Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér eru á dagskrá 1., 2., 3. og 6. mál sem eru í raun og veru sama málið. Þetta eru breytingar á skattalögunum og lögunum um tekjustofna sveitarfélaga út frá frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og frv. til laga um gildistöku staðgreiðslu opinberra gjalda. Ég mun ræða almennt um skattamálin út frá þessum frv., ekki fara ofan í einstök efnisatriði á þessu stigi málsins, enda hafa málin reyndar þegar fengið mjög ítarlega meðferð í hv. Ed. Ég mun þess vegna láta nægja af okkar hálfu að tala undir þessum dagskrárlið, en síðan fer málið í þá nefnd sem ég á sæti í og þar munum við fara yfir málin. Ég vil þá í fyrsta lagi segja það, herra forseti, að hér er um að ræða mjög viðamikil mál, mál sem snerta hvern einasta landsmann mjög og lífskjör. Þess vegna tel ég að það sé ákaflega hæpið að ekki sé meira sagt að ætlast til þess af Alþingi að það með sæmilega góðri samvisku afgreiði þessi mál í hvelli á örfáum sólarhringum eða án þess að þau fái mjög rækilega meðferð. Ég mun þess vegna gera það að tillögu minni í hv. fjh.- og viðskn., þar sem ætlunin mun vera að afgreiða þetta mál tiltölulega hratt af hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta þingsins, að það verði skipuð á vegum þingsins milliþinganefnd til að fjalla um þessi skattamál ásamt þessari ríkisstjórn og þeirri næstu fram á haustið þannig að þingflokkarnir eigi aðgang að meðferð þessa máls, ekki aðeins næstu daga heldur líka í sumar. Ég tel að það sé algjört lágmarksatriði að slík milliþinganefnd verði til og mér þætti það satt að segja í meira lagi ósanngjarnt og ólíklegt að stjórnarmeirihlutinn hafnaði tillögu af þessum toga því að það er ekki með neinni sanngirni hægt að ætlast til þess að þingheimur setji sig inn í þessi mál nægilega vel, varla í grófum dráttum hvað þá heldur í smáatriðum sem ætti þó að vera reglan, þegar þingnefnd og Alþingi fjallar um mál, að þm. sem í viðkomandi nefndum sitja a.m.k. þeir komist niður í málin í einstökum atriðum, atriðum sem kölluð eru smáatriði, tæknileg atriði, en þó geta skipta gríðarlega miklu máli fyrir alla framkvæmd mála af þessu tagi. Þess vegna vil ég byrja mína ræðu á því að nefna þessa hugmynd um milliþinganefnd því ég tel að í rauninni sé ekki hægt fyrir þingið og ekki hægt fyrir ríkisstjórnina að ætlast til þess af þinginu að menn rusli þessu hér í gegn, svo mikilvæg löggjöf sem hér er á ferðinni, aðeins á nokkrum sólarhringum öðruvísi en að þingflokkarnir hafi tök á að fylgjast með meðferð málsins á næstu vikum og mánuðum. Það hefur reyndar verið viðurkennt af hæstv. fjmrh. að þessi mál þurfi að athuga áfram, það sé ekki hægt að gera ráð fyrir að þau verði fullsköpuð og fullgerð á þessum sólarhringum. Þess vegna þurfi að skoða málið fyrir haustið. Þess vegna geri ég ráð fyrir að þessi hugmynd hljóti að eiga jákvæðum móttökum að fagna alls staðar þar sem menn skoða þessa hluti af sanngirni. Ég vona a.m.k. að hæstv. ríkisstjórn taki þessu vel en hafni ekki slíkri hugmynd þó hún sé komin frá stjórnarandstöðuflokki, en það hefur verið venjan á þessu kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar, sem hefur haft talsverðan meiri hluta hér á þinginu, að hafna í raun og veru öllum tillögum sem fram hafa komið frá stjórnarandstöðunni bæði um mál og málsmeðferð sem ég vona sannarlega að verði ekki í þessu tilviki. Bæði af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt, að þetta er flókið mál og líka af þeim ástæðum að það er nauðsynlegt að það skapist almennt sem víðtækust samstaða um skattakerfið hér í landinu, skattakerfið er einn hornsteinn samneyslunnar, hinnar félagslegu þjónustu ríkisbúskaparins á Íslandi sem tekur til sín talsverðan hluta af þjóðartekjunum, þó mikið lægri hér á landi en í öðrum löndum í nágrenni við okkur, held ég að skipun milliþinganefndar mundi í þessu efni geta greitt fyrir því að þm. gætu skilað málum af þessu tagi í gegnum þingið með sæmilegum hraða. Ella er hætta á því að málið verði að taka mjög langan tíma eða mun lengri tíma en ella væri. Ég vil þessu næst, herra forseti, benda á að þm. Alþb. fluttu í hv. Ed. nokkrar brtt. við þessi frv. Þær brtt. lúta að fyrirtækjunum sérstaklega. Um leið og hér er tekin ákvörðun um einföldun skatta einstaklinga, sem er höfuðkostur þessara tillagna að mínu mati, hefði auðvitað verið eðlilegt að taka ákvörðun um einföldun á skattlagningu fyrirtækja, fækkun á frádráttarliðum fyrirtækja og það verulega fækkun, en fyrirtækin eru með mjög marga frádráttarliði sem skila þeim vafalaust tekjuskattsbyrði sem er léttari svo nemur 1000-2000 millj. kr. Ég hefði talið eðlilegt að taka á þessum fyrirtækjamálum um leið, en ríkisstjórnin hefur ekki fengist til þess að ljá till. um það efni lið, því miður, núna á undanförnum vikum þegar þetta mál hefur verið til meðferðar í hv. Ed. Ég vil einnig víkja að því að hv. 3. þm. Norðurl. v. flutti um það brtt. að leigjendur fái sömu húsnæðisbætur og húsbyggjendur. Leigjendur sem nýttu sér frádrátt frá skatti við seinustu álagningu voru 1600 talsins og þeir fengu samtals um 60 millj . kr. í frádrátt. Ég tel að það sé fráleitt að greiða húseigendum húsnæðisbætur en að leigjendur fái alls ekki neitt og missi það litla sem þeir höfðu í frádrátt. Oftast eru leigjendur reyndar verr settir í húsnæðismálum en aðrir. Þess vegna væri það fyrir neðan allar hellur ef þeir gleymdust eða þeim yrði sleppt þegar byrjað er í fyrsta sinn að greiða út húsnæðisstyrki eins og hér er gerð tillaga um. Þá vil ég einnig benda á að samkvæmt tillögum frv., bæði varðandi húsnæðisbæturnar og ákvæði til bráðabirgða um vexti, er ljóst að húsbyggjendur og íbúðakaupendur, sem fóru illa út úr misgengi launa og lána, eru verr settir ef að líkum lætur eftir ákvæðum þessa frv. en þeir eru nú. Þetta er atriði sem ég tel óhjákvæmilegt að verði skoðað rækilega í hv, þingnefnd og vil fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann hlutist til um að ítarlegar upplýsingar nákvæmlega um þetta efni verði lagðar fyrir fjh.- og viðskn. þannig að hún geti tekið á þessu máli. Þá vil ég einnig minna á að með þeim breytingum sem hér eru gerðar breytist verulega staða þeirra sem eru að koma í fyrsta sinn inn á vinnumarkaðinn. Þeir sem eru að koma í fyrsta sinn inn á vinnumarkaðinn, hvort sem um er að ræða þá sem hafa nýlega lokið löngu námi eða þá sem eru að koma inn á vinnumarkaðinn fyrr á æviferlinum, hafa sloppið við að greiða skatta á fyrsta starfsári. Með ákvæðum frv. eins og það er óbreytt er ljóst að það lenda skattar á þessu fólki sem stundum a.m.k. og alloft og oftar nú orðið en áður er með á bakinu talsverðar námsskuldir. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að það verði kannað rækilega í hv. nefnd hvort unnt er að koma til móts við þetta fólk. Ég vil þó taka það fram sem mína skoðun að ég tel að það sé nauðsynlegt að halda inni í þessum textum svo lengi sem mögulegt er einföldunaratriðinu. Ég tel að það sé afar mikill kostur að skattakerfið sé einfalt og gagnsætt. Ég vil þá minna hér á að í Ed. fluttu þm. Alþb. till. um verulega lækkun á skattbyrði einstaklinga, um 1200 millj. kr. og samsvarandi hækkun á skattbyrði fyrirtækja og að skattfrelsismörk einstaklinga yrðu 38 000 kr. á mánuði í stað 33 000 kr. og tekjuskattsfrelsismörk færu úr 38 000 kr. í 50 000 kr. á mánuði. Í hv. Ed. var þessum till. Alþb. hafnað þó að bent væri á tekjur á móti með skilmerkilegum hætti og mun ég kanna það í þessari hv. deild hvort unnt er að ná víðtækara samkomulagi um þetta mál en unnt var í hv. Ed. Ég vil einnig nefna það, herra forseti, að þó ég sé almennt þeirrar skoðunar að það eigi að halda nokkuð stíft í einföldunarákvæðin tel ég rétt að minna á að inni í þessum skattatillögum er gert ráð fyrir að taka inn í skattaprósentu ríkissjóðs Framkvæmdasjóð aldraðra. Lögin um Framkvæmdasjóð aldraðra renna úr gildi núna um næstu áramót. Ég tel að þrátt fyrir það að þau lög hafa verið í gildi í fjögur eða fimm ár séu svo hrikaleg verkefni óunnin á vegum Framkvæmdasjóðs aldraðra að það sé beinlínis fráleitt að fella niður lagaákvæði um markaðan tekjustofn í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég óttast það, herra forseti, ef það gerist að Framkvæmdasjóður aldraðra verður tekinn inn í ríkissjóð með þeim hætti sem hér er gerð till. um, að á þrenging- og erfiðleikatímum ríkissjóðs, sem alltaf eru, muni menn hyllast til þess að skerða fremur en hitt þau framlög sem eiga að fara í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég viðurkenni fúslega að þetta mál er mér dálítið skylt með þeim hætti að ég hafði með það að gera þegar þessi sjóður varð til, en ég held þó að það sé sanngirni að óska eftir því að þetta mál verði athugað sérstaklega sem lýtur að Framkvæmdasjóði aldraðra. Hér í Reykjavík eru 1100 manns á biðlistum fyrir þjónustu aldraðra. Þar af eru 340 sem búa við mjög alvarlegar kringumstæður á heimilum. Það er bersýnilegt að ef ekki verður aukið við hraðann í framkvæmdum í þágu aldraðra á næstu árum búum við í Reykjavík á hundruðum heimila við verulega alvarlegt ástand að ekki sé sagt neyðarástand. Og þegar maður horfir upp á að B-álma Borgarspítalans stendur óhreyfð árum saman, þrjár eða fjórar hæðir hafa verið tilbúnar til lokaátaks í þrjú ár án þess að nokkuð hafi verið gert, getur maður ekki með góðri samvisku ýtt frá sér þeirri hugsun að það verði að verja þennan tekjustofn. Ég tel að það sé hægt án þess að flækja þessi lög. Ég tel að það sé ósköp einfaldlega hægt með því að segja í lögunum að af þeim 28,5% sem renna eiga í ríkissjóð samkvæmt frv. skuli tiltekinn hluti renna í Framkvæmdasjóð aldraðra og að miða eigi þá tölu við þær tekjur sem Framkvæmdasjóður aldraðra hefur á þessu ári. Ef það væri gert ætti prósentan í Framkvæmdasjóð aldraðra að vera 0,77% af heildarskattlagningunni í ríkissjóð upp á 28,5%. Hér væri engin breyting á ferðinni önnur en sú að því væri slegið föstu að þessir fjármunir ættu að fara á þennan stað rétt eins og ákveðið er að sveitarfélögin eigi að fá tiltekna prósentu. Hér er ekki verið að breyta innheimtunni. Hér er ekki verið að breyta prósentunni sem rennur í ríkissjóð. Hér væri sagt: Hluti af þessari tölu eða 0,77-0,80% á að renna í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt, herra forseti, og ég held að það væri mjög slæmt ef við létum þessi mál fram hjá okkur fara án þess að ræða þetta mjög alvarlega og finna leið til að tryggja framkvæmdir í þágu aldraðra. Það kann að vera að það sé til önnur leið sem er skýrari í þessu efni en sú sem ég er að gera tillögu um, önnur leið sem er einfaldari, en ég áskil mér allan rétt til að halda þessu máli til streitu vegna þess að ég tel að hér sé um svo stórt mál að ræða að ég segi í fullri hreinskilni: Ef það er ekki gert fyrir kosningar er það aldrei gert. Ef menn taka ekki á svona máli í aðdraganda kosninga er hætt við að það liggi afvelta um margra ára skeið og það er hættulegt. Að undanförnu hefur hæstv. fjmrh. reynt að skreyta sig með því, m.a. á landsfundi Sjálfstfl., að hann sé svo að segja búinn að leysa öll vandamál í þjóðfélaginu, ekki aðeins verðbólguna og húsnæðismálin heldur líka skattamálin. Hann gleymir auðvitað að tíunda það í þessum ræðum sínum að þær lausnir sem fengist hafa í þessum málum eru lánslausnir, lausnir sem verkalýðshreyfingin í landinu hefur gert tillögu um og knúið ríkisstjórnina til að reyna að framkvæma. Þetta á sérstaklega við um skattamálin þar sem ferill núverandi hæstv. fjmrh. er ákaflega lágkúrulegur að ekki sé meira sagt. Núverandi fjmrh. afrekaði það á fyrsta ári sínu sem fjmrh. að vera með þyngri tekjuskattsbyrði á launatekjum en verið hafði um nokkurt skeið. Þegar til þings kom í haust lýsti hann því yfir að hann ætlaði að leggja á olíuskatt upp á 600 millj. kr. Sú tillaga hafði legið hér fyrir manna á milli, ekki í frumvarpsformi, og þegar nokkrar vikur voru liðnar lýsti hæstv. fjmrh. því yfir: Nei, nei ég er hættur við að leggja á olíuskattinn. Það er ekki ástæða til þess í þessari stöðu. En skömmu síðar kom enn ný skattatillaga frá hæstv. fjmrh., frv. til laga um virðisaukaskatt, og þá voru skrifaðar greinar síðu upp og síður niður í Morgunblaðinu um virðisaukaskatt, tekin viðtöl við forustumenn Sjálfstfl. sem vottuðu formanninum hollustu sína í þessu skattamáli svo að segja hver einasti maður úr þingflokki Sjálfstfl., ég man að vísu ekki eftir hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, en mörgum hinum, og það voru haldnar um þetta ræður á hv. Alþingi að viðstöddum embættismönnum fjmrn. sem lögðu ráðherra sínum lið í umræðum um þetta mál. Fjmrh. sagði að það væri mjög nauðsynlegt að leggja á virðisaukaskatt og þyrfti endilega að klára það á þessu þingi. Alþfl., sem var búinn að samþykkja virðisaukaskatt á landsfundinum í Hótel Örk, komst að þeirri niðurstöðu að hann ætti ekki að samþykkja virðisaukaskattinn og sérstaklega þó vegna þess að það var gert ráð fyrir hliðarráðstöfunum, félagslegum ráðstöfunum, en eins og kunnugt er er Alþfl. stundum á móti félagslegum ráðstöfunum sem er nokkuð sérkennilegt. Þess vegna hafnaði hann virðisaukaskatti. Niðurstaðan varð svo sú að þessi virðisaukaskattsmeirihluti á þinginu rann út í sandinn. Hæstv. fjmrh. hætti við að leggja á virðisaukaskatt, enda voru þá gerðir kjarasamningar. Þá komu mætir menn úr verkalýðshreyfingunni, m.a. Björn Björnsson, Ásmundur Stefánsson og fleiri, og kynna tillögur um staðgreiðslukerfi skatta, birta þær í Morgunblaðinu fyrir einum þremur mánuðum í greinum. Þá grípur fjmrh. tækifærið, eftir að það hafði verið barið á puttana á honum bæði í olíuskattinum og virðisaukaskattinum, og það er haft viðtal við hann í Morgunblaðinu. Það var viðtal sem minnti mig ákaflega mikið á forvera hæstv. fjmrh. í formannsstóli Sjálfstfl. Viðtalið bar þessa yfirskrift: "Þorsteinn Pálsson um staðgreiðslukerfi skatta: "Gerum þessa tilraun af fullri alvöru"". Þá er hann búinn að renna á rassinn með tvær skattlagningartillögur, fyrst olíuskatt upp á 600 millj., síðan virðisaukaskattinn sem hækkar matvörur um 20% og þá kemur fram þessi tillaga í kjarasamningunum um staðgreiðslukerfi skatta og hann grípur það hálmstrá auðvitað og segist gera þá tilraun af fullri alvöru. Ég verð hins vegar að segja eins og er að mér finnst að það hafi ekki verið nægilega vel unnið að þessari tilraun, ekki verið nægilega vel að því unnið að kalla saman þá aðila í þjóðfélaginu sem hér eiga hagsmuna að gæta og þá aðila sem hér þurfa um málin að fjalla. Ég bendi t.d. á lítilfjörlegt samráð við sveitarfélögin í landinu og það mætti nefna fleiri aðila í þeim efnum. Aðalatriðið finnst mér þó vera það, herra forseti, að staðgreiðslan sem slík, einföldunin sem slík, er jákvæð, það er engin spurning, en hin tæknilega útfærsla er með þeim hætti að það er ekki hægt með neinni sanngirni að gera kröfu til þess að þm. afgreiði hana núna á nokkrum sólarhringum. Þess vegna nefndi ég þessa hugmynd um milliþinganefnd í upphafi máls míns. Þrátt fyrir hugsanlega afgreiðslu frv. á þessu þingi er engu að síður alveg ljóst að allt skatta-, tekjuöflunar- og útgjaldakerfi ríkisins er í uppnámi. Það stafar af því að hallinn á ríkissjóði á þessu ári er 3000 millj. kr. Það gengur ekki að reka ríkissjóð með slíkum halla til langframa. Það er útilokað. Þess vegna er ákvörðunin um staðgreiðslukerfi skatta vissulega þýðingarmikil, en á bak við þá staðreynd, á bak við þá niðurstöðu þingsins er sá veruleiki að það eru uppi tillögur um að leggja á virðisaukaskatt. Sjálfstfl. ætlar að leggja á virðisaukaskatt og það er 100% ljóst að hver sem tekur hér við eftir kosningar verður að taka á þeim hrikalega vanda sem Sjálfstfl. skilur eftir sig að því er varðar ríkissjóð. Sjálfstfl. hélt um síðustu helgi landsfund undir kjörorðinu "Á réttri leið". Það hefði kannske verið við hæfi að botna það kjörorð með þeim hætti að segja sem svo þeim til háðungar: Á réttri leið með ríkiskassann. Staðreyndin er sú að aldrei um langt árabil er um að ræða annan eins viðskilnað á högum ríkissjóðs og er um að ræða af hálfu Þorsteins Pálssonar hæstv. fjmrh. Herra forseti. Ég mun af minni hálfu ekki fara hér út í einstök atriði þessara mála, lít svo á að hér séum við að ræða um dagskrármál 1, 2, 3 og 6 og vísa til nál. sem birst hafa með þessum málum í Ed. frá Alþb., en áskil mér að öðru leyti rétt til að fara rækilega yfir málin í hv. þingnefnd og við 2. og 3. umr. málsins.



Herra forseti. Ég mun, með leyfi forseta, hafa sama hátt á og fyrri ræðumaður og ræða almennum orðum um þau þrjú mál sem hér eru til umfjöllunar, þ.e. frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, um staðgreiðslu opinberra gjalda og um gildistökuákvæði staðgreiðslunnar. Fyrst, herra forseti, er rétt að minna á aðdraganda þessa máls. Þegar hæstv. fjmrh. lagði fram fjárlagafrv. á s.l. hausti var aðeins minnst á staðgreiðsluáform eins og í framhjáhlaupi. Meginmálin þá, sem boðuð voru að því er varðaði skattalagabreytingar, voru meiri háttar breytingar á kerfi óbeinna skatta með upptöku virðisaukaskatts, reyndar áform um olíuskatt. Staðgreiðslan var hins vegar fjarlægari. Nú vill svo til að hæstv. fjmrh. og stjórnarmeirihlutinn hefur fallið frá þessum fyrirhuguðu breytingum. Hins vegar gerðist það í kjarasamningum í desember s.l. að af hálfu aðila vinnumarkaðarins og þó einkum og sér í lagi Alþýðusambands Íslands var óskað eftir því að áformum um staðgreiðslukerfi beinna skatta yrði flýtt. E.t.v. skýrir þessi aðdragandi að nokkru það tímahrak sem einkennir meðferð þessa máls og þau flausturslegu vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið og nú hafa komið á daginn. Hér er ekki út af fyrir sig við einn eða neinn að sakast að því er varðar undirbúningsvinnu málsins, þeir menn sem hér hafa að unnið hafa vafalaust unnið eins vel og þeir hafa getað á naumum tíma, heldur hitt að hér var ekki með nægilegum fyrirvara stefnt að þessum breytingum. Það kom eins og í framhjáhlaupi og niðurstaðan varð sú að menn lentu í tímahraki með þeim afleiðingum að vinnubrögðin hafa reynst vera flaustursleg. Ég vil, herra forseti, áður en lengra er haldið vekja athygli á því að í nóvember s.l. var skipaður starfshópur um endurskoðun tekjuskattslaga. Hópnum var falið samkvæmt erindisbréfi að kanna mögulega valkosti og semja rökstuddar tillögur um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt og fékk í því samhengi eftirfarandi erindisbréf: 1. Að koma með tillögur um einföldun skattakerfis, m.a. með afnámi sérstakra frádráttarheimilda manna og lækkun skattþrepa. 2. Að koma með tillögur um skattlagningu á fjármagnstekjur og aðrar eignatekjur og samhengi slíkrar skattlagningar og eignarskatts. Einnig skattlagningu á tekjur í formi hlunninda. 3. Skattlagningu á fyrirtæki m.a. með tilliti til afskriftareglna og þess hvort lækka megi álagningarprósentu en fella niður í staðinn fjárfestingar- og varasjóðstillög. 4. Staðgreiðslu skatta og hvernig hún tengist öðrum breytingum á lögum. Síðan segir hér, með leyfi forseta: "Áliti starfshópsins er ætlað að verða grundvöllur að frumvarpi um tekju- og eignarskatt sem kynnt yrði ríkisstjórn og stjórnarflokkum með það fyrir augum að leggja það fram á Alþingi þegar eftir jólahlé þingmanna." Menn taki eftir: "Þegar eftir jólahlé þingmanna. Gildistaka breytinganna yrði 1988." Herra forseti. Með hliðsjón af þessu erindisbréfi er ljóst að þeim áformum sem hér er lýst hefur ekki tekist að koma til skila. Við erum hér aðeins að ræða litinn hluta af þessu máli, þ.e. frv. sem varða þá fyrirkomulagsbreytingu að taka upp staðgreiðslukerfi á innheimtu tekjuskatta, útsvars, beinna skatta, á launþegum. Þær tillögur fela í sér einföldun skattkerfisins og breytingu á þessu fyrirkomulagi sem varðar innheimtukerfið. Hér er hins vegar hvergi vikið að stærstu, viðamestu, flóknustu og umdeildustu þáttum gildandi skattakerfis. Engar tillögur eru lagðar fram um breytingar á skattlagningu fyrirtækja, aðeins litillega snert á reglum um skattlagningu sjálfstæðra atvinnurekenda og reyndar með mjög ófullnægjandi hætti, og hvað varðar það verkefni að móta reglur um skattlagningu eignatekna, sem er vaxandi hluti tekjumyndunar í landinu eftir upptöku verðtryggingar og raunvaxta, eru þær reglur ekki hér á blaði. Þetta gefur ástæðu til að minna á að umræðan um þetta mál hefur verið afar villandi. Málið hefur verið blásið út í fjölmiðlum langt umfram það sem tilefni gefst til. Í upphafi var farið digurbarkalegum orðum um stórkostlega byltingu sem fæli í sér skattleysi, sem reyndar olli því að málið var misskilið í stórum stíl með afdrifaríkum hætti, og síðan er talað upphöfnum orðum um stórkostlega réttarbót að því er varðar launþega. Nú er það staðreynd að launamenn á Íslandi hafa staðgreitt sína skatta með skilum. Veilan í gamla skattakerfinu er ekki sú að launamenn hafi ekki staðið skil á sínum sköttum. Sú staðreynd að þeir hafa staðgreitt skatta sína með viðmiðun við tekjuöflun liðins árs breytir þar litlu um, það er innheimtufyrirkomulag, þannig að hér er verið að ræða um einföldun og nýtt fyrirkomulag á innheimtu sem er minni háttar mál þegar við ræðum um nauðsyn á heildarendurskoðun skattakerfisins. Nauðsyn þess er hins vegar ekki umdeild. Fyrir liggja yfirlýsingar hæstv. forsrh. um það að tekjuöflunarkerfi ríkisins sé í molum. Fyrir liggja yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um það að tekjuöflunarkerfi ríkisins sé í brotum. Samt sem áður hefur þessari ríkisstjórn ekki enst líf né heilsa til þess að koma sér upp neinni heildstæðri stefnu í skattamálum né heldur að koma fram með neinar breytingar á þessum höfuðveilum skattakerfisins. Í staðinn er boðið upp á lausn á tiltölulega litlum þætti þessa, sem varðar innheimtufyrirkomulag, en reynt að freista þess á kosningaári að blása þetta út í fjölmiðlum sem stórkostlega réttarbót og miklu meiri breytingu og afdrifaríkari en raun ber vitni. Þetta skýrir að sjálfsögðu þá staðreynd að vinnubrögðin hafa einkennst af tímahrakinu. Þau eru flaustursleg í meira lagi. Þetta kemur berlega fram af nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Það er í raun og veru yfirlýsing um það að úr því sem komið er vilji menn ekki leggja stein í götu þessa máls vegna þess að hér á hinu háa Alþingi virðist ekki vera neinn ágreiningur um þá grundvallarákvörðun að menn sjá kosti staðgreiðslukerfisins og vilja greiða götu þess, en síðan er nál. raunverulega upptalning á fyrirvörum og gagnrýni á vanköntum og yfirlýsing um nauðsyn þess að málið þurfi að taka upp nánast í heild sinni þegar að loknum kosningum. M.ö.o.: það er ekki bara heildarendurskoðun skattakerfisins sem bíður sem forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar, í raun og veru er meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. að segja: Þetta mál verður að taka upp aftur af nýrri ríkisstjórn að loknum kosningum. Þetta á við t.d. allar upplýsingar um raunveruleg áhrif á skattbyrði sem af þessari kerfisbreytingu munu hljótast. Á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja telja menn ekki fært að draga neinar algildar ályktanir af samanburði eldra kerfis og hins nýja og raunverulega bíður endanlegt mat þess eftir endanlegum upplýsingum um tekjubreytingar milli áranna 1987 og 1988. Á það er lögð áhersla að nýta verði þann tíma sem gefst eftir kosningar mjög vel til þess að yfirfara þessi frv. og spretta þeim upp. Ég nefni sem dæmi: Hér er sagt að þrátt fyrir brtt. sem fram hafa komið sé ljóst að á næstu mánuðum verði að athuga ýmsa þætti málsins og leggja fram brtt. á haustþingi ef þurfa þyki. Þau atriði sem stjórnarmeirihlutinn vekur athygli á og telur nauðsynlegt að gefa sérstakan gaum eru t.d. þessi: 1. Það þarf að endurskoða álagningarkerfi frv. með hliðsjón af þeim upplýsingum sem álagning opinberra gjalda á árinu 1987 leiðir í ljós. 2. Það þarf að athuga nánar áhrif þess að afnema skattfrelsi fæðispeningagreiðslna sjómanna á hag þeirra í skattalegu tilliti og hvort eðlilegt sé að gera þar á breytingu. 3. Það er talið nauðsynlegt að kanna sérstaklega ákvæði laganna um húsnæðisbætur og vaxtaafslátt, m.ö.o. um takmörkunargildi þeirrar sex ára reglu um það hversu lengi menn mega samkvæmt eldra kerfinu njóta vaxtaafsláttar. Þetta ákvæði t.d. hefur mjög mikla þýðingu fyrir þann hóp sem hvað harðast hefur orðið úti í húsnæðisfáránleikanum íslenska á undanförnum árum, misgengishópinn svokallaða, eða harmkvælahópinn eftir því hvort menn kjósa heldur. Þetta er mál sem augljóslega þarf að endurskoða betur að mati meiri hl., enda vísa ég til brtt. sem fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn. Ed., hv. þm. Stefán Benediktsson, hefur flutt í þessu efni. 5. Athuga þarf nánar hvort taka beri sérstakt tillit til námsmanna sem eru að ljúka námi, en þessi kerfisbreyting er þeim næsta óhallkvæm. Það er ljóst að ef námsmenn eru skattlagðir skv. staðgreiðslukerfi, þ.e. þær tekjur sem þeir afla á tiltölulega skömmum tíma t.d. þremur til þremur og hálfum sumarmánuði, á mánaðarlegum grundvelli á þeirri skattprósentu sem gildir um tekjuöflun þeirra pr. mánuð, þá væri það náttúrlega mjög óhagkvæmt. Hin lausnin, ja, sú lausn sem boðin var, sem er sú að þeir gætu átt inni endurgreiðslur eftir áramótauppgjör, þénast þeim auðvitað illa vegna allra aðstæðna námsmanna. Spurningin er þess vegna sú hvort ekki er unnt að leysa þetta mál með öðrum hætti, að námsmenn, sem stunda nám a.m.k. að lágmarki einhvern tiltekinn tíma ársins, hafi sérstakt skattkort og fái sérstaka skattmeðferð þannig t.d. að persónuafsláttur þeirra nýtist þeim tvöfalt tiltekinn tíma o.s.frv., eins og við gerðum tillögur um. 6. Bent er á af meiri hl. að kanna þurfi hvort leiðrétta beri hlut þeirra sem flytja til landsins árið 1988, þ.e. umþóttunartímamál. Þessi upptalning sýnir að málið hefur ekki fengið nægilega góða og þinglega meðferð. Þingið er að ljúka störfum, kosningar eru fram undan, málið er lagt fyrir í mörgum frv. með litlum fyrirvara. Upplýsingar eru takmarkaðar um þýðingarmestu áhrifin, þ.e. um tekjudreifingu, um raunverulega skattbyrði, um það með hvaða hætti einstakir hópar skattþegna eftir tekjuupphæð, eftir fjölskyldustærð, koma út úr þessu kerfi. Þannig að menn segja raunverulega: Ja, við verðum að kaupa köttinn í sekknum, við erum fylgjandi þessu af grundvallarástæðum og við rennum blint í sjóinn um margvísleg áhrif þess arna og verðum raunverulega að ætla nýju þingi og nýjum þingmeirihluta að axla ábyrgð af því að leiðrétta það sem aflaga kann að fara. Það er bent á margt sem er vafa undirorpið, margt sem þarf að endurskoða, margt sem er ófullnægjandi. Og þingmeirihlutinn treystir sér ekki til þess jafnvel um þessi atriði að gera brtt. svo fullnægjandi sé á þessu stigi málsins. Hér er auðvitað komin síðbúin staðfesting á þeim viðvörunarorðum sem við Halldór Ásgrímsson hæstv. sjútvrh. létum á sínum tíma falla um það að málið væri sýnilega í tímahraki og það væri lítil von til þess á þeim tíma sem væri til stefnu að hægt væri að vinna það í gegn með viðunandi hætti. Þó erum við hér bara að tala um minnsta hlutann, þessa formbreytingu á innheimtufyrirkomulagi, en alls ekki um þá veigamiklu þætti í erindisbréfi nefndarinnar sem fjallar um miklu flóknari þætti skattakerfisins og þá þætti skattakerfisins sem einkum og sér í lagi hafa legið undir gagnrýni vegna þess hvernig reglur um skattlagningu fyrirtækja gefa tilefni til skattundandráttar. Þótt frv. um tekjustofna sveitarfélaga sé hér ekki til umræðu að þessu sinni er rétt að geta þess í leiðinni að það er sama marki brennt að því er þetta varðar sem augljóslega er komið fram af síðbúnum viðtölum við Samband ísl. sveitarfélaga. Þannig er t.d. haft eftir formanni Sambands ísl. sveitarfélaga að sveitarstjórnarmenn séu æfir út af staðgreiðslufrv., þ.e. þessum þætti þess og hér er birt viðtal við formann Sambands ísl. sveitarfélaga í Dagblaðinu í dag undir fyrirsögninni "Ófullnægjandi og fullt af vitleysum". Reyndar er það haft eftir þm. stjórnarliðsins eftir viðtöl við þá að frv. sé fullt af vitleysum og málsvörnin er einfaldlega sú að tímahrakið sé slíkt að það verði bara að bíða og vona og sjá til hvort ekki vinnist tími til þess að loknum kosningum með nýjum þingmeirihluta að sníða af því vankantana. Reyndar er þar um að ræða meira en tæknilega vankanta því þar gengur frv. þvert á stefnumörkun margra flokka hér á hinu háa Alþingi, sem í umræðum um vandamál landsbyggðarinnar hafa hamrað á nauðsyn á stjórnkerfisbreytingum á landsbyggðinni, nauðsyn á fækkun og stækkun sveitarfélaga, nauðsyn á því að gefa sveitarfélögunum nýja tekjustofna, gefa sveitarfélögunum aukið sjálfræði um tekjustofna, um álagningu og um ákvörðun gjaldskrár þjónustufyrirtækja, m.ö.o. um að renna nýjum stoðum undir fjárhag sveitarfélaga, og gefa þeim aukið sjálfræði um álagninguna í ljósi staðreynda um það hversu mismunandi hag sveitarfélaga er komið, stærð þeirra, fjárhagslegri getu o.s.frv. Það sem hér hefur verið sagt nægir til þess að staðfesta að umræðan um þessa hluti hefur verið villandi. Nægir að nefna þau fölsku fyrirheit sem gefin voru um skattleysi á umþóttunarskeiðinu. Það vill svo til að tölur liggja fyrir um að launþegar á Íslandi, sem ævinlega hafa staðgreitt sína skatta, afla mjög verulegs hluta af tekjum sínum í formi yfirvinnu, nætur-, helgidagavinnu og eftirvinnu. Þeir eru þess vegna fæstir undir það búnir að auka vinnuframlag sitt svo nokkru nemi. Það gæti hins vegar verið á færi annarra hópa sem ekki hafa verið úti á vinnumarkaðnum. Þannig gæti þetta verið vinnuhvetjandi til skamms tíma á umþóttunarskeiðinu. En hin hliðin á sama málinu, og er ómaksins vert að velta fyrir sér, hin hliðin á sama málinu er auðvitað sú að staðgreiðslukerfi út af fyrir sig gæti við þessar aðstæður á íslenskum vinnumarkaði orðið um það er lýkur vinnuletjandi, þ.e. þegar menn sjá það í hendi sér hversu stór hluti af yfirvinnu er raunverulega skattlagður, þá gæti það orðið eitt með öðru hvatning til manna til þess að draga úr þeirri yfirvinnu. Út af fyrir sig er það æskilegt félagslegt markmið en kallar þá um leið á aðrar breytingar á launakerfi. Ætli sá ágæti vitmaður og hagfræðingur Benjamín H. J. Eiríksson hafi ekki verið maðurinn sem hitti naglann á höfuðið í þessum dularfullu umræðum um skattleysisárið þegar hann sagði í stuttri blaðagrein að tvennt væri ekki óvissu undirorpið í lífi okkar dauðlegra og breyskra manna og það væri dauðinn og skatturinn. Hitt er svo annað mál, í framhaldi af því sem ég hef þegar sagt um nauðsyn á heildarendurskoðun á skattakerfinu, sem hér er ekki til umræðu, að það sem kannske vakti mesta athygli þjóðarinnar og er mest lýsandi um skattakerfið af því sem fram hefur komið í opinberum umræðum seinustu mánuðina, var örstutt blaðagrein eftir sjómannsekkju, einstæða útivinnandi móður í verstöð úti á landi, sem birti í þessari grein skrá yfir 12 fiskverkakonur, sumar hverjar einstæðar mæður, í þessu öfluga sjávarútvegsbyggðarlagi, upp úr skattskrá staðarins og sýndi fram á það með tölum að þessar 12 konur greiddu af sínum tekjum 1 millj. kr. í tekjuskatt og ef ég man rétt 740 þús. kr. í útsvar til sveitarfélagsins, á sama tíma og hún birti skrá yfir jafnmargar máttarstoðir síns byggðarlags, þ.e. sjálfstæða atvinnurekendur á staðnum, sem greiddu nokkra tugi þúsunda í tekjuskatt en 340 þús. kr. í útsvar til sveitarfélagsins. Þetta var samkvæmt opinberum tölum skattskrárinnar. Af því skyldum við álykta að málflutningur t.d. margra þm. hér á hinu háa Alþingi, sem tala um launamisrétti sem bitnar á konum, hljóti að vera heimatilbúningur og alrangur þar sem það kemur á daginn að fiskverkakonur, einstæðar mæður, eru reyndar máttarstoðir þjóðfélagsins og halda uppi samneyslunni í sínum byggðarlögum og þjóðfélaginu öllu, og reyndar bera uppi félagslega þjónustu við þá niðursetninga þjóðfélagsins sem í hinu orðinu eru kallaðir máttarstoðir og burðarásar. Þessi stutta grein segir meira um skattakerfið sem við búum við en öll þau frv. sem við höfum hér til umræðu vegna þess, eins og ég segi, að hér er ekki verið að taka á aðalatriðum, hér er aðeins verið að ræða um fyrirkomulagsbreytingu á innheimtu, sem út af fyrir sig er til bóta, en því miður, miðað við fram komin gögn, kallar á meiri tíma, vandaðri undirbúning og verður þar af leiðandi meginviðfangsefni nýrrar ríkisstjórnar sem liður þá í heildarendurskoðun skattakerfisins- eins og vinna hefði átt þetta verk frá upphafi. Herra forseti. Á sínum tíma samþykkti Alþingi þáltill. frá þm. Alþfl. sem flutt var að frumkvæði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Till. var um að gera úttekt á umfangi skattsvika á Íslandi. Niðurstaðan var sú að nokkru síðar skilaði nefnd sérfróðra manna álitsgerð um það efni. Þar var farið mjög varlega, svo sem sæmir opinberum embættismönnum, í mat á óvissuþáttum. Samt var komist að þeirri niðurstöðu að skattundandráttur, löglegur og ólöglegur, næmi á því ári rúmlega 6000 millj. kr. en tekjutap ríkissjóðs af þeim sökum væri um 3,5 milljarðar, eitthvað á milli 4 og 5 milljarðar á núvirði. Í þessari skýrslu voru dregnar saman niðurstöður gagnrýninnar á núverandi skattakerfi. Það var tíundað hverjar væru helstu veilurnar og settar fram ótal tillögur um það hvað þyrfti að laga. Út af fyrir sig kom þar ekkert á óvart vegna þess að í raun og veru staðfesti þessi skýrsla þá gagnrýni sem fram hefur komið hér á hinu háa Alþingi í opinberri umræðu á þetta kerfi í langan tíma. Nefndin sem skýrsluna samdi taldi þó augljóslega meginástæðu skattsvika vera flókið skattkerfi, óþarflega flókið skattkerfi, óljóst réttlæti skattalaga vegna fjölgunar ívilnunarákvæða einstakra hópa, há skatthlutföll sem auka freistingu á skattundandrætti ef fært er, aragrúi undanþága og frádráttarliða á öllum sviðum, bæði að því er varðar beina skatta og óbeina. Hæstv. fjmrh. lofaði í framhaldi af framlagningu þessarar skýrslu verulegum úrbótum í frumvarpsformi, jafnvel strax á liðnu haustþingi. Ekkert slíkt frv. hefur litið dagsins ljós. Þó líta megi á staðgreiðslu launaskatts sem hluta af einföldun skattkerfis verður það ekki til þess að bæta skattvitund manna ef önnur skattheimta verður ekki lagfærð með sömu markmið í huga. Þess vegna er það að fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn. Ed. leggur til, og það er meginatriði málsins, að samþykkt verði nýtt ákvæði til bráðabirgða sem skuldbindi stjórnvöld til þess að undirbúa samræmda heildarlöggjöf um skattheimtu fyrir næstu áramót og bæta tekjumöguleika ríkissjóðs á næsta ári með hertu skatteftirliti. Þegar hv. þm. eru í þeim sporum að þeir standa frammi fyrir því að taka afstöðu til frv., sem þeir eru af grundvallarástæðum sammála en sjá á marga vankanta, ágalla og óvissuþætti, þá þyrfti það helst að vera svo að Alþingi léti sér ekki nægja að taka afstöðu til þessa eina máls heldur samþykkti bindandi stefnuyfirlýsingu og verkstjórnarfyrirmæli til framkvæmdarvaldsins um það að tíminn fram að næstu áramótum skuli vera notaður til þess að framfylgja upphaflegu erindisbréfi nefndarinnar, sem ég kynnti í upphafi, um það að taka á því sem eru aðalatriði málsins, nefnilega endurskoðun á gildandi skattalögum að því er varðar fyrirtæki, færa þau til sömu áttar, þ.e. í átt til brúttóskattlagningar með því að fella niður undanþágur og frávik, sem raunverulega eru samkvæmt reynslunni smugur til skattundandráttar, og um leið að taka á spurningum sem hafa vaxandi þýðingu um skattalega meðferð eignatekna. Það er sérstök ástæða til þess að telja upp í framhaldi af því sem hér er sagt hvað það er sem við jafnaðarmenn teljum að ættu að vera aðalatriði í slíkri verklýsingu við heildarendurskoðun skattalaga. Meginatriðin að okkar mati eiga að vera þessi: Í fyrsta lagi: Fækkun skatta og einföldun þeirra sem eftir verða. Í annan stað: Fækkun frádráttarliða, undanþága og sérreglna við skattlagningu, bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Í þriðja lagi: Lækkun skatthlutfalla, sérstaklega jaðarskatts á launatekjur. Í því efni er rétt að minna á að sá hluti launþega, sem vinnur langan vinnudag þar sem fyrirvinnur fjölskyldu eru fleiri en ein og afla hárra tekna, tiltölulega hárra tekna sem að vísu eru í reynd ekkert nema liðlega meðaltekjur, lendir iðulega í hæsta skattþrepi. Fyrir þorra skattgreiðenda verði skatthlutfallið í sameinuðum tekjuskatti einstaklinga aðeins eitt, persónuafsláttur og barnabætur verði hækkaðar og þar með skattfrelsismörk. Fjórða atriði: Raunverulegar tekjur af eignum, sem eru umfram venjulegar eignir almennings, verði skattlagðar eins og tekjur af atvinnu að undangenginni ítarlegri athugun. M.a. verði kannað hvort setja eigi sérstakt skattþrep á hæstu tekjur í þessu sambandi. Fimmta: Skattlagning atvinnurekstrar verði endurskoðuð þannig að atvinnurekendur og fyrirtæki beri meiri og jafnari skatta en nú er. Heimildir til að draga frá tekjum fyrirtækja varasjóðs- og fjárfestingartillög, niðurfærslu vörubirgða og útistandandi skulda verði felldar niður um leið og skatthlutföll lækki. Launaskattur og tryggingariðgjöld atvinnurekenda verði einfölduð og samræmd og leggist eins á allar atvinnugreinar. Það er ástæða til að vekja athygli á því í þeirri umræðu sem nú fer fram um góðæri á liðnu ári og líðandi ári að fyrirtæki á Íslandi hafa sem betur fer notið þess verulega og nutu þess á síðasta ári. Þess vegna eru það tölur sem stinga í stúf við réttarvitund fólks að aðeins lítill hluti fyrirtækja, í mörgum tilvikum vel stæðra fyrirtækja með góðan hag, greiðir nokkurn tekjuskatt, og sama máli gegnir um sjálfstæða atvinnurekendur. Sjöunda atriði þessarar heildarendurskoðunar á skattakerfinu ætti að vera endurskipulagning á núverandi söluskattskerfi. Annaðhvort á hún að vera í formi endurskipulagningar á núverandi kerfi, sem kallar þá á verulegar endurgreiðslur vegna uppsöfnunaráhrifa söluskattsins, eða með upptöku virðisaukaskatts sem ætti að vera því sem næst án undantekninga en með mun lægri skattprósentu en núverandi söluskattur. Áttunda atriðið væri aðflutnings- og vörugjöld. Þau yrðu samræmd og einfölduð. Sama máli ætti að gegna um bifreiðaskatta. Og það væri athugandi út af fyrir sig að bifreiðaeign yrði, í stað þess að vera tekjustofn ríkisins, tekjustofn sveitarfélaga sem bera af þeim veruleg útgjöld. Tíunda atriðið varðar tekjustofna sveitarfélaga. Þá þarf að endurskoða í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga með það að leiðarljósi að auka fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaganna og gera skiptingu tekjustofna og verkefna milli þeirra og ríkisins skýrari. Mismuninn milli atvinnugreina sem felst í aðstöðugjöldum ætti að afnema. Ellefta atriðið: Skattsvikaleiðum verði lokað með hertum reglum og bættri framkvæmd. Skatteftirlit og leiðbeiningar af hálfu skattyfirvalda verði aukið. Að því er varðar staðgreiðsluna er okkar niðurstaða sú, eins og löngum hefur legið ljóst fyrir, að við munum styðja upptöku staðgreiðslukerfisins í trausti þess að það verði fyrsta skrefið á lengri leið í átt til heildarendurskoðunar skattakerfisins. En þær athugasemdir og þær aðfinnslur sem við setjum einkum fram varðandi staðgreiðslukerfið eða upptöku þess eru þessar: 1. Við viljum að skattar á launamönnum lækki um leið og staðgreiðsla verður tekin upp og sú einföldun gerð á skattheimtu sem frv. fela í sér. Við viljum fá í hendur fullnægjandi grg. sem sýni ótvírætt fram á að beinir skattar launafólks lækki árið 1988. Það þarf að koma fram áður en málið er afgreitt nú. 2. Við teljum æskilegt að skattafsláttur færist ef ekki að fullu þá a.m.k. eins og hér er sagt, 80%, á milli hjóna, við teljum það réttlætismál. 3. Skattlagning fyrirtækja og atvinnurekenda verði endurskoðuð og hlutur þeirra í skattheimtunni aukinn. Atvinnurekendur verði ekki betur settir en launamenn gagnvart staðgreiðslukerfi. 4. Húsnæðisbætur og sjómannaafsláttur verði ákveðin þannig að í heild sé ekki tekið minna tillit til sérstakra aðstæðna húskaupenda og sjómanna en gert er í gamla kerfinu. 6. Tekið verði sérstakt tillit til aðstæðna námsmanna sem eru að hefja störf að loknu námi eins og við höfum reyndar þegar gert till. um. 7. Breyting á álagningu og innheimtu útsvars samhliða upptöku staðgreiðslu verði ekki til þess að skerða fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaga eða öryggi í innheimtu. 8. Því verði lýst yfir, eins og ég vék að áðan, að stóráfangi í áttina að því marki að afnema tekjuskatt til ríkisins af almennum launatekjum verði ákveðinn þegar virðisaukaskattur verður tekinn upp. Herra forseti. Ég vil að lokum vekja athygli á því að í því sem ég hef nú sagt koma fram mörg svipuð sjónarmið og fram koma á þskj. 773, sem er nál. 2. minni hl. Ed. um tekjuskatt og eignarskatt og undirritað er af hv. þm. Ragnari Arnalds. Við teljum það koma til álita þó að þessi mál verði ekki afgreidd til fullnustu, þau koma jú ekki til framkvæmda fyrr en um áramót, og það er ljóst að hvað svo sem líður. . .  Í raun og veru segjum við: Það kemur til álita að taka upp annað skattþrep, það kemur til álita, við höfum ekki gert upp hug okkar um það. En hitt er augljóst að um leið og gerðar yrðu nauðsynlegar og aðkallandi breytingar á núverandi gildi óbeinna skatta, þ.e. söluskattskerfinu, þarf að stíga stórt skref í þá átt að auka skattfrelsismörk í tekjuskatti. Það er naumast unnt að gera á þessum tíma vegna þess ósköp einfaldlega að það liggur ljóst fyrir að það er enginn vilji fyrir því og enginn tími til þess að koma í gegn svo viðamikilli breytingu. M.ö.o. þær tillögur sem Alþb. leggur hér til munu ekki komast í framkvæmd að því er varðar að afla í staðinn nýrra tekna frá fyrirtækjum til þess að bæta upp þann tekjumissi sem ríkið yrði fyrir við það að hækka skattfrelsismörkin að þessu sinni. Í ljósi þessa finnst mér skynsamleg sú tillaga sem fram kom í máli hv. 3. þm. Reykv. að skipuð verði milliþinganefnd til þess að fylgja eftir þeirri heimavinnu sem vinna verður sýnilega áfram í þessu máli. Það væri í raun og veru prófsteinn á það hvort Alþingi vill tryggja að jákvæð afstaða þess í grundvallaratriðum til þessa máls verði ekki misnotuð. Það er nauðsynlegt, þegar svona illa er um hnútana búið, að Alþingi fái aðstöðu til þess, t.d. með starfi milliþinganefndar að framhaldi málsins, að fylgjast með því og fá þar með tækifæri til að koma á framfæri ábendingum og tillögum og koma í veg fyrir ófyrirséðar afleiðingar sem ekki er unnt að gera á grundvelli þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir.



Herra forseti. Þessi frv. sem er verið að ræða um eru náttúrlega þannig að það er erfitt að átta sig á út í hvað menn eru í sjálfu sér að stökkva. Í fyrsta lagi er það að það er aðeins fram komið í sambandi við skatta launafólks og hitt virðist mér vera raunar í nokkurri þoku hvernig á að framkvæma það, þannig að þó að þessi frumvörp öll verði nú samþykkt er það ljóst að það er margt eftir áður en hægt er að framkvæma það sem stefnt er að. Það hefur að vísu komið fram hjá flestum að staðgreiðslukerfið út af fyrir sig sé til bóta og ég geri ráð fyrir því að það sé rétt. En það eru mörg atriði þarna mjög óljós. Ég vil minna á það að á 105. löggjafarþinginu, vorið 1984, var samþykkt breyting á stjórnarskrá lýðveldisins. Þá urðu nokkrar umræður um þann aðstöðumun sem er í þjóðfélaginu. M.a. var sagt í grg. með frv., en flm. þess frv. voru formenn allra þáverandi stjórnmálaflokka, með leyfi forseta: "Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. M.a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra í eigin málum aukin óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismunar vegna búsetu gætir helst." Í sambandi við þau mál sem við erum að ræða um nú er kjörið tækifæri til þess að efna þau loforð sem gefin voru í þessu tilliti fyrir tveimur árum. Ég hef lesið þetta frv. og ég sé ekki betur en að það hafi annaðhvort gleymst eða það hafi, þegar þessi loforð voru gefin, aldrei verið meiningin að efna þau. Ástandið í þessum málum er þannig, eins og hv. þm. vita, að það er stöðugur straumur fólks hér til höfuðborgarsvæðisins, ekki síst vegna þess að framfærslan er langtum dýrari víða, t.d. hitunarkostnaðurinn. Hann er þrisvar sinnum meiri á Akureyri og hann er meira en þrisvar sinnum hærri á Akranesi og þar í kring en hér á höfuðborgarsvæðinu. Ef réttlætis ætti að leita og áhugi væri fyrir því að efna gefin heit væri tilvalið að auka persónufrádráttinn á þeim stöðum þar sem framfærslan er meiri en hér. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Ég mun flytja brtt. og útbýta henni á morgun sem mun verða á þessa leið: "Við 10. gr. Við 1. mgr. A-liðar bætist: Persónuafsláttur samkvæmt þessari mgr. skal þó vera breytilegur eftir sveitarfélögum eða landsvæðum með sambærilegan framfærslukostnað. Skal afslátturinn breytast hlutfallslega í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar í hverju umdæmi tvisvar á ári og skulu breytingar taka gildi 1. janúar og 1. júlí ár hvert, sbr. 121. gr. Hagstofa Íslands reiknar framfærsluvísitöluna skv. þessari mgr. Ráðherra setur með reglugerð nánari fyrirmæli um útreikning framfærsluvísitölu og persónuafsláttar skv, þessari mgr., skiptingu landsins í umdæmi o.fl." Ég vænti þess að þessi tillaga, þegar ég hef útbýtt henni, verði tekin til athugunar í þeirri nefnd sem þetta mál kemur til, fjh.- og viðskn., og það verði séð um það með öðrum hætti en þessum að staðið verði við það fyrirheit sem ég vitnaði í áðan. Það hafa verið umræður um það, bæði hér í hv. Alþingi og úti í þjóðfélaginu, að það þyrfti að létta eitthvað t.d. á hitaveitum þar sem þær eru að sliga almenning og þar sem húseigendur þurfa að greiða eins og ég sagði, þrefalt, jafnvel fjórfalt meira gjald en er hér og á sumum stöðum úti á landi. En það hefur að ég veit til ekkert gerst í því máli. Það var verið að ræða um áðan af hæstv. fjmrh. og þeim ræðumönnum sem hafa talað hér á undan mér að það þyrfti að laga þetta og hitt en þetta var ekki nefnt þó að þessi mismunur á framfærslu valdi e.t.v. að verulegu leyti þeirri byggðaröskun sem fram fer nú í þjóðfélaginu. Það er eitthvað fleira sem kemur þar til, en þegar tekjurnar eru lægri og framfærslan verulega meiri er eðlilegt að fólk sæki frekar á þá staði þar sem hvort tveggja er, ódýrari framfærsla og hærra kaup. Það væri hægt að hafa langa ræðu um þetta mál. Ég geri ráð fyrir því að við 2. umr. muni ég fylgja þessu máli betur eftir ef það kemur á daginn að því á ekki að sinna, en því vil ég ekki trúa að óreyndu.



Herra forseti. Hér eru enn á ferð þau vinnubrögð sem mér þykja verst hér á þingi. Það er flausturslegur undirbúningur mála og hraðvirkni og þar af leiðandi hroðvirkni vegna pólitísks þrýstings og sýndarmennsku. Áhersla er augljóslega lögð á þessi skattamál vegna þess að kosningar fara í hönd og þá helst á staðgreiðslukerfi skatta sem virðist vera orðið eitt allsherjar lausnarorð. Það er næsta fáránlegt að keyra hér í gegn á síðustu dögum þingsins svo flókin og viðamikil mál hálfköruð til þess eins að taka þau aftur upp í haust. Nær hefði verið fyrir stjórnarliðið að nota veturinn og vanda sig betur ef þeir hefðu borið raunverulegan vilja til verksins. En þeim þykir líklega betra að veifa röngu tré en öngu eins og segir einhvers staðar. Þess vegna vil ég taka undir og álít það neyðarráðstöfun að setja á laggirnar milliþinganefnd í sumar til þess að vinna betur að þessu máli ef það verður samþykkt og fer hér í gegnum þingið og reyndar þeim fylgifrumvörpum sem með því fara því að ég mun ræða um þau flest í máli mínu nú. Engin spurning er um það að endurskoða þarf skattakerfið frá grunni. Því eru flestir sammála og Kvennalistakonur innilega sammála og telja slíka endurskoðun og endurskipulagningu mjög brýna. Á sama hátt erum við einnig innilega sammála því að taka upp staðgreiðslukerfi skatta, enda höfum við tvisvar flutt um það till. til þál. á þessu kjörtímabili og nú síðast á þessu þingi og er það að ég hygg 38. mál þingsins. Hins vegar þarf að standa mun betur að því þegar slíku er komið á þó að við fögnum því að sjálfsögðu að skriður skuli vera kominn á málið. Við höfum hins vegar fjöldamargt við það að athuga hvernig hæstv. fjmrh. ætlar að standa að þessari skattkerfisbreytingu og við höfum líka margt við það að athuga, þ.e. við það skattafyrirkomulag sem hæstv. ráðh. boðar í þeim lagafrumvörpum sem komin eru fram í málinu. Það sem mér finnst einna alvarlegast í raun við þær skattkerfisbreytingar sem gera á er að þeim er nær öllum beint gegn fjölskyldunni. Þær eru ekki fyrir fjölskylduna, þeim er beinlínis beint gegn fjölskyldunni. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að skattkerfisbreytingin nær aðeins til launamanna. Skattlagningu á fjármagns- og eignatekjur og skattlagningu á fyrirtæki hefur ekki verið breytt og það er vitaskuld fráleitt. Ef menn eru að fara út í skattkerfisbreytingu á annað borð verður hún auðvitað að ganga yfir alla beina skattlagningu í landinu í einu, ekki aðeins hluta hennar eins og hér er lagt til. Ein rökin fyrir því að taka upp þessa breytingu eru þau að með henni ætti skatturinn að skila sér betur. Undanskot eins og þau eru kölluð og skattsvik verði erfiðari en nú er en allir harma þau skattsvik sem renna frá samneyslunni eins og nú er. Hins vegar verður manni á að spyrja hvort það séu í raun fyrst og fremst launamenn sem stundað hafa skattsvik hér í þessu landi, hvort þeir hafi í raun bestar aðstæður og bolmagn til þess, hvort það séu ekki í raun fyrirtækin sem geti fyrst og fremst millifært eigna- og fjármagnstekjur til skattsvika. Þessar skattkerfisbreytingar eiga ekki að ná yfir fyrirtækin og það er eiginlega alveg óskiljanlegt. Hæstv. ráðh. hefur gefið þær skýringar að það hefði ekki verið tími til þess að hyggja að svo víðtækum breytingum sem næðu líka yfir fyrirtækin. En þá er spurningin, hvers vegna liggur hæstv. ráðh. svona mikið á? Hvers vegna vill hann heldur fara hálfa leið og taka minnstu bitana í ríkissjóð en að leggja áherslu á þann hluta leiðarinnar sem hefði gefið honum feitustu bitana í ríkissjóð við skattheimtuna? Í öðru lagi má benda á það að þessi frumvörp eru á vissan hátt mótsögn gegn þeirri stefnu sem núv. ríkisstjórn hefur fylgt. Má sem dæmi nefna að hún hefur haft á stefnuskrá sinni og reyndar Alþingi samþykkt einróma að stefnt skuli að því að afnema tekjuskattinn af almennum launatekjum í áföngum. En þessi frumvörp staðfesta í raun tekjuskattinn, bæði frv. um staðgreiðslu tekjuskatts og álagningarreglur tekjuskatts, skatts á almennar launatekjur. Það er ekki verið að draga úr skattinum því að það er ekki um að ræða neina verulega linun á skattbyrðinni nema e.t.v. alveg neðst í tekjustiganum, og það er sjálfsagt að fagna því, og svo hins vegar, sem er öllu verra, efst í tekjustiganum og má reyndar sjá ljóslega af þeim línuritum sem fylgja frv. um tekjuskatt og eignarskatt að ef skattprósentan er aðeins ein virkar hún þannig að því hærri tekjur sem skattgreiðandi hefur því minna borgar hann hlutfallslega af sínum tekjum í skatt miðað við núverandi álagningarkerfi. Við Kvennalistakonur hefðum hins vegar viljað sjá verulega létta skattbyrði a neðri hluta tekjustigans og að skattleysismörkin hefðu verið hækkuð mun verulegar en ráð er fyrir gert í þessu frv. Í þriðja lagi ber þetta frv. og þær skattkerfisbreytingar sem lagðar eru til keim af því að ríkissjóður sé borinn fyrir brjósti mun meir en hagur þess fólks sem á að búa við skattkerfið. Megináhersla virðist lögð á það, það er eiginlega gefin útkoma út úr dæminu, að ríkissjóður eigi að koma út svipað og nú. Í sjálfu sér má vorkenna þeim auma ríkissjóði sem við búum við nú, jafnilla staddur og hann er, en þetta er ekki aðferðin til þess að bæta fé í hann að okkar mati, þar sem einungis er gengið í vasa launamannanna. T.d., ef við lítum á persónuafsláttinn, er upphæð hans ákveðin með það í huga, eftir því sem best verður af þeim gögnum séð sem fram hafa komið í málinu, að dæmið reiknist svipað fyrir ríkissjóð en upphæðin er ekki ákveðin út frá því hvernig persónuafslátturinn nýtist mismunandi tekjuhópum sem væri í raun réttlátast miðað við aðstæður skattgreiðenda hverju sinni. Sama er að segja um húsnæðisbæturnar. Þar er ekki tekið tillit fyrst og fremst til aðstæðna húsbyggjendanna. Þar er reikningsdæmi ríkissjóðs lagt til grundvallar fyrst og fremst. Í fjórða lagi er því haldið fram í frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda að nauðsyn sé að afnema ýmsa frádráttarliði til þess að koma þessu frv. á og segir t.d. í athugasemdum um 3. og 4. gr. frv.: "Afnám hinna fjölmörgu frádráttarheimilda frá tekjum, sem í gildi hafa verið í lengri eða skemmri tíma, er forsenda þess að tekið verði upp staðgreiðslukerfi skatta sem bæði uppfyllir þær kröfur að vera einfalt og öruggt í framkvæmd." Nú veit ég að þetta er ekki nauðsynlegt. Ég bjó í mörg ár sjálf við staðgreiðslukerfi skatta í Bretlandi þar sem margvíslegir frádráttarliðir giltu þó svo að þetta kerfi væri notað, t.d. námsfrádráttur, frádráttur vegna aldraðra foreldra sem skattgreiðandi kynni að hafa á framfæri, frádráttur vegna barna í skóla, vegna stofnunar heimilis, húsnæðiskaupa o.s.frv. Þetta var ekki flókið í framkvæmd en það tók tillit til einstaklinganna og aðstæðna þeirra til þess að greiða til samneyslunnar. Ég vil vekja athygli á þessu. Ég sé ekki hvernig þetta tvennt þarf að fara saman, þ.e. staðgreiðsla skatta og afnám frádráttarliða. Í raun finnst mér að hér sé í skjóli staðgreiðslukerfisins verið að koma á veigamiklum skattkerfisbreytingum sem vega að öryggi fjölskyldunnar og ég óttast það mjög. Það hefur ekki verið tekið nærri nægilegt tillit til aðstæðna fjölskyldunnar í þessum efnum og sérstaklega þar sem undan eru alveg skilin fyrirtæki og þeir sem meira fjármagn hafa undir höndum. Mig langar að víkja lítillega að húsnæðisbótunum sem teknar eru til í þessum frumvörpum. Það er lagt til að felldur verði niður vaxta- og verðbótafrádráttur húsnæðiskaupenda. Þar er verulega skertur möguleiki ungra barnafjölskyldna til að kaupa nægilega stórt húsnæði á meðan börnin eru heima við og að bætast í hópinn miðað við þau fjármagnskjör sem nú eru í gildi. Húsnæðisafslátturinn á aðeins að miðast við fyrstu kaup og það gerir það að verkum að fólk á ekki jafnauðvelt með, og er það nú býsna erfitt fyrir reyndar en það verður enn þá erfiðara, að kaupa og selja íbúðir með stuttu millibili eins og tíðkast hefur hér á landi í þeim tilgangi að komast á einhverjum tímapunkti í endanlegt húsnæði. Það er afleitt að þetta frv. skuli ekki taka mið af þeim veruleika sem er hér á Íslandi í dag, þ.e. að fólk stækkar stöðugt við sig húsnæði uns það hefur náð heppilegri stærð á þeim árum sem börnin eru að bætast í hópinn. Þess vegna er þetta fyrirkomulag með að greiða einungis húsnæðisbætur í fyrsta sinn mikill bjarnargreiði fyrir þær fjölskyldur sem hyggjast eignast fleiri börn, nema þetta frv. miði í raun að því að koma í veg fyrir að fólk eignist börn, takmarka barneignir. Þá langar mig að víkja máli mínu að því sem tekið er fram í 3. og 4. gr. frv. um tekju- og eignarskatt. Þær greinar kveða á um niðurfellingu frádráttarliða, þó með þeim undantekningum sem finna má í 3. gr. frá tekjum utan atvinnurekstrar, og vísa þessar greinar til 30. gr. núgildandi skattalaga. Í 3. og 4. gr. frv. eru flestir frádráttarliðir felldir niður en ekki allir því B-liður 30. gr. er látinn standa óbreyttur. Hvaða frádráttur er það sem áfram verður heimilaður? Það er frádráttur vegna vaxtatekna, affalla og gengishagnaðar. Það er frádráttur vegna arðs að hámarki 10% af nafnverði hvers einstaks hlutabréfs. Það er fé sem fært hefur verið félagsmanni í félagi af viðskiptum hans utan atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi og það er fé það sem varið er til aukningar á fjárfestingu í atvinnurekstri á árinu samkvæmt lögum um frádrátt frá tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri sem við könnumst við frá fyrsta þingi þessa kjörtímabils. Það er sem sagt allur fjármagnsarður utan atvinnurekstrar sem enn þá er frádráttarbær. Hvers vegna var þessi frádráttur ekki einnig felldur niður eins og aðrir frádráttarliðir í A-, C-, D- og E-liðum þessarar greinar skattalaganna? Hvaða rök gilda fyrir því að fella niður frádrátt vegna vaxtakostnaðar en ekki vegna vaxtatekna? Hvers vegna fá menn frádrátt fyrir að eiga fé og taka vexti af því en ekki fyrir að greiða vexti af skuldum sínum? Ég mun ekki hafa mörg fleiri orð í þessari 1. umr. um þessi frumvörp. Það má segja að meginlínurnar í þessum nýju skattafrumvörpum séu í fyrsta lagi að það er komin fram staðfesting á tekjuskatti launamanna í stað afnáms hans eða umtalsverðrar lækkunar eins og þessi ríkisstjórn hefur haft á stefnuskrá sinni. Í öðru lagi eru á ferðinni stórfelldar skattkerfisbreytingar í skjóli þess að taka upp staðgreiðslukerfi. Og í þriðja lagi hefur heildarendurskoðun skattkerfisins verið snúið í endurskoðun á skattkerfi launamanna án þess að létta skattbyrðar þeirra að verulegu leyti. Þetta mál og þau öll reyndar hafa verið í umfjöllun Ed. þar sem voru gerðar ýmsar brtt. bæði af hálfu meiri hl. og eins af hálfu þriggja minni hluta. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir gerði brtt. fyrir hönd Kvennalistans við þetta frv. sem hér er rætt um, um tekju- og eignarskatt. Þær eru á þskj. 772 og eru í stuttu máli á þá leið að þær fjalla í fyrsta lagi um niðurfellingu samsköttunarákvæða sem við erum í raun mjög mikið á móti, samsköttunarákvæðunum, og auknar greiðslur barnabóta. Við teljum að það sé nauðsynlegt að hafa hliðsjón af fjölskyldustærð skattgreiðenda í skattalögum og þess vegna liggi beinast við að nýta þá fjármuni sem frv. gerir ráð fyrir að fari til samsköttunar til hækkunar barnabóta. Við leggjum til að þeim fjármunum sem samkvæmt frv. og gildandi skattalögum yrði varið til samsköttunar hjóna sé í þess stað varið til hækkunar barnabóta. Með þessu lagi yrði um nær 100% hækkun barnabóta að ræða og við teljum að fjárhagslegt sjálfstæði heimavinnandi, sem í langflestum tilfellum eru konur, sé á þann hátt virkt í skattalögum. Greiðslum fyrir unnin störf er skilað til þeirra í stað þess að maki þeirra fái afslátt fyrir að hafa heimavinnandi á framfæri sínu og meiri hliðsjón er höfð af fjölskyldustærð í lögunum og ég verð að koma þeim skilaboðum áleiðis til hæstv. fjmrh. Ég var á fundum úti á landsbyggðinni núna um helgina og fáu reiddust konur sem sóttu fundina meira en að vera persónuígildi. Það voru langflestar spurningar á öllum fundunum um það hvernig 75% kona væri. Þetta líkar mörgum konum ákaflega illa. Í öðru lagi gerðum við brtt. í sambandi við námsafslátt. Við leggjum til að námsmenn, sem náð hafa 25 ára aldri og fengið verðtryggð lán hjá Lánasjóði ísl. námsmanna til námsins, skuli njóta sérstaks námsfrádráttar frá tekjuskatti á fyrsta tekjuári eftir nám sitt. Upphæðin er 18 000 kr. Hún tekur mið af óráðstöfuðum námsfrádrætti við álagningu 1986 í stað þess að dreifa afslættinum á nokkur ár og er þessi upphæð margfölduð með þremur greidd út á einu ári og nýtist námsmanni í eitt skipti til að vega upp á móti þeirri þyngingu skattbyrði sem afnám námsfrádráttar og staðgreiðsla skatta á fyrsta tekjuári eftir nám felur í sér, eins og þetta frv. leggur til. Í þriðja lagi gerum við brtt. varðandi húsnæðisbæturnar sem ég vék lítillega að áðan. Við leggjum til að ákvæðið um sérstakar húsnæðisóætur nái fyrst og fremst til þeirra sem búa í ófullnægjandi húsnæði miðað við fjölskyldustærð. Við viljum sem sagt fyrst og fremst taka mið af fjölskyldustærð ekki því skipti sem menn skipta um húsnæði. Það hlýtur að þurfa að vera sveigjanleiki til að aðlaga sig að aðstæðum fjölskyldunnar hverju sinni, annars verða engar fjölskyldur. Ef öll lög sem í landinu eru gerð beinast á einn eða annan hátt gegn fjölskyldunni og hindra hana í að þrífast hættir fólk smám saman að eiga börn. Það verður á endanum. Með þessu móti komum við til móts við þær staðreyndir að fæstum tekst að komast í fullnægjandi húsnæði í fyrstu atrennu. Húsnæðið þrengist eftir því sem börnunum fjölgar og núgildandi húsnæðislög taka ekki tillit til fjölskyldustærðar heldur til þess í hvaða skipti viðkomandi festir kaup á húsnæði. Jafnframt tökum við mið af þeirri staðreynd að frv. eykur hlutfallslega skattbyrði barnafjölskyldna og því er brýnt að taka sérstakt tillit til þeirra einnig að þessu leyti. Við gerum einnig brtt. um framreikning bóta og afsláttarliða, þ.e. persónuafsláttar, sjómannaafsláttar, barnabóta, barnabótaauka og húsnæðisbóta, en það er gert ráð fyrir því í frv. að þessar upphæðir séu framreiknaðar tvisvar á ári í samræmi við lánskjaravísitölu. En auðvitað rýrna þessar upphæðir á meðan einhver verðbólga er í landinu og til að sporna við slíkri rýrnun er nauðsynlegt að reikna upphæð þeirra oftar. Við leggjum til að það verði gert mánaðarlega í stað þess að gera það tvisvar á ári. Við teljum einnig reyndar mjög mikilvægt að skattþrepin verði fleiri en eitt, t.d. tvö, og líka að skattleysismörkin verði hækkuð, en við munum bíða með tillögugerð um þau efni þar til nánar verður vitað um skattprósentu í haust og þess vegna áætlum við að bíða með tillögugerð um þau efni til upphafs næsta þings. Ef reyndin verður sú að milliþinganefnd verður skipuð í málið munum við að sjálfsögðu færa till. okkar inn í þá nefnd. Ég mun síðan taka þátt sem áheyrnarfulltrúi í starfi fjh.- og viðskn. um þetta frv. og þau öll sem saman heyra um skattamálin og mun áskilja mér rétt til að gera enn fleiri brtt. eða fylgja þeim sem þegar hafa verið fluttar af hálfu Kvennalistans í Ed.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Það er eitt þeirra þriggja frv. sem eru á dagskrá deildarinnar í dag og eru samtengd. Í reynd hafa umræður um öll þessi þrjú frv. og þar á meðal um gildistöku staðgreiðslulaga farið fram undir umræðum um frv. til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt og þakka ég hv. þingdeildarmönnum fyrir að greiða fyrir framgangi málsins með því að ræða frv. á þann veg. Ég vil aðeins víkja að ræðum hv. þm. sem töluðu í umræðum um frv. til laga um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt. Hv. 3. þm. Reykv. ræddi nokkuð almennt um ástand og horfur í efnahags- og stjórnmálum og ætla ég ekki að fara út í þá umræðu hér. Hann vék að því að allar lausnir í þeim efnum og þar á meðal í skattamálunum sem hér eru til umræðu væru fengnar að láni frá verkalýðshreyfingunni. Ég ætla ekki að fara út í umræður um þá fullyrðingu, en aðeins varpa þeirri spurningu fram til umhugsunar til hv. þm. hvers vegna verkalýðshreyfingin, þar sem hann á marga vini eða a.m.k. átti, þeim hefur kannske eitthvað fækkað, var ekki tilbúin að lána slíkar lausnir þegar hv. þm. sat í ríkisstjórn. Að öðru leyti ætla ég ekki að gera þetta að umræðuefni. Hv. 5. þm. Reykv. ræddi hér mikið um þann þátt skattalaga sem ekki er til umræðu í dag og þarf ég því ekki að fara orðum um meginhluta ræðu hans. Hv. 5. þm. Reykv. vék einnig að fullyrðingu formanns Sambands ísl. sveitarfélaga um að frv. væru ófullnægjandi og full af vitleysum, en með því að þessi yfirlýsing formanns Sambands ísl. sveitarfélaga var ekki rökstudd þarf ég ekki heldur að fara neinum orðum um hana. Hv. 3. þm. Reykv. óskaði eftir því að skipuð yrði sérstök nefnd til að athuga og kanna þessi mál á milli þinga. Það hefur legið fyrir frá upphafi að nauðsynlegt yrði að skoða nýjustu upplýsingar sem fást við álagningu á árinu 1987 með tilliti til þessara nýju laga þannig að þær hefðu verið athugaðar og metnar áður en nýja skattkerfið tekur gildi í ársbyrjun 1988. Það er sjálfsögð og eðlileg vinnuregla sem út frá hefur verið gengið. Ég vil því taka undir þá hugmynd sem hv. 3. þm. Reykv. setti hér fram um skipan nefndar af þessu tagi og hef ákveðið að skipa slíka nefnd og leita eftir tilnefningum þingflokkanna í þá nefnd. Fyrir því verður þingflokkum skrifað svohljóðandi bréf: "Fjármálaráðuneytið telur mikilvægt að athuga nýjustu upplýsingar sem fást eftir álagningu skatta 1987 áður en staðgreiðslukerfi skatta tekur gildi í ársbyrjun 1988. Fyrir þá sök fer fjármálaráðuneytið þess á leit við þingflokkana að þeir tilnefni einn fulltrúa í sérstaka samráðsnefnd er fylgjast á með og vera til ráðuneytis um framkvæmd nýju skattkerfisbreytingarinnar, þar með talin athugun á væntanlegum lögum með tilliti til álagningar 1987. Formaður nefndarinnar verður Indriði H. Þorláksson skrifstofustjóri." Ég vænti þess að með þessu móti verði unnt að hafa eðlilegt og sjálfsagt samráð um þá athugun og skoðun sem hér fer fram. Ég er þeirrar skoðunar að um svo víðtæka breytingu þurfi að takast sem víðtækust samstaða og ég fagna því að hún hefur komið fram hér á Alþingi og vil fyrir mitt leyti greiða fyrir því að hún geti haldið áfram með því að slík nefnd starfi. Ég ætla þá að víkja í örfáum orðum að því frv. sem hér er til umræðu um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ég hef í framsöguræðu fyrir frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt gert grein fyrir meginþáttum þeirra breytinga á skattkerfinu sem eru forsenda þess frv. sem hér er til umræðu. Þeim atriðum eru auðvitað gerð einnig ítarleg skil í athugasemdum með þessu frv. Staðgreiðsla tekjuskatts og útsvars skv. frv. þessu nær til almennra launþega og einstaklinga með atvinnurekstur. Staðgreiðsla skatta af tekjum launþega er í höndum launagreiðanda, en einstaklingum með atvinnurekstur ber að reikna sér endurgjald og miðast mánaðarlegar skattgreiðslur þeirra við þær tekjur, þó eigi lægri en þær tekjur sem viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra ákveða. Það staðgreiðslukerfi sem frv. þetta gerir ráð fyrir byggir á tiltölulega einföldum grunni þar sem sömu frádráttarreglur gilda um alla launamenn. Einstaklingsbundin frávik koma til afgreiðslu við eftiráuppgjör þegar framtali staðgreiðsluársins á undan hefur verið skilað. Þá koma skattar á eignir einnig til álagningar. Sérstakir afsláttarliðir, eins og sjómannaafsláttur og húsnæðisbætur, koma til útreiknings utan við staðgreiðslukerfið sjálft. Sama er að segja um barnabætur sem greiddar verða hlutaðeigandi aðilum beint. Í aðalatriðum gengur kerfið þannig fyrir sig að launþegi afhendir aðallaunagreiðanda sínum skattkort í upphafi árs eða þegar hann hefur störf. Á skattkortinu koma fram persónubundnar upplýsingar um viðkomandi skattgreiðanda, upplýsingar um skatthlutföll og staðfesting ríkisskattstjóra á því að hlutaðeigandi skattgreiðandi eigi rétt á persónuafslætti. Stundi maki launþegans ekki launað starf er heimilt að leggja skattkort hans inn hjá launagreiðanda hins makans og kemur persónuafsláttur tekjulausa makans til frádráttar skatti hins að 4/5 hlutum. Aðeins aðallaunagreiðanda, þ.e. þeim launagreiðanda sem afhent hefur verið skattkort launþegans, er heimilt að draga persónuafslátt frá skatti viðkomandi launþega. Öðrum launagreiðendum ber að innheimta og standa skil á fullum skatti samkvæmt skatthlutfalli án afsláttar. Þegar laun eru greidd reiknar launagreiðandi skatt af launum viðkomandi og dregur frá persónuafsláttinn og millifærðan persónuafslátt maka ef því er að skipta. Skatturinn skiptist milli sveitarfélags og ríkis í þeim hlutföllum sem lögin gera ráð fyrir og leggjast greiðslurnar inn á tilgreindan reikning eða reikninga í bankastofnunum eða póststöð ásamt skiptingu á innheimtufé staðgreiðslu á milli ríkissjóðs og sveitarfélaga. Eftir að staðgreiðsluárinu er lokið fer fram endanleg álagning tekjuskatts og útsvars. Kemur þá í ljós hvort munur er á álögðum skatti og þeim skatti sem inntur hefur verið af hendi með staðgreiðslu. Eigi gjaldandi inni eftirstöðvar af staðgreiðslu ganga þær fyrst til skuldajöfnunar á öðrum ógoldnum en gjaldföllnum opinberum gjöldum, en eru ella endurgreiddar með verðbótum og er það nýmæli. Skuldi gjaldandi hins vegar tekjuskatt og útsvar koma þau til innheimtu með verðbótum ásamt öðrum opinberum gjöldum, eins og til að mynda eignarskatti, sem lögð kunna að vera á viðkomandi skattgreiðanda. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um efnisatriði frv., en vísa að öðru leyti til athugasemda með því. Það er ljóst að frá sjónarmiði almennrar efnahagsstjórnunar er staðgreiðslukerfi betri kostur en það kerfi sem nú er við lýði. Í breytilegu árferði og hagsveiflum hefur núverandi kerfi yfirleitt virkað andstætt við þær kröfur sem gera þarf til góðs hagstjórnartækis. Staðgreiðslukerfið mun hins vegar stuðla að jafnvægi, draga frá neyslu á þenslutímum og draga úr skattbyrði ef kaupmáttur dregst saman. Ég vil að lokum geta þess að nokkrar minni háttar lagfæringar voru gerðar á frv. í Ed. Þar var samþykkt að lækka kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga úr 1% í 0,5% af innheimtu útsvari og er þannig komið til móts við óskir sveitarfélaganna í þessu efni. Ég vil að lokum óska þess, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um gildistöku staðgreiðslulaga. Í framhaldi af framsögu fyrir frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda annars vegar og breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt hins vegar er hér lagt fram frv. um gildistöku staðgreiðslu opinberra gjalda. Í gildistökuákvæði staðgreiðslufrv. segir að þau lög komi eigi til framkvæmda fyrr en Alþingi hefur sett sérstök lög um gildistöku þeirra. Er frv. það sem hér er til umræðu flutt til samræmis við þetta ákvæði. Það er að sönnu nýmæli við lagasetningu hérlendis að setja sérstök lög um gildistöku annarra laga en hefur tíðkast nokkuð í nágrannalöndum okkar þegar sérstaklega hefur staðið á og um viðamikla og vandasama löggjöf er að ræða. Við setningu laga um staðgreiðslu opinberra gjalda háttar mjög óvenjulega til þar sem til úrlausnar koma ýmis tímabundin atriði sem heyra munu sögunni til þegar breytingin úr núverandi innheimtuformi skatta yfir í staðgreiðslu verður um garð gengin. Með vísan til þess svo og hins að þessari breytingu tengjast tímabundin ákvæði í breyttum lögum um tekjuskatt og eignarskatt og tekjustofna sveitarfélaga þótti rétt að hafa þann hátt á að setja sérstök lög um gildistöku staðgreiðslulaganna þar sem tekið yrði á öllum atriðum sem tengjast breytingunni sem slíkri. Ég sé ekki ástæðu til við þessa umræðu að fara frekari orðum um einstök efnisatriði, þau skýra sig sjálf, og að öðru leyti vísa ég til athugasemda með frv., en legg til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Ég vil varðandi ummæli hæstv. fjmrh. um efnahagsmál, húsnæðismál og skattamál í tíð þessarar ríkisstjórnar ekki vera að hefja almennar pólitískar umræður. Aðeins benda á að skýringin á því að komið var fram með till. um lausnir á ýmsum vandamálum í tíð núverandi ríkisstjórnar kann að hafa verið sú að menn hafi talið óhjákvæmilegt að leysa ýmislegt og breyta til um stefnu í efnahagsmálum, húsnæðismálum og skattamálum frekar en að þörf hafi verið á því áður. En að öðru leyti tel ég mjög mikilvægt að hæstv. fjmrh. hefur gefið þá yfirlýsingu að hann muni skipa nefnd með fulltrúum flokkanna á Alþingi til að fara yfir þessi mál áfram. Það auðveldar meðferð málsins á Alþingi og auðveldar sérstaklega þingflokkunum að taka á þessu máli núna. Það var varla hægt að ætlast til þess að flokkarnir afgreiddu mál af þessum toga á nokkrum sólarhringum og því jákvætt að þeir skuli fá tækifæri til þess með formlegum hætti að hafa áhrif á þróun þessara mála á komandi mánuðum hvernig sem mál skipast um stjórn landsins eftir kosningarnar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Það er 346. mál þingsins á þskj. 810. Við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna í desember s.l. voru skattamál til umræðu. Ríkisstjórnin gaf þá fyrirheit um að frv. um staðgreiðslu beinna skatta yrði lagt fram á því þingi er hún situr þannig að unnt verði að taka upp staðgreiðslu beinna skatta í ársbyrjun 1988. Í tengslum við frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda er nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga. Meginbreytingarnar sem lagðar eru til í þessu frv. felast í breyttu fyrirkomulagi við álagningu útsvara og við innheimtu þeirra. Einnig þótti rétt að gera nokkrar breytingar á ákvæðunum um innheimtu aðstöðugjalda. Í frv. er lögð til sú meginbreyting að stofn til álagningar útsvars verði hinn sami og tekjuskattsstofn samkvæmt lögum um tekju- og eignarskatt nr. 75/1981 með þeim breytingum sem nú eru lagðar til í frv. til laga um breytingar á þeim lögum. Þetta hefur í för með sér verulega hækkun á útsvarsstofninum. Ef miðað er við árið 1986 var útsvarsstofninn 57 milljarðar 953 millj. kr. Með þeim breytingum sem nú eru lagðar til er talið að hann hefði orðið 64 milljarðar 737 millj. kr. Álagt útsvar 1986 var 5 milljarðar 373 millj. kr. Ef miðað er við 33,5% hækkun launa milli áranna 1985 og 1986 hefði útsvarsstofninn samkvæmt hinu nýja fyrirkomulagi orðið 86 milljarðar 424 millj. kr. Útsvarið sem álagt var 1986 hefði verið um 6,22% af útsvarsstofninum í staðgreiðslu. Með tilliti til þessa er lagt til að hundraðshluti útsvara verði lækkaður annars vegar úr 11% í 7,5% og hins vegar úr 3% í 2% vegna barna. Þegar frv. var lagt fram í Ed. var gert ráð fyrir að útsvarsprósentan væri 7%, en í meðförum deildarinnar var þetta hækkað í 7,5% og er þannig komið til móts við nýjar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun að nokkru. Þrátt fyrir ákvæði um hámarksálagningu útsvara er gert ráð fyrir að sveitarfélögin hafi sömu möguleika til viðbótarálags og áður, þ.e. 10%. Sjálfstæði sveitarfélaga og möguleikar þeirra til að ráða eigin tekjustofnum er því á engan hátt takmarkað frá því sem verið hefur. Lagt er til að félmrh. ákveði með reglugerð árlega nýtingu álagningarhlutfallsins og sú ákvörðun verði tekin að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga og með tilliti til áforma sveitarfélaga um útsvarsálagningu á komandi ári. Miðað er við að reglugerð verði gefin út fyrir 15. nóvember ár hvert vegna ákvörðunar um álagningu og innheimtu í staðgreiðslukerfi árið eftir. Hver sveitarstjórn ákveður síðan við afgreiðslu fjárhagsáætlunar hver endanleg álagningarprósenta verður. Herra forseti. Ég mun ekki rekja hér frekar efni þessa frv., en vísa til grg. með því og framsöguræðu minnar í Ed. Staðgreiðslukerfið og þær breytingar sem hér eru lagðar til í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga munu hafa þann meginkost í för með sér að tekjur sveitarfélaga af útsvörum verða verðtryggðar sem aldrei hefur verið áður. Þetta er mjög þýðingarmikið því að útsvörin eru meira en helmingur af skatttekjum sveitarfélaganna og þessi tekjustofn hefur rýrnað mikið á verðbólguárum. Útreikningar hafa verið gerðir á því hvernig hið nýja kerfi hefði reynst sveitarfélögunum miðað við s.l. fjögur ár. Þar kemur fram að sú hámarksprósenta sem lögð er til í frv. hefði öll árin gefið sveitarfélögunum nokkru rýmri möguleika á útsvarstekjum en núverandi kerfi gerir. Ég hef í fórum mínum útreikninga á 54 sveitarfélögum sem sýna þetta í nákvæmri útfærslu og miðað við það sem hér er lagt til ættu tekjur sveitarfélaga að aukast allverulega. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að því frv. sem ég hef hér gert grein fyrir verði vísað til 2. umr. og hv. félmn. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingar á lögum um lögreglumenn nr. 56/1972, með síðari breytingum. Í bókun með samningum milli Landssambands lögreglumanna og fjmrh. á s.l. ári var gefið fyrirheit þess efnis að dómsmrn. mundi beita sér fyrir því að láta leggja fyrir á næsta Alþingi frv. til l. um breytingar á lögum um lögreglumenn er fæli í sér heimild til að lækka eða fella niður skaðabótafjárhæð vegna tjóns sem lögreglumenn valda við skyldustörf og eru af völdum mistaka eða vanrækslu. Skyldur og störf lögreglumanna eru þess eðlis að þeir þurfa oftsinnis að bregðast skjótt við aðsteðjandi vanda eða ástandi sem rís skyndilega. Þá gefst sjaldan tóm til að leita fyrirmæla yfirboðara eða ráðrúm til mikillar athugunar. Lögreglumenn eru í þeirri stöðu að geta valdið eignatjóni eða slysi af gáleysi sem ekki verður talið stórfellt. Á s.l. ári var ákveðið að vopna tiltekinn hóp lögreglumanna vegna öryggisvörslu á Keflavíkurflugvelli og ber sá hópur skotvopn að staðaldri við skyldustörf sín. Þau sjónarmið búa að baki þessari lækkunarheimild tjónsfjárhæðar að fjárhagur og aðstæður tjónvalds geta verið slík að honum sé gersamlega um megn að greiða tjónið allt eða hluta þess. Má segja að sanngirnis- og velferðarsjónarmið liggi til grundvallar þessu ákvæði. Réttarstaða lögreglumanna yrði verulega bætt ef þessi lækkunarheimild verður lögfest. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.