Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Erindi mitt er að beina spurningu til hæstv. forsrh. um afleiðingar einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar og hvaða áform hún hafi á prjónunum um viðbrögð við því sem úrskeiðis hefur farið og hvort hún hyggist endurskoða fyrri ákvarðanir í ljósi reynslunnar af einkavæðingu síðustu ára. Þá horfi ég ekki síst til fyrirhugaðrar sölu á Landssímanum. Ég spyr að þessu núna að gefnu tilefni. Bæði hæstv. forsrh. og aðrir ráðherrar, nú síðast hæstv. félmrh. á iðnþingi, hafa lýst áhyggjum yfir þeirri þróun sem orðið hefur í íslensku atvinnulífi og á fjármálamarkaði hvað varðar einokun og eignarhald á fyrirtækjum. Þjóðin þekkir þessa stöðu mætavel. Örfáir aðilar hafa náð undirtökum í efnahagslífinu og hefur það t.d. gerst sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð varaði við þegar ríkisbankarnir voru seldir, að sömu aðilar og fara með völdin í atvinnulífinu hafa nú einnig bankana í sinni eign. Er eðlilegt, spyr ráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, að ofurvald einokunarfyrirtækjanna í íslensku atvinnulífi sé orðið slíkt að á mörkunum sé að það standist siðferðilega mælikvarða? Þá er spurt hvort eðlilegt sé að viðskiptabankarnir verji mestum kröftum sínum og fjármunum, jafnvel með miklum erlendum lántökum, í að brytja niður fyrirtæki í íslensku viðskiptalífi til hagnaðar fyrir sjálfa sig? Hæstv. félmrh. segist hafa tekið eftir því að starfshættir bankanna hafi breyst, þeir hafi áður verið þjónustustofnanir við heimilin og atvinnulífið en nú væru þeir virkir gerendur á fyrirtækjamarkaði. Þetta hljómar nánast eins og upp úr þingræðum þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Á þennan veg hefur hæstv. forsrh. einnig mælt og hefur hann horft til þróunar í heimi fjölmiðla, á fjármálamarkaði og í atvinnulífinu almennt. Þess vegna er spurt: Hefur átt sér stað stefnubreyting hjá ríkisstjórninni varðandi einkavæðingu og sölu á ríkiseignum? Hefur t.d. komið til tals að hætta við sölu á Landssímanum í ljósi þess að hann er líklegur til að lenda inni í einokunarsoginu?

Herra forseti. Ég var algjörlega sammála þeim sjónarmiðum sem komu fram hjá hæstv. félmrh. í ræðu nýlega, fannst það vera orð í tíma töluð. Ég er hins vegar ekki algjörlega sammála hv. 9. þm. Reykv. s., Ögmundi Jónassyni, um þær niðurstöður sem hann dregur af þeim atburðum sem orðið hafa. Ég er fyrir mitt leyti sannfærður um að einkavæðing á undanförnum árum hafi verið mjög réttmæt og eðlileg þar sem menn kepptust að því að láta eðlilegan samkeppnisrekstur fara úr forsjá ríkisins yfir á einkamarkað. Í því efni áttum við samleið með öllum öðrum þjóðum á Vesturlöndum og skárum okkur ekki úr. Við hefðum fremur skorið okkur úr öllum öðrum þjóðum á Vesturlöndum hefðum við farið þá leið sem vinstri grænir vildu fara í þeim efnum. Hitt er annað mál, eins og ég hef bent á og bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. félmrh. hafa bent á, að menn þurfa að huga að leikreglum á markaði. Markaðurinn er að eflast, stækka og styrkjast og það er vel en jafnframt þurfa menn að huga mjög vel að leikreglum á þessum stærri markaði en við höfum áður búið við. Ég held að það sé nákvæmlega verkefnið. Þess vegna hefur hæstv. viðskrh. skipað nefnd um hringamyndun og hugað að slíkum þáttum sem hæstv. félmrh. vék einmitt að í ræðu sinni og hæstv. menntmrh. hefur skipað nefnd sem snýr að samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og samþjöppun fjölmiðlaeigenda gagnvart öðrum hlutum á markaði. Þetta hvort tveggja er nú til athugunar og kemur síðan til skoðunar. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því að Síminn verði seldur og þeim ákvæðum hefur ekki verið breytt.

Hæstv. forseti. Þeim áformum hefur ekki verið breytt, segir hæstv. forsrh. En ég spyr: Er ekki kominn tími til að reyna að draga lærdóma af sögunni? Þegar ákvörðun var tekin um það í þessum sal að gera Landssímann, Póst og síma, að hlutafélagi fyrir fáeinum árum sagði hæstv. þáv. samgrh., núv. hæstv. forseti Alþingis, að að hans mati kæmi ekki til greina að selja Landssímann, hann ætti að vera í eign Íslendinga um ókomin ár. Ég held að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin jafnvel hafi trúað þessu þá. Núna segir núverandi forstjóri Símans: Æskilegt er að Síminn verði áfram að einhverju leyti í eigu Íslendinga. Er þetta virkilega framtíðarsýnin? Á að halda með allar okkar eignir út úr landinu, hvort sem það er til Búlgaríu eða til annarra staða? Er ekki kominn tími til að draga lærdóm af sögunni?

Herra forseti. Ég hef kannski misskilið eitthvað. Ég hef ekki orðið var við að eignir okkar væru fluttar til Búlgaríu. Ég veit ekki betur en að íslenskir menn séu að kaupa eignir í Búlgaríu. En þetta hefur kannski eitthvað farið fram hjá mér, það sem hefur verið að gerast í málinu. Ég veit ekki betur en að um það hafi verið sæmileg sátt í þinginu, fyrir utan vinstri græna, að það sé skynsamlegt að samkeppnisatvinnurekstur sé ekki í eigu ríkisins. Mér skildist að þetta hefðu verið meginsjónarmið og kölluð nútímaleg sjónarmið varðandi rekstrarþætti. Á hinn bóginn, og það ítreka ég, verður að gera miklar kröfur til stórra aðila á markaði. Ég tek undir það sem hæstv. félmrh. sagði, bankarnir eiga ekki til lengri tíma að vera með hagsmuni í stjórnum stærri fyrirtækja. Við getum viðurkennt að þeir geti gripið inn í slíkt eignarhald tímabundið en ekki með viðvarandi hætti þannig að það er algjör samhljómur hvað þetta varðar í báðum stjórnarflokkunum.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli þingsins og þjóðarinnar á því hve mótsagnakenndur málflutningur ríkisstjórnarinnar er innan þingsins. Stærstu mótsagnirnar eru að sjálfsögðu í orðum og síðan gjörðum ríkisstjórnarinnar. Hún grætur yfir afleiðingum eigin gjörða en heldur síðan áfram á nákvæmlega sömu braut. Hæstv. forsrh. drepur því á dreif þegar á það er bent að forstjóri Símans telji að Íslendingar kunni að einhverju leyti að halda eign yfir Landssíma Íslands. Að einhverju leyti. Honum finnst það ekkert tiltökumál og varla þess virði að ræða. En hann víkur að leikreglum, lögum og reglum sem gilda eiga á markaði. Hvernig stendur á því að frv. sem hér hefur verið lagt fram af hálfu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að greina á milli fjárfestingarstarfsemi banka og viðskiptabanka er látið daga uppi enda þótt ráðherrar í ríkisstjórninni og stjórnarþingmenn hafi uppi önnur orð þegar það passar?

Herra forseti. Karl einn varð frægur þegar hann sagði: Þetta er afleiðingin af því sem koma skal. Mér finnst einhvern veginn að hv. þingmaður dragi vitlausar ályktanir af þeim niðurstöðum sem liggja fyrir. Ég tel, og hef ítrekað það, að þó að ríkisstjórnin hafi fært mál í þann farveg að vera ekki með samkeppnisstarfsemi á sinni könnu, finni síðan að sumu leyti að því með hvaða hætti kaupin gerast á eyrinni og ætli að laga þá hluti í framhaldi af því séu menn ekki sjálfum sér ósamkvæmir. Ég tel að ríkisstjórnin hafi verið fullkomlega sjálfri sér samkvæm í meðferð allra þessara mála. Skoðanir forstjóra Símans eru síðan hans skoðanir. Ég er hvorki að andmæla þeim né samþykkja. Þetta eru skoðanir hans.

Virðulegi forseti. Þann 30. júní sl. var gengið frá skipan starfshóps á vegum landbrn. til að kanna möguleika á eyðingu sláturúrgangs og skilyrði til reksturs eyðingarverksmiðja. Þetta var gert með vísan til breyttra forsendna í kjötmjölsframleiðslu og samræmdra lausna á landinu öllu við þeim vanda sem uppi er í framleiðslu á kjötmjöli. Hugmyndin að baki skipan þessa hóps var að búa til umhverfi fyrir kjötmjölsverksmiðjur á landinu til að starfa sem eyðingarverksmiðjur í ljósi þeirra miklu erfiðleika sem framleiðslan er í og þeirrar miklu þarfar sem er fyrir fleiri eyðingarverksmiðjur á sláturúrgangi hvers konar. Áföll á verðlagi kjötmjöls á heimsmarkaði leiddu af sér mikla erfiðleika í rekstri kjötmjölsverksmiðja, svo og hætta vegna riðu og sjúkdóma. Staða kjötmjölsframleiðslunnar hefur því verið afar erfið og horfur í rekstri þeirra vægast sagt slæmar. Þetta er afleit þróun fyrir margra hluta sakir og ekki síst þar sem um er að ræða mikilvægt umhverfis- og byggðamál. Því er þörf fyrir aðgerðir til að hjálpa til við að breyta kjötmjölsverksmiðjunum í eyðingarverksmiðjur. Því beini ég eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. landbrh.: Hvenær mun starfshópurinn um eyðingarverksmiðjurnar skila af sér og ef hann hefur gert það nú þegar, hverjar eru niðurstöður hans? Til stóð að vinnuhópurinn skilaði af sér innan þriggja mánaða sem hefði þá verið í lok september sl. haust.

Hæstv. forseti. Það var fyrir helgina sem ég spurði eftir vinnu starfshópsins og því starfi held ég að geti lokið á allra næstu dögum. Ég mun ganga eftir því að nefndin klári störf sín. Hitt er svo annað mál að þeir stóru eigendur og öflugu sem áttu og byggðu kjötmjölsverksmiðjuna á Suðurlandi lentu í miklum hremmingum eftir að kúariða kom upp í Evrópu og mögnuð umræða í þá veru. Verðfall varð á þeim markaði sem þeir höfðu fundið sér í Asíulöndum og þar með voru fyrirheit þeirra eða ætlunarverk orðin að engu og þeir sátu uppi með verksmiðju sem hvorki hafði heimsmarkað til að selja inn á né gat selt það hér á landi. Þeir hafa nú horfið að því ráði að verksmiðjan verði eyðingarverksmiðja og um það snúast held ég framtíðarhorfur þessara sterku aðila sem eru margir sláturleyfishafar, sveitarfélög, Sorpa og fleiri sem eiga verksmiðjuna. Nefndin mun auðvitað ljúka störfum en verksmiðjan hefur alfarið verið rekin á þeirra ábyrgð, er einkaeign, nú KB-banka, og ríkið hefur ekki komið að henni sem slíkri.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ánægjuefni að ráðherra ætli að kalla eftir niðurstöðum vinnuhópsins núna þegar fer að banka í að það sé hálft ár frá því að hópurinn átti að skila niðurstöðum sínum. Það er ástæða til að hvetja hann til að kalla svolítið hressilega eftir niðurstöðunum. Hér er um ákaflega brýnt mál að ræða, ekki bara fyrir þá sem reka viðkomandi verksmiðju á Suðurlandi, kjötmjölsverksmiðjuna sem nú hefur verið breytt í eyðingarverksmiðju eftir talsverðar ófarir sem er hægt að rekja til margvíslegra ástæðna. Ekki er mál til að fara yfir þær hér en hæstv. landbrh. gat um þær í máli sínu áðan. Þeim mun mikilvægara er fyrir þessa aðila, svo og þá sem vilja tryggja almennilega og góða eyðingu á sláturúrgangi, að málinu sé fylgt eftir. Þarna er um að ræða mjög mikilsvert umhverfismál, ekki síður en atvinnu- og byggðamál heima í héraði, af því að það var mikið óefni þegar þessu var fargað með öðrum hætti og um mikla umhverfisbót að ræða þegar eyðingarverksmiðjur af þessu tagi hófu störf. Því er ástæða til að hvetja til þess.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. að þetta er mikið umhverfismál og ég held góð framtíðarsýn að allur úrgangur, innyfli úr dýrum o.s.frv., sé ekki settur í jörðina til frambúðar heldur eytt með þessum hætti. Ég minni á að þrátt fyrir margar aðvaranir um að óráðlegt væri að byggja upp kjötmjölsverksmiðju var það gert á ábyrgð þessara sterku fyrirtækja. Þau eru í sjálfu sér ekki í neinum vandræðum og þurfa kannski ekki á neinum úrræðum nefndarinnar að halda. Fulltrúar þeirra sitja í nefndinni og hafa starfað þar og þekkja því öll störfin. En það er sjálfsagður hlutur að nefndin ljúki störfum. Ég óska síðan eyðingarverksmiðjunni allra heilla í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og skora á hæstv. landbrh. að ýta við bakið á hinum værukæra vinnuhópi sem hefur tekið sér heila sex mánuði fram yfir þann frest sem upp var gefinn þegar hópurinn var skipaður þann 30. júní sl. Þá var rætt um að hópurinn lyki störfum innan þriggja mánaða. Þeir þrír mánuðir eru orðnir að tæpum níu, ef rétt telst til, og hlýtur mikið að liggja undir og menn hljóta að bíða niðurstöðu vinnuhópsins með mikilli eftirvæntingu þar sem hann hefur tekið sér það bessaleyfi að fara hálft ár fram yfir uppgefinn frest. Maður skyldi ætla að þarna væri að vænta niðurstaðna og tillagna sem verða til þess að skjóta enn þá traustari stoðum undir eyðingarverksmiðjurnar enda, eins og ég sagði áðan, er um nokkuð glæsilegt fyrirtæki að ræða sem skiptir miklu í atvinnulegu tilliti á því svæði sem það var byggt á, þrátt fyrir að einhverjar blikur kynnu að vera á lofti, og eins og ég sagði áðan er ekki síður um mjög mikilvægt umhverfismál að ræða.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. lýsti því fyrir helgi að á vinnumarkaði væri á mörkum þess að menn væru á stundum innan hins siðlega og að nauðsyn væri að stjórnmálamenn stæðu vaktina og veittu aðhald. Þetta kom mér nokkuð á óvart sem fötluðum manni því ég fylgdist með því fyrr í vetur þegar Ísland neitaði að taka upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið tilskipunina gegn mismunun, en sú tilskipun tryggir okkur sem fötluð erum að við gjöldum þess ekki á vinnumarkaði, tryggir konum og körlum að þau gjaldi ekki kynferðis síns við ráðningar, starfsframgang og brottrekstur og tryggir fólki að það gjaldi ekki aldurs síns við hið sama, og er auðvitað tilkomin vegna þeirrar tilhneigingar óprúttinna manna þegar þeir brytja upp fyrirtæki að losa þau við starfsfólk sem höllum fæti stendur til að auka skyndigróða sinn. En þá missir oft vinnuna það fólk sem höllum fæti stendur og hefur fórnað viðkomandi fyrirtæki lífi sínu og stundum heilsu og á erfitt uppdráttar annars staðar. Ég hlýt því að spyrja hæstv. félmrh. hvers vegna Ísland, ólíkt Noregi, lagði lykkju á leið sína til að koma í veg fyrir að tilskipunin gegn mismunun á vinnumarkaði yrði réttindi launafólks á Íslandi, í Noregi og Liechtenstein eins og í Evrópusambandslöndunum, og hvers vegna það var okkur sérstakt metnaðarmál að félagslegt réttlæti á vinnumarkaði væri að þessu leyti minna á Íslandi en í Evrópusambandinu?

Hæstv. forseti. Ég kannast ekki við þá ákvörðun sem hv. þm. Helgi Hjörvar segir að tekin hafi verið á vettvangi ríkisstjórnarinnar um að taka ekki í reglur okkar og lög tilskipunina sem hér um ræðir. Hins vegar leikur mikill vafi á því og það hefur verið túlkun okkar að samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið beri okkur ekki skylda til þess. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að full ástæða sé til að fara yfir tilskipunina og fella mörg meginatriði hennar í lög okkar og reglur og lýsi hér með yfir vilja mínum til þess. En þetta er ástæða þess að hún hefur ekki verið tekin upp í regluverk okkar í heild sinni.

Herra forseti. Það er nokkuð seint í rassinn gripið hjá hæstv. félmrh. að ætla að fara að dusta rykið af tilskipuninni eftir að við höfum neitað að taka hana upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er með hreinum ólíkindum að við skulum leggja sérstaka lykkju á leið okkar og að þetta skuli vera eina vinnuréttartilskipunin sem Íslendingar hafa ekki viljað taka upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipunin sem tryggir stöðu fatlaðra, tryggir að fólk sem er orðið miðaldra verði ekki látið gjalda aldurs síns og tryggir stöðu karla og kvenna á vinnumarkaði. Ég hlýt að spyrja ráðherra jafnréttismála og málefna fatlaðra hvers vegna tilskipunin var ekki staðfest og tekin upp í samninginn, og ef hann sá á því einhverja tæknilega annmarka, hvers vegna hefur hann ekki komið fram með lög á þessu þingi sem tryggja launafólki á Íslandi sama félagslega réttlæti og launafólkið í Evrópusambandinu nýtur?

Hæstv. forseti. Sá er hér stendur kannast ekki við að málið hafi komið til nokkurrar umfjöllunar á vettvangi ríkisstjórnarinnar frá því a.m.k. ég settist í stól félmrh. Ég hef lýst því við umræðuna og get gert það aftur, hv. þm. Helgi Hjörvar, að ýmis efnisatriði tilskipunarinnar sem eru til umræðu eru þess eðlis að full ástæða er til að fara yfir hvort ekki sé rétt að fella þau í lög okkar og reglur. 
             Hins vegar er ekki um það einhugur eða samstaða að þetta sé ein þeirra tilskipana sem okkur beri, samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að taka upp í reglur okkar. Er það svo að við eigum umhugsunarlaust að taka allt þar upp án þess að fara yfir það? 
            

Herra forseti. Auðvitað eigum við ekki að taka málið upp umhugsunarlaust, en við eigum ekki að velja þær tilskipanir sem lúta að félagslegu réttlæti og hafna þeim sérstaklega. Þetta er eina tilskipunin í vinnuréttinum sem við höfum ekki innleitt. Hæstv. félmrh. hlýtur að kannast við að hafa lýst því yfir í viðtali við Fréttablaðið í haust að tilskipunina ætti ekki að innleiða en hugsanlega leiða í lög ýmis ákvæði hennar. Af hverju er lagafrv. þess efnis ekki komið hingað? Tilskipunin var sett árið 2000 og, hæstv. félmrh., það dugar ekki að hafa stóryrði um það sem aðrir aðhafast á vinnumarkaði þegar hæstv. ráðherra vinnumarkaðsmála hirðir ekki um að staðfesta grundvallartilskipanir um mannréttindi okkar á vinnumarkaði á Íslandi.

Herra forseti. Á sl. hausti fólu heilbr.- og trmrn. og Tryggingastofnun ríkisins Ríkisendurskoðun að kortleggja lyfjamarkaðinn á Íslandi. Markmið þeirrar vinnu var að skoða verðmyndun á lyfjakostnaði á Íslandi í samanburði við Norðurlönd og tilgangurinn að vinna tillögur að lækkun lyfjakostnaðar. Öll vitum við að lyfjakostnaður hefur verið að fara úr böndum og ekki óeðlilegt þó menn vilji skoða hvernig á því standi og hvernig hægt sé að grípa inn í það. Ég veit að lyfjasmásalar hafa verið að vinna með Ríkisendurskoðun og lagt henni til upplýsingar um lyfjamarkaðinn og verðmyndunina á markaði, en segja má að það hafi komið öllum mjög á óvart þegar í ljós kom í síðustu viku að lyfjaverðsnefnd, undir forsæti Páls Péturssonar, kom fram með tillögur um lækkun á smásöluálagningu. Tillögur lyfjaverðsnefndar á þessum tímapunkti koma verulega á óvart því eftir því sem okkur skilst munu niðurstöður Ríkisendurskoðunar af þeirri vönduðu vinnu sem hún hefur lagt í, liggja fyrir jafnvel í næstu viku. Afleiðingin af tillögunum, eins og þær liggja nú fyrir frá lyfjaverðsnefnd, er að framlegð smásalanna er að mestu leyti gerð upptæk. Apótekin segjast ekki hafa neitt svigrúm til að mæta þessu annað en að hækka verulega sjúklingahluta lyfja. Því veltir maður fyrir sér hvort verið sé í raun með tillögunum að fara bakdyramegin að því að koma auknum kostnaði yfir á sjúklinga. Við sem höfum fylgst með lyfjaverði og lyfjaumræðu vitum að það hefur farið í taugarnar á Tryggingastofnun, og kannski með réttu, að apótekin hafa gefið sjúklingum verulega afslætti af lyfjum á sama tíma og Tryggingastofnun hefur ekki notið afsláttar. Þess vegna hlýtur maður að spyrja hvort þetta sé með vitund og vilja ráðherra og hvort eðlilegt sé af hálfu lyfjaverðsnefndar að koma með þetta núna.

Herra forseti. Svarið við báðum spurningunum er já. Þetta er með vitund og vilja ráðherra vegna þess að það hagar þannig til á lyfjamarkaðnum að Norðurlöndin eru dýrasti lyfjamarkaður í heimi. Það munar 15% á verði á Íslandi og á Norðurlöndunum og lyfjaverðsnefnd hefur unnið að því að minnka þennan mun, m.a. vegna þess að við þurfum að standa við fjárlög varðandi sparnað í lyfjakostnaði. Ég hef viljað ná þeim sparnaði frekar með lækkun á álagningu en að hækka sjúklingahlutann. Þannig stendur málið.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra upplýsir okkur um að það sé með vitund og vilja hans að verið er að fara þessa leið nokkrum dögum áður en skýrsla Ríkisendurskoðunar liggur fyrir. Ég verð að segja að þetta kemur mér mjög á óvart, að menn geti ekki beðið eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar um lyfjaverðsmyndun á Íslandi, sem búið er að leggja verulega vinnu í á undanförnum mánuðum og aðeins örfáir dagar þangað til niðurstaða skýrslunnar á að liggja fyrir. Þá hleypur lyfjaverðsnefnd með vitund og vilja hæstv. ráðherra og kemur fram með mjög lítt ígrundaðar tillögur um lækkun á álagningu hjá apótekunum. Ég held að menn hafi ekki skoðað þetta alveg til enda, vegna þess að lækkun á smásöluálagningu þýðir einfaldlega að apótekin þurfa að ná í framlegðina annars staðar og þau geta ekki náð í hana neins staðar annars staðar en hjá sjúklingum. Það er því verið að auka hlut sjúklinga með tillögunum sem nú liggja fyrir frá lyfjaverðsnefnd.

Herra forseti. Það er einhver misskilningur að tillögurnar séu ekki ígrundaðar. Lyfjaverðsnefnd hefur unnið frá áramótum að þessum málum og hefur fjölgað fundum sínum, fundar nú vikulega, og hefur unnið með aðilum að tillögugerð sinni. Skýrsla Ríkisendurskoðunar er enginn endanlegur dómur í þessu efni. Þetta er heildarúttekt á lyfjamarkaðnum og hún er að koma, það er alveg rétt, þessa dagana og mér verður gerð grein fyrir henni innan tíðar, hef reyndar einhverja hugmynd um hvernig hún lítur út og mun biðja um að fá að gera Alþingi grein fyrir henni þegar hún kemur. Við erum með margs konar aðgerðir í lyfjamálum í undirbúningi og erum byrjuð að lækka lyfjakostnað, því við þurfum að gera það. Þetta er einn þátturinn í því. Ég endurtek að ég hef ekki viljað hafa það sem forgangsmál að hækka sjúklingahlutann.

Herra forseti. Til hvers er verið að fela Ríkisendurskoðun að leggja í mikla, dýra og vandaða vinnu ef ekkert á að gera með það sem kemur út úr henni? Ef menn hlaupa til, eins og nú er verið að gera, og koma með tillögur um breytingar á lyfjaverði örfáum dögum áður en skýrsla Ríkisendurskoðunar liggur fyrir? Það sem tillögur lyfjaverðsnefndar munu einfaldlega þýða er að þetta mun koma harðast niður á þeim sem nota lyf að staðaldri og njóta í dag mests afsláttar í formi þess að apó\-tekin gefa afslátt af sjúklingahlutanum. Þær munu einnig koma í veg fyrir alla þá samkeppni sem þó hefur verið á lyfjaverðsmarkaðnum vegna þess að samkeppnin hefur að mestu leyti, eins og flestir vita, legið í því að berjast um sjúklingahlutann. Samkeppnin hefur falist í því að gefa afslætti til sjúklinga. Því hlýt ég að spyrja um leið og ég lýsi undrun minni: Af hverju í ósköpunum var ekki hægt að bíða í örfáa daga og sjá hvað út úr skýrslu Ríkisendurskoðunar kæmi áður en hlaupið var í þetta lítt ígrundaða mál?

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi málatilbúnaður kemur mér dálítið á óvart vegna þess að ég sé ekki betur en að hv. 10. þm. Suðurk. sé að verja þann verðmun sem er á Íslandi í lyfjamálum. Það kemur mér mjög á óvart að fá þessa umræðu. Þegar verið er að lækka álagninguna til að minnka þennan 15% mun á dýrasta markaðssvæði í heimi kemur hv. þm. og finnur því allt til foráttu að verið sé að lækka álagninguna á lyfjum. 

Þar sem varamaður í útvarpsráði, Kjartan Eggertsson, hefur nú verið kjörinn aðalmaður leggur forseti til, eftir ósk Frjálsl., að þegar á þessum fundi verði kjörinn varamaður í hans stað ef enginn hreyfir andmælum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. utanrmn. á þskj. 1094. Þetta er 481. mál þingsins, till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 115/2003, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 115/2003 frá 26. september 2003, um breytingu á IX. viðauka (Fjármálaþjónusta) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2002/92/EB frá 9. desember 2002 um miðlun vátrygginga. Nefndin fékk á sinn fund þær Bergdísi Ellertsdóttir og Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanrrn. og Þóru Hjaltested frá iðn.- og viðskrn. Tilskipunin mælir fyrir um rétt vátrygginga- og endurtryggingamiðlara til að starfa á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli skráningar í heimaríki en eitt helsta markmiðið er að afnema hindranir í störfum vátryggingamiðlara. Að auki er gert ráð fyrir að gerðar verði strangari kröfur til vátryggingamiðlara varðandi neytendavernd, m.a. með strangari ákvæðum um starfsábyrgðartryggingu og auknum kröfum um upplýsingagjöf. Innleiðing tilskipunarinnar krefst lagabreytingar hér á landi og þurfa þær að hafa tekið gildi fyrir 15. janúar 2005. Samkvæmt upplýsingum frá iðn.- og viðskrn. hefur vinnuhópur verið skipaður til að gera tillögur að nauðsynlegum lagabreytingum og verður þá farið ítarlega ofan í einstaka efnisþætti málsins. Gert er ráð fyrir að frv. þess efnis verði lagt fyrir Alþingi á hausti komanda. Hv. þm. Magnús Stefánsson og Steingrímur J. Sigfússon voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt og undir nál. þetta skrifa hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, Jónína Bjartmarz, Bryndís Hlöðversdóttir, Drífa Hjartardóttir, Einar K. Guðfinnsson og Össur Skarphéðinsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. utanrmn. á þskj. 1093. Þetta er 611. mál þingsins. Um er að ræða till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 154/2003, um breytingu á XII. viðauka (Frjálsir fjármagnsflutningar) við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 154/2003 frá 7. nóvember 2003, um breytingu á XII. viðauka (Frjálsir fjármagnsflutningar) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 2560/2001 frá 19. desember 2001 um greiðslur yfir landamæri í evrum. Nefndin fékk til fundar við sig þau Bergdísi Ellertsdóttur og Ernu S. Hallgrímsdóttur frá utanrrn., Þóru Hjaltested frá iðn.- og viðskrn., Hallgrím Ásgeirsson frá Seðlabanka Íslands og Guðjón Rúnarsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Í reglugerðinni er kveðið á um að kostnaður við greiðslur milli landa í evrum skuli vera hinn sami og kostnaður við greiðslur í evrum innan lands en verðlagning á þjónustunni eigi að öðru leyti að vera frjáls. Ákvæði þessi gilda um greiðslur allt að 12.500 evrum fram til ársins 2006 en þá hækkar fjárhæðin í allt að 50 þús. evrur. Jafnframt er gert skylt að hafa upplýsingar um kostnað við greiðslur milli landa aðgengilegar. Meginþýðing þessara reglna er að ekki verði lengur leyfilegt að taka hærra gjald fyrir greiðslur í evrum yfir landamæri en tekið er fyrir sams konar færslur innan aðildarríkis. Innleiðing reglugerðarinnar krefst lagabreytinga hér á landi og samkvæmt upplýsingum frá iðn.- og viðskrn. verður lagafrumvarp væntanlega lagt fyrir Alþingi á yfirstandandi þingi. Þá verður farið ítarlega yfir einstök efnisákvæði reglugerðarinnar. Hv. þm. Magnús Stefánsson og Steingrímur J. Sigfússon voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Utanrmn. leggur til að tillagan verði samþykkt og undir nál. þetta skrifa hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson, Jónína Bjartmarz, Bryndís Hlöðversdóttir, Drífa Hjartardóttir, Einar K. Guðfinnsson og Össur Skarphéðinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um heimild til handa ríkisstjórninni til að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og Chiles sem undirritaður var í Kristiansand í Noregi í júní 2003. Samningurinn við Chile er einn víðtækasti samningur sem EFTA-ríkin hafa hingað til gert. Í samningnum er kveðið á um tollfrjáls viðskipti með sjávarafurðir frá og með gildistöku samningsins auk fríverslunar með langflestar iðnaðarvörur frá sama tíma. Auk vöruviðskipta tekur samningurinn til þjónustuviðskipta, opinberra innkaupa, samkeppnismála og hugverkaréttinda. Samningurinn við Chile skapar ný viðskiptatækifæri fyrir íslensk fyrirtæki. Íslenskur útflutningur til Chile hefur farið vaxandi, m.a. á sviði véla og tækja til veiða og fiskvinnslu. Samhliða þessum fríverslunarsamningi gerðu EFTA-ríkin hvert og eitt tvíhliða landbúnaðarsamning um tollalækkanir fyrir ýmsar óunnar landbúnaðarvörur eins og tíðkast hefur við gerð fríverslunarsamninga. Einnig var gerður tvíhliða fjárfestingarsamningur milli Íslands og Chile. Að samningnum við Chile meðtöldum hafa EFTA-ríkin nú gert fríverslunarsamninga við 20 ríki. Samningaviðræðum við Líbanon er nýlega lokið og er stefnt að undirritun þess samnings á ráðherrafundi EFTA í júní nk. Viðræður við Kanada hafa staðið yfir um alllangt skeið, eins og kunnugt er, en einnig standa yfir samningaviðræður við Egyptaland, Túnis og Suður-Afríku. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um framboð og kjör forseta Íslands, nr. 36/1945, með síðari breytingu. Í frv. eru lagðar til tvær breytingar á lögunum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að mörk syðra og nyrðra kjördæmis í Reykjavík verði þau sömu og við síðustu alþingiskosningar. Breytingin er nauðsynleg til að umboð yfirkjörstjórna, sem er staðbundið, liggi fyrir þegar þær gefa út vottorð um kosningabærni meðmælenda vegna framboðs til forsetakjörs, komi til þess. Í öðru lagi er lagt til að kjörskrá miðist við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag, enda er í framkvæmd engin þörf á að hafa frestinn lengri. Að óbreyttum lögum er viðmiðunin fimm vikur fyrir kjördag sem þýðir að hefja þyrfti umfangsmikla og kostnaðarsama kjörskrárgerð áður en framboðsfrestur er liðinn. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Þetta er lítið frv. og aðeins um leiðréttingaratriði að ræða. Engu að síður finnst mér ástæða til þess að taka inn í umræðuna þá þörf sem er varðandi breytingar sem lúta að forsetakjöri og þá fyrst og fremst kröfuna um að fjölga meðmælendum þeirra sem gefa kost á sér til þess að gegna hinu háa embætti forseta Íslands, sem er löngu tímabær. Ég vil því beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að gerð verði breyting á lögum, þar sem hún á heima, varðandi fjölda meðmælenda þeirra sem ætla að bjóða sig fram til embættis forseta Íslands og hvort við megum vænta þess að á þessu kjörtímabili verði tekin umræða um að herða kröfuna um fjölda meðmælenda. Mér fyndist persónulega eðlilegt að þar væri miðað við 5--10 þúsund manns og alveg upp í 10 þúsund þess vegna. Kröfurnar ættu að vera mun meiri en þær eru í dag.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga. Um nokkurt skeið hefur verið ljóst að hinn 1. maí 2004 fjölgar aðildarríkjum Evrópusambandsins úr 15 í 25. Samtímis fjölgar ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu úr 18 í 28. Ný aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið verða Eistland, Kýpur, Lettland, Litháen, Malta, Pólland, Slóvakía, Slóvenía, Tékkland og Ungverjaland. Í aðildarsamningum framangreindara ríkja, að Kýpur og Möltu undanskildum, eru sérstök ákvæði um gildistöku reglna um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks. Gert er ráð fyrir að á tímabilinu 1. maí 2004 til 1. maí 2006 gildi löggjöf aðildarríkjanna um þetta efni en ekki reglur ESB. Í þessu felst að gömlu aðildarríkjunum verður í sjálfsvald sett hvort þau laga strax innlenda löggjöf að reglum ESB og láti hana taka til borgara nýju aðildarríkjanna og veiti þeim þar með hindrunarlausan aðgang að vinnumarkaði í löndum sínum. Við lok tveggja ára tímabilsins þurfa aðildarríkin að ákveða hvort landslög haldi gildi sínu næstu þrjú árin eða hvort þau beita reglum Evrópusambandsins um frjálsan atvinnu- og búseturétt. Við lok þessa fimm ára tímabils er gert ráð fyrir að við nánar tilgreindar aðstæður verði aðildarríkjunum heimilt að beita landslögum enn um tveggja ára tímabil. Þannig er samtals gert ráð fyrir sjö ára aðlögunartíma, séu ákvæði stækkunarsamninganna nýtt til hins ýtrasta. Á undanförnum mánuðum hefur afstaða núverandi aðildarríkja Evrópusambandsins til aðlögunarákvæða stækkunarsamninganna verið að mótast. Þrjú aðildarríki ESB lýstu strax við upphaf samningaviðræðna við umsóknarríkin að þau óskuðu eftir aðlögunarfresti að því er varðar gildistöku reglna um frjálsan atvinnu- og búseturétt. Hér er einkum átt við ákvæði í 1.--6. gr. reglugerðar nr. 161268/EB, um frelsi launþega til flutninga innan Evrópusambandsins. Þessi ríki voru Austurríki, Finnland og Þýskaland. Í þennan hóp hafa síðan bæst svo til öll aðildarríki Evrópusambandsins, þó undir nokkuð mismunandi formerkjum. Sum hafa lýst yfir að þau muni viðhalda gildandi reglum um atvinnu- og dvalarleyfi en önnur tilkynntu um aukið eftirlit og hertar reglur um aðgang að félagslegum stoðkerfum. Á það má minna að í aðildarsamningi Liechtensteins er að finna víðtækar undanþágur frá reglum um frjálsan atvinnu- og búseturrétt launafólks á Evrópska efanahagssvæðinu. Norsk stjórnvöld, sem áður höfðu lýst því yfir að reglur Evrópusambandsins tækju gildi við stækkun ESB, hafa endurmetið stöðuna og munu innleiða ýmsar reglur sem hafa að markmiði að draga úr hættu á aðstreymi launafólks frá nýju aðildarríkjunum sem stofni í hættu jafnvægi á vinnumarkaði eða auki þrýsting á almannatryggingakerfi landsins. Þróunin er því í þá átt að flest núverandi aðildarríki samningsins um Evrópska efnahagssvæðið muni viðhalda takmörkunum af einhverju tagi gagnvart borgurum nýrra aðildarríkja ESB að því er varðar rétt til atvinnu og búsetu eftir 1. maí nk. Hæstv. forseti. Aukin hætta er á að þetta leiði til þess að aðstreymi fólks frá nýju aðildarríkjunum til þeirra ríkja sem ákveða að afnema þessar hindranir við stækkun EES 1. maí nk. verði umfram það sem upphaflega var gert ráð fyrir. Í dómsmrn. og félmrn. hefur verið fjallað um hugsanlegar afleiðingar af stækkun Evrópusambandsins og hins Evrópska efnahagssvæðis. Ljóst er að verulegur munur er á lífskjörum í nýju aðildarríkjunum og í þeim ríkjum sem nú eru aðilar að EES. Hvatinn til að flytja sig um set er því sterkari en við fyrri stækkanir Evrópusambandsins. Af því leiðir að stjórnvöld þeirra ríkja sem vilja nýta sér aðlögunarfresti óttast aukinn innflutning fólks frá nýju aðildarríkjunum og vilja þar af leiðandi enn um skeið viðhalda takmörkunum sem nú eru í gildi. Útlendingalög og lög um atvinnuréttindi útlendinga fjalla um rétt fólks til að ráða sig í vinnu og taka sér búsetu hér á landi. Samkvæmt þeim lögum eru EES-borgarar undanþegnir kröfu um atvinnu- og dvalarleyfi. Lagabreyting er forsenda þess að hægt sé að nýta heimildir í stækkunarsamningum ESB og EES um að fresta gildistöku reglna hér á landi um frjálsan atvinnu- og búseturétt að því er varðar launafólk í nýjum aðildarríkjum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Að því er varðar verksvið félmrh. er því lagt til að við lög nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, og við lög nr. 97/2002 bætist bráðabirgðaákvæði. Í báðum bráðabirgðaákvæðunum felst að því er frestað um tvö ár, frá 1. maí nk. að telja, að ákvæðið um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks taki ekki til ríkisborgara Eistlands, Lettlands, Litháens, Póllands, Slóvakíu, Slóveníu, Tékklands og Ungverjalands fyrr en 1. maí 2006. Hið sama gildir um aðstandendur þessara ríkisborgara. Á það ber að leggja áherslu að þetta gildir um nýjar umsóknir um atvinnuleyfi fyrir borgara frá þessum nýju aðildarríkjum. Samkvæmt stækkunarsamningunum ber að taka tillit til ríkisborgara frá þeim ríkjum sem hafa þegar verið á vinnumarkaði í EES-ríki í tólf mánuði eða lengur. Samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga geta erlendir ríkisborgarar sótt um óbundið atvinnuleyfi, hafi þeir átt lögheimili og dvalið hérlendis samfellt í þrjú ár. Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins hefur verið reglulega á dagskrá samráðsnefndar ráðuneytisins og helstu samtaka á vinnumarkaði um reglur á sviði félags- og vinnumála á Evrópska efnahagssvæðinu. Samráðsnefndin hefur fengið upplýsingar um framvindu mála og á fundum hennar hefur verið skipst á skoðunum um viðbrögð við þeirri breyttu stöðu sem skapaðist við það að fleiri ríki slógust í þann þrönga hóp sem strax lýsti því yfir að þau mundu nýta sér heimildir til að fresta gildistöku áðurnefndra ákvæða um frjálsa för launafólks. Loks hafa verið haldnir fundir með fulltrúum Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins þar sem farið hefur verið yfir stækkunarmálin. Ekki hafa verið gerðar athugasemdir af hálfu framangreindra aðila við viðbrögðum stjórnvalda við stækkun Evrópska efnahagssvæðisins 1. maí nk. Einnig er ástæða til að upplýsa að samráðsnefnd um atvinnuréttindi útlendinga, sem skipuð er á grundvelli tiltölulega nýrra laga um atvinnuréttindi útlendinga, hefur einnig fjallað um stækkunarmálin. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar ASÍ, Samtaka atvinnulífsins, Vinnumálastofnunar, Útlendingastofnunar auk fulltrúa félmrh. Nefndin starfar á grundvelli 25. gr. laganna og er hlutverk hennar skilgreint þannig að hún skuli kölluð saman til að fjalla um almenn álitamál varðandi veitingu atvinnuleyfa og umsóknir sem berast um atvinnuleyfi fyrir hópa útlendinga. Með tilliti til þeirra stórframkvæmda sem nú standa yfir og væntanlegra breytinga á reglum um frjálsan atvinnu- og búseturétt og tillögum um breytta réttarstöðu borgara þriðju ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu taldi ég nauðsynlegt að setja nefndinni erindisbréf þar sem verkefni hennar eru nánar skilgreind. Ég tel þetta ekki síður mikilvægt í ljósi þess að nauðsynlegt er að hyggja vel að undirbúningi þess að reglur um frjálsa för taki að fullu gildi að tveimur árum liðnum frá 1. maí nk. að telja. Nánar tilgreint eru verkefni nefndarinnar eftirfarandi: 1. Að taka til umfjöllunar ágreining sem snýr að túlkun ákvæða í lögum nr. 97/2002 og reglugerða sem settar eru með heimild í lögunum. Ef ástæða þykir til er nefndinni heimilt að setja fram tillögur til félagsmálaráðherra að breytingum á lögum og reglugerðum um atvinnuréttindi útlendinga. 2. Að vera ráðherra til ráðgjafar þegar vænta má að umsóknir um atvinnuleyfi fyrir stóra hópa berist Vinnumálastofnun vegna framkvæmda eða annarrar atvinnustarfsemi og gera hlutaðeigandi stjórnvöldum viðvart um þörf á aðgerðum ef nauðsynlegt þykir. 3. Að vera ráðherra til ráðgjafar við mótun stefnu stjórnvalda að því er varðar veitingu atvinnuleyfa og að fylgjast með þróun varðandi veitingu atvinnuleyfa hér á landi og framkvæmd laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, og reglugerða til fyllingar þeim. Enn fremur að hafa frumkvæði að samstarfi og samræmingu á upplýsingaöflun og framkvæmd varðandi lög og reglugerðir er varða útlendinga og atvinnuréttindi þeirra hér á landi. Það er ljóst að bregðast þarf við auknum fjölda útlendinga hér á landi með margvíslegum hætti. Framangreint er einungis eitt dæmi um það sem gert hefur verið í félmrn. Fleiri aðgerða er að vænta, t.d. að því er varðar aukna þjónustu við innflytjendur. Hæstv. forseti. Athugasemdir með frv. þessu eru allítarlegar. Ég tel því ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta málefni en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Í nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, er vakin athygli á því að félmrn. og dómsmrn. telji þörf á að gera breytingar m.a. á lögum nr. 96/2002, um útlendinga, lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, og lögum nr. 47/1993, sem hér eru til umfjöllunar. Leggur nefndin áherslu á að vinnu við þessi frv. til breytinga á þeim lögum sem ég nefndi verði hraðað þannig að nauðsynlegar lagabreytingar hafi tekið gildi á undan samningi um stækkun Evrópska efnahagssvæðisins hinn 1. maí nk. Í dag hefur verið dreift frv. til laga um breytingu á lögum um útlendinga þar sem tekið er á fleiri málefnum, hæstv. félmrh., en eingöngu þeim sem varða stækkun Evrópska efnahagssvæðisins. Ég stend upp til að vekja athygli á því að tveimur frv. hefur verið dreift sem ég er flutningsmaður að, ásamt fleiri þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Frumvörp sem varða ákveðin grundvallaratriði, réttindi útlendinga hér á landi. Ég tel að um mannréttindaatriði sé að ræða og legg ríka áherslu á að hæstv. félmrh. gefi frv. gaum í lagavinnu sinni. Þau snerta rétt ungmenna sem koma hingað með erlendum foreldrum sínum og þurfa að sýna fram á sjálfstæða framfærslu 18 ára gömul. Koma hingað ef til vill 16 ára gömul og þurfa að sýna fram á sjálfstæða framfærslu. Ég legg til að yfirlýsing foreldris nægi í þeim tilvikum. Í öðru lagi snýr frv. að lágmarksréttindum erlendra kvenna sem giftast íslenskum ríkisborgurum. Það er því miður þekkt í þeim samböndum að erlendu konurnar sæta oftar ofbeldi af hálfu maka sinna en almennt gerist og gengur. Konurnar sitja á margan hátt, hæstv. félmrh., í gíslingu hjónabandsins. Þær eru jafnvel látnar vita af því af mökum sínum að þær þurfi að fara úr landi ef þær svo mikið sem orða skilnað eða annað slíkt. Þetta er auðvitað algjörlega óþolandi og ég vona að hæstv. félmrh. hlusti betur á orð mín í dag en hann gerði sl. fimmtudag þegar ég fjallaði um frv. um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna. Ég ætlast til að ég nái eyrum hæstv. félmrh. um það sem ég er að segja, því mér er þetta alvörumál. Í þriðja lagi stefna þessi tvö frv. mín að því að atvinnuleyfið verði skráð á útlendinginn en ekki á atvinnurekandann og við hverfum frá því vistarbandi sem nú gildir um útlendinga sem koma hingað, vistarbandi sem verður að horfa allt til miðalda til að fá samlíkingu á. Það er jafnóþolandi. Það gladdi mig mjög sl. miðvikudag eða fimmtudag þegar ég komst að því að Samtök atvinnulífsins styðja lagabreytinguna heils hugar og studdu hana reyndar þegar frv. til laga um útlendinga og atvinnuréttindi útlendinga voru til umfjöllunar síðast á Alþingi. Ég vil taka það fram að ég hef fengið mjög eindreginn stuðning við þessi tvö frv., hæstv. félmrh., frá Alþjóðahúsi, fjölmenningarráði, sóknarpresti útlendinga hér á landi, Stígamótum, Samtökum um kvennaathvarf, Samtökum útlendinga og úr mjög mörgum áttum. Mannréttindamál útlendinga hér á landi eru ekkert einkamál mitt eða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, þetta hlýtur að vera mál okkar allra og ég hvet hæstv. félmrh. að huga vandlega að frumvörpunum og vonast til þess að hæstv. félmrh. beiti sér fyrir því að þau verði tekin til umfjöllunar í félmn., samhliða frv. sem hann mælir fyrir og samhliða frv. um breytingu á lögum um útlendinga sem mun verða lagt fyrir á næstunni. Ég beini því líka til herra forseta að gefa orðum mínum gaum þannig að umfjöllun um þessi tvö frv. mín komist á dagskrá samhliða umfjöllun um stjórnarfrumvörpin vegna þess að hér er um að ræða sömu lög og breytingar mínar lúta að þeim. Að endingu beini ég því til hæstv. félmrh. að upplýsa um afstöðu til frumvarpanna sem ég hef gert að umtalsefni og hvaða skoðanir hann hefur á þeim réttindamálum sem þar eru sett fram í lagaformi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir orð hans. Ég tel margt í þeim málum sem hann nefnir og þeim frv. sem hann hefur boðað að hann hyggist flytja allrar athygli vert. Ég hef lagt til við forseta að þeim málum sem ég mæli fyrir verði vísað til hv. félmn. að lokinni umræðunni. Mér finnst full ástæða til og vænti þess að hv. félmn. taki þessi mál til umfjöllunar jafnhliða, því þarna er um að ræða breytingar á lögum sem við getum verið sammála um að í einhverjum tilvikum sé pottur brotinn. Hér er hins vegar, og ég vek athygli á því, um að ræða breytingu á lögum annars vegar um frjálsan atvinnu- og búseturétt og hins vegar um atvinnuréttindi útlendinga, sem sá er hér stendur mælir fyrir. En hv. þm. Atli Gíslason kom líka inn á annað mál sem mun verða mælt fyrir á Alþingi væntanlega á næstum dögum, sem er frv. til laga um breytingu á lögum um útlendinga sem er á forræði dómsmrh. Eitthvað af þeim atriðum sem hv. þm. tíndi til og vakti athygli á varða einmitt þau lög og ekki mitt að svara fyrir það, eins og ég veit að hv. þm. gerir sér grein fyrir.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem ég hef fengið hjá hæstv. félmrh. Ég hvet hæstv. félmrh. til að beita sé eindregið fyrir því að þessi tvö frv. sem ég gerði að umtalsefni fái meðferð samhliða þeim frv. sem koma frá ríkisstjórninni í tengslum við stækkun Evrópska efnahagssvæðisins. Ég veit að hæstv. félmrh. er í daglegu talsambandi við hæstv. dómsmrh. Því bið ég hæstv. félmrh. að beita sér fyrir því að koma skilaboðunum á framfæri við dómsmrh. og að sú hugsun sem kemur fram í frumvörpunum varðandi lög um útlendinga, verði tekin þar upp samhliða þeirri vinnu sem hér er unnin, því þetta er vinna sem verið er að vinna í ríkisstjórninni allri og varðar stækkunina. Einn hlutur snýr að hæstv. félmrh., annar að hæstv. dómsmrh.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég hef alla samúð með þeim rökum og þeim málstað sem hv. þm. Atli Gíslason flutti áðan. Mér fannst hann gera það vel. Eins og áður í umræðu um mál sem tengjast vinnumarkaði benti hann a.m.k. sumum okkar á nýja hluti. Ég hvet hæstv. félmrh. að skoða grannt hvort ekki sé rétt að samþykkja þessi mál og þessar sjálfsögðu réttarbætur sem hv. þm. var að lýsa í þeim frv. sem hann flutti. Ég vil að öðru leyti, herra forseti, lýsa því yfir að við í Samf. styðjum málin sem hæstv. félmrh. er hér að flytja. Þau eru ákveðin nauðvörn gegn hættu sem ég er þó ekki alveg viss um að sé fyrir hendi. Ég er þeirrar skoðunar að eitt af því sem birtir fegurðina í Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu sé einmitt hin frjálsa för einstaklinga um svæðið. Það er hluti af innri markaðnum. Þetta tvennt, hin frjálsa för launafólks og innri markaðurinn allur, miðar að því að gera þeim sem búa í löndum þar sem kjörin eru ekki eins góð og í löndum sem búa við góð efni kleift að rétta hlut sinn. Þetta finnst mér vera fallegt og göfugt markmið. Ég skil hins vegar að þegar hvert landið á fætur öðru hefur skellt hurðum í lás, að verkalýðshreyfingin gjaldi ákveðinn varhuga við þróuninni. Af þeim sökum finnst mér því rétt að við í Samf. tökum undir þetta og styðjum frestunina. Ég vil hins vegar segja að þær rannsóknir sem hafa verið gerðar á viðhorfi manna og kvenna í hinum nýju löndum sem nú eru að gerast fullgildir aðilar að Evrópusambandinu benda ekki til þess að það mundi verða flóð útlendinga frá þessum löndum yfir til ríkari landanna. Það má líka rifja það upp að við höfum ákveðna reynslu af málinu. Þegar við Íslendingar gengum í EES voru harðvítugar umræður í þinginu og því var haldið fram af andstæðingum samkomulagsins að vinnumarkaðurinn mundi riðlast, hingað mundi verða mikill straumur erlendra verkamanna og verkakvenna sem kynni að setja vinnumarkaðinn úr jafnvægi. Ég rifja það sérstaklega upp að á þeim tíma voru efnahagsþrengingar í Finnlandi og því var haldið fram að þegar Finnar gengju í Evrópusambandið og við orðin partur af EES, mundu kröpp kjör Finna, frænda okkar, leiða til að þeir kæmu hingað í stríðum straumum. Ég held að það megi halda því fram, herra forseti, að það hefur varla sést Finni hér umfram það sem áður var hér á landi og allar þær bölsýnu spár sem menn höfðu uppi um gríðarlega aukningu á flutningi erlendra verkamanna til Íslands gengu ekki eftir. Það sama gilti reyndar um svo margt annað sem sagt var neikvætt um aðild okkar að EES. Ég held að ef ríkin hefðu öll slakað á klónni og ekki gripið til þessara ráðstafana, hefðum við að sjálfsögðu séð nokkra aukningu á fjölda þeirra sem hingað koma í atvinnuleit. Hún gæti verið töluverð. En ég dreg mjög í efa að hún hefði orðið til að setja vinnumarkaðinn í EES úr jafnvægi, ef allir hefðu haldið sínum dyrum opnum. Það tókst því miður ekki og eins og mátti greina af máli hæstv. félmrh. hafa aðrir stjórnendur í öðrum löndum farið þessa leið með nokkrum semingi. Ég fann það á hæstv. ráðherra, og virði hann fyrir það, að honum fannst þetta kannski ekki það þægilegasta í stöðunni. En líkast til er hægt að verja þetta í stöðunni. Hins vegar er annað mál sem ég tel að skipti meira máli varðandi vinnumarkaðinn á Íslandi og tengist einmitt auknu frelsi á flutningum milli landa og stækkun Evrópusambandsins. Það er frjáls sala á þjónustu á milli landa. Það mun hafa ákveðin áhrif á vinnumarkaðinn í þessum löndum og kynni að hafa meiri áhrif á vinnumarkaðinn á Íslandi en þegar hefur sést. Ég á við, herra forseti, málið sem tengist starfsmannaleigum. Starfsmannaleigurnar falla undir þjónustu og með stækkun Evrópusambandsins mun frjáls sala á þjónustu, gagnvart og frá þeim löndum sem nú verða aðilar að Evrópusambandinu, leiða til þess að mögulegt er að notkun starfsmannaleigna muni aukast verulega. Við sáum hvernig reynt var að brjóta niður það mynstur sem hefur skapast á vinnumarkaði í tengslum við starfrækslu sjóræningjaleigna, sem ég hef leyft mér að kalla svo, varðandi Kárahnjúka. Ég er alveg sannfærður um að þetta felur í sér hættu. Þetta felur í sér þá hættu að ósvífnir gróðabrallarar sem setja á stofn starfsmannaleigur, notfæri sér bág kjör í heimalandi fátækra verkamanna og verkakvenna og ráði þá þar á kjörum sem tíðkast í heimalandinu og leigi síðan vinnuafl þeirra til þriðja landsins og reyni að halda áfram að beita sömu kjörum. Þetta sáum við gerast við Kárahnjúka. Þetta er alþjóðlegt vandamál. Þetta er miklu meira vandamál en það sem felst í frjálsri för verkafólks milli landa. Hið síðara leiðir til þess að erlent verkafólk kemur í nýtt land og slær tjöldum sínum þar. Það stofnar oft fjölskyldur eða fær til sín fjölskyldur og greiðir til samfélagsins. Það verður hluti af samfélaginu. Það er hið besta mál og slíkum flutningum ber að fagna. Við þær aðstæður er ekki gengið á réttindi eins eða neins. Samfélagið sem tekur við þessu nýja verkafólki auðgast af siðum þess, menningu og verkkunnáttu. Það gegnir allt öðru máli þegar um er að ræða flutninga á fólki í krafti starfsmannaleignanna. Þá er reynt að brjóta kjörin á viðkomandi starfsmönnum og við höfum séð það, bæði hér á landi og annars staðar, að aðbúnaður fólksins er fyrir neðan allar hellur. Þetta fólk fær stundum ekki rönd við reist. Við höfum séð það jafnvel í okkar landi, þar sem við töldum að siðir af þessu tagi tíðkuðust ekki, að menn eru í upprunalandinu, í landinu þar sem starfsmannaleigurnar starfa, píndir til að skrifa undir ódagsett uppsagnarbréf. Það felur í sér að ef menn eru að múðra yfir kjörum sínum eða ef þeir verða veikir eru þeir umsvifalítið sendir heim. Þá er dregið upp hið ódagsetta uppsagnarbréf. Þá er engin miskunn. Herra forseti. Þetta er brot á öllu því sem við, sem stundum köllum okkur siðaðar þjóðir, viljum sjá og höfum barist fyrir. Þjónusta af þessu tagi rýrir líka samkeppnishæfni þess lands sem fyrir barðinu verður. Í fyrsta lagi rýrir hún samkeppnishæfni vinnuaflsins vegna þess að enginn getur keppt við vinnuafl af þessu tagi. Í öðru lagi er um leið verið að rýra samkeppnishæfni þeirra fyrirtækja sem eru fyrir í landinu og eru í samkeppni við þá sem notfæra sér starfsmannaleigur af þessu tagi. Þetta getur því ekki annað en leitt til þess að annaðhvort ganga slík fyrirtæki undir vegna þess að þau geta hvorki af siðferðilegum ástæðum né öðrum keypt sér þessa þjónustu eða þá, sem er verra, þau reyna í vaxandi mæli að taka þetta upp sjálf. Það er nokkuð sem við getum ekki látið bjóða okkur, ekki bara vegna þeirra hagsmuna sem íslenskt samfélag á í þessu máli heldur hljótum við líka að virða réttindi þeirra sem eru fórnarlömbin í málinu, hinna erlendu verkamanna. Mannréttindi þeirra eru fótum troðin og það er vegið að rótum sjálfsvirðingar þeirra. Við höfum því miður séð dæmi um þetta við Kárahnjúka. Þar voru menn sem höfðu þurft að gefa frá sér ódagsett uppsagnarbréf. Þar voru dæmi um menn sem veiktust en fengu læknisvottorð frá sjúkrahúsinu í Neskaupstað upp á að þeir væru vinnufærir. Engu að síður voru þeir sendir til heimalands síns. Það sem meira var, í samningnum sem var a.m.k. upphaflega í gangi var líka klásúla um að þeir ættu að bera kostnaðinn af því að senda nýjan mann í staðinn fyrir sig. Sú bylgja sem reis hér gegn þessu hátterni sem og starfsemi opinberra stofnana, auk verkalýðshreyfingarinnar, hefur væntanlega spyrnt það rækilega gegn þessu að ég vona a.m.k. að þessi háttsemi tíðkist ekki lengur. Við höfum hins vegar séð þetta gerast við Kárahnjúka og hið sama er að gerast úti um Evrópu, í Noregi t.d. þar sem eru stór byggingarverkefni í gangi. Það verður að sporna við þessu. Það má segja að ein leið sé fær að einhverju leyti og hún var partur af nýlegum samningum sem Flóabandalagið og Starfsgreinasambandið gerðu við atvinnurekendur á dögunum. Þar var inni heimild til trúnaðarmanns um að fá að sjá einstaklingsbundna ráðningarsamninga við erlenda starfsmenn. Ég held að sá háttur eigi að geta takmarkað mjög ósvífna starfsemi af þessu tagi. Við höfum líka orðið vör við þetta, Íslendingar, í öðrum starfsgreinum. Við höfum séð þetta aðeins skjóta upp kolli í málmiðnaði þar sem ekki hefur verið um að ræða ófaglærða verkamenn heldur ákaflega kunnáttusama verkamenn sem hafa verið fluttir inn til þess að inna af höndum ákveðin verk, látnir vera hér í nokkra mánuði við heldur þröngan kost, vondar aðstæður og miklu lægri laun en tíðkast á íslenska vinnumarkaðnum. Því miður eru líka einhver dæmi um að þetta sé að gerast, í takmörkuðum mæli þó, í landbúnaði fyrst og fremst, þar sem verið er að verksmiðjuframleiða hvítt kjöt. Þetta eru hlutir sem við getum ekki látið viðgangast og við hljótum að sporna gegn af öllu afli. Ég ræddi við hæstv. félmrh. um þessi efni fyrr í vetur. Án þess að ég ætli að fara að leggja þessa umræðu undir það þingmál sem ég og Samf. fluttum af því tilefni um starfsmannaleigur get ég samt sem áður ekki annað en notað þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. félmrh. út í þetta mál. Hæstv. félmrh. tók nefnilega á sínum tíma nokkuð vel í að það þyrfti að höggva að rótum þess vanda sem ég hef verið að reifa. Hæstv. félmrh. sagði af því tilefni í ræðustóli og reyndar lét hann þess líka getið í fjölmiðlum að það kæmi vel til greina af hans hálfu að sett yrðu sérstök lög sem takmörkuðu og auðvelduðu eftirlit með starfsmannaleigum af því tagi sem ég hef verið að lýsa. Ég man ekki betur en að hæstv. félmrh. gengi skrefi lengra og lýsti því yfir að það kæmi einnig til greina af hans hálfu að hann mundi freista alþjóðlegrar samstöðu innan EES til að ná utan um þetta vandamál. Besta leiðin yrði auðvitað sú að með einhverjum hætti yrði lögð fram tilskipun og samþykkt innan Evrópusambandsins sem bæði fullgildir aðilar og aukaaðilar eins og við sem erum aðilar að EES yrðum síðan að hlíta. Sjálfum finnst mér að nú þegar séu til ákveðnar tilskipanir sem hafa verið samþykktar, og ég veit ekki betur en við gætum tekið upp, sem mætti að nokkru leyti beita gegn þessum ófögnuði. Ég held að það væri hins vegar langbest að gerð yrði sérstök tilskipun sem tæki vel á þeim vanda sem ég hef hér verið að lýsa. Ef hæstv. félmrh. meinar það sem hann hefur sagt í þessum efnum, og ég hef enga ástæðu til að efast um það, finnst mér að hann ætti að láta til sín taka. Það er stundum talað um að Íslendingar hafi lágværa rödd á alþjóðavettvangi en enginn getur sakað hæstv. félmrh. um það að rödd hans heyrist ekki. Þegar Íslendingar leggja saman með öðrum þjóðum sem eiga við svipaðan vanda að glíma er ekki efi í mínum huga að við getum náð þarna nokkrum árangri. Ég hef sjálfur sem forustumaður jafnaðarmanna á Íslandi tekið þetta upp við hvert einasta tækifæri sem ég hef getað á erlendum vettvangi, nú síðast rætt þetta aðeins við írska Evrópumálaráðherrann sem ég átti fund með ásamt ýmsum forustumönnum norrænna jafnaðarmanna og forustumanna úr verkalýðshreyfingunni. Þar kom auðvitað í ljós að sínum augum lítur hver á silfrið og sá ágæti Evrópuráðherra írsku ríkisstjórnarinnar var mér algjörlega ósammála. Hann taldi að þetta yki samkeppnishæfni írsku þjóðarinnar vegna þess að með því að eiga kost á ódýrum vinnukrafti af þessu tagi gætu írsk fyrirtæki keppt betur á alþjóðlegum markaði. Ég held hins vegar að þetta sé ekki svona. Ég er alveg sannfærður um að ef það á að fara að knýja íslensk verktakafyrirtæki, sem mörg hver hafa getið sér ákaflega gott orð við vinnu við mjög erfiðar aðstæður á hálendi Íslands og eru af þeim sökum í ýmsum verkefnum erlendis núna, til að höggva í sama knérunn verður það mjög erfitt fyrir þau. Íslenskt siðferði leyfir það einfaldlega ekki. Það er ekki hægt að fallast á slíkt og sem betur fer er siðferðisvitund forustumanna í íslensku atvinnulífi með þeim hætti að það yrði sannarlega nauðvörn ef þeir létu rekast út í slíkt til að halda fyrirtækjum sínum á floti. Það má aldrei verða. Og það er skylda okkar, löggjafans, að skapa kringumstæður sem eru þannig að þeir verði ekki neyddir til þess. Því langar mig að endingu, herra forseti, til að spyrja hæstv. félmrh.: Hvaða afstöðu hefur hann til þess að sett verði sérstök lög sem takmarka starfsemi starfsmannaleigna af þessu tagi og auðveldi eftirlit hins opinbera og ekki síður vinnumarkaðarins sjálfs með starfsemi þeirra? Í öðru lagi: Er hann enn þeirrar skoðunar að það komi vel til greina, og hann sem félmrh. íslenska lýðveldisins beiti sér á alþjóðlegum vettvangi fyrir því, að ná samstöðu með þjóðum sem eiga við svipaðan vanda að glíma til þess að setja alþjóðlegar reglur sem vinna gegn þessu meini?

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr hvort ég sé enn sömu skoðunar og ég var sl. haust. Já, ég er það. Ég tel koma til greina að ganga til lagasetningar af því tagi sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýsir. Ég vil gera grein fyrir því, hæstv. forseti, að í kjölfar þeirrar umræðu sem átti sér stað á Alþingi sl. haust sendi ég öllum kollegum mínum á Evrópska efnahagssvæðinu, öllum þeim ráðherrum sem með þessi mál fara, bréf þar sem ég spurðist fyrir um það með hvaða hætti tekið væri á þeim málum sem hv. þm. reifar og hef þar með verið að afla mér upplýsinga um það, bæði með hvaða hætti tekið er á þeim og hvaða afstöðu menn hafa til þessara mála. Ég hef sömuleiðis beitt mér fyrir því að í drögum að norrænni samstarfsáætlun sé fjallað um þessi mál á þeim vettvangi. Ég hef enn fremur óskað eftir því við aðila vinnumarkaðarins hérlendis að þeir geri grein fyrir afstöðu sinni. Þessi svör eru smám saman að berast í félmrn. og ég skal játa að við erum rétt að byrja að vinna úr þeim. Þar með er ekki tímabært fyrir mig að lýsa því nákvæmlega hér og nú hver afdrif máls verða. Ég vil hins vegar líka, hæstv. forseti, gera grein fyrir að í nýgengnum kjarasamningum á vinnumarkaði náðist samkomulag aðila vinnumarkaðarins um eftirlit með kjörum þeim sem hv. þm. gerði að umfjöllunarefni, þ.e. varðandi kjör starfsmanna hjá þeim fyrirtækjum sem eiga aðild að Samtökum atvinnulífsins. Við erum með til skoðunar núna í félmrn. í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að festa í lög sams konar ákvæði og aðilar vinnumarkaðarins hafa þarna náð samkomulagi um gagnvart þeim fyrirtækjum sem ekki eru aðilar að Samtökum atvinnulífsins.

Herra forseti. Besti partur Framsfl. er alltaf sögulega þenkjandi og ég get ekki annað en rifjað það upp fyrir hinum unga og efnilega hæstv. félmrh. að hann er í blóðsifjum við fræga baráttukonu innan verkalýðshreyfingarinnar sem alltaf tók upp hanskann fyrir ekkjur, munaðarleysingja og alla þá sem áttu undir högg að sækja. Sú ágæta kona sat líka hér á þingi og eitt af þeim bréfum sem ég á í fórum mínum, sem ég met hvað mest, er einmitt bréf Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur til mín þar sem hún brýndi mig til dáða um leið og hún sagði mér af högum flórgoðans í Steinsmýrarflóðinu, ef ég man rétt, en það er önnur saga. Ég sé að hæstv. ráðherra rennur blóðið nokkuð til skyldunnar. Hann hefur ekki setið iðjulaus í ráðuneyti sínu hvað þetta mál varðar og ég fagna því að hann hefur staðið við það sem hann sagði í haust, að hann mundi reka á eftir þessu máli. Það er gleðiefni. Ég hvet svo hæstv. ráðherra til að láta ekki sitja við bréfaskriftirnar einar heldur urra með röddu sinni á þessa menn sem hann er að hitta á fundum þar sem þessi mál koma til umræðu. Ég er honum sammála um það, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, að sá hluti kjarasamninga sem að þessu lýtur er mjög til bóta. En það sem við höfum aðeins spurnir af hér á landi er að í krafti þess ferðafrelsis sem við þökkum Schengen séu fyrirtæki farin að iðka það að koma hér inn með hóp af starfsmönnum í stuttan tíma. Viðkomandi sæta engri tilkynningarskyldu. Þau eru látin vinna hér í nokkrar vikur, farið er með þau út og svo koma þau aftur. Hagnaðurinn af því að hafa starfsfólk á svo lágum kjörum er nægilega mikill til þess að þetta borgar sig ríkulega fyrir viðkomandi fyrirtæki og þessi hluti kjarasamninga mun ekki bjarga þessu. Við þurfum lög til að útiloka þetta þannig að menn fái a.m.k. hamar dómsvaldsins í hausinn ef þeir verða uppvísir að þessu.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnar til Steinsmýrarflóðsins sem frænka mín, fyrrum hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, skrifaði bréfið til hans um en við skulum ekki gera það að sérstöku umfjöllunarefni hér, hv. þingmaður. Ég tel að við göngum ágætlega í takt í þessu máli eins og mörgum öðrum. Ég er út af fyrir sig alveg sammála hv. þm. í því að það dugar ekki að senda bréf og kalla eftir þeim. Það verður líka að vinna úr slíku og eins og ég gerði grein fyrir áðan höfum við hafið þá úrvinnslu. Hv. þm. bendir á ýmis atriði sem vert er að hafa í huga og fara yfir varðandi atvinnurétt útlendinga hér á landi. Ég er út af fyrir sig alveg sammála því. Við erum að horfast í augu við talsvert nýja tíma, Íslendingar, hvað þetta varðar og það er full ástæða fyrir okkur til að fara yfir þau mál frá degi til dags. Ég vil, hæstv. forseti, gera grein fyrir því að ég á reglulegt samráð við aðila vinnumarkaðarins, bæði ASÍ og Samtök atvinnulífsins, þar sem við förum yfir mál af þessum toga. Ég tek að sjálfsögðu feginsamlega við ábendingum þeirra um það sem betur mætti fara á vinnumarkaði okkar og sömuleiðis ábendingum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og upprifjunum hans úr bréfum indællar frænku minnar heitinnar.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. verður að gera sér grein fyrir því að ef hann stendur sig ekki vel þá verður hægt að snúa vönd úr þeim bréfum. Ég vona þó að ekki komi til þess. Ég ítreka að mér finnst gott að hæstv. ráðherra skilur að þetta er ákveðið vandamál. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að hafa lög sem fortakslaust banna að misbeita valdi gagnvart verkafólki, eins og gerst hefur í einhverjum mæli. Þeir samningar sem hafa verið gerðir fyrir atbeina verkalýðshreyfingarinnar sem gera okkur kleift að hafa betra eftirlit en áður með starfsmannaleyfum af þessu tagi duga ekki varðandi ákveðna hópa. Ég óttast, herra forseti, að takist okkur ekki að ráða við þetta vandamál þá geti tvennt gerst. Í fyrsta lagi er grafið undan samkeppnishæfni íslensks vinnuafls og í öðru lagi grafið undan einum af þeim dásamlegu hlutum sem nútímafólki eru færðir með aðild okkar að EES, þ.e. ferðafrelsi sem er við lýði í krafti Schengen. Ég held nefnilega að ef sú þróun eykst sem ég hef gert að umtalsefni og aðeins glittir í, hún hefur ekki rutt sér til rúms en glittir aðeins í hana, þá verður næsta krafa verkalýðshreyfingarinnar eðlilega sú að tekin verði upp einhvers konar tilkynningarskylda gagnvart öllum sem koma hingað til lands. Þar með mun hið sama auðvitað líka gilda um okkur þegar við förum til annarra landa. Mér líst ekki á það og þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til þess að skoða málið niður í kjölinn og skoða það rækilega hvort ekki væri rétt að setja lög þannig að við höfum tæki til að taka hart á slíkum málum ef upp komast.

Hæstv. forseti. Ég kem í pontu til þess að lýsa því yfir að ég styð það mál sem hér er lagt fram í frv. af hæstv. félmrh., um takmörkun á frjálsri för launafólks tímabundið til 1. maí. Ég styð það miðað við þær forsendur sem gengið er út frá í málinu, þ.e. sömu forsendum og ég gerði grein fyrir þegar rætt var um stækkun á Evrópska efnahagssvæðinu. Þar sem fjöldi ríkja innan Evrópusambandsins hyggst setja takmörk við frjálsa för launafólks þá tel ég eðlilegt að Íslendingar geri hið sama í svipaðan tíma. Samkvæmt frv. er þessi takmörkun til 1. maí 2006. Ástæðan fyrir því að ég styð þessa aðgerð, þó ég sé almennt hlynntur frjálsri för launafólks, er einfaldlega sú að þar sem þetta gildir ekki almennt í löndunum væri hætt við því að straumurinn beindist til þeirra fáu landa sem láta mundu frjálsa för launafólks koma til framkvæmda þegar í stað. Þar af leiðandi gæti staða Íslands orðið mjög erfið. Ég tel óeðlilegt að taka þá áhættu meðan eigi liggur fyrir að allur markaðurinn verði opinn. Ég tel hins vegar að hefði vinnumarkaðurinn almennt verið opinn að þessu leyti þá hefðum við ekki átt að setja þessa bakvörn. Ég held að þá hefði ekki þurft að óttast mikið flóð launafólks til landsins. Dreifingin hefði orðið meiri og allt öðruvísi heldur en ef straumurinn hefði beinst að fáum löndum, sérstaklega að litlu landi og litlu atvinnusvæði eins og Íslandi. Þetta er aðalástæðan fyrir því að ég tel eðlilegt að við höfum þennan fyrirvara og aðlögun. Almennt tel ég að svo hefði ekki átt að vera en reyna mætti að ná samtöðu um það með Evrópusambandsríkjunum hvenær þessari takmörkun verði aflétt þannig að við þyrftum ekki að setja takmörkun á frjálsa för launafólks á milli landa að þessu leyti. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að varðandi starfsmannaleigur. Hvernig má una við að á vinnumarkaði sé fólk sem fær laun sem eru önnur heldur við viljum að greidd séu hér á landi? Hvernig mun það þróast ef það fær að viðgangast að hér séu undirverktakar með starfsmenn og starfsmannahópa á vegum starfsmannaleigna sem séu í raun annar eða þriðji aðilinn að verkkaupum? Við gætum þess vegna hugsað okkur að íslenskt fyrirtæki byði í verk og fengi verkið en hefði á bak við samning um að inn komi fyrirtæki með ákveðna starfsmannahópa sem væru hér í ákveðinn tíma og á þeim grundvelli hefði eitt ákveðið fyrirtæki lægra tilboð heldur en önnur íslensk. Ég tek því undir þá umræðu sem hér hefur farið fram, að það þarf að skoða þetta mjög vandlega. Mér sýnist að þessi möguleiki sé opinn, að svona sé hægt að nota undirverktaka og starfsmannaleigur. Þess vegna fagna ég því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að nauðsynlegt væri að taka á þessu. Ég held að það hljóti að vera ef við ætlum að tryggja að málin þróist ekki í þá veru sem ég hef lýst.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá málefnalegu og góðu umræðu sem farið hefur fram um þetta mál. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni þegar hann segist þeirrar skoðunar að ef ekki hefði komið til takmörkun annarra þjóða á hinu Evrópska efnahagssvæði á frjálsri för launafólks frá hinum nýju sambandslöndum þá hefði ekki verið sérstök ástæða til að grípa til slíkra ráðstafana hér. Reyndin er hins vegar önnur og í ljósi þess, eftir að hafa átt samráð við aðila vinnumarkaðarins og reifað málið í ríkisstjórn, er niðurstaðan sú að við þessar aðstæður sé skynsamlegt, hæstv. forseti, að gera þessar breytingar á lögum okkar og takmarka frjálsa för, a.m.k. í þau tvö ár sem aðlögunartíminn gildir. Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir þessa umræðu og óska eftir að málið verði sent til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Iðnn. fékk til umsagnar og umfjöllunar till. til þál. á þskj. 33, um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Þar er lagt til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að vinna framkvæmdaáætlun um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Meginmarkmið aðgerðanna verði að auðvelda mönnum að stofna til atvinnurekstrar, hlúa að nýsköpunar- og þróunarstarfi í smáatvinnurekstri og greiða fyrir vexti og viðgangi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið umsagnir frá Samtökum atvinnulífsins, Impru -- nýsköpunarmiðstöð, Handverki og hönnun, Félagi kvenna í atvinnurekstri, Heimilisiðnaðarfélagi Íslands og Eyþingi -- Sambandi sveitarfélaga í Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslum. Tillagan er endurflutt frá 128. löggjafarþingi og bárust þá umsagnir frá Atvinnuþróunarfélagi Þingeyinga hf., Alþýðusambandi Íslands, Byggðastofnun, Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, Iðntæknistofnun og Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að vinna að framkvæmdaáætlun um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Meginmarkmið aðgerðanna verði að auðvelda mönnum að stofna til atvinnurekstrar, hlúa að nýsköpunar- og þróunarstarfi í smáatvinnurekstri og greiða fyrir vexti og viðgangi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Nefndin er meðvituð um að í útfærslu framkvæmdaáætlunarinnar verði nauðsynlegt að taka mið af séríslenskum aðstæðum varðandi stærðarviðmið fyrirtækja án þess að skekkja samkeppnisstöðu þeirra því að samkvæmt skilgreiningu Evrópusambandsins eru allflest íslensk fyrirtæki smá eða meðalstór á alþjóðlegan mælikvarða. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna ,,haustið 2004`` í 2. mgr. tillögugreinarinnar komi: haustið 2005. Áætlunin sem ályktað er að ríkisstjórninni verði falið að vinna skal sem sagt lögð fyrir Alþingi haustið 2005. Steingrímur J. Sigfússon sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir álitið skrifa auk mín, sem er formaður og framsögumaður, hv. þm. Kjartan Ólafsson, Sigurjón Þórðarson, Guðmundur Hallvarðsson og Anna Kristín Gunnarsdóttir, sem sat fundinn í stað Kristjáns Möllers.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa sérstakri ánægju minni yfir því að þetta mál skuli komið út úr iðnn. Alþingis og að allar líkur eru á því að það hljóti samþykki á þinginu. Það er því miður ekki venjulegt um þingmál frá stjórnarandstöðunni en þessi þáltill. er að öllu leyti samhljóða, nákvæmlega eins orðuð, og þingmál sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flutti, fyrst á 128. löggjafarþingi og svo aftur nú. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að vinna framkvæmdaáætlun um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Meginmarkmið aðgerðanna verði að auðvelda mönnum að stofna til atvinnurekstrar, hlúa að nýsköpunar- og þróunarstarfi í smáatvinnurekstri og greiða fyrir vexti og viðgangi lítilla og meðalstórra fyrirtækja.`` Síðan segir í þáltill. þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að áætlunin feli í sér sérstaka athugun á eftirfarandi þáttum og eftir atvikum tillögum til úrbóta. Þar er vísað í ýmsa þætti sem nauðsynlegt sé að gera athugun á: kostnaði við að stofna til atvinnurekstrar og aðgangi að upplýsingum og ráðgjöf í því sambandi; aðgangi smáatvinnurekstrar að fjármagni og nauðsynlegri fjármálaþjónustu; kostnaði og aðgangi smáfyrirtækja að ráðgjöf og öflun upplýsinga; aðstöðu smáatvinnurekstrar til að kynna og markaðssetja framleiðsluvörur eða þjónustu; kostnaði og eftir atvikum öðrum hindrunum sem torvelda kynslóðaskipti í smáatvinnurekstri; kostnaði uppfinningamanna, frumkvöðla og smáfyrirtækja við að sækja um einkaleyfi á uppfinningum og gæta hagsmuna sinna varðandi framleiðsluleyndarmál, sérþekkingu og verðmætar upplýsingar; skattalögum og öðrum þáttum sem marka starfsskilyrði atvinnurekstrar með sérstöku tilliti til smáfyrirtækja; stöðu smáatvinnurekstrar samkvæmt lögum og reglum, gagnvart eftirliti og leyfisveitingum og kostnaði við samskipti við stjórnsýslu og stofnanir; stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga og einyrkja í atvinnurekstri; stöðu frumkvöðla og stöðu uppfinningamanna. Síðan fylgir greinargerð þar sem rök eru færð fyrir því hve mikilvægt sé að styðja við bakið á smáum fyrirtækjum og hve mikilvæg þau eru fyrir atvinnulífið í heild sinni. Vísað er í starf sem fram fer á vegum Evrópusambandsins. Þar gildir sérstök stefna eða sáttmáli um smáfyrirtæki, European Charter for Small Enterprises. Eins og kom fram í máli flutningsmanns, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, er sérstaklega tekið fram í nefndarálitinu að hér þurfi að taka tillit til íslenskra aðstæðna því samkvæmt skilgreiningu Evrópusambandsins teljist allflest íslensk fyrirtæki smá eða meðalstór á alþjóðlegan mælikvarða. Það er ekki aðeins á vegum Evrópusambandsins sem vinna og stefnumótun fer fram til að finna leiðir til að styrkja stöðu smárra og meðalstórra fyrirtækja. Það hefur einnig verið tekið upp á norrænum vettvangi og er gerð grein fyrir því í greinargerð með hinni upphaflegu þáltill. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég ítreka ánægju mína með að nefndin skuli hafa afgreitt þetta mál. Ég er sannfærður um að það er hið mesta þjóðþrifamál.

Herra forseti. Hér liggur fyrir þáltill. sem er í alla staði hin merkasta. Ég tel ákaflega mikilvægt að unnin verði framkvæmdaáætlun um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri, í smáum og meðalstórum fyrirtækjum. Ég held að það sé afar mikilvægt að þar komi fram, eins og kemur fram í tillögunni, skilgreining á því hver aðgangur smáatvinnurekstrar að fjármagni og nauðsynlegri fjármálaþjónustu geti verið. Eins og fram kemur er jafnframt gert ráð fyrir að uppfinningamönnum, frumkvöðlum og smáfyrirtækjum verði auðveldað með kostnað varðandi einkaleyfi. Þá mætti sömuleiðis skoða hvort eitthvað megi ekki betur fara í skattalöggjöf okkar. Allt er þetta hið besta mál. En ég vil nota þetta tækifæri til að koma að öðru máli sem þessu skylt, þ.e. heildarendurskoðun á stuðningi hins opinbera við nýsköpun, fyrirtæki, stór og smá og atvinnulífið í heild sinni. Við stöndum á þeim tímamótum að það hafa orðið mikil umskipti í íslensku atvinnulífi hvað varðar þátttöku hins opinbera á allra síðustu árum. Hið opinbera er að mestu hætt almennri atvinnustarfsemi. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur á þessum tíma að stokka spilin og skoða með hvaða hætti er eðlilegt og rétt að hið opinbera komi að stuðningi við atvinnulífið. Ég er þeirrar skoðunar að þar skipti langmestu máli með hvaða hætti hið opinbera getur hlúð að hagnýtingu hugvits og stutt við rannsóknir og vöruþróun. Með fullri virðingu fyrir þessu ágæta máli þá held ég að það skipti ekki öllu máli í því sambandi hversu stór fyrirtækin eru eða hvort það eru smáfyrirtæki. Annað finnst mér hins vegar gilda að taka upp sértækan stuðning við t.d. kvennafyrirtæki eða svæðisbundinn stuðning. Heildarendurskoðun sem miða mundi að því að auka stuðning við hugvitsgreinar, rannsóknir og vöruþróun, held ég sé nauðsynleg fyrir okkur að skoða í dag. Hvers vegna? Þannig er að hagvöxtur á Íslandi er öðruvísi tilkominn en hagvöxtur í flestum öðrum löndum sem við viljum bera okkur saman við. Hagvöxtur hér á landi er að stærstum hluta tilkominn vegna aukinnar nýtingar náttúruauðlinda. Hagvöxtur í nágrannalöndum okkar hefur að stærstum hluta orðið til vegna hagnýtingar hugvits. Á síðustu 50 árum hafa rannsóknir og vísindi í Bandaríkjunum lagt til um 50% af árlegum hagvexti. Í Japan er samsvarandi framlag nærri 55% og í Bretlandi, Þýskalandi og Frakklandi hefur þekkingarþróun skapað um 75% af árlegum hagvexti frá því um miðja síðustu öld. Grannar okkar í Finnlandi og Svíþjóð hafa náð sama marki á síðustu árum. Þessi hagvöxtur er sjálfbær og hann er æskilegur því hann gengur ekki á auðlindir jarðar. Sambærilegar úttektir hér á landi eru því miður ekki til staðar þrátt fyrir eftirgrennslan. Þó veit ég til þess að það er verið að reyna að vinna að því. En áætluð hlutdeild þekkingargreina í hagvexti hér á landi er rétt aðeins um 10%. Þetta þýðir að hagvöxtur hér á landi byggir mun meira á nýtingu náttúruauðlinda en hagvöxtur nágrannaþjóða okkar. Það má því segja að hugvit okkar Íslendinga sé ekki í askana látið líkt og hjá öðrum þjóðum. Ég held að ef við skoðum stuðning hins opinbera við atvinnulíf í dag þá blasi við að þar skortir reglufestu. Stuðningurinn er lítt faglegur oftast ógegnsær. Ég held að við eigum að skoða starfsumhverfi og reglur um skatta og gjöld hjá atvinnufyrirtækjum í heild sinni og taka þar upp reglur sem miða að jafnri stöðu og hafa réttlæti að leiðarljósi og raska ekki samkeppnishæfni. Ef við skoðum síðan fjárstuðning hins opinbera til vísinda og rannsókna þá fer hann að stærstum hluta í gegnum stofnanir hins opinbera. Samkvæmt athugun sem ég hef óskað eftir kemur fram að rannsóknarstofnanir á vegum hins opinbera eru hvorki fleiri né færri en 92. Í gegnum fyrirspurnir sem slitrótt svör hafa borist við á síðustu vikum er að verða ljóst að þær forsendur sem eru notaðar til fjárstuðnings við þessar stofnanir eru mjög mismunandi. Það er sömuleiðis mismunandi stjórnvald tekur ákvarðanir um þessa fjármuni. Rétt eins og ég sagði áðan skortir þarna reglufestu og faglegar forsendur. Ég tel að það væri heppilegt og æskilegt að allur stuðningur hins opinbera við atvinnulíf væri gegnsær þannig að þing og þjóð sjái hver tekur ákvörðun, um hvaða fjárhæðir, til hvaða verkefna og hvaða árangri slíkt skilar. Herra forseti. Ég tel mikilvægt að hafist verði handa við heildarendurskoðun á aðkomu hins opinbera að atvinnulífinu, endurskoðun sem miðast að því að hið opinbera styðji ungviðið í atvinnulífinu með faglegum, gagnsæjum og réttlátum hætti. Það er ljóst að ungviðið hreiðrar helst um sig í smáfyrirtækjum og því fagna ég áliti þessarar nefndar sem fram er komið og framgangi þessa máls á Alþingi.

Hæstv. forseti. Mig langar að koma með einn flöt á þessu frumvarpi. Mér datt í hug hvort þetta mál gæti hugsanlega orðið til hagsbóta fyrir eldri borgara þessa lands. Væri athugandi hvort aðgengi eldri borgara að vinnu við þetta frumvarp yrði til að efla áhuga þeirra og möguleika er þeir fara af hinum almenna vinnumarkaði? Gæti það ekki skapað þeim einhverjar aukatekjur? Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins koma þessu á framfæri.