Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 1. umr., er um breyt. á lögum um Jarðeignasjóð. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að farið hefur fram athugun á stöðu þeirra bænda í þjóðfélaginu, sem verst eru settir, og var skipuð nefnd í þetta 19. marz í fyrra, og sú nefnd lauk störfum sínum núna í haust. Við þessa athugun, sem fram hefur farið, hefur það komið í ljós, að nauðsyn ber til að breyta lögunum um Jarðeignasjóð ríkisins í þá átt, að heimild sé til að kaupa jarðir af þeim bændum, sem verst eru settir, á þann hátt, að þeim verðisíðar gefinn kostur á að endurkaupa jarðirnar, ef þeir hafa bolmagn til þess. En jafnframt því, sem það er tryggt, er einnig gert ráð fyrir, að þeir hafi lífstíðarábúð á jörðinni, en eigi sem sagt endurkauparétt, ef til þess kemur. Fyrirmynd þessarar hugmyndar er að finna í lögum um Kreppulánasjóð, sem var hér starfandi á árunum 1930–1940, eða 1933 og 1934 mun það hafa verið, en þá átti sér stað slík úrlausn í sambandi við erfiðleika bænda. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er stjfrv. og er flutt til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út 21. júlí s.l. Efni frv. er hv. þdm. vafalaust harla vel kunnugt, en í því felast fyrst og fremst tvær breytingar á þeim lögum. sem sett voru í okt. eða nóv. 1970 um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis. Þessar breytingar eru í fyrsta lagi sú, að verðstöðvunarlögin, verðstöðvunin, sem kveðið var á um í þessum lögum, er framlengd til áramóta í stað þess að lögin gerðu ráð fyrir, að verðstöðvunartímanum yrði lokið 1. sept. Í öðru lagi er svo um að ræða þá breytingu í samræmi við sáttmála núv. stjórnarflokka, að þá þegar eftir stjórnarmyndunina kæmu til greiðslu þær vangreiðslur á vísitölunni, sem ákveðnar voru með verðstöðvunarlögunum, þ.e. að inn í vísitöluna kæmi aftur sú lækkun, sem varð á vísitölunni, vegna þess að út voru tekin hækkunaráhrif af verðlagi á tóbaki og áfengi og tryggingariðgjöldum til almannatrygginganna, og í öðru lagi tvö vísitölustig, sem heimilt var í sömu lögum, að niður féllu við greiðslu verðlagsbóta á laun. Hvort tveggja þetta átti að koma inn 1. sept., en með brbl. var ákveðið. að þessar leiðréttingar kæmu inn 1. ágúst eða þegar eftir að ríkisstj. hafði tekið við völdum, en eins og kunnugt er, höfðu núv. stjórnarflokkar uppi nokkra gagnrýni á fyrrv. ríkisstj. fyrir þær skerðingar á kaupgjaldsvísitölunni samkv. áður gerðum samningum. sem lögin fólu í sér. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara að rekja þetta mál öllu meira. Ég held, að mönnum sé fullkomlega ljóst, hvað hér er um að ræða, og enn síður er ástæða til að fjölyrða um málið, þar sem það virðist ekki vera deilumál. Það kom strax fram hér við 1. umr. málsins og sú varð einnig raunin á í n., sem um þetta fjallaði, fjhn., að þar varð samkomulag um að mæla með samþykkt frv., eftir að n. hafði athugað það, en tveir nm. skrifuðu þó undir nál. á þskj. 215 með fyrirvara.



Herra forseti. Brbl. þau, sem hér eru til umr., hafa í raun og veru runnið skeið sitt til enda, og þess vegna má segja, að óþarfi sé að fjölyrða um frv. það til l. um staðfestingu á þeim, sem hér er til afgreiðslu. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna nokkur atriði í þessu frv. með örfáum orðum og vil þá minna á það, að það er alveg rétt, sem frsm. n. sagði, að hér er ekki um ágreining að ræða um aðalatriði málsins, eins og raunar kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. við I. umr. um þetta frv. í haust. Það var í raun og veru svo, að það var yfirlýst stefna fráfarandi ríkisstj. að framlengja svokölluð verðstöðvunarlög allt til áramóta, en aftur á móti var það staðhæfing þáv. stjórnarandstöðu í kosningabaráttunni, að slíkt væri ekki gerlegt nema með sérstökum öðrum ráðstöfunum. Þessi röksemd þáv. stjórnarandstöðu er nú að engu gerð af henni sjálfri, þegar hún fer í stjórnaraðstöðu, með flutningi og gerð brbl., sem í raun og veru framlengja verðstöðvunina fram til síðustu áramóta. Um þetta meginatriði málsins er sem sagt ekki ágreiningur og aðeins ástæða til þess að benda á ósamræmi í málflutningi stjórnarsinna nú annars vegar og fyrir kosningar hins vegar. Þá er það rétt að nefna, að að hluta til hafa þessi lög eða efni þessara laga verið framlengd fram yfir síðustu áramót og eru nú í gildi, og á ég þar við framlengingu á launaskatti, 1.5%, og framlengingu á svokölluðum verðstöðvunarákvæðum sjálfum, en þessar framlengingar hafa átt sér stað með alleinkennilegum hætti, þar sem á seinustu dögunum fyrir jólaleyfi þm. var skotið inn framlengingunni um launaskattinn, 1.5%, í tryggingalagabálk sem ákvæði til bráðabirgða, ef ég man rétt, og hins vegar voru verðstöðvunarákvæðin sett sem ákvæði til bráðabirgða í frv., er fjallaði um skipun verðlagsnefndar. Ég held, að þessi vinnubrögð sýni mjög skýrlega, hve handahófskennd vinnubrögð stjórnarinnar eru og hve lítillar forsjálni gætir almennt í þeim, þegar svo mikilvæg atriði eru gerð að löggjafaratriði með þessum hætti á síðustu dögum fyrir jólaleyfi algerlega að þarflausu, vegna þess að eftir misseris setu gat stjórnin hafa gert sér grein fyrir, hvernig með þessi mál ætti að fara eftir áramótin. Það var að vísu svo, að ákvæðinu um áframhald verðstöðvunarinnar fylgdi yfirlýsing hæstv. viðskrh. á þá leið, að hér væri ekki um framlengingu verðstöðvunar að ræða eða réttara sagt væri það ekki vilji stjórnarinnar, að þessi ákvæði héldust með fyrra nafni, verðstöðvun. En engu að síður voru meginatriði þeirra ákvæða tekin upp óbreytt og þ. á m., að allar verðbreytingar þyrftu að hljóta samþykki ríkisstj. allrar til þess að öðlast gildi og vera lögmætar. Þannig er það nú svo, að ríkisstj. viðurkennir nauðsyn og þörf á endurskoðun á verðlagi ýmiss konar vöru og þjónustu, en áskilur sér rétt til þess og raunar krefst þess, að hún fjalli um hverja einustu þeirra. Ég vek athygli á, hve slík vinnubrögð eru óeðlileg. Þau hljóta að vera tafsöm, þegar sjálf ríkisstj. þarf að vasast í slíkum málum. Slíkt er réttlætanlegt, ef verðstöðvun stendur um stuttan tíma og ætlunin er í raun og veru, að verðlag allt sé óhreytt, en hitt er algerlega út í hött og raunar óframkvæmanlegt, nema ríkisstj. vilji drekkja sér í meðferð slíkra mála, að hafa slík vinnubrögð til lengdar. Þá er rétt enn fremur að vekja athygli á í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr., að sú sýndarmennska var viðhöfð við setningu brbl. 21. júlí s.l., að frestun sú á greiðslu verðlagsuppbótar á laun, sem samsvaraði tveimur vísitölustigum, var stytt um einn mánuð frá því, sem upprunalega var ráð fyrir gert, og enn fremur var afnumið það ákvæði, að í kaupgreiðsluvísitölu skyldi ekki taka tillit til þeirrar verðhækkunar, sem varð á útsöluverði áfengis og tóbaks og á iðgjaldi til almannatrygginga. Að þetta sé sýndarmennska hefur komið því betur í ljós, sem ráðagerðir núv. hæstv. ríkisstj. hafa séð dagsins ljós, nefnilega þær, að við afnám svokallaðra persónuskatta eða nefskatta fellur niður réttur launþega til kauphækkunar að því er tekur til fjögurra vísitölustiga, vegna þess að í stað þess að greiða persónuskatta, iðgjöld almannatrygginga og iðgjöld sjúkratrygginga með persónusköttum, sem gengu inn í vísitöluna og hefðu leitt til hækkaðra launa, greiða launþegar nú sömu útgjöld í sköttum, sem ekki ganga inn í vísitöluna, þá er í raun og veru verið til frambúðar að taka af launþegum rétt til kauphækkunar, er svarar til fjögurra vísitölustiga. Í frv. því til l., er var hér til meðferðar á Alþ. í nóv. 1970, var ekki farið í grafgötur með það, að ætlunin væri að taka vísitöluskrúfuna úr sambandi að því er tók til ákveðinnar hækkunar á áfengi og tóhaki og almannatryggingaiðgjaldi og að því er tók til frestunar á þeim vísitölustigum, þá var gengið beint framan að vandamálinu og það ekki dulið fyrir launþegum, hvað gera skyldi. Nú hins vegar er reynt að fara aftan að þeim og ætlun löggjafans eða ríkisstj. er bersýnilega að fara á bak við þá. Þetta hljótum við að átelja um leið og þetta mál er rætt, og ég tel rétt, að þessi atriði komi hér fram, en þau m.a. urðu til þess, að við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. skrifum undir nál. með fyrirvara. En að öðru leyti munum við ljá efni þess fylgi okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég ætla þó ekki að hafa ýkjamörg. Ég ætla ekki að fara í neina deilu við hann um það, hversu óeðlilega hafi verið staðið að þeirri lagasetningu, sem ákveðin var hér fyrir jólin í sambandi við launaskatt og áframhald sumra verðstöðvunarákvæða þeirra laga, sem hér er um að ræða. Við erum nú ýmsu vanir hér á hv. Alþ., líka frá tíð stjórnar þess flokks, sem þessi hv. ræðumaður fylgir, og ég hygg, að megi finna margar hliðstæður við þetta. Á hinn bóginn skal ég ekki vera að taka neina vörn upp fyrir það, að ég tel, að það hafi verið ákaflega óeðlilegt að stinga ákvæðinu um launaskattinn inn í tryggingamálafrv., og hefði verið þinglegra og skemmtilegra, ef öðruvísi hefði verið að því staðið, en það er nú ekki óvenjulegt, að til slíkra ráða sé gripið, þegar tíminn er orðinn naumur á hv. Alþ., og ég held, að það mundi ekki gagna neinum að fara að karpa eða deila um það, hverjir hafa að þessu leytinu unnið sér meira til óhelgi. En það var sérstaklega í sambandi við það, sem hv. þm. sagði um vísitöluna, sem mig langaði til að segja hér örfá orð, og þá í fyrsta lagi það, að hann telur auðsætt, að það sé um eintóma sýndarmennsku að ræða, þegar vísitöluskerðing fyrrverandi ríkisstj. er leiðrétt með brbl., m.a. vegna þess að þessu átti að breyta eftir einn mánuð. Tel ég alveg óvíst, að það hefði verið gert, ef sú stjórn hefði verið áfram. Miklu líklegra þykir mér, að ef verðstöðvunarlögin í heild hefðu verið framlengd til áramóta, þá hefði þessi skerðing fylgt þar með. Það þykir mér miklu sennilegra, en um það liggur auðvitað ekkert fyrir og ekki hægt að sanna til eða frá í því efni. Hitt var auðvitað alveg rökrétt og í samræmi við þá afstöðu, sem núv. stjórnarflokkar höfðu á síðasta Alþ„ að þeir breyttu þessu. Þeir átöldu það þá, að gerðum samningum væri rift með þeim hætti, sem hér var óumdeilanlega gert. Það skiptir ekki máli í því sambandi, hvort hér væri um meiri eða minni kjaraskerðingu að ræða. Um það má sjálfsagt deila, og því er jafnvel haldið fram af hv. stuðningsmönnum fyrrv. ríkisstj., að hér hafi um enga kjaraskerðingu verið að ræða, en það breytir ekki sjálfri aðferðinni, sem hér var viðhöfð, að sjálfum grundvelli samninganna frá því í júní 1970 var breytt. Það var það, sem bæði við í þáv. stjórnarandstöðu átöldum og verkalýðshreyfingin átaldi, en nú taldi hv. ræðumaður, að það væri alveg auðsætt, að hér hefði ekki verið um sýndarmennsku að ræða og þá af annarri ástæðu, þ.e.a.s. núv. hæstv. ríkisstj. ráðgerði að ræna launþega fjórum vísitölustigum, vegna þess að þeir ættu ekki að hafa neinn rétt til þeirrar útgjaldaaukningar, sem yrði vegna kerfisbreytingar í sambandi við skattalögin, þ.e. að nefskattar væru lagðir niður, en menn borguðu sömu útgjöld á annan hátt, eins og hann sagði, með heinum sköttum. Hér væri um gróft svindl að ræða eða eitthvað í þá áttina og það sannaði auðvitað, að núv. stjórnarflokkum hefði ekki verið nein alvara, þegar þeir voru að leiðrétta þá vangreiðslu á vísitölunni, sem hvíldi á herðum fyrrv. ríkisstj. Mér er nú spurn, hvaðan hefur hv. þm. þær upplýsingar, að það sé meiningin að ræna launamenn fjórum vísitölustigum í sambandi við þessa breytingu, sem nú er verið að gera á almannatryggingum, og skattabreytingarnar? Mér er ekki kunnugt, að neinar yfirlýsingar liggi fyrir eða það liggi neitt fyrir um það, að þannig verði farið með þetta mál. Hitt er mönnum augljóst, að lögin um verðlagsbætur á laun eru nokkuð ótvíræð í því efni, að inni í þeim eru ekki beinir skattar, en hins vegar eru nefskattarnir, tryggingagjöldin, sjúkrasamlagsgjöldin og fasteignaskatturinn inni í vísitölunni, þannig að vegna breytinga á fasteignaskattinum þarf ekki að hafa áhyggjur í þessu sambandi, hann er inni í vísitölunni og hækkun hans mun leiða til þeirrar vísitöluhækkunar, sem til stendur að hann geri og alveg er lögum samkvæmt. Það, sem hér er um að ræða, er það, að ef farið væri eftir bókstaf núgildandi laga, þá væri þetta að verulegu leyti rétt, sem hv. þm. sagði, þá mundu geta verið möguleikar á því, að launþegar sköðuðust um sennilega á fjórða vísitölustig, - fjögur vísitölustig eru nú fráleit í þessu sambandi. því að öll kerfisbreytingin gæti aldrei valdið slíkri hækkun, en það er engu að síður þarna um mjög mikilsvert atriði að ræða, hér þarf engra lagabreytinga við til þess, að allir fái sitt, bæði siðferðilega og lagalega, ef kerfisbreytingin hefur það í för með sér, hver eru raunveruleg útgjöld þeirra fjölskyldna, sem miðað er við í vísitölugrundvellinum, þeirra 100 fjölskyldna, sem þar er miðað við. Ef raunveruleg útgjöld þeirra vaxa ekki vegna kerfisbreytingarinnar, þá er hér auðvitað allt með felldu, menn fá sem hreina hagsbót niðurfellinguna á gjöldunum til almannatrygginganna og sjúkratrygginganna, þá er ekki yfir neinu að kvarta, hvorki lagalega né siðferðilega, að mínu viti. Spurningin er þess vegna um það, hvort kerfisbreytingin sjálf veldur hér óeðlilegri kjararýrnun, og ég er sannfærður um það fyrir mitt leyti, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur fullan hug á að leysa þetta með fullkomlega eðlilegum hætti, a.m.k. liggur ekkert annað fyrir í því málí. ASÍ hefur tekið þetta mál til sérstakrar meðferðar og bent á það, að ef lögunum er ekki breytt í þessu efni, þá geti þessi hætta verið fyrir hendi, og auðvitað er núv. hæstv. ríkisstj. fullkunnugt um þessa afstöðu ASÍ og verkalýðshreyfingarinnar, og ég hef nú a.m.k. enga trú á því fyrr en það kemur þá á daginn, að hæstv. ríkisstj. hafi neinn þann hátt á meðferð þessa máls, sem ekki fullnægir fyllilega kröfum verkalýðshreyfingarinnar. Hún hefur sett fram alveg ákveðnar skoðanir í þessu efni, sem ég ætla, að mönnum sé kunnugt um og verði að telja fullkomlega eðlilegar, þ.e. að kerfisbreytingin sjálf út af fyrir sig valdi engri kjararýrnun, heldur breyti það eitt hér um, hver hin raunverulega þynging eða léttir af kerfisbreytingunni verður og það ráði síðan meðferð vísitölumálsins. Þetta er ekkert ákaflega flókið mál og ég held, að menn geti alveg sparað sér allar fullyrðingar í sambandi við þetta mál, þangað til hið rétta kemur í ljós um meðferð þess.



Herra forseti. Að sumu leyti vil ég fagna þeirri ræðu, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. flutti hér áðan, en ég vil taka það fram, að ég hafði þær yfirlýsingar í huga, sem fluttar hafa verið hér á Alþ., bæði af hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., sem gáfu það fyllilega til kynna, að það væri ætlun ríkisstj., að afnám persónuskattanna kæmi fram í vísitölunni, og það væri ekkert óeðlilegt, þótt það kæmi fram í kaupgreiðsluvísitölu, vegna þess að það væri verið að létta af launþegum ákveðnum útgjöldum. Þetta kom fram hjá báðum þessum hæstv. ráðh. Ég held, að þeim hafi í báðum tilvikum verið bent á það, að hér var ekki verið að létta af útgjöldum, heldur bara verið að breyta útgjaldabyrði fjölskyldnanna og gjaldþegnanna í þjóðfélaginu frá einu formi til annars, frá persónusköttum eða nefsköttum í annað form skattlagningar. Bezt held ég, að komi nú fram, að hér er um raunverulega útgjaldaaukningu að ræða, að sjálft Alþ. og sjálf ríkisstj. gerir ráð fyrir því, að niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum lækki sem svarar þeim möguleika, sem lækkun vísitölunnar að þessu leyti leiðir til. Ég held, að það fari þess vegna ekki á milli mála, að hér sé um útgjöld að ræða eftir sem áður fyrir allan þorra launafólks í landinu. Ég sagðist fagna að sumu leyti ræðu hv. síðasta ræðumanns, og það geri ég að því leyti til, að hann hefur heitið því, að þetta yrði tekið til endurskoðunar og endanleg ákvörðun um þetta hafi ekki verið tekin. Ég verð þá að telja það til tekna þeim gagnrýnisröddum, sem hér hafa heyrzt varðandi þessa fyrirætlun hæstv. ríkisstj., sem engum vafa er bundið, að var þessi, að fara aftan að launþegum í þessum málum, þótt sem betur fer hafi verið horfið frá þessari fyrirætlun, ef marka má orð síðasta hv. ræðumanns. Það er út af fyrir sig ávallt álitamál, að hve miklu leyti unnt er á hverjum tíma að fylgja þeirri verðhækkunarskrúfu, sem vísitölubinding verðlags og kaupgjalds hefur í för með sér, og það kann að vera ástæða til þess á stundum að gera þær ráðstafanir, sem taka þessa sjálfvirku skrúfu úr sambandi, og þá er það ekki gert af vondum hug gagnvart launþegum í landinu, heldur einmitt í þágu þeirra, í þágu alls almennings í landinu. Þetta lá fyrir, þegar verðstöðvunarlögin voru sett í nóvember 1970, og á þessum forsendum var frestað greiðslu kaupgjaldshækkunar, er nam tveimur vísitölustigum, um tiltekinn takmarkaðan tíma, og ég víl mótmæla því algjörlega, að hefði fyrrv. stjórn setið að völdum áfram eða sömu flokkar farið með völd, þá hefði þessi skerðing verið framlengd, þvert á móti lágu fyrir beinar og hreinar yfirlýsingar fyrrv. ríkisstj. og ráðh. um það, að þessi skerðing ætti ekki að gilda nema til 1. sept. s.l. En aðalatriðið er það, að þegar þessi verðstöðvunarlög voru sett í upphafi í tíð fyrrv. ríkisstj., þá var gengið beint framan að mönnum og þeim sagt, hvað í lögunum fólst, en nú var gerð tilraun, og við skulum vona, að það verði ekki nema tilraun, en það var gerð tilraun til þess að læðast aftan að fólki og telja því trú um, að lífskjaraskerðing, sem það yrði í raun og veru fyrir af þessum sökum, væri engin. Það hefur verið sagt hér, að verðstöðvunarlögin og þau ákvæði, sem í þeim voru um frestun á vísitöluuppbótum, hefði verið röskun á kaup- og kjarasamningum. Að vissu leyti má það til sanns vegar færa, en á sama hátt er ekki um að ræða minni röskun á kaup- og kjarasamningum, sem felast í greinum frv. ríkisstj., sem gera ráð fyrir afnámi persónuskatta og greiðslu þeirra í öðru gjaldformi. Hafi hið fyrra verið röskun á samningsgrundvelli, þá er hið síðara það engu síður. Ég geri mér grein fyrir því, að stjórn ASÍ hefur vakið athygli á, að þetta atriði þarfnist nánari rannsóknar. Það er út af fyrir sig eðlileg og sjálfsögð afstaða, en ég minni hv. 6. þm. Norðurl. e. á þær umr., sem urðu um tekjustofnafrv. sveitarfélaga hér í d. í desembermánuði s.l. fyrir jólaleyfi, þar sem ég vakti athygli á einmitt þessu sama atriði um áhrif afnáms nef- og persónuskattanna á kaupgjaldsvísitöluna og þar af leiðandi á kjör meðlima ASÍ. Þá tók hæstv. félmrh. að engu leyti undir þá ábendingu mína og aðrir tóku ekki til máls, m.a. ekki hv. 6. þm. Norðurl. e.



Herra forseti. Hér er vissulega til umræðu mál, sem er svo mikilvægt, að það er ástæða til að gefa því nokkru meiri gaum, og hér hafa verið gefnar yfirlýsingar og höfð frammi ummæli af hálfu hv. 6. þm. Norðurl. e., sem eru þess eðlis, að það verður ekki hjá því komizt að spyrja nánar um það, hvað hv. þm. meini með þeim ummælum sínum, þar sem hann ekki aðeins er hér þm. á Alþ., sem styður hæstv. ríkisstj., heldur ekki síður, að hann gegnir þeirri ábyrgðarstöðu að vera forseti Alþýðusambands Íslands. Hann hefur að vísu verið töluvert tvístígandi í þeim orðum, sem hann hefur sagt hér í d. í dag. En hann hefur þó gefið ástæðu til þess að halda þessum umr. nokkuð áfram, og ég vildi leyfa mér að óska eftir frekari skýringum hans varðandi nokkur þau atriði, sem hann hefur hér nefnt. Hv. 2. þm. Reykv. vakti athygli á því í sinni ræðu áðan, að það væri með kerfisbreytingu hæstv. ríkisstj. verið að fara aftan að launþegum og svipta þá 3.7 vísitölustigum, sem er staðreynd, án þess að menn hefðu virzt hafa nokkuð við það að athuga af hálfu núv. stjórnarflokka, enda þótt það hafi verið talin óhæfa og árás á verkalýðshreyfinguna, þegar frestað var, aðeins frestað, tveimur vísítölustigum í sambandi við verðstöðvunarlögin og síðan framkvæmd skerðing, sem nam því, að tekin var út úr vísitölunni hækkun á iðgjöldum almannatrygginga og hækkun á tóbaki og áfengi, sem mun hafa numið 1.37 vísitölustigum. Með þeim hætti, sem þá var mjög fordæmt, var þó gengið mun skemmra til skerðingar á launauppbótum launþega heldur en ætlunin var að gera nú að því er virtist þegjandi og hljóðalaust í sambandi við brottfellingu nefskattanna og breytingu þeirra í sambandi við beina skatta. Það var tvennt eftirtektarvert í ræðu hv. þm. Annars vegat það, að það kæmi að hans dómi ekki til neinna álita eða a.m.k. sagði hann, að það væri ósannað mál enn, og mér skildist, að hann væri þess sinnis, að það yrði að taka til athugunar, hvort þessi 3.7 vísitölustiga skerðing á kaupi ætti að koma til framkvæmda eða ekki. Og sýndist mér á ræðu hans, að hann væri því efnislega andvigur og teldi, að það væri samkynja skerðing, sem það vitanlega er, eins og hefði verið gerð með verðstöðvunarlögunum. Breytingin er aðeins sú, að samkv. vísitölukerfinu voru þar til greindir vöruflokkar inni í vísitölunni og þjónustugjöld, en beinir skattar eru það ekki, og af því leiðir, að beina kröfu eiga launþegar ekki samkv. vísitölukerfinu um neinar uppbætur fyrir þá miklu skerðingu, sem nú er gerð. Þetta taldi hv. þm., að væri enn þá óafgert mál. Þetta finnst mér næsta furðulegt, vegna þess að það hafa verið gerðar af ríkisstj. ráðstafanir, sem beinlínis sýna, að það á að framkvæma þessa skerðingu, með því að einn þátturinn í tekjuöflun ríkissjóðs er, ef ég man rétt, 400–500 millj. kr., sem eru taldar eiga að sparast í niðurgreiðslum, og búvörur hafa verið hækkaðar í verði sem nemur því, sem sparast við þessa vísitöluskerðingu, sem þessi kerfisbreyting hefur í för með sér, þannig að það er þegar búið að leggja þessa skerðingu á herðar launþega, vegna þess að vísitalan eða kaupið hækkar ekki, kaupgjaldsvísitalan, nema því aðeins að það sé ætlunin að ákveða það með lögum, og atvinnurekendur eru ekki skyldugir að greiða þessar prósentur í hækkuðu kaupi. Þessu veit ég, að hv. þm. gerir sér fulla grein fyrir, þar sem vísitölukerfið gerir alls ekki ráð fyrir því, eins og það er í dag. Það þarf þá að gera alveg heinar og ákveðnar ráðstafanir til þess, að þetta verði gert. Og ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. að því, hvort það er ætlun ríkisstj., eða hefur það verið ákveðið að bæta launþegum upp þessa skerðingu, 3.7 vísitölustig? En þá er mér einnig gersamlega ómögulegt að skilja, hvernig stendur á því, að niðurgreiðslur hafa verið minnkaðar sem þessu nemur og talið, að ríkissjóður geti sparað sér það fé, sem þar er gert ráð fyrir, þannig að þetta er a.m.k. dæmi, sem ég ekki skil. Varðandi hitt atriðið, sem er einnig mikilvægt að gera sér grein fyrir og kom fram í ræðu hv. þm., að það væri þó til efs, að þetta yrði gert, ef skattalagabreytingarnar sýndu aukin hlunnindi fyrir launþega, - og reikna ég þá með, að hann eigi við sem forseti Alþýðusambandsins þann fjölda fólks, sem er innan samtaka Alþýðusambands Íslands eða í launþegasamtökunum. Þetta hefur aldrei komið fram áður, að væri meiningin, að það ætti að skerða þau hlunnindi, sem hafa verið reiknuð út af hæstv. fjmrh. t.d. í sambandi við skattalagabreytingarnar, að þar ætti að koma til frádráttar skerðingin, sem verður á kaupgjaldinu í sambandi við þessi tæplega fjögur vísitölustig, þannig að þá er ég hræddur um, að það verði að fara að reikna öll þessi dæmi upp aftur. Og er það virkilega skoðun forseta Alþýðusambands Íslands, að þau hlunnindi, sem kunna að vera til staðar í þessum kerfisbreytingum, sem gerðar eru með niðurfellingu nefskattanna, það sé allt í lagi, að það étist upp til þess að bæta úr þessari 3.7 vísitölustiga kaupgjaldsskerðingu, sem hér á sér stað með kerfisbreytingum? Þetta er líka mjög nýstárleg yfirlýsing, ef það á að heita svo. Þá verður að taka þetta dæmi upp á allt annan hátt, og ég held að reikna þurfi þessi dæmi öll upp að nýju. En þetta er svo mikið atriði efnislega og hlýtur að hafa það veigamikla þýðingu, að ég tel það mjög æskilegt, ef hv. þm. sæi sér fært að gera ljósari grein fyrir því, hvað hann á við með þessu tali, sem hann hóf hér áðan. Og mér finnst, eins og ég segi, mjög eftirtektarvert, ef það er rétt skilið, að hann telji, að það sé allt í lagi að skerða vísitöluna, ef það sé hægt með einhverjum reikningskúnstum að sýna fram á, að skattalagabreytingarnar hafi einhver hlunnindi í för með sér, sem ég leyfi mér nú miklu meira en að draga í efa, eða hvort það sé nóg, að það sé fyrir einhvern tiltekinn hóp launþega, - það er að sjálfsögðu ljóst, að fyrir stóran fjölda í launþegasamtökunum verður þar um verulegan skattþunga að ræða, - hvort þá sé allt í lagi að falla frá þeim kröfum, sem Alþýðusamband Íslands heldur uppi í sambandi við samþykkt þá, sem nýlega var þar gerð í sambandi við þessa skerðingu, sem yrði á vísitölunni við þessa formbreytingu, hvort það er í lagi, hvort það er rétt skilið, að þá sé niður fallin þessi krafa Alþýðusambands Íslands, ef með einhverjum reikningskúnstum sé hægt að sýna þessar svokölluðu kjarabætur, sem eigi að felast í skattalagabreytingunni, þá falli þeir frá kröfu sinni um þessi 3.7 vísitölustig, eða ef svo er, að það er misskilningur hjá mér og ekki ætlunin, sem ég trúi í rauninni ekki, að sé ætlun hv. þm., enda brýtur það í bága við, eins og hv. 2. þm. Reykv. sagði, allan málflutning í sambandi við skattalögin, að þetta dæmi eigi að taka þar inn, eða hvort það er þá ætlunin að gera einhverjar lagabreytingar í sambandi við vísitöluna og þá með hvaða hætti. Ég fæ ekki séð, hvernig það má verða til þess, að launþegar fái bætt þau 3.7 vísitölustig, sem af þeim eru tvímælalaust tekin með þessari kerfisbreytingu, sem nú er gerð. Þetta er svo þýðingarmikið mál fyrir þjóðina alla að gera sér grem fyrir, að ég tel, að æskilegt sé að fá um þetta nánari upplýsingar, ekki sízt frá þessum hv. þm., sem hefur jafnþýðingarmiklu lykilhlutverki að gegna fyrir launþega í landinu eins og öllum er kunnugt.



Herra forseti. Ég vil nú byrja á því að fagna því, að bætzt hafa nýir liðsmenn í varðstöðuna um launaréttindi verkafólksins, þar sem eru talsmenn hv. Sjálfstfl., og hefði það betur kannske verið fyrr, að þeir hefðu haft svipaða afstöðu og núna og borið jafnmikla umhyggju fyrir meðferð vísitölunnar á undanförnum 10–12 árum, sem þeir hafa verið hér við völd. En það þarf ekki alveg svo langt að fara til þess að glöggva sig á afstöðu sjálfstæðismanna almennt til vísitölunnar og þess máls, sem hér er um að ræða, því að í ræðu, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. hélt hér við 1. umr. í einmitt þessu sama máli, sagði hann m.a., að það væri sitt álit, að það væri alveg fráleitt að reikna almannatryggingagjöld inn í vísitölu, þar sem þar væri um að ræða stórfelldar kjarabætur fyrir stóran hóp þjóðfélagsborgara. Þetta sagði hv. þm. orðrétt hérna í okt. s.l. um þetta mál, svoleiðis að mér finnst það nú koma úr hörðustu átt, þegar þessi hv. þm., sem jafnvel eftir að hann var kominn í stjórnarandstöðu og hefði átt þá svona eftir öllum líkindum frekar að gæta tungu sinnar í sambandi við meðferð svona mála, var enn þá á þessari skoðun. En menn beri þetta svo saman við það, sem hv. þm. er nú að segja. En sama er, það er betra seint en aldrei, að menn vitkist, og vissulega þykir mér það góðra gjalda vert, að þessir hv. talsmenn Sjálfstfl. vilja nú slá skjaldborg um það, að ekki séu skert launakjör verkafólksins á Íslandi eða launþega með óeðlilegum hætti. Hitt finnst mér heldur leiðinlegt, þegar jafngáfaður maður eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. gerir sig svo skilningslausan sem hann gerði hér í ræðustólnum áðan, því að sjálfsagt er fáum betur kunnugt um það, hvernig vísitölumálið er í eðli sínu, hvernig farið er með vísitölu, hvernig hún er reiknuð út og hver er réttur manna, bæði lagalega og siðferðilega í þeim efnum, heldur en einmitt honum. Ég þarf áreiðanlega ekki að kenna honum neitt í þeim efnum. Mér þykir líka einkennilegt, að hann sé að snúa út úr samþykkt Alþýðusambandsins um þetta mál, svo glögg sem hún var. Þar sagði, ef ég man orðrétt, ég hef ekki samþykktina fyrir framan mig, að miðstjórnin teldi, að ekki ætti að verða meiri lækkun á kaupgjaldsvísitölunni vegna kerfisbreytingarinnar en næmi raunverulegri útgjaldaléttingu, sem verða kynni af henni. Þetta er, held ég, svo augljóst sem nokkur maður getur óskað eftir að hafa eina ályktun. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því, að við eigum engan siðferðilegan rétt á því, hvorki í Alþýðusambandinu né aðrir launþegar, að útgjaldabyrðin sé létt. Ef útgjaldabyrði viðmiðunarfjölskyldunnar er létt, þá er það alveg jafneðlilegt, að kaupgjaldsvísitalan sé lækkuð sem því svarar, eins og það er eðlilegt, að hún hækki, ef um útgjaldaaukningu er að ræða. Spurningin í þessu máli er því ekki um neitt annað heldur en það, hvort vegna kerfisbreytingarinnar verði þynging á útgjöldum viðmiðunarfjölskyldunnar eða ekki. Og er ég ræddi hér áðan um þetta mál, var ég ekki með neinar fullyrðingar. Ég sagði við hv. 2. þm. Reykv.: Við skulum bíða þangað til það sýnir sig, hvernig með þetta mál verður farið. Og ég sagði líka, að ég hefði enga trú á því, að hæstv. núv. ríkisstj. leysti þetta mál á öðrum grundvelli heldur en þeim grundvelli, sem Alþýðusamband Íslands hefur lagt. Ég held, að það sé hinn mesti misskilningur, að hér hafi nokkuð átt að fara aftan að mönnum, og þessi ítök, sem hv. 2. þm. Reykv. var með frá hæstv. ráðh. og ríkisstj., held ég, að hafi verið algerlega út í hött. Ég hygg, að þeirra meining hafi aldrei verið önnur en sú, að vísitalan kynni að lækka, vegna þess að það væri sannanlegt og útreiknanlegt, að um raunverulegan létti í útgjöldum þeirra fjölskyldna, sem miðað er við í öllum þessum efnum, væri að ræða. Og þá tel ég a.m.k. ekkert óeðlilegt við það, þó að hv. 2. þm. Norðurl. e. sé nú orðinn svo róttækur að vilja ekki láta vísitöluna breytast nema á einn veg, þ.e.a.s. til hækkunar, ef hækkanir verða, og lækkunar, ef lækkanir verða. En ekki man ég eftir því, að það hefði neinn á móti því á s.l. sumri, þegar námsbókagjaldið var afnumið, að það kæmi til frádráttar á öðrum hækkunum í vísitölunni. Ég held, að það hafi allir talið það sjálfsagt þá, og auðvitað gildir hér alveg nákvæmlega sama um meðferðina á vísitölumálinu í sambandi við niðurfellingu nefskattanna. Ef það yrði, sem ég skal ekkert fullyrða um, að niðurstaðan yrði sú, að skattalögin yrðu þannig frá gengin hér á Alþ., að hér yrði um að ræða rétt til útgjalda, alveg sem þeim nemur, þá vitanlega gerist það eftir réttum lögum, eftir réttum reglum, bæði lagalega og siðferðilega, að vísitalan lækkar um þá upphæð, og við því er ekkert að segja. Með því hefur engin kjaraskerðing verið gerð. Hitt er annað, ef hér væri um lækkun á vísitölunni að ræða vegna kerfisbreytinganna einna, en ekki vegna þess að það hefði verið um neina raunverulega lækkun útgjalda að ræða, þá væri hér auðvitað um gróft svindl að ræða. En á þessu er auðvitað reginmunur og það hygg ég, að þessir tveir hv. þm. skilji mætavel. Ég held, að ég hafi svarað því alveg, sem ég var um spurður, og ég ætla ekki að fara út í það, hvernig hv. 2. þm. Norðurl. e. talaði hér um það, hvort það væri allt í lagi, ef það væri hægt með einhverjum reikningskúnstum að sýna það, að hér hefði verið um lækkun á gjaldabyrði að ræða. Hér verða áreiðanlega engar reikningskúnstir viðhafðar. Meðferð þessara mála lýtur algerlega föstum reglum hjá kauplagsnefnd, og ég fullvissa hann um það, að þó að þar eigi í hlut grandvarir og góðir menn, þá verður fylgzt með því alveg nákvæmlega af hálfu verkalýðssamtakanna, hvernig allir útreikningar í sambandi við þetta verða gerðir. Og ég vona það, að okkur í verkalýðssamtökunum reynist fært, ekki sízt eftir að við höfum fengið svo góða liðsmenn sem þessa hv. þm., sem hér hafa talað, að standa vörð um raunveruleg launakjör og samningsbundin launakjör launþegasamtakanna.



Herra forseti. Það var nú kannske að vonum, að hv. 6. þm. Norðurl. e. reyndi að smeygja sér út úr þeirri snöru, sem hann var að setja um sinn háls með ræðu sinni hér áðan, vegna þess að óneitanlega horfir nokkuð illa varðandi veigamikil atriði, sem ég veit, að minn ágæti eftirmaður, hæstv. fjmrh., hefur reiknað með, þegar hann var að gera upp sitt fjárhagadæmi, því að þar var ákveðið gert ráð fyrir því, eins og ég gat um í ræðu minni áðan og hv. 2. þm. Reykv. einnig, að þessi 3.7 vísitölustig yrðu þegjandi og hljóðalaust látin hverfa burtu, þannig að það væri hægt að spara sér niðurgreiðslur, sem þeim svaraði. Þetta veit hv. 6. þm. Norðurl. e. mætavel, að það er búið að gera það dæmi upp án allrar könnunar. Það er ekki spurning um kauplagsnefnd í þessu sambandi, vegna þess að kauplagsnefnd reiknar vísitöluna út samkv. þeim vísitölugrundvelli, sem í gildi er, og tekur ekki tillit til þess að öðru leyti, hvort um er að ræða kjaraskerðingu í því sambandi eða ekki. Beinir skattar eru ekki í vísitölunni, það veit hv. þm. vel. Og þess vegna er hægt að fara þá leið, sem ég segi hiklaust og tek undir með hv. 2. þm. Reykv., að er að fara aftan að launþegum, að fara þá leið, sem nú er farin, að fella niður nefskatta og taka í staðinn sömu upphæðir í beinum sköttum. Það er vissulega gert. Það eru teknar sömu upphæðir aftur og hefur enginn haldið því fram, að það væri verið að taka minni upphæðir í beinu sköttunum heldur en hafa verið í gildi áður. Í heild ætlar fjmrh. sér sannarlega ekki að fá lægri tölu út úr þeirri fjárhæð allri saman, þannig að þetta fær auðvitað með engu móti staðizt, og kauplagsnefnd verður að reikna sitt dæmi eftir þessum gildandi reglum. Þetta veit ég, að hv. þm. veit alveg eins vel og ég, og þess vegna þýðir ekkert að tala um það, að það verði beðið eftir því, hvað kauplagsnefnd geri í þessum efnum. Hún á engra annarra kosta völ, hvort sem það er kjaraskerðing eða ekki kjaraskerðing í þessu sambandi, og þess vegna var ekkert undarlegt, þó að að þessu væri spurt. Hitt atriðið, að fara að hneykslast á því, að við hv. 2. þm. Reykv. værum að spyrja að þessu og tala um kjaraskerðingu hjá launþegum, það væri nánast ósæmilegt af okkur að vera að gera það, sem hefðum verið ósparir í slíkri kjaraskerðingu áður, það finnst mér nú ekki sæma hv. þm. að segja, enda var ekki í ræðum okkar um það að ræða, að við værum á einn eða annan hátt að hneykslast á þessu máli eða telja, að það kæmi aldrei til greina nein skerðing vísitölu. Meira að segja hv. 2, þm. Reykv. sagði hér réttilega, að í ýmsum tilfellum gæti það orðið launþegum til hagsbóta, ef komið væri í veg fyrir, að vísitala hækkaði. Og það var einu sinni til hér vinstri stjórn, sem byrjaði sinn feril með að taka 6 vísitölustig eða 7 af launþegum og ætlaði að enda sinn feril með að taka af þeim 17 stig, - það að vísu tókst nú ekki, - þannig að það er ekkert nýtt, að þetta sé gert, og ég skal ekki fara að rekja þá sögu. Við getum sleppt öllum hneykslunum hvor í annars garð um þetta. Hér var aðeins verið að biðja um upplýsingar um mjög mikilvægt atriði, sem hefur grundvallarþýðingu, hvernig á verður tekið, hvernig út verður reiknað. Ég veit ekki, hver er að reikna þetta dæmi. Það er nú svo erfitt að fá að vita það yfirleitt, eins og í sambandi við skattalögin og fleira, hver semur eitt og annað fyrir hæstv. ríkisstj. Það eru einhverjir huldumenn, sem eru þar alls staðar að verki, en aldrei hægt að fá að vita, hver raunverulega vinnur verkið. En ef einhverjir huldumenn eru að reikna hér þetta út, þá er það allt gott og blessað. En þá held ég, að það standi á að fá þessar 400–500 millj., sem hæstv. fjmrh. reiknar beinlínis með að fá í sinn kassa við það að geta lækkað niðurgreiðslurnar, einmitt vegna þessara tilfæringa að fella nefskattana niður. Það er beinlínis ætlað að taka öll þau hlunnindi, sem af því leiðir, í gegnum niðurfellingu á niðurgreiðslum. Með þessu móti er ég ekkert að hneykslast á þessu, eins og hv. þm. taldi, hvorki til né frá. Hér er aðeins verið að reyna að fá fram fyrir almenning í landinu staðreyndir. Og ég veit, að honum er það ákaflega ógeðfellt sem forseta Alþýðusambandsins, að eiga að hera ábyrgð á þeirri kjaraskerðingu og vísitöluskerðingu, sem hér mun eiga sér stað, svo að ég skil nú ósköp vel, að hann sé sár. En hann þarf ekki að vera að hneykslast á okkur hv. 2. þm. Reykv. fyrir því. Hann verður að una því, að vakin sé athygli á þessu máli.

Eigum við ekki að bíða eftir því, hver skerðingin verður?

Það er þegar vitað, hver skerðingin verður. Það eru 3.7 vísitölustig, og það er svo einfalt að reikna það út, og það getur hann fengið að vita með því að hringja upp í Hagstofu.



Herra forseti. Frv. það til l. um Tækniskóla Íslands, sem hér er lagt fyrir, er samið af nefnd, sem skipuð var s. l. sumar til að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um Tækniskóla Íslands. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það, þó að margt mætti um segja, hversu Tækniskóli Íslands er á vegi staddur. Ég býst við, að hv. þm. sé allvel kunnugt um það, að þessi þarfi skóli, sem allir eru vafalaust áhugasamir um, að ræki sem bezt sitt hlutverk, hefur átt við margvíslega byrjunarörðugleika að stríða. Sérstaklega er hann enn á hrakhólum með húsnæði, og ekki hefur gengið allt of vel að halda saman þeim kennslukröftum, sem ákjósanlegastir eru taldir. En sem sagt, um það ætla ég ekki að fjölyrða að þessu sinni, heldur greina fyrst og fremst frá tilefni þess, að þetta frv. er borið fram, og lýsa nokkuð efnisþáttum þess. Ástæðan til að ráðizt var í að undirbúa frv. að nýjum lögum um Tækniskólann, er fyrst og fremst sú, að þegar að því kom, að hann útskrifaði í fyrsta sinn tæknifræðinga, þá komu upp nokkuð deildar meiningar um það, hvort það nám, sem hann hafði veitt þeim og mundi að því er séð yrði veita á næstunni, væri í raun og veru fullgilt tæknifræðinám, í samræmi við þær kröfur, sem til tæknifræðinga eru gerðar samkv. ríkjandi lögum um, hverjir hafi rétt til að bera það starfsheiti. Úr varð, að skipuð var þriggja manna nefnd, skipuð skólastjóra Tækniskólans, Bjarna Kristjánssyni, Jóni Sveinssyni, tæknifræðingi, samkv. tilnefningu Tæknifræðingafélags Íslands, og formaður hennar var Andri Ísaksson, deildarstjóri skólarannsóknadeildar menntmrn. Skipunarbréf nefndarinnar felur í sér, hvert hlutverk henni er ætlað, og vil ég lesa úr því kafla, sem það varðar. Þar segir: „Nefndin skal hlutast til um, að í frv. til laga og/eða reglugerðar um skólann verði ákvæði, er tryggi, að nemendur hans fái jafngóða menntun og nemendur viðurkenndra tæknifræðiskóla í nágrannalöndunum, að því er varðar kennslumagn, kennslu- og námstímalengd og annað, er máli skiptir í því efni. Enn fremur skal í lagafrv. gert ráð fyrir, að skipuð verði skólanefnd við skólann, þar sem eigi m. a. sæti fulltrúi frá Tæknifræðingafélagi Íslands og atvinnuvegunum.“ Nefndin skilaði s. l. haust því frv., sem hér er lagt fyrir, og þar er í samræmi við skipunarbréf hennar tekið upp það ákvæði í 1. gr., að í starfi Tækniskóla Íslands skuli jafnan miðað við þróun tæknimenntunar meðal nágrannaþjóða. Svo er í 2. gr. sett ákvæði um, að menntmrn. skipi við skólann skólanefnd. Jafnframt er starfsheiti skólastjóra breytt í heitið rektor til samræmis við það, sem talið er eðlilegast á því skólastigi, sem hér er um að ræða. Loks er enn eitt atriði, sem máli skiptir. Það er, að í 8. gr. er bætt við ákvæði um. að verkskólun og verkleg þjálfun, sem krafizt er af mönnum til inngöngu í skólann, skuli ákveðin í reglugerð, en um þetta hafa ekki gilt skýr ákvæði til þessa. Hvað varðar skólanefndarskipunina er lagt til, að í hana tilnefni fjórir aðilar menn. Þeir eru Tæknifræðingafélag Íslands, Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna og Alþýðusamband Íslands. Formaður skal síðan skipaður af ráðh. Enn fremur er bætt inn í þetta frv. frá því, sem er í gildandi lögum, ákvæðum um, að undirbúningsdeild undir Tækniskólann skuli ekki aðeins heimilt að starfa á Akureyri, heldur einnig á Ísafirði, en á báðum þessum stöðum starfa nú undirbúningsdeildir og hafa gert um skeið. Loks er hér einnig bætt við í 7. gr. ákvæði um, að stefnt skuli að því, að á Akureyri rísi sjálfstæður tækniskóli. Ég held, að um það verði alls ekki deilt, að þegar verið er að leitast við að færa inn í landið nám í verklegum greinum, sem áður hefur orðið að sækja til annarra landa, skipti það höfuðmáli, að þannig sé staðið að framkvæmdum, að þeir, sem útskrifast úr hinum íslenzku skólum, hafi fengið sambærilega kennslu og sambærilega þjálfun við það, sem gerist í hinum erlendu skólum, sem ella yrðu sóttir héðan. Ef ekki er leitazt við að efla skólastofnanirnar, svo að þær geti risið undir þessum kröfum, þá eigum við á hættu, að í raun og veru lækki færnistig í þýðingarmiklum starfsgreinum, og það verður að fyrirbyggja með öllum tiltækum ráðum. Að þessu marki stefnir það frv., sem hér er lagt fyrir, hvað Tækniskóla Íslands varðar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.