Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið langt síðan þetta frv. fór til Ed., og þar fékk málið þá meðferð, að breyting var gerð á 4. gr. frv. Áður voru ákvæðin þannig, að þau sveitarfélög, sem vilja koma sér upp slíku sjúkrahæli, ættu að fá framlag úr ríkissjóði eins og veitt er til fangahúsbygginga, en Ed. breytti þessu þannig, að nú verður framlagið jafnhátt og veitt er til sjúkrahúsbygginga. Nú er það svo, að brýn nauðsyn er á, að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi, svo að hægt sé að hefja einhverjar framkvæmdir bráðlega, og vil ég því skora á hv. þd. að samþ. þetta frv., en þó vil ég bera hér fram eina brtt. á þskj. 772. Þeim, sem fara með fjármálin fyrir ríkissjóð, finnst, að hann hafi nóg á sinni könnu, þótt ekki sé bætt á hann allt til síðustu stundar þingsins, en þó hefur hæstv. fjmrh. lofað að styðja þetta mál, ef framlögin verði lækkuð og komi ekki á fjárlög þessa árs. En ég vil benda á það, að þegar löggjöfin hefur á annað borð verið sett, þá er alltaf opin leið til að hefjast handa um fjáröflun, og þá fyrst kemur í ljós, hversu mikil fjárþörfin er. Ég mælist því til, að hv. þd. samþykki brtt. og síðan frv.



Það var, eins og vænta mátti, viðurkennt, er frv. lá hér fyrir deildinni til umr., að brýn þörf væri á aðgerðum í þessu máli, og var talið, að ekki væri fært að ráða viðunandi bætur á þessum málum fyrir minni fjárupphæð, en heimilað var í frv. Þegar frv. var borið fram, var litið svo á, að fjárhagur ríkissjóðs mundi leyfa þetta fjárframlag, þar sem um svo mikið nauðsynjamál væri að ræða. Nú hefur viðhorf ríkisstj. breytzt þannig, að hún telur, að ríkissjóður geti ekki lagt fram nema helming þessa fjár. Ég hygg, að það muni vera rétt hjá hæstv. ríkisstj., að fjárhagur ríkissjóðs leyfi ekki meiri framlög, og verð ég því að beygja mig fyrir því. Ég mun því greiða brtt. hæstv. menntmrh. atkv., enda þótt svo fari, að nauðsyn þessa máls verði því móti gerð minni skil, en ella.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til 1. umr. í nóv. s.l., gerði ég grein fyrir afstöðu minni, og taldi ég mér ekki fært að fylgja frv. Meðal annars nefndi ég þá ástæðu fyrir afstöðu minni, hvernig ríkisstj. fór með Kaldaðarnes, sem þá hafði verið varið til 900 þús. kr. Þegar málið var svo til 2. og 3. umr., var ég ekki staddur í bænum. Nú eru liðnir nokkrir mánuðir síðan, og frv. hefur legið í Ed. Ég álít satt að segja, að það kæmi ekki aftur fram hér, og það því fremur sem búið er að afgr. fjárl. og ekki eru nema 4 mánuðir til næsta Alþingis. Í frv. er farið fram á, að ríkissjóður leggi fram 11/2 millj. kr. á ári, og virðist það vera allmikið framlag eftir það, sem á undan er gengið í þessum málum. Ég skal svo ekki vekja upp það, sem deilt hefur verið um Kaldaðarnes. Ég býst ekki við, að það mál verði afgr. nú, þar sem það er enn í nefnd og ágreiningur um það í nefndinni. En ég skil ekki, hvernig Alþingi ætlar sér núna í lok þingsins og eftir að fjárl. hafa verið afgr. að samþykkja þá ný framlög. Ég vil því bera fram rökstudda dagskrártill. og æski þess, að hún komi til atkv. að þessari umr. lokinni. Hún er svo hljóðandi: „Þar sem í gildi eru lög um heilsuhæli fyrir drykkjumenn, nr. 108 30. des. 1943; þar sem greitt var úr ríkissjóði kr. 867.442.85 á árunum 1945–46 til byggingar drykkjumannahælis í Kaldaðarnesi samkv. nefndum lögum; þar sem ríkisstj. hefur án samþykktar Alþingis afsalað þessu hæli til einstaklings fyrir lítið verð, og þar sem nú er búið að ákveða afgreiðslu fjárlaga fyrir 1949, þá getur þd. eigi samþykkt margra milljóna króna framlög úr ríkissjóði til stofnunar annarra drykkjumannahæla og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég gleymdi að geta þess áðan, að leiðrétta þarf 8. gr. frv. Ber ég því fram skrifl. brtt. þess efnis, að í stað orðanna „sbr. lög nr. 33 12. febr. 1945, um breyt. á þeim lögum“ í 3. málsgr. 8. gr. komi: og síðari breytingum á þeim lögum. Út af því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, vil ég taka það fram, að ég mun ekki ræða Kaldaðarnesmálið í þessu sambandi, en ef þarf að ræða það, þá er bezt að gera það óháð þessu máli. Þá vil ég einnig taka það fram, að ef mín brtt. verður samþykkt, þá hefur það engin áhrif á fjárl. 1949. Auðvitað geta verið skiptar skoðanir um það, hve miklu fé eigi að verja í þetta, en ég hygg þó, að þeir, sem á annað borð vilja stuðla að því, að þetta mál nái fram að ganga, telji, að hér sé eins lítils krafizt og hægt er.



Ég rökstuddi áðan í mínum fáu orðum afstöðu mína til þessa máls. Hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, þar sem með þessu er verið að draga úr þeim mikla háska og vandræðum, sem að þjóðinni steðja á þessu sviði. Árið 1948 var selt áfengi fyrir 63 millj. kr., og nemur það sem næst 500 kr. á hvert mannsbarn á landinu. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni í Reykjavík, en hún á nú í miklum erfiðleikum í sambandi við þetta mál, þá hefur ástandið verið þannig undanfarið, að árlega hafa verið um 100 manns, sem hafa svo algerlega verið ofurseldir áfengisnautninni, að þeir hafa ekki hreyft hönd né fót til þarflegra starfa. Öll þeirra orka og vinna hefur farið í það að útvega sér áfengi. Af þessum 100 manneskjum mun vera um 10–15 konur, en hér með eru ekki taldir allir þeir unglingar, sem eru í þann veginn að sogast niður í foræðið, en eru ekki alveg eins djúpt sokknir og hinir, en það er raunar mesta áhyggjuefnið, hversu margir unglingar virðast vera á þessari leið. Ég hef hér upplýsingar um, hversu margir menn hafa gist kjallarann, sem svo er nefndur, yfir 8 ára tímabil, og ætla ég að lofa hv. þdm. að heyra smáglefsur úr þeim skýrslum. Árin 1945–48 gistu í kjallaranum 22.087 manns, og er það nokkuð mismunandi eftir árum, og eins skiptíst það ójafnt niður á hvert ár um sig. Ég vil benda á það, að í júnímánuði 1948 komst talan upp í 437. Þegar þess er gætt, að júnímánuður er aðalannatími okkar Íslendinga og hversu mikils virði það er fyrir okkur, að starfskraftar allra nýtist sem bezt, þá hljóta allir að sjá, hversu ægilegt ástandið er. Árið 1948 gistu kjallarann alls 3.867 manns og voru þó nokkru fleiri árið þar á undan. Þetta virðist mér vera svo alvarlegt ástand, að ríkisstjórn, sem selur árlega áfengi fyrir 63 millj. kr. með þessum afleiðingum, og er þó ekki allt talið hér, geti ekki látið hjá líða að gera róttækar ráðstafanir til að firra þjóðina þeim vandræðum, sem hér blasa við, og mér er það ekki sársaukalaust, að nú skuli vera þannig ástatt, að draga verður úr aðgerðunum gegn þessum voða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða hér þetta vandamál. Það er sjálfsagt ágreiningur um, hvernig helzt sé hægt að bæta úr þessum vandræðum, en viðvíkjandi tölum um það, hversu margir hafi gist kjallarann, þá hygg ég, að þær gefi mjög villandi upplýsingar, þar sem oftast er um sömu mennina að ræða, sem settir eru inn dag eftir dag og jafnvel oft á dag.



Herra forseti. Ég þarf ekki að ræða málið frekar, en ég gerði við 2. umr. í dag. Ég vil leyfa mér að leggja fram till. um, að 10 gr. falli burt. Ég rökstuddi þá till. í dag og þarf ekki að endurtaka það. Til vara flyt ég þá till., að svo framarlega sem þessi till. verði felld, þá bætist aftan við 10 gr.: enda sé almenn þátttaka í félagi þessu. - Ég sakna í till. sjútvn. að þetta hefur fallið burt frá því, sem var í stjórnarfrv. - Ég vil nú leyfa mér að biðja forseta að leita afbrigða fyrir þessar till.

Forseti (BG): Hv. 2. þm. Reykv. hefur lýst hér skrifl. brtt. og þarf tvöföld afbrigði, þar sem till. eru of seint fram komnar og skriflegar.