Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. rekur minni til hét ég því fyrir hönd formanns landbn. að þetta mál yrði tekið til athugunar á nýjan leik vegna gildistíma. Vegna mikils annríkis í landbn. hefur ekki tekist að vinna þetta mál svo sem lofað var. Ég bið um frest vegna afgreiðslu málsins svo að landbn. fái ráðrúm til að fjalla um málið og allir geti nú staðið við stóru orðin - loforðin í þessu efni.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. Ed. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 50 1. júní 1984, um Lífeyrissjóð bænda. Ég þarf ekki að hafa langt mál um þetta frv. Nefndin varð sammála um að mæla með því að það yrði samþykkt óbreytt. Frv. er í rauninni aðeins um framlengingu á ákvæðum gildandi laga og var gert ráð fyrir að þau yrðu framlengd til fimm ára eða til ársloka 1989. Hér er um að ræða lífeyrisgreiðslur til þess hóps aldraðra bænda sem veitt eru lífeyrisréttindi umfram þau sem þeir hafa áunnið sér með iðgjaldagreiðslum. Í rauninni er frv. um framlengingu á því fyrirkomulagi og varð ekki ágreiningur um það í nefndinni. Mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Það kemur fram að Jónína Leósdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk áliti hennar.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umfjöllunar er komið frá Nd. og afgreitt þaðan. Sjútvn. þessarar hv. deildar fjallaði um málið og varð sammála um að það yrði afgreitt án breytinga. Frv. þetta fjallar um breytingu vegna sérstaks kostnaðarhlutfalls útgerðar og er, má segja, afleiðing af samningum sem gerðir voru við sjómenn í vetur, nánast staðfesting á þeim. Ég vildi þó benda á, án þess að brtt. sé um það gerð, að í III. kaflanum, um aðgerðir til lækkunar olíuverðs, hljóðar 2. mgr. 7. gr. svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði l. mgr. skulu bankar og innlánsstofnanir, sem versla með erlendan gjaldeyri, endurgreiða olíufélögunum frá og með 1. apríl 1985 45% af heildartekjum sínum vegna mismunar sölugengis og kaupgengis gjaldeyris vegna kaupa á gasolíu og svartolíu, en ríkissjóður fellir jafnframt niður 45% gjaldtöku af mismun sölu- og kaupgengis gjaldeyris og þóknun (provision) þeirri er bankarnir taka af félögunum fyrir þjónustu við yfirfærslu fjár til útlanda eða aðrar greiðslur erlendis vegna kaupa á framangreindum vörum.“ Um þetta er ekkert að segja annað en það að þarna eru bankarnir og ríkissjóður látnir taka á sig að endurgreiða ákveðinn hluta sem þeir hafa vegna þess mismunar sem er á kaup- og sölugengi gjaldeyris. En ég undirstrika og þyrfti það þá að koma frá viðskrn. eða fjmrn., sem ég er ekki alveg viss um, að þegar þetta verður framkvæmt verði skýrt ákveðið hvort um væri að ræða cif-verð eða fob-verð. Á því er verulegur munur. Það er nauðsynlegt að þetta komi greinilega fram vegna útreikninga þannig að ekkert fari á milli mála. Þetta þyrfti að vera á hreinu. Ég bendi eindregið á að ég held að öruggast væri að fara eftir cif-verði en ekki fob-verði í þessu efni. Þetta er ekki brtt., heldur ábending vegna framkvæmda þessara laga.



Virðulegi forseti. Við afgreiðslu málsins í sjútvn. var ég ekki viðstaddur. Ég hafði ekki möguleika á að sitja þann fund. Ég vil koma því á framfæri að ég er sammála þessu frv. enda, eins og kom fram hjá frsm. n., er þetta fyrst og fremst staðfesting á þeim samningum sem gerðir voru við sjómenn í byrjun mars. Mér finnst þó að nafngiftin á þessu frv. hefði mátt vera önnur en hér er. Það er hálfhlálegt að heyra að frv., sem verður til upp úr samningagerð, skuli heita „Aðgerðir til að bæta hag sjómanna og sjávarútvegs“. Ég held að nafngiftin á þessu frv. hefði frekar átt að vera á þann veg að hér væru aðgerðir til að koma ríkisstj. út úr þeim vanda sem hún var stödd í í sambandi við frágang sjómannasamninga og þetta sé fyrst og fremst staðfesting á því að ríkisstj. og stjórnvöld urðu í þessu tilfelli að gera ákveðna hluti til að samningar gætu náðst. Þetta byggist á því að útgerðin, sjávarútvegurinn stendur það höllum fæti að það varð að fá ríkisfyrirgreiðslur til að koma hlutunum í kring þannig að samningar næðust. Það er einnig ástæða til að minna á það nú við samþykkt þessa frv. að það var látið eiga sig að ganga til samninga í alvöru við sjómenn fram að þessum tíma. Samningar við sjómenn áttu sér ekki stað fyrr en eftir þriggja vikna verkfall. Þrátt fyrir það hafði ríkisstj. möguleika á að gera þessa hluti, sem við erum komin til að samþykkja hér, hvenær sem var á því tímabili sem beðið var eftir samningum. Það er líka rétt að það komi fram að við þriggja vikna verkfall sjómanna hér í vetur var ótrúlega lítið um það rætt í fjölmiðlum. Við flettum stærsta dagblaði landsins dag eftir dag án þess að minnst væri á að það væri allsherjarverkfall á fiskiskipaflotanum. Mjög svipað átti sér stað í sambandi við ríkisfjölmiðlana. Það virtist sem svo að það væru smámunir á ferð þó að íslenski fiskiskipaflotinn lægi í höfn, enda kom það líka á daginn að þegar búið var að semja eftir þriggja vikna verkfall komu yfirlýsingar frá formanni Landssambands ísl. útvegsmanna - ég segi nú ekki yfirlýsing frá hæstv. sjútvrh. - þar sem mátti lesa á milli línanna að íslenska þjóðfélagið hefði tapað sáralitlu af þessu þriggja vikna verkfalli. Það hefði verið sáralítill skaði fyrir þjóðarbúið þó að fiskiskipaflotinn íslenski hefði legið bundinn við bryggjur í þrjár vikur. Það var reyndar aðeins tiplað á því að kannske hefði tapast einhver loðnuafli, þ. e. hrognafyllt loðna. Loðnan var áfram í sjónum þó að hún væri búin að hrygna. Þegar frá leið var það nefnt að skaðinn af þessu verkfalli heiði verið eins og þriggja togara ársúthald og afli en það var aðeins það sem við töpuðum í sambandi við loðnuhrygnuna sem við ætluðum að frysta fyrir Japansmarkað. Hvað ætli skaðinn hafi verið stór ef við reiknuðum þann skaða sem varð á þorskveiðiskerðingunni á þessu tímabili? Við höfum a. m. k. trú á því að það sé nógur þorskur til í sjónum til að veiða eða hátt í það. En ástandið væni svolítið alvarlegra núna -  Ég undirstrika það að ég er sammála þessu frv. En jafnframt lít ég svo á að nafngiftin hefði átt að vera önnur og fyrst og fremst yfirlýsing um það að ríkisstj. var að bjarga sér út úr sínum vandamálum. Það er ekki nema að hluta sem þarna er verið að bæta hlut sjómanna þó að það komi inn í dæmið.



Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur hlotið afgreiðslu í Nd. og er komið hingað í hv. Ed. Sjútvn. Ed. hefur fjallað um málið og var sammála um að það yrði afgreitt óbreytt eins og það kemur frá Nd. Ég vil geta þess að hv. 4. þm. Vesturl., Skúli Alexandersson, var ekki mættur á fundinum, en ég hafði samband við hann á eftir þannig að hann vissi hvað fram fór. En það er tekið fram í nál. að hann gat ekki verið mættur á fundinum. Hér er um að ræða hvernig skuli farið með svokallaðan endurgreiddan söluskatt sem á að ganga til sjávarútvegsins. 520 millj. kr. eiga að fara í gegnum deildir Aflatryggingasjóðs til þess fyrst og fremst að greiða þar afla skv. samningum sem gerðir voru við síðustu fiskverðsákvörðun. Það er eitt atriði í 3. lið 1. gr. sem ég ætla að minnast á. Þar segir, með leyfi forseta: „Auk sérstakra bóta skv. 2. lið skal á tímabilinu 1. ágúst 1984 til 1. ágúst 1985 greiða til útgerðar“ o. s. frv. Hæstv. sjútvrh. sendi mér þau skilaboð áðan að þarna hefði orðið misprentun í frv. Þarna ætti að standa 31. ágúst. Það væri verið að prenta frv. upp og þessi breyting kæmi þar fram. Þetta vita fulltrúar Nd., að mér er tjáð, þannig að það þarf ekki að fara þangað aftur. Ég vil aðeins biðja hv. þdm. að merkja við þetta. Frv. kemur aftur með réttri dagsetningu. Það er prentvilla sem þarna hefur orðið. Hæstv. ráðh. bað mig að geta þess að þannig lægi í þessu máli.



Virðulegi forseti. Ég skrifaði upp á nál. hv. sjútvn. með fyrirvara. Þar sem um er að ræða tilfærslu á fjármunum með þessu frv., m. a. vegna samninga um fiskverð og samninga á milli útgerðarmanna og sjómanna, mun ég ekki greiða atkv. gegn þessu frv. Ég vil ítreka þá skoðun Bandalags jafnaðarmanna að ríkisstjórnum beri að taka sig út úr samningsgerð á milli þessara aðila. En á meðan við búum við það kerfi sem nú er þjónar það engum tilgangi að setja sig upp á móti einni tilfærslu fremur en annarri. Á meðan við búum við þetta verður sífellt að færa fjármuni úr einum vasanum í annan, ár eftir ár og jafnvel mörgum sinnum á ári. Við skulum líta á dæmi um slíkt. Hér er um 540 millj. að ræða. Þetta er þó nokkuð há fjárhæð sem nefnd er uppsafnaður söluskattur og hann er endurgreiddur útgerð. En útgerð greiðir engan söluskatt, heldur fiskvinnslan. Þetta er bara eitt dæmið enn um kerfið sem við búum við sem við sjáum hér ljóslifandi fyrir okkur.



Virðulegi forseti. Því er eins farið með afgreiðslu þessa máls og kom fram hjá frsm. að ég gat ekki verið viðstaddur afgreiðsluna, en ég lýsi mig samþykkan málinu. Þetta er að nokkru leyti hluti af samningunum frá því í vetur, þ. e. í sambandi við lífeyrissjóðinn. Svipað er með þetta frv. og það sem við vorum að ræða áðan. Nafngiftin er nokkuð merkileg: frv. til laga um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Við sem höfum fengist við sjávarútvegsmál undanfarin ár höfum fyrst og fremst litið á Aflatryggingasjóð sem hlutatryggingasjóð til að tryggja að þegar aflabrestur yrði væru til peningar til þess að standa í skilum við mannskap. Þannig hefur þessi sjóður verið undanfarin ár þar til hæstv. núv. ríkisstj. notar hann fyrir hálfgerða ruslakistu alls konar millifærslna í sambandi við ýmislegt sem verið er að gera í sjávarútvegi. Með þessu frv. er verið að færa endurgreiddan söluskatt í Aflatryggingasjóð og síðan er þeim peningum úthlutað eftir ýmsum reglum sem ekki eru í neinum tengslum við það hlutverk sem sjóðnum var ætlað áður. Ég veit ekki hverju má búast við í framtíðinni um heiti frumvarpa ef framhaldið verður sem þetta. Í frv. sem við vorum að ræða áðan, um aðgerðir til þess að bæta hag sjómanna, var verið að skipuleggja millifærslu fyrir ríkisstj. til að leysa ákveðin vandamál og þetta frv. er um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins þar sem um beina millifærslur er einnig að ræða. Ég vildi benda á að það er merkilegt að sú góða stofnun skuli nú vera orðin hálfgerð ruslakista.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 74/1974, um meðferð opinberra mála. Hinn 8. febr. s. l. skipaði ég nefnd til að gera tillögur um hraðari og skilvirkari meðferð skatta- og efnahagsbrota í dómskerfinu. Í nefndinni áttu sæti Þorsteinn Geirsson ráðuneytisstjóri, formaður, Þórður Björnsson ríkissaksóknari, Gunnlaugur Briem yfirsakadómari, Hallvarður Einvarðsson rannsóknarlögreglustjóri og Garðar Valdimarsson skattrannsóknastjóri. Ritari nefndarinnar var Þorsteinn A. Jónsson deildarstjóri. Nefndinni var ætlað að hraða störfum og skila áliti eigi síðar en 1. mars s. l. Hún takmarkaði því tillögur sínar um hraðari meðferð mála við þær breytingar sem unnt var að láta koma til framkvæmda strax. Með hliðsjón af því gerði nefndin eftirfarandi tillögur: 1. Að ráðinn verði einn lögfræðingur til embættis ríkissaksóknara og að einn saksóknari þar hafi það sem forgangsverkefni að annast ætluð skatta- og efnahagsbrot og hafa á hendi sókn í stærri málum fyrir sakadómi. 2. Að dómurum við sakadóm Reykjavíkur verði fjölgað um tvo vegna skatta- og efnahagsbrota og að lögð verði áhersla á að dómarar þeir, sem falin er meðferð mála út af ætluðum skatta- og efnahagsbrotum, hafi eða öðlist æfingu og reynslu í slíkum málum. 3. Að hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins verði stofnuð sérstök deild sem rannsaki skatta- og efnahagsbrot. Að ráðnir verði fjórir rannsóknarlögreglumenn til Rannsóknarlögreglu ríkisins vegna þessara mála. Að við framangreinda deild verði skipaðir tveir lögreglufulltrúar. 4. Að lagt verði fyrir Alþingi meðfylgjandi frv. um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála sem felur í sér: A. að meðdómandi geti verið einn. B. Að umfangsmikil og vandasöm mál vegna skatta- og efnahagsbrota verði að jafnaði rekin fyrir sakadómi Reykjavíkur. 5. Að nú þegar verði ráðinn sérfróður maður í skatta- og efnahagsbrotum er starfi sem ráðunautur í þágu Rannsóknarlögreglu ríkisins og ríkissaksóknara. Ríkisstj. samþykkti þessar tillögur nefndarinnar og í samræmi við það er flutt frv. það sem nefndin gerði tillögur um. Í frv. þessu eru lagðar til breytingar á 1. og 4. mgr. 5. gr. laga um meðferð opinberra mála nr. 74/1974. Í fyrsta lagi er lagt til að 1. mgr. verði breytt á þann veg að mál vegna meiri háttar skatta- og efnahagsbrota skuli að jafnaði sæta meðferð í Reykjavík. Tilgangurinn með því að stefna þessum málum fyrir sakadóm Reykjavíkur er að við eflingu hans geti meðferð mála þar orðið hraðvirkari og skilvirkari en annars staðar á landinu. Skatta- og efnahagsbrot eru oft mjög flókin og margþætt og eigi á annarra færi að fjalla um þau og dæma en þeirra sem fengið hafa mikla æfingu og reynslu í meðferð slíkra mála. Sérhæfing dómenda er grundvallaratriði ef takast á á við flókin skatta- og efnahagsbrot. Í öðru lagi er lagt til að 4. mgr. verði breytt þannig að heimilt verði að kveðja til einn sérfróðan meðdómanda í stað tveggja sem nú er skylda ef kvaddir eru til sérfræðingar. Tveggja manna dómur ætti að nægja í mörgum málum og meðferð máls í slíkum dómi er einfaldari en í dómi skipuðum þremur mönnum. Lagt er til að þegar tveir menn skipa dóm ráði atkvæði dómsformanns ef ágreiningur verður. Þetta fyrirkomulag um einn meðdómanda gilti áður í verðlagsdómi og þótti gefast vel. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Ég á reyndar sæti í þeirri nefnd sem um þetta mál mun fjalla og kem hér aðeins upp til þess að fá að heyra álit hæstv. ráðh., ef fengist, á eiginleikum þessa frv. Nú hefur það ekki sætt nefndarmeðferð enn þá. Ég er því eingöngu að varpa fram spurningum sem ég sjálfur ekki hef svar við að eigin mati. Um það er að ræða hvort hér sé e. t. v. á ferðinni ákveðin valdþjöppun sem hugsanlega gæti haft óheillavænleg áhrif á þróun þessa þáttar stjórnsýslunnar fyrir landið í heild og þá á ég sérstaklega við dreifbýlið. Við skulum huga að því að annars vegar skoða menn mál, sem hér um ræðir, út frá þeim lagabókstöfum sem þessi mál snerta. Hins vegar skoða menn þessi mál út frá þeim aðstæðum þar sem mál sem þessi koma upp. Þær geta verið eins margbreytilegar og mennirnir eru margir og hafa alltaf ákveðin sérkenni eftir því hvar á landinu slík mál hafa komið upp og þótt ástæða til að rannsaka. Reynsla manna, sem auðvitað er mjög mikilvæg þegar fjallað er um þessi mál, skapast annars vegar af reynslu manna í umfjöllun um lög og rannsókn mála út frá lagabókstaf, en hún skapast ekki síður út frá reynslu þessara manna í mannlegum samskiptum, þ. e. við þá hlið málsrannsóknarinnar sem snýr að þeim einstaklingum sem viðriðnir eru málið á hverjum stað á landinu. Er þetta að mati ráðh. sú besta lausn sem hægt er að finna eða er hér hugsanlega um tímabundið úrræði að ræða sem síðar meir yrði hugað að að breyta með tilliti til þessara þátta eða þessara efasemda sem ég varpaði hér fram?



Virðulegi forseti. Þess gerist ekki þörf að hafa mjög mörg orð um þetta frv. Ég áttaði mig ekki nákvæmlega á þeim athugasemdum sem hv. 8. þm. Reykv. gerði hér áðan, ég verð að játa það. Mér sýnist þetta frv. horfa til betri vegar frá því sem verið hefur. Ég sé ekkert athugavert við það að í lögum sé sérstakt ákvæði eins og það sem er í 1. gr. þessa frv., þ. e. að mál vegna meiri háttar skatta- og efnahagsbrota skuli að jafnaði sæta meðferð í Reykjavík. Mér finnst það þvert á móti vera afar eðlilegt ákvæði. Þetta frv. miðar að því að hraða og bæta meðferð mála, m. a. skatta- og efnahagsbrota, ef ég skil rétt. Ég minni á það að Alþfl. hefur flutt hvað eftir annað þáltill., sem sumar hverjar hafa verið samþykktar, um að þessi mál verði öll tekin fastari tökum. Mér sýnast þær tillögur, sem sú nefnd sem getið er í athugasemdum við þetta lagafrv. hefur gert, allar vera til bóta og til þeirrar áttar að hraðar verði tekið á þessum málum og þau gangi fljótar fyrir sig í dómskerfinu. Þessi skatta- og efnahagsbrot eru sjálfsagt eins og ísjaki þar sem ekki kemur upp úr nema 1/10 hluti jakans eða svo. Þess vegna er það brýnt að á þessum málum verði tekið og mér sýnist við fyrstu athugun þetta allt saman heldur stefna í rétta átt. En kostur gefst á að skoða það nánar þegar málið fær umfjöllun í nefnd að lokinni þessari umr.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil þakka þær undirtektir sem þetta frv. hefur fengið. Vegna spurninga hv. 8. þm. Reykv. hvort hér sé um valdþjöppun að ræða, þá held ég að það sé víðs fjarri að svo geti talist. Í fyrsta lagi er aðeins um að ræða heimildarákvæði fyrir ríkissaksóknara sem þarna er sett inn, en sem getur samt sem áður verið æskilegt vegna þess að þessi mál geta verið mjög umfangsmikil. Sem betur fer eru þau ekki mörg sem hafa verið hjá dómskerfinu en sum þeirra eru mjög umfangsmikil og því nauðsynlegt að þar sé sérhæft starfslið sem um þau fjallar. Það gæti orðið mjög erfitt fyrir aðra að eiga að fara með þau. Vissulega er það svo að öll lagaákvæði geta verið háð endurskoðun. Það er því ekki neitt öruggt að það sem hér er sett fram standi um langa framtíð. En hér eru gerðar tillögur um meðferð mála sem vonast er til að verði til að hraða framgangi þeirra sem sérstaklega eru tímafrek og vandasöm. Þó að hér sé aðeins getið um þennan flokk mála þýðir það ekki að önnur eigi að sitja á hakanum því að vissulega er það mjög brýnt að framgangur mála í dómskerfi taki ekki allt of langan tíma. Þar þarf að vísu að horfa á hina hliðina, að gætt sé fyllsta réttaröryggis svo að mál séu rækilega skoðuð. En ég vil staðfesta það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þær tillögur, sem hér eru lagðar fram, munu greiða fyrir að framgangur mála verði betri á þessu sviði.



Virðulegi forseti. Vegna þeirrar afgreiðslu sem hér er í vændum vildi ég gjarnan gera grein fyrir minni afstöðu til þessa máls. Það hefur verið þannig að ég hef ekki haft aðstöðu til að taka þátt í umr. um málið né afgreiðslu þess í nefnd. Til þess að lýsa skoðunum mínum á því get ég tekið undir þann anda sem í þessu máli ríkir, þ. e. að stjórnun peningamagns með þeim aðferðum, sem beitt hefur verið undanfarin ár, tel ég ekki vera rétta leið til að ná fram efnahagslegum markmiðum. Aftur á móti treysti ég mér ekki til að styðja þetta frv. vegna þess að ég tel að hér sé tekið á mjög einangruðum þætti í stjórn peningamála. Ég bendi á að í smíðum er löggjöf um bankastarfsemi hér á landi. Í farvatninu eru einnig hugmyndir eins og formanns Sjálfstfl. Þorsteins Pálssonar um að sameina banka. Þessi breyting ein skilar því ekki að mínum dómi þeim árangri sem skyldi í þessum málum öllum. Mér hefði verið kærara að sjá fullkominn aðskilnað milli Seðlabanka annars vegar og hinna svokölluðu ríkisbanka hins vegar, þ. e. að þar væri um algerlega óskyldar og óháðar stofnanir að ræða. Ég tel að það hefði verið miklu heppilegri leið til að ná þessu markmiði og ganga þá jafnvel þannig skrefinu lengra, að ef ekki næðist fram þessi aðskilnaður, þ. e. almenningseign á bönkunum og ríkisbankar yrðu gersamlega óháðir afskiptum löggjafarvaldsins, yrði rekstur þeirra algerlega á ábyrgð ráðh. á meðan Seðlabankinn heyrði undir Alþingi þar sem hann þjónar raunverulega einn slíkra stofnana markmiðum Alþingis í afskiptum af efnahagsmálum. Til þess að gera langa sögu stutta ætla ég mér að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta mál. Ég er eins og ég segi samþykkur því í anda en get ekki stutt þetta mál eitt sér þar sem ég tel að það taki ekki nema á mjög litlum þætti þeirra vankanta sem almennt eru á efnahagsmálum hér á landi.



Virðulegi forseti. Ég hef íhugað þetta frv., sem hér er til umr., nokkuð vandlega nú um hríð. Mér sýnist að mjög mikið útstreymi fjár úr bankakerfinu nú mundi geta skapað aukna þenslu og þá sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, aukna eyðslu eins og við urðum varir við í fyrra. Ég er í sjálfu sér sammála því að innilokað fé verður ekki notað til framfaramála. Ég get þó ekki skilið að 10% bundins fjár sé endilega hin eina rétta prósentutala. Þar sem frv. til seðlabankalaga mun núna vera til meðferðar í viðskrn. og þessi mál í heild sífellt til gagngerrar meðferðar hjá ríkisstj. mun ég styðja þá till. að vísa þessu máli til ríkisstj.



Virðulegi forseti. Það virðist nú vera að bresta nokkur flótti í liðið í þessum efnum. Eftir umr. sem hér hafa verið áður í þessu máli mátti skilja hv. ræðumenn svo að flestir væru sammála því að þessari skyldu, sem þarna hvíldi á núna skv. bindingu, yrði aflétt að verulegu leyti. Það er misskilningur hjá hv. þm. Stefáni Benediktssyni og síðasta ræðumanni Birni Dagbjartssyni að þetta snerti á nokkurn hátt væntanlegt bankalagafrv. Það er allt annars eðlis. Þeir bankar sem þar munu standa áfram verða að vinna eftir þeim reglum sem þar verða settar. Það á ekkert skylt við þá bindingu á fjármagni sem nú er viðhöfð. Við þurfum ekki að rekja þessa sögu hér. Við þekkjum hana. Heimildin í dag er upp á 38% bindiskyldu. Hún var nýtt fram undir síðustu mánaðamót að 28% og núna fyrir sérstakan góðvilja er hún lækkuð í 18%. Það sem við leggjum til, við Eyjólfur Konráð, í frv. okkar er að bindingin fari í 10%. Skýringin á því er eingöngu sú að við höfum séð það í gegnum öll þau ár sem þessi stórtæka binding hefur verið hjá Seðlabankanum, að hún hefur því miður ekki haft tilætluð áhrif á verðbólguþjóðfélag okkar. Stjórnun peningamálanna í gegnum frystingu í Seðlabankanum hefur ekki náð tilgangi sínum. Ég held að það geti margir verið mér sammála um það, sérstaklega í atvinnurekstri og þó einkum í sjávarútvegi, að þegar þar hefur eitthvað gengið skár og eitthvað verið betra hafi verið vissar hömlur settar á útlán til þessarar starfsemi. Þeir máttu aldrei standa sig sjálfir. Það mátti ekki hleypa of miklu fjármagni inn í kerfið, eins og sagt var. Mér virðist að verulegt fjármagn hafi flotið inn í kerfið, og ekki hvað síst hér á stór-Reykjavíkursvæðinu, þó að binding hafi verið. Ég vil létta þessari kvöð af og að viðskiptabankarnir fái sjálfir að vera ábyrgir fyrir þeim peningum sem þarna eru. Þeir afla sér sparifjár dýrum dómum og á umdeildan hátt með dýrum auglýsingum o. fl. og þeir eiga ekki að þurfa að eiga á hættu að það sé fryst í Seðlabanka af því miklu hærri upphæð en ég tel vera þörf á. Þess vegna tel ég rétt að við samþykkjum í þessari hv. deild það frv. sem hér liggur fyrir, en séum ekki að vísa því til ríkisstj. Þrátt fyrir að við berum mikið traust til hennar vil ég ekki eiga neitt á hættu í þessu máli. Hér er um stefnumörkun að ræða. Ég vil að hv. þd. standi að því að þetta verði samþykkt á þann veg sem hér hefur verið lagt fram. Ég tel það til bóta fyrir þjóðfélagið en ekki til skaða, eins og úrtölumenn hafa viljað halda fram.



Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þau orð hv. síðasta ræðumanns því að ég ber ekki heldur nokkurt traust til hæstv. ríkisstj. sem nú situr. Við erum alveg sammála um það. Mér þykir hins vegar ákaflega einkennilegt og raunar miður ef það er ætlunin að afgreiða þetta frv. núna frá hv. Ed. að 1. flm. fjarstöddum. Mér þykir sem málinu hafi verið frestað annað eins. Ég gildi gjarnan heyra skoðanir hans á þeirri nýju stöðu sem nú er komin upp í málinu. Það var vitað að framsóknarmenn í báðum stjórnarflokkunum voru þessu máli andvígir, en nú hefur komið í ljós við þessa umr. að framsóknarmönnum hefur fjölgað, a. m. k. í öðrum stjórnarflokknum, og allt er þetta okkur nýlunda hér. Þetta mál fékk ítarlega umfjöllun í nefnd. Þangað komu bæði formaður bankastjórnar Seðlabankans og bankastjórar viðskiptabankanna. Þær röksemdir sem hv. 5. þm. Norðurl. e. hafði hér uppi um að samþykkt þessa frv. kynni að auka á spennu hér á höfuðborgarsvæðinu er ég ekkert sannfærður um að hafi við rök að styðjast. Eins og raunar hv. 3. þm. Vesturl. gat hér um í sinni ræðu hefur verið í gildi 38% binding.  Hins vegar er ég sannfærður um, eftir þá umfjöllun sem þetta mál hlaut í nefndinni, að það sé rétt að samþykkja þetta frv. og það sé rangt að vísa því til ríkisstj. Það er alkunna að sú aðferð að vísa málum til ríkisstj. er viðhöfð þegar menn heykjast á því að fella mál, vilja ekki láta það standa skráð á þingtíðindum að málið hafi verið fellt. Þá er því vísað til ríkisstj. þar sem það fær hægt andlát. Ríkisstj. er ekki skyldug til að gera nokkurn skapaðan hlut varðandi þetta mál þó svo því sé vísað til hennar. Þá er bara verið að drepa málinu á dreif og eyða því. Meira að segja ber það allt of oft við að með þær þáltill., sem samþykktar eru hér á hinu háa Alþingi og sendar eru til ríkisstj. er ekkert gert, eins og dæmin sanna, þó að þar sé um skýrar og ótvíræðar viljayfirlýsingar Alþingis að ræða. Ég hef svo sem ekkert umboð til að leggja til að þessu máli verði frestað. En mér finnst afar einkennilegt ef á að afgreiða það hér að fjarstöddum 1. flm. sem mér er kunnugt um að verður á næsta fundi hv. Ed. ef hann verður svo sem venja er n. k. mánudag. Ég veit a. m. k. ekki betur. En það skulu menn alveg gera sér ljóst og hafa hreint í sínum huga, að ef á að afgreiða þetta mál núna og bera það undir atkvæði núna hafa framsóknarmennirnir í báðum stjórnarflokkunum unnið sigur á þeim sem vildu breyta vegna þess að það þýðir þá að þeir hafa beygt þá, sem vildu fá þetta frv. samþykkt, til að lúta því að málinu verði vísað til ríkisstj. Þetta finnst mér býsna athyglisvert og það getur sjálfsagt verið umhugsunarefni fyrir ágæta fulltrúa á landsfundi Sjálfstfl., sem hefst eftir fáeina daga, hvernig valdahlutföllin eru nú í ríkisstjórnarflokkunum. Ég legg áherslu á að það blasir við og gefur auga leið að afturhaldsöflin hafa í þessu máli haft sigur þegar á að losa um og breyta heldur til í frjálsræðisátt og eðlilegra starfshátta í efnahagsmálum eftir því sem mín skoðun og sannfæring segir mér. Nei takk. Framsókn ræður.



Vegna orða hv. 5. landsk. þm. þykir mér rétt að það komi fram að þetta mál er tekið á dagskrá vegna eindreginna óska hv. 1. flm. frv. Að sjálfsögðu hefði það ekki verið gert ef hv. 4. þm. Norðurl. v. hefði ekki sjálfur óskað eftir því að það yrði tekið til afgreiðslu í dag.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. 5. landsk. þm. um það að mér finnst dálítið sérstakt að þetta mál skuli vera tekið fyrir nú á þessum fundi. Það hafa komið upplýsingar um það að 1. flm. þessa frv. hafi samþykkt það og jafnvel óskað eftir því að málið yrði tekið fyrir að honum fjarstöddum og skilja sjálfsagt flestir þm. að hann hafi svo sem ekkert kært sig um það að vera við jarðarför þessa óskabarns síns. En það eru fleiri sem stóðu að þessu máli og fleiri sem stóðu að nál. Formaður þingflokks Alþb. stendur að nál. og leggur til að þetta verði samþykkt. Hann er fjarverandi í dag. Mér finnst nokkuð óeðlilegt að þessu máli sé hespað svo í gegn. Ég sé ekki hvað liggur á að afgreiða það að þessum þingmönnum fjarstöddum. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um frv. sjálft og efni þess. En mér finnst það liggja beint við nú, þegar búið er að afnema það að Seðlabankinn endurkaupi afurðalán, að bindiskyldan gagnvart viðskiptabönkunum sé afnumin að meginhluta til. Þessi bindiskylda var rökstudd með því að Seðlabankinn þyrfti að endurkaupa afurðalán framleiðsluatvinnuveganna. Þegar frjálshyggjan er komin það langt í þjóðfélaginu hjá okkur að búið er að færa þessa þjónustu, afurðalánakaupin, beint yfir til viðskiptabankanna þá eru engin rök lengur fyrir því að þessi bindiskylda, sem var gerð til að fjármagna afurðalánin, sé a. m. k. í þessari upphæð sem talað er um núna, þ. e. í 18%. Þessi aðgerð, bindiskyldan, var félagsleg aðgerð. Hún var félagsleg aðgerð á þann máta að sparifé landsmanna vítt um landið var safnað saman hér í Seðlabankanum til að standa undir fjármögnun afurðalána. Hver viðskiptabanki fyrir sig hafði ekki styrkleika til að taka á móti þeim sveiflum og standa skil á þeim stóru fjárhæðum sem þurfti til að fjármagna afurðalánin. Meðan svo var lá það beint fyrir að þessi félagslega aðgerð væri í heiðri höfð. En þegar frjálshyggjumennirnir, bæði í Sjálfstfl. og Framsfl., eru búnir að koma því til leiðar að búið er að afnema endurkaup Seðlabankans á afurðalánum þá er þessi skylda fallin um sjálfa sig. Það sýnir hvað þarna hefur verið um stóra félagslega aðgerð að ræða í sambandi við bindiskylduna og nauðsyn þess að halda henni í gangi meðan afurðalánin voru endurkeypt af Seðlabankanum að núna þurfa viðskiptabankarnir að taka erlend lán til að fjármagna afurðalánin. Þar með er þessi félagslegi fjármagnsþáttur, sem við skipulögðum með bindiskyldunni, kominn í erlendan gjaldeyri. Það er eitt af frjálshyggjumarkmiðum þeirra framsóknarmanna og sjálfstæðismanna að hafa hlutina á þennan veg. Ég get ekki fallist á það að það séu nein rök fyrir því að halda bindiskyldunni áfram þrátt fyrir þessa hluti. Það kom hér fram í umr. við 1. umr. hjá hv. 4. þm. Austurl. að við það að bindiskyldan yrði felld niður mundi aukast spenna á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að þessu sé alveg öfugt farið. A. m. k. var það þannig að þegar verið var að setja bindiskylduna á hrópuðum við úti á landsbyggðinni, meira að segja sjálfsagt þeir norður í Mývatnssveit líka, við gerðum það bæði upp á Akranesi og vestur á Snæfellsnesi, að nú væri verið að flytja fjármagn til Reykjavíkur, það væri verið að skattleggja bankana og sparisjóðina úti um land til þess að flytja fjármagnið til Reykjavíkur og ráðstafa því þar. Ég held að það hafi verið mikið satt í þessu og ef það hefur verið satt þá held ég að sannleikurinn sé ósköp svipaður núna nema hann er kannske enn þá meira áberandi í dag. Við erum með lítið undirheimafjármagnsstreymi úti um landið. Þar fer meginhlutinn af peningunum beint í bankana og sparisjóðina ef eitthvað er laust sem ekki þarf að nota fyrir brýnustu nauðþurftum dagsins. Þær fara ekki í neinn skuldabréfabransa. Þar er engin fjárfestingarstofnun eða kaupþing til að standa fyrir kaupum á skuldabréfum þar sem ekki kemur fram bindiskylda.  Þar af leiðandi skeður það að hér sleppur bindiskyldan meira og minna fram hjá í staðinn fyrir það að hver eyrir, sem lagður er inn í sparisjóð eða banka út um land, hefur verið skattskyldur hingað til Reykjavíkur. Af stórum hluta af fjárstreyminu hér í Reykjavík hefur ekki þurft að borga bindiskyldu til Seðlabankans. Þar af leiðandi er þetta alveg öfugt við það sem hv. 4. þm. Austurl. heldur fram. Það er frekar verið að skattleggja landsbyggðina með þessari aðgerð en á hinn veginn. Það hefur verið tilhneiging hjá ríkisvaldinu, eins og komið hefur fram hér, að nota bindiskylduna sem nokkurs konar ógnunarskatt. Það hefur verið heimild til að taka 38% en sú heimild hefur ekki verið notuð, heldur 28%. Sem sagt: það hefur alltaf vofað yfir að ríkisstj. gæti með einu pennastriki eða svo bætt þarna við 10% ef henni dytti í hug. Hvernig stendur á því? Er það ekki sjálfsagður hlutur að halda sig þarna í lágmarki þess fjármagns sem þarf að nota í stað þess að hafa heimildina langt fyrir ofan það sem þarf að hafa á hverjum tíma? Það er ekki lengi verið að koma lagaheimild hér í gegnum Alþingi. Duglegir ráðherrar eru fljótir að ýta áfram frv. ef á þarf að halda til þess að gera slíka hluti sem þessa. Þegar þingið er ekki viðstatt hefur það legið hér í landi að auðvelt sé að gefa út brbl. ef þyrfti að hækka bindiskylduna. Það hefur verið haft á orði að ekki þyrfti að notfæra sér þessi 18% og það er verið að tala um að það liggi ekki fyrir að beitt verði 10% bindiskyldu. Af hverju ekki að binda þetta við 10%? Af hverju að hafa það hærra en það? Þegar búið er að sleppa afurðalánunum, þegar hægt er að endurkaupa afurðalán í Seðlabankanum, þá er ekkert sem réttlætir það að þessi skattlagning á viðskiptabankana sé hærri en 10%. Ég hef ekki heyrt það nefnt. Ég hef engan af meðmælendum þessarar frávísunar heyrt nefna nein ákveðin rök fyrir því. Það liggur sjálfsagt beint fyrir að þetta mál verður afgreitt núna á þessum mínútum sem eftir eru af þessum fundartíma. Það er alveg greinilegt, eins og hv. 5. landsk. þm. benti á áðan, að framsóknarmennirnir í Sjálfstfl. eru orðnir það fjölmennir að frv. verður samþykkt. Það endurtekur sig sem sagt hér í hv. Ed. að þegar útlit er fyrir að frjálslyndir þm. úr Sjálfstfl. hafi áhuga fyrir að fara einhverja pínulítið aðra leið en Framsfl. þá er ýtt allstíft á. Þetta átti sér stað og er búið að eiga sér stað í sambandi við kvótafrv. trekk í trekk hér í deildinni. Það er vitað að það munaði einu atkvæði hér að það væri stoppað. Þá var ýtt allhörkulega á. Sagan er að endurtaka sig núna. Það er verið að gera góðan bóndason norðan úr Mývatnssveit, sem hefur talið sig vera allharðan sjálfstæðismann og frjálshyggjumann, að þegni kaupfélagsins á Húsavík, að góðum og gildum framsóknarmanni.



Það er óhætt að segja að það er ekki málafátækt á dagskrá þessarar hv. deildar í dag, hér eru 20 mál á dagskrá. Það væri því ekki ástæða til að taka á dagskrá mál sem hefði verið óskað eftir að yrði frestað. Forseti taldi reyndar sjálfur eðlilegt að taka ekki mál á dagskrá þar sem 1. flm. væri fjarverandi. En forseti telur sig knúinn til að ítreka það einu sinni enn að það er að frumkvæði og skv. eindreginni ósk hv. 1. flm. þessa frv. að málið er tekið hér til afgreiðslu í dag.



Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir orð hæstv. forseta, hver sá sem hefði viljað vita gat kynnt sér það að þetta mál var komið á dagskrá fyrir tilstuðlan 1. flm. og því eðlilegt að það sé hér í meðferð. Ég er sammála þeim sem hér hafa talað að það er engin lausn á afgreiðslu þessa máls að vísa því til ríkisstj. Það er máttlaust og hefur lítið upp á sig. Aftur á móti reyndi ég að lýsa afstöðu minni til þess. Ég tel að það beri að skoða mál Seðlabanka og viðskiptabanka í heild, þ. e. skoða þau mál er varða umfang afskipta ríkisvaldsins af efnahagsmálum í heild. Þróun þessara mála lýsti hv. 3. þm. Vesturl. hér stuttlega áðan, en ég tel þó að hann hafi sagt þessa sögu svolítið öðruvísi en ég hefði sagt hana. Ég get ekki betur séð en að allar götur frá 1961 hafi þróun þessara mála verið þannig að bindiskylda hafi verið aukin í beinu hlutfalli við aukna útlánastarfsemi Seðlabanka Íslands. Hér var því aldrei og hefur aldrei verið um raunverulega stjórnun á peningamagni að ræða því að því peningamagni, sem tekið var úr bönkunum, var dreift jafnóðum út um aðrar dyr Seðlabankans aðallega til atvinnuvega sem afurðalán. Nú hafa þessi afurðalán aftur verið flutt til viðskiptabankanna og í samræmi við það hefur bindiskyldan verið lækkuð. Ég er ekki sammála hv. 3. þm. Vesturl. að það sé ekkert samhengi á milli starfsemi viðskiptabankanna og Seðlabankans. Ég bendi á það að frá 1961 hefur Seðlabankinn tutlað bankana og sparifjáreigendur á mjög óhagstæðum kjörum þar sem bindiskyldan er og notað þetta fé til útlána. Nú hafa þessi útlán verið færð aftur til viðskiptabankanna en eftir sem áður hefur ríkisvaldið öll tök á því að hlutast til um ráðstöfun þessa fjár, t. d. með ákvörðun vaxta, og getur þannig haldið áfram að tutla bankana og sparifjáreigendurna einfaldlega með því að ákvarða vextina af þessum afurðalánum það lága að þau skili ekki tilætluðum arði nema þá á mjög löngum tíma. Hlutverk Seðlabankans er að viðhalda ákveðnum gjaldeyrisforða. Hann sér líka hlutverk sitt í ákveðinni lánaaðstoð við viðskiptabankana þar sem þeir eiga í erfiðleikum vegna þátttöku sinnar í óhagstæðum eða óhagkvæmum fjárfestingum sem ekki er alveg óþekkt fyrirbæri hér á landi. Það að lækka bindiskyldu mjög mikið gerir í þessu tilviki trúlega ekkert annað, þar sem bankarnir eru í ríkiseign, en að færa þessa þjónustu frá Seðlabankanum yfir til ríkissjóðs. Er þá afskaplega lítið unnið með því að í annan staðinn er notað sparifé og á hinn staðinn yrði notað skattfé. Varðandi afurðalánin hefur, eins og áður sagði, orðið breyting sem þegar hefur orðið tilefni til ákveðinna aðgerða af hálfu ríkisvaldsins. Ég vil minna á síðustu mgr. grg. með frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sú stefna, sem fylgt hefur verið í peningamálum nú nokkuð á annan áratug, hefur brugðist. Sparifé alþýðu hefur smám saman þorrið þegar menn gerðu sér grein fyrir því að fé þeirra gekk í stöðugt ríkari mæli til ríkisbáknsins, í rauninni ekki sem lánsfé heldur var um beina eignaupptöku að ræða þegar vextir voru neikvæðir jafnvel svo að tugum prósenta nam.“ - Það er náttúrlega á verðbólgutímanum. - „Tilraunir stjórnvalda til að bregðast með sívaxandi hörku við þessum vanda hafa síður en svo leyst hann, þær hafa aukið hann svo að kreppa og óðaverðbólga hefur af hlotist í mesta góðæri Íslandssögunnar, en útlendingar hafa fjármagnað máttvana atvinnuvegi á okurkjörum. Samhliða hefur óréttlæti aukist í íslensku þjóðlífi og fátækt hafið innreið sína. Þessi stefna, sem allir flokkar á liðnum kjörtímabilum bera ábyrgð á, hefur mistekist. Ljóst er því að ofstjórn peningamála verður að linna. Að því miðar flutningur frv. þessa.“ Ég bendi á næstsíðustu setningu þessarar grg. „Þessi stefna, sem allir flokkar á liðnum kjörtímabilum bera ábyrgð á, hefur mistekist.“ Ég held nefnilega að þetta frv., þó að í góðri meiningu sé flutt, taki ekki á höfuðvanda stjórnar íslenskra efnahagsmála. Það eru hin víðtæku og umfangsmiklu pólitísku afskipti af efnahagsmálum sem við búum við hér á landi. Þessi pólitísku afskipti eru sérstaklega afdrifarík og hættuleg vegna þess að þar verður ekki sá greinarmunur á stefnu flokka í efnahagsmálum eða þjóðfélagsmálum sem gera mætti ráð fyrir þegar hlustað er á fulltrúa þeirra hér á þingi eða í kosningabaráttunni. Ég minni bara á seinasta mál sem upp er komið í þessum efnum þar sem eru launaákvarðanir bankastjóranna. Í bankaráðunum sitja fulltrúar fjórflokkanna og gekk þar ekki hnífurinn á milli þegar ákveðin voru kjör bankastjóranna. Þar risu ekki upp fulltrúar verkalýðsflokkanna og mótmæltu þeim gífurlega kjaramun sem er á kjörum þessara manna og þeirra sem verkalýðsflokkarnir telja umbjóðendur sína. Þar er samábyrgðin orðin svo sterk og svo rík, enda er hluti af fulltrúum verkalýðsflokkanna í bankaráðum kominn þangað fyrir tilstilli Sjálfstfl. en ekki af eigin afli. Þar er samábyrgðin orðin svo sterk að þar treystir maður ekki þessum aðilum til að horfa á raunveruleg, efnahagsleg sjónarmið þegar ákvarðanir eru teknar heldur frekar á þau sjónarmið sem lúta að pólitískum hagsmunum þeirra allra sameiginlega og þá um leið hvers fyrir sig. Þess vegna álít ég að það sé miklu eðlilegra og nauðsynlegra að skoða þessa löggjöf um stjórnun efnahagsmála, þ. e. viðskiptabankanna og Seðlabankans, alla í heild og þá fyrst og fremst með tilliti til þess að draga úr pólitískum afskiptum af efnahagsmálum.



Virðulegi forseti. Ég hafði gaman af því að hlusta á fulltrúa Alþb. sem talaði áðan, hv. 4. þm. Vesturl. Hann talaði um að framsóknarmönnum væri að fjölga - líklega vegna þess að þeir hafa líka skoðun og sjálfstæðismenn á því máli sem er á dagskrá. Það eru líka til fylkingar sem snúast á móti þeim framsóknarmönnum sem um er talað þannig að ég skil hann þannig að Alþb.-mönnum sé þá að fjölga líka. Er það ekki? Málið sem hér liggur fyrir er mér nokkuð kært vegna þess að í mörg ár hef ég verið einn harðasti talsmaður á móti þeim vinnubrögðum sem Seðlabankinn hefur viðhaft í þessum málum og var hvað harðastur á þeim tíma sem ég var bankaráðsformaður í Útvegsbankanum. Það nær ekki nokkurri átt að það geti haldið áfram, enda er verið að draga úr því, að Seðlabankinn bindi fé bara til að binda og láni svo aftur út á mörgum sinnum hærri vöxtum en eigendur sparifjár þess, sem bundið er, fá fyrir það. Þannig hafa þeir mergsogið í gegnum tíðina viðskiptabankana og það gengur ekki lengur. Það eru alveg hreinar línur. Það er helsta skýringin á þeim vanda, sem viðskiptabankarnir og efnahagslífið eiga við að búa núna, hvað lengi þetta hefur viðgengist. En hitt er annað mál að frv. sem hér liggur fyrir nær ekki nema hálfa leið. Það þýðir ekki að tala bara um að skerða þann rétt sem Seðlabankinn hefur tekið sér til bindingar út á það að hann hefur orðið lögum skv. að veita afurðalán. Oft hefur hann tekið, og af sömu viðskiptabönkum, meira fé en hann hefur þurft að nota til afurðalána. Það er ekki heldur rétt. Á það sérstaklega við um einn ríkisbankann. Og um tíma var ekki tekin nein binding af sparisjóðum eins og kom hér fram áðan. Ég veit ekki hvort það er gert núna. Ég er ekki alveg viss um það.  En þetta frv. er gallað að mínu mati. Það getur verið að það sé bara mitt mat. En einn þátt af mínum málflutningi hafa flm. þessa frv. ekki tekið inn í þetta frv. Það er að banna með lögum - það á að vera hér líka - Seðlabankanum að fjármagna viðskiptabankana. Ef bindiskyldan er felld niður eiga viðskiptabankarnir að vinna á eigin fé og því sparifé sem þeir geta skapað sér. Það vantar inn í þetta frv. að banna Seðlabankanum að ávaxta sitt fé á þann hátt sem hann hefur gert með því að spýta fé í viðskiptabankana.

Þetta er fyrsta skrefið.

Þetta er skref sem á að taka jafnframt. Þú setur ekki annan fótinn fram án þess að hinn fylgi á eftir og það þarf tvo til til að missa ekki jafnvægið. Það vantar jafnvægi í þetta. Það finnst mér vanta í þetta frv. Ég hefði gjarnan viljað fá tækifæri til þess að bæta um betur og það mun ég gera ef þessu frv. verður vísað til ríkisstj. Það hef ég oft talað um í ríkisstj. líka að bindiskylda yrði felld niður með öllu, að viðskiptabönkunum verði gert að skyldu að vinna á eigin fé, það dregur úr spennu, og að Seðlabankanum verði ekki leyft að auka spennuna með því að spýta sömu peningum eða jafnvel enn þá meiri inn um bakdyrnar á dýrari vöxtum. Það nær ekki nokkurri átt. En bindiskylda getur átt rétt á sér til að minnka spennu í þjóðfélaginu ef peningarnir ekki fara út aftur bakdyramegin til sömu aðila og þeir gera. Þetta er það sem ég hefði viljað segja um frv. sjálft og ég held að ég styðji það, - vegna þess að það er að mínu mati ófullkomið, það vantar þennan seinni helming sem ég gat um í frv., - að því verði vísað til ríkisstj. En í öllu tali um efnahagsmál kemur upp spennan í Reykjavík. Það er alltaf talað um hana eins og það sé Reykvíkingum einum að kenna að í þjóðfélaginu sé spenna, Reykjavík sé spennulandssvæði og Reykjavík eigi hreinlega að taka sig til og hætta þessum ljóta leik gagnvart landsbyggðinni.  Við skulum átta okkur á því að öll stærstu mannvirki í Reykjavík, allt það sem er mest spennuvaldandi, kemur utan að. Hvað með þessa gríðarlega stóru verslunarbyggingu, Miklagarð? Það er ekki reykvískt fyrirtæki. Þetta er á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga sem hafði höfuðstöðvar annars staðar í upphafi og er gestkomandi í bænum, ég reikna með því. Ég minni á gríðarlega miklar byggingar og starfsemi á vegum Sláturfélags Suðurlands sem er nú að stækka við sig og auka framleiðslu á sama tíma sem vinnuframboð er ekki nægjanlegt heima í kjördæmi. Hvaðan kemur Mjólkursamsalan? Ekkert af þessu eru félög Reykvíkinga nema síður sé. Alla vinnu og allan undirbúning, allt það sem þar er gert, er hægt að inna af hendi heima í héraði og flytja vöruna tilbúna í bæinn. Þessi spenna er meiri en nokkrir einstaklingar geta skapað. Þegar slík gríðarleg eftirspurn eftir vinnu, eins og hér er á markaði, á sér stað byrjar launaskrið, tekjurnar aukast og fólkið fer að hugsa um að byggja í kringum sig og sína. Við skulum ekki tala eins og það séu bara Reykvíkingar einir. Þeir skipta nokkrum hundruðum, utanbæjarmenn, sem hafa fjárfest í Reykjavík. Ég var með töluna fyrir 2–3 árum af því að ég þurfti að nota hana í sambandi við borgarstjórnarkosningar, en ég held að ég sé ekki með hana núna. Þeim er alltaf að fjölga. Það er alveg furðulegt hve margir utan af landi geta keypt hér íbúð bara til þess að börn, sem koma hingað í skóla, geti búið í þeim, en nota þær ekki í öðrum tilgangi. Það eru ekki bara Reykvíkingar sem eru að fjárfesta á þessu svæði. Þetta er spennusvæði vegna þess að landsmenn allir eru að fjárfesta hér í stórum stíl. En þetta frv. tel ég ófullkomið eins og það er. Það er gott svo langt sem það nær, en ég held að ég styðji það að því verði vísað til ríkisstj.



Nú er svo komið að tími þessa fundar er liðinn. Ég veit ekki hvort hv. þdm. geta samþykkt að halda áfram ofurlítið lengur til þess að hægt sé að ljúka málinu. Nú er einn á mælendaskrá. 



Virðulegi forseti. Ég kem upp til að vekja athygli á því að hv. 8. þm. Reykv. talaði um það í ræðustól áðan að hann óttaðist samþjöppun valds. Í þessu máli hefur Bandalag jafnaðarmanna í fyrsta sinn raunhæft tækifæri til að hafa áhrif á það að valddreifing eigi sér stað, en þá hefur viðkomandi þm. enga skoðun á málinu. Ég vek athygli á þessu og tel ástæðu til þess. Bankar og bílastyrkir heyra að vísu undir annan dagskrárlið, en hv. 8. þm. Reykv. talar af mikilli vandlætingu um svokallaða fjórflokka í þeim efnum. Ég hef ekki séð það hér á þingi að Bandalag jafnaðarmanna hagaði sér á nokkurn hátt öðruvísi en sem stjórnmálaflokkur, nema kannske hvað helst á þann veg að meira verður vart við flokkseigendur þar en hjá öðrum flokkum. Ég býst við því að ef sama samkvæmni ætti sér stað hvað snertir bílastyrki bankastjóra og það sem ég benti á áðan varðandi valddreifingu væri mjög líklegt að ef viðkomandi þm. ættu fulltrúa í bankaráðum létu þeir það afskiptalaust, hefðu ekki skoðun á málinu þegar til kastanna kæmi.



Virðulegi forseti. Þessi umr. hefur snúist í þann farveg að ég held að það sé full ástæða til þess að ræða málið örlítið betur áður en það verður afgreitt. Ég held að áður en greidd verða um það atkv. verði að liggja ljósar fyrir hvað ríkisstj. ætlast fyrir í þessu máli. Ég fyrir mitt leyti hélt að það væri samkomulag milli Seðlabanka og ríkisstj. um ákveðnar aðgerðir um létti á innlánsbindingu vegna þess að afurðalán eru flutt til viðskiptabankanna. Þá gerist sömu dagana að flutt er frv. á Alþingi, að réttum hætti að sjálfsögðu, en af tveimur þm. sem styðja stjórnina, um að þessi innlánsbinding verði enn minnkuð og núna heyri ég ekki betur en að hæstv. fjmrh. gefi í skyn að allmiklu róttækari aðgerða sé að vænta í þessu máli. Ég mundi því leggja til að við fengjum örlítið nánari upplýsingar um það hvað ríkisstj. ætlast fyrir áður en þetta mál er afgreitt.



Nú er tími þessa fundar liðinn og það er ekki hægt að halda þessari umr. áfram tímans vegna. Það hafa verið boðaðir þingflokksfundir núna kl. korter yfir fjögur svo að það er ekki um annað að gera en fresta þessu máli.