Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég reyndi hér við síðustu umr. þessa máls að sýna fram á, að það þyrfti að breyta 1. gr. frv. eins og hún er nú, þar sem ætlazt er til, að oddviti fái 2% af innheimtum útsvörum, og taldi ég, að oddviti ætti ekki að fá þessi 2% nema því aðeins, að hann innheimti þau. Nú er það svo, að það eru oft aðrir en oddvitarnir, sem innheimta útsvörin. Og ég hef orðið var við, að margir líta svo á, að þessi greiðsla eigi að vera til oddvita, hver sem innheimti útsvörin. Ég hef borið þetta undir tvo lögfræðinga, og segja þeir, að eftir því, hvernig gr. sé orðuð, beri að skilja það svo, að oddviti eigi að fá þessi 2% af innheimtum útsvörum, hvort sem hann innheimti eða ekki. Stundum hefur oddvitanum verið greitt aukalega fyrir innheimtuna, sums staðar allt að 5%. Það hefur líka verið sú venja sums staðar að hækka kaup oddvita með því að reikna húsaleigu til fundahalda á heimili oddvita hærra en sanngjarnt hefur verið. Verði þetta frv, að 1.,. hækka föstu launin úr 5 kr. upp í 10 kr. á hvern fullan tug hreppsbúa og auk þess þessi 2%. En eins og ég hef tekið fram við þessar umr. og mín brtt. er um, finnst mér ekki rétt, að hann fái þessi 2%, nema því aðeins, að hann innheimti útsvörin.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls, þá tel ég óþarft að gera þá breyt. á frv., sem hv. 1. þm. N.-M. hefur stungið upp á og flytur brtt. um á þskj. 318. Ég get nú dálítið efazt um lögskýringar hv. þm. um, að þessi 2% eigi eingöngu að vera innheimtulaun.

Ég sagði, hvort sem hann innheimti eða ekki

. En það stendur skýrum orðum í frv., að oddviti eigi að fá 10 kr. fyrir hvern fullan tug hreppsbúa og auk þess minnst 2% af innheimtum útsvörum. Þetta eru þau laun, sem oddvitinn á að fá fyrir þau störf, sem sveitarstjórnarl. ákveða. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. N.-M. gat hér um við 2. umr. þessa máls, að hreppsn. getur falið öðrum hreppsnefndarmanni störf þessi, svo sem fjallskil, innheimtu o. fl. En þetta eru þau störf, sem oddvita eru ætluð, og skilst mér þá, að semja verði við þá menn, sem kynnu að vinna eitthvað af þessum verkum, um borgunina fyrir þau. Hv. þm. sagði, að sums staðar væru það aðrir, sem innheimtu útsvörin, en oddvitarnir. Ég held, að það sé mjög óvíða. Þar, sem ég þekki til, eru það oddvitarnir, sem innheimta þau. Þá skal ég að lokum geta þess, að ég hef borið þessa skoðun mína undir meðnm. mína í fjhn., og hafa þeir fallizt á, að hún væri rétt, Og er það skoðun n., að rétt sé að samþ. frv. eins og frá því var gengið við 2. umr. hér í hv. deild.



Herra forseti! Ég vildi aðeins leiðrétta misskilning hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég hef kannske ekki talað nógu ljóst. Ég sagði, að þeir lögfræðingar, sem ég hefði talað við, hefðu sagt, að eftir því, sem gr. væri orðuð, bæri oddvitanum launin og þessi 2%, hvort sem hann innheimti eða ekki. Í 9. gr. sveitarstjórnarl. stendur: „Hreppsnefndin getur þó falið hverjum nefndarmanni, sem hún vill, á hendur einhver ákveðin störf (sbr. 8. gr.), t. d. að sjá um gjaldheimtu, fjallskil, annast bréfagerð um einstök mál eða einhverjar greinir mála og annað, er að þeim lýtur, o. s. frv. Að öðru leyti annast oddviti um slíkt“. Ég skal viðurkenna, að það er greinilegra að orða brtt. eins og hv. þm. var að tala um, það er greinilegra, að það komi á eftir: „ella sá, sem innheimtir útsvörin“. - Ég mun koma með skrifl. brtt. um þetta.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Eins og ég mun hafa sagt við 2. umr. þessa máls, geri ég ráð fyrir, að ef öðrum manni í hreppsn. yrði falið að innheimta útsvörin, mundi það að sjálfsögðu verða samkomulag á milli hans og hreppsnefndar, hvað hann fengi fyrir það. Því oddvita ber að vinna það verk samkv. sveitarstjórnarl., og honum eru ætluð einnig launin fyrir það. Hins vegar má auðvitað hafa samkomulag innan nefndarinnar um að haga þessu á annan hátt, og má telja víst, að oddviti greiði þá af launum sínum fyrir að vinna þau störf, er honum ber skylda til að vinna. Ég álít, að það sé síður en svo þörf á að breyta frv., en ég mun ekki gera þetta neitt að kappsmáli, að svo verði ekki. En það mun vera afar óvíða, að aðrir en oddvitarnir innheimti útsvörin.



Ég er nú afar hræddur um, að jafnvel með þeirri nýju viðbót, sem felst í skrifl. brtt. hv. 1. þm. N.-M., standist brtt. á þskj. 318 illa, því að eftir orðanna. hljóðan á sá, sem innheimtir, að hafa bæði launin og innheimtuþóknunina, sem eru þessi 2%, því að það stendur þannig í frv., ef brtt. bætist aftan við : „Oddviti skal hafa að launum um árið 10 kr. fyrir fullan tug hreppsbúa, og auk þess minnst 2% - tvo af hundraði - af innheimtum útsvörum, sé hann innheimtumaður, ella sá, sem innheimtuna annast“. Það er alveg rétt hjá hv. frsm., að ég er sammála um tilganginn með orðalagi 1. gr. frv. Það er rökrétt, að oddvitanum ber þetta fyrir full oddvitastörf. En ræki hann þau ekki öll, hvað þá?

Það verður samkomulag

. Nú má fela öðrum bréfaskriftir og fjallskil, og á þá sá, sem það gerir, ekki að fá neitt fyrir það? Nei, ég skil það þannig, að oddvitanum ber 10 kr. og 2% af innheimtum útsvörum. Eigi að losa hann við eitthvað af þessum störfum, hlýtur það að vera algert samkomulag. Það er oddvitinn, sem einn hefur þá borgaralegu skyldu að sjá um, að þessi störf séu innt af hendi, en feli hann það öðrum, hvort sem það eru skriftir, innheimta eða annað, ber honum að borga það, og hlýtur það alltaf að verða eftir samkomulagi, hvað hann borgar fyrir það. Ef mönnum líkar eitthvað illa við hann, þá skeður ekkert voðalegra en það, að hann hefur þessar krónur þangað til kosið verður næst. Ég hafði skilið þetta svo, að ef ágreiningur yrði um þetta, þá hefði oddvitinn þessa innheimtu. En í flestum tilfellum er það auðvitað samkomulagsmál. Ég er á móti því að taka það beinlínis fram, að þessi 2% skuli fara til þess manns, sem er falið Þetta sérstaka starf oddvitans. Er sérstök ástæða til að taka þetta fram um þetta sérstaka starf? En svo þar að auki held ég, að hv. þm. verði að bæta um brtt. sína, ef hún á að verða tvímælalaus.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Ég skal geta þess, að það er enginn ágreiningur milli mín og hv. 1. þm. Reykv, um þetta atriði, því ég minntist ekkert á það, hvernig að skuli farið, þegar störf eru tekin af oddvita að honum nauðugum. Ég talaði einungis um það, þegar samkomulag er innan hreppsnefndar. Ég held nú líka, að það sé varla til, að taka störfin af oddvita móti vilja hans. Bæði held ég, að það sé vafasamt, hvort hreppsnefndin getur tekið störf af oddvitanum að honum nauðugum, og eins hitt, að ég hygg, að það mundi í flestum tilfellum verða ofan á. að hún þá losaði sig við slíkan oddvita. En auðvitað greiðir oddvitinn fyrir þau störf, sem annar vinnur. fyrir hann, þegar það er með hans samþykki.



Ég ætla aðeins að gera grein fyrir atkv. mínu. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 259 með fyrirvara, en þar sem ég lít svo á, að með ummælum hæstv. forsrh., sem hann viðhafði hér í ræðu sinni við 2. umr., sé fullnægt því skilyrði, sem sett er af minni hálfu og hv. 2. landsk. fyrir fylgi okkar við frv., þá mun ég greiða því atkv.



Það er aðeins örstutt til þess að forðast nafnakall. Um þetta frv. vil ég láta þess getið, að ég mun láta mér nægja yfirlýsingu hæstv, forsrh. við 2. umr., og mun ég greiða frv. atkv.



Við 1. umr. málsins skaut ég því til n. fyrst. og fremst, að ég væri í vafa um, hvort þetta frv. bæri að samþ., en ef það ætti að ná samþykki, þá teldi ég alrangt að miða við vísitölu kauplagsnefndar, af þeirri ástæðu, að árlega er gerð hér á landi vísitala yfir byggingarkostnað. Við þá vísitölu taldi ég, að ætti að miða framlag til verkamannabústaða. Byggingarkostnaður fer ekki eingöngu eftir mannakaupi, heldur fer hann að mjög miklu leyti eftir verði á byggingarefni. Það var verið að spyrja mig um það, hvort ég hefði athugað, hvort framlagið hefði orðið lægra eða hærra samkv. þessari vísitölu. Ég hef ekkert athugað það. Það kemur málinu heldur ekkert við. Við erum hér að tala um það, hvað sé dýrara að byggja nú en 1939, en ekki það, hvað sé dýrara að lifa. Ég álít þess vegna, að það þurfi að breyta frv. í þessa átt, og vildi skjóta því til n., hvort hún vildi ekki, að málið yrði tekið út af dagskrá, og athuga þetta nánar. Ef ekki teldist ástæða til að taka málið út af dagskrá, mundi ég reyna að koma með skriflega brtt.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði, vil ég taka það fram, að það má auðvitað deila um það, við hvora vísitöluna miða skal. Ég álít, að það skipti ákaflega litlu máli, við hvora þeirra er miðað. Og ég sé enga ástæðu til þess þess vegna að draga að afgr. málið. Þetta er sennilega líka svona meira formsatriði hjá hv. þm. Ég hefði heldur óskað eftir, að málið gengi áfram, og fyrir þetta eina atriði bið ég ekki um frestun. Ef það er hins vegar vilji d., þá verð ég að sætta mig við það, að umr. sé frestað.



Ég verð að segja um þetta frv. almennt, að mér finnast forsendur þess vera hæpnar, því að það að bæta upp framlög til byggingarsjóðanna eftir vísitölu, sem ég skal koma að aftur, hver ætti að vera, byggist á því, að tilgangurinn ætti að vera sá að vera alltaf að byggja. Það getur ekki náð nokkurri átt, ef við fengjum tímabil, sem byggingarkostnaður færi mörg hundruð prósent upp, og þá yrði ekki hægt að byggja, en svo kæmi hann niður aftur og þá yrði farið að byggja, þá hefði í millitíðinni orðið að greiða einhverjar geysilegar, e. t. v. næstum ótrúlegar fjárhæðir í byggingarsjóðina til verks, sem engum dettur í hug að vinna. Þegar greidd er verðlagsuppbót á laun manna, þá er verið að greiða í þarfir, sem verður að fullnægja, jafnhliða því sem menn taka þessa borgun. En hér er ekki um það að ræða, að menn hugsi sér að byggja, hversu hátt sem verðið fer. Ég held þess vegna, að grundvöllurinn undir þessu sé nokkuð hæpinn og engan veginn sambærilegur við verðlagsuppbót á laun. Um hitt atriðið, sem hv. 1. þm. N.-M. vék að, að verðlagsuppbótin ætti að miðast við vísitölu byggingarkostnaðar, er það að segja, að hans skoðun á því er alveg rökrétt. Ég vil aðeins benda á þann annmarka á þessu, að ég hygg, að þeir tímar geti komið, að það verði erfitt að reikna þessa vísitölu út.

Hagstofan reiknar hana árlega út.

Hvernig á að reikna verð á þeim vörutegundum, sem ekki eru til í landinu? Ég held þess vegna, að þetta frv. sé allhæpið og að það verði að reyna að finna einhverja aðra aðferð. Ég er hræddur um, að n. hafi ekki athugað málið nógu vel. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram nú, af því að þetta er 3. umr. Ef hins vegar breyta á frv., þá þyrfti að fresta umr.