Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Síðasta málið á síðasta fundinum, síðasta ræðan. Ég þakka starfsfólki þingsins fyrir samstarfið á síðustu tveimur kjörtímabilum, þakka forseta fyrir mjög ánægjulegt samstarf. Takk, Einar minn, virkilega gott að vinna með þér. Takk, þið öll. Ég hef eiginlega sagt allt sem ég vil segja í þessum ræðustól, á bara eftir að segja tvö orð: Marshall út. 
            

Forseti þakkar hv. þingmanni kærlega fyrir þessa kveðju og árnar honum og hans fjölskyldu allra heilla í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég stend í sömu sporum og hv. þingmaður hér á síðasta fundi, síðasta mál sem ég er reyndar mjög ánægður með að skuli vera síðasta málið en það snýr að því að fagna hér aldarafmæli. Ég hlakka til þess og hlakka til að njóta þess með ykkur. Ég vil nota tækifærið og færa forseta sérstaklega þakkir mínar fyrir samstarfið og hv. þingmönnum öllum fyrir samstarfið og ánægjulega tíð og óska þeim hv. þingmönnum sem hér munu starfa á næsta þingi, fái þeir kosningu til, alls hins besta í mikilvægum störfum fyrir land og þjóð. Þakka ykkur kærlega fyrir.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna það hér og nú að ég er stödd hér einfaldlega vegna mikils hópþrýstings. Ég hafði ekki hugsað mér að kveðja Alþingi sérstaklega með þessum hætti, ég stend í sömu sporum og þeir sem talað hafa hér áður. En ég stóðst ekki freistinguna fyrst svo margir hafa notað þetta tækifæri. Ég vil ljúka þingferli mínum í einlægri þökk. Ég þakka kærlega fyrir alla aðstoð frá starfsfólki Alþingis. Ég held að afskaplega fáir geri sér grein fyrir því hvers lags eðalfólk er hér að störfum. Og með fullri virðingu fyrir okkur sem sitjum í þessum sal held ég að starfsfólk Alþingis sé upp til hópa einn sá besti hópur af fólki sem valist hefur inn á einn vinnustað. Ég vil gera það að lokaorðum mínum úr þessum ræðustól að þakka kærlega fyrir samstarfið. Takk fyrir mig.

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega því máli sem við erum að fara að samþykkja, að vekja athygli á 100 ára afmæli fullveldis og sjálfstæðis Íslendinga árið 2018. Við ætlum að reyna að gera það eins vel og við getum á Þingvöllum og opna þar glæsilega sýningu um sögu Þingvalla, náttúruna og menninguna. Það verður einkar ánægjulegt. Það er annað sem er einkar ánægjulegt, það er að mega enda þingferilinn með því að fagna þessari tillögu sem og að hafa fengið það tækifæri á góðum aldri að vera á Alþingi Íslendinga, kynnast þeim margvíslegu störfum sem hér fara fram, sem og starfsfólki og öllu öðru. Það er eitt sem ég hefði gjarnan kosið, það er að hafa myndað meiri tengsl við þingmenn hér. Eitt af því sem gerist þegar maður verður ráðherra er að þá fjarlægist maður Alþingi nokkuð. Ég er það mikil félagsmálavera að ég hef saknað þess, ég hef saknað félagsskaparins hér á Alþingi, að geta ekki verið meira með hópnum. Ég get ekki sagt að ég voni að ég geti gert það síðar, þetta eru endalok, og ég vil þakka fyrir þann góða tíma sem ég hef fengið tækifæri til þess að vera hér með ykkur.

Virðulegi forseti. Það hefur margt verið sagt og ritað um Alþingi. Mér hefur fundist í gegnum tíðina að birtingarmynd þessa ágæta vinnustaðar í fjölmiðlum hafi verið önnur en hún raunverulega er. Mín reynsla er sú að hér hef ég fengið tækifæri til að starfa með góðu fólki sem vill láta gott af sér leiða. Það beitir til þess ýmsum aðferðum en hver og einn einasti sem ég hef á undanförnum níu árum fengið tækifæri til að starfa með hefur gert sitt besta og ég vil þakka fyrir gott samstarf. Það hefur verið heiður að fá að stýra umhverfis- og samgöngunefnd. Ég vil meina að við höfum náð gríðarlegum árangri í samvinnu á þessu kjörtímabili. Það hefur líka verið heiður að fá að vera formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og forseti Norðurlandaráðs. Ég tel okkur hafa náð að efla það góða starf og tel gríðarlega mikilvægt að því verði haldið hátt á lofti. Að öðru leyti vil ég þakka forseta Alþingis og öllu því starfsfólki sem ég hef unnið með á undanförnum árum. Takk fyrir mig. Þetta er góður vinnustaður og ég óska ykkur öllum, kæru þingmenn og vinnufélagar, góðs gengis og einnig þeim sem munu taka að sér ný störf að loknum kosningum.

Virðulegi forseti. Ég var reyndar búinn að þakka fyrir mig hér í gær, hélt að það yrði mín síðasta ræða, en kem aðallega upp núna til að vekja athygli á máli sem við samþykktum áðan um endurgreiðslu virðisauka til íþróttamála þar sem 1. flutningsmaður er Willum Þór Þórsson. Ég hélt að sá hv. þingmaður kæmi upp og vekti athygli á því máli en það segir kannski mest um hugarfar hans og lítillæti að hann var ekkert að slá sig til riddara út af því mikilvæga máli. Því máli var vísað til ríkisstjórnarinnar og ég vil ítreka hversu mikil samstaða var um það hérna að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Ég treysti því að ríkisstjórnin taki það til athugunar og fari eftir því. Að öðru leyti þakka ég ykkur öllum, starfsfólki og þeim sem kusu mig ekki síst og treystu mér fyrir þingsetu á þessu kjörtímabili, kærlega fyrir traustið.

Forseti þakkar kærlega þær kveðjur sem honum hafa borist og Alþingi frá þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls og eru nú að ljúka þingferli sínum. Forseti vill segja að undantekningarlaust er eftirsjá að öllum þessum þingmönnum, þingmennirnir hafa auðvitað sett sinn svip með ýmsum hætti á störf þingsins en allir hafa þeir lagt sig fram eins og við viljum öll gera. Forseti vill á þessum tímamótum færa þeim miklar þakkir fyrir þeirra störf í þágu þings og þjóðar og árna þeim og fjölskyldum þeirra allra heilla í komandi framtíð.

Háttvirtir alþingismenn. Senn lýkur störfum þessa þings sem verður hið síðasta á kjörtímabilinu. Hinn 29. október nk. rennur út það umboð sem við alþingismenn fengum fyrir þremur og hálfu ári. Það þing sem nú er að ljúka er á margan hátt óvenjulegt og jafnvel einstakt. Það hófst 8. september 2015 og lýkur í dag, 13. október 2016. Þetta er lengsta þingið talið í þingfundadögum. Þeir hafa verið 147. Það þing sem kemst næst þessu þingi í fjölda þingfundadaga er 116. þing sem hófst 17. ágúst 1992 og lauk 9. maí 1993, en þá voru þingfundadagar 131. Þetta langa þing hefur haft ýmislegt í för með sér, m.a. hafa ráðherrar aldrei svarað, óundirbúið, jafn mörgum fyrirspurnum frá þingmönnum, 341 fyrirspurn, þannig að alls svöruðu ráðherrar 748 fyrirspurnum frá þingmönnum ýmist á þingskjölum eða óundirbúið. Störf þingsins hafa verið á dagskrá á 64 þingfundum og af því má leiða að þingmenn hafi 960 sinnum kvatt sér hljóðs undir þeim dagskrárlið. Sérstakar umræður voru 57 og hafa bara einu sinni áður - á meðan þær hétu umræður utan dagskrár - verið fleiri á sama þingi. Munnlegar skýrslur ráðherra voru fjórar. Þá hafa l07 lagafrumvörp hlotið samþykki á þessu þingi og síðast en ekki síst hafa aldrei fyrr verið samþykktar fleiri þingsályktanir en nú, alls 72 ályktanir. Það er því ljóst að þetta hefur verið langt, starfsamt og annasamt þing. Alþingi og starf okkar er oft og tíðum talað niður en hvað svo sem menn segja um gagnrýnina, umræðuhefðina, átökin eða vinnubrögðin hér á Alþingi vil ég leyfa mér að lýsa þeirri skoðun að við sem hlotið höfum kjör til Alþingis séum í rauninni miklir lukkunnar pamfílar. Við alþingismenn erum í einstakri stöðu. Okkur hefur verið falið vald og mikil ábyrgð af almenningi í þessu landi. Fólkið hefur trúað okkur fyrir því að vinna í sínu umboði að þjóðarhag og afhent okkur völd í því skyni með atkvæði sínu. Og hvað er merkilegra eða göfugra en einmitt það að starfa í umboði fólksins í landinu? Ég vil í þessu sambandi sérstaklega beina orðum mínum til ungs fólks sem vill vinna hugsjónum sínum til gagns og segi: Haslið ykkur völl í stjórnmálum, takið þátt í stjórnmálaumræðunni, sækist eftir umboði kjósenda og freistið þess að ná kjöri. Það er ekkert háleitara en það að njóta trúnaðar fólksins í landinu, kjósendanna, og fá tækifæri til þess að vinna í umboði almennings að framfaramálum á grundvelli þeirra lífsskoðana sem þið hafið. Við heyrum oft fullyrt að ungt fólk hafi ekki áhuga á stjórnmálum. Þetta held ég að sé mjög orðum aukið. En kannski hafa neikvæð viðhorf til stjórnmála á síðustu árum orðið til þess að beina áhuga margra inn á aðrar brautir en þær sem kunna að liggja inn á vettvang kjörinna fulltrúa. Ég hvet hins vegar ungt fólk til að láta ekki síbyljuna gegn stjórnmálunum, stjórnmálamönnunum og því starfi sem er unnið hér á Alþingi draga úr áhuganum á því að þjóna fólkinu í landinu á þessum vettvangi sem er hornsteinn þess lýðræðisskipulags sem við búum við. Þrátt fyrir þessa brýningu mína til ungs fólks væri ég síðastur manna til að segja að hér sé allt í lukkunnar velstandi. Það er sannarlega ýmislegt gagnrýnisvert í störfum Alþingis og það lýtur ekki síst að umræðufyrirkomulaginu. Það urðu mér óneitanlega mikil vonbrigði að ekki tókst að ljúka endurskoðun þingskapalaga á þessu kjörtímabili. Það var vissulega fundað allmikið í þingskapanefndinni og þar voru uppi hugmyndir um veigamiklar breytingar, ekki síst á umræðum og umræðutímanum. Þegar leið á vinnu nefndarinnar varð hins vegar ljóst að það var ekki vilji til að gera markverðar breytingar á fyrirkomulagi umræðna nema samhliða væru gerðar breytingar á stjórnarskránni sem styrktu stöðu minni hluta á Alþingi. Í tillögum sem stjórnarskrárnefnd vann var gert ráð fyrir heimildum til þess að skjóta ákvörðunum Alþingis til þjóðaratkvæðagreiðslu og það hefði tvímælalaust styrkt mjög stöðu minni hlutans á Alþingi hverju sinni. Eins og kunnugt er náðist hins vegar ekki samstaða um að afgreiða tillögur stjórnarskrárnefndar. Þar með voru ekki lengur forsendur fyrir því að samstaða gæti tekist um breytingar á umræðureglum þingskapa. Mín niðurstaða var því sú að leggja ekki fram neinar tillögur um breytingar á þingsköpum á þessu þingi enda taldi ég lítið gagn að því að fara út í breytingar á þingsköpum ef ekki væri tekið á hinum veigameiri málum, ekki síst fyrirkomulagi umræðna og umræðutímanum. Ég hef áður gert það að umtalsefni að í samanburði við nágrannaþing okkar taka umræður hér í þingsalnum stærri hluta af þingstörfunum en þar tíðkast. Í þeim þingum sem standa okkur nærri er skipulagður rammi um umræður í þingsal og um leið tryggður nægilegur og góður tími fyrir þær umræður. En þar gildir líka það fyrirkomulag að forseta þingsins er ætlað meira vald til að skipuleggja umræðurnar og setja um þær tímaramma. Ég er þeirrar skoðunar að minni háttar breytingar á fyrirkomulagi umræðu muni litlu skipta um ásýnd Alþingis. Eina leiðin er að fara þá leið sem önnur þing hafa farið og koma hér á meira skipulagi. Að mínu mati er slíkt mikilvægur liður í að skapa traust til Alþingis. Það er mér mikil ánægja að nú loks hillir undir mikilvægar breytingar í húsnæðismálum þingsins. Ég lít svo á að fullt samkomulag sé milli flokka hér á Alþingi um að á Alþingisreitnum rísi hús undir starfsemi þingsins þar sem nefndir fái viðunandi starfsaðstöðu, svo og þingmenn og þingflokkar. Um þetta sameinaðist þingheimur nýlega við atkvæðagreiðslu í þessum sal um afgreiðslu fjármálaáætlunar næstu ára. Ég tel því að þetta samkomulag, eins og það var meitlað í ályktun Alþingis, lifi og standi þótt síðar í haust verði komin ný skipan á þingið og ný ríkisstjórn. Hönnunarsamkeppni um þessa nýju byggingu á Alþingisreitnum stendur nú yfir og er skilafrestur tillagna 25. október nk. Er þess vænst að útboðsgögn verði tilbúin á vormánuðum 2017 og að vígsla byggingarinnar geti orðið um áramótin 2019/2020. Þá er ánægjulegt að skýra frá því að lokið er endurbótum á húsinu Skjaldbreið við Kirkjustræti og er verið að taka það í gagnið þessa dagana. Þar með skapa hús Alþingis við götuna heillega mynd og ekki verður annað sagt en að af þeim sé sannkölluð bæjarprýði. Miklar breytingar hafa orðið á skipan Alþingis á liðnum áratug. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt þó að í einstökum kosningum verði verulegar breytingar á þingliðinu. Slíkt hefur gerst áður en jafnan hefur við næstu kosningar á eftir myndast ákveðinn stöðugleiki, ef svo má segja, í skipan þingsins og breytingarnar orðið minni. Eitt stórt stökk varð við alþingiskosningarnar árið 1991 þegar ég tók fyrst fast sæti á Alþingi, en þá voru nýir þingmenn nær 40% þingheims. Samsvarandi breyting hafði þá ekki orðið síðan 1978 þegar nýir þingmenn voru 35% þingmanna. Það sem er hins vegar óvenjulegt núna er að miklar breytingar í skipan þingsins hafa orðið í þrennum kosningum í röð: 2007, en þá voru 38% þingmanna nýir, og 42% í hvorum kosningum fyrir sig, 2009 og 2013. Í þessum þrennum kosningum voru því að meðaltali 41% þeirra þingmanna sem tóku sæti á Alþingi nýir þingmenn. Á ekki lengri tíma en frá 2007 hafa því 126 einstaklingar tekið fast sæti á Alþingi. Margir hafa haft hér stutta viðdvöl. Af þeim 63 þingmönnum sem kjörnir voru til Alþingis 2003, fyrir 13 árum, sitja nú aðeins 11 enn á Alþingi og fjórir þeirra verða ekki í framboði í haust. 50 þeirra þingmanna sem ég vísaði til hurfu af vettvangi í síðustu þrennum kosningum og tveir önduðust. Flest bendir til þess að þegar nýtt Alþingi kemur saman að loknum alþingiskosningum 29. október nk. haldi þessar miklu breytingar á skipan þingsins áfram. Þær breytingar gætu jafnvel orðið nokkru meiri en urðu í kjölfar síðustu þrennra alþingiskosninga. Hér kemur það vitaskuld aðallega til að stór hópur þingmanna, þriðjungur þingheims, hefur ákveðið að bjóða sig ekki fram í næstu kosningum eða hefur hafa ekki hlotið framgang í prófkjörum eða flokksvali og enn aðrir munu ekki ná endurkjöri eins og gengur og gerist og við þekkjum. Í þessu sambandi vil ég líka sérstaklega nefna, sem er í senn mjög umhugsunarvert og einnig áhyggjuefni, að reynslan sýnir að konur sitja almennt skemur á Alþingi en við karlarnir. Í þeim hópi alþingismanna sem hafa ákveðið að sækjast ekki eftir endurkjöri eru tveir varaforsetar Alþingis, hv. 7. þm. Norðaust., Kristján L. Möller, og hv. 10 þm. Suðvest., Þorsteinn Sæmundsson. Kristján L. Möller hefur setið á Alþingi í rúm 17 ár og á þeim tíma sat hann einnig í rúm þrjú ár á ráðherrabekk. Hann hefur á þessu kjörtímabili gegnt embætti 1. varaforseta og eðli málsins samkvæmt hefur því samvinna okkar verið mikil og náin. Þorsteinn Sæmundsson tók sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og hefur á þeim tíma sinnt forsetaskyldum sínum af mikilli samviskusemi. Vil ég þakka þeim báðum fyrir einstaklega gott samstarf. Gamall baráttujaxl, hv. 8. þm. Suðvest., Ögmundur Jónasson, lætur nú einnig af þingmennsku. Ögmundur hefur átt sæti á Alþingi í rúm 21 ár og á þeim tíma setið á ráðherrabekk í tæp þrjú ár og gegnt stöðu þingflokksformanns í rúm tíu ár. Ég vil þakka Ögmundi góð kynni um langt árabil. Nokkrir aðrir þingmenn sem hafa á umliðnum árum verið í forustu á Alþingi og ríkisstjórn hafa einnig tilkynnt að þeir muni ekki gefa kost á sér til endurkjörs. Í þeim hópi eru þrír ráðherrar ríkisstjórnarinnar, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Illugi Gunnarsson og Sigrún Magnúsdóttir, en þau þrjú hafa jafnframt um tíma gegnt störfum þingflokksformanns. Tveir fyrrverandi ráðherrar, Katrín Júlíusdóttir og Hanna Birna Kristjánsdóttir, verða ekki í framboði við alþingiskosningarnar en þær hafa báðar verið varaformenn flokka sinna. Þá hafa enn fremur þrír þingflokksformenn af sex, þau Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Ásmundur Einar Daðason og Brynhildur Pétursdóttir, ákveðið að sækjast ekki eftir endurkjöri svo og Róbert Marshall sem bæði var þingflokksformaður og varaforseti á þessu kjörtímabili og Helgi Hrafn Gunnarsson sem var þingflokksformaður og áheyrnarfulltrúi í forsætisnefnd. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gegndi auk þingflokksformennsku embætti varaforseta Alþingis í sex ár og þar af í fjögur ár sem 1. varaforseti Alþingis. Guðmundur Steingrímsson, fyrrverandi formaður Bjartrar framtíðar, lætur nú einnig af þingmennsku. Öllum þessum forustumönnum þakka ég gott samstarf og góð kynni. Auk þeirra þingmanna sem ég hef nú nefnt hafa sjö aðrir hv. þingmenn ákveðið að sækjast ekki eftir endurkjöri. Í þeim hópi eru nefndaformennirnir Frosti Sigurjónsson, Höskuldur Þórhallsson og Vigdís Hauksdóttir. Þá láta jafnframt af þingmennsku Elín Hirst, Haraldur Einarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og Páll Jóhann Pálsson. Ég vil einnig þakka þeim öllum fyrir gott samstarf og góð kynni. Ég vil þá nefna að á kjörtímabilinu féllu tveir þingmenn frá. Það voru Pétur H. Blöndal og Guðbjartur Hannesson. Mikill missir var að þeim báðum, mannkostamönnum sem lærdómsríkt og gott var að vinna með hér á Alþingi og verðmætt að stofna til góðra persónulegra kynna við þá. Tveir þingmenn afsöluðu sér þingmennsku, þeir Árni Þór Sigurðsson og Jón Þór Ólafsson. Ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra sem nú hverfa af þingi fyrir störf þeirra á Alþingi og óska þeim alls hins besta í framtíðinni. Þar sem ég er í hópi þeirra þingmanna sem láta nú af þingmennsku vil ég þakka samþingsmönnum mínum öllum fyrir mjög góða viðkynningu og samstarf á umliðnum árum og áratugum, samstarf sem hefur verið ánægjulegt í hvívetna. Hér hefur mér þótt gott að starfa og ég læt því af þingmennsku með góðar minningar um störf mín á Alþingi. Ég hef vissulega notið þeirra ríflegu 25 ára sem ég hef setið á Alþingi, jafnt sem óbreyttur þingmaður í stjórn og stjórnarandstöðu, þingflokksformaður, ráðherra og nú síðast sem forseti Alþingis. Ég hef ekki síst haft mikla ánægju af starfi mínu sem þingforseti og metið það mjög mikils að hafa notið trausts ykkar til að gegna þessu mikla virðingarstarfi. Ég mun sannarlega sakna Alþingis og allra þeirra sem hér starfa. Á þeim árum sem ég hef verið á þessum vettvangi hefur langflest breyst til batnaðar. Aðstaða þingmanna hefur stórlega batnað, aðgengi okkar að upplýsingum hefur aukist að miklum mun, sérfræðiaðstoð sem stendur okkur til boða er t.d. margfalt meiri en hún var við lok síðustu aldar. Réttur þingmanna er sterkari og á síðustu árum hefur eflst mjög eftirlitshlutverk þingsins, líkt og þróunin hefur verið í þjóðþingunum í kringum okkur. Og eins og ég hef áður bent á hefur Alþingi þá sérstöðu á meðal þjóðþinga að við erum sjálfstæðari í störfum okkar. Alþingi er ekki einhver stimpilpúði framkvæmdarvaldsins eins og stundum er haldið fram. Þvert á móti, hér á Alþingi eru gerðar miklu viðurhlutameiri breytingar á stjórnarfrumvörpum en almennt þekkist annars staðar. Nýleg dæmi frá þessu þingi sem nú er að ljúka eru til marks um þetta. Samt er unnt að gera betur og þannig verður það alltaf, sama hversu vel við reynum að gera á hverjum tíma. Við lok þinghaldsins þakka ég alþingismönnum samstarfið á þessu þingi. Ég færi varaforsetum þakkir fyrir ágæta samvinnu við stjórn þinghaldsins, svo og formönnum þingflokka fyrir gott samstarf á þessu þingi. Skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég alla aðstoð og fyrir mikið og gott starf og ágæta samvinnu í hvívetna. Fréttamönnum þakka ég samstarfið við þá þennan tíma. Það er mikilvægt fyrir Alþingi að almenningur eigi þess kost að fylgjast sem best með því sem hér er að gerast hverju sinni. Að gömlum og góðum sið vil ég að lokum óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og árna ykkur öllum allra heilla.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna flytja forseta bestu þakkir fyrir samstarfið á kjörtímabilinu og hlý orð í okkar garð. Í dagsins önn þarf að stýra. Í dagsins önn þarf líka að sýna lipurð og leikni, kunna á áralagið, ölduganginn og kunna að gá til veðurs. Þá er betra að vera að vestan  Á þessu kjörtímabili eftir eitt mesta sviptingatímabil sögunnar hefur okkur öllum verið töluverður vandi á höndum. Við höfum tekist á við áskoranir og krefjandi verkefni og á sama tíma glímt við dvínandi traust á stofnunum samfélagsins, þá ekki síst stjórnmálunum. Einar K. Guðfinnsson, hæstvirtur forseti, hefur sýnt okkur hvað reynslan er dýrmæt. Hann hefur verið stjórnarandstæðingur - reyndar óþarflega stutt -  Hann þekkir spor nýja þingmannsins sem vill bæta vinnubrögðin og fá áætlun fram í tímann og reynir að skilja hvernig mælendaskráin styttist og lengist á víxl og af hverju fólk stikar um ganga, af hverju það fer undir stigann, af hverju það fer allt í einu núna inn í færeyska, af hverju það fer niður í forsætisnefndarherbergið þegar þinglokin nálgast. Hann þekkir spor reynda þingmannsins í stjórnarandstöðu sem gerir kröfu um að ráðherra komi tafarlaust í þingsal kl. 1 um nótt, heimtar nafnakall eða leggur fram tillögu um rökstudda dagskrá. Öll þessi reynsla og yfirsýn er ómetanleg. Mikilvægast af öllu er þó virðing fyrir Alþingi. Meira en virðing, í rauninni væntumþykja. Að þykja vænt um Alþingi er nefnilega leiðarljós sem er gríðarlega mikilvægt. Þegar okkur tekst best til vinnum við saman að því að leysa flókin verkefni, leiðum þungan ágreining til lykta og þegar okkur gengur best að vinna saman að snúnum og stórum málaflokkum frá grunni erum við að sýna Alþingi og um leið þjóðinni sóma og virðingu. Alþingi er vettvangur lýðræðisins þar sem við förum með trúnað gagnvart kjósendum okkar, fólkinu í landinu. Þess vegna verðskuldar Alþingi sóma og virðingu. Þess vegna er Alþingi ekki bara vinnustaður eða vettvangur átaka og deilna heldur staðurinn þar sem lýðræðið og lýðveldið á sér skjól þegar best lætur, vettvangurinn þar sem ágreiningurinn er sýnilegur og mikilvægur en líka málstofa þar sem umræðan á heima og mál eru leidd til lykta með rökum. Virðulegur forseti. Alþingi er hjartað í lýðræðinu á Íslandi. Oft er talað illa um Alþingi og það er því miður til siðs að tala niður til þingsins og þingmanna. Það gerum við okkur líka sek um sjálf. Það er slæmt. Við þurfum að standa með þingræðinu sem er gott stjórnarform, það er oft seinlegt og oft vesen, finnst okkur, en það er ekkert betra til. Hér ættum við að sameinast um að styrkja Alþingi og virðingu þess meðal þjóðarinnar. Einar K. Guðfinnsson hefur með framgöngu sinni sem forseti stuðlað að því að styrkja Alþingi og þingræðið. Ég þakka honum fyrir það fyrir okkar hönd, það er dýrmætt framlag til íslenska lýðveldisins. Fyrir hönd okkar þingmanna vil ég færa forseta og fjölskyldu hans bestu kveðjur. Skrifstofustjóra Alþingis og öðru starfsfólki Alþingis þakka ég einnig framúrskarandi störf, lipurleika og fúslega veitta aðstoð hvernig sem stendur á, í hvaða skapi sem við þingmenn erum þann daginn. Virðulegur forseti. Um leið og ég vík úr ræðustóli vil ég leyfa mér að afhenda þér, kæri Einar, þennan blómvönd fyrir hönd okkar þingmanna og ítreka góðar óskir þér til handa. Það hefur oft verið mikið um að vera í samskiptum okkar tveggja eins og eðlilegt er en framvegis geturðu áreiðanlega farið í barnaafmæli og sinnt erindum án þess að eiga á hættu að formaður þingflokks Vinstri grænna ónáði þig. Ég bið fyrir sérstakar kveðjur og innilegar þakkir til Sigrúnar. Lifðu heill. Ég bið þingmenn að taka undir orð mín til forseta með því að rísa úr sætum, til fjölskyldu hans og þakkir til starfsfólks. Heill þér, forseti! - 
            

Ég þakka hv. 5. þm. Reykv. s., Svandísi Svavarsdóttur, fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð. Ég þakka þingflokksformönnum fyrir þennan fallega blómvönd og þann hlýhug sem ég skynja á bak við þessa gjöf. Ég þakka þingmönnum fyrir að taka undir þessi orð hv. þingmanns með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og óskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks Alþingis. Hér hefur verið gott að vera. Nú er hins vegar komið að lokum og um leið og ég býð hæstv. forsætisráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni að taka til máls get ég með sanni sagt að nú hef ég hér á Alþingi sagt mitt síðasta orð. 
            

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 145. löggjafarþings, frá 13. október 2016 eða síðar, ef nauðsyn krefur. Gjört á Bessastöðum 12. október 2016. Guðni Th. Jóhannesson. Sigurður Ingi Jóhannsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis 145. löggjafarþings er frestað. Virðulegi forseti. Alþingiskosningar munu fara fram 29. október, samanber forsetabréf um þingrof og almennar kosningar til Alþingis sem gefið var út 20. september sl. Nú þegar þingfundum er frestað og þingmenn og flokkar ganga til kosningabaráttu óbundnir af önnum löggjafarstarfsins vil ég nota tækifærið og þakka virðulegum forseta og hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins fyrir afar gott samstarf þann tíma sem ég hef gegnt forsætisráðherraembætti. Ég tel að Alþingi hafi á þessum tíma sýnt að það er vel mögulegt að halda uppi góðri og málefnalegri umræðu og ná farsælli og í langflestum tilvikum sameiginlegri niðurstöðu um afgreiðslu mála, enda þótt óhjákvæmilega og eðlilega skilji á milli flokka í einstökum málum, það er gangur lýðræðisins. Ég þakka persónulega fyrir að það hafi gengið svona vel að skila málum í gegnum þingið. Ég held að það hafi verið góður bragur á þessu haustþingi okkar sem og vorþingi. Ég vil jafnframt þakka starfsfólki ráðuneyta, stofnana, fjölmiðla, félagasamtaka og öðrum sem láta málefni Alþingis sig varða fyrir hlut þess við afgreiðslu mála. Á einungis átta árum sem liðin eru frá hruni bankakerfisins hér hjá okkur hefur okkur í sameiningu tekist að lyfta íslensku samfélagi úr öldudal efnahagsþrenginga. Sterkt Alþingi, kraftmikil stjórnsýsla, en ekki síst úrræðasemi og þrautseigja almennings hefur gert þetta mögulegt. Framtíðin er okkar. Hún er full af möguleikum og óvenjulega björt. Við skulum halda til móts við hana með bjartsýni, skynsemi og fyrirhyggju að leiðarljósi. Hv. alþingismenn. Ég óska ykkur og landsmönnum öllum gæfu og velfarnaðar.