Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Þrátt fyrir það þótt ætla mætti, að störf fjvn. birtist að miklu eða öllu leyti í brtt. þeim, sem n. hefir lagt fram ásamt nál., þá er það nú ekki svo, því að mikið af þeim tíma, sem n. hefir varið til þess að yfirfara fjárlfrv., hefir farið í það, að tala við forstjóra ýmsra stofnana, og mun ég víkja nánar að því siðar. Fjvn. hefir haldið rúmlega 50 fundi, og sumir hafa staðið yfir margar klst. - Ég vil taka það fram, að nefndarmenn hafa, eftir því sem mér hefir virzt, verið einhuga í því að láta gott af sér leiða og að árangurinn gæti komið fram í myndarlegri afgreiðslu fjárl. Öllum hv. þm. er það ljóst, hversu erfitt það er að mæta til nokkurrar hlítar þeim útgjaldaþörfum, sem yfirleitt eru fyrir hendi, og hinsvegar að afla þeirra tekna, sem þarf til þess að standa straum af gjöldunum. Það hefir ekki verið ágreiningur um nein veruleg atriði í n., enda hafa hæstv. ráðh. unnið að því, annarsvegar með mér og hinsvegar í n. sjálfri, að reyna að miðla fjárlögunum þannig milli héraða, að sem réttast mætti vera, og svo framarlega sem hv. þm. hafa rætt við aðra hv. nm. um sín áhugamál, þá hefir verið gert allt, sem í valdi n. stendur, til þess að taka óskir þeirra til greina, að svo miklu leyti sem n. hefir álitið að þær snertu beint eða óbeint þarfir landsmanna, en það má að sjálfsögðu segja um allar þær óskir og till., sem hv. þm. bera fram. Þrátt fyrir það, að ekki hefir komið fram verulegur ágreiningur í n., hafa hv. sjálfstæðismenn samt sem áður ritað undir með fyrirvara. Ég skal játa, að mér þótti það töluvert miður, af því að ég átti þess tæplega von. Ég hafði t. d. lagt á mig nokkuð mikla vinnu til þess að reyna að mæta óskum manna, en þrátt fyrir óskir mínar til samnefndarmanna minna, hv. sjálfstæðismanna, um að gera grein fyrir fyrirvara sínum, hafa þeir ekki viljað gera það skriflega, en að sjálfsögðu kemur hann fram í umr. hér á eftir. Það, sem okkur sem meiri hl. skipum, þótti sérstaklega illt við þetta, er það, að við erum óvísari eftir en áður um það, hvernig sjálfstæðismenn kunna að greiða atkv. um einstakar till. hér í sjálfu þinginu. Hygg ég þó, að n. fylgist yfirleitt að um þær till., sem hún afgreiddi, og ég vantreysti hv. sjálfstæðismönnum, sem í fjvn. eru, ekki í því, að þeir reynist öðruvísi í hv. d. en í fjvn. Fjárlfrv. kom frá ríkisstj. með 487100 kr. rekstrarafgang, og tekjurnar eru þannig áætlaðar, að ekki má telja varlegt að hækka þær neitt verulega, enda hefir n. ekki gert það enn sem komið er, aðeins lítilsháttar, um ca. 70 þús. kr., að frádregnum þeim lækkunum, sem hún hefir gert á einstökum tekjuliðum. Ég vil ekki fullyrða við þessa umr., hvort hækkunartill. kunna að koma fram við einstaka liði ennþá, en mér lízt þannig á að það muni ekki geta orðið neitt verulegt. Brtt. fjvn. bera þetta með sér, ef þær eru bornar saman við sjálft frv., og skal ég því ekki eyða fleiri orðum í þetta. Þó að ætla mætti að n. hefði ekki hækkað verulega útgjaldaliðina, þá er það þó hv. þm. ljóst, að slíkt er algerlega óhjákvæmilegt og er í fullu samræmi við óskir þeirra sjálfra. Hækkunartill. n. eru rúmlega ca. 800 þús. kr., og þegar tekið er tillit til tekjuafgangsins, sem var á frv. frá hendi ríkisstj., þá verður rekstrarhallinn nú 260 þús. kr. Ég mun í lok ræðu minnar gera nánari grein fyrir þessu á þann hátt að skýra frá hækkuninni á hverri einni gr., og loks vil ég gefa samandregið yfirlit. En eins og frv. lítur út nú, þá er greiðsluhallinn um 1½ millj. kr. Sá halli stafar ekki eingöngu, eins og áður er tekið fram, af hækkunum n., heldur var greiðsluhallinn á frv. ríkisstj. 726 þús. kr., eða rúmlega það. Til þess að mæta þeim hækkunum, sem þegar eru orðnar, benti n. á þau tekjuöflunarfrv., sem nú liggja fyrir þinginu og eru enn óafgreidd, og nema þau um 1350 þús. kr., eða um 130 þús. kr. lægri upphæð heldur en þarf til þess að mæta þeim halla, sem er án tillits til þessara frv., og þeir liðir, sem þá vantar, er sérstaklega fjárpestin og nokkrir liðir fleiri, sem ég mun víkja að síðar í ræðunni. Þá ætla ég að víkja aðeins að ríkisstofnununum. Um þær er nokkuð mikið deilt út frá sjónarmiði stjórnmálafl., en ég mun ekki fara út í það hér. N. er algerlega sammála um viss atriði í sambandi við ríkisstofnanirnar; í fyrsta lagi, að það sé nauðsynlegt að hafa samræmi í launagreiðslum, en það er ekki svo sem skyldi; í öðru lagi, að ekki komi til mála, að forstjórar fjölgi skrifstofufólki né breyti launakjörum þess án þess að samþykki hlutaðeigandi ráðh. komi til. Í þriðja lagi er n. sammála um, að eftirvinna verði felld niður svo sem verða má. Ástæðan er sú, að það er ekki gott skipulag frá neinn sjónarmiði, að starfsmenn í skrifstofum eða við aðra vinnu þurfi að vinna fram yfir ákveðinn tíma, sem miðað er við. Án þess að fara frekar út í þetta skal ég þó geta þess, að sennilega er mjög illt að komast hjá eftirvinnu við eina ríkisstofnun, sem sé pósthúsið hér í Reykjavík, en n. hefir dottið í hug, hvort ekki væri hægt að hafa vaktaskipti við vinnuna, þannig að enginn maður ætti þá yfir höfði sér að vinna lengri tíma en laun hans eru miðuð við. Þá er það í fjórða lagi álit n., að það sé yfirleitt óviðkunnanlegt fyrirkomulag, að launa aukastörf við sömu stofnun, sem hlutaðelgandi starfsmaður er fastur hjá. Í fimmta lagi var n. sammála um að forðast útgjaldaliði, sem mögulegt er að komast hjá, og stendur það sérstaklega í sambandi við ríkjandi atvinnuleysi og fjárþröng. Það, sem sérstaklega hefir verið deilt um í sambandi við ríkisstofnanirnar, að því er mér virðist, er starfsmannafjöldinn og launaupphæðin. Hvað starfsmannafjöldann snertir, þá hygg ég, að það sé ekki rétt, að þessu sé meira ábótavant hjá ríkisstofnunum en hvar sem er. Ég býst við, að bæði atvinnurekendur einkafyrirtækja og forstjórar ríkisstofnana teygi sig eins langt og hægt er í því að veita fólki atvinnu. Um hitt atriðið, launaupphæðina, vil ég aðeins gefa ofurlitla skýrslu. Ég tek einstaka stofnanir, og hefi ég tekið meðallaunin til þess að gefa hv. þm. dálitla hugmynd um launaupphæðina. Laun forstjóra ríkisstofnananna eru ekki talin með, og ekki heldur þeirra, sem hafa undir 2000 kr. í laun, t. d. sendisveina og annara, sem ekki eru fastir starfsmenn með normölum launum. - Áfengisverzlun ríkisins greiðir til jafnaðar 3700 kr. í árslaun. Tóbakseinkasala ríkisins 3981 kr. raftækjaeinkasalan 4800 kr. og tryggingarstofnun ríkisins um 6233 kr. Þarna hefi ég eiginlega sannað tvennt af því, sem ég hefi þegar drepið á; í fyrsta lagi, að það er nokkurt ósamræmi í launagreiðslum þessara stofnana, og í öðru lagi, að það er ekki réttmæt ásökun, að launagreiðslurnar séu óhæfilega háar hjá þessum stofnunum. Þá tek ég menntaskólana í Reykjavík og á Akureyri. Kennarar við menntaskólann í Reykjavík hafa 4640 kr. í meðallaun, og eru rektorarnir meðtaldir í báðum tilfellunum, en ekki risnufé þeirra. Við menntaskólann á Akureyri eru meðallaun kennaranna 4515 kr. Þessi laun, sem greidd eru við menntaskólana, eru dálítið hærri en lægstu meðallaun hjá ríkisstofnununum, en töluvert lægri en þau hæstu. það má heita, að t. d. raftækjaeinkasalan launi sínum mönnum til jafnaðar heldur betur en menntaskólarnir kennurum sínum, þar sem raftækjaeinkasalan greiðir 4800 kr. á ári, en menntaskólarnir 4640 kr. annar, og hinn 45l5 kr. Í þessu sambandi vil ég aðeins geta þess, að það er ekki óeðlilegt, þó að menn, sem hafa varið löngum tíma til skólagöngu og gegna vandasömu starfi, sem þekkingu þarf til að inna af hendi, eins og kennarar verða að gera yfirleitt, séu óánægðir með að hafa ekki betri kjör en menn, sem gegna störfum, sem ekki útheimta sérþekkingu. Þá hefi ég tekið barnakennarana, vegna þess að það hefir verið dálítið um þá deilt, og sérstaklega hefi ég persónulega orðið var við, að menn hafa álitið, að fræðslul. frá 1936 hafi valdið gífurlegri hækkun á launum kennara, og má vera, að þau hafi hækkað nokkuð, en aðalhækkunin stafar þó af því, að starfstími kennaranna hefir verið lengdur. Ég leyfi mér að fullyrða, að sú ósk sé mjög almenn nú, að börn séu sem lengst undir handarjaðri skóla og kennara, og ég verð að líta svo á, að það sé ráðlegt fyrir heimilin að krefjast þess, að kennarar og skólar séu teknir sem mest til samstarfs við heimilin um uppeldi barnanna, og með það fyrir augum barðist ég mikið fyrir frv. á þinginu 1936, sem síðar varð að l. Barnakennarar í Reykjavík hafa að meðaltali í laun 1745 kr., í kaupstöðum utan Reykjavíkur 1941 kr., utan kaupstaða 1816 kr., og farkennarar hafa að meðaltali 570 kr. Þess skal getið, að þessi laun kennara í kaupstöðum, sem eru framlag ríkisins, eru 1/3 af grunnlaunum ásamt þeim hluta dýrtíðaruppbótar, sem ríkið leggur til, og við það bætist svo 2/3 úr bæjarsjóði. En laun kennara utan kaupstaða, sem hér eru nefnd, eru framlag ríkis að viðbættri dýrtíðaruppbót ríkisins, eða helmingur grunnlauna, og kemur svo helmingur á móti úr sveitarsjóði. Hér eru þó farkennarar ekki taldir með. Laun þau, sem Reykjavík greiðir sem nokkurn hluta dýrtíðaruppbótar, eru ekki talin hér með, þannig að kennarar í Reykjavík fá samtals 40% í dýrtíðaruppbót, svo að þeir verða þrátt fyrir allt hæst launaðir af öllum kennurum. Ef tekið er meðaltal af þessum 4 fl. barnakennara, þá verða árslaunin 1431 kr. Það hefir verið deilt töluvert um það, að þessi stétt þjóðfélagsins væri óhæfilega dýr, en það stafar af því, að vinnutíminn er langur og stéttin er mannmörg, og þeir mega sjálfum sér um kenna, sem börnin eiga og þurfa á kennurunum að halda. Þá ætla ég næst að víkja að brtt. sjálfum, og skal ég stytta mál mitt í sambandi við þær. Í fyrsta lagi er engin ástæða til þess að hafa hér yfir aftur það, sem stendur í nál. Í öðru lagi er engin ástæða til að fara að tala um brtt., sem fela í sér sjálfum, ef þær eru lesnar yfir, hvað á bak við breyt. felst. Um 2. gr. er ekkert að segja umfram það, sem ég hefi áður sagt. Í sambandi við 3. gr. vildi ég í fyrsta lagi minnast á póstflutningana. Það hefir verið sett sú kvöð á skip og báta, sem njóta styrks frá ríkinu, að þeir séu skyldugir til að flytja póst endurgjaldslaust, en þetta hefir þó alls ekki verið framkvæmt nema að litlu leyti. Stærstu skipin, eins og skip Eimskipafélags Íslands og ríkisskipin, munu taka gjöld fyrir sinn póstflutning, en smærri bátar, flóabátar, hafa flutt póst fyrir ekkert. Mér finnst rétt, og n. er sammála um, að það sé rétt, að slík skip og bátar flytji póst fyrir ekkert, en flutningurinn að og frá skipsfjöl kosti hlutaðeigandi útgerðarfélög peninga, og n. er sammála um, að skip, sem flytja póst endurgjaldslaust, séu ekki háð þeirri kvöð að greiða úr sínum sjóði fyrir póstflutning. Þá er það 2. liður við 3. gr., það er viðhald landssímans, 21. brtt. Þessi tala sýnir ekki alveg rétt, hvað ætlað er til viðhaldsins eins. Það má segja, að það sé líka endurbót símans, og vil ég geta um sem dæmi, að grafa verður símann í jörð sumstaðar, í stað þess að hafa bann á staurum; það er ekki annað en endurbót. Þetta er mikil endurbót og kostar mikið fé, og hefði átt að vera í öðrum lið, en móti því mælir það, að ekki er hægt að segja um, hve löng lina verður lögð í jörð. Ýmsir hafa rekið augun í þennan lið og þótt hann hár, og vildi ég því gefa þessa skýringu, að mikið af fénu fer í endurbætur. Ég vil geta þess viðvíkjandi 24. brtt., að búizt er við, að hægt verði að skipta þeirri upphæð niður á símalínur, sem lagðar verða á árinu, fyrir 3. umr. Þá er hér nýr liður, 25. brtt., loftskeytastöðvar í skip og talstöð við Hvítárvatn. Loftskeytastöðvar í skip er krafa, sem nútíminn gerir og verður að teljast sjálfsögð. Um talstöðina við Hvítárvatn er það að segja, að nú þegar kominn er þangað bílfær vegur, er ferðamannastraumur einna mestur þangað, svo næstum má telja talstöð þar óhjákvæmlega. Þá er 32. brtt., til útvarpsstöðva í lið 1, á að hækka um 50 þús. kr. Er það vegna stækkunar á útvarpsstöðinni í Reykjavík og endurvarpsstöðvar, sem reisa á á Austurlandi. Í þessu er enginn stofnkostnaður; hann er öðruvísi byggður upp, og hefir verið tekið til hans lán. Þessi hækkun er næstum eingöngu vegna aukinnar raforkueyðslu og vegna þess, að byrja á með tilraunaútvarp í apríl næstkomandi, og svo er ætlazt til, að stöðin hér í Reykjavík verði stækkuð fyrir næsta vor. Hefi ég það eftir fagmönnum útvarpsins, að líklegt sé, að þessi liður hækki í framtíðinni, þ. e. lampar eru dýrir, en kaup á þeim ekki nauðsynleg í þetta sinn. Ég vil geta um 36. brtt., um landhelgisgæzlu. Þessi liður hækkar um 30 þús. kr.; þar eru innifaldar í landhelgisgæzlunni hafrannsóknir vegna friðunar Faxaflóa, og skal ég geta þess, að forstjóri skipaútgerðar ríkisins sagði, að þetta mundi ekki nægja til þess að senda varðskipin til rannsókna í Faxaflóa, - hver ferð kostar 5 þús. kr. og er gert ráð fyrir fjórum ferðum. Þar að auki þarf að setja tilraunaklefa í „Þór“, og gat hann ekki lofað n. að gera þetta nema að til kæmi sérstök fjárveiting. Um næsta lið, hegningarhúsið í Reykjavík, er getið í nál., og um vinnuhælið er það að segja, að ekki hefir verið búið að því með fjárveitingu sem skyldi. Þess er krafizt af forstöðumanni þess, að hann taki við mönnum héðan, sem bíða dóms og ekki er rúm fyrir í hegningarhúsinu, eða ekki eiga þangað að koma. Ekki er heldur hægt að taka alla, sem óska að fara þangað. - Þá er vinna fanganna á hælinu. Menn hafa heyrt, hvað talað er um, að ala megi þá upp með vinnu, og verður hún að teljast líklegasta meðalið til að koma þeim upp úr þeirri niðurlægingu, sem þeir eru sokknir í. En að fara með þá út fyrir hælið er nokkuð kostnaðarsamt. Það verður að byggja yfir þá sæmileg skýli, og flytja þá heim að hælinu um hverja helgi, sem er afarmikill kostnaður að. Væri athugandi, hvort ekki er hægt að láta þá vinna þar heima við, bæði að landþurrkun o. fl., þeir hafa grafið stórt holræsi og byggt sjávargarð, og hefðu gert meira, ef fjárveiting hefði hrokkið til. Er því lagt til, að fé til verklegra framkvæmda verði hækkað í 20 þús. kr., enda þótt það muni varla hrökkva til. Breyt. n. viðvíkjandi sjúkrahúsunum er byggð á reynslu ársins 1936, og þó sérstaklega ársins 1937, sem hægt er að sjá nokkurveginn. Hækkunin er aðallega falin í verðhækkun matvæla og upphitunar, kolin hafa stigið mikið og matvælin einnig, svo og nokkrar launahækkanir. N. sér sér ekki fært að mæta þessari sífelldu þenslu á kostnaði sjúkrahúsanna á annan hátt en að hækka daggjaldið, og hefir gert till. til hlutaðeigandi ráðh. um, að það væri athugað. Ég vil aðeins leiðrétta í 55. brtt. um læknisbústaði og sjúkraskýli; þar stendur, að þar af skiptist l0000 kr. sem fyrri greiðsla milli þessara staða, o. s. frv. Það er ekki rétt; það er allur liðurinn, samtals 11 þús., sem á að skiptast milli þessara staða, sem hér eru taldir, og eru fyrri greiðslur. Í sambandi við sjúkraskýlið á Eyrarbakka vil ég geta þess, að hreppurinn hefir keypt steinhús, sem stendur autt, í þessu skyni, en þessi fjárveiting er því skilyrði bundin, að hreppnum sé ljóst, að hann verður sjálfur að standa straum af rekstri sjúkraskýlisins, þegar búið er að koma því upp. Þá vil ég geta um 56. og 57. brtt. Um þá fyrri er það að segja, að n. lagði hana fyrir landlækni, og lagði hann til þessa niðurfellingu aths. Hin greiðslan fellur niður af sjálfri sér, þar sem sr. Jakob Lárusson er dáinn. Vega- og samgangnamálið mun vera það mál, sem hv. þm. hafa mestan áhuga fyrir, sérstaklega þeir, sem eru fulltrúar dreifbyggðanna, og till. um nýja vegi og fjárhæðir, sem veittar eru til hvers vegar, bæði í frv. og brtt., eru eftir samkomulagi milli hlutaðeigandi þm. og n. annarsvegar, og hinsvegar byggðar á till. vegamálastjóra. Ég skal geta þess, að fjárhæðirnar til hvers einstaks vegar eru í flestum tilfellum samkv. lágmarkstillögum vegamálastjóra, og sýnir það með öðru, að n. hefir verið gætin í sínum till., þar sem forstöðumaður veganna í landinu telur þetta lágmarkstillög. Hinsvegar ber að geta þess, að þm. ættu að líta á þessa hluti með sanngirni, og þeim hlýtur að vera ljóst, að ekki er hægt að veita neitt nálægt þeirri fjárhæð, sem æskilegt væri og veita þyrfti. En öllum er það ljóst, hversu mikla þýðingu samgöngurnar hafa fyrir þjóðarheildina, enda eru þessar upphæðir eftirsóttar, einnig vegna þess, að þetta er atvinnuaukning fyrir fólkið í landinu. Um hafnirnar vildi ég geta þess, hv. þm. til athugunar síðar meir, að með ýmsum beiðnum, sem fyrir liggja um bryggjur, lendingarbætur eða hafnarbætur, eru umsóknirnar tæplega nógu vel undirbúnar, en fjvn. verður að gera kröfu til, að fyrir liggi áætlun frá vitamálastjóra um kostnað verksins; fyrr getur n. enga ákvörðun tekið. Hafnirnar eru aðallega í þrem flokkum samkv. l., bryggjur og lendingarbætur gegn framlagi að 2/3 annarsstaðar frá og lendingarbætur gegn jafn háu framlagi annarsstaðar frá. Ég vil geta gamals kunningja hv. þm., brimbrjótsins í Bolungavík. Fjvn. hefir fengið þær upplýsingar, að hann sé í góðu lagi, en sé svo þungur baggi á hlutaðeigandi hreppi, að hann telur sig ekki geta staðið undir honum nema að fá þessa fjárveitingu, sem tekin er í brtt. n. Munu menn óska, að þetta verði síðasta greiðsla til þessa mannvirkis og að það fengi staðizt árásir brims og storma. Þá kem ég að 14. gr. Svo sem ég hefi talað um áður, er allmikil hækkun á þessari gr. Er þar fyrst till. n. 90, sem er gerð samkv. reynslunni og má eiginlega skoða sem leiðréttingu. Sama er að segja um styrk til iðnaðarmannafélaganna á Siglufirði og Eyrarbakka til skólahalds. Þá kem ég að launum kennara í föstum skólum, sem hafa farið mjög hækkandi ár frá ári og stafa vitanlega ekki af því, að þessir menn hafi tekið hver um sig svo gífurleg laun, eins og ég hefi þegar sýnt fram á, heldur af því, að skólaskyldualdurinn hefir verið lækkaður og starfstími kennara lengdur og laun hækkað í hlutfalli við það. Vil ég minnast þess í því sambandi, að langt er frá, að kennarar eigi hægt með að fá sér atvinnu yfir sumarið. Vona ég, að hv. þm. virði mér til vorkunnar, þótt ég tali dálítið um kennarana; bæði er mér málið skylt og vel kunnugt. Mér og öðrum nm. kom saman um, að æskilegt væri að grennslast eftir, hvernig gengi um framkvæmd kennaral. frá 1936, sérstaklega að því er snertir barnafjölda á kennara. Fræðslumálastjóri gaf n. upplýsingar í þessu efni, en ég skal geta þess, að þær voru sérstaklega miðaðar við framkvæmd laganna hér í Reykjavík, og ennfremur, að þær voru miðaðar við árið 1936. En í bréfi, sem fyrir framan mig liggur og er frá hæstv. kennslumálaráðh. segir hann, að í bréfaviðskiptum milli sín og fræðslumálastjóra láti fræðslumálastjóri þess getið, að ekki sé hægt að ætlazt til, að fleiri en 45 börn komi á kennara hér í Reykjavík. Hæstv. ráðh. lætur þess getið í bréfi til fræðslumálastj. að hann óski eftir, að viðkomandi skólanefndir athugi, hvort ekki sé hægt að framkvæma framvegis lögákvæðið um 50 börn á kennara, og tel ég, að þetta mál sé á réttri leið. Þó að skýrslur sýni ekki 50 börn á kennara, er ekki ástæða til að æðrast út af því um sinn, því lögin gera ekki ráð fyrir, að kennurum sé sagt upp, heldur ættu smátt og smátt að fást fleiri börn, en fjölgun kennara er stöðvuð í bili. Nú hefi ég látið þessa getið hér af því, að á mig hefir verið deilt persónulega vegna þess, að ég lagði töluvert kapp á að koma frv. fram, og mér væri því skylt að sjá um framkvæmd laganna. Enda er mér það mikið kappsmál, að fræðslumálastjóri reyni að sjá um, að bókstafur laganna verði framkvæmdur að svo miklu leyti, sem auðið er. N. sendi fyrirspurnir til allra barnaskóla á landinu og hefir fengið svör alstaðar að. Er niðurstaðan þessi: Í Miðbæjarskólanum í Reykjavík eru 35 fastir kennarar, auk tveggja fastra kennara með 2 st. á dag og tíu stundakennarar, 46 börn á kennara. - Í Austurbæjarbarnask. í Reykjavík eru 42 fastir kennarar, auk 5 stundakennara, 42 börn á kennara. - Í barnakólanum í Skerjafirði eru 5 kennarar, auk 5 stundakennara, 53 börn á kennara. - Í barnaskólanum í Laugarneshverfi eru 7½ kennari, auk 4 stundakennara, 52 börn á kennara. - Í barnaskólanum á Ísafirði eru 10 kennarar, auk 70 st. á viku, 40 börn á kennara. - Í barnaskólanum á Siglufirði eru 8 kennarar, auk eins heimiliskennara og eins kennara fyrir vangæf börn, 45 á kennara. - Í barnaskólanum á Akureyri 15 kennarar, auk tveggja stundakennara, 41 barn á kennara. - Í Seyðisfjarðarskóla eru 4 kennarar auk tveggja stundakennara, 36 börn á kennara. - Í Vestmannaeyjaskóla eru 13 kennarar, auk 1 stundakennara, 1 aðventistakennara, 44 börn á kennara. - Í Hafnarfjarðarskóla eru 14 kennarar, auk 1 stundakennara og 3 kennara við katólska skólann, 42 börn á kennara. Barnafjöldi á fasta kennara er að meðaltali 43. Ef hver kennari hefði 50 börn, yrðu þeir samtals 138, í stað 158, auk allrar aukakennslu, eða 20 færri en nú eru starfandi, og virðist vera hægt að framkvæma 50 barna ákvæðið að mestu leyti, þótt 20 kennarar séu til að mæta væntanlegri barnafjölgun í skólunum, auk þess, að kennarar ganga úr starfi. Laun hafa hækkað í samræmi við lengingu starfstímans; auk þess hafa laun hækkað við kennslu umfram fastakennara. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að fræðslumálastjóri hefir tjáð n., að nokkur vinna sé unnin í skrifstofu hans við að vinna úr prófgögnum utan af landi. Ég er því sammála, að eitthvert eftirlit þurfi að hafa með prófunum, og nokkur hluti þess geti vel farið fram í skrifstofu fræðslumálastj., en ég álít óþarfa að eyða svo miklu fé í það sem gert hefir verið. Mér er sagt, að það hafi farið allt upp í 5 þús. Ég álít, að vinna mætti þetta verk fyrir einar 1500 kr.; það eru hálf kennaralaun eða þar um bil. Ég býst við, að fræðslumálastjóri gæti fengið tvo eða þrjá kennara til að vinna að þessu yfir sumartímann, þó þeir fengju ekki meira til samans en 10–15 hundr. kr., og ég held, að þeir geti lokið verkinu á þeim tíma. 93. brtt. er um byggingarstyrk barnaskóla utan kaupstaðanna. Það er mikil eftirsókn í það alstaðar á landinu að fá tillag frá ríkinu til að koma upp heimavistarbarnaskólum, sem um leið séu einskonar menningarmiðstöð fyrir sveitina og samkomuhús. Ég vil ekki eyða tíma í það að fara hér að ræða þann meiningamun, sem er manna á milli um það, hvort barnaskólinn og samkomuhúsið eigi að vera sama hús; mér finnst svo mikil fjarstæða, að börn á skólaskyldualdri og foreldrar þeirra og eldri systkini ættu ekki að geta notazt við sama hús til kennslu og skemmtana. Ég hefi heyrt marga segja, að skemmtisamkomur séu svo blæljótar, þá einkum vegna drykkjuskapar, að ekki sé mögulegt að hafa þær í sama húsi og barnaskólann. En mér finnst það vera að beygja kné fyrir ósómanum, ef það á að standa í veginum; það er einmitt sjálfsagt að berjast á móti slíku ófremdarástandi, svo að börn og foreldrar geti einnig verið saman að skemmta sér. Út frá þessa sjónarmiði er það veruleg bót að fá þessi skólahús út um sveitirnar til að mynda þar einskonar menningarmiðstöð fyrir hvert skólahverfi, og á undanförnum árum hefir ekki verið hægt að fullnægja til nokkurrar hlítar þeim óskum, sem fyrir hafa legið, og held ég, að hv. fræðslumálastjóri hafi gengið of langt í því að lofa greiðslum til þessa, án þess að fjárveiting hafi verið til. Fjvn. hefir lagt til, að þessi liður væri hækkaður um 20 þús. kr. vegna þess, að nú þegar hafa verið byggðir 20 skólar, sem ekki hafa fengið nema hluta af þeim ríkisstyrk, sem þeim hefir verið lofaður, og er sú upphæð áætluð af fræðslumálastjóra 53 þús. kr. Virðist mér því, að þrátt fyrir þessa hækkun geti ekki neinir nýir skólar komið til greina á næsta ári, eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, og er það illa farið. Ég verð því að játa vanmátt minn í því, frá ýmsum sjónarmiðum, að leggja til, að þessi liður verði hærri, í fyrsta lagi vegna þeirra erfiðleika á að fá nægilegt fé í allar þarfirnar, og ennfremur vegna þess, að ég býst við, að menn sjái yfirleitt, að þetta sé þó nokkur bót. Þá vildi ég beina því mjög alvarlega til þeirra aðilja, sem mest hafa að segja um það, hvaða staðir eru valdir í hverju skólahéraði fyrir skólasetur, að ekki sé veittur styrkur í skóla- byggingar á öðrum stöðum heldur en þar, sem jarðhiti er eða virkjunarskilyrði, ef þess er kostur í nærliggjandi umhverfi. Því að öllum má vera ljóst, hve gífurlega þýðingu það hefir fyrir rekstur slíks skóla í framtíðinni, að þessi skilyrði séu fyrir hendi. En ég þekki dæmi þess, að menn vilja byggja sína skóla á köldum stöðum, þar sem ekki eru virkjunarskilyrði, þrátt fyrir það, þó að nærri liggi heitir staðir og virkjunarskilyrði og jafnvel rafstöðvar. Þá er 94. brtt. (stofnkostnaður héraðsskóla). Það er gerð allnákvæm grein fyrir þessari brtt. í nál. á þskj. 252. Sé ég ekki ástæðu til að eyða mörgum orðum að þeim brtt. fram yfir það, að vitanlega er sjálfsagt fyrir alla menntunarfúsa og framsýna menn að hlynna að því svo sem verða má, að skólarnir í sveitum landsins geti tekið á móti því fólki, sem í þá vill komast, því að mismunurinn á kostnaði þar og á kostnaði við dvöl í bæjaskólunum er svo gífurlegur. Það er því mikil ástæða til að hlynna að því, að skólar verði reistir á jarðhitasvæðum. Fyrir liggja nokkrar beiðnir frá héraðsskólum um styrki til stækkunar á þeim og endurbóta á húsakosti þeirra. N. leggur til, að liðurinn til héraðsskóla hækki um 9 þús. kr., úr 19 þús. upp í 28 þús. kr., sem skiptist á milli fjögra héraðsskóla þó að n. sé ljóst, að styrkurinn til Reykjanesskóla í Norður-Ísafjarðarsýslu sé of lítill. Um skólann á Reykjum í Hrútafirði er það að segja, að hann er aðeins hálfbyggður, og slíkur skóli þarf vitanlega fjárveitingu til þess að verða fullbyggður. Endurbætur á Núpsskólanum munu einnig vera mjög nauðsynlegar; og þessi fjárveiting til hans mun aðallega vera gerð í því skyni að bæta úr húsakosti skólans, þannig að kvennemendur þurfi ekki að sofa í einu og sama svefnhýsi sem karlnemendur, sem þar að auki er orðið gamalt. Reykholtsskóli þarf að stækka sitt kennslupláss vegna vaxtar skólans. 95. brtt., sem er um aukna fjárveitingu til gagnfræðaskóla, er aðeins samkv. reynslu, þ. e. a. s. a-liður. En svo er til. um byggingarstyrk til gagnfræðaskólans á Ísafirði (b-liður). Á Ísafirði er verið að hyggja nýtt hús fyrir gagnfræðaskóla. Og Alþ. hefir tekið upp þá stefnu að taka bæina hvern af öðrum til að styrkja þá til að reisa hús fyrir gagnfræðaskóla. Eitt slíkt hús var reist í Hafnarfirði í haust. Ísafjörður byggir nú nýtt hús til gagnfræðaskólahalds. Allt framlag ríkisins í þetta hús mun nema nálægt 30 þús. kr. Þá eru fleiri slík hús ýmist í byggingu eða í aðsigi um byggingu, og dálítil fjárhæð er t. d. á fjárl. 1937 ætluð til byrjunarbyggingar á Akureyri fyrir slíkan skóla. Þá er 96. brtt., um unglingafræðslu utan kaupstaða. Þetta er liður, sem væri vel þess vert að hækka meira en gert hefir verið. N. hækkaði hann úr 15 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Reynsla áranna 1936 og 1937 sýndi, að þau ár hefði verið þörf á dálítið hærri styrk til þessa. Þetta ætti hverjum hv. þm. að vera ljúft að styðja, þar sem reynt er (fyrir m. a. þetta fé) að halda uppi kvöldskólum eða smáskólum fyrir þá unglinga, sem hvorki eru í barnaskólum né hafa átt kost á að fara á aðra skóla. Það er getið um það í nál. á þskj. 252, hvernig þessir skólar eru styrktir. Þá kemur loks húsmæðrafræðslan. Laugalandsskólinn tók til starfa í haust. Hann virðist þurfa 10 þús. kr. í stofnstyrk. N. ætlar honum 11 þús. kr. í rekstrarstyrk. En ekki er víst, að þessi liður (21 þús.) standist alveg, þ. e. a. s. ef miðað er við það, sem gert er ráð fyrir, að þörf sé á að veita til húsmæðrafræðslu samkv. frv., sem fyrir liggur um það efni. Í 99. brtt. er lagt til, að til Staðarfellsskólans verði veittur styrkur til rafstöðvarbyggingar; svo og rekstrarstyrkur, alls 55000 kr. Þá er eitt þús. kr. styrkur til heimavistaríþróttaskólans að Sauðhúsvelli undir Eyjafjöllum. Þetta er e. t. v. vafasamt fordæmi. En þessi skóli mun vera einstæður um fyrirkomulag, eins og sakir standa. Ennfremur er hér smástyrkur til húsmæðrafræðslu Árnýjar Filippusdóttur, sem hún heldur uppi í Hveragerði í Ölfusi, þar sem hún á hús í þessu skyni. Styrkir til þess að byggja steinsteyptar sundlaugar voru ákveðnir í fjárlagafrv. 5 þús. kr., og undanfarin ár hefir sú upphæð verið veitt í þessu skyni. En þetta er langt of lítið. Eftirsókn eftir slíkum styrkjum er gífurleg. Fjvn. hefir því lagt til, að þessir styrkir yrðu hækkaðir um 5 þús., upp í 10 þús. kr. En mér er alveg fyllilega ljóst, að þessi upphæð er ekki til þess að mæta nema litlum hluta af þeim óskum, sem fyrir liggja um sundlaugastyrki; og þetta mál er eitt af hinum þörfustu málum og þeim málum, sem unga fólkið í landinu og raunar allir hafa mikinn áhuga fyrir. Og ég hygg, að sundíþróttin sjálf og þetta, að áhugi unga fólksins skapast um að mynda sér svona löguð skilyrði, gæti orðið aðallyftistöngin í því að veita hugsunarhætti fólksins úr þeim farvegi, sem hann er allt of mjög kominn í nú, að fólk fari á íþróttamót og skemmtanir til þess að gleðja sig við Bakkus. Að greiða fyrir sundíþróttinni gæti orðið til þess að greiða fyrir slíkri breytingu á hugsunarhættinum. Þá eru hér tvær smábrtt. Í fyrsta lagi framlag til menningar- og fræðslusambands alþýðu, 2 þús. kr., nýr liður. Ég býst við, að sumir líti hornauga til þessa liðs. En ég verð að segja það sem mína persónulegu skoðun, að hverri kr., sem látin er af hendi til þess að hafa af fyrir atvinnulítilli alþýðu og fólki, sem heldur ekki efna sinna vegna getur farið á skóla, sé vel varið. Og mér er kunnugt um, að erlendar fyrirmyndir eru fyrir þessu, að halda saman svona einskonar leshringum til þess að hafa af fyrir atvinnulausu fólki, sem ekki getur farið á skóla. Svo er lítil till. til íþróttavallar á Laugarvatni. Þessi liður var í öðru formi í fjárlagafrv. Allt land, sem þarna kemur til greina til að gera að íþróttavelli, er hallandi mýri, sem kostar talsvert að gera að íþróttavelli. Um þetta tillag mætti ég fullkomnum skilningi í fjvn. 104. brtt. er um sandgræðslu. Sandgræðslan er stórmál. Fjárveiting til þeirra hluta hefir verið lægri að undanförnu en þurft hefði að vera. Eftir því sem sandgræðslugirðingunum fjölgar og svæðin stækka, sem þessi umbótastarfsemi nær yfir, eftir því verður viðhaldið vitanlega meira. Og ennfremur er stöðugt óskað eftir nýjum sandgræðslugirðingum, sem hyggist á þeim mjög góða árangri, sem hefir orðið af sandgræðslustarfseminni. Og auk þess sem því fé almennt er vel varið, sem fer til sandgræðslu, þá er sérstaklega gott að fá fé þessum manni í hendur, Gunnlaugi Kristmundssyni, sem farið hefir með það fé, sem varið hefir verið til sandgræðslu, vegna þess, hve vel hann hefir á því haldið, svo að það hefir ekki verið hægt að gera betur. Þessi maður bað um 3500 kr. hækkun á tillaginu, en fjvn. hækkaði liðinn aðeins um 3000 krónur. Þá er framræsla á löndum ríkisins á Eyrarbakka alveg óhjákvæmileg. En búast má við, að þetta verði nokkuð dýrt verk, vegna þess að það verður að setja ræsi alveg fram í sjó úr mýrunum og hefir þarna nú þegar verið hafin allmikil ræktun. En vegna þess að þurrkun er þarna ekki í eins góðu lagi og skyldi, er aftur farinn að myndast þarna mýrargróður í túnum manna. En ef þurrkun þarna tekst, þá kemur þarna sannarlegt gósenland fyrir þorpsbúa til ræktunar. Ef vel er hlynnt að því ríkislandi, sem þorpið stendur á, þá mun þetta pláss eiga framtið fyrir sér með þeim öðrum atvinnumöguleikum, sem þarna eru fyrir hendi. Þá er hafin landþurrkun í Ölfusi, í svo kölluðum Ölfusforum, sem allir þekkja, sem er eitt hið mesta uppgripaslægjuland. Kostnaður við flutning á skurðgröfu úr Safamýri vestur í Ölfus er hér tilgreindur 13 þús. kr., vegna þess að taka þurfti hana sundur og gera við hana. En til framræslunnar sjálfrar eru áætlaðar 6 þús. kr., samkv. V. kafla jarðræktarlaga. Samskonar verki er nú lokið í Safamýri í Rangárvallasýslu, og með ágætum árangri, þó því aðeins, að áveiturnar komi á eftir. Í þeim tilgangi að hlynna að áveitum í Safamýri eftir þurrkun eru veittar 4500 kr. í þetta sinn, til þess að gera flóðgátt við Rangá. En veittur verður sennilega 1/3 kostnaðar þessa verks eftir skurðgröfulögum. Þá er hér 50 þús. kr. fjárhæð ætluð til fyrirhleðslu á Markarfljótsaurum. Vötn Markarfljóts, Álar og Þverá valda og hafa valdið landbroti þarna eystra. Og til þess að koma í veg fyrir skemmdir af þessum vötnum er þessi fyrirhleðsla ætluð. Hin fagra sveit Fljótshlíðin er í allmikilli hættu fyrir þessu landbroti. Hér er að vísu farið fram á talsvert mikla fjárveitingu. En þegar til þess kemur, að hv. þm. ákveða, hvort þeir vilja fylgja þessu, verða þeir að gera upp við sig, hvort þeir vilja láta skeika að sköpuðu um það, hvernig fara muni um örlög þessarar fögru sveitar, eða hvort eigi að reyna að tryggja hana gegn árásum þessara eyðileggingarafla. 106. brtt. er ný, þ. e. a. s. sundurliðunin á framlaginu til rannsóknarstofu atvinnuveganna við atvinnudeild háskólans. En þess skal getið um tekjuliðina, að ekki er gott að fullyrða, hvort fást muni 30 þús. kr. tekjur af matvælaeftirliti, að frádregnum kostnaði. Þetta er í fyrsta sinn, sem þetta hefir verið sett upp, og nokkur óvissa mun vera um tilkostnaðinn. Í sambandi við þessa gr. vil ég minnast á eitt stórmál, sem er friðun Þjórsárdals í Árnessýslu. Mörgum er það kunnugt, að þessi fagri dalur er nú að mestu orðinn uppblásin auðn. En sérfróðir menn fullyrða, að með friðun einni saman mundi hann gróa upp á fáum áratugum. Í sambandi við þessa friðun kæmi aðeins einn bær til greina, Skriðufell. Og til þess að slík friðun gæti orðið framkvæmd, yrði ríkið að kaupa Skriðufell og girða síðan dalinn af. En á tvær hendur er þegar girðing, annarsvegar Þjórsá og sennilega afréttargirðing Flóahreppanna hinsvegar. Jörðin Skriðufell mun kosta 13–14 þús. kr. eftir fasteignamati. Lántaka þyrfti ekki að vera nein í sambandi við þau kaup, heldur ábyrgð vegna áhvílandi skulda. Svo kemur til greina girðingarkostnaður, sem telja má lítinn í samanburði við það landflæmi, sem þarna mundi afgirðast. Og ef litið er á aðgerðir vegna fjárpestarinnar, þá mundi sparast með friðun Þjórsárdals 20 km. varzla með Þjórsá fram af dalnum, ef þetta land væri girt af. Sjá þá allir menn, hversu miklu viturlegra er að nota girðinguna þessa 20 km. leið til þessa tvenns í einu, heldur en að láta dalinn vera ófriðaðan. Ég geri ráð fyrir, að í sambandi við fjárvörzluna gangi þetta mál fram. Fjvn. hefir lagt til, að jarðakaupasjóði verði heimilað að kaupa þessa jörð og afhenda hana forstjóra skógræktarmálanna. Má vera, að annað form verði haganlegra á þessu. En svona horfir málið við í augnablikinu. Þá eru ræktunarvegirnir. Um það er deilt, hvernig eigi að styrkja þá. Þarna hafa komizt tveir vegir inn í brtt. fjvn., sem báðir eru um ríkislönd. En það liggja einnig fyrir óskir frá mönnum um framlag til ræktunarvega í löndum bæjar- og hreppsfélaga, og jafnvel í einstakra manna löndum. En á þetta þarf að koma skipulagi. Mér finnst, að ríkið ætti ekki að leggja fram fé til styrktar ræktunarvegum nema á sinu eigin landi. Væri þá vitanlega sanngjarnt, að leiga eftir þau lönd, sem ríkið legði þannig ræktunarvegi um, væri dálítið hærri, með tilliti til þessa. Þá er loks 109. brtt., sem er um 20 þús. kr. styrk til stórstúku Íslands. Þar af er ætlað til bindindisfélaga í skólum landsins 3500 kr. Ég vil ætlast til, að allir, sem unna bindindisstarfsemi, líti hýru auga til þess fjár, sem til þeirrar starfsemi fer í landinu. Og ég get upplýst það hér - og ýmsir hv. þm þekkja þetta betur en ég -, að bindindisstarfsemi í skólum landsins fer mjög í vöxt og áhugi fyrir því máli. Eitt af því, sem ljósast ber þess vott, er það, að haldið var nú fyrir fáum dögum sambandsþing bindindisfélaga í skólum, þar sem mættu á annað hundrað nemendur úr ýmsum skólum landsins. Ég get tæplega hugsað mér félagsskap, sem eigi meiri rétt á sér heldur en bindindissamtök unga fólksins í landinu. Þeir menn, sem komið hafa á bindindissamtökum í skólum, þar sem drykkjumenn hafa ráðið lögum og lofum áður, sýna, að þeir vilja gera eitthvað til þess að skapa almenningsálit á móti drykkjuskapnum; og slíkir menn eiga sannarlega heiður skilið. Að því þarf að vinna, að drykkjumenn þrifist hvergi í félagsskap sem slíkir. En er það ekki svo enn í dag, að þeir menn séu mjög illa séðir, sem að því vilja vinna? Ég treysti engum betur til þess en skólunum að tortíma þeim ósið og því almenningsáliti, sem þann ósið líður, að drykkjumenn sem slíkir vaði uppi á mannfundum og í félagsskap yfirleitt. Síðasta brtt. þarf ekki skýringar við. Hennar er líka getið í nál. Þá hefi ég gert grein fyrir þeim brtt., sem fyrir liggja. Og þó að mál mitt sé e. t. v. orðið nokkuð langt, hefi ég samt ekki tekið nema lítinn hluta af þeim brtt. til umr., sem fyrir liggja, með því að ekki var ástæða til að tala fyrir þeim öllum. Skal ég loks gefa stutt yfirlit yfir áætlanir á hverri gr., sem annars hefir orðið fyrir nokkrum breyt., og svo loks heildaryfirlit. Þá eru fyrst tekjurnar: 2. gr. Aukatekjur, hækkun 10000 kr. Stimpilgj. af áv. og kvittunum 5000 - Benzínskattur 15000 - Kaffi- og sykurtollur 25000 - Alls 55000 kr. Lækkun: Aðflutningsgjald. 15000 kr Veitingaskattur 10000 - 25000 kr. Mismunur, hækkun 30000 kr. 3. gr. A. 1. Póstsjóður: Hækkun á tekjum 38000 kr. - á gjöldum 38860 - Rekstrarhagnaður lækkar því um 860 kr. 3. gr. A. 2. Landssíminn: Hækkun á tekjum 130000 kr. - á gjöldum 95000 - Mismunur, tekjuhækkun 35000 kr. Eignabreytingar, út. Hækkun 27000 kr. 3. gr. A. 3. Áfengiaverzlunin: Lækkun á gjöldum 10000 kr. 3. gr. Á. 5. Ríkisútvarpið: Hækkun á tekjum 50000 kr. - á gjöldum 53000 - Mism., rekstrarhagnaður lækkar um 3000 kr. 3. gr. Á. 7. Landssmiðjan: Hækkun á gjöldum 900 kr. Samandregið: 3. gr. A. Tekjur af rekstri ríkisstofnana hækka um 40240 kr. Gjöld: 7. gr. Vextir hækka um 154368 kr. 11. gr. Hækkanir: Skrifstofukostn. lögreglustj. Rvík. 8900 kr. Landhelgisgæzla 50000 - Hegningarhúsið Rvík 2500 - Kostn. við framkv. á vinnuhæli 10000 - Fasteignamat 10000 - Hækkun alls 81400 kr. 12. gr. Hækkanir: Læknisvitjanastyrkur 500 kr. Holdsveikraspítalinn 3000 - Gamli Kleppur 4500 - Nýi Kleppur 7000 - Vífilsstaðir 17500 - Reykir í Ölfusi 3900 - Læknisbúst. og sjúkraskýli 1000 - Alls 37400 kr. -Lækkun (Jakob Ó. Lárusson) . 550 - Hækkun því alls 36850 kr. 13. gr. Hækkanir: Til aðstoðarmanna og mælinga 6000 kr. - nýrra akvega 115500 - - vega af benzinskatti 15000 - - ferjuhalds 1850 - - að halda uppi byggð og gistingu 300 - - strandferða 50000 - - hafnargerða 31000 - - bryggjugerða og lendingarbóta 20500 - - lendingarbóta, gegn jafnntiklu framlagi annarsstaðar að 15000 - - hafnargerðar á Ólafsvík 5000 - - brimbrjótsins í Bolungavík 10000 - Alls 270150. kr Lækkun á stjórn og undirbúningi vitamála 150 - Hækkanir því alls 270000 kr. 14. gr. A. Hækkun á framlagi til prestlaunasjóðs 15000 kr. 14. gr. B. (Kennslumál). Hækkanir: Til iðnskóla 1500 - Laun barnakennara 40000 - Byggingarstyrkur barnaskóla 20000 - Stofnkostnaður héraðsskóla 9000 - Til gagnfræðaskóla 20000 - - - (byggingarstyrkur) 9000 - - unglingafræðslu utan kaupstaða 5000 - - alþýðuskólans í Rvík 2000 - - húsmæðraskólans á Laugalandi 21000 - - rafveitu á Staðarfelli 2500 - - íþróttaskóla á Sauðhúsvelli 1000 - - Árnýjar Filippusdóttur 2000 - - sundlaugabygginga 5000 - - menningar- og fræðslusambands alþýðu 2000 - Samtals 140000 kr. 15. gr. Hækkun. Til lesstofu á Siglufirði 1000 kr. 16. gr. Hækkanir: Til sandgræðslu 3000 - - framræslu við Eyrarbakka 5000 - - - í Ölfusi 19000 - - fyrirhleðslu viðMarkarfljót 50000 - - flóðgáttar við Rangá 4500 - - rannsóknar á námum 1500 - - rannsóknarstofu atvinnuveganna 19700 - - ræktunarvegar 11000 - Samtals 113700. kr 17. gr. Hækkanir: Til bindindisstarfsemi 5000 kr. - gamalmennahælis í Hafnarfirði 1000 - Samtals 6000 kr. Yfirlitið verður þá svo eins og fjárlfrv. kemur frá fjvn.: Tekjur samkv. frv. 15826040 kr. Hækkun samkv. till. n. 70000 - Samtals 15896280 kr. Gjöld samkv. frv. 15338940 kr. Hækkun samkv. til n. 818318 - Samtals 16157258. kr Rekstrarafgangur samkv. frv. 487100 kr + Tekjuhækkun 70240 - Samtals 557340 kr - Gjaldahækkun 818318 - Tekjuhalli 260978 kr Greiðsluhalli samkv. frv. 726067 kr Hækkun á gjöldum = tekjur 748078 - Hækkun á eignum landssímans 27000 - Samtals 1501145 kr Ég gat þess í upphafi ræðu minnar, að þessi útgjöld, sem eru aukin, eru bætt upp með þeim tekjuöflunarfrv., sem liggja óafgr. í þinginu, en auk þess eru útgjöld, sem vofa yfir. Þar á meðal er fyrst sýningin í New York, sem n. hefir þegar samþ. að veita fé til, til endurbygginga á sveitabýlum, jarðakaupasjóðs og bændaskóla. Þessar upphæðir munu nema samtals um 155 þús. kr. Þá er enn einn stór útgjaldaliður, en það er sauðfjárpestin. Samkvæmt áætlun, sem n. hefir í höndum frá Hákoni Bjarnasyni og Niels P. Dungal, þá mun þessi kostnaður verða um 180 þús. kr., að frádregnu framlagi annarsstaðar frá. Þá hefir einnig verið gert ráð fyrir einhverskonar þátttöku í erfiðleikum bænda vegna pestarinnar. Er helzt gert ráð fyrir vaxtagreiðslum fyrir þá, sem verst eru stæðir. Ég get svo látið máli mínu lokið, en vil að lokum geta þess, að fjvn. mun vera einhuga um að skila frv. tekjuhallalausu. - Ég vil svo mælast til, að frv. verði vísað til 3. umr. að þessari umr. lokinni.

*Jón Pálmason: Eins og sjá má á nál. fjvn., höfum við sjálfstæðismenn í n. skrifað undir það með fyrirvara. Frsm. n. lét í ljós nokkra undrun yfir þessu. Ég verð að segja það, að stjórnarliðinu í n. gat nú ekki komið það á óvart, þó að við sjálfstæðismenn vildum ekki skrifa undir það fyrirvaralaust, sem fram fer nú í fjármálum þessa lands, ekki aðeins í n., heldur í stefnu stj. í fjármálum yfirleitt. Enda er það svo, að alltaf frá þeim tíma, sem þessi ríkisstj. tók við völdum, hafa fjárl. verið afgr. á þennan hátt. Sjálfstæðismenn hafa alltaf síðan skrifað undir nál. með fyrirvara, og hefir ekki borið á neinni undrun hjá meiri hl. yfir því fyrr en nú. Og það er sízt minni ástæða til þess að við gerum þetta nú heldur er þegar fjárl. voru afgr. fyrir yfirstandandi ár. Það hafa síðan komið fram allverulegar breyt. á fjármálalífi okkar lands. Atvinnuvegirnir bæði til lands og sjávar hafa orðið fyrir stórum áföllum, og þar með er fjármálagrundvöllur þjóðarinnar orðinn valtari en hann var þó áður. Það hefir einnig orðið sú breyt. á, að stjórnarflokkarnir hafa gert með sér nýjan samning um heildarafgreiðslu fjármálanna. Allt þetta hlýtur að hafa haft sín áhrif á afstöðu okkar sjálfstæðismanna. Okkur var það ljóst, er við tókum til starfa í fjvn., að við höfðum um tvo kosti að velja sem minni hl. í þessari merkilegustu n. Alþ. Annar kosturinn var sá, að fara okkar eigin götur og ráðast á frv. stjórnarinnar með brtt. í tugatali og frv. flutningi, til þess að marka þannig vilja okkar flokks eftir ýtrustu kröfum, sem hann mundi gera. Hinn kosturinn var sá, að ganga til samvinnu við stjórnarflokkana í n. í fullri einlægni, innan þess ramma, sem meiri hl. hafði þegar ákveðið fyrirfram. Við sjálfstæðismenn tókum síðari kostinn, og ég get lýst því yfir hér, eins og hv. frsm. n. gat um, að innan hennar hefir verið hin bezta samvinna um þetta. Ég skal líka geta þess, að hæstv. fjmrh. hefir af miklum áhuga unnið með n. og reynt að jafna milli eftir því sem tækifæri virðast hafa gefizt til. En þó að ég viðurkenni þetta, þá raskar það engu um þann skoðanamun, sem er milli okkar um fjármálastefnuna yfirleitt. Það raskar ekki því, að við teljum nauðsyn á að hefja allsherjar samvinnu milli þingflokkanna um miklar og róttækar aðgerðir til sparnaðar. - Ég skal nú víkja að ýmsu því, sem fram kemur í nál. fjvn., og gera grein fyrir afstöðu okkar í því sambandi. Að því er brtt. við 2. gr. snertir, þá er um hana fullt samkomulag. Viðvíkjandi brtt. við 3. gr. vil ég segja örfá orð. Frsm. hefir bæði tekið það fram í framsögu sinni og eins kemur það fram í nál., að hækkunin á tekjunum muni verða um 40 þús. kr. meiri en hækkunin á gjöldunum, og skal ég ekki fara út í það. En ég get sagt það um þessa gr. yfirleitt, að það sé gr., sem lítið eða ekkert sé hægt að breyta af Alþ. eða fjvn., nema að um leið verði breytt ýmsum l. Þetta stafar af því, að þessar framkvæmdir eru svo bundnar við ráðh. á hverjum tíma. Þess vegna er okkur það fullkomlega ljóst hvað þessa gr. snertir, að það þýðir ekkert fyrir fjvn. annað en að taka til greina það, sem annaðhvort er búið að ákveða með l. eða af ráðh. á hverjum tíma. Hv. frsm. gat þess í ræðu sinni, að það væri þrennt, sem fjvn. væri sammála um að leggja áherzlu á í þessu efni. Í 1. lagi, að samræmi væri í launagreiðslum, í 2. lagi, að eftirvinna ætti sér ekki stað, í 3. lagi, að ekki væri teknir starfsmenn af stofnunum án þess að leyfi ráðh. kæmi til. Þetta er rétt hjá frsm., en að hann tekur þetta fram, stafar af því, að þetta hefir verið svo stórkostlega brotið að undanförnu af núverandi stjórnarflokkum, og af þeim brotum stafar það, að ekki er betri útkoma á rekstri ríkisstofuananna en raun er á. Ég skal þó geta þess, að viðvíkjandi þessari gr. er mikið starf óunnið í n. Útgjöld fjárl. eru nú orðin um 16 millj. kr. Af þeim gjaldahækkunum, sem n. leggur til, væri það vissulega ekki of mikið, þó að Alþ. fengi að ráðstafa einhverju, þó ekki væri nema litlum hluta. Meðal þeirra hækkana, sem lagt er til, eru hækkanir til vega eitthvað milli 120 og 130 þús. kr. Ég skal geta þess, að ég kom fram með það á n. fundi, að ef til vill væri réttast, að þetta kæmi fram sem hækkun á framlaginu til vega frá því, sem í frv. stendur, en það kom í ljós, að þetta gat ekki gengið, vegna þess hvað miklar kröfur voru gerðar frá einstökum héruðum um hækkun á þessum lið. N. hefir lagt í það mikla vinnu að komast að niðurstöðu um skiptingu þessa fjár. Ég skal taka það fram, að ég tel það sjálfsagt að samþ. alla þá vegi, sem n. hefir lagt til, eða að öðrum kosti engan. Ég er ekki í vafa um, hvor þessara 2 kosta verður tekinn. Ég vildi mega vænta þess, að við gætum staðið saman um að samþ. ekki neinar aðrar till. við þessa umr., en ef einhver hefði hugsað sér að koma að brtt., þá léti hann það bíða til 3. umr. Þá kem ég að hækkunum til lendingarbóta og hafnargerða. Það er um þennan lið að segja, að þetta er náttúrlega stórmál, og ég álít, að í hafnarbætur þurfi að leggja miklu meira fé heldur en nú er gert. En það, sem þarf fyrst og fremst að sjá um í þessu efni, er það, að hægt sé að halda áfram með þau verk, sem byrjað er á. Hinsvegar tel ég rétt, að eins og nú standa sakir sé ekki byrjað á nýjum hafnargerðum nema brýn og aðkallandi nauðsyn beri til. Það eru 20 þús. kr. á þessum lið, sem ég er algerlega mótfallinn, en það eru 10 þús. kr. framlag til hafnargerðar í Súgandafirði og 10 þús. kr. til hafnargerðar í Dalvík. Á báðum þessum mannvirkjum er nú verið að byrja, og ég tel það efamál, að rétt sé að hefja slík verk eins og nú standa sakir. Um Dalvík er það að segja, að þar eru góðar hafnir í nágrenninu, og ennfremur er það kunnugt, að á þeim stað hefir nýlega gengið jarðskjálfti, og við getum ekkert um það sagt nema slíkt endurtaki sig innan fárra ára. Ég mæli því eindregið gegn því, að þessi fjárveiting verði samþ., og sömuleiðis fjárveitingin til hafnargerðar í Súgandafirði. Annars er það aðkallandi, að Alþ. taki fasta afstöðu til þess, hvaða skipulag það hefir á þessum hlutum, hvort eigi að ganga inn á þá braut að verju miklu fé til hafnar- og lendingarbóta í hverjum firði og vík, eða hvort eigi að ganga vel frá hafnargerðum á einum eða mest tveimur stöðum í hverjum af stærri fjörðum á landinu. Annars er full ástæða til að athuga þetta í sambandi við fjárframlög til vegagerða. Það var lengi hér á Alþ. uppi sú stefna, að á útkjálkum landsins, á Austfjörðum og Vestfjörðum, þar sem erfiðast er með samgöngur á landi, þar ættu þær að fara fram á sjó, á bátum, en vegina ætti að leggja aðallega annarsstaðar um landið. Hinsvegar virðist nú vera komið inn á þá stefnu hér á Alþ., að bæði eigi að leggja fé í hafnargerðir á þessum stöðum (útkjálkunum) og líka í vegi eins og annarsstaðar á landinu. Þetta álít ég ofvaxið okkar fjárhagsgetu. Það hygg ég og meiningu Sjálfstfl. yfirleitt. Þá hefir hv. fjvn. fallizt á að hækka liðinn, sem er stofnkostnaður héraðsskóla, um 9 þús. kr., úr 19 þús. kr. upp í 28 þús. kr. Ég er algerlega mótfallinn þessari hækkun og tel ákaflega vafasamt ná, eins og sakir standa, að fara að hækka styrk til byggingar héraðsskóla. Fyrst og fremst tel ég varhugavert að ráðast í að byggja nýja skóla eins og nú standa sakir. Um þessa hækkun hefi ég fengið nokkrar upplýsingar og komizt að þeirri niðurstöðu, að það, sem veltur á í þessu sambandi, er, hvort eigi að byggja nýtt skólahús á Núpi í Dýrafirði. Nú eru héraðsskólar starfandi í háðum Ísafjarðarsýslunum, Reykjanesskólinn og Núpsskólinn. Um þetta eru sennilega einhverjar deilur þar vestra, því að nú, eftir að till. fjvn. eru komnar fram, kemur till, frá einum hv. þm. um að hækka framlag til Reykjanesskólans um 10000 kr. Því er skotið hér að mér af sessunaut mínum, að sú till. komi frá sjálfstæðisþm. Hún kemur þannig inn í þingið; en hún kemur raunverulega frá skólanefnd þessa héraðsskóla. Nú álit ég, að hæstv. Alþ. eigi að gera upp við sig, hvort sé hyggilegra að efla skólann á Núpi eða efla skólann á Reykjanesi, og að ekki sé forsvaranlegt að gera ráð fyrir að kosta dýra unglingaskóla á báðum þessum stöðum, því að það væri sama sem ég færi að gera kröfu til þess, af því að sessunautur minn (SkG) hefir héraðsskóla í sínu héraði, að þá fengi ég annan í mínu héraði. Viðvíkjandi því, sem talað hefir verið um viðbótarframlög til ýmissa framkvæmda hér í sveitunum austurfrá, t. d. til fyrirhleðslu á Markarfljóstaurum, framræslu á Eyrarbakka og til flóðgáttar við Rangá, þá er um þetta það að segja, að þar er sennilega um mjög aðkallandi mannvirki að ræða, sem erfitt er að standa í gegn. Og um þessar 50 þús. kr. til fyrirhleðslunnar á Markarfljótsaurum er það að segja, að nú þegar er búið að eyða 20 þús. kr. til þessa mannvirkis, svo að þar er því um 30 þús. kr. framlag að ræða, sem eftir er að veita. Mér þótti þetta í fyrstu nokkuð há tala. En eftir lýsingum og áætlunum, sem fjvn. hafði við að styðjast, sannfærðist ég um, að það væri stórt vandamál, hversu langt á að ganga í þessum framkvæmdum. Hinsvegar sé ég mér ekki fært að taka harða afstöðu gegn þessari fjárveitingu, ef þetta verður til þess að vernda frá eyðileggingu dýrmætt land í hinni fögru sveit, Fljótshlíðinni. En það fer eftir því, hversu mikið fé þarf til þessa í framtíðinni, hvað hyggilegt er að ganga langt í þessu efni nú. Þá eru ræktunarvegirnir. Við höfum gengið inn á að veita fé til tveggja þeirra, sem er þó kannske dálítið varhugavert, því að gera má ráð fyrir, að þær fjárveitingar dragi dilk á eftir sér. En samkomulag er í n. um þá liði. Hv. frsm. fjvn. drap á fræðslul. og hinn gífurlega kostnað við barnafræðsluna. En þar er aðeins um að ræða eitt dæmi af mörgum um það, hvernig Alþ. hefir á síðustu árum hlaðið á ríkissjóð hinum og þessum stórum gjöldum, sem ég verð að segja, að a. m. k. flestir sjálfstæðismenn hafa verið á móti. Því að við vorum því mótfallnir, að þessi nýju fræðslul. voru samþ. á Alþ. 1936. Það er nú þegar sýnt, að þau orsaka ríkissjóði mjög mikil aukin útgjöld. fram yfir það, sem eldri l. gerðu, og hversu sá munur er mikill, er ekki séð til hlítar. En þegar búið er að samþ. l., sem eru þannig bindandi fyrir ríkissjóð, að þau ákveða, hvað hann skuli leggja fram, þá er ekki á valdi fjvn. að breyta þeim framlögum, nema því aðeins, að Alþ. fáist til að breyta l., sem ákveða þessi framlög. Þetta er eitt dæmi af mörgum, sem sannar það viðvíkjandi Sjálfstfl., að þó að hann verði að vera með í því að áætla þær tekjur á fjárl., sem ætla má, að séu nauðsynlegar til þess að mæta útgjöldunum, þá er það ekki að vilja þess fl., að ýms löggjöf hefir verið sett, sem orsakar ýms þau fjárframlög, sem á fjárl. eru. Þetta er náttúrlega ákaflega víðtækt mál um að tala, ef ætti að fara nákvæmlega út í að tala um þetta við þessa umr. Tímans vegna sé ég ekki ástæðu til að ræða nú viðhorf okkar sjálfstæðismanna í þessu tilliti til fjármálastjórnarinnar í landinu í einstökum atriðum, svo sem þó þyrfti að gera, og ætti að gera, ef farið væri að skera niður útgjöld fjárl., eins og sýnilega þarf að gera fyrr eða síðar. Þá er einn liður, sem hv. frsm. fjvn. var að tala um, sem er hækkun framlags til stórstúkunnar um 5 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til að hækka þann lið, og mæli ég gegn því, að bætt sé við fjárframlag til stórstúkunnar frá því, sem í frv. er ákveðið til hennar. Ég vænti, að þetta, sem ég hefi nú hér sagt, sé nokkurn veginn nægilegt til að sýna og sanna, að það sé ekkert undrunarefni eða óeðlilegt, þó að við sjálfstæðismenn í hv. fjvn. viljum ekki að öllu leyti skrifa undir nál. fjvn. um fjárl. athugasemda eða fyrirvaralaust, og þar með játa, að fjármálastjórn sú, sem birtist í fjárlagafrv., sé að öllu leyti í því lagi, sem æskilegast er. Að svo mæltu skal ég láta lokið máli mínu. Enda virðist svo, að hv. þm. vilji ekki næsta margir fylgjast með þeim umr., sem hér fara fram nú.

*Sigurður Kristjánsson: Mér skilst, að hv. fjvn. eigi eftir að fara yfir mikinn hl. af þeim fjárbeiðnum, sem henni hafa borizt. Af þeim ástæðum mun það vera, að komið hafa fram tilmæli um, að ekki komi fram mikið af brtt. við þessa umr., heldur frekar dregið að koma með þær til 3. umr. Ég varð að mestu við þeirri ósk. Þó á ég hér tvær brtt., sem ég ætla að leyfa með að fara um örfáum orðum. Fyrri brtt. er við 14. gr., um stofnkostnað héraðsskóla. Báðir hv. frsm. fjvn. hafa nú minnzt á þessa skóla, og sérstaklega hv. þm. A.-Húnv., sem lýsti allskorinort sinni afstöðu til þess máls. Skal ég nú ekki fara neitt út í það sérstaklega, hvort það sé réttmætt eða skynsamlegt að ætla stórmikið fé til þessara mála að þessu sinni. En það, sem fyrir mér vakir, er fyrst og fremst það, að þær fjárveitingar, sem í þessu skyni verða heimilaðar, komi skynsamlega niður. Nú hefir hv. fjvn. gert þá brtt. um þær fjárveitingar, að þær verði hækkaðar um 9 þús. kr. frá því, sem þær eru ákveðnar á fjárlagafrv., og jafnframt hefir fjvn. gert till. um, hvernig fénu skuli skipt á milli einstakra skóla. Ég geri nú ráð fyrir, ef þessi upphæð, sem hér er gert ráð fyrir, 28 þús. kr., verður samþ., þá muni ríkisstj. líta svo á, að með till. n. í hennar nál. sé í raun og veru gert út um það, hvernig fénu verði skipt. Ég vil nú á engan hátt spilla fyrir þeim skólum, sem n. ætlast til, að fái þarna riflegastar sneiðar. En hitt dylst mér ekki, að skipting hv. fjvn. er ekki byggð á þeirri réttsýni, sem jafnan þarf að ráða, þegar verið er að skipta slíkum fjárupphæðum milli stofnana. Ég sé ekki, að hv. fjvn. hafi farið að neinu leyti eftir því, sem virðist eiga að vera mælikvarði um úthlutanir slíks fjár, en það er í fyrsta lagi að taka tillit til þess, hvað þessar stofnanir hafa áður fengið bjá ríkissjóði, og í öðru lagi, hvaða afrek þessar stofnanir vinna um að fræða nemendur sína, bæði hvað nemendafjölda snertir, lengd starfstíma og hagnýtingu þeirrar fræðslu, sem þar er ætlazt til, að fari fram. Sá skóli, hvers hlutur hér er gerður minnstur, er Reykjanesskólinn í Norður-Ísafjarðarsýslu. Um þann skóla er það að segja, að hann hefir engan styrk fengið enn til byggingar, og mætti eftir því ætla, að hann fengi stærstu sneiðina. En þar hafa till. fjvn. orðið alveg öfugar við það eðlilega. Ég leyfi mér að skýra frá því hér með, að aðstandendur þessa skóla hafa þegar, eftir því sem Þórir Baldvinsson, starfsmaður hjá byggingar- og landnámssjóði, hefir lauslega áætlað, lagt fram um 55 þús. kr. En byggingarkostnaður skólans er áætlaður alls um 150 þús. kr. Nú fer skólanefnd og aðrir aðstandendur þessa skóla fram á, að ríkissjóður leggi fram um helming af þessari upphæð, þó ekki í einu, því að í því augnamiði er aðeins farið fram á 15 þús. kr. fjárveitingu á árinu 1938. Ég vil nú benda þeim fáu hv. þm., sem hér eru viðstaddir, á, hver rök liggja að því, að þessar 15 þús. kr. ættu að veitast, ef á annað borð er veitt nokkur veruleg fjárhæð til héraðsskóla. Skóli þessi starfaði á síðastl. ári í 10 mánuði, og er ætlað, að hann muni starfa næstum allt árið, eða 12 mánuði að undanteknum tveimur vikum, einni viku að vori og einni viku að hausti. Á síðasta skólaári naut þar kennslu 241 nemandi. Til samanburðar skal ég geta þess um skólann á Núpi í Dýrafirði, sem af hv. fjvn. er ætlaður hæsti styrkur og ég í engu ætla að mæla á móti, að hann fái, að sá skóli starfaði á siðasta ári í 6.mánuði með 28 nemendum, að ég held. Það virðist vera einkennileg hlutföll, að sá skóli, sem áður hefir fengið styrk til byggingar og starfað hefir í 6 mánuði yfir árið með 28 nemendum, á að fá helmingi hærri upphæð frá því opinbera heldur en sá skóli, sem starfað hefir í 10 mánuði yfir árið með 241 nemenda og ætlað er framvegis að starfa allt árið. Einnig er á það að líta, að Reykjanesskólinn mun hafa verklega kennslu allverulega með höndum og að nemendur skólans vinna jafnhliða bóknáminu ýmislegt að byggingum, og hafa síðan nemendur alveg sérstök námskeið í byggingum úr steinsteypu og einnig í ýmiskonar ræktun, sem fram fer á landi skólans, garðrækt, túnrækt o. s. frv. Skilyrði eru þarna geysigóð. Og það verður sjálfsagt ekki við það ráðið, jafnvel þó einhver vildi stemma stigu fyrir það, að þessi skóli hlýtur að verða höfuðunglingaskóli Vesturlands, vegna þessarar góðu aðstöðu og líka hins, hversu myndarlega á skólamáli þessu hefir verið tekið af héraðsbúum sjálfum með fjárframlögum til skólans, og vegna þess, hve fólkið sækir skólann vel. Það má vel vera, og ég skal ekki mæla gegn því, að ríkissjóður hafi ekki verið fær um að leggja mikið fé fram til slíkra hluta undanfarin ár né heldur nú. En ég efast þó um, að hann verði færari um það síðar. Samkv. l. og venjum um héraðsskóla er sennilegast, að ef ríkissjóður synjar um þessa fjárveitingu nú, þá muni hann verða að leggja því ríflegar fram til þessa skóla á næstu árum. Nú munu aðstandendur skólans leggja fram fé strax á móti framlagi ríkissjóðs. Og byggingar þær, sem fyrirhugaðar eru við skólann, eru tvær heimavistarbyggingar, og á þeim verður byrjað, hvernig sem þetta þing tekur undir þessa fjárbeiðni. Ég vil nú leyfa mér að fara fram á, að brtt. hér á þskj. 280, um að upphæð framlagsins til héraðsskóla verði 38 þús. kr., verði samþ. og að þessum skóla verði ætlaðar 15 þús. kr. þar af. Og ég geri fastlega ráð fyrir, þótt þetta yrði ekki samþ. nú, að þá muni verulegt fé verða lagt fram staðar til þessa skóla. Því að það mun sýna sig, að þessi skóli mun ryðja sér það til rúms, að það mun þykja verðugt að styrkja hann, og enda ekki þykja annað fært, vegna þeirra venja, sem ríkja um þessi mál. Vænti ég nú, að hv. fjvn. muni athuga þetta mál áður en til atkvgr. kemur um það. Mér er afarkært, að hv. n. komist að skynsamlegustu niðurstöðu um þetta mál. Því að vitanlega ber hv. fjvn. fyrst og fremst að leiðbeina hv. þm. um þessa hluti. Og svo er á hitt að líta, að n. þessi er svo fjölmenn, að það er vonlítið að koma fram málum, sem kosta útgjöld úr ríkissjóði, sem hún leggst beint á móti. En það er hinsvegar algerlega óviðeigandi, að hv. fjvn. skammti þessar og þvílíkar fjárveitingar af handahófi. Líka er það ekki viðeigandi, að hún rökstyðji ekkert mál sitt fyrir hv. þingheimi í þessu efni; á því er a. m. k. stór þörf, að mér sýnist, þar sem lítur út fyrir, að hv. þm. séu þeirrar skoðunar, að þeir eigi ekki að hlusta á mál manna né vita neitt annað um það, sem greiða á atkv. um, en það, hvað flokksstjórnir þeirra hafa ákveðið. Það getur náttúrlega verið ákaflega þýðingarlítið að flytja mál sitt, ef þannig er í pottinn búið, að hv. þm. eru þess ekki sjálfráðir, með hverju og móti hverju þeir greiða atkv. Þá á ég hér aðra brtt. á sama þskj., við 15. gr. Það er þessi gr., sem sífellt er höfð að umtalsefni á mannfundum og hvar sem menn hittast, og hefir inni að halda ýmiskonar styrk til einstakra manna. Þeir hafa í mín eyru, þessir menn, þó að þeir eigi enga sök á því, verið kallaðir sníkjudýr og öðrum niðrandi nöfnum, fyrir að þiggja styrk úr ríkissjóði. Og þessir styrkir vaxa mönnum svo í augum, að þegar um þá er rætt, þá er eins og fjárhagur ríkisins velti algerlega á því, hvort þar er einum manni fleira eða færra og 100 kr. meira eða minna er veitt til hvers eins þeirra. Ég athugaði, hvað styrkir til einstakra manna á þessari gr. næmu miklu, og líklega eru þeir ekki fjarri 30 þús. kr. Við erum að því komnir að samþ. fjárl., sem verða nokkuð hátt á öðrum tug millj. að útgjöldum. Í samanburði við það virðist þetta því ekki mikil upphæð. Í þessari upphæð eru ekki ómerkari menn heldur en Bjarni Sæmundsson fiskifræðingur, sem hefir 6 þús. kr., og ýmsir fræðimenn, sem ég held, að ekki fari illa með sína styrki, svo sem Guðmundur Finnbogason, Árni Pálsson prófessor, Þorkell Jóhannesson rithöfundur, og ýmsir merkir menn, sem ég gæti talið upp, sem eru starfandi að fræðilegum efnum og sannarlega eru ekki illa að því komnir, þótt þeir séu styrktir. Hér vantar að vísu þá menn, sem eru á 18. gr., og ýmsa styrki til manna, sem taldir eru með óþörfum greiðslum og bitlingum. En það fer ákaflega illa á því, að þing, sem lætur fara í gegnum greipar sínar tugi og hundruð þús. til ýmissa mjög svo vafasamra hluta og afgreiðir fjárl., sem almenningur álítur ofvaxið landsfólkinu að rísa undir, láti sér sæma slíka smámunasemi, sem lýsir sér í þessu sífellda umtali um þessa styrki. Þeir, sem murka lífið úr styrkjum til námsmanna, sem svelta sig fyrir nám sitt, utan lands og innan, vita ekkert, hvað þeir gera. Ég tel ófært að telja svo mikið eftir þessa smástyrki sem sífellt er gert. Ég hefi lagt til, að tveir menn, sem eru félausir, en hafa um mörg undanfarin ár barizt mjög heiðarlegri og góðri baráttu á sviði listar, þeir söngvararnir Sigurður Skagfield og Eggert Stefánsson, fái 2 þús. kr. hvor í styrk til þess að halda áfram starfi sínu og fullkomna sig í sinni list. Þetta er nú á 15. gr., svo að það her ekki að skoða það sem fastan styrk; og held ég að hér sé ekki freklega á tekið. Þó hefi ég, með tilliti til skapsmuna hv. þm., sem mér virðist ég hafa rekið mig á undanfarið, sett til vara 1200 kr. til hvors þessara manna. Ég vil vænta þess, af því að hv. fjvn. er ekki búin yfirleitt að taka afstöðu til styrkbeiðna, að hún, áður en atkvgr. fer fram, taki til velviljaðrar athugunar, hvort hún geti ekki fallizt á, að þessir menn hljóti þennan litla styrk í þetta skipti. Um það getur ekki verið að ræða, að mennirnir séu þess ómaklegir, og ég held, að ekki geti heldur verið um það að ræða, að fjárhagur ríkisins velti sérstaklega á því, og ekki einu sinni þeim útgjaldabálki, sem talinn hefir verið styrkir, því að þótt fyrir séu margir, þá eru þeir svo smáir, að þeir gera enga verulega upphæð. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, en ég vona, að þeir hv. þm., sem mál mitt hafa heyrt, láti það berast til þeirra, sem fjarstaddir eru, hvað ég fer fram á, og þeir sansist á, að þingsómi þeirra er ekki bundinn við að murka lifið úr öllum styrkjum til verðugra og þurfandi manna.