmi við það, sem við höfum áður lagt til í þeim efnum. Eins og ég tók fram hér að framan, vantar á 17. gr. fjárlagafrv. 28.5 millj. kr., sem er framlag til atvinnuleysistryggingasjóðs. Við gerum tillögu um, að þessi fjárhæð verði leiðrétt á frv., og hef ég rökstutt það, hvert viðhorf okkar er til þeirrar afgreiðslu, er hæstv. ríkisstj. hugsar sér að hafa á þessari fjárveitingu. Þá er það, sem ég kom að hér áðan, að á 19. gr. fjárlagafrv. vantar 73.8 millj. kr. til þess að standa undir þeim niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum, er verið hafa nú um skeið. Í sambandi við þetta mál vil ég minna á það, að niðurgreiðslur eru búnar að vera hér í landinu ríkjandi hátt í tvo áratugi. Ástæðan til þess, að inn á þessa braut var farið, að greiða niður vöruverð hér innanlands, var ekki sú að gera það fyrir bændurna í landinu og ekki heldur fyrir launafólk í landinu, heldur voru þetta efnahagsráðstafanir, er ríkisstjórnirnar gripu til, hver sem það gerði. Þeim fannst þetta ódýrasta leiðin til þess að komast út úr vandanum, og inn á þessa braut var þess vegna farið. Lengi vel var hækkun á þessum niðurgreiðslum tiltölulega lítil og ekki um verulegar stökkbreytingar að ræða. Um þetta form er það að segja, að það hefur sína kosti og sína galla, og sérstaklega ef um er að ræða stökkbreytingu, þá getur það verið mjög hættulegt. Það var bent á það árið 1959, þegar ríkisstj. Alþfl. með stuðningi Sjálfstfl. jók niðurgreiðslurnar verulega, að hér væri verið að fara inn á varasama braut, því að með því að hafa niðurgreiðslurnar svo stórkostlegar sem þá var gert, þá gerðist það, að verð var mjög fjarri lagi, og það út af fyrir sig getur verið hættulegt. í öðru lagi væri óheppilegt, að niðurgreiðslur færu upp fyrirframleiðsluverð, þannig að framleiðandinn yrði að kaupa vörurnar með hærra verði en neytandinn. Og þá var sérstaklega á það bent, að ef breytt yrði um stefnu, þá mundi þessi háttur hafa þau áhrif, að verulega drægi úr sölunni. Nú má ekki heldur gleyma því, að með niðurgreiðslunum var verið að koma í veg fyrir launahækkanir hjá launafólkinu og einnig verðhækkanir hjá bændum. Þess vegna er málið ekki svo einfalt, ef á að fara að afgreiða það nú eins og horfur eru á, ef fjárveitingin á ekki að vera hærri en 300 millj. kr. Það, sem gerzt hefur síðan 1959, er það, að kjör fólksins í landinu hafa versnað. Þess vegna væri það að fara aftan að því nú, þegar búið er að taka vísitöluna úr sambandi við verðlagið og þar með kaupgjaldið, ef ætti að fella niður eða draga verulega úr niðurgreiðslunum. Mér sýnist að athuguðu máli, að ef ætti að lækka niðurgreiðslurnar um 74 millj. kr., eins og frv. gerir ráð fyrir, þá mundi það þýða, ef það t.d. kæmi á mjólkina, - nú er ég ekki að segja, að það mundi vera gert með þeim hætti, - en þá mundi það þýða nærri 2 kr. á hvern seldan mjólkurlítra, og þá stæðu eftir milli 70 og 80 aurar af niðurgreiðslunni á mjólk. Nú sjá allir, hvaða áhrif það hefði, ef þessi háttur væri upp tekinn. Og þó að niðurgreiðslurnar yrðu lækkaðar á öðrum vöruflokkum, þá hefði það sitt að segja, þó að það hefði kannske mest áhrif þarna. Þess vegna væri það nú, ofan á allar þær álögur, sem búið er að leggja á fólkið í landinu nú þrjú síðustu árin, allverulegur baggi til viðbótar, ef ætti að hörfa svo mikið aftur á bak eins og hér er gert ráð fyrir. Þess vegna verður því ekki að óreyndu trúað, að það sé hugsun hæstv. ríkisstj. að koma þannig aftan að fólki, eins og hún raunverulega gerði, ef niðurgreiðslurnar yrðu lækkaðar um þessa fjárhæð. Þá stæði það eftir að fólkið hefði sitt háa verðlag, en hefði hins vegar tapað kauphækkuninni, sem það hefði fengið með hækkun á vísitölu, meðan hún hafði áhrif á kaupgjald. Öllum er það ljóst, að ekki kemur til greina að falla frá útflutningsuppbótum á landbúnaðarvörur, því að um það var samkomulag um áramótin 1959–60 og breyting sú, sem gerð var á framleiðsluráðslögunum, beinlínis við það miðuð. Það er líka talið, að einmitt þetta atriði hafi haft áhrif á verðlagsákvörðunina á s.l. hausti. Þess vegna geri ég ekki ráð fyrir því, þó að hæstv. ríkisstj. ætli sér að gera hér á einhverjar breytingar, að það geti orðið á öðru en niðurgreiðslunum. En hitt verða menn að hafa hugfast, að hér er verið að svíkjast aftan að fólkinu. Það var á sínum tíma lækkað kaup þess með niðurgreiðslunum, og ef það sæti eftir með hækkað vöruverð nú, þegar kjör þess hafa stórkostlega verið rýrð á öðrum sviðum, þá mætti segja, að álögurnar riðu ekki við einteyming. Þess vegna er það skoðun okkar og við trúum ekki öðru en það verði skoðun hæstv. ríkisstj. og fylgismanna hennar, að hér verði að leiðrétta á fjárlagafrv., svo að hægt verði að inna þessa greiðslu af hendi. Við leggjum einnig til, að hækkuð verði fjárveiting til bygginga á jörðum ríkisins á 20. gr. Það hefur verið gerð tilraun til þess á síðustu þingum að fá þessa fjárveitingu hækkaða, og hefur það verið rökstutt, að hér er um að ræða fjárveitingu, sem hvorki er hyggilegt né framkvæmanlegt að komast fram hjá. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að ef viðhald og eðlileg uppbygging er trössuð, þá segir það til sín með enn auknu fjármagni síðar meir. Þess vegna treystum við því fastlega, að hæstv. ríkisstj. sjái að sér og samþ. verði tillaga okkar, svo að hægt verði að bæta úr á þessum sviðum, því að hér er ekki verið að fara fram á neitt nema það, sem óumflýjanlegt er. Í ræðu minni hér að framan hef ég rætt nokkuð um uppbyggingu fjárlagafrv. og einstaka þætti þess. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég að lokum taka saman í nokkrum meginatriðum heildarsvipinn á þessu fjárlagafrv. Í fyrsta lagi sýnir það, að álögurnar eru gífurlegar, sem þar eru fram taldar, og þó koma ekki fram allar þær álögur, sem á þjóðina eru lagðar af ríkisvaldinu, eins og ég hef þegar sýnt fram á. Þá hef ég líka sýnt fram á það, að teknanna er nú fyrst og fremst aflað af hinum almenna borgara og æ gengið lengra ár frá ári að sækja þær inn á hið almenna svið í daglegri neyzlu. Ég hef líka bent á það, að þeim er ekki varið til uppbyggingar í landinu og til þess að aðstoða fólkið, sem þar býr nú, og fyrir framtíðina, heldur er síður en svo, þeim er varið í að auka dagleg útgjöld og eyðslu. Einnig í því, hvernig gjöldunum er skipt, er hallað á þann minni máttar, því að honum er á fæstum sviðum gert hærra undir höfði en þeim, sem betur mega. Þessar álögur, sem á þjóðina eru lagðar með fjárlagafrv. og með öðrum fjármálaþáttum hæstv. ríkisstj., stefna fyrst og fremst að því, sem lýst var yfir, þegar viðreisnin var hér til umr. á hv. Alþingi og hæstv. viðskmrh. var að kynna Alþingi og þjóðinni þá stefnu, en þá komst hann þannig að orði, að það væri stefnt að því að endurskipta þjóðartekjunum. Og það, sem hefur gerzt í tíð núv. hæstv. ríkisstj., það er að breyta skiptingunni á þjóðartekjunum þeim mörgu fátæku í óhag og hinum fáu efnameiri í hag. Hins vegar hefur það sýnt sig, að sú stefna, sem fylgt hefur verið á Íslandi til uppbyggingar í efnahagsmálum þjóðarinnar og sjálfstæði, hún hefur verið á annan veg en þennan. Þar hefur það verið kappkostað, að sem flestir yrðu bjargálna og þyrftu ekki aðstoðar að njóta sér til framfæris. Og því fleiri sem hafa tekið þátt í uppbyggingu og atvinnulífi þjóðarinnar, því betur hefur þjóðinni vegnað. Þess vegna er það okkar skoðun og bjargföst vissa, að stefna hæstv. ríkisstj. fái ekki hljómgrunn hjá þjóðinni, og í framtíðinni mun hún því bíða skipbrot, og þá verða þegnar þjóðfélagsins því fleiri bjargálna menn, sem sú nýja stefna, er þá tekur við, fær lengur við völd að sitja.



Herra forseti. Það verður nú að líta svo á, að það fjármálakerfi, sem ríkisstj. hefur nefnt viðreisn, sé um það bil búið að slíta barnsskónum og ekki sé lengur hægt að afsaka þau gönuskeið, sem það kerfi leiðir þjóðina út í, með því, að allt sé á byrjunarstigi og standi til bóta. Þau fjárlög, sem hér eru til afgreiðslu, eru hin þriðju, sem miðuð eru við þetta efnahagskerfi, og er því komin nokkur reynsla á það, hvernig það muni reynast, og því miður liggur það í augum uppi, að það ætlar að reynast því verr, sem lengra líður frá tilkomu þess. Það, sem öllu öðru fremur einkennir efnahagskerfið „viðreisn“, er það, að íslenzkir peningar rýrna í verði með ótrúlega hröðum hætti, og til þess að vinna sama verkið í ár þarf ævinlega miklum mun meiri fjármuni en þurfti til þess á árinu næsta á undan. Þetta kemur greinilega fram á fjárlögum, og ef gerður er örlítill samanburður á því, hvernig heildarniðurstaða fjárlaganna hefur þróazt á hinum síðustu árum, kemur í ljós, að árið 1959, sem var fyrsta ár þeirrar valdasamsteypu, sem enn fer með völd í landinu, Sjálfstæðis- og Alþýðuflokksins, nam heildarupphæð fjárlaga einum milljarð og 33 millj. kr. En strax á fyrsta ári viðreisnarinnar, árinu 1960, var áætluð skattheimta ríkissjóðs af þegnunum, þ.e. tekjuöflun ríkissjóðs, áætluð 1501 millj. kr. Og árið 1961 var tekjuhlið ríkissjóðs á fjárlögum komin upp í 1588 millj. kr. þ.e.a.s. á fyrsta viðreisnarárinu hækkaði tekjuhlið fjárlaganna um 45% miðað við það, sem hún var árið 1959, árið 1961 var hækkunin komin upp í 54%, og sýnilegt er af því fjárlagafrv. og af þeim tillögum, sem fluttar eru hér af meiri hl. fjvn., að fjárlagafrv. fyrir árið 1962 muni nálgast 1750 millj. kr. að niðurstöðu. Þegar er sýnilegt, að það nær 1747 millj., en þá er orðin um það bil 70% hækkun á tekjuöflun ríkissjóðs frá því, sem hún var á árinu 1959. Það er mikill siður talsmanna ríkisstj. að halda því fram, að allt, sem aflaga fer í þessu þjóðfélagi, stafi af einni og sömu ástæðunni, of háum kaupgreiðslum. Hvernig hefur nú þessu verið varið á því tímabili, þegar sjálfur ríkissjóðurinn telur sér nauðsyn að auka sínar tekjur um 70%? Það er ofur einfalt mál að skýra frá því, að við gerð tveggja fyrstu viðreisnarfjárlaganna, fjárlaganna fyrir árin 1960 og 1961, hafði engin kaupbreyting orðið í landinu, - engin kaupbreyting. Engu að síður þurfti ríkissjóður að hækka tekjur sínar um 54%. Á yfirstandandi ári hefur hins vegar orðið kaupbreyting. Hún nemur hjá fjölmennustu vinnustéttunum 10%, miðað við dagvinnuna. En með öllum þeim fríðindum tilreiknuðum, sem hinum nýju kjarasamningum voru samfara, er almennt talið, að kaupbreytingin í landinu hafi orðið eitthvað á milli 13 og 14%. Þessari kauphækkun er ríkissjóður að mæta með 70% tekjuhækkun hjá sjálfum sér á sama tímabili. Það er ærið verk að útskýra, hvernig það má ske, að þessi kaupbreyting eigi að vera undirstaðan að því, að skattheimta ríkisins vex svo óskaplega sem ég nú hef greint. Ég hef drepið á það, að skattheimta ríkisins af þegnum þjóðfélagsins hefur á síðustu árum vaxið mikið, og stendur til, að hún vaxi enn á næsta ári. Nú þyrfti það ekki að vera alveg fráleit þróun, þótt ríkið tæki til sín hærri gjöld af þegnum sínum, ef þau gjöld rynnu til þess að framkvæma þarflegustu hluti fyrir þjóðina eða til þess að bæta lífskjör hennar með einhverjum hætti. Ég geri ráð fyrir því, að því muni haldið fram af talsmönnum ríkisstj., að þannig sé þessu líka varið að einhverju leyti. A.m.k. heyrir maður það oft, að mikil búningsbót sé nú orðin í tíð núv. ríkisstj. að því er varðar tryggingakerfið, almannatryggingarnar. Því miður er þar ekkert til að hrósa sér af fyrir ríkisstj. Þær upphæðir, sem þar hafa verið hækkaðar í bótagreiðslu, nema hvergi meira en því að jafna þann dýrtíðarvöxt, sem orðið hefur, en langvíðast hrökkva þær þó ekki til þess, hvað þá að þær nái þar umfram. Hér er því ekki að ræða um nein bætt kjör, ekki heldur hjá bótaþegum almannatrygginganna, þótt þeir hafi fengið nokkra hækkun bóta í krónutali. Á hinn bóginn liggur það alveg ljóst fyrir, að þeir liðir fjárlagaútgjalda ríkissjóðs, sem renna til mannvirkjagerðar, hafa yfirleitt staðið í stað eða hækkað miklum mun minna en vöxtur dýrtíðarinnar gaf tilefni til. Það er þess vegna greinilegt, að þrátt fyrir þessa tekjuöflunaraukningu hjá ríkissjóði er nú minna framkvæmt á vegum ríkissjóðs en var fyrir tíð þess efnahagskerfis, sem nú ríkir. Framlög til samgöngumála, vegagerða, brúarsmíða og annarra slíkra samgöngumannvirkja hafa yfirleitt haldizt óbreytt í krónutali. Á örfáum liðum hafa þau aðeins þokazt upp á við, en hvergi nálægt því svo, að framkvæmdir hafi ekki orðið að dragast saman ár frá ári í þessu efni. Sama máli gegnir um hafnargerðir, og þó máske í enn ríkara mæli hefur þar verið efnt til samdráttar af ríkisvaldsins hálfu en á öðrum sviðum. Þessi sama saga hefur einnig orðið upp á teningnum, þegar litið er til gerðar flugmannvirkja, flugvallargerða og annarra þeirra mannvirkja, sem í sambandi við flugsamgöngur standa. En þrátt fyrir þær hækkanir, sem orðið hafa á fjárlögum, og þrátt fyrir þann samdrátt, sem orðið hefur í verklegum framkvæmdum á vegum ríkissjóðs, er þar með ekki sögð öll sagan um afgreiðslu fjárlaga, því að hún heldur áfram líka utan fjárlaganna. Það hefur verið stefnt að því nokkuð markvissum skrefum af hálfu hæstv. ríkisstj. að auka einnig álögurnar á landslýðinn utan við skattheimtu fjárlaganna. Þannig hafa verið lögð á ný gjöld, sem koma ekki inn á fjárlögin. Er þar stytzt til að leita hinnar nýju hækkunar á útflutningsgjaldi, sem gerð var á s.l. ári í brbl., sem ríkisstj. gaf út þar um og liggja nú fyrir Alþ. til staðfestingar. Þá hefur einnig verið haldið áfram að innheimta ýmislegt það, sem ríkisstj. gaf loforð um að fella niður, meira og minna óljóst þó, vegna þess að það mun frá upphafi ekki hafa verið mikill vilji fyrir því að standa við þau. Svo er því t.d. varið um svonefndan bráðabirgðasöluskatt af innflutningi, sem áætlað er í fjárlagafrv. yfirstandandi árs að nema muni ekki minna en 188 millj. kr., eða um það bil 1000 kr. á hvert mannsbarn í landinu að meðaltali. Það hefur verið margrakið hér á Alþ., að þessi skattur átti að vera til bráðabirgða og var í upphafi ekki lögfestur nema til ársloka 1960, en hefur síðan verið endurnýjaður einu sinni og þá enn undir því yfirskini, að hann ætti ekki að verða neinn eilífur augnakarl í íslenzkri löggjöf. En á þessu yfirstandandi þingi hafa hv. þingmenn fengið að sjá hann færðan í nýtt form, framlengdan með nýjum hætti, sem bendir ekki til þess, að þjóðin eigi það í vændum í náinni framtíð að losna undan byrðum hans. En þótt ekki sé um mjög fjölskrúðugar nafngiftir að ræða í auknum álögum ríkisstj., hefur hún drjúgum aukið þær, sem fyrir voru, og heldur stöðugt áfram á þeirri braut. Gengisfelling sú, sem gerð var í ágústmánuði í sumar með brbl., hefur að sjálfsögðu aukið tekjur og tekjumöguleika ríkissjóðs að stórum mun, þar eð aðflutningsgjöld öll leggjast nú á miklum mun hærri fjárupphæðir en þau áður gerðu og leggja ríkissjóði þannig til stórar fjárfúlgur umfram það, sem verið hefur. En ekkert af þessu hefur sem sagt nægt ríkisstj. til þess að koma saman fjárlögum, sem væru hallalaus. Það hefur henni ekki tekizt með fjárlagafrv., og það hefur ekki heldur tekizt að gera neinar till. af hennar hálfu, sem í þá átt benda, að fjárlögin verði hallalaus um það er lýkur. Nú standast að vísu nokkurn veginn á tekjur og gjöld á fjárlagafrv. og í þeim till., sem gerðar eru af meiri hlutans hálfu um fjárlög: Á hinn bóginn er sá jöfnuður fenginn með þeim kynlega hætti, að burt af fjárlagafrv. er kastað lögboðnum og gersamlega óumdeilanlegum útgjaldafjárhæðum ríkissjóðs og látið eins og það sé ekki til. Þannig hefur verið felldur burt af 17. gr. fjárlaga liðurinn um ríkissjóðsframlagið til atvinnuleysistryggingasjóðs, en það framlag er ákveðið í lögum nr. 29 frá 1956, og hefur verið gerð áætlun um það, hversu hátt það þyrfti að vera, og segir sú áætlun, að ríkissjóður muni komast í greiðsluskyldu við þann sjóð á árinu 1962 um 28½ millj. kr. Þetta er líka viðurkennt í athugasemdunum við fjárlagafrv., en þar er látið að því liggja, að þetta framlag muni á árinu 1962 verða greitt með skuldabréfum og þurfi þess vegna ekki að ætla fyrir því í útgjaldaliðum fjárlaga. Síðast þegar ég vissi, og það er skammt síðan, hafði ríkisstj. enga tilraun gert til þess að ná samningum við stjórn þessa sjóðs um neins konar skuldabréfaviðskipti. En það má svo sem hugsa sér það, að ríkisstj. takist um það er lýkur að gera einhverja slíka samninga um lánveitingar úr þessum sjóði, að hún þurfi ekki að reiða fram framlag sitt í reiðu fé á næsta ári. Þó breytir það ekki því, að engu að síður er hér um að ræða ríkisútgjöld, sem eiga að standa á fjárlögum. Það er annað mál, þó að þau þurfi að standa á tveim stöðum á fjárlögunum, á öðrum staðnum sem ríkisútgjöld, en á hinum staðnum sem lántaka af ríkisins hálfu. Ég held líka, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert hina minnstu tilraun til þess enn þá að afla sér heimilda til þess að taka lán fyrir þessu framlagi. Hér er þess vegna greinilega um áætlunarfölsun að ræða, með því að kasta þessum fjárlagalið fyrir borð og láta eins og hann sé ekki til. Að hinu leytinu er svo rangt áætlað eða röng tala tekin inn í fjárlagafrv, varðandi niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur. Á 19. gr. fjárlaga er gert ráð fyrir 300 millj. kr. til þessara þarfa, en ráðuneytið hefur sjálft í sínum fórum áætlanir um það, að ef þessar niðurgreiðslur og þessar útflutningsuppbætur eiga að fara fram með svipuðum hætti og þær hafa gert á undanförnum árum, þá vantar á þessa upphæð 73.8 millj., til þess að hún sé í hlutfalli við þær greiðsluskyldur, sem á ríkissjóð falla af þessum ástæðum að óbreyttum reglum þar um. Nú hefur ríkisstj, eða a.m.k. hæstv. fjmrh. látið að því liggja í ræðu hér á Alþ., að fyrirhugað sé að breyta í einhverju þessum niðurgreiðslureglum, og í aths. við fjárlagafrv. stendur, að niðurgreiðslurnar séu í endurskoðun, og út á það er Alþ. svo ætlað að ákveða í fjárlögum, að 73.8 millj. kr., verði hleypt út í hækkað verðlag í landinu, en ekki fari fram niðurgreiðsla úr ríkissjóði með sama hætti og verið hefur. Þessi samskipti ríkisstj. við Alþ. minna helzt á hnífakaup að óséðu. Alþ. er ætlað að samþ. inn í fjárlög áætlanir, sem það fær ekki að vita, á hverju byggist, sem þar er farið með eins og mannsmorð, frammi fyrir Alþ., þar á að draga úr niðurgreiðslunum. Það er á hinn bóginn vitað, að þessar niðurgreiðslur munu allar vera á hinum allra nauðsynlegustu matvælum. Það eru að mestu leyti niðurgreiðslur á mjólk, kjöti, aðfluttum kornvörum og öðrum álíka þýðingarmiklum liðum, sem ekkert heimili í landinu getur án verið. Það er þess vegna dálítið athyglisverð iðja, sem hér er höfð uppi af ríkisstj. hálfu, að leggja fram frumvörp og fá þau samþ. um lækkanir á tollum á hátollavörum. Auðvitað er það öllum ánægja, ef á einhverju sviði er hægt að spyrna gegn hinum þrotlausa dýrtíðarvexti, sem þjóðin hefur búið við um langt skeið og að mestu óbættan. En á hinn bóginn þykir mér ótrúlegt, að þeir menn, sem haft geta óblandna ánægju af niðurfellingu tolla og skatta á hátollavörunum, geri það í skjóli þess, að þeir ætli að hækka verðlagið á kjöti, mjólk og kornvörum um svo sem eins og 50% hærri upphæð heldur en þá upphæð, sem ríkissjóður afsalar sér réttinum til að taka af hátollavörum. Hverjum er ánægja að því, þótt hann geti lækkað grammófónplötur t.d. í verði um 10 kr., ef hann samtímis hækkar mjölið í grautinn hjá alþýðufólki landsins um 15 kr.? En það eru í rauninni hlutir eitthvað ámóta þessu, sem eru að gerast, ef gerð verður alvara úr því að hleypa út í verðlagið 73.8 millj. kr., sem annars væru niðurgreiðsla á brýnustu matvörum, en gefa eftir af hátollavörunum fram undir 50 millj., að því er hér hefur verið upplýst. Ég tel, að ef Alþ. ætlar að halda einhverri virðingu, þá sé því ekki sæmandi að gera áætlanir sínar eða afgr. fjárlög út á óséðar breytingar ríkisstj. á niðurgreiðslum. Lágmark þess velsæmis, sem ég tel að ein ríkisstjórn verði að viðhafa gagnvart Alþ., ef hún ætlar að breyta hlutum eins og ég hef hér rætt um, er það, að hún geri Alþ. grein fyrir því, hvað stendur til, hverju á að breyta. Það hefur Alþ. ekki fengið að vita, og ég tel þá hv. alþm. heldur menn að minni, ég verð að játa það, ef þeir eru ánægðir með að gera slíkar milljónatuga samþykktir um hluti, sem þeir vita ekki og fá ekki að vita, hverjir eru. Í fjvn. skilur á milli sjónarmiða Alþb. og stuðningsmanna ríkisstj. um marga hluti umfram þá, sem ég hef þegar gert að umræðuefni. Þó hefur þar verið góð samvinna um afgreiðslu margra mála og erinda, og hef ég ekki við þá hv. samnefndarmenn mína að sakast um vinnubrögð í nefndinni sérstaklega, enda þótt því sé ekki að neita, að lítill tími hefur verið ætlaður til raunverulegrar afgreiðslu á fjárlagaliðum. Og varðandi þær till., sem nefndin gerir sameiginlega, er vert að taka það fram, að þeim sér Alþb. ekki ástæðu til að beita sér á móti, enda þótt það áskilji sér óbundinn rétt um afstöðu til einstakra till. eða um aðrar brtt. um svipuð efni, sem fram kunna að koma. Flestar af þeim till., sem þar eru fluttar, eru hins vegar fluttar með góðu samþykki Alþb. við þá aðra, sem að þeim till. standa. En auk þeirra till., sem sameiginlega eru fluttar af nefndinni, þykir mér vert að geta þess, að meiri hluti fjvn. flytur nokkrar brtt. við tekjubálk frv. í nál. meiri hl. stendur að vísu, að aðrir nm. en meiri hl. séu þessum till. andvígir. Hv. frsm. og formaður nefndarinnar hefur hér leiðrétt þetta. Það ber ekki að skilja svo, ekki a.m.k. að því er Alþb. varðar, að það sé mótfallið þessum till. Hitt er rétt, að það hefur ekki gefizt tóm til þess í nefndinni að athuga tekjubálk frv. svo, að af þess hálfu hafi verið óskað eftir því að eiga samaðild að flutningi þessara till. Ráðuneytisstjórinn úr efnahagsmrn. kom að vísu á fund fjvn. síðasta daginn, sem þar var haldinn fundur til undirbúnings 2. umr. fjárlaganna, og gerði þar í stuttu máli grein fyrir horfum þeim, sem það ráðuneyti telur vera um tekjuöflun á næsta ári, en að öðru leyti hefur ekki verið tóm til að athuga tekjuhliðina, og það hefur ekki verið gert í nefndinni, heldur munu meirihlutamenn byggja sínar till. á áliti efnahagsmrn. hér um, og óskaði ég ekki eftir að eiga aðild að flutningi þeirra, enda þótt þar með sé að sjálfsögðu ekki sagt, að ég sé andvígur þeim, eins og líka hefur verið leiðrétt. Í þeim till., sem ég hef sérstaklega sem 2. minni hl. fjvn. gert við þetta frv., eru ekki heldur till. við tekjuhliðina að öðru en því, að ég hef gert till. um það að hækka um 10 millj. kr. þá áætluðu upphæð, sem Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins skilar ríkissjóði væntanlega á n. k. ári. Ég get einnig játað það, að sú till. byggist ekki á mjög nákvæmri athugun. En þó sýnist mér í fljótu bragði, að engin ástæða sé til þess að ætla, að tekjurnar verði ekki a.m.k. þessu hærri en í frv. er gert ráð fyrir, en líklegra tel ég þó hitt, að það mætti hækka þær nokkuð umfram þetta. Um till. þær, sem mínu nál. fylgja um útgjaldaliði fjárlagafrv., þykir mér rétt að fara nokkrum orðum sérstaklega. Eins og hér hefur raunar verið rakið nokkuð af frsm. hv. 1. minni hl. fjvn., hefur mikið verið talað um það, bæði í ræðum og einnig í nefndarálitum, frá ríkisstjórninni og hennar stuðningsmönnum, að mikið kapp skuli framvegis leggja á sparnað í ríkisrekstri. Í nál. meiri hl. fjvn. við afgreiðslu síðustu fjárlaga voru sparnaðaráætlanir í ekki færri en 23 liðum. Fyrsti liðurinn í þeim till. var um sendiráð Íslands í útlöndum, og þar var tekið fram, að til mála þætti koma að lækka launagreiðslur til starfsmanna í sendiráðunum, einnig þætti vel koma til mála, og ríkisstjórninni var raunar sett það fyrir, að fækka sendiráðunum, og sérstaklega á það bent, að vel mætti komast af með að hafa eitt sendiráð á Norðurlöndum í staðinn fyrir þrjú, sem nú eru þar. Þar stóð reyndar, að enn mætti fækka sendiráðum Íslands í útlöndum, og mun það hafa verið skráð með sérstöku tilliti til þess, að ríkisstj. þóttist fækka sendiráðum Íslands á árinu 1960 með því að hafa ekki nema eitt íslenzkt sendiráð í Parísarborg. Þessi fækkun sendiráða Íslands í París úr tveimur í eitt var reyndar framkvæmd með dálítið kynlegum hætti. Hún var framkvæmd með því, að það var ekki fækkað sendiherrum, heldur var annar sendiherrann látinn vera sendiherra í stjórnarráðinu hér við Lækjartorg, en einn sendiherra sat eftir í París. En hann hafði líka yfir tveimur sendiráðum að ráða. Og það kemur líka fram á fjárlögum yfirstandandi árs, að sendiráðið í París er með útgjöld svo sem eins og tvö meðalsendiráð, enda er því við brugðið af flestra þeirra hálfu, sem í þá borg hafa komið og séð, með hverjum hætti Ísland rekur þar sína utanríkisþjónustu, að slíkt bruðl sé með fádæmum. Ég hef að vísu ekki gert till. um það að fækka sendiráðunum í París, því að þar þykist ríkisstj. vera búin að gera skyldu sína, þótt hún hafi gert það með þessum hætti. Hitt er á hinn bóginn óumdeilanlegt, að hún á algerlega eftir að gera hreint fyrir sínum dyrum gagnvart sínum stuðningsmönnum í fjvn., sem á sínum tíma sögðu henni að setja upp eitt sendiráð á Norðurlöndum í staðinn fyrir þrjú. Og ég hef í mínum till. rétt ríkisstjórninni eða þeim hluta ríkisstjórnarliðsins, sem vill taka sjálfan sig alvarlega, rétt þeim höndina til samvinnu með því að gera í mínum brtt. tillögu um það, að sendiráðin þrjú í Kaupmannahöfn, Osló og Stokkhólmi verði felld niður af fjárl. sem sérstakir fjárlagaliðir, en í þeirra stað komi eitt sendiráð á Norðurlöndum, sem utanrrn. mundi að sjálfsögðu setja niður þar, sem það teldi heppilegast til þess að inna af hendi sendiráðsstörf af Íslands hálfu á Norðurlöndum. Mér sýnist, að með þessum hætti og með því að ætla þessu Norðurlandasendiráði nokkru ríflegri fjárveitingu en nokkurt sendiráðanna, sem nú starfa á Norðurlöndum, hefur, ætla því 2 millj. kr. í ársþarfir, þá væri hægt að spara verulega á fjárlögum, eða spara um svo sem eins og tæpar 3 millj. kr. ríkisútgjöldin á þeim lið.

Má ég biðja hv. þm. að gera hlé á máli sínu, því að það er ráðgert, að það verði fundarhlé milli klukkan fjögur og fimm?

- Fundarhlé. Þegar hlé var gert á fundinum, hafði ég gert grein fyrir brtt. minni á þskj. 184 við 10. gr. fjárlaga, en þar hafði ég lagt til, að sendiráð Íslands á Norðurlöndum yrðu sameinuð í eitt sendiráð. Við 11. gr. fjárl, hef ég leyft mér að flytja tvær brtt. Önnur fjallar um löggæzluna á Keflavíkurflugvelli, ríkislögregluna á Keflavíkurflugvelli, en til þarfa þeirrar lögreglu er á fjárlagafrv. ætlað úr ríkissjóði 4577 000 kr., sem virðist vera ólíkt ríflegar skammtað fé heldur en til margra annarra þarfa, sem á ríkissjóð kalla. Þess er að geta sérstaklega í sambandi við lögreglumál, að úr ótal áttum er mjög sótt á um það að fá aukna löggæzlu, bæði í sambandi við mannfjölgun, sem verður á einstökum stöðum vegna atvinnuhátta, og einnig þeim þorpum í nágrenni Reykjavíkur, þar sem í sambandi við skemmtanahald verður mikið um mannaferðir og nokkurrar löggæzlu þykir þörf umfram það, sem þegar er. Við öllum slíkum kröfum hefur verið daufheyrzt í fjvn. að þessu sinni. Enda þótt í rauninni sé búið að gera af Alþ. hálfu samþykktir, sem fara í þá átt, að lögreglukostnaður á slíkum stöðum eigi að greiðast með þátttöku ríkisins, þá hefur þeim samþykktum ekki verið framfylgt til þessa og daufheyrzt við umsóknum um fjárveitingar úr ríkissjóði til slíks, en eftir stendur það, að á Keflavíkurflugvelli er ætluð fjárveiting til mikils lögregluhalds. Fjvn. gerir sameiginlega till. um að lækka þennan lið um 300 þús. kr., sem svarar til þess, að fækkað verði þar í liðsafla um þrjá lögregluþjóna. En mér finnst sú lækkun, þó að ég fylgi henni, svo langt sem hún nær, vera allt of lítil og hef gert till. um það, að framlag til ríkislögreglunnar á Keflavíkurflugvelli verði lækkað um helming, og mundu ríkissjóði með því sparast 2 288 000 kr., enda sé ég ekki, að það þurfi að veita hærri fjárhæðir en svo til þess að leggja til lögreglulið til að vernda okkur fyrir verndurum okkar, enda er þá eitthvað bogið við allan þann málatilbúnað og allar þær réttlætingar, sem hafðar eru uppi hér á Alþ. og víðar um það, að þarna sé eingöngu stöð fyrir liðsafla okkur til verndar, ef við þurfum svo að halda uppi svo óhóflega dýrri löggæzlu sem gert hefur verið að undanförnu og ráðgert er að gera enn. Ég hef einnig gert þá brtt. við lögreglumálagreinina, að niður verði lagt vinnuhælið á Kvíabryggju, sem svo er kallað í fjárlögum, en þetta vinnuhæli á Kvíabryggju er í rauninni ekkert annað en skuldafangelsi, og hef ég aldrei fengið neina útskýringu á því frá hálfu þeirra lögvísu manna, sem í ríkisstjórn hafa fjallað um fjárveitingar eins og þessa. Það hefur stundum verið siður ríkisstjórnarinnar, þegar hún hefur þurft að réttlæta með einhverjum hætti till. sínar hér á Alþ., að fá uppáskrifað blað frá lagadeild háskólans um það, að gerningur hennar væri í samræmi við stjórnarskrá landsins. Nú vildi ég sérstaklega óska eftir því í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga, þar sem ætlaðar eru 1050 000 kr. til þess, að ríkið reki skuldafangelsi að Kvíabryggju, - ég vildi sérstaklega beina því til dómsmrh., að mér þætti ákaflega vænt um að fá réttlætingu á því, hvar það er leyft í íslenzkri löggjöf að reka skuldafangelsi. Ef hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess að leggja slík gögn fram sjálf, þá mælist ég til þess, að hún afli sér álits lagadeildar Háskóla Íslands um það, hvort hér sé um löglegt eða löglaust athæfi að ræða. Ég hef sem sagt enga réttlætingu séð á því og veit ekki til þess, að það eigi stoð í íslenzku réttarfari að reka skuldafangelsi, og hef þess vegna lagt til, að þessi fjárlagaliður verði felldur niður og ríkið hætti þeirri starfsemi sinni að halda uppi skuldafangelsi. Við 12. gr., heilbrigðismálagrein fjárlaganna, hef ég gert eina brtt. Hún er um það, að styrkur ríkissjóðs til byggingar sjúkrahúsa, sjúkraskýla og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa, verði hækkaður úr 5 275 000 kr., sem í frv. er gert ráð fyrir, í 7 500 000 kr. Það er vitað mál, að ríkið á lögum samkvæmt að taka ákveðinn þátt í byggingarkostnaði sjúkrahúsa. Það dregst mjög aftur úr um það að standa skil á sínum hluta af þessum kostnaði, og einnig hefur fjárskortur til þessara þarfa orðið til þess, að heilbrmrn. hefur mjög tregðazt við að leyfa nýjar sjúkrahúsabyggingar, enda þótt þær séu óumdeilanlega þarfar og nauðsynlegar. Ég hef þess vegna gert till. um það, að þessi fjárlagaliður verði hækkaður um rúmlega 2 millj. kr., og mundi þá nokkuð rýmkast um í þessu efni. Auðvitað er sú till., sem ég hef hér gert, ófullnægjandi til þess að leysa ríkið frá sínum skyldum, þannig að ekki standi upp á greiðslur af þess hálfu, en þessi till. er þó mjög í þá áttina. Kem ég þá að 13. gr. fjárlaganna, en við A-lið hennar, samgöngumálin á landi, hef ég gert 5 till. Fjalla þær um vegi og brýr. Þess hefur áður verið getið hér, að framkvæmdir þær, sem ríkið á að standa straum af, hafi mjög dregizt saman vegna aukinnar dýrtíðar, þar eð fjárframlög hafa ekki hækkað til þeirra í neinu hlutfalli við dýrtíðaraukninguna. Þetta kemur sérstaklega hart niður á vegagerð ríkisins, sem einnig hefur með að gera brúarsmíðar. Vegamálaskrifstofan reiknar ævinlega út á hverju ári vísitölu byggingarkostnaðar vega- og brúa, og ef, eins og vegamálaskrifstofan gerir, talið er, að vegagerðarkostnaðurinn hafi verið 100 árið 1949, þá var hann orðinn 367 kr. að meðaltali á yfirstandandi ári, og vegamálaskrifstofan áætlar út frá því, sem hún veit um verðbreytingar nú þegar, að á næsta ári muni vísitala vegagerðarkostnaðar verða 406. Þótt ekkert væri bættur upp sá kyrkingur, sem komið hefur í vegagerðina á síðustu árum vegna aukinnar dýrtíðar, heldur aðeins reynt að halda í horfinu frá því, sem var á yfirstandandi ári, þyrfti mjög að hækka framlög til vegagerðar á fjárlögum ársins 1962. Svipaða sögu er að segja um brúargerðirnar. Vísitala brúarsmíða var á yfirstandandi ári 393 stig, miðað við 100 1949, en á næsta ári áætlar vegamálaskrifstofan að brúargerðarkostnaður muni vera 427 vísitölustig með sama hætti. Ég hef gert till. um það, að sem næst verði haldið í horfinu um vega- og brúargerðir á árinu 1962, miðað við það, sem var á yfirstandandi ári, og reynt að spyrna nú fæti við um, að þessar framkvæmdir dragist frekar saman en orðið er. Till. mínar í þessu efni nema samtals 5 420 000 kr., og mundi ekki verða haldið í horfinu með þeirri hækkun einni saman. En ég hef tekið tillit til þess, að ég er ásamt öllum fjárveitingarmönnum öðrum meðflm. að till., sem varða þessa liði og nema 1.4 millj., um sérstakan fjárlagalið: til vegabóta eða til samgöngubóta á landi, og einnig um hækkun á fjallvegafé um 165 þús. kr., svo að nærri lætur, að ég eigi þá alls aðild að nær 7 millj. kr. hækkun, eða 6 985 000 kr. hækkun á þessum tilteknu liðum, en það er það fé, sem þarf til þess að halda í horfinu frá s.l. ári. Ég hef hins vegar gert till. um það, að fé þetta skiptist með nokkuð öðrum hætti á hinar einstöku framkvæmdir en ég sé t.d. að hv. 1. minni hl. nefndarinnar gerir, þar sem hann lætur framlagið koma bara á tvo liði, miðar reyndar við árið 1960, og flytur þar af leiðandi nokkru meiri hækkunartill. en ég. Ég hef lagt til, að fé þetta skiptist sem hér segir: í fyrsta lagi, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, auk þeirra till., sem fluttar eru sameiginlega af fjvn., hef ég lagt til, að til vegagerðar verði framlagið hækkað úr 20 480 000 kr. í 22 650 000 kr., til endurbyggingar þjóðvega verði framlag hækkað úr 800 þús. kr. í 1 millj., til brúargerða verði framlagið hækkað úr 11280 000 kr. í 12 250 000 kr. og til endurbyggingar gamalla brúa verði hækkað úr 1425 000 kr. í 1.6 millj. kr. Þá hef ég einnig lagt til, að framlag til steyptra og malbikaðra vega í kaupstöðum og kauptúnum verði hækkað úr 95 þús. kr. í 2 millj. kr., enda er á því hin brýnasta nauðsyn og fjárupphæðin 95 þús. í þær þarfir, varanlega vegagerð í kaupstöðum og þorpum, nánast tiltekið hlægileg, eins og verðlag er nú orðið, og væri alveg eins sæmilegt að strika hana út af fjárlögunum og að láta hana standa þar, því að fullyrða má, að eins og verðlagi nú er komið, þá geri hún ekkert gagn og hvetji engan til þess að leggja í slíkar framkvæmdir, svo smá er hún, miðað við verðlag nú. Þá hef ég gert brtt. við þann lið 13. gr. frv., sem fjallar um hafnargerðir og lendingarbætur. Um það framlag ríkisins gegnir því sérstaka máli, að ríkið er skuldbundið til þess eftir ákveðnum lagagreinum að greiða vissan hluta af byggingarkostnaði hafna og lendingarmannvirkja, en um mörg undanfarin ár hefur verið misbrestur á því, að ríkið stæði við skuldbindingar sínar að þessu leyti, og segi ég það ekki sérstaklega þeirri ríkisstj., sem nú situr, til hnjóðs, sökum þess að sú þróun var byrjuð fyrir hennar daga og raunar löngu fyrir hennar daga. En á hinn bóginn er því ekki að neita, að með því hækkaða verðlagi, sem stafar af viðreisnarráðstöfununum, hefur byggingarkostnaður hafnanna hækkað gífurlega, og sú þróun, að ríkið dragist aftur úr í því að standa við sínar skuldbindingar, hefur verið miklu hraðari á síðustu árum en hún áður var. Hv. frsm. 1. minni hl. hefur hér gert grein fyrir því, að ef gerðar verða þær hafnarframkvæmdir, sem ráðgerðar eru á næsta ári og vitamálaskrifstofan hefur gert áætlanir um, þá mundi það taka ríkið ekki minna en fimm ár að borga sinn hlut í framkvæmdum næsta árs og þeim skuldum, sem þegar hvíla á ríkinu, ef framlag til hafnargerðanna ætti að standa óbreytt eða lítið breytt. Ég hef þess vegna gert till. um, að framlag ríkissjóðs til hafnarbóta verði hækkað úr 13.5 millj., sem það nú er í frv., í 20 millj. Það er till. um hækkun, sem nemur 6.5 millj., en það mundi sízt af því veita, ef gera ætti greiðslufrest ríkissjóðs á sínum skuldbindingum nokkuð teljandi styttri en hann nú er. En raunin er nú þannig, að þegar ráðizt er í hafnargerð á einhverjum stað, ef sú hafnargerð kostar eitthvert verulegt fé, þá reynist hið lögákveðna ríkisframlag ólíkt ódrýgra en hafnarlögin ætlast til, vegna þess að það kemur svo seint í hendur viðkomandi hreppsfélagi, sem um hafnargerðina sér, að það hrekkur naumast fyrir meira en vöxtunum af þeim lánum, sem viðkomandi hreppsfélög eða bæjarfélög hafa orðið að taka til hafnargerðarinnar, því að vextirnir eru nú slíkir og drátturinn á því, að ríkið skili sínum framlögum, að þau verða nánast tiltekið að engu nema vaxtakostnaði af lántöku. Hér á verður því að ráða bót, því að hér er komið í hreint óefni, og verð ég að játa, að sanngjarnt hefði verið að gera hér miklum mun stærri hækkunartill. en ég hef gert. En ég hef miðað till. mínar fyrst og fremst við það að prófa til þrautar, hvort hér er ekki hægt að rýmka nokkuð um, þannig að ríkið reyni að færa sig ögninni nær því en nú er að standa við sínar skuldbindingar, enda þótt fjárframlögin í þessu skyni, að minni till. samþykktri, væru að sjálfsögðu hvergi nærri fullnægjandi. Við 14. gr. fjárlaga hef ég gert tvær brtt. önnur er varðandi verkamannafélagið Dagsbrún, sem nú hefur eignazt mikið og að flestra áliti mjög merkilegt safn bóka og blaða, sem a.m.k. að uppistöðu til er runnið frá Héðni heitnum Valdimarssyni. Verkamannafélagið Dagsbrún hefur komið þessu safni fyrir í vistlegum húsakynnum og séð því fyrir vörzlu og ber af því mikinn kostnað. En hér er líka um að ræða hina beztu starfsemi, og með því að ríkið styrkir fjölmörg bókasöfn, sem minna er um vert en þetta safn, hef ég gert að till. minni, að orðið verði við umsókn Verkamannafélagsins Dagsbrúnar um 100 þús. kr. framlag til þessa bókasafns. Ég hef einnig gert brtt. við fjárlagaliðinn, sem nefndur er: til skálda, rithöfunda og listamanna, eða listamannalaun, eins og sá liður er oftast nefndur. Hér er í rauninni um beina launaliði að ræða, og þar eð flestir, ef ekki allir launaliðir fjárlaga hafa verið hækkaðir um 13.8%, sem er hin almenna launahækkun á snærum ríkisins, þá hefur mér þótt eðlilegt, að þessi liður væri hækkaður um sömu upphæð, og hef ég gert till. um það. Sú hækkun mundi nema 175 þús. kr. og fjárlagaliðurinn breytast úr 1260 000 kr. í 1435 000 kr. Ég hef leyft mér að gera þrjár brtt. við 16. gr. fjárlaga, greinina, sem fjallar um atvinnumál. Í fyrsta lagi hef ég þar lagt til, að framlag ríkisins til mjólkurbúa og smjörsamlaga hækki úr 95 þús. kr. í 2 millj. Í sérstakri lagagrein í lögunum um framleiðsluráð landbúnaðarins er gert ráð fyrir því, að ríkið styrki mjólkurbú og smjörsamlög með sérstökum hætti og eftir ákveðnum reglum. En það er eins með þann lið og ýmsa aðra, sem ríkið hefur í rauninni tekið á sig skyldur af, að þar hefur illa verið staðið við fjárveitingar, og stendur inni á fjárlögum 95 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni, sem er allsendis ónóg, enda hefur allur byggingar- og búnaðarkostnaður slíkra stofnana orðið svo mikill á síðustu árum, að óhugsanlegt er að láta þennan fjárlagalið standa óbreyttan, ef ríkið ætlar þar að standa við skyldu sína. En það hefur samt verið gert, að því undanskildu, að fyrir þremur árum var þessi fjárlagaliður aðeins hreyfður til, ekki til hækkunar, heldur var hann lækkaður úr 100 þús. kr. í 95 þús. kr., og þar við hefur setið æ síðan, enda þótt skuldir ríkissjóðs hafi myndazt í sambandi við þennan lið. Ég hef lagt til, að hann verði hækkaður upp í 2 millj. Ég hygg, að hann þyrfti ekki að verða svo há upphæð að staðaldri á fjárlögum. En a.m.k. á meðan verið er að reyna að grynna eitthvað á þeim óreiðuhala, sem myndazt hefur, þá veitir sízt af því, að þessi fjárlagaliður verði hækkaður í 2 millj. Þá hef ég lagt til, að á sjávarútvegsmálalið fjárlagafrv., 16. gr. B, verði tekinn upp nýr liður: til að hreinsa veiðisvæði bátaflotans af þorskanetaleifum 1 millj. kr. Það er á allra vitorði og veldur flestum, sem um þau mál hugsa, miklum áhyggjum um þessar mundir, að eftir að til sögunnar komu þorskanet, sem fúna ekki í sjó, hleðst á netaveiðisvæði bátaflotans alls konar netaúrgangur, sem bátar verða þar af ýmsum ástæðum að skilja eftir. Þegar er fengin reynsla af því, að slíkar netaleifar eru mjög líklegar til þess að spilla sjálfum veiðisvæðunum til frambúðar, og þykir mér einsýnt, að til þess verði að koma, að ríkið sjái um, að þorskanetaveiðisvæðin verði með skipulögðum hætti hreinsuð af slíkum drauganetum, eins og þau venjulega eru kölluð, í lok hvers veiðitímabils, og hef ég þess vegna lagt til, að til þessa verði veitt af fjárlögum 1 millj. kr. Varðandi iðnaðarmálalið fjárlaganna, 16. gr. C, hef ég tekið upp till. um, að Iðnnemasamband Íslands fái þar 50 þús. kr. styrk. 16. gr. C á fjárlögum byrjar á fjárveitingu til Iðnaðarmannasambandsins, 150 þús. kr., og ég sé ekki, að réttlætanlegt sé að neita Iðnnemasambandinu með öllu um hliðstæðan styrk, og hef þess vegna borið þessa till. fram. Við 17. gr. fjárlaga hef ég gert þrjár till. Eina þeirra, framlagið til atvinnuleysistrygginganna, hef ég þegar rætt. En hinar tvær fara í þá átt, að ég legg til, að framlag ríkissjóðs til orlofsheimilis verkalýðssamtakanna verði hækkað úr 475 þús. í 1 millj. kr. Það er almennt viðurkennt, að íslenzkir verkamenn vinni miklu lengri vinnudag en tíðkanlegt er hjá öðrum þjóðum. Það kallar auðvitað á enn þá meiri þörf fyrir það, að verkamenn hafi aðstöðu til þess í sínu sumarfríi að koma sér fyrir til hvíldar og hressingar, þannig að þeir megi endurnýja starfsþrek sitt undir næstu átök, en í þeim efnum er ekki til neitt orlofsdvalarheimili enn sem komið er. Alþýðusamband Íslands hyggst koma slíku orlofsdvalarheimili verkalýðssamtakanna upp og væri vafalaust búið að því eða a.m.k. komið vel á veg með það, ef ekki hefðu skollið yfir þær verðhækkanir og það dýrtíðarflóð, sem fylgdi í kjölfar hinna breyttu efnahagshátta, en það hefur til þessa hindrað það, að orlofsheimili verkalýðssamtakanna gæti risið, og það er því mikil þörf á því og í rauninni má telja, að það væri ekki nema svolítil skaðabót, þótt ríkissjóður hækkaði framlag sitt um þá upphæð, sem ég hér hef nefnt, 525 þús. kr. Þá hef ég lagt til, að félaginu Sjálfsbjörg verði veittur nokkur byggingarstyrkur. Það hefur sótt um 75 þús. kr. byggingarstyrk. Í fjvn. hefur verið samþykkt að veita því 20 þús. kr. byggingarstyrk. Sú fjárhæð er að vísu allra góðra gjalda verð, en mér finnst hún mikils til of lág. Og þegar um er að ræða félag, sem er samtök öryrkja, þá er vart að búast við því, að þeirra rammleikur sé mjög mikill á fjárhagssviðinu, og þætti mér mjög hóflegt, þótt orðið hefði verið við þeirra hógværu beiðni um 75 þús. kr. framlag, og leyfi mér að gera till. um það. Ég hef einnig gert brtt. við 19. gr. frv., sem fjallar um niðurgreiðslur á vöruverði og uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, og hef ég þegar gert þá tillögu að umtalsefni og sé ekki ástæðu til að fara um hana fleiri orðum. Mér þykir vert, áður en ég lýk því að mæla hér fyrir tillögum, sem ég hef flutt á þskj. 184, að geta þess, að ég stend einnig að nokkrum fleiri brtt. ásamt nokkrum samþingsmönnum mínum úr Suðurlandskjördæmi, og þykir mér vert að geta hér einnar þeirra. Hún er við 22. gr. fjárlaga. Það er að vísu galli, að þm. hafa ekki þá tillögu fyrir framan sig, þar sem henni hefur ekki verið útbýtt hér enn þá. Það er á allra vitorði, að mjög miklar ráðagerðir hafa að undanförnu verið uppi um það að brúa Ölfusá á nýjum stað, hjá Óseyrarnesi, þ.e.a.s. við ósa Ölfusár. Sú brú hefði mjög mikla þýðingu fyrir allfjölmenn þorp, tvö og þó raunar þrjú, þ.e.a.s. Stokkseyri og Eyrarbakka, en einnig fyrir Þorlákshöfn, sem nú stendur til að verði gerð að stærri höfn og að þar verði meira atvinnulíf en verið hefur. Þorpin Stokkseyri og Eyrarbakki eru illa sett atvinnulega, eins og nú standa sakir. Það er í rauninni að mestu hætt að reyna að bæta hafnirnar á þessum stöðum að nokkru ráði, enda setja menn þar nú alla von sína á Þorlákshöfn. En ef brú kæmi yfir Ölfusá á þessum stað, yrði fjarlægðin, sem fara þyrfti á milli þessara þorpa, Stokkseyrar og Eyrarbakka annars vegar og Þorlákshafnar, ekki meiri en svo, að vel væri hægt að nota aðstöðuna, sem þegar er í þessum tveim þorpum, til þess að styðja við atvinnulífið í Þorlákshöfn, en þó því aðeins, að þessi brú komi. Þorlákshöfn sjálf mundi einnig hafa mjög mikið gagn af því að geta nýtt vinnukraftinn, sem þarna er fyrir hendi og hefur húsnæði og ýmiss konar aðrar þarfir í sínum gömlu þorpum. Nú er það gefið mál, að brú þessi er dýrari en svo, að til hennar verði veitt fé, svo að fullnægjandi sé, á einum eða tvennum fjárlögum, og hefur mjög verið talað um það, að til þessarar brúargerðar verði að taka lán, sem síðan verði að borgast upp á nokkrum tíma. Ég er þeirri hugmynd samþykkur, og samflutningsmenn mínir að tillögunni varðandi þetta mál eru það einnig, og gerum við því tillögu um það, að á 22. gr. fjárlaga verði ríkisstj. heimilað að taka allt að 25 millj. kr. lán til þess að ljúka undirbúningi og hefja framkvæmdir við þessa brúarsmíði á Ölfusá í Óseyrarnesi. Öðrum þeim tillögum, sem ég á aðild að við fjárlögin, vænti ég að aðrir muni gera hér grein fyrir, áður en umr. lýkur. Ég vil þá að lokum gera grein fyrir því, að í þeim tillöguflutningi, sem ég hef hér viðhaft, liggur það að vísu fyrir, að ef fjárlög væru samþykkt með þeim breytingum, sem ég hef lagt til, þá mundu fjárlögin sýna halla. Á hinn bóginn kemur sá halli eingöngu til af tveim tillögunum, tillögunni um atvinnuleysistryggingarnar og tillögunni um framlagið á 19. gr. til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Það mundi hins vegar í engu aflaga fjárhag ríkissjóðs. Það mundi kannske óprýða fjárlögin fyrir þá, sem finnast það vera falleg fjárlög, ef tölurnar standast þar á, en gefa minni gaum að hinu, hvað gerist í rauninni. Ég vil að sjálfsögðu taka allan þátt í því, um það er afgreiðslu fjárlaga lýkur, að koma þeim saman án halla. En ég hef ekki gert tilraun til þess við þessa umr. málsins, heldur tel ég, að sjálfsagt sé að þrautkanna það við þessa umr., hvernig liðsstyrkur ríkisstj. hér á Alþingi bregzt við þeim tillögum, sem gerðar hafa verið í þessu efni, áður en kemur til þess, að unnið verði að því að fá tekjur eða sparnað, sem vegið geti á móti þeim halla, sem þannig yrði á fjárlögunum. Ég sem sagt hef ekki gefið gaum að því í þessari umferð að gera tillögur um það að jafna þann halla, sem á fjárreiðum ríkisins verður með því að taka tillit til þessara útgjalda, en tjái mig fúsan til þess að taka þátt í því, að hér verði afgreidd hallalaus fjárlög, án þess að út af þeim sé hent fyrirsjáanlegum fjárgreiðsluliðum, og ekki heldur viljað taka þátt í því að gera hér fjárlagaáætlanir um einhverja hluti, sem Alþingi fær ekkert um að vita, eins og virðist vera tilgangur ríkisstj, með því að lækka framlagið til niðurgreiðslnanna frá því, sem ráðuneytið telur að þær þurfi að vera að óbreyttu, án þess að gera Alþingi nokkra grein fyrir því, hverjar breytingar þar eru fyrirhugaðar. Aðrar tillögur, sem ég hef hér gert, raska ekki jafnvægi fjárlaga. Þær eru samtals í auknum útgjöldum upp á rösklega 18 millj. kr. En ég hef líka gert tillögur um ýmist hækkaðar tekjur eða sparnað í ríkisrekstrinum um nokkuð á 17. millj. kr., og það bil, sem þarna er á milli, raskar ekki greiðslujöfnuði fjárlaganna þannig, að fjárlög yrðu ekki afgreidd hallalaus, miðað við þessar tillögur. Þegar ríkisstj. og talsmenn hennar hafa almennt rætt fjármál ríkisins, hafa þeir gjarnan haldið því fram, að afgreiðsla fjárlaga mótaðist af þrennu: Í fyrsta lagi því, að engir nýir skattar væru á þjóðina lagðir með afgreiðslu fjárlaganna. Ég hef lítillega drepið á það, hver sannleikur það er. Hér hafa vissulega með fjárlögum verið lagðir á nýir skattar, en einkum þó auknir þeir, sem fyrir voru, og það er auðvitað ný skattheimta, þegar verðgildi krónunnar er rýrt svo, að allar tekjur ríkissjóðs af innflutningi eru innheimtar af miklum mun hærri upphæðum en áður. Það er auðvitað ný skattheimta. Hér var lagður á söluskattur á fyrsta ári víðreisnarinnar, sem hafði ekki þekkzt áður. Hann var lagður á part úr árinu 1960, hann var lagður á allt árið 1961, og það stendur einnig til að leggja hann á allt árið 1962. Að auki er búið við stórhækkað útflutningsgjald, sem að vísu standa engar tölur um hér á fjárlögum, en af þeim útflutningsskatti er þó ætlað að taka tekjur til ríkisins þarfa, eða a.m.k. hefur það verið gert á yfirstandandi ári eða stendur til að gera. Í lagasetningunni um ráðstafanir vegna breytts gengis er gert ráð fyrir því, að hluti af ríkisábyrgðargreiðslunum verði greiddur með þeim tekjum, sem fást annaðhvort af gengishagnaði eða af þessum nýja útflutningsskatti. Þá hefur því verið haldið fram af stjórnarliðinu, að stöðugt sé unnið að sparnaði ríkisútgjalda. Það er kannske virðingarvert, að það fer í minna lagi fyrir orðræðum talsmanna ríkisstj. um þennan lið nú. Það eru ekki skrifaðir upp langir listar af göfugum áformum, enda er þegar fengin reynsla af því, hvert slík áform leiða, en það hefur ekki verið til hinna betri staða. Það eina, sem ríkið hefur sparað á undanförnum fjárlögum, eru framlögin til verklegu framkvæmdanna. Það hefur verið sparað framlag til vega, sparað framlag til brúa, sparað framlag til skóla, sparað framlag til flugvalla, sparað framlag til hafna. Við þessa umr. fjárlaga eru einungis gerðar tillögur um það, að leyfðar verði þrjár nýjar skólahúsabyggingar á árinu 1962. Þjóð, sem er í jafnörum vexti og Íslendingar eru, hlýtur auðvitað að þurfa að byggja miklu meira af skólum, ef það á ekki að koma þjóðinni sjálfri í koll síðar, með því að hún verði, þegar búið er að draga þannig saman og halda aftur af landsmönnum að byggja skólamannvirki, að taka stórt stökk í þeim efnum, sem verður ríkissjóði þá væntanlega mjög þungur baggi. Í þriðja lagi hefur hér mjög verið talað um það, og menn setja sig gjarnan í mjög ábyrgar stellingar, þegar þeir halda því fram, að það sé höfuðmarkmið að afgreiða hallalaus fjárlög. Stendur nú til að afgreiða hallalaus fjárlög, ef farið verður eftir þeim tillögum, sem hér eru fram komnar af ríkisstj. hálfu? Ég segi nei og aftur nei. Ég hef þegar sýnt fram á það, að hér hefur verið efnt til rúmlega 100 millj. kr. halla á fjárreiðum ríkisins, því að það er auðvitað engin afgreiðsla á einu máli að taka ákveðnar greiðslur, sem ríkissjóður verður að inna af hendi, og nefna þær ekki á fjárlögunum. En auk þess er stöðugt í vaxandi mæli efnt til óbeins halla á fjárlögunum með því að standa ekki við þær skuldbindingar, sem ríkið á að standa við samkvæmt lögum, en svo er um framlagið til hafnargerða, svo er um framlagið til íþróttasjóðs, svo er um framlagið til mjólkurbúa og smjörsamlaga, svo er um framlagið til sjúkrahúsa, svo að nokkuð sé nefnt. Við ekkert af þessu er staðið samkvæmt lögum, og er það raunverulega ekkert annað en halli á fjárlögum að ætla minni fjárhæðir til þess arna heldur en þær, sem vitað er að ríkið verður að standa við lögum samkvæmt. Ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. og hv. meiri hl., sem hana styður í fjvn., taki þessi mál til nokkurra hugleiðinga, áður en hér verður gengið til afgreiðslu fjárlaga. Því miður sýnist mér, að hér færist allt meira og meira í það horf, að það sé í rauninni ekki Alþingi, sem afgreiði fjárlög, heldur komi þau nokkurn veginn fullsköpuð ofan úr því virðulega stjórnarráði og það sé í rauninni ekkert annað en leiðinlegt formsatriði að þurfa nokkuð að vera að leggja þau fyrir Alþingi. Þannig virðist hv. fjárveitinganefndarmeirihluti hafa stöðugt minna um fjárlögin og fjármálapólitíkina að segja, og ef svo heldur fram sem horfir, gætu þm. máske átt von á því, að umsögn þess meiri hl., sem styður ríkisstj. í fjvn. um afgreiðslu fjárlaga, kæmist niður í það að verða eitthvað á þessa leið: Við leggjum til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Til þessa er að vísu ekki komið nú. Og ég vil alvarlega brýna það fyrir þingmönnum, að menn eru ekki kosnir til þessarar samkundu til þess eins að segja já og amen við öllu því, sem stjórnarráðið segir við þá. Það er fólkið í landinu, sem hefur kosið þá til þess að fjalla um m.a. og ekki sízt fjárlögin, deila þar niður tekjum ríkissjóðs sem réttlátast til þegna þjóðfélagsins, og þótt mönnum kunni að finnast, að þeir, sem í ráðuneytinu sitja, séu bæði miklir menn og ágætir, þá leysir það engan þm. frá þeirri skyldu að hugsa sjálfstætt um afgreiðslu fjárlaga og framkvæma hana eftir beztu vitund.



Herra forseti. Hv. frsm. 2. minni hl. fjvn. var að bera kvíðboga fyrir því, að hér kynni að fara svo, að meiri hl. n. segði sem svo: Við leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt. - Ég kannast nú ekki við það, að hér sé nein hætta á því. En það skyldi þó ekki vera, að hv. þm. hefði haft eitthvert annað ríki í huga, þar sem slíkur háttur kann að vera á hafður. Hv. frsm. 1. minni hl., 3. þm. Vesturl., féll í þá freistingu að býsnast yfir því, að þessi fjárlög yrðu þau hæstu í þingsögunni. Eins og ég minntist á í framsöguræðu minni, eru ýmsir liðir fjárlaga þannig, að þeir beinlínis hljóta að vaxa með vaxandi fólksfjölgun og þjónustu við almenning. Það væri því eitthvað óeðlilegt, ef svo væri ekki, að fjárlögin hækkuðu, þegar fólkinu fjölgar eins ört og það gerir nú hér á landi. Þá átaldi hv. þm. það, að póstur og sími skyldi vera látinn standa á eigin fótum, sagði, að það ylli hærri gjöldum notenda. Það er að vísu rétt. En ég tel það heilbrigðara en að leggja gjöldin á almenning án tillits til þess, hvort menn njóta stofnunarinnar meira eða minna. Auk þess vil ég geta þess að gefnu þessu tilefni, að póst- og símamálastjóri sagði okkur í nefndinni, er hann kom á fund nefndarinnar, að þrátt fyrir erfiðar aðstæður hér á landi væru gjöld notenda hér lægri en í nágrannalöndum okkar. Þá ræddi hv. þm. um Skipaútgerð ríkisins og hallann á henni, sem hann taldi eðlilegan og jafnvel þótt meiri væri en áætlað er í frv. Rekstur Skipaútgerðarinnar hefur verið athugaður fyrst af nefnd samkvæmt tillögu Alþingis og síðar af erlendum sérfræðingum. Þar hafa komið fram tillögur um breytingar á rekstri og skipulagi og að nokkru á tækjum fyrirtækisins, sem talið er að geti bætt afkomu þess og sparað margar millj. kr. árlega, án þess að eðlileg þjónusta þurfi að minnka. Ummælum hv. þm. um niðurgreiðslurnar og framlag til atvinnuleysistryggingasjóðs mun hæstv. fjmrh. væntanlega svara og sömuleiðis þeim ummælum, sem frsm. hv. 2. minni hl. hafði um þau atriði. Ég vil þó aðeins geta þess í sambandi við ummæli hv. þm., frsm. 1. minni hl., 3. þm. Vesturl., að þótt hluti ríkissjóðs yrði ekki til útlána á næsta ári, þá ættu venjuleg útlán atvinnuleysistryggingasjóðs ekki að þurfa að minnka frá því, sem verið hefur, því að sá háttur hefur verið hafður á að festa ekki í venjulegum útlánum nema tiltölulega lítinn hluta af árlegum tekjum sjóðsins. Um framlög til vega, brúa og hafnargerða er það að segja, að rétt er, að víða er þar brýn þörf. En einmitt af því, hvað féð, sem til þess er veitt, er tiltölulega lítið miðað við þarfir, tel ég, að taka ætti upp í meiri mæli en tíðkazt hefur ákvæðisvinnu við brúargerð, vega- og hafnargerðir. Mér er kunnugt um, að slíkt hefur gefizt mjög vel hérlendis. T.d. hefur hluti af flugvallargerð á Ísafirði, sem nú er nýlokið, verið unninn þannig, með þeim árangri, að sá hluti verksins, sem unninn hefur verið í ákvæðisvinnu, hefur ekki farið fram úr margra ára gamalli áætlun, þrátt fyrir allar verðhækkanir, sem orðið hafa á þeim árum. Ég er viss um, að ef slík vinnubrögð yrðu upp tekin meira en nú er, þá nýttist það fé, sem til umráða er, miklu betur en nú. Vegna ummæla hv. þm. um, að ekkert væri hugsað fyrir stofnframlögum sjóða landbúnaðarins, vil ég skýra frá því, að hæstv. fjmrh. hefur einmitt mælzt til þess, að fjvn. taki upp við 3. umr. heimild fyrir ríkisstj. til að taka 25 millj. kr. lán og endurlána Ræktunarsjóði Íslands og Byggingarsjóði sveitabæja. Um breytingar á tekjuáætlun frv., sem hv. þm. ræddi um, hygg ég, að þær séu ekki raunhæfar, eða a.m.k. tel ég ekki, að hann hafi fært sannfærandi rök fyrir þeim.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að bjóða herra forseta velkominn til þingsins eftir langa fjarveru í Vesturheimi. Ef marka má af umr., sem hér hafa farið fram í dag, og þeim hita, sem liggur á bak við þær, þá verð ég að segja, að meiri hl. fjvn. hefur sannarlega leyst þann vanda vel af höndum, sem fyrir honum hefur legið, því að oft hefur nú hvesst meira hér í hv. Alþ, við umr. fjárlaga en hefur gert í dag, svo að ég held, að bæði hv. formaður og meiri hlutinn geti því verið ánægðir yfir því verki, sem þeir hafa lagt hér fram. Annars ætla ég ekki að ræða almennt um afgreiðslu fjárl. Ég á hér á þskj. 205 eina litla till. um, að við 14. gr. B. XXIII bætist nýr liður: „Til Jochums Eggertssonar til ritstarfa og skóggræðslu að Skógum 10 þús. kr.“ Jochum Eggertsson er, eins og kunnugt er, bróðursonur Matthíasar Jochumssonar, skáldsins, sem orti þjóðsönginn okkar. Hann hefur helgað sig því starfi nú í seinni tíð að græða upp skóg á fæðingarstað Matthíasar, starfar við það af mikilli fátækt, en auk þess hefur hann í tómstundum ritað allmargar blaðagreinar, sögur og kvæði, og ég tel, að hann sé vel kominn að því að njóta þeirrar upphæðar, sem ég fer fram á, og vænti þess vegna. að hv. Alþingi samþykki þessa tillögu mína. Úr því að ég stóð hér upp, þykir mér rétt að minna á, að mér sýnist, að bæði 1. og 2. minni hl. í fjvn. séu sammála um að halda því fram, að fjárlög hafi hækkað yfir 50% frá því, að fjárlög voru samþ. hér í tíð hinnar ágætu vinstri stjórnar. En þeim gleymist alveg að geta um aðalástæðuna fyrir þessari niðurstöðu. Hún er sú, eins og hv. frsm. 2. minni hl. ætti að vera bezt kunnugt um, þar sem hann var þá formaður fjvn., að vinstri stjórnin hafði tvenn fjárlög, ein fjárlög, sem hún lét samþykkja á Alþingi, en önnur fjárlög, sem hún lét Alþingi aldrei samþykkja og gerði það bara fyrir utan þingsalina að ákveða nokkur hundruð millj. til ýmissa þarfa fyrir ríkið. Mér þykir það ljóður á ráði þessara ágætu manna, að þeir skuli ekki hafa látið þessa getið, því að engum var kunnugra um það en einmitt þeim, að svona var farið að við fjárlagaafgreiðsluna á þeim árum. En þetta er ein af þeim meginástæðum, sem þeir hafa haft hér til gagnrýni á hæstv. ríkisstj. Hin meginástæðan er, að það hafi verið lagðir á nýir skattar, sem hvergi komi fram, vegna þess að gengið hafi fallið. Þessum ágætu mönnum er einnig vel kunnugt um, að það er ekki Alþingi eða þessi ríkisstj., sem hefur fellt gengið, heldur eru það aðgerðir þessara sömu manna fyrir utan Alþingi, sem gerðu það að verkum, að það varð að skrá gengið á því verði, sem þeir felldu það í. Og ef það er nokkur, sem hefur lagt aukaskatt á þjóðina með gengisfellingu, þá eru það fyrst og fremst þessir menn, sem hafa gert það og eiga þá að beina geiri sínum þangað, en ekki til hæstv. ríkisstj. Það þarf hvorki að hafa verið formaður fjvn. né þm. í nokkur ár til þess að vita, að það er gersamlega ógerningur að auka tekjur þjóðar með launahækkunum á einu ári um 600 millj. kr., svo að það komi ekki fram á gengi krónunnar. En það er einmitt það, sem þessir ágætu menn, sem nú voru að gagnrýna gerðir ríkisstj., stóðu að og fengu framgengt í landinu, það er að rýra kaupmátt fólksins með því að hækka kaupgjaldið í tölum eða raunverulega klippa í sundur hvern seðil, sem því var réttur í kaup, af því að þjóðin sjálf hafði ekki aukið tekjur sínar að sama skapi til þess að geta staðið undir launahækkununum. Ekki einungis vita þessir menn vel, að svona var þetta, heldur er þjóðin sjálf, sem betur fer, farin að skilja, að þetta er það raunverulega, og þess vegna hikar hún við að fylgja áfram þeirri stefnu, sem þessir ágætu menn hafa verið að telja henni trú um að væri bezta stefnan til betri lífskjara. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram svona til að fræða þessa ágætu menn um það, sem þeir þó áttu að vita um í þessum málum.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu þessa frv. Hún hefur lagt í það mikla vinnu og eins og í upphafi var óskað af hálfu ríkisstj. afgreitt málið af sinni hendi svo fljótt, að unnt væri að afgreiða fjárlögin endanlega fyrir jól. Ég vil sérstaklega þakka formanni fjvn., hv. 3. þm. Vestf. Ég veit, að honum hefur verið mikill vandi á höndum, þar sem hann nú í fyrsta sinn á sæti í nefndinni og auk þess hlutu veikindi hans að tefja nokkuð fyrir, en þrátt fyrir þetta hvort tveggja hefur hann stýrt starfi nefndarinnar með þeirri prýði, að bæði standast allar tímaáætlanir og álit og till. n. eða meiri hl. hennar eru svo vel úr garði gerð sem frekast verður á kosið. Ég vil einnig taka það fram í þessu sambandi, að tillögur frá meiri hl. hv. fjvn. um hækkanir á fjárlagafrv. munu vera minni nú en áður hefur gerzt. Áður en ég vík að einstökum atriðum, sem fram hafa komið í þessum umr., þykir mér rétt að minnast á afkomuhorfur ríkissjóðs nú í ár, á árinu 1961. Ég minntist á það í fjárlagaræðunni í október, að eins og horfur væru þá og með hliðsjón af þeim atriðum, sem þá lágu fyrir, þá teldi ég víst, að jafnvægi mundi nást milli tekna og gjalda og ríkissjóður verða hallalaus á árinu 1961 og jafnvel einhver greiðsluafgangur. Á þeim vikum, sem síðan eru liðnar, hafa þessi mál skýrzt nokkru frekar, og verður að sjálfsögðu, þar sem árið er ekki á enda, að taka með nokkurri varúð og öllum fyrirvörum þeim upplýsingum, sem gefnar eru, þar sem aðeins liggur fyrir yfirlit um ellefu fyrstu mánuðina, en ekki síðasta mánuðinn né heildaruppgjör að sjálfsögðu. Þess er þá fyrst að geta, að tekjurnar voru áætlaðar á fjárlögum 1588.7 millj. kr. Nú horfir svo, að tekjurnar muni fara nokkuð fram úr áætlun, og í þeim orðum, sem ég mæli um þetta hér, sleppi ég að sinni þeim hluta gengishagnaðar af útflutningsbirgðum, sem á að renna til ríkissjóðs, mun koma að því síðar. En það eru einkum þrír tekjuliðir, sem munu verða hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Í fyrsta lagi er það verðtollurinn. Hann hækkar nokkuð vegna gengisbreytingarinnar í sumar, og enn fremur verður hann nokkru hærri en áætlað var út af þeim tilfærslum, sem gerðar voru með tollalækkunarfrv., en þá var innflutningsgjaldið fellt niður af ýmsum vörutegundum og í stað margra aðflutningsgjalda var ákveðinn einn verðtollur. Rétt er þó að taka það fram, að af sumum vörutegundum er verðtollurinn lægri en var eftir gildistöku tollalækkunarfrv. En í heild er niðurstaðan sú, að verðtollurinn mun skila nokkru meiri tekjum en gert var ráð fyrir. t öðru lagi mun tekju- og eignarskatturinn verða nokkru hærri en fjárlög gera ráð fyrir, og stafar það m.a. að álíti kunnugra manna af betri framtölum en áður, bæði tekju- og eignaframtölum, sem vafalaust á að verulegu leyti rót sína að rekja til þeirra breytinga, sem gerðar hafa verið á skattalögunum. Og í þriðja lagi eru gjöld af innfluttum bifreiðum, sem verða nokkru hærri en fjárlögin gera ráð fyrir, og stafar það að sjálfsögðu fyrst og fremst af því, að innflutningur bifreiða var gefinn frjáls á s.l. hausti. Með þeim fyrirvörum, sem ég gat um, má gera ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs verði á þessu ári a.m.k. 60 millj. hærri en áætlað var. Varðandi útgjöldin skal ég fyrst minnast á rekstrargjöldin, sem voru áætluð 1476 millj. kr. Þau verða hærri í heild en áætlað hafði verið vegna kauphækkana og gengisbreytingar. Það hefur verið reynt eftir föngum að gera sér grein fyrir því, hversu mikið útgjöld ríkisins hækka á þessu ári vegna kauphækkananna og gengisbreytingarinnar. Ég minntist á það í fjárlagaræðunni, að gera mætti ráð fyrir, að sú hækkun yrði um eða rúmar 60 millj. kr., og býst ég við, að sú áætlun standist nokkuð vel. Aðalliðirnir eru hér hækkun vegna launabreytinga, sem mun verða um eða yfir 30 millj. kr. Það er fyrst og fremst 13.8% hækkunin, sem ákveðin var á laun opinberra starfsmanna síðari helming þessa árs. Nokkrir starfshópar fengu þó meiri hækkun, t.d. farmenn, ræstingarkonur, verkamenn í símavinnu og vegavinnu. Annar liðurinn er svo hækkun vegna gengisbreytingarinnar sjálfrar, og er þar um að ræða bæði hækkað verðlag á þeim erlendu vörum, sem ríkið eða ríkisstofnanir þurfa að nota, og hækkanir á vöxtum og afborgunum erlendra lána. Í þriðja lagi eru svo hækkanir vegna almannatrygginga, þ.e.a.s. þær uppbætur, sem ákveðnar hafa verið nú með lögum á greiðslur almannatrygginganna, lífeyri o.s.frv. Geri ég ráð fyrir, að þessir þrír liðir til samans nemi um eða rúmlega 60 millj. kr. á þessu yfirstandandi ári fram yfir það, sem fjárlög gerðu ráð fyrir. Þá má í öðru lagi gera ráð fyrir því varðandi rekstrargjöldin, að einn liður þeirra fari nokkuð fram úr áætlun, og það eru niðurgreiðslur. Orsökin er m.a. og kannske að mestu leyti sú, að neyzla á sumum þeim vörum, sem mest eru greiddar niður, hefur aukizt meira og jafnvel miklu meira en allar áætlanir sögðu til um í byrjun ársins. Ég vil taka það fram, að það má gera ráð fyrir, að þessi útgjöld á rekstrarreikningi, sem ég nú hef minnzt á, fari fram úr fjárlagaáætlun um sem næst sömu upphæð og tekjurnar fara fram úr áætlun, eða í kringum 60 millj., m.ö.o., að þessi auknu rekstrarútgjöld, sem að mestu leyti stafa af kauphækkunum og þar af leiðandi gengisbreytingu, muni standast nokkurn veginn á við hinar auknu tekjur. Varðandi 20. gr. fjárl. er sýnt, að einn liður þar, þ.e.a.s. greiðslur vegna ríkisábyrgða, fer langt fram úr áætlun. Í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár eru ríkisábyrgðirnar áætlaðar 38 millj. kr., sem gert var ráð fyrir að kynnu að falla á ríkissjóð. Nú um síðustu mánaðamót voru þær orðnar 78 millj., eða 40 millj. umfram áætlun. Það má gera ráð fyrir því, að greiðslur ríkissjóðs vegna ábyrgðarlána í vanskilum verði á árinu um 85 millj., svo að maður nefni þá tölu, sem einna líklegust þykir í dag. Þegar gengisbreytingin var ákveðin í ágústmánuði, lá það að sjálfsögðu fyrir, að ríkisábyrgðalánin mundu verða ríkissjóði ákaflega þungur baggi og fara langt fram úr áætlun. Þessar miklu greiðslur stafa fyrst og fremst af hinum miklu og óvenjulegu erfiðleikum togaraútgerðarinnar. Og vegna þess að stundum hefur það heyrzt, að erfiðleikar togaraútgerðarinnar ættu að einhverju leyti rót sína að rekja til efnahagsaðgerða ríkisstj. og þingmeirihlutans, þá er rétt að minnast á, hverjar eru hinar raunverulegu orsakir þessara erfiðleika, því að því fer víðs fjarri, að efnahagsaðgerðirnar eigi nokkurn minnsta þátt í þessum erfiðleikum. Erfiðleikar togaraútgerðarinnar stafa, eins og öllum er kunnugt, fyrst og fremst af hinni óvenjulegu aflatregðu togaranna nú á þessu og síðasta ári. Í rauninni á þetta miklu dýpri rætur, því að í heilan áratug hefur hlutur togaranna verið að sumu leyti af ríkisvaldsins hendi gerður rýrari en efni standa til. Árum saman urðu togararnir að búa við lægra fiskverð í sinn hlut en bátaútgerðin, og hlaut því þegar af þeirri ástæðu svo að fara, að þessir erfiðleikar, þegar þeir söfnuðust saman frá ári til árs, hlytu að enda með öngþveiti fyrir þennan atvinnuveg. Í annan stað er það svo að sjálfsögðu útfærsla landhelginnar 1. sept. 1958, sem hafði mjög alvarleg áhrif fyrir togaraútgerðina, þar sem hún með þeirri útfærslu var svipt mörgum af sínum beztu fiskimiðum. Að vísu koma að sjálfsögðu fleiri ástæður hér til, sem ég skal ekki rekja á þessum vettvangi, en þessir miklu örðugleikar, sem eru eitt af þeim stærstu viðfangsefnum, sem stjórnarvöldin eiga við að glíma nú og á næstunni, hafa átt meginþáttinn í því, að ríkisábyrgðirnar hafa farið og fara svo mjög fram úr áætlun á þessu ári. Að vísu er einnig rétt að taka það fram, að þær breytingar á lánum útgerðarinnar að breyta lausaskuldum hennar í lengri lán á vegum stofnlánadeildarinnar hafa einnig gert það að verkum fram til þessa, að meira hefur fallið á ríkissjóð af ábyrgðarlánum, af þeirri ástæðu, að meðan fram hefur farið athugun á afkomu þessara fyrirtækja, sem sótt hafa um stofnlánin, og þau mál hafa verið til meðferðar í stofnlánadeildinni og hjá bönkunum, hefur ríkissjóður að sjálfsögðu orðið að halda meir að sér höndum en hann ella hefði gert um innheimtu slíkra lána. Með gengisbreytingarlögunum var svo ákveðið, að sá gengishagnaður, sem yrði af útflutningsbirgðum, sem þá voru til í landinu, skyldi fyrst og fremst ganga til þess að greiða, eftir því sem þyrfti, það tap, sem yrði á erlendum lánum ríkissjóðs. Í öðru lagi skyldi af þessum hagnaði tekinn hluti af útflutningsgjaldinu, þ.e.a.s. sá hluti þess, sem félli á vörubirgðirnar, og því, sem eftir yrði, skyldi varið til þess að létta byrðar ríkissjóðs af ríkisábyrgðunum. Nú hafa verið greiddar af þessum gengishagnaði birgðanna 75 millj. kr. í ríkissjóð. Til þess að hv. þm. geti glöggvað sig nokkru betur á því, hvernig þessi ábyrgðarmál standa, er rétt að skýra frá því, að um s.l. áramót hafði ríkissjóður samtals þurft að leggja út 125 millj. kr. vegna áfallinna ábyrgðarlána. Ég vil taka það fram, til þess að ekki valdi misskilningi, að þessi heildarupphæð er að sjálfsögðu ekki nándar nærri einungis vegna togaraútgerðarinnar. Það eru ákaflega margvíslegar skuldir og margs konar skuldunautar, sem þar eiga hlut að máli. En það, sem ég sagði hér um erfiðleika togaraútgerðarinnar í sambandi við ríkisábyrgðarlánin, á fyrst og fremst við yfirstandandi ár. 30. nóv. var þessi samtala áfallinna ábyrgða á ríkissjóð komin upp í 199 millj., og má því reikna með, að það, sem ríkissjóður hefur útlagt samtals vegna ábyrgðarlána í vanskilum, verði komið yfir 200 millj. nú um áramót. Ef við lítum á síðustu ár, kemur það fram, að þessar ábyrgðargreiðslur hafa þrátt fyrir hækkandi áætlanir í fjárlögum farið mjög fram úr þeirri áætlun. Árið 1959 fóru þessar greiðslur 9 millj. fram úr áætlun, á s.l. ári 15 millj. fram úr áætlun fjárlaga, og nú, ef við notum þessa tölu, 85 millj., sem ég nefndi, þá eru það 47 millj. umfram áætlun, eða samtals á þessum þremur árum, 1959, 1960 og 1961, fara ríkisábyrgðirnar rúml. 70 millj. umfram áætlun fjárlaga. Ég skal ekki rekja þetta mikla vandamál, sem ríkisábyrgðirnar eru, hér, aðeins skýra frá þessum staðreyndum og undirstrika þá um leið, að það er vissulega ekki að ófyrirsynju, að ríkisstj. taldi nauðsynlegt í ágústmánuði að gera alveg sérstakar ráðstafanir til þess að mæta þessum erfiðleikum, og sá gengishagnaður birgðanna, sem þannig var ákveðið að rynni að verulegu leyti í ríkissjóð, er því með þessum ráðstöfunum fyrst og fremst notaður til þess að létta af ríkissjóði þeim byrðum, sem á hann hafa fallið vegna útvegsins eða vegna atvinnuveganna. Þegar litið er á horfurnar um afkomu ríkissjóðs á þessu ári, má endurtaka það, sem ég sagði í fjárlagaræðunni, að það má telja víst, að jöfnuður náist milli tekna og gjalda og meira en það, nokkur greiðsluafgangur muni verða. Það eru nokkur atriði í sambandi við ræður hv. framsögumanna beggja minni hl., sem ég vildi aðeins drepa hér á. Það eru í fyrsta lagi ummæli þeirra sjálfra og eins ummæli í nál. Þeirra um áætlun fjárlaga til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta. Mér þykir rétt að taka það í fyrsta lagi skýrt fram, að engu hefur verið slegið föstu um breytingar á niðurgreiðslum. Ég tók það fram í minni fjárlagaræðu, að bæði niðurgreiðslurnar í heild og útflutningsuppbæturnar væru til athugunar og endurskoðunar hjá ríkisstj. og trúnaðarmönnum hennar. Og þessi upphæð, sem í fjárlagafrv. er, 300 millj., var sett þar og slegið saman í eina upphæð, í stað þess að þessir liðir hafa verið aðgreindir áður. En nú er því slegið föstu af hv. framsögumönnum minni hl., að þessar 300 millj. eigi að óbreyttum reglum að vera 373.8 millj. M.ö.o.: okkur eru fluttar þær fréttir, að hér vanti á nærri 74 millj., til þess að fjárlagafrv. sýni rétta mynd, og það, að í fjárlagafrv. eru ætlaðar 300 millj. til þessara greiðslna, sýnir þá annaðhvort, að eigi að svíkja bændur um útflutningsuppbætur þær, sem lögboðnar eru nú á útfluttar afurðir, eða lækka stórkostlega niðurgreiðslur á nauðsynjavörum almennings og valda þar með stóraukinni dýrtíð. Og þessar 73.8 millj. munu byggðar á því, að útflutningsuppbæturnar muni verða á þessu ári 46 millj. og niðurgreiðslurnar 328 millj. tæpar að óbreyttu skipulagi. Varðandi útflutningsuppbæturnar vil ég fyrst taka það fram, að þessi tala, 48 millj., er ekki þess eðlis, að nokkur minnsta ástæða sé að reikna með henni í fjárlagafrv. Reynslan hefur sýnt, að það er ákaflega erfitt að áætla fyrir fram þessar útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir. Reynslan sýnir það. Í fyrrahaust gerði framleiðsluráð landbúnaðarins áætlanir tvívegis um það, hverjar uppbæturnar mundu verða. Þær áætlanir voru ekki samhljóða, en voru eitthvað á milli 20 og 30 millj. Uppbæturnar munu verða í ár, eftir því sem næst verður komizt nú, 18 millj. Í ágústmánuði s.l. fékk ég áætlun framleiðsluráðsins um, hverjar uppbæturnar mundu verða nú fyrir fjárlagaárið 1962. Áætlunin var 21 millj. Í næsta mánuði, septembermánuði, kom önnur áætlun frá framleiðsluráði, að uppbæturnar mundu ekki verða 21 millj., eins og í ágúst, heldur 46 millj. Því er ekki að neita, að þegar tölurnar taka þvílík stökk á fárra vikna fresti, þá er ekki að undra, þó að menn staldri við og athugi, hvað er hér á ferðinni. Og það, sem hér er á ferðinni, er fyrst og fremst það, að hinum kunnugustu mönnum, eins og þeim, sem stjórna og sitja í framleiðsluráði, þeim er í rauninni ekki mögulegt, ekki fært að áætla þetta fyrir fram. Þessi geysilegi munur á áætlunum í ágúst og september stafar annars vegar af því, að í annarri áætluninni er reiknað með miklu meira útflutningsmagni af kjöti og öðrum afurðum en áður, og í öðru lagi af því, að í annarri er reiknað með allt öðru verðlagi á erlendum markaði á kjötinu. Seinni áætlunin, sem hoppaði úr 21 millj. upp í 46, er byggð m.a. á því, að verð á kjöti hefði fallið mjög í Englandi. Hvort þar er um varanlegt verðfall að ræða eða ekki, ég treysti mér ekki til að dæma um það, og ég sé ekki eftir það, sem á undan er gengið, og þessar gerólíku áætlanir, sem við höfum fengið, nokkra minnstu ástæðu til þess að vera í þessu fjárlagafrv. að slá því föstu, að uppbæturnar verði 46 millj. fremur en 20 eða 25. Það, sem við verðum að gera í þessu efni, er að sjálfsögðu að bíða reynslunnar, og ef niðurstaðan verður sú, að uppbæturnar verði hærri en rúmast innan þessara áætlunarfjárlaga, eins og þau eru nú, þá verður auðvitað að bæta það upp með fjárlögum næsta ár. Þetta dæmi varðandi útflutningsuppbæturnar ætla ég að geti verið hv. þm. til nokkurrar leiðbeiningar um, að það er ekki hægt að taka töluna 46 millj. og slá henni fastri. En einnig er þess að gæta, að skipulag þessara mála, útflutningsmála landbúnaðarafurða, ætla ég að þurfi mjög rækilegrar endurskoðunar og umbóta við. Ég minntist á það í umr. um fjárlögin í fyrra, að það skipulag, sem við búum við í þessu efni, er með öllu úrelt. Meðan aðrir atvinnuvegir hafa gerbreytt vinnslu og öllum útbúnaði sinna afurða, unnið sér nýja markaði með nýjum frágangi, nýrri vinnslu og vinnslutegundum á sínum tegundum, þá virðist allt hafa staðið í stað líklega helming aldar eða jafnvel síðan á 19. öld um útflutning á kjöti. Og það er vissulega ekki að ófyrirsynju, að þrír hv. þm. hafa flutt till. til þál. á þskj. 194 um það að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir, að tilraunir verði gerðar með útflutning á dilkakjöti, þar sem reyndar yrðu nýjar aðferðir með pökkun og verkun á kjötinu, verði kannaðir til þrautar hugsanlegir markaðsmöguleikar fyrir dilkakjötið í hverju því formi, sem gefur hagstæðast verð. Og flm. benda á það, að búnaðarþing, hið síðasta, hafi talið nauðsyn að hefja markaðsleit erlendis fyrir íslenzkt dilkakjöt á víðara grundvelli en verið hefur. Í grg. þessarar till. til þál. er einnig á þetta bent, hversu mjög þessi útflutningur er á eftir tímanum. Nú tekur það vafalaust nokkurn tíma að fá hér þá breytingu á, sem kröfur tímans útheimta og aðrar atvinnugreinar, fyrst og fremst sjávarútvegurinn, hafa fyrir löngu komið í framkvæmd. En þeir forustumenn landbúnaðarins, sem hér hafa verið að verki, hafa því miður verið of lengi í gömlum farvegi í þessum efnum, og þarf hér vissulega umbóta og lagfæringa við. Það má vera, að þær endurbætur, sem þarf að gera frá grunni í þessum efnum, skili ekki hagnaði þegar í stað. En á því er enginn vafi, að með það framúrskarandi kjöt, sem framleitt er hér á landi, því að íslenzka dilkakjötið er viðurkennt fyrir bragðgæði, hlýtur að vera hægt með réttum vinnubrögðum að vinna því markað, þannig að fyrir það fáist miklu hærra verð en nú er. Það er auðvitað hagsmunamál þjóðarinnar allrar, það er metnaðarmál bændastéttarinnar, og það er að sjálfsögðu líka stórfellt hagsmunamál fyrir ríkissjóðinn til að draga úr þessum uppbótum. En það vil ég undirstrika, að vitanlega hefur ekki nokkrum manni komið í hug annað en að standa fyllilega við greiðslu útflutningsbóta, sem lög ákveða fyrir íslenzkar landbúnaðarafurðir. Varðandi svo niðurgreiðslu á vöruverði, hefur framkvæmd niðurgreiðslunnar í ýmsum greinum verið mjög gagnrýnd, ekki aðeins nú, heldur um langan aldur, og niðurgreiðslurnar hafa ár frá ári oft og tíðum meira og minna aflagazt. Við niðurgreiðslur verður auðvitað að gæta margs. Það er dýrara fyrir ríkissjóð að greiða niður þessa vörutegund en aðra. Stundum kemur það í ljós, að niðurgreiðslurnar skapa misræmi milli verðs á ýmsum vörutegundum, þannig að ef niðurgreiðslan er tiltölulega mikil á einni vörutegund, þá eykst svo mikið sala á henni, að fer fram úr öllum áætlunum, eins og í vissum greinum hefur komið fyrir á þessu ári, þannig að sala eða neyzla vissra vörutegunda hefur farið langt fram úr því, sem hagstofan áætlaði snemma á þessu ári. Hér þarf auðvitað að gæta jafnvægis, og eins og ég tók fram í minni fjárlagaræðu, hefur ríkisstj. haft þessi niðurgreiðslumál öll í heild til athugunar og endurskoðunar með sínum ráðunautum, og ríkisstj. mun að sjálfsögðu freista þess að gera þær umbætur, sem þykja æskilegar og nauðsynlegar, á öllu þessu kerfi. Að sjálfsögðu mun verða kostað kapps um, að þær breytingar, sem hér verða gerðar, komi að sem beztu gagni fyrir almenning og skerði ekki kjör almennings nema sem allra minnst. Ég er í engum vafa um, að það er hægt að breyta á ýmsa lund niðurgreiðslukerfinu með samræmingum og ýmsum umbótum, án þess að það þurfi að skerða kjör almennings. Ég vil sem sagt undirstrika nú þegar þetta tvennt: Annars vegar, að vitanlega verða útflutningsuppbætur greiddar framleiðendum landbúnaðarafurða, eins og lög standa til, þó að brýn nauðsyn sé á því að fá umbætur á þessum málum öllum, og í öðru lagi, að það er engu slegið föstu um breytingar á niðurgreiðslum, en málið er allt í heild til endurskoðunar. Hv. frsm. beggja minni hluta hafa gert sér tíðrætt um framlög til verklegra framkvæmda í þessu fjárlagafrv., og þeir mála það sterkum litum, hversu núv. ríkisstjórn sker við nögl allar fjárveitingar til verklegra framkvæmda og sé það nú eitthvað annað en í þeirri sælu vinstri stjórn, þar sem þeir voru báðir áhrifamenn miklir. Nú er að sjálfsögðu rétt að hafa það í huga, að við ákvörðun fjárveitinga til verklegra framkvæmda verðum við að hafa tvö meginsjónarmið í huga: Annars vegar, að fjárfestingu af hálfu hins opinbera sé þannig í hóf stillt, að efnahagsjafnvægið sé ekki í hættu. Við vitum það öll ákaflega vel, hvort sem menn vilja viðurkenna það í ræðustól eða ekki, að það efnahagsöngþveiti, sem hér hafði verið árin fyrir viðreisnina, árin fyrir efnahagsaðgerðirnar, það öngþveiti stafaði að verulegu leyti af því, að fjárfestingin á sumum sviðum var of ör, og þann mikla greiðsluhalla við útlönd, sem setti þetta úr skorðum, þurfti að laga með því að koma jafnvægi á í þessum efnum. Um leið og við verðum að hafa það í huga, að fjárveitingar hins opinbera til framkvæmda og fjárfestingar verða að vera í því hófi, að jafnvægi geti haldizt í efnahagsmálunum, þá verðum við að sjálfsögðu um leið að hafa vakandi auga á þeim miklu og brýnu þörfum, sem eru um allt land fyrir auknar fjárveitingar til hvers konar verklegra framkvæmda, og í þessu efni verður að finna og fara hinn gullna meðalveg, eins og jafnan, ef vel á að fara. Ef við nú athugum fjárveitingar til verklegra framkvæmda, berum saman t.d., hvernig þær verða eftir þessu frv., ef brtt hv. meiri hl. fjvn. verða samþ., og hins vegar hverjar voru fjárveitingar til þessara sömu flokka verklegra framkvæmda á síðasta ári vinstri stjórnarinnar, 1958, en báðir frsm. hv. minni hl. höfðu mikil áhrif á afgreiðslu þeirra fjári., þá má geta þess fyrst, að 1958 voru framlög til nýbygginga vega, og tek ég þá benzínskattinn með, 18.4 millj. kr., en verða nú 28.7 millj., hækkun um 10.3 millj. varðandi nýbyggingar vega. Ef við tökum vegaviðhaldið, þá var það árið 1958 33 millj. skv. fjárl., er núna 58 millj., hækkun um 25 millj. Ef við lítum á hafnir og lendingarbætur, þá voru fjárveitingar í fjárl. 1958 12.8 millj., en nú 21.3 millj., hækkun um 8.5 millj. Þetta kalla hv. frsm. að standa í stað, algera kyrrstöðu. Ef við tökum skólana, þá voru fjárveitingar til þeirra árið 1958, til bygginga skóla, 19.8 millj., nú 48.4 millj., sem sagt hækkun úr 19.8 um 28.6 millj. í 48.4. Ef við tökum sjúkrahúsin, þá voru fjárveitingar 8.2 millj., nú 14.2, eða hækkun um 6 millj. Ef við tökum flugvellina, þá var fjárveiting 1958 6.7 millj., núna 11.2, hækkun um 4.6. En þegar maður nú lítur yfir þessar tölur, þá er eitt, sem er ákaflega athyglisvert og sýnir, hversu skemmtilegt viðfangsefni þeir hafa haft með höndum, þessir tveir hv. frsm. í fjvn., þetta ár, 1958, því að þeir hafa háð þar harða glímu, meðan fjárl. voru til meðferðar, við þáv. hæstv. fjmrh. um að fá hækkaðar þessar fjárveitingar. Svo er nefnilega mál með vexti, að í fjárl. fyrir árið 1957 voru t.d. fjárveitingar til hafna, ef maður tekur hafnarbótasjóðinn með, 12.6 millj. Þegar hæstv. fjmrh. lagði frv. fyrir, ætlaði hann aðeins 9.3 millj. til hafna, hafði lækkað það um 3.3 frá gildandi fjárl., og það var ein glíma þessara hv. þm. að fá þetta hækkað aftur upp í það sama og það var í fjárl. síðastliðins árs, og það tókst. Og það tókst meira að segja svo vel, að í stað 12.6 millj. árið 1957 tókst þeim að tosa það upp í 12.8 millj., eða hækka það um nærri 200 þús. kr. Ef við lítum á skólabyggingarnar, þá voru fjárveitingarnar á árinu 1957 19.6 millj. Hæstv. fjmrh., hv. 1. þm. Austf., lækkaði það niður í 15.1 millj. í fjárlfrv., um 4.4 millj. Eftir glímu þessara tveggja frsm. fram að jólum unnu þeir frægan sigur, því að þeim tókst að fá fjárveitingar til skóla hækkaðar upp í 19.8 millj., eða í rúmlega 200 þús. kr. meira en þær voru árið áður. Varðandi flugvellina, þá var fjárveitingin 6.7 millj. árið 1957, fjmrh. lækkaði það niður í 6 millj. í frv., og þeim tókst að fá þetta hækkað upp í 6.6 millj., upp undir það eins og það hafði verið árið áður. Þannig var nú yfirleitt þeirra glíma í fjvn., þegar fjallað var um fjárl. fyrir 1958, að þeirra glíma var fyrst og fremst við þáv. hæstv. fjmrh. að reyna að fá fjárveitingar til verklegra framkvæmda hækkaðar á árinu 1958 upp undir eða upp í það sama sem það hafði verið árið áður, og var þó á árinu 1958 framkvæmd stórfelld gengisfelling með 55% yfirfærslugjaldinu. Það er von, að þessir hv. þm. komi hingað eftir sína stóru sigra á árinu 1958 og telji sig hafa staðið sig nokkru betur í vinstri stjórninni en gert sé nú. Og þeir eru ákaflega hneykslaðir á því, að nú í dag skuldi ríkissjóður eða eigi vangoldin framlög, langa hala í ýmsum greinum, sem séu ekki staðin skil á, eins og vegna skólabygginga, vegna hafna og sjúkrahúsa o.s.frv. Þessir tveir hv. þm. virðast hafa gleymt því, að í þeirra valdatíð, á árinu 1958, var halinn eða skuldabagginn vegna skólanna 12½ millj. eða vel það, skuldabagginn vegna hafnanna var þá á 15. milljón, og þannig mætti lengi telja. Eins var það með sjúkrahúsin, íþróttasjóðinn o.fl. Því fór fjarri, að á þeirri tíð hefðu verið greiddar upp skuldir eða vangoldin framlög til sveitarfélaga eða annarra aðila á sviði sjúkrahúsa, hafna, spítala eða íþróttamannvirkja, heldur ætla ég, að einmitt á þessum árum hafi þessi hali heldur lengzt og stækkað, að upphæð hinna vangoldnu framlaga hafi heldur hækkað en minnkað. Hv. þm. hafa að því vikið, að það sé fjarri öllu lagi að áætla ekki í fjárl. nú 28½ millj. til greiðslu á framlagi ríkissjóðs til atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég hef skýrt hér áður, hverjar ástæður liggja til þess, að gert er ráð fyrir að fresta þessari greiðslu. Ástæðurnar eru þær, að atvinnuleysistryggingasjóðurinn hefur mjög mikið fé handbært og hefur enga þörf fyrir að fá þetta greitt í reiðu fé. Atvinnuleysistryggingasjóður hafði á s.l. ári í tekjur 68½ millj. kr., en atvinnuleysisbætur urðu aðeins 800 þús. kr. Þessum gífurlega tekjuafgangi safnar hann í sjóð, lánar nokkurn hluta, en ekki nema nokkurn hluta þeirra út. Og þegar þess er gætt, að handbært fé sjóðsins um síðustu áramót var 170 millj. kr., þá sér það hver heilskyggn maður, að sjóðurinn hefur ekki minnstu þörf fyrir það að fá þessar 28½ millj. greiddar út í beinhörðum peningum. Sjóðurinn er alveg jafnvel stæður, þótt hann fái þetta greitt með skuldabréfi eða verðbréfi. Það verður auðvitað gert annaðhvort með því, að stjórn sjóðsins og ríkisstj. semji um kjör á slíku skuldabréfi, eða með lagaákvæði, þar sem skýrt er tekið fram, að ríkissjóður geti greitt framlag sitt með skuldabréfi. Þessi háttur er heldur ekkert einsdæmi. Ég man eftir einu dæmi alveg hliðstæðu. Svo er ákveðið í lögunum um sauðfjárveikivarnir, að þegar niðurskurður á sér stað, þá er ríkissjóður skyldur að greiða þeim, sem fyrir tjóni verða, bætur. Þetta eru greiðslur, sem ríkissjóði er skylt að inna af hendi. En ríkissjóður greiðir nokkurn hluta, jafnvel verulegan hluta af þessum tjónbótum með skuldabréfum, og þannig hefur það verið um margra ára skeið og öllum þótt eðlilegt. Vitanlega hefur aldrei komið til mála í slíku tilfelli að telja til gjalda í fjárlögum heildarupphæð þeirra tjónbóta, sem til falla á því ári. Þetta er auðvitað fært í fjárlögum þannig, að inn í þau eru teknir vextir og afborganir, sem til falla á hverju ári. Og alveg á sama hátt er um þetta, að að því leyti sem ríkissjóður greiðir eða mun greiða sitt framlag til atvinnuleysistryggingasjóðs með skuldabréfi, þá er ekki rétt að telja þessa upphæð að fullu til útgjalda nú á næsta ári, 1962, heldur í fjárlögum jafnóðum og afborganir og vextir af skuldabréfinu falla til. Meðal þess, sem kom fram í ræðu hv. frsm. 1. minni hl., hv. 3. þm. Vesturl., var lýst í rauninni mætavel skilningi hans og hans flokksbræðra á vissum atriðum. Hann segir: Halli Skipaútgerðar ríkisins er framlag ríkissjóðs til dreifbýlisins, og um leið og halli Skipaútgerðarinnar er áætlaður nú aðeins 10 millj. eða nokkru lægri en hann hefur verið, þá er þar með verið að skerða rétt dreifbýlisins og minnka framlag til strjálbýlisins um þessar milljónir. - Það er eins og það sé gersamlega lokuð bók fyrir þessum hv. þm., að það sé hægt að veita á nokkru sviði jafngóða þjónustu fyrir minna fé með bættu skipulagi. Vitanlega kemur það í einn stað niður fyrir fólkið úti á landsbyggðinni, ef Skipaútgerðin getur veitt því sömu þjónustu varðandi samgöngur, ef hægt er að skipuleggja þetta fyrirtæki betur, þannig að rekstur þess kostar minna fé. Það er alger misskilningur, að meiri eða minni halli Skipaútgerðarinnar þýði meiri eða minni styrk eða þjónustu við hinar dreifðu byggðir. Þvert á móti, auðvitað er það hinum dreifðu byggðum í hag einnig, að reynt sé að gæta hófs, sparnaðar og góðs skipulags í opinberum rekstri. Varðandi Skipaútgerð ríkisins hafa undanfarin 2 ár farið fram mjög rækilegar athuganir á því, hvernig megi draga úr hinum gífurlega halla þessa fyrirtækis með þeim hætti að veita þó fólkinu úti á landi jafngóða eða betri þjónustu. Því miður hafa þessar umbætur ekki komizt í framkvæmd vegna mikillar tregðu hjá forráðamönnum. Ég er sannfærður um það, að í rekstri Skipaútgerðarinnar má spara milljónir án þess að draga úr þjónustunni. Þá hefur því verið haldið fram hér, að sú staðhæfing okkar í ríkisstj., að fjárlögin verði nú afgreidd án þess að leggja á nýja skatta, sé röng, vegna þess að tollar og aðflutningsgjöld í heild verði hærri á næsta ári en þau hafa verið. Það er vissulega ákaflega leitt, að hér á Alþingi skuli vera deilt um jafnaugljósar staðreyndir og jafnskýr hugtök og hér er um að ræða. Þessir hv. þm. vita það ákaflega vel, að hingað til hefur það aldrei verið talin skatta- eða tollahækkun, ef prósenttala skatta eða tolla er óbreytt, þó að sú óbreytta prósenttala gefi í ríkissjóð eitt árið hærri tekjur en ella. Við skulum taka dæmi. Við skulum segja, að meðalaðflutningsgjöld af innfluttum vörum séu 30%. Ef nú verðlag hækkar á erlendum markaði, þá hækka auðvitað í krónutali þær tekjur, sem ríkissjóður fær af óbreyttu innflutningsmagni. Dettur þessum hv. þm. í hug að kalla þetta tollahækkanir af hálfu íslenzkra stjórnarvalda, ef tollahundraðshlutinn er sá sami og hann var, fyrir það eitt, að varan hækkaði á erlendum markaði? Ég held, að engum manni detti þetta í hug. Ef varan hækkar vegna þess, að gengi íslenzkrar krónu breytist, þá vitanlega gefur sama tollaprósenta að óbreyttu útflutningsmagni fleiri krónur í ríkissjóð. Þetta er að því leyti alveg hliðstætt, að það er fjarstæða ein að tala um tollahækkanir í þessu sambandi. Ef tekjuskattur er t.d. af einhverjum tilteknum tekjum 30% og tekjur manna í landinu hækka, þannig að heildartekjur ríkissjóðs og heildartekjur sveitarsjóða af útsvörum verða hærri af þessum ástæðum, þá hefur hingað til engum manni dottið í hug að kalla þetta skatta- eða útsvarshækkanir. Ég held, að hv. þm. ættu að vara sig á svona hugtakabrengli. A.m.k. veit ég frá fyrri árum á hv. Alþingi, að aldrei mátti sá fjmrh., sem sat hér árin 1950–1958, formaður þingflokks Framsfl., heyra nefnt annað en það væri hrein fölsun að kalla þetta skatta- eða tollahækkanir, ef prósenturnar voru þær sömu. Ég hélt, að um svona einfalda hluti ættu þm. að geta verið sammála. Það, sem hér gerist, er þetta, að skatta- og tollaprósentur hækka ekki. M.ö.o.: Í viðurkenndum og almennum skilningi þessara hugtaka og túlkun þeirra er ekki um skatta- og tollahækkanir að ræða, þó að heildartekjur ríkissjóðs verði á næsta ári í krónutölu eitthvað hærri en áður. Varðandi hinar verklegu framkvæmdir vil ég svo að lokum taka það fram til viðbótar því, er ég sagði hér áðan, að vitanlega er fjárhæðin, sem veitt er á hverju ári til verklegra framkvæmda, ekki það atriði, sem sker úr. Það er fleira, sem kemur til greina, og ekki hvað sízt nýting fjárins. Þó að fjárveiting sé sú sama í krónutölu á einhverju sviði og áður, þá má vel vera, að raunverulega hækki hún, vegna þess að féð nýtist betur. Og þannig er það t.d. varðandi vegafé, svo að við tökum dæmi. Á tvennan hátt hefur núv. ríkisstj. reynt að bæta þar nýtingu vegafjárins. Annars vegar með því að auka mjög vélakost vegagerðarinnar, og það var gert á síðasta ári með þeim hætti, að bæði voru bein framlög og lán miklu hærri en áður til vélakaupa. Þetta atriði, að vegagerðin er betur búin að stórvirkum tækjum, gerir það að verkum, að vegaféð nýtist betur, að meira fæst fyrir hverja krónu. Og í öðru lagi hefur nú á tveimur árum orðið sú gerbreyting á, að í stað þess að árið 1959 var vegafénu dreift á 219 vinnustaði með tiltölulega lágum upphæðum á hvern, þá er nú gert ráð fyrir á næsta ári, að vinnustaðirnir verði rúml. 100. Þetta þýðir það, um leið og vinnustöðunum fækkar og miklu hærri upphæð kemur á hvern, að vegaféð nýtist miklu betur en áður. Þessa bættu hagnýtingu verða menn vitanlega að hafa í huga í sambandi við umr. um fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Út í það, hvað áunnizt hefur með hagræðingu, betra skipulagi og sparnaði í rekstri, skal ég ekki fara hér, ég gerði því nokkur skil í fjárlagaræðu minni. En í ummælum hv. frsm. 1. minni hl., 3. þm. Vesturl., beindist hugur hans mest að því, hvort hann talaði um 50 eða 60 atriði, sem ríkisstj. hefði ætlað að spara, þá væri það nú ekki allt komið í framkvæmd. Og það, sem virðist eiginlega efst í huga þessa hv. þm. og undrar hann mest, er, að núv. ríkisstj. skuli ekki á tveimur árum vera búin að leiðrétta og lagfæra allar vitleysur og bæta úr öllum syndum flokksbræðra hans fyrr á árum. En það er nú þannig, að eftir þann langa valdatíma Framsfl. og þau löngu og erfiðu ár, sem sá flokkur fór með fjármálin, fer svo margt aflaga í þessu þjóðfélagi, að það tekur lengri tíma, þrátt fyrir mikinn áhuga og þótt við viljum sýna ötulleika í þeim efnum, þá tekur það meira en 2 ár að kippa því öllu í lag.



Herra forseti. Við hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) höfum leyft okkur að flytja brtt. við fjárlagafrv., þ.e. við 14. gr., um það, að framlag til tónlistarskólans á Akureyri verði aukið um 40 þús. í frv. er gert ráð fyrir 40 þús. kr. framlagi, eins og verið hefur, en till. okkar er, að framlag þetta verði aukið um helming. Fyrir fjvn. lá í haust erindi frá forráðamönnum þessa skóla, tónlistarskólans á Akureyri, þar sem þeir lýsa erfiðum fjárhag skólans og fara fram á í fyrsta lagi, ef það mætti verða, að skólastjórinn verði tekinn upp á launaskrá sem starfsmaður ríkisins, en sem varatillögu fóru þeir fram á, að framlag ríkisins til skólans yrði aukið allverulega. Við flutningsmenn þessarar brtt. leggjum ekki til að þessu sinni, að farið verði að óskum skólastjórnarinnar um, að skólastjórinn verði tekinn á launaskrá, en óskum hins vegar eftir því, að hv. Alþ. geti fallizt á að hækka framlag til tónlistarskólans á Akureyri sem nemur helmingi. Tónlistarskólinn á Akureyri er hinn stærsti, sem starfar utan Reykjavíkur. Hann hefur starf að óslitið í meir en fimmtán ár og er vaxandi stofnun. Hefur verið reynt að hafa þróun skólans sem jafnasta og samfelldasta, og þ. á m. hefur verið unnið að því að fá góða starfskrafta að skólanum, og ég hygg, án þess að lasta aðra tónlistarskóla utan Reykjavíkur, að tónlistarskólinn á Akureyri sé betur búinn að starfskröftum en aðrir tónlistarskólar. Þar eru nú a.m.k. tveir fastráðnir kennarar, skólastjórinn og annar til, og raunar sá þriðji líka, sem að nokkru leyti er fastráðinn kennari við skólann, og hefur skólastjórnin látið svo um mælt, að hún óttist, að einhverju af þessum starfskröftum verði að fórna, ef ekki er undinn bráður bugur að því að koma fjárhag skólans á traustari grundvöll en nú er. Tónlistarskólinn á Akureyri fær tekjur sínar úr ýmsum áttum. Í fyrsta lagi frá Akureyrarbæ, 60 þús. kr. Að auki fær hann svo tekjur frá Alþ., sem eru 40 þús. Þannig var þetta á s.l. ári. Og auk þess hefur Menningarsjóður Kaupfélags Eyfirðinga lagt honum til 10 þús. kr. Þetta samanlagt er helmingur af tekjum skólans, því að hinn helmingurinn og þó ríflega það kemur inn í skólagjöldum. Forráðamenn skólans telja það nærfellt ókleift að ætla að hækka skólagjöld, en fara hins vegar fram á, að hið opinbera hlaupi undir bagga og stuðli að áframhaldandi starfsemi skólans, þannig að hann megi halda áfram að starfa, og einkum það, að hann þurfi ekki að draga úr starfsemi sinni. Til frekari upplýsinga um hag skólans er skylt að geta þess, að hann skuldar nú allmikið. Í fyrsta lagi eru samansafnaðar skuldir vegna rekstrarhalla undanfarandi ára, og auk þess er skuld, sem stafar af kaupum á hljóðfæri, og það er á það bent í erindi skólastjórnarinnar til fjvn., að nauðsyn sé til bæði að greiða rekstrarhallann og þá skuld, sem stafar af hljóðfærakaupunum, og raunar sé einnig brýnt að bæta við hljóðfærum, og einkum og sér í lagi að tryggja það, að skólinn geti notið áfram þeirra starfskrafta, sem hann nú býr við. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessari tillögu, ekki sízt vegna þess, að hún hefur enn ekki verið prentuð og þess vegna ekki útbýtti þinginu.



Herra forseti. Áður en ég vík að ræðu hæstv. fjmrh., vil ég segja nokkur orð í sambandi við ræðu hv. formanns fjvn. Hv. þm. sagði, að ég hefði fallið í þá freistni að býsnast yfir því, hvað fjárlögin væru há. Ég gerði grein fyrir því í minni framsöguræðu, að margar ástæður gætu legið til þess, að fjárlög hækkuðu ár frá ári, og þyrfti það ekki að vera neikvætt. En hins vegar gerði ég einnig grein fyrir því, hvað þyrfti að vera til staðar, til þess að hækkun fjárlaga væri eðlileg, og sýndi fram á það með ljósum rökum, að það væri ekki til staðar í sambandi við þetta fjárlagafrv., og af þeirri ástæðu dæmdi ég það fyrir það, hvað það var hátt. Um tekjuáætlun pósts og síma er ekki annað að segja en það, sem ég tók hér fram áðan, að hún hefur verið hækkuð svo mikið, að póstur og sími er nú látinn annast að öllu leyti sína uppbyggingu, og það er gert með auknum álögum á almenning. Um Skipaútgerð ríkisins mun ég svo ræða seinna og sömuleiðis atvinnuleysistryggingasjóð. Um ákvæðisvinnuna í brúa- og vegagerð og hafna verð ég nú að segja það, að fjárveitingar til þeirra framkvæmda þurfa að vera ríflegri en nú er, ef ákvæðisvinnu á að verða þar verulega við komið. Ég sýndi fram á það í ræðu minni í dag, hvað mjög hefði úr þessu dregið, og það er nú svo með brúargerðir, að það má teljast gott, ef er brú í annarri hverri sýslu á landinu, en áður fyrr var venjulega a.m.k. ein brúarframkvæmd í hverri sýslu. Þess vegna held ég, að fjárveitingar til þessara framkvæmda þurfi verulega að aukast, áður en ákvæðisvinna kæmi þar nokkuð að notum. Um tekjuáætlunina sagði hv. formaður, að ég hefði rökstutt það lítið, hvernig við byggðum upp okkar tekjuáætlun. Ég skýrði þó frá því hér í dag, að við byggðum hana á þeim upplýsingum, sem ráðuneytisstjórinn í efnahagsmrn. hefði gefið í fjvn. Fyrst skal tekið fram, að við höfðum ekki langan tíma til þess að velta þessu fyrir okkur, þar sem ráðuneytisstjórinn mætti hjá okkur eftir hádegi á laugardag og við urðum að vera búnir að skila nál. og till. um hádegið í gær. Hins vegar voru mín rök fyrir tekjuáætluninni áreiðanlega sterkari en þau rök, sem hv. formaður hafði til að mótmæla henni, því að þau voru engin. Þá vil ég snúa mér að hæstv. fjmrh., sem hélt hér langa ræðu, áður en fundarhlé var gert. Að vísu var nú orðið svo, að útlit var fyrir, að hann ætlaði ekki að geta verið hér við fjárlagaumr., og hefði það að sjálfsögðu orðið nýtt í sögu þingsins. Hæstv. ráðh. vék að togaraútgerðinni í landinu, og ég ætla ekki að fara að ræða það mál hér við þessa umr. Hann taldi, að efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj. hefðu ekkert við togaraútgerðina komið. Trúi þeir, sem trúa vilja, að vaxtahækkun hæstv. ríkisstj. hafi ekki komið við togaraútgerðina. Mér sýnist af þeim gögnum, sem ég hef séð, að þeir skuldi það mikið, togaraútgerðarmenn, að vaxtahækkun komi áreiðanlega við þá. Hæstv. ráðh. ræddi mikið um ríkisábyrgðirnar og þær aðgerðir, sem þeir hefðu gert viðvíkjandi ríkisábyrgðunum á s.l. sumri í sambandi við gengisbreytinguna. Það er um þær að segja, að í sumar hefur setið á rökstólum nefnd til þess að vinna að því, hvernig eigi að fara með eldri ríkisábyrgðir, sem á voru fallnar. Sú nefnd gerir tillögu til ráðuneytisins um, að verulegur hluti af þessum ríkisábyrgðum verði innheimtur. Það er sáralítið, sem nefndin gerir tillögu um að verði eftir gefið, heldur verði þessu breytt í löng lán til þess að gera aðilum kleift að endurgreiða það, sem ríkið hefur orðið að greiða fyrir þá. Nefndin gerir einnig ráð fyrir því, að þær ábyrgðir, sem á hafa fallið á þessu ári, sem eru að verulegu leyti vegna þess, að það hefur ekki verið hægt að innheimta hjá útgerðarmönnum vegna laganna um stofnlánadeild sjávarútvegsins, - nefndin gerir fastlega ráð fyrir því, að þessar ábyrgðir verði innheimtar, þegar áhrifa þessara laga hættir að gæta og stofnlánin eru afgreidd. Það hefur verið til þessa með þeim hætti, að það hefur verið gengið að frystihúsunum eða hafa verið greiddar ábyrgðir fyrir þau, og er reiknað með því, að hæstv. ráðh. fylgi þessari reglu. En það verður að segja, að það eru góð viðskipti í sambandi við þessar ríkisábyrgðir. Í fyrsta lagi er búið að ætla verulega fjárhæð til þeirra á fjárlögum. Í öðru lagi er till. um að innheimta þær að mestu leyti. Og í þriðja lagi á svo að taka gengishagnaðinn til þess að mæta þeim. Ef ríkissjóður tryggir sig alls staðar svo vel sem hér er, þá þarf hann ekki að kvíða um sín viðskipti. Þá kom hæstv. ráðh. að niðurgreiðslunum og útflutningsuppbótunum á landbúnaðarvörur. Það, sem var aðalatriðið í því, sem hann þar sagði, og gladdi mig, var, að hann sagði, að við útflutningsuppbæturnar yrði staðið, enda tók ég það fram í ræðu minni í dag, að ég gerði ráð fyrir því. í öðru lagi sagði hann, að það yrði ekki velt yfir á fólkið í verðhækkunum niðurgreiðslunum eða lækkun þeirra, eins og við gerðum ráð fyrir. Og í þriðja lagi, að engu væri slegið föstu um breytingar á niðurgreiðslunum. Það var einmitt þetta, sem ég og hv. 6. þm. Sunnl. vorum að taka fram hér í ræðum okkar í dag, að við vildum ekki ganga út frá því að afgreiða fjárlögin eftir einhverjum hugsanlegum reglum, sem enginn vissi, hverjar yrðu. Við höfðum af því reynslu um skattanefndirnar í fyrra, þegar gert var ráð fyrir því þá, að skattalögunum eða skattálagningunni yrði breytt, og þá var í athugasemdum fjárlagafrv. reiknað út frá þessu nýja kerfi, sem er ekki farið að sjá dagsins ljós enn. En út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um áætlanir framleiðsluráðs, vil ég leiðrétta það nokkuð. Hæstv. ráðh. var að vefengja áætlanir ráðsins í fyrra. Það lá fyrir fjvn. áætlun frá framleiðsluráði upp á 21 millj. 250 þús., en 1. des. sendi framleiðsluráðið nýja áætlun upp á 19.8 millj. Nú segir hæstv. ráðh., að þetta verði 18 millj. Það liggur ekki fyrir enn þá, hver fjárhæðin verður, um það hef ég fengið upplýsingar, og þess vegna hygg ég, að þessi áætlun sé nærri lagi. Hins vegar var líka á það bent af framleiðsluráði, að ef minnkaður yrði útflutningur á dilkakjöti, mundi það þýða, að niðurgreiðslurnar yrðu hærri og þess vegna kæmi það nokkurn veginn út á eitt. Ef hefur verið minni útflutningur en gert var ráð fyrir, sem mun ekki nema neinni fjárhæð, þá er það vegna þess, að niðurgreiðslur hafa farið fram úr áætlun, eins og hæstv. ráðh. tók fram. En því er til að svara, að framleiðsluráðið hefur ekki verið beðið um neina áætlun núna. Framleiðsluráð hefur ekki verið beðið um neina áætlun núna, og þess vegna hentar það ekki hér á hv. Alþ., að verið sé að slá fram, að það sé ekki hægt að fara eftir áætlun frá framleiðsluráði, það sé eitt í dag og annað á morgun. En heldur svo hæstv, ráðh., að þrátt fyrir vafasamar áætlanir, sem liggja ekki fyrir, frá framleiðsluráði, þá geti ríkisstj. áætlað til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta minni fjárhæð, lækkað þetta um meiri fjárhæð en sem nemur öllum útflutningsuppbótunum, og tekur það svo fram, að hún hafi ekki hugsað sér að láta verðhækkun eiga sér stað á þeim vörum, sem hún hefur til þessa borgað niður, og ekki slegið föstu um neina breytingu á reglum til útborgana? Hvernig á að koma þessu heim og saman? Það er ekki hægt að segja, að það eigi engu að breyta, en jafnframt að halda því fram, að það sé eðlilegt að áætla þessa upphæð um 74 millj. kr. minna en gert er ráð fyrir. Út af þessari upphæð, 74 millj. kr., vil ég taka það fram, að við höfum þessa upphæð frá formanni fjvn. samkvæmt þeim upplýsingum, sem hann gaf okkur í n., eftir að við höfðum beðið um þær þar, og ekki beðið um, að það yrði nein önnur upphæð en reiknað væri með útflutningsuppbótunum eins og þær voru áætlaðar og niðurgreiðslunum óbreyttum. Þetta eru 73.8 millj. kr., sagði formaður skýrt og skilmerkilega, lét okkur það í té, eins og óskað var, og það er sú tala, sem við erum hér að ræða um. Þess vegna er ekki hægt að komast fram hjá þessu atriði nema með því að breyta reglunum eða áætla minni útgjöld en gera má ráð fyrir, og ég vil ekki trúa því, að hæstv. ráðh. vilji taka það sem góða og gilda vöru að fá bagga upp á 70 millj. kr. umfram fjárlagaáætlun. Þá tók hæstv. ráðh. til að ræða um útflutning á landbúnaðarvörum, og þar var mikið mál um að tala. Og það minnti sannarlega á, þegar hæstv. ráðh. hefur verið að tala um fyrirætlanir sínar í sparnaðarmálum og öðru slíku, sem hefur svo ekki orðið meira en upptalningin ein. Hann var að tala um, að það mætti áreiðanlega koma þessum málum betur fyrir en nú væri gert. Að vísu tók hann svo fram, áður en lauk, að það mundi ekki hafa áhrif á niðurgreiðslurnar á næsta ári. Hæstv. ráðh. hélt, að það hefði engin breyting orðið í sambandi við útflutningsverzlun landbúnaðarins í eina öld, það færi nákvæmlega í sama farveg og var fyrir einni öld. Á síðari hluta 19. aldarinnar var sauðaútflutningurinn eini útflutningurinn á landbúnaðarvörum hér. Það hefur orðið breyting á því, því að nú flytjum við ekki út lifandi fé. Á fyrstu þrem tugum og fram á fjórða tug þessarar aldar var það saltkjötsútflutningurinn, sem átti sér stað hér. Og það voru samtök bændanna í landinu, sem tóku með myndarlegu viðbragði, þegar þeir þurftu að breyta frá saltkjötsflutningnum yfir í frosna kjötið, og það er ekki fyrr en á fjórða tug þessarar aldar, sem farið er að flytja frosið kjöt út. Og svo heldur hæstv. ráðh. því fram hér á hv. Alþingi, að þetta renni í sama farvegi og fyrir heilli öld. Ég held, að hæstv. ráðh. þyrfti að kynna sér þetta mál dálítið betur, áður en hann fer með slíka sleggjudóma hér á hv. Alþingi um þá menn, sem hafa sýnt myndarskap í verzlun með landbúnaðarafurðir. Því er meira að segja haldið fram hér á hv. Alþingi í sambandi við annað mál, að sölustöðvar bændanna í landinu séu svo fjárhagslega vel stæðar, að það þurfi ekki að veita þeim svipaða aðstoð í sambandi við skuldaskilin og sölustöðvum sjávarútvegsins. Og svo kemur hæstv. fjmrh. og heldur því fram, að þessu hafi verið sérstaklega illa stjórnað. Það fer ekki saman, hvort við erum hér að ræða um útflutningsuppbætur eða lánamál bændanna. Þá kom hæstv. fjmrh. að því að tala um verklegar framkvæmdir, og meginkjarni í því, sem hann þar sagði, var einmitt það, sem er meginkjarni í störfum hæstv. ríkisstj. eða stefnu hennar, og það var, að það yrði að stilla fjárfestingunni í hóf, þess vegna yrði að gæta að því, að uppbyggingin í landinu yrði ekki of mikil, og sannarlega hefur hæstv. ríkisstj. unnið markvisst að því. Hæstv. ráðh. gat þess, að framlag til veganna hefði hækkað á þessum árum frá 1958 um 46%, þegar fjárlögin hafa hækkað á annað hundrað prósent, en hann gleymdi að geta þess í leiðinni, hæstv. ráðh., að þegar þessi hæstv. ríkisstj. kom til valda, tók hún í ríkissjóð 28 aura af hverjum benzínlítra eða 14 millj. kr. af umferðinni til viðbótar því, sem áður var. Og svo býsnast hæstv. ráðh. yfir því, að framlög til vega hafi hækkað um 46%, þegar fjárlögin í heild hafa hækkað á annað hundrað prósent. Það er nákvæmlega þetta, sem ég var að halda hér fram í dag og sýna fram á að hefði gerzt, að það, sem væri um að vera, væri það, að fjárveitingin til þessara framkvæmda hefði ekki fylgt eftir hækkun fjárlaganna og þar munaði stórkostlega. Og hæstv. ráðh. staðfesti þetta. Til flugvallanna hefur hækkunin verið um 67%, þegar fjárlögin hafa hækkað á annað hundrað prósent, og til hafnanna um 60%. Þetta sýnir bara það, sem ég sýndi fram á hér í dag, að það er einmitt það, sem hefur gerzt, að féð til framkvæmdanna í landinu hefur dregizt aftur úr miðað við upphæð fjárlaganna, og það er sú þróun, sem ég taldi hina óæskilegu þróun, en það er í samræmi við stefnu hæstv. ríkisstj. Þá ræddi hæstv. ráðh. um framlag til atvinnuleysistryggingasjóðsins, taldi, að óþarfi væri að greiða það, vegna þess að sjóðurinn hefði mikið af reiðufé. En setjum nú sem svo, að þessi stefna verði upp tekin. Hvað er þá fyrir þá, sem síðar koma? Eiga þeir þá að greiða hin lögboðnu rekstrargjöld til sjóðsins og lánin að auki? Viðþol sjóðsins er ekki einhlítt í þessu tilfelli. Þó að sjóðurinn kannske í sjálfu sér þurfi ekki fé á næsta ári, þá verður ríkissjóður skuldugur um þessa fjárhæð og verður að halda áfram að greiða framlagið að óbreyttum lögum framvegis. Hæstv. ráðh. líkti þessu saman við lögin í sambandi við sauðfjárveikivarnir, þegar skiptaniðurskurður ætti sér stað. Það er sá munur á þessu tvennu, að í fyrsta lagi er það tekið fram í lögunum um sauðfjárskiptin, að þetta geti átt sér stað, og bændur vita, að hverju þeir ganga um þetta efni, auk þess sem sauðfjárniðurskurður og fjárskipti, það er ekki reiknað með því, að þau verði varanleg í þessu landi. Það er ekki reiknað með þeim sem varanlegum útgjöldum, sem árlega þurfi að greiða til. Þess vegna er það staðfesting á því, sem ég tók hér fram í dag, að það er ekki hægt að stofna til skulda vegna venjulegra rekstrargjalda, þó að það verði að gera það við framkvæmd á einstaka verkum. Það er meginmunur á þessu tvennu. Rekstrargjöldin kalla til árlega, en slík fjárveiting eins og vegna fjárskipta er ekki hugsuð að falla til árlega, heldur er hér um svo mikla fjárhæð að ræða frá sjónarmiði löggjafans í þessu skyni, að það á að jafna henni á lengri tíma. Þess vegna er þessi háttur hafður á um fjárskiptin og fjárskiptabæturnar. Það hjálpar því ekki hæstv. ráðh. út úr þessari bóndabeygju, sem hann hefur sett sig í með þetta mál sitt. Þá kom hæstv. ráðh. að Skipaútgerð ríkisins, og hv. formaður n. vék að því líka, eins og ég tók hér fram áðan. En hann bara staðfesti það, sem ég sagði hér í dag. Það var nefnilega þetta, það hefur engin skipulagsbreyting átt sér stað. Það hefur heldur verið dregið úr þjónustunni. T.d. var Hekla látin fara í utanlandssiglingar mánuði fyrr í fyrravor en áður, og það var verið að draga úr þjónustu við landsfólkið einmitt með þeirri ráðstöfun. Það var gert til þess að jafna hallann. Og farmgjaldahækkunin núna er gerð til þess að færa yfir á fólkið, svo að ríkissjóður þurfi ekki að bera hallann. Hér er ekkert að gerast, sem menn skilja ekki. Mönnum er orðið það fullkomlega ljóst. Það er bara spurningin um það, hvort ríkið á að veita þessu fólki, er ríkisskipin þarf að nota, meiri eða minni aðstoð. Það er ekki spurning um neitt annað og auðskilið mál, og það er staðfest af hæstv. ráðh., sem hélt því fram í dag, að það hefur verið fært yfir á fólkið með hækkuðum farmgjöldum og fargjöldum, því að það hefur engu verið breytt í skipulaginu. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að ekki væri um nýja skatta að ræða, þar sem skattstofnunum hefði á engan hátt verið breytt eða skattaprósentunni. Nú tók ég fram í minni ræðu í dag um nýjar álögur á almenning í landinu, og ég endurtek það, að það hafa verulegar nýjar álögur verið lagðar á almenning í landinu á þessu ári. Ríkissjóður tók til sín gengishagnaðinn, eins og upplýst er. Hann var búinn í nóvemberlok að fá 75.4 millj. kr. af þessum nýja skattstofni. Það munar nú um minna. En ég vil segja það, að það er ekki sambærilegt, hvort um er að ræða einhverja verðlagsbreytingu á einni vörutegund erlendis eða hvort ríkisstj. breytir skráningu á gengi krónunnar. Það er verulegur munur á því. Og við flestar gengisbreytingar hefur átt sér stað skattalækkun hlutfallslega, vegna þess að stofninn hefur verið hærri, sem af hefur verið tekið. Og í þessu sambandi og sambandi við það hugsanabrengl, sem hæstv. ráðh, var að tala um að kæmi fram hjá okkur, vil ég minna hæstv. ráðh. á það, að þegar hv. þm. Eysteinn Jónsson var fjmrh., þá var talað um Eysteinsskattana, en á árunum 1950–58, meðan Eysteinn Jónsson var ráðh., var hann alltaf að lækka skattana, sem fyrirrennarar hans, ráðherrar úr Sjálfstfl., höfðu lagt á þjóðina. Og það hefur sennilega orðið þarna eitthvert hugsanabrengl, þegar var verið að ræða um þessa skatta þá. Og ég er ekki alveg viss um, að hæstv. fjmrh. núv. hafi þá gert sér ljósa grein fyrir því, að stofninn, sem á var lagt, hefði hækkað vegna gengisbreytinga og annað því um líkt og því mætti ekki taka þetta svona. Nei, því verður ekki mótmælt, að það hafa verið verulegar álögur lagðar á þjóðina á þessu ári fyrir ráðstafanir hæstv. ríkisstj., og er alveg sama, hvað hæstv. ráðh. kann um það að segja. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri nýting vegafjárins, sem skipti ekki minna máli en fjárveitingarnar, og nú væri nýtingin orðin sú, að í staðinn fyrir, að áður fyrr hefði verið unnið að 219 vegum, væri nú unnið að 100. Ég skal segja hæstv. ráðh. það, að það veitist okkur þm. Vesturl. fullerfitt að fá fjárveitingar í þá fáu vegi, sem við látum vinna í á næsta ári. Og ég skal líka segja honum það, að það verður mun minna en áður unnið í vegagerð í mínu gamla kjördæmi á næsta ári, þó að fjárveitingin hafi hækkað nokkuð í krónutölu, vegna þess að verðlagið hefur hækkað miklu meira. Þess vegna held ég, að hæstv. ráðh. ætti að vara sig á því að tala um nýtinguna, þegar fjárveitingarnar eru að verða slíkar, að það er nánast ekki hægt að skipta þeim nema í einn eða tvo vegi í héraði hverju. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. hefur efni á því að eyða miklum tíma í umtal um nýtingu. Þá kom hæstv. ráðh. að því, að ég kynni ekki að meta nógu vel hagsýslugerðina og sparnaðinn, og taldi, að það hefði ekki verið á þeim málum haldið svo sem ég hafði búizt við. Og í því sambandi gat hæstv. ráðh. þess, að það væri ekkert undarlegt, þó að erfitt væri að laga þetta eftir stjórnarár Framsóknar. í þessu sambandi vil ég minna hæstv. ráðh. á það, að þegar hann ræddi hér um sín fyrstu fjárlög, þá gat hann um, að það hefði ekki verið tími til þess að undirbúa fjárlagaafgreiðsluna eins vel og hann vildi vera láta, en fyrir næstu fjárlagaafgreiðslu skyldi vera búin að fara fram gagngerð endurskoðun á fjárlagafrv. og fjárlögum ríkisins með sparnað fyrir augum. Og þessi gagngerða endurskoðun fór svo fram, áður en fjárlögin voru undirbúin fyrir 1961, og hefur vafalaust haldið áfram. Nú verð ég að segja það eins og er, að mér fyndist það engin goðgá, þó að eitthvað hefði breytzt í fjármálastjórn ríkisins og e.t.v. eitthvað til sparnaðar, þegar þessi gagngerða endurskoðun var búin að fara fram. En það hefur skeð, að þrátt fyrir leitina, þrátt fyrir gagngerða endurskoðun á fjármálastjórn Eysteins Jónssonar, þá kom það, sem þar stendur: Fjöllin tóku jóðsótt og það fæddist sáralítil mús. Það er nánast sameiningin á tóbaki og áfengi, sem er eina blómið í hnappagatinu hjá hæstv. fjmrh., og það hefur sannarlega ekki verið mikið, sem hefur þurft að hreinsa til, fyrst ekki tókst betur um alla endurskoðunina en þetta. Ég skal segja hæstv. ráðh. það, að ég bjóst aldrei við miklu af hendi hæstv. ríkisstj. í þessum efnum frekar en öðrum. Hins vegar vil ég láta ráðh. njóta sannmælis eins og aðra menn, og ég bjóst sannarlega við einhverju, og mig furðar stórkostlega, að það skuli ekkert vera komið fram af þessum 23 atriðum, sem eru talin og bent var á af meiri hl. fjvn. á síðasta þingi, eða af þeirri upptalningu, sem hæstv. ráðh. hefur verið með hér við fjárlagaafgreiðslu fyrr. Það sýnir okkur kannske betur en annað, hvað vel hefur verið haldið á fjármálum ríkisins af hendi Eysteins Jónssonar, og það sýnir okkur líka, að þetta tal hæstv. stjórnarliða nú um sparnað hefur verið af öðrum toga gert en að hugsa sér að framkvæma hann. Og mér dettur í hug í þessu sambandi, að það var nú fyrir nokkrum kvöldum, að þá var ég að lesa nýútkomna bók, þar sem teknar eru saman greinar og viðtöl við Stein Steinarr. Á einum stað segir Steinn frá því, að einn rithöfundur, sem hafði tekið að sér að þýða ljóð, kallaði blaðamenn til sín og skýrði þeim frá því, hvað hann ætlaði að gera. Og þegar hann er búinn að fara um þetta nokkrum orðum og skýra málið, þá segir hann þetta í niðurlagi greinarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Og þegar ég nú þakka honum af heilum huga fyrir þetta tilvonandi meistaraverk, vil ég nota tækifærið til þess að mótmæla eindregið og opinberlega þeirri kennisetningu gömlu mannanna, að andleg þrekvirki séu ævinlega unnin í kyrrþey og án skrums og skjalls, þó að ég af sérstökum ástæðum geti ekki rökstutt þetta nánar.“ Ég vil enda þessi orð mín og segja, að ég þakka hæstv. ráðh., þegar sparnaðurinn kemur, en það verður hægt með sanni að segja, að hann var ekki unninn án skrums og skjalls.



Herra forseti. Ég vil, áður en ég kem að þeirri litlu till., sem ég flyt hér ásamt hv. 7. landsk., aðeins segja nokkur orð um afgreiðslu fjárlaganna. Mér finnst ég ekki komast hjá því, vegna þess að mér sýnist vera að verða svo mikil breyting á afgreiðslu fjárl. hér á Alþingi frá því, sem áður var, að það sé vart svipur hjá sjón, og ég held, að það sé rétt að aðvara hv. þm. um það, hvert stefnir með þeim háttum, sem nú virðast farnir að tíðkast viðvíkjandi afgreiðslu fjárlaganna. Hingað til hefur það verið svo, þó að nokkuð hafi því farið aftur, að umr. um fjárlög, sérstaklega 2. umr., stóðu venjulega a.m.k. í tvo daga, og oft voru það harðar umr., og það, sem alveg sérstaklega einkenndi þessar umr. og raunar allt starf fjvn., jafnt þess meiri hl., sem stjórn fylgdi, sem hins, það var, að það kom fram allmikil gagnrýni á hendur ríkisstj., líka frá þeim, sem henni fylgdu, þegar fjvn. skilaði af sér. Nál. fjvn., líka meiri hl., voru venjulega mjög ýtarleg plögg, venjulega upp á mjög margar síður, þar sem rakin var mjög afkoma ríkissjóðs og margt sagt til þess að finna að og benda á það, sem betur mætti fara. Og það gætti venjulega mjög mikils sjálfstæðis af hálfu fjvn. í meðferð á því fjárlagafrv., sem kom frá þeirri ríkisstj., sem meiri hl. fjvn. studdi. Og hvernig stóð á þessu? Það stóð þannig á þessu, að undirrótin í þessu öllu var, að öllum fjvn.-mönnum var ljóst, að það var fyrst og fremst og eitt höfuðatriði í öllu valdi Alþingis að halda þannig á fjárveitingavaldinu, að það væri aðhald að ríkisstj. Í allri þeirri baráttu, sem þingin hafa háð við konungsvald eða ríkisstjórnir áratugum eða öldum saman, hefur baráttan um fjárveitingavaldið verið svo að segja kjarninn, náttúrlega við hliðina á sjálfu löggjafarvaldinu, og það hefur verið höfuðatriðið í öllu því valdi, sem þingunum fylgir, að halda á þessu fjárveitingavaldi þannig, að gagnvart ríkisstj., jafnt þótt meiri hl. Alþingis sé fylgjandi þeirri ríkisstj., væri haldið þarna fast á. Ég verð að segja það, að mér brá þess vegna dálítið við, hvernig þessi afgreiðsla öll hefur farið fram nú. Ég minnist þess að hafa heyrt ræður af hálfu formanna fjvn. og frsm. meiri hl, stjórnarliðsins, sem voru jafnvel eins hörð gagnrýni á ríkisstj. og nokkuð það, sem stjórnarandstæðingar komu fram með, og ég held, að við megum ekki missa þessa aðstöðu. Alþingi þarf á því að halda, að líka sá meiri hluti, sem er fylgjandi einni ríkisstj., skoði það fyrst og fremst sem skyldu sína að standa á verði um vald þingsins gagnvart ríkisstj. Það hefur t.d. alltaf þótt á þingi jafnvel ósvinna, ef ráðherrar hafa farið að skipta sér af því eða tala um það, hvað þing kosti. Það var atriði, sem þá varðaði ekkert um. Og það er nauðsynlegt, ef á að reyna að halda virðingu og valdi Alþingis, að alveg sérstaklega fjvn. sem voldugustu og sterkustu nefnd þingsins sé alveg ljóst, hvað þarna er um að ræða. Fjvn. er ekki nefnd, sem á bara að taka á móti skilaboðum frá ríkisstj. og vera eins konar afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. Fjvn. er sjálfstæðasta og voldugasta nefnd þingsins. sem á að halda á því valdi, sem þingum venjulega er dýrmætast. Og ef það gengur áfram í þessa átt, sem mér sýnist ganga hér núna hjá okkur, - og ég er ekki að segja það sérstaklega miklu meira um þessa ríkisstj. en aðrar ríkisstjórnir, það hefur alltaf verið að færast í þessa áttina meir og meir, - þá er sú þróun hættuleg okkar þingræði, þá lítillækkum við Alþingi smám saman niður í það að verða eins og hálfgerð afgreiðsluskrifstofa fyrir stjórnarráðið, og það var aldrei til þess ætlazt. Og mér sýnist það verða meir og meir svo í sambandi við afgreiðslu mála hér í sambandi við fjárlögin, að þingmenn séu bókstaflega að gefast upp á því, - og ég verð að segja það jafnt um sjálfan mig og aðra, - að vera að flytja tillögur í sambandi við fjárlögin. Jú, þeir menn, sem þræla í þessu, eins og minni hl. eða minni hlutarnir í fjvn., þeir reyna að gera skyldu sína og gera hana vel að mínu áliti. En mér sýnist, að meiri hl. þingmanna sé yfirleitt að gefast upp á því að flytja tillögur í sambandi við fjárlög. Og þetta er hættulegt atriði. Þetta er ekki atriði, sem bara hefur verið að gerast í tíð þessarar ríkisstj. Það er alllöng þróun, sem þarna liggur að baki, en það er hættuleg þróun. Og það er kominn tími til að stinga við fæti í þessum efnum. Ég man aldrei eftir því öll þessi 30 þing, sem ég hef setið, að það hafi verið eins fáar tillögur frá þm. og núna. Ég man aldrei eftir því. Það kann að vera misminni. En ég held, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur, að við athugum okkar gang um þetta. Ég skal ekki segja meira viðvíkjandi því. Ég flyt sjálfur ekki nema eina einustu till. við þessa umr. og flyt hana ásamt hv. 7. landsk. þm., og það er viðvíkjandi listamannalaunum, við 14. gr. B. 13. Hv. 6. þm. Sunnl., 2. minni hl. fjvn., flytur brtt. um að reikna þau 13.8% jafnt á listamannalaunin sem önnur laun, sem á fjárlögunum eru. Ég tel þá till. svo sjálfsagða, að ég trúi því bókstaflega ekki, fyrr en ég tek á, að það sé ekki vilji Alþingis, að listamenn verði sömu réttinda aðnjótandi, þeir sem listamannalaun hafa, og allir aðrir, sem laun taka. Ég veit eiginlega ekki, hvert er þá komið um mat Alþingis á listum og mat Alþingis á íslenzkri menningu, ef það er meiningin, að það eigi að hækka í hlutfalli við dýrtíð við alla aðra en þá, sem reyna að halda uppi íslenzkri menningu. Ég trúi því ekki. Ég álít það svo sjálfsagt, að orðið verði við slíku, að það sé ekki um það að ræða. En ég vil reyna, eins og ég hef gert hér á þingum nokkuð áður, hvort ekki er hægt að leiðrétta gamalt ranglæti í þessum efnum. Það er vitanlegt, að um hálfa öld hefur það þótt Alþingi til skammar, hvernig Alþ. t.d. kom fram gagnvart Þorsteini Erlingssyni á sínum tíma. Og það er enn þá eins óafmáanlegur smánarblettur á því þingi, sem þá sat, því fátæka Alþingi, sem þá var, hvernig menn höguðu sér þá. En þau laun, sem þóttu smánarlaun handa Þorsteini Erlingssyni áður, eru a.m.k. eins og tvöföld heiðurslaun þess, sem mest er veitt nú á fjárlögum, til helztu skálda á Íslandi. Svona hefur Alþingi sokkið niður í þessum efnum. Það ríka Ísland, sem nú er, gerir yfirleitt helmingi verr við sína menn í þessum efnum, við sín skáld, heldur en það fátæka Ísland, sem var fyrir 50 árum. Þess vegna vil ég nú vona, að þessi litla till., sem við flytjum um að reyna að koma þessu upp í 2 millj., sem nú er 1 millj. 260 þús., að sú till. yrði samþykkt við þessa umr. Að öðru leyti mun ég fyrir mitt leyti, og ég býst við, að það gerum við fleiri af þm. Alþb., fresta okkar till. til 3. umr., þangað til við höfum séð, hvernig farið hefur um þær tillögur, sem 2. minni hl. fjvn., fulltrúi Alþb. í fjvn., hv. 6. þm. Sunnl., flytur. En það eru tvö smáatriði, sem mig langaði til að minnast á. Ég sé, að það er hækkað hér til menntaskólans í Reykjavík um eina millj. framlagið, og er það mjög lofsvert og mjög gott. Ég vildi leyfa mér í sambandi við það að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort ákvarðanir hafi verið teknar um að kaupa lóð í miðbænum undir menntaskólann. Ég vil taka það fram, að ég álít það mjög illa farið, að það skuli ekki þegar hafa verið lagt í byggingu á þeim stað, þar sem menntaskólanum var hugsaður staður, þ.e. í Öskjuhlíðinni. Þó að ég sé því að vísu mjög sammála, að það hafi þurft að endurskoða þá teikningu, sem gerð var hér um árið, því að það var miðað við allt of stóran skóla, þá er slæmt, að það skuli hafa dregizt svo lengi að nota það fé, sem árlega hefur verið veitt á fjárlögum til byggingar menntaskóla, þangað til það nú er orðið miklu minna virði en var, þegar það var lagt til hliðar. En af því að ég hef áður, fyrir alllöngu, rætt um málið viðvíkjandi menntaskólahúsinu, sem nú er, einmitt þegar hugmyndir voru í gangi um það, - ég man nú ekki, hvað langt er orðið síðan, það er líklega einn áratugur eða svo, - að fara að kaupa upp mikið af lóðum þarna í kring, þá vil ég taka það fram, að ég er mjög andvígur því, að það sé farið að kaupa upp dýrar lóðir í miðbænum fyrir menntaskólann. Við eigum nóg af lóðum, sem hægt er að láta í té fyrir byggingar eins og menntaskólann, sem rúmt er í kringum fyrir slíkar tilvonandi byggingar, án þess að fara að hrúga þessu niður hér í miðbænum. Og sérstaklega er mér illa við þetta vegna þess, að ég álít, að menntaskólahúsið eigi í fyrsta lagi að haldast í því formi, sem það nú er, og eins fljótt og við höfum komið upp menntaskólum í Reykjavík, þá eigi að taka það úr notkun sem menntaskóla og þá eigi að tengja það hús aftur við Alþingi eða við forsetadæmið og tryggja það hús og varðveizlu þess þannig, að það sé tengt því, sem það upphaflega helgaðist fyrst og fremst, sem sé því, að þar var aðsetur Alþingis og þar átti Jón Sigurðsson sæti allan þann tíma, sem hann sat á þingi. Þess vegna held ég, að það væri gott að fá það upplýst hér, hvernig um þetta er. Við vitum, að ríkisstofnanir hafa verið að gera mjög leiðar ráðstafanir í þessum efnum. Við vitum, að Seðlabankinn hefur verið að kaupa upp lóð hér við Lækjargötuna fyrir 10 millj. kr., og Seðlabankanum var hægt að hola niður hvar sem var, jafnvel fyrir innan Elliðaár, ef um það var að ræða. Það var engin sérstök þörf á að hafa hann á einhverjum stað, sem væri dýr, og gat verið gott fyrir hann að hafa gott útsýni, þar sem hann væri, ekki sízt yfir sundin. En það var engin þörf á að hafa hann í miðbiki bæjarins. Það er engin sérstök afgreiðslustofnun þar. Það er skiljanlegt, að viðskiptabankarnir þurfi að vera við þjóðbraut. En fyrir Seðlabankann, ef þeir vildu fara að taka upp á því, þeir sem þar ráða, að hugsa af einhverju viti, þá væri einmitt gott, að þeir væru einhvers staðar þar, sem þeir væru í friði. Og þess vegna væri það mjög óheppilegt, ef fleiri stofnanir færu að sigla í það kjölfar að vera að kaupa upp lóðir fyrir ríkisfé, þar sem þær eru dýrastar og þar sem engin þörf er fyrir ríkið á því að eyða fé í lóðakaup. Svo hafði ég skrifað fjvn. lítið erindi viðvíkjandi tveim málum, sem hvorugt er stórmál. Ég mun nú ekki flytja brtt. út af því við þessa umr., kannske athuga það undir 3. umr., en vildi mælast til þess, að hv. fjvn. athugaði þau erindi. Þau munu hafa komið allseint, þannig að það er ekki von á því, að hún hafi getað athugað þau enn. Hún fékk það, þegar tilkynnt var hér, að búizt væri við erindum frá þm., en það mun fyrst og fremst hafa verið ætlazt til, að þm. sendu þá inn erindi viðvíkjandi vegum og öðru slíku. Annað erindið var um, að það yrði veittur tveim Grænlendingum styrkur til náms hér á Íslandi, öðrum til háskólanáms og hinum til náms við búnaðarskóla. Fyrir nokkrum árum gerðist það, að við veittum Færeyingum slíkan styrk, sem hefur verið síðan og ég býst við að sé að einhverju leyti þegar notaður. Það er satt að segja ekki vansalaust, hve lítið við Íslendingar gerum fyrir þær tvær þjóðir, sem eru okkar næstu nágrannar og eru raunverulega okkar náungar, - þær tvær þjóðir, sem báðar eru minni en við og báðar eiga að nokkru leyti enn að búa við kjör, sem við höfum átt við að búa áður. Við höfum orðið varir við það einmitt, þegar Íslendingar hafa fengið nokkurt tækifæri til þess að ferðast til Grænlands nú, þótt stutt hafi verið, að menn verða þess sama varir hjá Grænlendingunum, og á ég þar með fyrst og fremst við Eskimóana, eins og við höfum orðið hjá Færeyingum, að þeir líta með nokkru trausti til Íslendinga. Og einmitt þau lífskjör, sem hafa markað þá þjóð, máske markað hana einmitt að sumu leyti þannig, að þeir eiga betra með að skilja okkur og við þá, af því að við búum á svipuðum slóðum, hafa gert það að verkum, að þeir geta áreiðanlega ýmislegt til okkar sótt. Strax og Grænlendingar fara eitthvað að kynna sér sina eigin sögu og líta á sitt þjóðfélag og þá baráttu upp á líf og dauða, sem það heyir nú við danska kúgun, þá skilja þeir tiltölulega fljótt, að Íslendingar eru þjóð, sem hefur háð samsvarandi baráttu. Og það er ekki vansalaust, að Grænlendingar skuli eingöngu verða að sækja sína menntun til Danmerkur. Það er rétt af okkur að gefa þeim tækifæri til þess að geta sótt hana hingað, alveg eins og við reynum að gera gagnvart útlendingum, sem eru miklu fjær okkur. Og það er ekkert stórt framlag, sem við þurfum til þess, nokkra tugi þúsunda á ári, til þess að geta haldið hér uppi grænlenzkum námsmanni við Háskóla Íslands. Satt að segja hefði mér ekki fundizt það ofrausn, en ég mun ekki gera tillögur um það, í sambandi við það mál, sem liggur fyrir Nd. um handritastofnun og annað slíkt, - mér hefði ekki fundizt það neitt of mikið, þó að hér á Íslandi hefði verið dósent annars vegar í færeysku og færeyskum bókmenntum og færeyskri sögu og hins vegar í grænlenzkri tungu og grænlenzkri sögu, og kannske þá um leið í öllu því, sem snertir viðskipti okkar Íslendinga við íbúa Grænlands og Norður-Ameríku á undanförnum öldum. Það er ekki vansalaust það tómlæti, sem við sýnum í þeim efnum. Þess vegna álít ég, að það hefði verið vel farið að veita þarna nokkurn styrk, til þess að einn Grænlendingur gæti stundað hér háskólanám. Í öðru lagi höfum við orðið varir við það hvað landbúnað snertir og það jafnvel einmitt þá þætti í þeim frumstæða landbúnaði, sem við meira og meira erum að leggja niður, að Grænlendingar hafa haft not af því að kynna sér meira að segja þá þætti landbúnaðarins, sem eru að hverfa hjá okkur, og ég held, að það væri ákaflega heppilegt, að einmitt Grænlendingi væri gefið tækifæri til þess að geta verið hér við búnaðarskóla hjá okkur og að einhverju leyti kynnt sér íslenzkan landbúnað, kannske ekki endilega eins og hann er rekinn á búnaðarskólunum, en eins og hann er rekinn sums staðar í afdölum hjá okkur. Við gætum máske með slíku móti hjálpað þeim. Við höfum haft nokkur skipti við þá hvað snertir kvikfénaðinn, og það er engum efa bundið, að það væri rétt af okkur að reyna að vita, hvort við gætum ekki að einhverju leyti orðið þeim að liði. Ég vildi mjög mælast til þess, að hv. fjvn. athugaði þessi erindi undir 3. umr., hvort ekki mætti að einhverju leyti verða við þeim. Þá hafði ég sent annað erindi. Það var viðvíkjandi Viðey, framlag til viðgerðar á gamla húsinu í Viðey. Ég flutti till. um það fyrir einum átta árum, held ég, að það yrðu lagðar fram um 100 þús. kr. til þess að gera við það hús. Mér finnst það ekki vansalaust, á sama tíma sem við þó höfum gert mjög myndarlega við húsið á Bessastöðum, um leið og við gerðum það að forsetabústað, að það hús, sem er jafngamalt eða hér um bil, bústaður Skúla Magnússonar, sem er ein af þeim alfáu höllum, sem við eigum á Íslandi, skuli vera að drabbast niður eins og þar á sér stað. Ég sá það mér til ánægju, að einmitt mörg blöð Reykjavíkur og duglegir blaðamenn hafa í sumar tekið það mjög til bæna, hvernig þar er að farið. Við getum ekki látið fara svona að. Á sama tíma sem við erum sjálfir að segja, að við séum svo að segja útvalda þjóðin til þess að geyma það, sem gamalt sé, handritin og annað slíkt, og að hvergi sé slíkum hlutum betur fyrir komið en hjá okkur, þá erum við að láta drabbast niður hjá okkur þessar alfáu hallir, sem reistar voru í landinu, á sama tíma sem við í okkar skáldverkum erum að kvarta yfir því, að allar þær hallir, sem byggðar hafa verið fyrir íslenzkan svita, hafi verið byggðar niðri í Kaupmannahöfn. En það lítið af þeim, sem við höfum fengið hingað. Þeim sýnum við þó ekki meiri sóma en þetta. Ég vil segja það um leið, - en það heyrir undir annað, að mér finnst við vera furðu frakkir í því að rífa niður það lítið af gömlum húsum, sem við eigum frá 19. öldinni. Hver maður, sem kemur í stórborg erlendis, finnur þar venjulega einhvern hluta, sem honum finnst rómantískur og fallegur. Það er það, sem er eldgamalt úr stórborginni og þessum mönnum þótti kannske ákaflega fátæklegt fyrir svo og svo mörgum áratugum. En ég býst við, að flestar þær stórborgir heimsins, sem eitthvað hugsa um sína menningu þannig, geri alveg sérstakar ráðstafanir til þess að viðhalda meira að segja slíkum byggingum. Viss hluti af þeim er rifinn niður, en viss hluta er gætt, þannig að hann haldi áfram að vera til. Það er eins og Vesturgatan hér hjá okkur, sem er ein af þeim fáu götum, sem helzt lítt breytt enn þá. Sannleikurinn er, að við eigum ekki bara að láta taka húsin, sem hafa einhverjar sögulegar minjar, og flytja þau upp á Árbæjarsafn. Við eigum að reyna að láta þessi hús haldast, þar sem þau eru, og göturnar eins og þær eru. Og þeim, sem á eftir okkur koma, mun einhvern tíma þykja það eitt það fallegasta, sem þeir sjá, hversu ríkulega sem byggt hefur verið og hversu flott sem byggt hefur verið, þau gömlu hús, sem kunna enn þá að vera til. Ég er ekki með neina till. um það í þessu sambandi, en kem kannske með það í öðru. Ég vildi aðeins segja þetta út frá því, að ég álit, að þetta viðvíkjandi Viðeyjarhúsinu ætti fjvn. að athuga. Ef ég man rétt, var Viðey boðin til kaups Reykjavíkurbæ fyrir alllöngu fyrir 80 þús., og þótti þá ekki fært að kaupa. Ég hef heyrt, að til allrar hamingju sé verið að tala um að fara kannske að kaupa þar núna, vafalaust fyrir nokkrar millj., en það hefði verið gert betur fyrr. En eitt finnst mér þó, að við eigum að reyna að sjá um, að ekki verði húsin alveg hrunin, sem Skúli Magnússon byggði, áður en ríki eða bær væru búin að taka ákvarðanir um að kaupa þessa ey eða a.m.k. þessi hús. Ég vil þess vegna vona, að hv. fjvn. athugi þessar litlu tillögur og fleiri, sem fram yrðu þá lagðar við 3. umr., og taki máske ofur lítið meira tillit en hún hefur gert núna til þess, að það er ekki aðeins ríkisstj., sem á að ráða afgreiðslu fjárlaganna, heldur Alþingi sjálft.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara með nokkrum orðum þeirri fsp., sem hv. 3. þm. Reykv. (EOl) beindi til mín varðandi byggingarmál menntaskólans í Reykjavík í tilefni af því, að ríkisstj. hefur lagt til, að framlag til byggingar hans verði á fjárlögum næsta árs tvöfaldað eða aukið úr 1 millj. í 2. Þótti mér vænt um að heyra, að hann fagnaði þeirri ákvörðun, og vænti þess, að það boði nokkrar framkvæmdir í byggingarmálum þessa elzta starfandi skóla á Íslandi. Ég skal í fáeinum orðum segja frá því, sem í þeim málum hefur verið að gerast undanfarið. Nemendur í menntaskólanum eru nú um 750. Hann hefur vaxið hröðum skrefum og mun án efa vaxa enn á næstu árum. Hann hefur fyrir löngu sprengt utan af sér það húsnæði, þar sem hann hefur nú verið um langan aldur eða í meira en öld. Og það er í raun og veru langt frá því að vera vansalaust, að jafnlengi skuli hafa dregizt og raun ber vitni að gera verulegar endurbætur á skilyrðum menntaskólakennslu hér í Reykjavík. En ástæðan til þess, hversu lengi það hefur dregizt, er, eins og væntanlega öllum hv. þm. er kunnugt, að þegar alvarlega kom til greina að gera átak í því máli, þ.e.a.s. bæta skilyrði menntaskólakennslu í Reykjavík, þá hófst um það mjög mikil og hatrömm deila, með hverjum hætti það skyldi gert. Það eru nú þegar um 20 ár síðan á því var brýn þörf að bæta skilyrði menntaskólakennslunnar og málið kom til kasta Alþingis. En einmitt um leið og málið komst á dagskrá, kom upp deila um það, hvernig ráða skyldi fram úr málinu, og sú deila hefur orðið þess valdandi, að allt til þessa dags hefur ekkert verið aðhafzt í málinu. Í fáum orðum má segja, að það, sem deilan stóð um, var, hvort byggja skyldi frambúðarhúsnæði fyrir menntaskólakennsluna í Reykjavík, á þeim stað, sem nú er menntaskóli og menntaskóli hefur verið í meira en 100 ár, eða hvort flytja skyldi menntaskólann frá þessum sögufræga stað á annan stað, og hafa þar margir staðir komið til greina í ýmsum hverfum bæjarins, í Laugarnesi, Skerjafirði og Hlíðum. En aldrei náðist samkomulag um það, hvernig með málið skyldi fara. Aldrei var í ríkisstj. tekin um það endanleg ákvörðun, hvað gera skyldi, sökum þess að forvígismenn, rektor og kennarar menntaskólans og fjölmargir þeir aðrir, sem létu sér umhugað um málefni skólans, skiptust í tvo mjög svo fjandsamlega hópa um það, hvernig á málinu skyldi tekið. Þetta mál hefur nú undanfarið verið í athugun hjá ríkisstj. Og nú loks er svo komið, að meðal forvígismanna menntaskólans í Reykjavík, þ.e. með rektor og kennurum hans, hefur náðst alger samstaða við það sjónarmið, sem ég hef verið fylgjandi um það, hvernig heppilegast sé á málinu að taka, þannig að nú fyrir þrem dögum hefur kennarafundur í menntaskólanum í Reykjavík einróma gert ályktun um, hvaða stefnu sé heppilegast að fylgja í byggingarmálum menntaskólans. Og þó að ríkisstj. hafi ekki enn tekið formlega ákvörðun sína í málinu, þar sem svo skammt er liðið síðan mér bárust þessi skjöl í hendur, er ég þess fullviss, að ríkisstj. í heild mun fallast á þau sjónarmið, sem þar er um að ræða. Ég skal nú gera í stuttu máli grein fyrir þeim áætlunum, sem uppi eru og gerðar hafa verið af hálfu húsameistara ríkisins og starfsmanna hans í samráði við menntmrn. og rektor og nokkra aðra kennara menntaskólans. Í gamla menntaskólahúsinu eru nú 10 kennslustofur, auk þess sem kennt er í svokölluðu Fjósi, þar sem eru tvær kennslustofur, og enn fremur er gamalt leikfimihús á menntaskólalóðinni, auk bókasafnsins Íþöku, sem nú er félagsheimili nemenda. Húsameistarar hafa gert teikningu að viðbyggingu við hið gamla menntaskólahús, sem reist skuli sumpart á menntaskólalóðinni, þeirri lóð, sem ríkið á nú, og sumpart á þeirri lóð, sem nú er í eign Olíufélagsins, í olíuportinu svonefnda, er liggur austur af menntaskólalóðinni, upp undir þær lóðir, sem einkahús standa á og liggja við Þingholtsstræti. En á þessari lóð, ef hún er tengd gömlu menntaskólalóðinni, mundi vel rúmast einnar hæðar bygging, þar sem verið geta sjö kennslustofur, þar af fjórar mjög stórar og rúmgóðar sérkennslustofur fyrir efnafræði, eðlisfræði, náttúrufræði og húmanistísk fræði. Gert er þá auðvitað ráð fyrir því, að Fjósið, sem nú stendur að baki gamla menntaskólahússins, verði rifið. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að leikfimihúsið, sem er orðið algerlega ónothæft, verði rifið og í tengslum við þessa einnar hæðar byggingu verði við Bókhlöðustíg ný bygging, sem verði hvort tveggja í senn nýtt leikfimihús og samkomusalur, en í kjallara hennar verði fatageymslur nemenda og snyrtiherbergi, þannig að sú eina kennslustofa, sem nú er notuð sem fatageymsla í gamla húsinu og er allsendis ófullnægjandi fyrir þá 750 nemendur, sem þar stunda nú nám, komi í gagnið sem ný kennslustofa. Þessi breyting mundi hafa í för með sér, að til viðbótar 11 kennslustofum í gamla húsinu komi 6 nýjar kennslustofur, þ.e. 8 nýjar stofur í bókstaflegri merkingu í nýja húsinu, en frá því verður að draga þær tvær, sem missast við það, að gamla Fjósið, sem í rauninni er fyrir löngu ónothæft sem kennsluhúsnæði, verður rifið, þannig að nettó bætast 6 kennslustofur við þær 11, sem fyrir eru, og um verður að ræða rúmlega 50% aukningu á kennslurými menntaskólans og þó í raun og veru miklu meira en 50% aukningu á kennslurýminu, því að af þessum 6 nýju stofum verða fjórar þess konar stofur, sem menntaskólann hefur í áratugi vanhagað um, þ.e. fullkomnar sérkennslustofur með rannsóknarstofum í efnafræði, eðlisfræði, náttúrufræði og húmanistískum fræðum. Leikfimisalurinn verður gerður eftir kröfum tímans og jafnframt útbúinn þannig, að hann verði hinn raunverulegi samkomusalur nemenda, þannig að ekki þurfi lengur að nota hinn sögufræga og helga sal, hátíðasal menntaskólans, sem almennan samkomusal og danssal nemenda. En í raun og veru hefði fyrir löngu átt að vera búið að taka fyrir það, að ein sögufrægasta stofa á Íslandi, einn mesti sögustaður, sem Íslendingar eiga, þar sem er hátíðasalur menntaskólans, þar sem Alþingi var háð um áratugi og þar sem Jón Sigurðsson starfaði, að sá salur væri notaður til skemmtisamkvæma fyrir unglinga. Þegar þessi breyting hefur komizt til framkvæmda, mun verða hægt að taka fyrir það. Þegar þessi breyting verður komin til framkvæmda, mun menntaskólinn geta hýst um 1000 nemendur, miðað við það, að tvísett verði í skólastofur hans flestar, og það má gera ráð fyrir því, að það húsnæði muni duga fyrir menntaskólakennslu hér í Reykjavík um nokkur ár, um 5 ár fram í tímann a.m.k. þessi tegund af framkvæmdum felur það í sér, að ekki verður byggt stórt frambúðarhúsnæði fyrir menntaskóla á menntaskólalóðinni við Lækjargötu. Byggingar þær, sem fyrirhugaðar eru samkvæmt teikningum húsameistara, sem fyrir liggja, eru í raun og veru bráðabirgðabyggingar, sem eru til þess ætlaðar að vera nothæfar um það bil jafnlengi og gera má ráð fyrir að gamla menntaskólahúsið verði nothæft, þannig að þegar gamla menntaskólahúsið yrði tekið úr notkun sem skólahúsnæði fyrir menntaskóla, sé líka hægt með litlum kostnaði að hætta að nota þessar viðbyggingar sem kennsluhúsnæði, og þá mætti taka um það ákvörðun, hvað við menntaskólahúsið gamla yrði gert, hvort það yrði notað sem safn, hvort það yrði flutt burt eða því fyrirhuguð einhver enn önnur örlög. Þær ráðstafanir, sem samkvæmt þessum áætlunum eru fyrirhugaðar á menntaskólalóðinni, er gert ráð fyrir að muni kosta 9–10 millj. kr. Byggingarframkvæmdirnar munu kosta milli 9 og 10 millj. kr. Eftir er að semja um kaup á olíuportinu svonefnda við Olíufélagið, en gera má ráð fyrir því, að sú lóð kosti í hæsta lagi 2 millj. kr. Þessar framkvæmdir, sem því eru fyrirhugaðar á menntaskólalóðinni og olíuportslóðinni á næsta sumri, munu því kosta um 10–11 millj. kr. Í byggingarsjóði menntaskólans eru nú um 7–8 millj, kr., svo að það fjárframlag, sem nú kemur til viðbótar í sjóðinn á fjárlögum næsta árs, mun fara mjög langt í það að duga fyrir þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru. Slíkar einnar hæðar byggingar, eins og hér er um að ræða og ekki er ætlað að vera til algerrar frambúðar, eru ekki vandbyggðari en svo, að húsameistarar hafa fullvissað um, að hægt sé að ljúka þessum framkvæmdum á einu sumri, - ef undirbúningur er hafinn nógu snemma vors eða seint vetrar, þá sé hægt að hafa allar þessar byggingar til næsta haust, og má þá hiklaust telja, að vel sé séð fyrir húsnæðisþörf menntaskólans a.m.k. næstu 4–5 ár, auk þess, sem ég tel enn þá meira virði, að loksins er þá gert fyrir menntaskólann það, sem hann hefur átt skilið í áratugi, að honum verða þá búin nýtízku skilyrði til þess að annast þá mikilvægu fræðslu, sem þar fer fram. En það má í rauninni teljast furðulegt, hversu vel menntaskólanum hefur tekizt að inna af hendi hlutverk sitt, miðað við þær aðstæður, sem þar hafa ríkt um marga áratugi, og er þess að vænta, að þeir ágætu menn, sem þar starfa, muni starfa með enn meiri ánægju og með enn meiri árangri, eftir að þannig hefur verið að þeim búið, sem nú standa vonir til að gert verði á næsta sumri. Hitt er svo annað mál, að það er ekki nægilegt að taka þá ákvörðun, sem ég hef nú verið að lýsa, að gera hinn gamla, sögufræga skólastað við Lækjartorg að aðsetursstað þúsund manna skóla til bráðabirgða, miðað við tvísetningu, en 500–700 manna skóla, miðað við minni og hóflegri notkun húsnæðisins. Það er ekki nægilegt að taka þá ákvörðun, sem ég hef nú hér verið að lýsa, þó að hún leysi vanda menntaskólafræðslunnar í Reykjavík í næstu 4–5 ár a.m.k. Jafnframt þarf að taka ákvörðun um að stofna annan menntaskóla í Reykjavík. Að því var gerður undirbúningur á sínum tíma með því að tryggja öðrum menntaskóla í Reykjavík lóð í Hliðunum og hefja þar gröft grunns. Jafnframt þessari ákvörðun er nú nauðsynlegt að taka ákvörðun um það að hefja undirbúning að byggingu annars menntaskóla í Reykjavik. Það tekur nokkur ár að undirbúa slíka stórbyggingu, sem þar verður um að ræða. En það er um að gera að taka þá ákvörðun strax, þannig að bygging geti hafizt eftir svo sem 2–3 ár. Það má gera ráð fyrir, að hún taki nokkur ár, 3–4 ár, en það er þannig, að hún ætti að geta verið komin í gagnið eftir 6–8 ár. En þá má telja tvímælalaust, að þörf verði fyrir annan menntaskóla í Reykjavík. Ég tel, að þá teikningu, sem á sínum tíma var umræðuefni og hið mikla deiluefni, eigi að endurskoða, og það er raunar nú verið að gera. Sú teikning gerði ráð fyrir 21 almennri kennslustofu og 6 eða 7 sérkennslustofum, þ.e. 26–27 kennslustofa skóla. Sá skóli er af ýmsum talinn, einkum á allra síðustu árum, óþarflega og óheppilega stór, og sú endurskoðun, sem nú fer fram á þeirri teikningu, er við það miðuð, að kennslustofum verði þar nokkuð fækkað frá því, sem upphaflega var áætlað. En með því að gera hvort tveggja, að framkvæma þær byggingar á gömlu menntaskólalóðinni, sem ég nú lýsti, og taka jafnframt ákvörðun um að hefja strax undirbúning að byggingu annars menntaskóla í Reykjavík, sem síðan væri hægt að byrja að byggja eftir nokkur ár, væri séð til frambúðar fyrir þörfum hinnar mjög svo mikilvægu menntaskólafræðslu hér í höfuðstaðnum. Um þessar meginlínur, sem ég nú hef lýst, eru rektor menntaskólans í Reykjavík og allir kennarar menntaskólans í Reykjavík á einu máli, sbr. þá ályktun, sem ég gat um áðan. Og nú, þegar slík eining hefur loksins skapazt um það, hverja stefnu skuli marka til frambúðar í byggingarmálum menntaskólafræðslunnar í Reykjavík, er enginn vafi á því, að endanleg ákvörðun verður tekin innan skamms um þetta efni, þannig að brautin verður fast mörkuð. Ríkisstj. hefur þegar ákveðið að gera vissar framkvæmdir á gömlu menntaskólalóðinni á næsta sumri, svo sem m.a. kemur fram í till. ríkisstj. um að tvöfalda framlagið í byggingarsjóð menntaskólans, og ég efast ekki um, að hún mun á næstunni, þegar hún fær lagðar fyrir sig þessar nýgerðu heildaráætlanir, sem frá menntaskólanum munu koma, taka endanlega ákvörðun, sem markar framtíðarstefnuna í byggingarmálum menntaskólafræðslunnar í Reykjavík.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 205 ásamt tveim samþingsmönnum mínum, hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) og hv. 4. þm. Sunnl. (BFB), brtt. við fjárlagafrv., og ætla ég mér að mæla hér fáein orð fyrir tveimur þeirra, en hv. 6. þm. Sunnl. mælti fyrir einni þessara tillagna. Mér er ljóst af reynslunni, að það er til lítils fyrir einstaka þingmenn að flytja hér brtt. eða till. yfirleitt, og má segja, hvort heldur eru frv. eða tillögur. Yfirleitt er það orðið þannig, að það er ekki annað, sem nær fram að ganga hér á hv. Alþingi, en það, sem ríkisstj. í hvert sinn vill láta ganga fram. Það má því heita nokkur einfeldni af okkur, þessum félögum, að vera að bera fram tillögur. En við kunnum ekki við annað en minna á þessi málefni, sem eru áhugamál heima í héraði okkar. Fyrsta tillagan á þskj. 205 er við 11. gr. A, 10. lið, um það, að við bætist nýr liður: Til löggæzlu á Selfossi 70 þús. kr. Það hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir hér á Alþingi, bæði nú og í fyrra a.m.k., til þess að fá fjárveitingu á fjárlögum til löggæzlu á Selfossi. Sú málaleitun hefur þó ekki fengið náð fyrir augum þeirra, sem völdin hafa. Við flm. þessarar brtt. viljum þó enn gera tilraun með það að koma hér á framfæri á hv. Alþingi þessari málaleitan, svo að til úrslita komi, hvort hún nær fram að ganga eða ekki. Ég vil geta þess, að á Selfossi eru nú búsettir nær 2000 manns og að staðurinn liggur á krossgötum, og þar er mjög mikil umferð, svo sem kunnugt er. Það er þess vegna komið í ljós, að mikil þörf er þar á löggæzlu daga og nætur, og er slík gæzla mjög kostnaðarsöm, svo að sveitarfélagið, sem þarna um ræðir, stendur nú í vandræðum út af þessu máli. Hin tillagan, sem ég hér vildi aðeins hafa nokkur orð um, er VII. till. á þskj. 205, við 22. gr., um það, að þar komi nýr liður um að greiða allt að 100 þús. kr. til uppbyggingar Kolviðarhóls í Arnessýslu. Það er eins og kunnugt mun vera, að í Reykjavík og á Suðurlandi er starfandi félag, sem sett hefur sér það mark að endurreisa hinn forna áfanga- og gististað á Kolviðarhóli. Sá staður var öldum saman einn fjölsóttasti áningarstaður ferðamanna, þegar þeir komu af Hellisheiði eða þegar þeir lögðu á heiðina. Þar hvíldust menn og skepnur í erfiðum ferðalögum vetur og sumar, og margt mannslífið mun hafa bjargazt vegna sæluhússins og síðar gistihússins á Kolviðarhóll. Vegna breyttra samgönguhátta og nýrrar tækni er Kolviðarhóls ekki lengur þörf sem gististaðar fyrir ferðamenn, sem fara um Hellisheiði. En á Kolviðarhóli eru mikil og vönduð hús, sem síðasti gestgjafinn þar, Sigurður heitinn Daníelsson, reisti af miklum stórhug. Þessi hús hafa nú á síðustu árum orðið fyrir miklum skemmdum spellvirkja. Kolviðarhólsfélagið hefur látið framkvæma bráðabirgðaviðgerð á húsinu, svo að því hefur nú um sinn verið forðað frá bráðri eyðileggingu. En það vantar mikið á, að full viðgerð hafi farið fram, og mun hún kosta mikið fé. Sunnlendingar líta yfirleitt svo á, að endurreisn Kolviðarhóls sé þáttur í því að bjarga frá glötun og varðveita þjóðleg og menningarsöguleg verðmæti, sem á sínum tíma áttu sinn þátt í því, að þjóðin gat búið í landinu og varðveitt það til handa niðjum sínum, þeim er nú byggja þetta land. Áreiðanlega hefur oft verið varið fé úr ríkissjóði til styrktar málefni, sem hefur ekki átt meiri rétt á stuðningi af hálfu þjóðfélagsins en það, sem hér er um rætt og tillagan fer fram á. Ég vænti þess vegna, að þetta mál eigi hér skilningi að mæta að þessu sinni. Áreiðanlega munu hin stóru hús á Kolviðarhóli geta komið að gagni á einhvern hátt, ef þeim verður bjargað. Mér finnst þjóðin ekki hafa efni á því, að slík verðmæti, sem á Kolviðarhóli eru, séu látin eyðileggjast, og eins og ég sagði áðan, vænti þess vegna, að þetta mál fái hér að mæta skilningi og velvilja hv. alþingismanna. Ég geri ráð fyrir því, að við flm. tökum þessar tillögur aftur til 3. umr., og vil ég þá mælast til þess, að hv. fjvn. taki málið til athugunar þann tíma, sem hún hefur til umráða fyrir 3. umr. Og ég vildi mælast til þess, að hún vildi gera þessar till. að sínum tillögum og bera þær þannig fram við 3. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Reykn. (FRV) að flytja tvær brtt. við frv. til fjárlaga, sem hér er verið að ræða við 2. umr. Fyrri brtt. okkar er sú, að fjárframlag til hafnargerðar í Kópavogi verði fært úr 200 þús. kr. í 250 þús. kr. Þessi fjárveiting, ef samþykkt yrði, væri sú sama og vitamálastjóri lagði til að veitt yrði til Kópavogskaupstaðar í tillögum sinum um skiptingu á fé til hafnarframkvæmda. Í hv. fjvn. var hins vegar fjárframlag þetta skorið niður um 50 þús., og tel ég það mjög ósanngjarnt, miðað við hina miklu þörf fyrir fjárveitingar úr ríkissjóði til hafnarframkvæmda í Kópavogi og einnig miðað við það, að á undanförnum árum hefur fjárveiting til Kópavogs til hafnarframkvæmda verið mjög smávægileg og minni en til margra annarra staða, sem ég get ekki séð að eigi frekar rétt á hærri fjárveitingum en Kópavogskaupstaður. Síðari brtt. okkar hv. 5. þm. Reykn. gengur út á það, að fjárveiting til hafnarframkvæmda í Sandgerði verði hækkuð úr 200 þús. kr. í 300 þús. kr. Á fjárframlögum fyrir næsta ár mun heildarfjárveiting til hafnarframkvæmda vera hin sama og á þessu ári. Hins vegar hefur það einkennilega skeð, að fjárveiting til hafnarframkvæmda í Reykjaneskjördæmi, einu allra kjördæma á landinu, hefur verið lækkuð um 100 þús. kr. Við flm. þessarar brtt. höfum gert það að tillögu okkar, að fjárveiting til Sandgerðis verði hækkuð um 100 þús. kr., þannig að heildarfjárveiting til hafnarframkvæmda í Reykjaneskjördæmi verði óbreytt frá því, sem hún var í fyrra, eins og er um önnur kjördæmi landsins. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir hv. alþingismönnum, hversu mikilvægt það er fyrir þann mikla flota, sem stundar veiðar á vetrum og raunar lengur, að góð höfn, góð hafnarskilyrði séu í Sandgerði. Á undanförnum árum hefur verið unnið talsvert að hafnarframkvæmdum þar, og fyrirhugað er verulegt átak í þeim efnum, en til þess að hægt sé að ljúka þeim áfanga, sem áætlað er, skortir talsvert fjármagn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þessar tillögur. Þær eru ljósar og þurfa ekki mikilla skýringa við. En ætlun okkar flm. var sú að taka þessar tillögur aftur til 3. umr., og vildi ég því leyfa mér, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, að fara þess á leit við hv. fjvn., að hún taki tillögur þessar til velviljaðrar athugunar á þeim tíma, sem hún skoðar frv. á milli 2. og 3. umr., og helzt vildum við, að fjvn. gæti komið sér saman um að gera tillöguflutning okkar að sínum við 3. umr. fjárlagafrv.



Herra forseti. Þær fjórar smátillögur, sem ég flyt til breytinga á fjárlagafrv., eru ekki komnar úr prentun, en það hafa verið veitt afbrigði fyrir þeim. Um þessar tillögur vil ég fara nokkrum orðum. Ég vil, áður en ég vík að tillögunum, láta í ljós undrun mína, eins og flestir þeir þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem hér hafa talað við þessa umræðu, á því fyrirbæri, að fjárlögin hafa í heild hækkað á þremur árum um a.m.k. 70%, en fjárveitingar til verklegra framkvæmda mega heita að standa í stað þessi sömu þrjú ár. Áreiðanlega hefði naumast nokkurri ríkisstj. haldizt það uppi að lækka fjárveitingar til verklegra framkvæmda svo stórkostlega sem hér hefur verið gert. En hæstv. núv. ríkisstj., viðreisnarstjórninni, hefur tekizt að gera þetta með síendurteknum gengislækkunum. Staðreyndin er eftir sem áður, að það, sem nú er hægt að framkvæma fyrir þær fjárveitingar, fyrir þá sömu krónutölu, sem er nú til verklegra framkvæmda, til vega, brúa, hafna, flugmála, er að verðgildi stórkostlega miklu minna en var, þegar þessi sæla stjórn tók við völdum. Hún hefur því í raun og veru lækkað framlög til verklegra framkvæmda stórkostlega. Í Vestfjarðakjördæmi kemur þetta fram eins og annars staðar. Fjárframlög til vegagerðar í þessum mjög vanrækta landshluta eru að krónutölu svipuð og þau hafa verið undanfarin ár, en fyrir þetta fé verður auðvitað hægt að framkvæma miklu minna en t.d. fyrir þremur árum. Fyrsta tillaga mín er um það, að veitt verði fé til Fjarðavegar, Þ.e.a.s. vegarins út með Álftafirði í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem liggur um Sjötúnahlíð, um Kambsnes, að Eyri við Seyðisfjörð, og ætti að liggja frá Eyri fyrir fjarðarbotninn og að bænum Hesti. En ef þessi vegur, Fjarðavegur, væri lagður á þennan veg, væri komið vegarsamband um hina byggðu sveit á þessu svæði, en fram undan væri þá hinn óbyggði fjörður, Hestfjörður, sem Fjarðavegi er ætlað að liggja inn fyrir og síðan inn fyrir Skötufjörð, áleiðis til sigurs. Ég tel auðvitað mesta þörf vera á því að halda áfram vegagerðinni um hinn byggða hluta þessa svæðis. Þarna ætti þessi vegur, ef honum væri haldið áfram næsta sumar af nokkrum krafti, að vera kominn a.m.k. á næsta ári þar á eftir til nota fyrir stærsta sauðfjárbóndann á Vestfjörðum, sem býr á Eyri við Seyðisfjörð. Það fékkst ekki samkomulag um það í hópi Vestfjarðaþingmanna að ætla þessum vegi nokkra upphæð að ráði, sem að gagni kæmi. Það var líka í mörg horn að líta sannarlega og miklu fleiri en hægt var að sinna. Hef ég því leyft mér að bera fram tillögu um það, að tekin verði upp fjárveiting til Fjarðavegar, 300 þús. kr., þ.e.a.s. fjárveiting, sem gæti skilað þessari vegagerð nokkuð áleiðis um Sjötúnahlíð og Kambsnes í áttina að bænum Eyri við Seyðisfjörð. Það hefði mátt vænta þess, að þess sæi einhvern stað, að einn af þingmönnum Vestfjarðakjördæmis er nú formaður fjvn., í góðri aðstöðu, góðu skjóli ríkisstj., og átti vitanlega ekki að vanta viljann til þess, að það sæist nú eitthvað í a.m.k. ekki knappari fjárveitingum en áður, að hann hefði haft þessa aðstöðu. En nú bregður svo við, að því er tekur til fjárveitinga til brúa í Vestfjarðakjördæmi, að það eru aðeins tvær mjög smávægilegar brýr, sem fá þar fjárveitingu, og eru þó margar ár á Vestfjörðum, sem þyrftu sannarlega að verða brúaðar og það hið bráðasta. Um fjárveitingar að undanförnu til Vestfjarðakjördæmis að því er snertir brýr má segja það, að þar hafi oft verið svipaðar og í önnur kjördæmi, að öðru leyti en því, að ég man ekki til þess, að Vestfirðir hafi nokkurn tíma fengið eyri úr brúasjóði, en brúasjóðurinn hefur einmitt veitt fjárfúlgur til brúargerða í öðrum landshlutum, til þeirra brúa, sem hafa kostað eina milljón króna eða meira. Hér er a.m.k. um eina á að ræða, sem mundi kosta meira en milljón krónur að brúa, og það er áin Mórilla í Kaldalóni. Á s.l. sumri var að mestu leyti lokið að leggja veginn báðum megin að þessari brú, fyrir Kaldalón, og tengja þannig saman veginn um Langadalsströnd og veginn um innanverða Snæfjallaströnd. En þó að því verði lokið á næsta vori að ganga frá þessari vegagerð og tengja Snæfjallahrepp og Nauteyrarhrepp þannig saman með samfelldum vegi, þá vantar þetta á, það vantar brúna á Mórillu, svo að menn verða engu nær. Hún er það vatnsfall, að trauðlega verður yfir komizt, nema yfir hana verði byggð brú, og þó að ég leggi hér aðeins til eina milljón króna, kostar hún sennilega hátt í 2 millj. kr., kannske meira en það. Þetta er jökulvatn, sem kemur úr Drangajökli og er oft mjög illt yfirferðar, kannske einna verst yfirferðar allra vatnsfalla á Vestfjörðum. Þá hefur miðað það áfram vegagerðinni norður í Strandasýslu, að vegur var nú á s.l. sumri kominn norður í Kaldbaksvík. En þar er allvatnsmikill ós við vegarendann, milli vegarenda og bæjanna í Kaldbak, og þyrfti auðvitað að ríða þann endahnút þarna á í bili að brúa Kaldbaksós, en til þess get ég ekki séð að nein fjárveiting sé ætluð á fjárlögunum. Það er því verra að leggja bíla í ósinn, að upp í hann fellur sjór um flæði, og þykir öllum bílaeigendum allillt og er til stórskemmda á þessum tækjum að fara yfir slík vatnsföll. Þess vegna þarf að hraða brúargerð sérstaklega yfir Kaldbaksósinn. Þá er tillaga um hafnarbætur eða lengingu bryggjunnar á Drangsnesi. Kauptúnið á Drangsnesi hefur tekið nokkrum vexti nú allra seinustu árin, átti lengi við atvinnulegar þrengingar að búa, en hefur nú eins og risið úr ösku. Þeir hafa þar, íbúarnir, komið sér upp stórum smávélbátaflota og eiga auk þess að njóta atvinnuaðstoðar frá togskipi, sem í raun og veru var keypt til þess að vera aðaluppistaðan og undirstaðan undir atvinnulífi Hólmvíkinga og Drangsnesbúa. En bryggjan á staðnum, þó að hafnarskilyrði séu þar að öðru leyti allgóð, er í því ástandi, að hún er ónothæf fyrir þetta stóra skip og veitir ekki næga afgreiðslumöguleika fyrir smábátaflotann í kauptúninu. Það hefur verið hamrað á því ár eftir ár að fá einhverja fjárveitingu til þess að geta lengt Drangsnesbryggju, en þetta hefur mætt daufum eyrum, og hafa þó héraðsbúar ár eftir ár sent Alþingi skörulegar bænaskrár og rökstuddar vel um það, að ekki verði gengið fram hjá Drangsnesi og hafnaraðstöðu þar, því að á því veltur í raun og veru allt atvinnulíf þorpsbúa. Ég vil nú vænta þess, að hv. fjvn. taki þessar tillögur mínar til athugunar, og væri sjálfsagt að gefa henni betra tóm til þess með því að taka þessar tillögur aftur nú við 2. umr. og knýja þannig enn fastar á dyr Flosa og eiga undir hans drengskap nokkuð. Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um þessar smávægilegu tillögur, en að síðustu aðeins fara örfáum orðum um eitt hið furðulegasta fyrirbæri, sem mér sýnist vera á þessu fjárlagafrv., og það er tillaga hæstv. fjmrh. um það að inna af hendi greiðsluskyldu ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginganna með einhverjum skuldabréfalappa frá ríkinu. Ég álít þessa tilraun hæstv. ráðherra algerlega lögleysu, því að það mun vera viðurkennt af lögfræðingum, að gildandi lögum verði ekki breytt með fjárlagaákvæði, og það eru gildandi lög í landinu, að atvinnuleysistryggingarnar fái tekjur frá ríkissjóði, og mun nú láta nærri, að greiðsluskylda ríkissjóðs á yfirstandandi ári sé um 29 millj. kr., og að atvinnuleysistryggingarnar skuli enn fremur fá greiðslu árlega frá sveitarfélögum og frá atvinnurekendum. Ef einn af þessum aðilum, sem eiga að greiða atvinnuleysistryggingunum, kemst áfram með það að borga með skuldabréfi, þá er ekki nokkur vafi á því, að Reykjavíkurbær mundi fijótt fara sömu leiðina og sveitarfélögin yfirleitt og sjálfsagt atvinnurekendurnir líka, því að ríkið er ekki á nokkurn minnsta hátt rétthærri aðili í þessu efni en hinir aðilarnir. Þar með væri búið að leggja atvinnuleysistryggingarnar í rúst. Það hefur verið svo, að stjórn atvinnuleysistrygginganna, sem starfar samkvæmt þeim lögum, sem tryggingarnar byggja á, hefur veitt allmikið af lánum til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi á ýmsum stöðum, til þess að undirbyggja atvinnulífið, og hefur litið svo á, að það væri í anda laganna, auk þess sem tryggingarnar eiga fyrst og fremst að greiða atvinnuleysisbætur, atvinnuleysisstyrki, þegar atvinnuleysi ber að höndum. Hefur það verið gert, þegar svo hefur borið undir, en sem betur fer lítið þurft til þess að koma vegna góðs atvinnuástands. En ef atvinnuleysistryggingarnar nú ættu að fara að borga rekstrarhjálp til ríkisins, upp í rekstur ríkisins, koma hjálpandi til, þegar svo er haldið á ríkisbúskapnum, að ekki nást saman endar tekna og gjalda, og ætla þannig að fara að standa undir rekstri einhvers fyrirtækis, eins og til dæmis ríkisins, þá er komið að því, að atvinnurekendurnir gætu komið hver á fætur öðrum og heimtað á sama hátt að fá aðstoð við sinn rekstur. Á þessu er enginn munur. Gamansamur maður sagði, að það gæti alveg eins komið maður af götunni og sagt: Mig vantar peninga fyrir brennivínsflösku, og ég heimta að fá þá úr atvinnuleysistryggingunum, ég hef ekki tekjur fyrir því. - Það, sem ríkið tekur, getur vel farið fyrir brennivínsflöskur ráðherranna og í þeirra veizlur, og er þá enginn munur á, það eru rekstrarútgjöld hjá ríkinu, sem þarna er um að ræða, og rekstrarútgjöld einstaklings. En vitanlega næði slíkt engri átt. Hæstv. ráðherra hefur engan meiri rétt en maðurinn af götunni til þess að skjóta sér undan sínum lagalegu greiðslum og að ætla sér að fara að fá fé atvinnuleysistrygginganna, sem ber að verja lögum samkv., upp í það, sem hann vantar til þess að hafa rekstrartekjur á móti gjöldum. Það minnsta, sem yrði þá að gerast, eins og hér var sagt í dag réttilega, væri það, að hæstv. ráðherra færi til stjórnar atvinnuleysistrygginganna og bæði um heimild til þess að mega samkv. sérstökum samningi við stjórn trygginganna greiða árstillagið í þetta sinn með skuldabréfi. En mér er tjáð, að hann hafi ekki einu sinni haft svo mikið við, bara skellt þessu inn á fjárlögin og ætlar sér að breyta atvinnuleysistryggingalögunum með fjárlagaákvæði, sem talið er lögleysa. Ég fyrir mitt leyti mótmæli því algerlega, að þetta geti staðizt, og tel, að hæstv. forseti geti í raun og veru ekki borið svona till. undir atkvæði, af því að hún stríðir greinilega gegn lögum. En til slíkra óyndisúrræða er gripið af hæstv. ráðherra vegna þess, að hann vantar ekki aðeins þessar 28.5 millj. kr., sem þarna er um að ræða að smokka sér hjá að greiða og ætla sér að rétta viðkomandi aðila aftur skuldabréf í staðinn, heldur vantar hann líka 73–74 millj. kr. fyrir þeim niðurgreiðslum, sem hingað til hafa verið greiddar, og er alveg greinilega þarna um að ræða rúmlega 100 millj. kr. halla á fjárlögunum, þó að ekkert kæmi annað til. Ég gat ekki að mér gert að víkja að þessu nokkrum orðum, af því að menn geta ekki látið sér í léttu rúmi liggja um það, ef ekki á að virða þau lög, sem atvinnuleysistryggingarnar starfa eftir, og brjóti einn aðili, þó að það sé ríkið, er alveg víst, að það býður öðrum lögbrotum heim frá þeim, sem hafa þá sama rétt, bæði atvinnurekendunum í landinu og sveitarfélögunum, og kynni að vera, að þau segðu alveg eins og ríkið: Mig vantar tekjur á móti mínum útgjöldum. - Og er þá ekki sízt um að sakast við hæstv. ríkisstj. sjálfa, að svo er komið.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka aftur til máls hér, en tel þó rétt að svara tveimur firrum úr ræðu síðasta hv. ræðumanns. Hann slær því föstu í fyrsta lagi og segir, að það valdi mikilli undrun í hans huga, að framlög til verklegra framkvæmda standi svo að segja í stað. Það er sýnilegt, að hv. þm. hefur ekki lesið eða ekki hirt um þær upplýsingar, sem liggja fyrir í þessu efni. Ég gaf m.a. yfirlit um þær hækkanir, sem orðið hefðu til verklegra framkvæmda, og skal ekki endurtaka það hér. En fyrir þá sök minnist ég á þetta, að það er í raun og veru alveg blöskranlegt, að þessi hv. þm., sem var ráðh. í vinstri stjórninni, skuli leyfa sér að koma hér fram og bera það blákalt fram, að hér séu óbreytt framlög til verklegra framkvæmda, og hneykslast á því, eins og hann gerir, því að þessi hv. þm. veit ósköp vel um sína eigin fortíð í þessum efnum. Fyrir haustþingið 1957, á miðjum valdatíma vinstri stjórnarinnar, var lagt fram fjárlagafrv. fyrir árið 1958. Og við skulum líta á, hvernig þessi hv. þm., þáv. ráðherra, stóð að till. í því fjárlagafrv. um framlög til verklegra framkvæmda. Við skulum bera saman annars vegar framlögin til verklegra framkvæmda samkv. gildandi fjárlögum þá, 1957, og hverjar voru tillögur þessarar ríkisstj. og þar með þessa hv. þm. Varðandi vegina voru framlögin í fjárlögum 1957 tæpar 16 millj. Þessi hv. þm. ásamt fjmrh. þá og allri ríkisstj. skar þau niður í frv. fyrir næsta ár niður í 12 millj. Framlögin til brúa voru í fjárlögum 1957 9.8 millj. Hann skar þau í frv. niður í 7 millj. Framlögin til hafna voru 12.6 millj. Hann skar þau niður í 9.3 millj. í frv., sem hann stóð að því að leggja fram. Framlögin til skólabygginga voru 19.5 millj. Hann skar þau niður í 15.1 millj. Framlögin til sjúkrahúsa voru í fjárlögum 1957 8.1 millj. Hann skar þau niður í 7.6 millj. Framlögin til íþróttasjóðs voru 1.6 millj. Þessi hv. þm. skar þau niður í 1.3 millj. Framlögin til flugvalla voru 6.7 millj. í gildandi fjárlögum 1957. Þessi hv. þm, skar þau niður í 6 millj. Þessir liðir: vegir, brýr, hafnir, skólar, sjúkrahús, íþróttasjóður og flugvellir, framlögin til þeirra voru í fjárlögum 1957 74 millj. kr. Þegar þessi hv. þm. hafði aðstöðu til þess að hafa áhrif á framlög til verklegra framkvæmda, stóð hann að framlagningu fjárlagafrv. haustið 1957, fyrir árið 1958, sem skar þessi framlög niður um 16 millj. kr. Á þinginu tókst að vísu að fá þessu breytt, þannig að þessum framlögum var tosað í krónutölu upp í það sama og hafði gilt á árinu 1957, og þó er þess að gæta, að á árinu 1958 stendur þessi hv. þm. að því að lækka gengi íslenzku krónunnar með 55% yfirfærslugjaldinu, þannig að allur tilkostnaður við hvers konar verklegar framkvæmdir hlaut auðvitað að hækka verulega. Ég verð að segja, að það er furðuleg fífldirfska og óskammfeilni, að þessi hv. þm. skuli svo koma hér og tala eins og hann gerði. Varðandi hitt atriðið, sem hann nefndi, þá sýnir það gersamlega, hversu þessi hv. þm. er úti á þekju um það, sem um er að ræða. Hann býsnast yfir því, að það sé verið að leggja atvinnuleysistryggingasjóðinn í rúst með því, að gert er ráð fyrir, að ríkissjóður greiði sitt framlag, 28.5 millj., á næsta ári með skuldabréfi í staðinn fyrir reiðum peningum. Þessi hv. þm. á að vita, ef það er ekki gersamlega frosið fyrir öll skilningarvit á honum, að þessi sjóður hafði í handbæru fé 170 millj. kr. um síðustu áramót. Þessi hv. þm. veit, að tekjur þessa sjóðs á hverju ári eru yfir 70 millj. kr. Hann veit það líka, að atvinnuleysistryggingabæturnar, sem á að greiða út, nema ekki einni millj. kr. á ári. Hvað gerir atvinnuleysistryggingasjóður við þetta fé? Hann lánar út til ýmissa verklegra framkvæmda sumt af þessu, en ekki nema lítinn hluta af því, hitt leggur hann inn í Seðlabankann. Og ég spyr: Hvers vegna er þessum hv. þm. svona annt um Seðlabankann, að hann heimtar endilega, að þessar 28.5 millj. séu geymdar vandlega í Seðlabankanum, en það megi ekki gefa út fyrir því skuldabréf, sem ríkissjóður mun greiða á sínum tíma? Auðvitað er ekki heil brú í þessum hugsunarhætti og er í rauninni varla svaravert, enda er búið að skýra mál þetta hér áður. En fyrir því svara ég tveim athugasemdum eða aðfinnslum hv. þm., að þó að margt gangi fram af manni af því, sem frá þessum hv. þm. kemur í hans framlagi til mála hér á Alþingi, þá finnst mér þetta með því blöskranlegra, sem hann hefur látið út úr sér.



Herra forseti. Ég verð að játa það, að mér þykir alltaf dálítið gaman að því, þegar pólitúrinn dettur af hæstv. fjmrh. Það er ekki þykkt lag, pólitúrinn utan á honum, en það er býsna mikill munur, sem verður á persónunni, þegar hinn hversdagslegi pólitúr er nuddaður af. Það var sannarlega ekki maður með góða samvizku, sem rauk hér upp áðan. Það var maður, sem vissi upp á sig skömmina. Hann varði það, að á þriggja ára tímabili, sem hæstv. ríkisstj. hefði hækkað heildarútgjöld fjárlaga um 70%, hefðu fjárveitingar til verklegra framkvæmda nálega staðið í stað. Um þetta er ekki til neins að þræta, þetta eru staðreyndir, og prósenttala þess fjármagns, sem fer nú til verklegra framkvæmda, hefur hrapað niður í tíð þessarar hæstv. ríkisstj. Hans vörn var svo í því fólgin, að hann sagði, að það hefði komið fram fjárlagafrv. í tíð vinstri stjórnarinnar og þar hefðu framlög til vega, brúa, hafna, sjúkrahúsa, íþróttasjóðs og flugmála lækkað frá árinu áður. En þegar hæstv. ráðh. hafði kjammsað á þessu, varð hann þó að klykkja út í lokin með því að segja: En afgreiðsla fjárlaganna varð samt sú, að krónutalan varð eins há og árið áður. - M.ö.o.: fjmrh., - ég var ekki fjmrh., svo að það var ekki til neins að skamma mig fyrir það, - hafði lagt fram frv., en ríkisstj. hafði séð um það í samvinnu við fjvn., að ekki urðu lækkanir. Og það var þetta, sem hæstv. ráðh. varð að játa, þrátt fyrir allar þær tölur til lækkunar, sem hann nefndi. Þetta varð niðurstaðan. Hér er þó engu sambærilegu saman að jafna á við það, þegar krónutalan til verklegra framkvæmda stendur í stað, eftir að búið er að framkvæma í fyrsta lagi gengislækkun, sem nam 50–79%, og aðra gengislækkun upp á 13% og krónutalan stendur samt nálega í stað. Það er afrek hæstv. fjmrh. núverandi. Ég þorði nú ekki alveg að treysta á talnafullyrðingar hæstv. ráðh., svo að ég leit á fjárveitingarnar til vega og verklegra framkvæmda á árunum 1956, 1957, 1958 og 1959, og 1959 voru seinustu fjárlögin, sem vinstri stjórnin að miklu leyti undirbjó. Ég sé þá, að til vegamála voru á árinu 1956 ætlaðar 44 millj. 770 þús. kr. til vega og A-liðurinn alls var upp á 61363 017 kr. Þetta var á árinu 1956. Á árinu 1957 voru fjárframlögin til veganna sjálfra 49 millj. - móti 44 árið áður - 49 millj. 780 þús. og A-liðurinn alls 70148 407 kr., eða tæpum 9 millj. hærri en árið áður. 1958 voru þessir liðir 49 millj. 780 þús. beint til vegamálanna og A-liðurinn út 70 895 020 kr. Engin lækkun frá árinu áður, ívið er það þó hækkun. Og á árinu 1959 fer þetta upp í 60 millj. 780 þús. til vega og A-liðurinn út í 82 776 036 kr. Það er því búið að rekja það hér, hvernig þessar upphæðir breyttust þarna á fjögurra ára tímabili, og það er um engar lækkanir að ræða. Það er einmitt á árunum 1958–1959 um verulega hækkun að ræða, í öðru tilfellinu beint til vegamálanna um 11 millj. og A-liðurinn út um á 12. millj. kr. Það fýkur því í þetta skjólið líka. Það er ekki einu sinni hægt að verja sig með vinstri stjórninni, og þótti hún þó ekki góð af þeim herrum, sem nú sitja í ráðherrastólunum, kannske að undanteknum einum, og stjórnarstuðningsliði þeirra. Það var þá ekki talað um, að það ætti að vera fyrirmyndin fyrir viðreisnarstjórninni. En samt sem áður er það svo, að það hafa fyrst verulega farið lækkandi framlög til verklegra framkvæmda á s.l. 3 árum, því að hlutfallslega fer nú miklu minna fjármagn til verklegra framkvæmda í landinu, miðað við heildarútgjöld ríkissjóðs, heldur en nokkru sinni áður um langt árabil. Og þá kom að því tiltæki hæstv. ráðh. að ætla sér að gauka að atvinnuleysistryggingunum skuldabréfi í staðinn fyrir peninga. Og þá varð hann fyrst stórorður og gróforður. Hann sagði, að ef ekki væri frosið fyrir öll skilningarvit á þessum hv. þm., þ.e.a.s. mér, þá ætti ég þó að vita það, að atvinnuleysistryggingasjóðurinn væri ekki á nástrái staddur. Hann hefur verið með 170 millj. kr. innstæðu, tekjurnar væru um 70 millj. á ári og atvinnuleysisbæturnar, sem þyrfti að greiða, væru innan við eina millj, og hitt væri fryst í Seðlabankanum, hvað ekki er nú rétt, því að allmiklum upphæðum hefur verið varið til grundvallaratvinnuframkvæmda, til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi, gera grundvöll atvinnulífsins traustari á ýmsum stöðum. En eitt láðist hæstv. ráðherra innan um allan stóryrðavaðalinn, og það var að svara því, hvort það væri lögleg athöfn, sem hann væri að framkvæma, að láta undir höfuð leggjast að ætla greiðslur samkvæmt löglegum skuldbindingum í gildandi lögum og ætla að snara út skuldabréfi í staðinn. Er það löglegt, hæstv. ráðh.? Á hvaða lagaákvæði byggist það? Hvers vegna er réttur ríkissjóðs meiri en annarra aðila, meiri en t.d. Reykjavíkurbæjar, meiri en atvinnurekendanna í landinu, sem líka vantar rekstrartekjur? Hvar stendur það, að ríkissjóður sé rétthærri en hinir? Ef hæstv. ráðh. getur ekki svarað þessu, þá ætti hann að spara sér öll stóryrði. Þá er hann hér að fremja löglausa athöfn, og það dugir ekki að segja: Það eru nógir peningar til í atvinnuleysistryggingunum. - Þó að það séu nógir peningar til í bönkunum, þá veit ég ekki annað en menn þurfi að koma og biðja um lán þar. Og hæstv. ráðh. verður að biðja um lán a.m.k. hjá atvinnuleysistryggingunum. Hann getur ekki seilzt þangað með sína hönd og tekið fé úr þessum sjóði. Það er ekki í hans umboði. Ég spyr því : Telur hæstv. fjmrh. það löglegt að breyta lagaákvæðum með fjárlagaákvörðunum? Og mér þætti afskaplega vænt um, að hann færði fyrir því lögfræðileg rök. En ef hann getur þetta ekki, þá ætti hann, til þess að ekki væri skrapað meira af pólitúrnum á honum, að spara sér stóryrðin.



Herra forseti. Ég hef tekið það fram áður, þó að það hafi farið fram hjá þessum hv. þm., að til þess að greiða framlag ríkissjóðs til atvinnuleysistryggingasjóðs með skuldabréfi þarf annaðhvort samkomulag milli ríkisstj. og stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs eða lagabreytingu, sem heimilar ríkissjóði að greiða þessa upphæð með skuldabréfi. Þetta hef ég tekið fram hér áður. Það hefur vitanlega aldrei komið til mála að breyta gildandi lögum með fjárlögum, og annað tveggja af þessu, sem ég nefndi, verður að sjálfsögðu að vera fyrir hendi.