Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem hér er til umr., er árangur af endurskoðun gildandi laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, svo og laga um verkamannabústaði. Með þessu frv. er Byggingarsjóður verkamanna og verkamannabústaðirnir settir undir stjórn Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Miklar breytingar eru gerðar á verkamannabústaðakerfinu, þannig að sveitarfélögin hafa mun meira forræði í þeim efnum en áður, en sérstakar stjórnir verkamannabústaða í sveitarfélögum hafa með höndum byggingaframkvæmdir og úthlutun íbúða. Lán til verkamannabústaða verða samkv. frv. tvenns konar, í annan stað almenn húsnæðismálalán, en að hinu leytinu viðbótarlán úr Byggingarsjóði verkamanna, sem ásamt húsnæðismálaláninu skulu nema 80% af kostnaðarverði íbúða. Fjárframlög ríkis og sveitarfélaga til Byggingarsjóðs verkamanna eru mjög aukin. Af öðrum ákvæðum frv. má nefna hækkun á árlegu framlagi til Byggingarsjóðs ríkisins frá ríkissjóði úr 40 millj. kr. í 75 millj. kr., heimild til lánveitinga til kaupa á eldri íbúðum og niðurfellingu lagaheimildar fyrir ríkisstj. til þess að byggja í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög hagkvæmar og ódýrar íbúðir í fjölbýlishúsum fyrir láglaunafólk í verkalýðsfélögunum. Þessi niðurfelling stendur í beinu sambandi við hið nýja verkamannabústaðakerfi, sem á að koma þar í staðinn og leysa vandkvæði láglaunafólks, enda eðlilegt að fella saman í eitt kerfi alla opinbera aðstoð við íbúðabyggingar handa hinum efnaminni. Undantekning er þó gerð varðandi Breiðholtsframkvæmdirnar í Reykjavík, sem grundvallast á sérstöku samkomulagi við verkalýðshreyfinguna, en heimilt er með samningum að fella þær undir hið nýja verkamannabústaðakerfi. Mörg önnur mikilvæg nýmæli felast í frv., en ég læt mér nægja að vísa í þeim efnum til ítarlegrar grg., er frv. fylgir. Við meðferð þessa frv. í hv. Nd. komu fram og voru samþ. margháttaðar brtt. við frv., og vil ég leyfa mér að geta hér þeirra helztu. Við 1. gr. frv. var gerð breyting. Er hún aðallega fólgin í því, að fjölgað er í húsnæðismálastjórn hinum þingkjörnu fulltrúum úr 5 í 7. Á 3. gr. voru einnig gerðar allmargar breytingar. Þær felast fyrst og fremst í því, að þar er kveðið allmiklu ítarlegar á um verkefni húsnæðismálastjórnar en gert var upphaflega í frv. Þá var í Nd. felldur niður 3. tölul. 6. gr. frv., sem tók til ráðstöfunar á fé lífeyrissjóða og hljóðaði þannig: „Lífeyrissjóðir og eftirlaunasjóðir skulu kaupaskuldabréf, sem svarar 1/4 af árlegu ráðstöfunarfé sínu. Með ráðstöfunarfé samkv. þessum tölul. er átt við tekjur af iðgjöldum, framlögum og vöxtum, afborganir af lánum, að frádregnum bótagreiðslum og rekstrarkostnaði.“ Það er þetta ákvæði frv., sem mestri gagnrýni hefur sætt og mestum deilum valdið. Þetta ákvæði frv. var fellt niður í Nd., en í staðinn hafa tekizt samningar við lífeyrissjóðina um að veita allverulegt fjármagn til hins almenna íbúðalánakerfis á yfirstandandi ári, og má auðvitað vænta þess, að það sé undanfari meiri fjárframlaga af hálfu lífeyrissjóðanna til hins almenna húsnæðislánakerfis. Þannig hefur þetta ákvæði í frv., þó að það sé nú fallið brott, vissulega gert sitt gagn. Þá var í Nd. hækkuð fjárhæðin, sem veita má árlega til kaupa á eldri íbúðum, úr 25 millj. kr. í 50 millj. kr. Í Nd. var enn fremur gerð sú breyting, að stjórn verkamannabústaða skuli skipa 6 menn í staðinn fyrir 5, og fá sveitarstjórnirnar þennan fulltrúa, sem þarna bætist við. Þá var einnig í Nd. gerð breyting á reglunum um stærð verkamannabústaða, þ. e. felld niður ákvæðin um herbergjafjöldann, tveggja til fjögurra herbergja, en haldið ákvæðunum um hámarksstærð, 100 fermetra. Enn fremur var tekjumarkinu breytt. Samkv. frv. gátu þeir einir fengið íbúðir í verkamannabústöðum, sem höfðu eigi yfir 200 þús. kr. árstekjur og að auki 20 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára á framfæri, en þessar 200 þús. voru hækkaðar í Nd. í 220 þús. Þá voru einnig gerðar orðalagsbreytingar á 26. gr., fyrst og fremst í þeim tilgangi að undirstrika það, að þessi gr. á ekki einungis að gilda um þá verkamannabústaði, sem byggðir verða eftir hinu nýja kerfi, heldur gildir hún einnig um eldri verkamannabústaði, og þar var verið að samræma þessi sjónarmið með orðalagsbreytingum. Þá hefur í ákvæðum til bráðabirgða verið sett nýtt ákvæði, sem heimilar byggingarfélögum verkamanna að fela hlutaðeigandi sveitarstjórn hlutverk sitt. Þegar þetta frv. er orðið að lögum og byggingarfélög verkamanna búin að ljúka byggingu þeirra íbúða, sem þau hafa nú í smíðum, þá verður hlutverk þeirra orðið mjög veigalítið og eðlilegt, ef þau vilja alveg losna við það, að þau geti falið það í hendur viðkomandi sveitarstjórnum. Þá var síðasta lið bráðabirgðaákvæðisins bætt við í Nd., en hann heimilar, að húsnæðismálastjórn veiti viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, allt að 75 þús. kr. á íbúð, og þetta megi veita til ársloka 1970. Ég tel mig þá hafa drepið á helztu breyt., sem gerðar voru á frv. í Nd. Heilbr.- og félmn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. Satt bezt að segja hefur verið allt of naumur tími til þess að athuga þetta nægjanlega vel. Það bætir þó örlítið úr skák, að n. hélt einn sameiginlegan fund með heilbr.- og félmn. Nd., þegar frv. var til meðferðar í Nd. Niðurstaða heilbr.- og félmn. var sú að mæla með því, að frv. verði samþ. með áorðnum breyt., en tveir nm., hv. 1. þm. Vesturl. og hv. 4. þm. Sunnl., hafa þó áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. við frv. og fylgja brtt., er fram kynnu að koma, og þeir hafa þegar notað sér þann rétt með því að flytja hér brtt. við þetta frv. Einn nm., hv. 4. þm. Norðurl. e., var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt í nefndinni.



Herra forseti. Fyrir a. m k. þrem árum var því heitið af hæstv. ríkisstj., að húsnæðismálalöggjöfin skyldi tekin til gagngerðrar endurskoðunar. Á liðnum tíma hefur margoft verið innt eftir því, hvenær niðurstöðu mætti vænta. Það hefur verið allra manna mál óskipt, að það væri rík nauðsyn þess, að þessi löggjöf væri tekin til gagngerðrar endurskoðunar af fullri alvöru og með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengin er af þessum málum. Um það munum við allir samdóma, að húsnæðismálin hjá okkur, eins og hjá velflestum öðrum þjóðum, a. m. k. í okkar nágrenni, séu eitt af höfuðverkefnum í félagslegum efnum og einn langstærsti þáttur efnahagsmála. Þau snerta velflesta einstaklinga þjóðfélagsins, og einstaklingunum er oftast eitt erfiðasta viðfangsefnið að koma sér upp húsnæði og sá bagginn, sem þeim er einna þyngstur. Það er þess vegna ekki undarlegt, að þessi mál séu jafnan í sviðsljósinu og að þeim beinist áhugi og athygli alls almennings og þá ekki hvað sízt hins unga fólks. Þegar alls er gætt, er lausn þessa stórfellda verkefnis með sem hagkvæmustum hætti ein af meginforsendum þess, að þjóðinni megi lánast að sækja fram á næstu árum og áratugum til bættra lífskjara. Á mörgum liðnum árum hefur, eins og við vitum öll, misjafnlega vel til tekizt þrátt fyrir oft og einatt hin góðu áform. Hvað sem öðru líður, höfum við öðlazt nú í dag þá reynslu, að af henni má draga ýmsa lærdóma, sem við verðum að færa okkur í nyt, og í þessu ljósi skyldu þessi mál öll vera endurskoðuð. Mjög hefur sá rauði þráðurinn verið í sögu þessara mála hin síðari ár, hversu mjög báglega hefur til tekizt að ná því marki, sem upphaflega var sett, þ. e. að leysa húsnæðisþörf landsmanna með sem haganlegustum hætti og minnstum tilkostnaði. Þrátt fyrir velviðjaðan ásetning hefur oft öndvert gengið. Tilfinnanlegur skortur húsnæðis hefur á þessum tíma yfirleitt verið hin ríkjandi venja. Og í byggingarmáta hefur gætt um of allt of oft óhófs að vissu marki og jafnvel prjáls og lítillar fyrirhyggju, hvað sem annað má segja um haganleik húsnæðis hverju sinni. En framar öllu öðru er það að sjálfsögðu, eins og við vitum öll jafn vel, fjármagnsskorturinn, sem hefur þjakað allt okkar byggingarkerfi. Þá skyldi maður hafa álitið, að þegar loksins væru komnar fram till. um breyt. á þessari löggjöf, að til þessa alls hefði verið litið. Það er að minni hyggju og okkar margra síður en svo. Á síðustu vikum þessa þings, sem nú er að ljúka, hefur ríkisstj. flutt frv. um breyt. á þeirri löggjöf, sem við höfum undanfarin ár búið við, og nú er svo að sjá sem höfuðprýði þessa stjfrv., þ. e. a. s. 3. tölul. 6. gr., sé niður fallin, en í þess stað hafa verið hafnir samningar við einstaka lífeyrissjóði og Landssamband lífeyrissjóða um að lána fé að vissu marki í þann sjóð, sem hér um ræðir. Þessu frv. ríkisstj. var í öndverðu mjög illa tekið af öllum þorra manna, og í flestum blöðum eða málgögnum flokka í þessu landi var talið, að slíkt ákvæði væri sízt til fyrirmyndar og ætti að fella það úr löggjöfinni. Og nú hefur það verið almannamál hér á hv. Alþ., að þetta ákvæði skyldi niður falla úr því frv., sem ríkisstj. í öndverðu flutti. Og í raun og veru má segja, að sú fjáröflun, sem fremst skyldi verða og ætluð var að greiða aðgang að betri lánum, væri niður fallin. En hitt er svo allt annað mál, að ýmsir lífeyrissjóðir hafa gengið að því í samningum við ríkisstj. að lána að nokkru marki fé til þess að standa undir þeirri fjármagnsþörf, sem húsnæðismálalöggjöfin þarf á að halda. Með því að hér er um einn síðasta fund í hv. d. að ræða, þá mun ég ekki lengja mál mitt meira en svo, að ég vil, herra forseti, aðeins mæla nokkur orð fyrir þeim brtt., sem fyrir liggja á þskj. 844. Um þær till., sem hv. formaður heilbr.- og félmn. hefur mælt fyrir, eða að því er varðar hans ræðu af hálfu n., get ég verið fáorður og þarf í raun og veru ekkert um að segja. En um okkar till., hv. 1. þm. Vesturl. og mín, vil ég segja þetta: 1. brtt. er við 3. gr. frv. og er á þá lund, að við 3. gr. frv. bætist ný málsgr., sem orðist þannig: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins.“ Þessi gr. er í gildandi lögum, og við, sem flytjum þessar brtt., teljum ekki ástæðu til þess, að hún verði niður felld. 2. brtt. er við 4. gr., stafl. b, sem fjallar um árlegt framlag úr ríkissjóði til byggingarsjóðs. Í frv. er framtagið ákveðið 75 millj. kr. Í núgildandi lögum er framlagið ákveðið 40 millj. kr., og hefur það staðið óbreytt s. l. ár og fram að þessu. Við flm. brtt. teljum, að það sé ekki með sanngirni hægt að mæla gegn þessari hækkun framlagsins, sem hefur verið um langa hríð allt of lágt, og við gerum till. um, að framlagið úr ríkissjóði verði 125 millj. kr., nema hærri fjárhæð sé ákveðin á fjárlögum á hverju ári. 3. brtt. er við 5. gr., og hún er umorðun á þeirri grein. 5. gr. núgildandi laga um Húsnæðismálastofnunina hefur, að því er við bezt vitum, ekki verið framkvæmd að neinu marki, og má jafnvel segja, að hún hafi verið frá upphafi nánast dauður bókstafur. Það er því mjög lítil ástæða til þess að vera að burðast með slíkt ákvæði, og við leggjum til, að þessi gr. frv. falli niður, en í hennar stað komi ný gr. Eins og vitað er, hafa veðlán eða skuldabréf í okkar þjóðfélagi verið lítt eða ekki til sölu með eðlilegum hætti á opinberum markaði. Það má segja, að með stórfelldum álögum eða afföllum hafi skuldabréf selzt, þeim, sem hafa átt þau, til mikils tjóns á hverjum tíma. Till. okkar fjallar um það, að byggingarsjóður gefi út skuldabréf til allt að 35 ára og að kaupendur slíkra bréfa hafi rétt til að draga andvirði þeirra frá skattskyldum tekjum það ár, sem þeir leggja út fé til að kaupa bréfin af byggingarsjóði. En til þess að stemma stigu við því, að of mikið sé keypt af þeim, ef til þess kæmi og tekjurýrnun yrði svo mikil af hálfu ríkisins, eru ákvæði um, að einstaklingar geti fengið allt að 100 þús. kr. í frádrátt fyrir þessi bréf á hverju ári og fyrirtæki allt að 300 þús. kr. í frádrátt. Þessi bankavaxtabréf verði svo líka ríkistryggð, 1/35 hluti hvers lánaflokks af árlegri sölu sé dreginn út hvert ár og full vísitöluuppbót sé greidd á þessi bréf við útdrátt hverju sinni. Þessi bankavaxtabréf eða skuldabréf séu hljóðandi á nafn og hver lánaflokkur megi ekki nema hærri fjárhæð en 300 millj. kr. Að öðru leyti sé það veðdeildarinnar og húsnæðismálastjórnar að ákveða um gerð þessara bréfa og fjárhæð hvers lánaflokks hverju sinni, en vextir af bréfunum séu 6%. Það er ekki endilega víst í upphafi, að þessi fjármögnun húsbyggingarsjóðs verði honum til mikilla nytja eða framdráttar, en þó er að okkar áliti freistandi að gera þessa till. og sjá til, hverju gegnir og hvernig fer. Víða í nágrannalöndum, sérstaklega í Vestur-Þýzkalandi, hefur þessi aðferð verið mjög notuð, sérstaklega á fyrstu árunum eftir heimsstyrjöldina, og þótti leiða til mikils góðs og mikillar og eðlilegrar fjármögnunar fyrir húsbyggingarsjóð þar í landi. 4. brtt. á þskj. 844 er við 8. gr. Í frv. segir, að húsnæðismálastjórn geti enn fremur veitt lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum og öðrum skipulagsbundnum stöðum. Þannig er lagt til í frv., að slík lán megi veita hverjum sem er, eins og það nú hljóðar. Þetta ákvæði teljum við, flm. brtt. á þskj. 844, allt of rúmt og þannig, að það geti veitt tækifæri til hvers kyns brasks með leiguhúsnæði, en við teljum, að fráleitt sé að opna hina minnstu smugu í því efni með löggjöf. Þess vegna viljum við binda þessa heimild til lánveitinga við sveitarfélög og Öryrkjabandalag Íslands. Þá er brtt. okkar við B-lið sömu gr. Í frv. segir, að húsnæðismálastjórn geti, að fengnu leyfi ráðh., breytt lánsfjárhæðinni, sem getur numið allt að 600 þús. kr., eins og í frv. segir, á tveggja ára fresti til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Á tímum sífellt hækkandi byggingarkostnaðar og eftirfylgjandi hækkaðrar byggingarvísitölu þykir okkur flm. brtt., að það að halda lánsfjárhæðinni svo lengi niðri eins og frv. greinir sé alveg fráleitt, og við leggjum þess vegna til, að endurskoðun samkv. byggingarvísitölu eigi sér ekki stað á tveggja ára fresti, heldur árlega. Við C-lið sömu gr. er ein brtt. okkar. Við gerum hér ráð fyrir meginbreytingum, liðurinn orðist að nýju, og breytingarnar eru þessar: Í fyrsta lagi verði vextir af lánum 6%, sem er örlítil hækkun, en lánin verði aftur á móti afborgunarlaus í þrjú ár í stað eins árs, og þau endurgreiðist á 32 árum í stað 25 ára, eins og í frv. segir. Þá gerum við enn fremur ráð fyrir því, að niður falli með öllu vísitölubinding á afborgunum og vöxtum þessara lána. Við teljum það engan veginn réttlætanlegt, eins og efnahags- og kjaramálum almennings er háttað í okkar landi, að einungis þessi lán, sem oft á tíðum og kannske ævinlega eru lán, sem fátækari hluti þjóðarinnar tekur og þarf við að búa, séu háð vísitöluhækkun, meðan flest eða öll önnur lán eru undanþegin slíkum ákvæðum. Og við flm. erum þess fullvissir, að við erum í þessu efni í samræmi við hina almennu réttarmeðvitund og að þessu leyti er mjög létt undir þeim, sem lánin taka, sem er, eins og ég sagði, sá hluti okkar þjóðar, sem á ógreiðustu leið að því að fá lán. 5. brtt. er við 9. gr. 3. málsl. Þar leggjum við til, að afgreiðsla öll og innheimta í sambandi við þessi lán, húsnæðismálalánin, geti farið fram með þeim hætti, að lántakendur yfirleitt þurfi ekki mjög á sig að leggja ferðalög langar leiðir til þess að geta innt af höndum full lögskil að því leyti. 6. brtt. er við 11. gr. 3. málsgr. Hér leggjum við flm. til, að hækkaðir verði vextir af sparifénu úr 4% upp í 6% og enn fremur að sparifjáreigendur, samkv. þessari grein frv., ekki aðeins megi, heldur skuli fá allt að 25% hærri lán en almennt gerist. Um 7. brtt. Í 18. gr. frv. er ekki séð við því, að sveitarstjórn sinni ekki því að ákveða um till., sem fram er komin um að hefja byggingu verkamannabústaða. Þess vegna teljum við, til þess að koma í veg fyrir óeðlilegar tafir af hálfu meiri hl. sveitarstjórnar, sjálfsagt að setja ákvæði inn í frv. um, að henni skuli skylt að gangast fyrir því, að framkvæmdir verði hafnar, eins og segir nánar í þessari gr. frv., þannig að sveitarstjórn, sem hefur ekki ákveðið að hefja byggingar samkv. þessum kafla laga um verkamannabústaði, sé skylt, þá er byggingarfélag verkamanna á staðnum hefur ákveðið að til framkvæmda skuli ganga, að ganga undir allar þær skuldbindingar, sem samkv. lögum fylgja því. 8. brtt. er við 20. gr. Við teljum, að það sé eðlilegt og í rauninni höfuðnauðsyn, að Byggingarsjóður verkamanna, þegar sérstaklega stendur á og hann er í fjárþröng, hafi heimild til þess að taka lán til útlánastarfsemi hverju sinni. Þess vegna leggjum við til, að inn í frv. verði skotið ákvæði þess efnis, að sveitarstjórn geti tekið lán og ríkissjóður ábyrgist slík lán, sem hlutaðeigandi sveitarsjóður kann að taka hverju sinni. Þá er nýr kafli, sem við gerum till. um, að settur verði inn í þetta frv., þ. e. a. s. á eftir IV. kafla, um verkamannabústaði, komi nýr kafli, sem verði V. kafli, um leiguhúsnæði. Hann hljóði á þessa lund: „Nú kýs sveitarfélag að koma sjálft upp íbúð eða íbúðum og leigja lágtekjufólki, sem af eigin rammleik getur ekki eignazt húsnæði, og er þá húsnæðismálastjórn heimilt að leyfa slíkar byggingar og lána til þeirra á sama hátt og til verkamannabústaða. Húsnæðismálastjórn setur reglur um leigukjör slíkra íbúða.“ Ég hygg, að það þurfi ekki að hafa mörg orð um það, að víða í þorpum og kaupstöðum úti um land er svo mikil þörf á því að hafa leiguhúsnæði laust til afnota fyrir ýmsa menn og margvíslegt fólk, sem þorpið eða kaupstaðurinn hefur á hverjum tíma þörf fyrir að vinni á staðnum, en ævinlega eða oftast er það svo, að sá mikli þröskuldur, sem er í þessu efni, er skortur á húsnæði fyrir þetta fólk. Þessi kafli frv., sem við gerum ráð fyrir að verði skotið þarna inn, á að geta gilt fyrir þetta í framtíðinni. Síðan komum við að 10. brtt. Um hana má segja það fyrst og fremst, að við leggjum til, að í b-lið ákvæða til bráðabirgða komi í stað 35 millj. kr. 85 millj. kr. Við teljum, að það sé algert lágmark í þessu efni. Að síðustu er það c-liður 10. brtt. Þar leggjum við til, að á eftir tölul. 4 í ákvæðum til bráðabirgða komi nýr tölul., þar sem segir, að það fé, sem Byggingarsjóður ríkisins leggur af mörkum til framkvæmdaáætlunar um byggingar í Breiðholti í Reykjavík, beri framkvæmdanefnd áætlunarinnar að endurgreiða byggingarsjóði eftir þeim reglum, sem ráðh. setur, en ríkisstj. afli þess fjár, sem framkvæmdanefndinni þannig er skylt að endurgreiða. Þegar þetta fé er komið í byggingarsjóðinn, þá sé því af hálfu húsnæðismálastjórnar úthlutað eftir reglum hins almenna veðlánakerfis. Á árinu 1965 var í sambandi við kjarasamninga, sem gerðir voru milli ríkisstj. og verkalýðsfélaganna, ákveðið, að hefja skyldi byggingu íbúða í Reykjavík samkv. áætlun þar um. Þeir félagsmenn í verkalýðsfélögum, sem keyptu þessar íbúðir, skyldu eiga kost á allt að 80% lánum út á verðmæti íbúðanna. Það var ráð fyrir því gert, að veitt yrðu lán úr Byggingarsjóði ríkisins vegna þessara íbúða, sem samsvöruðu lánum, sem aðrir húsbyggjendur fengju úr þessum sama sjóði, þ. e. a. s. Byggingarsjóði ríkisins. Að öðru leyti skyldi ríkisstj. útvega fjármagn til framkvæmdanna. Þannig höfum við, flm. þessarar till. um breyt. á ákvæðum til bráðabirgða, skilið þetta efni. Þá var líka tekið fram, að samið yrði við Atvinnuleysistryggingasjóð um lánveitingar út á þessar íbúðir og kæmu þau lán til viðbótar lánum frá húsnæðismálastjórn. Svo hófust byggingaframkvæmdir í apríl 1967, og húsum í þessu hverfi valinn staður. Fyrsta áfanga er nú lokið, og þar hafa risið upp, eftir því sem ég bezt veit og síðast hef fengið vitneskju um, um 350 íbúðir, og heildarkostnaðurinn, þá er ég síðast vissi, var talinn vera um 400 millj. kr. Vegna þessara framkvæmda hefur byggingarsjóðurinn lagt út tæpar 290 millj. Miðað við venjuleg lán hefði sjóðurinn átt að lána 154 millj. Fyrir þessa sök hefur Byggingarsjóður ríkisins allt að 127 millj. kr. minna til úthlutunar í hinu almenna veðlánakerfi en annars hefði orðið. Þessi geysilega skerðing á fjármunum byggingarsjóðs hefur að sjálfsögðu valdið því, að ekki hefur verið unnt að fullnægja nema takmörkuðum hluta þeirra lána, sem almenningur sótti um. Þetta hefur þess vegna valdið stórtjóni margra þeirra, sem hafa verið að byggja hús nú á allra síðustu árum. Þessa fjármuni teljum við að ríkisstj. eigi að endurgreiða byggingarsjóði, þessar 127 millj. kr., og vegna þeirra loforða, sem gefin voru, og samninga sé hún í raun og veru skuldbundin til þess að útvega og leggja af mörkum við byggingarsjóð þessa fjárhæð. Till. okkar fjallar einmitt um þetta, og við teljum þetta í raun og veru algert lágmark þess, sem krafizt verður af ríkisstj., að hún láti af hendi gagnvart því fólki, sem sækir svo mjög ákaft eftir lánum og hefur fulla þörf fyrir þau. Að öðru leyti vil ég segja það, að ég er samþykkur frv., eins og það liggur fyrir, en vænti þess, að hv. d. sjái sér fært að greiða atkv. þeim brtt., sem við hv. 1. þm. Vestf. höfum lagt fram hér í hv. deild.



Herra forseti, virðulega þd. Það frv. til l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, er hér liggur nú fyrir til umr., er að mínu viti stórt og mikilvægt spor fram á við í húsnæðismálum íslenzku þjóðarinnar. Vænta má, að á grundvelli þess geti orðið um verulegar framfarir að ræða í húsnæðismálunum með svipuðum hætti og varð árið 1965, en þá voru síðast gerðar stórbreytingar á lögum um stofnunina, þótt annars eðlis væru. Við erum stödd á nokkrum tímamótum í húsnæðismálunum, og því þykir mér tilhlýðilegt að líta yfir farinn veg í lánamálum stofnunarinnar. Ég skal láta það ógert að eyða tíma yðar í að rekja þær breytingar, sem orðið hafa á hámarkslánum stofnunarinnar til íbúðabygginga þau ár, sem liðin eru frá því að veiting íbúðalána hófst hinn 2. nóv. 1955. Lengi vel var fjármagn í þessu skyni afar takmarkað og lánin lág. En með breytingum þeim, sem gerðar voru á gildandi lögum um stofnunina vorið 1965, stórjókst ráðstöfunarfé hennar, og jafnframt voru sett lagaákvæði, er tryggðu verulega hækkun íbúðalánanna. Á þeim tíma, sem liðinn er síðan, hefur stofnunin í rauninni lyft Grettistaki í lánamálunum og tekizt að áorka miklu meiru en gert var ráð fyrir, að unnt yrði, þegar lögin voru sett. Eins og áður sagði, hófst veiting íbúðalánanna, er ég nefni svo, hinn 2. nóv. 1955. Nú liggur fyrir yfirlit um starfsemina síðan og allt til ársloka 1969. Samkv. því hafa á tímabilinu 1955 til ársloka 1969 verið veitt 35 398 íbúðalán út á 14 044 íbúðir, samtals að upphæð rúmir 2 milljarðar 649 millj. og 650 þús. kr. Þar af hafa íbúðalánin á tímabilinu 1965–1969, að báðum árunum meðtöldum, numið 1961 millj. 199 þús. kr., eða u. þ. b. 4/5 alls þess fjármagns, sem farið hefur um hið almenna veðlánakerfi þau 14 ár, er það hefur starfað. Fyrir liggur einnig yfirlit um það, hve íbúðalán hafa verið veitt til margra íbúða í hverju kjördæmi um sig og hver heildarupphæð íbúðalána þar er á umræddu 14 ára tímabili. Það yfirlit er á þessa leið: Íbúðalán hafa verið veitt til 650 íbúða í Vesturlandskjördæmi, samtals að upphæð 105.9 millj. kr. Í Vestfjarðakjördæmi hafa verið veitt íbúðalán til 337 íbúða, samtals að upphæð 54.8 millj. kr. Veitt hafa verið íbúðalán til 278 íbúða í Norðurlandskjördæmi vestra, að upphæð samtals 38.7 millj. kr. Í Norðurlandskjördæmi eystra hafa verið veitt íbúðalán til 1 072 íbúða, samtals að upphæð 197.3 millj. kr. Íbúðalán hafa verið veitt til 531 íbúðar í Austurlandskjördæmi, samtals að upphæð 104.6 millj. kr. Í Suðurlandskjördæmi hafa verið veitt íbúðalán til 1 013 íbúða, samtals að upphæð 166.7 millj. kr. Í Reykjaneskjördæmi hafa verið veitt íbúðalán til 3 479 íbúða, samtals að upphæð 582.8 millj. kr. Og í Reykjavík hafa verið veitt íbúðalán til 6 684 íbúða, samtals að upphæð 1 milljarður 398.9 millj. kr. Fæstar íbúðir hafa notið íbúðalána í Norðurlandskjördæmi vestra, eða 278 talsins, og flestar í Reykjavík, eða 6 684 talsins. Til íbúða í Reykjavík hefur runnið meira en helmingur þess fjármagns, er streymt hefur um hið almenna veðlánakerfi þessi 14 ár. Herra forseti. Fjármagn, menntun og dugur eru undirstaða þess, sem gjöra skal. Það er vissulega ánægjuefni, að Byggingarsjóður ríkisins skuli hafa verið þess megnugur að leggja, þann grundvallarskerf af mörkum í húsnæðismálum þjóðarinnar, er áðurgreint yfirlit ber með sér, og er þó engan veginn talið allt starf Húsnæðismálastofnunarinnar, hvorki í tæknimálum né lánamálum. En þótt bæði íbúðalánin almennt og ráðstöfunarfé stofnunarinnar hafi aukizt í ríkum mæli og þótt enn sé fyrirhugað að hækka mjög íbúðalánin frá og með næstu áramótum sem og ráðstöfunarféð, er að fleiru að hyggja, og margar aðrar hliðar húsnæðismálanna skipta afar miklu máli. Þess er enginn kostur að gera þeim öllum fullnægjandi skil hér og nú, en ekki get ég látið hjá líða að fjalla lítillega um nokkrar, sem mjög mikilsverðar eru. Það atriði, er borið hefur einna hæst í umr. um íbúðabyggingar á umliðnum árum, er vafalaust lækkun byggingarkostnaðarins. Það hefur verið talið stórmikið hagsmunamál þjóðarinnar allrar og skal ekki úr því dregið, hve mikla þýðingu það hefði, ef unnt væri að minnka nokkuð eða verulega byggingarkostnaðinn frá því, sem nú er. Það er vitaskuld augljóst, að þótt mikilvægt sé, að íbúðalán veðlánakerfanna tveggja geti verið sem stærstur hluti kostnaðarverðs hverrar íbúðar, þá er engan veginn einhlítt að stefna sífellt í átt til hærri íbúðalána. Það gefur auga leið, að ekki er síður mikilvægt að vinna jafnframt að stöðugri lækkun byggingarkostnaðarins, þannig að hann sé í sem eðlilegustu horfi á hverjum tíma. Árið 1960 kom hingað til lands sem sérlegur ráðgjafi Robert L. Davison frá tækniaðstoð Sameinuðu þjóðanna. Dvaldist hann hér um 6 mánaða skeið á vegum Húsnæðismálastofnunarinnar við athugun á húsnæðismálum landsmanna. Í lok veru sinnar skilaði hann skýrslu um þessi mál, sem er hin fróðlegasta og hefur enn ákveðið gildi. Telur hann, að ástæðan fyrir háum byggingarkostnaði íbúða hér á landi sé m. a. léleg hönnun íbúða, léleg skipulagning vinnu, skortur á samfelldum verkefnum og stórum byggingarfélögum, fjármagnskortur og hár vaxtakostnaður sem og há opinber gjöld. Hann segir einnig, að ef 5% af því fjármagni, sem varið er til íbúðalána, yrði varið til byggingarrannsókna og tilrauna, mætti spara margfalt þá upphæð í kostnaði við íbúðabyggingar í náinni framtíð. Haraldur Ásgeirsson forstjóri Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins hefur nýlega sagt við mig, að þessi staðfesting hafi enn fullt gildi. Lækkun byggingarkostnaðarins er ekki einfalt mál. Að lækkun hans verður því að vinna eftir mörgum leiðum, sem eru bæði framkvæmdalegs, fjárhagslegs og tæknilegs eðlis. Í rauninni er þar um að ræða viðleitni okkar allra til þess að fá sem mest af góðu íbúðarhúsnæði fyrir sem minnst fé. Að því verður að stefna á næstu árum, og því vil ég leyfa mér að ræða hér nokkuð þau verkefni, er ég tel einna brýnast að vinna þurfi að. Fyrst vil ég leggja áherzlu á hina brýnu nauðsyn þess, að sveitarfélögin, einkanlega hin stóru hér á Suðvesturlandi, taki verulegt tillit til lánagetu þeirra tveggja aðalveðlánakerfa, er fjármagna íbúðabyggingar að verulegu leyti, þegar þau skipuleggja þær með veitingu lóða. Því miður er alls ekki um það að ræða, að bæjarfélögin annars vegar og veðlánakerfin hins vegar samræmi að neinu leyti aðgerðir sínar að því er íbúðabyggingar varðar. Þetta skipulagsleysi getur valdið miklum erfiðleikum og hefur raunar gert það. Í því efni er þess raunar skemmst að minnast, er hafnar voru íbúðabyggingar næstum samtímis í tveimur stórum þéttbýlishverfum í Reykjavík, þ. e. a. s. Fossvogi og Breiðholti. Meginþungi þeirra framkvæmda kom á árið 1967 og jafnaðist síðan yfir árin 1968 og 1969. Hið almenna veðlánakerfi Húsnæðismálastofnunarinnar og veðdeildar Landsbankans fékk auðvitað engan veginn ráðið við svo stórt átak, er kom skyndilega og átti að framkvæma á skömmum tíma. Varð þetta m. a. til þess, að íbúðabyggingar í þessum tveimur hverfum hafa vafalaust orðið dýrari en ella, ef lánsféð hefði borizt til þeirra með eðlilegum hætti, og ekki síður hins, að íbúðabyggjendur í þessum hverfum, ekki sízt í Fossvogi, lentu í verulegum erfiðleikum. Ég tel, að það sé eitt meginverkefnið í byggingariðnaðinum á komandi árum að skipuleggja og samræma þetta tvennt: útlán veðlánakerfanna annars vegar og lóðaveitingar bæjarfélaganna hins vegar. Á þessu máli er líka önnur hlið, en hún er nauðsyn þess, að sveitarfélögin, einkanlega hin stóru hér á Suðvesturlandi, hagi aðgerðum sínum í lóðamálum á þann veg, að þær stuðli að jafnri og samfelldri þróun í íbúðabyggingum. Þessa hafa stærstu bæjarfélögin, er mesta þýðingu hafa í þessum efnum, engan veginn alltaf gætt sem skyldi, og því hafa aðgerðir þeirra í lóðamálunum oft og tíðum fremur aukið á og ýtt undir miklar sveiflur í byggingu íbúða í stað þess að leitast við að jafna þær. En um það eru allir þeir sammála, er við þessi mál fást, að mikilsvert væri og miklu heppilegra og hagkvæmara fyrir alla aðila, ef bygging íbúðarhúsnæðis færi fram jafnt og þétt, árlega, en gengi ekki í bylgjum, eins og verið hefur oft og tíðum. Ég sagði áðan, að leiðirnar til lækkunar byggingarkostnaðarins væru framkvæmdalegs, fjárhagslegs og tæknilegs eðlis. Sé framkvæmdaleiðin könnuð lítið eitt, kemur í ljós, að meðal mikilvægustu verkefna á því sviði er myndun fárra, en stórra framkvæmdaaðila í stað fjölda lítilla. Enginn vafi er á því, að stórir framkvæmdaaðilar hafa miklu meiri möguleika til að framleiða ódýrt, en jafn gott húsnæði en litlir aðilar. Ýmsar aðstæður þurfa auðvitað að vera fyrir hendi til myndunar slíkra stóraðila, en þær skulu ekki ræddar hér. Mikilvægt atriði er líka það, að bæjarfélögin gefi slíkum aðilum tækifæri til að starfa með sem hagkvæmustum hætti um nokkra hríð á því sem næst sama stað, þegar byggingasvæði eru skipulögð. Þá er nægilegur undirbúningur framkvæmdaaðila á öllum sviðum, áður en byggingar eru hafnar, einnig afar mikilsverður. Þá skiptir miklu máli, að fyrir hendi sé jafnan samstætt og þjálfað starfslið, er geti stundað starf sitt samfleytt, en þurfi ekki að búa við atvinnuskort eða atvinnuleysi af og til. Sé fjárhagsleiðin til lækkunar byggingarkostnaðar athuguð lítið eitt, kemur í ljós, að mikilsvert væri, ef unnt verður að koma til leiðar samstarfi eða sameiningu veðlánakerfanna tveggja að meira eða minna leyti. Vafalaust er, að þá skapaðist betri fjárhagsgrundvöllur fyrir íbúðabyggingar í landinu. En miklu máli skiptir einnig, að lánsfjármagni veðlánakerfanna sé beinlínis beitt til þess að koma á fót eða treysta í sessi jákvæða og heilbrigða framkvæmdaaðila, er framleiði og selji íbúðir á hóflegu verði. Sú þróun er þegar hafin að nokkru af hálfu Byggingarsjóðs ríkisins, en hún þarf að færast í aukana og styrkjast að mun. Sé að lokum hin tæknilega leið til lækkunar byggingarkostnaðar könnuð, blasir við nauðsyn þess, að þeir opinberu aðilar, er hafa lækkun byggingarkostnaðar á stefnuskrá sinni, samhæfi krafta sína að hinni tæknilegu lausn þess máls og fái aðstöðu til að koma niðurstöðum sínum á framfæri. Nú er sú viðleitni margskipt og í of litlum tengslum innbyrðis. Hana þarf að samtengja, og jafnframt þarf að tryggja þeirri starfsemi verulegt fjármagn, enda mun það skila sér margfalt aftur, eins og ég hafði í upphafi eftir hr. Davison. En á það verður að leggja áherzlu og það má aldrei gleymast, að lækkun byggingarkostnaðar á og verður að koma hinum almenna borgara til góða, þeim er á að njóta húsnæðisins. Lendi hann í vösum framkvæmdaaðilans, milliliða eða fasteignasala, er allt unnið fyrir gýg. Áður en ég lýk þessum þætti máls míns, vil ég leyfa mér að fjalla í stuttu máli um nauðsyn þess, að aukinn verði hluti lífeyrissjóðakerfisins í veðlánum til íbúðabygginga í landinu. Þegar núgildandi lög um Húsnæðismálastofnunina voru sett árið 1965 og henni voru fengnir núverandi tekjustofnar, var gert ráð fyrir því, að með þeim mætti veita íbúðalán til 750 íbúða á ári, en lífeyrissjóðakerfið veitti lán til annarra 750 íbúða. Var þá talið, að nýjum íbúðum þyrfti að fjölga um 1500 á ári. Þetta hefur þó farið á annan veg, því að Byggingarsjóður ríkisins hefur á þessum árum eftir sem áður í rauninni veitt íbúðalán til nánast allra þeirra íbúða, sem byggðar hafa verið í landinu, annars staðar en í sveitum, og því hefur hann venjulega veitt lán til 1000–1200 íbúða á ári. Þetta hefur hann getað, vegna þess að tekjustofnar hans hafa dugað miklu betur en ráð var fyrir gert, og þetta varð hann að gera, vegna þess að því varð eigi komið í framkvæmd, að lífeyrissjóðakerfið fjármagnaði með lánum sínum smíði u. þ. b. helmings nýrra íbúða í landinu, eins og fyrirhugað var þó. Vafalaust hefur af þessum orsökum og fleirum safnazt saman talsvert fé hjá lífeyrissjóðunum seinni árin, enda hafa þeir yfirleitt ekki heldur hækkað íbúðalán sín á þessum árum, á sama tíma og Byggingarsjóður ríkisins hefur árlega stórhækkað sín íbúðalán, né heldur hafa þeir veitt ráðstöfunarfé sínu skipulega til fjármögnunar annars iðnaðar eða annarra atvinnugreina í landinu. Því er einnig við að bæta, að ekkert liggur fyrir um það, að hve miklu leyti lán lífeyrissjóðakerfisins á þessum tíma og fyrr hafa runnið beint til nýrra íbúða og að hve miklu leyti til eldri íbúða, fyrir utan það fé, sem sjóðirnir kunna að hafa lánað til annarra framkvæmda. Því verður að treysta, að það fé úr lífeyrissjóðunum, er veitt hefur verið til bygginga nýrra íbúða, hafi beinlínis verið notað við smíði þeirra. Það fjármagn hefur þó áreiðanlega verið miklum mun minna á ári hverju en það fjármagn, er Byggingarsjóður ríkisins hefur veitt til nýrra íbúða. Sjálfsagt hefur líka talsverður hluti þess fjármagns, er lífeyrissjóðirnir hafa veitt með veði í eldri íbúðum, verið notað til kaupa eða viðgerða á þeim, enda mikil nauðsyn á, að fasteignalán séu veitt í því skyni. En vafalaust hafa líka verið mikil brögð að því, að tekin hafa verið veð í eldri íbúðum fyrir lífeyrissjóðslánum og lántakendur síðan notað þau til annarra þarfa. Liggur þar vafalaust stórfé. Út af fyrir sig er kannske heldur ekkert við því að segja, menn hafa verið frjálsir að því. En vafalaust fær það ekki heldur staðizt, er fullyrt var af einum hv. alþm. í Nd. við 1. umr. málsins, að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna renni að 9/10 til húsbygginga. Sannleikurinn er sá, að Byggingarsjóður ríkisins hefur undanfarin ár borið hita og þunga dagsins af lánveitingum til nánast allra almennra íbúðabygginga í landinu, að sveitunum undanskildum, jafnt til þeirra einstaklinga, sem eru í lífeyrissjóðunum, og hinna, sem utan þeirra hafa verið. Starf lífeyrissjóðanna á þessu sviði hefur engan veginn verið sambærilegt við lánveitingar Byggingarsjóðs ríkisins, enda voru þeir til annars stofnaðir. Því neitar samt enginn, að lífeyrissjóðirnir hafa auk veðlána til nýbygginga veitt sjóðfélögum sínum umtalsverða aðstoð við kaup á eða til viðgerða á eldri íbúðum. En slíkrar aðstoðar hafa líka margir farið á mis, þ. e. allir þeir, er ekki hafa verið aðilar að sjóðunum. Ég tel, að það sé afar röng stefna hjá lífeyrissjóðunum að vilja vera einhvers konar ríki í ríkinu, ef svo mætti segja. Stefna þeirra hefur verið sú, að þeir væru aðeins til fyrir sína félagsmenn, en ekki þá, er utan þeirra stæðu. Það er afar eðlilegt, að því er varðar greiðslu lífeyris. En slíkur „prívat-kapítalismi“ eða einkaauðhyggja í notkun ráðstöfunarfjár sjóðanna er ekki góð og gild nú á dögum. Sannarlega komast sjóðirnir ekki hjá því að verja fé sínu almennt til þjóðheilla með því að veita því til uppbyggingar þjóðlífinu, bæði á sviði íbúðabygginga og annars staðar, eftir því sem ákveðið verður og geta þeirra og skuldbindingar leyfa. Þetta hefur lífeyrissjóðunum nú skilizt og þó ekki fyrr en knýja átti þá með lögum eftir margra ára þóf til að taka meiri og sanngjarnari þátt í fjármögnun íbúðabygginga en þeir hafa gert. Augljóst er, að með samkomulaginu við ríkisstj. hafa lífeyrissjóðirnir nú beygt sig fyrir þessari stefnu og hún orðið ofan á, þótt með öðrum hætti hafi orðið um sinn en ráðgert var í upphafi, er frv. var lagt fram. Ber að fagna því. Herra forseti. Ég vil í lok þessa máls míns víkja að frv. því, er hér liggur fyrir. Mun ég þó ekki hafa mörg orð um það, enda hef ég haft aðstöðu til þess að koma aths. mínum og ábendingum á framfæri á fyrri stigum við afgreiðslu þess. Ég sagði í upphafi, að það væri mikilvægt framfaraspor í húsnæðismálum landsmanna. Það kemur glöggt fram í þeim hluta frv., er fjallar öðru fremur um hin almennu íbúðalán og mál þeim skyld. Má þar minnast á hina nýju hækkun íbúðalána, er tekur gildi um næstu áramót, þá nýju fjáröflun, er bráðabirgðasamkomulag hefur fengizt um, hækkun ríkissjóðsframlagsins og ýmsar og ýmiss konar breytingar, er ég rek ekki, en hafa þó sumar hverjar verulegt gildi. Hinn kafli frv., er fjallar um verkamannabústaðina, sætir þó enn meiri tíðindum, enda má næstum segja, að með þeim kafla sé verkamannabústaðakerfið endurvakið. Meginbreytingarnar eru í því fólgnar, að byggingarfélög verkamanna eru lögð niður, en í staðinn settar á stofn samkv. nánari ákvæðum stjórnir verkamannabústaða. Sérhvert verkamannabústaðalán er hækkað í 80% af kostnaðarverði hverrar slíkrar íbúðar, og sá hluti þess, sem kemur úr Byggingarsjóði verkamanna, er með mjög viðráðanlegum kjörum. Loks er Byggingarsjóður verkamanna fenginn í hendur veðdeildar Landsbankans og Húsnæðismálastofnunarinnar. Er þar um að ræða mikilvægt samræmingaratriði. Það er skoðun mín, að með samþykkt þessa frv., ef að lögum verður, hafi ekki aðeins orðið mikilvæg framför í húsnæðismálum þjóðarinnar, heldur hafi Alþfl. einnig tekizt að þoka verulega fram á við félagsstefnu sinni í húsnæðismálunum. Grundvöllur þeirrar stefnu er það viðhorf, að húsnæðismálin séu sameiginleg viðfangsefni borgaranna, er þeim beri að leysa saman, eftir því sem aðstæður leyfa, á sem hagkvæmastan hátt með þeim stjórntækjum og stofnunum, er þeir hafa myndað með sér. Andstæða þessarar stefnu er það viðhorf, að húsnæðismálin séu einstaklingsbundið vandamál hvers og eins, er honum beri að leysa, eftir því sem efni og aðstæður leyfa. Á grundvelli hins fyrra viðhorfs byggist starfsemi á borð við byggingu íbúðarhúsnæðis í verkamannabústöðum á vegum sveitarfélaga og byggingarsamvinnufélaga. Á grundvelli einkaviðhorfsins í húsnæðismálunum byggist það ástand, sem í rauninni er ríkjandi og einkennist af of dýrum íbúðum, sem menn eiga afar erfitt með að eignast og greiða skatta og skyldur af. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með því að láta þá von í ljós, að hið félagslega viðhorf í húsnæðismálunum eigi eftir að ryðja sér enn frekar til rúms, enda tel ég, að það sé hið eina, er eigi rétt á sér fyrir allan þorra manna.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að tala hér langt mál, enda eru menn orðnir fúsir til þess að fara heim af þingi, en ég hafði hugsað mér að flytja ásamt hv. 11. þm. Reykv. tvær brtt. við frv., og það er aðaltilefnið til þess, að ég kom hér upp í ræðustólinn. Þó vildi ég aðeins, áður en ég vík að þessum brtt., segja það, að ég tel það að vísu ákaflega fjarri lagi, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þetta frv. væri stórt spor í framfaraátt, því að ég held, að fyrir því sé ekki hægt að færa nein rök, að svo sé, þó að sjálfsagt sé að viðurkenna það, sem rétt er, að sitthvað í þessu frv. horfir til bóta frá því, sem áður hefur verið, sérstaklega eftir að búið er að sníða af því í meðferð þingsins verstu vankantana, sem á því voru, og á ég þar sérstaklega við þann harkalega leik, er leika átti lífeyrissjóðina. Ræðumaður sagði, að það væri röng stefna hjá lífeyrissjóðunum að ætla að verða einhvers konar ríki í ríkinu, slíkur „prívat-kapítalismi“ gengi ekki, þeim eigi að verja til þjóðarheilla. Nú er það svo, að flestir lífeyrissjóðirnir hafa það að sínu meginverkefni að verja fé sínu til þess að lána það til húsnæðismála, og sé ég ekki, að neinn sé bættari með því að bæta þar inn í neinum milliaðila til að afhenda það fé. Það er auðvitað margt, sem þarna kemur fleira til greina, t. d. það, sem snýr að okkur landsbyggðarmönnum á þeim stöðum í landinu, þar sem ekki er þörf bygginga, þar sem fólki fjölgar ekki, en þarfirnar eru aftur á öðrum sviðum gífurlega miklar, og mér finnst ákaflega eðlilegt, að fé lífeyrissjóðanna, sem þar til fellur, verði fyrst og fremst notað til þess, en ekki til byggingarmála hér á höfuðborgarsvæðinu. En það er náttúrlega ekki nein ný stefna, að þessi fjárfesting fari fram. Öll lög um Húsnæðismálastofnunina stefna að stórfelldum flutningi fjármagns úr byggðum landsins og inn á höfuðborgarsvæðið. Það er kannske ekkert mikið við því að segja, en á það hygg ég þó ekki vera bætandi. Hitt er svo allt annað mál, að ég tel það vera rétta stefnu og sjálfsagða, að þegar fleiri en einn aðili fást við slík mikilvæg verkefni eins og húsnæðismálin, þá taki þeir a. m. k. mið hver af öðrum og hafi um þau nauðsynlega samvinnu. Það, sem mér finnst höfuðgallinn við þetta frv., er það í fyrsta lagi, að í því felst í raun og veru sáralítil eða jafnvel engin aukning á ráðstöfunarfé til byggingamála í landinu. Og annað það, sem ég tel ekki minni galla, að í frv. felast engar úrbætur, sem draga verulega úr húsnæðiskostnaðinum. Ég held, að ein mesta nauðsyn í sambandi við húsnæðismálakerfið væri að finna því tekjustofn, sem ekki væri ætlaður til að auka eigið fé sjóðsins, heldur miklu fremur til þess að greiða niður vextina og lækka þannig með þeim hætti húsnæðiskostnaðinn. Það er í raun og veru eina leiðin, sem við höfum, ef við eigum ekki að halda áfram að búa við þann óhæfilega húsnæðiskostnað, sem öðru fremur hefur verið verðbólguvaldurinn í okkar þjóðfélagi. Það verður að beina fjármagni til þess að bæta þessi kjör. Ekkert slíkt felst í þessu frv. Ég hefði t. d. talið fullkomlega frambærilegt núna, miðað við þá afkomu, sem atvinnuvegirnir í þjóðfélaginu hafa, að launaskattur hefði verið hækkaður um 1/2 til 1% og það fé látið renna til að lækka vextina með einhverjum hætti, annaðhvort með því að hverfa frá vísitölulánakerfinu, sem ég tel vera ákaflega ósanngjarnt, sérstaklega vegna þess að engin önnur lán í landinu eða svo til engin eru veitt með slíkum hætti, eða þá að bæta kjörin á annan hátt. Hér á síðustu stundu þýðir kannske ekki mikið um þetta að tala, og læt ég útrætt um það, en ég legg áherzlu á það, að ég held að þetta frv. leysi alls ekki vandann með fullnægjandi hætti, jafnvel þó að sagt sé, að hér sé um gagngerða endurskoðun á frv. að ræða. Sannleikurinn mun vera sá, að húsnæðismálastjórn hafi unnið alllengi að endurskoðun laganna, en málið síðan verið tekið úr höndum hennar og aðrir - ég er ekki að segja óhæfir menn, - hafi tekið verkefnið að sér og haft mjög skamman tíma til þess að ljúka því, enda ber meðferð þingsins á frv. þess greinileg merki, að það hefur ekki verið um vandaða vinnu að ræða. En sem sagt, ég hef ekki fyrst og fremst ætlað að tala hér til þess að ræða almennt um frv., heldur um þessar tvær till., sem við hv. 11. þm. Reykv. ætlum að biðja forseta að leita afbrigða fyrir. Fyrri till. er við 1. gr., þ. e. a. s. um skipun húsnæðismálastjórnar. Það gæti orðið ærið tilefni til umræðna, hvernig slík stjórn á að vera skipuð, og inn í þær umr. gæti gjarnan borizt ómurinn af því umtali, sem hefur að undanförnu farið fram hér á hv. Alþ. um nefndir. En það er ekki einasta, að nefndunum fjölgi, og ætla ég ekkert að ræða um það. Stundum kann það að vera nauðsyn, stundum ekki. En það er annað, sem er að gerast og hefur verið að gerast á seinni tímum, að það er ekki nægilegt, að nefndunum sé fjölgað, heldur er alltaf verið að fjölga í nefndunum. Yfirleitt eru þær nefndir, sem fyrir fáum árum voru 5 manna n., nú orðnar 7 manna n., og nú með þessu frv. er farið í það að gera þessa úthlutunarnefnd að 8 manna n. Ég held, að þessi þróun geti ekki talizt til neinna bóta, það út af fyrir sig að fjölga stöðugt í n. í þeim eina tilgangi, að gömlu pólitísku flokkarnir geti með sæmilegum friði skipt störfum í n. á milli sín. Ég held, að þar þurfi að hafa önnur sjónarmið. En það, sem meginmáli skiptir í sambandi við þá till., sem við erum hér með, er, að við teljum, að það sé a. m. k. tilraunanna vert að hverfa frá því pólitíska úthlutunarkerfi, sem ríkt hefur í húsnæðismálunum og hefur vægast sagt reynzt misjafnlega, oft illa og í annan tíma misjafnlega. Ég vil þó taka það skýrt fram, að þar á ég ekki á nokkurn hátt við það, að starfsmenn þessarar stofnunar hafi ekki unnið störf sín af kostgæfni og ævinlega verið gott til þeirra að leita, jafnt þeirra, sem þar starfa nú, og annarra. Og auðvitað hefur það verið svo, að í þessari n. hafa verið mætir menn, a. m. k. innan um, skulum við segja, og það ber ekki heldur að skoða þessa till. sem sérstaka árás á þá persónulega. Hins vegar er það mín skoðun a. m. k. og ég hygg líka hv. meðflm. míns, að þessu mætti skipa með betri hætti, ekki kannske fyrst og fremst ódýrari hætti, því að það er kannske minnst á mununum í þeirri súpu, sem þarna er hrært í, hvort nm. eru 5 eða 8, heldur hitt, að við teljum, að þessi mál ættu fremur að vera í höndum annarra en beinna fulltrúa pólitísku flokkanna. Ef við athugum málið aðeins lauslega, þá sýnist auðsætt, að þetta er auðvitað mál allrar þjóðarinnar. Það er vissulega rétt að reyna að lækka húsnæðiskostnað og þeim málum sé skipað á sem hagkvæmastan hátt. En á engum hvílir þetta þó þyngra, hvernig fer um þessi mál, en annars vegar almenningi, launafólkinu í landinu, og hins vegar þeim, sem við atvinnurekstur fást. Og það er skoðun okkar, að þessum málum væri betur borgið á margan hátt í höndum þessara aðila og þá undir forustu ríkisvaldsins en í því pólitíska kerfi, sem við höfum haft slæma reynslu af og ég ætla ekki að fara að efna til umr. um með því að taka einstök dæmi, en þar er vissulega af nógu að taka, því misferli, sem hefur átt sér stað bæði fyrr og síðar. En meginefni þessarar till. okkar er sem sagt það, að í stjórninni skuli eiga 5 menn sæti, eins og nú er, og með því að spara að bæta þar 3 við algerlega að óþörfu. Skulu tveir þeirra vera skipaðir samkv. sameiginlegri tilnefningu Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þ. e. a. s. launamannanna, stærstu samtaka launamanna annars vegar, og hins vegar tveir eftir tilnefningu fjögurra stærstu samtaka atvinnurekstrarins í landinu, og loks sé einn skipaður af ráðh., og sé hann formaður n. Varamenn skulu vera jafnmargir og valdir á sama hátt. Það er öllum ljóst, að hér er auðvitað um gagngerða breytta skipan á þessum málum að ræða. En ég er sannfærður um það, að þessum málum verður naumast skipað, svo að vel fari til frambúðar, öðruvísi en um þessi grundvallarmál, vil ég segja, í okkar hagkerfi sé mjög mikið og náið samband á milli hagsmunasamtakanna, bæði atvinnurekenda og launþega, og í þá átt gengur þessi till. að koma þeirri skipan á, að hverfa frá pólitíska úthlutunarkerfinu. Ég ætlaði mér að verða stuttorður, og ég skal efna það, enda skýrir till. sig sjálf. Ég hygg, að það þurfi ekki að útlista hana fyrir hv. dm. með mörgum orðum, til þess að þeir skilji, hvaða hugsun liggur þar á bak við og hver meining okkar flm. er. En við erum einnig með aðra till., að vísu ekki stórvægilega. Hún er við 15. gr., þar sem í frv. er svo kveðið á nú, að þegar sveitarfélag hefur ákveðið að byggja bústaði samkv. verkamannakerfinu, skuli þar skipuð stjórn, tveir frá húsnæðismálastjórn, tveir frá sveitarfélögum og einn frá verkalýðsfélaginu. Ég tel, að þegar horfið er frá því að hafa þessi mál í höndum samtaka þeirra, sem húsin og íbúðirnar byggja, þá sé hlutur þeirra, sem byggja eða þeirra, sem gætu skoðazt hinir eðlilegu fulltrúar, gerður lítill samanborið við fulltrúa bæjarfélagsins og húsnæðismálastjórnar, þannig að till. okkar er um það, að í stjórninni eigi aðeins sæti þrír menn, það verði jafnræði milli þessara þriggja aðila, sveitarstjórnarinnar, húsnæðismálastjórnarinnar og verkalýðsfélaganna á viðkomandi stað. Ég hef þessi orð mín ekki fleiri, herra forseti, en vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till.



Herra forseti. Ég skal vera afar stuttorður, þar sem d. er nú í tímaþröng og aðrir hv. ræðumenn hafa stytt mjög mál sitt hér. Hv. síðasti ræðumaður, 4. þm. Norðurl. e., minntist á það, að í þessu frv. kæmi ekkert fram, sem stuðlaði að því, að húsnæðiskostnaður í landinu yrði lækkaður. Ég tel þetta nú ekki alls kostar rétt, því að í 23. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: „Leitazt skal við, að íbúðirnar verði svo ódýrar í byggingu sem frekast er kostur. Í því skyni skulu byggingaframkvæmdir faldar viðurkenndum byggingaverktökum á samkeppnisgrundvelli og með sem víðtækustum útboðum. Reynt verði að koma við sem mestri hagkvæmni við byggingaframkvæmdir, og leggja ber áherzlu á fjöldaframleiðsluaðferðir, þar sem um stóra byggingaráfanga er að ræða.“ Um íbúðabyggingarkostnað má auðvitað segja æðimargt, en ég vildi aðeins bæta því við, hvað sem mönnum sýnist um þetta ákvæði úr verkamannabústaðakaflanum, sem ég vitnaði hér til, þá held ég, að það strandi í þeim efnum ekki á lagaákvæðum. Ef mönnum þykir á skorta, að unnið sé nægilega dyggilega að því að lækka byggingarkostnað, þá held ég, að það séu ekki lagaákvæði, sem sérstaklega vantar í því skyni. Þá ætla ég að víkja örfáum orðum að brtt. á þskj. 844. Ég ætla að byrja á síðustu brtt. Þar er lagt til, að framkvæmdanefnd byggingaráætlunar endurgreiði Byggingarsjóði ríkisins fé, sem n. hefur fengið umfram, að mér skilst, venjuleg húsnæðismálalán, sem ættu að veitast út á þær íbúðir. Ég tel þessa till. á misskilningi byggða, vegna þess að lánin út á Breiðholtsíbúðirnar, þessi 80%, sem þar eru veitt að forminu til úr Byggingarsjóði ríkisins, eru veitt samkv. skýrri og ótvíræðri lagaheimild, og framkvæmdanefndin hefur því fengið það fé úr byggingarsjóði lögum samkv. eins og aðrir, sem fengið hafa þar lánað fé. Þetta ákvæði var sett inn í lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins í desembermánuði 1965. Einfaldara er að biðja ríkisstj. að útvega meira fé til Byggingarsjóðs ríkisins frekar en að segja, að framkvæmdanefndin eigi að skila byggingarsjóði peningunum, svo á ríkisstj. aftur að skila framkvæmdanefndinni. Þetta er nú orðið dálítið snúið. En ég vildi leiðrétta þetta, að þetta er fullkomlega samkv. lögum, að þessi 80% hafa verið veitt, svo að ég tel það ekki koma til greina, að það verði farið að skila því, sem búið er að byggja fyrir. Um 7. og 8. brtt. vil ég aðeins segja það, að mér finnst, að með þeim sé verkamannabústaðakerfið gert of flókið. En þá ætla ég að lokum að ræða örlítið um 4. brtt., sem er við 8. gr. eða eitt atriði úr henni, sem er reyndar veigamesta till. á þessu þskj. að mínum dómi. Það er á þá lund, að húsnæðismálalánin skuli vera vísitölulaus. Það eru að vísu hækkaðir vextir úr 4% í 6%, en vísitöluákvæðin eru felld burt. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. till. sagði, að það kann að vera óeðlilegt að hafa vísitöluákvæði á þessum lánum, þegar önnur sambærileg lán í landinu eru ekki með vísitöluákvæði. En það, sem ég tel vera undirstöðuna undir það, að hægt sé að afnema vísitöluákvæðin, er, að þá verður að mínu viti að stórauka eigin tekjur Byggingarsjóðs ríkisins, því að ef hann hættir að lána með vísitölukjörum, verður hann að éta út sitt eigið fé, sem er nú orðið allmikið að vöxtum, sem er náttúrlega samansafn af launaskatti og framlög ríkisins í mörg ár. Þess vegna tel ég, - hvað sem menn segja um það almennt að hafa vísitöluákvæði á þessum lánum, um það má segja ærið margt, bæði með og móti, - að til þess að svo yrði gert á húsnæðismálalánum, yrði að auka mjög verulega tekjur byggingarsjóðs með hækkun launaskattsins eða einhverjum sambærilegum hætti.