Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um heimild til handa ríkisstj. til að selja fjórar eignir, prestssetursjörðina Setberg í Eyrarsveit á Snæfellsnesi og húseignir í Reykjavík, Hafnarfirði og Grindavík. Það kom fljótlega í ljós í menntmn., er hún fjallaði um frv. þetta, að undir prestssetursjörðina Setberg heyri eyja nokkur, sem Melrakkaey heitir og er í mynni Grundarfjarðar. Þessi eyja er talin vera mikil fuglaparadís, og mun leit að annarri slíkri við landið, bæði hvað snertir fjölda fuglategunda, sem þar verpa, og þá miklu fuglamergð, sem þar lifir. Hefur raunar komið í ljós áður, að eyjan er þar að auki sérstaklega vel fallin til ýmiss konar rannsókna á fuglalífi og hefur verið notuð í því skyni. Hingað til hefur ekki þótt ástæða til að friða þessa eyju, vegna þess að presturinn, sem setið hefur að Setbergi, hefur haft mikinn áhuga á að vernda eyjuna og hefur gætt hennar mjög vel. Enda þótt menntmn. hafi klofnað í þrennt út af frv. þessu, held ég, að mér sé óhætt að fullyrða, að nm. séu allir á þeirri skoðun, að þessa eyju beri að friða. Meiri hluti n. leggur til þá breyt. við 2. málsl. l. gr., að þar bætist við orðin „að undanskilinni Melrakkaey“. Nýting á þessari eyju hefur verið mjög lítil undanfarin ár að öðru leyti en því, að þar er dálítil dúntekja. Um hinar húseignirnar er það fyrst að segja, að Tómasarhagi 15 er hús, er hefur verið notað sem biskupsbústaður undanfarið, en nú hefur verið keypt nýtt hús, sem á að verða biskupsbústaður. Um Brekkugötu 18 í Hafnarfirði er það að segja, að presturinn þar byggði þetta hús sjálfur fyrir eigin reikning fyrir meira en aldarfjórðungi, seldi það síðar ríkinu og óskar nú eindregið eftir því að fá það keypt aftur. Loks er það um húseignina í Grindavík að segja, að þar hefur verið byggt nýtt prestssetur og er því ekki ástæða til annars en selja það gamla. Meiri hl. menntmn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem fram kemur á þskj. 111.



Herra forseti. Þetta frv. hefur naumast verið undirbúið af nægilegri gát. Eins og hv. 5. þm. Vesturl. gat um áðan, heyrir undir jörðina Setberg fuglaparadísin Melrakkaey, sem er að sjálfsögðu algjörlega fráleitt að selja, og um það var, eins og hv. frsm. tók fram, full samstaða í n., að sala á þessari ey kæmi ekki til greina. Mér virðist einnig, að salan á jörðinni sjálfri hafi ekki verið undirbúin í samræmi við gildandi lög, því í l. um sölu þjóð- og kirkjujarða eru talin upp ýmis skilyrði, sem kaupendur slíkra jarða eiga að fullnægja. Þeir eiga í fyrsta lagi að hafa búið á jörðinni í minnst þrjú ár. Í öðru lagi eiga þeir að gefa út við undirskrift kaupsamningsins skuldbindingu um að gera jörðina að ættaróðali og leggja fram nauðsynleg skilríki þar að lútandi. Og í þriðja lagi á að liggja fyrir yfirlýsing hlutaðeigandi hreppsnefndar um, að ábúandi hafi setið jörðina vel og að hreppsnefndin mæli með, að hann fái jörðina keypta. Þó getur hann skotið þeirri umsögn til sýslunefndar. Einnig hafa Búnaðarfélag Íslands, Landnám ríkisins, viðkomandi sýslunefndir og aðliggjandi bæjarfélög íhlutunarrétt samkv. þessum lögum. Þessum skilmálum laganna hefur ekki verið fullnægt að öðru leyti en því, að Landnám ríkisins hefur látið fara frá sér meðmæli með því, að jörðin verði seld, eins og fram kemur hér í nál. hv. meiri hl. En jafnvel þó þessum lögformlegu skilmálum væri fullnægt, mundi ég vera andvígur því að selja þessa jörð. Ég tel, að það sé rangt að hafa það að almennri reglu að selja ríkisjarðir, ef einstaklingar vilja kaupa þær. Ég tel, að slík viðskipti eigi ekki að fara fram, nema einhver næsta gild rök komi fram fyrir því. Eins og allir hv. þm. vita, hafa verið ýmis brögð að því, að jarðir í einkaeign hafi hér lent í braski eða verið notaðar til ýmissa þarfa, sem ekki eru í tengslum við raunverulegan landbúnað, og það er hvorki hagsmunamál fyrir þjóðina né bændur, að slík þróun eigi sér stað. Mér virðist, að ákvæðin um erfðaábúð veiti ábúendum svo mikla tryggingu, bæði fyrir sig og erfingja sína, að ekki sé ástæða til að kvarta undan þeim skilmálum. Og ábúandi sá, sem nú situr Setberg, mundi eflaust geta fengið slík réttindi. Með þeim ákvæðum er raunar einnig meiri trygging fyrir því, að ábúendur jarðar fái bætur fyrir eignir sínar, ef þeir hætta búskap af einhverjum ástæðum, heldur en ef þeir eiga jarðirnar. En sem sagt, mér finnst engin frambærileg rök fyrir því að selja þessa jörð, og ég er andvígur því. Síðari liðirnir þrír í þessu frv. fjalla um þrjá embættisbústaði. Það er alkunna að lög um embættisbústaði og framkvæmd þeirra hafa verið vandræðamál um langt skeið. Þar hafa stundum gerzt atburðir, sem hafa verið gagnrýndir með ærnum rökum. Þegar fjárhagsviðskipti ríkissjóðs og Guðmundar Í. Guðmundssonar, núv. ambassadors í Lundúnum, höfðu átt sér stað og valdið miklum umr., minnist ég þess, að hæstv. fjmrh. lýsti yfir því í þingræðu, að hann mundi beita sér fyrir endurskoðun á lögum um embættisbústaði til þess að færa þau lög til samræmis við núverandi aðstæður og til þess að koma í veg fyrir hvimleið deilumál. Mér finnst efndirnar á þessu fyrirheiti hæstv. ráðh. hafa dregizt óhæfilega lengi. Hvað viðvíkur einstökum atriðum í frv., þá er fyrsta húseignin það hús, sem notað hefur verið sem biskupsbústaður. Svo er að sjá sem hæstv. ríkisstj. hafi verið mikið í mun að losna við þetta hús, því í fjárlagafrv., eins og það var lagt fyrir hér í upphafi þings, var einnig till. um heimild til þess að selja þetta hús, þannig að hæstv. ríkisstj. hefur viljað hafa tvöfalda tryggingu. En í sambandi við þessa húsasölu er rétt að geta þess, að þar er um að ræða víðtækari viðskipti. Hæstv. ríkisstj. hefur einnig keypt hús, eins og fram kemur hér í aths., Bergstaðastræti 75, og þau húsakaup hafa ekki verið borin undir Alþ., enda ekki nauðsynlegt lögum samkvæmt. Hins vegar kom það fram í n., að þau kaup á Bergstaðastræti 75, sem er nokkuð aldurhnigið hús, voru undirbúin á þann hátt, að það var tvívegis framkvæmd matsgerð. Fyrst framkvæmdi mat Finnur Árnason, sem komst að þeirri niðurstöðu, að verðmæti eignarinnar væri 3.8 millj. án lóðar og bílskúrs, síðan Guðlaugur Þorláksson, sem komst að þeirri niðurstöðu, að verðmætið væri 4 1/2 millj. með lóð og bílskúr. En síðan gerði hæstv. ráðh. tilboð um að kaupa eignina á 4 millj. og um það var samið, að húsið var keypt á 4 millj. og skal greitt á 6-8 árum: Þetta hús er að verðmæti samkv. húsamati um 341 þús., en samkv. brunabótamati rúmlega 3 1/2 millj. Til viðbótar þessum kostnaði verður að fara fram býsna umfangsmikil lagfæring á þessu húsi. Mér skilst t.d., að muni þurfa að skipta um alla glugga þar, þannig að raunverulegt kostnaðarverð við þennan biskupsbústað verður býsna hátt. Ég er ekki dómbær á það, hvort þarna er um að ræða góð kaup eða léleg; hins vegar er þetta fyrirkomulag dálítið annarlegt í sambandi við embættisbústaði, að hæstv. ríkisstj. geti keypt hús án þess að bera það undir Alþ., en geti ekki losað sig við þau án okkar samþykkis. En ég vil minna á það, að í fjárlögum hefur nú um skeið verið nokkurt framlag til biskupsbústaðar, og svo var ráð fyrir gert í því sambandi, að það yrði byggt sérstakt biskupssetur, og það var búið að úthluta sérstakri lóð undir það hér á Skólavörðuholti í skugga turnsins mikla. Mér er ekki kunnugt um það, hvort þau áform eru enn við lýði, hvort það er meiningin að reisa þar sérstakan biskupshústað eftir tiltekinn tíma, hvort hér er verið að taka ákvarðanir um þrjú biskupshús á tiltölulega skömmu árabili, og væri fróðlegt að fá um það vitneskju. Annar liðurinn þarna fjallar um viðskipti sóknarprestsins í Hafnarfirði í sambandi við embættisbústað hans; þau eru býsna glöggt dæmi um framkvæmdina á lögum um embættisbústaði. Sóknarpresturinn byggir fyrst hús sjálfur, síðan selur hann ríkinu það sem embættisbústað og nú vill hann loks fá að kaupa húsið af ríkinu handa sér. Svo er að sjá af þeirri vitneskju, sem þarna er í aths., að sóknarpresturinn hafi síður en svo hagnazt á þessum viðskiptum við ríkið, en mér finnst það algjörlega óeðlileg framkvæmd á þessum lögum að það fari eftir óskum embættismanna hverju sinni, hvort hús eru keypt af þeim eða hvort þeir kaupa hús af ríkinu. Um þetta verða að vera ákveðnar reglur. Það verða að vera ákveðnar meginreglur, sem tryggja hagsmuni ríkisins í þessu sambandi og þar með hagsmuni almennings, en það fari ekki eftir óskum eða hagsmunum embættismanna hverju sinni, hvaða háttur er á þessu hafður. Það kemur fram í nál. hv. meiri hl., að nú muni senn von á þessari nýju löggjöf um embættisbústaði, og mér hefði þótt býsna fróðlegt að fá að heyra það frá hæstv. ríkisstj., hvort þeim undirbúningi er ekki það langt komið, að hægt væri að fresta þessum þremur liðum, þangað til þessi löggjöf er tilbúin. Mér mundi finnast það dálítið annarlegt, ef við værum núna að taka ákvarðanir, sem kunna að brjóta í bága við löggjöf, sem yrði síðan sett hér á þingi eftir tiltölulega stuttan tíma.



Herra forseti. Eins og drepið hefur verið hér á, er efni þessa frv. það að heimila ríkisstj. að selja prestssetursjörðina Setberg, jafnframt að selja biskupshús í Reykjavík og tvö prestsseturshús, annað í Hafnarfirði, hitt í Grindavík. Ríkissjóður á nú eins og sakir standa tvö biskupshús í Reykjavík. Lagt er til, að annað verði selt, og ég tel það ekki nema sjálfsagt, því að lítið hefur ríkið að gera með tvö biskupshús í Reykjavík. Fyrst tvö voru keypt er sjálfsagt að selja annað. Sóknarpresturinn í Hafnarfirði byggði sér íbúðarhús þar fyrir 26 árum, en seldi það ríkinu nýbyggt til embættisbústaðar. Nú óskar sóknarpresturinn eftir því að fá þetta hús keypt aftur og býður fyrir það mjög sæmilegt verð miðað við aldur hússins. Með réttu má að því finna, hvernig er háttað kaupum og sölum á embættisbústöðum, en ég vil samt segja það um þetta atriði, að ég verð að telja það ekki nema verðuga tillitssemi við þennan embættismann, sem hefur þjónað vel og lengi, að orðið sé við þessari ósk hans, enda er hún ekki gerð í gróðaskyni fyrir hann. Í Grindavík hefur verið byggt nýtt prestsseturshús og af því leiðir, að það er eðlilegt að selja hið gamla prestshús eins og hér er lagt til. Ágreiningur milli mín og meiri hl. menntmn. er því ekki út af þessum þremur atriðum. Við erum alveg sammála um þau. Hann er út af sölu prestssetursins Setbergs, þar er ég á nokkuð annarri skoðun. Ég tel, að sala jarða og það gamalla höfuðbóla sé annars eðlis en sala íbúðarhúsa í kaupstöðum, og jafnan hefur það verið svo, að þar hefur nokkuð annar háttur verið hafður á. Prestssetursjörð hvers byggðarlags er venjulega bezta jörðin í sveitinni, höfuðbólið, og prestssetrin eiga flest langa og að mörgu leyti merka sögu. Við prestssetrin eru tengdar ýmsar minningar og þau eru sannarlega meira en dvalarstaður prests um einhvern ákveðinn tíma. Þau eru mörg hver gömul menntasetur. Það má jafnvel segja, að prestssetrin sum í landinu hafi verið fyrstu héraðsskólarnir, sem þjóðin eignaðist. Saga prestssetursjarðanna og saga prestanna, sem þar þjónuðu kynslóð eftir kynslóð, verður ekki aðgreind og því vil ég fara nokkuð öðrum höndum um þessar eignir en sumar aðrar, þar sem ekki er slíku til að dreifa. Mér virðist, að niðurlögð prestssetur séu nokkurs konar minjar, það má segja minjar sveitanna, og svo að segja þær einu, sem þar eru til. Við fleygjum ekki frá okkur kirkjulegum minjum úr tré eða kopar, og við teljum okkur meira að segja skylt að varðveita þær, eins og aðrar þjóðir gera. En er þá prestssetursjörðin minna virði en þessir fornu hlutir úr tré, málmi eða vefnaði? Á þessum prestssetrum mörgum eru enn þá jafnvel sýnileg handaverk fjölmargra þeirra manna, sem við viljum heiðra, en mér virðist, að virðing okkar fyrir þessum gengnu mönnum sé helzt til lítil, ef við erum að auglýsa þessi prestssetur til sölu handa einhverjum, sem vilja nýta þau. Melrakkaey er hluti prestssetursjarðarinnar Setbergs. Þetta er óvenjulega fjölskrúðug eyja af fuglalífi, og við vorum allir einhuga um það í menntmn., að þessi eyja, þessi hluti jarðarinnar, yrði ekki seldur, heldur verði eyjan friðlýst. En ég vil ekki vera með í því að hluta þessa gömlu prestssetursjörð þannig í sundur, að ríkið eigi þennan hluta hennar, en seldur verði svo hinn hlutinn, ef einhver vill hann. Mér finnst þetta óvirðuleg meðferð á höfuðbóli. Ég er því andvígur því, að þessi jörð sé seld. Ég sé enga þörf á því, og þar sem menntmn. er nú einhuga um, að nokkuð af henni verði ekki selt, má varla minna vera en að tún sé þá í heilu lagi í eign ríkisins. En hver er svo tilgangurinn með sölunni? Það er mér algerlega óljóst. Varla getur það verið það, að ríkið vanti svona aura, að það þurfi að reyna að selja þessa jörð fyrir eitthvað handa einhverjum og m.a.s. hluta hana í sundur fyrst. Ég flyt því brtt. við þetta frv. á þskj. 120. Ég legg til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu að fella niður þennan lið, sölu Setbergs.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í hv. d. lýsti ég fylgi mínu við frv. Það, sem síðar hefur komið fram í málinu, hefur ekki orðið þess valdandi, að ég hafi skipt um skoðun. Ég vil taka það fram, að í sambandi við þetta frv. eða þann þátt frv., sem ég gerði að umtalsefni, sölu jarðarinnar Setbergs í Eyrarsveit, vil ég undirstrika það, að það, sem fyrir mér vakir í þessu máli, er að tryggja það, að jörð þessi verði í ábúð. Ég tel mig hafa nokkra reynslu af því, að það, að ríkið eigi jarðirnar, er ekki alltaf að tryggja þær í ábúð. Ýmis skipti þeirra, sem ríkisjarðir sitja, eru ekki með þeim hætti, að þau hafi laðað mig að þeirri stefnu, að ríkið ætti að eiga mikið af jörðum. Ég óttast líka í þessu tilfelli, sem ég þekki nokkuð til, að einmitt það, ef ríkið ætti að eiga þessa jörð áfram, yrði til þess, að hún færi úr ábúð og yrði limuð sundur til annarra jarða í sveitinni. Setberg hefur ekki verið neitt stórbýli og verður ekki heldur neitt stórbýli, en það er hæg jörð og snotur jörð og má hún verða sæmileg, ef vel er setið. Ég lýsti því hér við 1. umr., að þegar núv. sóknarprestur í Setbergssókn gerði samkomulag við Elís Gunnarsson, núv. ábúanda á Setbergi, um það, að hann flytti sig á Setberg, en presturinn fengi íbúðarhús hans í Grundarfirði, þá stefndi Elís Gunnarsson að því að verða framtíðarbóndi á þessari jörð og hefur setið jörðina með prýði síðan. Það kemur fram í áliti meiri hl. hv. menntmn., að þeir gera ráð fyrir því, að þessum ábúanda verði seld jörðin, sem eðlilegt er. Ég tel því, að með samþykkt þessa frv., eins og meiri hl. hv. menntmn. leggur til, verði það tryggt, að jörðin haldist í ábúð og verði vel setin. En það verði hins vegar ekki tryggt, ef horfið verður frá sölunni. Út af því atriði, sem fram kemur hjá hv. menntmn., að undanskilja Melrakkaey, mun ég ekki gera neina andstöðu út úr því, þar sem færð eru gild rök fyrir því, að nauðsyn beri til að vernda þessa eyju vegna fuglalífsins þar. Mér er það líka ljóst, að eyjan er ekki eins mikils virði fyrir Setberg og hún áður var, vegna þeirra breytinga, sem nú eru á orðnar í búnaðarháttum, að heyskapur er seintekinn og dýr úr eyjum, og þess háttar starfsemi mundi tæplega verða nytjuð af núverandi bónda eða bóndanum á Setbergi í framtíðinni, þó að hann ætti eyjuna. Hins vegar verða hlunnindi hennar nytjuð eins og hingað til og eðlilegt, að kirkjan hafi tekjur af þeim, enda mun eyjan hafa verið gefin undir Setberg. Ég vil því undirstrika það, að ég tel, að með afgreiðslu meiri hl. hv. menntmn. í málinu, sé það betur tryggt heldur en með nokkrum öðrum hætti, að þessi jörð verði í ábúð og vel setin, a.m.k. um næstu framtíð.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. í þessu máli og vil aðeins fara um þetta nokkrum orðum og segja frá afstöðu minni til þess. Í menntmn. urðu mestar umr. um prestssetursjörðina Setberg, eins og fram hefur komið, en Setberg er ríkisjörð og hefur lengi, sjálfsagt um aldaraðir, verið prestssetur, en er það ekki lengur, því að presturinn í þessum sóknum að því er mér skilst, er fluttur í Grundarfjarðarkauptún og mun verða þar til frambúðar, þannig að það er augljóst, að Setberg verður ekki prestssetursjörð á næstunni og sennilega aldrei. Hins vegar er þarna um að ræða allgóða bújörð og það er æskilegt, að jörðin haldist áfram sem slík og þar verði rekinn búskapur. Nú situr þar á jörðinni bóndi, sem verið hefur þar nokkur ár, og eftir þeim beztu upplýsingum, sem ég hef um það, situr hann þessa jörð vel, og hann hefur í huga að kaupa jörðina. Við höfum, þm., árlega haft til meðferðar svipuð mál, þannig að ábúendur jarða óska eftir að kaupa ábúðarjarðir sínar og yfirleitt hefur ekki verið mikil fyrirstaða fyrir því, að alþm. samþykktu slíkt. Hins vegar hefur annað sjónarmið komið fram hér, einkum hjá einum stjórnmálaflokki. Áður fyrr var það einkum Einar Olgeirsson, sem lengi var forystumaður í Alþb. og Sósfl., sem af prinsipástæðum var andvígur því að selja ríkisjarðir, en ég heyri nú, að hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, er einnig af prinsipástæðum andvígur því að selja ríkisjarðir og er þetta út af fyrir sig vel skiljanlegt sjónarmið og þarf engum að koma á óvart. Aftur á móti er ég þess sinnis, að ég hef engan rétttrúnað um eignaryfirráð á jörðum og er miklu fremur fylgjandi sjálfsábúð, og ég tel það eðlilegra og heppilegra fyrir þessa jörð, að hún verði rekin af bónda, sem á hana, og þar sem ég þykist hafa spurnir af því, að þar sé um að ræða hæfan og góðan mann, sem muni sitja jörðina vel og hafi setið hana vel, sé ég enga ástæðu til þess að neita honum um að eignast þessa jörð, og á því er afstaða mín til þessa máls byggð. Hitt er auðvitað saknaðarefni út af fyrir sig, að Setberg skuli ekki lengur vera prestssetur og það höfuðból, sem hún hefur verið í þessari sveit um aldaraðir, en við því er ekkert að segja. Það þýðir ekkert að vera að gráta þá þróun hér, heldur bara taka því eins og það er, og ég sé ekki, að það verði jörðinni til neins gagns, þó að ríkið eigi hana áfram og selji hana á leigu, ef hægt er að koma henni í hendur góðs ábúanda, selja hana góðum ábúanda, sem líklegur er til þess að bæta jörðina og hafa þar góðan búskap. Þess vegna er það mín skoðun, eins og fram kemur í nál., að jörðin skuli seld þessum ábúanda, sem þar er nú. Um hin atriðin skal ég ekki ræða, þessar húseignir, sem hér er um fjallað. Við vorum yfirleitt sammála um það í menntmn., að það væri eðlilegt að fara þannig að eins og frv. gerir ráð fyrir og ég held, að enginn hafi verið því andvígur að leggja það til; að þessar húseignir yrðu seldar. En sem sagt, ég vil undirstrika það, sem raunar kemur hér fram í áliti frá landnámsstjóra, Pálma Einarssyni, þar sem hann segir, að hann telji, að það mundi betur en nokkuð annað tryggja ábúð jarðarinnar, að hún kæmist í sjálfsábúð. Ég er sama sinnis og Pálmi Einarsson um þetta atriði og því legg ég til, að jörðin verði seld núverandi ábúanda með þeim hætti, sem lagt er til af meiri hl. menntmn.



Herra forseti. Ég blanda mér ekki í þær lítils háttar deilur, sem hér hafa orðið út af þessu ekki svo stóra frv., en það er rétt, sem fram hefur komið, að það hefur oft sýnzt sitt hverjum hér á Alþ., þegar um hefur verið að ræða að selja ríkisjarðir, eins og hér liggur fyrir. Það var hins vegar eitt atriði, sem innt var eftir sérstaklega og sem fram kemur í nál., þ.e. að væntanlegt sé frv. um embættisbústaði. Það stendur þannig á um það mál, að við höfðum nú álitið, að við kæmum því fram nú strax og þingið kom saman, en það hefur staðið nokkuð á viðræðum milli hæstv. fjmrh. og mín, sem við höfum bara ekki komið við, en ég geri ráð fyrir því, að það verði lagt fyrir þingið allra næstu daga. Ég sé ekki neina ástæðu til þess, að þess vegna þurfi að fresta framgangi þessa máls út af fyrir sig. Það er kannske sú ein meginstefna að hverfa frá því, sem verið hefur, að ríkið eigi embættisbústaði í þéttbýlinu. Það hefur verið ýmsum örðugleikum háð. Það var unnið í fyrra, já, og reyndar hitteðfyrra, að athugun þessa máls af embættismönnum á vegum þeirra rn., sem embættisbústaðir heyra undir og undir forystu fjmrn. Það frv. mun koma nú á næstunni fyrir þing, og skal ég ekki víkja frekar að því, en af því að innt var eftir, vildi ég láta þessar upplýsingar fram koma.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Núgildandi l. um tollheimtu og tolleftirlit eru frá árinu 1956. Í aths. við það frv., er það var lagt fyrir Alþingi 1955, sagði m.a.: „Auk ýmissa minni háttar breytinga og viðauka við eldri fyrirmæli liggja aðalnýmæli þessa frv. í 19. gr. þess, sem hefur að geyma nýjan kafla um skipaafgreiðslur, meðferð ótollafgreidds varnings o. fl., sem fram að þessu hefur skort ákveðin lagafyrirmæli um. Aðstaða hér á landi er með þeim hætti, að ekki er hægt að sækja fyrirmyndir til nágrannalanda um þessi atriði nema að litlu leyti. Eru þessi ákvæði því frumsmíð, sem búast má við, að þurfi endurskoðunar við, þegar reynsla er fengin um framkvæmd þeirra: Ég nefni þetta sérstaklega hér, vegna þess að einmitt ákvæðin í frv. því, sem hér er lagt fram, sem er frv. til nýrrar heildarlöggjafar um tollheimtu og tolleftirlit, fela í sér víðtæka endurskoðun á einmitt þessum ákvæðum. Í frv. er að finna ýmis nýmæli frá gildandi l. um bæði flutning, meðferð og geymslu ótollafgreiddrar vöru, byggð á þeirri reynslu, sem fengin hefur verið, síðan núgildandi l. um tollheimtu og tolleftirlit voru sett. Jafnframt er að finna ýmis önnur atriði í þessu frv., en eins og segir í grg. þess, var aðaltilgangurinn með endurskoðun laganna, auk þess sem gert var ráð fyrir að þyrfti að breyta þeim ákvæðum, sem ég gat um, sá, að reyna að leita eftir öllum tiltækum úrræðum til þess að sporna gegn ólöglegum innflutningi vara til landsins eða innflutningi, sem ekki kæmi til tollmeðferðar. Í þessu skyni eru sett ýmis ákvæði til tryggingar og öryggis í sambandi við tollafgreiðslu vara, og jafnframt eru þyngdar verulega refsingar við tolllagabrotum. Um undirbúning málsins er það að segja, að á árinu 1962 skipaði þáverandi fjmrh. 4 manna n. til þess að framkvæma heildarendurskoðun á þessum l. Eftir að þessi n. lauk störfum í nóv. 1963, eftir að ég tók við embætti fjmrh., lét ég taka þetta frv. til sérstakrar athugunar og endurskoðunar, þar sem ljóst þótti, að gera þyrfti ýmsar breytingar frá þeim till., sem n. hafði upphaflega lagt til, og var þá, undir forustu þáverandi ráðuneytisstjóra í fjmrn., nokkrum mönnum, sem sérstaklega eru sérfróðir í tollamálum, falið að endurskoða frv. Síðan hefur nokkur dráttur orðið á flutningi þess vegna þess, að það hafa komið fram ýmis ný atriði, sem ástæða þótti til að endurskoða nánar, auk þess sem ráðuneytisstjóraskipti hafa orðið í fjmrn., og þótti æskilegt að fá skoðanir þeirra manna, sem með þau mál hafa farið síðan um einstök atriði málsins, því að hér er um mjög mikilvægt og umfangsmikið framkvæmdaatriði að ræða, sem fellur undir ráðuneytið að fara með. Ég tel, að frv. hafi hlotið mjög rækilegan undirbúning, og eigi að hafa verið skoðaðar allar hliðar þess mjög nákvæmlega, þó að auðvitað sé aldrei hægt að girða fyrir það, að það kunni að vera einhver atriði, sem mönnum þyki betur fara, og er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til að taka til greina allar ábendingar í þá átt. Eins og ég gat um áðan, hefur margt, sem varðar tollamál, breytzt, síðan núgildandi tollalög voru sett. Þar má nefna t.d., að vöruflutningar með flugvélum hafa farið stórvaxandi, og er þetta frv. samið með tilliti til þess, sem sjá má af því, að yfirleitt gilda sömu ákvæði um skip og flugvélar, hvað tollgæzlu og tolleftirlit snertir, og eru þessi farartæki í frv. einu nafni nefnd för. Auk þess má geta um, að ýmis l., sem varða tollamál, hafa verið samþykkt eftir gildistöku núgildandi tollheimtulaga, svo sem l. um tollskrá, sem var gerð mjög rækileg endurskoðun á 1963. Þá hafa einnig verið höfð til hliðsjónar við samningu frv. l. um tollvörugeymslur. Í aths. við frv. um tollheimtu og tolleftirlit, sem flutt var á Alþingi 1955, og núgildandi tollheimtulög eru byggð á, kemur greinilega fram að stefna átti að því, að tollgæzlan sjálf kæmi upp geymslum fyrir ótollafgreiddar vörur, enda var sá háttur hafður á í nágrannalöndunum. Nú hefur þetta breytzt þannig, bæði í Noregi og Danmörku, að talið er heppilegt, að farmflytjendur sjái sér sjálfir fyrir geymslustöðum á ótollafgreiddum vörum. Er sýnilegt, að þetta mun yfirleitt verða svo hér á landi einnig í náinni framtíð. Eru því í frv. ýmis ákvæði, er snerta vörugeymslur, meðferð og flutning ótollafgreiddrar vöru, afgreiðslu hennar o. fl. Má þar til nefna, að vörugeymslur þurfa nú að fá viðurkenningu hjá tollyfirvöldum, að ekki má flytja vöru af viðurkenndum eða leyfðum geymslustað nema með samþykki tollstjóra, svo og að ákveða má í reglugerð, að varan skuli tollafgreidd innan ákveðins frests. Er síðast nefnda ákvæðinu m.a. ætlað að leysa að nokkru þau vandræði, sem stafa af þrengslum í vörugeymslum farmflytjenda. Til þess að reka enn betur á eftir innflytjendum vöru til að tollafgreiða hana sem fyrst er einnig heimilað að veita megi innflytjanda frest á greiðslu aðflutningsgjalda á vörum, eða sumum tegundum vöru, gegn því að þeir tollafgreiði hana og flytji hana innan ákveðins frests úr vörugeymslunni. Ekki hefur verið komizt hjá að leggja nokkrar byrðar á farmflytjanda og innflytjanda vöru. Er það meginreglan í frv. hvað kostnað á tollgæzlu og tolleftirliti snertir, að sjálf varnargæzlan, þ. e. ráðstafanir til að koma í veg fyrir ólöglegan innflutning svo og dagleg, almenn afgreiðsla eins og t.d. almenn löggæzla, sé greidd af ríkissjóði. Hins vegar er kostnaður af vörumeðferðinni lagður að nokkru leyti á farmflytjanda eða vörueiganda. Má þar nefna ákvæði 37. gr. frv., en þar er geymsluhöfum gert að skyldu að greiða kostnað af eftirliti í vörugeymslu þeirra o. fl. Að sjálfsögðu má heimta greiðslu fyrir störf tollgæzlunnar, þegar svo stendur á, að veittar eru undantekningar frá almennum reglum laganna um geymslustað vöru, leyfð afgreiðsla utan venjulegs afgreiðslutíma, eða eftirlit með vöru eða flutningi hennar er venju fremur kostnaðarsamt. Sama er auðvitað að segja um störf tollgæzlunnar, sem unnin eru beint fyrir vörueiganda utan venjulegs vinnustaðar, svo sem skoðun á vörum vegna vöntunar eða skemmda, ef svo stendur á, að leyft er að skoða hana, eftir að hún er heimflutt. Ég skal þá fara örfáum orðum um helztu atriði frv. og einkum þau, þar sem um nýmæli er að ræða. Það hefur verið mikið um það rætt, að æskilegt væri og nauðsynlegt að sameina tollgæzlu og löggæzlu, þar sem því yrði við komið, og í l. um löggæzlumenn hefur verið sett heimild um þetta hvað lögreglumenn snertir. Hér er í þessum l. lagt til að taka upp sama ákvæði varðandi tollgæzlumenn, þannig, að þá á að vera tiltölulega auðvelt að sameina þetta á þeim stöðum, þar sem hægt er að koma því við. Þetta er hins vegar þeim takmörkunum háð, að ekki var talið mögulegt, þegar umr. voru um þetta varðandi löggæzlumennina, að leggja þetta á þá menn, sem ráðnir höfðu verið fyrir gildistíma þeirra laga, og er einnig það sama sjónarmið tekið til greina hér. Það varð af því óánægja mikil og mótmæli, þegar stóð til að sameina þetta á einstökum stöðum, vegna þess að viðkomandi starfsmenn töldu, að þeir hefðu ekki verið ráðnir með slíkum skilmálum. En þessu hefur þegar verið komið .á á ýmsum stöðum á landinu og mikil nauðsyn að það verði útfært, eftir því sem tök eru á, til þess að spara kostnað bæði við tollgæzluna og löggæzluna. Þá er með þessu frv. lagt til að lögfesta ástand, sem í rauninni hefur skapazt, án þess að væri gert ráð fyrir því í l., en það hefur verið ákveðið með reglugerð, en það er, að tollstjórinn í Reykjavík fari formlega með yfirumsjón tollgæzlunnar um land allt, þótt sýslumenn og bæjarfógetar verði að sjálfsögðu áfram tollstjórar á sinum stað. En þetta hefur verið framkvæmt þannig að undanförnu, að sérstakur tollgæzlustjóri hefur verið skipaður við embætti tollstjóra, og hefur honum verið falið umboð til þess að hafa yfirumsjón með tollgæzlunni um allt land. Þetta hefur gefið mjög góða raun og þykir því sjálfsagt að lögfesta þessa skipan mála. Í frv. er lagt til, að komið verði upp tollskóla í sambandi við embætti tollstjórans í Reykjavík. Það er mikil nauðsyn að mennta betur ýmsa þá, sem leggja það fyrir sig að gegna tollgæzlustörfum. Þetta eru töluvert flókin og vandasöm störf. Það er enda komið svo, að í kjaradómi er gert ráð fyrir því, að slíkur skóli sé til og laun tollgæzlumanna við það miðuð. Þetta hefur verið gert víða erlendis og reynist vel, og þykir sjálfsagt að leggja til, með hliðsjón af öllum forsendum málsins, að það verði gert hér. En tvö námskeið hafa þegar verið haldin fyrir tollstarfsmenn og samið hefur verið uppkast að starfsreglum fyrir skólann, en þær þó ekki endanlega staðfestar ennþá, þar sem þótti nauðsynlegt að fá þá lagaheimild, sem hér er beðið um. Í 2. kafla eru almenn ákvæði um tolleftirlitið. Það er að mestu í samræmi við þær venjur, sem skapazt hafa, en lagt er til að gera þessi ákvæði á ýmsan hátt skýrari í ljósi fenginnar reynslu og gengið nokkru lengra í heimild til handa tollgæzlumönnum en nú er gert. Í niðurlagi 10. gr. er t.d. ákvæði, sem heimilar eftirlit í verzlunum og vörugeymslum þeirra. Þá heimild hafa tollgæzlumenn ekki í dag. Það hefur komið í ljós í mörgum tilfellum, að það torveldar mjög eftirlit, og hefur reyndar komið í veg fyrir, að hægt væri að framkvæma það, að tollgæzlumenn skuli ekki hafa heimild til þess að gera leit í verzlunum, þar sem grunur þykir leika á því, að vörur séu til sölu, sem ekki hafi verið greiddir tollar af. Þar er að vísu ekki eingöngu um að ræða vöru, sem er ólöglega innflutt, heldur einnig vöru, sem ekki hefur verið greitt af innlent tollvörugjald, en það er einnig mikið vandamál að koma við framkvæmd þeirra laga og vitað að í ýmsum verzlunum eru til sölu vörur, sem hafa verið framleiddar án þess að slíkt tollvörugjald væri greitt. Ný reglugjörð hefur verið undirbúin til þess að tryggja eftirlit með slíkum vörum, sem innlent tollvörugjald er greitt af og gert náð fyrir miklu nánari verðmerkingu þeirra en hingað til hefur verið, en það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að sé hægt að hafa verulegt gagn af þeirri verðmerkingu, nema því aðeins, að tolleftirlitsmönnum sé heimiluð sú athugun og rannsókn í verzlunum, sem hér er gert ráð fyrir. 3. kafli laganna fjallar um för í utanlandsferðum, bæði flugvélar og skip. Í þeim kafla er ekki um að ræða mörg ný ákvæði, heldur er flest þeirra að finna í gildandi l. og reglugerðum, sem settar hafa verið, en sum ákvæðin eru þess eðlis - reglugerðarákvæðin, að nauðsynlegt þykir að lögfesta þau. Í 20. gr. er stjórnanda fars gert að skyldu að tilkynna tollgæzlunni með hæfilegum fyrirvara um komu farsins, og jafnframt er ýmsum opinberum aðilum gert að skyldu að veita upplýsingar um ferðir skipa og flugvéla, einnig eru starfsmenn hafna og skipaðir hafasögumenn skyldaðir til að gera tollgæzlunni aðvart, ef þeir í starfi sínu eða stöðu komast að því, að brotin hafa verið eða brjóta eigi ákvæði laga. Í 4. kafla eru mjög ítarleg ákvæði um vörzlu og tollmeðferð vara, og miða þessi ákvæði að því annars vegar að tryggja eftirlit með flutningi ótollafgreiddrar vöru frá farartæki á geymslustað og í öðru lagi að tryggja forsvaranlega geymslu aðfluttrar vöru unz hún er tollafgreidd. Í þessum kafla eru ýmis nýmæli til þess að tryggja þetta betur en nú er. Í 36. gr. er ákveðið, að tollgæzlan geti jafnan ákveðið, að ótollafgreiddar vörur séu fluttar beint úr farartæki í húsrými, sem hún hefur ráð yfir, til rannsóknar á kostnað farmflytjanda, svo og til geymslu þar og afgreiðslu. Eigendur eða umráðamenn farartækja, sem flytja ótollafgreiddar vörur, hvort heldur er til landsins frá útlöndum eða milli tollhafna innanlands, skulu skv. núgildandi l. hafa til umráða eða eiga aðgang að nægum geymslu- eða afgreiðslustöðum fyrir slíkar vörur, þar sem þeim er haldið aðgreindum frá öðrum varningi. Séu vörurnar fluttar í lokuðum umbúðum eða þurfi af öðrum ástæðum sérstaks eftirlits eða rannsóknar við, skulu þær fluttar beint úr flutningstækjum í sérstök vörugeymsluhús, sem fjmrn. hefur viðurkennt til þeirra nota í samráði við viðkomandi tollstjóra. Um þetta efni eru ákvæði í 37. gr. frv., og eru þau að ýmsu leyti fyllri en núgildandi fyrirmæli. Skulu allir geymslu- og afgreiðslustaðir vera viðurkenndir af viðkomandi tollstjóra og tollgæzlustjóra, en ekki eins og nú aðeins þeir, sem ætlaðir eru til geymslu á vörum í lokuðum umbúðum, eða vörum, sem af öðrum ástæðum þurfa sérstaks eftirlits eða rannsóknar við. Heimilt er þó með leyfi tollstjóra í hvert sinn að geyma ótollafgreiddar vörur utan þessara viðurkenndu staða, enda greiði sá, sem slíkt leyfi fær, allan kostnað við eftirlit með vörunni. Til þess að tryggja að viðurkennd geymsluhús eða svæði sé í fullnægjandi ástandi getur tollyfirvald bætt úr göllum, sem á geymslunum kunna að vera, ef geymsluhafi gerir það ekki sjálfur innan ákveðins frests, eða tollyfirvald getur svipt geymsluhafa rétt til að nota geymsluna fyrir ótollafgreiddar vörur. Eins og nú er ástatt t.d. hér í Reykjavík við höfnina, og reyndar víða annars staðar á landinu, eru vörugeymsluhús og svæði oft staðsett langt frá affermingarstað ótollafgreiddrar vöru. Veldur þetta ýmsum erfiðleikum fyrir tollgæzluna, þar sem öruggur flutningur vörunnar verður ekki tryggður nema með aukinni vinnu eða útbúnaði, þegar flytja þarf hana úr augsýn frá affermingarstað. Í 37. gr. er svo kveðið á, að stjórnandi fars skuli, þegar svo stendur á, sem að framan greinir, greiða þann aukakostnað, sem leiðir af þeim ráðstöfunum, sem nauðsynlegar þykja að dómi tollgæzlunnar til að tryggja fullt eftirlit með flutningi varanna. Í sömu gr. er einnig geymsluhöfum gert að skyldu að greiða kostnað við eftirlit í vörugeymslum sínum, og er það í samræmi við dönsk og norsk tollalög. Í síðustu mgr. sömu gr. er tollstjóra við uppboð á vörunni, vegna ógreiddra gjalda af henni, veittur forgangsréttur fyrir tollum og öðrum gjöldum af vörunni þannig, að þessi gjöld skuli greidd af uppboðsandvirðinu á undan geymslugjaldi geymsluhafa. Þetta er í samræmi við ákvæði danskra og norskra tollalaga. Í 40. gr. frv. er ákveðið, að ekki megi flytja ótollafgreidda vöru af viðurkenndum eða leyfðum geymslustað nema með leyfi tollstjóra. Er þetta ákvæði sett til þess að tryggja eftirlit með vörunni milli staða á sama hátt og það er talið nauðsynlegt við affermingu eða fermingu eða flutning milli tollhafna. 5. kafli frv. fjallar um flutning á ótollafgreiddum vörum innanlands. Þessi kafli er að mestu leyti í samræmi við ákvæði gildandi laga. Nú er tekið upp það ákvæði, að aðeins sé heimilað að framsenda ótollafgreidda vöru til hafnar, sem er tollhöfn, en það ákvæði er áður í reglugerð. Jafnframt er það skilyrði fyrir framsendingu, að varan fari í viðurkennda vörugeymslu á ákvörðunarstað. Þá eru í 49. gr. ýmis nýmæli, sem sett eru til öryggis tryggilegri meðferð ótollafgreiddrar vöru, og eru þau ákvæði sniðin eftir norsku tollalöggjöfinni. Í 6. kafla er fjallað um gjalddaga og fullnustu aðflutningsgjalda. Í 52. gr. er fjmrh. heimilað að setja með reglugerð ákvæði um, að greiðsla aðflutningsgjalda vöru skuli fara fram innan ákveðinna tímamarka frá komudegi hennar til landsins, eða hún sett í tollvörugeymslu innan sama tíma. Það eru því miður allt of mikil brögð að því, að innflytjendur vöru láti vöruna liggja mánuðum saman ótollafgreidda í vörugeymsluhúsum. Veldur þetta ýmsum erfiðleikum, svo sem því, að vörugeymsluhúsin eru venjulega yfirfull af vörum, og tefur það fyrir afgreiðslu og eftirliti, auk þess sem varan þolir oft illa langa geymslu og verður fyrir ýmsu hnjaski í húsunum við sífelldar tilfærslur. Og viðskiptalega séð er það einnig mjög óheppilegt, að þessi háttur skuli á hafður. Í þessari sömu gr. segir enn fremur, að með reglugerð megi ákveða, að hafi aðflutningsgjöld af vöru ekki verið greidd innan mánaðar frá eindaga, þ. e. að lokum þess frests, sem settur verður til að tollafgreiða vöruna, megi tollyfirvöld láta selja vöruna á opinberu uppboði til greiðslu aðflutningsgjalda, og skal áætlað verð hennar, hafi fullnægjandi innflutningsskjöl ekki verið lögð fram. Hér er um að ræða mun strangari reglur en nú eru í l. og eru einmitt til þess að hindra það, að vörur séu látnar liggja lengi ótollafgreiddar. En til þess að mæta þeim erfiðleikum, sem þetta skapar, er tekin upp heimild til þess, að með reglugerð megi heimila tollstjórum að leyfa innflytjendum að greiða aðflutningsgjöld með ávísunum eða skuldaryfirlýsingum, sem falla í gjalddaga innan tiltekins frests, enda sé sett fullgild bankatrygging eða önnur hliðstæð trygging fyrir greiðslunni. Þetta er því skilyrði bundið, að varan sé tollafgreidd og jafnframt flutt úr vörugeymslunni innan ákveðins frests frá komudegi hennar, og má sá frestur ekki vera lengri en 20 dagar. Gert er ráð fyrir, að þessi heimild sé bundin við vissar vörutegundir. Hér er ekki um það að ræða, að hér eigi að fara að „finansera“ verzlunina með því að lána tolla, heldur er þetta gert til þess að flýta fyrir tollafgreiðslu vörunnar. Það er ekki gert ráð fyrir, að þessi frestur verði langur, en í mörgum tilfellum ber brýna nauðsyn til þess, að varan sé tollafgreidd í rauninni samstundis og hún kemur, og á þetta við ýmsar vörur, eins og t.d. timbur og járn, þar sem um heila farma er að ræða, sem ekki er hægt að flytja í vörugeymsluhús venjuleg, heldur í rauninni innflytjandinn verður að taka til sín strax, og ýmsar slíkar vörur, sem nánast eru heilir farmar, en mundi ekki vera notað við stykkjavöru. Og þetta mundi að dómi tollyfirvalda mjög verða til þess að greiða fyrir tollafgreiðslu vara. Vitanlega kæmi ekki til greina, að slík lán yrðu veitt, nema því aðeins, að bankatrygging yrði veitt fyrir greiðslunni hverju sinni. Í 7. kafla er ákvæði um það, að ef vantar í vörusendingar, skemmdir og endursendingu vöru. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða það ítarlega, það er skýrt nákvæmlega í grg., hvað um er að ræða, en þessi ákvæði eru gerð á ýmsan hátt gleggri, því að oft skapast vandamál í sambandi við, hvernig á að fara með greiðslu tolla af vörum, ef þær eru gallaðar, og sérstaklega hefur þetta komið fram, þegar ekki kemur í ljós, fyrr en eftir langan tíma, að vörurnar eru gallaðar, vegna þess að þær eru ekki tollafgreiddar fyrr en kannske mánuðum eftir að varan kemur til landsins. 8. kafli er um útflutning vara, og þar er um að ræða nokkrar breytingar. Sum ákvæði hafa verið felld niður, vegna þess að þau hafa ekki reynzt framkvæmanleg, en heimild er sett til þess, að ákveða í frv. ýmis atriði þessara mála með reglugerð. Eins og ég gat um áðan, hefur kaflinn um refsingar og viðurlög, sem er 9. kafli frv., verið endurskoðaður rækilega, og öllum ákvæðum hans varðandi refsingar hefur verið breytt í þá átt, að refsingar eru mjög verulega auknar. Þá er einnig sú breyting gerð, sem er veigamikil, að gert er ráð fyrir því, að þegar menn verða uppvísir að tollalagabrotum, sé gengið beint að þeim fyrst, sem varð fyrir sektum, en ekki eins og hefur verið til þessa, að það er haldið sér að útgerðarfyrirtækinu, sem á oft mjög erfitt með að innheimta svo aftur þessar kröfur hjá hinum brotlega. Það þykir sanngjarnt og eðlilegt, að það sé haldið sér fyrst að hinum brotlega, með aðför af hálfu þess opinbera leitazt við að fá fullnægju fyrir sektinni, en að sjálfsögðu er það ákvæði áfram í l., að ef það ekki reynist auðið að fá fullnægju þar, beri útgerðaraðili ábyrgð á, að sektin verði greidd. Þá er annað ákvæði, sem er nýtt. Það er í 76. gr. Þar er tollyfirvaldi heimilað að ákveða sektir fyrir ólöglegan innflutning, ef brot er skýlaust sannað og ætla má, að það varði ekki hærri sektum en 10.000 kr., og svo jafnframt að beita upptöku eignar í sambandi við slík brot, ef gert er ráð fyrir, að hinar uppteknu vörur séu ekki meira virði en sem svari 50 þús. kr. Þetta ákvæði er ætlað til þess að greiða fyrir skjótari meðferð slíkra minni háttar brota, og er hér farið eftir danskri fyrirmynd. Hliðstæð ákvæði þessu eru í l. um meðferð opinberra mála, að því er varðar afgreiðslu lögreglustjóra og lögreglumanna á minni háttar brotum á umferðarlögum, áfengislögum og öðrum slíkum lögum, þannig að sjálfsagt þykir að taka upp þessa heimild hér. Ég held, herra forseti, að ég hafi þá í meginefnum gert grein fyrir ákvæðum frv., og er að sjálfsögðu reiðubúinn til að svara fsp., sem fram kynnu að koma um það. Ég tel jafnframt rétt og nauðsynlegt, þar sem hér er um mjög tæknilegt mál að ræða, að sú hv. n., sem fær málið til meðferðar, hafi nána samvinnu við tollstjóra og tollgæzlustjóra um frv. og fái skýringar þeirra á einstökum atriðum þess, svo og ráðuneytisstjóra í fjmrn., eftir því sem ástæða þykir til, og munu þeir allir vera reiðubúnir til þess að upplýsa n. um það, sem hún óskar að vita varðandi rökin fyrir hinum ýmsu ákvæðum frv. Ég legg þá til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef aðallega kvatt mér hljóðs til þess að beina fyrirspurn til hæstv. ráðh., ekki varðandi þetta frv., heldur mál, sem er því skylt, en áður en ég kem að því, vildi ég segja það um þetta frv., að í því eru mörg ný ákvæði, sem eru vafalaust til bóta, önnur kunna að verða umdeild. En eitt ákvæði er það í þessu frv., sem ég vil persónulega lýsa sérstaklega stuðningi við, en það er 53. gr. frv., sem felur í sér heimild til ríkisstjórnarinnar að veita innflytjendum greiðslufrest undir vissum kringumstæðum. Það vita það allir, að verzlunin hefur búið við mikinn lánsfjárskort á undanförnum árum, eins og fleiri atvinnugreinar. Ég tek undir það með ráðh., að það má ekki reikna með því, að slíkur greiðslufrestur verði notaður þannig, að hér verði um almenna lánveitingastarfsemi að ræða, en hins vegar hygg ég, að með skynsamlegri framkvæmd á þeirri reglugerð, sem hér er gert ráð fyrir, geti það tvennt áunnizt, að í sumum tilfellum fái ríkið tollana greidda fyrr en ella, vegna þess hvað vörurnar bíða oft lengi í vörugeymslunni sem ekki mundi verða, ef þetta yrði tekið upp, og auk þess gæti þetta orðið verzluninni verulega til hagræðis, en fyrir slíka fyrirgreiðslu hefur hún fulla þörf, eins og nú standa sakir. Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, er hins vegar sú aðallega, að í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna var því lýst yfir af hæstv. ríkisstj., að hún mundi bera fram mjög fljótlega till. um allvíðtækar tollahækkanir í framhaldi af því, að gerð var breyting á gengi ísl. kr. Það var, má ég segja, tekið fram, annað hvort af hæstv. ráðh. eða fjvn.-mönnum meiri hlutans, að það mætti búast við tollalækkun eða till. um tollalækkun, sem fælu í sér um 200 millj. kr. lækkun miðað við þá tekjuáætlun, sem er í fjárlögum. Af hálfu stjórnarandstæðinga var því hins vegar haldið fram við fjárlagaafgreiðsluna, að möguleikar væru fyrir stórum meiri tollalækkunum heldur en þetta, vegna þess að ýmsir tekjuliðir í fjárlögunum væru of lágt áætlaðir. Það var að sjálfsögðu tekið fram af stjórninni, þegar hún tilkynnti þetta hæstv. fjmrh., að það yrði lagt mikið kapp á að afgreiða þessar tollabreytingar sem allra fyrst, enda kom það líka fram í sambandi við þingfrestunina, að hún var ákveðin, ákveðið að hún tæki styttri tíma en venjulega, og að því er manni skildist, fyrst og fremst til þess að afgreiða breytingar á tollalógunum. Sannleikurinn er líka sá, að það er eðlileg afleiðing af þessari yfirlýsingu, að margir innflytjendur, einkum þeir, sem flytja inn vörur, sem búast má við að verði tollabreytingar á, þeir draga það að flytja þær inn eða tollskrá þær í trausti þess, að tollar á þessum vörum verði lækkaðir, og mér er sagt, að það sé þegar farið að bera á því í ýmsum tilfellum, að það sé orðinn vöruskortur, sökum þess að innflytjendur, draga að sjálfsögðu að yfirfæra vöruna eða tollskrá hana, þangað til það liggur fyrir, hverjar tollbreytingarnar verði. Nú hefði maður búizt við því, samkvæmt því sem var yfirlýst hér á þingi fyrr, áður en því var frestað, að frv. um tollabreytingar eða tollalækkanir lægi hér fyrir strax, þegar þing kæmi saman, að það lægi hér á borðinu, alveg eins og það frv., sem við erum nú að ræða um, fyrsta dag framhaldsþingsins, en því miður hefur það ekki orðið, og það hefur heldur ekki komið fram í dag, og að því er ég bezt veit ekki væntanlegt í dag. Þó hefur maður heyrt fréttir um, að þetta frv. sé þegar tilbúið af hálfu þeirra sérfræðinga og þeirrar n., sem um það hafi fjallað. Ég vildi í framhaldi af þessu beina þeirri fyrirspurn til hv. ráðh., hvað því valdi, að þetta frv. sé ekki þegar fram komið, og hvort það megi ekki fastlega vænta þess t.d., að það verði lagt fram fyrir helgina. En eins og ég áðan sagði, er þetta orðið aðkallandi, vegna þess að margir innflytjendur draga það af eðlilegum ástæðum að tollskrá vörur, þangað til þeir fá að vita um það, hvaða fyrirætlanir ríkisstj. og Alþ. hefur í þessum efnum.

Fjmrh. Magnús Jónsson: Herra forseti. Ég er þakklátur hv. þm. fyrir vinsamlegar undirtektir hans við þetta frv., þó ég skilji, að það sé eðlilegt, að hann á þessu stigi og aðrir hv. þm. hafi fyrirvara um það, að það kunni að vera ýmis atriði í því, sem þeir óskuðu eftir að væru á annan veg. Þetta er stórt mál og eðlilegt, að það sé, en mér þykir sérstaklega vænt um, að hann skyldi nefna það atriði, er hann nefndi í sínu máli, vegna þess að þar er um nýmæli að ræða, sem vissulega getur alltaf orkað nokkurs tvímælis, en ég held, að það sé alveg rétt, sem hann sagði, og á því er þetta ákvæði byggt, að hér sé um að ræða ráðstöfun, sem oft geti orðið til góðs til þess að greiða fyrir tollafgreiðslu vara til Þess að létta fyrir því, að í bili geti innflytjendur flutt inn mjög þýðingarmiklar vörur. Hér yrði fyrst og fremst um hinar brýnustu nauðsynjavörur að ræða, sem yrðu látnar falla undir þetta ákvæði, þannig að það gæti verið hagkvæmt að hafa slíka heimild í l. Varðandi fyrirspurn hans um frv. til breytinga á tollskránni þá er það að segja, að mig furðar ekkert á því, að sú fyrirspurn komi fram. Það er alveg rétt, að því var lýst yfir, þegar fjárlög voru afgreidd, að það væri ætlunin að nota það fé, sem ríkissjóður kynni að hafa aflögu á árinu 1968, til þess að mæta afleiðingum gengisbreytingarinnar, þannig að það væri ekki ætlunin, að ríkissjóður ætlaði að halda því fé í sinn rekstur, og þá fyrst og fremst haft í huga, og enda frá Því skýrt, að fyrirhugaðar væru tollabreytingar og yrði leitazt við að nota eins mikið fé til þeirra tollabreytinga og frekast væri unnt, þó að menn væru ekki á einu máli um það, hverjar fjárhagsástæður ríkissjóðs á árinu 1968 yrðu. Það er annað mál, eins og hv. þm. sagði. Og það er jafnframt rétt, að það átti m.a. sinn þátt í því að ákveða samkomudag Alþ. strax um miðjan janúar, að ekki var talið auðið að bíða lengi með fyrirhugaðar tollabreytingar. Það er einnig rétt, sem hv. þm. sagði, að frv. um breytingar á tollskránni er tilbúið og var tilbúið, þegar Alþ. kom saman, þannig að það hefði verið auðið að leggja það þá þegar fyrir Alþ., en ástæðan fyrir Því, að það ekki hefur enn verið gert, er einfaldlega sú, sem ég veit, að bæði fyrirspyrjendur og allir hv. þm. vita, að það hafa orðið, síðan talað var um þessi mál hér í Alþ. síðast, þá hafa orðið allverulegar breytingar, og það virðast líkur til þess, að lausn á útgerðarvandamálunum nú um áramótin leiði til þess, að ríkissjóður verði í einhverju formi að taka á sig auknar skuldbindingar, og gefur þá að sjálfsögðu auga leið, að það þarf fyrst að átta sig á því vandamáli, áður en hægt er að slá einhverju föstu um það, hvaða möguleikar verða til þess að verja stórum fjárhæðum til tollabreytinga. Þetta er ástæðan til þess, að frv. hefur ekki verið lagt fram. Niðurstaða á samningum við hraðfrystihúsin liggur ekki enn fyrir, og er þó gert ráð fyrir væntanlega, að það verði núna seinni partinn í þessari viku, en áður en öll kurl eru þar til grafar komin og við sjáum þetta dæmi, er auðsýnilegt, að það er ekki hægt að fara að ráðstafa stórum fjárhæðum úr ríkissjóði, nema jafnframt sé þá um leið séð fyrir endann á því, hvernig eigi að mæta þessum vanda. Ég er ekki reiðubúinn á þessu stigi til þess að tala um eða nefna neinar tölur varðandi það, sem þegar hefur gerzt í sambandi við bátakjarasamningana, hversu þeir leiði af sér miklar kvaðir fyrir ríkissjóð, og miklu síður þó að ræða um frystihúsin, hvort þar þurfi eitthvað að hlaupa undir bagga, en hvort tveggja þetta leiðir af sér, eins og ég áðan sagði, að það hefur ekki reynzt auðið að leggja þetta frv. fyrir Alþ. nú, enda þótt það hafi verið tilbúið í tæka tíð.