Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Því er þannig varið, að þm. hafa heyrt á ýmsum fregnum, að gerðar hafi verið ýmsar ráðstafanir í sjávarútvegsmálum af hendi hæstv. ríkisstjórnar í þinghléinu, einkum varðandi það, að bátaútvegurinn stöðvist ekki í bili. Ég hef verið að búast við því, að birt, yrði yfirlýsing á Alþ. af hálfu hæstv. ríkisstj. um þetta mál eða fram yrði lögð einhver skýrsla, sem bæri það með sér, hvernig þessum málum er háttað og hvað fyrirhugað er í þeim. En þar sem ekkert er enn komið fram í þessum málum, þá vil ég spyrja um það, hvað gert hefur verið. Ef hæstv. atvmrh. er ekki tilbúinn að gefa skýringu varðandi þetta nú, óska ég eftir því, að málið komi fyrir þingið bráðlega í einhverju formi.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Í hléinu hefur ríkisstj. gert þær ráðstafanir, sem hún taldi nauðsynlegar til tryggingar sjávarútveginum í sambandi við þá óvissu, sem nú ríkir um markaði erlendis. Þessar ráðstafanir hafa einkum miðazt við það, að gert er ráð fyrir því, að sú óvissa, sem nú ríkir um enska markaðinn, geri það nauðsynlegt, að eitthvað af fiskinum verði saltað. Hefur verið talað um það, að útvegsmönnum yrði tryggt ákveðið verð fyrir 5000 tonn af saltfiski. Enn fremur er ágreiningur uppi milli fiskiskipaeigenda og þeirra manna, sem á skipunum vinna, um áhættuþóknunina o. fl. Sá ágreiningur er ekki enn leystur og ekki vitað, hvernig það mál fer. En þetta getur haft áhrif á flutninga, sérstaklega hinna minni skipa. Vegna óvissunnar um sölu á hraðfrysta fiskinum hefur ríkisstj. hafið viðræður við hraðfrystihúsaeigendur um það, að þeir sjái um að setja hús sín í gang og tryggja þá fyrir skakkaföllum. Enn er ekki vitað, hvernig til tekst með sölu á þessum fiski. En þetta hefur orðið til þess, að hraðfrystihúsin öll hafa farið af stað og tekið á móti mestu af þeim fiski, sem fiskaður hefur verið. Fiskur hefur heldur verið tregur og gæftir ekki góðar. Mjög bráðlega má vænta frekari upplýsinga í sambandi við þessi mál og þau lögð fyrir þingið, þar sem ríkisstj. mun æskja heimildar til þessara ráðstafana af hálfu þingsins.



Ég er hæstv. ráðh. þakklátur fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf, svo langt sem þær ná. Og það er ágætt, að þetta skuli eiga að ræða nánar á næstunni í Alþ. Hæstv. ráðh. gat um það, að ríkisstj. hefði hugsað sér að tryggja mönnum ákveðið verð fyrir visst magn af saltfiski, og minntist á 5000 tonn í því sambandi, sem ríkisstj. hefði hugsað sér að ábyrgjast verð á. En ég vildi benda á það á þessu fyrsta stigi málsins, að það er ákaflega þýðingarmikið, hvernig þessu magni er deilt niður og hvernig á að selja þetta magn. Mér skilst það sé mjög þýðingarmikið, hvernig þessum kvóta er skipt. Og ég vil gera fyrirspurn um það til hæstv. ráðh. og hef verið hvattur til þess af aðilum, sem eiga nokkuð undir því, hvernig á málum þessum er haldið. Í öðru lagi minntist hæstv. ráðh. á það að það hefðu farið fram viðræður við hraðfrystihúsaeigendur varðandi framhaldsrekstur húsanna. Ég hygg það hafi orðið þannig, þótt hæstv. ráðh. segði það ekki, að ríkisstj. hafi tekið ábyrgð á því, að ríkissjóður borgaði þá 5 aura, sem liggja á milli 45 og 50 aura verðsins á venjulegum fisktegundum, og miðað við, ef það verð fæst ekki hækkað í Bretlandi, þá verði mismunurinn borgaður. Vona ég hæstv. ráðh. leiðrétti þetta, ef hér er rangt með farið. Þessar ráðstafanir bera það með sér, hvernig ástandið er nú orðið í þessum málum, en það er ekki ástæða til að hefja almennar umr. um það hér. Þessar ráðstafanir eru sennilega óhjákvæmilegar eða einhverjar svipaðar, fyrst ekki er fastara tekið á málunum á annan og heilbrigðari hátt, eins og lagt hefur verið til af öðrum aðilum en þeim, sem nálægt þessu koma núna. Ég vil svo undirstrika þetta viðkomandi saltfiskkvótanum. Það veltur á miklu, hvernig honum er skipt. Og ég vil einnig benda á að gefnu tilefni, að það er ekki réttlátt að miða þennan saltfisk-kvóta eingöngu við stórfisk. Ef þetta á að koma að gagni fyrir smáútvegsplássin, þá verður - líka smærri fiskur að geta komið til greina. Að lokum vil ég beina til ríkisstj. fyrirspurn um það, hvort ekki hafi verið gerðar ráðstafanir til að tryggja ísfiskflutningana með því t. d. að afla skipakosts til flutninganna til viðbótar þeim skipakosti, sem Íslendingar eiga yfir að ráða. Mig rekur minni til þess, að þegar menn lögðu málið niður fyrir sér í fyrra, þá þótti nauðsynlegt að tryggja viðbótarskipakost í þessu skyni. Þótt ágreiningur væri um frágang samninganna í þessu sambandi, voru menn sammála um nauðsyn þess að tryggja skipakost. Ég vildi spyrja, hvaða ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hefur gert í þessa átt eða hvað hún hugsar sér að gera. Mér skilst, ef vertíðin verður sæmileg hvað afla snertir, þá séu sáralitlar líkur fyrir því, að menn geti losað sig við fisk sinn nægilega ört. Þess vegna drep ég á þetta. Ég hef heyrt, að ekki hafi enn verið komizt að neinni niðurstöðu í samningum, sem átt hafa sér stað um lækkun útgerðarkostnaðar á flutningaskipum. Svo það sé allt í óvissu um, hvort flutningaskipin haldi áfram að kaupa og flytja fiskinn. Vona ég, að hæstv. ráðh. gefi svör við þessum spurningum núna eða síðar, með því að láta þessi mál koma til umr. hér í þinginu. Mér finnst hæstv. ríkisstj. ætti ekki að láta langan tíma líða, þangað til hún leggur þær ráðstafanir, sem þegar er búið að gera, fyrir þingið til samþykktar.



Hvað viðvíkur öflun skipa, þá er það að segja, að ríkisstj. hefur leitað fyrir sér um það á Norðurlöndum. Hefur hún haft í huga að fá allt að 10 skip, helzt góð skip, því að eins og nú horfir með markaðshorfur, er tæplega fært að leggja út í það að leigja lítil skip, t. d. eins og færeysku skipin. Ríkisstj. lét spyrjast fyrir um það í Bretlandi, hvort leiguskiptim yrði leyfð löndun, og fékk neitandi svar. Þessi leiguskip koma því ekki til með að flytja fisk á enskan markað. En ef tekst að afla markaða á meginlandinu, t. d. Belgíu o. fl. löndum, þá er vel hugsanlegt, að nota megi þessi leiguskip til flutninga þangað, og verður þetta athugað nánar í því sambandi. En ríkisstj, hefur ekki talið rétt að festa sér þessi skip að svo komnu, því að ekki er vitað svo með vissu um markaðshorfur í þeim löndum, sem mundu leyfa löndun þessara skipa, en fyrir liggur neitun frá Englandi, eins og áður er sagt. Það fiskast nú mikið á heimamiðum í Englandi, og er mjög mikið um skip í enskum höfnum. Hefur ríkisstj. verið vöruð við því að treysta um of á löndun ísfisks í Englandi. Með þessa örðugleika í huga hefur ríkisstj. tekið þá ákvörðun að örva saltfiskframleiðsluna, svo að hægt sé að salta einhvern hluta aflans heldur en flytja hann út í ís í e. t. v. mikilli óvissu.



Ég skal ekki lengja þessar umr. En mig langar að spyrja hæstv. ráðh. að gefnu tilefni um það, hvort nokkuð sé vitað um söluverð á saltfiski.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur haft með höndum eftirgrennslanir um sölu saltfisks og telur sig hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að hægt muni að selja hann til Spánar, Portúgals og jafnvel til Frakklands. Frekari eftirgrennslanir hafa ekki verið gerðar. En það verð, sem vitað er um, að hægt er að fá, er þó nokkuð lægra en það, sem talið er nauðsynlegt hér heima til þess að fyrir fiskinn fáist það verð, sem ákveðið var í auglýsingu þeirri, sem gefin var út um það. En þessi mál eru enn á byrjunarstigi, og hefur Sölusambandið fengið fyrirskipun um að halda áfram eftirgrennslunum víðar og er nú að vinna að því.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af hv. þm. Ak. og heitir það: Frv. til l. um girðingar kringum hveri og laugar. Efni þess er um það, að skylda skuli eigendur hvera og lauga að afgirða þessa staði og gera það þannig, að hvorki mönnum né skepnum stafi hætta af heita vatninu. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. er fram komið, er sú að nokkrum sinnum hafa hlotizt alvarleg slys vegna þess, að menn og unglingar hafa skaðbrennt sig og jafnvel hlotið bana af í hverum og laugum, sem ekki hafa verið afgirt. Þessu máli var vísað til allshn. og hefur hún athugað það og fellst á, að brýna nauðsyn beri til að setja lög um þetta efni vegna slysa, sem orðið hafa, og slysahættu framvegis. N. leggur til, að örlitlar breyt. verði gerðar á frv., og eru þær á þskj. 327. Frv. gerir ráð fyrir, að allir hverir og laugar, sem væru 50 gráðu heitar og þar yfir, skyldu vera girðingarskyldar. N. taldi ekki ástæðu til að láta þessi ákvæði ná lengra en til hvera og lauga, sem í byggð eru eða svo nærri byggð, að mönnum geti stafað hætta af. Aðra hveri og laugar sá n. ekki ástæðu til að skylda menn til að girða. Í öðru lagi er um orðalagsbreyt. að ræða. í frv. stendur: „Skal girðingin vera svo traust, að hvorki mönnum né skepnum geti stafað hætta af hinu heita vatni.“ Þessu var breytt þannig: „.... að mönnum geti stafað hætta af fyrir líf eða limum ....“ Skepnum stafar ekki hætta af þessu, þær forðast hveri svo, að varla eru til dæmi þess, að tjón hafi orðið á skepnum af þessum sökum. - Þá eru sett ákvæði um það, að sveitarstjórnir skuli meta það, hvort hverir séu svo nærri byggð, að mönnum stafi hætta af fyrir líf og limum. Við 2. gr. bætist ákvæði, þar sem það er skýrt tekið fram, að girðingarskylda hvíli á eiganda hvers og laugar. Allshn. leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem ég nú hef lýst.



Herra forseti. Við fyrri umr. þessa máls gat ég þess, að frv., eins og það þá lá fyrir, þyrfti breyt. við. Ég benti á, að margir hverir og laugar væru fjarri öllum mannabyggðum og allri almennri umferð og engin þörf væri á því að girða í kringum þær. Nú sé ég, að hv. n. hefur tekið tillit til þessarar aths. minnar. En samhliða því, sem hún hefur gert það, hefur hún skemmt frv. svo, að það er nú einskis virði. Það er sett í 1. gr. frv., að skylda sé að girða kringum hveri og laugar, en ekki er þar einn stafur um það, hver eigi að sjá um, að það sé gert. Sveitarstjórnir eiga að dæma um það, hvaða laugar það eru, sem þörf sé að girða af þeim, sem í byggð eru. En hver er það, sem á að biðja sveitarstjórn um að dæma um það? Á hún að taka það upp hjá sjálfri sér? Ef sveitarstjórn tekur þetta þó upp hjá sjálfri sér og segir eiganda að girða hverinn, en eigandi segir nei, þá skilst mér, að við það muni sitja, því að engar sektir liggja við slíku. Frv. hefur því stórversnað, því að áður var í frv. ákvæði um, að lögreglustjóri héraðsins léti í slíkum tilfellum girða á kostnað eiganda.

Það ákvæði stendur enn

. Ef svo er, þá er það að vísu stór bót. En hver á að biðja um úrskurð hreppsnefndar um, hvaða hveri skuli girða og hverja ekki? Nú er það gefinn hlutur, að niðri í byggð eru margir hverir, sem engum dytti í hug að biðja um að girða í kringum. Í slíkum tilfellum vantar einhvern aðila til að taka það mál upp frá fyrsta grundvelli og láta ákveða það. Náttúrlega gætu hreppsnefndir í hverjum hreppi búið út lista yfir alla hveri og laugar í sínum hreppi og flokkað þær eftir því, hvort þurfi að girða þær eða ekki. En ég held, að annar aðili sé betri, bæði vegna þess, að hreppsnefndir eru svo margar, og hjá þeim geta komið ýmiss konar sjónarmið til greina vegna kunningsskapar og þess háttar. Það er sá aðili, sem hefur skrá yfir alla heita hveri og laugar og veit, hvar þær liggja, það er rannsóknaráð ríkisins. Ég er ekki viss um nema betra væri að láta einn aðila hafa þetta með höndum, þótt ég sé ekki á móti, að hreppsnefndir hafi þetta líka, en þá þurfa þær að semja skýrslu um málið. Ég legg sem sagt áherzlu á það, að þannig verði gengið frá, að frv. verði að gagni.



Ég sé ekki, að þetta frv. þurfi að sæta löngum umræðum. Það hefur fengið ýmsar leiðréttingar frá allshn., og þakka ég n. fyrir þær. Mér finnst ekki þurfa neina gagnrýni, það liggur ljóst fyrir, hvað fyrir mér vakir með frv., en það er, að girt verði af hættuleg hvera- og laugasvæði til að forða því, að menn og skepnur verði fyrir slysi af þess völdum, eins og oft hefur komið fyrir.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Ég vil gera örfáar aths. út af ræðu hv. 2. þm. N.-M. Hann sagði, að allshn. hefði stórskemmt frv. Hann mun eiga þar við 2. gr., að hún var felld niður. En þessi ályktun hv. þm. mun vera á misskilningi byggð. - Hann spyr, hver eigi að hafa frumkvæðið að því, sem gera þarf. Mér virðist, að það eigi að vera sveitarstjórnir, en lögreglustjóri eigi að bera ábyrgðina. Um hina aths. hv. 2. þm. N.-M., að það sé heppilegt að láta rannsóknaráð ríkisins hafa umsjón með þessu, það get ég vel fallizt á, að sé gott, og ég vænti, að hægt sé að koma því inn í frv. fyrir 3. umr.



Mér skilst, að rétt sé að bæta við 1. gr. frv. svo hljóðandi: Hreppsnefndir verði látnar gera skrá yfir hveri og laugar í hreppnum. - Ég ætla ekki núna að koma með brtt., en tel nauðsyn, að þetta verði ákveðið áður en frv. er afgr., og vona, að allshn. taki þetta til athugunar.