Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, var flutt í Ed. og var afgreitt þaðan í dag. Frv. er flutt eftir að verkfall hefur staðið alllengi hjá Loftleiðum, þar sem atvinnuflugmenn, sem stjórna Rolls Royce 400 flugvélum Loftleiða, hafa neitað að vinna við þau kjör, sem þeim standa til boða. Það var í lengstu lög ætlað, að sáttasemjara ríkisins tækist að finna lausn á þessari deilu, enda hafði hann haldið um 7 fundi, áður en þetta frv. var flutt. Síðan frv. var flutt, hefur sáttasemjari haldið tvo fundi og ræddi ég við hann fyrir stuttu og taldi hann, að málin stæðu þannig, að litlar líkur væru til að ná frjálsum samningum, enda væri búið að reyna mikið til þess. Það er staðreynd, að þessar dýru flugvélar Loftleiða, Rolls Royce, eru ekki notaðar. Flestir munu hafa verið ánægðir yfir því, þegar þessar vélar komu til landsins á s.l. ári, og sýndist það vera vottur um framfarir og sókn í íslenzkum flugmálum. Síðan þessar tvær flugvélar komu, hafa Loftleiðir fest kaup á tveimur sams konar flugvélum. Loftleiðir eiga í harðri samkeppni við erlend auðfélög. Það hefur verið tekið eftir Loftleiðum og sókn þessa félags um heim allan. Ísland hefur stækkað við það, að Loftleiðir hafa haslað sér völl á erlendum vettvangi og annast ekki aðeins flug landa í milli, heldur og ekki síður heimsálfa í milli. Hjá Loftleiðum vinna mörg hundruð manns og óhætt að segja, að þúsundir hafi lífsframfæri af atvinnu hjá félaginu. Þegar þetta er sagt, er enginn dómur á það lagður, hvort Loftleiðir út af fyrir sig eiga einhverja sök á því, að ekki hefur samizt, frekar en flugmennirnir. Það, sem fyrir liggur, er sú staðreynd að verkfallið hefur staðið síðan 4. apríl, að margir sáttafundir hafa verið haldnir án árangurs. Ríkisstj. telur, að við svo búið megi ekki standa. Ríkisstj. telur, að það verði að leysa þetta mál og meiri hl. hv. alþm. í Ed. er á sama máli með því að afgreiða málið út úr d. til þessarar hv. deildar. Í frv. þessu er lagt til, að verkfall það, sem boðað var 3. apríl, sé óheimilt eftir gildistöku þessara l. að telja. Það er gert ráð fyrir, að skipaður verði af hæstarétti gerðardómur þriggja manna, sem sker úr um það, hvaða kjör eðlilegt er að flugmenn á þessum flugvélum hafi. Samkv. 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að gerðardómurinn við ákvörðun launa og vinnutíma og annarra starfskjara hafi hliðsjón af kjörum annarra sambærilegra launþega hér á landi. Það hefur verið talað um, að það væru engar aðrar hliðstæður til, engar sambærilegar stéttir til hér á landi til þess að miða við. Þetta er vitanlega regin misskilningur. Við höfum flugmenn á öðrum flugvélum, DC 6 flugvélum og Viscount-flugvélum. Það er vitanlega eðlilegt, að gerðardómurinn hafi þær stéttir til hliðsjónar. Það er vitað mál, að það þykir eðlilegt, að flugmenn á Rolls Royce vélunum hafi hærra kaup og e.t.v. styttri vinnutíma, en á þeim flugvélategundum, sem ég nefndi, vegna þess að Rolls Royce eru hraðfleygari og þær eru stærri. Það þykir eðlilegt, að þotuflugmenn hafi hærra kaup og styttri vinnutíma en þeir, sem verða að fljúga hæggengari og minni flugvélum. Nú er það svo, að Rolls Royce eru ekki þotur í eiginlegri merkingu. En þær eru allt að því 50% hraðskreiðari heldur en DC 6, þegar venjulegar þotur eru helmingi hraðskreiðari en DC 6. Það sýnist þess vegna vera hægt fyrir gerðardóminn að skapa sér þar viðmiðun, þegar um það er að ræða að finna sambærilegar stéttir. Þegar Rolls Royce vélarnar komu til landsins s.l. sumar, munu Loftleiðir hafa gert lauslega samninga við flugstjóra á þessum vélum um allmikla hækkun, sumir hafa sagt 80 þús. kr. hærri árslaun, en á DC 6 vélunum, aðrir hafa sagt allt að 100 þús. kr., sem miðast við það, að vélarnar eru stærri og hraðskreiðari, en hinar eldri gerðir. Samkv. 4. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að verkföll í því skyni að knýja fram aðra skipan, en lög þessi ákveða skuli óheimil. Og samkv. 5. gr. er gert ráð fyrir, að gerðardómurinn skuli gilda frá gildistöku laganna til 1. febr. 1966, en til þess tíma eru í gildi samningar við atvinnuflugmenn yfirleitt. Þessum l. er þess vegna ekki ætlað að gilda nema takmarkaðan tíma. Þá er gert ráð fyrir, að kostnaður við gerðardóminn, þar á meðal laun gerðardómsmanna, verði greiddur úr ríkissjóði og að um brot gegn l. þessum fari að hætti opinberra mála og brot valdi sektum. Það kom fram í Ed., að hv. alþm. litu á þetta mál misjöfnum augum. Þeir voru ekki margir, en það kom þó fram, að ýmsir vildu koma með sleggjudóma og stóryrði í sambandi við þetta mál og ríkisstj. væri að níðast á einni stétt manna, nota bolabrögð, taka samningsréttinn af flugmönnunum o.s.frv. Ég skal engu spá um það, það kemur vitanlega í ljós undir umr. hér í þessari hv. d., hvort einhverjir líta svipuðum augum á þetta mál og kom fram í Ed. En ég vildi nú vænta þess, að hv. þm. vildu halda sig við staðreyndirnar og skoða málið í réttu ljósi og gera sér grein fyrir því, að ríkisstj. skiptir sér ekki af þessu máli, fyrr en í óefni var komið, fyrr en sýnt var, að ekki var von um, að sáttasemjara tækist að leysa málið. Og mér dettur ekki í hug að ætla, að nokkur hv. þm. telji eðlilegt, að þetta verkfall standi áfram. Tjónið af þessu verkfalli er ómetanlegt. Það er ekki aðeins fjárhagslegt tjón Loftleiða, sem byggir starfsemi sína á því að flytja erlenda menn yfir hafið, 95–96% erlenda menn, sem hafa keypt farmiða langt fram í tímann, heldur er það ekki síður áhætta um, að þetta félag missi traust fyrir framtíðina, félag, sem er í harðri samkeppni við erlend auðfélög á þessum leiðum, og það hefur komið fram, að farþegar, sem höfðu keypt sér farmiða með Rolls Royce, hafa kvartað undan því að þurfa nú að vera með DC 6 vélum, sem eru hæggengari, en þær vélar, sem þeir ætluðu sér að ferðast með. Og það skapar ekki ánægju hjá farþegunum. Það getur smitað út frá sér og orðið til þess, að næsta ár verði minni aðsókn að farmiðasölunni hjá Loftleiðum, en verið hefur og samkeppnisaðstaðan versni þess vegna. Enginn hv. alþm. vill það. En það mætti vera, að einhverjir segðu: Loftleiðir hafa þó alltaf þann kostinn, þeir geta samið, þá munar ekkert um það að ganga að kröfum flugmannanna og semja. Þannig er það alltaf, þegar til verkfalls eða vinnudeilna er boðað. Það er enginn vandi að aflétta þeim með því, að gengið sé að kröfum annars aðilans, sem að deilunni stendur. En þegar tveir deila, skulum við ætla, að það sé ekki aðeins annar aðilinn, sem á sökina. Við skulum frekar trúa því, að það séu báðir aðilar, sem eiga einhverja sök. Og hér er deila, sem hefur staðið alllengi og það er komin stífni í málið. Það er deilt um kaupið. Það er líka deilt um vinnutímann. Og hvers vegna ekki að viðurkenna staðreyndir, að deilan er óleyst? Hvers vegna ekki að taka til greina það, sem sá reyndi maður, sáttasemjari ríkisins, fullyrðir, að hann treysti sér ekki til að leysa þetta mál með frjálsum samningum? Hvers vegna að berja höfðinu við steininn og segja, að það sé allt annað fyrir hendi, en raunveruleikinn. Það er ástæðulaust fyrir mig að vera að gera því skóna, að hv. Nd.–þm. ætli að gera þetta. En þannig var það í Ed. Þetta kom fram í Ed., að stjórnarandstæðingar vildu ekki viðurkenna staðreyndir og ég held, að það sé afsökunarefni hjá mér, þótt ég segi að nokkru leyti frá gangi málsins þar. Eins og ég sagði áðan, var kaup til flugstjóra á Rolls Royce vélunum hækkað all mikið á s.l. sumri, þegar þær voru teknar í notkun, frá því, sem flugstjórar á DC 6 B hafa og nú gerðu flugstjórar á Rolls Royce vélunum kröfur um að fá ársgreiðslur 808 þús. kr. Þetta skiptist í 5 liði og hefur verið deilt um, hvort ætti að líta á þetta sem kaup eða annað. Ég skal ekki fullyrða um það. En til glöggvunar tel ég rétt að rifja upp, í hverju þessar greiðslur eru fólgnar. Það er í fyrsta lagi grunnkaup á mánuði, 38 þús. kr. eða 456 þús. kr. á ári. Það er í öðru lagi flugstundatrygging miðað við 60 stundir á mánuði, 15 þús. á mánuði eða 180 þús. á ári. Það er í þriðja lagi dagpeningauppbót, 4.167 kr. á mánuði eða 50 þús. kr. á ári. Það er í fjórða lagi ný aukagreiðsla, 5 þús. á mánuði eða 60 þús. á ári. Og það er í fimmta lagi lífeyrissjóður, 5.175 kr. á mánuði eða 621.00 á ári. Samtals 808.104 kr. Þetta eru ársgreiðslur. Menn geta svo hins vegar deilt um það, hvort þeir líta á þetta sem kaup, t.d. lífeyrissjóðstillagið. Það er nú reiknað sem kaup hjá opinberum starfsmönnum og annað þess konar. En það geta menn deilt um. En ársgreiðslurnar voru þetta, en síðan hafa flugmenn slakað til um 25%, þannig að mánaðargreiðslur væru 51– 52 þús. kr. Hins vegar hafa Loftleiðir boðið 5% hækkun plús vísitöluhækkunina, 3.05% og verður þá ársgreiðslan til 1. flugstjóra 530.460 kr. En þeir, sem ekki fá hæstu laun, fá 88% af þessu eða tæplega 500 þús. kr. Að þessu vildu flugstjórar ekki gang, og ætla ég engan dóm á það að leggja, hvort það var sanngjarnt eða ekki, látum það liggja alveg á milli hluta. Ég ætla ekki heldur að leggja dóm á það, hvort flugstundatíminn er eðlilegur, 60 stundir, eins og þeir fara fram á, eða 65 stundir, eins og þeir hefðu viljað ganga inn á. Hitt má hins vegar upplýsa, að víða er flugstundafjöldi hjá erlendum flugfélögum 80 og jafnvel upp í 85 stundir. Og vissulega væri fróðlegt að gera sér grein fyrir því, hvaða laun flugstjórar hafa hjá öðrum flugfélögum. Hjá Evrópuflugfélögunum eru launin 4–5 þús. pund á ári eða 500–600 þús. kr. og er þá miðað við þotur. Laun aðstoðarflugmanna eru frá 1300–1900 pund á ári. En laun flugstjóra hjá Pan American eru upp í 12 þús. pund á ári, ekki helmingi hærri en hjá Evrópufélögunum, heldur allt að því 200% hærri. Og ég býst við, að það megi kalla Pan American flugfélagið auðfélag og það má vera, að það sé. Ég veit ekki um flugstundatímann þar eða hlunnindi, en ég ætla, að það sé miklu eðlilegra fyrir okkur að miða kaup og kjör okkar flugstjóra við það, sem gerist hjá evrópskum félögum heldur en amerískum, býst ég við. Nú er það svo, að þessi deila hefur staðið, eins og kunnugt er og er raunveruleg. Við erum áreiðanlega sammála um, að íslenzkir flugstjórar hafi unnið gott verk og séu dugandi menn. Við erum áreiðanlega sammála um það, að þeim beri að hafa góð kjör og það sé eðlilegt að búa vel að þeim. Það erum við sammála um. Og ég held, að við hljótum að vera sammála um, að það megi ekki og eigi ekki undir neinum kringumstæðum á þeim að níðast. Nú hefur verið talað um, að það sé níðingsverk að koma með gerðardómslög í sambandi við þessa deilu, það sé hreint og beint níðingsverk. Það hefur hins vegar verið á það bent, að stórar starfsstéttir, eins og t.d. bændur og opinberir starfsmenn, geta ekki ákveðið sín launakjör sjálfar. Þeir fara ekki í verkfall, heldur er það opinber aðili, sem ákveður verðið á afurðum bænda, ef ekki verður samkomulag í 6 manna nefnd. Og kjaradómur ákveður kaup opinberra starfsmanna, ef ekki næst samkomulag. Þetta er varanlegt og þetta er hjá láglaunastéttum. En hér er um aðeins tímabundinn gerðardóm að ræða, sem ekki á að standa lengur en til 1. febr. næsta árs. Og hér er lagt til, að settur verði gerðardómur til þess að forða frá vandræðum. Ég met íslenzka flugmenn mjög mikils og það má vel vera, að það sé eðlilegt, að þeir hafi þreföld eða jafnvel fjórföld laun miðað við margar aðrar stéttir, ég ætla ekki að leggja neinn dóm á það. En það er staðreynd, að þeir hafa það með þeim boðum, sem þeim hafa verið gefin. Og ég held, að það sé ekki eðlilegt að segja, að það sé verið að níðast á þeim, þótt nú sé lagt til að leysa þessa deilu með þeim hætti, sem hér er lagt til. Ég held og reyndar veit, að margir flugmenn vilja heldur, að deilan sé leyst með þessum hætti, heldur en að hún standi áfram. Ég veit, að flugmenn hafa gert sér grein fyrir því, að það getur skapazt hættulegt ástand og allt of mikið tjón af því, að þetta verkfall standi áfram. Þeim er það annt um hag þess félags, sem þeir hafa unnið hjá og gengi flugmálanna yfirleitt, að þeir meta það miklu meira, en stundarhag eða það, hvort hægt verður að segja, að þeir í bili hafi farið með sigur af hólmi í þessu máli. Þeir vilja, að það takist áfram að efla flugið hér á landi. Ég hef rætt við flugmenn. Ég veit, hvernig þeir hugsa. Þeir gera kröfur fyrir sig og sína stétt. Þeir vita, að þeirra starf er mikilvægt og ábyrgðarmikið. Þeir telja sig eiga að bera mikið úr býtum og við erum sammála um það. En þeir standa í deilu, sem virðist vera óleysanleg með frjálsum samningum, en þessi deila verður að leysast. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið að svo stöddu, en vil að lokinni þessari umr. leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af því frv. til l., sem hér er til umr. Í upphafi stjórnartímabilsins lagði hæstv. ríkisstj. fram stefnuskráryfirlýsingu sína. Þar voru skráð loforðin, sem átti að framkvæma. Eitt þeirra var þetta. Kaup og kjör verði ákveðin með samningum vinnuveitenda og launþega, ríkisstj. mun ekki hafa nein afskipti af þeim málum. - Síðan hefur nokkrum sinnum bryddað á því, að hér hafi fremur verið um áferðar fallegt áróðursatriði að ræða, heldur en að hugur fylgdi máli. Nægir í því sambandi að minna á frv. til l. um launamál o.fl., sem lagt var fram hér á hv. Alþ. í nóv. 1963, en samkv. því átti að vera óheimilt að hækka laun, þóknun fyrir uppmælingar og ákvæðisvinnutaxta eða nokkurt annað endurgjald, sem um var samið eða greitt, þá er frv. var lagt fram á Alþ., eins og í þessu frv. segir. Og í 3. gr. frv. var sagt, að vinnustöðvanir til að knýja fram breytingar á launum eða breytingar á vinnutíma og öðru, er feli í sér launabreytingar, séu óheimilar meðan l. eru í gildi. Þarna átti sem sagt að snúa blaðinu svo rækilega við frá því, sem lofað hafði verið, að allt kaup og öll laun skyldu ákveðin samkv. l. og allar vinnustöðvanir yfirlýstar ólöglegar. Þannig varð ekki lengra komizt í því efni. Þegar þetta frv. var lagt fram, höfðu verið boðaðar mjög víðtækar vinnustöðvanir, sem vissulega hefðu orkað mjög truflandi á þjóðarframleiðsluna og fyrirsjáanlega bakað þjóðfélaginu verulegt tjón, ef til framkvæmda hefðu komið að öllu leyti. Þrátt fyrir þá þjóðarnauðsyn, sem þarna virtist í húfi, var þetta frv. góðu heilli afturkallað af hæstv. ríkisstj. Við nánari athugun munu hæstv. ráðh. hafa séð, að lagasetning sem þessi mundi ekki reynast giftudrjúg, heldur að réttara væri að hverfa aftur til fyrri stefnu um að fara samningaleiðina. Ég rifja þetta ekki upp hér til þess að lítilsvirða hæstv. ríkisstj., heldur fremur henni til hróss, því að þarna var af hennar hálfu mjög brugðið á hið betra ráð. En þessi sinnaskipti vöktu vissulega vonir um það, að hæstv. ríkisstj. hefði lært sína lexíu og ákveðið bæði þá og til frambúðar, að hafa ekki afskipti af kjaradeilum, nema þá að því leyti sem tekizt gæti að greiða fyrir því, að samningar næðust. Frv. það, sem hér um ræðir, sýnir þó, að batinn er enn ekki fullkominn. Enn örlar á þeirri tilhneigingu að taka fram fyrir hendurnar á aðilum í vinnudeilu með lagasetningu. Að þessu sinni er um það að tefla að lýsa með l. verkfall það, sem Félag ísl. atvinnuflugmanna boðaði frá og með 3. þ.m., óheimilt og að tilnefna menn í gerðardóm, er ákveði laun þeirra manna, sem þarna eiga hlut að máli, en það eru flugmenn á flugvélum af gerðinni Rolls Royce 400. Enginn ágreiningur er um það, að verkfallið hafi verið löglega boðað og það sé í einu og öllu lögmætt samkv. l. um stéttarfélög og vinnudeilur, svo að engin þörf er á lagasetningu af því tilefni. Í nál. minni hl. samgmn. hv. Ed. kemur það fram og því hefur mér vitanlega ekki verið mótmælt, að engar óskir hafi borizt frá aðilum deilunnar, Félagi ísl. atvinnuflugmanna og Loftleiðum h/f, til ríkisstj. um að knýja fram lögþvingaðan gerðardóm, og því til viðbótar má bæta við, að Félag ísl. atvinnuflugmanna mun nú hafa lýst því yfir, að þeir flugmenn, sem hlut eiga að deilunni, muni ekki hlíta gerðardómi, muni ekki fljúga fyrir þau laun, sem gerðardómurinn muni úrskurða þeim, svo að ég veit ekki, hvaðan hæstv. samgmrh. hefur þær upplýsingar, sem hann lýsti hér áðan, að íslenzkir atvinnuflugmenn eða félag þeirra óskaði þess, að gerðardómurinn næði fram að ganga. Hér er um óbeðinn erindisrekstur hæstv. ríkisstj. að ræða. Verkfallið var boðað, eins og fyrr segir, þann 3. þ.m., en frv. útbýtt þann 20. og þá hagaði eins og kunnugt er, störfum þannig á hv. Alþ., að fyrirsjáanlegt var, að heil vika mundi líða, þar til frv. kæmi til 1. umr. Augljóst er, að flutningur þess hlaut að torvelda samkomulag aðila og hleypa illu blóði í málið og var því tíminn að mínum dómi óviturlega valinn og nær hefði verið að nota s.1. viku til þess að reyna samninga enn frekar, en gert hafði verið fram að því, ekki sízt þar sem svo virðist, að ekki hafi verið að samningaumleitunum unnið af verulegum þunga. Hæstv. samgmrh. sagði hér áðan, að haldnir hefðu verið allmargir fundir. Mig minnir, að hann nefndi 7 fundi með deiluaðilum. En ég er alveg viss um, að þeir fundir hafa bæði verið færri og styttri, en tíðkast í öðrum vinnudeilum, þar sem þungi hefur verið lagður á að leysa þær með samningum. Og í tilefni af afskiptum sáttasemjara væri ástæða til þess að spyrja, því að ég hef ekki séð það koma fram, hvort hann hafi lagt fram till. til sátta í málinu, sem aðilar hafi getað fengið að láta í ljós skoðun sína á, því að trúlega getur sáttasemjari, sá reyndi embættismaður, farið nokkuð nærri um það, hvaða laun þarna ætti að tiltaka, úr því að það er álítið, að gerðardómur hafi aðstöðu til þess. Ég tel því, að samningaleiðin hafi alls ekki verið reynd til þrautar. Og þeir tveir fundir, sem haldnir hafa verið, síðan frv. var lagt fram, voru auðvitað fyrir fram þýðingarlitlir eða þýðingarlausir, eftir að flugmönnum hafði verið sýndur hnefinn á þann hátt, sem gert er með flutningi þessa frv. Í aths. frv. segir, að stöðvun á rekstri hinna nýju flugvéla valdi tilfinnanlegum truflunum á rekstri Loftleiða h/f og muni spilla því áliti, sem félagið hefur unníð sér á alþjóðavettvangi, og stefna framtíð þess í voða, því verði að teljast þjóðarnauðsyn að koma í veg fyrir frekari stöðvun umræddra flugvéla og þetta undirstrikaði hæstv. samgmrh. hér áðan. Víst er um það, að verkföllin skaða ávallt þann vinnuveitanda, sem þau beinast gegn og sama mun einnig um Loftleiðir í þessu tilfelli. Hvort skaði Loftleiða er eins tilfinnanlegur og í aths. er fullyrt, skal ég ekki um segja, um það hef ég ekki upplýsingar. Verulegur hluti starfsliðs þeirra hefur þó ekki lagt niður vinnu og þeim hefur tekizt að halda starfsemi sinni áfram, en vafalaust með talsverðum tilkostnaði, það skal ég ekki draga í efa. Loftleiðir h/f eru flugfélag, sem hefur skapað sér virðingu og álít, ekki bara með oss Íslendingum, heldur víða um heim og áreiðanlega óska allir Íslendingar þess, að því megi áfram vel farnast. Engu að síður tel ég, að félagið verði, eins og aðrir atvinnuveitendur hér í landi, að mæta þessum erfiðleikum, sem nú steðja að því vegna umrædds verkfalls, sjálft og án íhlutunar ríkisvaldsins eða Alþ. Og ég vil segja það, að ég ber engan kvíðboga fyrir því fyrir mitt leyti, að það muni ekki takast. Loftleiðir og framámenn þeirra hafa á stuttri ævi félagsins marga hildi háð og jafnan tekizt að stýra heilu fleyi til hafnar. Ég hygg, að svo muni enn verða. Og ég tel í þessu tilfelli enn meiri ástæðu til bjartsýni nú en oft áður, þar sem viðsemjendur félagsins að þessu sinni eru nokkrir af flugmönnum þess, men, sem áreiðanlega bera hagsmuni félagsins fyrir brjósti og hafa reyndar flestir, ef ekki allir, sýnt það margsinnis á undanförnum árum og jafnan dugað félaginu bezt, þegar mest á reyndi. Íslenzkir flugmenn hafa með hæfni sinni og dugnaði lagt grundvöllinn að velgengni hinna íslenzku flugfélaga og njóta álíts víða um heim, um það er mér fyllilega kunnugt. Þeim hefur með góðri forustu stjórnenda fyrirtækjanna tekizt að byggja upp blómlegan atvinnurekstur og hljóta hvorir um sig að viðurkenna hlut hins. Þess vegna tel ég óhugsandi annað en þeim tækist að finna lausn á þeirri deilu, sem nú stendur yfir, ef þeir væru látnir í friði við að útkljá deilumál sín. Um sjálfar kröfurnar ætla ég ekki að dæma hér. Í byrjun deilunnar var mjög mikið gert af því í blöðum og manna á meðal að túlka kröfur flugmannanna sem svimandi háar og í engu samræmi við neitt það, sem hér hefði áður þekkzt. Síðan hefur nokkuð dregið úr þessum málflutningi og ég hygg, að kröfur flugmanna hafi a.m.k. í upphafi verið allmikið affluttar og þar í blandað saman við laun ýmsu af því, sem í raun réttri er fremur kostnaður fyrirtækisins flugmannanna vegna, svo sem tryggingum, uppihaldskostnaði og dagpeningum erlendis, sem kosta fyrirtækið mikið fé, en koma flugmönnum eða fjölskyldum þeirra ekki að miklu gagni, eins og kom fram greinilega af þeirri sundurliðun, sem hæstv. samgmrh. flutti hér á kröfum flugmanna. Ég hygg því, að miklu minna beri á milli í þessari deilu, heldur en almenningur og þeir, sem ekki þekkja til, halda. En ég tek það fram, að um þetta get ég ekki fyllilega borið. Ég hef ekki upplýsingar um það aðrar en þær, sem ég fékk hér áðan í ræðu hæstv. samgmrh. Þá skildist mér og það kom líka fram af máli hæstv. ráðh., að verulegur hluti af ósamkomulaginu sé vegna ákvæða um vinnutíma og hvíldartíma og þá rifjast það upp í þessu sambandi, að í loftferðalögum þeim, sem samþ. voru á síðasta Alþ., er svo ákveðið í 52. gr., að ráðh. setji í reglugerð ákvæði um lágmarkshvíldartíma flugmanna til þess að tryggja fyllsta öryggi, að fengnum till, félagssamtaka flugverja, flugfélaga og flugmálastjórnar, en þessi reglugerð hefur ekki enn þá verið sett. Hennar er þó mikil þörf og brýn og ég vil leyfa mér að skora á hæstv. samgmrh. að beita sér fyrir því, að reglugerðin verði sett hið bráðasta og hafi till. frá umgetnum félagssamtökum eða flugmálastjórninni ekki borizt, hlýtur rn. að ganga eftir þeim, vegna þess að ákvæðin um lágmarkshvíldartímann eru sett til þess að tryggja fyllsta öryggi og sá aðili, sem lögin ætlast til að fylgist með því, að þetta sé gert, er ráðh. Þau eru sett fyrst og fremst vegna öryggis farþeganna. Það er aðeins til viðbótar, að þau eiga líka að tryggja það, að flugmenn vinni ekki of langan vinnutíma. Ef þessi reglugerð hefði fyrr verið fram komin, áður en til þessarar deilu kom, er næsta trúlegt, að sumir hlutar þess, sem nú ber á milli í flugmannadeilunni, hefðu ekki orðið að ásteytingarsteini og deilan því að sama skapi auðleystari. Hér hafa á hv. Alþ. komið fram fullyrðingar, sem ekki hafa verið hraktar mér vitanlega, um að misræmið milli þess, sem flugmenn vilja fá og Loftleiðir telja sig geta borgað, sé miklu minna en ýmsir hafa viljað vera láta. Og ég trúi því fyrir mitt leyti, að launakröfur flugmanna fengjust færðar í það horf, sem báðir gætu við unað, ef þeir mættu skilningi á ýmsum öðrum sviðum kröfugerðarinnar og fyndu raunverulegan samningsvilja. Þetta segi ég án þess að taka nokkra afstöðu til þess, sem þeir fara fram á, vegna þess að ég er því ekki, eins og ég áðan sagði, nægilega kunnugur. En hvernig sem þessu er varið, er þó hitt bjargföst sannfæring mín, að það sé hættuleg braut fyrir Alþ. að samþykkja lagasetningu um kaup og kjör og taka þannig fram fyrir hendurnar á aðilum til þess að stýra þeim málum sjálfir með samningum, eins og hér hefur tíðkazt. Hvar á að draga þau mörk, sem gilda um þetta efni, ef einu sinni er byrjað? Hér er talað um þjóðarnauðsyn í aths. frv. Er það minni þjóðarnauðsyn að halda úti síldveiðiflotanum, vertíðarbátunum, millilandaskipunum eða innanlandssamgöngum, svo að eitthvað sé nefnt? Mundi ekki vegna þjóðarnauðsynjar þurfa að skipa upp varningi til landsins eða flytja framleiðsluvörurnar út í skipin, svo að þær kæmust á markaðinn? Ég held, að þetta allt saman og það hvert um sig sé fullt eins nauðsynlegt, sé fullt eins mikil þjóðarnauðsyn og starfsemi Loftleiða, með fullri virðingu fyrir því ágæta félagi. Ef Alþ. samþykkir nú frv. þetta, væri það að skapa fordæmi um samskipti launþega og vinnuveitenda um ákvörðun kaups og kjara, sem enginn getur sagt um, hvert leiða muni. Hvert verður næsta skrefið? Hvaða starfshópur fær næst að mæta lagasetningu og gerðardómi, þegar hann fer fram á lagfæringu á kaupi og kjörum? Það er engin trygging fyrir því, að það verði hópur manna sem hér á landi er nefndur hátekjumenn. Áreiðanlega er hægt með engu minni rétti en hér er gert að tala um þjóðarnauðsyn í sambandi við störf ýmissa þeirra stétta, sem vinna við framleiðsluatvinnuvegina, hvort sem er til sjávar eða sveita, eins og t.d. þeirra örfáu starfshópa, sem ég áðan taldi upp. Ég tel, að það sé alveg rétt, sem segir í nál. minni hl. samgmn. hv. Ed., að alveg sérstaklega ber að hafa þessa hættu í huga nú, þegar svo stendur á, að láglaunastéttirnar búast til sóknar fyrir bættum kjörum eftir 5 ára tímabil nær algerrar kyrrstöðu í kjaramálum eða jafnvel beinnar afturfarar hvað launakjör snertir. Ef byrjað er að ákveða kaup og kjör með l. héðan frá hv. Alþ. um gerðardóma, er ekki séð fyrir, hvar það muni enda. Því hefur heyrzt haldið fram, að samningar í umræddri vinnudeilu hljóti að hafa óheillavænleg áhrif á kröfugerð annarra stétta vegna þess samanburðar við laun flugmanna, sem fylgja mundi í kjölfarið. Þessu er til að svara, að ég kem ekki fyllilega auga á það, hvaða stéttir það eru, sem þarna ættu helzt að koma til greina. Má vera, að þær fyndust þó einhverjar, þegar til kemur, en helzt eru það þó líklega flugmenn á öðrum flugvélum. En er einhver trygging fyrir því, að þessi samanburður verði ekki gerður allt að einu? Ég held það ekki. Ég held, að umræddir flugmenn, sem stjórna þessum stóru flugvélum, Rolls Royce 400, muni alltaf þurfa að fá það, sem við köllum hér há laun, vegna sérhæfni sinnar, langs og dýrs námstíma, stuttrar starfsævi og ýmislegra annarra atriða, sem hljóta að hafa áhrif á þessi mál. Og þannig held ég, að gerðardómur, þótt skipaður væri, mundi ekki komast hjá því að tiltaka það, sem við köllum háa upphæð til þessara manna, þó að til hans kasta kæmi. Og varla mundu aðrir launþegar síður finna ástæðu fyrir því að bera sig saman við það, sem slíkur dómur mundi ákveða, sem slegið væri föstu með gerðardómi, heldur en við það, sem einstakir starfshópar geta náð í frjálsum samningum við atvinnuveitendur sína. Sannleikurinn er sá, að launasamanburður verður alltaf gerður og það er ekkert ráð til, sem getur komið í veg fyrir hann. Ég er eindregið á móti því að innleiða gerðardómsfyrirkomulagið um ákvörðun um kaup og kjör frekar en orðið er og því vil ég bera fram þá ósk til hæstv. ríkisstj., að hún dragi lærdóm af þeim atburðum, sem ég gat um í upphafi máls míns og taki frv. þetta til baka í trausti þess, að deiluaðilum takist að finna þá lausn, sem báðir geti við unað. Verði það ekki gert, mun ég greiða atkv. gegn frv. af þeim ástæðum, sem ég hef gert hér grein fyrir.



Herra forseti. Enn þá einu sinni horfumst við í augu við frv, til l. um að banna eðlileg og lögleyfð samskipti aðilanna á vinnumarkaðinum, atvinnurekenda og vinnandi fólks. Ég þarf varla að taka það fram, að alþýðusamtökin í landinu eru „prinsipielt“ algerir andstæðingar þess, að gripið sé til slíkra úrræða. Tel ég þau óviðeigandi með öllu og óþolandi með öllu og alls ólíkleg til þess að bæta andrúmsloftið milli þessara aðila eða leysa nokkurn vanda, heldur miklu líklegri til þess að skapa ný vandkvæði og torvelda samninga síðar meir, þ.e.a.s. torvelda það, að málin leysist með eðlilegum og lögheimiluðum hætti. Slík löggjöf er því ill löggjöf og það getur varla leitt af sér neitt gott að reyna slíkt úrræði. Það leysir áreiðanlega ekki vanda aðilanna og það leysir ekki heldur þjóðarvanda. Ég held, að það skapi bæði aðilunum í viðkomandi deilumálum aukinn vanda við að glíma og þjóðfélagið hefur ekki bitið úr nálinni með slíkri lagasetningu til þess að banna vinnudeilur. Það er ekki lausn. Í þessum l.. eru tvö meginatriði: Í fyrsta lagi, að verkfall það, sem hófst 4. apríl s.1. milli Loftleiða og Félags ísl. atvinnuflugmanna, skuli bannað með þessum l. og vera óheimilt frá gildistöku þessara laga. Og í annan stað að setja gerðardóm, sem á að ákveða flugmönnunum, sem í deilu standa, kaup og kjör. Í þriðja lagi er svo bann við öðrum verkföllum, sem kynnu að rísa út af þessum málum, - það er í 4. gr. Verkföll í því skyni að knýja fram aðra skipan, en lög þessi ákveða eru óheimil. Þetta sýnir, að hæstv. ríkisstj. reiknar með því, að út af því, að þetta verkfall sé bannað, kunni önnur verkföli að rísa. Hún veit, að hún er að vekja reiðiöldu, sem getur leitt til þess, að önnur verkföll rísi og þess vegna þykir henni ekki ráð, nema í tíma sé tekið, að reyna að banna þau fyrir fram, því að hún sér hilla undir þau. Ég held, að þetta sé rétt, hæstv. ríkisstj. megi einmitt búast við því, að önnur verkföll rísi út af þessari óhyggilegu og ófarsælu lausn á deilunni milli Loftleiða og flugmannanna. Og ég er ekkert viss um það, að lögbann við þeim dugi, fremur en ég er sannfærður um það, að lögbann leysi Loftleiðadeiluna og þá er miklu verr farið, en heima setið. Það hefur verið á það minnt hér, að ríkisstj. hefur áður gripið til þess að bera fram frv. á Alþingi um að banna verkföll. Það var tilraun í þá átt, þegar frv. um launamál o.fl. var borið hér fram í desembermánuði 1963, líklega. Það urðu miklar og harðar umr. um það mál og undir þeim umr. brá hæstv. ríkisstj. á það ráð að bjóðast til að falla í bili frá lögfestingu frv., ef samningar væru teknir upp þegar í stað. Það hafði ekki þokazt neitt um samninga, meðan frv. lá fyrir Alþingi, enda er það almenn reynsla, að þegar svona frv. eru komin inn í þingið, þá er loku skotið fyrir alla samningsmöguleika. Sá aðilinn, sem þykist hafa hag af lagasetningunni eða heldur sig hafa það, hann bíður með hendur í skauti, býður ekki neina lausn úr því og ætlast til þess, að lausnin komi með lagastafnum. Það er þess vegna stöðvun á öllum samningum, allri samningaviðleitni, þegar svona frv. er komið fram. Eftir að ríkisstj. hafði horfið frá að lögfesta frv. um launamál o.fl., hófust samningar og deiluatriðin leystust og það voru þó stórfelld deilumál, sem þá voru á ferðinni. Og það er sannast mála, að með því brá ríkisstj, þá á hið skynsamlegasta ráð og með því fékk hún þá sæmd af lausn málsins, sem hún annars gat fengið af því máli og víst er um það, að hún hefði hvorki flýtt fyrir lausn þeirrar deilu með því að halda lagasetningunni til streitu né heldur getið sér neinn sóma af því að knýja frv. í gegn, þótt hún hefði gert það. Og þess vegna segi ég: Ef það er rétt hjá mér, að það var skynsamlegt í þessu nefnda tilfelli að hverfa frá að knýja bannið við verkföllum í gegnum þingið, þá er það einnig skynsamlegt nú og ríkisstjórnin mundi, úr því að hún fékk sæmd af hinni úrlausninni, ekki síður fá sæmd af því nú. Hitt veit ég, að það er dálítið erfitt fyrir hæstv. ríkisstj. að manna sig upp í slíka afstöðu, eftir að farið er af stað með frv. um bann við verkföllum. Þetta gerði hún samt þá og það bjargaði því, sem bjargað varð og það held ég, að mundi enn gerast. Með þessu frv. er nú verið að höggva í annað sinn í hinn sama knérunn, því að banni við verkfalli hefur áður verið beitt gegn Félagi íslenzkra atvinnuflugmanna og er nú verið að beita það þessu harðræði í annað sinn. Þetta er vafalaust gert í skjóli þess, að Félag íslenzkra atvinnuflugmanna er ekki meðlimur í Alþýðusambandi Íslands, ekki meðlimur í heildarsamtökum íslenzkra verkalýðssamtaka og þess vegna kannske reiknað með, að það fái ekki sams konar aðstoð frá öðrum stéttarfélögum og það mundi fá og eiga rétt á, heimtingu á, ef þessi samtök væru í heildarsamtökunum. En einmitt af því að svona stendur á, þá tala ég ekki í þessu máli þann veg, að Félag íslenzkra atvinnuflugmanna sé neinn skjólstæðingur Alþýðusambandsins. Ég tala eingöngu um þetta mál út frá því, að hér er um lögleg stéttarsamtök að ræða í landi okkar, sem eiga að njóta ákvæðanna í lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur og ákvæði þeirra laga á ekki að brjóta á þeim, flugmönnunum, fremur en öðrum stéttarfélögum. Það er því ósvinna hin mesta, þegar það gerist nú í annað sinn, að verkfallsbanni á að beita gegn þessari fámennu, en þýðingarmiklu stétt. Ég býst við, að önnur ástæðan sé sú, að þetta sé fámenn stétt og að þessir fáu menn, sem um sé að ræða hverju sinni, þeir megi ekki valda alvarlegri stöðvun á dýrum atvinnutækjum. Þessi rök eru stundum höfð uppi, en þetta eru léleg rök, fánýt rök, því að það er persónuréttur einstaklingsins, sem er verið að vernda með lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur og persónuréttur einstaklingsins í fámennu stéttarfélagi á að vera jafnhelgur og hann á að vera jafntryggður að lögum í lýðræðisþjóðfélagi, eins og þegar um mikinn fjölda er að ræða og hér er verið að ráðast á persónurétt einstaklingsins í okkar svokallaða lýðræðisþjóðfélagi, Íslandi. Þetta frv. var flutt, eftir að verkfallið hafði staðið nálægt hálfum mánuði, en þá stóð svo á hér á hv. Alþingi, að hlé var gert á störfum þingsins vegna þess, að annar stjórnarflokkurinn var að halda sitt flokksþing og á meðan lá frv. fyrir Alþingi og var ekkert hafzt að um afgreiðslu þess. Afgreiðsla málsins er því búin að taka langan tíma og af þeim drætti hefur leitt langvarandi stöðvun á öllum möguleikum til lausnar með frjálsum samningum. Þetta er næsta óheppilegt. Úr því að til svona óyndisúrræðis var gripið af hæstv. ríkisstj., þá bar henni að velja til þess stund, sem hún hefði tíma til að sinna málinu og sjá um, að svo miklu leyti sem í hennar valdi stóð, að það kæmist fljótt í gegnum þingið og drægi ekki verkfallið á langinn. En þetta var ekki gert. Það var einmitt valinn tíminn, þegar Alþingi átti ekki að starfa hina næstu daga og málið látið liggja. Það hefur ekki orðið neinn óeðlilegur dráttur á afgreiðslu málsins fyrir atbeina stjórnarandstöðunnar, því fer fjarri. Hér hafa aðeins farið fram eðlilegar umr. um málið og alls ekki langdregnar úr hófi fram í hv. Ed., og það mun ekki heldur verða úrræði okkar stjórnarandstæðinga hér í hv. d. að tefja lausn málsins, með neinu málþófi. Hins vegar er málið svo mikils vert, að um það er skylt og rétt að ræða og ræða ýtarlega og rækilega. Hér er um stórt „prinsip“–mál að ræða og hæstv. ríkisstj. verður að vita það, að sem „prinsip“–mál er þetta með þeim stærstu og stjórnarandstaðan getur ekki látið það fram hjá sér fara, án þess að hæstv. ríkisstj. sé minnt á það hverju sinni mjög alvarlega, að hún er á villigötum, þegar hún hyggst leysa deilumál vinnumarkaðsins með lagasetningu. Þegar alvarlegar deilur hafa risið á vinnumarkaðinum og sáttasemjari hefur verið uggandi um það, að sér kynni e.t.v. ekki að takast að finna leiðir til sátta og samkomulags, hefur hann stundum beðið ríkisstj. á hverjum tíma þess að tilnefna valinkunna menn sér til aðstoðar í sáttanefnd. Ég tel, að það úrræði hefði átt að reyna nú. Í fyrsta lagi að þrautreyna samninga fund eftir fund, en í þessari deilu hafa fundir verið tiltölulega fáir og strjálir. En það hefur ekki verið reynt að skipa sáttanefnd með sáttasemjara ríkisins. Það hefur þó stundum leitt til lausnar á alvarlegum vinnudeilum, að sáttanefnd hefur komið í málið með sáttasemjaranum og það er enginn, sem getur fullyrt það, að sáttanefnd með sáttasemjara kynni ekki að hafa tekizt að leysa þetta mál á eðlilegan og farsællegan hátt. Það var bara ekki reynt og það ber að víta að grípa til þessa úrræðis, lagasetningarinnar, án þess að hafa reynt allar aðrar hugsanlegar leiðir. Þá er það og alveg sjálfsagður hlutur skv. ákvæðum laganna um stéttarfélög og vinnudeilur, að ef deila fer að dragast á langinn, þá sé borin fram sáttatillaga og hún borin undir atkvæði aðila og þannig gengið úr skugga um það, hvort ekki séu finnanleg úrræði til lausnar og að svör aðila, játandi eða neitandi, liggi fyrir. Þetta hefur ekki heldur verið gert. Hér er því rokið af stað með löggjöf, áður en búið er að reyna hinar sjálfsögðustu og venjulegustu leiðir. Deiluefnið í þessu máli er tvíþætt. Það er annars vegar ágreiningur um kaup nokkurra flugmanna á hinum stóru vélum Loftleiða, Rolls Royce 400, sem félagið hefur nýlega eignazt og í annan stað mikill ágreiningur, alvarlegur ágreiningur um flugtíma þessara manna, um vinnutíma þeirra, og er mér tjáð, að ágreiningurinn sé ekki síður um hið síðarnefnda atriði. Því er haldið fram, að hér sé um óhóflegar kaupkröfur að ræða, það sé óheyrilega hátt kaup, sem flugstjórarnir á þessum stóru vélum fari fram á. Ekki fæst fullt samkomulag um það, hvernig kröfurnar séu. Talað var um í byrjun, að þetta væru kröfur upp á níunda hundrað þúsund króna árslaun hjá flugstjórunum. Síðan hefur nokkuð úr þessu dregið, en hér nefndi flugmrh. áðan tölur í þessu sambandi og komst upp á níunda hundraðið, nefndi, að alls væru tekjur flugmanna á ári 808 þús. kr. En þar hafði hann nefnt eina þrjá eða fjóra liði, sem enginn heilvita maður nefnir til launa, lífeyrissjóðinn á auðvitað ekki að telja til launa, og hann nefndi fleiri pósta, sem alls ekki er rétt að telja með í launum. Það var ekki heldur á það minnzt, að áður en til verkfalls kom, þá slógu flugmennirnir af sínum kröfum um fjórðung, um 25%, lækkuðu kröfur sínar um 25% og stóðu þá kröfur þeirra þannig, eftir því sem mér er tjáð og ég hygg að sé sanni nær, að flugstundagjald og fastakaup flugmannanna væri 42 þús. kr. á mánuði. Þetta er kaupkrafa hæst launuðu mannanna, sem hér er um að ræða, en sagt er mér, að kaup aðstoðarflugmanna sé hins vegar 60–75% af kaupi flugstjóra. Þeirra tölur verða þannig mun lægri en þessi tala, sem ég nú nefndi. Ég kann því heldur illa, að hæstv. ráðh. skuli með þeim tölum, sem hann nefndi, gera tilraun til þess að villa um fyrir hv. þm. um það, hvað kaupkröfurnar séu háar, því að séu þær úr hófi fram háar, þá er ósvinna að vera að ýkja þær eða bæta þar nokkru við og ætti ekki að vera þörf á. Ef þær réttu tölur eru svo háar, að almenningsálitinu ofbjóði, þá ætti það að vera sterkast að nefna þær réttu tölur, einmitt til þess að skírskota til almenningsálitsins. En sú tilraun fellur um sjálfa sig og veikir málstað þann, sem er verið að reyna að styðja, að ýkja þessar tölur, þegar blekkingarnar eru afhjúpaðar. Það er mjög óviðeigandi að reyna að beita blekkingum, að því er snertir þær tölur, sem hér er um að ræða. Það á að vera hægt að krefjast þess, að þar sé rétt skýrt frá. En því miður virtist mér líka gæta tilhneigingar hjá hæstv. ráðh. til þess að blekkja nokkuð, þegar hann nefndi hitt deiluatriðið, vinnutímann. Hann sagði, að það væri víða hærri flugstundafjöldi heimtaður af flugmönnum og nefndi Ameríku og ýmis dæmi í veröldinni, þar sem flugstundafjöldinn væri meiri en hér. Ég efa ekki, að það er hægt að finna þess dæmi. En það er þó ekki óeðlilegt, að flugstundafjöldinn hér hjá Loftleiðaflugmönnunum, sem í deilunni standa, sé borinn saman við t.d. hið norræna flugfélag SAS, en þar mun flugstundafjöldi vera 470, en hjá Loftleiðum á DC 6 vélunum er umsaminn flugstundafjöldi núna 900 stundir. Ég teldi ekki óeðlilegt, að flugstundafjöldinn hér á þessum stærstu vélum væri svipaður og hjá SAS, en þá ætti hann að lækka verulega frá núgildandi samningum, en ekki að hækka. Og ef það er rétt, sem flugmennirnir segja í grg., sem þeir hafa látið frá sér fara, að vinnutími flugmanna geti skv. samningum komizt upp í 22 klst. á sólarhring, allan sólarhringinn nema tvær stundir til hvíldar, þá er ægilegt að hugsa til þess. Það er ekki aðeins misboðið heilsu flugmannanna og gengið fram af öllum hugsanlegum öryggisráðstöfunum. Þetta er mál, sem varðar alla, sem fljúga með vélunum, þetta er mál, sem varðar þjóðina. Það er glapræði að hafa slíkt ákvæði, að heimilt skuli að láta flugstjóra fljúga í 22 klst. samfellt. Þetta er að vísu það, sem þeir segja, að geti komið fyrir. Vinnutími flugmanna getur skv. samningum komizt upp í 22 klst. á sólarhring og hefur hann fyrir baráttu flugmanna þó verið færður niður frá því, sem áður var. Í þessari kjaradeilu er krafizt breytingar á flugtíma til lækkunar, fyrst og fremst til þess að forðast ofþreytu flugmanna út af næturvökum og vegna þeirrar röskunar, sem mikill tímamismunur á áfangastöðum og hvíldarstöðum veldur. Hvort sem almenningsálitið styður flugmennina eða ekki að því er snertir kaupkröfur þeirra, þá er ég a.m.k. sannfærður um, að almenningsálitið styður kröfur flugmannanna um það, að þetta eigi sér ekki stað og að hvíldartími þeirra verði ákveðinn af meiri ábyrgðartilfinningu, en þetta samningsákvæði virðist bera vott um. Ég er alveg sannfærður um það, að almenningsálitið styður flugmennina í því, að það verði að vera ákveðin ákvæði í samningum um, að flugmönnunum sé ekki ofboðið með of löngum samfelldum flugtíma. Hvíldarákvæðin verða þar að vera ákveðin. Að öðrum kosti er í raun og veru öllu flugöryggi glatað. Það er ein af röksemdum ríkisstj. fyrir flutningi þessa frv., að það, að vélar félagsins stöðvist í verkfalli, geti spillt álíti Loftleiða á alþjóðavettvangi. Það má vel vera. Þó getur SAS og sérhvert flugfélag orðið fyrir því að lenda í verkfalli og það gerist í Ameríku líka og ekkert síður og það er því ekki annað en það, sem við má búast, að atvinnufyrirtæki eins og flugfélög lendi í deilum, vinnudeilum, verkföllum, rétt eins og aðrir atvinnurekendur. Álit fyrirtækis getur þess vegna ekki hrunið í rúst út af því, að þetta sé neitt sérstakt fyrirbæri. Hitt er annað mál, að langvarandi stöðvun á rekstrinum getur eins og í öllum tilfellum, þegar vinnustöðvanir standa Iengi, valdið Loftleiðum miklu fjárhagslegu tjóni. Það er vissulega rétt. Og ef Loftleiðir hafa mikið tjón á degi hverjum af verkfallinu, þá er það orðið anzi mikið fjárhagslegt tjón, sem félagið hefur þegar beðið af því að slaka ekki nokkuð til í samningamálunum og leysa heldur deilumálið með því að hækka svolítið kaup flugmanna og losna við fjárhagslega tjónið við rekstrarstöðvunin, og það verð ég að segja, að það tel ég aðeins reikningsdæmi fyrir Loftleiðir, hvort það borgi sig ekki betur fyrir félagið að ganga að eitthvað hærri kröfum, að því er snertir kaupið hjá þessum fáu mönnum, heldur en að tapa kannske margfaldri upphæðinni með langvarandi vinnustöðvun og rekstrarstöðvun þessara dýru fyrirtækja og mannvirkja. En ef verkfallið spillir álíti Loftleiða á alþjóðavettvangi, þá er ég miklu fremur hræddur um hitt, að langvarandi verkfall spilli áliti Loftleiða innanlands hjá landslýðnum, ef það verður ljóst, að Loftleiðir hiki ekki við að taka á sig margfalt rekstrartjón, í því formi að heyja verkfall, við sína starfsmenn, heldur en að borga þeim eitthvað lítillega hærra kaup. Það held ég, að spilli álíti Loftleiða inn á við, af því að menn vita hér, að Loftleiðir, góðu heilli, hafa vaxið sig fjárhagslega sterkar og geta boðið sínu starfsfólki öllu saman gott kaup. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta verkfall sé þegar orðið miklu dýrara fjárhagslega fyrir flugfélagið Loftleiðir, en lausn málsins hefði kostað án verkfalls með hækkuðu kaupi. Ég held því, að Loftleiðir séu búnar að baka sér fjárhagslegt tjón með því að láta koma til verkfalls. Með þessu fullyrði ég alls ekki, að það sé eingöngu sök Loftleiða, þegar tveir deila. Það má vel vera, að flugmennirnir hafi staðið mjög fast á sínum kröfum. Ástæður þær, sem hæstv. ráðh. flytur fyrir flutningi þessa frv., eru allar mjög almenns eðlis, að þjóðarnauðsyn heimti að leysa það, mikið fjárhagslegt tjón stafi af stöðvun þessara flugvéla og ástæður yfirleitt, sem eiga við, hvenær sem verkfall skellur á. Það er því víst, að þessar forsendur er hægt að nota hvenær sem til verkfalls kemur, af því leiði tjón, það sé þjóðarnauðsyn, að deilan leysist. Vitanlega er það nauðsyn, að deilur leysist. En þá má ekki heldur láta neitt undir höfuð leggjast til þess að leysa þær eins og lög mæla fyrir um, þrautreyna allar slíkar leiðir vegna þjóðarnauðsynjar, vegna þess hvað það er óhemju mikið í húfi fyrir rekstur þess atvinnurekstrar, sem stöðvast við verkfall. En hér hefur ekki verið gert nándar nærri allt, sem gera bar til þess að forða frá verkfalli og til þess að reyna að leysa það, eftir að það hafði brotizt út. Þetta frv. er því frá sjónarmiði verkalýðshreyfingarinnar forkastanlegt í alla staði. Það er auðvelt að nota þessa lagasetningu gegn flugmönnunum sem almenn fordæmi í vinnudeilum og má fyllilega búast við því, að hvenær sem verkfall brytist út, þá væri frv. flutt á ný, þó að láglaunastéttirnar ættu í hlut og verkföll þeirra bönnuð. Ég er alveg sannfærður um það, að láglaunastéttirnar bera sig yfirleitt ekki saman við þá hæst launuðu í þjóðfélaginu, bera sig ekki saman við verkfræðinga, lækna og flugmenn. Svo mikið er víst, að það liggja góð og gild rök fyrir launakröfum láglaunastéttanna og þeim dettur ekki í hug að grípa til þeirra raka, að láglaunastéttirnar verði að fá hærra kaup, af því að það sé svo mikill munur á launum þeirra og hinna hæst launuðu. Og það hygg ég hafið yfir allan vafa, að almenningsálítið mun fallast á það, að flugmenn verði að hafa hátt kaup. Þeir eiga erfitt og langt nám að baki, í starfi þeirra er lagt á þá óvenjulega mikið álag, sem reynir á heilbrigði þeirra, þeir bera óhemjuábyrgð, ekki sízt þeir menn, sem stjórna flugfari með á annað hundrað manns innanborðs, á þá reynir óhemjumikið við hvert flugtak og hverja lendingu a.m.k. og ofan á þetta bætist, að starfstími þeirra er tiltölulega stuttur, miðað við aðrar stéttir. Hins vegar getur alltaf risið deila um það, hversu hátt kaupið eigi að vera. En það er engin eðlileg lausn til þess að skera úr því vafaatriði, önnur en að fram fari frjálsir samningar og reyndar séu allar sáttaleiðir og sáttatillögur fluttar, sáttanefnd skipuð og öll þau úrræði, sem við þekkjum, reynd til þess að leysa það. Hæstv. ráðh. gat þess, að þetta frv. væri tímabundið og ætti að gilda frá gildistökudegi og til 1. febr. 1966, af því að þá gengju úr gildi aðrir launasamningar hjá flugfélögunum. Ég er hræddur um, að það verði einmitt þá, sem aðalvandkvæðin byrji og þá komi í ljós, að það hefur sín eftirköst að hafa sett svona löggjöf, og þá er ég hræddur um, að það hefni sín kannske grimmilega. Annars sýnist mér nú blasa við, að afleiðingarnar af þessari lagasetningu geti orðið allalvarlegar nú þegar og að svo geti farið, að lögfesting frv. leysi lítinn vanda, ekki einu sinni vanda augnabliksins, þegar það liggur fyrir frá hendi flugmannanna svart á hvítu, að þeir lýsa því yfir, að þeir muni ekki una því að taka laun fyrir starf sitt nema skv. frjálsum samningum við vinnuveitendur sína. Ég get ekki ímyndað mér, að flugmennirnir láti slíkt frá sér fara, nema þetta sé þeirra óbifanlega ákvörðun og ef það færi nú svo, að lögin yrðu afgreidd hér, þessi ofbeldislög gagnvart flugmönnunum, verði afgreidd, en flugmennirnir fást ekki til þess að starfa, af því að laun þeirra eru ekki ákveðin með frjálsum samningum við þeirra vinnuveitendur, þá hefur ekkert unnizt með lagasetningunni, en hæstv. ríkisstj. væri það til mikillar vanvirðu. Það er talinn megintilgangur frv. að forða frá vandræðum með gerðardómi. Ég hef í ræðu minni leitt að því líkur, að gerðardómurinn geti einmitt orðið til þess að leiða til nýrra vandræða og e.t.v. miklu alvarlegri vandræða, en um er að ræða í þessari deilu. Ég hef áður nefnt tvö önnur atriði, þar sem mér fannst gæta tilraunar til blekkingar í málflutningi hæstv. ráðh. Það var viðvíkjandi launamálunum, launakröfunum og viðvíkjandi flugstundafjöldanum, sem krafizt væri. Mér fannst brydda á því sama, þegar hæstv. ráðh. hélt því fram, að frv. væri að vilja flugmannanna. Það hefur þó verið upplýst, að farið er af stað með frv., án þess að Loftleiðir hafi óskað þess og án þess að Félag íslenzkra atvinnuflugmanna hafi óskað þess, en svo kemur ráðh. og segir, að hann viti, að flugmennirnir vilji heldur þessa lausn, en að deilan standi lengi. Mér er ekki kunnugt um, að neitt það hafi komið fram, sem bendi til annars en þess, að flugmennirnir séu eindregnir andstæðingar þess, að laun þeirra séu ákveðin með gerðardómi og hafa haft svo mikið við, að þeir segjast ekki vilja inna störf sin af hendi, ef laun þeirra séu ekki ákveðin með venjulegum kjarasamningum. Ég harma það, að hæstv. ráðherra skuli hafa gert tilraun til þess að telja hv. þm. trú um það, að þetta væri gert fyrir flugmennina og með þeirra vilja, að leysa málið með þessari þvingunarlöggjöf. Það held ég, að sé alveg áreiðanlega rangt hjá honum og að það liggi fyrir vitneskja um það, að þessa lausn vilji þeir einmitt alls ekki, henni vilji þeir ekki una. Hæstv. ráðh. sagði, að við værum allir sammála um það, að þessar flugvélar hefðu komið til landsins. Það er enginn vafi á því, að Íslendingar allir gleðjast yfir velgengni Loftleiða og fagna því, að það getur vegna sinnar góðu rekstrarafkomu færzt meira og meira í fang, aukið sína þjónustu í samgöngumálunum, bæði við íslenzka þegna og á erlendum vettvangi. Það er því áreiðanlega vilji allra Íslendinga, að Loftleiðir, þ.e.a.s. forustumenn þeirra, haldi þannig á málunum, að þeir komist hjá deilum og verði ekki fyrir rekstrartruflunum af ágreiningi um kaupgjalds– eða kjaramál. Mér er fyllilega kunnugt um það, að verkalýðshreyfingin á Íslandi vill ekki síður, en aðrir gengi og gæfu Loftleiða. Það er því ekki af neinni tilhneigingu okkar til andstöðu við Loftleiðir, að við mælum gegn þessu úrræði hæstv. ríkisstj., að beita lögþvingunum til þess að leysa þetta deilumál, sem komið hefur upp milli flugfélagsins Loftleiða og starfsmanna þess. Það er miklu fremur vegna þess, að okkur eru Loftleiðir kærar, að við viljum, að allar eðlilegar leiðir séu notaðar til þess að leysa málið með friði. Og það teljum við, að hafi ekki verið gert. Það er tekið fram í frv., að gerðardómurinn eigi að ákveða laun, vinnutíma og önnur starfskjör flugmanna á flugvélum af gerðinni Rolls Royce 400 með hliðsjón af kjörum annarra sambærilegra launþega hér á landi. Ég hygg, að gerðadómsmennirnir væntanlega mundu komast í þó nokkurn vanda við að framfylgja þessu lagaákvæði. Það eru ekki margir sambærilegir launþegar hér á landi við flugstjórana á þessum stóru vélum. Þeir eru engir til, sem hægt er að segja að séu sambærilegir. Og gerðardómsmennirnir fá því ekki viðhlítandi skýr fyrirmæli um það, á hverju þeir eigi að byggja sína niðurstöðu. Ef til vill skiptir það ekki svo miklu máli, þegar það liggur fyrir, að flugmennirnir af „prinsip“-ástæðum vilji ekki beygja sig undir niðurstöður gerðardóms um sín launakjör, hvort sem þeim yrðu úrskurðuð há laun eða eitthvað lægri. En samt sem áður ber að harma það, að ákvæðið, sem á að afmarka starfssvið gerðardóms, skuli vera jafn ambögulegt og það er. Það gefur í raun og veru enga hugmynd um það, hvernig gerðardómurinn eigi að starfa og við hvað hann eigi að miða, því að viðmiðunin er ekki til, sem á neinn hátt sé sambærileg. Ég held, að það yrði hinn mesta sæmd fyrir forustu Loftleiða og virðing þeirra yrði ekki skert, hvorki á alþjóðavettvangi né hér innanlands, ef Loftleiðir nú óskuðu eftir því, að þrautreyndar væru allar leiðir og horfið frá lögfestingu þessa frv., a.m.k. í bili, eins og gert var hér um árið. Það var ekki alveg ákveðið, að frv. skyldi ekki skjóta upp kolli aftur, ef samningar leiddu ekki til lausnar. Það var látið bíða, meðan þrautatilraunir voru gerðar til samninga. Frv. vofði þó yfir eftir sem áður. En svo gæfulega fór, að lausnin fékkst og þurfti ekki að lögfesta það, betri lausn fékkst. Ég held það væri Loftleiðum til sóma, ég held, að flugmennirnir mundu fagna því líka og það eru þeirra kröfur, að laun þeirra verði ekki ákveðin með gerðardómi. Og ég held, að ríkisstj. eigi allt of mikið á hættu um að fá vansæmd af málinu og kveikja kannske haturselda, sem hún verður ekki fær um að slökkva, ef hún heldur því til streitu að afgr. þetta frv. sem lög á ábyrgð síns nauma meiri hluta í þinginu. Ég held, að hún losni við þá áhættu með því að reyna þá leið, sem reynd var áður og gafst vel og að hennar sæmd og virðing væri mest að taka það úrræði og reyna í annað sinn. Ég skal svo ljúka máli mínu með því, að ég vil taka eindregið undir lokaorð flugmannanna, þar sem þeir segja, að Félag ísl. atvinnuflugmanna skori á hæstv. Alþingi að fella nefnt lagafrv. og þeir láta í ljós eiginlega örugga vissu um það, að samningar milli Félags ísl. atvinnuflugmanna og Loftleiða h/f kæmust fljótt á, ef horfið yrði frá þessari lögþvingunarleið. Ég skora á hæstv. Alþ. að fella þetta frumvarp, af því að ég held, að það stofni til ófriðar og stefni til óheilla og sé engum til þægðar eða ávinnings, hvorki flugmönnum, Loftleiðum né hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Það eru nokkrar hugleiðingar og nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra, sem ég vildi leggja fram í sambandi við þetta. Það er greinilegt, að þetta mál er tvíþætt. Það er annars vegar „prinsip“–mál og fordæmi, sem kemur til með að hafa afgerandi áhrif á þær vinnudeilur, sem fram undan eru, aðrar en Loftleiða og það er hins vegar praktískt mál, sem snertir Loftleiðir. Ég vil í fyrsta lagi út frá því, sem hæstv. ráðh. var að upplýsa hér í sambandi við vinnulaunin, sem flugmennirnir væru að heimta, gjarnan fá að kíkja ofurlítið inn í hina hliðina á þessu máli. Hvernig er með þá forsjálni hjá forráðamönnum Loftleiða að ráðast í að kaupa þessar vélar, hvernig sem þær nú hafa verið keyptar, án þess að vera búnir að tryggja sér að semja við sína verkamenn áður, semja við flugmennina um kaupgjaldið á þeim. Er það mikil forsjálni af hálfu eins stórs félags, sem leggur í milljónafyrirtæki eða hundraða milljóna fyrirtæki, að hafa ekki tryggt sér nokkurn veginn áður, að þeir fái samninga við sína flugmenn, sem eiga að starfa á þessum vélum? Gerðu þeir sér ekki ljóst, að þeir mundu þurfa flugmenn á þessar flugvélar sínar og að það mundu þurfa að vera íslenzkir flugmenn? Hugsa þeir ekki út í það? Það vill stundum vera svo, bæði hjá hæstv. ríkisstj. og yfirstéttinni hér í þessu landi, að þeir haldi, að það sé nóg að fá fjármagn, fá auð til þess að eignast framleiðslutækin. En það þarf meira. Það þarf menn. Og það er fyllilega tími til þess, að bæði hæstv. ríkisstj. og aðrir fari að gera sér ljóst, að það er maðurinn sjálfur, sem rekur tækin, sem er höfuðatriðið í þessu. Og þegar eitt félag leggur í það, eins og Loftleiðir núna og landslýður gleðst yfir því, að þeir skuli leggja í þessi kaup, þá viljum við gjarnan fá að vita, hvað þessir forstjórar Loftleiða hugsuðu, hvað þeir voru búnir að ræða um þessa hluti áður. Voru þeir búnir að þreifa eitthvað fyrir hjá sínum flugmönnum? Hvernig standa þessir hlutir og hvernig eru þeirra samningar víð þær flugverksmiðjur, sem framleiða þessar vélar? Ég man eftir, þegar verið var að lýsa því yfir, að þessir samningar hefðu verið gerðir, að þá var jafnvel innifalið í kaupunum á vélunum viðgerð á þeim svo og svo langan tíma. Það væri gott að mega kíkja dálítið í svona samninga. Það er sem sé ekki nema eðlilegt, að maður vilji vita það nokkurn veginn fyrir fram, að hve miklu leyti þeir aðilar, sem þarna var samið um, eru sjálfstæðir íslenzkir atvinnurekendur, sem raunverulega eiga þessar flugvélar. Ég væri nefnilega ekkert hrifinn af því t.d., að það ætti að fara að komast upp sú aðstaða, að stórir erlendir fjármagnseigendur gætu farið að leggja í stóra hluti hér eingöngu með það fyrir augum að pína niður kaupið hjá íslenzkum flugmönnum og pína það fram, að þeir hafi miklu, miklu lægra kaup, en aðrir flugmenn. Ég held þess vegna, að það þurfi gjarnan að athuga vel, hvernig þessir hlutir standa. Við verðum að gá að því, að það eru flugmennirnir, sem eru undirstaðan í þessu, og það eru flugmennirnir, sem hafa unnið upp Loftleiðir og það er hæfni okkar flugmanna, sem við treystum fyrst og fremst á og gerir Ísland að einhverju leyti að miðstöð í þessu sambandi. Þá komum við að því næsta. Hæstv, ráðh. lýsir því yfir í grg: fyrir þessu frv., að það sé þjóðarnauðsyn að leysa þetta. Vissulega er oft þjóðarnauðsyn að leysa verkföll, en það er hægt að leysa verkföll á margan máta. Hvernig stendur á, að hæstv. ráðh. kemur þá ekki hér með frv. um að fyrirskipa Loftleiðum að greiða þessum flugmönnum það, sem þeir hafa farið fram á og setja síðan rannsóknarnefnd frá hálfu þingsins í það, - flugvélarnar ganga af fullum krafti á meðan, - hvernig þessu sé öllu saman háttað? Ætli það væri ekki eitthvað nær að fyrirskipa Loftleiðum undireins að greiða þetta á meðan og láta síðan rannsaka málin og láta flugmennina fá sitt og vélarnar þar með ganga, - ætli þeim væri ekki eitthvað skynsamlegra framferði í þessu? En hver er munurinn? Jú, hæstv. ríkisstj. finnst sjálfsagt að gera það hér öðru hverju, ef það eru starfsmenn, ef það eru verkamenn, ef það eru flugmenn, sem eiga í hlut, þá á að fyrirskipa þeim að vinna eins og þrælar ófrjálsir eftir gerðardómi. En auðmennirnir, eigendurnir, það má ekki skipa þeim að láta fyrirtækin ganga, láta rannsaka þeirra rekstur, en láta þau ganga, þá með þeim kröfum, sem settar hafa verið fram. Af hverju að leysa þetta svona einhliða? Þessi hæstv. ríkisstj., sem þykist vera jafnvel eins og Sjálfstfl., stjórn allra stétta, af hverju á alltaf að leysa þessi mál einhliða með því að svipta verkamenn þeim rétti, sem þeir eiga, en þora ekki að blaka við auðmönnunum í slíku tilfelli? Hví ekki að breyta þessu frv. þannig, að Loftleiðum skuli fyrirskipað að ganga að þeim kröfum, sem flugmenn nú síðast hafa gert og samtímis skuli sett rannsóknarnefnd til þess að athuga annars vegar sanngirni þessara krafna, hins vegar aðstöðu Loftleiða til þess að standa undir þeim? Ég vil minna á þetta vegna þess, að yfirstéttin okkar hér í Reykjavík á það til, án þess að þora nokkurn tíma að stinga hendinni í eigin barm, að vilja leysa allmörg mál með því að höggva svona á hnútinn. Það getur ekki gengið til lengdar og ég skal koma að því síðar. Það, sem gerir, að samkeppnisaðstaða Loftleiða kann að versna, eins og hæstv. ráðh. var að minnast á, er stöðvunin, en ekki kaupmismunurinn, sem farið er þarna fram á. Það er margfalt meira tjón og hætta af stöðvuninni sjálfri, heldur en þeim kröfum, sem flugmennirnir gera og það var hægt að afstýra stöðvuninni með því að fyrirskipa Loftleiðum að halda áfram og láta rannsaka málið á meðan. Þá kem ég í þriðja lagi að því spursmáli: Er meiningin hjá hæstv. ríkisstj. með þessu frv. að reka ýmsa af beztu flugmönnunum úr íslenzkri þjónustu? Því hefur verið lýst yfir, að flugmennirnir muni ekki una því að vinna undir gerðardómi. Hæstv. ríkisstj. á kannske ákaflega erfitt með að skilja þess háttar. Það eru nefnilega til Íslendingar, sem vilja ekki láta gera sig að þrælum og vilja ekki vinna sem þrælar, jafnvel þótt þeir væru hátt launaðir. Þeir vilja ekki vinna sem ófrjálsir menn, þeir vilja vinna frjálsir með þeim samningum, sem þeir gera, hvort sem þeir eru um há eða lág laun. Og við þykjumst svo sem þekkja fordæmin um það, hvernig hér er farið að af hálfu okkar yfirstéttar og hennar ríkisstj., þegar er búið að flæma Íslendinga úr ýmsum stöðum þannig. Maður þekkir það í sambandi við svokölluðu lausnina á verkfræðingadeilunni. Hvernig hefur það verið gert? Það hefur verið gert með því að ráða útlenda verkfræðinga, sem borgað hefur verið margfalt kaup, hvað eftir annað, alls konar sérfræðinga ríkisstj. í verk, sem íslenzkir menn gátu fullkomlega unnið. Þá er ekki spurt að því, ef útlendingar eiga í hlut, þá er ekki verið að skammta kaupið. En ef einhver Íslendingur gerist svo djarfur að ætla að fara fram á sæmilegt kaup, ég tala nú ekki um sambærilegt við þá útlendu starfsbræður hans, er gerðardómsöxin á lofti. Það er bezt, að hæstv. ráðh. gefi yfirlýsingu um það, hvað hann hyggst fyrir í þessum efnum. Það er kannske allt í lagi frá sjónarmiði hæstv. ríkisstj., ef íslenzkir flugmenn hætta að fljúga þessum vélum og þeir fari að vinna annars staðar og ef amerískir flugmenn eða einhverjir aðrir flugmenn fari að vinna með kaupi, sem flugmennirnir núna heimtuðu, er máske allt í lagi fyrir Loftleiðir. Það væri gott að fá upplýsingar um þetta og það hér, áður en þetta mál fer lengra. Það er þess vegna nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. geri sér alveg ljóst, hvaða mál það er, sem hann er að leggja út í með þessu. Við erum búnir að missa nógu mikið af ýmsum lærðustu mönnum, sem við höfum haft hér á Íslandi, bæði vísindamönnum og lærðum mönnum í tæknilegum efnum, þannig að við eigum ekki að gera leik að því að halda slíku áfram að reka þá burtu og fara svo að ráða í staðinn fyrir þá margfalt dýrari erlenda menn. Ég held, að jafnvel okkar flugmenn, ekki aðeins við Loftleiðir, heldur líka hjá Flugfélaginu, hafi lagt mikið á sig öll þau ár, sem fluginu hefur verið að fleygja fram hérna heima og Ísland hefur verið að verða eins konar miðstöð stundum í því. Þeir hafa lagt mikið á sig og þeir hafa allan tímann unnið fyrir miklu, miklu lægra kaup, en erlendir stéttarbræður þeirra, svo að það er ekkert óeðlilegt, að þeir geri kröfur um, að það sé farið að hækka eitthvað þeirra kaup, þegar við sjáum fram á það, að slik flugfélög eins og t.d. Loftleiðir standa sig mjög vel. Þá minntist hæstv. ráðh. á það í ræðu sinni hér áðan og talaði um, að það væri eiginlega alveg hjákátlegt, það hefði jafnvel komið fyrir í Ed., að menn færu að berja höfðinu við steininn og hæstv. ráðh. talaði um, að menn væru að reka sig á staðreyndir og talaði um, að það væri alveg nauðsynlegt að gera svona hluti, eins og að samþykkja þennan gerðardóm, til þess að forða frá vandræðum og það var alveg greinilegt, að annar eins maður og sáttasemjarinn væri uppgefinn á þessu og þetta væri óleysanlegt með frjálsum samningum. Það er komið með alls konar svona „frasa“, sem líka eru í grg. frv. og þessir „frasar“ gefa okkur ástæðu til þess að fara að koma með nokkrar spurningar í sambandi við þessa hluti. Um staðreyndirnar er hægt að þrátta endalaust. Við erum hvað eftir annað í sambandi við þær almennu launadeilur búnir að fara fram á að fá ýmsar staðreyndir hér á Alþ. um, hvernig það stendur viðvíkjandi afkomu atvinnuveganna í landinu og því er alltaf neitað og hagfræðingar ríkisstj. dylja allar slíkar staðreyndir og hafa aldrei öll þessi ár fengizt til að koma með staðreyndirnar eða fengizt til þess að gefa tækifæri til þess að rannsaka þær, - aldrei. En þegar að hverju verkfalli kemur, er því undireins skellt fram: Ja, atvinnuvegirnir bera þetta ekki. - M.ö.o.: atvinnuvegirnir stöðvast, þjóðarheill er í veði, það verður að koma með gerðardóm. Og þessir „frasar“, sem hæstv. ráðh. var með hér áðan, gefa okkur til kynna, að mál eins og þetta eigi að vera fordæmi fyrir lausn vinnudeilunnar í vor og það er bezt, að hæstv. ríkisstj. horfist í augu við það, að við skiljum alveg, fyrr en skellur í tönnunum. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. þyki þægilegt að geta verið með áróður hér og segja, að það séu miklir hálaunamenn, tala um 40–50 þús. kr. á mánuði og annað slíkt, til þess að reyna að vinna á móti þeirra kröfum og hæstv. ríkisstj. þykir það þægilegt að nota þetta mál, þess vegna til þess að sýna, hvernig eigi að leysa málin. En ég vil vara hana við því. Það voru flutt ýmis frv. af hálfu okkar þm. Alþb. nú í haust á þessu þingi, ýmis frv., sem gátu orðið til lausnar á vandamálum atvinnulífsins, m.a. kaupsamningum, ef þeim hefði verið sinnt. Nú er mánuður þangað til júní samkomulagið er runnið út og hæstv. ríkisstj. er búin að sitja aðgerðarlaus frá því í október í haust og það er eins og hún sé fyrst að byrja þingið núna þessa dagana, þegar hvert frv. kemur fram á fætur öðru. Það að hafa setið aðgerðarlaus í allan vetur, á hvað bendir það? Það bendir á, að það eigi að taka svona lausn til þess að forða frá vandræðum og til þess að leysa það, sem sé óleysanlegt með frjálsum samningum eftir einn mánuð, þegar til þeirra almennu launadeilna kemur. Þess vegna verður hæstv. ríkisstj. að gera sér það ljóst, að af hálfu okkar, sem teljum okkur fulltrúa verkalýðssamtakanna, verður litið á þetta sem einhvers konar prófstein um, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að haga sér og það er bezt fyrir hana að vera við því búin að taka upp og gefa sínar yfirlýsingar um, hvernig hún ætlar að leysa enn þá stærri deilumál en Loftleiða, sem fram undan eru, þegar við erum að ræða þessi mál hér. Og það er satt að segja til skammar fyrir hæstv. ríkisstj., að þegar verið er að ræða svona mál, skuli hæstv. samgmrh. eða landbrh. vera látinn hanga hér einn af hálfu ríkisstj. til þess að vera til andsvara, þegar það er þó vitað, að um stórkostlegt „prinsip“-mál er að ræða af hálfu verkalýðshreyfingarinnar. Annars langar mig til að kasta þeirri spurningu fram til hæstv. ráðh., hvort hans eigin slóðaskapur í sambandi við útgáfu á reglugerð um vinnutíma hjá flugmönnum sé e.t.v. ein orsök þessarar vinnudeilu og hvort hann þurfi ekki að stinga hendi í eigin barm í sambandi við þetta. Við stóðum í nokkurri baráttu fyrir ári um að afgreiða lög viðvíkjandi flugmönnunum og við fluttum hér viðvíkjandi flugvélum og þeirra öryggi ýmsir þm. þá allýtarlegar brtt. viðvíkjandi einmitt flugtímanum, til þess að reyna að tryggja ekki aðeins rétt flugmannanna, - það er raunverulega ekki eins mikið atriði, ekki nærri eins mikið atriði í þessu og öryggi farþeganna, – og ég man ekki betur ,en sumt af því, sem skynsamlegt var lagt þar til, hafi verið drepið hér í þessari d. þá, en hins vegar hafi hæstv. ráðh. verið gefin heimild til þess að setja reglugerð. Og ég heyrði það n, og ég býst við, að það sé rétt, mér heyrðist það áðan, að sú reglugerð væri ekki einu sinni komin út enn þá, þannig að ef svo væri, að það væri rétt, að slík reglugerð væri ekki komin út enn þá, liggur sannarlega ekki á að fara að koma með svona frv. og fara að fela einhverjum gerðardómi að ákveða þann vinnutíma, sem Alþ. hefði átt sjálft að ákveða hér. En ég vil segja það í sambandi við þessi mál, þegar okkar yfirstétt hér í Reykjavík og hennar ríkisstj. finnur upp á því að fara að leysa mál með gerðardómum, þá er ekki nema eðlilegt, að við komum með nokkrar spurningar og aths. á móti og krefjumst að fá að vita hitt og þetta um hennar eigin afstöðu. Það er greinilegt í sambandi við þetta mál, að það á að reka áróður með því, að þessir flugmenn séu svo hátt launaðir. Það er talað um 400, 500, 600 þús., sem þeir hafi í laun og jafnvel reynt með undarlegum útreikningi, sem aldrei nokkurn tíma hefur þekkzt í sambandi við neinar vinnudeilur, að reyna að koma slíku upp í 800 þús. En við skulum nú láta hitt nægja, segjum 500–600 þús. kr. laun á ári. Hér er um launþega að ræða í þessu sambandi, sem geta komizt upp í þetta. Hvað þýðir það í fyrsta lagi? Það þýðir, að þessir menn fá þetta allt gefið upp til skatts. Fyrir okkar reykvísku yfirstétt er bezt að muna eftir því, þegar hún er að láta sín blöð og sína ríkisstj. vera með áróður í þessum efnum, að þar er verið að tala um 500–600 þús. kr. laun, sem séu gefin upp til skatts og skattur sé borgaður af. Það er verið að gefa til kynna með þeirri andakt, sem hæstv. ráðh. talar um, þessi háu laun, að þetta sé líklega eitthvað einstakt í okkar þjóðfélagi, að menn hafi svona tekjur. Og ég vil leyfa mér að biðja hæstv. ráðh. um upplýsingar um það, hve mikið af mönnum hér í Reykjavík sé með tekjur upp á 500 þús. kr. og þar yfir, ekkí eftir skattframtölum, heldur raunverulegar tekjur. Og ég held, að hæstv. ráðh. ætti að búa sig undir að leggja það fyrir þá n., sem þetta fer til, hve mikið af mönnum er með 500 þús. kr. tekjur í Reykjavík eða meira og ég veit það og ég veit, að hæstv. ráðh. veit það og ég hygg, að flestir viti það, að það eru þúsundir manna hér í atvinnurekendastétt með þessar tekjur, sem þeir telja ekki fram til skatts, sem þeir þurfa ekki að borga 60% af, þegar það er komið upp yfir eitthvað ákveðið, heldur stinga svo að segja öllu undan með vitund hæstv. ríkisstj.

Ég bið hv. 3. þm. Reykv. afsökunar á, að ég trufla ræðu hans. Ég vil spyrja hann, hvort hann treysti sér til þess að ljúka máli sínu á næstu 5 mín. eða svo.

– Fundarhlé Herra forseti. Það eru nokkur atriði, sem ég vildi taka skýrar fram, ef eitthvað hefði misskilizt í þeim. Það var í fyrsta lagi viðvíkjandi því, ef þeir íslenzku flugmenn, sem nú á að reyna að binda með gerðardómslögum, skyldu hætta, eins og yfir mundi vofa, að þeir mundu ekki láta bjóða sér að vinna undir svona gerðardómi, þá mundi það þýða, að það yrðu ráðnir í staðinn flugmenn, að öllum líkindum fyrir miklu hærri kjör, miklu hærri kjör. Hæstv. samgmrh, gaf hér áðan þær yfirlýsingar, að flugmennirnir amerísku mundu hafa jafnvel allt upp í þreföld kjör á við það, sem íslenzku flugmennirnir fara fram á, þannig að það er alveg gefið mál, að þarna væri ekki um sparnað eða eitthvað slíkt að ræða fyrir Loftleiðir. Þetta mundi þýða, að það yrðu miklu meiri útgjöld, alveg eins og ríkið hefur haft reynsluna af, þegar það hefur þótzt vera að skakka leikinn í þessum málum með því að hindra t.d. íslenzka verkfræðinga í því að vera í þjónustu ríkisins og tekið svo í staðinn menn sem hafa verið á margföldum launum, t.d. frá Bandaríkjunum. Í öðru lagi vildi ég ítreka það, sem ég sagði áðan viðvíkjandi afstöðu hæstv. ríkisstj. og viðvíkjandi því, sem í flutningi þessa máls felst sem vísbending fyrir verkalýðshreyfinguna á næstunni. Hæstv. ríkisstj. er búin að láta þingið sitja aðgerðarlaust í allan vetur. Það hefur ekkert verið gert, ekki nokkur skapaður hlutur, af þessu þingi og þessari ríkisstj. til þess að reyna á einhvern hátt að undirbúa friðsamlega lausn á þeim deilum, sem verða í vor, – ekki nokkur skapaður hlutur. Hér er búið að flytja hvert frv. á fætur öðru frá því í okt. s. 1. haust og það hefur verið sýnt fram á það, þegar þau hafa verið flutt, að lausn á þessum málum gæti hjálpað til þess að leysa þessi mál í vor. Ekkert hefur fengizt. Sá aðili, sem hefur barið höfðinu við steininn, sá, sem hefur neitað að taka tillit til nokkurra staðreynda, er hæstv. ríkisstj. Hún hefur ekkert fengizt til að gera í þessum efnum. Og hvað gerir hún svo núna? Nú, þegar hún telur vera komin þinglok, setur hún fram þetta gerðardómsfrv. Og hvað á þetta gerðardómsfrv. að vera frá hennar sjónarmiði? Það á að vera vísbendingin um, hvernig hún ætli sér að leysa deilurnar í vor, sem hún hefur trassað að vinna nokkurn skapaðan hlut að því að leysa í allan vetur. Þetta á að vera litla tilraunin gagnvart þeim fáu, áður en stóraðgerðir eru gerðar gagnvart þeim mörgu. Það hafa tveir hv. þm. minnzt á það hérna, hvort ríkisstj. hefði lært eitthvað af því, sem gerðist í nóv. 1963, þegar góðir menn komu viti fyrir hana og gerðardómsfrv. var stöðvað við síðustu umr. Jú, hún hefur lært, það er alveg greinilegt. Hún hefur lært það, að þegar að næstu vinnudeilu kemur, á ekkert þing að sitja. Það sat þing seinast, þegar gerðardómsfrv. átti að fara í gegn í nóvember. Og þá var hægt að koma viti fyrir hæstv. ríkisstj. Nú á að sjá um, að þing sé farið heim og áður en það þing fer heim, ætlar ríkisstj. að sýna: Sjáið þið nú, hvað ég lagði hálaunamennina laglega. Ég ætla að láta það sama ganga yfir höfðingjana og alþýðuna. - Svo á að koma með gerðardóminn gagnvart almenningi. Röksemdirnar liggja fyrir í aths. við þetta frv. Það er þegar farið fram á miklar kjarabætur af hálfu alþýðu manna, það er vitað. Það er vissulega þjóðarnauðsyn að koma í veg fyrir stöðvun alls atvinnulífs á Íslandi, og það veldur vafalaust truflun á atvinnulífinu í landinu, að verkamenn hætti að vinna. Það er þess vegna alveg greinilegt í sambandi við frv. eins og þetta, að þetta á að verða tilraun um, hvernig eigi að leysa vinnudeilur. Þess vegna viljum við ekki þola það. Ef hæstv. ríkisstj. hefði haft einhverjar aðrar hugmyndir í þessu sambandi, hefði hæstv. ráðh. sagt í framsöguræðu: Það má engum manni detta í hug, að þetta frv. elgi að vera einhver hugmynd um, hvernig leysa skuli. Ríkisstj. hefur aldrei komið það til hugar. - Það má vel vera, að þeir finni upp á því núna, á eftir, að fara að gefa einhverjar yfirlýsingar. En við skiljum fyrr, en skellur í tönnunum og höfum reynsluna af þessu. Ég býst við, að meiningin hjá hæstv. ríkisstj. sé að reyna nú að senda þing heim sem allra fyrst, reyna að kúska þetta frv. í gegn með sem mestum afbrigðum, senda síðan þing heim og varast, að Alþ. geri nokkurn skapaðan hlut, sem gæti orðið til þess að hjálpa til að leysa deilurnar í vor, ekkert nema gefa fyrirmynd um einn gerðardóm. Ég býst við, að þetta verði þess vegna eina tækifærið, sem þetta þing hefur til þess að krefja ríkisstj. um ýmsar upplýsingar í þessu sambandi. Ég var kominn að því áðan, þegar frestun varð á fundi, að ég hafði borið fram fsp. um það, af því að ég skildi það greinilega á hæstv. ráðh., þegar hann var að tala um hinar háu tekjur flugmannanna, að það átti auðvitað að verða áróðursatriði, hvað þetta væru miklir hálaunamenn og ég var búinn að bera fram fsp. um það, hvort hann vildi gefa okkur upplýsingar um, hve margir menn í Reykjavík hefðu þessar tekjur og miklu hærri. Og þá er ég ekki að spyrja um þær tekjur, sem taldar eru fram til skatts, heldur þær raunverulegu tekjur. Ríkisstj. á að geta gefið sínu þingi upplýsingar um þær raunverulegu tekjur og ef hún er ekki fær um að haga þannig löggjöf í landinu, að hún geti lagt fyrir okkur raunverulegar tekjur atvinnurekendanna hér á Íslandi, þá hefur hún ekkert að gera með að vera ríkisstj. og hún er búin alveg nógu lengi að gefa alls konar loforð um slíkt, fá fram alls konar breytingar á skattalöggjöf og öðru slíku og alltaf situr við það sama. Skattfrelsi yfirstéttarinnar er það sama og það hefur verið fram að þessu. Og svo þegar einhverjir launþegar dirfast að fara fram á það sem heildartekjur, að þeir hafi 5–6 hundruð þús. kr. og nokkrir hafa vissulega meira, síldarskipstjórar hafa meira, þegar vel gengur og gefa það upp, en þegar launþegar fara fram á þetta, er það glæpur, þá á ríkið að grípa inn í með gerðardómi. En þegar atvinnurekendur í landinu hafa þessar tekjur, hvað er þá gert? Hvað gerir þá hæstv. ríkisstj.? Hún hjálpar þeim til að svíkja undan skatti. Ef þessi hæstv. ríkisstj. sér svona blóðugum augum eftir því, að flugmenn skuli fá 500–600 þús. kr. tekjur, veit hún þó a.m.k., ef hún tímir ekki að sjá af þessum tekjum, að þessar tekjur koma fram til skatts og þar fara a.m.k. vænar 200 þús. eða meira í skatta af því. En þegar einhverjir burgeisar, sem leggja vel í Sjálfstfl., hafa milljón króna tekjur og gefa upp 100 þús. kr. til skatts, er ekki verið að gera neinar ráðstafanir. Þá eru þvert á móti gerðar fyrst ráðstafanir viðvíkjandi hlutafélögunum, til þess að þau skuli fá fyrst að leggja svona og svona mikið af gróða í varasjóð, síðan skulu þau fá að reikna allar sínar veizlur og utanferðir og vitleysur til frádráttar sem kostnað, jafnvel allar auglýsingar í Morgunblaðinu líka. Og þegar þeir eru búnir að lífa þannig öllu sínu lúxuslífi og fá að draga þetta allt saman frá í skattframtali, er ósköp lítið eftir og lítill skattur af því. Og þetta skipuleggur ríkisstj. með skattalögunum og framkvæmdinni á þeim. Ég ætla, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, - ætli það verði ekki hv. fjhn., - á samgmn. að fá það, - jæja, það eru vafalaust einhverjir góðir menn í samgmn. líka, sem gætu komið fram með spurningar í því sambandi. Það hefði nú legið enn þá nær, að fjhn. hefði reynt að rannsaka slíkt. Ég held, að það væri nauðsynlegt, að þetta tækifæri yrði notað til þess og það lægi fyrir, áður en þetta mál kemst til 2, umr., sem það líklega því miður kemst til, að það væri ekki aðeins verið að athuga launakjör og gefa yfirlýsingar um þau af hálfu ráðh. og annarra, heldur að það væru gefin upp gróðakjörin, gróða aðstaðan og gróðinn, sem myndaður er á Íslandi, það sé ekki látin hvíla sú hula yfir því, sem venjulegt er og þá ekki bara talað um það, sem kemur fram til skattsins. Ég held, að hv. samgmn., ef hún fær þetta mál til meðferðar, ætti að gera ráðstafanir til þess að krefja viðkomandi embættismenn og aðra slíka sagna í þessu sambandi. Það hefur verið deilt allharðlega á hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum fyrir hennar skattapólitík, ekki sízt fyrir það, hvernig hún hlífir burgeisunum, atvinnurekendunum og gróðamönnunum í landinu. Og eitthvað kipptist hæstv. ráðh. við út af þessu og það var sett á nokkuð, sem hét skattalögregla. Ég held, að það væri ákaflega fróðlegt, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, kalli yfirmann skattalögreglunnar fyrir. Ég vil leggja nokkra áherzlu á það, vegna þess að ég er hræddur um, að ef það er meiningin hjá hæstv. ríkisstj. að fara að senda þingið mjög fljótt heim, þegar þetta væri búið, væri þetta, eins og ég sagði áðan, eina tækifærið, sem þingið hefði til þess að kryfja dálítið til mergjar gróðaaðstöðuna hjá íslenzkum atvinnurekendum. Ég held, að það væri gott, að þessi n. kallaði framkvstj. skattalögreglunnar fyrir og yfirheyrði hann nokkuð, yfirheyrði hann um það, hjá hve mörgum fyrirtækjum í Reykjavík bókhaldið hafi verið rannsakað nú, við hve mörg þeirra hafi verið samið í því sambandi, hve margir þeirra hafi e.t.v. hringt til ráðh. og kært út af því, að bókhaldið væri tekið og hafi sloppið við þá á eftir. Ég vil óska, að það sé rannsakað almennilega, hvernig lög eru framkvæmd gagnvart yfirstéttinni í Reykjavík, þegar hún á í hlut. En það vantar ekki harðstjórnarlögin, ef það eru launþegar, sem eiga í hlut. Og ég held, að það væri rétt, að sú nefnd, sem fær þetta til meðferðar, láti athuga þetta alvarlega, gangi fram í þessu. Það er kannske búið að stöðva skattalögregluna og allar hennar aðgerðir. Það væri eftir öllu öðru. En ef hún er sem sé lífandi og starfandi, held ég, að ætti þá að kalla hennar yfirmann fyrir og yfirheyra hann nokkuð í þessu sambandi. Það gengur a.m.k. sú saga hér, að raunverulega hafi hæstv. fjmrh. orðið að hætta vegna skattalögreglunnar. Það þótti að vísu allslæmt, þegar söluskatturinn var settur á og þegar vandræðin voru út af skattinum í fyrra. En það voru launþegarnir, sem það bitnaði á, svo að þótt menn hafi orðið fyrir óvinsældum af slíku, er það náttúrlega ekkert voðalegt frá sjónarmiði yfirstéttarinnar í Reykjavík. En ef menn leyfa sér það að fara að láta skattalögreglu rannsaka burgeisana hérna í Reykjavík, þá náttúrlega eru menn orðnir þar með óhæfir, óalandi og óferjandi og geta ekki lengur átt sæti hér á landi. Ég skýt þessu svona inn í, af því að ég finn það á öllu saman, að þetta verða seinustu tækifærin í sambandi við vinnudeilumál, sem við höfum til þess að reyna að hrista eitthvað ofurlítið upp í skattsvikakerfi yfirstéttarinnar hér í Reykjavík og reyna að skyggnast eitthvað ofurlítið inn í hennar gróðamyndun, á sama tíma sem hún gerir þær kröfur eða þá hæstv. ráðh. hlaupa fram fyrir skjöldu hjá henni og gera harðstjórnarráðstafanir, svo framarlega sem launamenn eiga í hlut. Ég býst a.m.k. við, þegar borin er saman aðstaða, - við skulum bara taka Loftleiðir sem hlutafélag og starfsmannanna hjá Loftleiðum, - mér hefur oft dottið það í hug, ef hver einasta fjölskylda hér á Íslandi væri gerð að hlutafélagi og hún fengi að draga sinn kostnað frá, áður en hún á að borga skattana, þá færu skattarnir að léttast á launþegum á Íslandi. En hlutafélögin eru látin draga frá í varasjóði og kostnað og allt mögulegt slíkt og fyrst þegar er orðið afgangs, hvað gróði er, kemur skatturinn og fer jafnvel allmikið af gróðanum, án þess að það sé skattlagt. Það er rétt að minna á þetta, um leið og verið er að gera svona mikið úr því, ef það eru launþegar, sem hafa tekjur, sem geta orðið 500 eða 600 þús. kr. og verða náttúrlega að borga í skatta af því yfir 200 þús., eða ég veit ekki, hvað mikið það er, það er a.m.k. ekkert smáræði. Og samanborið við það, sem hlutafélögin borga og það, sem helztu gróðamenn Reykjavíkur gefa upp, er það ekkert smáræði. Þess vegna held ég, að það sé alveg nauðsynlegt í sambandi við þær umr., sem nú fara fram um þetta gerðardómsfrv., að það verði reynt að kryfja til mergjar, hvernig þessi mál standa, ekki bara hvað snertir Loftleiðir, heldur líka hvað snertir yfirleitt aðstöðu yfirstéttarinnar í Reykjavík og pólitík ríkisstj. Ég held, að það verði að taka þetta mál þannig að tryggja það, að umr. knýi fram þær upplýsingar, sem hæstv. ríkisstj. er reiðubúin til þess að gefa nú. Við höfum satt að segja þá reynslu, að það séu skrambi litlar upplýsingar, sem hún vill eða getur gefið, þegar vinnudeilur standa yfir. Að síðustu: Menn hafa talað hér mikið um, hve Íslendingar væru stoltir af Loftleiðum, hvað það væri ákaflega hart, að Loftleiðir skuli stöðvast. Það er nú þegar búið að benda á ráð til þess að koma í veg fyrir það. Það er bara að skipa Loftleiðum að borga það kaup, sem nú er samið um, þá fer þetta af stað strax. Og ég vil taka undir það, að það eru vissir hlutir, sem menn eru mjög stoltir af í þessu sambandi og verkalýðssamtök Íslands hafa mjög sýnt það í verki líka. En það, sem við erum fyrst og fremst stoltir af er, að það skuli vera íslenzkir menn, sem stýra þessum flugvélum þá gömlu leið eða svo að segja yfir Atlantshafið, sem okkar forfeður fóru fyrstir Evrópumanna fyrir 1.000 árum, að það skuli hafa tekizt vegna starfshæfni íslenzkra flugmanna að byggja upp slíkt fyrirtæki eins og Loftleiðir eru og ég held, að það sé óhætt að segja, að það hafi verið flugmennirnir, sem hafi byggt það fyrirtæki upp. Það, sem við erum stoltir af, eru flugmennirnir og þeirra hæfni, en ekki t.d. lúxusvillur forstjóranna suður á Arnarnesi. Og það væri kannske ekkert fjarri, að hann upplýsti í því sambandi, hæstv. ráðh., sem vill svo gjarnan upplýsa um flugmennina, hann upplýsti okkur, hverjar eru tekjur forstjóranna hjá Loftleiðum og hvernig væru efni á, ef tekjurnar eru ekki mjög miklar og koma allar fram og verður að borga skatta af þeim, að leggja í slíka hluti eins og þar er verið að leggja í. Það er hægt að storka á margan máta. Þeir verkamenn, sem eiga fram undan að þurfa kannske að lenda í harðvítugri og langri vinnudeilu vegna skilningsleysis hæstv. ríkisstj., munu líta augunum til þeirrar lúxusvillu, sem verið er að reisa, 320 fermetra eða hvað það nú er, villu upp á milljónir, meðan verkamennirnir eru sjálfir í hættu að tapa þeim litlu íbúðum, sem þeir eiga. Það er þess vegna bezt, þegar farið er að ræða hér upplýsingar og gefa slíkt upp, að við fáum upplýsingar um alla þessa hluti líka hjá hæstv. ráðh. Og ég vona, að hann hafi tekið eftir, að ég sagði tekjur, ekki bara það, sem er gefið upp til skatts. Ég held þess vegna, að í sambandi við þetta mál verði þetta tvennt að ræðast niður í grunn, sem ég gat um í upphafi míns máls. Annars vegar sérstaklega, hvað snertir Loftleiðir, þeirra rekstur, þeirra samninga og annað slíkt og þann skort á forsjálni, sem ég átaldi í upphafi míns máls, að hafa ekki samið um þetta, áður en þessar Rolls Royce vélar eru keyptar, sem virðist benda til þess, að menn gangi út frá því, að það sé aðeins fjármagn, sem þurfi til að reka fyrirtæki, en ekki vinnuafl og það er mikil yfirsjón, ef menn eru búnir að gleyma því. Menn skulu ekki gera allt úr peningum. Það er hæfni mannanna, sem fyrst og fremst þarf. Það er annars vegar þetta, sú praktíska hlið, sem snýr að Loftleiðum, þeirra rekstri og þessari sérstöku deilu, sem þarna er staðið í og hvernig hana skuli leysa og hins vegar það, sem snertir almennt málið að leysa vinnudeilu með gerðardómum og það mun að mínu álíti í þessum umr. ekki verða minna mál en hitt og er hitt þó nógu stórt.



Herra forseti. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því að ógilda löglega boðað verkfall og löglega háð verkfall flugmanna. Enn fremur er gert ráð fyrir í þessu frv., að launa– og kjaramál flugmanna í sérstökum tilfellum skuli ákveðin af gerðardómi. Hér er því gert ráð fyrir afbrigðilegum afskiptum ríkisvaldsins af vinnudeilum. Skýringar hafa verið gefnar á því hér, hvers vegna nauðsynlegt hefur þótt að grípa inn í þessa vinnudeilu á þennan afbrigðilega hátt. Hæstv. flugmálaráðh., sem hér talar fyrir þessu máli fyrir hönd ríkisstj., hefur sínar skýringar. Og hverjar eru þær? Hvernig stendur á því, að það þarf að snúast við þessari vinnudeilu á annan hátt, en lög landsins gera ráð fyrir um vinnudeilur yfirleitt? Jú, skýringar hæstv. ráðh. eru þær, að Loftleiðir h/f í þessu tilfelli verði fyrir tilfinnanlegu tjóni af verkfallinu. Í öðru lagi segir hæstv. ráðh., að Loftleiðir verði fyrir verulegum álítshnekki, m.a. erlendis. Og í þriðja lagi er svo það tekið fram af hæstv. ráðh. og í grg, frv., að það sé þjóðarnauðsyn að leysa þessa deilu sem fyrst. Ég verð nú að segja það, að mikið þykir mér þessar skýringar vera almenns eðlis og væru líklegar til þess að geta gilt um hvaða vinnudeilu sem væri og er því í rauninni alveg ófullnægjandi skýring frá hæstv. ráðh. að telja upp atriði eins og þessi til þess að réttlæta það, að hér eigi að fara með þetta mál eftir öðrum leikreglum, en landslög hafa gert ráð fyrir í slíkum tilfellum sem þessum. Hér er ekki um nein afbrigðileg rök að ræða. Auðvitað er enginn vafi á því, að sérhver vinnuveitandi, sem verður fyrir því, að verkfall er gert á hann, verður fyrir einhverju tjóni, meira eða minna. Á því er auðvitað heldur enginn vafi, að í fjölda mörgum tilfellum verða vinnuveitendur fyrir álítshnekki, m.a. hjá sínum viðskiptaaðilum, þegar þeir lokast inni í verkfalli með einum eða öðrum hætti. Hvað halda menn t.d. um það, þegar verkfall stöðvar siglingaflota okkar, t.d. skip Eimskipafélags Íslands? Ætli það standi ekki eitthvað svipað á? Eða hvað halda menn, að sé t.d. um þau stóru samtök hér í landinu, sem standa fyrir því að selja til útlanda fiskafurðir okkar, gera fyrir fram samninga, lokast inni síðan í verkföllum og geta ekki staðið við gerða samninga? Vitanlega verða allir þessir aðilar ýmist fyrir álítshnekki í sambandi við þá samninga, sem þeir hafa gert eða þeir verða fyrir beinu tjóni. Þetta er hin almenna niðurstaða, sem yfirleitt verður í slíkum tilfellum sem þessum. Þessi deila er ekkert sérstakt í þeim efnum. Þá er talað um það, að það sé þjóðarnauðsyn að leysa þessa vinnudeilu. Er meiri þjóðarnauðsyn að leysa þessa vinnudeilu, en allan þorrann af vinnudeilum? Mundi t.d. hæstv. ráðh., sem hér talar fyrir þessu frv., leggja í það að halda því fram, að það væri meiri þjóðarnauðsyn að leysa þessa vinnudeilu nú á þessari stundu heldur en t.d. að leysa vinnudeilu, sem yrði, þegar samningarnir renna út á komandi sumri, 5. júní og mundi, ef til verkfalla leiddi, stöðva allan síldveiðiflota landsmanna? Ætli það væri ekki þjóðarnauðsyn í því tilfelli að reyna að leysa deiluna? Ég held það. Og ég held, að þannig sé þessu varið í langflestum tilfellum, þegar um vinnudeilur er að ræða, að vissulega er nauðsynlegt að reyna að leysa deiluna. En okkar landslög hafa gert ráð fyrir því, að til slíkra deilna geti komið, og okkar lög hafa lagt sérstakar reglur fyrir um það, hvernig við slíku skuli brugðizt. En þá er um það að spyrja í rauninni í þessu tilfelli: Er þá hér um svo lítilvægt mál að ræða í sjálfu sér, að það sé í rauninni ekki ástæða til þess, að deila þurfi að rísa upp um flutning á slíku frv, sem þessu, þar sem gert er ráð fyrir því, að launakjörin skuli úrskurðuð af sérstökum gerðardómi? Nei, hér er ekki um neitt smámál að ræða, það veit hæstv. ríkisstj, mæta vel, hér er ekki um nýtt mál að ræða. Hliðstæð mál hafa verið flutt áður og ríkisstj. veit það mæta vel, að hér er einmitt komið að einu því máli varðandi lausn á launa– og kjaradeilum, sem launþegasamtökin í landinu eru hvað andvígust. Þau hafa alltaf mótmælt því harðlega, að vinnudeilur væru leystar á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Hér er því ríkisstj. með því að flytja þetta frv. á sérstaklega viðkvæmum tíma varðandi lausn á kjaramálum í landinu yfirleitt að fitja upp á máli, sem hún veit, að svo að segja öll launþegasamtökin í landinu standa sem veggur á móti. Það er því engu líkara en ríkisstj. sé að egna launþegasamtökin í landinu með því að bregðast á þennan hátt við þessari deilu, sem hér er gert. Það hlýtur líka að vakna sú spurning í sambandi við þessi viðbrögð ríkisstj. og þau rök, sem hún reynir nú að tefla fram í málinu: Er þá í rauninni ekki alveg augljóst mál, að það er útilokað með öllu að heimila yfirleitt nokkurn tíma verkfall t.d. hjá Loftleiðum? Veldur stöðvun í öðrum tilfellum hjá Loftleiðum félaginu ekki tjóni og álitshnekki? Er ekki með þessu í rauninni verið að halda því fram, að það verði gjörsamlega að svipta það fólk allt, sem hjá þessu fyrirtæki starfar, verkfallsrétti, ekki aðeins í þessu tilfelli, heldur í öllum tilfellum, því að ég get ekki séð nokkurn mun á því nú í þessu tilfelli og í öðrum, engan? Ég sagði hér fyrr í minni ræðu, að löggjafinn hafi gert ráð fyrir því, að til vinnudeilna gæti komið, ef ekki tækjust samningar með eðlilegum hætti á milli vinnuveitenda og launþega. Í þeim lögum, sem marka þar meginstefnuna, er beinlínis gert ráð fyrir því, að með tilteknum hætti geti stéttarfélag boðað verkfall til þess að reyna að koma kröfum sínum fram. Í þeim lögum er einnig gert ráð fyrir því, að sérstakur sáttasemjari ríkisins eigi að skipta sér af samningunum. Í þeim lögum er einnig gert ráð fyrir því, að sá sáttasemjari geti þurft að leggja fram sérstakar sáttatillögur, sem eigi að bera undir atkvæðagreiðslu hjá viðkomandi deiluaðilum. Okkar löggjöf gerir því fyllilega ráð fyrir því, hvernig fara skuli að í vinnudeilum og meginkjarninn í þessari löggjöf byggist á því, að það eigi að leggja sig fram um það að reyna að ná samningum á milli aðila. Það er vitanlega vegna þess, að menn hafa slegið því föstu gegnum langan lærdóm í þessum efnum, að það er hollast og bezt, að þessir aðilar geti samið um slík mál sem þessi, þ.e.a.s. launa- og kjaramálin. Það er ábyggilegt, að þeir aðilar, sem ekki geta samið um launa- og kjaramálin, heldur þurfa á ytri aðstoð að halda til þess að lögþvinga eitthvað fram, munu ekki heldur geta unnið saman, þegar til lengdar lætur. Af því er það, sem gert er einmitt ráð fyrir, að þannig sé haldið á málunum, að það skapist eðlilegt aðhald að báðum aðilum, bæði launþegum og eins vinnuveitendum, í slíkum málum sem þessum, að þeir verði að sýna ákveðna ábyrgð og taka á sig ákveðnar skyldur einmitt í sambandi við það, hvernig eigi að leysa þessi mál. Auðvitað fer enginn launþegi í verkfall að tilefnislausu. Verkfall er ekki aðeins fórn fyrir þann vinnuveitanda, sem verður að standa frammi fyrir verkfalli. Verkfall er vitanlega fórn líka fyrir þann launþega, sem verður að leggja niður vinnu og hætta að taka kaup. Og auðvitað er gert ráð fyrir því, að hver einstakur launþegi hugsi út í þessa staðreynd og auðvitað er líka gert ráð fyrir því, að hans félagssamtök, sem viðurkennd eru í vinnulöggjöfinni, séu líka ábyrgur aðili, sem hugsi út í það, um hvað er að tefla. Og á sama hátt er þetta vitanlega hjá vinnuveitandanum. Hann verður vitanlega að hugsa um rekstur síns fyrirtækis og hag þess og hann getur ekki staðið tillitslaust í verkfalli og látið rekstur sinn falla niður. Á þann hátt á vitanlega í gegnum samningaleiðina að pressa báða aðila til þess að mætast við samningaborðið á eðlilegan hátt og ljúka þeirri athöfn með eðlilegum samningi, með því, sem við köllum frjálsa samninga. En það er auðvitað ekkert nýtt fyrirbæri hjá okkur, að sérstaklega atvinnurekendur í vissum tilfellum vilja reyna að komast undan þessum vanda. Þeir vilja að vísu geta notað viss ákvæði vinnulöggjafarinnar, þau ákvæði vinnulöggjafarinnar, sem eiga að skapa aðhald og vissa ábyrgð á hendur launþegasamtökunum. En þeir hugsa sér, ef þeir sérstaklega hafa ríkisstj., sem þeir álíta, að þeir geti hreyft til eins og þeim þóknast, þá vilja þeir skjóta sér undan sínum vanda og óska eftir því, að ríkisstj. leysi þá úr öllum vanda og höggvi á hnútinn á svipaðan hátt og hér er lagt til. Það er vitanlega alveg augljóst mál, að í þessu tilfelli hafa grundvallarreglurnar, sem gert er ráð fyrir að vinna út frá í okkar vinnulöggjöf, verið brotnar. Hér hafa ekki farið fram samningar með eðlilegum hætti á milli beggja aðila. Það kemur hér fram, að verkfall hafi skollið á 3. apríl. 20. sama mánaðar, 20. apríl birtist hér á Alþ. þetta frv. Það er því alveg gefið mál, að ríkisstj., sem þarf vitanlega að halda fund um málið, kannske meira, en einn fund, um svona mál, hefur því tekið sína ákvörðun líklega 18.–19. Það kemur þá í ljós, að það hefur verið á páskadag eða annan páskadag. Kannske hún hafi þá tekið sína ákvörðun rétt fyrir páska. Verkfallið hefur varla verið búið að standa meira, en tvær vikur, þegar ríkisstj. er búin að taka ákvörðun um það að skerast í leikinn. Og það er upplýst, að hvorugur aðilinn, hvorki Loftleiðir né heldur Félag flugmanna, hefur óskað eftir þessum afskiptum ríkisvaldsins. Hvorugur aðilinn hefur óskað eftir þeim. Það liggur einnig fyrir, að sáttasemjari ríkisins hefur ekki séð ástæðu til þess á þessu stigi málsins að leggja fyrir almenna sáttatillögu til atkvæðagreiðslu hjá báðum aðilum. Þetta er þó alveg viðtekin regla og beinlínis gert ráð fyrir þessu í vinnulöggjöfinni. Nei, málið var ekki komið svo langt. Og ríkisstj. hafði ekki heldur séð ástæðu til þess, sem í mörgum öðrum tilfellum hefur verið gert, að óska eftir því, að sett yrði sérstök sáttanefnd til aðstoðar sáttasemjara ríkisins. Nei, yfir allt þetta er stigið. En ríkisstj. er ákveðin í því að skerast í málið á þann hátt, sem þetta frv. ber vott um. Hún er ákveðin í því að slá því föstu í þessu tilfelli að svipta flugmennina þeim rétti, sem þeim var þó veittur samkv. vinnulöggjöfinni eins og öðrum þeim, sem í stéttarfélögum eru. En þá er komið að hinu atriðinu, sem hæstv. samgmrh. lætur hér í skína, að komið hafi verið í þessu tilfelli í algert óefni og því sé hér í rauninni um nauðungarráðstöfun af hálfu ríkisvaldsins að ræða. Ég held, að það liggi nú nokkuð ljóst fyrir, að þarna er um algeran fyrirslátt að ræða. Hér var ekki komið í nein þrot í þessum efnum. Það var ekki búið að reyna á eðlilegan hátt á samningsvilja aðila. Það var ekki búið að gera þeim það nægilega ljóst, að á þeim hvíldi ákveðin ábyrgð og skylda í þessum efnum og það var því ekki búið að fullnægja grundvallarreglum okkar vinnulöggjafar að reyna að knýja það fram, að samningar gætu átt sér stað. Mín skoðun er sú, að þvert á móti séu allar líkur til þess, að hefði verið haldið áfram á eðlilegan hátt, hefðu samningar náðst. Maður skyldi næstum halda það, að í þessu tilfelli væri stéttarfélag flugmanna, því að það leynir sér nú ekki, að að því félagi er spjótunum beint í þessum efnum, það er greinilega sökudólgurinn í þessu, eins og málið hefur verið flutt af þeim, sem til þess grípa að vilja leysa málið á þennan hátt, - maður gæti næstum haldið það, að sú skoðun væri uppi, að flugmenn eða stéttarfélag þeirra í þessu tilfelli væri miklu óábyrgara en önnur stéttarfélög, það væri ekki hægt að treysta því fyrir þessum þýðingarmikla rétti, sem verkfall er og að fylgja þeim reglum, sem markaðar eru í vinnulöggjöfinni. Svipað þessu kom hér fram í öðru tilfelli viðvíkjandi sérmenntuðum mönnum. Það var í sambandi við íslenzka verkfræðinga. Þar greip ríkisstj. inn í á alveg óeðlilegan hátt og svipti þá þeim réttindum, sem aðrir landsmenn hafa. Og það vill nú reyndar einnig þannig til, að það var sami hæstv. ráðh., sem stóð fyrir því. Því var beinlínis haldið hér fram, að það væri ekki hægt að trúa þessum mönnum fyrir þessum almennu réttindum, því að þeir misnotuðu réttindin svo. Ljótt er það, ef það er svo, að þær vinnustéttir í okkar landi, sem eru sérstaklega vel menntaðar, langskólagengnar, sérmenntaðar, þær sem menn á ýmsum tyllidögum nú á dögum tala mjög hátíðlega um, að öll framtíð þjóðarinnar velti fyrst og fremst á, - ef þessar stéttir eru einmitt þannig gerðar, að það sé ómögulegt að trúa þeim fyrir almennum mannréttindum, sem hefur þótt sjálfsagt að veita öðrum. Þá horfir eiginlega ekki glæsilega að standa fyrir því að ala upp meira af slíku fólki, ef ekki er hægt að búast við álíka ábyrgð af því og af hinum almenna borgara. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um, að það er eins hægt að semja á eðlilegan hátt, bæði við íslenzka verkfræðinga og íslenzka flugmenn, eins og við annað starfsfólk í landinu, ef að því er farið með eðlilegum hætti. En bolabrögð á svipaðan hátt og hér eru viðhöfð, þau vitanlega eru öllum til ills í þessum efnum. Eða hver varð reynslan í sambandi við bolabrögð ríkisstj. gagnvart íslenzkum verkfræðingum? Reynslan hefur orðið sú, að þjóðin hefur tapað mörgum tugum verkfræðinga úr landi og þær stofnanir ríkisins, sem sérstaklega þurfa á verkfræðingum að halda, eru svo að segja verkfræðingalausar nú og geta ekki staðið undir þeim verkefnum, sem þær áttu að standa undir og höfðu áður staðið undir. Nú hefur þurft að fara bakdyraleiðina til þessara manna, til þess að komast fram hjá þeim ofbeldisreglum, sem ríkisstj. hefur sett í þessum efnum, þurft að taka þá til starfa einnig í beinni þjónustu ríkisins með öðrum hætti en áður var og þá gátu þeir vitanlega fengið laun greidd a.m.k. eins há og þau, sem þeim var bannað að taka eftir réttum leikreglum. Það skyldi þó ekki fara svo hjá okkur, að með því að beita íslenzka flugmenn slíkum ofbeldisaðgerðum eins og hér er stefnt að, yrði niðurstaðan eitthvað svipuð, að þeir neituðu, eins og hér hefur verið upplýst, að vinna samkv. launa- og starfskjörum, sem þeim væru úrskurðuð af slíkum gerðardómi sem þessum, og þeir notuðu síðan sína alþjóðlegu menntun svipað og verkfræðingarnir og leituðu annað. Þá hefði flugmálaráðh. loksins unnið heldur óheppilegt verk fyrir þjóðina. En eins og hér hefur verið bent á, er þetta mál ekki einungis varðandi samtök flugmanna. Hér er auðvitað um stefnumarkandi mál að ræða í sambandi við lausn vinnudeilna í landinu, því að það væri vitanlega blindur maður, sem ekki sæi það, að eins og hægt er að fara þessa leið gagnvart einu stéttarfélagi, er vitanlega í vissum öðrum tilfellum hægt að nota sömu leiðina gagnvart öðrum. Og við efumst ekkert um, að það eru til þau öfl innan ríkisstj. og þau mörg, sem styðja stjórnina, sem eggja hana í sífellu til þess að nota einmitt þessa leið út úr öllum vanda. Og ríkisstj. hefur sýnt það hvað eftir annað, að hún hefur einmitt fallið fyrir þessum áeggjunum þessara manna og flutt hér á Alþ. till. í þessa átt, þótt hún hafi stundum verið rekin til baka aftur. Hér er því um stefnumarkandi mál að ræða. Hér er í rauninni í sambandi við afgreiðslu þessa máls ekki verið að deila um launakjör flugmannanna, það er ekki verið að deila um það, hvort er sanngjarnara, að flugstjórar í hæsta launaflokki hafi 40 eða 50 þús. kr. á mánuði. Málið snýst ekki um það. Málið snýst um hitt, hvort það telst nú vera nauðsynlegt að svipta stéttarsamtök flugmanna þeim almennu réttindum til þess að standa að samningum, sem önnur stéttarfélög í landinu hafa. Um það snýst deilan. Það er vitanlega ekkert nýtt atriði í svona deilum eins og þessum, að það sé slengt fram hvers konar tölum um kaupkröfur aðila, sem standa í vinnudeilum. Verkamenn hafa aldrei svo sett fram sínar kröfur, að það hafi ekki birzt í þeim blöðum, sem eru þeim óvinveitt, hinar hrikalegustu tölur um þeirra kröfur. Fólk ætlar varla að trúa því, að svona mikil ósvífni geti verið til staðar, þegar það sér þessar tölur uppfærðar. En það skal líka játað, að oft og einatt eru kröfur hjá næstum að segja öllum stéttarfélögum, sem settar eru fram við samningsborðið í upphafi samninga, æðiháar. Það er eins og þær hafi oft og tíðum verið settar fram með það í huga, að þær mundu lækka eitthvað í meðferðinni við samningaborðið. Því er það, að tölur, sem er verið að slengja hér fram, bæði í þessum umr. og í skrifum um þetta mál, útreiknaðar af vinnuveitendum um það, hvað ýtrustu kröfur flugmanna í þessu tilfelli séu nú háar, segja ekki nema sáralítið um innihald málsins. Meira að segja halda menn áfram þessari blekkingastarfsemi á þann hátt, að hér í þessum umr. margendurtaka menn þær kröfur, sem settar höfðu verið fram fyrst í deilunni, en búið er að falla frá fyrir löngu og gera aðrar kröfur miklu lægri. En samt þykir auðvitað sjálfsagt að endurtaka í sífellu hæstu töluna, sem menn geta með einhverju móti fundið, en deilan vitanlega snýst ekki um á neinn hátt. Mér sýnist á því, sem hér hefur verið sagt, að málið hafi þó verið komið þannig, að þar sem deilt var um hæstu laun, hafi ekki skakkað nema eitthvað 7–8 þús. kr. á mánuði á milli deiluaðila. Ekki dettur mér í hug að trúa því, að það hefði ekki verið hægt að finna lausn á slíku, ef haldið hefði verið áfram á eðlilegan hátt og hefðu vinnuveitendurnir í þessu tilfelli ekki vitað, að þeir gátu fengið ríkisstj. til þess að snúast þannig við málinu eins og nú hefur verið gert. Ég held, að það sé meira, en svo kominn tími til þess, að hæstv. ríkisstj. geri sér fulla grein fyrir því, að þess háttar vinnubrögð sem hér eru viðhöfð í sambandi við lausn á kjaradeilu fá ekki staðizt. Hún á að hætta slíkum vinnubrögðum. Þau gera aðeins illt verra. Ég mun ekki hér í þessum umr. fara að þreyta kapp við einn eða neinn varðandi launakröfurnar sjálfar, sem settar hafa verið fram í þessari deilu. Fyrir mér er sá hluti þessa máls aukaatriði við afgreiðslu þessa frv. Frv. snýst, eins og ég hef tekið fram, í rauninni um allt annað. Hér er verið að taka afstöðu til alveg stefnumarkandi máls, hvernig á að bregðast við í sambandi við lausn á vinnudeilum yfirleitt. En það er kannske í þessu máli eins og stundum áður, að hæstv. ríkisstj. er komin út í ógöngur og hún treystir sér ekki til þess að snúa til baka, jafnvel þó að hún sjái það nú, að hún hefur valið ranga leið. En ég held samt, að þegar allar líkur benda til þess, að þetta mál muni leiða til þess, að flugmennirnir neiti að starfa samkv. þeim kjör um, sem ákveðin yrðu af gerðardómnum og það mundi þá leiða til þess, að við töpuðum þessum ágætu starfskröftum um lengri eða skemmri tíma, þá hygg ég, að ríkisstj, sjái, að hér geti verið mikill vandi á höndum og það getur orðið mesti bjarnargreiði fyrir Loftleiðir að knýja þetta fram. Ég get ekki heldur neitað því, að mér kemur til hugar, að hér séu kannske ekki Loftleiðir einar á ferðinni. Ég tek eftir því, að svo er frá skýrt í bréfi frá stjórn Félags ísl, atvinnuflugmanna, þar sem skýrt er frá þessum samningsviðræðum, að þetta félag hafi átt viðræður nokkrum sinnum við fulltrúa Loftleiða og Vinnuveitendasambandsins og ég hygg, að það muni vera rétt, að Vinnuveitendasambandið hafi komið þarna nokkuð nærri, en það er einmitt sama Vinnuveitendasambandið, sem er nú að reyna að búa sig í stakkinn til átakanna í vor. Það hefur ekkert farið leynt, að Vinnuveitendasamband Íslands hefur gjarnan viljað leysa allar vinnudeilur einmitt á þennan hátt og víð höfum mörg dæmi um það, að vinnuveitendur í landinu hafa beinlínis tekið það fram, að þeir hafi verið reknir áfram af Vinnuveitendasambandinu til þess að standa að ákveðnum kjörum og reglum, sem þeir annars voru ekki svo hrifnir af. Það skyldi þá ekki vera þáttur Vinnuveitendasambandsins, sem einnig hefði haft nokkur áhrif á forustumenn Loftleiða í þessum efnum að fara á þann hátt út í deiluna, sem hér er gert og mér er ómögulegt að sjá annað, en hljóti að verða Loftleiðum til mikils tjóns, eins og á málinu er haldið. Ég vil að endingu beina þeim orðum til hæstv. ráðh., að hann íhugi nú sitt mál vandlega, úr því sem komið er í þessu máli. Hann hefur ekki lakara fordæmi í nokkuð hliðstæðu tilfelli en það, að á meðan Ólafur Thors var hér aðalforsvarsmaður hans flokks á Alþ., var hann a.m.k. nægilega stór maður til þess í svipuðu tilfelli og hér um ræðir að láta niður falla kröfuna um valdbeitingu. Ég held, að hæstv. ráðh., sem stendur að flutningi þessa frv., geti farið hér nákvæmlega sömu leið, hann geti hætt við að láta gera þetta frv. að lögum og hann geti enn þá snúið sér til beggja deiluaðila og sagt við þá, að það sé hans krafa, að þeir snúi sér nú að samningunum í fullri alvöru og reyni að leysa málið með frjálsum samningum, því að það efast ég ekkert um, að hæstv. ráðh. viðurkenni eins og flestir aðrir, að þeir aðilar, vinnuveitendur og launþegar, sem ekki geta samið um launakjör og starfskjör sín á milli með eðlilegum hætti, munu ekki heldur geta unnið saman til neinnar frambúðar með eðlilegum hætti. Það mun eins gilda um þessa aðila og aðra, þessi almenna regla og því er það alveg nauðsynlegt, að staðið sé eins fast á þessari reglu að halda við frjálsa samninga og hægt er og forðast lagaleg afskipti ríkisvaldsins af deilum, sem ekki er þörf á að grípa inn í.



Herra forseti. Það er ekki nóg með, að þetta frv. sé hneyksli í sjálfu sér, heldur er líka þessi 1. umr. þess orðin hreint hneyksli hér í deildinni, þar sem hæstv. ráðh. hefur látið sig hafa það, eftir að hafa verið krafinn upplýsinga um ýmsa hluti í sambandi við þetta, að steinþegja við öllu slíku. Ég álít þess vegna, að það beri að fella þetta mál nú þegar við 1. umr., og segi þess vegna nei. Frv. vísað til samgmn. með 23:9 atkv.