Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tilkynningar um formennsku í eftirfarandi nefndum. Á fundi umhvn. í dag var Ólafur Örn Haraldsson kjörinn formaður nefndarinnar og Kristján Pálsson varaformaður. Á fundi landbn. í dag var Hjálmar Jónsson kjörinn formaður nefndarinnar og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Á fundi samgn. í dag var Árni Johnsen kjörinn formaður nefndarinnar og Hjálmar Árnason varaformaður. Á fundi utanrmn. í dag var Tómas Ingi Olrich kjörinn formaður nefndarinnar og Jón Kristjánsson varaformaður.

Um klukkan 3.30 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um aðgang að sjúkraskýrslum. Málshefjandi er Ögmundur Jónasson, en hæstv. heilbrrh. Ingibjörg Pálmadóttir verður til andsvara.

Herra forseti. Hér kemur til 1. umr. frv. sem ég hef leyft mér að flytja um breytingar á lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Mál þetta á sér þann aðdraganda að bensínverðshækkanir á erlendum mörkuðum hafa verið óvenjulegar að undanförnu, ekki síst á liðnu sumri og reyndar hafa sveiflur á þessum markaði erlendis verið óvenjumiklar allt frá því fyrir mitt síðasta ár. Þetta tímabil hefur leitt í ljós að það kerfi gjaldtöku sem við höfum búið við á undanförnum árum verður til þess að magna sveiflur í bensínverðsbreytingum og ýta undir að sveiflurnar verði óeðlilega miklar í hvora áttina sem er. Núverandi ástand þýðir það að ef innkaupsverð lækkar um eina krónu, þá lækkar útsöluverð innan lands um u.þ.b. 2,50. Ef innkaupsverð hækkar um eina krónu, þá hækkar útsöluverð innan lands um u.þ.b. 2,50. Þessir ágallar á núverandi kerfi hafa sem sagt komið mjög berlega í ljós að undanförnu. Í ljósi þess ákvað ríkisstjórnin að beita sér fyrir breytingu á þessu skipulagi í gjaldtöku til þess að reyna að koma í veg fyrir að kerfi okkar innan lands magnaði þær sveiflur sem óhjákvæmilegar eru á erlendum mörkuðum og við ráðum að sjálfsögðu ekki við. Rétt er að hafa í huga að gjaldafyrirkomulag á bensíni á Íslandi er býsna flókið. Nú eru lögð á bensín þrenns konar gjöld hér á landi. Það er í fyrsta lagi umrætt vörugjald sem nú er ætlunin að breyta. Þetta vörugjald er í dag 97% af innkaupverði en á sér ýmsa fyrirrennara, til að mynda í tolli og landsútsvari sem voru afnumin og sameinuð í vörugjaldi fyrir um það bil sex árum. Þetta gjald er sem sagt í dag 97% af innkaupsverði og er það gjald sem ætlunin er með þessu frv. að festa í ákveðinni krónutölu. Fyrir utan þetta gjald er síðan lagt á svokallað sérstakt vörugjald sem í daglegu tali er kallað bensíngjald en þessi gjaldtaka rennur beint til Vegagerðarinnar samkvæmt nánari reglum og ákvörðunum sem tengjast vegáætlun. Þetta gjald er mun hærra. Það er í dag 28,60 kr. á lítra. Þriðja gjaldið, sem leggst síðan á útsöluverð bensíns, er svo að sjálfsögðu hinn hefðbundni virðisaukaskattur sem leggst á þessa vöru eins og alla aðra vöru og þjónustu, má segja. Þannig er samsetningin í þessum gjöldum og þannig er uppbyggingin á tekjuöfluninni sem af bensíni fæst hér á Íslandi. Rétt er að taka það fram að í öllum löndum er bensín mikið notaður skattstofn, sums staðar meira en hér á landi og það hefur alls staðar þótt eðlilegt að nota bensínið sem tekjustofn fyrir ríkið og hjá okkur höfum við tvískipt þeirri tekjuöflun. Annars vegar notum við hana til þess að fjármagna vegaframkvæmdir og hins vegar notum við hana sem almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Í sumum löndum, og sú umræða hefur borist til Íslands, hafa menn rætt um það að skattleggja beri þetta eldsneyti sérstaklega á grundvelli þess koltvísýrlings sem af notkun þess hlýst. Við höfum ekki tekið upp þá gjaldtöku. Það voru hugmyndir af einhverra hálfu í kosningabaráttunni, ef ég man rétt, að huga að slíkum leiðum. Slíkar leiðir eru auðvitað færar en það er annað fyrirkomulag á innheimtunni en hér hefur tíðkast. Rétt er að huga að því að gjaldstofninn í þessu efni, bensínsalan í landinu, hefur verið nokkuð stöðug um nokkra hríð. Bensínnotkunin í landinu er rétt tæp 200 millj. lítra á ári. Þá er auðvelt að sjá að hver króna í verði bensíns þýðir 200 millj. kr. Ökutækjum hefur að vísu verið að fjölga á Íslandi og má búast við því að hvert og eitt tæki sé jafnvel meira notað en áður var, en þróunin í vélum þessara tækja er að sjálfsögðu sú að þau verða sparneytnari á eldsneyti og það er sennilega ástæðan fyrir því að ekki hafa verið mjög miklar breytingar í heildarnotkun á bensíni. Markmiðið með frv. er sem sagt að breyta 97% vörugjaldinu sem ég var að gera grein fyrir og festa það í ákveðinni krónutölu. Þá er næsta spurning sú -- ef menn gefa sér að það sé í sjálfu sér heppileg breyting til að draga úr sveiflum -- hver á sú krónutala að vera? Í dag eftir þær hækkanir sem orðið hafa á undanförnum mánuðum fram í september sl. er vörugjaldið um það bil 12,80 kr. Við þá breytingu sem varð um síðustu mánaðamót hefur gjaldið hækkað og er líklega núna á bilinu 13,10--13,20 kr., ég hef það ekki nákvæmlega. En þetta gjald hefur að sjálfsögðu sveiflast að undanförnu vegna þess hve gjaldstofninn, innkaupsverðið, hefur sveiflast. Í þessu frv. er lagt til að gjaldið sem kom í stað 97% vörugjalds verði 10,50 kr. á lítra. Það er sem sagt rúmlega 2,50 kr. lægra en það er í dag frá því um mánaðamótin og þetta þýðir að bensínið mundi lækka um þessar krónur plús áhrif af virðisaukaskatti þannig að gera má ráð fyrir að bensínverðið mundi lækka um allt að 3 kr. á grundvelli þessa frv. Auðvitað má deila um hvar eigi nákvæmlega að setja þetta vörugjald, í hvaða upphæð, en það vill svo til að ef maður skoðar þróun gjaldsins frá því að það var fyrst sett á í núverandi formi er meðalgjaldið framreiknað til núverandi verðlags 10,56 kr. Þetta kemur fram í greinargerð frv. Við erum að leggja til að gjaldið verði lægra en það hefur verið að meðaltali undanfarin fimm ár. Það var að vísu lægra í fyrra, 9,30 kr. en það er vegna þess að þá var innkaupsverðið á bensíni óeðlilega lágt. Ef maður fer lengra aftur í tímann, alveg aftur til 1991, þá kemur hið sama í ljós að gjaldið var hærra, stundum töluvert hærra en hér er lagt til. Við skulum hafa það í huga sem ég nefndi áðan að hver króna í þessum efnum þýðir 200 millj., hver tíeyringur þýðir 20 millj. í tekjur eða tekjumissi þannig að við erum að tala um mjög stórar upphæðir þó að þetta virki sem lítilræði í hverjum bensínlítra. Þetta er meginefni frv. Ég tel að hér sé lögð til skynsamleg breyting. Ég tel reyndar að það hefði átt að fara þessa leið 1993 þegar núverandi gjald var á sett en út í það hugsuðu menn ekki á þeim tíma og kannski ekki þess að vænta og auðvelt að vera vitur eftir á. Með þessu móti fáum við ekki aðrar sveiflur í bensínverð okkar en þær sem koma beinlínis utan frá og erum ekki að magna þær um helming eins og gerist með núverandi gjaldtökukerfi. Það eru fleiri atriði í þessu frv. Í núgildandi löggjöf er gert ráð fyrir því að bensíngjald, þ.e. hið sérstaka vörugjald sem rennur til vegagerðar, megi hækka samkvæmt ákvörðun ráðherra í samræmi við hækkun byggingarvísitölu án þess að ráðherra þurfi út af fyrir sig að ræða það við nokkurn mann. Þannig hefur kerfið verið í mörg ár og þessari heimild hefur jafnan verið beitt einu sinni til tvisvar á ári, síðast í tengslum við hækkun á þessu gjaldi um nokkra aura, hálfa krónu eða svo 1. júní sl. Nú er lagt til að þessi heimild falli brott. Ástæðan fyrir því er sú að við breyttum stjórnarskránni í þessum þingsal árið 1995 og tókum upp ákvæði þar sem segir efnislega að Alþingi sé óheimilt að framselja skattlagningarvald sitt til handhafa framkvæmdarvalds, að engan skatt megi á leggja nema með ákvörðun Alþingis. Það er í samræmi við þessa breytingu sem við leggjum til að heimild fjmrh. til að hækka bensíngjaldið á grundvelli vísitölubreytinga verði felld niður. Hvað þýðir það? Það þýðir að sjálfsögðu að allar slíkar breytingar verður í framtíðinni að ákveða á Alþingi og þá bæði gjöldin, bæði hið nýja vörugjald sem ég legg til að verði tekið upp í þessu formi sem ég hef skýrt og sömuleiðis hið gamla bensíngjald sem rennur til Vegagerðarinnar. Þá þurfa menn að gera sér grein fyrir því að til þess að fjármagna Vegagerðina og vegamálin á sama hátt og hér hefur verið gert á undanförnum árum þurfa menn á hverju ári að taka meðvitaða ákvörðun um það hvað þetta bensíngjald á að vera hátt. Sama er að segja um hitt gjaldið, þ.e. vörugjaldið. Menn verða að ákveða það með sérstakri ákvörðun á Alþingi ef það á að breyta því. Ég tel að þetta sé framför. Ég tel að þetta sé í anda þeirra breytinga sem við mörg hver beittum okkur fyrir á Alþingi 1995 þegar stjórnarskránni var breytt. En þá verða menn líka að hafa þrek til þess að taka afleiðingunum og breyta þessum gjaldtöxtum þegar ástæða þykir til. Ég vek sérstaka athygli á því sem snertir vegamálin, að ef menn vilja afla aukins fjár til þeirra með sama hætti og gert hefur verið á undanförnum árum þá verður það ekki gert öðruvísi en með lagabreytingu. Í samræmi við þetta er lítil efnisbreyting í frv. sem varðar flugvélabensín en flugvélabensín hefur verið undanþegið vörugjaldi með sérstakri ákvörðun ráðherra sem er nákvæmlega jafnóeðlilegt og rétt að gera með lögum eins og hér er lagt til. Þessar breytingar á gjaldtökuforminu, að flytja það úr reglugerð yfir í löggjöf, eru svo í sjálfu sér hluti af mun stærra máli sem er afleiðing þeirra stjórnarskrárbreytinga sem voru samþykktar hér 1995 og mun þurfa að taka á í löggjöf víðar en hér. Ég nefni t.d. að næsta mál á dagskrá þessa fundar er nákvæmlega sama eðlis. Þar er verið að flytja heimildir úr reglugerð yfir í löggjöf á þessum sömu forsendum. Þetta eru sem sagt hin tvö minni háttar mál, ef svo mætti segja, í frv. Þetta eru ekki aðalefnisatriðin sem varða hið sérstaka bensíngjald og það sem varðar flugvélabensínið. Meginefni frv. er sem sé breytingin úr 97% vörugjaldi yfir í fasta tölu, 10,50 kr. Ég vil taka það fram að í forsendum fjárlaga fyrir næsta ár hefur verið miðað við 10,50 kr. þannig að það er samræmi þar á milli. En það má líka taka það fram, eins og segir í grg. frv., að ef við mundum ekki gera þessa breytingu og ef bensínverðið héldist jafnhátt og það er núna þá mundi ríkissjóður fá u.þ.b. 400 millj. kr. til viðbótar í sinn hlut á ársgrundvelli, þ.e. miðað við að þetta verð héldist óbreytt í heilt ár. Það er því í raun verið að flytja þá fjárhæð frá ríkissjóði yfir til bensínnotenda. Í grg. frv. er síðan rakið enn fremur og enn nánar en ég hef gert hér hver þróunin á þessari gjaldtöku hefur verið í gegnum árin og hvernig breytingar hafa orðið í þessu efni. Við sjáum það jafnframt þar að ýmsar sveiflur og miklar hafa verið í þessu. Markmiðið er, eins og ég hef margtekið fram, að losna við þessar sveiflur, minnka þar með verðlagsáhrif, bæði til góðs og ills --- oftast til ills en stundum til góðs --- af sveiflum á innkaupsverði bensíns erlendis. Að öðru leyti held ég að málið skýri sig nokkuð sjálft. Það hefur verið mikið í hinni opinberu umræðu. Sérstaklega í ágústmánuði og byrjun september var þetta mál mikið rætt af ýmsum aðilum. Ég vil sérstaklega nefna til sögunnar Félag íslenskra bifreiðaeigenda og þakka ágætt samstarf við formann þess og framkvæmdastjóra þegar verið var að komast að niðurstöðu um þetta mál á þeim forsendum sem hér liggja fyrir og ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera að sínum. Herra forseti. Ég vænti þess að endingu að málið fái gott brautargengi í þinginu. Það er hægt að koma þessari breytingu í gegn mjög hratt og það er hægt að koma henni út í bensínverðið mjög hratt ef menn vilja það. En það er auðvitað líka hægt að tefja málið ef einhver vill það. En það vita þá allir hver borgar reikninginn af því. Það verða bensínnotendur og ríkissjóður hagnast á meðan af þeirri miklu gjaldtöku sem nú er í gildi. Menn verða því að gera upp við sig hvorum megin þeir ætla að standa í því efni. Gert er ráð fyrir því að endurgreiða olíufélögunum það sem þau hafa þegar greitt af innkomnum birgðum til þess að geta komið breytingunni til framkvæmda sem allra fyrst ef Alþingi býður svo við að horfa að gera þessa breytingu. Herra forseti. Ég vænti þess að samstaða verði um málið og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það er ástæða til þess í upphafi að þakka þá viðleitni sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. sýnir með því frv. sem hér er til umræðu í því að reyna að stuðla að lækkun bensínverðs. Allir vita að á þessu ári hefur átt sér stað gífurleg hækkun á bensínverði sem gengið hefur úr öllu hófi og ég mun koma nánar að í mínu máli. Ég vil rifja það upp að á vorþingi flutti Samfylkingin frv. einmitt um það að draga úr því háa bensínverði sem þá var með því að fella úr gildi heimild ráðherra til þess að hækka bensíngjald sem gert var í júnímánuði sl. Það var auðvitað hluti af þeirri viðleitni Samfylkingarinnar að leggja sitt af mörkun til viðnáms gegn verðbólgunni sem þá var komin á fullt. Þá báru stjórnarliðar ekki gæfu til þess að fallast á þessa tillögu Samfylkingarinnar, en nú á haustdögum sjá þeir auðvitað að þetta gengur ekki og eru að taka undir það sem Samfylkingin boðaði á vordögum. Ég vil nefna það líka í upphafi máls míns að Samfylkingin mun eins og kostur er greiða fyrir því að frv. nái fram að ganga og verði sem fyrst að lögum, en mun í máli mínu á eftir gera grein fyrir athugasemdum mínum og Samfylkingarinnar við frv. sem við ætlumst til að verði tekið til ítarlegrar umræðu í efh.- og viðskn. sem fær þetta mál til umfjöllunar vegna þess að þegar grannt er skoðað og farið ofan í málið þá er ekki þar allt sem sýnist. Allir vita um þá hækkun sem orðið hefur á bensínverði á þessu ári sem er sennilega nálægt því að vera 26--27% hækkun. Bensínverð hefur hækkað úr 70,20 kr. í 88,60 kr. Ríkið tekur vissulega til sín obbann af þessu verði og er áætlað að um 70% af bensínverðinu sé hreinn skattur til ríkisins. Því er eðlilegt þegar þessi þróun hefur orðið og þetta hefur átt það mikinn þátt í að koma verðbólgunni af stað að ríkisstjórnin sýni þá viðleitni sem hún gerir með þessu frv. FÍB og Alþýðusambandið hafa reiknað út ýmsar stærðir í þessu sambandi, sem er ástæða til þess að rifja upp í þessari umræðu og draga fram. Ef við tökum ekki með síðustu hækkun sem varð á bensínverði, um 2 krónur að mig minnir, þá var áætlað að hjá eiganda smábíls næmi sú hækkun sem orðið hefur á þessu ári um 700 kr. fyrir eina áfyllingu. Það samsvarar að bein ársútgjöld vegna bensínkaupa á þessum bíl hækki um sem nemur 30 þús. kr. á ári. Við erum því ekki að tala um neinar smáfjárhæðir. Þessar hækkanir hafa haft mikil áhrif á vísitöluna og átt sinn þátt í að magna upp verðbólguna vegna þess að margfeldisáhrifin sem hækkunin hefur haft á verðlagsþróunina er töluverð. Mig minnir að rætt hafi verið um að vísitöluáhrifin af bensínhækkuninni séu um 1%. Og það þýðir að greiðslubyrði af 6 millj. kr. láni hefur hækkað um 60 þús. kr. Til þess að mæta eingöngu þessari hækkun á greiðslubyrði, sem er afleiðing af bensínhækkuninni, þyrfti sá sem greiða þarf af 6 millj. kr. láni að fá tekjur sínar hækkaðar um 100 þús. kr. til þess að standa í sömu sporum og áður en allar þessar hækkanir dundu yfir. Hækkun á tryggingaiðgjaldi hefur líka verið mikil eins og við þekkjum, eða um 40%, og má áætla að ekki sé óalgengt að það hafi hækkað iðgjaldagreiðslur bíleigenda um 12--15 þús. kr. Það hefur komið fram að áhrif þess á skuldir heimilanna eru að þær hafa aukist um 4,3 milljarða vegna hærra bensínsverðs og þá erum við að miða við september sl. Það er alveg rétt sem hæstv. fjmrh. nefndi að þetta er mikið notaður skattstofn og ríkið hefur miklar tekjur af bílnum og bíleigendum. En ég held að þær séu kannski miklu meiri hér en þekkist hjá öðrum Evrópuþjóðum. Það er áætlað að ríkissjóður fái sem samsvarar 4% af vergri þjóðarframleiðslu í tekjur af umferðinni meðan meðaltal annarra Evrópuþjóða er um 3%. Ég held að við verðum að átta okkur á því að við erum komin á ystu mörk þess sem forsvaranlegt er að ríkissjóður taki í sinn hlut af bensínverðinu til þess að það sé ekki orðinn algjör lúxus að eiga og reka bíl og það verði hægt áfram fyrir meðalmanninn. Þess vegna verðum við að reyna að tryggja í þeirri lagasetningu sem verið er að vinna að núna í þinginu og fer fyrir efh.- og viðskn., að þessi breyting verði varanleg og skili sér örugglega til þess að lækka kostnað bifreiðaeigenda og draga úr útgjöldum heimilanna. Þar kem ég einmitt að því sem ég óttast nokkuð í þeirri leið sem ríkisstjórnin leggur hér til. Ég vil áður en ég fer í frv. nefna að komið hefur fram að tekjur ríkissjóðs af bílum og umferð séu um 30 milljarðar á ári eða um 200 þúsund á hvern bíleiganda. Ég held að mikilvægt sé að hafa í huga að þær sveiflur sem orðið hafa á þessu ári hafa skilað sér mjög í því að auka tekjur ríkissjóðs. Það er allt gott og blessað. En við erum bara komin of langt í því að skattleggja bifreiðaeigendur. Í frv. er þess getið hvernig hæstv. fjmrh. fær þá viðmiðun sem hér er notuð, þ.e. að í stað þess að hafa 97% vörugjald eins og nú er í lögum, þá eigi að greiða ákveðna krónutölu, 10,50 kr. vörugjald af hverjum lítra af bensíni. Þetta er fundið út með því að taka meðaltal af bensínverði síðustu fimm ára, þ.e. 1994--1998. Þannig fæst út 10,56 kr. Auðvitað er það rétt sem hæstv. ráðherra segir að það skiptir máli hvaða viðmiðun er notuð. Spurning er hvort þetta sé rétt og eðlileg viðmiðun sem hér er dregin fram. Skoðun mín er sú að hvorki aðferðin né viðmiðunin, sem hér er notuð, sé rétt. Segjum svo að hæstv. fjmrh. hefði notað viðmiðun við meðaltal vörugjalds af bensíni fyrir árið 1998 og það sem af er þessu ári, þ.e. fyrstu níu mánuðina, fengið út þar meðaltal og það væri sú krónutala sem við værum að fjalla um núna, þá yrði krónutalan 9,32 kr. en ekki 10,56 kr. Þetta er auðvitað allt spurning um hvaða meðaltal menn velja sér. Meðaltalið 1998 er 9,30 kr. eins og hér kemur fram en hæstv. ráðherra lætur þess ekki getið hvert meðaltalið er fyrstu níu mánuði þessa árs í þeim töflum sem hér eru sýndar, en það eru fyrstu níu mánuðina, til september 1999, 9,34 kr. Þarna er því verið að fara þá leið sem gefur meiri tekjur í ríkissjóð en skilar sér minna til bifreiðaeigenda með því að taka meðaltal síðustu fimm ára. Síðan er málið skilið eftir þannig að verði sveiflur í bensínverði og verð á heimsmarkaði breytist svo að það lækkar verulega og niður fyrir þessa tölu er það ríkissjóður sem græðir vegna þess að krónutalan er föst. Við skulum hafa það í huga að heimsmarkaðsverðið hefur sveiflast mjög mikið á þessu ári og alveg farið niður í 6 kr. en þarna er verið að negla niður tölu sem er 10,50 kr. en meðaltalið 9,34 kr. á þessu ári. Sú viðmiðun sem hæstv. ráðherra hefur fengið og ríkisstjórnin leggur til er því alls ekki sjálfgefin. Ég hefði talið að hagstæðara væri að fara aðra leið og þá í ljósi þess sem ég sagði áðan að við erum komin á ystu mörk þess sem hægt er í skattlagningu á bifreiðaeigendur. Ég hefði lagt til, og ég tel að hv. efh.- og viðskn. eigi að skoða þá leið, að halda þeim lagatexta sem er inni, þ.e. að af bensíninu skuli greiða 97% vörugjald en á því væri þak, þó ekki hærra en einhverjar x krónur sem efh.- og viðskn. mundi komast að niðurstöðu um. Ég teldi eðlilegt að það væri meðaltal síðasta árs og þessa árs sem væri þá 9,32 kr. sem er rúmlega krónu lægra en hæstv. fjmrh. leggur til. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því sem hæstv. ráðherra sagði, hvað hver króna í lækkun á bensínverði þýðir, 200 millj. Þá skulum við hafa í huga hvað það er mikið sem ríkissjóður hefur fengið inn af þessari 26--27% hækkun sem hefur orðið á þessu ári til viðbótar því sem forsendur fjárlaga í ár gerðu ráð fyrir. Ég spyr hæstv. ráðherra um það. Hver er sá tekjuauki sem ríkissjóður hefur fengið á þessu ári miðað við það sem ráð var fyrir gert í fjárlögum þegar við lítum á þá hækkun sem hefur orðið á bensínverði á þessu ári frá 70 kr. upp í tæpar 90 kr.? Þetta tel ég miklu eðlilegri leið og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hugsanlegt sé að einhver sátt geti náðst um þá leið sem ég nefni, bæði þá aðferð sem ég nefndi og líka varðandi viðmiðunina ef við tökum síðasta árið og það sem af er þessu ári. Síðan er ég mjög hugsi yfir þeim texta sem lagður er til varðandi hið sérstaka bensíngjald sem rennur til vegagerðar. Þá er ég að vitna í það sem fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um þessa breytingu þar sem verið er að kippa úr sambandi sem má vera að sé eðlilegt og rétt að bensíngjaldið sérstaka taki mið af þeirri hækkun sem verður á byggingarvísitölu, ef ég man rétt, og það falli brott en í staðinn verði þetta ákveðið í fjárlögum hverju sinni, þ.e. hvert bensíngjaldið verður. Hérna segir, með leyfi forseta: ,,Í stað þess yrði þá að breyta lögum þegar ástæða þætti til að breyta bensíngjaldinu, t.d. vegna verðlagsþróunar.`` --- Síðan kemur orðrétt, með leyfi forseta, en það er fjárlagaskrifstofan sem hefur sett þetta á blað: --- ,,Tekjum af sérstöku vörugjaldi er varið til vegagerðar. Til að þær tekjur og samsvarandi útgjöld til vegamála haldist óbreytt eða svipuð miðað við núgildandi lög verður að gera ráð fyrir að bensíngjaldinu verði breytt reglulega í samræmi við forsendur fjárlaga og vegáætlunar hverju sinni.`` Nú liggja forsendur fjárlaga fyrir næsta ár fyrir þó að þær geti vel og eðlilega tekið breytingum í meðförum þingsins en miðað við það sem liggur núna fyrir í fjárlögum, þá spyr ég: Hvert yrði bensíngjaldið að vera á næsta ári? Af því að það á að taka mið og vera breytt reglulega í samræmi við forsendur fjárlaga og vegáætlunar hverju sinni. Bensíngjaldið var 1. júní 28,60 kr. Hvað má þá áætla að það verði miðað við forsendur fjárlaga? Hafi ráðherrann getið þess í ræðu sinni áðan fór það fram hjá mér en ég bið um að hann gefi þingheimi einhverjar upplýsingar um það hvert bensíngjaldið yrði þá. Bensíngjaldið hefur nefnilega hækkað verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar og segja má að á síðasta kjörtímabili hafi það á hverju einasta ári hækkað um eina krónu. Það var t.d. 1996 rúmar 25 kr. og er orðið tæpar 29 kr. núna. Það er því nauðsynlegt innlegg inn í umræðuna að við fáum að vita hvert bensíngjaldið á að vera og hvort við og bifreiðaeigendur getum átt von á því að það sem er verið að lækka núna að því er varðar vörugjaldið, a.m.k. núna í svipinn meðan heimsmarkaðsverðið er eins og það er og miðað við þessar 10,50, að þetta verði allt saman tekið til baka inni í bensíngjaldinu sjálfu, þær rúmu 2 kr. sem verið er að lækka vörugjaldið um miðað við þá viðmiðun sem hæstv. ráðherra er að leggja hér til. Með þessu er ég að velta fyrir mér hversu lengi þær halda, þessar 2 kr. eða rúmar 2 kr., sem verið er að leggja til að bensínverð lækki. Þess vegna held ég að það sé miklu traustara ef við meinum eitthvað með því að komið sé að því að það þurfi að draga úr skattheimtunni að því er varðar bensínverð og það verði viðvarandi, þá sé miklu traustara að fara þá leið sem ég legg til. Ég held nefnilega að það sé miðað við hvað hefur verið tekið af bifreiðaeigendum til ríkisins þegar heimsmarkaðsverð lækkar, þá eigi bifreiðaeigendur líka að njóta þess en ekki ríkissjóður eins og ég skil málið verði þetta frv. að lögum. Ég get farið að ljúka máli mínu. Ég vil nefna að athyglisvert er að skoða það hvernig skattlagning á bensíni er og bensínverð í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það er alveg ljóst að hér á landi erum við mjög ofarlega hjá þeim löndum sem við berum okkur saman við að því er varðar bensínverðið. Ég er með samantekt sem fram kom í sænsku blaði þar sem borið er saman bensínverð í 22 löndum og þar trónir Noregur efst en síðan kemur Ísland. Bensínverð er t.d. mun lægra í Danmörku og Svíþjóð svo dæmi sé nefnt. Sem sagt, af 22 löndum er bensínverð næsthæst hér á landi. Það staðfestir bara, herra forseti, það sem ég sagði að við erum komin á ystu mörk þess sem er mögulegt að því er varðar skattlagningu á bifreiðaeigendur. Að lokum velti ég fyrir mér gildistökunni þessara laga. Hæstv. ráðherra nefndi það í máli sínu og mér fannst hann vera með hálfgerðar hótanir við þingheim, að ef þið afgreiðið þetta ekki fljótt og vel þá græðir bara ríkissjóður áfram á öllu saman en bifreiðaeigendur tapa. Ég nefndi það í upphafi máls míns og segi það í lokin að Samfylkingin mun stuðla að því að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu en jafnframt eðlilega umfjöllun í nefnd og að þeir verði kallaðir til sem þurfa að svara nefndinni og hún fái eðlilega og vandaða umfjöllun. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort hægt væri að festa gildistökuna við dagsetninguna t.d. 1. október eða eitthvað því um líkt þannig að ekki þurfi að vera þessi svipa yfir þingmönnum sem hann nefndi. Ég ítreka spurningar mínar sem voru tvær eða þrjár: Í fyrsta lagi hve miklar tekjur ríkissjóður hefur haft á þessu ári umfram forsendur fjárlaga fyrir þetta ár? Í annan stað hvort hæstv. ráðherra væri tilbúinn til þess að styðja við þá tillögu eða hugmynd sem ég hef hreyft, bæði varðandi viðmiðun á þeirri tölu sem hér er lagt upp með, þ.e. sé miðað við 1998 og 1999 og eins þeirri aðferð sem ég hef talað fyrir.

Herra forseti. Mér finnst túlkun þingmannsins undarleg að kalla það hótanir að ég geri grein fyrir því hvernig þetta mál er vaxið með tilliti til gildistöku. Ég hef bara sagt fólki frá því, eins og eðlilegt og rétt er, á hvern klukkan tifar í þessu máli. Málið er komið úr mínum höndum um leið og umræðunni er lokið og þá verður efh.- og viðskn. að gera það upp við sig hvenær hún afgreiðir málið og það er að sjálfsögðu í hennar valdi. Gildistakan getur að sjálfsögðu ekki verið aftur fyrir sig. Hvernig ætlar hv. þm. til að ná til allra þeirra sem hafa keypt sér bensín frá 1. október og skila þeim þessum tæplega 3 krónum á lítra sem um er að ræða? Þetta eru tæplega 3 kr. en ekki rúmlega 2 eins og þingmaðurinn sagði. Það er því miður ekki hægt. Varðandi spurningar þingmannsins að öðru leyti, hver var tekjuaukinn í ár og hver hefur hann verið á þessu ári vegna þeirra breytinga sem orðið hafa? Ég svaraði þessu reyndar í gær og það má sjá af töflu á bls. 235 í fjárlagafrv. að gert er ráð fyrir því að tekjur bæði af vörugjaldi á bensíni og hinu sérstaka vörugjaldi, þ.e. bensíngjaldi til vegagerðar, verði minni í ár þegar upp er staðið en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Hvernig má þetta nú vera? Von er að menn spyrji. Það er vegna þess að fjárlögin fyrir þetta ár og sú áætlun sem þau byggjast á miðuðu við hærra bensínverð en síðan varð raunin á seinni hluta síðasta árs og fram eftir öllu þessu ári, fram yfir mitt ár. Þess vegna höfum við verið langt á eftir með þessa spá og þessa tekjuþróun en menn höfðu gert sér vonir um. Bensíngjaldið til vegagerðar var 7 millj. undir til ágústloka og bensíngjaldið í formi vörugjalds, þetta almenna vörugjald var 75 millj. kr. undir miðað við þær tekjur sem voru komnar í kassann í lok ágúst þannig að þar hefur ekki verið neinn tekjuauki. En það er miðað við það, miðað við 10,50, að þá viti menn mun betur hvar þeir standa með tilliti til áætlunarinnar fyrir næsta ár. Ég hef því miður ekki aðstöðu til að svara meiru að sinni.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra nefndi hvernig hann liti á það á hvern klukkan tifar í þessu efni. Klukkan hefur ansi lengi tifað á ríkisstjórnina varðandi þann þátt að lækka sinn hlut í bensínverðinu vegna þess að það hefur legið fyrir allt þetta ár hvernig bensínverð hefur þróast og hve ríkissjóður hefur þá fengið meira í sinn hlut en ráð var fyrir gert. Þó að ríkið hafi verið með einhverjar áætlanir umfram það sem komið hefur á daginn, þá er alveg ljóst að miðað við það að ekki hefði orðið þessi mikla og óeðlilega hækkun á verði á bensíni, þá hefur ríkissjóður fengið miklu minna í sinn hlut. Auðvitað má snúa málinu upp með þeim hætti en þetta er þáttur sem efh.- og viðskn. hlýtur að skoða sérstaklega. En ég bíð eftir því við umræðuna að heyra hvort ráðherrann sé opinn fyrir því að skoða þær leiðir sem ég nefndi og kannski gæti hann svarað því núna í andsvarinu sem hann á eftir.

Herra forseti. Það er alveg nauðsynlegt að hafa það í huga að bensínverðslækkunin, sem varð í fyrra og fram eftir þessu ári, kom öllum að óvörum, bæði okkur og öðrum. Og þær áætlanir sem miðað var við voru byggðar á öðrum grunni, eins og ég sagði áðan. Þess vegna varð mikil tekjulækkun hjá ríkissjóði út af þessu, eins og kunnugt er, og almenningur naut þess að sjálfsögðu í lægra bensínverði. Nú er olíuverðið á heimsmarkaði komið í það sem það hefur verið að meðaltali sl. tíu ár, það er því ekki að vænta endilega mjög mikillar lækkunar þar. Þess vegna er mikilvægt að festa þetta verð eins og við erum hér að leggja til. Það er mjög ólíklegt að sú staða komi upp að þetta lækki enn meir þannig að ríkið byrji að græða á þessu og almenningur að tapa. Hér er verið að reyna að finna leið til að skipta ávinningi og koma upp almennt skynsamlegra kerfi. Ég hef ekki aðstöðu til þess að svara öllu sem fram kom. En hvert bensíngjaldið yrði á næsta ári og hver forsendan væri í fjárlögunum, þá verður það óbreytt gjald. Ekki er gert ráð fyrir hækkun frá því sem það er núna. Þingmaðurinn sagði að við værum komin á ystu mörk þess sem forsvaranlegt væri í skattlagningu. Það var athyglisvert í ljósi þess að þingmaðurinn leiddi framboðslista í vor sem lagði til sérstakar skattahækkanir á grundvelli koltvísýringsnotkunar. Hvað ætlar þingmaðurinn að segja um það?

Herra forseti. Þetta eru útúrsnúninar varðandi það mál sem hæstv. ráðherra nefndi um umhverfisskatta sem Samfylkingin talaði fyrir. Við nefndum aldrei að það þyrfti endilega að koma fram í hækkun á bensínverðinu. Það var bara sagt úr munni hæstv. ráðherra og þingmanna stjórnarflokkanna að þetta væri hækkun á bensínverði þó að við viljum tala fyrir því og skoða hvaða leiðir séu færar varðandi umhverfisskattana. Enn hefur ekki fengist svar við því sem ég bíð mjög eftir, þ.e. þeirri breyttu aðferð sem ég lagði hér til. En væntanlega fæ ég svar við því síðar í umræðunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir ræðu hennar. Ég er að sjálfsögðu ekki sammála öllum þáttum ræðunnar og það er eðlilegt þar sem við höfum mismunandi lífssýn. En það er eitt atriði sem truflaði mig og truflaði mig jafnmikið í gær. Það var sú fullyrðing að hækkun á vísitölunni auki skuldir heimilanna. Samkvæmt þjóðhagsspá og áætlun Þjóðhagsstofnunar er stór hluti af hækkun vísitölunnar hækkun á íbúðarhúsnæði. Íbúðarhúsnæði hækkaði um 12,8%, sem veldur 1,5% hækkun á vísitölunni. Stærsti hlutinn af hækkuninni, þessi 4,9%, er vegna hækkunar á íbúðarhúsnæði. Gefum okkur að hjón eigi 10 millj. kr. íbúð og skuldi 5 millj., þetta er ósköp venjulegt dæmi. Þá hefur eignin þeirra hækkað um tæpar 1,3 millj. á árinu en skuldirnar ekki nema um 250 þús. Eignin, nettóeignin hefur því hækkað um 1 millj. á síðasta ári, ef við miðum við Reykjavík. Staða þessa fólks hefur því batnað en að sjálfsögðu eru þetta froðureikningar. Það breytir engu fyrir mig sem íbúðareiganda og skuldara hvort ég eigi eitthvað meira eða skuldi eitthvað meira. Það stendur ekki til að selja mína íbúð. Það er bara þegar ég sel sem þetta skiptir máli. Það sem skiptir máli er hvað ég þarf að borga. Og þá sjáum við allt aðrar tölur. Við skulum gefa okkur að þetta fólk borgi 30 þús. kr. á mánuði í afborgun af þessum 5 millj. kr. lánum. Ef verðbólgan hækkar um 5% þá er það 1.500 kr. á mánuði sem það borgar meira vegna verðbólgunnar, og hefur náttúrlega miklu hærri laun til að gera það, sem sé samtals 18 þús. kr. á ári. Það erum við að tala um. Það eru öll ósköpin sem við erum að tala um út af þessari gífurlegu verðbólgu, þar sem stærsti hlutinn er vegna hækkunar á íbúðarhúsnæði.

Herra forseti. Við erum ekki óvön því í þessum þingsal og ekki þjóðin heldur að Sjálfstfl. gleymir alltaf ákveðnum þjóðfélagshópi, þ.e. láglaunafólkinu. Hv. þm. Pétur Blöndal gleymir því að til er stór hópur í þjóðfélaginu sem á bara skuldir en engar eignir. Og þegar íbúðaverð og vísitala hækkar þá hækka ekki eignir hjá þeim sem engar eignir eiga en þeir geta haft skuldir sem hækka gífurlega mikið, og það er fátækasta fólkið. Þessu gleymir Sjálfstfl. alltaf, að til er fátækt fólk í þjóðfélaginu sem vísitöluhækkanir bitna mjög illa á, bæði þegar framfærslukostnaður hækkar og þegar þetta hefur síðan áhrif á skuldir heimilanna. Og hv. þm. finnst ekkert að því --- ég heyrði það líka á síðasta þingi --- þó að fasteignaverð hafi rokið hér upp um 20%, og hann segir: Ja, þá hækka bara eignir fólks. En hv. þm. gleymir því að það er líka til ungt fólk sem er að kaupa íbúðir núna í fyrsta skipti sem þarf að borga 1--2 millj. meira fyrir litla tveggja til þriggja herbergja íbúð en þurfti t.d. um síðustu áramót vegna þeirrar húsnæðisstefnu sem þessi ríkisstjórn rekur. Og það er eins og hv. þm. geti ekki hugsað út fyrir það fólk sem á einhverjar eignir og peninga í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Varðandi láglaunahópana þá er reyndin sú að staða þeirra hefur batnað allverulega á síðustu árum. Og hvað varðar bótaþegana þá kom líka fram í umræðunum í vor að staða þeirra hefur batnað allverulega. Það eru því ekki réttar fullyrðingar hjá hv. þm. Það að fólk eigi skuldir en engar eignir, ég ætla bara að vona að ekkert voðalega margir séu í þeirri stöðu því það þýðir gjaldþrot. Það þýðir ekkert annað en gjaldþrot þegar menn eiga bara skuldir og engar eignir. Yfirleitt er það nú þannig með velflest fólk að það á eignir, sem betur fer. Og það stofnar ekki til skulda nema til þess að kaupa sér eignir. Annað væri ákaflega óráðlegt. Varðandi ungt fólk sem er að kaupa, þá ætla ég ekki að líkja því saman hvað það er betra að kaupa íbúð í dag en áður með miklu hærri laun, þökk sé þessari ríkisstjórn, og ekkert atvinnuleysi. Ég ætla ekki að líkja því saman.

Herra forseti. Hv. þm. segir að þeir stofni ekki til skulda nema þeir sem eiga einhverjar eignir til að geta borgað. Hv. þm. gleymir enn þá láglaunafólkinu. Það er margt fólk sem þarf að lifa af 70--100 þús. kr., á ekki fyrir framfærslunni, á ekki fyrir brýnustu framfærslu, og þarf þá stundum að taka lán til að geta átt bara fyrir mat út mánuðinn. Og það er vegna þess m.a. hvernig þessi ríkisstjórn hefur búið að því fólki. Og að hv. þm. leyfi sér að segja að staða bótaþega hafi verulega batnað, ég bið hv. þingmenn að skoða hvernig hún hefur batnað í samanburði við aðra í þjóðfélaginu. Það eru einmitt lífeyrisþegarnir sem hafa verið skotspónn þessarar ríkisstjórnar og hún hefur dregið verulega niður kjör þeirra samanborið við aðra. Síðan bið ég hv. þm. að kynna sér það hversu margir það eru sem eiga skuldir en engar eignir. Þeir skipta nokkrum þúsundum, ef ekki tugum þúsunda, og við skulum bara skoða það saman, hv. þm.

Herra forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir ræðu sína. Vegna óska þingmannsins um vandaða meðferð í efh.- og viðskn. þar sem gefið er færi á að kalla fyrir nefndina aðila og fá upplýsingar, þá vil ég segja að ég á ekki von á öðru en að orðið verði við óskum um það. Það hefur alltaf verið. Ég held að við gefum okkur bara þann tíma sem þingmaðurinn óskar eftir til að vinna það mál svo vel sé. Ég vil segja vegna upplýsinga hv. þm. um verð á bensíni víða um lönd og fullyrðingar um að það væri hæst eða næsthæst hér á landi, að ég var á dögunum í Belgíu og verðið þar er 80 kr. á lítra. Og þegar tekið er tillit til flutningskostnaðar til Íslands, sem er umfram það sem gerist þar, fæ ég ekki annað séð en að verð á bensíni sé mjög svipað hér á landi og þar gerist. Vegna fullyrðinga hv. þm. eða þess mats þingmannsins að of langt væri gengið í að skattleggja bifreiðaeigendur langar mig til að inna hv. þm. eftir því hvaða áhrif stefna Samfylkingarinnar um umhverfisgjöld á umferðina hafa á skattlagningu á bifreiðaeigendur. Hvort sú yfirlýsing, stefnuyfirlýsing Samfylkingarinnar þýði aukin útgjöld fyrir bifreiðaeigendur eða minni útgjöld. Ég vil biðja hv. þm. að útskýra dálítið fyrir þingheimi þau áform um umhverfisgjöld.

Herra forseti. Hv. þm. hefur greinilega fallið í sömu gryfju og hæstv. fjmrh. að misskilja stefnu Samfylkingarinnar, sennilega vísvitandi. Við höfum aldrei talað um það að því er varðar að setja meiri peninga til umhverfisverndar, að það þýði að við skattleggjum bifreiðaeigendur meira. Við höfum aldrei talað um bensínhækkun. Ég stend við það sem ég hef sagt að við erum komin á ystu mörk þess mögulega að því er varðar skattlagningu á bifreiðaeigendur. Við gætum eins verið að tala um einhverja tilfærslu á þeirri skattlagningu sem fyrir er til umhverfisverndar og umhverfismála. Og ekki veitir nú af miðað við áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar umhverfismálin á næstu mánuðum.

Herra forseti. Það hefur þá skýrst að áform Samfylkingarinnar um umhverfisgjöld eru ekki áform um nýjar tekjur, hins vegar áform um aukin útgjöld. Það er dálítið erfitt að láta það ganga upp, að hafa aukna peninga til ráðstöfunar í einhver tiltekin verkefni en afla engra nýrra tekna til að standa undir því. Af svari hv. þm. má ráða að áformin um umhverfisgjöld á umferðina séu í raun skattur á ríkissjóð. Það eigi að taka peninga sem í dag fara í ríkissjóð til þessara verkefna. Það þýðir væntanlega að skera þarf niður útgjöld ríkissjóðs á móti eða að afla nýrra tekna. Ég spyr hv. þm.: Hvort eru áform Samfylkingarinnar að skera niður útgjöld ríkissjóðs, t.d. með því að skerða bætur til einstaklinga eða að taka upp nýja skatta?

Herra forseti. Áform Samfylkingarinnar eru um breytta forgangsröðun í ríkiskerfinu. Ekki t.d. að gefa ríkiseigur til fjármagnseigenda og stóreignamanna, þar sem peningarnir eru fyrir, heldur að breyta forgangsröðun í þjóðfélaginu, hvernig við skiptum því sem til skiptanna er. Og þar viljum við láta umhverfismálin fá miklu hærri sess en þessi ríkisstjórn gerir.

Hæstv. forseti. Til umræðu er frv. til laga um breytingu á vörugjaldinu. Frv. fjallar um tvennt. Í fyrsta lagi að lækka vörugjaldið, sem nú er um 13,20 kr. niður í 10,50 kr., en það sem skiptir meira máli er að álagningarmátanum er breytt. Í stað þess að vörugjald sé hlutfallstala, hlutfall af innkaupsverði, 97% af tollverði, þá er lagt til að vörugjaldið verði föst upphæð. Hér er um að ræða mikla peninga. Eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. er 1 króna í bensínverðinu um 200 millj. kr. Tíeyringurinn er 20 millj. kr. Og það er vissulga sjaldgæft að heyra fjmrh. einnar ríkisstjórnar óska eftir því við þingið að það afgreiði frv. af þessu tagi hið allra snarasta ellegar renni of miklir peningar í ríkissjóð. Reyndar fannst mér undarlegt þegar hæstv. fjmrh. komst svo að orði að hætta væri á því að ríkið græddi en almenningur tapaði. Það er rétt að í höndum þessarar ríkisstjórnar hefur því verið þannig háttað allt of oft. Þær skattbreytingar sem gerðar hafa verið og ráðstöfun fjármuna hefur allt of oft verið í þágu eignafólksins og á kostnað almennings, láglaunafólks og millitekjuhópa. Hæstv. fjmrh. velti vöngum yfir skattlagningu á bensín yfirleitt og vakti máls á því að stundum hefði verið talað um þetta sem æskilegan umhverfisskatt. Ég tek undir þær vangaveltur hans og finnst eðlilegt að skoða málin í því ljósi. Hins vegar er það svo að fólk þarf að komast leiðar sinnar og þar er fólk háð bifreiðum. Að sjálfsögðu þarf fólk að hafa kaupgetu og möguleika á því að nýta sér bílinn. Nú er ljóst að með þessari lagabreytingu, ef hún nær fram að ganga, mun ríkissjóður verða af miklum upphæðum, á milli 400 og 500 millj. kr. á ári hverju. Þessar upphæðir eru svo háar að þær geta skipt miklu máli. Ef við verðum upphæðum af þessari og reyndar hærri stærðargráðu til almenningssamgangna, til þess að skapa fólki möguleika á því að nýta sér aðra farkosti en einkabíllinn, þá væru menn farnir að ræða þessi mál í sama anda og við innan Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Við tökum undir það sem hér var sagt og kom fram hjá hæstv. fjmrh. að eðlilegt sé að skoða málin í því ljósi. En það þarf að gæta samræmis, það þarf að skoða málin heildstætt. Þess vegna leggjum við áherslu á að þessi skattlagning á bensíni verði skoðuð með hliðsjón af almenningssamgöngum og hvernig skapa megi aðra valkosti fyrir fólk til að komast leiðar sinnar. Á þetta vildi ég leggja áherslu í upphafi. Bensínverðið og breytingar á bensínverði hafa verið mjög til umræðu á síðustu mánuðum enda hefur bensín hækkað verulega á þessu ári. Yfir 25% hækkun hefur orðið á bensíni á þessu ári. Að sjálfsögðu hefur þetta rýrt kaupmátt launafólks en þetta hefur líka hækkað vísitölu alla og þar með lánin í landinu. Ég hef bent á það við annað tækifæri að bensínhækkunin ein á þessu ári hefur hækkað skuldabyrði heimilanna í landinu um 4,3 milljarða kr. Þetta er samhengi hlutanna. Í þeirri gagnrýni sem fram hefur komið úr ýmsum áttum, frá bifreiðaeigendum og Samtökum launafólks, þá hafa mismunandi tónar verið slegnir. Verkalýðssamtökin, ASÍ og BSRB hafa lagt áherslu á hagnað olíufélaganna. Komið hefur fram að hann hefur aukist verulega á þessu tímabili, um tugi prósenta. Hagnaður Olíufélagsins hf. nam 234 millj. kr. á fyrri hluta ársins og hafði þá aukist um 45% frá fyrra ári. Hagnaður Olíuverslunar Íslands hf. nam 163 millj. kr. og hafði aukist um 31%. Hagnaður Skeljungs hf. var 211 millj. kr. og jókst um 107% miðað við sama tíma í fyrra. Samtals högnuðust olíufélögin um 608 millj. kr. á fyrra hluta ársins eða um 100 millj. á mánuði að jafnaði. Það er í þessa átt sem ég beini ekki síst mínum sjónum. Fyrr geri ég það en ég horfi á það sem rennur í ríkissjóð, að ekki sé um það talað ef þessir fjármunir eru látnir renna til góðra málefna. Hins vegar er það svo, ég legg áherslu á það, að öll þessi mál þarf að skoða í samhengi. Það þarf að skoða aðstöðu fólks til þess að komast leiðar sinnar. Fólk býr við mjög mismunandi aðstöðu. Sumir þurfa að reiða sig meira á bílinn en aðrir. Það er vissulega svo á höfuðborgarsvæðinu að margir eiga um langan veg að fara til vinnu sinnar. En fyrst og fremst á þetta náttúrlega við um þá sem þurfa að reiða sig mjög á bílinn á landsbyggðinni. Þar skiptir miklu máli hvern kostnað fólk þarf að bera. Það má ræða um það og deila hvar eigi að nema staðar, í hvaða krónutölu eigi að staðnæmast. Hæstv. fjmrh. bendir á að sú tala sem hér er lögð til grundvallar í frv., 10,50 kr., sé meðaltalsverð ef litið er til fimm ára. Það kann að vera rétt en á þessu stigi tek ég ekki afstöðu til upphæðarinnar sem slíkrar. Ég lýsi mig hins vegar samþykkan grundvallarhugsun frv., að binda þessa tölu í fasta upphæð. Eðlilegt væri reyndar að íhuga hvort ekki komi til álita að setja inn í lögin einhvers konar endurskoðunarákvæði, að skoða þessa upphæð með reglulegu millibili hvort sem það er árlega eða á lengra tímabili. Á heildina litið finnst mér þetta frv. og þessar lagabreytingar til góðs en segi það með þeim fyrirvara að að sjálfsögðu þurfi að skoða þær upphæðir sem hér eru lagðar til grundvallar.

Herra forseti. Hækkun á heimsmarkaðsverði bensíns hefur valdið sjálfvirkum hækkunum á bensíni hér á landi umfram verðlagsþróun í landinu. Líkur benda til að heimsmarkaðsverðið hækki áfram eða haldist áfram hátt miðað við verð undangenginna ára. Mikil hækkun á bensíni kemur í kjölfar annarra hækkana á rekstri ökutækja, hækkun þungaskatts og tryggingagjalda og vekur því upp harkalegri viðbrögð bíleigenda en ella hefði orðið. Sú tillaga sem hér liggur fyrir um breytingar á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleiru með síðari breytingum, jafnar út sveiflur á bensínverði, bæði hvað varðar hækkun og jafnframt lækkun á heimsmarkaðsverði. Til lengri tíma litið ætti þessi breyting að skila ríkissjóði svipuðum tekjum og áður en með jafnari greiðslum. Ég lýsi mig því hlynnta hugmyndinni um fasta krónutölu á hvern lítra eins og hugmyndin gengur út frá. En gjaldið verður að vera vel grundað og byggjast á vel rökstuddum grunni. Ég tek því framkominni krónutölu með fyrirvara, m.a. vegna tímabilsins sem meðaltalið er reiknað út frá. Auk þess tel ég að vera eigi ákvæði um endurskoðun á krónutölunni, að það sé alveg fast hvernig upphæðin sé endurskoðuð. Ég tel eðlilegt að endurskoða hana árlega með fjárlögum og endurskoðunum á öðrum liðum bensíngjalds. Varðandi önnur ákvæði í áðurnefndum lögum mætti endurskoða til hvaða þátta í ríkisrekstrinum við ættum að nota innkomnar tekjur. Það hefur komið fram í ræðum manna, sérstaklega í ræðu síðasta ræðumanns, að almenningssamgöngur séu að leggjast af á landsbyggðinni til mikilla erfiðleika fyrir marga sem ekki eiga þess kost að ferðast á milli á eigin bílum og einnig til að halda uppi eðlilegri þjónustu á milli þéttbýliskjarna. Sérstaklega tengist þetta flugsamgöngum. Það er orðið mjög alvarlegt ástand að geta ekki haldið uppi eðlilegum flugsamgöngum. Rekstrargrunni margra almenningsfyrirtækja sem ráku áætlunarbifreiðir var kippt undan þeim með því að póstflutningar eru ekki lengur á þeirra vegum. Þar með var rekstrargrundvellinum kippt undan þeim. Ég bendi á þetta sem hugsanlega leið til að styrkja almenningssamgöngur á landsbyggðinni, að nota hluta af skatttekjum ríkisins af bensíni til þess. Það að styrkja almenningssamgöngur kæmi okkur með sjálfbærum hætti inn í nýja öld, það á að reyna að draga sem mest við getum úr rekstri einkabílanna, draga úr eldsneytisnotkun og sérstaklega á bensíni. Mengunarskattur hefur verið nefndur hér og eins á vorþingi. Mengunarskattur er annars konar skattur, annars konar álagning. Ég held að þetta sé spurning um hugmyndafræði, hvort maður er að tala um mengunarskatt eða bensíngjald. Það má ná inn sömu tekjum en út frá mismunandi hugmyndafræði, hvort þetta er sett á bensínið eða hvort sá greiðir sem mengar.

Herra forseti. Ég lít svo á að skattlagning í samgöngum sé samgöngupólitískt mál og mundi því vilja óska þess að hæstv. samgrh. sé viðstaddur.

Hæstv. samgrh. er ekki í húsinu en honum hafa verið send skilaboð.

Takk fyrir. Við Íslendingar erum afar háðir samgöngum. Landið er stórt og dreifbýlt og þarf ekki að lýsa því. Hvers konar aðgerðir í samgöngumálum hvort sem er vegarlagning eða skattlagning á notkunina er samgöngupólitískt mál. Allt slíkt ber því að skoða í því ljósi, ekki síst þar sem við vitum að skattlagning á samgöngur og notkun bifreiða er einn af stærri tekjuliðum ríkisins og hefur mikil áhrif á verðlag og neyslu. Á þessu ári höfum við einmitt upplifað verulega hækkun á eldsneyti sem hlýtur að hafa samgöngupólitísk áhrif. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þetta er ekki bara skattamál heldur samgöngupólitískt mál. Ég geri þó ráð fyrir því að innan svo samhentrar og góðrar ríkisstjórnar sé fullt samráð og þetta sé unnið allt í samráði við hæstv. samgrh. Þess vegna vildi ég gjarnan heyra hans almenna mat, sem ábyrgðaraðila fyrir framkvæmd pólitískrar stefnu í samgöngumálum, á þessari skattheimtu og þá kannski almennt á svipaðri skattheimtu sem viðgengst í samgöngukerfi okkar. Sú lagabreyting sem er til umræðu um að breyta þarna í fast gjald úr prósentugjaldi er í sjálfu sér eðlileg bæði út frá sjónarmiðum ríkissjóðs að fá nokkuð fastan grunn til að byggja á í fjárlagagerð sinni og fjárlögum og eins náttúrlega viss trygging fyrir neytandann, miðað við það sem nú er, að þetta fari ekki upp úr öllu valdi við hækkanir á bensíni. Þetta hefur rokkað talsvert til á síðasta ári, þetta hefur rokkað til síðan lögin voru sett frá rúmlega einum og hálfum milljarði og upp undir tvo, þannig að eðlilegt er að þetta hafi áhrif. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga eða við í okkar flokki þó að þessi leið sé valin. Ég hygg þó að þegar á heildina er litið megi búast við að sú krónutala sem þarna er sett, hversu vel grunduð hún er, feli í sér skattahækkanir. Því að það er bæði það að þarna er tekið mið af ákveðnu meðaltali aftur í tímann og þess gætt að ríkissjóður tapi ekki, og hins vegar má búast við við að aukin notkun verði á bensíni þannig að þetta muni vafalaust leiða til einhverrar skattahækkunar og aukinna tekna. Úr því að farið er að krukka í lög um gjald af ökutækjum, þá liggur inni afar meinlegur tittur frá breytingum á síðasta vetri, sem ég hefði gjarnan viljað varpa til hæstv. fjmrh., hvort hann hefði ekki viljað taka með í púllíunni. En það er álagning fastagjalds upp á 100 þús. kr. á vörubíla og tæki sem fara kannski aldrei út á veg. Þetta er afar ósanngjarn álagning. Bændur sem eiga vörubíla og nota til heyflutninga heim til sín verða að borga 100 þús. kr. í fastagjald plús notkunina án þess að fara nema einstaka sinnum út á veg. Sömuleiðis er um að ræða ýmis tengi- og vinnutæki sem fara nánast aldrei út af sínu vinnusvæði. Ég skil ekki hvernig þessi meinlega tekjuinnheimta hefur komist inn. Ég þekki bændur sem hafa annað við peningana að gera en að borga ríkinu veggjald af vörubílnum sem stendur heima á hlaði. Þeir hafa orðið að taka númerið af bílnum og geyma. Ég treysti því bara á réttlætistilfinningu ráðherra að þeir taki þetta með í púllíunni. Þarna er sjálfsagt ekki um neinar stórupphæðir að ræða en réttlætismál. Ég vil svo líka, eins og hér hefur komið fram, leggja áherslu á samgöngupólitíkina. Almenningssamgöngur eru að dragast saman um land allt. Við heyrum nú að það sé óvíst hvort t.d. Norðurleiðin milli Akureyrar og Reykjavíkur, muni starfa miklu lengur. Það eru a.m.k. vangaveltur um það. Sífellt fleiri hefðbundnar leiðir eru að leggjast af vegna margháttaðra breytinga, sumar svo sem til góðs en aðrar til hins verra. Núna eru stórir landshlutar þar sem engar almenningssamgöngur eru að verða eftir, hvorki flugsamgöngur né langferðabílar. Þetta á svo líka við um almenningssamgöngur innan byggðarlaga. Það er verið að stækka byggðarlög, bæta vegi og treysta innviði þess, gera sem flestum mögulegt að sækja þjónustu innan ákveðins byggðarlags og þá er líka mikilvægt að einmitt sé hugað að þessum þætti, almenningssamgöngum. Þegar við erum að fjalla um gjaldtöku af samgöngumálum hljótum við að verða að skoða þetta allt í heildarmynd því að við erum þó að innheimta um eða yfir 30 milljarða á ári af þessari notkun almennings. Ég vildi árétta þær breytingar sem þarna eru lagðar til, bæði breytinguna um að setja á fast gjald og breytinguna um að fella niður þessa sjálfkrafa tengingu á sérstöku vörugjaldi. Þetta er samgöngupólitísk aðgerð og ég hefði gjarnan viljað heyra álit samgrh. á henni. Ég bendi efh.- og viðskn., þegar hún fær málið til meðferðar, á að til er nefnd sem heitir samgn. og fjallar líka um mál sem snertir þetta. Þetta eru ekki aðskilin mál.

Hæstv. samgrh. var nýlega farinn úr húsi þegar hv. þm. tók til máls og það hefur því miður ekki náðst til hans enn þá.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessum umræðum en vegna þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði umhverfisstefnu Samfylkingarinnar að umræðuefni í ræðu sinni taldi ég nú rétt að koma og drepa aðeins á það. Ég spyr, herra forseti, er hv. þm. í húsi? Ef hann er ekki í húsi er þá hægt að færa hann til húss?

Hv. þm. er í húsinu.

Ég fagna þessu frv. og þó að ég taki undir þau viðvörunarorð sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur fært hér þá er alveg ljóst að ríkisstjórnin er á réttri leið í þessum málum. Hún hefur hlustað á það sem stjórnarandstaðan sagði á sumarþinginu. Á sumarþinginu fluttum við einmitt frv. sem gekk í sömu veru. Það er eins með viðvörunarorð okkar í þeim efnum og varðandi hagstjórnina að nú loksins er hv. ríkisstjórn farin að hlusta. Ég minnist þess hins vegar að hæstv. fjmrh. lagðist gegn hugmyndum okkar á sumarþinginu og færði til þess ýmis rök sem hann hefur reyndar líka fært hér. En hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem er formaður efh.- og viðskn., og ætti auðvitað að vera í salnum, hafði háðuleg orð um þær hugmyndir sem við höfðum uppi þá. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., sem á að fjalla um þetta mál, lét svo um mælt í fjölmiðlum að það væri mjög heimskulegt að fara þá leið sem hæstv. ráðherra hefur nú farið. Þess vegna væri líka æskilegt, vegna þess að ég veit til þess að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson á að vera á fundi í húsinu eftir fimm mínútur, að fá þann ágæta þingmann fluttan hingað í salinn og láta hann upplýsa þingheim um það hvort hann telur enn þá að sú leið sem hæstv. ráðherra er nú að fara sé jafnheimskuleg að hans viti og hún var í sumar. Nú er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson kominn í heyrnarfæri og því er rétt að ég endurtaki þá ósk til hv. þm. að hann upplýsi þingheim um það hvort sú leið sem hann kallaði heimskulega í fjölmiðlum varðandi það gjald sem við erum að ræða hér, sem hæstv. fjmrh. stígur nú fram fyrir skjöldu og leggur til --- er það að mati hv. form. efh.- og viðskn. heimskuleg aðferð? Mér þætti gaman að fá það upplýst en tek það fram að ef hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur ekki skipt um skoðun og telur að hæstv. ráðherra sé að fremja heimskulegan gjörning þá er ég honum algjörlega ósammála. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur séð að sér og hann hefur skyndilega séð að það er rétt sem við sögðum í vor. En hvað var það sem olli því að hæstv. ráðherra sá ekki ljósið í vor? Hann hefur skýrt það fyrir okkur í þessum umræðum. Hann sagði: Það gat ekki nokkur maður séð það fyrir að bensín mundi aftur hækka á heimsmarkaðsverði. Eigi að síður hefur hæstv. ráðherra lýst tölum í ræðu sinni sem bentu til þess að verðlagið núna sé meðalverð síðustu tíu ára. Út af fyrir sig hefði það getað bent til þess að líklegt væri að lækkunin sem hafði orðið í vor mundi snúa til baka. En það var auðvitað annað sem hæstv. ráðherra hefði getað fengið upplýsingar um hjá sérfræðingum sínum. Það var einmitt í sumar og vor sem menn urðu fyrst varir við þær tilhneigingar hjá endurnýjuðu OPEC, sem hafa í dag leitt til þessarar hækkunar og munu e.t.v. leiða til enn frekari hækkunar. Það var einmitt í vor sem forseti Venesúela, sem er meðal mikilvægra olíuframleiðslulanda, gerði gangskör að því að endurvirkja OPEC og hefja til fyrri vegs og virðingar og kallaði m.a. til fundar með mönnum eins og Gaddafí, forseta olíulandsins Líbíu og mönnum eins og Saddam Hussein, forseta olíuframleiðslulandsins Íraks. Þessir þrír hafa myndað öxul innan OPEC sem stefnir að því leynt og ljóst að að draga úr framleiðslu, sér í lagi hjá Líbíu og Venesúela. Það hefur þegar komið til framkvæmda hjá Venesúela. Miðað er að því að draga úr framleiðslu til þess að hækka verð á mörkuðum. Eitt af því sem veldur þeirri þróun sem við erum að sjá í dag er einmitt þetta. Þetta hefði hæstv. fjmrh. getað fengið upplýst hjá sérfræðingum sínum, sem hann hefur sæg af, í vor. Þess vegna hefði þetta ekki átt að koma honum á óvart. Þess vegna gildir ekki sú afsökun sem hæstv. fjmrh. færir hér fyrir. Hann átti að vita betur. En það er eins með þetta mál og viðskiptahallanna, sem hann átti líka að vita betur um, að hann er sá sem allt veit best og hann hlustar ekki á aðra og allra síst stjórnarandstöðuna. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða frekar þetta frv. Ég tel að það sé á réttri leið. En hæstv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom hérna --- hv. þm., herra forseti, ég bið afsökunar á því að mér varð þarna fótaskortur á tungunni. Ég tel það svo dagljóst að hv. þm. verði ráðherra innan skamms þó ég viti ekki hverjum hann ryðji að ég kalla hann hæstv. því í mínum augum er hann u.þ.b. hæstv. þingmaður. En hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson  En burt séð frá því, herra forseti, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, réðst nokkuð óvægilega og af nokkru skilningsleysi að þeirri stefnu sem hann sagði að Samfylkingin hefði haft uppi varðandi skatt á útblástur og þar af leiðandi bensín bifreiða. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að Samfylkingin lagði það til fyrir kosningarnar í vor að sérstakur skattur yrði settur á útblástur og losun gróðurhúsalofttegunda. Hvers vegna var það nú? Ekki síst vegna þess að sú starfsemi hér á landi sem veldur mestu um losun gróðurhúsalofttegunda er stóriðjan. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er í flokki og styður stefnu flokks sem miðar að því að koma upp nýjum stóriðjuverum á Íslandi. Hann vill m.a. setja upp stóriðjuver á Austfjörðum, sem mjög er um deilt þessa dagana. Sem í fyrsta áfanga á að vera 120 þús. tonn en samkvæmt upplýsingum sem komu fram hjá aðstoðarmanni hæstv. iðn.- og viðskrh. á fundi á Egilsstöðum á síðasta vetri, hygg ég, ætti helst að vera 720 þúsund. Ef það nær því einhvern tíma að framleiða 400 þús. tonn leiðir það til þess að losun gróðurhúsalofttegunda mun tvöfaldast. Það mun leiða til margháttaðra búsifja fyrir Íslendinga. Það eitt út af fyrir sig mundi réttlæta það að á starfsemi af þessu tagi mundu menn líka freista þess að setja einhvers konar útblástursgjald, m.a. til þess að reyna að afla þar tekna til þess að geta bætt upp öðrum annars konar atvinnustarfsemi sem mun líða fyrir þetta. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson þarf nefnilega ekki að ganga að því gruflandi að okkur leyfist að spilla þannig umhverfi heimsins alls án þess að með einhverju móti muni það bitna á öðrum atvinnugreinum í landinu, m.a. vegna viðbragða umheimsins. En þar fyrir utan, herra forseti, er það alls staðar í hinum vestræna heimi orðin stefna að taka með einhverjum hætti á hömlulausri losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðju með því að setja á gjald af þessu tagi. Það er nákvæmlega það sem Samfylkingin lagði til og leggur til. Ekki nóg með það, herra forseti. Ég tel líka að það eigi að setja þetta gjald á bifreiðar. Í dag er gjaldið sem tekið er af eldsneyti 97% vörugjald, það er bensíngjald upp á 23 kr., það er virðisaukaskattur og í fjórða lagi er skattur í dísilbifreiðar, sem eftir vali og umfangi dísilbifreiða getur verið breytilegur. Þetta er ferns konar skattur. Ég tel að tími sé kominn til að umbylta þessum skatti og straumlínulaga hann og taka upp einn sérstakan umhverfisskatt sem mundi þá taka mið af umhverfissjónarmiðum og tegund orkugjafans. Herra forseti. Þetta er sem sagt mín skoðun. Ætlar þá hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson að koma upp og segja: Samfylkingin og þessi talsmaður hennar leggur til hækkun gjalda. Herra forseti, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er eins og fram hefur komið í flokki sem í dag heitir Framsfl. Sá flokkur hefur farið með umhvrn. síðustu árin. Það vill svo til, herra forseti, að hvergi hef ég séð þær hugmyndir sem ég aðhyllist í dag varðandi breytinguna á þessum eldsneytisgjöldum yfir í eitt útblástursgjald, CO 2 -gjald, betur útfærða en í skýrslu sem hægt er að finna á heimasíðu umhvrn. Þar er í ítarlegu máli fjallað um þá möguleika sem við höfum til að beita hagrænum stjórntækjum. Skýrslugjafar geta þess að við gerð þessarar skýrslu hafi þeir ekki bara notið starfskrafta umhvrn. heldur einnig hæstv. fjmrh. sem hefur innan sinna veggja bestu sérfræðinga landsins í þessari tegund hagrænna stjórntækja. Þeir hjálpuðu til við að búa til þessa skýrslu, herra forseti. Þar kemur alveg skýrt fram að stefnan, samkvæmt sérfræðingum þessara tveggja ráðuneyta, er hin sama og Samfylkingin bar fram í síðustu kosningum. Það getur vel verið að hv. þm. og mögulega hæstv. ráðherra vilji slá einhverjar keilur og reyna að telja kjósendum trú um að Samfylkingin vilji hækka þau gjöld sem lögð eru á eldsneyti í dag. En það er rangt. Við teljum þvert á móti að ef þessi leið væri farin, þetta fjórþætta gjald fellt niður og í staðinn sett eitt gjald sem við gætum kallað CO 2 -skatt, koltvísýringsskatt, þá mundi það leiða til orkusparnaðar. Þegar upp væri staðið mundi það ekki bara leiða til minni útblásturs heldur líka minni heildargjalda og vissulega að því leyti til nettótaps ríkissjóðs að líkindum. Þetta er stefna sem tekur einfaldlega, herra forseti, mið af þeirri þróun sem er að gerast í kringum okkur. Við getum deilt um það hvort Ísland eigi að verða aðili að Kyoto-bókuninni eða ekki en við getum ekki deilt um að við þurfum að leita leiða til þess að draga úr losun útblásturs. Við blasir að Íslendingar fengu betri niðurstöðu út úr Kyoto-viðræðunum en nokkur önnur þjóð. Þeir máttu auka útblástur sinn miðað við árið 1990 um 10%. Enginn annar komst nálægt því. Það getur vel verið að það sé ekki nóg og kann vel að vera að við höfum rök sem að dómi meiri hlutans réttlæti betri niðurstöðu en þetta. Það breytir ekki því að á okkur hvílir sú siðferðilega skylda að gera allt sem við getum til þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hvað erum við að gera til þess? Það má segja að svolitlar breytingar sem hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir við upphaf valdaskeiðsins á sl. vori hnígi í þessa átt en annað höfum við ekki orðið vör við. Ég veit ekki til þess að neitt sérstakt sé að gerast, t.d. til að stemma stigu við mengun af völdum útblásturs bifreiða í dag. Þriðjungurinn af losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi kemur frá samgöngum. Stór hluti helgast af því að við erum lítil þjóð í mjög stóru landi. Þriðjungurinn kemur frá skipum. Við erum lítil þjóð sem er háð sjávarútvegi og þess vegna mjög erfitt fyrir okkur að ganga harkalega fram þar nema að okkur takist að beita nýrri tækni eða einhvers konar hagrænum stjórntækjum til að draga úr þessu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að á allra næstu árum muni ný tækni gera mögulegt að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda af völdum samgöngutækja. Ég held að innan ekki mjög langs tíma muni breytingar á þeirri tækni sem núna er viðhöfð til að knýja skip líka leiða til hins sama fyrir flotann. En þangað til verðum við auðvitað að standa undir þeirri skyldu okkar að leita leiða til að draga úr losuninni. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að Íslendingar hafa áður beitt skattlagningu á eldsneyti til þess að draga verulega úr skaðlegri mengun. Í dag held ég að ekkert bensín sé selt sem er hlaðið blýi. Menn notuðu það áður um of og það var hægt að sýna fram á að það hefði óæskileg áhrif, m.a. á greindarþroska ungra barna. Ríkisstjórn Íslands gekk fram fyrir skjöldu og beitti skattlagningu til þess að útrýma þeirri tegund eldsneytis þannig að þetta er hægt. Ég verð því að segja, herra forseti, að það kemur úr allra hörðustu átt þegar ágætur talsmaður Framsfl. kemur hingað til að reyna að slá einhverjar ódýrar keilur með því að fleygja flími að Samfylkingunni fyrir að hafa sett fram stefnu sem er í raun ekki annað en vel útfærð útgáfa af hugmyndum sem voru með mjög elegant hætti settar fram af hálfu Framsfl. eða manna sem unnu fyrir hann í umhvrn. Ég hvet hæstv. fjmrh. og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson til þess að lesa þá skýrslu sem er að finna á heimasíðu umhvrn. og heitir Hagkvæm umhverfisvernd. Þar er langur kafli um þetta. Þar er einmitt, á bls. 37--42, að finna hugmyndir framsóknarmanna um útfærslu CO 2 -orkuskatts sem er ekkert annað en afbrigði af þeim hugmyndum sem við höfum sett fram, talsmenn Samfylkingarinnar. Þar er gert ráð fyrir því að ef þessi CO 2 -skattur verði settur á þá muni heildarskatturinn ekki aukast en með tíð og tíma minnka vegna þess að orkusparnaður aukist og útblástur mengandi efna frá þessari tegund eldsneytis dragist saman. Þar kemur einmitt fram --- kannski ekki með sömu útfærslu og við höfum lagt til en ekki hægt að skilja þessa skýrslu öðruvísi --- að í staðinn fyrir 97% gjaldið og önnur gjöld á eldsneyti komi sérstakur CO 2 -orkuskattur, koltvísýringsskattur. Það er sérstaklega bent á í þessari skýrslu að fjöldi þjóða sé að breyta kerfi sínu í þessa veru og óhjákvæmilegt sé annað en að Íslendingar geri það líka. Ef það er niðurstaða framsóknarmannsins sem stýrir umhvrn. að stefna Samfylkingarinnar í þessum efnum sé rétt, þá spyr ég hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann sé ósammála þeim framsóknarmanni, hvort hann sé þar af leiðandi á móti þeirri framtíð sem t.d. hæstv. ráðherra Siv Friðleifsdóttir vill sjá eða vill hann endalaust vera fastur í fortíðinni. Gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir því að tímarnir breytast? Hann sjálfur hefur breyst æðimikið en hann má til með að leyfa sér þann munað að breytast örlítið betur.

Herra forseti. Allaf er jafngaman að hlýða á hv. þm. Össur Skarphéðinsson ræða málin af alkunnu lítillæti og hógværð. Ég vil þakka honum fyrir að staðfesta það sem ég taldi um stefnu Samfylkingarinnar gagnvart umhverfisgjöldum. Það var stefnan að auka skattheimtu í þeim tilgangi að draga úr losun á koltvísýringi, draga úr mengun með því að breyta gjaldtöku. Það verður ekki gert nema að hækka skatta. Það skiptir engu máli þó að menn skipti um nafn á einhverju gjaldi sem fyrir er, auki menn ekki skattinn þá minnkar ekki notkunin samkvæmt kenningunni. Kenningin er sú að til þess að minnka framleiðslu á koltvísýringi þá eigi að beita stýringu á verði, hækka verðið og minnka útblásturinn. Það er stefna sem út af fyrir sig er alveg sjálfsagt að ræða og velta fyrir sér hvort skili árangri. Ég vek athygli á því að ég man ekki eftir að hafa séð nein gögn sem staðfesti að hækkun á bensínverði muni endilega draga úr notkun þess. Það er a.m.k. ekki reynslan á síðustu árum hér á landi að verðsveiflur á bensíni hafi sérstaklega dregið úr notkun á bensíni. Reynslan styður því ekki þessa kenningu, að hægt sé að beita skattlagningu til að ná þessu fram. En það sem ég vek athygli á er að Samfylkingin talaði hér í vor fyrir því að lækka bensínið. Samkvæmt kenningunni sem stendur á bak við umhverfisstefnu Samfylkingarinnar ætti það að auka losun á koltvísýringi. Það er engin önnur niðurstaða af þeirra eigin skoðunum. Og ég hlýt að spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson af hverju hann vill þá hvetja til að verð á bensíni sé lækkað.

Herra forseti. Af langri reynslu á hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson að vita að þegar menn eru skotnir í kaf er best að sökkva þegjandi og hljóðalaust. Það er nákvæmlega það sem hv. þm. hefur lent í núna. Hann las ekki heima og vissi ekki stefnu síns eigin flokks. Hann vissi ekki stefnu sinna eigin ráðherra. Rétt er hjá hv. þm. að heildarskattheimta af völdum þessara hugmynda minna mun aukast. En hvaðan mun aukningin koma? Ég lýsti því í ræðu minni: Frá stóriðju. Hvaðan mun hún ekki koma? Frá samgöngutækjum. Þvert á móti lýsti ég því að niðurstaða sérfræðinga Framsfl. í þessum efnum, eftir að hafa skoðað það með aðstoð sérfræðinga fjmrn., væri sú að þegar upp væri staðið mundi þetta ekki auka skattheimtu á samgöngutæki heldur minnka hana. Þetta er ekki niðurstaða mín eða hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur heldur sérfræðinga hæstv. ráðherra Framsfl. Þannig að það er ósæmilegt af hv. þm. að halda því fram að ég hafi sagt að skattheimta af eldsneytisnotkun bifreiða mundi aukast vegna þessa. Þvert á móti taldi ég upp þessi fjögur eða eftir atvikum fimm gjöld sem eru lögð á þessa tegund eldsneytis í dag. Ég sagði: Víkjum þeim burt og búum til nýtt gjald í staðinn sem mætti alveg eins grundvalla á þessum hugmyndum sem hafa komið frá sérfræðingum Framsfl. í umhvrn. eða þeim hugmyndum sem við höfum lagt fram vegna þess að þær eru að eðli til skyldar. Samkvæmt því mun skattaukningin koma fram frá stóriðjunni. En auðvitað má hv. þm. ekki til þess hugsa að með nokkrum hætti sé hróflað við stóriðjunni sem formaður hans og leiðtogi lífs hans, hæstv. ráðherra Halldór Ásgrímsson, hefur lofað kjósendum sínum. Sú verksmiðja verður að koma hvað sem það kostar og ef sett yrði gjald á þá verksmiðju, eins og verið er að gera alls staðar út um hinn siðvædda heim, þá mundi það auðvitað draga úr líkunum á því að af þeim framkvæmdum yrði. Þess vegna kýs hann að túlka orð mín svo að skattaukningin eigi að koma frá bifreiðunum. Það var þvert á móti. Það sem ég sagði var alls ekki það heldur mun hann að öllum líkindum minnka samkvæmt niðurstöðu umhvrn. En auðvitað gæti hv. þm. spurt hæstv. fjmrh. vegna þess að sérfræðingar hans eru sömu skoðunar.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að ræður tveggja þingmanna Samfylkingarinnar í þessari umræðu eru út og suður. Fyrst svarar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fyrirspurnum mínum um þetta mál og ber til baka allt um að nokkur áform hafi verið uppi um að leggja á umhverfisskatt. Hún telur það bara ekki rétt. Síðan kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson og staðfestir að það hafi verið stefna Samfylkingarinnar að leggja á skatta og beita eigi skattlagningu til að draga úr losun koltvísýrings. Það verður ekki gert nema að auka skattinn sem fyrir er því að annars verða engin áhrif af því að leggja á skattinn. Þetta er alveg morgunljóst. Það er athyglisvert að þingmenn Samfylkingarinnar, sérstaklega hv. þm. Össur Skarphéðinsson, eru á harðahlaupum frá þeirri stefnu sinni í aðdraganda síðustu alþingiskosninga að áforma aukin álög á bifreiðaeigendur. Það er það sem er að gerast. Hv. þm. Samfylkingarinnar eru að hlaupa frá kosningastefnuskrá sinni. Það er svo sem ekki í fyrsta sinnið sem þingmenn úr þeirri áttinni snúa við blaðinu á miðri leið. 

Herra forseti. Það er gaman að hlusta á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson ræða um sinnaskipti þeirra sem hverfa milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er eins og ég muni eftir hávöxnum vestfirskum þingmanni sem var ekki mjög hrifinn af álverum fyrir nokkrum mánuðum. En ég ætla ekki gera það að meginefni svars míns. Hv. þm. heldur því fram að við í Samfylkingunni höfum verið að reyna að hlaupa frá hugmyndum okkar um umhverfisskatta. Herra forseti. Sá sem hér stendur var eitt sinn umhvrh. og beitti sér þá fyrir því sem VSÍ hefur kallað, þegar upp var staðið, afar vel heppnaða skattlagningu. Það var spilliefnagjald. Það var Alþfl. og sá sem hér stendur sem hafði frumkvæði að því. Það vorum við líka sem tókum upp skilagjald á ýmsa hluti sem er líka ein tegund umhverfisskatta. Það er því algjörlega út í hött að við séum að hlaupa frá hugmyndum okkar. En við höfum hins vegar aldrei haldið því fram, hvorki í kosningabaráttu né núna að við ætluðum að leggja á einhvers konar gróðurhúsaskatt eða koltvísýringsskatt sem mundi leiða til hækkunar á gjaldi eða á bensíngjaldi. Þvert á móti kom það fram í kosningabaráttunni, alveg eins og ég er búinn að tyggja hérna margsinnis ofan í þennan ágæta þingmann, að það sem við vildum gera er að taka þessi ferns konar gjöld af og setja í staðinn umhverfisgjald sem mun þegar upp er staðið leiða til minni orkunotkunar, minni útblásturs og minni skatta og mun samkvæmt sérfræðingum Framsfl. í umhvrn. ekki leiða til skattahækkunar. Það er því morgunljóst hvað hér er um að ræða. En auðvitað hefur hv. þm. bara lent í því að hann vissi ekki stefnu síns eigin flokks og ég fyrirgef honum það, því það er svo skammt síðan hann gekk í hann.

Hæstv. forseti. Fyrst um dagskrármálið. Ég tel að það sé að mörgu leyti ágætismál í ljósi stöðunnar eins og hún er núna og sem áfangi til að bregðast við aðstæðum sem hafa núna komið upp. Að mestu leyti gæti ég staðið að því að styðja það, eins og ég segi, sem bráðabirgðaráðstöfun. En ég kem betur að því seinna. Mig langar til að bæta aðeins við þá umræðu sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var aðili að áðan þar sem hann var að reyna að snúa út úr stefnu Samfylkingarinnar í umhverfismálum. Ég vil nefnilega fyllilega standa við þá stefnu og hún er sú að breyta skattlagningu á þann veg að hún hafi jákvæð áhrif á nýtingu umhverfisins. Auðvitað er það útúrsnúningur að slík stefna þýði endilega skattahækkun. Slík stefna gefur einfaldlega val á milli kosta og hefur þann tilgang að menn geti valið þann kost sem jákvæðari er fyrir umhverfið. Það hefur sárlega vantað í skattlagningu á orkugjöfum hjá okkur á Íslandi. Einhvers konar skattlagning af þessu tagi hefði þurft að komast á fyrir langa löngu til þess að hafa áhrif á hvernig við drögum fisk úr sjó. Það kostar mjög stóran hluta af arði okkar af fiskveiðum að borga olíu og það hefur engin jákvæð áhrif á hag þeirra sem stunda fiskveiðar þó að þeir noti lítið af olíu. Ekki er komið til móts við menn við að mynda þar jákvæða hvatningu. Slík hvatning þarf að vera til, bæði vegna umhverfisins og líka vegna umhverfisins sem fiskiskipin hafa áhrif á, t.d. með veiðarfærum. Þarna þarf að taka afstöðu og ef menn ætla sér að taka upp umhverfisskatta þá verða þeir að horfa á öll áhrifn sem verða, ekki bara útblásturinn, heldur líka hvernig við göngum um náttúruna á hverjum tíma. Fiskiskipaflotinn veldur u.þ.b. einum þriðja hluta þeirrar loftmengunar sem núna er við Ísland. Hún hefur aukist stórlega á undanförnum árum vegna þess að við höfum ekkert gert í málinu. Við höfum verið að flytja meiri og meiri fiskvinnslu út á sjó t.d. og framleiða rafmagn til þess að nýta um borð í nýju frystihúsunum okkar sem fljóta í kringum landið. Það hefur ekkert verið gert til þess að hafa áhrif á þetta. Ég ætla ekki að endurtaka umræðuna sem var áðan um stefnu Samfylkingarinnar að öðru leyti en því að segja að nákvæmlega ekkert samhengi er á milli þess að hækka skatta og að hafa þau áhrif á sem ég var að lýsa hérna áðan. Það hlýtur alltaf að ráðast af því hvaða val einstaklingar eða fyrirtæki hafa til þess að nýta sér hina mismunandi kosti. Ég held því fram t.d. að þurft hefði að gera það jákvæðara að velja á milli bíltegunda hér á landi, eða bílvélategunda öllu heldur, til þess að hafa áhrif á útblástur. Í öðrum löndum eru t.d. miklu fleiri dísilbílar en hér. Hvernig stendur á því? Það er vegna þess að hagkvæmara er að kaupa dísilbíla í þeim löndum og reka þá heldur en hér. Margt væri hægt að gera og mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki standi til að fara yfir þessi mál í heild sinni, þ.e. orkuskattana sem ríkið leggur á, með það fyrir augum að taka upp skatta af því tagi sem við höfum verið að tala um í dag, umhverfisgjöld og orkuskatta sem eru tengdir nýtingu á umhverfinu og líka útblæstrinum. Sá ráðherra sem sat í stólnum á undan honum reyndi fyrir margt löngu og reyndi oft að gera breytingar á þungaskatti. Hann gaf hér margar yfirlýsingar um að hann ætlaði svo sannarlega að gera það. Aldrei tókst honum að koma því til enda umfjöllunar í hv. Alþingi. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi einhver áform uppi um að reyna að leysa þau mál sem hæstv. fyrrv. ráðherra var að reyna að leysa þá. Auðvitað er innheimta á þungaskatti enn þá í þeim ólestri sem hún er búin að vera til margra ára og hæstv. ráðherra gerði gott í því ef hann vildi svara því hér hvort hann vill leggja til atlögu við þetta mál sem fyrirrennari hans réð ekki betur við en þetta. Ég vil að lokum segja að mér finnst það ekki Framsfl. eða stjórnarliðum til mikils framdráttar eða heiðurs ef þeir ætla sér að fara að tala í neikvæðum tón um hugmyndir sem Samfylkingin hefur sett fram um að taka upp umhverfisgjöld vegna þess að þeir sem þannig tala eru að tala aftan úr fortíðinni. Í framtíðinni munu skattar verða umhverfisgjöld að mjög miklu leyti og þeir sem ekki skilja það nú eru einfaldlega að veltast um í fortíð sem vonandi verður að baki sem allra fyrst.

Herra forseti. Örfá orð sem innlegg í þessa umræðu. Ég verð að segja af fullri hreinskilni að mér þykir það bera vott um talsvert hugrekki af hálfu stjórnarliða að leyfa sér að bera Samfylkingunni það á brýn, sem þessir stjórnarflokkar gerðu raunar í aðdraganda síðustu kosninga, að hún hefði það sérstaklega á sinni stefnuskrá að hækka gjöld á almenning þegar að bensíninu kemur, þeir sömu menn sem hafa beint og óbeint staðið að 25--30% hækkun á hverjum einasta lítra. Beint og óbeint, segi ég, því að ég rifja það upp að á vorþinginu eftir síðustu kosningar stóð ríkisstjórninni til boða að fara þá leið, eða aðra ámóta, eins og farin er hér í dag. Á þeim tíma ársins, yfir hásumarið, þegar landinn er sem mest á ferðalögum innan lands og notar farartækin hvað mest, höfðu stjórnarflokkarnir tök og tækifæri til að létta þessum álögum af almenningi og enn fremur að draga úr þessari verðhækkanahrinu sem á honum hefur dunið, ekki eingöngu bensínið, heldur í vöruverði almennt, sem síðan og aftur hefur leitt til þess að ríkisstjórnin er hér í standandi vandræðum með allar þessar hagstærðir, verðbólgu á fljúgandi ferð og svona mætti lengi telja. Mér þykir það bera vott um mikið hugrekki, herra forseti, að þessir sömu menn komi hér og haldi því fram að Samfylkingin, sem viðraði þá hugmynd í aðdraganda síðustu kosninga að nýta þetta gjald til þess að hafa tök á og stjórna einhvern veginn útblæstri bifreiða og stóriðju hér á landi, vilji hækka gjöld á almenning. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég segi líka, herra forseti, að mér þykir það vissulega dálítið rýrt í roðinu í frv. sem sjálfur fjmrh. fer hér fram með og lögum og venjum samkvæmt fær umsögn um í eigin ráðuneyti, hjá fjárlagaskrifstofu, að þessi sami kontór láti sér duga það, sem er auðvitað gefið, að þessar breytingar á lögum muni ekki leiða til lækkunar eða hækkunar á niðurstöðutölum í fjárlögum næsta árs. Ekki er reynt á nokkurn hátt að gera grein fyrir því til hvers þessar breytingar muni leiða í fjárlögum yfirstandandi árs sem er auðvitað kjarni málsins. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. fjmrh. hafi sagt það almennum orðum að honum sýndist að ef þessar breytingar yrðu að lögum nú fljótlega þá mundi það hafa einhver áhrif til eða frá á niðurstöðutölur yfirstandandi fjárlaga, sem er kjarni málsins og fjárlagaskrifstofan á fyrst og síðast að fjalla um. Ég spyr því hæstv. fjmrh.: Hvað þýðir þetta í krónum og aurum? Hver verður niðurstöðutalan í ár í þessum efnum? Í annan stað vil ég víkja tali mínu aðeins að hinu sérstaka vörugjaldi á bensíninu, þ.e. bensíngjaldinu sjálfu, og vil ég sérstaklega ná athygli hæstv. samgrh. í þeim efnum, því það er kannski ekki allt sem sýnist í þessum efnum. Í inngangsræðu hæstv. fjmrh. lagði hann ríkasta áherslu á að í þessum breytingum væri valdið tekið úr höndum hans en fært til löggjafarvaldsins. Það hljómar býsna vel og er út af fyrir sig spor í rétta átt. En ég vek athygli á því að í gildandi lögum um þennan markaða tekjustofn sem rennur til vegagerðar eru ákvæði þess efnis að krónutala skuli hækka í hlutfalli við vísitölu, við byggingarkostnað, sem tryggir það aftur að samgrh. og áhugamenn um samgöngumál voru nokkuð vissir með það að tiltekin upphæð á ári hverju, miðað við þróun verðlags, færi til þessa mikilvæga málaflokks sem umbætur í samgöngumálum. En þetta er tekið úr sambandi. Nú er þessi markaði tekjustofn til vegagerðar ekki beintengdur verðlagsþróun á einn eða neinn hátt samkvæmt orðanna hljóðan. Raunar er búið að snúa forsendum við. Þetta er alltaf spurningin um eggið og hænuna. Við þekkjum það á síðustu árum að í tíð þessarar ríkisstjórnar, allt fram til síðasta árs, hefur ríkisstjórnin tekið umtalsverðan hluta af hinum markaða tekjustofni í venjubundinn rekstur, innan gæsalappa, fyrirgefið orðbragðið, herra forseti, ,,stolið`` þessum peningum frá vegabótum, þar til á síðasta ári. Í tíð samsteypustjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. var þessu öfugt farið. Þá var gefið í á tímum kreppu og erfiðleika og gert betur en þeir peningar sem komu af bensíngjaldinu gáfu tilefni til. En gott og vel með það. Þetta hafði og hefur ævinlega haft þau áhrif að þing og framkvæmdarvald hafa þurft að hafa fyrir því að sannfæra sjálf sig og aðra um ágæti þess að draga úr vegabótum, að skerða þann markaða tekjustofn. En nú með þessum breytingum fæ ég þetta ekki öðruvísi skilið en svo, að það sé ríkisstjórn hverju sinni sem fyrst ákveði það á pólitískum forsendum hversu miklir peningar skuli renna til vegamála og samgöngubóta en síðan skuli sú upphæð sem á að finna í bensíngjaldinu stemmd af í samræmi við það. Því spyr ég hæstv. samgrh. hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að þessi trygging, sem þó sannarlega var til staðar í þeim lögum sem við erum núna að breyta, geti ekki leitt til þess að á hann verði hallað við ríkisstjórnarborðið til skemmri og lengri framtíðar þegar hann finnur ekki stoð í núgildandi lögum lengur um að þetta sérstaka bensíngjald skuli fylgja verðlagsþróun, og hann geti átt von á því, þess vegna á næsta ári, að menn byggju þetta með öðrum hætti út og ættu enn frekar eftir í frv. til fjárlaga fyrir árið 2000 að skerða eða tefja nauðsynlegar vegabætur hringinn í kringum landið. Ég tel ástæðu að vekja athygli á þessu, herra forseti, og velta þessu hér upp. Ég tel að öðru leyti, þótt seint hafi verið í rassinn gripið, að hér séu menn að stíga skref í rétta átt hvað varðar meginkjarna þessa máls. Það verður auðvitað einhvern veginn að draga úr skattlagningu á þrautpínda bíleigendur hér á landi, nóg er nú samt. Þeir eru búnir að bera þetta í allt of langan tíma þá mánuði sem liðnir eru síðan heimsmarkaðsverð rauk upp úr öllu valdi og tilheyrandi skattlagning samhliða. Seint koma sumir en koma þó og því ber að fagna. En ég tel það bera vott um hugrekki að menn geti staðið hér og barið sér á brjóst og borið andstæðingum sínum í pólitík það á brýn, sem þeir gerðu fyrir síðustu kosningar, að þeir væru sérstakir skattpíningarmenn á bíleigendur hér á landi. Það eru hrein og klár öfugmæli, herra forseti.

Herra forseti. Það voru ýmis atriði í ræðu þingmannsins sem ekki er tóm til að svara hér í andsvari en ég mun gera það í síðari ræðu minni í umræðunni. Ég vil vekja athygli á umfjöllun hans um það atriði frv. að afnema reglugerðarvald fjmrh. Hann var að reyna að gera það tortryggilegt, þ.e. að nú ætti að fara að snuða á Vegagerðinni. Þetta mál er nú miklu stærra í sniðum en svo að hægt sé að draga það niður á eitthvert slíkt plan. Hérna er verið að fylgja ákvörðunum sem voru teknar um breytingar á stjórnarskránni fyrir fjórum árum. Þannig er þetta mál vaxið. Reyndar skýtur svo skökku við að hann gagnrýnir það atriði, að ekki sé hægt að hækka bensínið sjálfvirkt, en svo minnir hann á að Samfylkingin hafi nú flutt frv. í vor um að afturkalla hækkun sem var einmitt framkölluð með þeim hætti 1. júní og hefur komið hér til umræðu. Þetta margumrædda frv. Samfylkingarinnar var ekki nema ein lína og hún gekk út á það að afturkalla þá bensíngjaldshækkun sem ég sem fjmrh. hafði beitt mér fyrir á grundvelli þeirrar reglugerðarheimildar sem ég legg nú til að verði afnumin. Slíkar eru nú mótsagnirnar í þessu öllu saman. En þetta mál með að afnema reglugerðarvald ráðherra er auðvitað stærra í sniðum en svo að hægt sé að draga það inn í einhverja umræðu af þessu hér. Þetta er miklu stærra og almennara mál og á ekki að blanda því inn í karp af þessu tagi eins og hv. þm. gerði. Að því er varðar áhrif þessara breytinga á vörugjaldi á tekjur yfirstandandi árs þá hef ég svarað því tvisvar hér í dag og í gær. Ég skal gera það í þriðja sinn. Þetta er að finna á bls. 235 í fjárlagafrv. Þar kemur fram hvert áætlað vörugjald á bensíni er á þessu ári miðað við fjárlög og hvert áætlað bensíngjald er á næsta ári miðað við fjárlög. Heildarniðurstaðan er sú að það er lækkun á báðum þessum gjaldstofnum, samtals um 120 millj. kr. Þetta geta allir menn fundið. Þetta er vegna þess hvað bensínverðið var lágt á fyrri hluta ársins.

Herra forseti. Ég skil mætavel að hæstv. fjmrh. sé órótt undir þessari umræðu. Ég vil hins vegar halda því mjög ákveðið til haga að ég sagði það hér áðan að ég væri mjög sammála því að við drægjum saman í reglugerðarvaldi ráðherra og framkvæmdarvaldsins og færðum þau mál inn á hið háa Alþingi. Ég vakti hins vegar athygli á því, og það má finna í greinargerð fjárlagaskrifstofu hæstv. ráðherra sjálfs, að grundvallarbreytingin er sú samkvæmt frv. að nú verða breytingar á bensíngjaldinu t.d. vegna verðlagsþróunar. Áður og fyrr voru þær bundnar ákveðinni vísitölu og tryggðu það að vegamálin fengju sinn skerf. Og það er einkar athyglivert að heyra það viðhorf hæstv. fjmrh. að honum finnst það vera dæmi um að færa málin niður á tiltekið plan, að ræða hér þráðbeint um það hvaða fjármunir skuli renna til vegagerðar hér á landi. Ég vek athygli á því að það er sérstaka vörugjaldið, bensíngjaldið, sem ég er hér fyrst og síðast að ræða. Ég tel það mál vera þess eðlis að það eigi að ræða það fyrir opnum tjöldum og það sé mál sem er fullkomlega samboðið hinu háa Alþingi. Ég vænti þess að flestir þingmenn séu mér sammála um það hversu miklir fjármunir eigi að fara í nútíð og framtíð til vegamála hér á landi. En það er í munni hæstv. fjmrh. að færa málið niður á tiltekið plan. Hann um það.

Herra forseti. Ég verð nú að viðurkenna að ég er alveg hættur að skilja hvað þingmaðurinn er að fara. Ég gerði sérstaka grein fyrir því í framsögu minni að framvegis verður að taka sérstaka ákvörðun reglulega, væntanlega á hverju einasta ári, um það hvað þetta bensíngjald á að vera hátt til þess að Vegagerðin fái þá peninga sem menn vilja láta hana hafa. Einfaldara getur þetta nú ekki verið. Ég tók eftir því að hv. þm. Þuríður Backman vakti sérstaka athygli á þessu og sagði að það þyrfti þá að gera væntanlega í tengslum við fjárlagaafgreiðslu hvers árs. Það er auðvitað kjarni málsins. Og það á þá að gera t.d. í ljósi verðlagsþróunar, en ekki endilega í ljósi verðlagsþróunar. Menn geta farið lengra, menn geta farið skemur ef þeir vilja. Það verður bara að vera ákvörðun í tengslum við áform manna um vegaframkvæmdir og í tengslum við það fjárhagslega svigrúm sem fjárlögin gefa að öðru leyti. Þannig er þetta. Kjarni þessa atriðis í frv. er sá að framvegis verður það þingið sjálft sem tekur slíka ákvörðun en ekki fjmrh. á grundvelli sjálfvirkra framreikninga sem byggjast á vísitölu byggingarkostnaðar. Þessu held ég að allir menn ættu nú að fagna.

Herra forseti. Það er að vissu leyti skiljanlegt að fjmrh. Sjálfstfl. fái engan botn í umræðu af þessum toga, því að fjármálaráðherrar Sjálfstfl. léku þann leik undantekningarlaust á síðasta kjörtímabili að taka verulegan hluta af þeim mörkuðu tekjustofnum og þeim fjármunum sem til vegagerðar bar að fara og létu renna inn í rekstrarhítina. Það má því undir þeim formerkjum segja sem svo að það skipti ákaflega litlu máli hvort komi á undan eggið eða hænan, þ.e. tilteknir peningar samkvæmt sérlögum eða hvort ríkisstjórnin ákveði það við ríkisstjórnarborðið við gerð fjárlaga hversu miklir peningar fari til vegagerðar, þegar venjan hefur frekar verið sú í tíð þessarar ríkisstjórnar að stela peningum til vegamála í ríkissjóð. Það er því kannski ósköp skiljanlegt að hæstv. fjmrh. og þeir stjórnarliðar kveinki sér undir þessari umræðu. Það sem ég var hins vegar að undirstrika er að það hefur a.m.k. gefist tilefni til þess hér við afgreiðslu fjárlaga á síðasta kjörtímabili að spyrja sem svo hvernig á því standi að sú ríkisstjórn, sem er sú sama og situr núna, gerði það aftur og aftur að taka fjármuni til vegamála í annað. Þess vegna beindi ég sjónum mínum og orðum sérstaklega að hæstv. samgrh., hvort honum finnist það kannski einu skipta hvort það séu markaðir tekjustofnar sem menn geti gengið að sem vísum til vegagerðar, eða hvort hann þurfi að eiga það á almennum nótum við hæstv. fjmrh. eða aðra samstarfsmenn í ríkisstjórn. En ef hæstv. fjmrh. finnst þetta engu máli skipta þá hann um það.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykn. beindi spurningum til mín vegna þeirrar umræðu sem hefur orðið um frv. og markaða tekjustofna til vegagerðar. Eins og hæstv. fjmrh. vakti athygli á þá birtist nokkur þversögn í málflutningi hv. þm. þegar hann annars vegar vakti athygli á nauðsyn þess að koma í veg fyrir hækkanir á tekjustofnum og hins vegar að kvarta undan að stighækkandi tekjur gengju ekki til vegagerðar vegna framkvæmda. Um þennan málflutning er svo sem ekki mikið að segja, en vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. þá vil ég segja að auðvitað verður það fyrst og síðast og eingöngu ákvörðun Alþingis við afgreiðslu fjárlaga hvaða fjármunir ganga til vegagerðar. Ég tel að það frv. sem hér er til umræðu og afgreiðslu sé nauðsynlegt. Ríkisstjórnin hefur komist að þeirri niðurstöðu að gera breytingar, sem ég er aðili að og tek þátt í þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að sjálfsögðu. Ég tel það í fyllsta máta eðlilegt að við tökum ákvörðun um það hverju sinni hvernig við öflum tekna og hvernig við dreifum þeim tekjum, m.a. til vegagerðar. Ég fagna því hins vegar að hér skuli birtast mikill áhugamaður um framkvæmdir í vegagerð. Það fór nú satt að segja ekki mikið fyrir því í sumar þegar Samfylkingin krafðist þess að tekjurnar yrðu skertar. Og það voru til þingmenn sem hikuðu ekki við að segja að það ætti auðvitað að draga úr framkvæmdum í vegagerð á þessu ári um leið og þeir kröfðust þess að bensínverðið lækkaði. Það er því ekki mikið samræmi í málflutningi hv. 6. þm. Reykn. og hins vegar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur verið að gera athugasemdir við það að tekjurnar gangi ekki óskertar til vegagerðar og ég get vel tekið undir það og vænti þess að hann veiti mér stuðning þegar þar að kemur, þegar fjallað verður um auknar framkvæmdir í vegagerð.

Herra forseti. Það tók ekki langan tíma fyrir gamla þrjóta í þessari ríkisstjórn að berja niður metnaðargjarna nýja ráðherra. Hér er hæstv. samgrh. kominn undir vænginn hjá hæstv. fjmrh., það þarf ekki frekari vitnanna við. Hann treystir á forsjá hans í einu og öllu. Ég átti nú von á meiri metnaði og sjálfstæði hjá hæstv. samgrh. en hans orð bera vitni um. Ég verð að leiðrétta það, þó að það hafi verið gert hér í þessari umræðu, bæði það sem kom ítrekað fram hjá hæstv. samgrh. og hann hafði eftir hæstv. fjmrh., um að tillöguflutningur Samfylkingarinnar í júní hefði leitt til þess að saman hefði verið dregið í vegamálum. Það eru hrein og klár ósannindi. Menn skulu bara lesa sér til um það. Við gerðum hins vegar tillögu um það að sú viðbót umfram forsendur vegáætlunar, sem hækkun sérstaka bensínsgjaldsins hafði leitt til, yrði af tekin. Það var ekki meira en það. Það var ekki lögð til skerðing upp á eina einustu krónu, ekki eina einustu krónu. Menn skulu bara lesa sér til áður en þeir fara upp með svona fjarstæðu og þvælu. Það sem við erum kannski fyrst og síðast að ræða, og ég lagði mikla áherslu á og ég spurði eftir því sérstaklega, var hvort hæstv. samgrh. hefði ekki áhyggjur af því í ljósi reynslunnar sem forveri hans, núverandi hæstv. forseti Alþingis, Halldór Blöndal, lenti í margsinnis ár eftir ár á síðasta kjörtímabili þegar teknir voru af honum peningar sem bar að veita til vegamála. Mikil er trú nýs hæstv. samgrh. ef hann telur að þær breytingar sem verið er að gera hér, sem eru eðlisbreytingar sumpart og kippa að sumu leyti úr sambandi þessum tengingum milli þeirra sem nota vegina og þeim fjármunum sem aftur renna til endurbóta á þeim og nýbygginga, hvort hann hafi engar áhyggjur af því að slíta þetta samhengi.

Herra forseti. Ég vil segja hv. þm. það að ég hef engar áhyggjur út af því, vegna þess að ríkisstjórnin hefur nú þegar sýnt það og sannað að hún leggur mikla áherslu á uppbyggingu samgöngukerfisins í landinu. Við höfum hins vegar ekki óþrjótandi fjármuni, það liggur fyrir. Og við höfum þess vegna orðið að hægja á á stundum. Það er rétt sem hv. þm. vakti athygli á að sum ár hefur þurft að draga úr en á öðrum síðan að auka við framkvæmdir í samgöngumálum. Nauðsynlegt er að hv. þm. átti sig á því að tekjur af umferðinni hafa ekki og ganga ekki allar til vegaframkvæmda. Stór partur af tekjum af sölu bensíns og olíu og vegna bifreiðagjalda rennur til ríkissjóðs sem almennar tekjur vegna kostnaðar við heilbrigðiskerfið og skólakerfið o.s.frv. Það eru staðreyndir sem við búum við en auðvitað væri því mjög æskilegt ef allar tekjur af umferðinni gætu runnið til vegaframkvæmda en hlutirnir eru bara ekki svo einfaldir. Auðvitað vilja samgönguráðherrar hafa sem mesta fjármuni en samgönguráðherrar eins og allir aðrir ráðherrar í ríkisstjórn og eins og þingmenn á Alþingi Íslendinga verða auðvitað að taka þeirri niðurstöðu sem fengin er á Alþingi hvað varðar fjárlög. Það er mergurinn málsins.

Herra forseti. Ég vil að það komi hér skýrt fram að það vita hv. þm. og vel flestir að auðvitað fara ekki allar tekjur af umferð til uppbyggingar vegamála og samgöngubóta. Ég er sérstaklega að tala um hið sérstaka vörugjald af bensíni, þ.e. bensíngjaldið sjálft, sem er auðvitað ekki ekki meginefni þeirrar umræðu sem við erum hér að fara í gegnum en tengist henni þó óbeint vegna þeirra breytinga sem gerðar eru í 2. gr. frv. Að öðru leyti held ég að lítil ástæða sé til þess að kvitta fyrir seinni ræðu hæstv. samgrh. Hún segir allt sem segja þarf. Ég og aðrir hafa tekið eftir því að í fyrsta frv. nýrrar ríkisstjórnar og nýrra ráðherra er frestað umtalsverðum fyrirhuguðum framkvæmdum í vegamálum og samgöngumálum, málaflokki sem fram undir það síðasta hefur ekki verið talið mjög þensluhvetjandi vegna þess að hann er ekki yfirleitt ekki mjög mannaflafrekur. Þetta lætur hæstv. samgrh. ganga yfir sig við þessa fyrstu fjárlagagerð og var ekki annað á honum að heyra en hann léti sér það vel líka og þetta er þá kannski vísbending um það sem koma skal.

Herra forseti. Í lok síðustu viku bárust þær fréttir að starfsmenn Íslenskrar erfðagreiningar hefðu fengið leyfi til þess að rannsaka sjúkraskrár á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Tölvunefnd hafði samkvæmt fréttum veitt þessa heimild. Athygli og furðu vakti sú staðreynd að samkvæmt heimild tölvunefndar höfðu starfsmenn fyrirtækisins fengið leyfi til að gramsa í gögnum sjúklinga án þess að persónueinkenni væru afmáð. Síðar kom í ljós að forsvarsmenn sjúkrahússins hygðust hafa vit fyrir tölvunefnd og mæltust til þess að nöfn sjúklinganna yrðu afmáð. Eftir sem áður eiga starfsmenn Íslenskrar erfðagreiningar að fá aðgang að þessum gögnum. Landlæknir hefur nú lýst efasemdum um að rétt sé að farið og á honum er að skilja að óeðlilegt sé að heimila aðgang að sjúkragögnum fólks án þess að einstaklingarnir séu beðnir um það. Við þetta mál, sem ég lít mjög alvarlegum augum, vakna ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi er það staðreynd að þrátt fyrir lagalegar heimildir um gerð miðlægs gagnagrunns á heilbrigðissviði og greinilegan ásetning ríkisstjórnarinnar að semja við fyrirtækið Íslenska erfðagreiningu um afnot af heilsufarsupplýsingum íslensku þjóðarinnar hefur ekki verið gengið frá samningi við fyrirtækið enn þá. Fyrir þá sem eru áhugasamir um jafnræði með fyrirtækjum má spyrja hvers vegna fulltrúum þessa fyrirtækis sé veittur þessi forgangur. Megum við þá e.t.v. eiga von á því að öðrum fyrirtækjum sem kynnu að vilja versla við ríkisstjórnina með sjúkraskýrslur verði veitt svipuð leyfi? Reyndar finnst mér þetta ekki vera mergurinn málsins heldur hitt að verja sjúklinga og standa vörð um lagalegan og siðferðilegan rétt þeirra. Þær varnir eru því miður að brotna niður eða það sem verra er, ríkisstjórnin er að brjóta þær varnir niður. Ég hef efasemdir um að það sem nú er að gerast sé í samræmi við lög um réttindi sjúklinga og hitt er ljóst, morgunljóst, að siðferðilega stenst þetta engan veginn. Full ástæða er til þess að hafa af því áhyggjur að þeir sem eiga að standa vörð um mannréttindi og almannahag í heilbrigðisþjónustunni séu að bregðast skyldu sinni. Á því sviði horfi ég til fjögurra aðila. Í fyrsta lagi horfi ég til vísindasiðanefndar. Hún hefur fram á þennan dag reynt að standa vakt sína og reyndar gerði hún það svo vel gagnvart gagnagrunnsfrv. ríkisstjórnarinnar að hún var rekin með ráðherravaldi nú síðsumars. Það mál verður sérstaklega tekið til umræðu á Alþingi að frumkvæði okkar. Í öðru lagi horfi ég til starfsmanna heilbrigðisþjónustunnar. Ég skal játa að ég hef spurt sjálfan mig hvort þær stéttir ætli að láta allt yfir sig ganga í þessu efni. Eðlilegt er að menn velti því fyrir sér hvort peningalegir, fjárhagslegir hagsmunir hangi þar á spýtunni. Eðlilegt er að menn spyrji hvort lykilmenn í heilbrigðisþjónustunni sjái sjálfir hagnaðarvon í samningunum fyrirhuguðu við Íslenska erfðagreiningu. Þess vegna var það mikill léttir að heyra nú í hádeginu fréttirnar frá læknasamtökunum sem fordæma framgöngu tölvunefndar. Í þriðja lagi horfi ég einmitt til hennar. Hún hefur komið fram í þessu máli með miklum ólíkindum og verður fróðlegt að heyra rökstuðning tölvunefndar, sem verður að sjálfsögðu óskað eftir, fyrir því að heimila að opna sjúkraskrár einstaklinga fyrir fyrirtækjum. Í fjórða lagi horfi ég til Alþingis og ríkisstjórnar. Í þessu máli er það hæstv. heilbrrh. sem er í forsvari. Nú beini ég tveimur spurningum til hæstv. ráðherra: 1. Á hvern hátt hefur hæstv. heilbrrh. komið að því að heimila starfsmönnum Íslenskrar erfðagreiningar aðgang að sjúkraskýrslum á Sjúkrahúsi Reykjavíkur? 2. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra beita sér í þessu máli í ljósi þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið?

Virðulegi forseti. Ég vil strax taka fram að ég held að 13. þm. Reykv. gangi gott eitt til að taka þetta mál upp utan dagskrár. Persónuverndin heyrir að vísu undir tölvunefnd og dómsmrn. en að öðru leyti svara ég hv. þm. Í ráðuneytinu er unnið að undirbúningi leyfis til rekstrar gagnagrunns á heilbrigðissviði á grundvelli laga nr. 139/1998. Skipuð var nefnd til að gera tillögu til ráðherra um veitingu rekstrarleyfis og efni þess. Nefndin er skipuð Davíð Á. Gunnarssyni ráðuneytisstjóra, Sigurði Þórðarsyni ríkisendurskoðanda og Jóni Sveinssyni hæstaréttarlögmanni. Nefndin leitaði fyrir skemmstu eftir því við tölvunefnd að fulltrúar Íslenskrar erfðagreiningar og Sjúkrahúss Reykjavíkur fengju leyfi til að athuga 30 sjúkraskrár til að geta áttað sig á hvaða upplýsingar væru skráðar. Tölvunefndin veitti heimildina tafarlaust að settum skilyrðum sem viðkomandi sættu sig við. Heilbrrn. hefur ekki komið beint að málinu en þar sem tölvunefnd tryggir persónuvernd borgaranna í landinu þótti þriggja manna nefndinni rétt að fara fram á heimild frá henni. Ég tek sérstaklega fram að færustu sérfræðingar hafa komið að málinu. Ég treysti fullkomlega mati sérfræðinganna, sem kunnir eru fyrir ábyrgð í störfum sínum, til að fara með þetta mál samkvæmt ströngustu kröfum. Tölvunefnd hefur hingað til verið fullkomlega treystandi þegar persónuvernd er annars vegar. Skilyrði hennar nú sýna að hún er traustsins verð. Rekstrarleyfisnefndin er í viðræðum við Íslenska erfðagreiningu um gagnagrunninn. Það sem hér er spurt um er liður í þeim undirbúningi. Að öðru leyti tel ég mér ekki fært að svara fyrir jafnágæta nefnd og tölvunefnd og ég veit að hv. þm. skilur það og virðir.

Herra forseti. Fyrir rúmu ári fór fram í þinginu mikil umræða um persónuupplýsingar, aðgang að sjúkraskrám, dulkóðun og fleira sem viðkemur persónuvernd og það í umfjöllum um gagnagrunnslögin. Menn voru sammála um að mikil leynd þyrfti að ríkja í meðferð sjúkraskráa og almenningur ætti að eiga þess kost að hafna því að heilsufarsupplýsingar um þá færu í gagnagrunninn, þ.e. væru notaðar til rannsókna. Þó hér sé ekki verið að ræða um heilsufarsupplýsingar í gagnagrunninn, enda rekstrarleyfi ekki verið veitt enn, þá hefur tölvunefnd heimilað aðgang að 30 sjúkraskrám óháð því hvort viðkomandi sjúklingar hafi hafnað eða samþykkt að upplýsingar um þá verði notaðar í þessa veru. Það er alvarlegt þegar tölvunefnd veitir heimild sem þessa, aðgang að sjúkraskrám á þennan hátt. Við skulum ekki gleyma því að 12.700 manns hér á landi vilja ekki heimila aðgang að sjúkraskrám sínum og upplýsingum. Ég fagna afskiptum landlæknis af málinu og yfirmanna Sjúkrahúss Reykjavíkur og tel að þetta mál hafi verið leyst að frumkvæði þeirra. En svona vinnubrögð rýra álit og traust tölvunefndar og skaða vísindastarf á sviði erfðafræði. Það er slæmt vegna þess vaxtarbroddar í íslensku vísinda- og atvinnulífi sem það er. Tölvunefnd ber að vanda vinnubrögð sín og vinna í takt við vilja löggjafans. Herra forseti. Seint verður of varlega farið þegar persónuvernd er annars vegar.

Herra forseti. Það vakti furðu mína eins og margra annarra að heyra þær fréttir nýverið að tölvunefnd hefði heimilað utanaðkomandi aðilum að skoða 30 sjúkraskár á Sjúkrahúsi Reykjavíkur án þess að fyrir lægi samþykki þeirra sjúklinga sem í hlut ættu eða þá lækna spítalans sem hafa skráð þessar sjúkraskrár sem trúnaðarmál og sérstaklega þegar í ljós kom að skýrslur þeirra þúsunda sem sagt hafa sig frá gagnagrunninum áttu ekki að vera undanskildar þessari skoðun. Landlæknir hefur komið með ábendingar þess efnis að ná megi markmiðum tölvunefndar á annan hátt og ég treysti því að yfirvöld og tölvunefnd fari að ráðum hans í þessu mikilvæga máli.

Herra forseti. Leyfi tölvunefndar við beiðni Íslenskrar erfðagreiningar um aðgang að 30 sjúkraskýrslum sjúklinga á Sjúkrahúsi Reykjavíkur er forsmekkur að því sem koma skal varðandi aðgengi sjúkragagna og verndum persónuupplýsinga. Sjúkraskýrslur eru meira en safn upplýsinga sem hægt er að flokka og setja upp sem tölfræðilegar niðurstöður. Í sjúkraskýrslum eru viðkvæmar, persónulegar upplýsingar sem eiga að vera í vörslu og á ábyrgð yfirlæknis viðkomandi deildar sjúkrahúss eða heilsugæslustöðvar, og sérstök formleg og skrifleg umsókn þarf að berast um aðgang að þessum skýrslum. Umfjöllun annarra en heilbrigðisstarfsmanna um sjúkraskýrslur er nýtt og mjög viðkvæmt svið sem þarf að fara varlega í að heimila fleirum aðgang að. Með samþykki tölvunefndar var farið inn á nýja braut sem brýtur í bága við siðferðileg gildi og reglur um meðferð sjúkraskráa. Samningur um miðlægan gagnagrunn er ekki enn til. Hann er í undirbúningi en ekki undirritaður og það verður að finna aðrar leiðir til þess að finna módel fyrir þetta fyrirtæki til að skrá persónulegar upplýsingar úr sjúkraskýrslum. Þessi nálgun er ekki til þess fallin að vekja traust á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru til að koma á samningi á milli Íslenskrar erfðagreiningar og heilbrigðisyfirvalda. Gengið var fram hjá vísindasiðanefnd og staðfestir það enn frekar hve brýnt er að koma á virkri og óháðri vísindasiðanefnd hið fyrsta. Landlæknir mótmælti þessum áformum og benti á aðrar leiðir til þess að prufukeyra módel að skráningu heilsufarsupplýsinga. Við í vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lagt fram í þinginu frv. til laga um breytingu á réttindum sjúklinga.

Herra forseti. Mér finnst þessi umræða vera dálítið fljótfærnisleg. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því að sérstök lög gilda um starfsemi tölvunefndar sem er sá aðili í þessu máli sem veitir leyfið, lög um skráningu og meðferð persónuupplýsinga. Þar er skýrt tekið fram í almennum kafla um reglur um heimild til skráningar að hún hafi heimild til þess að leyfa skráningu og geti bundið slíka heimild þeim skilyrðum sem hún metur nauðsynleg hverju sinni. Ég hef ekki fyrr heyrt menn vega svo að tölvunefnd sem nú er gert. Mér er það undrunarefni að skyndilega skuli mat manna á tölvunefnd vera orðið það sem hér birtist í ræðum sumra þingmanna. Ég tel rétt að þeir færi frekar rök fyrir því að tölvunefnd hafi misstigið sig í þessu máli. Ég fæ ekki séð að svo hafi verið. Ég verð að vekja athygli manna á því að það er ekki hægt að gagnrýna tölvunefnd út frá afstöðu manna til þess hvort það eigi að gera gagnagrunn eða ekki. Þeir sem eru á móti því að gera gagnagrunn geta ekki gagnrýnt tölvunefnd fyrir að stuðla að því að lögunum um gagnagrunn sé framfylgt. Mér finnst þetta að mörgu leyti vera eðlilegt fyrirkomulag, að þegar að gera á þennan grunn þá þurfa þeir sem eiga að smíða hann að hafa aðgang að gögnum til þess að geta áttað sig á því hvernig eigi að standa að verkinu.  Ég vil svo að lokum, herra forseti, vekja athygli á því að lögin sem ég vitna til heyra undir dómsmrh. og er á færi hans að setja reglugerðir um það mál og hlutast til um tölvunefnd þar sem ráðherra getur því við komið. Ég vil því segja við hv. þm. að það er algerlega á misskilningi byggt að beina þessari umræðu að hæstv. heilbrrh. sem hefur ekki nokkurt færi á að hafa afskipti af framkvæmd þessara laga.

Herra forseti. Það vill oft verða svo þegar gagnagrunninn ber á góma að mikið upphlaup verður hér í þingsalnum og oft út af takmörkuðu tilefni. Það er ljóst að ef gera á þennan gagnagrunn þá þarf að vinna að því að átta sig á því hvað í grunninn getur farið. Það er óhjákvæmilegt að menn fái aðgang að þessum sjúkraskýrslum og ég vek athygli á því að í leyfi því sem tölvunefnd hefur gefið út er leyfið gefið út til fimm aðila. Þar af eru fjórir aðilar sérfræðingar í heilbrigðismálum og einn tæknimaður. Þetta leyfi veldur því að menn standa hér upp og halda því fram að öll siðferðislögmál hafi verið brotin. Gera menn sér virkilega ekki grein fyrir því að á hverjum einasta degi eru tæknimenn í flestum stærri sjúkrahússtofnunum landsins að vinna í slíkum skrám, að vinna upp úr þeim ýmis gögn og hanna í vissum tilfellum hugbúnaðarforrit sem geta nýst við þessar skrár? Allir þessir starfsmenn starfa án þess að störf þeirra séu háð eins hörðum skilyrðum og tölvunefnd hefur nú sett þessum fimm einstaklingum sem eiga að vinna þetta verk. Það er sérkennilegt hve mikið ósamræmi er í málflutningi manna hér í sambandi við gagnagrunnsmálið. Gera menn sér ekki grein fyrir því að það liggur fyrir þingskjal, svar frá heilbrigðisráðuneytinu við fsp. á síðasta ári, þar sem skýrt kemur fram að á hverjum einasta degi streyma upplýsingar úr sjúkraskrám til ákveðinna aðila og ákveðins félags úti í bæ þar sem þær eru notaðar til rannsókna án þess að upplýst samþykki sé fyrir hendi. Þar eru þær keyrðar saman við grunna án þess að upplýst samþykki sé fyrir því og án þess að nöfnin séu afmáð? Hvers vegna í ósköpunum beina menn ekki athygli sinni og hneykslan að þessum málum sem viðgengist hafa áratugum saman?

Herra forseti. Menn geta svo sannarlega komið hér, eins og tvö síðustu dæmi sanna, og talið harla lítið mál og léttvægt hvernig farið er með 30 sjúkraskrár. Þeir geta talað um upphlaup að ástæðulausu og ótímabærar áhyggjur og allt þar fram eftir götunum. En ég verð að segja að alltaf finnst mér heldur dapurlegt þegar menn hafa ekki annað handbært í röksemdafærslunni en að bæta eitt böl svo að benda á annað verra. Að vísu eru hér á ferð lærisveinar hæstv. forsrh. sem barði niður alla gagnrýni á gagnagrunnshugmyndirnar með því að benda á að meðferð sjúkraskýrslna væri nú þegar stórlega ábótavant.

Hv. þm., er krabbamein ekki mikið böl?

Skilur hv. þm. ekki þetta íslenska máltæki: ,,Svo skal böl bæta að benda á annað verra``? Það er að réttlæta eina synd með því að benda á það að fleiri séu framdar. Annars verð ég að fá málfræðing mér fróðari til að útlista þetta betur fyrir þingmanninum, hann hefur greinilega ekki mikla tilfinningu fyrir málinu. Herra forseti, hér er um stórt mál að ræða vegna þess að hér er um prinsippmál að ræða. Þá skiptir fjöldinn, 30 eða 300 eða 3.000 ekki öllu máli. Hér er um prinsippmál að ræða sem snýr að persónuvernd og friðhelgi einkalífs og einkaupplýsinga. Á þeim grunni ber að ræða þetta. Og auðvitað hrukku menn við þegar þær undarlegu fréttir bárust að tölvunefnd hefði heimilað aðilum úti í bæ skoðun þessara upplýsingar án samþykkis þeirra sem þær eiga, þ.e. sjúklinganna. Ég segi að hér hafi brugðist þeir sem menn treysta á, þ.e. heilbrigðisráðuneytið, sem sannarlega fer með forræði fyrir heilbrigðismálum og ber ábyrgð á þeirri nefnd sem þarna er að störfum og bað um leyfið, og svo auðvitað tölvunefnd. Það er þeim mun verra þegar slíkir aðilar eiga í hlut sem menn treysta að standi vaktina í þessum efnum --- þeir brugðust. Það bætir ekki það tjón sem hér er orðið þó svo vel takist til að Sjúkrahús Reykjavíkur og landlæknir nái að leiðrétta þessar vitleysur. Í mínum huga er skaðinn skeður. Þessir aðilar sváfu á verðinum og eru sekir um vítavert andvaraleysi svo ekki sé sagt kæruleysi. Ég vona að það verði þeim alvarleg áminning og sambærilegir hlutir endurtaki sig ekki.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu aðgangur að sjúkraskrám í þeim tilgangi að væntanlegur rekstrarleyfishafi gagnagrunns á heilbrigðissviði og heilbrigðisstofnanir geti ákvarðað hvaða upplýsingar skuli færðar í gagnagrunninn, hvernig það skuli gert og um leið leitað tæknilegra úrlausna um öryggisþátt gagnagrunnsins svo að skilyrðum löggjafans þar um verði fullnægt. Þegar lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði voru samþykkt á síðasta vetri þótti mér miður að þau skilgreindu ekki hvaða heilbrigðisupplýsingar skyldu færðar í gagnagrunninn heldur var heilbrigðisstofnunum og rekstrarleyfishafa gert að semja um það. Því meiri ástæða er til að leggja áherslu á að öll undirbúningsvinna sé nákvæm og ítarleg. Samkvæmt umsókn heilbrigðisráðuneytis þar um hefur tölvunefnd nú heimilað fulltrúum væntanlegs rekstrarleyfishafa aðgang að 30 sjúkraskrám að fullnægðum tilteknum skilyrðum og ég ætla að telja þau upp. Þau eru: Að sjúkraskýrslur verði valdar af handahófi, skoðaðar innan veggja sjúkrahússins, engin afrit af þeim tekin, skoðunin fari fram undir eftirliti lækningaforstjóra sjúkrahússins og viðkomandi starfsmenn gangist undir þagnarskyldu. Landlæknir hefur gert athugasemdir við aðferðafræðina í þessu máli, þ.e. hvernig staðið verði að vali á skýrslum til skoðunar og að persónuvernd og réttur þeirra sem hafa sagt sig úr gagnagrunninum sé ekki virtur. Hins vegar skil ég landlækni ekki svo að hann sé mótfallinn því að forathugun sem þessi fari fram. Ég tek undir þær athugasemdir landlæknis sem snúa að persónuvernd og að virða ákvarðanir einstaklinga sem vilja ekki taka þátt í myndun gagnagrunns á heilbrigðissviði enda er það í anda laganna. Því legg ég áherslu á að persónuauðkenni verði afmáð af skýrslunum áður en þær koma til skoðunar og réttur þeirra sem sagt hafa sig úr gagnagrunninum verði virtur þegar ákvarðanir um aðferð verði teknar. Á undanförnum árum hafa verið þróaðir gagnagrunnar sem byggja á heilbrigðisupplýsingum um einstaklinga, m.a. í þeim tilgangi að auka öryggi á ákvörðunum um heilbrigðisvanda einstaklinga. Notagildi slíkra gagnagrunna byggir á ítarlegri undirbúningsvinnu þar sem nákvæm þekking og mikil yfirsýn á viðfangsefninu eru lögð til grundvallar. Ég hef ekki orðið vör við að stjórnmálamenn hafi gert athugasemdir við þær aðferðir sem notaðar hafa verið við þróun þessara gagnagrunna hjá öðrum fyrirtækjum. Gera verður kröfur um að aðilar njóti réttarlegs jafnræðis í þessu máli sem öðrum.

Virðulegi forseti. Ef ég skil þetta mál rétt þá virðist mér sem Íslensk erfðagreining hafi fengið einhvers konar tilraunaleyfi eða fengið að fara í einhvers konar æfingabúðir áður en vætnanlegt rekstrarleyfi verður gefið út, sem þá mjög líklega verður gefið út til þeirra því annars þyrftu þeir ekki á þessum æfingabúðum að halda.

Manni dettur það í hug.

Ja, ég skil það svo, virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara nákvæmlega út í hvers eðlis þessar upplýsingar eru en ég leyfði fyrir þessa umræðu að rýna aðeins í lög um réttindi sjúklinga og reglugerð sem er undirrituð af Ingibjörgu Pálmadóttur 4. júlí 1997. Þar fæ ég ekki séð, virðulegi forseti, að nokkur heimild sé til þess að gefa út svona tilraunaleyfi. A.m.k. kemur það ekki fram í þessum lögum. Ef ég mætti lesa hér upp úr 15. gr. laga um réttindi sjúklinga þá segir þar, með leyfi forseta: ,,Tölvunefnd er heimilt samkvæmt lögum um skráningu og meðferð persónuupplýsinga að veita aðgang að upplýsingum úr sjúkraskrám, þar með töldum lífsýnum, vegna vísindarannsókna, enda uppfylli rannsókn skilyrði vísindarannsóknar.`` Hér virðist mér vera einhvers konar tilraunaleyfi í gangi þar sem Íslensk erfðagreining fái að undirbúa sig fyrir það að fá rekstrarleyfi um að reka gagnagrunn. Ég fæ ekki séð að þetta geti staðist, virðulegi forseti. 
             Hér er talað um, virðulegi forseti, af því að hv. þm. hefur við þessa umræðu tamið sér að grípa fram í, sérstaka vísindarannsókn. Það er talað um það að hér verði leyfið ekki veitt nema um sé að ræða sérstaka vísindarannsókn. Það er hvergi talað um að eitthvert fyrirtæki úti í bæ geti farið í æfingabúðir til þess að undirbúa sig undir væntanlegt rekstrarleyfi. Á þessu er síðan hnykkt sérstaklega í reglugerð sem hæstv. heilbrrh., Ingibjörg Pálmadóttir, hefur gefið út. Ég held því, virðulegi forseti, að það þurfi að rökstyðja þetta mál mun betur. Ég get ekki ímyndað mér að hægt sé að leyfa sér það að heimila einkafyrirtækjum úti í bæ að stunda einhverjar æfingabúðir á þessu sviði. Það held ég að geti ekki verið rétt, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu, líka hinar kostulegu ræður sem þeir fluttu hv. þm. Tómas Ingi Olrich og Kristinn H. Gunnarsson. Þeir segjast ekki skilja málavöxtu eða koma auga á rök í þessu máli. Þetta mál er siðferðilegs eðlis og það er vissulega ekkert nýtt að þeir fái ekki komið auga á það þegar gagnagrunnurinn er annars vegar. Það sem mér finnst óhugnanlegast í þessu máli og nú hefur komið berlega í ljós er að ríkisstjórninni er ekki treystandi í samningum um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði, ekki treystandi í samningum við Íslenska erfðagreiningu. Það er líka alvarlegt ef ekki er hægt að bera traust til þeirra stofnana sem eiga að standa vörð um almannaheill. Hér nefni ég vísindasiðanefnd, þá vísindasiðanefnd sem nú situr og er orðin í ríkari mæli framlenging á ráðherravaldi. Sú sem áður sat var rekin vegna þess að ríkisstjórnin óttaðist að hún mundi standa í fæturna í samningaviðræðum við Íslenska erfðagreiningu um gagnagrunninn. Síðan nefni ég tölvunefnd, sem hefur fullkomlega brugðist í þessu máli. Ég nefndi hér í framsögu minni heilbrigðisstéttirnar og ég fagna þeirri yfirlýsingu sem kom frá Læknafélaginu. Þeir koma auga á staðreyndir málsins og segja, með leyfi forseta: ,,Slík skoðun sem nú hefur verið heimiluð á sjúkraskýrslum samræmist hvorki landslögum né siðareglum lækna.`` Að lokum vil ég vekja athygli á einu, herra forseti. Nú er væntanleg álitsgerð frá alþjóðasamtökum lækna, World Medical Association, um hvernig skuli fara með sjúkraskýrslur með sérstakri hliðsjón af þeim samningum sem íslenska ríkisstjórnin er að gera við Íslenska erfðagreiningu um persónuvernd. Þetta er væntanlegt núna á næstu dögum. Ég vek athygli á þessu og ég höfða til fjölmiðla um að rýna í þessa niðurstöðu. Ég beini því til hæstv. heilbrrh., sem svaraði hér með þeim skrifræðisrökum að persónuverndin heyrði ekki undir sitt ráðuneyti, að hagur sjúklinga gerir það. Réttindi þeirra heyra undir hana og þeir samningar sem gerðir eru við Íslenskra erfðagreiningu gera það. Ég spyr hæstv. ráðherra að lokum: Mun ráðherrann taka mið af niðurstöðum og ábendingum sem koma frá alþjóðasamtökum lækna og eru væntanlegar sennilega á næstu klukkustundum?

Virðulegi forseti. Málflutningur 13. þm. Reykv. staðfestir harða andstöðu hans við lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Það kemur engum á óvart. Aðalatriði málsins eru að tölvunefnd hefur tryggt persónuvernd borgaranna í skilyrðum sínum. 
             Samtökin Mannvernd hafa gert athugasemd við málið, landlæknir hefur ritað Sjúkrahúsi Reykjavíkur og nú hefur stjórn Læknafélagsins slegist í þennan hóp. Ég geri ekki kröfur til stjórnar Læknafélagsins í þessu máli en ég fer fram á að alþingismenn fari eftir leikreglum í málinu og hræri ekki öllu saman í einn graut til þess eins að koma á framfæri gagnrýni á lög sem Alþingi hefur samþykkt. Það stendur ekki til að flytja neinar upplýsingar í gagnagrunn úr þeim 30 sjúkraskrám sem hér um ræðir. Tölvunefnd setur ströng skilyrði um vinnulag. Og mótmælin, burt séð hvort þau koma frá Mannvernd, Læknafélaginu, landlækni eða vinstri grænum, verða menn að senda á rétt heimilisfang ef þeir hafa áhyggjur af persónuvernd. Ég endurtek: Ef þeir hafa áhyggjur af persónuvernd.