Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til 2. umr., felur í sér breyt. á 1. mgr. 63. gr. umferðarlaga, nr. 26 frá 1958. Í því ákvæði er svo fyrir mælt: „Á vegum skulu ríðandi menn halda sig á hægri hluta vegarins. Þeim ber að víkja greiðlega til hægri fyrir þeim, sem á móti koma, en hleypa fram fyrir sig á vinstri hönd þeim, sem fram fyrir vilja fara.“ Þarna í þessari 1. mgr. 63. gr., eins og hún er nú í umferðarlögunum, er því sett sama regla um ríðandi menn í umferðinni sem um gangandi menn, þegar ekki er gangstétt eða gangstígur meðfram vegi. Í frv. þessu er lagt til, að 1. mgr. 63. gr. umferðarlaganna orðist svo: „Á vegum skulu ríðandi menn halda sig á vinstri hluta vegarins. Þeim ber að víkja greiðlega til vinstri fyrir þeim, sem á móti koma, en hleypa fram fyrir sig á hægri hönd þeim, sem fram fyrir vilja fara.“ Í frv. felst því alveg gagnstæð regla þeirri, sem nú gildir samkv. umferðarl. um umferð riðandi manna. Með frv, eru ríðandi menn í umferðinni að því leyti til settir á bekk með bifreiðum og öðrum ökutækjum, þ.e.a.s. eftir frv. skal sama regla gilda um þá og ökutæki, sbr. 1. mgr. 45. gr. umferðarlaganna. Nefnd sú, sem umferðarlögin samdi á sínum tíma, lagði til, að um umferð riðandi manna gilti sú regla, sem í frv. þessu felst og þá hafði áður gilt samkv. umferðarlögum frá 1941. En þessu ákvæði var breytt í núgildandi horf í meðferð Alþ., reyndar samkv. till. allshn. Ed., en það er tekið fram í nál. allshn. þá, að þarna sé um algert nýmæli að ræða, sem skoðanir muni geta verið skiptar um. En það fór nú samt sem áður svo, að þetta nýmæli var þarna samþykkt, og mun einkum hafa verið rökstutt með því, að hestamenn ættu erfitt með að fylgjast með ökutækjum, sem á eftir þeim kæmu á sama vegarhelmingi. Reynslan hefur nú hins vegar sýnt það, að því er talið er, að þetta nýmæli var ekki heppilegt. Það er talið, að gildandi regla hafi valdið aukinni hættu á slysum frá því, sem áður var, og eins og greint er frá í grg. frv. og ég þarf ekki að endurtaka hér, er það svo, sem nokkuð liggi í augum uppi, að bæði ökumenn og hestamenn þurfa á mun meiri viðbragðsflýti að halda, ef hestur og ökutæki koma úr gagnstæðum áttum á sama vegarhelmingi, heldur en þyrfti, ef aðilar væru sitt hvorum megin á veginum. Þetta einmitt getur valdið aukinni slysahættu, sérstaklega ef útsýni er eitthvað slæmt á milli vegfarenda, hvort sem það er nú vegna staðháttanna eða veðurs. Og enn fremur er nú talið, að það geti frekar leitt til þess, að hestar ókyrrist og jafnvel fælist, ef ökutæki kemur beint á móti, og það getur leitt til þess, að reiðmenn og hestar blindist frekar af ljósum ökutækja og geti þannig sem sagt, eins og ég sagði, valdið aukinni slysahættu. Niðurstaðan hefur því orðið sú, að Landssamband hestamanna hefur farið fram á það, að gildandi umferðarlögum verði breytt, svo sem í frv. segir. Og það hefur verið leitað umsagnar Búnaðarfélags Íslands um þá till. Landssambands hestamanna, og stjórn Búnaðarfélagsins hefur lagt það fyrir búnaðarþing, og þessir aðilar hafa eindregið mælt með því, að tekin væri upp sú regla, sem í frv. felst. Lögreglustjóri mun og hafa látið í ljós það álit, að rétt væri að breyta svo sem ráð er gert fyrir í frv. Ég hef átt tal við suma af þeim mönnum, sem á sínum tíma voru í þeirri n., sem samdi umferðarlögin og þá öfluðu sér sérstakrar þekkingar í sambandi við þessi mál öll, og þeir telja að sjálfsögðu heppilegt, að það sé tekin upp sú regla, sem þeir í öndverðu lögðu til að í lög væri tekin. Allshn. hefur, eins og greinir í nál., tekið þetta mál til meðferðar, rætt það á fundum sínum og er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Þarf ég svo ekki að hafa fleiri orð um þetta.



Herra forseti. Þegar þetta mál var lagt fyrir hv. Nd., var gert ráð fyrir að skylda læknakandidata til að ljúka framhaldsnámi við sjúkrahús hér á landi. Ef það hefði verið gert, var nauðsynlegt að setja reglur um það, hvernig kandídötum væri raðað í þau námspláss, sem til eru hér á landi. Nú hefur hv. Nd. horfið frá þessu. Virðist því ákvæðið í 3. mgr. frv., eins og það nú liggur fyrir, óþarft. Það er a.m.k. skoðun Læknafélags Reykjavíkur og þeirra kandídata, sem hlut eiga að máli nú. Eðlilegast virðist, að þeir, sem ráða yfir þessum námsplássum, hagi því svo til, eins og nú þegar er komið í framkvæmd, að hægt sé að vita nokkuð fram í tímann, hvaða pláss verða laus, og geta kandídatar þá hagað sér eftir því. Yfirleitt hafa kandídatar sótt eftir að fá að ljúka þessari framhaldsnámsvist hér á landi, og er engin ástæða til að ætla annað en þeir muni sækja eftir því framvegis. N. telur því óhætt að fella 3. málsgr. frv. niður og leggur til, að það verði samþ. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Einn válegasti sjúkdómur, sem um getur, er lömunarveiki, og hefur það löngum verið svo, að lítil úrræði hafa verið til að fyrirbyggja hann eða ráða bót á afleiðingum hans. Þó hefur nokkuð rætzt úr nú hin síðustu ár um bólusetningu við þessari veiki, og enn fremur eru ýmiss konar ráðstafanir til þjálfunar og lækningar á sjúklingum komnar allvel á veg. Fyrir nokkrum árum var stofnað hér á landi Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, og hafa forustumenn þess félagsskapar sýnt frábæran dugnað, fórnfýsi og framtak við að koma upp lækningastöð, sem þegar hefur gert mjög mikið gagn. Til starfsemi þessa félags þarf auðvitað mikið fé, og hafa ýmsar leiðir þar verið reyndar. Ein er sú að efna til símahappdrættis, og var það gert fyrst á árinu 1957. Þá voru samþ. hér í Alþ. lög um það, að vinningar í slíku happdrætti skyldu vera skattfrjálsir. Nú hefur félagið efnt að nýju til slíks símahappdrættis og óskað eftir því, að vinningar í því happdrætti skuli undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum nema eignarskatti. Á því er enginn vafi, að það mundi greiða mjög fyrir árangri af þessu happdrætti, ef Alþ. yrði við þessum óskum. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fer fram á það, að slíkir vinningar í þessu happdrætti, sem nú er efnt til á árinu 1960, skuli undanþegnir hvers konar opinberum gjöldum nema eignarskatti. Frv. er sem sagt miðað við þetta eina símahappdrætti og bundið við árið 1960. Ég vil eindregið beina þeim tilmælum til hv. alþm., að þeir styðji þetta nauðsynjamál. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er þingmannafrv. komið frá hv. Nd., er um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila og hefur þá eina breyt. í för með sér frá gildandi lagaákvæðum, að ráðh. er heimilað að fengnum till. Tryggingastofnunar ríkisins að veita lán úr erfðafjársjóði til byggingar elliheimila, en þó því aðeins, að efnahagur sjóðsins leyfi. Það má að sjálfsögðu segja, að það geti orðið deiluefni eða álitamál, hvenær eða hvort fjárhagur sjóðsins leyfi slíkar lánveitingar, ef svo ber undir, en að sjálfsögðu yrði það ráðh. og Tryggingastofnun ríkisins, sem fengju það verkefni að skera þar úr. Erfðafjársjóður var stofnaður með l. nr. 12 1952. Allur erfðafjárskattur rennur í þennan sjóð og enn fremur erfðafé, þar sem ekki er um að ræða lögerfingja eða erfingja skv. erfðaskrá. Fé þessa sjóðs á skv. gildandi l. að verja til lána og styrkveitinga til að koma upp vinnuheimilum, vinnustofum og vinnutækjum fyrir öryrkja og gamalmenni í því skyni, að starfsgeta þeirra komi að sem fyllstum notum. Félmrh. ráðstafar fé sjóðsins í þessu skyni, að fengnum till. Tryggingastofnunar ríkisins. Fjárhagur sjóðsins er nú þannig, að eignir hans nema ca. 6 millj. kr. Lán og styrkir úr sjóðnum hafa verið veitt nokkuð á aðra millj. kr. Eins og ég sagði áðan, er tilgangur sjóðsins sá að styrkja stofnun vinnuheimila fyrir öryrkja og gamalmenni. En frv. það, sem hér er á dagskrá, gerir ráð fyrir, að starfssvið sjóðsins verði nokkuð rýmkað með því að opna möguleika til lánveitinga til elliheimila. Ef frv. verður að l., má ætla, að lán til slíkra elliheimilisbygginga verði bundin því skilyrði, að fullnægjandi vinnustofur verði í sambandi við elliheimili þau, sem lán fengju úr sjóðnum. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. þetta til athugunar, og nm. eru sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Hv. heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar þetta frv. til laga um meðferð drykkjumanna. Hún sendi það til umsagnar nokkrum aðilum, og er umsagnar landlæknis getið í nál. á þskj. 364. Frá áfengisvarnaráði barst einnig umsögn og álit, og þó að það fari mjög í sömu átt og álit landlæknis, þá vildi ég aðeins lofa hv. þdm. að heyra meginefni þess, en það er svo: „Áfengisvarnaráð hefur kynnt sér frv. Alfreðs Gíslasonar læknis og telur ýmislegt í því stefna til bóta frá gildandi lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Má þar t.d. nefna skipun sérstaks yfirlæknis áfengisvarna. Hins vegar telur ráðið, að frv. þyrfti að vera fyllra í ýmsum greinum. Áfengisvarnaráði er kunnugt um, að lög nr. 55 frá 25. maí 1949, um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, hafa nýlega verið endurskoðuð af stjórnskipaðri nefnd. Ráðið hefur kynnt sér frv. n. og komizt að raun um, að það er miklu víðtækara en frv. það, sem nú er flutt á Alþ., og jafnframt gert ráð fyrir meiri þjónustu til handa drykkjusjúku fólki. Vafasamt mun, að hið endurskoðaða frv. verði lagt fyrir þetta þing, þar sem allmjög er nú á þingið liðið. En í trausti þess, að það verði flutt á næsta þingi í sama eða líku formi og n. leggur til, mælir ráðið eindregið með því, að frestað verði afgreiðslu frv. á þskj. 125, unz Alþ. hefur gefizt kostur á að kynna sér frv. það, sem vænta má að ríkisstj. muni leggja fyrir þetta þing eða næsta þing og hin stjórnskipaða nefnd hefur samið.“ Þannig hljóðar umsögn áfengisvarnaráðs að meginefni. Hv. heilbr.- og félmn. mælir með því, að frv., sem nú liggur fyrir, verði afgr. með rökst. dagskrá þannig: „Með því að stjórnskipuð nefnd hefur endurskoðað gildandi lög um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra og afhent ríkisstj. brtt. sínar, þykir d. ekki ástæða til að taka afstöðu til frv. að sinni. Í trausti þess, að till. frv. verði teknar til sérstakrar athugunar og málið á ný verði í heild lagt fyrir næsta reglulegt Alþ., tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ N. er öll sammála um þessa afgreiðslu málsins. Þykir það eðlilegt, að bæði þau frv., sem til eru, verði athuguð nánar og jafnvel samræmd, þannig að það bezta fáist út úr báðum. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um þetta fyrir munn hv. heilbr.- og félmn. En frá eigin brjósti og á eigin ábyrgð að sjálfsögðu langar mig til að minnast lítillega á tvö atriði í sambandi við þetta mál. Öllum, sem til þekkja, kemur saman um, að nauðsyn beri til að breyta lögum um drykkjusjúka menn. Í rauninni hefur ríkt og ríkir enn öngþveiti á þessu sviði heilbrigðismálanna, en ofdrykkja snertir beint eða óbeint þúsundir manna í landinu, auk þess sem hún er margþætt og alvarlegt félagslegt vandamál. Allmiklu opinberu fé er árlega varið til hjálpar drykkjumönnum, en mikið af því hlýtur að fara í súginn, á meðan öngþveitið ríkir. Um nauðsyn endurbóta er nú ekki heldur deilt lengur. En þó er eins og ráðamönnum þjóðfélagsins finnist ekkert liggja á. Seinlæti þeirra í þessu brýna vandamáli er áberandi, og ber sannarlega að vita það. Samkv. upplýsingum landlæknis hefur stjórnskipuð nefnd endurskoðað lögin um drykkjumenn. Hún lauk störfum og skilaði áliti til heilbrigðismálastjórnarinnar í janúarmánuði s.l. Þar er frv. þessarar n. látið liggja mánuðum saman. Nú er kominn maí og nálægt þingslitum, og enn bólar ekkert á þessu frv. í þingsölunum. Ekkert liggur á, segja þeir sennilega, stjórnarherrarnir. En á meðan berjast fjölskyldur hundruðum saman örvæntingarfullri baráttu við drykkjuskapinn. Hæstv. ríkisstj. er ámælisverð fyrir seinaganginn í þessu mikilsverða heilbrigðismáli. Það er ósennilegt, að hún flytji frv. til laga um drykkjumannahjálp á þessu þingi, svo aðkallandi sem þörfin þó er, og það verður vafalaust að stugga duglega við henni, eigi hún að gera það á næsta þingi. Slíkur hefur einatt orðið gangur mikilsverðra heilbrigðismála, og er hæstv. ríkisstj. svo sem ekki ein um sökina í því efni. Hafa lengi farið sögur af seinaganginum í heilbrmrn. íslenzka. Hitt atriðið sem ég vildi lítillega minnast á í sambandi við þetta mál, er skeytingarleysi stjórnarvalda gagnvart lausn faglegra vandamála. Það er hreinlega verið að fúska í málum, sem krefjast strangsérfræðilegrar kunnáttu. Þannig er mönnum falið að leysa mikilsverð vandamál, sem þeir lítið skynbragð bera á og enga sérkunnáttu hafa í. Sennilega er þetta víðtækt fyrirbæri í þjóðfélagi okkar og ber þá vott um vissan tæknilegan vanþroska. Þetta faglega fúsk, sem stjórnarvöldin standa að, kannast ég við í heilbrigðismálunum, og því nefni ég þetta nú, að dæmið liggur hér fyrir. Stjórnskipaðri nefnd er fengið það hlutverk að endurskoða lög, sem fjalla um lækningu drykkjumanna. Fáir læknar nema sérfróðir um geð- og taugasjúkdóma mundu treysta sér til þess. Lækning drykkjumanna er enn eitt af erfiðustu viðfangsefnum læknisfræðinnar, og því er mjög vandasamt að setja lög, sem ákveði, hvernig slíkri læknismeðferð skuli hagað í stórum dráttum. En heilbrigðisstjórnin íslenzka er ekki að setja slíka smámuni fyrir sig. Því meiri sem vandinn er, því meiri gervimennska og því meira fúsk. Stjórnskipaða n., sem ég gat um og átti að endurbæta lög um lækningu geðsjúkra manna, hafði 3 menn innan borðs. Einn er læknir að vísu, og má það mildi kallast. Þó var þess vandlega gætt við val hans, að hann hefði enga sérþekkingu á meðferð drykkjumanna. Annar maðurinn er guðfræðingur og hefur prestsstarf að ævistarfi. En sá þriðji mun sérfróður um sveitarstjórnarmál og hefur á margt lagt gjörva hönd um dagana, en þó aldrei fengizt neitt við vísindalega læknisfræði. Þessi nefndarskipun er glöggt dæmi um það fúsk, sem stjórnarvöldin virðast hafa mikið dálæti á, einkum þegar um er að ræða vandasömustu úrlausnarefni þjóðfélagsins. Ég er ekki að kasta steini á persónur þessara manna, sem ég þekki og veit að eru hinir mætustu og nýtustu menn, hver á sínu sviði. Það er þeim ekkert til hnjóðs, þótt sagt sé, að það liggi utan við þeirra verkahring að gefa um það forskrift í lagafyrirmælum, hvað þurfi til að lækna drykkjumenn eða aðra heilsubilaða menn. Raunar má segja, að þeir ættu ekki að taka þetta að sér. En sökin liggur þó fyrst og fremst hjá stjórnarvöldunum og ráðgjöfum þeirra. Fúskið ber vott um skeytingarleysi um vandamálin og virðingarleysi fyrir faglegri kunnáttu og reynslu. Ég skal láta útrætt um þetta mál. Ég vona, að slík og þvílík vinnubrögð hverfi smám saman í okkar þjóðfélagi og raunar sem fyrst. Ég veit, að þau eru skaðleg á sviði heilbrigðismálanna, og svo mun vera á öðrum sviðum. Þau eru leifar frá fyrri tímum, þegar öll tækni var á frumstæðu stigi, og þau hæfa hvergi í nútímaþjóðfélagi, þar sem fjölþætt verkaskipting er:óhjákvæmileg.