Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel mig ekki komast hjá því að taka til máls um þingsköp að gefnu tilefni. Í dag er reglulegur fundardagur í Sþ. og sú venja hefur verið viðhöfð að þriðjudagar væru m. a. notaðir til að svara fsp. Í þingskapalögum, 32. gr., eru skýr ákvæði um hvernig fara eigi með þær fsp. sem lagðar eru fram og hafa verið samþ. á hv. þingi. Þannig stendur á, að ég á þrjár fsp. hér sem ekki hefur fengist svar við. Í eitt skipti gat ég ekki verið viðstaddur vegna veikinda minna, en í fjögur skipti var hæstv. sjútvrh. fjarverandi í embættiserindum, geri ég ráð fyrir, og gat því ekki verið hér til að svara þeim tveim fsp. sem liggja fyrir til hans. Þriðja fsp. mín er hins vegar til hæstv. dómsmrh., sem hefur ekki enn þá gefist tími til að svara, og má vera að það sé eðlilegt vegna veikinda minna umræddan dag. En auk þess ber að hafa í huga að fjöldi mála liggur enn óræddur í Sþ. Það er ljóst og var auðvitað ljóst í síðustu viku, að það er útilokað að ljúka þingi í dag og þm. eiga því kröfu á að eðlilegu þinghaldi sé fram haldið meðan þing stendur. Þess vegna tel ég að við eigum kröfu á að um þau mál, sem eru annaðhvort hálfrædd eða órædd í Sþ., og þ. á m. fsp. sem á að vera búið að svara, sé haldinn sérstakur fundur í Sþ. Ég óska því eftir því við hæstv. forseta Nd. að hann komi þessari ósk minni áleiðis til forseta Sþ. og þeirra annarra sem virðast ráða öllu um vinnubrögð á hv. Alþ. þessa dagana.



Ég vil aðeins taka það fram, að miklar umr. fara nú fram um þinghaldið og það mun verða gefið hlé til þingflokksfunda að loknum umr. utan dagskrár, þar sem þingflokkar munu ræða sérstakt erindi hæstv. ríkisstj. það varðandi. Ég bendi á að fundir hafa verið haldnir í Sþ., m. a. í gærdag, tveir fundir meira að segja þannig að forsetar hafa kappkostað að greiða fyrir málum. Forsetar hafa sem mest að vinna þessa dagana og vilja gjarnan liðka fyrir að mál nái fram. Sagt hefur verið að erfitt sé að þjóna tveimur herrum, en hjá okkur forsetum færist skörin upp í bekkinn þegar þeir eru orðnir 57. Gengið er til dagskrár, en ég mun koma á framfæri þessari málaleitan hv. 1. landsk. þm. hið fyrsta.



Herra forseti. Við í fjh.- og viðskn. lögðum á það hina mestu áherslu fyrir helgina að skila nál. í þessu máli og hefðum þá út af fyrir sig þurft lengri tíma til að vinna í máli þessu, en við skiluðum nál. eigi að síður til þess að þetta mál mætti ná fram að ganga áður en þingi lýkur. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að þetta mál geti gengið hið fyrsta til Ed., því að um mál þetta er, að mínu mati, góð samstaða og ætti ekki að vera eitt af þeim málum sem væru nokkurn veginn í kyrrstöðu í Nd. Á nál. á þskj. 558 stendur m. a. að í n. hafi komið fram sjónarmið um að nauðsynlegt væri að greiða olíustyrk vegna atvinnuhúsnæðis og ýmissa opinberra bygginga annarra en skólahúsnæðis og heimavista, sbr. 7. gr. Þar sem fjármagn til þessara mála hefur verið ákveðið samkv, fjárlögum gerir n. ekki tillögu um þetta, þar sem slíkt framlag kæmi til lækkunar öðrum styrkjum. Ég sé hins vegar að hv. þm. Sverrir Hermannsson og Matthías Á. Mathiesen, sem undirrituðu nál. með fyrirvara, hafa flutt brtt, um þetta efni á þskj. 563 og skal ég ekki ræða þetta mál frekar, en þeir munu væntanlega gera grein fyrir þeirri brtt. Þá kom fram brtt. á þskj. 550 frá hv. þm. Sigurgeiri Bóassyni, þar sem hann leggur til að það verði sett ákvæði í lögin um hvenær styrkurinn skuli í síðasta lagi greiddur. Eftir því sem ég hafði tækifæri til reyndi ég að kanna þetta mál. Ég vil aðeins segja það, að við álítum ekki rétt að festa slíkt í lög að svo komnu máli, en nauðsynlegt er að setja um það ákvæði í reglugerð til að tryggja að ekki verði dráttur á að styrkurinn sé greiddur móttakanda. Hér er fyrst og fremst um að ræða að viðkomandi sveitarfélög hafa ekki skilað styrknum til móttakenda, enda kom fram, að fjmrn. greiðir styrkinn reglulega, samkv. upplýsingum frá því. Ég vil undirstrika það, að ef veruleg brögð eru að því að styrkur þessi sé ekki greiddur innan ákveðinna tímamarka er nauðsynlegt að setja um það ákvæði í reglugerð. Það hlýtur að vera mun eðlilegra að slík atriði séu ákveðin í reglugerð. Vænti ég þess, að hv. þm. Sigurgeir Bóasson geti fallist á þann gang mála. En n. tekur undir þetta sjónarmið. Athyglin beindist fyrst og fremst að ákvæðum 15. gr. frv., en þar segir: „Til að tryggja að innlendir orkugjafar séu samkeppnishæfir við olíukyndingu er heimilt að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk.“ Nú vil ég taka skýrt fram, að það voru allir á einu máli um að olíustyrkurinn væri tiltölulega lágur og þyrfti að vera mun hærri til að jafna þann mikla aðstöðumun sem er í landinu. Hitt er svo annað mál, sem ekki verður fram hjá gengið, að með því að borga olíuna niður getur það komið upp í ákveðnum tilfellum að slíkt dragi úr vilja manna og áhuga á að nýta innlenda orkugjafa. Það er ekki tilgangur þessa frv., þvert á móti. Þess vegna vildum við reyna að gera hvað við gátum á þessum stutta tíma til að skilgreina með einhverjum hætti 15. gr. Ég vil í því sambandi vísa til nál., en þar kemur fram m. a.: „Greininni er ætlað að tryggja að ekki dragi úr áhuga við nýtingu hagkvæmra innlendra orkugjafa vegna styrks til húshitunar með olíu. N. þykir nauðsynlegt að settar verði reglur um framlög til varmaveitna, sem eru „þjóðhagslega hagkvæmar“,“ - það má náttúrlega alltaf deila um hvernig skilja beri þetta hugtak, „þjóðhagslega hagkvæmt“, sem mikið er notað þessa dagana - „en eru fyrst í stað ekki samkeppnisfærar við húshitun með olíu að frádregnum olíustyrk. N. telur að hér verði eingöngu um undantekningartilvik um takmarkaðan tíma að ræða. Til viðmiðunar í þessu sambandi vill n. taka fram eftirfarandi: Greiða má tímabundið framlag til varmaveitna, sem starfa á vegum opinberra aðila og hafa samþykktar gjaldskrár, sem fela í sér hærra orkuverð en nemur húshitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk, en lægra en nemur olíuhitunarkostnaði. Framlagið miðist við það, að hjá varmaveitum, þar sem hitunarkostnaður fer fram úr 90%. af hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk, er heimilt að greiða viðkomandi varmaveitu sem nemur 90% af þeim mun sem þannig myndast. Framlagið má þó ekki vera hærra en sem nemur þeim olíustyrk., er fallið hefði til íbúa þeirra húsa sem tengd eru slíkum veitum. Framlaginu skal fyrst og fremst varið til að lækka stofnkostnað viðkomandi veitu. Matið á gjaldskrám og samanburður við olíuverð skal miðast við samræmdar reglur sem iðnrn. setur um viðmiðunarhúsnæði, dreifingu stofnkostnaðar, fjármagnskostnað, ákvörðun heimæðagjalds sem hlutfalls af stofnkostnaði og annarra atriða er máli skipta.“ Einnig kom það fram í n. og n. varð um það sammála að óska eftir því, að Alþ. verði gerð grein fyrir framkvæmd laganna fyrir þinglok 1981. Það, sem hér skiptir meginmáli, er að við samræmdar reglur sé miðað þannig að varmaveiturnar séu afskrifaðar með sambærilegum hætti, að viðmiðunarhúsnæði sem við er miðað í þessum samanburði, sé hið sama o. s. frv. Í þessu sambandi vil ég einnig vekja athygli á brtt. frá hv. þm. Eggert Haukdal, sem er um ákvæði til bráðabirgða. Í þeim tilvikum, sem hitunarkostnaður með raforku reynist hærri en hitunarkostnaður með olíu að frádregnum olíustyrk, skal ríkisstj. heimilað að jafna þennan mismun með sérstökum styrk. Hér er vissulega um sambærilegt vandamál að ræða, þ. e. að það getur komið upp í vissum tilvikum að hitunarkostnaður með rafmagni sé meiri en með olíu. Það getur líka komið upp að hitun frá varmaveitu sé kostnaðarsamari en olíuhitun að frádregnum olíustyrk, vegna þess að olíustyrkurinn er miðaður við fjölskyldustærð og miðaður við sérhvern einstakling. Þá fer það vissulega eftir því, hvað viðkomandi einstaklingur býr í stóru húsnæði. En hinu skulu menn ekki heldur gleyma, að upphitun með rafmagni og fjarvarmaveitu er einnig í mörgum tilfellum ódýrari eftir samsetningu fjölskyldu og húsnæðisstærð. Ég held að það sé öllum ljóst að við getum ekki farið út á þá braut að greiða upphitunarstyrk til einstaklinga fyrir innlenda orkugjafa og þá í hlutfalli við fjölskyldustærð, húsnæði og annað þess háttar. Hér hlýtur fyrst og fremst að vera um gjaldskrármál að ræða. Ég vil taka fram í sambandi við Rafmagnsveitur ríkisins, að þær miða gjaldskrá sína við að raforkuverð til húshitunar sé ekki hærra en með olíuverð að frádregnum olíustyrk. En þá er það höfuðatriði hvaða viðmiðunarhúsnæði þeir hafa. Þeir miða við ársmeðaltal, en í skýrslu frá Framkvæmdastofnun ríkisins um íbúðarhúsnæði á Íslandi 1975 kemur fram að hitað íbúðarhúsnæði sé að meðaltali á landinu 96.7 rúmmetrar á íbúa. Þetta er það sem Rafmagnsveiturnar miða við. Fram kemur í frv. að húshitunarkostnaður með rafmagni sé fyrir þetta húsnæði 99% af húshitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Það er því ljóst, að sé um minna húsnæði að ræða og marga í fjölskyldu breytist þetta. Það getur því vissulega komið upp að upphitunarkostnaður með rafmagni sé meiri en með olíu að frádregnum olíustyrk. Hef ég í því sambandi fengið upplýsingar, m. a. frá hv. þm. Eggert Haukdal sem hefur látið reikna það út, og eru þessar upplýsingar allar réttar, eftir því sem ég hef best komist eftir. Hér er vissulega um vandamál að ræða sem verður að taka á og verður að glíma við, en ég held að það verði best gert í gjaldskrám Rafmagnsveitna ríkisins. Þá er það út af fyrir sig ákvörðunaratriði Alþingis á hverjum tíma, hvað það vill leggja stórt framlag til Rafmagnsveitna ríkisins, m. a. vegna félagslegra framkvæmda, en Rafmagnsveitur ríkisins fá ákveðið framlag á fjárlögum til þess. Ef hægt væri að hækka það framlag væri vissulega hægt að lækka gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vil einnig geta þess að það er heimild í 7. gr. frv., - og hefur hún verið notuð, því allar heimildir, sem inn koma í lög, eru til þess gerðar að þær séu notaðar, - í 7. gr. er heimild til að styrkja rafveitur að því marki sem þær nota olíu sem orkugjafa til framleiðslu rafmagns til hitunar íbúða á sölusvæði sínu, en nokkuð er um að Rafmagnsveitur ríkisins þurfi að nota olíu til að framleiða rafmagn til hitunar íbúða. Er þetta mjög þungur baggi á Rafmagnsveitunum og sá baggi hefur engan veginn verið bættur þeim að fullu í sambandi við þann rekstur. Í þessu frv. eru því fullar heimildir til að greiða Rafmagnsveitunum meira fé, sé það fyrir hendi. En við, sem störfuðum í n., treystum okkur ekki til að leggja það til að rýra þá upphæð sem hér er búið að ákveða í sambandi við olíustyrk. Ef verulegt fjármagn yrði veitt til ýmissa annarra þátta en hér er gert ráð fyrir hlýtur það að hafa þau áhrif að olíustyrkurinn fyrir hvern einstakling komi til með að lækka. En hins vegar er okkur alveg ljóst það vandamál sem hér er á ferðinni varðandi samanburð við innlenda orkugjafa. Við fengum aftur á móti mjög lítinn tíma til að vinna að þeim málum og gátum ekki gert okkur eins glögga grein fyrir þeim og við vildum hafa gert. Þess vegna settum við í nál. okkar að við óskuðum eftir því, að við fengjum skýrslu og grg. um framkvæmd þessara laga fyrri þinglok 1981, einmitt til þess að geta endurmetið ýmsar heimildir sem eru í þessum lögum. Þessi lög eru mjög í heimildarformi og við töldum nauðsynlegt að fá tækifæri til þess í samvinnu við þau rn., sem um þetta mál fjalla, að skoða þær heimildir að nýju og endurmeta stöðu þessara mála. Herra forseti. Ég skal ekki hafa lengra mál varðandi þetta nál. Hér er um mikið réttlætismál að ræða. Þeir, sem búa við þær aðstæður að kynda hús sín með olíu, eru mjög illa settir miðað við marga aðra. Í þessum samanburði öllum mega menn ekki láta hann villa sér svo sýn að jafnvel komi til umræðu að draga úr olíustyrknum. Það vill n. leggja ríka áherslu á. Ég vil einnig taka það fram í sambandi við þennan samanburð, að reiknað er með að það þurfi 13 lítra á ári til að kynda hvern rúmmetra húss. Ég held að sú áætlun sé í mjög mörgum tilfellum of lág. 400 rúmmetra hús mundi samkv. því nota 5200 lítra af olíu á ári, en á mörgum stöðum á landinu er notað meira. Þess vegna er allur samanburður í þessu efni alls ekki einhlítur og menn mega ekki líta of fast á þær tölur sem koma út úr þessum samanburði, því að hann er miðaður við ákveðnar forsendur. Einnig má geta þess, að stofnkostnaður í sambandi við hinar ýmsu tegundir af upphitun er mismunandi eftir því, hvort er notað vatnskerfi, þilofnar, blástur eða annað slíkt. Slík atriði eru ekki tekin með í þessum samanburði. Ég ítreka að n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim hætti sem fram kemur í nál. Við getum ekki samkv. því mælt með því, að breytingar verði gerðar á frv. Við mælum með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Hins vegar tökum við mjög sterklega undir þau sjónarmið, sem koma fram í brtt., og erum að mörgu leyti samþykkir þeim sjónarmiðum. Þó er okkur ljóst að fjármagn þarf til að uppfylla ýmsar óskir sem eru hér til viðbótar. Þrír nm., hv. þm. Karvel Pálmason, Sverrir Hermannsson og Matthías Á. Mathiesen, undirrita nál. með fyrirvara, en fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. þm. Albert Guðmundsson.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur þæft þetta mál alllengi, en ekki vegna þess að nm. hafi greint á í grundvallaratriðum. Aðilar eru sammála um að bæta þurfi úr í þessum efnum, að hið opinbera og samfélagið þurfi að hlaupa undir bagga og létta hina miklu byrði sem það er mýmörgum heimilum í landinu að kynda hús sín með olíu eins og verðlagi hennar er nú háttað. Það kom fram í umræðum um skattlagningu vegna þessa gjalds, að allir stjórnmálaflokkar voru í þessu efni sammála. Hins vegar greindi menn mjög á um skattheimtuaðferðina og einnig með hvaða hætti lagt var á, þar sem mönnum sýndist seilst lengra en efni stæðu til, og svo er raunar enn enda þótt horfið væri frá hálfu prósenti í sambandi við hækkun söluskatts. Því er það, að þó að brtt. okkar feli í sér einhverja hækkun á olíustyrkjum er það ætlan okkar að grípa megi til þess sem umfram verður í innheimtu þessa 1.5 söluskattsstigs, enda verður upphæðin áreiðanlega hærri en útreikningar og áætlanir segja til um, þar sem alveg er ljóst að allar verðlagsforsendur, sem gengið hefur verið út frá hingað til í sambandi við fjáröflun ríkissjóðs, eru rangar svo munar miklum fjárhæðum. Ég vil skjóta því einnig inn í, að brtt. þær, sem ég stend hér að, eru alveg sérstaklega fluttar til að styðja við bakið á hæstv. viðskrh. Við erum gamlir og nánir vinir. Mér sýnist að hann hafi orðið undir allharkalega í samningu þessa frv. til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar og hafi þar iðnrn. náð undirtökunum. Ég er með annað frv. í höndum sem fjórir djúphyggjumenn fluttu fyrr á þinginu um þetta efni. Hæstv. viðskrh. er þar einn, en hinir eru Þorv. Garðar Kristjánsson, hv. 4. þm. Vestf., Stefán Jónsson, hv. 4. þm. Norðurl. e., og Eiður Guðnason, hv. 5. þm. Vesturl. - allt saman afrendir menn og gjörkunnugir í þessum efnum, ekki síst hv. 4. þm. Vestf., en viðskrh. ber náttúrlega höfuð og herðar yfir þá vegna stöðu sinnar. Það er ekki síst þess vegna sem ég beitti mér fyrir því, að þessar till. eru fluttar, að mér leist mjög vel á fyrri till., sem fluttar voru í frv. á þskj. 112. En þetta mál velktist alllengi fyrir n., og það er vegna þess að mjög óljóst er um hvernig framkvæmd kunni að verða á þessum lögum. Fyrir því er það, að flestar greinarnar eru í heimildarformi. Raunar er það svo, að ég hef verið þeirrar skoðunar að nauðsyn bæri til þess, þar sem erfitt væri að njörva þetta alveg niður, að menn hefðu nokkuð rúmt um hendur í framkvæmdinni. En til þess að Alþ. yrði gerð grein fyrir framkvæmd laganna og eins og segir í nál. á þskj. 558: fyrir árslok 1981. Menn töldu ekki að haldbær reynsla hefði fengist fyrr. Þá geta menn af reynslunni dæmt um hvernig til hefur tekist. Það er rétt, eins og fram kom í ræðu hv. 3. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, að við vorum mjög vokins yfir 15. gr. Og þrátt fyrir það, sem segir í nál. okkar og haft er til viðmiðunar, má segja að nokkuð sé rennt blint í þennan sjó. En eins og ég segi: Við álitum að reynslan verði að skera mjög úr um hvernig skynsamlegast á þessu verður haldið. Þær brtt., sem ég og hv. 1. þm. Reykn. flytjum, eru þær að inn í frv. bætist ný grein, sem yrði 5. gr., um að í fyrsta lagi verði olíustyrkir greiddir þeim sem nota olíu til upphitunar atvinnuhúsnæðis. Vissulega er það rétt, að kannske er neyðin sárust hjá einstaklingum víða um land, en þó er það svo, að kynding atvinnuhúsnæðis er svo þungbær mörgum, sér í lagi í smærri atvinnurekstri, að kynni að orsaka stöðvun, eða a. m. k. heldur mörgum fyrirtækjum við stöðvun vegna þessa gífurlega aukna kostnaðar. Þá er í öðru lagi lagt til að olíustyrkir verði greiddir skólum og öðrum menningarstofnunum, sjúkrahúsum og öðrum heilbrigðisstofnunum og dvalarheimilum fyrir aldraða og unga. - Þarna er kveðið skýrt á í þessari grein, en ekki eins og segir í núv. 7. gr. um þá heimild sem þar er að finna. Við teljum ástæðu til að þetta sé í gadda slegið. Það er frá því að segja varðandi heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús, að ákaflega misjafnlega er að verki staðið, þar sem heilsugæslustöðvar eru til að mynda reknar í sambandi við sjúkrahús er sæmilega vel fyrir þessu séð af hálfu hins opinbera, en aftur á móti eiga sveitarfélög, sem annast rekstur heilsugæslustöðva, meira undir högg að sækja. Því þykir ástæða til að ákveða þetta í lögunum. Í þriðja lagi er lagt til að þeim verði greiddir olíustyrkir sem ekki eiga kost á raforku frá samveitu og verða að leysa raforkuþörf sína með rekstri dísilstöðva. Um þetta eru mýmörg dæmi og sanngjörn tillaga. En af því að ég get ekki gefið mér tíma til að lesa grg. með frv. hæstv. viðskrh. um niðurgreiðslu olíu til upphitunar húsa, vil ég benda hv. þdm. alveg sérstaklega á þetta merkilega og vandaða frv. og þá grg. sem því fylgir, því að þar má lesa nákvæmlega hinn harðmúraða rökstuðning sem fyrir því frv. er og þessar mínar brtt. og hv. 1. þm. Reykn. eru alveg sniðnar eftir. Ég þykist vita að hæstv. viðskrh. muni, ef hann blandar sér í umræðurnar, fagna mjög þessari ábendingu minni. En mér er mjög umhendis þótt það væri, eins og ég segi, ástæða til að ég læsi upp þessa ítarlegu og greinargóðu greinargerð. 4. liður 1. brtt. okkar er um að hitaveitum, sem nota olíu sem orkugjafa, og rafveitum, sem nota olíu til framleiðslu rafmagns og upphitunar húsa, verði greiddir olíustyrkir. Allar þessar brtt. skýra sig sjálfar, en menn geta svo gengið úr skugga um eðli þeirra og sanngirni með því sérstaklega að kynna sér áðurnefnda grg. Síðan segir enn að í reglugerð skuli kveða á um með hverjum hætti skuli ákveða upphæð styrkja samkv. þessari grein. Skal þá við það miðað að olía verði í hverju tilfelli greidd niður sem mest að sama hundraðshluta og nemur meðalniðurgreiðslum samkv. 4. gr. Ég legg áherslu á það, að enda þótt þarna þurfi að verja meira fé til niðurgreiðslu olíu en samkvæmt þeirri aðferð, sem frv. býður, má það ekki verða til þess að skerða niðurgreiðslu olíu til heimilanna sem kynda með þessari orku. Eins og ég sagði verður ærið afgangs fram yfir það sem áætlað hefur verið vegna innheimtu söluskattsins. Fyrir því að hér hefur verið lagt til að ný grein bætist inn í er 7. gr. í núv. frv. óþörf, enda lagt til að hún falli niður. Þá er brtt. við 16. gr. þess eðlis, að iðnrh. setji með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. Ástæðan fyrir þessari tillögugerð er afar augljós. Við flm. teljum hið mesta óráð að tvö rn. véli um þetta mál, það eigi að vera í höndum eins rn. Nógu erfiðlega ganga framkvæmdirnar fyrir sig oft og tíðum þótt aðeins eitt rn. hafi með það að gera, en það þurfi ekki að sækja undir embættismenn í mörgum rn., eins og í þessu falli tveimur, án þess kannske að ástæða sé til. En ósjálfrátt hlýtur manni í svona dæmi að fljúga í hug heilræði Ólafs þá um það að þeim mun verr reynist heimskra manna ráð sem þau koma fleiri saman.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 550 hef ég leyft mér að flytja brtt. við 4. gr. frv. Till. er á þá leið, að við 1. mgr. 4. gr. bætist eftirfarandi setning: „og skulu greiðslur fara fram í síðasta lagi 10. dag hvers ársfjórðungs.“ Hér er sem sagt lagt til að það verði lögfest, hvenær greiða skuli út olíustyrki. Ástæðan fyrir þessari till, er í fyrsta lagi sú augljósa staðreynd, að í 40–50% verðbólgu er nauðsynlegt að hafa um það ótvíræð ákvæði hvenær greiðslur fara fram. Þetta þekkjum við öll hér, eins og ákvæði um dráttarvexti af gjaldföllnum, en ógreiddum sköttum bera með sér. Í annan stað vil ég nefna að hér er um eftirágreiddan ársfjórðungslegan olíustyrk að ræða, sem þýðir að þær krónur, sem húsráðendur fá útborgaðar í olíustyrk, eru verðminni en þær krónur sem þeir greiða olíuna með, en yfirleitt eru olíuúttektir gjaldfallnar 15.–20. næsta mánaðar eftir úttektarmánuð. Þetta fyrirkomulag gerir það auðvitað enn brýnna að um það séu ótvíræð ákvæði hvenær styrkurinn er greiddur. Síðast en ekki síst vil ég nefna það fyrirkomulag, að húsráðendur fá þennan styrk ekki greiddan beint frá ríkissjóði, heldur greiðir ríkissjóður sveitarfélögum styrkinn og þau síðan húsráðendum. Fyrir húsráðendur er þetta fyrirkomulag óheppilegt því að reynslan sýnir að það getur dregist einn til tvo mánuði eftir að ársfjórðungnum lýkur að styrkurinn sé greiddur út. Reyndar hefur engin heildarathugun verið gerð á þessu, en ég kannaði á þrem þéttbýlisstöðum á Vestfjörðum hvernig þessum greiðslum hefur verið háttað undanfarið. Þá kemur í ljós að greiðslur á olíustyrk fyrir síðasta ársfjórðung 1979 hófust á einum staðnum 15. febr., á öðrum 1. mars og hinum þriðja 15. mars. Greiðslur fyrir 1. ársfjórðung 1980 hófust á einum staðnum 15. maí, en á hinum tveim stöðunum er ekki byrjað að greiða styrkinn enn þá. Þetta ástand sýnir auðvitað, að fyrirkomulagið er algjörlega óviðunandi, og sýnir, að brýnt er að um það séu ótvíræð ákvæði hvenær styrkurinn er greiddur. Ástæður fyrir þessum mikla greiðsludrætti eru eflaust margar, en aðallega kemur hér þrennt til. Í fyrsta lagi getur dregist að sveitarfélögin hvert fyrir sig sendi rn. nauðsynlegar upplýsingar um fjölda olíustyrkja í hverjum ársfjórðungi. Í öðru lagi getur ríkissjóður dregið að senda greiðslur til sveitarfélaganna. Og í þriðja lagi geta sveitarfélögin dregið útborgun eftir að þau hafa fengið greiðslur frá ríkissjóði. Ég ætla ekki að dæma um hver sé aðalskýringin á þessu, en útkoman er óeðlilegur dráttur vegna þess að það vantar ótvíræð ákvæði um hvenær húsráðendur eiga að fá þennan styrk útborgaðan. Eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson tók fram.þegar hann mælti fyrir áliti fjh.- og viðskn., hefur n. tekið þessa brtt. til athugunar og vit ég færa henni þakkir fyrir það. Eins og fram kom í máli hv. þm. er n. jákvæð gagnvart efni till., en telur hins vegar réttara að sett verði um þetta reglugerðarákvæði. Hér er um formsatriði að ræða sem ég get í sjálfu sér fallist a, en aðalatriðið er að húsráðendur á olíuhitunarsvæðunum fái þennan styrk greiddan án óeðlilegs dráttar. Í trausti þess, að um þetta verði sett skýr reglugerðarákvæði, mun ég draga þessa till. til baka.



Herra forseti. Áður en ég kem að þeirri brtt. sem ég hef lagt fram í þessu máli, sem hér er til umræðu, vildi ég segja örfá orð um orkuverðið í landinu, en eitt af brýnustu hagsmunamálum landsmanna er að það verði jafnað. Það getur ekki gengið að stór hluti landsmanna verði að greiða raforku allt að helmingi hærra verði en þeir sem við bestan kost búa í þessum efnum. Á 7. áratugnum stefndi í 25% ójöfnuð í raforkuverði. Þá var lagt 13% verðjöfnunargjald sem notað var til að minnka þennan mismun. Á 8. áratugnum, verðbólguáratugnum, hefur þessi þróun stöðugt orðið óhagstæðari með hverju ári sem liður. Því veldur að ríkisstj. til margra ára hafa ekki tekið á þessu máli. Fyrir löngu hefði átt að vera búið að afmarka svokallaðar félagslegar framkvæmdir í orkudreifingarmálum og að ríkið, eigandi Rafmagnsveitna ríkisins, greiddi þær sérstaklega af almannafé í stað þess að notendur hafa þurft að greiða hin óhagstæðu verðtryggðu lán jafnóðum í hinu háa orkuverði. Á síðasta ári var svo verðjöfnunargjald á rafmagni hækkað úr 13 í 19%. En eins og þetta var vafalaust rétt leið á 7. áratugnum, þegar mismununin var minni og verðbólgan hóflegri en síðar, þá sjá allir að sú leið er nú komin til enda, þar sem með henni hækkar raforkuverð mest þar sem það var hæst fyrir. Eina leiðin í þessu máli er að eigandi Rafmagnsveitna ríkisins komi þarna til móts, að fé í þessu skyni verði veitt á fjárlögum úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Á fjárlögum í fyrra var í fyrsta sinn veitt smáfjárveiting inn í þetta stóra dæmi og öðru sinni á fjárlögum þessa árs. En þarna hefur því miður verið allt of skammt gengið hvað upphæð snertir, þótt virðingarvert sé. Því var það á öndverðu þessu þingi, að ég lagði fram frv. þar sem reynt var að taka á þessu máli. Þar lagði ég til að tekjur Byggðasjóðs yrðu auknar og hann veitti fjármagn til jöfnunar á rafmagnsverði í landinn. Að sjálfsögðu má deila um hvort sú leið var sú rétta að féð færi í gegnum Byggðasjóð, enda var mér það út af fyrir sig ekkert kappsmál. Aðalatriðið er að fá menn til að viðurkenna þetta vandamál og leysa það með því að veita fé úr sameiginlegum sjóði landsmanna, annars ve~;ar til að leiðrétta strax óréttlætið og hins vegar til að gera rekstrargrundvöll Rafmagnsveitna ríkisins eðlilegan. Því miður snerust umr. um frv. hér á Alþ. meira um formsatriði en vandann sjálfan. En á þessu stórmáli verður að taka við næstu fjárlagagerð. Hér er ekki aðeins um að ræða erfiðleika notenda er búa við miklu hærra rafmagnsverð til heimilisnotkunar, heldur býr og atvinnureksturinn á þessum stöðum við óviðunandi aðstæður að þessu leyti. Verði hér ekki spyrnt við fótum og lagfært stefnir í alvarlega byggðaröskun, því að fólkið leitar þangað sem ódýrast er að lifa. Þetta, sem ég hef hér rifjað upp, vildi ég sagt hafa áður en ég kem að því máli sem hér er til umr. Við undirbúning þess kom ég því á framfæri, að rafhitun mundi verða dýrari en olíuhitun í vissum tilfellum, þegar tekið væri tillit til hins breytta olíustyrks. Þessi skoðun mín fékk ekki undirtektir. Því var það, að ég beitti mér fyrir því að gerð var sérfræðileg könnun á þessu. Var hún gerð af verkfræðistofunni Fjarhitun h/f. Könnunin sýnir einmitt að þessi skoðun mín hafði við rök að styðjast. Þar kemur fram að rafmagnshitun verður mun dýrari en olíuhitun þar sem stór fjölskylda býr tiltölulega þröngt. Sem dæmi má nefna að hjón með fimm börn, sem búa í fjögurra til fimm herbergja íbúð, 120 m2 eða 350 m3 að stærð, verða að greiða 55% meira fyrir rafmagnshitun en fyrir olíuhitun þegar hinn hækkaði olíustyrkur er kominn til framkvæmda. Annað dæmi er að hjón með tvö börn, sem búa í tveggja herbergja íbúð 65m2 og 200 m3 að stærð, verða að greiða 115% meira fyrir rafmagnshitun en olíuhitun. Dæmið snýst við þar sem fáir búa í stórum íbúðum. Með þessu frv. er verið að jafna húshitunarkostnað í landinu. Það væri því hrópleg mistök ef jöfnunin næði ekki til þeirra er minnst mega sín. Ég hef alveg nýverið fengið þessa skýrslu í hendur og hefur því ekki unnist tími til að fá Þjóðhagsstofnun til að reikna stærð vandans. Því hef ég valið þá leið að flytja svo hljóðandi brtt. við frv., að aftan við 17. gr. bætist svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: .,Í þeim tilvikum, sem upphitunarkostnaður með raforku reynist hærri en hitunarkostnaður með olíu að frádregnum olíustyrk, er ríkisstj. heimilað að jafna þennan mismun með sérstökum styrk.“ Ég vonast til að hv. þm. fallist á þessi sjónarmið og samþykki brtt. og hæstv, ríkisstj. noti þessa heimild þannig að komið sé móts við það ranglæti sem frv. óbreytt mundi leiða af sér. Við umr. núna hefur komið fram, að hv. n. vill ekki taka undir till. mína, en tekur þó undir þau sjónarmið sem í henni felast. Hér er um heimild að ræða, og komi það í ljós við athugun að útreikningar þeir sem brtt. byggir á, reynist ekki réttir verður þessi heimild að sjálfsögðu í samræmi við það sem kom fram hjá frsm. minni hl., að það gæti komið meira fjármagn út úr þeim tekjustofni, sem lögfestur var til þessara hluta, en búist var við, og m. a. með það í huga vonast ég til að hv. þm. skoði þetta mál, veiti ríkisstj. þessa heimild og sjái þannig um að samþykkt þessa frv. leiði ekki til ójöfnunar í vissum tilfellum, eins og ég hef lýst áður.



Herra forseti. Ég þakka hv. fjh-. og viðskn. fyrir meðferð þessa máls og fagna því, að það hefur orðið um það eining í n., þó að þarna sé um að ræða stuðning við málið með fyrirvara út af einstökum atriðum sem ég kem örlítið að hér á eftir: Það er rétt hjá hæstv. forseta, hv. þm. Sverri Hermannssyni, að ég var flm. að frv. til l. um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson var 1. flm. að hér í vetur. Það er að mörgu leyti gott frv. að mínu mati. En það er einn galli á því frv., eins og ég gat um þegar ég var að tala í umr. um málið í Ed. Gallinn var sá, að það var ekki gert ráð fyrir neinni fjáröflun í frv. sjálfu, þó vitað væri að á fjárlögum frá því í fyrra væri ekki um að ræða nema eitthvað um 2000 mill j. kr. í þessu skyni. Frv. sem við fluttum gerði ráð fyrir miklu, miklu meiri útgjöldum en sem því nam. Frv. var því að sumu leyti stefnuyfirlýsing, vegna þess að það vantaði í raun og veru það sem við átti að éta í því sambandi, þ. e. nauðsynlega fjármögnun, svo að hægt væri að fjármagna frv. Þetta frv. sem hér er til umr., um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar, felur í sér nokkra stefnubreytingu frá því sem áður hefur verið, annað fyrirkomulag á olíustyrkjum og nokkrar viðbætur varðandi orkusparnað og um nýtingu innlendra orkugjafa, Öll þessi ákvæði eru til mikilla bóta frá því sem áður hefur verið. Þetta er nýtt kerfi, og þó að gerðar hafi verið áætlanir um hvað það muni kosta, ef svo mætti að orði komast, í framkvæmdinni vita menn það ekki með vissu. Ég heyrði það á hæstv. forseta, hv. þm. Sverri Hermannssyni, að hann dró í efa að það fjármagn, sem er til reiðu á fjárlögum, samtals 4500 millj. kr., mundi nægja til að greiða þá styrki sem gert er ráð fyrir samkv. frv. Ég skal ekki um það segja, það kann vel að vera, en þær áætlanir, sem fyrir liggja voru gerðar í Þjóðhagsstofnun og iðnrn. og ég vona að þær muni í öllum aðalatriðum standast. En um það verður ekki sagt með neinni vissu. Eins og kom fram hjá frsm. fjh.- og viðskn., hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, þá er það rétt, að olíustyrkurinn mætti gjarnan vera hærri ef tekið er einvörðungu tillit til þess að menn búi við sæmilegt réttlæti í þessum málum. En á hitt ber að líta, að stefna frv. er í raun og veru einnig, til viðbótar jöfnuninni, fólgin í því að hvetja menn til að nýta innlenda orkugjafa til upphitunar. Þess vegna er það að menn vilja ekki fara of langt út í að greiða niður kostnaðinn. Þá er hætta á því að menn vilji ekki nota innlenda orkugjafa og það seinki framkvæmdum í sambandi við hagnýtingu þeirra. Það eru þrjár brtt. sem liggja fyrir og hefur verið gerð grein fyrir, frá hv. þm. Eggert Haukdal, hv. þm. Sverri Hermannssyni og Matthíasi Á. Mathiesen og hv. þm. Sigurgeir Bóassyni. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá frsm. fjh.- og viðskn. um að þessi atriði verði könnuð nánar, og er reiðubúinn til að taka þátt í því að þau verði öll könnuð fyrir haustið þannig að það liggi fyrir nánari upplýsingar um þau, ekki síst varðandi kostnaðinn. Þessar till. fela í sér kostnaðarauka, nema till. hv. þm. Sigurgeirs Bóassonar sem fjallar um fyrirkomulag á greiðslu styrksins. Ég er nærri viss um, að ef auka á útgjöld, eins og gert er ráð fyrir ef heimildir verða notaðar samkv. þessum till., og gjaldskyldu samkv. till. hv. þm. Sverris Hermannssonar og Matthíasar Á. Mathiesen, þá er hætt við að það gangi út yfir olíustyrkinn að öðru leyti, og menn hafi ekki nægilegt fjármagn á þessu ári til að standa við ákvæði frv. um greiðslu olíustyrks. Þessar till. eru í sjálfu sér þannig, að það er ákaflega erfitt að vera á móti þeim sem slíkum. En auðvitað verður að líta á þær í samhengi við málið allt og sérstaklega með tilliti til þess, hvaða fjármuni menn hafa á milli handa á þessu ári. Ég vil sem sé endurtaka það, að ég er reiðubúinn til að taka þátt í því að láta kanna þessi mál betur fyrir haustið. Það er þá færi á því að taka þau upp á þingi næsta vetur með tilliti til þeirrar niðurstöðu sem fæst úr könnuninni.



Herra forseti. Ég vil, þótt það komi ekki þessu máli við, mælast til þess við hæstv. forseta að hann beini tilmælum til þdm. um að ganga þannig um hurðir á salarkynnum okkar að skella þeim ekki þannig að áheyrendum á þingpöllum bregði svo í brún að maður stórsjái á andlitum þeirra. Virðast hurðaskellir vera í öfugu hlutfalli við líkamsstærð hv. þm., því að hv. þm. Guðrún Helgadóttir skellir þannig hurðum að ljósakrónur hristast, en hins vegar gengur flokksbróðir hennar, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, manna stilltast um dyr í húsinu. Mér þykir dálítið skrýtið að heyra það hjá hæstv. viðskrh., að honum þykir einn mesti gallinn á því frv., sem hann var meðflm. að með Þorv. Garðari Kristjánssyni, að í því hafi ekki verið tekið fram hvernig ætti að standa undir þeim kostnaði sem í frv. fólst. Nú fæ ég ekki séð að það sé ýkja mikill munur á þessu ríkisstjórnarfrv., sem við erum að ræða hér, og hinu frv. Það er ósköp kurteislega og hógværlega komist út úr þessu vandamáli í frv. ríkisstj., sem við ræðum, í 2. gr. frv., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Kostnaður við framkvæmd laga þessara greiðist úr ríkissjóði“. Ég sé ekki að hugverk ríkisstj. nái mikið fram yfir það sem unnið var af Þorv. Garðari Kristjánssyni og öðrum hans meðflm. En um það mál ætlaði ég ekki að ræða hér, við höfum átt okkar deilur um hvernig fjár skyldi aflað til að standa undir þessari nauðsynlegu löggjöf. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Sverris Hermannssonar, 4. þm. Austurl., að það voru allir flokkar sammála um að þetta vandamál þyrfti að leysa. Okkur greindi að vísu á um hvernig ætti að afla fjármuna til að standa undir þessum mikla kostnaði, en það var alveg sama hvaðan þm. komu og úr hvaða kjördæmum þeir komu, hvort það var hér úr þéttbýli höfuðborgarsvæðisins eða annars staðar frá, þeir voru sammála um að vandamálið yrði að leysa. Því ber að fagáa að þetta mál skuli vera komið það langt að við sjáum loks fyrir enda á afgreiðslu þess. Erindi mitt í ræðustól er að ræða þær brtt. sem koma fram á þskj. 563. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa ánægju minni yfir því, að þessar till. skuli fluttar, og tel að það sé nauðsynlegt að samþykkja sumar þeirra vegna þess að í þeim er um réttlætismál að ræða. Í 1. tölul. 1. till. þeirra félaga, hv. þm. Sverris Hermannssonar og Matthíasar Á. Mathiesens, er t. d. talað um að olíustyrkir skuli enn fremur greiðast til þeirra aðila sem hita upp atvinnuhúsnæði sitt. Ég fæ ekki séð annað en nauðsynlegt sé fyrir hv. alþm. að samþykkja þessa brtt., hafandi í huga þá löggjöf sem við erum nýbúnir að samþykkja hér á hv. Alþ. um aðbúnað og hollustuhætti á vinnustöðum. Ég held að við getum vel látið þetta atriði falla undir þau lög, að það sé nauðsynlegt, sérstaklega á hinum minni vinnustöðum sem kannske eiga hvað erfiðast í því fjárhagslega að hita upp húsakynni sín. Meginerindi mitt er að tala um tölulið nr. 2, sem fjallar um að olíustyrkur skuli jafnframt greiðast til skóla og annarra menningarstofnana, sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana og dvalarheimila fyrir aldraða og unga. Það er kannske það síðasta sem ég vil vekja sérstaka athygli á á meðal ykkar, hv. þm. Það er nefnilega þannig, að það hefur verið unnið mikið starf víðs vegar um land á undanförnum árum til að skapa aðstöðu utan þéttbýlissvæðanna fyrir bæði unga og aldraða til að njóta sumarvistar í sveitum landsins. Það hefur jafnvel verið komið upp dýru húsnæði til þess að hægt væri að gera þetta, - húsnæði sem ekki er skólahús og fellur því ekki undir ákvæði lagafrv. eins og það liggur fyrir. Ég hef átt nokkurn þátt í því að vinna að slíkum málum, og ég veit það af eigin raun, að svo er komið að þessi starfsemi er að stöðvast vegna olíukostnaðarins sem fylgir upphitun þessara húsa. Ég tel þess vegna, að það sé sanngjarnt og rétt að samþykkja þessa brtt., og bendi sérstaklega á þetta atriði í því sambandi. Það eru margir aðilar sem hafa lagt bæði vinnu og fjármuni fram til þess að af þessu geti orðið. Ég bendi bæði á sveitarstjórnir, á Rauðakross Íslands og önnur menningar- og mannúðarsamtök sem að slíkum málum hafa unnið, en hafa raunar sum þegar gefist upp á starfseminni vegna þessa aukna kostnaðar sem hefur komið upp á síðustu árum vegna hækkunar olíuverðsins. En þeir, sem þó enn reyna að standa í þessu starfi, munu kannske halda því áfram ef þessi brtt. verður samþ., og því treysti ég því að hv. þm. samþykki hana. Ég vil svo að lokum lýsa stuðningi mínum við síðustu brtt. á þskj. 563, sem er þess efnis, að það verði iðnrh. sem setji með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. Ég tek undir þau orð hv. frsm. með þessum till., að það virðist alger óþarfi að láta framkvæmd laganna vera í höndum þriggja rn. og tveggja ráðh. Fyrri hluti, eða I. og II. kafli laganna, virðist eiga að vera undir stjórn hæstv. viðskrh. Þetta er í sjálfu sér ekki annað en skrifstofuvinna sem má vinna í hvaða rn. sem er. En mér sýnist að III. kafli laganna og sá IV. líka séu kannske þeir kaflar, sem koma til með að hafa hvað mest að segja í framtíðinni í sambandi við orkusparnað. Og mér hefur sýnst það, og það má hver eiga það sem hann á, að núv. hæstv. iðnrh. hafi lagt sérstaka áherslu á það sem frá greinir í III. kafla lagafrv. Ég tel eðlilegt, eins og reyndar frv. gerir ráð fyrir, að hann hafi með það mál að gera áfram. Ég tel þá jafnframt eðlilegt að hann hafi með að gera aðra þætti þessarar löggjafar þegar hún hefur verið samþ. hér á hv. þingi.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Eins og fram hefur komið hefur fjh.- og viðskn. haft frv. til athugunar allnokkurn tíma og fengið til viðræðna ýmsa aðila og þá væntanlega í þeim tilgangi að geta myndað sér skynsamlega skoðun um afstöðu til frv. Hér er í veigamiklum atriðum um breytingu að ræða frá þeim lögum sem hingað til hafa gilt um jöfnun húshitunarkostnaðar og er frv. þetta nýmæli í ýmsum tilvikum, svo að segja má að hér séu ekki farnar troðnar slóðir. Mér þykir ekki ósennilegt og raunar líklegt að hv. alþm. komist að þeirri niðurstöðu þegar fram líða stundir, að nauðsynlegt reynist að lagfæra eitt og annað í frv., ein eða önnur ákvæði þess, en jafnframt er það samt von mín að menn sjái sér fært að samþykkja frv. í meginatriðum nú fyrir þinglokin þar sem nauðsynlegt er að sett séu ný lög um þetta efni, að flestra dómi hygg ég, þannig að greiðsla olíustyrks geti hafist á eðlilegan hátt samkv. frv. Ég ætla að gera örfáar greinar frv. að umræðuefni, svo ljóst megi verða hver afstaða mín er, og er hugsanlegt að það verði að einhverju hlustað á það, sem ég segi hérna, og tekið tillit til þess þegar reglugerðir verða settar samkv. frv., ef að lögum verður. 4, gr. fjallar um hvernig fjöldi styrkja skuli reiknast og þykir mér það hafa færst til betri vegar frá því sem verið hefur. Hygg ég að svo muni fleirum þykja. 6. gr. kveður á um að þeir einir njóti olíustyrks sem ekki eiga kost á öðrum hitagjöfum á styrktímabilinu. Eins segir að viðkomandi orkuveita skuli skera úr um hvort húseign eigi kost á öðrum orkugjafa en olíu. Á ýmsan hátt þykir mér hér óljóst til orða tekið, enda e. t. v. ekki eðlilegt að í lögunum séu hin einstöku atriði skilgreind, heldur mun vera ætlast til þess að reglugerðir skilgreini lögin nánar. En hér virðist þörf á ítarlegri reglugerð sem svari því m. a. hvers hlutverk það sé að tilkynna þegar húseign á kost á öðrum orkugjafa til upphitunar en olíu. Er það orkuveitan, sem á að tilkynna það, eða er það sveitatfélagið, sem á að tilkynna það, eða einhver annar, þegar einhver orkuveita er tilbúin að selja hitaorku til ákveðinnar húseignar? Hér finnst mér að kæmi til greina að ákveða í reglugerð einhvern aðlögunartíma, þannig að skyndileg tilkynning um að nú geti eitthvert hús fengið aðra orku, eitthvert hús sem hefur verið kynt upp með olíu, komi ekki eigandanum í opna skjöldu og geri hann óhæfari fjárhagslega til að leggja í þann kostnað sem breyting á hitunaraðferð hefur í för með sér ef olíustyrkur ætti að falla niður um leið og tilkynning berst. Mér dettur í hug að aðlögunartími gæti verið einn, tveir eða þrír mánuðir kannske, þannig að létt sé undir með húseigendum við það að breyta úr olíukyndingu í aðra upphitunaraðferð, enda er þá ríkið endanlega laust við olíustyrk til þessara húseigna. Þetta fyndist mér vert að athuga þegar reglugerð verður samin. Í 8. gr. er kveðið á um að sveitarfélag annist greiðslu olíustyrkja. Það lá hér fyrir brtt. frá hv. þm. Sigurgeir Bóassyni um nánari ákvæði þessu viðkomandi, sem hann hefur nú dregið til baka. En við vitum að nokkur brögð munu hafa verið að því, að sveitarstjórnir hafa dregið úr hófi að greiða út olíustyrki. Munu þeir, sem að sveitarstjórnarmálum hafa unnið, skilja þá tilhneigingu sveitarfélaga. Það eru oft rýrir sjóðir þar og hefur þótt gott að grípa til þessa fjár. En ég vísa til þess, sem Sigurgeir Bóasson sagði um þetta efni áðan, og ég hygg að það sé eðlilegur vinnumáti að einhver ákvæði komi um það í reglugerð að ekki verði um óhæfilegan greiðsludrátt að ræða hjá sveitarfélögunum. En það er 15. gr. frv. sem er í eðli sínu mjög mikilvæg þó að hún sé að sama skapi mjög óljós. Þar segir, að til að tryggja að innlendir orkugjafar séu samkeppnishæfir við olíukyndingu sé heimilt að veita varmaveitum framlag til að jafna þann mun sem orkuverð þeirra er metið hærra en sem nemur hitunarkostnaði með olíu að frádregnum olíustyrk. Þetta er býsna merkilegt plagg, þetta frv. hérna. Lítum á bls. 13. Á fskj. III er fróðlegt að líta á töfluna um áætlaðan hitunarkostnað hjá hinum ýmsu hitaveitum og fjarvarmaveitum, áætlun um upphitunarkostnað með rafmagni og með olíu o. s. frv. Hér er kyndingu með olíu að frádregnum olíustyrk sett viðmiðunarhlutfallið 100. Við lestur töflunnar kemur í ljós að tvær hitaveitur á landinu eru með hærri hlutfallstölu en olíukynding. Það er 115 og 102. Tvær eru með hlutfallstöluna yfir 80, þ. e. 88 og 81. Taflan segir okkur að nánast sé jafndýrt að hita upp með rafmagni frá RARIK og Orkubúi Vestfjarða og að hita upp með olíu. Hún sýnir okkur einnig að tvær hitaveitur selja orku sína hærra verði en upphitun með olíu kostar að frádregnum olíustyrk, þ. e. hitaveiturnar á Suðureyri við Súgandafjörð og á Blönduósi. Aðrar tvær eru þá lítið eitt fyrir neðan olíukyndinguna. Mér er kunnugt um að önnur þessara hitaveitna, þ. e. hitaveitan á Siglufirði, hefur þegar sótt um 34% hækkun á gjaldskrá og ef hún fengi þá hækkun, sem talið er algerlega nauðsynlegt ef á að gefa fyrirtækinu einhverja fjárhagslega möguleika, væri hún orðin töluvert dýrari en upphitun með olíu að frádregnum olíustyrk. 15. gr. virðist sem sagt eiga að tryggja að í þeim einstöku tilfellum sem varmaveitur, sem nota innlendan orkugjafa, verði óhagstæðari en olíukynding verði þær aðstoðaðar á einhvern hátt til að standast verðsamkeppni við olíukyndingu. Hljóta allir að vera sammála um að sú stefna sér rétt og að óeðlilegt sé að innflutta orkan sé með niðurgreiðslu gerð ódýrari en sú innlenda. Allar aðgerðir í þessu efni þurfa að miða í þá átt að það fyrirkomulag, sem á verður komið með þessum lögum, verði hvetjandi svo að fólk sé viljugt til að leggja út kostnað við breytingar yfir í innlenda orkunotkun, vegna þess að innlenda orkan sé hagkvæmari fjárhagslega en sú innflutta. Ég vitnaði áðan í fskj. á bls. 13, þar sem áætlaður hitunarkostnaður húsa í hinum ýmsu stöðum er borinn saman. Ég hef í sjálfu sér ekki ástæðu til að vefengja þær tölur sem þar eru, en mig grunar þó að við samningu fskj. hafi ekki verið gætt svo sem skyldi fulls samræmis við reikningsskil hinna ýmsu hitaveitna, þannig að þær tölur, sem miðað er við, séu fyllilega sambærilegar. Það munar t. d. miklu þegar afskrift er ákveðin, hver endingartími hinna ýmsu mannvirkja og tækja er áætlaður eða hversu hratt hinar ýmsu hitaveitur ætla að greiða niður skuldir. Þessir þættir geta haft afgerandi áhrif á ákvörðun gjaldskrár. Mér virðist því að við mat stjórnvalda á því, hvaða innlendir orkugjafar séu samkeppnishæfir við olíu á hverjum stað, þurfi að samræma reikningsskil hinna ýmsu varmaveitna áður en ákvörðun er tekin um aðgerðir samkv. 15. gr. frv. Þá vil ég leyfa mér til viðbótar að benda á tölur úr ívitnuðu fskj. IV. á bls. 13. Þar er áætlaður hitunarkostnaður 400 rúmmetra íbúðar 537 þús. kr. á ári, þegar frá hefur verið dreginn olíustyrkur, og þá er miðað við að fjórir íbúar búi í þeirri íbúð, en samsvarandi tölur fyrir rafhitun frá RARIK eru 531 þús. kr. og munar það aðeins 6 þús. kr. á ári hvað rafhitunin er ódýrari. Með rafhitun frá Orkubúi Vestfjarða eru sambærilegar tölur 529 þús. á ári eða 8 þús. kr. ódýrari raforka. En þar sem jafnan er kostnaðarsamt að breyta hitunarkerfum húsa, þ. e. eldri húsa, úr olíukyndingu í kyndingu með rafmagni verður að segja að þessi munur, 6–8 þús. kr. á ári, sé ekki hvetjandi til stórátaks við breytingar á kyndingarkerfum. Flettum yfir á bls. 17, á töflu nr. 2.3, en hún sýnir áætlaðan kostnað við hitun 450 rúmmetra einbýlishúss. Þar kemur fram að með olíukyndingu kostaði upphitun hússins 575 þús. kr. á ári, en með rafmagni frá Rafmagnsveitum ríkisins 587 þús. kr. Sem sagt er rafmagnið þarna komið 12 þús. kr. upp fyrir olíukyndingu að frádregnum olíustyrk. Að mínu mati má það aldrei verða stefna okkar að greiða niður innfluttan orkugjafa þannig að hann verði ódýrari og þannig eftirsóknarverðari en þeir innlendu orkugjafar sem hluti þjóðarinnar er jafnvel lögþvingaður til að nota, sbr. 6. gr. frv. Það hlýtur alla tíð að verða stefna okkar að haga málunum þannig, að innlenda orkan verði ódýrari og því eftirsóknarverðari en sú innflutta. Við höfum hvorki þjóðhagslegan né siðferðilegan rétt til að gera eitt eða annað sem leiðir til þróunar í aðra átt. Vænti ég þess, að við getum verið sammála um það. Og skírskota ég raunar til nál. í því sambandi. Eins og ég hef sagt er eitt og annað í þessu frv. sem þarf að huga vel að og er nokkuð óljóst. Ég benti á 6. gr., þar sem skilgreint er hverjir eigi kost á olíustyrk og hverjir ekki, og hugsanlegan aðlögunartíma vegna breytinga á upphitunaraðferðum. Ég benti á 8. gr. og hugsanleg ákvæði um tafarlausar greiðslur olíustyrksins. Þá hef ég gert 15. gr. örlítið að umræðuefni og þau meginmarkmið sem þarf að hafa í huga um verð innlendra og innfluttra orkugjafa. Skoðun mín er sú, að eðlilegt sé að á þeim hitaveitum eða varmaveitum, sem erfiðast eiga uppdráttar, verði hjálpað yfir erfiðasta hjallann. Ég hef bent á nokkrar tölur um hitunarkostnað með rafmagni frá RARIK og Orkubúi Vestfjarða í samanburði við upphitunarkostnað með olíu að frádregnum olíustyrk og bent á að þar er ekki um hvetjandi upphæðir að ræða innlendri orku í vil, jafnvel það gagnstæða. En með tilvísun til þess, að það fer nú brátt að líða að þinglokum - hversu langt er í það veit ég ekki - vil ég geta þess, að ég er sammála því að þetta mál þurfi að komast í höfn fyrir þinglok, og ég hef fært að því nokkrar líkur að menn verði að athuga þetta frv. betur þegar niðurstöður um virkni laganna verða ljósari í árslok 1981. Mér þykir líklegt að mönnum sýnist að nauðsynlegt sé að gera þar breytingar, og það er tækifæri til þess þó að einhverja missmíð megi finna á núna. Herra forseti. Ég mun ekki hafa öllu fleiri orð um þetta frv., þó e. t. v. væri ástæða til að geta að umræðuefni aðrar greinar þess. En í trausti þess, að vandað verði sem best til setningar reglugerðar með frv., ef að lögum verður, bæði af hálfu viðskrn. og iðnrn., mun ég styðja afgreiðslu þessa frv. á jákvæðan hátt.



Herra forseti. Eins og allir þm. hafa orðið varir við hefur ríkt nokkurt upplausnarástand á Alþingi á undanförnum dögum. Ástæðan er ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna annars vegar og Sjálfstfl. hins vegar um afgreiðslu tiltekins þingmáls. Alþfl. hefur ekki verið aðili að þeirri deilu. Afstaða okkar þm. Alþfl. hefur verið sú og er sú, að við erum reiðubúnir til þess og vorum reiðubúnir til þess að standa að samkomulagi um þinglausnir í dag og vorum jafnframt reiðubúnir til að standa að afgreiðslu þeirra mála sem hæstv. ríkisstj. óskaði eftir afgreiðslu á. Við höfum jafnframt tjáð ríkisstj., að ef hún teldi nauðsynlegt og samkomulag gæti orðið um að fresta þinglausnum væri þingflokkur Alþfl. reiðubúinn til slíks samkomulags. Þannig höfum við þm. Alþfl. staðið utan við deilur sem verið hafa á þinginu undanfarna daga, þó að við höfum að sjálfsögðu ekki komist hjá því frekar en aðrir alþm. að stjórnleysið á þingstörfunum hér upp á síðkastið hafi bitnað á þm. Alþfl. eins og þm. annarra flokka. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér nú hljóðs til að ræða þinghaldið og beina ákveðnum spurningum til hæstv. forsrh. er því ekki þessi deila um afgreiðslu tiltekins máls hér á þingi, heldur þær nýju aðstæður sem við horfumst í augu við eftir yfirlýsingar tveggja hæstv. ráðh. í útvarpsumr. í gær. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á undanförnum dögum hafa verið flugufregnir á ferðinni, m. a. í blöðum, þar sem spáð er að hæstv. ríkisstj. sé að ráðgera ýmsar aðgerðir í vísitölumálum fyrir 1. júní n. k. Ljóst er að verðbólgan í valdatíð hæstv. ríkisstj. hefur orðið talsvert miklu meiri en spáð var að hún yrði miðað við að menn hefðust ekki að. Ríkisstj. ætlaði sér að hafast að og lækka verðbólguna frá því sem spáð hafði verið, en niðurstaðan er sú, að ekki aðeins hefur ríkisstj. ekkert orðið ágengt, heldur hefur verðbólgan vaxið meir en spáð var að hún mundi vaxa í upphafi valdaferils hæstv. ríkisstj. Lausafregnir í blöðum hafa fjallað um að í ríkisstj. hafi menn rætt um þrjár leiðir til að taka á þessum málum: Í fyrsta lagi að fresta vísitölubótum á laun sem greiðast eiga 1. júní. Í öðru lagi að hækka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, þó svo að ekki hafi verið sérstaklega séð fyrir fé til þess í nýlega samþykktum fjárlögum. Og í þriðja lagi að hugsanlegt væri að ríkisstj. íhugaði að breyta sjálfum vísitölugrundvellinum, vísitöluútreikningunum, til að draga úr þeirri kauphækkun sem annars ætti að verða 1. júní n. k. til að bæta verkalýðsfélögunum og verkafólki upp þær hækkanir sem orðið hafa á valdatíð ríkisstj. Ég verð að segja að eftir að hafa hlustað á tvo hæstv. ráðh. í gær finnst mér ástæða til að ætla að þessar fregnir séu meira en flugufregnir. Ég vil í þessu sambandi vitna til orða þessara hæstv. ráðh. og þá fyrst til orða hæstv. menntmrh., Ingvars Gíslasonar. Eftir að hann hafði rætt um markmið ríkisstj. í efnahagsmálum, m. a. þá stefnu hennar að sjá varanlegan árangur í niðurfærslu verðbólgu árið 1982, sagði hæstv. ráðh. orðrétt, með leyfi forseta: „Til þess að það megi takast verður þó strax að hefjast handa um að feta sig niður á við í verðlags- og kaupgjaldsstiganum, enda er verðbólgan í eðli sínu alltaf víxlverkun verðlags og kaupgjalds.“ Ráðh. sagði einnig: „Nú blasa við á næsta leiti, þ. e. 1. júní, miklar vísitöluhækkanir og því er ekki að leyna að ef þessar hækkanir koma fram, e. t. v. 11–12% samkv. verðbótavísitölu, mun örðugt fyrir ríkisstj. að standa við fyrirheit sín um niðurfærslu almenns verðlags sem lið í því að koma verðbólgu smám saman niður á viðráðanlegt stig. Þess vegna verður að finna leið til þess að milda áhrif vísitöluhækkananna 1. júní.“ - Til þess að milda áhrif vísitöluhækkananna 1. júní, sagði hæstv. ráðh. Þetta þýðir á mæltu máli: Til þess að draga úr þeim verðbótagreiðslum sem launþegar í landinu eiga að fá 1. júní n. k. til að bæta þeim upp þær verðhækkanir sem orðið hafa á ferli hæstv. ríkisstj. Og hæstv. ráðh. bætir við og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Segja má að þetta sé nú brýnasta viðfangsefnið eins og sakir standa.“ - Það sé brýnasta viðfangsefnið eins og sakir standa að milda áhrif vísitöluhækkananna 1. júní, m. ö. o. að lækka launabætur sem launþegar í landinu eiga þá væntanlega að fá. Hæstv. ráðh. sagði einnig orðrétt, með leyfi forseta: „Því er gjarnan haldið fram, að tilslökun launþega, bænda og sjómanna frá forskriftum kerfisins þýði kjararýrnun fyrir hlutaðeigandi stéttir sem þær hafa ekki efni á að veita, og satt mun það að útreikningar af einföldustu gerð og einhliða viðmiðun styður slíka skoðun. Miðað við þá óhjákvæmilegu víxlverkun verðlags og kaupgjalds sem verðbólgan er, þá verður ekki hjá því komist að víkja af vegi vanans og rétttrúarstefnunar í kauplags- og verðlagsmálum. Séð í því ljósi gerir launþeginn, bóndinn eða sjómaðurinn miklu meira en að hafa efni á að hliðra til í kerfinu. Sannleikurinn er sá, að hann hefur ekki efni á að gera það ekki.“ Þetta voru orð hæstv. menntmrh. í útvarpsumr. í gær. Þar leiðir hann rök að því að eigin mati, að íslenskt launafólk hafi ekki efni á öðru en að hliðra til í kerfinu fyrir 1. júní, m. ö. o. að afsala sér verðbótum sem launafólk á að fá lögum samkvæmt sakir mikilla verðlagshækkana sem orðið hafa í valdatíð hæstv. ríkisstj. Hæstv. sjútvrh. og formaður Framsfl. kvað enn fastar að orði. Hann sagði í útvarpsumr. í gærkvöld, með leyfi hæstv. forseta, eftir að hafa talað um vandann sem við væri að fást í efnahagsmálum nú, orðrétt: „Við framsóknarmenn viljum mæta þessum vanda með því að fella niður eða fresta a. m. k. tveimur til þremur vísitölustigum. Þetta má gera með auknum niðurgreiðslum í samræmi við stjórnarsáttmálann og með því að dreifa hækkun húsaleiguvísitölu yfir fleiri ársfjórðunga, sem ætti að vera unnt, ekki síst ef miklar félagslegar umbætur eru einhvers metnar.“ Síðan segir hæstv. ráðh.: „Að sjálfsögðu verður þó ekkert slíkt gert gegn vilja launþega, bænda og sjómanna“. Hitt er alveg ljóst, sem af þessum orðum má marka, að hér lýsir formaður Framsfl. því yfir, að framsóknarmenn vilji mæta þessum vanda í efnahagsmálum með því að fella niður eða fresta a. m. k. 2–3 vísitölustigum sem koma eiga til greiðslu á kaup fólksins í landinu 1. júní n. k. Þessar breytingar er ekki hægt að gera varðandi vísitölugreiðslur til launfólks nema með lögum. Launafólk hefur nú ákveðinn lögverndaðan rétt til að fá verðlagsbætur greiddar á laun. Menn geta deilt um hvort þær verðlagsbætur eru réttlátar eða ekki, hvort það kerfi, sem þessar verðlagsbætur eru greiddar eftir, er rétt og satt eða hvort því megi breyta. En hitt er staðreynd, að samkv. þessum lögum verður framkvæmd á greiðslu verðlagsbóta til launþega 1. júní n. k. ekki breytt. Þær verðlagsbætur verða hvorki lækkaðar né verður þeim frestað né verða þær greiddar niður nema með lagabreytingu. Ef til niðurgreiðslna hefði átt að grípa hefðu þær niðurgreiðslur átt að vera komnar fram fyrir 1. maí s. l. Að það skuli ekki hafa verið gert krefst þess að lögum verði breytt ef nota á niðurgreiðslur í þessu sambandi, sem ekkert fé er raunar til fyrir. Ef aðrar leiðir á að velja verður einnig að breyta lögum. Nú er hæstv. ríkisstj. að leita eftir samkomulagi við flokka þingsins um að ljúka þinghaldi á allra næstu dögum, en nú eru 11 dagar þangað til l. júní rennur upp. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, áður en lengra er haldið, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. skýri betur þessi afdráttarlausu ummæli sem féllu frá tveimur ráðh. í útvarpsumræðum í gær, svo að menn viti hvað raunverulega stendur til. Ég held að nauðsynlegt sé að leggja spurningar fyrir hæstv. forsrh. og fá þeim afdráttarlaust svarað áður en lengra er haldið: Í fyrsta lagi: Er ætlun ríkisstj. að gera með lagabreytingum aðgerðir til að festa, lækka eða greiða niður vísitölubætur sem fólkið í landinu á að fá 1. júní n. k.? Í öðru lagi: Fæ ég ekki yfirlýsingu frá hæstv. forsrh. um að engin ákvörðun verði tekin um þinglausnir fyrr en fyrir liggur hvort hæstv. ríkisstj. hefur slíkar fyrirætlanir uppi eða ekki? Alveg laust við allt efni þessa máls held ég að það sé öllum alþm. og öllum þeim, sem virða starfshætti löggjafarstofnunar, ljóst, að ekki nær nokkurri átt, það er hreint siðleysi, að láta þinglausnir fara fram t. d. einhvern tíma milli 20. og 28. dags maímánaðar ef ríkisstj. ætlar sér, eftir að þing er farið heim, þá 2–5 daga sem þá lifa af mánuðinum, að setja brbl. um svo viðkvæmt málefni. Ef lagabreyting er í aðsigi hvað varðar vísitölumál fyrir 1. júní er það sanngirniskrafa, þá er það þingræðiskrafa að við fáum að vita það nú og slík mál verði ekki afgreidd með bráðabirgðalagasetningu 2–3 síðustu daga maímánaðar, ef vitað er að undirbúningur að slíkri löggjöf kann þegar að vera hafinn og hæstv. ríkisstj. er að ræða slíkar aðgerðir.



Herra forseti. Út af fyrirspurnum hv. þm. vil ég taka þetta fram: Ríkisstj. hefur engar ákvarðanir tekið um ráðstafanir í sambandi við verðbætur 1. júní. Ríkisstj. mun reyna að greiða fyrir gerð nýrra kjarasamninga eins og kostur er. Varðandi útgáfu brbl. er ríkisstj. bundin af ákvæði stjórnarskrárinnar um að brýna nauðsyn beri til, en fyrirheit um það fyrir fram að gefa ekki út brbl., hvernig sem á stendur, er ekki unnt að gefa.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sighvati Björgvinssyni fyrir að ítreka fsp. sem ég bar fram í eldhúsdagsumræðunum í gær til hæstv. forsrh., en hann kaus þá að svara ekki. Ég spurði hæstv. forsrh. tvenns: Annars vegar var spurningin sú, hvort ríkisstj. ætlaði sér með brbl. að breyta fyrirkomulagi á greiðslu verðbóta til launþega miðað við næstu mánaðamót. Engin svör. Ég benti á, að áður hefði það komið fram hér í þingsölunum við afgreiðslu skattalagafrv., að einn stuðningsmanna ríkisstj., hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, flýtti sér vestur til Stykkishólms við örlagaríka atkvgr. Spurning mín er sú, hvort nú væri ætlunin að láta sér ekki nægja að senda hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson vestur til Stykkishólms, heldur skyldi nú senda þingheim allan brott af þingi vegna þess að ríkisstj. ætlaði sér að setja brbl. Svör hæstv. forsrh. áðan voru engin svör. Ég vil undirstrika að það væri algjörlega ósæmilegt og vanvirðing við Alþ. og alþm. ef Alþ. ætti að ljúka í þessari viku eða næstu, en þó fyrir mánaðamótin maí/júní, og þeir dagar, sem á milli væru, væru nýttir til að gefa út brbl. Ef sú brýna nauðsyn er til staðar að gefa út brbl. ætti sú nauðsyn að vera ljós þegar í dag. Ríkisstj. er skylt þess vegna að gera upp hug sinn áður en þingi er slitið, hvort hún ætlar sér að gera breytingar á greiðslu verðbóta á laun um næstu mánaðamót og framvegis eða ekki. Þm. eiga kröfu til þessa. Ég vil svo ítreka aðra fsp., sem ég flutti í ræðu minni í gærkvöld og fékk engin svör við. Það var fsp. um hverjar fyrirætlanir ríkisstj. væru varðandi greiðslu verðbótaþáttar af skuldum og innlánum í innlánsstofnunum. Eins og kunnugt er var engin breyting í þessum efnum gerð síðast þegar til stóð að gera slíkar breytingar samkv. ákvæðum efnahagslaga, sem samþykkt voru hér í aprílmánuði á s. l. ári, laga nr. 13 frá 1979, ef ég man rétt, svokallaðra Ólafslaga. Í fréttatilkynningu Seðlabankans, sem dags. er 29. febr. 1980, segir: „Miðað við þær reglur, sem notaðar hafa verið við útreikning verðbólgustigs og ákvörðun verðbótaþáttar, ætti verðbótaþáttur vaxta að hækka um 3–5% 1. mars n. k., eftir því hvernig verðlagsþróunin næstu mánuði er metin“. Og áfram: „Í málefnasamningi ríkisstj. er hins vegar tekið fram, að hún muni beita sér fyrir því, að verðbótaþáttur vaxta verði ekki hækkaður að þessu sinni, enda er þar gert ráð fyrir lækkandi verðbólgu það sem eftir er þessa árs. Miðað við þær forsendur mun verðbótaþáttur geta farið lækkandi með minnkandi verðbólgu á síðari helmingi ársins. Bankastjórn Seðlabankans hefur að undanförnu átt viðræður um þetta mál við ríkisstj. og hefur ríkisstj. í dag farið formlega fram á það, að verðbótaþáttur vaxta verði látinn óbreyttur að þessu sinni. Jafnframt hefur hún lýst yfir því, að hún ráðgeri að taka til endurskoðunar ákvæði laga um stjórn efnahagsmála o. fl. að því er varðar lengd aðlögunartíma uns fullri verðtryggingu verði náð.“ Svo mörg voru þau orð. En í trausti þessara yfirlýsinga ríkisstj. ákvað bankastjórn Seðlabankans að engar breytingar yrðu að sinni á verðbótaþætti vaxta. Nú er það öllum þm. kunnugt, að ríkisstj. hefur ekki flutt hér á Alþ. neinar tillögur eða frv. til laga um breytingar á efnahagslögunum að því er varðar lengd aðlögunartíma uns fullri verðtryggingu verði náð. Það er því ástæða til að spyrja hvers vegna ríkisstj. hefur ekki gert breytingar á lögum og hvort ríkisstj. ætti þá að fara eftir gildandi lögum, nr. 13 frá 1979, og hækka verðbótaþátt vaxta, sem er að mati bankastjórnar Seðlabankans „siðferðileg og lagaleg skylda“, svo að orðrétt sé eftir haft eftir minni. Hér er um tvær veigamiklar spurningar að ræða sem þm. allir eiga kröfu á að fá svör við. Þessir málaþættir báðir eru þess eðlis auðvitað, að þeir gefa tilefni til margs konar hugleiðinga og umr. hér á þingi. Ég vil freista þess enn á ný, áður en ég tek efnislega til meðferðar þessa málaþætti að nokkru leyti, að fá fram skýrari svör frá hæstv. forsrh. og öðrum hæstv. ráðh. Í fyrsta lagi: Vilja þeir lýsa því yfir, að þingi verði ekki slitið fyrr en útséð er um að ríkisstj. muni ekki hafa í hyggju að breyta verðbótaþætti launa og lögum í samræmi við það? Ef yfirlýsing kemur ekki fram um þetta af hálfu hæstv. forsrh. og af hálfu annarra ráðh. er það gerræði að slíta þingi, þá er það vanvirða við þing og þingræði í landinu. Ég hlýt að beina þessari fsp. ekki eingöngu til hæstv. forsrh., heldur og til hæstv. samgrh., formanns Framsfl.: Tekur Framsfl. þátt í slíkri vanvirðu? Þótt við höfum fengið efnislega afstöðu formælanda þess flokks í útvarpsumræðunum í gær til breytinga á verðbótagreiðslum á laun er það mál út af fyrir sig. Hitt er alvarlegra, ef Framsfl. ætlar að bera ábyrgð á þinglegri eða réttara sagt óþinglegri meðferð málsins með því móti sem hætta virðist á vegna véfréttastíls í svörum hæstv. forsrh. áðan. Ég spyr hæstv. ráðh. Alþb., og beini þeirri fsp. ekki síst til hæstv. félmrh., sem fer með félagsmál og þar með samskipti við launþegasamtökin í landinu og aðila vinnumarkaðarins: Tekur hann í mál eða flokkur hans að gefa út brbl. um þessi efni eða veita atbeina til þess yfir höfuð að breyta verðbótagreiðslum launa? En ég undirstrika og endurtek að meginefni fsp. minnar er um það, hvort eigi að sýna Alþ. og alþm. lítilsvirðingu með þeim hætti sem orð þau, er fallið hafa af hálfu hæstv. ráðh., gefa vissulega tilefni til að ætlunin sé. Því er og verður mótmælt.



Herra forseti. Ég held að svar hæstv. forsrh. hafi leitt það í ljós fyrir öllum þeim sem á hlýddu, að það var full ástæða til að bera fram þá fsp., sem ég bar upp til hans, og full ástæða til þess að óttast að ummæli hæstv. ráðh. Framsóknarfl. í útvarpsumræðum í gær um breytingar á verðbótagreiðslum launa séu meira en til umræðu hjá hæstv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. hefði eins getað setið kyrr í sæti sinu og neitað að svara fsp. minni og að flytja það svar sem hann flutti úr þessum ræðustól. Það svar var hvorki fugl né fiskur. Það svar var umbúðir utan um ekki neitt. Hæstv. forsrh. hefur oft flutt slík svör áður. Þá hefur honum þó lánast að hafa umbúðirnar heldur laglegri en í þetta sinn. Ég held að engum dyljist að þær fáorðu umbúðir, sem hann hafði utan um ekkert hér áðan, eru fyrirboði þess, að það er meira en til umræðu í hæstv. ríkisstj. að gera þær breytingar á verðbótagreiðslum launa, sem ég ræddi um áðan, og að ríkisstj. hæstv., a. m. k. öfl í henni, hefur áhuga á að framkvæma það með þeim hætti að framkalla í samkomulagi við þingflokkana, eins og til stóð, þinglausnir nokkrum dögum fyrir 1. júní, en gefa síðan út brbl. um tilteknar aðgerðir. Það er auðvitað alveg ljóst, að lög af slíku tagi eru ekki samin á einni nóttu. Ef tilgangurinn er sá af hálfu einhverra ráðh. í hæstv. ríkisstj. eða þeirra allra að gera umræddar breytingar á lögum til lækkunar á verðbótagreiðslum á laun, þá er mér nær að halda að starf að gerð slíks lagafrv. væri þegar hafið. Það er því ekkert sem stendur í vegi þess að hæstv. ríkisstj. geti gefið þinginu svör við því, hvort hún hyggst hafa þau vinnubrögð að lækka eða fresta verðbótagreiðslum á laun með brbl. Það er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að hæstv. ríkisstj. geti gefið slík svör, nema vilji hennar sjálfrar eða viljaleysi. Herra forseti. Við þm. Alþfl. höfum sýnt ríkisstj. mikla sanngirni í störfum okkar hér á Alþ. Við höfum verið reiðubúnir til þess hvenær sem er, jafnvel seint á kvöld- og næturfundum, að afgreiða með ríkisstj. mál sem hún var búin að biðja um afgreiðslu á, en hafði ekki þingmeirihluta til að koma fram vegna þess að þm. hennar voru ekki á fundum. Við vorum reiðubúnir til þess og höfum verið það undanfarnar vikur að ganga að hvaða samkomulagi sem ríkisstj. hafði hug á um eðlilegar þinglausnir, og við höfum tekið vel öllum málaleitunum, bæði hæstv. ríkisstj. og einstakra ráðh., um afgreiðslu mála fyrir þann tíma og ekkert gert hvorki til að torvelda störf þingsins, torvelda störf þingnefnda, torvelda störf einstakra ráðh. né heldur til að tefja fyrir málum hér á þinginu, eins og gerst hefur þó með annarra þátttöku upp á síðkastið. Ef við hins vegar getum ekki fengið öðruvísi svör frá hæstv. forsrh. en þau sem við fengum áðan, þegar við berum fram við hæstv. ráðh. mjög einfaldar og eðlilegar spurningar, hljótum við þm. Alþfl. að sjálfsögðu að taka til endurskoðunar afstöðu okkar til afgreiðslu mála frá hæstv. ríkisstj., vegna þess að hæstv. ríkisstj. getur ekki ætlast til þess að stjórnarandstöðuflokkur sýni henni sanngirni ef hæstv. ríkisstj. fæst ekki einu sinni til þess að sýna Alþingi Íslendinga kurteisi.



Herra forseti. Það er varðandi spurningu hv. 1. þm. Reykv. um verðbótaþátt vaxta sem ég vildi segja örfá orð. Í lögunum um stjórn efnahagsmála o. fl., sem samþykkt voru hér á Alþ. í fyrra, er sérstakur kafli sem fjallar um peninga- og lánamál. Við þennan kafla laganna eru ákvæði til bráðabirgða sem hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vaxtaákvarðanir á árunum 1979 og 1980 skulu við það miðaðar, að fyrir árslok 1980 verði í áföngum komið á verðtryggingu sparifjár og inn- og útlána, sbr. VII. kafla þessara laga um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár.“ Seðlabankinn er nú að fjalla um þessi mál, og ég á von á því, sennilega á næstu dögum, að fá tillögur Seðlabankans um vaxtamálin og verðbótaþáttinn sérstaklega. Þegar þær hafa borist mun ég taka málið upp í ríkisstj. og það verður rætt þar og ákvarðanir teknar um framhaldið. Ég vil aðeins leggja áherslu á það í sambandi við þetta atriði, að engin lög hafa verið brotin í þessum efnum. Ekki er kveðið á um það í lögunum að það séu sérstakir áfangar með dagsetningum, þannig að framkvæmdin er fyllilega í samræmi við lög þó að tekin hafi verið ákvörðun 1. mars um að fresta þá hækkun verðbóta. Seðlabankinn hafði áreiðanlega ekki samþykkt það nema það hefði verið löglegt og að sjálfsögðu ekki ríkisstj. heldur, þannig að spurningin er um framkvæmd á þessu. Á meðan þessi lög eru lög í landinu verður farið eftir þeim, en lögum má auðvitað breyta ef Alþ. tekur um það ákvarðanir.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur kvatt sér hér hljóðs og hann tók svo til orða, að ástæðan til þess að hann kveddi sér hljóðs utan dagskrár væri það sem hann nefndi yfirlýsingar af hálfu tveggja ráðh. Framsfl., og ég mun vera annar þessara ráðh. Reyndar vitnaði hann til ræðu minnar og las upp úr henni og vissulega fór hann rétt með, enda um að ræða rétt afrit eða rétta hljóðritun sem hér er tekin af ræðum þm. Ég held þó að nauðsynlegt sé fyrir hv. þingheim að gera sér grein fyrir því, að þessi ræða mín var engan veginn af hálfu hv. þm. lesin í samhengi eða gerð fullnægjandi grein fyrir því, hvað í henni fólst. Það, sem ég vil gera með því að standa hér upp, eftir að hafa satt að segja alveg óvænt orðið vitni að því að hv. þm. gerði sér tilefni þessarar ræðu minnar að umræðuefni hér, er að andmæla túlkun hans á vissum atriðum í sambandi við það sem hann sagði hér í dag. Ég vil taka það fram, að það, sem ég sagði um hættur þær sem steðjuðu að 1. júní, voru mjög almennar hugleiðingar um það sem fram undan væri í verðlagsmálunum. Ég hygg að það sé svo, að varla sé til sá þm. sem ekki er fús til að taka undir þau orð, sem ég hafði uppi, og þær hugleiðingar, sem ég hafði í frammi í ræðu minni í gær. Eins og ég segi, var eingöngu um að ræða almennar hugleiðingar um það, sem fram undan er augljóslega, og þær hættur, sem því fylgja í verðlagsmálunum. Ég vil líka geta þess, að mér virtist satt að segja að kæmi ákaflega lítið til skila í túlkun hv. 3. þm. Vestf. á ræðu minni um það, að í henni fólst ábending um nauðsyn á samstöðu milli hagsmunasamtaka og ríkisvaldsins um aðgerðir í þessum efnum. Og þrátt fyrir þau orð og það sem hann var að gefa hv. þingheimi í skyn, að það væru umræður innan ríkisstj. um svo og svo harkalegar aðgerðir, beinar aðgerðir í þessum alvarlegu málum, þá er það a. m. k. alveg ljóst, að í ræðu minni var hvergi minnst á einhliða aðgerðir ríkisstj. í þessum efnum. Það var hvergi gert, enda var þar um almennar ábendingar að ræða, almennar hugleiðingar. Þaðan af síður var minnst á brbl. af minni hálfu, enda minnist ég þess ekki að um það hafi verið rætt innan ríkisstj. að setja ætti brbl. vegna þessara aðgerða. Það hefur ekki komið til tals.  Það, sem upp úr stendur í sambandi við hugleiðingar mínar, er þetta: Ég benti á að viss hætta er nú í verðlagsmálunum og það er mín skoðun og mín sannfæring að ekki sé til hagsbóta fyrir launþega ef verðbólgan veltur hér áfram, bullandi verðbólga eins og verið hefur hér undanfarin ár, og að því leyti til er það mín skoðun að nauðsynlegt sé að hagsmunaaðilar í landinu, ríkisvaldið og önnur ráðandi öfl komi sér saman um leiðir til að brjóta þessa öldu niður. Það er sannfæring mín, að ef það tekst verði það ekki þegar upp er staðið kölluð kjararýrnun fyrir launþegana í landinu, heldur þvert á móti -þá mun það verða kjarabót. Og ég tók líka skýrt fram í ræðu minni, að það væri einfalt að sýna fram á kjaraskerðingu með einföldustu útreikningum. Slíkt væri auðvitað hægt. En ef við tökum málið í stærra samhengi kemur áreiðanlega annað út. Það kann að vera að menn hafi ekki lengur orðið málfrelsi til að segja álit sitt og allt sé svo viðkvæmt að menn eigi helst að þegja. En það mun ég ekki gera. Ég mun segja mína skoðun í þessum efnum, án þess að ég sé að boða nokkrar sérstakar aðgerðir eða beinar aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins í þessu máli, því að ég vil leggja áherslu á það, sem kom greinilega fram í ræðu minni, að ég tel að ríkisvaldið og hagsmunasamtökin eigi að hafa samráð í þessum efnum. Reyndar mátti segja, að kjarninn í ræðu minni væri áskorun til launþegasamtakanna um að taka þátt í slíkum samræðum og slíku samstarfi um að eyða þeim óheppilegu og ótímabæru afleiðingum sem hljóta að verða af mjög miklum verðlagshækkunum og kaupgjaldshækkunum á næstunni. Við vitum vel hvað er fram undan 1. júní. Það er augljóst mál, að verðbótavísitalan mun hækka. Það er ljóst, að búvöruverðshækkun verður mikil og síðan kemur fiskverðshækkun. Því held ég að það standi sem sagt hefur verið, að nauðsynlegt er að beina þeirri áskorun af hálfu okkar, sem að ríkisstj. standa, og Alþ. til hagsmunaaflanna, hvort sem það eru almennir launþegar, hvort sem það eru sjómenn eða bændur, að eiga gott samstarf við ríkisstj. um þessi mál. Það er á þeim grundvelli sem við vinnum og við viljum vinna, og ég sé ekki að það sé vítavert að beina slíkri áskorun til hagsmunaaðilanna í landinu. Ég tel því að hv. 3. þm. Vestf., í hvaða skyni sem það var gert, hafi ekki túlkað orð mín rétt, og því vil ég andmæla hér að gefnu tilefni, en að öðru leyti skal ég ekki lengja þessar umr.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessum umr. nema vegna þess að hv. 1. þm. Reykv. beindi sérstaklega orðum sinum til mín sem formanns Framsfl. Hv. 3. þm. Vestf. las upp nokkurn hluta af því sem ég sagði í gær í eldhúsumræðum. Því, sem hann las upp, lauk með þeim orðum: „Að sjálfsögðu verður þó ekkert slíkt gert gegn vilja launþega, bænda og sjómanna.“ Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins áfram, með leyfi forseta: „Án slíkra aðgerða er hins vegar ljóst, að ekki mun takast að telja verðbólguna eins hratt niður og að hefur verið stefnt. Í þessu sambandi er þó nauðsynlegt að hafa í huga að kjarasamningar allir eru lausir. Það veldur meiri vanda um þessi mánaðamót.“ Ég vil leyfa mér að vona að það hafi ekki farið fram hjá neinum, að við framsóknarmenn viljum leggja mikla áherslu á samráð við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir til að ná verðbólgunni niður og geta hafið þá niðurtalningu sem við leggjum ríka áherslu á. Ég vil einnig leyfa mér að vona að það séu fleiri hér inni sem hafa áhyggjur af þeirri miklu hækkun, sem við blasir 1. júní, en við framsóknarmenn. Ég hefði satt að segja öllu fremur átt von á fsp. ef enginn hefði í eldhúsdagsumræðunum í gær minnst á þær hækkanir sem fram undan eru. Ég hef átt von á því, að t. d. einhver af þeim Alþfl.-mönnum, sem hafa mjög talað um viðnám gegn verðbólgu, hefði þá lýst áhyggjum sínum og spurt hvort við hefðum ekki líka áhyggjur. Við höfum áhyggjur út af því sem fram undan er og við höfum haft þær lengi og lagt áherslu á það. Þetta er ekkert nýtt. Þetta hefur komið fram hjá okkur hvað eftir annað. Við viljum leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir. Hins vegar, eins og kemur fram í þessum orðum mínum, er að ýmsu leyti erfitt um vik nú vegna lausra kjarasamninga sem blandast inn í þetta. Auk þess held ég að mönnum megi nú vera ljóst að það er æðiskammt til stefnu og kannske ólíklegt að nokkur samstaða náist á svo skömmum tíma. Ég vil undirstrika það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að engar ákvarðanir, engin drög hafa legið fyrir ríkisstj. um brbl. Það hefur ekkert verið rætt og brbl. verða að sjálfsögðu ekki sett nema innan þess ramma sem stjórnarskráin leyfir. Hins vegar hef ég aldrei heyrt neina ríkisstj. gefa þá yfirlýsingu, a. m. k. ekki þann tíma sem ég hef setið hér, að brbl. verði ekki sett. En það eru engar slíkar áætlanir uppi nú. Ég vona að ég hafi svarað spurningu hv. 1. þm. Reykv. um afstöðu okkar framsóknarmanna. Við viljum leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins um aðgerðir til að telja verðbólguna niður.



Herra forseti. Það et mjög fróðlegt sem fram hefur komið nú í svörum ráðh. Þinghaldið er m. ö. o. farið að snúast um það, hvort ríkisstj. takist að senda þingið heim nógu snemma til þess að svigrúm verði til að krukka í kjarasamninga með brbl. fyrir 1. júní. Það er ekki hægt að skýra svör ráðh. með öðrum hætti. Ef ekkert slíkt stæði til, ef hæstv. ríkisstj. væri staðráðin í að standa við þau ummæli í málefnasamningnum sem hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta, væri einfaldast að vitna í þau: „ Ríkisstj. mun hins vegar ekki setja lög um almenn laun nema allir aðilar að ríkisstj. séu um það sammála, enda sé haft samráð við samtök launafólks.“ Það væri nú afskaplega einfalt mál fyrir hæstv. forsrh. og aðra ráðh., sem hér hafa talað, að minna á þessi ummæli málefnasamningsins og lýsa því yfir stutt og laggott að við þetta yrði staðið, vísitalan yrði ekki skert 1. júní með brbl., sem er raunar í samræmi við þá skoðun og þann skilning sem hæstv. aðstoðarráðherra hæstv. fjmrh. hefur í sambandi við vísitölumálið, eins og hann hefur hvað eftir annað gert grein fyrir í greinum sínum í Þjóðviljanum.  „Það er ekki vísitölukerfið sem ber ábyrgð á verðlagsþróun undanfarinna ára, heldur önnur utanaðkomandi áhrif sem koma af stað þenslu í hagkerfinu.“ - Meira um það síðar. Og á öðrum stað í sömu grein þykist hann sýna fram á að það sé ekki samhengi milli verðbólgu og vísitölubindingar launa, eins og hann segir hér á öðrum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Af hverju hefur verið komið á kerfi þar sem kveðið er á um að greiða verðlagsuppbætur á laun til samræmis við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar í einhverri mynd? Ástæðan er að sjálfsögðu sú, að með vísitölubindingu á að reyna að viðhalda kaupmætti launa þótt verðlag breytist. Kerfið er því varnartæki verkalýðsfélaganna gegn verðhækkunum. Sem varnartæki er það afleiðing áðurgenginna verðhækkana.“ Svo mörg voru þau orð. Og úr því að hæstv. félmrh. fór að spyrja mig um skoðanir aðstoðarfjmrh. á þessum málum vil ég einnig minna á að þegar hæstv. félmrh. gafst upp við að mynda ríkisstj. í janúarmánuði, gerði hann skýra grein fyrir því í Þjóðviljanum að höfuðástæðan fyrir því hefði verið sú, að hvorki Alþfl. né Framsfl. hefðu getað hugsað sér að ganga til stjórnarsamstarfs án þess að ráðist yrði gegn verðbólgunni með því að minnka kaupmáttinn í landinu. Og félmrh. sagði að þá væri brostin forsendan fyrir því að hann færi í ríkisstj. Nú spyr ég: Er hæstv. félmrh. reiðubúinn til að lýsa því yfir við þessar umr. hér á Alþ. að hann muni ekki standa að útgáfu brbl til skerðingar á kaupgjaldsvísitölunni? Er hann reiðubúinn til að lýsa því yfir, að ef aðrir ráðh. mundu gera það mundi hann sjálfkrafa segja af sér sem ráðh.? Er hann reiðubúinn til að leggja ráðherradóm sinn að veði fyrir öll þau orð sem hann hefur sagt um að undir engum kringumstæðum komi til greina að löggjafarvaldið, og þá allra síst með brbl. með þessum hætti, skerði almenn laun í landinu og gangi með þeim hætti á gerða kjarasamninga? Ég vil jafnframt minna á að þegar tekjuskattslögin, þau skattpíningarlög, voru samþ. hér á Alþ. fyrir nokkrum vikum var ekki hægt að koma þeim fram nema með þeim eina hætti að formaður Verkamannasambands Íslands brygði sér vestur undir Jökul. Það getur verið fallegt þar í góðu veðri. Nú þori ég að fullyrða á þessari stundu að löggjöf, sem fæli í sér skerðingu á kaupgjaldsvísitölunni, styðjist ekki við meiri hl. á Alþingi. Ég þori að fullyrða að hér í Nd. mundu slík lög ekki ná samþykki. Ég er sannfærður um að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, 7. þm. Reykv., mundi greiða atkv. gegn því að skerðing á kaupgjaldsvísitölunni ætti sér stað eins og hæstv. ríkisstj. vill ekki neita afdráttarlaust að hún hafi í huga að setja á fyrir 1. júní. Þess vegna er það, að ríkisstj. er enginn annar kostur mögulegur en að senda þingið heim ef þessi löggjöf á fram að ganga og það í skjóli þess að samningar taki gildi fyrir áramótin eða það snemma að óþarft verði að afgr. brbl. á næsta þingi, þannig að þau séu þess vegna fallin úr gildi af því að nýir kjarasamningar séu komnir í landinu. Alveg á sama hátt hafa brbl. síðustu vinstri stjórnar um gerðardóminn á sjómenn ekki fengist rædd í Alþ., og maður hefur ekki fengið að spyrja hæstv. Alþb.-menn um hvaða ástæður ráði. Þessi brbl. hafa ekki fengist hér rædd, engar upplýsingar fengist né umr. orðið um hvort sú lagasetning var eðlileg eða nauðsynleg á þeim tíma. Og það er einmitt þetta sama sem nú er haft í hyggju. Ríkisstj. ætlar að senda þingið heim til þess, að hún geti í skjóli bráðabirgðalagavaldsins sett ný þrælalög á launþega, og hugsar sér svo að koma fram samningum nægilega snemma til þess að ekki þurfi að samþykkja eða staðfesta þessi brbl. á næsta Alþ. Væri nú fróðlegt að heyra hvað formaður Verkamannasambands Íslands hefur um þessar ráðagerðir að segja. Ég vil svo, úr því að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn, spyrja hann um hvort hann hafi þegar gefið fyrirmæli um það til launadeildar fjmrn. að bíða með útreikning launa fyrir 1. júní. Og hafi hann ekki gert það á þessari stundu vil ég spyrja hann um hvort til greina komi að gera slíkt, hvort af hans hálfu sé hafinn undirbúningur undir það, að laun opinberra starfsmanna verði ekki eins og samningar segja til um. Nú hefur BSRB efnt til fundarhalda um allt land. Manni berast hvaðanæva fregnir af því, að óróleikinn í opinberum starfsmönnum sé miklu meiri en sýnist á yfirborðinu. Og maður fréttir um forustumenn BSRB, sem harðast og dyggast börðust fyrir því á febrúar- og marsdögum 1978 að efla til pólitískra æsinga í sambandi við samningana í gildi, og þann hagfræðing, sem þá bjó til öll plöggin sem sýndu hversu mikið kaupránið yrði hjá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, að að mati þessara sömu manna muni kaupránið nú frá gildandi samningum, kaupránið hjá opinberum starfsmönnum, nema yfir 20%. En nú eru ekki sett upp veggspjöld um það. Hins vegar er fundið að því af launafólkinu, sem bíður eftir því að ríkisstj. virði það svars, hversu doðalegir og dauðir fundirnir eru þangað til framsöguræðunum lýkur, vegna þess að engin stefna er nú gefin í launamálum opinberra starfsmanna. Það er nauðsynlegt að spyrja einnig af þessu tilefni: Hvenær býst hæstv. fjmrh. við því, að hann sé reiðubúinn til að senda opinberum starfsmönnum gagntilboð í sambandi við þau mál - eða er þess kannske ekki að vænta? Um þetta hefur verið spurt hér áður. Það hafa að sjálfsögðu ekki fengist svör. En við tökum eftir því, að eins og landinu hefur verið stjórnað, eins og skattaáþjánin hefur vaxið, eins og fólkið finnur að það var erfiðara að láta launin ná saman frá byrjun til enda mánaðarins þá er kominn mikill óróleiki hjá því fólki sem á að lifa á 250–300 þús. kr. á mánuði. - Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. var að býsnast yfir því í útvarpsumr. að það væri eitthvað rangt að þeir, sem hefðu hærri launin, skyldu fá meira út úr verðbótavísitölunni. Þegar þessi maður var ráðh. áður, þegar hann setti lögin 1978, stillti hann þeim lögum þannig til að hann fékk bæði láglaunabætur sem ráðh. og sem þm. Hann fékk tvöfaldar láglaunabætur þar í það skiptið. Þetta var ekki tekið sem ein laun. Og ég vil enn fremur minna á það, að hinn 1. sept. s. l. hækkuðu verðlagsbætur um eitthvað í kringum 120 þús. kr. hjá þessum ráðh., en 20 þús. kr. hins vegar hjá almennu launafólki. Þannig var það þá. Niðurstaðan er þessi: Baráttan hér á Alþ. stendur núna um hvort formaður Verkamannasambands Íslands, Guðmundur J. Guðmundsson, hefur tækifæri til að verja launafólkið, umbjóðendur sína, fyrir því áhlaupi á kaupmátt þeirra sem til stendur með því að þvílíkar efnahagsráðstafanir yrðu bornar fram hér á Alþ. eða hvort hæstv. forsrh. sendir þingið áður heim, þannig að ekki geti til þess komið að formaður Verkamannasambands Íslands geti hjálpað okkur 18 sjálfstæðismönnum og Alþfl.-mönnum að hrinda þessu áhlaupi á launafólk í landinu.



Herra forseti. Það er ekki að ástæðulausu að umr. um svo mikilsvert málefni sem hér er nú á dagskrá séu teknar upp. Það hefur komið hér fram að þessar umr. eru teknar upp að gefnu tilefni hæstv. ráðh. sjálfra, því að þeir koma nú hér hver á fætur öðrum í þeim tilgangi að éta ofan í sig það sem þeir sögðu í gær í almennum útvarpsumræðum. Út af fyrir sig er þessum hæstv. ráðh. kannske vorkennandi. Þeir hafa líklega ekki ætlað sér að segja þetta, en hugarfarið hefur verið þannig að þeir hafa misst það út úr sér, en koma hér nú hver á fætur öðrum til að reyna að draga í land og lýsa því yfir að þrátt fyrir allt hafi þeir málfrelsi enn hér á Alþingi. Hæstv. menntmrh. var að tala um að sér þætti hart ef hann hefði ekki málfrelsi til að segja það sem honum byggi í brjósti. Það er augljóst af þeim ummælum hæstv. ráðh., að á dagskrá eru einhverjar slíkar ráðstafanir sem þeir létu í veðri vaka í útvarpsumr. í gærkvöld að þyrfti að gera. En það er jafnljóst, að hvorki hæstv. forsrh. né aðrir hæstv. ráðh. vilja lýsa því hér yfir, að ríkisstj. muni ekki gripa til þess að gefa út brbl. um þetta tiltekna atriði 1. júní nokkrum dögum eftir að Alþ. hefur verið sent heim. Augljóst er að um þetta fást ekki svör. Ég hef ekki heyrt nokkurn hv. þm. hér ásaka hæstv. ráðh. Framsfl., menntmrh. og samgrh., fyrir að hafa sagt þetta, heldur hafa þm. viljað fá nánari skýringu á því, hvað væri í raun og veru gert ráð fyrir að gera. En það vill nú svo til, þó að ekki sé hægt að fá óyggjandi svör hæstv. ráðh. um þetta málefni, að afstaða sumra hv. þm. innan stjórnarliðsins getur skipt sköpum um hvort af útgáfu slíkra brbl. verður eða ekki. Eins og hv. þm. er kunnugt eru innan stjórnarliðsins tveir hv. þm. sem enn a. m. k. eru nátengdir launþegahreyfingunni í landinu. Þar á ég við hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson og Guðrúnu Helgadóttur. Ég er sannfærður um að hæstv. ríkisstj., hversu áfjáð sem hún yrði í að gefa út brbl. sem breyttu verðbótaþætti vísitölubótanna, mundi ekki gera það nema því aðeins að þessir hv. þm. styddu slíkt. Þeir geta því ráðið því, hvort af útgáfu slíkra brbl. verður eða ekki. Og þó að það yrði, svo sem hv. þm. Halldór Blöndal var að tala um áðan, að brbl. yrðu gefin út í trausti þess að samningar hefðu tekist áður en þing kemur saman, þannig að ekki kæmi til þess að slík bráðabirgðalöggjöf yrði til afgreiðslu hér á Alþ., þá væri það stjórnarskrárbrot ef hæstv. ríkisstj. gæfi út slík brbl. vitandi að þau nytu ekki meirihlutafylgis á Alþ. Það væri brot á stjórnarskránni. Ég vil því, vegna þess að ég sé ekki fram á að það fáist nein ákveðin svör frá hæstv. ráðh., spyrja þessa tvo hv. þm., og ég vænti þess að hæstv. forseti geri ráðstafanir til þess að hv. þm. Guðrún Helgadóttir nái þessari spurningu, hvort þeir vilja lýsa því yfir hér að þeir muni ekki standa að því að styðja brbl. sem hæstv. ríkisstj. mundi gefa út vegna þess sem á að gerast 1. júní. Ef við fáum óyggjandi svör beggja hv. þm. um að þeir muni ekki standa að því, þá er nokkuð tryggt að slík bráðabirgðalöggjöf fær ekki staðist. Ég óska því eindregið eftir því að báðir þessir hv. þm. treysti sér til að koma hér upp og lýsa yfir afstöðu sinni til þessa máls. Ég á enga kröfu til þess að þeir lýsi yfir að þeir styðji ekki slíka bráðabirgðalöggjöf, en mér finnst siðferðileg krafa til þess að þeir segi hver afstaða þeirra er til málsins. Ef hún verður á þá leið að þeir styðji ekki brbl. þá verður ekki um það að ræða að brbl. verði sett. Ég vil ítreka spurningu sem ég var hér með áðan til hv. tveggja þm. Alþb., sem enn a. m. k., eins og ég orðaði það, eiga ítök í launþegahreyfingum í landinu.

Mikil?

Það fer eftir því hvað hver álítur. En spurningin er þessi: Hvað sem því líður, að hæstv. ríkisstj. hyggist gefa út brbl. um breytingar á vísitölugreiðslum á laun nú 1. júní, er það öruggt að slík brbl. hafa ekki meirihlutafylgi á Alþ. ef þessir tveir hv. þm. styðja það ekki. Spurningin er því þessi: Er hægt að fá yfirlýsingu þessara hv. þm. um að þeir styðji ekki slíka bráðabirgðalöggjöf? Ég óska ítrekað eftir því, að hv. þm. tjái sig um þetta mál. Það er augljóst að við fáum ekki svör frá hæstv. ráðh., en ég tel nægilega tryggingu að fá afstöðu þessara hv. tveggja þm., hvernig þeir líta á þetta mál. Ég tel tryggt að ef þeir eru andvígir því og styðja ekki slíka löggjöf, þá verði hún ekki sett, nema þá stjórnarskráin verði brotin.



Herra forseti. Hér ganga lifandis ósköp á. Mér varð það á að halla aftur augunum þegar ég hlustaði á hv. 3. þm. Vestf. Hann ræddi um vísitöluskerðingar. Það rifjuðust upp fyrir mér janúardagar þegar rætt var um stjórnarmyndun. Þá var þetta að vísu magnaðra en hinar vafasömu yfirlýsingar hæstv. ráðh. sem hann vitnaði í. Þá stóð upp úr forráðamönnum Alþfl. að gersamlega óhjákvæmilegt væri að skerða vísitölu og það verulega. Nú fyllast sömu menn heilagri vandlætingu yfir því, að hæstv. ráðh. Framsfl. hafa misst út úr sér slæm orð, sem eru nokkuð í ætt við þeirra eigin málflutning og skoðanir. Ekki er nú hugurinn heill þegar rætt er um þessi mál. Ég missti af þessum ágætu útvarpsumræðum og skal ekkert um þær segja, nema það sem ég hef heyrt hér. Mér skilst að þessir ráðh. hafi sagt að engin slík lög, engar slíkar ráðstafanir mundu þeir gera nema með samþykki og í samráði við launþega, bændur og sjómenn. Þó að hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, álíti vald mitt mikið, og ég þakka honum aðdáunina, get ég ekki talað fyrir hönd Alþýðusambands, sjómannasamtaka eða bændasamtaka, fjarri því. Í fyrsta lagi er það yfirlýst, að í ríkisstj. hafi engar tillögur komið fram um slíkar ráðstafanir og þeirra persónulega skoðun er að ef til einhverra vísitöluaðgerða komi sé það bundið því að haft sé samráð við launþegasamtök. Vitanlega get ég engar yfirlýsingar gefið fyrir þau. Mér skilst að hæstv. ráðh. hafi engar yfirlýsingar gefið um að slík brbl. yrðu sett, heldur hafi þeir viljað ræða við launþegasamtök eða talið heppilegt að ná samkomulagi við þau um það. Á það verður að reyna. Hitt verð ég hins vegar að segja, að gagnvart því fólki, sem er með undir 300 þús. kr. á mánuði og mætir hjá viðsemjendum sínum kröfum um launaskerðingar, þá held ég að allar svona yfirlýsingar séu ákaflega óheppilegar. Það er skoðun hæstv. ráðh., að samkomulag beri að reyna, og slíkt tel ég heppilegt, en að því tilskildu að viðkomandi samtök séu því samþykk. Ég sé þess vegna enga ástæðu til að ég fari að gera mig hér að þeirri fölsku ímynd sem hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, telur mig vera fyrir hönd allra launþega. Hvort allar viðræður við stjórnvöld gætu falið í sér vísitölubreytingar, gætu falið í sér kauphækkanir, sérstakar kauphækkanir til hinna lægst launuðu o. s.,frv., hlýtur að koma í ljós á sínum tíma, en skerðing á almennum lægri launum kemur að mínu mati ekki til mála. Hitt má vera, að menn búi yfir hvers kyns tillögum sem gætu verið í hag því fólki sem lægst er launað. Þá er að ræða það. Því aðeins að þær séu þessu fólki í hag er ég persónulega reiðubúinn til að ræða við ríkisstj., að öðrum kosti ekki. Hitt vil ég að endingu leggja áherslu á, að virðing 1. þm. Reykv. og virðing 3. þm. Vestf. fyrir vísitölu og kjarasamningum kemur ekki frá hjartanu. Fundarhlé.



Herra forseti. Fyrr í dag beindi hv. 1. þm. Reykv. fsp. til ráðh. varðandi þinghaldið og fleiri þætti stjóramálanna á næstu sólarhringum. Hæstv. forsrh. hafði svarað spurningum frá hv. 3. þm. Vestf. um sömu mál. Ég taldi að út af fyrir sig hefði ég ekki miklu við þau svör að bæta sem hæstv. forsrh. flutti. Enn fremur vil ég minna á að þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa í rauninni allar sprottið upp vegna ummæla sem féllu í ræðum hjá hæstv. menntmrh. og hæstv. sjútvrh., þannig að ég taldi eðlilegast að þeir gerðu grein fyrir málum, eins og þeir hafa gert í dag svo og hæstv. forsrh. En þar sem eftir því hefur verið leitað mun ég ekki víkjast undan því að ræða þessi mál nokkuð hér. Ég held að það sé alveg ljóst, að það deilumál, sem hér er uppi í dag, er ekki einasta um þinghaldið sem slíkt eða þingsköp, eins og menn vilja vera láta, né heldur er hér einvörðungu verið að fjalla um vísitölumál 1. júní eða húsnæðismál, heldur öll þessi mál í senn. Ég tel að deilurnar um þinghaldið séu þarna nokkuð í forgrunni og að vandinn, sem við hér stöndum frammi fyrir, stafi fyrst og fremst af því, að samkomulag hefur ekki náðst um þinghaldið milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þannig að eftir því væri hægt að vinna með skikkanlegum og eðlilegum hætti þannig að öllum þingheimi væri nokkur sómi að. Ég tel að við eigum að leggja á það áherslu að ná samstöðu um það, hversu mál ganga fram hér í þinginu. Fyrir liggur hver er afstaða ríkisstj. varðandi mál í þeim efnum. Talandi um hin einstöku mál vil ég nefna frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins sem verður senn væntanlega til 2. umr. hér í d. og hefur verið til meðferðar í hv. félmn. Hér er um að ræða stórt og þýðingarmikið mál. Óneitanlega kemur það víða við, óneitanlega er það margar greinar, en þó er það í rauninni tiltölulega einfalt mál sem hefur legið hér alllengi fyrir. Þar erum að ræða mjög ákveðin pólitísk ágreiningsmál, en þau eru ákaflega skýr og eru þekkt frá fornu fari, þannig að ekki ætti að þurfa að vefjast fyrir mönnum að mínu mati að taka ákvörðun um þá hluti ef allir beittu ýtrasta velvilja varðandi framgang þingmála á þeim síðustu sólarhringum sem nú standa eftir af þinghaldinu. Það er jafnljóst fyrir ríkisstj. og öðrum hv. alþm. að þessi húsnæðismál eru nátengd kjörum launafólks í landinu. Hér er um það að ræða, í þeim búningi sem frv. liggur fyrir nú, að gerðar yrðu ráðstafanir til að auka svo getu Byggingarsjóðs verkamanna að hann réði við að byrja á 500 íbúðum á ári eða svo 500–600 íbúðum á ári í staðinn fyrir 90–100 íbúðir á ári. Þetta eru kjaramál sem skipta miklu máli. Það er augljóslega af þeirri ástæðu sem á þetta mál er lögð mjög veruleg áhersla og ég vænti að allur þingheimur, hvort sem er stjórn eða stjórnarandstaða, skilji hvað hér liggur á bak við af hálfu þeirra aðila sem hvetja til þess að málið verði afgreitt. Hér hefur verið haldið uppi alllöngum umr. um ýmis mál, m. a. um iðnaðarmál í gærkvöld og í nótt og um fleiri mál, og því hefur verið haldið fram af ýmsum, að svo muni málum verða háttað áfram ef ekki náist samkomulag um þingstörfin. Ég held að það sé í rauninni engum til góðs að þófi af því tagi sem hér hefur birst verði haldi miklu lengur áfram. Ég held að það sé engum til góðs og síst Alþingi Íslendinga. Það hefur verið á það minnst hér, hvort hugsanlegt sé að ríkisstj. muni setja brbl. til að skerða verðbætur á laun, hefur mér skilist, 1. júní n. k. Það er ljóst, að ef það væri t. d. tekin ákvörðun um aukningu á niðurgreiðslum þannig að þær héldu því hlutfalli af búvöruverði sem þær halda nú og gert er ráð fyrir í stjórnarsáttmálanum og taka ekki tillit til þess við útreikning kaupgjaldsvísitölu 1. júní, þá yrði slíkt auðvitað ekki gert öðruvísi en með lögum. Það er alveg ljóst og rétt sem hv. 3. þm. Vestf. sagði um það mál. Það er hins vegar ekki rétt, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði í sinni ræðu, að ekki hafi verið gert ráð fyrir þessum möguleika við afgreiðslu fjárlaganna. Við afgreiðslu fjárlaganna var gert ráð fyrir þessari hlutfallslegu verðtryggingu niðurgreiðslnanna, ef svo mætti að orði kveða um þann þátt mála. Ákvörðun um hversu miklar niðurgreiðslurnar verða getur hins vegar ekki legið fyrir fyrr en nokkurn veginn er ljóst hvert búvöruverð verður frá 1. júní, en niðurstaða Sexmannanefndar í þeim efnum liggur ekki fyrir. En fari svo að þing standi jafnvel til 28. maí, miðvikudags í næstu viku, sem ég hygg að sé 28. maí, þá er ljóst öllum sem þekkja á almanak að þá mun lifa skammur tími eftir af maímánuði, eða 29., 30. og 31. þess mánaðar, þrír dagar, og jafnvel þó að menn væru allir af vilja gerðir til að leggja á það ofurkapp að koma fram á þeim tíma brbl. hygg ég að til þess vanti ýmislegt, m. a. í fyrsta lagi tæknilegar forsendur og í annan stað pólitískar forsendur, sem ekki liggja heldur fyrir.

Er það reynslan frá 1978?

1978 voru ekki gefin út brbl. síðari hluta maímánaðar.

En í september kannske?

Já, í september. Að sjálfsögðu getur það iðulega komið til að ríkisstj. þurfi á því að halda í tengslum við lausn kjarasamninga eða í öðrum tilvikum að setja brbl. Auðvitað getur ríkisstj. ekki, hvorki þessi né önnur, afsalað sér þeim rétti í eitt skipti fyrir öll. Það er útilokað. En ég hygg að við séum hér fyrst og fremst að tala um þennan tiltekna mánuð og ég hef skýrt hvernig málin standa að því er hann varðar þegar þinghald hefur staðið hér út miðvikudaginn 28. maí og hversu málum þá verður háttað. Ég hygg því að þessir hlutir séu eins ljósir og verða má. Ég vænti þess, að allir þm., bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, taki sig saman um það nú á næstu klukkutímum að sjá fram úr þessum málum öllum, þannig að Alþingi Íslendinga þurfi ekki lengur - um marga sólarhringa enn - að líða - ég vil segja líða - fyrir þá vanvirðu sem því er iðulega gerð með því háttalagi sem hér hefur verið tíðkað, án þess að ég vilji ráðast heiftarlega að þeim stjórnarandstöðuþingmönnum, sem hér hafa talað, né heldur kenna þeim um allar misfellur sem átt hafa sér stað í störfum Alþingis og vafalaust má einnig rekja til okkar starfa líka.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans við fsp. minni hvað snertir fyrirætlanir ríkisstj. um breytingar á verðbótaþætti vaxta eða fjármagnskjörum innlána og útlána. Þau svör voru að vísu ekki fullnægjandi, en ólíkt voru þau þó skýrari en svör hæstv. forsrh. við hinni spurningunni um fyrirætlanir ríkisstj. varðandi verðbætur á laun. Hæstv. viðskrh. taldi að Seðlabankinn hefði nú tillögur í undirbúningi sem ríkisstj. ætti eftir að sjá. Ég verð að lýsa undrun minni á því, að nú, 20. maí, skuli Seðlabankinn ekki þegar hafa sent ríkisstj. tillögur sínar um þær breytingar sem bankastjórn Seðlabankans vill gera í þessum efnum miðað við næstu mánaðamót. Þær breytingar hafa verið í raun og veru allt of seint á ferðinni, sem eru að þessu leyti gerðar ársfjórðungslega eða ráð var fyrir gert að gerðar yrðu ársfjórðungslega samkv. lögum nr. 13/1979, bæði til tjóns fyrir lánastofnanir og þá sem skipti eiga við lánastofnanirnar. Hæstv. viðskrh. sagði að það hefðu ekki verið brotin lög með aðgerðarleysi og þeirri ákvörðun ríkisstj. að hafa verðbótaþátt vaxta óbreyttan 1. mars s. l. vegna þess að í lögunum væri ekki gert ráð fyrir því, hvenær þessi aðlögun vaxta og verðtryggingar að verðbólgustigi ætti að fara fram á árunum 1979 og 1980. En ég minni hæstv. ráðh. á, sem hann reyndar las upp úr lögunum, að þetta á að eiga sér stað í áföngum. Venjulega skilur maður slíkt orðalag þannig, að slík aðlögun verði í nokkuð jöfnum áföngum eða a. m. k. í samræmi við minnkandi eða vaxandi verðbólgustig. Nú liggur það fyrir samkv. fréttatilkynningu Seðlabankans, að 1. mars hefði verðbótaþáttur vaxta átt að hækka um 3–5%, og síðan eru allar spár um verðlag í landinu á þá lund að verðbólgan fari vaxandi það sem eftir er ársins. Ef halda á lögin og ná því takmarki laganna að verðtryggingu sé komið á í árslok eða verðbótaþáttur vaxta sé í samræmi við verðbólgustig er því ljóst, að sé ekki um brot á lögunum að ræða er a. m. k. mjög gengið á svig við þau og ákvæði þeirra. Ég minni líka á að bersýnilega hefur hæstv. ríkisstj. gefið bankastjórn Seðlabankans þá skýringu samkv. orðalagi í fréttatilkynningu Seðlabankans, að ríkisstj. hygðist bera fram breytingu á lögum nr. 13/1979 á þá lund, að aðlögunartími vaxta og verðbólgu ætti að framlengjast fram yfir næstu áramót, því að í fréttatilkynningu Seðlabankans segir bankastjórn Seðlabankans um ríkisstj. eftirfarandi: „Jafnframt hefur hún“ - þ. e. ríkisstj. - „lýst yfir því, að hún ráðgeri að taka til endurskoðunar ákvæði laga um stjórn efnahagsmála o. fl. að því er varðar lengd aðlögunartíma uns fullri verðtryggingu verði náð.“ Athugasemd mín laut m. a. að því, að þm. hafa ekki séð neitt frv. þessa efnis hingað til, og það gaf mér tilefni til þeirrar fsp. hvort ætlunin væri að framlengja þennan aðlögunartíma. Svo virðist ekki vera af svörum hæstv. viðskrh. að dæma, en af því leiðir einnig að taka verður stærri stökk það sem eftir er ársins ef efna á og fara eftir ákvæði laga nr. 13/1979. Þá vil ég næst gera nokkuð að umtalsefni ræðu hæstv. félmrh. Hann taldi sig engu þurfa að bæta við svar hæstv. forsrh. varðandi fsp. mína í eldhúsdagsumræðunum í gær og fsp. hv. 3. þm. Vestf., Sighvats Björgvinssonar, í dag varðandi fyrirætlun ríkisstj. um útgáfu brbl. um breytingu á verðbótum launa. Ég hef áður lýst óánægju minni yfir svari forsrh. og skal ekki bæta neinu þar við, en fagna því þó að hæstv. félmrh. sagði að þm. gætu sagt sér það sjálfir eða dregið sjálfir þá ályktun að stæði þing t. d. til og með 28. maí væru hvorki tæknilegir né pólitískir möguleikar á því að slík brbl. yrðu gefin út. Ég tek þessa yfirlýsingu hæstv. félmrh. og skil hana þannig, að hann útiloki útgáfu brbl. Með tilvísun til stjórnarsáttmálans um að lög verði ekki gefin út um breytingar á fyrirkomulagi launagreiðslna nema allir aðstandendur ríkisstj. samþykki tek ég þetta svar hæstv. félmrh. þannig, að hann taki á sig þá ábyrgð að segja að slík brbl. komi ekki til greina. Það er misskilningur hjá hæstv. félmrh. að umr. nú utan dagskrár eða undanfarna daga hér í þinginu séu deilur um þinghaldið. Að vísu höfum við sjálfstæðismenn haldið því fram, að væri þingi lokið í þessari viku, t. d. í dag, eins og fyrst var ráð fyrir gert, væri ekkert efni til þess að afgreiða t. d. svo viðamikinn lagabálk sem lög um Húsnæðisstofnunina svo viðunandi væri. Ed. hefur gert meira en 100 breytingar á því lagafrv. sem lagt var upphaflega fyrir þingið. Hér er í rauninni um nýtt frv. að ræða. Og án þess að ég vilji fara út í efnisumræður um þetta frv. er það ábyrgðarleysi af alþm. í Nd. Alþingis að fara ekki nákvæmlega yfir þetta frv. og gera sér grein fyrir því efnislega. Við sjálfstæðismenn höfum ekki synjað einum eða neinum um að sitja eins lengi á þingi og óskað er eftir og fjalla um þau mál sem þinginu ber að fjalla um, og það er algerlega á valdi ríkisstj. að því leyti að kveða á um hvenær þingi skuli hætt. En ég geri þann fyrirvara eða þá kröfu að þm. hafi tíma og tök á að kynna sér mál og gera sér grein fyrir málum og greiða atkvæði og bera fram brtt. við mál með þinglegum hætti. Það er t. d. mjög dregið í efa að í frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins sé þess skilyrðis gætt, sem hæstv. félmrh. gerði að umtalsefni, að auka fjárhagsgetu Byggingarsjóðs. Á það hefur verið þvert á móti bent í umr. á Alþ., að það er verið að draga úr framlögum til Byggingarsjóðs, og eitt af höfuðgagnrýnisefnum okkar sjálfstæðismanna á þetta frv. er að það sé ekki með einum eða neinum hætti séð fyrir fjármögnun þeirra framkvæmda sem gefið er í skyn með frv. að ætlunin sé að unnt verði að ráðast í, það sé m. ö. o. sýndarmennskan í algleymingi öðrum þræði. Þá nefndi hæstv. félmrh. að það væri vanvirða við Alþ., það þóf - hvort hann notaði orðið málþóf skal ég ekki segja, en það þóf sem haft væri í frammi í umræðum hér á Alþ. Ég held því fram, að við sjálfstæðismenn höfum ekki notað meiri ræðutíma en eðlilegt er og síst meiri ræðutíma en tala okkar er í samanburði við stjórnarþm. og ráðh. t. d. Í gær voru hér umræður um iðnaðarmál. Þær voru málefnalegar og fjölluðu um efnisatriði og sjálfur hæstv. iðnrh. tók til andsvara og svaraði á málefnalegan hátt og tók sérstaklega fram að ræður þm. Sjálfstfl. í gærkvöld hefðu verið málefnalegar og átt rétt á sér, enda tók hann eðlilegan og nauðsynlegan tíma til að svara þeim ræðum. Ég vil svo í tilefni af ræðum hæstv. menntmrh. og hæstv. sjútvrh. nefna að þeir sögðu, hygg ég, báðir, a. m. k. hæstv. menntmrh., að það hefði ekki komið til tals í ríkisstj. að gefa út brbl. Og þegar haft er í huga að hæstv. ráðh. segja að auðvitað geti ríkisstj. ekki gefið loforð um það í framtíðinni að gefa ekki út brbl., þá get ég vel fallist á það. Hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir, að skilyrði til þess að brbl. verði gefin út er að brýna nauðsyn beri til. Ég held því fram, og ég tel að hæstv. ráðh. séu mér sammála, að það ætti að vera alveg ljóst nú hvort brýna nauðsyn beri til að gefa út slík lög eða ekki. Það liggur fyrir að framfærsluvísitalan muni hækka um 13.2% og verðbótavísitala muni hækka um 11.7%. Á þeim grundvelli ætti ríkisstj. að geta gert sér grein fyrir hvort brýna nauðsyn beri til að setja lög. Fyrirvari minn og krafa fyrir hönd sjálfstæðismanna er að þessi löggjöf verði sett hér á þinginu ef það er skoðun ríkisstj. að nauðsynlegt sé að setja slíka löggjöf. Ríkisstj. ætti að vera það ljóst þessa dagana og því ætti að vera unnt að fara þingræðislega leið og fjalla um málið á þingi fyrir mánaðamót ef það er vilji ríkisstj. að fara þessa leið yfirleitt. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson talaði hér loðmullulega, svo ekki sé meira sagt. Einhvern tíma fyrr hefur hann verið viðkvæmari fyrir verðbótavísitölu á laun en hann sýndist vera nú í sinni ræðu. Ég hef aldrei haldið því fram að stjórnvöld gætu ekki þurft að setja löggjöf varðandi vísitöluverðbætur á laun. Ég veitti forstöðu ríkisstj. sem 1978 greip til þess ráðs með febrúarlögunum. Þá var hatrammri andstöðu beitt gegn þeirri lagasetningu af hálfu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, Alþb. og Alþfl., og þá upphófst herópið: „Samningana í gildi.“ Síðan 1. sept. 1978 hafa þeir flokkar, sem upphófu herópið: „Samningana í gildi“, átt aðild að stjórn landsins ásamt framsóknarmönnum sem hafa gerst hjálparkokkar þeirra. Þess vegna er ákaflega athyglisvert að líta á fréttabréf Kjararannsóknarnefndar frá því í aprílmánuði s. l., þar sem gerð er grein fyrir þróun kaupmáttar kauptaxta mánaðarlega síðustu þrjú árin. Ég tek eftir því, að kaupmáttur kauptaxta verkamanna í maímánuði 1978, sem er síðasti mánuður þriggja mánaða vísitölutímabilsins eftir að febrúarlögin voru sett, er 103.7. Í nóv. s. l. , sem er síðasti mánuður verðbótatímabils síðasta árs, eftir að flokkarnir, sem börðust fyrir samningunum í gildi, höfðu stjórnað málefnum þjóðarinnar, var kaupmáttur kauptaxta verkamanna 103.6, sem sagt lægri. Ef við tökum svo maílögin, sem ríkisstj. sú setti sem ég veitti forstöðu og mildaði nokkuð áhrif febrúarlaganna í sáttaskyni við launþegasamtökin í landinu, þá er samanburðurinn sá, að í ágústmánuði 1978 er kaupmáttur kauptaxta verkamanna 111.6, en í síðasta mánuði verbótatímabils s.1. árs er hann 103.6. Þannig er kaupmáttur kauptaxta verkamanna mun lægri en var samkv. maílögunum 1978, sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson barðist sem mest á móti. Þetta er árangurinn af starfi þeirra flokka sem heimtuðu samningana í gildi.'Kaupmáttur kauptaxta verkamanna er lægri en samkv. þeim lögum sem þeir börðust gegn. Og í þessari skýrslu kaupgjaldsnefndar segir að á síðasta fjórðungi liðins árs hafi kaupmáttur greidds tímakaups verið 1.9–2.6% lakari en að meðaltali á árinu og jafnframt 3.4–6.7% lægri en á fjórða ársfjórðungi ársins 1978, en þá var kaupmáttur hæstur á því ári, eins og fram kemur á kaupmáttaryfirlitinu. Þegar þessi ummæli eru skoðuð svo og það, að kaupmáttur kauptaxta hefur farið lækkandi á yfirstandandi ári, - ég hef ekki tölur um það frá Kjararannsóknarnefnd, en við getum sagt okkur það sjálf að framfærsluvísitala hækkaði 1. mars um 9.1%, en verðbætur á laun voru þá eitthvað um 6.7%, þ. e. þá var um 2.4% kjararýrnun að ræða og nú er væntanleg um 1.5% kjararýrnun, - þá er þarna um 4–5% kjararýrnun að ræða á yfirstandandi ári til viðbótar við þá skerðingu kaupmáttar sem átt hefur sér stað fram til síðustu áramóta undir stjórn Alþb., Framsfl. og Alþfl. Þetta er árangurinn af skemmdarverkum sem uppi voru höfð á árinu 1978 og er síst til hagsbóta fyrir launþegana í landinu. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en ítreka og endurtek: Sú krafa er eðlileg og sjálfsögð af hálfu alþm., að brbl. um svo mikilvæg efni sem verðbætur á laun eða verðbótaþátt vaxta verði ekki sett aðeins örfáum dögum eftir að þingi er slitið. Slík mál á að leggja fyrir þing þegar svo stendur á að þing situr hvort eð er að störfum og hefur raunar nægum verkefnum að sinna vegna þess að fjöldamörg mál eru óútrædd og þyrftu sannarlega að hljóta eðlilega meðferð á þingi.



Herra forseti. Ég vil gera hv. þdm. vitanlegt að því var mjög harkalega mótmælt við mig þegar ákveðinn var fundur eftir útvarpsumræður, eftir eldhúsdaginn í gærkvöld. Mál stóðu þann veg þá, að ég taldi slíkt óhjákvæmilegt. Nú hefur því verið af enn meiri hörku mótmælt að boðað yrði til kvöldfundar í kvöld. Það er eitt ráð til að svo þurfi ekki að verða, og nú bið ég hv. þd. um að hjálpa mér til að svo megi verða. Eindregin tilmæli eru það frá hæstv. forseta Ed. að hann geti boðað til fundar á eðlilegum tíma á morgun, sem ég hyggst einnig gera í þessari deild, kl. tvö, en til þess að svo megi verða þurfum við að taka eitt mál til afgreiðslu í hv. deild og það er 3. dagskrármálið sem rætt hefur verið allrækilega fyrr í dag. Ég gerist nú svo djarfur í þessum örðugleikum, sem á því eru að ná sáttum og samkomulagi um þinghaldið, að fara fram á það við tvo hv. þdm., sem á mælendaskrá eru, hv. 3. þm. Austurl., frsm. fjh.- og viðskn., og hv. 6. þm. Reykv., að þeir falli frá orðinu, ef aðrir hv. þdm. geta fellt sig við þessa málsmeðferð, þannig að ganga megi til atkv. um það samkomulagsmál sem þetta frv. er þótt brtt. séu að vísu fram bornar, en í grundvallaratriðum er það samkomulagsmál, og að við náum því nú um kvöldmatarleytið að setja nýjan fund til að taka það eina mál á dagskrá, þannig að það nái fullnaðarafgreiðslu í hv. deild.