Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Fá orð hafa fallið jafnoft á undanförnum mánuðum í umræðum í samfélaginu, þar á meðal hér á hv. Alþingi, eins og orðið ,,þjóðarsátt``. Það hefur verið rætt mikið síðustu sólarhringa hvort þessi þjóðarsátt, sem svo er kölluð, fái að standa um hríð eða hvort henni yrði stefnt í það sem þeir sem bera hana fyrir brjósti kalla óvissu. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé ansi mikið holur hljómur á bak við þetta hugtak, þjóðarsátt, eins og til hefur verið stofnað vegna þess að ákveðnir hópar í samfélaginu hafa ekki verið aðilar að henni. Ég tel að með mjög tvísýnum og óréttmætum hætti hafi verið gengið fram í því að setja ákveðna hópa í samfélaginu út fyrir ramma þessarar þjóðarsáttar. Mikið hefur verið rætt um afdrif frv. um launamál til staðfestingar bráðabirgðalaga sem ætlað er að innsigla þann gjörning sem fram fór á sl. sumri af hálfu stjórnvalda. Ég lýsti þá andstöðu minni við þann gjörning vegna þess að ég taldi, og tel enn, að með þeim hætti sé verið að brjóta eðlilegar leikreglur í samfélaginu. Ég hef ekki fjallað um það mál út frá spurningunni um réttlæti eða ranglæti í launamálum og hlutaskiptum í samfélaginu. Um það mætti margt segja. Eins og menn þekkja sem líta yfir sviðið og sjá hvernig skammtað er, þá er það óréttlætið sem fremur er ríkjandi en réttlæti. A.m.k. finnst mér málin standa þannig. Ég met mikils að náðst hefur ávinningur í samfélaginu, ávinningur til þess að ná niður verðbólgu, mörgum til hagsbóta, atvinnulífi í þessu landi og þeim sem skuldugir eru, þar á meðal mörgum sem þurfa og hafa þurft að axla miklar byrðar til þess að koma þaki yfir höfuðið og koma sér þannig fyrir að sæmilegt megi teljast í samfélaginu. Ég tel að það ætti að vera eitt brýnasta verkefni stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar að tryggja að þjóðarsátt í landinu nái á næstu mánuðum til sem flestra þannig að sæmilega megi við una, að hér takist um það raunverulegur friður til lengri tíma að ná jafnvægi í efnahagsmálum. Jafnvægi sem staðið geti til lengri tíma en nokkurra mánaða. Ég hef orðið var við það í umræðum síðustu sólarhringa að verið er að fjalla um þessi mikilsverðustu mál út frá því sem ég tel vera skammtímasjónarmið og í rauninni mjög nærsýn sjónarmið, út frá því hvort stjórn eða stjórnarandstaða eða einstakir flokkar geti hagnast á því hvernig lyktir verða hér á Alþingi varðandi frv. um launamál og bráðabirgðalögin frá síðasta sumri. Ég tel að þjóðinni sé þörf á að geta farið yfir þessi efni í sæmilegri ró en ekki í sviptingum nokkurra vikna í kosningabaráttu. Og ég tel umfram allt að stjórnvöldum sé þörf á því að fara yfir þessi efni út frá því markmiði að bæta fyrir þau víxlspor sem stigin voru fyrr á þessu ári og skapa raunverulegan frið meðal samtaka launafólks í landinu um að verja þau markmið sem menn hafa sett sér í sambandi við jafnvægi í efnahagsmálum. Ég tek eftir því að annar stjórnarandstöðuflokkurinn, Sjálfstfl., hefur fjallað um þessi mál nú síðustu dægur með mjög sérstæðum hætti, svo að ekki sé meira sagt. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fara að ræða þau mál efnislega hér, en vissulega er sú staða sem þar liggur fyrir með þeim hætti að það hefur leitt til þeirrar niðurstöðu í mínum huga að þó að ég sé efnislega algerlega andvígur þeirri setningu bráðabirgðalaga sem fram fór á sl. sumri, þá mun ég ekki hér á Alþingi bregða fæti fyrir afgreiðslu þeirra mála. Ég mun ekki taka afstöðu til þeirra við afgreiðslu hér í þinginu, heldur sitja hjá ef til þess kemur að frv. þetta komi til atkvæða. Mér hefur skilist að það skipti máli hver afstaða mín er í þessu efni og því hef ég kosið í upphafi fundar í Sþ. að greina frá þessari niðurstöðu. Ég vil nota þennan ræðustól til þess að beina þeim eindregnu tilmælum til ríkisstjórnarinnar og ráðherra í ríkisstjórninni, hef raunar komið því á framfæri við þá ráðherra sem Alþb. á í ríkisstjórn, að þeir leggi sig fram um það að þolendur þeirra bráðabirgðalaga sem sett voru sl. sumar fái eðlilega meðferð sinna mála og stjórnvöld leggi sig fram um það að víðtæk samstaða geti tekist hér. Fram undan eru stórmál sem Alþingi þarf að hafa ráðrúm til að ræða í aðdraganda kosninga og þjóðin að átta sig á, í raun mál sem eru miklu stærri en sú takmarkaða þjóðarsátt sem ríkt hefur. Þar er ég að vísa til örlagaríkustu mála varðandi samskipti við aðrar þjóðir og í sambandi við efnahagsstefnu í framtíðinni, þar á meðal til fjárfestinga sem varða milljarðatugi og eru meira en flest annað til þess fallnar að stofna jafnvægi í efnahagsmálum í þessu landi í hættu. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að fram kæmi af minni hálfu. Ég vænti þess að orð mín verði til þess að greiða fyrir efnislegri umræðu um vandamál þessarar þjóðar á næstu missirum og á næstu dögum og verði til þess að í kosningum verði ákvarðanir teknar af þjóðinni á vitrænum grunni og með ráðrúm til umfjöllunar, bæði af stjórnmálaflokkum og meðal almennings í landinu.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Mögulegt skipbrot þjóðarsáttarinnar á Alþingi hefur orðið mönnum tilefni til stóryrða og forsrh. til að boða til þingrofs og kosninga um miðjan janúar ef fram fer sem horfir. Nokkrir stuðningsmanna minna hafa komið að máli við mig og lagt áherslu á að ég styddi frv. ríkisstjórnarinnar til staðfestingar bráðabirgðalögunum um kjör félagsmanna BHMR. Það hefði ég viljað gera en allt hefur sín takmörk. Þjóðarsátt launþega og atvinnurekenda í byrjun þessa árs var fagnaðarefni sem lægði ólgu á vinnumarkaði og stuðlaði að ró í þjóðfélaginu sem gat orðið grundvöllur að bættum kjörum þeirra sem lakast eru settir. Kjör láglaunafólks, barna, elli - og örorkulífeyrisþega, svo og margra annarra, ekki síst á landsbyggðinni, hafa verið slík að þjóðarsátt með eitthvað annað að aðalmarkmiði gat ekki staðið undir nafni. Nú þegar margir vilja framlengja þjóðarsáttina er ástæða til að athuga hvernig hefur til tekist. Hafa kjör þeirra lakast settu batnað? Hefur aðstöðumunur í þjóðfélaginu minnkað? Svarið er nei. Fyrirheit um lækkun raunvaxta og niðurfellingu lánskjaravísitölunnar, jöfnun orkukostnaðar og fleira hefur ekki gengið eftir. Vaxtaokrið, allt frá 7,25% upp í yfir 10% raunvexti, er að eyðileggja allt, bæði fyrirtæki og heimili. Svo er dekrað við fjármagnseigendur að auki og fjármagnstekjur eru skattfrjálsar einar tekna. Er ekki ábyrgðarhluti fyrir forustumenn launþega að semja um óbreytt kjör láglaunafólks við þessar aðstæður? Það hlýtur að vera vafamál að festa misrétti í sessi nema því stærri áfangar til kjarabóta séu í augsýn. En því miður bendir ekkert til kjarabóta láglaunafólks. Launamunurinn hefur vaxið stöðugt. Aðstæður eru þær í þjóðfélaginu að ekki er raunhæft að gera ráð fyrir að þjóðarsátt, sem miðar að stöðugu verðlagi, standi lengi. Vaxtaokrið fer stórvaxandi hlutfallslega, það eru tekjur bankastofnana, halli á viðskiptum við útlönd, halli á ríkissjóði og miklir möguleikar fámennra hálaunamanna til að þrýsta upp kjörum sínum með verkföllum, auknum greiðslum fyrir ómælda yfirvinnu eða hliðstæðum aðgerðum. Allt þetta er líklegt til að eyðileggja árangur þjóðarsáttarinnar. En yfir tekur þó ef ráðist verður í yfir 100 milljarða framkvæmd við álver og það sem því fylgir að mestu fyrir erlent lánsfé. Þessi atriði munu ekki aðeins torvelda framkvæmd þjóðarsáttarinnar heldur útiloka hana. Hver er svo staða mín gagnvart staðfestingarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar? Ég hef engar skyldur við ríkisstjórnina í þessu máli. Halldór Ásgrímsson sjútvrh., sem gegndi störfum forsætisráðherra á sl. sumri, ræddi þessi mál við mig. Ég benti honum á að allt þetta mál væri hreint klúður. Í þessu máli hafi ríkisstjórnin alltaf tekið versta kostinn. Þá lá fyrir að BHMR mundi fara í mál ef ríkisstjórnin gæfi út bráðabirgðalög til þess að ógilda launasamning þeirra. Mér var ljóst að það var mjög alvarlegt ef launagreiðslur yrðu framkvæmdar samkvæmt samningnum eins og á stóð. Ég lagði því til við Halldór að bráðabirgðalögin fælu það eitt í sér að fresta greiðslum og reyna til þrautar að ná samningum við BHMR til þess að reyna að koma í veg fyrir þensluáhrif þegar til lengri tíma er litið. Ég taldi mikilsvert samt sem áður að leiðrétta kjör ýmissa lægri hópa innan BHMR, svo sem hjúkrunarfólks, kennara, presta og fleiri. En síðan kom Steingrímur Hermannsson forsrh. til starfa. Halldór sendi mér uppkast að bráðabirgðalögum í póstfaxi. Ég hafði samband við hann og innti hann eftir því hvort hann hefði skýrt Steingrími frá afstöðu minni. Síðan hef ég ekkert um málið heyrt. Ég hef skyldur við þjóðina og vil vinna að jöfnuði manna og réttlæti. Að sjálfsögðu vil ég vinna með forustumönnum launþega og atvinnurekenda að málum. Hins vegar liggur fyrir yfirlýst af ábyrgum mönnum, bæði á Alþingi og utan þess, að þeir telja frv. ríkisstjórnarinnar brot á stjórnarskránni. Ég hef reynt að frá traust sérfræðilegt álit þar um en stór hluti þingmanna, með forseta Alþingis í forustu, virðast ekki vilja sérfræðilegt álit um mögulegt stjórnarskrárbrot Alþingis og hefur vísað þáltill. minni frá. Hana mátti ekki einu sinni skoða í nefnd. Þegar skýr og rökstudd svör um að frv. brjóti ekki gegn stjórnarskránni liggja fyrir mun ég ekki hindra samþykkt þess, eins og ég tók fram í umræðum á Alþingi um þetta mál um daginn. Skoðanir lögfræðinga eru skiptar um hvort bráðabirgðalögin standist sum ákvæði stjórnarskrárinnar. Því vil ég fá undanbragðalaust lögfræðilega álitsgerð sem ríkisstjórnin hlýtur að hafa fengið í hendur um þetta mál áður en frv. kemur til 2. umr. í Nd. Viðbrögð flestra formanna stjórnarflokkanna á Alþingi út af þessu máli eru lærdómsrík og benda til þess að kosningaskjálftinn sé dómgreindinni yfirsterkari. Ég bið um lögfræðilega álitsgerð, sem stjórnarflokkarnir hljóta að hafa fengið, og legg til að umboðsmaður Alþingis láti í té álit sitt um málið eða annar hlutlaus aðili sé til þess fenginn. Þessi tillaga virðist svo eitruð að þeirra dómi að hún megi ekki fara til nefndar, hvað þá meira. Stjórnarandstaðan sá sér leik á borði og krefst þess að ríkisstjórnin segi af sér. Stjórnarflokkarnir telja þessa beiðni mína svo alvarlega að þeir ræða um að rjúfa þing og efna til kosninga og það um miðjan janúar. Stjórnarandstaðan tekur undir það að kosningar verði í janúarmánuði. Er hægt að sýna með augljósari hætti meira tillitsleysi við fólkið á landsbyggðinni en í þessu felst?  Það er nauðsynlegt að allur almenningur geri sér grein fyrir því hvað á bak við liggur. Það er eitthvað annað en beiðni mín um álitsgerð. 

Forseti vill aðeins benda á að hv. þm. fékk leyfi til að flytja þinginu tilkynningu. Ég vænti þess að þetta sé aðdragandi að henni.

Sú tilkynning hefur þegar komið fram, virðulegur forseti. Ég er að biðja um álitsgerð. Ég vil að lokum nefna að samtryggingarkerfi gömlu fjórflokkanna í samstarfi við samtök launþega og atvinnurekenda hefur ekki náð því að jafna kjör fólks í landinu. Misrétti hefur stóraukist á þessum áratug sem senn er liðinn. Það er óviðunandi. Samfélagið verður að skipa svo málum að fólk geti unnið fyrir sér. Kjörin verður að jafna. Ég hef á þessu þingi og fyrri þingum lagt fram tillögur um að kanna lágmarksframfærslukostnað í landinu og á þessu þingi liggur frammi frv. um lífvænleg lágmarkslaun. Sú leið hlýtur að verða athuguð ef þjóðarsáttin reynist gagnslaus vegna þess að valdhafarnir hafa ekki farið eftir þeim samningi sem gerður var í upphafi valdaferils þeirra.

Ragnhildur Helgadóttir (um þingsköp) : Frú forseti. Mig langar til þess að vita hvort það eru nýir hættir sem upp eru teknir í stjórn þingsins að einstakir þingmenn fái leyfi til þess að gefa það sem kallað er yfirlýsingar eða að gefa út tilkynningar úr ræðustóli Alþingis, sem eru ósköp einfaldlega pólitískar ræður um efni sem er til meðferðar í nefnd á Alþingi. Ef svo er að þetta sé aðferð sem upp er tekin þá vil ég leyfa mér að óska þess að þingflokkum verði gert aðvart um það þannig að þeir geti framvegis tekið mið af því. Og þegar um er að ræða mál sem jafnumdeild og mikilvæg eru og það sem hér hefur verið gert að umræðuefni í umræðum utan dagskrár, þótt það sé kallað tilkynningar, er auðvitað alveg ljóst að það er afar óviðeigandi að slíkt fari fram að fjarstöddum forsrh. og án þess að formenn stjórnarandstöðuflokkanna séu látnir af því vita. Við vitum vel að hér hefur verið rætt um mál sem framhald þingstarfa getur oltið á og vissulega framhald starfa ríkisstjórnarinnar. Ég vil, sem almennur þingmaður, ekki láta hjá líða að vekja athygli á því að mér þykja þetta nýstárlegir hættir. Þyrfti að vera alveg ljóst hvort áframhald getur orðið á slíku og þá munum við vitanlega notfæra okkur þann rétt sem í þessu felst.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þessara orða hv. 3. þm. Reykv. vill forseti taka fram að fordæmi eru fyrir því að einstakir þingmenn hafi fengið að færa fram tilkynningu fyrir hv. þingheimi. Ekki er gert ráð fyrir að um slíkar tilkynningar sé umræða. Eins og hv. þm. heyrði gerði forseti nokkrar athugasemdir eða sló í bjöllu af því að forseta fannst greinargerðir með tilkynningum allítarlegar. Auðvitað hafði forseti ekki séð hvernig þær tilkynningar sem hér voru fram bornar hljóðuðu. En fyrir þessu munu fordæmi og þess vegna held ég að ekkert sé hér óvenjulegt á ferðinni.

Ragnhildur Helgadóttir (um þingsköp) : Frú forseti. Af því að mér þykir nokkru varða hvort hér er um nýja aðferð að ræða eða ekki vil ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta að tilgreina þessi fordæmi. Að því er ég man, og ég man auðvitað ekki öll þau tilvik sem vera kynnu til um þetta efni, en að því er ég best man hef ég ekki vitað af slíku nema í sambandi við yfirlýsingu um að ríkisstjórnin hafi misst meiri hluta sinn, þ.e. þegar ríkisstjórnin hefur haft mjög tæpan meiri hluta hafi þingmaður lýst því yfir að hann styddi ekki lengur þá ríkisstjórn og/eða jafnvel hefði gengið úr tilteknum stuðningsflokki ríkisstjórnar og styðji hana ekki lengur. Ég vil biðja hæstv. forseta að gera þingheimi þann heiður að tilgreina þessi fordæmi.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Forseti skal láta fara fram könnun á þessu atriði. Þó minnist forseti eins slíks tilviks en það var þegar hv. 5. þm. Vesturl. tilkynnti hinu háa Alþingi að hann gengi til liðs við annan stjórnmálaflokk. Þegar um er að ræða slík mál hefur verið leyft að þingmenn flyttu hinu háa Alþingi tilkynningar af þessu tagi. Ég vona því að hér hafi engin þingsköp verið brotin en vil upplýsa að um þetta atriði er raunverulega ekkert í lögum um þingsköp. Það er einungis minnst á í 29. gr. þingskapalaga að ráðherrar geti gert grein fyrir opinberu málefni munnlega en þá má ekki gera neinar ályktanir. Þetta hefur verið fært yfir á þingmenn einnig í fáeinum tilvikum. En forseta er ljúft og skylt að láta taka saman hversu oft slíkt hefur komið fyrir.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram komu hjá hv. 3. þm. Reykv. Ég hygg að vandfundin séu dæmi þess að þingmönnum hafi verið heimilað að gefa tilkynningar nema alveg af sérstöku tilefni, svo sem vegna stjórnarmyndunar eða vegna yfirlýsingar um að ákveðinn þingmaður eða flokkur hafi breytt afstöðu til ríkisstjórnar. Það kann að vera að það séu fleiri dæmi en þau eru áreiðanlega fá. Það verður fróðlegt að heyra þau þegar hæstv. forseti hefur látið fara fram athugun á því. Ég stóð upp vegna þess að ég tók eftir því, sem fleiri en ég hafa áreiðanlega tekið eftir, að rétt áðan bað hæstv. fjmrh. um orðið um þingsköp, ætluðu menn, það voru umræður um þingsköp. Hæstv. forseti veitti ráðherra ekki orðið. Þetta gefur mér tilefni til þess að gera fyrirspurn. Í febrúar 1988 voru umræður hér um þingsköp og hæstv. fjmrh. tók þátt í þeirri umræðu. Einn hv. þm. gerði athugasemd við það, taldi að ráðherra hefði ekki heimild til þess að taka þátt í umræðum um þingsköp vegna þess að hann væri ekki alþingismaður. Hæstv. forseti féllst á þessa skoðun og bað þingmann afsökunar á því að honum hefði orðið á að veita hæstv. fjmrh. orðið um þingsköp. Nú vildi ég spyrja hæstv. forseta, til þess að við stöndum ekki í neinni óvissu í þessu máli, hvort enn þá standi úrskurðurinn sem hún kvað upp í febrúar 1988 um að hæstv. fjmrh. væri ekki leyfilegt að tala um þingsköp. Það er þýðingarmikið að vita þetta. Ég skal ekki láta þingheim vera í neinum vafa um mína skoðun á þessu. Ég tel að hæstv. forseti hafi kveðið upp rangan úrskurð og hæstv. ráðherra hafi haft heimild til þess að tala um þingsköp. Hins vegar hefur þessi úrskurður verið kveðinn upp af hæstv. forseta og mín spurning er: Stendur hann áfram?

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þessara orða hv. 4. þm. Vestf. er svarið nei. Forseti lét á sínum tíma fara fram ítarlega athugun á þessu máli því vissulega má um það deila. Ekkert afgerandi er að finna í lögum um þetta atriði en öllum lærðustu mönnum bar saman um að forseti hefði kveðið upp rangan úrskurð. Hæstv. fjmrh. hefði fullan rétt til að ræða um þingsköp. Það hefur hann marggert síðan. Forseti gerði hv. þingheimi grein fyrir því að hann hefði haft rangt fyrir sér. Þá vona ég að það mál sé upp skýrt.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að ég afturkallaði beiðni mína úr sæti mínu áðan þegar ég hafði gefið forseta merki um að fá að tala um þingsköp. Ég afturkallaði þá beiðni undir ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur. Ég vildi að það kæmi fram vegna orða hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar. Ég vil svo aðeins segja það að ég held að allur þingheimur hljóti að hafa á því skilning að það var fullkomlega eðlilegt að sú mikilvæga yfirlýsing sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson flutti áðan yrði flutt í sameinuðu þingi, þannig að þær ákvarðanir og þær umræður sem fram hafa farið hér síðustu sólarhringana yrðu skýrari og allir gætu betur áttað sig á því hvernig málin liggja.

Pálmi Jónsson : Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um styrk til blaðaútgáfu, samkvæmt tillögum stjórnskipaðrar nefndar eins og segir hér í texta, 50 millj. kr. Þetta er til þess að fullnægja heimild í fjárlögum sem lögfest var við 3. umr. fjárlaga fyrir síðustu jól er hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson flutti brtt. þess efnis að auka heimild til kaupa á dagblöðum af hálfu ríkisins úr 250 eintökum upp í 750 eintök, 

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Eins og forseti hafði áður getið hefst nú umræða utan dagskrár skv. seinni lið 32. gr. þingskapa sem hv. 2. þm. Norðurl. e. hefur farið fram á. Umræðan er ómæld og fjallar um stjórn fiskveiða.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. forseta fyrir að hann skyldi hafa séð til þess sl. fimmtudag að sú umræða um þingsköp sem ég hafði þá beðið um skyldi hafa farið fram. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér þá tækifæri til þess að beina þeim tilmælum til hans að forseti beitti sér fyrir að nefndarmenn í sjávarútvegsnefndum fengju skrár yfir þær veiðiheimildir á næsta ári sem einstökum útgerðarmönnum smábáta hafa verið sendar. Þessar veiðiheimildir liggja nú fyrir hjá einstaklingum úti í þjóðfélaginu og ég hafði vænst þess að við í sjávarútvegsnefndum gætum fengið upplýsingar um hverjar þær eru. Ég er þakklátur hæstv. forseta fyrir að umræðan skyldi hafa farið fram. Henni lauk sl. fimmtudag og ég er þakklátur einstökum þingmönnum sem tóku undir þau sjónarmið sem ég setti fram í ræðu minni þá, hv. þm. Skúla Alexanderssyni, hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, forseta Nd. hv. þm. Árna Gunnarssyni og hv. þm. Kristni Péturssyni. Umræðan var mjög málefnaleg sl. fimmtudag undir stjórn forseta þingsins, Guðrúnar Helgadóttur, og ég vil þakka fyrir að sú umræða gat farið fram. Ég verð á hinn bóginn, gerði það þá og ég veit ekki hvort ég harma það svo mjög nú, vegna þess að sú umræða sem fer fram í dag um stjórn fiskveiða verður ítarlegri en ég hafði þá búist við. Ég taldi rétt að gera hæstv. sjútvrh. aðvart sl. fimmtudag þegar ég tók málið upp hér í þinginu, sem er í samræmi við gamla hefð. En vegna þess að hann var tímabundinn þurfti hann að hverfa af fundi sem var ástæðan fyrir því að ég kaus að taka málið upp á breiðum grundvelli nú í dag og er hæstv. forseta þakklátur fyrir að hann skyldi hafa gefið heimild til þess að sú umræða gæti verið ótakmörkuð í tíma. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli þingheims á því að nú er í fyrsta skipti ákvarðaður sérstakur aflakvóti fyrir báta innan við tíu tonn. Einstakir útgerðarmenn hafa verið að fá bréf og sumir þeirra standa nú frammi fyrir því að þeir fá mun minni kvóta en þeir höfðu vænst og sumir fá engan þó að þeir hafi búist við öðru, m.a. vegna þeirrar aflareynslu sem þeir einstaklingar höfðu á árunum 1985 -- 1987. Eins liggur það fyrir að einstakir eigendur smábáta hafa verið að láta gera við báta sína þar sem þeir hafa talið að þeir mundu fá kvóta á þá. Það er auðvitað erfitt mig, þó ég eigi sæti í sjútvn., að tala um þetta mál á breiðum grundvelli. Ég veit einungis um einstök dæmi vegna þess að hæstv. sjútvrh. hefur synjað mér um skrárnar, synjað mér um að bera mig saman við aðra og fara yfir þær aflaheimildir sem einstakir útgerðarmenn hafa fengið sendar. Þetta er, hæstv. forseti, ekki í samræmi við þau vinnubrögð sem viðhöfð voru þegar aflakvótinn var samþykktur í þinginu í fyrsta skipti. Þetta er heldur ekki í samræmi við þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í sjávarútvegsnefndum þegar frv. um stjórn fiskveiða var til athugunar í sjávarútvegsnefndum á síðasta þingi. Þvert á móti vann sjútvrn. þá með þeim hætti að það reiknaði út fyrir okkur einstök atriði og ég vissi ekki betur en nefndarmenn í sjávarútvegsnefndum, ég vil segja yfir höfuð að tala, hafi verið menn fyrir þeim trúnaði sem þeim var sýndur. Ég vil taka fram að sennilega vita fleiri menn og hafa undir höndum þær skrár sem ég er hér að tala um en þeir þingmenn sem sæti eiga í sjávarútvegsnefndum Alþingis. Það olli mér verulegum vonbrigðum að hæstv. sjútvrh. skyldi bregðast svo við. Ég vil í öðru lagi vekja athygli á því að það orkar að sjálfsögðu mjög tvímælis þegar aflakvóta er úthlutað í fyrsta skipti. Ég talaði við einn trillusjómann í Grímsey, sem var ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir þessu, ekki til þess að taka málið upp á opinberum vettvangi heldur til að setja mig inn í málið. Hann sagði mér að aflakvóti hans væri nú 80 tonn en hann hefði veitt 148 tonn. Nú vill svo til að í þessu sérstaka dæmi, samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið hjá starfsmanni sjútvrn., hefur einhver misskilningur orðið. Kvótaúthlutunin er ekki öldungis rétt. Það staðfestir einungis hversu nauðsynlegt er að einstakir þingmenn fái þessa skrá og geti lesið hana yfir sem og önnur þau mál sem upp hafa komið. Mér er sérstök ánægja, hæstv. forseti, að skýra frá því að fjölmargir útgerðarmenn, bæði eigendur smábáta og stærri báta, hafa haft samband við mig síðan á fimmtudag og vakið athygli mína á ýmsum hlutum sem a.m.k. orka mjög tvímælis. Ég get í því sambandi aðeins vikið að því að nú er á nýjan leik tekinn upp aflakvóti fyrir kola. Má búast við því að á árinu 1992 verði tekinn upp aflakvóti fyrir steinbít? Við vitum að þessi aflakvóti á að bætast við venjulegan aflakvóta. En þá er auðvitað spurningin hvort sú viðmiðun sem er í lögum, reglugerð og almennum reglum sjútvrn. sé ekki of þröng og þar af leiðandi villandi, hvort ekki geti verið nauðsynlegt að hafa viðmiðun víðari en gert hefur verið, láta hana ná yfir lengra tímabil og taka tillit og hliðsjón af útgerðarháttum á hverjum stað og vinnslunni á hverjum stað. Ég get í þessu sambandi rifjað upp að sá maður í Eyfjafirði sem var brautryðjandi á sviði úthafsrækjuveiða fyrir Norðurlandi. Sá maður býr ásamt með Snorra Snorrasyni. Ég er hér að tala um eiganda báts á Árskógssandi. Þegar hann fékk á sínum tíma árskvóta fyrir sitt skip missti hann auðvitað veiðiheimildir borið saman við aðra vegna þess að hann hafði haldið skipi sínu úti á rækjuveiðum hluta af árinu. Svo hittist á hjá þessum manni að hann hafði skipt um skip þegar aflakvótinn var settur á rækjuveiðar. Þá voru reglur sjútvrh. með þeim hætti að hinn nýi eigandi, sem engan þátt átti í rækjuveiðum fyrir Norðurlandi, fékk rækjukvótann í sinn hlut en aflamaðurinn á Árskógssandi engar rækjuveiðiheimildir vegna þess að hann hafði skipt um skip. Það sjá auðvitað allir að þetta var ranglátt, þarna var farið vitlaust að. Auðvitað vegna þess að þær forsendur sem lágu til grundvallar við aflaúthlutun voru rangar. Tóku ekki tillit til sérstakra aðstæðna. Eins er það nú um úthlutun á kola, það er mjög hætt við því að sú úthlutun geti orkað tvímælis á ýmsum stöðum. Ég tel af þeim sökum að óhjákvæmilegt sé að sjávarútvegsnefndir Alþingis fái upplýsingar um hvernig það mál standi nú og fái að fylgjast með framvindunni eins og hún verður. Ég vil jafnframt minna á að steinbítsveiðar út af Vestfjörðum eru mjög sérstaks eðlis. Við vitum auðvitað öll sem hér erum inni að orðrómur er uppi um að á síðustu árum hafi fiskur verið lagður upp á erlendum mörkuðum þar sem þorskur hefur verið kallaður ýmsum nöfnum öðrum sem ekki byrja á þ, sem byrja t.d. á stafnum steinbítur eða koli. Undir slíkum kringumstæðum yrðu þvílíkar sölur forsenda fyrir nýjum veiðiheimildum á næsta eða þarnæsta ári. Ég vil rifja það upp að þegar frv. um stjórn fiskveiða var í nefnd í Ed. á síðasta þingi hafði samstarf lengst af verið mjög gott milli stjórnar og stjórnarandstöðu. En þegar dró að úrslitum brá svo við að nefndarmenn meiri hlutans höfðu æ minna við stjórnarandstöðuna að segja og svo lauk, hæstv. forseti, að formenn stjórnarflokkanna, að ég ætla, a.m.k. voru þar ráðherrar úr stjórnarflokkunum uppi í ráðherrabústað og kölluðu fyrir sig, ég veit ekki hvort það var alla nefndarmenn meiri hlutans í sjávarútvegsnefndum, en a.m.k. suma, og sömdu þar um texta sem átti að verða grundvöllur að stjórn fiskveiða hér á landi um næstu ár.  Ég spurði meiri hlutann að því þá hvort einhver grundvöllur væri fyrir því að við reyndum að gefa sóknarmarksskipum aðlögunartíma. Því var neitað. Algjörlega neitað. Ég hef í höndum upplýsingar um, vegna þess að hæstv. sjútvrh. var í morgun spurður um Grímsey af fréttamanni í Ríkisútvarpinu og kem ég nánar að því síðar, að 12 tonna bátur sem þar veiddi á sl. ári 240 tonn en á að fá í sinn hlut 100 tonn á þessu ári. Aflaheimildir minnka úr 240 tonnum í 100 tonn. Ég hef jafnframt upplýsingar um það að tveir togarar, ég hef ekki við höndina hvernig einstök skip fiskuðu á sl. ári, ég man það þó um tvo togara að annar þeirra veiddi á sl. ári 3000 tonn, fær 2200, hinn veiddi 4200 tonn, fær 3100 tonn. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir það að hann skyldi hafa íhugað málefni Grímseyinga. Það er laukrétt sem hann sagði í útvarpinu í morgun, þá var hann spurður um það hvað hægt væri að gera fyrir slíka staði. Hann sagðist ekki hafa sérstaklega tölur fyrir Grímsey en minnti á að mjög hefði verið rætt um það þegar lögin voru sett hvort byggðarlög eins og Grímsey, Bakkafjörður, Borgarfjörður eystri, ættu að hljóta einhverja sérstaka meðferð. Og síðan segir hæstv. ráðherra: Það má segja að því hafi verið hafnað. Þetta er öldungis rétt hjá ráðherra, því var hafnað og um það hafði enginn meira að segja en hæstv. ráðherra sjálfur. Hæstv. ráðherra minnir síðan á Hagræðingarsjóð, hann sagði réttilega að samkvæmt lögum um hann væri hægt að koma byggðarlögum til hjálpar. Síðan segir hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,... ef þar blasir við atvinnuleysi og þau hafa misst skip í burtu.`` Ég hefði í hans sporum orðað þetta öðruvísi. Ég hefði látið atvinnuleysið koma á eftir vegna þess að í lögum um Hagræðingarsjóð er tekið skýrt fram í 9. gr. að það sé skilyrði fyrir aðstoð sjóðsins að sala fiskiskips eða fiskiskipa hafi valdið straumhvörfum í atvinnuháttum viðkomandi byggðarlags, þannig að fyrirsjáanleg sé veruleg fækkun starfa og byggðarröskun sé yfirvofandi. Þessi grein útilokar að Hagræðingarsjóður geti komið til hjálpar ef um það er að ræða að stórfelldur samdráttur verði í aflaheimildum fiskiskipa vegna þess að þær hafa dregist saman á grundvelli þess að um sóknarmarksskip var áður að ræða sem nú fá aflamark eins og ég hef áður lýst. Ég veit heldur ekki hvort það er ævinlega besta lausnin að bíða þess að staðirnir missi skipin, ég hef ekki sannfæringu fyrir því að slík byggðarstefna sé heilbrigð eða eðlileg. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, taka það fram að ég tel mjög hafa skort á það að hæstv. sjútvrh. hafi haft forustu um það að hér yrði mörkuð fiskvinnslustefna, án þess að ég ætli að fara út í það hér vegna þeirra skorða sem þessari umræðu eru settar. Ég vil svo að síðustu spyrja hæstv. ráðherra um það hvaða forsendur séu fyrir því að skreiðarverkendur greiði í Verðjöfnunarsjóð. Það liggur fyrir að þeir sitja uppi með birgðir frá sl. ári og enginn vafi á því að verðmæti þeirra hefur rýrnað verulega, m.a. vegna verðfalls dollara auk þess sem mikill vaxtakostnaður hefur fallið á þessar birgðir. Ég vil ítreka beiðni mína til hæstv. sjútvrh. um að nefndarmenn í sjávarútvegsnefndum fái skrá yfir þær veiðiheimildir sem einstökum smábátaeigendum hafa verið sendar til þess að þeir geti rækt starf sitt með sómasamlegum hætti.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Hér hefur verið beðið um umræðu utan dagskrár vegna þess að sjútvrn. hafi neitað að gefa þingmönnum í sjávarútvegsnefndum þingsins viðhlítandi upplýsingar um veiðiheimildir smábáta. Nú er rétt að taka það fram að sjútvrn. hafði forustu um það að kynna sjávarútvegsnefndum þingsins drög að reglugerð sem gefin var út sl. föstudag um aflaheimildir smábáta. Farið var yfir þessi drög að reglugerð með sjávarútvegsnefndum þingsins. Fram komu athugasemdir sem að einhverju leyti var hægt að taka tillit til, þótt ég vilji ekki fullyrða að á nokkurn hátt hafi verið fullnægt öllum þeim athugasemdum sem nefndarmenn höfðu, enda vart hægt að reikna með því. Þetta var gert að frumkvæði ráðuneytisins og í samræmi við þau vinnubrögð sem áður hafa tíðkast í samstarfi framkvæmdarvalds og löggjafarvalds á þessu sviði. Hv. þm. Halldór Blöndal fullyrti að þeir bátar sem hér um ræðir hafi fengið tilkynningar um veiðiheimildir þeirra. Nú er svo alls ekki. Að þessu máli hefur verið unnið í samræmi við ákvæði til bráðabirgða 2 í lögum um stjórn fiskveiða sem samþykkt voru 15. maí 1990. Þar kemur fram að sérstök samstarfsnefnd, skipuð fulltrúa tilnefndum af Landssambandi smábátaeigenda, fulltrúa tilnefndum af Fiskifélagi Íslands og formanni skipuðum af ráðherra án tilnefningar, skal fjalla sérstaklega um málefni þeirra aðila sem hér um ræðir. Hefur þessi nefnd unnið gífurlega mikið starf og skilað bráðabirgðaskýrslu til ráðherra fyrir stuttu síðan. Þeir aðilar sem hér um ræðir hafa síðan fengið senda svokallaða tilraunaúthlutun miðað við afla þeirra á árinu 1989. Þ.e. smábátunum ber að fá sömu hlutdeild í heildarafla og þeir höfðu 1989 en þá var hlutdeild smábátanna mest og meiri en á árunum 1987 og 1988. Þessi tilraunaúthlutun hefur átt sér stað og hver einasti aðili hefur fengið sendar til sín niðurstöður úr þessari tilraunaúthlutun. Hér er ekki um lokaúthlutun að ræða og það er vitað mál að það eru villur í þessari tilraunaúthlutun og það er jafnframt vitað mál að ýmsir munu gera athugasemdir við það sem þeir hafa þar fengið. Við teljum ekki við hæfi að aðilar utan ráðuneytisins fái þennan lista í hendur og við það hefur verið staðið. En að sjálfsögðu munu allir fá þann lista sem verður lokaúthlutun í þessu máli. Það er hins vegar ekki rétt að mönnum hafi verið neitað um upplýsingar í þessu sambandi. Ég minni á það að hv. þm. skýrði hér frá því að hann hefði fengið upplýsingar um tiltekið atriði sem hann spurði um í ráðuneytinu og það hefur alveg ...  sumu leyti rangur, það eru villur í honum og einstakar villur í honum hafa áhrif á alla aðra sem á honum eru. Það er verið að skipta tilteknum afla á milli þessara báta og breytingar hjá einum hafa áhrif á annan. Við teljum það mjög óheppilegt að slíkar upplýsingar berist til annarra aðila en þeirra sem í hlut eiga. En ef hv. þm. vilja spyrja um tiltekin atriði, tiltekna báta, þá hefur þeim ekki verið neitað um það. Ég spyr hv. þm.: Hvaða ástæða er til þess að hann þurfi að fá í hendur þessa tilraunaúthlutun? Hvað liggur þar að baki? Nægir honum ekki að fá upplýsingar um þau atvik og tilvik sem hann vill sérstaklega spyrja um? Hér er um afar viðkvæmt mál að ræða sem skiptir mjög miklu máli fyrir fjölda einstaklinga í landinu. Ég hef tekið þá ákvörðun að þessi listi fari ekki út fyrir ráðuneytið á þessu stigi. Það má vel vera að einstökum aðilum þyki það óeðlilegt að vinnugögn ráðuneytisins, meðan þau eru á þessu viðkvæma stigi, séu ekki afhent með þeim hætti sem þingmaðurinn krefst hér en ég er ekki tilbúinn til þess. Ég veit ekki til þess að það tíðkist í ráðuneytum að vinnugögn þeirra séu afhent á vinnslustigi, ég hef aldrei vitað til þess. Sannleikurinn er sá að hv. þm. hefur í reynd farið með rangt mál þegar hann hefur sagt að honum hafi verið neitað um allar upplýsingar í málinu enda staðfesti hann það hér sjálfur í ræðu sinni áðan að hann hefur fengið slíkar upplýsingar að því er varðar einstök skip. Hv. þm. gerði nokkuð að umtalsefni aflaheimildir báta á tilteknum stað á landinu, þ.e. í Grímsey. Ég býst við því að það sé tilefni þess að um sé spurt að við hann hafi haft samband aðilar á þeim stað sem eru óánægðir með sinn hlut. Ég vil af því tilefni upplýsa hv. þm. um það á hverju sú tilraunaúthlutun sem nú hefur átt sér stað byggist þannig að menn geti gert sér nokkra grein fyrir því hvernig það kemur hugsanlega við einstök byggðarlög. Í þessu byggðarlagi eru, eins og annars staðar, árin 1987, 1988 og 1989 tekin til viðmiðunar við útreikning á aflaheimildum einstakra skipa. Á árinu 1987 var afli á þessum tiltekna stað hjá þeim bátum sem hér eiga í hlut, og eru þar ekki bátar yfir 10 brl., 639,5 tonn, á árinu 1988 662,5 tonn og á árinu 1989 tæplega 860 tonn. Í flestum tilvikum er miðað við tvö bestu árin. Ef einhverjir hafa staðið í þeirri meiningu að aflinn á einstaka báta gæti orðið svipaður og hann var á árinu 1989, þá ætti það að vera öllum augljóst að slíkt getur alls ekki orðið af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi eru tvö bestu árin tekin til viðmiðunar en ekki öll árin. Það eru fleiri bátar sem koma inn í úthlutunina og það er aflasamdráttur. Meðalafli áranna 1987 -- 1989 í þessu tiltekna byggðarlagi er ríflega 721 tonn en í þeirri tilraunaúthlutun sem hér hefur verið nefnd eru áætlaðar aflaheimildir miðað við heilt ár í þessu tiltekna byggðarlagi 741,5 tonn eða u.þ.b. 20 tonnum meiri en meðalafli áranna 1987 -- 1989. Nú er það ljóst að við höfum ekki haft tækifæri til þess að líta á hvert einstakt byggðarlag, enda er þessi vinna enn þá á undirbúningsstigi. En það er alveg ljóst að þessir bátar hafa áunnið sér miklar aflaheimildir á undanförnum árum, bæði með reynslu sinni og einnig hefur þeim fjölgað mjög mikið eins og öllum er kunnugt. Hv. þm. Halldór Blöndal kom hér og sagði: Veiðiheimildir sóknarmarksskipa eru ekki nægjanlegar og það þarf að auka þær veiðiheimildir, sagði hann nánast hér, og hér er um eignaupptöku að ræða og nefndi tiltekin skip, nefndi hér tiltekna togara án þess að nafngreina þá sem hafa verið á sóknarmarki og nefndi tiltekinn bát. En ég spyr hv. þm.: Frá hverjum vill hann taka þessar aflaheimildir sem hann vill bæta við þessi skip? Nú er það svo að á undanförnum árum hafa smábátarnir unnið mest á. Vill hann taka þær af þeim? Eða hvað vill hann gera? Það dugar ekki, hv. þm., að vera með þessum hætti að halda því fram að þessi og hinn hafi ekki nóg, þeir verði að fá meira. Þetta er nú gamalkunnugt úr umræðum í þjóðfélaginu og ekki mikið mál að taka undir með hverjum og einum sem ekki hefur nóg, hvort sem það er í launum, fiskveiðum eða öðru, og vera sammála öllum sem slíkt segja því að það er nú svo að þegar takmarkað magn og takmörkuð verðmæti eru til skipta, þá geta ekki allir fengið það sem þeir óska eftir að fá. Um það hefur hins vegar verið rík samstaða að fjölgun þessara báta gangi ekki lengur og það sé nauðsynlegt að skipta aflaréttindunum upp á milli þeirra eins og annarra, enda sé það hagsmunum þessara aðila fyrir bestu. Og ég býst við því að margir vildu óska þess nú að það hefði fyrir löngu verið mögulegt að stöðva fjölgun þessara báta. Ég minni á að tillögur voru uppi um það af hálfu sjútvrn. að hér yrði flutt frv. á sl. hausti til þess að loka fyrir fjölgun smábátanna en eins og oft áður náðist ekki samstaða um það og er ég þá á engan hátt að sakast við stjórnarandstöðuna því að sjálfsögðu bera þeir ábyrgð á því sem að ríkisstjórninni standa. Ég sé ekki ástæðu, virðulegur forseti, til þess að hafa um þetta fleiri orð og ætla ekki að fara að hefja hér almenna umræðu um þessi mál sem væri vissulega full ástæða til en tel hins vegar að við höfum orðið við öllum eðlilegum óskum í þessu sambandi. Það hefur ekki verið neitað að veita upplýsingar um þessi mál. Það hefur hins vegar ekki verið ljáð máls á því að afhenda þennan lista og hann verður ekki afhentur einum eða neinum fyrr en hann er fullunninn. Og ég býst við því að það sé í samræmi við almenn vinnubrögð í stjórnsýslunni. En þeir sem vilja fá upplýsingar um tiltekin mál munu að sjálfsögðu fá upplýsingar um þau en það er ekki það sem hv. þm. Halldór Blöndal óskaði eftir, heldur óskar hann eftir því að fá í sínar hendur vinnuskjöl ráðuneytisins og við því verður ekki hægt að verða.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér er hafin má segja að hafi komið til af því að sl. fimmtudag var hér uppi umræða um þingsköp sem hv. þm. Halldór Blöndal hóf. Ég tel að þeirri umræðu hafi lokið þann dag í síðari hluta þeirrar umræðu þegar hæstv. forseti leyfði hér þingskapaumræðu um þetta tiltekna mál, þ.e. um það að þingmenn fengju í hendurnar plögg sem sjútvrn. var með og hafði upplýst sjávarútvegsnefndir þingsins um að til væri listi yfir alla smábáta og úthlutun kvóta til þeirra. Því hafði verið hafnað af ráðuneytinu og ráðherra hefur staðfest það hér í ræðustól að við fengjum ekki þessar upplýsingar í hendur. Okkur var boðið upp á það að skoða þessi gögn á fundi í sjútvn. og einnig að koma í ráðuneytið og líta á þessi gögn. Hv. þm. Halldór Blöndal felldi sig ekki við þá niðurstöðu og eins er með þann sem hér stendur. Mér fannst að þarna væri gengið heldur langt í sambandi við það að neita þingmönnum um upplýsingar þar sem það lá að vissu leyti fyrir að þessar upplýsingar voru í höndum fleiri aðila heldur en þröngs hóps inni í sjútvrn. Þær voru í vinnslu í nefnd í Fiskifélaginu og þó nokkuð stór hópur manna í sjútvrn. var að fjalla um þetta. Mér fannst og finnst enn að þessi gögn hefðu átt að vera afhent þingmönnum sem trúnaðarmál og ekki geri ég lítið úr þeim trúnaði, sem hægt er að sýna starfsmönnum ráðuneytisins um það að þeir sýni ekki nema þeim sem eiga að sjá svona gögn, að það sé ekki hægt að sýna þingmönnum í sjávarútvegsnefndum Alþingis hinn sama trúnað. Ég tek alveg undir það að það er ekki hægt að gera slík gögn sem þessi að opinberum gögnum og rökum sjútvrh. um það að það sé ekki hægt að ganga út frá því að þessum gögnum verði ekki breytt, þetta sé bráðabirgðaúthlutun. En einmitt á þessu stigi var, eins og hv. þm. Halldór Blöndal nefndi hér áðan, nauðsynlegt fyrir þingmenn að geta haft þessi gögn í höndunum einmitt til þess að geta upplýst kjósendur sína, hvort sem það voru kjósendur vestan af Hellissandi eða úr Grímsey, um það hvernig staða þeirra væri. En því miður, þessi gögn verða víst ekki í höndum okkar fyrr en ýmsir hlutir í kringum þetta mál eru gengnir fram. Það er ekki rétt að eyða fleiri orðum um þennan hlut málsins, en út frá þessari umræðu samþykkir síðan virðulegur forseti að hér í hv. þingi fari fram umræða utan dagskrár um stjórn fiskveiða. Hér er því verið að ræða um miklu stærra mál heldur en þetta einstaka mál sem var hér til umfjöllunar sl. fimmtudag. Það er verið að óska eftir því að þingmenn fjalli hér almennt um stöðu mála, hvað blasi við þegar hin nýju lög, sem samþykkt voru hér í byrjun maí sl., taka við og hvað hafi verið að gerast í sumar eftir að þessi lög voru samþykkt beinlínis vegna þeirra ákvæða sem í þeim lögum eru. Mér finnst í sannleika sagt það vera ansi kraftlaus stjórnarandstaða sem lætur það henda sig að henni sé fengið upp í hendurnar eða það sé allt að því óskað eftir því að hún fari að fjalla hér á hv. Alþingi utan dagskrár um þetta stóra mál, það komi hálfpartinn óvart upp í hendurnar á hv. þm. Halldóri Blöndal að fiskveiðistefnan sé tekin hér til umfjöllunar á hv. Alþingi, að stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., þessi ábyrgi stjórnarandstöðuflokkur skuli ekki hafa óskað eftir því á þeim tveim mánuðum tæpum sem þingið hefur setið að fjalla um þetta stóra mál hér á hv. Alþingi, spyrja ríkisstjórnina, hæstv. sjútvrh. hvernig mál standi og að hverju stefni. En Sjálfstfl. þurfti að standa frammi fyrir því eins og kannski --- ég segi því miður --- ansi oft að hlutirnir gerast á þann veg að atburðurinn dettur yfir þá. Og mér finnst að ræða hv. þm. Halldórs Blöndals hér áðan hafi einmitt verið ljós vottur þess. Hann fjallaði í mjög takmörkuðu máli og í takmörkuðum þáttum um þetta stóra mál --- fiskveiðistefnuna. Það eru rétt sex mánuðir, rétt hálft ár, frá því að Sjálfstfl. veitti núv. ríkisstjórn raunverulega traustsyfirlýsingu hér á hv. Alþingi með því að samþykkja með henni þau fiskveiðilög sem taka gildi 1. jan.  Það er sem sagt dálítið sérstakt að um jafnmikilsvert mál eins og þetta, eins og fiskveiðistefnuna, eins og um fiskvinnslustefnu, sem hv. þm. nefndi nú að þyrfti að ræða líka, að Sjálfstfl. skuli ekki hafa notað tækifærið núna þegar styttist að kosningum til að fjalla um þetta mál hér á þingi fyrr en það kemur allt í einu óvart upp í hendurnar á þeim vegna þess að hæstv. sjútvrh. neitaði því að láta einn af flokksmönnum þeirra hafa ákveðin gögn, ekki mjög mikilsverð miðað við hvað málið allt er mikilsvert. Staðreyndin er nefnilega sú að Sjálfstfl. og þar af leiðandi líka hv. þm. Halldór Blöndal kaus það í vor að verða eitt stórt núll við afgreiðslu þessa máls hér á hv. Alþingi.  Því miður náðist ekki málefnaleg samstaða í þinginu og í Ed., þar sem ég á sæti, um það að breyta frv., hvorki á þann veg sem hv. þm. Halldór Blöndal var að nefna né eftir þeim tillögum sem ég lagði þar fram. Við náðum þó samkomulagi við fulltrúa Sjálfstfl. í deildinni um það að gera tilraun til að fresta þessu máli og ég ásamt hv. þm. Halldóri Blöndal og Guðmundi H. Garðarssyni  Ég gerði þá tilraun til þess að breyta frv. lítillega, sá reyndar að það var komið þar að lokastund og gerði tilraun til þess að fá breytt einu mjög mikilsverðu atriði sem tengist einmitt þeirri umræðu sem hefur verið í þjóðfélaginu hvað mest í sambandi við fiskveiðarnar nú síðustu daga, þ.e. um stöðu smábátanna. Ég lagði þar til að inn í frv. yrði sett ákvæði um það að heimila ekki flutning á aflaheimildum frá minni skipum til stærri skipa. Það mætti flytja aflaheimildir frá stærri skipum til minni. Ég tel að ef þessi tillaga hefði verið samþykkt þá hefði orðið mikil breyting á þeim lögum sem við förum nú bráðum að vinna eftir. Það hefði verið lokað fyrir þá þróun sem hefur átt sér stað í allt sumar að það sé verið að selja kvóta minni skipanna og þó sérstaklega smábátanna, undir tíu tonnum, yfir til stóru skipanna og breyta þar með aflamunstrinu, sóknarmunstrinu, á þann veg að það sé verið að minnka smáskipaflotann yfir í það að vera að efla stórtogaraútgerðina í landinu. Samkvæmt heimildum sem Fiskifréttir flytja í síðasta blaði munu um 200 trillukvótar hafa verið seldir frá því að þessi lög voru samþykkt og meginhlutinn af þessum 200 trillukvótum hefur verið seldur til frystitogara eða stórra togara eða stórútgerða. Ég held að þetta sé mjög óheppileg þróun og jafnvel þó það sé alveg rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, að á undanförnum árum hefði aflahlutdeild smábátanna aukist mjög mikið eða frá því að vera 13.000 -- 14.000 tonn upp í rúm 40.000 tonn, þá er þessi þróun samt mjög hættuleg. Ef á að stefna að því t.d. að koma aflahlutdeild smábátanna núna niður í það sama og var 1984 þá mundi það hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í mörgum byggðarlögum í landinu. Það er ekki hægt að hverfa til þess tíma, þess upphafs þegar kvótakerfið tók gildi vegna þess að einmitt undir þessu kvótakerfi var heimilt að fjölga smábátum og það var ekki gerð nein tilraun til þess af sjútvrn. að koma í veg fyrir það fyrr en á síðustu stundu, þ.e. um áramótin síðustu, líkast til í desember eða í kringum áramótin 1989 -- 1990. Allan hinn tímann gerist það að smábátaflotinn er að stækka og það er verið að byggja upp atvinnugreinar í kringum smábátaflotann. Ég hef alltaf haft ákveðna tilfinningu fyrir því að það hafi ekki verið mikill vilji hjá sjútvrn. og þeim sem oftast nær hafa verið bandamenn þess í þessum málefnum, þ.e. LÍÚ, að hamla gegn stækkun smábátaflotans. Það hafi ekki verið mikill vilji, enda bar lítið á baráttu forustumanna LÍÚ á síðustu árum fyrir því að stöðva stækkun smábátaflotans. Það voru fyrst og fremst samtök smábátamanna sjálf sem voru að reyna að hamla gegn því og fara fram á það að ekki yrði haldið áfram þessari sífelldu uppbyggingu smábátanna. Einmitt vegna þess sem er að koma í ljós núna, að það eru stóru togararnir sem eru að gleypa smábátaflotann, þá hef ég haft trú á því og talið það liggja raunverulega í augum uppi að þeir hjá LÍÚ, sem hafa sérstaka samúð með stóru frystitogurunum og stóru togurunum, hafi haft áhuga fyrir því að það gerðist á ákveðnu áratímabili að smábátaflotinn stækkaði til þess að það væri auðvelt fyrir þá að gleypa þá á eftir. Það er sem sagt komið í ljós að þessi fjölgun smábátanna hefur gert LÍÚ - mönnum, eigendum frystitogara og stórtogara, auðvelt um vik, að núna á aðeins sex mánaða tímabili eru þeir búnir að sölsa undir sig 3000 -- 4000 tonn af aflakvóta smábátanna. Gæti það verið að þeir hefðu haft svolitla framsýni þegar þeir létu ekkert verða af því að stöðva þessa stórkostlegu uppbyggingu? Um þessa stöðu, þ.e. um sölu veiðileyfanna, mætti hafa ýmis fleiri orð en þó eru það tvö atriði sem ég vil vekja sérstaklega athygli á til viðbótar. Þau eru kannski ekki beinlínis í tengslum við lagasetninguna um stjórn fiskveiða heldur afleiðing annarra laga. Það er þá í fyrsta lagi spurningin: Hverjir eru að kaupa aflakvóta og hafa verið að kaupa aflakvóta á undanförnum mánuðum? Það skyldu þó aldrei vera þeir aðilar sem höfðu það erfiðan rekstur haustið 1988 að talið var nauðsynlegt að stofna mjög öflugan sjóð sem heitir Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina. Talið var nauðsynlegt að byggja upp þannig lagað lánakerfi, sem var alveg nýtt í sögunni, að hægt væri að lána þessum fyrirtækjum með ríkisábyrgð, ekki með venjulegum skuldaskilum gegnum viðskiptabanka eða stofnlánasjóði eins og Fiskveiðasjóð, heldur beinlínis með lánum sem ríkissjóður ábyrgðist? Sem sagt að ef viðkomandi fyrirtæki gæti ekki staðið í skilum þá mundi hann ríkissjóður okkar, landskassinn okkar, borga þessi lán. Því miður mun það nú víst vera þannig að það sem er fallið í gjalddaga af þessum lánum núna í lok ársins 1990, sem eru fyrst og fremst vextir og víst eingöngu vextir, það mun vera á ýmsan veg um skil á því. Þannig að t.d. í lánsfjárlögum er ætlast til þess að það séu útvegaðir peningar, a.m.k. hálfur milljarður eða svo, til að standa undir stöðu Atvinnutryggingarsjóðsins vegna þess að það renna ekki miklir peningar inn í sjóðinn til að standa undir þeim lánum sem sjóðurinn hefur tekið til þess að lána þetta. Skyldu það nú ekki vera þessir aðilar fyrst og fremst sem eru að kaupa upp smábátakvótann núna og kvóta ýmissa annarra aðila? Getur það verið að ríkisstjórnin hafi raunverulega verið að koma þessu lánaskipulagi á til þess að ákveðnir aðilar yrðu sterkari í þjóðfélaginu, til þess að færa þarna á milli, hefðu aðstöðu til þess að kaupa kvóta úr Grímsey, vestan af Hellissandi eða annars staðar, skilja þar eftir ákveðin svæði kvótalaus en flytja kvótann til þessara fyrirtækja sem við úr hinum sameiginlegu sjóðum höfðum styrkt til þess að geta lifað áfram? Þetta er samt staðreyndin. Þetta er staðreyndin í málum eins og þau blasa við í dag, að það eru einmitt þessi fyrirtæki sem eru fyrst og fremst að sölsa undir sig kvóta vítt og breitt um landið, og kannski fyrst og fremst frá þeim stöðum sem leituðu ekki eftir neinum sérstökum styrk eða fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði. Ekki nóg með það. Ég frétti af því að það hefði verið haldinn góður fundur í Keflavík í gær og þar verið rætt um stöðu þessara mála og m.a. að það væri nú ekki nóg með það að kvóti smábátanna væri á hálfgerðu uppboði og það væru margir um boðið en það væri segin saga þegar búið væri að ganga frá kaupum við einhvern um það hvernig frá skyldi gengið --- ég heyrði nefnt þarna að það hefði ákveðinn aðili verið tilbúinn að kaupa bát á 10 millj. og borga út í hönd, ekki hef ég fullkomnar upplýsingar um það hvað kvótinn var mikill en hann hefur verið dálítill, þá bara kom allt í einu tilboð frá einu af þessum fyrirtækjum. Ég ætla ekkert að leyna því hvaða fyrirtæki þetta var, það ku heita Fiskiðjan á Sauðárkróki --- um það að hún gæti keypt þetta á 12 millj. kr. Fyrirtæki sem einmitt var eitt af þeim fyrirtækjum sem fékk fyrirgreiðslu á þann máta sem ég var að lýsa hér áðan. Hvernig þjóðfélag erum við að byggja upp ef hægt er að gera hluti eins og þessa og hægt er að storka byggðunum í landinu með því að einhverjir og einhverjir geti raunverulega gengið í ríkiskassann, sótt peninga í ríkiskassann og keypt lífsbjörgina frá öðrum byggðum? Hvers lags þjóðfélag er verið að byggja upp? Þetta þjóðfélag sem við erum að byggja upp á þessum grunni er byggt upp á þeirri fiskveiðistefnu sem við búum við. Hún ber í sér þessa hluti. Hún ber í sér þessa hluti vegna þess að það er verið að setja lífsbjörgina okkar, fiskveiðimöguleikana, á uppboð. Þeir sem hafa mesta möguleika til að sölsa undir sig peninga eða hafa peninga milli handanna, það eru þeir aðilar sem geta komið hvort sem það er til Grímseyjar eða á Hellissand og sagt: Ég er með peningana. Látið mig hafa fiskveiðikvótann ykkar. Ég skal borga ykkur vel fyrir. Og þessir sömu aðilar hafa síðan ríkisábyrgð fyrir því að þeir peningar sem þeir voru að nota til þessara hluta verða greiddir. Þeir þurfa ekki að vera ábyrgir fyrir því að greiða þá. Öll fiskveiðistefnan frá því að kvótalögin voru sett 1983 byggir á þessari stöðu. Ekki vantar að það sé bent á ráð til þess að laga hlutina til þegar búið verður að kaupa upp kvótann af Grímseyingum. Hæstv. sjútvrh. kom í útvarpið --- mér fannst hann nú vera að flytja framsöguræðu fyrir þessari umræðu sem hér á sér stað, í fréttatíma útvarpsins í morgun, vera raunverulega að svara hv. þm. Halldóri Blöndal frá því hér á fimmtudag --- það væri nú ekki mikill vandi að leysa málin þegar að því kæmi að væri búið að kaupa upp fiskveiðikvóta Grímseyinga eða hverra annarra. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi nefnt Bakkafjörð og Borgarfjörð eystra, hann kannski hugsar fyrst og fremst til þeirra staða sem eiga hvað erfiðast í hans eigin kjördæmi en fleiri geta verið tilnefndir. En þá var lausnin einföld. Við verðum að beita Hagræðingarsjóði til þess að bjarga Grímseyingum ef þannig fer að búið er að nota peningana, hvort sem þeir hafa nú verið fengnir með ríkisábyrgð eða á einhvern annan veg, til þess að kaupa lífsbjörgina frá hinum ýmsu byggðum. Þá á sem sagt að fara að koma á félagsmálastofnuninni Hagræðingarsjóði og fara að hjálpa þessum byggðum til þess allra náðarsamlegast, af sjútvrn. og Hagræðingarsjóði, til þess að lifa áfram með því að fá fyrirgreiðslu hjá þessum sjóði til að kaupa sér aflakvóta frá einhverri annarri byggð. Aldrei er það hægt á annan máta. Frá einhverri annarri byggð. Kannski gæti það verið að þegar búið er að kaupa allan kvótann upp frá Grímseyingum þá kæmi hæstv. sjútvrh. með aura úr sínum Hagræðingarsjóði og segði: Ja, það er nú dálítill kvóti þarna vestur á Snæfellsnesi, ég skal láta ykkur hafa peninga, farið þangað og kaupið hann. Um þessa hluti mætti hafa mörg fleiri orð en mig langar aðeins til þess að minna á að það eru ýmsir hlutir að gerast í þjóðfélaginu sem benda til þess að menn séu kannski pínulítið að átta sig á því að það er ekki endilega nauðsynlegt að fara eftir því sem þeir segja fyrir um í Hafnarhvoli. Það var frétt í Morgunblaðinu í síðustu viku, þar sem Friðrik Pálsson, forstjóri Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, var að fjalla um þessa stöðu og reyndar á fleiri sviðum heldur en beinlínis um fiskveiðikvótann. En hann lét hafa það eftir sér að sú staða, sem núna blasir við í sambandi við fiskveiðistefnuna, væri að þróa atvinnugreinina inn í það að gera öll atvinnufyrirtæki að bæjarútgerðum. Getur verið að við getum talað um það sem bæjarútgerðir þegar farið verður að bjarga hlutunum á þann máta eins og ég var að lýsa áðan, að sækja kvótann fyrir Grímseyinga vestur á Rif, að sú útgerð, sem yrði sett í gang í Grímsey, yrði á vegum einhverra opinberra aðila? Það liggur svo sem alveg beint fyrir að hugsa sem svo. Ég segi nú bara eins og er að þegar þetta er allt að hrynja þarna fyrir austan tjald, ef við hér ágætir uppi á Íslandi, sem höfum nú alltaf viljað vera svolítið sjálfstæðir, hver fyrir sig, ef við ætlum að fara að byggja upp það kerfi, sem hefur ekki reynst sérstaklega vel þar eystra, þá líst mér nú ekki á blikuna. Ég segi það alveg hreint út hér uppi í ræðustól á hinu hv. Alþingi. En vitaskuld er það ekkert annað sem blasir við. Þetta verður allt á opinberu framfæri ef fram heldur sem horfir. Ef fram heldur sem horfir að ákveðin fyrirtæki í landinu hafa möguleika á því að sölsa undir sig meginhluta aflakvótans á þann veg sem hefur verið að gerast núna síðustu mánuði, þá getur ekki annað skeð en að hið opinbera, ríkið, verði að fara inn í til þess að bjarga hlutunum. Það getur ekkert annað skeð, hversu mikla vitringa og hámenntaða höfðingja, jafnvel frá háskólum á Norðurlöndum og víðar, sem sjútvrn. fær til þess að útlista það hvernig þessi fiskveiðikvóti okkar á að ganga vel upp og jafna stöðu byggða. Ég gæti að vísu sagt margt fleira um þessa hluti en fleiri vilja komast hér að til að fjalla um fiskveiðistefnuna og ég held að ég fari að láta þetta gott heita að sinni. En ég tel þó að við verðum að gera okkur grein fyrir því að það sem er að gerast og er að brenna á okkur núna í sambandi við smábátana og smábátaeigendur finna fyrir sérstaklega í dag vegna þess að það er verið að úthluta þeim framtíðarkvótum þeirra, það á eftir að ganga yfir allar byggðir landsins og menn eiga eftir að finna fyrir því í auknum mæli hvað þetta kerfi er fáránlegt þar sem mönnum er boðið upp á það, þeim sem hafa aðstöðu til þess að koma inn í lánastofnanir og sölsa undir sig peninga einhvers staðar í þjóðfélaginu, að þeir hafa möguleika til þess að kaupa lífsbjörgina af öðrum. Þetta er sá hlutur sem getur ekki gengið í okkar litla þjóðfélagi, að þeir sem hafi aðstöðu til þess að fara inn í banka eða fá peninga í gegnum sjóðinn okkar hérna, það dettur nú úr mér nafnið sem ég var að nefna áðan.

Hann heitir Hagræðingarsjóður.

Hagræðingarsjóður --- Atvinnutryggingarsjóður 

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Ég vil biðja alla viðstadda hér í húsi að klappa ekki, það er ekki leyft hér.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Það má kannski byrja á því að segja að það lífgi aðeins upp á tilveruna í þessu húsi að fólk skuli finna hjá sér þörf fyrir að klappa fyrir því sem hér var sagt áðan því að það er alveg ástæða til þess. Í fyrsta lagi vil ég aðeins koma að því: Hvað er kvótakerfi? Hvað er það sem við erum að smíða? Við erum að takmarka atvinnufrelsi borgaranna. Það er sú umfjöllun sem hefur vantað í sambandi við þetta mál. Það hefur vantað faglega umfjöllun um það hvernig er heimilt að takmarka atvinnufrelsi borgaranna og hvaða reglur löggjafarvaldið þarf að uppfylla til þess að geta takmarkað atvinnufrelsi borgara íslenska lýðveldisins. Ég ætla að minna á 69. gr. stjórnarskrár lýðveldisins sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji, enda þarf lagaboð til.`` Það er sem sagt skýrt ákvæði um það í íslensku stjórnarskránni að það sé bannað að takmarka atvinnufrelsi manna nema í þágu almannaheilla. Og þá kemur spurningin: Er það kvótakerfi sem nú er búið að smíða hér, og búið að vera meira og minna við lýði í sjö ár, í þágu almannaheilla? Ég spyr. Er það í þágu þjóðarhagsmuna? Er það í þágu hinna einstöku byggðarlaga, þetta kerfi? Er það sniðið fyrir borgara landsins eða er það sniðið fyrir kerfið sjálft? Ég er ekki í neinum vafa um svörin. Þetta er fyrst og fremst sniðið til þess að geta stjórnað og stjórnað og stjórnað og aftur stjórnað, ofstjórnað. Þannig er þetta kerfi smíðað. Forsendurnar eru, að sagt er, of litlir fiskstofnar og of stór floti. Ég leyfi mér að draga í efa að þessar forsendur séu réttar. Ég get náttúrlega ekki sannað það, en það er mín persónulega skoðun að allir útreikningar um sóknarþunga á Íslandsmiðum séu helbert kjaftæði. Fyrir 20 árum voru 500 togarar að veiðum á Íslandsmiðum með 90 mm möskva. Menn segja að það sé miklu meiri sóknarþungi í dag þegar kannski 100 togarar með 155 mm möskva eru að veiðum. Er það meiri sóknarþungi? 155 mm möskvi hefur þrisvar sinnum stærra, 300% meira flatarmál en 90 mm möskvi. Sóknarþunginn svokallaði er ekki fundinn út frá svona forsendum. Hann er reiknaður út. Það eru sem sagt engin gögn til í landinu um sóknarþunga af neinu viti. Samt er búið að takmarka atvinnufrelsi borgaranna með jafnafdrifaríkum hætti og er að koma í ljós einmitt þessa dagana. Það eru engar sannanir fyrir því að þessi sókn sé miklu, miklu meiri en hún var fyrir löngu síðan. Það eru enn þá til síðutogarar í landinu sem veiddu 10 þús. tonn af þorski á ári og lönduðu sumir mestu af því erlendis. Svo eru menn svo voðalega hreyknir í dag ef þeir hafa 4 þús. tonna þorskkvóta. Þeir eru ekki einu sinni hálfdrættingar á við þessi gömlu skip, þrátt fyrir alla tæknina. Þessi grundvallaratriði, hæstv. forseti, eru algerlega í molum. Mér finnst slæmt að hér í hv. Alþingi, hvort sem við ræðum kvótakerfið í sjávarútvegi eða landbúnaði, þá vantar hvernig takmarka má atvinnufrelsi borgaranna, hvernig leikreglur Alþingi má setja. Alþingi Íslendinga, löggjafarsamkoma þjóðarinnar, er til þess að setja framkvæmdarvaldinu leikreglur, t.d. varðandi takmörkun á veiðum smábáta. Stafar íslensku þjóðinni eða stafar fiskstofnunum hætta af þessum smábátum þó veiðar þeirra hefðu verið með óbreyttum hætti miðað við gamla kerfið án þess að setja þetta ofstjórnarskipulag á? Stafar fiskstofnunum hætta af þessum bátum? Ég vil að hver og einn geri það upp við sig hér í þessu húsi hvort fiskstofnunum stafi hætta af þessum bátum. Ég geri ráð fyrir því að heilbrigð skynsemi segi mönnum að fiskstofnunum stafi sennilega ekki hætta af þessum bátum. Og hvað er þá komið í ljós? Ef það er niðurstaða okkar að fiskstofnunum stafi ekki hætta af smábátum, þá er ekki leyfilegt að takmarka veiðar þeirra nema með almennum reglum eins og var, samkvæmt mínum skilningi á stjórnskipunarrétti. Hæstv. sjútvrh. talaði mikið áðan um tilraunaúthlutun. Hverjir eru þá tilraunadýrin? Það er ekki skemmtilegt að vera þolandinn í þessari tilraunastarfsemi og hafa ekki hugmynd um það hvað menn fá að hafa í kaup á næsta ári. Hvenær máttu veiða, hvað máttu veiða mikið? Það er alveg gersamlega vonlaust að svona fyrirkomulag geti nokkru sinni gengið upp, fyrirmæli öll ofan úr ráðuneyti um það hvernig menn eiga að haga sér. Það er nógu erfitt að glíma við náttúruna á Íslandi, veður og vinda og hafís, stundum fyrir norðan land og austan stundum, þó menn hafi ekki alla þessa ofstjórn líka. Ég ætla að minna á það, eins og ég gerði hér í síðustu viku, hvernig málsmeðferðin var hér í Alþingi sl. vor. Sjávarútvegsnefndir Alþingis mættu á nokkra sameiginlega fundi. Og þar sem ég er í Nd., þá fengum við náðarsamlegast að hlusta á efrideildarmenn í sjávarútvegsnefnd. Á fund hjá þessum hv. nefndum komu sömu aðilarnir og höfðu átt þátt í því að búa til upphafleg drög að frv. eins og það lá fyrir til að gefa umsögn. En voru þessir aðilar ekki búnir að gefa umsögn? Þá komu þeir aftur til þess að gefa sitt álit og það var náttúrlega svona upp og ofan. Nd. Alþingis fékk nákvæmlega 24 klukkustundir til að fjalla formlega um þetta mál, 42 þingmenn fengu 24 klukkustundir til þess að afgreiða þetta stóra mál ásamt 14 öðrum málum. Öllu rutt hér út úr Nd. Alþingis með hrossakaupum. Svona vinnubrögð eru náttúrlega ekki til þess fallin að útkoman geti orðið góð. Síðan voru sjávarútvegsnefndarmenn boðaðir á fund sl. mánudag. Það kom leigubíll keyrandi hingað á laugardagskvöld með sentimetraþykkan bunka af reglugerðum og við áttum að mæta á fundi kl. 8 eða 9 á mánudagsmorgni. Og hvernig var þá fyrirkomulagið? Þá voru mættir fimm aðilar frá framkvæmdarvaldinu og hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar til að taka sjávarútvegsnefndarmenn Alþingis í kennslustund í reglunum sem þeir áttu auðvitað sjálfir að búa til síðasta vor. Það eru alger endaskipti á leikreglum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds þegar starfsmenn framkvæmdarvaldsins eru farnir að segja okkur til hvernig þessar reglur séu, sýna okkur þær. Sumt megum við ekki sjá, annað megum við náðarsamlegast fá að sjá, um leikreglur sem við áttum raunverulega að búa til og erum kosnir af Alþingi til þess að setja framkvæmdarvaldinu leikreglur. Það fer náttúrlega ekki hjá því að maður spyrji hæstv. sjútvrh. hvar fiskvinnslustefnan sé því auðvitað snertir fiskvinnslan þessa kvótastefnu, stjórnun fiskveiða. Hvar er sú fiskvinnslustefna sem er kveðið á um í stjórnarsáttmálanum? Er það nýjasta skýrsla Þjóðhagsstofnunar þar sem kom fram að auka mætti þjóðartekjur um 10 milljarða til viðbótar með því að senda allan afla úr landi? Er það fiskvinnslustefna ríkisstjórnarinnar? Þjóðhagsstofnun heyrir beint undir forsrn. svo maður gæti ímyndað sér að þetta væri vísirinn að henni. Ríkisstjórnin hefur ekki gert neina athugasemd við þessa útreikninga. Og ég spyr því hæstv. sjútvrh. að því hvort hann hafi eitthvað um þetta að segja. Ég verð að segja það að mér finnst það kaldar kveðjur til sjávarútvegs á Íslandi að fá svona skýrslu frá opinberri stofnun eins og Þjóðhagsstofnun. Að það sé hægt að auka þjóðartekjur stórlega með því að hætta að nýta auðlindina hér innan lands. Hvert erum við komin í umræðunni? Ef við víkjum t.d. að rækjuveiði þá skiptir ekki máli hvort við veiðum 26 þús. eða 28 þús. tonn á ári. Fiskifræðingar hafa upplýst að þorskurinn éti upp 52 þús. tonn á mánuði. Rækjuveiðar hafa aðallega farið fram á afmörkuðum svæðum. Samt er búið að takmarka þetta í kvóta. Ég segi: Var ekki allt í lagi að leyfa frjálsa veiði á þeim svæðum þar sem ekkert álag er og engin rækjuveiði hefur farið fram? Mátti ekki leyfa mönnum að spreyta sig þar? Af hverju ekki? Hvar er svarið við því? Það eru til vannýtt rækjusvæði hér við land. Þó svo að verð á rækju sé ekki hagstætt í augnablikinu þá skiptir það ekki máli. Af hverju stóð til að setja steinbít í reglugerð? Er verið að ofveiða hann? Af hverju er verið að setja kola í reglugerð? Ef ég man rétt eru níu línur í skýrslu Hafrannsóknastofnunar um kolaveiðar, um ástand kolastofnsins, það eru níu línur. Eru þessar níu línur forsenda fyrir takmörkun atvinnufrelsis? Auðvitað ætti að leyfa því að vera frjálst sem átti að vera frjálst. Það verður að lagfæra þessa fiskveiðistjórnun og leyfa meira frjálsræði. Smábátum á að stjórna eftir almennum reglum svipað og var. Minni dekkbátar mega kannski vera frjálsir í steinbít og kola, stærri bátar geta verið það einnig, og t.d. má gefa frjálsræði í auknum rækjuveiðum. Togarar geta fengið ákveðið frjálsræði í rækjuveiðum og úthafskarfa sem við erum allt of slappir við að auka nýtingu á. Það er fullt af möguleikum. Það er ekki bara þessi ofstjórn. Það eru ekki nema fjögur ár, hæstv. forseti, síðan við byrjuðum úthafsrækjuveiðar, það eru fjögur ár síðan. Kvótakerfið hefur verið við lýði í sjö ár. Ég vil sérstaklega koma inn á þátt hafrannsókna. Það hefur allt of litlu fjármagni verið varið til hafrannsókna undanfarin ár. Rannsóknir hafa ekki verið nógu markvissar vegna ómarkvissrar stjórnunar hæstv. sjútvrh. því að hann er yfirmaður þessara mála. Æðsti yfirmaður hafrannsókna á Íslandi er hæstv. sjútvrh. Það er allt of lítil umfjöllun um það að fæðukerfið í sjónum er órannsakað. Það þyrftu auðvitað að fara fram stöðugar rannsóknir á fæðukerfinu og fæðuástandi nytjastofna. Það má helst ekki tala um það að sjö ára gamall hrygningarfiskur fyrir norðan og austan land veiddist í verulegum mæli í vor sem leið sem vigtaði ekki nema tvö kg með hrognum og svilum, með innyflum og öllu saman. Það má helst ekki ræða um það. Það á að vera eitthvert leyndarmál. Ég spyr bara: Erum við á sömu leið og í Noregi? Þar vigtaði sex ára gamall fiskur í vetur sem leið 900 grömm að meðaltali í Norður - Noregi vegna þess að fæðukerfið hrundi þar allt í rúst. Forstjóri Hafrannsóknastofnunar sagði á aðalfundi LÍÚ að beitilönd loðnu hefðu verið sem eyðimörk undanfarin ár. En hvað með beitilönd annarra nytjafiska? Er ekki nauðsynlegt að við fáum að vita það í sambandi við fiskveiðistjórnunina? Afrakstur fiskstofna hlýtur að byggjast að verulegu leyti á því hvað þeir fá mikið að borða, maður skyldi halda það. Ef ég vík aðeins að starfsemi aflamiðlunar, þá er eftir langa valdabaráttu sjútvrn. og utanrrn. komið á fót hér aflamiðlun sem ákveður eftir geðþótta hverjir fá að flytja fiskinn úr landi. Ég tel að svona fyrirkomulag standist ekki stjórnskipun landsins. Það er útilokað að það sé hægt að framselja einhverri nefnd geðþóttavald til að ákveða hverjir megi fá hærra verð fyrir fiskinn en allir hinir fá. Það stenst ekki, það er útilokað. Þó að það séu höft á gjaldeyri hér á Íslandi, þá er það ekki svo slæmt að ákveðinn fjöldi heildsala geti fengið gjaldeyri á 20 kr. og það sé einhver gjaldeyrisnefnd sem ákveður hverjir eigi að fá dollarann á 20 kr. þegar allir hinir verða að kaupa hann á 50 eða 54 kr. Það er alveg sambærilegt. Hvaða leið er þá fær? Sumir hafa nefnt 15% á skip. Þá er búið að banna Íslendingum að kaupa þessi 15% svo það gengur ekki heldur. Þá er ekki nema ein leið eftir og það er að selja allan aflann innan lands og leyfa þá einhverjum sem vilja koma hingað til að kaupa fiskinn á íslenskum fiskmörkuðum, koma og kaupa hann með ákveðnum skilyrðum, þannig að íslensk fiskvinnsla standi erlendri fiskvinnslu jafnfætis gagnvart hráefninu. Erlend fiskvinnsla nýtur bæði ríkisstyrkja og tollaverndar og þá verða menn að taka það inn í myndina. Þá erum við komin að tollamálum sem ég ætla ekki að fara út í hér. En ég vil minna á að allt stefnir í það að alltaf fari meiri og meiri óunninn fiskur úr landi. Árið 1984 voru flutt 7% af óunnum fiski úr landi en á fyrri helmingi þessa árs, fimm árum seinna, var þetta hlutfall komið upp í 21%. Hlutfallsleg aukning á þessu tímabili er 200% eða að meðaltali 25% ár ári. Ef þróunin verður sú sama og verið hefur sl. fimm ár verður allur fiskur fluttur út óunninn árið 1997. Frystingin hefur dregist það hratt saman hér á landi að árið 1995 verða einungis 20% fryst af því sem er í ár ef sama þróun verður áfram innan lands. Þetta skiptir íslenska þjóð miklu máli. Hvert er þetta kerfi allt saman að leiða okkur? Á hvaða leið erum við eiginlega? Íslenskt velferðarþjóðfélag er velferðarþjóðfélag vegna þess að margfeldisáhrif sjávarútvegs eru svo mikil að þau skila bættum hag í gegnum þjónustu, iðnað og verslun. Uppruni fjármagns er í gegnum íslenskan sjávarútveg. Íslensk sveitarfélög fá ekki útsvarstekjur af vinnu sem er unnin í Bretlandi. Íslenskur iðnaður fær ekki að þjóna fyrirtækjum í Bretlandi eða Þýskalandi. Það er þessi virðisauki sem er talað um á fínu máli. Íslenskt þjóðfélag þarf á þessum virðisauka að halda. Íslenskt þjóðfélag þarf á þessu að halda. Við höldum ekki uppi lífskjörum í landinu nema halda áfram að vinna fiskinn hér innan lands. Af hverju skyldi íslenskt verkafólk ekki vera jafnfært um að vinna verkin eins og eitthvert erlent verkafólk á erlendum vettvangi? Ég verð að segja það hér að lokum, hæstv. forseti, að ég óska þess að sjútvn. Alþingis taki þessi mál upp til bráðabirgðalagfæringar undir eins. Það er hægt að lagfæra sumt af þessu og það er skylda okkar alþm., það er okkar hlutverk að setja framkvæmdarvaldinu leikreglur, eins og ég sagði hér í upphafi. Það er hlutverk alþingismanna og ég verð að krefjast þess að við fáum að sinna okkar hlutverki hér á hæstv. Alþingi.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Árangurinn af fiskveiðistefnunni er alveg örugglega í öfugu hlutfalli við alla þá umræðu sem hér hefur farið fram á þessu kjörtímabili sem senn er á enda. En eins og hv. þm. vita höfum við á þessum stutta tíma tvisvar sinnum afgreitt ný lög um stjórn fiskveiða. Það er mat okkar kvennalistakvenna að stærstu annmarkar núverandi kvótakerfis sé hið siðlausa brask sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og enn á sér stað með þau skip sem hafa veiðiheimildir. Í okkar huga gengur það ekki upp að þeir menn, sem hafa fengið veiðiheimildir ókeypis upp í hendurnar, veiðiheimildir sem hvergi eru taldar til eigna, geti hagnast á þeim um tugi milljóna þegar þeir selja skip sín og að atvinnuöryggi og lífsafkoma fólks í mörgum byggðarlögum sé þannig háð duttlungum eða efnahag þeirra sem fiskiskipin eiga. Snemma hausts 1987 lögðum við þingkonur Kvennalistans fram okkar hugmyndir og tillögur um stjórn fiskveiða. Eins og þingheimi er ljóst er rauði þráðurinn í tillögum okkar sá að við viljum útvega fiskveiðikvóta til byggðarlaga. Með því viljum við rjúfa það samband sem ég minntist á áðan sem nú er á milli skipanna og kvótans sem hefur það í för með sér að einstaklingar geta selt kvótann að eigin vild og hagnast á veiðiheimildum sem þeir fengu án þess að nokkurt gjald kæmi fyrir. Með tillögum Kvennalistans er fullt tillit tekið til byggðarsjónarmiða og dregið úr ofstjórn og miðstýringu, en mér sýnist einmitt að það sem ég nefndi nú síðast, þ.e. ofstjórn og miðstýring, hafi ekki síst verið tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram í dag. Í umræðunni um kvótafrumvarpið um áramótin 1987 -- 1988 lögðum við fram þessar brtt. en þær voru allar felldar þrátt fyrir þá augljósu galla sem á frv. voru og þrátt fyrir aukið fylgi við þær úti í þjóðfélaginu. Það var ekki einhugur um málið í þeirri ríkisstjórn sem sat um þær mundir og því ákveðið með sérstöku ákvæði í lögunum að skipuð skyldi önnur nefnd sem fékk það umfangsmikla verkefni að fara aftur í gegnum málið og skyldi hún m.a. skoða vandlega það fyrirkomulag sem er á úthlutun veiðiheimilda og hvort hægt væri að hugsa sér aðrar leiðir. Við kvennalistakonur áttum eins og aðrir fulltrúa okkar í þessari nefnd sem kynnti þar hugmyndir okkar og tillögur. En það sem hefur einkennt alla vinnuna í kringum fiskveiðistjórnina er því miður það að svo virðist sem fyrir fram sé ákveðið hver skuli vera meginlínan og lítill hugur í fólki að taka nýjar hugmyndir til alvarlegrar umhugsunar og umræðu. Þrátt fyrir töluverða umræðu, og þá ekki síst um byggðakvótann, í stóru nefndinni sem lauk störfum í janúar sl. og þeim álitum sem á eftir fylgdu sitjum við uppi með þau lög sem nú eru að ganga í gildi um áramótin. Það kemur fram í nál. með frv. sem við afgreiddum hér um síðustu áramót að mikill áhugi og stuðningur er við hugmyndir um byggðakvóta og það er aukinn skilningur á nauðsyn þess að tryggja stöðugt atvinnulíf í þeim byggðarlögum sem byggja nánast alla sína afkomu á sjávarútvegi. Ég tel rétt að rifja það upp hér að í tíu af þrettán sérálitum, sem birtust með frv. frá hinum ýmsu fulltrúum í nefndinni, kom fram stuðningur við hugmyndir um byggðakvóta eða jafnvel fiskvinnslukvóta. Þrátt fyrir allt þetta og þá staðreynd að við höfum horft upp á hnignun byggðarlaga sem rekja má beint til stefnunnar í sjávarútvegi var frv. afgreitt sem lög hér frá Alþingi með sömu grunnhugmyndum og í raun í alveg sama farvegi og fyrri lög. Við kvennalistakonur töldum og teljum enn að hugmyndir okkar um byggðakvóta séu í fullu gildi og hafi með tímanum sannað gildi sitt enn frekar. Því lögðum við þessar tillögur fram enn á ný sl. vor, en það endurtók sig sama sagan, þær voru allar felldar. Nú er komið að því að fara að vinna samkvæmt þessum nýsettu lögum og útdeila kvóta á skip og báta, stóra og smáa. Eftir því sem mér skildist var það tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram nú að þessa dagana stendur yfir svokölluð tilraunaúthlutun til báta sem eru minni en 10 brl. Það kom okkur fulltrúum í sjútvn. e.t.v. nokkuð á óvart að við skyldum ekki eiga alveg eins greiðan aðgang og við væntum að þeim upplýsingum sem starfsfólk ráðuneytisins var með fyrir helgina um þessa tilraunaúthlutun og ég verð nú að segja það sem mína skoðun að mér hefði þótt það við hæfi að við fengjum þetta sem trúnaðarmál. En okkur stóð til boða, eins og réttilega kom fram hér í máli hæstv. sjútvrh., að fara yfir þessi gögn ásamt embættismönnum ráðuneytisins því þeir töldu nauðsynlegt að útskýra fyrir okkur þær forsendur sem þeir gæfu sér við útreikninga. Mér er fullljóst að við þurfum á slíkum útskýringum að halda en þetta vakti í mínum huga upp spurningar um trúnað og þau trúnaðarstörf sem við gegnum hér inni á Alþingi, hvort það sé einhver efi í huga framkvæmdarvaldsins að við getum haldið trúnað með því að hafa þessar upplýsingar undir höndum. Ég gerði það því að tillögu minni á fundi sjútvn. fyrir helgina að við fengjum að hafa þessi skjöl undir höndum alla vega á einum fundi í sjútvn. og þá útskýringar frá ráðuneytismönnum í stað þess að við færum hvert og eitt að skunda upp í sjútvrn. Veit ég svo sem ekki hver verður niðurstaðan í því máli eða hvort málið er hér með niður fallið, en alla vega höfum við þann möguleika að geta tekið það frumkvæði að skunda til fundar við ráðuneytismenn. En það kom mér örlítið á óvart, ég verð að játa það, að við gætum ekki fengið þetta sem trúnaðarskjöl. En við því er ekkert að gera og við verðum að sætta okkur við þá ákvörðun hæstv. sjútvrh. að við getum fengið handleiðslu og útskýringar hjá hans embættismönnum. Eins og ég minnti á áðan voru sett hér lög um stjórn fiskveiða um áramótin 1987 -- 1988. Í þeim lögum fólst enn meira vald til handa sjávarútvegsráðherra að setja reglugerðir tengdar lögunum en nú er. Það var þó stigið örlítið skref í jákvæðari átt með setningu þessara laga þar sem mun fleiri atriði voru lögbundin þannig að heimildir ráðherra eru nú ekki nærri eins víðtækar og þær voru áður. En ég minnist þess þó að hv. málshefjandi hér, hv. 2. þm. Norðurl. e., treysti sér til þess um áramótin 1987 -- 1988 að samþykkja þessi lög sem við kvörtuðum mjög undan að hefðu í för með sér allt of miklar heimildir til sjávarútvegsráðherra. Hann treysti sér til þess að fela hæstv. sjútvrh. þetta vald þá en greinilega ekki núna. En þó að mér hafi þótt vera stigið þarna örlítið skref í rétta átt þá ítreka ég það að við kvennalistakonur erum ósammála þessum lögum í grundvallaratriðum og höfum margoft lýst okkar hugmyndum og tillögum og ég hef þegar vikið lítillega að þeim. Það er enn margt óljóst um það hvernig til tekst með að úthluta kvóta til smábáta í fyrsta skipti og mikil óvissa um hvaða áhrif lögin hafa bæði á einstaklinga og byggðarlög. Það er því auðvitað von að alls kyns viðbrögð berist nú þegar þessi fyrsta tilraunaúthlutun er birt. Ég minntist á það að ekki hefði verið samstaða um þessi lög en hér er um að ræða hagsmuni allrar þjóðarinnar. Það er sagt skýrum orðum í 1. gr. laganna að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og markmiðið með lögunum er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskistofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Ég býst við að þessi 1. gr. sé grein sem allir geta verið sammála um. En þar með er samstöðunni lokið því að henni slepptri hafa menn mjög mismunandi skoðanir á því hvernig á að ná þeim markmiðum sem fram koma í 1. gr. Við kvennalistakonur höfum aldrei séð samhengi milli yfirlýsingarinnar um að fiskistofnarnir séu sameign þjóðarinnar og þess að afhenda þá svo einstaklingum til eigin nota án annarra skuldbindinga en þeirra að halda sig nokkurn veginn innan kvóta. Aldrei hefur heldur verið gefin haldbær skýring á því hvernig þetta getur farið saman. Markmiðssetning laganna um að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu hefur heldur ekki gengið eftir, enda ekki við því að búast þar sem menn geta selt skip burt úr byggðarlögum og þar með það hráefni sem hefur verið undirstaða vinnslunnar í landi. Ég verð að segja það að ég er dálítið undrandi á þeim skilningi hv. 4. þm. Vesturl. að það sé svo mikil gæfa að hafa þessi lög ótímabundin, eins og hann orðaði það áðan, að það gefi okkur vonir um að losna undan okinu. Það sem ég óttast er að við séum einmitt búin að afhenda þessa auðlind til afnota fyrir þá einstaklinga sem nú þegar hafa aðgang að henni og þetta verði í raun aldrei sameign íslensku þjóðarinnar þó svo að í lögunum sé ákvæði um að þetta skuli ekki vera ,,stjórnarskrárvarin eign``, eins og þar segir í einni greininni. Ég ítreka það að fjölmargir staðir á landinu byggja tilveru sína nær eingöngu á sjávarútvegi og víða háttar svo til að ekki er um aðra útgerð að ræða en á smábátum. Margir staðir eiga allt sitt undir því að atvinnan í landi sé ekki síður lögð til grundvallar en hagsmunir þeirra sem veiðarnar stunda. Það er einmitt rauði þráðurinn í okkar hugmyndum að lögin tryggi að tillit sé tekið til byggðasjónarmiða og aðstæðna á hverjum stað. Ég minni á það, og það hefur reyndar komið hér fram í umræðunni fyrr, að einhvern tímann þóttist hæstv. ríkisstjórn hafa uppi áform um að setja fram fiskvinnslustefnu en ekkert bólar á henni og á meðan fiskvinnsluhús hér standa vannýtt heldur íslensk útgerð uppi fiskvinnslu erlendis. Ég vil síðan leggja áherslu á það að fari svo að tiltekin byggðarlög fari sýnu verr út úr úthlutun aflaheimilda en önnur og hafi ekki aðra möguleika til atvinnuuppbyggingar er mjög brýnt að sá sjóður, Hagræðingarsjóður, sem stofnaður var í vor í tengslum við lögin verði notaður til þess að treysta atvinnulífið á viðkomandi stöðum. Það mætti auðvitað ræða ýmislegt fleira tengt sjávarútveginum og þá ekki síst atvinnumálin og það atvinnuleysi sem víða hefur gert vart við sig, ýmist vegna þess að fiskiskipin hafa siglt með aflann og hráefni hefur skort eða að hráefni hefur hreinlega skort vegna þess að skip hafa verið seld burt og eru ekki lengur á staðnum. Það er ljóst að alls staðar er gríðarlegt vinnuálag í fiskvinnslunni og fólk er þar keyrt áfram af miskunnarleysi bónuskerfis í einhverri mynd. Það er trúlega óvíða annars staðar en í fiskvinnsluhúsum jafnrækilega unnið fyrir hverri krónu í launaumslaginu. Það hlýtur að vera spurning hverjum það er í hag að ganga svo nærri bæði starfsorku og heilsu hjá því fólki sem vinnur úr sjávaraflanum. Ég minni líka á að fá störf valda eins mikilli streitu og störf í fiskvinnslu og atvinnusjúkdómar eru tíðir. Þeir sem semja um launakjörin á hverjum tíma sjá hins vegar þau ráð ein til að bæta upp launakjörin að auka hraðann og vinnuframlagið. Það er orðið löngu tímabært að leiðrétta það ranglæti. En ég vil svo aðeins víkja að einu atriði enn. Ég hef oft á tilfinningunni þegar verið er að setja hér lög að menn virðist sjaldnast vera búnir að velta fyrir sér öllum þeim tilbrigðum sem upp geta komið. Mig langaði að minnast aðeins á það hér að í haust var haldin hér á landi norræn ráðstefna um atvinnumál kvenna í dreifbýli. Það kom mjög greinilega fram hjá þeim norrænu fulltrúum sem þar komu, en þeir voru gjarnan starfsmenn stofnana sem má líkja við Byggðastofnun hér, byggðamálaráðuneyti eða innanríkisráðuneyti, að alls staðar á Norðurlöndunum fara fram miklar rannsóknir á því hvaða áhrif stjórnvaldsaðgerðir hafa bæði á atvinnulífið, mannlífið og ekki síst félagslega þáttinn í byggðarlögunum. Ég held að þeir fulltrúar frá Byggðastofnun hér á Íslandi sem þarna voru staddir hefðu gjarnan óskað þess að þeir gætu einhvern tímann verið í þeirri stöðu að vera að rannsaka mál og reyna að spá fyrir um hvernig þróunin yrði með tilliti til uppbyggingar atvinnulífs í landinu í stað þses að standa sífellt í björgunaraðgerðum. Í þeirri miklu umræðu sem undanfarin ár hefur farið fram um byggðamál er sífellt hamrað á nauðsyn öflugs og stöðugs atvinnulífs. Sjávarútvegur og landbúnaður eru þær tvær greinar sem halda uppi byggð á mörgum stöðum úti á landsbyggðinni. Báðar þessar greinar hafa á undanförnum árum gengið í gegnum mikil breytingaskeið endurnýjunar og skipulagningar sem hafa valdið mikilli röskun á byggðamynstrinu. Til að tryggja stöðugleika í þessum greinum er nauðsynlegt að við allar breytingar og nýjar ákvarðanir sé tekið mið af byggðarsjónarmiðum. Það er einmitt það sem við kvennalistakonur vildum leggja megináherslu á með okkar tillögum í sjávarútveginum að byggðarlögin fengju úthlutað kvóta þannig að þeir sem ráða heima í héraði gætu skipulagt sjávarútveginn með tilliti til þeirra aðstæðna sem ríkja á hverjum stað. Það er ljóst að það hefur tekist hörmulega til með kvótakerfið, einmitt hvað byggðarsjónarmiðin snertir og e.t.v. ekkert bjartari tíma að horfa fram á í þeim málum ef ekki verða gerðar neinar breytingar á. Það er mjög nauðsynlegt að núna, þegar þessari svokölluðu tilraunaúthlutun lýkur til smábáta og úthlutað verður í alvöru fyrir áramótin, að það verði horft á bæði einstaklinga og byggðarlög, hvernig þeirra staða er og hvort þau eiga sér ekki örugglega lífsvon á þeim tekjum sem þeir væntanlega fá fyrir þann afla sem þeir draga að landi. Það væri full ástæða til, virðulegi forseti, að ræða miklu fleira sem tengist sjávarútveginum hér en ég ætla ekki að lengja mál mitt í bili. Ég vil ítreka enn og aftur að við leggjum höfuðáherslu á að þessari kvótasölu linni og mannlífið og atvinnulífið í byggðarlögunum verði eflt með því að hægt sé að treysta á stöðugleika en ekki það að einhver geti siglt burtu með aflann og/eða skipin og þau komi ekki aftur. Ég vil svo að lokum líka benda á vegna þess að sjútvn. var á dögunum í heimsókn hjá aflanýtingarnefnd að það eru enn þá miklir tekjumöguleikar til viðbótar í sjávarútveginum. Burt séð frá því að við fengum að bragða á vannýttum fisktegundum, þá fengum við um það upplýsingar að hugsanlegt væri að auka mætti tekjur af sjávarútvegi um 3 -- 5 milljarða ef betur væri farið með hráefnið og það betur nýtt.

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Mér barst í bréfi blaðaúrklippa frá smábátaeiganda á Austfjörðum. Fyrirsögnin á þessu er: ``Endurskoða ber lögin um stjórn fiskveiða.`` Undirfyrirsögn: ,,Austfirðingar telja mótsagnir í lögunum.`` ,,Austfirðingar innan Fiskifélags Íslands vilja að lögin um stjórnun fiskveiða, sem samþykkt voru sl. vor og eiga að taka gildi um áramót, verði endurskoðuð. Í samþykktum fjórðungsþings fiskideildar Austurlandsfjórðungs sem beint er til Fiskifélagsins til samþykktar segir að greinilegar mótsagnir séu í lögunum og því verði að endurskoða þau. Fiskiþing hefst í lok þessa mánaðar og eru fjórðungsþing og fundir í hinum ýmsu fiskideildum þegar hafnir til undirbúnings þinginu. Austfirðingar hafa nú skilað inn samþykktum sínum til Fiskifélagsins en þar gagnrýna félagsmenn ,,þær mótsagnir sem koma fram í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, þar sem segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar.`` Þá segir enn fremur í samþykktinni: ,,Framkvæmdin er síðan sú að skipa - og bátaeigendum er úthlutað veiðiheimildum sem framseldar eru bæði fyrir eitt ár í senn og til endanlegrar eignar þeirra sem kaupa. Þrátt fyrir að seinna í sömu grein standi: ,,Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Þingið mótmælir þeirri röskun sem óhjákvæmilega verður í atvinnumálum landsbyggðarinnar með hinum nýju kvótalögum sem leitt hefur til sölu fjölda smábáta. Fundurinn bendir á að framkvæmd laganna í núverandi mynd getur kippt grundvellinum undan búsetu manna í heilum byggðarlögum sem byggja afkomu sína á veiðum og vinnslu. Fundurinn óskar eftir að lögin verði tekin til endurskoðunar með tilliti til ofangreindra staðreynda og byggðarlögum verði á einhvern hátt bættur skaðinn.`` Þá samþykkti fundurinn einnig ályktun þess efnis að sóknarmarksskipum yrðu gefin tækifæri til aðlögunar í einhvern tíma til að draga úr áhrifum afnáms sóknarmarksins.`` Að flestu leyti er ég sammála þeim Austfirðingum í þessu máli og ég vil minna á það í því sambandi að ég flutti nokkrar brtt. við frv. þegar fjallað var um það á sl. vori. Við 7. gr. var ein brtt., sú að fiskveiðikvótanum yrði skipt á milli fiskvinnslustöðvanna og skipanna. Um þetta var mikið rætt í nefnd sem fjallaði um frv. þegar það var í vinnslu. Ég vildi, og sá maður sem mætti þar fyrir mín samtök, að þessi hlutföll væru 40% fyrir fiskvinnsluna en 60% fyrir skipin. En það varð að samkomulagi þeirra sem náðu samstöðu um málið að skiptin yrðu 30% fyrir fiskvinnsluna en 70% til fiskiskipa. Í öðru lagi lagði ég til að við 10. gr. bættust tveir nýir málsliðir svohljóðandi: ,,Ráðherra getur ákveðið að einungis sé heimilt að flytja út óunninn afla, tiltekið hlutfall af árlegu aflamarki fiskiskips og fiskvinnslustöðvar. Þá getur ráðherra ákveðið að heimilt sé að framselja útflutningsheimildir milli handhafa þeirra.`` Það var hringt í mig núna rétt fyrir hádegið frá Grímsey og sagt að í morgunfréttum hafi það komið fram að verð á smáfiski hér á einhverjum fiskmarkaði hafi verið þrisvar sinnum hærra en þeir fá fyrir fiskinn í Grímsey. Ég veit ekki um sannleiksgildi þessarar fréttar, ég heyrði hana ekki, en þetta er mér tjáð. Ein af þeim brtt. sem ég bar fram var svohljóðandi: ,,Ekki er heimilt að framselja aflahlutdeild fiskiskips eða fiskvinnslustöðvar nema til fiskiskips eða fiskvinnslustöðvar innan sama sveitarfélags.`` Og síðan kom brtt. við 4. gr.: ,,Annar flutningur á aflamarki er óheimill.`` Ég held að ef þetta hefði verið samþykkt, eða a.m.k. sumt af því, þá stæðum við ekki frammi fyrir þeim vanda sem nú blasir við og ég held að það sé ekki hægt fram hjá því að komast öðruvísi en að þessi lög verði endurskoðuð strax eftir áramótin. Í mig hafa hringt margir smábátaeigendur víðs vegar um landið, en ég ætla ekki að fara að tíunda það hér frekar. En það hefur verið minnst sérstaklega í þessu sambandi á Grímsey og því vil ég segja það hér að einn af eigendum báts þar fékk í þorskkvóta þegar í fyrsta sinn var úthlutað kvóta 212 tonn af þorski og ufsinn var frjáls. Nú er honum úthlutað 109 tonnum af þorski og 88 tonnum af ufsa. Öðrum báti, sem mun hafa verið keyptur seint á árinu 1988 og mun hafa aflað í ár rúmlega 300 tonn, er nú boðið upp á 73 tonn af þorski. Þó að ég sé með ýmsar fleiri tölur, þá vil ég ekki fara að tefja tímann með því. Það þjónar engum tilgangi. En þessar tölur tala sínu máli. Ég hef sagt það við hæstv. sjútvrh. áður, og oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, að þessi fiskveiðistefna sem er farið eftir, þar sem leyft er að selja kvóta skipanna og það er framkvæmdarvaldið sem leyfir það þrátt fyrir 1. gr. laganna, skapi hættu á því að það verði litið svo á að það skapist hefð á eign á þessum kvóta. Og hvernig verður þá með það farið? Það þekkjum við frá öðrum atvinnurekstri. Þá hygg ég a.m.k. að erfitt verði að eiga við það ef hefð er talin hafa skapast, að það verði þá að beita eignarnámsheimildum, en þá þarf bara að borga fullt verð fyrir. Þetta getur auðvitað ekki gengið. Annars vegar 1. gr. eins og hún er og í öðru lagi að líða það, leyfa það, taka ekki í taumana að það sé hægt að selja til eignar þennan fiskkvóta. Það er alveg auðséð á þeirri þróun sem hefur orðið í þessum málum að þær byggðir sem standa höllum fæti, þeir einstaklingar sem lenda í því að þeir ná ekki sínum kvóta einu sinni sem þeir eru þó ekki ofhaldnir af flestir hverjir, þá missa þeir kvótann, missa þeir bátinn og þeir sem hafa peninga kaupa hann. Ég held að það hafi verið dálítill misskilningur hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni sem var að tala um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina. Ég veit að hann þekkir vel þær reglur sem þar eru og þær bjóða ekki upp á það að hægt sé frá þeim sjóði að kaupa neinn kvóta. Það er misskilningur. En að endingu vil ég leggja tvær spurningar fyrir hæstv. ráðherra: Ætlar ráðuneytið virkilega að líða sölu kvótans þar sem fram er komið, að mér er tjáð, að menn eru farnir að telja hann sér til eignar á skattskýrslum? Sé það rétt, ætlar hann að gera það þrátt fyrir það hvernig lögin eru? Mín samtök knúðu það fram að í stjórnarsáttmála í september 1988 var sett grein sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Mörkuð verði sérstök fiskvinnslustefna.`` Hvar er hún? Hvað er um hana? Er það virkilega fiskvinnslustefna að láta flytja aflann í stórum stíl til annarra landa, að mismuna mönnum á þann hátt að sumir fá leyfi til að flytja, aðrir geta það ekki? Væri ekki nær að fara eftir þeirri tillögu sem ég flutti um það að allir hafi sama rétt og geti leigt sinn rétt til annarra sem vilja flytja út? Eða er þetta jafnrétti á milli manna og byggða? Ég mælist til þess í fullri vinsemd, af því að nú er komin reynsla á þetta, nú eru augu flestra manna að opnast fyrir því til hvers þessi fiskveiðistefna leiðir að öllu óbreyttu, að ráðherrann hafi frumkvæði um breytingar sem leiða til þess að byggðirnar, sem standa margar hverjar á mjög veikum grunni, það verði á einhvern hátt komið í veg fyrir að síðustu mennirnir fari úr þessum byggðum. Mér er sagt að 600 manns hafi farið frá Vestfjörðum á þessu ári, 68 frá einu byggðarlagi. Er þetta byggðastefna? Er þetta fiskvinnslustefna? Er þetta það sem við viljum?

Karl Steinar Guðnason : Frú forseti. Það mál sem hér er rætt er rætt af miklum hita um allt land. Það kemur mönnum í opna skjöldu að fá þær tilkynningar sem nú hafa komið til manna um hvað þeir megi veiða á næstunni og sitt sýnist hverjum. Auðvitað er það svo að það hefur verið erfitt í gegnum árin að móta fiskveiðistefnu. Við höfum þurft að ná sáttum í þeim efnum vitandi það að fiskurinn í sjónum er takmarkaður, þetta er takmörkuð auðlind, þetta er auðlind sem við verðum að skammta. En síðast þegar við samþykktum lögin um stjórn fiskveiða var það gert í nokkuð góðri sátt við hagsmunaaðila eins og sagt er, m.a. Landssamband smábátaeigenda. Auðvitað kostar það mikla vinnu, kostar það mikil átök að ná slíkri sátt. Tilfellið er að það er sama hvar maður kemur á landið, menn eru yfirleitt hver með sína skoðun á því hvernig skammta skuli þessa hluti. En menn segja samt: Ja, jú, það verður að stjórna fiskveiðunum. Það er ekki nóg af fiski til í sjónum. Það verður að skammta fiskinn. Hér á Alþingi eru þessi mál mikið rædd og menn skipta um skoðun eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það er reyndar svo að hér hefur verið hópur manna sem hefur haft sérstöðu hvað varðar þessa lagasetningu, en almennt má segja að það hafði náðst nokkuð góð sátt um þessa hluti. Nú er það hins vegar svo hvað varðar smábátana að það var löngu fyrir séð að menn kæmust í þessi vandræði. Það var löngu fyrir séð að það stefndi í óefni vegna þeirra reglna sem fyrir hendi voru um stærð bátanna. Ég tel að það hefði átt að setja hömlur á fjölgun þessara báta fyrir löngu síðan og ég veit að ráðherra hefur beitt sér fyrir því og Landssamband smábátaeigenda gerði tillögur um það fyrir nokkrum árum síðan. Ég tek undir það sem kom fram á fundi í Keflavík í gær er Arthur Bogason sagði: Hvar var Sjálfstfl. þegar við gerðum tillögur um að stöðva fjölgun bátanna? Það reyndist svo að hann fannst hvergi þá. Þess vegna er vandinn svo miklu meiri núna vegna þess að ekki var kippt í taumana á réttum tíma. Ég var á fundi suður í Keflavík í gær þar sem mönnum var mjög heitt í hamsi. Það var hátt á annað hundrað manns á fundi, menn sem höfðu fengð tilkynningar um úthlutun vegna sinna báta. Og það verður að segja eins og er að menn voru mjög óhressir. Ég hef heyrt það af svari sjútvrh. að málið er betur statt en ég hélt. Þetta er tilraunakeyrsla, eins og hann sagði áðan. Enda hlýtur það að vera. Það kom fram hjá mörgum á fundinum í gær að sumir fengu núll úthlutað. Og því var bætt við að þeir mættu ekki selja þetta núll næstu fimm árin. Það er auðsjáanlegt að það er einhver maðkur í mysunni. Þetta mál hefur ekki verið unnið sem skyldi. Hitt er annað mál að ég er nokkuð undrandi á því hvernig að þessu hefur verið staðið frá hendi sjútvn. Það kom fram áðan að af frumkvæði sjútvrh. var haft samráð við sjútvn. um setningu reglugerðar. Gerðar voru nokkrar athugasemdir og það var tekið tillit til þeirra athugasemda. Því furða ég mig nokkuð á því hvernig upphrópanir eru um málið núna. Menn komu inn á það á fundinum í gær að nú þegar verið væri að skammta væri verið að gera ósköp svipaða hluti og gerst höfðu í landbúnaði á sínum tíma. En þá var leitað í vasa skattborgaranna og þeir látnir brúa bilið. Og þá kemur maður að því: Hvernig á að milda þann sársauka sem nú er á ferðinni, eða verður væntanlega, þegar alvöruúthlutun hefur farið fram? Ég vil líka benda á það að þeir sem eru með smábáta eiga að gera vart við sig, þeir eiga að krefjast lagfæringar, þeir eiga að gera grein fyrir sínu máli. Þeir eiga að leita til síns landssambands sem á fulltrúa í þessari úthlutunarnefnd, um það hvernig þeir vilja breyta hlutunum, tína til sínar röksemdir. Það kemur m.a. fram að þeir sem eru á nýjum bátum fá meira en þeir sem hafa verið að róa á viðmiðunartímabilinu. Og ýmiss konar aðrar skekkjur hafa komið í ljós sem áreiðanlega er hægt að leiðrétta og ég treysti því að það verði gert. Eitt er það sem menn verða að hafa í huga þegar tekin er ákvörðun um þessa hluti og það er að sumir fá væntanlega svo lítið að þeir verða dæmdir til að róa einir á bátnum. Það er vont mál, það er mál sem varðar slysavarnir. Það er mál sem varðar fjölskyldurnar sem heima sitja. Ég tel að það þurfi að taka mjög mikið tillit til þess líka. Á þessum fundi komu líka fram raddir sem bentu á það að þar sem menn hefðu aflað 250 kg áður fyrr væri komið niður í 50 kg. Fiskgengdin væri svo miklu minni en áður og menn yrðu að huga að því. Þess vegna erum við með þetta skömmtunarkerfi því við óttumst að fiskurinn hverfi. Menn skulu ekkert vera að blekkja sig með því að verið sé að úthluta verðmætum sem sé til nóg af. Það er komið að því að menn geri sér grein fyrir því hvar eigi að bera niður. En það verður að gerast á þann hátt að það verði sem allra mildilegast og gætt verði að hagsmunum hinna ýmsu byggðarlaga. Ég reikna með að á Suðurnesjum séu 100 -- 200 smábátar. Það má reikna með að aflaverðmæti þessara báta sé nálægt aflaverðmæti eins til tveggja frystitogara. Það kom fram líka að 100 bátar færðu mönnum væntanlega um 400 önnur störf. Og það skiptir máli, ef menn þurfa nú að standa yfir rústum þessa útvegs, að menn séu ekki sendir út á gaddinn atvinnulausir. Þar verður að koma til mildi og tillitssemi þar sem því er hægt að koma við. Það má geta þess að það kom líka fram á fundinum í gær að það var tilnefndur bátur norður á Akureyri sem hafði legið við bryggju í tvö til þrjú ár sem hafði fengið nokkur hundruð tonn, nokkra aukningu í úthlutun. Það sýnir okkur að þetta er eitthvað galið og er, eins og sagt hefur verið og komið hefur fram, tilraunakeyrsla sem er meiningin að leiðrétta. Það var rétt sem kom fram áðan, ég man ekki hvort fyrirtækið hefur verið nefnt á fundinum sem ætlaði að kaupa. En það var einn ágætur skipstjóri sem þurfti nauðar sinnar vegna að kaupa bát. Hann bauð 10 millj. kr. Hann fékk hann ekki því að stórfyrirtæki, eitt af þessum stóru sem eru að drepa þá smáu, bauð 12 millj. Hann vissi að byði hann 12 millj. þá byðu þeir 14 millj. Hann vissi það að þangað átti báturinn að fara. Svona gengur þetta. Það er mikið vandamál hvernig þeir stóru gleypa þá smáu og þetta er mál sem ekki varðar einstök byggðarlög, þetta mun flæða yfir öll byggðarlög í landinu. Það verður að sporna við þessu því ég leyfi mér að kalla þetta spillingu sem er þarna á ferðinni. Þetta er líka óhagkvæmni. Það er hagkvæmt að smábátaútgerðin geti plummað sig, eins og sagt er, og menn geti þar búið við góðan kost. Það er ekki neinum til góðs að haga málum þannig að allir þurfi að lepja dauðann úr skel. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég treysti því í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hafa komið fram að hlutir verði lagfærðir. Og það hefur reyndar komið fram að þetta sé tilraunakeyrsla og ég skora á smábátaeigendur að koma sínum athugasemdum á framfæri til þess að hægt verði að gera þessa hluti á betri hátt en mönnum er sýnt núna. Það sem nú er sýnt getur ekki gengið.

Karvel Pálmason : Virðulegur forseti. Það er kannski óþarfi að hafa mörg orð um þetta mál eftir það sem hér hefur komið fram í dag. En mig langar til að bæta örfáu inn í þessa umræðu. Það hlaut auðvitað að koma að því fyrr en seinna að umræða um kvótalögin, eins og þau voru afgreidd á sínum tíma, kæmi upp. Það hlaut að koma að því. Ég hélt að allir þeir sem um málið fjölluðu á sínum tíma hefðu gert sér grein fyrir því að í meginatriðum mátti búast við þeirri útkomu sem hér er verið að tala um. Og mér finnst það einkennilegt að þeir hv. þm. sem um þetta mál fjölluðu, eins og hv. þm. Halldór Blöndal, sem gegnum árin hefur stutt kvótann leynt og ljóst, skuli ekki hafa gert sér grein fyrir því hvað hér var á ferðinni. Það er til máltæki,  Ég tel að þessi umræða nú sé nánast upphlaup þeirra manna sem iðrast hvað mest sinna gerða gagnvart kvótanum. Það hefur a.m.k. ekki vafist fyrir mér allan þann tíma sem kvótinn hefur verið í gildi, sem eru líklega rúm sex ár, 1984 kom hann til framkvæmda ef ég man rétt, allan þann tíma hefur verið að þrengja að mönnum í þessu kerfi. Það hefur verið leynt og ljóst unnið að því að reyra þetta kerfi í þann hnút þar sem tiltölulega mjög fáir einstaklingar geta notið sín. Valdinu hefur verið safnað á fáar hendur, til fárra fjölskyldna í landinu, eins og á einokunartímanum. Það eru tiltölulega fáir útvaldir sem ráða. Ég hlustaði á hv. 5. þm. Austurl. Kristin Pétursson hér áðan. Ef ég man rétt þá greiddi hann braut kvótakerfinu á sínum tíma, í desember 1987 eða janúar 1988, þegar það var afgreitt endanlega. Þá gat hann ráðið úrslitum um það hvort það kvótakerfi fékk gildi eða ekki.

Það er lygi.

Það er kannski rétt að hv. þm. fletti upp atkvæðagreiðslunni á þessum tíma, frá 1987. Hann greiddi þá atkvæði með kvótanum. Ég skora á hv. þm. að sýna fram á það og segja frá því hér í ræðustól ef þetta er rangt. Hann er auðvitað einn af þeim sem eru að vitkast eftir því sem árin líða. Nú sjá menn eftir þessu. En spurningin er: Er það of seint? Ég óttast að menn séu búnir að innleiða þetta kerfi á þann veg að það verði mjög erfitt út úr því að komast, en það er nauðsynlegt eigi að síður að breyta því. Það má auðvitað segja að það taki steininn úr þegar mönnum dettur í hug að setja kvóta á nánast ofan í skektur sem ætla að fara á sjó. Þeim mönnum sem datt þetta í hug og þeim mönnum sem afgreiddu málið svona á seinasta þingi er greinilega ekki ljóst hvernig veðrátta á Íslandi er. Ætli sjómönnum almennt sé það ekki ljóst að það er veðurfarið, það er tíðarfarið sem ræður fyrst og fremst hvort þessir bátar geta róið eða róið ekki. Það þarf engar aflatakmarkanir eins og hér hefur verið gert ráð fyrir á þessa báta, veðurfarið sér yfirleitt um það. Og það er auðvitað ekkert nýtt núna í mínum huga þó að komi fram óánægjuraddir um þetta. Það er t.d. greinilegt eftir þeim upplýsingum sem ég hef, og taldi mig raunar vita þegar málið var til umfjöllunar, að stór hluti smærri báta á Vestfjörðum, innan 10 tonna, mun trúlega lækka í aflamagni um helming frá því sem hann hefur í ár. Er óeðlilegt að menn hrökkvi við þegar þeir loksins átta sig á þessu? Ég vil líka segja það varðandi fulltrúa smábáta þegar málið var til afgreiðslu hér á Alþingi og til umræðu, ég trúi því ekki að menn hafi þá ekki áttað sig á þessu, fulltrúar smábátaeigenda, að þeim hafi ekki þá verið ljóst að hverju stefndi. En ég tek mjög undir það, og mér heyrist það miklu víðar í þjóðfélaginu núna, að menn eru orðnir mjög efins um að það sé gerlegt að halda þessari stefnu áfram eins og hún er nú. Meira að segja þeir sem voru formælendur kvótans, forsvarsmenn hans í hagsmunagreinunum, eru núna farnir að efast mjög um ágæti þessa kerfis. Og ég vil a.m.k. trúa því að þeir sem koma til með að ráða ferðinni í áframhaldinu taki tillit til þessara sjónarmiða, sem eru staðreynd og eru að koma fram, þó menn hafi ekki áttað sig á því þegar þetta var afgreitt og hafi kannski ekki viljað trúa því að þetta kynni að gerast. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið meira. Ég tel ekki ástæðu til þess að kvarta undan því við hæstv. ráðherra þó hann vilji ekki afhenda vinnuskýrslur úr ráðuneytinu. Ekki óska ég sérstaklega eftir því að bera ábyrgð á slíkum gögnum, nóg er nú samt. Því vil ég ekki skamma hann fyrir það. Ég ætla heldur ekkert að verja hæstv. ráðherra, hef ekki gert það, ekki í þessu máli. En hann ber heldur ekki einn ábyrgð á þessu, það er meiri hluti Alþingis sem ber ábyrgð í þessu máli. Þó hann sé kannski ráðandi aflið í ferðinni er við meiri hluta Alþingis að sakast hvernig þessi mál eru komin nú. Og ég bið þá sem á hlusta og til mín heyra að minnast þess hverjir það eru sem bera ábyrgð í þessu máli. Minnast þess að vori hverjir bera ábyrgðina. Það er kannski eina svarið sem dugar, ef menn muna eftir því að svara fyrir sig þá. Ég vil ljúka þessu af því að ég veit að tíminn er naumur með því að taka undir það sem hér hefur komið fram. Það er full nauðsyn að endurskoða þetta í ljósi þeirra staðreynda sem menn eru núna að horfa fram í, þeir sem ekki hafa gert sér grein fyrir því áður. Á því er full nauðsyn að skera a.m.k. mestu vankantana af þessu kerfi sem á að taka gildi um áramót. Og það er nánast lífsnauðsyn að breyta þessari helstefnu sem kvótinn hefur innleitt á Íslandi, það er raunar nauðsyn að gera slíkt.  Ég heyrði held ég rétt að hv. þm. Stefán Valgeirsson var hér að tala um fólksfækkun á tilteknum svæðum áðan. Það er enginn vafi á því að meginástæðan fyrir fólksfækkun t.d. á Vestfjörðum er kvótakerfið, það er enginn vafi á því. Og verði því haldið til streitu þá eru menn á hraðri ferð í þeirri helstefnu sem kvótakerfið hefur innleitt á tiltekin svæði. Á þetta hefur ekki verið hlustað, menn hafa ekki viljað trúa þessu. En núna er komið að því að staðreyndirnar eru farnar að ná til almennings og meira að segja til margra þeirra sem stóðu að því að samþykkja þessa helstefnu fyrir dreifbýlið. --- Fundarhlé.

Þorv. Garðar Kristjánsson : Hæstv. forseti. Umræða sú sem fram hefur farið í dag hefur farið vítt og breitt um stjórn fiskveiða. Tilefnið var umkvörtun um að ekki fengjust upplýsingar úr sjútvrn. til nefndarmanna í sjávarútvegsnefndum um fyrirhugaða reglugerð um veiðar smábáta. Um þetta atriði hefur verið rætt á þessum fundi, en það má segja að þegar rætt er um stjórn fiskveiða almennt, þá sé það ekki nema lítill hluti af heildinni. Þó er þetta dæmi um það hvað einstök atriði í framkvæmd kvótakerfisins geta samt verið mikilvæg. Í þessum umræðum hefur ekki verið rætt um það sem er aðalatriðið þegar rætt er um stjórnun fiskveiða. Það hefur ekki verið rætt um það sem er brýnast, að hverfa frá þessari skipan fiskveiðistjórnunar, kvótakerfinu, sem við nú búum við. Það eru alltaf fleiri og fleiri sem sjá að það er einmitt þetta sem er aðalatriðið. Það hefur líka komið fram hjá ýmsum óbeint í þessum umræðum. Ég nefni t.d. það sem hv. 4. þm. Vesturl. tíundaði hér fyrr í dag um viðureign hans í Ed. á sl. vori þegar framlengd voru lögin um fiskveiðistjórnunina, viðureign hans við helstu unnendur kvótakerfisins. Auðvitað var hv. þm. að telja sér þetta til gildis og hann er góðs maklegur að sjálfsögðu fyrir viðleitni sína í þessa átt. En ég saknaði mjög þess að hann lét niður falla að minnast á það sem mátti helst vera honum til sóma þessa baráttudaga gegn kvótakerfinu á síðustu dögum þingsins í vor. Hvað var það? Það var að hann gerðist meðflm. minn um tillögu til rökstuddrar dagskrár. Hann var í góðum félagsskap þeirra sem stóðu að þessari dagskrártillögu því auk okkar tveggja voru meðflm. hv. 8. þm. Reykv. Eyjólfur Konráð Jónsson og 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason. En af hverju er ég að minna á þetta núna? Það er vegna þess að þessi dagskrártillaga tók á kjarna málsins. Það var ekki verið að hlaupa eins og köttur í kringum heitan graut í kvótamálinu sem oft hendir þegar menn treysta sér ekki til þess að loka augunum fyrir ágöllum kvótakerfisins þó að þeir í framkvæmd séu alltaf staðfastir með því að viðhalda þessum óskapnaði. Og hvað stóð í þessari tillögu til rökstuddrar dagskrár sem við félagar stóðum að? Það stóð að það skyldi vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá í trausti þess að nýtt frv. um stjórn fiskveiða yrði lagt fyrir næsta Alþingi, þ.e. fyrir það Alþingi sem nú stendur. Og það var tekið fram að þetta væri í trausti þess að ríkisstjórnin hlutaðist til um að komið yrði á þeirri skipan sem tryggir verndun fiskstofnanna og miðast við að atgervi þeirra sem sjóinn stunda fái að njóta sín og sjávarútvegurinn geti lagað sig sem frjáls atvinnuvegur að landsháttum og fiskimiðum svo að gefi sem bestan rekstrargrundvöll til að ná hámarksafrakstri af auðlindum hafsins. Tillagan var borin fram í trausti þess að ríkisstjórnin hlutaðist til um að í þessum tilgangi yrði undirbúið annað frv. um stjórn fiskveiða þar sem í stað stjórnar með veiðileyfum kæmi stjórn á stærð fiskiskipastólsins og sóknarstýring á veiðitíma, veiðisvæðum, gerð skipa, útbúnaði veiðarfæra og meðferð afla, eftir því sem heimilaður hámarksafli á hverja fisktegund leyfði. Hér var rökstudd dagskrá sem byggði á því að kvótakerfið væri afnumið. Það var ekki verið að fara í kringum hlutina, heldur beinlínis lagt til að kvótakerfið yrði afnumið. Auðvitað komu kvótavinir þessari tillögu fyrir kattarnef. En hún fjallaði um aðalatriði. Umræðurnar hér í dag hafa ekkert fjallað um þetta. Þær hafa ekki fjallað um nauðsyn þess að afnema kvótakerfið.

Sumir.

Sumir, segir hv. 3. þm. Vestf. sem hefur betri samvisku en flestir aðrir í þessu efni,  Er þetta annað en búast mátti við? Hvort hafa menn gleymt því að menn sögðust ekki vera fyrir fram sannfærðir um gildi kvótakerfisins þegar það var sett. Þess vegna var sagt í upphafi að lögin um fiskveiðistjórnun væru til bráðabirgða, þau væru til reynslu. Auðvitað mátti ætla eftir því að kvótakerfið yrði afnumið ef það reyndist illa og þá tekin upp önnur fiskveiðistefna. Nú er það deginum ljósara að kvótakerfið hefur verið meingallað frá upphafi. En menn hafa samt ekki viljað afnema það, ekki tekið það í mál. Í stað þess hefur því verið haldið fram að kerfinu mætti breyta til batnaðar. Við hverja framlengingu laganna um kvótakerfi hefur því verið breytt. Það vantar ekki. En þá höfum við staðið frammi fyrir þeirri staðreynd að við hverja framlengingu kvótakerfisins hefur breytingin ekki orðið til góðs heldur þveröfugt, gert illt verra. Það er mjög áríðandi að menn geri sér grein fyrir þessum staðreyndum. Þó að takast megi að sníða einn vankant af kvótakerfinu koma tveir í staðinn hálfu verri. Kemur þetta til af þeirri eigind kvótakerfisins að því betur sem það virkar, þeim mun er það verri skipan á stjórn fiskveiða. Og enn eru menn í þessum umræðum að gera því skóna að hægt sé að bæta kvótakerfið. Þetta er að sjálfsögðu vitatilgangslaust, eiginlega aðeins tímasóun. Hins vegar verður aldrei of mikið gert af því að draga fram galla kvótakerfisins og ávirðingar eins og hér hefur verið gert í dag. Það ætti að geta orðið til þess að ýta við mönnum svo að þeir komi til meðvitundar um þann ógnvald sem kvótakerfið er. Það veitir vissulega ekki af að vekja menn til umhugsunar. Ég ætla ekki í þessum umræðum að gera kvótakerfinu þau skil sem vert væri. En ég minni aðeins á þá galla kerfisins sem allir sjá sem vilja sjá. Grundvallargalli kvótakerfisins er að aflatakmörk eru sett á hvert einstakt skip. Á þessari skipan byggist sú forsjá hafta og miðstýringar sem kvótakerfið er. Það er ekki hægt að bæta þetta kerfi. Meiri miðstýring, sem stjórnvöld hafa gripið til við hverja framlengingu kvótalaganna, hefur verið að fara úr öskunni í eldinn. Arðsemissjónarmiðum er kastað fyrir borð. Hverju einstöku skipi er ekki frjálst að afla og flytja þá björg í bú sem það er fært um innan þeirra marka sem hámarksafli á hverjum einstökum fiskstofni leyfir. Sókn og keppni sjómanna verður ekki komið við. Afburðamennirnir fá ekki að njóta sín. Fiskiklónum er skipað á bekk með fiskifælunum. Meðalmennskan er færð til vegs og virðingar. Skriffinnskan, smámunasemin, hnýsnin, eftirlitið og gæslan er svo snuðrandi við hvert fótmál. En húsum ríður spillingin, lipur og lævís, þessi sígildi fylgifiskur hafta og ofstjórnar í hvaða formi sem er. Og þá er ógetið kvótaviðskiptanna sem ríkisvaldið býður upp á og eru óhjákvæmileg til að gera ástandið bærilegt og halda kvótakerfinu gangandi. Þessi viðskipti eiga sér ekki fordæmi meðal siðmenntaðra þjóða. Réttindi sem veitt eru endurgjaldslaust með stjórnvaldsráðstöfunum eru gerð að verslunarvöru. Hér er ekki einungis um að ræða beina verslun með kvótann, heldur og óbeina í formi uppsprengds skipaverðs. Réttarmeðvitund Íslendinga þolir ekki slíka ráðstöfun á almannaeign sem fiskurinn í sjónum er. Ofan á allt bætist svo fjörráð við einstaka byggðir sem jafnvel hafa bestu aðstöðu til sjósóknar en er fyrirmunað að njóta hennar sem skyldi svo að sjávarútvegurinn megi skila sem mestum arði í þjóðarbúið. Afleiðingin blasir við í skelfilegri byggðarröskun. Dæmin eru mörg. Reynt er svo í nauðvörn hjá einstökum sveitarfélögum að bjarga málum með þátttöku í útgerðinni með einum eða öðrum hætti sem er að sjálfsögðu alger tímaskekkja og unnið fyrir gýg þegar til lengdar lætur. Þegar allt þetta er haft í huga um kvótakerfið getur maður aðeins sagt: Hvers vegna? Já, hvers vegna? Hvers vegna er haldið uppi svo meingallaðri skipan sem kvótakerfið er? Þá er hugsanlega aðeins eitt svar við þessari spurningu. Það er að kvótakerfið sé nauðsynlegt, þrátt fyrir alla sína galla og skelfingar, vegna þess að með því náist megintilgangur allrar fiskveiðistjórnunar, að annars vegar sé stuðlað að verndun fiskstofnanna og hins vegar náð hámarksafrakstri af fiskveiðum. Hver er þá reynslan af kvótakerfinu með tilliti til þessa? Við skulum líta á það. Við skulum grandskoða hvort við finnum nokkuð sem getur verið ástæða fyrir því að viðhalda kvótakerfinu. Hver er þá reynslan af kvótakerfinu með tilliti til höfuðmarkmiða allrar fiskveiðistjórnunar, fiskverndar og hámarksafraksturs af fiskveiðum? Því er fljótsvarað. Á fimm ára kvótatímabili fór veiði á þorskafla átta sinnum meira fram úr tillögum fiskifræðinga um veiði en á næstu fimm árum á undan, átta sinnum meira. Þetta er að segja um fiskverndina. Þá er það hámarksafrakstur fiskveiða til að ná því markmiði sem varðar mestu, að minnka sóknargetuna með minnkun fiskiskipastólsins sem er miklum mun stærri en nú gerist þörf. En hver er þá reynslan af kvótakerfinu í þessu efni, já, hver er hún? Á fimm ára kvótatímabili jókst fiskiskipastóllinn helmingi meira en á næstu fimm árum á undan, helmingi meira jókst hann eftir að kvótinn kom til en áður. Hvað er þá orðið okkar starf? Hvers vegna rígbinda menn sig við kvótakerfið? Það er von að spurt sé. Það er hinn óttalegi leyndardómur. Þrátt fyrir allt er ótvírætt að það stefnir nú í fullkomið öngþveiti og ráðleysi. Það er ekki nema um eitt að gera. Það verður að stöðva vitleysuna áður en lengra er haldið. Og hvað er þá til ráða? Það er ekki um annað að ræða en að hverfa frá miðstýringunni, hverfa frá haftakerfinu. Það verður að taka upp frjálsa samkeppni svo að markaðsöflin fái að njóta sín í aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Allt tal um frelsi, frjálsa samkeppni og markaðsbúskap er marklaust og verra en það nema hugur fylgi máli. Það er grín að alvarlegum hlutum. Til þess að hverfa frá höftunum og miðstýringunni er aðallega um tvær leiðir að ræða. Annars vegar að taka upp sölu veiðileyfa. Hins vegar að afnema veiðileyfi og taka upp sóknarstýringu. Á þessum leiðum er sá munur sem ræður sköpum í þróun sjávarútvegs á Íslandi. Það orkar ekki tvímælis að hægt er að koma við frjálsri samkeppni svo að markaðsöflin fái að njóta sín með því að selja veiðileyfi. Þeir sem hafa sterkasta fjárhagsstöðu standa best að vígi í samkeppninni. Það er lögmál markaðarins. Þannig eru fremstir þeir sem eiga hagkvæmustu skipin og reka útgerðina best. Það eru þeir sem skila mestum arði í þjóðarbúið. Í þessu liggur gildi markaðskerfisins fyrir sjávarútveginn. En með þessu er ekki öll sagan sögð um sölu veiðileyfa. Þeir sem ráða yfir fjármagni sem ekki er runnið frá sjávarútveginum eiga þess líka kost að komast yfir veiðileyfi, jafnvel umfram þá sem sjóseltu hafa í æðum og hæfastir eru til sjósóknar og útgerðar. Það er engin trygging fyrir því að slíkir handhafar veiðileyfa reki þá útgerð sem skilar mestum arði í þjóðarbúið. Það er meira að segja allsendis óvíst hvað verður um einstaka útgerðarstaði, jafnvel sem sýnt hafa yfirburði til sjósóknar, ef slíku markaðskerfi verður til að dreifa. Það er því ekki að undra þó menn staldri við þegar sett er fram krafan um sölu veiðileyfa. Sú leið er of dýru verði keypt ef henni fylgir minni arðsemi í sjávarútvegi, m.a. vegna ófyrirsjáanlegrar byggðarröskunar, og verður þá að hafa í huga að svo verður arðsemin mest í sjávarútvegi landsmanna að útgerðarstaðir vítt og breitt um landið fái notið bestu aðstöðu og afstöðu sinnar til fiskimiða. En svo herfilegt er ástandið í dag, svo herfilegt er þetta kerfi sem við búum við í dag og svo óhæf er skipan þeirrar fiskveiðistjórnar sem við nú búum við, að meira að segja er hægt að færa rök fyrir því að jafnvel sala veiðileyfa sé betri kosturinn. Eigum við þá ekki annars úrkosta en að taka upp sölu veiðileyfa? Sem betur fer er nú ekki svo illa komið. Við höfum betri leið út úr ógöngunum. En það kemur ekki annað til greina en að aflétta miðstýringunni og haftakerfinu og hverfa til frjálsrar samkeppni og að markaðslögmálið fái að njóta sín í þeim atvinnuvegi sem er undirstaða þjóðarbúskaparins. Í stað þess að taka upp sölu veiðileyfa liggur beint við að taka upp fiskveiðistjórnun með sóknarstýringu. Í því felst fiskveiðistefna með almennum aflatakmörkunum í stað einstaklingsbundinna aflatakmarkana. Í stað kvótakerfis kemur fiskveiðistjórnun almenns eðlis sem felur ekki í sér aflatakmarkanir á hvert skip fyrir sig. Fiskveiðar eru þá frjálsar innan þeirra takmarka sem leyfilegt aflamagn á hverja fisktegund heimilar. Aðferðin er fólgin í almennum fyrirmælum um veiðitíma, veiðisvæði, gerð skipa, útbúnað veiðarfæra og meðferð afla. Aðferðin er sóknarstýring eftir almennum reglum. Með þessu móti fá skip með góðan rekstrargrundvöll að skila þeim arði í þjóðarbúið sem efni standa til. Verstöðvar fá að njóta aðstöðu sinnar til fiskimiðanna þannig að stuðlað sé að hagkvæmri verkaskiptingu í atvinnulífi landsmanna eftir byggðarlögum og með því er þjóðhagslegt gildi og heildarafrakstur fiskveiða. Það er einmitt þessi skipan sem felur í sér það úrval sem þarf að fara fram til að fækka fiskiskipum og minnka þannig sóknargetuna til samræmis við það sem nægir til að fullnýta fiskstofnana. Slíkt úrval geta engar stjórnvaldsráðstafanir gert. Það verður einungis gert í frjálsri samkeppni þar sem hæfni og arðsemi fá að ráða. Þeir halda velli sem kunna best til verka, hinir falla út. Í frjálsum atvinnurekstri geta þeir einir verið þátttakendur sem standast samkeppnina. Þannig verður best tryggður hagkvæmur rekstur sjávarútvegsins, þannig heltast úr lestinni þau skip sem eru óhagkvæm og úrelt til reksturs. Það borgar sig hreinlega ekki að gera þau út. Þannig gæti sóknargetunni miðað, þegar til lengdar lætur, í átt til jafnvægis við fiskstofnana svo að beita þurfi sem minnstum veiðitakmörkunum. Fjarstæða. Ég hef oft heyrt þetta orð. Fjarstæða, segja menn við því sem ég hef verið að segja nú. Það kveður oftast nær við: Þetta allt er fjarstæða. Þessi aðferð til fiskveiðistjórnunar er óraunhæf og ónothæf. En ég segi: Nei, það er ekki rétt. Þessi frjálsa aðferð, sóknarstýring, er til í veruleikanum og ekki óraunhæfari en svo að hún var viðhöfð. Þessi aðferð var einmitt viðhöfð á árunum 1976 -- 1984 við stjórn fiskveiða í þessu landi. Og þessi aðferð reyndist ekki ónothæfari en svo að vandamál fiskveiðistjórnunar voru þá barnaleikur einn borið saman við erfiðleikana sem nú fylgja kvótakerfinu. Þetta er staðreynd. Þetta viðurkenna allir. Það hafa aldrei verið aðrir eins erfiðleikar í fiskveiðistjórninni eins og í dag. Ógæfan var sú að hverfa frá sóknarstýringunni 1984 og taka upp kvótakerfið í stað þess að bæta þá aðferð sem fyrir var. Viðfangsefnið nú getur ekki verið annað en að hverfa aftur til sóknarstýringar með endurbættum aðferðum. --- Ég endurtek, með endurbættum aðferðum, svo sem þarf til að mæta þeim mikla vanda sem blasir við í dag. Um þessa leið á að geta tekist samstaða. Er það nú ekki lítils um vert. Hin leiðin, að taka upp sölu veiðileyfa, stefnir í öfuga átt. Sú leið hefur þá náttúru að efna til slíks ágreinings að með eindæmum er. Þessi ágreiningsmál kljúfa þjóðina í andstæðar fylkingar eftir mismunandi sjónarmiðum hagsmunaárekstra, siðferðisskoðana, byggðamála og stéttarágreinings. Hér er um að ræða djúpstæð mál sem höfða til réttlætiskenndar og tilfinninga, sem valda sundurþykki, úlfúð og illindum, illvígum deilum og til þess eins fallin að sundra þjóðinni þegar mest á ríður í samstilltu átaki til úrlausnar þeim vanda sem við nú stöndum frammi fyrir í fiskveiðimálum. Og vissulega er það kaldhæðnislegt ef svo miklu yrði fórnað til að koma á sölu veiðileyfa sem nauður rekur ekki til. Það er svo sem ágætt að hv. þm. lýsi kvótakerfinu og annmörkum þess í einstökum atriðum eins og þeir hafa gert hér í umræðunum í dag. Megi þeir draga fram í dagsins ljós lestina svo sem verða má. Megi þeir gera hróp að óhæfunni. Það hefur verið gert hér í dag. Menn hafa keppst við að draga fram í dagsljósið galla kvótakerfisins. En allt þetta er til vansæmdar meðan menn kunna ekki að draga réttar ályktanir af gagnrýni sinni, meðan þeir eru þeim mun háværari í aðfinnslum sínum sem þeir eru ákveðnari að halda ósómanum áfram með því að viðhalda kvótakerfinu.

Þetta á nú ekki við alla.

Það fer ekki saman að lofsyngja frjálsa samkeppni og kosti markaðskerfis og standa vörð um mestu ríkisafskipti, miðstýringu og haftakerfi sem búið hefur verið við í þessu landi frá fyrstu tíð. Þetta fær ekki staðist. Kvótakerfið fær ekki staðist. Það er aðeins spurning hvenær því verður hrundið og það er líka spurning hvað það hefur gert landi og lýð mikinn skaða þegar sú stund rennur upp. En enn um sinn verðum við að búa um eitthvert skeið við ókjör kvótakerfisins. Á meðan skiptir máli að koma einhverju lagi svo sem verða má á óskapnaðinn. Og vissulega varðar þá miklu m.a. að smábátaeigendur nái rétti sínum. Ég vil gera það að mínum lokaorðum nú að ég legg áherslu á að þessi umræða veki til umhugsunar um vandamál smábátaeigenda og stuðli að því að þau verði sem best leyst.

Stefán Guðmundsson : Virðulegi forseti. Kveikja að þessari umræðu varð til hjá Halldóri Blöndal fyrir nokkrum dögum þegar hann bað hér um orðið utan dagskrár til þess að ræða um störf sjútvn. Þau snerta mig að nokkru leyti þar sem ég er formaður þeirrar nefndar og vil þess vegna aðeins fara yfir hvernig að því máli var staðið. Staðreyndin í málinu er sú að sjútvrh. óskaði eftir því að koma á sameiginlegan fund sjútvn. beggja deilda þann 26. nóv. fyrir réttri viku síðan til þess að kynna þingnefndum, sjútvn. beggja deilda þingsins, þær reglugerðir sem meiningin er að gefa út vegna stjórnunar fiskveiða. Ég held að ég muni það rétt að það voru ein tvö atriði í reglugerðinni sem menn vildu sérstaklega láta athuga betur. Og staðreyndin er sú að þessi atriði voru bæði tekin inn og með þeim breytingum er reglugerðin gefin út. Það væri betri siður hér í þinginu að fleiri ráðherrar gerðu slíkt, að kynna þingmönnum og þingnefndum reglugerðir áður en þær væru gefnar út. En ég held að þetta sé eini ráðherrann sem það gerir. Ég kannast ekki við það í nokkurri einustu nefnd sem ég starfa í í þinginu að við fáum að líta reglugerðir áður en þær sjá dagsins ljós. Þess vegna ber vitaskuld að þakka sjútvrh. fyrir það að leyfa þingnefndum að fylgjast svo grannt með málum.

Það er nú ekki hægt að beygja sig í duftið, held ég.

Þú þurftir nú að beygja þig hér fyrir nokkrum dögum, Halldór Blöndal, og þá hafði ég orð á því, hv. þm., að kraftaverk væru ekki hætt að gerast þegar þú sæir ástæðu til að koma upp í þennan ræðustól til þess að biðjast afsökunar. Það gerist ekki á hverjum degi, Halldór Blöndal. 

Við skulum taka upp umræðu um það.

Já, við skulum spjalla. Við getum verið hér í nótt, okkur liggur ekkert á.

Á morgun líka.

Já, á morgun líka. Síðan var það að hv. þm., títtnefndur Halldór Blöndal, kom með offorsi til mín og sagðist krefjast þess að ég boðaði tafarlaust sjútvn. beggja deilda saman til fundar til þess að fjalla um einhver blöð sem hann hefði frétt að væru á sveimi norður í Grímsey. Ég sagði þingmanninum að það væri meira en sjálfsagt mál að boða til fundar í nefndinni og fundur var boðaður strax næsta morgun. Þangað mættu fulltrúar ráðuneytisins, Fiskifélags Íslands og fulltrúi frá Félagi smábátaeigenda. Þeir kynntu okkur nefndarmönnum þær útreikningsreglur sem þeir höfðu farið eftir. Það er rétt að það komi skýrt fram að þessir ágætu menn sem þarna voru sögðu að vitaskuld væru þeir tilbúnir til þess að fara yfir öll gögn málsins fyrir hvern einasta bát, rúmlega 2000 báta. Þeir voru tilbúnir að fara yfir þetta með okkur í herbergjum þingnefnda eða uppi í sjútvrn. sjálfu. Þetta buðu þessir ágætu menn. Það er hins vegar rétt að þeir voru ófáanlegir til þess að afhenda okkur þingmönnum þessi gögn vegna þess að hér var aðeins um vinnugögn að ræða. Því eins og stendur í reglugerðinni, sem gefin var út, hafa allir aðilar rétt þangað til 15. þessa mánaðar til þess að gera athugasemdir við útsendar upplýsingar. Hér var því og er um vinnuplögg að ræða þannig að mér finnst menn hafa tekið nokkuð mikið upp í sig í þessum efnum. Mér finnst frekar ástæða til þess að þakka þó fyrir það hvað sjútvn. hefur komið að þessu máli frekar en hitt. Það má vitaskuld endalaust deila um það hversu mikið. Það er hins vegar ljóst að enginn, mér er ókunnugt um að nokkur nefndarmaður hafi beðið þessa heiðursmenn að sýna sér útreikninga, farið upp í ráðuneyti til þess að fara yfir gögnin. Mér er ókunnugt um að nokkur einasti þingmaður hafi farið. En mikið var þeim niðri fyrir hér.

Sumum.

Já, það er gaman að tala fyrir fjölmiðla fyrir suma menn. Ég verð einnig að segja það að mér finnst sú umræða vera býsna leiðigjörn sem snýr oft að hæstv. sjútvrh. að menn vilja gjarnan stilla honum upp hér sem einhverjum svörnum andstæðingi smábátaeigenda. Það er undarleg árátta það. Auðvitað er hún komin af vanþekkingu þessara manna sem um þessa hluti blaðra vegna þess að þeir nenna ekki að setja sig ofan í þessi mál. Staðreyndin er sú að sjútvrh. hafði forgöngu um það að Félag smábátaeigenda komst á laggirnar og studdi þá fyrstu sporin. Og nákvæmlega sama á við um stofnun hagsmunafélags fyrir hrefnuveiðimenn. Þetta eru staðreyndir í málunum. Þess vegna er það hart að þurfa ætíð að stilla ráðherra upp sem einhverjum sérstökum andstæðingi þessa hóps. Það er mikill misskilningur. Ég verð að segja það að mér finnst oft furðuleg umræða sem fer fram í hinu háa Alþingi um sjávarútvegsmál. Hún fer oft fram undir býsna einkennilegum kringumstæðum. Vissulega þurfum við að ræða hér um þessa atvinnugrein og ættum að gera það miklu meira en við gerum, þá atvinnugrein sem allt annað byggist á í þessu landi. En merkilegast er þó af öllu hvernig sjálfstæðismenn tala um stjórnun fiskveiða. Sá flokkur sem hafnar þjóðarsátt og telur sig engu varða þjóðarhag. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi að Sjálfstfl. væri jafnstefnulaus flokkur í svo þýðingarmiklu máli sem stjórnun fiskveiða er. Að Sjálfstfl. er svo gersamlega slitinn frá frumatvinnuvegi þjóðarinnar að hvergi er að finna ákveðna né markaða stefnu í sjávarútvegi er mjög merkilegt út af fyrir sig. Ég held að kompásinn hjá íhaldinu sé bilaður og því er siglingin eftir því. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson talaði hér áðan og ég hef margt við hans málflutning að athuga en ætla ekki að gera það hér í kvöld. Ég gerði það þegar við ræddum um frv. hans sl. vetur, en hann flutti þá frv. um stjórnun fiskveiða sem gekk í allt aðra átt en frv. sjútvrh. Ég held að ég muni það rétt, þingmaðurinn leiðréttir mig þá, ég minnist þess ekki að hann hafi fengið mikinn stuðning samþingmanna sinna í þessu máli. Ég var honum vissulega mjög ósammála. En það verður þó að virða að hann hafði þó skoðun á sjávarútvegsmálum. En það hefur verið svo fróðlegt að fylgjast með því hvernig komið er nú fyrir þessum annars mæta þingmanni. Athyglisvert er að þeir sem harðast gengu fram gegn þessum hv. þm. eru einmitt þungavigtarmenn íhaldsins í sjávarútvegi, málpípur íhaldsins þar. Það eru mennirnir sem gengu harðast fram gegn hv. þm., þeim eina af öllu þingliði íhaldsins sem var þó með stefnu í sjávarútvegsmálum. Þetta hefðu einhvern tíma þótt tíðindi hjá Sjálfstfl. Hann má muna tímana tvenna. Hv. þm. Halldór Blöndal spurði: Hvað er hægt að gera fyrir ákveðna staði og nefndi, að mig minnir, bæði Grímsey og Bakkafjörð. Mér finnst nú eins og sumir þingmenn geri sér ekki grein fyrir því að ný lög um stjórnun fiskveiða taka gildi um næstu áramót. Mér finnst menn vera býsna fastir í þeim lögum sem við vinnum nú eftir. En í nýjum lögum um stjórnun fiskveiða segir t.d. í 11. gr. með leyfi, virðulegi forseti. Vegna þess að mikið hefur verið rætt um það að menn hafi verið að selja skip og kvóta þá finnst mér rétt að lesa hér upp nokkur orð sem standa í þessu frv.: ,,Eigi að selja fiskiskip sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni til útgerðar, sem heimilisfesti hefur í öðru sveitarfélagi en seljandi, á sveitarstjórn í sveitarfélagi seljanda forkaupsrétt að skipinu. Forkaupsréttur skal boðinn skriflega þeirri sveitarstjórn sem hlut á að máli og söluverð og aðrir skilmálar tilgreindir á tæmandi hátt. Sveitarstjórn skal svara forkaupsréttartilboði skriflega innan fjögurra vikna frá því henni berst tilboð og fellur forkaupsréttur niður í það sinn sé tilboði ekki svarað innan þessa frests. Neyti sveitarstjórn forkaupsréttar skv. 3. mgr. þessarar greinar skal hún þegar í stað gefa útgerðaraðilum sem heimilisfestu eiga í sveitarfélaginu kost á að kaupa skipið og skal opinberlega leitað tilboða í það.`` Hér er vissulega um mikla breytingu að ræða. Hér er kveðið skýrt á um það að það er bannað að selja bát eða togara, ekki ugga af fiski nema auglýst sé og viðkomandi sveitarstjórn hefur forkaupsrétt. Þetta var ekki í upphaflegu drögunum sem hér voru lögð fyrir um stjórnun fiskveiða. Þetta atriði kom hér inn í breytingum í meðferð Alþingis í þessu máli. Ég er sannfærður um það að þetta nálgast mjög sjónarmið margra þeirra sem hér hafa talað í þessari tóntegund. Það voru einnig samþykkt hér önnur lög um svipað leyti, mig minnir að þetta hafi verið um 5. maí, um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Ákveðnir þingmenn Sjálfstfl. töldu að með stofnun þessa sjóðs væri verið að stíga fyrsta skrefið að auðlindaskatti og töldu sig þess vegna þurfa að greiða atkvæði gegn Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. En staðreyndin er sú að hér er ekki stigið fyrsta skref í auðlindaskatti. Hér er aðeins um það að ræða að menn greiða í sjóð innan greinarinnar sjálfrar. Það er ekki á annan hátt. Þetta er innan greinarinnar sjálfrar og fyrst og fremst ætlað til þess að flýta þeirri hagræðingu sem svo mjög nauðsynlega verður að koma á í sjávarútvegi. Ekki óskylt því sem ég las upp áðan langar mig líka til að vitna aðeins í það sem segir í þessum lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, m.a. í 5. gr. Við skulum segja af því að hv. þm. minntist á Bakkafjörð og Grímsey ef illa áraði hjá þessum stöðum þá vildi ég fá að lesa upp hvað stendur í þessari 5. gr.: ,,Hagræðingarsjóður skal árlega úthluta þeim aflaheimildum sem ekki nýttust á næstliðnu fiskveiðiári vegna álags á aflamark við útflutning á óunnum fiski, sbr. 7. mgr. 10. gr. laga um stjórn fiskveiða. Aflaheimildir þessar skulu þó aldrei vera meiri en 12 þús. þorskígildistonn árlega miðað við verðmætahlutföll er ráðherra ákveður. Skal allt að helmingur þessara aflaheimilda vera til eflingar fiskvinnslu í byggðarlögum er höllum fæti standa, sbr. 9. gr. Að öðru leyti skulu aflaheimildir þessar framseldar skv. ákvæðum 8. gr. til að standa undir kaupum á skipum til úreldingar.`` Hér er stigið annað skref til þess að reyna að varna verulegum skakkaföllum. En ég er ekki svo blindur að ég viðurkenni það ekki að þetta hlýtur að koma við einhverja vegna þess að við erum búin að ákveða það hvað við ætlum að draga úr hafinu. Þegar við vorum að afgreiða þetta frv. á sl. vori man ég eftir því að einn af þingmönnunum, sem er í salnum núna, kallaði þennan sjóð, sem átti að koma til og hugsanlega rétta hag hinna smæstu byggðarlaga sem af einhverjum ástæðum færu sérstaklega illa út úr atvinnumálum sínum, aumingjasjóð. Það voru kveðjurnar sem þessir staðir fengu þá, Bakkafjörðurinn og Grímseyjan. Það er einnig rétt að taka það fram hér að frv. það sem lagt var fyrir Alþingi um stjórnun fiskveiða var í öllum meginatriðum unnið, ekki í sjútvrn., eins og títt er um frv. að þau séu unnin í ráðuneytunum. Þetta mál var unnið af ráðgjafanefnd sem sett var á laggirnar og allir hagsmunaaðilar áttu aðild að. Þessi ráðgjafanefnd starfaði ... 

Voru ekki flestir með fyrirvara?

Nei, það voru nokkrir með fyrirvara en þeir fyrirvarar voru ekki mjög, a.m.k. hjá sumum, veigamiklir. Ég held að við þurfum að átta okkur á því að vandinn í sjávarútveginum er ekki kvótinn, heldur auðvitað fyrst og fremst það hvað við megum taka lítið úr hafinu. Það er vandamálið, að við skulum ekki geta sótt þangað meira. Við verðum að skilja og virða að hafið er ekki ótæmandi auðlind, eins og dæmin sanna. Á okkur þingmönnum hvílir sú skylda að ganga svo frá að stofninn sé ekki ofveiddur. Það er ástæða til þess að vekja athygli á fróðlegum upplýsingum sem hv. þm. Halldór Blöndal dreifði í dreifibréfi til hv. kjósenda sinna í Norðurlandskjördæmi eystra, ég held að þetta sé nú mest upp úr því, þessar upplýsingar. Þar var hann að benda fólkinu fyrir norðan, í kjördæminu sínu, á það hvernig komið væri nú fyrir ýmsum þjóðum sem ofveitt hefðu stofnana í hafinu og var að leggja áherslu á það að menn þyrftu að fara varlega. Þar sagði hann að þorskafli Kanadamanna hefði farið úr 700 -- 800 þús. tonnum í 200 -- 300 þús. tonn. Í Barentshafi hefði aflinn fallið hvorki meira né minna en úr rúmum milljón tonnum í 300 -- 400 þús. tonn. Svipað er að segja hjá Norðmönnum. Þeir eru að berjast við sama vandamálið. Grænlendingar veiddu um 1960 um 450 þús. tonn en veiddu á síðustu árum rétt um 15 þús. tonn. Þetta segir mér nægilega mikla sögu. Þetta segir mér það að við þurfum að ganga varlega um þennan auð. Slíkt sem þetta má ekki henda við Ísland. Þá væri illa komið fyrir íslenskri þjóð. Það má öllum hugsandi mönnum vera ljóst að hagræðing verður að verða í sjávarútvegi okkar og ný lög um stjórnun fiskveiða bjóða mun betur upp á það en núgildandi lög gera. Við verðum að koma því svo fyrir að arðsemin aukist í sjávarútveginum. Það er grundvallaratriði. Við verðum að róa lífróður til að búa svo um að íslenskar vinnslustöðvar standist samkeppni við erlenda aðila, m.a. þær vinnslustöðvar sem núna er verið að byggja upp á Humber-svæðinu. Ég veit að sú hagræðing sem hér er talað um kemur við ýmsa. Mér dettur ekki í hug að halda öðru fram. En það mun vera enn verra að aðhafast ekki neitt í málinu. Ég gæti nefnt dæmi, fleiri en eitt og fleiri en tvö, sem sýna svo ótvírætt að breytingar í þessari atvinnugrein eru óumflýjanlegar. Aukin hagræðing og bætt nýting sjávarfangs verður að koma til m.a. til að greiða hærra fiskverð og hærri laun til þess starfsfólks sem í fiskiðnaði vinnur. Þetta er kjarni málsins. Ef við eigum að standast þá hörðu samkeppni sem blasir við okkur í dag þá verðum við að koma meiri hagnaði í sjávarútveginn til þess að hægt sé að standast þessa samkeppni með því að borga hærra fiskverð og hærri laun til þess fólks sem enn þá fæst til þess að vinna í sjávarútvegi. Annars verður skammt í það að við verðum aðeins veiðiþjóð í þessu landi. Virðulegi forseti. Ég þarf að gefnu tilefni að segja nokkur orð við hv. þm. Skúla Alexandersson. Þingmaðurinn vék í máli sínu hér í dag að Fiskiðju Sauðárkróks og fór þar með rakalaus ósannindi hvað fyrirgreiðslu úr opinberum sjóðum varðar til þessa fyrirtækis og ég harma slík ummæli. En úr því að farið er að tala á þessum nótum þá væri nú aðeins gott um stund, af því að við höfum svo rúman tíma, að líta aðeins um öxl og velta því fyrir okkur hvað þessi maður, hv. þm. Skúli Alexandersson, málsvari Alþb. alls, hvar sem þeir nú annars eru, hafði fram að færa. Hverjar voru tillögur Skúla Alexanderssonar um frv. um fiskveiðistjórn? Hann talaði mjög títt til sjómanna sem hér sitja á pöllum í dag og fylgjast með þessari umræðu. Hann talaði mjög títt til þeirra og fyrir fjölmiðlana. Hann sagði ekki þessum ágætu mönnum, sem hér sitja í kvöld og hafa setið í allan dag, að hans tillaga var sú að taka frá ykkur 30 -- 40% af þeim aflarétti sem þið hafið. Og gera hvað? Hann ætlaði ekki að færa hann einhverjum aumingjastöðum, eins og hann var að tala um, einhverri Grímsey eða Bakkafirði. Nei, hann ætlaði að færa fiskvinnslustöðvunum í landinu þessi 30 eða 40%. Og fékk dyggan stuðning margra þingmanna við þessu. Ef við förum nú aðeins út á land og á einhverja þessa staði, þá dettur mér í hug af því að hv. þm. er hér og ég horfi á hann, að ef þessar tillögur hefðu náð fram að ganga þá hefði fiskvinnslan á Hellissandi fengið til ráðstöfunar 30 -- 40% af aflanum sem þar hefði verið lagður upp. Hverjir halda menn nú að hefðu fengið að fiska þessi 30 -- 40% sem vinnslan hefði fengið? Halda menn að hann hefði verið settur á stærri skipin, togarana, sem eru í eigu þessara vinnslustöðva og eru bundnir í meira en 100 daga á ári við bryggju? Haldið þið að þessi hefðbundni, stabíli, gamli, góði sjómaður hefði fengið að fiska þessi 30 -- 40%? Nei, ætli vinnslan hefði ekki haft vit á því að nýta sína eigin útgerð og láta hana fiska. Þvílík tvöfeldni í málflutningi er svakaleg. Ég segi það satt að svona málflutningur er alveg ótrúlegur. Það er rétt að víkja aðeins að Kvennalistanum, ekki má nú gleyma honum. Hann hefur talað hér líka og látið til sín heyra. Hann talaði líka mikið í kvótamálinu og það er nú virðingarvert við hann, fram yfir marga aðra, að hann hafði stefnu þar. Hún var langt frá mér, en hvað vildu þær? Hvað vildu þessar ágætu kvennalistakonur? Hvað haldið þið, sjómenn góðir? Ég sá að þingmaðurinn talaði til ykkar líka, eins og hv. þm. Skúli Alexandersson, leit ýmist í sjónvarpstækin eða til ykkar sem hér á pöllunum sitjið. Kvennalistinn ætlaði að taka frá sjómönnum og útgerð 80 -- 90% af fiskinum, það voru þeirra hugmyndir, og færa það til sveitarstjórnanna. Það var Davíð borgarstjóri sem átti að fá bitann hér og úthluta honum. Ja, það væri fróðlegt vestur á Granda að vita hverjir fengju að róa og hverjir ekki. Þær gleymdu að segja frá þessu en þetta skiptir kannski engu máli. Í mínum huga er það mikið mál. Hvernig halda menn, það hefur aldrei fengist rætt, að fari um kjaramál sjómanna eftir að sveitarfélögin og vinnslustöðvar hefðu öðlast meirihlutarétt yfir aflanum og getað ráðstafað honum að eigin vild? Hver halda menn að samningsstaða sjómanna væri eftir slíkt? Því hafa þessir ágætu þingmenn örugglega ekki einu sinni velt fyrir sér, það er ég handviss um, og sjálfsagt talið að það væri ekkert vandamál. Ég sagði það hins vegar sl. vetur þegar rætt var um stjórnun fiskveiða, og ég get sagt það enn og aftur, að ég er ófáanlegur til þess að samþykkja það að rétturinn til hafsins verði tekinn frá sjómönnum og útgerð. Frá þeim er hafa og munu afla á veisluborð þessarar þjóðar. Ég er ófáanlegur til þess. Þetta er kjarni málsins. Og það væri gaman ef menn kæmu hér upp og segðu eitthvað svipað. En því miður eru það of margir hér inni sem hugsa bara ekki um þessa þætti, slá svonalöguðu fram og halda að þetta sé allt í hinu besta lagi. Virðulegi forseti. Það féll í hlut Framsfl. að stýra þeim breytingum sem nauðsynlega þurfti að gera bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Það þarf að skipuleggja og hagræða í báðum þessum atvinnugreinum. Í báðum þessum atvinnugreinum verður að skipuleggja og hagræða og það verk verðum við auðvitað að vinna.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Ég held að það væri ekki rétt af mér að segja að ég hafi orðið hissa á þeirri ræðu sem var flutt úr þessum virðulega ræðustól hér síðast á undan mér. Nei, ég bjóst við þessu. Það var kannski ekki við öðru að búast frá hendi þeirra framsóknarmanna en að við okkur, sem höfum fjallað hér um sjávarútveg á hv. Alþingi, sé sagt að við séum að blaðra um þessi mál. Og að við séum að stilla okkur hér upp fyrir sjónvarpsáhorfendur og þá ágætu félaga okkar sem hér eru uppi á pöllunum núna. Hvað skyldi hv. þm. Stefán Guðmundsson hafa verið að gera hér í ræðustólnum? Ekki dettur mér í hug að segja að hann hafi verið að fara í þennan ræðustól til þessara verka. Enda eru þeir framsóknarmenn í huga sjálfra sín svo hreinir og góðir að þeir komast ekki í samjöfnuð við einn eða neinn í gæðum. Hvað þá heldur í því að halda á málum sjávarútvegsins þannig að allir hlutir snúist á hinn betri veg. En því miður eru nú hlutirnir ekki eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson var að lýsa. Þeir eru flestir á hinn öfuga veg. Og það sem hann bar á mig að ég hefði verið að fara með ósannindi er allt á þann veg sem ég lýsti hér áðan. Hv. þm. hristir nú höfuðið og segir að ég hafi farið þar með ósannindi, að fyrirtækið Fiskiðja Sauðárkróks hafi ekki fengið eina né neina fyrirgreiðslu til þess að geta gert þá hluti sem hún hefur verið að gera. Ekki aðeins þennan eina bát sem ég tilnefndi, sem keyptur hefði verið á Suðurnesjum, heldur víðar og það t.d. vestur á Snæfellsnesi. Hún lék nákvæmlega sama leikinn þar. Þegar útgerðarmaður á Snæfellsnesi hafði boðið í bát sem til sölu var í Stykkishólmi þá kom Fiskiðja Sauðárkróks og átti nóga peninga og gat bætt við einni eða tveimur milljónum ofan á það sem hinn treysti sér til að kaupa. Og vegna hvers skyldi það vera? Vegna þess að Fiskiðja Sauðárkróks fékk peninga úr Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina, ekkert smávegis. Hún fékk 68 millj. kr. rúmar og gat notað þessa peninga. Vegna þess að hún fékk þessa peninga þá gat hún notað þá til þess að kaupa kvóta á Suðurnesjum og vestur á Snæfellsnesi. Og það var ekki nóg að hún fengi 68 millj. kr., sem var verið að segja að ég hefði farið með ósannindi um, hún fékk líka sérstakt hagræðingarlán upp á 45 millj. kr. Það var vitaskuld alveg ástæðulaust að fara að tíunda þetta sérstaklega en fyrst hv. þm. var að bera á mig ósannindi þá taldi ég nauðsynlegt að þetta kæmi fram. En því miður er Fiskiðja Sauðárkróks ekki ein í þessum leik. Og það er ekki nema eðlilegt að við þær aðstæður sem við búum við í dag, undir þeirri pólitík sem rekin hefur verið í sjávarútvegi með fulltingi Sjálfstfl. og Framsfl., séu ýmsir merkilegir hlutir að koma upp. Og jafnvel þó við færum nú á þann góða stað, sem einu sinni var málaður rauður, austur á Neskaupstað, þá eru svipaðir hlutir að gerast þar. Menn eru að reyna að bjarga sér á einhvern máta. Síldarvinnslan á Neskaupstað gerði sérstaka stjórnarsamþykkt um það að kaupa nokkur hundruð tonn af trillunum til þess að styrkja rekstrarstöðu sína. Og hvað skyldi þetta fyrirtæki hafa fengið mikið úr Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina? Við skulum gá að því. Austurland, Síldarvinnslan á Neskaupstað fékk nú aðeins 121 millj. kr. til þessara hluta. Það var ekki nema von að hún hefði efni á því að gera sérstaka stjórnarsamþykkt um að hún skyldi kaupa þetta mikið af trillukvóta. Það var ósköp eðlilegt. Svona má telja upp hringinn í kringum landið. Einmitt þessi fyrirtæki sem fengu þennan hálfgerða ríkisstyrk hafa verið í því að kaupa upp kvóta, ekki aðeins af trillum heldur líka af bátum, og færa það yfir á stórtogara. Komi Stefán Guðmundsson aftur upp í þennan ræðustól og segi mig vera að skrökva þessu, gjöri hann svo vel. Þá er ekki hægt að byggja á því þskj. sem hæstv. forsrh. hefur dreift hér á meðal okkar þingmanna. Ég vona að hv. þm. Stefán Guðmundsson beri ekki ósannindi á sjálfan forsrh.  En hann taldi fulla ástæðu til þess að telja hér upp og undirstrika ágæti fiskveiðistefnunnar sem við förum innan mánaðar að búa við og hún væri svo mikið betri sú fiskveiðistefna sem nú blasir við en sú sem við bjuggum við og búum við í dag. En því miður, breytingarnar eru ekki afgerandi á einn eða neinn hátt. Það er sama stefnan. Það er sama reglan sem byggt er á. Það er sama kerfið. Ég tek alveg undir það sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði hér í ræðu sinni að svona kerfi verður aldrei bætt með einhverjum lagfæringum. Það er kerfið sjálft sem er rangt. Þetta kerfi er svo sem ekki fundið upp af Framsfl. og ekki hægt að kenna honum einum um þessa stöðu og síst af öllu hv. þm. Stefáni Guðmundssyni þó hann taki sig til og verji það. Vitaskuld er þetta samtryggingarkerfi Framsfl. og Sjálfstfl. eins og ég sagði í minni fyrri ræðu. Þetta er samtryggingarkerfi hæstv. sjútvrh. og forustu Landssambands ísl. útvegsmanna. Þeir sem hafa fylgst með sjávarútvegsmálum á undanförnum árum og áratugum gerðu sér mjög vel grein fyrir því hvað var að gerast þegar fyrstu sporin voru stigin í þessum málum þegar haustið 1983 að þessi mál voru rædd á þingum sjávarútvegsins. Það lá svo sem beint fyrir hvað þar var að gerast. Þegar Framsfl., eða hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson, tók að sér starf sjútvrh. gerði hann sér vel grein fyrir því að hann þurfti ákveðinn stuðning til þess að stjórna sjávarútveginum á Íslandi og hann valdi sér stuðningsaðilana hjá LÍÚ. Milli þessara aðila hefur svo ekki gengið hnífurinn í einu eða neinu. Það er vitað mál að séu einhverjar ráðagerðir uppi í sjútvrn. þá eru þær um leið á vegum LÍÚ. Og séu einhverjar ráðagerðir hjá LÍÚ þá eru þær um leið í sjútvrn. Þetta er það sem hægt er að segja að hafi verið klókt. Hæstv. sjútvrh. treysti ekki flokknum sínum til að standa bak við sig til að stjórna sjávarútveginum á Íslandi. Hann þurfti til þess önnur öfl. Og staðreyndin er sú að það hefur nú gengið á ýmsu með stuðning flokksmanna hans við þetta, m.a. í sambandi við undirbúning frv. sem við vorum að fjalla um í fyrra og þeirra laga sem við komum til með að búa við í fiskveiðistefnu. Svona er nú þetta og við þetta búum við og undan því verður vitaskuld ekki skotist af því að staðreyndin er að þessir höfðingjar komu sér saman um þær tillögur sem voru samþykktar hér í þinginu í fyrravor og hefðu aldrei verið samþykktar á hv. þingi ef forusta Landssambandsins hefði ekki samþykkt þær um leið. Því miður get ég ekki heldur tekið undir það sem hv. þm. Stefán Guðmundsson sagði um að frv. sem lagt var fyrir til umræðu í fyrravetur um fiskveiðistefnuna hafi verið unnið af undirbúningsnefndinni sem starfaði --- var það ekki í rúmt ár? Vitaskuld var það fyrst og fremst unnið í ráðuneytinu. Allar þær athugasemdir sem komu við frv. þegar það var lagt fram sýndu það að ekki var nein samstaða um þetta frv. Ég birti þær athugasemdir allar í nál. mínu um frv. og við sjáum að það er dálítið þykk bók. Það eru athugasemdir hagsmunaaðilanna við það frv. sem lagt var fram og síðan í meginatriðum samþykkt hér á hv. Alþingi 5. maí sl. Hv. þm. Stefán Guðmundsson lét þau orð falla að það þyrfti styrka hendi til þess að stjórna fiskveiðunum og lét í það skína að flestir hlutir hefðu tekist vel. Vandamálið væri ekki fiskveiðistefnan eða kvótinn heldur það að það væru takmörk fyrir því hvað við gætum í sjóinn sótt. Vitaskuld er þetta alveg rétt. En þessi fiskveiðistefna, kvótinn, hefur orðið þess valdandi að það hefur verið gengið á stofnana og m.a. sá fiskstofn sem við byggjum okkar aðalframleiðslu á, þorskurinn, er stöðugt minnkandi. Við höfum verið að skerða ár frá ári þann skammt sem við höfum gefið heimild til þess að veiða þrátt fyrir að það hafi, þar til núna síðustu tvö árin, verið mjög hagstætt ástand í hafinu kringum landið. Ef rétt hefði verið stjórnað og rétt hefði verið haldið á málum þá hefðu fiskstofnarnir átt að byggjast upp í staðinn. Og okkur var gefið fyrirheit um það nærri því á hverju ári. Nú förum við að geta sótt meira í stofnana ef við stjórnum svona. En reynslan hefur verið sú að þorskstofninn hefur minnkað ár frá ári og nú bætist það ofan á að við horfum fram á verri tíð í hafinu. Við horfum fram á það, að ef ekki verður einhver sérstök breyting, að ekki sé nóg með að við séum að skerða þorskstofninn okkar með rangri fiskveiðistjórnun heldur sé líka náttúran okkur ekki hliðholl í uppbyggingu stofnsins. Og hv. þm. Stefán Guðmundsson minnti mig á fleiri hluti. Hann sagði okkur frá því að hv. þm. Halldór Blöndal hefði skrifað kjósendum sínum og bent á hve illa gengi að stjórna fiskveiðum annars staðar í heiminum, t.d. á Nýfundnalandi, í Barentshafi og við Noregsstrendur. En við sem höfum nú fengist við það að ræða um þessi mál frá því að farið var að tala um kvótann og þessa fiskveiðistefnu sem við búum við munum vel eftir því að fyrirmyndin að þessu kerfi okkar var ekki sótt eingöngu í kollinn á Kristjáni Ragnarssyni og hæstv. sjútvrh. Hún var líka sótt til Noregs. Það voru fengnir hálærðir prófessorar, reyndar íslenskir, frá Noregi til að segja okkur á fundum þegar við vorum að ræða undirbúning að þessu hvað allt væri nú gott í Noregi og það þyrfti að taka sig til og stjórna eins og þar. Vitaskuld er ekki langt á milli þeirrar stjórnunar sem við búum við og eigum að búa við á næsta ári a.m.k. og þeirrar stjórnunar sem hefur átt sér stað í Norðursjónum. Hvernig er ástandið þar? Það er þannig að við blasir hrun í flestöllum veiðistofnum sem þjóðirnar við Norðursjó hafa veitt á undanförnum árum. Og forustumenn Evrópubandalagsins tala um það að þetta sé vitlaus stefna, kvótastefnan er óraunhæf vegna þess að hún kallar á það að ekki sé hægt að átta sig á því hvað veiðin sé mikil, m.a. vegna þeirrar hættu að alltaf sé kastað meira og minna af þeim afla sem um borð kemur og ýmsar leiðir aðrar farnar fram hjá því að fylgja þessum kvótareglum. Svona má lengi telja. En ég verð þó að lýsa þeirri von minni að þó að við búum nú við þetta kerfi enn, ég vona að sá tími styttist nú, þá komi það ekki fyrir að við förum eins illa út úr því og þær þjóðir sem fiska í Norðursjónum. Ég vænti þess þó að útlitið sé samt mjög dökkt. En við erum þó á leið sem er að sumu leyti í gangi þar, þ.e. að einstaka aðilar eru að sölsa undir sig þennan litla veiðirétt sem þar er eftir. Við erum nákvæmlega á sömu leiðinni hér. Það eru nokkrir aðilar á fullu í því að sölsa undir sig veiðiréttinn. Þeir sem eiga mikla peninga, eða hafa fengið mikla peninga, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, eru að þessu. Þróunin er á þennan veg. Hæstv. sjútvrh. nefndi það í viðtali sínu við útvarpið í morgun, ég held að ég hafi nefnt það líka í fyrri ræðu minni, að ef svo illa færi að einhverjir keyptu alveg upp kvótann í Grímsey, á Bakkafirði o.s.frv., yrði bara að hafa það. Þá yrði Hagræðingarsjóðurinn, aumingjasjóðurinn, að koma til. Vitaskuld er þetta ekkert annað en aumingjasjóður ef þarf að hlaupa upp til handa og fóta að bjarga sjómönnum um veiðirétt, þann veiðirétt sem feður þeirra og afar hafa átt, ef það á að hlaupa til með opinberum aðgerðum til að bjarga byggð eins og Grímsey. Þeir þurfi að koma og knékrjúpa fyrir sjútvrh. til að fá fyrirgreiðslu til að geta lifað í byggðinni sinni. Þegar þróunin er orðin á þann veg þá er það ekkert annað en að það er verið að lítillækka það fólk sem þarf að leita þeirra ráða og beinlínis á engan annan máta en þann að það er verið að líta á þetta fólk sem annars flokks fólk. Það þurfi að koma til stóra pabba í Reykjavík og biðja um rétt til að lifa í byggðinni sinni. Mikil reisn er yfir slíkum lögum þegar lagt er til að þannig skuli bjarga og þróunin verði á þann hátt að við megum búast við því að byggð eins og Grímsey, Bakkafjörður eða hver önnur byggð önnur geti farið í eyði og þá komi stóri pabbi í Reykjavík og bjargi þessu fólki aftur um einhvern hluta af þeim rétti sem það átti og hefur átt um aldaraðir. Hvers lags Ísland erum við að byggja upp? Ég skil það ekki. Ég get ekki ímyndað mér annað, ef við sjáum fram á það að einhver byggð lendir í þeirri stöðu, sem sjálfsagt blasir við, að kvótinn verði keyptur af stóra pabba úr einhverri annarri byggð, en að sú byggð fari í eyði þrátt fyrir þennan svokallaða Hagræðingarsjóð. Það blasir ekkert annað við. Íslendingar hafa þá reisn að þeir munu varla, hvar sem þeir eiga heima, koma á fjórum fótum og biðja hæstv. sjútvrh. um rétt til að sækja fisk í sjóinn. Það eru ýmsir hlutir fleiri að gerast sem eru uggvænlegir og væri lengi hægt að telja upp hvernig þróunin er. M.a. það sem hv. þm. Stefán Guðmundsson nefndi áðan, hinn svokallaði forkaupsréttur sveitarfélaga. Ef það er búið að selja kvótann frá byggðinni, eða stendur til að selja kvótann, eða einhver ríki pabbi einhvers staðar í annarri byggð er með í undirbúningi að kaupa kvótann úr byggðinni, þá hafi sveitarfélagið forkaupsrétt. Hvaða möguleika haldið þið að sveitarfélög vítt og breitt um landið hafi til þess að kaupa kvóta? Hann er ekki fyrir hendi og ég er nærri því viss um að jafnvel lánasjóður eins og Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina mundi ekki lána til þessara sveitarfélaga. Þau eru ekki inni í kerfinu til þess að bjarga svona hlutum. Það mundi verða sagt nei við slíku. Fyrir utan það að burður sveitarfélaganna til þess að standa undir slíkum fjárhagskröfum er ekki fyrir hendi. Þetta er bara blekking og ekkert annað. En ef þetta mundi gerast þrátt fyrir það, og ég tel það mjög ótrúlegt, þá er það að gerast að við erum að stofna nýjar bæjarútgerðir, alveg eins og Friðrik Pálsson, forstjóri Sölumiðstöðvarinnar, sagði á fundi með Fiskiðn.  Það var talað um að fiskveiðilögin sem við förum að búa við um áramótin hafi í ýmsum hlutum verið jákvæð. Ég hef talið upp og hrakið sumt það sem hér hefur verið bent á. Ég ætla að nefna hér aðeins einn, tvo þætti í viðbót. Það var talað um að það ætti að hamla gegn útflutningi á ferskfiski. Hvað skyldi nú hafa gerst í því? Því miður, þrátt fyrir allt eftirlit og ýmsar tilraunir til þess að hamla gegn þessu, hefur það ekki tekist betur en svo að í fréttum í dag var verið að segja okkur að enn hefði ekki tekist stjórn á þessu betur en svo að þeir sem hafa ráð á fiski hafa verið að flytja út meiri fisk en heimilt var. Þessi fiskveiðistjórnun sem við búum við núna ræður því ekki við þetta og ég sé ekki í hinum nýju lögum neitt sem kallar á þetta annað en það sem er aukin skerðing á kvóta. Ég held þó að eins og málin standa í dag muni það ekki hafa mjög mikil áhrif. Annað tengist þessum lögum og voru höfð mörg orð um það að nú skyldi sjútvrn. koma á kerfi á vigtun þannig að engin hætta væri á öðru en því að fylgst væri með öllum þeim afla sem veiddur væri hér við Íslandsstrendur. Það var talað um að þarna yrðu engar undanþágur veittar. Eins og hér hefur komið fram hafa ráðuneytismenn verið að kynna okkur ýmiss konar plögg. Það skal undirstrikað að þeir hafa gert það, m.a. tillögu um reglugerð um vigtun á sjávarafla. Hvað skyldi vera í því plaggi? Það er stórt og mikið plagg, margar blaðsíður, en meira og minna er þetta plagg þó fyrst og fremst um undanþágur, hvernig megi nú fela einhverjum öðrum en þeim sem var upphaflega talað um og halda utan um þessi mál. Meginhlutinn alls konar undanþágur. Og af hverju skyldi það hafa verið? Það var vegna þess að vinirnir hjá LÍÚ sáu ýmsa annmarka á því að verið væri að fylgjast með vigtun sjávarafla, meira en þeir kærðu sig sæmilega vel um, sérstaklega á þeim afla sem fluttur er út.  ,,Skipstjóra fiskiskips er skylt að halda sjávarafla um borð í skipi sínu aðgreindum eftir tegundum`` --- ég tek ykkur vara, nú kemur undanþága --- ,,enda verði því viðkomið vegna stærðar fiskiskips.`` Í 1. gr. er strax undanþága um það að ekki þurfi nú alveg að standa við þetta sem reglugerðin gerir ráð fyrir, þ.e. að halda tegundum aðgreindum, og þegar í 1. gr. kemur ,,enda``, enda sé hægt að gera þetta á þennan eða hinn mátann. Í umræðunni um fiskveiðistjórnina hefur mikið verið talað um sókn verksmiðjutogaranna og fjölgun verksmiðjuskipanna, frystitogaranna. Að mínum dómi er ekki langt bil á milli þess að aflinn sé sóttur og frystur úti á miðum og því að aflinn sé tekinn og fluttur út og seldur þar á markaði. Undir sumum kringumstæðum getur það verið hagstæðara að flytja aflann út ef það er beinlínis inn á neytendamarkaði, ef ekki er verið að byggja undir fiskvinnslu viðkomandi staðar eða lands, heldur en að vinna aflann eins og hann er unninn á frystitogurunum. En kannski er það versta af þessu það að nýtingin um borð í þessum togurum er ekki sem skyldi. Jafnvel þannig að sú vinnsluaðferð, sem gæfi kannski 45% í nýtingu, hefur farið allt niður í 40% og jafnvel niður í 38%. Að láta slíkt viðgangast í fleiri ár er voðalegur blettur á fiskveiðistjórninni. Vitaskuld er þetta mismunandi eftir skipum. En ef svo kvótaútreikningur viðkomandi skips er reiknaður með hærri nýtingu, kannski sagt að viðkomandi skip hafi 41 -- 42% nýtingu en er raunverulega ekki með nema 38% eða 40%, hvað er þá að gerast? Ætli ég hafi þetta ekki mín lokaorð.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Ég hafði eiginlega hug á að leiðrétta aðeins örfá atriði sem fram komu í ræðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar hérna rétt áðan og hefði gjarnan viljað að formaður sjútvn. Ed. hlýddi á mál mitt.

Forseti skal gera ráðstafanir til að sækja hv. þm.

---

Þar sem hv. 6. þm. Vesturl. hefur gert hlé á ræðu sinni um stund vill forseti nota tækifærið og minna hv. þm. á ákvæði 35. gr. þingskapalaga að gefnum fjölmörgum tilvikum hér í dag, en þar segir: ,,Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins. Eigi má hann annars ávarpa nokkurn einstakan þingmann og kenna skal þingmann við kjördæmi hans eða kosningu.`` Undantekningar frá þessu eru síðan útvarpsumræður. Ég vil aðeins ítreka að mér finnst hafa borið nokkuð á því að menn hefðu ekki í heiðri þetta ákvæði þingskapalaga. En ég vona svo að hv. 3. þm. Norðurl. v. komi hér í salinn sem allra fyrst.

Ég vildi aðeins gera nokkrar athugasemdir, virðulegi forseti, vegna þess sem fram kom í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. sem einnig er formaður sjútvn. Ed. Hv. þm. hefur nú setið hér í dag og hlustað á þessa umræðu en ég hef samt einhvern veginn á tilfinningunni að hann hafi e.t.v. ekki heyrt mál mitt hér fyrr í dag þannig að ég ætla aðeins að leiðrétta misskilning og eiginlega rangtúlkun sem mér fannst koma fram í hans máli. Í ræðu minni hér fyrr í dag minnti ég á og rifjaði upp þær tillögur sem við kvennalistakonur fluttum við afgreiðslu kvótafrumvarpsins bæði nú sl. vor og einnig um áramótin 1987 -- 1988. Ég taldi reyndar að það væri ekki þörf á að fara út í þessar tillögur í smáatriðum því allir hv. þm. hlytu orðið að þekkja þær út og inn, ekki síst hv. formaður sjútvn. En í ljósi þeirrar vanþekkingar sem kom fram tel ég rétt að rifja enn frekar upp tillögur okkar. Í fyrsta lagi vil ég benda hv. þm. á að þó að sjútvrn. sjái um að útdeila kvóta á skip núna samkvæmt gildandi lögum og eins samkvæmt þeim lögum sem taka gildi núna um áramótin, þá hlýtur hv. þm. að vera kunnugt um að ráðuneytið sem slíkt stundar ekki útgerð og tillögur okkar fela að sjálfsögðu ekki í sér að borgarstjórinn í Reykjavík eða bæjarstjórinn á Sauðárkróki fari að gera út, þó þeir eða nefndir á vegum sveitarstjórna fengju heimildir til þess að úthluta veiðiheimildum. Það hljóta alltaf að verða fyrirtæki í útgerð og fiskvinnslu eða einstaklingar sem sækja aflann. Markmiðið með tillögum okkar var ekki síst það að draga úr ofstjórn og miðstýringu í sjávarútveginum en færa ábyrgðina og valdið til að deila kvótanum á skip og báta heim í héruðin til þeirra sem best þekkja til aðstæðna og útgerðarhátta á hverjum stað. Með því að færa þetta út í byggðarlögin hafa sveitarstjórnir og íbúar á viðkomandi svæðum möguleika á að halda aflanum heima í héraði þótt skip séu seld burt. Það er kjarninn í þeim tillögum sem við fluttum og með þeim tillögum vildum við tryggja stöðugleika í atvinnulífi byggðarlaganna. Hv. þm. minntist einnig á að hann vildi ekki taka rétt til að sækja aflann af sjómönnum. Ef hann heldur að okkar tillögur feli það í sér hefur hann misskilið þær alveg frá upphafi. Auðvitað verða það alltaf sjómenn sem sækja aflann en eins og lögin eru nú og eins og ráðgert er að lögin verði sem taka gildi á næstunni er rétturinn fyrst og fremst hjá útgerðarmönnum. Þeir geta síðan ráðið sjómenn á sín skip. En það eru útgerðarmennirnir sem hafa fengið þennan óveidda afla til frjálsrar ráðstöfunar. Hv. formaður sjútvn. hafði sömuleiðis áhyggjur af rétti sjómanna til að gera kjarasamninga næðu tillögur okkar fram að ganga. Sjútvrn. sér um að útdeila kvóta og mun væntanlega gera það áfram enn um sinn en ég hef aldrei vitað til þess að ráðuneytið taki þátt í gerð kjarasamninga fyrir sjómenn. Og þótt valdið til að deila út kvótanum verði flutt til byggðarlaga sé ég ekki ástæðu til þess að byggðarlögin eða sveitarstjórnir fari að gera kjarasamninga. Hv. þm. sagði einnig að ég hefði talað hér til smábátaeigenda og skil ég nú ekki alveg fullkomlega hvað hann átti við með því. Í ræðu minni lagði ég áherslu á að byggðarlög og einstaklingar gætu framfleytt sér af þeim kvóta sem þau fá úthlutað. Ég geri mér grein fyrir þeim erfiðleikum sem eru víða. Það er ekki meiri kvóti til ráðstöfunar og það er ekki stöðugt hægt að bæta við á einum stað án þess að um leið sé verið að tala um að taka hann af einhverjum öðrum. Þess vegna minntist ég á Hagræðingarsjóð hér fyrr í dag í máli mínu sem úrræði í slíkum tilvikum. Ég tel að til þess verði að koma að byggðarlög eða jafnvel einstaklingar sem verða mjög illa úti við kvótaúthlutun eigi einhverja möguleika á að fá aukaafla úr þeim sjóði. Til þess var hann stofnaður hér í vor og ég minnist þess að við kvennalistakonur tókum einmitt undir að þarna væri þó aðeins skref í rétta átt. Það væri að vissu leyti verið að gefa möguleika á því að byggðarlög sem af einhverjum ástæðum misstu kvóta ættu einhverja von um að bæta sér hann upp. Ég lagði sömuleiðis áherslu á það í máli mínu hér fyrr í dag að það þarf að reyna að fá meiri tekjur út úr þeim afla sem við höfum. Minntist ég í því sambandi á heimsókn okkar til aflanýtingarnefndar. Það var mjög ánægjuleg heimsókn vegna þess að þar er verið að gera hluti sem við kvennalistakonur höfum oft minnst á hér í sambandi við sjávarútvegsmálin, þ.e. að nýta betur það sem dregið er úr sjó og byrja að nýta nýjar tegundir. Í ræðu minni í dag benti ég sömuleiðis á að það þyrfti að efla og auka rannsóknir á því hvaða áhrif svo afgerandi stjórnvaldsaðgerðir hafa á mannlíf og atvinnulíf í byggðarlögum sem sjávarútvegsstefnan auðvitað er vegna þess að þetta er grundvöllur fyrir byggðinni í landinu, það eru þessir sjávarútvegsstaðir sem eru hér meðfram ströndum landsins. Ég vildi aðeins koma að þessum leiðréttingum. Mér þótti gæta þess misskilnings í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. að sveitarstjórnir ættu nú að setjast um borð og fara að fiska. Svo er alls ekki og hvet ég hann til þess að kynna sér tillögur okkar betur fyrst svo mikill misskilningur hefur verið á ferðinni.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Þessi umræða hófst á því að hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal kvartaði mjög yfir því að ekki hefðu fengist upplýsingar sem hann taldi sig þurfa að fá um tiltekin mál, en ég vænti þess að þau mál hafi nú skýrst allvel enda hefur umræðan að litlu sem engu leyti snúist um það heldur um það hvernig fiskveiðum skuli stjórnað við Íslandsstrendur. Þó hefur umræðan að tiltölulega litlu leyti snúist um það hvernig stjórna eigi fiskveiðum heldur fyrst og fremst um það hvað er að þeirri fiskveiðistjórn sem nú er við lýði. Það hafa vissulega margir komið inn á það hvernig megi betur gera það en að mínu mati hefur þar, eins og oft áður, verið heldur lítið um heilsteyptar tillögur. Menn hafa beint sjónum sínum fyrst og fremst að útgerð smábátanna eins og oft áður í umræðum hér á Alþingi. Þar er um marga aðila að ræða sem hafa mikilla hagsmuna að gæta og ekkert nema gott um það að menn hafi áhuga fyrir þeim málum. En það er e.t.v. rétt að rifja aðeins upp hvernig þessi mál hafa gengið hér á Alþingi og skal ég láta vera að fara mjög langt aftur í tímann en minnast á það þegar þau lög sem nú eru í gildi voru til umræðu hér á Alþingi, þ.e. um áramótin 1987 og 1988 og hv. þm. höfðu þá mikinn áhuga fyrir málefnum smábátanna. Þá voru uppi hugmyndir um það að setja kvóta á sem flesta báta en mönnum leist ekki á að setja þar kvóta á hvert einasta horn og reyndu að binda sig við báta sem voru yfir 6 tonn. Aflanum skyldi skipt með tilliti til reynslunnar en meðalkvótar þeirra sem ekki höfðu reynslu skyldu ákveðnir þannig að það væri lífvænlegt. Sjútvrn. lagði til að þessir meðalkvótar væru tiltölulega lágir og í einhverju hlutfalli við þá reynslu sem af slíkri útgerð hefði fengist. Á það var ekki fallist hér á Alþingi og það má segja að margir hv. þm. hafi haft sigur í því máli að þoka upp allverulega meðalkvótum þessara báta. Sumir hafa getað náð þessum afla á undanförnum árum en flestir hafa ekki getað gert það, en fjárfestingin hefur verið mikil í þessum bátum. Og það hlýtur hver maður að sjá nú þegar verið er að skipta upp á milli u.þ.b. 2100 báta 45 þúsund lestum af þorski, að þar geta ekki allir verið ánægðir. Við skulum segja að menn gætu hugsanlega verið nokkuð ánægðir ef þessi afli væri aukinn um helming og meðalaflinn væri ekki tuttugu og eitthvað lestir heldur fjörutíu og eitthvað lestir, þá þyrfti að sjálfsögðu að ganga á hlut hinna skipanna í flotanum. Þetta hefur hv. þm. verið ljóst og sú nefnd, sem fjallaði um fiskveiðistjórnina og undirbjó þá löggjöf sem tekur gildi um nk. áramót, lagði það til að sett yrði löggjöf á sl. hausti sem stöðvaði fjölgun þessara báta. Það var reynt að koma þessu frv. hér fram á hv. Alþingi og vegna þess að hv. þm. Skúli Alexandersson sagði að sjútvrn. hefði ekkert gert til þess að koma því fram að fjölgun þessara báta yrði stöðvuð, þá hlýt ég að minna hann á það að þingflokkur Alþb. neitaði því að slíkt frv. yrði flutt sem stjfrv. hér á hv. Alþingi. Landssamband smábátaeigenda sætti sig mjög illa við það að aflaheimildir þeirra báta, sem kæmu til veiða á árinu 1990, yrðu dregnar frá heildarafla smábátanna. Það var óásættanlegt af þeirra hálfu. Um það var fjallað hér á hv. Alþingi og víðar og niðurstaðan varð sú að það skyldi ekki gert og aflaheimildir þeirra báta, sem bæst hafa inn í flotann á árinu 1990, sem eru því miður 140 talsins, skyldu dragast frá heildinni. Þetta var aðalkrafa Landssambands smábátaeigenda og hún fékkst fram við meðferð málsins. Við undirbúning þeirrar reglugerðar, sem hefur verið í vinnslu síðan löggjöfin var samþykkt hér á hv. Alþingi og hefur tekið allt of langan tíma og reynst miklu vandasamara verk en nokkur gat séð fyrir, þá hafði Landssamband smábátaeigenda uppi kröfur um ýmis atriði samkvæmt bréfi sem frá því kom. Það hefur verið fallist á öll þessi atriði við setningu reglugerðarinnar. En það er ekki þar með sagt að allir sem eiga hlut að máli séu þar með ánægðir. Það er vegna þess að menn hafa ekki séð neina aðra leið og tekið þátt í þessu starfi af fullum heilindum vitandi það að ýmsir af þeirra félögum yrðu ekki ánægðir með niðurstöðuna en vitandi það jafnframt að það að auka afla hjá einum yrði til þess að það drægi úr afla hjá öðrum. Þeir hv. þm. sem hér hafa talað hafa að sjálfsögðu rætt margar aðrar leiðir til stjórnar fiskveiða. Ég skildi hv. þm. Kristin Pétursson þannig að hann segði einfaldlega: Þetta er helbert kjaftæði. Útreikningurinn á sóknarþunganum er helbert kjaftæði. Ég vona að ég hafi rétt eftir hv. 5. þm. Austurl. Ef þetta er rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. --- og ég vona það af mikilli einlægni að þetta sé rétt, en ég hef hins vegar sannfæringu fyrir því að svo sé ekki, án þess að ég ætli að fara nánar út í útskýringar á því sem mundi taka alllangan tíma. En niðurstaða hans er einfaldlega sú að það eigi bara að veiða meira og þar með sé allur heimsins vandi leystur í þessu landi. Það væri ánægjulegt að geta tekið slíkar ákvarðanir og það væri vonandi að sá tími kæmi í okkar landi að menn gætu leyft sér að taka slíka ákvörðun og trúa því að þetta sé nú allt saman spurningin um veðráttuna, vindana og hafísinn. Vissulega hafa náttúruöflin mikið að segja en það vill nú svo til að það hafa verið miklar tækniframfarir í landinu og það sem menn kalla smábáta í dag voru hér á árum áður stórir vertíðarbátar. Og jafnvel ekki eldri menn en ég og hv. 5. þm. Austurl. munum eftir þeirri umræðu að slíkir bátar, sem í dag eru mældir u.þ.b. 9,9 tonn að stærð þóttu afar góðir, stórir bátar hér á árum áður. Menn þurfa því ekki að fara langt aftur í tímann til að sjá þessar breytingar. Aðrir hv. þm. hafa komið inn á þær leiðir sem þeir vilja fara og sú leið sem sker sig úr eru þær tillögur sem hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson hefur verið uppi með hér á Alþingi. Hann hefur verið sjálfum sér samkvæmur í því svo lengi sem ég man í þessari umræðu og ég kannast við allt það sem hann sagði. Það er hins vegar svo að hv. þm. lagði þó til að hluta af aflanum yrði skipt með kvótakerfi, t.d. loðnu, síld, rækju og humri. En botnfiskinum skyldi ekki skipt með þeim hætti, til þess að koma í veg fyrir miðstýringu, eins og hann segir svo gjarnan. En hvernig á þá að stjórna veiðunum? Jú, það á að stjórna sóknarþunganum. Það á að stjórna því hvað skipin geta sótt mikið, hvernig þau skulu búin, hversu stórar vélarnar skulu vera, hvernig tækin skulu vera um borð, hvernig veiðarfærin mega vera, hvenær skipin mega róa o.s.frv. eins og ég skil hv. þm. Ég hef hins vegar ekki skilið það hver skuli vera upphafspunkturinn í þessu kerfi og hvaða skip skuli fá að róa, í hversu marga daga og með hvaða veiðarfærum. Það má segja að þetta sé e.t.v. svipað kerfi og er víðast hvar í Efnahagsbandalagslöndunum og hv. þm. Skúli Alexandersson gerði hér að umtalsefni. Þar er ekki kvóti á hvert einstakt skip. Þar eru heildarkvótar og menn reyna að stýra sóknarþunganum. Sá maður sem ræður hvað mestu um það hvernig þessi sóknarþungi er situr í Brussel og heitir Manuel Marin, en hann þarf hins vegar að ná samkomulagi meðal sjávarútvegsráðherra aðildarþjóðanna. Og nú hefur hann verið uppi með hugmyndir um það að teknar verði upp nýjar sóknartakmarkanir með stækkun möskva og ýmsum öðrum friðunaraðgerðum. Það hefur ekki náðst samkomulag um það og ég óttast það að ef hér ætti að taka upp þá sóknarstýringu, sem hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson hefur komið með hugmyndir um hér ár eftir ár, þá þyrfti nú allmikið fyrir því að hafa að koma sér saman um slíka hluti. Og halda menn virkilega að það þyrfti enga miðstýringu til þess? Að það gæti allt byggst á frelsi, sjálfsákvörðunarrétti og öllum þeim fallegu orðum sem menn velja í þessari umræðu og maður les svo oft í Morgunblaðinu þessa dagana þegar þeir eru að ræða um það hvernig þetta skuli nú allt saman gert, annaðhvort í Reykjavíkurbréfi eða leiðurum sem ég ætla að koma aðeins að á eftir? Nei, auðvitað gengur þetta ekki upp. Og mér þykir leitt að segja það við Þorvald Garðar Kristjánsson þótt ég velji ekki þau sömu orð og hann viðhafði hér um það sem hann var sjálfur að leggja til. Hann sagði eitthvað á þá leið að flestir segðu að þetta gengi ekki upp og ég verð að taka undir það. Að öðru leyti hefur verið talað um kvótakerfi í einhverri mynd í þessari umræðu. Tveir af þingmönnum Sjálfstfl. hafa haft aðrar lausnir, þ.e. annar þeirra að láta veiða meira og hinn að stýra því með einhverjum undursamlegum hætti hvernig skipin skuli úr garði gerð. Og þá er nú gott að hafa góða Siglingamálastofnun til að vinna í því og þyrfti nú kannski eitthvað að fjölga þar. Hinir hafa verið að tala um kvóta sem skuli að vísu skipt með öðrum hætti. Fulltrúar Kvennalistans hafa eins og áður lagt það til að fiskveiðiheimildunum skuli skipt að miklu leyti á milli sveitarfélaganna og að sveitarfélögin skuli síðan hafa það verkefni að skipta þeim á milli annarra, og eins og hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir sagði hér, að þær skyldu hafa það hlutverk eða nefnd á vegum þeirra að skipta því á milli útvegsmanna og sjómanna á viðkomandi stað. Það má vel vera að einhverjir trúi því að það verði betra fyrirkomulag að hafa það á vegum einhverrar nefndar í hverju sveitarfélagi. Ætli sú nefnd þurfi þá ekki að viðhafa einhverja viðmiðun? Ætli sú nefnd þurfi þá ekki að taka tillit til afla skipanna á undanförnum árum? Eða hvað hafa hv. þm. í huga? Ætli það mundi ekki reynast mörgum sveitarstjórnunum erfitt að marka stefnu í þeim málum og ætli sé nú ekki hætt við því að aðilar í viðkomandi sveitarfélögum mundu fljótt skipast í flokka eftir því hvort þeir ættu hagsmuna að gæta á togurum, trillum, bátum eða í fiskvinnslu? Ætli það yrðu ekki deilur þar um þessa hluti eins og víðast hvar annars staðar? Og er það rétt stefna að koma þeim málum inn til sveitarstjórnanna sem úrlausnarefni þeirra? Ég er andvígur því og tek ekki undir þau sjónarmið því að þá yrði nú fyrst ófriður í viðkomandi sveitarstjórnum í viðkomandi byggðarlögum. Síðan eru enn aðrir sem halda því fram að það sé miklu betra að skipta þessum afla upp á milli fiskvinnslunnar, annaðhvort að öllu leyti eða að hluta. Þar þarf nú væntanlega að hafa einhverja viðmiðun og það er allt annað en létt verk að finna þá viðmiðun hvernig þessu skuli skipt upp á milli fiskvinnslunnar. Og hvaða sjónarmið ætli fiskvinnslan mundi hafa í þeim efnum, að skipta því á milli þeirra aðila sem hefðu róið frá viðkomandi byggðarlagi á undanförnum árum? Ég hef miklar efasemdir um það. Ætli fiskvinnslan vildi ekki ná í aflann með sem ódýrustum hætti og láta þau skip veiða hann sem gætu gert það með sem minnstum tilkostnaði. Ég á von á því að þau sjónarmið yrðu ofan á hjá fiskvinnslunni og ég er andvígur slíkri uppskiptingu. Síðan koma enn aðrir og segja: Við skulum ekkert vera að vandræðast í þessu. Við skulum bara selja þetta og bjóða þetta upp og láta menn bjóða í. Það er jafnvel gengið svo langt þessa dagana á síðum Morgunblaðsins að þeir vilja nú fara að skattleggja allan afla án þess að hefta framsalsrétt og telja það vera lausn allra mála. Ég spyr: Er þetta að verða hin opinbera stefna Sjálfstfl.?  og í Reykjavíkurbréfi segir að þar sé sumt fróðlegt í þeirri úttekt þó deila megi um niðurstöðurnar enda málið hið flóknasta og erfitt úrlausnar. Bent er á þá leið að stjórnvöld gefi upp heildarkvóta sem mætti veiða á tilteknu tímabili og yrðu þeir þá hlutskarpastir sem best kynnu til verka og mest úthald hefðu ef aðstæður væru ákjósanlegar við veiðarnar. Þessi leið væri hvetjandi og þykir það mikill kostur að sjálfsögðu. Dugnaður og áræði skipstjórnarmanna og sjómanna eigi að njóta sín á miðunum, nýta þurfi rækilega landkosti þeirra byggða sem næst eru bestu fiskimiðunum og helst væri ákjósanlegt að hætta öllum pólitískum afskiptum af framleiðslunni. Já, þetta er út af fyrir sig tillaga, að menn fari út í hömlulausa samkeppni á miðunum og hætti veiðum þegar menn hafa náð heildarkvótunum. Þá er nú betra að hafa sterk bein til þess að geta stöðvað flotann og skipað honum öllum í land. Ég er hræddur um að aldamótanefndin þurfi að undirbúa sig vel, jafnvel þótt hún hafi nokkur ár til stefnu, ef henni á að takast það mikla verk. Og það gæti vel verið að það væri gott að hafa einhverja vonda miðstýringarmenn í ballestinni a.m.k. til að hafa með í ráðum og hafa með í því hvernig ætti að koma, þó það væri ekki nema Vestfirðingum, í höfn, hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson.

Ég afskrifaði þessa leið.

Já, þú afskrifaðir hana, en ég er að benda þér á framtíðarsýn þíns ágæta flokks sem þú hefur nú trúað á hingað til. En það kemur líka fram í þessari ágætu grein, sem er nú ekki ágæt, þegar farið er að tala um það hvað höfundar Reykjavíkurbréfsins, sem hafa nú verið mjög mótandi um stefnu Sjálfstfl., ætla að gera. Þá er aðalniðurstaðan þessi: Núverandi kerfi hefur ekki leyst neinn vanda heldur kallað á margvíslega erfiðleika, brask og óhagkvæmni og augljóst --- og þá kemur lausnin --- að nauðsynlegt er að breyta til og finna lausn sem væri eðlileg, arðsöm og réttlát en þó umfram allt hvetjandi og verndandi en jafnframt hagkvæmari og arðvænlegri en þær reglur sem nú gilda. Það er fínt fyrir aldamótanefndina að hafa þessa leiðsögn frá leiðaraskrifurum og pólitískum forustumönnum, leyfi ég mér að segja, Sjálfstfl. því að Morgunblaðið er að sjálfsögðu hluti af stefnumótun Sjálfstfl. í þessu máli. En þó kemur niðurstaðan í leiðara sl. laugardag þar sem lagt er til með ýmsum orðum að selja öllum þeim og taka skatt af öllum þeim sem róa á miðin hér allt í kringum landið, hvort sem þeir eru á smábátum, togurum eða öðrum fleytum, og við það verði öllu réttlæti fullnægt. Þetta er undarleg framtíðarsýn. Það er fyrst og fremst haft á móti núverandi kerfi að heimilt sé að framselja afla milli skipa og þar komi stundum verð fyrir.

Er ráðherrann hættur að lesa í Morgunblaðinu?

Ja, ég ætlaði að gera hlé á því, hv. þm., en það er ekki oft sem ég hef tafið umræðu hér um stjórn fiskveiða. Ég hef oftast þurft að eyða tíma mínum í það að hlusta á hv. þm. í þeim málum og hef reynt að gera það dyggilega þannig að ég vænti þess að hv. þm. geti hlustað á mig í nokkrar mínútur hér til viðbótar.

Ég segi nú ekki að þetta sé svanasöngur, en ...

Ekki veit ég hvernig ég á að skilja orð hv. þm., hvort hann er sammála þessum upplestri, en ég vænti þess að hjá honum séu nú einhverjir strengir sem slá á móti þessum svanasöng Moggans í málinu þótt ég viti það að strengir sem þessir hafi mikil áhrif inn í flokkinn. Vonandi verður það ekki fyrr en um næstu aldamót. En aðalgagnrýnisatriðið er að það skuli vera heimilt að framselja afla á milli skipa. Menn kalla það brask, menn kalla að það sé verið að selja mönnum lífsbjörgina. Gott og vel. En ég spyr á móti: Er íslenski fiskiskipaflotinn of stór? Mín niðurstaða er sú að hann sé of stór og skipin séu of mörg. Og það er ekkert vit í því að hafa svona mörg skip. Ef hv. þm. eru sammála því að skipin séu of mörg þá spyr ég: Hvernig ætla menn að fækka þeim? Hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson segir að það eigi að stýra sókninni en ég býst við því að það þurfi að fækka skipunum allmikið í upphafi. Og hver ætlar að bera þann kostnað? Eða halda menn að menn muni sætta sig við það, hvort sem um er að ræða smábátaeigendur eða aðra, að skipin verði einfaldlega tekin af þeim endurgjaldslaust eða lokuð inni í höfnum? Nei, það mun aldrei verða. Eru menn tilbúnir að leggja sérstaka skatta á almenning hér í landinu til að kaupa upp þessi skip og borga þau upp af ríkinu? Nei, menn eru ekki tilbúnir til þess. Og hvaða leið er þá eftir? Eina leiðin er sú að þeim sem í útgerð standa sé heimilt að færa þessar aflaheimildir á milli skipa og það verður ekki gert nema endurgjald komi fyrir. Er hægt að reikna með því að sá maður, sem hefur e.t.v. rétt til þess að veiða 30 tonn af fiski, láti þessi réttindi endurgjaldslaust og sitji uppi með bát sem hefur engar veiðiheimildir og skuldirnar á honum? Eða má reikna með því að það sé einfaldlega hægt að taka þessar heimildir af bátunum, afhenda þær fiskvinnslunni eða sveitarfélögunum í fullkominni óvissu um það hvað skuli gerast næst? Nei, að sjálfsögðu mundi aldrei verða sátt um það. Því er það eina leiðin að skipta þessum rétti upp á milli skipanna, að hafa þennan rétt framseljanlegan og aðilar verða að hafa frelsi til að semja um það sín í milli, með ákveðnum takmörkunum þó. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef menn taka þá ákvörðun að selja þetta allt saman frá sér, eins og sumir hafa verið að láta skína í að fólk t.d. í Grímsey mundi gera, þá getur enginn komið slíku byggðarlagi til bjargar. En hafa menn trú á því að þeir sem hafa þetta að aðalatvinnu, hafa haft þetta að atvinnu og vilja hafa af þessu atvinnu hugsi um það eitt að losa sig við þessi réttindi? Nei, svo er alls ekki. Þeir eru hins vegar áhyggjufullir yfir sinni framtíð, telja sig þurfa meira og það eru eðlilegar áhyggjur sem þessir aðilar hafa. En ætli það sé nú samt ekki betra að hafa þó ákveðin réttindi á skipunum og hafa heimild til þess að slá sér saman og gera út með hagkvæmari hætti? Auðvitað væri best að allir gætu fengið meira, hvort sem það eru togarar sem hafa verið í sóknarmarki, smábátar eða ýmsir aðrir. Þeir sem trúa því að það sé hægt að leysa þetta allt með því að veiða meira, það eru menn sem eru bjartsýnir. Og ef menn trúa á slíkt, þá ættu menn að sjálfsögðu að halla sér að slíkum skoðunum. Ég vil svo að lokum segja að það var vissulega erfitt skref að stíga að fara út í það að skipta öllum afla upp á milli smábátanna og það hefði verið gott að geta komist hjá því. Ég vil hins vegar benda á það að menn eiga þann kost að velja svokallaðar krókaveiðar og þar hafa menn allmikið frelsi. En það er hins vegar hætta á því að aflinn fari umfram viðmiðunarmörk á næstu þremur árum í þeim flokki og því hafa menn reynt að hafa strangar reglur um það hverjir gætu tekið þátt í veiðunum í þeim flokki, svo strangar að mörgum mislíkar það. Það er einfaldlega vegna þess að bæði ég og margir aðrir sem að þessu koma telja það mjög mikilvægt að geta haft slíkan almennan flokk þar sem hver og einn bátur er ekki nákvæmlega skilgreindur, hvað hann megi veiða. Vonandi verður það svo í framtíðinni að við getum haft slíkan almennan flokk, en það verður því aðeins hægt að vel verði haldið utan um það hverjir geti þar verið. Ég vil svo ítreka að þótt hér sé um svokallaða tilraunaúthlutun að ræða, þá er sú úthlutun vissulega mjög sterk vísbending um það hverju hver og einn getur átt von á. Við vitum að þar eru ýmsar villur og þar eru atriði sem þarf að skoða betur. Ég vil hins vegar leggja á það áherslu að sú nefnd, sem að þessu máli hefur unnið, hefur unnið mjög gott starf og hún hefur skilað samhljóða niðurstöðu. Þessi mál hafa verið unnin í eins góðri samvinnu við hagsmunaaðila og nokkur kostur hefur verið. Menn geta út af fyrir sig gert lítið úr því og haldið því fram, eins og hv. þm. Skúli Alexandersson, að með því að sjútvrn. hefur samvinnu við Landssamband ísl. útvegsmanna þá sé verið að fara í einu og öllu að þeirra óskum. Svo er alls ekki. Hins vegar hefur tekist ágæt samvinna við þau samtök. Og það sama á við um Landssamband smábátaeigenda. Það hefur verið ágæt samvinna við þau samtök nú að undanförnu. Ég er ekki þar með að segja að þeir séu ánægðir með alla hluti eða kasta einhverri ábyrgð yfir á þá. Langt í frá. Auðvitað hvílir ábyrgðin á ráðuneytinu og undan henni skal ekki vikist. Það er hins vegar mikilvægt að reyna að leysa þessi mál í sem bestri samvinnu við aðila og fundirnir með sjútvn. voru af okkar hálfu a.m.k. heiðarleg tilraun til þess að hafa góða samvinnu við sjútvn. þingsins um málið þótt við reiknuðum ekki með því að þær væru sammála í einu og öllu því sem verið væri að gera. En nefndunum var skilmerkilega skýrt frá því á hvaða stigi vinnan væri, hvað væri búið að gera, hvernig málið liti út og þær voru beðnar um athugasemdir sem komu og það var a.m.k. að nokkru leyti orðið við þeim athugasemdum, enda er það svo að það koma að sjálfsögðu skynsamlegar tillögur frá þeim mönnum sem lengi hafa komið að þessu máli. Til mín hefur verið beint ýmsum fyrirspurnum í þessari umræðu en þeir þingmenn sem það hafa gert eru ekki lengur hér í salnum og ég sé því, virðulegur forseti, ekki ástæðu til að svara þeim. Ég vænti þess að fá tækifæri til þess síðar. Það er ekki skortur á vilja til að svara þessum hv. þm. en ég sé ekki ástæðu til að svara fyrirspurnum frá hv. þm. sem ekki eru hér lengur staddir.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Ég vil fyrst beina orðum mínum til hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefáns Guðmundssonar. Ég held að hann ætti allra síst að minnast á það sem gerðist hér sl. fimmtudag. Ég hafði heimild forseta þingsins til þess að ræða það að hæstv. sjútvrh. hafði synjað nefndarmönnum í sjútvn. um upplýsingar eins og ég skal víkja nánar að og undir venjulegum kringumstæðum hefði ég auðvitað fengið að halda mína ræðu um þetta efni án þess að til truflunar kæmi hér í þingsalnum. Það er rangt að ég hafi beðist afsökunar á því að halda því til streitu að ég hefði rétt til þess eins og aðrir þingmenn að ræða hér þingsköp og störf nefnda. Á hinn bóginn bað ég þann forseta sem þá sat í stólnum afsökunar ef hann hefði skilið orð mín svo að ég hafi óskað eftir nærveru forseta Sþ. til þess að stjórna fundi. Það var ekki. Forseti Sþ. gekk hér í salinn, settist hér til vinstri handar. Ég gerði ekki athugasemd við það, reyndi síðan í stuttu máli að gera grein fyrir því sem samkomulag hafði orðið um að ég mætti hér tala um. Auðvitað er það ókurteisi af forseta þings ef þingmaður óskar eftir að gera athugasemd við þingsköp vegna nefndarstarfa að hlaupast á brott skömmu áður. Þetta vita allir. Ég vil líka taka fram að þessu gefna tilefni að ég hef átt orðastað við forseta Sþ. vegna framkomu hans á þessum fundi. Við munum reyna að halda áfram umræðum um það hvar ég fór út af strikinu, hvar ég braut gegn fyrirmælum þingskapa í þeim örfáu orðum, sárafáu orðum sem ég hafði sagt áður en til þess kom að forseti sem þá sat í stólnum greip inn í. Ég þarf ekki að ræða framkomu hæstv. menntmrh. eða ýmissa annarra við þetta tilefni. Á hinn bóginn sjáum við það hér nú á þeim fjölda sem hér er á svölunum að fyrirspurn mín var ekki að ósekju. Það voru menn í þessu þjóðfélagi sem ætluðust til þess að þingmenn fengju upplýsingar um það sem verið er að gera í sjútvrn. í sambandi við smábátana. Það eru menn hér sem ætlast til þess. Það er hins vegar áreiðanlega hvergi í veröldinni til þjóðþing sem er þannig saman sett að formaður sjútvn. heldur hverja rolluna á fætur annarri hér í þingsalnum til þess að verja það að heimildum er haldið leyndum fyrir sjávarútvegsnefnd þingsins. Það er hvergi annars staðar trúi ég í lögjafarsamkundu að slíkt muni gerast.

Þetta eru bara rangfærslur.

Ég vil líka taka það fram að ég innti forseta þingsins eftir því um hádegið hvort eitthvað hefði komið út úr því að ég bað hann að skerast í leikinn, gá hvort forseti þingsins, sem ég treysti vel, gæti ekki svolítið mýkt hæstv. sjútvrh. En það hefur ekkert komið út úr því sýnilega. Nú vil ég segja sjútvrh. að það dugir ekki að koma alltaf hér upp í stólinn þegar verið er að tala um sjávarútvegsmál og segja: Það er ekki hægt að skipta því sem takmarkað er milli allra svo að allir séu ánægðir, og halda að maður beri enga ábyrgð á sínum verkum einungis með því að vitna til þessa. Auðvitað vitum við öll sem hér erum að löggjöfin um stjórn fiskveiða er vegna þess að afkastageta skipastólsins er of mikil. Þetta vitum við. Það var af þeim sökum sem Matthías Bjarnason tók þá ákvörðun þegar hann var sjútvrh. 1978 að banna innflutning á nýjum fiskiskipum til landsins nema önnur færu út úr landinu. Við munum nú hvernig það var brotið niður. Auðvitað er það rétt að best væri að geta komist af með sem minnstar reglur. En ríkisstjórnir eru misjafnar og ég man vel eftir því þegar Framsfl. stóð hér að ríkisstjórn fyrir eina tíð en Sjálfstfl. ekki eftir þetta, að einn þingmaður gerði það að stjórnarslitamáli að enn einn nýi togarinn mætti koma til landsins og var auðvitað greiðlega við því orðið. Hæstv. ráðherra spyr mig um Morgunblaðið. Hversu margir skyldu þeir þingmenn Framsfl. vera sem hafa komið upp í ræðustól, krafist þess að keypt yrðu ný skip erlendis frá fyrir þetta og þetta byggðarlagið, sem hafa gengið um sveitir landsins og lofað nýjum togurum þannig að það munaði svo sem ekki um eitt skipið í viðbót. Þeir eru ekki fáir. Ég get nefnt dæmi og það veit hæstv. sjútvrh. Hann segir réttilega: Við þurfum að takmarka veiðarnar. Það höfum við sjálfstæðismenn sagt sem með honum höfum unnið að þessum málum, ég þegar ég vann undir leiðsögn ráðuneytisstjóra hans í þeirri nefnd sem hafði með endurskoðun á löggjöfinni um stjórn fiskveiða að gera. Bæði þá og eins þegar við störfum í sjávarútvegsnefndum bæði fyrr og síðar höfum við látið ráðuneytið gera margvíslegar tilraunir til að sjá hvernig einstök módel, ef svo má segja, komi út í sambandi við stjórn fiskveiða. Við höfum gert það. Við spurðum t.d. hæstv. ráðherra að því á sl. vetri hvernig aflaúthlutun yrði ef sóknarmark yrði afnumið og mismunandi skiptingar yrðu á þeim hlut sem þá kæmi til skipta. Þetta veit hæstv. ráðherra. Við fengum þessa lista í hendur, þessi tilraunaplögg, þessi innanhússplögg sjútvrn. þannig að það er rangt hjá ráðherra þegar hann segir að sjávarútvegsnefndir hafi ekki fengið slík plögg í hendur. Ráðherrann segir við okkur hér að ég hafi rangt fyrir mér og að ég segi það ósatt þegar ég held því fram að hann leyni upplýsingum fyrir sjútvn. Alþingis. Hvað sagði hann svo í næsta orði á eftir. Hann sagði: Sjávarútvegsnefndarmenn mega koma upp í ráðuneyti og spyrja um einstök dæmi, einstök skip, --- en við megum ekki sjá heildina. Hann, ég tala nú ekki um formann sjútvn., ég vil ekki segja það sem mér datt í hug, en það má kannski segja það sé það dýr sem er afskaplega duglegt við að hlaupa á eftir húsbónda sínum.  Ég var að segja að það er náttúrlega létt verk að vera að hrósa sér af því að menn úr ráðuneytinu komi með fullsmíðaða reglugerð um smábátana, fullsmíðaða reglugerð upp í ráðuneyti. Það var ekki svo mikið við haft að segja manni áður hvað stæði til. Ekki fékk ég þessa reglugerð í bréfi daginn áður heldur var komið með þetta okkur að óvörum. Okkur var sýnt þetta og það heitir ,,að hafa samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis``. Dettur einhverjum manni hér inni í hug að við höfum getað á þessum eina eða tveim tímum komið svo nálægt þessari reglugerð og uppbyggingu hennar að það yrði að miklu gagni eftir þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra að samning reglugerðarinnar hafi tekið lengri tíma en hann hafði viljað, verið seinna á ferðinni en hann hafði viljað vegna þess hversu flókið málið var og aðstæður misjafnar á mismunandi stöðum og hjá mismunandi mönnum? Auðvitað höfðum við ekki tök á því, þó það kæmi einhver hersing ofan úr ráðuneyti á fund sjávarútvegsnefnda, að setja okkur að marki inn í þetta. Tvær reglugerðir, ein um vigtunarmál og önnur um smábáta. Okkur er ekki einu sinni trúað fyrir því að fá skrána yfir úthlutunina, tilraunaskrána. Hvað þá heldur að við megum skoða aðrar heimildir á bak við slíkar skrár. Nei, hæstv. ráðherra. Málið er einfaldlega þannig að pólitískur vilji stendur ekki til þess að leyfa sjávarútvegsnefndum Alþingis að sjá þessi plögg. Ég veit ekki hvaða hvatir liggja þar á bak við. Gamall vinur minn var að hringja í mig núna rétt áðan. Mér hefði seint dottið í hug að spyrja hvernig hans bátur væri. Það er kannski rétt að hafa orð á þessu af því að hæstv. sjútvrh. var að spyrja að því hvort við héldum að menn sem lifðu af því að vera trillusjómenn mundu selja bátana sína og var að hneykslast á því að nokkrum hér inni skyldi þetta það í hug. Þessi maður sem ég nefndi veiddi á síðasta ári 47 tonn. Hvað fær hann núna? 23 tonn. Ætli það muni ekki um mismuninn? Og svo er um fleiri. Við óskum eftir því að fá að sjá þessi plögg. Við ætlumst til þess að forseti þingsins leggi okkur lið og taki ekki mark á formanni sjútvn. Ed. þegar um þetta er rætt. Ekki af því að við höfum einhverja sérstaka ánægju af því að finna að verkum hæstv. sjútvrh. heldur vegna þess að við teljum að hann sé ekki óskeikull. Tilraunaplagg, innanhússplagg, segir hæstv. ráðherra. Samkvæmt þessu tilraunaplaggi og innanhússplaggi hefur fjöldi trillusjómanna fengið sín bréf, fjöldinn allur af þeim. Okkur var sagt að ef þeir ekki svöruðu fyrir 15. des. mundi úrskurðurinn standa. Þá væri þetta lögbók sem á þessu tilraunaplaggi stendur. Það er því alveg ljóst að við erum ekki að tala um neitt tilraunaplagg. Við erum ekki að tala um neitt innanhússplagg. Við erum að tala um kvóta smábáta sem gerðir eru út frá Íslandi, svo að maður sé hátíðlegur, eins og ráðuneytið hugsar sér hann í dag. Og þeir einstöku menn sem vilja gera athugasemdir verða að hafa mikið fyrir því. Sumir eru kannski ekki alveg klárir á því hvernig þetta er reiknað út. Þeir eru kannski hræddir við útreikningana, átta sig ekki á því hvernig þeir eigi að leita réttar síns og þar fram eftir götunum. Í ræðu sinni hér fyrr í dag, ekki þeirri nú í kvöld heldur fyrr í dag, sagði ráðherra að mikill áhugi hefði verið fyrir því að fjölga ekki smábátum. Þingmaður þeirra í Keflavík talaði um það að Sjálfstfl. hefði verið hvergi þegar smábátunum hefði fjölgað og spurði: Hvar var Sjálfstfl. þá? Og í dag sagði hæstv. ráðherra að hann skyldi ekki saka stjórnarandstöðuna um það. Það er ekki við stjórnarandstöðuna að sakast, segir ráðherra. Með þessum ummælum er verið að gefa eitthvað í skyn varðandi stjórnarandstöðuna. Við lögðum það til í milliþinganefndinni, eins og ráðherra sagði, að fjölgun smábáta yrði bönnuð frá síðustu áramótum. Við vissum ekki annað en hæstv. ráðherra mundi flytja frv. um það. Nú kemur í ljós hvar frv. strandaði, það strandaði hjá ríkisstjórninni. Það er ekki hægt að úthluta nýjum aðilum kvóta nema taka frá öðrum. Eftir því sem ráðherrann sagði er kvóti fyrir þessa nýju báta ekki aðeins tekinn af smábátunum heldur öllum bátum í landinu. Og það er auðvitað fyrir neðan allar hellur þegar sjútvrh. í sinni fyrri ræðu, ég tala ekki um þingmanninn frá Keflavík, er að gefa í skyn að stjórnarandstaðan komi einhvers staðar að þessu máli. Þetta er eitt með öðru sem hefur strandað hjá ríkisstjórninni og það er auðvitað rétt sem sjútvrh. sagði í dag þegar hann svaraði minni ræðu þegar ég talaði um að það væri eignaupptaka að þrengja svo kosti sóknarmarksskipanna eins og búið er að gera í einni svipan, og ég skal standa við það, það er nánast eignaupptaka --- þá er það alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er verið að taka af öðrum. Eða eigum við að segja að verið sé að afhenda aflamarksskipunum hluta af þeim afla sem sóknarmarksskipin höfðu áður. Og hvernig á svo að leysa þetta? Formaður sjútvn. Ed., fulltrúi Framsfl. í sjútvn. Ed., Stefán Guðmundsson, hafði ekki áhuga á því að vita með hvaða hætti við sjálfstæðismenn vildum koma til móts við sóknarmarksskipin. Svarið var einfalt. Alveg sama hvað þið leggið til, það verður fellt. Smá leiðrétting, stór leiðrétting, skiptir ekki máli, hún verður felld. Það er búið að ákveða þetta uppi í ráðherrabústað. Það voru lokin á vinnunni. Og svo er verið að tala um samráð. Svo er verið að gefa í skyn að við sjálfstæðismenn hefðum getað haggað einhverju sem máli skiptir í sambandi við reglugerðir smábátanna þegar við fengum að sjá þetta rétt andartak daginn áður en reglugerðin var sett í prentun. Eða eigum við að segja daginn eftir, því að þetta var auðvitað prentað. Það var bara eftir að blessa það. Auðvitað fengum við engu að ráða um þetta. Auðvitað veit ráðherrann það. Ég get alveg tekið undir það með ráðherra að sumir smábátanna eiga þann kost að fara á krókaveiðar. Ég get vel sagt að ég deili áhyggjum með honum um það að vera megi að þær þröngu skorður sem þessum veiðum eru settar reynist of þröngar þannig að það verði að ganga að hverjum einum. En við skulum líka muna eftir því að krókaveiðarnar eru misgóð lausn eftir því hvar við erum stödd á landinu. Það er ekki það sama að vera á krókaveiðum í Eyjafirði eða eigum við að segja í Bakkafirði, Vestmannaeyjum, Höfn í Hornafirði. Þetta er ekki það sama og auðvitað alveg ljóst eins og banndagarnir eru ákveðnir að það er mjög hæpið eftir aflabrögðum að eyfirskur smábátasjómaður geti dregið fram lífið með slíkum veiðiskap öðruvísi en að dveljast langdvölum fjarri heimili sínu. Þessi lausn á því ekki við alls staðar en má vera að hún reynist vel sums staðar. Þannig er nú það. Ég hafði beint fyrirspurn til hæstv. ráðherra og var hér í salnum þegar hann talaði öðru sinni sem hann sá ekki ástæðu til að svara. Ég spurði hæstv. ráðherra að því, af því að hann hafði gumað af samráðinu við sjávarútvegsnefndir, hvort það væri kannski vegur að sjávarútvegsnefndir mættu fá að vita hvar sú vinna er stödd að ákveða kolakvótann og hvort við gætum fengið þau plögg í hendur sem þar eru lögð til grundvallar. Ég hafði áhyggjur af því, eftir vinnubrögðum sjútvrn. þegar undirbúið var að setja kvótann á úthafsrækjuna, að niðurstaðan yrði ekki að öllu sanngjörn. Og þess vegna spyr ég aftur: Er vegur að sjávarútvegsnefndir Alþingis, jafnvel þótt fulltrúar Framsfl. í nefndunum hafi ekki áhuga á málinu, megi fylgjast með þessari vinnu, hvar hún er á vegi stödd og hvað sé lagt til grundvallar í sambandi við þá ákvörðun? Þetta skiptir miklu, ekki síst vegna þess að þetta er fordæmisskapandi, m.a. varðandi steinbítinn og líka vegna þess að menn sem hafa verið á kolaveiðum nærri heimkynnum sínum á litlum bátum og hafa skipt um báta, standa nú uppi án slíkra veiðiheimilda. Ég spurði líka hæstv. ráðherra að því hvernig það mætti vera að enn er verið að taka verðjöfnunargjald af skreið sem framleidd var í fyrra. Hvernig skyldi standa á því? Ætli það fáist ekki, ef maður tekur tillit til fjármagnskostnaðar, a.m.k. 15% minna fyrir skreiðina í ár? Ætli það sé mikill hagnaður af þessari skreið? Mér er sagt að fiskur á ferskfiskmörkuðum í Bretlandi hafi hækkað um 30% milli ára, lítil 30%. Samt hefur þjóðfélagið ekki efni á því að bæta lífskjörin. Þriðjungur þess verkafólks sem er í Alþýðusambandinu hefur innan við 75 þús. kr. á mánuði, ekki er það mikið. Auðvitað eru engin tök á að bæta neitt hag þessa fólks. Það er nú ekki. En ætli skreiðin hafi jafngóða afkomu og þeir sem selja á ferskfiskmörkuðunum í Englandi? Og hvernig er það, úr því að ráðherra vill fara svona vítt og breitt yfir sviðið, hvaða sérstöku áherslu vill hann leggja á það sem kallað hefur verið fiskverkunarstefna? Vill hann leggja mikla áherslu á það að fiskurinn sé unninn hér á landi? Tekur hæstv. ráðherra undir þá kröfu sjómanna að það eigi að klippa algerlega á tengsl veiða og vinnslu og að allur afli sem veiðist hér við landið skuli seljast á opinberum mörkuðum?  Ég verð að lokum að segja aðeins það að ég get ekki talað um úthlutun á kvóta fyrir trillur með jafnmiklu öryggi og hæstv. ráðherra, ég hef ekki fengið að sjá plöggin, ég fæ ekki upplýsingarnar. Eftir því sem mér er sagt verða smábátarnir að þola svona 6 -- 7% skerðingu umfram það sem aðrir verða að þola að meðaltali. Meðaltal segir ekkert í þessu efni. Það sem er forvitnilegt að sjá er hvernig þeir menn sem raunverulega hafa atvinnu af því að vera trillukarlar fara út úr þessu. Hvað veiddu þeir í fyrra? Hvað veiddu þeir í hittiðfyrra? Og hvernig koma þessar reglur við þá nú? Ég óttast að sú mikla óvissa sem hefur verið í þessum málum hafi leitt til þess að ýmsir hafi í fljótræði selt smábáta sína og séu þess vegna á köldum klaka. Ég óttast líka eins og ég sagði í dag að margur hafi lagt í fjárfestingu í sambandi við gamla trillu sem honum er nú bannað að nota. Ég veit dæmi um þetta. Það er því margt að athuga og verður auðvitað ekki leyst hér. Hagræðing er gott orð, hagræðing í flotanum, það er gott að vera með kvóta og vilja nota hann sem stýringu. En hitt er bágt þegar þær reglur sem farið er eftir standa á móti hagræðingunni, t.d. þegar um það er að ræða að skip sem er á síldveiðum á kost á þrem síldarkvótum, hefur veitt tvo en er bannað að veiða þann þriðja nema annað skip komi til sögunnar sem þýðir meiri kostnað. Þannig er margvíslegt óhagræði í fiskveiðistjórninni eins og hún er núna. Það var mjög alvarlegt skref sem stigið var sl. vor með því að gera enga tilraun til þess að koma til móts við þá sem hafa verið á sóknarmarki, skella skollaeyrum við þeirra hagsmunum og þeirra byggðarlaga þar sem þetta fólk hefur búið. Ég vil svo ítreka það að Hagræðingarsjóðurinn, sem stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar kalla ,,aumingjasjóðinn``, kemur ekki til hjálpar nema skip sé selt úr byggðarlagi og það hafi veruleg áhrif á atvinnulífið á þeim stöðum, sem sýnir auðvitað að aldrei var ætlunin með þeim lögum að reyna að liðka eða lagfæra til hjá þeim sem mestu tapa í sambandi við sóknarmarkið. Það er nú svo einfalt. Auðvitað blasir það við að mörg byggðarlög standa nú höllum fæti. Hv. 4. þm. Reykn. orðar það svo að það sé maðkur í mysunni, það er dómur hans um sjútvrh. Og hann segir að það sé ekki hagkvæmt að haga fiskveiðum þannig að allir þurfi að lepja dauðann úr skel. Þetta er dómur þeirra sem standa á bak við sjútvrh., dómur þeirra sem hann ráðfærir sig við í því stjórnarsamstarfi þar sem hann er núna. Ég geri ráð fyrir því að hann eigi auðvelt með að skilja að hann geti ekki vænst þess að sjálfstæðismenn séu allir einróma um að honum farist allt vel úr hendi sem lýtur að stjórn fiskveiða. Nú stendur svo á að við ætlum að fara að afgreiða fjárlög innan skamms. Ekki er gert ráð fyrir því að ríkissjóður leggi eina einustu krónu til hafnagerðar. Á hinn bóginn á að skattleggja útgerðina um 400 millj. kr. í nýjum sköttum. Ég verð að segja að aumara upplit hef ég ekki vitað á neinum sjútvrh. en þetta. Á sama tíma og framlög til hafna á Íslandi eru þannig algjörlega skorin niður við trog sjáum við það í þeim löndum sem eru að ná í nýja fiskinn okkar, taka vinnuna frá okkur hér á Íslandi, eru að verja milljörðum í uppbyggingu á höfnum í Hull, Grimsby, Zeebrugge, Bremerhaven --- ég átti þess kost að heimsækja alla þessa staði um daginn --- á öllum þessum stöðum standa yfir miklar hafnarframkvæmdir. Á sumum þeirra er kostnaðurinn við þær margföld fjárlögin íslensku. Og þetta kemur allt saman frá ríkinu, sumt af því frá Evrópubandalaginu. En hér á að skattleggja fiskvinnslufólkið og útgerðina fyrir hafnaframkvæmdunum. Þetta lítilræði sem eftir var er einnig tekið af þessu fólki. Hvað kostar einn togari? Hvað eru menn að borga fyrir bátana núna? Hvernig eru vátryggingariðgjöldin af fiskiskipunum? Skyldu þau vera óeðlilega há? Hvað ætli það komi oft fyrir að skip verði fyrir tjóni í höfn vegna þess að hún er illa frágengin? Man ég það rétt að það er búið að banna umferð um rúmlega 200 m langan bryggjukant í Ísafirði, sem er að vísu kominn til ára sinna, ætli hann sé ekki orðinn hálfrar aldar gamall eða svo. Skyldi það geta verið að eyfirsku skipin hafi flúið inn til Akureyrar í vonda veðrinu um daginn en þar hafi þeir ekki einu sinni verið búnir að ljúka við fiskihöfnina sem þar er verið að gera? Jú, það gæti nú verið að ástandið væri þannig, einmitt þannig. Ég veit ekki, hæstv. forseti, hvort ástæða sé til að tala meira. Ef ráðherra er í stuði væri gaman að vita hvort við fáum meira að heyra. Hitt þykir mér þó þýðingarmeira að hann skilji nauðsyn þess, ekki aðeins fyrir okkur þingmenn, heldur líka fyrir þá menn sem eru í sjávarútvegi, að við fáum lágmarksupplýsingar til að geta fylgst með. Ég hef aldrei misnotað upplýsingar til að hefja árásir af neinu tagi á hæstv. sjútvrh., honum er það kunnugt, hvort sem ég hef verið samherji hans í ríkisstjórn eða andstæðingur. Ég tek það ekki gott og gilt að ég mundi misnota slíka pappíra og að ég sé að reyna að fá þá undir fölsku yfirskini. Svo er ekki. Það eina sem ég er að biðja um er að ég fái að sjá hvernig smábátadæmið lítur út í heild sinni. Ég vil fá að vita hvað þar er að gerast og ég vil fá að geta borið þessa kvóta saman við þau aflabrögð sem verið hafa hjá smábátunum á undanförnum árum. Það er út af fyrir sig rétt að afli smábáta í heild hefur vaxið ár frá ári af því að smábátaflotinn hefur stækkað meira en góðu hófi gegnir. Það er hins vegar ekki á ábyrgð þeirra manna sem hafa verið við þessa útgerð í áratugi, stækkun smábátaflotans er á ábyrgð þess sem fer með æðstu stjórn þessara mála í umboði Alþingis, sem er sjútvrh. Ef þingið hefur ekki viljað hlíta hans ráðum var honum auðvitað rétt að segja af sér sem sjútvrh. en láta ekki það ganga fram sem hann vissi að gat ekki gengið, ef hann var þá þeirrar skoðunar sem guð má vita hvort hann hefur verið. En hitt er öldungis ljóst að það að halda slíkum upplýsingum leyndum vekur tortryggni, það sýnir að ráðherrann er búinn að sitja of lengi í stólnum og þarf að fá frí eins og raunar Framsfl. allur. Ég hygg að flestir séu þeirrar skoðunar að sú muni verða niðurstaða næstu kosninga að þeir sem fylgi hljóta telji að ekki sé þörf fyrir þennan flokk í Stjórnarráðinu lengur.

Þorv. Garðar Kristjánsson : Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins víkja að því sem hæstv. ráðherra sagði í sinni ræðu áðan. Hann kom nefnilega inn á grundvallaratriði sem er það þýðingarmesta í þessari umræðu og alltaf þegar við ræðum um stjórn fiskveiðimála. Það er spurningin um það hvort við getum leyst kvótakerfið af hólmi með annarri aðferð, með sóknarstýringu. Hæstv. ráðherra fór nokkrum orðum um þetta atriði og vék að nokkrum atriðum varðandi framkvæmd á stefnunni um sóknarstýringu og taldi sig finna nokkra meinbugi á framkvæmd þeirrar stefnu. Þetta mál er þess eðlis að ég er í mikilli freistingu. Mig langar til að ræða mjög ítarlega um hvert einasta atriði sem hæstv. ráðherra kom inn á  Hæstv. ráðherra fór nokkrum orðum um það hvernig ætti að stjórna sóknarþunganum. Hann hafði greinilega nokkrar áhyggjur af því með hverjum hætti slíkt gæti gerst. Hann sagði: Halda menn að enga miðstýringu þurfi við sóknarstýringuna? --- Ég hygg að þetta hafi verið hans orð. Við getum kallað það miðstýringu sem þarf við sóknarstýringu en það er grundvallarmismunur á miðstýringu. Annars vegar er miðstýring sem við getum kallað almennar reglur sem kveða á með almennum fyrirmælum um ákveðna stjórnun, hins vegar er einstaklingsbundin miðstýring sem kveður á um það hvernig einstaklingar eiga að haga sér. Þessi mismunur á almennri stjórnun og einstaklingsbundinni stjórnun er mismunurinn á frjálsræði annars vegar og hins vegar ríkisafskiptum. Þó við séum ekki með ríkisafskipti í þeirri merkingu að við skipum hverjum og einum fyrir hvernig hann á að haga sér, eins og var aðall kommúnismans í framkvæmd, þó við höfnum því þá er það ekki þannig að við viljum enga stjórnun. Auðvitað viljum við stjórnun en við viljum hafa stjórnun með almennum reglum. Á þessu er grundvallarmismunur. Ég gæti útlistað þetta miklu meira en ég ætla að neita mér um það. Ráðherra hafði að því er virtist miklar áhyggjur af því hvernig færi með framkvæmdina á því sem sóknarstýringin gerir ráð fyrir, að beitt sé fyrirmælum varðandi útbúnað veiðarfæra, veiðisvæði, veiðitíma og meðferð afla. Hann taldi þetta allt upp og mér fannst að hæstv. ráðherra féllust hendur þegar hann var að fara orðum um þetta, það væri ómöguleiki að gera þetta, það þyrfti svo mikil umsvif til þess. En þetta er misskilningur líka. Til þess að stytta mál mitt þá minni ég bara ráðherra á ákvæði í 2. gr. laga um stjórn fiskveiða frá 1986 -- 1987, ég hef þau lög af tilviljun hérna í höndunum. Þar er þetta allt tekið fram sem ég hef lagt áherslu á að væri þungamiðjan í sóknarstýringunni. Í 2. gr. þessara laga segir að það megi setja skilyrði um útbúnað veiðarfæra, veiðisvæði, veiðitíma og meðferð afla. Og ég verð að gera þá játningu að þegar ég samdi mitt frv. um stjórn fiskveiða fyrir tveimur árum og notaði þetta orðalag tók ég það upp úr lögunum frá 1986, lögunum sem hæstv. ráðherra sjálfur stóð fyrir og lét lögfesta. Ég held því að áhyggjur hæstv. ráðherra um framkvæmdina í þessu efni séu á misskilningi byggðar. Þá fór ráðherra nokkrum orðum sem bentu til þess að hann væri eiginlega algjörlega ráðvilltur í því sem sóknarstýringin þýðir. Og hæstv. ráðherra sagði að hann gæti ekki skilið hvar ætti að vera upphafspunkturinn, hvernig ætti að hefja þennan leik, þessa framkvæmd á sóknarstýringunni. Um það gæti ég líka flutt langt mál. En til þess að gera langt mál stutt vísa ég aðeins til þeirrar sóknarstýringar sem var í framkvæmd á árunum 1976 -- 1983. Ég hygg að það væri ekki óskynsamlegt að hafa reynsluna af þessu tímabili sem upphafspunkt og ég bendi hæstv. ráðherra á þetta. Hæstv. ráðherra sagði svo að ég hefði lagt til að það yrði kvóti á loðnu og humri, ef ég skildi hann rétt, ég hygg að hann hafi átt við að ég hafi gert það í frv. sem ég flutti fyrir tveimur árum um stjórn fiskveiða.

Rækju.

Hér er enn um misskilning að ræða hjá hæstv. ráðherra. Þetta frv. gerir ráð fyrir að kvóti falli niður á allar veiðar. Hins vegar er ákvæði í 6. gr. þessa frv. sem heimilar undanþágu frá þessu hvað varðar aðrar fisktegundir en botnfisk. Ég þykist vita að það er þetta ákvæði sem hæstv. ráðherra er að vitna til því þar stendur: ,,Heimilt er ráðherra að ákveða að enginn megi stunda veiðar á öðrum tegundum en botnfiski, svo sem rækju, humar, skelfiski, síld og loðnu, nema að fengnum sérstökum leyfum.`` Þetta eru ekki fyrirmæli, þetta er heimild og það var með tilliti til þess að ég taldi að ekki væri rétt að setja fortakslaus ákvæði um að aflétta kvótanum á þessum fisktegundum þegar í stað. Stjórnvöldum yrði að gefast umþóttunartími til þessarar framkvæmdar og þess vegna var þetta sett í heimildarformi. Þannig að þessi ummæli hæstv. ráðherra bera raunar vott um það að hann hefur kynnt sér mjög vel þetta frv. sem ég lagði fram fyrir tveim árum og auðvitað er það lofsvert þó að hann áttaði sig ekki á því að það væri um heimild að ræða í sambandi við undanþágu frá því að leysa af kvótann varðandi þessar tilteknu fisktegundir. Tel ég að ég sé þá búinn að leiðrétta einnig þennan misskilning. Þá hafði hæstv. ráðherra áhyggjur af því hvernig ætti að fækka skipum með sóknarstýringu. Það er mjög gott að það skyldi verða komið inn á þetta atriði og mig langaði nú til þess að ræða það mjög ítarlega. Ég minni á það sem ég sagði í minni fyrri ræðu að á fimm árum eftir að kvótinn kom til hefði skipaflotinn aukist helmingi meira en á næstu fimm árum á undan. Þetta segir sína sögu. En komum nánar inn á það hvernig á að fækka skipum með sóknarstýringu. Þessi spurning hjá hæstv. ráðherra er grundvallarspurning þegar við erum að velta því fyrir okkur, leggja það niður fyrir okkur, hvað við eigum að gera til að ná sem mestri arðsemi í fiskveiðum. Það er auðvitað að minnka fiskiskipastólinn. Nú er það, og ég mun hafa komið inn á það í minni fyrri ræðu hér í þessum umræðum, að það er einmitt aðalsmerki sóknarstýringarinnar að samkeppnin sem hún gerir mögulega í veiðunum leiðir til þess að skipum fækkar vegna þess að þau skip sem eru úrelt og óhagkvæm heltast úr lestinni smám saman því að þau þola ekki samkeppnina. Þetta er alveg gagnstætt því sem er í kvótakerfinu því að kvótakerfið hefur innbyggðan hvata til þess að vera dragbítur á minnkun fiskiskipastólsins vegna þess að kvótakerfið ýtir undir að hverri fleytu sé haldið á floti af því að hún fær kvóta úthlutaðan. Þannig að það er nú ekki erfitt, sýnist mér, að svara og benda ráðherra á að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af sóknarstýringunni í þessu sambandi. En eitt sagði hæstv. ráðherra, sem var að sjálfsögðu alveg rétt athugað, að þessi þróun, sem ég var að segja að leitt gæti af sóknarstýringunni, gagnstætt því sem er um kvótakerfið, kemur ekki strax fram. Það tekur tíma að aðlaga sóknargetuna, stærð fiskiskipastólsins við þarfirnar til þess að nýta fiskstofnana. Og það þarf í sóknarstýringunni að gera sérstakar ráðstafanir til þess að flýta þessari þróun. Hverjar eru þessar ráðstafanir? Ég hef alltaf í umræðunni bent á það. Það er að hafa öflugan úreldingarsjóð til þess að flýta fyrir þessari þróun. Þetta er líka það sama og er stefna hæstv. ráðherra. Hann vill öflugan úreldingarsjóð. En það er bara það sem gerir gæfumuninn að úreldingarsjóður, eins og ég hugsa hann, undir sóknarstýringu er raunhæfur, en hann getur aldrei orðið raunhæfur undir kvótakerfinu vegna þess að hinn innbyggði hvati, sem ég nefndi áðan sem kvótakerfið hefur til að halda hverri fleytu á floti, vinnur á móti tilgangi úreldingarsjóðsins. Og kvótakerfinu, úreldingarsjóði undir kvótakerfinu og gagnsemi hans, mætti kannski líkja við að ausa vatni í botnlausa tunnu. Nú hef ég komið inn á helstu atriðin sem hæstv. ráðherra kom inn á og ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir það að hafa einmitt komið í þessari umræðu inn á þessi grundvallaratriði. Ég held að þessir meinbugir sem hæstv. ráðherra óttaðist og kom fram í hans orðum varðandi framkvæmd á sóknarstýringu séu á misskilningi byggðir og ég tel að ég hafi bent á það hér. Og ég vil nú leyfa mér að vona að svo glöggur maður sem hæstv. ráðherra athugi þetta mál betur en hann hefur kannski gert, þó kann að vera að hann hafi athugað það vel, athugi samt áfram hvort sóknarstýring er ekki eins og málum er komið eina raunhæfa leiðin út úr öllum þessum vandamálum sem við erum að glíma við og alltaf eru að aukast, hvort það er ekki eina leiðin að hverfa frá kvótafyrirkomulaginu og taka upp sóknarstýringu. Ég treysti hæstv. ráðherra vel til þess að athuga þetta, ef ég mætti segja, í nýju ljósi eða betur eða áfram því að mér kemur ekki annað til hugar en svo ábyrgur maður hugsi þetta mál frá öllum hliðum, enda kom hann inn á þetta grundvallaratriði í sinni ræðu.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu hér, en ég vænti þess að ég og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson getum átt orðastað um þetta mál áfram, eins og við höfum nú reyndar átt gegnum tíðina, í vinsamlegum tón. Það er alveg rétt hjá honum að þetta eru ekki auðveld mál úrlausnar og það verður alltaf svo að um þau verða skiptar skoðanir. Ég vildi biðja hv. þm. Halldór Blöndal afsökunar á því að ég hafði ekki skilið hann svo að hann hafi borið fram sérstaka fyrirspurn að því er varðaði skarkolann. En það stendur þannig á með það mál að mjög lítil vinna hefur farið fram að því er það varðar og hún á eftir að eiga sér stað nú á næstu vikum og þarf að ljúka sem fyrst. En að sjálfsögðu verður reynt að miðla upplýsingum um það þegar það mál er lengra komið. Ég vildi taka fram, út af því sem hann sagði hér um smábátana, að það liggur alveg ljóst fyrir að það er hægt að gefa hv. þm. upplýsingar um það sem hann er að spyrja um ef hann óskar. En hann hefur gengið svo hart fram í því að mínu mati að hann leggur allt upp úr því að fá þennan langa lista með tvö þúsund og eitthvað bátum í sínar hendur og það sé aðalmálið. Ég get því miður ekki orðið við því. En við getum orðið við því að upplýsa hv. þm. um allt það sem skiptir máli, m.a. það sem hann sagði hér að hann vildi geta gert, þ.e. að fara ofan í einstök mál og athuga hvernig þessir útreikningar hafa átt sér stað. Þetta hefur hv. þm. verið boðið. Út af því sem hann spurði um um Verðjöfnunarsjóð þá er það rétt hjá honum að greiðsla í Verðjöfnunarsjóð er reiknað út frá meðalhækkun á botnfiskafurðum. Þessar hækkanir geta verið misjafnar og þannig kann það að koma út með þeim hætti sem hann skýrði hér frá. Ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér það sérstaklega en ég vænti þess að hægt sé að koma upplýsingum til hv. þm. um það, enda er nægilegt fyrir hann að snúa sér til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og þess starfsmenn sem þar eru til að fá allar upplýsingar um það mál. Ef það nægir honum ekki skal ég reyna að koma því skriflega til hans.