Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Sú vinnuskipulagning, sem hér hefur átt sér stað undanfarin kvöld, hefur komið mér dálítið spánskt fyrir sjónir, þ. e. a. s. að hér hafi verið þingfundir á hverju kvöldi alla þessa viku. Þegar ég kom hér til þings þá mun það hafa verið með þeim fyrri fundum sem ég var á að um þetta var rætt í þingflokki hjá okkur. Lagt var til að haldnir yrðu tveir kvöldfundir í viku. Þm., sem hafði setið mörg þing, lýsti því þar yfir að það væri algerlega nýtt í þingsögunni að þannig væri unnið. Ég geri ráð fyrir því að flestir þm. hafi vel möguleika til þess að sinna störfum hér á hverju kvöldi vegna þess að mikill hluti þeirra vinnu hefur þegar farið fram í n. En með því að halda hér uppi fundi kvöld eftir kvöld er verið að leggja algerlega óeðlilegt vinnuálag á starfsfólk þingsins, og án þess að gera neina tilraun til þess, að því er virðist, að bæta þar við starfskröftum. Hér er sama starfsfólkið að vinna frá morgni til kvölds við mjög erfiðar vinnuaðstæður og mér finnst það ganga allt of langt og ábyggilega verið að ganga yfir lög í sambandi við þá hluti. Ég vil nú bæði spyrja hæstv. forseta hvort enn sé áfram hugsað að vinna þannig á morgun og hvort það hafi verið af einhverri nauðsyn að þau mál, sem hér eru til umr. í kvöld, hafi verið tekin til afgreiðslu. Mér sýnist að flest af þessum málum hefðu getað beðið morgunfundar. Einnig hef ég áhuga á því að heyra frá formönnum þingflokka, m. a. míns eigin þingflokks, hvort þetta sé gert með ráðum þeirra. Þessi mál hafa a. m. k. ekki verið rædd í mínum þingflokki að það væri ákveðið að haldinn yrði hér kvöldfundur alla vikuna eða kvöld eftir kvöld.



Vegna fsp. hv. 4. þm. Vesturl. og athugasemda um fundarhöld hér í kvöld get ég tekið undir það að það er mikið vinnuálag hér á þinginu og ekki síður á starfsfólki þingsins þessa dagana. Ég held hins vegar að þetta sé ekki meira vinnuálag nú þessa síðustu daga fyrir þinglausnir en endranær. Þetta virðist bera við á hverju einasta vori, a. m. k. frá því að ég kom hér til starfa á Alþingi sýnist mér þetta vera með sama hætti. Þess væri svo sannarlega óskandi að hægt væri að haga störfum þingsins þannig að til slíks þyrfti ekki að koma. Ég vil einnig taka undir það að það er ekki síður álagið hér á starfsfólkinu. Það sáum við best í gærkvöldi þegar fundir voru hér í báðum þingdeildum og það þurfti að hafa hverja dagskrána af annarri tilbúna og lítill tími vannst fyrir starfsfólkið til að undirbúa það. Það ber sérstaklega að þakka fyrir það hvernig þó tókst vel til. Hv. 4. þm. Vesturl. beindi fsp. til formanna þingflokka og sérstaklega síns þingflokks svo að ég geri ekki ráð fyrir að mér sé ætlað að svara fyrir þeirra hönd. Hins vegar vil ég gjarnan bæta því við að boðað var til fundar eftir hádegið í dag með forsetum og formönnum þingflokka. Þar voru þessi mál rædd og þessi fundur hér í kvöld er haldinn í framhaldi af þeim fundi. Síðan ætla ég að gefa formönnum þingflokka, sem hér hafa beðið um orðið, tækifæri til að svara.



Virðulegi forseti. Ég held að þær athugasemdir, sem hv. 4. þm. Vesturl. gerði áðan, séu fyllilega réttmætar. Ég hef áður gagnrýnt það hér að skipulag vinnunnar í þessari stofnun væri ekki svo gott sem skyldi. Ég held það sé engin óhjákvæmileg nauðsyn að þinghaldið endi með þeim hætti sem það hefur alltaf gert, þ. e. með þessari vinnulotu þegar mál eru afgreidd nánast á færibandi og oft því miður ekki með nægilegri athugun. Reynslan hefur nú einu sinni sýnt það. Á fundi þingflokksformanna og forseta, sem haldinn var kl. hálf tvö í dag, vakti ég máls á nákvæmlega þessu sama sem hv. þm. Skúli Alexandersson minntist hér á, þ. e. því álagi sem starfsfólk þingsins yrði nú að sæta vegna þessara miklu fundarhalda. Það kom fram á þeim fundi að þegar við ljúkum hér störfum kannske kl. 1 um nótt þá eru hér starfsmenn sem kannske eiga ólokið 2–4 klst. starfi en þurfa síðan að mæta til vinnu aftur að morgni. Þetta er auðvitað ekki gott. En það verður að segjast eins og er að þessar athugasemdir mínar fengu engan sérstakan hljómgrunn í dag og ég játa að ég gerði ekki athugasemdir við það að ráðgerðir væru kvöldfundir í kvöld. Ég lýsti þeirri skoðun þingflokks Alþfl. að við teldum ekki æskilegt að hafa kvöldfund í kvöld, en það hlaut ekki undirtektir og ég hreyfði ekki frekari andmælum og taldi ekki ástæðu til þess eftir að ég var búinn að koma þessari skoðun á framfæri. Ég hygg að við verðum að reyna að taka höndum saman um að laga þetta ástand, skipuleggja þessa vinnu betur. Það er engin hemja, eins og gerðist í Sþ. í dag, að skýrsla utanrrh. sé tekin til umr., sá mikilvægi málaflokkur, með þeim hætti sem þar var gert. Það komust nokkrir þm. að til að tjá sínar skoðanir um það mál. E. t. v. verður það tekið aftur á dagskrá á morgun, en þetta eru ekki hin ákjósanlegu vinnubrögð. Það er langur vegur frá. Ég tek það skýrt fram að hér er ekki hægt og ekki ástæða til að beina gagnrýni að neinum einum aðila, þingforseta, forsetum eða formönnum þingflokka. Ég hygg að hér eigi allir hlut að máli. Þetta er bara mál sem við verðum að lagfæra með því að skipuleggja þessa vinnu betur. Ég er alveg sannfærður um að það er hægt og ég held að við gætum leitað okkur ráða og reynslu hjá kollegum okkar með grannþjóðum okkar þar sem ég veit að þessi mál eru miklu betur skipulögð. Ég hef orðið þess var í samtölum við norræna þm. að þegar verið er að skipuleggja fundahöld fram í tímann, kannske tvo, þrjá mánuði, þá segja þeir: „Nei, því miður, þennan dag eftir þrjá mánuði verður umræða um utanríkismál, eða einhvern málaflokk í þinginu, og þar verð ég að vera viðstaddur.“ Það er því ljóst að hægt er að skipuleggja þessa vinnu langtum betur. Að því held ég að við eigum að einbeita okkur. En hvort við getum núna í þessari lokatörn breytt einhverju miklu, það sýnist mér að muni verða næsta erfitt úr því sem komið er.



Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með þeim þm., sem hér hafa rætt um vinnubrögð og annir á Alþingi, að vissulega hefur verið annasamt núna seinustu dagana og það vafalaust úr hófi fram. Ég vil líka alveg sérstaklega taka undir það sem sagt var áðan af þingflokksformanni Alþfl., hv. þm. Eiði Guðnasyni, að það ber brýna nauðsyn til þess að skipuleggja vinnubrögð á Alþingi betur en gert hefur verið. Þetta höfum við rætt, þingflokksformenn, á mörgum fundum í vetur og einnig rætt við forseta þingsins. Það mál er ekki útkljáð og var ekki útrætt en þó má nefna dæmi þess að eitthvað örlítið hafi hreyfst til betri vegar á vissum sviðum án þess að ég ætli að fara að tíunda það hér. Eitt af því, sem rætt var um snemma í vetur, var einmitt það, sem hv. þm. Skúli Alexandersson nefndi hérna áðan, að kvöldfundir yrðu yfirleitt aldrei oftar en tvisvar í hverri viku. Þetta held ég að hafi staðist í vetur. Hins vegar gerðu sér vafalaust allir grein fyrir því þegar um þetta var rætt að í seinustu vikunni áður en þing færi heim mundi þessi regla ekki standast frekar en fyrri daginn. Ég hygg að það hafi verið svo um mjög langt skeið að margir kvöldfundir, stundum næturfundir hafi verið í seinustu vikunni áður en þingið fer heim. Ég er nú kannske ekki eins bjartsýnn og sumir aðrir á það að á þessu verði snögg breyting. Það er margt sem stuðlar að þessum ósið okkar alþm. og virðist ekkert vera auðvelt að brjótast út úr þeim ógöngum sem við lendum alltaf í að vorinu. Varðandi kvöldfund á þessum degi vil ég taka fulla ábyrgð á mig að hafa samþykkt hann. Við Alþb.-menn höfum lagt á það áherslu, eins og raunar aðrir flokkar, að landið yrði ekki kosningalagalaust í sumar, enda slíkt óheyrt og getur ekki staðist. Þingið getur ekki farið heim án þess að afgreiða kosningalögin. Nd. hefur legið á þessu máli vikum og mánuðum saman og er ekki að skila því af sér fyrr en í dag. Það var alveg ljóst að hvort sem menn ætluðu sér að ljúka þinginu á laugardegi eða mánudegi, eins og talað hefur verið um, yrði að taka kosningalögin til umr. í Nd. í kvöld. Undan því varð ekki vikist. Ég tel ekki að nein sérstök nauðsyn hafi verið á því að halda fund í Ed. í kvöld. En úr því að hér stóð fundur í Sþ. fram á kvöldið þótti mér eðlilegt að nýta tímann eitthvað til viðbótar til umræðna þótt ekki verði sagt að það sé nein alger nauðsyn. Ef þannig stæði á fyrir einstökum þm. að þeir vildu mótmæla fundi hér í deildinni í kvöld umfram einhvern ákveðinn tíma, þá hygg ég að forustumenn flokka og forseti mundu taka fullt tillit til þess. Sem sagt, ég tek á mig alveg fulla ábyrgð á fundum hér í deildum í kvöld. Það hefur ekki verið minnst á það í mínum flokki að reyna að forðast það. Þvert á móti höfum við lagt á það áherslu að kosningalagamálið verði afgreitt frá Nd. hið fyrsta því það sæmir að sjálfsögðu ekki að við fáum hér í Ed. kannske örfáa klukkutíma til þess að ræða slíkt stórmál. Við verðum að geta fengið hæfilegan tíma til þess að taka það mál hér til athugunar, og það verður bersýnilega ekki nema málið komi til okkar á morgun. Af þessari ástæðu sjá allir að það varð ekkert undan því vikist að hafa fundi í Nd. í kvöld og þess vegna er hér nú líka fundur í Ed. Ég held eins og ég sagði áðan, að ef fram kæmu óskir um að fundurinn yrði ekkert allt of langur, þá mundu margir verða til að styðja þá ósk og ég mundi hiklaust vera í þeim hópi. En ég var því sammála að við notuðum þennan tíma núna til að afgreiða mál og tek fulla ábyrgð á því.



Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það í lok ræðu sinnar að ekki hafi verið undan því vikist að halda fundi í kvöld í Nd. sérstaklega til þess að hægt væri að koma kosningalögunum áfram, en sú skoðun miðast náttúrlega við það að þingi verði slitið á laugardag, mánudag eða þriðjudag. Ég sé ekki ástæðu til að slíta þingi núna á þessari helgi. Ég sé enga ástæðu til annars en að við getum haldið áfram að vinna hér eins lengi og við þurfum til þess að geta afgreitt mál sómasamlega héðan af Alþingi Íslendinga. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið um álag á starfsfólk og álag á þm. Ég held að fólk, sem vinnur undir slíku álagi eins og þm. gera núna, geti í raun og veru ekki gengið úr skugga um það þannig að þeir geti átt það við sína samvisku að það, sem hér fer í gegn, sé eins og þeir hefðu helst kosið og að þeir hafi unnið það eins og þeir vilja. En mig langar til að gera hérna eitt atriði að umtalsefni, sem ekki hefur verið minnst á, og það eru nefndarstörfin. Ég vakti máls á því í hv. félmn. í morgun að mér fyndist það ekki sæmandi að félmn. Ed. fái einn sólarhring til þess að fjalla um húsnæðismálafrv. sem er stór og mikill lagabálkur eins og allir vita og er búið að vera til umræðu í lengri tíma í Nd. Þau svör fengust þá á fundinum af hálfu stjórnarþm. að þetta væri nú vaninn og að þingflokkar væru búnir að fjalla um frv. áður. En þá spyr ég: Til hvers er verið að hafa hér tvær þingdeildir ef þetta á að vera vinnulagið? Bandormurinn fer hér líka í gegn á methraða með nánast engum nefndarstörfum og svo eru það kosningalögin. Og mér er spurn: Hvað skyldum við fá langan tíma til að fjalla um þau? Eru það klukkutímar eða mínútur? Og ég vil eingöngu að lokum taka undir þau orð sem hér hafa fallið. á undan um það að þetta er ekki vinnutag í lagi, því fer fjarri. Ég geri ráð fyrir að menn séu komnir hingað til að vinna og við þessar aðstæður er ekki hægt að vinna.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um það mál sem hér er til umr. Ég hygg að þetta sé nokkuð áþekkt því sem venjulega hefur verið. En þegar ég segi það er ég ekki að mæla því bót. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það eigi að hafa betri vinnubrögð og ekki hrúga málum svo til afgreiðslu síðustu daga þingsins, eins og nú hefur verið gert, og venja hefur verið að gera. Menn tala um skipulag í þessum efnum. Það er ágætt og einhvers konar skipulag er það sem við þurfum að koma á. En við þurfum að hafa það í huga að Alþingi Íslendinga er ekki venjuleg stofnun. Við setjum ekki hér skipulag sem er eitthvað hliðstætt við það sem sett er í fyrirtækjum með vinnuhagræðingu eða öðru slíku. Það er tvennt sem sköpum skiptir í því hvernig vinnubrögð Alþingis eru. Það er annars vegar það að ríkisstj., hver sem hún er, leitist við að dreifa þeim málum, sem frá ríkisstj. koma og lögð eru fram, á þingtímann í heild. Og það er hitt að nefndirnar vinni sem best allan þingtímann og dreifi afgreiðslu þingmála úr nefndum á allan þingtímann eftir því sem við verður komið. Við forsetar höfum á þessu þingi lagt alveg sérstaka áherslu á það að þetta væri gert. Við höfum gert það bæði með því að kalla formenn allra nefnda á okkar fund og ræða málin og fara yfir hvernig staðan er og það hefur verið gert úr forsetastóli. Því miður hefur þetta ekki borið þann árangur sem skyldi. Ég vil hins vegar taka fram að þegar forsetar eru að leggja áherslu á betri vinnubrögð í nefndum eru þeir ekki að gefa nein fyrirmæli um það að nefndir skuli afgreiða öll mál, forsetar hafa ekkert vald til slíks, né að gefa fyrirmæli um það á hvern veg mál eru afgreidd. En það sem er höfuðatriði í þessu er það að nefndir hafi þau vinnubrögð að dreifa afgreiðslu mála eftir því sem við verður komið á allan þingtímann, afgreiðslu þeirra mála sem eiga að koma aftur til umr. í þinginu. Það væri hægt að ræða mikið um þetta efni. Ég ætla að neita mér algjörlega um það. Mér þótti rétt að segja aðeins fáein orð að gefnu tilefni.



Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta það ef það mun hafa skitist þannig í minni fyrri ræðu hér að ég hafi sagt að hv. deild hafi verið á fundum alla vikuna. Ég meinti það ekki og vissi að við vorum ekki með kvöldfund á mánudag, en hér var fundur í húsinu þannig að álagið á starfslið þingsins var svipað, þó náttúrulega ekki eins mikið og þegar báðar deildir eru að störfum. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem hafa verið við það sem ég sagði hér í upphafi. Ég held þó að gæti ansi mikils misskilnings ef því er haldið fram, sem hér hefur komið fram, að hér sé verið að halda fram svipuðu og verið hefur undanfarandi ár. Þetta er ekki rétt. Skv. upplýsingum starfsfólksins hefur nú verið gengið lengra en nokkru sinni fyrr. Ef forsetar og þingflokksformenn réttlæta svona vinnubrögð með því að þetta hafi verið unnið þannig áður, þá finnst mér það miður og stefna í þá átt að við séum að láta undan ákveðnum þrýstingi í sambandi við vinnubrögð hér á síðustu dögum þingsins. Um vinnubrögð nefnda og vinnubrögð þingsins allan þingtímann má ræða mikið og sjálfsagt hægt að skipuleggja þá vinnu á annan veg en verið hefur. En mér finnst að sú áhersla, sem lögð er á að klára mál á nokkrum dögum eins og gert hefur verið núna, gangi allt of langt. Ég var ekki sérstaklega að biðjast undan þeim fundi sem haldinn er hér í kvöld þó að mér fyndist að þau mál, sem á dagskránni eru nú, hefðu vel getað beðið morguns. En ég tel af og frá að það verði haldinn hér fundur aftur áfram annað kvöld. Mér finnst að þegar sé búið að ganga nógu langt í því að halda starfsliði þingsins hér til vinnu, að það verði gengið yfir öll mörk ef þannig á að halda fram. Þá sé sem sagt verið að réttlæta mál með því að halda því fram að fyrst þetta hafi kannske einhvern tíma verið gert svona eða menn telji sér trú um það, þá megi gera það enn á ný á þann veg. En það er ekki hin rökrétta hugsun að hafa það þannig. Heldur eigum við að stefna að því að laga málin en að láta þau alltaf ganga á hinn verri veg.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Mér kemur ekki til hugar að fara að deila við hv. 4. þm. Vesturl. um það hvenær ástandið hefur verið verst í þessum efnum sem við ræðum núna. Það skiptir ekki höfuðmáli. En hv. þm. segir að það hafi ekki verið verra í aðra tíð en nú. Ég leyfi mér að efast um þetta en ræði ekki frekar um það. Það sem ég þekki best - og við þekkjum öll jafnvel, það er í Sþ. - þar hefur enginn kvöldfundur verið á þessu þingi nema eitt kvöld við afgreiðslu fjárlaga og ég hygg að menn hafi ekkert við það að athuga - fyrir utan kvöldið í kvöld fram undir kl. 10. Það er eini kvöldfundurinn sem verið hefur í Sþ. Það hefur einmitt verið leitast við að haga vinnubrögðum þannig. Og þó að ég nefni sérstaklega Sþ. þá veit ég að forsetar beggja deilda hafa gert allt, sem í þeirra valdi stendur, til að fylgja sömu stefnu.



Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það að ég hef ekki verið að tala um starfstíma þingsins og ég hef ekki verið sérstaklega að gagnrýna störf Sþ., heldur var ég fyrst og fremst að gagnrýna það hvernig vinnubrögð hafa verið hér síðustu viku.



Þá er þessari umr. um þingsköp væntanlega lokið. Ég vil þó aðeins minna hv. þdm. á það - og það hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum - að forseti Ed. hefur reynt að komast hjá því að halda kvöldfundi í vetur. Það hefur stundum verið gert á þann veg að halda frekar fundi milli kl. 6 og 7, einmitt til þess að hv. þdm. þyrftu ekki að sitja á kvöldfundum þegar annríki hefur verið mikið. Það liggur væntanlega ljóst fyrir að þessi fundur er haldinn í kvöld til þess að létta á dagskránni vegna þeirra mála, sem við eigum eftir að taka til afgreiðslu, eins og hér hefur komið fram í kvöld, og eiga eftir að koma frá Nd. , með það fyrir augum að það mun vera samkomulag um að stefnt skuti að því að ljúka þingstörfum helst um helgina.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. iðnn. hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess.

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur fjallað um þetta frv. en varð ekki sammála. Ég mæli fyrir hönd meiri hl. n. sem leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Frv. þetta tengist frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. að selja hlutabréf ríkissjóðs í Iðnaðarbanka Íslands. Minni hl. iðnn. - ég og hv. þm. Karl Steinar Guðnason - er andvígur sölu ríkisins á bankanum og því einnig mótfallinn þeirri breytingu á lögum um bankann sem felst í þessu frv. Við leggjum til að það verði fellt.

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. iðnn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr. en komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu. Meiri hl. n., sem ég mæli fyrir, leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu frsm. meiri hl. iðnn. þá varð ekki samkomulag í n. um þetta mál. Við hv. þm. Karl Steinar Guðnason leggjum til að það verði fellt.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Hv. iðnn. hefur fjallað um þetta frv. og fékk m. a. til viðræðna Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóra. Nefndin leggur til að frv. verði samþ.



Virðulegi forseti. Það gafst stuttur tími til að ræða þetta frv. og við höfðum ekki tíma né aðstöðu til að skoða þær umsagnir sem hv. iðnn. Nd. hafði aflað sér við könnun þessa máls. Rafmagnsveitustjóri kom á fund okkar og við spurðum hann um ýmsa þætti varðandi þá breytingu sem yrði á Rafmagnsveitum ríkisins við það að þessi hluti landsins yrði skilinn frá veitusvæði fyrirtækisins. Það kom í ljós að rafmagnsveitustjóri hafði vissar áhyggjur af því ef sú þróun héldi áfram að bestu bitar, ef svo mætti kalla, eins og Suðurnes, væru teknir frá Rafmagnsveitunum. Þá gætu komið upp ýmsir erfiðleikar í sambandi við rekstur Rafmagnsveitnanna í öðrum landshlutum. Einnig kom það fram að önnur línan sem liggur til Suðurnesja og ætlast er til að Hitaveita Suðurnesja yfirtaki er fyrst og fremst flutningslína til Keflavíkurflugvallar og Rafmagnsveiturnar hafa um hana sérstakan samning sem er Rafmagnsveitunum hagstæður og skapar þeim um 29 millj. tekjur, reyndar að frádregnum ákveðnum þáttum. Ég tel að æskilegra hefði verið að þessi lína hefði verið undanskilin þessari breytingu en get viðurkennt að í sambandi við uppbyggingu orkukerfis á Suðurnesjum er jákvætt að rafmagnið tengist hitaveitunni og það sé byggð upp sameiginleg orkuveita á þessu svæði. Ég lýsi þó ótta um að það komi upp vissir erfiðleikar í sambandi við rekstur Rafmagnsveitna ríkisins á öðrum svæðum ef sú þróun heldur áfram, eins og rafmagnsveitustjórinn nefndi, að bestu bitar úr þessum rekstri verði teknir frá og stofnaðar um þá sjálfstæðar reksturseiningar. Ég mun sitja hjá við atkvgr. þessa máls.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um þetta mál og svo undarlega vildi til að hún varð ekki sammála, klofnaði í afstöðu sinni til þessa máls. Við sem ritum undir meirihlutaálit mælum með því að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. Þó hefur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson fyrirvara um samþykki við 26. gr. frv., um bindiskyldu í Seðlabanka, og í ljósi tilkynningar sem barst frá Seðlabanka í dag kann að vera að fleiri hafi aths. við þá grein að gera áður en lýkur, en það verður að koma í ljós síðar. Ég vil, virðulegi forseti, fara örfáum orðum um þetta viðamikla mál. Ég vil þá byrja á að segja frá því að fyrir liggja upplýsingar um afkomu ríkissjóðs eftir fjóra fyrstu mánuðina. Þar munu útgjöld hafa farið um 230 millj. fram úr tekjuáætlun fjárlaga, sem einhvern tíma hefði þótt tíðindum sæta í ríkisfjármálum á Íslandi. Það eru aðeins 3–4% af heildarútgjöldum á þessu tímabili. Þá vil ég drepa á eitt, sem mér finnst fráleitast í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga í þessu máli, en það er að tala um að nú sé ætlunin að taka erlend lán til að greiða meðlög með óskilgetnum börnum í landinu. Jafnfráleita fullyrðingu hef ég ekki orðið var við á mínum þingferli sem er nú orðinn 13 ár. Hér er um það að ræða að sveitarfélögin, sem eiga að greiða þessa greiðslu, skulda ríkissjóði nærri 200 millj. kr. vegna þessa. Tryggingastofnunin hefur þegar fengið þetta greitt úr ríkissjóði og ríkissjóður að sjálfsögðu dregið yfir, til að geta greitt Tryggingastofnuninni þetta, í Seðlabankanum. Auðvitað vex engin skuld við það að þessi skuld sé færð yfir á þann skuldara sem raunverulega skuldar, þ. e. sveitarfélögin. Þetta ættu menn, svo einfatt með það er, að geta skilið. Á hinn bóginn þarf að taka erlend lán til þarfa ríkissjóðs í ár, það hefur enginn dregið fjöður yfir það. Undanfarin ár hefur verið mikið um erlendar lántökur. Bókhaldslega séð hafa þær komið öðruvísi niður en í ár. Í nál. meiri hluta fjh.- og viðskn. eru upplýsingar frá Seðlabankanum settar fram í myndrænu formi um þróunina á þessu sviði undanfarin ár. Þar sést að erlendar lántökur til ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja hafa stórlega vaxið frá einu ári til annars. Það er mikið áhyggjuefni að e. t. v. tekst ekki á þessu ári að draga eins mikið úr þessu og stefnt var að upphaflega, en þó munu vonir standa til að markmið ríkisstj. um að þessar lántökur nemi ekki meiru en 60% af þjóðarframleiðslu í árslok standist. Þá vil ég, virðulegi forseti, fara örfáum orðum um það sem mér finnst menn hafa rætt allt of lítið um í sambandi við ríkisfjármálin og þann vanda sem við er að etja í ríkisfjármálum og menn hafa kallað ýmsum nöfnum. Ríkisútgjöld hafa óneitanlega aukist mjög undanfarið að raungildi. Kaupmáttur var á því tímabili mikill og í raun langt umfram getu þjóðarbúsins. Þessi kaupgeta hafði í för með sér mikinn viðskiptahalla og erlenda eyðsluskuldasöfnun, eins og kunnugt er, en ríkissjóður hafði jafnframt miklar tekjur af innflutningi og veltu sem af þessu stafaði. Skatttekjur ríkissjóðs fóru auk þess vaxandi í hlutfalli af þjóðartekjum. Skatttekjur voru 1982 um 30.2% af þjóðarframleiðslunni, en skv. nýrri tekjuáætlun verða þær nú ekki nema 27.1%. Það er sem sagt stefnt að því að tekjur ríkissjóðs dragist mun meira saman en þjóðarframleiðslan þannig að ríkisbúskapurinn axli í raun miklu meira en sinn hluta af þeirri kjaraskerðingu sem óhjákvæmilega hefur orðið vegna minnkandi sjávarafla og rýrnunar þjóðartekna. Væru þjóðartekjur þær sömu - og hér kem ég að kjarna málsins - og 1982 að raungildi og sama hlutfall af þjóðartekjum tekið í skatta til ríkissjóðs, þá næmu skattar á yfirstandandi ári milli 3.5 og 4 milljörðum kr. hærri fjárhæð en ný tekjuáætlun ríkissjóðs gerir ráð fyrir. Þetta er meginorsök vandans í ríkisfjármálunum. Ljóst var að sú stefnubreyting, sem ákveðin var með ráðstöfun ríkisstj. fyrir tæpu ári að hætta eyðslu umfram efni - og nú skal hæstv. fyrrv. fjmrh. hlusta grannt - hefur komið þungt niður á ríkissjóði. Þetta var frá upphafi ljóst öllum þeim sem að þessum ráðstöfunum stóðu. Ef úr væri að spila 3.5–4 milljörðum kr. í tekjuauka hjá ríkissjóði fram yfir áætlanir væri ekki 2 milljarða kr. gat á ríkisfjármálunum, eins og hér hefur oft verið nefnt, heldur væri um 2 milljarða kr. greiðsluafgang að ræða. Það sést á þessum tölum að tekist hefur að þrýsta ríkisútgjöldunum verulega niður að raungildi undanfarið í fjárlögum þeim sem við búum við. Ég skal ekki orðlengja frekar, virðulegi forseti, um þetta viðamikla mál, en ég vildi drepa á þessi örfáu atriði í tengslum við nál. meiri hl. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Við afgreiðslu þessa máls klofnaði n. í minni og meiri hl. Minni hl. hennar skipa auk mín Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og Eiður Guðnason, en Stefán Benediktsson, sem sat fundi n., er samþykkur þessu nál. Eins og kunnugt er hefur frv. þetta verið í undirbúningi í tvo mánuði, en því var ætlað það hlutverk að rétta af mikinn halla ríkissjóðs sem hefur blasað við frá því að fjárlög voru afgreidd þótt vandinn væri að vísu ekki viðurkenndur fyrr en í febrúarmánuði s. l. Eins og rakið var af okkur fulltrúum stjórnarandstöðuflokka við 1. umr. málsins er meðferð ríkisstj. á máli þessu að sjálfsögðu ekkert annað en uppgjöf því að hún leggur til að meginhluti vandans verði afgreiddur - ég vil ekki segja leystur heldur afgreiddur - með stórfelldri erlendri lántöku. Þótt ekki geti það forðað ríkissjóði frá miklum rekstrarhalla forðar það ríkissjóði frá greiðsluþroti. Ég hygg að því sé ekki mótmælt að þessar erlendu lántökur, sem nú eru teknar til rekstrar á vegum ríkissjóðs, eru einsdæmi og verða ekki fundin nein önnur dæmi þess að erlend lán séu tekin til þeirra verkefna sem hér er gerð tillaga um. Það var greinilegt að hv. þm. Lárus Jónsson, 2. þm. Norðurl. e., skammaðist sín dálítið fyrir þessar erlendu lántökur. Sérstaklega skammaðist hann sín fyrir að lán skyldi tekið til uppgjörs á meðlagsskuldum Innheimtustofnunar sveitarfélaga. Það hefur að vísu enginn haldið því fram að þetta erlenda lán eigi að ganga beint í vasa þeirra sem börnin hafa átt, en hinu verður ekki neitað að skuldir þeirra sem börnin hafa getið eru orsök þess að tekið er þetta erlenda lán og þarf ekki fleiri orð um það. Hv. þm. var hér með miklar heimspekilegar hugleiðingar um hvað hæstv. fjmrh. hefði fengið mikið í kassann sinn ef þjóðartekjur væru þær sömu á þessu ári og á árinu 1982, ef miðað er við raungildi og sama hlutfall af þjóðartekjum. Hann sagði að ef tekið væri í skatta til ríkissjóðs sama hlutfall og þá var gert næmu skattar á yfirstandandi ári milli 3.5 og 4 milljörðum kr. og þar sem hið margfræga gat væri ekki upp á nema 2 milljarða væri bersýnilegt að við þær aðstæður hefði orðið stórfelldur afgangur upp á 1.5 til 2 milljarða. Ekki heyrðist mér betur en þetta væri röksemdafærslan, enda er það í fullu samræmi við það sem lesa má í nál. sem meiri hl. hefur sent frá sér. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þetta reikningskúnstir með ólíkindum og ekki samboðið formanni fjvn. að bera þær á borð - eða heldur hann að ef þjóðartekjur væru þær sömu og árið 1982 að raungildi og efnahagsástand hliðstætt því sem þá var væru útgjöld ríkissjóðs ekki verulega miklu meiri en þau eru í dag? Er ekki hætt við því að margt væri með töluvert öðrum hætti í ríkisbúskapnum, t. d. launagreiðslur hjá ríkinu? Það segir sig sjálft að það þýðir ekki að taka bara tekjuhlið fjárlaganna og margfalda þær tölur miðað við einhver hlutföll sem breyst hafa milli tveggja ára, en sleppa alveg gjaldahliðinni. Auðvitað eru þessar reikningskúnstir fyrir neðan allar hellur. Á bls. 5. er fskj. III sem Þjóðhagsstofnun hefur sent hv. fjh.- og viðskn. Það hefur nú einhvern veginn farið fram hjá mér. Ég veit nú ekki hvers vegna, í öllu falli man ég ekki eftir því að hafa fengið það í hendur, en vera má að það sé mín sök, ég vil ekki fullyrða um það. En ég verð að segja að það er ekki aðeins hv. meirihlutamönnum til minnkunar að bera slíkt plagg á borð, heldur er það til stórfelldrar minnkunar fyrir þá sérfræðinga sem senda slíka reikninga til okkar og ætlast til þess að við trúum þeim. Í því er gerð lausleg áætlun um árlegt tekjutap ríkissjóðs vegna lækkunar og/eða niðurfellingar skatta árið 1983–1984. Ég get í fyrsta lagi bent á það með mjög auðveldum hætti að sumar tölurnar, sem hér eru nefndar, eru bersýnilega vanáætlaðar. Ég get nefnt sem dæmi afnám 10% álags á ferðamannagjaldeyri. En maður er nú orðinn vanur því að sérfræðingarnir hjá Þjóðhagsstofnun áætli ekki mjög grimmilega þegar tekjupóstarnir eru annars vegar. Auðvitað má alltaf deila um hverjar hefðu orðið tekjur ríkissjóðs af ferðamannagjaldeyri á þessu ári. Þar eru ýmsar forsendur sem skipta miklu máli. En þó er ég alveg viss um að það á eftir að koma í ljós að þessi tala er röng. Þessa tölu getum við reiknað út í árslok og við skulum bara sjá til, þegar þar að kemur, hvor hefur rétt fyrir sér í þeim efnum. Ég hygg að tekjutap ríkissjóðs á s. l. ári vegna afnáms gjaldsins á hálfu ári þá hafi ekki numið minni upphæð en 50 millj. kr. Ég hygg að talan hafi jafnvel verið enn hærri. Auðvitað er þessi upphæð ekki minni en 130–140 millj. kr., kannske enn hærri. En það sem er verra við þessa töflu Þjóðhagsstofnunar er að það vantar helminginn af sköttunum sem hafa verið felldir niður eða lækkaðir. Þeir nefna hérna tekjuskatt einstaklinga 250 millj., lækkun innflutningsgjalda af bifreiðum 50 millj., afnám álags á ferðamannagjaldeyri 100 millj., lækkun tolla og vörugjalds 70 millj., niðurfellingu söluskatts af innfluttum vélum og tækjum til landbúnaðar 80 millj. Þessir skattar og tollar hafa vissulega verið lækkaðir eða felldir niður, en þá er eftir að geta um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem var lækkaður úr 1.4% í 1.1%, tekjuskatt félaga, sem var lækkaður verulega fyrr í vetur eins og menn þekkja, bæði tekjur af hlutabréfaeign einstaklinga og tekjuskattur lögaðila sem framkvæma fjárfestingu, lækkun á eignarskatti félaga, sem framkvæmd hefur verið með heimild í sömu lögum, frv. um gengismun og gjaldeyrisviðskipti, sem er að ganga í gegnum þingið þessa dagana, og lækkun skatts á innlánsstofnanir sem líka er að verða að lögum þessa dagana. Það vantar hvorki meira né minna en fimm skatta í þessa upptalningu af tíu sem ættu að vera þar. Ég verð að segja að tölur af þessu fagi eru viðkomandi stofnun til háborinnar skammar. Við 1. umr. málsins rakti ég þvílíkt hneyksli það væri að tekin væru erlend lán til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, til Byggingarsjóðs ríkisins, til að greiða og gera upp lausaskuldir sjávarútvegsins, til að gera upp lausaskuldir bænda o. s. frv. og þarf ekki að fara frekari orðum um það. Hins vegar vil ég minna á það, sem ég gat ekki um við 1. umr., að auðvitað mun þetta frv. hafa í för með sér hættu á aukinni verðbólgu frá því sem ella hefur verið gert ráð fyrir vegna þess að hér er verið að spýta inn í efnahagskerfið verulegum fjármunum sem engin innistæða er fyrir með því að reka ríkissjóð með halla. Auk þess felur frv. í sér verulega skerðingu á félagslegum réttindum. Þar er um að ræða niðurskurð á framlögum til félagslegrar þjónustu, sérstaklega til tannviðgerða og sjúkradagpeninga. Ég vil vekja í þessu sambandi athygli á bréfi frá forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, sem ég hafði ekki séð við 1. umr. málsins, en í þessu bréfi staðfestir hann að niðurskurður sjúkradagpeninga kemur einkum niður á húsmæðrum, námsmönnum og verkafólki sem hefur ekki áunnið sér rétt til sjúkradagpeninga hjá atvinnurekendum. Ég vil því taka það fram að einmitt af þessari ástæðu munu stjórnarandstöðuflokkarnir greiða atkvæði gegn þeim greinum frv. sem fjalla um þessi mál. Hins vegar vil ég taka það fram að við í stjórnarandstöðunni munum greiða atkv. með 11. gr. frv., sem fjallar um heimild til heilbrmrh. til að gefa út gjaldskrá fyrir tannlækna, og við munum einnig styðja þær greinar sem eru framkvæmd á samkomutagi við aðila vinnumarkaðarins frá því í febrúarmánuði. Við meðferð málsins í nefndum kom fram að það er ætlun ríkisstj. að margfalda greiðslur sjúklinga til heilbrigðiskerfisins frá því sem hefur verið. Það mun gert ráð fyrir að á næstunni verði gefnar út ýmsar reglugerðir sem feli í sér stórfelldar hækkanir lyfja- og sérfræðigjalda, þar með talin röntgenþjónusta og göngudeildargjöld, og hækkun á þjónustu heilsugæslulækna. Ekki er gert ráð fyrir minni hlutfallslegri hækkun á þessum gjöldum vegna aldraðra og öryrkja samkv. þeim upplýsingum sem þingnefndum bárust frá heilbr.- og trmrn. Eins og ég gat um við 1. umr. verða námsmenn fyrir sérstaklega alvarlegri árás samkv. þessu frv. þar sem hlutfall lána af umframfjárþörf námsmanna mun væntanlega lækka mjög verulega og hefur sennilega ekki verið lægra í hálfan annan áratug ef frv. þetta nær fram að ganga. Þá er ótvírætt og kom skýrt fram við meðferð málsins í n. að frv. hefur í för með sér skerðingu á kaupmætti launa frá því sem gert hafði verið ráð fyrir þegar kjarasamningarnir voru gerðir. Hagdeild Alþýðusambandsins telur kaupmáttinn á fjórða ársfjórðungi verða 3% lakari en á síðasta fjórðungi s. 1. árs. Þar með er álitlegur hluti umsaminna kauphækkana tekinn aftur með þessum ráðstöfunum. Minni hl. er andvígur þeim ákvæðum sem fjalla um skerðingu á tekjustofnum sveitarfélaga, en þetta er í fyrsta sinn sem gert er ráð fyrir skerðingu á verðtryggðum tekjustofnum sveitarfélaga. Minni hl. mun greiða atkv. gegn tillögunni um heimild til aukinnar bindiskyldu Seðlabankans, en það er eitt þeirra mála sem ágreiningur er um í stjórnarflokkunum. Í þessu sambandi er rétt að vekja sérstaka athygli á því að á sama tíma og verið er að auka bindiskyldu um 10% tilkynnir Seðlabankinn að ákveðið hafi verið að lækka afurðalán bæði til sjávarútvegs og landbúnaðar. Vegna þess að hæstv. fjmrh. er í kallfæri og má væntanlega mál mitt heyra ef hann snýr sér við vil ég leggja fram tvær spurningar til hans og vona að hann gefi sér tíma frá viðamiklum stjórnunarstörfum til að hlýða á þær. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hann að því hvort það sé gert með samþykki ríkisstj. að lækka afurðalán til atvinnuveganna og hvort ekki séu breytt viðhorf gagnvart því áformi frv. að hækka bindiskyldu Seðlabankans um 10% þegar Seðlabankinn er á sama tíma að tilkynna að hann sé að lækka lánshlutfall afurðatána. Ég er hræddur um að fleiri en ég geti ekki komið þessu heim og saman.

Það eru fleiri sem koma því ekki heim og saman.

Ég hygg að þeir séu býsna margir sem komi þessu ekki heim og saman. Ég vildi eindregið mælast til þess að hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir þessum nýju viðhorfum sem skapast hafa við yfirlýsingu Seðlabankans um afurðalánin, hvort það sé þrátt fyrir þetta staðfastur ásetningur ríkisstj. að afla Seðlabankanum þessarar heimildar til aukinnar bindiskyldu. Auk þess vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því hvort ekki sé von á ríkisreikningi fyrir árið 1983 áður en þinginu lýkur. Það hefur verið föst regla að ríkisreikningur fyrir liðið ár lægi frammi hér í þinginu áður en þing færi heim, a. m. k. þegar ekkí hefur staðið svo á að þing hefur verið rofið óvenjulega snemma. Í fyrra var þing rofið, eins og menn muna líklega, um miðjan marsmánuð og þá gafst nú ekki tími til að leggja ríkisreikning fyrir árið 1982 fram. En nú mun þing standa líklega ívið lengur en oft áður. Ég er farinn að sakna þess að sjá ekki ríkisreikninginn fyrir liðið ár á borðum þm. Ég hef nefnilega sterkan grun um það, eins og ég hef áður rakið, að ríkisreikningurinn fyrir árið 1983 muni sýna töluvert hagstæðari útkomu en greiðsluafkoma var um liðin áramót, enda hefur það verið venja á undanförnum árum og á sér ýmsar orsakir. Ég held það væri afskaplega nauðsynlegt fyrir þm. að fá að vita um það áður en þing lýkur störfum hver var afkoman hjá ríkissjóði á liðnu ári. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég kveð mér nú hljóðs fyrst og fremst til að gera grein fyrir fyrirvara mínum við 26. gr. frv., en langar að fara aðeins örfáum orðum um málið í heild sinni áður. Ég var ekkert undrandi á því að koma skyldi til þessa blessaða og margumrædda gats. Ég hef haldið því fram í allmörg ár í mínum skrifum og ræðum að ekki yrði ráðið við 40–50% verðbólgu, hvað þá 130% verðólgu, öðruvísi en að menn horfðust í augu við það að ríkið yrði líka að axla sínar byrðar, þ. e. það yrði að vera halli á fjárlögum a. m. k. eitt til tvö ár til þess að þetta reyndist unnt. Mér hefur verið það alveg ljóst frá því að þessi stjórn var mynduð að halli hlyti að verða. Það gat ekki öðruvísi farið. En ég tel þetta ekkert mikinn halla og ekkert hættulegan. Hann byggist raunar á því að samið var um launahækkanir og launaskrið hefur orðið, ætli það nálgist ekki 15%, og það er gert ráð fyrir 5% gengissigi. En það hefur verið kenning mjög margra, þ. á m. merkra hagfræðinga, að ríkissjóð þurfi helst að reka hallalausan, þó segi ég nú ekki að það séu margir hagfræðingar sem haldi því fram að það þurfi alltaf svo að vera. Ríkið á auðvitað að reka með rekstrarafgangi í góðæri, en þegar á móti blæs þá á ríkið að axla byrðarnar með fólkinu og þá á að reka ríkissjóð með halla. Ég hef haldið því fram að æskilegast væri að lækka neysluskatta til þess að sigrast á verðbólgu miklu fremur en að hækka laun, þ. e. lækka verðlag til að mæta kjaraskerðingu fólksins, og það þýðir auðvitað einhvern halla á ríkissjóði á meðan sjúklingurinn er að ná bata. Þetta er í mínum huga mjög einfalt mál, ef maður kastar fyrir róða rígbundnum kennisetningum og hugsar þetta bara út frá heilbrigðri skynsemi. Ég hef haldið því fram líka, og því hafa hagfræðingarnir ekki mótmælt þau sex ár sem ég hef átt í orðaskiptum við þá, að ríkisútgjöldin væru raunar ekki neitt annað en launagreiðslur annars vegar, beinar og óbeinar, og hins vegar gengisbreytingar, þ. e. gengislækkanir. Ef laun hækka mikið og gengi lækkar mikið aukast útgjöld ríkisins auðvitað að sama skapi sem tekjurnar gera þegar lagðir eru á nýir skattar. Þetta er náttúrlega miklu lengra mál en að út í það verði farið hér og væri gaman að ræða það einhvern tíma síðar meir í rólegheitum. En af því að tilviljun olli því að ég fór að glugga hér í Hagmál, sem útbýtt var hér í dag, og rakst á grein Jónasar H. Haralz þar sem hann fjallar um þessi mál og þessa þróun á undangengnum áratugum, þ. á m. „monetarismann“ margumrædda, sem tröllriðið hefur Vesturtöndum og verið orsök kreppu og verðbólgu og enn er viðhaldið á Íslandi og á jafnvel að auka, þá langar mig að fá með leyfi forseta að lesa hér örstuttan kafla úr þessari merku grein Jónasar H. Haralz. Hann segir: „Niðurstöður þessara athugana“ - þær athuganir sem hann hefur gert, bæði erlendis og hér á landi, um þessar hagfræðikenningar margumtöluðu - „bera það með sér að rök lágu aldrei til þess að hagstjórn gæti skilað þeim árangri sem menn gerðu sér vonir um eða jafnvel töldu að náðst hefði. Í fyrsta lagi hafa tök ekki verið á því að sjá fyrir hagþróun eða breytingar á henni. Þrátt fyrir alla þá tækni sem tekin hefur verið í notkun í þessu skyni hafa forspár reynst í meira lagi óáreiðanlegar og jafnvel því fremur sem tæknin hefur orðið fullkomnari. Í öðru lagi hafa þau tæki sem beitt hefur verið reynst seinvirk og árangur þeirra oft á tíðum minni en ætlað hafði verið. Aðgerðir í fjármálum, hvort sem er á útgjalda- eða tekjuhlið, hafa verið svo lengi í undirbúningi að þær hafa oft orðið til að magna hagsveifluna í stað þess að draga úr henni. Hækkun eða lækkun tekjuskatts, sem talin var fljótvirk leið til áhrifa, hefur valdið breytingum sparnaðar frekar en útgjalda. Um stjórn peningamála gildir svipuðu máli að öðru leyti. Aðgerðir hafa hvað eftir annað komið á röngum tíma. En meira máli skiptir þó að samhengi á milli peningamagns og hagþróunar hefur reynst óákveðnara og flóknara en menn gerðu sér í hugarlund. Í þriðja lagi hefur framkvæmd hagstjórnar reynst háð miklum stjórnmálalegum annmörkum. Stjórnmál fylgja sínum eigin lögmálum, hafa sinn eigin þróunarferil.“ Ég skal ekki lesa meira. Þetta nægir til þess að menn skilji að þessi merki hagfræðingur, einn merkasti hagfræðingur okkar lands, hefur gert sér grein fyrir þeim annmörkum sem verið hafa á hagstjórn, bæði hér og einnig víða erlendis. En ástæðan til þess að ég er mjög eindreginn andstæðingur þess að veita Seðlabanka heimild til að auka enn bindingu sparifjár er sú að ég tel að það mundi leiða til hins mesta ófarnaðar. Seðlabankinn hefur nú heimild til að frysta - og frystir - 28% sparifjáraukningar. 4–5% ganga til Framkvæmdastofnunar, það eru sem sagt upp undir 33%, og síðan á að fá heimild til að bæta þar við 10% þannig að heildarfrystingin yrði nálægt 43% alls sparifjár þjóðarinnar. Það er auðvitað algjörlega fáránlegt að ætla sér að stuðla að slíkri peningamálastjórn - peningamálaofstjórn, vildi ég segja. Svo gerist það nú í gær að Seðlabankinn sendir út tilkynningu, sem ég náði nú reyndar ekki fyrr en í morgun, og þá er læðst aftan að mönnum, þá á að skerða endurkaupalán afurðavíxla fyrir atvinnuvegina um 5%, í áföngum að vísu á 2–3 mánuðum, en hins vegar halda allri sparifjárbindingunni. Það var einmitt þetta sem fyrrv. fjmrh. var að'spyrja hæstv. fjmrh. um hér áðan. Og ég vil gjarnan nota tækifærið til að svara fyrir mig, að mér finnst þetta algjörlega fáránlegt og geti ekki til greina komið og algjört lágmark sé að fella þessa grein, 26. gr. frv. Ég hefði haft tilhneigingu til að ganga lengra og að Alþingi beinlínis setti lög um það að Seðlabankinn mætti ekki binda meira en 23% úr því að hann ætlar að skerða endurkaupin um 5%. En ég geri nú ekki um það till. hér við 2. umr., hvort sem ég hugsanlega geri það við hina 3. Þannig er raunar komið að flestallir hagfræðingar og stjórnmálamenn hafa algjörlega horfið frá þessum kenningum, sem nefndur hefur verið „monetarismi“, sem raunar enginn getur nú skýrt hvað er, en það er ofstjórnarbrjálæði.í peningamálum, ef það er rétt nefnt, þ. e. að halda að hægt sé að stjórna öllum hlutum með því að stjórna einhverri prentvél seðlanna. Seðlar eða peningar eiga auðvitað ekki að vera neitt annað en ávísanir á raunveruleg verðmæti og geta aldrei orðið neitt annað. Og sjálfur Jóhannes Nordal segir af sinni víðsýni í tímariti í fyrra á þess leið, með leyfi forseta hann er að svara þar spurningum sem tímaritið beinir til hans um hugmyndir merkra hagfræðinga, Hayeks og Buchanans: „Einnig er rétt að benda á það, eins og margir hafa gert, hversu erfitt muni reynast að skilgreina í stjórnarskrá merkingu þeirra hugtaka sem hér er um að ræða. Þótt peningamagn sé t. d. hugtak sem allir hagfræðingar nota er nákvæm skilgreining þess varla hugsanleg svo að óyggjandi sé. Þar að auki hefur eðli peningamagns tekið sífelldum breytingum eftir því sem greiðsluvenjur og greiðslutækni hefur breyst. Það er jafnvel hugsanlegt að næsta kynslóð eigi eftir að lifa í allt að því seðlalausu þjóðfélagi og hvaða gildi hefðu þá þær takmarkanir á seðlaprentun sem settar væru í stjórnarskrá við núverandi aðstæður?“ Það er raunar alveg ljóst að það verða engir peningar í umferð. Þeir eru að hverfa úr umferð í viðskiptum. Viðskipti eru að koma meira og minna inn í fjarskipti, millifærslur og fara auðvitað meira og minna í tölvur líka. Það verður kannske svo innan 10–20 ára að engir peningar verða til nema hugsanlega einhverjir plastpeningar sem menn nota í strætó, og það má skammta þá fyrir mér. En þetta mál er sem sagt þannig vaxið að það frjálsræði sem er að skapast í peningamálum núna er algjörlega vonlaust og hin gjörbreytta stefna, þar sem verðbólgu hefur verið náð niður fyrir vaxtarfótinn, mun hrynja til grunna ef þessi ofstjórn í peningamálum heldur áfram. Ég tala nú ekki um hvað gerast mundi ef hún yrði aukin. Á því ætla ég ekki að bera ábyrgð. Ég hlýt að berjast gegn þessari grein og þessari stefnu af fullum krafti. Þetta mál kom til umræðu á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. og þar upplýsti raunar fulltrúi Seðlabankans, aðstoðarbankastjóri Bjarni Bragi Jónsson, að þetta væri ekki frá Seðlabanka komið. En þeir ætla nú að beita því með þessum hætti samt, eins og við kynntumst í fréttatilkynningunni, sömu aðferðinni. Í fjh.- og viðskn. gat Jón Sigurðsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, þess að þeir sem stýrðu fjármálum þjóðarinnar þyrftu að hafa verkfæri í höndum, eins og hann orðaði það og þetta væri verkfæri sem þeir vildu hafa í höndum. Ég gat nú ekki stillt mig um að benda þessum ágæta manni á að þetta verkfæri og þvílík hefðu þeir nú haft í höndum meira og minna síðasta áratug með þeim afleiðingum að verðbólgan var komin upp í 130%. Það er raunar í grg. með frv., þar sem rætt er um 16. gr., beinlínis getið um að þetta tæki hafi verið hér frá 1980–1983, einmitt á árunum þegar allt kollsteypist, þá höfðu þeir öll þessi verkfæri sem þeir eru að biðja um að fá aftur núna. Ég ætla ekki að orðtengja þetta, en ég vona, og treysti raunar, að þessi deild muni fella þetta ákvæði út úr frv.



Virðulegi forseti. Sú frétt birtist í blöðunum í morgun og í útvarpinu í gær að bankastjórn Seðlabankans hefði í samráði við ríkisstj. ákveðið að lækka núgildandi endurkaupahlutfall afurðalána og að sú breyting sem þar væri gert ráð fyrir að gera væri veigamikill þáttur í því að ná betri stjórn á þróun peningamála. Einnig er það tekið fram í þessari tilkynningu að þetta sé einn þáttur af stefnumálum ríkisstj., að færa frá Seðlabankanum hina sjálfvirku, sem svo er kölluð, sem ég vildi heldur kalla hina sjálfsögðu, bundnu lánveitingu út á afurðir. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson mun líkast til hér á undan mér hafa verið að lesa upp úr ræðu Jónasar Haralz bankastjóra, en hann segir í nýútkomnu tímariti Félags viðskiptafræðinema m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Nákvæmar athuganir hafa nú verið gerðar á hagþróun undanfarinna áratuga, ekki síst í því skyni að kanna áhrif hagstjórnar á þessa þróun. Niðurstöður þessara athugana bera það með sér að rök lágu aldrei til þess að hagstjórn gæti skilað þeim árangri.“ Það er sem sagt verið að undirstrika að aðferðir sem þessar, sem hér er verið að boða að séu stefnumarkmið ríkisstj., muni aldrei ná árangri og hafi aldrei náð árangri. Það er svo annað mál það merkilega markmið ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. að leggja niður eða að hverfa frá hinum sjálfvirku, sem þeir kalla svo, afurðalánum til framleiðsluatvinnuveganna. Mín skoðun er sú að þessi sjálfvirku og þessi sjálfsögðu lán hafi byggt upp íslenska atvinnuvegi á undanförnum árum og séu aðalstoð þeirra. Ef þessi sjálfvirku afurðalán eða sjálfsögðu afurðalán hefðu ekki verið til staðar þegar var verið að byggja upp atvinnutækin vítt um landið, sá sem fór í atvinnurekstur mátti eiga það nokkurn veginn víst að hann fengi bundið afurðalán, hefðu slíkar framfarir ekki átt sér stað, t. d. í íslenskum sjávarútvegi, sem raun ber vitni. Það hefði ekki tekist með því að einhver útibússtjóri eða bankastjóri - þá oftast nær suður í Reykjavík - hefði sagt til um hvort þetta eða hitt fyrirtæki gæti fengið lán út á sínar afurðir. Þegar svo bætist ofan á að með því frv. sem hér er verið að ræða skuli enn vera bætt við þá bindiskyldu sem lánastofnunum er ætlað að standa skil á til Seðlabankans verður enn þá merkilegra að Seðlabankinn minnki hin bundnu rekstrarlán til atvinnuveganna. Sé ég ekki hvaða möguleika viðskiptabankarnir hafi þá til þess að auka lán til sinna viðskiptamanna. Þá getur ekki annað út úr þessu komið en það að það verði minnkandi afurðalán til fyrirtækjanna. Og að hverju stefnir slíkt? Það getur ekki stefnt að öðru en að fyrirtækin verða að draga úr sínum rekstri því mörg hver hafa ekki möguleika til að standa undir auknum birgðum eða það sem við getum kallað „normal“ birgðum með minnkandi afurðalánum út á þær birgðir. Ef það er svo ætlunin að halda þessum leik áfram og ganga út frá því að hver sá sem heldur uppi framleiðslu þurfi að ganga fyrir einhvern bankastjóra og spyrja: Vilt þú lána mér 30, 40 eða 50% út á afurðir, það er þér í sjálfsvald sett hvað há sú upphæð verður - þá held ég að það verði skrýtinn reksturinn hjá mörgum hverjum. Það má búast við því að sá bankastjóri sem fær þá bón þurfi oft og tíðum, ef þar er um að ræða útibússtjóra, að leita til sinna yfirmanna og spyrja þá hvað megi lána þessum eða hinum og útkoman verði stundum sú að mátið verði seint afgreitt og oft illa. Ég vil sem sagt lýsa furðu minni á því að á sama tíma og það er gengið á hlut viðskiptabankanna með því frv. sem hér er til umr. sé lögð á þá viss kvöð eftir tilætlan ríkisstj. um að auka lánin til framleiðsluatvinnuveganna og að öðru geti ekki stefnt en að þarna komi upp vandræði sem hljóti að leiða að því að fyrirtækin verði að draga saman sinn rekstur, en það leiðir aftur til þess að atvinna minnkar í landinu.



Virðulegi forseti. Nú er þetta frv., sem nefnt hefur verið bandormur, komið hér til 2. umr. í seinni deild og því líður senn að því, ef fram fer sem horfir, að hann skríði héðan út úr þingsölum og leggist með þunga sínum yfir landsmenn alla. Hann mun að vísu leggjast misþungt á landsmenn og er hann að því leytinu til í samræmi við ýmis önnur sköpunarverk hæstv. ríkisstj. sem óneitanlega gerir sér stundum mannamun. Álit mitt á atriðum þessa frv. kemur fram í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. og ég ætla ekki að setja hér á langa ræðu, en ég vil gera 2. gr. frv. að sérstöku umræðuefni. 2. gr. frv. hljóðar upp á stórfelldan niðurskurð á lánum - ég endurtek: lánum, ekki styrkjum - til námsmanna. Við erum búin að horfa upp á það hér í vetur hvernig ríkisstj. skerðir á tvist og bast tekjustofna ríkissjóðs með því að lækka eða fella niður gjöld, ýmist af ferðamannagjaldeyri, bönkum eða einkarekstri hvers konar, þrátt fyrir gatið mikla og stóra. Með 2. gr. ætlar ríkisstj. síðan að höggva á þann tekjustofn landsins sem einna dýrmætastur er, menntun þessarar þjóðar. Samþykkt þessarar greinar mun hafa í för með sér að fjölmargir ungir Íslendingar - mér finnst stundum eins og menn gleymi því hér að námsmenn eru Íslendingar en ekki eitthvert óskilgreint annað fólk- að fjölmargir hæfileikaríkir ungir Íslendingar eiga þess ekki kost að mennta sig sjálfum sér og þessu landi til velfarnaðar í framtíðinni. Og mér kemur í hug: Hvar eru nú hugsjónir þeirrar stórhuga aldamótakynslóðar sem lagði drögin að því velferðarþjóðfélagi sem risið hefur hér á landi á þessari öld? Hvar heyrast nú þau orð, og þá á Alþingi Íslendinga, að mennt er máttur, máttur þessarar þjóðar um alla framtíð? Sú skammsýni og ég vil segja menntunarfyrirlitning sem ræður ferðinni hvað varðar 2. gr. er með ólíkindum og það ætti ekki að fara á milli mála hér í þingsölum að menntun og hugvit er okkar dýrmætasta auðlind og þessa auðlind forsmáir nú ríkisstj. Mig langar líka til þess að spyrja hvort hæstv. fjmrh. geti ekki skoðað þessi mál í því ljósi að nám er fjárfesting. Nám er fjárfesting alveg eins og fjárfesting á sviði atvinnurekstrar. Með því að samþykkja 2. gr. frv. eru menn í raun og veru að koma í veg fyrir arðbæra fjárfestingu. Fyrir utan það að höggva þar sem síst skyldi leiðir þessi grein af sér að það sem eitt sinn þótti mikils virði hér á landi, jafnrétti til náms, er úr sögunni. Efnahagur á ekki að skera úr um námsmöguleika nokkurs manns, heldur er það í verkahring skólamanna en ekki stjórnmálamanna eða fjmrh. að meta námshæfni hvers og eins. Verði greinin samþykkt mun stór hópur námsmanna verða að hverfa frá námi af fjárhagsástæðum og annar stór hópur mun ekki geta hafið nám af sömu ástæðum. Þar að auki mun þetta hafa í för með sér aukin vandræði í húsnæðis- og atvinnumálum. Og hvernig ætlar hæstv. ríkisstj. að leysa það? Ég bið um svar við því. Ég mæli hér eindregið gegn því að umrædd 2. gr. verði samþykkt og ég skora á hv. þdm., sem hér sjá ástæðu til að vera við þessa umr., að fella hana út úr þessu frv. Þá eru það erlendu lántökurnar sem þetta frv. hljóðar upp á. Um þær mætti tala lengi svo og fjárfestingarstefnu þessarar ríkisstj., en það hef ég oftsinnis þegar gert. En eitt vil ég segja hér, að það er víst að þessi erlendu lán, sem þar að auki eru eyðslulán en ekki fjárfestingarlán, munu reynast afkomendum okkar svo dýrkeypt að þeir gætu kiknað undan þeim. Mér er það stundum til efs að í þessum efnum hugsi ríkisstj. lengra en til næsta kvölds. Öðruvísi fæ ég ekki skilið ráðstafanir af þessu tagi. Virðulegi forseti. Það mætti setja hér á langar tölur um allan sirkusinn í kringum þetta fjárlagagat, um það hvernig þessar tillögur til að fylla upp í gatið leysa í rauninni lítinn vanda, um það hvernig tölurnar í frv. eru ósundurliðaðar og standast ekki í mörgum tilfellum, um það hvaða hugmyndir og hvílík skammsýni liggur að baki þessu frv. En ég veit að þetta er hv. þdm. öllum fullkunnugt um - og ætli það sé ekki ástæðan fyrir því að hv. stjórnarþm. gera hér ekki tilraun til að fara í ræðustól og styðja þetta frv., þ. e. þeir sem hér eru viðstaddir? Þeir eru flestir fjarstaddir. Virðulegi forseti. Ég hef þessi orð mín ekki fleiri, en ítreka andstöðu mína við meginefni þessa frv. og við þau sjónarmið sem það grundvallast á.



Virðulegi forseti. Það mætti um þennan svokallaða bandorm hæstv. ríkisstj. hafa býsna mörg orð, en kannske er ekki sérstök ástæða til þess við þessar aðstæður að hafa um frv. mjög langt mál, enda hefur frsm. minni hl. gert skilmerkilega grein fyrir sjónarmiðum okkar sem skipum minni hl. Engu að síður tel ég rétt og skylt að segja nokkur orð við þessa umr. um það mál sem nefnist frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, peninga- og lánsfjármálum árið 1984. Ef eitthvað er er þetta frv. viðurkenning á uppgjöf ríkisstj. Þetta er skipbrot eftir tæpt ár. Þetta er skipbrot eftir tæpt ár sem þessi stjórn hefur setið að völdum. Allt ber frv. þess merki að þessi mál standa á brauðfótum. Það kom berlega í ljós á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. efri og neðri deildar, þegar var verið að fjalla um þær greinar frv. sem gera ráð fyrir minnkandi kostnaðarþátttöku almannatrygginga í t. d. tannviðgerðum, að þar bar aldeilis ekki saman þeim útreikningum sem var að finna í frv. og þeim tölum sem sérfræðingar Tryggingastofnunarinnar töldu réttastar. Þar munaði ærið miklu. Ég hygg því að ekki sé ýkjamikið að marka þær tölur sem hér eru nefndar um sparnað. Hér er gert ráð fyrir að auka enn verulega erlendar lántökur, 2000 millj. kr., þrátt fyrir allar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um að ekki skuli auknar erlendar lántökur. Ég minni á þau orð sem varaformaður Sjálfstfl. viðhafði á frægum fundi á Seltjarnarnesi um þá útreikninga sem gerðir voru í sambandi við þessar lántökur - ja, kannske til þess að bjarga andlitinu ef svo mætti segja. Ég hygg að hæstv. fjmrh. séu þau ummæli mætavel kunn og það sem varaformaður flokks hans sagði á þeim fundi. Hér er gert ráð fyrir að tekin skuli erlend lán til að greiða barnsmeðlög. Ég hygg, þó ekki skuli nú um það fullyrt, að nú hafi ríkisstj. komið sér inn í heimsmetabók Guinnes vegna þess að það er áreiðanlega einsdæmi í veröldinni að nokkurt ríki hafi tekið erlent lán til að greiða skuldir vegna barnsmeðlaga. Hvers konar kerfi er það sem leiðir út í slíkar ógöngur? Ég hygg að þetta muni vera algjört einsdæmi. Ef ég man rétt stendur í stjórnarsáttmála þessarar hæstv. ríkisstj. að erlend lán skuti aðeins tekin til arðbærra framkvæmda. Vissulega má með nokkrum hætti segja að barneignir séu arðbærar framkvæmdir og vonandi eru þær það öllum okkar. En er ekki heldur langt gengið að taka erlend lán í þessu skyni? Þetta hygg ég að alveg örugglega muni vera einsdæmi. Það eru auðvitað ýmis fleiri ákvæði sem hér mætti sérstaklega gera að umtalsefni. Hæstv. fjmrh. hefur oftlega lýst því yfir að hann muni fremur standa upp af stólnum en auka erlendu lánin og hækka skattana. Hvort tveggja þetta hefur nú gerst. Erlendu skuldirnar hafa verið auknar og skattarnir hafa verið hækkaðir og enn situr hæstv. fjmrh. sem fastast og sýnir hvergi á sér neitt fararsnið. Það er talandi dæmi um hve mikið er yfirleitt að marka yfirlýsingar hæstv. ráðh. Við Alþfl.-menn erum andvígir þessu frv. vegna þess að hér er ekki á neinn hátt verið að takast á við vandann. Það er einungis verið að velta honum á undan sér og engin tilraun gerð til að ráðast að rótum hans með þeirri kerfisbreytingu sem nauðsynlegt er að eigi sér stað í þessu þjóðfélagi ef því á að verða stjórnað af viti. Það er þegar búið að vekja hér athygli á ýmsum atriðum af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar og ég skal svo sem ekki fara að endurtaka það.  Það er svo auðvitað staðreynd að hér er með ýmsum hætti verið að koma sjúklingaskattinum, sem á sínum tíma var kveðinn niður hér, inn aftur í ýmsu formi með því að leggja auknar byrðar á þá sem þessarar þjónustu njóta. Enn eitt ákvæði þessara laga fjallar um útflutningsbætur. Það er nú ljóst að þær 280 millj., sem til þeirra eru ætlaðar í fjárlögunum, munu hvergi nærri duga, heldur verður að hækka þá tölu um 70–80%, þannig að bæturnar verða hátt í 500 millj. kr. á þessu ári. Samtímis því sem þetta gerist eru engar áætlanir uppi um að við fetum okkur út úr þessu ólánskerfi sem æ fleiri taka nú undir að geti ekki lengur gengið. Það eru engar áætlanir uppi um það. Að vísu er þó rétt að geta þess að hæstv. forsrh. tók þannig til orða á fundi framsóknarmanna norður á Akureyri fyrir tveimur vikum eða svo, að hann tók þar tillögur okkar Alþfl. manna og talaði um þær með þeim orðum að þeim væri nauðsynlegt að hrinda í framkvæmd. Þá bar nú nýrra við, enda varð þeim flokksbræðrum hans þannig við að þeir gátu ekki lokið efnisafgreiðslu málsins og urðu að fresta því öllu fram á haust. Það væri fróðlegt að heyra í þessum umr. hvort hæstv. landbrh. er sammála formanni sínum og þeim ummælum sem hann lét falla á Akureyri. Ef svo er þá er það vissulega ánægjuleg hugarfarsbreyting.  Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri. Þetta frv. er staðfesting á uppgjöf ríkisstj. Það er enginn vandi leystur með þessu. Menn velta vandanum hér á undan sér. Þess verður skammt að bíða, væntanlega á næsta hausti eða svo, að fram komi annað frv. í svipuðum dúr þar sem hæstv. fjmrh. leggur til enn auknar lántökur og þá verður kannske búið að búa til nýja þjóðarteknaspá þannig að tölurnar hans raskist nú ekki og hann þurfi ekki að hverfa úr ráðherraembætti þess vegna. Allt er þetta hægt að reikna með búmannslegum hætti, eins og það var orðað á fundinum fræga á Seltjarnarnesi ef ég man rétt, og vitna nú í Morgunblaðið eftir minni. En við Alþfl.-menn erum andvígir þessu frv. og það mun koma fram í þeirri atkvgr. sem hér fer fram á eftir.



Herra forseti. Það hafa verið höfð mörg orð um frv., sem hér liggur fyrir, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum og vægast sagt finnst mér gagnrýni stjórnarandstöðunnar vera mjög lin í þeim efnum og fátt bitastætt í henni. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. um einstakar greinar, það munu aðrir gera, en það er ein grein sem ég vek athygli á vegna framkominnar fréttatilkynningar Seðlabankans í morgun í sambandi við að lækka afurðalán um 5% og það á að ske á næstu tveimur til þremur mánuðum. Ég held að þarna sé farið inn á mjög hættulega braut og boðaðar þær þrengingar í atvinnurekstri sem verður ekki við unað, einkum í sjávarútveginum. Þetta verður að koma skýrt fram. Í dag er þetta þannig, að endurkaup Seðlabanka eru 52% af hverri veðsetningu. Út á þetta lánar viðskiptabankinn 40% í viðbót. Hlutfall Seðlabanka á að lækka á næstu mánuðum niður í 47% og ætlast til þess að viðskiptabankarnir láni það sem á vantar en ef viðskiptabankarnir geta ekki bætt sinn hlut verður hlutfatlið komið niður í 65.8% og það rekur enginn fyrirtæki með því móti. Því miður eru viðskiptabankarnir þannig settir að þeir hafa ekki fjármagn til þess að bæta því við sem með þarf. Ef af verður þurfa útlán þeirra að hækka úr 40%, að mér sýnist, í rúm 56% til þess að sama hlutfallið haldist og var og er hér í dag. Ég sagði að það kæmi einkum illa við sjávarútveginn og hans framleiðslu vegna þess að hann er algjörlega bundinn með allt sitt í útflutningi. Þetta kemur einnig að hluta til niður á iðnaði, en það er langerfiðast og sárast hjá sjávarútveginum. Ég verð að mótmæla þessu. Það hefur tíðkast of lengi hjá okkur Íslendingum að nota sjávarútveginn sem hemil á það ef eitthvað er að ske í fjármálum þjóðarinnar. Það er ekki svo gott í búi þar núna að hann þoti að það séu stórlækkuð útlán þar á næstu mánuðum. Þetta væri möguleiki ef Seðlabankinn sleppti 5% skyldubindingunni, þá mætti pressa viðskiptabankana. Þeir gera það ekki eins og er, það er ég handviss um. Ég bendi alvarlega á þetta. Það geta orðið fleiri en Eyjólfur Konráð Jónsson sem hafa eitthvað að athuga við 26. gr. þessa frv. þegar til atkv. kemur ef þarna verður ekki ráðin bót á.



Herra forseti. Lækkun á endurkaupum Seðlabanka Íslands hefur verið hér nokkuð til umr. Ég vek athygli á að endurkaup Seðlabankans hafa fyrr verið lækkuð, voru m. a. lækkuð a. m. k. einu sinni í tíð fyrrv. ríkisstj. en hækkuð aftur. Seðlabankinn leitaði umsagnar ríkisstj. nú. Málið var lagt fyrir ríkisstj. og rætt þar, lögð á það rík áhersla að framkvæmdin yrði með þeim hætti að ekki yrðu lækkuð lán á fyrirliggjandi birgðum og sömuleiðis lögð á það rík áhersla að vandlega yrði fylgst með því hvort atvinnuvegir þjóðarinnar þola þessa lækkun á afurðalánum, og það mun vera gert, það mun verða vandlega með því fylgst. Ég veit að það fer ekki fram hjá hv. þm. að núv. ríkisstj. telur rétt að viðskiptabankarnir sinni sem mest afurðalánum til atvinnuveganna. Það er tekið fram í málefnasamningi ríkisstj. Hins vegar hefur komið í ljós, sem kannske engan þarf að undra, að viðskiptabankarnir eru mjög misjafnlega vel í stakk búnir til þess að taka við slíkum lánum. Þess vegna er óumdeilanlegt að gera verður ýmsar breytingar á viðskiptabönkunum, færa verkefni á milli og lækka bindinguna til að gera þeim kleift að taka við þessum lánum. Það er jafnframt í undirbúningi. Ég stend því fyrst og fremst upp til að fullvissa hv. síðasta ræðumann um að með þessu verður vandlega fylgst og viðræður við Seðlabankann um þau mál verða; eins og hingað til, stöðugar og fylgst með því hvernig viðskiptabankarnir bregðast við þessari lækkun. Ég tek undir það með hv. þm. að ég óttast það sjálfur að viðskiptabankarnir muni ekki auka afurðalánin eins og vænst er þrátt fyrir að afurðalánin eru nú orðin með jákvæðum raunvöxtum. Fyrst ég er staðinn upp vil ég aðeins segja örfá orð til viðbótar um frv. almennt. Töluvert hefur verið á það deilt að dregið er úr því fjármagni sem Lánasjóði íslenskra námsmanna er ætlað. Mér sýnist þó að of mikið sé gert úr þeim fjárskorti sem menn telja að þar munni verða með haustinu. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að endurskoða eigi útreikning á framfærslukostnaði námsmanna. Þetta hefur verið framreiknað eftir athugun sem var gerð fyrir meira en áratug ef ég þekki rétt, og ég veit að t. d. námsmaður sem býr heima hjá sér og er jafnvel í fríu húsnæði og fæði fær 10 þús. kr. lán á mánuði. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að ég tel það vafasamt og honum ekki neinn greiði gerður með slíku. Hjón með eitt barn fá 34 þús. kr. lán eða töluvert hærra en laun eru á hinum almenna markaði. Ég held því að þetta megi endurskoða og þurfi alls ekki að koma svo hart niður á þeim sem í raun og veru þurfa verulega lánafyrirgreiðslu til að stunda nám. Ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt, að að sjálfsögðu viljum við og leggjum áherslu á að allir fái jafnan rétt til náms. Með þessu verður því vandlega fylgst um leið og útreikningur á framfærslukostnaði verður skoðaður. Um gagnrýni á frv. almennt vil ég hins vegar aðeins segja að það er athyglisvert að yfirleitt er mjög á það deilt af öllum stjórnarandstæðingum að skert er sú þjónusta sem ríkið veitir þegnum landsins og sama hvar þar er borið niður. Það er einnig harðlega á það deilt ef einhverjar álögur eru auknar og tekjur ríkissjóðs þannig auknar. Og í þriðja lagi er mjög hart á það deilt er ríkissjóður er rekinn með halla. Ég verð því að segja eins og er að ég á erfitt með að sjá hvernig þetta dæmi gengur upp. Ég er þeirrar skoðunar eftir ítarlega vinnu í þessu máli að jafnvægi í ríkisfjármálum verði ekki náð á einu ári, það taki, eins og hæstv. fjmrh. hefur margskýrt, lengri tíma, t. d. 2–3 ár, að ná jafnvægi. Þetta stafar m. a. af því að ríkissjóður á í vissum aðlögunarvanda þegar verðbólga gengur svo ört niður eins og hún hefur gert. Tekjur ríkissjóðs falla með minnkandi tekjum almennings og minnkandi þjóðartekjum, en útgjöldin hækka hins vegar að verulegu leyti með verðbólgu. Þessu mega menn ekki gleyma. Ég er því þeirrar skoðunar að hér sé farinn nokkuð góður meðalvegur og þó að ég hefði kosið að rétta þennan halla betur af tel ég þó að varhugavert hefði verið að ganga á kaupmátt þann sem um var samið í samningunum nú í vetur. Ég skal ekki, virðulegi forseti, lengja þessar umr. Ég veit að fjmrh. mun svara ýmsum sérstökum spurningum sem hér hafa komið fram.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., lofaði forseta því, en mér fannst ástæða til að benda á að það mun vera heldur seint í rassinn gripið að fylgjast með því nú á næstu vikum og mánuðum hvort sjávarútvegsfyrirtæki þoli þá lánalækkun sem seðlabankatilkynningin gerir ráð fyrir. Það er heldur seint að fara að skoða það eftir á. Slysin hafa ábyggilega orðið áður en sérfræðingar ríkisstj. átta sig á því að það sem nú er verið að gera er rangt. Það má nú þegar gera sér ljóst að útgerð og sjávarútvegur hefur alls ekki efni á því að seðlabankalán séu lækkuð og síst af öllu á sama tíma og verið er að auka bindiskyldu viðskiptabankanna. Og þó að í öðru orðinu sé því lofað að bindiskylda skuli aftur lækkuð finnst manni það skrýtin vinnubrögð að með því frv. sem við erum að ræða hér erum við að tala um að auka bindiskylduna um 10% í hinu orðinu og hæstv. forsrh. lýsir því yfir að það muni verða stefnt að því að lækka bindiskylduna ef í ljós kemur að þessi lækkun hefur vond áhrif í sambandi við rekstur framleiðslufyrirtækja. Við þetta er ekki miklu að bæta. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði það sem segja þarf um þessi mál. Ég vil í einu og öllu taka undir orð hans og fagna því, sem hann sagði í lok ræðu sinnar, að hann mundi huga vel að atkvæði sínu áður en hann gengi frá þessu máli hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hóf sinn málflutning hér fyrir hönd minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. með því að lesa upp úr nál. hans og undirstrika að stjórnarandstæðingar hefðu bent á þann mikla halla, sem fyrirsjáanlegur var, nokkuð snemma á árinu eða í febrúarmánuði, eins og kemur fram hér í nál. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefði eflaust getað bent á þennan halla miklu fyrr. Svo vill nú til að við gerð fjárlaga var ég búinn að tilkynna að ég mundi láta gera úttekt á ríkissjóði og gefa þingheimi upplýsingar um stöðu ríkissjóðs vegna þess að ástandið var þannig að það blasti við hverjum sem horfa vildi á að vandinn var meiri en við jafnvel gerðum okkur grein fyrir við lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir utan það sem féll af ríkisábyrgðum til viðbótar í ársbyrjun á ríkissjóð. Þegar þeir ágætu stjórnarandstæðingar tala um þá framsýni sem þeir höfðu í ársbyrjun voru þeir því að endurtaka þær upplýsingar sem ég hafði þegar gefið við gerð fjárlaganna. Annars eru það tvær spurningar sem hv. þm. Ragnar Arnalds beindi til mín. Hann spurði fyrst hvort samþykkt hefði verið í ríkisstj. að lækka afurðalán og hvort það hefði verið rætt í ríkisstj. Að sjálfsögðu var það rætt í ríkisstj. Það var rætt tvisvar sinnum þó ekki hafi verið borið undir atkvæði þá, eins og gengur fyrir sig í ríkisstj. með mál. Það voru ekki greidd atkvæði - ég veit nú ekki hvort hv. þm. er að hlusta á svar mitt til hans - og það komu ekki fram mótbárur í ríkisstj. Þessi lækkun á afurðalánum í áföngum um 5%, sem ekki komi þó niður á eldri birgðum, var rædd í ríkisstj. í tvígang. Seinni spurning hv. þm. Ragnars Arnalds var um ríkisreikningana. Þeir eru ekki tilbúnir. Þeir eru tilbúnir í fyrsta handriti og eru u. þ. b. að fara í setningu og síðan í prentun. Það er ýmislegt sem hefur tafið. Nýtt bókhald, nýtt lyklakerfi, hefur tafið vinnuna. Þá hefur ríkisbókari hætt starfi sökum lasleika, sjúkdóms, og nýráðinn ríkisbókari hefur ekki tekið við. En verkinu er fram haldið og er að verða tilbúið til prentunar og verður vonandi sent út innan skamms tíma. Ég vona að með þessu hafi ég svarað þeim tveim spurningum sem virðulegur þm. beindi til mín. Sú yfirlýsing hv. 5. landsk. þm., Eiðs Guðnasonar, að hann og þeir Alþfl.-menn hafa hugsað sér að greiða atkv. gegn þessu frv., kom mér mjög á óvart. Ég býst ekki við að nokkur maður hafi gert ráð fyrir því, en það er þá yfirlýst núna. Allar þær tillögur sem Alþfl. hefur komið með í gegnum árin gera það náttúrlega að verkum að Alþfl. hefur þetta gríðarlega mikla fylgi. Ég býst reyndar við því að hann haldi því nú þegar hann hefur gert svo góðar till., sem hv. þm. vitnaði til, að Framsfl. er jafnvel farinn að taka þær upp og mæla með þeim á miðstjórnarfundum. Það er alveg rétt, sem kemur fram hjá hagsýslustjóra eftir því sem virðulegur þm. upplýsti, að aldrei hefur gengið vel að spara í rekstri. En ég get fullvissað hann um að með mjög góðri þátttöku starfsmanna hagsýslunnar og sérstakrar nefndar, sem hefur verið sett á laggirnar, er öðruvísi og betur fylgst með útgjöldum en áður hefur verið gert, og hv. þm. vita hverjir eru þar að verki, þannig að ég vona að góður árangur náist þar. Það er a. m. k. gerð tilraun til sparnaðar og við verðum öll að vona að sú tilraun heppnist, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, því að það er nauðsynlegt að hún takist vel. Virðulegur þm. sér ekki ástæðu til að hlusta á ræðu mína svo að ég sé ekki ástæðu til að svara frekar því sem kom fram í máli hans. Ég þakka fjh.- og viðskn. fyrir vel unnin störf í sambandi við þetta frv. og vona að það nái í gegnum þessa hv. deild í nótt ef mögulegt er.



Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs. Umr. er lokið, en atkvgr. er frestað til morguns. Ég verð að tjá hæstv. fjmrh. að málið verður ekki afgreitt í nótt, og ef við tökum tillit til þeirrar umr. sem fór fram hér í upphafi fundar er nú mál að linni. Ég held að það sé kominn tími til að hv. þdm. fari að fá frí í kvöld svo þeir geti gengið til náða og búið sig undir annasaman dag sem ég held að megi búast við að verði á morgun - og ekki bara hv. þdm. heldur einnig starfsmenn þingsins eins og kom réttilega fram fyrr í kvöld.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá umhyggju sem virðulegur forseti sýnir okkur þdm. með því að ætla að slíta fundi núna svo að við getum farið heim að sofa. Þessi umhyggja hlotnast reyndar ekki því langþreytta starfsliði þingsins, sem enn þá verður að vaka, því að Nd. er að störfum. Að því leyti væri okkur þess vegna ekkert að vanbúnaði að halda hér áfram umr. og afgreiðslum ef með þyrfti. Ég verð að lýsa yfir óánægju minni með það að við skulum ekki hafa tekið það mál á dagskrá sem hefði verið afskaplega tímabært að afgreiða á þessum degi, þ. e. breytingar á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins.  Eins og allir vita fór fram afskaplega sérkennileg ráðstöfun í dag með trúlega ansi miklum tilkostnaði og fyrirhöfn þar sem Grænmetisverslun ríkisins tók í gegnum toll og dreifði kartöflum í allar verslanir bæjarins nema eina, sem greinilega var einhvers konar hefndarráðstöfun gegn þessu fyrirtæki. Þess vegna er það sem ég sakna þess að þetta mál skuli ekki hafa getað komið hér á dagskrá og vildi reyndar fara þess á leit við hæstv. forseta að hann segi fyrir um það hvenær málið kemur á dagskrá og hvort það verði á morgun.



Já, forseti getur svarað því að málið verður væntanlega tekið fyrir á morgun. En þannig stendur á um þetta mál að formaður landbn. hefur ekki skilað nál., en hann mun gera það á morgun. Þar af leiðandi var að sjálfsögðu ekki hægt að taka málið hér á dagskrána. Varðandi það að menn hafa nú allt í einu fengið áhuga á því að halda hér áfram lengur vil ég upplýsa að það er ekki óalgengt að fresta atkvæðagreiðslu þegar fundir standa svo lengi sem raun ber vitni í kvöld. Það vill oft þannig til að menn hafa jafnvel þurft að sinna öðrum störfum sem þeir hafa löngu ákveðið þegar kvöldfundur er ákveðinn með stuttum fyrirvara eins og reynist nú. Þar af leiðandi hafa menn ekki setið hér út allan fundinn af því að þeim hefur verið tjáð að ekki verði atkvæðagreiðsla. Þess vegna mun verða staðið við það og því liggur ekki fleira fyrir þessum fundi.