Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á fundi fyrrv. ríkisstj. 25. júní 1979 ákvað hæstv. þáv. ríkisstj. að beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til að bregðast við fyrirsjáanlegum afleiðingum mikillar hækkunar á innfluttu eldsneyti. Hluti þessara aðgerða fólst í því að flýta opinberum framkvæmdum á sviði raforku- og hitaveituframkvæmda umfram það sem að var stefnt í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. fyrir árið 1979. Þetta var gert til þess m.a. að draga úr innflutningi olíuvara svo sem frekast var kostur og mæta þeim samdrætti með aukinni nýtingu innlendra orkugjafa. Þáv. fjmrh. var með samþykkt þessari falið að afla viðbótarlánsfjár að upphæð 2 275 millj. kr. og samkv. samþykkt ríkisstj. skiptist ráðstöfun fjárins þannig: 1. Raflínulagnir á vegum RARIK 620 millj. kr. 2. Styrking dreifikerfa í sveitum 295 millj. kr. 3. Til aukins öryggisbúnaðar byggðalina 40 millj. kr. 4. Til ýmissa hitaveituframkvæmda 705 millj. kr. 5. Til jarðhitaveitna 250 millj. kr. 6. Til borunar holu í Bjarnarflagi, ef nauðsyn mundi krefjast, og til að mæta óvæntum verkefnum 365 millj. kr. Alls 2 275 millj. kr. Í samþykkt þessari var jafnframt ákveðið að ráðstafa fjáröfluninni til raflínulagna þannig, að 250 millj. kr. færu til lagningar línunnar Dalvík -Ólafsfjörður og til tengingar orkuveitusvæðis Skeiðsfossvirkjunar við aðalorkuveitusvæði landsmanna. Flýting framkvæmda nemur 240 millj. kr. lánsfjáröflun. Þá var einnig ákveðið að verja 90 millj. kr. til hönnunar og mælingar fyrir línu frá Hryggstekk í Skriðdal um Djúpavog til Hafnar í Hornafirði. Aðkallandi var að hraða línulögn til Hafnar og ljúka þannig samtengingu við landskerfið. Loks var í ákvörðun ríkisstj. ákveðið að 40 millj. kr. færu til lagningar línunnar Laxárvatn - Reykir, m.a. vegna dælustöðvar Hitaveitu Blönduóss. Í allar framannefndar framkvæmdir var ráðist til þess að draga sem mest úr olíunotkun, sem hlaust af keyrslu dísilvéla til raforkuframleiðslu og við húshitun. Þá gerði styrking dreifikerfa í sveitum aukna rafhitun til sveita mögulega. Þá hafði ríkisstj. lagt áherslu á að leita að jarðvarma og virkja hann við ýmsa helstu þéttbýlisstaði. Til þess að hraða framkvæmdum víðs vegar um land ákvað hún að afla 705 millj. kr. viðbótarlánsfjár, og til þess að flýta fyrir nýtingu jarðvarma var ákveðið að útvega viðbótarfé til jarðhitaleitar að upphæð 250 millj. kr. Þá var enn fremur unnið að borun í Bjarnarflagi til gufuöflunar fyrir Kísiliðjuna og var áformað að því verki lyki um miðjan júlímánuð, en samkv. samningum eru Jarðvarmaveitur ríkisins skuldbundnar til þess að sjá Kísiliðjunni fyrir gufuafli. Ákvörðun um frekari boranir í Bjarnarflagi átti hins vegar að taka þegar reynsla yrði fengin af framkvæmdum þeim sem þá stóðu yfir. Ákveðið var að afla lánsfjárins, 2 275 millj. kr., á innlendum eða erlendum lánsmarkaði, en heimildar til lántöku yrði aflað með útgáfu sérstakra brbl. Þessi samþykkt ríkisstj. var tilkynnt af fjmrn. 11. júlí í sumar. Frv. það, sem hér er lagt fram á þskj. 3 í þessari hv. d. er um heimild til viðbótarlántöku og ábyrgðarheimildar vegna þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir, og er til staðfestingar á brbl. um heimild til viðbótarlántöku og ábyrgðarheimilda vegna framkvæmda á sviði orkumála 1979 o.fl., sem sett voru þann 16. okt. 1979. Þau brbl. voru sett vegna þess að ekki var kostur á að fjalla um brbl. nr. 71 frá 10. júlí 1979 um sama efni, sem fyrrv. ríkisstj. hafði sett, þar eð þing var rofið áður en tækifæri gæfist til þess. Ein breyting hefur þó verið gerð á því frv., sem leitt var í lög um brbl. frá 16. okt. 1979, frá upphaflegum brbl. hæstv. ríkisstj. Sú breyting er fólgin í 7. gr. þessa frv., þ.e. 7. gr. brbl., en þar var ákveðið að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs væri heimilt að taka skammtímalán hjá Seðlabanka Íslands allt að 4.5 milljörðum kr. Þetta ákvæði var upphaflega í brbl. sem sett voru á s.l. hausti vegna hækkunar á söluskatti og í framhaldi af ákvörðun ríkisstj. um nýja tekjuöflun. Hins vegar þótti eðlilegra að taka þetta ákvæði úr þeim lögum og fella það inn í þetta frv. til laga um heimild til viðbótarlántöku og ábyrgðarheimild vegna framkvæmda á sviði orkumála o.fl. Þetta er eina breytingin sem gerð hefur verið á þessum brbl. frá því að þau voru upphaflega sett og þar til þau voru endursett og endurútgefin 16. okt. 1979. Þessi breyting er, eins og ég segi, ekki efnisbreyting á því sem fyrrv. ríkisstj. hafði áður ákveðið með bráðabirgðalagasetningu, heldur aðeins verið að færa þarna tiltekna lántökuheimild yfir í frv. til l. um heimildir til viðbótarlántöku o.fl. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og hæstv. fjmrh. hefur greint frá er hér um að ræða frv. sem efnislega er samhljóða ákvörðunum sem þegar voru teknar af fyrrv. ríkisstj., og fer ekkert á milli mála að ég fylgi að sjálfsögðu því máli. Ég vildi aðeins í sambandi við 7. gr., sem fjallar um að fjmrh. sé fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að taka skammtímalán hjá Seðlabanka Íslands til að fjármagna tímabundinn mismun tekna og gjalda ríkissjóðs allt að 4 500 millj. kr., segja nokkur orð. Þegar gerð var úttekt á stöðu ríkissjóðs á miðju seinasta ári var ljóst að af ýmsum ástæðum, sem ég skal ekki rekja við þetta tækifæri, ég geri það eflaust síðar meir, varð að styrkja stöðu ríkissjóðs á árinu annaðhvort með aukinni tekjuöflun eða með einhverju öðru móti. Sú leið, sem valin var, var eins og kunnugt er að ákveðið var að hækka söluskatt og tímabundið vörugjald. Ég gerði tillögur um þetta strax í júlímánuði í ríkisstj., en það var ekki fyrr en um miðjan september sem samkomulag náðist um að hækka þessa skatta og þess vegna að sjálfsögðu liðinn talsvert langur tími af árinu, frá því um miðjan júlí til miðs september, sem hefði gefið tekjur ef þessi löggjöf hefði verið sett fyrr. Þess vegna var það að ríkissjóður varð af tekjum, af því að dróst að setja lögin um tvo mánuði, og í framhaldi af þessu var ákveðið að haga málum á þá leið að taka skammtímalán innanlands og þá fyrst og fremst hjá Seðlabankanum til þess að brúa bilið á milli útgjalda og tekna ríkissjóðs á þessu ári. Þetta skammtímalán að upphæð 4 500 millj. kr. var ákveðið að taka í des., og ég hygg að það sé þegar búið að gera það, og greiða það til baka á fyrstu mánuðum næsta árs af þessum nýju tekjustofnum, hækkuðum söluskatti og hækkuðu tímabundnu vörugjaldi. Ég vildi aðeins upplýsa þetta í sambandi við þessa umr. til að skýra fyrir hv. þm. hvernig þetta er til komið. Þessi sérstaka skammtímalántaka, og þegar fjárlög voru undirbúin af minni hálfu og fyrrv. ríkisstj. fyrir næsta ár, að upphæð 4 500 millj. kr., greiðist af tekjum næsta árs og verður ekki til ráðstöfunar af tekjum þess.



Herra forseti. Frv. þetta er 5. mál þessarar hv. d. á þskj. 5 og fjallar um ábyrgðarheimildir vegna lántöku Bjargráðasjóðs og er til staðfestingar á brbl. þess efnis sem gefin voru út 9. nóv. 1979. Eins og kemur fram í aðfaraorðum að þeirri brbl.setningu var ástæða hennar sú, að ríkisstj. hafði falið Bjargráðasjóði að annast fyrirgreiðslu vegna tjóna af völdum hafíss og harðinda s.l. vor og vegna grasbrests og uppskerutjóns á liðnu sumri, enda er það í samræmi við hlutverk sjóðsins. Í því sambandi heimilaði ríkisstj. sjóðnum að taka lán allt að 850 millj. kr. Til tryggingar þeim lánum þurfti sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs, en lagaheimild skorti til að veita slíka ábyrgð. Var því brýn nauðsyn að setja lög um slíka heimild, þar sem stóð fyrir dyrum að ganga frá umræddum lánveitingum. Fyrir því voru sett brbl. þau sem hér er leitað staðfestingar á. - Nokkur vafi þykir leika á að ábyrgðarheimildin, eins og hún er nú orðuð í brbl., sé nógu góð, þ.e. hvort heimildin nái til verðtryggðs eða gengisbundins láns, og vænti ég þess, að um það atriði verði nánar fjallað í þeirri n. sem fær þetta frv. til athugunar. Ég tek það sérstaklega fram, að í þeirri n., sem gerði till. um þessa fjárhagslegu fyrirgreiðslu vegna tjóna af völdum hafíss og harðinda, sátu fulltrúar allra stjórnmálaflokka. Var það sameiginleg niðurstaða þeirra sem bjó á bak við þau brbl. sem sett voru þann 9. nóv. 1979, og býst ég því við að þetta frv. njóti stuðnings nokkuð almennt í þessari hv. d. og raunar í Alþingi öllu. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. til l. um breyt. á lögum útflutningsgjald af sjávarafurðum og varðar sérstakan afslátt á útflutningsgjaldi í sambandi við síldarsöltun, þ.e. afslátt af síldartunnunum. Núverandi útflutningsgjald er 5% af fob-verðmæti útfluttra sjávarafurða og má heita að það sé almenn regla. Í eldri lögum um útflutningsgjald - fyrir breytingu á sjóðakerfi sjávarútvegsins 1976 - var heimild að draga frá fob-verðmæti saltsíldar ákveðna fjárhæð vegna umbúðakostnaðar og var þessi heimild t.d. notuð á árinu 1975. Við sjóðakerfisbreytinguna var þessi heimild felld niður, enda var útflutningsgjald þá lækkað verulega og reynt að afnema sem flest sérákvæði. Síldarsöltun hefur algjöra sérstöðu að því er varðar umbúðakostnað. Tunnurnar eru fluttar inn og síðan út aftur nokkrum mánuðum seinna og eru þá að meðaltali nær fjórðungur af því verðmæti sem útflutningsgjald er lagt á. Tunnurnar sjálfar eru nær fjórðungur af því verðmæti, sem útflutningsgjaldið er lagt á samkv. þessu kerfi. Í öðrum greinum fiskvinnslu er umbúðakostnaðurinn innan við 3% af tekjunum. Einnig má nefna að síldarsöltunin keppir að nokkru leyti við frystingu um hráefni og munar þar miklu um umbúðakostnaðinn. Það er að vísu munur sem ræðst af ríkjandi aðferðum við framleiðslu, geymslu og flutning vörunnar, og hlýtur í sjálfu sér að vera brýnt verkefni að reyna að draga úr þessum kostnaði síldarsöltunarinnar á næstu árum. Hins vegar virðist ekki ástæða til að þessi munur aukist við álagningu útflutningsgjaldsins eins og nú er. Kostnaður við hverja tunnu er nú nálægt 9 þús. kr., en einnig þykir rétt að leyfa frádrátt vegna kostnaðar við sérstök hjálparefni, svo sem krydd og sykur, og verður frádráttur þá alls 10 100 kr. á hverja saltaða tunnu. Útflutningsgjald af hverri tunnu lækkar við þetta um 505 kr. og bætir það afkomu síldarsöltunar að sama skapi. Á s.l. hausti var útlit fyrir að afkoma síldveiða og síldarsöltunar yrði erfið á síldarvertíðinni í ár, og kom það fram í erfiðleikum við verðlagningu á síld innan Verðlagsráðs sjávarútvegsins og yfirnefndar þess. Í viðræðum við aðila í Verðlagsráði bentu fulltrúar síldarsaltenda á hinn mikla umbúðakostnað greinarinnar í samanburði við aðrar fiskvinnslugreinar og að óeðlilegt væri að sá munur kæmi einnig fram í álagningu útflutningsgjaldsins. Allir aðilar í Verðlagsráði voru sammála um þetta. Það er nauðsynlegt að greiða fyrir síldveiðum og síldarsöltun, sem verið hefur vaxandi grein innan sjávarútvegsins frá því að síldveiðar hófust að nýju árið 1975. Til þess að svo megi verða taldi ég rétt að beita mér fyrir því, að þessi breyting verði nú gerð til lækkunar á útflutningsgjaldi, og í því skyni er þetta frv. flutt. Hér er gert ráð fyrir að frádráttur frá fob-verðmæti saltsíldar vegna kostnaðar við umbúðir og sérstök hjálparefni verði heimilaður með ákvæði til bráðabirgða við lögin um útflutningsgjald og eingöngu bundinn við framleiðslu á síldarvertíð 1979. Með þessum hætti væri ekki tekið upp sérákvæði í meginmáli laganna, en tekið tillit til sérstöðu síldarsöltunar að því er varðar umbúðakostnað í ljósi erfiðrar afkomu í ár. Áætla má að lækkun útflutningsgjalds nemi alls um 90 millj. kr. Nú er að hefjast útflutningur á þeirri síld sem hefur verið söltuð á þessum vetri, og þess vegna tel ég ákaflega mikilvægt að þetta frv., sem ég vænti að samstaða geti verið um, nái fram að ganga fyrir jól svo að það þurfi ekki á nokkurn hátt að standa í vegi fyrir eðlilegri afgreiðslu málsins til síldarsaltenda þegar útflutningur þeirra fer nú að hefjast. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru í haust þegar þing hafði verið rofið og kosningar ákveðnar í tvo daga. Efni brbl. var þríþætt. Í fyrsta lagi var nauðsynlegt vegna hins stutta tíma, sem var til kjördaga, að lengja þann tíma sem að lögum var til að skila framboði. Rann framboðsfrestur þannig út tveimur vikum og þremur dögum fyrir kjördag í stað fjögurra vikna og þriggja daga. Jafnframt varð að fresta því, að utankjörfundaratkvæðagreiðsla gæti hafist. Hófst hún 22 dögum fyrir kjördag í stað 28 daga, en tími kjörstjórnar til að úrskurða framboð styttist þannig um einn dag. Í öðru lagi var rýmkaður réttur kjósanda til að greiða atkv. utan kjörfundar, ef kjósandi hafði ástæðu til að ætla að veður eða færð mundi hamla honum að sækja kjörfund á kjördegi. Í þriðja lagi voru sett ákvæði um framkvæmd kosninga í tvo daga og heimild til þriðja dags. Ákvæði þessi voru samin eftir hliðstæðum ákvæðum um haustkosningar 1942, 1949 og 1959. Ekki er ástæða til að hafa fleiri orð um efni brbl. Ekki er kunnugt að efni þeirra hafi sætt gagnrýni. Hér er um að ræða liðin atvik sem ekki verða aftur tekin. Kosningar hafa farið fram og þrátt fyrir hrakspár tókst framkvæmd þeirra eftir öllum atvikum vel. Samkvæmt stjórnarskránni ber að leggja mál þetta fyrir Alþ. til meðferðar. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel að hér sé ekki aðeins um þarflaust mál að ræða, heldur einnig óheppilegt. Hér er um það að ræða að Alþ. úrskurði það nú löglegt sem hæpið var að löglegt væri þá framið var. Víst sætti það gagnrýni, að efnt skyldi til kosninga í svartasta skammdeginu. Brbl. voru sett eftir að Alþ. átti þess nokkurn kost að leggja blessun sína yfir, víta eða gagnrýna efni brbl., svo sem eðli málsins býður. Ég vildi gjarnan flytja rökstudda dagskrá varðandi mál þetta og vísa því frá og mæli eindregið með því, að sá háttur verði nú upp tekinn vegna þess að of seint er að sakast um orðinn hlut, að hv. d. stuðli að því, að alþm. fái gleymt þessu máli í tímans rás með eðlilegum hætti.