Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 206 upphaflega, nú 303 er frv. til 1. um tollskrá. Frv, það, sem hér liggur fyrir til 1. umr., er umfangsmikið, og miklar breytingar eru frá núgildandi lögum. Segja má, að frv. sé til komið vegna aðildar Íslands að EFTA og samningi Íslands við Efnahagsbandalagið, en þó jafnframt af annarri nauðsyn á endurskoðun tollskrárinnar. Þetta frv. er samið af embættismönnum úr fjmrn., viðskrn. og iðnrn., og höfðu þeir í sambandi við samningu frv. samband við atvinnurekendur, sem málið varðaði. Höfuðmarkmiðendurskoðunarinnar hefur verið að gera nauðsynlegar breytingar á hráefna- og vélatollum fyrir innlendan iðnað, til þess að hann geti auðveldlega aðlagað sig og mætt þeirri auknu samkeppni, sem fríverslunarsamningar okkar við lönd Vestur-Evrópu hafa í för með sér. Að öðru leyti hefur endurskoðun gildandi tollskrárlaga aðallega tekið miðaf eftirfarandi: Að láta koma til framkvæmda umsamdar tollalækkanir vegna aðildar Íslands að EFTA og vegna samnings Íslands við Efnahagsbandalagið. Tillögugerð um lækkun tolla á verndarvörum frá löndum utan EFTA og Efnahagsbandalagsins. Lækkun fjáröflunartolla, m. a. með tillögugerð um lækkun á mörgum 100% tollum í 80%, svo og lækkun tolla á nokkrum smyglnæmum vörum. Afgreiðslu fjölda erinda, sem fjmrn. hafa borist, síðan síðasta heildarendurskoðun tollskrárlaga fór fram og af rn. hálfu var ekki hægt að taka afstöðu til, m. a. vegna skorts á lagaheimildum. Í frv. er gert ráð fyrir, að tollar séu ákvarðaðir eins og þeim er ætlað að vera á hverju ári fram til ársloka 1976. Er þetta nýmæli og fyrst og fremst gert í hagræðingarskyni, til þess að ekki þurfi að gefa tollskrána út að nýju á hverju ári, meðan sá tollalækkunarferill á sér stað, sem um hefur verið samið. Þessi framsetning hefur jafnframt þann kost, að hún gefur notendum tollskrárinnar betri yfirsýn yfir væntanlegar breytingar á tollum, eins og þær koma til með að verða á næstu árum. Eins og segir í grg. með frv., hefur Ísland skuldbundið sig til að fella niður tolla í áföngum af innfluttum iðnaðarvörum, sem jafnframt eru framleiddar hér á landi, samkv. sérstakri áætlun, sem er að finna bæði í EFTA-samningum og samningi Íslands við Efnahagsbandalagið. Gagnvart EFTA átti fyrsti þáttur þessarar tollalækkunar sér stað hinn 1. mars 1970, en þá voru tollar á verndarvörum frá EFTA-löndum lækkaðir að meðaltali um 30% frá því, sem þeir voru í ársbyrjun á sama ári. Sams konar lækkun gagnvart Efnahagsbandalaginu tók gildi 1. apríl s. l. Hinn 1. jan. 1974 og síðan árlega fram til 1. jan. 1980 skulu tollar á sömu vörum lækka um 10% af upphaflegum tolli á ári, þar til þeir eru fallnir niður 1. jan. 1980. Þar sem framleiðsla á ýmsum vörutegundum hefur hafist innanlands, frá því að síðasta heildarendurskoðun tollskrárinnar fór fram, hefur þurft að taka upp nýja EFTA- og Efnahagsbandalagstolla á ýmsum vörutegundum, og ber frv. þess nokkur merki. Í frv. er gert ráð fyrir lækkun almennra tolla á verndarvörum, þ. e. frá löndum, sem standa utan EFTA og Efnahagsbandalagsins. Ljóst er, að tolla þessa verður að lækka samhliða því, að EFTA- og Efnahagsbandalagstollar lækka smám saman, enda gæti mikill tollmunur leitt til óeðlilegrar viðskiptaþróunar. Engin hugmynd er hins vegar sett fram um það, hvaða tollmunur teljist hæfilegur í lok tollalækkunartímabilsins, en gert er ráð fyrir, að hann yrði mismunandi eftir vörutegundum. Í stað þess er sett fram till., sem miðar að því, að tollamunurinn aukist ekki í tollflokkum, sem bera 12% almenna tolla eða hærri. Til skýringar fylgir frv. tafla, sem sýnir breytingar þessar, og er taflan fskj. I með frv. Aðalþáttur endurskoðunar þessarar, eins og fyrr segir, er tillögugerð um lækkun tolla á vélum og hráefnum til iðnaðar. Gerir frv. almennt ráð fyrir, að tollar af vélum og hráefnum falli alveg niður í tveimur jöfnum áföngum, hinum fyrri 1. jan. 1974 og hinum síðari 1. jan. 1974. Eru allar lækkanir látnar standa á heilum prósentum. Þannig verður 1. jan. 1974 7% tollur að 4% tolli, 15% tollur að 7% tolli, 21% að 10%, 35% að 18% o. s. frv. Þessi almenna regla er þó ekki án undantekninga, þar sem ýmsar vörur eru jöfnum höndum notaðar til iðnaðarframleiðslu og til almennrar neyslu eða fjárfestingar. Hefur í þeim tilvikum orðið að vega og meta hvort tveggja í senn: tekjulækkunaráhrifin fyrir ríkissjóð og mikilvægi viðkomandi vöru fyrir einstakar iðngreinar. Hefur þá í sumum stórum vöruflokkum verið farið bil beggja og gert ráð fyrir nokkurri lækkun, en þó ekki eins mikilli og gert er ráð fyrir á hreinum hráefnum. Er nánar vikið að þessu atriði í grg. með frv. Það er álit fróðra manna, að gildandi fjáröflunartollum verði ekki haldið til frambúðar, hátollastefnan heyri nú sögunni til. Saga hátollastefnunnar verður ekki rakin hér, en bent skal á kafla í grg. þar að lútandi og þær ástæður, sem liggja því til grundvallar, að brýna nauðsyn ber til að stefna að fráhvarfi frá henni á næstu árum. Með frv. er hins vegar stigið lítið spor í rétta átt með lækkun tolls á mörgum vörutegundum, sem bera 100% toll, í 80%, og er þar einkum um að ræða borðbúnað, búsáhöld, grænmeti, ávexti og krydd. Nokkuð er um till. í frv. til lækkunar á tollum, sem ekki er bein afleiðing þeirra atriða, sem fyrr hefur verið lýst. Þar má m. a. nefna, að gerðar eru till. um lækkun tolla á ljósmyndavélum úr 50% í 35%, og er þar nokkuð komið til móts við óskir Ljósmyndarafélags Íslands. Jafnframt er lagt til, að tollur á leifturljósatækjum til atvinnuljósmyndara lækki í 15%, svo og að tollur á ljósmyndavélum 3 kg og þyngri verði 4%. Slíkar ljósmyndavélar munu þó almennt frekar vera notaðar í iðnaði en hjá atvinnuljósmyndurum. Þar að auki er lagt til að tollur á kvikmynda- og sýningarvélum fyrir 16 mm filmur og stærri lækki í 165%, en slíkar vélar munu nær eingöngu notaðar í atvinnuskyni. Að lokum er lagt til, að tollur á stækkunar- og minnkunarvélum fyrir ljósmyndir verði lækkaður úr 50% í 7% og tollur af tækjum og áhöldum til notkunar í ljósmynda- og kvikmyndavinnustofum í 7%. Verður að telja, að með þessu sé komið eins langt til móts við hagsmuni atvinnuljósmyndara og atvinnukvikmyndatökumanna og kostur er að svo stöddu. Þá gerir frv. ráð fyrir, að breytt verði ákvæðum 45. tölul. 3. gr. tollskrárinnar, þannig að eftirgjöf aðflutningsgjalda til handa leigubifreiðarstjórum og ökukennurum verði aukin, eða úr mismun 90% og 70% tolla +50 þús. kr. eftirgjöf í 40%. Almennur tollur á fólksbifreiðum er 90%. Jafnframt er gert ráð fyrir, sendiferðabifreiðastjórar með sendiferðabifreiðaakstur að aðalstarfi geti notið sömu eftirgjafar, en til þessa tíma hefur slíkt ekki verið hægt fyrir sendiferðabifreiðar með hliðargluggum, þar sem þær hafa verið í 90% tolli. Sendibifreiðar án hliðarglugga hafa hins vegar verið í 40% tolli, og verður engin breyting þar á. Enn fremur er gerð till. um, að hafi sömu aðilar akstur að aukastarfi, verði heimiluð eftirgjöf aðflutningsgjalda um 25% eða tollur lækki úr 90% í 65%, og mun fjmrn. setja nánari reglur um framkvæmd þessara ákvæða. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir, að tollur á gleraugnagleri lækki úr 20% í 15% og á gleraugnaumgjörðum úr 50% í 15% til samræmis við tolla af ýmsum hjúkrunar- og lækningavörum. Enn fremur er lagt til, að tollur af endurskinsmerkjum verði lækkaður úr 70% í 21% og tollur af öryggisólum í bifreiðar fyrir börn lækki úr 65% í 20% til samræmis við toll af öryggisbeltum. Áður hefur verið minnst á lækkun tolla á smyglnæmum vörum. Þar er um að ræða tollalækkanir á ilmvötnum og sjónaukum, jafnframt því sem segja má, að myndavélar falli undir þennan flokk vara. Segja má, að þessar vörur séu sökum hárra aðflutningsgjalda ekki keyptar sem skyldi hér á landi, heldur í tollfrjálsum verslunum heima eða erlendis. Gert er ráð fyrir, að ilmvötn lækki úr 100% tolli í 35% og sjónaukar úr 80% í 35% toll. Í þessu sambandi er vert að benda á, að á árinu 1972 nam innflutningur til landsins á ilmvötnum 5 millj. kr. að cif-verðmæti, á sama tíma sem tollfrjáls innflutningur til fríhafnarinnar á sömu vörum nam 19 millj. kr. Fyrrgreindar tölur gefa glöggt til kynna, að hér er um mjög óeðlilegt ástand að ræða, sem almennt hefur haft mjög neikvæð áhrif á verslun með þessar vörur hér á landi. Segja tölur þessar þó ekki allt, þar sem töluvert af ilmvötnum er án efa keypt af ferðamönnum í erlendum fríhöfnum og flutt þannig til landsins án greiðslu gjalda. Erfitt er að segja nákvæmlega til um áhrif tollalækkana þessara á tekjur ríkissjóðs. Á grundvelli innflutnings frá miðju ári 1972 til miðs árs 1973 er tekjumissir lauslega áætlaður 535 millj. kr., en á grundvelli áætlunar innflutnings 1974 615 millj. kr. Má flokka lækkanirnar í stórum dráttum þannig: Vélar og hráefni til iðnaðarins 325 millj. kr., verndarvörur 235 millj. kr. og fjáröflunartollar 55 millj. kr. Ekki skal farið í neinar grafgötur með það, að tekjumissi af þessum stærðargráðum verður að bæta ríkissjóði með öðru móti. Á sínum tíma, þegar Ísland gerðist aðili að EFTA, var þeim tollalækkunum, sem þá var ráðist i, mætt með hækkun á söluskatti um 3½ stig. Eftir atvikum verður að telja eðlilegt, að þessum tekjumissi verði mætt á sama hátt, og verður þess vegna, eins og nú er komið inn í frv. sjálft, gert ráð fyrir að hækka söluskatt um 1% til að mæta þessu tekjutapi. Einstakar breytingar, sem frv. felur í sér að öðru leyti, tel ég ekki ástæðu til að fara nánar út í hér. Þegar frv. kemur til kasta fjh.- og viðskn., á hún kost á því, að þeir menn, sem að samningu þess hafa unnið, komi á fund n. og athugi málið með henni. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar.



Herra forseti. Ég tel rétt að gera hér í hv. d. með örfáum orðum grein fyrir afstöðu þingflokks Alþfl. til þessa mikilvæga máls nú þegar við 1. umr. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Alþfl. var á sínum tíma mjög fylgjandi aðild Íslands að EFTA, enda fór hann með viðskiptamál í þáv. ríkisstj., þegar aðild Íslands að EFTA var undirbúin og samþykkt. Sjálfstfl. var einnig mjög fylgjandi aðild Íslands að EFTA. En aðeins einn núv. stjórnarflokka studdi aðildina, þ. e. SF. Alþb. var aðildinni andvígt, eins og kunnugt er, og Framsfl., flokkur núv. hæstv. forsrh., sat hjá, þegar atkv. voru greidd um aðild Íslands að málinu. Sem betur fer hefur þó komið í ljós, eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, að bæði Framsfl. og Alþb. virðast hafa gert sér grein fyrir því, að afstaða þeirra til málsins var röng á sínum tíma, andstaða við aðild að EFTA var röng afstaða, hlutleysi varðandi þetta mál var líka röng afstaða. Þess vegna hefur núv. ríkisstj. ekki beitt sér fyrir því, að Ísland gengi úr EFTA eða losaði tengsl sín við það, heldur hefur haldið áfram óbreyttri stefnu fyrrv. ríkisstj. í málinu, og ber að sjálfsögðu að fagna því. Þegar Ísland varð aðili að EFTA gekkst það undir ákveðnar skuldbindingar til tollalækkunar. Meginefni þess frv., sem hér er um að ræða, er að standa við þær skuldbindingar, sem gengist var undir varðandi tollalækkun. Um það bil 1/3 þeirrar tollalækkunar, sem frv. gerir ráð fyrir og má telja kjarna frv., stendur í beinu sambandi við samning Íslands við EFTA og skuldbindingar, sem landið tók á sig til viðbótar með aðild sinni að hinu stækkaða Efnahagsbandalagi, eftir að helstu EFTA-ríkin gengu í Efnahagsbandalagið á sinni tíð. Það var ávallt gert ráð fyrir því við undirbúning EFTA-aðildarinnar og skýrt tekið fram, þegar málið var lagt fyrir Alþ. á sínum tíma, að eðlilegt væri, að í kjölfar lækkunar á verndartollum vegna EFTA- aðildarinnar sigldi einnig lækkun á tollum gagnvart öðrum ríkjum til samræmis, til þess að óeðlilegur tollamunur skapaðist ekki í viðskiptum Íslands við EFTA-löndin og lönd Efnahagsbandalagsins síðar og við önnur lönd hins vegar. Næstum 2/3 hlutar þeirrar tollalækkunar, sem gert var ráð fyrir, eru framkvæmd á þessari stefnu. Ég get lýst því yfir fyrir hönd Alþfl., að hann er einnig þessari meginstefnu fylgjandi, þ. e. a. s. að lækka tolla gagnvart öðrum ríkjum en þeim, sem eiga aðild að hinu stækkaða Efnahagsbandalagi, til samræmis við lækkaða tolla gagnvart þeim löndum, sem eiga aðild að hinu stækkaða Efnahagsbandalagi. Og það er fullkomlega eðlilegt, að í kjölfar þess eða, jafnhliða því, sem verndartollar lækka á fullunnum vörum frá viðskiptabandalagslöndunum, séu einnig lækkaðir tollar á hráefnum og vélum frá þeim og frá öðrum löndum, til þess að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar skerðist ekki, heldur helst að hún geti batnað. Af þessum sökum er Alþfl. fylgjandi meginstefnu þeirri, sem lagt er til að fylgt verði í tollafrv. Að vísu olli það mikilli undrun í haust og hefur valdið vaxandi undrun í þinginu í vetur, að ekkert skyldi heyrast frá hæstv. ríkisstj. um tollalækkanir í kjölfar EFTA-samningsins og samningsins um aðild að hinu stækkaða Efnahagsbandalagi. Það var vitað, hvenær tollalækkanir okkar kæmu til framkvæmda samkv. þegar gerðum samningum á sínum tíma, og þess vegna hlaut líka að vera vitað, hvenær nauðsynlegt væri að gera hliðstæðar lækkanir á hráefnatollum og vélatollum vegna lækkunarinnar á tollum á fullunnu afurðunum. Ekkert bólaði samt á till. af hálfu hæstv. ríkisstj. um þetta efni. Nú hefur verið upplýst í fjh.- og viðskn., að ríkisstj. hóf ekki endurskoðun á tollskránni af þessum sökum fyrr en um miðjan ágúst s. l., sem auðvitað var allt of seint hafist handa, enda kom í ljós, að það var kominn miður des., þegar till. að nýrri tollskrá vegna margra ára gamallar EFTA-aðildar voru lagðar fyrir hið háa Alþ. Þetta eru að sjálfsögðu algerlega óforsvaranleg vinnubrögð, algerlega óverjandi háttalag af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég minnist þess ekki að Alþ. hafi verið ætlað að fjalla á einum 10 dögum um gagngera endurskoðun á tollskránni eða í raun og veru um nokkurt mál, sem hliðstætt geti talist jafnflóknu viðfangsefni og næstum algerri endurskoðun á tollskránni. Það hefðu því að sjálfsögðu verið eðlileg vinnubrögð af hálfu stjórnarandstöðunnar að neita algerlega að taka þátt í slíkum leik sem hér væri bryddað á. Engu að síður varð niðurstaðan hjá stjórnarandstöðunni að láta málefnið ekki gjalda herfilegrar vanrækslu þeirra ráðh., sem nú sitja við völd í landinu. Það er augljóst hagsmunamál íslensks iðnaðar, að hráefnatollar og vélatollar verði lækkaðir samtímis því, sem lækkaðir eru tollar á fullunnum afurðum frá þeim löndum, sem við erum í viðskiptabandalagi við. Þess vegna höfum við tekið í mál að stuðla að því, að málið geti orðið afgreitt í báðum d. Alþ., áður en Alþ. fer í jólaleyfi, þó að ég endurtaki, að slíkt heyri til einsdæma, a. m. k. í síðari tíma sögu þingsins, þeirrar sem núv. þm. þekkja til. Í upphafi virtist hæstv. fjmrh. gera sér algerlega grein fyrir þessu. Ég sé enga ástæðu til annars en láta það koma fram hér, að hæstv. fjmrh. hafði samband við formenn stjórnarandstöðuflokkanna og spurðist fyrir um hugsanlega samvinnu þeirra við afgreiðslu málsins með óvenjulegum hætti á óvenjulega skömmum tíma vegna eðlis málsins, vegna þeirrar nauðsynjar, sem væri á því, að iðnaðurinn fengi þá tollalækkun, sem gert er ráð fyrir í frv., að hann fái. Hæstv. fjmrh. tók skýrt fram, að hann gerði sér grein fyrir því, að það væri vonlaust að afgreiða málið nema í samstarfi á milli stjórnar annars vegar og stjórnarandstöðu hins vegar. Hann gerði sér algerlega ljóst, að stjórnarandstaðan hefði það fullkomlega í hendi sinni að hefta framgang málsins, ef hún kærði sig um, eins langt og liðið væri á starfstíma þingsins á þessu ári. Og hæstv. ráðh. var ekki skilinn öðruvísi en þannig, að honum dytti ekki í hug að knýja fram afgreiðslu málsins, ef það væri stjórnarandstöðunni þvert um geð, enda hefði hún algerlega í hendi sinni að hindra afgreiðslu málsins, ef henni sýndist svo. Hæstv. fjmrh. fékk að vita, að við í stjórnarandstöðuflokkunum gætum vegna hinna óvenjulegu aðstæðna og eftir atvikum og þrátt fyrir vanrækslu hæstv. ríkisstj. fallist á að samþykkja tollalækkunarfrv., eins og það var lagt fyrir Alþ. í upphafi. Hins vegar hreyfði hæstv. fjmrh. jafnframt í viðtali við okkur þeirri hugmynd, að söluskattur yrði hækkaður um 1 stig til að mæta þeim tekjumissi, sem samþykkt tollalækkunarfrv. hefði í för með sér. En hann fékk að vita það af hálfu beggja stjórnarandstöðuflokkanna, að sú hugmynd væri okkur þvert um geð. Af hálfu Sjálfstfl. var skýrt tekið fram, að hann teldi enga þörf á neinni tekjuhækkun vegna samþykktar frv., vegna þess að sumpart væri gert ráð fyrir tekjuaukningu í núv, fjárlagafrv., sem næmi 200–250 millj, kr., og auk þess mætti búast við því, að innflutningur á næsta ári yrði svo miklu meiri en gert var ráð fyrir í þeim tölum, sem þá lágu fyrir í fjárlagafrv., að óþarfi væri að hækka söluskatt vegna samþykktar þessa frv. Af minni hálfu var fyrir hönd Alþfl. tekið fram, að við vildum í sjálfu sér ekki útiloka hækkun á söluskatti um ½ stig eða 1 stig í framhaldi af samþykkt jafn mikilvægrar tollalækkunar og hér væri um að ræða, en við teldum, að hvorki ætti að blanda umr. né atkvgr. um breytingar á söluskatti saman við sjálfa tollalækkunina. Við ættum ekki að blanda breytingu á söluskatti saman við lagasetningu um tolla. Það væri eitt, hverjir tollarnir skyldu vera, hitt væri annað, hver söluskatturinn skyldi vera. Þessu tvennu ætti ekki að blanda saman. Auk þess væri vitað, að fyrir dyrum stæðu væntanlega meiri breytingar á söluskatti en það að hækka hann einfaldlega um eitt stig eins og fjmrh. hafði nefnt, að hann óskaði helst eftir. Ráðh. var hvort eð er búinn að boða nýtt frv. um söluskatt um innheimtu söluskattsins, auk þess sem vitanlegt er, að ekki er ósennilegt, að hækka þurfi söluskattinn enn þá meira eftir nýár af öðrum ástæðum en þessum. Auk þess hafa hugmyndir verið uppi um að breyta þeirri tilhögun, þeirri reglu, sem nú gildir um tillit til söluskatts eða áhrif söluskatts á kaupgreiðsluvísitölu. M. ö. o:: allt söluskattsmálið var á þeirri stundu, sem við ræddum við hæstv. fjmrh., og er enn í dag opið. Ríkisstj. hefur fyrirætlun um að breyta l. um söluskattinn sjálfan. Það liggur í loftinu, að breyta þurfi upphæð hans meira en unnt hefur verið í sambandi við þetta frv., og það liggur líka í loftinu. Það er til umr. að breyta áhrifum söluskattsins á útreikning kaupgjaldsvísitölu. Allt þetta gerir að verkum, að það hlýtur að teljast í hæsta máta óeðlilegt að tengja lítið brot af þessu viðfangsefni við afgreiðslu tollafrv., sem nú er hér til 1. umr. Þó að við í Alþfl. viljum ekki á þessari stundu í grundvallaratriðum útiloka, að komið geti til mála að breyta upphæð söluskattsins vegna tollabreytinga, ef athugun sýnir, að ríkissjóður þarf á þeim tekjum að halda, getum við hugsað okkur, að einhver breyting á söluskatti sé eðlileg og eigi að geta komið í staðinn fyrir lækkun á tollum, erum við ekki reiðubúnir til að ræða málið eða taka afstöðu til þess í sambandi við tollalagabreytinguna sjálfa. Við teljum, að söluskattsmálið eigi að ræða í heild, hvað söluskattur eigi að vera hár, eftir hvaða reglum hann skuli innheimtur og hver áhrif hann skuli hafa á kaupgreiðsluvísitöluna. Þetta höfum við látið hæstv. fjmrh. vita, að við séum ekki til umr. um breytingu á söluskatti í sambandi við tollalagafrv. Báðir stjórnarandstöðuflokkarnir hafa tilkynnt hæstv. fjmrh., að þeir séu ekki til viðræðu um breytingar á söluskattinum í sambandi við tollafrv., þó að þeir hafi gert það á ólíkum forsendum, hvor með sínum rökum. Þessa stefnu okkar höfum við síðan báðir staðfest við atkvgr. í hv. Ed. Það er þegar komið fram þar, að stjórnarandstöðuflokkarnir háðir eru andvígir því, að söluskattsmálinu sé blandað inn í tollamálið. Þrátt fyrir þær yfirlýsingar, sem hæstv. fjmrh. hafði gefið okkur formönnum stjórnarandstöðuflokkanna á sínum tíma, að honum kæmi ekki til hugar að reyna að þröngva málinu í gegnum Alþ. gegn vilja stjórnarandstöðuflokkanna, hefur hann samt sem áður beitt sér fyrir því í hv. Ed., að tekið væri upp í frv. ákvæði um eins stigs hækkun á söluskatti, vitandi, að það er þvert gegn vilja beggja stjórnarandstöðuflokkanna. Það hefur m. ö. o. gerst þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh., að stjórnarflokkarnir í Ed. hafa gegn atkv. stjórnarandstöðuflokkanna samþ. tollalagafrv. með mikilvægri breytingu, sem er gerð í fullkominni andstöðu við stjórnarandstöðuna. Nú er málið komið til hv. Nd., og nú er ekki aðeins um það að ræða, að hér séu fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl., heldur er hér einnig fulltrúi nýs flokks, Frjálslynda flokksins, hv. þm. Bjarni Guðnason, sem hefur lýst yfir opinberlega, að hann sé andvígur hækkun á söluskatti, hvernig svo sem hún yrði rökstudd, og hefur sagt, að þetta eigi við þá hækkun söluskattsins, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, að ákvæði um yrði tekið í tollalagafrv. í hv. Ed. Það þarf því engan reiknimeistara til þess að sjá og gera sér algerlega ljóst, að allt bendir til þess, að hv. Nd. sé andvig söluskattshækkuninni, þótt öll d. sé í sjálfu sér samþykk tollalækkuninni. M. ö. o.: það bendir allt til þess, að svo muni fara við atkvgr. við 2. umr. hér í hv. Nd., að sú söluskattshækkun, sem naumur meiri hl. var fyrir í Ed., nái hér ekki samþykki og falli, að gr. um söluskattshækkunina falli hér í hv. Nd. með jöfnum atkv., þ. e. með 20:20 atkv. Það er eins gott að gera sér grein fyrir þessum staðreyndum þegar við 1. umr. málsins. M. ö. o.: það stefnir í þá átt við atkvgr. á morgun, að hæstv. ríkisstj. lendi í minni hl. hér í hv. Nd. Þetta eru engar getgátur, það liggja fyrir um þetta skýlausar yfirlýsingar og atkvgr. af hálfu Sjálfstfl. og Alþfl. í Ed. og skýlausar yfirlýsingar af hálfu þm. Frjálslynda flokksins, Bjarna Guðnasonar, sem á sæti í þessari d. Ríkisstj. og hv. Alþ. veit því nákvæmlega, að hverju er verið að ganga í atkvgr. um málið á morgun. Þess vegna vil ég leyfa mér í lok þessara orða minna að beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., - ég mundi beina henni til hæstv. forsrh., ef hann væri í d., - ef hann er hér nálægur, þá vona ég, að hann heyri, 



Herra forseti. Ég held, að það sé sjálfsagt að reyna að leysa að einhverju leyti úr þessari spurningu, svo að hv. þm. geti sofið betur í nótt en ella yrði. Hann hefur lýst því sjálfur, og það liggur fyrir, að það er fullkomið þingfylgi fyrir því efni í frv., sem hann taldi meginefni. Spurningin er aðeins um breytingu, sem gerð var við frv. í Ed. Þó að sú breyting verði felld hér í Nd. á morgun eða hvenær sem það kynni að verða, þá er það út af fyrir sig ekki nein ástæða til þess, að stjórnin segi af sér vegna þess. En ég held, að örlög þessa máls séu enn ekki ráðin. Ég fyrir mitt leyti get tekið undir það, að þetta mál megi betur skoða.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. svaraði fsp. þeirri, sem hv. 7. þm. Reykv. beindi til hans áðan, en ég held, að svar hæstv. ráðh. hafi ekki verið þannig, að það hafi mátt átta sig á því, hvað ríkisstj. hygðist gera, ef t. d. þetta frv. félli í þessari hv. d. Hann gaf hins vegar í skyn, að málið væri ekki búið að fá afgreiðslu hér á þingi, þó að ákveðin brtt., sem sett var inn í frv. í Ed., næði ekki fram að ganga. En ég tók ekki betur eftir en að hv. 7. þm. Reykv. spyrði hæstv. forsrh. líka að því, hvað ríkisstj. mundi gera, ef frv. t. d. félli. Þeirri spurningu svaraði ekki hæstv. forsrh., því tóku menn eftir. Hann sagði hins vegar réttilega sem sína skoðun, að þetta frv. mætti skoða betur, og ég er hræddur um, að það mætti athuga þetta frv. miklu betur. Ég held, að það væri ráð, að hann sem forsrh. sinnar ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þetta mál fengi betri og lengri athugun hér í þingi en ríkisstj. hefur gert ráð fyrir. Frv. um tollskrá er mikið mál. en þetta frv. hefur aðeins legið fyrir Alþ. í nokkra daga, og það virðist ætlun ríkisstj. að koma þessu máli fram fyrir jólaleyfi. Það er vissulega í samræmi við önnur vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstj., að hún ætlar hv. Alþ. aðeins vikutíma til skoðunar og afgreiðslu á þessu máli. Það er ekki gert ráð fyrir, að frv. í raun og veru fái nokkra athugun. Það er gert ráð fyrir því, að annar eins lagabálkur og tollskrá er gangi í gegnum sex umr, á sex virkum dögum. Frv. um tollskrá er ekkert smámál, sem lítinn tíma þarf til athugunar og er í sjálfu sér ekki margbrotið. Þvert á móti er hér um að ræða mjög viðamikið mál. sem þarfnast gaumgæfilegrar skoðunar. Ég minnist þess, þegar tollskrá lá síðast fyrir Alþ., var var til meðferðar á þinginu 1969–1970, rétt áður en Ísland gerðist aðill að Fríverslunarbandalagi Evrópu. Það frv., sem lá fyrir Alþ., flutt af þáv. ríkisstj., fékk mjög gaumgæfilega athugun af þeirri n., sem málinu var vísað til, og það er ekki úr vegi að rifja það upp, að þegar það frv. var síðan hér til 2. umr., voru ekki samþykktar nokkrar brtt. við það, það voru ekki fluttir við það nokkrir tugir brtt., það voru samþykktar við það nokkur hundruð brtt.  Tollskrárfrv, er ekkert öðruvísi frv. en önnur frv., sem fyrir Alþ. liggja og Alþ. á að fjalla um. Þetta frv. á að sjálfsögðu að fá athugun eins og önnur þau frv., sem Alþ. er ætlað að fjalla um, en ekki að hér verði Alþ. gert að einhvers konar afgreiðslustofnun ríkisstj, og heilir lagabálkar látnir renna hér í gegn, án þess að menn fái tækifæri til að skoða þá. Ég vil láta þessa gagnrýni koma fram við 1. umr. þessa máls. Það var upplýst áðan af hv. 7. þm. Reykv., hver vinnubrögð núv. ríkisstj: hefðu verið í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Þeim ráðh., sem mest fjalla um tollskrána, þ. e. a. s. hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh., var báðum fyllilega ljóst, að fyrir þau áramót, sem nú koma senn, þyrfti Alþ. að ganga frá tollskrá vegna aðildar okkar að Fríverslunarbandalagi Evrópu og vegna samnings okkar við Efnahagsbandalag Evrópu. En það er eins og hv. 7. þm. Reykv. benti á, það er fyrst í ágúst, sem farið er að vinna að því að semja tollskrárfrv., sem allir vissu, að þurfti að fá afgreiðslu hér fyrir jólaleyfi. Endurskoðun á tollskrá, sem er vissulega margslungin, átti að taka og tók embættismenn ríkisstj. þrjá mánuði. Síðan er frv. lagt fyrir Alþ., og á einni viku eiga alþm. að skoða þetta mál og samþykkja það. Þessi vinnubrögð eru vissulega með þeim hætti, að ástæða er til að gagnrýna þau og vekja athygli á þeim. Ég er ekki með þessum orðum mínum að ræða um efni frv. né afstöðu til þess. Ég vildi fyrst láta koma fram þá gagnrýni, sem ég hef nú haft uppi. Með aðild Íslands að Fríverslunarbandalagi Evrópu og síðan með samningi við Efnahagsbandalag Evrópu gengust Íslendingar undir ákveðnar skuldbindingar um lækkun aðflutningsgjalda af innfluttum vörum frá aðildarríkjum þessara viðskiptabandalaga, og á móti fengu Íslendingar mjög veigamikil hlunnindi. Hefur EFTA-samningurinn þegar sannað gildi sitt, og vonandi reynist raunin hin sama varðandi samningana við Efnahagsbandalagið. Tollskrárfrv., sem hér liggur fyrir, er m. a. einn þáttur í því, að við stöndum við þá samninga, sem við höfum gert við þessi tvö bandalög. Við sjálfstæðismenn munum greiða fyrir því, að sá hluti þessa frv., sem er til þess að fullnægja þeim samningum, sem við höfum gert, nái fram að ganga með skjótum hætti þrátt fyrir þá annmarka, sem eru á undirbúningi og afgreiðslu þessa máls hér. Við viljum, að það verði staðið við gerða samninga við Fríverslunarbandalag Evrópu og Efnahagsbandalag Evrópu. Við viljum, að tollar á hráefnum og vélum íslensks iðnaðar verði lækkaðir, og við viljum líka lækka ytri tolla, þar sem þess er þörf af viðskiptaástæðum. Og eins og ég sagði áðan og hæstv. ríkisstj. veit frá viðtölum hæstv. fjmrh. við formenn stjórnarandstöðunnar og komið hefur fram í hv. Ed., mun stjórnarandstaðan leitast við að koma fram þeim þáttum þess frv., sem að þessu snúa. Þannig var frv. flutt í hv. Ed., að það fjallaði eingöngu um þessi þrjú atriði, sem ég vék að og lýsti yfir stuðningi okkar sjálfstæðismanna við. Áður en málið kom til umr. í Ed., hafði, eins og kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv., hæstv. fjmrh. rætt þá hugmynd við stjórnarandstöðuna, að inn í þetta frv. yrði skotið bráðabirgðaákvæði, sem fjallaði um tekjuöflun til handa ríkissjóði til að standast þann tekjumissi, sem þetta frv. gerði ráð fyrir, þ. e. a. s. hækkun á söluskatti um 1%. Þá þegar var hæstv. fjmrh. gerð grein fyrir því, hver væri afstaða Sjálfstfl. og Alþfl. til þess máls. Engu að síður er flutt í Ed. að tilhlutan stjórnarflokkanna brtt. við frv. þess efnis, að ríkisstj. fái heimild til að leggja á til þess að bæta sér upp þann tekjumissi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að ríkissjóður verði fyrir, 1% söluskattshækkun. Það kemur fram í grg. frv., hvernig tekjumissir ríkissjóðs er fundinn og reiknaður út. Þar er gert ráð fyrir, að þetta frv., þ. e. a. s. tollaskrár, þýði 615 millj. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð. Hins vegar er þegar kominn inn í fjárlagafrv. hluti af þessari upphæð, þannig að raunverulega, ef sú upphæð er dregin frá, þá er hér ekki um að ræða nema rúmlega 300 millj. kr. tekjumissi fyrir ríkissjóð, miðað við tolltekjur ársins 1972 og fram til miðs árs 1973. Það liggur í hlutarins eðli, að tolltekjur ríkissjóðs 1974 verða mun meiri. Áætlun um þær hefur að vísu verið hækkuð í fjárlagafrv., en það má tvímælalaust reikna með því, að þær verði þeim mun meiri, að það verði enginn tekjumissir fyrir ríkissjóð, þegar búið er að taka inn í fjárlagadæmið á 3. hundrað millj. kr., enda er hér ekki um að ræða annað en heimildarákvæði fyrir ríkisstj., sem sýnir, hvernig hugsanagangurinn þar er. Hér er að vísu ekki talin brýn nauðsyn, en ríkisstj. vill gjarnan fá heimild til að leggja 650 millj. kr. til viðbótar á þjóðina, og það á sjálfsagt að nota þá peninga til einhvers allt annars. Eins og ég gat um áðan, munu sjálfstæðismenn í þessari hv. þd. reyna að stuðla að framgangi frv., en í þeirri mynd, sem frv. var lagt fyrir þingið. Við munum að sjálfsögðu í stjórnarandstöðunni flytja brtt. um, að það ákvæði, sem var sett inn í Ed., verði fellt niður. Ég geri ráð fyrir því, að þegar málið hefur verið skoðað í hv. fjh.- og viðskn. d., verði sú till. flutt, en ég á ekki von á því, að það verði nein töf af hálfu stjórnarandstæðinga á því, að n. geti afgreitt málið.



Herra forseti. Út af því, sem fram hefur komið í ræðum hv. 7. þm. Reykv. og hv. 1. þm Reykn., vil ég taka fram í sambandi við undirbúning þessa frv., að eins og kunnugt er var gengið frá hér á hv. Alþ. í fyrravetur aðild okkar að Efnahagsbandalagi Evrópu. Þá var mikið verk óunnið í að koma því máli í framkvæmd, og þá hafði nýlega verið skipt um deildarstjóra í tollamáladeild fjmrn. Sá maður, sem var formaður í þeirri n., sem vann að þessu, hefur haft með Efnahagsbandalagsmálin að gera, og enn fremur sá, sem vann að þessu í viðskrn., og hafa báðir haft mikil ferðalög og mikla vinnu orðið að leggja á sig vegna breytingarinnar á samningnum við Efnahagsbandalagið. Það má svo sem um það deila, hvort það hafi verið of seint byrjað að vinna að þessum málum, en það var þó gert eins fljótt og tök voru á um þeirra störf og þegar þeir höfðu lokið sínu sumarfríi. Þetta mál tók að sjálfsögðu lengri tíma en reiknað var með, að það tæki, og það skal viðurkennt, eins og ég gerði í viðtali við formenn stjórnarandstöðuflokkanna, að málið væri það seint fram komið hér á hv. Alþ., að ég mundi ekki knýja það fram, nema um það fengist samkomulag við stjórnarandstöðu. Ég held mig við það. Það, sem hefur verið gert í þessu, hefur verið það, að stjórnarandstaðan hefur einnig unnið að framgangi málsins. Ég leiddi þá einnig í tal við formenn stjórnarandstöðuflokkanna að ég treysti mér ekki til að sleppa þessu máli í gegnum Alþ. án þess að hafa tryggingu fyrir tekjum á móti því tekjutapi, sem þarna ætti sér stað. Það kom réttilega fram hjá þeim, að þeir væru ekki undir það búnir að samþykkja það, en það kom líka skýrt fram hjá mér, að ég væri ekki undir það búinn að hleypa þessu máli í gegn, nema ég hefði einhverja tryggingu fyrir, að tekjumissirinn yrði bættur aftur. Ég tel að það hafi komið fram í því, sem gerst hefur í málinu síðan, að stjórnarandstaðan hefur unnið að því fúslega að láta málið halda áfram, og um þetta eina atriði, sem á milli okkar bar, ber enn á milli. Út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan um frekari athugun á því máli, vildi ég gjarnan fá að ræða það betur við hann, áður en lokaafgreiðsla færi fram á þessu máli hér. Mér hefur verið fullkomlega ljóst, að ekki er hægt að koma þessu máli í gegn nema með samkomulagi við stjórnarandstöðuna, og það er mér jafnljóst enn þá. Hins vegar, ef málið bíður til framhaldsþings, þá höldum við okkar samningum, það er framkvæmanlegt, en hins vegar er ekki hægt að láta koma til framkvæmda frekari tollaívilnanir, fyrr en ný tollskrá hefur verið samþykkt, svo að það yrði að bíða þess tíma. Þetta vildi ég segja til þess að leggja áherslu á, að frá mínum bæjardyrum séð hefur þetta tvennt verið tengt saman, og gerði ég þeim grein fyrir því í þeim viðræðum, sem við áttum um þetta mál. Ég vona, að það sé ekki hægt að segja, að ég hafi á neinn hátt reynt að koma aftan að þeim með þá hluti. Hvort við finnum svo sameiginlega leið, - því að mér virðist vera áhugi á því, að tollalækkunarfrv. komist í gegn, - til þess að leysa þennan vanda, þannig að báðir geti við unað, ég fái tryggt tekjurnar og málið nái fram að ganga, það vil ég athuga betur, sérstaklega við hv. 7. þm. Reykv. út af orðum hans áðan. Að öðru leyti verður raun að ráða, hvernig um þetta fer. Frá mínum bæjardyrum séð er ekki framkvæmanlegt, að frekari tollalækkun geti átt sér stað, nema tekjutapið verði bætt. Það er, held ég, nokkuð í lagt útreikninga hv. 1. þm. Reykn. um tekjurnar af söluskattinum á næsta ári, því að hann skilar sér ekki nema að nokkru leyti, og ef hann mundi reynast þetta miklu betur en ég reikna með, mundi tekjutapið af tollalækkuninni líka reynast meira en ég reikna með, því að það tengist nokkuð saman. Ég vil því, að við skoðum þetta mál, og ég geri ráð fyrir, að n. taki málið efnislega til meðferðar í fyrramálið, og þá kemur í ljós, hverju hægt er að ná samstöðu um. En ég vil ræða betur við hv. 7. þm. Reykv. um það atriði, sem hann ræddi hér áðan.



Herra forseti. Félmn. hefur rætt þetta mál á fundi sínum og leggur til, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frv., sem hér er til umr., er stjfrv. Það var lagt fram í hv. Ed. og hlaut þar afgreiðslu á þann veg, að það voru gerðar á því tvær breytingar, sem algert samkomulag varð um í d. Félmn. hefur fjallað um málið, eftir að það kom til hv. Nd., og orðið sammála um að mæla með frv. óbreyttu, eins og það kom frá Ed., með þeim breytingum, sem þar voru á því gerðar. Einn nm, var fjarverandi við afgreiðslu málsins, Stefán Valgeirsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., en viðstaddir nm. voru allir sam nála um afgreiðslu málsins. Það er sem sé till. hv. félmn., að málið verði samþykkt óbreytt, eins og það kom frá Ed.