Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 22. mars 1974. Samkv. beiðni Lárusar Jónssonar, 5. þm. Norðurl. e., sem nú er á förum til útlanda, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 2. varamaður hans, Jón G. Sólnes bankastjóri, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, Þorv. Garðar Kristjánsson. Til forseta Nd. Alþingis.“ Jón G. Sólnes hefur áður tekið sæti á þingi á þessu kjörtímabili, og býð ég hann nú velkominn til starfa. Áður en gengið er til dagskrár, vil ég taka eftirfarandi fram: Hv. þdm. mega gera ráð fyrir því, að tvo næstu föstudaga verði fundarhöld hér á þingi og sömuleiðis tvo næstu laugardaga, ef þurfa þykir. Sömuleiðis er ekki ólíklegt, að komi til kvöldfunda einhvern daginn eða einhverja daga í vikunni. Æskilegt væri, að hv. þdm. sæju sér fært að haga sínum fyrirætlunum í samræmi við þetta. Í öðru lagi vil ég taka það fram, áður en gengið er til dagskrár, að þrír hv. þdm. hafa óskað þess að taka hér til máls utan dagskrár, og verður að sjálfsögðu orðið við þeim tilmælum. En með hliðsjón af því, að við höfum hér fyrir okkur dagskrá með 14 málum, þar sem mér sýnist, að um það bil helmingurinn séu mál af því tagi, að ekki taki langan tíma að afgreiða þau og ekki kosti mjög miklar umr., þá mun ég nú freista þess að þoka þeim málum áfram, en mun hins vegar nokkru síðar á þessum fundi gefa þeim hv. þm. kost á að taka til máls utan dagskrár, sem fram á það hafa farið, og vænti ég, að þeir sætti sig við það fyrirkomulag, sem ég hygg, að sé til bóta fyrir störf hv. þd., þar sem allir eru á einu máli um ýmis af þeim málum, sem nú eru á dagskrá.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. d. hefur að undanförnu haft til athugunar frv. til l. um tannlækningar. Málið er komið frá Ed., sem samþykkti það, sbr. nál. heilbr.- og trn. Ed., en með nokkrum brtt. Heilbr.- og trn. þessarar hv. d. mælir sömuleiðis með samþykkt þessa frv. með nokkrum breyt., sem liggja frammi á þskj. 544 og ég ætla með örfáum orðum að víkja nokkuð að. 1. brtt. n. á þessu þskj. er við 2. gr. frv. 1. mgr. Leggur n. til, að mgr. orðist svo: „Leyfi samkv. 1. gr. skal veita þeim, sem lokið hefur prófi frá tannlæknadeild Háskóla Íslands og hefur meðmæli deildarinnar og landlæknis.“ Þessi breyt. gengur út á það, að fellt er niður ákvæði 2. gr. frv. um, að skilyrði til slíks leyfis sé m.a. íslenskur ríkisborgararéttur, og aðrar minni háttar breyt. eru líka fólgnar í þessari brtt. n., sem eru ljósar við samlestur á brtt. og sjálfu frv. 2. brtt. heilbr.- og trn. lýtur að 3. gr. frv. Þar er lagt til, að 2. mgr. 3. gr. falli niður, en hún hljóðar svo: „Tannlæknadeild Háskóla Íslands getur sett það skilyrði fyrir meðmælum sínum, að umsækjandi sanni fyrir henni, að próf hans sé sambærilegt að gæðum við próf frá deildinni.“ Við teljum í n., að sú breyt., sem við leggjum til við 2. gr. og ég var hér að lýsa áðan, nái til þessa atriðis og þegar af þeirri ástæðu þurfi ekki að hafa það í frvgr. 3. brtt. lýtur að 4. gr. frv. N. leggur til, að hún falli niður. Við teljum í n. að hún sé ónauðsynleg miðað við þær breyt., sem við höfum lagt til við 2. gr. frv. 4. brtt. n. lýtur að 5. gr. frv. N. leggur til, að 1. mgr. orðist svo, A-liður: „Ef nauðsyn krefur, má um stundarsakir fela tannlæknisefni, sem lokið hefur 10 missira námi við tannlæknadeild Háskóla Íslands, að gegna störfum tannlæknis eða aðstoðartannlæknis, þar sem aðstaða er fyrir hendi, en ekki hefur reynst unnt að fá tannlækni til starfa, og hefur hann þá tímabundið tannlækningaleyfi á meðan.“ Breyt. felst í því, að hér er lagt til, að tannlæknanemi á síðasta námsári geti öðlast þessi réttindi. Þessi breyting er gerð m.a. vegna tilmæla frá tannlæknanemum, og er hún gerð í samráði við rn, eða Jón Ingimarsson, sem af rn. hálfu var skipaður sem einu af þeim nm., er undirbjuggu frv. til l. um tannlækningar. B-liður þessarar 4. brtt. lýtur að því að fella niður úr 2. mgr. 5. gr. orðið „jafnan“. 5. brtt. n. lýtur að 6. gr. frv. N. leggur til, að úr 1. mgr. falli niður „svo og tannréttingar og hvers konar gervitannagerð:“ Þetta er ekki mikil breyt. eða nánast engin efnisbreyt., en n. þótti réttara að leggja til, að þetta félli niður. 6. brtt. n. lýtur að 7. gr. N. leggur til, að 7. gr. orðist svo: „Enginn tannlæknir má kalla sig sérfræðing, nema hann hafi fengið til þess leyfi ráðh. Tannlæknadeild háskólans setur reglur um nám sérfræðinga, er ráðh. staðfestir, og getur enginn fengið leyfi til þess að kalla sig sérfræðing, nema hann sanni fyrir tannlæknadeildinni, að hann hafi lokið slíku námi. Tannlæknir á rétt á leyfi til að kalla sig sérfræðing, ef hann sannar fyrir tannlæknadeild háskólans, að hann hafi lokið tilskildu sérfræðinámi, og landlæknir mælir með leyfisveitingunni “ Þessi breyt. er gerð til samræmis við gildandi læknal. í landinu. N. fannst ástæðulaust annað en að hafa hér gildandi sambærilegar reglur um heimild tannlækna til þess að öðlast sérfræðingsheitið og gilda í hinum almennu læknalögum. 7. brtt. n. lýtur að 9. gr., sem lagt er til, að orðist svo: „Tannlæknum er heimilt að hafa sérhæft starfsfólk, svo sem tannsmiði, tanntækna o.fl., enda hafi það, hvert á sínu sviði, hlotið löggildingu heilbrrh. að loknu viðurkenndu námi og prófi, svo sem mælt er fyrir í l. um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir. Enn fremur er tannlæknum heimilt að láta tannlæknisefni, sem lokið hefur 10 missira námi við tannlæknadeild Háskóla Íslands, aðstoða sig við tannlæknisstörf, að svo miklu leyti sem tannlæknir treystir þeim til og tannlæknadeild Háskóla Íslands mælir með.“ Hér er ekki um veigamikla efnisbreyt. að ræða að mínu viti og skýrir brtt. sig sjálf. Þá kem ég að síðustu brtt. n., þeirri 8. Hún lýtur að 12. gr. frv., sem n. leggur til, að falli niður. 12. gr. frv. lýtur að takmörkunum á heimild tannlækna til þess að auglýsa sjálfa sig og starfsemi sína, og er að finna í henni nokkuð sérstæðar reglur. Ástæðan til þess, að n. telur ekki þörf á og n. er alveg sammála um að hafa þessa gr. ekki inni í sjálfu frv., er sú, að í hinum almennu læknalögum er að finna reglu um heimildir lækna til auglýsingastarfsemi fyrir sjálfa sig og starfsemi sína, sem við teljum í n., að eðlilegast sé, að gildi líka um auglýsingar tannlækna. Auk þess sýnist n. eðlilegt, að Tannlæknafélag Íslands geti tekið hverjar þær aðrar reglur um þetta atriði, sem ekki er að finna í hinum almennu læknalögum, upp í sínar siðareglur, því að ég geri ráð fyrir, að tannlæknar hafi eins og margar aðrar háskólamenntaðar stéttir siðareglur til þess að fara eftir. Ég sé svo, herra forseti, ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. hér við 2. umr., en ítreka, að n. mælir með samþykkt frv. shlj. með þeim breyt., sem ég var að gera grein fyrir með örfáum orðum.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. til l. um kaupstaðarréttindi til handa Bolungarvíkurkauptúni, sem raunar er frv. til l. um kaupstaðarréttindi til handa Hólshreppi í N.-Ísafjarðarsýslu. Nokkuð samtímis og þetta frv. kom fram bárust n. einnig frv. um kaupstaðarréttindi til handa tveimur öðrum stöðum, þ.e.a.s. Seltjarnarneshreppi og Dalvíkurkauptúni. Enn fremur hafði hv. Ed. borist sams konar frv. um kaupstaðarréttindi til handa tveimur öðrum stöðum, þ.e.a.s. Eskifirði og Grindavík. Það var því sýnt, að þarna voru á ferðinni 5 frv. öll sama eðlis, þ.e.a.s. um það, að hreppsfélög vildu fá kaupstaðarréttindi. Af þessu varð strax ljóst, að ekki yrði komist hjá, ef frv. yrðu samþ., eins og þau lágu fyrir, að stofna til allmargra embætta, þ.e.a.s. bæjarfógetaembætta, a.m.k. á þeim stöðum, þar sem ekki væri fyrir lögreglustjóraembætti eða sýslumaður ætti setu, svo sem var t.d. á Eskifirði og í Bolungarvík, en þar er lögreglustjóri, en á hinum 3 stöðunum hefði orðið að stofna alveg frá grunni bæjarfógetaembætti. Nú þykjast allir vera andvígir því, að embættismannakerfið þenjist út, og það var líka fljótt ljóst í hv. n., að mönnum hraus nokkuð hugur við því að stofna til fógetaembætta í sambandi við þessi frv. Var því haft samband við dómsmrn. um það, hvort hægt væri að afgr. þessi frv. með þeim hætti, að ekki yrði stofnað til bæjarfógetaembætta með öllu því, sem þeim fylgir, þrátt fyrir það að orðið yrði við vilja fólksins í heimahéruðum um það að stofnað yrði til kaupstaðar á þessum stöðum. Dómsmrn. var sama sinnis og nm., að gera bæri ráðstafanir til þess að komast hjá þessum embættastofnunum, ef unnt væri, og gerði till. um það til n. Einnig sendi n. þessi frv. til umsagnar svokallaðrar réttarfarsnefndar, og frá henni kom einnig álit þess efnis, að æskilegt væri, að ekki væri stofnað til nýrra embætta, ef hægt væri að komast hjá því, á meðan sú n. væri að athuga svipuð mál um dómaskipunina í landinu. Nm. voru sammála um, að taka bæri tillit til óska dómsmrn. og réttarfarsnefndar, með því líka að nm. höfðu frá öndverðu haft svipuð sjónarmið gagnvart þessum frv. Hins vegar kom sú skoðun fram í hv. n., að við það, að þessir staðir öðluðust bæjarréttindi, yrðu sýslufélögin, sem þau hafa fram að þessu verið meðlimir í, miklu veikari eftir en áður. Að því leyti sem þessi fjölmennu kauptún, sem hér um ræðir, hafa í sínum sveitarfélögum staðið undir sameiginlegum gjöldum við rekstur sýslufélagsins, en færu nú út úr sýslufélaginu, þá risi þarna nýtt vandamál, sem rétt væri með einhverjum hætti að koma til móts við, þótt ekki væri hægt að gera það í sambandi við afgreiðslu þessara frv. Ég læt það koma hér fram, að það var vilji fyrir því í félmn., að það mál yrði tekið upp til nánari athugunar, hvernig væri hægt að veita sýslufélögunum, eins og þau verða eftir þessa breyt., fjárhagslegan stuðning, sem bæti þeim það skarð, sem þarna verður fyrir skildi, við það, að þessi fjölmennu kauptún verða ekki lengur greiðendur í t.d. sýsluvegasjóði, og kann að koma fleira til. Hefur orðið niðurstaðan í félmn. að afgreiða öll frv. um kaupstaðarréttindi, þ.e.a.s. Seltjarnarneshrepps, Dalvíkurkauptúns og Bolungarvíkur, með sama hætti, að svo miklu leyti sem við á, og er lagt til, að þetta frv. um kaupstaðarréttindi til handa Bolungarvíkurkauptúni verði samþ., en með nokkrum breyt. Skal ég nú gera grein fyrir breyt., sem n. leggur til að gerðar verði: 1. Við 2. gr. Till. er um það að hún orðist svo: „Lögreglustjórinn í Bolungarvík verður bæjarfógeti í Bolungarvíkurkaupstað. Hann hefur á hendi sömu störf og öðrum bæjarfógetum eru falin í sínum umdæmum og með þeim kjörum, sem þeim eru ákveðin.“ 2. brtt. er við 3. gr., og hún er á þá lund, að gr. orðist svo: „ Dómsmrh. skipar fyrir um, hvernig málum þeim við embætti sýslumannsins í Ísafjarðarsýslu, sem varða hagsmuni í Hólshreppi og ekki eru útkljáð, þegar l. þessi öðlast gildi, skuli skipt milli sýslumannsins í Ísafjarðarsýslu og bæjarfógetans í Bolungarvíkurkaupstað.“ Þannig er n. sammála um, að 3. gr. verði, en að vísu hefði alveg eins mátt skipa þessu á þann veg, að þetta væri í bráðabirgðaákvæði, og meira er um þess háttar efnisþætti, sem ættu þar kannske frekar heima, en n. gerði að till. sinni, að þetta yrði 3. gr. frv. Þá flytur n. enn fremur brtt. við 6. gr. um það, að gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt eru úr gildi fallin l. nr. 14 frá 25. jan. 1934“ - þ.e.a.s. lögin um lögreglustjóraembætti í Bolungarvík. Þannig breytt leggur félmn. til, herra forseti, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. hefur gengið í gegnum Ed., en þar hefur það tekið breyt. Þegar það var lagt fyrir hv. Ed. á sínum tíma, fjallaði það um tvö atriði. Annars vegar fól það í sér hækkun á vátryggingarfjárhæðinni í 70. gr. umferðarl. og hins vegar sérstaka fjáröflun til umferðarráðs. Það er svo, eins og kunnugt er, að umferðarlög leggja bótaábyrgð á hendur eigendum bifreiða og annarra skráningarskyldra ökutækja vegna slysa eða tjóna, sem hljótast af notkun þeirra, og gildir það jafnvel þótt slys eða tjón verði eigi rakið til bilunar eða galla á ökutæki eða ógætni annars. Vegna hinna miklu fjárhæða, sem um getur verið að ræða í hverju einstöku tjóni, og til að tryggja hagsmuni þeirra, sem fyrir tjóni verða, hefur þótt rétt að skylda eigendur ökutækjanna til að kaupa vátryggingu fyrir þessari áhættu. Eigi hefur þó til þessa þótt fært að skylda eigendur til að kaupa fulla vátryggingu á þessari áhættu, m.a. vegna kostnaðar og vegna annmarka, sem eru á því að fá endurtryggingu á slíkri áhættu. Þess í stað hafa eigendur verið skyldaðir til þess að kaupa lágmarkstryggingu, mismunandi háa eftir því, hvort um er að ræða bifreið, bifhjól. dráttarvél eða létt bifhjól. Þessar vátryggingarfjárhæðir hafa svo verið endurskoðaðar með nokkurra ára millibili, enda hefur verðlagsþróunin fljótlega gert þær úreltar. Vátryggingarfjárhæðirnar voru síðast hækkaðar á árinu 1970 með l. nr. 55 1970, voru ákveðnar 1 millj. fyrir létt bifhjól, 11/2 millj. fyrir dráttarvélar og bifhjól og 3 millj. fyrir bifreiðar, sem flytja mega 10 farþega eða færri, en vátryggingarfjárhæðin hækkar síðan um 200 þús. fyrir hvern farþega, sem flytja má umfram 10. Vegna verðlagsþróunar þeirrar, sem hefur orðið frá árinu 1970, er lagt til. að þessar vátryggingarfjárhæðir verði tvöfaldaðar, og á þetta sjónarmið hefur hv. Ed. fallist. Hins vegar var svo jafnframt í þessu frv., þegar það var upphaflega lagt fram, ákvæði um það, að til umferðarráðs skyldi greiða 11/2% af iðgjöldum. Þetta ákvæði hefur hv. Ed. fellt niður. Í framsöguræðu minni í hv. Ed. gerði ég nokkra grein fyrir störfum og verksviði umferðarráðs, hvaða fjárráð það hefur haft, hvaða óskir það hefur haft í því efni og að hve miklu leyti þær hafa verið teknar til greina. En með því að samþ. þá fjárveitingu með þessum hætti, sem lagt var til í þessu frv., má telja, að sæmilega vel hefði verið séð fyrir þörfum umferðarráðs. Ég ætla ekki að endurtaka neitt af því, sem ég sagði um þetta efni í Ed., en vil segja það, að ég geri ráð fyrir því, að öllum hv. alþm. sé ljós þýðing þess, að sem mest og best sé unnið gegn slysum, og ég er ekki í nokkrum vafa um, að starfsemi umferðarráðs miðar að því. En þar sem ég ætla mér ekki að taka þetta ákvæði upp aftur í þessari d., þá ætla ég að sleppa því að fara um það fleiri orðum, en vil vísa hv. n., sem fær málið til meðferðar, á ræðu mína í hv. Ed. um þetta, ef hún hefur hug á því að kynna sér það. Þá gerði hv. Ed. nokkra breyt. á þeirri sjálfsábyrgð, sem hver bifreiðareigandi ber, lækkaði hana nokkuð frá því, sem gert var ráð fyrir í upphaflega frv., en þar var gert ráð fyrir því, að sama hlutfallsgreiðsla ætti sér þar stað. Um það hef ég ekkert sérstakt að segja, það getur verið álitamál, hversu sú upphæð á að vera há. En ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um, að það var rétt ákvörðun að taka upp þessa sjálfsábyrgð á sínum tíma. Hún hefur nokkuð stuðlað að því að draga úr slysum. Ég sé svo, herra forseti, ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál á þessu stigi. Ég veit, að hv. n. mun kynna sér það og getur þá fengið þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru í dómsmrn. varðandi þetta mál. Ég leyfi mér aðeins að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að tveimur nýjum heimildum verði hætt inn í lög um Landsvirkjun. Í fyrsta lagi verði ríkisstj. heimilt að ákveða, að ríkissjóður láni Landsvirkjun allt að 350 millj. kr. með þeim kjörum, sem fjmrh. ákveður. Í annan stað er lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að taka lán og endurlána Landsvirkjun í þessu skyni. Hér er um að ræða lið í fjármögnun Sigölduvirkjunar til viðbótar auknum höfuðstólsframlögum ríkisins og Reykjavíkurborgar, fé úr rekstri Landsvirkjunar og öðrum lántökum. Þetta er sami háttur og á var hafður í sambandi við Búrfellsvirkjun, og er gert ráð fyrir því, að lánið standi að baki stofnlánum annarra aðila til virkjunarframkvæmdanna, þannig að árlegar greiðslur afborgana og vaxta af því verði háðar nettótekjum Landsvirkjunar að frádregnum öðrum lánagreiðslum á hlutaðeigandi fjárhagsári Landsvirkjunar. Þetta mál hefur verið til afgreiðslu í Ed., og um það var enginn ágreiningur þar, og ég vænti þess, að sú verði einnig raunin hér í hv. Nd. En ég vil leyfa mér að beina því til hv. iðnn., sem fær málið til afgreiðslu, að það væri mjög æskilegt, ef hægt væri að gera frv. þetta að l. sem allra fyrst. Það stendur þannig á undirbúningi að lántökunum, að það er þörf á þessari lagaheimild. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Eins og ég gat um í upphafi fundar, höfðu fyrir fund 3 hv. þdm. farið þess á leit að fá að taka til máls utan dagskrár og beina fsp. til hæstv. forsrh., og verður nú orðið við þessum tilmælum.



Herra forseti. Ég vil, áður en ég hef mál mitt hér utan dagskrár, taka það fram, að mér finnst það ekki óeðlilegt, til þess að þingstörfin geti haldið eins og skyldi, þá fari forseti að eins og hann hér hefur gert, ljúki þeim málum, sem ágreiningslaus eru og hægt er að koma til n., og ljúki þeim atkvgr., sem fram fara. - En ástæðan fyrir því, að ég hef hér kvatt mér hljóðs, herra forseti, utan dagskrár, eru þau skoðanaskipti 3 ráðh. og formanns Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, sem áttu sér stað í hljóðvarpi og sjónvarpi s.l. laugardag og sunnudag vegna samkomulags ríkisstj. um viðræðugrundvöll við Bandaríkjamenn um endurskoðun varnarsamningsins, sem utanrrh. afhenti utanrmn. s.l. föstudag sem trúnaðarmál. Orsök þessara furðulegu vinnubragða ráðh, mun vera sú, sem ekki verður hægt að skilgreina öðruvísi en sem trúnaðarbrot hæstv. iðnrh., Magnúsar Kjartanssonar, þegar hann í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann s.l. laugardag lætur hafa eftir sér, í hverju viðræðugrundvöllurinn sé fólginn og hvað hann í raun og veru þýðir. Þessi vinnubrögð eru furðuleg, og ber harðlega að gagnrýna og mótmæla. Ráðh. lætur hafa eftir sér í dagblaði frásögn um skjal, sem afhent hefur verið af utanrrh. sem trúnaðarmál, í utanrmn., en ekki hefur enn verið lagt fram á Alþ. Ráðh. hefja skoðanaskipti, jafnvel komnir í hár saman í fjölmiðlum um málefni, sem farið er með sem trúnaðarmál í utanrmn. Alþ. og þjóðinni hefur ekki verið kunngert af réttum aðilum. Það eru hafnar deilur á opinberum vettvangi, ekki á Alþ., um það, hvort viðræðugrundvöllurinn, eins og skjalið er nefnt í Fréttatilkynningu ríkisstj. s.l. laugardag, sé úrslitakostir ríkisstj. og hvort neitun eins af stjórnarfl. við breytt. á umræðugrundvellinum muni leiða til þess, að forsrh. telji sér skylt samkv. samkomulagi stjórnarfl. að leggja fram á Alþ. till. um uppsögn varnarsamningsins. Það er skoðun mín, að slík framkoma sé ekki ráðh. og Alþ. samboðin. Hér er ekki um neitt smámál að ræða, hér er um að ræða öryggismál íslensku þjóðarinnar, mál, sem varðar sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt hennar, og stærra mál getur ekki fyrir borið. Eins og málum er nú komið af völdum ráðh., tel ég ekki hjá því komist, að ríkisstj. birti viðræðugrundvöllinn nú þegar, svo að Alþ. fái tækifæri til þess að skoða málið og ræða og þjóðin öll fái frá réttum aðilum það samkomulag, sem stjórnarfl. hafa gert, en þurfi ekki að mynda sér skoðanir um málið eftir orðaskiptum ráðh. í hljóðvarpi og sjónvarpi. Hvort verður hægt að fá samhljóða skýringar eða skilning stjórnarfl. á þessu samkomulagi frekar en öðrum yfirlýsingum, sem ríkisstj. hefur gefið, skal hér engu um spáð, en tilefni hefur gefist til þess að spyrja hæstv. forsrh. nokkurra spurninga, sem e.t.v. gætu nú þegar varpað ljósi á hegðun ráðh. í máli því, sem nú er rætt um, og við fengið frá forsrh. skilning hans á þeim atriðum, sem ráðh. hafa í orðsendingum sínum gert aths. við. Spurningar mínar til hæstv. forsrh. eru þessar: 1. Telur forsrh., að viðræðugrundvöllur ríkisstj. sé úrslitakostir til viðsemjenda? 2. Ef svo er ekki, telur forsrh. það skyldu sína að leggja fram till. um uppsögn varnarsamningsins, ef einn af stjórnarfl. neitar að samþ. breyt. á viðræðugrundvellinum, eins og hann hefur verið lagður fram? 3. Hefur utanrrh. umboð ríkisstj. til þess að gera breyt. á viðræðugrundvellinum, þegar umr. fara fram um endurskoðun varnarsamningsins? 4. Er forsrh., eins og málum er nú komið, ekki reiðubúinn að birta umræðugrundvöllinn opinberlega?



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að fá úr því skorið á óyggjandi hátt, hvers eðlis till. þær í varnarmálum séu, sem hæstv. ríkisstj. gerði á fundi sínum, ég hygg s.l. fimmtudag. Og þegar ég spyr um, hvers eðlis þessar till séu, þá á ég við það, hvort þær séu úrslitakostir til gagnaðila eða hvort þær séu drög að umræðugrundvelli en ég hygg, að ýmsir ráðh. leggi þann skilning í það mál, og veit það. Þegar dagblaðið Þjóðviljinn kom út s.l. laugardag, sá ég, að þar var á forsíðu mikil grein, sem var í raun og veru viðtal við hæstv. iðnrh. Og af þeirri grein var ekki annað að sjá en að þarna væri um hreina úrslitakosti að ræða, og vakti það strax furðu mína, því að mér fannst tæpast vera hægt að fara þannig af stað með fyrstu till. ísl. ríkisstj., þar sem hún væri að hefja endurskoðunarviðræður sínar við Bandaríkin í raun og veru. Ég átti því tal um þetta við ráðh. Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, þá Björn Jónsson og Magnús Torfa Ólafsson, og þegar við höfðum athugað ummæli Þjóðviljans þá kom okkur saman um, að það væri nauðsynlegt að fá birta yfirlýsingu frá okkar hendi varðandi þetta mál. Þannig hafði verið á málum haldið, að þessi frásögn hæstv. iðnrh. var birt, þegar vitað var, að engin dagblöð kæmu út næstu daga, a.m.k. ekki til næsta þriðjudags og e.t.v. ekki um lengri tíma, þar sem verk fall hafði verið boðað. Þess vegna töldum við rétt, að það kæmi fram strax í fjölmiðlum, hljóðvarpi og sjónvarpi, að sá skilningur, sem hæstv. iðnrh. legði í þessar till., væri ekki réttur að okkar dómi. Það er rétt, að ég lesi hér orðrétt þá orðsendingu, sem við fengum hirta í útvarpinu á laugardagskvöldið. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í Þjóðviljanum í dag, laugardaginn 23. mars, segir svo í forsíðugrein undir fyrirsögninni „Herinn burt“: „Nú reynir á framkvæmdina, en það mun liggja fyrir innan næstu vikna, hvort Bandaríkjamenn fallast á till. ríkisstj. eða hvort Alþ. segir upp herstöðvasamningnum, eins og ríkisstj. mun gera till. um, ef Bandaríkjamenn fallast ekki á till. ísl. ríkisstj.“ Samkv. þessu voru fyrstu till. Íslendinga í endurskoðunarviðræðunum jafnframt úrslitakostir, það dylst engum. En það er alrangt, og verður að mótmæla því harðlega. Hér er í fyrsta lagi fullyrt, að Alþ. segi herstöðvasamningnum upp, ef Bandaríkjamenn fallist ekki á þessar fyrstu till. ríkisstj. Í annan stað er hér fullyrt, að ríkisstj. muni leggja fram till. um uppsögn herstöðvasamningsins, ef Bandaríkjamenn fallist ekki á till. ísl. ríkisstj. eins og þær liggja fyrir. Báðar þessar staðhæfingar eru rangar. Allir vita, að ekkert er kunnugt um, hvað Alþingi geri, ef þessum till. verði hafnað. Til þess kasta, þ.e.a.s. þingsins, hefur málið ekki ennþá komið. Þá er seinni fullyrðingin einnig gagnstæð hinu rétta. Ráðherrar Alþbl. hafa að undanförnu krafist þess, að till. þær, sem ríkisstj. nú legði fram, yrðu jafnframt úrslitakostir. Þeim kröfum hafa bæði ráðh. Framsóknar og SF hafnað og talið slíkt ósæmileg vinnubrögð, fyrstu tillögur af okkar hendi geta ekki jafnframt verið úrslitakostir og enginn geti bundið afstöðu sína til væntanlegra gagntill. Bandaríkjamanna fyrir fram. Það yrði þá fyrst gert, er þær hefðu borist og hlotið nauðsynlega skoðun. Það eitt er því sannleikanum samkv. í þessu máli, að ríkisstj. hefur enga úrslitakosti sett, heldur aðeins komið sér saman um fyrstu till. af okkar hendi í viðræðunum um endurskoðun varnarsamningsins frá 1951 við Bandaríki Norður-Ameríku. Reykjavík, 23. mars 1974. Hannibal Valdimarsson, formaður SF. Magnús T. ólafsson, menntmrh. Björn Jónsson, fél.- og samgrh .“ Þegar þessi mótmæli okkar og leiðrétting hafði verið birt, þá var vikið að þessu í útvarpi á sunnudaginn og samkv. útskrift, sem ég hef frá útvarpinu um það, hvað Magnús Kjartansson iðnrh. hafði sagt, stendur þetta. Ráðh. sagði: „Það hefur aldrei verið okkar ætlun að leggja fram úrslitakosti. Íslendingar hafa yfirleitt ekki þann hátt á, hvorki í viðræðum við aðrar þjóðir - né sín á milli. Hitt er alveg ljóst, að hér hefur verið gert samkomulag á milli stjórnarflokkanna, og því samkomulagi verður ekki breytt, nema allir stjórnarflokkarnir séu sammála um það.“ Fyrst er hér viðurkennt, að ekki sé um úrslitakosti að ræða, en svo er fullyrt, að samkomulag hafi orðið á milli ríkisstjórnarflokkanna og því samkomulagi verði ekki breytt, nema allir stjórnarflokkarnir séu sammála um það. Nú var aðallega vitnað í formála að hinni miklu grein, sem var aðdragandi að viðtalinu við hæstv. iðnrh., Magnús Kjartansson, og nú kynnu menn að segja: Hugsanlegt væri það, að dagblaðið Þjóðviljinn hafi nú einu sinni hallað réttu máli og hallað á sinn ráðh. og ekki farið rétt með hans fullyrðingar. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að grandskoða það, hvort þetta eru fullyrðingar blaðsins og styðjist ekki við það, sem ráðh. sagði í viðtalinu. Ég fór því vandlega í gegnum viðtalið sjálft, og þar var ekkert um að villast, blaðið hafði ekki hallað orðum ráðh., heldur hafði ráðh. ekki aðeins einu sinni heldur þrisvar í viðtalinu fullyrt, að hér væri um óumbreytanlegar, endanlegar till. að ræða af hendi ríkisstj., og skal það nú rakið frá orði til orðs, eins og í viðtalinu stendur. Það er strax í upphafi viðtalsins, sem við lesum svohljóðandi kafla, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt: „NÚ hefur endanlega verið gengið frá brottflutningi bandaríska hersins frá Íslandi og áfangaskiptum brottflutningsins“. - Endanlega verið gengið frá brottflutningi handaríska hersins frá Íslandi. Nokkru seinna í viðtalinu kemur að vísu afsökun um, að brottflutningurinn dragist um eitt ár, en síðan segir orðrétt: „En hitt er að sjálfsögðu meginatriði þessa máls, að nú hefur verið tekin endanleg ákvörðun um það, hvernig brottflutningi herliðsins verði háttað og settar hafi veríð ákveðnar dagsetningar í því skyni.“ - Þarna er ekki verið að gefa í skyn, að hér hafi verið lögð fram drög að umræðugrundvelli, heldur er sagt, að hér sé um endanlega ákvörðun að ræða og hvernig brottflutningi herliðsins verði háttað, og settar um það ákveðnar dagsetningar. Ekki er hér með búið. Það þarf að undirstrika enn betur, að hér sé um úrslitakosti og ekkert annað að ræða, því að undir lok viðtalsins segir hæstv. iðnrh. orðrétt: „Hins vegar er nú fastmælum bundið í ríkisstj., hvernig herinn fer að fullu og öllu, og gengið hefur verið frá öllum áföngum í því sambandi. Framkvæmd á þessum ákvæðum samkomulags ríkisstj. er aðeins áfangi, en full framkvæmd þess samkomulags styrkir mjög aðstöðu okkar til að halda baráttunni áfram og að leiða hana til endanlegs sigurs.“ - Þetta er enn orðrétt eftir ráðh. haft í samtalinu: „Í þessu sambandi er afar mikilvægt, að sem allra víðtækust samstaða takist um framkvæmd þessarar ákvörðunar ríkisstj., svo að unnt verði að tryggja það, að hún verði að veruleika á tilteknum tíma.“ Hvernig er nú hægt að hefja framkvæmdir á fyrstu drögum samkomulagsgrundvallar? Það er vitanlega ekki hægt. Hér er sífellt talað um og margendurtekið, að hér sé um endanlegar ákvarðanir að ræða, fastmælum bundið í ríkisstj. að hvika ekki frá þessu o.s.frv., og talað um framkvæmdina á þessum till. Hér er á allan hátt, þrisvar sinnum eða fjórum sinnum, endurtekið, að komið sé að framkvæmdinni í þessu máli, því að hið síðasta orð hafi verið sagt. En ráðh. míns flokks báðir segja, að þetta sé ekki rétt, hér hafi einungis verið lögð fram drög að samkomulags- eða umræðugrundvelli. Nú er það ósk mín, að þessi ósamhljóða ummæli ráðh. séu borin undir hæstv. utanrrh. eða forsrh., ég treysti þeim báðum jafnvel til að segja þingheimi, hvað er hið rétta og sanna í þessu máli. Það hefur mikið að segja á þessari stundu, að það sé gert ljóst,hvort íslenska ríkisstj. hefur sent frá sér loka- og úrslitakosti eða hvort verið er með þessum till. að leggja grundvöll að umr. og það meira að segja drög að grundvelli umræðna. Vitnisburðum ber hér ekki saman, og hér verðum við að fá það á hreint, hvert er eðli þessara till.



Herra forseti. Sá samkomulagsgrundvöllur, sem hæstv. ríkisstj. ákvað fyrir helgi, í varnarmálunum, hefur ekki verið birtur opinberlega, en einn ráðh. hefur skýrt ítarlega frá honum bæði í sjónvarpi og í dagblaði. Það er ljóst, að meginefni þessa samkomulagsgrundvallar er það, að Ísland skuli varnarlaust eftir tvö ár. Ég lít svo á í fyrsta lagi, að allt bendi til þess, að þessi ákvörðun ríkisstj. sé í andstöðu við vilja meiri hl. Íslendinga. Í annan stað liggur ekkert fyrir um, að meirihlutastuðningur sé á Alþ. fyrir þessum grundvelli. Á þessum fundi er málið rætt utan dagskrár, og vitanlega varð ekki hjá því komist að hefja hér umr. um þetta stórmál á hinum fyrsta þingdegi, eftir að stjórnin tók þessa ákvörðun. Hins vegar er nauðsynlegt, að Alþ. fjalli ítarlega um málið og ræði það fyrir opnum tjöldum. Ég vil því beina þeirri áskorun til hæstv. forsrh., að hann hlutist til um, að á næstu dögum verði umr. í Sþ. um þessi mál sem sérstakur dagskrárliður, þar sem hægt er að fá nægilegt svigrúm og nægan tíma fyrir þingmenn til að ræða málið og láta í ljós skoðanir sínar. Í annan stað tel ég, eins og þetta mál er allt vaxið, að ekki komi til mála, að hæstv. utanrrh. fari til samningaviðræðna með þetta veganesti fyrr en málið hefur verið rækilega rætt á Alþ. Ég endurtek þá áskorun, raunar þá kröfu til hæstv. forsrh., að hann hlutist til um, að næstu daga fari hér fram umr. í Sþ. um þetta mál.



Herra forseti: Þessar umr. hafa spunnist út af drögum að viðræðugrundvelli um endurskoðun á varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna. Og það er kannske vert að byrja á botninum hjá hv. fyrsta fyrirspyrjanda, þar sem hann spurðist fyrir um það, hvort það væri ekki hægt að birta þessi samningsdrög. Það er hægt að birta þessi samningsdrög nú, af því að þau hafa verið kynnt viðsemjendum. Þau hafa verið kynnt og birt í utanrmn., og það er sá eðlilegi háttur, þegar um utanríkismál er að tefla, af því að utanrmn. má skoða sem eins konar umboðsmann Alþ. í þeim málefnum, af því að oft eru þau mál þannig vaxin, að það er ekki heppilegt að ræða þau fyrir opnum tjöldum. Þau snerta aðra, annað ríki eða önnur ríki, og geta oft verið á því stigi, að það væri til engra bóta að fara að ræða þau opinberlega. Ég sé hins vegar ekkert því til fyrirstöðu, úr því að þessi drög að viðræðugrundvelli hafa nú verið kynnt viðsemjendum og þau hafa verið birt, að ég kynni þingheimi þau. Þessi drög að viðræðugrundvelli um endurskoðun á varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna eru svo hljóðandi: 1. Varnarlið það, sem nú er á Íslandi, skal hverfa af landi brott í áföngum. Skal brottflutningnum hagað þannig, að fyrir árslok 1974 verði fjórðungur liðsins farinn, helmingur fyrir mitt ár 1975, 3/4 fyrir árslok 1975 og síðasti hlutinn fyrir mitt ár 1976. - Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að varnarliðið hverfi brott af Íslandi í áföngum á tveimur árum. Síðan segir: 2. Til fullnægingar skuldbindingum Íslands við NATO leggur íslenska ríkisstj. til, að eftirfarandi háttur verði á hafður. a. Flugvélar á vegum NATO hafi lendingarleyfi á Keflavíkurflugvelli, þegar þurfa þykir vegna eftirlitsflugs yfir norðurhöfum. Þó skal eigi vera hér föst bækistöð flugvéla. Um nánari ákvæði verði fjallað í samningnum. b. Vegna slíkra lendinga hafi NATO heimild til að hafa á Keflavíkurflugvelli hóp manna, er ekki séu hermenn, til þess að sjá um eftirlit áðurgreindra flugvéla. Um tölu þessara tæknimanna fer eftir nánara samkomulagi, þó þannig, að aðeins verði um takmarkaða starfsemi að ræða. c. Eftir brottför varnarliðsins taka Íslendingar við löggæslu á flugvellinum. Skulu Íslendingar áður þjálfaðir í þeim sérstöku löggæslustörfum, sem þörf er á. d. Íslendingar skulu leggja til þann mannafla, sem þarf til að veita þeim aðilum, sem samkv. framansögðu hafa dvöl á Keflavíkurflugvelli, nauðsynlega þjónustu. e. Íslendingar taka við rekstri radarstöðvanna á Suðurnesjum og í Hornafirði, þegar þjálfaður íslenskur mannafli er til taks. f. Farþegaflug skal vera algerlega aðskilið frá þeirri starfsemi, er samkv. framansögðu verður haldið uppi á Keflavíkurflugvelli til fullnægingar skuldbindingum Íslands við NATO. Ég tel, að þessi drög að viðræðugrundvelli um endur skoðun á varnarsamningnum séu í samræmi við málefnasamning ríkisstj. Ég held, að það þurfi ekki að koma neinum hv. alþm. á óvart, þó að ríkisstj. framkvæmi þann málefnasamning, sem hún hefur gert. Það hafa svo sem heyrst raddir um, að ríkisstj. ætlaði sér að svíkja þetta ákvæði, en það hefur aldrei verið meiningin. Ríkisstj. ætlar sér að standa við þau orð, sem hún hefur sett fram í málefnasamningi. Hún ætlar a.m.k. að gera heiðarlega tilraun til þess. En eins og í öllum öðrum málum er æðsta valdið í málefnum Íslendinga í höndum Alþ., og það verður þess vegna Alþ., sem segir síðasta orðið í þessum efnum. En ég held því fram, að einmitt þetta, að varnarliðinu er ætlað að fara eða ríkisstj. gerir fyrir sitt leyti till. um það í þeim viðræðum, sem fram eiga að fara við Bandaríkjamenn, að varnarliðið fari brott af landinu í áföngum, sé í samræmi við málefnasamninginn. Sú till. frá hendi ríkisstj. kemur Bandaríkjamönnum áreiðanlega ekki á óvart. Og ég held, að það sé ekki hægt að segja, að það sé komið aftan að einum eða neinum með slíkum till. af hendi ríkisstj. Ég held, að það sé ekki hægt að saka ríkisstj. um að hafa farið óðslega að neinu í þessu efni. Að því er lýtur að síðari kafla þessara draga að viðræðugrundvelli, eru þau líka algerlega í samræmi við málefnasamninginn, þar sem því er lýst yfir, að Ísland verði að óbreyttum aðstæðum í NATO, og af því leiðir, að það verður að fullnægja þeim skuldbindingum, sem á því hvíla gagnvart NATO, á meðan það er í þessum samtökum. Það tel ég það gera með þessum samningsdrögum. Auðvitað geta aðrir verið á öðru máli, og skoðanir geta verið skiptar um það hér á Alþ., og auðvitað geta viðsemjendur okkar verið á öðru máli um það, það kemur á daginn. En þarna er gert ráð fyrir því, að flugvélar á vegum NATO hafi hér lendingarleyfi, og þó að það sé í samræmi við ákvæði málefnasamningsins að tala þarna um flugvélar á vegum NATO, þá er þess að geta, að það er fullt samkomulag um það innan ríkisstj., að þarna sé í raun átt við flugvélar Bandaríkjamanna, vegna þess að hér er um að ræða samning við Bandaríkjamenn, sem að vísu var í öndverðu gerður samkv. tilmælum Atlantshafsbandalagsins og að nokkru leyti að segja má í umboði þess. En ég vil segja það sem mína skoðun, að ég er algerlega andvígur öllum hugmyndum um það, að hér verði einhverjar flugvélar frá fleiri þjóðum innan Atlantshafsbandalagsins. Ég er algerlega andvígur þeim hugmyndum og mun ekki ljá máls á þeim, á meðan ég veiti ríkisstj, forstöðu. Ég tel, að í þessu falli sé skynsamlegast og hagsmunum Íslands best borgið með því að eiga um þessi mál við Bandaríkjamenn eina. Það er ekki miðað við það í þessum a-lið 2. gr., að ástand verði í þessum efnum óbreytt frá því, sem hér er nú. Það er ekki gert ráð fyrir því, að um verði að ræða reglubundnar skiptiflugsveitir. Það, sem við höfum í huga, er, að hér geti átt sér stað svipuð skipan og mun vera í Noregi og Danmörku, og leyfir sér enginn að halda því fram, að þar sé erlent varnarlið. En það vita líka jafnframt allir, að flugvélar NATO- ríkja hafa þar aðgang að og afnot af flugvöllum. Og það felst í þessu ákvæði eða á að felast að okkar dómi, að Ísland geti eftir sem áður með þessari skipan, sem upp verður tekin, gegnt sínu hlutverki sem hlekkur í eftirlitskerfi NATO í norðurhöfum. Það er í b-liðnum talað um það, að NATO, - en í raun og veru er þar átt við Bandaríkjamenn, - hafi heimild til að hafa á Keflavíkurflugvelli tæknimenntaða menn til þess að sinna þjónustu við þessar flugvélar. Það er vitað mál og þýðir ekkert að loka augunum fyrir því, að þeir leyfa ekki öðrum en eigin mönnum að fara inn í þessar flugvélar, og þess vegna er það, að ef við ætlum að leyfa þessum flugvélum að lenda hér, þá verðum við líka að leyfa liði eða sveit að vera þar til staðar til þess að sinna nauðsynlegum tækniþjónustustörfum við þessar flugvélar. Það er ekki sagt í þessu ákvæði, hvað þessir menn skuli vera margir. Það er gert ráð fyrir því og sagt, að það skuli vera um takmarkaða starfsemi að ræða. Það er eins og er rétt, að það hefur verið rætt um það eða réttara sagt hefur verið nefnd sú tala í ríkisstj., að þarna gæti verið um að tefla ca. 200 manna hóp. En það segir fyrst og fremst í þessu, að um tölu þessara tæknimanna fer eftir nánara samkomulagi. Ég held, að í sjálfu sér þurfi hin ákvæðin ekki beint skýringa við, nema hvað ég geri ráð fyrir því, að flestir Íslendingar telji það liggja í hlutarins eðli, að Íslendingar þurfi fyrr en síðar að taka að fullu og öllu í hendur sínar löggæslu á Keflavíkurflugvelli. Ég held, að flestir Íslendingar verði á það sáttir, að ekki sé annað sæmandi en að þannig sé frá málum gengið. Til þess þarf að vísu verulegt lögreglulið, og það þarf verulega sérþjálfaða menn í þeim efnum, og vitaskuld verður ekki hægt að taka þessa skipan upp, fyrr en hefur tekist að þjálfa menn fullkomlega til slíks. Þetta kostar peninga, en mér dettur ekki í hug að efast um, að það standi á nokkrum einasta hv. alþm., þegar þar að kemur að veita nægilegt fé til þess að standa undir kostnaði við þessa óhjákvæmilegu gæslu, sem verður að hafa á alþjóðlegum flugvelli. Þetta eru, eins og ég hef margsagt, drög að viðræðugrundvelli, sem utanrrh. fer með til fundar við hlutaðeigandi aðila í Bandaríkjunum, og það var auðvitað fyrst gert ráð fyrir því, að þá fyrst yrðu þessi drög lögð fram formlega og opinberlega, þegar utanrrh. væri mættur til þess fundar. Ég vænti þess, að sá fundur geti átt sér stað fljótlega, þó að ekki geti orðið af því í þessari viku. Þá fer auðvitað sá fundur fram eins og hverjir aðrir viðræðu- og samningafundir. Það þarf ekki að ræða um það hér, að þetta eru engir úrslitakostir, það liggur ljóst fyrir. Og ég held, að það sé engin deila um það á milli ráðh. Eftir því sem ég hlýddi á skýringar og yfirlýsingu, sem kom frá Magnúsi Kjartanssyni í ríkisútvarpinu að gefnu tilefni, þá tók hann það alveg skýrt fram, að hér væri ekki um úrslitakosti að tefla, þannig að það er enginn ágreiningur um það efni á milli ráðh. Það er öllum ljóst, að hér er ekki um neina úrslitakosti að ræða. Ef svo hefði verið, hefði verið alveg óþarft að vera að senda hæstv. utanrrh. til viðræðufundar, það hefði mátt senda úrslitakostina í pósti og fá svar við þeim. Þannig högum við ekki okkar samningagerð. Ég geri ráð fyrir því, að viðsemjendur okkar muni hlýða með athygli á mál utanrrh. Ég geri ráð fyrir því, að þeir muni taka þessar till. okkar til skoðunar, e.t.v. tjá sig að einhverju leyti á þessum viðræðufundi. Hitt þykir mér ekki ólíklegt, að þeir óski eftir einhverjum fresti til þess að fjalla um þessar till., og hugsanlegt er, að þeir, að þeim fresti liðnum, leggi fram einhverjar gagntill. um þetta efni, og þá er það auðvitað svo, að ríkisstj. mun skoða þær till. Öðruvísi fara samningar ekki fram. Hitt liggur svo í augum uppi, að með málefnasamningnum hefur ríkisstj. í þessum efnum markað sér ákveðna stefnu. Hún hefur sagt það skýrt og skorinort, að hún ætli að láta varnarliðið fara frá Íslandi í áföngum. Það er hennar stefna. Hverjir þeir áfangar eru eða verða, er ekki markað í málefnasamningnum. En hitt gefur auga leið, að ef það er ekki lengur grundvöllur til þess að koma fram þessari stefnu á skemmri eða lengri tíma, þá er grundvöllurinn fyrir þessari ríkisstj. hruninn. Þetta er að sjálfsögðu, eins og allir gera sér ljóst, slíkt meginatriði í stjórnarsamningnum, og þess vegna hlýtur ríkisstj. að taka afleiðingunum af því, ef hún kemur ekki fram í samningaviðræðum ákvörðunum í þessa átt. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði áðan, að ríkisstj. hefur ekki í þessum efnum fremur en öðrum síðasta orðið. Það er Alþ. Því hefur verið marglýst yfir, bæði af utanrrh. og mér, að áður en lýkur, kemur þetta mál til kasta Alþ., hver sem niðurstaðan verður af þessum samningaviðræðum. Það er hin rétta lýðræðislega meðferð á þessu máli. Það er Alþ. Íslendinga, sem á að taka ákvörðun um mál eins og þetta, það eru kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, kjörnir til ákveðins tíma, óbundnir af öllu nema sinni sannfæringu, óbundnir af öllum fyrirmælum frá kjósendum, óbundnir af öllum fyrirmælum frá sínum þingflokkum, sem eiga að taka ákvörðun um þetta mál. Umboð þm. er til fjögurra ára, - það verður ekki aftur kallað, eins og sums staðar er háttur, - en þeir verða að standa reikningsskap sinna gerða að kjörtímabili loknu og sækja umboð sitt að nýju til kjósenda. Þannig er lýðræði á Íslandi háttað. Hitt er ekki íslenskt lýðræði, að láta fundarsamþykktir ráða, að láta undirskriftir ráða, hvort sem þær eru fjölmennar eða fámennar. Það eru þessir menn, sem hér sitja, samkv. þeirri yfirlýsingu, sem þeir hafa undirritað, og samkv. þeirri ábyrgð, sem þeir bera, sem eiga að taka ákvörðun um þetta mál, en ekki hv. kjósendur í undirskriftasöfnun, sem ekki hafa aðstöðu til þess að meta og vega allt, sem fyrir liggur og menn þurfa að hafa fyrir augum, þegar þeir taka ákvörðun í jafnviðkvæmu og vandasömu máli og þessu. Þess vegna er það, þó að það sé skylda ríkisstj. að fylgja fram sínum málefnasamningi, þá verður það að ráðast og sjást, hvort meiri hl. á Alþ. er sama sinnis, þegar þar að kemur. En ég held fyrir mitt leyti, að það væri skynsamlegt að spara sem flestar yfirlýsingar og afstöður um málið, þangað til spilin öll liggja á borðinu. Ég hef sagt það áður, að ég muni telja mér skylt skv. málefnasamningnum að leggja fyrir Alþ. till. um heimild til þess að segja varnarsamningnum upp, ef ekki næst með endurskoðun á honum viðunandi lausn, og við það mun ég að sjálfsögðu standa. Hitt, hvort forsrh. telji sér skylt að leggja fram uppsagnartill., ef allir flokkarnir í ríkisstj. séu ekki sammála um það, þá held ég, að sé réttara að setja það fram á annan veg. Það verður auðvitað ekkert samkomulag í ríkisstj. um t.d. tilboð, sem koma frá gagnaðilum, nema allir ríkisstjórnarflokkarnir séu þar um sammála. Það liggur ljóst fyrir. Og ef ekki er lengur samkomulag um það, þá hefur auðvitað alltaf sá flokkur, sem ekki vill samþykkja, þann kost að segja sig úr stjórninni, en eftir sem áður mundi ég telja mér skylt að leggja slíka uppsagnartillögu fyrir Alþingi, þ.e.a.s. á meðan stjórnin væri ekki augljóslega komin í minni hl., en þá auðvitað teldi ég mér skylt að segja af mér. Það liggur nokkuð í hlutarins eðli. Ég held, að ég hafi nú svarað þeim spurningum, sem var beint til mín, og það ætti að liggja nokkuð ljóst fyrir, hvað við teljum, að eigi að felast í þessum drögum að viðræðugrundvelli, sem utanrrh. fer með til Bandaríkjanna og ég fyrir mitt leyti hef ekki ástæðu til að efast um, að Bandaríkjamenn munu taka til alvarlegrar íhugunar. Það er tekið skýrum stöfum fram í varnarsamningnum, að það sé og skuli vera á valdi Íslendinga sjálfra að ákveða, hver fjöldi erlendra her~anna er á Íslandi. Og það var aldrei ætlunin, þegar varnarliðið var tekið hér inn í landið, að það yrði varanleg herseta hér á landi. Þvert á móti voru ekki nema 4 eða 5 ár liðin, frá því að það átti sér stað, þangað til fitjað var upp á því á Alþ., að þessi samningur skyldi tekinn til endurskoðunar og varnarliðið skyldi látið fara. Sá flokkur, sem átti frumkvæðið að tillöguflutningi um það efni, var Alþfl. Það var Alþfl., sem flutti till. um það efni á Alþ. 1955–1956, líklega var það fyrir áramót, sem hann flutti sína till. Hins vegar varð svo samkomulag milli 3 flokka um afgreiðslu þeirrar till, og henni lítillega breytt, en þannig var hún afgreidd á Alþ. 1956. Það var því vakandi áhugi á því, að dvöl erlends varnarliðs hér yrði ekki varanleg. Sú endurskoðun, sem þá var stofnað til í því skyni, að varnarliðið færi af landi brott, komst ekki í framkvæmd vegna utanaðkomandi atvika, og það er nú svo, að við verðum að sætta okkur við það Íslendingar, að við ráðum ekki veröldinni. Það komu til utanaðkomandi áhrif og geta alltaf komið til utanaðkomandi áhrif, sem við verðum að taka tillit til. En það var gerður samningur um niðurfellingu þessara endurskoðunarviðræðna, sem birtur var 1956 og er að finna einmitt í samningum Íslands við önnur ríki. Þar lýsa Bandaríkin fullum skilningi sínum á þeim fyrirvörum, sem íslendingar settu við inngöngu í NATO. Og meira en það, þeir undirstrika það, að þeim sé ljóst, að það sé enn og eigi að vera algerlega á valdi Íslendinga sjálfra, hvort erlendur her sé í landinu eða ekki. Ég endurtek, að það, sem hér hefur gerst, þarf engum að koma á óvart. Það er bein skylda þessarar ríkisstj. að gera þessa tilraun til þess að ná þeim markmiðum, sem sett eru fram í málefnasamningi hennar. Og þetta eru ekki úrslitakostir, heldur munum við skoða þær till., þær hugmyndir, sem koma frá okkar viðsemjendum, og við verðum að vega það og meta, hvort þær eru þess eðlis, að þær geti farið saman við þau markmið, sem við settum í okkar málefnasamningi. Þegar það liggur fyrir og þá fyrst, þá held ég, að tími sé kominn til mikilla yfirlýsinga, og þá fyrst er kominn tími til þess að fara með þetta mál til Alþingis. Ég held, að það sé staðhæfing hjá hv. þm. Gunnari Thoroddsen, sem hann getur ekki rökstutt, að meiri hl. Íslendinga sé í andstöðu við þetta. Hann getur að vísu sagt, að það væri órökstudd fullyrðing hjá mér, ef ég segði, að meiri hl. Íslendinga væri þessu sammála. Hvort tveggja eru staðhæfingar. En það eru hv. alþm., sem hér sitja, sem eiga að taka ákvörðun um þetta. Þeir hafa fengið til þess alveg fullkomið umboð frá Íslendingum, eins og til þess að taka ákvarðanir um önnur málefni, og verða svo að taka afleiðingum af því, ef meiri hl. Íslendinga er á annarri skoðun um þetta efni. Ég get ekki skoðað hjörtu eða nýru hv. alþm., og ég get ekki verið með neinar fullyrðingar um það, eins og hv. 5. þm. Reykv., að hann efaðist um það, að meiri hl. á Alþ. væri fyrir þeirri málsmeðferð, sem hér er um að tefla. Það er hægurinn hjá þeim, sem það vilja vefengja, að bera fram till., þar sem úr fæst skorið um vilja Alþ. í því efni. Þangað til hún kemur fram og er samþykkt, mun ég hafa það fyrir satt, að þessi málsmeðferð sé í samræmi við vilja meiri hl. hv. alþm. Ég held þess vegna, að það sé ekki í sjálfu sér til neinna bóta fyrir þetta mál og fyrir okkar þjóð, að það sé farið að stofna til almennra umræðna á Alþ. um málið á þessu stigi. En ekki skal ég skorast undan því, ef aðrir vilja taka það upp. Ég held, að hitt sé, eins og ég þegar hef sagt, betra, að bíða þess og sjá, hvað kemur út úr þessum viðræðum, og þá sé réttur tími til að taka málið til umr. á Alþ. Og ég held, að þetta mál sé þannig vaxið, að það sé best að ræða það með sem minnstum hita á þessu stigi og íhuga það rólega og athuga það, hrapa ekki að neinu og spara sér of miklar fyrir fram yfirlýsingar, áður en vitað er, hvernig forsendurnar verða, þegar öll kurl eru komin til grafar.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég þarf ekki að bæta miklu við þessa skýru ræðu hæstv. forsrh., þar sem hann gerði grein fyrir öllum meginatriðum í sambandi við þetta mál, en vildi gera aths. við nokkur atriði, sem beint hefur verið til mín persónulega. Hv. þm. Matthías Mathiesen, bar það upp á mig, að ég hefði framið trúnaðarbrot, og kallaði það furðuleg vinnubrögð, sem bæri að gagnrýna og fordæma, að ég hefði svarað spurningum um það, bæði í sjónvarpi og í viðtali við Þjóðviljann, hvað fælist í þeim ákvörðunum ríkisstj., sem teknar voru á síðasta fundi, á fimmtudaginn var. Það var einmitt rætt um þetta atriði á þessum ríkisstj: fundi, hvernig ráðh. skyldu bregðast við, þegar þeir væru um það spurðir, hvað hefði gerst á fundinum og hvaða ákvarðanir hefðu verið teknar. Og það var mat manna, að ráðh. bæri að svara því efnislega, hvað í þessum till. fælist, vegna þess að það vissu allir, að þessi mál höfðu verið til athugunar hjá ríkisstj. um langt skeið. Það hefur verið greint frá hinum upphaflegu till. hæstv. utanrrh. Það hefur verið greint frá því, að SF og Alþb. höfðu flutt sínar till. um málið. Það vissu allir, hvað í þessum till. fólst í meginatriðum. Það hefur komið fram í fjölmiðlum á margvíslegan hátt, þannig að það var gersamlega ástæðulaust að fela meginefni þessara till. En að sjálfsögðu var ákveðið, að ekkert yrði um þær sagt efnislega, fyrr en búið væri að afhenda bandaríska sendiherranum í Reykjavík till. og leggja þær fyrir utanrmn., og þannig var á þessu máli haldið af okkur öllum ráðh., þannig að ásökunum um trúnaðarbrot vísa ég til föðurhúsanna. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson vill halda því fram, að í Þjóðviljanum hafi verið komist svo að orði margsinnis, að hér hafi verið um úrslitakosti að ræða, og hann fór hér með margar tilvitnanir í því sambandi, þar sem hvergi var að vísu talað um úrslitakosti. Nú tel ég, að minn ágæti samherji og samstarfsráðh. í tvö ár, Hannibal Valdimarsson, hefði getað haft einfaldari hátt á því að átta sig á því, hvað ég var að fara, heldur en fara með það í gegnum fjölmiðla og Alþ., t.d. bara með því að hringja til mín, vegna þess að mér hefur aldrei komið til hugar, að hér væri um úrslitakosti að ræða. Ef minn ágæti samherji Hannibal hefði haft þennan hátt á, þá hefðum við getað losnað við mikinn hávaða og margvíslega óvissu hjá almenningi. Við Íslendingar höfum ekki, eins og útvarpið hafði eftir mér í gær, þann hátt á að bera fram úrslitakosti, hvorki í samskiptum okkar við aðrar þjóðir né í samskiptum okkar innbyrðis. Við höfum ævinlega lýst yfir því, að við höfum á því fullan hug að ná samkomulagi við Bandaríkin um tilhögunina á brottför hersins. Það hefur verið sameiginleg stefna okkar að reyna að gera þetta í sem bestu samkomulagi við Bandaríkin, og að sjálfsögðu er þessi afstaða algerlega óbreytt. Þetta er það, sem við óskum eftir, vegna þess að við viljum eiga góð samskipti við Bandaríkin á öðrum sviðum eftirleiðis. Og við teljum, að þegar þetta mál, sem er tvímælalaust mjög viðkvæmt ágreiningsmál á milli landanna, er úr sögunni, þá eigi samskipti okkar og Bandaríkjanna að geta eflst á öllum eðlilegum sviðum. En í sambandi við það verk, sem ríkisstj. hefur verið að vinna nú undanfarna mánuði, þá er það í því fólgið, að ríkisstj. hefur verið að koma sér saman um það, hvernig framkvæma skuli í einstökum atriðum þau almennu fyrirheit, sem gefin voru í málefnasamningnum, þau fyrirheit, sem samin voru af okkur, hópi manna, sem að því unnu, en í þeim hópi var m.a. hv. þm. Hannibal Valdimarsson. Við höfum verið að fjalla um það núna að undanförnu, hvernig að þessari framkvæmd skyldi staðið í einstökum atriðum, þ.e.a.s. hvernig brottflutningi liðsins skyldi háttað, og í öðru lagi, hvernig bæri að túlka skuldbindingar okkar gagnvart NATO í ljósi þeirra fyrirvara, sem settir voru 1949. Það eru þessi atriði, sem við höfum fjallað um í ríkisstj., og við höfum komið okkur saman um stefnu ríkisstj. um það, hvernig á þessu skuli haldið, lið fyrir lið. Við höfum farið ofan í þetta lið fyrir lið. Okkur hefur stundum sýnst sitt hvað, eins og gengur, en niðurstaðan er sú, að við höfum náð sameiginlegu samkomulagi. Það er um þetta samkomulag eins og öll önnur, að að sjálfsögðu verður því ekki breytt nema með samþykki allra þeirra, sem samkomulagið hafa gert. Það á ekkert frekar við um Alþb. en um SF eða Framsfl. Því samkomulagi, sem stjórnarflokkarnir hafa gert núna, verður að sjálfsögðu ekki breytt, nema samþykki þessara flokka allra komi til. Þetta er engin nýjung og ekkert, sem þarf að hrópa um. Þetta hljóta allir félagsvanir menn að vita, að þannig er að þessum málum staðið, þegar flokkar eða aðilar hafa samvinnu sín á milli. Og þetta á við um þetta mál eins og öll önnur. En í sambandi við tal manna um þessar viðræður okkar við Bandaríkin um tilhögun þessara mála, þá hefur mér fundist nú að undanförnu, að það er eins og sumir séu farnir að tala um eins konar tvöfalda lögsögu á Íslandi, það sé ekki málefni okkar Íslendinga einna, hvernig við högum málum á Íslandi, heldur þurfum við að semja um það við erlenda ríkisstj., hvernig við högum málum hér á okkar landi. Þennan tón hef ég séð ákaflega greinilega, m.a. í Morgunblaðinu. Og ef þetta er viðhorf, sem er uppi hjá einhverjum þorra þjóðarinnar, þá er það vægast sagt ákaflega alvarlegt. Og ég vil leyfa mér að treysta því, að það sé þó a.m.k. enginn maður hér inni á hinu háa Alþ., sem hafi slíkar hugmyndir um réttarstöðu okkar Íslendinga. Það datt engum manni neitt slíkt í hug, þegar varnarsamningurinn svokallaði var gerður 1951. Í 4. gr. hans var ákvæði, eins og hæstv. forsrh. minnti á áðan, sem var svo hljóðandi: „Það skal háð samþykki íslensku ríkisstj., hversu margir menn hafa setu á Íslandi samkv. samningi þessum.“ Og 5. gr. lýkur með þessum orðum: „Ekkert ákvæði þessa samnings skal skýrt þannig, að það raski úrslitayfirráðum Íslands yfir íslenskum málefnum.“ Þeir menn, sem gerðu varnarsamninginn, vildu gera það alveg ljóst, að þessi samningur mætti í engu raska ákvörðunarvaldi okkar Íslendinga, og það liggur fyrir, að það er ekki samningsatriði milli okkar og ríkisstj. í öðru landi, hvernig við eigum að haga málum hér á Íslandi. Þetta hljóta allir þm. að gera sér ljóst. Og eins og hæstv. forsrh. tók fram áðan, höfum við um það margfaldar yfirlýsingar bandarískra stjórnarvalda, að þau geri sér þetta ljóst að fullu. Og bandarísk stjórnarvöld vita ákaflega vel, að þegar ríkisstj. Íslands hefur tekið ákvörðun um, hvernig hún telur, að eigi að skipa málum hér á Íslandi, þá getur bandarísk ríkisstj. ekki gert um það neinar aths. af sinni hálfu. Það er okkar mál. En ef málum er virkilega svo komið, eins og mér hefur virst á Morgunblaðinu, að menn séu farnir að ímynda sér, að hér á Íslandi sé um að ræða tvöfalda lögsögu, það sé ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bandaríkjanna, sem eigi að koma sér saman um, hvernig málum sé háttað hér á Íslandi, þá er það sönnun fyrir því, að þetta hernám hefur staðið svo lengi, að menn eru farnir að misskilja grundvallaratriðið í íslenskum stjórnmálum. Hv. þm. Gunnar Thoroddsen kvaðst óska eftir því, að efnt verði til almennra umr. um þessi mál á þingi og gefið fullt svigrúm til þess að ræða það. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir, að hann teldi, að það væri skynsamlegra af okkur að ræða þessi mál ekki allt of mikið, meðan þau væru á viðkvæmu viðræðustigi. Í sjálfu sér skil ég þetta viðhorf hæstv. forsrh. mætavel. Þetta væru eðlileg vinnubrögð ef allt væri með felldu hér á Íslandi. Það eru eðlileg vinnubrögð, þegar utanrrh. Íslands á fyrir höndum erfiðar, viðkvæmar viðræður við stjórn Bandaríkjanna, að þá sé ekki á skipulegan hátt reynt hér á Íslandi að torvelda honum þetta mikilvæga starf, að það sé ekki reynt að koma í veg fyrir, að hann geti náð sem bestum árangri fyrir íslensku þjóðina. Þannig mundi þjóðin hugsa og þannig mundi hún hegða sér, ef hún bæri gæfu til að standa saman um sín örlagaríkustu mál. En svo er því miður ekki, eins og menn vita. Því miður er þannig haldið hér á málum, að viðsemjandi okkar getur hreinlega fært sér í nyt stjórnmálaástandið á Íslandi og litið á vissa íslenska stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka sem umboðsmenn sína í þessum viðræðum við löglega kjörin íslensk stjórnarvöld. Þetta er ákaflega alvarlegt ástand. Við skulum leiða hugann að þjóðfélögum, sem hafa lent í ástandi af þessu tagi. Það eru til slík þjóðfélög, ekki ýkjafjarlæg okkur. Ástandið á Írlandi er afleiðing af því, að Bretum tókst að kljúfa írsku þjóðina svo djúpt niður í grunn, að hún hefur ekki getað unnið saman síðan, og allir þekkja þær afleiðingar, sem af því hafa hlotist. Ég held, að íslenskir stjórnmálamenn ættu ekki að gera sér leik að því að reyna að sundra íslensku þjóðinni í viðhorfum til grundvallaratriða, eins og gert hefur verið nú að undanförnu, því að það er vissulega grundvallaratriði, hvort við eigum að stefna að því að lifa hér einir og frjálsir í landi okkar eða búa við erlenda hersetu um ófyrirsjáanlega framtíð. Það er ágreiningur um grundvallaratriði.  En eins og nú er komið og vegna þess að þjóðhollusta manna er af svo skornum skammti sem dæmin sanna og eðlileg samvinna manna á viðkvæmum augnablikum, þá tel ég það algerlega óhjákvæmilegt, að um þetta fari fram sem viðtækastar umr., og ég tel alveg sjálfsagt, að það verði gerðar ráðstafanir til þess, að þær komi einnig fram á Alþ. og í sjónvarpi, því að ég tel þjóðina eiga rétt á því að fylgjast með umr. um þessi mál. Hv. þm. Gunnar Thoroddsen sagði, að ekki kæmi til mála, að utanrrh. færi til viðræðna við Bandaríkjamenn með það veganesti, sem samþ. var í ríkisstj. á fimmtudaginn var. Hvers vegna flytur þá þessi hv. þm. ekki till. um það veganesti, sem hann telur, að utanrrh. eigi að fara með með sér? Alþfl. hefur þó flutt till. hér á þingi um fyrirkomulag þessara mála. En hverjar eru till. Sjálfstfl.? Hvers vegna fáum við ekki að sjá í tillöguformi þann áróður, sem yfir okkur er demt í Morgunblaðinu dag eftir dag, viku eftir viku og mánuð eftir mánuð og felst í því, að ekki aðeins eigi herinn að vera kyrr, heldur eigi að auka hann, varnirnar séu of litlar? Það er eins og sumir séu farnir að hugsa gott til glóðarinnar, til manna, sem voru hér milli 1951 og 1956, þegar meira en 3 þús. Íslendinga störfuðu í þágu hernámsliðsins og meira en fjórðungur gjaldeyristeknanna kom af viðskiptum við það og þegar stefnt var að því að koma upp flugvelli á Suðurlandsundirlendinu og höfn þar í þágu hins erlenda hers? Hvers vegna flytur Sjálfstfl. ekki till. um þessa stefnu sína? Þá mundi reyna á það, hvort Alþ. vildi samþykkja slíka stefnu, og ef Alþ. samþykkti hana, þá yrði hún veganestið. En eins og málin standa, þá er hér ríkisstj., sem hefur markað ákveðna stefnu í þessu, stefnu, sem mörkuð var 1971, eins og hæstv. forsrh, rakti hér áðan, stefnu, sem allir hafa þekkt síðan 1971, og það er framkvæmd hennar, sem hæstv. utanrrh. fer með sem veganesti með sér. Ef allt hefði verið með felldu á íslandi, hefðu fylgt honum í þeim vandasömu viðræðum heilar óskir þjóðarinnar allrar, en ekki þær tilraunir til þess að sundra þjóðinni niður í grunn, sem Sjálfstfl. beitir sér fyrir.



Ég vil vekja athygli á því, að þessar umr. utan dagskrár hafa nú staðið nokkuð á aðra klukkustund, og ég hygg, að flestir þingflokkar hafi boðað þingflokksfundi nú kl. 16.30. Hins vegar er óneitanlega eðlilegt, að um slíkt stórmál geti orðið nokkrar umr. hér utan dagskrár. En ég býst við því, að það sé varla um annað að ræða en fresta senn þessum umr., ef þeim getur ekki lokið tiltölulega fljótlega, en 5 hv. þm. eru þegar á mælendaskrá, og verður þessum umr. nú haldið áfram eitthvað enn.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta og reyna að hafa mál mitt eins stutt og mögulegt er. En orða verður ekki bundist, því að enn hefur gerst hneyksli á vegum ríkisstj. og í þetta skipti margfalt hneyksli. S.l. föstudag er boðaður fundur í utanrmn. Þar leggur hæstv. utanrrh. fyrir nm. drög að umræðugrundvelli um endurskoðun á varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna og tekur fram, að um algert trúnaðarmál sé að ræða, sem með engu móti megi skýra opinherlega frá, þótt ekki væri af öðrum ástæðum en þeim, að væntanlegum samningsaðila hafi ekki verið tilkynnt þessi drög og muni væntanlega ekki verða gert fyrr en í næstu viku. Ég bað um sérstakt leyfi til þess að mega kynna þingfl. Alþfl. þessar till., að sjálfsögðu sem algert trúnaðarmál, og tók á því fulla ábyrgð, að þeim trúnaði yrði fylgt. Þetta gerði ég strax síðdegis á föstudag, og enginn af þm. Alþfl. hefur að sjálfsögðu brotið þann trúnað, sem þeim þar með var sýndur. En morguninn eftir les þjóðin í einu málgagni ríkisstj., Þjóðviljanum, frásögn af efnisinnihaldi þessara draga að umræðugrundvelli, og einn af ráðh. ríkisstj. er borinn fyrir, hæstv. iðnrh. Auðvitað er hér um augljóst og stórvítavert trúnaðarbrot að ræða. Hitt er þó öllu verra, að ráðh. skuli í viðtali sínu við Þjóðviljann skýra rangt frá. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson hefur sýnt fram á það með skýrum dæmum, beinum tilvitnunum í viðtalið, að ráðh. sagði rangt frá innihaldi draganna. Það er þýðingarlaust, eins og hann gerði hér áðan, að karpa um það, hvort hann hafi notað orðið úrslitakostir eða ekki. Það er rétt, hann notaði það orð ekki. En það, sem hann sagði, jafngilti því, að um úrslitakosti væri að ræða. Frá hans sjónarmiði séð eru drögin úrslitakostir, eins og hann talaði við Þjóðviljann, og það kemur m.a. fram í því, eins og Hannibal Valdimarsson tók skýrt fram í ræðu sinni hér áðan, að ráðh. segir, að ef þessar till. verði ekki samþykktar, þá muni ríkisstj. flytja till. um uppsögn á samningnum. Og hann segir enn fremur, að hér sé um að ræða endanlega afstöðu af hálfu ríkisstj., sem ekki verði breytt nema allir þrír flokkar stjórnarinnar samþykki. Auðvitað væru þetta úrslitakostir, þó að þeir séu ekki kallaðir það. Og þó að ráðh. hafi orðið tvísaga í útvarpi og sjónvarpi og enn í ræðu sinni hér áðan, tvísaga miðað við það, sem hann sagði við Þjóðviljann, þá breytir það engu um eðli málsins. Þetta er hneyksli. Undir venjulegum kringumstæðum ætti það að gerast, að hæstv. forsrh. bæðist lausnar fyrir slíkan samstarfsmann í rn. Hæstv. iðnrh. fremur nú hvert hneykslið á fætur öðru, bæði innanlands og utan, og ætti að vera nóg komið af slíku. Hér er að sjálfsögðu ekki ástæða til þess, í umr. utan dagskrár, sem eiga auðvitað að vera eins stuttar og mögulegt er, að ræða efni þessara draga að umræðugrundvelli. Til þess gefst ábyggilega tækifæri síðar. En ég get skýrt frá því sem niðurstöðu af umr. okkar þm. Alþfl. um þetta mál á föstudaginn var, að við teljum, að yrði gerður samningur á grundvelli þessara draga, þá fari því fjarri, að öryggis íslendinga sjálfra yrði gætt né heldur sameiginlegra öryggishagsmuna Íslendinga og nágrannaþjóða þeirra. Ég vil. að það komi skýrt fram hér við þessa umr., í fyrsta skipti sem málið ber á góma hér á hinu háa Alþ. eftir fundinn í utanrmn. og eftir samþykkt ríkisstj. á fimmtudaginn var, að þingfl. Alþfl. er því algerlega andvígur, að þessi drög verði gerð að stefnu íslensku ríkisstj. í væntanlegum viðræðum við Bandaríkjamenn. Það er líka best, að ekkert fari á milli mála um það, að ef lögð yrði fyrir Alþ. till. um samning, gerðan á þessum grundvelli, þá mun Alþfl. beita sér gegn honum af fyllstu hörku. Hér er ekki staður né stund, eins og ég sagði áðan, til þess að rökstyðja þessa afstöðu, til þess mun gefast tilefni síðar. Þó get ég ekki látið vera að segja, að ef gerður yrði samningur á þessum grundvelli, þá væri öryggi okkar sjálfra stefnt í beina hættu. Ef gerður yrði samningur á þessum grundvelli, þá brygðust íslendingar skyldum sínum við nágrannaþjóðir sínar, við bandalagsþjóðir sínar í Atlantshafshandalaginu. Ef tekin yrði upp sú skipan, sem gert er ráð fyrir í þessum drögum, þá er ekki lengur hægt að gegna nauðsynlegum og sjálfsögðum eftirlitsstörfum frá vellinum með umferð umhverfis Ísland. En það er eitt meginhlutverk Keflavíkur flugvallar, að slíku eftirliti sé haldið uppi, því að það er ekki hægt að halda því uppi, ef gerður yrði samningur á grundvelli þessara draga. Og því má að síðustu bæta við, að ef þau kæmu til framkvæmda, sem þau vonandi gera aldrei, og ég er raunar viss um, að gerist aldrei, þá verður ekki betur séð en hægt væri fyrir fámennan hóp ofbeldismanna, sem kæmi aðvífandi, að ná tangarhaldi á vellinum og þar með stofna öryggi íslensku þjóðarinnar í alvarlega hættu. Ég vil leggja á það sérstaka áherslu, að þessi samningsdrög grundvallast ekki á neinni athugun á hugsanlegri nýskipan mála á Keflavíkurflugvelli. Við höfum gert grein fyrir því, Alþfl: menn, í þeim till., sem við höfum flutt um málið, og það hefur margkomið fram í málflutningi af okkar hálfu, að við teljum margs konar breytingar á skipan mála á Keflavíkurflugvelli nauðsynlegar, eðlilegar og sjálfsagðar. Og við höfum gert grein fyrir því, í hverju við teljum þær eigi að vera fólgnar í meginatriðum. En engin slík athugun hefur verið gerð af hálfu hæstv, ríkisstj. Þetta samkomulag, sem gert var s.l. fimmtudag, er niðurstað,a af pólitískum hrossakaupum og ekkert annað, engin skynsamleg athugun liggur til grundvallar á því, hvað hægt væri að gera, hvað þyrfti að gera, hvað eðlilegt væri að gera til breytingar á skipan mála á Keflavíkurflugvelli. Hæstv. forsrh. sagði í lok ræðu sinnar áðan, að hann teldi, að menn ættu að haga orðum sínum varlega í umr. um þetta mál, og hann réð frá því, að efnt yrði til umr. um málið af ótta við það, að óeðlileg harka færðist í þær umr. og það gæti skaðað málflutning Íslands á erlendum vettvangi, það gæti gert stöðu hæstv. utanrrh. erfiðari en æskilegt væri. Ég get mjög vel skilið þetta sjónarmið hæstv. forsrh., og ég vil ekkert gera og engan þátt í því eiga að gera aðstöðu hæstv. utanrrh. erfiðari en efni standa til. Þvert á móti mundi ég og minn flokkur vilja stuðla að því, að hans aðstaða yrði gerð sem sterkust í þeim samningaviðræðum, sem væntanlegar eru. En ég vil benda hæstv. forsrh. á það, hvernig samstarfsráðh. hans hegðar sér. Það þarf ekki annað en líta á forsíðu Þjóðviljans á laugardaginn var til að sjá það hugarfar, sem þar býr að baki. Er ekki þar verið að efna til stórdeilna um málið? Þar eru hótanir og brigslyrði í hverjum einasta dálki yfir alla forsiðuna, stóryrði, sem eru til þess fallin að skipta þjóðinni í tvær andstæðar, ef ekki fjandsamlegar fylkingar. Ég vildi því beina því til hæstv. forsrh., - það þarf ekki að beina því til okkar í Alþfl., - að efna ekki til ástæðulausra og skaðlegra deilna um málið. Hann ætti að beina atorku sinni að því að reyna að siða samráðh. sinn í þessu máli. Af því veitir sannarlega ekki. Þá vildi ég að síðustu benda á, að eitt er ekki rétt, sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. Mig minnir, að hann hafi tekið þannig til orða, að hann vissi ekki betur en a.m.k. stjórnarflokkarnir allir stæðu að þeim drögum, sem samþ. voru í ríkisstj. s.l. fimmtudag. Það kom fram af hálfu eins þm. Framsfl. í viðtali við dagblað á laugardaginn, að hann væri samkomulaginu andvígur. Það er því þegar komið opinberlega fram, að a.m.k. einn hv. þm, úr stuðningsliði stjórnarinnar er þeirri stefnu, sem í drögunum felst, andvígur. Og það er full ástæða til þess að ætla, að hann sé ekki einn á báti, heldur séu það fleiri, sem eru sama sinnis og hann. Síðustu orð mín skulu vera þau, verða að vera þau, að benda á, að í raun og veru er þessi ríkisstj. orðin óstarfhæf. Hér er komið eitt dæmi enn, ein sönnunin fyrir því enn, að ríkisstj. er orðin óstarfhæf og ætti auðvitað að segja af sér. Það er öllum ljóst, að ríkisstj. er orðin óstarfhæf á sviði efnahagsmála, hún hefur misst stjórn efnahagsmálanna gersamlega úr höndum sér. Það er augljóst mál, að á fyrri hluta þessa árs verður verðbólgan tvisvar, þrisvar sinnum meiri en hún hefur verið að meðaltali um margra ára skeið, og á síðari hluta ársins benda allar líkur til, að verðbólgan verði fjórum sinnum meiri en hún hefur verið að meðaltali á undanförnum áratugum. Slíkt ber auðvitað vott um, að sú ríkisstj., sem við völd situr, er orðin algerlega óstarfhæf. Og þetta, sem nú er að gerast á sviði utanríkismála, hins aðalmálaflokksins, sem við er að etja í þjóðmálunum yfir höfuð að tala, bendir einnig til þess. Hún er að missa öll tök. Hún er að missa öll tök einnig á þessu mikilvæga máli, og þau samningsdrög, sem hún nú boðar, að hún muni leggja fram í viðræðum sínum við Bandaríkjamenn, eru þess eðlis að þau hljóta að kljúfa þjóðina í mjög fjandsamlegar fylkingar. Ég skal engar staðhæfingar viðhafa um það, hvor fylkingin sé stærri, þótt ég sé ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að mikill meiri hl. þjóðarinnar er andvígur þeirri stefnu, sem í samningsdrögunum er. Ég geri mér ljóst, að þetta er auðvitað staðhæfing, sem ekki verður sönnuð og ekki fást endanleg úrslit um fyrr en í kosningum. En skoðun mín er engu að síður þessi. Og það er einnig augljóst mál. að með því að boða þessa stefnu og leggja hana fram, þá er Alþ. klofið í tvær fjandsamlegar fylkingar, ekki bara á milli stjórnar og stjórnarandstöðu annars vegar, heldur verður þegar vart við klofning í flokki sjálfs hæstv. forsætisráðherra. Þetta er alvarlegt mál. Þetta ætti að verða jafn grandvörum manni og honum til alvarlegs varnaðar. Það vita allir, hvaðan drögin eru upprunnin, þau eru upprunnin hjá ráðh. Alþb. og sérstaklega þeim þeirra, sem framdi það hneyksli, sem hér er verið að ræða um. En þegar hæstv. forsrh. lætur hafa sig til þess að fallast á þessi drög, sem umræðugrundvöll. er hann með því að efna til stóralvarlegs ágreinings, ekki bara með þjóðinni, heldur líka með þm. og jafnvel innan síns eigin flokks. Þess vegna held ég, að ekki sé hægt að draga aðra skynsamlegri og ábyrgari ályktun af stjórnleysi efnahagsmálanna og því, að ríkisstj. er einnig að missa tök á meðferð utanríkismálanna, en að ríkisstj. eigi að segja af sér og það strax.



Herra forseti. Að gefnu tilefni og vegna nokkurrar óvissu, sem upp er komin um stöðu varnarmálanna nú, vil ég segja örfá orð við þessa umr, utan dagskrár, en geymi mér rétt til lengri ræðu um málið til síðari tíma, en eins og hér er fram komið, má reikna með því, að jafnvel í þessari viku verði umr. um þessi mál á hv. Alþ. S.l. fimmtudag tókst samkomulag í ríkisstj, um drög að umræðugrundvelli um endurskoðun varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna. Þessi drög voru rædd í þingflokki framsóknarmanna þremur dögum áður eða mánudaginn 18. mars s.l. Í þeim umr. gerði ég ítarlega grein fyrir skoðunum mínum til þessara mála og lýsti því þá yfir, að ég gæti ekki stutt umrædd drög sem umræðugrundvöll. Ástæðan fyrir því er sú, að í þessum drögum kemur fram viljayfirlýsing um, að á örskömmum tíma verði landið gert varnarlaust og að a.m.k. eftir mitt ár 1976 verði eftirlits- og gæslustöðin hér í reynd lögð niður. Mín skoðun er sú, að slíkt þjóni ekki íslenskum hagsmunum, eins og aðstæður eru í dag. Enn fremur byggist þessi afstaða á því, að sú könnun efnisþátta öryggismála Íslands, sem lofað var að framkvæma, áður en ákvarðanir yrðu teknar í málinu, hefur aðeins að óverulegu leyti verið framkvæmd enn. Í jan. s.l. samþykkti ég hins vegar í þingfl. framsóknarmanna drög að umræðugrundvelli um endurskoðun varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna með vissum fyrirvara. Þau drög voru að mínu viti verulega frábrugðin þeim, sem samþykkt voru í ríkisstj. s.l. fimmtudag, og bendi ég þá sérstaklega á II. kafla í báðum drögum. Við þá samþykkt er ég að sjálfsögðu reiðubúinn að standa. Til viðbótar þessu vil ég enn á ný lýsa yfir, að ég hef aldrei gefið neitt drengskaparloforð um að standa að uppsögn varnarsamningsins á þessu kjörtímabili. Þetta tók ég fram í þingfl. framsóknarmanna strax í upphafi, er stjórnarsáttmálinn var þar til umr., og hef ítrekað opinberlega þá afstöðu á fundum og í blöðum. Standi til boða að mínum dómi æskilegar breytingar á gildandi varnarsamningi frá 1951, styð ég þær og beiti mér þá að sjálfsögðu á Alþ. gegn uppsögn varnarsamningsins, komi fram till. um slíkt.



Herra forseti. Varnar- og öryggismál Íslands eru þau mál, sem þjóðin fylgist hvað best með nú á tímum. Fjöldi manna hefur miklar áhyggjur af þessum málum vegna þess, hvernig ríkisstj. hagar sér. Á föstudagskvöldið var sjónvarpsþáttur, þar sem rætt var um varnarmálin, og þar voru hv. 5. þm. Reykv. og hæstv. iðnrh. spurðir um ýmislegt í þessu sambandi. Ég hef heyrt það á mörgum, að áhyggjur manna hafi vaxið mjög við það, að hæstv. iðnrh. tók sér fyrir hendur að tala í umboði ríkisstj. um þessi mál og túlka málin einhliða frá sínu sjónarmiði, og menn fengu það á tilfinninguna, að hæstv. iðnrh. réði öllu í utanríkismálum Íslands. Það er þess vegna ekki furða, þótt þjóðin hafi áhyggjur af slíku, vegna þess að hæstv. iðnrh. og hans flokkur eru sama sinnis núna og ævinlega, síðan þessi flokkur varð til í landinu. Þegar rætt er um varnar- og öryggismál Íslands, þá er þessi flokkur alltaf sama sinnis. Ég minnist 30. mars 1949, þegar gengið var frá inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið, þegar grjóthríðin var hér á gluggum alþingishússins. Þá var hiti í málunum. Það var vegna þess, að það var verið að tryggja öryggi þjóðarinnar með inngöngu í Atlantshafsbandalagið. En menn voru úti á gangstéttunum og hávaði hér í þingsölunum, vegna þess að þetta var gert. Enn deila Íslendingar á Alþ. um það, hvort Ísland eigi að hafa varnir eða hvort það eigi að vera varnarlaust. Hæstv. ríkisstj. hefur orðið sammála um að gera landið varnarlaust. Það er einn ljós punktur í þessu máli, og hann er sá, sem hæstv. forsrh. benti á hér áðan. Þessu máli verður ráðið til úrslita hér á hv. Alþ. Við skulum vona, að sú gæfa fylgi íslensku þjóðinni, að Alþ. hafi vit fyrir ríkisstj., og það mun mörgum létta, þegar hugsað er til þess, að Alþ. Íslendinga hefur úrslitavaldið. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að það væri varla tímabært að ræða þetta mál hér í hv. Alþ., það gæti spillt fyrir ferð hæstv. utanrrh. til Washington, sem nú ætti að fara að gera erfiða samninga við Bandaríkin. Þetta er hreinn misskilningur. Það er nauðsynlegt fyrir hæstv. utanrrh. að vita um það, hver vilji Alþingis er í þessu efni, og kynna sér, hver vilji þjóðarinnar er í þessu máli. Það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að alþm. eru bundnir við samvisku sína og sannfæringu. En það er eigi að síður hollt fyrir alþm. að kynna sér vilja þjóðarinnar og taka nokkurt mið af því, sem er þjóðarvilji. Ég tel víst, að hæstv. forsrh. vill gera það. Ég vil ekki gera lítið úr undirskriftasöfnun Varins lands. 55 þús. Íslendingar hafa látið skoðun sína í ljós. Það bendir til þess, að mikill meiri hl. þjóðarinnar vill hafa Ísland varið. Hæstv, iðnrh. sagði í sjónvarpsþættinum: Meðan her er í landinu, er landið ekki sjálfstætt. Slíka fullyrðingu hefur þessi hæstv. ráðh. og skoðanabræður hans oft látið sér um munn fara. Þetta er vitanlega fullyrðing, sem ekki stenst. Hér er varnarlið samkv. samningum við Ísland, - samningum, sem hæstv. iðnrh. var áðan að hrósa og lesa upp úr. Samningurinn kveður svo á, að Íslendingar ráði þessum málum, ráði því, hvort varnarlið er í landinu eða ekki. Ef varnarliðið eða herinn væri hér gegn okkar vilja, þá bryti það í bága við sjálfstæði okkar. Ætlar hæstv. iðnrh, að halda því fram, að Vestur-Þýskaland og önnur Vestur-Evrópuríki, sem eru með amerískt varnarlið í landinu, séu ekki sjálfstæð ríki? Er það skerðing á sjálfstæði Vestur-Þýskalands, Bretlands og fleiri Vestur-Evrópulanda, sem hafa amerískt varnarlið, að það er þar? Það kemur engum til hugar. Hæstv. iðnrh. hefur oft farið með fullyrðingar út í bláinn, sem ekki standast. Hæstv. ríkisstj. vill gera landið varnarlaust. Það er mikið auðnuleysi og sakleysi, sem sækir á suma hæstv. ráðh., sem í eðli sínu vilja, að Ísland sé í vestrænni samvinnu, að þeir skuli vinna svo mikið til að þóknast samráðh. sínum, sem stefna í allt aðra átt, og virðast jafnvel vilja fórna sjálfstæði Íslands og öryggi. Það er vonandi, að hæstv. ráðh. skoði hug sinn betur og átti sig á þeim skyldum, sem á þeim hvíla sem forsvarsmönnum Íslands. Einn hæstv. ráðh. var spurður að því, hvað fælist í þessum till. ríkisstj. Það má enginn vopnaður maður vera á vellinum, enginn hermaður, aðeins tæknimenn. Hann var spurður að því, þessi ráðh., hvernig það væri, ef óvinaflugvél kæmi með mönnum, sem vildu taka völlinn, hvort það mætti þá snúast til varnar. Nei, það má alls ekki. Íslendingar eiga nú á seinni hluta 20, aldar að vera varnarlausir, eins og þegar Jörundur hundadagakonungur kom og tók landið. Það er þetta, sem hæstv, ríkisstj. stefnir að að gera, og það er ekki hægt að hugsa sér aumara ástand en það að mega ekki og geta ekki snúist til varnar, hvað sem gerist. Við höfum ekki innlendan her. Það þýðir þess vegna ekki að jafna því saman, sem hér á að verða með till. ríkisstj., við það, sem er í Danmörku og Noregi, eins og hæstv. forsrh, gerði áðan. Hæstv. forsrh. gleymir því, að í Danmörku og Noregi er tiltölulega fjölmennt herlið, fjölmennt lið undir vopnum til þess að verjast fyrstu árás. Ísland verður sennilega eina sjálfstæða ríkið í veröldinni, sem engar varnir á að hafa. Og hvað skyldi Ísland verða lengi frjálst og fullvalda án varna í þessum kalda og stríðandi heimi, sem við búum í? Erum við ekki að bjóða hættunni heim með þessu? Ég held, að það sé nauðsynlegt, að við athugum þessi mál rækilega. Ég er sannfærður um það, að allir hv. alþm. vilja hæstv. utanrrh. vel. en ég held, að það væri best fyrir hann, áður en hann fer til Bandaríkjanna, að kynna sér rækilega, hvort meirihl. er á Alþ. fyrir þeim till., sem hann er með. Ef hann kæmist að raun um, að meirihl. Alþ. væri á móti þessum drögum, sem hann á að hafa í vasanum eða í töskunni, þá gæti hæstv. ráðh. sparað sér ferðalagið. Hv. 2, þm. Reykn. talaði hér áðan og talaði skýrt. Það var enginn vandi að skilja hans orð. Hann segir, að þessi samningsuppdrög, þetta samningsuppkast feli í sér fullkomið varnarleysi, og hann vill ekki sýna það ábyrgðarleysi að ljá því atkv. Hv. 2. þm. Reykn. segir enn fremur, að hann hafi aldrei gefið drengskaparloforð um það að fylgja málefnasamningnum að því leyti að láta varnarliðið fara og gera landið varnarlaust. Einn hv. þm. úr stjórnarliðinu, framsóknarmaður, hefur sagt það í margra manna áheyrn, að hann hafi verið heima að búi sínu, þegar gengið var frá samningnum, og bann beri þess vegna alls enga ábyrgð á honum, ekki aðeins þessu eina atriði, heldur á sáttmálanum öllum. Það eru þá a.m.k. tveir hv. framsóknarmenn, sem ekki bera ábyrgð á þessu atriði, og fer þá að nálgast það, að það sé ljóst, hvað meiri hl. Alþ. vill. Ég held, að það sé alveg sjálfsagt og nauðsynlegt fyrir hæstv, ríkisstj. og ekki síst fyrir þá hæstv. ráðh., sem talið hefur verið, að vildu vestræna samvinnu og vildu í reynd hafa varnir á Íslandi, að lesa fræðin betur og kynna sér ýmis atriði. Hv. 2. þm. Reykn, sagði hér áðan, að það hafi ekki enn verið kannað, á hvern hátt vörnum Íslands verður best við komið, eða aðeins að litlu leyti kannað. En er það ekki frumskilyrði til þess að geta fengið vit í þessi mál, að málið sé kannað, að það sé ekki fálmað út í loftið, án þess að hugsað sé um, hvað Íslandi er fyrir bestu? Ég hef einhvers staðar sagt það, að ég teldi mig vita, hvar hjartað slær hjá hæstv. utanrrh. Ég hef talið míg vita, að hann vildi vel í þessum málum. Ég segi því: Það er raunalegt, ef til þess kemur, að hæstv. utanrrh. verði ýtt til þess að gera það illa, sem hann vill ekki gera. Ég ann hæstv. utanrrh, betra hlutskiptis. Þegar við erum að ræða um þessi mál, verðum við að hafa það í huga, hvað er Íslandi fyrir bestu. Við verðum að hafa hagsmuni Íslands fyrir augum. Það nægir ekki, að við getum náð samkomulagi við Bandaríkjamenn, ef það fullnægir ekki hagsmunum Íslands. Það má vel vera, að Bandaríkjamenn geti fallist á þessar till. og þeir hugsi sem svo: Við skulum láta varnarliðið fara á næstu tveimur árum. Við verðum að athuga, hvort ekki er unnt að koma upp varnarstöðvum í Skotlandi og Grænlandi, og það verður athugað, hvort það fullnægir ekki okkar þörfum, vörnum Bandaríkjanna. - En hvernig erum við þá settir, Íslendingar, ef Bandaríkjamenn taka þannig á málunum? Ég held, að okkar hlutur verði þá ekki tryggður. Ég held, að það nægi okkur ekki að vera í NATO, ef við viljum ekki lána land undir varnarstöð, sem tryggir varnarmátt bandalagsins. Ég held, að ef við hrekjum varnarstöðina í burtu, verði litið á okkur sem aukaaðila í þessum félagsskap. Ég held, að við stefnum Íslandi þá í þá hættu, að við getum orðið austan tjalds, áður en við vitum. Hæstv. iðnrh. minntist hér áðan á Írland og ástandið þar og vildi gefa í skyn, að ef við ræddum þessi mál, þá værum við að kljúfa þjóðina í tvo andstæða hópa og það gæti valdið því, að örlög okkar yrðu eitthvað svipuð og Írlands. Þannig mátti skilja orð ráðh. Þessi samanburður dugir ekki, vegna þess að hann er ekki dreginn fram á viðeigandi og sams konar forsendum. En það var eftirtektarvert, að hæstv. ráðh, minntist ekki á Eystrasaltsríkin eða önnur Austur-Evrópuríki, sem hafa fengið helsið á sig og losna sennilega seint eða aldrei undan því. Ég geri ráð fyrir því, að ég sé farinn að níðast nokkuð á ræðutímanum. En hæstv. forseti hefur verið frjálslyndur í þessum umr. og ekki bundið sig bókstaflega við þingsköpin. Þá fyrirgefst mér það eins og öðrum, sem hér hafa talað, þótt ég hafi orðið nokkru langorðari en beinlínis er leyfilegt samkv. þingsköpum. Ég get látið máli mínu að mestu lokið, en ég vildi nota tækifærið til þess að minna hér á nokkur atriði, sem ég hef nefnt, og ég vil fullvissa hæstv. utanrrh. um, að þótt ég og aðrir sjálfstæðismenn tölum í þessu máli, þá er það ekki gert til þess að spilla fyrir ferð hæstv. ráðh. Víð viljum, að það fari fram endurskoðun á varnarsamningnum, en við viljum, að samningurinn verði endurnýjaður í því formi, að öryggis Íslands sé gætt, eftir því sem verða má. Við teljum það fullkomið ábyrgðarleysi að láta varnarliðið fara, eins og enn er ástatt í heimsmálum, og gera landið varnarlaust. Við teljum það hjal út í bláinn, alveg marklaust, þegar það er fullyrt, að nú séu þeir friðartímar, að við þurfum ekkert að hugsa um okkar varnir eða öryggi Það er langt frá því að nú séu friðartímar. Það er alltaf verið að berjast einhvers staðar á hnettinum, það er alltaf verið að framleiða fullkomnari og fullkomnari vopn, og valdabaráttan í heiminum er ekkert síðri nú en hún hefur verið. Við verðum sjálfra okkar vegna, vegna þessarar kynslóðar og framtíðarinnar að gera skyldu okkar og gæta öryggis Íslands. Sagan verður skráð hér eftir eins og hingað til. Hæstv. ríkisstj. hefur brugðist. En hún á þess kost að endurskoða afstöðu sína og bæta að nokkru fyrir þær misgerðir, sem hún nú hefur gert.



Herra forseti. Ég tel rétt að víkja örfáum orðum að ræðu hæstv. iðnrh. áðan og staldra þá fyrst við það , að hann sór og sárt við lagði, að trúnaðarbrot hefði hann ekki framíð, einhver hv. ræðumaður hafði á undan honum brugðið honum um það. Ekki skal ég leggja dóm á þetta. En svo mikið er víst, að hv. meðlimir utanrmn. telja sig hafa verið þagnarskyldu bundna. Hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að það hefði verið um það rætt á ríkisstj.- fundi, ekki var ég þar og veit það ekki, hvort rétt er, að þeir skyldu segja frá, hvað í till. fælist, ef þeir yrðu um það spurðir, og hann lét sannarlega ekki á því standa. En ætli hann hafi ekki verið áminntur um sannsögli um leið? Það þykir mér líklegt. En svo mikið er víst, að það hefur upplýst í þessum umr., að það samrýmist ekki, að sumir ráðh. segi, að þetta væru drög að umræðugrundvelli, og hins vegar að segja, að endanlega hafi verið gengið frá hverju atriði, og margendurtaka það. Annaðhvort er ekki satt. Svo sagði hæstv. iðnrh., að ég hefði nú valið skrýtna leið að koma þessum ágreiningsatriðum á framfæri, að fara í útvarpið og sjónvarpið, en hringja ekki til sín, bara hringja. Ég hef þann sið, ef er um mál að ræða, sem er persónulegt milli mín og einhvers annars aðila, að þá hringi ég til hans. En ég hringi ekki til hans, þegar það er mái. sem varðar þjóðina alla. Þá hringi ég ekki til neins manns, þótt það sé hæstv. iðnrh. Þá átti ég það erindi nú í ræðustól að þakka hæstv. forsrh. fyrir hans ræðu, fyrir hans eindregnu og afdráttarlausu svör um það, að þetta séu engir úrslitakostir, þetta séu aðeins drög að umræðugrundvelli um þetta stóra mál. Ég get að því leyti líka þakkað hæstv. iðnrh. fyrir, að hann hefur líka látið orð að þessu falla. Hann segir: Það hefur aldrei verið okkar ætlun að leggja fram úrslitakosti. - En með framhaldið í næstu setningu er ég ekki eins ánægður og finnst hún ekki vera í samræmi við þetta, þegar hann segir það vera staðreynd, að gert hafi verið samkomulag milli stjórnarflokkanna og því samkomulagi verði ekki breytt, það sé óumbreytanlegt. Hvaða samkomulagi? Samkomulaginu um það að leggja nefndar till. fram sem umræðugrundvöll. Vitanlega verður þeim umræðugrundvelli ekki breytt. En það er væntanlega búið að leggja hann fram, og þurfi ekkert að taka fram, að það væri hlaupið frá honum. En úrslitatill. eru þær ekki að sögn allra annarra ráðh. en hans. Ég er alveg samþykkur því, sem hæstv. forsrh. sagði, þegar bann lýsti, hvernig málið blasti nú við og hvert yrði framhaldið. Að framlögðum þessum umræðugrundvelli fara fram viðræður við Bandaríkjamenn. Það má vænta gagntillagna frá þeim, og fyrst þegar þær liggja fyrir, hvernig sem niðurstaðan verður, sagði hæstv. forsrh., þá verður málið lagt fyrir Alþ. Íslendinga. Ég álít það alveg rangt af sérhverjum þm. að móta afstöðu sína til málsins, eins og það liggur fyrir nú, þó að lagðar hafi verið fram frumtill. Okkur ber ekki að taka afstöðu til málsins, fyrr en það blasir við í sinni endanlegu mynd í lok endurskoðunarviðræðnanna. Þá ber okkur að taka afstöðu til málsins. Þá getur sérhver þm. borið fram sínar till. Og hæstv. forsrh. hefur sagt það og hefur raunar sagt það áður, að þá komi málið til ákvörðunar Alþ., hver sem niðurstaðan af endurskoðunarviðræðunum verður. Og ég held, að við getum beðið rólegir eftir því. Ég held, að það séu komnir 9 mánuðir, síðan við sögðum samningnum upp til endurskoðunar, og við erum núna að senda frá okkur fyrstu till. Ætli Bandaríkjamenn gætu ekki tekið sér annan meðgöngutíma til þess að leggja fram sín svör? Ég gæti ímyndað mér það, því að þeim liggur ekkert á. En hvað sem um það verður, hvort sem þeir verða skjótir eða seinir til svara, þá er víst, að það er þá, sem við lítum á málin og tökum ákvarðanir eftir því, hvort við teljum það Íslandi hagkvæmt eða ekki. En þegar málið hefur verið rætt svona og það upplýst, að hér er aðeins um drög að umræðugrundvelli að ræða, þá er hitt jafnljóst, að það er rangt, að hér hafi verið tekin endanleg ákvörðun um málið. Það er rangt, að það sé orðið fastmælum bundið að fullu og öllu í ríkisstj., hvernig herinn fer. Á þessu stigi, þegar fyrstu samningatill. okkar hafa verið lagðar fram, er ekki hægt að tala um framkvæmd á þessum ákvæðum samkomulags ríkisstj. Fyrstu samningatill. við hinn aðilann eru á framkvæmdastigi. Það er sem sé búið að sanna í þessum umr., að hæstv. iðnrh. hefur farið beint af ríkisstj.fundi til síns flokksblaðs og sagt því ranglega um innihald samninganna. Þetta tel ég alvarlegt. Hæstv. forsrh. fór ekki neinum orðum um þetta, en þarna er um mjög alvarlegan hlut að ræða, sem ég taldi ástæðu til að taka til umr. strax og gerði það og taldi það nauðsynlegt, því að það varð að vera kunnugt, hvort hér væri um úrslitakosti að ræða, eins og hæstv. iðnrh. hefði haldið fram í sínu blaði, eða hvort hér væri um drög að samkomulagsgrundvelli að ræða. Um það förum við ekki í neinar grafgötur eftir þessar umr. Hér er ósamræmi á milli. Það hefur komið í ljós, að ráðh. míns flokks höfðu sagt satt og rétt frá málinu, en hæstv. iðnrh. hafði sagt rangt frá því.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh, svör hans við fsp. þeim, sem ég kom með hér í upphafi þessara umr. í dag. Hann las upp þau drög að viðræðugrundvelli, sem lögð voru fram á fundi utanrmn. s.l. föstudag sem trúnaðarmál þar. Hann svaraði einnig fsp. um það, hvort hér væri um úrslitakosti að ræða, og hann svaraði því neitandi. Þegar hann kom að fsp. um það, hvort hann teldi sér skylt að leggja fyrir Alþ. till. til uppsagnar varnarsamningnum, ef samkomulag næðist ekki í ríkisstj., þá staðfesti hann það líka. Hann hafði vangaveltur um þessi mál og sagði, að það lægi ljóst fyrir samkv. þeim málefnasamningi, sem stjórnarflokkarnir gerðu í upphafi stjórnartímabilsins, hver stefna ríkisstj. væri, og næðist ekki samkomulag um endurskoðun samningsins, þá mundi hann leggja fram till. til uppsagnar á varnarsamningnum. Hann bætti því svo við, að þeir, sem ekki gætu fellt sig við samkomulagið, gætu farið úr ríkisstj., en hann mundi leggja till. fyrir Alþ. og það væri svo Alþingis að skera úr um málið.  En hæstv, forsrh. vék svo að þessum drögum, sem hann las hér upp, og ræddi þau út frá stjórnarsamningnum, málefnasamningi ríkisstj., og vék þar m.a. að því, sem hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, sagði hér, að hann teldi ekki meirihluta fyrir þessari stefnu meðal þjóðarinnar, og það væri ekki heldur meiri hl. fyrir stefnu ríkisstj. í þessu máli hér á Alþ. Hæstv. forsrh. véfengdi þetta, sagðist að sjálfsögðu ekki heldur geta haldið öfugu fram. Hv. 1. þm. Sunnl. rakti hér örlítið áðan, hvernig staðan í þessu máli hefur verið, og það liggur ljóst fyrir, að hæstv. forsrh. hefur aldrei haft meira en 30 þm. hér á Alþ. með þeirri stefnu, sem hann boðaði í málefnasamningi ríkisstj., þegar hún tók við völdum. Það kom hér skýrt fram í ræðu hv. 2. þm. Reykn., Jóns Skaftasonar, hver hans afstaða er og hefur verið, og eins og hv. 1. þm. Sunnl. benti á, hefur hv. 3. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, skýrt frá því, að hann hafi ekki verið viðstaddur, þegar málefnasamningurinn var til umr., bæri enga ábyrgð á honum, sé andvígur stefnu hans, hann hefði verið heima að rýja. Það er svo athyglisvert að bera saman ræður þeirra hæstv. iðnrh., Magnúsar Kjartanssonar, og hv. 3. þm. Vestf., Hannibals Valdimarssonar, um ræðu hæstv. forsrh. Mér er ljóst, hvernig hv. þm. Hannibal Valdimarsson hefur skilið ræðuna, og hann hefur gert grein fyrir því hér, hvernig hann hefur skilið hana. Það er rétt og gott, að það kemur hér fram, og það er rétt að undirstrika það. Hitt er svo annað mál, að ef það er skoðað, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, þá ber ekki á milli hjá honum og hæstv. iðnrh. Hæstv. iðnrh. sagði, að það hefði verið gert samkomulag í ríkisstj. á milli stjórnarflokkanna og því samkomulagi yrði ekki breytt, nema allir stjórnarflokkarnir væru sammála um það. Og hæstv. forsrh. sagði, að ef ekki yrði samkomulag í ríkisstj. um endurskoðun samningsins, þá mundi bann leggja til við Alþ., að varnarsamningnum verði sagt upp, svo framarlega, eins og hann skaut hér inn í áðan, að hann sé enn forsrh. Þegar þetta er - borið saman, þá sést, að þeim ráðh. Alþb. hefur verið veitt neitunarvald í þessu máli. (Gripið inn í.) Það er það, sem um var spurt í upphafi, hvernig hæstv. forsrh. liti á það, og hann hefur staðfest, að ráðh. Alþb. hafi neitunarvald í þessu máli. Það mátti heyra ýmislegt fleira á ræðu hæstv. iðnrh. hér áðan, þegar hann ræddi um afstöðu Alþb. til þessarar endurskoðunar og vék orðum sínum að þeim hér í sölum Alþ. og um land allt, sem eru sannfærðir um, að það sé, eins og hann sagði sjálfur, ekki allt með felldu. Það verður aldrei allt með felldu, þegar öryggis- og varnarmál Íslands eru rædd, þegar í ríkisstj. sitja fulltrúar kommúnista. Það er staðreynd málsins. Og það var óheppilegt fyrir þennan hæstv. ráðh. að bera saman undirskriftir þess mikla fjölda íslendinga í sambandi við öryggis- og varnarmálin og undirskriftir þær, sem látnar voru gerast í Tékkóslóvakíu eftir innrás Sovétríkjanna á sínum tíma. Það var afar óheppilegt fyrir þennan ráðh. að bera saman þessar undirskriftir, annars vegar hér hjá okkur og hins vegar hjá ríki, sem löngu áður hafði verið tekið valdaráni af Sovétríkjunum, og þeir gátu ekki viðhaldið sínum völdum þar öðruvísi en koma með sinn eigin her þangað inn aftur. Við, sem tölum í þessu máli, vörum við þeirri stefnu, sem hér er farið inn á. Við erum að gera það, eins og hv. 1. þm. Sunnl. sagði hér áðan, til þess að tryggja öryggis- og varnarmál íslensku þjóðarinnar. Hæstv. iðnrh. vék að því, að það hefði hvergi komið fram, hver væri stefna Sjálfstfl. í þessum málum. Það er sjálfsagt að útvega honum, ef hann hefur ekki lesið það, þá bókun, sem fulltrúar Sjálfstfl. í utanrmn. gerðu, þegar till. eða drög að viðræðum við Bandaríkjastjórn voru lögð fyrir utanrmn. s.l. föstudag. Ég skal ekki eyða tíma þingsins nú í að lesa það upp hér, en þar er skýrt tekin fram gagnrýni á þær till., sem ríkisstj. hafði komið sér saman um, annars vegar og hins vegar, hverjar voru og eru till. sjálfstæðismanna í sambandi við öryggis- og varnarmál þjóðarinnar. Ég skal ekki orðlengja þetta meir, herra forseti. Eins og ég gat um í minni fyrri ræðu hér í dag, taldi ég eðlilegt og rétt, eins og þessum málum var komið í sambandi við það trúnaðarbrot, sem hæstv, iðnrh. framdi með því að láta eftir sér hafa í Þjóðviljanum á laugardaginn innihald þessara till., að hér á Alþ. yrði gerð grein fyrir þeim umræðugrundvelli, sem þar var lagður fram, til þess að Alþ. gæti rætt þetta mál. Form, þingfl. Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen, ítrekaði það hér í sinni ræðu, og vonandi stendur ekki á stjórnarliðum að taka þátt í umr. um þessi mál hér á þingi.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég segi hér örfá orð, eru ummæli hæstv. iðnrh., sem hann lét falla um skrif Morgunblaðsins m.a. En áður en ég kem að því atriði, langar mig til að fá að víkja fáum orðum að tveim eða þrem efnisatriðum, sem ekki hafa komið fram í þessum umr., en er ástæða til að vekja athygli á. Ég held, að enginn Íslendingur hafi á s.l. 23 árum haft um það fleiri orð en hæstv. iðnrh., hver höfuðglæpur hafi verið framinn, þegar varnarsamningurinn var gerður árið 1951. Hann hefur kallað hann flestum illum nöfnum, landráðasamning og annað í þeim dúr, sagt að þm. hafi verið smalað saman að næturlægi utan þingfunda til að svíkja land sitt o.s.frv., o.s.frv. Nú kemur þessi sami maður í ræðustól hér á hinu háa Alþ. og fer að hæla þessum samningi, lesa upp 4. gr. hans, þar sem segir, svo að ekki verður um villst og réttilega á það bent af ræðumanni, að Íslendingar hafi auðvitað allt vald til þess að láta herinn fara, hvenær sem þeim svo sýnist. En hvað er að gerast nú? Á grundvelli þessa samnings samþykkir þessi hæstv. ráðh. og hinn ráðh. Alþb. að taka á sig bæði pólitíska og stjórnskipulega ábyrgð á þessum ofboðslega samningi. Það fer ekki á milli mála. Á grundvelli þessa samnings á nú að semja við Bandaríkjamenn, að vísu um það, að herliðið hverfi að mestu leyti á brott og yfirleitt það lið, sem gæti verið okkur Íslendingum til varnar. En hins vegar á að ívilna bandalagsþjóðum okkar nokkuð. Það á að veita þeim aðstöðu, þ. á m. að nokkur hundruð hermenn a.m.k. verði hér „um aldur og ævi“, skilst manni. Er það ekki orðalagið? Ekkert er tekið fram um það, að þeir eigi héðan að hverfa. Eða veit það ekki hver maður, bæði forsrh. og aðrir, að þeir 200 menn, sem hann nefndi, sem eiga að sjá um viðhald á herflugvélunum, eru auðvitað hermenn, þeir eru undir heraga. Hann benti á, að Bandaríkjamenn mundu ekki láta neina útlendinga fara um borð í þessar vélar, vegna þess að þær væru hernaðarleyndarmál. Þeir láta ekki heldur neina Bandaríkjamenn um borð í þær vélar, nema þeir séu undir heraga, þeir séu hermenn. Það getur vel verið, að þeir hafi verið settir í Gefjunarföt, en hermenn eru þeir engu að síður. Á þessu ætlar hæstv. iðnrh. að taka ábyrgð, stjórnskipulega og pólitíska. Þetta er rétt, að menn hafi í huga. Annað atriði: viðræðugrundvellinum sjálfum stendur, að þetta og hitt eigi að gera, til þess að við Íslendingar fullnægjum skuldbindingum okkar við NATO. Hvenær höfum við Íslendingar skuldbundið okkur til þess að hafa her á Íslandi um aldur og ævi Ég spyr. Það höfum við aldrei gert. Það var tekið fram við gerð Atlantshafssáttmálans, að við mundum ekki hafa hér her á friðartímum. Það held ég, að allir viti eða ættu að vita. Nú segir hæstv. ríkisstj. og miðstjórn Alþb., að við höfum þær skuldbindingar við NATO að hafa hér her um aldur og ævi. Ég mótmæli því. Undir það vil ég aldrei gangast. Þetta eru líka staðreyndir, sem ekki verða hraktar. Hæstv. forsrh. svaraði fsp. hv. þm. Hannibals Valdimarssonar á þann veg, að um væri að ræða ekki bara viðræðugrundvöll, heldur drög að viðræðugrundvelli. Ef þetta væri viðræðugrundvöllur, þá liggur í hlutarins eðli, að hæstv. utanrrh. hefur rétt til þess að víkja eitthvað frá honum, hann á að ræða málin fram og til baka. En þegar það eru bara orðin drög að viðræðugrundvelli, þá getur það nú varla staðist, sem hæstv. iðnrh. segir, að þetta sé fastmælum bundið o.s.frv., o.s.frv., eins og hv. þm. Hannibal Valdimarsson vék hér réttilega að. Nei, annaðhvort er hæstv. iðnrh. opinber ósannindamaður eða hann verður að koma því á blaðamenn Þjóðviljans, að þeir hefðu falsað ummæli hans, og vel gæti ég svo sem trúað honum til þess. Hæstv. iðnrh. hafði mjög mörg og fögur orð um það, að þetta væru engir úrslitakostir, við vildum samkomulag við Bandaríkjamenn og að utanrrh. væri að fara til Bandaríkjanna til viðkvæmra samningaumr. og þess vegna mættu vondir menn ekki vera að reyna að spilla fyrir, sundra þjóðinni o.s.frv. Í næstu setningu segir hann: Það eru til vondir menn á Íslandi, sem segja, að við eigum að semja við Bandaríkjamenn. Það voru árásirnar á Morgunblaðið, sem sagt hefði að við ættum að semja við Bandaríkjamenn. Sjálfur er hann búinn að margsegja: Þetta á allt að vera með samkomulagi, samningaviðræður eiga að fara fram. Nei, nei. Svo eru einhverjir aðrir, sem eru hreinir landráðamenn, af því að þeir hafa sagt, að við þurfum að semja við Bandaríkjamenn. Það hefur Morgunblaðið aldrei sagt. Við þurfum ekki að semja við Bandaríkjamenn um eitt eða neitt. Auðvitað getum við sagt upp herverndarsamningnum og það nú þegar. Hér í dag gæti Alr~samþykkt það. Og Bandaríkjamenn mundu auðvitað fara í burtu. Það víta allir menn. Og svo kemur þessi maður og er að bera saman ástand á Íslandi og í Tékkóslóvakíu. Það er hans uppáhaldsiðja. Mundi rússneska herliðið fara frá Tékkóslóvakíu, ef Tékkar bæðu um það? Auðvitað ekki, það vita allir menn. Ég fagna mjög eindregnum yfirlýsingum forsrh. um það, að málið komi til endanlegrar afgreiðslu Alþ. Hann vék að því, að stjórnarandstæðingar gætu flutt um það till., að Alþ. væri andvígt þeim drögum að viðræðugrundvelli, sem utanrrh. á að fara með til Bandaríkjanna. Ég spyr nú hæstv. forsrh.: Væri ekki eðlilegra, að hann sjálfur og ríkisstj. leitaði eftir því hér á Alþ., hvort stuðningur við þetta ákvæði málefnasamningsins, sem aldrei hefur verið undir Alþ. borið, hvort stuðningur er við þessar till., sem hæstv. utanrrh. á að fara með til Bandaríkjanna? Væri það nú ekki vel gert við hæstv. utanrrh. að leita eftir því hér á Alþ. með því, að stjórnin sjálf kannaði það? Auðvitað ber stjórnin og ráðh. - þá auðvitað lýðræðisflokkanna fyrst og fremst - mikla ábyrgð í þessu efni, og mér finnst það eðlilegra, að þeir hafi á þessu stigi að því frumkvæði, fremur en að einhver okkar stjórnarandstæðinga bæri fram þessa till. Þeim er það í lófa lagið að fá að vita um þetta. Þeir hafa aldrei kannað það, hvort Alþ. íslendinga styður þetta ákvæði málefnasamningsins. Forsrh. gat þess réttilega og drengilega, að það væru alþm., sem að lokum tækju afstöðu, en ég held, að það væri styrkur fyrir hann og ríkisstj. í heild að vita, hvort Alþ. styður þá í þessu máli eða ekki.



Herra forseti. Ég verð ekki langorður. Það, sem ég ætlaði m.a. að ræða hér, er tal hv. þm. um það, að verið sé að gera landið varnarlaust. Í þessu felst væntanlega það, að það sé að verða sú breyting á, að hér hafi verið varnir, við tekur varnarleysi. Ég er sannfærður um það, að enginn þeirra hv. þm., sem hér hafa talað mikið um þetta, trúir því í raun og veru, að þessir rúmlega 3000 dátar á Keflavíkurflugvelli tryggi raunverulega einhverjar varnir, varnir gegn skyndiárás, sem verið er að tala um. Það er alveg rétt, sem bent hefur verið á hér, að það vantar í þessar umr. till. sjálfstæðismanna varðandi þessi varnarmál. Ef hér eiga að vera raunverulegar varnir, blasir það auðvitað við, að þessir 3000 dátar duga ekki, þeir þurfa að vera tíu sinnum fleiri eða jafnvel 100 sinnum fleiri. Nei, þetta varnartal er að sjálfsögðu marklaust tal. Það, sem hér blasir við, er, að það hefur verið gert samkomulag um að leysa mál, sem sannarlega hefur verið erfitt vandamál innan ríkisstj. Það standa vonir til þess, að það verði leyst farsællega, og þetta upphlaup af hálfu stjórnarandstöðunnar er að sjálfsögðu tengt því, að þegar okkur tekst að leysa þetta vandamál, stjórnarflokkunum, þá aukast horfurnar á því, að hér verði áfram við völd vinstri stjórn, og minnka vonirnar jafnframt hjá þeim, sem mæna á ráðherrastólana. Viðbrögð manna hafa svo sannarlega lýst þessu. Hér hafa komið fram ýmsar, vægast sagt furðulegar fullyrðingar, og það er verið að tyggja upp spekina úr Morgunblaðinu, t.d. það, sem hv. þm. Ingólfur Jónsson nefndi hér áðan, að með því að láta þessa dáta fara af Keflavíkurflugvelli, væri verið að bjóða heim hættunni á því, að ræningjaflokkur gæti komið hingað í flugvél hvenær sem væri og tekið landið. Þessir dátar á Keflavíkurflugvelli hafa bægt þeirri hættu frá, skilst manni. Ef þeir fara, þá vofir hún yfir. En það eru fleiri flugvellir á Íslandi en Keflavíkurflugvöllur. Það er flugvöllur austur á Egilsstöðum. Þarf ekki að vera varnarlið þar líka? Norður á Akureyri er flugvöllur og meira að segja austur á Hellu. Þar gæti lent flugvél með 30 manns og tekið alla íbúa Hellu og haldið þeim gíslum. Ég sé ekki betur en að samkv. þessari röksemdarfærslu þurfi að dreifa herliðinu nokkru víðar um landið heldur en á Keflavíkurflugvöll. Í svona fullyrðingum felast í raun og veru till. um, að við dreifum hermönnum, bandarískum hermönnum, um landið, á alla þá staði, þar sem nokkrar líkur eru á, að flugvélar geti lent. Þyrla gæti lent hér á Austurvelli. Þurfum við ekki að hafa hér bandaríska hermenn, fylkingu bandarískra hermanna, til þess að hindra, að ræningjaflokkur ryðjist úr þyrlu hingað inn í salinn óðar en varir? Meira að segja á sléttum túnum, - svo er fyrir að þakka góðri landbúnaðarstefnu undanfarið, á sléttum túnum, - þau eru víða stór, geta lent allstórar flugvélar. Það er alveg furðulegt, hvað maður getur neyðst til þess að hlusta á mikið rugl, satt að segja, þegar verið er að ræða þessi mál hér á hv. Alþ. Ef þessu heldur áfram, ef svona röksemdafærsla eins og þessi er spunnin áfram, þá má sem sagt sýna fram á, að góð landbúnaðarstefna geti verið stórhættuleg öryggi landsins. Ég vildi aðeins benda á þetta sem eitt dæmi um þær röksemdir, þann furðulega málflutning, sem við verðum að sitja hér undir. Aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs er sú, að ég verð að lýsa hryggð minni yfir því, að gamalt átrúnaðargoð er fallið af stalli. Ég minnist fundaferðar, sem ég fór einu sinni með hv. þm. Hannibal Valdimarssyni um Vestfirði. Þá var nú ekki verið að vanda þeim mönnum kveðjurnar, sem hér hafa staðið upp til að tala í sama dúr og hv. þm. Hannibal Valdimarsson. Þá var hv. þm. Hannibal Valdimarsson nýlega kominn úr þeim flokki, sem hann stefnir nú i. Þetta var ógleymanlegt ferðalag, og ég hefði þá ekki haldið, að í sambandi við mál eins og þetta, stæði upp hv. þm. Hannibal Valdimarsson til þess að sama sem að láta viðsemjendur okkar í þessu máli, Bandaríkjamenn, vita, að þeir eigi ekki að taka mark á till. okkar. Að vísu hefur því verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., að þetta séu ekki úrslitakostir. En í þessum málflutningi öllum er það gefið í skyn, að það séu möguleikar að tefja málið, - hvort sem það er viljandi eða óviljandi, þá er það gefið í skyn. Bandaríkjamönnum er gefið það í skyn, að það sé hægt að tefja og tefja og hv. þm. Hannibal Valdimarsson segir hér áðan: „Ætli Bandaríkjamenn megi ekki ætla sér annan meðgöngutíma, 9 mánuði, eins og það hefur tekið að koma fram þessum till?“ Það er mjög alvarlegt að segja þetta úr þessum ræðustól. Þetta er að leggja vopnin upp í hendur þeim, sem við þurfum að ræða við. Svona mundi enginn verkalýðsforingi haga sér, ef hann væri í alvöru að semja um hag síns fólks. En ástæðan fyrir þessu er augljós, því miður. Hún er sú, að það er verið að semja um sameiningu við flokk, sem hefur allt aðra stefnu í þessum málum heldur en ríkisstj. Formaður eins stjórnarflokksins leyfir sér þess vegna að viðhafa þennan málflutning hér á Alþ., málflutning, sem er eins og ég sagði, óneitanlega í litlu samræmi við þann glæsilega málflutning, sem ég heyrði hér um árið vestur á fjörðum. Og ég vil ljúka ræðu minni með því að segja, að mér finnst það átakanlegt, að það þurfi að kosta þessa gömlu kempu allt þetta að sameinast aftur Alþfl.