Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hinn 16. nóv. s. l. barst okkur þm. Norðurlandskjördæmis eystra svohljóðandi bréf frá stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð: „Með bréfi þessu vill stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð beina þeirri eindregnu ósk til þingmanna kjördæmisins, að þeir hafi samstöðu og samvinnu um að knýja á um lausn þess mikla fjárhagsvanda sem hefur skapast hjá kartöflubændum í Eyjafirði vegna uppskerubrests nú á s. l. hausti og árið 1979. Meðfylgjandi er afrit af bréfi okkar til ríkisstj., dags. 6. nóv. s. l. Þar kemur fram hvert áætlað heildartjón varð í Eyjafirði nú í haust svo og óskir okkar um lausn þess vanda. Í greinargerð með því bréfi er lýst hvernig og hvers vegna aðstoð Bjargráðasjóðs árið 1979 reyndist harla lítil aðstoð. Það er einnig á það bent, að kartöfluræktin skili háum fjárhæðum í sameiginlegan útflutningsbótasjóð landbúnaðar, en það var á s. l. ári t. d. um 7 millj. nýkr. Hins vegar hafa ekki verið fluttar út kartöflur s. l. 20–30 ár ef frá er talið vorið 1962, þegar flutt voru út 300 tonn til Bretlands. Árið 1980, þegar uppskera var góð um land allt, komu fram óskir um útflutning, enda var þá vitað að víða í Evrópu var skortur á kartöflum. Hvers vegna var það þá ekki gert? Það var einfaldlega vegna þess að löggjafarvaldið og framkvæmdaaðilar þess brugðust. Það þurfti nefnilega heilbrigðisvottorð með vörunni og ræktunarlöndin hefðu þurft að vera undir eftirliti með tilliti til sjúkdóma. Á þennan vegg ráku bændur sig og varð þetta til þess að fleygja þurfti að óþörfu miklu magni kartaflna á haugana. Því teljum við okkur hafa fullan siðferðilegan rétt til að bera fram þær óskir er um getur í bréfi okkar til ríkisstj. Þá má geta þess, að fjöldi bænda á enn ógreiddar afborganir og vexti af lánum Bjargráðasjóðs frá 1979 sem bændum bárust ellefu mánuðum eftir að tjónið lá ljóst fyrir. Hvernig úr því verður leyst er enn óskrifað blað. En eitt er víst, að heildarvandinn er hrikalegur. Í annan stað óskum við eftir að þið þingmenn okkar kjördæmis sameinist um að koma fram á Alþingi því sjálfsagða réttlætismáli að bjargráðasjóðslán og aðrar reiknaðar skuldir bænda, sem sannanlega má rekja til veðurfars, verði undanskildar við útreikning til verðbreytingarfærslu á skattframtali. Við getum ekki séð nein rök fyrir því, að skuldaaukning bænda vegna harðæris verði þeim tekjustofn á framtali ári síðar. Með þessu móti er verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Veðurfarinu ræður enginn, en mannleg mistök má leiðrétta. Gjaldþrota bændur, hættir búskap, verða sveitinni að litlu gagni. En þannig mun fara að öllu óbreyttu. Í bréfi okkar til ríkisstj. lögðum við áherslu á skjóta afgreiðslu málsins. Það viljum við endurtaka hér og leggja á það ríka áherslu, að mál þessi komist í höfn fyrir jólaleyfi þingmanna. Hér er um að ræða afkomu fjölda heimila, svo að skiptir tugum í kjördæmi ykkar, og því treystum við á að þið, hv. þingmenn hafið samstöðu um lausn málsins. Óskið þið frekari upplýsinga eða viðræðna vegna þessa erum við að sjálfsögðu reiðubúnir til þess hvenær sem er.“ Undir þetta ritar stjórn Félags kartöflubænda við Eyjafjörð. Í því bréfi til hæstv. forsrh. sem vitnað er til, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjölmennur fundur í Félagi kartöflubænda við Eyjafjörð, haldinn 5. nóv. 1981, lýsir þungum áhyggjum sínum vegna nær algers uppskerubrests á s. l. hausti og þar af leiðandi erfiðar fjárhagsstöðu kartöflubænda. Skorar því fundurinn á hæstv. ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að bæta bændum hið gífurlega tjón vegna þess, en það mun vera um 12–13 millj. nýkr. hér í Eyjafirði. Telur fundurinn óhjákvæmilegt að sú aðstoð verði í formi óafturkræfra framlaga þar eð lánakjör þau, sem nú gilda, yrðu þeim óviðráðanleg. Fundurinn leggur til að til grundvallar framlagi verði lögð uppskera hvers einstaks bónda af flatareiningu á árunum 1976, 1977 og 1978, framreiknað til samræmis við stærð garðlanda á þessu ári. Frá því yrði dregin sú uppskera sem náðist upp nú í haust. Telur fundurinn brýnt að aðstoð berist hið allra fyrsta vegna mikillar vaxtabyrði fjölmargra bænda. Þá telur fundurinn fulla ástæðu til þess, að einungis njóti framlaga þeir framleiðendur sem búa á lögbýlum, enda vart ástæða til að styrkja sportmennsku þéttbýlisbúa í kartöflurækt.“ Þetta bréf er dagsett 6. nóv. s. l. og fylgdi því grg. þar sem þessi mál eru nánar rakin. Skal ég ekki rekja það nánar. Þetta tjón og þessi fsp. gaf mér á hinn bóginn ástæðu til þess að fylgja málinu eftir, og beinum við Lárus Jónsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., svohljóðandi fsp. til hæstv. landbrh.: 1. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að meta: a) tjón kartöflubænda við Eyjafjörð, b) afurðatjón vegna harðindanna í haust, c) annað tjón vegna harðindanna í haust? 2. Hvenær er þess að vænta, að niðurstaða fáist? 3. Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að Bjargráðasjóður geti hlaupið undir bagga í samræmi við hlutverk hans og tilgang, eins og lög segja til um?



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu fyrirspyrjanda var bréf dagsett, ef ég tók rétt eftir, 16. nóv. undirrót þess, að þessi fsp. er borin fram um tjón kartöflubænda við Eyjafjörð. Undir lok október mánaðar hafði ég hins vegar óskað eftir að þetta tjón væri metið. Tilnefndir voru Guðbjörn Einarsson af hálfu Framleiðsluráðs landbúnaðarins og Ævar Hjartarson héraðsráðunautur á Akureyri til að gera úttekt á því tjóni sem orðið hafði á garðlöndum bænda við Eyjafjörð. Þessir menn skiluðu úttekt og matsgerð vegna skemmda á kartöflum í Eyjafirði, hinn 3. nóv. s. l., eða um einni til tveimur vikum síðar. Í grg. þessari kemur fram að könnunin var framkvæmd dagana 29. okt. til 3. nóv. 1981. Var farið um héraðið og mældir upp garðar á þessu svæði. Sundurliðun var gerð á óuppteknu og uppteknu landi. Þeim til aðstoðar við mælingar á garðlöndum voru ráðunautar Búnaðarsamband Eyjafjarðar. Miðað var við að taka ekki með minni garðlönd en ca. 3 500 fermetra hjá hverjum einstaklingi. Mestur hluti garða var mældur eða stærð tekin samkvæmt túnakortum. Á örfáum stöðum var mæling ekki framkvæmd, en garðstærð tekin niður samkvæmt umsögn bónda. Uppskerutölur og útsæðismagn var tekið samkvæmt umsögn bænda sjálfra. Garðar voru flestir að meira eða minna leyti undir snjó, mjög blautir og var frost víða komið í jörð. Allt bendir til þess, að svo til öll uppskera, sem eftir var, sé mjög skemmd eða nánast ónýt. Meðfylgjandi eru listar yfir upptekin atriði sem að þessu lúta, flokkuð eftir hreppum. Örfáir garðeigendur munu vera eftir, dreift um héraðið, innan við tíu, með lítils háttar magn hver. Nokkrir aðilar óskuðu ekki eftir mælingu á görðum eða athugun varðandi þetta. Voru það aðallega þéttbýlismenn á Grenivík. Nokkrir eru þó á meðfylgjandi listum sem ekki búa á lögbýlisjörðum. Samkvæmt þessum mælingum og athugunum voru garðlönd samtals 225.61 hektari, þar af óupptekið 85.06 hektarar eða sem næst 37.7%. Það, sem að framan er greint, er úr skýrslu eða greinargerð matsmanna, sem undirrituð er á Akureyri 3. nóv. 1981 af Guðbirni Einarssyni og Ævari Hjartarsyni. Með grg. þessari fylgja skýrslur um hvern einstakling, sem garðland var mælt hjá, og hversu mikið var óupptekið þegar snjór lagðist yfir. Er ekki ástæða til að rekja það nákvæmlega. Erfitt er að meta á þessu stigi hvað afurðatjón hjá kartöflubændum við Eyjafjörð hefur verið mikið og hvort það tjón, sem varð vegna þess að kartöflur náðust ekki upp vegna snjóa, er það tjón sem einvörðungu hefur þarna orðið, eða hvort meta á tjón vegna uppskerubrests af völdum harðinda. Í grg. þessara úttektarmanna er ekki að finna tillögur um hvernig á því máli skuli tekið. Mér þykir rétt í tengslum við þetta mál að greina frá því, sem raunar hefur áður komið fram, að 20. ágúst s. l. skipaði ég nefnd þriggja manna til þess að kanna heyfeng og fóðurbirgðir á þessu hausti vegna hins erfiða árferðis. Nefndin hefur skilað bráðabirgðatillögum til rn. um nauðsynlegar úrbætur vegna heyskaparástandsins. Ég skal ekki rekja þær bráðabirgðatillögur en með tilliti til þess, að nefndin var að starfi og hefur enn eigi skilað endanlegum tillögum ákvað ég að óska eftir tilnefningu fulltrúa frá Landssambandi kartöflubænda til þess að fjalla um þetta mál ásamt fóðurbirgðanefndinni. Fulltrúi kartöflubænda í þessu verki er Sveinberg Laxdal, og verður fundur um þetta tiltekna málefni væntanlega haldinn á fimmtudaginn kemur. Fóðurbirgðanefnd var á fundum um s. l. helgi og hafði þá hug á að taka einnig þetta mál til sérstakrar athugunar, en því var eigi við komið að Sveinberg gæti sótt fundi nefndarinnar á þeim tíma og varð þess vegna bið á niðurstöðum og tillögum frá nefndarinnar hálfu um þetta efni. Ég skal ekki á þessu stigi gera því skóna á hvaða lund tillögur nefndarinnar verða, en væntanlega hafa þær í för með sér að gert verði ráð fyrir fjárútvegun til að mæta þessu tjóni af hálfu Bjargráðasjóðs. Ég get búist við því, að tillögur um fjárútvegun vegna fóðurskorts og vandræða, sem orðið hafa vegna erfiðleika við heyskap á s. l. sumri, verði jafnvel um minni upphæð en búast hefði mátt við, e. t. v. á bilinu 7–9 millj. kr., en enn hef ég eigi fengið neinar tölur um það, á hvern hátt nefndin muni gera tillögur um úrbætur vegna þessa tjóns á uppskeru garðávaxta. Ég tel að með þessum orðum sé í rauninni meginefni fsp. svarað. Í 2. tölul. er spurt: Hvenær er þess að vænta, að niðurstaða fáist ? Ég vænti þess, að tillögurnar, sem verða teknar til athugunar í ríkisstj., geti legið fyrir alveg á næstunni, e. t. v. í lok þessarar viku, eða þá a. m. k. í næstu viku. Ég mun svo á hinn bóginn í framhaldi af því ítreka það sem rætt hefur verið innan ríkisstj., að nauðsynlegt er að afla Bjargráðasjóði fjármuna til að mæta þessum vanda. Bjargráðasjóður býr nú við þröngan kost, eftir að mæta varð afleiðingum af harðindunum á árinu 1979 og miklu tjóni, sem varð vegna ofviðris í febrúar á þessu ári, með framlögum og lánum úr Bjargráðasjóði. Ég vænti þess að takast megi að bæta það tjón, sem hér hefur orðið, að þeim hluta sem tilkvaddir nefndarmenn gera tillögur um. Hitt er annað mál, að tjón verður aldrei að fullu bætt og verða aldrei gerðar tillögur um það af minni hálfu að neitt það tjón, sem hlýst af völdum náttúruafla í landinu, verði bætt að fulli. Við búum við þær aðstæður í okkar landi, að við eigum alltaf á hættu að misjafnt tíðarfar geri strik í reikninginn, og við erum vanir því, bændur, að þurfa að mæta því að hluta sjálfir þegar áföll verða vegna tíðarfars. Á hinn bóginn er nauðsynlegt, þegar meiri háttar skakkaföll verða, að hið opinbera komi til aðstoðar. Svo er einnig að vænta að gert verði nú. Ég vil svo aðeins bæta við þetta svar mitt að ég tel eðlilegt - og að því er unnið - að undirbúa breytingar á lögum um Bjargráðasjóð. Sú vinna verður að minni hyggju að haldast að nokkru leyti í hendur við endurskoðun laga um viðlagatryggingu, en jafnframt hefur verið gert ráð fyrir því, að það kunni að verða nokkur breyting á hlutverkum þessara tveggja sjóða. Hlýtur þess vegna að verða að nokkru leyti a. m. k. að haldast í hendur endurskoðun í lögum um þessa tvo sjóði. Þessi endurskoðun má þó ekki tefja fyrir því, að sú aðstoð verði veitt sem þörf er á vegna þessa harðæris. Þarf það ekki að fylgjast að. Ég vænti að með þessum orðum sé fyrirspurn hv. þm. svarað.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. svör hans og fæ ekki betur sé en þessi mál eigi að vera í góðu horfi nú. Ég vonast til að svo verði áfram og að ráðstafanir verði gerðar til þess að Bjargráðasjóður geti hlaupið undir bagga þegar niðurstöður hafa fengist um það tjón sem orðið hefur fyrir norðan. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að það hlýtur að koma til álita nú, vegna þess að kartöflubændur fyrir norðan hafa orðið fyrir tjóni með mjög skömmu millibili, að reynt verði að ganga lengra til móts við þá en ella mundi, en tek undir þau orð hæstv. landbrh. samt sem áður, að ekki er eðlilegt að Bjargráðasjóður bæti tjón af náttúruhamförum að fullu. Ég geri svo ráð fyrir því, að við munum taka það til athugunar, þm. Norðurlandskjördæmis eystra, hvort ekki sé rétt að lán Bjargráðasjóðs verði undanskilin við útreikning tekjufærslu á skattframtali. Við höfum aðeins tekið það mál til umfjöllunar okkar á milli og ég geri ráð fyrir að við munum gera það áfram og athuga hvort ekki náist um það samkomulag okkar á milli. Ég vil sem sagt þakka þessi svör og vonast til að málið haldi áfram í réttum farvegi.



Herra forseti. Í viðræðum við fulltrúa ríkisendurskoðunar hefur komið frama að svo virðist sem ekki séu nægjanlega fastmótaðar reglur um hvernig greiðslu á framkvæmdafé til opinberra framkvæmda samkv. fjárlögum er háttað. Virðist Innkaupastofnun ríkisins taka fjárveitingar til opinberra framkvæmda út án beinna tengsla við raunverulega framkvæmdastöðu, sem ætti að vera í höndum framkvæmdadeildar stofnunarinnar samkv. lögum um skipan opinberra framkvæmda. Sé þetta rétt verður að álykta að Innkaupastofnun ríkisins hafi þetta fjármagn meira og minna í sínum daglega rekstri, sem hlýtur að vera algjörlega óraunhæft og kynni að valda því, að stofnunin gæti ekki greitt á réttum tíma til þeirra framkvæmdaþátta sem fjármagnið er veitt til í fjárlögum. Taldi umræddur fulltrúi ríkisendurskoðunar nauðsynlegt að fjárhagur væri algjörlega aðskilinn milli framkvæmdadeildar og almennrar deildar Innkaupastofnunarinnar og ríkisfjárveitingar væru greiddar beint til þeirra framkvæmda sem þær eru veittar til í fjárlögum hverju sinni. Vegna þessa hef ég leyft mér, herra forseti, að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. fjmrh.: 1. Hvernig er háttað greiðslu á framkvæmdafé samkv. fjárlögum til opinberra framkvæmda sem framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins sér um? 2. Hvernig er farið með geymdar eða ónotaðar fjárveitingar til opinberra framkvæmda samkv. fjárlögum milli ára? Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa hér um langt mál. Þetta er mál sem ætti að vera að hægt að skýra hér, og ég vænti að hæstv. fjmrh. veiti skýr svör.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl., Alexander Stefánsson, hefur borið hér fram fyrirspurn um greiðslufyrirkomulag fjárveitinga til opinberra framkvæmda: Í fyrsta lagi, hvernig háttað sé greiðslu á framkvæmdafé samkv. fjárlögum til opinberra framkvæmda sem framkvæmdadeild 1nnkaupastofnunar ríkisins sér um. Svarið er þetta: Gerður er verksamningur um nær öll verk sem unnin eru á vegum framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins. Í verksamningi, sem undirritaður er af fagráðuneyti og fjmrn. áður en hann öðlast gildi, er tekið fram hvernig greiðslum fyrir verkþætti skuli hagað. Eftir því sem verki miðar áfram senda verktakar inn reikninga til framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar sem yfirfer reikninga og kannar að þeir séu í samræmi við ákvæði verksamnings. Að yfirferð lokinni eru reikningar sendir innkaupastofnun ríkisins sem annast útborgun reikninga fyrir framkvæmdadeild stofnunarinnar. Jafnframt lætur framkvæmdadeildin viðkomandi ráðuneyti vita um þá upphæð sem nauðsynlegt er að ávísa hverju sinni sem greiðslu úr ríkissjóði til Innkaupastofnunar þannig að unnt sé að greiða reikninga vegna viðkomandi verka. Heimildir til greiðslu á fé af ákveðnum fjárlagaliðum eru einungis gefnar út af því ráðuneyti sem fer með viðkomandi málaflokk. Dragist ávísun á fjárveitingu frá einhverju ráðuneytanna getur slíkt haft í för með sér að vandræði skapist h já Innkaupastofnun og geri henni erfitt fyrir að greiða reikninga. Reynt er í lengstu lög að forðast að slíkt komi niður á verktakagreiðslum. Eru starfsmenn framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar í nánu sambandi við þá aðila sem gefa út greiðsluheimildir hjá ráðuneytum. Rétt er að taka fram að eftir að fjmrn. hefur áritað verksamning hefur það talið sér skylt að sjá til þess, að greiðslufall yrði ekki vegna viðkomandi verks. Áður en fjmrn. áritar verksamning hefur verið kannað hvort nægjanleg fjárveiting sé til, að teknu tilliti til upphæðar verksamnings og verðbóta á þeim tíma sem framkvæmdin á að standa. Fari svo, að fjárveiting sé ekki nægjanleg til að greiða kostnað við framkvæmd, sem gerður hefur verið verksamningur um, er ætlast til að það ráðuneyti, sem fer með viðkomandi málaflokk, sæki um umframfjárveitingu. Því miður vill oft dragast að ráðuneytin gangi frá þeim málum, en fjmrn. hefur engu að síður talið sér skylt að inna greiðslur af hendi hafi það áritað verksamning, eins og fyrr segir. Önnur spurning hv. þm. er svohljóðandi: Hvernig er farið með geymdar eða ónotaðar fjárveitingar til opinberra framkvæmda samkv. fjárlögum milli ára? Svarið er þetta: Telji ráðuneyti að það eigi ónotaða fjárveitingu frá fyrra ári er sótt um heimild til að fá fjárveitinguna geymda. Umsókn um geymslu á stofnkostnaðarfjárveitingu er send fjárlaga- og hagsýslustofnun sem síðan tilkynnir viðkomandi ráðuneyti ásamt gjaldadeild fjmrn. um geymsluheimild. Geymd fjárveiting er síðan sett inn í greiðsluáætlun og kemur til útborgunar eftir samkomulagi milli fagráðuneytis og fjmrn. Herra forseti. Ég vænti þess, að með þessum orðum sé fsp. hv. þm. svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar við þessari fsp., þó að ég verði að lýsa því, að mér finnst það skjóta nokkuð skökku við þær upplýsingar sem fram hafa komið frá fulltrúa ríkisendurskoðunar. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðh., að ekki sé um það að ræða að Innkaupastofnunin hafi með höndum fjármagn öðruvísi en í viðkomandi framkvæmd sem þá og þá er í meðferð. Ef þetta er rétt er það í andstöðu við þær upplýsingar sem ég hef með höndum. Einnig finnst mér athyglisvert að ef um seinagang er að ræða í þessum málum, þá virðist mega rekja það til annarra ráðuneyta sem viðkomandi verkþáttur er tengdur. Ég ætla ekki að fara í umr. hér og nú um þetta atriði sérstaklega. Ég spurði um þetta á sínum tíma í upphafi þings vegna þeirra upplýsinga sem ég hef í höndum um þetta mál frá ríkisendurskoðun. Ég vil þó lýsa því hér yfir, að ég tel fulla ástæðu til að taka lögin um skipan opinberra framkvæmda til rækilegrar endurskoðunar og mun síðar beita mér fyrir að það verði gert. Ég tel einnig ástæðu til í þessu sambandi að láta ríkisendurskoðun gefa skýrslu um þann þátt mála sem ég hef hér spurt um. Ég mun einnig beita mér fyrir því, ekki síst með tilliti til þess, að þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram, sem ég er ekkert að draga í efa að eru réttar miðað við það sem fjmrh. hefur fengið upplýst, stangast mjög á við það sem komið hefur fram í samtölum við fulltrúa ríkisendurskoðunar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér fram til viðskrh. fsp. um styrktaraðgerðir við iðnað í viðskiptalöndum okkar. Fsp. þessi er í tveimur liðum og hljóðar svo, með leyfi forseta. „1. Hvað líður störfum nefndar sem átti að kanna til hvaða styrktaraðgerða hafi verið gripið í húsgagnaiðnaði í fríverslunarbandalagslöndum okkar? 2. Hvað hyggst ríkisstj. gera í vanda húsgagna- og innréttingaiðnaðarins?“ Tilefni þessarar fsp. er það, að eins og öllum þingheimi er kunnugt hefur verið gripið til margháttaðra styrktaraðgerða við iðnað í ýmsum viðskiptalöndum okkar, ýmsum löndum sem við erum í fríverslunarbandalagi við. Í þessum löndum hafa verið gefnar út leiðbeiningabækur um það, hvernig og hvaða styrktaraðgerða viðkomandi iðngreinar geta leitað til og leitað eftir. Hér á landi hafa bæði Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna gert sér far um að reyna að fylgjast með þessum styrktaraðgerðum og tekið saman yfirlit yfir þær helstu. Eins og menn vafalaust vita eru þessar aðgerðir í flestum þessara landa flokkaðar ýmist undir atvinnuaukandi aðgerðir eða byggðasjónarmið. Ég hef áður gert það að umræðuefni hér í þinginu, að t. a. m. í Svíþjóð er gefin út sérstök bók, sem heitir Stödhandboken, sem fjallar um þessar styrktaraðgerðir, og í Danmörku hef ég séð bók sem heitir Offentlige stödbeordninger. Í tengslum við þetta mál er rétt að geta þess enn einu sinni, að t. a. m. í Svíþjóð er sérstakur listi yfir þær styrktaraðgerðir sem tréiðnaður þar í landi getur leitað eftir. Þessar styrktaraðgerðir eru í þeirri bók, sem ég hef séð, taldar upp í fernu lagi. Í fyrsta lagi omstellningsstöd, sem kallað er, eða nokkurs konar aðlögunarstyrkur. Í öðru lagi strukturgarantien, sem mun vera lán þar sem bæði er unnt að fella niður vexti og afborganir ef vissum skilyrðum er fullnægt. Í þriðja langi er um að ræða exportstöd eða sérstakan útflutningsstyrk og í fjórða lagi utbildningsstöd, sem e. k. menntunar- og stjórnunarfræðslustyrkur. Í viðbót við þetta eru skilgreiningar á fjölmörgum styrkjum. Til að mynda í Svíþjóð eru greiddir flutningastyrkir til fyrirtækja, - flutningastyrkir sem geta numið um 15–35% af heildarflutningskostnaði. Í Svíþjóð vitum við að mörg fyrirtæki úti um landsbyggðina fá greiddan styrk á hverja vinnustund sem starfsmenn yfir 50 ára aldri vinna. Í Finnlandi vitum við að veitt er nokkurs konar ríkisábyrgð vegna áhættu sem fyrirtæki lenda í vegna innlendra kostnaðarhækkana. Í Noregi vitum við að veitt eru vaxtalaus fjárfestingarlán. Og í sumum löndum eru fjárfestingarstyrkir sem nema allt að 15% af heildarfjárfestingu. Hér er um nokkuð vandasamt mál að ræða, en það er þó alveg ljóst, að þar sem við erum í fríverslunarbandalagi við önnur lönd, fríverslunarbandalagi þar sem við og þessi lönd höfum gengist undir að fella niður innflutningsgjöld af vörum, þá tala menn um samkeppni, fríverslun á jafnréttisgrundvelli. Sá jafnréttisgrundvöllur er auðvitað ekki til ef síðan er beitt sérstökum styrktaraðgerðum til þess að lækka raunverulegan kostnað þessara iðnaðarvara, en þær síðan fluttar inn til okkar undir yfirskini fríverslunar. Snemma á þessu ári hygg ég að viðskrn. hafi skipað nefnd til að kanna með hverjum hætti slíkar styrktaraðgerðir væru í okkar nágrannalöndum. Niðurstaða þeirra nefndar gæti síðan orðið eða ætti að geta orðið grundvöllur að því, með hverjum hætti ætti að bregðast við þessu og hvort til að mynda ætti að leggja á sérstaka jöfnunartolla. Litlar fréttir hafa borist af starfi þessarar nefndar og ég verð að játa það, að mér þykir sá tími vera orðinn nokkuð langur sem liðið hefur, því að lengi er búið að ræða þessar styrktaraðgerðir hér á landi. Það er rétt að geta þess, að þó að þessi fsp. fjalli sérstaklega um vandamál húsgagnaiðnaðarins, þá er hann ekki einn á báti, heldur eru fjölmargar aðrar iðngreinar styrktar í okkar viðskiptalöndum. Ég vil þar sérstaklega nefna fataiðnað og vefjariðnað margs konar. Ég tel algerlega óhjákvæmilegt að íslenska ríkisstj. bregðist við þessum styrktaraðgerðum í viðskiptalöndum okkar, enda samrýmast þær ekki ákvæðum um fríverslun. Ég hef því lagt fram þessa fsp. í von um að fá greið svör um hvað ríkisstj. hyggist gera í þeim vanda sem þessi iðngrein stendur frammi fyrir nú.



Herra forseti. Á þskj. 66 hefur hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson beint til mín eftirfarandi spurningum: 1. Hvað líður störfum nefndar sem átti að kanna til hvaða styrktaraðgerða hafi verið gripið í húsgagnaiðnaði í fríverslunarbandalagslöndum okkar? 2. Hvað hyggst ríkisstj. gera í vanda húsgagna- og innréttingaiðnaðarins? Í framhaldi af viðræðum, sem fram hafa farið við forustumenn Félags ísl. iðnrekenda, var ákveðið að kanna hverjar væru helstu styrktaraðgerðir í húsgagnaiðnaði á Norðurlöndum. Þá er jafnframt ákveðið að í framhaldi af slíkri könnun mundi íslenska ríkisstj. taka erindið upp hjá EFTA ef nauðsyn bæri til. Aflað hefur verið gagna, bæði með tilstuðlan Félags ísl. iðnrekenda og eins hefur sendiráðum Íslands á Norðurlöndunum verið falið að afla slíkra gagna frá viðkomandi löndum. Nú er verið að vinna úr þessum gögnum. Hv. þm. gerði nokkra grein fyrir styrktaraðgerðum t. d. í Svíþjóð og ég hygg að þær upplýsingar, sem liggja fyrir og hann drap á í sinni fsp., séu til í rn. í höndum þeirrar nefndar sem er að vinna úr þessum málum. En það verður að segja það eins og er, að það hefur ekki verið sérlega greiður aðgangur að því að fá upplýsingar af þessu tagi. Deilur um þessi mál hafa staðið árum saman og það hefur ekki verið greiður aðgangur að því, það verður að segja það eins og er. Í umr. um vandamál iðnaðarins er oft á það minnst, að styrkveitingar til iðnaðar samrýmist ekki reglum fríverslunar. Í EFTA-samningnum eru ítarleg ákvæði um ríkisstyrki, þar sem segir m. a. að ekki megi greiða slíka styrki til útflytjenda. Enn fremur segir þar að ekki megi beita nokkurri aðstoð, sem hefur það í för með sér að spilla þeim hagsbótum sem vænta megi af fríverslun milli aðildarríkjanna. Það er með hliðsjón af þessu ákvæði sem opinberar styrktaraðgerðir til iðnaðar eru metnar hjá EFTA. Erfiðleikarnir eru þeir, hve erfitt getur reynst að sýna fram á að einstakir styrkir brjóti beint í bága við EFTA-samninginn. Reyndar hafa aðildarríkin oftast reynt að koma þessum styrkjum þannig fyrir að svo sé ekki. Á undanförnum árum hafa ríkisstyrkir til iðnaðar og annarra atvinnugreina færst verulega í vöxt með auknu atvinnuleysi og samdrætti á ýmsum sviðum efnahagslífsins. Þeir hafa haft í för með sér hömlur á alþjóðaviðskiptum sem geta engu síður verið skaðlegar en tollar og innflutningshöft. Þess vegna er þetta mál mjög til umræðu á vegum alþjóðasamtaka og þó sérstaklega innan EFTA og Efnahagsbandalagsins. Viðskiptanefnd EFTA, er vann að endurskoðun ríkisstyrkja, fór yfir þær styrktaraðgerðir sem beitt er í aðildarríkjum EFTA. Meginniðurstaða nefndarinnar varð sú, að ekki væri hægt að sýna fram á að styrkir í einstökum EFTA-löndum spilltu þeim hagsbótum sem vænta megi af fríverslun milli aðildarríkja, eins og ég gat um áðan. Hins vegar var bókuð athugasemd um það, að ekki væri fullkomlega ljóst að einstök EFTA-ríki hefðu ekki brotið þessi ákvæði samningsins, og áskildu m. a. Íslendingar sér rétt til að kanna þau mál frekar. Ítarlega hefur verið um það fjallað bæði í ríkisstj. og einstökum rn. til hvaða ráða megi grípa til hjálpar iðnaðinum. Ekki þarf að fjölyrða um að nokkrar greinar íslensks iðnaðar telja sig ekki sitja við sama borð og sams konar iðnaður í öðrum fríverslunarlöndum vegna mikilla ríkisstyrkja þar. Ég er sammála um, að íslenskir iðnrekendur geti ekki sætt sig við annað en að sitja við sama borð í þessum efnum og keppinautar þeirra annars staðar. Ýmsar hugmyndir hafa komið fram um hvernig bregðast megi við þessum vanda. Komið hefur fram hugmynd um að leita ígildis aðlögunargjalds á innfluttum húsgögnum. Komið hefur fram hugmynd um að lækka aðstöðugjöld og auk þess fleiri gjöld á iðnaðinum og að verðlagsmál iðnaðarins verði endurskoðuð. Væri eðlilegast að auka frjálsræði í verðlagsmálum iðnaðarins, sérstaklega þess iðnaðar sem selur framleiðslu sína á innlendum markaði. Á ráðherrafundi EFTA, sem haldinn var í Genf dagana 26. og 27. nóv. s. l., fjallaði ég sérstaklega um ríkisstyrki í EFTA-löndunum og benti á að ýmiss konar ráðstafanir, sem orka tvímælis, hafa skotið upp kollinum, þó ekki sé beinlínis hægt að sýna fram á að þær brjóti í bága við ákvæði EFTA-sáttmálans. Ég vakti þar athygli á því, að ýmsar opinberar styrktaraðgerðir við iðnað hafi óheppileg áhrif á samkeppni og veiki varnir gegn þeim öflum sem óska eftir verndaraðgerðum. Ég vakti einnig athygli á því, að í EFTA-sáttmálanum eru ákvæði sem viðurkenna þörf fyrir byggðaaðgerðir. Í flestum EFTA-löndum eru landshlutar sem eiga í miklum efnahagslegum erfiðleikum. Íbúafjöldi þeirra er í sumum tilfellum meiri en allir Íslendingar. Iðnaður á þessum svæðum nýtur oft sérstakra opinberra styrkja og hagstæðra lánskjara. Í framhaldi af þessu varpaði ég fram þeirri spurningu, hvar væru takmörk þessara opinberu styrktaraðgerða sem geta haft bein áhrif á fríverslun okkar. En eins og kunnugt er er heimilt samkv. EFTA-sáttmálanum að beita t. d. aðgerðum til styrktar einstökum svæðum og einstökum byggðum sem eiga í erfiðleikum, án þess að það brjóti í bága við sáttmálann. Á ráðherrafundinum gerði ég einnig grein fyrir sérstökum vanda íslensks húsgagnaiðnaðar. Af þeim ástæðum teldi ríkisstj. nauðsynlegt að taka upp aftur sama kerfi um innborgunarskyldu og var hér í gildi árin 1979 og 1980. Í framhaldi af því var framkvæmdastjórn EFTA send tilkynning hinn 26. nóv. s. l. þar sem óskað er eftir að EFTA heimili í eitt ár innborgunarskyldu á innflutt húsgögn og innréttingar. Gert er ráð fyrir að EFTA-ráðið fjalli um málið á fundi sínum 10. des. n. k. Samkv. þessari innborgunarskyldu verða innflytjendur að greiða 35% innflutningsverðs á sérstakan reikning í Seðlabankanum þar sem féð verður geymt í 90 daga. Þetta á við um innflutning húsgagna frá öllum löndum. Er þess vænst, að með þessari aðgerð muni draga úr innflutningi og hún verði til þess að hjálpa inniendum húsgagnaiðnaði við uppbyggingu sína. Til þess að gera grein fyrir þessu máli hjá EFTA þarf að senda þar inn skýrslu og greinargerð um stöðu húsgagnaiðnaðarins hér í landinu. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um stöðu húsgagnaiðnaðarins, verður að segja það eins og er, að hann er ákaflega misjafnlega á vegi staddur. Sum fyrirtæki, sem hafa vélvæðst og hagrætt sinum rekstri á undanförnum árum, standa sæmilega vel. Síðan eru önnur, og þá alveg sérstaklega minni fyrirtæki, sem standa miklu verr og eiga frekar í vök að verjast. Í þessum málum öllum þarf að gæta tvenns: Í fyrsta lagi að staða viðkomandi atvinnuvegar sé viðunandi þannig að hægt sé að reka hann með eðlilegum hætti. Hins vegar er svo sjónarmið neytandans um að fá góða vöru við sem lægstu verði og með góðri þjónustu. Það eru auðvitað þessi tvö sjónarmið sem þarf að samræma til þess að fá eðlilega niðurstöðu.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. hefur með þessari fsp. hreyft mjög mikilvægu máli sem skiptir íslenskan iðnað og framtíð hans mjög miklu. Á mjög fjölmennum fundi, sem haldinn var á vegum Félags ísl. iðnrekenda á föstudaginn var hér í Reykjavík og ýmsir þm. a. m. k. voru boðnir til, var gefið yfirlit yfir stöðu ýmissa helstu iðngreina sem eru stundaðar hér á landi. Þar kom fram að þessar svokölluðu stuðnings- eða styrktaraðgerðir, sem beitt er í ýmsum þeim löndum sem við eigum í samkeppni við, hafa leitt til þess, að iðnaðarvörur erlendis frá eru nú fluttar hér inn niðurgreiddar í meira eða minna mæli, en það er að sjálfsögðu í algerri andstöðu við anda fríverslunarsamningsins. Það er þess vegna mjög mikilvægt að hæstv. viðskrh. taki mjög fast á þessu máli innan EFTA. En ég fékk það á tilfinninguna af þeim svörum sem hann gaf hér, að svo væri ekki gert, þetta væri meira á skrifborðsstiginu. Það þyrfti að taka mun fastar á í þessu máli. En það er fleira en þessar stuðningsaðgerðir sem hér kemur til athugunar. Það eru ýmiss konar aðrar aðgerðir, óbeinar hömlur á innflutningi frá Íslandi til sumra þessara landa. Mér er t. d. kunnugt um að eitt íslenskt iðnaðarfyrirtæki, sem framleiðir innréttingar, hugðist notfæra sér þennan frjálsa markað og hefja útflutning á sínum varningi til Svíþjóðar. Það fékk þá þau svör í Svíþjóð, að slíkur varningur þyrfti að fara í sérstaka gæðaprófun áður en leyft væri að flytja innréttingarnar til Svíþjóðar. Sýnishorn var sent út í mars s. l., en nú er þetta ár að verða liðið og síðan hefur ekkert heyrst og enn stendur á því að svokölluð gæðaprófunarnefnd í Svíþjóð gefi heimild til að þetta fyrirtæki geti flutt út sinn varning til Svíþjóðar. Hér er að sjálfsögðu beitt óbeinum hömlum sem mér finnst vera mjög andstætt því sem gilda eigi í viðskiptum milli ríkja sem eru aðilar að EFTA. Það væri út af fyrir sig ástæða til þess að fjölyrða um þetta mál frekar, en tíminn leyfir það ekki hér, t. d. að fjalla svolítið um húsasmíði og innflutning á húsum og mismunandi aðstöðu íslenskra fyrirtækja og innflytjenda að því leyti. En tími minn leyfir það ekki á þessu stigi og ég geymi mér það þangað til síðar.



Herra forseti. Ég tel rétt að ég komi aðeins inn í þessar umr. þó að tíminn sé naumur. Vandamál íslensks húsgagnaiðnaðar hafa verið til meðferðar á vegum stjórnvalda og ekki síst iðnrn. í samvinnu við hagsmunaaðila um langan tíma. Um það leyti sem innborgunargjald var sett á innflutt húsgögn 1979 var ákveðið að ráðast í sérstakt þróunarátak til eflingar greininni. Í þessu þróunarátaki hafa tekið þátt um tveir tugir húsgagnaframleiðenda og innréttingaframleiðenda, flestir ef ekki allir hinir stærstu á þessu sviði. Það stendur enn þá yfir og hefur gefið mjög góða raun hjá þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga. Til stuðnings þessu átaki hefur verið veitt fjármagn af iðnþróunarfé, sem kom inn vegna aðlögunargjalds sem í gildi var um tíma, og einnig hafa sjóðir, svo sem Iðnrekstrarsjóður, stutt mjög við þetta átak. Í fyrirtækjum, sem tekið hafa þátt í því, hefur orðið stórfelld framleiðniaukning og sum þessara fyrirtækja eru að búa sig í útflutning húsgagna og hugsa til þess og telja raunsætt að nýta sína framleiðslugetu til þess að flytja út húsgögn, en styrkja sig auðvitað um leið á innanlandsmarkaði. Ekki alls fyrir löngu flutti ég till. um það í ríkisstj., að til sérstakra aðgerða yrði gripið vegna húsgagnaiðnaðar. Hæstv. viðskrh. hefur getið hér um einn þáttinn sem fellur undir hans svið, þar sem það varðar samskipti við fríverslunarsamtökin, þ. e. að innleiða á nýjan leik innborgunarskyldu á innflutt húsgögn. Þar er um væga verndaraðgerð að ræða sem getur komið að gagni á meðan hún er í gildi, og ég tel hana alveg réttlætanlega og eðlilega á meðan þetta markaðsátak er að skila árangri. Hitt er svo annað mál, að EFTA-samþykktin gerir ráð fyrir möguleikum á að leggja á jöfnunartolla, ef um sérstakar styrktaraðgerðir er að ræða sannanlega frá einstökum löndum. Það er sú athugun sem hv. fyrirspyrjandi vék hér að að kanna þyrfti og er í könnun í nefnd á vegum viðskrn. En það þarf að vera hægt að sanna það með sæmilega gildum hætti, að um slíkar aðgerðir sé að ræða. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að við beitum slíkum ákvæðum fríverslunarsamningsins þegar ljóslega er á okkur brotið í þessum efnum. Þá hefur verið samþykkt af ríkisstj. að stuðla að því, að hér verði tekin upp gæðaprófun á húsgögnum bæði innlendum húsgögnum og einnig innfluttum, og það verði notað sem neytendavernd í þessu samhengi og einnig til verndar okkar iðnaði sem fullyrt er og ég hygg með réttu að hvað snertir gæði sé á marga lund betri og taki fram mjög mörgu af því sem flutt er inn í landið, sem alls ekki er sniðið við innlendar aðstæður, þ. á. m. það rakastig sem ríkir í þessu landi og er verulega annað en víða framleiðslulöndum. Þá var einnig samþykkt af ríkisstj. um miðjan nóv. að beina því til fjvn. að bæta stöðu Iðntæknistofnunar til gæðaprófunar og til að efla trétæknideild Iðntæknistofnunar, sem mikil nauðsyn er á til þess að styðja við innlenda framleiðendur svo að þeir búi við svipaðar aðstæður og keppinautar þeirra erlendis. Sama gildir um fleiri þætti, sem voru í þessari samþykkt, svo sem athugun á lánakjörum, að lánasjóðir leituðust við að styðja innlenda framleiðendur og veita þeim greiðslufrest á afborgunum og vöxtum, fyrirtækjum sem eru í sérstöku átaki í sinni grein, og raunar hafa sjóðirnir boðið slík kjör, eins og t. d. Iðnlánasjóður. Einnig á að fara ofan í saumana enn frekar á aðflutningsgjöldum til framleiðenda, þar sem enn þá er eitthvað að finna í tollskrá sem eðlilegt er að verði fellt niður af aðflutningsgjöldum, auk almennrar athugunar á starfsskilyrðum þessarar greinar, sem fellur saman við þá athugun á starfsskilyrðum iðnaðarins sem stendur nú yfir. Aðlögunargjald á innfluttar vörur féll niður um síðustu áramót. Ég taldi mjög miður að það gerðist. Við það rýrnaði samkeppnisstaða innlends iðnaðar. En það náðist ekki samstaða um að halda þessu gjaldi áfram og þrepa það niður í áföngum, eins og ég hefði talið eðlilegt. Hér var minnt á innflutt hús og mismunun í sambandi við það. Ég tek mjög eindregið undir það, að þar er mál á ferðinni sem þarf að bregðast við mjög fljótt, því að það eru flutt hér inn í landið heil hús með búnaði, sem er tollaður ef hann er fluttur inn einstakur, en kemur inn ótollaður ef hann er inn í slíkri fasteign. Slík mismunun gengur að sjálfsögðu ekki og er unnið að því að bregðast við því af hálfu stjórnvalda.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. svörin og vil jafnframt nota þetta tækifæri til að þakka honum fyrir þá hörðu ræðu, sem hann flutti á ráðherrafundi EFTA, og ummæli hans um styrktaraðgerðir nágrannaþjóðanna þar, sem Norðmenn töldu samkv. blaðaviðtölum reyndar högg fyrir neðan belti, að mínu viti mjög ranglega. Ég held að íslenskir fulltrúar þurfi á erlendum vettvangi að gera þessi mál að umræðuefni og það í fullri alvöru. Ég verð að segja það eins og er, að mér þykir nefndarstörf eins og þau, sem hér um ræðir, ganga hægt. Ég skal fyrstur manna viðurkenna það, að menn þurfa að undirbyggja sínar ákvarðanir vel, en endalaus nefndarvinna nær auðvitað alls ekki nokkurri átt. Það má vel vera og er sjálfsagt rétt, að innborgunargjald, innborgunarskylda um 35% í eitt ár mun hjálpa eitthvað til að byrja með. Það dregur úr innflutningi fyrst eftir að slíkt gjald kemur á. En það þarf meira til, það þarf miklu meira til. Ég hef verið eindregið þeirrar skoðunar, að það þurfi að leggja jöfnunartolla á í slíkum tilvikum sem hér er um að ræða. Ég á erfitt með að skilja að það geti verið svo mikið mál og ekki sé greiður aðgangur að því að fá upplýsingar um þessi mál í nágrannalöndum okkar, þegar ég hef sjálfur undir höndum heilar leiðbeiningabækur um styrktaraðgerðir við þessar iðngreinar. Það eru opinberar bækur og mér þykir undarlegt ef ekki er hægt að festa hendur á þeim. Ég er þeirrar skoðunar, að Íslendingar eigi að leggja jöfnunartolla á, t. a. m. 10% jöfnunartolla á innflutt húsgögn á grundvelli þessara leiðbeiningabóka, og tilkynna okkar viðskiptalöndum, þessum fríverslunarbandalagslöndum, að þeir verði ekki teknir af fyrr en þau hafi með öruggum hætti sýnt fram á að þessar styrktaraðgerðir séu ekki lengur til Iðnrh. kom hér að því, að ríkisstj. hefði samþykkt að koma á sérstöku gæðamati á innflutt húsgögn. Það er ábyggilega mjög gott mál, og mér er ekki grunlaust um að það, sem hv. 6. þm. Reykjv. kom hér inn á og kallaði óbeinar hömlur á innflutningi, sé slíkt gæðamat sem nágrannaþjóðir okkar og viðskiptaþjóðir hafa komið á og kalla bara, hygg ég, beint út hjá sér „momentary barriers“. Hins vegar er ýmsum spurningum varðandi slíkt gæðamat ósvarað. Á það að vera skylda að öll innflutt húsgögn undirgangist slíkt gæðamat, að innflutt húsgögn t. a. m. uppfylli ákveðin skilyrði? Eða á þetta að vera þannig, eins og mér skilst að það sé meira í mörgum öðrum löndum, að gæðamerki vinni sér sess þannig að neytendur viti að það sé óráðlegt að kaupa vöruna nema hún sé gæðamerkt. Þarna er mikill munur á. Varðandi innfluttu húsin vil ég aðeins segja það, að það virðist stóraukast nú að flytja inn tilbúin timburhús til Íslands. Það er enginn vafi á því, að þarna þarf gæðamat að koma til og að ýmis ákvæði í íslenskum byggingarsamþykktum þurfa að koma alveg sérstaklega til athugunar í þessu sambandi. Það er ekki tími til að rekja það hér, en við þurfum að reikna með meiri vindstyrk en gert er í þessum löndum. Þess vegna þarf að akkera þak hér á Íslandi betur niður en gert er í þessum löndum. Og við þurfum að reikna með slagregni hér sem gerir vatnsþéttingar miklu erfiðari og nákvæmari en gert er í þessum löndum. Þar eru því ýmis ákvæði sem nauðsynlegt er að taka á. Slíkar aðgerðir eru hrein neytendavernd, að það séu ekki flutt inn hús sem uppfylla ekki þær kröfur, sem íslenskt veðurfar útheimtir að gerðar séu. Ég vil alveg sérstaklega hvetja íslensku ríkisstj. til að taka fast á þessu máli. Ég tel alveg nauðsynlegt að leggja jöfnunartolla á í slíkum tilvikum sem þessum. Það er ábyggilegt, að íslenskur iðnaður verður að njóta sömu grundvallaraðstæðna og sá iðnaður sem hann keppir við erlendis. Til þess þarf að mæta þessum jöfnunar- og styrktaraðgerðum auk þess sem auðvitað er alveg nauðsynlegt að bæta þau starfsskilyrði sem innlendur iðnaður býr við hér. Þá á ég sérstaklega við þá mismunun á milli grunnatvinnuvega þjóðarinnar sem fram kemur í launaskatti og aðstöðugjaldi.



Herra forseti. Aðeins örstutt. - Ég vil byrja á því að þakka hv. 12. þm. Reykv. fyrir að hreyfa hér merku og þörfu máli og vil aðeins bæta hér við og leggja áherslu á mikilvægi þess, að tekið verði upp þetta sem við köllum gæðaeftirlit á innfluttum iðnaðarvörum til landsins. Hæstv. iðnrh. gat þess, að þetta mál væri í athugun hvað varðar innflutning á húsgögnum, en ég legg kannske enn þyngri áherslu á að þetta gæðaeftirlit verði tekið upp við innflutning á tilbúnum húsum. Ég held að það sé jafnvel enn brýnna að það sé gert og ég kem hér fyrst og fremst upp til að leggja áherslu á við hæstv. iðnrh. að það mál verði tekið mjög vel til athugunar jafnframt því að gæðaeftirlit verði tekið upp á innflutt húsgögn.



Herra forseti. Ég hef í höndum greinargerð um jöfnunartolla. Hún er allt of löng til þess að gera grein fyrir henni hér og skal ég ekki gera það. En það er aðalregla samkv. okkar tollskrárlögum og GATT-samningunum, sem við erum aðilar að eins og kunnugt er, að það verða að vera a. m. k. þrjú skilyrði til þess að hægt sé að setja á jöfnunartoll. Í fyrsta lagi verður varan, sem er innflutt, að njóta ríkisstyrkja erlendis, í öðru lagi verður innlendum atvinnurekstri að hafa verið stefnt í verulega hættu eða hann torveldaður að mun vegna þess og í þriðja lagi verður að vera orsakasamband milli þess, að innflutt vara fær slíkan styrk erlendis, og þess, að innlendum atvinnurekstri sé stefnt í hættu eða hann torveldaður. Áður en til álagningar kemur verður innflutningsland að láta fara fram rannsókn er sannar að öll framantalin skilyrði séu til staðar. Í tollskrárlögum er fátt sagt um hvernig stjórnvöld, þ. e. fjmrn. sem þetta heyrir undir, skuli standa að álagningu jöfnunartolls. Samkv. lögunum getur fjmrh. sett nánari reglur um jöfnunartolla og um skil á þeim, en þessar reglur hafa enn ekki verið settar. Af lögum og ákvæðum GATT-samningsins er ljóst að jöfnunartoll má aðeins leggja á innflutta vöru, ef skilyrði álagningar eru sannanlega fyrir hendi, sbr. það sem ég sagði áður. Þessir tollar eru yfirleitt lagðir á yfir tiltekið tímabil og hámarkið er samkv. okkar lögum sex mánuðir, ef ég man rétt. Þetta er auðvitað aðgerð sem kemur til greina, og hér hefur verið minnst á eitt mál sem er sláandi í þessum efnum og sýnir í raun og veru hvað okkar - ég vil segja: tollalög og kannske lagaástand er úrelt, og það er það, að þegar flutt eru heil hús inn í landið eru fjöldamargir hlutir í þeim húsum tollfrjálsir, sem sæta allháum tollum ef þeir eru fluttir inn sérstaklega. Ég hefði haldið að það væri mögulegt í þessu sambandi að framkvæma lögin þannig að tolla sérstaklega slíka hluti án þess að breyta lögum, en skal ekkert um það fullyrða. En í öllu falli er það alveg ljóst, að við getum sjálfir lagfært hjá okkur ýmislegt sem ekki er sanngjarnt í garð iðnaðarins þegar um er að ræða innflutning á vöru sem er framleidd hér í landinu, eins og hús, og sjálfsagt að leita allra leiða í þeim efnum. Ég vil svo að lokum segja það, að þetta er auðvitað mjög þýðingarmikið mál fyrir okkur. Við eigum í vök að verjast með veikan iðnað, lítinn heimamarkað og harða samkeppni, við eigum mjög í vök að verjast. Og það háttar þannig til hjá okkur, eins og ég gat um áður, að svæði, sem eru talin jarðarsvæði í ýmsum EFTA-löndum og eiga við byggðavandamál að stríða, njóta ýmislegra styrkja og stuðnings, sem heimilt er samkv. EFTA-lögum eða EFTA-sáttmálanum. Þessi svæði eru kannske fjölmennari en Ísland og við auðvitað eigum í vök að verjast við samkeppni iðnaðarframleiðslu frá þessum svæðum. Það er því eðlilegt að við gerum kröfur um það, að menn reyni að finna mörk í þessum efnum, sem eru þess eðlis, að við sem aðildarríki að Fríverslunarbandalagi Evrópu getum sæmilega við unað og höfum skilyrði til þess að þróa okkar iðnað með eðlilegum hætti.



Herra forseti. Það eru orðin allmörg ár síðan umr. um Kröfluvirkjun stóð hvað hæst hér á Alþingi, en ég tel að sú umr. hafi áþreifanlega leitt í ljós að hér hafi verið um að ræða einhverja vanhugsuðustu og verst undirbúnu framkvæmd, sem dæmi þekkjast til úr íslenskri framkvæmdasögu, og jafnframt um einhverja mestu ævintýrapólitík í fjárfestingarmálum sem nokkur ríkisstj. hefur rekið. Síðan þessar umr. fóru fram hefur það gerst til viðbótar, að saga Kröfluvirkjunar er notuð í erlendum háskólum sem skólabókardæmi um hvernig ekki eigi að standa að virkjun jarðgufu. Íslendingar eru komnir á blað í slíkum sérfræðistofnunum sem dæmi um hvernig ekki á að halda á málum. Undir lok þessara umr. var lögð fram hér á Alþingi samkv. minni beiðni og fleiri þm. mjög ítarleg skýrsla um Kröfluvirkjun, þar sem m. a. komu fram allar þær áætlanir, sem hafðar hafa verið uppi um virkjunina, og kostnaður henni samfara. Síðan hefur lítið um Kröfluvirkjun verið fjallað hér á Alþingi, nema að jafnan við afgreiðslu lánsfjárlaga og fjárlaga hefur verið gert talsvert veður út af því, að nú stæðu líkur til að virkjunin mundi komast í gagnið ef Alþingi samþykkti að verja verulegum hluta til viðbótar af sameiginlegu fé landsmanna til framkvæmda við virkjunina. Minna hefur hins vegar orðið úr því, að þessar tilraunir hafi skilað árangri. Herra forseti. Ég tel að nauðsynlegt sé fyrir Alþingi að fá nú enn upplýst hvað hefur gerst frá því að síðast var um Kröfluvirkjun fjallað með þeim hætti sem gert var í hinni ítarlegu skýrslu. Hef ég því leyft mér að bera fram á þskj. 94 svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „1. Hver er orðinn heildarframkvæmdakostnaður við Kröfluvirkjun ásamt fjármagnskostnaði? 2. Hver eru áætluð rekstrarútgjöld og rekstrartekjur virkjunarinnar á yfirstandandi ári? Hvert þyrfti orkuverðið að vera frá Kröflu, miðað við áformaða orkuframleiðslugetu virkjunarinnar í ár, til þess að orkuverðið gæti staðið undir rekstrar- og fjármagnskostnaði? Séu upplýsingar ekki tiltækar fyrir yfirstandandi ár er spurt um hliðstæðar upplýsingar fyrir árið 1980. 3. Hvenær er talið líklegt að Kröfluvirkjun nái fullri orkuframleiðslugetu, hvað er ráðgert að til virkjunarinnar þurfi að kosta miklu fjármagni til þess að svo geti orðið, miðað við þá reynslu sem fengist hefur af borunum, og hvenær má áforma að virkjunin geti sjálf af tekjum sínum staðið undir: a) rekstrarkostnaði, b) rekstrar- og fjármagnskostnaði?“ Ég vil aðeins bæta því við, hæstv. forseti, að nýverið urðu talsverðar deilur um þá ráðstöfun hæstv. ríkisstj. að taka fjármagnskostnað vegna Kröfluvirkjunar út úr ríkissjóði, út úr A-hluta fjárlagafrv. og færa þennan kostnað undir B-hluta fyrirtæki, þ. e. fyrirtæki með sjálfstæðan fjárhag. Á bak við þessa ákvörðun hlýtur að liggja ákvörðun um það, að Kröfluvirkjun sé ætlað að fara að greiða þennan fjármagnskostnað, a. m. k. einhvern tíma í fyrirsjáanlegri framtíð. Einhverjar upplýsingar hlýtur hæstv. ríkisstj. að hafa sem gera það að verkum að hún tekur þessa ákvörðun við gerð fjárlagafrv. nú. Hafi hún engar slíkar ákvarðanir að byggja þessa afstöðu sína á og engar frekari upplýsingar en eru almennt á vitorði alþm., þá er að sjálfsögðu ljóst að sú ákvörðun að flytja fjármagnsútgjöld Kröflu úr A-hluta ríkisreiknings yfir í B-hluta fjárlaga er aðeins til þess gerð að láta lita svo út á pappírnum, að hagur ríkissjóðs sé betri en hann raunverulega er.



Herra forseti. Ég svara hér fsp. frá hv. 3. þm. Vestf. varðandi Kröfluvirkjun, en eins og hann gat um er nokkuð umliðið síðan málefni hennar hefur borið hér á góma. Vorið 1980 svaraði ég fsp. skriflega með yfirliti sem lagt var fram hér á Alþingi, en varðandi svör við þessari fsp. nú hef ég leitað til umsjónaraðila virkjunarinnar, Rafmagnsveitna ríkisins, sem falið var í ársbyrjun 1979 að annast rekstur hennar og standa fyrir framkvæmdum og gera tillögur um framkvæmdir vegna Kröfluvirkjunar. Frá sama tíma var afnumið það skipulag sem áður gilti um Kröflunefnd, sem lögð var niður, og fyrirmæli til Orkustofnunar sem orkuöflunaraðila í því formi sem verið hafði. En ég ætla að þessum inngangi loknum að ganga beint að því að svara fsp. hv. fyrirspyrjanda. Hver er orðinn heildarframkvæmdakostnaður við Kröfluvirkjun ásamt fjármagnskostnaði? er fyrsta spurning hans. Svar: Heildarframkvæmdakostnaður ásamt fjármagnskostnaði við Kröfluvirkjun miðað við árslok 1981 er áætlaður 616.9 millj. kr. Er þá miðað við verðlag á miðju þessu ári. samkv. samantekt ríkisbókhalds, sem nær til ársloka 1980. Ef þessi upphæð er talin til verðlags á miðju þessu ári nemur hún 543 millj. kr. Framkvæmdir 1981 við Kröfluvirkjun eru áætlaðar 33.6 millj. kr. samkv. fjárlögum og 3.8 millj. kr. þar til viðbótar eiga að koma úr rekstri Kröfluvirkjunar eða alls 37.4 millj. kr. Þá eru áætlaðar vaxtagreiðslur samkv. fjárlögum 1981 36.5 millj. kr., þannig að úr þessum tveimur þáttum ársins 1981 verður bókfærð aukning Kröfluvirkjunar 73.9 millj. kr. og heildarfjárfesting miðað við þetta við Kröfluvirkjun í árslok 1981 þannig áætluð 616.9 millj. kr. á áætluðu meðalverði 1981. Önnur spurning er svohljóðandi: Hver eru áætluð rekstrarútgjöld og rekstrartekjur virkjunarinnar á yfirstandandi ári? Hvert þyrfti orkuverðið að vera frá Kröfluvirkjun, miðað við áformaða orkuframleiðslugetu virkjunarinnar í ár, til þess að orkuverðið gæti staðið undir rekstrar- og fjármagnskostnaði? Svar í a-lið: Rekstraráætlun fyrir árið 1981 er þannig: Raforkusala 14.7 millj., rekstrargjöld 10.9 millj., rekstrarafgangur á árinu 1981 áætlaður 3.8 millj. kr. Raforkusala er reiknuð á verði Landsvirkjunar inn á Norðurlinu, eftir byggðalinunni, og rekstrargjöld sundurliðast þannig: Stjórnun 1 millj. 270 þús., launatengd gjöld 3 millj. 110 þús., rekstur og viðhald 1 millj. 530 þús., rekstrarrannsóknir 350 þús., bifreiðar og vinnuvélar 380 þús., mötuneyti 460 þús., Kröfluvegur 190 þús., húseignir í Kröflu 360 þús., stöðvarvarðarhús 140 þús., umbætur vegna rekstrar 890 þús., hreinsun borhola 390 þús. og vélaupptekt 1 millj. 830 þús. kr., samtals 10.9 millj. kr. eins og áður getur. Engar afskriftir eru áætlaðar né bókfærðar í rekstrargjöldum. Fjármagnskostnaður er eignfærður á virkjunina, en er ekki gjaldfærður. Í b-lið er svarið: Ef afskriftir af öllum fjárfestingarkostnaði kæmu til og væru metnar 3.5% á ári mætti áætla afskriftir 1981 21 millj. 640 þús. kr. Fjármagnskostnaður samkv. fjárlögum 1981 áætlaður 36 millj. 450 þús. kr. Heildarrekstrar- og fjármagnskostnaður yrði því rekstrargjöld 10.9 millj. kr., afskriftir 21 millj. 640 þús. og fjármagnskostnaður 36 millj.450 þús. eða alls 68 millj. 990 þús kr. samkv. þessum tölum þyrfti verð frá Kröfluvirkjun að hækka um 369% frá því verði sem hefur gilt á árinu 1981. Þess ber þó að geta, að ekki er öll fjárfestingin í notkun enn sem komið er og er það raunar vel kunnugt. T. d. er búið að reisa stöðvarhús fyrir báðar vélasamstæður virkjunarinnar og kaupa báðar vélasamstæður fyrir alllöngu. Þriðja spurning: Hvenær er talið líklegt að Kröfluvirkjun nái fullri orkuframleiðslugetu, hvað er ráðgert að til virkjunarinnar þurfi að kosta miklu fjármagni til þess að svo geti orðið, miðað við þá reynslu sem fengist hefur af borunum, og hvenær má áforma að virkjunin geti sjálf af tekjum sinum staðið undir: a) rekstrarkostnaði, b) rekstrar- og fjármagnskostnaði? Svar: Í bréfi Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens hf. og Virkis hf. er gerð grein fyrir áætlun um viðbótarstofnkostnað vegna Kröfluvirkjunar á árunum 1982–1990. Tímans vegna rek ég ekki þetta bréf, en get afhent hv. fyrirspyrjanda ljósrit af því. Heildarfjárfesting í árslok hvers árs fyrir árin 1982–1990 óafskrifuð yrði sem hér segir á verðlagi 1981: Framkvæmdir áranna 1982–1990 eru áætlaðar 344 millj. kr. alls eða að jafnaði 38 millj. 222 þús. kr. á ári. Miðað við árslok 1980 eru það 542 millj. 993 þús., og síðan er það rakið frá ári til árs og er á árinu 1990 960 millj. 883 þús. kr. Áætlun þar að lútandi liggur fyrir sundurliðuð og er hægt að afhenda hv. fyrirspyrjanda hana ef hann hefur áhuga á. Forsendur áætlunarinnar eru þessar helstar: Magn raforku er samkv. áætlun Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, verð raforku er meðalverð Landsvirkjunar fyrir raforkusölu inn á Norðurlínu, byggðalínuna, og er 0.239 kr. á kwst. eða tæplega 24 aurar. Rekstrargjöld hafa verið áætluð í samráði við Einar Tjörva Elíasson yfirverkfræðing við Kröfluvirkjun. Afskriftir eru áætlaðar 3.5% á ári að meðaltali af allri fjárfestingu í Kröfluvirkjun, og fjármagnskostnaður er áætlaður 4.25% á föstu verðlagi. Þetta eru svör við spurningum hv. fyrirspyrjanda. Um Kröfluvirkjun, forsögu og horfur mætti vissulega margt segja svo og þýðingu virkjunarinnar í sambandi við rekstur á núverandi línukerfi landsins, en ég ætla ekki að fara út í þá þætti hér nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Mér er alveg ljóst og var ljóst þegar ég gerði þessa fsp., að hún er mjög ítarleg, óvenjulega ítarleg og krefst óvenjulega ítarlegra svara. Ég vil því strax færa hæstv. iðnrh. sérstakar þakkir fyrir þau svör sem hann hefur gefið, sem eru mjög ítarlega og skýr. Ég vil jafnframt vekja athygli á nokkrum staðreyndum sem koma fram í hans máli. Hann upplýsti að ljóst væri að framkvæmdakostnaður við þetta ævintýrafyrirtæki, Kröflu, væri áætlaður 960 millj. kr. til ársins 1990. Þessi virkjun, verði hún búin þá sem alls ekki liggur ljóst fyrir, mun þá hafa kostað á verðlagi miðs árs 1981 960 millj. nýkr. eða 96 milljarða gkr. Framlag virkjunarinnar sjálfrar til framkvæmda og til fjármagnskostnaðar eru 3.8 millj. í ár, sem er aðeins um það bil 10% af fjármagnskostnaðinum einum, vaxtakostnaðinum einum. Þurfa þá 9/10 fjármagnskostnaðarins á hverju ári að koma úr vasa landsmanna, fyrir utan allar fjárhæðir sem þarf að verja til frekari framkvæmda við Kröfluvirkjun. Til þess að þetta fyrirtæki gæti staðið undir sér á framkvæmdatímanum þyrfti orkuverðið þaðan að vera tæplega 370% hærra en það er. Hvaða 240 þús. manna þjóð annarri skyldi vera gert að borga slíkan reikning fyrir aðra eins ævintýrapólitík og þá sem stóð á bak við gerð þessarar virkjunar? Það er nokkuð ljóst dæmi um ástandið í íslensku þjóðfélagi, að þeir aðilar, sem báru ábyrgðina á og stjórnuðu því, að þessi óskapaframkvæmd varð til, sitja nú við stjórnvölinn á okkar þjóðarskútu. Hæstv. þáv. iðnrh. er nú forsrh. og Kröflunefndarmennirnir eru annar ráðherra vísindamála á Íslandi, æðsti yfirmaður allra vísindamála í landinu, hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason, og hinn æðsti yfirmaður opinberra fjármála, hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds. Ef einhvern tíma hefur verið til réttmætt heiti á ríkisstj., þá ber þessari ríkisstj. heitið Krafla, og ætlar að verða jafndýr mistök þjóðarheildinni og framkvæmdin ætlar að reynast, og mætti þó sjálfsagt bæta við mörgum núllum fyrir aftan þegar reikningarnir verða gerðir upp. Ég tek enn og aftur fram að hæstv. núv. iðnrh. var enginn aðili að þessari framkvæmd á sinni tíð. Ég býst við því, þó að ég viti það ekki, að hann hafi verið meðal þeirra flokksmanna Alþb. sem voru sammála okkur Alþfl.-mönnum á sinni tíð um afstöðu til þeirrar virkjunar. Ég þakka hæstv. iðnrh. enn og aftur fyrir þær mjög skýru og greinargóðu upplýsingar sem hann gaf við fsp. minni áðan.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til viðskrh. um olíustyrki til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar. Það er spurt um í fyrsta lagi: Hverjar ástæður geta verið fyrir því, að ekki sé ráðstafað til olíustyrkja nema um helmingi af þeim 50 millj. kr., sem fjárlög 1981 gera ráð fyrir að sé varið í þessu skyni? Í öðru lagi er spurt hvort ríkisstj. vilji sjá til þess, að greidd verði viðbót við olíustyrki árið 1981, þannig að ráðstafað verði öllu því fjármagni sem fjárlög gera ráð fyrir til olíustyrkja á þessu ári. Í fjárlögum fyrir árið 1981 er gert ráð fyrir að verja 50 millj. kr. í styrk vegna olíunotkunar til húshitunar. Frá 1. jan. 1980 hefur hver olíustyrkur numið 200 kr. á ársfjórðunginn. Meðaltalsfjöldi styrkja á árinu 1981 er áætlaður um 29 þús. Yrði þá kostnaður, miðað við óbreyttan olíustyrk, fyrir árið 1981 um 23 millj. kr. Auk þess er olíustyrkur greiddur til rafveitna og skóla og áætlast þær greiðslur 2–3 millj. kr. á þessu ári. Upphæð olíustyrkja hefur verið óbreytt síðan lög nr. 53/1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, voru sett. Í lögunum segir að heimilt sé að breyta olíustyrknum miðað við breytingu á verði gasolíu og annarra orkugjafa. Ef olíustyrkurinn hefði verið hækkaður í hlutfalli við olíuverð hefði hann átt að vera 360 kr. á ársfjórðungi þegar fyrir síðustu olíuverðshækkun nú að dögunum, miðað við það olíuverð sem var þegar frv. að lögum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar var samþykkt. Með tilliti til þessara staðreynda lýsir það ekki mikilli umhyggju fyrir því fólki, sem þarf að bera byrðar olíuupphitunar, og er raunar reginhneyksli að ríkisstj. skuli ekki hafa notað heimild laga til þess að hækka olíustyrkinn og nýta allt það fjármagn sem Alþingi hefur ákveðið að varið skuli í þessar þarfir. Fsp. mín veit að því annars vegar að fá skýringar á þessu framferði ríkisstj. og hins vegar að því að fá úrbætur í þessu efni. Ég legg áherslu á að ríkisstj. sjái til þess, að greidd verði viðbót við olíustyrkinn fyrir árið 1981, þannig að ráðstafað verði öllu því fjármagni sem fjárlög gera ráð fyrir til olíustyrkja fyrir fjórða ársfjórðung og jafnframt uppbót á styrki hinna fyrri ársfjórðunga. Ákvörðun um þetta þarf að taka strax. Það væri góður jólaglaðningur fyrir þá sem búa við olíuupphitun. Reyndar er þetta ekki annað en það sem ríkisstj. ber nú skylda til að gera. Ef einhver er í vafa um réttmæti þess, sem hér er farið fram á, má vísa til staðreynda. Það er að sjálfsögðu af mörgu að taka, en ég læt mér nægja að benda á að samkv. niðurstöðum könnunar Fjórðungssambands Vestfirðinga er mismunurinn á útgjöldum sambærilegrar fjölskyldu í Reykjavík, sem býr við hitaveitu, og á Ísafirði, sem býr við húshitun með olíu, sem nemur andvirði 13.73 vinnuvikna. Það tekur á Ísafirði 13.73 vinnuvikur að vinna fyrir upphituninni samkv. þessu fram yfir það, sem það tekur Reykvíkinginn, sem býr við hitaveituna. Þessir útreikningar hafa ekki verið vefengdir. Þetta er sambærilegt við það sem allir þurfa að þola sem við olíukyndingu búa, hvar sem þeir eru á landinu.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. hefur gert fsp. um olíustyrki á þskj. 132, svohljóðandi: „Hverjar ástæður geta verið fyrir því, að ekki sé ráðstafað til olíustyrkja nema um helmingi af þeim 50 millj. kr. sem fjárlög 1981 gera ráð fyrir til olíustyrkja á þessu ári?“ Við ákvörðun um lækkun ríkisútgjalda á s. l. sumri ákvað ríkisstj. að lækka þennan fjárlagalið í 46 millj. kr. Ástæða þess, að olíustyrkur hefur ekki verið hækkaður, er sú, að ekki þykir rétt að greiða olíuna það mikið niður að olíuhitun verði ódýrari en hitun með innlendum orkugjöfum. Olíustyrkur hefur verið 200 kr. á ársfjórðungi. Fyrir síðustu hækkun olíunnar nú í byrjun desember er talið að olíuhitun hafi verið um 10% dýrari en rafhitun, ef olíustyrkur hefði verið 253 kr. á ársfjórðungi. Mér finnst eðlilegt að olíuhitun sé eitthvað dýrari en hitun með innlendum orkugjöfum, þannig að í því felist hvatning til notkunar þeirra. En það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því í sambandi við þessi mjög svo alvarlegu mál, sem varða miklu um afkomu fólks, að það er býsna dýrt að hita upp híbýli og hús í sumum tilvikum með innlendum orkugjöfum. Fyrirspyrjandi spurði til viðbótar: „Vill ríkisstj. sjá til þess, að greidd verði viðbót við olíustyrkinn 1981, þannig að ráðstafað verði öllu því fjármagni sem fjárlög gera ráð fyrir til olíustyrkja á þessu ári?“ Ég er þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé að úthluta þeirri fjárhæð sem hverju sinni er til ráðstöfunar, en þó verði að gæta þeirra sjónarmiða sem ég gat um hér að framan. Ég skipaði á s. l. sumri nefnd fulltrúa allra þingflokka til þess að endurskoða lögin um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Ég hef óskað þess við nefndina, að hún væri mér til ráðuneytis um olíustyrkinn, og er mér kunnugt um að hún er nú með það mál í athugun, eins og hv. fyrirspyrjandi veit, en hann á einmitt sæti í nefndinni. Árið er ekki liðið og enn færi á því að hækka olíustyrkinn, þannig að ég hef verið að hinkra við eftir niðurstöðum og ráðleggingum frá nefndinni áður en ég eða ríkisstj. tæki endanlega ákvörðun í þessu máli. Ég get fallist á að það sé eðlilegt að greiða viðbótarstyrk fyrir 1981 ef það þykir ráðlegt með tilliti til framangreindra sjónarmiða, sem ég gerði hér grein fyrir og í raun og veru eru grundvöllur að þeirri stefnu sem mörkuð var í lögunum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, þ. e. að stefnan sé sú, að upphitun með olíu að viðbættum olíustyrk sé yfirleitt ekki ódýrari en upphitun með innlendum orkugjöfum, til þess að hvetja menn til að nýta innlenda orkugjafa til upphitunar. En þeir eru í sumum tilfellum býsna dýrir og það er auðvitað skylt mál, en þó nokkuð annað mál og stærra. Að óbreyttum olíustyrk mundi ég áætla að greiðsla fyrir árið í ár mundi nema allt að 30 millj. kr., þannig að þarna er nokkurt svigrúm. Það er ástæða til að geta þess, að olíustyrkjum hefur farið mjög verulega fækkandi á undanförnum árum. Þegar fyrri olíukreppan skall á 1973 var lögleitt hér á hv. Alþingi á árinu 1974 að innleiða olíustyrki til upphitunar. Þá voru þeir samtals hartnær 95 þús. að tölu. Á undanförnum árum hefur verið unnið mjög kappsamlega að því að byggja hitaveitur og yfir höfuð raforkuver og auka innlenda orkuframleiðslu í öllum efnum. Niðurstaðan hefur orðið sú, að nú eru olíustyrkir samtals 25 þús., en voru nær 95 þús. 1974. Og þegar búið verður að tengja Akranes, Stokkseyri og Eyrarbakka, sem verður gert bráðlega, fara olíustyrkir niður fyrir 20 þús. Það er því býsna mikill árangur sem náðst hefur í þessum efnum á undanförnum árum, og er ástæða til að benda á það, að við getum fengið olíukreppu hvenær sem er. Þær skullu á í raun og veru án þess að gera boð á undan sér og hafa verið tvær, eins og við þekkjum, aðallega á síðasta áratug. En við getum allt eins staðið frammi fyrir þeirri staðreynd hvenær sem er að fá þriðju olíukreppuna með stórhækkuðu olíuverði. Við skulum vona að svo verði ekki, en um það getur enginn sagt. Ég vil að lokum segja þetta: Í fyrsta lagi, að ég bíð eftir ráðgjöf frá nefndinni, sem hv. fyrirspyrjandi á sæti í, áður en endanlega verða teknar ákvarðanir um ráðstöfun þess fjár sem er til og er nú heldur meira vegna þess að það hefur miðað hraðar í þessum framkvæmdum en áætlað var þegar ákvarðanir voru teknar um upphæðina í fjárlögum hér í fyrra. En þetta mál allt saman er stórt mál og miklu stærra mál en varðandi olíustyrkina, vegna þess að menn búa við ákaflega misjöfn kjör að því er snertir upphitun með innlendri orku. Það er annað og stærra mál, en engu þýðingarminna en hitt.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði að það væri ekki rétt að hafa olíustyrkina svo háa, að það yrði ódýrara að kynda með olíu en að nota innlenda orkugjafa, og átti þá auðvitað við raforku. Það er alveg rétt, að raforkan er dýr, og það eru sumar hitaveitur líka. Sumar hitaveitur eru sjö sinnum dýrari en t. d. á Reykjavíkursvæðinu. Það þyrfti víðar að jafna. Ég vil vekja athygli á því, að á þessu ári er reiknað með 130 millj. í orkujöfnunargjald. Við settum sérstök lög til þess að bjarga neyð fólks, sem bjó við olíuupphitun, - settum sérstök lög snemma á árinu 1980 um sérstakan skatt til þess. Við innheimtum á þessu ári 130 millj., ættum að nota 50 samkv. fjárlögum, en gerum það ekki. Á næsta ári er reiknað með að innheimta 190.1 millj. í þennan sérstaka neyðarskatt fyrir fólk sem kyndir með olíu, en það á ekki að nota samkv. fjárlögum nema 30 millj. Ég vek athygli á því, að hér er verið að breyta þessum neyðarskatti í eyðsluskatt fyrir ríkissjóð á sama hátt og gert var á sínum tíma með viðlagasjóðsgjaldið.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að nota beri það fé, sem innheimt er í þessu skyni, til þess að jafna upphitunarkostnaðinn í landinu. Það liggur hins vegar ljóst fyrir, að til þess að það sé hægt, svo að viðunandi sé, verður að gripa inn í gjaldskrárkerfi Landsvirkjunar og ætla henni að selja orku til rafmagnsupphitunar á lægra verði en gert er í dag. Það mál hlýtur að koma hér til umfjöllunar í sölum þingsins, m. a. í tengslum við hugmyndir manna um ódýra raforku til iðjuvera. Það fær ekki staðist, að hinn almenni borgari eigi að búa við þann mikla orkuverðsmun sem er í dag á raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis og þeirri raforku sem seld er til stórra iðnaðaraðila í landinu.



Herra forseti. Ég tek undir þau orð sem hv. 5. þm. Suðurl. viðhafði hérna um orkujöfnunargjaldið. Ég tek líka undir það sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um nauðsyn jafnaðar á orkuverðinu. En vegna tímans ætla ég að halda mig við svar hæstv. viðskrh. og byrja á því að þakka honum fyrir það. En ég hef nokkrar aths. við sumt af því sem hann sagði. Hann sagði að það væri fé afgangs af því sem hefði verið ákveðið í fjárlögum til olíustyrkja, vegna þess að það hefði miðað hraðar hitaveituframkvæmdum en gert hefði verið ráð fyrir. Ég leyfi mér að efast um þetta. Ég held að það hafi legið nokkuð ljóst fyrir, hverjar hitaveituframkvæmdir yrðu á þessu ári og hvað olíustyrkirnir lækkuðu af þeim ástæðum. Það hefur legið ljóst fyrir. Það, sem lá ekki ljóst fyrir, var að upphæð olíustyrksins skyldi vera látin óbreytt frá því 1. jan. 1980. Og það er það sem ég finn að og ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir að hafa látið viðgangast. Það er þess vegna sem við eigum nú fé eftir af þeirri upphæð sem fjárlög gera ráð fyrir til olíustyrkja. Hæstv. ráðh. fór nokkrum orðum um það, að vafasamt væri verið að hækka olíustyrkinn eða a. m. k. þyrfti að vara sig á því, að olíuupphitun yrði ekki ódýrari eða jafnódýr og rafmagnsupphitun, því að þá mundi hverfa hvatinn til þess að taka upp innlenda orkugjafa til húshitunar. Ég kannast við þessi sjónarmið. Ég kannast einkum við þau hjá þeim sem ég hef efast um að hefðu mikinn áhuga á að greiða niður olíuverð til þess að jafna hitunarkostnaðinn. En það verður minna vart við það hjá þeim sem vilja þó jöfnuð þarna á, eins og ég efast ekki um að hæstv. viðskrh. vilji. En hvers vegna eru menn alltaf með þessar úrtölur, hræðslu við þetta? Það skil ég ekki, því að þarna er mikill munur á. Samkv. útreikningum, sem ég hef hér og eru gerðir á vegum viðskrn., má hækka olíustyrkinn núna upp í 381 kr. á ársfjórðungi úr 200 kr. til þess að upphitun með olíu kosti það sama og upphitun með rafmagni. Það má nærri tvöfalda styrkinn til þess. Er ekki óhætt úrtölulaust að gera eitthvað til þess að jafna þetta bil? Ég læt mér ekki til hugar koma, þó að öllu því fjármagni, sem við eigum nú óráðstafað, verði ráðstafað til þess að hækka olíustyrki og í viðbót við olíustyrk eins og ég vék að áðan, að nokkur hætta sé á að nokkuð verði skertur hvati fólks til að hagnýta innlenda orkugjafa. Það er fjarstæða. Auðvitað geri ég mér grein fyrir mismun á innlendum orkugjöfum og olíu. En ég skal ekki fara að ræða frekar um það. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á það, að jafnvel þó að verðið sé það sama, þá er svo margt sem mælir með því, að fólk vilji heldur greiða rafmagnsupphitun á sama verði en olíuupphitun, eins og þrifnaður og það öryggi að vera óháður olíunni. Olíuverðið getur hækkað upp úr öllu valdi hvenær sem er og talað er um að þessi orkugjafi verði kannske ekki fyrir hendi eftir tiltölulega skamman tíma. Ég held að það þurfi ekkert að óttast í þessu efni. Hæstv. ráðh. vék að nefnd sem væri að athuga þessi mál og hann sagði réttilega að ég væri í. Ég hef rætt þessi mál í þeirri nefnd nú síðustu daga og hef ekki fundið annað en jákvæðar undirtektir undir þetta. Fyrst ráðh. er að bíða eftir kveðju frá nefndinni, þá mun ég á næsta fundi leggja til að nefndin leggi það til sem felst í tillögu þessari og ég hef hér gert ráð fyrir.



Herra forseti. Enda þótt búið sé að gera hér á Alþingi og víðar grein fyrir útreikningum á mismun á upphitunarkostnaði eftir því, hvaða orkugjafi er valinn, þá held ég samt sem áður að menn geri sér ekki fulla grein fyrir hvílíkum lífskjaramun þetta veldur. Mér er kunnugt um einstök dæmi þess, þegar t. d. fullorðið fólk á í hlut sem hefur lítið fyrir sig að leggja, að þetta fullorðna fólk, sem hefur þurft að búa við dýrustu tegund kyndingar, hefur þurft að neita sér um allar brýnustu lífsþurftir, eins og við teljum þær vera í dag, til þess eins að geta haft í sig og á. Mér er kunnugt dæmi þess, að gamall einsetumaður hefur orðið að segja upp bæði blaðinu, sem hann keypti, og sjónvarpinu, sem hann hafði, vegna þess að kyndingarkostnaðurinn við húsið hans hafði hækkað svo mikið að hann hafði ekki lengur efni á að standa undir því að fæða sig og klæða og geta veitt sér þessi mannréttindi einnig. Þó svo að búið sé að gera ýmsan samanburðarútreikning, sem m. a. leiðir í ljós að um geti verið að ræða nífalt meiri útgjöld fyrir launþegafjölskyldu að vera búsett vestur á Ísafirði heldur en hér í Reykjavík með tilliti til hitunarkostnaðar, þá held ég samt sem áður að hv. alþm. margir hverjir geri sér ekki grein fyrir þeim gríðarlega lífskjaramun sem hér er um að ræða. Er raunar hneisa að hæstv. ríkisstj. skuli við þessar aðstæður leggja fram fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir að aflað verði sérstakra tekna til orkujöfnunar á Íslandi sem eiga að nema 190 millj. kr. á næsta ári, en af því fjármagni eigi aðeins að ráðstafa 30 millj. kr. í því skyni sem látið er í veðri vaka að verið sé að afla peninganna til, en 160 millj. kr. fara í ríkishítina. Þetta tel ég, herra forseti, vera hreint hneyksli. Ég vil einnig leyfa mér að vekja athygli á því í lokin, að því miður er því ekki að fagna, að hér sé aðeins svona mikill munur á upphitunarkostnaði annars vegar með olíu og hins vegar með innlendum orkugjöfum, því að því miður hefur tekist svo til að jafnvel þó að innlendir orkugjafar eigi í hlut, þá getur kostnaðurinn við notkun þeirra í einstökum minni sveitarfélögum verið álíka mikill fyrir einstaklingana og heimilin eins og kostnaður af innfluttum orkugjöfum. Það þarf því að líta á meira en bara olíukostnaðinn í þessu sambandi. Rafhitunin og fjarvarmaveiturnar sumar hverjar standa þar ekki langt að baki hvað kostnað varðar.



Herra forseti. Ég held að það sé enginn ágreiningur milli mín og hv. fyrirspyrjanda um þessi mál almennt séð, enda stóðum við saman hér á sínum tíma að því að flytja frv. einmitt um þessi málefni. En málið er stærra en svo að það varði einvörðungu upphitun með olíu. Stefnan hlýtur og á að verða sú, þegar til lengri tíma er litið, að menn búi við svipuð kjör í þessum efnum hvar sem menn búa í landinu. Ef mikill munur er á til langframa hlýtur það að hafa áhrif á byggðina, hlýtur að raska byggðinni. Menn vilja frekar búa þar sem ódýrara er að hita upp híbýli, vegna þess að þetta er svo stór liður í allri framfærslu. Þetta er auðvitað mjög stórt mál og brýnt að ná pólitískri samstöðu hér á hv. Alþingi um þetta upphitunarmál allt, en ekki einvörðungu það sem varðar upphitun með olíu, sem ég hygg þó að við séum flestir hverjir sammála um að reyna að útrýma, vegna þeirra óvissu og þeirrar áhættu, sem bundin er við olíuverðið, og raunar öryggið í þeim efnum einnig. Ég mun bíða eftir því, að nefndin, sem ég skipaði, skili af sér og geri tillögur í þessum efnum. Það er ástæðan fyrir því, að ég hef hinkrað við í þessum málum. Ég var þeirrar skoðunar í sumar, þegar ákvörðun var tekin um þriðja ársfjórðunginn, að hækka bæri svolítið olíustyrkinn, en gerði það ekki með tilliti til þess, að mér þótti rétt að fram færi endurskoðun á lögunum, sem sett voru fyrir tæpum tveimur árum, til þess að átta sig betur á því, hvað skynsamlegt væri að gera í þessum efnum, en alls ekki til hins, að komast hjá því að greiða það fjármagn, sem er í fjárlögum til þeirra sem á því þurfa að halda og þeim er ætlað. Ég vonast til þess að hv. þm. verði - ja, ég veit ekki hvort ég á að segja: fljótari til að skila af sér í nefndinni en að gera þessa fsp. hér á Alþingi.



Herra forseti. Mér finnst nú skörin vera farin að færast upp í bekkinn þegar hæstv. viðskrh. er að láta liggja að því, að dráttur á aðgerðum ríkisstj. í þessu máli sé mér að kenna. Hæstv. ráðh. skipaði mig í þessa nefnd. Hann skipaði líka fleiri. Ég hef gengið út frá því, að störf nefndarinnar hafi verið unnin í samráði við ráðh., þó að ráðh. hafi ekki haft samband við mig í því efni. En ég lofaði ráðh. því áðan, að ég skyldi á næsta fundi nefndarinnar leggja til að nefndin legði þegar í stað til að orðið yrði við þeim tillögum sem ég hef lagt fram í þessu efni. Hæstv. ráðh. talaði um að þetta væri mjög víðtækt mál. Auðvitað er þetta víðtækt mál, upphitunarmálin. Ég hef hér aðeins verið að ræða um olíuupphitun, en hæstv. ráðh. minntist á frv. sem við vorum flm. að, ég 1. flm. og hann 2. flm. og fleiri sómamenn á eftir okkur. En hæstv. ráðh. er búinn að gleyma því, að í þessu frv. var um fleira að ræða en bara niðurgreiðslu á olíu til beinnar olíuupphitunar. Þar var um að ræða niðurgreiðslu á olíu til fjarvarmaveitna, rafveitna til rafmagnsframleiðslu o. s. frv. Þetta vil ég minna hæstv. ráðh. á. En hæstv. ráðh. var þess mjög minnugur, hve gott frv. þetta var, vegna þess að þegar sett var sú löggjöf, sem nú gildir um þetta efni, var því lofað af hálfu ráðh. að löggjöfin yrði hið bráðasta endurskoðuð og þá skyldi taka tillit til þess frv. sem við ásamt félögum okkar lögðum fram og ég var að vitna til áðan.



Herra forseti. Hér er aðeins í þessu máli um að ræða einn hlutann af því stóra vandamáli, sem er á leiðinni að valda einhverri mestu byggðaröskun í landinu. Þegar menn tala um upphitunarkostnað vegna olíu er ljóst að það eru fleiri þættir sem þarf að taka tillit til. Það er orðinn æðimikill munur á upphitunarkostnaði annars vegar hér á þessu hitaveitusvæði t. d. og á rafmagnsupphitun úti á landi og á fjarvarmaupphitun líka. Þessa þrjá þætti á því að ræða saman, en ekki einskorða sig við olíuupphitun. Ég heyrði að hæstv. viðskrh. sagði að það mundi ekki vera ágreiningur milli hans og hv. þm. Þorvalds Garðars í þessu máli. En ég vil benda á að það er þegar, hefur verið lengi og er vaxandi ágreiningur milli stjórnvalda, hæstv. viðskrh. og fólksins sem þarf að búa við þessi illu kjör. Hæstv. ríkisstj. hefur nýlega svarað fyrir sig í þessu máli. Ég veit að hv. þm. er það kunnugt, að ein meginkrafan í sambandi við þá samninga, sem voru á döfinni á s. l. hausti af hálfu Alþýðusambands Vestfjarða, var um jöfnun orkuverðs og kröfu um úrbætur beint til hæstv. ríkisstj. Hér er um að ræða mál sem menn hafa talað um svo árum skiptir, en lítið sem ekkert orðið af framkvæmdum. Ríkisstj. hefur nú neitað þessu, neitað ekki bara Vestfirðingum, þó að þeir hafi sett fram kröfuna og vildu fá lagfæringu, hún hefur neitað öllu því fólki sem hér á hlut að máli, um leiðréttingu. Ég vænti þess þó, að það verði hægt að knýja hæstv. ríkisstj. til þess að gera hér úrbætur á. Það yrði einhver mesta og raunhæfasta kjarabótin sem launafólk úti um land fengi, ef þarna yrði gerð leiðrétting á. Ég trúi því ekki, þó að þessa stundina verði maður að horfa á svarið á blaði neikvætt, að ekki verði með einhverjum hætti hægt að knýja hæstv. viðskrh. og aðra hæstv, ráðh. í núv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi til að fallast á þessar sjálfsögðu kröfur fólksins sem við þetta býr. Því verður ekki unað lengur að hér fáist ekki leiðrétting. Það verður að ske. Og ég bið hæstv. viðskrh., ef hann í hjarta sínu er sammála okkur í þessu, að beita þá þeim áhrifum sem hann getur innan ríkisstj. til þess að neiið verði afturkallað, því að neiið er komið fram af hálfu hæstv. ríkisstj., en jáið verður að knýja fram.



Herra forseti. Nú gerist skammt stórra högga milli, er ég heyrði það af vörum hv. þm. Karvels Pálmasonar nú að synjað hafi verið þverlega fyrir af hálfu ríkisstj. að jafna heldur kjör fólksins sem býr á köldu svæðunum. Hér gæti verið um að ræða framhald umr. sem fram fóru í Ed. í gær. Það má vel vera, að stílbreytingin, sem orðið hefur á umr. frá hv. Ed. ofan í Sþ., sé eðlileg. En áherslumunur var alveg greinilegur á ræðu hæstv. viðskrh. frá Ed. og hingað ofan í Sþ. Í Ed. sagði hæstv. ráðh. í gær að hann væri mjög svo því fylgjandi að styrkurinn yrði hækkaður, hann hefði það til íhugunar og það væri ekki öll nótt úti enn, það væri enn tími til ársloka, manni skildist að þau væru ekki fyrr en um mánaðamótin, og þá hafði hann ekki uppi neinn ugg um það, að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson gerði tilraunir til þess að bregða fæti fyrir þetta mál í nefndinni, víðs fjarri. En hitt þykir mér augljóst mál, að ef svo á að halda fram sem horfir nú í umr. um þetta mál, þá sé miklu betra fyrir hvaða ráðh. sem er í núv. hæstv. ríkisstj. að taka afdráttarlausa afstöðu til þessa máls, því að starfstíminn er ekki til ársloka, eins og mér skilst að sumir hæstv. allra mestu ráðamenn ætli. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum ekki nema eina níu daga eftir af starfstíma til þess að fjalla um þetta mál.



Herra forseti. Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, hve ríkisstj. er í rauninni treg í þessu máli. Það hefur legið fyrir alllengi að mismunurinn á húshitunarkostnaðinum er eitthvert mesta byggðavandamálið hér á landi. Á hinn bóginn hefur það komið fram, ekki aðeins í þessu máli, heldur ýmsum öðrum þjóðþrifamálum, að ríkisstj. er býsna seig að halda eftir í ríkissjóði smáskildingi til þess að hafa fallegri stöðu um áramótin. Þannig var það um hækkun orkujöfnunargjaldsins á sínum tíma, sem olli því að nokkrir aurar fengust í afgang um áramót. Um næstu áramót á að nota Framkvæmdasjóð öryrkja til að bæta stóðu ríkissjóðs og þannig mætti áfram telja. Auðvitað hefur skattheimtan orðið svo mikil í landinu, að það eru nógir peningar til til þess að jafna húshitunarkostnaðinn, það er engin spurning um það. Skattheimtan var þyngd á þessu ári þvert ofan í yfirlýsingu forsrh. um áramótin. Skattheimtan verður enn þyngd stórlega á næsta ári, það bera fjárlög með sér og þjóðhagsáætlun ríkisstj. En það er annað sem skortir, og það er viljinn. Það er annað sem ríkisstj. lætur sitja fyrir. Ef það væri jafnmikill áhugi á því að koma til móts við húseigendur úti á landsbyggðinni eins og að endurreisa Hólastað, þá vantaði ekki peninga í fjárhirslu ríkissjóðs. Ef það væri jafnmikill áhugi á þessu máli og að borga fram hjá fjárlögum stórfé til Siglósíldar, þá væri ekki vandi hjá húsbyggjendum. Ef það væri jafnmikill áhugi á þessu máli og að byggja án heimildar nýtt strandferðaskip, þá mundi þetta mál komast í höfn. Þannig er hægt að halda lengi áfram að telja upp hvernig þetta mál liggur fyrir. En staðreyndin er sú að viljann vantar. Oft nær viljinn ansi skammt, um er þörf að vanda. Úrbæturnar allar samt á sér láta standa.



Herra forseti. Það hefur borist hér í tal að umr. hafi átt sé stað í Ed. um þetta sama efni og nú er rætt. Það er að sjálfsögðu alveg rétt. Ég verð að segja það alveg eins og er, að miðað við þau orð, sem hæstv. viðskrh. lét falla þá, finnst mér nú kveða við nokkuð annan tón. Ég ætla ekki að endurtaka þessar umr. efnislega, en ég vil aðeins benda á það, að nú er viðskrh. farinn að bera það fyrir sig, að ekki sé hægt að hækka olíustyrkinn vegna þess að tiltekin nefnd hafi ekki lokið sínum störfum. Ég má þá kannske minna hæstv. ráðh. á það sem hann sagði þegar málið var til umr. fyrir tæpum tveimur árum, þegar hann hét því, að það yrði sitt fyrsta verk að skipa nefnd þá þegar til þess að endurskoða lögin. Hér er þannig um hreinan fyrirslátt að ræða hjá hæstv. ráðh. Að öðru leyti vil ég bara vona að það, sem hæstv. ráðh. sagði í Ed., fái að gilda sem hans afstaða, því að hann sagði þá alveg berum orðum að það væri leikur einn og fyllilega réttlætanlegt að hækka olíustyrkinn fyrir þetta síðasta tímabil, og ekki einungis það, heldur að greiða uppbót aftur í tímann fyrir allt þetta ár. Ég vona að þegar ráðh. verður búinn að leggja sig á rétta hlið næstu nótt og vaknar upp til starfa á nýjum degi muni hann eftir því sem hann sagði í gær, en ekki því sem hann sagði hér áðan.



Herra forseti. Það hefur komið fram í þessari umr., að til er fjármagn til að leysa úr þessum vanda. Spurningin er því aðeins hvort sami vilji er hjá hæstv. ríkisstj. til að leysa þetta mál - með fjármunum sem hún hefur - eins og kom í ljós hjá hæstv. ríkisstj. til að leysa ýmsan vanda, sem skapaðist á s. l. ári, án samráðs við Alþingi - með fjármunum sem hún hafði ekki og gat ekki ráðstafað. Hæstv. ríkisstj. hóf feril sinn á þessu ári undir kjörorðinu: Vilji er allt sem þarf. - Hún ætlar nú að enda uppgjörið eftir árið undir kjörorði sem er nokkuð áþekkt, en raunar þveröfugt og væri einhvern veginn á þá leið: Vilji er allt sem hvarf.



Herra forseti. Meðan á verkfalli bókagerðarmanna stóð fyrir skömmu var hringt í starfandi prest í Hafnarfirði síðla kvölds og hann spurður: Af hverju sitja allir Hafnfirðingar niðri í fjöru? Prestur hváði og spurði þessa rödd sem talaði við hann í símanum: „Ha, sitja allir niðri í fjöru? Hefur eitthvað komið fyrir?“ - Þá var svarað: „Þeir eru að bíða eftir jólabókaflóðinu.“ - Og síðan lagt á. Það hefur komið hér fram, að það er hægt að hækka þær greiðslur, sem hér er verið að ræða um, og það er hægt að greiða aftur fyrir sig allt árið, og menn vita að vilji er allt sem þarf. Eftir hverju er hæstv. viðskrh. að bíða?



Herra forseti. Mig langar að koma á framfæri nokkrum upplýsingum varðandi það mál sem hér er á dagskrá eða alla vega upplýsingum sem snerta það mál náið og styðja að sjálfsögðu þann málstað sem komið hefur fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Eins og allir þm. vita er lagt orkujöfnunargjald á landsins lýð. Í ár er ráðgert að orkujöfnunargjald skili 130 millj. kr. í ríkissjóð. Síðan er það notað til þess að standa undir greiðslum til orkumála. Á næsta ári er gert ráð fyrir að um það bil 190 millj. komi til innheimtu af sama gjaldi. Ef litið er á útgjöld til orkumála, eins og beinar fjárveitingar til Orkusjóðs að frádregnu verðjöfnunargjaldi, þá eru það 47.5 mill j. sem fara í þann þátt á yfirstandandi ári, og gert ráð fyrir sömu upphæð í fjárlögum næsta árs. Krafla hefur horfið úr þessu dæmi, en 36.5 millj. runnið til fjármagnskostnaðar vegna Kröflu. Félagslegar framkvæmdir RARIK, en það er afborgun af lánum vegna rekstrartaps RARIK sem ríkissjóður hefur tekið á sig, voru á yfirstandandi ári um 10 millj., verða 5 millj. á næsta ári. Olíustyrkir, sem hér er verið að ræða um, eru 30 millj. á þessu ári, þrátt fyrir þær 50 sem áttu að renna til verkefnisins, og áfram er gert ráð fyrir 30 á næsta ári. Ýmislegt annað, sem snertir orkumálin, er gert ráð fyrir að verði 6.3 millj. á næsta ári, en voru 2 millj. 650 þús. á yfirstandandi ári. Niðurstaðan af þessu reikningsdæmi og þessum samanburði þýðir það, að af orkujöfnunargjaldinu renna á næsta ári væntanlega um 100 millj. kr. beint í ríkissjóð. Þjóðin er skattlögð til þess að jafna orkuverð, Skatturinn er tekinn í ríkissjóð og notaður til allt, allt annarra hluta. Þetta er það, sem hefur gerst í þessu máli. Þetta er það sem er óyggjandi. Og þetta er það sem hlýtur að standa eftir að þessum umr. loknum, þar sem bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar hafa beint spjótum sínum að hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Aðeins örfá atriði. - Ég vil minna á að lögin, sem nú gilda um þessi mál, voru sett í fyrra og í vor skilaði ég skriflegri skýrslu til alþm. um framkvæmd laganna. Það var gert ráð fyrir að endurskoða þessi lög fljótlega með tilliti til þeirrar reynslu sem af þeim fengist, og í samræmi við það starfar nú nefndin, sem hér hefur verið rætt nokkuð um, að því að gera tillögur í þessum efnum. Það kann að vera ástæða til að breyta ákvæðum í lögunum, t. d. því ákvæði að einhverju leyti, að menn eiga ekki kost á því lögum samkv. að fá olíustyrk ef menn geta fengið rafmagn frá rafveitu. En það er ekki alveg vandkvæðalaust. Það kostar mikið fé að gera slíkar breytingar á húsum og það kann að vera ástæða til þess að létta undir með mönnum í þessu efni. En þannig er þetta lagaákvæði nú. Hv. þm. Egill Jónsson minntist á umr. í Ed. Ég held að ég hafi verið alveg sjálfum mér samkvæmur í málflutningi þar og hér. Ég er opinn fyrir því að hækka olíustyrkinn og enn fremur að greiða uppbót. En eins og ég hef margsagt hér áður, þá bíð ég eftir að heyra frá nefndinni hvað hún telur vera ráðlegt. Karvel Pálmason blandaði saman tveimur málum í máli sínu hér áðan. Annars vegar er spurningin um það, hvort ríkisstj. vilji hafast að í þessum málum. Auðvitað hefur hún gert það, en hvort hún vilji hafast frekar að í þessum málum. Hins vegar er spurningin um það hvort hún vilji gera það í sambandi við launasamninga Alþýðusambands Vestfjarða. Það er það sem ríkisstj. hefur ekki viljað. Hún hefur ekki viljað blanda þessum málum saman og telur það ekki skynsamlegt, vegna þess að auðvitað varða þessi mál miklu fleiri en Vestfirðinga, þó að þau brenni mjög á þeim eins og líka fólki í mínu kjördæmi á Austurlandi. Þar eru þessi mál mjög brennandi víða eins og kunnugt er, og svo er víðar. Varðandi greiðslu út á seinasta ársfjórðung, þá hefur venjan verið sú, að það hefur ekki verið ákveðin greiðsla fyrr en í janúarmánuði fyrir síðasta ársfjórðung árið á undan. Það á því að vera nægur tími til að framkvæma þau mál, greiða það sem menn telja skynsamlegt að greiða. Ég vonast til þess að sjónarmið nefndarinnar og ríkisstj. falli saman þegar þau hafa verið borin nánar saman og menn hafa ráðgast um hvað skynsamlegt væri að ákveða að lokum fyrir árið sem er að líða.



Herra forseti. Hæstv ráðh. sagði að ég hefði hér blandað saman tveimur málum og það mætti ekki gera að áliti hæstv. ríkisstj. Samkv. kröfu okkar Vestfirðinga var ekki um það að ræða að ríkisstj. ætti bara að gera þetta fyrir okkur. Hverjum dettur það í hug, ef það hefði orðið úrbót í gegnum slíkt samkomulag, að það hefði ekki gilt fyrir alla sem eins er ástatt um? En það er kannske ekki sama hvaðan krafan kemur fram með þessum hætti. Ég veit ekki betur en hæstv. ríkisstj. - án þess að ég sé á nokkurn hátt að ásaka hana fyrir það hafi leyst einmitt hliðstætt mál í kjarasamningum á s. l. ári hér á Suðurlandi. Hvar var þessi afstaða hæstv. ríkisstj. og hæstv. viðskrh. þá? Þá var einmitt veitt fjármagn til uppbyggingar á fjarvarmaveitum með upphitun á Suðurlandi, það þarf ekki að tiltaka það nánar. Ég er ekki með þessu að deila á nokkurn mann í þeim efnum, en þá var því blandað saman. Af hverju þá, en ekki nú? Staðreyndin er sú, að stjórnvöld hafa þverskallast það lengi við þessu máli, að það verður að fara að beita öðrum vinnubrögðum og þrýstingi heldur en í gegnum Alþingi, það er augljóst mál. Og það verður gert, hæstv. ráðh., þannig að það er alveg eins gott fyrir hæstv. ríkissjóð að fara að átta sig á því, að frá þessu verður ekki hlaupið. Það er annað sem ég vil aðeins koma að. Hæstv. ráðh. vitnaði mikið í endurskoðunarnefndina. Á ekki að borga olíustyrk fyrir þetta ár eftir gildandi lögum og með því fjármagni sem til þess er aflað? Það liggja núna 14 eða 16 millj. inni sem ætti að greiða út í olíustyrkjum, en hefur verið fryst. Það var vikið að því hér áðan. 50 millj. voru ætlaðar á fjárlögum ársins í ár. Eftir niðurskurð stóðu eftir, að mig minnir, 46 mill j. En það er hámark, að það hafi verið greiddar út 30 millj. á árinu. Þetta eru upplýsingar frá viðskrn., starfsmönnum hæstv. ráðh.: 14 millj. frystar, ekki borgaðar fólkinu sem átti að fá þær. En óyggjandi vilji, segir hæstv. ráðh. eigi að síður, er hjá honum og hæstv. ríkisstj. að gera sitt besta í þessum efnum. Það, sem stendur á til lagfæringar í þessum efnum, er að hæstv. ríkisstj. er þversum í málinu og því verður að breyta, - og er ekki fyrsta málið, segir hæstv. forseti Nd., sem hæstv. ríkisstj. er þversum í. Það er rétt. En þetta er kannske með því stærsta. Hér er spurningin þessi: Vilja menn jafna lífskjörin með þessum hætti eða ekki? Hæstv. ríkisstj. hefur neitað því með hæstv. viðskrh. og forsrh. í broddi fylkingar og menn sjá nú hvað gerist þegar þeir tveir leggja saman. Þá er algert nei. En ég get upplýst hæstv. ráðh. um það, að frá þessu máli, eins og það stendur í dag, verður ekki hlaupið án þess að hæstv. ríkisstj. fái þá að finna fyrir því.



Herra forseti. Það voru þau ummæli hæstv. viðskrh., að ekki mætti lækka orkuverðið fyrir Vestfirðinga, sem olli því að ég kvaddi mér aftur hljóðs. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að stærstu verkalýðsfélögin eru flest á svæðum þar sem hitaveita er komin meira og minna, og af þeim sökum er sú krafa ekki eins vakandi hjá þeim. Á hinn bóginn er enginn vafi á því, að þessi krafa Vestfirðinganna bergmálar í brjóstum ýmissa annarra verkamanna og sjómanna víðs vegar úti um landið, ekki síst á Austfjörðum. Ég held því að það sé alveg óhætt að taka þessa kröfu alvarlega. Einu sinni var því ekki spáð, að ættjörðin frelsaðist á Álftanesi. Það má vera að húshitunarmálin bjargist á Vestfjörðum og væri ekkert nema gott um það að segja og mundi gleðja innilega hv. 4. þm. Vestf. Hitt vil ég svo aðeins segja, að auðvitað er óþolandi að efna til skattheimtu undir yfirskini orkujöfnunar og eyða peningunum í annað. Það er algerlega óþolandi fyrir skattborgarana, fyrir launþegana og mest óþolandi fyrir þá sem fyrir mestu ranglæti verða. Ef Alþingi og ríkisstj. vilja efna til skattheimtu undir yfirskini orkujöfnunar, þá á að nota peningana til hennar, ekki annars. Ef ríkisstj. og Alþingi vill efna til skattheimtu í Framkvæmdasjóð aldraðra, þá á að láta þá peninga renna í byggingar fyrir aldraða um leið og þeir koma inn. Það er alveg óþarfi að geyma þá og láta þá eyðileggjast í fjárhirslum ríkisins. Þannig er hægt að halda lengi áfram. Kjarni málsins er sá, að núv. ríkisstj. fær ekki frið fyrr en þetta mál kemst á hreint. Verkalýðshreyfingin úti á landi mun ekki una því, að þetta misrétti haldi áfram. Krafan verður öflugri og sterkari með hverju misserinu sem líður, vegna þess að það eru orðnir svo margir hér á landi, sem búa við lægri orkukostnað, og vegna þess, að vísitalan miðast við Reykjavík, hitaveituna í Reykjavík, en hæstv. forsrh. - sem mest hrósaði sér af því að hafa búið hana til, ég held að hann dreymi það stundum á nóttunni - leggur sig mest fram um það núna að banna henni skynsamlegar hækkanir svo að hún getur ekki unnið með eðlilegum hætti.