Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er lagt fyrir hv. Nd., er samið í samráði dómsmrn. og utanrrn. Það var lagt fram af hæstv. fyrrv. dómsmrh. Frv. er ætlað að marka reglur um aðdraganda að því að erlend ríki geti eignast fasteignir til afnota fyrir sendiráðsskrifstofur og bústaði forstöðumanna sendiráða eða til íbúðar fyrir aðra starfsmenn sendiráðanna. Svo sem fram kemur í grg. frv. eru reglur um þetta efni í 11. gr. núgildandi laga efnislega óbreyttar frá upphaflegri setningu laga um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, lög nr. 63 frá 1919. Hin síðari ár hefur slíkum fasteignum fjölgað mjög mikið. Í lögunum frá 1919 og núgildandi lögum eru erlend ríki undanþegin lagareglunum um að útlendingar þurfi leyfi stjórnvalda til þess að mega eignast fasteign hér á landi þegar um er að ræða rétt yfir fasteign til embættisafnota handa umboðsmönnum þeirra hér á landi. Vegna mikillar fjölgunar slíkra fasteigna á síðari árum skortir nú orðið hæfilega yfirsýn um þetta efni, auk þess sem aðild Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband frá 1961, svokölluðum Vínarsamningi, sem Ísland gerðist aðill að 1971, leggur m.a. formlega á ríki sérstakar skyldur um öryggisgæslu vegna friðhelgi sendiráða og sendimanna og koma ýmis atriði til skoðunar í því sambandi. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. og vísa að öðru leyti til grg. þess, en óska þess, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þessi umr. er framhald langrar umr. sem varð hér í hv. d. í gærkvöld og stóð fram undir klukkan hálfellefu. Ég mun nú leitast við að lengja ekki þá umr. sem hefur orðið á hv. þingi um frv. það sem hér um ræðir. Hins vegar var tilgangurinn með því að koma hér upp sá að beina tveim til þrem spurningum til hæstv. landbrh. og jafnframt hæstv. fjmrh. um framhald útflutningsuppbóta, greiðslu þeirra á þessu ári. Við erum hér að ræða um 3 milljarða kr., sem í sjálfu sér er afsakanleg upphæð miðað við þau harðindi sem bændur hafa átt við að stríða. En sagan er ekki öll sögð með því. Þetta mál er nokkurs konar bautasteinn um hrun landbúnaðarstefnu sem rekin hefur verið hér á landi undanfarna áratugi, og hrunið á eftir að verða enn meira ef ekki verður gripið rösklega í taumana. Ég hef þegar lýst yfir að ég mun sitja hjá við atkvgr. um þetta mál. En ég hef hins vegar fengið í hendur útreikninga Hagstofu Íslands á útflutningsuppbótaþörfinni á framleiðsluárinu 1979–1980. Þar koma fram nýjar tölur og geigvænlegar að mínu mati um útflutningsuppbótaþörfina á þessu ári. Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. landbrh. og/eða hæstv. fjmrh. hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst bregðast við þeim vanda sem er hinum megin við hornið. Hagstofa Íslands hefur reiknað út að útflutningsuppbótaþörfin að öllu óbreyttu, miðað við gefnar forsendur, útflutning á 4500 tonnum af dilkakjöti, 100 tonnum af ærkjöti, 200 tonnum af hrossakjöti og 2900 tonnum af osti, verði 15.2 milljarðar kr., en kunni að hækka í 20 milljarða. Á fjárlögum er gert ráð fyrir 8.2 milljarða kr. útflutningsuppbótum. Það er því fyrirsjáanlegt að mjög umtalsvert fjármagn skortir til að mæta þeirri þörf sem mun koma fram þegar á þetta ár líður. Ég vil þess vegna spyrja landbrh.: Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess í fyrsta lagi að skera niður þessa útflutningsuppbótaþörf eða til að afla fjármagns til að mæta henni? Í öðru lagi vil ég benda á að í frv. því að fjárlögum, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að til jarðræktarframlaga fari 1860 millj. kr., einnig að til framræslu fari 385 millj. Hér eru á ferðinni rösklega 2.2 milljarðar, og spurning mín til hæstv. landbrh. í framhaldi af því er þessi: Er ætlan núv. hæstv. ríkisstj. að skera þessa liði niður? Það hlýtur hver maður að sjá í hendi sér, að á sama tíma og við berjumst við offramleiðsluvandamál hér á landi er nánast fáránlegt að leggja fram fjármagn og efna til enn frekari túnræktunar en orðið er í landinu. Þess vegna vil ég spyrja landbrh. um þetta. Sú umr., sem fór fram hér í hv. d. í gærkvöld, var um margt óvenjuleg, svo að ekki verði meira sagt, og verður að segja að þátttakendur í henni eru líklega menn sem safna blaðsíðum í þingtíðindin, en minna var um það sem raunverulega skiptir máli í þessu frv. En ég vil áður en umr. lýkur um þetta frv. fá svör við því, hvernig ríkisstj. hyggst bregðast við frekari útflutningsuppbótaþörf á þessu ári. Ég bendi á að verði því fylgt að greiða þær útflutningsuppbætur, sem út verða reiknaðar á þessu ári, er komin þar svo há tala að það nálgast að útgjöld til landbúnaðarmála á Íslandi, ef á heildina er litið, séu að verða eins og herkostnaður nágrannalanda okkar og þykir sá ekki lítill. Þetta eru spurningarnar, og ég vænti þess að fá svör við þeim, vegna þess að ég tel að brýna nauðsyn beri til þess að menn átti sig á því, hvaða vandi er á höndum. Það er ekki aðeins þessi 3 milljarða vandi, sem við erum að tala um, heldur kannske tveggja tuga milljarða vandi sem fram undan er.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson spyr um framhald útflutningsbóta á þessu ári og hvort gerðar hafi verið ráðstafanir til þess annað tveggja að skera niður útflutningsbótaþörfina eða afla fjármagns til þess að mæta henni. Hv. þm. greindi frá því, að hann hefði undir höndum áætlun Hagstofunnar, þar sem gert er ráð fyrir, miðað við núverandi horfur, að útflutningsbótaþörfin verði á árinu 15.2 milljarðar, en kunni að hækka, eins og hann sagði, sem ég hef hvergi séð neinar tölur eða áætlanir um, upp í 20 milljarða. Sú tala kemur mér mjög á óvart og mun ég ekki ræða hana frekar. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að mæta útflutningsbótaþörfinni, eins og lög gera ráð fyrir, með sem svarar 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar eða, eins og þar er gert ráð fyrir, með 8.2 milljörðum kr. Nú var í áætlun Framleiðsluráðs, sem ég fékk síðast í hendur, gert ráð fyrir að útflutningsbótarétturinn væri nokkru meiri en þetta, sem nemur 200 millj., eða 8.4 milljarðar kr. Ég get í fyrsta lagi svarað því til, að gert er ráð fyrir að gildandi lög um þetta haldi, þannig að greitt verði það af útflutningsbótafé sem lög gera ráð fyrir eða sem svarar 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Þá liggur þegar fyrir að út af standa kannske 6–7 milljarðar kr., e.t.v. meira ef sú áætlun, sem byggt hefur verið á til þessa, raskaðist á þann veg að framleiðsla yrði meiri en áætlunin gerir ráð fyrir. Í þessu sambandi er rétt að gera sér grein fyrir því, að um þetta leyti á síðasta ári var gert ráð fyrir að það, sem á vantaði að útflutningsbætur dygðu til þess að mæta útflutningsbótaþörfinni eða verðtryggingarþörfinni, væri 5.6 eða 5.7 milljarðar kr. Reyndin varð hins vegar sú, að á vantaði 3.5 milljarða kr. Þær áætlanir, sem gerðar eru á þessum tíma ársins, eru því ekki mjög áreiðanlegar, enda þótt nauðsynlegt sé að gera þær og endurskoða með vissu millibili til að reyna að gera sér grein fyrir stöðunni eins og líklegt er að hún verði. Ég get ekkert um það sagt á þessu stigi, hvað hér vantar mikið á þegar upp er staðið við lok verðlagsársins 31. ágúst n.k. Hitt er ljóst, að á s.l. hausti varð veruleg fækkun bústofns í landinu. Mjólkurkúm fækkaði um 6.8%, nautgripum í heild nokkru meira eða nálægt 8% og sauðfé fækkaði um rúm 10%, ef ég man rétt, ég er ekki með þær tölur hér hjá mér svo fyrirvaralaust. Þessi fækkun bústofns í landinu ætti að óbreyttu að hafa í för með sér að framleiðsla drægist saman og útflutningsbótaþörfin þar með fremur minnkaði en yxi, eins og hv. þm. Árni Gunnarsson gerði hér skóna. Ég skal ekki fara lengra út í bollaleggingar um hver niðurstaða verður um þetta efni. Hitt er ljóst, að þarna verður við viðbótarvanda að eiga sem enn hefur ekki verið tekin endaleg afstaða til að hve miklu leyti verður leystur. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. segir um þetta efni, að leitað verði samkomulags um viðunandi lausn á fyrirsjáanlegum vanda vegna halla á útflutningi búvara á þessu verðlagsári í tengslum við heildarstefnumótun í landbúnaði. Það stendur yfir sú vinna sem nauðsynleg er til að setja saman heildarstefnumótun í landbúnaði. Hefur verið ætlun mín að unnt væri að birta Alþ. þá stefnumótun, áður en þetta þing er úti, og helst fá þá stefnuyfirlýsingu afgreidda sem ályktun Alþingis. Ég skal ekki fullyrða hvort sú verður niðurstaðan. En þegar lengra er komið þeirri vinnu, þar sem fjallað er um þessa stefnumótun, þá fyrst tel ég að tímabært sé að ræða innan ríkisstj. og taka ákvörðun um að hversu miklu leyti mætt verði þeim viðbótarvanda sem hér er á ferðinni. Ég skýrði þetta í tveimur eða þremur setningum við setningu Búnaðarþings, og hafa þær setningar mjög verið mistúlkaðar í fjölmiðlum. Er e.t.v. ástæða til að lesa hér þær setningar sem um það fjölluðu í þeirri ræðu sem ég flutti við það tækifæri. Þær hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Því miður eru horfur á þessu verðlagsári, að miklar fjárhæðir skorti til þess að útflutningsbótafé dugi svo fullri verðtryggingu verði náð. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir svo um þetta efni: „Leitað verði samkomulags um viðunandi lausn á fyrirsjáanlegum vanda vegna halla á útflutningi búvara á þessu verðlagsári í tengslum við heildarstefnumótun í landbúnaði.“ Ég vil taka það fram, að ég mun leita eftir slíku samkomulagi við fulltrúa bændasamtakanna og vænti góðrar samvinnu í þessu vandasama máli á milli fulltrúa bænda og fulltrúa ríkisstj.“ Þannig hljóða þau orð er ég viðhafði um þetta efni við setningu Búnaðarþings, og hafa sumir þeir, sem ritað hafa greinar í fjölmiðla, metið þau orð á marga milljarða króna. Ég get því miður á þessari stundu ekki svarað fsp. hv. þm. Árna Gunnarssonar frekar um þetta efni. Í tengslum við þá vinnu, sem nú er verið að framkvæma um stefnumótun ríkisstj. í landbúnaðarmálum, verður leitað samkomulags um það milli fulltrúa bænda annars vegar og fulltrúa ríkisstj. hins vegar að ná viðunandi lausn í þessu máli. Vafalaust verður það að vera með þeim hætti að þar verði farinn einhver millivegur, á þessu stigi skal ég ekki segja hvaða millivegur, en það verður án efa ekki með þeim hætti að það, sem á vantar, verði að fullu bætt. Hv. þm. gerði jarðræktarframlög í fjárlagafrv. að umtalsefni og spurði, hvort ekki yrði um niðurskurð á þessum lið að ræða, og fannst fáránlegt að auka túnrækt og aðra jarðrækt miðað við það ástand sem nú væri í framleiðslumálum landbúnaðarins. Ég vil taka það fram í sambandi við þennan þátt landbúnaðarmála, að á síðasta Alþ. voru gerðar breytingar á jarðræktarlögum þess efnis, að þar voru gefnar heimildir fyrir takmörkun eða skerðingu á jarðræktarframlögum til einstakra framkvæmda eftir vissum reglum, en jafnframt að jarðræktarframlögin yrðu nokkuð fast fjárframlag að verðgildi miðað við jarðræktarframlög og jarðræktarframkvæmdir síðustu þriggja ára, - ég tel mig muna rétt þriggja síðustu ára. Þess vegna er gert ráð fyrir að sú tala, sem þarna er um jarðræktarframlög, verði nokkru hærri en þurfi að nota þegar veitt verða framlög út á einstakar jarðræktarframkvæmdir, en það fjármagn, sem gengur af, verði notað í samræmi við það sem þessi lög segja - eftir tillögum stjórnar Framleiðnisjóðs landbúnaðarins geti ríkisstj. ráðstafað því til nýrra viðfangsefna í landbúnaði, þ. á m. til nýrra búgreina og hagræðingarverkefna, sem gætu orðið þáttur í því að finna leiðir út úr þeim vanda sem landbúnaðurinn óneitanlega stendur í. Ég tel að ég hafi ekki fleiri aths. eða fleiri svör að gefa við fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hæstv landbrh. fyrir svör hans. En um leið vil ég vekja athygli á þeirri ályktun sem menn hljóta að draga af svörum hans. Niðurstaðan er afskaplega einföld. Hún er sú, að hér er á ferðinni eitt mesta vandamál sem ég tel að þessi þjóð hafi orðið að glíma við í fjármálum um langt árabil. Ef við lítum á fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir, og menn á hinu háa Alþingi hafa fjallað um einstaka málaflokka þess og þá mikilvægustu eins og heilbrigðismál, samgöngumál, hafnamál o.fl., kemur í ljós að sveigjanleiki til breytinga á fjárlagafrv. er afskaplega lítill. Þetta stafar m.a. af því, að mjög há fjárhæð er bundin í útflutningsuppbótum. Nú vil ég ekki að menn skilji orð mín svo, að ég sé talsmaður þeirrar stefnu að hér beri að skera og skera þegar landbúnaðurinn er annars vegar. En ég er talsmaður þeirrar stefnu, að menn viðurkenni þær ógöngur, sem landbúnaðurinn er kominn í, og bregðist við á þann hátt sem nauðsynlegt er. Ég segi það sem skoðun mína, að það hljóti að verða eitt höfuðverkefni þingsins - eða þess sem eftir lifir af þessu þingi og næsta þings - að móta nýja stefnu í landbúnaðarmálum. Ég er sannfærður um að hæstv. landbrh. gerir sér ljósa grein fyrir þessu og það geri talsmenn landbúnaðar hér á þingi. Í alllangri tölu, sem ég flutti fyrr þegar þetta frv. var til umr., benti ég á að svo mikil harka hefði verið í samskiptum eða skoðanaskiptum manna um þennan málaflokk, að raunverulega hefði sáralítið vit getað seytlað inn í þær umr. Nú sýnist mér hins vegar að mál hafi snúist svo, að menn játi fyrir sjálfum sér - kannske ekki í orði, en á borði - að landbúnaðarstefnan, sem ég hef kennt við Framsfl. og Sjálfstfl., sé gersamlega hrunin. Það frv., sem við erum að ræða um hér, er, eins og ég sagði áðan, bautasteinn þeirrar stefnu sem ég legg til að verði nú grafin níu fet í jörð niður og á henni reist ný stefna.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil ekki telja að málefni landbúnaðarins feli í sér mesta fjármálavanda sem þjóðin á við að búa. Það eru ýmsir aðrir þættir sem ráða þeim vanda ekki síður. Víst er að orsakanna er ekki að leita í málefnum landbúnaðarins nema að litlu leyti, vegna þess að verðlagsþróun í þessu þjóðfélagi síðustu ár og áratugi á þar í raun og veru alla sök. Við getum leitað orsakanna til verðbólguþróunar víðs vegar um þjóðfélagið í heild. Ef verðlagsþróun hefði ekki verið með þeim hætti sem raun er á ættum við Íslendingar ekki í neinum vandræðum með að flytja út landbúnaðarvörur okkar fyrir sæmilegt verð. Það er hins vegar ljóst, að það er við vanda að etja í landbúnaðinum. Við skulum ekki mikla þann vanda um of. Hann er vissulega til og það þarf breytingar til að ráða bót á nokkrum hluta þess vanda. En við skulum umfram allt ekki mikla þennan vanda fyrir okkur og tala þannig, að hér sé stærsta vandamál íslensku þjóðarinnar á fjármálasviðinu. Það er mjög ofsagt. Vil ég þó um leið láta þau orð fylgja, að ég fagna í rauninni þeim umskiptum sem hafa orðið í ræðuflutningi hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, miðað við það sem hefur verið hjá sumum talsmönnum Alþfl. í umr. um þessi mál á Alþ. að undanförnu. Ég ætla ekki að ýfa hér upp umræður um stefnubreytingu í landbúnaðarmálum. Við höfum talað um að við, sem stöndum að ríkisstj., höfum hugsað okkur að setja fram stefnu okkar. Ég tel enn fremur að nauðsynlegt sé að treysta grundvöllinn undir þeirri stefnu með nokkrum aðgerðum, þannig að þjóðfélagið í heild geti orðið meira sammála um landbúnaðarstefnuna en hefur verið á síðustu misserum. Ef tækist að leiða þær röksemdir að nýjum grundvelli undir landbúnaðarstefnuna, sem ekki hafa verið dregnar fram í dagsljósið á síðustu árum, gæti það e.t.v. skapað þjóðarsátt um þessi mál og orðið til þess að við þyrftum ekki að standa í háværum deilum, eins og stundum hefur gerst á hv. Alþ., um þessi mikilvægu mál.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hv. Nd. fékk mál þetta til umfjöllunar. Til n. barst erindi frá Sjómannafélagi Reykjavíkur með ábendingu um nokkrar nauðsynlegar breytingar sem þyrftu að verða á lögunum um sjóð þennan. Nefndin taldi sér þó ekki fært eða ástæðu til að taka upp nema eina þeirra, vegna þess að hér er um samkomulagsmál að ræða í stjórn sjóðsins. Eins og kunnugt er eru það margir aðilar sem aðild eiga að þeirri stjórn, en sjóðurinn orðinn til vegna samninga milli aðila á vinnumarkaðinum og sjóðsstjórnin skipuð fulltrúum þeirra. Sú brtt., sem ég hafði lýst við 1. umr. málsins og reyndar er ein af þeim sem Sjómannafélag Reykjavíkur benti á, var send til umsagnar Lífeyrissjóði sjómanna, sem hefur afgreiðslu sína hjá Tryggingastofnun ríkisins, sem aftur fékk tryggingafræðing sjóðsins til þess að líta á hana. Hefur borist svar frá stjórn sjóðsins sem mælir eindregið með að þessi breyting verði gerð á frv., en breytingin er á 14. gr. laganna og varðar makalífeyri. Er lagt til, eins og á var bent, að þetta atriði komi inn í lög þessa lífeyrissjóðs. Þetta er sambærilegt atriði við það sem er í reglugerðum og lögum sjóða sem starfandi eru, t.d. hinna almennu lífeyrissjóða. Þetta varðar makalífeyrinn. Breytingin, sem n. er sammála um að flytja samkv. og í samræmi við ábendingu tryggingafræðingsins, er á þessa leið, með leyfi forseta: „Nú lætur sjóðsfélagi ekki eftir sig maka, en einstæð móðir hans, ógift systir eða sambýliskona hefur sannanlega annast heimili hans um árabil, þó ekki skemur en fimm ár fyrir andlát hans, og er þá stjórn sjóðsins heimilt að greiða hlutaðeigandi makalífeyri svo sem um ekkju væri að ræða. Á sama hátt er sjóðsstjórn heimilt að greiða sambýlismanni lífeyri í samræmi við ákvæði 3. og 4. mgr.“ Sú breyting er gerð frá ákvæðinu í lögum hinna almennu lífeyrissjóða, að hér er sett inn ákvæði um að það verði að hafa liðið fimm ár áður en þetta ákvæði geti tekið gildi. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara aftur yfir sjálft frv, eða einstakar greinar þess. Það var skýrt mjög ítarlega við 1. umr. málsins. En allir nm. í heilbr.og trn. eru sammála um að mæla með samþykkt þess. Og það er von þeirra, sem að málinu standa, og reyndar þeirra, sem njóta eiga, að málið nái fljótt fram að ganga, en gert er ráð fyrir því í 2. gr. frv. að lögin taki gildi frá og með síðustu áramótum. Mun það verða mörgum til hagsbóta þegar þessi lög hafa tekið gildi.