Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er of seint að vísa málinu til hæstv. ríkisstj. Ég segi nei.



Herra forseti. Alþingi hefur á þessu og síðasta þingi fjallað um nokkur mál sem kveða á um virkjanir og hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju. Í öllum þessum málum hefur komið í ljós að undirbúningi af hálfu hæstv. ríkisstj. hefur verið mjög ábótavant. Heildarstefnu hefur vantað í þessum mikilvægu málum, vinnubrögð hafa verið ómarkviss og eðlilegt samstarf við stjórnarandstöðu hefur ekki verið haft á undirbúningsstigi. Öll þessi mál hafa því tekið miklum breytingum á Alþingi og stundum hefur tilviljun nánast ráðið hver endanleg úrslit hafa orðið. Þessi þáltill. markar ákveðna stefnu til frambúðar um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju og hvernig undirbúningi skuli hagað. Við afgreiðslu á þessari till. reynir enn á það, hvort hæstv. ríkisstj. vill móta stórhuga stefnu í þessum málum og hvort hún vill taka upp eðlilegt samstarf við stjórnarandstöðu um undirbúning mála á þessu sviði. Rétt er að taka fram, að þáltill. þessi er í samræmi við þá stefnu, sem landsfundur Sjálfstfl. samþykkti s. l. haust. Það kemur því á óvart, ef hæstv. ráðherrar úr Sjálfstfl. greiða atkv. gegn henni. Ég segi nei.



Herra forseti. Eins og staðið hefur verið að undirbúningi stóriðju af ríkisstj. er það að segja já við þessari till. í raun að segja nei við nýiðnaði í Eyjafirði eða við Akureyri. Ég segi því nei.



Herra forseti. Ég tel að þáltill., sem hér liggur fyrir, sé mjög skýr stefnumörkun sem ég trúi að sé besta ályktun sem hægt er að gera og starfa eftir. Hins vegar hefur ríkisstj. bögglast illilega með þetta mál á liðnum árum og mér finnst vera nóg á borðum ríkisstj. þó ekki sé verið að bæta þeirri kvöl á hana aftur að ræða um stóriðju, eins og samkomulagið er á þeim bæ, og ég segi nei.



Herra forseti. Þessi till. er stefnumótandi till. sem Sjálfstfl. hefur áður kynnt og er ég innihaldi hennar sammála. En það stendur alveg sérstaklega á fyrir mér, og eiginlega tepptur undir annarri lóð, því að ég hafði eftir mikla vinnu gert samkomulag um afgreiðstu á aðaltill. sem þessi brtt. er flutt við. Þar var hvert orð vigtað og jafnvel tekist á um greinarmerkjasetningu, og ekki hefði náðst samkomulag um að hafa þetta þar með. Til þess nú að enginn ætli mér að ég ætli í neinu að hverfa frá því samkomulagi, þá þykir mér nauðsyn til bera þrátt fyrir innihald þessarar till. að segja nei.



Með tilvísun til efnisinnihalds í grg. hv. 4. þm. Austurl. greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég lít svo á að þessi brtt. sé atlaga að víðtæku samkomulagi atvmn., og mér finnst í meira lagi furðulegt að nm. úr atvmn. skuli geta sagt já við þessari till. Ég segi nei.



Herra forseti. Við erum hér á nokkrum vegamótum. Afgreiðslu vandasamra átakamála er að ljúka hér á Alþingi. Við landverndarmenn fyrir norðan komum hins vegar til með að fylgjast nákvæmlega - mjög nákvæmlega - með virkjun Blöndu. Ég treysti því að samskipti okkar við Landsvirkjun verði góð og okkur verði sýnd kurteisi, lipurð og samkomulagsvilji, og við hlökkum til þeirra umskipta sem í því felast, að Landsvirkjun taki við samningagerð og framkvæmdum við Blöndu sem virkjunaraðili, og væntum hins besta af þeirri breytingu og siðmannlegra samskipta Landsvirkjunar við Húnaþing og Húnvetninga og Skagfirðinga. Ég tel að niðurstaða atvmn. að athuguðum bókunum nm., ályktun ríkisstj. og þingflokks Framsfl. leiði til farsællar niðurstöðu, þeirrar að við Blöndu rísi skynsamleg virkjun. Því er slegið föstu að mínum dómi, að miðlunarrými verði 220 gígalítrar í upphafi. Ég kann atvmn. þakkir fyrir viturlegt orðalag og alþm. mörgum fyrir góðvild í garð landsins og skilning á því, að það beri að umgangast það með virðingu. Ég vona svo að Húnvetningar beri gæfu til að bregðast við með þeim hætti, að virkjunarumsvifin ríði ekki öðru atvinnulífi í héraðinu að fullu, og ég segi já við þessari brtt.



Herra forseti. Fyrirvari einstakra þm. í atkvgr. breytir ekki niðurstöðu þessa máls. Með vísun til þess, er fram kemur í nál, hv. atvmn., segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til þess, að felld hefur verið brtt. á þskj. 877 um orkunýtingu og að ekkert segir um í þeirri till., sem nú er til afgreiðslu, að samræmi skuli vera á milli markaðsöflunar fyrir orku og virkjunarframkvæmdar, greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Með tilvísun til bókunar Magnúsar H. Magnússonar í atvmn. og þess skilnings, sem þar kemur fram, og þess, að sú virkjunarleið verði valin sem hagkvæmust er og ódýrust fyrir þjóðina, og í trausti þess, að skattpeningum fólksins í landinu verði ekki fleygt út um gluggann, segi ég já.



Herra forseti. Það fer ekki leynt, að nokkuð mismunandi skilning leggja menn í það sem hér verður væntanlega samþykkt. En ég vil taka það skýrt fram, að þegar farið verður að skýra það sem kann að vera ágreiningur um, þá verður auðvitað fyrst að líta á lögin um raforkuver frá s. l. ári, þá kemur þál., sem við erum nú að fjalla um, í þriðja lagi það, sem segir í nál. hv. atvmn., og í fjórða lagi þær bókanir, sem nm. hafa gert án þess að þær séu settar í sjálft nál., þar sem annars vegar er bókun, sem 6 nm. hafa samþykkt, og hins vegar bókun, sem einn nm. hefur staðið að. Ég er aðeins að benda hlutlaust á þessi túlkunaratriði þar sem þarf að hafa þau gögn til hliðsjónar sem ég nú rakti og hlýtur að gilda við sérhverja túlkun. Það eru nú liðin þessa dagana rétt um sjö ár síðan þáv. iðnrh. boðaði til fundar á Blönduósi til þess að kynna hugmyndir um Blönduvirkjun sem lágu þá fyrir í öllum meginatriðum eins og nú stendur til að framkvæma. Ég lýsi sérstakri ánægju yfir því, að þetta mál skuli nú komast í höfn þótt það hafi tekið sjö ár að ná þessari niðurstöðu, og segi já.



Herra forseti. Í tilefni af blaðafregnum í gær þess efnis, að Hjörleifur Guttormsson iðnrh. hefði lagt fram við Alusuisse samningstilboð um að Íslendingar kaupi álverið í Straumsvík, óskaði ég eftir því, að fram færu við fyrstu hentugleika umr. utan dagskrár í Sþ. þar sem tækifæri gæfist til þess að fjalla um þessi mál og beina fsp. annars vegar til iðnrh. og hins vegar til forsrh. af þessu tilefni. Forsrh. taldi ekki tök á því að tefja Nd. í störfum hennar, en féllst á að umr. færu fram í Ed. í gærkvöld. Seint um kvöldið kom síðan fram krafa frá sjálfstæðismönnum um sams konar umr. í Nd. ellegar þá að umr. færu fram í Sþ. Það varð að ráði, að þær færu hér fram í dag, og ég fagna því, að upphafleg ósk mín um, að þessar umr. gætu farið fram í Sþ., náði fram á endanum. Eins og ég gat um birtist í Dagblaðinu og Vísi í gær frétt þar sem segir að Hjörleifur Guttormsson hafi lagt fram við Alusuisse samningstilboð um að Íslendingar kaupi álverið í Straumsvík. Síðan segir: „Hjörleifur sagði að í slíkum kaupum gæti orðið um að ræða allt frá meirihlutaeign Íslendinga að verinu upp í algera eign.“ Í útvarpsviðtali í gærkvöld má segja að hæstv. iðnrh. hafi tekið þessa fregn að nokkru leyti til baka, því að hann sagði: „Það hefur að sjálfsögðu ekki verið lagt fram tilboð af okkar hálfu gagnvart Alusuisse.“ Í Morgunblaðinu í dag getur iðnrh. þess aðspurður, að hugmyndir um kaup Íslendinga á meiri hl. ÍSALs yrðu ekki til umræðu að þessu sinni í viðræðum við forsvarsmenn Alusuisse. Engu að síður þykir mér rétt að Alþingi fái svör iðnrh. um stöðu þessa máls, þessa hugsanlega samningstilboðs, og reyndar ýmislegs annars sem fram hefur komið í viðtölum við ráðh. að undanförnu. Alþingi á vitaskuld kröfu á að vita hvað sé að gerast, og það er eðlilegt að umr. geti farið fram um þetta hér á Alþingi. Það er ljóst að hér er um stórmál að ræða. Við verðum vitaskuld að halda vel á málum okkar og halda vel á hagsmunum okkar gagnvart erlendum aðilum af því tagi sem hér um ræðir, halda fast á kröfum okkar. Við vitum að fyrirtæki af þessu tagi beita auðvitað öllum ráðum, sem þeim eru tiltæk, til þess að verja hagsmuni sína og sækja sem mest til sín. Mér finnst hins vegar rétt í tilefni af því sem hér um ræðir, að hæstv. iðnrh. svari því í fyrsta lagi afdráttarlaust hér í heyranda hljóði á Alþingi, hvort hann hafi gert Alusuisse samningstilboð um kaup eða hvort hann hafi í hyggju að gera það. Enn fremur tel ég rétt að beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh., hvort iðnrh. njóti atbeina og stuðnings ríkisstj. til þess að gera slíkt tilboð, hvort sem það hefur verið gert eða ekki, hvort ríkisstjórnarsamþykkt liggi að baki. Vænti ég þess, að hæstv. forsrh. geti svarað því. Það er vitaskuld spurt m. a. vegna þess, að til aðgerða af þessu tagi þarf væntanlega atbeina og samþykki Alþingis. Að hinu leytinu skýrði hæstv. iðnrh. frá því í útvarpsviðtali í gærkvöld, að hann væri í viðræðum við þriðja aðila um að þeir auðveldi okkur, eins og hann orðar það, að eignast þennan meiri hl. í íslenska álverinu og það með þeim hætti að áhættan verði í lágmarki, við fáum langtímasamninga um aðföng og um sölu afurða og fáum út úr slíkum rekstri það raforkuverð sem við þurfum. Þetta sagði hæstv. iðnrh. í gærkvöld. Alþingi á vitaskuld kröfu á að fá að vita hvaða áform eru uppi í þessum efnum, hvaða viðræður hafi átt sér stað og í umboði hvers hæstv. iðnrh. standi í þessum viðræðum. Liggur t. d. ríkisstjórnarsamþykkt þar að baki. Vænti ég að hæstv. forsrh. geti svarað því. Á hinn bóginn, ef þessar athuganir eru í gangi sem hæstv. iðnrh. hefur skýrt frá, þá er rétt að hann og forsrh. skýri Alþingi frá því, í hvaða farvegi þær eru, hvers konar fyrirkomulagi er verið að gera ráð fyrir, hvaða aðila er um að ræða og hvernig aðila. Það má líka spyrja í þessu sambandi: Hafa verið gerð samningsdrög eða hafa verið gefnar út einhvers konar viljayfirlýsingar af hálfu iðnrh.? Og þá er spurningin, hvort það hafi verið gert í nafni ríkisstj. Annars er það athyglisvert í þessu viðtali við hæstv. iðnrh., að hann talar um það ítrekað, að hér sé um að ræða aðila sem hjálpi okkur til að eignast ÍSA L. Ég vil því spyrja: Er ætlunin að þessi leynigestur, sem hefur ekki verið upplýst hver sé, láni okkur peninga til þessara verka? Ég tek líka eftir því í því útvarpsviðtali sem hér um ræðir, að hæstv. iðnrh. talar um langtímasamninga um aðföng og afurðir. En það er ekki rætt um verð á hráefni né heldur verð á söluafurðum, heldur verður að skilja þetta svo, ef lítið er á textann, að einungis sé um það að ræða að útvega hráefni og losa okkur við afurðir. Rétt væri að hæstv. iðnrh. skýrði Alþingi frá því, hvort verð væri þar ekki með í samningum eða hvort hér væri um einhvers konar vöruskipti að ræða. En í þessu viðtali talar hæstv. iðnrh, um það, að út úr slíkum samningum fáum við það raforkuverð sem við þurfum, þessir aðilar séu tilbúnir að tryggja okkur það. En þá hlýtur að vakna sú spurning: Hvað kemur þessum aðila það við, hvaða raforkuverð við höfum, ef við eigum fyrirtækið allt eða a. m. k. að meiri hluta? Getum við þá ekki ráðið því? Ég ber þessa spurningu fram vegna þess að annars hlýtur að vakna önnur spurning sem er sú: Nægir þá ekki einu sinni íslensk meirihlutaeign í fyrirtækinu til þess að við höfum forræði, svo að notað sé algengt orð, forræði yfir raforkuverðinu. Ég tel eðlilegt að hæstv. iðnrh. svari þessari spurningu. Ef við hins vegar lítum aðeins nánar á þessa hugmynd um að kaupa álverið, þá hlýtur maður að spyrja sjálfan sig: Hvernig er það, ef við kaupum fyrirtækið og eigum það, að því er raforkuverðið varðar? Skiptir það miklu máli? Rennur ekki raforkuverðið þá til okkar sjálfra? Ég spyr vegna þess að sú hugmynd er mjög uppi, að við leggjum það á okkur að kaupa þetta álver, og þeim rökum er haldið fram, að raforkuverð geti þá verið eitt eða annað. Iðnrh. segir líka í þessu viðtali að það muni styrkja stöðu okkar geysilega þegar við getum sýnt fram á það með sterkum líkum, að við getum farið inn í slíkan rekstur og eignast meiri hl. í fyrirtækinu. Þá er hann að tala um stöðu okkar gagnvart Alusuisse. Nú er það margyfirlýst, að Alusuisse er reiðubúið til að selja hlut sinn í fyrirtækinu, og ráðh. segir reyndar í þessu sama viðtali, að Alusuisse virðist fyrir sitt leyti hafa áhuga á því, ekki bara að það sé tilbúið til þess, heldur virðist Alusuisse hafa áhuga á því að fá þarna inn aðila í viðbót. Maður hlýtur að óska skýringa ráðh. á því, með hvaða hætti það styrkir stöðu okkar að gera tilboð um að kaupa fyrirtækið, þegar það hefur þegar lýst yfir að það sé reiðubúið til þess að selja hlut og hafi jafnvel áhuga á að inn komi aðili til viðbótar. Fyrir rúmu ári eða einu og hálfu ári upplýsti ráðh. um það sem nefnt hefur verið hækkun í hafi. Ég held að ég muni það rétt, að þær tölur, sem þá hafi verið nefndar, hafi verið um 40 millj. dollara, kannske voru þær hærri. Það varð ekki annað skilið á orðum ráðh. en hér væri um verulegt svikamál að ræða. Í viðtölum núna við ráðh. heyrist hins vegar lítið um það mál. En á þessu máli og athugunum á því voru væntanlega reistar skattakröfur sem ráðh. hefur lítið fjallað um að undanförnu. En í seinni tíð hefur hann réttilega lagt áherslu á kröfu okkar um hærra raforkuverð. Nú er hins vegar sett í forgrunn að kaupa fyrirtækið, hvort sem þetta tilboð hefur verið gert eða ekki. Er þá hugmynd ráðh. að láta þessar kröfur, sem uppi hafa verið hafðar, vænti ég, niður falla? Nú er það vitaskuld svo að það er búið að þæfa um skattamál í eitt og hálft ár í rauninni á grundvelli þessara krafna, en á meðan hefur ekkert gerst varðandi raforkuverð. Það er mjög dýrt spaug vegna þess að raforkuverðið, sem ÍSAL greiðir, er greinilega allt of lágt og mikið hagsmunamál að fá það leiðrétt. Það er þess vegna meira en tímabært að leiða þessi deilumál til lykta þannig að við gætum fengið og hefðum gjarnan átt að vera búin að fá fyrir löngu hærra raforkuverð en við höfum haft. En það, sem á hefur skort, er að ráðh. gerði upp hug sinn um það, hvernig það ætti að gerast. Hann hefur velt vöngum yfir því og við höfum fengið allt of lágt raforkuverð allan þennan tíma. Ég segi að þær kröfur, sem við getum sannanlega gert, eigum við að gera afdráttarlaust og standa við þær hvar sem er og hvenær sem er. En ég spyr aftur: Ætlar ráðh. að leggja niður kröfur sínar eða hvernig ætlar hann að leiða þessi kröfumál til lykta? Sannleikurinn er nefnilega sá, að spurningin um kaup eða ekki kaup frá fyrirtækinu leysir ráðherra ekki undan því að svara þeirri spurningu, hvernig hann ætli að leiða þau kröfumál til lykta sem þegar hafa verið reist. Ég vænti þess, að hæstv. iðnrh. geti svarað þeim fsp., sem ég hef hér beint til hans, og hæstv. forsrh. geti gert grein fyrir viðhorfum ríkisstj. til þessa máls, ekki síst með tilliti til þess, að þegar þessi mál bar nokkuð á góma fyrir skömmu að því er varðaði eignarhald á fyrirtækinu, þá komu fram yfirlýsingar frá öðrum ráðh. í ríkisstj. en ráðh. Alþb. þar sem ítrekað var bent á að tillaga um eignarhald, eins og Alþb. hafði þá ályktað um, hefði ekki verið samþykkt í ríkisstj. Þess vegna ber nauðsyn til þess, að Alþingi fái m. a. að vita um afstöðu og samþykktir ríkisstj. í því efni.



Herra forseti. Mér er senn ljúft og skylt að svara þeim fsp. sem hér er til mín beint í sambandi við hugsanleg kaup Íslendinga á hlut í íslenska álverinu með meirihlutaeign að markmiði og stöðu mála í sambandi við þær deilur sem uppi hafa verið við Alusuisse frá því í des. 1980. Hér er hins vegar ekki tími eða vettvangur til þess að fara mjög ítarlega út í þau efni af minni hálfu þó að ástæða mætti teljast til þess að ræða ýmsa þætti þessa máls. En eins og nú er háttað starfstíma Alþingis tel ég rétt að takmarka mig hér við nokkur aðalatriði og þær fsp. sem fram hafa komið frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Hann byggir fsp. sína hér á fregn, sem kom í Dagblaðinu í gær, þar sem fyrirsögn er sögð byggð á viðtali við þig og það staðhæft, að fram hafi verið lagt samningstilboð um kaup Íslendinga á álverinu í Straumsvík. Ég hef þegar leiðrétt þessa fyrirsögn Dagblaðsins sem ekki byggist á efnisatriðum sem fram koma í því sem eftir mér er haft í þessu viðtali. En ástæða er til að fara nokkrum orðum um það, sem að baki býr, og nokkur meginatriði í sambandi við þá deilu og kröfur af hálfu íslensku ríkisstj. sem fram voru bornar fyrst með samþykkt ríkisstj. 9. des. 1980, síðan ítrekaðar og nánar útfærðar með samþykkt ríkisstj. 16. júlí 1981, og einnig var gerð sérstök samþykkt af hálfu ríkisstj. í sambandi við samningaviðræður við Alusuisse 26. febr. 1982. Þetta eru þær grundvallarsamþykktir, sem gerðar hafa verið á vegum ríkisstj. og ég hef unnið eftir að þessum málum og sú álviðræðunefnd sem skipuð var um mánaðamótin júlí - ágúst 1981, þar sem eru fulltrúar frá öllum þingflokkum, þar á meðal fulltrúi tilnefndur af Alþfl. Það vekur nokkra undrun mína, að hv. þm. Kjartan Jóhannsson skuli leggja hér fram sundurliðaðar fsp. varðandi atriði sem ég geri ráð fyrir að honum sé a. m. k. efnislega kunnugt um, þar eð álviðræðunefndin með fulltrúum frá öllum stjórnmálaflokkum hefur fengið upplýsingar um alla þætti þessara mála á þeim tíma sem liðinn er síðan hún var skipuð og reyndar fyrri gögn málsins. Fyrir henni hefur ekki verið neinu leynt að þessu leyti, enda til þess ætlast að hún sé trúnaðaraðili, viðræðuaðili og ráðgjafaraðili við viðkomandi þingflokka og flokksforustu, þó að vissulega hafi henni verið afhent gögn um þessi efni sem trúnaðarmál. Það hefur legið fyrir allan þennan tíma, að meginkrafa af hálfu íslensku ríkisstj. gagnvart Alusuisse hefur verið hækkun á raforkuverði, breyting á núverandi raforkusamningi til verulegrar hækkunar og leiðréttingar á raforkuverði. Þetta hefur verið eitt meginviðfangsefni í þeim viðræðum, sem fram hafa farið, og ítrekað og mjög ákveðið og eindregið leitað eftir svörum þar að lútandi. Fleiri atriði tengjast þessu máli, en ég tel rétt að leggja hér á þetta megináherslu, því að það hefur verið áhersluatriðið af okkar hálfu í þessu efni. Ég hef sjálfur átt tvo fundi með formanni framkvæmdastjórnar Alusuisse, 25. og 26. mars s. l. og aftur í gær og í dag, til þess að knýja á um þessi atriði alveg sérstaklega. Til þessara viðræðna við dr. Paul Müller var efnt til þess að koma málum á hreyfingu eftir að Alusuisse hefði aflýst fyrirvaralaust ráðgerðum fundi viðræðunefnda 3. mars s. l. Forstjóri framkvæmdanefndar Alusuisse varð við ósk minni um að koma til fundar, og við ákváðum annan fund um málið sem nú er nýlokið. Ég tel rétt að hv. Alþingi fái að vita um niðurstöðu af þessum fundi í formi þeirrar fréttatilkynningar sem iðnrn. hefur gefið út í dag, en síðan mun ég víkja að nokkrum atriðum sem hv. þm. spurðist fyrir um. Fréttatilkynning iðnrn. um þetta efni er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Dagana 5. og 6. maí 1982 fóru fram viðræður í Reykjavík milli Hjörleifs Guttormssonar iðnrh. og dr. Paul Müllers aðalframkvæmdastjóra Alusuisse um málefni álversins í Straumsvík. Iðnrh. lagði fram á fundunum málamiðlunartillögu um lausn á deilumálum aðila þar sem krafist var raforkuverðshækkunar hið fyrsta og lagt til að deilumál fyrri ára fari í gerð. Þar sem Alusuisse hafnaði alfarið raforkuverðshækkun var eigi unnt að halda viðræðunum áfram og lauk þeim því án samkomulags. Var ekkert ákveðið um framhald. Iðnrh. lýsti því yfir í fundarlok, að nú þyrfti hann og íslenska ríkisstj. að taka öll samskiptamál Íslands og Alusuisse til rækilegrar skoðunar og áskildi hann ríkisstj. allan rétt í þessu efni.“ Ég ætla ekki að fara að greina frá einstökum atriðum í sambandi við þennan fund sem er nýlokið, þar eð ég tel það ekki tímabært. Ég mun gera ríkisstj. ítarlega grein fyrir þessum viðræðum, og ég mun gera álviðræðunefnd með fulltrúum allra þingflokka grein fyrir viðræðunum. Ég mun einnig veita þingflokkunum aðgang að upplýsingum um gang þessara viðræðna og þá tillögu, sem ég ber fram á þessum fundi, en því miður leiddu þær ekki til jákvæðrar niðurstöðu. Hér er mikið alvörumál á ferðinni fyrir okkur Íslendinga, þar sem eru samskiptin við Alusuisse og það óviðunandi ástand sem ríkir varðandi raforkuverð sem þetta fyrirtæki eða Íslenska álfélagið sem dótturfyrirtæki þess greiðir til okkar Íslendinga og sú tregða og fyrirstaða sem verið hefur á því að verða við réttmætum og rökstuddum óskum íslenskra stjórnvalda, óskum, sem studdar eru af öllum stjórnmálaflokkum, um leiðréttingu á raforkuverðinu sem svarar til yfir helmings af þeirri orku, sem Landsvirkjun selur, og nærri 45% af þeirri orku, sem notuð er árlega í landinu í heild. Það er mikið alvörumál og mikil nauðsyn á að fá þar fram breytingar. Það verður því viðfangsefni stjórnvalda og ríkisstj. að fjalla um það, hvernig við þessum aðstæðum skuli brugðist, og að sjálfsögðu væntum við að fyrirtækið Alusuisse sjái sig um hönd fyrr en seinna þrátt fyrir þær neitanir við réttmætum kröfum okkar og óskum sem fram hafa verið reiddar til þessa. Ég vil þá koma að fsp. hv. þm. sem fyrst og fremst vörðuðu þá fregn sem fram kom í Dagblaðinu í gær með fyrirsögn af blaðsins hálfu, þar sem spurt var af hv. þm. hvort ég hafi gert samningstilboð um kaup eða hafi í hyggju að gera það. Eins og hv. þm. gat um hefur annað komið fram í millitíðinni af minni hálfu, en það er nauðsynlegt að skýra fyrir hv. alþm. hvaða hugmyndir eru þarna á ferðinni og hvaða samningsdrög liggja fyrir um þetta efni og inn í hvaða samhengi þau drög ganga. Ríkisstj. gerði 16. júní s. l. samþykkt um ákveðin áhersluatriði sem komið var á framfæri við Alusuisse. Þessi samþykkt hafði að geyma m. a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna væntanlegra samningaviðræðna við Alusuisse er af hálfu ríkisstj. m. a. lögð áhersla á eftirfarandi meginatriði: a) greiðslur af vangoldnum sköttum, framleiðslugjaldi vegna of hárrar verðlagningar á aðföngum til ÍSALs, á tímabilinu 1975–1980, b) endurskoðun á gildandi samningsákvæðum um framleiðslugjald í því skyni að tryggja öruggar skatttekjur frá ÍSAL, c) endurskoðun á samningi um raforkusölu til ÍSALs í því skyni að fá verulega hækkun á raforkuverði, og d) eignaraðild Íslendinga að fyrirtækinu með meirihlutaeign í áföngum að markmiði.“ Fleiri atriði voru tilfærð í þessari samþykkt ríkisstj. frá 16. júlí, en ég hef hér nefnt fjögur þau sem fyrst eru tilgreind, og eins og þar kom fram var eitt atriðið eignarhald Íslendinga að fyrirtækinu með meirihlutaeignaraðild að markmiði. Þessi mál hafa komið fram í viðræðum við Alusuisse á þessum tíma, þar eð óskir ríkisstj. hafa verið fram bornar að sjálfsögðu við Alusuisse og þessi samþykkt sem ég vitnaði hér til, var lögð fram á viðræðufundi aðila 3. og 4. ágúst s. l., fyrsta viðræðufundi álviðræðunefndar með fulltrúum frá Alusuisse. Síðan hefur íslenska ríkisstj. gert samþykktir í sömu átt, og iðnrn. hefur að sjálfsögðu unnið að því að athuga með hvaða hætti skynsamlegt gæti verið að tryggja slíka eignaraðild og draga úr þeirri áhættu sem öllum er ljóst að fylgt getur fjárfestingu og eignaraðild að slíkum stóriðjurekstri nema vel sé um hnúta búið. Þetta á ekki síst við um álið, hráál, sem hefur verið í höndum tiltölulega fárra aðila, fyrst og fremst 6 auðfélaga, til skamms tíma, en þar sem tök þeirra hafa þó verið að linast á undanförnum árum. Því er það að við höfum átt viðræður við ýmsa erlenda aðila sem sýnt hafá áhuga á því að eiga samskipti við Íslendinga um álvinnslu, m. a. með þeim hætti að gera við okkur langtímasamninga um framleiðslu á áli sem þeir keyptu af okkur með langtímasamningum og þeir sæju okkur fyrir hráefni til að framleiða. Þetta fyrirkomulag, sem þekkt er og það í vaxandi mæli í viðskiptaheiminum, hefur verið kallað á enskunni „conversation“, eins konar vöruskiptafyrirkomulag þar sem sá aðili, sem annast framleiðsluna, tekur að sér gegn tilteknu gjaldi og með tilteknum hætti að sjá um framleiðsluna og fyrir utan skattahagnaðargreiðslur og annað, sem um væri samið, yrði byggt inn í slíka samninga tiltekið raforkuverð. Í samningsdrögum, sem gerð hafa verið við aðila um þessi atriði, að sjálfsögðu með fullum fyrirvara um það, að samkomutag takist um það eða mál ráðist þannig að Íslendingar telji sér hag í því að gerast meirihlutaeignaraðilar að Íslenska álfélaginu, þá hafa verið gerð samningsdrög þar að lútandi með þessum atriðum inni og með raforkuverði sem svarar til framleiðslukostnaðar frá þeim virkjunum sem við vorum að samþykkja að ráðast í við atkvgr. rétt áðan. Þetta verð á bilinu 15–20 aurar eða sama upphæð í mills talið er það sem við erum að reisa kröfur um að fá við endurskoðun á raforkuverði við Íslenska álfélagið og í viðræðum við Alusuisse. Ég þarf ekki að eyða að því orðum, að ég hygg, þar eð það á að vera öllum hv. alþm. ljóst, að vilji aðila til þess að standa að samningum við okkur um slík atriði hlýtur að styrkja stöðu okkar Íslendinga í þeim samningaviðræðum sem hafa staðið yfir og verður að leiða til lykta með einum eða öðrum hætti fyrr en seinna. Menn spyrja með hvaða hætti gert hefur verið ráð fyrir eignaraðild og fjármögnun. Fram hefur komið í viðræðum við fleiri en einn aðila, að þeir mundu aðstoða íslenska ríkið við fjármagnsútvegun til þess að gera því kleift að kaupa hlutabréf í Íslenska álfélaginu og standa undir fjármagnskostnaði og um þetta yrði gerður heildarsamningur. Ég tel að hér sé svo athyglisvert mál á ferðinni að það væri goðgá af hálfu íslenskra stjórnvalda að halda ekki slíkum möguleikum opnum og undirbúa slíka samninga sem að sjálfsögðu yrðu að fá samþykki réttra íslenskra stjórnvalda. Og að sjálfsögðu mun ekki fara fram hjá neinum ef á það reynir að við getum ráðist í það að taka yfir meiri hluta í þessu fyrirtæki eða þaðan af meira. Ég vil svo aðeins víkja að atriði sem hv. þm. nefndi og spurðist fyrir um. Það eru deilumál varðandi viðskipti í fortíðinni við Alusuisse. Það er mjög langt frá því, að þeim málum hafi verið stungið undir stól. Fyrir liggur endurskoðun eins virtasta erlenda endurskoðunarfyrirtækis í heimi, sem íslensk stjórnvöld hafa leitað til margsinnis í sambandi við vandasöm mál og þ. á m. í sambandi við viðskipti Íslenska álfélagsins, - endurskoðun þess á ársreikningum Íslenska álfélagsins fyrir árið 1980. Niðurstaða þeirrar endurskoðunar var kunngerð á sínum tíma og viðkomandi framleiðslugjald, hátt í 2.5 millj. Bandaríkjadala, var skuldajafnað af innistæðu á svokölluðu skattainnleggi hjá fjmrn. Íslenska álfélagið hefur mótmælt þeirri ráðstöfun og kom það út af fyrir sig engum á óvart. Í þeim viðræðum, sem fram hafa farið við Alusuisse, og í þeirri till., sem ég reiddi fram í dag í viðræðum við dr. Paul Müller, var ítrekuð tillaga sem íslenska ríkisstj. hefur staðið að fyrir sitt leyti, að deilumálum varðandi fortíðina verði vísað í gerð, að um það verði gert samkomulag milli aðila að vísa deilumálum varðandi ágreiningsefni um verðlagningu á aðföngum til Íslenska álfélagsins á tímabilinu 1975–1980 í gerð. Þetta hefur komið fram ítrekað af hálfu okkar í þessum viðræðum og þetta hefur komið fram ítrekað í málgögnum stjórnarandstöðunnar, að hún teldi þetta eðlilega málsmeðferð. Við þessum tillögum af okkar hálfu hefur ekki verið orðið fremur en þeirri till., að Alusuisse fallist á að hækka raforkuverð til Landsvirkjunar, endurskoða raforkusamninginn í framhaldi af slíkri hækkun, sem yrði að gerast fyrr en seinna, og taka upp endurskoðun samninga og samskipta við íslensk stjórnvöld. Það mætti mjög margt um þessi efni segja. Ég skal stytta mál mitt. En ég vil minna á það, að við erum að fjalla hér um nýtingu á einni af aðalauðlind þjóðarinnar, vatnsorkunni. Við skulum minnast þess, Íslendingar, að í okkar dýrmætu auðlind, fiskimiðin, var sótt með rányrkju af útlendum aðilum með þeim hætti sem allir landsmenn þekkja á sínum tíma, og við skulum minnast þess, hvernig íslenska þjóðin brást við slíku. Ég tel eðlilegt að menn hafi í huga, þegar rætt er um þetta mál, að við erum hér að ræða um ráðstöfun útlendinga á einni dýrmætustu auðlind þjóðarinnar, vatnsorkunni, og við höfum skýr sanngirnisrök fyrir kröfum okkar til þess að fá leiðréttingu á því. Það verður áfram megináhersluatriði í sambandi við kröfugerð gagnvart Alusuisse. Því miður hefur fyrirtækið ekki undir þær kröfur tekið. Það verður viðfangsefni íslenskra stjórnvalda, íslensku ríkisstj. og íslenskra alþm., að íhuga á næstunni með hverjum hætti þar verði við brugðist.



Herra forseti. Ég tel eðlilegt að hæstv. forsrh. svari fsp. hv. 2. þm. Reykn. áður en ég tek til máls.



Herra forseti. Þar sem þeir eru tveir, sem óskað hafa eftir þessum umr. utan dagskrár, er lítið svo á að það séu tveir fyrirspyrjendur, hv. þm. Kjartan Jóhannsson og hv. þm. Geir Hallgrímsson, og taldi ég sjálfsagt að bíða eftir því að heyra hvað þeir hefðu báðir að spyrja um. En fyrst hv. 1. þm. Reykv. óskar ekki eftir að tala nú, þá skal ég að sjálfsögðu svara. Varðandi þetta mál verður það ekki of oft undirstrikað, að í augum ríkisstj. eru meginatriði málsins að fá og það sem allra fyrst verulega hækkun á raforkuverði. Í upphafi var raforkuverð samkv. samningum við ÍSAL fastbundið, eins og kunnugt er, til langs tíma. Við endurskoðun samninganna, sem fór fram 1975, tókst að fá mjög verulega breytingu þar á eftir langar og strangar samningaviðræður þannig að raforkuverðið hækkaði þá mjög verulega og hefur Landsvirkjun fengið af þeirri hækkun geysimiklar tekjur til viðbótar við það sem var eftir fyrri ákvæðum. Nú hefur enn orðið slík breyting á orkuverði í heiminum, að það er ekki aðeins brýn nauðsyn, það er einnig fullkomið sanngirnismál, hvernig sem á það er lítið, að endurskoða þessi ákvæði samninganna og gera kröfu um verulega hækkun á raforkuverði. Þetta ætla ég að sé ekkert ágreiningsmál. Um það hljóta allir Íslendingar að vera fyllilega sammála að gera þessa kröfu og knýja sem fastast þar á. Í öðru lagi telur ríkisstj. rétt að viðræður verði teknar upp um að Ísland eignist hluti í ÍSA L. Við erum þeirrar skoðunar, að reynslan hafi sýnt að til þess að fylgjast með þessum rekstri eins og við óskum eftir og þurfum á að halda sé nauðsynlegt að Íslendingar eignist hlut í fyrirtækjum sem þeir eiga ekki nú eins og kunnugt er. Varðandi framtíðarmarkmiðið höfum við einnig talið rétt að stefna að verulegri eignaraðild og meirihlutaeign Íslendinga í þessu fyrirtæki. Með hverjum hætti þetta getur gerst, að Ísland eignist hluti og síðar meiri hluta í þessu fyrirtæki, er að sjálfsögðu mikið vandamál, ekki aðeins um mat á eignum fyrirtækisins, heldur einnig um fjármagn í því sambandi og fjölmargt annað sem til greina kemur. Það er atriði, sem ég skal ekki fara frekar út í hér, hvort Íslendingar eigi að eiga meiri hluta í öllum stóriðjufyrirtækjum. Ég get lýst þeirri skoðun, að ég hef verið og er þeirrar skoðunar, að það sé varhugavert að mörg fyrirtæki rísi hér upp, stór atvinnufyrirtæki, þar sem útlendingar eiga þau að fullu og öllu eða meiri hluta. Varðandi þetta fyrirtæki þótti rétt, þegar það var stofnað að hafa þennan háttinn á og taka af Íslendinga hálfu ekki þá fjárhagslegu áhættu sem leiddi af eignarhlutdeild. En ég held að reynslan sýni að það sé rétt stefna að taka upp viðræður um að Íslendingar eignist þar hluti í. Varðandi þetta mál að öðru leyti hefur hæstv. iðnrh. skýrt frá þeim viðræðum, sem átt hafa sér stað. Á fyrsta fundi ríkisstj., sem haldinn verður eftir þessar viðræður, þeim lauk nú í dag, mun hann skýra rækilega frá þessum viðræðum og ríkisstj. ræða þær. Á þessu stigi tel ég ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar.



Herra forseti. Við hv. 2. þm. Reykn. óskuðum eftir umr. utan dagskrár um svokallað álmál að gefnu tilefni þeirra blaðaskrifa og umræðna í fjölmiðlum sem átt hafa sér stað síðustu dagana, nú rétt áður en gengið var til fundar með fulltrúum Alusuisse og ríkisstj. Það er ekki að ófyrirsynju. Það er mikilvægt hagsmunamál fyrir Íslendinga sem hér er um að ræða, og ég hlýt að hefja mál mitt með því að lýsa yfir vonbrigðum yfir því, að sá fundur, sem nú er um garð genginn milli fulltrúa Alusuisse og iðnrh. og fulltrúa iðnrh., hefur ekki borið árangur. Þetta var fundur með iðnrh. og fulltrúum hans og fulltrúa Alusuisse. Það kann að felast í þessu nokkur skýring á því, að fundurinn varð árangurslaus. Hæstv. iðnrh. komst svo að orði, að hann hefði lagt fram miðlunartillögu á þessum fundi, en henni hefði verið hafnað. Nú birtist í dagblaðinu Tímanum í morgun, að því er ég hygg, frásögn frá hæstv. samgrh. og sjútvrh., að hæstv. iðnrh. hefði ekki lagt fram nein skrifleg gögn sem hann hygðist leggja fyrir viðræðuaðila á þeim fundi sem nú væri nýafstaðinn. Ég hlýt því að bera fram þá spurningu annars vegar til hæstv. forsrh. og hins vegar til hæstv. sjútvrh., hvort þessi miðlunartillaga hafi verið lögð fram í ríkisstj., hvort þessi miðlunartillaga hafi verið lögð fram í svokallaðri ráðherranefnd sem fjallar um þetta mál og opinber hefur verið gerð. Hana skipa eins og kunnugt er hæstv. forsrh., hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh. Hæstv. sjútvrh. hefur sem sagt lýst því yfir í dagblaði nú í dag, væntanlega í viðtali sem tekið var í gær, að engin skrifleg gögn hafi verið lögð fram af hálfu iðnrh. fyrir þennan fund með fulltrúum Alusuisse. Nú skal ég bíða með að leggja mat eða dóm á slíkar starfsaðferðir þangað til ég heyri svar ráðh., en hlýt í framhaldi af þessu að lýsa furðu minni á vinnubrögðum hæstv. iðnrh. í þessu máli frá fyrstu byrjun og til þessa dags. Eins og kunnugt er hófst þetta mál með því, að hæstv. iðnrh. kvað upp úr með það opinberlega, að Alusuisse hefði gerst sekt um sviksamlegt atferli og dregið sér hækkun á súrálsverði í hafi sem næmi um 47 eða 48 millj. dollara. Þessi ákæra var borin fram af hálfu hæstv. iðnrh. um það bil viku eftir að hann taldi hagkvæmasta virkjunarkost okkar Íslendinga að loka álverinu í Straumsvík. Í kjölfar þessarar ákæru taldi hæstv. ráðh. auðvitað eðlilegt að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að við Íslendingar næðum rétti okkar, og vitaskuld var það mikil nauðsyn ef við hefðum verið féflettir eins og ráðh. vildi ætla. Við höfum engan dóm lagt á það, hvort ásakanir hæstv. iðnrh. ættu við einhver rök að styðjast eða ekki, en við í Sjálfstfl. höfum krafist þess, að málið væri upplýst og sakir hæstv. iðnrh. annaðhvort sannaðar eða afsannaðar, hið rétta ætti að koma í ljós. En hæstv. iðnrh. var alls ekki tilbúinn í des. 1980 að taka upp viðræður við Alusuisse eða forsvarsmenn ÍSALs um ákæruatriðin. Hann sagði að hann þyrfti að bíða nokkurra gagna frá endurskoðunarfyrirtæki, og þegar ÍSAL eða Alusuisse svaraði ásökunaratriðunum í fyrstu umferð í febrúarmánuði 1981 var hæstv. iðnrh. alls ekki tilbúinn að fylgja sakargiftum sinum eftir. Nei, hann þurfti enn þá að bíða. Og það er á almannavitorði, að það gengu fram og aftur á milli iðnrn. og endurskoðanda, sem fenginn hefur verið bæði fyrr og nú til þess að fara yfir samskipti ÍSALs og Alusuisse, uppköst að greinargerðum endurskoðunarfyrirtækisins, og það var ekki fyrr en á miðju sumri sem hæstv. iðnrh. var tilbúinn að ræða við Alusuisse um sakargiftir sem hann hafði borið fram í desember árið áður. Viðræðufundir hafa eingöngu verið haldnir tveir í raun og veru í ágúst og í desember. Fyrir ágústfundinn óskaði hæstv. iðnrh. eftir að þingflokkarnir skipuðu fulltrúa í viðræðunefnd til þess að fjalla um þessi mál. Sjálfstfl. taldi það eðlilegt, en lagði umfram allt áherslu á að málið yrði upplýst til fulls og sakargiftirnar kannaðar til botns. Þegar hér var komið sögu var svokölluð hækkun í hafi lækkuð úr 47–48 millj. dollara í 16–18 millj. dollara og enn með nokkrum fyrirvörum. Sannleikurinn er sá, að það hefur engin áhersla verið lögð í störfum viðræðunefndar starfsmanna iðnrn. eða af hálfu hæstv. iðnrh. engin viðleitni frammi höfð sem alvarleg getur talist að komast til botns í þessum ákæruatriðum og leiða hið sanna í ljós. Það verður ekki dregin önnur ályktun af þessum starfsaðferðum en að tilgangi hæstv. iðnrh. hafi verið náð bara með því að kasta sakargiftunum á loft. En ég legg áherslu á að það er ekki fullnægjandi frá mínu sjónarmiði. Það er í raun og veru eðlileg forsenda fyrir því, að við getum náð fram því sem máli skiptir, hækkun á raforkuverðinu, að hið sanna komi fram. Við skulum leggja til hliðar, að forsvarsmenn Alusuisse taka óstinnt upp að vera sakaðir um sviksamlegt atferli og láta básúna það út í fjölmiðlum hérlendis og um heim allan þar sem þeir hafa starfsemi. Við getum út af fyrir sig sagt að það getum við látið okkur í léttu rúmi liggja. En þetta er samt sú fyrirbára sem þeir forsvarsmenn bera fyrir sig um það, að þeir geti ekki sest niður við samningaborð og farið að ræða um endurskoðun einstakra samningsákvæða, að þeir geti það ekki fyrr en sakargiftir hafa verið upplýstar til fulls og annað tveggja leitt í ljós: sannleiksgildi þeirra eða Alusuisse sé saklaust af ákærunum. Nú er um þetta að segja, að þótt við getum látið okkur í léttu rúmi liggja þessa afstöðu Alusuisse eða óþarfi sé að vera viðkvæmir hér á landi fyrir orðstír þess fyrirtækis, þá skuldum við samt gagnaðila, samningsaðila, þá sanngirni að bera hann ekki röngum sakargiftum eða a. m. k. að sanna þær sakargiftir sem bornar eru á borð. Ég býst við því, að allir Íslendingar geti tekið undir það, að slík mál beri að upplýsa. En auk þess sem það er skylda að upplýsa slík mál, þá er það eðlileg forsenda fyrir því, að við getum endurskoðað samningsákvæðin efnislega, bæði raforkuverðið, en þó einkum það ákvæði samningsins sem fjallar um skattgreiðslur og skattskyldu Íslenska álfélagsins og hvernig skattur skuli reiknaður af starfsemi og rekstri Álfélagsins. Til þess að koma í veg fyrir að Alusuisse eða Íslenska álfélagið geti skotið fjármunum undan skatti þurfum við að vita með vissu, hvernig þessu máli er háttað, til þess að setja undir lekann, að slíkt geti ekki endurtekið sig í framtíðinni hafi það gerst í fortíðinni. Tregða hæstv. iðnrh. að upplýsa málið er óskiljanleg, nema þessi tregða sé túlkuð eins og ég gat um áðan, að í raun og veru sé það ekki aðaláhugamál hæstv. iðnrh. að ná fram hækkuðu raforkuverði eða endurskoðun samningsákvæða okkar Íslendingum í vil, heldur sé þetta áróðursbrella hæstv. iðnrh., í því skyni frammi höfð að skapa tortryggni hér innanlands á frekari samvinnu við erlenda aðila í stóriðjuframkvæmdum, sem eru grundvöllur orkuframkvæmda, og enn fremur að það sé tilgangur hæstv. iðnrh. að skapa tortryggni erlendra aðila varðandi samstarf við Íslendinga. Þess vegna verður á þessum vettvangi að lýsa ábyrgð á hendur hæstv. iðnrh. að hafa ekki náð fram neinum árangri varðandi hækkun raforkuverðs eða endurskoðun annarra samningsákvæða. Það er auðvitað ekki vænlegt til árangurs að hafa uppi fyrst ásakanir og sakargiftir og ætla að berja gagnaðila til þess að setjast niður við samningsborðið og fá einhvern árangur fram með þeim hætti. Það er ekki vænlegt að berja menn til ásta með þessum hætti, ef svo mætti að orði komast. En ég ítreka og endurtek að þessu leyti, að ég hef aldrei lagt neinn dóm á það, hvort sakargiftir iðnrh. eru réttar eða ekki. Aðalatriðið er að upplýsa þær til fulls. Nú fólst það í sakargiftum hæstv. iðnrh. í des. 1980, að um sviksamlegt atferli væri að ræða. Eftir annan viðræðufundinn milli viðræðunefndar og fulltrúa Alusuisse var haft útvarpsviðtal við formann viðræðunefndarinnar, Vilhjálm Lúðvíksson, og í þessu útvarpsviðtali hygg ég að fram hafi komið að að áliti formanns viðræðunefndar og viðræðunefndarmanna væri ekki um sviksamlegt athæfi að ræða, en það væri ágreiningur um lagalega túlkun á samningunum og hvort eftir samningsákvæðum hefði verið farið. Nú vil ég þess vegna spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann telji í dag eftir umfjöllun málsins, eins og hann taldi í des. 1980, að um sviksamlegt atferli hafi verið að ræða hjá Alusuisse eða ekki. Ég vil enn fremur varpa þessari sömu fsp. bæði til hæstv. forsrh. og hæstv. samgrh. Ástæðan til þess, að ég varpa fram þessari fyrirspurn, er sú, að ég hygg að þarna sé um grundvallaratriði að ræða til þess að við náum einhverjum árangri í samningsviðræðum um hækkað raforkuverð og endurskoðun annarra samningsákvæða. Ég les það af gögnum málsins, sem hæstv. iðnrh. hefur látið viðræðunefnd fá í hendur og ég tel ekki trúnaðarbrot að skýra frá hér, að það sé forsenda af hálfu fulltrúa Alusuisse að teknar séu til baka ákærur um sviksamlegt atferli af þeirra hálfu eða lýst sé yfir að ekki sé um sviksamlegt atferli af þeirra hálfu að ræða. Ég er ekki að biðja neinn ráðh. um að lýsa þessu yfir ef þeir eru sannfærðir um að um sviksamlegt atferli hafi verið að ræða. En séu þeir komnir að þeirri niðurstöðu, að svo sé ekki, þá er það útlátalaust og sjálfsagt að það komi í ljós, ef það er réttur skilningur og mat, að þessi ásökun sé ein meginfyrirstaðan að áfram sé hægt að vinna efnislega að hagkvæmri niðurstöðu deilunnar okkur Íslendingum til handa. Hvort sem væri um að ræða ákæru eða skoðun um sviksamlegt atferli eða ekki, þá er auðvitað alveg ljóst að það verður að fást botn í þetta deilumál og upplýsa það hvorum megin rétturinn er. Samningarnir eru þannig úr garði gerðir, að við getum fengið úrskurð með því að skjóta ágreiningsefnum í gerðardóm. Í þessu efni er alveg ljóst að ágreiningsmál varðandi tímabilið 1975–1979 eru þess eðlis, að þeim hljóta Íslendingar að þurfa að skjóta fyrir gerðardóm ef samkomulag um sameiginlegt málskot kemst ekki á. Varðandi árið 1980 er á sama hátt alveg ljóst að Alusuisse verður að skjóta þeim ágreiningi fyrir gerðardóm. Það er að vísu ekki alveg nauðsynlegt að samkomulag náist til þess að gerðardómur kveði upp sinn úrskurð og því vil ég spyrja: Telur iðnrh. nauðsynlegt að samkomulag náist um málskot til gerðardóms svo að málið upplýsist með þeim hætti, ef útilokað er að upplýsa það með sameiginlegri rannsókn og viðræðum, sem ég tel að hafi alls ekki verið gerð sú tilraun til sem skyldi. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að samkomulag hefði ekki tekist um að skjóta deiluefninu fyrir gerðardóm. Ég vek athygli á því, að það þarf ekkert samkomulag að þessu leyti. Hvor aðili getur skotið málinu til gerðardóms. Og það ber auðvitað að gera ef til þrautar hefur verið reynt með viðræðum að ná samkomulagi um niðurstöðu deiluefna og deiluþátta. Ég ítreka og endurtek að ég tel að engin alvarleg tilraun hafi verið gerð í þessu efni í viðræðum á milli aðila, og byggi ég það m. a. á þeim plöggum sem ég hef séð fara í gegnum hendur viðræðunefndar. Þá er ég kominn að því að gagnrýna mjög harðlega meðferð hæstv. iðnrh. að því er snertir þátt viðræðunefndarinnar sem skipuð var á s. l. sumri. Allir þingflokkar skipuðu fulltrúa í þessa nefnd, en í raun hefur viðræðunefndinni, þótt hún hafi haldið 40 fundi, verið haldið meira og minna fyrir utan þetta mál. Þegar komið var að ákvörðunum eða komið var að viðræðufundum, að ég tali ekki um viðræðufundum milli hæstv. iðnrh. og fulltrúa Alusuisse, þá hefur engin alvarleg umræða í raun átt sér stað um stefnumótun og hvernig halda skyldi á málstað Íslendinga á næsta viðræðufundi. Ég vil t. d. taka það fram og held að ég upplýsi engin leyndarmál í því sambandi, að eftir viðræðufund hæstv. iðnrh. og fulltrúa Alusuisse í marsmánuði s. l. lágu fyrir tvö skjöl, annað frá fulltrúa Alusuisse, hitt frá iðnrh. Þessi skjöl greindu frá miklum skoðanaágreiningi. En síðan ekki söguna meir til þess að ná samkomulagi eða undirbúa jarðveginn fyrir samkomulag þegar viðræðufundur nú í byrjun maí er haldinn. Þess vegna var e. t. v. ekki von að mikið ynnist á einum degi eða tæpum degi sem þessi viðræðufundur stóð. Ég held að ef milliríkjasamningar væru reknir með þessum hætti mundu aldrei nást neinir samningar í ágreiningsmálum. Auðvitað var skylt af beggja aðila hálfu að kanna hvern einstakan ágreiningsþátt, hvert einstakt ágreiningsatriði, með því að fulltrúar deiluaðila ræddu hvor við annan og undirbyggju fund hæstv. ráðh. og fulltrúa Alusuisse. Það var ekki gert. Það er haldið kæruleysislega á þessu máli sem svo miklu varðar hagsmuni Íslendinga. Eina skýringin er sú, að menn óska ekki eftir í raun að ná samkomulagi. Ég vil svo víkja að þeim hugleiðingum sem uppi hafa verið um það, að við ættum að eignast hlut í ÍSAL og meirihlutaeign. Um þau efni vitnar hæstv. iðnrh. í samþykkt ríkisstj. frá því s. l. sumar og frá 26. febr. 1982. Ég hef út af fyrir sig ekki aths. að gera við þá þætti samþykktarinnar, að vangoldnir skattar séu greiddir af starfseminni í fortíðinni. Það er sjálfsagt mál. En til þess þarf auðvitað að upplýsa málið. Þá er og sjálfsagt að endurskoða ákvæði varðandi framleiðslugjaldið og síðast en ekki síst að endurskoða raforkuverðið. En ég hef aths. að gera varðandi þær samþykktir sem snúast að því, að við Íslendingar eigum nú að leggja megináhersluna á að ná meirihlutaeign í álverinu. Þar var hæstv. forsrh. líka langtum varfærnari en hæstv. iðnrh. Ég er sammála hæstv. forsrh. að meginatriðið sé að fá hækkun á raforkuverði, enda hefur það komið fram í máli mínu. En hæstv. forsrh. taldi nauðsynlegt, að Íslendingar eignuðust hlut í fyrirtækinu til að fylgjast með starfsemi þess, taldi að reynslan hefði sýnt að það væri nauðsynlegt. Nú vil ég minna á að samkv. samningum skipar íslenska ríkisstj. 2 af 5 stjórnarmönnum ÍSALs og getur að því leyti fylgst með málum, en þeir stjórnarmenn eiga auðvitað kröfu á vitneskju um alla þætti starfsemi ÍSALs, sömuleiðis aðgang að öllum skjölum og gögnum fyrirtækisins eins og stjórnarmenn í hlutafélögum hafa. En hæstv. forsrh. nefndi að það skyldi stefnt að verulegri eignaraðild og síðar meirihlutaaðild. Ég tel að það hljóti að fara eftir mati hverju sinni, hve hratt verði gengið í það að framkvæma slíka stefnu, og í framtíðinni tel ég eðlilegt að þróunin á Íslandi verði sú sem reynslan hefur orðið í Noregi, að við eignumst meirihlutaaðild í fyrirtækinu eða fyrirtækið allt. Hins vegar hygg ég að það sé ekki lausnarorðið varðandi þessa deilu eða varðandi hækkun raforkuverðs. Það er spurningin um það, hvað gefur okkur mest í aðra hönd, þegar á heildina er lítið, í raforkuverði og skattgjöldum af rekstri álversins, hvort fyrirtækið er að meira eða minna leyti í höndum Íslendinga. Og eins og nú standa sakir er enginn ávinningur í því að eignast álverið að meiri hluta til eða að fullu og öllu leyti ef ekki á sér stað stækkun álversins um leið. Ég get vel hugsað mér og tel rétt að stefna að því að eignast hluta og eftir því sem tímar líða fram meiri hluta í ÍSAL með því fororði að við stækkum álverið, aukum framleiðslu álversins og rekum fyrirtækið með hagnaði sem stæði undir þeim skuldbindingum sem við undirgengjumst við það að taka lán eða greiða af hendi kaupverð álversins að einhverju eða öllu leyti. Það er svo nú, að ekki eru taldar til íslenskra skuldbindinga eða erlendra skulda Íslands þær skuldir sem ÍSAL þarf að standa skil á þar sem Alusuisse er ábyrgt fyrir greiðslu þessara skulda. Nú skuldum við 40% af þjóðarframleiðslu í erlendum skuldum. Nú greiðum við 20% af tekjum okkar í gjaldeyri í afborganir og vexti af erlendum skuldum. Ég tel óráð að bæta við þennan skuldabagga án þess að auka gjaldeyristekjur okkar um leið. En meðan svo óvíst er um afkomu álversins er alveg ljóst að við aukum ekki gjaldeyristekjurnar, heldur töpum af gjaldeyristekjum því sem fólgið er í framleiðslugjaldi og ef fyrirtækið er ekki þess megnugt að greiða raforkuna fullu verði eða jafnvel því lága verði sem nú gildir. Þess vegna er aðalatriðið í sambandi við eignaraðild að stækkun álversins eigi sér stað um leið, í von um auðvitað að álmarkaðurinn verði betri og álverðið hækki. Ég held einnig að þetta sé leið til þess að sannfæra Alusuisse um að rétt sé að hækka raforkuverðið. Stækkun álversins í Straumsvík er hagkvæmasti kostur okkar í orkufrekum iðnaði vegna þess, hve margir nauðsynlegir þættir eru þar fyrir, gagnstætt því að reisa verður allt af grunni ef um álver er að ræða sem byggt er á nýjum stað. Þess vegna gæti það verið einmitt tæki til þess að fá fram hækkað raforkuverð að leggja áherslu á stækkun átversins, og þá tel ég mjög koma til greina að við Íslendingar tækjum þátt í slíkri stækkun, hvort heldur er einir með Alusuisse eða með Alusuisse og þriðja aðila eða breyta um eignaraðila algerlega. Ég legg engan dóm á þá þætti á þessu stigi málsins. Hins vegar hlýt ég að nefna þann leikaraskap sem uppi er hafður þegar flaggað er með einhverjum plöggum sem gefi til kynna að hér standi menn í biðröðum og vilji borga kostnaðarverð raforku og alla framleiðslu álversins og tryggja okkur ábót. Þau plögg, sem ég hef séð um þetta, eru óundirrituð og óskuldbindandi og mun minna virði við fljótan yfirlestur en þau gögn sem lögð voru fram í sambandi við frv. um kísilmálmverksmiðjuna, en þau áttu að sýna að það væri búið að selja 70% af framleiðslu væntanlegrar kísilmálmverksmiðju. Það var fjarri lagi að það væri mat iðnn. Nd., að þau gæfu það til kynna. En þau plögg, sem fjalla um áhuga erlendra aðila á eignaraðild eða lánveitingum til Íslendinga til að eignast álverið í Straumsvík, eru enn þá minna virði. Svo mikið tel ég mig hafa rétt til að segja á þessu stigi málsins. Hitt er svo allt annað mál, að auðvitað er ég sammála því, að við leitum samstarfs við erlenda aðila um að reisa og reka orkufrek iðnfyrirtæki hér á landi. Og það er gaman í raun og veru að hæstv. iðnrh. virðist hafa breytt um skoðun að þessu leyti. Hann, sem mátti ekki við erlenda aðila tala eða hugsa til samvinnu við erlenda aðila á þessu sviði, sýnist vera kominn á kaf í makk við erlenda aðila. Ég vil minna hv. þm. á það, að í dag var felld till. frá okkur sjálfstæðismönnum - og Alþfl.-menn tóku undir þá till., að skipa stóriðjunefnd sem ynni stöðugt að því verkefni að leita samvinnu við aðila um orkufrekan iðnað á Íslandi. Þessi till. var felld. Við sjálfstæðismenn viljum færa þetta starf inn í þingið, en við treystum ekki privatnefnd hæstv. iðnrh. til að fjalla um þessi efni. Hæstv. iðnrh. taldi sig hafa samvinnu við aðra þingflokka úr stjórnarandstöðunni í þessu máli. Hann hefur ekki gert það nema þegar honum hentar, og við höfum fundið að því við hæstv. iðnrh., að hann hefur notað svokallaða viðræðunefnd sem skálkaskjól, en ekki sýnt viðleitni til þess að vinna með stjórnarandstöðunni af heilindum, síður en svo. Hann hefur ekki nefnt eitt orð síðan í sumar við stjórnarandstöðuna um hvernig á málum skyldi haldið, og það hefur orðið til þess, að við sjálfstæðismenn höfum fundið sérstaklega að því. Það er vissulega ástæða til þess að ræða þessi mál mun ítarlegar og betur, en hæstv. iðnrh. og hæstv. forsrh. hafa skýrt frá því, að mál þetta verði til umr. í ríkisstj. Ég geri þá kröfu, að stjórnarandstaðan fylgist með þessu máli og aðgerðum í þessu máli og hafi þannig tækifæri til þess að setja fram sína skoðun, og vísa að því leyti til ályktunar þingflokks sjálfstæðismanna frá 20. júlí s. l. þar sem farið er yfir málaþætti í meginatriðum. Ég ítreka svo spurningar mínar til hæstv. ráðh., forsrh., sjútvrh. og iðnrh.: Var miðlunartillagan, sem iðnrh. lagði fram á viðræðufundinum við Alusuisse nú í dag, rædd í ríkisstj. eða ráðherranefnd áður en iðnrh. lagði hana fram á viðræðufundinum? Enn fremur spurði ég þessa ráðh. hvort þeir teldu að um sviksamlegt atferli væri að ræða hjá Alusuisse varðandi þær deilur og þær ásakanir sem á það fyrirtæki hefðu verið bornar. Og ég spyr sérstaklega hæstv. forsrh. að því, hvort hann sé sama sinnis og í sjónvarpsviðtali í marsmánuði s. l., þar sem hann aðspurður sagði að ekki væri um sviksamlegt atferli að ræða. Ég held að svar við því geti opnað eftir atvikum leið að lausn þessa máls. Ég er ekki að biðja ráðh. um að segja annað en hver þeirra skoðun sé. En ef þeirra skoðun er sú, að hér sé ekki um sviksamlegt atferli að ræða, þá hygg ég að unnt sé eða ætti að vera unnt að ná árangri í hækkunum á raforkuverði og endurskoðun á samningnum í samræmi við hagsmuni okkar Íslendinga. Og að lokum, herra forseti: Við leggjum auðvitað öll, allir þm., áherslu á að ná fram árangri í hækkun raforkuverðs. Það er meginatriði þessa máls sem og að koma í veg fyrir slíkar deilur í framtíðinni sem átt hafa sér stað nú undanfarna mánuði og staðið í eitt og hálft ár og dregið þetta mál á langinn.



Herra forseti. Ég hef áhuga á því að leggja orð í belg þegar þetta mál er hér til umr. vegna þeirrar blaðafregnar sem birt var fyrir nokkrum dögum um viðskipti hæstv. iðnrh. og forráðamanna Íslenska álfélagsins. Þetta mál varðar Hafnfirðinga kannske örlítið meira en ýmsa aðra, sérstaklega vegna staðsetningar þessa fyrirtækis svo og vegna viðskipta bæjarfélagsins við stjórnvöld sem vikið var að fyrir nokkru. Það er ekki undarlegt að þar syðra sé sérstaklega fylgst með viðræðum eins og þeim sem nú fara á milli ráðh. og stjórnar Íslenska álfélagsins. Það verður hins vegar að segjast eins og er, að ummæli hæstv. iðnrh. áður og í upphafi þessa máls hafi verið þess eðlis, að sá stóri hópur Hafnfirðinga og annarra, sem haft hefur atvinnu við þetta fyrirtæki, varð undrandi. Það undraði þetta fólk að sjálfsögðu þegar hæstv. iðnrh. lét þau orð falla, að að hans dómi væri skynsamlegast að loka þessu fyrirtæki, ég tala nú ekki um þegar hann orðaði það svo, að það væri skynsamlegra að þetta fólk fengi sér þjóðhollari störf heldur en að starfa hjá þessu fyrirtæki. Í raun og veru þurftu Hafnfirðingar ekki að vera hissa á þessum ummælum. Þau voru í samræmi við stefnu þess flokks sem hæstv. iðnrh. fyllir, og Hafnfirðingar þekktu afstöðu flokksbræðra hæstv. iðnrh. hér á Alþingi þegar þetta mál var til umr. á frumstigi og enn fremur þegar það kom til lokaafgreiðslu hér á Alþingi. Hafnfirðingar þekktu líka vel til afstöðu Alþb.-manna í Hafnarfirði þegar við Hafnfirðinga var rætt á sínum tíma hvort það fyrirtæki fengi þá aðstöðu sem þyrfti til þess að það yrði þar staðsett. Og Hafnfirðingar muna afstöðu fulltrúa Alþb. í bæjarstjórn Hafnarfjarðar á þeim tíma. Þegar svo hæstv. iðnrh. hóf þá herferð, sem hér hefur verið vikið að, gegn þessu fyrirtæki, Íslenska álfélaginu, þá gerðu menn sér grein fyrir að hæstv. iðnrh. virtist ætla að halda stefnu Alþb. og þá rifjuðu menn upp þá afstöðu sem ég gat um áðan. Það er engum blöðum um það að fletta, að staðsetning þessa fyrirtækis þar syðra hefur mjög bætt atvinnu manna þar og skapað atvinnuöryggi þess fólks sem byggir þetta svæði. Það eru að sjálfsögðu ekki eingöngu Hafnfirðingar því að um það bil helmingur þess starfsfólks, sem þar vinnur, er þar búandi, hinir búa í byggðarlögunum í kring. En jafnframt því hlaut staðsetning þessa fyrirtækis að verða töluvert mikil lyftistöng fyrir bæjarfélagið í heild. Það er öllum þessum aðilum sammerkt, að þeir vilja ná fram sem hagkvæmustum samningum um raforkuverð á hverjum tíma og að fyrirtækið greiði þau gjöld, sem því beri að greiða, undanbragðalaust og um leið sé atvinnuöryggi þessa fólks tryggt. Hver eignaraðildin sé er ekki aðalatriðið í augum þessa fólks, heldur hitt, að eignaraðildinni sé þannig fyrir komið að rekstraröryggi sé fyrir hendi, að sem flestir, sem vilja sinna slíkum störfum; geti fengið þar störf. En af því að ég vék að eignaraðildinni og því, að menn halda gjarnan fram að eitt sé nauðsynlegt í því máli fremur en annað, það sé nauðsynlegt að um sé að ræða aðild okkar Íslendinga, - það er að vísu mismunandi mikil aðild sem menn þá tala um, sumir um meirihlutaaðild, sumir um að fyrirtækið sé alfarið í eigu Íslendinga, - þá er ekki úr vegi að það sé rifjað hér upp sem kom fram á þingi fyrir nokkru um samskipti Hafnfirðinga við ríkisvaldið, þ. e. við íslensku ríkisstj., og hvernig Hafnfirðingum hefur tekist að ná fram rétti sínum gagnvart íslensku ríkisstj. Hafnarfjarðarbær hefur reist kröfu sína á samningum frá 1976 og óskaði endurskoðunar seint á árinu 1978. Það hefur ekki fengist niðurstaða í þeim efnum. En mönnum var ljóst, menn voru sammála um það, með hvaða hætti bæri að endurskoða hlutdeild Hafnarfjarðarbæjar í framleiðslugjaldi því sem Íslenska álfélagið greiðir. Engu að síður hefur ekki enn, eftir nærri fjögurra ára bið, fengist lausn á því máli. En það vill svo til að einmitt hæstv. núv. iðnrh. hefur lengst þennan tíma gegnt því embætti og hefði því haft besta og mesta möguleika á því að koma þar fram leiðréttingu og nú síðustu tvö árin haft í fjmrh.-embættinu flokksbróður sinn. Því var auðvelt að koma fram réttum sjónarmiðum og sanngjörnum þannig að Hafnarfjarðarbær hefði átt að fá það sem honum bar. En það er dálítið annar tónn í bréfi sem hæstv. iðnrh. skrifar 29. apríl til Hafnarfjarðarbæjar, þar sem hann víkur að þessu atriði og svarar þá bréfi. Það var að vísu komið dálítið á annan mánuð frá því að bréfið var sent frá Hafnarfirði, en eins og er stundum orðað hefur það kannske farið Krýsuvíkurleiðina til hæstv. iðnrh. Það þýðir að það tekur lengri tíma en venjulega með pósti á milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Í þessu bréfi ítrekar bæjarstjórn Hafnarfjarðar kröfur sínar vegna samnings sem gerður var á milli bæjarstjórnar og iðnrn. í maí 1976. Hæstv. iðnrh. svarar þessu bréfi og hann svarar því þannig að mér finnst ekki óeðlilegt að það sé lesið upp þegar við ræðum um samninga ríkisstj. við Íslenska álfélagið. Með leyfi forseta, í bréfinu segir: „Í tilefni bréfs yðar, dags. 17. mars 1982, leyfir iðnrn. sér hér með að tjá yður, að þegar er svarað af hálfu fjmrn. óskum yðar um endurskoðun á hlutdeild Hafnarfjarðarbæjar í framleiðslugjaldstekjum af rekstri álversins í Straumsvík og er engu við það að bæta öðru en að unnið er að því að afla lagaheimildar um skiptingu framleiðslugjaldstekna milli tiltekinna aðila, þ. á m. Hafnarfjarðarbæjar.“- En í bréfi Hafnarfjarðarbæjar er jafnframt bent á að eðlilegt sé í sambandi við þær viðræður, sem nú fara fram, að Hafnarfjarðarbær hafi fulltrúa sinn þar. Ráðh. heldur áfram og segir í bréfinu: „Eins og yður er kunnugt óskaði ríkisstj. eftir því hinn 9. des. 1980 að upp yrðu teknar viðræður við Alusuisse um endurskoðun gildandi samninga um rekstur álversins. Í 16 mánuði hefur Alusuisse ekki léð máls á endurskoðun þessara samninga, en það er þó von rn., að sú afstaða Alusuisse muni breytast innan tíðar. Þegar það er tímabært“ - og nú talar sá sem valdið hefur - „og Alusuisse er reiðubúið til samningaviðræðna mun rn. strax efna til samráðs við Hafnarfjarðarbæ varðandi framleiðslugjaldið og skiptingu þess svo og önnur atriði sem snerta Hafnarfjörð sérstaklega.“ Undir þetta bréf ritaði iðnrh. Mér fannst rétt og eðlilegt að þetta kæmi fram við þessar umr. Ég vildi ekki láta hjá líða að kynna það sjónarmið, sem ég kom hér fram með, vegna þess stóra hóps sem vinnur þar syðra og á atvinnuöryggi sitt undir því, hversu tekst í þeim samningaviðræðum sem nú fara fram. Ég skal ekki tefja tímann hér með því að endurtaka skoðun okkar sjálfstæðismanna á vinnubrögðum hæstv. iðnrh. Það gerði formaður Sjálfstfl., hv. 1. þm. Reykv., og ég get í öllu og einu undirstrikað það og ítrekað þær spurningar sem hann lagði fram til forsrh., iðnrh. og samgrh. varðandi það miðlunartilboð sem hæstv. iðnrh. hefur vikið að. Ég legg áherslu á að af hálfu iðnrn., af hálfu iðnrh. verði allri tortryggni í þessu máli eytt. Það er grundvallarskilyrðið til þess, að hægt sé að ná fram þeim samningum sem við viljum. Ég legg áherslu á að það séu hagsmunir Íslendinga, sem verði hafðir að leiðarljósi, en vikið burt öllum pólitískum hagsmunum. Þá er von til þess að árangur náist.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara þeim spurningum sem hv. 1. þm. Reykv. beindi til mín. Ég sé reyndar að hann er ekki hér viðstaddur.  Ég vil í fyrsta lagi staðfesta að það er rétt sem kemur fram í Tímanum, að ég hafði ekki, þegar ég átti viðtal við blaðamanninn í gær, fengið í hendur nein gögn sem hæstv. iðnrh. ætlaði að leggja fram í þeim viðræðum sem fram fóru í gær og dag. Hins vegar hef ég í dag fengið afrit af því sem hann lagði fram í þessum viðræðum. Ég vil aftur á móti taka það skýrt fram, að ráðherranefndin hefur átt marga fundi um þessi mál.  Vegna annarrar spurningar hv. þm. vil ég segja það, að ég er ekki þeirrar skoðunar, að deilan við Alusuisse um verðlagningu á súráli og öðrum aðföngum geti fallið undir þá skilgreiningu, að þar hafi verið um að ræða sviksamlegt framferði eða athæfi. Ég vil taka undir það sem hæstv. forsrh. sagði um þetta í marsmánuði s. l. í sjónvarpi, en ég vil jafnframt leyfa mér að gera aðeins grein fyrir þessari niðurstöðu minni. Um viðskipti Íslenska álfélagsins og Alusuisse er fjallað bæði í aðalsamningi og einnig í tækniaðstoðarsamningi. Í gr. 27.03 í aðalsamningi segir m. a. að þessi viðskipti skuli vera eins og um óháða aðila sé að ræða. Og í gr. 2.03 í tækniaðstoðarsamningi segir að fyrirtækið skuli veita, ef ÍSAL óskar, þá aðstoð sem það getur til þess að tryggja aðföng á hagkvæmasta verði. Einnig segir í aðalsamningi að íslenska ríkisstj. eða iðnrh. fyrir hennar hönd geti látið endurskoða reikninga fyrirtækisins og fengið til þess óháð alþjóðlegt fyrirtæki, og skal sú krafa koma fram eigi síðar en í aprílmánuði. Þetta hefur þrisvar sinnum verið gert, þ. e. fyrst 1974, síðan 1981 og nú 1982, og er þá að sjálfsögðu um að ræða reikninga fyrra árs. Einnig segir í aðalsamningi, að ágreiningi megi vísa í gerðardóm. Fyrirtækið Cooper & Lybrandt var fengið til að fara yfir þessa reikninga, bæði fyrir árið 1980, sem var endurskoðað í samræmi við ákvæði samningsins, og einnig yfir reikninga fyrirtækisins frá árunum 1974–1979, en sú endurskoðun er ekki samkv. þessu ákvæði samningsins eða kröfu ríkisstj. sem fram þarf að koma í aprílmánuði. Ég fyrir mitt leyti er ásáttur um þá niðurstöðu, sem Cooper & Lybrandt kemst að, og tel að niðurstaða fyrirtækisins sé byggð á veigamiklum rökum. Hinu er hins vegar ekki að neita, að fyrirtækið Alusuisse vefengir þetta og leggur annan skilning í þessi ákvæði sem ég nefndi, þ. e. fyrst og fremst ákvæði tæknisamningsins, hvað í því felist, að fyrirtækinu beri skylda til að útvega hráefni á lægsta fáanlegu verði. Þarna er sem sagt deila um lagatúlkun, og það þarf að fá úr þessu skorið og á tvímælalaust að vísa þeim ágreiningi í gerðardóm, eins og samningurinn gerir ráð fyrir. Ég fagna því, að hæstv. iðnrh. hefur í viðræðunum í dag boðið að hafa þá meðferð á þessu deilumáli. Hins vegar fjallar grein aðalsamningsins nr. 41.02 um riftun á samningi ef um sviksamlegt athæfi er að ræða, og ég tel ekki fyrir mitt leyti að þessi ágreiningur um lagatúlkun og það sem af því leiðir, þ. e. um skattskuld fyrirtækisins, geti fallið undir það. En ég vil hins vegar taka skýrt fram að ég tel að það eigi að ganga af fullum krafti eftir því, eftir þeim leiðum sem færar eru, að skattskuldin verði greidd. Og ég er sammála því sem gert hefur verið í sambandi við skattskuldina frá 1980, að hún hefur verið færð fyrirtækinu til skuldar. Þá er að sjálfsögðu opið fyrir Alusuisse að kæra þann verknað til gerðardóms. - Ég vona, að ég hafi þá svarað spurningunni um sviksamlegt athæfi. Ég vil hins vegar í sambandi við þetta mál allt taka það fram, að við framsóknarmenn leggjum á það höfuðáherslu, að sem fyrst náist samningar um verulega hækkun á raforkuverði. Við teljum að sá grundvöllur, sem við var stuðst þegar samið var m. a. um breytingu á raforkuverðsákvæðum aðalsamningsins og staðfest hér á hinu háa Alþingi 1976, sé brostinn. Það hafa orðið svo gífurlega miklar breytingar á orkuverði í heiminum, að það raforkuverð, sem nú er greitt, stenst ekki þann samanburð. Ég minni á að í þeim samningi er kveðið svo á að það skuli fylgja markaðsverði á áli að 40%. Hins vegar hefur orkuverð hækkað almennt enn meira og þessi viðmiðun hefur hvergi nægt til að tryggja að okkar mati eðlilega greiðslu á raforku til álversins. Við teljum því að í raun og veru eigi að kappkosta að leggja annan ágreining til hliðar, t. d. í gerðardóm, ef það getur orðið til þess, að viðræður hefjist nú þegar um hækkun á raforkuverði. Það er haft eftir mér í einu blaði í dag, að ég telji reyndar ágreininginn um skatta smámuni borið saman við hækkun á raforkuverði. Ég vek athygli á því, að deilan um 1980, þ. e. skattskuldina þá, nemur um 2 millj. 650 þús. dollara eða um 27 millj. ísl. kr. Hins vegar, við skulum segja, er tvöföldun á raforkuverði um 80 millj. ísl. kr. Þarna er fjárhagslega um miklu, miklu stærra mál að ræða út af fyrir sig, og þess vegna leggjum við á það höfuðáherslu, að það verði tekið fyrir. Það kom fram hjá hv. þm., að ásakanir um sviksamlegt athæfi stæðu í vegi fyrir þessu. Ég vil taka það skýrt fram, að ríkisstj. hefur aldrei samþykkt neina slíka ásökun, eins og komið hefur reyndar fram hjá hæstv. forsrh. og áður er vísað til. Mér sýnist að allur málatilbúnaður um þetta sé á misskilningi byggður. Ég tek undir það, að hann þarf að leiðrétta, og ég veit ekki betur en hæstv. iðnrh. hafi lagt sig fram við að leiðrétta það einnig. Ég vona að a. m. k. fáist sá misskilningur lagður til hliðar og verði ekki til að koma í veg fyrir viðræður og samninga um hærra raforkuverð, og sömuleiðis yrði þá deilan um skattana lögð í gerð. Ég vil jafnframt taka það fram út af öðru sem hér hefur komið fram, að við framsóknarmenn teljum að endurskoða þurfi ýmis önnur ákvæði samningsins. Ég hef ætíð haft efasemdir um skattaákvæði samningsins sem gerir ráð fyrir hámarki og lágmarki og leiðir til þeirra deilna sem endurteknar eru, við skulum segja vegna mismunandi túlkunar á þeim ákvæðum sem um þetta fjalla. Ég hef ætíð verið þeirrar skoðunar, að skynsamlegra sé að leggja á aðstöðugjald eða veltuskatt sem verði ekki háður neinum efasemdum og deilum, og ég tel að það mál eigi að taka upp að nýju. Um þetta hygg ég að allir hafi verið sammála á sínum tíma þótt ekki næðist um það samkomulag við svissneska fyrirtækið. Þá vil ég einnig taka það fram, að við framsóknarmenn höfum hvað eftir annað samþykkt sem grundvallarstefnu að við Íslendingar eigum helst meiri hluta í þeim stóriðjufyrirtækjum sem hér eru reist með tilstuðlan eða í samvinnu við erlenda aðila. Ég sagði: helst meiri hl., vegna þess að við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því, að veruleg áhætta getur fylgt slíku, og okkur er ljóst, að það verður að skoða vandlega hvert tilfelli. Við kjósum reyndar frekar að slík fyrirtæki sem mikil áhætta fylgir verði ekki reist hér á landi. Álbræðslan er hins vegar staðreynd og við teljum sjálfsagt að athuga mjög vandlega hvort við Íslendingar getum orðið eignaraðilar að álbræðslunni. Ég tel í því sambandi að þær hugmyndir, sem fram hafa komið í viðræðum við ýmsa erlenda aðila, t. d. Japani og fleiri, um leiðir til að eignast hluti í álbræðslunni, séu mjög athyglisverðar - mjög svo. Ég tel sjálfsagt að skoða þær mjög vandlega, en endurtek að í því sambandi verður vitanlega að athuga alla þá áhættu sem slíku fylgir, m. a. hvernig markaðshorfur eru og hvaða tryggingu við höfum fyrir að geta selt af framleiðslu álversins. Við vitum að t. d. nú hafa safnast mjög miklar birgðir af áli í heiminum og það er selt langt undir hinu svokallaða skráða verði. Mér sýnast mjög athyglisverðar þær hugmyndir sem fram hafa komið um þriðja aðila að þessu álveri, t. d. í þeim hlutföllum sem ég slæ hér fram, án þess að það sé að sjálfsögðu á nokkurn máta bindandi, að við Íslendingar eignumst 1/3. Mér sýnist, að þetta gæti vel orðið til þess að dreifa áhættunni á skynsamlegan máta og tryggja enn betur sölu á afurðum álversins. Í þessu sambandi er töluvert rætt um stækkun álversins. Ég vil taka það fram, að ég tel stækkun koma vel til greina í tengslum við slíka heildarsamninga um verulega hækkun raforkuverðs, breytta eignaraðild o. fl. Því verður áreiðanlega ekki neitað, að álverið í Straumsvík er orð í raun og veru gamalt tæknilega og það hafa orðið mjög miklar framfarir á ýmsum tæknisviðum, m. a. til orkusparnaðar, sem ekki eru nema að mjög litlu leyti nýttar í þessu álveri og verður vart komið við í þessu gamla álveri, þótt þar hafi nú orðið athyglisverðar breytingar í sambandi við hreinsun o. fl. Það er einnig staðreynd, að álver af þessari stærð, rúmlega 80 þús. lestir, er langtum minna en nú er talið hagkvæmt að reka. Og það er í þriðja lagi staðreynd, að í Straumsvík er að sjálfsögðu komin góð höfn og mjög mikil aðstaða önnur sem nýtist að fullu fyrir stærra álver. Mér sýnist þess vegna mjög athyglisverður möguleiki fyrir okkur Íslendinga, ef við gerumst þarna stórir eignaraðilar, að standa að stækkun álversins, og ég held að það gæti orðið skynsamlegur orkunýtingarkostur í sambandi við virkjanir og við höfum nýlega ákveðið hér. Ég vil svo ljúka þessum orðum með því að segja að ég tel að það séu mjög athyglisverðir möguleikar nú uppi um breytingar á álsamningnum um aðild okkar að fyrirtækinu og þá um leið um stóriðju sem geti orðið íslensku þjóðarbúi til verulegrar hagsældar og hagnaðar. En ég endurtek að hér er um svo gífurlega stórt fyrirtæki að ræða og um svo stórar fjárhæðir að ræða að allur undirbúningur þarf að vera hinn besti, og ég treysti hæstv. iðnrh. til að haga málum svo.



Herra forseti. Ég tel að hæstv. iðnrh. hafi haldið illa á spilum í þessu máli frá byrjun. Hann taldi á sínum tíma að Alusuisse hefði stórlega brotið samninga sína við Íslendinga. Hafi þetta verið rétt að einhverju eða öllu leyti, sem ég í sjálfu sér dreg ekki í efa, það á eftir að koma í ljós, þá átti hæstv. ráðh. auðvitað að nota þessa vitneskju til að þvinga fram endurskoðun á raforkuverðinu svipað og fyrrv. iðnrh., hæstv. núv. forsrh., gerði árið 1976 undir svipuðum kringumstæðum. Hækkun raforkuverðsins er auðvitað aðalatriðið í þessum málum öllum og það er dýr hver dagurinn sem líður meðan ekki semst um það. Hækkun á verði raforku er, eins og hæstv. forsrh. orðaði það, brýn nauðsyn og fullkomið sanngirnismál. Í stað þess að halda á málum svipað og núv. hæstv. forsrh. gerði árið 1976 byrjar hæstv. iðnrh. á því að kasta stríðshanskanum, kasta besta vopninu frá sér. Í stað þess að nota þau tromp, sem hann taldi sig hafa á hendi, byrjar hann á því að kasta þeim frá sér. Í spilamennsku er það sjaldnast skynsamlegt. Það átti auðvitað að þvinga Alusuisse til samninga um stórhækkun raforkuverðs með það vopn í höndum, að annars verði meint brot fyrirtækisins blásið út um veröld víða. Það var ekki gert. Vopninu var strax kastað frá sér í þeirri von að særa andstæðinginn, og eftir það er-samningsstaða okkar allt önnur og miklu verri. Og nú þegar aftur átti að setjast að samningum, m. a. um hækkun raforkuverðsins, sem auðvitað er aðalatriði málsins eins og hæstv. iðnrh. og hæstv. forsrh. hafa ítrekað, þá er byrjað á því degi fyrir samningafundinn að hóta þjóðnýtingu, hótað að taka upp samninga við annan auðhring, nú austur í Asíu. Með þessu móti er ekki hægt að búast við árangri í samningum og e. t. v. kærir hæstv. iðnrh. sig ekki um samkomulag um hækkun raforkuverðs. Meðferð hans öll á málinu gæti bent til þess. Ég tek undir með hæstv. forsrh. að aðalatriðið nú er hækkun raforkuverðs. Ég er einnig sammála hæstv. forsrh. um að við Íslendingar eigum í framtíðinni að eignast meiri hluta í álverinu eða álverið allt. Það er hægt að gera með ýmsu móti, t. d. með hluta af skattgreiðslu fyrirtækisins eða hluta af því verði fyrir raforku sem fyrirtækið kemur til með að greiða. Ef við nú á þessari stundu eigum nægilegt fé, þá eigum við að nota það til að byggja nýtt álver, t. d. við Eyjafjörð, eða til að stækka álverið við Straumsvík verulega og á þann hátt gætum við eignast meiri hluta í álverinu. Aðalatriðið er auðvitað að flýta virkjunum og flýta nýtingu þeirrar raforku sem framleidd verður. Hvort Íslendingar eigi stóriðjuverin að öllu eða mestu leyti skiptir ekki öllu máli. Við getum haft virkt íslenskt forræði, eins og hæstv. iðnrh. orðar það, án þess að eiga fyrirtæki að mestu eða öllu leyti.



Herra forseti. Mér kom það dálítið spánskt fyrir sjónir að hæstv. iðnrh. skyldi hefja mál sitt á því að tala um að honum þætti furðulegt að þessar fyrirspurnir væru bornar hér fram af minni hálfu, einkum og sér í lagi þegar ég hlustaði á framhald ræðunnar hjá þessum sama hæstv. ráðh. þegar hann einmitt lét þess getið, að það væri nauðsynlegt að skýra fyrir Alþingi hvernig staða þessara mála væri. Ég hélt að það væri þá einstaklega kærkomið tækifæri fyrir hann að fá einmitt umr. eins og hér hafa farið fram og engin ástæða til að agnúast út í þær. Sannleikurinn er vitaskuld sá, að það er rétt að ráðh. leyfi Alþingi að fylgjast með þessum málum og það alveg óháð því hvað gerist í einhverjum nefndum úti í bæ. Það er sitt hvað. En hæstv. ráðh. sagði meira. Hann sagði að nú þurfi alþm. að fara að hugsa um hvernig við skuli bregðast. Var þá ekki líka ástæða til þess að hafa einmitt þessa umr.? En öðruvísi mér áður brá. Það hefur ekki verið siður þessa hæstv. ráðh. að láta hv. alþm. fylgjast neitt sérstaklega með því, hvernig þessu máli miðaði. En þessi ummæli ráðh. vekja vitaskuld aðra spurningu. Er það hugmynd ráðh. að beita sér fyrir því, að Alþingi haldi áfram störfum nú svo að það geti fylgst með framvindu þessara mála og um það fjallað, eða mun hann beita sér fyrir því, að það verði saman kallað fljótlega til þess að taka þessi mál til umfjöllunar? Það er náttúrlega auðveldasti hátturinn til þess að Alþingi geti fylgst með og fjallað um þessi mál að það sitji. Um þær fyrirspurnir og spurningar, sem ég bar fram, er það fyrst að segja, að þó að ég þakki þau svör, sem hafa fengist, voru þau heldur rýr að því er efnisatriði varðar. Hæstv. forsrh. svaraði því t. d. engu, hvaða ríkisstjórnarsamþykktir lægju að baki þeim tilboðum sem menn væru að hugsa um eða hvaða ríkisstjórnarsamþykktir lægju að baki þeim þreifingum sem í gangi væru af hálfu hæstv. iðnrh. Það kom reyndar fram í máli hæstv. samgrh. áðan, að þau samningsdrög, sem hæstv. iðnrh. hefði lagt fram á samningafundi með Alusuisse í dag, hefði hann séð í dag. Þetta verður ekki skilið öðruvísi en þannig að þessi samningadrög hafi ekki verið samþykkt í ríkisstj., hafi ekki verið samþykkt í ráðherranefnd, og reyndar er ekki ótvírætt af þessum orðum hvort ráðh. sá þessi drög fyrir eða eftir að þau voru lögð fram eða hvort hann hafði aths. við þau fram að færa. Ég er hræddur um að útskýringar hæstv. iðnrh. á þeim drögum að samningum, sem hann hefur gert mjög að umtalsefni undanfarið í fjölmiðlum, við aðila í Japan og víðar í heiminum, hafi ekki skýrt fullkomlega fyrir hv. alþm. hvað hér sé um að ræða eða hvernig fyrirkomulagið sé né heldur með hvaða hætti þetta fyrirkomulag tryggi fullkomið forræði Íslendinga á þessum málum og þá einkum og sér í lagi með tilliti til þess, þegar það virðist liggja í orðum ráðherrans, að engu að síður verði að semja við þessa erlendu aðila um raforkuverð og reyndar um alla afkomu fyrirtækisins. Í þessu sambandi vil ég minna á að það hefur verið eitt af stefnumörkum íslenskra stjórnvalda og ég held allra stjórnmálaflokka, að í samningum um raforkuverð skyldi svo til hagað að það væri ekki bundið á föstu verði yfir langan tíma. Ég vek athygli á þessu þegar hæstv. ráðh. er að tala um langtímasamning af þessu tagi, vegna þess að ekkert hefur komið fram um það, hvernig frá því yrði gengið. Ég tók eftir því, að málflutningur hæstv. samgrh., formanns Framsfl., Steingríms Hermannssonar, var í allt öðrum tón heldur en hjá hæstv. iðnrh. Hann vildi greinilega samningaleiðina, talaði um ýmis atriði í því sambandi sem ég hef reyndar líka og áður gert að umtalsefni, og ég hlýt að ítreka enn einu sinni þá skoðun, sem ég hef látið í ljós úr þessum ræðustól a. m. k. tvívegis ef ekki þrívegis áður, að það, sem skiptir meginmáli eins og samningum er hagað við Alusuisse varðandi ÍSAL, er auðvitað hækkun á raforkuverði. Og ég hef talið að inn í þá mynd hlyti að koma hugsanleg stækkun á áliðjuverinu í Straumsvík. Um þær samningaviðræður, sem hæstv. iðnrh. hefur staðið í í dag við forsvarsmenn Alusuisse, gefst væntanlega betra tækifæri síðar að ræða þegar gögn málsins liggja betur fyrir og menn hafa fengið að kynna sér þau. Hinu er ekki að leyna, að það er dálítið einkennileg tilviljun, að fyrst skuli birtast hugmynd iðnrh. um tilboð til Alusuisse um að kaupa fyrirtækið, síðan skuli það ekki vera tekið upp á viðræðufundinum, en samningaumleitanir því næst fara út um þúfur og ráðh. eiginlega gefa í skyn, að nú sé það líklega helst til ráða að kaupa fyrirtækið, og þá nokkuð í dúr við það sem var upphaf þessarar hringekju. Það gefst væntanlega tækifæri til að athuga þau mál betur síðar. En um leið og ég ítreka enn og aftur þakkir fyrir þau svör, sem hér hafa fengist, og læt í ljós þá skoðun, að það hafi verið mjög gagnlegt að þessi umr. færi fram, þá hlýt ég að láta í ljós vonbrigði mín með að þau svör, sem gefin hafa verið, hafa að ýmsu leyti verið ákaflega óljós. Þess vegna er náttúrlega fyllsta ástæða til þess, að alþm. fái betra tækifæri til að fjalla um þessi mál, eins og hæstv. iðnrh. gaf í skyn. En um stöðu þessara mála verður það víst að segjast, að hæstv. iðnrh. virðist ekki ætla að bera gæfu til þess að geta náð giftusamlegri niðurstöðu í þessu máli. Það virðist, ef ráða má af orðum hans, vera komið í enn meira óefni en áður, og það eru sannarlega ókostir ef við eigum að skuldsetja okkur mjög til þess að eignast fyrirtæki til þess að hækka raforkuverðið, - skuldsetja okkur með þeim hætti án þess að fjölga atvinnutækifærum um eitt einasta á Íslandi. Er það alveg óháð því, hvaða skoðun menn hafa á því, að æskilegt sé að Íslendingar geti eignast hlut í þessum stóriðjuverum og það í vaxandi mæli í framtíðinni. En ef marka má orð hæstv. iðnrh. er hann greinilega kominn gersamlega í þrot í þessu máli og það eru vitaskuld ömurleg örlög, en ég vil að lokum láta í ljós þá von, að gæfan snúist okkur í hag fljótlega.



Herra forseti. Það hefði verið ástæða fyrir mig að bæta hér nokkru við það sem ég greindi frá áðan, eftir að þessi umr. hófst, og það eru ekki síst fyrirspurnir og innlegg hv. 1. þm. Reykv. sem gefa tilefni til þess, en reyndar hefur fleira borið við í þessum umr. sem þörf væri á að taka hér fyrir. Ég vek athygli á því, að málflutningur hv. stjórnarandstæðinga við þessa umr. ber keim af því, að það sé verið að ráðast að mér sem fulltrúa íslensku ríkisstj., íslenskra stjórnvalda, fyrir það að Alusuisse hefur ekki orðið við sanngjörnum kröfum Íslendinga um hækkun raforkuverðs. Það er ekki verið að ásaka Alusuisse fyrir að hafa ekki orðið við kröfum sem íslensk stjórnvöld hafa fram borið, heldur er verið að ráðast að þeim aðilum íslenskum, sem eiga að bera þetta mál fram, fyrir að það sé þeirra sök að svo er komið að Alusuisse hefur enn og aftur neitað sanngirniskröfum okkar Íslendinga um hækkun á raforkuverði um eitt einasta cent. Ég held að það sé full ástæða fyrir menn að átta sig á þessu. Ég held að það sé full ástæða til þess, að við Íslendingar áttum okkur á því, að við sækjum ekki rétt okkar gagnvart útlendingum, sem í okkar auðlindir ganga, hvort sem það er til hafs eða lands, nema hér sé sæmileg samheldni ríkjandi innanlands. Ég minni enn og aftur á líkingu þessa máls við landhelgismálið og þá deilu sem þá átti sér stað við útlendinga, og það er heldur ömurlegt til þess að vita, að það er sama liðið, sem hefur uppi andóf á hv. Alþingi Íslendinga, sem vildi ekki horfast í augu við nauðsyn þess að taka á því máli, útfærslu landhelginnar og verndun fiskimiðanna, með festu - festu, sem loks var ákveðin af meiri hluta á Alþingi Íslendinga og færði okkur sigur í þessu lífshagsmunamáli. Það segir kannske nokkuð um hugsanirnar að baki hjá hv. stjórnarandstæðingum innan Sjálfstfl. þegar þeir sjá ástæðu til þess að hefja framkvæmdastjóra íslenska álversins, starfsmann Alusuisse, til öndvegis í einum öflugustu samtökum hér innanlands, í Verslunarráði Íslands. Það er álíka ráðstöfun, svo að aftur sé lítið til landhelgismálsins, eins og við hefðum beðið fulltrúa breskra togaraeigenda á Íslandi að annast hagsmunagæslu okkar í sambandi við landhelgismálið. Ég vil aðeins vekja athygli á þessu máli hér vegna þess að það er athyglisvert. Hv. l. þm. Reykv. er sennilega eini maðurinn á Alþingi Íslendinga sem hefur ekki viljað fallast á þær niðurstöður sem eitt virtasta endurskoðunarfyrirtæki í heimi, Coopers & Lybrand, hefur fram borið og lýst yfir að það sé reiðubúið að verja fyrir rétti hvar og hvenær sem er í sambandi við endurskoðun á aðföngum til Íslenska álfélagsins, þá hækkun á aðföngum sem hefur verið þess valdandi, að íslenska ríkið hefur misst af skatttekjum og við höfum litið til þessa fyrirtækis með öðrum augum en eðlilegt væri vegna þess að það hefur verið rekið bókhaldslega með rauðum tölum. Það hafa forsvarsmenn þessa fyrirtækis borið fram um árabil sem röksemd gegn því, að við getum sótt til þess hækkun á roforkuverði. Hv. þm. Geir Hallgrímsson var að ala hér á tortryggni um niðurstöðu athugana á þessum málum. Hann taldi að það væri forsenda fyrir því, að við fengjum fram hækkað raforkuverð, og undir það tók einnig hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hér í umr., að allri tortryggni væri eytt í sambandi við þetta mál. Hverjir eru það, sem eru að ala á tortryggni í þessum efnum, aðrir en hv. stjórnarandstæðingar, sem haga máli sínu með þessum hætti? Mér er spurn. Hvað segja hv. stjórnarandstæðingar um þá niðurstöðu hins virta alþjóðlega endurskoðunarfyrirtækis sem vann í nánu samstarfi og með viðurkenningu Alusuisse að endurskoðun mála varðandi aðföng til álversins 1975–1979 og svo einnig að heildarathugun fyrir árið 1980? Neita þessir hv. þm. að taka þessar niðurstöður gildar? Hvaða hagsmuni eru þessir hv. þm. að verja? Ég vil minna á það, að samkv. niðurstöðum Coopers & Lybrand varðandi aðföng á súráli á árunum 1975–1979 munaði, miðað við mjög sanngjarnt mat fyrirtækisins á verðlagningu á þessum aðföngum, 14.5 millj. kr. á þessu tímabili og til viðbótar 2.6 millj. kr. í sambandi við súrálsverðlagningu á árinu 1980. Á sama tímabili, 1975–1979, varð verðmunurinn hvað snertir rafskaut, sem eru 30% af aðföngum álversins, enn þá hærri upphæð en nemur umframverðinu á súráli. Það er rétt að það komi fram hér. Þau gögn hafa verið lögð fyrir löngu á borð Alusuisse, að þessi verðmunur er að mati Coopers & Lybrand og fleiri sérfræðinga, sem til hafa verið kvaddir, 17.8 millj. kr. á þessu fjögurra ára tímabili. Það er að vísu ekki mikið um óháð viðskipti í sambandi við rafskaut, en fram hefur farið mjög víðtækt mat á verðlagningu á þessum aðföngum, og niðurstaðan úr þeirri víðtæku endurskoðun bendir til þessa og var staðfest með mjög verulegu yfirverði á þessum þætti að mati Coopers & Lybrand í sambandi við aðföng fyrir árið 1980, í heildarendurskoðun sem sýndi 8 millj. kr. hækkun á nettóhagnaði ÍSALs og mjög verulega hækkun, á milli 2–3 millj. dollara hækkun að mati Coopers & Lybrand, á framleiðslugjaldi fyrirtækisins umfram það sem því hafði verið gert að greiða. Svo koma þessir hv. þm. hingað og spyrja hvort það sé verið að hafa uppi ásakanir um sviksamlegt athæfi gagnvart þessu fyrirtæki eða hvað það sé sem þessi málflutningur sé byggður á. Málflutningur íslensku ríkisstj. í þessu máli er reistur á ákveðnum greinum aðalsamnings og fylgisamninga sem íslenska ríkið hefur gert við álverið. Íslenska ríkisstj. hefur ekki verið að vísa til atriða þar sem talað er um sviksamlegt athæfi í lagalegum skilningi sem gefur tilefni til riftunar, heldur höfum við haldið þar fram vanefndum á samningum samkv. gr. 41.02 í aðalsamningi. Á þessum atriðum, sem til var vitnað, og gr. 27.03 í aðalsamningi í sambandi við verðlagningu á aðföngum, og ákvæðum í tæknisamningi, sem hæstv. sjútvrh. vitnaði til hér áðan, er málarekstur ríkisstj. varðandi þetta mál reistur. Það kom fram þegar í ályktun ríkisstj. 9. des. 1980, og það hefur verið tekið fram æ og aftur við Alusuisse, á hvaða grundvelli málatilbúnaður gagnvart fortíðinni er byggður af íslenskum stjórnvöldum. Það er því algerlega ástæðulaust fyrir hv. 1. þm. Reykv. að halda að hann sé með einhvern lykil í höndum til þess að Alusuisse fallist á hækkun á raforkuverði. Sá lykill hefur verið prófaður, ekki bara á síðasta samningafundi, heldur síðast í dag, hvort væri hægt að fá hækkun um cent á raforkuverði til álversins í Straumsvík, þó að ekki væri verið að reisa málatilbúnað á öðru en ríkisstj. hefur fram borið í þessum efnum. Það er sannarlega furðulegt að forustulið stjórnarandstöðunnar skuli koma hingað til þess að draga í efa og rýra möguleika okkar Íslendinga til þess að ná fram sanngjarnri leiðréttingu í þessum málum með því að vera að taka beint og óbeint undir með þessu erlenda auðfélagi sem stundað hefur hér rekstur á þrettánda ár. Ég trúi því vel, að hv. þm. Geir Hallgrímsson hafi ekki reynt að berja Alusuisse til ásta á sínum tíma á viðreisnarárunum. Ég er hræddur um að hann hafi ekki farið með þeim hætti að þegar samningurinn um álverið var gerður á sínum tíma. En það á ekki að vera verkefni okkar hér og nú að vera að deila um þann samning og þá samningagerð, heldur á það að vera að skapa einhug á hv. Alþingi Íslendinga, einhug um þær sanngirniskröfur sem íslensk stjórnvöld hafa fram borið, sanngirniskröfur sem byggjast á sömu sjónarmiðum, sömu réttindum, sömu alþjóðasamþykktum og við höfðum sótt rétt okkar til fiskimiðanna og auðlindalögsögu í kringum landið. Það eru nákvæmlega sams konar málsmeðferð siðferðilega séð og sams konar réttur sem við eigum að beita, og það er skylda okkar að tryggja að landsmenn fái eðlilegan afrakstur af auðlindum sínum, og beita til þess öllum þeim ráðum sem fullvalda ríki hefur í hendi sinni. Að sjálfsögðu eigum við að láta reyna á það að fá samninga endurskoðaða og láta reyna á það til hins ítrasta, að tekið sé undir okkar sanngirnissjónarmið. En það hefur ekki verið gert. Það kom fram síðast í dag, að ekki var á það fallist, og þess vegna slitnaði upp úr þessum viðræðum og þess vegna stendur ríkisstj. og hv. alþm. frammi fyrir því, með hvaða hætti ætlum við að sækja okkar rétt í þessu efni. Það á að vera umhugsunarefni okkar. Það á að vera verkefni okkar á næstunni að tryggja það, að við notum samheldni okkar og réttindi sem fullvalda ríkis til þess að fá fram eðlilegar leiðréttingar á þessu lífshagsmunamáli okkar. Ég vil rifja það hér upp, til þess að menn átti sig á því hvað hér er á ferðinni, hvernig þróun mála hefur verið í þessum efnum. Það hefur ekki sjaldan verið talað um það hér á hv. Alþingi Íslendinga, að það þyrfti að jafna húshitunarkostnað í landinu. Við vorum að ræða um það síðast í hv. Ed. í gær, þar sem ég kynnti áætlun ríkisstj. þar að lútandi, nauðsyn þess að jafna upphitunarkostnað í landinu, og þar virðist hv. Alþingi á einu máli. En við gerum okkur grein fyrir að þetta kostar fjármuni. Það kostar um 125 millj. ísl. kr. að ná því markmiði að landsmenn, sem búa við sambærilegt húsnæði og sambærilegar aðstæður, búi ekki við hærra orkuverð við upphitun en sem nemur því sem er hjá dýrum en nýjum og hagkvæmum hitaveitum, sem þýðir um þrefalt það verð sem Hitaveita Reykjavíkur er að óska eftir. Á sama tíma og þetta liggur fyrir blasir það við, að frá því að álverið hóf rekstur sinn til þessa dags hefur munurinn á verðlagi til almenningsveitna í landinu og hins vegar til álversins í Straumsvík fimmfaldast. Verðmunurinn á raforku til almenningsveitna annars vegar og til ÍSALs hins vegar 1969 var 81%. Þessi munur er nú 393%. Þurfa menn vitna við um þessar aðstæður? Vantar okkur rökin til þess að sækja rétt okkar? Nei, hv. alþm., við höfum nóg rök til þess að færa fram. Þau hafa verið færð fram og við færum þau fram til sigurs ef við berum gæfu til að snúa bökum saman í þessu lífshagsmunamáli í stað þess að vera að efna hér til umræðna á hv. Alþingi til þess að sundra í þessu hagsmunamáli. Það hefur oft verið kvartað yfir því að það sé ekki nægjanlegt samráð við stjórnarandstöðuna í þessu máli og hinu og menn fái ekki nægar upplýsingar. Síðan í ágústmánuði í fyrra, eftir að viðræður hófust við Alusuisse, hafa allir stjórnmálaflokkar, allir þingflokkar átt fulltrúa í viðræðunefnd sem hefur komið að þessu máli og fengið öll gögn, sem varða málið, með það fyrir augum að tryggja tengsl við þingflokkana þannig að menn hafi upplýsingar. Og svo talar hv. 1. þm. Reykv. um þessa nefnd sem skálkaskjól. Ástæðan fyrir því, að ég kom inn í þessar viðræður 25. og 26. mars s. l. var sú, að Alusuisse aflýsti umsömdum samningsfundi viðræðunefnda 3. mars s. l. fyrirvaralaust og bar við ástæðum sem voru þess eðlis, að ekki nokkur einasti maður gat tekið mark á þeim. Þá sendi ég formanni framkvæmdastjórnar fyrirtækisins, dr. Paul Müller, áskorun um að koma til fundar um þessi mál, koma til viðræðna við mig um þessi mál, hvað hann gerði. Hann féllst á það. Þeir fundir hafa verið haldnir, en þeir hafa því miður ekki borið árangur og við skildum í dag með þeim hætti, að báðum aðilum er ljóst, að þeir þurfa að fara yfir málin hver á sínum vettvangi. Hér heima á Íslandi þarf að fara fram umr. um þessi mál innan ríkisstj., hjá stjórnmálaflokkum í landinu, og menn þurfa að átta sig á því, hvaða ráðum þeir þurfi að beita og til hvaða ráða eigi að grípa til þess að sækja rétt okkar á þessu sviði. Ég ætla svo ekki að eyða frekari orðum að þessu máli, þessu stóra máli, þó að full ástæða væri til þess að víkja að mörgum fleiri þáttum sem hér hafa komið fram. En ég tel og vænti að aðalatriðin og meginsjónarmið liggi nokkuð skýrt fyrir. Ég heiti á hv. alþm. að fylgja eftir sanngirniskröfum okkar. Það hljótum við að gera í máli sem þessu, hver sem er við stjórnvölinn. En þá þarf líka að verða breyting á málflutningi.



Herra forseti. Margur blásinn belgur sprakk, bjúgur laut að Fróni, í sem glettin ungfrú stakk ástartítuprjóni. Mér fannst nú hálfgerður belgingur í hæstv. iðnrh., ég get ekki neitað því, enda held ég að honum sé nú ekki mjög rótt, allra síst eftir ræðu hæstv. sjútvrh. áðan og þann árangur, sem hans starf og hans nálægð við þetta mál hefur borið. Ef það er rétt sem hann segir, að hann hafi mjög góðan málstað að flytja, hvers vegna hefur hann þá ekki staðið sig betur? Það er spurningin. Það þýðir lítið að koma hingað í Alþingi og hrópa: Þjóðarsamstaða, allir eiga að standa á bak við mig, ég hef staðið mig svona og svona vel - og svo kemur ekkert út úr því. Það er viðurkennt af þeim mönnum, sem þekkja til, að ef drengilega og vel hefði verið haldið á okkar málum, með fullri einurð og festu, og við hefðum hagað okkur og okkar menn með þeim hætti sem tíðkast í venjulegum samskiptum, þá væri raforkuverðið fyrir löngu hækkað. Þetta viðurkenna nú allir, þannig að ég held að hæstv. ráðh. ætti að spara sér stóryrðin í þessu sambandi. En það er m. a. ein skýringin á því, hvernig stendur á því, að það þurfti að koma til nýrrar skattlagningar hér á hverjum mánuði sem líður, að atvinnureksturinn allur, sá íslenski, á mjög undir högg að sækja. Hæstv. iðnrh. hefur ekki verið maður til þess að búa íslenskum útflutningsatvinnuvegum sómasamleg rekstrarskilyrði. Skora ég nú á hann, af því að ég heyri að hann er reiðubúinn að tala loksins við okkur vítt og breitt um atvinnumálin, að svara: Hvernig hefur hann staðið t. d. að járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði? Hvað fáum við miklar tekjur af henni núna? Var frv., sem hann lagði fram um daginn, um það að járnblendiverksmiðjan ætlaði að fara að ausa einhverju fé í þjóðarbúið? Var það boðskapur hans í því sambandi? Svo er annað atriði sem ég vil minna hæstv. iðnrh. á þegar hann biður þingið að standa á bak við sig, og það er að reyna að standa þannig að málum að hann segi þinginu satt. Það er grundvallaratriði í góðum samskiptum Alþingis og ríkisstj. að satt sé skýrt frá. Í plaggi, sem hann lagði fram og heitir: „ Till. til þál. um virkjunarframkvæmdir og orkunýtingu“ - er að vísu talað um að það sé stefna ríkisstj. að eignast hlut í álverinu. Þannig er svo skýrt frá því, hvernig það eigi að gerast, með leyfi hæstv. forseta: „Hugsanlegt er að krafan um eignaraðild að álverksmiðjunni yrði framkvæmd þannig að öll stækkun verksmiðjunnar yrði á vegum Íslendinga. Í því sambandi virðist skynsamlegt að miða við 40 þús. tonna stækkun. Áætlaður kostnaður við þessa stækkun er um 1000 millj. kr., orkunotkun um 550 gwst. og viðbótarmannaflaþörf um 200. Með enn frekari stækkun um 40 þús. tonn eignuðust Íslendingar meiri hluta í fyrirtækinu.“ Með þessum orðum, ef rétt eru lesin, er því slegið föstu, að eignaraðild að álverinu skuli tengd stækkun þess. Þessi orð verða ekki öðruvísi skilin. Þetta er það sem hann segir við Alþingi. Nú á allt í einu að haga orðum öðruvísi þegar hann fann að það fékk lítinn hljómgrunn hjá honum þegar hann hélt því fram, að ódýrasta lausnin til þess að afla okkur nýrrar raforku væri að loka álverinu. Þá eigum við að fara að kaupa gamla verksmiðju. Hæstv. sjútvrh. lýsti þeirri verksmiðju, sem nú er við Straumsvík, svo: „1. Álverið er gamalt að tæknibúnaði og úrelt í afgerandi þáttum, sem varða rekstraröryggi, einkum hvað varðar orkueyðslu, sem er umtalsverð umfram nýtísku búnað. Þvílíkum búnaði verður illa eða alls ekki komið fyrir í verksmiðjunni. 2. Verksmiðjan er of lítil sem hagkvæm rekstrareining.“ Þetta segir hann. Ég veit að hæstv. sjútvrh. er því kunnugastur allra manna, hver framtíð er í því, að við byggjum afkomu okkar og rekstraröryggi í heild á úreltum ryðkláfum, hvort sem það er álver eða togari. Það má vera að hæstv. iðnrh. hugsi sér það líka þegar hann er búinn að komast yfir þessi úreltu tæki við Straumsvík, þá ætli hann að kalla álverið Einar Benediktsson hf. eða eitthvað þvílíkt. Það mætti kannske við því búast. Svo er hann að líkja þessu máli, sem hér er um að ræða, við landhelgismálið, það sem við kepptum þar að. Við vorum að keppa að því að fá meiri afla handa okkur sjálfum að sækja aukin verðmæti í sjóinn og tryggja rekstraröryggi fiskveiða okkar og sjávarútvegs í heild. En hvernig aukum við tekjur þjóðarbúsins ef við yfirtökum þessa verksmiðju? Fá fleiri menn vinnu? Getum við greitt meira fyrir rafmagnið en þegar búið verður að leiðrétta það? Ef erlendir menn eru reiðubúnir til þess að vinna með okkur að uppbyggingu stóriðju, hvers vegna þá ekki að sýna fyrirhyggju og leggja ný járn í eldinn, byggja upp ný fyrirtæki, byggja upp nýiðnað, eins og talað er um, og fylgja stefnunni svo fram? Þetta er að láta dankast, að ætla að fara að eyða fjármunum Íslendinga í það að kaupa þessa verksmiðju eins og ástandi hennar er lýst af hæstv. sjútvrh., og hef ég þar raunar litlu við að bæta. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram. Ég veit satt að segja ekki hvort ástæða sé til að fara að tala um öll slagorðin sem hæstv. iðnrh. viðhafði hér áðan og eru ólík hans málflutningi yfirleitt, enda finnur hann að hans málstaður er vondur. En nú vil ég spyrja: Hvernig stendur á því, að hæstv. iðnrh. lætur Alþingi sitja frammi fyrir gerðum hlut í þessu efni? Hvers vegna er hann að kvarta yfir því í ræðu sinni hvað eftir annað, að hann skuli krafinn skýringa hér á Alþingi? Svarið liggur í augum uppi. Við erum nýbúnir að afgreiða hér frv. um kísilmálmverksmiðju. Þar tók Alþingi ráðin af iðnrh. af því að Alþingi treysti honum ekki. Ef Alþingi á að ná samstöðu við ríkisstj. í þessu máli er aðeins ein leið fær til þess, og það er að þm. velji menn úr sínum hópi til þess að halda á málinu, menn sem þeir treysta. Ég hef ekkert á móti því, að þar geti komið menn með ólík sjónarmið og ólík viðhorf þó svo ég væri stuðningsmaður ríkisstj. Það var sá háttur sem hv. 1. þm. Reykv. hafði á við undirbúning járnblendiverksmiðjunnar. Það er staðreynd málsins. Ég held að það verði næsta fróðlegt þegar búið verður að prenta þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, að kynna sér röksemdaflutning hæstv. iðnrh. Þá mun koma í ljós að fæstum spurningum er svarað. Innihaldið var þetta: Mér hefur mistekist að ná samningum við álverið um hærra raforkuverð. Það er enginn lykill til að hærra raforkuverði. Samt er ég búinn að reyna lykilinn. - Þetta er í hnotskurn það sem hæstv. iðnrh. sagði. Yfir hinu gladdist ég, að hæstv. forsrh. skyldi þó í sínum fáu orðum halda öðruvísi á málinu en hæstv. iðnrh. og af meiri ábyrgðartilfinningu. Ég vona að guð láti gott á vita.



Herra forseti. Ég varpaði fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. Ég vildi gjarnan bíða með mína ræðu, ef hæstv. forsrh. ætlar sér að svara.



Herra forseti. Varðandi fyrirspurn hv. 1. þm. Reykv. er það að segja, að tvær þeirra voru sameiginlega til hæstv. sjútvrh. og mín og hæstv. sjútvrh. svaraði þeim ítarlega áðan. Ég tek alveg undir hans orð í því efni. Það var varðandi það umræðuplagg sem hæstv. iðnrh. lagði fram í dag. Ég tek undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði þegar hann gerði grein fyrir því máli. Hin fyrirspurn til mín frá hv. 1. þm. Reykv. var þess eðlis, að ég taldi ekki beint ástæðu til að svara henni. En fyrst óskað er eftir því skal ég gera það. Hv. þm. spurði hvort það stæði óbreytt sem ég hefði sagt í sjónvarpi í marsmánuði. Auðvitað er óþarfi að taka það fram, en ég get gert það að sjálfsögðu aftur, að ríkisstj. hefur ekki borið fram ásakanir um sviksamlegt athæfi í þessu sambandi. Í sjónvarpssamtali í marsmánuði við mig tók ég skýrt fram að engar ásakanir væru uppi um sviksamlegt athæfi. Þetta er sjálfsagt að endurtaka hér. Þessar yfirlýsingar mínar standa auðvitað óbreyttar og er í engu þar frá hvikað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherrum svör þeirra. Ég dreg þær ályktanir af þeim svörum, að í fyrsta lagi sé það hvorki skoðun ríkisstj. né heldur hæstv. forsrh. eða hæstv. samgrh. að um sviksamlegt atferli sé að ræða af hálfu Alusuisse. Af svörum hæstv. iðnrh. var hvað það snerti ekki annað að merkja en hann tók fram að ríkisstj. sem slík byggði ekki málarekstur eða samningaviðræður við Alusuisse á þeirri forsendu, að um sviksamlegt athæfi væri að ræða. Hins vegar hlýtur hann að gera sér grein fyrir því, að ásakanir hans um sviksamlegt atferli af hálfu Alusuisse hafa orðið þess valdandi, að enginn árangur hefur orðið af þessum samningaviðræðum. Það stendur á því, hvort hæstv. iðnrh. vill draga þessi ummæli til baka eða ekki, að unnt sé að setjast að samningaborðinu og fjalla um raforkuverðið og það annað sem máli skiptir í þessu sambandi. Þetta er kjarni málsins. Það er þrjóska og stríðslund hæstv. iðnrh., þess sem fer með samninga af hálfu okkar Íslendinga, sem þarna er ákveðin fyrirstaða, þótt ég á hinn bóginn geti ekkert fullyrt hvaða árangur yrði af raunverulegum samningaviðræðum þegar þær hæfust. Varðandi hina spurninguna kemur það athyglisverða fram af svörum hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh., að málamiðlunartillaga hæstv. iðnrh., sem hann lagði fram á nýafstöðnum viðræðufundi við fulltrúa Alusuisse, hefur ekki verið rædd í ríkisstj., hefur ekki verið lögð þar fram, ekki verið rædd eða lögð fram í ráðherranefndinni og hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. hafa ekki fengið afrit af þessari málamiðlunartillögu fyrr en eftir viðræðufundinn í dag. Ég spyr nú hv. þingmenn: Hvað ber frekar vitni um hversu illa og kæruleysislega er á þessu máli haldið af hæstv. iðnrh.? Nefni ég þá ekki þá móðgun sem hann gerir hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. Látum vera þó að hann hafi ekki samráð víð stjórnarandstöðuna, en slík framkoma gagnvart samstarfsmönnum sinum væri verð þess, að þeir tækju hann í karphúsið. En það er kannske í þessu sem öðru að þeir Alþb.-menn ráða ferðinni í ríkisstj. Hæstv. iðnrh. var alveg undrandi og setti á sig mikinn helgisvip: Hugsa sér að sá maður, sem fer með samninga og viðræður fyrir hönd okkar Íslendinga við erlendan aðila, skuli ekki vera friðhelgur og undanþeginn allri gagnrýni. - Ég nefni það hér svona innan sviga, að nágrannaþjóð okkar, Bretar, á í stríði - er víst óhætt að segja - við Argentínumenn. Í Bretlandi er ekki aldeilis verið að spara gagnrýnina á stjórnvöld þó að sú þjóð eigi í stríði og fórni mannslífum. Þar ríkir lýðræði. Ég held að slík gagnrýni eigi sér ekki stað í Argentínu. Þar ríkir einræði. Hæstv. iðnrh. aðhyllist stjórnmálastefnu sem hefur leitt einræði yfir hvert landið á eftir öðru, og hann heldur að hann sé staddur í einræðisríki, hann sé friðhelgur og undanþeginn allri gagnrýni. Hæstv. iðnrh. nefnir landhelgi annars vegar og orkulindir hins vegar. Ég fór með samningsumboð Íslendinga í landhelgismálinu 1974–1978 ásamt með þáv. utanrrh. og þáv. sjútvrh. á vegum ríkisstj. Ég var gagnrýndur fyrir meðferð þess máls. Ég var ekki að kveinka mér. Það er ósköp eðlilegt í lýðræðisríki að ráðherrar séu gagnrýndir. En ég tek fram þann mun á meðferð málsins þá og nú, að þá leiddu viðræður og samningaumleitanir til sigurs málstaðar okkar, en núna erum við föst og höfum ekki fengið lausn á okkar máli. Það var miður smekklegt hjá hæstv. iðnrh. að vitna til og hneykslast á því, að framkvæmdastjóri ÍSALs væri kjörinn formaður Verslunarráðs. Það vill svo til að sá sem gegnir störfum framkvæmdastjóra ÍSALs nýtur þess trausts í röðum félaga í Verslunarráði Íslands, að þeir velja hann sem sinn forustumann. Hann hefur mannréttindi hér á Íslandi og er kjörgengur. Það er e. t. v. ekkert annað en vitnisburður um hugsunarhátt kommúnista að ætla að setja menn í bann fyrir þær sakir að vinna við fyrirtæki sem við Íslendingar höfum gert samning um að væri rekið hér á landi. Þetta er furðuleg framkoma hæstv. iðnrh. og langt fyrir neðan virðingu þm. og ábyrgð stjórnmálamanns.  Þá vék hæstv. iðnrh. að því með hneykslunartón, að ég væri eini þm. sem tæki ekki gildar niðurstöður Coopers & Lybrandt. Nú veit hæstv. iðnrh. að iðnrn. sagði Cooper & Lybrandt á hvaða forsendum skyldi reikna út súrálsverðið og mat á því, hvort það væri í samræmi við aðalsamning og aðstoðarsamning um tækniaðstoð, og það er einmitt um það sem ágreiningurinn snýst. Það er um túlkun á því ákvæði í aðstoðarsamningnum um tækniaðstoð, þar sem komist er þannig að orði, að Alusuisse heiti því að gera sitt besta til að ÍSAL sæti bestu fáanlegu kjörum. Nú er sú túlkun á þessu í fyrsta lagi; hvort Alusuisse hafi leitast við að gera þetta, í öðru lagi, hver séu bestu fáanlegu kjörin, ef þessi samningur á við í þessu efni sem vefengt er? Ég hef ekkert á móti því, að haldið sé fram að þessi samningur eigi við. Ég er einmitt þeirrar skoðunar, að þessi samningur og þessi ákvæði eigi við. En það er lagaleg túlkun, hvort Alusuisse hafi gert sitt besta, og það er lagaleg túlkun, hver séu bestu fáanlegu kjör. Það, sem er miðað við í þessu efni, eru viðskipti milli Alcoa og japanskra fyrirtækja með súrál. Þá fæst mismunur upp á um það bil 17 millj. dollara, að því er mig minnir. En sé miðað við súrálsverð í viðskiptum og innkaupum verksmiðja í Bandaríkjunum er súrálsverðið til ÍSALs hagkvæmara. Sé miðað við súrálsverð til verksmiðja í Evrópu er um engan mun að ræða. Þetta er sannleikurinn á bak við þessa 17 millj. dollara, og það er engin bót fyrir okkar málstað að við gerum okkur ekki grein fyrir í hverju hann er fólginn. Við skulum leggja þetta mál í gerð og fá úrskurð um lagalegan skilning og sömuleiðis hvort unnt sé að ætlast til að Alusuisse hafi átt að útvega ÍSAL súrál á lægra verði. Það finnst mér sjálfsagt. En hitt er algerlega út í hött, að undrast það að menn leiti raka og forsendna fyrir þeim tölum sem uppi hafa verið hafðar. Ég minni á að upprunalegu tölurnar af hálfu hæstv. iðnrh. voru 47–48 millj. dollarar, en hurfu með þessum hætti niður í 17 millj. dollara. Við skulum gera okkur raunhæfa grein fyrir málstað okkar og halda fast á honum á þeim grundvelli, en vera ekki að blekkja sjálfa okkur eða aðra varðandi málstað okkar. Ég skal svo fara að stytta mál mitt. Ég er þeirrar skoðunar, að það væri fullkomin ástæða til þess, að Alþingi eða þingflokkarnir skipuðu 7 manna nefnd er fjallaði um þetta mál. Til þess að spilla ekki fyrir þeirri tillögu vil ég ekkert vera að fjölyrða um það fordæmi sem afgreiðsla Alþingis á Blöndumálinu og stjórn kísilmálmverksmiðjunnar veitir að þessu leyti, en þar er meðferð málsins falin sjálfstæðri nefnd sem er til þess fallin að vinna að málinu án þess að í felum sé haft. Ég vil svo aðeins að lokum taka það fram, að því fer fjarri að viðræðunefnd sú, sem skipuð var s. l. sumar, hafi verið höfð með í ráðum. Ég get nefnt t. d. að það er skipuð ný viðræðunefnd við hlið og utan við þá viðræðunefnd, sem skipuð var s. l. sumar, og þá eingöngu skipuð af aðilum sem standa að ríkisstj. Ég á við þá viðræðunefnd sem fjallaði um möguleika þess, að japanskt fyrirtæki kæmi inn sem eignaraðili eða lánveitandi til þess að Íslendingar eignuðust hlutdeild í ÍSA L. Ég get nefnt annað dæmi. Á desemberfundinum, viðræðufundinum milli fulltrúa ÍSALs, fulltrúa Alusuisse og viðræðunefndarinnar var hún eiginlega tekin úr sambandi og formaðurinn einn fór með viðræðurnar í beinu sambandi við iðnrh. Þetta eru engir starfshættir. Hæstv. iðnrh. verður að skipa mönnum sínum svo fyrir að hafa samband við og taka mark á viðræðunefndinni. Það kemur auðvitað aldrei til greina, að stjórnarandstaðan segi já og amen við öllu því sem hann gerir. Stjórnarandstaðan er ekki samferða iðnrh. í hverri vitleysu sem hann hyggst taka sér fyrir hendur. Við sjálfstæðismenn erum tilbúnir að taka þátt í því að ræða við Alusuisse um eignaraðild, að því tilskildu að um stækkun álverksmiðjunnar sé að ræða, sem er brýnt hagsmunamál okkar. Með þessum hætti er unnt að skapa þjóðarsamstöðu, ef um fullt samráð er að ræða og mál fortíðarinnar, deiluefnin sem þyrlað hefur verið upp til skaða þessu máli, eru upplýst að fullu. Með þessum hætti á að vinna að þessu máli.



Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta. Þegar ég hlýddi á ræðu hæstv. iðnrh. áðan kom upp í huga minn að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það mátti heyra og sjá á ræðu hans og honum hér í ræðustólnum. Ég gæti tekið hér í þingi upp viðræður við hann um samstöðu í málum sem hann nefndi áðan. Það væri hægt að rekja sögu þeirra mörg ár aftur í tímann og sýna honum fram á ýmislegt skrýtið í þeim efnum. En ég tek undir það, að við Íslendingar eigum að sjálfsögðu að sýna samstöðu. En það þýðir ekki það, að þegar menn standa sig ekki eigi þeir ekki að hljóta réttmæta gagnrýni. Það er allt, allt annað mál. Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri um þetta. En mig langar til að spyrja hæstv. iðnrh. vegna þess bréfs sem ég las upp áðan. Þar stóð og þar stendur, í bréfi ráðh. til Hafnarfjarðarbæjar, með leyfi forseta: „Og er engu þar, við að bæta öðru en að unnið er að því að afla lagaheimildar um skiptingu framleiðslugjaldstekna milli tiltekinna aðila, þ. á m. Hafnarfjarðarbæjar.“ Að afla lagaheimilda. Þýðir þetta að við munum eiga von á frv. í dag eða á morgun, því að af bréfinu sýnist mér að það muni vera ætlun ráðh. að afla lagaheimildar. Eins og störfum þingsins er nú háttað sýnast þinglausnir ekki alveg á næsta leiti. Það væri því e. t. v. möguleiki á því að fá slíkt frv. samþykkt áður en þingi lyki. Ég veit að við þm. Reykn. erum reiðubúnir til þess að stuðla að slíku. En ég vil mega spyrja ráðh. að því, hvort hann hyggist leggja fram slíkt frv. nú á næstu dögum.



Herra forseti. Ég skal veita svar við þessari fyrirspurn hv. þm. Það, sem felst í þessu bréfi til Hafnarfjarðarbæjar, er að það er verið að undirbúa samræmingu á löggjöf varðandi tekjur af stórum fyrirtækjum eins og hér eiga í hlut. Ætlunin er sú, að um það verði mörkuð stefna og fest í lög og inn í það samhengi verði tekin skipting á framleiðslugjaldi ÍSALs og þær óskir sem fram hafa komið frá Hafnarfjarðarbæ varðandi athugun þeirra mála og lögfestingu á þeim. Þó að menn heiti því að verða þaulsætnir hér á þinginu, þá geri ég ekki ráð fyrir að frv. um þetta efni verði lagt fyrir yfirstandandi þing. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að lengja þessa umr. Það hefur ekkert nýtt komið fram sem gefur ástæðu til þess sérstaklega, svo að ég læt þessu lokið af minni hálfu.



Herra forseti. Það var samið um það á sínum tíma, að þessar umr. stæðu rétt fram yfir kl. 7, en nú hafa sérstaklega talsmenn stjórnarandstöðunnar og þá einkum og sér í lagi hv. 1. þm. Reykv. orðið til þess að lengja mjög þessar umr. Ég ætla ekki að gera það. Ég get þó ekki farið úr þessum sal í dag án þess að láta það koma fram, að þær tvær ræður, sem hv. þm. Geir Hallgrímsson flutti hér í dag, eru fyrst og fremst merkilegar fyrir þá sök, hve saman fer í einu og öllu málflutningur Alusuisse og málflutningur hv. þm. Geirs Hallgrímssonar. Þær athugasemdir, sem hann flutti hér í dag, eru nákvæmlega sömu athugasemdir sem fulltrúar Alusuisse hafa flutt. Þær kröfur, sem hann flutti hér í dag varðandi túlkun á samningi varðandi stækkun álversins, og annað, sem hann tíndi til í kröfugerð, eru um nákvæmlega sömu atriði og Alusuisse hefur gert kröfur um. Það er þess vegna ljóst, að þegar forstjórar Alusuisse fá afrit af þeim umr. sem hér hafa verið í dag, þá munu þeir sjá að þeir hafa eignast á Alþingi Íslendinga traustan og ötulan talsmann sem í einu og öllu flytur hér upp í ræðustólinn þau sjónarmið og þær röksemdir sem þeir hafa flutt í viðræðum við íslenska aðila á undanförnum mánuðum og misserum. Hvaða ályktun er líklegt að stjórnendur Alusuisse dragi af þeirri frásögn? Hún hlýtur að vera sú, að Alusuisse hljóti á næstu mánuðum og misserum að halda áfram ósveigjanlegri stefnu sinni gagnvart réttindum Íslendinga í þeirri von, að innan ekki langs tíma muni sá maður, sem hér á Alþingi hefur flutt þeirra rök og flutt þeirra sjónarmið, verða einn góðan veðurdag hinum megin við borðið sem fulltrúi Íslendinga. Rökrétt niðurstaða forstjóra Alusuisse af þessum umr. í dag hlýtur að vera sú, að þar sem forustumaður stjórnarandstöðunnar á Alþingi Íslendinga og foringi Sjálfstfl. hefur gert allar þeirra röksemdir að sínum, meira að segja einnig aths. Alusuisse við skýrslu Coopers & Lybrandt, eins og hann gerði hér áðan, þá hljóta þessar tvær ræður að verða til þess að herða Alusuisse enn frekar í því að segja áfram nei við kröfum Íslendinga um leiðréttingu, segja nei í þeirri von, að einn góðan veðurdag muni fulltrúi Alusuisse á Alþingi Íslendinga verða við ríkisstjórnarborðið, sá sem þeir geti samið við. Erlent auðfélag, sem heyrir í þingsölum á Íslandi slíkar undirtektir við sín sjónarmið og rök, hlýtur að bíða í þeirri von, að þær raddir verði ráðandi raddir. Ég vona satt að segja að þau orðaskipti, sem hér hafa farið fram í dag, verði ekki niðurstaðan af þeirri afstöðu sem Alþingi Íslendinga tekur á næstu mánuðum varðandi aðgerðir ef Alusuisse heldur áfram að segja nei. Íslenska þjóðin hefur ekki efni á því, að þessu erlenda auðfélagi verði gert kleift að fá skálkaskjól til að segja áfram nei. Við getum deilt um það, hvernig á málunum hefur verið haldið. Við getum deilt um hinn upprunalega álsamning og margt annað í ferli þessa máls. En það er höfuðnauðsyn að fulltrúar allra þingflokka á Íslandi komi sér saman um það, hverjar eigi að vera kröfur Íslendinga gagnvart þessu fyrirtæki, og í öðru lagi, á hvern hátt hefur reynt nú þegar á svör fyrirtækisins gagnvart þeim kröfum. Því miður er það þannig, eins og hæstv. iðnrh. hefur greint frá í dag, að ekki hafa fengist svör af hálfu Alusuisse, jafnvel þótt sá skilningur væri lagður í samninginn sem sumir hafa viljað gera í umr. í dag. Það er staðreynd sem er að vísu erfið. En ég segi við fulltrúa stjórnarandstöðunnar: Það er alveg nauðsynlegt að stjórnarandstaðan horfist í augu við þessa erfiðu staðreynd eins og þeir sem að ríkisstj. standa, því að smáþjóð, sem á í höggi við voldugan erlendan auðhring, hefur ekki efni á að sundra sér. Ef hún sundrast þýðir það einfaldlega að auðhringurinn verður sá sterki, auðhringurinn verður sá sem segir nei, og þeir sem tapa verður íslenska þjóðin öll.



Herra forseti. Hv. ræðumaður, 11. þm. Reykv., kom hér upp í ræðustólinn, og ég vil segja það, að ræða hans staðfesti það sem hér var sagt áðan, að mönnum er nú ljóst, jafnvel honum, hvernig hæstv. iðnrh. hefur staðið að þessu máli. Jafnvel honum er orðið ljóst hversu illa hann hefur staðið að þessu máli. Þess vegna kom hann hér upp áðan.



Herra forseti. Ég skal ekki misbjóða tíma alþm., enda er orðið framorðið, hafði reyndar ekki í hyggju að taka til máls. En ræða hv. 11. þm. Reykv. varð til þess, að mér fannst ástæða til að koma hér upp og vekja athygli á því sem reyndar hefur verið gert í stuttri ræðu hér áður, að hv. þm., formaður þingflokks Alþb., sér sig knúinn til þess að koma hér í ræðustól til þess að reyna að hjálpa ráðh. við að krafsa sig út úr þeim erfiðleikum sem hann hefur lent í hér í þessum umr. Það má vel vera að þær persónulegu árásir, sem komu fram í málflutningi hv. 11. þm. Reykv., hafi átt að leiða það af sér, að við stæðum enn betur saman eftir en áður, og þetta sé hluti af þeirri taktík að ná höndum saman og ná öllum saman að baki iðnrh. í þessu máli. Ef hann ætlar að berja menn til ásta með þessum hætti, líkt og hæstv. ráðh. ætlar sér að berja Alusuisse til ásta eins og mátti skilja af hans málflutningi áðan, þá held ég að það sé mesti misskilningur. Þessi aðferð er ekki boðleg til þess. Auðvitað hlaut það að koma fram í málflutningi manna sem vilja taka á þessu máli með einhverri skynsemi, að við gerðum okkur grein fyrir því, hver sé málstaður andstæðinga okkar í þessu máli. Það er þess vegna sem borið hefur á góma þau rök sem Alusuisse hefur haft uppi, og það er þess vegna sem við höfum reynt að átta okkur á því, hver sé staða okkar í þessu máli. Það þýðir ekki fyrir okkur að berja höfðinu við steininn, eins og gert er í þessu máli, hrópa eða reka upp stríðsöskur. Við verðum að hafa í huga að hér verði barist með rökum. Hér hefur verið sagt, ekki af einum ráðh., heldur af tveimur, að það sé ekki um að ræða sviksamlegt athæfi, heldur sé hér um að ræða túlkun á samningi, lagalega túlkun, og á þeim forsendum viljum við berjast og ætlum okkur að berjast. Til þess að það sé hægt verðum við að átta okkar á því, yfir hvaða vopnum andstæðingurinn býr. Það var tilboð af hálfu formanns Sjálfstfl. áðan að kosin yrði 7 manna nefnd til þess að fara með þessa samninga, einfaldlega vegna þess að það er kominn tími til þess að draga hæstv. iðnrh. að landi í þeirri strandsiglingu sem hann hefur siglt í þessum málum. Fyrir það ætti hæstv. iðnrh. að vera þakklátur. Hæstv. iðnrh. sagði í ræðu sinni áðan að það væri krafist þjóðarsamstöðu í þessu máli. Þetta er sami maður sem hljóp út úr sölum Alþingis, þegar stóðu yfir umræður sem hann átti að taka þátt í, til þess að halda blaðamannafund um þær mikilvægu upplýsingar að við höfum verið sviknir um 47 millj. dollara. Af hverju reyndi hann ekki að fylkja mönnum að baki sér áður en það gerðist? Hann gerði enga tilraun til þess. Þetta er sá sami hæstv. iðnrh. sem í sölum Alþingis hefur lýst því yfir, að lokun álversins í Straumsvík sé besti virkjunarkosturinn. Það er álit hæstv. iðnrh. í virkjunarmálum þjóðarinnar. Þessi orð eru geymd í Alþingistíðindum. Það er þessi hæstv. ráðh. sem hefur talað um, án þess að hafa orðað það við viðræðunefndina né stjórnarandstöðuna og kannske ekki sjálfa ríkisstj., að kaupa álverið í Straumsvík, rétt eins og hann eigi peninga íslenskra skattborgara. Talað er um 55%, vitandi að það er stórkostlegur ágreiningur meðal íslensku þjóðarinnar og á Alþingi Íslendinga um það, hvort Íslendingar eigi í öllum tilvikum að vera meirihlutaaðilar í stóriðjurekstri. Þetta veit hæstv. ráðh. En hann gerir samt kröfu um þjóðareiningu og talar hvorki við kóng né prest í þessu máli. Hæstv. iðnrh. gerir sér kannske grein fyrir því, að með því að leggja stórkostlega fjármuni fram sem áhættufé í stóriðju hægir hann á stóriðjuáformum Íslendinga, hægir hann á virkjunaráformum Íslendinga. Þetta á hæstv. ráðh. auðvitað að vita, maður sem stefnir að því að virkja á Austurlandi eina stærstu virkjun sem um getur hér á landi. En það kann að vera að það séu önnur atriði sem reki hæstv. ráðh. til þess að haga sínu máli eins og hann hefur gert. Það geta verið á því skýringar sem komu ekki fram hjá hæstv. ráðh. Það kann að vera sú skýring, að í hans flokki sé mikill ágreiningur í þessu máli og hann þurfi þess vegna að leika það hér á hv. Alþingi, að hann sé í ímyndaðri baráttu við stórkapítalista hér á landi og annars staðar. Það getur vel verið að gagnrýni á hann í eigin flokki reki hann til þess að haga málflutningi sínum eins og hann hefur gert hér. Það kann líka að vera, eins og reyndar hefur komið fram fyrr í kvöld, að ástæðan fyrir því, að hæstv. ráðh., sem venjulega er hófsamur og prúðmannlegur í allri framgöngu, æsti sig um of, sé sú, að komið hefur fram tilboð hér um að við kjósum sjö manna nefnd til þess að ræða við Alusuisse um þetta mál, vitandi að ráðin voru tekin af hæstv. ráðh. bæði í virkjunarmálunum og eins í kísilmálmmálinu. Það kann að vera að ótti hæstv. ráðh. sé ekki ástæðulaus. Það getur verið erfitt í þriðja sinn, ef ekki fjórða, fyrir hæstv. ráðh. að skýra það út fyrir þjóðinni og þó einkum sínum flokki, hvernig standi á að jafnvel stjórnarmeirihl. á Alþingi treysti honum ekki til forustu á vissum sviðum. Ég hef tekið þátt í því hér á þinginu að draga hæstv. ráðh. að landi í vissum alvarlegum málum. Ég hef reynt að gera mitt besta í því svo og aðrir stjórnarandstæðingar. Þar var verið að reyna að ná samstöðu, menn settust niður og reyndu að finna þá samstöðu. En allir vita að afrek hæstv. ráðh., svo að ekki séu nefnd nema bara virkjunarmálin, voru ekki framlag til mikillar samstöðu í því máli. Það þekkir alþjóð. Fram undan eru sveitarstjórnarkosningar, mjög viðkvæmar fyrir Alþb. Alþb. er spáð miklum ósigri í þessum kosningum, ef marka má spár dagblaðanna, og er almennt álitið að Alþb. stórtapi í þessum kosningum.

Hverju spáðu dagblöðin um fylgi Sjálfstfl. 1979?

Við skulum halda okkur við nýrri tíma. Ég tala hér um spádóma. Því var spáð þá og því er spáð núna. En eitt er víst, að meira að segja framámenn Alþb. og þ. á m. formaður þingflokksins, sem hér gjammaði fram í, sagði í blaðaviðtali við Dagblaðið og Vísi að þetta væri mikið áhyggjuefni fyrir Alþb. Hann sjálfur trúir þessum spádómum og ég vitna bara til eigin ummæla hans. Það er einmitt af þessari ástæðu sem vera kann að hæstv. ráðh. og hjálparhella hans í þessu máli, sem komu hér upp áðan til þess að reyna að krafsa hann út úr þessu viðkvæma máli sínu, þeir óttist meira en nokkuð annað að þessi bomba, sem átti að springa til þess að hjálpa Alþb. fyrir þessar kosningar, springi í þeirra eigin höndum. Ég mundi, ef ég væri í þeirra sporum, þakka fyrir það tilboð sem hér hefur komið fram, - tilboð um að upp verði teknir samningar þar sem allir sitji við sama borð, innlendir aðilar, og þá er kannske fyrst hægt að tala um þjóðarsamstöðu.



Herra forseti. Ekki vænkaðist mjög þótt hv. varaformaður Sjálfstfl. kæmi hér til liðsauka við formann sinn. Ég skal ekki mæla hér langt mál, aðeins gera örstuttar aths. Í fyrsta lagi bar hér á góma 47 millj. Bandaríkjadala sem hv. formaður Sjálfstfl. klifaði einnig nokkuð á. Þær upplýsingar, sem fram voru dregnar á sínum tíma um hækkun í hafi miðað við útflutningsverð frá Ástralíu og innflutningsverð til Íslands, hafa staðist. Þeim upplýsingum hefur ekki verið hnekkt. Eina breytingin, sem þar varð á við endurskoðun með aðila, var upp á 0.1, sem var samlagningarskekkja í töflu sem sýndi þessa breytingu á milli útflutnings- og innflutningsskjala. Þetta er rétt að komi hér fram. Hér var enn klifað á einni lummu sem er nokkrum sinnum búið að velta upp hér á hv. Alþingi. Það varðar ummæli mín um lokun álversins, viðhöfð í nóv., að ég hygg, 1980, þar sem ég var að draga fram, hversu óhagstæður raforkusamningurinn við ÍSAL væri, og setti það fram í líkingamáli, að það mætti færa að því líkur, að það gæti talist hagkvæmasti virkjunarkostur Íslendinga að hætta rekstri þessa fyrirtækis, svo slæm væru þessi viðskipti út frá sjónarmiði raforkuiðnaðarins í landinu. Varðandi kaupin á álverinu held ég að hv. forustumenn Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu ættu að leita upplýsinga hjá fulltrúa sínum í álviðræðunefnd, sem hefur gögn um þessi efni undir höndum, áður en þeir fara að tala um sérstaklega íþyngjandi álögur á okkur Íslendinga varðandi erlendar skuldir og annað ef samningar tækjust á grundvelli þess sem rætt hefur verið við vissa erlenda aðila um aðstoð þeirra við að fjármagna hlutdeild íslenska ríkisins í ÍSAL yfir ákveðið tímabil og gera um það langtímasamninga. Þetta eru mál, sem eru að sjálfsögðu á athugunarstigi einvörðungu enn sem komið er. En hér hefur verið undir það tekið af flestum, sem hafa athugað þetta mál, að það væri mjög athyglisvert. Í sambandi við það, að Alþingi sé að taka af mér ráðin í hverju stórmálinu á eftir öðru, þá kvarta ég ekki undan því, að nú skuli vera komið í höfn því stóra máli sem búið er að kosta meiri vinnu en flest annað á vegum míns rn. undanfarin ár, virkjanamálinu sem fór hér í gegnum Alþingi á grundvelli tillagna ríkisstj. varðandi röðun virkjana samhljóða á hv. Alþingi í dag. Ég fagna þessu að sjálfsögðu mjög. Ekki hef ég kvartað yfir því, þó að Alþingi hafi breytt stjórnarformi á væntanlegri kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, þó að ég léti það koma fram og stæði að flutningi frv. sem gerði ráð fyrir að iðnrh. skipaði í þá stjórn, með sama hætti og ákveðið var í stjórn hæstv. þáv. forsrh., Geirs Hallgrímssonar, 1976, að gert yrði í sambandi við skipun stjórnar í þá verksmiðju. Þetta er eitt af álitamálunum. Ég er ekkert að kvarta yfir þessu. Ég hef lýst fylgi við þær brtt. sem samþykktar hafa verið. En ég vil benda á það, að hv. stjórnarandstæðingar hafa fullan aðgang að þessu máli og það er þeirra að ákveða hvort þeir setja þm. í álviðræðunefnd eða hafa annan sérfróðan aðila til að skipa þar sæti. Það er í þeirra höndum.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. talaði hér áðan um 81% og 391% til marks um hlutföllin í raforkuverði til ÍSALs og almennings og þróun þeirra. Þetta er í rauninni til marks um það, hversu góður sá samningur var sem gerður var á sínum tíma. Allt fram til 1979 var t. d. BBA, sem er stærsti seljandi raforku til álvera í Bandaríkjunum, með lægra verð en Landsvirkjun á raforku til álvera, en ýmsir aðrir höfðu þó þá þegar hækkar raforkuverð verulega. En þetta breytir ekki því, en sýnir og sannar, að raforkuverðið núna er orðið allt of lágt. Það var almennt svipað raforkuverð á sínum tíma, þegar samningarnir voru gerðir, til annarra álvera í heiminum. En nú er allt, allt annað upp á teningnum. Mér finnst rétt að það komi fram hér, að ef raforkuverðið til ÍSALs hefði fylgt verðlagsþróun, eins og byggingarvísitala mælir hana, þá væri það núna a. m. k. tvöfalt hærra en raun ber vitni. Ef gerður er samanburður við raforkuverð til álvera í öðrum löndum, þá gefur það svipaða niðurstöðu eða enn hærra raforkuverð. Og fyrirtæki, sem voru með lægra verð til skamms tíma heldur en Landsvirkjun, eins og BBA í Bandaríkjunum, eru nú komin með 17.5 mill. Það var rætt hér um 47 millj. dala, en þær skattakröfur sem hafa verið reistar á grundvelli þessa, munu vera um 1 millj. dollara. Aðrar skattakröfur vegna uppgjörs 1980 munu vera um 2.4 millj. dollara. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig á því, hvað allur dráttur er dýr í þessu sambandi, með því að hafa í huga að raforkuverðshækkun af því tagi, sem tæki mið af byggingarvísitölu eða því verði sem þetta fyrirtæki í Bandaríkjunum notar nú við sölu til álvera, - slík raforkuverðshækkun mundi jafngilda á einum mánuði ámóta miklum viðbótartekjum og krafan um skatta vegna svonefndrar hækkunar í hafi og þá á 2–3 mánuðum vegna þessara heildarskattakrafna. Mér finnst nauðsynlegt að menn átti sig á þessum stærðarhlutföllum. Hitt verður hæstv. iðnrh. að vera ljóst, að samráð eru náttúrlega ekki fólgin í því, að ráðh. t. d. sendi út fréttatilkynningar og síðan eigi allir að hrópa húrra fyrir þeim á eftir. Samráð er vitaskuld fólgið í því, að menn beri saman bækurnar og komist að niðurstöðu um það, hvernig eigi að halda á máli. Svo einfalt er það mál. Þess vegna verður því ekki með nokkru móti haldið fram, að samráð hafi verið haft við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að í einhverjum mæli a. m. k. hefur stjórnarandstaðan haft aðgang að upplýsingum. En það er eitt að hafa aðgang að upplýsingum eða að standa í samráði. Mér fannst líka hæstv. iðnrh. þola heldur illa þá gagnrýni, sem hann hefur hér sætt, og í rauninni þá málefnalegu umr., sem hér hefur farið fram. Sú meginræða, sem hann flutti hér, varð ekki til þess að auka trú á því, að hann óskaði eftir samráði og málefnalegri umr. um þetta mál. En úr hófi keyrði, finnst mér, þegar hv. 11. þm. Reykv. brá einum þm. hér nánast um óþjóðhollustu, formanni Sjálfstfl. Mér finnst það alls ekki með neinum hætti viðeigandi, að þm. hafi í frammi slíkan málflutning. Þeir geta haft sínar skoðanir á því, hvaða mál menn hafi fram að færa, en þetta finnst mér ekki við hæfi. Mér finnst það ósmekklegt, og örugglega verður það ekki til þess að auka samheldni meðal þm. eða meðal þjóðarinnar. Geir Gunnarsson, hv. þm. sagði nýlega hér á þingi, að ræðustóllinn væri ólíklegasti vettvangur til þess að ná árangri. Ég get ekki varist þeirri hugsun, að mér finnst að hæstv. iðnrh. og hv. 11. þm. Reykv. mættu hugleiða það, að þeir hafa haft æðimikla tilhneigingu til þess að tala um þetta mál fyrst og fremst úr ræðustóll í eiginlegri og óeiginlegri merkingu. Þetta er viðkvæmt og vandasamt mál þar sem miklu skiptir að við höldum fast og vel á okkar málstað, eins og ég gat um í upphafi minnar ræðu, vegna þess að á því er auðvitað enginn vafi, að þessi erlendi aðili beitir öllum tiltækum ráðum, kjafti og klóm, til þess að halda sínum hlut. Þess vegna er mikið atriði að við leitumst við af fremsta megni að halda á málstað okkar af festu og skynsemi og notum bestu ráð hverju sinni til þess að koma okkar málum fram. Ég vona að það verði gifta okkar, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. Ég vil aðeins taka það fram, að ræða hv. 11. þm. Reykv. var á svo lágu plani að hún er ekki svaraverð.