Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Herra forseti Þetta frv. er komið frá hv. Nd., og mælti hv. allshn. þeirrar d. með því eins og það liggur nú fyrir. Það er orðið alllangt síðan mál þetta kom til hv. allshn. Ed., enda hefur það verið tekið þar til umræðu oftar en einu sinni og athugað gaumgæfilega. Niðurstaðan er sú, að n. leggur til einróma, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég býst ekki við, að ég þurfi að kynna efni frv. fyrir hv þm., því að þeir hafa það fyrir framan sig. En ástæðuna fyrir þessari niðurstöðu n. er fyrst og fremst að sjá í grg. frv. N. lítur svo á, að það geti ekki verið ríkinu óviðkomandi né það látið afskiptalaust, að þau bóka- og skjalasöfn, sem héraðsdómaraembættum tilheyra, séu í ótryggri geymslu, t. d. eldhættu. En vitanlega er engin trygging fyrir því, að svo geti ekki farið, eins og nú er ástatt. Það hefur t. d. átt sér stað, að skjalasafn sýslu nokkurrar brann fyrir skemmstu. Enn fremur getur staðið svo á, þegar nýskipaðir sýslumenn koma, að þeir fái ekki samastað. Ríkinu ber að sjálfsögðu að skerast í leikinn, þegar það veitir embætti, að embættismennirnir geti rækt störf sín og átt heima í því héraði, þar sem þeir eru yfirvald. Því hefur allshn. fallizt á rök þau, sem eru í grg. frv., og skal ekki frekar fjölyrt um það. Nú má segja um þetta mál eins og mörg önnur, að svo geti farið, að þetta verði eingöngu pappírslög, að ríkið muni ekki geta staðið undir þeim kvöðum, sem á það eru lagðar. Ég skal játa, að ég er ekki sérlega bjartsýnn á það, að ríkið muni geta staðið við allar þær skuldbindingar, sem það hefur tekið á sig á þessu þingi. En ég sé ekki, að það geti haft þau áhrif, að það beri að fella frv. Þetta frv. á tvímælalaust eins mikinn rétt á sér og mörg önnur, sem kosta fjárframlög og þ. samþykkir þó. Það verður þá að fara eins og verða vill um framkvæmd þess. Það fer eftir getu ríkisins á hverjum tíma, en það breytir ekki réttmæti málsins, þótt svo kunni að fara, að ekki verði hægt að framkvæma það. Þar sem frv. þetta fjallar um byggingu húsa fyrir opinbera starfsmenn, langar mig til að nota tækifærið og spyrja hæstv. ríkisstjórn um framkvæmd á annarri lagaheimild, er snertir byggingar. En hér er eins og vant er, að enginn ráðh. er viðstaddur, og verð ég þá að sleppa því, enda skal ég játa, að það kemur þessu máli ekki beinlínis við. Samt er það dálítið einkennilegt að vera að veita ríkisstj. hverja heimildina á fætur annarri sama eðlis, þegar hún hefur ekki einu sinni notað fyrri heimildir. Hér á ég við l. frá 1942 um þingmannabústað, og samkv. þeim er ríkinu skylt að reisa þingmannabústað, en meðan það kæmist ekki í framkvæmd var heimilað að leigja húsnæði handa utanbæjarþingmönnum. Það var ákveðið, að bústaður þessi skyldi byggður eða jafnvel keyptur. Ég, hefði viljað spyrjast fyrir um, hvað liði framkvæmd þess máls, en hér er enginn hæstv. ráðh. viðstaddur og er það orðið mjög bagalegt fyrir hv. d., að hér skuli aldrei vera hægt að beina fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., því að ráðh. eru ekki mættir, ekki einu sinni þeir, sem eiga sæti í hv. d. En ekki skal ég orðlengja þetta meir. Það er sem sé einróma álit n., að samþykkja beri þetta frv. óbreytt. Það er a. m. k. viljayfirlýsing af hálfu Alþ., en um framkvæmdir á hverjum tíma fer eftir getu ríkisins.

Frsm. (Guðmundur I. Guðmundsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft frv. þetta til athugunar. Frv. gengur út á, eins og kunnugt er, að framlengja frest um veitingu einkaleyfa, sem ekki hafa notazt til fulls vegna stríðsáranna. Þar sem hér er ekki um annað að ræða en framlengingu á fresti í sambandi við verndun einstaklingsréttinda, leggur nefndin til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Hinn 21. febr. 1945 var útbýtt á Alþ. prentuðu frv. eða handriti um landshöfn í Njarðvík. Er það fyrsta frv. til l. um landshöfn, sem lagt hefur verið fyrir hæstv. Alþ. En hinn 30. nóv. sama ár var lagt fram frv. til l. í hv. Nd. um landshöfn í Keflavík af hv. sjútvn. þeirrar d. Þetta frv. hér er í meginatriðum eins og handritið 1945 að landshöfninni í Keflavíkurhreppi viðbættri, og er frv. breytt í samræmi við það, t. d. hvað snertir kaup á hafnarmannvirkjum og hafnarstjórn. Að öðru leyti er frv. byggt á sama hátt og þannig afgr. frá hv. Nd. Hinn 14. des. s. l. var það sent til hv. sjútvn. Ed. og hefur raunar legið þar nokkuð lengi, en n. leit svo á, að óhjákvæmilegt væri að gera breyt. á frv. Þetta er fyrsta frv. um landshöfn á Íslandi, og því nauðsynlegt að vanda til þess, því að ætla má, að það verði tekið sem fordæmi fyrir öðrum álíka frv. Það var og sjáanlegt, að frv. var byggt á sama hátt og almenn hafnarlög, þar sem 2 aðilar eru: hreppsfélagið og ríkið. En hvað landshöfn viðkemur, er aðeins einn aðili, ríkið, sem er eigandi hennar, en þegnarnir verða viðskiptamenn. Allar brtt. n. hníga í þessa átt. - Þá kem ég að brtt. í sambandi við eignarnám. N. vildi ekki leggja til, að heimild yrði gerð um eignarnám, því að hún telur annars hættu á, að heimildin mundi hækka verð á landi eða eignum, sem liggja að höfninni, ef l. yrðu samþ. um það. Segja má, að frv. þetta hafi hlotið talsverðan undirbúning. Árið 1938 eða 1939 var samþ. að leggja til að koma upp landshöfn við sunnanverðan Faxaflóa. Leggja átti til hennar 250 þús. kr., er geyma ætti, þar til byrjað yrði á höfninni. Var þetta fyrsti vísirinn að landshöfn. Síðan hafa komið fram háværar kröfur um byggingu landshafna, t. d. á Þórshöfn og á Snæfellsnesi. Með hliðsjón af þessu þótti nauðsynlegt að hafa grundvöll þessa frv. sem beztan. Þær breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði, eru á 1. gr. frv. Samkv. frv., eins og það kom frá Nd., er gert ráð fyrir, að 10 millj. kr. sé veitt til hafnargerðar, og á að borga 1/3 af því úr ríkissjóði. N. vill breyta því þannig, að ríkissjóður taki að láni nú 10 millj. kr., og ætti það ekki að tefja framkvæmdir. Hins vegar þótti n. rétt að leggja til, að þetta lán skyldi endurgreitt þannig, að 1/3 yrði greiddur úr ríkissjóði, en 2/3 skyldu greiddir úr hafnarsjóði og skyldi miða hafnargjöldin við það. E. t. v. verður erfitt að standa undir þessu fyrst í stað, en ég held, að heppilegast væri að taka lán til 40 ára. Ég tel þetta þess virði, að það sé athugað, hvort ekki væri hægt að hafa þann hátt á. Með þessu móti er því slegið föstu, að ríkissjóður greiði bara 1/3, en það er nokkru lægra en gert er ráð fyrir í almennum hafnarl., því að þar er gert ráð fyrir 2/5 hlutum, og ætti þetta því ekki að verða ríkissjóði þyngri byrði en þó að um héraðshöfn væri að ræða. N. þótti líka rétt, að tekið væri ákveðið fram, hvar höfnin skyldi byggð. Hún leggur til, að hafnarmannvirki skuli byggð innan línu, sem dregin er stytztu leið milli Vatnsness- og Hákotstanga. Það kom til mála í n. að hafa þetta svæði minna, eða milli Hákotstanga og hafnarmannvirkja í Innri-Njarðvíkum, en rétt þótti að hafa þetta eins og segir á þskj. 556. - N. þótti rétt að selja á vald ráðherra, vitamálastjóra og hafnarstjóra, hvernig þessi mannvirki væru sett niður. Það liggja fyrir uppdrættir um fyrirkomulag þessarar hafnar, þar sem sýnt er fram á, að hægt er að gera góða höfn í Ytri-Njarðvíkum. Þar er gert ráð fyrir, að aðalhafnargarðurinn liggi í framlengingu núverandi aðalbátabryggju. Hins vegar liggur fyrir annar uppdráttur, og gert er ráð fyrir, að hann liggi eftir grynningunni, sem gengur út í víkina frá suðvestri. Nú er vitanlegt, að ef fljótt ætti að bæta úr þeim skaða, sem mótorbátaflotanum er að skorti á höfn á Suðurnesjum, þá ætti að byggja garðana fyrst, og mundi þá skapast gott skjól fyrir bátana. Hvort þetta er hægt, veltur á því, hvort hægt er að framkvæma þá gr. frv., sem sjútvn. setti inn í frv. um, hvort hægt sé að kaupa það land, sem nauðsynlegt er. Í sambandi við þetta get ég upplýst, að þegar hafa farið fram kaup á landi í Ytri-Njarðvíkum, en enn hafa ekki tekizt samningar um kaup á landi í Innri-Njarðvíkum. Þá þótti n. og rétt að taka fram í l., hvað telja ætti til hafnarmannvirkja, en það eru hafnargarðar, hafskipa- og bátabryggjur og verbúðir. Vil ég alveg sérstaklega vekja athygli og taka fram verbúðirnar svo og uppfyllingar, dráttarbrautir, alls konar tæki og vélar, leiðslur o. fl. Allt þetta taldi n. rétt að telja til hafnarmannvirkja. Miklar breyt. eru á 3. gr. frv. Hún orðist svo: Ráðherra er heimilt að kaupa fyrir hönd ríkissjóðs, á verði, er hann telur sanngjarnt, núverandi hafnarmannvirki í Keflavík og Njarðvíkum, svo og allt það land, er liggur að hinu fyrirhugaða hafnarsvæði og svo langt út frá því, sem hann og hafnarstjórn telja nauðsynlegt - o. s. frv., eins og segir á þskj. 556. Í þessari brtt. er felld niður eignarnámsheimildin, en ríkissjóði er veitt heimild til að kaupa hafnarmannvirki í Keflavík, en þau verði ekki seld nema fyrir byggingarverð. Þá skal á það bent, að með því að kaupa ekki hafnarmannvirki í Keflavík, þá rýrna tekjur hafnarinnar í Keflavík mikið, þegar þessi höfn er komin upp. En ekki er hægt að hindra Keflavík í að halda áfram að reisa hafnarmannvirki með 2/3 framlagi úr ríkissjóði í stað 1/3. Sjútvn. gerir till. um breyt. á stjórn hafnarinnar. Hún leggur til, að í stað þeirra tveggja, sem skipaðir hafa verið af Alþ., komi 2 skipaðir af Landssambandi útvegsmanna. Einn nm. gat þó ekki fallizt á þetta, en mun koma með sérálit og gera grein fyrir afstöðu sinni, en það er hv. 4. landsk. Þessi höfn er notuð af mönnum alls staðar að af landinu, og taldi n. því ekki óeðlilegt, að Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefði þar tvo menn í stjórn. N. þótti og rétt, að á 6. gr. frv. yrðu gerðar breyt., þannig að þar, sem stendur „eigum,“ komi : eignum og tekjum o. s. frv. Svo þótti og rétt að breyta því, að ríkissjóður bæri ekki ábyrgð á skuldum hafnarinnar, heldur hafnarsjóður. N. leggur til, að 7. gr. falli niður. Það er Alþ. eitt, sem getur ákveðið, hvort eignir eru seldar, og er því gr. óþörf. - Við 13. gr. er lítilfjörleg breyt. um endurskoðendur. Ég hef nú lýst þeim breyt., sem sjútvn. hefur talið nauðsynlegar á frv. N. kallaði á sinn fund ýmsa menn, samgmrh., þm. Gullbringu- og Kjósarsýslu, hafnarstjóra, Eggert Jónsson o. fl. og ríkti fullt samkomulag. En Eggert Jónsson tók engan þátt í því. Vegna þessara gerbreyt. hefur málið tafizt í nefnd. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þessum breyt. Mín persónulega skoðun er sú, að það sé ekki keppikefli fyrir einstök héruð að fá landshafnir: Það er ákveðið í þessu frv., ef samþ. verður, að héruðin standi undir kostnaði við þær að einhverju leyti og héruðin eignast ekki heldur mannvirkin, heldur ríkissjóður. Ég hygg, að menn ættu að hafa þetta í huga, og ég álít það ekki hagkvæmt. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira.



Herra forseti. Eins og fyrirsögn þessa frv. ber með sér, er þessari höfn ætlað að vera til afnota ekki aðeins fyrir þær verstöðvar í því héraði, sem hún er byggð í, heldur fyrir flota landsmanna í heild. Ég get ekki annað en minnzt á það örfáum orðum, að þótt hér sé verið að byggja svokallaða landshöfn, þá er hér allt mótað af eiginhagsmunum þessara héraða. Ég vil vænta þess, að framkvæmdum verði hagað þannig, að fullt tillit verði tekið til hagsmuna mótorbátaflotans í heild og gert verði ráð fyrir viðlegu fyrir alla báta, sem þarna stunda róðra á vetrum. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 580 viðvíkjandi samsetningu stjórnarinnar. Hv. þm. Barð. sagði, að eðlilegt væri, að Landssamband útvegsmanna hefði fulltrúa í stjórninni. Þetta er rétt að sumu leyti, þeir hafa hagsmuna að gæta, en hvað þá um hina, þá fjölmörgu sjómenn? Skyldu þeir ekki hafa hagsmuna að gæta? Ég á sérstaklega við það, að um leið og þessi hafnarmannvirki eru gerð og þar með sköpuð góð aðstaða fyrir vélbáta, verði jafnframt að skapa nægilega góða aðstöðu fyrir sjómennina sjálfa í landi með því að byggja verbúðir. Þess vegna álít ég, að ekki sé síður ástæða til, að sjómenn eigi fulltrúa í stjórn hafnarinnar en útgerðarmenn. Ég tel réttmætt, að þegar tekið hefur verið svo mikið tillit til viðkomandi staða, þá eigi sjómenn að fá einn fulltrúa og Landssamband útvegsmanna einn. Sem sagt ég álít, að Alþýðusambandið eigi að hafa rétt til að tilnefna einn mann sem fulltrúa hinna fjölmennu sjómannasamtaka í landinu. Ég vil vænta þess, að þótt ekki næðist samkomulag um þetta í n., þá muni hv. þdm. fallast á þetta, þar sem það er fullt sanngirnismál, að sjómenn eigi einn fulltrúa í hafnarstjórn, og það getur ekki skaðað neinn aðila.

Eiríkur Einarsson. Ég skal ekki flytja um þetta langa ræðu, enda segir sig sjálft, að það á að vera óþarft, þar sem ég er einn í sjútvn. og hef skrifað undir nál. án fyrirvara. En það, sem kemur mér til að rísa úr sæti, er það, að ég vildi láta í ljós yfirlitsskoðanir mínar á þeim opinberu framkvæmdum, sem þessi hafnargerð er einn þáttur af. Það kemur einatt fram, að margt það stóra, sem nú er óskað eftir, krefst meira starfs og fjármagns en svo, að það verði allt framkvæmt í einu. Þegar setja skal slík lög sem þessi, verður það meginsjónarmið að ráða, hvort hér er um nauðsynjamál að ræða. Ég tel, að landshöfn á þessum stað sé réttmæt, og ég tel það lýsa fyrirhyggju að lögfesta, að hún skuli gerð. Hins vegar geri ég ráð fyrir, að margir séu þeirrar skoðunar, að ekki verði unnt að ljúka slíkum stórframkvæmdum í náinni framtíð, þótt rétt sé að taka um þær ákvarðanir. Innflutningur og mannafli og margt fleira hlýtur svo að ráða því, þegar stundir líða, hversu hratt framkvæmdirnar ganga. Mér þykir rétt að láta þessa getið í sambandi við þetta mál, þótt það eigi jafnframt við um önnur en þetta. Þyrftu allir hv. þm. að gera sér þetta ljóst, einkum þeir, sem varðandi sum stórmál sjá ótal ljón á veginum, þótt svipuðu máli gegni og um þetta mál. Varðandi það, sem kom hér fram áðan hjá hv. frsm., að hann léti sér ekki svo dátt um, að gerðar yrðu margar landshafnir, vil ég segja það, að ég get ekki um það dæmt, hversu nauðsynlegar slíkar hafnir eru, en ef rannsóknir sýna, að slíkar hafnir séu nauðsynlegar vegna almenns öryggis sjófarenda öllu fremur en vegna þarfar heimabáta, þá álít ég einsætt, að þessar hafnir eigi að vera landshafnir í orðsins fyllstu merkingu. Aðalatriðið fyrir mér er að tryggja sem bezt almennt öryggi, hvað sem hinu arðvænlega líður, þótt vitanlega væri æskilegast, að þetta tvennt gæti farið saman. Ég er ekki að halda því fram, að þetta mál sé að öllu eins og það ætti að vera, en hér er um merkt nýmæli að ræða, og það, sem miður kann að vera, stendur til bóta. Af þessum ástæðum hef ég skrifað undir nál. án fyrirvara.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Í sambandi við ræðu hv. 4. landsk. þm. vil ég geta þess, að ég get viðurkennt hans sjónarmið um, að sjómenn eigi að eiga fulltrúa í stjórn hafnarinnar til að gæta sinna hagsmuna, en það hefur verið upplýst, að sjómenn telja sig eiga betri fulltrúa í sínum eigin hreppsnefndum en í Alþýðusambandi Íslands, og ég ætla, að í Landssambandi íslenzkra útvegsmanna sé einnig frekar að finna fulltrúa sjómanna en í Alþýðusambandinu, sem samanstendur af hinum ólíkustu stéttum allt frá rökurum til klæðskera. Ef Alþýðusamband Íslands samanstæði eingöngu af sjómönnum, þá hefði sjútvn. getað fallizt á skoðun hv. 4. landsk. þm. Viðvíkjandi ræðu hv. 2. þm. Árn. vil ég geta þess, að ef hann hefur verið að leita fylgis við væntanlega landshöfn í Þorlákshöfn, þá get ég glatt hann með því, að viðkomandi hreppsnefnd hefur sýnt þá víðsýni að vilja heldur héraðshöfn. En þar sem hv. þm. var að tala um ljón á veginum, mun hann hafa átt við Austurveg, en mér virðist ástæðulaust að blanda því máli hér inn í.

Steingrímur Aðalsteinsson Hv. þm. Barð. hélt því fram, að þeir menn, sem viðkomandi hreppsnefndir skipa í hafnarstjórn, væru betri fulltrúar sjómanna en þeir, sem Alþýðusamband Íslands mundi skipa. Mér er ekki kunnugt um, hverjir þeir menn eru, sem þessir hreppar mundu setja, en ég verð að efast um, að þeir mundu telja sig fulltrúa sjómanna. Enn fremur hef ég skilið það svo, að þarna ætti að byggja höfn fyrir sjómenn víðs vegar að af landinu, og færi svo, að aðkomu sjómenn yrðu allmiklu fleiri en hinir, þá hygg ég, að hreppsn. og Alþýðusambandið gætu ekki talizt sambærilegir fulltrúar fyrir sjómenn, því að þótt í sambandinu séu rakarar, klæðskerar og prentarar, þá eru flest sjómannafélög á landinu í því og mun vera miklu fjölmennari stétt en hinar. Og ef Alþýðusambandið ætti að velja fulltrúa til þessa, þá yrði það vitanlega fulltrúi sjómanna, en ekki annarra stétta, enda veit ég, að þessi ummæli hv. þm. Barð. verða ekki talin sem rök móti minni till. Alþýðusambandið er nánast landssamband sjómanna um leið og það er landssamband fleiri stétta og viðurkenndi hv. þm., að ef svo væri, þá væri það réttmætur aðili. Ég vil halda því fram, að brtt. mín sé á fullum rökum reist, og vænti, að hv. þdm. taki meira tillit til þeirra raka en þeirra tylliástæðna, sem þm. Barð. bar hér fram áðan.



Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur, sem hér hafa farið fram. En ég taldi rangt að láta þetta mál ganga fram án þess að nokkur efi kæmi fram um það, að hér væri stigið spor í rétta átt. Þetta frv. mun hið fyrsta í lagabálki, sem á að fjalla um að byggja hafnir víðs vegar um landið, þar sem fólk býr nú ekki. Ég hefði talið eðlilegra að verja fé til þess að ljúka hafnarmannvirkjum á þeim stöðum, sem frá fornu fari hafa reynzt lífvænlegastir. Svo að ákveðin dæmi séu til nefnd í þessu sambandi, þá tel ég, að skynsamlegra hefði verið af ríkinu að styðja Reykjavík og Hafnarfjörð til að ljúka bátahöfnum, sem þar eru ófullgerðar. Þetta er gert fyrir miklu minna fé, en kemur þó miklu fleiri mönnum til góðs en orðið getur samkv. því frv., sem hér liggur fyrir. Reyndin hefur orðið sú, að til Reykjavíkur, Hafnarfjarðar og Akraness hefur fólkið þyrpzt, því að hér hefur aðstaðan verið bezt til þess að skapa lífvænleg kjör. Og það er a. m. k. vitað um Reykjavík og ætti að gilda sama um hina staðina, að hér er komið svo margt fólk, að ef ekki verða gerðar frekari ráðstafanir en fram að þessu, þá er viðbúið, að vandræði skapist, þegar veltutími sá, sem stríðinu er samfara, líður hjá. Ég er ekki í vafa um það, að farsælasta leiðin er að ljúka við fullkomna bátahöfn hér í staðinn fyrir að taka upp þá stefnu, sem ráðgert er í þessu frv. Ég hef látið þá skoðun uppi á öðrum vettvangi, þegar þetta frv. var til undirbúnings, en hún fékk ekki neinn hljómgrunn þar, og ég geri ekki ráð fyrir, að hún fái hljómgrunn hér. Ég ætla ekki heldur að hefja um þetta deilur. Ég geri ráð fyrir, að frv. gangi örugglega fram, og út af fyrir sig hef ég ekki löngun til að leggja stein í götu þess. En ég vil láta þessa rödd koma fram hér. Ég álít, að hér sé verið að misstíga sig og byrjað á öfugum enda. Út af fyrir sig er æskilegt að fá höfn þarna suður frá, en þó liggur meira á því að búa atvinnulífinu skilyrði til vaxtar á þeim stöðum, sem fólkið dvelur á í tugþúsundum nú þegar. Þess vegna held ég það væri nær að leggja kapp á það með ríkisframlögum og ábyrgð að ljúka við hafnarmannvirki í Reykjavík en taka upp þá stefnu, sem hér er í þessu frv. Og manni sýnist sama einnig um það hafnarfrv., sem afgr. var hér á dögunum, þar sem ætlun manna var að útiloka Reykjavík frá þátttöku í styrkjum samkv. því frv. Það getur skeð, að það mælist vel fyrir í bili, en áreiðanlegt er, að hér er verið á rangri braut. Og væntanlega átta menn sig áður en miklu fé er varið til lítils gagns, ekki aðeins þarna, heldur á öðrum útkjálkastöðum, en fólkið aftur á móti látið vera án nægilegra framkvæmda þar, sem meiri hluti þess hefur nú þegar safnazt saman.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég skal ekki hefja deilur um þetta atriði. Þetta er talsvert mikið prinsipatriði, hvort hrúga eigi mestu í þá staði, sem stærstir eru. En annars ætla ég ekki að blanda mér inn í það, sem hv. 6. þm. Reykv. minntist á: En ég vildi benda hv. þm. á, að með þessu frv. er ekki verið að þrengja kosti Reykjavíkur á nokkurn hátt. Og með því frv., sem afgr. var hér um hafnarmál, þá var hlutur Reykjavíkur gerður betri en hann var áður. Í 1. gr. frv. er tekið fram, að ríkissjóður greiði hluta af kostnaði við hafnargerð, einnig í Reykjavík. Í 2. gr. 28. lið er ríkissjóði gert skylt að greiða 2/5 til Reykjavíkur, sem áður hefur þó aldrei fengið nema 1/3. Þetta munar kannske ekki miklu, en ég held þó, að þetta sé fremur gróði fyrir Reykjavik en hitt. Það var sett inn í þetta frv., að þetta sé bundið því skilyrði, að samgmrn. samþykki og eignir og tekjur hafnarinnar geti ekki staðið undir kostnaðinum. Séu hins vegar tekjur hafnarinnar svo miklar, að þær geti uppfyllt þetta, þótti sjútvn. ekki rétt, að ríkissjóður styrkti framkvæmdirnar, hvorki hér í Reykjavík né annars staðar. 2. málsgr. 1. gr. gefur miklu meiri rétt um aðstoð til hafnar í Reykjavík en áður. Þar er ríkissjóði heimilað að ábyrgjast 3/5 hluta þess fjár, sem slíkar hafnir taka til hafnargerða, hvort sem þær eiga fé sjálfar eða ekki, og þetta er stórkostleg bót frá því, sem nú er, fyrir Reykjavík. Hugsum okkur, að hún taki 10 millj. kr. lán til þess að framkvæma 15 millj. kr. framkvæmdir. Þá er það samkv. l., að ríkissjóður er skyldugur til að ábyrgjast þetta lán, þótt Reykjavík eða einhver önnur höfn kynni að geta staðið undir vöxtum og afborgunum. Mér finnst hér heldur hlúð að Reykjavík en hið gagnstæða, en það mátti skilja á ræðu hv. 6. þm. Reykv., að hann er á öðru máli. Ég benti á það, að ég tel þetta frv. ekki gefa nein meiri fríðindi en önnur hafnarl., og ég tel héruðin vera aðþrengd meira, ef byggð er landshöfn undir þessum l. en ef hún er byggð undir, almennum hafnarl. Ég tel, að ekki sé verið að hlúa að þessum tveimur stöðum, nema síður sé. Eftir að hafa haldið fund með hafnarnefnd að sunnan, þá var það viðurkennt af öðrum nm., að hann liti svo á, að fyrir héruðin væri það miklu hagkvæmara að byggja undir ákvæðum hafnarl. en fara inn á þessa braut, því að héraðið eignast ekkert, heldur landið. Ég er viss um, að Reykjavíkurbær hefði ekki á sínum tíma viljað skipta um, a. m. k. mundi hann ekki vilja það í dag, að hér hefði verið byggð upp landshöfn, þar sem landið ætti alla tekjumöguleika og allar eignir, þótt smánarlega lítið hafi verið lagt til þeirrar hafnar úr ríkissjóði: Hvar á að byggja landshöfn, ræður allt annað en það, sem hv. 6. þm. Reykv. talaði um. Það, sem því ræður fyrst og fremst, er það, hvaðan stytzt er á miðin. Það er ekki smávægilegt atriði fyrir útveginn, hvort það munar einum klukkutíma, hvað styttra er á miðin, þar kemur til greina olíueyðsla og tímasparnaður. Þetta hefur valdið því langmest, að þessi staður var valinn. Frá þessum stað er mun styttra á miðin en frá Hafnarfirði, Reykjavík og Akranesi. Það kom til mála að gera landshöfn á Rifi, vegna þess hversu stutt er á miðin. En það má ekki blanda því saman, að bæði Hafnarfjörður og Reykjavík eru komin upp vegna ýmissa annarra hluta, t. d. þæginda, sem hægt er að veita sér þar, en ekki annars staðar, og m. a. vegna ágætrar stjórnar hv. 6. þm. Reykv. á bænum. En hvort það er hollt, að landsmenn hrúgist svo mjög hingað, skal ég ekki ræða hér í sambandi við þetta mál.



Ég ætlaði ekki að halda því fram, að Reykjavík og Hafnarfirði væri sýnd andúð með þessu frv. En hins vegar er það eins og hv. þm. Barð. sagði, að hér er um meginstefnumun að ræða, sem hægt er að tala um alveg öfgalaust og ópersónulega. Ég held, að það sé skynsamlegra að beita fjármagni ríkisins til atvinnuskilyrða á þeim stöðum, sem fólkið er þegar komið á og þar sem ljóst er, að færa þarf út greinar atvinnulífsins, ef forðast á vandræði, heldur en fara að byggja upp á eyðistöðum. Þetta er skynsamlegra að mínu viti, m. a. vegna þess, að á þessum fjölmennu stöðum er hægt að veita fólkinu ýmiss konar hlunnindi, sem það fær aldrei veitt sér á þessum smærri stöðum. Þetta á ekki sérstaklega við um þá höfn, sem hér um ræðir. Ég tel eðlilegt, að þar sé byggð stór og góð höfn. Ég tala meira um málið sem eins konar forustumál annarra slíkra mála. Hér er líka um gamlan og þekktan sjávarútvegsstað að ræða, en það verður ekki sagt um alla aðra staði, þár sem talað er um að byggja landshöfn. Ég hreyfði þessari aths. vegna þess, að ég er á móti þeirri meginstefnu, sem hér er um að ræða. Ég hef ekki trú á henni. En út af fyrir sig hef ég ekki nokkra löngun til að leggja stein í götu þessa máls, sem hér er til umr. En frá minni hálfu er ekkert annað að gera en að sjá til, hvernig til tekst með þetta. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að í því frv., sem hér liggur fyrir, er ekki hallað á Reykjavík, og er það ekki meining mín að halda því fram. Það er líka rétt hjá honum, að í hafnarfrv., sem afgr. var hér á dögunum, var ekki heldur hallað á Reykjavík, ef frv. verður skilið orðum sínum samkv. En vegna þess að ég hef orðið þess var, að sumir telja það ekki koma til mála, að Reykjavíkurhöfn sjálf fái fjárframlög úr ríkissjóði vegna fyrirvara í upphafi l. um efnahag hafnanna, þá er á Reykjavík hallað, ef meiningin er að skilja l. á þann hátt. Ef meiningin er að nota viss ákvæði l. til að gera rétt hennar að engu, þá er á hana hallað. Og það, sem styrkir þennan grun, þann grun, að meiningin sé að setja Reykjavíkurhöfn á lægri bekk en aðrar hafnir, er það, að Reykjavíkurhöfn skuli vera skipt í tvennt, þannig að gert er upp á milli Elliðaárvogs og Reykjavíkurhafnar. Ef þetta er ekki tilgangurinn, fæ ég ekki annað séð en það hafi verið með öllu tilgangslaust að kljúfa höfnina þannig í sundur eins og í frv. er gert. Ég taldi þá ekki ástæðu til að beita mér á móti þeirri klofningu, taldi hana gagnslausa og þýðingarlausa. En slíkt hefði ég vitanlega gert, ef ég hefði vitað, hver tilgangurinn er, eins og nú er fram komið, sem sé sá að láta Reykjavík sitja á hakanum. Og sá sanni tilgangur, sem bak við þennan klofning er, er ekki fallegri eða réttlætanlegri, þótt sjálft ákvæðið sé ósköp áferðarfallegt. Þetta mál, um styrk til Reykjavíkurhafnar, er ekki til umr. og ætla ég því ekki að fara fleiri orðum um það. Við hv. þm. Barð. höfum rætt það áður og eigum kost á að ræða það hér í d. aftur, svo að ekki er ástæða til að blanda því inn í þetta mál. Ég vildi einungis láta þessa aths. koma fram. Ég tel sem sagt það skynsamlegra, að ýtt sé undir hafnarframkvæmdir á þeim stöðum, þar sem svo margt fólk er fyrir, að það geti staðið undir þeim skuldbindingum, sem ætlazt er til, að fólkið standi undir samkv. hinum almennu hafnarl. Ég tel, að hlúa eigi að framkvæmdum samkv. þeim l., heldur en gera slíkar sérráðstafanir eins og hér er verið með upphaf á.



Herra forseti. Það er nú orðið langt síðan ég flutti frv. um lögreglustjóra á Dalvík hér í deildinni. Það mál fór til allshn. á sínum tíma, og var gefið út um það nál., sem ég skrifaði undir. Þetta nál. byggðist á umsögn dómsmrh., sem lýsti yfir því, að nauðsyn væri að endurskoða lagaákvæði, er snertu stjórn þorpa og kauptúna, og lét líklega um það, að niðurstaða þeirrar endurskoðunar yrði lögð fyrir næsta þing. Út frá þessum ummælum hæstv. ráðh. gekk ég inn á það í allshn., að málið væri afgreitt með rökst. dagskrá, sem byggðist á, að endurskoðun á þessum málum stæði fyrir dyrum. En nú sýnist mér, að hv. Nd. hafi litið öðrum augum á þetta mál en allshn. þessarar hv. d., þar sem þetta frv. er hingað komið frá Nd. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér það, sem ég hef áður sagt um nauðsyn lögreglustjóra á Dalvík, en ég vil aðeins láta það koma fram, að það, sem ég samþykkti eða sætti mig við í sambandi við hina rökst. dagskrá, getur ekki lengur staðizt, vegna þess að fjölmennari deild þingsins samþ. stofnun þessara tveggja embætta með 2/3 viðstaddra þm. Það þýðir ekki lengur að fara í kringum þetta mál með yfirborðshætti, heldur verður nú að gera sér grein fyrir því, hvernig á að fara með stjórn þeirra kauptúna og þorpa, sem eru orðin það stór, að það er ofvaxið að hafa slík störf í hjáverkum. Ég sæki þetta mál ekki með neinu ofurkappi, en gjarnan vildi ég heyra um það, úr því að við erum svo heppnir að hafa hæstv. dóms- og félmrh. hér í d., hvað hann hugsar sér að gera í þessum málum. Ég býst svo við, að þetta mál fari til n., sem ég á sæti í, og skal ég því ekki fjölyrða um það frekar að þessu sinni.

Félags- og dómsmrh. Finnur Jónsson) : Ég vil út af þessum umr. hér undirstrika það, sem ég sagði hér í d. áður, að það er mjög varhugaverð braut að stofna þessi smáembætti með fullum launum, þar sem sýnilegt er, að ekki verður um nægilegt starf að ræða. Það hefur komið fram, að þessir lögreglustjórar gætu haft oddvitastörf líka, en reyndin er alls ekki sú. Það er oft skipt, um hreppsnefndir og leiðir það oft af sér oddvitaskipti. Niðurstaðan hefur orðið sú, að víðast hvar er þessum störfum stíað í sundur. Það er því sýnilega ekki nóg starf fyrir þessa lögreglustjóra, og má sem dæmi nefna Ólafsfjörð. Ég tel, að verði þetta frv. samþ., leiði það af sér að minnsta kosti 10 önnur sama efnis. Slíka fjölgun embættismanna tel ég mjög varhugaverða braut. Til að friða háttv. 1. þm. Eyf. ( BSt ) get ég sagt það, að frv. var afgr. í Nd, á mjög fámennum fundum 



Ég skil vel varfærni félmrh. að stofna til embætta, þar sem ekki er um fullkomin embætti að ræða, og ég hef ekki á móti því, að ekki sé stofnað til óþarfa embætta. Hins vegar saknaði ég þess í ræðu hæstv. ráðh., að hann kæmi með einhver ráð til að bæta úr þeim vandræðum, sem nú ríkja með stjórn umræddra kauptúna og annarra, sem svipaða aðstöðu hafa. Það er ekki hægt að þverskallast við kröfum héraðsbúa í þessu efni, og vænti ég, að allshn. taki það til íhugunar við meðferð þessa máls. Ég get sagt eins og hv. 1. þm. Eyf., að ég sæki þetta mál ekki með neinu ofurkappi, en ég tel ekki sæmandi að afgreiða það þannig að vísa því frá. Ef styðjast á við rökst. dagskrána, sem fram hefur komið, þá við ég fá ákveðin svör frá félmrh., hvers vænta má í þessu máli, en það gat ég ekki fengið út úr ræðu hans áðan. Ef félmrh. er að láta athuga þessi mál, horfir málið öðruvísi við, en ég vil ekki bíða lengur en eitt ár eftir viðunandi lausn.



Herra forseti. Ég get fallið frá orðinu, því að ég fellst á í einu og öllu það sem 1. þm. S.-M. sagði um málið. Ég tek undir það, að ég get vel fellt mig við að bíða eitt ár eða svo, ef fyrir lægi yfirlýsing frá ríkisstj., að hún undirbúi löggjöf um þetta mál og leggi það þá fyrir næsta þing. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þegar svo stendur á, er það ekkert verk fyrir ungan mann að vera aðeins lögreglustjóri í kauptúni. En ráðh. er aldrei í d., svo að það er ómögulegt að spyrja neins. En ef hann hefði verið viðstaddur, þá hefði ég viljað spyrja hann nokkurs, t. d. hvort það kæmi í bága við embættiskerfið, að lögreglustjórarnir hefðu önnur opinber störf á hendi í viðkomandi héraði. En þetta mál fer nú til n., og það n., sem ég á sæti í, svo að ég ætla ekki að fjölyrða um það frekar. En ég verð að kvarta yfir því, að þegar mál sem þetta er til umræðu, þá er ómögulegt að hafa tal af viðkomandi ráðh. Hann fer bara, þegar hann hefur lokið máli sínu, og varðar ekkert um, hvað aðrir segja. En ég vil láta þá ósk í ljós, að áður en allshn. skilar áliti, þá eigi hún tal við þann ráðh., sem þetta heyrir undir, til þess að vita, hvort þess sé að vænta, að sú rökst. dagskrá verði samþ., sem allshn. lagði fram um lögreglustjóra á Dalvík, og ég lýsti yfir að ég gæti verið samþykkur, en er nú í vafa um, sökum breyttra aðstæðna, að ég geti sætt mig við.