Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frá landfræðilegu sjónarmiði má heita, að Kjalarneshreppur sé klofinn í tvennt. Fjallshryggur, svonefndar Kleifar, skerst þvert í gegnum hreppinn næstum í sjó fram. Af þessu leiðir, að þeir, sem búa austan megin við hinar svonefndu Kleifar, eru mjög sundurskildir frá hinum, sem búa í hreppnum vestan megin við Kleifarnar. Samskipti íbúanna á þessum tveimur svæðum í Kjalarneshreppi eru í rauninni lítil önnur en þau, sem af þeirri staðreynd leiðir, að að forminu til heyra íbúarnir til einu og sama sveitarfélagi. Hreppsbúar austan Kleifa hafa svo til öll eða langsamlega mest sín félagslegu viðskipti, ekki við sveitunga sína, heldur við íbúa nágrannahreppsins, Mosfellshrepps. Þannig er það t.d. og hefur lengi verið, að íbúar í Kjalarneshreppi austau Kleifa eiga ekkí kirkjusókn í Kjalarneshreppi, heldur í Mosfellshreppi. Íbúar í Kjalarneshreppi austan Kleifa eru ekki í sameiginlegu búnaðarfélagi með öðrum íbúum síns sveitarfélags, heldur eru íbúar austan Kleifanna meðlimir í búnaðarfélagi Mosfellshrepps. Ungmennafélagar í Kjalarneshreppi eru heldur ekki allir í einu og sama ungmennafélagi. Þeir, sem austan Kleifanna búa, eru félagar í Ungmennafélagi Mosfellshrepps. Sama máli gegnir um kvenfélagið. Konurnar í Kjalarneshreppi eru ekki saman um sitt kvenfélag, heldur eru konurnar í austurhluta hreppsins meðlimir í Kvenfélagi Mosfellshrepps. Um barnafræðsluna gildir nokkuð svipað, þannig að börn úr austurhluta Kjalarneshrepps hafa gjarnan sótt og stundað skóla, ekki á Klébergi í sínu sveitarfélagi, heldur í Mosfellshreppi. Og þannig mætti lengi upp telja. Af þessum eðlilegu landfræðilegu ástæðum hefur félagslíf Kjalarnesbúa í raun og veru verið klofið í tvennt, þannig að íbúar austan Kleifanna hafa sitt félagslíf í samfélagi með Mosfellssveitarmönnum, en ekki með sínum sveitarfélögum í Kjalarneshreppi. Þessi staðreynd hefur leitt til þess, að íbúar austan Kleifa í Kjalarneshreppi hafa lengi fundið fyrir því, að hreppaskiptingin væri þarna með nokkuð óeðlilegum hætti. Þeir hafa verið þeirrar skoðunar, að það væri eðlilegt, að þeir tilheyrðu því sveitarfélagi, sem þeir hafa sín félagslegu samskipti yfirleitt við. Þessi skoðun leiddi til þess, að á s.l. ári óskuðu íbúar austurhluta Kjalarneshrepps eftir því, að flutt yrði frv. hér á hv. Alþingi þess efnis, að austurhluti Kjalarneshrepps yrði sameinaður Mosfellssveit. Samkv. ósk þessara íbúa flutti ég frv. um þetta á síðasta Alþingi í þeirri d., sem ég þá átti sæti, hv. Nd. Frv. var þá vísað til allshn. til athugunar. Ég beindi því til n., þegar málið var til 1. umr., að eðlilegt væri að leita umsagnar hreppsnefndar Kjalarneshrepps, Mosfellshrepps og sýslunefndar um frv. í heild. Hv, allshn. Nd. gerði þetta, en umsagnirnar bárust ekki fyrr en svo seint, að ekki var tími til að afgreiða málið úr nefnd fyrir þinglok á s.l. ári. Ég hef því samkv. endurnýjaðri ósk nú tekið frv. upp á ný og borið það fram hér í þessari hv. deild. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. Í skrifstofu Alþingis liggja fyrir þær umsagnir, sem borizt hafa um frv. frá þeim aðilum, sem leitað var til. Ég vil enga dul á það draga, að hreppsnefnd Kjalarneshrepps lagðist gegn þessu frv. og mótmælir því, að það verði samþykkt. Hreppsnefnd Mosfellshrepps hins vegar lýsir því yfir, að hún hafi ekkert við það að athuga, að þessi breyting verði gerð á hreppaskipaninni. Sýslunefnd Kjósarsýslu hins vegar leiðir hjá sér að taka afstöðu til málsins, en leggur áherzlu á, að íbúar Kjalarneshrepps komi sér saman um lausn þess og niðurstöðu. Þrátt fyrir þessar umsagnir er það eindregin ósk þeirra, sem voru hvatamenn þess, að ég bar frv. fram í fyrra, að frv. verði nú flutt á ný. Eins og menn sjá, miðar frv. að því að fullnægja þarna ósk talsverðs hluta íbúa Kjalarneshrepps, ósk, sem fram er komin vegna þess, að landfræðileg staðreynd hefur löngum slitið þá úr félagslegu sambandi við sína sveitunga, landfræðileg staðreynd, sem leiðir til þess, að eðlilegt sé að taka tillit til þessara íbúa Kjalarneshrepps um það, að þeir fái að vera í sveitarfélagi með þeim grönnum sinum, sem þeir eiga og hafa átt miklu meiri samleið með heldur en öðrum íbúum Kjalarneshrepps. Það er rétt, að við þetta minnkar Kjalarneshreppur, og það kunna að verða einhverjir erfiðleikar fyrir Kjalarneshrepp í framtíðinni, ef þessi breyting nær fram að ganga. Ég hygg þó, að þetta skipti ekki svo ýkjamiklu máli. Erfiðleikarnir eru þegar til staðar, og ég hef áður oft og mörgum sinnum bent á, að það væri fullkomlega til athugunar, hvort ekki væri heppilegust lausn á þessu máli, að sá hluti Kjalarneshrepps, sem vestan Kleifanna liggur, hygði til nánara sambýlis við Kjósarhrepp, sem liggur þarna enn norðar og vestar. En allir þessir hlutir verða að sjálfsögðu athugaðir í sambandi við frv. Ég vil leyfa mér að endurtaka till. mína um, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Vegna þess að ég get búizt við, að þetta frv. verði nokkurs konar prófsteinn á það, hvort ganga á inn á þá braut að smækka sveitarfélög eða kljúfa þau vegna innbyrðis ágreinings í sveitarfélögunum um viss mál, sem er mjóg algengur hlutur, hef ég óskað eftir að fara nokkrum orðum um þetta frv., áður en það kemur til n. til athugunar og umr. þá þar í nefndinni. Eins og ég sagði, virðist það, að frv. sé einkum flutt vegna ágreinings innan sveitarfélagsins, og er mér sagt, að það stafi af ágreiningi um staðarval fyrir félagsheimill. Þetta er ekkert annað en það, sem fyrir kemur í mjög mörgum sveitarfélögum, þegar byggja á félagsheimili eða skóla, en hjaðnar venjulega fljótlega aftur, þegar menn hafa áttað sig á hlutunum. Þetta þekkja allir í öllum áttum, og ég hef oftsinnis orðið var við það, að í sveitarfélögum, þar sem svona stendur á, hefur verið óskað eftir því að flytja frv. um það að kljúfa sveitirnar af þessum ástæðum. Þó að þessi ágreiningsmál séu nokkuð stór á tímabili, er það, eins og ég sagði, venjulegt, að þau hjaðna niður af sjálfu sér. Ég tel, að yfirleitt, ef slíkum óskum er sinnt, að smækka sveitarfélög eða kljúfa út úr þeim, sé það til skemmda fyrir sveitarfélögin og þess vegna beri að ganga mjög varlega í þá átt. Nú nýlega var flutt í sameinuðu þingi þáltill., sem gekk í þá átt, að athuga skyldi um sameiningu smærri sveitarfélaga, eitthvað hliðstætt því, sem nágrannar okkar á Norðurlöndum hafa nú þegar gert meira og minna, og Samband ísl. sveitarfélaga hefur haft þetta mál á dagskrá sinni nú hin síðari ár og nú síðast, að ég hygg, fyrir fáum dögum, og allir, sem þekkja til sveitarstjórnarmála, vita, að sum sveitarfélög eru svo smá, að þau af þeirri einu ástæðu eru mjög vanmegnug til að standa undir kostnaði við framkvæmdir og framfærslu og hitt og annað, sem á hvert sveitarfélag leggst. Hér eru í lögum um sveitarstjórnarmál ákvæði um það, að ekki skuli kljúfa sveitarfélög smærra en það, að 200 íbúar verði í hverju sveitarfélagi. Íbúar í Kjalarneshreppi munu vera liðlega 200, og er hann þá svo lítill, að ef út úr honum er klofið verulega, fer íbúatala hans niður fyrir þetta lágmark, sem sveitarstjórnarlögin gera ráð fyrir. Með frv. þessu er gert ráð fyrir að rýra þennan litla hrepp um 10–12 býli eða allt að því 1/4 af íbúum hans, eftir því sem mér hefur skilizt, og bæta þessum 10-12 býlum við annan hrepp, sem er um það bil þrefalt stærri en Kjalarneshreppur, eftir því sem ég bezt veit. Býli þau, sem hér er um að ræða, eru Mógilsá, eign Skógræktar ríkisins, mun fara í eyði á næstunni, Kollafjörður, sem er klakstöðin, Naustanes, sem er í sjálfsábúð, Álfsnes, eigandi þess er í Reykjavík, Víðines, eign Bláa bandsins, Fitjakot, eigandi í Reykjavík, Varmidalur, í leiguábúð, Vellir, eigendur í Reykjavík, jörðin er leigð hestamannafélaginu Fák, Norður-Gröf, í sjálfsábúð, Þverárholt, eyðibýli, sem hreppurinn á, og Hrafnhólar og Stardalur. Svo sem að líkum lætur, eru hreppsbúar í ýmsum félögum og hafa verið og alls konar samtökum og háðir hver öðrum meira og mínna um samstarf og samhjálp, og held ég, að talsverðum örðugleikum sé bundið að slíta þetta sundur, og það eigi ekki að gera það, nema eitthvað sérstaklega knýi á um það. Framsögumaður þessa máls, hæstv. utanrrh., gat þess í framsögu, að íbúar hreppsins væru í tveimur búnaðarfélögum. Mér virðist það stangast á við bréf, sem Búnaðarfélag Íslands hefur nýlega ritað út af ágreiningi um þetta mál, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af bréfi stjórnar Búnaðarfélags Kjalarness vili stjórn Búnaðarfélags Íslands taka fram, að hún telur, að hér hafi ekki verið fyrir hendi þau skilyrði, sem heimila mönnum að vera í búnaðarfélagi annars hrepps, og auk þess er svo ákveðið í lögum Búnaðarfélags Mosfellshrepps, að rétt til inngöngu í það félag hafi eingöngu íbúar hreppsins. Það er því ályktun stjórnar Búnaðarfélags Íslands, að innganga bænda í Kjalarneshreppi í Búnaðarfélag Mosfellshrepps hafi ekki við lög að styðjast. Er þessi niðurstaða í samræmi við álit lögfræðings Búnaðarfélags Íslands, herra Sveinbjörns Jónssonar hrl. Þetta tilkynnist yður hér með. Virðingarfyllst, Þorsteinn Sigurðsson.“ Þetta bréf skýrir mjög vel þau tengsl, sem verða að vera á milli íbúa innan eins og sama sveitarfélags, ekki aðeins í búnaðarfélagi, heldur í mörgum öðrum samtökum. T.d. er þarna skógræktarfélag fyrir allan hreppinn, slysavarnardeild fyrir allan hreppinn, sláturfélagsdeild fyrir allan hreppinn og líklega kaupfélagsdeild og sameiginlegir mjólkurflutningar fyrir allan hreppinn. Að sjálfsögðu eru það ekki óyfirstíganlegir örðugleikar að skipta eignum þessara félaga með einhverju móti, ef landfræðileg rök væru fyrir því eða enn veigameiri ástæður væru fyrir því og sveitarfélagið ekki gert of veikt með því að taka frá því þessi 10-12 býli. Hér munu gilda forn hreppamörk, svo að tandfræðilegum rökum mun tæplega vera til að dreifa, eins og vegasambandi er nú háttað. Á stærð sveitarfélagsins hefur þegar verið drepið, og tel ég það aðalástæðuna, sem mælir gegn því, að þetta litla sveitarfélag sé minnkað. Sú þróun gengur í þá átt, sem ég tel vera mjög óheppilega, að því er snertir sveitarfélög yfirleitt. Og ég hef eingöngu og aðallega óskað eftir að koma þessum sjónarmiðum á framfæri vegna þess, að ég veit, að það eru fyrir hendi víða óskir um það að kljúfa út úr sveitarfélögum á svipaðan hátt og hér er lagt til. Að þessu öllu athuguðu tel ég, að fleira mæli móti því en með að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Þetta frv. er nokkuð sérstætt í sinni röð, þegar litið er til þess, sem jafnan ber að hafa í huga, þegar um meðferð sveitarstjórnarmálefna er að ræða. Það er enginn efi á því, að hér í þessu frv. eru sveitarstjórnarlögin sniðgengin á allan hátt, því að þegar um skiptingu sveitarfélaga er að ræða, er ekki gert ráð fyrir því, að Alþingi fjalli um slík málefni hverju sinni, heldur að þau mál fari sína réttu boðleið og að um þau fjalli í fyrsta lagi sveitarstjórnir hlutaðeigandi sveitarfélaga og sýslunefnd hlutaðeigandi sýslu og siðast félmrn., sem hefur úrskurðarvald í þessum efnum, ef einhver ágreiningsatriði koma fram. Ég vil leyfa mér að benda á og lesa hér upp nokkur atriði úr sveitarstjórnarlögunum, sem voru lögð fram af hæstv. núv. ríkisstj. 1961 og þar á meðal að sjálfsögðu af þeim hæstv. ráðh., sem flytur þetta mál hér á hv. Alþingi. Með leyfi forseta, hljóðar 2. gr. sveitarstjórnarlaganna þannig: „Með sveitarfélögum er í lögum átt við hreppa og kaupstaði. Staðarmörk sveitarfélaga skulu vera þau sömu og nú eru, en rn. getur breytt þeim samkv. því, sem fyrir er mælt í 4.-8. gr. l. þessara, sbr. þó 3. gr." „3. gr. Kaupstöðum og sýslum má eigi fækka eða fjölga nema með lögum. Sama gildir um breytingar á mörkum kaupstaða og sýslna: Þarna skilur á milli. Þegar breyta skal sýslumörkum og mörkum milli kaupstaða og sýslna, þá skal það gert með sérstökum lögum, og þar skilur á milli frá því, þegar breyta skal hreppsfélögum, að það er ekki gert ráð fyrir því, að um það skuli fjallað hverju sinni af Alþingi, heldur að það fari hina réttu boðleið, sem ég áðan drap á. „4. gr. Rn, skal sameina hreppa, þegar þess er óskað af hlutaðeigandi hreppsnefndum, ef sýslunefnd mælir með því. Með sömu skilyrðum er rn. heimilt að breyta hreppamörkum, sbr. þó 7. gr. En 7. gr. sveitarstjórnarlaganna hljóðar þannig: „Rn. getur skipt hreppi samkv. beiðni hreppsnefndar, að fengnum meðmælum sýslun., enda verði íbúatala hvors hrepps, eftir að skipt hefur verið, eigi lægri en 200. Rn. ákveður hreppamörk, þegar skipt er samkv. 1. mgr. þessarar gr." Hv. 8. landsk. þm. kom hér inn á það áðan, að íbúatala í Kjalarneshreppi er því sem næst 220. og um þriðjungur þeirra íbúa býr austan Kleifa eða í þeim hluta, sem hæstv. utanrrh. ætlast til að flytjist yfir til Mosfellshrepps. Eftir eru þá í hinum hluta hreppsins um 150 íbúar, og þannig stangast þetta frv. algerlega á við það, sem sveitarstjórnarlögin gera ráð fyrir, þar sem fæst mega vera eftir, þegar sveitarfélagi er skipt, 200 íbúar. Hæstv. ráðh. minntist á það, að auka mætti nánari samskipti milli Kjósarhrepps og Kjalarneshrepps, þess hluta,, sem eftir er. Það er að vísu kannske möguleiki fyrir slíku. Ef hæstv. ráðh. ætlast til þess, að þeirra samskipti verði það náin, að það verði eitt sveitarfélag, því er þá ekki lagt til í þessu frv., að sporið sé stigið til fulls og málið sé á þann hátt, að það fullnægi þeim ákvæðum, sem 7. gr. sveitarstjórnarlaganna gerir ráð fyrir? En svo er ekki. Ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er flutt, bæði sem kemur fram í grg. og einnig í framsöguræðu hæstv. ráðh., eru harla léttvægar. Ég held, að það séu einhver sjónarmið hjá hæstv. ráðh., sem hvetja hann til að flytja þetta mál, sem hann hefur ekki þegar skýrt hv. Alþingi frá. Það er talað um í grg. og kom líka fram í ræðu hæstv. ráðh., að öll tandfræðileg tega mælti með því, að skipting þessi yrði framkvæmd. En ég hélt, að bæði hæstv. ráðh. og aðrir, sem til þekkja á þessum slóðum, væru upp úr því vaxnir að vera að tala um landfræðilega legu og þránda í götu á því sviði á þeirri bílaöld, sem við lifum nú, og þetta held ég, að hæstv. ráðh. sé fullljóst, ekki sízt þegar hann hugleiðir það, að hann á sjálfur heima í allt öðru bæjarfélagi en því, sem hann stundar jafnan sína vinnu, og ekur marga km daglega án þess að finna nokkurn hlut fyrir því, og sama máli held ég að gegni um flesta íbúa Kjalarneshrepps, að þeir finna ekki mikið fyrir þessum landfræðilegu staðháttum, sem eiga að vera hindrun fyrir því, að sveitarfélagið geti staðið áfram sameinað, eins og það hefur verið til þessa. Þessi rök falla því, að mér finnst, algerlega um sjálf sig. Þá er í grg. getið um það, að þessi hluti Kjalarneshrepps, sem er austan Kleifa, hafi kirkjusókn með Mosfellingum. Nú er það svo, að kirkjusóknir á Íslandi hafa frá fyrstu tíð ekki verið bundnar við hreppamörk og hreppamörk ekki heldur verið bundin við kirkjusóknir. Og í Kjalarneshreppi eru þrjár kirkjusóknir, þ.e. Saurbæjar-, Brautarholts- og Lágafellssókn, þannig að þarna eru engin tengsl á milli. Hv. 8. landsk. þm. minntist hér á ýmis samskipti og sterkan félagsskap, sem er innan þessara sveita, og skal ég ekki gera það að frekara umtalsefni, en vitna til þess, er hann sagði. En hæstv. ráðh. minntist í sinni grg. á nokkur félög, sem hann telur að mæli með því, að sveitarfélaginu sé skipt. Þar á meðal minnist hæstv. ráðh. á kvenfélag og ungmennafélag. Ungmennafélögin eru flest stofnuð um eða eftir aldamótin, og þá kann að vera, að einhverjir landfræðilegir staðhættir hafi mælt með því, að þessi sveitarhluti var með Mosfellingum, en ekki innan sinnar sveitar með stofnun ungmennafélags. En um kvenfélögin er það að segja, að þar sem ég þekki til þeirra félaga, eru þau hvergi bundin hreppamörkum og því ekkert undrunarefni, þó að slíkt hafi átt sér stað þarna, frekar en annars staðar á landinu, og það út af fyrir sig eru því engin rök, sem mæla með því, að einu sveitarfélagi sé skipt vegna þeirra hluta. Þetta mál var lagt fyrir hv. Alþingi í fyrra, og umsagnir bárust frá 3 aðilum til hv. Alþ. Eins og vænta mátti, kom frá hreppsnefnd Kjalarneshrepps mjög mikil og greinargóð umsögn, auk þeirrar umsagnar, sem kom frá Mosfellshreppi og frá sýslunefnd Kjósarsýslu, þar sem hæstv. utanrrh. er í raun og veru hæstráðandi, en þó féll sú sýslunefnd frá því að taka ákvörðun í þessu máli, en umsögn þeirrar sýslunefndar hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Sýslunefnd væntir þess, að Kjalarneshreppur og Mosfellshreppur ráði málum þessum til lykta á farsælan hátt, og frestar að svo stöddu að taka afstöðu til máls þessa: Þarna vantar því þegar eitt atriði, sem uppfylla þarf, til þess að þessi skipting geti átt sér stað samkv, gildandi löggjöf. En ég hef löngun til þess að lesa grg. hreppsnefndar Kjalarneshrepps, en hún hljóðar þannig, með leyfi forseta, og er rituð 6. apríl 1963: „Vegna frv. þess, sem fram er komið á Alþingi um stækkun Mosfellshrepps í Kjósarsýslu og stórfellda skerðingu Kjalarneshrepps, vill hreppsnefnd Kjalarneshrepps harðlega mótmæla slíku gerræði við sveitarfélagið og lýsir jafnframt furðu sinni á frv. þessu. Frv. er frekleg árás á Kjalarneshrepp og íslenzka hreppa almennt. En það er fjöregg íslenzku þjóðarinnar að vernda og varðveita sjálfsforræði sveitarfélaganna, sem standa á gömlum merg, allt frá því að hreppar urðu til á 10.-11, öld. Þá brýtur frv. í bága við sveitarstjórnarlög, nr. 58 frá 27. marz 1961, sbr. 6.-7. gr., en þar eru ákvæði um allt aðra málsmeðferð en hér er ætlað að viðhafa. Við grg. frv. er þetta að athuga: Vandlega er dulin hin raunverulega ástæða fyrir kröfunni um skiptingu hreppsins, sem er staðsetning félagsheimilis hreppsbúa. Verður síðar að því vikíð. Um eindregna ósk þess hluta Kjalarneshrepps, sem liggur austan Kleifa, er það vitað, að 26 íbúar sendu kröfu þess efnis að slíta hreppsfélaginu, dags. 29. nóv. 1959, og þar með, að þeir hefðu ákveðið að koma því til leiðar, að hreppnum yrði skipt. Samkv. gildandi íbúaskrá er helmingur þessa fólks fluttur burt úr hreppnum nú fyrir ári. Ekki er hreppsnefnd kunnugt um, að innfluttir íbúar austan Kleifa standi að ósk þessari um skiptingu. Þá hefur ríkissjóður keypt tvær jarðir vegna laxveiðistöðvarinnar í Kollafirði og ein jörð verið lögð undir vistheimili. Mótmæli gegn kröfu um skiptingu bárust hreppsnefnd frá 72 íbúum. Innan sveitarinnar eru starfandi hin ýmsu félög, sem allir hreppsbúar eru í án nokkurs tillits til búsetu. Hreppsbúar eiga til þriggja kirkjusókna að telja. Er það Saurbæjarsókn að Ártúnsá, Brautarholtssókn þaðan að Kleifum, en austur þaðan er Lágafellssókn, enda munu kirkjusóknir að jafnaði ekki miðast við hreppamörk. Búnaðarfélag hefur um langt skeið verið starfandi í hreppnum, og hafa allir bændur hreppsins verið félagar í því. Svo brá við á s.l. vori, að nokkrir bændur austan Kleifa sóttu um upptöku í Búnaðarfélag Mosfellshrepps. Fullkominn vafa verður að telja á lögmæti afgreiðslu þessa máls, enda mun stjórn Búnaðarfélags Íslands ekki hafa samþykkt það: - Ég vil í því sambandi vitna til þess bréfs, sem hv. 8. landsk. þm. las hér áðan, og úrskurður í þessu máli mun hafa fallið í janúarmánuði s.l. „Barnaskóli hefur starfað í hreppnum í meira en 30 ár að Klébergi. Þennan skóla hafa öll börn í hreppnum sótt að örfáum undanteknum. Unglingafræðsla er ekki nema að takmörkuðu leyti, og hafa unglingar því leitað fræðslu annars staðar, m.a. í unglingadeildina að Brúarlandi eða í héraðsskólana. Þá er í athugun nánara samstarf í skólamálum upphreppa Kjósarsýslu, sem er heimavistargagnfræðaskóli að Varmá. Félagslífi Kjalnesinga hefur löngum verið þröngur stakkur sniðinn, þar sem ekki er í annað hús að venda en barnaskólann, en á því eru margvíslegir örðugleikar. Hafa hreppsbúar því sótt samkomur til nágranna sinna, m.a. að Hlégarði, og hefur hlutur þeirra, er vesturhlutann byggja, sízt verið minni en hinna. Til úrbóta á menningar- og félagslífi hreppsbúa var því ráðizt í byggingu félagsheimilis. Þarna er rótina að finna að deilumáli þessu. Um framkvæmd þá er í stuttu máli það að segja, að ákveðið var með öllum greiddum atkv. á almennum hreppsfundi 26. júní 1957 að byggja félagsheimili í hreppnum. Á almennum hreppsfundi 17. maí 1958 fór fram leynileg atkvgr. um staðarval. Var Kléberg samþykkt með 2/3 hlutum greiddra atkv. Á sama fundi bar þáv. oddviti fram till. um fjárveitingu allt að 100 þús. kr. til félagsheimilisbyggingarinnar, sem var samþykkt einróma. Á fundi fræðslumálastjóra og íþróttanefndar ríkisins 4. febr. 1959 var samþykkt, að félagsheimilið yrði staðsett að Klébergi. Þá hefur sýslunefnd Kjósarsýslu samþykkt aðild hreppsins að félagsheimilisbyggingunni. Þess skal getíð, að menn hafa valizt til hinna ýmsu trúnaðarstarfa í þessum efnum án tillits til búsetu, þ.e.a.s. alveg jafnt austan og vestan Kleifa, sem kallað er. Forsenda frv., sem nefnd er félagsleg og landfræðileg skipting, verður því algerlega að teljast út í hött. Af greindum ástæðum hljótum vér að mótmæla fram komnu frv. harðlega, enda mundi það, ef að lögum yrði, skapa vitavert fordæmi. Hverjum minni hluta væri með því tryggð lagaleg aðstaða til þess að koma í veg fyrir, að löglegar samþykktir næðu fram að ganga. Það hlýtur því að vera krafa hreppsnefndar Kjalarneshrepps til hins háa Alþingis, að frv. þessu verði frá vísað. F.h. hreppsnefndar Kjalarneshrepps, Teitur Guðmundsson, oddviti: Ég ætla, að þau rök, sem haldbær eru í þessu máli, séu þegar fram komin . Og hverjum hv. þm. ber að hugleiða það, hvort stefna beri að því á Alþingi að taka upp nýjan hátt, þegar skipta skal sveitarfélögum, eða fara að þeim lögum, sem samþykkt voru á Alþingi 1961. Og ég tel, að það sé hyggilegast allra hluta vegna að hlíta þeim lögum, sem eru mjög greinileg í þessum efnum, því að ef svo færi, að annað eins mál og þetta væri samþykkt á Alþingi, er þegar búið að opna þá gátt, sem er ekki víst að verði á valdi hv. Alþ. að stöðva hverju sinni, sem það ella vildi. Því er bezt að gera slíkt þegar í upphafi og annað tveggja að fella þetta mál eða afgr. með rökst. dagskrá eða í þriðja lagi að láta það daga uppi, og ég er ekki fjarri því, að það sé kannske undir niðri meining hæstv. ráðh., sem flytur þetta mál. Mig undrar það mjög, að það skyldi falla í hlut hæstv, utanrrh. að flytja þetta mál, vegna þess að hann hefur frá fyrstu tíð haft það orð á sér, að hann væri einn af mestu lögfræðingum þessa lands. Því undrar það mig, að það skyldi falla í hans hlut að flytja frv., sem brýtur svo gersamlega í bága við sveitarstjórnarlögin. Og ég ætla, að það sé hverjum bezt, að þetta mál fari ekki lengra en komið er, og vil því fyrir mitt leyti og þeirra, sem ég til þekki, og ég vil segja fyrir hönd þeirra sveitarfélaga, sem ég til þekki, óska þess, að för þess verði ekki lengri, hvorki að þessu sinni né síðar, en til 1. umr. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég get haft mál mitt stutt, þar sem tveir hv. þm., hv. 8. landsk. þm. og hv. 1. þm. Vesturl., hafa borið hér fram mörg þau rök, sem virðast vera gegn þessu frv., og það hefur komið fram í ræðum þeirra, að það er full ástæða til þess að athuga það nokkuð rækilega. Ég held, að það sé ekki ofsagt, þó að fullyrt sé, að þetta frv. sé óvenjulegt, að því er allan undirbúning þess snertir. Ég er e.t.v. ekki nógu kunnugur til þess að fullyrða, að það sé dæmalaust í íslenzkri þingsögu, en mér er næst að halda, að svo sé. Hér er um það að ræða að breyta með löggjöf hreppaskiptingu, leggja hluta Kjalarneshrepps undir Mosfellshrepp. Það hefur alloft komið fyrir á undanförnum áratugum, að einum hreppi fornum hefur verið skipt í tvo. Í flestum tilfellum hefur það átt sér stað, eftir að myndazt hafði í hreppnum þorp eða kauptún allstórt. Því er ekki að neita, að stundum var uppi einhver ágreiningur um það, hvort slík skipting hrepps í tvö sveitarfélög ætti að fara fram. En ég hygg, að alltaf hafi þeim deilum lyktað á þann veg, að þeir aðilar, sem sérstaklega áttu um málið að fjalla, hreppsnefnd og hreppsbúar, hafi í aðalatriðum orðið sammála um það, sem síðan var framkvæmt. Þess munu vissulega fá dæmi eða jafnvel engin, að hreppi hafi verið skipt eða hluti af hreppi lagður undir annan hrepp gegn vilja hreppsnefndar viðkomandi hrepps og meiri hluta hreppsbúa, en það virðist eiga að gera hér, eins og ljóst verður af umsögn hreppsnefndar Kjalarneshrepps um þetta frv., þeirri sem lesin var hér áðan. Ég efast um, að nokkur dæmi slíks finnist í þingsögunni. Hið eina, sem e.t.v. væri að einhverju leyti sambærilegt, væri það, þegar yfirvöld hér, ríkisstj. á sínum tíma og meiri hl. hv. Alþingis, skikkuðu Kópavogshrepp til þess að gerast kaupstaður gegn vilja meiri hl. hreppsbúa og gegn vilja lögmætra yfirvalda hreppsins. Það væri helzt hægt að líkja því, sem flm. þessa frv. vill gera hér, við það, sem þá gerðist. Og það hygg ég, að sé mála sannast, að þeir, sem fyrir því stóðu gagnvart Kópavogshreppi, hafi ekki haft neina sérstaka sæmd af þeim málatilbúnaði, eins og hann var til kominn . Það hefur komið hér ljóst fram, að meginástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er óánægja nokkurra manna í Kjalarneshreppi, sem stafar, að því er virðist, af ágreiningi um byggingu eða þó einkum um staðsetningu félagsheimilis. Eins og lýst hefur verið hér áður, er það býsna algengt, að slík átök verði, tímabundin átök og óánægja innan hreppsfélaga. En venjulega lægir þær öldur fljótt, og svo hygg ég að sé þegar að allmiklu leyti, að því er varðar þann ágreining, sem þarna varð fyrir fáeinum árum. En svo mikið er víst, að þó að þarna yrði einhver ágreiningur, voru allar ákvarðanir um byggingu þessa félagsheimilis og staðsetningu þess teknar á lögformlegan hátt af réttum aðilum, og mikill meiri hluti hreppsbúa virðist hafa verið og vera fylgjandi þeirri ákvörðun, sem tekin var. Lítill minni hl, var hins vegar óánægður og er það sennilega að einhverju leyti enn þá, og hefur hótað því að segja sig úr lögum við aðra hreppsbúa, og það virðist vera að ósk þessa litla minni hl., sem þetta frv. var flutt í fyrra og er endurflutt nú. Þeir þrír aðilar, sem segja má að sérstaklega eigi hér hlut að máli, hafa, eins og áður er rakið, allir sagt sitt álit á málinu. Sýslunefnd Kjósarsýslu tekur í rauninni enga afstöðu aðra en þá, að hún óskar þess, að viðkomandi hreppar jafni þetta mál á milli sín, áður en frá því er gengið. Mosfellshreppur eða hreppsnefnd hans segist að vísu ekkert hafa við það að athuga að taka við þessum hluta af Kjalarneshreppi, en eins og greinilega kom fram í þeirri ýtarlegu umsögn, sem barst frá hreppsnefnd Kjalarneshrepps, er af hennar hálfu alger andstaða gegn því, að þessi skipting nái fram að ganga. Ég held, að þau rök, sem flm. lagði einna mesta áherzlu á, hin landfræðilegu rök, sem lægju til þess, að eðlilegt væri að gera þessa breytingu á hreppaskiptingum, séu heldur lítilvæg, enda eru þau, að því er ég hygg, tylliástæða meira en hitt. Aðalástæðan er sá ágreiningur, sem þegar hefur verið lýst í sambandi við félagsheimilið. Aðalatriðið í sambandi við þetta mál er, eins og þegar hefur verið sagt, þetta, að frv. gerir ráð fyrir þvert ofan í þær reglur, sem gilda samkv. alveg nýlega settum lögum um meðferð slíkra mála sem þessara, þá gerir frv. ráð fyrir því, að knúin verði fram með lögum skipting gegn vilja viðkomandi hreppsnefndar, gegn vilja meiri hl. þeirra hreppsbúa, sem hér er um að ræða. Slík þvingun er að mínu viti mjög óviturleg, og ég ætla, að Alþingi geti ekki staðið að slíku. Þetta mál fer nú vafalaust til nefndar, og ég vænti þess, að hún athugi það rækilega, og síðar, ef það kemur þá frá þeirri n., sem mun um það fjalla, verður tilefni til þess að ræða það nánar, en við þessa 1. umr. tel ég ástæðu til þess að leggja höfuðáherzlu á þetta, hversu fráleitt það er að fara inn á þá braut að knýja fram með þvingunarlögum skiptingu hreppsfélaga eða breytingar á hreppsfélögum.



Herra forseti. Ég er að vísu í einu og öllu ósammála þeim hv. þremur þm., sem þegar hafa tekið til máls um þetta mál. En engu að síður verð ég að þakka þeim fyrir þeirra málflutning hér og fyrir þeirra þátttöku í þessum umr. Það hefur sem sagt skeð hvorki meira né mínna en að hér hafa risið upp talsmenn, sinn frá hverjum af þremur stjórnmálaflokkum utan Alþfl., til þess að láta í ljós skoðun sína á málinu. Það eitt bendir til þess, að hér er á ferðinni mjög athyglisvert mál, sem er vissulega þess virði, að það sé athugað, og ekki þannig vaxið, að menn eigi að láta það þegjandi fram hjá sér fara. Hv. 1. þm. Vesturl. lagði á það megináherzlu í andmælum sínum gegn frv., að ákvæði þess væru ekki í samræmi við ákvæði sveitarstjórnarlaganna um skiptingu sveitarfélaga. Vegna þess að hér væri ósamræmi á milli, taldi þessi hv. þm. sjálfsagt, að þetta frv. fengi ekki fullnaðarsamþykkt á hv. Alþingi. Hann getur sem sagt ekki hugsað sér, að afgreidd séu lög, sem ekki séu nákvæmlega í einu og öllu í samræmi við þau lög, sem gildandi eru í landinu fyrir. Nú hefur þessi hv. þm. átt sæti á Alþingi á annan áratug. Hvað hefur hann verið að gera allan þennan tíma? Ég veit ekki betur en hann, eins og við allir, sem eigum hér sæti, höfum haft það fyrir fast starf á Alþingi, ekki aðeins að samþykkja ný lög, heldur að breyta lögum. Á hverju einasta Alþingi er breytt - ekki tugum, heldur hundruðum lagaákvæða. Þetta veit þessi hv. þm. ákaflega vel eins og við allir hinir. Aldrei hefur hann séð ástæðu til að rísa hér upp og setja það fram eins og einhverja algilda kenningu, að það sé eitthvert ódæði að breyta gildandi lagaákvæðum, fyrr en nú, þegar þetta litla frv. kemur hér, sem gerir ráð fyrir því, að breytt sé ákvæði að því er þetta varðar í gildandi lögum. Þá er slíkt slík fjarstæða, að af prinsip-ástæðum má ómögulega samþykkja það. Þessi hv. þm. getur að sjálfsögðu tint hér fram þau rök, sem hann hefur á móti málinu, byggð á efnisástæðum. En mér finnst það með öllu óframbærileg rök á Alþingi að halda því fram, að ekki megi breyta ákvæðum í lögum. Ég hef a.m.k. ekki heyrt slíkt fyrr. Þá vitnaði hv. 1. þm. Vesturl. til þeirra umsagna, sem hv. allshn. í Nd. bárust á s.l. ári um frv. samhljóða þessu. Hann minntist þar á umsögn sýslunefndar Kjósarsýslu, og hann lét þess getíð, að ég væri einhver ráðamaður í þeirri sýslunefnd. Hér fer þessi hv. þm. algerlega villur vega. Ég hef ekki komið nálægt, hvorki störfum sýslunefndar Gullbringu- eða Kjósarsýslu né heldur sýslumannsembættisins í því lögsagnarumdæmi síðan síðla sumars 1956 og engin afskipti haft af málum, sem þar eru til meðferðar. Ég hef forðazt það með öllu að hafa nokkurt samband við sýslunefndina eða afskipti af því, hvernig hún afgreiddi þetta mál. Ég lét sýslunefndarmenn algerlega um það, enda hefði allt annað verið mjög óviðeigandi af minni hálfu. En þegar þeir í sýslunefnd Kjósarsýslu fóru að skoða þetta frv. og athuga, þá hneyksluðust þeir ekki á því, sem hv. 1. þm. Vesturl. hneykslaðist mest á, að hér væri verið að sniðganga ákvæði sveitarstjórnarlaganna um skiptingu sveitarfétaga. Þeir sáu ekkert athugavert við það form. sem hér er tekið upp á skiptingu sveitarfélaga. Sýslunefnd Kjósarsýslu hreyfði engum andmælum gegn frv. á þeim grundvelli, og yfirleitt niðurstaða sýslun. var sú, að hún andmælir frv. ekki, sem ekki er heldur von. Sýslunefndarmenn eru allir það vel kunnugir í Kjalarneshreppi, að þeir vita það, að með rökum verður þessu frv. ekki andmælt. Þess vegna létu þeir sér nægja að segja það eitt: Við vonum, að þeir, sem þarna eru að deila, komi sér saman. - Engin andmæli, engin andstaða af hálfu sýslunefndarinnar, heldur aðeins ósk til þeirra, sem voru að deila, um, að þeir kæmu þeir saman. Það má geta nærri, að ef sýslun. hefði viljað taka undir eitthvað af því, sem andmælendur frv. hafa sagt hér á þessum fundi í hv. Alþingi í dag, þá hefðu þeir látíð það fram koma í sinni umsögn. Þeir gerðu það ekki, og til þess lágu fullgildar ástæður. Það er hins vegar rétt, að hreppsnefnd Kjalarneshrepps andmælti þessu frv. Hún andmælti því mjög ákveðið. Grundvöllur hennar andmæla er fyrst og fremst sá, að í frv. felist frekleg árás á sjálfræði sveitarfélaganna til að ákveða mörk sín. En hver er þessi árás, og hver er að fremja þessa árás? Hún er eingöngu sú, að nokkur hluti íbúa Kjalarneshrepps kemur og segir: Við höfum ekki átt og við eigum ekki félagslega samleið með öðrum íbúum Kjalarneshrepps. Okkar félagslegu samskipti hafa verið við nágrannahreppinn, Mosfellshrepp. Þess vegna biðjum við Alþingi að opna augun fyrir þessari staðreynd og leyfa það, að við fáum að vera meðlimir í því sveitarfélagi, sem við eigum félagslega samleið með, en ekki hinu, sem við eigum ekki félagslega samleið með. Þessi rökstuddu tilmæli eru það, sem menn leyfa sér hér að kalla freklega árás á sjálfsforræði sveitarfélags. Þá var og vísað til umsagnar hreppsnefndar Mosfellshrepps. En í þeirri umsögn kemur greinilega fram, að hreppsnefndin hefur ekkert við það að athuga og hún er því ekki mótfallin, að Mosfellshreppur verði stækkaður, þannig að hann nái vestur að Kleifum. Að öðru leyti óskar hreppsnefnd Mosfellshrepps ekki að úttala sig um málið, sem hún veit að er ágreiningsmál. Hv. 5. þm. Reykn. vildi halda því fram hér, að þetta frv. væri að efni til algert einsdæmi. Það hefði ekki þekkzt áður á Alþingi, að borin væru fram frv. að efni til í þá átt að taka hluta úr einu sveitarfélagi og leggja undir annað gegn vilja þeirra, sem klofnir eru út úr sínu upprunalega sveitarfélagi. Hann tetur, að þetta sé algerlega einsdæmi. Ég hef nú alltaf staðið í þeirri trú, að þessi hv. þm. væri nokkuð vel að sér í ýmsum sögulegum fróðleik og þá ekki hvað sízt því, sem næst gæti legið því kjördæmi, sem hann s,jálfur er þm. fyrir. En ég sé af þessum ummælum hans, að hann hefur ekki kynnt sér málið niður í kjölinn. Það hefur sem sagt komið fyrir og það kom fyrir oftar en einn sinni og oftar en tvisvar, að sveitarfélögum í Gullbringu- og Kjósarsýslu væri skipt og hluti þeirra lagður undir umdæmi algerlega gegn vilja þeirra, sem var verið að flyt,ja milli umdæma. Ég minnist þess, þegar ég var nýkominn hér á hv. Alþingi, að eitt af þeim fyrstu málum, sem ég mætti þá, var frv., sem hér var flutt um það að kljúfa Mosfellshrepp og leggja hluta af honum undir Reykjavík. Hreppsnefnd Mosfellshrepps mótmælti þessu frv. íbúar þeir í Mosfellshreppi, sem átti að flytja á milli lögsagnarumdæma, mótmæltu þessu sem einn maður, og hinir íbúar Mosfellshrepps, sem eftir áttu að vera í Mosfellshreppi, mótmæltu einnig. Allir íbúar Mosfellshrepps stóðu saman um að mótmæla þessu frv. og þessari lagasetningu. En frv. var samþ. og frv. varð að lögum. Þannig liggur fyrir ljóst dæmi, sem sannar, að það, sem hv. 5. þm. Reykn. var að halda fram um þetta, hefur ekki við rök að styðjast. Ég gæti nefnt fleiri dæmi og þau einmitt úr þessu sama lögsagnarumdæmi, en ég hirði ekki um að telja upp fleira að sinni. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, er gerólíkt frv. um breytingu á Mosfellshreppi frá því í kringum 1942 eða 1943 að því leyti, að þá mótmæltu þeir menn breytingu á hreppamörkunum, sem átti að flytja á milli hreppa, sem átti að flytja á milli sveitarfélaga, þeir mótmæltu breytingunni. En hvað er að gerast hér? Eru þeir menn, sem verið er að tala um að flytja á milli sveitarfélaga, að mótmæla? Er þetta gert gegn vilja þeirra? Nei, þvert á móti. Frv. er flutt samkv. skriflegri beiðni þeirra manna í Kjalarneshreppi. sem eru að óska eftir flutningi á milli sveitarfélaga. Það er flutt samkv. skriflegri beiðni þeirra og að þeirra vilja. Hér er þess vegna ekki verið að gera nokkurn skapaðan hlut gegn vilja þeirra, sem verið er að færa á milli sveitarfélaga, heldur þvert á móti, það er verið að fara að þeirra óskum. Því hefur verið haldið fram í umr., að þetta frv. væri einkum flutt vegna ágreinings um staðarval fyrir félagsheimili í Kjalarneshreppi. Það er út af fyrir sig rétt. Það hefur verið ágreiningur um það í Kjalarneshreppi, hvort þar skyldi byggt félagsheimili eða ekki, og það hefur verið ágreiningur um það, hvar þetta félagsheimili skyldi vera. Þessi ágreiningur innan hreppsins er mjög djúpstæður, og hann hefur haft alvarleg áhrif - á alla sambúð íbúa Kjalarneshrepps, því miður. En þetta frv., sem hér er flutt, er ekki flutt á grundvelli þess ágreinings. Ég vitna til þeirrar grg., sem birt er með frv., og ég vitna til þeirrar framsögu, sem ég hélt fyrir málinu áðan. Þar voru hvergi færð sem rök fyrir því, að þetta frv. væri flutt eða ætti að ná fram að ganga, að ágreiningur væri um það í Kjalarneshreppi, hvort félagsheimili skyldi byggt eða ekki byggt eða hvar það skyldi byggt. Ástæðurnar, sem ég færði fram fyrir flutningi frv., voru allt annars eðlis. Það er sýnt fram á það með ljósum rökum í grg. frv. og var endurtekið í minni framsöguræðu, að af landfræðilegum ástæðum hefði það verið eðlilegast, að íbúar Kjalarneshrepps austan Kleifa hefðu sitt félagslega samneyti, ekki við hreppsbúa sina í Kjalarneshreppi, heldur í Mosfellshreppi, og þetta hefur ekki verið aðeins eðlilegt landfræðilega, heldur hefur þetta einnig verið þannig í rauninni. Það hefur verið þannig í framkvæmd, að samskipti Kjalnesinga innan hreppsins hafa verið klofin, þannig að hluti hreppsins hefur leitað yfir í annað sveitarfélag. Kirkjusóknin, Búnaðarfélagið, Ungmennafélagið, Kvenfélagið og að nokkru leyti barnafræðslan og félagslífið yfirleitt er órækt dæmi og óræk sönnun þess, sem ég hef sagt. Af eðlilegum og sjálfsögðum ástæðum hafa íbúar Kjalarneshrepps austan Kleifa leitað með þessa starfsemi sína yfir í sitt nágrannafélag, en ekki til sveitunga sinna í Kjalarneshreppi. Því hefur verið haldið fram hér, að stjórn Búnaðarfélagsins hafi vísað þeim Kjalnesingum austan Kleifa burt úr Búnaðarfélagi Mosfellshrepps. Ég skal ekki ræða um það hér, hvort þessi úrskurður fær staðizt eða er á rökum reistur. En ef hann fær staðizt, eru þarna komin enn ein ný sterk rök fyrir því, að þetta frv. fái að ná fram að ganga. Íbúar Kjalarneshrepps austan Kleifa hafa ekki viljað vera í Búnaðarfélagi Kjalarneshrepps, vegna þess að landfræðilega eiga þeir ekki samleið með sínum sveitungum í búnaðarmálum, landfræðilega eiga þeir samleið með Mosfellshreppi. Þess vegna leita þeir þangað. Nú er okkur sagt, að þeim skuli úthýst úr Búnaðarfélagi Mosfellssveitar samkv. úrskurði stjórnar Búnaðarfélags Íslands. Þeim er vísað í burtu úr búnaðarfélaginu í þeim hreppi, sem þeir kjósa að vera í samstarfi með. Og hvert eiga þeir að fara? Þeir telja sig ekki eiga samleið með sveitungum sínum í Kjalarneshreppi. Það þýðir, að þeir verða að vera utan búnaðarfélags. Ég vil nú spyrja hv. þm., hvort þeim finnist það ekki sanngjarnt, - margir þeirra eru bændur og ættu að geta vel skilið það, - ég vil spyrja þá, hvort þeim finnist það ekki sanngjarnt, að bændur í Kjalarneshreppi austan Kleifa geti átt þess kost að vera meðlimir í því búnaðarfélagi, sem þeir af landfræðilegum og félagslegum ástæðum telja sig eiga samleið með, eða hvort hv. þm. telja það rétt að pína þessa menn annaðhvort til að vera utan búnaðarfélaga eða í búnaðarfélagi, sem þeir eiga ekki samleið með og telja sig ekki hafa gagn af því að vera í þar. Ég held, að það væri hin mesta ósanngirni og hin mesta óbilgirni af hv. Alþingi að fara að beita þessa menn í Austur-Kjalarneshreppi slíku ofbeldi ofan á allt saman að neyða þá nú að vera utan búnaðarfélegs með því að neita um breytingu á þessum hreppamörkum. Því hefur verið haldið fram hér, að í hv. sameinuðu Alþingi hafi verið borin fram till. um að athuga um stækkun sveitarfélaga. Þetta er alveg rétt, og ég er fyrir mitt leyti alveg sammála þeirri stefnu, sem í till. felst. hað á að vinna að því að stækka sveitarfélögin. En þessi skoðun mín er í fullkomnu samræmi við það frv., sem ég hef borið hér fram. Kjalarneshreppur, eins og hann hefur verið og eins og hann er í dag, er í rauninni allt of lítill hreppur. Og það er ástæða til að taka það mál til athugunar út af fyrir sig, án tillits til þess, hvort nokkur ósk hefði komið fram í þessa átt eða ekki. En hér liggur fyrir till., sem miðar að því að stækka Mosfellshrepp, og þó að Kjalarneshreppur minnki að sama skapi við það í bili, aðeins opnar það leiðina fyrir þeim möguleika, að Kjalarneshreppur á fullkomlega samleið, félagslega samleið með nábúum í Kjósarhreppi. Og það er á þeim grundvelli, sem ég tel, að óhjákvæmilegt sé að athuga málið. Þeir hv. þrír þm., sem töluðu hér á móti þessu frv., héldu því fram, að bezt væri, að annaðhvort færi þetta mál ekki lengra, dagaði uppi, yrði vísað frá með rökst. dagskrá eða hreinlega fellt. Ég fyrir mitt leyti legg á það mikla áherzlu, að engar af þessum hugmyndum þessara hv, þm. eigi eftir að rætast. Ég legg á það áherzlu, að þetta frv. verði samþykkt nú á þessu þingi. En hvað sem því liður, þá get ég sagt þessum þm. eitt með öruggri vissu: Það er hægt að tefja fyrir framgangi þessa máls, en það er aðeins hægt að tefja fyrir því. Það er ekki hægt að sporna við framgangi þess til frambúðar. Það er hægt að setja stíflu fyrir á eða læk, sem rennur niður fjallshlíð eða bratta, það er hægt að setja stíflu og tefja rennslið um tíma, en innan skamms rennur lækurinn eða áin yfir bakkana og ryður stíflunni úr vegi, og nákvæmlega eins verður með þetta frv. Menn geta tafið fyrir því og eytt tíma í það, en það getur aldrei orðið annað en tímaspur smál. Og ég vildi nú gjarnan mega gefa þeim hv. þm., sem hafa andmælt þessu frv., það góða ráð að fara sér hóflega og hægt í andmælunum, því að þeim mun léttara verður undanhaldið, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég finn það eftir þá ræðu, sem hæstv. utanrrh. hefur hér flutt, að hann er snjall í málflutningi, hann er snjall að verja mjög veikt mál. Og hann sagði, að ég mætti gjarnan vita það, hvert hefði verið mitt aðalstarf hér á hv. Alþingi í 15 ár, og það væri að breyta lögum. En ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, hvað þetta frv. heitir. Það heitir, með leyfi forseta: „Frv. til laga um stækkun Mosfellshrepps í Kjósarsýslu". Hvergi nokkurs staðar stendur: breyting á lögum. Það stendur ekki heldur í þessu frv., að það sé nokkurs staðar afnuminn nokkur sá lagabókstafur, sem til er í íslenzkri löggjöf, vegna þessa máls, þó að það nái fram að ganga. Þess vegna er þetta nýtt mál. Það er ekki breyting á neinum lögum, þetta er nýtt mál, sem er í fullkominn i andstöðu við þau lög, sem eru gildandi í landinu, því að ef til þess væri ætlazt, að íslenzk löggjöf miðaðist eftirleiðis við þetta frv., þá bæri vitanlega hæstv. ráðh. að flytja brtt. við sveitarstjórnarlögin til samræmis við sína túlkun á málinu og sanna það, að hér væri um lagabreytingu að ræða, en það er alls ekki. Þessi rök hæstv. ráðh. falla því algerlega um sjálf sig. Hér er flutt frv., sem stangast á við íslenzka löggjöf, sem á að gilda jafnt eftir sem áður, auk þess sem það er algerlega nýtt, að einn maður af þremur eigi að vera rétthærri en hinir tveir. Það var líka uppistaðan í seinni ræðu hæstv. ráðh. Það er alveg ný kenning, því að venjulega hefur svo verið í landinu, að minni hl. hefur orðið að lúta valdi meiri hl., alveg eins og við verðum hér í minni hl. á Alþingi, sem þar erum, að lúta valdi þess nauma meiri hl., sem Alþingi er skipað. Þetta er hefðtekin venja, og því finnst mér, að frv., hvernig sem því er snúið og hvaða kanti þess sem hæstv. ráðh. reynir að fara með, þá stangast það á við allar venjur í íslenzkri löggjöf og íslenzku þjóðlífi almennt. Hæstv. ráðh. minntist á það, að fyrir Alþingi lægi till. um fækkun og stækkun sveitarfélaga. Þessi till. er einmitt fram komin frá einum hv. þm. Alþfl., Unnari Stefánssyni, og ég ætla, að hún sé flutt vegna þess, að þetta mál er eitt af stefnumálum Alþfl. og Alþfl. ræður ríkjum hér á landi nú. Ef hæstv. ráðh, ætlar þessu máli framgang, þarf hann ekki að vera að flytja sérstakt frv. um breytingu á einum hreppamörkum í landinu. Ég held, að ef hann ætlaði till. á þskj. 171 framgang, þá gæti sú breyting, sem hann fer fram á í sínu frv., beðið, þar til Alþfl. væri búinn að koma þessu máli í það horf, sem hann teldi til bóta horfa fyrir sveitarfélögin almennt í landinu. Og annað tveggja er, að það er ekkert meint með till., því að ef svo væri, þá mundi hæstv. ráðh. ekki nú fara að flytja frá., sem engan framgang hlýtur á þessu þingi, og ég fæ ekki séð að nái fram að ganga nema í samræmi við skipulagðar breytingar á sveitarfélögum almennt í landinu. Það er það eina, sem getur fleytt þessu máli áfram, en annað ekki. Þess vegna er þetta mál nú í raun og veru alveg út í hött, eins og þegar hefur komið fram, þó að hæstv. ráðh. vilji ekki svo vera láta. En ég vil mínna á það, að þetta frv. er nýtt mál. Það er ekki farið þar fram á breytingu á neinum lögum, og sveitarstjórnarlögin standa óhögguð eftir sem áður og gilda því ,jafnt að því er varðar skiptingu á þessu sveitarfélagi sem öðrum, þótt um það sé borið fram sérstakt frv. Ég vil líka geta þess út frá þeim samskiptum, sem hæstv. ráðh. talaði um milli austurhluta Kjalarneshrepps og Mosfellssveitar, að hann sagði, að mörg börnin væru í skólahverfi, sem tilheyrði Mosfellshreppi. En allur fjöldi sá, sem stundar nám í Mosfellshreppi í vetur, það eru tveir nemendur, sem hafa fengið undanþágu, það eru tveir nemendur. Allir aðrir á skólaskyldualdri í hreppnum stunda sitt nám að Klébergi. Og þetta vil ég biðja hæstv. ráðh. að athuga, þegar hann fer að hugleiða þau miklu samskipti, sem eru á milli þessara tveggja aðila. Svo var annað, sem hæstv. ráðh. minntist á í sambandi við þann úrskurð. sem felldur hefur verið af stjórn Búnaðarfélags Íslands, og það er afar þægilegt í ræðu að vefengja slíkan úrskurð, en ég hygg, að hann verði ekki svo létt véfengdur, þegar á á að herða, þótt lengra yrði farið, vegna þess að að þessum úrskurði stendur einn af viðurkenndustu og beztu og hyggnustu lögfræðingum þessa lands, þar sem Sveinbjörn Jónsson hrl. á í hlut.



Herra forseti. Það var eingöngu í sambandi við þá röksemd hv. flm., að þetta frv. hans væri í algeru samræmi við þá þáltill., sem einn hv. fulltrúi Alþfl. lagði fram í sameinuðu Alþingi um fækkun og stækkun sveitarfélaga, - það var eingöngu vegna þessarar röksemdar, sem ég ætlaði að bæta fáeinum orðum við það, sem ég sagði hér áðan. Mér finnst þetta stangast dálítið á hjá flm., hæstv. ráðh. Hann segist vera með sínu frv. að stækka Mosfellshrepp, og það er vitanlega alveg rétt, en hann er jafnframt að minnka minni hreppinn, þann hrepp, sem þegar er upplýst að sé nú niður við það lágmark, sem ætlazt er til samkv. sveitarstjórnarlögunum. Hitt hefði verið í miklu meira samræmi við þá þáltill., sem hér hefur verið nefnd og ég út af fyrir sig held að eigi töluvert erindi og þurfi að takast til rækilegrar athugunar, hvort ekki sé rétt stefna í þessum málum, en í samræmi við hana hefði þá verið frv. um það að sameina Kjalarneshrepp og Mosfellshrepp í eitt sveitarfélag, og það væri að sjálfsögðu umræðuvert. En vitanlega þarf þá að mínum dómi að liggja fyrir meirihlutavilji a.m.k. og sem allra almennastur vilji beggja viðkomandi sveitarfélaga til slíkrar sameiningar. Hæstv. ráðh. sagði í lok ræðu sinnar, að þetta mál væri svipaðs eðlis og lækur, sem er að brjótast niður fjallshlið, eða jafnvel fljót, það væri hægt að stöðva það um stundarsakir með því að reyna að stífla, en það mundi síðan brjótast fram með fullum þunga, og þá yrðu þeir að vara sig, sem hefðu verið að berjast við að stöðva eða stífla. Mér finnst þessi samlíking ekki hitta alveg. Ég held, að hér sé um svolítið annað að ræða. Það er eins og hæstv. ráðh. standi hér yfir borholu. Hann er að reyna að virkja þarna dálitla óánægju, óánægju nokkurra manna, sem hann virðist ætlar að virkja sér og sínum flokki til framdráttar, en ég held, að þessi óánægja sé sem óðast að gufa upp, og þá mun hæstv. ráðh. standa yfir sinni borholu tómri.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið, úr því sem orðið er, en mér sýnist eftir málflutninginn, að þá sé það í raun og veru vera tvö atriði, sem um er deilt. Annað er það, að þetta frv. brjóti í bága við þá stefnu að stækka sveitarfélög. Hitt er, að í frv. felist breyting á ákvæðum sveitarstjórnarlaga, án þess að frv. beri það sjálft með sér, að til slikra breytinga sé ætlazt. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð um þessi tvö atriði, sem mér sýnist vera orðin kjarni málsins. Ég er alveg sammála þeim, sem hér hafa talað, að stefnan um skipun sveitarfélaga á að vera sú að stækka þau upp að vissu, hæfilegu marki. Það er af hálfu Alþfl., sem þáltill. hefur verið borin fram í þessa átt í Sþ.,,og ég eins og mínir flokksmenn, við stöndum að baki þeirri till. og erum henni algerlega samþykkir. En einmitt þetta frv. og sú stefna, sem fram kemur í því, er í fullkomnu samræmi við þessa þáltill. Það er vitað og öllum kunnugt, sem þekkja, að Kjalarneshreppur er það lítill hreppur, að framtíð hans er óviss, eins og hann er. Till. hér gengur út á það að taka hluta af hreppnum samkvæmt ósk íbúa þess hluta og sameina öðrum hreppi til stækkunar. Þá er það fyrir þá, sem eftir búa í Kjalarneshreppi að gera það upp við sig, hvers þeir óska sjálfir. Vilja þeir einnig sameinast Mosfellshreppi, kjósa þeir að halda í áttina að Kjósarhreppi eða vilja þeir reyna að vera áfram einir? Þetta dæmi hef ég ekki reynt að gera upp við flutning þessa frv., vegna þess að ég býst við, að það sé nákvæmlega sama, hvaða niðurstöðu ég hefði komizt að, maður hefði fengið ásakanir um, að í henni fælist ofbeldi. Þess vegna hefur það verið látið eftir liggja hreppsnefnd Kjalarneshrepps og íbúum Kjalarneshrepps vestan Kleifa að gera þetta dæmi upp sjálfum og segja, hverjar þeirra óskir væru í þeim efnum. En öll byggist hugsunin á þeirri staðreynd og þeim möguleika að stækka sveitarfélögin, en minnka þau ekki. Hv. 1. þm. Vesturl. tilfærði í sinni fyrri ræðu, eins og ég gat um áðan, sem meginástæðu fyrir andstöðu sinni gegn frv., að í því fælist ákvæði, sem væru í ósamræmi við lögin um sveitarfélög og ákvæði þeirra um breytingu sveitarfélaga. Ég benti hv. þm. á í minni fyrri ræðu, að hann þyrfti ekki að kippa sér upp við það, þó að gildandi lagaákvæðum væri breytt með lögum, því að það væri hlutur, sem við værum alltaf að gera hér á Alþingi, á hverjum degi, ár eftir ár, og hv. 1. þm. Vesturl. hefði tekið ríkulegan þátt í því starfi. Ég gat ekki skilið hv. 1. þm. Vesturl. í sinni seinni ræðu betur en svo, að það eitt, sem honum fyndist að í þessu frv., að því er samband þess við sveitarstjórnarlögin varðar, væri það, að í fyrirsögn frv. vantaði orð, sem gæfi til kynna, að með því væri verið að breyta sveitarstjórnarlögunum. Ég gat ómögulega skilið málflutning hans öðruvísi en að það eina, sem honum fannst á vanta, og það eina, sem hann hefði að mátinu að finna, væri það, að það vantaði, að þetta kæmi fram í fyrirsögn frv. Ef ég hef skilíð þennan hv. þm. rétt, þá verð ég að segja, að mér finnst hans undanhald gert með miklum virðuleik, og ég er reiðubúinn til þess að mæta því með því að rétta honum nú höndina og bjóðast til að breyta heiti frv. eitthvað til samræmis við þessa ósk hans, ef fylgi hans við frv. er með því tryggt.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. er dálítið laginn að snúa út úr hlutunum, því að vitanlega tók ég ekki neitt aftur af því, sem ég hafði áður sagt. En ef hæstv. ráðh. langar til að hlusta á það á ný, þá væri velkomið, að ég endurtæki öll þau atriði, sem ég hafði sagt í fyrstu ræðu minni hér í dag, því að það stendur enn þá, - allt, sem ég sagði, öll þau rök standa óhögguð og hafa ekki verið tekin aftur af minni hálfu. Ég stend líka við það, að þetta frv. er ekki breyting á lögum, því að sveitarstjórnarlögin standa eftir sem áður óhögguð, þó að þetta frv. nái fram að ganga. Um skiptingu annarra sveitarfélaga, ef um hana væri að ræða, yrði að fjalla eftir þeim lögum, á meðan þeim er ekki breytt, því að þetta frv. er nýtt, það er ekki breyting á lögum, eins og ég tók fram áðan. Þetta er nýtt frv. Það er hvergi fram tekið, að neinn lagabókstafur í neinni íslenzkri löggjöf sé felldur niður, þó að þetta mál nái fram að ganga. Vera má, að hæstv. ráðh. hugsi sér í framhaldi þessa máls að leggja fram einhverjar breytingar á þann hátt, að sveitarstjórnarlögunum verði breytt að einhverju leyti til samræmis við þetta frv., en það liggur ekki fyrir enn þá. Og enn er það atriði í þessu máli, sem hæstv. ráðh. hefur ekki komizt frá og hefur rætt þó um aftur á bak og áfram, og það er það, að hann smækkar eitt sveitarfélag í landinu, hann smækkar Kjalarneshrepp, og því máli hefur hann ekki gert þau skil, að maður viti, hvað hann meinar með því, þegar hann ræðir um, að ótal leiðir séu fyrir þá, sem eftir eru í sveitarfélaginu, að sjá sér borgið, svo að þeir bíði ekki neitt tjón af, þó að þetta frv. næði fram að ganga. Og þetta er líka, eins og ég hef áður bent á, í andstöðu við stefnu og störf Alþfl. um þessi mál.