Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur.

Frú forseti. Í vikunni komu út tvær mjög sláandi skýrslur. Önnur þeirra er utan úr heimi, frá UNICEF, og fjallar um fátækt barna. Hin er héðan frá Íslandi, gefin út af Vörðu rannsóknarstofnun vinnumarkaðarins og fjallar um stöðu fatlaðs fólks á Íslandi. Tölum fyrst aðeins um UNICEF-skýrsluna. Hún ber titil sem gæti útlagst á íslensku: Barnafátækt innan um allsnægtir. Þar er rýnt sérstaklega hvort og að hvaða marki börn hafi notið góðs af efnahagslegum uppgangi á tímabilinu 2014–2021. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta, ef við snörum textanum yfir á íslensku, að sú almenna hagsæld sem þjóðir nutu á tímabilinu 2012–2019 hafi skapað gullið tækifæri til að taka á barnafátækt. Sum ríki gripu tækifærið en önnur létu tækifærið sér úr greipum ganga. Í Póllandi t.d. minnkaði barnafátækt um 38% og í Slóveníu, Lettlandi og Litháen minnkaði barnafátækt um meira en 30%. Á hinn bóginn jókst barnafátækt um meira en 10% í fimm ríkjum, sem eru Frakkland, Ísland, Noregur, Sviss og Bretland. Ísland er í öðru sæti, virðulegi forseti, á eftir Bretlandi yfir ríkin þar sem barnafátækt jókst mest á tímabilinu 2014–2021. Í skýrslunni kemur líka fram að hvergi á Norðurlöndunum er barnabótakerfið veikara miðað við umfang hagkerfisins og miðað við fjölda barna heldur en á Íslandi. Þetta vissum við auðvitað en þetta er dregið ákaflega skýrt fram í þessari samanburðarskýrslu. Hin skýrslan sem ég nefndi í upphafi og birtist í vikunni er frá Vörðu rannsóknarstofnun vinnumarkaðarins og unnin í samstarfi við ÖBÍ réttindasamtök. Í þeirri skýrslu eru dregnar fram hörmulegar staðreyndir um kjör fólks með fötlun á Íslandi. Ríflega þriðjungur fatlaðs fólks býr við efnislegan skort og meiri hluti fatlaðra metur fjárhagsstöðu sína verri en fyrir ári síðan. Helmingur þarf að neita sér um félagslíf vegna kostnaðar. Sjö af hverjum tíu geta ekki mætt óvæntum 80.000 kr. útgjöldum án þess að stofna til skuldar. Tæplega fjögur af hverjum tíu þurfa að neita sér um nauðsynlegan klæðnað og næringarríkan mat. Fjögur af hverjum tíu geta ekki greitt kostnað vegna tómstunda eða gefið börnum sínum jóla- og afmælisgjafir. Þetta er staðan, virðulegi forseti, og þetta eru eiginlega óbærilegar niðurstöður sem vekja upp mjög alvarlegar spurningar um það hvers konar samfélag við viljum vera. Fjárhagsstaðan er verst hjá einstæðum foreldrum sem reiða sig á örorkulífeyriskerfið. Þar búa þrjú af hverjum tíu við verulegan skort á efnislegum gæðum. Fjórðungur einstæðra mæðra hefur þurft að reiða sig á mataraðstoð á síðastliðnu ári. Ég ætla bara að segja þetta aftur: Fjórðungur einstæðra mæða sem fær greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins hefur þurft að reiða sig á mataraðstoð á síðastliðnu ári - fjórðungur. Ég heyrði í gær viðtal þar sem rætt var við Kristínu Hebu Gísladóttur, framkvæmdastjóra Vörðu, viðtal á Samstöðunni, nýjum fjölmiðli. Hún sagði að það hefði verið talsverður áhugi á þessari skýrslu almennt úti í samfélaginu nema kannski hjá stjórnvöldum, stjórnvöld hefðu ekki sýnt niðurstöðunum áhuga. Hvað fleira kemur fram í þessari skýrslu? Jú, förum yfir það. Það kemur fram að tæplega helmingur einstæðra foreldra á örorku- og endurhæfingarlífeyri getur ekki veitt börnum sínum nauðsynlegan klæðnað eða eins næringarríkan mat og þau vildu. Tæplega helmingur getur ekki greitt kostnað vegna félagslífs barnanna sinna eða haldið afmæli eða veislur fyrir börnin sín, tæplega helmingur einstæðra foreldra á örorku- eða endurhæfingarlífeyri. Þetta er staðan. Tæplega helmingur þeirra býr við þunga byrði af húsnæðiskostnaði, ríflega fjögur af hverjum tíu hafa neitað sér um tannlæknaþjónustu, neitað sér um sálfræðiþjónustu og þá gjarnan af fjárhagsástæðum. Sjö af hverjum tíu búa við slæma andlega líðan, 15% hugsa reglulega um að kannski væri betra að vera dáinn heldur en lifandi. Þetta er mikið til einmana fólk, einangrað fólk sem býr við fátækt og líður illa. Stjórnvöld eru að bregðast þessu fólki og við hér á Alþingi erum að bregðast þessu fólki með því að búa ekki betur að velferðarkerfinu okkar sem er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans á Alþingi hverju sinni sem fer með fjárstjórnarvaldið í landinu. Þessar sláandi skýrslur frá UNICEF annars vegar og hins vegar frá Vörðu rannsóknastofnun vinnumarkaðarins ríma ágætlega við önnur gögn sem hafa komið fram. Í því samhengi vil ég nefna sérstaklega skýrslu um fátækt sem var unnin fyrir forsætisráðuneytið að beiðni Alþingis. Þar segir að hlutfall fólks undir lágtekjumörkum hafi aukist á Íslandi frá 2016, frá því um það leyti sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur var að taka við stjórnartaumunum á Íslandi. Fátækt hefur dýpkað lítillega á sama tímabili og nú er ég ekki bara að tala um fólk með fötlun eða barnafólk heldur um allan almenning. Ef við skoðum svo sérstaklega stöðu launafólks þá kemur fram í skýrslu sem Varða gaf út í maí að æ fleiri heimili eiga erfitt með að ná endum saman og 20% heimila launafólks geta ekki greitt fyrir tómstundaiðkun fyrir börnin sín. Þetta er staðan, virðulegi forseti. Staðan er líka sú að það er 8% verðbólga í landinu. Vextir hafa ekki verið hærri á Íslandi, meginvextir Seðlabankans hafa ekki verið hærri síðan árið 2009, rétt eftir bankahrunið. Húsnæðiskostnaður þyngist og þyngist og kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur núna rýrnað fjóra ársfjórðunga í röð. Þetta er staðan. Og hvert er svar hæstv. ríkisstjórnar við þessari stöðu? Hvert er svar ríkisstjórnarinnar núna til skuldsettra heimila þegar meginvextir Seðlabankans hafa hækkað úr 6% í 9,25% á einu ári, ef við skoðum bara stöðuna síðan við vorum síðast að afgreiða fjárlög? Jú, þá er svarið að ríkisstjórnin ætlar að draga úr stuðningi við skuldsett heimili. Þá ætlar ríkisstjórnin að lækka þennan stuðning í gegnum vaxtabótakerfið okkar milli ára. Ríkisstjórnin ætlar að skerða 5.000 heimili út úr vaxtabótakerfinu. Þetta er það sem stendur til samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem hér hefur verið til umræðu. Og hvert er svar ríkisstjórnarinnar þegar staða leigjenda versnar, þegar leigjendur standa eftir berskjaldaðir á stjórnlausum leigumarkaði, einhverjum þeim óregluvæddasta í hinum vestræna heimi? Hvert er svar ríkisstjórnarinnar þegar leiguverð fer hækkandi? Jú, þá á að láta fjárheimildir vegna húsnæðisbóta til leigjenda lækka milli ára. Það á líka að svíkja leigjendur enn eina ferðina um nauðsynlegar réttarbætur, t.d. leigubremsu sem við höfum talað fyrir að danskri fyrirmynd um aðgerðir og sem ríkisstjórnin hefur marglofað frá því að lífskjarasamningar voru gerðir árið 2019. Það á að svíkja leigjendur um allt þetta á sama tíma og leiguverð fer hækkandi. Hvert er svar ríkisstjórnarinnar þegar UNICEF bendir á að hvergi nema í Bretlandi, þar sem almenningur hefur verið leikinn svo grátt af íhaldsstjórnum allt frá 2010, hefur barnafátækt aukist meira heldur en hér á Íslandi á tímabilinu 2014–2021? Jú, hér liggur fjárlagafrumvarp næsta árs fyrir framan okkur. Þar er gert ráð fyrir því að barnabætur þeirra heimila sem eru allra neðst í tekjustiganum, m.a. hjá einstæðum foreldrum sem standa allra verst, eins og ég kom inn á hér áðan, rýrni að raunvirði milli ára. Hagdeild Alþýðusambands Íslands bendir á að ef fram fer sem horfir þá verða barnabætur tekjulægsta fólksins á Íslandi lægri að raunvirði í janúar 2024 heldur en þær voru í janúar 2022. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur finnur nefnilega alltaf leið til þess að demba aðhaldinu í ríkisfjármálunum á lágtekju- og millitekjuheimili en hlífa þeim tekjuhærri. Í síðustu fjárlögum var þetta gert m.a. með því að hækka flöt krónutölugjöld, um 7,7%, hækkun sem kom harðast niður á þeim efnaminni og lak beint út í verðlag og verðtryggð lán heimila. Í því fjárlagafrumvarpi sem hér er til umræðu, til viðbótar við mjög harkalegar aðhaldsaðgerðir á útgjaldahlið sem koma harðast niður á heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu, þar erum við að tala um launaaðhald upp á u.þ.b. 2 milljarða í hvorum málaflokki fyrir sig ef mér skjátlast ekki, er farin sú leið ásamt þessu aðhaldi að draga sérstaklega úr stuðningi við heimili sem glíma við íþyngjandi húsnæðiskostnað með því að rýra vaxtabætur, með því að láta tilfærslukerfin ekki þróast eins og eðlilegt er á erfiðum tímum. Hærri og hærri vextir, lægri og lægri vaxtabætur, fleiri og fleiri heimili í vanda, færri og færri sem fá stuðning. Þetta er staðan og það er við þessar kringumstæður sem viðræður um langtímasamninga á vinnumarkaði eru að fara af stað. Verkalýðshreyfingin hefur sagt: Við erum tilbúin að slá af okkar ýtrustu kröfum. Við erum tilbúin að gæta hófs í okkar launakröfum ef þið styrkið velferðarkerfið okkar, ef þið bætið í barnabótakerfið, vaxtabótakerfið, ef þið eflið húsnæðisstuðning svo sómi sé að. Ríkisstjórnin segir nei. Ríkisstjórnin slær á útrétta hönd verkalýðshreyfingarinnar, vill ekki að fólk sé að, svo ég vitni hérna í hæstv. innviðaráðherra, „lifa á bótum og bótahugsun frá ríkinu“. Eins og almennu stuðningskerfin okkar að norrænni fyrirmynd séu eitthvað neikvætt eða eitthvað til að skammast sín fyrir. Að lifa á bótum og bótahugsun. Hvílík ummæli. En hvað segir verkalýðshreyfingin? Hvað þarf til að hægt sé að ná lendingu á vinnumarkaði? Þar eru húsnæðismálin náttúrlega stærst, er haft eftir Finnbirni Hermannssyni forseta ASÍ á ruv.is. „Við erum að tala um tilfærslukerfin, eins og barnabætur, vaxtabætur og húsnæðisbæturnar. Við erum náttúrulega að tala um fjármögnun á viðbótarútgjöldum sem við erum að leggja til“, segir hann. Tökum eftir þessu. Verkalýðshreyfingunni dettur það ekki í hug, ólíkt t.d. ríkisstjórninni, að það sé sjálfbært til lengri tíma að ráðast í aukin útgjöld, efla tilfærslukerfin án þess að afla tekna, án þess að styrkja tekjugrunn ríkissjóðs og stuðla þannig að auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum til lengri tíma. Aðeins þannig er okkur kleift að reka hérna sterkt velferðarkerfi. Hvað segir verkalýðshreyfingin um stöðu fátæks fólks eins og hún birtist í skýrslu Vörðu t.d. um málefni fatlaðra? Jú, Sonja Ýr Þorbergsdóttir formaður BSRB sagði á vísi.is í fyrradag eftir að skýrslan var kynnt: „Þetta er saga velferðarkerfis sem hefur brugðist og það þarf aðgerðir til. Skilvirkasta leiðin er í gegnum barnabótakerfið og húsnæðisstuðning.“ Forseti. Það er alger og fullkominn samhljómur í málflutningi verkalýðshreyfingarinnar og málflutningi Samfylkingarinnar, jafnaðarflokks Íslands. Við sjáum þetta á kjarapakka okkar í Samfylkingunni þar sem við setjum fram það sem mætti kannski kalla lágmarkskröfur um fjárlög næsta árs, breytingar sem þarf að gera á þeim, aðgerðir sem eru algjörlega nauðsynlegar til að draga úr spennu á vinnumarkaði og skapa ögn ásættanlegri upphafsstöðu núna þegar langtímasamningar á vinnumarkaði eru í bígerð. Í stað þess að grafið sé undan velferðarþjónustunni, í stað þess að höggvið sé að mennta- og heilbrigðiskerfinu með flötum aðhaldsaðgerðum þá leggjum við til að fjármálageirinn og stórútgerðin greiði meira til samfélagsins, þó það nú væri. Girt verði fyrir tekjutilflutning og fjármagnstekjuskattur hækkaður lítillega á tekjuhæstu 10% í landinu. Í stað þess að 5.000 heimili séu skert út úr vaxtabótakerfinu eins og ríkisstjórnin ætlar að gera og stuðningur ríkisins við skuldsett heimili rýrður um 700 millj. kr. milli ára þá krefjumst við þess að komið sé til móts við skuldsett og tekjulág heimili með hærri vaxtabótum, að staða leigjenda verði styrkt með hærri húsnæðisbótum en jafnframt með leigubremsu að danskri og skoskri fyrirmynd og með því að koma böndum m.a. á stjórnlausan skammtímaleigumarkað. Og auðvitað þarf að hindra það að barnabætur lækki milli ára hjá tekjulægsta fólkinu á Íslandi. Allt það sem ég er hér að ræða um snýst um að verja heimilisbókhaldið hjá fólkinu í landinu, vinna gegn verðbólgu og verja fólk fyrir verðbólgunni. Það er skylda stjórnvalda og það er skylda okkar sem förum með fjárstjórnarvaldið hér á Alþingi á tímum mikillar verðbólgu og hárra vaxta. Virðulegi forseti. Ég ætla að nota það sem eftir er af ræðutíma mínum til að fjalla um tvo hópa á Íslandi og kjör þeirra, annars vegar fólk með ung börn og hins vegar afa og ömmu, eftirlaunafólkið. Barnabætur skipta máli fyrir heimili með börn á öllum aldri en fyrir foreldra allra yngstu barnanna þá getur hitt jafnvel skipt enn meira máli, fæðingarorlofskerfið annars vegar og umgjörðin um leikskóla hins vegar. Leikskólar eru grundvallarstofnun í samfélaginu. Ég held að það sé mjög almenn samstaða um það. Þess vegna er það mjög umhugsunarvert að í raun hafa sveitarfélög byggt upp leikskólakerfið án þess að það liggi fyrir löggjöf um að það sé lagaskylda á þeim að gera það og án þess að búa yfir lögbundnum tekjustofnum til að standa undir þessu risastóra samfélagslega verkefni. Ég held, virðulegi forseti, að við verðum að horfast í augu við að það tekjulíkan sem ríkið hefur markað sveitarfélögum, sem löggjafinn, Alþingi, ríkið hefur markað sveitarfélögum og samspil þessa tekjulíkans við t.d. löggjöfina um leikskóla dugar ekki til þess að við getum náð samtímis þeim markmiðum sem við viljum að náist með sterkum leikskólum. Hvaða markmið eru þetta sem ég er að tala um? Jú, í fyrsta lagi er ég að tala um að leikskólar séu öflugar menntastofnanir og þar sé hátt hlutfall menntaðra leikskólastarfsmanna, leikskólakennara og á ásættanlegum launum þar sem starfsaðstæður eru eins og best verður á kosið. Í öðru lagi er það markmiðið um að leikskólar séu ákveðin þjónustustofnun fyrir vinnumarkaðinn, að börn komist tiltölulega ung á leikskóla, helst í kringum 12 mánaða aldur, og foreldrarnir þá til vinnu. Svo loks að leikskólapláss séu á viðráðanlegu verði fyrir barnafólk. Það blasir við að tekjulíkan sveitarfélaga sem er ákvarðað á Alþingi með lögum um tekjustofna sveitarfélaga dugar ekki til að leikskólakerfið geti náð öllum þessum markmiðum í senn. Rekstur leikskóla hefur orðið æ kostnaðarsamari þar sem samfélagsþróun hefur leitt til þess að það er hærra hlutfall barna á leikskólaaldri sem nýtir þjónustuna, dvalartíminn er lengri á hvert barn, aldursviðmið lækka og svo hefur verið lagður stóraukinn metnaður í faglegt starf í fræðslu og uppeldi sem leiðir svo af sér kröfur um fjölgun starfsfólks, hærra hlutfall fagmenntaðra og þar með aukinn launakostnað. Ef við skoðum bara sveitarstjórnarstigið í heild þá hefur þróunin verið þannig að árlegur meðalvöxtur útgjalda til leikskóla á tímabilinu 2002–2020 var 4,7% á föstu verðlagi en til grunnskóla var þessi vöxtur 1,6%. Rekstrarkostnaður leikskóla jókst að meðaltali um 3,5% á ári en rekstrarkostnaður grunnskóla jókst um 1,7%. Þetta kemur fram í skýrslu frá tekjustofnanefnd sveitarfélaga. Forseti. Hádegisverðurinn er aldrei ókeypis. Það gengur ekki upp til lengdar að ætla bæði að halda leikskólagjöldum tiltölulega hóflegum og hækka þau minna en sem nemur hækkandi raunkostnaði við að veita þjónustuna og ætla svo um leið að reka sterka leikskóla með þeim kröfum sem ég hef farið yfir án þess að sveitarfélögin búi yfir lögbundnum tekjustofnum frá ríkinu til að gera það og þjóna þeim markmiðum sem ég nefndi áður. Þess vegna sjáum við núna mjög alvarlega þróun. Stór sveitarfélög eins og Kópavogsbær og Akureyrarbær eru að gera mjög róttækar breytingar á sínum leikskólakerfum, breytingar sem hafa verið gagnrýndar fyrir að bitna á lágtekjufólki sem vinnur langan vinnudag. Við horfum líka upp á mjög alvarlega stöðu í Reykjavík og í fleiri sveitarfélögum þar sem biðin eftir plássi er óviðunandi löng. Það sem ég vil segja hér annars vegar um tekjulíkanið sem ríkið og löggjafinn markar sveitarfélögum og hins vegar þær kröfur sem bæði samfélagið gerir um sterka leikskóla og sem ríkið gerir til leikskóla með lögum og með reglugerðum - ég held að við hér á Alþingi þurfum að eiga alvarlegt samtal um þetta. Þetta er samtal sem ríki, sveitarfélög, samtök foreldra og samtök launafólks þurfa að koma að. Við þurfum að ná einhvers konar samfélagssátt um það hvað leikskóli er og hvernig eigi að borga fyrir hann. Nátengt þessu öllu er auðvitað fæðingarorlofskerfið okkar, samspilið þarna á milli. Nú er uppi sú staða að kaupmáttur hámarksgreiðslna úr Fæðingarorlofssjóði er 50% lægri heldur en hann var árið 2005. Hámarksfjárhæðin hefur ekki þróast í takt við launaþróun á vinnumarkaði. Það liggur líka fyrir að barneignir hafa enn þá miklu meiri áhrif á atvinnuþátttöku og tekjur kvenna en karla og það liggur fyrir að þær umbætur sem þó hefur verið ráðist í á fæðingarorlofskerfinu á undanförnum árum hafa helst skilað konum lengri fæðingarorlofstöku, ef við skoðum bara tölfræðina. Hér skulum við bara athuga að það er algjörlega óumdeilt að sú reynsla sem einstaklingar ávinna sér á fyrsta áratug starfsævinnar getur mótað möguleika til framgangs í launum síðar meir, það held ég að enginn efist um. Hér er bara staðan sú að vegna fremur veiks fæðingarorlofskerfis eru ungir karlar með mjög mikið og mjög ómálefnalegt forskot á ungar konur vegna meiri atvinnuþátttöku á barneignaaldri. Ég mælti nýlega fyrir frumvarpi hér á Alþingi sem þjónar þeim tilgangi að skapa réttlátara og sterkara fæðingarorlofskerfi á Íslandi. Meðal þeirra sem hafa lýst yfir stuðningi við frumvarpið eru Alþýðusamband Íslands, Kvenréttindafélag Íslands, Félag íslenskra fæðingar- og kvensjúkdómalækna, Ljósmæðrafélag Íslands og samtökin Fyrstu fimm. Í frumvarpinu legg ég til nokkuð víðtækar breytingar á löggjöfinni en ég held að það séu kannski sérstaklega tvær grundvallartillögur, tvær breytingar sem ríkisstjórnin ætti að horfa til þegar kemur að því sem við vitum öll að mun koma að, að liðka fyrir farsælli lendingu á vinnumarkaði á nýju ári með einhvers konar inngripi. Í fyrsta lagi vil ég nefna þá aðgerð að þak á fæðingarorlofsgreiðslum hækki umtalsvert. Ég legg til í frumvarpinu að það hækki úr 600.000 kr. í 900.000 kr. á mánuði. Þetta þak hefur staðið í stað frá því að núgildandi lög tóku gildi árið 2020. Hagfræðingur nefndasviðs Alþingis hefur áætlað að aðgerðin myndi kosta u.þ.b. milljarð. Þetta er mjög mikilvægt jafnréttismál og auðvitað ætti þakið að vera jafnvel enn þá hærra í tekjutengdu fæðingarorlofskerfi. Bandalag háskólamanna bendir á það í umsögn um frumvarpið að það sé mjög sterk fylgni á milli hámarksins á fæðingarorlofsgreiðslum annars vegar og hins vegar þeirrar hlutdeildar fæðingarorlofs sem tekið er af feðrum. Nú var staðan þannig árið 2022 að hlutfall feðra sem hafa tekjur umfram hámarksgreiðslurnar var 36% en hlutfall kvenna 18% og ekki ólíklegt að þessi tala hafi hækkað talsvert á árinu 2023 og tekjufórn af fæðingarorlofstöku feðra hafi þannig aukist enn frekar milli ára. Hin aðgerðin, sem ég held að gæti skipt máli, tekur sérstaklega á stöðu ungbarnafjölskyldna með lágar tekjur. Þetta er sú breyting á reiknireglu fæðingarorlofsgreiðslna að fyrstu 350.000 kr. af viðmiðunartekjum verði óskertar og að 80% reglan, það er 20% skerðingin, taki þá einvörðungu til tekna umfram þá fjárhæð. Þetta er lykilaðgerð til að verja afkomuöryggi foreldra enda má launalægsta fólkið á Íslandi ekki við enn frekari tekjuskerðingu þegar það eignast barn. Nú fer að síga á seinni hlutann í þessari ræðu. Ég hef fjallað hér um málefni fólks með fötlun og öryrkja, fjallað um fátækt og nýleg samanburðargögn sem hafa komið fram um fátæktarþróun, einkum barnafátækt. Svo hef ég fjallað sérstaklega um stöðu fjölskyldna með ung börn. En mig langar hér rétt að lokum að víkja að málefnum eftirlaunafólks og minna ríkisstjórnina á að í 62. gr. almannatryggingalaga stendur skýrum stöfum að greiðslur almannatrygginga skuli taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Hvernig hefur ríkisstjórnin umgengist þessi lög á tímabilinu 2017–2023? Jú, örorkulífeyrir hefur dregist mjög rækilega aftur úr launaþróun. Ellilífeyrir hækkaði minna en launavísitala árin 2018, 2019, 2020 og meira að segja minna en verðlag árið 2021 og 2022. Þannig hefur ekki einu sinni lágmarkskrafa 62. gr. almannatryggingalaga um að greiðslur hækki aldrei minna en verðlag verið uppfyllt. Þegar ég spurði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra um þessa þróun þá sagðist hann einfaldlega horfa til þess að passa að þetta fylgi verðlagi, að ekki verði um verðrýrnun ræða en hann skautaði algjörlega fram hjá því að lögin gera líka kröfu um að greiðslur almannatrygginga taki mið af launaþróun. Fyrrverandi fjármála- og efnahagsráðherra talaði með sama hætti á Alþingi í fyrra þegar hann furðaði sig bara á því að það væri rætt um greiðslur almannatrygginga í samhengi við launaþróun, launahækkanir á vinnumarkaði, en ekki bara í samhengi við verðlagsþróun. Það er alveg kostulegt þegar horft er til þess hvað stendur í lögum um almannatryggingar. Það virðist með öðrum orðum vera bara mjög einbeittur ásetningur ríkisstjórnarinnar að hunsa þessi fyrirmæli sem koma fram í 62. gr. Til að bíta höfuðið af skömminni hefur almennu frítekjumarki eftirlaunafólks sem tekur bæði til fjármagnstekna og lífeyrissjóðstekna verið ríghaldið í 25.000 kr. á mánuði. Allar tekjur umfram þessar 25.000 kr., allar lífeyrissjóðstekjur t.d., koma til skerðingar á greiðslum Tryggingastofnunar. Með því að ríghalda þessu frítekjumarki þarna þá eykst í rauninni skerðingin í kerfinu frá ári til árs. Þetta er ekki einhver kyrrstaða heldur verður skerðingin meiri og meiri. Svona viljum við auðvitað ekki hafa almannatryggingakerfið okkar. Svona geta ráðherrar ekki umgengist það. Að lokum vil ég hnykkja á því sem kemur fram í kjarapakkanum okkar í Samfylkingunni sem hv. þingmaður og formaður flokksins, Kristrún Frostadóttir, fór yfir í vikunni. Þar er að finna brýnustu breytingarnar sem þarf að gera á þessu fjárlagafrumvarpi og þar erum við að tala um almenna styrkingu á tilfærslukerfunum okkar, sérstaklega húsnæðisstuðningi. Þessi styrking mun m.a. skila sér mjög rækilega til launafólks, bæði á lágum tekjum og millitekjum, sem er með þunga greiðslubyrði. Hún mun líka skila sér til launafólks á leigumarkaði, skila sér til öryrkja og eftirlaunafólks á leigumarkaði og sem á húsnæði en er með þunga greiðslubyrði. Við gættum þess sérstaklega þegar við tókum saman þennan kjarapakka að búa þannig um hnútana að á móti hverri krónu sem við leggjum til í aukin útgjöld leggjum við til 2 kr. í auknar tekjur svo í heildina eru breytingarnar til þess fallnar að bæta afkomu ríkissjóðs milli ára, vinna gegn þenslu, vinna gegn verðbólgu frekar en að ýta undir hana. Þannig mildum við höggið og verjum heimilisbókhaldið hjá fólkinu í landinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína yfirferð á sjónarhorni Samfylkingarinnar á þetta frumvarp og því sem þarf að gerast. Ég kem hingað upp aðallega vegna þess að ég er líkt og margir aðrir að glöggva mig á þeim breytingartillögum sem liggja fyrir fyrir komandi afgreiðslu á fjárlögum, atkvæðagreiðslu, og tek eftir því að í breytingartillögum Samfylkingarinnar er verið að tala um aukinn tímabundinn stuðning við bændur upp á 2 milljarða, sem er nauðsynlegur vegna þess hve þunga vaxtabyrði þeir bera líkt og aðrir sem hér eru fastir í hinu íslenska krónuhagkerfi. Og það er vel. Síðan er það annar hópur sem heldur betur finnur fyrir þeim þunga, kostnaðarauka, sem íslenska krónan veldur og það eru heimili landsins. Breytingartillögur Samfylkingarinnar hljóða upp á 1,4 milljarða hækkun vaxtabóta og 1 milljarðs hækkun húsnæðisbóta til að aðstoða þennan hóp. Það vakti athygli mína, af því að ég hef heyrt hv. þm. Samfylkingarinnar tala um 6 milljarða í vaxta- og húsnæðisbætur sem þau tala fyrir fyrir heimili landsins sem eru í þessari stöðu og ég er eiginlega bara með þá einföldu spurningu: Vantar hér eitthvað inn í sem skýrir þennan 3,6 milljarða mun á því sem Samfylkingin hefur kynnt sem aðstoð til heimila landsins og síðan þeim fjárhæðum sem Samfylkingin leggur til í breytingum við fjárlagafrumvarpið sem við erum að afgreiða núna?

Virðulegur forseti. Ég held að það sem gæti skýrt þennan mismun sem hv. þingmaður er að tala um sé það að við teljum vaxtabæturnar til bænda með í ljósi þess að búskapur er alla jafna mjög samofinn heimilisbókhaldinu. Auk þess erum við að leggja til líka sérstaka ívilnun til uppbyggingar í almenna íbúðakerfinu sem kostar skildinginn en það er mjög erfitt að leggja mat á það hvað það mun nákvæmlega kosta, til þess þyrftum við að vita nákvæmlega hversu margar almennar íbúðir verða byggðar á næsta ári. En í grunninn lúta útgjaldatillögurnar okkar annars vegar að hærri vaxtabótum til heimila almennt í gegnum vaxtabótakerfið eins og við þekkjum það. Þetta eru hærri húsnæðisbætur til leigjenda, vaxtabætur til bænda og svo er það ívilnun til uppbyggingar á almennum íbúðum sem mig minnir að við höfum verðmetið á 500 millj. kr. þótt það sé mikil óvissa um það hvað þetta kostar. Raunar finnst mér líklegast að það muni kosta umtalsvert minna, en við höfðum það sem viðmið að vera mjög varkár í þessu mati öllu og frekar ofáætla útgjöld og vanáætla tekjur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er ljóst að einhvers staðar liggur þetta. En ég hef bara fyrir mér það sem ég sé í kynningu á kjarapakka Samfylkingarinnar, þar stendur 6 milljarðar í húsnæðis- og vaxtabætur þannig að það hefur þá eitthvað skolast til þar í framsetningunni. En það er alveg ljóst að það þarf að fara í margháttaðar aðgerðir og það er enginn af þessum flokkum sem hv. þingmaður nefnir hér ofalinn af þeim tillögum sem hér eru lagðar til eða aðrir hafa lagt til sem því veldur. Það var fyrst og fremst þessi athugasemd mín varðandi ákveðna ónákvæmni í framsetningu af því að það er svo sem nóg lagt á heimilin þó að það sé ekki verið að vekja þeim vonir um hærri viðbótarframlög en raunverulega er hægt að standa undir. En þetta skýrir þá málið; einhver ónákvæmni í framsetningu.

Virðulegur forseti. Það er nú kannski ekki ónákvæmni í framsetningu. Það er bara þannig að við tölum um 6 milljarða í auknar vaxta- og húsnæðisbætur, 6 milljarða útgjaldahlið, og erum þá bæði að telja með vaxtabætur til heimila og til bænda sem eru líka að reka sín heimili sem … 

Var ekki verið að tala um 6 í …?

Ekki samtal.

Já, 2 og 2. 1 ef við námundum og svo ívílnun til uppbyggingar. Þetta passar.

Frú forseti. Ég sé að forseti hefur ekki sett á sig rafvirkjabeltið í gærkvöldi og lagað pontuna en við lifum þetta af. Mig langar hér undir lok 2. umræðu að leggja nokkur orð í púkkið þar sem ég segi m.a. frá því að þingflokkur Miðflokksins mun leggja fram breytingartillögur sínar á milli 2. og 3. umræðu, sem sagt fyrir 3. umræðu fjárlaga þegar hún fer fram. Þær tillögur liggja nú fyrir sem komu frá ríkisstjórninni og voru gerðar að tillögu meiri hluta fjárlaganefndar og þau áhrif sem þær breytingar kalla fram og sá halli sem fyrirhugaður er á ríkissjóði í kjölfar þess á næsta ári sem er 37,2 milljarða aukning á rammasettum útgjöldum og heildarhallinn, eins og fram hefur komið hér, rétt um 47 milljarðar. Mér skilst að nú hafir verið tekin sú ákvörðun að taka aðgerðir er snúa annars vegar að bændum og hins vegar stöðunni á Reykjanesskaganum inn í gegnum fjáraukalög, ekki breytingartillögu milli 2. og 3. umræðu fjárlaga, þannig að nú liggur fyrir okkur sú sviðsmynd sem ríkisstjórnin vill klára hvað fjárlögin varðar og ég geri ekki athugasemd við það. Þetta er meira tæknilegt en annað en dregur kannski úr líkunum á því að það sem snýr að stöðunni á Reykjanesskaganum, sem eru í eðli sínu einskiptisútgjöld hverju sinni, myndi nýjan grunn undir frekari útgjaldavöxt síðar eins og útgjöld sem áttu að vera einskiptisútgjöld virtust byggja nýjan grunn undir útgjaldavöxt í fyrra og hittiðfyrra. En tillögur til aðhalds þykja mér ekki nægjanlega miklar í því frumvarpi sem hér liggur fyrir, og nú er ég að gefa mér að það komi ekki frekari breytingar fram frá ríkisstjórninni milli 2. og 3. umræðu þar sem aðhalds verði gætt sérstaklega. Það sem er nauðsynlegt að huga að í þessu samhengi eru orð hv. þm. Stefáns Vagns Stefánssonar, formanns fjárlaganefndar, sem kom inn á það í fyrri ræðu sinni að ef aðgerðirnar yrðu umfangsmiklar sem þyrfti að grípa til á Reykjanesinu þá þyrfti að grípa til mögulegra aðgerða í tengslum við fjárlög og útgjaldahlið þeirra. Þannig að ég lít svo á að þó að það sé búið að taka aðgerðir sem snúa að Reykjanesinu, tímabundnar aðgerðir eða þessar bráðaaðgerðir gagnvart stöðu bænda, þó að það sé komið út úr fjárlögunum þá breyti það ekki því að uppi geti verið sú staða að ríkisstjórnin telji sig verða að leggja fram aðhaldstillögur á milli 2. og 3. umræðu. Ég tel það raunar nauðsynlegt. Ef við horfum á þann 17 milljarða aðhaldspakka sem blasir auðvitað við öllum að er ekki upp í nös á ketti og setur fjárlögin í þá stöðu að Seðlabankinn, sem hefur nú staðið meira og minna einn úti á berangri í baráttunni við verðbólguna misserum saman, fær hlutlaus fjárlög til að vinna með í kjölfar þessarar afgreiðslu eins og hún liggur fyrir núna, í stað þess að ríkisstjórnin leggist raunverulega á árarnar með Seðlabankanum til að ná hér niður verðbólgu, verðbólguvæntingum sérstaklega, og vöxtum í framhaldinu. Ég hvet því hæstv. ríkisstjórn til þess að þó að þessi tæknilega ákvörðun sem hafi verið tekin um að setja pakkann varðandi Reykjanesið og bændurna í fjáraukann í staðinn fyrir að taka hann inn í gegnum fjárlög þá verði haldið áfram að skoða af alvöru að setja fram breytingartillögu milli 2.og 3. umræðu þar sem verði bætt í aðhald á útgjaldahlið ríkissjóðs. Þetta er nú það sem ég vildi segja hér og halda til haga við lok þessarar umræðu. Það er áhyggjuefni hversu erfiðlega ríkisstjórninni virðist takast að sýna sjálfri sér aðhald á útgjaldahliðinni. Það blasir við okkur að við eigum hér við útgjaldavanda að stríða hvað ríkissjóð varðar, ekki tekjuvanda. Mínar áhyggjur eru þær helstar að ríkisstjórnin, samsett eins og hún er, geti hreinlega ekki tekið þær erfiðu ákvarðanir sem getur þurft að taka til að mæta þeirri aðhaldsþörf sem blasir við að er til staðar. En ég vona að við sjáum nýtt útspil frá ríkisstjórninni í þeim efnum milli 2. og 3. umræðu. Annars verða aðrir að koma með þær og aðstoða ríkisstjórnina í þessum efnum. Ég ætla að láta þetta verða lokaorðin mín hér við þessa 2. umræðu fjárlaga og flagga því hér með að tillagna er von frá Miðflokknum fyrir 3. umræðu í þessum þingsal.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir sína ræðu. Það hefur auðvitað verið um margt athyglisvert að fylgjast með umræðunni um afkomubata ríkissjóðs síðastliðna mánuði. Það er eitthvað sem ráðherra hefur hreykt sér mikið af þegar það liggur auðvitað fyrir að sá afkomubati byggir að miklu leyti á tekjufroðu vegna verðbólgunnar. Þegar ráðherra er að hreykja sér af þessum afkomubata má kannski segja í vissum skilningi að hann sé að monta sig af ofþöndu hagkerfi sem við ættum einmitt að vera að reyna að tempra. Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann kallaði eftir auknu aðhaldi á útgjaldahlið: Hvar sér hv. þingmaður helst fyrir sér að hægt sé að ná fram slíku aðhaldi? Nú liggur auðvitað fyrir að stærstu útgjaldaliðirnir eru mjög viðkvæm þjónusta. Við erum að tala um heilbrigðiskerfið, við erum að tala um almannatryggingakerfið, við erum að tala um menntakerfið. Dæmin sanna nú bara að þegar ríkisstjórnir hafa ákveðið að fara þá leið að ná fram auknu aðhaldi fyrst og fremst á útgjaldahlið þá er mjög erfitt að gera það án þess að það komi niður á þessari þjónustu. Ég vil því kannski spyrja hv. þingmann: Hvað sér hann helst fyrir sér þegar kemur að þessu aðhaldi á útgjaldahlið, hvar mætti helst spara? Hvað hann sér fyrir sér, t.d. varðandi heilbrigðismálin? Hvernig mætti nýta þar fjármuni betur?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta fína andsvar. Fyrst varðandi heilbrigðismálin annars vegar og félagslegu kerfin hins vegar þá held ég að þar séum við með þessi burðarkerfi sem taka til sín hvað mesta fjármagn þar sem við þurfum að fara í þá vegferð að reyna að laga kerfin, fá meira út úr þeim fyrir minna. Það er eitthvað sem við gerum ekki á nokkrum dögum hér í aðdraganda samþykktra fjárlaga. Þannig að aðhaldstillögur okkar fara víða. Ég ætla bara að nefna þrjá punkta hérna. Í fyrsta lagi held ég, og það má segja að það sé úr karakter við mig miðað við þær ræður sem ég hef flutt á fyrri stigum, en ég tel að á ákveðnum sviðum sé t.d. fjárfestingarlegt svigrúm til aðhalds í samgöngumálum og horfi þar fyrst og fremst til fjárveitinga er varða borgarlínu. Mér sýnist samgöngusáttmáli höfuðborgarsvæðisins hafa þróast með þeim hætti að Reykjavíkurborg þvælist fyrir öllum stofnbrautaframkvæmdum sem mest hún má. Þannig að ég held á meðan það er staðan að menn nálgast samkomulagið með sitt hvorum hættinum þá séu forsendur til þess að ríkissjóður segi bara: Heyrðu, nú skulum aðeins taka eitt skref til baka, finnum út úr því hvernig við ættum að leysa heildarmyndina í þessum efnum og höldum síðan áfram. Það gæti skapað töluvert svigrúm gagnvart fjárlögum næsta árs. Ég held sömuleiðis að það að ná stjórn á landamærunum með ákveðnum aðgerðum strax muni draga mjög verulega úr útgjöldum þar og það gerist til þess að gera hratt, þ.e. viðbótin sem kemur inn. Það eru auðvitað stórir hópar sem eru hér og bíða afgreiðslu sinna mála en það hægir á straumnum ef við náum tökum á þessum málum. Og í þriðja lagi þá held ég að við munum horfa til loftslagsmálanna og ýmissa þátta þar. Síðan eru fleiri þættir sem mér gefst ekki tími til að fara í núna og ég er ekki alveg viss um að ég vilji úttala mig um á þessum tímapunkti bara vegna undirbúnings tillagna okkar. En þetta eru þessi þrjú kjarnaatriði sem við leggjum til aðhald í strax en stóru heilbrigðis- og velferðarkerfin eru ekki undirorpin miklum niðurskurðartillögum frá okkur.

Frú forseti. Mig langar að koma hér upp í lok þessarar ágætu umræðu við 2. umræðu fjárlaga og þakka fyrir þær prýðisgóðu umræður sem hér hafa farið fram síðustu daga um þessi fjárlög og ítreka þakkir mínar til þeirra sem gáfu sér tíma til þess að koma hér og eiga orðaskipti, bæði við okkur stjórnarþingmenn og eins að koma hér með ræður og lýsa sínum skoðunum á þessum fjárlögum. Það er alveg ljóst að okkur greinir á í þessum sal um þessi fjárlög eins og margt annað sem í raun og veru var fyrirséð að mörgu leyti. Skoðanir okkar eru ólíkar. Menn tala hér um að það þurfi að gefa í og það þurfi að skera niður, allt eftir því hvar menn standa á hinu pólitíska litrófi. Ég ætla svo sem ekki að lengja þessa umræðu. Ég ákvað að koma hingað upp í restina og þakka fyrir og hef gert það hér með. Við fáum síðan þessi fjárlög inn til fjárlaganefndar eftir þessa umræðu og inn í 3. umræðu. Kærar þakkir fyrir umræðuna og samtalið.

Forseti. Ég býst ekki sérstaklega við svari eða andsvari. Ég ætla bara að þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir vinnuna og þátttöku í umræðunni sem er einstaklega mikilvæg og bara mjög málefnaleg af hendi þingmannameirihlutans sem oft er skortur á í mörgum öðrum málum en bara til fyrirmyndar í þessu máli. Takk kærlega fyrir.

Herra forseti. Mig langar bara að vekja athygli þingheims á því að þetta er í þriðja skipti sem við greiðum atkvæði um þessa skýrslubeiðni og ég vona svo sannarlega að í þessari tilraun eða með þessari samþykkt hér í dag takist okkur að koma málinu í höfn og við fáum skýrslu frá hæstv. félags- og barnamálaráðherra um stöðu barna innan trúfélaga. Er ekki stundum sagt: Allt er þá þrennt er? Og nú vona ég bara að þessi skýrsla fari áfram.  
            

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingar og stofnun nýrrar stofnunar menntamála og skólamála. Þessi breyting er hluti af stærri breytingum sem við erum að vinna að á menntakerfinu. Mig langar að segja það hér að við þurfum að stíga stór skref en við þurfum að vinna þau saman í góðri samvinnu og samstarfi um þessar breytingar líkt og verið hefur í samstarfi við nefndina en líka áframhaldandi breytingar. Mig langar í upphafi, áður en við förum í atkvæðagreiðsluna, að þakka nefndinni sérstaklega fyrir gott samstarf í þessu máli; framsögumanni, formanni nefndarinnar og öðrum nefndarmönnum og óska eftir áframhaldandi góðu samstarfi um nauðsynlegar breytingar á íslensku menntakerfi.

Virðulegur forseti. Við í Flokki fólksins styðjum þetta frumvarp. Þetta er mikilvægt frumvarp til stuðnings við sveitarfélögin og skóla í landinu. Ég er með breytingartillögu um að sett verði á fót vísindaráðgjafarnefnd á sviði menntamála til ráðgjafar fyrir hina nýju stofnun og ráðherrann. Það er mjög mikilvægt að við beitum nýjustu vísindaaðferðum og því sem er að gerast úti í heimi á hverjum tíma og rýnum þær rannsóknarskýrslur sem koma t.d. frá UNESCO og fleiri aðilum í menntamálunum. Ég tel um mjög mikilvæga breytingu að ræða þar sem við vorum áður með ráðgjafarnefnd þar sem sæti áttu hagsmunaaðilar en hérna erum við að tala um fyrst og fremst fræðimenn. Við verðum að taka meiri beintengingu við fræðin og við það sem er að gerast úti í heimi. Ég vonast til þess að sú breytingartillaga fái framgang. Við verðum að breyta um stefnu í menntamálum og það verður einungis gert hér. Það verður gert í skólastofunni með breytingum sem koma héðan, í gegnum lögin, í gegnum aðalnámskrá o.s.frv. Það eru við sem berum ábyrgð á ástandinu varðandi grunnhæfni í læsi, náttúruvísindum og stærðfræði. 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra félagsmála eða barnamála segir: Við skulum vinna saman, þurfum að stíga stórt skref, standa saman. Það er nákvæmlega það sem þessi breytingartillaga felur í sér. Eftir það kjaftshögg sem við vorum að fá hér í fyrradag þegar PISA-könnunin birtist þá held ég nú að það væri bragur á því að við værum að stíga einhver skref og viðurkenndum það að við þyrftum almennilega vísindalega aðstoð til þess að reyna að koma einhverju skikki á það ófremdarástand sem ríkir í menntamálum, sem er engum til vansa nema löggjafanum sjálfum. Einungis við berum fulla ábyrgð á því hvernig staðan í menntamálum er nákvæmlega í dag. Það væri kannski bragur á því, fyrst maður hefur heyrt jafnvel hv. þingmenn stjórnarflokkanna tala um hve mikilvægt það væri að koma á einhverju skipulagi og vísindalegu starfi til að tryggja framgöngu menntamála, að við sýndum þann brag að samþykkja þessa breytingartillögu. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu eigum við að taka þátt í fjölbreyttu alþjóðlegu samstarfi og sækja okkur mikilvæga ráðgjöf til vísindasamfélagsins, jafnt innan lands sem utan, en að kveða á um það í lögum um þessa stofnun tel ég ekki skynsamlegt. Ég tel að við séum að stíga hér mjög mikilvægt og stórt skref með því að samþykkja frumvarp hér á eftir um nýja miðstöð menntunar og skólaþjónustu.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni um nauðsyn þess að setja á menntavísindaráð. Ég vil reyndar gera það að tillögu minni að það sé samnorrænt menntavísindaráð sem norrænu menntamálaráðherrarnir komi sér saman um og geti leitað til og að í slíku ráði sé mikilvægt að leitað sé út fyrir landsteinana í þeim efnum. Ég held að slíkt ráð eigi ekki heima undir þessu frumvarpi enda held ég að slíkt menntavísindaráð eigi að vera til ráðgjafar fyrir ráðherrana sjálfa, ekki undirstofnun ráðherra. - Ég segi nei.

Forseti. Meiri vísindi og allt svoleiðis er æðislegt en ég er ekki alveg eins hrifinn af stofnanavæðingu vísindanna og ég tel þetta vera peningaeyðslu. Það er alveg hægt að nálgast vísindasamfélagið á miklu breiðari grundvelli en með því að stofna endilega einhvers konar vísindaráð og hafa einhvern formann þar, vísindaráð sem væri þá einhvers konar miðstöð vísinda fyrir þessa nýju menntamálastofnun. Þannig að ég sé þetta bara sem peningaeyðslu. Það er hægt að nálgast vísindin bara eins og venjulega. - Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Já, ég styð og við í Viðreisn styðjum þetta frumvarp eindregið og þessa nýju stofnun. Við höfum samþykkt mörg lögin hér á þessu þingi og á Alþingi í gegnum tíðina sem snerta skólalöggjöf. Þá skiptir líka máli að því verði fylgt eftir. Ég sé mörg tækifæri felast í því að þessi stofnun verði sterk; styðjandi, umvefjandi varðandi skólastarfið, varðandi kennara, þegar kemur að nemendum. Það er alveg ljóst að hún þarf stuðning af hálfu ráðherra hverju sinni. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja ráðherra til að ekki bara veita stofnunum aðhald heldur líka eindreginn stuðning því að hún er og getur að mínu mati orðið mikilvægt tæki til að laga skólaumhverfið okkar enn betur og það er þörf á því. Um leið vil ég hvetja ráðherra til að huga að enn frekari stefnumótun varðandi námsgögn og fleira sem stofnunin getur séð um.

Hæstv. forseti. Við jafnaðarmenn tökum undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur varðandi samþykkt þessa frumvarps. Við höfum átt ágætissamstarf innan nefndarinnar í tengslum við þær breytingar sem verða á eftirlitsumhverfi með skólastarfi í þessu landi og ég tek undir það sem hefur verið sagt að það er einsýnt að íslenskar skólastofnanir skortir tilfinnanlega gagnleg mælitæki til að framkvæma nauðsynlegar úrbætur á því skólastarfi sem núna er í mikilli umræðu. Það verður hins vegar að segjast alveg eins og er að yfirlýsingar sem hafa mikið komið fram hérna um að við eigum að horfa með auknum hætti út fyrir landsteinana og þá sérstaklega til Norðurlandanna verður auðvitað að skoða í mjög stóru samhengi og við fleira en bara menntamál því að ef við ætlum að horfa með þeim hætti til norrænna stofnana þá hlýtur annað og fleira að koma til skoðunar en bara það hvernig skólinn lítur út, það kemur til skoðunar hvernig samfélagið lítur út. Að öðru leyti þá lofa ég því að samhliða auknu eftirliti og aðhaldi inni í skólastofnunum þá munum við jafnaðarmenn að sama skapi halda ráðherra við efnið og veita honum aðhald með því að hafa aðhald.

Forseti. Fjárlög eru stærsta mál hvers árs fyrir ríkisstjórnina. Í fjárlögum eru spilin lögð á borðið og sýnt hvernig á að standa við stóru orðin, stóru orðin um aðhaldssöm fjárlög í 8% verðbólgu og með 9,25% stýrivexti, stóru orðin um átak í læsi, traust á stjórnmálum, selja banka, nýja stjórnarskrá á tveimur kjörtímabilum og þess háttar. Við verðum að gera meiri kröfur til stjórnvalda en þær efndir sem er hvergi að finna í þessum fjárlögum því að stóru orðin um aðhald til að berjast við verðbólguna eru búin að heyrast frá ríkisstjórninni í eitt og hálft ár. Samt erum við enn þá að bíða eftir árangri. Það gengur ekki að stjórnarliðar segi bara aðhaldssöm fjárlög þegar hið gagnstæða blasir við okkur og allar umsagnir eru ósammála ríkisstjórninni. Það þarf nýjar hugmyndir og nýja framtíðarsýn. Gamla pólitíkin er ekki lengur með lausnirnar.

Virðulegur forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði eftir 2. umræðu um fjárlagafrumvarp þar sem halli ríkissjóðs muni verða 47 milljarðar. Hagvöxtur á síðasta ári, eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans var 7,2%. Það er gríðarlegur hagvöxtur í samfélaginu. Íslendingum fjölgar um 1.000 manns á ári. Það eru 74.000 erlendir ríkisborgarar sem eru hér við vinnu, 18–19% af vinnuafli landsins. Það er verðbólga í landinu og stýrivextir eru 9,25%. Við erum ekki að taka á orsökum verðbólgunnar í þessu fjárlagafrumvarpi. Stýrivextir munu ekki taka á grunnorsökum verðbólgunnar sem er fólksfjölgun fyrst og fremst og hin gríðarlega þensla, hin gríðarlega eftirspurn í samfélaginu. Það er ekkert í þessu fjárlagafrumvarpi sem bendir til að hin þráláta verðbólga fari að minnka, ekki neitt. Það er ekki verið að taka á þeim vandamálum sem við er að stríða í samfélaginu. Við erum sennilega að fara í þráláta verðbólgu svipaða og var á milli 1980 og 1990 og næstu tíu ár munu sennilega verða verðbólgutímabil ef ekkert verður gert. 

Virðulegi forseti. Í dag er 8% verðbólga og yfir 9% vextir og við erum að fara inn í þessi áramót með gífurlega erfiða kjarasamninga fram undan. Mig langar að vekja athygli þingheims á því, þeirra sem hafa ekki velt því upp, hvaðan umdeildur og umræddur útgjaldavöxtur kemur. Tveir þriðju af útgjaldaaukningu á milli ára er verðbólga og launakostnaður. Hér ræðum við um alls konar aðhald en því er ekki gefinn gaumur hvað gæti mögulega dregið úr launaþrýstingi á komandi ári: Með því að tryggja húsnæðisöryggi og kjarabætur fyrir fólk sem raunverulega stendur ekki á bak við 8% verðbólgu í landinu. Ég vek athygli á því að meiri hlutinn ætlar að samþykkja hér tillögu um að henda 5.000 heimilum út úr vaxtabótakerfinu. Þetta er tekjuminnsta og eignaminnsta fólkið í landinu sem svo sannarlega ber ekki ábyrgð á ástandinu og mun sækja sín kjör ef þörf krefur.

Virðulegur forseti. Ég vildi koma hér upp í aðdraganda þessarar atkvæðagreiðslu og byrja á því að þakka fyrir þær umræður sem hér hafa verið um frumvarpið síðustu daga og voru afskaplega áhugaverðar. Það frumvarp sem við erum að leggja hér fram er aðhaldssamt. Það var það sem var farið af stað með hér í upphafi í fjárlagafrumvarpinu og í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir er þeirri línu haldið áfram. Þær viðbætur sem hafa komið á milli umræðna eru með því minnsta sem við höfum séð í mjög langan tíma þrátt fyrir að við séum að bæta í lögreglu, landhelgisgæslu og heilbrigðismálin, við erum að bæta inn í menntaskólana og standa vörð um velferðina. Þannig að ég segi: Hér erum við með fjárlagafrumvarp sem talar akkúrat inn í það sem meiri hlutinn hefur talað um hér síðustu misseri; að koma fram með fjárlagafrumvarp sem mun hjálpa Seðlabankanum að ná niður vöxtum og verðbólgu í þessu landi og ég er sannfærður um að við munum ná því með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Stærsta viðfangsefnið við gerð þessa fjárlagafrumvarps er auðvitað að ná niður verðbólgu. Ríkisstjórnin gerir ekkert í því sambandi. Ríkisstjórnin gerir heldur ekki neitt til að bregðast við aðgerðaleysi gagnvart verðbólgunni. Þetta skilur heimilin eftir með afleiðingar. Þingflokkur Viðreisnar getur ekki stutt svona vinnubrögð, svona frumvarp, styður ekki svona pólitík. Við munum sitja hjá í atkvæðagreiðslu um breytingartillögur meiri hlutans. Þar er vissulega margt til bóta en líka margt slæmt en við byggjum þessa afstöðu á heildstæðu mati á frumvarpinu. Þar að baki er einfaldlega sú afstaða að grunntakturinn í þessu frumvarpi er rangur og stærsta verkefnið sem er að ná niður verðbólgu, bregðast við henni, grípa til aðgerða, láta sem menn séu hér við stjórn - það er ekki farið í það verkefni.

Herra forseti. Verkefni okkar hér er margslungið en eitt það mikilvægasta er að koma ríkissjóði á þann stað að skuldir lækki að nýju og til þess þarf tvennt: bætta afkomu ríkissjóðs og hagkerfi sem vex. Tillögur um auknar millifærslur gera hvorugt. Jákvæð þróun undirliggjandi verðbólgu síðustu mánuði sýnir að við erum á réttri leið og þá er mikilvægt að halda áfram á þeirri leið því það er sannarlega enn langt til lands. Ég vil nota tækifærið og minna okkur á að við fengum hækkun lánshæfismats fyrir stuttu síðan, sem er staðfesting á því að við erum á réttri leið. En þar var líka varað við því að það lækki að nýju ef við höldum ekki áfram á markaðri braut eða ef stór áföll verða. Við annað af þessu ráðum við en ekki hitt og þess vegna er það og verður okkar skylda að sýna ábyrgð í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Þetta fjárlagafrumvarp er vont og ég held að hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir hafi farið ágætlega vel yfir það hvernig við í Viðreisn ætlum að nálgast þessa atkvæðagreiðslu í dag. En mig langar hins vegar að vekja athygli á einu sem er alveg sérlega blóðugt og það er að á yfirstandandi ári og á næsta ári þarf ríkissjóður að greiða vel yfir 200 milljarða í vexti. 200 milljarðar í vexti á tveimur árum. Að stórum hluta er þetta vegna stórrar kerfisskekkju hér og það er pólitísk stefna að bregðast ekki við. Það skortir pólitískan kjark til að gera breytingu sem myndi lækka þessa upphæð sem fer í vaxtagjöld verulega og myndi líka lækka þá upphæð sem heimilin í landinu þurfa að þola út af verðbólgunni og vöxtunum. Sumar fjölskyldur hafa aukið greiðslubyrði sína um 2,5 milljónir á mánuði bara vegna hærri vaxta. Þetta fjárlagafrumvarp gerir ekkert til að laga það.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um fjárlagafrumvarp eftir 2. umræðu. Mikil vinna hefur átt sér stað í nefndinni og vil ég þakka nefndarmönnum, hv. þingmönnum sem sitja í hv. fjárlaganefnd, fyrir ágæta umræðu í nefndinni og hér í þinginu síðustu daga og auðvitað öllum hv. þingmönnum. Ég fagna því jafnframt að nefndin gerir breytingartillögur sem stuðla að auknu aðhaldi í ríkisfjármálum sem er sá tónn sem ég vona að komi frá nefndinni á næstu misserum. Hér er um aðhaldssöm fjárlög að ræða. Stóra verkefnið næsta árið er að ná niður verðbólgunni og að ríkisfjármálin styðji við peningastefnu Seðlabankans. Markmiðið er að ná þeim verðstöðugleika sem ríkti hér árin 2013–2020, fyrir þau innlendu og erlendu áföll sem við höfum verið að eiga við eins og fall WOW air, heimsfaraldur og stríð í Evrópu og nú síðast það sem við höfum verið að upplifa í tengslum við Grindavík. Okkar stóra sameiginlega verkefni er að ná niður verðbólgunni og tryggja verðstöðugleika og halda áfram að byggja upp kaupmáttinn fyrir almenning í landinu.

Virðulegur forseti. Þessi fjárlög sýna nákvæmlega stefnu þessarar ríkisstjórnar, hverjir er henni þóknanlegir og hverjir ekki. Það fer ekki á milli mála að þeir sem eru henni ekki þóknanlegir eru aldraðir, öryrkjar og þeir sem mest þurfa á hjálp að halda. Það er eiginlega sorglegt til þess að vita að allan þann tíma sem ég hef verið hérna á þinginu hefur ríkisstjórnin algjörlega hunsað í öllum fjárlögum aldrað fólk. Í þessu fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir 5,4 milljörðum kr. í endurgreiðslu frá öldruðu fólki. Ekki krónu til þess. Og hvernig ætla þeir að taka þetta? Jú, þeir ætla að taka þetta á skerðingardaginn mikla 1. júlí. Nú er nýkomin skýrsla Öryrkjabandalagsins um stöðu öryrkja. Er verið að taka á því? Nei, þeir hafa aldrei haft það betra, segir þessi ríkisstjórn. En það sést í þessum fjárlögum að þeir eiga enn og aftur að hafa það skítt eins og þeir hafa haft það hingað til.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir góða umræðu hér undanfarna daga og vinnu hv. fjárlaganefndar við frumvarpið. Við greiðum hér atkvæði um fjárlögin. Þetta eru aðhaldssöm fjárlög þar sem á sama tíma er staðinn vörður um velferð og mikilvæga innviði. Við þurfum að ná niður verðbólgunni og merki um að verðbólgan sé á niðurleið eru til staðar svo að við höldum áfram á sömu braut.

Herra forseti. Stjórnvöld búa yfir stýritækjum sem geta mildað eða magnað ójöfnuðinn í skiptingu tekna og eigna í samfélaginu. Það er bara spurning um hvort beita eigi þeim stýritækjum og hvernig. Stefna ríkisstjórnar VG, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknar er augljóslega að ekki eigi að beita þessum stýritækjum til að auka jöfnuð. Ef greiðslur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga hækka ekki og vaxtabætur, húsnæðisbætur, barnabætur og fæðingarorlofsgreiðslur hækka ekki í samræmi við laun og verðlag er ríkisstjórnin að taka ákvörðun um að auka ójöfnuð í landinu. Og það er einmitt það sem verið er að gera með þessu frumvarpi, taka pólitíska ákvörðun um að auka ójöfnuð í landinu og því mótmælum við jafnaðarmenn.

Virðulegi forseti. Það er gott að geta komið hingað og tekið til máls óáreittur. 

Virðulegur forseti. Það veldur hér auðvitað nokkurri undran að ríkisstjórnin leggi fram fjárlög sem Seðlabankinn metur sem hlutlaus þegar sennilega sjaldan hefur riðið meira á en núna að ríkisstjórnin og ríkisfjármálin tækju til hendinni með Seðlabankanum, sem hefur iðulega verið skilinn eftir einn í þessum slag undanfarin misseri. En mig langar hér við þetta tilefni að minna stjórnarflokkana á það að í nefndaráliti meiri hluta segir að gert sé ráð fyrir því að jafnvel þurfi í ljósi óvissunnar að gera ráð fyrir breytingum við 3. umræðu frumvarpsins og endurmeta útgjöld til lækkunar. Þetta var sagt í samhengi við útgjöld sem snúa að ástandinu á Reykjanesi og stuðningi við bændur. Ég minni meirihlutaflokkana á það að það er engin ástæða til að víkja frá þessari sýn þó að tæknilega hafi verið ákveðið að afgreiða þessa tvo þætti í fjáraukalögum. Miðflokkurinn mun sitja hjá við afgreiðslu málsins á eftir og sömuleiðis við breytingartillögur meiri hlutans í ljósi heildstæðrar nálgunar. Við gætum smellt einu og einu rauðu, svona af og til.

Forseti. Ég ætlaði nú bara að tjá mig í eitt skipti um atkvæðagreiðsluna en af því að þingmenn meiri hlutans standa hér og tala um aðhaldssöm fjárlög verður að benda á hið augljósa, að sjálfur Seðlabankinn lýsir frumvarpinu sem hlutlausu. Hlutlaust fjárlagafrumvarp á verðbólgutímum getur fyrst og fremst náð fram þeim árangri að gera ekki illt verra. Meiri hlutinn boðar á næsta ári áframhald á rándýrum lántökum. Það sturtast inn tekjur í ríkissjóð núna vegna verðbólgunnar. Tekjur eru að aukast um 200 milljarða. Ríkisstjórnin skilar fjárlögum með halla upp á 47 milljarða. Þessi ríkisstjórn skilar halla algerlega óháð aðstæðum, óháð því hvort vel árar eða ekki. Niðurstaðan er ævinlega halli. Það er þeirra einkenni, það er þeirra leiðarstef. En að tala um aðhald þegar það álit liggur fyrir frá sjálfum Seðlabankanum að ríkisstjórnin ætli ekki að taka að sér metnaðarfullra eða stærra hlutverk í glímunni við verðbólgu en að gera ekki illt verra - aðhald er rangnefni um það sem hér er að gerast.

Virðulegi forseti. Varðandi fjárlögin og stýrivexti þá ákvað Seðlabanki Íslands við síðustu stýrivaxtaákvörðun að hækka ekki stýrivexti. Vegna hvers? Jú, vegna óvissunnar á Reykjanesi. Það hafði ekkert með fjárlögin að gera, ekki neitt. Þessi ríkisstjórn er ekki að gera neitt hvað varðar verðbólguna. Stýrivextir munu ekki gera neitt varðandi fólksfjölgun í þessu landi, sem var 1.000 á mánuði. Fjölgunin í þessu landi er 3% en í Evrópu er hún 1% eða fólki fer fækkandi. Við erum ekki að taka á gríðarlegri eftirspurn sem er aukast ár frá ári. Stýrivextir Seðlabankans gætu farið upp í 12% þess vegna og verðbólgan væri enn þá sú sama. Við erum ekki að taka á grunnorsökum þessarar verðbólgu og það eiga ríkisfjármálin að gera, svo það liggi alveg hreint fyrir. Og hverjir bera kostnaðinn af þessu? Jú, það eru heimilin í landinu, það er fátækt fólk og millitekjufólk sem er að borga af húsnæðislánum sínum sem hækka eins og enginn sé morgundagurinn. Og hverjir hagnast á því? Jú, það eru bankarnir, bankakerfið er að græða sennilega hátt í 100 milljarða kr. í ár.

Virðulegi forseti. Ég vil bara halda til haga úttekt Seðlabankans á aðhaldsstigi ríkisfjármálanna. Það var metið 3% í fyrra, það hafi aukist um 3% í fyrra, um 1,3% því til viðbótar í ár og svo segir, svo ég leyfi mér að vitna beint í texta Seðlabankans: „Á næsta ári er búist við því að heldur dragi úr afgangi á frumjöfnuði ríkissjóðs þrátt fyrir boðaðar aðhaldsaðgerðir í fjárlagafrumvarpi. Hins vegar dregur hraðar úr spennu í þjóðarbúinu og því eykst aðhald ríkissjóðs um 0,5% af landsframleiðslu.“ Þetta skiptir máli. Það er síðan rétt og ákveðið áhyggjuefni að við erum enn í halla og við eigum að stefna að því að loka fjárlagagatinu. En megum ekki tapa sjónum af því að hér er mikill hagvöxtur og með þessum mikla hagvexti eru skuldahlutföll ríkissjóðs að lækka. Skuldirnar eru að verða okkur léttari þrátt fyrir að við séum í þeim halla sem reiknast á fjárlögunum og að hluta til er sú reiknaða stærð í fjárlögunum byggð á reiknuðum stærðum eins og vöxtum vegna ófjármagnaðra lífeyrisskuldbindinga.

Frú forseti. Ég ætla að koma með smá spá. Ég giska á að tekjurnar í þessu fjárlagafrumvarpi séu vanspáðar tekjur og að tekjurnar endi þannig að ríkissjóður verði nokkurn veginn nálægt núlli, merkilegt nokk. En á þeim forsendum að það þarf að spyrja sig hverjir eru að borga í rauninni fyrir því það verður ákveðin verðbólga, verður ákveðin froða, verða meiri tekjur og við endum einhvers staðar nálægt núlli. En kostnaði verður haldið niðri. Stofnanir eins og Fangelsismálastofnun og Landhelgisgæslan o.fl. verða bara reknar á núðlum, það eru allir bara að borða núðlur til að spara. Hver skaðinn verður af því til lengri tíma er eitthvað sem við þurfum að fylgjast með og þar tek ég undir með hv. formanni fjárlaganefndar, við þurfum að fara aðeins í eftirlit með framkvæmd fjárlaga eins og hv. nefndarmaður, Jóhann Friðrik Friðriksson, hefur talað um líka. Ég hlakka til að sjá hvernig næsta ár fer og hvernig það endar og hvort núðlurnar verði okkur ofviða.

Forseti. Ef fólk tekur eftir er hér lagt til að tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla lækki um rúmlega 3 milljarða. Þetta er út af því að við erum að leggja til að fella niður lög um sóknargjöld, að trúar- og lífsskoðunarfélög geti einfaldlega innheimt félagsgjöld sjálf en ríkið geri það ekki fyrir þau og þar af leiðandi lækkar tekjuskattur um þá upphæð sem annars hefði farið í sóknargjöld.

Forseti. Við leggjum til að fjármagnstekjuskattur hækki upp í 30%. Tilgangur þess er að þeir sem greiða fjármagnstekjur greiði í rauninni útsvar líka þannig að þeir 15 milljarðar sem koma inn vegna hækkunar fjármagnstekjuskatts renni í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem útsvar af fjármagnstekjuskatti. Einnig kemur þarna undir hækkun á persónuafslætti fjármagnstekna þannig að þegar allt kemur til alls þá eru þetta þau sem eru í efstu tekjutíund og greiða sér fjármagnstekjur sem koma til með að greiða þetta allt.

Forseti. Hér er lagt til að kolefnisgjaldið sé tvöfaldað. Kolefnisgjaldið eins og það er er langt undir markaðsvirði og þarf að koma því aðeins í áttina að því og það sé einfaldlega þannig að þeir sem menga borgi, þetta er í rauninni ekki flóknara en það.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir þessa breytingartillögu frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Ég hefði viljað sjá hv. fjárlaganefnd ganga lengra í breytingartillögum sínum hvað varðar kolefnisgjaldið. Svo vona ég líka að við sjáum í framtíðinni, vonandi á næsta ári, að við víkkum út gildissvið kolefnisgjalds þannig að það nái utan um alla losun sem fellur ekki þegar undir ETS-kerfið, enda erum við að standa okkur frekar illa í því að standast alþjóðlegar skuldbindingar okkar á sviði umhverfis- og loftslagsmála.

Herra forseti. Í skýrslu sérfræðingahóps um endurskoðun tekjuskatts og bótakerfa frá 2019 kemur fram að sterkar vísbendingar séu um að launatekjur séu ranglega taldar fram sem fjármagnstekjur í stórum stíl á Íslandi. Það er langt síðan hæstv. ríkisstjórn boðaði að brugðist yrði við þessu en það bólar ekkert á aðgerðum. Hagdeild Alþýðusambands Íslands hefur áætlað að það geti skilað 8 milljörðum að girða fyrir þennan tekjutilflutning ef beitt yrði sams konar aðferðafræði og á hinum Norðurlöndunum. Við leggjum til að fjárheimildir næsta árs endurspegli þetta og köllum eftir því að þessi vinna verði kláruð sem allra fyrst.

Herra forseti. Með þessari tillögu og öðrum sem Samfylkingin er að leggja fram í þessu breytingarskjali sjáum við glitta í borgarísjaka Samfylkingarinnar í skattamálum, sem gengur undir ýmsum heitum eins og sérstakar tekjuráðstafanir, endurheimt tekjustofna eða hvaðeina, borgarísjaki því að það er ekki allt sem sýnist. Það er eingöngu verið að boða kannski einn tíunda af því sem verða vill þegar Samfylkingin fær að ráða í skattamálum. Hér er verið að leggja til hækkun á atvinnuvegi sem er landsbyggðarskattur. Hér er verið að leggja til hækkun á sparifé almennings og hér er verið að leggja til hækkun á skatti sem mun auka vaxtakostnað almennings. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Þessi breytingartillaga gengur út á að hækka fjármagnstekjuskattsprósentuna upp í 25%. Fjármálaráðuneytið hefur gert útreikning á þessari hækkun og núverandi frítekjumörk sýna að þetta myndi fyrst og fremst hafa áhrif á efstu tíundina í landinu. Mig langar til að veita ykkur tölfræði í þessu samhengi. Á yfirstandandi ári voru 75 milljarðar kr. greiddir í fyrirframgreiddan arf á árinu. Fjármálaráðuneytið hefur lýst því að að öllum líkindum sé þetta vegna þess að húsnæðisverð hefur hækkað það mikið að fólk er í auknum mæli farið að greiða út arfinn fyrir fram til að hjálpa börnunum sínum. Tveir þriðju af þessum arfi koma frá efstu tíundinni í landinu. Hverra manna þú ert á Íslandi skiptir svo sannarlega máli. Ég bið ykkur að íhuga við þessa atkvæðagreiðslu hvort ykkur finnst raunverulega ósanngjarnt að við hækkum fjármagnstekjuskatts sem snertir aðeins efstu tíundina í landinu.

Herra forseti. Við höldum áfram að ræða ísjakann. Sú mikla lækkun á bankaskatti sem var ráðist í hér í miðjum heimsfaraldri skilaði sér illa til neytenda, skilaði sér ekki í minni vaxtamun eins og boðað hafði verið. Þetta er rakið ágætlega í skýrslu frá sérfræðingahópi menningar- og viðskiptaráðherra um gjaldtöku í bankakerfinu. Það var farið of geyst í þessa lækkun. Full ástæða er til að afturkalla hana, a.m.k. að hluta til. Um það snýst þessi tillaga okkar í Samfylkingunni sem styrkir þá tekjugrunn ríkisins um 5 milljarða og gæti m.a. staðið undir auknum stuðningi við heimili sem eru að kikna undan þungri greiðslubyrði og íþyngjandi húsnæðiskostnaði almennt. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við munum hérna síðar í dag greiða atkvæði um tillögur frá ríkisstjórninni sem draga í rauninni úr skattaívilnun sem snýr að vaxtagreiðslum þar sem 700 millj. kr. aðhald er boðað fyrir tekjuminnsta og eignaminnsta fólkið í landinu. En í því samhengi er ekki vakin athygli á því að fyrir nokkrum árum síðan samþykkti þessi ríkisstjórn tillögur sem gerði vexti, mjög háa vexti, frádráttarbæra til að mynda frá veiðigjaldi. Sú skattaívilnun virðist vera í lagi þessa dagana en ekki skattaívilnun fyrir tekjuminnsta og eignaminnsta fólkinu í landinu. Afurðaverð hefur verið hátt og það hefur gengið vel í sjávarútvegi. Þetta er jákvætt. Við eigum öll að græða á þessu sem samfélag en á erfiðum tímum þegar talað er um erfiðar ákvarðanir sem verið er að taka hér inni í nafni aðhalds, þá veltir maður fyrir sér: Af hverju má ekki ræða það að sú atvinnugrein sem skilar sögulega mikilli arðsemi á þessu og næsta ári greiði meira til samfélagsins svo að við getum stutt við þau sem þurfa?

Herra forseti. Við í Viðreisn erum þeirrar skoðunar að stjórnmálamenn eigi ekki frá einum tíma til annars að vera að vasast í því að ákveða gjald sem stórútgerðin eða aðrir þeir sem nýta sér auðlindir þjóðarinnar eftir atvikum borga fyrir þá nýtingu heldur eigi markaðsverð að koma fyrir. Það er grundvallarafstaða okkar. En það liggur ljóst fyrir að stjórnvöld líta ekki svo á og því er farið út í þessar excel-æfingar. Þar sem það liggur fyrir að það er hægt að gera mun betur í því að láta þjóðina njóta a.m.k. hluta afrakstursins þá styðjum við þessa hækkun en ég vil bara að það liggi alveg klárt fyrir að þetta er ekki sú aðferð sem við teljum að eigi að beita.

Virðulegi forseti. Hér er tillaga um hækkun bankaskatts, hann hækki um 31 milljarð kr. Ýmsum kann að þykja það mikið en á sama tíma ætti sami aðili að hugsa um það hversu mikið heimilin í landinu eru að greiða fyrir 9,25% stýrivexti í landinu og hátt vaxtastig í landinu. Það er ekki hægt að taka þetta úr samhengi, svo mikið er víst. Við búum við bankamarkað þar sem er algjört samkeppnisleysi og sjálftaka í hagnaði. Hagnaður bankanna í ár mun verða á bilinu 80–100 milljarða kr. Hér er um hvalrekaskatt að ræða og mun hlíta endurskoðun ef vextir fara niður fyrir 5%. Það er mjög mikilvægt að setja þetta í samhengi við heimilin í landinu. Það eru heimilin í landinu sem eru að greiða niður verðbólguna og öll þjóðin er að verða fátækari - nema hverjir? Jú, það eru bankarnir sem hagnast á verðbólgunni en þjóðin er að tapa. Það er kominn tími til þess að bankastarfsemi í landinu greiði sanngjarnt gjald í sameiginlega sjóði landsmanna svo við getum tekist sameiginlega á við verðbólguna og keyrt hana niður.

Herra forseti. Hér erum við að tala um að hækka bankaskattinn í 0,838%. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni hér á undan, Eyjólfi Ármannssyni, eru bankarnir að skila hagnaði sem mun sennilega verða á bilinu 80–100 milljarðar á árinu. Við erum að horfa upp á stórkostlega fjármagnsflutninga frá heimilum og fólkinu í landinu og meðalstórum fyrirtækjum. Það er verið að hrúga peningum inn í bankana. Hræðsluáróðurinn er þessi: Þið bítið í skottið á ykkur og bankarnir munu einfaldlega hækka álögur og hækka vexti enn frekar og færa í rauninni þessa hækkun út í verðlagið hjá sér alveg upp á nýtt. Ég spyr bara einfaldlega: Hver í ósköpunum er löggjafinn hér? Er okkur ekki í lófa lagið að standa í lappirnar og sjá til þess að hlutirnir gangi upp? Mér finnst bara galið hvernig er alltaf verið að koma fram og búa til eitthvað um ekki neitt sem þarf ekki að vera nokkur skapaður hlutur. Við erum löggjafinn. Það er í okkar valdi að sjá til þess að hlutirnir gangi upp fyrir allt samfélagið, ekki bara suma. Það er í okkar höndum að sjá til þess að allir axli ábyrgð á því efnahagsrugli sem er í gangi akkúrat í dag.

Herra forseti. Ég ætla ekki að greiða atkvæði með þessari tillögu ofur einfaldlega vegna þess að hér er nokkuð hraustlega í lagt, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Ég hygg að svona mikil breyting myndi hitta verst fyrir nákvæmlega þá sem við eigum að vera að hugsa mest um núna þegar verðbólga og vextir eru hærri. Þetta færi beint út í það sem fólkið sjálft myndi greiða fyrir. Hún er það mikil, þessi hækkun. Í annan stað, þegar rætt er um aukna samkeppni á bankamarkaði, sem yrði sennilega eitt skilvirkasta tólið til þess að bæta kjör viðskiptavina bankanna, þá ætti þingheimur að velta því vel fyrir sér hvernig standi á því að við fáum aldrei neina bankastarfsemi hingað til lands að utan í samkeppni við þá innlendu. Það er góð og gild ástæða fyrir því og það ætti að vera stóra úrlausnarefnið okkar. En við þessari tillögu ætla ég að segja nei.

Forseti. Hv. þm. Sigmar Guðmundsson sagði þetta nákvæmlega það sem ég ætlaði að segja og sagði það mjög vel, þannig að ég hef engu við það að bæta og segi nei.

Virðulegur forseti. Hér er verið að fara fram á það að veiðigjald á næsta ári verði 15 milljarðar, hækki þar af leiðandi um 4 milljarða og 910 milljónir. Tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldinu duga ekki einu sinni fyrir rekstri Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar og Landhelgisgæslu. Það er umhugsunarefni. Í umræðum um fjárlögin höfum við talað um fjárskort Landhelgisgæslunnar og það er bara mjög mikilvægt að þeir sem fá þjóðarauðlindina afhenda til að veiða greiði sanngjarnt gjald í sameiginlega sjóði landsmanna. Veiðigjaldið átti að tryggja þjóðinni hlutdeild í þeim hagnaði sem auðlindin skilar en stjórnvöld hafa ekki séð til þess. Auðvitað á að greiða markaðsgjald og hér erum við að nálgast markaðsgjaldið. Við getum líka nálgast markaðsgjaldið með því að setja allan fisk á markað, a.m.k. stærstan hluta. Hér er um mjög mikilvæga tillögu að ræða og við verðum að fara að fá meiri pening í ríkissjóð af sameiginlegri auðlind landsmanna.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að vekja athygli á því að hér á að taka 26 ríflega milljarða í áfengisgjald. Gott og vel. Hvað verður gert við þessa peninga? Við erum að horfa upp á mikla vesöld þeirra sem glíma við fíknisjúkdóminn og hvernig í rauninni okkar löglega fíkniefnasala er að koma hér fólki á kaldan klaka og það deyja hátt í 50 einstaklingar árlega ótímabærum dauða og margir eru á biðlista eftir hjálp. Ég vil hvetja ríkisstjórnina undir akkúrat þessum lið til þess a.m.k. að marka ákveðna fjármuni og vera ekki nísk á að viðurkenna að við erum að glíma við stórkostlega heilbrigðisvá. Það er í raun í okkar höndum að sjá til þess að það skorti ekki fjármagn til að ala önn fyrir þeim sem eru veikir og biðja um hjálp og með þessum peningum þá finnst mér algerlega siðferðislega rétt að stjórnvöld sjái sóma sinn í því að sjá til þess að enginn deyi á biðlista og allir fái þá læknisþjónustu sem þeir þurfa.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um innritunargjöld í háskóla og framhaldsskóla. Nú er ég háskólanemi og kem hingað upp sem háskólanemi. Með nýja reiknilíkaninu sem var kynnt fyrr á þessu löggjafarþingi þá ríkir smáóvissa varðandi það hvernig málum verður háttað fyrir stúdenta og hvaða áhrif þetta mun hafa á kennsluhætti innan háskólans. Fjárhagsstaða stúdenta er nú þegar frekar ömurleg og við vitum ekki enn þá hvernig endurskoðun á lögum um Menntasjóð námsmanna verður hagað þannig að ég leggst eiginlega alfarið gegn innritunargjaldi í háskóla og ég held að flestir háskólanemar geri það, sérstaklega í opinberan háskóla.

Forseti. Hér er um að ræða lækkun til Tækniþróunarsjóðs, matvælasjóðs og rannsóknasjóðs sem myndi í rauninni þýða fækkun u.þ.b. 70 ársgildi doktorsnema. Ég segi nei við þessum niðurskurði í þessum sjóðum.

Virðulegur forseti. Við sjáum að hér er lagður til niðurskurður um tæpan hálfan milljarð í rannsóknasjóð Vísinda- og tækniráðs. Þetta er 42% niðurskurður sjóðsins árið 2023 og heldur áfram út 2026. Miðað við núverandi verðbólgu er alveg ljóst að rýrni sjóðsins verður veruleg. Þetta er gersamlega óásættanlegt fyrir íslenskt vísindasamfélag. Við sjáum að þetta leiðir til þess að grunnrannsóknir verða verulega skertar en við sjáum það líka að samhliða, sem gerir þetta alveg sérstaklega áhugavert, fá nýsköpunarfyrirtæki ríflega aukningu í fjárframlögum sem nemur um 2 milljörðum. Áætlunin er sem sagt að taka þennan sjóð og færa hann yfir til nýsköpunarfyrirtækja. Það vekur upp spurningar og við vitum ekki hvernig þessi nýsköpunarfyrirtæki eiga að fá til sín starfsfólk sem ekki hefur aðgang að öflugum grunnrannsóknum. Mér er alveg sérstaklega illa við áherslur þessarar ríkisstjórnar í eflingu þekkingarsamfélagsins á Íslandi þannig að ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að leggja áherslu á þennan mikilvæga málaflokk sem við erum hér að greiða atkvæði um, sóknaráætlanir landshluta og einnig atvinnuráðgjöf á landsbyggðinni. Það heyrist stundum þegar atvinnuleysi er lítið að ekki sé þörf á atvinnuráðgjafa en það er svo sannarlega ekki svo. Við þurfum fjölbreytt atvinnulíf um allt land og þess vegna segi ég já við þessari breytingartillögu.

Forseti. Hér er gert ráð fyrir 1 milljarðs kr. hækkun til almennrar löggæslu og almennrar rannsóknarvinnu þar á bak við, einfaldlega vegna skorts á mönnun í löggæslunni. Þetta er ekkert flóknara en það.

Ég styð þessa breytingartillögu og þingflokkur Viðreisnar styður þessa breytingartillögu. Við höfum séð mjög skýr merki þess í fjárlaganefnd hversu kostnaðarsöm stytting vinnuvikunnar hefur verið fyrir lögregluna. En þess utan er sérstakt hjá ríkisstjórn sem er jafn mikil eyðslukló og þessi er, hvað henni tekst að vanrækja grunnskyldur sínar í löggæslu, í heilbrigðismálum og í samgöngum. Við sáum það síðast núna fyrir nokkrum dögum að ríkisstjórnin hefur vanrækt fangelsismál svo alvarlega að Fangelsismálastofnun er í þeirri stöðu að geta ekki boðað menn til afplánunar, jafnvel í þeim tilvikum þegar menn hafa fengið dóm fyrir ofbeldisbrot og kynferðisbrot.

Virðulegi forseti. Hér er m.a. verið að auðvelda framkvæmd brottvísana með því að auka fjármagnið um 200 milljónir. Það eru ákveðnar raddir innan Alþingis sem tala um að það fari of mikið fjármagn í útlendingamálin en það virðast bara vera engin takmörk á því hvað ríkisstjórnin er tilbúin að eyða í að koma fólki úr þessu landi. Það sést m.a. á þessu frumvarpi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um aðallega tvennt sem er mjög mikilvægt. Það er fyrst og fremst að draga úr því aðhaldi sem var sett á löggæsluna en fyrir ári síðan samþykktum við hér verulega mikla aukningu til lögreglunnar til að mæta auknum áskorunum og innleiða það og þar sem launakostnaður er yfir 80% hjá löggæslunni myndi það annars vera fækkun á mannskap aftur og því erum við að leiðrétta þetta hér, held ég, þriðju fjárlögin í röð, vonandi þau síðustu sem við þurfum til að leiðrétta þetta. Svo eru þarna 200 milljónir til að flýta afgreiðslu umsókna vegna mála um alþjóðlega vernd og annað slíkt. Það er mjög mikilvægt að auka í þá afgreiðslu.

Forseti. Eins og hefur komið hérna fram, og ég tek undir með hv. þm. Lenyu Rún Taha Karim, sýnir þessi breyting að þessi ríkisstjórn er svo sannarlega til í að eyða peningum í útlendingamál, en ekki mál sem snúast um það að hjálpa fólki. Það snýst ekki um að verja milljörðum á milljörðum ofan í að hjálpa flóttafólki, alls ekki, heldur snýst það um að setja allt sem við eigum í að koma fólki úr landi. Þarna er verið að auka útgjöld ríkissjóðs í stað þess að setja stefnuna á það að leyfa fólki að fara út á vinnumarkað, að byggja upp líf sitt sjálft og verða þegnar í samfélaginu og verða því til tekna.

Virðulegi forseti. Samfylkingin styður að það sé tekin af sérstök aðhaldskrafa á lögregluna. Ég vil samt bara koma hingað upp og vekja athygli á því, fyrst að við erum komin út í þennan leik að fjárlaganefnd er að fjarlæga stakar aðhaldskröfur af ákveðnum stofnunum og stéttum, og velti fyrir mér hvort ríkisstjórnin í heild ætti ekki að hugsa sinn gang varðandi almennar aðhaldskröfur í fjárlögunum. Við áttum okkur öll á því að það eru margar stofnanir rúnar inn að skinni út af þessari aðferðafræði sem virðist ekki hafa skilað neinni hagræðingu til lengri tíma vegna þess að hér koma ráðherrar trekk í trekk, þar með talið hæstv. dómsmálaráðherra, og lýsa því yfir að stofnanir séu fjársveltar eftir allt saman. Við fögnum því að hv. fjárlaganefnd átti sig á mikilvægi þessa að fjarlægja sérstakt aðhald en ég gæti nefnt fleiri stofnanir og fleiri svið þar sem þetta á svo sannarlega við um líka.

Virðulegur forseti. Það sem við erum að ræða hér, eins og fram hefur komið, er að taka af sérstaka aðhaldskröfu á lögregluna. Þetta var gert í fjárlögum í fyrra og ég veit að þetta reyndist löggæslunni á Íslandi gríðarlega vel. Það munaði um þetta fjármagn fyrir lögregluna. Það var sérstakt aðhald núna í þessu fjárlagafrumvarpi sem við erum að taka af, einmitt með sömu markmiðum og í fyrra. En hins vegar er það alveg ljóst að í fjármálaáætlun þurfum við að skoða rekstrargrunn þessarar stofnunar eins og margra annarra. Eins erum við að taka af aðhald á Landhelgisgæsluna, bæði sérstakt og almennt, sem mun veita Landhelgisgæslunni u.þ.b. 240 millj. kr. í aukið rekstrarfé á næsta ári sem svo sannarlega mun muna um og eins eru tillögur varðandi Landhelgisgæsluna í fjárauka sem við munum ræða síðar. Ég segi já.

Forseti. Nokkur atriði. Í fyrsta lagi er hérna verið að greiða atkvæði um þrjár tillögur. Það er löggæsla á þingi sem ég segi nei við, brottvísanir sem ég segi nei við og niðurfelling aðhaldskröfu sem ég segi já við. En ég get bara greitt eitt atkvæði í heildina og af því að upphæðin verður hærri hérna í nei-inu, þá segi ég nei. En ég vildi leiðrétta hv. þm. Vilhjálm Árnason því í nefndaráliti meiri hluta segir, með leyfi forseta: „Hér er gerð tillaga um hækkun til stoðdeildar embættis ríkislögreglustjóra í því skyni að embættinu verði gert auðveldara að aðstoða við brottvísanir einstaklinga sem hefur verið synjað um alþjóðlega vernd.“ Þessar 200 milljónir eru að fara í þennan lið, til að aðstoða við brottvísanir. Ef meiri hlutinn heldur í alvörunni að þetta virki, af því að það er gert ráð fyrir að þetta muni spara 400 milljónir, af hverju er þá ekki verið að setja milljarð í þetta til að geta þá sparað 2 milljarða eða setja 3 til að spara 6? Þessi aðferðafræði er ekki að virka. Það er vandamálið. Þess vegna segi ég nei.

Herra forseti. Ég taldi rétt að gera hér grein fyrir atkvæði mínu í ljósi þess að við styðjum þessa tillögu ríkisstjórnarinnar. Lögreglan fellur ekki undir þann almenna aðhaldsáhuga sem við í þingflokki Miðflokksins sýnum alla jafna. En ég vil sérstaklega taka fram vegna viðbótarfjárveitingar upp á 200 milljónir í tengslum við flutning þeirra sem hefur verið hafnað um hæli hér á landi að ég hvet ríkisstjórnina til að grípa til aðgerða til að koma böndum á og ná stjórn á landamærunum í stað þess að vera alltaf í eftiráaðgerðum sem kosta samfélagið allt, ríkissjóð og líka þá sem í lenda gríðarlega fjármuni og óþægindi. Það held ég að skipti mestu máli. Þessar 200 milljónir munu verða til gagns en ég held það sé hægt að ná miklu meiri árangri með markvissari aðgerðum.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég sé komin upp í réttum lið en ég ætla að tala um Landhelgisgæsluna. 

Forseti. Hér er um að ræða styrkingu embættis héraðssaksóknara einfaldlega af því að það er mikið að gera þar og það þarf á aðstoð að halda.

Forseti. Ef Píratar væru í stjórn og einráðir væri ekkert kirkjujarðasamkomulag. Það myndi spara ríkinu þessa 7 - allt of mikla peninga, rúmlega 7,4 milljarða, ég er ekki með gleraugun og sá þetta ekki nógu vel.

Forseti. Hér eru tvær tillögur, annars vegar tillaga um að auka í í orkuskiptum almenningssamgangna og hluti af því eru 600 milljónir til Strætós til þess að greiða upp þær 600 milljónir sem þurfti að taka úr orkuskiptasjóði Strætó í kófinu, endurgreiða Strætó til baka af því að ríkið bað Strætó um að halda áfram samgöngum. Afgangurinn, 2,4 milljarðar, fer til orkuskipta í almenningssamgöngum um allt land, þar á meðal á höfuðborgarsvæðinu. Síðan eru einnig 3 milljarðar í uppbyggingu hjólreiðastíga og göngustíga um allt land sem skiptast þannig að það er 1 milljarður í höfuðborgarsáttmálann, 1 milljarður til nærliggjandi sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og 1 milljarður til uppbyggingar alls staðar annars staðar á landinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að greiða atkvæði með þessari tillögu. Í fyrsta lagi vil ég benda á að Ísland setti sér sjálfstætt markmið um að ná fullum orkuskiptum fyrir árið 2040 en það er ekki verið að setja neitt púður í orkuskipti í samgöngum. Það er eingöngu verið að leggja áherslu á rafmagnsbílavæðingu Íslands sem er bara að fara að nýtast einum hópi fólks og ekki öðrum. Þetta er ekki til þess fallið að flýta fyrir orkuskiptum og heldur ekki til þess fallið að ná orkuskiptunum ef við einblínum bara á einkabílinn og einblínum bara á efri millistéttina. Þannig að ég kýs með þessu og vona að ég sjái meiri metnað hjá ríkisstjórninni til þess að ná þessum markmiðum fyrir árið 2040. Annars verðum við að athlægi á alþjóðavísu. Kannski hefði verið betra að vera í takt við Evrópu og miða á árið 2050.

Forseti. Við erum búnir að greiða atkvæði um nokkrar svona breytingar. Þetta er í rauninni lækkun á ráðstöfunarfé ráðherra um 30%. Mig langaði bara að taka það sérstaklega fram. Hérna er verið að lækka um 1 milljón, heila milljón, rosalega mikið, en þetta er ráðstöfunarfé ráðherra. Mig langar bara að hrósa ríkisstjórninni sérstaklega fyrir þetta framtak og okkur langaði einmitt sérstaklega að tína þessar atkvæðagreiðslur út og greiða atkvæði með þessari lækkun á skúffufé ráðherra.

Forseti. Það hefur kannski einhver tekið eftir því á árinu að það er ansi mikið að gera hjá Samkeppniseftirlitinu. Þetta er einfaldlega tillaga til þess að hjálpa aðeins til við málahrúguna sem þar er. Við getum gert betur í samkeppnismálum þannig að það eru 420 milljónir, takk kærlega.

Forseti. Stjórnvöld, m.a. á Norðurlöndum, ríkisstjórnir á Norðurlöndum hafa á verðbólgutímum aukið framlög til Samkeppniseftirlitsins og hafa litið þannig á að með því séu þau að raungera baráttuna gegn verðbólgu. Samkeppniseftirlitið er okkar stofnun til þess að berjast gegn fákeppni og stuðla að neytendavernd. Það er sérstakt og segir kannski allt sem segja þarf um hversu raunveruleg baráttan gegn verðbólgunni er, hvernig meðferðin er á Samkeppniseftirlitinu í þessum fjárlögum.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða 8,9 millj. kr. hækkun en í nefndarálitinu er ekki gert ráð fyrir því að þetta fjármagn fari til Samkeppniseftirlitsins heldur er eingöngu gert ráð fyrir hækkun á fjárframlagi til Neytendastofu. Við höfum örugglega öll tekið eftir því undanfarna mánuði að það er einhvers konar aðför gegn Samkeppniseftirlitinu. Það er verið að gera þeim erfitt fyrir að sinna lögbundnu hlutverki sínu sem eftirlitsstofnun, það er ekki verið að veita þeim nógu mikið fjármagn. Ég átta mig ekki á því hvernig Samkeppniseftirlitið á að geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu þegar það er verið að veikja stofnunina og þau eru bara, afsakið slettuna, virðulegi forseti, að díla við rosalega mikla manneklu og fjárskort og þetta kemur náttúrlega niður á samkeppnismarkaðnum. Virk og góð og heilbrigð samkeppni skilar sér í formi efnahagslegs ávinnings fyrir samfélagið.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um 48 millj. kr. framlag til þeirra átta náttúrustofa sem við höfum hér vítt og breitt um landið. Ég styð þessa tillögu heils hugar því að verkefni náttúrustofanna eru mörg og skipta máli. Það verður spennandi að ræða málefni þeirra frekar í öðru frumvarpi sem tengist þeim sérstaklega sem varðar sameiningu stofnana. Ég styð þetta heils hugar.

Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á því hér að hér erum við að samþykkja, eða meiri hluti nefndarinnar réttara sagt, að leggja til 873 milljóna hækkun vegna meðhöndlunar úrgangs. Það er eins og segir hér í nefndaráliti: „Gert er ráð fyrir að úrvinnslugjald vegna hjólbarða hækki vegna aukins kostnaðar við söfnun og úrvinnslu hjólbarða“ úr 40 kr. í 650. Það eru 199 millj. kr. Tekjur Úrvinnslusjóðs hækki um 312 millj. kr. og Endurvinnslunnar úr 362 millj. kr. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta hér er að við verðum að fara okkur hægt þegar kemur að því að við breytum regluverki þannig að kostnaður falli til. Þetta er auðvitað bara hluti af því, einhvers lags sjálfvirk aukning útgjalda. En ég er hræddur um að kostnaður við meðhöndlun úrgangs sé að aukast miklu meira en þörf er á og síðustu fréttir af því varðandi 40% hækkun kostnaðar á höfuðborgarsvæðinu, allt að því, innan gjaldaflokka ætti að vera okkur víti til varnaðar.

Herra forseti. Hv. þingmenn Viðreisnar hafa komið upp í þessari atkvæðagreiðslu og lýst þeirri skoðun sinni að hér sé rangur taktur sleginn. Þetta er frumvarp sem við styðjum ekki og þar af leiðir að teljum við rétt að sitja hjá í þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur fram. Það þýðir ekki að ýmsar þeirra séu ekki góðar og gildar, en aðrar mjög slæmar. Meðal þess sem er erfitt að sitja hjá við er þegar verið er að auka t.d. framlög til Landhelgisgæslunnar sem er sannarlega ekki ofalin. Við hefðum viljað sjá betur gert þar. Við hefðum viljað sjá forgangsröðun ríkisfjármála á þann hátt að þar hefði verið hægt að styðja Gæsluna mun betur. Sama á t.d. við um þennan lið hér, dæmin eru fleiri, varnir gegn náttúruvá. Hér höfum viljað sjá betur í lagt, til að mynda þannig að ekki þyrfti sérstaklega að skatta á heimili landsins þegar svo ber undir.

Forseti. Áskoranirnar í loftslagsmálum eru margvíslegar og stórar fram undan þannig að hér er lagt til að bætt verði 800 millj. kr. í loftslagssjóð til þess að efla og styrkja verkefni hans.

Virðulegi forseti. Þegar gæta þarf aðhalds er ágætisviðmið að gæta hófs hvívetna en eyða í og standa vörð um það sem okkur þykir mikilvægast. Í því ljósi legg ég til að 100 milljónum verði bætt við fjárframlög næsta árs í Auði, barna- og ungmennabókasjóð. Ég legg sem sagt til að við styrkjum ritun bóka fyrir börn og ungmenni.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma hér upp og gera grein fyrir atkvæði mínu og leggja þar með áherslu á það mikilvæga innlegg sem hér er til framhaldsskólanna. Í ljósi alls er mjög mikilvægt að við stöndum vörð um íslenska menntakerfið og þessi aukning til framhaldsskólanna er gríðarlega mikilvæg.

Forseti. Við erum með tvær breytingartillögur hérna sem varða íslenskukennslu fyrir útlendinga, eina frá 1. umræðu þegar staðan var sú að 115 millj. kr. framlag til íslenskukennslu hafði fallið niður í fjárlagafrumvarpinu. Þá lögðum við til 230 millj. kr. hækkun, sem sagt að tvöfalda það framlag sem hafði verið á þessu ári. Breytingartillagan núna er einmitt til að bæta því við en við höldum hinni inni í kjölfar þess sem hefur gerst að undanförnu, það er ekki vanþörf á íslenskukennslu. Þannig að við höfum fyrst tækifæri til að greiða atkvæði um 115 millj. kr. aukningu og síðan um 230 millj. kr. aukningu.

Virðulegi forseti. Hér er tillaga um það að bæta við fjármagni til þess að tryggja fjármagn í íslenskukennslu fyrir útlendinga. Það er mikilvægt, við vitum það, og ég vona að sem flest hér inni standi saman að því að tryggja þessa fjárheimild.

Forseti. Samhliða því að ég samþykki þessa breytingartillögu þá langaði mig til að vekja athygli á dálitlum galla í framsetningu þess sem við erum að greiða atkvæði um hérna, að tillagan inni í þessari upphæð er um 115 millj. kr. hækkun til íslenskukennslu, sem var verið að hafna rétt áðan. Alla jafna hefði þessi atkvæðagreiðsla fallið niður af því að það er um sömu upphæð að ræða og tvær tillögur. En af því að það eru greidd atkvæði þannig að það eru 115 milljónir og meira, sem er sett saman í einn lið, og við getum ekki greitt atkvæði í rauninni með uppskiptingunni á hinum mismunandi tillögum, þá kemur inn tillaga sem inniheldur það sem var verið að fella rétt áðan. Mjög áhugavert. Þetta gerðist líka hérna áðan í varðandi brottvísunar … o.s.frv. Við gátum ekki greitt atkvæði um einstakar tillögur sem summuðust upp í þessa upphæð … Þetta er galli sem ég held að við þurfum að laga, því að þetta hefur gerst áður, og ég beini því til forseta að það verði komið í lag næst.

Virðulegur forseti. Þetta eru svo margar atkvæðagreiðslur að maður svona - já. Þetta mál snýr að Hlaðgerðarkoti og SÁÁ. Við skulum hafa eitt í huga; íslenska ríkið rekur ekki áfengissjúkrahús í landinu. SÁÁ reka starfsemi á grundvelli þjónustusamnings við ríkið og brösuglega gengur að fá greitt fyrir þann kostnað sem fylgir því að reka þessa sjálfsögðu heilbrigðisþjónustu. SÁÁ er að nota álfasöluna í rekstur og raunverulega er ríkið að kaupa heilbrigðisþjónustu hjá almannaheillafélögum á undirverði. Við verðum að taka utan um þessi félög og styðja við bakið á þeim með sómasamlegum hætti svo að áhuginn dvíni ekki í þeim krafti og í þeirri starfsemi sem er hjá þessum almannaheillafélögum. Við erum ekki að standa okkur nægilega vel í því að veita þeim fjármagn fyrir þá þjónustu sem við höfum samið um að þau skuli veita í samfélaginu. Við skulum alltaf hafa það í huga. Við verðum að standa á bak við þessi félög.

Herra forseti. Eins og komið hefur hér fram hjá okkur við þessa atkvæðagreiðslu hingað til þá hefðum við viljað sjá þessi fjárlög allt öðruvísi. Við hefðum viljað forgangsraða. Eitt af því sem við hefðum viljað forgangsraða er að veikt fólk sem þjáist af sjúkdómi sem oft er banvænn eigi rétt á heilbrigðisþjónustu, það eigi rétt á því að heilbrigðiskerfið taki utan um það og það þurfi ekki að bíða á biðlista jafnvel mánuðum saman. Þetta er okkar allra veikasta fólk. Það er ítrekað búið að kalla eftir þessum fjármunum en ríkisstjórnin hefur daufheyrst við. Þetta er þannig að í stóra samhenginu eru þetta ekki háar upphæðir en þetta eru hins vegar upphæðir sem bjarga mannslífum og í þágu þess eigum við að forgangsraða. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpinu er boðað að lífeyrir almannatrygginga skuli einungis hækka um 4,9% á næsta ári, um næstu áramót. Það er miðað við upphaflega spá Hagstofunnar á verðbólgu í landinu á næsta ári. Uppfærð spá er núna orðin um 5,6%. Bæði Öryrkjabandalagið og Landssamband eldri borgara telja þessa uppfærslu allt of lága og að hún fari í bága við 62. gr. almannatryggingalaga. Öryrkjabandalagið hefur lagt áherslu á að uppfærslan verði 12,4%, sem samsvarar hækkun á matarkörfunni á liðnu ári. Undir það má taka enda hefur hækkun matvælaverðs umtalsverð áhrif á lágtekjufólk sem ver nær öllum tekjum sínum í algjörar nauðsynjar. Grunnframfærsla almannatrygginga er tugum prósentum lægri en lágmarkslaun sökum þeirrar kjaragliðnunar sem átt hefur sér stað undanfarna áratugi. Við í 3. minni hluta leggjum áherslu á að fjárheimildir á málefnasviði 27 og 28 verði hækkaðar svo að tryggja megi að grunnframfærsla almannatrygginga hækki um 12,4%. Út á það gengur tillagan. - Ég segi já.

Virðulegur forseti. Hér kemur fram grímulaust álit þessarar ríkisstjórnar á eldri borgurum og öryrkjum. Þeir ætla að hækka lífeyri almannatrygginga um 4,9%. Þessi sama ríkisstjórn ætlar að hækka framlag til einkarekinna fjölmiðla samkvæmt verðlags- og launavísitöluhækkunum um 10,6%. Ég hef margítrekað spurt: Hvernig í ósköpunum er hægt að reikna svona tvær vísitölur og launaþróun gjörsamlega rangt? Og skýringin var jú að þeir hefðu fengið 2,5% í sumar, öryrkjarnir. Það stenst ekki. Þarna munar 6% - 6% sem þeir ætla að gefa gæðingunum sínum, einkareknum fjölmiðlum, og RÚV líka, spáið í það. Þeir fá allt bætt. En eldri borgarar, öryrkjar? Nei, þeir eru ekki þess verðugir. Þeir fá 6% minna. Það er stefna ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Maður er hættur að verða hissa á þessu ógeðslega ofbeldi sem þetta fólk er beitt hérna, fólkið sem er múrað inn í rammgerðar fátæktargildrur. Það má náttúrlega láta sér duga 4 komma eitthvað prósent þrátt fyrir að við séum hér með stýrivexti upp á 9,25% og við séum hér með verðbólgu í 8%, þá virðist þetta vera eini einasti þjóðfélagshópurinn sem á alltaf að beygja meira. Það er vegna þess að hann er neikvæður á excel-skjalinu. Hann er ekki að skila krónum í kassann og þá getur hann bara étið það sem úti frýs. Það eru engin takmörk fyrir því ofbeldi sem þessi þjóðfélagshópur má þola frá hendi þessarar ríkisstjórnar. Mér gjörsamlega ofbýður, virðulegi forseti. Þvílík skömm.

Herra forseti. Hér er m.a. verið að greiða atkvæði um að hækka fjárhæðir vegna uppbóta og styrkja til bifreiðakaupa hreyfihamlaðra. Fjárhæðir vegna bifreiðakaupa hækkuðu síðast árið 2015 og hámarksfjárhæð styrkja vegna sérútbúinna bifreiða hækkaði síðast árið 2020, þannig að það má nú með sanni segja að það sé kominn tími til að hækka þessa styrki. Þá er einnig í þessari tillögu verið að horfa til þess að hreyfihamlað fólk geti tekið þátt í orkuskiptunum og því er lagt til að uppbætur og styrkir vegna kaupa á hreinum rafbílum taki mið af stuðningi stjórnvalda vegna orkuskipta. Það er mikilvægt og þetta styð ég heils hugar.

Virðulegur forseti. Ég vona að við séum í réttu þingskjali, þ.e. 677, 11. tölulið. Hér leggur 3. minni hluti til 50 millj. kr. aukningu í málaflokk númer 29.40, til Krýsuvíkursamtakanna. Samtökin hafa þegar tryggt sér fjármagn til stækkunar á meðferðarheimilinu í Krýsuvík en stækkuninni fylgir aukið fjármagn til rekstursins. Það er ekki nægjanlegt að setja aukið fjármagn í stækkun, fé þarf líka að fylgja til rekstursins. Því er mjög mikilvægt að fá samþykki fyrir þessum 50 milljónum svo að samtökin geti nýtt það húsnæði sem er þegar búið að stækka. Ég skora á þingheim greiða þessu atkvæði.

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu og þá með nákvæmlega sömu rökum og ég hélt á lofti í ræðunni hér rétt áðan. Þegar við erum með málaflokk þar sem ríkir neyðarástand, þegar við erum með málaflokk þar sem fólk þarf fárveikt að bíða á biðlistum mánuðum saman, þar sem fólk er að deyja á biðlistum, þá eigum við að grípa inn í, ekki síst þegar við getum gert það með tiltölulega lágum fjárhæðum eins og hér er verið að leggja til svona í heildarsamhenginu séð. - Ég segi mjög eindregið já við þessu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigmari Guðmundssyni. Ég velti fyrir mér: Hvað er það sem getur mögulega fengið ríkisstjórn til að taka ekki utan um þann málaflokk þegar við vitum að fólk er að deyja á biðlistum? Við vitum að þetta er fárveikt fólk. Hvernig getur maður eiginlega ímyndað sér að nokkur stjórnvöld skuli ekki skipta sér af því og láta það bara danka og fá 50 dána ótímabærum dauða á hverju einasta ári þegar það kostar einhverja krónur að taka utan um málaflokkinn? Eru þetta fordómar gagnvart fíknisjúkdómum? Hvað í ósköpunum gæti mögulega orðið þess valdandi að við reynum ekki að taka utan um málaflokkinn og gera það a.m.k. af einhverri skynsemi? Þetta er svo galið, virðulegi forseti. Ég veit eiginlega ekki á hvaða vegferð þessi ríkisstjórn er en hún er alla vega ekki að stýra þessari þjóðarskútu til heilla og hagsmuna fyrir samfélagið í heild sinni. Það er nokkuð víst.

Það er þá a.m.k. gott að sjá að það ríkja ekki sömu fordómar gagnvart okkur blindingjunum því að hér erum við að koma með aukið fjármagn til Sjónstöðvarinnar til að taka utan um blint og sjónskert fólk og sérstaklega börn, þar sem á að veita auknum fjármunum til að kaupa hjálpartæki fyrir blinda og sjónskerta. Þannig að áfram veginn, ég segi ekki annað. Við skulum bara taka svona utan um alla, ekki bara vini mína.

Virðulegi forseti. Hér er lögð til tvöföldun framlags ríkisins til vaxtabóta. Við skulum hafa eitt algerlega á hreinu; að með því að pína heimili í landinu með 9,25% stýrivöxtum þá mun verðbólgan ekki nást niður, svo mikið er víst, og það skiptir engu máli hversu mikið þeir stýrivextir hækka. Grunnorsök verðbólgunnar liggur ekki lengur húsnæðisverði og hækkun húsnæðisverðs eða því að heimilin í landinu séu að reyna að fjármagna eðlileg húsnæðiskaup sín. Heimilin í landinu róa nú lífróður vegna hins gríðarlega vaxtastigs í landinu og stefnir nú í að fjölskyldur í þúsundatali muni missa heimili sín á næstu misserum vegna síhækkandi afborgana. Markmiðið með þessari breytingu er að fleiri fjölskyldur og einstaklingar fái greiddar vaxtabætur á næsta ári og hafa vaxtabætur verið hækkaðar frá því sem nú er, sérstaklega til þeirra sem verða verst fyrir barðinu á því gríðarlega háa vaxtastigi. Við munum ekki ná niður verðbólgunni með hærri stýrivöxtum í landinu sem mun bitna á heimilum í landinu. Grunnorsökin er önnur. Hún er m.a. fólgin í því ef okkur fjölgar á 1.000 manns á ári 

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um að fá að tvöfalda vaxtabætur til þeirra sem eru að sligast undan oki okurvaxta þannig að ég velti fyrir mér í kjölfarið á því að sjá það að ríkisstjórnin er ekki ofsaglöð og allir á grænu: Er þetta orðið eitthvert markmið að draga heimilin að landi og koma þeim undir fallöxina? Er það eitthvert markmið í rauninni að setja fólk á hausinn hér og gera fjölskyldurnar heimilislausar? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bjarga þessu fólki frá því hruni sem hún er búin að koma því í? Ég velti því stórlega fyrir mér. Þeir geta kannski komið með 22% aukið peningamagn í umferð eins og þeir gerðu í hruninu fyrir fyrirtækin og prentuðu hér 420 milljarða. Það er sjálfsagt engin ástæða fyrir verðbólgubrjálæðinu í dag hvernig þessi ríkisstjórn hefur hagað sér. Ég held að þeir ættu að skoða í skóna sína pínulítið meira og athuga hvort þar leynist ekki einhver gæska sem gæti sett þá á græna takkann, því að ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um hvort við viljum fjölga þeim fjölskyldum sem fá vaxtabótastuðning eða í rauninni skattalega ívilnun vegna hárra vaxtagreiðslna á næsta ári í staðinn fyrir, eins og ríkisstjórnin stefnir að, að henda 5.000 manns út úr vaxtabótakerfinu. Það hefur ýmislegt verið sagt um vaxtabótakerfið í þessari umræðu fjárlaga sem hefur átt sér stað, m.a. talað um að þetta sé allt of eftirspurnarhvetjandi. En sömu aðilar, þar á meðal formaður Sjálfstæðisflokksins, seðlabankastjóri, hvetja fólk til að færa sig yfir í verðtryggingu, sem er ekkert annað en ígildi þess að forðast það vaxtastig sem nú þegar er til staðar en rýrir eiginfjárstöðu fólks og skapar vanda síðar í framtíðinni. Það er ekki hægt að segja eitt og gera annað. Staðan er mjög slæm hjá ákveðnum hópi fólks í dag. Vaxtabótakerfið nær bara til eins tekjulægsta fólksins í landinu með þyngstu greiðslubyrðina. Við erum ekki að tala um bætur fyrir fólk sem hefur borð fyrir báru þessa dagana. - Ég segi já.

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu. Þingflokkur Viðreisnar styður þessa tillögu og aðrar sem hér liggja fyrir um hærri vaxtabætur. Ég nefndi það í upphafsorðum mínum að stærsta verkefnið í þessari fjárlagagerð er að ná tökum á verðbólgunni. Ríkisstjórnin er að kasta inn handklæðinu þar og neitar að sinna því hlutverki sem henni er ætlað. Hún skilur jafnframt eftir heimilin og fjölskyldurnar í landinu með reikninginn fyrir vaxtaákvörðunum Seðlabankans, sem eru grimmari, sem eru harkalegri vegna þess að ríkisstjórnin er ekki að takast á við verðbólguna. Það er ótrúlega alvarlegt aðgerðaleysi og mjög umhugsunarvert að það eigi að skilja heimilin og fjölskyldurnar eftir með reikninginn. Mig langar líka til að nefna að það þarf að horfa líka aðeins til þess annars vegar hverjar tekjur fólksins í landinu eru en líka á hvaða æviskeiði það er statt. Þessar vaxtaákvarðanir núna bíta ungt fólk, barnafjölskyldur sérstaklega illa. Og trúir því nokkur maður hérna inni í þessum sal að þenslan sé hjá bleiubörnum?

Virðulegur forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um mjög hóflega hækkun á fjárheimild til húsaleigubóta. Staðan er sú að leiguverð hefur hækkað á árinu um 4% samkvæmt opinberri leiguverðsvísitölu, sem við vitum að nær ekki til alls markaðarins, á sama tíma og fjárheimildir eru að rýrna á milli ára um 500 millj. kr. eða hálfan milljarð. Húsnæðisbætur stóðu óbreyttar frá árinu 2017 þar til á miðju ári í fyrra og við fögnum því í Samfylkingunni að þær hafi verið hækkaðar. En frá þessu tímabili hafa sem sagt þessar bætur hækkað um 21% en leiguverð um 30%. Við vitum öll að þeir sem eru á leigumarkaði eru að greiða hvað hæsta hlutfall ráðstöfunartekna sinna út af greiðslubyrði húsnæðis og þetta er fólkið sem er að finna hvað harðast fyrir hækkun á nauðsynjavöru í dag. Er ekki til milljarður hér inni til að fjármagna stöðu þessara einstaklinga, þar sem við erum að fara inn í kjarasamninga þar sem stór hluti af útgjöldum ríkisins á næsta ári mun vera vegna launahækkana og verðlagsbóta? Ég velti því fyrir mér hvort fólk átti sig á samhengi hlutanna sem er að eiga sér stað í þessum sal.  
            

Forseti. Hér eru mjög áhugaverðir hlutir að gerast. Hér er verið að greiða atkvæði um nákvæmlega það sama og var verið að greiða atkvæði um rétt áðan, sömu upphæð og allt, en samt féll tillagan ekki niður eins og hún hefur gert áður í eins tilfelli, nema meira að segja þá var sama upphæð og var verið að greiða atkvæði um en það var mismunandi tilefni. Hérna er sama tilefni. Þannig að ég endurtek það sem hv. þm. Kristrún Frostadóttir sagði hérna áðan: Það er verið að greiða atkvæði um nákvæmlega það sama.

Frú forseti. Ég kem hingað upp enn og aftur til að hnykkja á nálgun Viðreisnar í atkvæðagreiðslu um þessi mál, mögulega í síðasta skipti í dag. Nú höfum við greitt þrisvar sinnum atkvæði með stuðningi við tekjulægri heimili í gegnum auknar vaxtabætur. Við erum á gula takkanum við tillögum meiri hlutans, ekki sömu fjárhæðir þar að lútandi, vegna þess að við viljum hnykkja á því að að okkar mati er grunnstefið rangt í þessari vinnu. Við hefðum haft öðruvísi forgangsröðun, aukið aðhald til að geta greitt vaxtabætur til heimila, ekki bara þessara breytingartillagna sem hér hafa verið felldar, heldur farið hærra upp tekjustigann vegna þess að við erum komin í þær aðstæður að það eru millitekjuhóparnir sem eru að lenda í húrrandi vandræðum. Það er vont fyrir samfélagið og þessar fjölskyldur til viðbótar.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um hvort það sé rétt að láta beinan stuðning ríkisins við skuldsett heimili í gegnum vaxtabótakerfið lækka um 700 millj. kr. milli ára, hvort það sé rétt og eðlilegt að 5.000 heimili séu skert út úr vaxtabótakerfinu með því að láta eignaskerðingarmörk rýrna að raunvirði. Það er pólitísk ákvörðun. Athugum að þetta er stuðningskerfi sem gagnast fyrst og fremst heimilum sem eru í senn tiltölulega tekjulág og með þunga greiðslubyrði og hér er verið að taka pólitíska ákvörðun um að rýra þennan beina stuðning. Mér finnst þetta gersamlega óþolandi og fyrir neðan allar hellur og ég segi nei. Auðvitað segi ég nei og við í Samfylkingunni segjum nei.

Virðulegi forseti. Í þessum lið er m.a. verið að færa fjármagn, 100 milljónir, frá stofnframlögum til að viðhalda stofnun, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, sem sagt til að viðhalda rekstri stofnunar. Það er verið að færa fjármagn, 100 millj. kr., til að viðhalda stofnun. Það kemur mér svolítið spánskt fyrir sjónir að fjármagn sem gæti annars nýst lágtekjufólki í að útvega sér húsnæði er nýtt til að halda utan um rekstur Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Ástæðan fyrir því að þetta kemur mér spánskt fyrir. sjónir er að flokkurinn sem er með fjármála- og efnahagsráðuneytið og hefur verið með það ráðuneyti síðustu tíu ár er með mottóið „báknið burt“. En þetta lítur ekki út fyrir að vera í þeim anda. - Ég segi nei.

Forseti. Hér er einnig verið að lækka hlutdeildarlán um 300 millj. kr. Það er mjög áhugavert af því að í fyrsta lagi er lækkun á stofnframlögunum annars vegar og hlutdeildarlánum hins vegar aðgerðir sem hvetja til þess að byggja íbúðir. Það er það sem þarf þannig að ég veit ekki af hverju er verið að lækka þetta. - Ég segi nei.

Forseti. Við leggjum hér til 50 millj. kr. framlag til Samtakanna '78. Þau sinna gríðarlega mikilvægu fræðslustarfi, félagsstarfi og stuðningsstarfi við hinsegin samfélagið og í því bakslagi sem þau hafa upplifað þessa dagana er mjög mikilvægt að við hér inni og öll þjóðin styðjum þau. - Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að hér er um mjög mikilvægan málaflokk að ræða. Við höfum séð margfeldi í þjónustu þeirri sem þörf er á við hinsegin fólk á Íslandi og þar standa Samtökin '78 í brúnni. Ég ætla hins vegar að segja nei við þessari tillögu þar sem það hefur verið margfalt bætt í fjármagn frá ráðuneytum. Það samtal er enn í gangi og von er á meira fjármagni og fjárlaganefnd er einnig að leggja fram fjármagn til samtakanna.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Valgerði Árnadóttur hvað varðar bakslagið sem hefur átt sér stað í hinsegin samfélaginu og hvað Samtökin '78 gegna mikilvægu hlutverki, enda kom hv. þm. Jódís Skúladóttir sjálf inn á það. Það hefur verið mikil aukning í þjónustuþörfinni og Samtökin '78 hafa verið að sinna mörgum einstaklingum og mörgum málaflokkum. Ég sé auðvitað að í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til að bæta við 12 millj. kr. til Samtakanna '78 en ég tel einfaldlega að það sé ekki nóg og það muni ekki mæta þjónustuþörfinni í íslensku samfélagi, þ.e. þörf þeirra sem þurfa á þjónustunni að halda sem Samtökin '78 bjóða upp á, sem eru rosalega mörg, og það hefur alveg sýnt sig sérstaklega á þessu ári hvað það er mikilvægt.

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu af heilum hug. Það er ekki eingöngu þannig að kannanir sýni hversu mjög hallar á hinsegin ungmenni í skólum landsins, vanlíðan og almennt umhverfi dregur einfaldlega úr getu þeirra til að nýta skólakerfið. Það hallar á jafnréttið, það hallar á tækifæri þessa hóps. Það hefur ítrekað komið fram að ekki eingöngu þarf að styðja þennan hóp, það þarf að styðja kennara landsins og skólafélaga til þess að þetta virki af því að við viljum að samfélag okkar virki. Samtökin '78 hafa ítrekað sýnt getu sína og færni til að standa undir þessu verkefni þannig að það er fátt sem við gerum betur í því að styðja þennan hóp en að veita samtökunum þessa viðbótarfjáraukningu.

Virðulegur forseti. Það sem verið er að leggja til hér er 40 millj. kr. framlag í tengslum við stofnun loftslagshamfarasjóðs fyrir tap og tjón af völdum loftslagsbreytinga. Gert er ráð fyrir að stofnframlag Íslands í sjóðinn verði um 80 milljónir og utanríkisráðuneytið leggi til um 40 millj. innan síns ramma. Því til viðbótar verði veittar 40 milljónir í ný framlög og um það snýst þessi breytingartillaga, að bæta við 40 milljónum inn í þetta verkefni. Ástæðan fyrir því þetta kemur svo hér inn er einfaldlega sú að þessi tillaga kom eftir að nefndarálit var í raun og veru komið fram. Málið er mikilvægt og brýnt og því legg ég það til hér nú og að sjálfsögðu styð ég þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Hér var gerð ágæt grein fyrir þessu máli og mikilvægi þess að við veitum þetta framlag til stofnunar loftslagshamfarasjóðs vegna tjóns af völdum loftslagsbreytinga og að okkar framlag verði 80 milljónir. En undir þessum lið, sem ég vil líka vekja sérstaklega athygli á og lýsa stuðningi við, er það að við höldum áfram að styðja Úkraínu með 500 millj. kr. framlagi þar sem við höfum einbeitt okkur að því að styðja við mannúðarstarf í Úkraínu og hjálpa þeim að halda grunnstoðum samfélagsins gangandi. Stuðningurinn er mikilvægur og það er þýðingarmikið að við skulum hér vera að horfa til þess að halda áfram öflugum stuðningi við úkraínsku þjóðina.

Forseti. Hér er gerð tillaga um að fella brott heimild ríkisstjórnarinnar til að selja eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka. Einfaldlega vegna þess að ég ber ekkert traust til ríkisstjórnarinnar til að selja Íslandsbanka, þótt ég beri meira traust til núverandi fjármálaráðherra en fyrrverandi fjármálaráðherra, þá ber ég almennt séð ekki trausts ríkisstjórnarinnar til að sinna þessu verkefni og ég hef enga trú á að á næsta ári muni koma einhvers konar fyrirkomulag til að selja afganginn af bankanum á farsælan hátt. Ég legg því einfaldlega til að þessi heimild verði felld brott. Það þarf fyrst að koma tillaga um það hvernig fyrirkomulagið á að vera og ná trausti áður en við íhugum að ganga lengra.

Frú forseti. Ég get í sjálfu sér alveg tekið undir að það hafi tekist óhönduglega til með sölu á ríkiseignum að undanförnu og ég get alveg tekið undir það að stærsti flokkurinn í ríkisstjórn, sá sem er lengst til hægri, nýtur ekki mikils trausts í samfélaginu þegar kemur að þessu. Það er engu að síður mjög brýnt að hafa þessa heimild inni, það er engu að síður mjög brýnt að reyna að búa þannig um hnútana að það sé hægt að halda áfram að losa um eignarhald ríkisins á fjármálafyrirtækjum og eins einkennilegt og það er að segja hér í þessum sal þá er það þannig að það færi sennilega best á því að vinstri sinnaðasti flokkurinn í ríkisstjórninni sæi frekar um þessar eignasölur í framtíðinni. En ég bind vonir við að við náum einhverri lendingu um 

Virðulegur forseti. Smá leiðrétting frá fyrri ræðu: Okkur fjölgar úr 1.000 á mánuði, ekki á ári. Í þessari breytingartillögu er lagt til að heimild falli brott til að selja Íslandsbanka og selja hlut í Landsbankanum og selja eignarhlut ríkisins í Sparisjóði Austurlands. Á íslenskum bankamarkaði ríkir engin samkeppni. Það er nánast sjálftaka í hagnaði. Við eigum ekki að vera að selja ríkisbankana til einkaaðila svo að þeir geti haft sjálftöku í hagnaði af bankarekstri. Við sjáum núna á verðbólgutímanum að það er 80–100 milljarða hagnaður af rekstri þriggja stærstu bankanna á meðan heimilin í landinu eru að greiða gríðarlegar afborganir af húsnæðislánum sínum vegna fáránlega hárra stýrivaxta. Þetta er ekki rétti tíminn til að fara í sölu á ríkisbönkunum og við eigum ekki að gera það að svo stöddu á næstu árum, ekki fyrr en það kemur alvörusamkeppni og við komum á fót samfélagsbanka sem byggir á hugmyndafræði sparisjóðanna. 

Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu en ég vil þó hér gera grein fyrir skilningi mínum á tölulið 3.33, þ.e. að heimila ráðstöfun á landi í eigu ríkisins til landnýtingar í þágu loftslagsmála, svo sem kolefnisbindingar eða samdráttar í losun með skógrækt, endurheimt eða verndun vistkerfa, að undangenginni greiningu á því, m.a. út frá náttúrufari, hvort tiltekið land henti undir slíka nýtingu. Ég geng þá út frá því að ef um er að ræða bújarðir í eigu ríkisins sé ætlunin að bændur gætu nýtt þessar jarðir í þessu skyni og eins að fram fari samhliða mat á þýðingu þessara ríkisjarða ef um er að ræða bújarðir fyrir búskap í viðkomandi sveitum.