Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 201. N. hefur athugað umsagnir og umsóknir, sem henni bárust síðan frv. var lagt fram. Á brtt. á þskj. 831 leggur n. til að ríkisborgararéttur verði veittur 36 aðilum. Til þess að flýta fyrir afgreiðslu frv. á milli deilda hafa formenn allshn. þd. ásamt skrifstofustjóra Alþingis, athugað frv. vandlega og umsóknir, sem því fylgdu, og þær umsóknir, sem síðar bárust. Þessi málsmeðferð er hin venjulega. Reglur, sem allshn: beggja deilda hafa farið eftir og eru frá 17. maí 1955, voru hafðar til hliðsjónar og þær eru birtar með nál. á þskj. 830, en þær eru: 1. Umsækjandi hafi óflekkað mannorð og sé að áliti tveggja valinkunnra manna starfhæfur og vel kynntur, þar sem hann hefur dvalist. 2. Útlendingar, aðrir en Norðurlandabúar,skulu hafa átt hér lögheimili í 10 ár, Norðurlandabúar í 5 ár. 3. Karl eða kona, sem giftist íslenskum ríkisborgara, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu frá giftingu, enda hafi hinn íslenski ríkisborgari haft ríkisborgararétt ekki skemur en 5 ár. 4. Erlendir ríkisborgarar, sem eiga íslenskan ríkisborgara að foreldri, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu, ef annað foreldri er Norðurlandabúi, annars eftir 5 ár. 5. Íslendingar, sem gerst hafa erlendir ríkisborgarar, fái ríkisborgararétt eftir eins árs búsetu. 6. Íslensk kona, sem misst hefur ríkisfang sitt við giftingu, en hjónabandinu er slitið og hún hefur öðlast heimili hér, fái ríkisborgararétt á fyrsta dvalarári hér, enda lýsi hún yfir, að hún ætli að dveljast áfram í landinu. Sama gildir um börn hennar, sem hafa ekki náð 16 ára aldri og henni fylgja. N. mælir með því, að þessum 36 einstaklingum, sem taldir eru upp á þskj. 831. verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Að þessu áliti n. standa allir nm.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. þessarar d. hefur haft til athugunar frv. til l. um heyrnar- og talmeinastöð Íslands, sem er 289. mál þessa þings og er komið hingað frá hv. Ed. Á ofanverðum vetri skipaði heilbr.- og trmrh. 5 manna nefnd, sem fékk það hlutverk að gera till. um skipulegt samstarf háls-, nef- og eyrnadeildar Borgarspítalans, heyrnardeildar Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík og félagsins Heyrnarhjálpar í Reykjavík. Var nefndinni jafnframt falið að gera heildartillögur um framtíðarfyrirkomulag talmeina- og heyrnarþjónustu og skipulag heyrnarmálefna hér á landi. Skilaði nefndin ítarlegu áliti til heilbr.d og trmrn. á s. þ sumri og er frv. þetta byggt á því að verulegu leyti. Vísa ég um frekari upplýsingar um málsmeðferð til grg. Heilbr.- og trn. Nd. leggur shlj. til á þskj. 828 að frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom frá Ed. Fjarverandi þessa afgreiðslu málsins í n. voru Vilborg Harðardóttir og Karvel Pálmason, sem bæði höfðu boðað forföll fyrir fundinn vegna fjarveru úr bænum.



Virðulegi forseti. Hv. allshn. hefur rætt þetta frv. á fundi sínum og mælir einróma með því, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur haft frv. til I. um jöfnunargjald til athugunar. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. mælir með samþykkt frv. óbreytts, en minni hl. skilar séráliti og er andvígur málinu. Nm hélt nokkra fundi sameiginlega með fjh.- og viðskn. hv. Ed. Á fundi n. komu eftirgreindir aðilar og gáfu þeim upplýsingar og skýrðu þeim frá skoðunum sínum á frv.: Frá Félagi ísl. iðnrekenda komu Davíð Scheving Thorsteinsson formaður og Haukur Björnsson framkvæmdastjóri, frá Verslunarráði Íslands komu Þorvarður Elíasson formaður og Ragnar Halldórsson varaformaður, frá ASÍ mætti Ásmundur Stefánsson hagfræðingur og frá Iðju Bjarni Jakobsson formaður. Fulltrúar iðnrekenda mæltu eindregið með samþykkt frv., sem þeir töldu hagsmuna- og sanngirnismál fyrir íslenskan iðnað. Þeir bentu á að æskilegt væri að kveða fastar á um að uppsafnaður söluskattur yrði greiddur af útfluttum iðnaðarvörum á árinu 1979 og að fram kæmi greinilegar til hvers ætti að verja tekjum af jöfnunargjaldinu, Í nál. meiri hl. er að þessu vikið. Þar er á það bent að líta verði á það sem sjálfsagðan hlut, að þessi uppsöfnunaráhrif verði endurgreidd meðan gjaldið er lagt á og ekki verður tekinn upp virðisaukaskattur. Fulltrúar Verslunarráðs Íslands lögðu fram ályktun um málið, dags. 28. apríl s.1. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Framkvæmdastjórn Verslunarráðs Íslands telur að álagning 3% jöfnunargjalds á innfluttar vörur, eins og frv. til l. þar um gerir ráð fyrir að verði komið á, hafi ýmis miður æskileg áhrif í för með sér og sé ekki til þess fallin að leysa vanda íslensks iðnaðar. Verslunarráð Íslands bendir á að sú skerta samkeppnisaðstaða, sem íslenskur iðnaður býr við gagnvart erlendum framleiðendum, verði ekki leiðrétt með fullnægjandi hætti fyrir íslenskan iðnað á annan hátt en með því að taka upp virðisaukaskatt og fella núverandi söluskatt niður. Jafnframt því sem Verslunarráð Íslands varar við samþykkt frv. hvetur það stjórnvöld til að hraða gerð frv. til l. um virðisaukaskatt og lýsir yfir fullum vilja til samstarfs í því máli. Enn fremur er rétt að vekja athygli stjórnvalda á því, að ef efnahagslíf í landinu þolir þá auknu verðbólgu, sem álagning jöfnunargjalds mundi hafa í för með sér og ætla má að verði um 0.75–1%, þá eru það hagsmunir íslensks iðnaðar og alls annars atvinnulífs í landinu, að slíkt eigi sér stað með almennri gengisbreytingu, en ekki upptöku nýrra verndartolla.“ Félag ísl. stórkaupmanna mun hafa svipaða afstöðu til máls þessa, að því er mér er tjáð. Þrátt fyrir þessa ályktun Verslunarráðs Íslands tóku formaður og varaformaður ráðsins fram á fundi með n., að miðað við harðnandi samkeppni íslensks iðnaðar og í trausti þess, að virðisaukaskattur yrði tekinn upp sem fyrst, en það væri kjarni málsins frá þeirra hálfu, og hér sé um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, þá vildu þeir ekki bregða fæti fyrir málið. Hagfræðingur ASÍ lýsti áhyggjum sínum af þeim áhrifum, sem þetta gjald hefði á verðlag í landinu, og taldi þau áhrif verða meiri en Hagstofan áætlar. Hagstofa Íslands áætlar verðhækkunaráhrifin 0.3% samkv. athugun sem barst n., dags. 10 febr. 1978, en hagfræðingur Alþýðusambands Íslands taldi ekki raunsætt að meta þau minni en 0.5%. Fulltrúi Iðju, Bjarni Jakobsson, kvaðst meðmæltur því að efla íslenskan iðnað, en ekki hafa haft tækifæri til þess að kynna sér frv. og því væri óhægt um vik fyrir sig að meta hvort þetta væri rétta leiðin til þess að hans dómi. Jafna má samkeppnisaðstöðu inntendra og erlendra framleiðenda á þessu sviði skattlagningar, sem frv. fjallar um, á þrennan hátt: Í fyrsta lagi með því að endurgreiða þann söluskatt sem innlendir framleiðendur verða að greiða í ríkissjóð, en erlendir keppinautar þeirra gera ekki í viðkomandi löndum vegna virðisaukaskattskerfis. Þetta er afar flókin aðferð og í raun illframkvæmanleg. Reikna yrði út í hverri iðngrein, hversu mikil uppsöfnunaráhrif söluskattsins eru, en þau eru talin í flestum tilfellum milli 2 og 4% af framleiðslukostnaði og endurgreiða síðan hverjum einasta framleiðanda. Auk þess þyrfti að afla fjár til ríkissjóðs með einhverjum hætti til þess að standa straum af þessum auknu útgjöldum eða skera niður framkvæmdir eða þjónustu til þess að vega á móti þeim. Í öðru lagi mætti ná þessum jöfnuði með því að taka upp virðisaukaskattskerfi hér á landi. Iðnrekendur og verslunarráðsmenn lögðu mikla áherslu á að því yrði hraðað, og skal undir það tekið. Óhjákvæmilegt er því að gera bráðabirgðaráðstafanir til lausnar þessum vanda iðnaðarins. Í þriðja lagi er unnt að ná framangreindum jöfnuði í skattlagningu innlendra og erlendra iðnaðarframleiðenda með álagningu slíks jöfnunargjalds á meðan virðisaukaskattur er ekki upp tekinn, eins og gert er ráð fyrir í frv., en sé þá útflytjendum endurgreiddur söluskattur sem leggst á framleiðslukostnað þeirra vara sem fluttar eru út. Þetta er fyrst og fremst markmið þessa frv. og að koma þannig á jöfnuði í skattlagningu íslenskra iðnrekenda og erlendra, bæði innanlands og á útflutningsmarkaði. Með álagningu jöfnunargjaldsins er þó hægt að ganga lengra en að jafna skattlagninguna, þ. e. a. s. með því að verja verulegum hluta af þeim tekjum, sem verða af gjaldinu, til almennrar íslenskrar iðnþróunar. Þetta er einnig yfirlýst markmið með lögfestingu frv., og þannig er stefnt að því að gera enn þá betur en jafna samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar með þessu frv. Markmiðið er að fjármagna nýjar iðnþróunaraðgerðir sem út af fyrir sig eru til mikilla hagsbóta fyrir þennan mikilvæga atvinnuveg. Hliðstætt jöfnunargjald og lagt er til að lagt verði á í þessu frv. er lagt á í Finnlandi, en þar er ekki ósvipað söluskattskerfi og hér á landi, gagnstætt því sem er í flestum löndum EFTA og Efnahagsbandalagsins, þ. e. a. s. helstu framleiðslulöndum samkeppnisvöru á íslenskum markaði og á þeim mörkuðum, sem Íslendingar selja framleiðsluvöru sína. Þetta jöfnunargjald er þó misjafnt eftir tegundum vara í Finnlandi, allt frá 1.5–6%, og hefur verið lagt á í mörg ár til stuðnings finnskum iðnaði og til jöfnunar í samkeppni við þá sem búa við söluskattskerfi. Áætlað er að tekjur af þessu jöfnunargjaldi muni verða um 675 millj. kr. á yfirstandandi ári, en um 1080 millj. á heilu ári. Þessi áætlun er reist á þeirri forsendu, að ekki er ætlunin að leggja þetta gjald á aðföng til iðnaðar, skip, veiðarfæri, áburð o. fl., sem ákvæði verða sett um í reglugerð. Ákveðið er að verja tekjum af gjaldinu til þess að endurgreiða útflytjendum söluskatt, sem leggst á kostnaðarverð útfluttra iðnaðarvara meðan gjaldið er á lagt og virðisaukaskattur er ekki upp tekinn, og jafna þannig aðstöðu þeirra til þess að keppa við framleiðendur á erlendum mörkuðum sem búa við virðisaukaskattskerfi. Þá er enn fremur ákveðið að verja hluta gjaldsins til iðnþróunar, t. d. nýiðnaðarverkefna og Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins, Tæknistofnunar Íslands, starfsþjálfunar o. s. frv. Vísa ég til ræðu hæstv. fjmrh. um þetta atriði við 1. umr. Benda má á að þau nýju iðnþróunarverkefni, sem ráðist yrði í með tekjum af þessu frv., eru mörg hver á undirbúningsstigi. Þar má m. a. nefna nokkur þeirra veigamiklu verkefna sem yrðu undirbúin á vegum Iðntæknistofnunar Íslands sem fyrirhugað er að setja á laggir og sameina þannig 2–3 stofnanir iðnaðarins samkv. sérstöku frv. sem er nú til afgreiðslu hér á hv. Alþ. Þessum verkefnum verður auðvitað haldið áfram þótt þetta gjald verði fellt niður, og verður þá að standa straum af kostnaði við þau að verulegu leyti úr ríkissjóði. Það er því ekki óeðlilegt, að ekki sé öllum tekjum af jöfnunargjaldinu varið strax til þessara verkefna, heldur gert ráð fyrir, að ríkissjóður styðji þessi verkefni síðar, og mun þá þurfa til miklu meiri fjármuni en ríkissjóður fær nú í sinn hlut í bili af þessu gjaldi. Mjög eru skiptar skoðanir um áhrif þessa jöfnunargjalds á verðlag í landinu. Hagstofa Íslands hefur áætlað bein og óbein verðhækkunaráhrif um 0.3% , eins og ég sagði áðan, en hagfræðingur ASÍ telur að þau muni verða um 0.5%. Fulltrúar Verslunarráðs Íslands töldu þau geta numið 0.7–1%. Aftur á móti vilja iðnrekendur halda því fram, að verðhækkunaráhrifin verði einungis frá 0.1–0.2%. Þessar áætlanir eru að sjálfsögðu miðaðar við mismunandi forsendur. Sannleikurinn er sá, að mjög örðugt er að gera sér fulla og nákvæma grein fyrir því, hver verðhækkunaráhrifin verða. Það er einkum tvennt sem veldur þessu. Hið fyrra er spurningin um hvort innflutt iðnaðarvara hækkar að fullu í samræmi við þetta gjald eða hvort erlendir framleiðendur reyna að halda þrátt fyrir gjaldið hliðstæðu verði á íslenska markaðnum og þar með þeirri markaðshlutdeild sem þeir höfðu. Á það hefur þrásinnis reynt áður, þegar gengisfellingar hafa orðið, að erlendir framleiðendur iðnaðarvara hafa lækkað vörur sínar í fob-verði til þess að standast betur samkeppni á íslenska markaðnum. Félag ísl. iðnrekenda heldur því fram að þetta muni gerast að nokkru leyti, ef gjaldið er lagt á. Síðari ástæðan fyrir því, hversu örðugt er að meta verðhækkunaráhrif gjaldsins, er óvissa um hvort íslenskir iðnrekendur muni hækka vörur sínar í skjóli þessa gjalds. Fulltrúar Verslunarráðs Íslands töldu þetta einsýnt þar sem tilgangurinn með gjaldinu væri að bæta samkeppnisaðstöðu íslenskra framleiðenda. Í útreikningum sínum reikna þeir með að gjaldið hækki allar innfluttar vörur sem nemi um 3% og íslenskir iðnaðarframleiðendur noti tækifærið til samsvarandi hækkunar. Því til viðbótar reikna þeir verðhækkunaráhrifin í langan tíma. Fulltrúar Félags ísl. iðnrekenda eru á allt öðru máli. Þeir segjast beinlínis skuli beita sér gegn því, að íslenskir iðnrekendur hækki vöru sína í skjóli gjaldsins, en reyna á hinn bóginn að styrkja stöðu sína á markaðnum þegar jöfnun hefur komist á í skattlagningu þeirra og keppinauta. Af framansögðu er ljóst, að mjög örðugt er að gera sér hlutlæga grein fyrir verðhækkunaráhrifum þessa gjalds og þar með þeim hækkunum sem af því kynni að leiða á launagreiðslum atvinnuveganna miðað við óbreytta vísitölu og verðbótakerfi launa. Meginhluti fjh.- og viðskn. er þó þeirrar skoðunar, að áætlun Hagstofu Íslands sé líklega raunsæjust. Um verðhækkunaráhrifin mætti margt fleira segja. T. d. mætti á það benda, að hefði þessi mismunur á skattlagningu íslenskra og erlendra framleiðenda iðnaðarvöru verið jafnaður með endurgreiðslu úr ríkissjóði og tekna til þess aflað með hækkun tekjuskatts, þá hefði slík ráðstöfun ekki haft áhrif á kaupgreiðsluvísitölu. Þetta segir sína sögu um það kerfi sem enn er haldið á þessu sviði. Jöfnunargjald, sem á er lagt til þess að jafna aðstöðu íslenskra atvinnugreina og erlendra og til þess að efla iðnþróun, verður á hinn bóginn til þess að hækka launagreiðslur í landinu að einhverju leyti með óbreyttu kerfi. Hér er ekki staður né stund til þess að gera úttekt á stöðu íslensks iðnaðar í sambandi við það mál sem hér er til umr. Hv. þm. hafa fengið miklar upplýsingar um þau efni, ekki síst á iðnkynningarári sem lauk fyrir skömmu, svo að ekki er þörf á því. Samt sem áður vil ég vekja athygli á einum þætti þess máls, sem ég held því miður að sé tæpast nógu ljós fyrir íslenskum forustumönnum, þm. og embættismönnum. Ég á hér við þá hættu sem stafar af því fyrir íslenskan iðnað, að forráðamenn nágrannaþjóða okkar og helstu keppinauta okkar, bæði á okkar eigin innlenda markaði og erlendum mörkuðum, hafa tekið upp þá stefnu í mjög vaxandi mæli að verja sívaxandi fjárhæðum úr ríkissjóði viðkomandi landa til almennra og sérstakra stuðningsráðstafana við iðnað. Afleiðingin er sú, að iðnaðarvörur, sem framleiddar eru í þessum löndum, eru í samkeppni við framleiðsluvörur íslensks iðnaðar og eru þar í raun meira og minna niðurgreiddar. Ástæðurnar fyrir þessu eru vafalaust margþættar. Niðurfelling tolla og aukin fríverslun hefur neytt ýmsar þjóðir til þess að fara inn á þá braut að styðja iðnaðarframleiðslu sína með ýmsum hætti, en við þetta bætist gífurleg áhersla á byggðasjónarmið, eflingu iðnaðar í strjálbýli og á afskekktari svæðum og barátta gegn atvinnuleysi og efnahagserfiðleikum sem hrjáð hafa margar þjóðir að undanförnu. Hver svo sem ástæðan er hlýtur þessi þróun að vekja ugg. Við Íslendingar höfum reynt að efla iðnaðinn með almennum aðgerðum, en við höfum alls ekki bolmagn til þess að gera það á svipaðan hátt og þessar þjóðir, með sérstökum stuðningsaðgerðum og raunar beinum niðurgreiðslum iðnaðarvara, eins og sumar þjóðir hafa að nokkru leyti gert. Því er á þetta minnt hér, að þessi staðreynd um vaxandi tilhneigingu til beinna niðurgreiðslna undirstrikar rækilega að ekki er unnt að daufheyrast lengur við því sanngirnismáli, að íslenskum iðnaði sé ekki sérstaklega íþyngt með skattálögum umfram þá sem eru í samkeppni við framleiðendur íslenskra iðnaðarvara, bæði á heimamarkaði og erlendis. Þegar þessi rök eru færð til viðbótar því, sem ég hef tíundað hér að framan, ætti mönnum að skiljast hversu brýnt er að leysa það mál sem þessu frv. er ætlað að leysa. Þess vegna leggur meiri hl. fjh.- og viðskn. til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og þegar hefur fram komið varð fjh.- og viðskn. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Ég og hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, skipum minni hl. n. og höfum gefið út nál. á þskj. 853, en þar leggjum við til, að frv. verði fellt. Í þessu frv. felst ný skattlagning, eins og greinilega hefur komið fram í umr. um málið. Er gert ráð fyrir því, að lagt verði nýtt gjald, 3%, á allar innfluttar samkeppnisvörur eða svonefndar EFTA-vörur - þær vörur sem hafa hlotið tollalækkun í samræmi við samning Íslands við Fríverslunarsamtök Evrópu og Efnahagsbandalagið. Látið er að því liggja, að þetta gjald sé lagt á vegna íslensks iðnaðar. En það er nú síður en svo, að það sé, að mati okkar sem skipum minni hl. Um það er ekki deilt, að ástæða er til þess að endurgreiða íslenskum iðnaði svonefndan uppsafnaðan söluskatt sem orðið hefur til með þeim hætti, að hér er lagður hár söluskattur á marga þá hluti sem iðnaðurinn verður að kaupa, og þannig verður íslenskur iðnaður að greiða gjald í formi söluskatts sem samkeppnisiðnaður sá, sem á aðgang að íslenskum markaði, þarf ekki að greiða í sínum heimalöndum. Endurgreiðsla af þessu tagi á söluskatti hefur átt sér stað hér áður. Og það er einnig gert ráð fyrir því að endurgreiða söluskatt með þessum hætti fyrir árið 1977. Það er gert ráð fyrir því á yfirstandandi fjárl., svo að það er ekkert nýtt. Út af fyrir sig erum við, sem skipum minni hl., sammála þessu sjónarmiði, að sanngjarnt sé og eðlilegt að endurgreiða svonefndan uppsafnaðan söluskatt. Deilan stendur því ekki um það. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar ekki að því að endurgreiða þegar innheimtan söluskatt eins og áður hefur verið gert. Þetta frv. miðar að því að leggja á nýjan innflutningsskatt, nýtt innflutningsgjald, og því er að sjálfsögðu haldið fram, að með því að leggja á þetta gjald verði það íslenskum iðnaði nokkur vernd. Auðvitað er ekki hægt að neita því, að það geti orðið honum nokkur vernd út af fyrir sig að leggja gjaldið á, alveg eins og tollarnir voru það áður. En þar með er ekki öll sagan sögð. Það ber að skoða hvaða áhrif verða af þessu gjaldi. Frsm. meiri hl. n., sem hér talaði á undan mér, vék nokkuð að því, að þær upplýsingar, sem fjh.- og viðskn. hefur fengið, eru ekki allar á eina lund um það, hve mikil áhrif til verðhækkunar muni hljótast af þessu gjaldi. En í rauninni er það afar eðlilegt, sem hér hefur komið fram í upplýsingum um málið, að þessum upplýsingum ber ekki algerlega saman. Ástæðurnar eru einfaldlega þær, að það er ómögulegt annað en geta sér nokkuð til um hvernig til muni takast í sambandi við þetta gjald. Í bréfi, sem n. barst frá Hagstofu Íslands, gerði hún ráð fyrir, að þetta 3% innflutningsgjald mundi þýða 0.3% hækkun á almennu verðlagi eða á verðlagsvísitölu, en þá reiknaði hún ekki með að afleiðingarnar af innlendri hækkun á hliðstæðri iðnaðarvöru yrðu nema litlar. Samráð hafði verið haft við fleiri aðila. Frsm. meiri hl. minntist á að það hefði komið fram hjá hagfræðingi Alþýðusambandsins, að hann teldi að verðhækkun af þessu gjaldi mætti telja ekki minni en 0.5%. Og þarna komu fleiri aðilar til. Það var einnig haft samráð við hagfræðing Þjóðhagsstofnunar sem sagði að hans álit væri að ef reiknað væri á venjulegan hátt með áhrifum slíkra gjalda, þá væri mjög sennilegt að þetta gæti numið 0.7–0.8%. Hagfræðingar á vegum Verslunarráðs Íslands töldu að ef reiknað væri með þeim verðhækkunum, sem eðlilegt væri að fylgdu í kjölfar svona gjalds, þá mundi verðhækkunin nema 0.7–1%. Ég tel að það leiki enginn vafi á því, miðað við þessar upplýsingar og þegar þær forsendur eru athugaðar, sem þessir aðilar leggja til grundvallar, að þetta gjald muni í reynd þýða almenna verðhækkun sem nemur einhvers staðar á milli 0.5 og 1%. Það er að mínum dómi hrein blekking að tala um að íslenskur iðnaður muni ekki sigla í kjölfarið og hækka sínar innlendu vörur til samræmis við þá samkeppnisaðstöðu sem þarna skapast. Auðvitað er það líka tilgangur hjá iðnaðinum í þessu tilfelli að njóta nokkurs í þessum efnum. Greinilega var á það bent, að einmitt þær greinar, eins og fataiðnaður og ýmsar fleiri, hafa slíka aðstöðu að þær munu notfæra sér þetta. Og þá er mjög hætt við því, þegar verðhækkunin hefur gengið út í kerfið og haldið áfram að margfalda sig, eins og alltaf er afleiðingin af svona innflutningsgjöldum, að þessir útreikningar frá Verslunarráðinu séu réttir, búast megi við því, að verðlagsvísitala hækki í kringum 1%. En með þessu er ekki heldur öll sagan sögð. Mönnum sýnist út af fyrir sig, að 1% eða 0.5% sé ekki ýkjamikið í öllum hækkunum hjá okkur. En þá er rétt að athuga hvaða aðrar upplýsingar liggja fyrir um hvað þetta þýði raunverulega í hagkerfi okkar. Það liggur fyrir að heildarlaunagreiðslur í landinu eru um 220 milljarðar kr. 1%, sem þessi launaupphæð hækkaði um, mundi þá nema 2200 millj. kr. Þetta kom greinilega fram hjá talsmanni Verslunarráðsins, þegar hann gerði grein fyrir afstöðu sinni og þeirra til málsins. En þó að menn vildu reikna með því, að þessi verðhækkun yrði helmingi minni, eða í kringum 0.5%, sem er algert lágmark, þá mundu afleiðingarnar verða þær, ef þessu yrði velt út í kaupgjaldið, sem maður verður að reikna með að gerist fyrr eða síðar, þá væri hér um hækkun á almennu kaupgjaldi að ræða sem næmi á ári kringum 1100 millj. kr. eða álíka hárri upphæð og gjaldið á að nema á heilu ári. En með þessu er ekki öll sagan sögð. Að mínum dómi er einmitt mjög fróðlegt fyrir alþm. að virða dæmi eins og þetta fyrir sér. Gjald er lagt á í sambandi við innflutning og það getur gefið í tekjur í kringum 1100 millj. Það endurkastast þannig, að þegar það er búið að vefja upp á sig í kerfinu þýðir það almenna launahækkun a. m. k. upp á sömu fjárhæð. En þar með er ekki öll sagan sögð, eins og ég sagði. Auðvitað fer það svo, þegar launaupphæðin í landinu hefur hækkað um 1100 millj. kr. eða 2200 millj. kr., að ríkissjóður kemur á nýjan leik og tekur sinn tekjuskatt af þessari upphæð. Það er mjög varlega áætlað óhætt að reikna með því, að ríkið komi og taki í þessu tilfelli, þegar þetta bætist ofan á aðrar tekjur, að meðaltali 20–25%. Ríkið tekur ekki aðeins þetta, heldur gerist það svo, að um leið og launahækkunin verður þessi í kerfinu, þá vitanlega nota menn þessi laun og það kemur fram í auknum innflutningi og aukinni umsetningu í landinu, þá kemur ríkið með sinn söluskatt til viðbótar. Þarna fara menn að sjá hvernig margföldunarkerfið gengur fyrir sig. Þeir mættu kannske hugsa eitthvað til þess sem standa hér upp sí og æ og ætla að leysa allan vanda með því að búa alltaf til nýjan og nýjan skatt eða hækka skattana í sífellu, eins og núv. hæstv. ríkisstj. gerir ósparlega. En þegar menn eru búnir að hækka þessa skatta, sem hefur þessar afleiðingar, þá koma þeir á eftir og segja: Nú verður að lækka launin í frystihúsunum. Þetta gengur ekki lengur. - Og þá reka menn sig auðvitað á klett. Þá lenda menn fljótlega í útflutningsbanni og olíuafgreiðslubanni o. s. frv., gefast svo upp eftir tiltekinn tíma, semja og taka nýja veltu. En þetta dæmi getur líka verið fróðlegt fyrir íslenskan iðnað, og það kom einnig fram í umr. í n. Út af fyrir sig er ekki ósennilegt að íslenskur iðnaður fái eitthvað af þessu gjaldi, - ég segi eitthvað, því að það hafa engar upplýsingar fengist um hvað ætti að renna til iðnaðarins af þessu gjaldi - engar - aðeins talað um að eitthvað eigi að renna til hans, hluti af þessu gjaldi. Ég vil geta þess, að þeir fulltrúar, sem mættu hjá n. fyrir hönd íslenskra iðnrekenda, sögðu beinlínis á nefndarfundinum að þeir gerðu kröfu til þess, að fram kæmi skýrt og ákveðið, annað hvort í lagasetningunni, í nál. eða á annan hátt bindandi á Alþ., hvað af þessu gjaldi ætti að renna til iðnaðarins. Og þeir settu fram sínar kröfur. Kröfur þeirra voru um að af þessu gjaldi á yfirstandandi. ári, þegar tekjurnar af gjaldinu eru áætlaðar að nema 675 millj. kr., fengju þeir greiddar í ákveðnu skyni 457 millj. Og þeir sögðust ekki sætta sig við minna en þetta og þeir gerðu grein fyrir þessu á eftirfarandi hátt: Í fyrsta lagi væri um að ræða 217 millj. kr. vegna uppsafnaðs söluskatts í sambandi við útfluttar iðnaðarvörur á árunum 1975 og 1976. Í öðru lagi rynnu til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins 60 millj. kr. Og í þriðja lagi rynnu til Tæknistofnunar Íslands í sambandi við undirbúning og skipulagningu við þá stofnun 25 millj. kr. Í tækniaðstoð fyrir iðnfyrirtæki færu 30 millj. kr. Starfsþjálfun og endurmenntun fengi 25 millj. kr. Ný iðnaðarverkefni 50 millj. kr. Vöruþróun, sérstakt framlag í iðnrekstrarsjóð, 50 millj. kr. Samtals 457 millj. kr. af 675 millj. kr. Þeir tóku einnig fram á þessum fundi, að þeir gerðu kröfu til þess að fá sama hlutfall og 457 millj. af 675 af tekjum næsta árs, sem í frv. væru áætlaðar 1080 millj., sem sagt á milli 700 og 800 millj. á næsta ári. Ég tel að það hafi komið skýrt fram hjá þessum fulltrúum iðnrekenda, að ef þeir fengju þetta ekki fast og ákveðið, þá kærðu þeir sig ekkert um gjaldið, af því að auðvitað er þeim ljóst að gjaldið kemur til með að leggjast á íslenskan iðnað. En við þessum kröfum iðnrekenda hefur ekki verið orðið. Það kemur ekkert fram með breytingum á ákvæðum frv. frá hv. meiri hl. og það kemur ekkert bindandi fram um það, hve mikið af þessu gjaldi eigi að renna til iðnaðarins. Hitt vita allir að hæstv. fjmrh. berst fyrir þessu gjaldi vegna þess að hann vill fá nýjar tekjur í ríkissjóð. Hann dregur enga dul á að þetta eigi að renna í ríkissjóð, þó að óákveðinn hluti af gjaldinu sé tengdur iðnaði. En þetta er ekki heldur öll sagan varðandi hagsmuni iðnaðarins. Nú á auðvitað, þó að iðnaðurinn fengi þetta, sem ekki lítur út fyrir á neinn hátt, eftir að reikna út hve mikið fellur á íslenskan iðnað af þeim kauphækkunum sem munu sigla í kjölfar þessara verðhækkana. Ef launahækkanirnar sem heild verða eins og fulltrúar Verslunarráðsins reikna út, þ. e. a. s. í kringum 2200 millj. kr. á ári, þá er mjög sennilegt að íslenskur iðnaður verði, þegar á allt er litið, að greiða af þessari heildarlaunahækkun hátt í 30% miðað við umsetningu hans og stærð í þjóðfélaginu. Það er ekki ósennilegt, að hlutfallið liggi einhvers staðar þar í kringum. Og þá gæti þessi launasumma, sem iðnaðurinn fengi í hausinn, numið í kringum 660 millj. Við skulum lækka upphæðina nokkuð í áætlun og segja að hún gæti verið á milli 400 og 500 millj. kr. Það er alveg augljóst, að þessi leið, sem hér er valin, er ekki mikill stuðningur við íslenskan iðnað. Ég veit vissulega að þetta kæmi eitthvað dálítið mismunandi við hinar einstöku iðngreinar. Sumar mundu eingöngu fá á sig þær afleiðingar, sem koma fram í hækkandi verðlagi og hækkandi launagreiðslu, og fá ekkert í aðra hönd. Aðrar mundu fá eitthvað, af því að þær standa að beinum útflutningsgreinum og fá einhverjar beinar greiðslur, sem eflaust yrðu þá jafnmiklar eða þá kannske meiri en sem næmi auknum útgjöldum. Þegar á þetta er litið hika ég ekki við að segja að samþykkt þessa frv. er ekki til stuðnings íslenskum iðnaði, síður en svo. Það miðar að því að auka tekjur ríkissjóðs, það er rétt, og meira að segja mun ríkið fá mun meira í sinn hlut en það sem virðist koma beint út úr gjaldinu. Ríkið mun fá eins og fyrri daginn allmikið af auknum tekjum í kjölfar hækkandi verðlags í landinu almennt. En auðvitað fær ríkið líka á sig vissa bagga. Ríkissjóður þarf sjálfur að borga allmikla launafúlgu og sú launafúlga hækkar auðvitað með áhrifum þessa gjalds. Að mínum dómi er þetta gjald, sem hér er á ferðinni, alveg dæmigert um skatta á vegum ríkisins. Till. kemur fram um skatt. Menn mega helst ekki vera að því að vega og meta þennan skatt. Menn skulu verða að renna honum niður umhugsunarlaust, og helst er sagt við menn, að þeir ættu ekki að vera að grufla neitt út í það, hvaða afleiðingar þetta hefði. Og á allra síðustu stundu í þinginu á auðvitað að reyna að koma þessu í gegn. Þeir, sem standa fyrir þessu, að leggja á einn nýjan skattinn enn í þessu formi, reyna að afsaka sig og segja: Þetta stendur ekki nema svona í tvö ár, það á að koma virðisaukaskattur eftir tæp tvö ár, svo að það er ekkert voðalega mikið þó að ríkissjóður hirði nú 1 milljarð á ári í 2 ár eða kannske 21/2 ár. En í fyrsta lagi, eins og bent hefur verið á, er auðvitað ekki nokkur minnsta vissa fyrir því, að neinn virðisaukaskattur verði kominn eftir tvö ár. Það er í algerri þoku ennþá. Auk þess er svo það, að menn ættu að vera búnir að læra það, að þó að hér kæmi upp virðisaukaskattur hjá okkur, auðvitað í staðinn fyrir söluskatt, þá mun sá fjmrh., sem þá verður í stólnum, standa fast á því að halda í alla þá tekjustofna sem hann hefur komist einu sinn yfir, og ef hann á stoð á Alþ. í álíka fylgispökum mönnum og núv. fjmrh. á í þessu tilfelli, þar sem menn munar ekkert um að taka á sig hvað sem er, þá heldur hann þessu og rúmlega það og öllum þessum aukasköttum sem hann hefur verið að koma á að undanförnu. Nei, það mál, sem hér liggur fyrir, var í rauninni afskaplega einfalt. Það var búið að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt í nokkur ár, það var búið að taka ákvörðun um endurgreiðslu á söluskatti fyrir árið 1977.  Ég hef í rauninni gert grein fyrir afstöðu minni og væntanlega okkar beggja í minni hl. til þessa máls. Við höfum lýst yfir þeirri afstöðu okkar, að við erum reiðubúnir til þess að taka þátt í því að setja reglur um endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti. En við erum algerlega á móti því að fara þá leið sem lögð er til í þessu frv., vegna þess að hún er ekki í samræmi við hagsmuni iðnaðarins almennt séð. Iðnaðurinn veit ekkert hvað hann fær út úr þessu gjaldi. Honum hefur algerlega verið neitað um svör við því, hvað hann eigi að fá mikið af gjaldinu. Það liggja engar bindandi upplýsingar fyrir um hvernig eigi að ráðstafa gjaldinu. Hitt liggur miklu frekar fyrir, hvað iðnaðurinn muni fá í hausinn í sambandi við afleiðingarnar af þessu gjaldi. Og ég sé ekki neina ástæðu til þess að liggja á því, að það kom skýrt fram hjá formanni Félags íslenskra iðnrekenda og samstarfsmanni hans, að þeir gerðu þetta að algeru skilyrði - að fá þetta ákveðið og fá þetta hlutfall af gjaldinu - fyrir stuðningi sínum við málið. Þessu skilyrði hefur ekki verið mætt. Þá liggur málið þannig fyrir: Iðnaðurinn hefur ekki samþykkt þetta. Verslunarráðið mælir á móti þessu. Alþýðusambandið mælir á móti þessu. En fjmrh. mælir með því. Það er rétt, hann mælir með því, hann vill fá gjaldið. - En það er svo auðvitað í stíl við ýmislegt annað að leggja á ný og ný gjöld og afsaka það með því, að verið sé að gera slíkt fyrir þennan eða hinn. Ef þessa leið á að velja, sem hér er lögð til, þá er það auðvitað algert lágmark að gera skýra grein fyrir því, hvernig á að verja þessum fjármunum, alveg bindandi, svo að það liggi alveg á ljósu hvað af fjármunum þessa gjalds eigi að fara til stuðnings við iðnaðinn á beinan eða óbeinan hátt og hvað eigi að renna í ríkissjóð. Afstaða okkar í minni hl. er sú, að með tilliti til þessa, sem ég hef sagt og upplýst hefur verið um þetta mál, þá teljum við að fella beri þetta frv.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til viðbótar við það sem hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. sagði í framsögu sinni um þetta mál. Að vísu var fróðlegt að hlusta á ræðu hv. 2. þm. Austurl. um það, hvernig vísitölufyrirkomulagið skrúfar upp verðlagið í landinu, en ég ætla ekki að stofna til frekari umr. um það mál við þetta tækifæri. Það, sem ég vildi ræða stuttlega, er um ráðstöfun þessa gjalds. Ég sagði við 1. umr. málsins, að ég teldi það vera galla á frv. að ekki lægi fyrir hvernig ætti að ráðstafa gjaldinu. En þó er ljóst, að það mikið liggur fyrir í þessu efni að það á að ráðstafa því í tvennum tilgangi, annars vegar til ríkissjóðs og hins vegar til iðnaðarins. En ekki liggur fyrir hvernig þetta skiptist. Augljóst er að þetta frv. opnar leið til þess að greiða eða endurgreiða þennan svokallaða uppsafnaða söluskatt af útflutningsvörum samkeppnisiðnaðar fyrir árin 1975 og 1976. Ég hygg að ég fari rétt með það, að sú upphæð muni nema um 217 millj. kr., eftir því sem fulltrúar iðnaðarins hafa upplýst. Ég er þeirrar skoðunar að endurgreiða eigi þennan söluskatt af þessu gjaldi. Ég hygg að flestir eða allir þm. Framsfl. séu sömu skoðunar. Og ég vil láta það koma fram og líta svo á, að alls ekki sé loku fyrir það skotið, að svo verði gert þar sem tekjur eiga að verða nægar til þess, a. m. k. á næsta ári. Ég álít því að eðlilegt sé að ráðstafa tekjum af þessu gjaldi á þann hátt að hluti af því renni til ríkissjóðs. Það er rétt, sem komið hefur fram, að gjaldið veldur auknum útgjöldum ríkissjóðs, laun hækka vegna gjaldsins. Það er deilt um hversu mikil verðhækkunaráhrifin af gjaldinu séu. Hagstofan hefur sagt að þau yrðu 0.3% og aðrir hafa nefnt hærri tölur, eins og hér hefur komið fram. Ég hygg að ekki væri óeðlilegt að álíta að verðhækkunaráhrifin væru í kringum 0.5%. Það mundi þýða veruleg útgjöld í hækkuðum launum ríkisstarfsmanna. Kannske væri ekki óeðlilegt að nefna 200–300 millj. í því sambandi. En gjaldið á að gefa 675 millj. kr. á árinu 1978 og 1080 millj. á ársgrundvelli. Í öðru lagi hefur verið lýst yfir, að gjaldið muni að hluta til renna til iðnaðarins, og sérstaklega verið nefnd iðnþróun í því sambandi, til stuðnings iðnaðinum, til þess að hann geti staðist harða samkeppni við iðnað EFTA-landanna. Auk þessa álít ég að eðlilegt sé að uppsafnaði söluskatturinn fyrir árin 1975 og 1976 verði greiddur af þessu gjaldi. -Ég vildi láta þetta koma fram sem skoðun af hálfu okkar þm. Framsfl.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Hann ræddi um að það væri að því látið liggja að þetta gjald væri lagt á vegna íslensks iðnaðar. Mér fundust þetta dálítið undarleg ummæli miðað við það, að yfir okkur hv. þm. hefur rignt till. frá íslenskum iðnrekendum núna undanfarin ár og ég man nú ekki betur en sú till., að lagt yrði á jöfnunargjald til þess að íslenskir iðnrekendur stæðu jafnfætis erlendum samkeppendum sínum, væri komin frá þeim, þó kannske væri hún ekki númer eitt. Númer eitt var að fá frestun á tollalækkunum vegna EFTA-aðildar, en þetta hygg ég að sé samdóma álit íslenskra iðnrekenda og hafi verið till. þeirra. Verður ekki komist nær því að mæta tilmælum þeirra og létta þeim róðurinn. Þetta mál snýst í rauninni um mjög einfaldan hlut. Allir íslenskir iðnrekendur, hvort sem þeir flytja út vöru eða selja hana á heimamarkaði, greiða söluskatt í ríkissjóð. Þessi söluskattur er 2–4%. Þá var það till. þeirra, að í stað þess að þetta yrði endurgreitt úr ríkissjóði, sem ég skal koma að í örfáum orðum á eftir, þá yrði lagt á þetta gjald og þá stæðu hinir erlendu framleiðendur jafnfætis þeim, sem greiddu í ríkissjóð 2–4% söluskatt. Samkeppnisaðstaða þessara beggja aðila væri hin sama, ef þeir seldu vöru sína á innlenda markaðnum og ef söluskatturinn yrði endurgreiddur fyrir þá, sem selja erlendis, sem gefur auga leið að þarf að vera með í myndinni. Um þetta snýst málið fyrst og fremst, þ. e. a. s. jöfnun á aðstöðu í skattlagningu alveg án tillits til þess, hvernig þessu gjaldi er að öðru leyti varið. Þetta hefur verið tillaga forráðamanna íslensks iðnaðar um margra mánaða skeið að yrði gert. Það þarf því ekki að fara neitt í grafgötur um að þetta er gert að þeirra ósk og þetta er gert fyrir íslenskan iðnað. Allt annað mál er, að þeir vildu kannske kveða dálítið fastar á um hvernig ætti að verja þessu gjaldi til eflingar iðnþróun, en það er bara allt annað mál þó það sé kannske tengt þessu. - Ég vildi láta þetta koma skýrt fram, að að sjálfsögðu er þetta mál flutt fyrir eindregna áeggjan forráðamanna íslensks iðnaðar. Hv. þm. sagði að ekki væri ágreiningur um að endurgreiða söluskatt sem leggst á iðnrekendur, bæði þá, sem flytja iðnaðarvörur úr landi, og þá, sem framleiða vörur fyrir innanlandsmarkað. En þetta eru engar smáupphæðir sem þarna er um að ræða. Ég hef ekki tölur um þetta, en ég gæti giskað á að þetta væri allt að því að vera um 1 milljarður, svipuð upphæð og jöfnunargjaldið er reiknað á einu ári, - 1 milljarður sem þarna er um að tefla. Og þá er spurningin: Hvernig á að afla fjár til þess að greiða þetta? Þetta eru aukaútgjöld fyrir ríkissjóð, miðað við það sem reiknað hefur verið með í fjárlagagerð. Og hvernig á að afla tekna til þess að greiða þetta? Á að skera niður? Hvar á þá að skera niður? Á að leggja á söluskatt? Það fer alveg nákvæmlega eins fyrir því og þessu gjaldi, að vísitölukerfið okkar, eins og hv. þm. lýsti svo glæsilega áðan, mundi skrúfa söluskattinn upp nákvæmlega eins og þetta gjald. Þó er von til þess að þetta gjald verði miklu viðaminna í verðhækkun, eins og hér var rakið að framan, og ég ætla ekki að fara út í það. En það er nákvæmlega sama hvernig aflað væri fjár til þess að standa straum af því tekjutapi eða þeim útgjaldaauka sem ríkissjóður yrði fyrir, nema með því að hækka tekjuskatt. Það er einasta leiðin sem opin er, þannig að það fari ekki út í verðlagið og margfaldist ekki upp í því vísitölukerfi sem við búum við. Svo að lokum: Ég skal ekki orðlengja um þetta mál, en hv. þm. gerði mikið úr því, að ráðstöfun á tekjum væri óljós. Ég verð að segja fyrir mig, að mér fyndist að æskilegt væri að kveða skýrar á um það. Um þetta er nokkur óvissa, þar sem lagt er í dóm ríkisstj. á þessu ári að ráðstafa tekjum af þessu gjaldi. Á hinn bóginn er skýrt tekið fram, að þessu gjaldi, sem verður áreiðanlega til á næsta ári, því að ekki er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur verði þá tekinn upp, mun Alþ. ráðstafa þá samkv. þessum lögum. Fjvn. mun gera till. til Alþ. um að ráðstafa því, þannig að Alþ. hefur það í hendi sér á næsta ári. Og það hefur verið skýrt tekið fram, bæði í framsögu minni og nál. meiri hl., að á meðan þetta gjald verði lagt á geti útflytjendur íslenskra iðnaðarvara reiknað með því, að endurgreiddur verði söluskattur af útfluttum iðnaðarvörum. Hv. þm. klykkti út með því að endurtaka margoft, að þetta frv. væri ekki til stuðnings íslenskum iðnaði. Ég vil nú leggja það í dóm hv. þm, hér í d., hvort þeir líti svo á, að Félag ísl. iðnrekenda og forustumenn iðnaðarins viti ekki nokkurn veginn hvað þeirra atvinnuvegi er fyrir bestu eða hvort Verslunarráðið eða Félag ísl. stórkaupmanna sé ekki dómbært á það.

Frsm. (Guðmundur H, Garðarsson): Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru í Ed., en 2 nm. skrifa þó undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Félmn. hefur athugað þetta mál og það er raunar hliðstætt frv. sem við höfum afgreitt hér áður, sem var um lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar og Garðakaupstaðar. Gerðir hafa verið sérstakir samningar á milli Reykjavíkurborgar og Seltjarnarneskaupstaðar, þeir voru gerðir 1976, og er nú óskað eftir staðfestingu Alþ. á þeim samningum. N. leggur því til að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Eðvarð Sigurðsson) Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér er til umr., til 1. um sáttastörf í vinnudeilum, gerir ráð fyrir breytingum á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80 frá 1938. Verði frv. þetta að lögum er gert ráð fyrir að III. kafli nefndra laga um sáttatilraunir í vinnudeilum falli niður úr lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur og þessi lög komi í staðinn. Aðalbreytingin, sem hér um ræðir á störfum sáttasemjara, er sú, að starf sáttasemjara verður samkv. þessu frv. gert að aðalstarfi og honum fengið starfslið. Gert er ráð fyrir að félmrh. skipi ríkissáttasemjara til fjögurra ára í senn. Þá er enn fremur felld niður úr núgildandi lögum um stéttarfélög og vinnudeilur skipting landsins í sáttaumdæmi, en landinu hefur verið skipt í fjögur sáttaumdæmi samkv. vinnulöggjöfinni. Hins vegar verður að segja að þessi umdæmisstörf hafa yfirleitt ekki verið mikið virk; má segja kannske að í einu eða tveimur umdæmum hafi þau einhvern tíma á þessum árum, sem liðin eru frá setningu vinnulöggjafarinnar 1938, verið verulega virk. Gert er aftur á móti ráð fyrir því í þessu frv., að ríkissáttasemjari geti kvatt menn sér til aðstoðar við lausn vinnudeilna eða til sjálfstæðrar lausnar í ákveðnum deilum. Gæti það að sjálfsögðu verið afmarkaðar deilur úti á landi og ekkert því til fyrirstöðu að slíkir aðstoðarsáttasemjarar væru þar búsettir. Ed., en þar var frv. þetta lagt fram, gerði nokkrar breytingar á frv. eins og það var lagt fyrir. Hún gerði eina breytingu á 8. gr. frv., en þar sagði svo í frv.: „Ef samningaumleitanir sáttasemjara bera ekki árangur, er honum rétt að leggja fram miðlunartillögu. til lausnar vinnudeilu.“ Það var dálítil deila um það eða álitamál, hvernig skilja bæri þessi orð: „er honum rétt,“ hvort það væri skylda sem því fylgdi. Í lögum um sáttatilraunir í vinnudeilum, vinnulöggjöfinni, er nákvæmlega sama orðalag nema þar er sagt: „er honum heimilt,“ og það orðalag var tekið upp í breytingum félmn. Ed. Orðalagið er þá óbreytt frá því sem er í vinnulöggjöfinni núna. Aðrar breytingar, sem félmn. Ed. gerði á frv., eru á 9. gr. þess. Þær varða atkvgr. um miðlunartillögu sáttasemjara, að athenda skyldi sáttasemjara kjörskrá áður en atkvgr. hæfist og að félagsdómur ætti úrskurðarvald í deilum um kjörskrá, enn fremur að sáttasemjara eða fulltrúum hans væri heimilt að vera viðstaddir kjörfundi. Þetta voru nýmæli frá lögunum eins og þau hafa verið., og að tillögu fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, sem fóru yfir þetta frv., var þetta fellt niður. Þótti ekki ástæða til að taka þessi ákvæði upp í þessi lög, þar sem ekki væri vitað til að neinn ágreiningur hefði yfirleitt verið um framkvæmd atkvgr. um miðlunartill. sáttasemjara af því tagi sem hér er fjallað um. Ef sáttasemjari eða fulltrúar hans hafa áhuga á því að koma á kjörstaði þegar atkvgr. fara fram, þá mundi sjálfsagt enginn verða til þess að meina honum það. Virðist því ástæðulaust að taka þetta inn í lögin. Og á þetta var fallist. Þetta eru þær breytingar, sem gerðar voru, og svo breyting á 12. gr., síðustu mgr. hennar, sem leiðir af breytingunni á 9. gr. Félmn. þessarar hv. d. hefur fjallað um þetta frv. og leggur einróma til að frv. verði samþ. óbreytt eins og Ed. gekk frá því. Ég vil aðeins nota tækifærið og segja örfá orð um þetta mál, en skal ekki taka langan tíma frá störfum d. á þessum síðustu stundum. Ég vil aðeins geta þess, að hér er farið inn á að breyta vinnulöggjöfinni, og það er sjálfsagt öllum hv. dm. kunnugt, að slíkt er ákaflega viðkvæmt mál. Ýmsar tilraunir hafa verið gerðar til þess á þeim 40 árum sem núv, vinnulöggjöf hefur verið í gildi, en svo til engar breytingar verið á henni gerðar. Vitað er að það eru ýmsar till. á lofti frá aðilum vinnumarkaðarins, hvort sem eru samtök atvinnurekenda eða samtök launafólks, en allar slíkar hugmyndir fara yfirleitt algerlega í gagnstæðar áttir og ekki hefur tekist samkomulag um neinar breytingar að heitið getur. Ríkisstjórnir á ýmsum tímum hafa einnig haft löngun til þess að breyta þessum lögum, en reyndin er sú, að þau hafa verið nær algerlega óbreytt allan tímann. Æðimikið hefur verið rætt um þessi mál á undanförnum árum og þá ekki hvað síst einmitt þann þátt vinnulöggjafarinnar sem komið er inn á með þessu frv., þ. e. a. s. störf sáttasemjara og sáttastörf í vinnudeilum. Það má segja að aðilar hafi eiginlega verið sammála nú um nokkurn tíma um að starf ríkissáttasemjara væri orðið svo viðamikið að það væri naumast leggjandi á einn mann sem gegndi jafnframt öðrum störfum. Og nú hefur verið flutt frv. sem gerir það að verkum, að starf ríkissáttasemjara yrði gert að aðalstarfi og honum fengið starfslið. Ég ætla ekki og þarf ekki að rekja hér, hve starf sáttasemjara hefur aukist gífurlega mikið á síðari árum. Hann hefur fengið meira starfssvið, m. a. með breytingum á lögum um samningsmál opinberra starfsmanna og annað, þannig að í rauninni virðist augljóst að nauðsynlegt sé að gera þetta starf að aðalstarfi. Raunar eru kannske líka allir sammála um að það sé gott, ef til þessa starfs velst hæfur maður sem báðir aðilar vinnumarkaðarins bera traust til, að hann fjalli meira um þessi mál en verið hefur. Þetta frv. gerir líka ráð fyrir því, að sáttasemjari geti haft meira frumkvæði í afskiptum af vinnudeilum en lög um stéttarfélög og vinnudeilur gera nú ráð fyrir. Öll venja, sem skapast hefur, hefur líka orðið á þann veg, að það er í raun og veru æðimikið undir valdi þeirra komið, sem í deilum eiga hvenær sáttasemjari kemur inn í málið. Með þeim breytingum, sem felast í þessu frv., ekki aðeins þeirri, að starf sáttasemjarans sé gert að aðalstarfi, heldur einnig með öðrum ákvæðum frv. er sáttasemjara nú gert að fylgjast miklu nánar með gangi mála á hverju stigi og hann getur gripið inn í ef hann telur að slíkt gæti orðið málum til framdráttar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég vildi aðeins undirstrika, að þó að menn fallist á að þessi breyting sé gerð á vinnulöggjöfinni, á kaflanum um sáttatilraunir í vinnudeilum, þá er engan veginn þar með sagt að aðilar vinnumarkaðarins séu endilega sáttir við allt sem í þessu er og hefur verið. Þeir vildu kannske gjarnan hafa eitt og annað á annan veg. En um það er ekki að ræða. Það hefur ekki tekist neitt samkomulag annað en það sem kemur fram í þessu frv., og ég held að allir séu sammála um að það út af fyrir sig sé breyting til batnaðar. Ég vil aðeins taka það fram, að í 9. gr. þessa frv. er sáttasemjara fengið heldur rýmra vald en í núgildandi lögum um tilhögun á atkvgr. um miðlunartill. Þegar um er að ræða fleiri en einn aðila og sama till. getur snert mörg félög eða fleiri en eitt félag, landssamband, landshlutasamtök o. s. frv., þá getur sáttasemjari hagað atkvgr. þannig, að það sé sameiginleg atkvgr. og talið í einu lagi. Heimild til þessa var einnig í núgildandi vinnulöggjöf, en hins vegar má segja að með orðalagi 9. gr. núna, sem svarar til 30. gr. í núverandi vinnulöggjöf, sé þetta kannske nokkru rýmra og sáttasemjari gæti haft heldur rýmri hendur um það, hvaða tilhögun hann hefði á atkvgr. Orðalagið í þessu efni er þó þannig, að þetta skuli gert í samráði við deiluaðila. Og ég undirstrika sérstaklega þann skilning á þessum atriðum, að ekki verði farnar þær leiðir að hafa sameiginlega atkvgr. eða eina allsherjartalningu frá fleiri en einu félagi eða mörgum aðilum nema um það sé samkomulag deiluaðila. Þetta hefur ævinlega verið svo, og ég reikna með því, að svo verði áfram, og legg sérstaka áherslu á að þessi skilningur sé á framkvæmd þessara ákvæða, hann sé réttur eins og ég hef hér túlkað. Ég endurtek svo að félmn. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.