Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Þá höldum við áfram þar sem frá var horfið í fyrri viku að ræða staðfestingu bráðabirgðalaganna sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar gaf út 20. maí og þær breytingar sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur lagt til, þ.e. samfellingu frumvarpanna til að einfalda málið. Ég ætla ekki að víkja aftur að þeim þætti málsins, svo flókinn sem hann í rauninni er, en þegar frá var horfið í umræðunni sl. föstudag höfðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar talað, þ.e. fulltrúar Sjálfstfl., Borgfl. og Kvennalista. Það er svo sem varla hægt að segja að það hafi orðið miklar umræður um þetta mál, a.m.k. ekki enn þá, en við eigum sjálfsagt eftir að ræða það hér það sem lifir dags og kannski fram á nótt ásamt næsta máli á dagskrá sem eru önnur bráðabirgðalög sem sett voru síðar á sumrinu eða þegar komið var fram undir haust. Það er í rauninni hægt að segja það í heldur stuttu máli að hér er ekkert nýtt á ferðinni. Hér var eina ferðina enn í þessu þjóðfélagi okkar verið að grípa til ráðstafana, óvinsælla ráðstafana, sem taldar voru óhjákvæmilegar til að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna, til að reyna að tryggja kaupmátt lægstu launa og koma meiri stöðugleika í efnahagslífið. Það vita allir nú að aðgerðirnar í maí báru ekki tilætlaðan árangur, en allt hefur þetta sem við ræðum hér og nú í tengslum við bráðabirgðalög ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar verið gert áður. Það er ekkert nýtt undir sólinni í þessum efnum og ekkert sem menn þurfa að láta koma sér sérstaklega á óvart. Ég hefði gjarnan hugsað mér að víkja hér stuttlega að ýmsum atriðum sem hv. 2. þm. Norðurl. e. nefndi í sinni ræðu en hann gengur nú einmitt í þingsalinn. Ræða hans var raunar með nokkrum ólíkindum og við urðum vitni að því að hann fór hamförum hér í þessum ræðustól og barðist raunar um á hæl og hnakka. Ég neita því ekki að þegar ég hlýddi á mál hans hér á föstudaginn hvarflaði að mér ýmislegt af því sem meistari Jón Vídalín segir í predikun sinni sunnudaginn milli áttadags og þrettánda, þeirri predikun sem í munni almennings hefur hlotið nafnið reiðilesturinn. Það væri auðvitað freistandi, herra forseti, að vitna í þessa víðfrægu predikun þar sem á hverju strái eru tilvitnanir sem hæfðu mætavel lýsingu á þessum reiðilestri hv. þm. Nú ætla ég ekki að líkja saman með neinum hætti orðfæri hans og meistara Jóns Vídalíns, fjarri sé það mér. Þó er hv. þm. raunar alls ekki illa máli farinn. Það má hann vissulega eiga, en í friðarins nafni í þessari hv. deild ætla ég að stilla mig um að vitna í þessa ágætu ræðu, að vitna í hin mergjuðustu og eftirminnilegustu orð sem vissulega hefðu getað átt vel við hér. En á einum stað segir meistari Jón Vídalín: ,,En hann sem reiðinn er, hann er eins og eldur í sinu. Hvað sem ekki er eftir hans skapi, það grípur hann eins og eldurinn tundrið. Og þar fyrir utan spillir reiðin heilsu líkamans eigi alllítið. Því segir hinn vísi: Vandfýsnin og reiðin stytta dagana og flýta ellinni.`` 
             Þetta er svona vinsamleg ábending og til umhugsunar. Það mætti tína til ýmislegt fleira og væri freistandi og hefði vissulega verið tilefni til, en til þess að espa ekki hv. þm., sem er heldur viðkvæmur á þessum stundum, ætla ég að stilla mig um það. Hv. þm. Halldór Blöndal vék að því að hann saknaði þess mjög að ég hefði ekki í ræðu minni vikið að afstöðu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Ég hafði raunar hugsað mér að gera það í þessari umræðu og þá þegar við ræddum frv. til laga um efnahagsaðgerðir, þ.e. lögin frá 28. sept. Hann hefur hins vegar tekið af mér ómakið og lesið þessar ályktanir og það er auðvitað af hinu góða. Ég vildi gjarnan leiðrétta það ranghermi sem fram kom í ræðu hv. þm. að Alþfl. berðist fyrir því að tekin yrðu upp í tekjuskattskerfinu tvö skattþrep. Það er rangt. Alþfl. hefur staðið gegn því og stendur gegn því og er því andvígur að skattþrepin í staðgreiðslunni verði tvö og fyrir því liggja þung rök. Í fyrsta lagi hafa menn bent á að þetta sé mjög erfitt í framkvæmd, einkanlega að því er varðar þá sem taka laun á mörgum stöðum. Í öðru lagi hafa menn bent á að þetta sé skattur sem fyrst og fremst mundi lenda á sjómönnum, það er mikið til í því, og þeim sem leggja á sig vinnu nótt sem nýtan dag, t.d. til þess að koma sér upp húsnæði. Við teljum miklu skárri kost að notast við það kerfi sem fyrir er og hækka þá heldur prósentuna lítið eitt, en út í þá umræðu ætla ég ekki að fara hér. Hv. þm. lét svo ummælt að maíaðgerðirnar hefðu verið árangurslausar vegna þess að Alþfl. vildi ekki ganga lengra. Nú varð um þetta samkomulag og það má vel vera að Sjálfstfl. hafi viljað ganga miklum mun lengra. Mig rekur ekki endilega minni til þess. Annars ætlaði ég raunar að geyma mér umræðu um Sjálfstfl. og forustu hans þangað til við seinna málið, en það getur vel verið að það sé ástæða til að gera það núna vegna þess m.a. að hv. þm. Halldór Blöndal helgaði verulegan hluta ræðu sinnar árásum á forustu Alþfl., ekki aðeins formann hans heldur líka varaformann og viðskrh. Ég ætla að stilla mig um það að þessu sinni að segja allt sem mér býr í brjósti til að svara þessu. Ég geri það síðar í umræðunni ef tilefni gefst til sem væntanlega verður, en það er svo sannarlega hægt að segja sitt af hverju um Sjálfstfl., formann hans og forustu alla og frammistöðu þeirra í síðustu ríkisstjórn. Ég held að það sé ágætt að við tökum kannski þá umræðu í næsta þrepi þegar við ræðum um bráðabirgðalögin öll, þegar þau verða öll komin í umræðuna. Ég hef satt að segja verið svolítið að velta því fyrir mér og reyna að finna skýringar á viðbrögðum hv. þm. Halldórs Blöndals nú á þessum haustvikum og í allri þessari efnahagsmálaumræðu, og ég er ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli úr fjh.- og viðskn. þó að ég segi frá því að sambúðin þar hefur á stundum verið svolítið erfið, að ég taki nú ekki sterkar til orða, heldur mjög mildilega. Hv. þm., þessi laukur Engeyjarættarinnar, hefur verið svolítið hornóttur á stundum og þá er mjög vægt til orða tekið. Það hvarflar að mér öðru hverju að hv. þm. Halldór Blöndal sjái enn óskaplega eftir því að síðasta ríkisstjórn skyldi hrökklast frá, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, að hann sé einn af fáum sem sakna þeirrar ríkisstjórnar alveg einstaklega mikið. Og ég get ekki að því gert að það setur að mér þann grun að hann hafi verið sá, umfram aðra, sem gaf hæstv. þáv. forsrh. Þorsteini Pálssyni hin vondu ráð og setti honum í hendur hinar vondu tillögur og óskynsamlegu, vanhugsuðu, sem urðu til þess að upp úr stjórnarsamstarfinu slitnaði. Það hvarflar óneitanlega að mér að á þeim örlagaríku dögum þegar stjórnarsamstarfið rofnaði og Sjálfstfl. brast kjark til þess að halda áfram og hafa forustu um landsstjórnina hafi einn af helstu ráðgjöfum forsrh. verið hv. þm. Halldór Blöndal. Þetta hefur svona á stundum hvarflað að mér. Honum hafi hins vegar aldrei dottið í hug að svo kynni að fara að ríkisstjórnin færi frá og iðrast nú þess alls sem hann gerði þá, iðrast þeirra ráða sem hann gaf á sínum tíma. Ég sé að hv. þm. á erfitt með að sitja undir þessu og hverfur burt úr deildinni. Hann iðrast þess að hafa rutt formanni sínum úr embætti með þeim hætti sem ég hygg að hann hafi gert. Ég ætla hins vegar ekki hér og nú, nema frekara tilefni gefist til, að tala frekar um starfið í nefndinni, það gefst áreiðanlega tilefni til þess síðar, en víkja kannski að einu eða tveimur atriðum til viðbótar sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni. Hv. þm. sagði: Við vildum lækka matarskattinn, þennan söluskatt á matvæli sem Sjálfstfl. stóð að að setja á og ber fulla ábyrgð á eins og hinir flokkarnir sem stóðu að ríkisstjórninni. Staðreyndin var hins vegar sú að það var enginn matarskattur nema tiltölulega lítilvæg hækkun á innfluttum matvælum. Söluskattshækkuninni sem kom á innlendar matvörur var allri mætt með aukinni niðurgreiðslu. Hin snjalla tillaga hv. þm., sem síðar varð tillaga forsrh., um að fella niður söluskatt af matvælum hefði þannig í rauninni ekki leitt til neinnar verðbreytingar á innlendum matvælum, þ.e. á kjöti og öðrum innlendum matvælum. Það hefði engin breyting orðið á því verði. Það hefði verið óbreytt því það átti að fella niður niðurgreiðslurnar sem komu á móti söluskattshækkuninni. Allt var þetta því einn loddaraleikur frá upphafi til enda. Árásum hv. þm. á forustu Alþfl. læt ég bíða í bili að svara. Þetta var svona þessi venjulegi skammtur sem þessi hv. þm. lætur frá sér þegar þessi gállinn er á honum eins og við þekkjum öll hér í þessari hv. deild. Ég sé ekki ástæðu til að víkja sérstaklega að málflutningi annarra fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Fulltrúi Kvennalistans lýsti því að vísu yfir að hún mundi tala mjög stutt í málinu og hún gerði það vegna þess að hún vildi flýta afgreiðslu málsins. Það er auðvitað skiljanlegt, en ég neita því ekki að mér kemur svolítið spánskt fyrir sjónir hin einkennilega tvöfeldni sem svo óskaplega oft einkennir málflutning þm. Kvennalistans. Þegar stjórnarmyndunarviðræður stóðu yfir sumarið 1987, að loknum kosningum, voru gerðar mjög ítrekaðar tilraunir til að fá Kvennalistann til að taka þátt í ríkisstjórn og axla ábyrgð.  Þetta ber allt að sama brunni: Þverpólitísk hreyfing um hápólitísk markmið getur aldrei gengið upp, getur aldrei náð árangri, getur aldrei orðið sammála um að axla þá ábyrgð sem þarf til þess að taka þátt í ríkisstjórn, enda hafa talsmenn Kvennalistans sagt mjög skýrt og greinilega: Við viljum ekki völd. Við viljum áhrif. Ég hélt að takmarkið með þátttöku í stjórnmálum væri að öðlast völd til að geta breytt þjóðfélaginu. En samkvæmt kenningum og kennisetningum þessa stjórnmálaflokks, Kvennalistans, þá er ekki svo. Mér finnst þessi yfirlýsing í rauninni marka tímamót, að stjórnmálaflokkur sem lýsir því yfir að markmiðið með þátttökunni sé ekki að hafa völd og breyta þjóðfélaginu, heldur bara eitthvað óljóst að hafa áhrif. Auðvitað geta allir haft áhrif sem eru hér inni á Alþingi. Þessi yfirlýsing finnst mér marka tímamót. Hv. þm. Júlíus Sólnes, og ég vil þakka mjög vinsamleg orð í garð formanns nefndarinnar sem hann lét falla hér í ræðustól, ræddi rökin fyrir dagsetningunum 15. febr. eða 1. jan. Og ég bara ítreka það sem áður hefur verið sagt að það var sameiginleg niðurstaða manna að ekki væri ástæða til þess að hátekjuhópar eins og t.d. flugmenn, flugumferðarstjórar og ýmsir fleiri færu af stað með launakröfur 2. jan. meðan öll verkalýðshreyfingin og allt láglaunafólkið væri bundið langtum lengra fram í tímann. Ég hafði hins vegar lúmskt gaman af því að hv. þm. Júlíus Sólnes, sem flutti hér langa og ítarlega ræðu, hefur fundið sér fastan punkt í tilverunni sem eru tillögur Borgfl. í húsnæðismálum. Ég minnist þess að þegar við ræddum hér sjávarútvegsmál og kvóta eina nóttina í vetur, þá flutti þessi hv. þm. langa ræðu um húsnæðismál og hann gerði það raunar líka þegar við vorum að tala um þessar efnahagsaðgerðir. Það er auðvitað ákaflega gott að hafa fastan punkt í tilverunni til að grípa í eins og þessi hv. þm. notar þetta frv. sitt um húsnæðismál. Ég er, herra forseti, andvígur þeim brtt. sem stjórnarandstaðan hefur flutt og mér sýnist ekki á þessu stigi að það sé ástæða til að taka neina þeirra upp í þessa löggjöf, mun þó að sjálfsögðu skoða það betur milli 2. og 3. umr. ef það mætti verða til þess að leysa einhver samkomulagsmál, en mér sýnist það ekki vera á þessu stigi og ég ætla að geyma mér ýmis önnur efnisatriði og efnisumræðu um þetta mál þangað til við ræðum 8. mál þingsins hér síðar á fundinum. Það verður væntanlega mikil umræða um það líka. Ég mun sem sagt mæla með því við meiri hl. fjh.- og viðskn. að við greiðum atkvæði gegn þessum tillögum stjórnarandstæðinga. Ég minnist þess raunar ekki að í umræðunni hafi neinum sérstökum spurningum verið til mín beint og held að ég láti þá máli mínu lokið að þessu sinni.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég óska eftir því, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. verði hér í deildinni á meðan ég flyt ræðu mína. 

Það er enginn vafi á því.

Nei, ég veit það að hv. þm. Karvel Pálmason er þar ekki í neinum vafa. En eins og hefur komið fram hér í umræðu, þá eru einhverjir þm. enn í vafa um hver afstaða mín er til ríkisstjórnarinnar og til bráðabirgðalaganna.

Hæstv. sjútvrh. er í umræðu í Nd. eins og er þannig að ræðumaður þyrfti þá að fresta ræðu sinni ef hann óskar eindregið eftir nærveru ráðherra.

Það er sjálfsagt að gera það, hleypa bara næsta manni að.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Það hefur verið nokkuð fróðlegt að fylgjast með þessum umræðum hvernig þær hafa verið reknar hér af hálfu Sjálfstfl. Menn hafa talað eins og þar væru komnir alheilagir menn sem aldrei nokkurn tímann hefðu séð nokkurn hlut hreyfast til í þessu efnahagskerfi hér og það sem meira er, hefðu skilið við fullkomleikann sjálfan. Að því er varðar afkomu atvinnuveganna, að því er varðar gengisskráninguna, að því er varðar ríkisfjármál, að því er varðar byggðamál, þá hafi Sjálfstfl., þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar veslaðist upp á sjónvarpsskermunum í septembermánuði, skilið við fullkomleikann sjálfan. Í raun og veru hafi staðan verið þannig að hér hafi verið komið hið endanlega fullkomna þjóðfélag á Íslandi og það hafi ekkert þurft að gera, enda var það í raun og veru stefna sumra hugmyndafræðinganna. Einn af hugmyndafræðingum Sjálfstfl. skrifaði grein í Morgunblaðið rétt um það leyti sem stjórnin geispaði golunni þar sem því var lýst yfir að bestu efnahagsaðgerðirnar væru þær að gera ekki nokkurn skapaðan hlut, að gera ekki nokkurn skapaðan hlut að því er varðar t.d. afkomu atvinnuveganna. Þá átti hin milda hönd markaðarins að leysa vandann,  Þegar þessir menn eru búnir að sitja yfir tillögusmíð langtímum saman, vikum saman og þjóðin stendur á öndinni: Hvað segir forstjóranefndin? Og það eru a.m.k. tvö viðtöl á dag við hvern nefndarmann um það hvað forstjóranefndin segir. Og einlægt er forstjóranefndin að boða einhver stórkostleg tíðindi. Þau eru alveg að koma. Þjóðin bíður með öndina í hálsinum. Og svo koma þau. Niðurstaðan varð svo sú að sá sem skipaði nefndina vildi ekki úrræðin sem hans eigin nefnd gerði tillögur um. Um úrræði forstjóranefndarinnar mætti auðvitað fjöldamargt segja. Ég ætla ekki að fara yfir þau í einstökum atriðum, en það er alveg ljóst að það ríkti fullkomið ráðleysi í herbúðum Sjálfstfl. sumarið 1988. Sjálfstfl. beitti sér fyrir því að sögn að gripið var til efnahagsráðstafana nokkrum sólarhringum eftir að þingið fór heim í vor. Það er samdóma álit allra, líka talsmanna Sjálfstfl., að þær efnahagsaðgerðir hafi verið ónýtar, gagnslausar, ekki til neins. Niðurstaðan verður svo sú í framhaldi af þeim ráðstöfunum að það er farið að vinna að öðrum ráðstöfunum með þessum hætti sem ég rakti hér áðan. Forstjóranefndin skili tillögum. Niðurstaðan verður svo þessi að Sjálfstfl. ákveður að taka ekkert mark á þessum tillögum. 

Svavar Gestsson snýr aldrei út úr um neitt?

Ég held að hv. þm. Sjálfstfl. ættu fyrst og fremst að rifja það upp fyrir sér hvernig á því stendur að formaður Sjálfstfl. skilaði forsrn. í september 1988, aðeins nokkrum mánuðum eftir að stjórn hafði verið mynduð og aldrei fyrr hefur það gerst að forsrh. hafi með viðlíka hætti skilað af sér forsrn. í fullkomnu ráðleysi. Í fullkomnu ráðleysi. Svo koma þessir menn hér, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, sá mæti maður, og hv. þm. Halldór Blöndal, yfirleitt alltaf skemmtilegur í ræðustól tek ég fram út af orðum hv. 3. þm. Vesturl., koma þeir hér eins og rammheilagir menn, þessir vikapiltar hv. þm. Þorsteins Pálssonar, 

Ginnheilagir.

Ekki segi ég nú ginnheilagir, en a.m.k. alheilagir að eigin mati. Þessir vikapiltar hv. þm. Þorsteins Pálssonar sem gáfust upp ásamt honum í septembermánuði 1988 með þessum eftirminnilega og átakanlega hætti. Það er kannski ekki ástæða til þess núna þegar menn minnast 40 ára afmælis mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna að ég skuli vera að hella mér yfir þessa menn hér og rifja þetta upp vegna þess að það er sárt fyrir þá. Það ætti kannski að setja einhverja klausu í mannréttindasáttmálann um að það væri ekki farið að mönnum sem skiluðu þjóðarbúinu með þeim hætti sem þeir gerðu hér í september 1988. Síðan gerist það auðvitað að Sjálfstfl. sér hvers kyns er. Talsmenn Sjálfstfl. og áhrifamestu talsmenn hans um áratuga skeið sjá það auðvitað að það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi hjá íhaldinu. Það stendur ekki steinn yfir steini. Og það gengur svo langt að ritstjórar Morgunblaðsins telja sig nauðbeygða til að setja ofan í við þá alveg sérstaklega í Reykjavíkurbréfi á sunnudaginn var, en þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta, þegar fjallað er um ríkisfjármálin sérstaklega: ,,Hitt fer ekki á milli mála að annaðhvort verður að skera ríkisútgjöld niður í stórum stíl eða afla ríkissjóði aukinna tekna. Ábyrgir stjórnmálamenn og fjölmiðlar geta ekki neitað þessum veruleika. Reynsla undanfarinna ára hefur sýnt að það virðist ótrúlega erfitt að ná fram nokkrum niðurskurði á útgjöldum ríkisins. Þeir sem geta ekki með rökum sýnt fram á hvernig draga eigi úr útgjöldum verða að segja til um hvernig mæta á útgjöldum ríkisins, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaðan getur að vísu hafnað tillögum ríkisstjórnarinnar um tekjuöflun, en sú tíð er liðin að stjórnarandstaða geti gert það án þess að skýra almenningi frá því hvernig viðkomandi stjórnarandstöðuflokkar vilja mæta vandanum.`` Síðan er hér aðeins vikið að tillögum og hugmyndum hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og tekið fram að þær virðist ekki njóta stuðnings meiri hluta Alþingis 

Það voru ekki nema 750 millj. hjá fyrrv. fjmrh.

750 millj. Það stendur nú eitthvað annað í tölunum núna, hv. þm. Getur það verið að hv. þm. Sjálfstfl. hafi látið plata sig?  Nei, hér er auðvitað verið að segja það, herra forseti, að það er liðin tíð að stjórnarandstaða geti gengið fram og sagt: Það á að hækka stórkostlega útgjöld í þetta og útgjöld í hitt, án þess að gera tillögur um tekjuöflun eða sparnað þar á móti. Það er sagnfræði. Og ritstjórar Morgunblaðsins eru að vanda um við sína menn hér í þessari grein. Ég hygg að það sé í rauninni alveg einstakt í sögunni að Morgunblaðið telji ástæðu til þess að taka upp hanskann fyrir stjórn sem kölluð hefur verið vinstri stjórn. Öðruvísi mér áður brá. En nú kastar svo tólfunum að Morgunblaðið telur alveg óhjákvæmilegt að taka upp hanskann fyrir vinstri stjórn og segir við sína menn á Alþingi: Komið þið með niðurskurðartillögur eða komið þið með tekjuöflunartillögur, því að ekkert kemur frá þeim annað en væl, annað en almenn gagnrýni um hlutina aftur á bak og áfram eins og þetta séu bæði alheilagir og ginnheilagir menn sem eru hér að tala. Ég held að það sé nauðsynlegt, herra forseti, í þessari umræðu um efnahagsráðstafanir á árinu 1988 að rifja upp þessa hrakfallasögu íhaldsins þegar það bætist svo ofan á að einn hv. þm. Sjálfstfl. í deildinni upplýsir að þeir hafi verið plataðir svo af fyrrv. fjmrh. að nemur ekki mörg hundruðum heldur þúsundum milljóna kr. Eitt af því sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa gagnrýnt hér sérstaklega er Atvinnutryggingarsjóðurinn. Það er gagnrýnt mjög harðlega að þessi sjóður skuli settur á laggirnar. Hvað er þessi Atvinnutryggingarsjóður? Atvinnutryggingarsjóður er tilraun til að rétta við vanda þeirra fyrirtækja sem verst hafa farið út úr frjálshyggjustefnunni á undanförnum árum. Þeirri stefnu hafa margir lýst úr þessum stól og ég ætla ekki að endurtaka það. Frjálshyggjustefna undanfarinna ára skildi þannig við fyrirtækin, grundvallaratvinnuvegina í landinu að það varð að stofna sérstakan sjóð til að reyna að rétta þessi fyrirtæki við. Í rauninni er það rangt, sem gert hefur verið, að kenna þennan sjóð sérstaklega við hv. þm. Stefán Valgeirsson. Staðreyndin er sú að það ætti kannski frekar að kenna þennan sjóð við hv. þm. Þorstein Pálsson af því að þessi sjóður hefur sérstaklega þann tilgang að reyna að rétta fyrirtækin við eftir frjálshyggjustjórnarstefnu undanfarinna ára. Það var óhjákvæmilegt í haust, þó að Sjálfstfl. vilji ekki viðurkenna það, að grípa til ráðstafana sem kosta mörg þúsund millj. kr. Og ég spyr hv. þm. Guðmund H. Garðarsson: Taldi hann ekki þörf á því að gripið yrði til ráðstafana? Ég held, herra forseti, að í rauninni séu allir sammála um að það hafi verið algerlega óhjákvæmilegt að grípa til ráðstafana í efnahagsmálum í haust til að rétta fyrirtækin af. Það var gert m.a. með þessu, með því að þessi Atvinnutryggingarsjóður yrði til. Okkur er hins vegar fullljóst, sem stöndum að núv. hæstv. ríkisstjórn, að það hefur ekki verið róið fyrir hverja vík. Engum dettur það í hug. Og það er barnaskapur að ráðast að ríkisstjórninni fyrir það að hún hafi ekki tekið á vandanum þannig að hann sé leystur að fullu, í eitt skipti fyrir öll. Ég auglýsi eftir þeirri ríkisstjórn í sögunni sem leysti öll vandamál í eitt skipti fyrir öll, enda væri þá lítið að gera í pólitíkinni ef svoleiðis ríkisstjórnir yrðu einhvern tíma til. Auðvitað er það ekki þannig. Auðvitað þarf stöðugt að taka á vanda atvinnuveganna, sérstaklega eins og staðan er núna þar sem um samdráttarmerki er að ræða, þar sem það er að gerast að verð á okkar útflutningsafurðum er að lækka. Það er vandamál sem þjóðin stendur frammi fyrir og verður að taka á og það þýðir ekki fyrir Sjálfstfl. að ætla sér að koma hingað, hver talsmaður hans á fætur öðrum, og ætla með almennum orðum að víkja því til hliðar að hér sé um stórfelldan vanda að ræða. Ég kannast að vísu við það áður úr stjórnarandstöðutíð Sjálfstfl., sem er óábyrgasti flokkur í stjórnarandstöðu sem til er á Íslandi, það skal tekið fram, að Sjálfstfl. hafi talið vandamálin ævinlega mjög lítil og mjög ómerkileg þegar hann var í stjórnarandstöðu. Sumarið 1979, fyrir tæpum tíu árum, gerðist það að olíuverð á heimsmarkaði þrefaldaðist í verði. Þetta töldu Morgunblaðið og Sjálfstfl. á þeim tíma hreint smámál og auðvelt að leysa það. Í versta falli væri þetta í raun og veru uppáfinning Rússa og þáv. viðskrh. og þetta mundi leysast óðara er þjóðin væri laus við viðskiptasamböndin við Sovétríkin og þáverandi viðskrh.

Enda birti strax upp eftir að viðskrh. hætti.

Það birti fljótlega upp úr því, en eins og hv. þm. veit af því að hann er sanngjarn maður var ekki beint samhengi þar á milli sem hann viðurkennir örugglega núna en hefði ekki viðurkennt þá. Það er af því að hann hefur lært talsvert á þessum tíu árum eins og gengur. En staðan er þannig og það verða allir flokkar og allir þingmenn að átta sig á að þjóðarbúið stendur frammi fyrir verulegum vanda og hefur orðið fyrir áfalli á þessu ári gagnstætt því sem var á síðustu árum þegar um var að ræða einhvern mesta hagvöxt sem þjóðin hefur upplifað um áratuga skeið. En þrátt fyrir þennan mikla hagvöxt er viðskilnaðurinn þannig: Ríkissjóður er á hausnum, fyrirtækin eru á hausnum, heimilin eru að sligast undan vaxtaokri, stórkostlegur viðskiptahalli gagnvart útlöndum. Hafa þingmenn Sjálfstfl. ekki velt því fyrir sér að kannski hafi eitthvað verið að í þeirra efnahagsstjórn á síðustu árum? Hafa þeir ekki velt því fyrir sér að kannski hefði mátt taka þarna öðruvísi á málum? Ætli það ekki. Ætli það sé ekki þannig að allir sanngjarnir menn þar á bæ viðurkenni að það var illa með góðærið farið og niðurstaðan er sú að þjóðin þarf í senn að taka á stórkostlegum þensluvanda eftir góðærið og vaxtahækkanirnar á sama tíma og við stöndum frammi fyrir samdrætti í þjóðarbúskap og þjóðartekjum. Það má því segja að vandinn komi á þjóðina með tvöföldum þunga nema menn vilji framvísa þessum vanda öllum á framtíðina, á börnin okkar og þá sem taka við stjórn þessa samfélags á næstu árum og áratugum. Þetta er kjarni þess vanda sem við stöndum frammi fyrir, herra forseti. Í tengslum við þau atriði sem hér hafa verið nefnd hefur nokkuð verið rætt um að það sé skoðun Sjálfstfl., ef ég man rétt og ég held ég hafi heyrt það frá þeim einhverjum, að það eigi að fella gengið. Ég held að það sé alveg yfirlýst stefna Sjálfstfl. að það eigi að fella gengið. Hvað er gengisfelling? Gengisfelling er verðhækkun á lífsnauðsynjum líka og líka aðföngum atvinnuveganna. Gengisfelling leysir í raun og veru engan vanda. Hún er aðeins frestun á vanda, getur verið frestun á vanda.

Er gengið rétt skráð?

Þess vegna er það í raun og veru þannig, hv. þm., að þegar menn meta hvort gengið er rétt skráð eða rangt mega þeir ekki aðeins horfa á afkomu útflutningsatvinnuveganna og stöðu þeirra heldur verður líka að horfa á afkomu og kaupmátt heimilanna í landinu. Er það skoðun Sjálfstfl. með öðrum orðum að það þurfi að skerða kaupmátt launa í þessu landi? 

Var það ekki forsrh. þinn sem boðaði það? Það var ekki Sjálfstfl.

Það er alveg augljóst mál að bæði frá hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. hafa komið fram ýmsar yfirlýsingar varðandi þessi mál. Það er rétt. En Sjálfstfl. þorir ekki að segja hlutina fullum fetum. Hann segir gengislækkun en neitar að viðurkenna að það er kauplækkun, kjaraskerðing. Tillaga Sjálfstfl. um að fella gengið er tillaga um að lækka kaupið. Það skulu menn horfast í augu við. Og það var það sem niðurfærslutillögurnar strönduðu á m.a. í haust gagnvart verkalýðshreyfingunni að hún var ekki tilbúin að skrifa upp á þær kjarabreytingar sem niðurfærslan hefði haft í för með sér. En þetta er eins og annað. Sjálfstfl. gengur núna fram undir þessu flaggi: Gengið er vitlaust skráð. Gengið er rangt skráð. En hann vill ekki viðurkenna að það þýðir kauplækkun í landinu. Ég hef heldur ekki orðið var við það, herra forseti, að Sjálfstfl. hafi flutt eina einustu tillögu í þinginu um lagfæringu á stöðu atvinnuveganna. Hvar eru þær? Ekki eina einustu tillögu.

Nefndarálit.

Nefndarálit liggja ekki frammi til afgreiðslu í þinginu eins og hv. þm. veit. Greinargerðir eru aldrei bornar upp, nefndarálit ekki heldur. Og það er kostulegt að hv. 8. þm. Reykv. skuli halda það, svona þingvanur maður, að nefndarálit séu borin upp til samþykktar eða synjunar. En komið þið með tillögur. 

Það er nýtt.

Það er nefnilega ekki nýtt.

Það er nýtt. Það hlýt ég að vita, hæstv. ráðherra.

Brandarasmiður mikill er hv. 14. þm. Reykv.

Ekki situr hæstv. ráðherra í þingflokki Sjálfstfl.

Nei, guði sé lof.

Já, ég tek undir það.

Við erum þá sammála um eitthvað, hv. þm. Ég skora á hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson að koma með tillögu um ráðstafanir í efnahagsmálum og að þeir skrifi upp á hana báðir, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Þá hygg ég, herra forseti, að það yrði glatt á hjalla víða. Einkum þætti það fyndið í Varðarfélaginu ef þeir næðu saman um tillögu um lausn á efnahagsvandanum.  Þessi umræða af hálfu Sjálfstfl. og tillöguleysi þeirra eftir skipbrotið í september sýnir vel að það var rétt ákvörðun sem Þorsteinn Pálsson tók í september sl. að segja af sér. Það var skynsamleg niðurstaða. Það er í rauninni eina skynsamlega niðurstaðan sem Sjálfstfl. hefur komist að um langt árabil, herra forseti.

Skúli Alexandersson (frh.) : Herra forseti. Eins og ég nefndi hér fyrr hafa hv. þm. verið að óska eftir því að ég gerði ákveðið grein fyrir því hver afstaða mín væri til þessara bráðabirgðalaga og hver afstaða mín væri til ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Ég hélt í sannleika sagt að þetta væri nokkurn veginn ljóst, en í þessari umræðu hafa Halldór Blöndal, hv. 2. þm. Norðurl. e., og Júlíus Sólnes, hv. 7. þm. Reykn., verið með sérstakar vangaveltur um að ég væri nokkuð vafasamur stuðningsmaður núv. ríkisstjórnar. Hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes notaði langan tíma af ræðu sinni sl. föstudag til að fjalla um þetta mál og hélt því jafnvel fram að ég hefði verið með yfirlýsingar um að ég mundi ekki styðja bráðabirðgalög núv. ríkisstjórnar sem gefin voru út í september sl. Hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal var að fjalla um þetta við 1. umr. þessa máls hér í deildinni. Ég skal lýsa afstöðu minni til ríkisstjórnarinnar og þessa frv. og útskýra þannig að þingmenn þurfi ekki þar að vera í neinum vafa með afstöðu mína. Ég verð að taka fram að ég kemst ekki hjá því í máli mínu að fjalla þannig um þessa stöðu að það varði nokkuð persónulega afstöðu mína vegna sérstakrar aðstöðu sem ég er í sem alþm. Ég hef nefnilega verið ákærður af hæstv. sjútvrh. og af þeirri ástæðu verið hamlaður undanfarna mánuði að því er varðar almenna umræðu um stjórnmál og efnahagsmál er varða sjávarútveginn og sérstaklega framkvæmd fiskveiðistefnunnar. En ekki meira um það í bili. Ég lagðist gegn aðild að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar bæði í þingflokki og miðstjórn Alþb. Gerði ég það vegna þess að ég taldi að Alþb. ætti ekki að standa að ríkisstjórn sem skerti samningsrétt launafólks. Það bryti í bága við grundvallarstefnu flokksins og vonandi flestra félaga hans. Ég taldi einnig að styrkleiki Alþb. í ríkisstjórninni væri ekki nægur til að ná fram ýmsum af baráttumálum flokksins, t.d. til að stuðla að öflugri atvinnustefnu, bættri stöðu landsbyggðarinnar, betri nýtingu fiskimiða og annarra landsgæða, frjálslyndari utanríkisstefnu og varkárni í stóriðjumálum. Meiri hluti miðstjórnar Alþb. varð á annarri skoðun á síðari fundi miðstjórnar þar sem fjallað var um stjórnaraðildina. Ég lýsti því þá yfir að ég teldi það skyldu mína að fara eftir samþykkt miðstjórnar flokksins og mundi ég standa að stjfrv. og greiða atkvæði með þeim málum sem fengju samþykki í þingflokki Alþb. Samviska mín segir mér nefnilega að meðan ég sé félagi í Alþb. beri mér að fara að meirihlutavilja í stofnunum flokksins jafnvel þó ég efist um að sá meirihlutavilji sé í samræmi við stefnu og markmið hans. Ég hef jafnframt lýst því yfir að ég mundi ekki greiða atkvæði gegn vantrausti á ríkisstjórnina. Í slíkri atkvæðagreiðslu mundi ég sitja hjá. Þessi afstaða mín var ekki og er ekki enn vegna stefnu ríkisstjórnarinnar heldur út af allt öðru. Í þessu máli er ég í nokkrum vanda og ég hef verið að leita mér leiða til að komast frá því loforði, sem ég mundi gera ef vantrauststillaga kæmi til afgreiðslu, og hvort ég gæti greitt atkvæði gegn slíkri vantrauststillögu. Þar hefur þó ekkert miðað áfram. Þó hafa atburðir í þjóðfélaginu og umræða verið mér hagstæð, t.d. brennivínskaup handhafa forsetavalds, það sem þar hefur gerst og verið umtalað. Hv. þm. er þetta í fersku minni. Virðulegum forseta Hæstaréttar hefur verið vikið úr starfi af forseta Íslands eftir tillögu dómsmrh. Halldórs Ágrímssonar. Aðdragandi þessarar frávísunar var sá að forseti Hæstaréttar túlkaði reglur um áfengisfríðindi nokkuð frjálslega, en reglur voru fyrir hendi um þessi áfengisfríðindi. Forseti Hæstaréttar er ásakaður fyrir að hafa gengið of langt, allt að því níðst á því í framkvæmd sem honum var trúað fyrir. Dómsmrh. á eftir að sanna hvort forseti Hæstaréttar hefur gert eitthvað lagalega rangt og brotið gegn lögum og sanna hvort frávikningin stenst. Herra forseti. En það eru til lög sem framkvæmdarvaldið getur mistúlkað eða túlkað frjálslega eins og brennivínsreglurnar. Það er líka hægt að beita sömu lögum á þann hátt að viðkomandi verður að sanna sakleysi sitt ef bornar eru á hann ákærur á grundvelli þeirra laga. Svona lögum hefur ráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar beitt á frjálslegan hátt líkt og dómarinn í Hæstarétti notfærði sér brennivínsfríðindin. Þessi ráðherra er sjútvrh. og heitir Halldór Ásgrímsson. Í þessu tilfelli verður sakborningur sem bornar eru á ósannar sakir að sanna sakleysi sitt gagnvart ágiskunum ráðherrans. Hér er staða ráðherrans svipuð og staða fyrrv. forseta Hæstaréttar. Hann hefur frjálst mat samkvæmt þeim lögum sem ég er að fjalla um. Ég get ekki lýst stuðningi við ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar með því að greiða atkvæði gegn vantrausti á ríkisstjórn og þar með lýst óbeinum stuðningi við þessi vinnubrögð sjútvrh. Herra forseti. Ég tel mig nú hafa gert hv. þm. deildarinnar grein fyrir því hvernig ég muni beita atkvæði mínu og af hverju ég tók þá afstöðu að lýsa því yfir að ég mundi ekki verja ríkisstjórnina gagnvart vantrausti. En ég þarf að útskýra svolítið betur það sem ég sagði hér fyrr, þ.e. að ég hef verið að leita mér leiða til að geta greitt atkvæði gegn vantrauststillögu kæmi hún fram. Þau bráðabirgðalög sem hér er fjallað um voru fyrst og fremst sett til að styrkja stöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Þau voru sett til að stöðva og breyta til frá óheillastefnu markaðs- og frjálshyggju. Þessi bráðabirgðalög eru gölluð og í þeim eru ýmis óþörf ákvæði. Þeir sem stóðu að því að semja þau og gefa þau út hafa hlotið að gera sér grein fyrir því að þau voru einnig farkostur bráðabirgðaaðgerða. Það hefur þá komið í ljós þegar ráðherrar hafa rætt um verkefni ríkisstjórnarinnar að gera þarf ýmislegt fleira, t.d. til að koma sjávarútvegsfyrirtækjum á betri rekstrargrundvöll. Hæstv. fjmrh. hefur oft nefnt endurskipulagningu fyrirtækja, sameiningu og þar með fækkun fyrirtækja og þá líkast til í þeim tilgangi að byggja stórfyrirtæki í stað þeirra mörgu litlu og miðlungsstóru sem nú eru í þessum rekstri. Það væri svo sem gaman að fá umræðu um þessar endurskipulagningarhugmyndir á hv. Alþingi, en ég er ekki beint að óska eftir því við þessa umræðu. Hæstv. sjútvrh. hefur bent á leið til að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsins. Vitaskuld gerir hæstv. sjútvrh. sér vel grein fyrir því að þessi bráðabirgðalög leysa ekki allan vanda. Ég á ekki hér við kauplækkunartillögur hans, sem ég vísa algerlega á bug, heldur tillögur hans um aukna nýtingu með bættri meðferð sjávarafla. Ég hef haldið því fram undanfarin ár að aðalatriði fiskiveiðistjórnar, fiskveiðistefnu okkar eigi að vera að stjórnunin skuli stuðla að því að sem best, mest og verðmætust hráefni komi að landi úr fiskiskipum okkar og í fiskvinnslustöðvunum eigi sér ekki stað nein mistök sem skemmi þetta hráefni heldur sé tryggt að úr því verði unnar góðar og verðmætar afurðir. Ég fagna þessum hugmyndum ráðherrans um hvernig halda megi hér áfram í framhaldi af setningu bráðabirgðalaganna sem við fjöllum um frá stefnu fyrri ríkisstjórnar og þá eftir ýmsum leiðum. Ég er þá kominn enn á ný að því sem ég nefndi áður, hvort ég geti ekki ef fram heldur sem horfir stutt ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar án nokkurra efasemda. Ég mundi hugsa mig um ef ég væri viss um að hæstv. sjútvrh. túlkaði ekki lög um upptöku ólöglegs sjávarafla í framtíðinni á líkan hátt og fyrrv. forseti Hæstaréttar túlkaði reglur um áfengiskaupafríðindi handhafa forsetavalds. Ég hef spurt hæstv. sjútvrh. um þetta, gerði það í umræðum um vanda sjávarútvegsins á fundi hv. sameinaðs Alþingis 5. des. sl. Ráðherrann valdi þann kostinn að svara ekki og verð ég því að ítreka spurninguna. Þessi spurning mín er eingöngu lögð fram til að fá upplýsingar um hvernig þessi lög verða túlkuð í framtíðinni, þ.e. lögin um upptöku ólöglegs sjávarafla. Ég vil líka taka fram að ég tel að það sem þegar hefur verið gert af hálfu sjútvrh. í einstökum málum sem varða upptöku meints ólöglegs sjávarafla verði að útkljá fyrir dómstólum þótt þar sé almennri íslenskri réttarfarsreglu snúið við með því að ákærður þurfi að sanna sakleysi sitt frammi fyrir og gegn afli framkvæmdarvaldsins. Ég stend nú í þeim sporum að hafa verið ákærður fyrir grófustu fölsun á grundvelli þessara laga eða eins og sjútvrn. orðar það í nafni ráðherrans, með leyfi forseta, að ,,Fiskifélagi Íslands hafi vísvitandi verið gefnar upp rangar upplýsingar í því skyni að fara í kringum reglur``. Er hægt að bera á einn eða neinn grófari fölsunarásökun? Þá er jafnframt ákært fyrir meðhöndlun afla fyrir rúmlega 1 1 / 2 millj. kr. á verðlagi ársins 1986 án þess að tekjur af þeim afla séu tíundaðar, en til þess þarf samspil útgerðar, skipshafna, fiskkaupanda og starfsfólks hans við að ganga fram hjá hafnarsjóði, sveitarsjóði og ríkissjóði. Gegn slíkum aðilum, herra forseti, ætti að höfða sakamál og sæti einhver þeirra á Alþingi ætti að svipta hann þinghelgi. Sjútvrh. bæri að óska eftir því. Vandinn er bara sá, herra forseti, að það hefur enginn fundist sem veit til þess að nokkuð hafi gerst sem staðfestir þessar ákærur og ekki upplýst um einn eða neinn afla frá einum eða öðrum báti. Það veit enginn um neitt flutningatæki sem hefði getað flutt afla fram hjá hafnarvog. Það veit enginn um verkamenn sem hafa unnið þennan afla. Og það hefur ekki verið gerð nein tilraun frá hendi sjútvrh. til að finna einn eða neinn af þessum aðilum, en allir aðilar sem tengjast fyrirtækinu liggja undir ákæru almennings og samsekt. Herra forseti. Það er einmitt það. Allir þeir aðilar sem ég hef hér nefnt hljóta að vera viðriðnir málið, en sekt þeirra felst í því að hafa farið vel með afla og nýtt vel það sem var í þeirra höndum. Sekt þeirra er sú. Með ákæru sinni tel ég að sjútvrh. sé að gera tilraun til að hafa af mér æruna og óbeint fjölda annarra sem máli þessu tengjast óhjákvæmilega. Að ég nú ekki tali um angur það sem ákæra hans hlýtur að valda fjölskyldum þeirra sem þetta snertir. Um þetta mál fjalla dómstólar nú. Því spyr ég ekki um einstök mál. Ég spyr um framtíðina. En því spyr ég hæstv. sjútvrh.: Eiga þeir aðilar, sem nú og í framtíðinni fara að ósk hans með því að leggja sig fram um að fara vel með afla, auka nýtingu hans og verðmæti, þ.e. gera eins mikið verðmæti úr sjávarfangi og þeir frekast geta, á hættu að verða sóttir til saka fyrir að hafa brotið lög um upptöku ólöglegs sjávarafla og þá að þurfa að hnekkja ákæru ráðherra með því að sanna sakleysi sitt frammi fyrir dómstólum? Fram að þessu hefur ráðherra ákveðið, án þess að nokkrar sannanir liggi fyrir um ólöglega veiddan afla, upptöku meints ólöglegs sjávarafla aðeins á grundvelli mikillar og góðrar nýtingar. Þá er spurningin: Mun hann halda því áfram? Herra forseti. Ég fer fram á að hæstv. sjútvrh. gefi afdráttarlaust svar þar sem hér er um að ræða grundvallaratriði í sambandi við sjávarútvegs- og efnahagsmál á Íslandi og einnig um siðgæði og lagatúlkun. Ég vona að svarið verði á þann veg að það geti breytt afstöðu minni um stuðning við ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar.

Guðrún Agnarsdóttir Herra forseti. Sú ríkisstjórn sem nú situr á við mikinn vanda að stríða, vanda sem á sér langan aðdraganda en hefur versnað mjög á síðustu vikum. Henni er því að sjálfsögðu mikið í mun að fá stuðning við framgang mála sinna á þingi og hefur reyndar hver gengið undir annars hönd til að afla málunum stuðnings. Það er því undarlegt í hæsta máta þegar hv. 3. þm. Vesturl. kemur upp og hirtir hvern þingmanninn á fætur öðrum og hvern þingflokkinn á fætur öðrum líkt og hann haldi að það sé best að berja menn til hlýðni. Hann vék m.a. máli sínu að Kvennalistanum og minntist á það að fulltrúi Kvennalistans hefði tilkynnt að hún mundi tala stutt í þessu máli og hefði reyndar staðið við það því að hún vildi ekki tefja málið eða afgreiðslu þess í deildinni. Í þessu sambandi vil ég minna hv. 3. þm. Vesturl. á að einungis lifðu tíu mínútur af þingfundi sl. föstudag þegar hv. 6. þm. Vesturl. komst í ræðustól en fundi ekki fram haldið fyrr en eftir helgi. Það ætti ekki heldur að vera nýmæli fyrir hv. þm. að þingkonur Kvennalistans séu gagnorðar og leggi ekki í vana sinn að þæfa málin. Síðan vék hv. 3. þm. Vesturl. að afstöðu Kvennalistans við stjórnarmyndunarviðræður bæði vorið 1987 og einnig nú í haust. Vegna ummæla hans er mér nauðsyn að koma nokkrum leiðréttingum á framfæri. Í fyrsta lagi gerði Kvennalistinn ekki að skilyrði að sett yrðu lög um lágmarkslaun. Skilyrðið var að hækkuð yrðu laun þeirra lægst launuðu og ef allt annað þryti og engar aðrar leiðir yrðu færar yrðu sett lög sem tryggðu að laun í landinu færu ekki niður fyrir ákveðið lágmark. Og hvað er hv. þm. eiginlega að meina þegar hann líkir slíkri lagasetningu við afnám samningsréttar? Þarna er um gerólík mál að ræða. Hvernig dettur hv. þm. í hug að verið sé að skerða frelsi manna og afnema réttindi þeirra þegar löggjafinn tekur við þar sem atvinnurekendur bregðast og tryggir að laun í landinu, sem þegar eru of lág, megi ekki fara niður fyrir ákveðin velsæmismörk? Dettur hv. þm. í hug að það séu dýrmæt réttindi að mega semja um lág laun, lægri en þau laun sem gilda og hver vill það? Vegna þess að hæstv. menntmrh. minntist á 40 ára afmæli mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna væri ekki úr vegi að minna bæði hann og hv. 3. þm. Vesturl. á að það eru grundvallarmannréttindi að geta séð sér farborða á dagvinnulaunum. Og vegna þess að hæstv. menntmrh. var að minnast þessarar merku yfirlýsingar um mannréttindamál langar mig einnig að minna hann á og biðja hann að minna aðra hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar á það að fyrir Alþjóðavinnumálastofnuninni í Genf liggur nú kæra verkalýðsfélaga vegna þess brots á mannréttindum sem afnám samningsréttarins er. Í öðru lagi vék hv. 3. þm. Vesturl. að því að þverpólitísk samtök eins og Kvennalistinn mundu hvort eð er ekki ná árangri, enda hefði fulltrúi þeirra lýst því yfir að kvennalistakonur sæktust ekki eftir völdum heldur áhrifum. Af þessu virðist hann draga þá ályktun að Kvennalistinn sé ekki í alvörupólitík. Þá er fyrst til að taka og mætti minna marga fleiri á það að Kvennalistinn er ekki þverpólitísk samtök heldur kvennapólitísk samtök og á því er reginmunur. Þetta er ekki reytingur kvenna úr hinum og þessum flokkum sem þær hafa gefist upp á. Þetta er hópur kvenna með nýjar hugsjónir, með annað erindi en hefur verið rekið í stjórnmálum hingað til. Þegar kvennalistakonur lýsa því yfir að þær vilji ekki völd meinum við fyrst og fremst að við leitum ekki eftir völdum fyrir okkur sjálfar eða völdum til að ráða yfir öðrum eins og venjan hefur verið. Við leitumst miklu fremur við að dreifa völdum til fólksins og leitum allra leiða til að finna hugsjónum okkar farveg, leiða til að koma þeim til framkvæmda. Ein leið til þess er að taka þátt í ríkisstjórn. Við flýjum ekki undan þeirri ábyrgð fremur en annarri en við metum á yfirvegaðan og vandlegan hátt hvernig hugsjónum okkar og stefnu er best borgið jafnt í ríkisstjórn sem og annars staðar og höfum ekki áhuga á þátttöku í samstarfi þar sem við eygjum litla von til að hafa áhrif eða koma stefnu okkar í framkvæmd. Og við einar getum metið hvernig því er best farið. Svo einfalt er það mál.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég vil í upphafi benda á að mál það sem hér er rætt er kannski meira tæknimál en það meginmál sem við ætlum hér að ræða, þ.e. bráðabirgðalögin sjálf. Þetta er meira um afgreiðslu málsins og þingskapalega meðferð. Það væri því kannski eðlilegt að ljúka umræðu um þetta mál og snúa sér að því að ræða aðalmálið og hygg ég þá að heppilegt væri og æskilegt og fer fram á það við hæstv. forseta ef hann telur að þetta séu rétt og heppileg vinnubrögð að atkvæðagreiðslu um þetta mál yrði frestað þar til lyki umræðu um hitt. Málin eru auðvitað tengd og þess vegna ekkert hægt við því að segja að þau séu rædd í samhengi eins og gert hefur verið. Ég er ekkert að álasa einum eða neinum fyrir það. En hitt finnst mér þó eðlilegra að við snúum okkur að því að ræða efnislega það mál sem er meginmál dagsins og hefur verið meginmál þjóðarinnar allrar í margar vikur, hvernig því muni reiða af. En úr því að ég er hér kominn er eðlilegt að ég svari aðeins beinum og óbeinum spurningum hæstv. menntmrh. um hvort Sjálfstfl. vilji frekari kjaraskerðingu og hvort við viljum gengisfellingu og hvernig við því muni brugðist. Það getur varla hafa farið fram hjá hæstv. menntmrh., jafnvanur maður og hann er eins og þeir kalla sig, þessir sem tóku völdin svona skyndilega og þurftu lítinn umhugsunarfrest til að setja saman ríkisstjórn, að í nál. á þskj. 207 er að þessu vikið. Og það er ekki bara Sjálfstfl. sem skrifar undir það nál. Það er öll stjórnarandstaðan eins og hún leggur sig sem skrifar undir það. Þar er skýrt tekið fram að verði gengið fellt sé nauðsynlegt að mæta því með lækkun söluskatts á helstu nauðsynjar heimilanna. Það er alveg ljóst að þarna er við það átt. Það er líka sagt í næstu málsgr. á undan að nauðsynlegt sé að fella gengið og það er við það átt að gengisfellingunni sé mætt með því að lækka skatta á helstu nauðsynjar heimilanna til að vega upp verðlagsáhrif gengisfellingar. Hér er stefna sem er í algerri andstöðu við stefnu ríkisstjórnarinnar, algerri í einu og öllu að því er efnahagsmál varðar. Við viljum lækka neysluskatta til að mæta nauðsynlegri gengisfellingu. Ríkisstjórnin vill hækka skatta gífurlega til að hella ofan á eld gengisfellingarinnar sem er óhjákvæmileg, og fara ekkert dult með það, til að draga úr þessari þenslu, til að fá atvinnuleysi. Þeir fara ekki dult með að. Þeir telja að gífurlegur árangur hafi áunnist síðustu vikurnar í því að stöðva þensluna, þ.e. koma í veg fyrir að menn hafi fulla atvinnu, koma í veg fyrir framfarir, koma í veg fyrir að fólkið geti haft sæmileg lífskjör. Nú hefur allur minni hlutinn í þessari hv. deild skrifað undir þveröfuga stefnu, þ.e. að lækka söluskatta þegar nauðsynlegt verður að fella gengið sem það er auðvitað orðið. Og ég hef nefnt tölur. Auðvitað eru það ekki heilagar tölur. Ég hef talað um það og látið reikna það út af reiknispekingum og reyndar reiknað það út sjálfur þótt ég sé ekki mikill spekingur, en öllum kemur saman um að verði gengið fellt um 13% mundi 5% lækkun söluskatts vega þá verðlagshækkun upp að fullu og vel það vegna þess að söluskatturinn leggst á alla þjónustu í landinu, allar innlendar vörur og allt það, eins og menn vita. Það er þessi hugsun sem er núna sameiginleg hugsun allrar stjórnarandstöðunnar, bókfært í þessu nál. Hver sú tala svo verður ef einhverjir úr stjórnarliðinu féllust nú á að þetta væri rétt hugsun, og kannski mundu menn þar mætast á miðri leið eins og talað er um, en ef svo fer að þessi ríkisstjórn færi frá út af því að þetta yrði samþykkt yrði þetta þó alla vega grundvöllur þriggja flokka í viðræðum um efnahagsmál og peningamál. En þetta ætla ég frekar að ræða um þegar talað verður um málefnið sjálft, en tilefnið var að ég var spurður í þessari umræðu. Ég tek þá kannski til máls aftur, því að ég má a.m.k. tala tvisvar um þetta mál, ef það heldur áfram þessi umræða nú. En hitt tel ég, eins og ég sagði áðan, miklu eðlilegra, að meginmálið verði rætt undir þeim dagskrárlið sem það heyrir til, og legg það þess vegna í vald forseta hvort ég tek til máls aftur á eftir þegar tilefni gefst til eða við ræðum meginmál undir þeim lið sem það á að ræða.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég veitti því athygli að hæstv. menntmrh. vildi gera orð Reykjavíkurbréfs í dag að sínum og að sumu leyti kom það mér ekki á óvart. Má kannski segja að þegar ég fer að skamma Reykjavíkurbréf og Morgunblaðið sé eggið farið að kenna hænunni, en samt er það svo að það kemur stundum fyrir. En í þessu Reykjavíkurbréfi segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þótt þinghald sé þannig með hefðbundnum hætti eru aðstæður aðrar en oft áður. Nú stendur þjóðin frammi fyrir alvarlegum vandamálum. Hávaðasamt gaspur þingmanna og ráðherra dugar skammt til lausnar á þeim djúpstæða vanda. Eini ráðherrann í núverandi ríkisstjórn sem talar um þessi vandamál af festu og ábyrgð um þessar mundir er Halldór Ásgrímsson sjútvrh. Í sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum sagði hann þann sannleika umbúðalaust að enginn grundvöllur væri til nokkurra kauphækkana á næsta ári. Þvert á móti væri óhjákvæmilegt að skerða kjör fólks og eina spurningin væri sú með hvaða hætti það yrði gert.`` Þetta eru athyglisverð ummæli, sérstaklega með það í huga hvernig hæstv. menntmrh. komst að orði áðan þegar hann var að lýsa ágæti Reykjavíkurbréfsins og þess málflutnings sem Morgunblaðið hefur í frammi, en einkum þó með tilliti til ræðu hv. 4. þm. Vesturl. Það skyldi þó aldrei vera svo, ef vantraust yrði flutt í þinginu, að eini ráðherrann sem félli í vantraustinu væri einmitt sá ráðherrann sem ritari Reykjavíkurbréfs ber mest traust til, hæstv. sjútvrh., nema íhaldið komi honum þá til hjálpar. Það er nú svo. Ég skal svo ekki við þessa umræðu tala frekar um efnisatriði ræðu menntmrh., sem laut almennt að efnahagsmálum og atvinnumálum, en hlýt á hinn bóginn að ítreka að hæstv. sjútvrh. talar hér umbúðalaust um að nauðsynlegt sé að skerða kjörin í landinu, færa niður kaupgjaldið í landinu, og hæstv. menntmrh. sagði í sinni ræðu áðan að hann væri því algerlega andvígur. Samt sem áður liggur það fyrir í nál. frá meiri hlutanum að án fyrirvara mælir fulltrúi Alþb. með því að bráðabirgðalögum Þorsteins Pálssonar verði breytt á þann veg að kaupskerðing verði miðað við þau lög. Í staðinn fyrir að laun í landinu eigi að hækka um ríflega 14% frá 1. jan. til 31. des. vill hæstv. menntmrh. og Alþb. án fyrirvara breyta þeim ákvæðum þannig að kauphækkanirnar verði ekki nema 10% frá upphafi til loka árs. Það er því alveg laukrétt, sem hv. 14. þm. Reykv. sagði áðan í frammígripi, að hæstv. menntmrh. og Alþb. eru komin inn á niðurfærsluleiðina í kaupgjaldi. Og þetta er ekki í fyrsta skiptið. Það kom okkur sjálfstæðismönnum ekki á óvart að það skyldi verða fyrsta verk hæstv. menntmrh. nú að skerða launin frá því sem áður var ákveðið eins og það var síðasta verk hans síðast þegar hann var í ríkisstjórn að skerða launin með lagasetningu fyrir fimm árum rúmum. Á hinn bóginn hlýt ég að ítreka fyrirspurn mína og mér finnst óþægilegt, herra forseti, að hér inni skuli ekki vera tveir hv. þm. Alþfl., hv. 9. þm. Reykn. og hv. 3. þm. Vestf. Með hliðsjón af nál. Alþb. þyrfti ég að víkja fyrirspurn til þessara hv. þm., en á meðan, ef hægt er að koma boðum til þeirra, langar mig til að spyrja hæstv. menntmrh. í hverju fyrirvari Alþb. er fólginn varðandi 6. gr. þess frv. sem nú er til umræðu þar sem fjallað er um kjarasamning og enn fremur tel ég nauðsynlegt að fá upplýsingar um hvers vegna Alþb. hefur fyrirvara við 9. gr. en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Seðlabanka Íslands er heimilt að ákveða að verðbréfasjóðir skuli verja allt að 20% af aukningu ráðstöfunarfjár frá 1. júlí 1988 til kaupa á markaðshæfum skuldabréfum ríkissjóðs.`` Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um hvort Alþb. sé kannski reiðubúið til þess að fallast á að þessi málsgr. falli úr lögunum eða hvaða hugmyndir Alþb. yfirleitt hefur um það. Það sem mig langar að spyrja hv. 3. þm. Vestf. og 9. þm. Reykn. er hvort þeir hafi fyrirvara við 2. mgr. 4. gr. frv., en eins og fram kemur í nál. meiri hl. hefur Alþb. fyrirvara um þessa málsgr., almennan fyrirvara. ,,Verkbönn, verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir eða aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi mæla fyrir um, eru óheimil.`` Ég hygg að það sé rétt hjá mér að fyrirvari Alþb. sé í því fólginn að enginn af þingmönnum Alþb. muni greiða atkvæði með þessari grein og ég gat ekki skilið öðruvísi ummæli hv. 4. þm. Vesturl. áðan en svo að hann mundi greiða atkvæði gegn greininni. Nú væri fróðlegt að fá upplýsingar um hvort þessir tveir hv. þm. séu sammála fulltrúa Alþfl. í fjh.- og viðskn. um að nauðsynlegt sé að halda þessu lagaákvæði inni eða hvort þeir á hinn bóginn telji rétt að fella það eða hvort þeir e.t.v. muni kjósa að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þessi orð. En herra forseti. Ég varpaði þeirri fyrirspurn fram við umræðurnar síðast í hverju fyrirvari Alþb. væri fólginn. Það lá svo vel á menntmrh. í stólnum áðan. Honum fannst andartak að hann væri kominn aftur í stjórnarandstöðu þegar hann var að skamma Sjálfstfl. Það var svolítið vængjablak í því sem hann sagði þannig að hann gleymdi að víkja að þessu atriði sem skiptir meira máli en þótt hann sé að skamma íhaldið.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég vildi aðeins fyrst út af umræðum um það hér í þingdeildinni að ég hafi gerst sérstakur kröfugerðarmaður um að laun væru lækkuð í landinu segja að það er að sjálfsögðu alger útúrsnúningur að ég vilji lækka laun í landinu. Ég hef hins vegar reynt að benda á þau einföldu sannindi að launaþróunin og kostnaðarþróunin verða að vera í samræmi við tekjurnar. Ef svo er ekki fer illa. Þá fara fyrirtækin yfir um, viðskiptahalli magnast o.s.frv. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun sýnir samanburður við okkar nágrannalönd að hlutdeild launa á Íslandi miðað við þjóðartekjur var svipuð og nokkru hærri en í öðrum löndum í kringum okkur fram til 1980 nema í Svíþjóð. En upp úr 1980 hefur hlutdeild launa í okkar nágrannalöndum lækkað verulega. Það eru sjálfsagt ýmsar ástæður fyrir því. M.a. hefur atvinnuleysi farið mjög vaxandi í þessum löndum og það hefur í för með sér að launafólki fækkar og launasumman, eins og gjarnan er talað um, lækkar vegna þess að atvinnuleysisbætur teljast ekki til launa. Það atvinnuleysi sem þar hefur verið hefur leitt til minni kaupmáttaraukningar í þessum löndum en annars hefði verið, en sem betur fer hefur ekki til þess komið hér á landi að verulegt atvinnuleysi hafi átt sér stað. Ef við lítum til síðustu tíu ára hefur launahlutfallið að meðaltali á Íslandi verið 67%, en víðast hvar í nágrannalöndunum er þetta hlutfall 65%. En eins og fram hefur komið í umræðum hér áður er því spáð að þetta hlutfall verði, þ.e. í svokölluðum vergum þjóðartekjum, hér í ár 73,6%, en spá fyrir næsta ár er 72,3%. Það er tekið sem dæmi að ef hlutfall launa á þessu ári hefði verið viðlíka að meðaltali í ár og undanfarin tíu ár hefðu árlegar launagreiðslur í landinu verið 12 milljörðum lægri en raun ber vitni. Það er rétt að benda á í þessu sambandi að viðskiptahalli er áætlaður á árinu 1988 11,6 milljarðar og halli ríkissjóðs verður stöðugt meiri og meiri. Fyrir nokkru var gert ráð fyrir að hann gæti orðið um 5 milljarðar, en nú eru menn jafnvel farnir að tala um að hann verði a.m.k. 7 milljarðar. Þetta bendir svo ekki verður um villst á að við eyðum umfram efni með einum og öðrum hætti og það er sjálfsblekking að halda að launin séu undanskilin í þessu sambandi. Ef litið er á kaupmáttarþróun á undanförnum árum samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hefur kaupmáttur atvinnutekna Íslendinga vaxið frá árinu 1984 til ársins 1988 um 40%, en á sama tíma hækkaði verg landsframleiðsla á mann á föstu verðlagi um 11%. Kaupmáttur greidds tímakaups launþega innan ASÍ hækkaði um 35% frá meðaltali ársis 1984 til 3. ársfjórðungs þessa árs. Ef miðað er við dollara hefur greitt tímakaup hins vegar tvöfaldast. Árið 1984 var greitt tímakaup félaga ASÍ í dagvinnu að meðaltali 3 1 / 2 dollar, en á 3. ársfjórðungi þessa árs er tímakaupið 7,8 dollarar. Ef mælt er í SDR hefur kostnaðurinn hækkað úr 3,4 SDR í 6 SDR. Það má geta þess til samanburðar að kaupmáttur tímakaups í iðnaði í aðildarlöndum OECD hefur aukist um liðlega 1% á árunum 1984--1987. Þetta er ekki sett fram af minni hálfu vegna þess að ég óski sérstaklega eftir því að laun séu lækkuð í landinu heldur til að benda á einfaldar staðreyndir og þau einföldu sannindi að ef við göngum of langt í kröfum okkar kemur það fram í viðskiptahalla, halla á ríkissjóði, vaxandi erlendri skuldasöfnun og viðskiptahalla. En hvað er verið að gera með þeim hætti? Það er fyrst og fremst verið að skerða kjör þess fólks sem lifir hér í framtíðinni, en á engan hátt erum við að bæta eigin kjör með slíku framferði. Það er hins vegar vandasamt verk að deila þessum stóru fjárhæðum út í samfélaginu og það hefur margur tekist á við það, bæði af hálfu ríkisvaldsins og af aðilum vinnumarkaðarins. Þar hefur ekki tekist neitt sérstaklega vel til og ástæðulaust að ásaka einn né annan í þeim efnum. En það er alveg ljóst í mínum huga að þetta hlutfall launa, þ.e. heildarsumman, stenst ekki og getur ekki varað til frambúðar. Þeir sem halda öðru fram eru að neita þeirri reynslu sem flestar þjóðir hafa orðið fyrir og neita því að horfa framan í veruleikann. Hv. 4. þm. Vesturl. beindi ákveðnum fyrirspurnum til mín. Ég vil taka það fram í upphafi að þegar núverandi fiskveiðistjórnun var tekin upp var lögð á það rík áhersla að auka eftirlit með veiðunum og margir hv. þm. bentu réttilega á að það væri mjög nauðsynlegt. Það var hins vegar úr nokkuð vöndu að ráða vegna þess að það er takmarkaður hópur fólks sem fylgist með þessum veiðum og verður að gera það eftir bestu getu. Ég hygg að hv. 4. þm. Vesturl. hafi verið í hópi þeirra sem hvað mest bentu á þetta mál og ítrekaði það mjög oft í sínu máli á Alþingi. Það hefur verið reynt að fylgjast með veiðum og vinnslu eftir bestu getu í samræmi við lög og reglur og mjög mikill fjöldi úrskurða hefur verið gefinn út og innheimtur í samræmi við þessa löggjöf. Nú er rétt að taka fram að hér er ekki um refsiverðan verknað að ræða og þessi mál ganga yfirleitt vel fyrir sig án þess að nokkur vandræði hljótist af og það er að sjálfsögðu krafa allra þeirra sem fiskveiðar stunda við Íslandsstrendur að það sé haft sem best eftirlit með þessum málum og eitt sé látið yfir alla ganga. Ég vil hins vegar ítreka að ég mun ekki hér á Alþingi ræða einstök mál er þetta varða. Ég tel að Alþingi Íslendinga sé ekki vettvangur til að ræða mál með þeim hætti sem hv. þm. gerði hér. Hann hefur kosið að reka þetta mál á ákveðnum vettvangi og það var að hans frumkvæði og það verður að hljóta þá meðferð sem þar er til stofnað. Ég tel það á allan hátt óviðeigandi og ítreka það, sem ég hef margoft áður sagt, að ég mun ekki ræða mál einstakra aðila hér á Alþingi sem þetta varða. Hv. þm. spurði hins vegar um hvort þessum málum yrði komið fyrir með þeim hætti sem hefur verið á undanförnum árum eða hvort þar yrði einhver breyting á. Það verður haft eftirlit með fiskveiðunum með þeim hætti sem lögin gera ráð fyrir meðan þeim er ekki breytt. Það er hins vegar með þessi lög eins og öll önnur lög að þau kunna að þarfnast endurskoðunar og það hefur verið unnið nokkurt starf í ráðuneytinu til undirbúnings þess að setja um þetta mál ítarlegri löggjöf, m.a. vegna þess hversu nauðsynlegt er að hafa sem best eftirlit með fiskveiðunum. Það mál er enn á undirbúningsstigi, en þar hafa verið kvaddir til hæfir lögfræðingar sem eru utan ráðuneytisins. Ég ítreka því að að sjálfsögðu verður þessu eftirliti haldið áfram með þeim hætti sem þeir menn sem þekkja best til leggja til. Þetta er að sjálfsögðu ekki í daglegum verkahring ráðherra eins og hv. þm. lætur nánast í skína í þessu sambandi. Þetta er daglegt verkefni starfsmanna sjútvrn. sem þeir reyna að framkvæma eftir bestu getu og bestu samvisku og ég treysti þeim ágætlega í því sambandi.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Vegna ummæla hæstv. ráðherra Halldórs Ásgrímssonar um launastefnu núv. ríkisstjórnar vil ég láta það koma skýrt fram að þegar við sjálfstæðismenn erum að ræða um þessi mál er það gert fyrst og fremst á grundvelli þess að við viljum leggja áherslu á að efla stöðu atvinnuveganna, en við viljum ekki gera það á kostnað þess fólks sem þar starfar. Þegar verið er að ræða um launastefnuna eins og gert hefur verið á hinu háa Alþingi undanfarið hefur þetta mál verið einfaldað um of, en í ræðu sinni áðan kom hæstv. ráðherra nánar inn á hvað hann ætti við þegar hann talar um að það þurfi að lækka laun fólks. Hann ræddi um það, sem er auðvitað rétt, að það þarf að ræða um heildarlaunasummuna og sagði eitthvað á þá leið að hún stæðist ekki. En það fer töluvert eftir því hvernig staða atvinnuveganna er hver á að vera hlutdeild launa í vergum þjóðartekjum. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að gera sér grein fyrir því hvernig launin skiptast annars vegar milli þeirra sem starfa úti í atvinnulífinu og svo hinna sem eru í hinum opinbera geira. Um það hefur hæstv. ráðherra ekkert viljað fjalla, hvorki í umræðunum nú né þegar rætt var um þessi mál í Sþ. um daginn. Það er mikið atriði í sambandi við þessi mál hver tekjuskiptingin er. Hver er hlutur láglaunafólks, hver er hlutur millitekjufólks og hver er hlutur hátekjufólks í heildarlaunasummunni? Þetta er grundvallaratriði sem menn verða að gera sér grein fyrir þegar verið er að fjalla um þessi mál. Þá hefur það líka mikil áhrif á breytingar í sambandi við hlutfall launa í vergum þjóðartekjum hvernig heildartekjur heimilanna hafa aukist á liðnum árum með aukinni þátttöku kvenna úti á vinnumarkaðnum. Sem sagt: Það eru mörg atriði sem ekki hefur verið fjallað um í þessari umræðu sem tengjast launum og launamálum, en ég vil undirstrika að af hálfu okkar sjálfstæðismanna kemur ekki til greina að færa niður laun með þeim hætti sem ráðherrar í núverandi ríkisstjórn hafa raunverulega verið að tala fyrir og hafa hamrað á margir hverjir allt frá því að sú hugmynd kom fram um niðurfærslu launa í september sl. Það er stefna sem Sjálfstfl. getur ekki tekið þátt í eða staðið að. Hins vegar hefur Sjálfstfl. lagt áherslu á að með því að leiðrétta gengið yrðu allir landsmenn, launafólk sem aðrir, að taka á sig tímabundna kjaraskerðingu. Varðandi þá umræðu sem fór fram áðan af hálfu hæstv. menntmrh., en mér fannst satt að segja furðulegt hvernig hæstv. ráðherra fjallaði um þessi mál, þá vil ég segja nokkur orð, en áður en ég vík að hæstv. ráðherra vil ég víkja að tveimur atriðum í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Annað lýtur að svonefndum matarskatti og afstöðu sjálfstæðismanna til hans og hitt er um kvennalistakonur. Eiður Guðnason, 3. þm. Vesturl., leyfði sér enn einu sinni að halda því fram, sem margir alþýðuflokksmenn hafa gert, að sjálfstæðismenn hafi samþykkt matarskattinn svonefnda með glöðu geði á sínum tíma. Hann gleymir því ætíð þegar þetta er rætt og þegar fjallað er um matarskattinn að það voru ýmsir þingmenn Sjálfstfl. sem gerðu alvarlegar athugasemdir við matarskattinn á sínum tíma þó svo að þeir í þeirri stöðu sem þá var greiddu atkvæði með þessari skattheimtu. En í fyrirvörum gerðu ýmsir þingmenn Sjálfstfl. grein fyrir afstöðu sinni með tilliti til þess að virðisaukaskattur átti að koma til framkvæmda á miðju ári 1989, þeir áskildu sér allan rétt til að gera tillögur um að áður en sú skattheimta kæmi til framkvæmda yrði virðisaukaskatturinn í tveim þrepum, þ.e. önnur prósentan, sem yrði á matvælum, yrði lægri en almenna prósentan. Okkar hugmynd nokkurra var að virðisaukaskattur á matvælum gæti orðið eitthvað um 10% eða lægri, en hin prósentan yrði um 25%. Þetta veit hv. þm. og það er ástæðulaust að tíunda það oftar, en það er eins og þeir vilji ekki muna eftir því, ágætir alþýðuflokksmenn, sérstaklega núv. hæstv. utanrrh. sem hefur hamrað á því og sagt að við höfum brugðist sér í sambandi við þetta. Við margítrekuðum það við hann, bæði í einkaviðtölum sem og annars staðar, að við værum ekki samþykkir einni skattprósentu í virðisaukaskattinum. Varðandi kvennalistakonur verð ég að segja að ég undrast orðalag hv. þm. Eiðs Guðnasonar þegar hann vék orðum sínum að þeim. Hann talaði um tvöfeldni kvennalistakvenna vegna þess að þær vildu ekki taka þátt í núverandi ríkisstjórn. Ég verð að segja að mér finnst furðulegt að hv. þm. skuli leyfa sér að tala um tvöfeldni. Kvennalistakonur hljóta að hafa sama rétt og aðrir stjórnmálamenn og aðrir þingmenn til að meta það sjálfar hvort, hvernig og á hvaða grundvelli þær tækju sæti í ríkisstjórnum landsins. Að flokka það undir tvöfeldni finnst mér fyrir neðan allar hellur. Það atriði í hugmyndum þeirra kvennalistakvenna að setja lög um lágmarkslaun þarf ekki að vera neitt út í hött og það brýtur ekki í bága við nein mannréttindi. Um þessi mál hefur stundum verið fjallað á fundum í verkalýðsfélögum. Ég segi ekki á þingum Alþýðusambandsins. En það þykir engin goðgá víða í vestrænum lýðræðisríkjum að setja lög um ákveðin lágmarkslaun. Í Bandaríkjunum gilda t.d. ákveðin lágmarkslaun samkvæmt lögum þannig að það þarf ekkert að vera út í hött að menn ræði það á Íslandi að þetta geti komið til greina. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að mér fannst það koma til greina um tíma og jafnvel enn,  um það. Því miður er verkalýðshreyfingin nú í mjög alvarlegri lægð sem ég mun víkja hér að og skýrir nokkuð afstöðu alþýðubandalagsmanna á hinu háa Alþingi til verkalýðsforingja Alþb. Þá vil ég víkja orðum mínum að hæstv. ráðherra Svavari Gestssyni. Ég verð að segja að þegar hæstv. ráðherra brá sér á skeið hugsaði ég sem svo: Nú er hæstv. ráðherra loksins farið að líða vel í ráðherrastólnum og harma ég það mjög því það hlutskipti getur ekki orðið gott þegar fram í sækir. Einhvern tíma hefði hæstv. ráðherra Svavar Gestsson hlustað á rödd alþýðunnar og þegar ég tala um rödd alþýðunnar á ég við rödd fólksins í Alþýðusambandi Íslands og innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Einhvern tíma hefði hæstv. ráðherra hlustað á Ásmund Stefánsson, forseta ASÍ, flokksbróður sinn. Einhvern tíma hefði hann tekið undir ítrekaða kæru forseta ASÍ, Ásmundar Stefánssonar, um að í því frv. sem við erum að fjalla um væri hugsanlega um mannréttindabrot að ræða að þeirra mati, svo alvarlegt mannréttindabrot að flokksbróðir ráðherra, Ásmundur Stefánsson, hefur séð sig knúinn til að kæra núv. ríkisstjórn með ítrekun sinni um að það sé verið að fremja mannréttindabrot á verkalýðshreyfingunni á Íslandi. Þessi kæra liggur núna fyrir hjá Aþjóðavinnumálastofnuninni í Genf. Það sem forseti ASÍ og verkalýðshreyfingin kærir sérstaklega til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar eða þess dómstóls sem fjallar um þessi mál er seinni mgr. 4. gr. frv. til l. um aðgerðir í efnahagsmálum, máls nr. 20. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hann að taka þátt í því að fremja mannréttindabrot á íslenskri verkalýðshreyfingu með því að sitja í núv. ríkisstjórn og greiða atkvæði með því frv. sem hér er til umræðu? Hæstv. ráðherra talaði um að Sjálfstfl. hefði ekki lagt fram neinar tillögur í þeim málum sem hér eru til umfjöllunar. Þetta er alrangt. Hæstv. ráðherra veit að í allri umfjöllun þessara mála á þingi hefur Sjálfstfl. lagt alveg sérstaka áherslu á að atvinnulífið hefði forgang. Þetta hefur verið og var stefna Sjálfstfl. í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og vegna þessa slitnaði upp úr stjórnarsamstarfinu, vegna þess að samstarfsflokkar Sjálfstfl. í þáv. ríkisstjórn vildu ekki láta atvinnulífið hafa forgang. Núv. ríkisstjórn lofaði því að atvinnulífið skyldi fá forgang, en hvað hefur hún gert síðustu þrjá mánuði? Ekki neitt. Og staða atvinnuveganna fer hríðversnandi. Hún hefur aldrei verið verri en síðustu 2--3 vikur. Hæstv. ráðherra vísaði í Reykjavíkurbréf. Ég þarf ekki að gera það frekar heldur en hv. þm. Halldór Blöndal gerði áðan, en það væri vissulega fróðlegt fyrir þingheim og aðra ef hæstv. ráðherra Svavar Gestsson tæki undir það sem segir í umræddu Reykjavíkurbréfi, með leyfi forseta: ,,Eini ráðherrann í núverandi ríkisstjórn sem talar um þessi vandamál af festu og ábyrgð um þessar mundir er Halldór Ásgrímsson sjútvrh.`` Hæstv. ráðherra hlýtur að taka undir þetta, enda vitnaði hann í Reykjavíkurbréf eins og Biblíuna. En það er annað atriði sem hæstv. ráðherra kom aldrei inn á sem stendur í Reykjavíkurbréfi þar sem segir, og það hlýtur að vera lágmarkskrafa bæði Alþingis og þjóðarinnar, að fyrst þurfi að nást samstaða innan stjórnarflokkanna. Ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hljóta að hafa ábyrgð og skyldur eins og stjórnarandstaðan. Við höfum mjög skýra og ákveðna stefnu í okkar málum, en ríkisstjórnin sem ber ábyrgðina hefur ekki enn komið sér saman um hvernig hún ætlar að leysa þessi vandamál. Það getur vel verið að hér komi fram frumvörp sem leysi vandamál ríkissjóðs, sem ég efast um, en það hafa ekki komið neinar tillögur sem leysa vanda atvinnulífsins, ekki ein einasta tillaga sem leysir vanda fiskvinnslunnar, ekki ein einasta tillaga sem leysir vanda almenns iðnaðar og ekki ein einasta tillaga sem styrkir ferðamálaiðnaðinn sem hefði þurft að fá niðurstöðu í sínum málum, þ.e. rétta gengisskráningu, þegar undirbúningur er hafinn að næstu vertíð sem gerist með margra, margra mánaða aðdraganda ef vel á að takast fyrir ferðamálaiðnað á Íslandi árið 1989. Það er hugsanlega orðið of seint, því miður, vegna þess dráttar sem orðið hefur á því að ríkisstjórnin tæki afstöðu til atvinnuveganna. Hún hefur hins vegar verið önnum kafin við að finna út leið til að skattleggja þjóðina og gera atvinnuvegunum enn erfiðara fyrir. Sjálfstfl. og við sjálfstæðismenn á þingi höfum ekki farið dult með og við höfum lagt það til bæði í nefndarálitum og annars staðar, og það hefur einnig komið fram við afgreiðslu fjárlaga, að við erum á móti skattahækkunum. Við viljum að ríkisútgjöld séu svo til óbreytt frá því sem var vegna ársins 1988 og við viljum láta haga allri fjárlagagerð í samræmi við það. En hvernig er það hægt? Það er hægt með því, eins og ég sagði áðan, að hafa ríkisútgjöld svo til óbreytt á milli ára sem felur í sér niðurskurð. Þann niðurskurð má framkvæma með ýmsu móti. T.d. mætti hagræða í rekstri hins opinbera. Þær kröfur eru gerðar til atvinnulífsins og fyrirtækja í atvinnulífinu að þar eigi sér stað hagræðing í rekstri. Það mætti stjórna betur mörgum opinberum stofnunum og ráðuneytum og það mætti skera niður ýmsa rekstrar- og framkvæmdaliði. En það er nú einu sinni ríkisstjórn í landinu sem hefur þetta framkvæmdarvald undir höndum og það er hennar fyrsta skylda, enda hefur hún betri aðstöðu til þess en stjórnarandstæðingar, að segja til um hvar þetta eigi að koma til framkvæmda endanlega. Ég skal ekki vera mjög langorður um þetta frv. og þau mál sem nú eru til umræðu, virðulegi forseti, en ég vil þó segja þetta að lokum: Það er krafa Sjálfstfl. að nú þegar komi fram tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar um hvernig hún hyggst leysa vanda atvinnuveganna. En það sem mér finnst e.t.v. athyglisverðast og ég vil segja einnig hörmulegast að ýmsu leyti fyrir þann flokk sem um ræðir, þ.e. Alþb., er að svo virðist sem ráðherrum Alþb. sé farið að líða mjög vel í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem sést á því að þeir eru í fyrsta lagi reiðubúnir að skerða kjör fólksins, þeir eru einnig reiðubúnir að fremja ákveðin mannréttindabrot sem Alþýðusambandið og BSRB hafa mótmælt og kært og þeir eru einnig reiðubúnir og mjög ánægðir að sitja undir forustu forsrh. sem hefur margsinnis lýst því yfir að lækka verði laun fólksins í landinu án þess að skilgreina nánar hvernig hann hyggst útfæra það. En á sama tíma neita þessir ágætu menn að leiðrétta gengið og laga stöðu sjávarútvegsins og fiskiðnaðar í samræmi við það. Þó hefur hæstv. forsrh. margsinnis sagt að gengi íslensku krónunnar væri ranglega skráð og nefnt í því sambandi töluna 15%. Við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á að gengið sé rétt skráð og að atvinnuvegirnir og sérstaklega útflutningsatvinnuvegirnir séu reknir hallalaust. Við leggjum áherslu á samdrátt í ríkisútgjöldum og einnig leggjum við áherslu á óbreytta skatta. Þessum leiðum hefur hæstv. núv. ríkisstjórn hafnað. En að lokum vildi ég ítreka spurningu hv. þm. Halldórs Blöndals til hv. þm. Karvels Pálmasonar. Það væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu hans í fyrsta lagi til þess sem Alþýðusamband Íslands hefur ákveðið með kæru sinni um að í 4. gr. þess frv. sem hér er til umræðu felist mannréttindabrot og einnig væri fróðlegt að heyra hvort hann sem stjórnarmaður í miðstjórn Alþýðusambands Íslands ætli að greiða atkvæði með öðrum hætti hér á hinu háa Alþingi en hann virðist hafa gert í miðstjórn Alþýðusambandsins. Þar virðist hv. þm. hafa samþykkt að kæra beri ríkisstjórn fyrir mannréttindabrot, en þegar hann kemur á Alþingi verður fróðlegt að sjá hvernig hann hyggst bregðast við sinni eigin samþykktu kæru. Er ekki hv. þm. í miðstjórn Alþýðusambandsins?

Jú, jú.

Ég hlýt að gera ráð fyrir því að hv. þm. gegni skyldustörfum sínum þar og mæti á miðstjórnarfundum og hafi tekið þátt í afgreiðslu þessa máls, en hann getur þá, hv. þm., leiðrétt það eða komið með skýringar hér á eftir. 
            

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Það var ekki ætlan mín að taka aftur til máls við þessa umræðu, ég taldi mig hafa gert því skil sem ég ætlaði að segja varðandi bráðabirgðalögin frá því í maí sl. Mig langaði þó að gera nokkrar athugasemdir við einstök atriði sem hafa komið fram í umræðunni í dag. Ég sakna þingflokksformanns Alþfl., hv. 3. þm. Vesturl.  Það vekur athygli mína að eitthvað virðist fara fyrir brjóstið á þeim alþýðuflokksmönnum að við höfum leyft okkur að koma fram með hugmyndir og flytja nýjar tillögur í húsnæðismálum. Þeir telja sig eina eiga rétt á þeim málaflokki. Hins vegar hefur það ekki verið burðugt sem komið hefur frá þeim hingað til varðandi húsnæðismálin enda eru þau í sama ólestri og verið hefur og lítil bót fyrirsjáanleg. Hæstv. menntmrh. auglýsti eftir tillögum stjórnarandstöðuflokkanna og taldi þá lítið hafa haft fram að færa í sambandi við lausn efnahagsvandamála þjóðfélagsins og varaði eindregið við hugmyndum stjórnarandstöðuflokkanna um gengisfellingu, ef ég man rétt. Ég vil mótmæla þessu og bendi á að við þm. Borgfl. höfum margoft lýst ýmsum leiðum sem hægt væri að fara. M.a. höfum við lagt til, þó það kunni að vera lengri tíma mál, að stokka verði fjármál ríkisins algjörlega upp og byrja frá grunni. Til þess að bjarga málum eins og nú horfir er að sjálfsögðu ekkert annað að gera en að skera niður og reyna að halda ríkisútgjöldunum á svipuðu róli og þau voru t.d. fyrir árið 1986. Sú útgjaldaaukning sem varð milli ára þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar kom til valda eftir kosningar 1987 er náttúrlega alveg skelfileg. Þegar fjárlög hækkuðu á milli ára um næstum því 50%, þó svo að þar hafi verið um að ræða verðbólgu upp á kannski 20--30%, var um að ræða mikla magnaukningu í fjárlögum. Þá vaknar spurningin hvort ekki er hægt að skrúfa til baka eitthvað af þessari magnaukningu sem þá átti sér stað og hvað þá heldur að vera að tala um magnaukningu á milli ára núna eins og staðan er í þjóðfélaginu. Við erum engir gengisfellingarmenn, þm. Borgfl. en við hljótum að viðurkenna staðreyndir eins og aðrir þingmenn. Raungengi íslensku krónunnar er allt of hátt enda kemur það fram í geigvænlegum viðskiptahalla og miklum erfiðleikum hjá öllum útflutningsfyrirtækjum. Ég hef margsinnis bent á þetta og vísað í útreikninga sem við höfum látið gera þar sem ljóslega kemur fram, þegar þróun mála er skoðuð frá því að lánskjaravísitala var fyrst tekin upp 1. júní 1979, að líklega er raungengi íslensku krónunnar orðið helmingi of hátt miðað við þróun annarra helstu gjaldmiðla sem við eigum viðskipti í. En það er alveg ljóst að ekki er bara hægt að fella gengið með þeim hætti sem gömlu flokkarnir hafa gert hér ár eftir ár. Það rifjast t.d. upp fyrir mér að í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í maí sl. var engu líkara en þetta væri í einhverjum karlaklúbbi þar sem greidd voru atkvæði um tillögur. Einn bað um 10% gengisfellingu, annar bað um 15% og þriðji bað um 20% og svo var bara rétt upp hönd og sú tillaga sem fékk flest atkvæði var valin. Það nær náttúrlega engri átt að stýra efnahagsmálum einnar þjóðar með þessum hætti. Við höfum margoft bent á að ef fella þurfi gengið verði það gert á þann hátt að fyrst sé reiknaður út allur efnahagsmálapakkinn og því stillt upp í debet og kredit, ef svo má að orði komast. Gengisfellingin er síðan hrein afgangsstærð þegar búið er að gera dæmið upp og reikna það til botns. Þá kann að vera að hreyfa þurfi gengið lítillega til þess að fá dæmið endanlega til að ganga upp, en að gera það eins og hingað til hefur verið gert, með því að slöngva fram einhverjum tölum og greiða atkvæði um þær í ríkisstjórninni, eins og virtist vera gert hér sl. vor, er náttúrlega algjörlega fráleitt. Það er mikill munur á því, hæstv. menntmrh., hvort gengið er fellt með þessum hætti, eins og vel kann að vera að núv. hæstv. ríkisstjórn fyrirhugi að gera eftir áramótin, eða hvort gengisfellingin er reiknuð afgangsstærð eftir að búið er að fara ofan í saumana á efnahagsmálunum. Það var mjög athyglisvert að hlýða á orðaskipti hæstv. sjútvrh. og hv. 4. þm. Vesturl. Eftir að hafa hlýtt á ræður þessara hv. þingmanna er ég ekki í neinum vafa um að þar kom berlega í ljós hversu röng fiskveiðistefnan er. Það rifjast upp fyrir mér að þegar við ræddum hér fiskveiðistefnuna um þetta leyti fyrir ári síðan var m.a. bent á að í frv. komu orðin ,,ráðherra ákveður``, ,,ráðherra ákvarðar`` eða ,,ráðherra er heimilt`` líklega 30 eða 35 sinnum fyrir. Skyldi því engan undra þó að mál eins og hér var til umræðu áðan skuli koma upp. Mig langar í þessu sambandi rétt að rifja upp tvær tillögur sem við þm. Borgfl. fluttum í sambandi við fiskveiðistefnumálið. Það var í fyrsta lagi að settur yrði á stofn fiskveiðidómstóll þangað sem hægt væri að skjóta ágreiningsmálum, eins og kannski því ágreiningsmáli sem hér hefur verið til umræðu. Það er algjörlega fráleitt að hæstv. ráðherra og embættismenn hans í ráðuneytinu séu að ráðskast með þessi mál með þeim hætti sem hér hefur verið lýst. Ég fer að sjá að þessi tillaga er líklega mikilvægari en við töldum sjálfir þegar við lögðum hana fram í fyrra. Það verði stofnaður fiskveiðidómstóll til þess að fjalla um slík ágreiningsmál sem hér hefur verið lýst. Önnur tillagan sem við lögðum fram í sambandi við fiskveiðistefnuna var sú að kosin skyldi sjö manna framkvæmdanefnd um stjórnun fiskveiða af hinu háa Alþingi, með svipuðum hætti og húsnæðismálastjórn og stjórn Byggðastofnunar eru kosnar, til þess að stjórna fiskveiðum í umboði ráðherra. Ráðherra verður að vísu æðsti yfirmaður þessara mála eins og hlýtur að vera, hann er jú handhafi framkvæmdarvaldsins, en þessi mál verða samt sem áður stjórnunarlega í höndum framkvæmdanefndar sem er kosin beinni kosningu á Alþingi. Ég ætla ekki að tefja þessar umræður frekar, virðulegi forseti. Ég veit að hér bíða fleiri mál og við höfum næg tækifæri til þess að láta gamminn geisa þegar við tökum fyrir seinni bráðabirgðalögin, svokölluð Steingrímslög.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið en ég taldi nauðsynlegt að benda á nokkur atriði í sambandi við það sem kom fram í svari hæstv. sjútvrh. við því sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Í fyrsta lagi benti hæstv. sjútvrh. á að allir hefðu verið sammála um, þegar gengið var frá núverandi fiskveiðistefnu, að nauðsynlegt væri að hafa eftirlit með veiðunum og fylgjast með því að ekki yrði farið fram úr kvóta og verið að plata kerfið, ef mætti orða það svo. Hann sagði einnig að ég hefði í umræðu um þann þátt bent á ýmsar leiðir sem þar væri hægt að fara og væru farnar. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, ég benti á það. Kannski einmitt vegna þess að ég benti á það finnst mér erfitt að vera í þeim sporum að geta ekki haldið þeirri umræðu áfram og gagnrýnt ýmsa hluti í sambandi við eftirlit með fiskveiðum vegna þess að ég hef verið ákærður fyrir að vera einn af aðilunum í þeim leik. Það er dálítið sérstök staða að vera í þeirri stöðu inni á hv. Alþingi að geta ekki rætt um þessi mál nema finna fyrir því að þeir sem taka þátt í umræðunni eða hlusta á hana geta sagt sem svo: Ja, þessi hv. ræðumaður, það er nú ekki mikið mark á honum takandi vegna þess að hann hefur verið ákærður fyrir að hafa tekið þátt í öllu þessu svindli. Þannig eru hlutirnir, þannig hefur þetta verið og það er alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði að á undanförnum árum hef ég gagnrýnt fiskveiðistefnuna og einmitt þennan þátt hennar, þ.e. eftirlitið og hvað væri að gerast í sambandi við þessa fiskveiðistefnu þegar verið er að veiða miklu meira en kvótinn raunverulega gerði ráð fyrir. Hæstv. ráðherra sagði að búið væri að gefa út fjölda úrskurða, ekki efa ég það. Ég veit líka að búið er að gefa út fjölda úrskurða og maður heyrir ýmislegt um þá úrskurði. Maður veit að sumir hverjir standa í þeim sporum að verða að viðurkenna á sig sök jafnvel þó að þeir séu saklausir vegna þess að frammi fyrir framkvæmdarvaldinu er erfitt að halda fram málum á þann veg að þurfa að sanna sakleysi sitt. Sumir úrskurðir sem búið er að gefa út munu jafnvel bíða eftir því að þetta einstaka mál, sem ég hef hér rætt og snertir mig sjálfan, fái framgang hjá dómstólum. Hæstv. ráðherra sagði að ég hefði kosið þá meðferð mála að reka málið fyrir dómstólum. Hvað átti ég að gera annað? Átti ég að gefast upp fyrir ósannindum ráðherrans og samþykkja? Hvaða leið var mér fær önnur en að vísa málinu til dómstóla? Þetta var eina leiðin til að reyna að sanna sakleysið. Ég er ekkert viss um að geta sannað sakleysi mitt gegn framkvæmdarvaldinu, bæði gegn sjútvrh. og nú dómsmrh. Ég er alls ekki viss um það. Það er alveg útilokað að hægt sé að treysta því að hægt sé að koma málum á þann veg, þegar búið er að ákæra mann og búa til sakir, að hægt sé að hreinsa sig af þeim frammi fyrir dómstólum. En ég treysti íslensku réttarkerfi og meira að segja hæstv. dómsmrh. það vel að þegar öllu er á botninn hvolft verði sannað sakleysi mitt og okkar félaganna sem að þessu máli stöndum. Ég tala um þetta sem mitt mál. Ég er ekki eins og hæstv. ráðherra að ég segi að þetta sé mál starfsmanna minna. Þegar þessir hlutir áttu að hafa komið fyrir vestur á Hellissandi var ég meðal ykkar hv. þingmanna á Alþingi. Ég var því miður ekki að stjórna því ágæta fólki sem skilaði mjög góðri nýtingu út úr mínu fyrirtæki, því miður. En ég er stoltur af því að vera málsvari þeirra. Ég er ekki eins og hæstv. ráðherra sem segir að hann sé ekki ábyrgur fyrir því sem sínir starfsmenn gera. Þetta eru ekki hin daglegu störf ráðherra, þetta eru störf starfsmannanna. Slík er nú reisnin. Gæti verið að ráðherrann sé að búast við því að hann fái þann dóm hjá íslenskum dómstólum að það sem hann hefur ákært Jökul hf. fyrir verði sannað að séu ósannindi og uppspuni? Ætli hann sé að fría sig frá því að taka ábyrgð á því máli? Ég skal standa fyrir því máli svo lengi sem það verður rekið fyrir dómstólum og áfram. Jafnvel þó að ráðherra og það lið sem að honum stendur hafi tök á því að halda við sekt og halda við ákæru. Hæstv. ráðherra segir að það muni verða haldið áfram að reka tryppin eins og lög gera ráð fyrir. Ja, mikil er sú reisn að halda áfram að reka mál á réttarríkinu Íslandi á þann veg að menn standa frammi fyrir því að verða að sanna sakleysi sitt. Haldið verði áfram þó að enginn sé til að vitna um hlutina, enginn til að bera vitni um að þessir hlutir hafi skeð, þá skuli samt haldið áfram málarekstri og haldið áfram að ákæra. Ja, mikil er reisnin. Ég segi að því miður hefur dómsmálaráðherra Íslands raunverulega staðfest að þannig eigi að reka dómsmál og sakamál á Íslandi. Ráðherra sagði að þetta væri ekki sakamál, þetta væri ekki ákæra um að hafa gert neitt af sér. Í þessu felst, eins og ég sagði hér áðan, ásökun um gróft fals. Ásökun um að hafa dregið stórkostlegt fjármagn fram hjá skatti, opinberum aðilum og launum til starfsmanna og hvað sem tengist slíkum feluleik. Hvað er sakamál ef þetta er það ekki? Ég veit það ekki. Ég get endurtekið að sá sem ber ábyrgð á því að falsa skýrslu sem er send opinberum aðilum, sá sem ber ábyrgð á því að hafa stungið einhvers staðar til hliðar einni og hálfri millj. kr. án þess að tíunda það til opinberra aðila á að verða sviptur þinghelgi. Það á að óska eftir því að þinghelgi verði svipt af slíkum manni. Það á að óska eftir því að slík mál verði rannsökuð. Ekki á þann veg að viðkomandi þurfi að sanna sakleysi sitt heldur að þeir sem halda því fram þurfi að sanna sökina. Lögin þurfa endurskoðunar við, ég held að það sé mikið satt. Þau hafa líka verið endurskoðuð smávegis á undanförnum árum, einu og einu orði hefur verið skotið inn, m.a. þegar við vorum að fjalla um þau á síðasta þingi. Þá var mikil nauðsyn að bæta því inn að sjútvrn. gæti fengið ókeypis allar upplýsingar sem það óskaði eftir hjá hverjum þeim aðila sem því dytti í hug að ákæra eða ásaka. Það varð að koma því inn að það yrði ókeypis. Það var nú öll reisnin. Það var ekki hægt að ætlast til þess að þegar ráðuneytið óskaði eftir einhverjum sérstökum upplýsingum eða vinnu frá þessu eða hinu fyrirtækinu að það yrði gert á eðlilegan máta, borgað yrði fyrir það ef sá aðili væri ekki sekur. Nei, nei, það skyldi bara vera ókeypis. Þetta var lagfæringin sem hæstv. ráðherra gerði í fyrra og ef hann stefnir að því að breyta lögunum núna á líkan veg er það ekki til þess að laga eða gera Ísland að betra réttarríki með nýjum fiskveiðistjórnarlögum. Ég get ekki verið að endurtaka enn fsp. mína til ráðherra þó að hann teldi ekki ástæðu til að svara henni, en ég vil þó segja: Það er sérstök staða að vera hér í ræðustól á hv. Alþingi og hafa borið fram fsp. til sjútvrh. þjóðarinnar og ekki fengið svar um það hvort, ef farið væri að óskum hans, sem ég veit að margir munu gera, að reyna að auka verðmæti sjávarafla, auka nýtingu, bæta gæðin, þessir menn, þetta fólk, sem leggur sig fram í því, eigi á hættu að verða sótt til saka fyrir að hafa gert þessa hluti. Ég skal lýsa því yfir hér að bæði í haust og í fyrrahaust fór fyrirtækið Jökull hf. á Hellissandi fram úr þeirri nýtingarprósentu sem við erum ákærðir fyrir. Ef ráðherrann ætlar að vera samkvæmur sínum gjörðum á hann að senda liðið vestur á Hellissand og skoða þetta allt saman. Hann á að ákæra aftur. Gjörið svo vel. Ég er tilbúinn að standa frammi fyrir því þó að ráðherrann sé ekki tilbúinn að standa með sínu fólki.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Þá er komið að því að við ræðum seinni þátt þessa máls, þ.e. að forminu til þau bráðabirgðalög sem út voru gefin hinn 28. sept. þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við völdum. Þetta frv. til laga um efnahagsaðgerðir er 8. mál þingsins og hér liggur fyrir á þskj. 202 nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Ég ætla ekki, herra forseti, að þreyta þingheim á því að endurtaka það sem ég sagði um uppbyggingu og aðdraganda málsins. Ég ætla einungis að gera grein fyrir nefndarstörfunum, áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, þeim brtt. sem meiri hl. flytur og fara síðan nokkrum orðum um efni málsins og aðdraganda almennt. Það má vera að það taki nokkurn tíma að gera þessu skil án þess að ég muni þó fjalla hér ítarlega um brtt. sem þm. stjórnarandstöðunnar hafa flutt og þeirra nál. Þó vil ég, herra forseti, segja þetta í upphafi míns máls: Það hefur verið gert úr því mál og lögð á það áhersla, m.a. í grein eftir hv. 2. þm. Norðurl. e. í Morgunblaðinu í morgun þar sem hann fjallar um tillögur stjórnarandstöðunnar og segir hér: ,,Stjórnarandstaðan hefur sýnt fulla ábyrgð með sínum tillöguflutningi á þessu þingi og vitna ég m.a. til sameiginlegs nefndarálits hennar um bráðabirgðalögin í því sambandi. Sú sameiginlega niðurstaða hlýtur að teljast fréttnæm.`` --- Það er og. Það er nú svo að stjórnarandstaðan hefur skilað sameiginlegu nál. en séu tillögur stjórnarandstöðunnar skoðaðar ganga þær hreint ekki í sömu átt, heldur eru allar á tvist og bast og hver í sína áttina og mér sýnist raunar að það sé ekki einu sinni að samflokksmenn geti þar verið samferða. Og það er kannski líka fréttnæmt. Á þskj. 202 liggur fyrir nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á mörgum fundum, löngum fundum, á stundum erfiðum fundum og oftar en ekki heldur leiðinlegum fundum, leyfi ég mér að segja og veit ég að margir hv. nefndarmanna geta tekið undir það með mér. Ég segi þetta vegna þess að kallað hefur verið á marga fulltrúa félaga og fyrirtækja og satt best að segja hefur það ekki alltaf verið mjög ánægjulegt að þurfa að sitja þar í forsæti undir þeim samtölum sem þar hafa átt sér stað vegna þess að það hefur því miður á stundum verið leitast við að drepa umræðunni á dreif og hefja almennar efnahagsmálaumræður þegar gestir hafa verið kvaddir til að svara spurningum um sérstök og afmörkuð viðfangsefni. Mér hefur a.m.k. ekki alltaf fundist það ánægjulegt. Á átta fundum hefur verið fjallað um þessi mál og til viðtals við nefndina komu, því að rétt er að frá því sé greint hér, Gunnar Hilmarsson frá Atvinnutryggingarsjóði, Guðmundur Malmquist frá samráðsnefnd lánastofnana atvinnuveganna, Eyjólfur Jónsson, Guðmundur Þ. Jónsson og Daði Ólafsson frá Atvinnuleysistryggingasjóði, Ágúst Einarsson og Ágúst V. Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Árni Benediktsson frá Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Ólafur B. Ólafsson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Lárus Jónsson frá Félagi rækju- og hörpudisksframleiðenda, Eiríkur Valsson frá Sölustofnun lagmetis, Kristján Ragnarsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Árni Kolbeinsson frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, Haraldur Sumarliðason og Þórleifur Jónsson frá Landssambandi iðnaðarmanna, Ólafur Davíðsson og Víglundur Þorsteinsson frá Félagi íslenskra iðnrekenda, Halla Holton frá Hildu, Aðalsteinn Helgason frá Álafossi, Ágúst Eiríksson frá Árbliki, Jón Ragnar Björnsson, fulltrúi loðdýraræktenda, Þórarinn V. Þórarinsson og Hannes Sigurðsson frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Sigurgeir Sigurðsson og Magnús E. Guðjónsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hákon Sigurgrímsson, Haukur Halldórsson og Gunnlaugur Júlíusson frá Stéttarsambandi bænda, Guðjón Kristjánsson og Helgi Laxdal frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Óskar Vigfússon og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Haraldur Hannesson og Ragnhildur Guðmundsdóttir frá BSRB, Ari Skúlason, Örn Friðriksson og Ragna Bergmann frá ASÍ, Eiríkur Guðnason frá Seðlabanka Íslands, Halldór Árnason frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Lárus Ögmundsson og Snorri Olsen frá fjármálaráðuneyti og Þórður Ólafsson frá bankaeftirliti. Með nefndinni starfaði, eins og ég hef áður greint frá, Sveinn Agnarsson, starfsmaður Ríkisendurskoðunar. Frv. er til staðfestingar bráðabirgðalögum sem út voru gefin 28. sept. sl. er ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við völdum. Þá fylgdi þessum bráðabirgðalögum svohljóðandi rökstuðningur, með leyfi forseta: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Forsrh. hefir tjáð mér að brýna nauðsyn beri til að ákveða þegar aðgerðir til að koma í veg fyrir stöðvun mikilvægra útflutningsfyrirtækja, styrkja afkomu atvinnuvega, draga úr verðbólgu og lækka vexti, og koma þannig í veg fyrir yfirvofandi atvinnuleysi og leggja grunn að atvinnuöryggi og stöðugleika í efnahagslífinu.`` Meiri hl. fjárhags- og viðskiptanefndar þessarar hv. deildar telur að útgáfa bráðabirgðalaganna í lok september hafi verið nauðsynleg og óhjákvæmileg eins og sakir þá stóðu og lítur á útgáfu laganna sem mikilvægt skref í þeirri viðleitni að halda atvinnulífinu gangandi, lækka vexti og minnka verðbólgu. Ýmsum markmiðum hefur þegar verið náð, svo sem lækkun verðbólgu og lækkun vaxta. Ljóst er þó að á ýmsum sviðum í efnahagslífinu, bæði hjá fyrirtækjum og í ríkisfjármálum var ástandið sýnu lakara en upplýsingar lágu fyrir um þegar lögin voru sett. Það hefur komið fram í fyrri umræðu um 20. og 21. mál að við teljum eðlilegast að fella þessi mál saman þannig að aðgengilegt sé í Stjórnartíðindum og þeim sem lögin lesa og eftir koma, hvaða lög séu í gildi. Því er þetta í rauninni nauðsynleg lagahreinsun. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með brtt. sem eru fluttar á sérstöku þingskjali, þ.e. þskj. 203, og mun ég nú gera grein fyrir þeim. Fyrsta brtt. er við 3. gr., að við hana bætist nýr málsliður sem svo hljóði: ,,Þegar sérstaklega stendur á er sjóðnum heimilt að leysa til sín húseignir og búnað fyrirtækja sem lið í fjárhagslegri endurskipulagningu þeirra.`` Þessi brtt. er flutt af þeirri einföldu ástæðu að í reglugerð um sjóðinn er að finna ákvæði þessa efnis. Lögfróðum mönnum þótti hins vegar ekki alveg tvímælalaust að í lögunum væri heimild til að gera þetta. Þessi brtt. er því flutt til að taka af tvímæli um þennan efnisþátt. Í öðru lagi er flutt brtt. um að 12.--16. gr. laganna falli brott, þ.e. meginhluti kaflans um verðlags- og kjaramál. Svo sem áður hefur komið fram er ætlunin að þessi kafli verður felldur inn í hin fyrri lög þannig að þarna sé fullt samræmi og við séum ekki að samþykkja lög sem búið er í rauninni að breyta með öðrum lögum. Þá er í þriðja lagi sú brtt. við 20. gr. laganna sem fjallar um vaxtaákvarðanir, þ.e. að dráttarvextir skuli reiknast sem dagvextir, mikilvæg breyting, að hún verði orðuð með þeim hætti sem hér segir, með leyfi forseta: ,,Dráttarvextir skulu ætíð reiknast sem dagvextir. Þó skulu haldast óbreytt til 1. júlí 1989 ákvæði um útreikning dráttarvaxta í lögum um innheimtu opinberra gjalda til ríkissjóðs og sveitarsjóða.`` Það var talið nauðsynlegt að gefa þarna nokkurn umþóttunartíma til að breyta reiknikerfum hjá opinberum aðilum þannig að þetta væri í rauninni framkvæmanlegt. Fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga fóru fram á breytingu á þessari grein sem gekk í rauninni lengra, en hér er ætlaður allrúmur aðlögunartími, þannig að menn geti aðlagað sínar reiknivélar og tölvur þessari breytingu. Þetta eru þær breytingar sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur við frv. Ég vildi hins vegar, herra forseti, geta eins að lokum varðandi þetta: Mér hefur verið bent á að í 25. gr. laganna segir: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Síðan segir: ,,Ákvæði 20. gr. öðlast þó ekki gildi fyrr en 1. nóv. 1988. Gjald skv. 10. gr. skal innheimt vegna landana erlendis sem eiga sér stað eftir 30. sept. 1988.`` Síðan kemur 26. gr. sem segir: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Þar sem í 25. gr. er þegar búið að segja ,,Lög þessi öðlast þegar gildi`` sé ég ekki, virðulegi forseti, að nauðsynlegt sé að bera 26. gr. upp. Því megi einfaldlega sleppa. Það mætti spyrja sem svo: Hver er munurinn á þeirri löggjöf sem við nú ræðum og þeirri löggjöf eða þeim lögum sem við ræddum áðan, þ.e. hver er munurinn á lögunum sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar gaf út og lögunum sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar gaf út. Í grundvallaratriðum stefna þessi lög að sama marki, þ.e. að bæta stöðu fyrirtækja, koma í veg fyrir lokun fyrirtækja, koma í veg fyrir atvinnuleysi, koma í veg fyrir víxlhækkanir verðlags og launa, draga úr verðbólgu og lækka vexti. Það eru í grundvallaratriðum sömu markmið sem liggja að baki þessari lagasetningu. Hins vegar eru lögin frá 28. sept. miklum mun flóknari, taka til fleiri atriða en hin fyrri. Lögin frá 28. sept. skiptast í fjóra kafla. Fyrsti kaflinn fjallar um Atvinnutryggingarsjóð, annar kafli um breytingar á bráðabirgðalögum Þorsteins Pálssonar, um kaupfestingu, og hér er gert ráð fyrir verðstöðvun til 15. febr. Í þriðja kafla er fjallað um vaxtamál og dráttarvexti sem ég vék að hér áðan og í fjórða kafla eru ýmis ákvæði. Hér hefur verið mikil umræða og hv. þm. Sjálfstfl. hafa haft mjög hátt þegar við höfum verið að ræða bráðabirgðalög Þorsteins Pálssonar. Þá liggur auðvitað fyrir að spyrja: Hafði hæstv. forsrh. Þorsteinn Pálsson ekki stuðning sinna þingmanna þegar hann var að gefa þau lög út? Svo er að heyra nú sem nokkur vafi kunni á því að leika. Út af hverju er allur þessi hamagangur sem hér hefur verið uppi? Hann er fyrst og fremst út af ákvæðunum í I. kafla laganna, um Atvinnutryggingarsjóð. Hann er fyrst og fremst vegna þeirra. Hvað segja hv. þm. Sjálfstfl.? Þeir segja: Það á að grípa til almennra aðgerða, ekki sértækra aðgerða --- og finna þessum sjóði flest til foráttu. Það má auðvitað segja sem svo að engin mannanna verk eru fullkomin og allt þolir og þarf gagnrýni. Þessi sjóður var settur á laggirnar til þess að bregðast við neyðarástandi í fiskiðnaðinum og hjá fiskvinnslunni, neyðarástandi sem hafði skapast í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar þar sem stöðugt hafði sigið á ógæfuhliðina án þess að að væri gert, og ástandið varð miklu verra en menn uggði og menn gerðu sér grein fyrir. Það var ljóst að fyrirtæki í sjávarútvegi, í fiskvinnslu, fiskiðnaði, stóðu ákaflega misjafnlega. Það var því ekki eðlileg og rétt aðgerð að grípa til björgunaraðgerða sem fælust í einhverjum jöfnunaraðgerðum sem væru jafnt fyrir alla aðila. Það var alveg ljóst að að meta þyrfti stöðu fyrirtækjanna og koma þeim til aðstoðar með ýmsum og ólíkum hætti. Það hefur þegar verið gert að nokkru leyti. Það hefur verið gagnrýnt hvernig staðið er að skipan þessa sjóðs. Auðvitað má að því finna eins og öllu öðru, öllum slíkum fyrirkomulagsreglum. Auðvitað má gera aðrar tillögur. Ég sé t.d. ekki betur en að hv. þm. Halldór Blöndal, sem situr í stjórn Byggðastofnunar, hafi gert tillögur um að öll þessi mál færist þangað. Hann leiðréttir mig ef þetta er rangt. Ég er ekki viss um að þessum málum væri betur komið ef það væri stjórn einhverrar stofnunar, þar sem þingmenn, hv. alþingismenn, með fullri virðingu fyrir þeim, eiga sæti, ætti að sjá um þetta. Ég held að fagleg sjónarmið hafi ráðið að verulegu leyti og að langmestu leyti um skipan þessa sjóðs. Ég ætla ekkert að dæma hvernig þar hefur til tekist um lánveitingar. Þetta eru mjög erfið mál, eins og fram hefur komið, í byggðarlögum þar sem allt atvinnulíf bókstaflega hangir á einum þræði, þar sem er kannski eitt meginfyrirtæki á staðnum eins og við þekkjum dæmi um. Ætluðu menn að horfa þegjandi upp á það að slíkt stöðvaðist allt og færi allt í rúst? Svo er stundum að heyra. Ástandið var einfaldlega þannig að það varð að grípa til aðgerða svipaðra þessum. Auðvitað mátti fara ýmsar aðrar leiðir um einhver atriði, það er alveg rétt, en það varð eitthvað að gera og staðreyndin var sú að ekkert hafði verið gert. Ég og minn flokkur berum auðvitað fulla ábyrgð á því líka sem aðilar að síðustu ríkisstjórn að ekki var brugðist nægilega skjótt við. Það er undarlegt að heyra þá sjálfstæðismenn tala núna sem fullkomlega ábyrgðarlausan flokk, fullkomlega ábyrgðarlausan, sem raunar sagði ekki neitt á þeim tíma þegar vandinn steðjaði að en hefur núna ráð undir rifi hverju að heyra má á þeim hv. þm. flokksins. Ég gæti, virðulegi forseti, lesið hér langt mál úr fundargerðum fjh.- og viðskn. sem Sveinn Agnarsson viðskiptafræðingur hefur skrifað. Það hefur verið mikið rætt um skuldabréfin sem þessi sjóður getur gefið út til skuldbreytinga. Það hefur verið mikið rætt um hugsanleg afföll af þeim. Þetta eru vandamál sem öllum eru ljós en vonandi tekst að yfirstíga. Á fund fjh.- og viðskn. 10. nóv. komu formaður stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs, Gunnar Hilmarsson, og Guðmundur Malmqvist, sem er formaður samráðsnefndar. Þar kom m.a. fram að þá höfðu engin skuldabréf verið gefin út. Þar var líka rætt um hlutverk þessarar svokölluðu samráðsnefndar stjórnar sjóðsins og lánastofnana, en hlutverk þeirrar nefndar er að gera tillögur um meðferð einstakra umsókna. Starfsmenn Byggðastofnunar sjá um skráningu umsóknanna og láta þær síðan ganga til samstarfsnefndarinnar sem leggur þær síðan fyrir Atvinnutryggingarsjóð. Ég tel að það sé nauðsynlegt að greina í nokkrum atriðum frá því hvernig þetta fer fram. Umsóknirnar geta verið af tvennum toga, annars vegar lán til hagræðingar og framleiðniaukningar og hins vegar lán til skuldbreytinga. Fyrir mánuði voru 35 umsóknir komnar og þeim hefur fjölgað verulega síðan. Og sumar eru mjög háar, ein upp á 206 millj. kr., önnur upp á 300 millj. kr. Þrír fjórðu hlutar þessara umsókna hafa komið frá fyrirtækjum í sjávarútvegi. Flestar eru frá frystihúsum og rækjuframleiðendum. Það kom fram í máli Gunnars Hilmarssonar, stjórnarformanns sjóðsins, á þessum fundi að markmiðið með Atvinnutryggingarsjóði sé að aðstoða þau útflutningsfyrirtæki sem ætla megi að hægt sé að skapa viðunandi rekstrargrundvöll með hagræðingu og skuldbreytingu. Það var fjallað mjög ítarlega um þetta á þessum fundi nefndarinnar. Það var einnig fjallað um stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs, lagalegan grunn hans og veittar ítarlegar upplýsingar um það mál. Á fjórða fund nefndarinnar komu fulltrúar samtaka fiskvinnslunnar. Það kom mjög skýrt fram í nefndinni að ýmsir þeirra fulltrúa höfðu efasemdir um þetta fyrirkomulag. Það kom fram að að mati samtaka fiskvinnslustöðva er frystingin núna rekin með 5--6% halla. Það kom líka fram að hallinn ætti e.t.v. eftir að aukast í 10--11% þegar greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði þrýtur. Ef þar að auki er tekið tillit til aukinnar vaxtabyrðar vegna tapreksturs í ár og aflasamdráttar sem búist er við að verði næsta ár, þá telja forustumenn samtaka fiskvinnslustöðva að hallinn á frystingunni næsta vor geti verið kominn í 16--20% verði ekkert að gert. Það er líka best að skýra frá því hér hvaða aðgerðir Ágúst Einarsson, formaður samtaka fiskvinnslustöðva, taldi á fundi nefndarinnar að þyrftu til að koma til þess að bjarga stöðu fiskvinnslunnar. Hann sagði: Í fyrsta lagi gengissig. Í öðru lagi 10--15% kaupmáttarrýrnun. Í þriðja lagi hærri skattar. Í fjórða lagi hallalaus ríkissjóður. Í fimmta lagi minni fjárfestingar. Í sjötta lagi var nefnt að það kynni að koma til aukið atvinnuleysi. 
             Það kom fram þarna að verð á íslenskum sjávarafurðum hefur lækkað mjög mikið bæði í Evrópu og Bandaríkjunum á seinni hluta þessa árs. Hins vegar væri ekki útlit fyrir frekari lækkanir og það hefur raunar verið staðfest í fréttum nú að undanförnu. Það kom sem sagt mjög glöggt fram hjá þessum fulltrúum Sambands fiskvinnslustöðvanna hversu slæmt ástandið er. Og ég er sannfærður um að þeir hafa ekkert dregið úr. Ég er hins vegar ekki sannfærður um að það sé alveg nákvæmlega jafnslæmt og þeir gerðu grein fyrir. Á fundum nefndarinnar var líka rætt mjög um stöðu Verðjöfnunarsjóðs. Formaður stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins kom á fund nefndarinnar og í máli hans kom fram að stuðningsmönnum Verðjöfnunarsjóðs hefði fækkað nokkuð undanfarin missiri, en hann lagði áherslu á að það væri ekkert í bráðabirgðalögunum sem bryti í bága við grundvallarreglurnar um Verðjöfnunarsjóð. Meginreglur sjóðsins væru tvær: Að útgreiðslur kæmu fram sem uppbætur á afurðaverð, ekki sem greiðslur til sérstakra aðila, og að ekki mætti færa fjármagn milli deilda sjóðsins. Á fund nefndarinnar komu líka fulltrúar Landssambands iðnaðarmanna og Félags íslenskra iðnrekenda. Þeir röktu þann vanda sem þessar atvinnugreinar ættu við að stríða og voru ekki bjartsýnir á framtíðina. Og þeir höfðu ekki mikla trú á Atvinnutryggingarsjóði, það skal segjast eins og er, og lögðu áherslu á það að hraði samdráttarins í efnahagslífinu væri meiri en menn hefðu gert sér grein fyrir. Þeir létu satt að segja ýmis þung orð falla um þennan sjóð og töldu hann til lítils. Á fund nefndarinnar komu einnig fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands og að sjálfsögðu komu fulltrúar launþegasamtakanna líka. Það er búið að lesa þeirra ályktanir og greinargerðir hér einu sinni úr þessum ræðustól og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Það var rætt við fulltrúa vinnuveitenda um það hátterni banka og lánastofnana að taka erlend lán á lágum vöxtum og endurlána til innlendra fyrirtækja á miklu hærri vöxtum. Það var gagnrýnt harðlega og hefur raunar verið til umræðu í nefndinni í tengslum við ýmis önnur mál. Mér er líka skylt að geta þess að framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands lýsti því sem óþolandi ástandi að lög frá fjórða áratugnum skyldu enn vera hér við lýði, þ.e. lög um verkalýðsfélög og vinnudeilur, og taldi tímabært að endurskoða það fyrirkomulag. Það er mat Vinnuveitendasambandsins að atvinnuleysi geti farið upp í 3% í janúar--febrúar á næsta ári. Ég gæti auðvitað, virðulegi forseti, rakið býsna margt fleira úr þessum umræðum í nefndinni. Raunar var það nú svo að umræðan fór oft mjög á víð og dreif og var miklu frekar verið að ræða almenn efnahagsmál, vaxtastefnu og ýmislegt fleira, heldur en þessi sérstöku bráðabirgðalög. Fulltrúar BSRB sem komu á fundi nefndarinnar lýstu mikilli andstöðu við lögin og sögðust vilja nota tækifærið til að mótmæla því harkalega þegar enn væri í sama knérunn vegið að launþegum. Á þeim fundi var líka rætt töluvert mikið um lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna og fleira því skylt. Á sama fund nefndarinnar komu fulltrúar Alþýðusambands Íslands, þau Ari Skúlason, Örn Friðriksson og Ragna Bergmann. Þau lögðu fyrir nefndina þrjár ályktanir sem samþykktar voru á þingi Alþýðusambands Íslands sem fjallaði um samningsrétt, atvinnumál og kjaramál og hafa raunar þegar verið kynntar hér úr þessum ræðustóli. Hjá fulltrúum Alþýðusambandsins kom fram að lög á borð við bráðabirgðalögin fældu félög frá því að gera ábyrga samninga. Slík löggjöf hefði slæm áhrif fram í tímann og skerti ekki aðeins hag launþega á þeirri stundu sem lögin væru sett. En í ályktun Alþýðusambandsins um kjara- og efnahagsmál kemur fram að vaxtakostnaðurinn sé mesti bölvaldurinn í íslensku efnahagslífi en ekki launin. Fulltrúar Alþýðusambandsins töldu jafnframt að lækkun vaxta ein mundi ekki leysa vandann sem nú blasti við og að launahækkanir á þessu ári væru ekki til komnar vegna samninga heldur fyrst og fremst vegna launaskriðs. Þá kom fram að Alþýðusamband Íslands gerði kröfu um að annaðhvort yrðu bæði lán og laun bundin vísitölu eða hvorugt. Og Ari Skúlason benti á að þótt lánskjaravísitala yrði afnumin mætti í raun halda áfram verðbindingu lána með því að hafa nafnvexti háa. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands lýstu einnig andstöðu við söluskatt á matvæli og ítrekuðu að nauðsynjavörur ættu að vera á sem lægstu verði vegna þess hve þær vægju þungt í framfærslu launafólks. Þau sögðu að verð á nauðsynjavöru væri mun hærra hér en í helstu nágrannalöndunum og þetta hefði slæm áhrif á uppbyggingu ferðamannaiðnaðar í landinu. Síðan var nokkuð rætt um uppsagnarákvæði samninga og fulltrúar Alþýðusambandsins, sem komu á fund nefndarinnar, bentu á að margir kjarasamningar sem rynnu út í upphafi næsta árs væru án uppsagnarákvæða og hlytu því að verða lausir 15. febrúar. Á fund nefndarinnar 2. þ.m. kom formaður stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs, Gunnar Hilmarsson. Það var nú að vísu svo að formaður átti ekki kost á því að sitja þann fund vegna skyldustarfa annars staðar. Á þeim fundi var spurt hvort útgerðarfyrirtæki mundu ekki fá aðstoð frá Atvinnutryggingarsjóðnum vegna þess að þau væru ekki útflutningsfyrirtæki eins og kveðið væri á um í lögunum. Formaður stjórnar Atvinnutryggingarsjóðs sagði að ekki hefði verið auglýst að útgerðarfyrirtæki fengju enga aðstoð og taldi eðlilegt að þau legðu inn umsóknir. Sömu aðilar rækju oft bæði útgerð og fiskvinnslu og við afgreiðslu yrði að taka tillit til þess. Hinn 2. þ.m. voru 100 umsóknir komnar til sjóðsins. Þar af höfðu tíu verið afgreiddar og af þeim voru þrjár komnar í endurskoðun. Í reglugerð um sjóðinn er tekið fram að einungis þau fyrirtæki komi til álita við lánveitingu eða skuldbreytingu þar sem grundvöllur telst vera fyrir rekstri að loknum skipulagsbreytingum á fjárhag og rekstri. Spurt var á fundinum hvaða meðhöndlun fyrirtæki fengju sem hefðu fengið greiðslustöðvun eða þurft hefðu að ganga til nauðungarsamninga. Formaður stjórnar sjóðsins svaraði því til að hjá sjóðnum væru nú umsóknir frá tveim fyrirtækjum sem hefðu fengið greiðslustöðvun en ekki væri búið að afgreiða þau mál. Þá var og spurt um afföll af skuldabréfum Atvinnutryggingarsjóðs og formaður svaraði því að það væri erfitt að segja til um það, enda hefðu engin bréf verið seld. Eitt dæmi þekkti formaðurinn þar sem lánardrottinn fór fram á tæplega 42% ofan á bréfin. Formaður stjórnar sjóðsins taldi að þessi umræða um afföll af bréfunum væri komin frá fjárfestingarfélögunum sem ætluðu sér að ná fram hagnaði með því að kaupa þessi bréf með mjög miklum afföllum. Ég held ekki, virðulegi forseti, að ástæða sé til að rekja mikið frekar úr fundargerðum nefndarinnar. Það er hægt ef ástæða er til og spurt er um einstök atriði. Mun ég því ekki gera það frekar að svo komnu máli nema sérstakt tilefni gefist til. Það er vissulega margt í þessu sem ástæða væri til að nefna. Enda þótt umræðan hafi oft verið mjög almenns eðlis í nefndinni og tekið langan tíma, þá hefur verið orðið við öllum óskum sem fram hafa komið frá stjórnarandstöðunni um að kalla menn til fundar og allra þeirra gagna verið aflað sem um hefur verið beðið. Þess vegna hafa þessir fundir tekið langan tíma og umfjöllun málsins kannski verið tímafrekari en við í nefndinni reiknuðum með. En það er þá eingöngu vegna þess að reynt hefur verið að koma til móts við allar óskir sem fram hafa komið. Nú er það ljóst að hér er við mikinn og margvíslegan vanda að etja. Það hefur verið gagnrýnt mjög af hálfu stjórnarandstöðunnar, sérstaklega af þm. Sjálfstfl., það sem gert hefur verið. Ég hef hins vegar ekki heyrt tillögur þeirra til lausnar þessum vanda. Ég heyrði hv. þm. Guðmund H. Garðarsson segja hér áðan: ,,Enga nýja skatta. Óbreytt útgjöld frá í fyrra.`` En ég spyr hann: Gengur það dæmi upp? Hann getur svarað því þegar hann kemur hér í ræðustól aftur á eftir.

Svo til. Svo til, sagði ég.

Enga nýja skatta, engan niðurskurð.

Svo til óbreytta.

Þetta er bara eins og venjulega. Sjálfstfl. hefur ekkert fram að færa. Við sem vorum í stjórn með Sjálfstfl. í þrettán mánuði erum reynslunni ríkari. Það er búið að reyna Sjálfstfl. í stjórn og hann brást. Hann brást sjálfum sér, hann brást samstarfsaðilunum og hann brást þjóðinni. Það er íhugunarefni fyrir þennan flokk sem einu sinni var stór og einu sinni var samstilltur og sterkur undir styrkri forustu. 

Lengi lifi heiðursfylkingin í Alþfl.

Nú er illa komið. Nú er illa komið á þeim bæ hjá Sjálfstfl.  Ég held að það sé að koma í ljós þessa dagana að Sjálfstfl. lætur miklu betur að vera í stjórnarandstöðu. Það eru einhver alveg ný hressileikamerki á formanni Sjálfstfl. eftir að hann losnaði undan þeirri þungu ábyrgð og því þrúgandi fargi sem það virðist hafa verið á honum að sitja í stól forsrh. Hann hefur lifnað við, hv. þm. Þorsteinn Pálsson. Ég vildi bara að hann hefði gert það meðan við vorum með honum í stjórn. Það var lítið um málsvörn og varnir fyrir þá ríkisstjórn. Það urðu aðrir að annast það en hæstv. þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson. Hann kom ekki mikið nálægt þeim verkum. Þetta finnst mér vera sorgarsaga. Forustan týnd og tröllum sýnd. En það er að vissu leyti ánægjuefni fyrir þá sjálfstæðismenn að formaðurinn hefur nú vaknað af þyrnirósarsvefni. Ég segi ekki að Eyjólfur hafi hresst því að hv. þm. Eyjólfur, sem við höfum í þessari deild, er ákaflega hress og allt í lagi með hann. Hann er að vísu í minni hluta í Sjálfstfl. með sínar skoðanir á efnahagsmálum, en hann sættir sig vel við það. Ég held að þjóðin hafi öðlast mjög merkilega reynslu að upplifa þetta sem gerðist með Sjálfstfl., er hann tók að sér ábyrgð á stjórn landsins. Það var að vísu mynduð fyrir hann ríkisstjórn. Formaður Sjálfstfl. tók við verkstjórninni í stjórnarmyndunarviðræðum þegar búið var að mynda ríkisstjórnina. En það er ekkert ný bóla hjá Sjálfstfl. Það hefur verið regla hin seinni árin að ríkisstjórnir eru myndaðar fyrir Sjálfstfl. Það gerði formaður Alþfl. sumarið 1987, það gerði formaður Framsfl., Ólafur heitinn Jóhannesson, á sínum tíma. Sjálfstfl. hefur ekki getað myndað ríkisstjórn upp á eigin spýtur svo lengi sem elstu menn muna og það er nokkuð langt síðan. Og mikið lifandi skelfing hlýtur það að vera erfitt að sofa við það allar nætur. Sjálfstfl. hefur ekki gert neinar tillögur um úrlausn þess vanda sem við er að etja. Í september sl., þegar við alþýðuflokksmenn áttum enn samstarf við Sjálfstfl., gerðum við ítarlegar tillögur um tafarlausar ráðstafanir í efnahagsmálum 8. sept. og það var lagt fram í ríkisstjórn, en þá var ráðleysið og verkstjórnin með þeim hætti að það gerðist ekkert fyrr en hæstv. þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson fór að hlýða ráðum hv. þm. Halldórs Blöndals og sprengdi stjórnina. 

Hver sagði það?

Ég er að segja það að stundum gefast ráð manna ekki betur eftir því sem þeir koma fleiri saman. Ég hef ekkert sagt annað.

Er þetta ekki haft eftir Ólafi pá? Er það vitleysa?

Ég hef ekkert sagt um það, hv. þm. Halldór Blöndal. En auðvitað var ástæða til að rifja upp þessa sorgarsögu með Sjálfstfl., afdrif hans og afstöðu. Það hefur eiginlega verið með ólíkindum að fylgjast með þessari niðurlægingu stærsta stjórnmálaflokks þjóðarinnar. Nú blasir vandi við á hinu háa Alþingi. Það tók ný ríkisstjórn við 28. sept. Þá voru tólf dagar þar til Alþingi skyldi koma saman. Ég segi það sem mína skoðun: Það væri ekkert óeðlilegt við það þó að þessi ríkisstjórn hefði tekið sér meiri tíma til að ganga frá fjárlögum og tekjuöflunarfrv. en hefur verið til umráða hér og nú. Það hefði ekkert verið óeðlilegt við það og ég ítreka þá skoðun mína að ég sé heldur ekkert óeðlilegt við það þó auðvitað væri æskilegt að afgreiða fjárlög fyrir áramót. En það er ekki hundrað í hættunni þó það dragist fram yfir áramót og menn gefi sér örlítið betri tíma til að átta sig á hlutunum. Það er hins vegar mjög nauðsynlegt að koma tekjuöflunarfrumvörpum af ýmsu tagi fram þannig að þau geti tekið gildi um áramót. Og ég tek undir það með hv. þm. stjórnarandstöðunnar að það er líka alveg nauðsynlegt að láta á það reyna að þessi frv. hafi stuðning í Nd. Ég tek undir það. Við verðum og eigum að láta á það reyna. Mér finnast það hins vegar ekki góð vinnubrögð hjá stjórnarandstöðunni að reyna, eins og gert er í nefndum og gert er víðar, að gera mál eins seinunnin og torunnin og mögulegt er. Ég hef satt að segja kynnst vinnubrögðum í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar sem ég hef aldrei upplifað á ævinni og aldrei hér á hinu háa Alþingi og ég er sannfærður um að það geta fleiri tekið undir það með mér. Við sjáum það í þinginu að stjórnarandstaðan er ekkert að greiða fyrir málum eða hefur ekki áhuga á því að flýta málum til afgreiðslu. Það eru eilífar umræður um þingsköp hér fram og til baka, að vísu ekki mjög mikið í þessari deild, kemur þó fyrir, en miklu meira í Nd. þar sem formaður Sjálfstfl. talar um þingsköp daginn inn og daginn út, næstum því hvenær sem maður kemur í gættina.  í þessum leik. Það er engu líkara en hv. þm. Sjálfstfl. vilji beinlínis stefna öllu í verra efni en ástæða er til. Ég heyri það í hv. Nd. aftur og aftur. Það er engu líkara. Hvað varðar mig um þjóðarhag? var einu sinni sagt.

Stjórnarandstæðingar mega bara ekki taka til máls.

Hverjum í ósköpunum ætti að detta það í hug, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, en þegar menn leggja sig í líma og framkróka um að tefja mál, um að gera erfitt fyrir með nefndarstörf hugsar maður sitt. Auðvitað vill stjórnarandstaðan afla glöggra upplýsinga, ekki skal haft á móti því. En það verður líka að gera þá kröfu að menn geti unnið saman af sanngirni og taki eðlilegt tillit hver til annars. Ég þykist í þessu máli hafa tekið fullt tillit til allra óska stjórnarandstöðunnar. Ég get ekki sagt að allir þingmenn stjórnarandstöðunnar í nefndinni hafi tekið fullt tillit til þess sem formaður eða meiri hl. hafa farið fram á. En nú er bara sá tími kominn í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar að þar verður að vinna svolítið hraðar en gert hefur verið og þar verður að halda tíðari fundi en gert hefur verið og kannski á tímum sem ekki eru öllum einstökum þingmönnum þóknanlegir. Þá verða þeir hv. þm. að tilnefna menn fyrir sig í nefndina eins og oft og ævinlega er gert, en auðvitað verður reynt eftir fremsta megni eftir sem áður að taka tillit til eðlilegra óska. Það er mikið rætt um það, og það ætla ég að segja svona undir lokin, áður en ég lýk máli mínu að Sjálfstfl. ber fulla ábyrgð á því ástandi sem hér ríkir núna, enda þótt hann hafi ekki verið í stjórn í tvo mánuði. Hann ber fulla ábyrgð á því ástandi sem hefur skapast og við gerum það líka, það skal hvergi undan skorast. En mér þykir það ekki háreistur málflutningur sem þingmenn þess flokks hafa haft uppi hér að undanförnu, sumir hverjir. Sumir hverjir. Til eru þeir sem taka sinn hluta ábyrgðarinnar, en það eru líka til þeir sem tala hér í þingsal og í nefndum eins og þeir hafi aldrei komið nálægt stjórn landsins og séu nú ekki að afgreiða og vinna sömu verkin og þeir voru að gera í stjórn í fyrra. Það er satt að segja einkennileg reynsla að upplifa það allt saman með öfugum formerkjum. Það er talað um það að lífskjör séu slæm á Íslandi og hér hafi fólk það upp til hópa afskaplega skítt og bágt. Ég held að þetta sé mikið ofsagt. Vissulega er til fólk í þessu þjóðfélagi sem á erfitt og á um sárt að binda, hefur orðið fyrir áföllum eða skakkaföllum af einhverju tagi og vissulega er til fólk sem hefur lág laun. En það fullyrði ég að þessi þjóð í heild, þegnarnir upp til hópa, holt og bolt svo notað sé vont mál, hafa aldrei búið við betri lífskjör en núna. Á sl. ári fluttum við inn 25 þús. bíla. Bílafloti þessarar 250 þús. manna þjóðar telur 140 þús. bíla. Við höfum slegið öll met í þeim efnum. Árið 1968 áttum við 40 þús. bíla. Síðan 1968 hefur bílum Íslendinga fjölgað um 100 þús. á sama tíma og þjóðinni hefur fjölgað um 40 eða 50 þús.

En ef við förum 50 ár aftur í tímann? Hvernig lítur það þá út?

Það gæti verið fróðlegt að athuga það, hv. þm. Halldór Blöndal, en ég hygg að á þessum 20 árum síðan 1968 hafi orðið hér stórt stökk, lífskjarabylting, og ég held að það sé leitun að landi þar sem lífskjör eru jafngóð. Að vísu með mikilli vinnu. Því skal ekki neitað að hinir háu vextir undanfarin missiri hafa komið illa við marga. En hvernig skyldi það nú vera? Skyldi það ekki vera í nokkuð mörgum tilvikum svo að þar er um hrein eyðslulán að ræða? Það ber ekki vott um sérstaklega lök lífskjör að næstum því dag eftir dag skuli fara héðan fullar flugvélar af fólki með tómar ferðatöskur sem fer ýmist til Amsterdam, Hamborgar, Glasgow eða þeirra borga þar sem ódýrt er talið að versla til þess að gera innkaup. Þetta er engin sérstök yfirstétt í landinu. Þetta er bara ósköp venjulegt fólk og þegar auglýstar eru meira að segja dagsferðir til útlanda til að versla í tvo, þrjá tíma, fjóra tíma kannski, farið að morgni og komið að kveldi, þá selst upp á svipstundu. Er þetta vottur um sérstaklega léleg lífskjör? Ég held að það sé ekkert frekar hálaunafólk sem fer þessar ferðir. Mér sýndist það ekki þegar ein sjónvarpsstöðin tók viðtal í einni af þessum flugvélum sem var að fara með fólk í svona dagsferð til að gera innkaup á Írlandi. Og ég segi bara: Það má kaupa talsvert til þess að það borgi sig þó ferðin sé ódýr. Svona hefur þetta verið. En það skal líka viðurkennt og á það lögð áhersla að það bendir allt til þess að nú séu aðrir tímar fram undan og þessu tímabili sé kannski lokið eða að ljúka um sinn. Samdrátturinn hefur orðið harðari, meiri og sneggri en nokkurn óraði fyrir. Það kemur víða í ljós og það á eftir að koma í ljós og áreiðanlega eiga eftir að verða miklu meiri erfiðleikar en okkur kannski órar fyrir núna. Þá held ég að þeir erfiðleikar sem menn hafa verið að tala um undanfarin missiri verði kannski hverfandi og litlir, því miður. Það er ástæða til að óttast að það sé erfitt ástand fram undan og við því þarf að bregðast. Hér eru ráðstafanir sem eru ekki allar af þeim toga að menn styðji þær með glöðu geði, en það er nú einu sinni svo í stjórnmálum, og það þekkja hv. þm. Sjálfstfl. t.d. úr síðustu ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. átti aðild þegar hún var að gefa út bráðabirgðalög, að það fylgir því að vera í ríkisstjórn að gera stundum fleira en gott þykir og þurfa að kyngja því sem maður ella vildi ekki kyngja. Þetta þekkjum við öll, en það er ekki stórmannlegt þegar menn hafa hrökklast úr stjórn við lítinn orðstír að snúa þá við blaðinu og segja: Nú þarf ekkert að gera. Enga nýja skatta, engan niðurskurð. Það væri mennilegra hjá hv. þm. Sjálfstfl. að segja: Okkur er ljóst að það þarf að gera ráðstafanir til bjargar fyrirtækjum og fólki og atvinnu fólks og við erum reiðubúnir til að taka þátt í því að vissu marki. Þeir gera það ekki, hv. þm. Þeir eru hér ólmir á öllum sviðum, sjá svart í öllum áttum. Það er allt vont sem ríkisstjórnin er að gera. Ég held að það sé mikill misskilningur ef hv. þm. Sjálfstfl. halda að svona málflutningur falli almenningi vel í geð. Þar held ég að þeir séu á hreinum villigötum. En það er svo sem auðvitað að Sjálfstfl. vildi ekki taka ábyrgð meðan hann var í ríkisstjórn og það þarf enginn að vonast eftir því að hann axli ábyrgð þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu. Það er hins vegar von til þess kannski með einhverja aðra úr stjórnarandstöðunni að þeir sjái hvað hér þarf að gera. Þetta eru að vissu leyti neyðartímar. Þessar ráðstafanir eru að vissu leyti neyðarbrauð. Verða menn þá ekki á neyðartímum að borða neyðarbrauð? Við erum auðvitað að kyngja ýmsu sem okkur fellur ekki í geð. 

Var eftirsótt.

Það var bara nokkuð góður matur og einkanlega bleytt í kaffi. En auðvitað eru menn að gera hér hluti sem þeim eru ekki ljúfir og það eiga menn bara að viðurkenna. Við alþýðuflokksmenn eigum aðild að þessari ríkisstjórn. Við erum að gera hér ýmislegt fleira en okkur gott þykir og við getum með glöðu geði gert. En hver er valkosturinn? Hver er valkosturinn? spyr ég. Hvað á að gera annað? Það hafa engar raunhæfar tillögur komið hér í þá átt, ekki nokkrar, og allra síst frá Sjálfstfl. Menn verða að geta bent á eitthvað annað ef þeir vilja láta taka mark á sér í pólitík. En það er nú svo komið með Sjálfstfl. eftir þessa 13 mánaða reynslu af honum í ríkisstjórn og eftir þetta gaspur hans núna í stjórnarandstöðu að ég efast um að menn taki mikið mark á honum og taki þann flokk alvarlega. Hver er valkosturinn? Valkosturinn er ekki Sjálfstfl. Það er alveg öruggt mál. Ég skal nú ljúka máli mínu, herra forseti, og það er tillaga meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar að þetta frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem fluttar eru á þskj. 203. Ég get að vísu ekki stillt mig um í lokin, án þess að gera það kannski að sérstöku umtalsefni, að benda mönnum á mjög athyglisverða grein í Morgunblaðinu í dag og Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins sl. sunnudag þar sem ritari Reykjavíkurbréfs er í rauninni, eins og hér hefur verið sagt, að hirta þingmenn Sjálfstfl., og ég held að það sé alveg sérstakt umhugsunarefni fyrir þá ágætu þingmenn. Í rauninni verður kannski ástæða til þess síðar í þessum umræðum að ræða nánar um þessa einstöku grein hv. þm. Halldórs Blöndals þegar komið er í ljós að höfundur Reykjavíkurbréfs --- og fer þá eggið að kenna hænunni, eins og hann sagði sjálfur hér áðan, þegar hann fer að vanda um við Morgunblaðið. En hv. þm. segir í þessari grein sinni, með leyfi forseta: ,,Ég hygg að óhjákvæmilegt sé fyrir ritstjóra Morgunblaðsins að gera ítarlega grein fyrir stefnu þess í þjóðmálum.`` Við höfum heyrt þetta í fjh.- og viðskn. stundum að það sé óhjákvæmilegt að gera ítarlega grein fyrir hinu og þessu. ,,Ég hygg að óhjákvæmilegt sé fyrir ritstjóra Morgunblaðsins að gera ítarlega grein fyrir stefnu þess í þjóðmálum því að ekki fer fram hjá neinum að áherslur blaðsins eru aðrar en áður í veigamiklum atriðum.`` Síðan segir hv. þm., með leyfi forseta: ,,Það er ekkert við það að athuga að Morgunblaðið sé sjálfstæður og óháður fjölmiðill.`` En það er nú lóðið, það er einmitt það sem þingmaðurinn hefur við að athuga, að Morgunblaðið er með aðrar skoðanir á þeirri ríkisstjórn sem nú situr og stjórnarandstöðunni og hvernig eigi að vinna og hvort ríkisstjórnin eigi að fá einhvern starfsfrið kannski núna þessar fyrstu vikur. Þetta er hins vegar mjög athyglisvert, að nú er nauðsynlegt að Morgunblaðið geri ítarlega grein fyrir afstöðu sinni til þjóðmála. Ég veit ekki betur en að ritstjórar Morgunblaðsins séu að því á hverjum einasta degi og þá sérstaklega á sunnudögum í Reykjavíkurbréfi, en þegar hv. þm. Halldóri Blöndal fellur ekki alveg í geð hvernig ritstjórar Morgunblaðsins túlka hina pólitísku stöðu er brugðist svona við. Þá eru gerðar athugasemdir við það að Morgunblaðið sé sjálfstæður og óháður fjölmiðill, enda þótt annað sé sagt í þessari grein. Ég skal hins vegar viðurkenna það að þetta er svolítið klókindalega að orði komist hjá hv. þm. Og læt ég nú máli mínu lokið, herra forseti.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það var dapurlegt að hlýða á málflutning formanns fjh.- og viðskn. Við erum að fjalla um frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum um efnahagsaðgerðir og það sem var þungamiðjan í máli þeirra fulltrúa atvinnuveganna sem komu á fund nefndarinnar var í stuttu máli það að þessar efnahagsaðgerðir hefðu algjörlega brugðist. Þegar við báðum þessa fulltrúa atvinnulífsins að horfa fram á veginn og virða fyrir sér þær horfur sem væru í viðkomandi atvinnugreinum var sú mynd satt að segja ekki fögur. Luku allir upp einum rómi um það. Mér kemur þess vegna mjög mikið á óvart að talsmaður ríkisstjórnarinnar í þessu máli skuli verja megintíma sínum í frekar klaufalegar árásir á sjálfstæðismenn í staðinn fyrir að snúa sér að því efni sem hér er til umræðu og taka það alvarlega. Auðvitað stendur íslenska þjóðin nú frammi fyrir alvarlegum hlutum þegar við völd í landinu er ríkisstjórn sem ekki tekur minnsta tillit til stöðu atvinnuveganna, virðist ekki skenkja því þanka hvað er að gerast. Og vegna þess að hv. þm. vitnaði sérstaklega til Ágústs Einarssonar, fyrrv. þingmanns Alþfl. og fulltrúa Alþfl. í þeirri nefnd sem manna á milli er kölluð forstjóranefndin, tel ég óhjákvæmilegt að rifja upp í upphafi máls míns þá niðurstöðu sem fulltrúar fiskvinnslunnar gáfu eins og hún er bókuð af ritara fjh.- og viðskn. Þar segir: Frystingin er nú rekin með 5--6% halla að mati Samtaka fiskvinnslustöðva. Þetta er nokkuð meiri halli en Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir. Hallinn á eftir að aukast í 10--11% þegar greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði þrjóta. Ef auk þess er tekið tillit til aukinnar vaxtabyrðar vegna tapreksturs ársins í ár og þess aflasamdráttar sem búist er við að verði næsta ár, telja forustumenn samtaka fiskvinnslustöðva að hallinn á frystingunni næsta vor geti verið kominn í 16--20%. Þróun launa er óviss en miklar hækkanir gætu enn veikt stöðu frystingarinnar. Mun minni hallarekstur er á söltuninni. Fjórmenningarnir gagnrýndu þá stefnu stjórnvalda að ætlast til þess að sjávarútvegsfyrirtæki væru ætíð rekin á núlli og miða sínar aðgerðir við það. Enginn atvinnurekstur gæti gengið til lengdar nema gert væri ráð fyrir eðlilegum hagnaði. --- Þetta er útdráttur úr því sem forustumenn fiskvinnslustöðva höfðu að segja. Ef maður væri hins vegar spurður, eftir að hafa hlýtt á ræðu frsm. meiri hl., um það hvað hann hefði helst að segja um framtíðina fólst það í þeim orðum að hann vitnaði til Ágústs Einarssonar þegar hann var spurður hvaða aðgerða væri þörf til að koma sjávarútvegsfyrirtækjum á traustan rekstrargrundvöll. Í bókun ritara nefndarinnar stendur: ,,Ágúst Einarsson svaraði og tíndi til eftirtalda liði: 1. Gengissig, 2. 10--15% kaupmáttarrýrnun, 3. hærri skattar, 4. hallalaus ríkissjóður, 5. minni fjárfestingar, 6. aukið atvinnuleysi.`` Ég heyrði það ekki að framsögumaður meiri hl. hefði með öðrum orðum vikið að framtíðinni og hlýt ég að skilja það svo sem hann hafi verið að gera orð þessa manns að sínum sem var, eins og ég sagði áðan, fulltrúi Alþfl. í þeirri nefnd sem falið var að gera tillögur  Það voru mikil tímamót og mikil tíðindi, herra forseti, þegar það spurðist að stjórnarandstaðan hefði í grundvallaratriðum komið sér saman um það hvaða stefnu bæri að fylgja nú í þeim erfiðleikum sem atvinnuvegirnir eiga í til þess að ráða bót á því ástandi sem ég hef nú lýst hér með tilvitnun í ummæli eins helsta áhrifamanns Alþfl. á sviði atvinnumála. Ég veit ekki hvort ég á að bæta því við að í nýútkomnu fréttablaði frá Vinnuveitendasambandinu er því spáð að byggðaröskun blasi við og að óhjákvæmilegt sé að 5000--6000 manns missi atvinnuna og aðrir spádómar eru á svipuðum nótum. Það er þess vegna mjög merkilegt, það eru mikil tíðindi að stjórnarandstaðan skuli við þessar aðstæður hafa kjark til þess að útskýra í grundvallaratriðum þá stefnu sem hún vill fara nú til þess að ráða bót á vanda atvinnuveganna og móta nýja stefnu í efnahagsmálum. Ég tel óhjákvæmilegt, herra forseti, að lesa upp þann kafla úr nál. minni hl. sem fjallar einmitt um þessi atriði og gerir það nú, með leyfi hæstv. forseta. ,,Efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar í september hafa ekki komið að neinu haldi. Útflutningsgreinarnar eru reknar með vaxandi halla og fyrirtæki í samkeppnisgreinum sömuleiðis, auk þess sem hlutdeild þeirra í markaðnum hefur farið minnkandi og heldur áfram að minnka. Það hefur ekki þýðingu að nefna tölur í þessu sambandi, þær úreldast áður en búið er að reikna þær út. Þó er óhætt að fullyrða að við óbreytt rekstrarskilyrði muni tap sjávarútvegsins á næsta ári nema milljörðum króna. Stöðvun og gjaldþrot fjölda fyrirtækja blasir því við eins og þegar er reyndar komið í ljós. Miðað við óbreyttar forsendur er veruleg byggðaröskun óhjákvæmileg og gera má ráð fyrir atvinnuleysi er tekur til þúsunda manna. Ógjörningur er að sjá fyrir afleiðingar þess ef rekstrarstöðvun í sjávarútvegi verður almenn. Minni hl. nefndarinnar flytur breytingartillögur á sérstökum þingskjölum sem hér skal gerð grein fyrir. Sjávarútvegsráðherra hefur m.a. lýst yfir á þingi Sjómannasambands Íslands og í viðræðum við stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna að endurgreiðsla á láni Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins muni falla á ríkissjóð. Einsýnt er að hafa lagatextann í samræmi við það. Minni. hl. tekur fram að ekki er hægt að bæta eiginfjárstöðu fyrirtækja né tryggja eðlilegan rekstur þeirra nema almenn rekstrarskilyrði útflutnings- og samkeppnisgreina séu þannig að vel rekin fyrirtæki skili hagnaði. Því er ekki til að dreifa nú. Þvert á móti hefur langvarandi hallarekstur etið upp eigið fé fyrirtækjanna svo að mörg þeirra eru ekki lengur rekstrarhæf, jafnvel þótt almenn rekstrarskilyrði yrðu viðunandi. Við þessar aðstæður verður að horfast í augu við þá staðreynd að gengi krónunnar er fallið en lögum samkvæmt ber Seðlabankanum að taka ákvarðanir um gengi krónunnar sem ,,miðast við að halda sem stöðugustu gengi og að ná settu markmiði um viðskiptajöfnuð en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og samkeppnisgreina``. Í lögunum er sú skylda lögð á Seðlabankann að ,,tryggja`` rekstrargrundvöll enda hefur reynslan hvarvetna verið sú að það hefur jafnan haft skelfilegar afleiðingar ef gengi gjaldmiðils hefur verið skráð of hátt og hækkandi til langframa. Um hitt markmiðið, að ná jafnvægi í viðskiptunum við útlönd, þarf ekki að hugsa meðan gjaldeyririnn er á útsölu. Jafnframt því sem nauðsynlegt er að leiðrétta gengið er óhjákvæmilegt að treysta eiginfjárstöðu fyrirtækja og losa um greiðslustöðuna þannig að þeim sé gert kleift að skipta tapinu á mörg ár með skuldbreytingu. En forsendan er auðvitað sú að fyrirtækin geti skilað hagnaði. Með slíkum aðgerðum er unnt að ná viðspyrnu á nýjan leik og leggja grunn að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En það er að sjálfsögðu forsenda batnandi lífskjara og áframhaldandi uppbyggingar. Verði gengið fellt er nauðsynlegt að mæta því með lækkun söluskatts á helstu nauðsynjar heimilanna. Ekki er fyrir það að synja að mörg fyrirtæki í útflutnings- og samkeppnisgreinum eiga í mjög miklum erfiðleikum af ýmsum toga sem bætast ofan á þá almennu örðugleika sem nú eru í atvinnugreinunum í heild. Minni hl. leggur áherslu á nauðsyn þess að með breytingu á skattalögum verði fyrirtækjum auðveldað að skipuleggja fjárfestingu sína fram í tímann og mæta sveiflum. Það yrði annað tveggja gert með greiðslum í verðjöfnunarsjóð á nafni viðkomandi fyrirtækis eða heimild til að geyma fé á bundnum reikningum sem kemur til skattlagningar þegar það er tekið út. Minni hl. getur ekki fallist á Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina eins og markmið hans er skilgreint í frv. og eins og stjórn hans er skipuð, sem brýtur í bága við þingræðishefð og er til þess fallið að vekja tortryggni eins og margsinnis hefur komið fram á opinberum vettvangi, ekki síst meðal starfsfólks í fyrirtækjum í sjávarútvegi eða samkeppnisgreinum. Stofnun nýs Atvinnutryggingarsjóðs er auk þess viðbót við sjóðakerfið og hefur óþarfa kostnað í för með sér. Minni hl. leggur til að í stað Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina verði stofnuð sérstök rekstrardeild við Byggðastofnun er hafi sjálfstæðan fjárhag og það markmið að treysta fjárhagsstöðu fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu, meiri háttar skipulagsbreytingar, samruna fyrirtækja og annað það sem til hagræðingar horfir. Minni hl. getur ekki fallist á að tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs séu skertar. Á hinn bóginn er eðlilegt að rekstrardeild fái heimild til innlendrar lántöku allt að 600 millj. kr. sem endurgreiðist af ríkissjóði og verði hluti af framlagi hans. Minni hl. leggur áherslu á nauðsyn þess að komið verði á fót opnum hlutabréfamarkaði hér á landi.`` Framhald nál. fjallar síðan um tvær breytingar sem sjálfstæðismenn og kvennalistakonur gera tillögur um en þingmenn Borgfl. hafa allan fyrirvara um. Það sem ég hef lesið er fullkomin samstaða um hjá Sjálfstfl., Borgfl. og Samtökum um kvennalista. Hér er í fáum orðum lýst grundvelli þeirrar efnahagsstefnu sem stjórnarandstaðan vill fylgja og er reiðubúin að fylgja. Það er þess vegna ég vil segja ámælisvert að við þessar umræður, bæði um frv. sem hér liggur fyrir og frv. sem var á dagskrá fyrr á þessum fundi, hafa tveir ráðherrar talað úr þessari ríkisstjórn auk framsögumanns fjh.- og viðskn. og enginn þessara manna hefur vikið einu einasta orði að því hvernig bregðast eigi við þeim erfiðleikum sem nú blasa við í íslensku þjóðfélagi. Þegar horft er til þess hversu ótryggt atvinnuástand er víða um land, þegar við horfum á það að eitt frystihúsið á fætur öðru er að stöðvast, þegar við verðum vör við það að hin erfiða rekstrar- og greiðslustaða sjávarútvegsins er farin að hafa alvarleg áhrif á fyrirtæki í öðrum atvinnugreinum, ekki síst í fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveginn, er dæmalaust ef þessi umræða verður svo til lykta leidd að enginn þessara manna og heldur ekki hæstv. forsrh., sem nú er nýkominn til landsins, gera svo lítið að skýra í stuttu máli, ég skal ekki fara fram á það að ræður þeirra séu langar ef þær verða þeim mun efnismeiri, hvernig þeir hugsi sér að mæta þeim erfiðleikum sem blasa við atvinnuvegunum. Ég hygg, herra forseti, að það sé einsdæmi í sögu Alþingis þegar jafnalvarleg mál eins og þessi eru á dagskrá að stjórnarandstaðan og þjóðin fái ekkert að heyra nema hálfvegis skæting þegar svo alvarlegt mál sem þetta er til umræðu. Ég vil minna á það að það er ekki aðeins að stjórnarandstaðan haldi því fram að gengi krónunnar sé rangt skráð. Bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. hafa látið þau sömu ummæli falla. Að vísu hefur hæstv. forsrh. sagt í sömu andránni að atvinnuvegirnir gætu ekki búist við því að fá leiðréttingu fyrr en undir vor. Samt sem áður vil ég nú mjög eggja þessa ráðherra til þess að skýra þingheimi og þjóðinni frá því hvað þeim sé í huga, hvort þeir ætli að sitja og horfa aðgerðalausir á það sem nú er að gerast í íslensku þjóðfélagi. Ég hef áður rætt um það hvernig ástandið er í frystingunni, hvernig ástandið er hjá saltfiskinum. Ég þarf ekki að skýra þingheimi frá því hvernig ástandið er í öðrum útflutningsgreinum, ýmist rótgrónum eða nýjum. Ég vil taka sem dæmi þá vonlausu stöðu sem nú er í loðdýrarækt. Ég bendi á versnandi horfur í sambandi við eldisfiska. Ég minni á það að þannig er ástandið orðið í skipasmíðaiðnaði að forustumenn þar nota hvert tækifæri til að lýsa kvíðboga sínum. Ég vil líka gera að umtalsefni hvernig ástandið er í ýmsum iðngreinum sem ýmist hafa verið að reyna að flytja vörur út úr landinu eða keppa við varning sem kemur til landsins. Ég get til að mynda talað um ný fyrirtæki eins og DMG, Sæplast og ýmis önnur fyrirtæki sem beinlínis þjónusta sjávarútveginn. Ég get líka talað um ýmis fyrirtæki sem keppa á innlendum vettvangi við innflutninginn. Það hefur komið fram hjá fulltrúum iðnaðarins, sem komu á fund fjh.- og viðskn., að íslensku fyrirtækin eru þegar búin að missa umtalsverða markaðshlutdeild og þeir hafa látið í ljós ótta um það að a.m.k. 10% samdráttur í neyslu og notkun á innlendum iðnaðarvörum blasi við á næsta ári ef svo heldur fram sem horfir. Hv. 14. þm. Reykv. Guðmundur H. Garðarsson vék hér við umræður um hið fyrra málið nokkrum orðum að stöðu ferðaiðnaðarins í landinu. Ég get staðfest að það er rétt sem hann segir. Það eru ekki nema tveir dagar síðan að ég hitti af tilviljun á göngu hér í Reykjavík einn af forustumönnum þess iðnaðar úti á landi og það verð ég að segja að hljóðið í honum var síður en svo bjart. Við sjálfstæðismenn getum vel endurtekið það hér við þessa umræðu, eins og við höfum gert raunar jafnan áður og eins og við gerðum um hið fyrra málið, að þegar þjóðarnauðsyn krefst getur verið nauðsynlegt að grípa inn í kjarasamninga. Ekki til þess að skerða kjörin, heldur til þess að treysta undirstöður atvinnugreinanna vegna þess að við vitum að íslenskt þjóðfélag getur ekki staðist nema hjól atvinnulífsins snúist, nema framleiðslan í landinu sé í lagi. Einungis undir slíkum kringumstæðum, þegar þeir menn sem ráða landinu hafa í huga að grípa til einhverra aðgerða sem dugi til þess að koma atvinnuvegunum á réttan grundvöll, er það réttlætanlegt að hrófla við gerðum kjarasamningum. Ef það er á hinn bóginn aðeins gert til að sýnast og án þess að gera viðeigandi ráðstafanir til þess að treysta undirstöður atvinnuveganna er það ekki einungis ámælisvert heldur er það skaðlegt bæði í bráð og lengd vegna þess að slíkt kæruleysi stjórnvalda dregur mjög úr trausti alls almennings á því að aðgerðir af þessu tagi geti orðið til uppbyggingar síðar meir. Þess vegna verð ég að segja að einmitt þetta tómlæti hæstv. ríkisstjórnar fyrir atvinnulífinu í landinu er kannski einhver hættulegasti hluturinn sem ríkisstjórnin hefur gert fram að þessu vegna þess að þá grefur ríkisstjórnin beinlínis undan tiltrú fólksins á stjórnvöldum, á Alþingi, á hinu þingræðislega stjórnskipulagi. Það er af þessum sökum sem þessi ríkisstjórn á sér dapurlega sögu, þó hún sé ekki löng, og því miður eru allar horfur á því að ekki réttist úr kútnum þegar fram í sækir. Við sjálfstæðismenn höfum sagt þegar við tölum um það að nauðsynlegt sé að gera efnahagsaðgerðir sem fela í sér leiðréttingu á gengi eins og nú er nauðsynlegt, fela í sér aðgerðir sem kannski fyrst í stað koma illa við, að nauðsynlegt sé um leið að létta undir með heimilunum með aðgerðum sem fela það í sér að vöruverð á helstu nauðsynjum lækki. Það er auðvitað algjörlega óskiljanlegt þegar horft er til baka, þegar rifjað er upp hvernig Sjálfstfl. hefur áður staðið að efnahagsaðgerðum, ýmist með Framsfl. eða Alþfl., að þessir tveir flokkar skyldu nú í haust sýna það skilningsleysi að þeir í fyrsta lagi skyldu ekki fást til þess að stíga nógu stórt skref fyrir atvinnureksturinn í landinu heldur hafna þeirri hugmynd algjörlega og kalla það rýtingsstungu þegar við segjum að um leið og nauðsynlegt er að lækka gengi og þannig framkalla hækkun vöruverðs í landinu, þá skuli bæði hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. segja að það sé hnífsstunga í bak annars þeirra og hafna með öllu þeirri hugmynd að þegar gripið er til sársaukafullra aðgerða beri fyrst og síðast að hugsa til þess hvernig við getum komið til móts við þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu, það fólk sem hefur minnst launin, þær fjölskyldur sem hafa flesta munnana að seðja. Ég vil svo sannarlega vona að þessir tveir menn skilji það, og ef það kemur í þeirra hlut að gera ráðstafanir til þess að rétta gengi krónunnar, þá sýni þeir ekki sama skilningsleysið á lífskjörum fólksins og þeir gerðu sl. haust, þá hafi þeir meiri samúð með þeim sem minna mega sín en hefur komið fram í þeirra umræðum, heldur en þeir hafa hagað sér upp á síðkastið. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessar umræður mjög. Kjarninn í stefnu okkar sjálfstæðismanna liggur fyrir. Við teljum að nauðsynlegt sé að gera víðtækar ráðstafanir sem auðvitað felast í því fyrst og síðast að leiðrétta gengi krónunnar og draga úr áhrifum þess hjá þeim sem minnst mega sín. Það er hornsteinninn í nýjum aðgerðum og með öðrum hætti gera viðeigandi hliðarráðstafanir til þess að atvinnulífið geti aftur styrkst, til þess að eigið fé geti aftur orðið til í fyrirtækjunum vegna reksturs þeirra, vegna þess að þau eru rekin með hagnaði og hafa til þess full skilyrði. Ég vil, herra forseti, víkja örfáum orðum að þeim brtt. sem við sjálfstæðismenn, Borgfl. og Kvennalisti flytjum við það frv. sem hér er til umræðu. Við 1. gr. frv. er brtt. sú að síðasta málsgrein orðist svo: ,,Lán skv. 1. mgr. þessarar greinar skal undanþegið stimpilgjaldi. Skal það endurgreitt á þremur árum með greiðslum úr ríkissjóði.`` Ég vil í leiðinni aðeins víkja nokkrum orðum að því að það hefur sætt mikilli gagnrýni, bæði frá útvegsmönnum og sjómönnum að þessi leið skuli farin, að greiða inn í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins með þessum hætti, með ríkisframlagi, til þess að mæta taprekstri frystihúsanna frá 1. júní sl. Sú er skoðun þeirra að í rauninni sé búið að kippa fótunum undan verðjöfnunarsjóðnum með þessu háttalagi. Það kom skýrt fram hjá Kristjáni Ragnarssyni, formanni Landssambands ísl. útvegsmanna, að hugmynd hans stendur til þess að fyrirtækjunum verði gert kleift, annaðhvort með því að leggja fé inn á Verðjöfnunarsjóð á nafni fyrirtækis eða með bundinni innstæðu í bönkum, að geyma fé frá góðu árunum til vondu áranna. Það er ekki aðeins að aðgerð af því tagi mundi almennt leiða til meiri stöðugleika í þjóðfélaginu heldur mundi það um leið stuðla að hagkvæmari fjárfestingu en nú er og þar með meiri framleiðni og betri rekstri fyrirtækjanna. Þess vegna þykir mér það mjög dapurlegt, einmitt þegar við stöndum í þessum sporum, að ríkisstjórnin skuli í dag leggja fram frv. til laga um breytingu á skattalögum sem gengur í þveröfuga átt, gengur í þá átt að þrengja enn að fyrirtækjunum eins og kostur er þegar staða þeirra er sem verst og erfitt að sjá fyrir hvert framhaldið verður. Hæstv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, hefur orðað afstöðu ríkisstjórnarinnar til fyrirtækjanna svo í útvarpsþætti: ,,Það þarf að sameina fyrirtækin. Það þarf að stokka upp eignarhaldið á sumum. Það þarf að tengja þau saman með ákveðnum aðferðum og fara þannig yfir þetta lið fyrir lið, byggðarlag fyrir byggðarlag, fyrirtæki fyrir fyrirtæki, til þess að breyta skipulaginu, rekstrargrundvellinum, samvinnufyrirtækja [það er þannig útskriftin, samvinnufyrirtækja] og jafnvel eignarhaldinu. Og þegar búið er að stokka þennan strúktúr upp og laga hann, þá geta menn farið að skoða hvort einhverjar almennar aðgerðir þurfi þá til viðbótar. En ef þessi uppstokkun verður ekki framkvæmd byggðarlag fyrir byggðarlag, fyrirtæki fyrir fyrirtæki, þá er alveg sama hvað menn fella gengið mikið, 10, 20, 30, 40, 50%, þá mun það ekki duga.`` Þegar þessi ummæli eru lesin fer ekki hjá því að sú ályktun sé dregin að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að hún vitandi vits vilji koma fyrirtækjum úti á landsbyggðinni, sem eru í fiskvinnslu eða útgerð, á kné. Síðan eigi með opinberum aðgerðum --- eða eins og hæstv. fjmrh. sagði í sjónvarpsþætti í septembermánuði: með þeirri stjórn sem nú er í Atvinnutryggingarsjóðnum. Hann sagði að það væri nauðsynlegt að stjórnin yrði skipuð fulltrúum ríkisstjórnarinnar en ekki fulltrúum Alþingis til þess að hægt væri að knýja þessa stefnu fram. --- Síðan á að nota þann sjóð og aðra þá peninga sem ríkisvaldið ræður yfir til þess að byggja fyrirtækin upp með öðrum hætti af öðrum mönnum. Þetta er m.ö.o. tilraun og yfirlýsing um hinn argasta sósíalisma sem ég hef heyrt fyrr og síðar um þjóðnýtingu atvinnutækjanna úti um landið. Þetta er sá hugsunarháttur að það séu menn við skrifborð hér í Reykjavík, kontóristar ríkisstjórnarinnar, sem eigi að taka við fyrirtækjunum af þeim mönnum sem hafa byggt þau upp og af þeim mönnum sem betur þekkja en þessir kontóristar hvert er eðli íslensks sjávarútvegs, hvernig best sé að standa að útgerð og hvernig hægt sé að standa að fiskvinnslu. Ef það er málsvörn hæstv. ríkisstjórnar að þessir menn hafi ekki staðið sig, að þessir menn kunni ekki til verka, að fyrirtækin í sjávarútveginum hafi verið illa rekin, þá skora ég á þessa menn í þessari ríkisstjórn að rifja upp hver hagvöxtur og framleiðni hefur verið í sjávarútvegi á sl. árum, og spyr þá: Hefur hagvöxturinn verið annars staðar meiri? Þurfum við Íslendingar eitthvað að kvarta undan þeim skerfi sem sjávarútvegurinn hefur borið á borð hjá íslensku þjóðinni? Mitt svar er nei. Mitt svar er að við Íslendingar getum verið stoltir af þeim mönnum sem sækja sjóinn. Við getum verið stoltir af þeim mönnum sem hafa sýnt þann dug og þá djörfung sem hefur gert okkur mögulegt að mæta nýjum áföllum í sjávarútvegi með því að færa út kvíarnar og sækja út til nýtingar á nýjum nytjastofnum hverjum á fætur öðrum. Ég vil segja fyrir hönd míns flokks: Við afþökkum þessa köldu hönd. Við viljum ekki þessa köldu hönd ríkisstjórnarinnar á hið lifandi líf hringinn í kringum landið. Við sjálfstæðismenn, Borgfl. og Samtök um kvennalista flytjum sameiginlega brtt. um það að allur kaflinn um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina verði felldur niður. Ég þarf ekki að árétta það, það hefur komið svo skýrt fram í máli mínu áður, að það er auðvitað ekki hægt að rétta við eiginfjárstöðu fyrirtækja á meðan fyrirtækin standa ekki undir sér. Í 2. gr. reglugerðar um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina stendur, með leyfi forseta: ,,Fyrirtæki koma því aðeins til álita við lánveitingu eða skuldbreytingu samkvæmt reglugerð þessari að grundvöllur teljist vera fyrir rekstri þeirra að loknum skipulagsbreytingum á fjárhag þeirra og rekstri.`` Nú gerðist það að stjórnarmenn í Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina neituðu að starfa í sjóðnum eins og þessi grein var óbreytt vegna þess að þeir sögðu að eins og grundvöllur sjávarútvegsins er núna hefur ekki eitt einasta fyrirtæki rekstrargrundvöll, er ekki eitt einasta fyrirtæki á landinu lánshæft. Það var af þessum sökum sem gripið var til þess á meðan hæstv. forsrh. var á förum erlendis að breyta reglugerðinni. Það var sett þarna inn ,,til lengdar`` eða ,,til lengri tíma litið`` eða eitthvað því líkt til þess svona aðeins að svæfa samviskuna í stjórnarmönnum Atvinnutryggingarsjóðsins til þess að þeir fengjust fremur til að lána fyrirtækjunum og veita þeim fyrirgreiðslu. Það er satt að segja aumasta yfirklór sem ég veit dæmi um í íslenskri stjórnmálasögu. Auðvitað höfnum við algjörlega hugmyndunum um Atvinnutryggingarsjóðinn eins og þær eru settar hér fram í þessu frv. En ég vil spyrja af gefnu tilefni, saknaði þess raunar að frsm. nefndarinnar skyldi ekki víkja að því einu einasta orði, hvort hæstv. forsrh. sé reiðubúinn til samræðu og viðtals við stjórnarandstöðuna um breytta skipan á þeim kafla sem fjallar um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina. Stjórnarandstaðan hefur komið sér saman um þá skipan og þau markmið sem hún vill hafa á þessum kafla. Og við vitum að í Nd. eru atkvæði jöfn. Ef bæði stjórnarandstaða og stjórnarsinnar fara sínu fram og eru ekki til viðtals og vilja bara láta skömm skella, þá fellur Atvinnutryggingarsjóðurinn eða deildin við Byggðasjóðinn á jöfnum atkvæðum. Hvort tveggja. Þess vegna vil ég mjög beina því til hæstv. forsrh. að hann athugi það hvort ekki sé hægt að finna samkomulagsgrundvöll við stjórnarandstöðuna einmitt um þetta mál til þess að greiða fyrir framgangi þess og til þess að koma í veg fyrir óhöpp. Ég skal af þeim sökum geyma mér frekari umræðu um sjóðinn eins og hann er. En ég ítreka að í tillögum okkar í stjórnarandstöðunni leggjum við meiri áherslu en gert er í tillögum ríkisstjórnarinnar á það að reynt sé að auka eigið fé í fyrirtækjum og við höfnum því að Atvinnuleysistryggingasjóður leggi sjóðnum til fé. Á hinn bóginn teljum við nauðsynlegt að sjóðurinn sé deild við Byggðastofnun. Og ég vil rifja upp að við 1. umr. þessa máls sögðu a.m.k. tveir af þingmönnum stjórnarliðsins að þeir væru sammála stjórnarandstöðunni um það að eðlilegt væri að þessi starfsemi væri undir stjórn Byggðastofnunar. Ég veit ekki hvort ég á að leggja lykkju á leið mína --- leggjast svo lágt að svara frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. út af því sem hann sagði um Byggðasjóð hér áðan. Ég vil aðeins minna hann á það að ég veit ekki betur en að Stefáni Valgeirssyni hafi verið boðið að verða formaður í stjórn Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina án þess að hann segði af sér þingmennsku um leið. Hv. 6. þm. Vesturl. Danfríður Skarphéðinsdóttir mun gera grein fyrir þeim brtt. sem við flytjum sameiginlega, þingmenn Sjálfstfl. og Kvennalista, en Borgfl. var ekki sammála okkur um þær. Ég vil svo að síðustu ítreka, herra forseti, það sem ég sagði við 1. umr., að ég álít að 20. gr. bráðabirgðalaganna stangist fullkomlega á við beint og skýrt ákvæði stjórnarskrárinnar um að óheimilt sé að setja bráðabirgðalög nema brýna nauðsyn beri til. Í gildistökuákvæðinu er kveðið á um að 20. gr. skuli ekki öðlast gildi fyrr en 1. nóv. 1988 eða þrem vikum eftir að Alþingi kom saman. Það er því öldungis ljóst að brýna nauðsyn bar ekki til þess að setja þessa grein inn í bráðabirgðalögin og það er í rauninni ámælisvert af stjórn þingsins að hún skyldi ekki hafa hlutast til um það að þessi sérstaka grein gæti komið til atkvæðagreiðslu og afgreiðslu í þinginu fyrir þennan tíma til þess að ítreka þá skoðun að auðvitað dugir ekki að ríkisstjórnir séu að ráðskast með þessum hætti fram í tímann og taka þannig í sínar hendur það löggjafarvald sem við hljótum allir að vera sammála um að eigi að vera Alþingis en ekki ríkisstjórnarinnar, ekki framkvæmdarvaldsins, þegar lagagreinin á ekki að taka gildi fyrr en þrem vikum eftir að Alþingi kemur saman. Herra forseti. Það féll aðeins úr minni mínu vegna þess að ég sá ekki hæstv. fjmrh. hér inni, en það er náttúrlega mjög óviðkunnanlegt að hæstv. fjmrh. skuli hvorki vera við 1. né 2. umr. þessa máls vegna IV. kafla frv. sem fjallar um heimildir til hans til að veita eftirgjöf á vöxtum af vangoldnum skattakröfum. Ég skal ekki gera það að kröfu minni að hæstv. fjmrh. útskýri hvað fyrir honum vakir með þessum kafla, en vil biðja hæstv. forseta að hlutast til um að hæstv. fjmrh. verði við 3. umr. á morgun til þess að hann geti þá svarað spurningum einstakra þingmanna varðandi þennan kafla.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Það er mjög áberandi hér í umræðum undanfarna daga að hér er stunduð áköf leit. Menn leita í senn að syndaselum og samherjum. Það er ljóst að við stöndum hér frammi fyrir miklum vanda og það var ljóst þegar í haust þegar slitnaði upp úr samstarfi síðustu hæstv. ríkisstjórnar. Þau vandamál hafa ekki minnkað við myndun nýrrar ríkisstjórnar og eftir því sem ég fæ heyrt á máli manna hér --- en hér er, eins og ég sagði áðan, leitað í allar áttir eftir samherjum og syndaselum. Ég vil minna á að auðvitað vorum við kvennalistakonur tilbúnar til þess að taka þátt í að leysa þessi mál í haust. Við lögðum fram okkar eigin tillögu um að til bráðabirgða yrði mynduð hér stjórn allra flokka --- og ég get ekki betur heyrt á andrúmsloftinu hér en að það hefði einmitt verið rétta lausnin við þær aðstæður sem nú ríkja. En við töldum, eins og menn eflaust muna, óviðunandi að ganga inn í þá ríkisstjórn sem nú situr fyrst og fremst vegna kjaraskerðingar hennar og afnáms samningsréttar. Það hefði verið öllu lýðræðislegri bragur á því að menn hefðu hér sameinast um málin í bili og efnt síðan til kosninga svo fljótt sem verða mátti eins og við lögðum til. Eins og menn sjálfsagt muna komu ýmsar athugasemdir fram þegar við 1. umr. þessara bráðabirgðalaga sem við fjöllum um nú. Þar á meðal komu fram miklar efasemdir allra stjórnarandstæðinga um nauðsyn þess að setja á stofn nýjan og sérstakan sjóð til þess að taka á málum útflutningsatvinnuveganna. Reyndar voru allir sammála um, ég vil ítreka það, og við líka að það þyrfti að grípa til sérstakra aðgerða miðað við þá stöðu sem málin voru komin í. Spurningar okkar og gagnrýni beindust bæði að stofnun Atvinnutryggingarsjóðsins svo og skipun stjórnar hans. Ég þarf vart að verja tíma mínum hér til að rifja það upp en ég ítreka að við kvennalistakonur teljum að með stofnun sjóðsins sé verið að færa ósköp venjulega aðgerð í íslensku efnahagslífi í nokkurs konar grímubúning. Við getum ekki annað en gagnrýnt það að enn einu sinni skuli stjórnvöld skipa sína menn eingöngu í áhrifastöður þar sem ákvarðanir eru teknar um útdeilingu þeirra fjármuna sem hér um ræðir. En fyrst sú ákvörðun var tekin að stofna nýjan og sérstakan sjóð hefðum við talið eðlilegt að stjórn hans væri skipuð á annan veg, t.d. hefðu einhverjir fulltrúar þeirra atvinnugreina sem sjóðurinn á að fjalla um átt þar sæti. Eins og fram kom í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. flytjum við sameiginlega brtt. að hluta til. Í þeim brtt. sem við flytjum kemur fram að við teljum að þau verkefni sem hinum nýja Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina eru ætluð hefði mátt fela Byggðastofnun sem hefur sinnt verkefnum sem þessum í gegnum tíðina. Það má svo auðvitað deila um það hvernig stjórn Byggðastofnunar er skipuð og höfum við kvennalistakonur oft gagnrýnt það að pólitísk ráð og nefndir skuli stjórna svo víða í þjóðfélaginu. En það má þó a.m.k. segja um Byggðastofnun að hún er stofnun sem starfar samkvæmt lögum sem Alþingi hefur samþykkt, þar sitja lýðræðislega kjörnir fulltrúar og þar eiga þingflokkar fulltrúa samkvæmt þingstyrk. Ég tel reyndar ekki ástæðu til að ræða þennan þátt málsins frekar hér og nú því að ég tel að meginhugmyndir okkar hafi komið fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. Hann kynnti þessar hugmyndir rækilega hér áðan þegar hann mælti fyrir þeim brtt. sem við flytjum. En ég mun snúa mér að brtt. sem ég flyt fyrir hönd okkar fulltrúa Kvennalistans í þessari deild ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal og Eyjólfi Konráð Jónssyni. Brtt. þessar er að finna á þskj. 209. Þar leggjum við til að á eftir 9. gr. í brbl. komi tvær nýjar greinar um stofnun sérstaks hlutafjársjóðs og hljóðar hin nýja 10. gr. okkar þannig, með leyfi forseta: ,,Stofna skal hlutafjársjóð við Byggðastofnun. Skal hann afla tekna með sölu aðildarbréfa og skal ríkissjóður tryggja verðbætt nafnvirði þeirra án vaxta fyrir allt að 600 millj. kr. Hlutafjársjóður skal hafa sjálfstæðan fjárhag.`` Hugmynd okkar með flutningi þessarar brtt. er annars vegar sú að styrkja eiginfjárstöðu fyrirtækja en hins vegar að gefa fólki tækifæri til að fjárfesta í þessari undirstöðuatvinnugrein án þess þó að taka of stóra áhættu. Hlutafjáraukning skilar sér margfalt betur en lán og eykur heildarstyrk fyrirtækisins. Fleiri lán eru alls ekki til þess fallin að bjarga þeim fyrirtækjum sem eru að komast í þrot. Til þess að fjármagna þennan sjóð gerum við ráð fyrir 600 millj. kr. innlendri lántöku. Í bráðabirgðalögum hæstv. ríkisstjórnar er gert ráð fyrir að skerða lögbundin framlög ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 600 millj. kr. Við kvennalistakonur teljum með öllu óviðunandi að ríkið gangi með þessum hætti í sjóð launafólks og rjúfi þannig einhliða samkomulag sem gert var milli ríkissjóðs, ASÍ og VSÍ. Af þeim 2000 millj. kr. sem fara eiga í Atvinnutryggingarsjóð er ætlunin að taka 600 millj. kr. úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Burtséð frá grundvallarspurningunni um það hvort ríkissjóður eigi undir nokkrum kringumstæðum að skerða á þennan hátt lögbundin framlög sín í þennan mikilvæga sjóð, þá hlýtur þetta einkum nú í ljósi ríkjandi aðstæðna að vera sérlega vafasöm ráðstöfun. Daglega berast fréttir um uppsagnir starfsmannahópa hjá ýmsum fyrirtækjum um land allt. Þó að atvinnuleysi mælist ekki umtalsvert yfir heildina vitum við hvernig ástandið er í mörgum byggðarlögum. Víða býr fólk við mikið öryggisleysi um afkomu sína og framtíð. Milli mánaðanna september og október var 37% aukning á atvinnuleysi á landinu öllu. Samkvæmt upplýsingum frá félmrn. hefur tilkynningum um uppsagnir starfsfólks fjölgað stórlega. Þannig bárust tilkynningar um á milli 500 og 600 uppsagnir í októbermánuði en stór hluti þeirra kemur til framkvæmda nú um áramótin eða eftir u.þ.b. þrjár vikur. Og hverjir skyldu fara verst út úr þeim uppsögnum? Jú, það eru auðvitað konurnar eins og alltaf. Meðalfjöldi atvinnulausra í október var 706 og af þeim voru 472 konur. Nú er jafnvel spáð 4--6% atvinnuleysi þegar í vetur en samkvæmt upplýsingum stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs leyfir staða hans nú 5% atvinnuleysi í eitt ár. Það er því mikið í húfi að þessi sjóður launafólks verði ekki skertur. Það ætti öllum að vera ljóst, ekki síst nú er við stöndum frammi fyrir miklum erfiðleikum sem að hluta til stafa af því að okkur láðist að leggja fyrir í góðærinu. Ef einhvern tíma er hægt að læra af reynslunni og mistökum þá ætti það einmitt að vera nú. Í 11. gr., sem við nefnum svo í brtt. okkar á þskj. 209, er kveðið á um kaup og sölu hlutafjársjóðs á hlutabréfum og hljóðar greinin svo, með leyfi forseta: ,,Hlutafjársjóður skal kaupa hlutabréf í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja. Hlutabréfin skulu boðin til sölu eigi síðar en fjórum árum eftir að þau eru keypt og skal starfsfólk fyrirtækis eða fyrirtækið njóta forkaupsréttar. Aðildarbréf skulu ætíð skráð á nafn og geta gengið kaupum og sölum. Hlutafjársjóði skal tilkynnt um eigendaskipti aðildarbréfa. Hlutafjársjóður gefur reglulega út gengi á aðildarbréfum.`` Sú sérfræðiþekking sem er í Byggðastofnun nú þegar ætti að nýtast vel til að velja þau fyrirtæki sem hlutafjársjóður telur rétt að kaupa hlutabréf í og ætti að tryggja fullt verðgildi bréfanna. Með sölu bréfanna að fjórum árum liðnum er tryggð ákveðin dreifing og með því að veita starfsfólki fyrirtækjanna eða fyrirtækjunum sjálfum forkaupsrétt má betur tryggja en nú er að eignarhald fyrirtækjanna haldist heima í héraði. Á þeim tímum sem við nú lifum á getur það verið spurning um líf eða dauða einstakra byggðarlaga hvort þau geta haldið þeirri atvinnu sem nú þegar er fyrir úti í héruðunum. Síðasta brtt. sem við flytjum sameiginlega á þskj. 209 fjallar um atvinnumálanefndir og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í hverju kjördæmi landsins skal starfa atvinnumálanefnd. Hver atvinnumálanefnd skal skipuð fimm fulltrúum, tveimur tilnefndum af Alþýðusambandi Íslands, tveimur af Vinnuveitendasambandi Íslands og formanni tilnefndum af ríkisstjórninni. Atvinnumálanefndir skulu fylgjast með atvinnuástandi og þróun atvinnumála á starfssviði sínu og vera stjórn Byggðastofnunar til ráðuneytis um verkefni sjóðsins.`` Við teljum nauðsynlegt og eðlilegt að fólkið úti í byggðarlögunum hafi einhvern vettvang þar sem það getur haft áhrif á þá endurreisn atvinnulífsins sem nú er þörf fyrir. Það er mikilvægt í þeirri uppstokkun sem nú verður að fara fram að stjórnvöld tryggi sér að þekking heimamanna á sínum eigin byggðarlögum nýtist, því framtíð atvinnulífsins um land allt hlýtur að byggjast á því sérstaka sem hvert byggðarlag hefur upp á að bjóða. Þannig verði byggðarlögunum gert kleift að blómstra á sínum eigin forsendum. Það er mikilvægur hornsteinn byggðastefnunnar að leitað sé eftir hinu sérstaka á hverjum stað. Ég tel að með því að tryggja aðild heimamanna að uppbyggingu atvinnulífsins sé frekar hægt að gera sér vonir um að ríkisstjórnin nái fram þeim markmiðum sem hún setur sér í stjórnarsáttmálanum, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Mörkuð verður ný atvinnustefna sem stuðlar að hagvexti og skynsamlegri nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar. Tekið verður fyllsta tillit til byggðasjónarmiða. Athafnafrelsi einstaklinga og félaga verður meginreglan í atvinnumálum og frjálsræði í milliríkjaviðskiptum. Ríkisstjórnin mun með framkvæmd efnahagsstefnu sinnar móta almenna umgjörð um atvinnustarfsemi sem hvetur til ábyrgðar eigenda þannig að arðsemissjónarmið ráði ákvörðunum.`` Það kemur reyndar fram í II. kafla stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að sérstakt átak muni vera fyrirhugað til þess að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni, og hafa reyndar verið fluttar tvær tillögur þar að lútandi af stjórnarliðum hér inni á þingi. Loks flyt ég ásamt hv. þingkonu Guðrúnu Agnarsdóttur brtt. við 19. gr., en hana er að finna á þskj. 206. Ég tel óþarfa að lesa þá till., en hún er í sama anda og þær brtt., sem við fluttum varðandi launa- og kjaramálin, við hin bráðabirgðalögin, þ.e. 20. mál þingsins, sem við fjölluðum um á föstudaginn og fyrr á þessum fundi í dag. Við kvennalistakonur höfum margoft lýst því yfir að við lítum á launafrystingu og afnám samningsréttar sem skýlaust mannréttindabrot sem ekki er hægt að bæta upp með neinu öðru. En í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar segir einmitt, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin æskir vinsamlegra samskipta við aðila vinnumarkaðarins og mun hafa við þá samráð um stefnuna í kjaramálum.`` Nú háttar svo til að sl. laugardag minntist launafólk hér á Reykjavíkursvæðinu mannréttindadags Sameinuðu þjóðanna með því að efna til fjölmenns fundar þar sem greinilega kom fram hugur launafólks í garð þeirrar ríkisstjórnar sem nú hefur skert kjör þeirra svo mjög og tekið af þeim þann heilaga rétt sem launafólk telur samningsréttinn vera. Vil ég því að lokum skora á hæstv. ríkisstjórn og alla hv. þm. stjórnarinnar að rifja vel upp þessa setningu, og reyndar margar fleiri í stjórnarsáttmálanum, og endurskoða hug sinn, a.m.k. að því er varðar samningsréttinn og launafrystinguna. Reyndar kom það fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. að hann mæltist til þess að hæstv. forsrh. tæki einnig tillit til tillagna okkar um rekstrardeild Byggðastofnunar. Eins og ég gat um í upphafi máls míns þá vil ég ljúka máli mínu með því að segja: Það ber allt að sama brunni, það er leitað hér eftir samstöðu um mál og ef við ætlum að koma þessu áfram þá er mjög greinilegt að það þarf að taka tillit til þeirra tillagna sem fram koma og gaumgæfa þær mjög vel áður en málin verða afgreidd.

Júlíus Sólnes Hæstv. forseti. Það hefur komið að nokkru fram í hverju þær brtt., sem við urðum sammála um í stjórnarandstöðuflokkunum um að flytja sameiginlega, eru fólgnar, og eins hvaða brtt. við munum flytja hvert í sínu lagi og ætla ég hér síðar að gera grein fyrir þessum brtt. En fyrst langar mig til að fjalla dálítið almennt um þetta frv. til laga um efnahagsaðgerðir. Í raun má segja að við séum búin að ræða frv. samhliða þeim bráðabirgðalögum sem voru sett í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, Þorsteinslögin, því þessi mál eru öll mjög samtvinnuð og vart hægt að ræða þau hvort í sínu lagi heldur verður umræðan og hlýtur að verða mjög samstiga um bæði þessi mál. Mig langar aðeins til að víkja hér að greinunum um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að útvega fjárhæð allt að 800 millj. kr. til Verðjöfnunarsjóðs til þess að geta verðbætt sjávarafurðir, þ.e. frystingarinnar, og einnig til verðbóta á hörpudisk. Það kom berlega fram í þeim viðræðum sem við áttum við fulltrúa sjávarútvegsins og reyndar einnig í þeim viðræðum sem við áttum við formann stjórnar Verðjöfnunarsjóðs að þessi ráðstöfun hefur mælst mjög illa fyrir hjá aðilum í sjávarútvegi. Þeim þykir sjávarútvegsgreinum vera mismunað með þessum hætti og telja að með þessu séu forsendur fyrir Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins, á þeim grundvelli sem hann hefur starfað undanfarin ár, brostnar. Ég minni á það að í kosningastefnuskrá Borgfl. frá því um vorið 1987 lögðum við það einmitt til að í stað þess að vera með Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eins og hann hefur verið rekinn yrði tekinn upp sveiflujöfnunarsjóður fyrirtækja og áttum þar við sveiflujöfnunarsjóð í líkingu við Verðjöfnunarsjóðinn, en með þeim hætti að fyrirtækin gætu annaðhvort hvert fyrir sig eða saman myndað slíka sveiflujöfnunarsjóði. Þau gætu lagt í sjóðinn í góðæri og geymt til vondu áranna og fengið skattaundanþágu með þeim hætti. Eins var talið og við bentum enn fremur á að það væri æskilegt að fyrirtæki í ákveðnu byggðarlagi gætu slegið sér saman í að mynda sameiginlega sveiflujöfnunarsjóði sem yrðu þá í vörslu bankastofnana í viðkomandi byggðarlagi. Ég minnist þess --- og ég hef líklega sagt þetta reyndar áður úr þessum ræðustóli --- að þegar ég heimsótti Ísafjörð í kosningabaráttunni, þá kom það fram þar að fyrirtæki í sjávarútvegi á Vestfjörðum greiddu á einu ári 400 millj. kr. í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Það voru allt peningar sem voru sendir suður. Hefði þeim nú ekki verið betur fyrir komið í bankastofnunum á Vestfjörðum þar sem þeir hefðu þá væntanlega verið endurlánaðir til atvinnulífsins? Ég held að við hljótum að standa frammi fyrir þeirri ákvörðun mjög fljótlega að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins í núverandi mynd og í staðinn heimila fyrirtækjum með sérstökum skattaívilnunum að mynda sjálfstæða sveiflujöfnunarsjóði. Þá komum við að hinum margumrædda Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreinanna. Við höfum verið mjög mótfallnir því með hvaða hætti þessi sjóður hefur orðið til og hvernig stjórn hans er hugsuð. Hér er búið að búa til eitt báknið enn og eins og kom fram í umræðunum hér áðan munaði nú minnstu að hv. þm. Stefán Valgeirsson yrði sjóðsstjórinn og spurning er enn þá hvort hann er það ekki í reynd þó að hann fjarstýri sjóðnum í gegnum einn sinna stuðningsmanna. Ég skal ekki fjalla frekar um það. En við vorum mjög samhuga um það stjórnarandstöðuflokkarnir í nefndinni að það hefði verið miklu einfaldara og eðlilegra að þessi sjóður hefði starfað sem deild við Byggðastofnun. Í raun og veru þurfti ekkert annað að gera en að veita fjármunum til Byggðastofnunar til að takast á við þann vanda sem er í sjávarútvegi umhverfis allt landið. Við vorum kannski ekki algjörlega sammála um hvernig ætti að breyta þessum greinum sem fjalla um Atvinnutryggingarsjóðinn, en náðum þó saman um sameiginlega brtt. sem við höfum flutt, fulltrúar Sjálfstfl., Borgfl. og Kvennalista, um með hvaða hætti mætti koma þessu fyrir hjá Byggðastofnun. Um eitt atriði höfðum við svolítið aðrar hugmyndir en t.d. fulltrúar Kvennalistans, en það var með hvaða hætti mætti tryggja fjármagn til sjóðsins. Bæði ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar og ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hafa verið með þær hugmyndir að notfæra sér Atvinnuleysistryggingasjóð sem uppsprettu fjármagns með þeim hætti að ríkið ætlast til að hann leggi fram 600 millj. kr. í þetta ævintýri. Það skal einfaldlega gert með því að skerða framlag ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs með þeim hætti árin 1988--1990. Við fengum í heimsókn til nefndarinnar fulltrúa stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs ásamt framkvæmdastjóra hans til viðræðu. Þeir voru að vonum mjög hissa á þessari ráðstöfun. Hana bar enn fremur að á mjög einkennilegan hátt þannig að framkvæmdastjóri Atvinnuleysistryggingasjóðs var á ferðalagi í útlöndum og las um þetta í blöðunum að nú væri fyrirhugað að skerða framlag ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs með þessum hætti. Hins vegar lét stjórn sjóðsins okkur í té yfirlýsingu sína þar sem það kemur fram að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs telur það ekki útilokað að hún muni geta lánað ríkinu þessa fjármuni ef samningar þar um takast, en það er skýrt tekið fram að til þess er ætlast að sjálfsögðu að ríkissjóður endurgreiði þetta fé til sjóðsins á ákveðnum kjörum. Á þetta getum við fyrir okkar leyti fulltrúar Borgfl. fallist, að með þessum hætti verði útvegaðar 600 millj. kr. að láni, eins og það er orðað í tillögum okkar, að heimiluð verði innlend lántaka upp á 600 millj. kr. sem endurgreiðist af ríkissjóði og verði hluti af framlagi hans til Atvinnutryggingarsjóðs hvort sem hann er nú sjálfstæður sjóður eða hvort hann er einfaldlega deild við Byggðastofnun. Þarna er stigsmunur á afstöðu okkar og Kvennalistans hvað þetta atriði varðar. Við getum vel sætt okkur við að Atvinnuleysistryggingasjóður láni þetta fjármagn til sjóðsins eða til deildarinnar en gegn því skilyrði að þetta verði endurgreitt Atvinnuleysistryggingasjóði eftir samkomulagi við fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs. Nú er það alveg ljóst að ríkissjóður ber fulla ábyrgð á Atvinnuleysistryggingasjóði með þeim hætti að verði um stórfellt atvinnuleysi að ræða og fjármunir Atvinnuleysistryggingasjóðs duga ekki til að standa undir þeim atvinnuleysisbótum sem þarf að reiða fram, þá verður ríkissjóður að sjálfsögðu að taka á sig það sem á vantar. Þess vegna teljum við það verjandi að útvegað verði fé að láni hjá Atvinnuleysistryggingasjóði með þessum hætti. Hvað varðar þá tillögu fulltrúa Sjálfstfl. og Kvennalista að koma á fót opnum hlutabréfamarkaði, þ.e. að settur verði á stofn sérstakur hlutafjársjóður við Byggðastofnun, þá vildum við ekki standa með að þeirri tillögu þar sem við töldum hana fremur óraunhæfa. Að sjálfsögðu höfum við ekkert á móti því að komið verði á fót opnum hlutabréfamarkaði hér á landi og hvetjum reyndar mjög til þess. Við teljum hins vegar að ríkið og ríkisstofnanir eigi ekki að hafa neitt frumkvæði í þeim efnum, heldur eigi einmitt að stuðla að því sem hér segir beinum orðum í áliti minni hlutans: að komið verði á fót opnum hlutabréfamarkaði hér á landi. Þar eigum við að sjálfsögðu við að hlutabréfamarkaður verði í tengslum við verðbréfaþing og hlutabréf gangi hér kaupum og sölum á eðlilegan og frjálsan hátt eins og aðrir pappírar, þ.e. verðbréf og þess háttar. Hins vegar erum við fulltrúar Borgfl. mjög efins um það að hlutafjársjóður við Byggðastofnun muni ná þeim tilgangi sem ætlast er til af honum, þ.e. honum er ætlað að kaupa hlutabréf, a.m.k. eins og ástandið er núna í sjávarútvegi, af mjög illa stöddum fyrirtækjum sem flest ramba á barmi gjaldþrots hringinn í kringum landið. Síðan á að fjármagna þennan hlutafjársjóð með aðildarbréfum, þ.e. Jón Jónsson úti í bæ á að kaupa aðildarbréf í hlutafjársjóðnum vitandi það að þeir fjármunir verða síðan notaðir til þess að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum sem óvíst er að lifi af þessa hörmungartíma sem sjávarútvegurinn í landinu er að ganga í gegnum. Ég hef enga trú á því að Jón Jónsson úti í bæ muni flýta sér að kaupa aðildarbréf í slíkum sjóði. Þess vegna teljum við þessa hugmynd fremur óraunhæfa og lítt fallna til að koma að gagni í þessu máli. Ég var búinn að fjalla mjög ítarlega um ýmsar aðrar greinar í þessu frv. til laga um efnahagsaðgerðir, bæði við 1. umr. og enn fremur þegar við ræddum bráðabirgðalögin frá því í maí sl. þannig að ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegur forseti, að vera með langt mál nú við 2. umr. Þess skal getið að annar þingmaður Borgfl. í Ed. hefur lagt fram brtt. við frv. varðandi Atvinnutryggingarsjóðinn sem hann stendur að. Þær eru aðeins frábrugðnar þeim tillögum sem við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í hv. fjh.- og viðskn. höfum lagt fram sameiginlega og mun hann gera grein fyrir þeim hér á eftir. Að lokum langar mig til þess að eyða nokkrum orðum um þá brtt., sem við fulltrúar Borgfl. höfum lagt fram, sem varðar það atriði að ríkisstjórnin útvegi 250 millj. kr. til að veita fjölskyldum og einstaklingum sem eru í miklum nauðum aðstoð til skuldbreytinga á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins, banka og sparisjóða. Ég vék lítillega að þessu í umræðunum um bráðabirgðalögin frá því í maí, en ég tel rétt að ítreka þessa tillögu og hvernig við hugsum þetta. Í stjórnarsáttmálanum er talað um að ríkisstjórnin muni útvega 150 millj. kr. til skuldbreytinga í gegnum Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég geri ráð fyrir að þar sé átt við að útvega meiri fjármuni til þess að veita greiðsluerfiðleikalán eins og þau eru nú tíðkuð á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins. Við leggjum hins vegar til að hér verði gengið einu skrefi lengra og einnig komið til móts við fjölskyldur og einstaklinga sem ekki endilega hafa staðið í húsnæðiskaupum eða íbúðakaupum nýlega en eru hins vegar í miklum nauðum vegna þess atvinnuástands sem hefur verið hér síðustu mánuðina og ekki síður vegna þess hve margir einstaklingar hafa farið illa út úr hávaxtastefnunni, sem hér hefur verið við lýði um langan aldur. Almenningur í landinu hefur séð fjárhagslegar áætlanir sínar hrynja saman vegna þess að það hefur ekki verið með nokkru móti hægt að gera sér ljóst hvernig verðlagsþróun yrði í landinu og hvernig lán, sem fjölskyldur og einstaklingar hafa tekið, mundu breytast. Tekjur þeirra sem tóku verðtryggð lán hafa ekki alltaf getað staðið undir að borga af þessum lánum þegar á reyndi. Þess vegna teljum við alveg nauðsynlegt að komið verði til móts við þetta fólk og því hjálpað og boðið verði upp á skuldbreytingalán í bönkum og sparisjóðum með líkum hætti og var gert hér fyrir allmörgum árum í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens. Þá var einmitt boðið upp á slíkt skuldbreytingalán sem gerðist með þeim hætti að fólk safnaði saman öllum sínum skuldum, víxlum og öðru slíku, fór í þann banka þar sem skuldin var mest og bankinn tók að sér að skuldbreyta öllum þessum lausaskuldum í langtímalán. Ef ég man rétt var um það að ræða að boðið var upp á átta ára lán sem leystu lausafjárskuldir einstaklinga af hólmi með þessum hætti. Ég tel að mjög nauðsynlegt sé að gera átak í þessum efnum og vil skora á hæstv. ríkisstjórn að grípa nú þegar til þessara ráðstafana, a.m.k. að láta verða úr því sem lofað er í stjórnarsáttmálanum að þessar 150 millj. kr. verði útvegaðar til skuldbreytinga hjá illa stöddum fjölskyldum og einstaklingum. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi þetta mál ekki lengra að sinni og hef lokið máli mínu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Mér þykir rétt á þessari stundu, þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa mælt fyrir breytingartillögum, að gera grein fyrir einni brtt. sem ríkisstjórnin hefur fjallað um. Hún varðar 4. gr. bráðabirgðalaganna frá 20. maí. Í viðræðum við fulltrúa launþega og athugun á stöðu atvinnulífsins upp á síðkastið hefur sú hugmynd komið fram að rétt væri að fella niður 2. mgr. 4. gr. frv., þ.e. að endurreisa rétt til samninga frá t.d. næstu áramótum. Þetta var rætt í ríkisstjórninni í morgun og menn á einu máli um að þetta bæri að gera. Hins vegar liggja þegar fyrir brtt. við þessa grein frá stjórnarandstöðunni og ég sé því ekki ástæðu til að vera að flytja enn aðra brtt., en taldi því rétt að láta það koma fram hér þegar að ríkisstjórnin telur skynsamlegast að fella niður 2. mgr. 4. gr. frv. Ég geri ráð fyrir því að ég fái síðar í kvöld tækifæri til að ræða um ýmislegt það sem hér hefur komið fram, en taldi rétt að þetta atriði kæmi fram nú þegar brtt. er lýst.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég er mjög undrandi á því að hæstv. forsrh. skyldi ekki hafa gert grein fyrir þeim viðræðum sem hann var að lýsa nú að hann hefði átt við verkalýðshreyfinguna um það að rétt væri að fella niður 2. mgr. 4. gr. meðan það frv. var til umræðu hér áðan og get satt að segja ekki skilið hvernig á því megi standa. Ég læt mér raunar detta í hug að það sé óvíst að hann hafi sagt satt um það að það hafi verið í samkomulagi við verkalýðshreyfinguna sem hæstv. forsrh. tók þessa ákvörðun. Ég held að hitt sé nær sanni að þær umræður, sem hafa orðið um þessa 2. mgr. 4. gr. og sá ágreiningur sem Sjálfstfl. dró fram að var milli stjórnarsinna einmitt um þessa grein, valdi því að hæstv. forsrh. kýs nú að hafa þennan háttinn á, að ræða um það að óhætt sé að fella niður greinina fyrst svo er. Fyrst ekki er ástæða til að hafa 2. mgr. 4. gr. í þessu frv. hlýtur að vakna spurning um hvort nauðsynlegt sé að kveða svo á um önnur atriði í bráðabirgðalögunum eins og gert er, hvort ekki sé rétt þá að gefa samningsréttinn frjálsan eftir samningum eins og hann er, og stíga þá skrefið til fulls ef þessar samningaviðræður eiga sér stað milli ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar sem hann hefur verið að lýsa. Þetta hlýtur mjög að verða til umhugsunar. Ég vek sem sagt athygli á því, herra forseti, að eitthvað hefur hæstv. forsrh. verið utan við sig hér áðan, ef hann fer rétt með. Ég vil líka brýna það fyrir hæstv. forsrh., úr því að hann fékk nú orðið á annað borð, hvort ekki sé rétt að hann haldi þá áfram og hvort hann fjalli þá ekki um það frv. sem hér er til umræðu. Ég geri ráð fyrir því að það yrði mjög til upplýsingar fyrir þá þingmenn sem kynnu að vera á mælendaskrá ef eitthvað heyrðist frá einhverjum talsmanni ríkisstjórnarinnar um það hvaða stefnu ríkisstjórnin vill hafa í efnahags- og atvinnumálum. Það er sennilega tími til kominn og svolítið leiðinlegt að horfa upp á forsrh. alltaf tala um síðasta mál í staðinn fyrir að ræða málið sem er á dagskrá.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Ég fullvissa hv. 2. þm. Norðurl. e. um að ég hef rætt, eins og ég sagði, við einstaka fulltrúa launþega um málið. M.a. ræddi ég núna fyrir örstuttri stundu við formann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja um þetta mál.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég tek undir athugasemdir hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldórs Blöndals og geri athugasemdir við það að hæstv. forsrh. skuli ekki hér í dag hafa tjáð sig með þeim hætti sem hann gerði áðan og hlýt að draga sömu ályktun af því eins og hv. þm. Halldór Blöndal að þessi vilji ríkisstjórnarinnar hafi ekki legið fyrir í morgun þrátt fyrir að hæstv. forsrh. lýsti því yfir núna. Ég vísa til þess að hæstv. menntmrh. hafði hér uppi mikla gagnrýni um meðferð þess máls sem þá var til umræðu sem var 20. mál samkvæmt þingskjali. Hann kom ekki með þetta atriði inn í umræðuna og hafði fulla ástæðu til. Hæstv. forsrh. vísar til þess að formaður BSRB hafi verið frammi á göngunum áðan. Ég tek mér það bessaleyfi að brjóta þann trúnað sem var milli mín og formanns BSRB og skýra frá því að ég talaði við formann BSRB á undan hæstv. ráðherra og varð ekki var við það í tali hans þá að hann ætti von á því eða vissi til þess að þetta yrði niðurstaðan í afgreiðslu þess máls sem hæstv. forsrh. tjáði áðan. Það getur verið að það sé hlátursefni hjá einstöku manni hér hvernig að þessum málum er staðið, en ég verð að segja það að öll þessi málsmeðferð er mjög ógeðfelld. --- Ja, ég segi ekki að maður víti forsrh. fyrir þetta, en hér hefur hann setið í dag undir ræðum manna og ekki skýrt frá þessu í réttri málsröð. Það er mjög óvenjulegt. Það ber að taka því. En ég segi það og ítreka það að það getur verið að það sé hv. alþýðuflokksmanni Eiði Guðnasyni hlátursefni. Við sjálfstæðismenn höfum talað gegn ákveðnum atriðum í þessu frv. í dag en af hálfu forsrh. hafa ekki komið fram í umræðunum veigamikil atriði, breytingar á frv., sem hefðu getað haft áhrif á umræðuna og affgreiðslu málsins.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Mér fannst svar hæstv. forsrh. vera mjög stutt og ónákvæmt. Ég beindi mjög skýrri fyrirspurn einmitt um 2. mgr. til hæstv. menntmrh. í dag og hver væri afstaða Alþb. Þessi fyrirspurn var mjög skýrt fram borin þá og líka fyrir helgi og hvorugur ráðherranna sá neina ástæðu til að svara því þá í réttu samhengi. Ég vil líka segja það, herra forseti, að það er óeðlilegt að hæstv. forsrh. skuli haga sér með þessum hætti þegar honum er kunnugt um að samkomulag var um það milli stjórnarandstöðu og að beiðni Framsfl. að fresta atkvæðagreiðslu í kvöld og hafa umræður um frv. til l. um aðgerðir í efnahagsmálum stuttar á morgun. Auðvitað felst í því að við getum ekki tekið upp ítarlegar viðræður við hæstv. forsrh. þá um það mál á morgun vegna þess að við erum bundnir samkomulagi um málið. Ég vil því vænta þess, herra forseti, að það verði séð um það og það verði viðbótarsamkomulag að hæstv. forsrh. skýri frá því í kvöld hvaða viðræður hann hafi átt við verkalýðshreyfinguna um þau bráðabirgðalög sem voru til umræðu á undan þessu máli þar sem eru kaflarnir um kjara- og verðlagsmálin þannig að við getum fjallað um málið efnislega í kvöld þó svo 3. umr. verði á morgun. Það var algert skilyrði af hálfu Sjálfstfl. að umræðurnar á morgun yrðu stuttar. Það var einungis á þeirri forsendu sem við féllumst á þá beiðni Framsfl. að draga atkvæðagreiðsluna til morguns. Við vissum ekki annað en á bak við það lægi sú ástæða ein að einn af þingmönnum Framsfl. þurfti að fara norður í land og auðvitað vissum við það eins og venja er til hér í þinginu. En úr því að hæstv. forsrh. byrjar með þessum hætti að tala um þær viðræður sem hann hefur átt við aðila vinnumarkaðarins og nú hafa að hans sögn orðið til þess að hann kýs að fella niður 2. mgr. 4. gr. er óhjákvæmilegt að stjórnarandstaðan fái glögga vitneskju um stöðu þessara mála í heild. Það má vel vera að það séu fleiri atriði sem þá er nauðsynlegt að ræða. Allt er þetta óvænt. En það er svo sem ekki í fyrsta skipti þegar þessi hæstv. ráðherra á í hlut sem talað er héðan og þaðan. Það er það ekki, því miður. En það er kominn tími til þess að hæstv. ráðherra tali hreint út úr pokanum. Það þýðir ekki alltaf að skorast undan. Það þýðir ekki alltaf að segja eitt í dag og annað á morgun. Við erum að tala um alvörumál. Það var svo sem eftir öðru, eftir að maður hefur hlýtt á ræðu frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., eftir að maður hlýddi á ræðu hæstv. menntmrh. og eftir að maður hlýddi á hæstv. sjútvrh. tala í umræðunum í dag án þess að víkja einu einasta orði að útlitinu í sjávarútveginum, að hæstv. forsrh. skyldi standa upp til að tala um það mál sem búið er að taka á dagskrá. Það má segja að það sé virðuleikablær yfir þessu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Mér þykir satt að segja afar leitt að hv. sjálfstæðismenn skuli taka þessari breytingu svona fálega. Það kann að vera af því að hér er um að ræða breytingu á lögum sem við settum sem bráðabirgðalög saman 20. maí. En menn mega þó ekki vera svo steinrunnir að ekki megi breyta því sem við höfum þannig gert. Ég vil taka það skýrt fram að ég sagði ekki áðan að ég hefði rætt við verkalýðshreyfinguna. Ég sagði að ég hefði rætt við einstaka aðila í verkalýðshreyfingunni, einstaklinga þar. Sömuleiðis treysti ég mér ekki til að gera grein fyrir þessari breytingu hér fyrr en mér væri sjálfum ljóst að hún nyti stuðnings allra stjórnarsinna. Ég hef verið að kanna það og ég gerði grein fyrir henni strax og það lá fyrir. Mér þykir satt að segja undarlegt ef stjórnarandstæðingar sem hér eru með breytingartillögur fagna því ekki frekar en að leggjast gegn þegar fallist er á slíka brtt.  Ég mun vitanlega ræða þetta frv. og er tilbúinn að ræða það í alla nótt, en ég ætla ekki að taka tíma til þess núna. Það hafa komið fram ýmsar spurningar og ýmislegt í efnahagsmálum sem svo sannarlega er rétt að ræða. Ég er reiðubúinn að gera það. En að ég ætli að hlýða hér einhverjum skipunum og greina frá hverju símtali sem ég kann að eiga við einstaka menn í verkalýðshreyfingunni kemur ekki til greina.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég tel ástæðu til að þakka hæstv. forsrh. fyrir frumkvæði hans í þessu máli. Ég lít svo á að með þeirri yfirlýsingu sem hann hefur gefið hér sé hann að lagfæra það frv., sem við erum hér um að fjalla, mjög mikið og þar með að styrkja þá ríkisstjórn sem hann veitir forustu.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Það gerast ýmis óvænt tíðindi og þó ekki óvænt. Auðvitað hefur hæstv. forsrh. verið að reyna það núna eftir að hann kom heim að bræða saman og það kemur honum að óvörum að stjórnarandstaðan skuli vera algerlega sameinuð um nýja stefnu, heilbrigða, frjálslynda stefnu í efnahags- og fjármálum sem nú hefur verið gerð grein fyrir. Hann er þess vegna að reyna að lappa upp á verk sín og tekur það ráð að skýra okkur nú undir kvöldmat frá því sem hann hefur verið að bauka í dag. Ég er ekkert út af fyrir sig að álasa honum fyrir að reyna að halda saman sinni stjórn. Sá hv. þm. sem síðast talaði virtist tala í dálítið öðrum tóni eftir að hafa fengið þessi nýju tíðindi og þakkaði fyrir þetta. Ég get gert það líka út af fyrir sig. En auðvitað er þarna verið að versla. Við skulum kalla þetta réttu orði. Það er verið að reyna að halda þessu ríkisstjórnarhrói saman. Og við sjáum svo hvernig það gengur þegar að því kemur. En við t.d. í hv. fjh.- og viðskn. höfum algerlega leyft stjórnarsinnum og formanni nefndarinnar að halda á þessum málum, hvernig þetta yrði millifært á milli laga, sem er klúður og það vitum við allir að hefði kannski alla vega verið klúður að geta þá ekki steypt þessu öllu saman í einn bálk sem stjórnarsinnar vildu að fram kæmist. Við tökum þetta mál auðvitað til athugunar aftur og það er mjög æskilegt, eins og hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að fella þá niður öll ákvæði um allar frestanir samningafrelsis í þessum lögum. Að vera svo með skæting í okkur, að við séum steinrunnir eða hvaða orðalag sem hann nú notaði. Auðvitað eru þessi lög frá í maí einskis virði. Ef þau voru einhvers virði þá, sem ég efast um að þau hafi verið nokkurn tíma, þá er þetta allt liðin tíð fyrir lifandi löngu og átti auðvitað þess vegna að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar eða frá með rökstuddri dagskrá. Það var mjög eðlilegt að gera það. Aðstæður á Íslandi eru allt aðrar í dag eftir öll þau ósköp sem verið er að dengja yfir þjóðina af nýjum sköttum og allt annað sem verið er að gera. Hvers vegna ættum við sjálfstæðismenn að halda endilega öllu því í gildi sem þá var? En ég ætla ekki að ræða þetta frekar að sinni.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það kom engum á óvart sem hlustaði á hæstv. forsrh. að hann fór rangt með. Þetta er ekki í fyrsta skipti og ekki það síðasta sem hann gerir það, þessi hæstv. ráðherra, enda er auðvelt að sýna fram á það, ef maður gerir úttekt á því sem hann segir frá einum degi til annars, að þar stangast ýmislegt á og auðvelt að rifja t.d. upp hvernig hann talaði um þann mann sem var í embættinu á undan í ágústmánuði m.a. Efast ég um að hann mundi með sama hætti tala um ferðalag forsrh. nú þó svo ástandið í atvinnumálum sé ólíkt alvarlegra nú en það var á þeim tíma. Það væri mjög fróðlegt að gera svolitla athugun á því hvernig þessum hæstv. ráðherra hafa farist orð frá einum tíma til annars. Það sem ég sagði áðan var það sem auðvitað er mikið fagnaðarefni: Ef það hefur komið upp sá skilningur og sá trúnaður milli ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar að óhætt sé að fella niður allan þennan kafla sem fjallar um kjaramálin er það mikið fagnaðarefni. Það sem ég lagði áherslu á var að eðlilegt hefði verið að hæstv. forsrh. hefði talað um þetta í dag. Því miður virðist koma í ljós lítill áhugi formanns þingflokks Framsfl. á því að draga umræðurnar til morguns í staðinn fyrir að einhver annar þingmaður færi út úr deildinni í staðinn fyrir Stefán Guðmundsson, einhver þingmaður Sjálfstfl. tæki ekki þátt í atkvæðagreiðslu til að atkvæðagreiðsla gæti farið fram í dag. Það virðist m.ö.o. hafa verið farið á bak við okkur í þessari beiðni. Það er það sem mér þykir verst. Það er ómögulegt að skilja orð hæstv. forsrh. öðruvísi. Hann gat ekki tekið þátt í umræðunum í dag vegna þess að hann átti eftir að fá stuðning hinna stjórnarflokkanna við það að 2. mgr. 4. gr. félli niður. Af þeim sökum vorum við beðnir um það, stjórnarandstæðingar, að fresta atkvæðagreiðslunni til morguns og svo var það haft að yfirvarpi að einn af þingmönnum Framsfl. var að fara norður í land. Þetta er mjög dapurleg niðurstaða og síður en svo til þess fallin að það auki eitthvað á samstarf eða samvinnu milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þegar maður leggur svo saman við þann tón sem var í ræðu formanns fjh.- og viðskn. í dag þegar hann var að finna að því að það skyldi rætt um efnahagsmál í fjh.- og viðskn. þegar frv. um efnahagsráðstafanir var til umræðu og þegar hann var að amast við því að fulltrúar atvinnuveganna voru kallaðir á fund nefndarinnar, þá sér maður hvernig andar til stjórnarandstöðunnar. Þetta er mjög mikið umhugsunarefni fyrir stjórnarandstöðuna og hvernig eftirleiðis eigi að bregðast við þegar komið er til okkar og við beðnir að greiða fyrir þingstörfum eins og gerðist hér í dag.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að ég fyrir hönd okkar þingmanna Borgfl. í Ed. taki þátt í þessum umræðum. Þetta er tillaga sem við höfum flutt við 4. mgr. Þorsteinslaganna, þ.e. að seinni mgr. 4. gr. verði felld niður þar sem er einmitt ákvæði um að banna verkföll og verkbönn. Það er ansi fróðlegt að heyra þau orðaskipti sem hér hafa orðið og ég verð að segja eins og er að ég hef síður en svo á móti því að ríkisstjórnin sjái nú loksins að sér og taki undir þessa brtt. með okkur. Ég veit að vísu ekki hvernig þeir ætla að koma þessari breytingu í kring, hvort þeir ætla einfaldlega að samþykkja þessa brtt. Borgfl. eða hvort þeir ætla að flytja þessa brtt. sjálfir við 3. umr. eða hvernig. Ég vil hins vegar mótmæla því sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Það er verið einatt hér í þinginu að tala um afstöðu stjórnarandstöðunnar þegar fulltrúar sjálfstæðismanna hafa verið hér í ræðustól eins og þeir tali fyrir munn okkar allra. Stjórnarandstaðan er þrír flokkar sem eru í stjórnarandstöðu. Þeir hafa ekki gert neitt samkomulag sín á milli. Það er enginn einn flokkur sem stjórnar stjórnarandstöðunni. T.d. er formaður Sjálfstfl. ekki sjálfkjörinn leiðtogi stjórnarandstöðunnar þó að sumir fjölmiðlar hafi viljað láta að því liggja, einkum þó ríkisfjölmiðlarnir. Kann að vera að það sé einhver óskhyggja af þeirra hálfu að svo sé. Ég veit ekki hvort það er vilji ýmissa fréttamanna ríkisfjölmiðlanna að þessi umræddi hv. formaður Sjálfstfl. verði snarast aftur forsrh. Það kann svo að vera. En ég vil frábiðja mig því að verið sé að bendla Borgfl. og þingmenn hans við ýmsar staðhæfingar og fullyrðingar í nafni stjórnarandstöðunnar þegar þingmenn Sjálfstfl. eru að gera upp sakir við fyrri samstarfsmenn sína. Ég vil að lokum ítreka það, sem ég hef margoft vakið athygli á hér áður, að við erum hér hvað eftir annað vitni að uppgjöri gömlu flokkanna. Þeir eru að hnakkrífast hér, gömlu flokkarnir, sín á milli og við sitjum hjá, fulltrúar hinna nýju stjórnmálaafla í landinu. Væntanlega og vonandi eins fljótt og hægt er tökum við við stjórn landsins og förum að hvíla gömlu flokkana því að mér heyrist þessar umræður einmitt ítreka það og styðja þá skoðun mína að það sé best fyrir þjóðina að fara að losna við þá sem allra fyrst.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Nú þykir mér týra á tíkarskottinu eins og þar stendur. Hæstv. forsrh. kemur hér og gefur yfirlýsingu um að stjórnarflokkarnir muni standa að því að fella niður umdeilda grein úr þeim lögum sem hér eru til umræðu og þingmenn Sjálfstfl., svo ég tali þannig að skiljist, bókstaflega umhverfast hér og koma öfugir og snúnir í ræðustól og hafa allt á hornum sér. Ég varð mjög hissa. Ég hélt að þeir yrðu ánægðir með þessa breytingu. Það er auðvitað alrangt, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. segir, að hér sé verið að fara á bak við einhvern eða einhverja. Það var gert samkomulag um hvernig atkvæðagreiðslu yrði háttað. Ég ræddi það strax í gær við formann þingflokks Sjálfstfl. og formenn annarra stjórnarandstöðuflokka að við hefðum þann háttinn á að við lykjum umræðum um bæði þessi frumvörp, síðan færu atkvæðagreiðslurnar fram allar í beit. Þetta er löng atkvæðagreiðsla, hún er flókin og hún tekur tíma og það þurfa allir að vera viðstaddir. Þetta var tillaga sem fram var lögð til hagræðis í sambandi við vinnuna. Svo kemur það í ljós í dag að einn af þingmönnum Framsfl. þarf að fara norður í land og þá er óskað eftir því, ég hafði ekki frumkvæði að því, það var formaður þingflokks Framsfl., að atkvæðagreiðslan megi bíða þangað til í upphafi fundar á morgun, fyrst og fremst til þess að allir þingmenn geti tekið þátt í atkvæðagreiðslunni. Það er vissulega góð vinnuregla að menn geti skipst út þegar á því þarf að halda. Stundum er líka gott að allir geti greitt atkvæði þannig að það sjáist hverja afstöðu menn hafi og menn séu ekki að víkja út á móti þó að það sé góð regla og nauðsynleg og um það ríki fullt samkomulag. En það er alger rangtúlkun eða misskilningur, vil ég leyfa mér að segja, hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að hér sé verið að fara á bak við einn eða annan og ég sé í rauninni ekki hverju í ósköpunum það breytir hvort við höldum mönnum hér fram á nótt og komum í veg fyrir að þessi hv. þm. færi norður í kjördæmi þangað sem hann átti brýnt erindi eða hvort atkvæðagreiðslan fer fram í upphafi fundar á morgun. Ég er svolítið hissa á þessum viðbrögðum. Mér finnst eins og það sé verið að grípa í hálmstrá. Þetta eru drukknandi menn sem fálma í allar áttir og grípa í einhver hálmstrá og snúa út úr málinu á alla enda og kanta þegar búið er að --- 

Er það öruggt? --- Með ykkur, já.

Það voru að vísu þingmenn í Alþfl. sem höfðu fyrirvara með þessa málsgr. Það er rétt.

Heldurðu ekki að það hafi verið í Sjálfstfl. líka?

Það getur vel verið að einstakir þingmenn þar hafi haft fyrirvara, ég skal ekkert um það segja, það má vel vera. En mér finnst þetta alveg hreint með ólíkindum og það er í rauninni sorglegt og hér skuli ekki vera fulltrúar fjölmiðla með sjónvarpsmyndavélarnar til að skrá þessi viðbrögð þingmanna Sjálfstfl. og sýna þjóðinni. Það hefði verið skemmtileg sýning.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég mótmæli þessum útúrsnúningi hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni. Hans málflutningur er svo ómerkilegur að það er varla þess virði að leggja sig niður við að svara þeim útúrsnúningi og rangfærslum sem hv. þm. viðhefur dag eftir dag í hverju málinu á fætur öðru. Ég undirstrika að við gerðum athugasemd, sjálfstæðismenn, við það hvern hátt forsrh. viðhafði í sambandi við þetta mál sem hér er til umræðu. Hæstv. forsrh. tók einnig þannig til máls að það er full ástæða til að segja það hér og nú að hann gaf í skyn og beinlínis sagði að sjálfstæðismenn hefðu verið því mótfallnir að þessi mgr. í 4. gr. frv. til l., 20. máli, félli niður. Ég var einn af þeim mönnum í Sjálfstfl. sem gerðu athugasemd einmitt við þessa málsgr. þegar bráðabirgðalögin voru til umræðu í þingflokkum þeirra flokka sem stóðu að baki ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sl. vor. En það sem hefur gerst í þessu máli er einfaldlega þetta: Hæstv. forsrh. gerði sér grein fyrir því að það var ekki þingmeirihluti fyrir því í hv. Ed. að samþykkja 4. gr. óbreytta eins og frv. kom frá ríkisstjórninni, eins og stjórnarflokkarnir voru búnir að koma sér saman um að leggja hana fram. Því gerði hæstv. forsrh. sér grein fyrir. Þess vegna fór hann í það verk að reyna að tryggja að alþýðubandalagsmenn og alþýðuflokksmenn féllust á það til að bjarga ríkisstjórninni að samþykkja það, sem kom fram í yfirlýsingu hæstv. ráðherra áðan, að 2. mgr. 4. gr. félli út. Þetta er kjarni málsins. Hann var ekki að vinna neitt sérstakt afrek annað en það að hann var að bjarga sinni eigin ríkisstjórn. Í umræðum í dag gátu ekki einu sinni verkalýðsleiðtogar Alþfl. staðið upp og rætt um þetta atriði þegar þetta frv. var til umræðu vegna þess að þeir höfðu ekki hugmynd um hvar þeir stóðu. En við sjálfstæðismenn vissum það. Við vissum að það var ekki meiri hluti fyrir þessu. Þess vegna urðu stjórnarflokkarnir að gera það sem gert var.

Karvel Pálmason Herra forseti. Ég er nokkuð lengi búinn að sitja hér í sölum Alþingis, en ég hef sjaldan orðið vitni að öðru eins upphlaupi og hér á sér stað. Upphlaupi út af hverju? Vegna þess að það er verið að fallast á það sem verkalýðshreyfingin, bæði Alþýðusambandið, BSRB og önnur launþegasamtök í landinu hafa beðið um.

Af hverju stundirðu því ekki upp áður? Kl. sex hafðirðu ekki hugmynd um það.

Hér stendur upp hv. þm. Guðmundur Garðarsson og spyr að því hver sé afstaða Alþýðusambandsins. Hver er afstaða Alþýðusambandsins? spyr hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson. Eru menn virkilega svo úti að aka í Sjálfstfl. að þeim sé ekki ljóst hver viðhorf verkalýðshreyfingin hefur haft til þessa?

Nú fékkstu málið, loksins.

Ég vil nú spyrja hv. þm. Guðmund Garðarsson: Hverjir voru það úr þingliði Sjálfstfl. sem höfðu fyrirvara varðandi Þorsteinslögin? Skyldi það nú vera að Þorsteinn Pálsson hafi þá sem forsrh. lagt fram bráðabirgðalög sem ekki höfðu stuðning í þingflokknum hjá honum sjálfum? Gæti verið að þessir þingmenn séu að hegna formanni sínum með þessum hætti? Ég sé ekki betur. Kannski verður þetta til þess að þessir hv. þm. Sjálfstfl. greiði nú atkvæði með lögunum frá Þorsteini og geti þannig stutt hann eftir að hafa fengið þetta á sig. Það eru furðuleg vinnubrögð eins og þessir hv. þm. haga sér hér, sérstaklega þó að því er varðar Guðmund H. Garðarsson af því að honum er vel kunnugt um málið frá upphafi, hver sjónarmið hreyfingarinnar í landinu hafa verið til þessa máls. Og ég ítreka það, ég get sagt það hér: Það vorum við, hv. þm., ég og Karl Steinar Guðnason sem höfðum fyrirvara varðandi Þorsteinslögin í vor. Og ég spyr Guðmund H. Garðarsson: Hverjir úr þingliði Sjálfstfl. höfðu fyrirvara við Þorsteinslögin frá því í maí? Ég krefst þess að hv. þm. svari því fyrst hann gengur svona fram í umræðum hér. Komi í ljós að Þorsteinn Pálsson þáv. forsrh. hafi lagt fram bráðabirgðalög, sett bráðabirgðalög sem ekki nutu stuðnings í hans eigin þingflokki, hvar standa þá forustumenn eftir slíka hluti? Hvar standa þeir þá? 

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Örstutt, en mér þykir nauðsynlegt að biðja hv. þm. Borgfl. og Kvennalistans afsökunar á því ef ég talaði um þau og Sjálfstfl. í einu og sama orðinu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er eins og áður að hæstv. forsrh. fæst ekki til að svara því sem spurt er um og er það náttúrlega eftir öðru þá sjaldan sem þessi maður hangir hér heima. Það liggur alveg ljóst fyrir að það hafa breyst forsendur nú í dag frá því sem var í vor þegar bráðabirgðalögin voru sett um aðgerðir í efnahagsmálum. Forsendur hafa breyst. Það er alveg augljóst mál. Það hefur m.a. komið fram í því að hæstv. forsrh. telur ekki nauðsynlegt, eins og hann taldi nauðsynlegt meðan hann var utanrrh., að í lögum væri þessi kafli hér: ,,Verkbönn, verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir eða aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi mæla fyrir um, eru óheimil.`` Ég er alveg sammála honum um að það var óþarfi að setja þetta í lögin í upphafi þó ríkisstjórnin hafi á þeim tíma talið það tryggara því að auðvitað þarf ekki að setja í lög að menn megi ekki brjóta lög. Það er öldungis ljóst og ég fagna því mjög að ríkisstjórnin skuli vera þeirrar skoðunar að síðari málsgr. megi falla niður. En ég ítreka það, sem ég sagði áðan og hlaut að vera sú ályktun sem dregin var af öðrum orðum hæstv. forsrh., að það hlýtur að koma til íhugunar og endurskoðunar hvort ekki megi fella niður í heild kaflann um verðlags- og kjaramál, hvort viðtöl hæstv. forsrh. við forustumenn í verkalýðshreyfingunni þýði ekki að rétt sé að fella þennan kafla niður í heild. Hér er talað um að þessi ákvæði eigi að gilda til 15. febr. á næsta ári. Ég er þeirrar skoðunar að það mundi ekki saka neitt þótt þessi kafli félli niður. 15. febr. er ekki langt undan og auðvitað vitum við að það hafa orðið samningaviðræður milli launþegahreyfingarinnar og vinnuveitenda. Þær viðræður eru þegar í gangi. Það er mikil spurning þess vegna hvort það þurfi ekki að koma til endurskoðunar hjá ríkisstjórninni hvort hún leggi upp úr því að hafa þennan kafla áfram í lögunum. Það er um þetta sem nauðsynlegt hefði verið að ræða í sambandi við fyrra dagskrármálið úr því að ríkisstjórnin tók ákvörðun um að ræða kjaramálin sérstaklega undir þeim dagskrárlið sem var ekki ákvörðun okkar stjórnarandstæðinga. Ég vil mega vænta þess þegar við hittumst aftur að loknu matarhléi að hæstv. forsrh. segi þingdeildinni áður en lengra er haldið, því að ég lít svo á að hann skuldi þingdeildinni það að taka til máls um kjaramálin, hann segi þingdeildinni þá hug sinn í þeim efnum, hvort hann telji koma til greina að fella niður kaflann um verðlags- og kjaramálin. Það er kjarni málsins. Ég er ekki í neinum vafa um að því yrði vel tekið og ég er í engum vafa um að það sé svo skammt til 15. febr. Ég er í engum vafa um það eins illa og búið er að atvinnurekstrinum. Þegar fólkið óttast það að missa atvinnuna fremur en hitt að það sé að sækjast eftir hærri launum eru auðvitað ekki skilyrði fyrir kjarabaráttu yfirleitt né til þess að efna til verkfallsaðgerða við þessar ástæður úti á vinnumarkaðnum. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt áður en lengra er haldið að hæstv. forsrh. bæti um betur og sýni deildinni þá virðingu að fjalla um kjaramálin í upphafi fundar þegar við hittumst kl. 9.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Hér hafa menn talað út og suður þannig að kannski er álitamál hvort um þingsköp er að ræða. En hv. síðasti ræðumaður gerði það að tillögu sinni að þeir þættir frv. sem fjölluðu um kjaramál að öðru leyti yrðu felldir niður. Það mundi þýða launalækkun fyrir fólk og ég lýsi mig algerlega andvígan þeirri tillögu.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Í tilefni af þessari síðustu athugasemd þyrfti auðvitað að skoða það mál allt saman frá grunni og verður raunar að gera. Ég endurtek aðeins það, sem ég veit að enginn dregur í efa, að í fjh.- og viðskn. létum við stjórnarsinna algerlega um það hverju þeir vildu reyna að halda inni af þessum gömlu lögum, það voru orðin eiginlega fern bráðabirgðalög sem voru á ferðinni í einu, og það var greitt fram úr því á lögfræðilegan hátt með þeim hætti að formaður nefndarinnar hafði samráð við starfsmenn þingsins. Að sjálfsögðu stóðum við ekki að flutningi neinnar af þessum tillögum, við sjálfstæðismenn eða stjórnarandstaðan yfirleitt, heldur þvert á móti. Það gat auðvitað alveg eins verið að við greiddum atkvæði gegn þessu máli. Við höfðum ekki gefið það út, við sjálfstæðismenn, hvernig við mundum taka afstöðu til þessa þáttar málsins einmitt vegna þess að stjórnarsinnar voru sífellt að tala um að reyna að ná einhvers konar samkomulagi og ræða saman og það var síðast gert í dag. Það liggur algerlega ljóst fyrir og hlýtur hvert mannsbarn að skilja þegar málið er lagt fram og hver einasti maður hér inni vissi hvað var að gerast í dag. Það var eitthvað á seyði. Það átti að reyna að koma í veg fyrir að ákveðin atriði í bráðabirgðalögunum, eins og stjórnarflokkarnir báru þau fram, yrðu felld hreinlega í þessari deild. Það hefur hæstv. forsrh. tekist að gera sýnist mér. Ég veit ekki hvort ég á að óska honum til hamingju með það. Ég held ekki af því að ég sé ekki að það hafi verið drengilega gert að láta okkur halda það þegar við leyfum að fresta atkvæðagreiðslum til morguns vegna þess að einn framsóknarþingmaður þurfti að fara. --- Eru ráðherrarnir búnir að tala saman?

Já, já.

Var verið að leysa eitthvað núna áríðandi?

Það var nú mál sem kemur ekki upp alveg strax.

Nei, ég gæti trúað að þeir þyrftu að halda næturfundi, myrkraverkafundi. En þegar hæstv. forsrh. kom upp til að biðja afsökunar hélt ég að hann ætlaði að biðja okkur þingmenn Sjálfstfl. afsökunar á ummælum um okkur, að við værum steinrunnir. Hér hafa engir menn æst sig upp nema hæstv. forsrh. sem missti tök á tungu sinni og svo tveir kratar, en þeir gera það oft. En þeim hefur sem sagt tekist að fá hv. þm. Skúla Alexandersson til að greiða atkvæði á móti samvisku sinni.

Karvel Pálmason Herra forseti. Það er örstutt. Ég heyri að hv. þm. Halldór Blöndal og Guðmundur Garðarsson ganga eftir svörum af vörum hæstv. forsrh., sem ég tel afskaplega eðlilegt, og þykir hann ekki svara nægilega. Ég vil þess vegna ítreka spurningu mína til hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar: Hversu margir af þingmönnum úr þingflokki Sjálfstfl. höfðu fyrirvara á Þorsteinslögunum svokölluðu frá því í maí? Það getur skipt miklu máli hvort það hefur hent formann stærsta stjórnmálaflokksins í landinu og þáv. forsrh. að setja bráðabirgðalög sem ekki höfðu þingmeirihluta. Við hljótum að krefjast þess hér að við fáum vitneskju um hversu margir það voru sem voru með slíkan fyrirvara því það getur auðvitað skipt máli hvort það var slíkur fyrirvari.

Það var ríflegur meiri hluti þá.

Ríflegur meiri hluti. Hvað þýðir ríflegur meiri hluti? Kannski ekki nógu mikill meiri hluti til þess að lögin næðu fram að ganga? Þá hefur það gerst, sem hv. þm. Halldór Blöndal og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson hafa verið að klína á núv. hæstv. forsrh., að hann hafi myndað stjórn á fölskum forsendum, að það hefur hent formann Sjálfstfl. á sl. vori að setja bráðabirgðalög sem ekki nutu meiri hluta í þinginu. Ég óska ítrekað eftir því að fá töluna um hversu margir þingmenn úr Sjálfstfl. voru með fyrirvara að því er þetta varðaði þegar Þorsteinslögin voru sett sem bráðabirgðalög.

Guðmundur H. Garðarsson Herra forseti. Ég hef ákveðna samúð með hv. þm. Karvel Pálmasyni vegna þess hvernig hann hefur haldið hér á málum, eða réttara sagt ekki haldið á málum, í allan dag í umræðunni. Hann hefur greinilega ekki tekið eftir því, hv. þm., að ég gerði ekki athugasemd við niðurstöðu málsins hjá hæstv. forsrh., þ.e. að 2. mgr. í 4. gr. umræddra laga væri felld niður. Ég gerði hins vegar athugasemd við málsmeðferð og tel vítavert að í umræðunni í dag um þetta frv. skuli ekki hafa komið fram að hæstv. forsrh. var að vinna að þessu máli. Sem sagt: Ég gerði athugasemd við málsmeðferð. Það eru önnur atriði, sem þá hefðu komið til greina að hefðu verið tekin inn í þá umræðu og viðræður við verkalýðshreyfinguna, sem við hefðum lagt áherslu á eins og fram hefur komið í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Um afstöðu einstakra þingmanna í þingflokki Sjálfstfl. til þessarar greinar ætla ég ekki að fjalla hér. En ég vek athygli á því að það var mjög mikill meiri hluti á bak við ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar hér í þingi þannig að þótt einn þingmaður í þingflokki Sjálfstfl. hafi haft uppi athugasemdir og fyrirvara þýddi það ekki að bráðabirgðalög Þorsteins Pálssonar eða ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar frá því í maí hefðu ekki haft nægilegt fylgi á þingi þegar þing kom saman í október sl.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég óska að leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 9. þm. Reykn. Karli Steinari Guðnasyni hér áðan. Ef farið verður að tillögu Alþfl. nú í sambandi við 1. gr. þess frv. um aðgerðir í efnahagsmálum sem er fyrra mál og ef sú grein verður samþykkt felur hún í sér kauplækkun vegna þess að samkvæmt bráðabirgðalögunum eins og þau voru í maímánuði áttu laun að hækka frá 1. jan. til 31. des. um 14,45%, en einungis um 10% samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar ---  Í öðru lagi vil ég spyrja þessa tvo hv. þm. Alþfl. hvar það hafi komið fram að þeir hafi haft fyrirvara varðandi bráðabirgðalögin í maímánuði. Hefur það komið einhvers staðar fram? Er það einhvers staðar bókað? Var skýrt frá því í Alþýðublaðinu? Það væri fróðlegt að fá að vita hvar það er bókað og hvort það hafi komið opinberlega fram. Það er undarlegt að frétta svona lagað löngu síðar.

Karvel Pálmason Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við beiðni hv. þm. Halldórs Blöndals og svara hans fyrirspurn. Fyrirvari okkar hv. þm. Karls Steinars var bókaður á þingflokksfundi hjá Alþfl. og ráðherrum sem sátu fundinn gerð grein fyrir honum.

Og í hverju var fyrirvarinn fólginn?

Það var fyrirvari um þessa grein, niðurlag þessarar greinar, stuðning við hana.

Það voru sem sagt þrír þingmenn.

Ja, það er gott að það upplýsist nú að það var einvörðungu einn þingmanna í þingflokki Sjálfstfl., kallaði úr sæti sínu, sem hafði fyrirvara. Þá kemur í ljós að hinir allir eru hlaupnir frá hinum fyrri áformum, allir upp til hópa.

Hvernig kemur það fram?

Það kemur fram í því að þingmenn Sjálfstfl. hafa hér talað gegn þessum þætti bráðabirgðalaganna sem Þorsteinn setti.

Þessir 18?

Svo segir hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson.

Ég sagði það ekki.

Aðeins þrír, sagði hann, tveir úr Alþfl. og einn úr Sjálfstfl. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Það er ljóst hvernig mál standa og ég fagna því að þessi niðurstaða hefur orðið. Ég hygg að það kunni góðri lukku að stýra fyrir áframhaldið.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Þegar umræða fór fram um þetta mál síðast spurði hæstv. menntmrh. mig ýmissa spurninga í sambandi við stefnuskrá Sjálfstfl. í efnahagsmálum og hvað flokkurinn nú vildi gera við breyttar aðstæður. Ég svaraði því að nokkru í dag við umræður um annað mál reyndar, en um það spunnust eins og menn muna miklar umræður þó að það væri algert aukamálefni og nánast tæknilegt að flytja tvö frumvörp en ekki bara eitt. Það er auðvitað illt í efni að hafa ekki ráðherrann hér þegar maður ætlar að svara honum að einhverju leyti, en mín klukka er nú á mínútunni svo að það er kannski rétt að víkja að einhverju öðru á meðan. Hér er mættur hv. þm. Eiður Guðnason, sem hér talaði allmikið í dag og beindi til okkar í stjórnarandstöðunni ýmiss konar spurningum, og má þá gjarnan nota tímann núna í millitíðinni til að rabba svolítið við þann ágæta vin okkar. Þingmaðurinn vék að því sem komið hefði fram hjá Ágústi Einarssyni sem mun vera forustumaður eða formaður í samtökum frystihúsaeigenda eða einhverjum af þessum samtökum í sjávarútveginum. Hann gat réttilega um að á nefndarfundi hefði komið í ljós sú skoðun hans að svo gæti vel farið að hallinn á vinnslunni eða frystihúsarekstrinum yrði allt að því 16--20% strax á næsta vori verði ekkert að gert. Það er vissulega verið að gera aðgerðir núna, en þær eru kannski ekki allar í sama dúr og Ágúst Einarsson vék að, enda aðhyllist ég ekki allar þær kenningar sem hann setti þar fram, en varla held ég að menn geti í sjávarútvegi talið að eitthvað sé verið að gera sem minnki hallann í sjávarútvegi. Það er auðvitað ekki því að leyna að það er verið að veita þó nokkrum fjármunum til sjávarútvegsins, lánsfé að sjálfsögðu, fullverðtryggðu lánsfé, en það bætir ekkert um hallann á frystihúsunum. Það er eingöngu verið að framlengja lífdaga og kannski að strekkja á hengingarólinni. Það er verið að gefa mönnum nógu langt reipi eins og breskur málsháttur segir, nógu langt reipi til að þeir hengi sjálfa sig. Það heitir víst á enskunni: ,,Give them rope long enough to hang themselves.`` Það er verið sem sagt að afhenda útveginum peninga til þess að þeir verði svolítið lengur að hengja sig. A.m.k. fer ekkert á milli mála að það er stefna Alþb. eins og getið hefur verið um að reyna að skipta sem mest um eigendur fyrirtækjanna og væntanlega efast nú enginn um það hvert þeir á þeim bæ, alþýðubandalagsmenn, vilja að eignarráðin hverfi. Það er auðvitað til ríkis og einhverra hálfopinberra bákna en frá einkarekstri og heilbrigðum félagsrekstri. Skattahækkanir eru boðaðar 5--6 milljarðar sem er ljóst þegar ríkið, sem þó hefur ekki nema um það bil 1 / 3 af heildarrekstri þjóðarbúsins á sinni hendi, ætlar sér nú að bæta milljörðum á milljarða ofan á sínar tekjur, en atvinnuvegirnir fara þó enn með um það bil 2 / 3 af umsvifum þjóðfélagsins, launagreiðslum og rekstri öllum og það á að dengja þessum peningum ofan á atvinnureksturinn. Og hvar á hann að afla sinna tekna? Ekki hefur hann skattlagningarvald. Það hlýtur því hvert mannsbarn að geta skilið að það sem er verið að gera er ekki að aðstoða sjávarútveginn eða atvinnuvegi yfirleitt. Það er verið að íþyngja þeim og það er gert með opnum augum. Það er talað um að það þurfi að ná niður hinni gífurlegu þenslu, það þurfi að skapa atvinnuleysi, það þurfi að lækka launin og að Íslendingar hafi lifað um efni fram. Formaður Alþfl. t.d. hefur margsinnis talað um að íslenska þjóðin hafi verið á margra ára fjárfestingarfylliríi. --- Nú kemur ráðherrann hér í gættina. Nei, hann hverfur burt aftur svo að ég sný mér þá aftur að forustumanni Alþfl. í þessari hv. deild, vini mínum, af því að ég veit að hann vill rökræða málin. Þó hann sé ekki sammála mér vill hann hlusta á rök og bera fram sín og það er vel og það höfum við alltaf gert. Ráðherrann kemur ekki enn. Hann hefur líklega farið í símann. Við getum vikið að fjárlagahallanum á meðan. Þá býð ég hæstv. menntmrh. velkominn hér til að hlýða á mál mitt  Nú ætlar ríkið sér sem sagt að afla sér þessara milljarða. Hvort þeir verða 5 eða 6 veit ég ekki. Það er eftir að leggja þær tölur saman og reikna út. En þá er spurningin sem ég beini til þessara hv. þm. og vona að þeir svari: Ef ríkið þarf til þess að standa undir sínum rekstri á næsta ári viðbótartekjur upp á 5--6 milljarða og það fer með þriðjung umsvifanna í þjóðfélaginu, hvað þurfa þá atvinnuvegirnir mikið sem fara með 2 / 3 hluta umsvifa í þjóðfélaginu, greiða 2 / 3 hluta launa í þjóðfélaginu og alls annars kostnaðar, hvað þurfa þeir þá mikið? Er það ekki reikningsdæmi upp á að þeir muni þá þurfa 18 milljarða eða svo, 15--18? Það er víst rangt hjá mér. Það er víst 10--11. Ef það dæmi er rétt að ríkið þurfi þetta og ætli ekki að auka sín umsvif, ætli frekar að reyna að skera eitthvað niður eins og atvinnuvegirnir eru að reyna, þá getum við hugsað okkur að þetta væru um það bil 10 milljarðar. Nú vita það víst allir að atvinnuvegirnir hafa ekki skattlagningarvald. Þeir geta þess vegna ekki farið þá auðveldu leið að velta byrðunum yfir á skattborgara landsins, borgarana og einhverja atvinnuvegi sem aðrir væru en þeir sem nú eiga við þetta að búa. Þá getum við líka hugsað okkur að halli fjárlaga sé mjög skaðvænlegur og því halda menn fram hér á Íslandi þó að það sé varla til sú rödd í öðrum vestrænum löndum sem haldi því fram að það sé sáluhjálparatriði að ríkissjóður sé rekinn hallalaust. Þvert á móti veit ég ekki um neitt land í Vestur-Evrópu eða í vesturálfu, Norður-Ameríku, að það sé þar afgangur á fjárlögum eða svokölluð hallalaus fjárlög. Þvert á móti fjármagna menn alltaf hluta af ríkisútgjöldunum með lántökum hjá borgurunum. Og um halla á fjárlögum, að það eigi að leysa hann með þessum 5--6 milljörðum í nýjum lánum. Það var reynt. Nákvæmlega þessi upphæð var reynd af síðustu ríkisstjórn. Ég neyddist til að styðja þá skattlagningu að hluta til vegna þess að ég bar talsverða ábyrgð á því að ríkisstjórnin fyrrverandi var mynduð. Menn minnast þess --- Nú er hv. þm. Eiður horfinn. Ég ætlaði að reyna að svara þeim í sameiningu báðum. En það berst nú til hans. --- og það er ekkert launungarmál að ég átti drjúgan þátt í að mynda þá ríkisstjórn. Þegar málin stóðu þannig að hæstv. núv. utanrrh. og hæstv. núv. forsrh. höfðu báðir við stjórnarmyndunina gert kröfur um að nýir skattar yrðu lagðir á. Þeir kölluðu það fyrstu aðgerðir. Við sjálfstæðismenn neituðum öllum nýjum skattlagningum við stjórnarmyndunina framan af, en það var ófrávíkjanlegt skilyrði og það kom fram í blöðum af hálfu bæði núv. hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. að fyrstu aðgerðir yrðu framkvæmdar og það kom í minn hlut í þingflokki Sjálfstfl. að flytja tillögu um að hækka skatta um 1 milljarð. Ég sagði einmitt þá og hef sagt reyndar opinberlega að það kom þá vel á vondan. Ég vissi að þetta var röng stefna, en það var þó skárra að hafa ríkisstjórn með mjög takmarkaðri skattálagningu en einhverja stjórn sem kannski mundi dengja yfir þjóðina milljörðum á milljarða ofan í sköttum. Þegar sú stjórn var mynduð var skýrt tekið fram í stjórnarsáttmála að það yrði ekki reynt að ná hallalausum fjárlögum nema á þremur árum. Það yrði ekki reynd sú aðferð, sem ofan á varð þó, að dengja á þeim gífurlegu sköttum sem menn kannast við. Og hver varð reynslan af þessu tiltæki sem bæði ég og aðrir vöruðum við? Sá halli sem þá átti að brúa var talinn verða um 3 milljarðar, en til vonar og vara voru þeir hafðir 5 í skattlagningunni og þá átti allt að vera slétt og fellt, hallalaus fjárlög og allt í blóma, ekki síst sjávarútvegur og aðrir atvinnuvegir. Nú er komið í ljós og hefur verið frá því greint af hæstv. fjmrh. einmitt úr þessum ræðustól að hallinn stefni í 5 milljarða og þó væntanlega meira. Hann orðaði það svo að hallinn hækkaði um 1 milljarð í hvert skipti sem hann greindi frá stöðu ríkisfjármála. Nú er kominn hálfur mánuður eða þrjár vikur frá því að hann talaði við okkur síðast og væntanlega, þegar hann gefur skýrslu næst, verður þessi milljarður hans, þessi mánaðarlegi milljarður, kominn í ljós. Hallinn upp á 3 milljarða sem átti að brúa með 5 milljarða skattheimtu verður núna helmingi meiri en þessir 3 milljarðar sem áttu að fylla í gatið. Það er alltaf talað um göt á hverju hausti og ráðherrarnir eru alltaf að rembast við að fylla í þessi göt, en þau stækka. Og nú er boðað að gera eigi nákvæmlega það sama og í fyrra. Það á enn að fylla í gat og menn telja sér enn þá trú um að það verði hallalaus fjárlög á næsta ári. En ef það verða teknir núna 6 milljarðar í nýjum sköttum, þá ætti eftir reynslunni að dæma að verða a.m.k. 12 milljarða halli á næsta ári á fjárlögunum. Þetta er enn þá frekar hægt að rökstyðja með því, sem raunar hefur verið gert af stjórnarliðum sjálfum, að tekjurnar muni fara minnkandi. Þær muni verða minni en áætlað er. Þær hafi orðið það á þessu ári og því skyldu þær ekki verða það á næsta ári þegar boðuð er kreppa og samdráttur. Ætli tekjurnar verði ekki eitthvað minni. Og það er sagt að útgjöldin hafi aukist líka meir en áætlað var. Það er skýringin á þessum 5--6 milljarða halla á þessu ári. Ætli sama skýring ætti ekki við á næsta ári ef það tekst að koma á kreppunni og atvinnuleysinu. Ætli tekjurnar verði ekki minni en áætlað er og ætli gjöldin fari ekki upp, því að engir hagfræðingar geta hrakið það, hversu miklir snillingar sem þeir eru í sínum háfræðum, að þegar upp er staðið, a.m.k. í þessu ríki, þá eru gjöld ríkissjóðs nánast bara tvennt og það eru bein og óbein laun, beinar og óbeinar launagreiðslur til fólksins í landinu og gengishalli eða gjaldeyrisnotkun öllu heldur. Það eru kaup og þjónusta erlendis frá og það er innlend þjónusta og vinnuafl. Og þegar hvor tveggja launin hækka, sem þau óhjákvæmilega gera auðvitað þegar dembt er yfir þeim gífurlegu sköttum að fólkið getur ekki lifað við þá, hækka þeir og þá hækka launin og þá fellur gengið. Svona einfalt er það nú. Gjaldahliðin á fjárlögunum hækkar alltaf á undan tekjuhliðinni. Hallinn verður þeim mun meiri sem meira er reynt að níðast á fólki, ég segi níðast á fólki, og atvinnuvegum með óbærilegum sköttum. Þeir eru óbærilegir og þess vegna veltir fólk þeim af sér. Og nú keyrir um þverbak. Þetta er sú einfalda skýring á gangi þessara mála. --- Nú eru báðir viðmælendur mínir farnir í símann og ég sný mér þá á meðan kannski að hæstv. forsrh. því að hann hefur gott af að heyra þetta líka, sem ég var að segja núna, og reyna að skilja það. Það er þó hérna einn alþýðuflokksmaður og það er kannski rétt þá að lofa honum að heyra það, ef hann ekki veit það áður, hver ástæðan var til þess að skattarnir voru hækkaðir miklu meira en lofað var í stjórnarsáttmálanum í fyrra. Ætli upptök þess hafi ekki verið í Alþfl. Gæti hann ekki getið sér þess til að þau hefðu verið þar með sömu rökum og nú að það þyrfti að brúa bilið og fylla í gatið á fjárlögunum? Og eru ekki kenningarnar og áróðurinn nákvæmlega það sama nú og þá og hefur ekki formaður Alþfl. margsinnis hælt sér af því að það eina sem upp úr stæði af störfum síðustu ríkisstjórnar væri samræming skattamála, kerfisbreyting, kerfisbylting? Það sé hinn stórkostlegi árangur síðustu ríkisstjórnar þó að atvinnuvegirnir væru að sligast. Og hallinn ætlar raunar að verða meiri á þessu ári en nokkurn tíma áður og verður svo tvöfalt meiri á næsta ári ef haldið er áfram á sömu braut.  gamla grunninn sem hækkar auðvitað þegar gengið fellur heldur að hundraðstölu ofan á. Það sem ákveðið var í fyrrahaust þegar stjórnarsáttmálinn var brotinn og ríkisstjórnin réð sér með því bana var einmitt þetta. Ég var að reyna að tala við alþýðuflokksmenn, en þeir eru önnum kafnir sýnilega í einhverju sem er meira áríðandi en að hlusta á rök. Það er verið að versla ansi mikið núna þessa dagana með ýmsa hluti og maður hefur fundið það í dag og séð það á svipbreytingunum á þeim sem gjarnan vilja vera lausir við kosningar og svoleiðis að það væri ekki rétt að fella stjórnina alveg strax. Það er höndlað og höndlað og þess vegna hafa menn kannski ekki tíma til að hlusta á rök, en ég ætla að endurtaka þetta samt. Þegar stjórnarsáttmálinn var svikinn, það loforð að reyna ekki að ná hallalausum fjárlögum með skattheimtu nema á þrem árum en ekki einu, og það var dengt yfir 5 milljörðum í sköttum, þar á meðal matarskattinum, þá gerðist það sem núna er að koma í ljós. Það var talið að það yrði 3 milljarða halli og þyrfti að brúa hann og hafa svo borð fyrir báru eins og það er orðað og fara í 5 milljarða. Þá hækkaði gjaldahlið ríkisins meira en tekjuhliðin. Það eru skýringarnar sem við fáum nú. Gjöldin urðu hærri og tekjurnar urðu minni en fjárlögin sögðu. Þess vegna er gatið stærra. Það eru 6 milljarðar, segir hæstv. fjmrh. að það verði. Því var spáð að það yrði 3 í fyrrahaust. Þess vegna var dengt yfir 5 milljörðum. Og það sem gerist núna er að það á að dengja yfir einum 6 milljörðum og miðað við reynslu þessa árs, reynslu sem við höfum fyrir augunum, mundi hallinn verða 12 milljarðar vegna gífurlega hækkandi gjaldahliðar og lækkandi tekjuhliðar miðað við það sem er reiknað í dag. Einmitt nú hækkar tekjuhliðin enn þá minna en gert er ráð fyrir vegna þess að það er boðuð kreppa. Það er kreppa, samdráttur og atvinnuleysi. Hvaðan eiga þá tekjurnar að koma, þessir nýju skattar sem verið er að leggja á okkur? Og hvaðan eiga svo tekjurnar að koma þegar búið er að rústa alla atvinnuvegina með skattlagningu og ofstjórn? Það er ein spurning enn. En hæstv. menntmrh. hefur alltaf verið í símanum svo að ég ætla að ávarpa aðeins hæstv. forsrh. á meðan og víkja þá að því sem gerðist kl. korter fyrir sjö í dag. Það var mjög athyglisvert. Hæstv. forsrh. greindi okkur frá því að hann hefði rætt um það í ríkisstjórninni í morgun --- og þegar sagt er í morgun er það væntanlega fyrir hádegi --- og þar hefði verið ákveðið að falla frá framlengingu á svohljóðandi ákvæði, sem er í bráðabirgðalögum, einum af þessum mörgu bráðabirgðalögum sem verið er að hræra saman hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Verkbönn, verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir eða aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi mæla fyrir um, eru óheimilar.`` Þetta ákvæði átti að framlengja samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar og tillöguflutningi meiri hl. fjh.- og viðskn. og nú er það tilkynnt að á ríkisstjórnarfundi í morgun hafi verið ákveðið að hætta við þessi áform. Nú eftir hádegið var gert um það samkomulag við stjórnarandstöðu að falla frá því að ljúka málum í kvöld og greiða atkvæði um þau mál sem við erum hér að ræða vegna þess að einn af þingmönnum Framsfl. þyrfti nauðsynlega að fara úr bænum út í sitt kjördæmi á einhvern fund. Vafalaust er það einhver merkilegur fundur, merkilegri en þingfundir, ég veit ekkert um það. Það hefur legið í loftinu að undanförnu og engum dulist að stjórnin væri að biðja um það og ekki síst hæstv. fjmrh., sem er nú ekki hér, að stjórnarandstaðan kæmi til liðsinnis, að menn ræddu saman um að reyna að finna heilbrigðar lausnir á málum. Ég var t.d. kallaður upp í ráðuneyti fyrir nokkrum dögum hjá hæstv. fjmrh. þar sem varaformaður Framsfl., hæstv. dómsmrh., var og þar sem formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., var líka og þar var rætt við okkur hvort við gætum ekki náð samkomulagi um einhver efni, ekki síst skattamál og efnahagsmál. Við óskuðum eftir því að við fengjum í hendur þau skattlagningarfrumvörp sem fyrirhuguð væru. Fyrr en við sæjum hvað stjórnin ætlaði sér og hvað hún treysti sér til að sameinast um sjálf gætum við engin svör gefið og við höfum hvorki sagt já eða nei við einu eða neinu af því. En nú gerist það að ekki er þegið að einn af okkar mönnum gangi út í kvöld á móti þeim manni sem þurfti nauðsynlega að fara norður í land eins og altítt er ef veikindi eru eða lögmæt forföll og þótti engum tiltökumál. Það er reyndar mikill sómi Alþingis, hefur verið a.m.k. í seinni tíð, að menn hafa alltaf hliðrað til þegar þannig hefur staðið á. Þetta mátti ekki gera. Það er alveg ljóst að það var verið að vinna tíma. Það átti ekkert að tala við stjórnarandstöðuna nema kannski einhverja sem ætti að vera að semja við. Ekki stjórnarandstöðuna í heild. Ekki Sjálfstfl. Það er alveg á hreinu. Þetta á allt eftir að koma í ljós og þetta verður kannski skemmtileg framhaldssaga. Ég efast ekkert um að úr því að nú má ræða málin og koma þeim til atkvæða sé búið að vinna þessa orustu ef það er hægt að kalla svona nokkuð orustu, það eru önnur orð yfir þessi vinnubrögð sem ég ætla ekkert að viðhafa hér. Þó að ríkisstjórnin standi af sér þessa atkvæðagreiðslu, sem verður þá ekki fyrr en á morgun og skiptir það ekki meginmáli, og hafi væntanlega líka tryggt að þessi lög, ef lög skyldi kalla, þessi hrærigrautur laga og þar á meðal laganna frá í maí, sem eru auðvitað öll fyrir lifandi löngu í raun fallin úr gildi, nái fram að ganga, þá eru allt aðrar aðstæður í dag og að fara að klastra upp á þau er bara til þess að flækja mál og láta líta út fyrir jafnvel að einhverjir af okkur, t.d. í Sjálfstfl., viljum halda í einhver ákvæði sem samkomulag varð um við allt aðrar aðstæður. En þá er komið að því að svara því hver sé stefna Sjálfstfl. og svo vill til að það er ekki bara stefna Sjálfstfl. sem liggur ljós fyrir núna á nál. 207. Það er sameiginleg stefna allrar stjórnarandstöðunnar uppárituð af henni allri um að fara algerlega þveröfugar leiðir við ríkisstjórnina, í að bjarga atvinnuvegunum og vinna bug á þeim erfiðleikum sem við búum við í dag. Þetta er raunar sagt í örfáum orðum sem ég skal lesa, með leyfi hæstv. forseta, í þessu nál. sem er undirritað af Halldóri Blöndal, Júlíusi Sólnes, Eyjólfi Konráð Jónssyni og í lok nál. segir að Danfríður Skarphéðinsdóttir, þingmaður Samtaka um kvennalista, hafi setið fundi nefndarinnar og sé samþykk nál. þessu. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Jafnframt því sem nauðsynlegt er að leiðrétta gengið er óhjákvæmilegt að treysta eiginfjárstöðu fyrirtækja og losa um greiðslustöðuna þannig að þeim sé gert kleift að skipta tapinu á mörg ár með skuldbreytingu. En forsendan er auðvitað sú að fyrirtækin geti skilað hagnaði. Með slíkum aðgerðum er unnt að ná viðspyrnu á nýjan leik og leggja grunn að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En það er að sjálfsögðu forsenda batnandi lífskjara og áframhaldandi uppbyggingar. Verði gengið fellt er nauðsynlegt að mæta því með lækkun söluskatts á helstu nauðsynjar heimilanna.`` Þetta segir í rauninni allt sem segja þarf. Þetta er þveröfug stefna við það sem hæstv. ríkisstjórn fylgir. Hún ætlar að fara þveröfuga leið. Hún ætlar að stórauka skatta sem atvinnuvegirnir verða auðvitað að borga, það eru engir aðrir til að borga þá, og hún ætlar að skerða kjör allra, líka láglaunafólks, og auðvitað bitna mest á láglaunafólki t.d. verðhækkanirnar sem verða við vörugjaldið, hækkun þess, og hækkun neysluskatta ofan á alla þá skatta sem fyrir eru. Þetta gerir auðvitað tvennt: knýr áfram verðbólgu, knýr upp verðlagið strax á fyrsta degi og þar að auki verður fólkið að krefjast meira kaups en það hefur. Það getur ekki lifað á kaupinu þegar búið er að hækka vöruverðið. Þannig kemur kauphækkunin strax í kjölfarið og fólkið verður að fá meiri tekjur. Og gengið verður auðvitað fellt einhvern tíma því að hæstv. forsrh. hefur marglýst því yfir að gengið sé rangt um 15%. Það vitum við. En hann hefur hins vegar ekki, hæstv. ráðherra, beint gert grein fyrir því hvernig hann ætlar sér að vega upp á móti þessu óskráða gengi með lækkun á þjónustu og verðlagi, tilkostnaði innan lands. Og getur hæstv. forsrh. haldið því fram, ég ætla að varpa til hans ákveðnum spurningum á eftir, í sinni eigin samvisku, sinni eigin hugsun hvað þá gagnvart öðrum, að það auðveldi að færa niður innlendan kostnað að dengja yfir þessum sköttum, beinum og óbeinum sköttum? Sá maður sem héldi því fram að það auðveldaði þessar aðgerðir, sem er verið að boða, að halda genginu kyrru en ná niður kostnaði innan lands, sá maður sem héldi þessu fram í alvöru hlyti að vera eitthvað brenglað hugsandi og ég veit að það er hæstv. forsrh. svo sannarlega ekki. Þess vegna hlýtur hann að gera sér grein fyrir því að þessar gífurlegu hækkanir sem á að dengja yfir gera auðvitað gersamlega útilokað að ná einhverjum árangri í sambandi við að skrá gengið rétt með niðurfærslu innan lands. Hún gerir gengisfellinguna miklu stærri þessi 15% skekkja sem hann talaði um núna og ég hef talað um reyndar líka. Hún verður ekki 15, hún verður 20, hún verður 25 og þaðan af meira eftir því sem lengra líður og eftir því sem meiri sköttum er dengt yfir þjóðina. Af því sem hæstv. menntmrh. hefur heyrt af mínu máli vona ég að hann geri sér a.m.k. grein fyrir því að það hefur gerst hér sem menn áttu ekki von á, ég átti ekki von á því, að öll stjórnarandstaðan hefur markað heilbrigða, frjálslynda stefnu í ríkisfjármálum, í skattamálum og í þeim aðgerðum sem verið er að vinna að núna til að treysta atvinnuvegina, allir sem einn. Og þessi stefna er alger andstæða núverandi stjórnarstefnu.

Er það stefna stjórnarandstöðuflokkanna að reka ríkissjóð með 8 milljarða halla?

Nei, ég var að segja að stefna stjórnarandstöðunnar væri að nálgast hallalaus ríkisfjárlög vegna þess að sú stefna sem hæstv menntmrh. fylgir leiðir örugglega til --- ja, ég mundi segja 12 milljarða halla en ekki greiðsluafgangs, nákvæmlega eins og gerðist á þessu ári, en hæstv. ráðherra var víst í símanum þegar ég var að skýra þetta. Sannleikurinn er nefnilega sá að ef hjólin fara að snúast í atvinnulífinu og ef t.d. söluskattur væri lækkaður um 5%, ég hef sýnt það dæmi, ef söluskattur væri lækkaður úr 25 í 20% og gengið fellt um 13% nú í dag, það er enn hægt að gera þetta, þá mundi 5% lækkun söluskatts að fullu vega upp verðlagshækkanir um 13% gengisfellingu. Ég held að enginn sem hefur reiknað þetta dæmi vefengi það vegna þess að grunnurinn undir söluskattinum er svo miklu stærri, öll þjónustugjöldin og öll innlenda varan og allt það. Ef þetta yrði gert mundi fólkið una við óbreytt laun. Þá mundi gjaldahlið ríkisins ekki vaxa. En tekjuhliðin mundi auðvitað æða upp þegar öll hjól færu að snúast og atvinnuvegirnir að skila tekjum, kannski ekki á fyrsta missirinu en þó á öðru, þannig að það er alveg öruggt að halli yrði minni eftir þeim leiðum sem við viljum fara stjórnarandstæðingar, Sjálfstfl., Borgfl., Kvennalistinn. Það er alveg öruggt. Ég mundi leggja hausinn að veði upp á það ef það væri nokkurn tíma hægt að sanna það. Það mundi ég hiklaust gera. Það verður líklega aldrei sannað. En gerðum við þetta mundi ég leggja hausinn að veði upp á það að hallinn yrði minni eftir þeim leiðum sem ég er að tala um en hinum. Alla vega hefur það ekki verið reynt, en a.m.k. í hálfan annan áratug hefur hitt verið reynt, aldrei þó jafnhrikalega og nú á að gera, bæði að drepa atvinnuvegina og líka að hafa mesta halla í sögunni. Ég endurtek að ógæfa síðustu ríkisstjórnar var að hún sveik sitt loforð um að hækka ekki skatta og reyna ekki að ná hallalausum fjárlögum á næstu þremur árum. Hún sveik það þegar hún dengdi sköttunum yfir í fyrrahaust og réð sér þar með bana eins og ég hef sagt áður og setti sjávarútveginn á vonarvöl. Og hvað haldið þið að gerist þá nú? Hv. þm. Karl Steinar Guðnason hristir höfuðið og það er allt í lagi að gera það, en ef menn ekki vilja læra af reynslunni, af hverju á þá að læra? Ekki af kennisetningum hagfræðinganna. Það er þetta sem ég er að reyna að leiðbeina hv. stjórnarsinnum með og þar með hæstv. menntmrh. sem spurði hver væri þessi reginmunur á stefnunum. Það er svart og hvítt. Ef við viljum kalla það niðurfærsluleið sem ég er að tala um má gjarnan gera það mín vegna. En hitt er alla vega uppfærsluleið og endemisleið. Það hafa reynst orð að sönnu. Já, ég sagðist ætla að bera fram nokkrar spurningar til hæstv. forsrh. Ég er reyndar með þær skrifaðar og ég get afhent þær. Þetta er örstutt sem ég mundi vilja gjarnan að hann svaraði. Ég vil svo mjög gjarnan að það sé gagnrýnt sem ég er að segja. Ef hæstv. menntmrh. vill hrekja það sem ég er að segja er ég mjög fús að hlusta á hans rök. En ég spyr hæstv. forsrh.: Telur ráðherra að afgreiðsla þess máls sem hér er til umræðu, skattafrumvarpanna og fjárlaga eins og þau eru nú hugsuð muni í einhverju bæta stöðu atvinnuveganna? --- Ég endurtek: Telur hæstv. forsrh. að afgreiðsla þessa máls, skattafrumvarpa ríkisstjórnarinnar og afgreiðsla fjárlaga muni í einhverju bæta stöðu atvinnuveganna? Getur hann fært einhver rök að því að staða atvinnuveganna muni batna við afgreiðslu þessara mála? Á ég þá auðvitað ekki við þessa tilfærslu peninga sem er samkvæmt þessu frv. Við vitum öll að það bætir ekki stöðuna. Það hefur hann sagt sjálfur. Það eru tímabundin úrræði. Önnur spurning: Hvernig hyggst forsrh. rétta af rangt gengi sem hann telur vera alveg eins og ég? Telur hann að stórfelldar nýjar skattaálögur á fyrirtæki og almenning geri einhvers konar niðurfærslu kostnaðarliða auðveldari en ella? --- Ég endurtek: Hvernig hyggst forsrh. rétta af rangt gengi sem hann hefur talið vera nálægt 15% en er í mínum huga auðvitað 20, 30--40 eftir að þetta var dunið yfir? En ég spyr: Hvernig hyggst hæstv. forsrh. rétta af rangt gengi? Telur hann að stórfelldari nýjar skattaálögur á fyrirtæki og almenning geri einhvers konar niðurfærslu kostnaðarliða auðveldari en ella? Er einhver sem telur það? Það má líka hver annar stjórnarsinna sem hér er svara spurningunum ef forsrh. vefst eitthvað tunga um tönn. Ég hefði mjög gaman af því t.d. að hæstv. menntmrh. svaraði þessu líka og t.d. hv. þm. Eiður Guðnason. Þeir geta fengið ljósrit af þessu. Þetta er skrifað hér. Í þriðja lagi: Gerir hæstv. forsrh. sér grein fyrir þeim grundvallarmun sem er á skattlagningarleið ríkisstjórnar hans og þeirri stefnu sem stjórnarandstaðan í heild boðar m.a. með eftirfarandi orðum í nál.: ,,Verði gengið fellt er nauðsynlegt að mæta því með lækkun söluskatts á helstu nauðsynjavörur.`` Vill ráðherrann skýra þennan mun frá sínu sjónarmiði? Þetta er spurning sem ég vildi gjarnan líka að hæstv. menntmrh. skýrði og ég skal þá einu sinni enn segja hver þessi reginmunur er frá mínu sjónarhorni. Ef okkar stefnu, stjórnarandstöðunnar, er fylgt, við skulum segja að við ákveðum í dag að fella gengi um 13% og lækka söluskatt um 5% og lækka síðan matarskattinn t.d. í 5% eða svo, þá mundi verðlag í landinu á einum degi lækka allt um 5%. Það væri hægt að fylgja því fram mjög harkalega t.d. um áramót að allt vöruverð í landinu og öll þjónusta lækkaði um 5%. 

Og verð á innflutningi mundi lækka líka.

Ég skal klára það. Því skyldi hún ekki gera það, hv. þm. Eiður Guðnason?  Nú er rétt að menn viti það í eitt skipti fyrir öll því það virðist ekki komast inn í höfuðið á þeim sumum að við erum alltaf að tala um að nálgast Evrópubandalagið og fylgja svipuðum skattalögum og þar. Þar má enginn virðisaukaskattur í framtíðinni í neinu landanna vera hærri en 20% og almenni skatturinn á að vera lágmark 14 og hámark 20%. Skattur á matvörur, húshitun, almenningsfarartæki og ýmiss konar vöru, algengar bráðar nauðsynjar, má aldrei vera hærri en 9% og aldrei lægri en 4%. Að vísu segir Margrét Thatcher: Ég ansa því aldrei. Ég set aldrei einseyring í skatt á matvörur og barnaföt og brýnustu lífsnauðsynjar. Þó að henni sé boðið upp á 4% segir hún: Það skal vera núll. En spekingarnir í Alþfl. hafa sagt: Það verður að vera einn skattstigi. Það er ekki nokkur lifandi leið að ,,kontrólera`` annað. Samræmdir skattar, skattkerfisbylting. Með þessum líka glæsilega árangri!  Og menn segja: Það hefur allt of mikið verið fjárfest á Íslandi. Það er út af fyrir sig alveg rétt að það hefur verið fjárfest of mikið í öllum mögulegum hlutum, ekki þó í íbúðarhúsnæði, það vantar enn íbúðir, fjárfesta má meira í þeim. Það hefur verið fjárfest of mikið í verslunarhúsnæði, í sjávarútvegi, í landbúnaði. Og þetta er ekki bara í Reykjavík. Það hefur verið byggt allt of mikið líka af ýmiss konar verksmiðjuhúsum úti um allt land. En ætli þetta sé eyðsla til langframa? Þetta segir okkur eingöngu að við getum fjárfest minna á næstu árum. Við getum bætt lífskjörin með því að draga úr fjárfestingunni, nota þá fjárfestingu sem fyrir er til að byggja upp ný atvinnufyrirtæki. Þetta eru ekki ónýt hús. Hvað halda menn að sé þá mikið hægt að auka þá peninga sem fólk hefur undir höndum til að kaupa fæði, klæði og sjá sér sæmilega farborða og sínum fjölskyldum? Ætla einhverjir að segja mér að fólk sem er jafnvel með 100 þús. kr. í laun á mánuði eigi mikið eftir þegar búið er að skerða kjörin um 8%, 10% eða 15 sem kinnroðalaust hefur verið talað um og þar á meðal af ráðherrum? Ætlar hv. þm. Karl Steinar Guðnason að segja mér hvað fólk sem hefur háar meðaltekjur hefur mikið eftir þegar það er búið að borga fyrir húsnæðið sitt, annaðhvort húsaleigu eða afborganir af dýrum húsnæðisstjórnarlánum, þegar það er búið að borga ljós og hita, síma, útvarp, sjónvarp, bíldruslu og allt sem allir verða að hafa? Hvað á það mikið eftir þá til að kaupa fyrir föt og mat?

Þetta er arfleifð Sjálfstfl.

Er það arfleifð Sjálfstfl.? Hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan --- og það er líka ljós hlið á málunum, eins og ég er að segja höfum við fjárfest svo mikið að það er hægt að bæta kjörin --- að það væri nú þannig að fólk flygi út um allan heim og hefði það svo óskaplega gott að engin önnur þjóð hefði það betra. Ég segi: Ég er sammála hv. þm. um að engin þjóð í heimi er ríkari en íslenska þjóðin. En hún hefur það ekki betra um þessar mundir því að við erum að ganga í gegnum kreppu, heimatilbúna kreppu, og arfleifð Sjálfstfl. er sú að hafa fallist á skattana sem kratarnir heimtuðu að yrðu lagðir á í fyrrahaust. Undir því verðum við auðvitað að standa. Og það játa ég að ég greiddi atkvæði með hluta af því, þó ekki öllu, og reyndi að berjast gegn því.

Aumingjar eruð þið.

Hverjir? Þeir sem áttu skattahugmyndirnar?

Að samþykkja það sem þið eruð á móti.

Jæja, þessi var nokkuð góður miðað við aðstæður í dag. Hvernig ferðu með sjúkrahúsið þarna suður frá eða elliheimilið?

Það fer allt vel.

Það fer allt vel, já. Menn hafa talað mikið um þessa skattkerfisbreytingu og það er gaman kannski að því að alþýðubandalagsmennirnir skýri það fyrir okkur hvort þeir telja það enn þá gersamlega útilokað að t.d. matarskattur verði eitthvað svipaður og í Evrópubandalaginu sem þeir eru nú mjög hrifnir af, alþýðuflokksmennirnir. Er það enn þá útilokað? Og hv. þm. Eiður Guðnason var að tala um Sjálfstfl. og stjórnarmyndun í fyrra. Ég hafði nefnilega þó nokkur afskipti af því að mynda fyrrv. ríkisstjórn og var eiginlega nokkuð montinn af því. Við féllumst á það í Sjálfstfl. að lokum að verða við tilmælum hæstv. núv. utanrrh. og hæstv. núv. forsrh. að gera fyrstu ráðstafanir, fyrstu aðgerðir var það kallað, til að rétta við ríkishalla sem menn áætluðu þá að gæti orðið 2--3 milljarðar og hefði kannski orðið það. Það kom í minn hlut, og ég skýrði frá því áður en hv. þm. kom inn, að flytja í þingflokki Sjálfstfl. tillögu um að koma til móts við þessi sjónarmið Alþfl. og Framsfl. og hækka skatta um 1 milljarð gegn því loforði að lengra yrði ekki gengið og það var sett í stjórnarsáttmálann að það yrði ekki reynt að ná hallalausum fjárlögum nema á þremur árum. Þetta var svikið og menn geta svo metið það hver fyrir sig hvaðan þeir halda að pressan hafi komið, hvort hún hefur komið þá frá hæstv. þáv. fjmrh. eða einhverjum öðrum. Og þegar Karl Steinar Guðnason ætlar að kenna Sjálfstfl. einum um þetta held ég að hann ætti að líta svolítið nær sér með það. En allir sem studdu þá stjórn bera auðvitað ábyrgð nákvæmlega eins og Karl Steinar ber ábyrgð á þessari stjórn meðan hann styður hana og hennar aðgerðum, þar á meðal því að maska endanlega meginatvinnuveg þjóðarinnar, að skerða kjör fólksins, að stefna í glórulausan halla ríkissjóðs þegar tekjurnar hverfa en útgjöldin hækka. Ég veit að sá hv. þm. skilur hvað ég er að segja og hann er sannfærður um að sú stefna sem nú er boðuð gengur alls ekkert upp. En þá á hann líka að sýna þann manndóm, úr því að hann ásakar aðra fyrir að hafa stutt það sem var á móti þeirra geði, að hætta við að stefna út í þessi lifandis ósköp og skelfingu sem núna er fram undan og menn boða kinnroðalaust. En nú skal ég ekki af því að tíminn líður eyða meiri tíma að sinni a.m.k., en ég vænti þess að hæstv. ráðherrar reyni nú að svara þeim spurningum sem ég til þeirra beindi og koma þá með gagnrök.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er nú komið í ljós að fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þessi bráðabirgðalög undir öðrum forsendum en nú eru komnar í ljós. Við stóðum í þeirri meiningu að ríkisstjórnin teldi sér nauðsynlegt að fá í heild þann kafla sem er í bráðabirgðalögunum, eftir að búið er að flytja breytingartillögur við septemberlögin, lögfestan. Það hefur enn fremur komið í ljós að hæstv. ríkisstjórn ræddi þá breytingu á fundi sínum í morgun sem hæstv. forsrh. lýsti hér undir kvöldmatinn þannig að það lá ljóst fyrir meðan umræður fóru fram hér í dag um fyrra dagskrárefnið að sú breyting sem forsrh. lýsti lá þá þegar fyrir. Það kom enn fremur í ljós í Stöð 2 í kvöld í viðtalsþætti hæstv. forsrh. og forseta Alþýðusambands Íslands að það hefur orðið misskilningur milli verkalýðsforustunnar og ríkisstjórnarinnar. Forseti Alþýðusambandsins skildi ummæli hæstv. forsrh. svo að það væri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að gefa samninga lausa á nýjan leik. Hins vegar lýsti forsrh. því yfir að það væri alls ekki meiningin. Hugur hans stæði eingöngu til þess að fella niður 2. mgr. 4. gr. sem fjallar um bann við verkföllum sem auðvitað skiptir ekki máli vegna þess að vinnustöðvanir og verkföll eru hvort sem er bönnuð samkvæmt öðrum lögum og breytir auðvitað engu um samningsréttinn hvort 2. mgr. falli niður eða ekki. Það er m.ö.o. komið í ljós að einhver misskilningur hefur átt sér stað í samræðum hæstv. forsrh. og þeirra forustumanna í verkalýðshreyfingunni sem hann talaði við. Af þessum ástæðum, herra forseti, og sérstaklega vegna þess að hæstv. forsrh. kaus að lýsa þessari brtt. sinni við umræður undir þessum dagskrárlið, við umræður um þau bráðabirgðalög sem við erum nú um að fjalla er nauðsynlegt að gert verði hlé á þessum fundi þannig að stjórnarandstöðunni gefist kostur á því að kalla til sín forustumenn verkalýðshreyfingarinnar í fyrramálið, ræða við þá um þau fyrirheit sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefið þeim í sambandi við samningsréttinn og jafnframt er nauðsynlegt að kalla til fundar forustumenn Vinnuveitendasambands og forustumenn Vinnumálasambands samvinnuhreyfingar. Það er auðvitað lágmarkskrafa stjórnarandstöðunnar eins og nú stendur á að henni gefist kostur á að kynna sér sjónarmið, ekki aðeins eins og þeim er lýst hér af hæstv. forsrh. heldur fái að heyra líka þá hlið sem snýr að fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar og líka heyra hvaða viðhorf vinnuveitendur og Vinnumálasamband samvinnufélaga hefur til þessa máls. Mér þykir leiðinlegt, herra forseti, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér við svo mjög sem þetta mál varðar hann sem þann mann í ríkisstjórninni sem fer með samningsumboð gagnvart opinberum starfsmönnum, en eins og við vitum falla samningar við opinbera starfsmenn úr gildi 1. jan. nk. Ég vil því beina því til hæstv. forseta að hann geri nú þegar hlé á þessum fundi þannig að stjórnarandstöðunni gefist svigrúm til að ræða þetta mál við þessa forustumenn aðila vinnumarkaðarins. Ég efast ekki um að ríkisstjórnin muni taka þessari málaleitan vel. Hún er borin fram í fullri hógværð og til þess að flýta fyrir málum og greiða fyrir góðu samstarfi og góðri samvinnu hér í þinginu. Það eru mjög mörg mál í báðum deildum sem bíða afgreiðslu, mál sem hafa komið fram á síðustu stundu og ég veit að ríkisstjórninni er það mjög í mun að góð samvinna og gagnkvæmt traust geti haldist milli stjórnar og stjórnarandstöðu og er því ekki í vafa um að hæstv. forsrh. muni verða vel við þessari málaleitan.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Ég held að ef einhver misskilningur hefur orðið í þessu efni, þá sé hann eingöngu í huga Halldórs Blöndals, hv. 2. þm. Norðurl. e. Mér sýnist á öllu að hv. þm. hafi ekki alveg áttað sig á því hvað hér er verið um að tala. Lögin frá 20. maí framlengdu alla kjarasamninga til 10. apríl 1989. Það ákvæði breytist eins og þetta liggur fyrir núna þannig að samningar framlengjast aðeins til 15. febr. Það eina sem gerist er að þessi tími samningsbindingarinnar styttist verulega og niður er felld seinni mgr. 4. gr., ,,Verkbönn, verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir eða aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi mæla fyrir um, eru óheimil.`` Þessi setning fellur brott og ég satt að segja fullyrði að hér er ekki um neinn misskilning að tefla nema þá hjá hv. þm. Halldóri Blöndal sem mér heyrist á öllu að hafi ekki alveg áttað sig á því sem við erum að gera hér, enda er þetta töluvert flókið mál og ekkert óeðlilegt að menn ruglist í ríminu þegar er verið að ræða um tvenn bráðabirgðalög eða þrenn sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar setti og ein sem núv. ríkisstjórn setti. Hv. þm. biður um að nú verði málinu öllu frestað um sinn. Ég geri ráð fyrir því að það sé sjálfsagt að verða við því ef það er vilji stjórnarandstöðuflokkanna allra, þ.e. Sjálfstfl., Borgfl. og Kvennalista. En ég satt að segja átta mig ekki á því, slíkt ofurkapp sem stjórnarandstöðuflokkarnir allir hafa lagt á að þetta mál kæmi hér til atkvæða og afgreiðslu. Í fjh.- og viðskn. hefur málinu verið flýtt svo sem verða mátti. Raunar er umræðan öll töluvert á undan þeirri upphaflegu vinnuáætlun sem sett var. Þegar það svo gerist að hæstv. forsrh. lýsir því yfir fyrir hönd stjórnarflokkanna að við munum fallast á eina af brtt. stjórnarandstöðuflokkanna þ.e. brtt. Borgfl., það sé samkomulag um það að þessi setning, sem óneitanlega hefur verið umdeild, falli niður, þá er það vissulega gott, en þá er mér gjörsamlega fyrirmunað að skilja eða átta mig á hvers vegna þá er nauðsynlegt að fresta málinu, sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur lagt manna mest kapp á að kæmi hér til afgreiðslu, umræðu og atkvæðagreiðslu og ég hef gert mér sérstakt far um að greiða fyrir að gæti orðið. Þegar það er nú til umræðu að fella þessa umdeildu setningu niður, kemur þá eitthvert hik á menn hér? Hvers vegna göngum við ekki hreint til verks og höldum þeirri vinnuáætlun sem við höfðum sett okkur? Ef um er að ræða mjög eindregnar óskir allra stjórnarandstöðuflokkanna um að fresta málinu nú af þessari ástæðu, að það á að fella niður þessar tvær umdeildu línur, þá er auðvitað sjálfsagt að taka það til vinsamlegrar athugunar. Ég hygg raunar að hæstv. forseti hafi í hyggju að gera fundarhlé svo menn geti rætt málið hér utan fundar. En ég satt að segja viðurkenni alveg hreinskilnislega að ég trúi ekki að þetta sé afstaða allra flokkanna í stjórnarandstöðunni. Ég trúi því ekki. Þetta kemur í opna skjöldu og þetta kemur ákaflega mikið á óvart eins og raunar fleira hefur gert í dag.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Þótt ég vilji ekki hafa áhrif á starfshætti þessarar hv. deildar og þótt ég sjái enga ástæðu til í raun að fresta afgreiðslu þessa máls og sé reiðubúinn að ræða það eins og þarf hér í kvöld og nótt, þá finnst mér sjálfsagt að verða við þeirri beiðni sem hv. 2. þm. Norðurl. e. bar fram og mér skilst að sé borin fram fyrir hönd stjórnarandstöðunnar allrar, enda var hún, eins og hv. þm. sjálfur tók fram, borin fram af mikilli hógværð, ég vil segja óvenjulegri hógværð.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Herra forseti. Við kvennalistakonur höfum frá upphafi lagt á það megináherslu að þetta mál verði afgreitt hér svo hratt sem verða má. Eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Vesturl. er hér um flókið mál að ræða. Ég sé þó ekki að við þyrftum endilega að fresta umræðu en ég mundi taka undir þá ósk að við fengjum örstutt á fundi fjh.- og viðskn. að ræða við fulltrúa frá vinnumarkaðnum varðandi þá yfirlýsingu sem forsrh. gaf hér fyrr í kvöld. Þessi breyting er reyndar ein af mörgum brtt. sem ég geri á þskj. 201 ásamt hv. þingkonu Guðrúnu Agnarsdóttur. Það er alveg nauðsynlegt að fá örstutta stund á nefndarfundi án þess þó að umræðu sé endilega frestað hér í kvöld. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að umræðan gæti haldið áfram. Það hefur reyndar margoft komið fram í máli hv. formanns fjh.- og viðskn. að hann hafi verið mjög lipur við það að boða gesti til fundar við fjh.- og viðskn. Þess vegna mælist ég til þess að gefinn verði örstuttur tími til þess á næsta fundi nefndarinnar.

Forseti (Jón Helgason) Það hafa komið fram dálítið misvísandi óskir hér. Ég held að ef menn vilja nú komast að niðurstöðu, sem ég vil helst gera með samkomulagi, væri betra að ræðast aðeins við og ég gæfi hlé hér í tíu mínútur til þess að menn ræddu þá framhald þessa fundar.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna það að ég varð ansi ruglaður á leiðinni heim eftir að fundi var frestað hér kl. rúmlega sjö og hlustaði á fréttir Ríkisútvarpsins. Þar kom fram í umfjöllun fréttamanns að búið væri að gera samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar um það að samningarnir tækju gildi strax við gildistöku bráðabirgðalaganna. Nú skilst mér að það sem um sé að ræða sé að ríkisstjórnin vilji stuðla að því að brtt. Borgfl. verði samþykkt, þar sem segir að síðari mgr. 4. gr. Þorsteinslaga verði felld brott, en þar er kveðið á um að verkbönn og verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi mæla fyrir, séu óheimil. Ég get tekið undir það með þeim sem hér hafa talað að þetta er orðið ansi ruglingslegt. Það liggur a.m.k. ekki alveg ljóst fyrir hvaða skilning verkalýðshreyfingin hefur lagt í þau ummæli forsrh. sem hann hefur haft við í umræðunni hér í dag, eða hvaða samkomulag hafi verið gert. Ég tel a.m.k. að það sé rétt að fresta nú fundi og ræða betur um það hvað um er að vera. Og ég get að sjálfsögðu tekið undir það að æskilegt væri að fá hér á fund til okkar fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og fá að heyra af þeirra eigin munni hvað um er að vera.

Guðmundur H. Garðarsson Ég tel ekki nægjanlegt að fella út aðeins 2. mgr. 4. gr. umrædds frv. Það hljóta að vera mörg fleiri atriði sem verkalýðshreyfingin vill fá út úr frv. Ég tel þess vegna eðlilegt að umrætt hlé, umræddur frestur verði gefinn þannig að stjórnarandstöðunni gefist svigrúm til þess að ræða við fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar um þau önnur atriði sem hún hlýtur að vilja fá út úr frv.

Forseti (Jón Helgason) Ég mun þá fresta umræðu um 2. dagskrármálið og fresta þessum fundi til kl. 10 mínútur yfir 10. --- Fundarhlé.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Það sem hv. 8. þm. Reykv. hefur haldið hér fram er skoðun hans eða Sjálfstfl., ekki mín og ekki Borgfl. síðast þegar ég vissi. Hv. 7. þm. Reykn. lýsti hér fyrr í dag skoðun Borgfl. til þessa frv. og tek ég undir það í einu og öllu. Það er ekki í samræmi við það sem hv. 8. þm. Reykv. lagði áherslu á áðan og hlýt ég að harma það að hann hafi misskilið svo orð hv. 7. þm. Reykn. Þessi dagur hefur verið merkilegur fyrir margar sakir og þá sérstaklega þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf hér áðan, rétt fyrir kvöldmat, að nú skuli gerð breyting á bráðabirgðalögunum þess efnis að verkalýðshreyfingin skuli fá aftur verkfallsvopnið. En það er svolítið einkennilegt að afhenda verkalýðshreyfingunni verkfallsvopnið þegar henni er bannað að nota það. Þær brtt. sem við þm. Borgfl. hér í Ed. höfum lagt fram byggjast á því m.a. að við gildistöku þessara bráðabirgðalaga fái verkalýðshreyfingin samningsréttinn aftur og óhjákvæmilegt var þegar um það var að ræða að verkalýðshreyfingin fengi samningsréttinn að fella þetta ákveðna ákvæði úr lögunum. En að sjálfsögðu fagna ég því að ríkisstjórnin skuli fara svo vel yfir brtt. Borgfl. að hún telji ástæðu til að taka eitthvað af þeim upp þótt þær séu ekki teknar í heild. Umræðan hér í dag hefur farið út um víðan völl og einkum hefur hún einkennst af orrahríð á milli þingmanna Sjálfstfl. og Alþfl. og svo einstakra ráðherra, þar sem reynt hefur verið að fá fram eitthvert uppgjör á milli þessara þriggja flokka um hvernig þessi ríkisstjórn er, hvernig sú ríkisstjórn var sem hvarf af vettvangi fyrir tveimur mánuðum síðan og hver ástæðan var fyrir brotthvarfi hennar. Þá hefur einnig verið rætt um það hvort þessi ríkisstjórn sé betri en hin og sitthvað fleira í þeim dúr. Minna hefur farið fyrir því að minnst hafi verið á hvert stefna skal og hvaða ákvarðanir skuli teknar nú þegar erfiðleikar steðja að íslensku þjóðfélagi. Ég hef ekki haldið því fram að gengisfelling sé rétta úrræðið. Ég tel að til gengisfellingar eigi ekki að grípa nema allar aðrar leiðir séu þrautkannaðar. Hvort nú er komin upp sú staða að allar leiðir hafi verið kannaðar áður dreg ég mjög í efa. Ég tel að ýmislegt sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera sé rétt og verð að taka undir ýmislegt sem hún hefur komið í framkvæmd. Hins vegar finnst mér staða mála hér á þingi vera þannig að þessi ríkisstjórn sé ekki starfhæf, henni getur reynst erfitt að koma öllum þeim skattalagafrumvörpum í gegn sem hún hefur lagt fram. Tilefni þessara laga sem hér eru til umræðu er bráðabirgðalagasetning sem ég lýsti hér á sínum tíma sem einræðislegum vinnubrögðum, sem ekki ætti að grípa til nema í algerri neyð og þá að tryggur meiri hluti væri að baki þeirri ríkisstjórn sem gripi til slíkra laga. Því er ekki að heilsa hér. Ég ætlaði hér aðallega að mæla fyrir brtt. sem ég einn stend að og koma fram á þskj. 212. Þær eru á þessa leið: Í fyrsta lagi að í stað 3.--5. gr. komi þrjár nýjar greinar svohljóðandi: Við 3. gr.: ,,Stofna skal sjóð er nefnist Atvinnutryggingarsjóður. Sjóðurinn skal vera sjálfstæð deild við Byggðastofnun. Sérstakur forstöðumaður skal ráðinn til að veita deildinni forstöðu. Hlutverk sjóðsins er að treysta eiginfjárstöðu og veita lán til endurskipulagningar, hagræðingar og framleiðniaukningar hjá útflutningsfyrirtækjum og fyrirtækjum í samkeppnisiðnaði. Jafnframt skal sjóðurinn hafa forgöngu um að breyta lausaskuldum útflutningsfyrirtækja og fyrirtækja í samkeppnisiðnaði í föst lán til langs tíma.`` Við 4. gr.: ,,Stjórn Byggðastofnunar ákveður lánveitingar úr Atvinnutryggingarsjóði að fengnum tillögum sérstakrar samstarfsnefndar lánastofnana og banka. Ríkisendurskoðun fylgist með starfsemi sjóðsins og endurskoðar reikninga hans. Hún gefur Alþingi reglulega skýrslu um starfsemi sjóðsins.`` Við 5. gr.: ,,Stofnfé Atvinnutryggingarsjóðs skal vera 1200 millj. kr. Þar af greiðast 600 millj. kr. úr ríkissjóði á árunum 1989--1991. Að auki skal ríkissjóður leggja sjóðnum til 600 millj. kr. sem ríkissjóður tekur að láni hjá Atvinnuleysistryggingasjóði á árunum 1988--1990. Ríkissjóður endurgreiðir lánið samkvæmt sérstöku samkomulagi milli stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og fjármálaráðherra. Stjórn Byggðastofnunar er heimilt fyrir hönd Atvinnutryggingarsjóðs að taka lán hjá Seðlabanka Íslands eða fyrir milligöngu hans að fjárhæð allt að 1200 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Fjármálaráðherra er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að takast á hendur sjálfskuldarábyrgð á endurgreiðslu lánsins.`` Uppistaðan í þessari 1. gr. brtt. minnar, sem eru upphaflega tillögur Borgfl. í þeirri nefnd sem skipuð var meðal stjórnarandstöðuflokkanna til að gera sameiginlega tillögur við bráðabirgðalögin, er sú að Atvinnutryggingarsjóður skal vera sérstök deild innan Byggðastofnunar en ekki eins og er samkvæmt bráðabirgðalögunum að það skuli vera sérstakur sjóður sem hlíti ákveðinni stjórn. Hér er einnig lagt til að stofnfé Atvinnutryggingarsjóðs skuli vera 1200 millj. kr. í staðinn fyrir einn milljarður. Þá er enn fremur í brtt. lagt til að í stað 400 millj. kr. sem greiðist úr ríkissjóði komi talan 600 millj. kr. og þá er hugsunin sú að á hverju ári árin 1989--1991 greiðist úr ríkissjóði 200 millj. kr. Þá er einnig lagt til í brtt. að ríkissjóður taki 600 millj. kr. að láni hjá Atvinnuleysistryggingasjóði í stað þess að ríkið ákveði einhliða að fjármagn sem átti að fara í Atvinnuleysistryggingasjóð komi í þennan Atvinnutryggingarsjóð. Hugsunin á bak við að hækka upphæðina úr einum milljarði í 1,2 milljarða byggist á því að með því er hægt í fyrsta lagi að ráðstafa ákveðnum hluta til beinnar hagræðingar í rekstri, en samkvæmt þeim grunnplöggum sem liggja fyrir hjá núverandi sjóðsstjórn Atvinnutryggingarsjóðs er ætlað að 1,2 milljarðar fari í skuldbreytingar og afgangurinn fari til hagræðingar. En eins og ég sagði er áætlað að 200--250 millj. kr. fari samkvæmt mínum tillögum til hagræðingar og 500 millj. kr. til styrktar eiginfjárstöðu. Í öðru lagi eru gerðar eftirtaldar brtt. við frv.: Við 6. gr. ,,a. Á eftir orðinu ,,útflutningsfyrirtækja`` í 1. málsl. komi: og fyrirtækja í samkeppnisiðnaði.`` Gengið er út frá því að þetta nái ekki aðeins til útflutningsfyrirtækja heldur njóti samkeppnisiðnaðurinn einnig fyrirgreiðslu úr þessum sjóði. ,,b. Á eftir orðinu ,,útflutningsgreinum`` í 2. málsl. komi: og í samkeppnisiðnaði`` --- og er það í samræmi við lögin. ,,c. Við bætist nýr málsl. sem orðist svo: Sjóðnum skal heimilt að taka lán til að koma í veg fyrir neikvætt greiðsluflæði.`` Hugsunin þarna að baki er sú að innkoma í sjóðinn verður minni á næstu árum en það sem greitt verður úr honum og tel ég nauðsynlegt að hafa ákvæði í lögunum sem heimili sjóðnum að taka lán til þess að mæta þessu neikvæða greiðsluflæði. Í þriðja lagi er gerð breyting við 7. gr. um það að greinin falli niður, en hún er um skipan þessa Atvinnutryggingarsjóðs. Í fjórða lagi er gerð breyting við 9. gr., um það að við hana bætist nýr málsliður er orðist svo: ,,Þar skal kveða nánar á um hvaða atvinnustarfsemi skuli falla undir verksvið sjóðsins.`` Þarna er hugsunin sú að Atvinnutryggingarsjóður sem stofnaður verður fái það verksvið að meta hvaða starfsemi í samkeppnisiðnaði skuli falla undir þá fyrirgreiðslu sem sjóðurinn veitir. Í fimmta lagi er gerð breyting við 9. gr. ,,a. Í stað ,,til 15. febrúar 1989`` í 1. málsl. komi: fram til gildistöku laga þessara. b. Í stað ,,15. febrúar 1989`` í 2. málsl. komi: gildistöku laga þessara.`` Þarna er átt við gildistöku kjarasamninga. Þessar brtt. eru eins og ég lýsti áðan tillögur Borgfl. við þessi bráðabirgðalög eða þessar efnahagsráðstafanir ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Þær brtt. sem við stöndum að með Samtökum um kvennalista og Sjálfstfl. eru að hluta til úr þessum tillögum og að öðru leyti sem málamiðlun við hina stjórnarandstöðuflokkana. Ég hef hér gert grein fyrir þeim breytingum sem ég legg til að gerðar verði á þessum bráðabirgðalögum og vonast eftir að hv. þm. og ríkisstjórn taki þær til gaumgæfilegrar athugunar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Eins og ég greindi frá við 1. umr. þessa máls í hv. Nd. hefur komið í ljós á undanförnum mánuðum að sá tími sem ætlaður var til þess að undirbúa gildistöku laga um virðisaukaskatt hefur á engan hátt verið nægilegur. Í ljós hefur komið að ýmiss konar tæknileg vinna tekur mun lengri tíma en ætlað var og má í því sambandi nefna undirbúning sérstakra tölvuforrita sem eiga að tryggja það að framkvæmd þessa veigamikla nýmælis í okkar skattamálum geti tekist eins og nauðsynlegt er. Ég hugsa að flestir hv. alþm. hafi á sínum tíma ekki frekar en aðrir gert sér nægilega vel grein fyrir því að þetta væri það flókið mál í undirbúningi en reynslan undanfarna mánuði hefur ótvírætt sýnt það að svo er. Í því sambandi má einnig vekja athygli á því að mikill fjöldi, svo tugþúsundum skiptir, aðila í okkar þjóðfélagi munu með beinum hætti þurfa að taka þátt í þessari skattkerfisbreytingu. Það hefur einnig tekið mun lengri tíma en ætlað var að undirbúa það kynningarstarf og gera um það áætlanir til að tryggja að réttur skilningur verði hjá öllum þeim sem að framkvæmdinni koma. Enn fremur hefur komið í ljós að endurskoða þarf ýmsar ákvarðanir eða útfæra nánar sem kunna að vera meira pólitískt álitamál. Ég lýsti því yfir við meðferð þessa máls í hv. Nd. að vel gæti komið til greina, þótt það hafi ekki verið ákveðið formlega endanlega enn, að allir þingflokkar tækju þátt í þeirri vinnu og mun ég áður en meðferð málsins lýkur hér í þessari hv. deild lýsa endanlegri formlegri ákvörðun í því máli en ég hef kynnt þann vilja minn að gera um það tillögu að svo verði. Ég hef, virðulegi forseti, vakið athygli á þessum atriðum hér í upphafi vegna þess að eðlilega munu kannski flestir telja að ástæða þessarar frestunar sé fyrst og fremst tekjuþörf ríkissjóðs um þessar mundir. Það er ekkert óeðlilegt að menn haldi það og vissulega má segja að það komi til góða að þessi frestun þurfi að eiga sér stað þegar horft er á tekjustöðu ríkissjóðs á næsta ári. En um leið og því er ekkert leynt að þessi frestun kemur til góða í þessu efni er þó rétt að láta það koma alveg skýrt fram að jafnvel þótt engin slík ástæða væri fyrir hendi þá væri óhjákvæmilegt af tæknilegum ástæðum og vegna þess að undirbúningsvinnan er miklu flóknari og viðameiri en talið var í upphafi að fresta gildistöku virðisaukalaganna. Ég vænti þess að þessi hv. deild muni kynna sér þá þætti málsins einnig eins og gert var í fyrri deild, en þar var málið afgreitt fljótt og vel, enda held ég að allir hafi sannfærst um það við meðferð málsins að hvað sem líður tekjustöðu ríkissjóðs og tengslum þessa frv. við það þá sé hin ástæðan ærin. Ég vil svo að lokum endurtaka það sem ég sagði hér áðan að áður en málið kemur til endanlegrar afgreiðslu hér í hv. deild mun ég hafa lokið þeirri umfjöllun sem ég taldi óhjákvæmilega innan ríkisstjórnarinnar um eðli þess endurskoðunarstarfs sem þarf að eiga sér stað með samvinnu allra þingflokka. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem síðasta ríkisstjórn skipaði til að fara yfir ýmis framkvæmdaratriði í sambandi við lögfestingu virðisaukaskatts og ég skil það fullkomlega að ný ríkisstjórn þurfi góðan tíma til þess að átta sig á ýmsum pólitískum álitamálum sem til ákvörðunar hljóta að koma í sambandi við lögfestingu skattsins og er sammála hæstv. fjmrh. um að það skipti miklu að allur undirbúningur sé sem allra bestur. Auk þess styðja ýmsar skattatæknilegar ástæður það að lögin taki gildi um áramót fremur en 1. júlí þannig að ég er fullkomlega sammála því sem hæstv. fjmrh. segir að eðlilegt sé að veita frestun á gildistöku laganna. Ég vil að lokum, herra forseti, aðeins fagna þeim ummælum hæstv. fjmrh. að vilji hans skuli standa til þess að stjórnarandstaðan megi fylgjast með þessu undirbúningsstarfi.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Í umræðum um skattamál hér á síðasta þingi og þar á meðal um virðisaukaskattinn kom fram hjá okkur kvennalistakonum að við erum efins mjög um gildi virðisaukaskattsins og allt það sem honum fylgir. Það kom reyndar einnig mjög fram í máli alþýðubandalagsmanna á þeim tíma og það verður fróðlegt að fá að fylgjast með þeirri endurskoðun sem boðuð er og hvað kemur út úr henni. Ég fagna því að til skuli standa að veita þar öllum þingflokkum aðild að. Við munum leggja áherslu á það að flýta þessu máli og eins og fram kemur reyndar í nál. Nd., þá skrifum við undir það án nokkurs fyrirvara um að málinu verði frestað og getum reyndar sagt að okkur væri sama þótt það frestaðist lengi enn.

Júlíus Sólnes Virðulegur forseti. Ég rifja það upp að við umræður um virðisaukaskattslögin í þinginu í fyrra lýstum við þm. Borgfl. einnig yfir miklum efasemdum okkar til þess að taka upp virðisaukaskatt á Íslandi, í svo fámennu þjóðfélagi sem Ísland er, einkum og sér í lagi með tilliti til þess hve atvinnufyrirtæki eru lítil með hliðsjón af því hvað virðisaukaskattur er flókið skattkerfi. Við fögnum því að sjálfsögðu að ríkisstjórnin skuli ætla að fresta gildistöku virðisaukaskattsins þannig að betra tækifæri fáist til að grandskoða afleiðingar þess að taka upp og innleiða virðisaukaskatt á Íslandi og munum síður en svo leggjast gegn því að gildistöku laganna verði frestað um hálft ár eins og frv. sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir.