Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þann 28. apríl s. 1. samþ. hæstv. Alþ. mótmæli við stjórnarvöldin brezku út af handtöku íslenzkra ríkisborgara og þar á meðal íslenzks alþm. og banni því, er Bretar höfðu lagt við útkomu íslenzks dagblaðs. Nú vil ég gera þá fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort brezk stjórnarvöld hafi gersamlega hundsað þessi mótmæli hæstv. Alþ. eða hvort nokkuð hafi komið frá brezku ríkisstj. sem svar við þessum mótmælum. Vil ég enn fremur gera þá fyrirspurn til hv. flm. þessarar þáltill. um mótmælin, sem voru hæstv. forseti sameinaðs Alþ., þm. Seyðf., Haraldur Guðmundsson, hæstv. forseti þessarar d., 1. þm. Árn., Jörundur Brynjólfsson, og háttv. varaforseti þessarar d., Gísli Sveinsson, þm. V.-Sk., og fyrirspurn mín til þessara hæstv. forseta, sem voru fhn. þáltill., er um það, hvort þeir sætti sig við þessa hundsun brezkra yfirvalda og aðgerðaleysi þeirra í málinu, og hvort þeir ekki vilja taka málið að nýju fyrir í sameinuðu Alþ. og ítreka þessi mótmæli með kröfu um það, að mönnunum verði tafarlaust skilað heim, og þá ekki sízt þeim alþm., sem um ræðir í þáltill.

Forseti (JörB) : Hæstv. ríkisstj. er nú ekki hér til staðar, en það er hægt að koma fyrirspurn hv. þm. til ríkisstj., svo að hún viti um hana. Viðvíkjandi þeirri fyrirspurn hv. 4. landsk. sem hann beindi til forsetanna, þá munum við eiga tal saman um það, ef ekkert gerist í þessu máli. (ÍslH: Og vonandi þá áður en þingi er slitið.)

Frsm. (Skúli Guðmundsson) : Þetta frv. var lagt fyrir Alþ. af hæstv. ríkisstj. og er um það, að auk þess innflutningsgjalds af benzíni, sem innheimta skal skv. l. frá 1932 og var ekki nema 4 aurar af hverjum lítra, skuli innheimta 5 aura innflutningsgjald af hverjum lítra frá næstu áramótum að telja. Með þessu fer ríkisstj. fram á, að þau lagafyrirmæli, sem hafa gilt undanfarin ár, skuli vera í gildi áfram. Þessi lagaákvæði hafa verið í l. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, og gilda þau til næstu áramóta. En gert er ráð fyrir, að þau l. verði ekki framlengd á þessu þingi, og því er þetta frv. um benzínskattinn flutt sérstaklega. Fjhn. hefur athugað frv., og er álit hennar prentað á þskj. 525. Leggur n. til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. Í fyrsta lagi, að l. gildi aðeins um 2 ára skeið, fyrir árin 1942 og 1943. Þá vill n. gera það að till. sinni, að í l. verði sett sérstök fyrirmæli um ráðstöfun á þessu aukainnflutningsgjaldi af benzíni, shlj. þeim ákvæðum, sem hafa verið í gildi undanfarið. Skal 4/5 hlutum af þessum tekjum, sem fást eftir frv., verja til að greiða kostnað við lagningu akvega og malbikun þjóðvega, en 1/5 hluta skal verja til brúargerða, og er það shlj. því, sem nú er í l. fyrir yfirstandandi ár, er samþ. voru á síðasta þingi. Þá er það tekið fram eins og í eldri l., að meðan ekki er fært að flytja inn efni til brúagerða, þá skuli geyma þetta fé, þar til hægt verður að hefja framkvæmdir síðar. Að lokum er það tekið fram, að það fé, sem skv. frv. á að verja til vegagerða og sérstaklega er ráðstafað í fjárl., þ. e. a. s. það, sem kann að vera umfram það, sem sérstaklega er ráðstafað í fjárl., skuli lagt í sérstakan sjóð, er varið verður til lagningar Suðurlandsbrautarinnar á árunum 1943 og 1944. Þetta eru sams konar fyrirmæli og nú eru í l. Eins og nál. ber með sér, þá vildi einn nm., hv. þm. A.-Húnv., samþ. frv. óbreytt frá því, sem að kom frá ríkisstj. Nú á þessum fundi hefur verið útbýtt brtt. á þskj. 567, frá hæstv. fjmrh., og er hún þess efnis, að það fé, sem varið verður til lagningar Suðurlandsbrautarinnar skv. síðustu málsgr. í 2. brtt. n., skuli þó ekki vera meira en 100 þús. kr. hvort árið, en verði umframtekjur meiri, skuli þær skiptast niður á hina ýmsu vegi, sem ákveðið er í fjárl., að tekjurnar renni til. Vegna þess, að þessari brtt. var fyrst útbýtt nú á þessum fundi, hefur fjhn. ekki haft aðstöðu til að taka hana til athugunar, og get ég því ekki sagt um álit einstakra manna í n. á henni.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég hef nú átt tal við hv. n. um þetta frv., og það liggur að sjálfsögðu í hlutarins eðli, að það verður að skera úr því með atkvgr., hvernig þingið vill haga þessu. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að heppilegast sé, að þessu sé hagað eins og frv. gerir ráð fyrir. Það er í raun og veru dæmi, sem er deginum ljósara, hvernig það getur farið, þegar Alþingi er að ráðstafa að meira eða minna leyti óvissum tekjum ríkissjóðs, binda þær m. a. með lögum án þess að vita, hvað tekjurnar verða miklar. Við höfum dæmi fyrir okkur, t. d. um tóbakseinkasölulögin, sem kveða svo á, að allan ágóðann af tóbakseinkasölunni skuli leggja í tvo tiltekna sjóði. Það er vitað, að fyrir Alþingi vakti það á sínum tíma, að þessar tekjur yrðu takmörkuð upphæð, eða um 200 þús. kr. á ári, og með tilliti til þess var þessu svo ráðstafað. Á síðasta ári urðu þessar tekjur hvorki meira né minna en á 15. hundrað þús. kr. Það kemur á daginn, að engum þm. dettur í hug að láta þetta gamla ákvæði einkasölul. vera í gildi áfram. Mjög svipað getur farið um þetta. Vegamálastjóri sagði mér t. d. nú, að það væri enginn vafi á því, að benzínskatturinn færi á þessu ári meira fram úr áætlun en ráð var gert fyrir. Það er fyrir fram ákveðið, að þetta skuli lagt í sjóðinn, án tillits til þess, hver tekjuþörf ríkissjóðs kann að vera til annarra hluta, en þá á að binda fyrir fram óákveðna upphæð, að hún skuli leggjast í sjóðinn. Ef á að binda þetta f því augnamiði að leggja það til vegagerða, þá er það í samræmi við vegamálastjóra, að ég ber fram þessa brtt. á þskj. 567, að ekki sé tekinn einn einasti vegur út úr og látinn njóta þess, sem rás viðburðanna kann að valda, hver afgangurinn verður, heldur jafna þessu niður á aðra vegi, að minnsta kosti að einhverju leyti. Og þó að því skuli ekki mótmælt, að ýmsir hv. þm. líta svo á, að það sé mikil nauðsyn á því að koma þeirri vegagerð áfram, sem hér er um að ræða í sambandi við þessa sjóðmyndun, sem sé Suðurlandsbrautinni, þá er ekki nokkur vafi á því, að ýmsar vegagerðir á landinu eru ekki síður aðkallandi en sú braut, sérstaklega nú, eftir að búið er að koma á tvöföldu vegasambandi milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins. Þess ber einnig að gæta, að þetta er geysimikið verk, sem þarna er fyrir höndum, og engar líkur til þess, að því verði lokið svo að það komi að gagni á næstu árum. Vegamálastjóri fullyrti við mig, að það, sem ógert sé í þessari vegalagningu, það muni nema ekki undir 2 millj. kr., og ég gæti hugsað mér, að ýmsum hv. þm. þætti hart að gengið, ef ætti vegna svo óvissra umbóta á þessum vegi að stöðva eða gera minna af framkvæmdum annars staðar. En þetta er nú ekki mín afstaða í þessu máli. Ég álít, að þingið eigi að treysta sjálfu sér til þess að ráðstafa tekjum ríkissjóðs árlega eftir því, sem bezt hentar þörf landsins, og að það sé fráleitt af þinginu sjálfu að binda sínar eigin hendur um það, hvernig megi ráðstafa tekjum, sem það og enginn annar á að hafa til ráðstöfunar. Það er ekkert eðlilegra en að þingið geri á hverjum tíma ráðstafanir, eins og það hefur gert, bæði til þessara hluta og annarra, eftir því sem þörfin þykir mest kalla að. Og reynsla hefur fengizt fyrir því, að ef ríkið bindur fé fram í framtíðina, þá hlýtur að reka að því, að slík löggjöf er bundin og ríkisstjórnin fyrirskipar að fella niður ýmiss konar greiðslur, og ég er ekki í vafa um, að eins mundi fara innan skamms, ef till. n. yrðu samþ. Þetta á við bæði um framlag til brúagerða og framlag til Suðurlandsbrautarinnar, og yfirleitt allar slíkar fyrirframákvarðanir, sem hljóta að vera gerðar meira og minna blindandi. Ég skal þó í sjálfu sér hvað viðvíkur brúasjóðnum viðurkenna, að það stendur nokkuð sérstaklega á með hann, vegna þess að benzínskatturinn var hækkaður um 1 eyri á síðasta þingi, og var ákveðið, að þessum auknu tekjum skyldi varið til nýrra brúa. Þess vegna hef ég látið það í ljós við hv. n., að ég teldi það í sjálfu sér skiljanlegt, að þingið vildi halda sér við það, en annars gildir hið sama um það og aðrar slíkar ráðstafanir, enda greiddi ég atkv. á móti því á síðasta þingi. En ef fara á út í það að binda þessar tekjur með nokkrum hætti, þá tel ég, eins og ég hef áður sagt, að það yrði heppilegast að gera það með þeim hætti, sem farið er fram á á þskj. 567, að sá afgangur, sem mundi verða, kæmi þá fleirum til góða en þessum eina vegi, og ekki síður fyrir þá sök, hverju hér er í rauninni á glæ kastað í bili, þar sem ekki er sýnilegt, að það komi að gagni á næstunni. Hins vegar er víðsvegar á landinu beðið eftir nauðsynlegum vegagerðum, sem hægt er að koma áleiðis með miklu meiri árangri fyrir líðandi stund en þessi vegagerð mundi hafa.



Eins og tekið er fram í nál. fjhn. á þskj. 525 og frsm. vék að, þá lít ég þannig á þetta mál, að réttast væri að samþ. frv. eins og það kom frá stjórninni. Þetta stafar ekki af því, að það sé nein andstæða eða óvinátta frá minni hendi til þeirra framkvæmda, sem um er að ræða í brtt. n., heldur hitt, að ég er á sömu skoðun og kom í ljós hjá hæstv. fjmrh., að það sé mjög óviðeigandi, þegar Alþingi er að binda tekjur ríkisins þannig, að þetta skuli ganga í þetta verkið og hitt í hitt o. s. frv. Ég lít þannig á, að það eigi að vera á valdi Alþingis að ráða á hverjum tíma, hvernig því fé sé varið, sem inn kemur með sköttum og tollum, sem ríkið hefur tekjur af. Hvað sérstaklega snertir þetta mál, þá hef ég kynnzt því árum saman í sambandi við starfsemi mína í fjhn., hvað þetta er óheppilegt að vera að skipta þeirri fjárveitingu, sem til vegagerða þarf, í tvennt og jafnvel til margra sömu vega og vera að setja það inn í fjárl., að þetta skuli borga af benzínskattinum til þessarar brautar og hitt til hinnar. Viðvíkjandi því, hvort það sé svo sérstaklega nauðsynlegt að leggja til hliðar einn eyri af þessum skatti til þess að byggja fyrir það brýr, þá er hið sama að segja um það, að ef ríkissjóður sér sér fært að byggja brýr áfram, þá er sjálfsagt að fylgja því, eftir því, sem fjhn. telur á hverjum tíma réttmætt og eðlilegt. En að binda tekjur ríkissjóðs á þennan hátt, það er ákaflega óviðfelldið, og hefur verið farið inn á þær brautir í þeim tilgangi að gera hina ýmsu skatta, sem á eru lagðir, vinsælli en ella, að ákveða, að þetta skuli renna í þennan staðinn og hitt í hinn, en það er ekki tekið með í reikninginn, hvað ríkið þarf til þess að halda uppi þeim framkvæmdum, sem nauðsynlegar eru. Ég sé svo ekki ástæðu til að tala frekar um þetta mál. Það er ekki það kappsmál frá minni hálfu, að ég sjái ástæðu til þess að þreyta neinar kappræður um það. En þetta er sjónarmið, sem ég hef ekki einungis nú, heldur hef haft á undanförnum árum, og ég get ekki fallið frá fyrir þeim rökum, sem ég hef hingað til heyrt, hvorki hvað snertir þetta mál né ýmis önnur, sem svipað stendur á með.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Á síðasta þingið var það ákveðið í sérstökum lögum, að einn eyrir af benzínskattinum skyldi lagður til hliðar til brúagerða. Ég fylgdi þá þessu máli, vegna þess að reynslan hefur verið sú, að það hefur verið mjög erfitt að fá fjárveitingu til hinna stærri og kostnaðarsamari brúa, vegna þess hvað ásóknin hefur verið mikil um byggingu hinna smærri brúa. Þess vegna var mjög erfitt að koma stærri fjárveitingu í þessu skyni inn í fjárlögin: Út frá þessu sjónarmiði var sett fram till. um það að stofna sérstakan brúasjóð, sem ekki varð að sérstökum lögum, en í þess stað var ákveðið, að einn eyrir af benzínskattinum skyldi lagður til hliðar til þessara framkvæmda. Ég er hv. n. þakklátur fyrir það, að meiri hl. hennar, eða 4 af 5 nm., hefur lagt til, að þessu yrði haldið áfram eins og ákveðið var með l. í fyrra. Það væri náttúrlega ekki viðunandi fyrir þingið að breyta þessu nú þegar í stað, eftir að þessi ákvæði hafa verið sett í l. Ég veit, að þeir, sem hafa gert sér vonir um að fá afgreiðslu á þessu máli, mundu verða fyrir ákaflega miklum vonbrigðum, ef nú yrði horfið að því ráði að fella niður ákvæðin, sem þá voru sett. Ég vildi þess vegna taka undir með meiri hl. n. í þessu efni og vænti þess, að þessi till. verði samþ. Ég heyrði ekki heldur betur en að hæstv. fjmrh. mælti líka með því, að þessi breyt. yrði gerð á frv., og var það í samræmi við það, sem gert er ráð fyrir, að fram kæmi í sambandi við þetta mál.



Herra forseti! Frsm. n. hefur þegar gert grein fyrir till. n. og hvernig hún lítur á þetta mál, og ætla ég ekki að ræða frekar um það. En ég get ekki látið hjá líða að minnast örfáum orðum á þá brtt., sem hæstv. fjmrh. hefur borið hér fram, vegna þess að mér kemur hún nokkuð á óvart, og mér skilst, að eitthvað annað muni búa undir en þegar hefur komið í ljós. Þegar þetta mál var til afgreiðslu hjá n., þá var ráðh. með henni í ráðum, og hann lýsti því yfir á fundi n. þá, að hann hefði ekkert við það að athuga, að málið yrði afgr. með því móti, sem n. lagði til, þ. e. a. s. með því móti, að þessum eina eyri yrði, eins og áður er tekið fram, varið til brúagerða, og eftir að ráðstafað væri eins og getið er um í l. fé til vegagerða af þessum skatti, þá færu hinar óvissu tekjur til lagningar Suðurlandsbrautarinnar eins og stendur í l. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs og bæjarfélaga, sem þetta frv. er tekið upp úr og á að vera áframhald af. Mér virðist því, að hér muni vera um einhverja aðra yfirvegun að ræða hjá hæstv. ráðh. en hann lét í ljós við n., og virðist mér því eðlilegt, að þetta mál yrði tekið út af dagskrá að þessu sinni, svo n. gefist kostur á að athuga þetta nánar við ráðh., hvað valdið hefur þessum breyt. hjá honum. Ég get lýst því yfir við hv. d., að ég er í raun og veru andvígur þessu, að framlengja þennan skatt, og það mjög. Ég lýsti því líka yfir á fundi n., að ég teldi það mjög óaðgengilegt að láta framlengja hann, nema vissa væri fyrir því, að þeir, sem verst yrðu úti vegna þessa skatts, fengju eitthvað í staðinn, sem gæti forsvarað það, að þessi skattur yrði látinn haldast, þrátt fyrir dýrtíðina, sem nú er í þessu efni. Og þó það væri ákaflega óvíst, sem með þessu móti kæmi til Suðurlandsbrautarinnar, þá virðist þó vera, að það gæti orðið eitthvað. Vegamálastjóri virðist einnig hafa fengið einhverja eftirþanka, en eins og vitað er, þá hefur hann alltaf staðið á móti þessari vegalagningu. Hann hefur talið hana óþarfa og lagt frá upphafi á móti henni, og þá er ekki nema eðlilegt, að hann hamli því, að þetta komist áfram, eins og flm. hafa viljað, því að við höfum verið sammála um, að þetta væri bráðnauðsynlegt til þess að leysa samgönguerfiðleika hér á milli höfuðstaðarins og Suðurlandsundirlendisins. Þegar þessi skattur var upphaflega lagður á, þá var það sett inn í l., að 20 þús. kr. af honum skyldu renna sem flutningastyrkur til þeirra héraða, sem þyrftu að flytja vörur lengstar leiðir og borguðu mest af skattinum. Þar með viðurkenndi þingið strax í byrjun, að viss héruð á landinu yrðu sérstaklega illa úti, og væri sjálfsagt að leiðrétta það að einhverju leyti. Ég veit, að þeir, sem þá áttu sæti á þingi, muna eftir afgreiðslu þessa máls. Þessi styrkur féll furðu fljótt niður, þó að það sé vitanlega öll sanngirni, sem mælir með því, að hann héldist, en í þess stað var hafizt handa um að leysa á víðunandi hátt samgönguerfiðleikana við Suðurlandsundirlendið. Skaftafellssýslurnar og Rangárvallasýsla eru þær sýslur, sem mest borga af benzínskattinum, þar sem þær hafa engar hafnir og verða að flytja allar þungavörur um 100–300 km leið heim til sín. En það verður að viðurkenna, að nokkuð af þessum skatti hefur farið til Þingvallabrautarinnar og Suðurlandsbrautarinnar, og við, sem þekkjum til ferðalaga og flutninga á veturna á þessum leiðum, teljum það víst, að ef þessar 3 leiðir verða opnaðar og það fljótlega, þá væri allvel séð fyrir samgöngunum milli Suðurlandsundirlendisins og hafna hér vestan heiða, og mætti lýsa því nánar, ef ástæða væri til þess talin. Eins og kunnugt er, þá er sú stefna nú uppi hjá Alþingi og ríkisstj. að fella niður skatta og létta þeim af, eftir því sem hægt er og það kæmi réttlátt niður, og þar sem þessi hækkun á benzínskattinum hefur verið bráðabirgðatekjuöflun undanfarið, þá væri það mjög eðlilegur hlutur, að hann væri ekki framlengdur nú, eftir þeirri stefnu, sem nú ríkir í fjármálum. Því að ef nokkuð er nauðsynjavara hér á landi, þá er það benzín. Það er alveg óhugsandi að halda uppi nokkurri framleiðslu nema með mjög mikilli benzínnotkun, og það er ekki neinn smáskattur, þegar benzínið er nú komið upp í 58 aura lítrinn, þá er það ekki smáræði, sem þarf til þess að reka allan þann vörubílafjölda, sem nú er orðinn nauðsynlegur þáttur í framleiðslustarfsemi sveita, svo að segja alls staðar. Þetta, að afnema hann, mundi þá fyrst og fremst vera að mjög miklu leyti eitt af því sjálfsagða, sem gera þyrfti, ef ætti að létta sköttum af nauðsynjavörum. En það, að ég gat verið með því, að þessi skattur yrði framlengdur, var, að Suðurlandsbrautinni yrði haldið áfram með meiri kraft en verið hefur hingað til. Það hefur verið álit Alþingis fram til þessa, að þessi vegur væri mjög nauðsynlegur, alveg gagnstætt því, sem vegamálastjóri hefur lagt til, og mér skilst, að þessi brtt. hæstv. fjmrh. muni vera að undirlagi vegamálastjóra og að honum hafi ekki verið kunnugt um afstöðu vegamálastjóra til þessara framkvæmda áður. Það er náttúrlega engin réttlæting í því hjá hæstv. fjmrh., að tekjurnar verði bundnar, ef till. n. verði samþ., því að þær verða jafnbundnar með till. hans. Það er aðeins afgangurinn, sem skiptist á annan veg. Það er reynt að dreifa honum, svo að hann kemur ekki að neinum notum, því að litlar upphæðir eru lítils virði í þessu efni, en ef um einhverja upphæð er að ræða. þá kemur hún að miklu meiri notum á einum stað en ef farið er að dreifa henni í marga staði. Mér þykir mjög sennilegt, að nægilegt fé verði fyrir hendi til þess að leggja í þessar smávegalagningar, eins og nú standa sakir. Hins vegar hefur ekki verið gert ráð fyrir eins miklu fé til þessarar brautar til þess að hún verði lögð á eins skömmum tíma eins og þörf er á. Ég vildi benda á, að það, sem hér er um að ræða, er ekkert annað en þessi gamla barátta hér á þingi um það, hversu nauðsynleg þessi braut er. Hér er enn komið fram hið gamla vantraust til brautarinnar, og það, að mér skilst, að undirlagi hæstv. fjmrh., og hér er náttúrlega um sömu baráttuna að ræða í þessu efni eins og hefur verið hér á hæstv. Alþ. áður. Við, sem fyrst og fremst eigum að búa að þessari braut og höfum áhuga á málinu, að það fái viðunandi lausn, leggjum á það mikið kapp, að allt verði gert, sem hægt er, til þess að fá þessa braut sem fyrst. Og ef þessi brtt. hæstv. fjmrh. verður samþ., sem þýðir það, að ekki mega einu sinni standa sömu ákvæði í l. eins og áður viðkomandi Suðurlandsbrautinni, þá er ég algerlega á móti því, að þessi skattur verði lagður á. Ég vildi, af því, sem ég þegar hef greint, mælast til þess, að þetta frv. verði tekið af dagskrá, svo að n. gæfist kostur á að tala við hæstv. fjmrh. um brtt. hans, sem hér liggur fyrir, en ekki hefur gefizt kostur á til þessa.



Síðan mál þetta var til 2. umr., hefur það verið athugað í allshn., sem hefur fundizt rétt að veita 3 nýjum mönnum ríkisborgararétt. Í samræmi við það hefur hún borið fram brtt. á þskj. 573 og 578. Að því er snertir fyrri manninn, sem nefndur er á þskj. 573, þá fullnægir hann öllum skilyrðum til að öðlast ríkisborgararétt. - Síðari maðurinn hefur ekki verið hér í 14 ár fyrr en 1. okt. 1941, og er því ætlazt til, að 1. öðlist ekki gildi hvað hann snertir, fyrr en eftir að hann hefur uppfyllt 10 ára skilyrðið. Maður sá, sem nefndur er á þskj. 578, Baarregaard, hefur ekki verið hér í 10 ár fyrr en 31. ág. 1941, og er því sams konar brtt. við 2. gr. frv. að því er hann snertir.

Frsm. meiri hl. (Gísli Guðmundsson) : Þetta frv., sem hér liggur fyrir, um breyt. á áfengisl., felur í sér staðfestingu bráðabirgðal., sem gefin voru út af hæstv. ríkisstj. 29. október 1940. Efni þeirra bráðabirgðal. er það, að ríkisstj. skuli vera heimilt að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda meira en 2¼ af hundraði af vínanda að rúmmáli, til þess að selja hinu brezka setuliði. En þetta er hámark þess áfengismagns, sem hefur mátt vera í öli, sem framleitt er hér á landi. Þetta mál mun hafa legið þannig fyrir á síðasta hausti, að ríkisstj. mun hafa borizt vitneskja um það frá hinu brezka setuliði, að það mundi telja sér nauðsyn á að flytja inn áfengt öl handa setuliðinu til neyzlu, ef ekki væri hægt að fá þetta öl keypt hér á landi. Það var þá skoðun hæstv. ríkisstj., að ástæðulaust væri að láta þann innflutning fara fram á þessari erlendu framleiðslu og réttara væri þá að gefa undanþágu frá íslenzkum 1., til þess að þessi framleiðsla mætti fara hér fram, þó með þeim takmörkunum, að salan færi eingöngu fram til þeirra útlendinga, sem hér er um að ræða, en ekki til íslenzkra manna. Meiri hl. allshn. getur fallizt á, að þær forsendur, sem virðast hafa legið til grundvallar fyrir útgáfu þessara bráðabirgðal., séu nokkuð veigamiklar, bæði með tilliti til þeirra tekna, sem ríkissjóður getur af þessu haft, og svo með tilliti til þess, að það á að vera hægt að hafa allrækilegt eftirlit með þessari framleiðslu, sem er í íslenzkum höndum, og virðist því meiri hl. n., að ekki væri ástæða til þess að hindra það, að þessi bráðabirgðal. verði endanlega staðfest. N. hefur því lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt. Einn af nm. meiri hl. hefur skrifað undir nál. með fyrirvara, og mun hann, að ég hygg, gera sérstaklega grein fyrir honum. En minni hl. n., hv. þm. N.-Ísf. (VJ), hefur ekki getað fallizt á að skrifa undir álitið með meiri hl. og hefur lagt fram sérstakt nál., þar sem hann leggur til, að frv. verði fellt, og mun hann væntanlega gera grein fyrir afstöðu sinni til málsins.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : Við 2. umr. málsins hafði landbn. borið fram brtt. á þskj. 454. Hins vegar höfðu þá hv. þm. V.-Húnv. og hv. þm. Ísaf. borið fram brtt. um sama efni á þskj. 477. Nú hefur landbn. borið fram nýja brtt. um þetta mál á þskj. 538, og mér skilst, að það muni verða samkomulag við hv. flm. brtt. á þskj. 477, ef þessi till. n. verður samþ., þá taki þeir sína till. aftur. Þá vil ég enn fremur geta þess, að n. lítur þannig á, að orðið „atvinnumálaráðherra “ í 2. málsgr. skuli heldur vera „ráðherra“, og þá yrði það sá ráðherra, sem færi með þessi mál á hverjum tíma. Við vitum það, að verksviðin skiptast nokkuð upp og ofan, eftir að ráðherrunum fjölgaði, og er eðlilegast, að sá ráðh., sem hefur yfirleitt með þessi mál að gera, hafi einnig umsjón með þessari hlið þeirra. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort honum finnist þörf á sérstakri brtt. um þetta atriði, eða að hann skoði þetta næga leiðréttingu á frv.

Forseti (JörB) : Ég skoða ekki þörf á að bera fram sérstaka brtt. við frv. Samkv. eðli málsins fer sá ráðh. með það, sem það heyrir undir. Mun því þetta atriði verða leiðrétt við endurprentun.



Ég vil aðeins staðfesta það, sem hv. frsm. landbn. sagði, að samkomulag varð um, að við tækjum aftur brtt. okkar á þskj. 477, ef hin nýja brtt. n. verður samþ. með þeirri leiðréttingu, sem hv. frsm. gat um. Þá mun landbn. að sjálfsögðu taka aftur brtt. sína á þskj. 454.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forsetil Þetta frv. er flutt af meiri hl. fjhn., og það er ágreiningur í þeirri góðu n. um málið. Minni hl. hefur nú skilað áliti um málið á þskj. 492. Þetta frv. er um það, að frá 1. jan. 1942 skuli tekju- og eignarskattur af vaxtaeignum og tekjum af þeim innheimtur á sérstakan hátt, eins og fram er tekið í frv. Til vaxtafjár samkv. l. þessum teljast opinber verðbréf, og teljast þar til bankavaxtabréf, ríkisskuldabréf, skuldabréf bæjar- og sveitarsjóða og stofnana þeirra og önnur slík verðbréf, útgefin af opinberum stofnunum eða fyrirtækjum. Og ennfremur skuldabréf, víxlar og aðrar fjárkröfur, sem tryggðar eru með veði í fasteign að einhverju eða öllu leyti, eða með tryggingarbréfi í fasteign. Í 3. gr. er fram tekið, að ákvæði l. þessara nái ekki til vaxtaeigna eða vaxtatekna þeirra aðila, sem undanþegnir eru slíkri skattgreiðslu samkv. l. um tekju- og eignarskatt. Það mundi því ekki snerta banka eða sparisjóði, sem eiga mikið af opinberum verðbréfum og skuldabréfum, sem tryggð eru með veði í fasteign. Í 4. gr. frv. er ákveðið, að vaxtaskatturinn skuli nema 25% af hinni skattskyldu vaxtahæð. 5. og 6. gr. eru um innheimtu á þessum skatti. Ég vil vekja athygli hv. þdm. á því, að í 6. gr. er á einum stað prentvilla, þar sem stendur „sbr. h- og c-lið 2. gr.“, en á að vera a- og b-lið o. s. frv., því að það er ekki um aðra liði að ræða í 2. gr. frv. 7. gr. er um það, hverjir skuli innheimta þennan skatt. 8. og 9. gr. kveða á um það, að þeir, sem telja fram til skatts vaxtafé og tekjur af því, skuli fá þann vaxtaskatt endurgreiddan með þessum hætti, sem í frv. getur, til þess að tryggt verði, að þessi skattur lendi ekki á þeim, sem telja fram samkvæmt 1. þær eignir, sem hér er um að ræða, og tekjur af þeim, heldur nái aðeins til þeirra, sem láta niður falla að telja þessar eignir og tekjur af þeim fram. Hér er ekki um nýjan skatt að ræða, heldur um það að beita sérstakri aðferð til þess að ná réttmætum sköttum af þeim, sem ekki hafa talið fram að undanförnu. Ég tel, að þetta frv. nái of skammt. Það hefði einnig átt að gilda um innistæðufé í bönkum og sparisjóðum. En flm. slepptu því að hafa frv. svo víðtækt að þessu sinni, í þeirri von, að það væri meiri vissa fyrir því, að það næði fram að ganga nú á þessu þingi. Nú er enn meiri ástæða til þess en áður að ná skatti af verðbréfum og skuldabréfum og tekjum af þeim, og meiri heldur en af innistæðum, vega þess að vextir af sparifé á innistæðureikningum í bönkum og sparisjóðum hafa lækkað nýlega og eru nú miklu lægri heldur en af verðbréfum. Frv. um þetta efni hefur legið fyrir tveimur síðustu hv. Alþ. Það var upphaflega flutt árið 1939 af fjhn. í hv. Ed. Það er fróðlegt að athuga ummæli hv. 1. þm. Reykv., sem þá var frsm. n. í þessu máll. Sá hv. þm. sagði við það tækifæri, að það hefði komið í ljós, að af handhafaverðbréfum hefði ekki komið nema örlítið brot til framtals hjá eigendum þeirra. Hann sagði líka, að ekki væri hægt að búa við það fyrirkomulag, að þeir, sem telja fram, bæru þungann, en hinir, sem ekki telja fram, sleppi við gjöld. Hv. þm. sagði þá einnig, að með frv. væri bent á sniðuga aðferð til þess að ná vaxtaskattinum og rjúfa þá leynd, sem um það væri, hvað menn hefðu í tekjur af verðbréfum. Frv. þetta, sem kom fram á árinu 1939, var samið af milliþn. í skatta- og tollamálum, sem hv. 1. þm. Reykv. (MJ) átti sæti í: Afdrif þess frv. þá voru þau, að það var afgr. í Nd. með þeirri breyt., að ákvæðin um innistæðuféð voru tekin út úr frv. Þegar það því var afgr. út úr hv. Nd. þá, var það alveg eins að efni til og þetta frv., sem liggur hér fyrir frá meiri hl. fjhn. En þetta frv. 1939 hlaut þá ekki endanlegt samþ. í hv. Ed. Þetta frv. var svo á ný flutt á síðasta Alþ. af mér og hv. 2. þm. Skagf. (StgrSt). Það fékk athugun í þingn., en ekki varð samkomulag um málið í n. Meiri hl. n. var á móti frv. þá og bar aðallega fyrir sig álitsgerð frá bankastjórn Landsbankans og framkvæmdastjórn Söfnunarsjóðs Íslands. Og í þessar álitsgerðir vitnar hv. minni hl. n. nú. En það er eftirtektarvert, að í báðum þessum álitsgerðum er alveg sneitt hjá aðalatriðum málsins. Þeir forráðamenn Landsbankans og framkvæmdastjórn Söfnunarsjóðs víkja alls ekki að því, að það sé ekki eðlilegt, að þeir, sem ekki telja fram eignir sínar og tekjur, sleppi við lögákveðna skatta, ef unnt er að ná skattgreiðslu hjá þeim eins og öðrum. Fram hjá þessu er vandlega gengið í báðum þessum álitsgerðum. Minni hl. fjhn. hefur skilað hér nál. á þskj. 492, sem ég geri ráð fyrir, að frsm. þess nefndarhluta, hv. þm. A.- Húnv. (JPálm), geri grein fyrir. Í þessu áliti er meira af stóryrðum heldur en haldgóðum rökum. Þar er talað um þekkingarlitla og ófyrirleitna menn, sem hafi dreift út um landið herfilegustu blekkingum. Frsm. minni hl. n. mun hafa samið þetta nál. En hv. 3. landsk. (StSt) hefur undirskrifað það með honum. Hann (3. landsk.) mun ekki hafa samið skjalið, því að ég er viss um, að orðbragðið hefði þá verið nokkru prúðmannlegra heldur en það er, en hann hefur undirskrifað þskj., án þess að kynna sér efni þess svo sem skyldi, því að ef hann hefði gert það, mundi hann hafa komizt að raun um, að í þessu nál. eru villandi upplýsingar um málið. Skal ég ekki um það segja, hvort þær eru bornar fram af þekkingarskorti eða ófyrirleitni, svo að notuð séu orð hv. þm. A.- Húnv. í hans nál. Ég vil fara nokkrum orðum um þær mótbárur, sem fram koma í nál. minni hl. n. Þar er talað um, að bankarnir séu mótfallnir frv., - mun það og vera. En það er ekki sönnun fyrir því, að málið eigi ekki rétt á sér. En síðan segir í nál., að sama máli og um bankana muni gegna í þessu efni um hverja einustu sparisjóðsstjórn á landinu, enda mundu slík l. sem þessi hafa í för með sér aukinn reksturskostnað fyrir allar peningastofnanir landsins, segir í nál. Ég fullyrði, að hv. þm. A.-Húnv. hefur ekki spurt um álit allra sparisjóðsstjórna á landinu og veit því ekki um það. Það er líka rangt, að þetta hafi aukinn kostnað í för með sér fyrir allar peningastofnanir í landinu. Um flesta sparisjóði er það að segja, að þessi l. mundu ekki valda þeim neinni aukinni fyrirhöfn eða kostnaði. Ég fullyrði ennfremur, að í svari Landsbankans í fyrra er miklu meira gert úr fyrirhöfn bankans fyrir þessu heldur en rétt er. Hv. minni hl. n. vitnar í skýrslu, þar sem birtir eru reikningar Landsbankans 1939. Og á þeirri skýrslu byggir minni hl. svo útreikninga sína um það, hve vaxtaskatturinn mundi nema mikilli upphæð. En sú skýrsla er mjög ófullkomin og of gömul til þess að hægt sé að byggja útreikninga um þetta efni á henni. Þess vegna er ekki hægt að taka mark á útreikningi hv. minni hl. í þessu efni. Til sönnunar mínu máli í þessu efni vil ég benda á tvennt. Í fyrsta lagi, að jafnvel. þótt skýrsla þessi um opinber verðbréf, sem birt er með bankareikningnum í árslok 1939, hefði verið tæmandi, þegar hún var gerð, en. um það skal ég ekkert fullyrða, þá er nú ekkert hægt að byggja á henni, vegna þess að árið 1940 og á þessu ári hefur mikið bætzt við af opinberum verðbréfum, sem eru eign skattskyldra aðila. Og ef í eigu skattskyldra aðila eru veðskuldabréf, sem nema mörgum millj. kr. eftir þessari skýrslu Landsbankans, þá eru til veðskuldabréf, sem gefin eru út til handhafa, sem ekki eru talin í þessari skýrslu, og þau munu nema mörgum millj. kr: Nú heldur hv. minni hl. því fram, að innheimta skatts af verðbréfum og skuldabréfum sé í því lagi, að ekki sé þörf þar um að bæta eða a. m. k., að það sé hægt án sérstakrar löggjafar. Vitna þeir þar í álit mþn. í skattamálum, sem fylgdi frv. um vaxtaskatt 1939. En minni hl. getur aðeins um nokkuð af því, sem mþn. segir, en sleppir öðru. Um aðferð skattinnheimtunnar segir svo í áliti minni hl., með leyfi hæstv. forseta : „Aðferð skattheimtunnar er þessi : Skuldarinn er krafinn sagna um það, hverjum hann skuldar, en ef hann getur ekki gefið það upp, er hann sjálfur krafinn um skatt af skuldinni“. Þetta er villandi frásögn. Það er ekki rétt, að sá, sem skuldar fjárhæð, en vill ekki eða getur ekki gefið upp nafn þess, sem hann skuldar, sé ætíð krafinn um skatt af upphæðinni, því að þótt framteljandi, sem telur fram skuld án þess að gefa upp nafn lánardrottins, fái ekki að draga skuldina frá eign sinni eða vextina frá tekjum sínum, þá er alls ekki vist, að hann þurfi að borga skatt af skuldinni. Margir framteljendur komast ekki í skatt, tekjur þeirra eða eignir eru ekki meiri en það, og aðrir borga miklu lægri skatt heldur en lánardrottinn ætti að greiða af upphæðinni, ef þetta frv. yrði að lögum. Ég get ekki séð í þessu máli nema tvær leiðir, sem gætu talizt löggjafarvaldinu samboðnar. Önnur er sú, að gera ráðstafanir, eftir því sem unnt er, til þess að innheimtir verði þeir skattar, sem lögum samkvæmt á að greiða, og þetta frv. er spor í þá átt, og ég held, að eins og nú er ástatt, sé full ástæða, fyrir ríkissjóðinn að taka þá skatta, sem menn eiga að greiða, ef einhver leið er til að innheimta þá. Hin leiðin er sú, að undanþiggja alla peninga- og verðbréfaeign skatti, en ég vil ekki mæla með þeirri leið, því að það væri rangt gagnvart þeim, sem eiga fjármuni í öðrum eignum. En það sjá allir, að það er óþolandi ástand, að þeir, sem telja fram tekjur og eignir samvizkusamlega, eins og skylt er að gera, séu látnir borga, en þeir, sem vilja draga undan, séu látnir sleppa. Þetta er aðalatriðið, og vænti ég, að öllum hv. þdm. sé það ljóst.

* Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Það er ekki þýðingarmikið að hafa um þetta langar umr., bæði vegna þess, að hér er fátt manna við, og einnig vegna þess, að það virðist vera svo, að a. m. k. sumir þeir hv. þm., sem hafa lagt kapp á þetta mál, vilji ekki taka rök til greina. Hv. frsm. meiri hl. og 1. flm. þessa máls byrjaði á því að gefa þá skýringu, að ekki væri ætlazt til, að frv. næði til þeirra, sem undanþegnir eru tekjuskatti, og það er rétt. Það á aðeins að ná til þeirra, sem eru skattskyldir af eignum og tekjum. Hv. frsm. fór um það nokkrum orðum, að í nál. mínu og hv. 3. landsk. væru óviðeigandi stóryrði, en minna af rökum. Einu stóryrðin, sem hann tilfærði, voru þau, að því væri dreift út um landið af þekkingarlitlum og ófyrirleitnum mönnum, að á þessu sviði væru dregnir undan skattgreiðslu fleiritugir milljóna króna. En það er svo, að á þessu hefur verið látið bera, ekki aðeins á fundum; heldur einnig í þingsalnum, að því hefur verið haldið fram, að það ættu að vera jafnvel 60–70 millj., sem dregið væri undan skatti af verðbréfum og skuldabréfum. Þetta tel ég lýsa svo mikilli vitleysu, að furðu gegni, eða þá að hér er um sérstaklega mikla ófyrirleitni að ræða, svo að þau stóryrði, sem voru viðhöfð, eru ekkert annað en túlkun á sannleikanum, sem blasir við bæði hér á þingi og utan þings. En vegna þess, að þessu hefur verið haldið svo mjög á lofti, þá fórum við minni hl. fjhn. að leita okkur upplýsinga um, að hve miklu leyti væri í þessu hæft, því að ef þetta væri rétt, þá væri mikil ástæða til að koma þessum l. á, en ef lítið væri í því hæft; þá væri grundvöllurinn runninn undan þessu frv. Og þær upplýsingar, sem við fengum og bent er á í nál. okkar, þær eru fengnar úr reikningum Landsbankans, þeim síðustu, sem völ var á, sem sé reikningunum frá 1939, en það er það ár, sem hv. flm. frv. hafa byggt á undanfarið. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. tók fram, að árið 1940 og á þessu ári hefur eitthvað bætzt við af verðbréfum, en ég geri ráð fyrir, að þau skiptist á milli þeirra aðila, sem eru skattfrjálsir, og hinna, sem eru skattskyldir, í svipuðum hlutföllum og áður var og þess vegna sé hér um tiltölulega lítið að ræða, a. m. k. ekki svo mikið, að ástæða sé til þess vegna að leggja í allan þann kostnað og fyrirhöfn, sem ætlazt er til með þessu frv. Það er út af fyrir sig rétt, og sjálfsagt geta allir hv. þm. verið sammála um það, að ekki er réttlæti í því, að einstöku mönnum sé heimilt að draga það undan skatti, sem að réttu lagi á að telja fram. En í okkar skattal. er engin heimild til slíks, svo að ég held, að þar sé meira um að kenna vanrækslu skattan. heldur en viðleitni manna til að draga undan skatti. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. meiri hl. vitnaði í ræðu hv. 1. þm. Reykv. hér á þingi 1939, þá er um það að segja alveg það sama og ýmislegt annað, sem fram hefur komið í þessu máli, að það er byggt á fullkomnum misskilningi, þeim misskilningi, að það er ekki tekið til greina, hvað yfirgnæfandi meiri hluti af þessum verðbréfum er í eigu skattfrjálsra aðila. Það getur hver maður séð, sem nokkuð þekkir inn í fjármálapólitík okkar lands, að hér er ekki tekið rétt tillit til, hvað mikill hluti af verðbréfum, skuldabréfum og vaxtafé er í eigu skattfrjálsra aðila, en að fá um það nægilega glöggar skýrslur tel ég ekki unnt, en það er vist, að allar skýrslur, sem fengizt hafa um þessa hluti, eru þannig, að frekar má bæta við þá upphæð, sem er í eigu skattfrjálsra aðila, heldur en draga frá, því að það er vist, að eins og skýrslur peningastofnananna hafa verið, þá eru þær ákaflega mikið villandi, vegna þess að sömu upphæðirnar hafa í mörgum tilfellum verið taldar fram í 2, 3 eða 4 stöðum. Af þeirri sök verður útkoman alveg fölsk eftir þeim skýrslum, sem við höfum á þessu sviði aðgang að. Snertandi það, að það sé rangt, að allir bankar og sparisjóðir séu á móti því að leggja á sig þessa auknu fyrirhöfn, sem farið er fram á í þessu frv., er það að segja, að við áttum tal við bankastjórana á síðasta þingi. Að vísu kom ekki skriflegt álit nema frá stjórn Landsbankans, en bankastjórar Útvegsbankans og Búnaðarbankans létu í ljós alveg sams konar álit í þessu efni, og þannig er einnig með allar sparisjóðsstjórnir, sem ég hef haft spurnir af eða talað við. Að vísu hef ég ekki átt tal við þá alla, en ég hygg, að ekki sé hægt að finna neinn sparisjóðsgjaldkera, sem vildi leggja á sig þá fyrirhöfn, sem frv. mundi baka peningastofnununum. Hv. frsm. gekk svo langt í fjarstæðum sínum, að hann hélt því fram, að það mundi ekki baka bönkunum neinn aukinn rekstrarkostnað, þó að þetta frv. næði fram að ganga. Það gegnir alveg furðu, að nokkur hv. þm. skuli halda því fram, að ef farið er að innheimta skatt af öllum vaxtamiðum og öllum verðbréfum eins og gert er ráð fyrir í frv., hvort sem það er talið fram til skatts eða ekki, að því fylgi engin fyrirhöfn. Það hlýtur hver maður að sjá, að það hefur mikla fyrirhöfn í för með sér og getur ekki komið fram nema með auknum rekstrarkostnaði hjá viðkomandi stofnunum. Hv. frsm. meiri hl. var að tala um, að sú skýrsla, sem fylgdi landsbankareikningnum 1939 og við vitnum í í okkar nál., væri ófullnægjandi; af því að hún taki ekki til bréfa, sem síðar hafa verið gefin út. Það er vitanlega rétt, að hún nær ekki yfir bréf, sem gefin hafa verið út eftir að hún var samin, en það liggja engin rök fyrir, að hún sé ófullnægjandi að því leyti, sem hún nær til, en hún sýnir einmitt, hvað miklar öfgar það eru, sem hefur verið haldið fram á þessu sviði, og þar með, að falskur grundvöllur sé undir tilveru þessa frv. Þá er þetta, að það sé ekki rétt, að ekki sé hægt að fá til framtals öll handhafaskuldabréf, sem er veð fyrir, en það er frá mínu sjónarmiði fyrir handvömm þeirra, sem stjórna skattamálunum, því að eins og tekið hefur verið fram í okkar nál., er það venja, að sá; sem skuldir telur fram, er spurður, hvar þær séu, en ef hann getur ekki gefið það upp, verður hann að borga skattinn, ef hann er skattskyldur, en það getur verið, að einhverjir sleppi undan að greiða þann skatt, af því að þeir séu ekki skattskyldir, vegna þess að eignir þeirra og tekjur séu ekki það miklar, að þeim beri að borga skatt, en það er ekki til bóta að láta skattal. ná lengra niður á við en gert hefur verið, eins og mundi verða, ef frv. næði fram að ganga. Viðvíkjandi ályktunarorðum hv. frsm. meiri hl., að hér sé annaðhvort að gera - að undanþiggja öll verðbréf og skuldabréf og helzt allt vaxtafé í landinu tekju- og eignarskatti eða koma á því skipulagi, sem lagt er til í frv., og gera allar peningastofnanir í landinu að skattainnheimtustofnunum. - Það er mér ekki hægt að ganga inn á. Og þó að eitthvað kunni að vera dregið hér undan skatti, þá held ég, að það sé ekki svo mikið, að það borgi sig undir nokkrum kringumstæðum að leggja í alla þá fyrirhöfn, sem hlyti að verða því samfara að gera allar peningastofnanir í landinu að innheimtustofnunum. Að öðru leyti skal ég ekki þreyta þá fáu hv. þdm., sem eru hér viðstaddir, með lengri ræðu. Þetta mál er búið að vera hér þrætumál á tveimur undanförnum þingum, og kann að vera, að það verði það áfram, ef þeir, sem telja sér hag í að telja landsfólkinu trú um, að stolið sé undan skatti svo og svo miklu umfram það, sem rétt er, þráast við og ala á þessu frv., þá kann að vera, að það haldi áfram að vera draugur hér á þingi, og það heldur þá áfram að vera fyrir hverju þingi. En ef ég fæ ekki upplýsingar, sem sanna nauðsyn þessa máls betur en þær, sem enn hafa komið fram, mun ég aldrei ganga inn á að gera allar peningastofnanir í landinu að innheimtustofnunum, eins og á að gera með þessu frv.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Hv. þm. A.-Húnv. byrjaði ræðu sína á því að tala um, að sumir menn vildu ekki taka rök til greina. Ég tek það alls ekki til mín, enda hefur hann engin rök fært fram í nál. sínu eða ræðum, sem breyti skoðun minni á þessu máli. Um það má deila, af því að ekki eru til um það skýrslur, hvað mikið hafi verið dregið undan skatti á undanförnum árum af verðbréfum, en ég vil benda hv. þm. A.-Húnv. á, að úr því fæst einmitt skorið með því að gera frv. að l., hvað hér er um stóra fjárhæð að ræða í verðbréfum, sem hafa ekki komið til framtals að undanförnu, og þá getum við látið allar deilur niður falla að svo komnu. Hv. þm. talaði um, að hér væri eingöngu vanrækslu skattayfirvaldanna um að kenna, en ég er ekki í vafa um, þó að hann sé skeleggur maður, að ef hann væri í skattan. í Reykjavík, þá mundi vef jast fyrir honum að finna eigendur allra veðdeildarbréfa . og ríkisskuldabréfa og allra verðbréfa, sem gefin eru út til handhafa. Ég efast um, að hann með öllum sínum dugnaði gæti komið því í framkvæmd, án þess að fá einhver lagafyrirmæli, víðtækari en nú eru til, nema hann vilji setja 1., sem bönnuðu að gefa út handhafaskuldabréf, en ég er sannfærður um, að þorri þeirra, sem hér eiga hlut að máli, mundi vilja miklu síður, að bannað væri að gefa út handhafaskuldabréf, heldur en þótt skattur væri tekinn af þeim eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Hann sagði, að hér væri ekki um nema smáar upphæðir að ræða, en það er vitað, að það eru mjög háar upphæðir í veðskuldabréfum í Rvík, sem hvíla á 2. og 3. veðrétti í húsum. Það er algengt, að þeir, sem byggja hús, fá veðdeildarlán gegn l. veðrétti, og svo fá þeir lán til viðbótar með því að gefa út handhafaskuldabréf, tryggð með 2. og 3. veðrétti. Og meðan ekki eru sett l., sem banna að gefa út slíka pappíra, er ómögulegt að vita, í hverra eigu þessi bréf eru, því að þau ganga kaupum og sölum. Það er rétt hjá hv. þm. A.-Húnv., eins og ég gat um áðan, að bankarnir hafa lýst sig þessu mótfallna, en hann heldur því fram, að enginn sparisjóðsgjaldkeri mundi vilja taka að sér það, sem á að leggja sparisjóðunum á herðar með þessu frv., og segist furða sig á þeim miklu fjarstæðum, sem ég hafi haldið fram í því sambandi. Í fyrsta lagi veit hann ekkert um þetta, því að hann hefur ekki talað við allar sparisjóðsstjórnir; og er furða, að hann skuli ekki hafa aflað sér þeirra upplýsinga. Í öðru lagi sagði ég aldrei, að það mundi ekki kosta sparisjóðina neina fyrirhöfn, þó að hv. þm. geri allt of. mikið úr henni. Það er alveg vitað, hvernig þessu er hagað hjá sparisjóðunum. Þeir kaupa verðbréfin og lána mönnum út á fasteignir sínar. En eins og menn vita, eru sparisjóðirnir skattfrjálsir, og því yrði ekki borgaður vaxtaskattur af þeim bréfum, sem þeir eiga. Þeir halda áfram að taka vexti og afborganir af þeim veðskuldabréfum, sem þeir eiga, en ef þeir eiga verðbréf, þá þurfa þeir aðeins að gefa skattayfirvöldunum það upp einu sinni á ári, hvað mikið þeir eigi, en þá uppgerð þurfa þeir að láta fara fram hvort sem er, því að annars gætu þeir ekki gert upp sínu eiginn fjárhag. Þetta er því engin aukafyrirhöfn, svo að allt fjas þessa hv. þm. um stóraukinn kostnað og aukafyrirhöfn á hendur sparisjóðunum er firra ein. Hv. þm. endaði ræðu sína á því að lýsa yfir, að hann gæti ekki fallizt á það, sem ég gat um, að hér væri aðeins um tvennt að ræða, annaðhvort yrði að gera ráðstafanir til þess, að þeir borguðu skattinn, sem ættu að borga hann, eða að undanþiggja þessar eignir skatti, svo að ekki væri verið að níðast á þeim, sem teldu heiðarlega fram, en láta þá sleppa, sem vildu draga undan. Mér er sama, hverju hv. þm. heldur fram um þetta. Ég get aldrei gengið inn á, að það sé rétt, að þeir samvizkusömu framteljendur verði að borga skattinn, en hinir, sem draga undan, fái að sleppa við réttlátan skatt, og ég vil segja, að þessi stefna hv. þm. og þeirra, sem fylgja honum að málum, er ekki til þess fallin að gera menn samvizkusama í þessum efnum.

* Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Það skal vera örstutt, því að það hefur ekkert nýtt komið fram hjá hv: frsm. meiri hl., en það, sem virtist helzt vera af rökum af því, sem hann sagði, var það, að ekki væri hægt að ná til framtals ýmsum handhafaskuldabréfum, sem gefin væru út og væri veð fyrir: En það er einmitt aðferðin, sem gildir, að ef maður getur ekki gefið upp, hverjir séu eigendur að þeim skuldum, sem hann skuldar, þá borgar hann skattinn sjálfur.

Nei

. Þá er það alveg brot á því „prinsipi“, sem ég þekki, að þeir, sem telja fram skuld, en tilgreina ekki lánardrottin, borga skatt af skuldinni.

Margir þeirra komast ekki í skatt

. Þá er það eini grundvöllurinn, sem fyrir þessu liggur hjá þessum hv. þm., að hann vill teygja sig lengra niður á við, svo að þeir, sem nú borga ekki skatt af því, hvað litlar tekjur og eignir þeir eiga, komi til með að borga skatt.

Þeir eiga ekki að borga

. Ef frv. er samþ., þá getur það þó orðið þannig, því að mikið af þessum skatti, sem ætti að innheimta á þennan hátt, fellur á þá, sem eru ekki skattskyldir ella. Margt þessara manna er ýmist börn eða gamalmenni, sem eru að safna aurum í sparisjóð og ber ekki að greiða skatt.

Þetta snertir ekki innistæður

. En það getur vel verið, að þessi verðbréf séu í eigu fólks, sem er ekki skattskylt ella. Og þó að eitthvað kunni að sleppa undan skatti, sem annars er skattskylt, þá tel ég ekki rétt að setja upp svona umfangsmikið og fyrirhafnar samt kerfi eins og frv. gerir ráð fyrir, því að það borgar sig alls ekki. Það verður að vera stefnan að herða betur á skattinnheimtu skattayfirvaldanna, svo að hægt sé að ná til framtals öllu, sem hægt er að ná. Og ég held, að alls ekki sé um svo mikið að ræða, sem menn hafa dregið undan skatti af verðbréfum, að rétt sé að dreifa því út af jafnmikilli ófyrirleitni og gert hefur verið, að hér sé stórfé dregið undan skatti, því að það er alls, ekki rétt, eins og ég hef sýnt fram á.

*Pétur Ottesen: Ég á hér brtt. við þetta frv., og er brtt. á þskj. 579, þar sem farið er fram á það, að tekin verði inn í frv. þetta um sölu kirkjujarðarinnar Hvanneyrar í Siglufirði heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Vestmannaeyjakaupstað lóðir þær og lendur í Vestmannaeyjum, sem eru þar ríkiseign, og að hvorar tveggja þessar heimildir haldist í hendur, því að í Hvanneyrarlandi er mikið af þeim lóðum einnig, sem Siglufjarðarkaupstaður stendur á. Þessa brtt. um Vestmannaeyjalóðirnar flyt ég eftir ósk hv. þm. Vestm. (JJós), en ástæðan til þess, að hann ekki sjálfur bar fram þessa brtt. við frv., þegar það var í hv. Ed., var sú, að honum barst ekki áskorun frá bæjarstj. Vestmannaeyjakaupstaðar um það að bera fram þessa ósk fyrr en málið var búið að ganga í gegnum allar þrjár umr. í hv. Ed. og það var komið til þessarar hv. d. Þar af leiðandi var hv. þm. Vestm. vitanlega búinn að missa þau tök á þessu máli, að hann gæti sjálfur beitt sér fyrir þessu. Og af því að engar brtt. komu fram við þetta frv. hér í hv. Nd., voru enn fremur engar horfur á því, að það mundi koma til hv. Ed. aftur, heldur yrði gengið frá frv: sem l. í þessari hv. d. Mér er ljúft að verða við ósk hv. þm. Vestm. um þetta, af því að ég lít svo á, að það sé eðlilegt og sanngjarnt, að alveg það sama verði látið taka til þessara beggja staða, þ. e. sölu Hvanneyrar og þess lands, sem Siglufjarðarkaupstaður er reistur á, og sölu Vestmannaeyja, þegar óskir um hvort tveggja eru fram bornar og liggja fyrir hæstv. Alþ. Ég skal geta þess, að áður hafa komið fram á hæstv. Alþ. till. um að heimila ríkisstj. að selja hvora. tveggja þessa staði. Ég held, að það hafi verið oftar en einu sinni. flutt frv. um það hér í hv. Nd. að selja Siglufjarðarkaupstað Hvanneyrarland ásamt lóðum þeim, sem kaupstaðurinn stendur á, en þær till. náðu ekki fram að ganga. Árið 1925 var borið fram frv. í hv. Ed. frá hv. þm. Vestm. (JJós) um að selja þessar lóðir í Vestmannaeyjum. Það frv. náði samþ. hv. Ed., en komst ekki lengra áleiðis. Nú um langt skeið hafa aftur ekki komið fram óskir, sem gengið hafa í þessa átt, eftir þær niðurstöður, sem áður voru fengnar um þetta hér á hæstv. Alþ. Nú virðist, eftir framgangi þessa máls í hv. Ed. og þeim undirtektum, sem þetta frv. hefur fengið hér í hv. Nd., vera orðin stefnubreyt., því að þetta frv. var samþ. mótmælalaust í hv. Ed., og hér hefur það ekki sætt neinum andmælum, heldur leggur n. sú, sem málinu var vísað til, eindregið til, að þetta frv. verði samþ. Ég geng því út frá því sem alveg sjálfsögðum og eðlilegum hlut, að með sama hætti verði tekið undir þær óskir, sem nú hafa komið hér fram frá bæjarstj. Vestmannaeyjakaupstaðar um það, að kaupstaðurinn fái keyptar þær lóðir þar, sem eru ríkiseign, af því að það eru sömu ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir hvoru tveggja, því og óskum þeim, sem koma fram í þessu frv. Það þykir betra og hagkvæmara, að bæjarstj. hafi fullkomin ráð á þessum löndum. Það er vitað, að uppbygging stærri þorpa og kaupstaða er gerð eftir ákveðnu skipulagi, og því þarf að hafa góð og sterk tök á þeim málum, til þess að hægt sé út í æsar að fylgja þessu skipulagi og nota lönd og lóðir sem hagkvæmast, því að það er vitanlega mikið atriði í kaupstöðum og þéttbýli. Mér þykir ekki, a. m. k. að svo komnu máli, ástæða til að fara að rekja þær ástæður hér, sem færðar hafa verið fram fyrir þessari beiðni að því er Siglufjörð snertir, og ekki heldur þau rök, sem hv. þm. Vestm. færði fyrir sínu máli hér fyrir nokkrum árum, þegar þetta mál lá fyrir, og get ég alveg látið nægja að vitna til þeirra hvorra tveggja, af því að ég tel það nægilegt, miðað við þá afstöðu, sem hæstv. Alþ. hefur tekið gagnvart þessu máli. Í Vestmannaeyjum er, eins og kunnugt er, fólk, sem hefur með miklum dugnaði sótt sjó, en þó hefur það fólk ekki síður sýnt dugnað og þrautseigju í því að rækta landið þar, sem þó mun vera eitt hið versta land til ræktunar, sem nokkurs staðar þekkist á byggðu bóli. Mér þóttu það hin mestu undur, er ég sá það, hve fólkið hafði sótt þessa ræktun af miklum dugnaði, þar sem svo miklu grjóti þurfti að ryðja úr landinu, sem er mesti þrándur í götu fyrir allri ræktun. Mér virðist því forsjá þessa mikilsverða staðar sé vel borgið að því er lóðir þessar snertir með því að afhenda það land gersamlega í hendur því fólki, til ráðstöfunar, sem þar býr og hefur sýnt svona mikla framtakssemi og dugnað.



Mér þykir skylt, vegna þess að ég er hér nærstaddur, að þakka hv. þm. Borgf. það mikla lof, sem hann ber á Vestmannaeyinga fyrir dugnað. En um þetta mál verð ég annars að segja það, að ég hef ekki orðið þess var, að bæjarstj. Vestmannaeyjakaupstaðar hafi flutt núna nýlega neinar óskir um kaup á Vestmannaeyjalóðum og lendum. Það mun þá vera alveg nýtt. Svo mikið er víst, að bæjarstj. hefur ekki talað við mig um þetta, né mér vitanlega gert nokkuð til að afla málinu fylgis á þingi. Annars álít ég það mál svo miklu stórbrotnara en að selja Hvanneyrarland, að ég álít, að þetta mál þurfi athugun í n., áður en þessi brtt. fær endanlega afgr. hér í hv. þd. Það er mjög hætt við, að hv. þm. vilji athuga málið nánar og n. sjálf, áður en ráðizt er í slíkt. Ég get ekki í fljótu bragði tekið afstöðu til málsins. Aðeins finnst mér, ef sala færi fram á lóðum og lendum í Vestmannaeyjum, að sjá ætti til þess, að bærinn mætti ekki selja lóðir og lönd til einstaklinga í Vestmannaeyjum, ef bærinn fengi þetta keypt. Því það er galli á ýmsum leigumálum í Vestmannaeyjum, að þeir hafa orðið til trafala vegna brasks með lóðarréttindin. Þess vegna álít ég nauðsynlegt að athuga þetta, sem brtt. felur í sér, vandlega, áður en gengið er frá afgr. brtt. Ég álit, ef sala færi fram á þjóðjörðum til Vestmannaeyja eða annarra bæjarfélaga, að Alþ. ætti að fyrirbyggja það, að lóðirnar gætu lent í braski, sem mundi hindra opinberar framkvæmdir á þessum lóðum. Það er rétt, að þetta, sem í brtt. felst fyrir Vestmannaeyjar, hefur verið borið hér fram á Alþ. fyrir mörgum árum. Það munu vera kringum tveir áratugir síðan, en var ekki samþ. á þingi þá. En af því að hér er um nokkuð dýra eign að ræða, þá ætti hæstv. Alþ., ef það selur hana, að ganga frá því endanlega þannig, með hvaða kjörum ætti að selja þetta land í Vestmannaeyjum, en ekki setja hæstv. ríkisstj. það algerlega í sjálfsvald, hvernig þessi sala yrði og með hvaða kjörum. Og til þess að eiga það síður á hættu, að brtt. hv. þm. Borgf. verði felld, sem gera má kannske ráð fyrir, ef greidd eru atkv. um hana nú við þessa umr. tafarlaust, vil ég, að málinu verði vísað aftur til þeirrar hv. n., sem það kom frá, til nákvæmrar og ýtarlegrar rannsóknar.

*Steingrímur Steinþórsson: Ég verð að segja, eins og umskiptingurinn forðum, að ég hef aldrei séð svo langan gaur í svo lítilli grýtu. Þetta frv., sem búið er að fara gegnum þrjár umr. í hv. Ed. og er hér við 3. umr. í hv. Nd., er um það að selja Siglufjarðarkaupstað jörðina Hvanneyri í Siglufirði, þar sem um eitt einasta býli er að ræða, sem kaupstaðurinn að miklu leyti stendur á og kaupstaðurinn mun þurfa að nota til sinna eigin þarfa. Og er þetta frv. í fullu samræmi við það, sem borið hefur verið áður fram hér á hæstv. Alþ., um að selja kaupstöðum eða sérstaklega kauptúnum þær jarðir, sem ríkið hefur átt og þessir staðir hafa séð sér fært að kaupa. Ég er þessari stefnu almennt hlynntur, að komið sé á móti óskum slíkra staða um, að þeir geti sjálfir eignazt það land, sem þeir þurfa, á þennan hátt. En vitanlega verður þess að vera gætt um leið, að ekkert það verði gert í þessum efnum, sem orðið geti þess valdandi, að slíkar jarðir komist í brask, nefnilega, að einstakir menn eignist ekkert af slíkum jörðum. En mér virðist, að hér sé nokkuð öðru máli að gegna um það að selja Vestmannaeyjum þessar lóðir og lendur, svona að óathuguðu máli, skella því inn við 3. umr. málsins í síðari d., að með einni brtt. verði ríkisstj. heimilað að selja Vestmannaeyjákaupstað það land, sem ríkið á í Vestmannaeyjum. Það er ekkert sambærileg sala við það, sem í frv. er gert ráð fyrir um Hvanneyri. Vestmannaeyjar eru heil sýsla. Ef t. d. ætti að selja alla Borgarfjarðarsýslu í heilum slump, veit ég ekki, hvernig hv., þm. Borgf. og öðrum þætti það. Þessi sala í Vestmannaeyjum lítur allt öðruvísi út en sala Hvanneyrar í Siglufirði, og má í því sambandi benda á, að Vestmannaeyjar eru sérstakt kjördæmi, þær eru og sérstakur kaupstaður. Og einnig er þar sérstök sveit, því að ég veit ekki betur en að milli 10 og 20 lögbýli séu í Vestmannaeyjum, þannig að ef þetta ætti að vera hliðstætt við Siglufjörð, þá þyrfti að selja bænum ekki aðeins Hvanneyri, heldur líka svo og svo mikið af Fljótunum, eða því um líkt. Hér er því ekki verið í frv. að fara fram á að selja örlítinn landskika til brýnustu þarfa fyrir Vestmannaeyjakaupstað, eins og mér virðist stefnt að með sölu Hvanneyrar í Siglufirði. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. flm. brtt. að því, hvort leitað hafi verið umsagnar ábúenda þeirra jarða í Vestmannaeyjum, sem á þessu landi búa, og hvort þeir þá væru því hlynntir, að þessi sala fari fram. Af því að Búnaðarfélag Íslands hefur mikið með að gera ýmis ræktunarmál í Vestmannaeyjum, tel ég skyldu mína að fara fram á, að leitað verði álits þeirra um þetta atriði, en ekki eingöngu farið eftir einu einföldu símskeyti frá bæjarstj. í Vestmannaeyjum, sem nú er sent til hæstv. Alþ., þegar málið er komið til 3. umr. í síðari d. Mér finnst undirbúningur þessa máls svo lítill af hálfu Vestmannaeyjakaupstaðar nú, að það geti ekki komið til mála, að þessi Vestmannaeyjatill. verði samþ., eins og málið horfir nú við. Ég vil taka með mikilli ánægju undir þau, sem hv. þm. Borgf. sagði um Vestmannaeyjar og fólkið, sem þar býr. Við vitum, hve mikla þýðingu þær hafa sem sjávarútvegspláss. En Vestmannaeyingar eru líka til fyrirmyndar hvað jarðrækt snertir. Þeir hafa byggt þrær fyrir fiskúrgang o. fl. og hafa verið brautryðjendur í því efni, og við hv. þm. Borgf. erum sammála um það, að þeir eiga miklar þakkir skilið. Og það er sjálfsagt að taka tillit til sanngjarnra óska frá Vestmannaeyingum um efni svipað þessu, sem í brtt. felst. En hitt finnst mér ekki geta komið til mála, að við förum að selja heila sýslu í landinu, þar sem ekki er aðeins um að ræða land kaupstaðarins, heldur einnig mörg býli, sem þar eru, með því að gefa heimild til þess svona með einni meinleysislegri brtt., sem borin er fram við þetta frv. við 3. umr. þess í síðari deild. Ég verð því fyrir mitt leyti að leggja til, að þessi brtt. hv. þm. Borgf. verði felld. Ég álít, að þetta mál eigi að taka til alvarlegrar athugunar og meðferðar og verði að fá meiri undirbúning heldur en nú er. Þó að það hafi verið lagt fyrir þingið fyrir löngu, tel ég, að taka þurfi málið upp að nýju.

*Pétur Ottesen: Út af því, sem hv. þm. sagði, að honum væri ekki kunnugt um, að farið hefði verið fram á kaup á lóðum ríkisins í Vestmannaeyjum um nokkurra ára bil, þá er það alveg rétt hjá honum, og hafa ekki verið bornar fram óskir um þetta í 10–20 ár. Ég ætla, að það byggist á því, að sú stefna hefur verið uppi á Alþ. að vilja ekki selja kaupstaðarlóðir, sem ríkið á, hvorki á Siglufirði né í Vestmannaeyjum. Er ekkert óeðlilegt, þó að óskir komi fram í þessa átt nú af hálfu Vestmannaeyjakaupstaðar, þegar greinilega hefur orðið stefnubreyting í þessum málum á Alþ. Hefur hér á þinginu verið tekið vel og einróma undir óskir Siglfirðinga í þessu máli, og þess vegna er eðlilegt, að aðrir beri fram óskir í þessa átt, sem líkt er ástatt um. Ástæðan fyrir því, hversu seint málið er borið fram, er sú, að hið breytta viðhorf Alþ. kom ekki í ljós, fyrr en mjög var liðið á þingtímann, og áður var álitið þýðingarlaust að fara fram á þessa heimild. Hv. 2. þm. Skagf. andmælti brtt. meðal annars af því, að honum fannst, að hér væri um svo stóran hlut að ræða. Hann andmælti henni líka af þeirri ástæðu, sem kom einnig fram hjá hv. 4. landsk. þm., að í þessu efni væri mikill munur á Siglufirði og Vestmannaeyjum. Það var ekki rétt hjá hv. 2. þm. Skagf., að með þeirri sölu, sem hér er heimiluð á Siglufirði, sé fylgt þeirri sömu stefnu eins og áður á Alþ., þegar kaupstaðirnir fengu keyptar jarðir, sem ríkið átti. Hingað til hefur þeirri stefnu verið fylgt hér á Alþ., að helztu kaupstaðir landsins, seni eru vel fallnir til ræktunar, hafa fengið lóðir til afnota og eignar, og þannig hefur verið uppfyllt eðlileg þörf kaupstaðanna. Hér er um að ræða að selja Siglufirði lóðir, sem kaupstaðurinn er byggður upp á, og allur hinn mikli atvinnurekstur bæjarins fer þar fram og er tengdur þar við. Hefur þingið því tekið hér algera stefnubreytingu frá því, sem áður hefur verið. Ég sé ekki, að hér sé um mikinn mun að ræða hvað Vestmannaeyjar snertir, og því hljóti það sama að ganga yfir báða þessa staði. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að hér væri farið fram á að selja heila sýslu, og það er alveg rétt. En í hinum staðnum er um að ræða sölu á heilum kaupstað, og sýsla og kaupstaður er bæði stjórnarfarslega og formlega hliðstætt í meðvitund manna hér á landi. Það er rétt, að um töluvert meira land er að ræða í Vestmannaeyjum en það, sem kaupstaðurinn stendur á. En mikið af þessu landi er tengt við kaupstaðinn. Þar eru fiskreitir og annað slíkt, sem er óaðskiljanlegur hlutur við útgerðina, en hún er rekin þar í stórum stíl. Auk þess eru þetta túnblettir og garðar og nokkur lítil býli. Ég sé ekki, að neitt mæli móti því, að þingið verði við ósk kaupstaðarins í þessu efni. Á Siglufirði er líka um mikið land að ræða, þar sem er hin forna prestssetursjörð, Hvanneyri, þó það sé talsvert minna land heldur en í Vestmannaeyjum. Ég býst ekki við, þar sem tíminn er svo naumur, að hægt sé að leita álits ábúendanna um, hvort þeir vilji heldur vera leiguliðar kaupstaðarins eða ríkisins, enda tel ég sennilegast, að þeir láti sig það litlu skipta. Á flestum jörðunum búa ábúendurnir við gamla leigumála, sem þeir njóta til æviloka og þeirra afkomendur, samkv. löggjöf vorri um það efni. Þeirra aðstaða verður því sú sama eftir sem áður. Mér þykir líklegt, að með þeim hreyfi sér sú hugsun, að þeir óski sér í víðtækri merkingu að verða sjálfstæðir og vilji stuðla að því, að Vestmannaeyjakaupstaður geti eignazt það land, þar sem þeir standa undir hita og þunga dagsins. Ég skal fyrir mitt leyti ekki hafa móti því og tel það að mörgu leyti eðlilegt, að þetta mál verði tekið út af dagskrá nú með ósk um það, að hv. allshn. taki það aftur til athugunar eftir að þessi brtt. er fram komin, og ég treysti henni til að afgreiða málið eins fljótt og hægt er. Ég vildi þess vegna fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá og beri fram ósk til hv. allshn. um að taka málið að nýju til athugunar í tilefni af þeirri brtt., sem borin er fram við frv.

*Bergur Jónsson: Ég vil taka það fram, að þegar mál þetta lá fyrir allshn., var eingöngu um að ræða sölu á kirkjujörðinni Hvanneyri við Siglufjörð. Ég vil því taka undir þá ósk hv. þm. Borgf., að málið verði tekið út af dagskrá nú, svo að n. geti athugað hina nýju brtt.

*Finnur Jónsson: Ég skal nú ekki tefja umr. mikið. Mér finnst mjög erfitt að gera upp á milli þessara kaupstaða, og mér finnst æskilegast, að kaupstaðirnir eigi sjálfir lóðirnar, sem húsin standa á. Hins vegar yrði ekki hægt að koma því svo fyrir hvað Siglufjörð snertir, jafnvel þó að frv. nái fram að ganga, þar sem margar byggingarlóðir eru í eign einstakra manna. Auk þess eru flestar þær byggingarlóðir, sem tilheyra Hvanneyrarlandi, leigðar til 99 ára, margar af kirkjunnar hálfu fyrir lágt verð. Einnig hafa margar lóðir gengið kaupum og sölum og verið braskað með þær á ýmsa lund, sem kaupstaðnum er ekki hollt. Í áskorun þeirri, sem er undirskrifuð um að selja Hvanneyrarland, er tekið fram, að ekkert sé á móti því, að lóðarréttindi síldarverksmiðja ríkisins séu undanþegin kaupunum, þar sem ekki er um eignarlóð að ræða, heldur er lóðin leigð til 99 ára, frá því að leigumálinn var undirskrifaður. Ég tel þess vegna rétt, ef frv. næði fram að ganga, að lóð síldarverksmiðja ríkisins sé undanskilin í 1. Enn fremur fyndist mér rétt, að sett yrðu í frv. ákvæði um, að ef kaupstaðurinn eignaðist Hvanneyrarland, hefði hann ekki heimild til að selja það aftur, og það hefur ekki heldur verið meining löggjafans að láta af hendi eignarréttinn á þessari lóð. Mundi það leiða til þess, að landið yrði selt aftur, þegar leigutíminn væri útrunninn, og haldið yrði áfram að braska með það. Þess vegna vil ég leggja fram skriflega brtt. við frv., svo hljóðandi: [sjá þskj. 583.]

Forseti (JörB) : Til þess að sú skrifl. brtt., sem hv. þm. Ísaf. hefur nú lýst, verði tekin til meðferðar á þessum fundi, verður að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum.