Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á þskj. 117 hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. menntmrh. um móttökuskilyrði útsendinga Ríkisútvarpsins. Frá því er skemmst að segja að ég átti þess kost að vera þann 20. september með fjárln. á fundi með sveitarstjórn Raufarhafnarhrepps þar sem fyrsta og aðalmálið sem þeir ræddu við okkur var að fólk á þess ekki kost að horfa á útsendingar Ríkisútvarpsins nema annað slagið í svart/hvítu og að útvarp heyrist eiginlega alls ekki. Það kom, held ég, öllum fjárlaganefndarmönnum mjög á óvart að í lok september árið 2002 þyrfti að ræða um það við þingmenn að íbúar í ákveðnum hluta landsins gætu ekki notið þeirrar sjálfsögðu þjónustu að horfa á sjónvarp í lit eða hlusta á útvarp, Rás 1 og Rás 2. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja þessa fyrirspurn fyrir hæstv. menntmrh. og óska eftir svörum við því sem er á þskj. 117. Í framhaldi af þessari heimsókn og mikilli baráttu nýráðins sveitarstjóra Raufarhafnarhrepps hefur hins vegar ýmislegt örlítið skánað þar. Þannig kemur fram á heimasíðu Raufarhafnarhrepps að menn fóru eitt kvöld og skiptu um móttökuloftnet á vitanum við Raufarhöfn og það kom í ljós að þetta móttökuloftnet var kolónýtt og hefur sennilega verið það ansi lengi. Það var eins og við manninn mælt, sjónvarpið skánaði, og Raufarhafnarbúar eiga þess kost að horfa á sjónvarpið, m.a. þá væntanlega þessa útsendingu hér, í lit en ekki svart/hvítu eða kannski bara ekki neitt. Hins vegar hafa móttökuskilyrði útvarps, Rásar 1 og Rásar 2, enn ekki skánað. Það er gaman að segja frá því að ég heyrði af ágætum höfuðborgarbúum ekki alls fyrir löngu, hjónum sem eru töluvert fyrir það að hlusta á fréttir og voru í heimsókn á Raufarhöfn. Þau gátu ekki heyrt fréttir á Rás 1 eða Rás 2 á Raufarhöfn af því að það var bara alls ekki hægt að hlusta á fréttir. Fólkið var vinsamlegast beðið að athuga að fólk á þessu svæði byggi ekki við þau sjálfsögðu mannréttindi sem þessi þjónusta Ríkisútvarpsins er á öðrum stöðum. Fólk var sem sagt vinsamlegast beðið um að fara út í bíl til að hlusta á útvarp, fréttir frá Rás 1 og Rás 2. Herra forseti. Það er algerlega óviðunandi að komið sé svona fram við íbúa á ákveðnum svæðum á landinu, í heilu byggðarlögunum. Það sem ég rakti hér á jafnframt við um íbúa á Kópaskeri. Þess vegna vænti ég þess að við fáum skýr svör frá hæstv. menntmrh. við þeirri fyrirspurn sem ég gat um áðan og er á þskj. 117, og vænti þess reyndar að hann muni koma hingað dálítið borubrattur og segja okkur að búið sé að kippa þessu öllu í liðinn frá því að fjárln. var í heimsókn og fyrirspurnin lögð fram. Ég vona a.m.k. að það verði svarið.

Herra forseti. Það er reyndar erfitt að vera eins borubrattur og hv. fyrirspyrjandi og ekki víst að ég geti staðist þann samanburð. En fyrsta spurning fyrirspyrjanda er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Er áætlað að bæta móttökuskilyrði Ríkisútvarpsins á Raufarhöfn og Kópaskeri? Sé ekki svo, hyggst ráðherra þá beita sér fyrir því að úr verði bætt?`` Ég hef beitt mér fyrir því að úr þessu verði bætt og við fyrirspurninni, sem var beint til Ríkisútvarpsins, er svarið sem hér segir: Ríkisútvarpið hefur ákveðið að breyta móttöku í endurvarpi á vitanum á Raufarhöfn þannig að rafmagnstruflanir í sendi á Langanesi hafi ekki áhrif á Raufarhöfn. Þetta verk verður unnið á næstu vikum. Bilunin sem fannst í loftneti sendisins hefur nú verið lagfærð. Á Kópaskeri hefur verið ákveðið að setja upp sendi fyrir sjónvarpið. Gert er ráð fyrir að hann verði kominn upp fyrir jól. Áformað er að setja sem fyrst upp senda fyrir Rás 1 og Rás 2 á báðum stöðum en tímasetning er háð fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins fyrir næsta ár. Að því er varðar Raufarhöfn er það svo að starfsmenn Ríkisútvarpsins og Landssímans mældu útsendingar sjónvarpsins á Raufarhöfn og varð niðurstaðan að með góðum móttökubúnaði væri hægt að ná góðri mynd. Athuganir sýndu að í nokkrum húsum voru ekki rétt loftnet eða búnaðurinn lélegur. Útvarpssendingar á Rás 1 og Rás 2 koma frá sendum á Viðarfjalli og kom fram við mælingar að ekki eru kjörskilyrði fyrir FM-viðtöku á ferðatæki en góða viðtöku má fá með útiloftneti. Móttökuskilyrði eru góð fyrir bíla á svæðinu. Að því er varðar Kópasker er staðan sú að útsendingar útvarps og sjónvarps koma frá sendistöð á Auðbjargarstaðabrekku sem er langt frá bænum. Sendingar fara langan veg yfir sjó sem stundum getur valdið breytingum á móttökuskilyrðum. Nýr sendir fyrir sjónvarpið verður settur upp á þessu ári eins og fram hefur komið. Síðan er spurt: ,,Telur ráðherra eðlilegt eða sanngjarnt að fólki á þessum stöðum sé gert að greiða fullt afnotagjald þegar móttökuskilyrði bæði hljóðs og myndar eru sem raun ber vitni? Sé ekki svo, hyggst ráðherra þá beita sér fyrir að afnotagjöldin verði lækkuð eða felld niður á þessum svæðum þar til móttökuskilyrði hafa verið bætt?`` Í svari og umsögn Ríkisútvarpsins segir: Dreifikerfi Ríkisútvarpsins var hannað miðað við alþjóðlega staðla. Kerfið var byggt upp með það fyrir augum að ná til sem flestra með lágmarkstilkostnaði. Ríkisútvarpið heldur því fram að sjónvarpið nái til um 99,8% íbúa landsins og að útvarpið nái til alls landsins. Í sjónvarpi er þessi tala með því hæsta sem þekkist á Vesturlöndum. Engu að síður eru skilyrði mismunandi um landið og notendur þurfa að hafa mismunandi mikið fyrir því að ná sendingum. Þannig hefur það raunar alltaf verið. Kröfur um bætta þjónustu hafa verið að aukast með árunum og hefur verið reynt að mæta þessum kröfum með endurnýjun og styrkingu dreifikerfisins eftir því sem fjárhagslegar aðstæður leyfa. Þetta er m.a. gert með síversnandi stofndreifingu um ljósleiðara. Ríkisútvarpið telur að móttökuskilyrði á Raufarhöfn og Kópaskeri séu viðunandi. Af niðurstöðum mælinga á Raufarhöfn er hægt að draga þá ályktun að alla jafnan sé hægt að ná góðri sjónvarpsmynd með réttum búnaði og hið sama gildir um útvarpssendingar. Ef fella á niður afnotagjöld verður að vera hægt að sýna fram á að sendingarnar nái ekki til fólks, og það hefur ekki verið gert. Ríkisútvarpið sýnir fullan vilja til þess að bæta útsendingar á þeim stöðum sem hér um ræðir og því virðist ekki efni til aðgerða af hálfu ráðuneytisins í þessum málum. Ég vil taka það fram að Ríkisútvarpið hefur tekið þá ákvörðun að gefa afslátt eða fella niður afnotagjald á þeim bæjum þar sem ástandið er verst. Síðan er spurt í þriðja lagi: ,,Eru fleiri staðir á landinu þar sem móttökuskilyrði Ríkisútvarpsins eru þannig að óviðunandi megi teljast?`` Svar: Ríkisútvarpið telur að 80 sveitabæir búi við léleg eða engin skilyrði til að ná útsendingum sjónvarps og útvarps og að kostnaður við úrbætur sé áætlaður um 240 millj. kr. Á verkefnalista Ríkisútvarpsins er styrking útsenda útvarps eða sjónvarps í stærri sveitarfélögum eða byggðakjörnum með nýjum sendistöðvum. Meðal þessara staða eru t.d. Akranes og Grenivík. Ég endurtek að Ríkisútvarpið hefur tekið það upp hjá sjálfu sér að veita afslátt eða fella niður afnotagjöld hjá þeim sem búa við verstu skilyrðin.

Virðulegur forseti. Um leið og ég tek undir fyrirspurn hv. þm. Kristjáns L. Möllers --- ég var í sömu ferð og hef ferðast víða um landið með fjárln. og heyrt þessar kvartanir frá norðausturhorninu --- tel ég nauðsynlegt að það komi fram að á síðustu árum hafa móttökuskilyrði batnað nokkuð víða, ekki síst fyrir þær kvartanir sem hér hafa verið bornar fram. Það er þó enn svo að á mörgum svæðum í hinu nýja Norðvesturkjördæmi, t.d. á svæðinu frá Bjarkarlundi að Flókalundi og á leiðinni út í Árneshrepp, er hvorki NMT-, GSM-símasamband eða móttökuskilyrði fyrir útvarp. Það ástand er óviðunandi og það er mikil nauðsyn að úr verði bætt. Til þess að taka þá undir orð hæstv. menntmrh. skil ég mætavel þá sem ekki vilja greiða fyrir lélega eða enga þjónustu. Ég vona að svo verði sem hæstv. ráðherra sagði.

Virðulegi forseti. Ég vil bara örstutt þakka fyrir þessa fyrirspurn sem sett er fram hér um móttökuskilyrði útvarps. Þetta eru viðvarandi vandamál á þó nokkrum stöðum á landinu og ég held að við séum öll reynslunni ríkari hvað varðar lausn þessara mála. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin en brýni hann jafnframt til að fylgjast vel með þessum málum. Það virðist samkvæmt reynslunni vera tregða hjá stofnunum að ganga í þessi mál. Framkvæmdarvaldið verður því að fylgjast vel með því að það sé gert sem vilji stendur til að gera og ég treysti hæstv. menntmrh. til þess að gera það. Þetta eru afgerandi mál og það sýnir t.d. lausnin varðandi GSM-þjónustu í þjóðgarðinum í Ásbyrgi. Þar er gríðarleg aukning sem margir telja að sé á grunni þess að fjarskipti voru bætt og möguleikar til að hlusta á útvarp höfðu skánað. Ég hvet hæstv. menntmrh. til að fylgjast vel með þessum málum þannig að úrlausn fáist svo sem lofað er og efni standa til.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið okkur um útsendingar, senditíðni og annað slíkt fyrir Raufarhöfn og Kópasker. Hann ræddi eitthvað um það, að vísu var dálítill kliður í salnum, að menn væru hér borubrattir. Mér fannst hæstv. menntmrh. vera dálítið borubrattur þegar hann boðaði það að þessu yrði öllu kippt í lag á næstu dögum. Herra forseti. Nú fer sá tími í hönd að ákveðnir aðilar fara að koma til byggða,  Hitt atriðið, herra forseti, fjallar um afnotagjaldið, hvernig það hefur verið rukkað inn og það sem hæstv. menntmrh. sagði um það. Þegar maður kaupir skemmda vöru á maður rétt á að skila henni og fá nýja í staðinn. Ef viðkomandi getur ekki látið betri vöru í staðinn er viðkomandi kaupmanni skylt að endurgreiða hana. Ef við lítum á hæstv. menntmrh. sem kaupmanninn í þessu tilfelli, yfirmann Ríkisútvarpsins, tel ég að endurgreiða eigi íbúum þessa svæðis töluvert af greiddum afnotagjöldum vegna þess að það afnotagjald hefur sannarlega verið rukkað í ansi langan tíma fyrir skemmda vöru.

Var þetta kosningaloforð?

Hv. þm. Kristján Pálsson kallar hér fram í hvort þetta sé kosningaloforð. Nú veit ég ekki hvernig ástandið er á Reykjanesi eða Suðurlandi en ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður þurfi ekki að ræða fyrir hönd íbúa þar um þau sjálfsögðu mannréttindi sem ég hef reifað hér og hv. þm. telur að eigi að gera gys að. 
            

Herra forseti. Ég hygg að allir þingmenn séu sammála um að hér hafi hv. fyrirspyrjandi hreyft mjög mikilvægu máli. Það held ég að sé ljóst. Þessi mál hafa iðulega verið rædd í þingsölum og alltaf komið fram að menn telji að ein af frumskyldum Ríkisútvarpsins sé að koma útsendingum sínum til allra landsmanna. Ég held líka að það sé hárrétt hjá hv. þm. Gísla S. Einarssyni að móttökuskilyrðin hafa batnað, ekki síst nú í seinni tíð. Ég verð að segja að þó að hér hafi verið rætt um tregðu stofnana get ég ekki sagt það af eigin reynslu að Ríkisútvarpið hafi sýnt einhverja tregðu í þessu máli. Þegar ég sneri mér til þess brást það vel við og gerð hefur verið athugun á þessum málum, eins og hér var gerð grein fyrir áðan, og verið er að vinna að úrlausn þeirra. Ég held hins vegar að það sé æskilegt að Ríkisútvarpið taki ákvörðun um það sjálft hvort það vill endurgreiða eða veita afslátt þar sem skilyrðin eru léleg. Ríkisútvarpið hefur tekið þá ákvörðun að veita afslátt eða endurgreiða í þeim málum sem erfiðust eru. Ég sé ekki ástæðu til þess sem menntmrh. að blanda mér í það hvernig stofnunin hefur farið með það mál.

Herra forseti. Eins og margir vita er Tækniháskóli Íslands búinn að sprengja utan af sér núverandi húsnæði skólans á Höfðabakka 9 þótt húsnæðið hafi hentað ágætlega í upphafi þegar skólinn hafði frekar fáa nemendur. Nú hefur nemendum hins vegar fjölgað mikið og mun gera áfram í nánustu framtíð. Því er nauðsynlegt að huga betur að húsnæðismálunum. Einnig er kostnaður við leigu hár og of mikið pláss fer í ganga og ónýtanlegt rými. Enn fremur er húsaleigusamningur óhagstæður fyrir skólann, bæði hvað varðar viðhald, endurskoðun og uppsagnarákvæði. Leigusamningurinn gildir til að mynda til 2014 og er einungis uppsegjanlegur ef skólinn flytur í eigið húsnæði. Í nýsamþykktum lögum um Tækniháskóla Íslands er eitt af markmiðum skólans að veita menntun í tæknigreinum sem gerir eðlilega þá kröfu til skólans að hann sé vel tæknivæddur. Húsnæði skólans nú er ekki hannað til þess. Ef skólinn á að vera áfram í núverandi húsnæði þarf að breyta ýmsu. Gert er ráð fyrir fjölgun nemenda í tækni- og heilbrigðisgreinum á næstu þremur árum og reiknað er með að fjölgunin nemi allt að 200 nemendum. Það leiðir til þess að bæta þarf við a.m.k. 10 kennslustofum á næstu árum. Það húsnæði er til staðar í miðálmu hússins þar sem Marel var en til að hægt sé að nýta það húsnæði fyrir skólastarf þarf að endurbyggja álmuna. Þegar allt þetta er skoðað, m.a. sá mikli kostnaður sem fellur til ef álman verður endurbyggð og jafnframt að Tækniháskóli Íslands er einnig háskóli atvinnulífsins og hefur upp á ótal möguleika að bjóða til framtíðar, hnígur allt að því að við eigum að byggja nýtt húsnæði utan um þennan skóla. Og þá kemur upp spurningin: Hvar? Eftir ágæta ferð, þar á meðal nokkurra þingmanna, til Finnlands ekki alls fyrir löngu til að kynna sér betur vísinda- og tæknimál þar í landi --- Finnar eru miklir brautryðjendur á því sviði --- var alveg ljóst að eitt af grundvallaratriðunum í þeirra málflutningi var að tengja saman tækniháskóla og vísinda- og tæknisvæði þeirra. Það er því mjög eðlilegt að hugað verði að því sama hér á landi. Ég vil benda hæstv. menntmrh. á að fyrirhugað er að byggja m.a. tæknigarða, ekki bara hér í Vatnsmýrinni heldur einnig í Kópavogi og ekki síður er um metnaðarfulla áætlun að ræða í landi Urriðakots í Garðabæ. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að það er nokkuð viðkvæmt mál þegar verið er að flytja skóla úr Reykjavík. Ég minnist umræðunnar þegar lagt var til að Listaháskóli Íslands yrði fluttur til Hafnarfjarðar, allt í einu var það allt of langt frá Reykjavík. Ég vil engu að síður vekja athygli á því að hér yrði um merkilega nýjung að ræða með því að tengja saman Tækniháskólann og þessa tæknigarða sem um er að ræða. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hugað hafi verið að húsnæðismálum Tækniháskóla Íslands, og þá í hvaða veru.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hvaða áform eru uppi um að leysa húsnæðismál Tækniháskóla Íslands?`` Tækniháskóli Íslands, sem er nýstofnaður, er nú í leiguhúsnæði við Höfðabakka þar sem Tækniskóli Íslands var til húsa um margra ára skeið. Húsaleigusamningar vegna þess húsnæðis gilda, eins og hér hefur komið fram, til ársins 2014. Tækniháskóli Íslands er nú á sínu fyrsta starfsári og eitt af þeim verkefnum sem unnið verður að er áætlun um uppbyggingu og þróun sem m.a. felur í sér þróun náms, nemendafjölda og húsrými hans á næstu árum. Á sínum tíma voru uppi áform um byggingu tækniskóla á Keldnaholti en m.a. með ákvörðun um langtímaleigu var frekari ákvörðunum skotið á frest. Af þessum sökum hafa ekki verið teknar ákvarðanir um breytta skipan húsnæðismála Tækniháskóla Íslands, enda er eðlilegt að eitt af fyrstu verkum Tækniháskólans sé að setja fram hugmyndir um með hvaða hætti það yrði best gert. Hv. fyrirspyrjandi nefndi hér það fyrirkomulag sem hefur verið byggt upp á nokkuð löngum tíma í Finnlandi. Það er mjög athyglisvert og hefur reynst Finnum gagnlegt. Þeir hafa byggt upp svokallaða tæknigarða þar sem háskólar, einkum og sér í lagi háskólar sem fást við tæknimenntun, eiga í samstarfi við fyrirtæki, sprotafyrirtæki ekki síst, en út úr slíku samstarfi sprettur mjög einatt nýsköpun í atvinnulífinu. Þar verða til fyrirtæki sem eiga beinlínis rætur að rekja til þess umhverfis sem þar er. Að því er það varðar kemur að sjálfsögðu margt til greina og þegar þessi mál verða tekin fyrir að frumkvæði Tækniháskólans, sem ég tel eðlilegt að sé hans, kemur eflaust margt til greina. Þá má búast við því að þá komi þessar hugmyndir sem hv. fyrirspyrjandi lagði fram, þ.e. tæknigarðar í Kópavogi eða í Garðabæ, inn í þá umræðu eins og aðrir staðir. Svar mitt við þessu er að það er eðlilegt að hluti af starfi hins nýja Tækniháskóla Íslands verði að móta hugmyndir sínar um framtíðarstaðsetningu og þá hefst sú umræða fyrir alvöru.

Herra forseti. Mér þykir miður að hæstv. ráðherra taki ekki vel í það að koma með nýtt húsnæði fyrir Tækniháskólann. Það er alveg ljóst að það húsnæði sem háskólinn er í núna er allsendis óviðunandi. Þetta er iðnaðarhúsnæði með gluggalausu rými að stórum hluta. Eigendur hafa ekki sinnt viðhaldi þar sem þetta er leiguhúsnæði. Það er ekki hægt að læsa útidyrum. Gluggar og veggir leka og það er ekki hægt að segja upp húsnæðinu fyrr en 2014 eins og kom fram nema háskólinn fari í eigið húsnæði. Það segir sig sjálft að tækniháskóli gerir ráð fyrir kennslu í tæknigreinum. Til þess þarf hann að vera tæknivæddur en húsnæðið er ekki hannað til þess að tæknivæðast. Rafkerfið t.d. þolir ekki fartölvuvæðingu og skólinn þarf að fara í milljónaframkvæmdir til að koma slíku ástandi á. Það þarf að endurnýja rafkerfið, tölvulagnirnar, skolpkerfið, lagnakerfið, það þarf að mála, laga leka o.s.frv. Það er því verulega margt sem þarf að gera og ég trúi ekki öðru en að tekið verði á því og skólinn fái nýtt húsnæði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svar hans en ég held að það sé alveg einboðið að það verði að fara að einhenda sér í að skipuleggja húsnæðismál Tækniháskólans. Ég hvet um leið forráðamenn Tækniháskólans og nýskipaðan rektor til að sýna frumkvæði í því að setja fram hugmyndir í húsnæðismálum þessa nýstofnaða háskóla. Það er afskaplega mikilvægt, ekki bara fyrir háskólann sjálfan heldur líka fyrir nýjungar og nýsköpun í samfélagi okkar þannig að það verði ákveðin gerjun í samfélaginu. Hún gæti sem best tengst nákvæmlega þessum svæðum sem ég nefndi áðan, í Garðabæ eða Kópavogi. Það væri afskaplega gott fyrir Tækniháskóla Íslands sem er ákveðin vítamínsprauta í atvinnulífinu.

Herra forseti. Ekki er mér ljóst hvernig hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir skildi mál mitt svo að það væri eitthvað til fyrirstöðu í menntmrn. að taka þessi húsnæðismál til athugunar. Það er ekkert því til fyrirstöðu  Ég tók hér skýrt fram að það væri búist við því að hinn nýi Tækniháskóli hefði frumkvæði að því að taka þessi mál upp við ráðuneytið. Ég hef fulla trú á þeim sem þar stýra málum til þess að taka málið upp á eðlilegum grundvelli. Ég þakka síðan hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Það er að sjálfsögðu eitt af grundvallaratriðum í málefnum Tækniháskóla Íslands, þ.e. hvernig búið verður um hann í framtíðinni og hvernig hann tengist atvinnulífinu. Þar af leiðandi eru húsnæðismál hans eitt af því mikilvægasta sem þarf að fjalla um í framtíð hans.

Herra forseti. Ástæða fyrirspurnar minnar eða kveikjan að henni er m.a. sú heimsókn sem hv. menntmn. fór í til Kennaraháskóla Íslands í sl. mánuði. Þar var afskaplega vel tekið á móti okkur og við fórum um húsnæði skólans og skoðuðum mjög glæsilega nýbyggingu við hann og fræddumst um leið um störf og starfsemi Kennaraháskólans. Um leið kviknaði m.a. þessi hugmynd og ég átti samtal við einn starfsmann Kennaraháskólans um það hvort hægt væri að efla það svæði enn frekar, háskólasvæðið þar sem Kennaraháskóli Íslands er. Þar er enn þá pláss til staðar til að reisa 12--16 þús. fermetra byggingu og þá má um leið hugsa sér húsnæði Sjómannaskólans, en árið 1996 að mig minnir var þetta svæði sett saman í deiliskipulag, skipulagt allt saman þannig að mjög áhugavert væri að hugsa sér ákveðinn háskólakamp, ef svo má að orði komast, á þessu annars áhugaverða svæði. Ég minni enn og aftur á umræðuna ekki alls fyrir löngu þegar talað var um að Listaháskóli Íslands ætti að koma í Hafnarfjörðinn, og mér fannst einfaldlega miður að ekki skyldi vera tekið betur í þá hugmynd, of langt frá 101 í Reykjavík. En engu að síður eigum við ekki að hætta að hugsa um hvernig þeim merka háskóla, Listaháskóla Íslands, er best fyrir komið og við þurfum að reyna að efla hann og styrkja og reyna að koma yfir hann meira en sómasamlegu húsnæði. Ég held að það væri afskaplega áhugaverð hugmynd að á því svæði þar sem Sjómannaskólinn og Kennaraháskólinn eru í dag yrði byggt yfir Listaháskólann en um leið reynt að hugsa sér ákveðna samvinnu á milli þessara skóla. Ég gæti vel trúað að ef þeir skólar væru á þessum stað þá yrði það kveikjan að enn betra samstarfi milli háskólanna og um leið yrðu þeir kröftugri, frjórri og öflugri í samfélaginu. Þetta er einna helst ástæðan fyrir spurningum mínum sem hljóða á þá leið: 1. Hafa verið kannaðir möguleikar á því að reisa húsnæði yfir Listaháskóla Íslands á lóð Kennaraháskóla Íslands við Stakkahlíð og mynda þar enn öflugri háskólareit? 2. Ef svo er ekki, mun ráðherra þá beita sér fyrir gerð könnunar á hagkvæmni þessa möguleika og um leið hvort samvinna fyrrnefndra háskóla á tilteknum sviðum sé raunhæf?

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna. Á árinu 1996 var unnið deiliskipulag fyrir Kennaraháskóla Íslands og Sjómannaskóla Íslands á svonefndu Rauðarárholti. Deiliskipulagið var samþykkt af skipulagsyfirvöldum Reykjavíkurborgar og af menntmrn. Skipulagið gerir ráð fyrir að séð verði fyrir þörfum skólanna um nokkuð langa framtíð ásamt félagsaðstöðu nemenda svo og nemendaíbúðum. Núverandi deiliskipulag felur það í sér að unnt er að byggja til viðbótar núverandi húsnæði um 10--16 þús. fermetra kennsluhúsnæði, þó að það kunni að vera rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að með breyttu skipulagi væri hægt að byggja þar meira. Fram hafa komið tillögur um breytt skipulag vegna fjölgunar nemendaíbúða á svæðinu. Formlegar tillögur hafa ekki komið fram um aðrar breytingar á skipulagi svæðisins. Nú eru í vinnslu og mjög langt komnar, að því er ég hygg, hugmyndir og skipulag og áætlanir um uppbyggingu á nemendaíbúðum á svæðinu sem koma til með að nýta allmikinn hluta af því svæði sem enn er óbyggt. Listaháskóli Íslands, sem er einkaskóli, hefur undanfarin ár leitað eftir lóðum og aðstöðu fyrir framtíðarhúsnæði þess skóla og átti í því sambandi í viðræðum við Reykjavíkurborg og Hafnarfjarðarbæ. Skólinn hefur ekki leitað eftir aðstöðu á lóð Kennaraháskólans við Stakkahlíð, það liggur ljóst fyrir að það hefur ekki verið gert enn, en eðli málsins samkvæmt hefur ráðuneytið ekki haft frumkvæði að slíku þar sem hér er um einkaskóla að ræða. Hins vegar er rétt að það komi fram hér að að frumkvæði fulltrúa menntmrn. og fjmrn. hefur verið óskað eftir því við Listaháskóla Íslands að háskólinn ynni og skilaði til ráðuneytisins húsrýmisáætlun eða þarfagreiningu á húsnæðisþörfinni. Þessi vinna er nú á lokastigi og eftir því sem ég best veit mun henni ljúka bráðlega, væntanlega fyrir áramótin. Þá mun koma í ljós hversu mikil húsnæðisþörf Listaháskólans er að eigin mati og þá verða forsendur fyrir því að ræða málið frekar. Það er hins vegar afar brýnt í sambandi við þá hugmynd sem hv. fyrirspyrjandi leggur hér fram að menn skoði hvernig það samrýmist annars vegar þörfum Kennaraháskólans, hins vegar þeim hugmyndum er varða nemendaíbúðir og í þriðja lagi hugsanlegt rými fyrir Listaháskólann, að menn átti sig á því hvernig þetta getur komið heim og saman í ljósi þeirrar skýrslu sem skilað verður um rýmisþörf Listaháskóla Íslands.

Herra forseti. Þó að formlegar breytingar hafi ekki verið lagðar fram þá vil ég samt engu að síður skilja svar hæstv. menntmrh. þannig að hann útiloki ekki að kannað verði hvort þetta sé möguleiki, að hugsanlega fari fram könnun á því hvort rétt sé að reisa þarna húsnæði yfir Listaháskólann og hvort það væri hagkvæmt og líka raunhæft að samstarf milli þessara skóla yrði aukið. Ég veit að verið er að vinna að könnun um húsnæðisþörf Listaháskóla Íslands. Ég man að í umræðunni á sínum tíma var verið að tala um 10 eða í mesta lagi 12 þús. fermetra húsnæði og mér skilst af þeim sem þekkja vel til að þetta svæði og vel það sé til staðar á því svæði á Rauðarárholtinu sem ég gat um áðan.

Herra forseti. Ég endurtek að forsendan fyrir því að hægt sé að ræða um staðsetningu nýbyggingar fyrir Listaháskóla Íslands er að menn hafi nokkuð þroskaðar hugmyndir um hversu mikils rýmis stofnunin þarfnast. Þess vegna er sú þarfagreining sem nú fer fram og er á lokastigi forsendan fyrir því að menn skoði málin frekar. Ég legg einnig áherslu á það að þar sem Listaháskóli Íslands er einkaskóli þá er mjög mikils virði að hann hafi frumkvæði að sínum húsnæðismálum sjálfur og ef hann hefur áhuga á þessu svæði að þá komi hann þeim óskum á framfæri.

Herra forseti. Fátt er mikilvægara jákvæðri byggðaþróun en gott aðgengi að fjölbreyttri menntun. Með tilstuðlan upplýsinga- og samskiptatækninnar hafa opnast nýir og nánast óþrjótandi möguleikar til að bjóða greitt aðgengi að fjölbreyttu námsframboði á landsbyggðinni, eins og fjarkennsla og símenntunarstöðvar hafa svo sannarlega gert um allt land, en aðgengi að menntun er ein af grunnforsendum búsetu á landsbyggðinni. Rannsóknir hafa leitt í ljós að menntunartengdar forsendur voru efstar á blaði hjá 30% landsbyggðarfólks sem hugði á flutninga, og ungt fólk á aldrinum 18--25 ára er stærsti aldurshópurinn sem flytur af landsbyggðinni. Það er mjög nauðsynlegt að upplýsinga- og samskiptatækni verði nýtt sem best til að auka aðgengi fólks að menntun, og vel menntað og þjálfað vinnuafl í öllum störfum er forsenda vaxtar og þróunar atvinnulífsins á landsbyggðinni eins og annars staðar. Nemendur hafa einnig tilhneigingu til þess að leita atvinnu að námi loknu í nágrenni við þá staði þar sem þeir hafa hlotið menntun sína. Síðastliðinn vetur óskaði menntmrn. eftir stuðningi Byggðastofnunar við uppbyggingu dreifmenntunar í Vestur-Barðastrandarsýslu og var aðkoma Byggðastofnunar fólgin í því að kanna möguleika sem felast í dreifmenntun, draga úr kostnaði í skólahaldi og auka gæði og námsframboð í dreifbýli. Markmið verkefnisins, sem heitir ,,Samstarf um nýjungar í skólastarfi``, fellur vel að þeim grundvallarþáttum sem veita mikilvæga undirstöðu til uppbyggingar nýrra atvinnuhátta sem liggur í aukinni þekkingu og nýsköpun. Aðgengi að góðri menntun á fyrstu skólastigum og á framhaldsskólastigi er eitt af því sem hefur hvað mest áhrif á búsetu fjölskyldufólks. Það er ljóst að rekstur leikskóla og grunnskóla er erfiður mörgum hinna smærri sveitarfélaga og því mikilvægt að leita leiða til að draga úr kostnaði vegna skólahalds án þess þó að draga úr gæðum eða fjölbreytni náms. Með þessu verkefni er leitast við að styrkja einn af mikilvægustu búsetuþáttunum, sem er menntun. Þetta er tilraunaverkefni sem miklar vonir eru bundnar við að hægt verði að nýta víðar á landsbyggðinni ef vel tekst til og þær forsendur í íslensku upplýsingasamfélagi, menntun fyrir alla alls staðar, verði að veruleika innan fárra ára. Ég spyr því hæstv. menntmrh.: ,,Hvaða áætlanir eru um uppbyggingu dreifmenntunar í Vesturbyggð?``

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu um uppbyggingu dreifmenntunar í Vesturbyggð. Menntmrn. hefur hafið undirbúning að verkefni um dreifmenntun á grunnskólastigi í samvinnu við sveitarstjórnir í Vesturbyggð og á Tálknafirði. Dreifmenntun felur í sér að nemendur geta haft aðgang að námsframboði í fleiri en einum skóla og þar með stundað nám án þess að vera bundnir við einn stað. Kennslan er hvort tveggja staðbundin kennsla og fjarkennsla eða dreifkennsla og munu kennarar geta stundað kennslu við fleiri en einn skóla í senn. Markmiðið með þessu verkefni er að endurskoða skólastarf með hliðsjón af dreifmenntun, að finna leiðir til að draga úr kostnaði vegna skólahalds með auknu samstarfi á milli skóla, auka gæði og fjölbreytni námsins með samnýtingu á kennurum skólanna, efla færni nemenda til að nýta upplýsinga- og samskiptatækni til fjarvinnslu og samskipta og stuðla að því að nemendur geti stundað nám í heimabyggð allt frá leikskóla til loka háskólanáms og einnig starfsnáms og auka líkur á að nemendur kjósi að búa í heimabyggð eftir að námi lýkur. Þannig eru markmiðin með þessu verkefni fjölmörg og öll í anda þess sem hv. þm. nefndi áðan að væri mikilvægt, og það er líka gleðilegt að vita til þess að Byggðastofnun hafi lagt áherslu á þessi atriði í stefnuskrá sinni og starfsemi því að sennilega eru menntamálin með mikilvægustu byggðamálum í landinu. Ætlunin er að framangreint verkefni geti orðið fyrirmynd fyrir önnur sveitarfélög um nýtingu upplýsingatækni til samkennslu milli skóla. Verkefnið felur í sér þjálfun starfsfólks og nemenda í að nýta sér nýtt kennslu- og námsumhverfi og nýja tækni, uppbyggingu viðeigandi tækjabúnaðar ásamt skipulagsvinnu. Verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið hefur í fjárlagatillögum lagt til að þetta verkefni verði styrkt um 9 millj. kr. á árinu 2003. Menntmrn. vinnur að frekari fjármögnun á þessu verkefni. Ég vil í lokin geta þess að dreifmenntun/fjarkennsla er eitt af því sem Íslendingar hafa byggt upp mjög hratt á Íslandi og hefur orðið til þess að breyta í verulegum atriðum, í grundvallaratriðum má segja, menntunaraðstöðu fólks í hinum dreifðu byggðum. Þessi vöxtur hefur verið svo mikill að ef við lítum sérstaklega til framhaldsskólanna, þá voru nemendur sem þar stunduðu nám 1999 337, en árið 2002 eru liðlega 2 þús. nemendur sem stunda fjarnám á framhaldsskólastigi. Þetta sýnir hversu mikil þörfin hefur verið og hversu fljótt hefur tekist að svara þeirri þörf. Ég held því að ekki sé neinum vafa undirorpið að dreifmenntunin og fjarkennslan eru verkfæri sem við eigum eftir að nota okkur í stórum stíl til að bæta aðgengi landsmanna að menntun.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma þessu máli á dagskrá og sömuleiðis þau svör sem menntmrh. gefur hér, og ítreka það að málefni af þessu tagi eru dreifbýlinu gífurlega mikils virði. Og ég veit að heimamenn í Vesturbyggð hafa tekið þessu tilboði tveimur höndum, hafa unnið mjög vel að því sem þarna er verið að gera og þeir treysta á að þarna verði verklega staðið við. Það hefur komið fram hérna í fyrri ræðum hver tilgangurinn með þessu verkefni er, en Vesturbyggð er stórt og víðfeðmt sveitarfélag og það er mikil nauðsyn á að ná til þeirra sem þar búa, auk þess sem getið var um fjarkennslu á framhaldsskóla- og háskólastigi og mun það starf sem þarna er unnið auðvelda mjög eftirleikinn og framhald þess starfs sem eins og hæstv. menntmrh. gat um er mjög að aukast á landinu og hefur gífurlega mikið hlutverk í dreifbýlinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Það er mjög ánægjulegt að fá að fylgjast með þróuninni í landinu og vera þátttakandi í henni. Hér hafa verið tekin upp ný vinnubrögð sem börn og unglingar eru að læra, að taka þátt í tæknibyltingu sem mun nýtast þeim til framtíðar. Ég vil bara óska þeim sem taka þátt í þessu verkefni alls góðs. Þetta er gríðarlega mikilvægt, ekki aðeins fyrir landsbyggðina heldur fyrir landið allt.

Herra forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur orðið um dreifmenntun og er sammála þeim sem hér hafa tjáð sig um þetta mál. Hér er um að ræða grundvallaratriði fyrir hinar dreifðu byggðir. Þessi tækni veitir okkur mikla möguleika til að byggja upp aðgengi að námi sem víðast um landið. Ég vil einnig taka það fram að innan ráðuneytisins þessa dagana er verið að tryggja gagnaflutninga, þ.e. að símenntunarmiðstöðvar, framhaldsskólar og útstöðvar símenntunarmiðstöðvanna geti búið við sama verð í gagnaflutningum. Það er einnig grundvallaratriði í þessum efnum.

Herra forseti. Þegar ung manneskja lýkur námi vekur það væntanlega fögnuð. Námsmaðurinn tekur við prófskírteini sínu sem tákni þess að hann hafi tileinkað sér lágmarksfærni. Í mörgum tilvikum veitir skírteinið honum ákveðin réttindi til starfa. En nemandinn með nýja skírteinið hefur enga tryggingu fyrir störfum á sínu sviði. Við tekur hin harða lífsbarátta þar sem einstaklingurinn leitar sér að starfi og þar gegnir prófskírteinið lykilhlutverki. Þetta er hin almenna regla. En svo einkennilega sem það hljómar þá á reglan ekki við um fimm greinar í háskólum landsins: læknisfræði, hjúkrunarfræði, tannlækningar, sjúkraþjálfun og lögfræði. Í þessum greinum gilda svokallaðar fjöldatakmarkanir. Í raun má segja að það sé með ólíkindum að í upphafi 21. aldar skuli íslenskir háskólar enn halda uppi fyrirkomulagi sem líklega á rætur sínar í danskri nýlenduskömmtum. Spyrja má: Hvers vegna eiga fjöldatakmarkanir í þessum fimm námsdeildum háskólans við þar en ekki í öðrum? Hvers vegna ekki í heimspekideild, verkfræðideild, félagsvísindadeild og þannig má áfram telja. Getur verið að með fjöldatakmörkunum sé viðkomandi stétt að skammta sjálfum sér aðeins brýnustu nýliðun? Ég spyr þar sem ég sé engin skynsamleg rök fyrir þessu úrelta fyrirkomulagi. Hverjar skyldu nú vera afleiðingar þessa? Ég nefni fyrst þá hörmung og niðurbrot sem hið skammtandi kerfi leiðir yfir nemendur, jafnvel mjög dugandi nemendur. Þetta er sóun á mannauði. Ég nefni einnig að þetta skammtakerfi leiðir til skorts á starfsfólki, t.d. í hjúkrun og læknisfræði. Ég fullyrði einnig að með þessari skömmtun dragi úr samkeppni innan greinarinnar. Þar sem skortur er á nýliðun verður eðli málsins samkvæmt lítil innbyrðis samkeppni. Herra forseti. Sá sem lendir neðan við hin alræmdu mörk fjöldatakmarkana fellur einfaldlega, ekki vegna þess að hann kunni ekki fagið heldur vegna þess að hann var ekki í hópi þeirra allra bestu. Fjölmargir læknar og hjúkrunarfræðingar sem nú eru starfandi hafa þurft að fara oftar en einu sinni í gegnum fyrsta ár í háskóla en lokið því um síðir og reynst prýðilegir starfsmenn. Ég tel þetta kerfi ekki í samræmi við þær kröfur og tíðaranda sem ríkir og spyr því hæstv. menntmrh. hvort hann telji ekki tímabært að beita sér fyrir afnámi þeirrar tímaskekkju sem fjöldatakmörkun á háskólastigi er.

Herra forseti. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Telur ráðherra koma til greina að afnema fjöldatakmarkanir við Háskóla Íslands? Þegar fyrirspurn er svo orðuð er mikils virði, þegar spurningunni er svarað, að átta sig á því nákvæmlega hvað í henni felst. Eitt af meginmarkmiðum með setningu þeirra laga um Háskóla Íslands sem nú eru í gildi var að auka sjálfstæði skólans. Það er í fullu samræmi við almenn lög um háskóla, nr. 136/1997. Í 2. mgr. 13. gr. laga um Háskóla Íslands er háskólaráði veitt heimild til að takmarka fjölda stúdenta í grunn- og framhaldsnámi að fenginni tillögu deildar. Ef því er svarað játandi að til greina komi að afnema fjöldatakmarkanir við Háskóla Íslands leiðir það óhjákvæmilega til lagabreytingar sem mundi fela í sér að ákvörðunarvald og þar með sjálfstæði háskólans hvað varðar þennan þátt í starfsemi skólans yrði tekið af honum. Ég vil því svara þessari spurningu þannig að ég er almennt á móti því að afnema eða takmarka sjálfstæði ríkisháskólanna frá því sem er í gildandi lögum. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að þeir ákveði sjálfir innan gildandi lagaramma hvernig og hvort þeir takmarka fjölda stúdenta í einstökum deildum þeirra. Við verðum að minnast þess að það er eitt af grundvallaratriðum og ein af grundvallarreglum Háskóla Íslands að hann hafi fullkomið frelsi til að ákveða sjálfur forgangsröðun verkefna sinna og afleiðingarnar sem sú forgangsröðun hefur.

Herra forseti. Ég tel að þegar Háskóli Íslands þarf að taka ákvörðun um forgangsröðun þurfi stjórnvöld einnig að hafa þar puttana í vegna þess að stjórnvöld þurfa að skoða þörfina í þjóðfélaginu fyrir hverja stétt fyrir sig. Í þessu tilviki langar mig að benda á að fjöldatakmarkanir í hjúkrunarfræði í Háskóla Íslands miðast við 65 nemendur. Það komast einungis 65 nemendur áfram í námi eftir fyrstu önn. Síðastliðið vor fór fram átak til að kynna hjúkrunarnám sem áhugaverðan valkost fyrir unga stúdenta. Árangurinn lét ekki á sér standa. Það eru 150 nemendur eða helmingi fleiri en fyrir ári síðan sem skráðu sig til náms í hjúkrunarfræði. Nú standa þessir nemendur frammi fyrir því að einungis 65 komast áfram nema fjöldatakmörkunum verði aflétt. Ég tel að það verði að skoða þetta mál mjög nákvæmlega. Það þarf að aflétta fjöldatakmörkunum í þessu tiltekna námi og auka fjármagn til að hægt sé að koma til móts við aukna þörf fyrir hjúkrunarfræðinga í samfélaginu, bæði nú og til framtíðar.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Hjálmar Árnasyni um að fjöldatakmarkanir séu ekki lengur í takt við tímann. Ég er og hef jafnan verið þeirrar skoðunar að fjöldatakmörkunum hafi fyrst og fremst verið beitt að undirlagi viðkomandi stétta. Ég barðist, sem formaður stúdentaráðs Háskóla Íslands á sínum tíma, harkalega gegn því að það væru við lýði fjöldatakmarkanir í læknadeild. Það hefur komið í ljós að þær röksemdir sem hafðar voru uppi gagnvart fjöldatakmörkunum í tannlæknadeild og í læknadeild Háskóla Íslands, þ.e. möguleikinn til verklegrar kennslu, stóðust ekki. Í báðum þessum tilvikum, a.m.k. varðandi læknadeildina, var aukið við án þess að maður sæi nokkrar breytingar á möguleikum til verklegrar kennslu. Ég skora á hæstv. menntmrh. að taka til endurskoðunar þessa kreddukenndu afstöðu sem mér fannst hann hafa til hlutverks háskóla og sjálfstæðis háskóla.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem hér lögðu orð í belg. Ég hvet hæstv. ráðherra til að koma í síðara svari sínu nánar inn á á afstöðu hæstv. ráðherra til fjöldatakmarkana. Ég er þar að leita eftir skoðunum ráðherra. Að sjálfsögðu virði ég eins og hæstv. ráðherra og aðrir sjálfstæði háskólans. En það er ekki þar með sagt, eins og hv. þm. Ásta Möller vék hér að, að Alþingi eða stjórnmálamenn firri sig skoðun eða ábyrgð á þeim skóla eða hlutverki þeirrar stofnunar fyrir okkar þjóðfélag, samanber það dæmi sem hér var ágætlega nefnt um skort á hjúkrunarfræðingum og læknum í heilbrigðiskerfinu. Við hljótum að þurfa að taka afstöðu til þess. Þingið ber nokkra ábyrgð á því. Ég vil taka fram að umræddar deildir, með þessar fjöldatakmarkanir, skila að sjálfsögðu úrvalsfólki inn á markaðinn og til starfa í dag. Með afnámi fjöldatakmarkana er ég ekki að tala um að lagt verði til að slegið verði af námskröfum heldur einungis að sömu kröfur verði gerðar og þekkjast í öðrum deildum. Málið snýst um að þeir sem ná lágmarksfærni standist próf eins og þekkist meðal verkfræðinema. Þar eru engar fjöldatakmarkanir en deildin skilar eigi að síður úrvalsfólki til starfa í atvinnulífinu. Þar ríkir reyndar samkeppni og nýtur bæði greinin sjálf og atvinnulífið góðs af þeirri samkeppni sem ríkir innan stéttarinnar. Því skyldi það ekki einnig gilda um áðurnefndar námsgreinar? Ég spyr hvort það standist jafnræðisreglu að mismuna nemendum háskólans með þessum hætti. Er þetta manneskjulegt eða yfir höfuð réttlætanlegt með nokkrum hætti? Ég tel tímabært að fella niður fjöldatakmarkanir í háskólanum.

Herra forseti. Mér finnst að hv. fyrirspyrjandi og raunar fleiri þingmenn hafi ekki svarað spurningunni sem ég varpaði hér fram, um tengslin á milli þess að háskólinn nýtur sjálfstæðis og að í lögum, sem flestir þingmanna sem hér sitja eru ábyrgir fyrir, eru heimildarákvæði um að taka upp takmarkanir. Þær takmarkanir eru að sjálfsögðu afleiðingar af þeirri forgangsröðun sem háskólinn hefur mótað í stefnumótun sinni. Það er spurning hvort hafa eigi slíka heimild í lögunum eða ekki. Síðan er það háskólans að ákveða hvort hann notar þessa heimild eða ekki. Þessu þurfa menn að svara. Ef menn ætla sér að afnema þetta heimildarákvæði, mér skilst að menn séu að tala um að afnema heimildarákvæðið, þá þurfa að vera einhver sterk rök fyrir því. Þetta hefur óneitanlega áhrif á sjálfstæði háskólans. Hér hefur verið ýjað að því að ákveðnar stéttir noti þessi heimildarákvæði til að takmarka aðgengi að stéttinni. Ég get ekki tekið undir það. Ef það er verið að ýja að því að heimildin sé með þessum hætti misnotuð þá vil ég ekki taka undir það. Mér finnst að þeir sem spyrjast fyrir um þetta verði að gera upp við sig hvaða tengsl eru hér milli sjálfstæðis háskólans og þess hvernig er farið með heimildir af þessu tagi. Hér er ekki um að ræða neina skyldu heldur heimildarákvæði sem skólinn ber fulla ábyrgð á hvernig farið er með.

Herra forseti. Þó að mig og hæstv. menntmrh. kunni að greina á um málið sem var hér síðast á dagskrá hygg ég að við séum mjög sammála um að menntun sé undirstaða allra framfara. Hinar ótrúlegu framfarir og sú hagsæld sem orðið hafa hér á síðustu 100 árum grundvallast á þeirri staðreynd að þjóðin fjárfesti í menntun. Hærra menntastig þjóðarinnar hefur þannig skilað aukinni hagsæld og traustum efnahag. Um það ríkir almennt sátt meðal þjóðarinnar að mismuna þegnum sínum ekki hvað varðar aðgengi að menntun. Í því skyni höfum við m.a. komið okkur upp einstöku kerfi, öflugum skólum, Lánasjóði ísl. námsmanna, dreifbýlisstyrkjum námsfólks í framhaldsskólum og þannig má áfram telja. Á síðustu árum hefur fjarnám orðið æ algengara í menntun. Segja má að tilkoma þess hafi valdið byltingu í námsmöguleikum margra, ekki síst fólks í dreifbýli, sjómönnum og öðrum hópum. Að mörgu leyti fór Verkmenntaskólinn á Akureyri í fararbroddi við að innleiða fjarnám hérlendis, a.m.k. á framhaldsskólastigi. Háskólinn á Akureyri fylgdi því síðan eftir á háskólastiginu. Aðrir skólar hafa svo blessunarlega komið í kjölfarið með þeim afleiðingum að hundruð ef ekki þúsundir einstaklinga stunda nú margbreytilegt nám sem þeir ella hefðu ekki átt kost á að stunda vegna búsetu eða starfa. Nú hefur hins vegar komið í ljós annmarki á þessari skipan sem e.t.v. er eðlilegur því að þróunin hefur verið nokkuð hröð. Fjarnámsfyrirkomulagið er frábært svo langt sem það nær. Vandinn er hins vegar sá að í mörgum tilvikum þurfa nemendur að safnast á tilteknum stöðum á tilteknum tíma þar sem fjarfundabúnaður er fyrir hendi. Þetta er í rauninni hið besta mál. Hins vegar hefur komið í ljós að íbúar hinna dreifðustu byggða eiga ekki sömu möguleika og aðrir. Þeir þurfa að ferðast um langan veg sem dregur úr möguleikum þeirra til að sækja markvisst fjarnám. Segja má að þannig sé að þróast mismunun milli íbúa landsins hvað búsetu varðar. Ég tel brýnt, út frá grundvallarhugsun um jafnan aðgang þegnanna að námi, að úr þessu verði bætt. Því spyr ég hæstv. menntmrh. hvaða möguleika hann sjái til að bæta aðgengi íbúa dreifðustu byggða að fjarnámi.

Herra forseti. Menntmrn. beitir sér nú fyrir ýmsum verkefnum sem styðja við fjarnám í fámennum byggðum. Ráðuneytið hefur staðið fyrir útboði á háhraðaneti fyrir framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðvar, svokallað FS-net, en FS-net mun tengja saman framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðvar á 40 stöðum á landinu. FS-netið mun gjörbreyta aðstöðu íbúa fámennra staða til að stunda fjarnám þar sem fyrir hendi verður háhraðatenging og þar með greiður aðgangur að fjarkennslu með fjarfundum og internetinu. FS-netið mun ná til yfir 30 fámennra byggðarlaga þar sem eru útibú símenntunarstöðva og fjarfundabúnaður. Stefnt er að því að netið verði tekið í notkun um næstu áramót. Á framhaldsskólastigi fer framboð á fjarnámi ört vaxandi. Menntmrn. hefur unnið að því í samvinnu við framhaldsskóla að skapa skipulagslegar og tæknilegar forsendur fyrir fjarnámi. Sem dæmi má nefna að fjarnemum við Fjölbrautaskólann við Ármúla hefur á örskömmum tíma fjölgað svo að nú stunda yfir 1.000 nemendur fjarnám við skólann. Fjölbrautaskólinn við Ármúla tók þátt í fjögurra ára verkefni með ráðuneytinu sem þróunarskóli í upplýsingatækni. Alls bjóða nú 17 framhaldsskólar fjarnám og verður unnið að framþróun þess. Í Grundarfirði hafa nemendur stundað framhaldsskólanám með fjarfundasniði en jafnframt fengið stuðning í heimabyggð. Menntmrn. hefur stutt þessa tilraun sem nú hefur fest sig í sessi og er að kanna möguleika á útfærslu þessa fyrirkomulags til annarra fámennra byggða. Unnið hefur verið að því að auka framboð á fjarkennslu á öllum skólastigum. Á grunnskólastigi er menntmrn. að vinna með sveitarfélögum í Vesturbyggð og á Tálknafirði, eins og hér hefur komið fram, að uppbyggingu fjarkennslu milli fámennra skóla. Þar verður fjarfundabúnaður og önnur upplýsingatækni nýtt til þess að miðla kennslu milli skóla þannig að kennarar geti unnið við fleiri en einn skóla í senn. Ætlunin er að miðla reynslu af þessu tilraunaverkefni til fleiri sveitarfélaga og stuðla þannig að aukinni fjarkennslu í grunnskólum. Á háskólastigi hafa flestir skólar boðið fjarnám sem nýtist vel fámennum byggðum. Menntmrh. hefur skipað vinnuhóp um háskólanámssetur á Austurlandi en þar er lögð áhersla á þjónustu við fámennar byggðir vegna háskólanáms. Verið er að skoða útfærslu slíks fyrirkomulags fyrir fleiri byggðarlög. Menntmrn. vinnur nú að undirbúningi netháskóla eða eins og hann heitir á ensku ,,Virtual University``, en gert er ráð fyrir því að allir háskólar á landinu taki þátt í þessu samstarfi um netháskóla. Með netháskóla er áhersla lögð á að auka námsframboð og koma til móts við auknar kröfur um símenntun á háskólastigi. Síðast en ekki síst er netháskólum ætlað að styðja við nemendur í dreifbýli og styðja við svæðisbundna þróun. Það er rétt að það komi fram hér í lokin að stærsti farvegur fyrir dreifmenntun á framhaldsskólastigi hefur raunar verið netið og þar er nánast um eins konar einstaklingsbundna þjónustu að ræða í gegnum netið sem hefur reynst mjög vel. Fjarfundabúnaður hefur meira verið notaður á háskólastigi þar sem fyrirlestrum er í raun varpað í gegnum samskiptakerfið og þá þarfnast það allmikillar burðargetu. Það er ekki svo að með þessari tækni geti menn nálgast einstaklinga þar sem þeir eiga heima. Svo langt hefur tæknin ekki komist enn þá. Hitt er svo annað mál að sú aðstaða með háhraðaneti sem nú er verið að koma upp og samið er nú um mun stórbæta aðstöðu nemenda í hinum dreifðu byggðum til þess einmitt að tengjast menntastöðvunum, símenntunarmiðstöðvunum, framhaldsskólunum og háskólunum, og það mun að mínu mati valda straumhvörfum í þessari uppbyggingu.

Herra forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. menntmrh. hefur mikið verið lagt í að byggja upp fjarnám hér á landi á undanförnum árum. Þótt fyrirspurnin snúist fyrst og fremst um fjarnám í framhaldsskóla og á æðra menntastigi þá langar mig aðeins að nefna eitt dæmi um grunnskóla. Það vakti nefnilega athygli mína í ferð fjárln. í vor þegar við vorum í Grímsey að í ljós kom að börn í efri bekkjum grunnskólans, 8.--10. bekk í Grímsey, þurfa að fara í land til þess að ljúka grunnskólanámi. Þau ljúka sínu námi á Dalvík. Um er að ræða á milli sex og tíu börn í þessum bekkjum sem þurfa á viðkvæmu skeiði í sínum þroska að flytja frá fjölskyldum sínum og ljúka námi sínu í landi. Ég tel ljóst að nám, t.d. með fjarkennslusniði sem yrði tengt grunnskóla í landi, mundi gagnast þessum börnum og þá með stuðningi kennara í Grímsey. Ég tel að virkilega þurfi að skoða þennan þátt í námi barnanna.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að vekja máls á þessu og þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Hér er um að ræða mjög stórt og brýnt mál sem snertir í raun þjóðina alla. Tækninni fleygir fram og það er einn allra jákvæðasti þáttur sem hugsast getur við símenntun þjóðarinnar að nýta þessa tækni. Þess vegna er nauðsynlegt að vekja athygli á því að allir landsmenn þurfa að hafa möguleika að stunda slíkt nám. Oft er okkur fulltrúum í fjárln. legið á hálsi fyrir að vera með tilviljunarkenndar fjárveitingar eins og stundum er sagt. En það er einmitt í gegnum fjárlögin sem við höfum stutt við fjarnám. Þetta skiptir heilmiklu máli fyrir byggðarlög landsins. Fjárln. hefur í gegnum árin tekið upp á sitt eindæmi, get ég sagt, þó í góðu samráði við ráðherra og ríkisstjórn, að styrkja þessa möguleika. Hér er um afar brýnt mál að ræða fyrir landið allt.

Herra forseti. Fjarkennsla og fjarnám hafa opnað alveg nýjar víddir, opnað nýja möguleika og rutt burtu landamærum bæði milli þjóða og byggða. Ég vil byrja á að leiðrétta það sem kom fram hér áðan, en frumkvöðull í þessu á háskólastigi hér á landi er Kennaraháskóli Íslands sem var kominn vel á veg með fjarkennslu um það leyti sem Háskólinn á Akureyri var stofnaður, án þess að ég ætli að rýra það ágæta starf sem skólarnir þar hafa unnið og er mikils virði. Hérna var rætt um fjarkennslu á grunnskólastigi. Þess má geta að í Hólmavíkurskóla og Broddanesskóla fór fram merkilegt tilraunastarf fyrir nokkrum árum þar sem þó nokkur reynsla fékkst af þessu og ljóst er að hægt er að nota fjarkennslu með öðru efni á grunnskólastigi þó að hún nýtist e.t.v. enn þá betur á háskólastigi og framhaldsskólastigi eins og reynslan hefur svo sannarlega sýnt. En það er mjög ánægjulegt að þetta mál skuli vera komið á dagskrá.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að miklir möguleikar opnast með fjarnámi í að efla allt nám og símenntun, allt frá grunnskólanámi, framhaldsskólanámi og upp í háskólanám, og í því hefur verið unnið heilmikið átak. En það er ekki nóg, herra forseti, að hafa þetta sem gott markmið og góða stefnu ef fjarskiptatæknin og flutningsgetan stendur ekki undir þeim væntingum sem þarf til þess að af verði. Vandinn er sá að bæði vantar gagnalínur vítt og breitt um landið og verð á gagnaflutningum og símkostnaður fer snarhækkandi og gerir þetta starf örðugra. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh.: Hvernig hyggst hann framfylgja þessum ágætu markmiðum sínum gagnvart fjarskiptatækninni og gagnvart gagnaflutningunum í landinu, því þar er hinn raunverulegi akkillesarhæll?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál á dagskrá sem vissulega er mjög mikilvægt. Erindi mitt hingað er einungis það að vekja athygli á því að dreifikerfið sem við búum við og flutningsgetan er slík að ekkert þýðir fyrir okkur að tala um jafnan rétt. Það eru svo margir í dreifbýli landsins sem hafa enga möguleika og engan aðgang að því að stunda nám t.d. í gegnum tölvu. Það er fyrst og fremst vegna þess að dreifikerfið er ekki í lagi og á meðan svo er þá hafa auðvitað ekki allir þegnar landsins jafnan rétt eins og hv. fyrirspyrjandi lagði svo mikla áherslu á.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. svörin og eins þeim hv. þm. sem hér lögðu orð í belg. Ég tek undir það að margt mjög jákvætt og gott hefur verið gert af hálfu menntmrn. á sviði fjarkennslu á síðustu árum og missirum. Ég held að líka sé rétt að ítreka það að fjarfundabúnaður, þessi hefðbundni fjarfundabúnaður, hefur þá annmarka að fólk er bundið af stað og tíma. Ég hygg að það sé einungis millistig. Fjarnám í sinni bestu mynd hlýtur að felast í því að nemandinn geti stundað nám sitt á þeim tíma sem honum hentar og á þeim stað sem honum hentar, óbundinn af stað eða tíma. Nokkrir skólar eru þegar byrjaðir, einkum á háskólastigi eins og hv. ráðherrann nefndi, að vista fyrirlestra og kennslugögn á netinu og bjóða nemendum sínum þannig að stunda námið af netinu án fjarfundabúnaðar, án þess að þurfa að sækja eitthvert skólahús, að geta stundað námið í tölvu heima á hvaða tíma sem er og geta verið í góðu sambandi við aðra nemendur í gegnum tölvu. Þetta hlýtur auðvitað að vera framtíðarmyndin. En þar til sá háttur kemst á er mikilvægt að grípa til aðgerða er jafna áðurgreindan mun landsmanna gagnvart aðgengi að fjarnámi. Grundvöllur þess er vitaskuld dreifikerfið eins og hér hefur verið nefnt. Ég þykist vita að hæstv. menntmrh. muni beita sér fyrir því að ýta á þá þróun sem hér hefur verið nefnd um að byggja upp dreifikerfið. Við hljótum auðvitað að gera þá kröfu að dreifikerfið nái til allra landsmanna. Mér er kunnugt um einstaklinga víða í uppsveitum sem leggja stund á háskólanám, en geta það trauðla vegna þess að þeir ná ekki námsgögnunum. Það minnir okkur á áform Landssímans um að koma hér upp bærilegu kerfi til allra landsmanna fyrir árslok 2002. Á því þarf að herða. Það hvarflar auðvitað að manni hvort ekki sé réttlætanlegt að verja hluta af söluhagnaði ríkissjóðs vegna sölu á bönkunum til þess að ljúka uppbyggingu þessa dreifikerfis sem væri líklega ein öflugasta byggðaaðgerð sem hægt væri að grípa til.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt vegna þess sem hér hefur verið sagt að taka fram að menntmrh. fer ekki með dreifikerfið. Það er á borði annars ráðherra þannig að það er eðlilegt að þessi umræða fari fram í því ljósi að menn reki það til menntmrh. sem er á hans borði og hans ábyrgð. 
             Þess vegna er mikilvægt að það komi fram hér, ekki síst vegna þess sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði --- hann er ekki lengur í salnum sýnist mér --- að til þess að koma til móts við þann aðstöðumun sem er vegna verðlagningar og dreifikerfisins þá hefur ráðuneytið beitt sér fyrir útboði á háhraðaneti, eins og hér kom skýrt fram áðan, til þess að allar símenntunarmiðstöðvarnar, allir framhaldsskólarnir og allar útstöðvar símenntunarmiðstöðvanna búi við sömu aðstæður. Það er þetta sem ég kalla að sé byltingarkennd breyting og miðar hún að því að allir sitji við sama borð. Það er einnig gott að það komi fram hér að fjarnám á netinu er ekki undantekning eins og mér fannst að gæti skilist hér heldur er það reglan, t.d. um dreifingu náms á framhaldsskólastigi. Svo ég taki dæmi þá miðlar Verkmenntaskólinn á Akureyri námsefni sínu að langmestu leyti, ef ekki algjörlega, í gegnum netið. Þess vegna hafa nemendur aðgang að því námsefni þegar þeir kjósa það. Það er mjög mikilsvert að menn átti sig á því að grunnurinn að fjarnáminu er einmitt netið þegar um framhaldsskólana er að ræða. Ég vil þess vegna taka það skýrt fram að ég sem menntmrh. styð mjög eindregið uppbyggingu dreifikerfisins. Það mál er ekki á mínu borði. En ég hef gert það sem ég hef getað til þess að tryggja að allar útstöðvar og símenntunarmiðstöðvar og framhaldsskólar búi við sömu aðstæður hvar sem þeir eru á landinu.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um aðbúnað og öryggi á sjúkrahúsum, en í langan tíma hafa staðið yfir deilur milli stjórnvalda og Félags ungra lækna varðandi hvíldartíma lækna. Í þessu sambandi halda forsvarsmenn Félags ungra lækna því fram með réttu að allar reglur um hvíldardaga og frídagatöku á sjúkrahúsum séu brotnar og er því um það að ræða að vinnuverndarlöggjöfin er þverbrotin. Lagabreyting sem ríkisvaldið ætlaði að keyra í gegn á síðasta þingi mætti mikilli andstöðu og náði ekki fram að ganga og reyndar er hún einnig í andstöðu við EES og Evrópusambandsreglugerðir en hún fól í sér að ákvæði vinnuverndarlaga um hvíldartíma næðu ekki til lækna í starfsnámi. Tilraunir til að leysa málið síðan hafa verið í tómu klúðri og starfshópur sem heilbrrh. skipaði í júlí og átti að skilgreina hverjir væru læknar í sérnámi og ljúka störfum í septembermánuði sl. hafði ekki komið saman á þeim tímapunkti sem hann átti að ljúka störfum. Ekki liggur því enn fyrir skilgreining á því hverjir eru læknar í sérnámi en eftir því hefur verið beðið allt frá árinu 1997. Því er staðan nú sú að allir læknar sem ekki hafa lokið sérfræðinámi eru flokkaðir sem læknar í starfsnámi og njóta þeir ekki sömu hvíldarréttinda og aðrir læknar vegna þeirra ákvæða sem sett voru í kjarasamninga og sem brjóta gegn lögum og reglum EES. Forsvarsmenn ungra lækna hafa reyndar haldið því fram að dæmi séu um að læknar á sextugs- og sjötugsaldri teljist til unglækna og falli undir undanþágu laganna um eðlilegan rétt til hvíldartíma í starfi. Enn tíðkast að ungir læknar standi sólarhringsvaktir á sjúkrahúsum og dæmi eru um að allt að þrjá sólarhringa samfellt á bundinni vakt á sjúkrahúsum sem hafa lækna í starfsnámi. Þetta er ekki forsvaranlegt, herra forseti, og vítavert bæði út frá öryggi sjúklinga á sjúkrahúsum og rétti lækna í starfsnámi til hvíldar samkvæmt þeim sömu ákvæðum sem gilda á vinnumarkaði, og í því sambandi er rétt að vísa til bréfs frá yfirlækni Vinnueftirlitsins og landlækni, sem þeir sendu sameiginlega til heilbrrh. í sumar, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Líkur á mistökum aukast og þekkt eru ýmis dæmi um mistök lækna sem rekja má að öllu eða að hluta til óhóflegs vinnutíma.`` Og síðar segir: ,,Vinnueftirlitið og landlæknisembættið telja það því brýnt af vinnuverndarástæðum og vegna öryggishagsmuna almennings að hvíldartímaákvæði sem almennt gilda á vinnumarkaði nái einnig til unglækna og lækna í framhaldsnámi.`` Því hef ég leyft mér að beina fyrirspurn til ráðherra um hver afstaða hans sé til þess að allar reglur um hvíldardaga og frídagatöku á sjúkrahúsum séu brotnar. Telur ráðherra eðlilegt að læknar í starfsnámi séu undanþegnir ákvæðum um lágmarkshvíld? Telur ráðherra að hætta sé á mistökum og slysum vegna álags á unga lækna sem ekki fá tilskilinn hvíldartíma og að öryggi sjúklinga sé með því stefnt í hættu? Einnig spyr ég: Hver er afstaða ráðherra og hvernig ætlar hann að bregðast við þeim aðgerðum sem boðaðar hafa verið um að gripið verði til opinberra rannsókna á lögbrotum sjúkrahúsanna á grundvelli 99. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eins og lögmaður Félags ungra lækna hefur ítrekað bent á að væri í undirbúningi?

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, hefur beint til mín fyrirspurn um aðbúnað og öryggi á sjúkrahúsum. Beinist fyrirspurnin einkum að vinnutíma og hvíldartíma unglækna. Ég vil í upphafi, herra forseti, taka fram að það er afdráttarlaus skoðun mín að stjórnendum sjúkrahúsa beri að virða lög um vinnutíma, aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum, óháð því hvaða starfsstétt á í hlut. Vel er kunnugt að vinnutími margra heilbrigðisstétta var mjög langur, vaktir tíðar og álag tímabundið mjög mikið. Þetta hefur leitt til þess að á mörgum sjúkrahúsum hefur skipulagi vinnutíma, vakta og hvíldartíma verið breytt á undanförnum árum til þess að draga úr löngu og ströngu vinnuálagi. Þessar breytingar hafa verið gerðar í samráði og samkomulagi við viðkomandi stéttir í fullri trú á að þær hafi rúmast innan ákvæða laga. Ákvæði laga um lágmarkshvíld hljóta að gilda jafnt á sjúkrahúsum sem annars staðar, jafnt fyrir unga lækna og aðra lækna og jafnt fyrir lækna sem aðrar stéttir. Ákvæði tilskipana Evrópusambandsins um hvíldartíma munu taka gildi hér að fullu eftir tæp tvö ár en þau hafa að hluta undanþegið nokkrar starfsstéttir, m.a. lækna í starfsnámi. Skerpa tilskipanirnar á ákvæðum þeim sem gilt hafa um hvíldartíma. Tel ég að sjúkrahús eigi að hafa nægan tíma til að aðlaga sig að þessum breyttu ákvæðum. Herra forseti. Hv. þm. nefndi einnig í fyrirspurn sinni að í undirbúningi væru aðgerðir sem boðaðar hafa verið og felast í því að gripið verði til opinberra rannsókna á lögbrotum sjúkrahúsa á grundvelli laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Tel ég í ljósi þessa undirbúnings um málsókn og rannsókn ekki rétt að ég tjái mig nánar um það mál að svo stöddu. Ég tel þó rétt að geta þess að í júlí sl. fundaði ég með stjórnendum Landspítala vegna krafna unglækna um breytt vinnu- og vaktafyrirkomulag. Í framhaldi af þeim fundi beindi ég þeim tilmælum bréflega til stjórnenda spítalans að kanna í samvinnu við unglækna leiðir til að breyta vinnu- og vaktafyrirkomulagi unglækna til að ná fram fjölskylduvænni starfsmannastefnu í anda sjónarmiða sem landlæknir og yfirlæknir Vinnueftirlits ríkisins höfðu bent á og kom fram í máli fyrirspyrjanda. Að þessu hefur verið unnið og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að að því sé unnið af fullum heilindum. Ég vil að endingu, herra forseti, geta þess að ég tel mikið álag á allar stéttir, lækna jafnt sem aðra, á spítölum og það skapi aukna áhættu jafnt fyrir starfsmenn sem þiggjendur þjónustunnar, og að tilskilinn hvíldartíma beri að virða.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin. Af þeim má ráða að hæstv. ráðherra telji, og það er hans eindregna skoðun, að það eigi að virða hvíldartímaákvæði vinnuverndarlaganna jafnt fyrir lækna, unga lækna í starfsnámi sem aðra, og því ber auðvitað að fagna. En það sem mér fannst nokkuð vanta á hans mál var hvað hæstv. ráðherra ætlar að gera til þess að þeim ákvæðum verði þá framfylgt, þ.e. hvíldartímaákvæðum vinnuverndarlaganna. Ég nefndi í máli mínu að það er enn svo að ungir læknar standa vaktir sólarhringum saman og eftir því sem ég hef spurnir af hefur því ekki verið breytt þannig að mér finnst hæstv. ráðherra þurfa að tala aðeins skýrar í þessu máli, hvað hann ætlar að gera til að beina því þá til sjúkrahúsanna að þau virði hvíldartímaákvæðin sem ekki virðist vera gert núna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort sú nefnd sem sett var á laggirnar til að skilgreina hverjir væru læknar í starfsnámi hafi lokið störfum og hver er niðurstaða þeirrar nefndar. Ég vil nefna í þessu sambandi að skilgreining á því skiptir verulegu máli út af EES-tilskipuninni, og t.d. í Noregi og Svíþjóð þá er það eindregið með þeim hætti að ekki er beitt undanþáguákvæðum og skilgreining þar er þannig að allir læknar í starfsnámi njóta sama hvíldartímaréttar og aðrir. Og er það það sem ráðherrann er að fara hér, að þetta verði --- alveg burt séð frá þessari EES-reglugerð --- með þeim hætti að það verði alveg sami hvíldartímaréttur hjá ungum læknum eins og öðrum? Lokaspurning mín er hvernig hann ætlar að fylgja þeirri skoðun sinni fram að ungir læknar njóti sömu hvíldartímaréttinda og aðrir og vonast ég til að ráðherrann ráðherrann tali eilítið skýrar um það.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi vill fá skýrari orð um það hvað gera þurfi til þess að herða á ákvæðum um að virða hvíldartímaákvæðin. Það kom fram í svari mínu að ég hef beint skriflega til forsvarsmanna spítalanna þeim tilmælum að vaktir séu skipulagðar með það fyrir augum að þessi ákvæði séu virt og ég mun að sjálfsögðu fylgjast með því hvernig það starf gengur. Það tekur vafalaust tíma að breyta um vinnufyrirkomulag á spítölunum, það er nú nær eingöngu Landspítalinn -- háskólasjúkrahús sem þarna á hlut að máli, þyngslin í þessu eru langmest þar. En eins og ég sagði er verið að vinna að þessu máli. Í öðru lagi, nefndin sem skipuð var til að skilgreina hverjir væru læknar í starfsnámi. Sú nefnd hefur unnið vel að undanförnu og er u.þ.b. að ljúka störfum og ég hef trú á því að það verði innan tíðar, án þess að ég hafi endanlega dagsetningu í því, en það starf hefur verið unnið snarplega að undanförnu. Ég endurtek það sem ég sagði og ég taldi mig hafa talað skýrt í því að ég tel að vinnuverndarákvæði eigi að virða í starfsemi spítalanna. Ég hef í rauninni engu við það að bæta. Það er mín eindregna skoðun að gildandi vinnuverndarákvæði eigi að gilda yfir heilbrigðisstarfsfólk, það sé ekki eðlilegt að það sé undanþegið þeim ákvæðum og ekki eðlilegt út frá öryggis- og heilbrigðissjónarmiði.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkru lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh. um gjaldskrá tannlæknaþjónustu, hvort gengið hefði verið frá samningum milli Tryggingastofnunar og tannlækna um gjaldskrá fyrir endurgreiðslu á tannlæknaþjónustu. Ef svo væri, hvað fælist í þeim samningi, ef ekki, hvenær mætti vænta breytinga á gildandi gjaldskrá Tryggingastofnunar fyrir tannlæknaþjónustu. Staðan var sú þegar ég lagði fram þá fyrirspurn að ekki höfðu verið í gildi samningar milli Tannlæknafélags Íslands og Tryggingastofnunar í fjögur ár eða síðan 1998 hvað varðaði kostnaðarþátttöku ríkisins í tannlæknakostnaði barna, unglinga og lífeyrisþega. Í lok janúar 1999, fyrir þremur árum, gaf Tryggingastofnun út einhliða gjaldskrá sem lögð var til grundvallar útreikningi á endurgreiðslum til sjúklinga vegna þjónustu tannlækna. Verðlagning tannlækna er frjáls þannig að í þeim tilvikum sem gjaldskrá tannlæknis var hærri en sú gjaldskrá sem Tryggingastofnun hafði ákveðið greiddu sjúklingar mismuninn. Þetta fyrirkomulag leiddi til þess að kostnaður sjúklinga var mun hærri en hann hefði verið ef allt hefði verið með eðlilegum hætti og samningar lægju fyrir á milli tannlækna og Tryggingastofnunar ríkisins. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hafði þetta ástand í för með sér að verulega dró úr nauðsynlegum komum til tannlækna og oft og tíðum var það dregið svo lengi að í óefni var komið og var þá sama hvort um var að ræða börn, ungmenni eða lífeyrisþega. Í fjögur ár hefur það ástand ríkt að ekki var gengið frá samningum við tannlækna og má ætla að á þeim tíma sem ríkisvaldið hefur trassað að ganga frá þessum samningum hafi kostnaður upp á hundruð milljóna króna lagst á fjölskyldur, barnafjölskyldur og ellilífeyrisþega, sem ríkið hefði með réttu átt að bera. Nú hefur verið gengið frá samningi milli Tryggingastofnunar og Tannlæknafélags Íslands sem hækkar endurgreiðsluhlutfallið um allt að 22% frá næstu áramótum. Endurgreiðslan hækkar þó misjafnlega mikið eftir gjaldskrárliðum. Ég hef ekki séð útreikninga á því hver verður þá hlutur sjúklings ef tekið er mið af meðaltalsgjaldskrá tannlækna en án efa mun ráðherra fara yfir það hér á eftir þegar hann svarar fyrirspurn minni hvað þessir samningar fela í sér.

Herra forseti. Eins og fram kom var fimmtudaginn 6. nóv. sl. undirritaður samskiptasamningur milli samninganefnda heilbr.- og trmrn., fyrir hönd Tryggingastofnunar ríkisins, og Tannlæknafélags Íslands. Þá hafði ekki verið samningur í gildi milli þessara aðila í rúm fjögur ár. Það var því í raun mikill áfangi fyrir alla hlutaðeigandi, heilbrigðisyfirvöld, tannlækna og síðast en ekki síst fyrir sjúklinga, að samningar tókust aftur milli þessara aðila. Fylgiskjöl með samningi þessum eru ný gjaldskrá ráðherra sem kveður á um upphæðir endurgreiðslna til sjúklinga fyrir hvert tiltekið viðvik tannlæknis og svo skýringar með gjaldskránni, sem kveða á um túlkun á einstökum gjaldliðum og beitingu þeirra af hálfu tannlækna. Í samningnum er staðfest að verðlagning tannlækna er frjáls. Hver tannlæknir er í samkeppnisumhverfi og verðleggur sína þjónustu eftir eigin höfði. Það er því mjög nauðsynlegt fyrir sjúklinga að átta sig á því að þjónusta tannlækna getur þess vegna verið mismunandi, sumir dýrir og aðrir ódýrari. Endurgreiðsla Tryggingastofnunar er hins vegar ætíð hin sama á sömu læknisverkum. Sjúklingar ættu því að kynna sér hvaða kostnaður geti legið fyrir, áður en þeir láta gera við tennur sínar, og gera það hjá fleiri tannlæknum en einum, því eins og fyrr segir getur sama þjónusta verið á mismunandi verði hjá mismunandi tannlæknum. Skv. 5. gr. samningsins er enda gert ráð fyrir því að það tilheyri skyldum tannlæknis að veita sjúklingi upplýsingar um kostnað meðferðar í heild svo og að sjúklingi sé gerð grein fyrir eigin kostnaðarþætti áður en meðferð fer fram, þ.e. þeim hlut kostnaðarins sem fellur í hlut sjúklings og Tryggingastofnun greiðir ekki. Gert er ráð fyrir því í 9. gr. samningsins að í móttöku eða á biðstofu tannlæknis skuli liggja frammi útdráttur með helstu atriðum úr gjaldskrá hans ásamt gjaldskrá heilbrigðisráðherra almenningi til kynningar. Þannig er komið til móts við sjúklinga til að þeir geti kynnt sér á eigin spýtur hver kostnaður sé við hvern gjaldlið þótt fagþekking tannlæknis þurfi að koma til til að áætla heildarkostnað. Tannlæknar hafa í hendi sér að velja hvort þeir krefja sjúkling að fullu um greiðslu fyrir unnin verk eða hvort þeir innheimta aðeins sjúklingahlutann hjá sjúklingi og sækja endurgreiðsluna til Tryggingastofnunar. Ef sjúklingar eru krafðir um fulla greiðslu hjá tannlækni þá sækja þeir að sjálfsögðu til Tryggingastofnunar endurgreiðsluhlut sinn í kostnaðinum. Samstarfssamningurinn er að því leyti tímamótasamningur að hann kemur aftur á eðlilegum samskiptum heilbrigðisyfirvalda og fagfélags tannlækna, Tannlæknafélags Íslands, sem felast m.a. annars í því að öll álita- og ágreiningsmál eru lögð fyrir samstarfsnefnd aðila og geta báðir aðilar, þ.e. Tryggingastofnun og einstakir tannlæknar og enn fremur allir sjúklingar, skotið álitamálum til samstarfsnefndar og fengið úrlausn mála sinna. Sjúklingar hafa svo á hverjum tíma möguleika á að fá frekari niðurstöðu í málum sínum og snúa sér til úskurðarnefndar almannatrygginga ef þeim sýnist svo. Herra forseti. Ég fagna því að aftur sé komið á eðlilegum samskiptum við þennan mikilvæga þátt þjónustunnar og vona að það verði bæði sjúklingum til góða og framfaraspor í heilbrigðismálum okkar Íslendinga. Eins og fram hefur komið tekur samskiptasamningur Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands gildi 1. des. nk. Gjaldskrá ráðherra, sem segir til um endurgreiðslur til sjúklinga og hækkar flesta endurgreiðslugjaldliði um allt að 22%, tekur hins vegar ekki gildi fyrr en 1. janúar 2003.

Virðulegi forseti. Ég var fyrir stuttu á fundi Samtaka eldri borgara í Garðabæ, Hafnarfirði, Bessastaðahreppi og Kópavogi og þetta eru einhverjir fjölmennustu fundir sem þingmenn lenda á. Þetta er meðvitaður hópur um réttindamál sín og knýr okkur þingmenn svara um hvert flokkar okkar stefna. Að þessu sinni var tannlæknamálið tekið upp meðal annarra mála og einmitt bent á hvað þetta hafi verið skelfilegur tími meðan ekki hafði samist af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins. Nefnd voru dæmi um viðgerðir sem fram að þessu hefðu kostað 4.200 kr. og hafa hækkað á tímabilinu í 6.000 hjá venjulegum tannlækni, en nú eigi að endurgreiða 22%. Virðulegi forseti. Þetta er ekki nógu gott. Það er verið að draga úr stuðningi við eldri borgara. Og, herra forseti, ráðherra nefndi ekki einu orði afturvirkni en fjögur ár hafa liðið án þess að þessi endurgreiðsla hafi verið í gildi.

Herra forseti. Gjaldskrá tannlækna á hinum opna markaði er frjáls. En gjaldskrá tannlækna gagnvart Tryggingastofnun ríkisins er bundin og því ber að fagna að náðst hafi samningar á milli Tryggingastofnunar og tannlækna og heilbrrn. þannig að betra lag komist á endurgreiðslur til sjúklinga. Herra forseti. Því miður tel ég að bæta þurfi enn um betur. Það er engin afturvirkni í þessum samningi og eldri borgarar munu ekki fá endurgreitt, ef ég hef tekið rétt eftir. Það er mjög mikilvægt að nýsamþykkt gjaldskrá TR og tannlækna fylgi verðlagshækkunum. Það gerði sú fyrri ekki sem nú er fallin úr gildi, en umtalsverðar fjárhæðir hafa fallið á fjölskyldur vegna þessa.

Virðulegi forseti. Það er vissulega fagnaðarefni að nú loks hafa þessir samningar náðst. Það er fagnaðarefni fyrir ríkið, fyrir tannlækna, en ekki síst fyrir sjúklinga eins og hæstv. ráðherra sagði. Hins vegar hef ég ekki séð neina útreikninga á því hvert hlutfallið er á milli þeirrar hækkunar sem hefur orðið á gjaldskrá tannlækna á þeim fjórum árum sem samningar voru lausir og síðan þeirri breytingu sem verður, þ.e. á 22% hækkun á endurgreiðslunni. Ég hef ekki séð neinn samanburð á því hvort ástandið sé svipað og það var áður en samningarnir voru lausir. Svo er hitt, eins og hér hefur komið fram, að um það er að ræða að ekki tugir milljóna heldur hundruð milljóna hafa fallið á fjölskyldur landsins, barnafjölskyldur og lífeyrisþega, á þessu fjögurra ára tímabili sem ríkið trassaði að ganga frá samningum. Ef maður skoðar umræðuna alveg frá 1998 þá virðist sem til staðar hafi verið vilji hjá Tannlæknafélaginu til að ganga til samninga en samninganefndina hafi skort tíma eða vilja til þess að ljúka samningunum þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir. Eins hafa komið fram hér á Alþingi nokkrum sinnum mál, bæði í fyrirspurnaformi og þáltill., varðandi þennan mikla kostnað sem fellur á fjölskyldur. Ég vildi gjarnan fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvernig brugðist verður við. Er um afturvirkar reglur eða samninga að ræða eða verður tekið sérstaklega á varðandi þá sem hafa orðið fyrir verulegum kostnaði af þessum sökum á undanförnum fjórum árum?

Herra forseti. Þrátt fyrir þær hækkanir sem verða á þátttöku ríkisins í tannlæknakostnaði leyfir fjárhagsrammi heilbrrn. ekki að farið sé aftur í tímann með endurgreiðslu. Fjárhagsrammi heilbrrn. er líka þannig vaxinn að við verðum að forgangsraða varðandi þátttöku okkar í þessum kostnaði. Ég hjó eftir því að hv. fyrirspyrjandi sagði að ríkið hefði trassað samningagerð í fjögur ár. Ég veit það að þann tíma síðan ég tók við í heilbrrn. hafa samningafundir ekki verið trassaðir af hendi ráðuneytisins og ég efast ekki um að svo var heldur ekki áður. Þetta voru mjög erfiðir samningar og þeir hafa verið það í gegnum tíðina. En sú forusta sem er í Tannlæknafélaginu núna hafði vilja til þess að semja þannig að samningar tókust um síðir. Því ber að fagna. Ég hef m.a. átt persónulegar viðræður við forustumenn tannlækna oftar en einu sinni vegna þessa máls sem var ekki einfalt. Varðandi gjaldskrána þá eru helstu nýmæli reglugerðarinnar sem verður gefin út 1. des. næstkomandi sú að gefin er heimild til greiðslu implanta, eða ígræði, til lífeyrisþega þegar um gómasmíði er að ræða og svo til greiðslu fyrir plantagóma, sem á implantana koma. --- Þið fyrirgefið þetta tæknilega orðalag. --- Þetta á bæði við um efri og neðri góm. Þá verður samþykkt að endurgreiða 80% kostnaðar samkvæmt gjaldskrá ráðherra af alvarlegum tannskemmdum. 

Herra forseti. Öðru hverju vakna hér á landi umræður um bág kjör bænda og vissulega er ástandið víða óþarflega slæmt. Kjötframleiðsla í landinu er í ógöngum og sem dæmi má nefna að á síðustu tíu árum hefur verð til nautakjötsframleiðenda lækkað um helming á meðan verðið út úr búð hefur hækkað um u.þ.b. 20%. Þarna á að heita að lögmál samkeppni ríki, alla vega á sviði framleiðslu og vinnslu. En einhver á leið afurðanna frá bónda til neytanda er að hagnast. Það er smásöluverslunin sem ræður ferðinni á kjötmarkaðnum og hefur lengi haft áhuga á að ráða líka ferðinni á mjólkurvörumarkaðnum. Mjólkurframleiðsla er þó sú grein sem hefur skilað bændum skárri afkomu, með miklu vinnuálagi að vísu. Nú þegar fyrir liggur að gera nýjan samning við kúabændur um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar er nokkuð dæmigert að umræða fer af stað í fjölmiðlum um hátt verð á landbúnaðarvörum. Við á Íslandi búum almennt við hátt vöruverð og á það einnig við um vöru og þjónustu sem bændur þurfa að kaupa til rekstrar síns. Það er dálítið merkilegt hvernig verð á landbúnaðarvörum er ævinlega tekið út úr og borið saman við verð á niðurgreiddum vörum annarra ríkja án þess að skoða samhengið frekar. Undir því yfirskyni að verð muni lækka hefur verslunin áhuga á að ná meiri tökum á mjólkurvörumarkaðnum og í nafni samkeppni að koma í veg fyrir samræmda heildsöluálagningu og samráð í mjólkuriðnaðinum sem notað hefur verið til hagræðingar í framleiðslunni. Reynslan á kjötmarkaðnum ætti að vera mönnum víti til varnaðar og ef ekki er ætlunin að leggja mjólkurframleiðsluna í sömu rúst þarf alla vega að gera ráðstafanir sem halda í þeirri framleiðslugrein. Þegar sú ákvörðun var tekin að nýta sér ekki kynbótastarf annarra þjóða með því að flytja inn fósturvísa til kynbóta á íslenska kúastofninum heldur finna upp hjólið sjálf og halda áfram 1100 ára kynbótastarfi á íslensku kúnni þá hafa menn væntanlega gert sér grein fyrir því að íslenskir mjólkurframleiðendur gætu ekki staðið jafnt að vígi við að framleiða ódýra mjólk í samkeppni við þá sem hafa afkastameiri framleiðslutæki. Gæði íslensku mjólkurinnar eru talin einstök og það má vel vera. Ekki ætla ég að rengja það. En þegar neytandinn dregur upp budduna úti í búð þá er ég hrædd um að verðið komi til með að ráða úrslitum. Það er því grundvallarspurning hvort menn ætli að framleiða hér áfram þessa gæðamjólk og standa vörð um framleiðsluna eða koma málum þannig fyrir að mjólk og mjólkurvörur verði fluttar inn. Ég spyr því hæstv. landbrh.: Hvernig hyggst hann standa vörð um mjólkurframleiðsluna í landinu við vaxandi samkeppni og æ háværari kröfur um aukna samkeppni?

Hæstv. forseti. Hvernig eigum við að standa vörð um mjólkurframleiðsluna til framtíðar? Það gera menn fyrst og fremst í gegnum kraftmikla og framsýna bændur sem trúa á atvinnu sína og vinna af dugnaði. Við höfum séð mikinn árangur í þeim efnum og sterkar afurðastöðvar sem þróa sínar afurðir. Sannleikurinn er sá að við eigum mjög öfluga íslenska bændur en þeir hafa gengið í gegnum mikið þróunarskeið á síðustu tíu árum. Sem dæmi um það má nefna að mjólkurframleiðendum hefur fækkað á tíu árum úr 1.800 niður í 1.100. Íslenskum mjólkurkúm hefur fækkað úr 31.000 í 26.000 á sama tíma. Á sama tíma hafa búin stækkað, að meðaltali úr 18 kúm í 24 kýr. Nytin úr íslensku kúnni hefur á sama tíma aukist úr 4.100 lítrum í 4.900 lítra á ári. Íslenskir bændur hafa þannig sótt fram af miklum krafti og náð miklum árangri. Það sem veldur mér áhyggjum er fyrst og fremst að íslenskir neytendur hafa minnkað nýmjólkurneyslu sína sem getur haft heilbrigðisleg vandamál í för með sér í framtíðinni. Ég nefni það að fyrir tíu árum var meðalneysla Íslendinga 193 lítrar á mann. Hún er komin niður í 151 lítra. Í staðinn hefur auðvitað neysla mjólkur í gegnum osta og aðrar vörur, skyr.is og fleira, aukist úr 10 kílóum í 15. Við getum sagt að ef íslenskir bændur ættu þennan markað í nýmjólkurneyslu eins og þeir áttu fyrir tíu árum, þá væru seldar 12 milljónum fleiri lítrar af mjólk í dag. Þetta er auðvitað verkefni sem bændurnir verða að hugsa um. Þetta snýr að heilsufari þjóðarinnar í framtíðinni. Landlæknir birtist á hverju kvöldi ásamt fólki í heilbrigðismálum og hvetur til mjólkurdrykkju. Þarna eiga bændur mikla möguleika til að efla sinn markað. Þetta vildi ég segja um mjólkina og segja jafnframt frá því að vinna að stefnumótun og gerð nýs búvörusamnings um starfsskilyrði mjólkurframleiðslunnar er hafin. Þó að þrjú ár séu eftir að þeim samningi sem nú gildir hafa menn óskað eftir að hann verði endurskoðaður og eiga fullan rétt á því. Þeim þykir auðvitað mikilvægt að sjá til framtíðar í störfum sínum, helst sjö til tíu ára. Þetta verkefni er þannig farið af stað og það skiptir máli. En ég sé líka ýmsa fleiri möguleika. Hér var fyrir stuttu heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna. Hann vakti athygli á gæðum íslensku mjólkurinnar og taldi hana svo merkilega góða mjólk að hann var tilbúinn að senda hingað vísindamenn og fjármagn til að rannsaka hana sérstaklega, ekki síst út frá vörn gegn sykursýki. Undirtektir við þessari frábæru náttúruafurð eru hvarvetna góðar. Mjólkurafurðirnar vekja athygli og við erum í fremstu röð í gegnum mikið fagfólk í vinnslu þessara afurða og vinnum mörg gullin á heimsmeistaramótum fyrir mjólkurafurðir. Mér finnst því tiltölulega bjart fram undan hvað þetta varðar. Menn þurfa í sjálfu sér ekki að kvíða því ef bændurnir standa vörð um að efla búin eins og þeir hafa gert síðustu árin af miklum myndarskap. Ég vil líka segja að ég á mér þann draum að íslenskur landbúnaður verði metinn sem sérstök náttúruafurð í heild. Ég held að íslenskir bændur og íslensk stjórnvöld eigi virkilega að hugsa um það að íslenski landbúnaðurinn verði vistvænn á heimsmælikvarða og vottaður sem slíkur. Það getur hjálpað til að sjálfbær landbúnaður er tíska í dag og á mikla möguleika. Fjölskyldubúin sem hér eru rekin þau eru tákn gæða, ekki bara á Íslandi, heldur um víða veröld. Ég vil í þessari upphafsræðu minni segja við hv. þm. að möguleikarnir eru miklir. Við eigum sterka bændur. Við eigum góða neytendur sem hafa á síðustu árum sýnt að þeir standa þéttan vörð um íslenskan landbúnað. Þannig er staðan tiltölulega góð og björt.

Virðulegi forseti. Í tillögu sem sú sem hér stendur flutti á Alþingi fyrir skömmu var lagt til að kanna hvaða ástæður lægju að baki háu matarverði á Íslandi. Það er fróðlegt, í þeirri miklu umræðu sem hefur farið fram um allt þjóðfélagið síðan, að sjá hve margir hafa talið sig þekkja svarið. Það er ekki svo einfalt. Í þeirri umræðu hefur komið fram að nautakjötsframleiðendur fá minnst til sín af verðinu sem menn greiða fyrir kjötið úr búð. Spurt er hvernig skilyrði stjórnvöld skapi, t.d. framleiðendum. Með samanburði milli Íslands og Norðurlanda ætti að koma í ljós hvaða ólíku hlekkir mynda matarverðið og hver munurinn er þar á, m.a. hver er mismunur á stuðningi við greinarnar. Virðulegi forseti. Af því ég sé hér hv. þm. Kjartan Ólafsson af Suðurlandi ætla ég líka að bæta því við að fyrir utan samkeppni og verð munu gæði og góður matur alltaf skipta máli, hvort sem það er slátur, lifrarpylsa, nýmjólk eða íslenskt jógúrt.

Herra forseti. Upp úr 1980 varð hrun í sjávarútvegi á Íslandi en það er ánægjulegt að upp úr þeirri öskustó reis sjávarútvegurinn með þeim afleiðingum að verðmætasköpun í sjávarútvegi hefur aldrei verið meiri, þrátt fyrir að aflinn sé töluvert minni, einkum í botnfiski. Hvernig tókst mönnum að gera þetta? Menn sóttu fram á nýjum sviðum. Menn leituðu fanga á nýjum sviðum innan sjávarútvegsins. Hvernig gerðu menn það? Með því að tengja rannsóknir og vísindastarf við þá auðlind sem hafið er. Herra forseti. Ég tel að landbúnaður á Íslandi standi á svipuðum tímamótum og sjávarútvegurinn fyrir 1980. Þess vegna hljótum við að horfa til framtíðar hvað varðar íslenskan landbúnað. Hvernig er hægt að sækja fram á nýjum sviðum? Þar verður að líta til líftækni, samstarfs við nágranna okkar á öllum sviðum og tengja vísindi og rannsóknir við þá einstöku auðlind sem íslenskur landbúnaður er og þau sóknartækifæri sem þar felast. Þannig hygg ég að við styðjum best við bakið á íslenskum landbúnaði.

Herra forseti. Vissulega eru stöðugt settar fram kröfur um lægra vöruverð, sérstaklega á matvöru. Sú umræða hefur verið hávær. En menn vilja standa vörð um íslenska kúabændur og mjólkurframleiðslu. Ég tel ekki að umræðan um aðild að Evrópusambandinu og innflutning frá Evrópu á vöru sem hugsanlega væri ódýrari muni standa vörð um íslenska mjólkurframleiðslu. Svo lengi sem við stöndum utan Evrópusambandsins getum við staðið vörð um íslenskan landbúnað og það gerum við í dag. Við eigum sömuleiðis að standa vörð um íslensku mjólkurkúna og þá mjólkurframleiðslu sem við höfum í dag. Það eru margar vísbendingar um að við séum þar með alveg einstaka afurð. Við eigum að nýta þá afurð. Við eigum að framleiða nýjar vörur og finna þeim markað og fara inn á ný svið. Við eigum að einhenda okkur í lífræna og vistvæna framleiðslu og fara einnig inn á þann markað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er sammála hæstv. ráðherra í því að verðmætasköpunin liggi náttúrlega í góðri framleiðslu, sem við höfum í dag. En verðmætasköpunin í framtíðinni liggur kannski helst í vottuðum lífrænt ræktuðum afurðum landbúnaðarins. Á Norðurlöndunum er þessi lífræna framleiðsla miklu meira styrkt en hér. Ég held að við verðum að taka okkur alveg sérstaklega á. Það er búið að sanna, með þeim tilraunum sem þegar hafa verið gerðar, að þar eigum við mikla möguleika. Hins vegar er dýrt að skipta yfir í lífræna framleiðslu. Þar stendur upp á Alþingi að ákveða fjárveitingar og stuðning til þessarar framleiðslu. Ég sannfærð um að verðmætasköpunin liggur þar. Ég hef það mikla trú á okkar góðu vöru að það skipti ekki sköpun hvorum megin Evrópusambandsins við erum. Afurðirnar eru afburðagóðar.

Herra forseti. Hér er spurt um hvernig hægt er að standa vörð um íslenska mjólkurframleiðslu. Ég tel að íslensk mjólkurframleiðsla sé á heimsmælikvarða. Ég tel að mjólkurbúin hafi sýnt og sannað að þau framleiða afburðagóða vöru sem stenst allar þær kröfur sem hægt er að hugsa sér. Við sjáum hvernig hægt hefur verið að auka framleiðsluna. Íslenskar mjólkurkýr mjólka stöðugt meira eftir því sem árin líða. Þar hefur orðið mikil framþróun. Ég tel að hæstv. landbrh. ætti að standa vörð um íslenskan landbúnað með því að tryggja að Landssamband kúabænda fái góðan samning í framtíðinni eins og sá samningur hefur verið sem nú er í gildi. Sá samningur hefur tryggt undirstöðu þess að bændur geta þó lifað af mjólkurframleiðslu í dag.

Herra forseti. Ég vil þakka mjög þarfa fyrirspurn og svar ráðherrans. Ég velti oft fyrir mér þeirri vöruþróun sem hefur átt sér stað í mjólkuriðnaði í gegnum tíðina. Hún er mjög til fyrirmyndar. Menn segja jafnvel að það sé vegna þess að íslenskir mjólkurfræðingar læri í Danmörku og Danir séu mjög framarlega á þessum sviðum. Ég held að við eigum að halda áfram að hafa þann háttinn á en vöruþróun er með miklum ágætum og ótrúlega fjölbreytt úrval af mjólkurvöru á Íslandi miðað við hve markaðurinn er smár. Á sama hátt velti ég oft fyrir mér verðmyndun þessarar vöru. Hvað kostar að framleiða einn lítra af mjólk? Hvað kostar að framleiða t.d. einn lítra af sódavatni? Ef við berum þessar vörur saman þá eru þær ólíkar. Mjólkin okkar er mjög heilnæm og hún er í raun og veru ótrúlega ódýr til neytandans. En veltum þessu fyrir okkur: Hvernig er farið að við að framleiða þessa vöru í samanburði framleiðslu á gosdrykkjum, sódavatni og þess háttar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og umræðuna sem hér hefur farið fram um þetta nauðsynlega mál. Mér er fullkomlega ljóst að bændur í landinu eru kröftugir og tilbúnir að takast á verkefnin. Mér er líka fullkomlega ljóst að við eigum mjög góðar mjólkurvörur og stöndum vel að mjólkurframleiðslunni. En eftir sem áður er alltaf talað um verðið. Það kemur til með að ráða ansi miklu þegar ákvarðanir verða teknar um þetta mál. Komist menn hjá því að einblína á verð á landbúnaðarvörum, eins og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason kom inn á áðan, gætu þeir skoðað verðlag á drykkjarvöru á markaðnum í dag. Mjólkin er ódýrust. Það er ástæða til að velta því fyrir sér hvort það er eðlilegt með tilliti til framleiðslukostnaðarins. Það er auðvitað miklu dýrara að framleiða mjólkina. Verðinu er haldið niður með styrkjum. Vildu menn ekki styrkja þessa grein þyrftu þeir að sætta sig við mjólkurlítrinn yrði heldur dýrari en lítri af vatni eða gosi. Þá er ég hrædd um að innflutningskórinn fari af stað, þrátt fyrir öll gæði. Þess vegna vil ég leggja áherslu á að hið fyrsta verði, ekki bara byrjað að vinna við þennan samning heldur honum lokið þannig að bændur viti í hvaða umhverfi þeir starfa. Aðlögun tekur heldur lengri tíma hjá bændum. Þetta er ekki eins og gosverksmiðja. Við verðum að varast að kasta mjólkurframleiðendum fyrir úlfana rétt eins og gert var við kjötframleiðendur hér um árið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði að það skipti ekki sköpum hvort við færum í Evrópusambandið eða ekki, við mundum sigra á gæðunum. Þetta er fullyrðing sem margir hafa í frammi. En það gæti samt sem áður, án þess að menn skoði málið, þýtt endalok íslenskrar landbúnaðarframleiðslu. Niðurstöður segja í dag að mjólkurframleiðslan færi verst allra greina út úr því. Hún er þó hryggurinn í íslenskum landbúnaði. Þá kæmi vöruflóðið. Innflutningsvaldið mundi flytja inn og rústa íslenskum landbúnaði. Svona fullyrðingar ganga ekki upp. Samningur tryggir ekki neitt í sjálfu sér. Það er metnaður stéttar, framsýni og vilji og öruggar og sterkar afurðastöðvar til að fullvinna vöruna og koma til neytenda sem eru tryggingin. Það þarf að huga að mörgu. Ljóst er að það er ekki bara smásöluverslunin sem ræður í því stríði sem nú er á kjötframleiðslunni. Mig minnir að í Biblíunni standi að þrýstingur á mjólk þýði smjörfjall, að þrýstingur á nasir þýði blóð og að framleiðsla á kjöti þýði kjötfjall. Þess vegna er það svo að þeir sem með peningum hafa sett í gang stríð, í gegnum svínarækt og kjúklingarækt, bera miklu meiri ábyrgð á því ástandi sem er á kjötmarkaðnum en smásöluverslunin. Þeir fara fram með tilboð sem ég veit ekki hver borgar. Neytandinn græðir á því tímabundið en það ruglar markaðinn. Það er því mjög mikilvægt fyrir landbúnað að starfsskilyrðin séu klár. Mikilvægast fyrir landbúnaðinn er að sjá til langs tíma og hafa samstöðu og verklag í lagi til langrar framtíðar. Það er ekki einfalt að gera íslenskan landbúnað lífrænan. Það er dýrt og það mundi hækka vöruverðið. Við eigum að þjóna þeim markaði sem hér er fyrir. Neytandinn gerir sér grein fyrir því að íslenskar afurðir eru góðar. Þær eru vistvænar og þess vegna er það stefna mín, hæstv. forseti, að reyna að skoða virkilega hvort íslenskur landbúnaður í heild, með öll sín gæði og fjölskyldubú, geti ekki orðið vistvænn á veraldarvísu.

Herra forseti. Um langt skeið hafa verið miklar umræður um greiðari samgöngur milli lands og Eyja. Vestmanneyingar hafa verið afar óánægðir með þennan þátt mála sem er ein af lífæðum þeirra. Íbúar hafa m.a. kennt samgönguþættinum um viðvarandi fólksfækkun, enda er talið að í nútímaþjóðfélagi séu greiðar samgöngur undirstaða byggðar og atvinnulífs. Þá hafa öruggar samgöngur mikil áhrif á öryggismál íbúanna, um leið og þau hafa afgerandi áhrif á samkeppnisstöðu landsvæðisins við önnur byggðarlög. Þannig er ferðaþjónusta einn af vaxtarbroddum íslensks atvinnulífs. Möguleikar Vestmanneyinga í ferðamennsku og ferðaþjónustu byggjast á greiðu og öruggu samgönguneti. Að sögn heimamanna hefur á undanförnum missirum dregið úr ferðamennsku eða dregið úr því að ferðamenn heimsæki Vestmannaeyjar, sérstaklega þó stærri hópar. Þrátt fyrir að Eyjarnar séu einstök náttúruparadís og auk þess eru möguleikar þeirra í þessari atvinnugrein nær óþrjótandi, eins og sá sem gengur hér fyrir ræðustólinn veit manna best. Benda má á einstaka íþróttaviðburði en Vestmanneyingar eru sérfræðingar í að skipuleggja slíka viðburði. Það má nefna úteyjarnar í Vestmannaeyjum, það má nefna náttúruskoðun og einstakt og skemmtilegt mannlíf sem þar er. Einnig hefur verið bent á að eftir að Flugfélag Íslands hætti áætlunarflugi til Vestmannaeyja hafa Eyjarnar dottið út úr auglýstu samgönguneti Flugleiða sem stýrir stærstum hluta ferðamannastraums til Íslands. Að mínu mati er brýn þörf að gera tilraunir með farkosti eins og loftpúðaskip, flugbáta, tvíbytnu og fleira til að fá úr því skorið hvort slíkir samgöngumöguleikar gætu verið kostur í samgönguneti Eyjamanna. Um leið er brýnt að hraða rannsóknum á Bakkafjöru með bryggjuframkvæmdir í huga. Þá er einnig spurning hvort ekki beri að greiða niður flug á milli lands og Eyja eins og sums staðar er gert. Til þess að komast að hinu sanna um farþegafjölda til Vestmannaeyja, þá hef ég lagt fram spurningu til hæstv. samgrh. og þar spyr ég: Hve margir farþegar flugu annars vegar til Vestmannaeyja og hins vegar frá Vestmannaeyjum um: a. Bakkaflugvöll, b. Selfossflugvöll, c. Reykjavíkurflugvöll árin 1995--2001, sundurliðað eftir árum? Ég spyr einnig: Hve margir farþegar og hve mörg farartæki voru flutt með Herjólfi sömu ár, sundurliðað eftir árum? Og að lokum: Hvernig hyggst ráðherra tryggja betri samgöngur milli lands og Eyja?

Herra forseti. Ég hefði kosið að fá tækifæri til að svara þessari fyrirspurn skriflega, en hér liggur fyrir önnur fyrirspurn frá hv. þm. Kjartani Ólafssyni sem lagði fram skriflega fyrirspurn sem mun verða svarað alveg á næstunni. Hér er um margar tölur að ræða, þannig að ég ætla að hefja lesturinn. Svar mitt við fyrstu fyrirspurn hv. þm. er að á árinu 1995 fóru 3.359 farþegar um Bakkaflugvöll en það er ekki allt árið, árið 1996 13.624, árið 1997 10.265, árið 1998 16.868, árið 1999 17.194, árið 2000 17.361 og árið 2001 19.260, þannig að þeim hefur fjölgað. Engar staðfestar tölur eru um Selfossflugvöll. Heildarfjöldi farþega milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur hefur breyst með þessum hætti frá árinu 1990: Allt flug til og frá Vestmannaeyjum árið 1990 voru 71.962, árið 1995 75.536, árið 1998 83.660, árið 1999 89.013, árið 2000 84.077 og árið 2001 57.112. Talning farþega í Eyjum miðast við heildarfjölda koma og brottfara án tillits til brottfarar- eða komustaðar. Í töflunni hér að ofan er gerð tilraun til að meta hluta Bakkaflugvallar vegna farþega til og frá Eyjum. Í öðru lagi er spurt hversu margir farþegar og hve mörg farartæki voru flutt með Herjólfi á sama tíma. Árið 1992 voru farþegar 48.555 og 12.589 bílar. Árið 1993 52.006 farþegar og 14.441 bíll. Árið 1994 60.562 farþegar og 16.736 bílar. Árið 1995 65.227 farþegar og 18.779 bílar. Árið 1996 70.105 farþegar og 21.103 bílar. Árið 1997 80.361 farþegi og 19.549 bílar. Árið 1998 78.817 farþegar og 20.691 bíll. Árið 1999 78.518 farþegar og 21.556 bílar. Árið 2000 88.582 farþegar og 23.481 bíll. Árið 2001 102.325 farþegar og 25.587 bílar. Það hefur því orðið verulega mikil fjölgun farþega með Herjólfi frá árinu 1999 og vil ég vekja alveg sérstaka athygli á þeirri staðreynd. ,,Hvernig hyggst ráðherra tryggja betri samgöngur milli lands og Eyja?`` spyr hv. þm. Svar mitt er þetta: Rétt er að geta þess í þessu sambandi að samgrh. hefur sett af stað starfshóp til þess að fjalla um samgöngur til Vestmannaeyja með þarfir fólks og atvinnulífs í huga. Í starfshópi þessum sitja fulltrúar Siglingastofnunar, Vegagerðarinnar, Flugmálastjóranr, Samtaka atvinnulífsins, Vestmannaeyjabæjar, Þróunarfélags Vestmannaeyja og Ferðamálasamtaka Vestmannaeyja. Hlutverk starfshópsins er m.a. að gera úttekt á hinum ýmsu kostum sem mögulegir eru til flugs og siglinga milli lands og Eyja í samanburði við þá þjónustu sem boðið er upp á í dag og gera frumrekstraráætlun fyrir nýja kosti sem vænlegastir verða taldir. Hópur þessi hefur þegar skilað frá sér áfangaskýrslu, þar sem lagðar voru fram nokkrar tillögur og hefur þegar verið samþykkt að fjölga ferðum Herjólfs, en þess má geta að árið 1999 voru ferðir Herjólfs 445, en allt bendir til þess að á næsta ári verði þær 570. Framangreindur vinnuhópur mun skila af sér fullnaðarskýrslu innan tíðar. Ráðuneytið mun bíða með umfjöllun um frekari samgöngubætur fyrir Vestmannaeyjar þar til lokaskýrsla hópsins liggur fyrir. Það er alveg ljóst að þessi mikla aukning á ferðum Herjólfs var nauðsynleg og ég vona að hún komi til móts við þarfir íbúa Vestmannaeyja. Hvað varðar það sem kom fram hjá hv. þm. um að dregið hafi úr kynningu á flugi til Vestmannaeyja eftir að Flugfélag Íslands hætti, þá kannast ég ekki við það. Flugfélag Íslands sér um alla afgreiðslu fyrir það flugfélag sem nú flýgur til Eyja, þannig að það ætti að vera fullkomlega í þágu þess flugfélags, Flugfélags Íslands, að kynna Vestmannaeyjar sem allra best og ég trúi að þeir geri það.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli svo og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Sjóleiðin er og verður aðalsamgönguæðin milli lands og Vestmananeyja. Það er þeirra þjóðvegur. Og líka er rétt að draga það fram að þetta er einn af fáum gjaldskyldum þjóðvegum fyrir íbúa Vestmannaeyja og aðra sem vilja leggja leið sína til Vestmannaeyja. Herjólfur er u.þ.b. þrjá tíma að sigla á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Ljóst er að það er ekki í samræmi við nútímakröfur. Þurfum við ekki annað en líta til nágrannalanda okkar, meira að segja smáríkisins Færeyja, þar sem ferjukostur er mun betri en við þekkjum orðið hér á landi. Eftir 11. september hefur það gerst að mjög margar ferjur, hraðskreiðar ferjur eru nú falar, sem gætu stytt þessa siglingu allverulega og fært til nútímans. En tíminn vinnur gegn okkur. Það er ekki víst hversu lengi þessar ferjur, nútímaferjur verða lausar. Ég vil því hvetja ráðherra til þess að senda strax leiðangur til að kynna sér hvort ekki sé til fýsilegur kostur fyrir Vestmanneyinga á þessum markaði, enda er það í samræmi við vilja borgarafundar og undirskriftalista Vestmanneyinga.

Herra forseti. Ekki fer á milli mála að samgöngur eru Vestmanneyingum og okkur öllum afar mikilvægar og Herjólfur er í raun þjóðvegurinn til Vestmannaeyja. Flugið hefur því miður gjaldfellt sig út af markaðnum og fyrir venjulegt fólk er það of kostnaðarsamt, það er of dýr kostur. En það er frekar hagstætt að fara með Herjólfi og Herjólfur er mjög gott skip. Það er eitt sem ég mundi vilja leggja áherslu á og það er að þriðju ferðinni með Herjólfi væri bætt við á álagstímum. Eins þurfum við að lagfæra veginn niður að Bakka, ég held að það skipti Vestmanneyinga mjög miklu máli því núna í septemer voru 21 þús. manns búnir að fara um Bakkaflugvöll. Hæstv. forseti. Samgöngur við Vestmannaeyjar eru afar mikilvægar, ekki aðeins fyrir ferðamenn, heldur fyrir Vestmanneyinga og okkur öll, og Vestmanneyingar eiga aðeins skilið það besta.

Virðulegi forseti. Við erum nú eiginlega búin að fá þetta skriflega svar hæstv. ráðherra, vegna þess að allt verður þetta nú líklega fest á blað, allar þær tölur sem hann þuldi hér upp án þess að nokkur möguleiki væri á því að ná þeim jafnóðum. En þetta er fyrirspurn sem hér er flutt af hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni, sem er mál nr. 98 og var lagt fram á fyrstu vikum þingsins. Sambærileg fyrirspurn er síðan á þskj. 305, tiltölulega nýleg fyrirspurn sama efnis frá hv. þm. Kjartani Ólafssyni og ég lít þannig á að þar hljóti aðeins að vera um ítarefni að ræða. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Það skiptir höfuðmáli fyrir uppbyggingu atvinnulífs í Vestmannaeyjum að ferðir þangað séu reglubundnar. Ekki má miða við einhverja álagstoppa, ef við ætlum að byggja þar á ferðaþjónustu sem möguleikarnir eru miklir til í Eyjum og þá verða að vera öruggar ferðir þangað, vegna þess að þeim fjölgar stöðugt sem koma hingað í svokallaðar pakkaferðir tvo, þrjá daga og hverfa síðan af landi brott og þeir fara ekki til Eyja nema um ferðaöryggi sé að ræða.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Margbúið er að ræða þetta mál hér á þingi og það er aldrei of oft gert að sjálfsögðu að ræða nauðsynjamál fyrir Vestmanneyinga. Komið hefur fram á fundum í Eyjum krafa frá íbúunum um bættar samgöngur og ég held að allir geti tekið undir það að nauðsynlegt er að bæta samgöngur með Herjólfi, sem er þjóðvegur milli lands og Eyja. Ég held að rétt sé að undirstrika það af sem flestum að Herjólfur er þjóðvegurinn milli lands og Eyja. Það á að vera auðvelt fyrir fjölskyldur í Vestmannaeyjum að komast á milli og þá er ég ekki síst að hugsa um fjárhagslega auðvelt fyrir fjölskyldur að komast á milli. Það á líka að vera auðvelt fyrir samkeppnisiðnaðinn í Eyjum að geta keppt á jafnréttisgrundvelli á landi við útboð og vinnu og byggja þannig upp samkeppni milli iðnaðar, hvort sem hann á heima í Vestmannaeyjum eða í landi. Tvær ferðir á dag er í raun skilyrði í dag. Við getum ekki, herra forseti, eingöngu horft á krónur og aura í þessu sambandi.

Herra forseti. Ég þakka það svar sem ég fékk við þessari fyrirspurn og mjög góðar undirtektir þeirra hv. þm. sem tjáðu sig um málið. Hér er um mjög margar tölur að ræða enda valdi hæstv. samgrh. að vera með enn þá ítarlegra svar en ég bað raunverulega um. Ég veit að það er á margan hátt erfitt að átta sig á þessum tölum en þó getum við glöggvað okkur á þessu. Þær bera það með sér að t.d. á síðustu tveimur árum hefur farþegum sem hafa flogið milli lands og Eyja fækkað gríðarlega. Árið 2000 voru farþegar um 84.000 en 2001 57.000 þannig að þetta eru augljósar vísbendingar um fækkun. Við sjáum líka mjög jákvæða þróun hvað varðar Bakka. Árið 1995 voru um 3.400 farþegar sem flugu að Bakka en 2001 19.260 miðað við þær tölur sem hér komu fram. Þetta eru ákveðnar vísbendingar sem sýna okkur að hinn almenni borgari hefur vart ráð á því að fljúga frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur. Þess vegna hljótum við að þurfa að skoða möguleika á niðurgreiðslu á flugi á þessari flugleið. Það er í raun og veru ekkert athugavert við það. Það er líka auðvitað jákvætt að ferðum Herjólfs hefur fjölgað. Vissulega er það rétt eins og fram hefur komið að Herjólfur er í raun og veru þjóðvegur milli lands og Eyja. Það skip er að gerast eilítið gamalt, það er um 10 ára, og í augnablikinu er t.d. önnur af aðalvélum skipsins biluð sem sýnir okkur að skipið slitnar smátt og smátt. Okkur ber að tryggja greiðar og góðar samgöngur milli lands og Eyja.

Herra forseti. Það hefur verið fróðlegt að taka þátt í umræðum um samgöngur til Vestmannaeyja. Ég tek að sjálfsögðu undir að það er mjög mikilvægt að þær séu greiðar. Hv. þm. Hjálmar Árnason vakti athygli á því að margar ferjur væru falar og að við værum að missa af lestinni. Hann vildi að ég sendi strax leiðangur til að finna ferjur. Það er mikið mál að kaupa ferju sem getur uppfyllt þær kröfur sem eru gerðar til einnar erfiðustu siglingaleiðar sem finnst í veröldinni. Ég tel að menn hlaupi ekki á einni helgi í það að kaupa ferjur við þær aðstæður. Ég valdi þann kostinn að setja af stað vinnuhóp sem ég gerði grein fyrir hér áðan og sá hópur er að skoða þessi mál. Það þarf að undirbúa þetta afskaplega vel og hugsa til framtíðar, bæði að tryggja að ferjusiglingar taki sem skemmstan tíma, fyllsta öryggis sé gætt og flutningsgetan, afkastageta ferjunnar, sé eins og þarf. Ég vil vekja athygli á því að það er ekki hægt að hlaupa til þótt einhverjar ferjur séu til sölu úti í veröld. Að öðru leyti tek ég undir það með hv. þingmönnum sem hér hafa talað að við þurfum að tryggja þessar samgöngur. Það er auðvitað eðlilegt að notendur ferjunnar greiði fyrir þau afnot, alveg eins og við greiðum fyrir það að aka bílum okkar um þjóðvegina þótt við greiðum ekki vegatoll. Kostnaður við eldsneyti og afnot af bíl er náttúrlega greiddur af þeim sem ferðast. Allt er þetta í samhengi og þarf að meta þannig. Að öðru leyti þakka ég bara fyrir það tækifæri sem ég hef fengið hér til að gera grein fyrir mikilvægi þess að við tryggjum samgöngur sem best til Eyja.

Virðulegi forseti. Vorið 1996 kynnti samgrn. stefnumótun stjórnvalda í ferðaþjónustu. Í því plaggi kom fram nauðsyn þess að efla ferðaþjónustu í anda sjálfbærrar þróunar og sett var fram það markmið að Ísland gegndi forustuhlutverki á sviði umhverfisverndar. Einnig að stuðla bæri að fræðslu um umgengni við náttúru landsins, hvetja til aukinnar ábyrgðar og umhverfisvitundar ferðamanna, skipuleggjenda og þjónustuaðila í ferðaþjónustu. Í framhaldi af þessu var, að frumkvæði hæstv. samgrh., unnin metnaðarfull framkvæmdaáætlun um sjálfbæra ferðamennsku og umhverfisvernd. Þessi framkvæmdaáætlun var birt í janúar 1998 og þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Ferðaþjónusta í anda sjálfbærrar þróunar verði efld, þannig að hér á landi verði rekin ferðamennska í sátt við land og þjóð, og að Ísland nái sérstöðu á sviði umhverfismála. Ferðamennska verði nýtt sem afl til verndunar auðlinda og viðhalds náttúrulegs umhverfis.`` Í niðurlagi framkvæmdaáætlunarinnar, sem ég tel ástæðu til að ítreka að er unnin að frumkvæði samgrh. í þessari hæstv. ríkisstjórn, segir: ,,Í ört vaxandi samkeppni í alþjóðlegri ferðaþjónustu er haldgott að hafa sérstöðu, skara fram úr og ná þar með athygli fjöldans. Þessa sérstöðu getur íslensk ferðaþjónusta skapað sér með sterkri ímynd í umhverfismálum. Landið býr yfir ómetanlegum auðlindum til ferðaþjónustu, auðlindum sem senn verða af skornum skammti í heiminum ef svo heldur fram sem horfir.`` Og ég tek fram, virðulegi forseti, að þetta eru orð úr skýrslu hæstv. ráðherra en ekki frá mér. Bragð er að þá barnið finnur. Það verða aldrei eftirmæli þessarar ríkisstjórnar að hún hafi unnið í þessum anda. Rétt er að rifja upp þessi orð sérstaklega þegar ráðamenn velta fyrir sér hvort og þá hve mikið eigi að skerða eina af helstu náttúruperlum landsins, Þjórsárverin, sem eru sérstaða á heimsvísu, auðlind sem er af skornum skammti í heiminum eins og segir í framkvæmdaáætlun hæstv. ráðherra. Aðilar í ferðaþjónustu hafa ítrekað bent á að ýmsar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi síður en svo orðið til þess að bæta ímynd landsins í umhverfismálum. Það er djúpt á umhverfisvitund ríkisstjórnarinnar sjálfrar og vandséð að þessari framkvæmdaáætlun hafi verið fylgt eftir. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur framkvæmdaáætlun sem ráðherra setti fram í janúar 1998 um sjálfbæra ferðamennsku og umhverfisvernd verið fylgt eftir? Ef svo er, hver er staðan varðandi eftirfarandi markmið áætlunarinnar: a. að Ísland nái sérstöðu á sviði umhverfismála, b. ferðamennska verði nýtt sem afl til verndunar auðlindum, c. stuðlað verði að fræðslu og aukinni umhverfisvitund, d. að samþætta ferðaþjónustu og náttúruvernd, e. framkvæmd laga og reglugerða verði virk og f. að gott aðgengi fyrir fatlaða verði sem víðast?

Herra forseti. Spurt var: Hefur framkvæmdaáætlun sem ráðherra setti fram í janúar 1998 um sjálfbæra ferðamennsku og umhverfisvernd verið fylgt eftir? Enn fremur er spurt hver staðan sé varðandi markmið áætlunarinnar sem síðan eru talin upp. Svar mitt er að samgrh. lét vinna framkvæmdaáætlun, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, í janúar 1998 um sjálfbæra ferðamennsku og umhverfisvernd og eftir þeirri áætlun er unnið í ráðuneytinu og í stofnunum þess. Spurt er hvort Ísland nái sérstöðu á sviði umhverfismála. Svar mitt við því er að kannanir Ferðamálaráðs sýna að meiri hluti þeirra ferðamanna sem sækir Ísland heim er náttúruunnendur og hefur landið nú þegar ákveðna sérstöðu hvað þetta varðar. Ein leið til að ýta frekar undir þá sérstöðu er að sýna fram á að af hreinu og ómenguðu landi koma hreinar og hollar afurðir. Ég beitti mér fyrir því árið 1999 að stofna til átaksins Iceland Naturally í Norður-Ameríku þar sem lögð er áhersla á að kynna hreinar og hollar afurðir landsins, auk þess sem landið er kynnt sem umhverfisvænn áfangastaður. Ég tel mikilvægt að víðtæk þátttaka sé í umhverfisverkefnum og að fyrirtæki fái alþjóðlega vottun og viðurkenningu sem nýtist við kynningu á landinu. Nokkur fyrirtæki hafa nýlega fengið umhverfisvottun, t.d. Hótel Eldhestar, Ferðaþjónusta á Hellnum og Guðmundur Tyrfingsson rútufyrirtæki. Stærsta skrefið sem stigið verður á næstunni er að ferðaþjónusta bænda hyggst leita eftir vottun Green Globe fyrir fyrirtæki innan vébanda sinna. Ákveðið hefur verið að Hólaskóli muni sjá um úttekt á fyrirtækjunum og verður samgrn. fjárhagslegur bakhjarl skólans í þessu stóra og mikilvæga verkefni. Þá er spurt hvort ferðamennska verði nýtt sem afl til verndunar auðlindum. Svar mitt er að Ferðamálaráð hefur eftir minni ósk umsjón með kortlagningu þeirrar auðlindar sem náttúra landsins er ferðaþjónustunni. Þá hafa tvær nefndir á mínum vegum lokið störfum. Önnur fjallaði um heilsutengda ferðaþjónustu, hin um menningartengda, og hefur niðurstöðum þessarar nefndar verið vísað til Ferðamálaráðs til frekari úrvinnslu. Í öllu þessu starfi er lögð áhersla á þær mörgu auðlindir sem ferðaþjónustan byggir afkomu sína á, ekki síst náttúru og menningu landsins. Hvað varðar áhrif ferðaþjónustunnar á umhverfi, menningu og náttúrufar hefur verið unnið að rannsóknum undanfarin þrjú ár á vegum Ferðamálaráðs. Einnig eru komnar út niðurstöður Ferðamálaseturs Íslands um þolmörk ferðamennsku í þjóðgarðinum í Skaftafelli. Á starfstíma mínum sem ráðherra ferðamála hef ég lagt mikla áherslu á aukna fræðslu og umhverfisvitund, m.a. með eflingu upplýsingamiðstöðva um land allt, enda gegna stöðvarnar lykilhlutverki við upplýsingagjöf og fræðslu sem birtist í bættri umgengni ferðamanna um landið. Samgrn. hefur einnig komið að uppbyggingu og rekstri fræðslu- og gestastofu með stuðningi og samningi við Geysisstofu í Haukadal og Snorrastofu í Reykholti. Þá hefur Ferðamálaráð gefið út leiðbeiningar um merkingu og lagningu göngustíga í samvinnu við fjölda aðila. Á áningarstöðum Vegagerðarinnar eru upplýsingar til ferðamanna og reglur um umgengni. Umhverfisfræðsla er orðin hluti af námi í ferðaþjónustu hér á landi en eins og kunnugt er hefur þeim menntastofnunum sem bjóða upp á ferðamálafræði fjölgað mjög undanfarin ár. Umhverfisfræðsla er einnig hluti af náttúrufræðikennslu í grunnskólum. Í erlendu kynningarefni Ferðamálaráðs er ávallt minnt á mikilvægi góðrar umgengni um náttúru. Samþætting ferðaþjónustu og náttúruverndar hefur verið stóraukin, m.a. með þátttöku Ferðamálaráðs í umhverfismálum. Má þar nefna úrbætur á fjölsóttum ferðamannastöðum, ráðgjöf og fræðsluútgáfu ýmiss konar. Skýrsla um tillögur að úrbótum á fjölsóttum ferðamannastöðum frá 1995 er grunnur að forgangsröðun verkefna en hún hefur verið endurskoðuð tvisvar af fulltrúum Ferðamálaráðs, Náttúruverndar ríkisins og Vegagerðinni. Stórauknu fé hefur verið veitt til umhverfismála ferðaþjónustunnar á vegum samgrn. Frá útgáfu framkvæmdaáætlunar hefur alls 172,8 millj. kr. verið veitt til úrbóta á fjölsóttum ferðamannastöðum og hefur verið unnið að úrbótum á tugum ferðamannastaða á þessum tíma, og um 100 aðrir styrkir veittir vegna umhverfisverkefna. Hvað varðar framkvæmd laga og reglugerða heyra eingöngu lög um skipulag ferðamála undir samgrn. og er framkvæmd þeirra virk. Varðandi aðgengi fatlaðra að ferðamannastöðum hefur verið töluvert unnið innan ferðaþjónustunnar að því enda hafa þeir sem starfa að ferðamálum gert sér æ betur grein fyrir mikilvægi þess að höfða jafnt til allra. Sem dæmi um það sem gert hefur verið má nefna að Ferðaþjónusta bænda hefur verið í samstarfi við Sjálfsbjörgu um aðgengi að gististöðum á þeim stöðum sem þeir aðilar reka.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra hvað margt er að gerast á sviði ferðaþjónustunnar sem lýtur að sjálfbærri ferðamennsku og umhverfisvernd. En það má alltaf um bæta og ef við ætlum að halda áfram að fá fleiri ferðamenn til landsins og byggja á ferðaþjónustunni öfluga atvinnugrein þurfum við að standa vörð um náttúru landsins. Hún er auðlegðin okkar. Við þurfum að virða hana og við þurfum að byggja alla uppbyggingu í ferðaþjónustunni á náttúruvernd og sjálfbærri þróun. En þótt margir góðir hlutir séu að gerast verðum við að standa vörð um ímynd landsins og þá þýðir lítið að keyra hér áfram stóriðjustefnu og virkjanaáform sem brjóta niður þá ímynd sem við reynum að hlúa að á öðrum sviðum. Ég vil draga hér fram f-liðinn, um gott aðgengi fyrir fatlaða sem víðast --- það verður að vera inni í hugtakinu ,,sjálfbær þróun`` í ferðaþjónustu.

Hæstv. forseti. Þótt ýmislegt sé vel gert í ferðaþjónustunni finnst þó engin heildarmarkmiðssetning. Ég hef um nokkurt skeið reynt að gera mér grein fyrir því hvar hún sé og ég get ekki betur séð en að áfangastaðir hafi ekki verið skilgreindir hér á landi, ekki heldur hvernig ferðamenn við viljum, hvað þá hversu marga. Hins vegar er því oft slegið fram að innan tveggja áratuga verði ferðamenn um ein milljón manns á ári hverju hér á landi. Það er talsverður fjöldi, herra forseti. Og ef við erum ekki búin að vinna heimavinnuna, skilgreina hvernig áfangastaðirnir eiga að vera, hvaða þjónustu eigi að veita og hvaða ímynd landið eigi að hafa aðra en þá sem sést í auglýsingum fyrirtækja sem hér starfa, hvort sem það er ,,Fancy a dirty weekend in Iceland?`` eða ,,Iceland Naturally``, er okkur ábótavant. Þetta getur ekki allt gengið saman, herra forseti. Það hlýtur að vera hlutverk ráðuneytisins að hafa heildarmarkmiðssetningu og ég mundi náttúrlega óska þess að hún væri í anda náttúruverndar og sjálfbærrar þróunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó ég sé ekki sammála honum að unnið hafi verið í anda þeirrar framkvæmdaáætlunar sem hæstv. ráðherra setti sjálfur 1998, vegna þess að ég tel að flestar ákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur tekið varðandi náttúruna og verndun þeirrar auðlindar sem hún er gagnvart ferðamennskunni hafi verið neikvæðar. Þær hafi bara ósköp einfaldlega verið neikvæðar. Það er sannarlega rétt að sú ímynd okkar að við höfum sérstöðu hvað varðar umhverfismál er að fölna. Hún er býsna mikið að fölna þegar horft er til þess að til okkar streyma mótmæli við aðgerðum okkar á sviði náttúruverndarmála hvaðanæva að úr heiminum. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa orðið var við það eins og aðrir þingmenn. Þegar sett eru fram markmið eins og komu fram 1998 og það sem hefur áunnist er einungis að geta gert samninga um einhverja helgarpakka í takmarkaðar útsýnisferðir, það er ekki heildarstefna, það er í raun og veru ekkert til að mikla sig af. Í skýrslunni í sambandi við framkvæmdaáætlunina er talað um þær verðmætu perlur sem við eigum sem eru einstæðar á heimsmælikvarða. Og það er alveg ljóst að ríkisstjórnin stendur ekki að því að vernda þessar einstæðu auðlindir. Í skýrslunni segir: ,,Landið býr yfir ómetanlegum auðlindum til ferðaþjónustu, auðlindum sem senn verða af skornum skammti í heiminum ef svo heldur fram sem horfir.`` Í hvers höndum er það, hæstv. ráðherra, að halda fram eins og nú horfir? Því miður í höndum ríkisstjórnarinnar fram að 10. maí.

Herra forseti. Það mætti halda að hv. þm. Samfylkingarinnar byggju bara ekkert á Íslandi, svo fráleitur er þessi málflutningur. Hafa þessir ágætu þingmenn ekki tekið eftir því að hingað streyma ferðamenn. Hvers vegna? Vegna þess að við höfum staðið þannig að málum, bæði hvað varðar kynningu landsins og uppbyggingu að hingað er sótt. Svo koma þingmenn eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og halda því fram að hér skorti heildarstefnu og hér sé unnið gegn náttúrunni.

Það er gert.

Ég mótmæli svona málflutningi. Hann er fráleitur og hann á sér hvergi stoð eða stað. Og þessir hv. þm. ættu að kynna sér þessi mál hjá þeim sem vinna. Ég held t.d. að hv. þm. Suðurl. ættu að heimsækja þá sem stunda atvinnustarfsemi við Gullfoss og Geysi. Hvaða stuðning og hvaða stefnu  Á ferðamálaráðstefnu nýverið var því sérstaklega fagnað hversu skýr og afdráttarlaus stefna samgrn. og samgrh. er hvað varðar uppbyggingu íslenskrar ferðaþjónustu á forsendum menningar, sögu og náttúru landsins.

Ja, það er ekkert annað.

Herra forseti. Undanfarin sumur hafa reglulega heyrst heldur daprar fréttir í fjölmiðlum af hörmulegum slysum úti á malarvegum. Það sem vekur athygli er að í flestum tilvikum er um útlendinga að ræða. Þróunin í ferðaþjónustunni er með þeim hætti að það dregur úr svokölluðum hópferðum og útlenskir ferðamenn skipuleggja æ meir ferðir sínar á eigin vegum og nota þá í vaxandi mæli bílaleigubíla ef þeir koma ekki á sínum eigin bílum. Vandinn er hins vegar að í mörgum tilvikum kunna þeir ekki að aka á malarvegum. Þeir eru vanir beinum, vel merktum vegum og allt öðrum aðstæðum en hér þekkjast. Því má segja að þeir komi að sumu leyti hingað eins og beljur á svelli. Þessi vandi á eftir að aukast. Almennt er því spáð, og vonandi ganga þær spár eftir, að fjöldi ferðamanna fari vaxandi hingað til lands. Okkur er því nokkur vandi á höndum. Að óbreyttu mun alvarlegum slysum fjölga af þessum sökum með hörmulegum mannskaða, slysum og eignatjóni. Það hlýtur því að vera skylda okkar sem þjóðfélags að bregðast einhvern veginn við. En með hvaða hætti? Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að það er auðvitað ekki létt verk. Manni dettur auðvitað í hug að auka fræðslu í þessum efnum, með ítarlegri kynningu, bættum merkingum á vegum, leiðbeiningum og þar fram eftir götunum. Ég kann auðvitað ekki lausnina. Hins vegar teldi ég afskaplega skynsamlegt að hæstv. ráðherra setti t.d. af stað vinnuhóp fólks sem þekkir til í þessum greinum til að koma með tillögur og vinna að lausn þessa vandamáls. Mér dettur í hug að þar gætu verið fulltrúar frá Vegagerðinni, Umferðarráði, bílaleigum, tryggingafélögum, ferðaþjónustu og lögreglu svo einhverjir séu nefndir. Alltént má ljóst vera að við getum ekki horft þegjandi á hin hörmulegu slys sem stafa af vankunnáttu kærkominna ferðalanga. Ábyrgð okkar er því mikil. Við viljum bjóða þá velkomna hingað án þess þó að leiða þá í gildrur, sem má segja að malarvegir séu þessum vankunnandi útlendingum. Því spyr ég hæstv. samgrh. hvort hann hyggist grípa til eða sjái fyrir sér einhverjar aðgerðir til þess að sporna við hinum tíðu slysum sem verða við akstur ferðamanna á malarvegum.

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort ráðherra hyggist grípa til sérstakra aðgerða til að sporna við tíðum slysum við akstur ferðamanna á malarvegum. Fyrirspyrjandi, hv. þm. Hjálmar Árnason, tekur þetta mál hér upp. Það er eðlilegt að vakin sé athygli á því. Allt of mörg hörmuleg slys hafa orðið en því miður verða þau ekki einungis á malarvegum heldur á vel uppbyggðum vegum. Það þekkjum við frá öðrum löndum að þar verða hörmuleg slys í umferðinni og mikilvægt að leita allra leiða til að sporna við þeim. Ég geri ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi eigi við erlenda ferðamenn. Slysum hjá þeim hópi vegfarenda hefur farið fjölgandi á undanförnum árum enda hefur erlendum ferðamönnum fjölgað undanfarið, ekki síst þeim sem aka um vegi landsins á eigin bílum eða bílaleigubílum. Samkvæmt upplýsingum rannsóknarnefndar umferðarslysa, sem leggur mikla vinnu í að fara ofan í þessi slys, dregur af ályktanir og leggur til úrbætur, hafa níu erlendir ferðamenn látist í umferðarslysum á árunum 1998--2001 og það sem af er árinu 2002. Þessi ár hafa verið óhagstæð að því er varðar dauðaslys almennt, mun óhagstæðari en árin á undan. Þess gætir e.t.v. einnig í þeim hópi sem fjallað er um í fyrirspurninni. Lögð hefur verið áhersla á að mæta þessari alvarlegu þróun með upplýsingagjöf til þessa hóps í gegnum bílaleigur og við komu bílaferjunnar Norrænu til landsins. Leggja þarf áherslu á að leita allra leiða til að gera enn betur. Það vil ég undirstrika sérstaklega. Einnig þarf að fara yfir merkingar á malarvegum, ekki síst við þá staði á aðalvegum landsins þar sem bundið slitlag endar og malarvegur tekur við. Vegagerðin leggur áherslu á að finna leiðir til þessa. Áhrifaríkast er þó að fækka malarköflum á aðalleiðum. Þar hefur mikið áunnist á undanförnum árum. Með afgreiðslu samgönguáætlunar verður lagður grundvöllur að framhaldi á því. Í þessu sambandi má einnig nefna fækkun einbreiðra brúa þó að þær séu ekki bundnar við malarvegina eina. Þar hefur náðst verulegur árangur undanfarið ár og stefnt að markvissum aðgerðum á því sviði á næstu árum. Að því er varðar tvö fyrsttöldu atriðin hef ég þegar falið Vegagerðinni að taka þau til sérstakrar skoðunar og úrbóta eftir því sem unnt er.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna jafnframt þeirri ábendingu sem hæstv. ráðherra hefur komið til Vegagerðarinnar. Eftir því sem malarvegum fækkar þá fækkar þessum slysagildrum, ekki síst gagnvart útlendingunum. En það má líka ljóst vera að malarvegir verða alltaf hér til staðar, þó ekki sé annað en hálendisvegir. Það eru ekki síst þeir staðir sem útlendingar sækja í til að njóta íslenskrar náttúru. Ég hef rætt við nokkra rekstraraðila bílaleigna. Hæstv. ráðherra nefndi hér að samkvæmt rannsóknarnefnd umferðarslysa hafi níu erlendir ferðamenn látist en þar ofan á má síðan bæta gífurlegu eignatjóni þar sem menn og farþegar hafa til allrar hamingju sloppið við meiðsli en eignatjón orðið gífurlegt. Rekstraraðilar hjá bílaleigum telja einmitt að malarvegirnir séu ein mesta gildran gagnvart þessum erlendu ferðamönnum. Þess vegna er sameiginleg ábyrgð okkar mikil. Ég ítreka að lausnin á þessum vanda er ekki einföld og vildi ég því hvetja hæstv. ráðherra til að setja vinnuhóp á laggirnar með fulltrúum úr atvinnugreinum sem að þessu koma, sérfræðingum á þessu sviði til þess segja til um hvort auka þurfi merkingar, fræðslu og þar fram eftir götunum. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess vegna þess að þetta er óneitanlega mikil slysagildra sem við þurfum að reyna að draga úr. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur á móti fyrir svörin.

Herra forseti. Ég hef beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. samgrh. er varða GSM-dreifikerfið og notkun GSM-síma. Ég ætla að fara með hv. þingmenn í bíltúr, norður um og aka eftir þjóðvegi 1. Neðst í Norðurárdalnum taparðu sambandi í GSM-kerfinu. Þú kemst aftur inn á Holtavörðuheiði um hríð. Samband tapast aftur fljótlega í Hrútafirði, þú ert inni og úti í allri Húnavatnssýslunni, kemst inn í kringum Blönduós, ert þokkalegur inn Blöndudalinn. Vatnsskarðið og Bólstaðarhlíðarbrekka eru mjög erfið í þessu samhengi. Skagafjörður er inni, Öxnadalsheiði er algjörlega úti og Öxnadalurinn efst og lengi niður úr sömuleiðis. Þú ert kominn á Akureyri. Eyjafjörðurinn er í þokkalegu standi. Þú ferð Vaðlaheiðina og austur um til Mývatns, þú ert inni og úti. Austan við Mývatn og allar götur til Egilsstaða ertu meira og minna úti. Á miðfjörðum Austurlands og á Austurlandi ertu inni og úti, þú ert í þokkalegu standi þar sem stutt er milli þéttbýlisstaða. Á suðurhluta Austfjarða ertu meira og minna úti. Frá Höfn og vestur um ertu úti allar götur að Kirkjubæjarklaustri. Frá Kirkjubæjarklaustri í Mýrdalinn ertu inni og úti. Frá Mýrdal að höfuðborgarsvæðinu ertu meira og minna inni. Ég hef ekki reiknað þetta vísindalega, herra forseti, en mér sýnist hins vegar í fljótu bragði að það sé miklu meira en þriðjungur af hringveginum sem er úti þegar kemur að því að nota GSM-símann. Þetta er auðvitað algerlega ófært ástand. Það sem meira er, herra forseti, mér sýnist að lítið hafi þetta nú lagast á síðustu árum. Þess vegna lagði ég fram spurningar um hversu miklu Landssíminn hefur varið af fjármunum til að bæta GSM-dreifikerfið á síðustu fimm árum. Hver voru helstu verkefni sem í var ráðist og hvaða áætlanir hefur fyrirtækið um að stórbæta skilyrði GSM-farsímanotenda á næstu árum? Hér er auðvitað ekki eingöngu um að ræða sjálfsagða og eðlilega þjónustu sem við höfuðborgarbúar og við hér á suðvesturhorninu göngum að sem vísri og notum heilmikið og skilar miklum fjármunum í kassa Landssíma Íslands hf. heldur er ekki síður um að ræða mikið öryggistæki, heilmikið öryggistæki. Ég veit til þess að fólki úti á landi finnst það varnarlaust þegar GSM-síminn þeirra dettur inn og út eftir veðrabrigðum og hvernig dreifikerfinu háttar til. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari mér þessum spurningum sem fyrir framan hann eru og við fáum hér skýrar línur í málið.

Herra forseti. Ég ætla að vona að hv. þm. hafi verið með handfrjálsan búnað þegar hann ók norður. Ekki er gert ráð fyrir því að menn séu að tala í síma í akstri. Hins vegar er síminn auðvitað mikilvægt öryggistæki og það er aðalatriði málsins. Mikil umskipti hafa hins vegar orðið í fjarskiptamálum í heiminum á undanförnum árum í tækniþjónustu og lagasetningu. Raunar má segja að þróun síðustu ára hafi gerbreytt hefðbundnum fjarskiptum. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umræðu vil ég einkum nefna afnám einkaréttar með lögum og aukna farsímanotkun sem setur nú mark sitt á öll samskipti manna á milli. Afnám einkaréttar í farsímaþjónustu hefur leitt til raunverulegrar samkeppni á þessu sviði og segja má að í dag sé virk samkeppni í farsímaþjónustu meira og minna um landið. Farsímaþjónusta er um margt frábrugðin þjónustu í fastlínukerfinu enda leiðir það af eðli farsíma að þeir ferðast með notendunum. Notandi í þéttbýli gerir þar af leiðandi kröfu um að geta náð sambandi utan þéttbýlis, eins og fram kom hjá hv. þm. Farsímafyrirtækjum sem vilja ná góðri markaðsstöðu er því beinlínis nauðsynlegt að bjóða þjónustu um allt land. Löggjafinn og stjórnvöld hafa t.d. á ýmsan hátt auðveldað samkeppni í farsímaþjónustu utan þéttbýlis, sem er mikið grundvallaratriði, með því nýmæli gildandi fjarskiptalaga sem veita farsímafyrirtækjum aðgang að farsímanetum annarra fyrirtækja þegar uppbygging eigin aðstöðu er óraunhæf. Þar sem fyrirspurn þingmannsins lýtur öll að GSM-dreifikerfi og þjónustu Landssíma Íslands hf. leitaði ráðuneytið umsagnar félagsins þar um. Það skal tekið fram, eins og ég hef margoft ítrekað á Alþingi, að Landssíminn er hlutafélag sem lýtur sem slíkt lögum einkaréttarins og í því ljósi verður að skoða þau svör sem ég gef hér. Stjórnendur Landssímans hafa áskilið sér rétt til að takmarka svör sín á þann hátt að það trufli ekki samkeppnisaðstöðu fyrirtækisins. Fyrsta spurningin hv. þm. er: ,,Hversu miklum fjármunum hefur Landssíminn hf. varið til að bæta GSM-dreifikerfið á ári síðustu fimm ár?`` Svarið er að Landssími Íslands hefur fjárfest í dreifikerfi GSM frá árinu 1997. Það segir okkur náttúrlega hversu stuttur tími er liðinn síðan þessi uppbygging okkar hófst. En í það hefur verið varið vel á annan milljarð kr. Auk þess hafa talsverðar fjárfestingar verið í stöðvarbúnaði til að taka á móti aukinni umferð og meiri notendafjölda. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hver voru helstu verkefnin sem ráðist var í?`` Af hálfu Landssíma Íslands hefur á undanförnum árum verið lögð áhersla á að efla og styrkja dreifikerfið á þeim svæðum þar sem mesta notkunin er. Er þar bæði um að ræða viðbætur og breytingar á kerfinu á þéttbýlustu svæðunum á suðvesturhorni landsins auk þess sem nú er komið GSM-samband á nánast öllum þéttbýlisstöðum á landinu. Einnig hefur verið reynt að koma fyrir sendum í grennd við helstu orlofshúsasvæði og talsverð áhersla verið lögð á að gott samband náist á fjölförnustu vegum landsins með þeim fyrirvörum og takmörkunum sem fram komu fyrr í ræðu hv. fyrirspyrjanda. Fyrir tveimur árum fór Landssími Íslands hf. í umfangsmiklar breytingar á dreifikerfi á höfuðborgarsvæðinu sem voru nauðsynlegar, bæði vegna ákvörðunar um að veita þriðja rekstrarleyfið á 900 HMS-tíðnisviðinu á því svæði og einnig hefur notendafjöldinn í kerfinu vaxið langt umfram það sem áætlað hafði verið þegar það var upphaflega hannað. Segja má að á síðustu einu til tveimur árum hafi megináhersla fjarskiptafyrirtækjanna verið lögð á að bæta sambandið innan höfuðborgarsvæðisins en alltaf koma upp dæmi um að á ákveðnum svæðum sé samband ekki fullnægjandi, t.d. innan húss hjá fyrirtækjum með mikla notkun sem þurfa mikið að byggja á góðu fjarskiptasambandi. En á sama tíma og fjarskiptafyrirtækin hafa staðið frammi fyrir auknum kröfum frá viðskiptavinum um betra samband hefur tekið stöðugt lengri tíma að fá nauðsynleg leyfi frá byggingar- og skipulagsnefndum sveitarfélaganna til nauðsynlegra úrbóta. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hvaða áætlanir hefur fyrirtækið um að stórbæta skilyrði GSM-farsímanotenda á næstu árum?`` Landssími Íslands gefur ekki upp, frekar en hin fjarskiptafyrirtækin, neinar áætlanir um stórbætt skilyrði GSM-farsímanotenda enda nær dreifikerfið yfir það stóran hluta landsins að erfitt er að finna möguleika til stækkunar kerfisins sem líklegt er að skili fyrirtækinu fullnægjandi arðsemi, eins og sagði í svari fyrirtækisins. Það er hins vegar ljóst eftir að farsímaeign landsmanna er orðin jafnalmenn og raun ber vitni að öryggi fólks á ferðum um landið eykst með aukinni dreifingu GSM-kerfisins. Ég vil geta þess að Vegagerðin hefur óskað eftir könnun á kostnaði við að bæta samband á ýmsum fjallvegum. Ég mun leggja mjög ríka áherslu á að því verði hraðað sem mest má verða.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli sem og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það vekur einmitt athygli sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að hér er um að ræða þróun sem hófst 1997, það er nú ekki lengra síðan. Þróunin er því gífurlega hröð. Ég tek eins undir það að hér er um gífurlega mikilvægt öryggistæki að ræða, en GSM-síminn er meira. Hann er í rauninni eitt algengasta samskiptaformið í nútímanum. Ég vildi aðeins vekja athygli á einu atriði sem ég hef orðið var við á ferðum um landið að GSM-síminn er farinn að stjórna því hvar ferðalangar gista. Ég er þá að tala um staði jafnvel við hringveginn, staði eins og Öræfasveit þar sem um 150--160 þús. ferðamenn koma árlega. Rekstraraðilar sem eru að byggja sig upp þar verða varir við það að ferðalangar sem koma einir á ferð, snúa frá ef ekki er GSM-samband. Hér er því auðvitað út frá byggðasjónarmiði og uppbyggingu ferðaþjónustu mikilvægt að herða frekar róðurinn í að byggja upp gott GSM-dreifikerfi fyrir alla landsmenn.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Guðmundi Árna Stefánssyni, fyrir þá fyrirspurn sem hér er sett fram og góða ökuferð um kjördæmi landsbyggðarinnar að hluta þó, nokkrum stöðum var sleppt sem ekki bæta ástandið í GSM-sambandinu. Ég vildi aðeins leggja áherslu á það sem hér hefur komið fram um öryggisþátt GSM-símans. Í vondum veðrum á fjallvegum er ákaflega mikilvægt, eins og fram kom í máli ráðherra, að Vegagerðin og aðilar sem þetta mál snertir fjalli um og fari í gegnum það hvað hægt er að gera til að auka öryggisþátt GSM-símans. Áður voru það NMT-símarnir sem dekkuðu þessi svæði en það má líka segja sem svo að þeir símar eru nú dálítið að detta út og menn eru ekki mjög fúsir til að endurnýja þá og hafa þá hjá sér í bíl líka þannig að menn þurfi að vera með tvo síma. Ég vil því ítreka og segja: Hér er verið að ræða um ákaflega mikið öryggisatriði og ákaflega brýnt er að farið sé í gegnum þetta sem allra fyrst, sérstaklega hvað varðar hina miklu fjallvegi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þau voru vissulega takmörkuð og enn þá er gamla leyndin uppi við þegar kemur að því fyrirtæki sem er 95% í eigu okkar. Nú megum við ekki lengur spyrja um það hvernig þeir ætli að standa fyrir grunnþjónustu við símnotendur, og ég minni á varðandi fjarskiptanetið sem Landssíminn rekur, að þeir selja ekki eingöngu eintaklingum aðgang að því heldur líka samkeppnisaðilum, þ.e. Íslandssíma og Tali og raunar fleiri aðilum. Þeir eru þjónustuaðilinn, og það er hárrétt sem hæstv. ráðherra sagði að mikil sprenging hefur orðið, ég held að orða megi það þannig, í GSM-símanotkun og kröfurnar verið miklar um aukna þjónustu á þeim vettvangi. En að sama skapi hefur þetta verið gróði, og gróði símafyrirtækja og ekki síst þá Landssímans hf. hefur verið umtalsverður og sívaxandi. Þess vegna skyldi maður ætla að þessi stóraukni hagnaður væri þá í ríkum mæli og ríkari mæli notaður til að þétta kerfið og bæta það. En það hefur því miður ekki verið gert. Hæstv. ráðherra gat þess að Landssíminn hefði vísað til nauðsynlegrar arðsemi af þéttingu netsins. Nú kann ég ekkert á hvaða þumalfingursregla er notuð í því sambandi. Einhver sagði mér, og sel ég það ekki dýrara en ég keypti, að menn vildu sjá 3 krónur a.m.k. í auknum hagnaði fyrir hverja 1 krónu sem notuð væri til fjárfestinga. Þá gengur mjög hægt að byggja upp og þétta netið í hinum dreifðu byggðum, það þori ég nánast að fullyrða. Ég lýsi því yfir nokkrum áhyggjum með stöðu þessara mála og hversu lítið skipulag virðist vera á umfangsmiklum endurbótum á þessu kerfi. Það leiðir auðvitað hugann að því hvort menn hefðu ekki átt að fara þá leið sem hér var lögð til á sínum tíma, að grunnnetið yrði í almannaeigu þannig að við hefðum einhverja minnstu stjórn á því hvernig við gætum bætt úr þessari brýnu þjónustu.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. leggja eins og fleiri mjög mikið upp úr því að hafa tryggt samband, símasamband um GSM-síma. Besti vitnisburðurinn um það er einmitt hin hraða uppbygging sem hefur verið í GSM-símakerfinu og ég held að besta tryggingin liggi í því að komin er á samkeppni á milli símafyrirtækjanna á GSM-markaðnum og notendur gera þá kröfu til símafyrirtækja að símann megi nota sem víðast. Fólk, t.d. hérna í mesta þéttbýlinu, sem notar símann mikið og greiðir háar fjárhæðir fyrir símanotkun, vill geta notað símann í dreifbýli einnig. Umfram allt leggið áherslu á, ágætu þingmenn sem notið símann mikið, að símafyrirtækin hraði þeirri uppbyggingu. En ég vil aðeins og í lokin nefna að það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Möller að NMT-síminn svokallaði er á undanhaldi. Í staðinn kemur TETRA-kerfið sem gert er ráð fyrir að muni dekka landið allt sem meginöryggiskerfi í símaþjónustunni. Það er hins vegar afar mikilvægt að sú uppbygging gangi sem hraðast fyrir sig, en gert er ráð fyrir því að TETRA-kerfið nái um landið allt árið 2004, eins og áætlanir TETRA-Ísland standa núna. En ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Ég er einn þeirra sem nota GSM-símann mikið og vil auðvitað að hann virki.

Með handfrjálsum búnaði?

Já, með handfrjálsum búnaði. Ég vil þess vegna að hann virki sem víðast að sjálfsögðu.

Herra forseti. Lengi hefur verið rætt um stafrænar sjónvarpssendingar, hvenær þær komi til skjalanna á Íslandi. Ég veit að m.a. í Ríkisútvarpinu hefur verið unnin mikil undirbúningsvinna hvað þetta atriði varðar og þeirri nýju tækni hafa m.a. Danir og Svíar reynt að koma í gegn. Þeir hafa reyndar farið mismunandi leiðir en lengi vel var meginvandamálið viðtækjavandamál, þ.e. ekki voru til viðeigandi tæki til að taka á móti digital-tækninni en nú eru þau komin til skjalanna og nú er hægt að fá þau víðs vegar um Evrópu. Helstu kostir digital eru að á einum sendi komast fyrir fjórar til fimm sjónvarpsútsendingar og um sex útvarpsútsendingar að mér skilst, en hér á landi höfum við aðallega rætt um að einblína á sjónvarpið. Við verðum að mínu mati að taka þá ákvörðun að byggja ekki lengur þetta dýra og kostnaðarsama analog-kerfi eða hliðræna kerfi sem m.a. Ríkisútvarpið byggir á, heldur að fara í digital-umhverfið þar sem þetta tvöfalda kerfi, sem yrði þá um tíma, væri allt of kostnaðarsamt. Svíar hafa m.a. sagt að einn helsti ábatinn af því að fara í digital-umhverfið sé að þá er lokað á analog-kerfið. Ég geri ráð fyrir að hér eins og annars staðar verði þetta samspil þriggja kerfa, jarðnets, kapalkerfis og gervitungladreifingar, og það er sérstaklega hægt að skoða gervitungladreifingar og jarðdreifingar eða jarðnetið til þess að spara umtalsverðar fjárhæðir. Það skiptir líka miklu máli að þeir sem reka sjónvarpsþjónustu í dag eigi greiðan aðgang að digital-kerfinu. Í Danmörku var valin sú leið að einkafyrirtæki reisi þetta, fjármagni og leigi tækni til stöðvanna. Í Noregi hafa TV2 og NSK sótt saman um leyfi til að stofna og reka slík fyrirtæki. Þegar farið verður út í þessa nýju tækni, digital-tæknina, þarf að tryggja þeim sem kaupa þá tækni, þ.e. ljósvakamiðlunum, aðgang að hönnun og skipulagningu, því að þekking þeirra er náttúrlega gríðarlega mikil sem hafa nýtt sér þessa þjónustu, svo að þeir geti komið á einn eða annan hátt að þessu ferli. Það þarf að skilgreina þetta ferli vel þannig að sá sem fer út í rekstur á ,,DAB-inu`` eða digital-kerfinu komi einfaldlega ekki með opinn tékka á þann sem er að kaupa þjónustuna, ljósvakafjölmiðlunum, því að við vitum að sá tékki kemur til með að enda hvergi annars staðar en á neytendum sjálfum. Með digital verða ekki einungis gæðin meiri og betri fyrir neytendur, heldur er einnig hægt að bjóða upp á meira efni og koma meira efni til neytenda. Þetta er ekki síður þeim til hagsbóta sem þessi tækni er nauðsynleg og er að ryðja sér til rúms. Þess vegna hef ég lagt fram þessa fyrirspurn til hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Hv. þm. spyr: ,,Hvenær má búast við að stafræn (digital) tækni taki við af hliðrænni (analog) tækni við sjónvarps- og útvarpssendingar og hvernig mun hin stafræna tækni verða fjármögnuð?`` Stafræn tækni mun valda þáttaskilum í þróun sjónvarps á næstu árum að flestra mati á svipaðan hátt og stafræn tækni gjörbreytti öðrum fjarskiptum upp úr 1980. Í samgrn. hefur verið unnið markvisst að innleiðingu stafrænna sjónvarpssendinga á Íslandi. Í greinargerð sem Póst- og fjarskiptastofnun vann fyrir ráðuneytið er fjallað um ýmsa þætti er varða stafrænt sjónvarp hérlendis og aðkomu stjórnvalda að ákvörðunum um stafrænt sjónvarp. Ég legg sérstaka áherslu á að dreifing stafræns sjónvarps verði tryggð til landsmanna óháð búsetu. Hugmyndir mínar byggja á því að tryggja hverjum notanda sem einfaldastan aðgang að dreifikerfi sem getur flutt honum allar þær sjónvarpsstöðvar sem hann kýs að vera áskrifandi að. Í þeim tilgangi yrði veitt leyfi fyrir dreifikerfi fyrir allt landið með skyldum um þjónustu við landsmenn og með opnum aðgangi fyrir þá sem vilja dreifa dagskrá sinni. Póst- og fjarskiptastofnun verður falið að annast útboð í samráði við önnur stjórnvöld og markaðsaðila að sjálfsögðu. Leitast verður við ná sömu dreifingu og núverandi dreifikerfi RÚV sem nær til um 99,9% landsmanna. Hinn 24. september sl. samþykkti ríkisstjórnin tillögu mína um að skipa starfshóp undir forustu ráðuneytisins til að leiða saman hagsmunaaðila og gera tillögu um innleiðingu stafræns sjónvarps á Íslandi. Ég hef þegar skipað starfshóp undir formennsku Jafets S. Ólafssonar viðskiptafræðings og vinnur nefndin að þessum verkefnum. Auk þess eiga fulltrúar fjmrn., iðn.- og viðskrn., menntmrn. og Póst- og fjarskiptastofnunar sæti í þeim hópi. Starfshópnum er m.a. falið að gera tillögur um fjármögnun hinnar stafrænu tækni og uppbyggingu kerfisins. Gert er ráð fyrir að tillögur um flutning yfir í stafræna kerfið liggi fyrir í vetur og á grundvelli þeirra tillagna um aðferðafræði yrði síðan um að ræða útboð vegna dreifikerfis og er þess að vænta að það geti farið fram ef allt gengur að óskum á næsta ári. Ákvörðun um lokun hliðræna kerfisins þarf að liggja fyrir sem fyrst og áður en útboðið er haldið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Þótt okkur miði að mínu mati hægt þá miðar okkur greinilega áfram og því ber að fagna. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að vinnu þessarar nefndar verði flýtt hið fyrsta. Ég veit að það er umfangsmikil vinna hvernig meta eigi fjármögnun slíks kerfis. Engu að síður þurfum við að ýta þessu áfram því að þetta er afskaplega mikilvægt varðandi ekki bara gæðin, eins og ég kom að áðan, heldur líka magnið og fleira fyrir neytendur. Um leið getum við leyst úr þeim vanda sem iðulega kemur fram í ýmsum fyrirspurnum í þinginu þegar verið er að kvarta undan lélegum útsendingum eða útsendingarskilyrðum á nokkrum stöðum um landið. Þó að hér séu mjög góðar útsendingar almennt miðað við önnur lönd þá eru engu að síður nokkrir staðir sem enn ná ekki nægilega vel m.a. útsendingu sjónvarps. Þetta gæti leyst með því að koma digital-kerfinu á því að þá gætum við um leið nýtt okkur gervitunglin sem gætu líka náð út á miðin og þangað sem skilyrði eru lélegri. Ég ítreka því mikilvægi þess að þessari vinnu verði hraðað. Við eigum að einhenda okkur í þetta. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég vona að hann komi til með að gera Alþingi grein fyrir því hvernig niðurstaða þessarar nefndar kemur til með að líta út.

Herra forseti. Ég tek undir það að stafræn tækni er mjög mikilvæg vegna þess að bæði er um meiri gæði í útsendingu að ræða og meiri afkastagetu, flutningsgetu. Það hefur hins vegar vakið athygli mína að sjónvarpsfyrirtækin hafa ekki sýnt þessu mjög mikinn áhuga satt að segja. Frumkvæðið í þessu máli hefur allt komið frá ráðuneytinu og eftir að Póst- og fjarskiptastofnun vann skýrsluna sem ég nefndi í svari mínu hefur komist skriður á þetta mál. Ég vonast eftir því að sjónvarpsfyrirtækin herði á sínum þætti málsins því að allt er þetta gert í þágu viðskipta og þjónustu sem sjónvarpsstöðvarnar þurfa á að halda þannig að þetta er mjög í þágu þeirra, en auðvitað fyrst og síðast í þágu neytenda.

Herra forseti. Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn minni er sú að ekki alls fyrir löngu á fundi hjá hv. samgn. voru tilkynntar breytingar af hálfu ráðuneytisins á lögum um Póst- og fjarskiptastofnun. Þar kom fram í máli fulltrúa samgrn. m.a. að markmiðið með því að breyta þessum lögum væri m.a. að efla samkeppnisþátt Póst- og fjarskiptastofnunar. Því legg ég fram fyrirspurn, og ekki að ástæðulausu, um hvort ekki hafi verið skoðuð annaðhvort samvinna eða ekki síður það hvort rétt væri að sameina þessa stofnun og Samkeppnisstofnun. Við vitum líka að ýmsir aðilar á fjarskiptamarkaði hafa kvartað undan því að þeim hafi ekki verið sinnt sem skyldi af Póst- og fjarskiptastofnun --- hún hefur verið undirmönnuð --- þegar þeir hafa lagt fram kvartanir um hugsanlega misnotkun annarra á samkeppnissviði á fjarskiptamarkaði. Þess vegna stendur eftir sú spurning hvort rétt sé að byggja upp þessa samkeppnisdeild innan Póst- og fjarskiptastofnunar eða samkeppnisþáttinn þar í stað þess að nýta þekkingu Samkeppnisstofnunar eða hugsanlega samlegðaráhrif þessara tveggja stofnana. Er rétt að hafa tvær stofnanir sem í raun gera það sama? Póst- og fjarskiptastofnun athugar samkeppnisþátt á fjarskiptamarkaði og Samkeppnisstofnun athugar samkeppnisþátt á fjarskiptamarkaði. Er þetta eðlilegt? Er rétt að tvær stofnanir vinni sama verkið á tveimur stöðum? Er ekki verið að tvívinna verkin? Við vitum að Póst- og fjarskiptastofnun er frekar mannfá. Hún hefur ekki getað sinnt þessum kvörtunum sem skyldi, eins og ég gat um áðan. Því spyr ég hvort ekki væri rétt að reyna að samnýta eða nýta þennan mannskap á samkeppnissviði betur. Ég hefði gjarnan viljað sjá vinnu lagða í það af hálfu samgrn. annars vegar og viðskrn. hins vegar sem ráðuneytis samkeppnismála, að skoða hagkvæmni þess að sameina þessar stofnanir, hver sá sparnaður yrði og hversu mikil hagræðing og kraftur kæmi til með nýtingu mannskaps þessara tveggja stofnana, þ.e. samlegðaráhrifin. Hver yrðu þau? Því spyr ég í ljósi þessara upplýsinga sem okkur bárust í samgn. þingsins, þ.e. að efla eigi samkeppnisþátt Póst- og fjarskiptastofnunar, hvort skoðað hafi verið í þessu samhengi að sameina Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppnisstofnun.

Herra forseti. Fjarskipta- og upplýsingamál skipta Íslendinga verulega miklu máli. Markmiðið er að Ísland verði í fremstu röð tæknivæddra ríkja með ódýra og góða fjarskiptaþjónustu. Alþingi og stjórnvöld bera ábyrgð á því að tryggja réttlátar leikreglur í fjarskiptamálum, leikreglur sem stuðlað geta að aukinni velferð og hagsæld í þjóðfélaginu. Leikreglur fjarskiptanna eru um margt frábrugðnar leikreglum annarrar atvinnustarfsemi, m.a. vegna þeirrar sérstöðu fjarskipta í Evrópu að þau hafa fyrst fyrir fáum árum verið leyst undan vernd einkaréttar og því hefur ekki verið talið tímabært að fella ákveðna þætti fjarskiptaþjónustu, svo sem samtengingu, kostnaðargreiningu fjarskiptafyrirtækja, reglur um opinn aðgang að netum og alþjónustu, undir samkeppnislöggjöfina. Fleiri dæmi mætti telja, svo sem umsjón með tíðnimálum og úthlutun númera. Þessi verkefni eru bæði mjög sérhæfð tæknilega og þess eðlis að þau falla utan verksviðs Samkeppnisstofnunar. Póst- og fjarskiptastofnun er eftirlitsaðili sem hefur það hlutverk að móta samkeppnismarkað úr markaði þar sem ríkisreknar símastjórnir hafa um áratuga skeið átt og rekið eina fullkomna fjarskiptanetið sem til var þar til einkaréttur var afnuminn með lögum. Breytt lagaumhverfi og starfsemi faglegs eftirlitsaðila hefur gert nýjum fyrirtækjum kleift að hefja starfsemi á markaðnum. Hitt er svo annað mál að langtímamarkmið með þessu lagaumhverfi og starfi Póst- og fjarskiptastofnunar er að á fjarskiptamarkaðnum gildi almennar leikreglur og að ekki þurfi sérstakar aðgerðir og stofnanir til eftirlits með markaðnum, þ.e. að fjarskiptamarkaðurinn verði eins og hver annar markaður þar sem fyrirtæki keppa á jafnréttis- og jafnræðisgrundvelli. Á þessu haustþingi mun ég leggja fram frv. til nýrra fjarskiptalaga og laga um Póst- og fjarskiptastofnun. Þar verða gerðar veigamiklar breytingar á gildandi lögum sem eiga sér fyrst og fremst stoð í nýju regluverki EES-samningsins og tilskipun frá mars 2002. Meðal helstu nýmæla er breytt aðferðafræði við skilgreiningu á markaði og útnefningu á markaðsráðandi stöðu sem er mjög mikilvægt atriði á fjarskiptamarkaðnum. Eins og kunnugt er telst fjarskiptafyrirtæki í dag hafa umtalsverða markaðshlutdeild ef hún er 25% eða meira en samkvæmt frv. verður notuð aðferðafræði samkeppnisréttarins við greiningu á markaði og markaðsráðandi stöðu. Þá er áskilið að leggja megi kvaðir á fjarskiptafyrirtæki sem telst hafa markaðsráðandi stöðu. Þær kvaðir eiga að byggja á faglegum atriðum eins og hegðun á fjarskiptamarkaði og verðlagningu. Vel mætti hugsa sér að þetta verkefni yrði falið Samkeppnisstofnun en það var hins vegar niðurstaða framkvæmdastjórnar ESB að eftirlitsstofnanir á fjarskiptasviði ættu að annast það, að sjálfsögðu í samráði og í góðri samvinnu við Samkeppnisstofnun eins og ég hef lagt mjög ríka áherslu á áður í umræðum. Þessi niðurstaða ESB verður vart túlkuð öðruvísi en svo að fjarskiptamarkaðurinn hafi ekki enn náð því jafnvægi að lúta almennum leikreglum samkeppnisréttarins. Ég vil að lokum geta þess að umræðan um sameiningu fjarskiptastofnana og samkeppnisstofnana fer fram í öðrum Evrópuríkjum en niðurstaða hennar er almennt samhljóða niðurstöðu framkvæmdastjórnar ESB. Spurningin er því tímabær og umræðan er tímabær en samruni stofnananna er ekki að mínu mati tímabær. Ég velti þessari spurningu að sjálfsögðu fyrir mér við endurskoðun laga um Póst- og fjarskiptastofnun. Af framangreindum ástæðum varð niðurstaða mín sú að ég mun leggja til að áfram starfi sjálfstæður eftirlitsaðili á fjarskiptamarkaði á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svarið. Að mörgu leyti skil ég afstöðu hans, sérstaklega með tilvísun í Eftirlitsstofnun EFTA. Ég er líka sammála því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, að fjarskipta- og upplýsingamál skipta miklu máli en að við stefnum að því að almennar leikreglur gildi um þann markað eins og annan markað. Í raun er ekkert því til fyrirstöðu að fyrirtæki á fjarskiptamarkaði leiti til Samkeppnisstofnunar einfaldlega út af því að hún er stærri og svo virðist vera að skjótari svör komi þaðan. Ég velti því líka fyrir mér hvort það sé fyrirstaða í þessu máli, þ.e. að sameina þessar stofnanir út af þessum öfluga samkeppnisþætti, að þær falla hvor undir sitt ráðuneytið. Síðan kasta ég því fram svona nokkuð óábyrgt að ef huga ætti að því að sameina Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppnisstofnun, hvort til að mynda tækniþáttur Póst- og fjarskiptastofnunar gæti þá farið til Löggildingarstofu t.d. Það er hugsanlega einn möguleiki sem hægt væri að skoða. Ég skil svar hæstv. ráðherra og þakka fyrir það. Engu að síður tel ég að við eigum að stefna að því að minnka umfang þessara eftirlitsaðila. Við eigum að reyna að gera þetta skilvirkt og efla þá eftirlitsaðila sem eru til staðar á markaðnum, þ.e. með því að efla samvinnu milli Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar og helst með því að sameina samkeppnisþætti þessara stofnana.

Herra forseti. Það að Samkeppnisstofnun og Póst- og fjarskiptastofnun heyra hvor undir sitt ráðuneytið tel ég að hafi ekki úrslitaáhrif hvað þetta varðar, alla vega er afstaða mín ekki sú. Ég tel að við Íslendingar eigum að leita eins og kostur er hagstæðustu kosta við rekstur stofnana okkar og gæta þess að vera ekki með tvíverknað. Þó er ég ekkert alveg viss um að afkastageta Samkeppnisstofnunar sé miklu meiri en Póst- og fjarskiptastofnunar þannig að sérstök ástæða sé til þess að skjótast í skjól Samkeppnisstofnunar til þess að fá hraða afgreiðslu. En það kann vel að vera. En eins og ég nefndi hér áður og undirstrikaði sérstaklega þegar fjallað var um fjarskiptalögin síðast í þinginu þá er skipulegt samstarf á milli Póst- og fjarskiptastofnunar og Samkeppnisstofnunar mjög mikilvægt til þess að góð úrlausn mála fáist. Það er afar mikilvægt að svo sé og það er í þágu góðrar niðurstöðu fyrir neytendur. Hvað varðar tækniþátt Póst- og fjarskiptastofnunarinnar þá má vel vera að hægt sé að koma þeirri starfsemi fyrir einhvers staðar annars staðar. En eins og er höfum við ekki komist að þeirri niðurstöðu við vandlega skoðun í samgrn. að það væri betri kostur að slíta þessa stofnun í sundur eða færa hana annað. Þetta er mjög ung stofnun. Fjarskiptalögin og hinn frjálsi fjarskiptamarkaður er nánast að slíta barnsskónum þannig að ég held að við eigum að fara varlega í að gera miklar breytingar á meðan fjarskiptafyrirtækin og fjarskiptamarkaðurinn eru að ná vopnum sínum í samkeppninni.

Herra forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. samgrh. um vegagerð og umferð norður Strandir, norður í Árneshrepp. Spurningarnar eru eftirfarandi: 1. Hver er áætlun um framkvæmdir og verklok á vel uppbyggðum vegi með bundnu slitlagi norður Strandir frá Brú að Hólmavík? 2. Hversu mikil umferð er um veginn norður Strandir úr Kaldrananeshreppi í Árneshrepp og hvernig hefur hún þróast sl. tíu ár, sundurliðað eftir mánuðum? 3. Hver er verkáætlun um uppbyggingu vegarins um Kaldrananeshrepp og Árneshrepp og hvenær verður uppbyggingu góðs malarvegar norður í Árneshrepp lokið? Herra forseti. Vegir og samgöngur eru undirstaða byggða og atvinnulífs og það gildir jafnt um byggðir norður Strandir. Vegurinn til Ísafjarðar liggur norður Strandir og norður um Hólmavík og yfir Steingrímsfjarðarheiði en vegurinn á köflum þar á innströndum er malarvegur annars vegar eða þá bara með einbreiðu slitlagi. Þessi vegur er oft mjög holóttur og ber illa þungaflutninga. Það er því mikilvægt að vegur þarna um verði sem allra fyrst og best búinn til þess að bera umferð. Í öðru lagi, herra forseti, er það vegurinn áfram frá Hólmavík norður Strandir og norður í Árneshrepp. Sá vegur flokkast ekki undir almenna þjóðvegi og hefur verið unnið í honum í áföngum á undanförum árum en mörgum þótt miða hægt. Á sl. sumri þyngdist mjög umferð á þeim vegi, m.a. vegna mikilla flutninga bæði fólks sem fór norður í Árneshrepp og einnig vegna fiskflutninga. Vegurinn þar bar engan veginn þá umferð þannig að þegar ég fór þarna um í ágústmánuði, var vegurinn mjög illa farinn, holóttur og hvarfóttur. Það skiptir miklu máli fyrir atvinnulíf þar norður að vegasamgöngur séu sem bestar og ferðaþjónusta sem er vaxandi atvinnuvegur einmitt norður í Árneshreppi er líka mikilvæg fyrir atvinnu og búsetu þar. Mér er kunnugt um að verið var að mæla umferðina norður í Árneshrepp á sl. sumri á svokölluðum bölum og væri því mjög fróðlegt í þessari umræðu að fá að vita hversu mikil hún hefur verið. Því hef ég, herra forseti, lagt fram þær spurningar sem ég áður hef greint frá fyrir hæstv. samgrh.

Herra forseti. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. Jón Bjarnason: ,,Hver er áætlun um framkvæmdir og verklok á vel uppbyggðum vegi með bundnu slitlagi norður Strandir frá Brú að Hólmavík?`` Í gildandi langtímaáætlun í vegagerð fyrir árin 1999--2010 er ekki tekin afstaða til þess hvort umræddur vegur verði byggður upp eða hvort nýr vegur verði byggður yfir Tröllatunguheiði en gert er ráð fyrir fjárveitingu í aðra hvora framkvæmdina á árunum 2007--2010. Gera verður ráð fyrir að fjallað verði um þetta mál í tengslum við gerð samgönguáætlunar nú í vetur. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hversu mikil umferð er um veginn norður Strandir úr Kaldrananeshreppi í Árneshrepp og hvernig hefur hún þróast sl. tíu ár, sundurliðað eftir mánuðum?`` Umferðarteljari sem telur umferð allt árið er á Strandavegi við Djúpveg í botni Steingrímsfjarðar. Umferðarteljarinn hefur verið á þessum stað lengi og hefur ekki sýnt merkjanlega breytingu á sumarumferð sem hefur verið 150--160 bílar á dag að meðaltali. Ársumferð, þ.e. meðalumferð á dag allt árið, hefur aukist úr 70--80 bílum í 80--90 bíla á dag á sl. tíu árum sem teljast verður eðlilegt þar sem vetrarþjónusta hefur aukist á leiðinni milli Hólmavíkur og Drangsness. Umferð á Strandavegi norðan Drangsnesvegar hefur verið könnuð nokkrum sinnum með skammtímatalningum og hefur sumarumferð verið á bilinu 50--60 bílar á dag að meðaltali og ekki farið vaxandi. Tekið skal fram að umferð var talin þarna nú í sumar en niðurstöður þeirrar talningar liggja ekki fyrir á þessari stundu. Í þriðja lagi spyr þingmaðurinn: ,,Hver er verkáætlun um uppbyggingu vegarins um Kaldrananeshrepp og Árneshrepp og hvenær verður uppbyggingu góðs malarvegar norður í Árneshrepp lokið?`` Svar mitt er að ekki liggur fyrir heildaráætlun um uppbyggingu Strandavegar norðan Steingrímsfjarðar. Þær endurbætur sem gerðar hafa verið á veginum á undanförnum árum hafa miðast að því að lengja opnunartíma hans að hausti og flýta opnun að vori. Gert hefur verið ráð fyrir að halda slíkum endurbótum áfram á næstu árum en um það verður að sjálfsögðu fjallað við gerð fjögurra ára áætlunar nú í vetur.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin þó að þau séu nokkuð mögur. Í fyrsta lagi varðandi veginn norður Strandir að Hólmavík þar sem hæstv. ráðherra sagði að beðið væri áætlunar um það hvort valin yrði önnur leið og sú framkvæmd gæti verið á áætlun 2007--2010, þá er það býsna langur tími. Ég held að þó svo valin verði önnur leið eða viðbótarleið norður Strandir, þá eigi það ekki að hafa áhrif á þær framkvæmdir, að eðlilegt og bundið slitlag komi á veginn þarna norður. Við erum líka að tala um ein sex, átta eða tíu ár. Það er langur tími og ég vildi óska eftir því að hæstv. ráðherra endurskoðaði þetta og skoðaði möguleika á því að þarna væri betur búið að. Varðandi veginn norður Strandir, norður um Kaldrananeshrepp og Árneshrepp, þá er það mín skoðun að það eigi að vera með sérstakar fjárveitingar í það verkefni. Sá vegur er alveg sérstæður í byggðum á landinu. Þarna er vegur fram í byggð sem ekki á sér aðra samgöngumöguleika á landi en þessa og ég tel að það eigi að vinda sér í sérstakt átak til að ljúka þokkalega með vel uppbyggðum malarvegi þarna norður. Ekki að vera að klípa af einhverjum minni háttar fjárveitingum sem eigi að dreifast til minni kafla. Þarna er um vegtengingu og vegasamband við byggð og byggðarlag sem virkilega er þörf á að fái betra vegasamband. Það er því tillaga mín að þetta verði sérstök framkvæmd og tekið á þessu sérstaklega og fyrr.

Herra forseti. Það má vissulega til sanns vegar færa að hraða þurfi framkvæmdum við þennan veg eins og raunar allar aðrar vegaframkvæmdir sem við stöndum frammi fyrir. Ég þekki satt að segja engan veg sem ekki er fulluppbyggður sem fjöldinn allur af fólki hefur ekki ríkan vilja til að láta ljúka við sem allra fyrst. En þarna er úr vöndu að ráða og það verður að velja og hafna og forgangsraða. Fjármunir eru ekki óendanlega miklir. Hins vegar höfum við haft töluverða mikla fjármuni til vegagerðar á þessu ári og vonandi á næstu árum, enda sjáum við merki þess um allt land, miklar vegaframkvæmdir og afar mikilvægar.

Herra forseti. Vöxtur ferðaþjónustu hefur verið mikill á síðustu árum. Á árunum 1996--1999 óx hún að meðaltali um 7,8% á ári en landsframleiðslan aðeins um 4,7% sem sýnir að stór hluti í aukningu á landsframleiðslu kemur frá ferðaþjónustu. Í ár er talið að um 300 þúsund erlendir gestir komi til landsins. Ef meðaltalsaukning síðustu 20 ára er framreiknuð til næstu 20 ára yrðu þeir árið 2020 orðnir 1,3 millj. Alþjóðastofnanir á þessu sviði reikna með að lágmarki 3,8% aukningu á ári til landanna í Norður-Evrópu og Skandinavíu. Miðað við þær áætlanir yrðu gestir um 750 þúsund árið 2020 hér á landi. Ferðaþjónustan skaffar nú um 13% allra útflutningstekna eða 37--40 milljarða kr. á ári og hefur vaxið mjög hin síðari ár. En vandi ferðaþjónustunnar er sá að hún á engan höfuðstól og litlar eignir í mannvirkjum eða markaðsstarfi. Hún hefur byggst upp úr litlum fjölskyldufyrirtækjum sem hafa tvöfaldast að vexti á sl. tíu árum. Aðgengi að stofnfé hefur verið mjög takmarkað og því hefur nánast allt fjármagn verið sótt innan úr fyrirtækjunum sjálfum. Lánsfé hefur verið frá Byggðastofnun, Ferðamálasjóði og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Lánsfé hefur verið bundið með veði í fasteignum en þeir sem hafa staðið í afþreyingariðnaði eða markaðsstarfi hafa ekkert til að veðsetja og því ekkert aðgengi að neinu lánsfé. Það lánsfé sem hefur verið til fáanlegt hefur verið til skamms tíma og vextir háir. Þessa grein vantar sárlega stofnfé og hana vantar þolinmótt fé. Hana vantar stofn til þess að byggja á. Aðrar atvinnugreinar í landinu búa á eignum og hefðum í gegnum áratugina og jafnvel aldirnar. Til þess að greina þessi mál, herra forseti, hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. samgrh.: 1. Er til yfirlit yfir fjárhagsstöðu fyrirtækja í ferðaþjónustu, þar með talinna aðila sem bjóða upp á gistingu og afþreyingu fyrir ferðamenn? Ef svo er, hvernig er fjárhagsstaða fyrirtækjanna, sundurliðað eftir landsvæðum og greinum ferðaþjónustunnar? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að gerð verði vönduð úttekt á þessum málum? 3. Kemur til greina að ríkisvaldið beiti sér fyrir endurfjármögnun og skuldbreytingum í ferðaþjónustunni til að styrkja atvinnugreinina? Herra forseti. Ég hef þungar áhyggjur af fjárhagsstöðu ferðaþjónustunnar á Íslandi. Við sem byggjum mjög á þeirri atvinnugrein og berum til hennar miklar væntingar höfum þungar áhyggjur því ferðaþjónustuna vantar sárlega stofnfé. Ég óska eftir því, herra forseti, að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum sem ég hef lagt fram.

Herra forseti. Spurt er hvort til sé yfirlit yfir fjárhagsstöðu fyrirtækja í ferðaþjónustu, þar með talinna aðila sem bjóða upp á gistingu og afþreyingu fyrir ferðamenn. Eftir því sem næst verður komist er slíkt heildaryfirlit ekki til. Samkvæmt upplýsingum frá hagsmunasamtökum fyrirtækja í ferðaþjónustunni, SAF, hafa þau ekki tekið saman slíkt yfirlit hvað varðar fjárhagsstöðu félagsmanna sinna sem eru rúmlega 300 um allt land. Þjóðhagsstofnun hafði tekið saman yfirlit yfir afkomu og fjárhagsstöðu fyrirtækja undanfarin ár og liggja þær upplýsingar fyrir fyrir árið 2000. En þær upplýsingar gefa ekki yfirlit eða sundurliðun um einstök landsvæði. Þær upplýsingar sem Þjóðhagsstofnun tók saman voru fyrir 303 fyrirtæki í ferðaþjónustu en samkvæmt gagnagrunni Ferðamálaráðs eru rekstraraðilar í ferðamannaþjónustu alls 867. Upplýsingar Þjóðhagsstofnunar ná því ekki nema til hluta fyrirtækja og rekstraraðila í greininni. Erfitt getur verið fyrir opinbera aðila að krefjast allra þeirra viðskiptalegu upplýsinga frá einkafyrirtækjum og einstaklingum sem sinna þjónustu við ferðamenn sem gefi heildarmynd af fjárhagsstöðu fyrirtækja í ferðaþjónustu, bæði á landsvísu og í einstökum landshlutum. Stafar þetta einnig af eðli starfseminnar sem er oft í mjög litlum fyrirtækjum og nokkuð er um fyrirtæki í blönduðum atvinnurekstri, t.d. landbúnaði og ferðaþjónustu. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Mun ráðherra beita sér fyrir því að gerð verði vönduð úttekt á þessum málum?`` Ég hef farið fram á það við Ferðamálaráð að það skilgreini nauðsyn slíkrar úttektar og komi með tillögur að því hvernig best verði að henni staðið svo að fram komi skýrar og sambærilegar upplýsingar á milli fyrirtækja. Ég tel að það sé afar gagnlegt að láta fara ofan í þetta og ferðamálastjóri mun vinna að þeirri skoðun. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Kemur til greina að ríkisvaldið beiti sér fyrir endurfjármögnun og skuldbreytingum í ferðaþjónustunni til að styrkja atvinnugreinina?`` Í ráðuneytinu er nú unnið að breytingum á lögum um skipulag ferðamála sem miðar að breytingum á hlutverki Ferðamálasjóðs. Ég tel nauðsynlegt að Byggðasjóður taki enn frekar en nú er að sér það hlutverk að veita ferðaþjónustunni á landsbyggðinni lánafyrirgreiðslu til fjárfestinga og gera henni kleift að nálgast fjármagn á betri kjörum en hingað til hefur verið mögulegt. Jafnframt verði aðrar lánastofnanir hvattar til að sinna þessari vaxandi atvinnugrein betur en nú er enda er nauðsynlegt að aðgengi að lánsfjármagni fyrir arðbær fyrirtæki á þessu sviði sé gott. Hvað endurfjármögnun og skuldbreytingar varðar þá er ekkert slíkt í farvatninu fyrir greinina í heild en að sjálfsögðu þarf að skoða þau mál sem upp koma og meta raunverulega nauðsyn svo róttækra ráðstafana.

Virðulegur forseti. Hér er hreyft þörfu málefni. Það er svo með afkomuna innan ferðaþjónustunnar hér á landi að hún er sjálfsagt eins misjöfn og þessi 800 fyrirtæki sem hlut eiga að máli og þarf áreiðanlega að líta mismunandi til þeirra. Það er skoðun mín að hið opinbera ætti fyrst og fremst að beita almennum aðgerðum varðandi þetta málefni, þó sérstaklega með lengingu á ferðamannatímanum. Að því held ég að þurfi fyrst og fremst að hyggja til að laga starfsemina. Almennt má segja að framlegðin sé alls ekki viðunandi innan ferðaþjónustunnar í dag.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því að hann skuli hafa beint tilmælum til Ferðamálaráðs um að kanna stöðuna, eigna-, skulda- og fjárhagsstöðu fyrirtækja í ferðaþjónustu. Ég vil ítreka það sem sagt hefur verið um vandann sem steðjar að þessari grein. Þetta er ný og ung grein sem þarf bæði að byggja sig upp verkefnalega og markaðslega. Aðrar atvinnugreinar í landinu, tökum þessar hefðbundnu svo sem landbúnað, fiskveiðar og annan slíkan iðnað, búa að langri hefð hvað varðar eignir, eigið fé og marksstarf. Þessi grein er ný. Þess vegna er afar mikilvægt að ríkisvaldið komi með almennum hætti að því að styrkja grunninn fyrir uppbyggingu þessa atvinnuvegar. Ég dró líka fram, herra forseti, vanda þeirra sem vinna að afþreyingar- og þjónustuiðnaði. Það er mikilvægur þáttur í þjónustu við ferðamenn en þær greinar geta ekki fengið lán. Lán eru háð því að hægt sé að veðsetja einhverjar fasteignir fyrir þeim. En einmitt þessi grein ferðaþjónustunnar er einn mikilvægasti þátturinn í að byggja upp atvinnugreinina. Hún á ekki aðgang að lánsfjármagni af því að hún hefur ekkert að veðsetja. Það eru margar hliðar á þessu máli, herra forseti, þessum stóriðnaði, stóriðju sem við horfum á til framtíðar. Hún er sársvelt, skortir fé og grunnstuðning. Þær 500 eða 600 millj. sem veittar eru af opinberu fé til þess að styrkja starfsgrundvöllinn með ýmsum hætti eru náttúrlega hverfandi upphæðir miðað við hve stór þáttur þessi atvinnugrein er í þjóðarbúskapnum. Við bindum við hana miklar væntingar en hún er að byggja sig upp frá grunni. Ég legg því áherslu á, herra forseti, að á þessum málum verði tekið mun fastar en hingað til.

Herra forseti. Hvað er grunnstuðningur við íslenska ferðaþjónustu? Það mætti raunar halda langa ræðu um það, af því tilefni sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi hér. Grunnstuðningur við íslenska ferðaþjónustu er t.d. að tryggja innanlandsflug á Íslandi, tryggja meginmiðstöð innanlandsflugs á Reykjavíkurflugvelli. Með því að standa við bakið á þeim sem vilja byggja upp Reykjavíkurflugvöll gætu menn stuðlað að þessum grunnstuðningi íslenskrar ferðaþjónustu m.a. Hv. þm. mætti minnast þess þegar hann á fundi með sínu fólki sem stýrir Reykjavíkurborg. Grunnstuðningur er m.a. uppbygging vegakerfisins. Við leggjum mjög mikið upp úr því að bæta vegakerfið á Íslandi. Það styrkir auðvitað stöðu íslenskrar ferðaþjónustu. Við leggum mikla fjármuni í markaðsaðgerðir, uppbyggingu fjölfarinna ferðamannastaða o.s.frv. Þannig er verið að gera mjög margt. Hv. 1. þm. Austurl., Jónas Hallgrímsson, kom einmitt inn á meginviðfangsefni íslenskrar ferðaþjónustu í dag, þ.e. að lengja þann tíma sem við fáum ferðamenn til að koma hingað og kaupa þjónustu. Það er hið stóra viðfangsefni sem samtök ferðaþjónustunnar og ríkisvaldið hafa staðið sameiginlega að og varðar markaðssetningu landsins. Ég legg mikla áherslu á að reyna, með þeim aðgerðum sem Ferðamálaráð og samgrn. í samstarfi við samtök ferðaþjónustunnar vinna að, að ná fleiri ferðamönnum til landsins með sérstökum markaðsaðgerðum sem komi utan háannatímans yfir sumarið. Ef okkur tekst það þá mun hagur íslenskrar ferðaþjónustu batna.

Herra forseti. Einn þeirra grunnþátta sem afar mikilvægur er fyrir íslenska ferðaþjónustu eru upplýsingamiðstöðvar og þróunarstarf sem tengist þeim, að kynna þann markað og þá möguleika sem gefast. Þetta er starf sem snertir ekki einstaka aðila í ferðaþjónustu heldur allan fjöldann. Að þessum grunnþætti gæti hið opinbera einmitt komið. Ég legg áherslu, eins og ég sagði við umræðuna um fyrri fyrirspurn mína, að markaðsstarfið í ferðaþjónustu er grunnstarfið. Til þess þarf að veita fjármagn en ferðaþjónustuaðilarnir ráða ekki við það sjálfir. Ég tel reyndar að fjárhagsstaða þeirra sé með þeim hætti að þeir þurfi frekar á stuðningi að halda en hitt. Það er dapurlegt, herra forseti, að þjónustufyrirtæki sem hafa lagt mikið frumkvæði og kraft í að efna til nýrrar afþreyingar og verkefna, hvort sem það er rekstur á hestaleigum, náttúruskoðun, fljótasiglingar eða annað, leggja í mikið þróunar- og frumkvöðulsstarf sem tekur fjölmörg ár að fá til að skila hagnaði, hafa ekki aðgang að neinu þolinmóðu fé til að byggja þetta starf upp. Rekstur upplýsingamiðstöðvar getur þar skipt miklu máli. Því spyr ég, herra forseti, hæstv. samgrh.: 1. Hversu margar upplýsingamiðstöðvar í ferðaþjónustu eru starfandi hér á landi og hvar eru þær? 2. Hvaða reglur gilda um starfsemi slíkra upplýsingamiðstöðva, m.a. varðandi kröfur um þjónustu? 3. Hver er stuðningur a. ríkis, b. sveitarfélaga, c. annarra opinberra aðila við einstakar upplýsingamiðstöðvar? 4. Hver er stefna ráðherra sem yfirmanns ferðamála varðandi hlutverk upplýsingamiðstöðva í ferðaþjónustu og þátt opinberra aðila í fjármögnun þeirra? Ég tel, herra forseti, að það hafi verulega skort á skýra stefnumörkun hvað varðar verkefni, rekstur, hlutverk og stöðu upplýsingamiðstöðva í uppbyggingu þessarar stóru atvinnugreinar Íslendinga. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá svör við þeim spurningum sem ég hef hér lagt fram.

Herra forseti. Það er fjarri lagi að í þessum efnum. Hún mun koma mjög skýrt fram í svari mínu. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hversu margar upplýsingamiðstöðvar í ferðaþjónustu eru starfandi hér á landi og hvar eru þær?`` Samkvæmt upplýsingum frá Ferðamálaráði eru upplýsingamiðstöðvar nú 39 talsins. 17 eru opnar allt árið en 22 aðeins yfir sumarið. Upplýsingamiðstöðvar eru á eftirtöldum stöðum: Hinar svokölluðu landshlutamiðstöðvar eru í Reykjavík, Leifsstöð, Borgarnesi, Ísafirði, Varmahlíð, Akureyri, Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði og Hveragerði. Í Hafnarfirði, Bláa lóninu, Akranesi, Stykkishólmi, Ólafsvík, Búðardal, Reykhólum, Patreksfirði, Tálknafirði, Staðarskála, Hólmavík, Blönduósi, Húsavík, Borgarfirði eystri, Seyðisfirði, Skaftafelli, Kirkjubæjarklaustri, Vík, Skógum, Hvolsvelli, Hellu, Selfossi, Geysisstofu, Þingvöllum og Vestmannaeyjum eru einnig upplýsingamiðstöðvar. Þessu til viðbótar er vitað um aðila sem bjóða innlendum og erlendum ferðamönnum upplýsingar þó þeir séu ekki skráðir sérstaklega hjá Ferðamálaráði. Þá er rétt að geta þess að í vaxandi mæli eru fyrirtæki að bjóða rafrænar upplýsingar til ferðafólks án tillits til staðsetningar. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hvaða reglur gilda um starfsemi slíkra upplýsingamiðstöðva, m.a. varðandi kröfur um þjónustu?`` Engin lagaákvæði eru til um starfsemi upplýsingamiðstöðva. Ferðamálaráð hefur hins vegar gefið út handbók um upplýsingamiðstöðvar fyrir rekstraraðila og starfsfólk stöðvanna. Það er þáttur í þessari stefnumótun. Þá stendur ráðið fyrir árvissum námskeiðum fyrir þá sem starfa við upplýsingagjöf til ferðafólks. Hins vegar hefur Ferðamálaráð samþykkt ákveðna skilmála varðandi það að miðstöð sé nefnd landshlutamiðstöð í gagnagrunni og kynningarefni ráðsins. Skilmálarnir fjalla m.a. um opnunartíma, menntun starfsfólks, tungumálakunnáttu og að veittar séu upplýsingar á landsvísu. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hver er stuðningur, ríkis, sveitarfélaga og annarra opinberra aðila við einstakar upplýsingamiðstöðvar?`` Ferðamálaráð hefur til ráðstöfunar á fjárlögum ákveðna upphæð til upplýsingamiðstöðva og miðlunar. Mörkuð hefur verið sú stefna að fjárhagsleg aðild að rekstri sé háð því að gerður sé samningur við viðkomandi upplýsingamiðstöð um þjónustustig og nokkra fleiri þætti. Einungis komi til fjárhagsleg aðild að landshlutamiðstöðvum á þessu stigi með vísan til þeirra fjármuna sem eru til verkefnisins. Á árinu 2002 er aðildin sem hér segir: Í Keflavík, Leifsstöð, eru 3 millj. veittar til stöðvarinnar. Upplýsinga- og kynningarmiðstöð Vesturlands í Borgarnesi fær 1.250 þús., Ísafjörður 1.250 þús., Akureyri 2,5 millj., Egilsstaðir 1.250 þús., Höfn 500 þús. og upplýsingamiðstöð Suðurlands, Hveragerði, 1.250 þús. Samtals eru þetta 11 millj. kr. Þá hefur fjárhagsleg skuldbinding Ferðamálaráðs vegna reksturs uppýsingamiðstöðvar í Reykjavík verið 3,7 millj. á þessu ári. Auk beinnar fjárhagslegrar aðildar er á vegum Ferðamálaráðs unninn upplýsingagagnagrunnur, bæði á rafrænu formi og prentaður, sem upplýsingamiðstöðvar nýta í upplýsingagjöf sinni. Hvað varðar stuðning einstakra sveitarfélaga, samtaka þeirra og annarra opinberra aðila hefur ráðuneytið ekki þær upplýsingar. Ljóst er að stuðningur sveitarfélaga er verulegur og mikill í mörgum tilfellum. Það á bæði við beina fjárhagslega afkomu og einnig stuðning í formi húsnæðis og vinnuafls. Í fjórða lagi spyr þingmaðurinn: Hver er stefna ráðherra sem yfirmanns ferðamála varðandi hlutverk upplýsingamiðstöðva í ferðaþjónustu og þátt opinberra aðila í fjármögnun þeirra? Á yfirstandandi kjörtímabili hefur bein aðild ríkis að þessum mikilvæga þætti verið að aukast, ekki einungis hvað varðar upplýsingamiðstöðvar heldur hefur ráðherra einnig beitt sér fyrir og stutt fjárhagslega rekstur gestastofa sem einnig hafa það hlutverk að upplýsa og fræða ferðamenn. Um það eru sérstakir samningar. Á undanförnum missirum hefur einnig orðið veruleg breyting á samsetningu ferðamannahópsins sem heimsækir okkur. Stærri hluti hans kemur nú á eigin vegum og Íslendingar eru í vaxandi mæli farnir að leita upplýsinga á upplýsingamiðstöðvum. Því er það stefna ráðherra að renna enn sterkari stoðum undir upplýsingagjöf til ferðafólks vítt og breitt um landið en ekki síður vinnslu rafræns upplýsingagrunns á vegum Ferðamálaráðs sem nýtist öllum til upplýsingagjafar. Þá eru á lokastigi tillögur sem hafa um nokkurt skeið verið í vinnslu hjá Ferðamálaráði um framtíðaruppbyggingu þessa málaflokks. Ég tel nauðsynlegt að efla upplýsingamiðstöðvar, þær eru afar þýðingarmiklar, og leggja þeim aukna fjármuni. Auk þess geri ég ráð fyrir að samningur verði á næstunni gerður við Reykjavíkurborg um upplýsingamiðstöð svokallaðrar Höfuðborgarstofu.

Virðulegur forseti. Hér er annað þarft mál á ferðinni sem varðar ferðaþjónustuna í landinu. Ég vil sérstaklega þakka lokaorð hæstv. samgrh. sem voru eitthvað í þá áttina að hann vildi sjá fyrir eflingu á upplýsingamiðstöðvunum. Hér er um gífurlega mikið hagsmunamál ferðaþjónustunnar í landinu að tefla. Það er orðið mikið um góða menntun og staðgóða þekkingu í þessari grein. Það er geysilega gott starfsfólk sem hefur verið þjálfað upp og ekkert annað en allt gott um það að segja en þetta þyrfti að koma víðar. Það þyrfti að koma víðar og ég nefni sérstaklega einn stað, sem ekki kom fram sem sveitarfélag þar sem einstaklingar hafa staðið að upplýsingagjöf, en það er Seyðisfjörður sem er önnur stærsta innflutningshöfnin á ferðafólki til landsins og fyrirsjáanlega stækkandi. Því er mjög mikið í mun að þar verði eflt starf upplýsingamiðstöðvar, og því treystum við Austfirðingar að verði fylgt eftir af hæstv. samgrh.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað um nauðsyn á eflingu þeirrar starfsemi sem fer fram hjá upplýsingamiðstöðvum ferðamála. Það eru örfá ár síðan ríkið byrjaði að styrkja þá starfsemi úti á landi, hafði styrkt hana í mörg ár t.d. í Keflavík og á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að upplýsingamiðstöðvarnar séu algjör lykill að því að ná þeirri samhæfingu í ferðaþjónustunni sem er algjörlega nauðsynleg, þ.e. hvað varðar kynningu á svæðunum, svæðisbundið, og landsfjórðungum sem er nauðsynlegt öllum ferðamönnum, og sérstaklega hvað varðar breytinguna í ferðamennskunni þar sem við erum farnir að fá einkaferðamennsku í ríkari mæli frá hópferðamennsku. Þar þarf upplýsingar og samhæfða upplýsingagjöf og þar gegna þessar miðstöðvar lykilhlutverki. Ég tel það ákaflega mikilvægt að við bakið á þessari starfsemi verði stutt og hún verði efld um allt land.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni og Jónasi Hallgrímssyni fyrir gott innlegg í umræðuna. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að þátttaka hins opinbera í rekstri hinna einstöku upplýsingamiðstöðva er í sjálfu sér ekki í neinum föstum samningi eða föstu formi, hverjir eigi að fá fjármagn og hverjir ekki og hversu mikið, rökin fyrir því af hverju Höfn í Hornafirði fær 500 þúsund, af hverju Varmahlíð fær ekkert o.s.frv. En ég gleðst þó yfir því, herra forseti, að bæði hæstv. ráðherra og þeir aðrir sem hér hafa tekið þátt í umræðunni hafa lagt áherslu á mikilvægi upplýsingamiðstöðvanna og að þær verði fastur punktur í þróun ferðaþjónustunnar. Einn mikilvægasti þáttur í því er að þar geti skapast stöðugleiki, öryggi til nokkurra ára í rekstri þeirra. Um þær þarf því að gera rekstrarsamninga, fjármögnunarsamninga til nokkurs tíma þannig að hægt sé að tryggja starfskrafta hjá mörgum þeirra yfir allt árið svo að hægt sé að byggja þetta upp. Þannig er t.d. hægt að efla einmitt heilsársferðaþjónustu eða lengja ferðaþjónustutímann. Þessar upplýsingamiðstöðvar gegna einmitt lykilhlutverki hvað það varðar og þær verða náttúrlega aldrei betri en það starfsfólk sem þar vinnur. Ég vil, herra forseti, líka hvetja til þess að þeim áherslum verði sýndur staður í fjárlögunum næstu. Fjárveitingar til þessara upplýsingamiðstöðva hafa staðið í stað á undanförnum árum í óbreyttri krónutölu og samkvæmt frv. fyrir næsta ár eru þær áfram í óbreyttri krónutölu. En miðað við orð hæstv. ráðherra, sem ég fagna og tek alveg undir, að þetta starf þurfi að efla og styrkja, þá treysti ég því að hann leggist á árar með að veita aukið fjármagn til þessara upplýsingamiðstöðva og tryggja stöðu þeirra.

Hæstv. forseti. Í kjördæmaviku þingmanna í lok október funduðu þingmenn Reykjaneskjördæmis með sveitarstjórnarmönnum eins og venja er. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er margt um fasta liði á dagskrá þeirra funda, ekki síst þegar rætt er um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, heilsugæslu, hjúkrunarrými, löggæslu, hafnarframkvæmdir og þannig mætti áfram telja. Einn af föstu liðunum á þessum fundum hjá þingmönnum Reykjaneskjördæmis er Reykjanesbrautin. Á liðnum missirum hafa þingmenn kjördæmisins allir sem einn lagt metnað sinn í að tryggja fjármuni til tvöföldunar Reykjanesbrautar og að samhliða þeirri tvöföldun verði gerð mislæg gatnamót þar sem þeirra er þörf. Ég þekki ekki neinn sem þykja mislæg gatnamót neitt sérstakt augnayndi í mannvirkjagerð á höfuðborgarsvæðinu, en allir eru sammála um að við þurfum að leggja góða vegi sem tryggja öryggi vegfarenda eins og best verður á kosið og anna þeim umferðarþunga sem við búum við, ekki síst á Reykjanesbrautinni, en sem dæmi má nefna að um 20 þús. bílar fara á sólarhring um Reykjanesbrautina á milli Garðabæjar og Hafnarfjarðar. Á títtnefndum fundum fregnaðist að Vegagerðin hefði kynnt nýjar tillögur um tilhögun tvöföldunar Reykjanesbrautar, tillögur, herra forseti, sem ganga gegn forgangsröðun sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu um skiptingu vegafjár. Sú forgangsröðun var samþykkt í upphafi þessa árs og send Vegagerðinni. Ef ég hef skilið þær tillögur rétt þá fjalla þær um það að Reykjanesbrautin verði tvöfölduð frá Fífuhvammsvegi að Álftanesvegi án þess að um leið verði gerð mislæg gatnamót. Eins og menn vita, herra forseti, er Garðabær klofinn í þrennt af tveimur umferðaræðum, Hafnarfjarðarvegi og Reykjanesbrautinni. Með tvöföldun brautarinnar, án þess að reisa um leið mislæg gatnamót, er verið að trufla flæði umferðar innan bæjarins bæði fyrir bíla, fótgangandi og hjólreiðamenn. Að auki verður ekki betur séð en að mislægum gatnamótum sé með þessum hugmyndum slegið á frest. Í ljósi alls þessa vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. samgrh. hvort og þá hvenær og hvers vegna forsendur hönnunar á tvöföldun Reykjanesbrautar á milli Kópavogs og Hafnarfjarðar breyttust.

Herra forseti. Við gerð vegáætlunar fyrir tímabilið 2000--2004 var rætt um að sá háttur yrði á hafður við breikkun Reykjanesbrautar frá Kópavogi til Hafnarfjarðar að áfangaskipta verkinu þannig að fyrsti áfangi að norðan næði að gatnamótum Arnarnesvegar og gatnamótamannvirki byggð jafnframt. Næsti áfangi yrði svo breikkun vegarins að Vífilsstaðavegi ásamt gatnamótamannvirkjum þar. Síðasti áfanginn yrði síðan breikkun sunnan Vífilsstaðavegar. Við endurskoðun vegáætlunar fyrir árið 2002 sl. vetur kom fram sú hugmynd að betri nýting fjármagns fengist með því að breikka allan kaflann fyrst og gera mislægu gatnamótin síðar. Í tillögum forsvarsmanna sveitarfélaganna að forgangsröðun framkvæmda fyrir vegáætlun 2002--2006 og langtímaáætlun til 2014 sem lagðar voru fyrir Vegagerðina í febrúar 2002 er þessi framkvæmdaröð lögð til grundvallar, þ.e. að kaflinn verði allur breikkaður fyrst en mislæg gatnamót verði gerð síðar. Í þeim tillögum var að vísu gert ráð fyrir mun meira fjármagni en verið hefur í vegáætlun en engu að síður var tillagan um röðina þessi. Með hliðsjón af þessu má segja að það hafi verið samdóma álit sveitarfélaganna og Vegagerðarinnar að þessi röð framkvæmda væri skynsamlegri en hin fyrri. Ástæðan er einkum sú að með þeirri röð sem nú er miðað við fær umferðin fyrr en ella tvær akreinar til umráða á öllum kaflanum, en það dregur úr töfum umferðarinnar og gerir hana greiðari. Á móti kemur að heildarkostnaður mannvirkja verður að lokum nokkuð hærri vegna þess að gatnamótamannvirkjunum er frestað. Með hliðsjón af því mikla umferðarmagni sem er á þessum kafla Reykjanesbrautar, þar sem eru 20 þús. bílar á dag, verður að telja þeim aukna kostnaði vel varið við þá framkvæmd.

Herra forseti. Ég held að umræðan einmitt um þetta tiltekna mál lýsi sér vel í því að við þurfum hugsanlega á höfuðborgarsvæðinu að endurskipuleggja, forgangsraða öllum samgönguframkvæmdum á svæðinu. Er það m.a. í samræmi við þær þáltill. sem ég hef flutt um stórframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu þar sem við þurfum í samvinnu við sveitarfélögin að hugsa þær samgönguframkvæmdir algjörlega upp á nýtt, fara að hugsa um jarðgöng o.fl. til þess að efla og auka öryggi almennings í samgöngukerfinu. Tryggingafélögin hafa lagt fram skýrslu þar sem þau benda á að mislæg gatnamót á Miklubraut og Kringlumýrarbraut mundu fækka umferðarslysum um 92%. Í þeirri skýrslu eru tölur sem við getum ekki litið fram hjá þegar við erum að ákveða svona stórar og miklar samgönguframkvæmdir. Og þá er spurningin hvað hægt er að gera með tilliti til fjármagnsins. Það er spurning hvort við þurfum ekki að forgangsraða með tilliti til umferðaröryggis.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin en vil þó bæta við spurningunni um það hvenær þessar ráðagerðir hafa verið kynntar sveitarfélögunum. Hæstv. samgrh. sagði áðan í svari sínu að það væri samdóma álit sveitarfélaganna og Vegagerðarinnar að svona ætti þetta að vera. Samkvæmt mínum upplýsingum, hæstv. forseti, þá er það ekki þannig og ég mundi mjög gjarnan vilja vita hvenær nákvæmlega þessar ráðagerðir voru kynntar sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu. Er það svo að hæstv. samgrh. álítur að það sé samdóma álit bæjarstjórnanna á svæðinu að þetta sé í lagi? Það er ekki skilningur minn á ályktunum sem þingmenn Reykjaneskjördæmis hafa fengið, m.a. frá bæjarstjórninni í Garðabæ. Ef það verður úr að þetta er niðurstaðan, herra forseti, þá vil ég gjarnan vita hvenær á að leggja mislæg gatnamót, og ekki síst með tilliti til öryggis vegfarenda, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir benti á. Hvenær er það á dagskránni hjá hæstv. samgrh. ef fyrst á að tvöfalda og síðan einhvern tíma í framtíðinni að setja mislæg gatnamót á Reykjanesbrautina?

Herra forseti. Það er hárrétt, eins og fram kom hjá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur, að það þarf stöðugt að endurnýja forgangsröðun, ekki síst í umferðarmannvirkjagerðinni og skýrsla tryggingafélaganna vekur auðvitað athygli á tilteknum erfiðum slysastað. En vandi okkar á gatnamótum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar hefur lengi verið til staðar og ástæðan fyrir því að ekki hefur verið ráðist í framkvæmdir við breytingu á þeim gatnamótum eru skipulagsmál höfuðborgariunnar, eins og margsinnis hefur komið fram hér. Vilji höfuðborgarinnar og skipulagsyfirvalda stóð ekki til þess að hafa mislæg gatnamót þar. Fyrir stuttu hefur hins vegar orðið á breyting og nú einmitt þarf að huga að því við endurskoðun á vegáætlun hvenær við tökum þau gatnamót og hvenær við tökum gatnamótin í Garðabæ einnig. Þetta eru þau verkefni sem munu að sjálfsögðu koma inn. Hvenær kynni hafi farið fram á þeim áformum Vegagerðarinnar gagnvart sveitarfélögunum, ég get nú bara ekki svarað því hér og nú. Það er stöðugt verið að kasta þessum bolta á milli sín á milli Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að verið er að skipuleggja og hanna þessi mannvirki og það er stöðugt samráð. Hins vegar liggur alveg fyrir að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu, eins og öll sveitarfélög eða sveitarstjórnir á landinu, vilja hraða framkvæmdum. Og ég er alveg viss um og veit það raunar, eins og kom fram hjá hv. þm., að í Garðabæ stendur mikill vilji til þess að hraða framkvæmdum við þessi mislægu gatnamót til hagsbóta fyrir umferðarflæðið innan Garðabæjar, þannig að ég hef ríkan skilning á þeirri þörf. En við verðum að forgangsraða og í því liggur okkar mál og allar vegaframkvæmdir eru til þess að draga úr slysahættu og slysum á vegunum. Um það snýst málið hjá okkur.

Virðulegi forseti. Hávaðamengun er vaxandi vandamál í þéttbýli, ekki síst hávaðamengun frá sívaxandi umferð bifreiða hér á suðvesturhorni landsins. Almenningur gerir líka æ ríkari kröfur um að dregið sé úr hávaðamengun eins og annarri mengun enda ekkert vafamál að mikil hávaðamengun getur dregið verulega úr lífsgæðum fólks. En hver ber ábyrgð á því, herra forseti, að hljóðvist í þéttbýli sé mönnum bjóðandi? Í 20. gr. vegalaga segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem þjóðvegur liggur um þéttbýli skal við það miðað við gerð vegarins að til vegagerðarkostnaðar teljist aðeins sá kostnaður sem til fellur vegarins vegna, en þann kostnað, sem sérstaklega er til kominn vegna þéttbýlisins, svo sem við holræsi, færslur á lögnum, hjólreiða- og göngustíga og því um líkt, greiði viðkomandi sveitarfélag.`` Það er athyglisvert, herra forseti, að í þessari lagagrein er hljóðvistin ekki talin upp sérstaklega. Hún er hins vegar mikill fylgifiskur vegaframkvæmdanna, og ég tala nú ekki um þjóðvega í þéttbýli. Á sama hátt er ekki talin upp í þessari lagagrein lýsing eða regnvatnslagnir sem eru einkennandi þættir í þéttbýlinu þó að finna megi dæmi um að lýsing hafi verið notuð utan þéttbýlis gegn vilja Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir þetta er ekki umdeilt að Vegagerðin greiðir lýsingu og regnvatnslagnir á þéttbýlisþjóðvegum. Mig langar því að spyrja hæstv. samgrh. um álit hans og túlkun á þessari lagagrein, 20. gr. vegalaga, um það hver eigi að bera kostnaðinn af hljóðvistinni vegna þjóðvega í þéttbýli, hvort það sé þá sveitarfélagsins að sjá til þess að hljóðvistin sé í lagi.

Herra forseti. Í 20. gr. vegalaga er fjallað um þjóðvegi í þéttbýli og skiptingu kostnaðar milli ríkis og sveitarfélaga, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Greinin hljóðar þannig: ,,Þar sem þjóðvegur liggur um þéttbýli skal við það miðað við gerð vegarins að til vegagerðarkostnaðar teljist aðeins sá kostnaður sem til fellur vegarins vegna, en þann kostnað, sem sérstaklega er til kominn vegna þéttbýlisins, svo sem við holræsi, færslur á lögnum, hjólreiða- og göngustíga og því um líkt, greiði viðkomandi sveitarfélag.`` Þó að hljóðvist sé ekki sérstaklega nefnd í greininni verður að líta svo á að kostnaður við hana falli undir þann kostnað sem sérstaklega er til kominn vegna þéttbýlisins. Hafa ber einnig í huga að sveitarfélög fara með skipulagsvald í mjög ríkum mæli og eðlilegt að ábyrgð fylgi valdi í þessum efnum eins og öðrum. Það er mikilvægt að það fari saman. Það er einkum á höfuðborgarsvæðinu sem kröfur um hljóðvist leiða til aukins kostnaðar við vegagerð. Samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni hefur hún í samskiptum við sveitarfélögin þar túlkað 20. gr. eins og hér var gerð grein fyrir. Ég lít svo á að greinin verði ekki túlkuð á annan máta og hef því ekki gert athugasemdir við framgöngu Vegagerðarinnar í þessum efnum. Þetta er mitt svar. En vegna þess að ég hef rúman tíma til að tala hér í þessu svari mínu má ég til með að segja frá því, í tengslum við þessa fyrirspurn, að ekki alls fyrir löngu var ég á málstofu í háskóla einum í Norðurárdalnum í Borgarfirði. Þá fékk ég spurningu sem snerist um það hvort ég gæti ekki sem samgrh. komið í veg fyrir þann hávaða sem stafaði frá þjóðveginum þegar stórflutningabílar og önnur umferð færi um þjóðveg 1 og truflaði friðsæld í sveitinni. Það er víða ónæði og af mörgu að taka í því, ég tala nú ekki um hér í þéttbýlinu. Mér er alveg ljóst að umferðinni fylgir ónæði og hávaði sem þarf að taka tillit til og þá einmitt kemur til kasta sveitarfélaga og sérfræðinga í skipulagsmálum að horfa til framtíðar þegar byggðin er sett niður og gera ráð fyrir þeim nauðsynlegu umferðarmannvirkjum sem óhjákvæmilegt er að byggja þéttbýlisins vegna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég get í sjálfu sér tekið undir margt af því sem hæstv. ráðherra kom inn á áðan. Það kostar náttúrlega mjög mikið að koma upp hljóðvist. En ég vil líka benda á að þarfirnar hér í þéttbýlinu eru aðrar, við gerum til að mynda ekki kröfur um að girt verði meðfram þjóðvegum hér líkt og er í dreifbýlinu þar sem ríkið ber, að mér skilst, mestan kostnaðinn af girðingum meðfram þjóðvegi. Ég held að þetta sé í rauninni nútímavandamál, þetta er nýtt vandamál sem við stöndum frammi fyrir, og ég held að við eigum í sameiningu að reyna að leysa það. Við viljum fá hljóðmanir eða þessa hljóðvist og ég tel að bæði sveitarfélög og ríki eigi að einhenda sér í að setjast niður og ræða hvernig þetta verði leyst. Það á ekki að gera þetta að allt of miklu tæknilegu vandamáli, við verðum að leysa þetta.

Hæstv. forseti. Það er rétt, þetta er vandamál sem verður að leysa. Og það er auðvitað þannig að hér á suðvesturhorninu hefur umferðarþunginn vaxið gríðarlega á síðustu árum og áratugum, og eftir vegum eins og Hafnarfjarðarveginum hefur hann margfaldast. Það er ekki hægt að velta því þannig yfir á sveitarfélögin, herra forseti, að þau hafi bara ekki skipulagt alveg rétt. Við erum að fást við vanda sem var ekki endilega fyrirsjáanlegur fyrir 20--30 árum. Og svo hangir saman við þetta að fólk gerir auknar kröfur um minni mengun frá umferðinni. Það er náttúrlega ýmislegt sem kemur af því, t.d. er ljóst að þegar flestir landsmenn setja nagladekkin undir bílana sína á veturna stóreykst hávaðamengunin á höfuðborgarsvæðinu. Það er algjörlega dagljóst. Og við vitum líka að ef við bættum almenningssamgöngur mundi umferðin almennt minnka, og ekki bara hún sjálf heldur jafnframt hávaðinn af henni. Eftir stendur, herra forseti, að þetta er spurning um túlkun á lagagrein. Vegagerðin sem greiðir fyrir lýsingu og regnvatnslagnir, og girðingu eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kom inn á, hlýtur að þurfa --- ríkisvaldið hlýtur að þurfa að íhuga hvort það sé óeðlilegt að koma hljóðvistinni þannig fyrir á þjóðvegum í þéttbýli að búandi sé í námunda við þá.

Herra forseti. Í merkri Kvískerjabók ritar forseti Íslands formála og segir þar m.a., með leyfi forseta: ,,Kvísker er táknstaður sem sannar að veruleikinn slær í takt við hjarta ævintýrisins. Umkringd töfrasölum íslenskrar náttúru gerðu systkinin á Kvískerjum bæinn að Mekka vísindamanna og fræðafólks víða að úr veröldinni. Þau sýndu með lífsverki sínu að íslenskt alþýðuheimili getur jafnast á við fremstu háskóladeildir. Rannsóknir bændanna á Kvískerjum, ritverk og frásagnir eru merkar heimildir um frumsköpun vísinda og þekkingar, dæmasafn um kraftbirtingu íslenskrar menningar eins og hún gerist best.`` Í ljósi þessa hafa margir Íslendingar látið sig dreyma um að sýna þeim systkinum á staðnum virðingarvott með því að koma upp fræða- og rannsóknarsetri á Kvískerjum. Það er einnig ljóst að vilji þeirra systkina var til staðar hvað varðaði að koma upp aðstöðu fyrir fræðimenn á jörðinni. Málið fór af stað innan kerfisins, nefndir voru skipaðar, fjármagn var eyrnamerkt til verksins og því sáu margir fram á töluverð verkefni í sveitinni, tengd fyrirhuguðu rannsóknar- og fræðasetri á Kvískerjum, og höfðu nokkrar væntingar til verkefnisins. Af óljósum ástæðum dagaði málið uppi og árin liðu þrátt fyrir að ákvörðun hefði verið tekin 1997 um að reisa rannsóknarstöð að Kvískerjum. Í maí á árinu 2000 skipaði hæstv. umhvrh. nefnd til að fara yfir stöðu mála er varðaði undirbúning að stofnun rannsóknarstöðvar að Kvískerjum og skilaði hún af sér í janúar á þessu ári. Nefndinni var falið að vinna að framgangi málsins og undirbúningi byggingar og reksturs stöðvarinnar, að fjalla um og gera tillögur um leiðir til fjármögnunar um byggingu hennar og rekstur. Herra forseti. Ég lagði fram fyrirspurn á þskj. 449, sem var 262. mál á síðasta löggjafarþingi, um stöðu mála og var fyrirspurninni svarað skömmu áður en nefndin skilaði af sér. Í svörum umhvrh. kom fram að stefnt skyldi að því að reisa rannsóknarsetur að Kvískerjum. Því legg ég eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. umhvrh.: ,,Hverjar eru ástæður þess að fallið hefur verið frá því að koma á fót fræða- og rannsóknarsetri að Kvískerjum í Öræfasveit, eins og stjórnskipuð nefnd um málið lagði til, og þess í stað stofnaður sjóður í nafni Kvískerja? Hvert verður stofnfé sjóðsins og hvert er markmiðið með stofnun hans? Hvernig verður háttað stjórnun sjóðsins og fyrirkomulagi úthlutunar?``

Virðulegur forseti. Ég tel að hér sé um mjög eðlilega fyrirspurn að ræða af því að mál hafa skipast með öðrum hætti en fyrir var séð. Hér er í fyrsta lagi spurt hverjar séu ástæður þess að fallið hefur verið frá því að koma á fót fræða- og rannsóknarsetri að Kvískerjum í Öræfasveit, eins og stjórnskipuð nefnd um málið lagði til, og þess í stað stofnaður sjóður í nafni Kvískerja. Því er til að svara að frá því að hugmyndir komu fram um rannsóknarsetur að Kvískerjum, sem reist yrði í sameiningu af ríkinu og sveitarfélögum á svæðinu, hafa aðstæður breyst verulega heima í héraði, m.a. varðandi jöklasafn á Hornafirði þar sem ákveðið var að reisa Nýheima en þar eru til húsa framhaldsskóli, bókasafn og setur Háskóla Íslands. Þessi atriði höfðu þau áhrif á sveitarfélagið Hornafjörð að það taldi ekki lengur vera forsendur fyrir því að taka þátt í byggingarkostnaði við rannsóknarstöðina að Kvískerjum eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Ég vil líka tína hérna til varðandi hugmyndir um rannsóknarstöðina að þar átti að vera gistirými fyrir 15 manns, bæði fræðimenn og nemendur. Það eru hins vegar fjölmargir möguleikar á bændagistingu á svæðinu þannig að það var heldur ekki talið mjög eðlilegt að ríkið byggði upp gistiaðstöðu í samkeppni við heimamenn. Með hliðsjón af þessari þróun mála þykir bæði stjórnvöldum og ábúendum á Kvískerjum fjármagninu betur varið í rannsóknarsjóði en að byggja stöð. Þannig væri hægt að stuðla með markvissari hætti að náttúrufarsrannsóknum á svæðinu þar sem vísindamenn og ýmsir aðilar gætu sótt um fé til rannsókna í þennan sjóð. Þessar hugmyndir komu m.a. fram í starfi nefndar sem fjallaði um stofnun rannsóknarstöðvar á Kvískerjum á sl. ári. Ég fór austur 26. september sl. ásamt hæstv. utanrrh. Halldóri Ásgrímssyni vegna þessarar hugmyndar og ræddi þar við Sigurð, Hálfdán og Helga Björnssyni, ábúendur, og Gísla S. Jónsson og Laufeyju Helgadóttur, nýja ábúendur þarna líka, og það er alveg ljóst að þau eru hlynntari stofnun rannsóknarsjóðs. Í öðru lagi er spurt hvert stofnfé sjóðsins verði og hvaða markmið sé með stofnun hans. Því er til að svara að það hefur ekki enn verið ákveðið hvert stofnfé sjóðsins verður en ég hef í hyggju að gera tillögu um að fjármagnið sem veitt hefur verið til verkefnisins á fjárlögum undanfarin ár, 24 millj. kr., verði hluti af stofnfé sjóðsins. Markmið sjóðsins verður að stuðla að og styrkja náttúrurannsóknir í Austur-Skaftafellssýslu og markmiðunum skal ná með veitingu styrkja til stofnana, félaga og einstaklinga til rannsókna á náttúrufari á svæðinu. Í þriðja lagi er spurt hvernig stjórnun sjóðsins verði háttað og fyrirkomulagi úthlutana. Því er til að svara að Kvískerjasjóði verður sett skipulagsskrá í samræmi við lög nr. 19/1988, um sjóði og stofnanir, og mun því starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá og stjórnarskipun í samræmi við ákvæði laganna. Það er reiknað með því að skipuð verði þriggja manna stjórn sem hafi með höndum umsjón með sjóðnum og auglýsi eftir umsóknum um styrki, fari yfir umsóknir og veiti styrki í samræmi við markmið sjóðsins. Staðan í málinu er í augnablikinu sú að við höfum sent drög að stofnsamþykktum til skoðunar til ábúenda og þeir eru núna að fara yfir þau drög. Mál hafa vissulega skipast nokkuð með öðrum hætti en ráð var fyrir gert í upphafi en það er í fullri sátt við heimamenn. Við fórum ítarlega yfir þetta með þeim þarna í september og að mínu mati er æskilegt að við göngum frá þessu máli sem fyrst þannig að sjóðurinn geti tekið til starfa og úthlutað fé til rannsókna á þessu svæði. Það er auðvitað alveg ómetanlegt starf sem bræðurnir á Kvískerjum hafa unnið við náttúrufarsrannsóknir á svæðinu á síðustu áratugum og alveg ljóst að rannsóknarsjóður yrði mikil lyftistöng gagnvart því að viðhalda þessum rannsóknum til framtíðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er mikilvægt að ljúka þessu máli hið fyrsta og það er mikilvægt að ljúka því í fullri sátt og sérstaklega fullri sátt við heimamenn. En það er rétt að aðstæður hafa breyst í sveitarfélaginu. Það var alltaf meiningin að bæði ríkið og sveitarfélagið rækju þetta rannsóknarsetur þannig að með Nýheimum og þeim rannsóknum og Jöklasetri sem komið er upp á Höfn í Hornafirði hafa forsendur sannarlega breyst og eins er mikið gistirými á svæðinu. En í mínum huga skiptir mestu máli að ná sáttum í þessu máli. Rannsóknarsetrið og fræðasetrið hafði sannarlega vakið væntingar hjá mörgum og það var afleitt að svo lengi skyldi dragast að afgreiða þetta mál. Það á sérstaklega við um ábúendur Kvískerja, þ.e. að vekja upp slíkar hugmyndir og væntingar og ljúka svo ekki málinu. Ég styð því og hvet hæstv. ráðherra í vinnu hennar til að ganga sem fyrst frá þessu máli. Þar sem þessi ákvörðun hefur verið tekin í samráði við ábúendur þá er mikilvægt að rausnarlega verði staðið að rannsóknum á svæðinu t.d. hvað varðar framlög til rannsóknanna. Hér voru nefndar 24 millj. sem eftir standa af því fé sem búið var að úthluta til rannsóknarsetursins. Eins er mikilvægt að myndarlega verði staðið að kynningu á þeim rannsóknum svo að þær nýtist svæðinu til framdráttar og verði sú upplyfting sem menn binda vonir við. 
             Herra forseti. Mig langar til að segja eina setningu enn. Okkur ber öllum að þakka starf þeirra Kvískerjasystkina og ég vona að við getum heiðrað lífsstarf þeirra með veglegu framlagi til rannsókna og fræðastarfa.

Virðulegur forseti. Ég heyri að hv. þm. Þuríður Backman ber fullt skynbragð á þá nýju stöðu sem hér er komin upp og ég vil taka undir að brýnt er að mál þróist áfram í þessum farvegi. Varðandi það að ná fram sátt þá mega menn ekki skilja málið þannig að einhverjar gífurlegum deilur hafi staðið, alls ekki. Það hafa ekki verið deilur um málið en það hefur dregist. Því er mikilvægt að við klárum það núna þannig að heimamenn séu sáttir, þeir séu ánægðir. Við munum því vinna áfram að því með því að ganga frá stofnsamþykktum með heimamönnum að þessum sjóði og væntanlega þarf að taka hér ákvarðanir um að færa þetta fé úr þeim farvegi að hafa verið vistað sem fé til byggingar þannig að það verði vistað sem fé í rannsóknarsjóð og fært yfir í hann. Því að það þarf að taka ákvarðanir gagnvart því og síðan er hægt að hefja úthlutanir til náttúrufarsrannsókna og hugsanlega menningarrannsókna á svæðinu. Ég tel að mál séu að skipast þannig að við séum að sjá fyrir endann á þessu langa ferli. Þó það hafi breyst verulega á síðustu metrunum þá held ég að hér sé um mun skynsamlegri aðferð að ræða en þá að byggja þarna upp stóra rannsóknarstöð sem yrði í samkeppni við aðra heimamenn um gistirými og að það færi gífurlegt fjármagn í að byggja hús á svæðinu sem jafnvel er ekki þörf fyrir vegna þess hvernig mál hafa skipast í sveitarfélaginu Höfn í Hornafirði. Ég er því mjög ánægð með það þó að við séum að breyta hérna á síðustu metrunum.

Herra forseti. Fyrirspurn mín hljóðar svo: Hefur verið unnið að því fyrir hönd dómsmálaráðuneytisins að útgáfa atvinnu- og dvalarleyfa útlendinga verði á einni hendi eins og m.a. var bent á í nefndaráliti allsherjarnefndar á síðasta þingi? Þarna kemur einmitt ástæða fyrirspurnar minnar fram. Í nál. meiri hluta allshn. á síðasta þingi og á þinginu þar áður líka, sem sagt á 126. og 127. löggjafarþingi, benti meiri hluti allshn. á, með leyfi forseta: ,,Loks telur meiri hlutinn rétt að sett verði heildstæð löggjöf um öll málefni er varða dvalar- og atvinnuréttindi útlendinga og þau látin heyra undir eitt og sama ráðuneyti. Bendir meiri hlutinn á að hagræði af slíku er augljóst fyrir útlendinga, atvinnurekendur, sveitarfélög og stofnanir.`` Þetta var sagt á 126. þingi og í fyrra var sama orðalag notað. Ég vil sérstaklega geta þess að þrátt fyrir að meiri og minni hluti allshn. hafi skilað meirihluta- og minnihluta\-álitum þá var engu að síður samstaða um þetta atriði því að allshn. benti einmitt á þetta atriði, þ.e. að það væri til hagræðis fyrir útlendinga og ekki síður fyrir atvinnurekendur og í raun samfélagið allt að setja þetta allt á einn stað og hefur allshn. sem sagt gert það á þessum tveimur löggjafarþingum. Þess vegna er ég að spyrja hvort unnið hafi verið að því af hálfu dómsmrn. að setja útgáfu atvinnu- og dvalarleyfa á eina hendi og ég kem til með að spyrja hæstv. félmrh. líka þessarar sömu spurningar því að að mínu mati gengur ekki að þetta heyri undir tvö ráðuneyti eða réttara sagt að það að þetta heyri undir tvö ráðuneyti verði til þess að ekki sé hægt að einhenda sér í þá hagræðingu sem það hefur í för með sér að hafa þetta á einni hendi. Persónuleg skoðun mín á því hvar þetta eigi að vera er einfaldlega sú að þetta eigi að fara undir Útlendingastofnun, þ.e. Útlendingaeftirlitið í dag en Útlendingasofnun um áramót, þar sem þeir hafa m.a. eftirlit með landamærum. Þeir hafa mikil tengsl út af Schengen. Síðan kom það fram á þingi lögfræðingafélagsins í Svartsengi ekki alls fyrir löngu að útgáfa dvalarleyfa er að aukast meðan atvinnuleyfum fjölgar ekki eins hratt, ef þeim fjölgar yfir höfuð eitthvað. Það er greinilega meiri þungi á útgáfu leyfanna hjá Útlendingaeftirlitinu en hjá Vinnumálastofnun og ég tel einboðið að þetta ætti að fara undir Útlendingastofnun. Ég tel afskaplega mikilvægt, og ég undirstrika það, að samvinna milli þessara tveggja stofnana, Vinnumálastofnunar og Útlendingaeftirlitsins, hefur verið með eindæmum góð. En þetta hvílir náttúrlega allt saman á þeim einstaklingum sem þar eru til staðar og eru að vinna sín verk.

Herra forseti. Síðan nýju útlendingalögin voru samþykkt á Alþingi í vor hefur verið unnið að undirbúningi gildistöku þeirra, sem er um næstu áramót. Vinna að gerð mjög ítarlegrar og margbrotinnar reglugerðar er vel á veg komin og sömuleiðis hefur verið unnið að lausn húsnæðismála Útlendingastofnunar og er hún nú fundin, en við gildistöku laganna fjölgar starfsmönnum við útlendingamálin um tvo og ekki er rými fyrir þá í núverandi húsnæði Útlendingaeftirlitsins. Þessi tvo verkefni hafa haft forgang og því er ekki hafið það verkefni sem fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda fjallar um. Þá hefur einnig verið hugað að fyrirkomulagi íslenskukennslu fyrir útlendinga, en þátttaka í íslenskunámskeiði verður nú skilyrði svokallaðs búsetuleyfis. Meginverkefni Útlendingastofnunar verður að fjalla um mál er varða dvalarleyfi erlends fólks sem hér dvelur við margvísleg störf í atvinnulífinu og skylduliðs þess, en móttaka hælisleitenda er einnig mjög vaxandi viðfangsefni. Fjöldi þeirra hefur tvöfaldast á þessu ári og eru þeir nú komnir á annað hundrað. Horfur eru á að þeim fjölgi enn á næsta ári og er þá miðað við þróunina hér á landi og í löndunum í kringum okkur. Afgreiðsla atvinnuleyfa er eins og kunnugt er í höndum Vinnumálastofnunar en náið samráð og góð samvinna er í dag milli hennar og Útlendingaeftirlitsins eins og hv. fyrirspyrjandi minntist á áðan. Yfirfærsla á því verkefni yrði allflókið viðfangsefni sem kallar á samráð við aðila vinnumarkaðarins og samkomulag tveggja ráðuneyta. Hefur enn ekki gefist kostur á að hefja viðræður um sameiginlega útgáfu á dvalar- og atvinnuleyfum en hugsanlega mætti finna fleiri en eina lausn á henni. Ég hyggst taka málið upp við hæstv. félmrh. á næstunni. Ég get tekið undir það með hv. fyrirspyrjanda um leið og ég þakka henni fyrirspurnina að beint liggur við að Útlendingastofnun veiti bæði dvalarleyfi og atvinnuleyfi. Það mundi einfalda allt afgreiðsluferlið og létta umsækjendum lífið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. kærlega fyrir þetta greinargóða svar. Ég átta mig á því að mjög mikið verk og vinnu þarf að leggja í þá miklu reglugerð sem fylgir lögum um útlendinga sem taka gildi um næstu áramót. En ég ítreka að á gestir á fundum allshn. kölluðu ítrekað, ár eftir ár, á að þetta yrði gert, þ.e. að þetta yrði fært á eina hendi, ekki bara, eins og ég segi, fyrirtækjunum og þeirra samtökum til hagsbóta heldur ekki síður útlendingum sem sækja um atvinnu- og dvalarleyfi. Með þessari fyrirspurn má kannski segja að sem þingmaður sé ég að gæta ákveðins eftirlitshlutverks gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held að það sé gott að löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið skiptist á upplýsingum og skoðunum og fyrir mitt leyti er ég afar ánægð með svarið sem ég fékk frá frá hæstv. dómsmrh. og skil afar vel að það þarf að forgangsraða í þessu eins og öðru. Ég tek heils hugar undir með ráðherra að leggja þarf mikla og vandaða vinnu í þá reglugerð sem kemur til með að byggja á lögum um útlendinga. Hún þarf að vera mjög vönduð. Engu að síður heyri ég á ráðherra að hún ætlar að taka þetta upp við hæstv. félmrh. og er það vel.

Herra forseti. Samkvæmt 1. gr. tollalaga eru aðaltollhafnir skilgreindar sem staðir þar sem för í utanlandsferðum eiga að fá fyrstu og síðustu afgreiðslu hér á landi og hvers konar tollmeðferð vöru má fara fram. Í lögunum eru taldar upp og skilgreindar hverjar eru aðaltollhafnir. Með breytingum sem urðu á tollalögum á Alþingi sl. vor var Grundartangahöfn lögfest sem aðaltollhöfn. Grundartangahöfn er ein umsvifamesta vöruflutningahöfn landsins og í höfninni ferma og afferma fyrst og fremst millilandaskip, hátt í 200 á ári. Flutningar um höfnina tengjast járnblendiverksmiðjunni og Norðuráli en með uppbyggingu þessara fyrirtækja undanfarin ár hafa umsvif við höfnina aukist mjög mikið. Þrátt fyrir þessu miklu umsvif í Grundartangahöfn hefur aðeins einn lögreglumaður sýslumannsembættisins í Borgarnesi haft með höndum tollafgreiðslu í höfninni. Samkvæmt upplýsingum mínum hefur þessi lögreglumaður haft þetta sem aðalstarf í um eða yfir tíu ár. Á þeim tíma hefur ekki verið tollvörður við starfið og sýslumannsembættið í Borgarnesi hefur ekki fengið sérstakar fjárheimildir til verkefnisins. Þá hafa ekki verið veittar fjárheimildir til að koma upp nauðsynlegum búnaði á hafnarsvæðinu fyrir lögreglumanninn sem sinnir þessu verkefni. Augljóst er að umsvif tollgæslu eru allt of lítil miðað við umfang hafnarinnar sem býður upp á hættu á ólöglegum innflutningi. Mesta hættan í því sambandi er ólöglegur innflutningur eiturlyfja. Þrátt fyrir að stjórnvöld hafi stórhert almennt tolleftirlit með það að markmiði að koma í veg fyrir ólöglegan innflutning eiturlyfja á það sama ekki við í Grundartangahöfn. Sveitarstjórnarmenn, hafnaryfirvöld og aðrir aðilar hafa ítrekað komið á framfæri áhyggjum sínum af þessu máli. Hefur það m.a. komið fram í ályktunum bæjarstjórnar Borgarbyggðar og Akraneskaupstaðar þar sem skorað var á stjórnvöld að tryggja fjármagn til að halda uppi nauðsynlegri tollgæslu í Grundartangahöfn. Ég tek undir með þessum aðilum og tel þetta mál afar brýnt. Í framhaldi af því sem áður er sagt og því að Grundartangahöfn er nú orðin aðaltollhöfn samkvæmt tollalögum, spyr ég hæstv. dómsmrh. hvort uppi séu áform um að efla tollgæslu í Grundartangahöfn.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og ábendingar hans í því sambandi. Störf tollvarðar í Borgarnesi eru fólgin í tollafgreiðslu skipa sem koma að Grundartanga og í Olíustöðina í Hvalfirði ásamt eftirliti með öllum skipum og áhöfnum þeirra, bæði vegna Schengen-samningsins og tolleftirlits. Einnig hefur tollvörður með höndum skoðun allra gáma sem um Grundartangahöfn fara en þeir voru 3.500 talsins árið 2001. Einn lögreglumaður í Borgarnesi hefur farið með tollvörsluna á Grundartanga og það hefur verið hans aðalstarf, ásamt eftirliti með tollvörugeymslu í Borgarnesi og vínframleiðslu á staðnum. Honum til aðstoðar á Grundartanga koma svo eftir þörfum aðrir lögreglumenn frá Borgarnesi og einnig starfsmenn tollstjórans í Reykjavík eftir atvikum. Tollvarslan hefur aðstöðu í skrifstofubyggingu Járnblendifélagsins. Skipakomum hefur fjölgað á Grundartanga á síðustu árum. Þangað komu 151 skip á árinu 1997, 178 skip árið 1998 og 200 skip árið 2001. Það sem af er þessu ári hafa 124 skip verið tollskoðuð á Grundartanga og í Olíustöðinni í Hvalfirði sem bendir reyndar til þess að nokkur fækkun verði á skipakomum þetta árið. Formleg ráðning viðkomandi einstaklings í stöðu tollvarðar hefur verið til athugunar um nokkurt skeið sem mundi þýða fjölgun lögreglumanna í Borgarnesi um einn. Ekki hefur orðið af því enn þá en það sem nú þrýstir á þessa breytingu er að fyrirtækið sem sér um uppskipun og útskipun fyrir verksmiðjurnar á Grundartanga er að gera skipulagsbreytingar hjá sér og taka upp vaktafyrirkomulag. Það hefur í för með sér að frá 1. febrúar nk. verða skip afgreidd þegar þau koma að landi en ekki aðeins á dagvinnutíma eins og verið hefur. Þetta mun koma til með að valda kostnaðarauka í tollgæslu vegna aukinnar yfirvinnu, eða fjölgun tollvarða og verður að bregðast við því. Upplýsingar um þessa breytingu eru raunar nýkomnar til ráðuneytisins. Því liggur ekki fyrir hvernig verður við þessu brugðist en m.a. hefur verið haft samband við tollstjórann í Reykjavík um hugsanlega samvinnu í tollgæslu á þessu svæði. Ekki liggur þó fyrir niðurstaða um það. Almennt má svara fyrirspurninni á þann veg að efla þurfi tollgæsluna á Grundartanga og að í það stefnir að svo verði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svarið. Ég er ánægður að heyra að hæstv. ráðherra er sammála mér um að efla þurfi tollgæslu þarna. Ég veit að það er áhugi fyrir því og treysti á að svo verði. Þetta mál snýst náttúrlega annars vegar um að koma tollgæslunni í eðlilegt horf og skapa tollgæslumönnum eðlilega starfsaðstöðu. Það þýðir auknar fjárheimildir eins og fram kom. Eins þarf að veita eðlilega þjónustu þeim aðilum sem hafa umsvif í höfninni, skipafélögin og fleiri. Hins vegar snýst málið um að tollgæslan hafi nægt eftirlit til að koma í veg fyrir ólöglegan innflutning á varningi. Þá er ég fyrst og fremst að tala um eiturlyfin, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni. Áherslur í tollgæslu mega ekki vera lakari í Grundartangahöfn en almennt gerist. Herra forseti. Ég vil bara enda á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég er ánægður að heyra áhuga hennar á því að bæta þarna úr eins og við erum sammála um.

Herra forseti. Í kjarasamningum sem gerðir voru við opinbera starfsmenn árið 1997 var farin ný slóð dreifstýrðra launaákvarðana sem viðbót við miðstýrða kjarasamninga. Þetta var gert í þeim tilgangi að hægt væri að umbuna starfsmönnum í launum samkvæmt óskilgreindum ákvörðunum forstöðumanna stofnana. Verkalýðshreyfingin skrifaði hikandi undir samningana en sá dreifstýrðar launaákvarðanir sem leið til að stækka launapottinn þrátt fyrir að þær gætu falið í sér mismunun. Sérstaklega voru þær stéttir sem að stórum hluta eru skipaðar konum uggandi, sem sést best á þeirri yfirlýsingu sem fylgdi kjarasamningum m.a. hjúkrunarfræðinga, meinatækna, félagsráðgjafa og fleiri kvennastétta. Yfirlýsingin hljóðar svo: ,,Það er yfirlýst stefna ríkis og Reykjavíkurborgar að jafna þann launamun karla og kvenna sem ekki er hægt að útskýra nema á grundvelli kyns. Með nýju launakerfi gefst tækifæri til að vinna að þeim markmiðum. Með það í huga munu fjármálaráðherra og Reykjavíkurborg láta á samningstímabilinu gera úttekt á áhrifum nýs launakerfis á launamun karla og kvenna sem starfa samkvæmt nýju launakerfi.`` Í skjóli þessarar yfirlýsingar voru kjarasamningar undirritaðir án fyrirvara og í fullvissu þess að áhrif þeirra yrðu könnuð. Það er skemmst frá því að segja að þessi úttekt hefur ekki farið fram þrátt fyrir margar vísbendingar um það að dreifstýrt launakerfi hafi bitnað á launajafnrétti kynjanna. Þessar vísbendingar koma skýrast fram í könnun um samanburð á launum karla og kvenna hjá Reykjavíkurborg 2001, unninni af Félagsvísindastofnun fyrir Reykjavíkurborg. Þar eru raktar ástæður þess að ekki hefur náðst betri árangur í launajafnrétti en raun ber vitni. Eru helst nefnd til sögunnar kjaraatriði sem ákveðin eru á vinnustöðum, svo sem ákvarðanir um yfirvinnu og akstursgreiðslur, þ.e. dreifstýrðar ákvarðanir. Svo virðist sem óttinn við áhrif hins nýja launakerfis hafi átt við rök að styðjast eins og reynsla annarra þjóða hefði reyndar getað kennt okkur. Af því sem á undan er rakið sést að með dreifstýringu launa þrífst misrétti sem með einhverjum meðölum verður að vinna á. Útgangspunktur þeirrar vinnu hlýtur að vera úttekt á hinu nýja launakerfi með tilliti til launamunar kynjanna. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: 1. Hvers vegna hefur yfirlýsingum í kjarasamningum opinberra starfsmanna við ríki og Reykjavíkurborg frá 1997 um úttekt á áhrifum nýs launakerfis á launamun karla og kvenna ekki verið fylgt eftir? 2. Hvenær verður hafist handa við að greina áhrifin og hvernig verður það gert?

Herra forseti. Það er rétt sem hv. fyrirspyrjandi gat um, að í yfirlýsingum í kjarasamningum 1997 var gefið fyrirheit um að láta fara fram úttekt á þeim áhrifum sem nýtt launakerfi og mismunandi áherslur og meira sjálfstæði stofnana kynni að hafa á launamun karla og kvenna. Það er líka rétt að því miður hefur ríkinu ekki tekist sem skyldi að fylgja þessari yfirlýsingu eftir. Skýringin á því er sú að sú flokkun starfa sem fyrir hendi er hjá ríkinu er ekki viðunandi að þessu leyti og gefur ekki nægar upplýsingar til að sá aðili sem beðinn var um að taka þetta verk að sér, þ.e. Félagsvísindastofnun Háskólans, teldi sig hafa forsendur til þess þannig að fullnægjandi væri. Það hefur komið í ljós að eftir að kjarasamningarnir árið 1997 voru samþykktir þá féllu út ýmis starfsheiti. Hugmyndin var að taka upp nýja starfaflokkun á grundvelli hins svokallaða íslenska starfaflokkunarkerfis, ÍSTARF 95. Þetta hefur ekki, eins og ég segi, náð fram að ganga en nú hefur Hagstofa Íslands ráðið sér starfsmann sem þekkir vel til starfaflokkunar. Sá starfsmaður hefur nýlega hafið störf að mér skilst og langtímaverkefni viðkomandi starfsmanns verður m.a. að endurskoða starfaflokkunarkerfið í samræmi við þá endurskoðun sem farið hefur fram í þeim efnum í Evrópu. Vandinn við okkar starfaflokkunarkerfi og þann vísi að því sem til hefur verið er sá að gæðin eru ekki nógu mikil og mismunandi milli stofnana. Það sem helst ræður því að rangt er flokkað er að menntun viðkomandi starfsmanns ræður flokkuninni jafnvel þó að viðkomandi starfi ekki við sérmenntun sína. Þegar búið er að skrá viðkomandi starfsmann í tiltekinn starfaflokk er því ekki breytt samkvæmt viðkomandi kerfi þó viðkomandi skipti um starf hjá ríkinu og fari jafnvel í gerólíkt starf. Þannig hefur það verið ýmsum vandkvæðum bundið að framfylgja þessari yfirlýsingu. Ég tel eigi að síður rétt að reyna að ljúka þessu verkefni þó að þetta hafi kannski ekki verið áherslumál í þeim kjarasamningum sem gerðir voru árið 2000 með sama hætti og árið 1997. Það er jafnframt ljóst að Reykjavíkurborg er komin lengra í þessum málum en ríkið og hefur náð að flokka störf sín betur í samræmi við ÍSTARF 95 að því er mér er tjáð. Hér er ákveðið verk að vinna sem þingmaðurinn bendir á og ég vænti þess að við getum náð að ljúka því á okkar vettvangi þegar búið verður að skapa þann grunn sem nauðsynlegur er fyrir starfaflokkunina. Ég vona að þingmaðurinn sætti sig við þessi svör þó að líklega sé hún ekki ánægð með innihaldið.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og að vakin sé athygli á þessu máli. Þetta er jafnréttismál. Þetta á við um stöðu kynjanna á vinnumarkaði í dag þar sem horfið var frá miðstýrðum samningum og yfir í dreifstýrða launasamninga og þar sem samningarnir eru bundnir við einstaklinga þá eru ýmsar vísbendingar sem gefa það til kynna að launamunur hafi á mörgum sviðum frekar aukist. Eins má benda á að þetta fyrirkomulag hefur á mörgum vinnustöðum valdið tortryggni meðal samstarfsmanna sem vinna við sömu störf, vita ekki og mega ekki vita hvað nánasti samstarfsmaður hefur í laun og geta raunar ekki með nokkurri vissu vitað hvort um launamun sé að ræða á einum og sama vinnustaðnum fyrir sömu vinnu og það fari jafnvel eftir því hvort viðkomandi er karl eða kona.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið og einnig ber að þakka fyrir það framlag ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum sem breytingar á fæðingarorlofi eru svo sannarlega. Hins vegar er það alvarlegt mál þegar róttækar breytingar á launakerfi hins opinbera gera það að verkum það að hægir á ferlinu til jafnréttis. En sú virðist einmitt vera raunin með því launakerfi sem nú er við lýði. Konur eru orðnar langeygar eftir því að standa jafnfætis körlum og launajöfnuður er algjör forsenda fyrir því að kvenfrelsi náist á vinnumarkaði og á heimilum sem er vonandi markmið okkar allra. Tæknileg atriði og starfaflokkun innan stjórnkerfisins má ekki verða jafnréttinu fjötur um fót. Ég vil því ítreka við hæstv. fjmrh. nauðsyn þess að hefjast þegar handa við úttekt á áhrifum nýja launakerfisins á laun karla og kvenna svo hægt verði að gera sér grein fyrir vandanum. Þá getum við hafist handa við að leysa vandamálið og vera skrefi nær því að koma á jafnrétti í raun.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda ágætar ábendingar í síðari ræðunni. Ég vil kannski ekki taka undir það sem fram kom í fyrri ræðu fyrirspyrjanda að gefa mætti sér það fyrir fram að hið dreifstýrða launakerfi hefði sjálfkrafa í för með sér meiri launamun milli karla og kvenna. En hugmyndin var auðvitað sú að fylgjast með því hvort það gerðist, fylgjast með því hvort þetta nýja kerfi hefði slíkar neikvæðar afleiðingar í för með sér, því hugmyndin var auðvitað ekki sú þegar farið var inn á þær brautir árið 1997 að fela forstöðumönnum stofnana meiri trúnað og meiri ábyrgð í þessum efnum. Ég tel reyndar að almennt séð hafi okkur miðað nokkuð vel að því er varðar að draga úr launamun kynjanna hjá ríkinu. Auðvitað er það hárrétt hjá þingmanninum að hin nýja fæðingarorlofslöggjöf sem hér var samþykkt fyrir tveimur árum og er smám saman að koma til framkvæmda er verulegt innlegg í þau mál. Ég tel að þar hafi verið á ferðinni eitthvert stærsta skref sem stigið hefur verið í jafnréttismálum á Íslandi, því það mun draga úr því að vinnuveitendur veigri sér við því að ráða konur til starfa, sem við þekkjum að hefur verið vandamál.