Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. flm., þm. Barð., gerði ýtarlega grein fyrir efni þessa frv. við 1. umr. málsins, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það. Menntmn., sem hefur haft málið til meðferðar, hefur rætt það á fleiri en einum fundi, einnig sendi hún frv. til fræðslumálastjóra, Aðalsteins Eiríkssonar námsstjóra og barnaverndarráðs Íslands til umsagnar, og bárust svör frá þeim. Hv. flm. taldi við 1. umr. aðalatriði málsins felast í 1. gr. frv., sem fjallar um stofnun vistheimilis fyrir stúlkur. Og hann taldi það viðunandi afgreiðslu málsins, ef 1. gr. yrði samþykkt, þó að hinar greinarnar yrðu felldar niður. Þeir þrír aðilar, sem fengu frv. til umsagnar, mæla allir með stofnun vistheimilis fyrir stúlkur og að því leyti með frv. Menntmn. er þeim og algerlega sammála um þessa nauðsyn, og eins og nál. hennar á þskj. 127 ber með sér, mælir hún því einróma með frv. að því er snertir þetta höfuðatriði að dómi flm. Að vísu skal það játað, að e. t. v. hefði mátt ná því sama með því að afgreiða þetta mál með einfaldri áskorun til ríkisstj. og jafnvel verið eins heppilegt og að bera fram lagafrv. um það, og vík ég að því atriði síðar að gefnu tilefni. En þar sem n. var hv. flm. sammála um nauðsyn framkvæmda í þessu efni, þótti henni þó rétt að mæla með því, sem hv. flm. sjálfur taldi aðalatriði frv., sem sé 1. gr. þess. Í 2. gr. frv. er ákvæði um það, að leita skuli samkomulags um að fá alþýðuskólann á Reykjum í Hrútafirði afhentan fyrir vistheimilið og ef samkomulag næst ekki, þá að taka skólann eignarnámi. Og í 3. gr. er svo ákvæði um það, að setja megi vinnuheimili fyrir öryrkja og gamalmenni í samband við vistheimilið fyrir stúlkur. Þessum atriðum er menntmn. ósammála og getur ekki mælt með þeim. Aðalatriðið fyrir henni er það, að hún telur alls ekki heppilegt og mjög varhugavert að ætla að reka í sameiningu vistheimili fyrir stúlkur, sem lent hafa á glapstigum, og elli- og örorkuheimili. Það er vitað mál, að gamalmenni sérstaklega þarfnast næðis og kyrrðar, og þó að vonandi sé allt hið bezta um árangur dvalar á þessu vistheimili fyrir stúlkurnar og þær geti síðar orðið nýtar konur og góðar, a. m. k. einhverjar þeirra, vegna þess uppeldis, sem þær vonandi fá þarna, þá verður að draga það mjög í efa samt, að þær séu vel fallnar til þess, a. m. k. í byrjun, að umgangast gamalmenni og öryrkja, sérstaklega gamalmenni. Ég veit, að hv. flm. frv. hefur mjög kynnt sér þessi mál, m. a. í útlöndum, og hann mun þekkja þar eins konar sambland af vistheimili og spítala, sem hefur gefizt vel. En ég verð að segja það, að mér fyndist það miklu nær, að þessar stúlkur væru að einhverju leyti við hjúkrun sjúkra manna, beinlínis sjúkra manna, heldur en að þær ættu að vera eins konar vistfélagar gamalmenna. Og atriði er nú til í þessu máli, sem ekki er kannske vert að nefna, en allir geta leitt hugann að. Beinlínis af því, að n. getur ekki mælt með því að fara að reka í sameiningu elliheimili og vistheimili fyrir þessar stúlkur, leiðir það, að hún getur ekki heldur mælt með því, að Reykjaskóli í Hrútafirði verði tekinn fyrir hælið eða heimilið með góðu eða illu, því að Reykjaskóli mun vera byggður fyrir um 90 heimavistarnemendur og mundi þá rúma 90 vistmenn auk starfsfólks, og n. sér ekki, að það sé ástæða til að gera ráð fyrir svo miklum fjölda af stúlkum sem þarfnist veru á slíku heimili, og vonandi, að til þess komi aldrei. Auk þess mæla bæði fræðslumálastjóri og Aðalsteinn Eiríksson námsstjóri á móti þessari hugmynd í frv. - frá sjónarmiði fræðslumálanna - og telja, að þó að héraðsskólinn á Reykjum sé ekki rekinn nú sem stendur, þá sé þörf á húsinu einmitt til skólahalds. Fræðslumálastjóri segir í bréfi sínu, dags. 29. okt. s. l., um þetta á þessa leið: „Frestað var skólahaldi í Reykjaskóla í haust, bæði sökum þess, hversu fáir nemendur sóttu um skólavist þar og einnig vegna hins, að húsakynni, vatnsleiðslur og fleira þarf mikilla umbóta við og tekur það allmikinn tíma. Á skólanefndarfundi hinn 9. f. m. var gengið út frá því og samþykkt, að skólahald verði aftur upp tekið í Reykjaskóla haustið 1955. Er nú í athugun, hvort ekki muni möguleikar á því að koma börnum úr sveitum Vestur-Húnavatnssýslu fyrir í Reykjaskóla, að svo miklu leyti sem ekki þyrfti á húsakynnum skólans að halda fyrir eldri nemendur. Barnaskólaþörf umræddra sveita verður ekki leyst, svo að vel sé, nema með heimavistarskóla, og Reykjaskólinn getur leyst þann vanda í bili a. m. k.“ Af þessum ástæðum, sem nú voru greindar. leggur menntmn. til að umorða 2. gr. frv. og fella niður 3. og 4. gr. 1. brtt. n. á þskj. 127, um umorðun 2. gr., er í sjálfu sér byggð á till. hv. flm. að nokkru leyti. Það liggur hin sama hugsun til grundvallar þeirri till. og hjá honum, þegar hann stingur upp á, að tiltekinn skóli sé tekinn fyrir vistheimili. Eins og ég sagði áðan, getur n. ekki fallizt á að nefna Reykjaskóla í því sambandi af þeim ástæðum, sem ég nefndi, en hún telur rétt að gefa ríkisstj. almenna heimild til þess að leita fyrir sér um húsnæði, sem nú er til, og jafnvel taka húsnæði, sem ríkið kann að hafa alger umráð yfir, til þessara nota. Og það vill svo til, að þeir aðilar, sem fengu frv. til umsagnar og sérstaklega fjalla um fræðslumál, hafa báðir orðað stað og húsnæði fyrir hælið eða vistheimilið, sem þeir telja hentugra en Reykjaskóla. Og um það segir fræðslumálastjórinn í bréfi, sem ég gat um áður, með leyfi hæstv. forseta: „Húsmæðraskólinn á Staðarfelli í Dölum er rekinn fyrir ríkisfé eingöngu, sökum þess að sýslunefndir sýslnanna við Breiðafjörð vildu ekki gerast aðilar að skólanum, þegar þeim var gefinn kostur á því, eftir að núgildandi lög um húsmæðrafræðslu tóku gildi. Undanfarin ár hefur Staðarfellsskólinn verið fásóttur, og virðist mér nú augljóst, að eigi þurfi á honum að halda til húsmæðraskólahalds. Ég tel, að þessi skóli sé hæfilega stór til þess að reka þar vistheimili það fyrir stúlkur, sem um ræðir í frv. því, er hér er til umsagnar. Vonandi verða þær stúlkur, sem umrædda vist þurfa, ekki svo margar, að ekki mætti hafa þar jafnframt einhverja þá starfsemi, sem samrýmanleg væri uppeldisstarfi vistheimilisins.“ Með þessu er þó ekki sagt, þó að ég læsi þennan kafla úr bréfi fræðslumálastjórans, að n. sé endilega að leggja það til, að húsmæðraskólinn á Staðarfelli verði tekinn til þessara nota. En þessi orð fræðslumálastjóra sýna þó, að þarna er til möguleiki á því að fá hentugt húsnæði, sem sennilega þyrfti í sjálfu sér ekki að kosta neitt, og þeir möguleikar geta verið víðar, og vill n., að athugað sé um slíka möguleika. N. er þeirrar skoðunar, að það eigi að reka þetta vistheimili sem sérstaka stofnun og haga rekstri hennar þannig, að það verði sem svipaðast því, sem er í húsmæðraskólum, það verði reynt að kenna þessum stúlkum hannyrðir, matreiðslu o. s. frv. og á sumrum hafa þær við holla útivinnu, og telur n., að það yrði stúlkunum áreiðanlega heppilegra uppeldisatriði en að fara að nota þær til þess að hjúkra gamalmennum eða öryrkjum og vera heimilismenn með þeim. Ég hef orðið þess var, að sumir hv. þm. telja þetta frv. algerlega þýðingarlaust vegna þess, að í því sé ekkert nýmæli, a. m. k. ef till. nefndarinnar verða samþykktar, - að í 1. gr. frv., þeirri gr., sem hv. flm. taldi einmitt aðalatriði frv., fælist ekkert nýmæli, það væri aðeins endurtekning á því, sem segir í lögum nr. 29 frá 9. apríl 1947. Og sá hv. þm., sem hefur rætt þetta aðallega við mig a. m. k., er lögfræðingur, þ. e. hv. þm. V-Sk. Í 1. gr. frv. segir: „Hefja skal þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur samkv. fyrirmælum 27. gr. laga nr. 29 9. apríl 1947, um vernd barna og ungmenna. Skal ríkissjóði skylt að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur heimilisins, sbr. þó fyrirmæli 2. málsgr. sömu lagagreinar.“ Sú lagagrein, sem þarna er vitnað til, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er skylt, eftir því sem fé er veitt til þess á fjárlögum, að setja á stofn og reka hæli, þar sem vistuð skulu börn og ungmenni, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á glapstigum. Skulu hæli þessi vera a. m. k. tvö, annað handa stúlkum, en hitt handa piltum. Ráðherra setur reglur um víst barna og ungmenna á hælum þessum, fræðslu, uppeldi og aga þar. Um greiðslur fyrir börn og ungmenni á hælum þessum og öðrum hælum og stofnunum handa börnum og ungmennum, sem í 35. gr. getur, fer samkv. lögum nr. 78 1936. Þegar leitað er samninga um vist á slíkum hælum, skal það gert í samráði við barnaverndarráð.“ Ég er nú ekki lögfræðingur eins og hv. þm. V-Sk., og ég skal ekki fullyrða um það, að hve miklu leyti þetta breytir skyldu ríkisstj., þegar til framkvæmda kemur; þó virðist það vera svipað í 1. gr. frv. og í þeirri lagagrein, sem ég las áðan. En það er bara nokkuð í 1. gr. frv., sem alls ekki stendur í lögunum, sem nú gilda, og það er upphaf greinarinnar: „hefja skal þegar undirbúning að stofnun og rekstri vinnuheimilis fyrir stúlkur.“ Það stendur hvergi í lögunum. Mér virðist því, að hvað sem lagaskýringum að öðru leyti líður, þá sé þetta nýmæli og það ekki svo lítils vert nýmæli. Og það er ekkert einsdæmi, að sama atriði sé ákveðið oftar en einu sinni í lögum og öðrum samþykktum Alþingis. Ég má víst fullyrða það t. d., að Alþ. er a. m. k. fjórum sinnum búið að samþ., að reisa skuli þingmannabústað, bæði með lögunum um breyt. á l. um þingfararkaup alþingismanna frá 1943, með sérstakri þál., þar sem skorað er á ríkisstj. að hefjast handa, með heimild í sjálfum fjárlögunum að verja fé til þess - að vísu var það á heimildargreininni - og nú síðast með nýjum lögum um þingfararkaup alþingismanna, sem samþ. voru á síðasta þingi. Nú heyri ég sagt, að það sé þó byrjuð athugun á þessu máli á vegum hæstv. ríkisstj. Og fyrir hvað ætli sú athugun hafi verið hafin? Ég hygg, að það hafi verið fyrir það, að í lögunum frá í fyrra stendur, að þegar á þessu ári skuli hefja undirbúning málsins og athugun. Ríkisstj. hefur sem sagt skellt algerlega skolleyrunum við tveimur lagaheimildum og einni áskorun Alþingis í þessu efni, en fyrst þegar það stendur tvímælalaust í lögum, að á þessu ári skuli hefja undirbúning, þá rumskar hún þó eitthvað í málinu. Því miður veit ég ekki, hvað því máli líður, og hef nú verið að hugsa um að bera fram fyrirspurn í Alþ, um það, en hef ekki gert það enn, sökum þess að yfirleitt hef ég heldur litla virðingu fyrir þeim þingstörfum. Ég verð því að telja, að hvað sem lögskýringum hv. þm. V-Sk. líður eða annarra, þá hafi 1. gr. frv. gildi og kannske það gildi, sem úr sker um það, hvort hafizt verður handa í þessu máli eða ekki. - Ég skal geta þess, af því að ég hef tvisvar eða þrisvar nefnt hv. þm. V-Sk. í sambandi við þetta, að það er með hans fyrir fram fengnu leyfi, að ég beinlínis nefni hann. Verði brtt. n. samþykktar, þá kemur þó heimild til að leita eftir húsnæði fyrir vistheimilið eða taka hús til þess, sem ríkið á, og það hefur vissulega sína þýðingu, að sú heimild standi í lögum. þó að ekki sé tiltekið sérstakt húsnæði, sem eigi að taka, eins og upprunalega var í frv. Ég skil að sjálfsögðu 1. gr. frv. svo að vísu, að framkvæmdir séu háðar fjárveitingum á fjárlögum, en það er í raun og veru svo með allt. Það verður að taka það upp á fjárlög, sem ríkið tekur að sér að verja fé til, og að því leyti má segja, að það sé sama um 1. gr. þessa frv. eins og lögin, sem gilda, að vitanlega verður ríkisstj. að leita fjárveitingar til framkvæmdanna. En það er ekkert sérstakt með þetta frv., þótt svo sé. Það er yfirleitt svo með allar framkvæmdir, eins þó að þær séu ákveðnar í lögum. Ég sagði í byrjun, að það hefði mátt hugsa sér aðra afgreiðslu þessa máls, og munu ýmsir telja, að sú afgreiðsla hefði verið réttari, sem sé að skora á ríkisstjórnina með þál. eða dagskrá að hefjast handa um framkvæmdir samkv. lögunum frá 1947. Ég skal alveg játa, að það hefði mátt ná svipuðu með því móti. En samkv. frv. eins og það liggur fyrir verður það þó lagaskylda að hefja undirbúning að þessari framkvæmd, en það er engin lagaskylda að fara eftir þál. eða dagskrám. Ég verð því að telja, að n. hafi unnið alveg forsvaranlega, þó að hún legði ekki til að vísa þessu frv. frá, heldur einmitt mæli með því, eins og ég hef tekið fram, sem má telja í sjálfu sér aðalatriði þess og flm. sjálfur taldi aðalatriði.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. n. fyrir það, að hún mælir með meginatriðum þessa frv. og er því sammála, að bráðra aðgerða sé þörf. Hins vegar verð ég að játa, að sumt í framsögu hv. frsm. kom mér nokkuð á óvart, eftir að ég hafði athugað efni og orðalag 1. gr. með samanburði við núgildandi fyrirmæli um þessi efni. Hv. frsm. ræddi um það, hvort ástæða væri til að samþ. þetta frv. eftir þær breytingar, sem n. leggur til að gerðar séu, eða hvort nægt hefði rökstudd dagskrá eða þál., og hann taldi, að það væri þó frekar ástæða til .að samþ. frv., af því að þarna væri lagt fyrir stjórnina að hefja nú þegar undirbúning og ella væri slík skylda ekki á stjórninni. Ég er þessu út af fyrir sig sammála, en ég tel, að í 1. gr. fellst töluvert meira og allt annað. Ég get ekki skilið 1. gr. á annan veg en þann, að hún ekki aðeins leggi skyldu á ríkisstj. að hefja undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis, heldur einnig að leggja fram nauðsynlegt fé í sambandi við stofnun og rekstur hælisins, jafnskjótt sem nauðsynlegum undirbúningi sé lokið, og verði að gera það, hvort sem fé er veitt til þess á fjárlögum eða ekki. Hv. þm. veit það allra manna bezt, svo fjölfróður sem hann er og margreyndur þingmaður, að lög eru ákaflega ólík varðandi ákvarðanir um ýmsar framkvæmdir. Sumt af því, sem tiltekið er í lögum, á því aðeins að gera, að fé sé til þess veitt í fjárlögum, og þannig er um framkvæmdirnar samkv. 37. gr. l. nr. 29 frá 1947, þar er það berum orðum tekið fram, að þessar tilteknu ráðstafanir eigi að gera, en því aðeins að fé sé veitt til þess á fjárlögum. Þegar frv. er borið fram um að fella niður þennan fyrirvara og taka upp í þess stað svo ákveðið orðalag sem hér er, að ríkisstj. skuli gera eitthvað, þá er ómögulegt að skilja það á annan veg en þann, að ríkisstj. skuli gera þetta, hvort sem fé er veitt til þess á fjárlögum eða ekki, og við vitum, að það er ætið sá fyrirvari um fjárlög, að auk þess, sem þar er tekið upp, á að inna af hendi þær greiðslur, sem lagaskylda er til að inna af hendi. Og ég sem sá ráðherra, er þetta heyrir undir, mun skilja ákvæðið á þennan veg, ef greinin verður samþ. eins og hún liggur fyrir. Þess vegna felst í greininni stórkostlegt nýmæli frá því, sem verið hefur, og menn verða að gera upp hug sinn um það, hvort þeir telja sér fært án tillits til afgreiðslu fjárlaga að leggja þessa skyldu á ríkissjóðinn eða ekki. Það mætti segja, miðað við skilning hv. frsm. og n. á þessu, að þá hefði í raun og veru verið eðlilegast að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá eða þál. um nauðsyn framkvæmda og ákveða svo í fjárlögum riflega upphæð til undirbúnings og framkvæmda, af því að eftir þeirra skilningi er stjórnin, hvað sem öllu öðru líður, máttlaus í málinu, nema hún fái peningana samkv. fjárlagaveitingu. En það er allt annað, sem vakir fyrir hv. flm. frv. Hann sér, að ákvæðin eru búin að vera í lögum í sjö ár, og það hefur alltaf vegna annarra þarfa ríkissjóðs dregizt úr hömlu, að fé væri veitt í þessu skyni, og þess vegna vill hann nú höggva á þann hnút og segja: Ríkisstj. á að ráðast í þessar framkvæmdir og skal taka fé úr ríkissjóði til þeirra, hvað sem fjárveitingum líður. - Í því felst auðvitað ekki, að allt skuli gert á einu ári frekar en verkast vill, að vísu. Það fer alveg eftir því, hvort ríkisstj. gæti t. d. á þessu ári eða næsta ári fengið stað, tilbúinn stað, t. d. einhvern skóla, sem stæði tómur, undir þetta; þá mundi ég telja þessi lagafyrirmæli hér alveg fullnægjandi heimild til þess að taka skólann eða þessa eign til ráðstöfunar og hefja þar rekstur, bæði borga út það, sem þyrfti til að ná tökum á eigninni, og hefja rekstur á stofnuninni, þó að ekki væri neitt fé veitt til þess arna í fjárlögum. Ég held þess vegna, að það ríki svo mikill misskilningur á milli manna um, hvað í þessu ákvæði felst, að það þurfi frekari skoðunar við, af því að ekki tjáir, að d. samþykki hér eitt og svo líti - við skulum segja t. d. í þessu tilfelli menntmrh. þannig á, að hann hafi þarna heimild, sem sumir dm. segja, að hann hafi ekki, og alveg óvíst um, hvernig fjmrh. lítur á málið. Ég held þess vegna, að við komumst ekki hjá því að skoða þetta nokkru betur og komast að því orðalagi um þetta, sem allir séu í senn sammála um - og sammála um, hvernig skilja beri. Ég verð einnig að láta í ljós, að ég efast um, hvort rétt er hjá hv. n. að láta það alveg í hendur ríkisstj., hvaða stofnun eða hvaða stað eigi að velja fyrir þessa stofnun. Ef það er virkilega ætlan manna að taka t. d. Staðarfell í þessu skyni, þá er langeðlilegast, að Alþingi ákveði það og geri sér grein fyrir þeim kostnaði, sem því verður samfara. Eins hef ég heyrt manna á milli fleygt, að það væri annar húsmæðraskóli, sem mjög kæmi til mála og hv. 1. þm. N-M. ef til vill er áfram um að verði tekinn í þessu skyni, Hallormsstaðarskóli. Það veltur auðvitað mjög á um kostnað og alla framkvæmd, hvor þessara skóla yrði tekinn, og það er eðlilegra, að Alþingi, sem að lokum hefur fjárstjórnina í sínum höndum, segi til um þetta, heldur en að ríkisstj. kveði á um það upp á sitt eindæmi. Ég mundi því telja æskilegra. að áður en málið væri afgr., gerðu menn sér grein fyrir því, hvar þeir vilja að þessi stofnun sé tekin upp og hvort það sé tryggt, að t. d. Staðarfellsskóli sé laus og fáanlegur, eða að hann sé heppilegri en Hallormsstaðarskóli, og geri síðan kostnaðaráætlun í sambandi við þann stað og ákveði svo annaðhvort í lögunum sjálfum eða í fjárlögum nú þegar á þessu þingi að verja því nauðsynlega fé, sem til þessara ráðstafana þarf. Þetta tel ég vera langeðlilegustu meðferð málsins, ef menn vilja raunverulega hrinda framkvæmdum af stað og láta ekki sitja við orðin ein, eins og er samkv. lögunum frá 1947. Það er einmitt vegna þess, að hv. flm. hefur gert sér grein fyrir, að góð lagaákvæði hafa litla stoð, ef ekki er í þeim ákveðin fjárveitingarheimild, sem hann flytur sitt frv. Og mér finnst n. nokkuð hafa skotið sér fram hjá þessum meginkjarna málsins. Ég vil því gera að till. minni, að málinu verði frestað og það yrði frekar rætt milli hv. n., flm. og ríkisstj., til þess að menn kæmust að alveg ákveðinni ákvörðun um, hvað þeir vilji gera og hversu miklu fé þeir séu reiðubúnir til þess að ráðstafa í þessu skyni. Og það er einmitt vegna þess, að mér er ljós sú brýna þörf, sem hv. flm. hefur gert grein fyrir, sem ég held, að þessi meðferð málsins væri líklegri til árangurs en að samþ. nú frv., sem er ljóst að mundi verða skilið á mjög ólíkan hátt af ólíkum aðilum.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki margt að segja, því að ræða hæstv. menntmrh. gefur mér ekki verulegt tilefni til þess. Hann var að svara þeirri kenningu, sem hann hefur heyrt, þótt ekki sé opinberlega hér í þinginu, að frv. væri þýðingarlaust vegna þess að ákvæðin væru þegar til í lögum. En þetta er ekki mín kenning. Ég gat aðeins um það, að ég hefði heyrt þessu fleygt meðal þingmanna og nefndi alveg sérstaklega einn hv. þm., og ég tók það fram, að ég væri ekki lögfræðingur og ég treysti mér ekki til þess að efa þar lögskýringu, en benti svo á, að jafnvel þó að þessi kenning væri rétt, þá væri frv. ekki þýðingarlaust að heldur, því að það er mjög þýðingarmikið atriði í því eftir, jafnvel þó að þessi skýring væri rétt. Um það, hvort stjórnin megi án fjárlagaheimildar reisa þetta vistheimili eða ekki, ræddi hæstv. ráðherra nokkuð. Ég tel það reyndar ekki eins þýðingarmikið atriði og hann vildi vera láta, því að auðvitað mál er það, að þó að sá skilningur yrði ofan á, að stjórnin gæti gert það, þá mundi hún við fyrsta tækifæri leita sér fjárlagaheimildar eða heimildar á fjáraukalögunum til þess, og vitanlega hlyti reksturinn alltaf að koma á fjárlög. Það hefur verið svo með mörg mál, sem framkvæmd hafa verið samkv. sérstökum lögum, að það er ekki nema rétt í byrjun, sem slíkar framkvæmdir eru utan fjárlaganna; þær koma inn í fjárlögin, þegar stundir líða. Ég skal ekkert hafa á móti því, sem hæstv. ráðh. stingur upp á, að málinu sé frestað til nánari athugunar. Ég er því sammála, að það sé miklu réttara, að lagaákvæði séu jafnan þannig, að allir skilji og séu á einu máli um það, hvað meint sé, og það kann vel að vera, að með frestun sé hægt að finna ótvíræðara orðalag en nú er, svo að menn verði á eitt sáttir um meininguna. En þar sem hæstv. ráðh. nefndi, að það ætti að koma till. frá nefndinni um ákveðinn stað, og taldi, að n. hefði að nokkru vanrækt sitt starf með því að benda ekki á slíkan stað algerlega, þá er það að segja, að ég efast um, að menntmn. d. hafi þann kunnugleika, að hún sé til þess hæf að ákveða stað fyrir þetta vistheimili. Ég segi fyrir mig, að þó að bent hafi verið á Staðarfellsskólann af fræðslumálastjóra og raunar að nokkru líka af öðrum aðila, þá er ég ekki svo kunnugur Staðarfellsskólanum, - ég hef aldrei komið þar, - að ég geti lagt dóm á það, hvort hann er heppilegur staður fyrir slíka stofnun. A. m. k. mundi menntmn. að sjálfsögðu verða að hafa aðstoð sérfróðra manna um þetta atriði, og það gæti oltið á töluverðu um afgreiðslu málsins, hvort aðeins er ætlazt til þess, að orðalag 1. gr. verði gert ótvírætt, því að það ætti ekki að þurfa að taka langan tíma, ellegar hvort ætlazt er til þess, að till. komi frá menntmn. um að ákveða stað fyrir þessa stofnun. Ég get vel hugsað, að n. þyrfti allmikinn tíma til þess að geta gert rökstuddar till. um staðinn, þó að án efa mætti gera orðalagið ótvírætt með tiltölulega stuttri athugun.



Herra forseti. Ég stend nú ekki upp til þess að andmæla á neinn hátt þessu máli. Ég tel það gott og gagnlegt. En hv. frsm. minntist á mig nokkrum sinnum í sinni framsöguræðu. Og það er rétt, ég ræddi um það við hann, að ég kunni ekki við þann hátt, sem n. hafði á afgreiðslu málsins. Ég skildi það ósköp vel, að þessi háttur var á hafður eins og flm. bar málið fram. Þar leggur hann til, að ákveðin stofnun skuli tekin til notkunar fyrir þetta vistheimili, og hann tekur einnig upp ákveðið nýmæli, merkilegt nýmæli, um að taka með öryrkja og gamalmenni. Allt þetta skildi ég ósköp vel frá hálfu hv. flm. En nú, þegar n. fer að fjalla um málið, tekur hún öll þessi nýmæli burt, og eftir stendur þá ekkert annað en sú heimild, sem til er í lögum, sem eru í gildi. Ég hefði betur kunnað við að hafa þann hátt á að afgreiða þetta með rökstuddri dagskrá eða fá yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. um það, að hann vildi gjarnan framkvæma málið og mundi fara að vinna að því. Það mundi kannske nægja okkur hér í d. Og ég tel því brýnni nauðsyn á þessu, að eitthvað sé gert frekar í þessu máli en gert er, þar sem þeim ber nú ekki saman, hæstv. ráðh. og hv. frsm. Hv. frsm. heldur því fram ákveðið, að eftir sem áður gildi þessi ákvæði í 37. gr. l. nr. 29 1947, að það verði að veita fé á fjárlögum. Hæstv. ráðh. segir hins vegar: Ef þetta verður samþ., þá þarf alls ekki að veita neina heimild á fjárlögum. - Ég tel ekki heppilegt, ef um þetta er verið að deila, í það óendanlega kannske, og ef til vill strandar svo allt málið á andstöðu hæstv. fjmrh., sem á að fjalla um það, hvort fé á að veita til þessa. Ég er algerlega sammála því, að málinu verði frestað og það verði athugað nánar milli n. og hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu málsins eins og hún hefur gengið frá því á þskj. 127 og vil lýsa því yfir, að ég mun fylgja þeim brtt., sem þar koma fram, svo framarlega sem ekki verður samkomulag um annað eða aðrar breytingar koma fram, sem mér falla betur. Ég vil enn fremur leyfa mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans afstöðu til málsins og þær lögfræðilegu skýringar, sem hann hefur gefið hér í sambandi við frv. og ég fellst alveg á. Get ég þar af leiðandi mikið stytt mitt mál, vegna þess að hann tók þar fram allt það, sem þurfti raunverulega að taka fram í því máli. Eins og ég gat um í upphafi, var það höfuðatriði að fá 1. gr. frv. samþykkta. Hún mælir svo fyrir alveg ótvírætt, - og hjá því verður ekki komizt, ef hún verður samþ., - að það skuli þegar hefja undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur samkv. 31. gr. laga nr. 29 9. apríl 1947. Verði þessi gr. samþ., þá er óhjákvæmilegt fyrir hæstv. ríkisstj. að láta hefja undirbúning og rekstur þegar og setja kostnaðinn af framkvæmdunum á ríkisreikninginn, eins og venja er til, þ. e. á 24. gr., eins og hv. þm. er kunnugt, nema upphæðin verði tekin upp á fjárl. Þar eru m. a. teknar upp nærri 1700 þús. kr. vegna sérstakra laga. Nú má segja, að það hefði verið hægt, eins og hv. frsm. n. tók fram, að afgreiða þetta mál með þál. eða - eins og hann tók einnig fram - með rökstuddri dagskrá. En þá var engin vissa fyrir því, að stjórnin léti hefja framkvæmdir. Ef sá háttur hefði verið á hafður og ekki verið tekið upp á fjárlög fé til þessarar starfsemi, en hæstv. ríkisstj. samt sem áður viljað framkvæma vilja Alþingis, þá hefði hún orðið að setja gjöldin á 24. gr. undir kostnaðarliðinn samkv. „sérstökum lögum“. Ef hins vegar eru sett um þetta ákveðin lög, eins og ég ætlast til hér, þá kemst hæstv. ríkisstj. ekki hjá því að setja það inn á þann lið 24. gr., sem fellur undir sérstök lög, og því er hér reginmunur á því að samþ. frv. eða ályktun - eða afgreiða það með rökstuddri dagskrá eða gera það að heimildarlögum, eins og einnig er hægt að gera. Ég skal ekki ræða þetta atriði nánar. Hæstv. menntmrh. hefur þegar skýrt þetta og haft þar alveg fullkominn skilning á minni skoðun á málinu, svo að það er alveg óþarft að ræða það nánar. Að ég bar þetta fram sem sérstakt frv., kom til af því, eins og einmitt hv. þm. V-Sk. benti á, að í sambandi við þetta mál geri ég ábendingar, hvernig hægt er að leysa málið á skömmum tíma án þess að baka ríkissjóði veruleg útgjöld, með því að taka ákveðinn skóla, sem vitað er að er ekki notaður og mundi kosta milljónir í dag að byggja, og nota hann fyrir þessar framkvæmdir. Það var bókstaflega skylda mín sem margra ára formanns fjvn. og sem þingmanns að hafa skilning á því, að það var ekki sanngjarnt að gera kröfu samkv. 1. gr. á ríkissjóð um að setja kannske á skömmum tíma hér upp byggingu, er kostaði 6–8 millj. kr., - við skulum ekki loka augunum fyrir því, að hún kemur til með að kosta það, þegar hún er komin í það horf. sem hún þarf að vera, - án þess að benda jafnframt á aðrar leiðir, sem gætu gert hvort tveggja í senn, flýtt fyrir framkvæmd málsins og kostað ríkissjóð miklu minna fé. Og einmitt ákvæði mín í 4. gr. og að nokkru leyti einnig í 2. gr. eru byggð á því að reyna að fá samkomulag um þetta, samfara því að inna þar af hendi annað verkefni, sem vitanlega átti að vera til mjög mikilla hagsbóta fyrir þá sýslu, sem þessi skóli er í, þ. e. rekstur örorku- og elliheimilisins í sambandi við stúlknaheimilið. Það er vitað, að þess er mikil þörf í sveitum landsins að koma upp örorku- og elliheimilum, og að það hefur ekki verið gert, er af því, að sveitirnar hafa ekki til þess fjármagn, en með minni tillögu mátti leysa þann vanda, eins og ég skal koma síðar að. Ég hef, eins og ég sagði áðan, náð höfuðtilganginum með frv., ef 1. gr. er samþ. eins og hv. n. leggur til. Ég vil samt strax lýsa því yfir, að ég er fús á að fallast á uppástungu frá hæstv. ráðh. um að fresta umr. í dag - og mun gera það sem forseti - og tel, að það sé alveg rétt, sem hann tók fram hér, að það eigi að ræða málið betur við hæstv. ríkisstj., einkum og sér í lagi þegar felld eru niður nýmælin úr frv. um rekstur elli- og örorkuheimilis og um að taka þann skóla, sem fyrir er og bent hefur verið á. Og ég held. að það sé til bóta fyrir málið sjálft að fá samkomulag um, hvort það sé hægt að setja inn á fjárlagafrv. þá upphæð, sem þarf til þess að koma þessu í framkvæmd, eða hvort ríkisstj. heldur áskar eða hæstv. fjmrh. að taka það inn á 24. gr. fjárl. Nú vil ég í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda á, að samkv. 17. gr. fjárlagafrv., sem nú er í athugun hjá hv. fjvn., 13. tölulið: Til dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn og unglinga - eru ætlaðar 150 þús. kr. til rekstrar. Og í 20. gr. sama frv. stendur einnig, rómv. XXIII: Til byggingar dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn og unglinga 400 þús. kr. - Ef þessar fjárhæðir hefðu verið nægilega miklar til þess að mæta þeim nauðsynlegu útgjöldum, sem annars vegar eru vegna rekstrar og áframhaldandi byggingar við dvalarheimili unglinga í Breiðuvík, þ. e. a. s. fyrir drengina, og einnig nægileg upphæð til þess að fara á stað með stúlknaheimili, þá þurfti ekkert annað. Og það þarf raunverulega enga aðra lausn á málinu en þá, að hæstv. fjmrh., hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. hækki þessar upphæðir á fjárl., því að þá uppfylla þær ákvæði laganna frá 1947. En ég hafði engar vonir um það, að ég gæti fengið viðkomandi aðila til þess að hækka þessar upphæðir þannig, að það væri hægt að leysa þessi tvö verkefni, því að sannleikurinn í málinu er sá, að til þess að stöðvist ekki alveg framkvæmdirnar við drengjaheimilið í Breiðuvík, t. d. þær nauðsynlegu framkvæmdir að byggja fjárhús yfir fé, fjós yfir stórgripi og hlöður yfir hey, sem ekki eru til á staðnum, og til þess að halda áfram nauðsynlegustu byggingum fyrir heimilið sjálft til að geta rekið það eins og ætlazt er til, þarf að hækka a. m. k. um helming báðar þessar tölur aðeins fyrir það heimili. Og þá þyrftu þessar upphæðir báðar samanlagt að fara a. m. k. upp í 2½ millj. kr. En ég er fús til þess að taka alla samvinnu við hæstv. ríkisstj. og fjvn. um það atriði, og þá náttúrlega þarf ekki að samþykkja frv. það, sem hér er til umræðu. Hvað svo snertir ummæli eða skoðanir hv. menntmn., að það sé rangt að þeirra áliti, eins og hv. frsm. sagði, að hafa saman rekstur telpnaheimilis, eins og hér er gert ráð fyrir, og elli- og örorkuheimilis, þá þykir mér rétt að ræða það atriði dálítið, jafnvel þótt ég fallist á, að þetta verði fellt niður úr frv. Mér þykir samt sem áður rétt að ræða það vegna málsins sjálfs. Hér er um nýmæli að ræða, eins og þegar hefur verið viðurkennt, - nýmæli, sem ekki hefur verið reynt áður hér á landi. Kemur þetta og fram í nál. Ég er ekkert að ásaka hv. menntmn., þó að hún skilji ekki þetta nýmæli við fyrsta yfirlestur; það er síður en svo. Mér er alveg ljóst, að það eru til menn í þessu landi og í öllum löndum, sem þurfa langan tíma til þess að læra ný ljóð eða ný lög eða hvað annað, sem nýtt er, það er ekkert nýtt. Og það hefur sannarlega ekki verið neitt nýtt fyrir mér í hv. Ed. að sjá, að það hefur verið hvað eftir annað meiri hluti hv. þingmanna, sem hefur ekki skilið nýmæli. Ég er ákaflega vanur því. Það hefur yfirleitt verið hvað eftir annað sagt hér um mig, að sumar af mínum till. væru svo hátt uppi í skýjunum, að þær ættu ekki neitt erindi hér inn í þingsalina, þó að þær hafi orðið að veruleik síðar og allir viðurkennt þær þá og að það hefði verið það eina, sem hefði verið vit í, - svo að það er síður en svo, að ég álasi hvorki hv. n. né hv. d., þó að hún þurfi einhvern tíma til þess að átta sig á þessu nýmæli. Og ég ásaka hana heldur ekkert fyrir það, þó að hún fordæmi nýmæli þetta af sömu ástæðum. En ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að nú eru eftir skýrslum, sem fyrir liggja, yfir 90 stúlkur, sem þurfa víst á slíku heimili, á aldrinum 12–22 ára, og þessi hópur fer vaxandi. Hann fer vaxandi alveg sérstaklega vegna þess, að það er staðreynd eftir þeim skýrslum, sem hafa verið athugaðar, að stúlkurnar, sem byrjuðu fyrst 12 ára og eru komnar á 18 ára aldurinn, hafa alveg sérstaka löngun til þess að draga yngri stúlkurnar inn á sömu braut. Það er ekki nein glæpalöngun, sem þessu veldur. En það er komið inn í þeirra sál, og það er kannske af minnimáttarkennd, að því fleiri sem þær geta fengið inn á þessa braut, því meiri afsökun hafi þær fyrir sig sjálfar. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að gera eitthvað í þessu máli, nú þegar, þótt ekkert annað kæmi til. Það er einnig vitað af öllum þeim, sem hafa haft með þessi mál að gera áður, að það þykir ekki rétt að hafa nema 30 stúlkur á einu heimili. Og þó að við tækjum ekki nema þriðja partinn af þeim hóp, sem taka þarf, þ. e. 30 stúlkur, þá þyrftum við ekki eitt heimili, heldur þrjú, til þess að fullnægja eftirspurninni í dag. En til þess að geta kennt og stjórnað 30 slíkum stúlkum er talið að þurfi 24 aðra vistmenn. Þetta er ekki eingöngu þannig í Noregi. Þetta er þannig í öllum þeim löndum, þar sem ég hef kynnt mér þessi mál. Þá erum við komnir með heimili upp á 54–60 manns, og það þarf sannarlega ekki lítið verkefni fyrir slíkan fjölda. Þess vegna verður að setja heimilið upp á einhverjum stað, þar sem hægt er að skapa verkefni. Það er líka viðurkennt hjá þeim mönnum, sem eitthvað hafa hugsað um þessi mál, að það er frumskilyrði að geta látið þau verkefni fyrst um sinn í té, sem skapa þessu fólki einhverja löngun til þess að stuðla að einhverju, sem þarf umönnun, svo sem blómarækt, grasrækt, trjárækt eða mannrækt. Það kannske hljómar illa, að einmitt stúlkur, sem eru á þessu stigi, færu að hjálpa til í mannrækt. En það er höfuðskilyrðið, að þetta fólk mæti fyrst og fremst skilningi. Til sönnunar mínu máli vil ég segja hv. d. það, að það, sem vakti langmesta athygli mína í Noregi á þessum heimilum, voru ljósmyndirnar, sem stúlkurnar sendu til stofnunarinnar af öllu því besta, sem hafði komið fyrir þær, eftir að þær fóru frá heimilunum, af brúðkaupi þeirra, af börnunum þeirra, af húsunum þeirra, heimilunum þeirra. af skemmtilegu ferðalagi þeirra, sem þær allar þökkuðu þeim áhrifum, sem þær höfðu fengið í þessum heimilum. Og það var ekki einasta, að þetta væri gleðilegt fyrir forstöðukonur heimilanna, þetta var frumstigið og bezta hjálpin fyrir stofnunina til þess að leiða nýkomnu stúlkurnar á rétta braut, að sýna þeim, að stúlkurnar, sem voru farnar, héldu sí og æ sambandi við heimilin og voru þakklátar stofnuninni fyrir það, sem hún hafði gert fyrir þær. Og þetta er ekki gert nema með mannúðarstarfi og skilningi á málunum. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að það er ekkert nýmæli að reka vöggustofur og barnaheimili í sambandi við þessar stúlkur. Það var á einni slíkri stofnun í Noregi, að rekið var í einni deildinni stúlknaheimili, eins og hér um ræðir, og í sambandi við það barnaheimili allt frá fæðingu og til 12–14 ára aldurs. Og ég verð að segja, að þau þurfa sannarlega ekki minni umhyggju eða kyrrð en gamalmennin. Mér hefur skilizt hér, þó að hv. frsm. vildi nú ekki minnast á það og flokkað það undir feimnismál, að það hefðu komið upp um það raddir, að það væri óeðlilegt og óheppilegt að setja hér saman stúlkur, sem hefðu verið á þessari braut, og karlmenn, sem væru komnir yfir einhvern ákveðinn aldur. Ég er ekkert feiminn við að ræða þessi mál. Sannleikurinn er sá, að það er hreinn misskilningur, að kynhvatir þessara telpna séu nokkurn skapaðan hlut meiri en kynhvatir kvenna yfirleitt. Þær hafa aðeins ekki fengið það uppeldi og þá handleiðslu í lífinu, að þær geti gert sér það ljóst, hvað er rétt og rangt í þessu máli. Og ef þetta hefði eingöngu vakað fyrir þeim og ekkert annað, þá hefði þó að minnsta kosti verið hægt að segja, að þetta örorku- og elliheimili skyldi vera fyrir konur eingöngu. Þá hefði einnig átt að fyrirbyggja, að annað þjónustufólk væri í sambandi við þennan rekstur en eintómar konur, eða setja þangað eintóma geldinga, eins og var að fornu hjá ýmsum þjóðhöfðingjum. Þannig hefði þá mátt komast hjá þessum hættum, sem nefndinni eru þyrnir í augum. Þegar svo rætt er um það atriði, hvar þetta heimili á að vera, og bent hefur verið á tvo staði hér, sem væri kannske rétt að n. ákvæði um, þá er ég sammála hv. frsm., að það getur tæplega verið hægt að ætlast til þess, að n. ákveði um það atriði. Til þess þyrfti hún helzt að ferðast og skoða þessa staði og kynna sér málið miklu meira. En ég get upplýst í sambandi við þetta mál, að þáverandi hæstv. landbrh., núverandi hv. þm. Str., gerði tilraun til þess á sínum tíma að fá samkomulag við viðkomandi aðila um að taka húsmæðraskólann á Staðarfelli. Þetta voru ekki till. frá barnaverndarráði eða okkur, sem hafði verið falið að framkvæma þessi atriði, heldur var það beinlínis till. frá hæstv. þáverandi landbrh., vegna þess að hann vildi sameina þetta tvennt þá, sem ég er að reyna að sameina í dag, að nota skóla, þar sem nemendurnir voru færri en kennararnir. En undireins þá reis upp alda í héraði og mótmælti þessari tillögu og það svo, að ráðherra og barnaverndarnefndin og Alþingi voru borin alls konar dylgjum um það, að þegar dreifbýlið ætti í hlut, þá væru þessir höfðingjar ekki að hugsa mikið um þeirra menningu eða þeirra mál, og var því mótmælt, að þessi skóli væri tekinn. Þetta er staðreynd í málinu. Nú get ég upplýst, að þessi skóli er mörgum sinnum óheppilegri en Reykjaskóli, og það er m. a. vegna þess, að þar er enginn hiti til. En það er frumskilyrði þess að geta látið reka heimilið eins hagkvæmt og verða má og alveg sérstaklega til þess að geta rekið þar gróðurhús til að skapa nægilega vinnu, sem væri hentug fyrir þessar stúlkur, að þar væru gróðurhús og það í stórum stíl, og það verður ekki rekið nema með jarðhita. Þá er annað í sambandi við þennan skóla, að þangað er tæplega hægt að komast nema á sjó allan veturinn. Og yfir sumarið, eða meðan íslaust er, er þó svo erfitt að komast að honum á sjó með alla flutninga, að það mundi gera reksturinn tvöfalt dýrari. Það er tæplega hægt að komast að honum allan veturinn fyrir snjóalögum og vegna þess að vegirnir þangað eru svo lélegir. Þar er ekkert jarðnæði til þess að reka í sambandi við skólann, því að það er búið að leigja jörðina ákveðnum manni, svo lengi sem hann vill eða lifir, svo að það er ekki hægt að skapa þar nein verkefni fyrir þessar stúlkur, annað en það, sem hægt er að gera innanhúss, og það teldi ég mjög óhentugt. Hvað snertir Hallormsstaðarskóla, þá eru þar sömu ókostirnir að því leyti til, að þar er enginn jarðhiti, þar er sjálfsagt ekki heldur neitt jarðnæði, flutningskostnaðurinn mjög miklu meiri en ef heimilið væri t. d. staðsett í Hrútafirði, svo að ég tel, að báðir þessir staðir séu mun óheppilegri til þessarar starfsemi heldur en skólinn í Hrútafirðinum. Hins vegar ef á að velja nýjan stað og ekki hugsa um þær byggingar, sem fyrir eru, þá get ég einnig upplýst það, að okkur, sem sitjum í framkvæmdanefndinni, hefur boðizt ágætur staður austur í Biskupstungum. Þar eru nóg húsakynni til þess að byrja með, þar er nógur hiti, og sá staður er nógu langt frá fjölbýli. En það kostar fé að kaupa það.  Hv. frsm. sagði, að það væri miklu eðlilegra, að þessi starfsemi yrði sett í samband við hjúkrun sjúkra heldur en í samband við gamalt fólk. Ja, hver er nú munurinn á því? Hver er munurinn á gömlum sjúklingum, sem liggja í kör og þurfa umönnun, eða t. d. sjúklingum á aldrinum 10 til 20 ára? Ég sé ekki neinn mun á því. Hinir yngri sjúklingar, sem eru kannske enn veikari, þurfa sjálfsagt ekkert minni kyrrð en aðrir sjúklingar eða heldur en gamalmenni. Ég vil þá í sambandi við það, sem hv. þm. ræddi um þingmannabústaðinn, skýra frá því - og vænti, að hæstv. forseti leyfi mér það með aðeins örfáum orðum, að það er alveg rétt, sem hann sagði, að það hefur verið þrássazt við öll þessi ár að leggja fram féð og hefja framkvæmdir í sambandi við þetta mál. Og það er m. a. ein af ástæðunum fyrir því, að ég sá mér ekki annað fært en að bera fram þetta frv., svo að stúlknaheimilið yrði ekki tafið á sama hátt. Nú var ákveðið á síðasta þingi með lögum, að öllum undirbúningi skyldi lokið undir byggingu þingmannabústaðar á þessu ári. Og það varð til þess, að hæstv. ríkisstjórn hefur skipað þrjá menn samkv. fyrirmælum laganna til þess að annast þennan undirbúning í samráði við húsameistara ríkisins, og í þá nefnd hafa verið skipaðir allir forsetar þingsins, forseti sameinaðs þings, forseti neðri deildar og forseti efri deildar. Er nú verið að undirbúa þetta mál samkvæmt fyrirmælum laganna, og strandar raunverulega langmest á því, að það þarf að gera út um það, áður en valinn er staður fyrir þingmannabústaðinn, hvort alþingishúsið á að vera hér á sama stað í framtíðinni eða hvort á að flytja það á annan stað. Það er vitanlegt, að alþingishúsið í dag er engan veginn nægilega stórt fyrir þá starfsemi, sem hér á fram að fara. Það er vitað, að einn flokkur þingsins verður að hafa fundi sína fyrir utan þinghúsið og greiða verður leigu af því húsnæði af þeim kostnaði, sem ætlaður er til þinghalds, þar sem aðrir flokkar hér hafa starfsherbergi í þinghúsinu endurgjaldslaust. Það er einnig vitað, að menn geta ekki haldið hér neina fundi í þessu húsi án þess að rekast hver á annan. Það eru engin fundarherbergi til fyrir allar þær nefndir, sem hér eiga að vera. Það eru engin sérstök herbergi til fyrir forsetana, nema eitt fyrir alla forsetana nú í seinni tíð. Hvorki formenn funda, formenn nefnda, forsetar né ráðherrar geta nokkurs staðar hér talað við nokkurn mann í næði. Þess vegna er það nú í athugun, hvort ekki sé unnt að bæta við þinghúsið og byggja jafnframt þingmannabústaðinn hér fyrir vestan húsið. En þetta þarf að ræða, - skipulagið, sem menn hugsa sér um þetta svæði. Og fyrr en það liggur fyrir, verður ekki hægt að hefja framkvæmdirnar. En þar sem mér hefur verið falið formennska í nefndinni, skal ég lofa hv. 1. þm. Eyf. því, að hann fái að fylgjast með þessu máli og að það verði rekið á eftir þessu máli eins og frekast er unnt. Ég skal ekki segja meira að þessu sinni, en ég fellst á till. hæstv. ráðh. og tel, að það sé rétt að fresta umr. nú, og ég mun þá ekki taka málið á dagskrá fyrr en reynt hefur verið til hlítar samkomulag bæði við nefndina, þessa hv. d., þingið allt og hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti. Það var nú ekki mikið, sem ég vildi segja. Ég tel þetta frv., sem nú hefur verið rætt, ekki vera veigamikið eða mikla þörf á því. Ef ráðherra hefur áhuga á málinu, þá getur hann hæglega fengið fé til þess og hrundið því áfram án þessa frv. eftir gildandi lögum. En það, sem ég vildi benda á, var sérstaklega tvennt: Annars vegar það, að ég tel, að þegar ræðir um svona vistheimill, þá sé þungamiðja í því að geta útvegað þeim stúlkum, sem á því dvelja, nægilegt starf. Frsm. málsins og flytjandi hér taldi, að það væri ekki til á Hallormsstað. Ja, hvar er það þá til, þar sem 60, 70 og upp í 80 menn vinna allt vorið, sumarið og haustið að því að gróðursetja plöntur og planta þeim og senda þær út, alveg tilvalin stúlkna- og krakkavinna? Vilji maður á hinn bóginn koma þeim inn í starf, sem hafi á þær verulega bætandi áhrif, þá er ekkert betra en barnauppeldi, og það á að vera í kaupstað eða í jaðri á kaupstað, t. d. í húsinu, sem ríkið á og stendur tómt á Akureyri, og taka þang.að smábörn, ala upp móðurástina hjá stúlkunum með barnauppeldinu og hafa þær þar, þessar vandræðastúlkur. Með því fá þær allra fyrst og allra bezt leiðréttingu á hugsun sinni með starfi. Þá þýðir ekki að senda þær langt upp í sveit, þar sem engir krakkar eru, til þess að hafa slíkt, heldur þurfa þær að vera í jaðri á kaupstað, einmitt eins og húsið, sem stendur tómt á Akureyri og er verið að vandræðast yfir bæði í fyrra og núna, húsmæðraskólinn þar. Þessu vildi ég beina til n. Það er höfuðskilyrði, að þessar stúlkur hafi nóg að starfa. Það getur vel verið, að það megi hafa þær í gróðurhúsum, - ég skal ekki segja um það, en þá þarf mikið stofnfé, því að það kostar ekki lítið að koma þeim upp. En það er tilvalin vinna fyrir stúlkur á Hallormsstað, og það er tilvalin vinna í sambandi við smábarnauppeldisstofnun á Akureyri, og á báðum stöðunum eru hús hálftóm.