Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (SE): Það er vikið að því í athugasemdunum við frv., af hvaða ástæðum stjórnin hefir lagt það fyrir þingið, 23. janúar 1912 var gerður í Haag af allmörgum ríkjum alþjóðasamningur, með þeim tilgangi að berjast gegn misbrúkun ópíums, morfins og kokains. Var íslensku stjórninni 1912 send fyrirspurn um það, hvort Ísland vildi ganga í þetta samband, og svaraði stjórnarráðið því játandi. Samningurinn öðlaðist eigi gildi fyr en 1921, sakir heimsstyrjaldarinnar, og 21. október það ár fjelst Ísland á yfirlýsingu um það, að samningurinn skyldi ganga í gildi. Samningur þessi leggur þeim ríkjum, sem samningsaðiljar eru, ýmsar skyldur á herðar, til þess að aftra misbrúkun á ópíum, morfíni og kókaini, svo sem að hafa eftirlit með inn og útflutningi og verslun á efnum þessum. Jeg vil leyfa mjer að geta þess, að jeg mun koma fram með brtt. við 1. gr. frv. Frv. þetta er sniðið eftir danska frv. um sama efni, en í 1. gr. 1. lið er bönnuð framleiðsla á ópíum, en meiningin er á unnu ópíum, og ætti því gr. að hljóða: „Framleiðsla á unnu ópíum er bönnuð“. o. s. frv. Í 2. gr. er lyfsölum og öðrum þeim, sem dómsmálaráðuneytið hefir veitt sjerstakt leyfi, leyfð framleiðsla, úrvinsla, innflutningur og útflutningur á óunnu ópíum og því ópíum, sem notað er til læknislyfja, í samningnum er gerð grein fyrir því, hvað skilið er með unnu og óunnu ópíum. Unnið er búið til úr hráefni með blöndun og bannað hjer sem annarsstaðar. Óunnið ópíum er vökvi, kallaður mjólk, blandaður jurtahlutum og fluttur inn í kökum, en þegar jurtahlutarnir eru teknir úr kökunni, þá er eftir ópíum sem notað er til lækninga. -Niðurstaðan verður því þessi: Unnið ópíum er bannað að flytja inn eftir frv., en óunnið ópíum má flytja inn undir „kontrolli“, ef það er notað til lyfja. Jeg fer svo ekki fleiri orðum um frv. þetta, en legg til, að því verði vísað til háttv. allsherjarnefndar að lokinni umræðunni, og mun jeg þá leggja fyrir hana plögg þau, sem jeg hefi undir höndum.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að fara mörgum orðum um frv. þetta. Það er gamall gestur; hefir verið hjer oft áður og síðast á þinginu 1922. Þá var það afgreitt frá þessari háttv. deild, en sofnaði í Nd. Nú hefir þetta frv. verið lagt enn á ný fyrir Alþingi. meðfram eftir ítrekaðri beiðni þeirra manna, sem mest umsvif hafa vegna einkaleyfanna, en það eru embættismenn vorir í Kaupmannahöfn. Það var lagt óbreytt fyrir Nd. eins og það var afgreitt hjeðan í fyrra, og hefir hún nú afgreitt það með tveim breytingum. Nefndin í Nd. lagði áherslu á það, að engan aukinn kostnað leiddi af frv. þessu og engin ný embætti yrðu stofnuð vegna þess, og eru ákvæði hjer að lútandi sett inn í frv. Þá hefir og það ákvæði verið sett inn, að ef einhver hefir beiðst einkaleyfis í öðru ríki, þá þurfi rannsókn ekki að fara fram hjer, heldur megi þá veita honum leyfið án frekari rannsóknar, ef hann sýni skilríki fyrir því. Slík rannsókn er oft mjög ítarleg og kostnaðarsöm og þarf til sjerþekkingu. Hingað til hefir ,,Patent-Kommissionen“ í Kaupmannahöfn annast það fyrir ekkert gjald, en eftir að landið varð fullvalda, taldi hún sjer ekki skylt að gera það fyrir ekki neitt, en stjórnin hefir nú samið um það, að hún haldi áfram rannsóknuni fyrir litla borgun. Nd. hefir fallist á, að beiðandi greiði sjálfur kostnað þann, er ríkissjóður ber af þessu, en í reglugerð, sem ráðuneytið setur, má ákveða, að veita megi efnalitlum beiðendum uppgjöf á kostnaði þeim, sem af rannsókninni leiðir, og er það til bóta. Yfirleitt er frv. aðgengilegt frá Nd., og vænti jeg þess, að þessi deild lofi því fram að ganga. Legg jeg til, að frv. verði vísað til allshn.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Landbúnaðarnefnd kom fram með nokkrar breytingartillögur við frv. við 2. umr., en þær till., sem nokkru máli skiftu, voru feldar. Meiri hluti hv. deildar sá þá eigi neitt athugavert við að veita hæstv. landsstjórn heimild til að veita undanþágu um útflutning hrossa allan veturinn, en þó eigi vormánuðina, apríl - maí. Landbn. hefir haft marga fundi síðan, og þar sem sjáanlegt er, að þessu þingi muni eigi auðnast að breyta lögunum í betra horf, þá hefir nefndin orðið sammála um að leggja til, að deildin afgreiddi málið með rökstuddri dagskrá. En samkomulag nefndarinnar hefir eigi náð lengra en það, að dagskrárnar hafa orðið tvær, önnur frá meiri hl., 2 mönnum, en hin frá minni hl., 1 manni. Býst jeg við, að dagskrá minni hl. gangi út á það, að stjórnin verði æfinlega að gefa út bráðabirgðalög, hversu lítil sem undanþágan er, með öðrum orðum, hversu fáa hesta sem leitað er leyfis um að fá flutta út. Meiri hl. telur slíkt ákvæði óþarft, álítur óhætt að leggja það á vald stjórninni, hve nær nauðsynlegt sje að gefa út bráðabirgðalög og hve nær ekki. Skal jeg svo leyfa mjer að lesa upp dagskrá meiri hl.: Deildin lítur svo á, að ráðuneytinu sje heimilt, ef alveg sjerstakar ástæður eru fyrir hendi, að leyfa útflutning á hrossum á tímabilinu frá 1. nóvember til 1. júní, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

Jón Magnússon Jeg heyrði því miður eigi ræðu hv.frsm. (GÓ). En jeg skal láta þess getið, að jeg tel það eigi fært fyrir landsstjórnina að veita undanþágu frá lögum þessum, nema með bráðabirgðalögum. Auðvitað getur hæstv. stjórn notað slík bráðabirgðalög róleg, ef hún hefir fengið bendingu í þá átt frá þinginu. Er jeg viss um, að hæstv. atvrh. (KIJ) er mjer samdóma um þetta. Álít jeg, að það hafi í raun og veru verið lögbrot að veita undanþáguna í vetur. En ef undanþágu á að gefa, þá sje jeg sem sagt eigi, að það sje fært nema með bráðabirgðalögum. Er því sú dagskrá, er gerir ráð fyrir bráðabirgðalögum, rjett. 

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Meiri hl. nefndarinnar leit svo á, að óhætt væri að trúa stjórninni fyrir að dæma um, hvenær nauðsynlegt væri að gefa út bráðabirgðalög, og kunni því eigi við að skipa beinlínis fyrir um það í dagskránni.

Jón Magnússon Það er sjerstaklega gagnvart hv. meiri hl. nefndarinnar, sem jeg tek þetta fram. Finst mjer eigi rjett af hv. nefnd, að gera ráð fyrir, að veita megi undanþágu á annan hátt en með bráðabirgðalögum. Þingið má alls eigi gefa landsstjórninni bendingu í þá átt. Vil jeg, að framvegis sje lögð áhersla á það, að eigi sje veitt undanþága nema með því að nota heimild bráðabirgðalaga. Hafa slík bráðabirgðalög meiri þýðingu en hina formlegu, því bráðabirgðalög verður að leggja fyrir þingið, sem þá sker úr því, hvort skilyrði fyrir þeim hafa verið fyrir hendi. Eftir reynslunni er rjett að taka það fram, að þingið ætlist eigi til, að undanþága sje veitt nema með bráðabirgðalögum. Væri ekki hægt að saka stjórnina, þótt hún notaði þessa bráðabirgðaheimild. Annars er jafnvel efamál, hvort heimilt er að veita slíka undanþágu sem þessa með bráðabirgðalögum.

Forseti (HSt): Mjer hefir borist, auk rökstuddrar dagskrár meiri hl. landbn., svo hljóðandi rökstudd dagskrá frá minni hl. nefndarinnar: Með því að gera má ráð fyrir, að landsstjórnin, að fenginni heimild, með bráðabirgðalögum, veiti undanþágu frá ákvæðunum um bann gegn útflutningi hrossa á vetrum, ef brýn nauðsyn ber til, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg geri ekki ráð fyrir því, að skoðanir deildarmanna muni verða skiftar um þessa þáltill. Það er ekki til nema einn vísir að húsmæðraskóla hjer á landi, en það er deild við kvennaskólann hjer í Reykjavík. En hins vegar eru hjer 2 bændaskólar. Hjer hallast því á, kvenfólkinu í óhag. Jeg býst við, að deildarmenn muni vita, hvernig máli þessu er varið. Merkiskona í Flatey gaf eigur sínar til kvennaskóla á Vesturlandi, og er sá sjóður nú um 100 þús. krónur. Við þetta bætist, að Magnús Friðriksson á Staðarfelli gaf landinu jörð sína með húsum, til þess að hún yrði notuð sem skólasetur. Þar við bætist, að þegar þingið hafði fyrir 3 árum til meðferðar stofnun húsmæðraskóla á Norðurlandi, þá var ungri konu veittur styrkur til náms erlendis. Skóli þessi kom aldrei til framkvæmda, sökum fjárhagsörðugleika, en konan gekk í skóla bæði í Danmörku og Svíþjóð og er til staðar og hefir fengist við kenslu og fengið ágætt orð. Skortir því hvorki stað, peninga nje kenslukrafta. Það er gert ráð fyrir því, að stjórnin rannsaki og undirbúi mál þetta í samráði við forseta Búnaðarfjelagsins. Hann er maður mjög áhugasamur um slíka hluti og þaulkunnugur þesskonar skólum erlendis, og því heppilegur ráðunautur. Þá skal jeg minnast lítið eitt á kostnaðarhliðina. Jeg gæti hugsað, að sumum kynni að finnast það mæla á móti þessu máli, ef framkvæmd þess bindur landssjóði einhverja bagga. En jeg held, að svo þurfi ekki að vera. Það má haga framkvæmd þessa máls á tvennan hátt. Það má byrja í smáum stíl, hafa svo sem 12 nemendur. Þá þarf lítið að byggja í viðbót og þá má reka skólann með rentunum af Herdísarsjóðnum. Þannig er hugsanlegt, að skólinn starfi án nokkurs framlags af hálfu ríkissjóðs. Hin leiðin er sú, að byrja í stærri stíl og hafa fleiri nemendur. En jeg álít þá leið ekki rjetta. Jeg hygg, að betra sje að byrja smátt meðan verið er að þreifa fyrir sjer, hvernig slíkt fyrirtæki getur best þrifist. Þeim til fróðleiks, sem ekki hafa komið að Staðarfelli, skal jeg geta þess, að þar er með stærstu steinhúsum, sem jeg hefi sjeð til sveita. Það er enginn vandi að hafa þar skóla fyrir 12 nemendur og auk þess reka bú. En ef þarf að byggja, þá er þessi sjóður til. Ef byrjað verður í smáum stíl, þá þarf ekki að breyta ábúðinni, sem nú er þar. Þar situr nú sýslumaður Dalamanna og hefir stórt bú. Það er ekki hægt að setja upp skólabú, nema með ærnum kostnaði. Þá þyrfti að kaupa búsmala, en vafasamt er, hvort á að gera það að svo vöxnu máli. Jeg held, að það sje óhætt fyrir hv. deild að samþykkja þessa þáltill. það er enginn byrðarauki fyrir ríkissjóð fyrst í stað, en verður það máske, er fram líða stundir; en við því er ekki hægt að gera, því að óhugsandi er að komast hjá því til lengdar, að ríkissjóður verji fje til sjermentunar kvenna.

Halldór Steinsson Jeg finn mig knúðan til að segja nokkur orð um þessa þáttill. Fyrir 2 árum afhenti Magnús bóndi Friðriksson ábúðar- og eignarjörð sína Staðarfell landinu til eignar, gegn 3 þúsund króna árlegu tillagi úr ríkissjóði meðan þau hjón lifa, bæði eða annað. þetta var þá kölluð gjöf, og er það enn af sumum, en það er fjarstæða að nefna það slíku nafni. Það er því aðeins hægt að kalla þetta gjöf, að menn búist við, að hjónin verði svo skammlíf, að ríkissjóður þurfi ekki að greiða meira en sannvirði jarðarinnar nemur. En sem betur fer, eru ekki líkur til annars en heiðurshjónum þessum verði langra lífdaga auðið. En þá má líka snúa dæminu við. Þá er þessi afhending ekki lengur gjöf, heldur baggi, sem getur með tímanum orðið þyngslabaggi. Jörðin Staðarfell er samkv. fasteignamatinu virt á 30 þúsund krónur með öllum húsum. En af þessum húsum voru eitt eða tvö undanskilin af eiganda jarðarinnar. Jeg er nú talsvert kunnugur þarna, og eftir því, sem jeg þekki til, þá er ekki hægt að selja jörðina við þessu verði á þessum tímum, eða þá að minsta kosti ekki hærra. En ef gengið er út frá 30 þús. kr. sem sannvirði jarðarinnar, þá má ekki leigja hana fyrir minna en 3 þús. kr. á ári, til þess að hægt sje að borga rentur, viðhald og fyrningu. En jörðin er nú leigð núverandi ábúanda, sýslumanni Dalamanna, fyrir 1800 kr. að nafninu til, en hann má greiða eitthvað af því í jarðabótum, svo afgjaldið mun ekki fara langt fram úr 1000 krónum. Ef nú það hjónanna, sem yngra er, verður sjötugt, sem vel má gera ráð fyrir, þá verður á þeim tíma búið að borga úr ríkissjóði 45 þús. krónur, fyrir utan rentur og renturentur, sem þó verður að taka með í reikninginn, þegar jörðin er ekki leigð nægilega hátt. Má áætla, að það verði með öllu og öllu 60–70 þús., og er þá komið tvöfalt sannvirði jarðarinnar. En þá er ekki langt frá því, að afhending þessi, sem í upphafi var kölluð gjöf, sje orðin þyngslabaggi. Auk þess er meiri baggi; á jörðinni hvíldu 8 þús. kr. til ríkissjóðs, sem landið tók að sjer. Jeg þykist nú hafa sýnt fram á það í fyrsta lagi, að jörðin er, eins og stendur, baggi á ríkissjóði, með því að hún er leigð út helmingi of lágt, og í öðru lagi, að líklegt er, að verð jarðarinnar fari mikið fram úr sannvirði. En þá kemur spurningin, hvort það sje sjálfsagt að hafa húsmæðraskólann þarna. Um það geta verið skiftar skoðanir. Jeg er eins kunnugur þarna og flestir aðrir þm. og tel, að margir staðir aðrir sjeu eins heppilegir. Jörð þessi er erfið afnota, en það mega skólajarðir ekki vera. Hún er afskekt og erfitt til aðdrátta, auk ýmsra galla, sem jeg hirði ekki að telja hjer. En úr því að búið er að kaupa jörðina, hygg jeg, að það verði ofan á, að skólinn verði reistur þarna á sínum tíma, en sá tími er enn ekki kominn. Herdísarsjóðurinn er nú milli 90–100 þús. kr., og það er auðvitað mál, að hann mundi ekki hrökkva til þess að koma á fót og starfrækja skóla þennan. Því að þótt myndarlegt hús sje á Staðarfelli, þá er það ekki stærra en svo, að það nægði starfsfólki því, er þar þarf að vera. Auk þess hefir Magnús Friðriksson rjett til að búa þar í 4 herbergjum meðan hann lifir. Það mætti því búast við, að þar yrði að reisa stórt og vandað hús, en það er fjárhag ríkissjóðs ofvaxið, eins og ástatt er. Þess vegna álít jeg, að það sje síður en svo, að nú sje tími til kominn að hefjast handa í þessu máli. Auk þessa er eitt atriði enn, sem gerir það að verkum, að jeg er algerlega fráhverfur þáltill. þessari, þótt jeg hefði annars verið henni hlyntur að efninu. En það er ákvæðið í tillgr., að stjórnin skuli eftir tillögum eða í samráði við forseta Búnaðarfjelagsins gera ráðstafanir um stofnun þessa skóla. Þetta ákvæði er hið fáránlegasta, og mig furðar á því, að hv.flm. (JJ) skuli hafa dottið ofan á aðra eins fjarstæðu. Það er eins og gert sje ráð fyrir, að námsmeyjar frá þessum skóla verði aðeins húsmæður í sveit, en þá er verksvið hans nokkuð þröngt. En jeg býst nú við, að frá þessum skóla komi meyjar, sem verða húsmæður í öllum stjettum, og mætti þá eftir sömu hugsunarreglu benda á forseta Fiskifjelagsins sem ráðunaut stjórnarinnar.

það má bæta honum við

. En hvað sem þessu líður, þá er þetta ákvæði óþarft og óviðunandi. Jeg hygg, að óhætt sje að treysta stjórninni til þess að ráðfæra sig við þá, sem best skyn bera á þessa hluti, en það álít jeg, að sjeu húsameistari og forstöðukonur kvennaskólanna. Hjá forseta Búnaðarfjelagsins er engin sjerþekking í þessum efnum, nema að því er snertir búskapinn á jörðinni, en það er aukaatriði, sem auk þess margir aðrir en stjórn Búnaðarfjelagsins mundu geta gefið bendingar um. Af þessum ástæðum, sem nú hefi jeg nefnt, er jeg á móti þessari þáltill. Tel jeg þó rjett, að mál þetta sje athugað í nefnd, og geri jeg það að tillögu minni, að umræðu þessari verði frestað og málinu vísað til mentamálanefndar. Í henni á hv.flm. (JJ) sæti og forstöðukona stærsta kvennaskólans hjer.

Flm. (Jónas Jónsson) Sú von mín hefir því miður ekki ræst, að allir mundu vera sammála um mál þetta hjer í þessari deild. En það þótti mjer undarlegt, að mótmæli skyldu koma frá þingmanni, sem er fulltrúi fyrir kjördæmi, sem einna mest not mundi hafa af skólanum, ef hann kæmist á stofn. Þessi hv.þm. (HSt) kom með skýringu á því, að jörðin Staðarfell hafi verið keypt, en ekki gefin. Jeg þykist nú vita, að honum sje það jafnljóst og mjer, að það kemur ekkert þessu máli við. En af því hv.þm. Snæf. (HSt) áleit, að Staðarfell hafi verið fremur selt en gefið, þá má hann saka þá stjórn og það þing, er tók við jörðinni, fyrir að hafa gert svo óhagfeldan samning, sem hann áleit að gerður hafi verið, og veit jeg ekki betur en að hv.þm. (HSt) væri fylgismaður þeirrar stjórnar, er með málið fór. En þetta er nú bara orðin saga.  Annars ber okkur nú ekki svo mikið á milli um skólasetrið. Hann nefndi engan annan stað en Staðarfell. Ef hann hefði t. d. nefnt Helgafell, þá hefði jeg verið veikur fyrir, því jeg álít, að þeim fræga stað ætti að sýna einhvern sóma, með því að hafa þar skólasetur eða aðra opinbera stofnun. Er þá ekki annað eftir en það, að hv.þm. Snæf. (HSt) virðist vilja tefja fyrir því, að mál þetta komist til framkvæmdar. En jeg álít það vafasamt, hvort á að láta skólastofnunina bíða lengur, þegar flest skilyrði eru fyrir hendi, sem gerir skólanum fært að taka til starfa, þótt í smáum stíl sje í fyrstu. Þá getur hv.þm. (HSt) ekki skilið í því ákvæði till., að stjórnin skuli ráðfæra sig við forseta Búnaðarfjelagsins. En þess ber að gæta, að stjórnin þarf ekki að fara að ráðum hans frekar en henni gott þykir. Annars er það alls ekki meining mín að gera neitt lítið úr stjórninni, þótt jeg telji, að hún geti haft gott af því að ráðfæra sig við jafnmætan mann og núverandi forseti Búnaðarfjelagsins er. Jeg álit, að hann gæti leiðbeint mikið í því, er að kenslu í búskap og að garðyrkju lýtur, einkum væri skólinn rekinn sem húsmæðraskóli og máske látinn standa alt árið, og þá í sambandi við búskap. Get jeg trúað, að stúlkur úr kjördæmi hv.þm. Snæf. (HSt) hefðu eigi ilt af því að læra nokkuð í garðrækt við þennan skóla. Þá tel jeg undarlegt og óvanalegt að vísa svona máli til nefndar.  Ræða hv.þm. Snæf. (HSt) kom ekki málinu við, að því leyti sem hún var söguleg, nema þá sem ásökun á fyrv. stjórn. Alla rökfærslu vantaði fyrir því, að ekki mætti nota þekkingu Búnaðarfjelagsforseta við undirbúning málsins. Af ræðu hv.þm. Snæf. (HSt) má sjá, hversu vanþekkingin er mikil hjá sjálfum þm. í þessu máli, og er einmitt þess vegna full þörf að tryggja sjer aðstoð annara, er betur vita.

Halldór Steinsson Jeg vil þakka hæstv. atvrh. (KIJ), hversu vel og sanngjarnlega hann tók í þetta mál. Heyrðist mjer hann vera sömu skoðunar og jeg, að ekki væri enn kominn tími til að starfrækja skólann. Jeg þarf litlu að svara hv. 5. landsk.þm. (JJ). Hann sagði, að jeg vildi bara tefja málið, en það er ekki rjett. Hagur ríkissjóðs er ekki svo góður, að á hann megi demba fjárframlögum, að órannsökuðu máli. Jeg vil alls ekki tefja þetta mál meira en þörf er á, og þegar sá tími kemur, að fært er að leggja út í stofnun skólans, mun jeg ekki verða því mótfallinn. Ekki hræðist jeg kjósendur mína í þessu efni, enda mun jeg greiða atkv. í þessum sal eftir minni eigin sannfæringu, án þess að láta skoðanir kjósenda minna hafa nokkur áhrif á það. Hv. 5. landsk.þm. (JJ) sagði enn fremur, að það kæmi ekkert þessu máli við, hvort Staðarfell hafi verið gjöf eða ekki.. En í þáltill. er það nefnt „gjöf“, og fanst mjer því, að mætti minnast á það. Annars erum við að mestu sammála, en greinir bara á um tímann til framkvæmda.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg vildi aðeins benda hæstv. atvrh. (KIJ) á það, að þegar tekið var við Staðarfelli, hvort sem það nú heldur var gjöf eða sala, þá var gert ráð fyrir því, að jörðin og skólinn yrðu eitt og hið sama. Er það því afgerður hlutur, sem ekki er hægt að rifta nema brjóta rjett á hjónunum, sem gáfu jörðina með þessu skilyrði. En af því að jeg sje, að hv. 4. landsk.þm. (JM) ætlar að taka til máls, en jeg hins vegar mun varla taka aftur til orða í þessu máli, þá vil jeg taka það fram, að þótt það ef til vill sje ekki lagalega bindandi, þá er það þó siðferðislega sjeð afgerður hlutur. Af því leiðir, ef ekki getur verið um annan stað að ræða, þá er bara eftir það atriði, hversu lengi tefja skuli málið. Ef smátt er byrjað, með kenslukonu, sem er tilbúin að taka við starfanum, og 12 nemendum, sem er jafnhá tala og er á hverju hússtjórnarnámsskeiði við kvennaskólann hjer, þá þarf ekkert fje úr landssjóði til þess. Og þótt þetta muni litlu, þá er nú of lítið gert fyrir sjermentun kvenna. Má þá stækka skólann síðar, er ástæður leyfa.

Jón Magnússon Hv. 5. landsk.þm. (JJ) hefir víst dottið í hug, er hann sá, að jeg ætlaði að taka til máls, þessi gamli málsháttur: „Timeo danaos, et dona ferentes“. En jeg vildi nú styðja mál hv.flm. (JJ), en ekki þó á þann hátt, er málshátturinn segir. Jeg held samt, að þetta mál þurfi betri athugunar við. Hvað snertir ágreininginn um gjöf eða ekki gjöf, þá talaði hv.flm. (JJ) um það, að saka eigi þáverandi stjórn og þáverandi þing fyrir það, að taka við Staðarfelli, ef sök er, þá er jeg samdóma honum um það. En jeg er samdóma hv.þm. Snæf. (HSt) um það, að þetta varð minni gjöf en Magnús Friðriksson ætlaðist upphaflega til, því fjvn.Nd. varð svo ríf á fjárveitingunni, og rífari en farið hafði verið fram á. Samt verð jeg að telja, að hjer sje um gjöf að ræða. Þá er það ekki rjett, að fyrv. stjórn hafi sett þann leigumála, er nú gildir, að öllu leyti. Núverandi stjórn mun hafa gert þá breytingu, að nokkurn hluta eftirgjaldsins mætti greiða með jarðabótum. Það þing, sem tók á móti jörðinni, gerði að vísu ráð fyrir því, að þar yrði skólasetur. Jeg held nú einmitt, að Staðarfell sje hentugra til skólaseturs en hv.þm. Snæf. (HSt) gerði ráð fyrir. En máske er þetta þó ekki svo bundið, að ekki megi breyta því. Þá mun og gjafabrjef frú Herdísar Benedictsen, eins og það er orðað, vera til fyrirstöðu því, að fyrir sjóðinn verði reistur húsmæðraskóli. Það gerir beinlínis ráð fyrir kvennaskóla. En það gæti komið til úrskurðar stjórnarinnar, hvort þessu ákvæði mætti breyta. Tímarnir geta máske talist svo breyttir, að það megi telja leyfilegt. Ef farið verður að stofna skóla þarna nú þegar, þá er fram komið það, sem sumir þingmenn óttuðust, er þeir tóku við Staðarfellinu, að það yrði til þess, að farið yrði að reisa þarna skóla áður en sjóðurinn væri fær um að halda honum uppi. Ekki hefir neitt komið fram um það, hvað þetta myndi kosta. En slíkt þarf að athuga nákvæmlega, og er því sjálfsagt, að það sje athugað í nefnd. þótt jeg sje ekki á móti skólastofnun þessari, þá hygg jeg, að ef ætti að fara að veita til skóla af landsfje, þá yrði fyrst að koma upp húsmæðraskóli á Norðurlandi. Þeim skóla er búið að marglofa, og fjárveiting til hans yrði því að ganga á undan öðrum fjárveitingum til samskonar skóla. Jeg skal þá ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en jeg skil ekki, að hv.flm. (JJ) sje á móti því, að það sje athugað í nefnd.



Jeg vona, að enginn væni mig um það, að jeg vilji tefja þetta mál að ástæðulausu, þótt jeg geti ekki aðhylst till. hv. flm. (JJ) án frekari rannsóknar. Að reisa skóla á Staðarfelli þarf mikinn og góðan undirbúning, en sá undirbúningur er enn ekki hafinn. Jeg gat ekki annað en glaðst, þegar jeg sá þessa till., yfir þeim áhuga, sem er orðinn fyrir mentun kvenna. En jeg vil þó leggja nokkra áherslu á það, sem hv. 4 landsk. þm. (JM) sagði, að skólinn á Norðurlandi á að hafa forgangsrjett að því fje, sem landið leggur fram til þess að stofna nýjan húsmæðraskóla. Um skólann á Staðarfelli getur þess vegna því aðeins verið að ræða, að hægt sje að reka hann þannig, að hann beri sig sjálfur, eða að mestu leyti. Jeg er dálítið kunnug á Staðarfelli og húsakynnum þar og álít, að þau sjeu ónóg, þótt ekki sje fyrir fleiri en 12 nemendur.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg tók fram, að óþarfi væri að vísa málinu til nefndar, og því mundi jeg greiða atkvæði á móti því. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að málið liggur opið fyrir eins og nú er, og engu er við að bæta, nema því, að hrinda framkvæmdunum af stað. Það er sjálfsagt, að ekki sje verið að eyða óþarflega löngum tíma í að rannsaka málið betur. Það er nægilega vel undirbúið, og ekkert finst mjer vanta á, nema framkvæmdirnar.

Sigurður Jónsson Mjer skildist á hæstv. atvrh. (KIJ), að stjórninni væri ekki vel ljóst, undir hvaða stjórnardeild þessi skóli ætti að lúta. Mjer finst hann eiga að vera hliðstæður búnaðarskólunum, svo framarlega sem hann verður rekinn sem húsmæðraskóli, en ekki sem gagnfræðaskóli, eins og kvennaskólinn hjer virðist helst vera, þó að sjerstakt námsskeið sje fyrir hússtjórnarnemendur. Húsmæðraskóli ætti að vera jafnrjetthár og bændaskólar, og jeg vil líta svo á, að konur ættu að hafa jafnan styrk til að menta sig sem húsmæður eins og þeir karlmenn fá, sem eru í bændaskólum. Það hefir komið fram till. um að vísa málinu til stjórnarinnar, og önnur um að vísa því til nefndar –mentmn. Jeg get ekki sjeð, að hverju leyti það mundi hnekkja úrslitum málsins, þótt svo væri gert. Mjer virðist sú till. aðgengileg, þó að hv. meðflm. minn (JJ) telji málið þegar nógu vel undirbúið. Nefndin getur þó enn þá betur útskýrt það, og mun jeg því geta greitt atkvæði með þessari till.



Aðeins örfá orð. Jeg ætla að leiðrjetta það hjá hv. 2. landsk. þm. (SJ), er hann sagði, að kvennaskólinn hjer virtist helst vera gagnfræðaskóli. En svo er ekki, því að við báða kvennaskólana, bæði hjer og á Blönduósi, er veitt tilsögn í handavinnu og mörgum öðrum greinum, sem húsmæður þurfa að nema og ekkert eiga skylt við gagnfræðakunnáttu. Jeg skal taka það fram, í sambandi við það, sem hv. 5. landsk. þm. (JJ) hefir sagt, að þessi tvö hússtjórnarnámsskeið við kvennaskólann í Reykjavík standa yfir, hið fyrra frá 1. okt. til 1. mars, en hið síðara frá 1. mars til 1. júlí, og eru námsskeið þessi föst deild við skólann. Svo það fer alls ekki eftir því, hvernig blæs, hvort hússtjórnarkensla fer fram í kvennaskólanum eða ekki. Jeg neita því, að jeg vilji tefja fyrir þessu máli frekar en nauðsyn er til. Annars hefi jeg fulla von um, að þegar málið er komið til mentamálanefndar, þá muni okkur koma vel saman um margt, sem nú virðist bera í milli.