Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta er komið aftur frá Nd. og hefir tekið þeim breyt., að felld hefir verið úr frv. ein gr., 19. gr. Ég sé ekki, að það skipti miklu máli, þó að þessi gr. væri felld í burt, með því að það raskar ekki efni frv. Þeir 2 menn úr allshn., sem aðallega fjölluðu um málið, leggja til, að frv. verði samþ. eins og það er nú.

Forseti (EÁrna) : Mér hefir verið afhent svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hæstv. atvmrh.: [sjá þskj. 479.] Það þarf afbrigði fyrir þessa till., bæði af því að hún er skrifl. og hefir komið fram á þessum fundi.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Þessi till., sem ég ber hér fram, er í beinu framhaldi af því, sem áður hefir verið sagt við þessa umr. Ástæðan til þess, að hún er fram borin, er sú, að samningar, sem einstaka sjúkrasamlög hafa gert, gilda fram til 1. júlí næstkomandi.

*Magnús Jónsson: Af því að ég bar hér fram á öndverðu þingi frv. um breyt. á þessum l., sem gekk í svipaða átt og 1. brtt. á þskj. 457, vildi ég aðeins segja um þá brtt. örfá orð, þ.e. viðvíkjandi þeim, sem hafa yfir 4500 kr. skattskyldar tekjur. Ég bar fram frv. um það, að sjúkratryggingarnar skyldu ná jafnt til allra, allir skyldu eiga við sömu kjör að búa og njóta sömu réttinda. Rökstuddi ég þetta með því, að þetta er það eina eðlilega í málinu, og sömuleiðis með því, að það er ekkert sjúkrasamlag til á landinu, sem ekki mundi standast fullkomlega, þó að þetta ákvæði væri haft. Með því að undanþiggja þá, sem hafa yfir 4500 kr. tekjur, er hafður í frammi óþarfa fjárdráttur handa sjúkrasamlögunum. Eina sjúkrasamlagið, sem þetta mundi muna nokkru, er sjúkrasamlagið í Reykjavík, því það er eini staðurinn, þar sem þessir menn eru svo margir, að þetta geti munað nokkru sem heitir. Ég hefi spurzt fyrir um það hjá sjúkrasamlagsstj. hér, hvort þetta gæti orðið skaðlegt fyrir sjúkrasamlögin, og fengið það svar, að það væri alveg óhætt að taka þessa menn inn í tryggingarnar án aukagjalds. Þetta er það eina eðlilega og er í fullu samræmi við aðrar tryggingar, t. d. líftryggingar, þar sem ekkert er farið eftir efnahag manna, heldur þeirri áhættu, sem tryggingarnar hafa af því að tryggja viðkomandi mann. Enda má benda á, að mjög verulegur hluti kostnaðarins er gersamlega greiddur af opinberu fé. Og þar kemur fram mismunurinn milli efnaðra manna og efnalausra, í því, hve mikinn skert þeir leggja til þess hluta fjárins. En tryggingarnar sjálfar eiga að vera á hreinum tryggingargrundvelli. Ég skal ganga inn á það, að þeir, sem hafa yfir 4500 kr. í tekjur, greiði hærra gjald, ef á annað borð á að hafa tryggingarnar á stighækkandi skattagrundvelli. Hitt nær ekki nokkurri átt, að hafa þetta svo sem það nú er í frv. Hv. 11. landsk. hefir fært fyrir þessu skýr rök. Það getur komið fyrir, að af tveimur mönnum, sem ekki munar nema um 100 kr. á í tekjum, verði annar að greiða helmingi hærra gjald. Fjöldi manna úr hópi þeirra, er greiða ættu þetta háa gjald, mundi ekki sjá sér hag í því að vera tryggðir. Mestar líkur eru til þess, að einhleypir, hraustir menn, eða menn, sem ekki hafa stóra fjölskyldu, færu út í þá óheilbrigðu stefnu, að vera ótryggðir, og treysta á heppni sína og hamingju. Það eru helzt líkindi til þess, að menn með stórar fjölskyldur - menn, sem eiga fyrir mörgum börnum að sjá, mundu verða í tryggingunum. Þetta er blettur á lögunum; það á að stefna að því, að allir taki þátt í tryggingunum. Ég sé ekki betur en að brtt. hæstv. atvmrh. sé óþörf. - Hæstv. ráðh. sagði, að einn þm. í hv. Nd. hefði vakið máls á þessu í Nd., en því hefði þá enginn gaumur verið gefinn. Ég skil ekki í því, að ákvæði frv. þurfi að rekast á samningana við læknana, né að læknarnir þurfi nokkurs í að missa. Hér gæti í hæsta lagi verið um það að ræða, að sjúkrasamlögin yrðu að greiða læknunum að fullu fram að þeim tíma, sem samningarnir renna út. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera á móti till., en þykir hún óþörf.

*Árni Jónsson: Ég fer að gera mér von um það, sem ég gerði ekki áður, að einhver af brtt. mínum á þskj. 457 nái samþykki, fyrst hæstv. ráðh. ætlar nú á annað borð að „opna“ frv. Bæði það, sem ég hefi sagt, og eins orð hv. 1. þm. Reykv. ætti að hafa fært hæstv. ráðh. heim sanninn um, að 1. brtt. mín er byggð á fullri sanngirni, og eigi á annað borð að fara að senda frv. milli deilda, þá vil ég treysta því, að sú till. verði samþ. Annars þykir mér undarlegt, að hæstv. ráðh. skuli nú fara að opna frv. fyrir brtt. Það kemur illa heim við afstöðu samflokksmanna og samstarfsflokksmanna hæstv. ráðh. hér í hv. d. Þeir hafa lýst því yfir í nál., að þeir hafi rekið sig á galla í frv., er þeir telji varhugaverða, en þeir hafa ekki reynt að bæta úr þessum ágöllum, vegna þess, að þeir litu svo á, að allar brtt., sem yrðu samþ. úr þessu, gætu orðið til þess að stofna frv. í hættu. Alltaf hefir klingt við sú röksemd, að orðið væri svo áliðið, að ekki væri óhætt að senda frv. milli deilda. Þetta hefir orðið til þess, að ég og ýmsir aðrir, sem hefðu annars flutt brtt., hafa álitið þýðingarlaust að bera þær fram. En nú kemur hæstv. atvmrh. sjálfur og ætlar að opna frv. upp á gátt fyrir sjálfan sig, og það vegna atriðis, sem ekki skiptir neinu máli. Þetta sýnir bara það sama, sem kemur í ljós með önnur mál, er svona er flaustrað af, - það eru alltaf að finnast nýir og nýir gallar á frv., sem nauðsynlegt er að laga. Mér virðist því flest benda til þess, að frv. hefði haft gott af því að bíða til næsta þings.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ástæðan til þess, að ég flutti þessa brtt., þó að svo væri orðið áliðið þingtímans, sem nú er, var sú, að ég þóttist viss um, að enginn ágreiningur yrði um hana milli deilda. Um aðrar þær brtt., sem fram hafa komið, er það að segja, að þær hefðu getað valdið ágreiningi milli deildanna. Um brtt. á þskj. 457 get ég verið stuttorður, en vil þó segja hv. 1. þm. Reykv. það, að ég álít það óeðlilegt, að menn, sem hafa yfir 4500 kr. árstekjur, njóti styrks af ríki og bæ á sama hátt og þeir, sem minni laun hafa. Um hinar aðrar brtt. hirði ég ekki að ræða. Ég verð þó að segja, að mér finnst það engin ágengni á bæjar- og sveitarstjórnir, þó að tryggingarstjórnin skipi einn mann í samlagsstjórn, þegar sveita- og bæjarstjórnirnar skipa ýmist 2 eða 4. Ég sé mig því neyddan til að mæla gegn brtt. á þskj. 457.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það er vitanlegt, að einkum tveir meginþættir sjúkrasamlagslaganna hafa orðið óvinsælir. Fyrst og fremst þetta, að tryggingarnar hafa ekki verið hreinar tryggingar, heldur líka skattur, sem lagður er á einstaklingana. Nú er aldrei lagður svo á nýr skattur, að hann verði ekki óvinsæll. Hitt atriðið, sem komið hefir samlögunum illa, er það, að ekki skyldu allir í upphafi vera skyldugir til að sýna læknisvottorð, er þeir gerðust meðlimir þeirra. Það hefir komið að því, sem hinn læknisfræðilegi ráðunautur samlagsins hefir alltaf haldið fram, að það væri ómögulegt fyrir samlögin að tryggja menn gegn sjúkdómum, sem þeir hafa gengið með áður en þeir gengu í samlögin. Mörg dæmi eru til þess, að menn, sem ganga með sjúkdóm, draga að láta gera við hann, þangað til þeir eru komnir í samlögin. Þetta sýnir sig m. a. í því, að útgjöld samlaganna urðu miklu meiri fyrsta mánuðinn, sem þau störfuðu, en síðar. Nú er svo ákveðið í frv. því, sem hér liggur fyrir, að til þess að gamalmenni, eldri en 67 ára, geti orðið tryggð, verði þau að hafa sýnt læknisvottorð um heilsu sína, - og menn, sem lengi hafa legið á sjúkrahúsum og haldnir eru langvarandi sjúkdómum, eiga ekki að geta fengið sig tryggða. Þetta eru sjálfsögð ákvæði, en þau hefði átt að setja þegar í upphafl. Nú verka þau þannig, að þau gera lögin enn óvinsælli. Ýmislegt í frv. þessu er til bóta, en ég hefði heldur séð, að það væri látið bíða næsta þings. Það skaðar ekki. Ef hæstv. ráðh. er hræddur um, að hann nái ekki samkomulagi við læknana vegna fjórðahlutans, sem þeir áður fengu greiddan af sjúklingunum, vil ég benda á, að hægt er að segja samningunum upp nú um áramótin, en það kemur ekki til greina fyrr en 1. júlí næstk., og gerir því ekkert til, þó að málið biði afgreiðslu til næsta þings hvað þetta áhrærir. Þá væri hægt að athuga málið betur, og sníða af frv. þá smiðagalla, sem fundizt hafa á því nú þegar.



Herra forseti! Ég tók það fram í gær, að ég hefði ekki komið fram með brtt. nú, af því að ég áliti það tilgangslaust, þar sem samið hefði verið um það af meiri hl. þingsins að afgr. það óbreytt eins og það kom frá hv. Nd. En þar sem hæstv. atvmrh. sjálfur hefir nú komið með brtt., sé ég ekki ástæðu til að halda þeirri skoðun áfram. Ég hirði þó ekki um að koma með allar þær brtt., sem ég hefði kosið, en ber þó nokkrar fram og vil freista þess, hvort ekki sé hægt að fá smávegis lagfæringar á frv. enn. Stærsta brtt. er sú, að gamalmenni, eldri en 67 ára, verði áfram á skyldutryggingunni. Ég þarf ekki að færa frekari rök fyrir þessari till. en ég hefi þegar gert. - 2. brtt. er um það, að þeir sjúklingar, sem haldnir eru langvarandi sjúkdómum, og geta því ekki komizt í sjúkrasamlög, eigi rétt til hlunninda samkv. lögunum um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Það var sagt í hv. Nd. á dögunum, að þessi brtt. væri óþörf, því að allir þeir, sem haldnir væru langvarandi sjúkdómum og ekki komust inn í sjúkrasamlögin, nytu hlunninda samkv. þessum lögum. Ef svo er, því þá ekki að taka það skýrt fram í lögunum? Þessu er ekki trúað af almenningi, og sé þessu þannig varið, er rétt að setja skýlaust ákvæði um það, í sjálf lögin, svo að fólk sjái, að óbætt er að treysta þessu. Annars vita allir, sem til þekkja, að til þess að njóta hlunninda samkv. lögunum um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla, þarf hver einstakingur að senda umsókn, og það er undir hælinn lagt, hvort sú umsókn verður tekin til greina. En mér skilst, að það sé sómi hv. Ed. að taka af öll tvímæli um þetta atriði, fyrst frv. á nú á annað borð að fara aftur til hv. Nd. Þá er ákvæðið um sjúkrahúsin. Hér í frv. er svo ákveðið, að nái samlögin ekki samningum við sjúkrahúsin, verði sjúklingurinn sjálfur að greiða mismun þann, sem verður á dvalarkostnaðinum. Ég legg til, að þetta ákvæði falli niður, og þarf ekki að rökstyðja það nánar en ég gerði í gær. Ég tel skaðlegt að lögfesta slíkt ákvæði, og að heldur beri að stefna að því, sem tvímælalaust er í samræmi við anda laganna, að sjúkrahúsvist verði algerlega ókeypis. Verði þetta ákvæði samþ., má búast við, að viða rísi ágreiningur milli samlaga og sjúkrahúsa, og það ýtir undir samlögin með að fara svo lágt sem þeim sýnist, jafnvel lægra en sjúkrahúsin geta staðið sig við að samþykkja. Með þessu yrði það algerlega undir stjórn samlaganna komið, hvort meðlimir þeirra fá ókeypis sjúkrahúsvist eða ekki, þar sem þau geta látið samninga við sjúkrahúsin stranda, ef þeim sýnist svo.



Ég get ekki neitað því, að ég er í hópi þeirra manna, sem kunna því illa, er nú kemur fyrir hvað eftir annað, að stórmál geta enga athugun fengið í annari deildinni. Svo er með þetta mál. Hér er um að ræða lagasetningu, sem er tiltölulega ný hjá okkur, og frv. felur í sér allmiklar breyt. á lögunum. Lagabálkurinn sjálfur er í 90. gr., og breytingarnar í frv. í 44. gr., svo að nærri má geta, hvort hv. Ed. fær tóm til að athuga þessa lagasetningu á tilskildum tíma. Ég skil það vel, að nýir þm., sem ekki eru vanir þessu sleifarlagi, finni meira til þess en við hinir. Þó svona standi á, mun ég samt fylgja þessu frv., af því að í því eru ákvæði, sem breyta lögunum til bóta. Vil ég þar taka til ákvæði 38. gr. frv., sem gerir það loks tvímælalaust, að bæjar- og sveitarfélög fá að njóta vaxtanna af þeim ellistyrktarsjóðum, sem þau eiga sjálf. Það er nógu lengi búið að ganga svo, að sveitar- og bæjarfélögin hafa ekki fengið að njóta þessara vaxta óskorað. - Ég tel þýðingarlaust að fara að káka við brtt. úr því sem komið er. Það verða alltaf eftir ágallar á frv., sem næsta þing verður að taka til athugunar. Hv. 1. landsk. lýsti því yfir, að hann bæri ekki fram allar þær brtt., sem hann hefði hug á. Þannig mun það vera um fleiri; menn eru sammála um, að ef afgreiða á málið á þessu þingi, verður það að fara óbreytt héðan úr hv. d. - Ég mun ekki halda hér uppi neinu málþófi, en vildi ekki, skiljast svo við þetta mál, að ég vítti það ekki, að d. skuli vera otað að afgreiða stórmál án þess að hún fái tóm til að athuga það. En hinsvegar hefi ég bent á a. m. k. eitt atriði, sem ég tel þess virði, að ég geri mitt til þess, að frv. verði að lögum.

Forseti (EÁrna): Mér hafa borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. landsk.: [Sjá þskj. 480]. Þessar brtt. þurfa að fá afbrigði til þess að mega komast að, vegna þess að þær eru skriflegar og komnar fram á fundinum.

*Jónas Jónsson: Ég var að vísu að hugsa um að geyma mér til næstu umr. - eftir eitt ár eða svo - að tala um tryggingarnar, en mér finnst þó rétt, af því að tíminn, sem d. hefir haft til þess að athuga þetta mál, er í stytzta lagi, að taka það fram, að sumir þeirra, sem greitt hafa atkv. með því, og þar á meðal ég, eru engan veginn ánægðir með framkvæmd þessara laga og álítum, að heppilegra hefði verið að láta tryggingarnar vaxa hægar og með meiri undirbúningi og skilningi þess fólks, sem átti að gera gott og þegar hefir verið gert gott með þessum lögum. - Það má segja, að sú blessun, sem tryggingarnar veita, hafi komið mjög svipað eins og siðabótin. Við, sem nú lifum, álítum, að það hafi verið til bóta, er Kristján konungur III. neyddi menn til að kasta kaþólskri trú og taka þá trú, sem þeir ekki skildu, að væri betri heldur en sú gamla, heldur þvert á móti. Nokkuð svipað hefir farið með tryggingarnar, að allmiklum hluta af því fólki, sem tryggt er, finnst það verða miklu meira vart við óþægindin heldur en gagnið af tryggingunum. Þetta vildi ég taka fram, ekki af því, að ég sjái eftir því, að þetta spor var stigið, heldur sem sönnun þess, að við, sem greiddum atkv. með frv. óbreyttu, erum undir það búnir, að lagfæra þurfi þetta frv. á hverju einasta ári í mörg ár. Það hefði kannske alltaf þurft með svona lög, en þess verður ennþá meiri þörf vegna þess, hvernig í pottinn er búið. Ég ætla að segja hér eitt lítið dæmi, sem sýnir, hversu erfitt er að ná því fulla réttlæti, sem ætlazt er til, með tryggingunum. Hér í bænum er fátækur maður, sem er í þjónustu ríkisins. Hann er giftur heilsulítilli konu, sem oftast þarf að vera á spítala, og á eitthvað af börnum. Nú hitti hann mig, þegar verið var að ganga frá fjárl., og spurði, hvort ekki væri hugsanlegt, að hann gæti fengið einhverja bót á sínum launum, því að nú væri hann þannig settur, að konan ætti að fara á spítala upp á langa veru þar, en laun hans og aukatekjur væru nákvæmlega þannig, að hann tilheyrði ríku mönnunum, þ. e. a. s. þeim, sem hefðu of há laun til þess að fá tryggingu, en þyrftu samt sem áður að greiða til hennar skatt. Í stuttu máli, á þennan mann komu tryggingarnar, eins og þær voru, eins og stórkostlegt ólán. Það er að vísu leitazt við að bæta úr þessu, en það er engan veginn ennþá gert á þann rétta og eðlilega hátt. Þar er mikið eftir óunnið. Annað atriði, sem menn finna ákaflega tilfinnanlega til hér í bænum, er hin óhæfilega borgun, sem læknastéttin tekur í sambandi við þessar tryggingar. - Það er nú vitað, að t. d. sá maður, sem mestum ljóma varpar á hinn íslenzka háskóla, að öðrum ólöstuðum, Sigurður Nordal, hefir í laun rétt um það, að hann sé ekki tryggingarskyldur, og það er engin leið til annars en að svona maður, þó að hann sé frægur málfræðingur, sagnfræðingur og andans maður, sé alltaf peningalaus. En í skjóli við tryggingarnar getur meðallæknir, sem svo að segja ekki er þekktur utan við sína götu og enga þýðingu nokkurn sinni hefir fyrir sitt land fram yfir heiðarlegan eyrarvinnumann og smábónda uppi til dala, komizt upp í 30 þús. kr. tekjur. Þetta fyrirkomulag er óhafandi í okkar þjóðskipulagi. Og hugsum til þess, að landið borgar óþekktum, hversdagslegum, þýðingarlausum þegn 30 þús. kr., en mundi búa þannig að Jónasi Hallgrímssyni, ef hann væri kominn aftur til okkar og hefði tekið við málinu eins og færeysku og gert það að því, sem það er nú, að hann mundi deyja úr hungri, því að slíkir menn eru ekki álitnir þurfa peninga með. –Og þó að ég greiði atkv. með frv., þá er það ekki af því, að e ekki álíti, að þetta þurfi lagfæringar með. Ég álít að tryggingarnar séu ekki sómasamlegar fyrr en komið er nokkurt hóf á það, hvernig læknum landsins er borgað. Það er ekkert, sem mælir með því, að þessir menn, sem hafa fengið ókeypis skólagöngu í menntaskólanum, fengið styrk í okkar fátæka háskóla og hjálp til þess að læra utanlands, geti mokað saman peningum í skjóli við þessi snöggsoðnu lög. Ég álít rétt að fletta ofan af þessu, þó að það hafi engin áhrif á meðferð málsins, vegna þess að ekki er verið að hugsa um þessa hliðina á því, og það er ekki nema rétt, að þjóðin viti það, og það komi fram á Alþ., að það ranglæti og þau vansmíði, sem eru á framkvæmd laganna að þessu leyti, eru óhafandi og óþolandi og verða að standa til bóta.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Ég ætla ekki að svara hv. þm. S.-Þ. Það finnst mér öðrum skyldara að gera hér í þessari hv. d. - En það, sem kom mér til þess að standa upp, voru ummæli, sem féllu frá einstökum þm., og skal ég þá fyrst víkja að hv. 11. landsk., þar sem hann vitnaði til okkar nál. í þessu máli. Það er okkar skoðun, að málið sé komið svo í eindaga, að ekki sé hægt að gera á því neinar verulegar breyt., þó að menn vildu. En eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, þá hefði ég viljað gera breyt. við 31. gr., sem sett var inn í frv. í hv. Nd. Hinsvegar get ég vel skilið það, að einstaka þm. greini mjög á um það, hvað eigi að standa í þessum lögum og hvað ekki, því að hér. er um svo mikið hagsmunamál að ræða. Og ég býst við, að hversu vel sem þetta mál hefði verið undirbúið, þá hefði alltaf mátt togast á um það, hvort þessa eða hina till. ætti að samþ. Undirbúning þessa máls hefi ég áður gert grein fyrir, og ég held fast við þá skoðun mína, að málið hafi fengið það góðan undirbúning, að fá mál hafi fengið hann betri. Að vísu eru hér bornar fram brtt. af fleirum en einum, og hæstv. atvmrh. hefir séð sig knúðan til þess að bera fram brtt., sem hann trúir, að ekki muni valda neinum ágreiningi, og mun ég í sjálfu sér fylgja þeirri till., en mér var það fyllilega ljóst, að ef farið yrði að bera fram eina brtt., þá mundu margar koma á eftir; en sem sagt, það er líka sú eina brtt., sem ég get greitt atkv. með. Hún er þess eðlis, að það virðist óumflýjanlegt að samþ. hana. - Um brtt. þm. ætla ég ekki að fjölyrða hér, því að það hefir verið gert af hæstv. atvmrh., og hefi ég þar litlu við að bæta. Þó vil ég víkja örfáum orðum að hv. þm. Hafnf. Hann var að gera grein fyrir því, af hverju lögin væru óvinsæl, og vildi hann gera mikið úr því, að skattur á þá menn, eins og hann orðaði það, sem ekki væru hluttækir í lögunum, hefði valdið mestu óánægjunni. En ég fullvissa hann um það, að hversu mikilli óánægju það kann að hafa valdið hjá þeim fáu mönnum, sem þar áttu hlut að máli, þá hygg ég, að það hafi haft afarlitið að segja almennt meðal fólksins. Hér í Reykjavík eru yfir 20 þús. hluttækir menn, en aðeins 1700 manns, sem ekki gátu heyrt undir það að vera hluttækir, og ég hygg að allur sá fjöldi, sem er fyrir utan þá tölu, hafi látið sér á sama standa, hvort þeir væru hluttækir eða ekki. En hitt má vera, að þau hlöð, sem að þessum mönnum standa, hafi gert mestan vindinn út af þessu. Að vísu skal ég játa, að ég hefi alltaf lítið svo á, að rétt væri, að allir gætu verið hluttækir, og ég hefi orðið þess var af viðtölum við marga menn, að þeir væru fúsir til þess að leggja á sig helmingi hærri iðgjöld fyrir það eitt að njóta þeirra hlunninda, sem lögin ákveða, og það er einmitt það, sem gert er ráð fyrir í þeim brtt., sem fyrir liggja. Hv. þm. Hafnf. vildi einnig halda því fram, að ákvæðið um fólk með langvarandi sjúkdóma, sem áður hefði verið tekið í tryggingarnar, en ekki verður það hér eftir, mundi valda mikilli óánægju. Þetta getur vel verið, en ég hygg, að svo verði um flest, að alltaf bóli á einhverri óánægju fyrst í stað, þegar breyt. eru gerðar. En í þessu tilfelli getur ekki orðið um neinn verulegan hóp að ræða, og eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, er ætlazt til, að þetta fólk, sem er með langvarandi sjúkdóma og ekki er talið tryggingahæft, fái styrk frá hinu opinbera á annan hátt, með lögunum um framfærslu sjúkra manna og örkumla og berklavarnalögunum. Þá vildi hv. þm. meina, að gamalt fólk, sem ekki er skyldutryggt nú, þurfi að afla sér læknisvottorðs um, að það geti fengið tryggingu. En þetta stendur hvergi í þeim brtt., sem nú liggja fyrir, og þeir menn, sem mest hafa unnið að því að undirbúa lögin, hafa mótmælt þessum skilningi, þar sem hann hefir komið fram, og segja, að það sé ekki meiningin, að þetta fólk eigi að afla sér vottorðs, ef það vilji tryggja sig. Þá vildi ég segja örfá orð við hv. 2. þm. N.-M. Hann mælti hér nokkur orð um þetta mál, og það af miklum skilningi, og ætla ég sízt af öllu að fara að ávita hann á nokkurn hátt. - Ég get vel skilið, að bæði hann og sumir aðrir séu óánægðir með að geta ekki gert þessu máli svo rækileg skil sem þeir mundu óska, og ég er honum sammála um það, að slíkt eru hreinustu vandræði, þegar stórmál ber svo seint að í annari d., að hún geti ekki lagt fram þá vinnu, sem hún teldi æskilega, en á þessu eigum við enga sök í þessu tilfelli. En slík vinnubrögð og meðferð mála hér á Alþ. eru vitanlega með öllu óverjandi. Hv. þm. sagði, og það með réttu, að þetta væri stórmál, og hann taldi - sem ég er honum þakklátur fyrir -, að í frv. væru svo miklar umbætur, að sjálfsagt væri, að málið gengi fram. Þetta er í samræmi við mína skoðun, að þær till., sem nú liggja fyrir við tryggingarlögin, séu það mikils virði, að ekki megi, alþýðu landsins vegna, slá þeim umbótum á frest um heilt ár, eins og óumflýjanlega mundi verða, ef málið ætti að þíða næsta þings. Hinsvegar er ég fullviss um það, að ekki verður hjá því komizt í svona merkilegri og þýðingarmikilli löggjöf, að á næstu árum komi í ljós ýmsir ágallar, sem lagfæringar þurfa við. Reynslan sker alltaf úr, og hvernig svo sem menn leggja sig alla fram um að finna það rétta, þá getur þeim alltaf yfirsézt. Og hv. þm. er vel kunnugt um það, að hans eigin flokksmenn voru með í undirbúningi málsins, og veit hann það ennfremur, að málið í þeirri mynd, sem það er nú, ber nokkurn svip af þeim undirbúningi, og get ég að vísu verið þeim þakklátur fyrir það, hvað þeir hafa viljað mæta okkur í ýmsum þeim umbótatill., sem nú liggja fyrir. Þeir gallar, sem menn kunna að finna á þessu, eru þess eðlis, að ef maður tekur till. þær, sem liggja fyrir frá hv. 11. landsk., þá sést, að þær eru allt annars eðlis heldur en till. frá hv. 1. landsk. Annar vill draga úr þeim kröfum, sem eru í frv., hinn vill auka þær. Við sjáum, hversu miklar andstæður koma fram í máli eins og þessu. Mér skilst, að hér sé í raun og veru farinn meðalvegurinn milli þessara tveggja andstæðna, og betur er ekki bægt að gera, eins og nú standa sakir. Ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með þeim till., sem fram eru komnar, utan þeirrar einu, sem hæstv. atvmrh. telur óumflýjanlega til þess að hægt sé að framkvæma lögin. Að síðustu vil ég svo segja það, að mér er fyllilega ljós sá agnúi, sem hv. þm. S.-Þ. drap á, sem sé sú afstaða, sem sjúkrasamlögin hafa til læknastéttarinnar, sérstaklega þó hér í Reykjavík, og það er alveg rétt, að læknarnir hafa verið þungir í skauti um samninga, þegar um laun fyrir störf þeirra hefir verið að ræða. Hitt er mér ekki kunnugt um, hvort þeir hafa aukið tekjur sínar á sjúkrasamlögunum. Mér hefir verið sagt af kunnugum mönnum, að þær hafi orðið jafnari á læknana heldur en áður en samlögin komu. Hvort laun lækna við sjúkrasamlögin eru óvenjulega há eða ekki, get ég ekki dæmt um, því að það liggja í rauninni ekki skýrar tölur fyrir um það, en ég býst við, að sú upphæð, sem hér var nefnd, sé í raun og veru ekki nettótekjur lækna, heldur brúttótekjur þeirra, en það vita allir, að það er mikill tilkostnaður í sambandi við starf lækna. Ef nettótekjur þeirra, miðað við laun annara þegna þjóðfélagsins, reynast of háar, þá fæ ég ekki séð, hvernig á að skipa þessu í l., ef ekki er hægt að koma þessu fyrir í frjálsum samningi við stéttina. Ég býst við, að þinginu mundi verða nokkuð þungt í vöfum að skipa það með l., að þessi stétt sé skyldug til að vinna fyrir ákveðið kaup. - Þessu vildi ég aðeins svara út af ræðu hv. þm. S.-Þ.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég vil segja örfá orð út af því, sem hv. 3. landsk. minntist á í sambandi við ummæli mín um, að það hefði gert þessi l. óvinsæl, að þau litu út eins og skattur fyrir suma menn. Ég ætla að gefa dálitla skýringu á því fyrst og fremst, að það voru ekki eingöngu þeir menn sjálfir, sem gátu ekki orðið aðnjótandi hlunninda sjúkrasamlaganna, sem voru óánægðir, heldur er mér kunnugt um, að það voru fjölmargir aðrir, sem gátu notið réttindanna; þeir fundu ranglætið í þessu engu síður en tekjumennirnir, og svo að ég víki að því, sem ég minntist á í sambandi við ellitryggingarl., - hvers vegna var þeirri breyt. komið inn í frv. í Nd., að bankamenn, sem hafa sína sjóði, séu undanþegnir greiðslu á ellistyrktargjaldi? Það var einmitt af því, að áður en þessi l. komu, var lagður á þessa menn skattur, og þeir áttu ekkert að bera úr býtum frá ellistyrktarsjóðnum, þegar þeir væru komnir á gamals aldur, vegna þess að þeir fengu svo mikið úr sínum eigin sjóði. Þess vegna koma þeir með þessa kröfu, að þeir þurfi ekki að borga nema í einn sjóð. Sama er að segja um hina, sem eiga meiri eignir heldur en þeir mega eftir þessum l., þegar þeir eru orðnir 67 ára gamlir. Það felst sama hugsunin í því. Þetta er bara skattur á þeim. Þetta er ranglæti í tryggingarlöggjöfinni, sem í sjálfu sér er góð og ég er sízt að hallmæla. Svo vil ég víkja nokkrum orðum að því, sem hv. þm. S.-Þ. sagði. Hann var að tala um ósvífni læknanna og fór yfirleitt hinum hrottalegustu orðum um læknastéttina í heild. Þetta er ekki ný bóla. Þó að hann geti talað sæmilega rólega um eitthvert mál, þá hleypur þessi ofsi í hann, ef minnzt er á læknastéttina, eins og. menn þekkja hér á þingi. Hv. þm. var að tala um þessar gríðarmiklu tekjur, sem læknarnir hefðu, og virtist mér hann halda því fram, að læknar hefðu yfirleitt um 30000 kr. tekjur og að þeir auðguðust af þessum samlögum. Hann sagði, að það væri ósvífni að láta hversdagslega, þýðingarlausa lækna hafa svo miklar tekjur. Nú er það vitanlegt, að þeir læknar, sem flest númer mega hafa í sjúkrasamlögunum, en það eru 1500 númer í Reykjavík, geta aldrei haft meira í fastatekjur heldur en 18000 kr., og það eru ekki nema örfáir menn, sem kynnu að hafa 12000 kr. aukatekjur í viðbót, og það er gefinn hlutur, sem hver heilbrigður maður hlýtur að skilja, að sá maður, sem hefir þetta háar tekjur í viðbót, er ekki hversdagslega þýðingarlaus læknir. Mér er nákvæmlega sama, hvað hv. þm. S.-Þ. segir um það. Það er einu sinni komið inn í hans merg og blóð að svívirða læknastéttina, eftir því sem hann getur, þó að hann sé guðs lifandi feginn, ef einhver læknir bætíst í hans pólitíska flokk, svo að ég tali nú ekki um, ef hann verður þm., því að þá er sá læknir auðvitað ágætur í alla staði, en samt sem áður er ekki hægt að komast hjá því, að um leið og hann svívirðir læknastéttina, þá verður þessi þingbróðir hans og flokksbróðir að taka við sínum bróðurparti af svívirðingunum. En svo að ég víki aftur að launum læknanna, þá er það vitanlegt, og það hlýtur hann að vita jafnt og aðrir, að það er fjöldi af sjúkrasamlagslæknum hér í Reykjavík, sem hafa mjög lágar tekjur, og meira að segja svo lágar, að þeir eru ekki yfir því lágmarki skattskyldra tekna, sem sjúkratryggingin setur þeim, sem njóta réttinda samlaganna. Það má segja um hvaða lækni sem er, að svo framarlega sem hann getur safnað að sér fjölda af sjúklingum, þá hljóti hann um leið að vera dugandi læknir í sinni stétt, og það hlýtur líka að vera keppikefli hverrar þjóðar að hafa sem flesta dugandi lækna innan sinna vébanda. Ef læknarnir væru hversdagslega þýðingarlausir menn, þá hlyti það þó að koma fram í því, að við værum verr búnir að ýmsu í heilbrigðismálum heldur en við erum nú, því að það er viðurkennt, að læknastéttin íslenzka stendur á háu stigi og hefir gert miklar kröfur einmitt til sjálfrar sín, og það er fjöldi lækna, sem hafa aukið hróður hennar bæði út á við og inn á við, þó að þessi hv. þm. segi, að þeir þekkist ekki fyrir utan landsteinana. Ég skal ekki bera brigður á, að það sé í sjálfu sér óafsakanlegt, að ýmsir af andans mönnum okkar bera eins lítið úr býtum og þeir gera, eins og þessi maður, sem hv. þm. minntist á, en það er þá fátækt okkar að kenna. Mér þykir rétt að geta þess í þessu sambandi, að mér finnst það dálítið ósamræmi hjá hv. þm., sem hlýtur að hafa talsverð áhrif á núv. hæstv. stj., að vera að tala um þetta samtímis því, að tappatogarar í áfengisverzluninni, algerlega ómenntaðir menn, skuli hafa eins mikil laun og þessi andans maður, sem hv. þm. minntist á. Þetta vildi ég aðeins minna á og sýna fram á, að það er viðar ósamræmi í þessu efni en í því tilfelli, sem hv. þm. S.-Þ. drap á. Ef hv. þm. heldur, að hægt sé að kúga sjúklingana til þess að sækja ákveðinn lækni, sem þeir kæra sig ekki um að sækja, þá má hann vita, að þá fyrst verða sjúkrasamlögin að engu, því að engum dettur í hug að borga í samlögin, ef það á að neyða menn til að taka þá lækna, sem þessum hv. þm. líkar. Slíkan kúgunaranda álít ég ekki til frambúðar í þessu þjóðfélagi, a. m. k. ekki á meðan við lifum á þessari lýðræðisöld og meðan allir flokkar skreyta sig með lýðræðisnafni.

*Jóhann Jósefsson: Úr því sumir af þeim, sem áður héldu því fram, að það mætti enga breyt. gera á þessu frv. og þess vegna yrði, þrátt fyrir galla þess, að samþ. það eins og það væri, hafa lýst yfir því, að þeir ætli að samþ. brtt. hæstv. ráðh., þá mælir öll sanngirni með því, að a. m. k. 1. brtt. á þskj. 457, við 10. gr., verði samþ., því að það sjá allir, hversu ósanngjarnt það er, þar sem hámarkið í l. er 4500 kr. skattskyldar tekjur, að þeir sem hafa meira en það, geta á engan hátt fengið að vera tryggðir. en nú er að vísu opnuð leið með 10. gr. frv., að þeir geti, ef stj. sjúkrasamlaganna vill, fengið tryggingu, en undireins og tekjurnar eru orðnar hærri en 4500 kr. skattskyldar tekjur eða komnar yfir þetta mark, þá verður iðgjaldið helmingi hærra, hvorki meira né minna. Nú fer brtt. fram á, að í staðinn fyrir að sagt er, að þeir greiði „a. m. k. helmingi hærri iðgjöld“ komi: „allt að helmingi hærri iðgjöld en aðrir samlagsmenn“. Mér finnst sanngirni mæla með því, að það sé einhver munur á því gerður, hvort viðkomandi maður hefir t. d. 100 eða 200 kr. hærri tekjur en hámarkið er, eða hann hefir 2000 kr. hærri tekjur, sem vel gæti verið og jafnvel meira, og væri sízt um að sakast, þó að iðgjöldin væru að því skapi hærri, en það eru margir menn í landinu, sem hafa einmitt tekjur, sem fara ekki nema örlítið fram yfir þetta mark. Þessir menn eru skyldir til þess að greiða iðgjöldin en hafa engin réttindi. Þessi tvö orð, sem hér er lagt til, að sett verði inn í gr., skapa því möguleika til þess að ná miklu meira réttlæti í framkvæmd þessara l. heldur en ella, ef 10. gr. er samþ. alveg óbreytt. Mig furðar á því, ef hv. dm. geta ekki verið einhuga um þetta mál, þegar sú ástæða er burt fallin, að það megi ekki samþ. brtt. af því að það megi ekki tefja málið. Sú ástæða er burt fallin með yfirlýsingunni um, að brtt. hæstv. ráðh. verði samþ.

Það er ekki vist, að dm. séu samþykkir hinu

. Ég get vel skilið, að það sé ekki allir sammála um hina till., en mér finnst það liggja alveg opið fyrir, að menn hljóti að geta verið sammála um þessa till., og ég vil leggja áherzlu á, að menn athugi, að hér er um svo mikið sanngirnismál að ræða, að það er furðulegt, ef hv. dm. geta ekki fallizt á þessa breyt. Annars var það rétt fram tekið hjá hv. þm. S.-Þ., þó að ég vilji ekki taka undir allt í ræðu hans, að þetta mál er allt snöggsoðið og ólíklegt annað en að það þurfi að fara fram mjög ýtarleg og gagngerð endurskoðun á allri tryggingarlöggjöfinni, þó að þetta frv. nái fram að ganga. Ég er hræddur um, að ýmislegt af því, sem ná er verið að lögleiða, komi til með að ganga í svipaða átt eins og t. d. sum ákvæði berklavarnal., að þó að hér sé um að ræða till., sem í eðli sínu geti verið réttmætar, þá sé hinsvegar og verði nokkuð opin leið fyrir því, að þær verði misnotaðar. Ég skal benda á 21. gr. frv., sem er breyt. á 3. málsl. 36. gr. l. Þar stendur svo í frv.: „Einnig er rétt, að greidd séu úr bæjar- eða sveitarsjóði iðgjöld annara þeirra manna, sem fyrir fátæktar sakir hafa ekki getað staðið í skilum með iðgjöld sín“. Þetta er náttúrlega í sjálfu sér eðlilegt, en hver er mælikvarðinn á það, hvort það er ávallt. fyrir fátæktar sakir, að menn geta ekki staðið í skilum, eða það er fyrir einhverjar aðrar sakir?

Það á að skipa þessu með reglugerð

. Það er sagt, en ég held, að nokkuð hliðstæð ákvæði í berklavarnal. hafi verið skipað með reglugerð, en þó dylst engum manni, að einmitt þess háttar ákvæði olli því, hvað berklavarnal. hlóðu miklum kostnaði á það opinbera, án þess svo að segja að nokkurn hemil hafi verið hægt að hafa á því. Það liggur engin brtt. fyrir um þetta atriði; ég vildi aðeins benda á það. Ég vil svo að lokum enn á ný beina því til hv. dm., að þeir samþ. a. m. k. þessa fyrstu brtt. á þskj. 457, því að hún er ábyggilega til stórra bóta.

*Jónas Jónsson: Hv. þm. Hafnf. hefir nú, eins og eðlilegt er, séð nokkra nauðsyn til þess að reyna að leiða rök að því, að það væri leyfilegt að læknar þeir, sem hlut eiga að máli, gætu hlunnfarið landið og sjúklingana eins og ég hefi lýst. Það þarf hvorki hans játningu eða annara í þessu efni. Það er vitað eftir opinherum skýrslum, hvaða laun þeir hafa beint í sambandi við tryggingarnar, og það er ennfremur vitað, hvað þeir fá í aukaþóknun, og svo hafa þessir góðu herrar sumir 10–12 þús. kr. í viðbót, og sumir meira, og það er það, sem ég miða við. Hv. þm. er sjálfsagt ekki ókunnugt um, að sumir hafa meira. Ég vil ekki nefna þær upphæðir. Hv. þm. vill reyna að verja, að það sé eitthvert réttlæti í þessu, að það sé svo mikil vinna, sem þessir menn leggja á sig, og þeir hafi svo mikla tiltrú, að hann vildi leyfa sér að halda því fram, að það væri rangt hjá mér, þó að ég segði, eins og hann veit, að hann hefði 30000 kr. í tekjur í Hafnarfirði. Ég sé ekki, að það sé fjandskapur við læknastéttina; það er aðeins að lesa tölur í landshagsskýrslunum. Hvort hann telur þetta fram eða ekki, það er hann um, en hann veit sjálfur, hvernig þetta er hjá honum, og hann veit þá líka, hvernig það er hjá öðrum. Nú ætla ég að segja það við hv. þm., að það er svo langt frá því, ef hann heldur, að hann hafi haft meiri áhrif á heilbrigðismál hér á landi að því leyti, er kemur til opinberra ráðstafana, heldur en ég. Ég get sagt hv. þm. ástæðuna fyrir því, hvað það dróst lengi að koma upp landsspitala. Hún var sú, að læknastéttin hér í Reykjavík beitti sér ekki fyrir því, þó að þar væru margir ágætir menn; þeir kærðu sig ekki um að fá spítala með föstum læknum. Þeir vildu hafa það eins og í Landakotsspítalanum, en þeir vildu ekki hafa þessa stofnun eins og landsspítalann. Þeir virtu meira sinn eigin þrönga hag en svo, að þeir vildu, að sett yrði upp nauðsynleg kennslustofnun fyrir læknanema. Eins og hv. þm. Hafnf. veit, voru það ekki læknarnir, sem beittu sér fyrir þessu, heldur var það fyrst og fremst kvenfólkið. Ég vil leyfa mér að biðja hv. þm. um að lita í þingtíðindin frá 1923, til þess að sjá, hvernig þessu máli leið þá. Hann getur séð, hvernig á stóð, þegar komin var fram áætlun um 3 millj. kr. og búið var að stinga málinu undir stól af fólki, sem stóð nær honum en mér, og hvernig málinu var þá komið á lífvænlegan grundvöll. Ég vil segja hv. þm. Hafnf. það, að hann á eftir að gera þýðingarmeira átak á sviði heilbrigðismála þessa lands heldur en þessi erkifjandi læknastéttarinnar, sem hann hyggur mig vera. Ég hygg, að ég hafi haft meiri áhrif á heilbrigðismál landsins en hann er nokkurn tíma líklegur til að hafa, eftir því sem mér lízt á hann. Hinsvegar dettur mér ekki í hug að búast við því, að ég muni nokkurn tíma ná honum í því að hafa 30 þús. kr. í tekjur frá fátækum verkamönnum í Hafnarfirði. Mig hefir aldrei langað til þess. Svo að ég víki aftur að hlutfallinu á milli andans manna, eins og Sigurðar Nordals, og þessara nafnlausu lækna, þá geta þeir verið góðir handverksmenn eins og ágætir menn niður á eyri, sem vinna meira en ég og hv. þm. Hafnf. og leggja meira á sig og verða að þola kulda og hættur meira en við, en þó að þeir séu góðir menn, þá hafa þeir ekki aðstöðu til þess að marki sérstök spor, og þess vegna segi ég, að læknar, sem ganga að sinu handverki og aldrei kemur nein ný hugsun fram hjá frekar en hjá eyrarvinnumanninum, séu blátt áfram handverksmenn. Þessi hv. þm. hefir kannske einhvern tíma heyrt um tvo menn, sem lásu heimspeki. Og þegar þeir brutu heilann um rit snillinganna, fannst þeim þessir sterku andar fara í sig. Samlandar þeirra sögðu, að það hefði þurft að lemja þá öðruhverju, til þess að þeir héldu viti og kæmust að raun um, að þeir væru ekki ofurmenni. - Kannske getur þessi hv. þm. skilið það með hliðsjón af sjálfum sér, að með því að lemja þá var hægt að láta þá halda því viti, sem þeim var gefið. Hv. þm. veit það sjálfur, að hann er enginn brautryðjandi í læknisfræði. Hann er alveg tilvalið dæmi um þessa hversdagslegu lækna, sem stundað hafa lækningar eins og hverja aðra iðn, en maður finnur ekkert, sem nokkurn tíma hafi legið eftir þá til framtíðarheilla. Það er rétt, að hann er sjálfsagt eljusamur maður við sitt handverk. En það er ákaflega gott fyrir þennan mann að athuga, hvar hann stendur og að það er ástæðulaust, að hann og hans líkar hafi 30 þús. kr. á ári, meðan t. d. Sigurður Nordal hefir ekki nema brot af þeirri upphæð. Þegar rætt var um dálitla launauppbót handa þessum vísindamanni, svo að við misstum hann ekki úr landinu, hefði íhaldið fellt það, ef ekki hefði tekizt að slysa tvo þm. út úr íhaldsflokknum. Þau Ingibjörg H. Bjarnason og Ágúst Flygenring höfðu þá ein þann stórhug að koma yfir til okkar hinna. Það er okkur að þakka, að þessi frægasti maður íslenzkra vísinda er hjá okkur, - af því að við sáum ekki eftir einum 2 þús. kr. með dýrtíðaruppbót til þess að halda honum hér. Ég er þakklátur hv. þm. Hafnf. fyrir það, að hann gaf mér tilefni til að benda á þessi vansmíði á lögunum, til að sýna, hvað þetta er, sem hv. þm. heimtar í nafni frelsisins að fá að njóta áfram ásamt stétt sinni, - til að vekja á því athygli hvers vegna við getum ekki borgað honum 30 þús. kr. á ári fremur en manninum, sem vinnur við uppskipun, hérna á hafnarbakkanum. Hann ætti að láta sannfærast af staðreyndunum og beiskri reynslu, og ef hann og stétt hans lætur sér ekki segjast, verður að tala til þeirra gegnum skattalögin.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það er nákvæmlega sama sagan og sumarið 1931, þegar hv. þm. S.-Þ. hellti sér yfir læknastéttina. Alltaf ef hann hyggur sig geta svívirt hana þá gerir hann það. - Ég ætla ekki að gera honum þá ánægju að anza miklu af því, sem hann sagði um mig. Enda þykir mér ég hafa tekið talsverðum framförum í hans augum síðan 1931. Þá bar hann mér á brýn, að ég hefði ekki nennt að sækja um læknisembætti, en nú er ég orðinn eljumaður, segir hann.

Þrjátíu þúsundin sanna það

. Þessi skilningsauki finnst mér góðs viti. En um leið dylst ekki, að nú er hann kominn á raupsaldurinn. Þegar svona mikið ber á karlagrobbinu, er það oftast af því, að mönnum finnst þeir ekki vera metnir af öðrum. Hv. þm. virtist vera að drótta því að mér, að ég drægi undan við skattaframtal. Þá finnst mér skörin farin að færast upp í bekkinn. Ég skora á þingmanninn að endurtaka þessi ummæli sín utan þinghelginnar, svo að ég geti hrundið þeim með aðstoð dómstólanna. - Ég hefi reynt að koma heiðarlega fram, hvar sem er. Ég hélt, að hv. þm. gæti ekki haft ástæðu til slíks, ef hann hefir nokkra samvizku. - En náttúrlega segja menn sitthvað tilhæfulaust, þegar þeir komast í habít, og getur vel verið, að ég fyrirgefi honum það, því að ég er hversdagsgæfur maður, en þess krefst ég, að hann játi það þá opinberlega. Hv. þm. kenndi það tryggingarlögunum, hvað margir vildu hafa mig fyrir lækni sinn og hve háar tekjur minar væru. Ég get sjálfsagt aldrei komið honum til að trúa því, þó að ég gæti sannað það með tölum, að minar tekjur hafa sízt hækkað síðan tryggingarnar komu í gildi. Það var lítið annað, sem ég þurfti að svara hv. þm. Ég hefi aldrei heyrt það fyrr, að læknar hafi verið á móti því, að landsspítalinn var reistur og kennslustofnanir bættar o. s. frv. Margir læknar hafa unnið mikið að því, a. m. k. hefði mátt nefna Guðmund Hannesson. Ýmsir aðrir mætir menn hafa unnið dyggilega, þó að þeir hafi ekki viljað hreykja sér eins hátt eða láta eins mikið á sér bera og hinir, sem hæst láta eftir á. Hv. þm. lét á sér skilja, að við læknarnir værum ekkert meiri en mennirnir, sem vinna á eyrinni. Það er rétt, að báðir eru jafnnauðsynlegir í sínu þjóðfélagi. En það er ekki sambær:legt, hvað læknirinn hefir orðið að kosta meira til sín, bæði á löngum námsferli og síðan á starfsbraut sinni, áður en hann getur haft svo mikinn sjúklingafjölda og miklar tekjur. Það er hart, að þessi hv. þm. skuli reyna að draga úr gildi læknismenntunar.

Vanmenntunar, skulum við segja

. Það þarf ekki að vanþakka starf lækna, þó að þeir taki eitthvað fyrir það. - Mér dettur í hug, að ef hann hefði orðið læknir, væri hann einhver sá argasti „hómópati“. Því að alla menntun og allt, sem læknar gera til að fullkomna sig, það virðir hann einskis að neinu leyti. Og það veit þm., þó að hann vilji ekkert úr því gera, að læknar hætta sér oft meir en aðrir við starf sitt, - bæði við slysum og smitandi sjúkdómum. Ef bann flettir upp í hagskýrslum um meðalaldur lækna, þá er hann lægri en annara stétta þjóðfélagsins. Ekkert, sem kemur læknum við, getur hv. þm. S.-Þ. séð öðruvísi en umhverft eða á höfði, en sú glámskyggni stafar af því, að hann telur, að læknar hafi gert sér skráveifu áður fyrr og að það hafi meðfram orðið til þess, að hann hrökklaðist frá völdum. Það er það, sem hann getur ekki fyrirgefið.

*Jónas Jónsson: Hv. þm. Hafnf. hefir játað það, sem um var deilt. Hann hefir játað, hvílíkar feikna tekjur sumir læknar hafi upp úr alþýðutryggingunum, - upp úr þessu fátæka fólki, sem verður að hera uppi tryggingarnar með iðgjöldum sínum. Hann gat ekki neitað því að þetta væri bæði ranglátt og óskynsamlegt fyrir þjóðfélagið. Hann gat engu neitað af því, sem ég dró fram til að sýna vansmíðin á alþýðutryggingarlögunum. Og honum dettur náttúrlega ekki í hug með sjálfum sér, að hann muni nokkurn tíma verða annað en handverksmaður. Honum dettur ekki í hug, að hann sé skapaður til að verða nein hærri týpa eða fulltrúi fyrir menningu lands sína, - veit, að hann er þar fyrir neðan allan samanburð við mann eins og Sigurð Nordal. Hann er lægri týpa, og þó að launin verði hærri, lyftist hann ekkert. Það má heyra, að skattaframtal hv. þm. hefir farið í taugarnar á honum. Ég minntist ekkert á skattskýrslurnar hjá þeim góða manni, heldur það, hvað hann hefði í tekjur, - a. m. k. ein 30 þús. Ég hefi alls ekki haldið því fram, að hann hafi dregið undan skattframtali vísvitandi. Ég heyri að hann trúir því sjálfur, að hann hafi talið hvern eyri fram. En maður verður að hugsa sér um svo fjölsóttan lækni, að það sé ekki alltaf næði til að hlaupa í bækurnar og skrifa hverja borgun, og enginn bókhaldari við þegar gömlu konurnar koma með aurana sína. Hv. þm. getur verið nokkuð lengi að afsanna, að hann hafi þessi 30 þús. Meira en þetta hefi ég aldrei sagt um tekjur þessa háttv. heiðursmanns. Einmitt af því, að hann er svo mikill meðaltýpa, er gott að mæla gildi alþýðutrygginganna út frá honum. Sumt, sem hann sagði, sýndi líka, á hvaða skilningsstigi hann stendur í almennum málum. Það stafar líklega af tómri vanþekking, þegar hann talar t. d. um það, að læknar hafi gert eitthvað fyrir landsspítalann. Það var skylda þeirra að gera það. En einmitt maðurinn, sem hv. þm. nefndi, Guðmundur Hannesson, gerði meira til að hindra heppilega lausn málsins en að vinna að því í einingu við þá, sem hrundu því fram. Þegar það var lagt fyrir Alþingi 1923, tók íhaldsfl. því á sinn venjulega hátt og hafði alveg lagt það til hliðar, þegar við framsóknarmenn tókum að okkur að fylgja því fram til sigurs. Kannske hv. þm. gæti sagt, hvað „praktiserandi“ læknar í Reykjavík gerðu til að greiða fyrir landsspítalanum? Hvar eru gjafirnar frá læknunum, Hvar eru dagsverkin, sem þeir lögðu fram? Hvar er hægt að benda á nokkurn skapaðan hlut, sem þeir eiga sómann af í landspítalanum, - allt frá því, að plan Guðmundar Hannessonar frá 1923 var strandað? Það er ekki til neins fyrir þennan hv. þm, að komast á raupsaldurinn, hann hefir ekki af neinu að gorta. Ég skal vísa honum á þingtíðindin 1929–31 til að vita, hvað hann sér um háskólamálið þar. Hvað var það mikið, sem hann og hans líkar voru búnir að undirbúa það mál? Hvað höfðu þeir gert til þess, að háskólinn þyrfti ekki að búa líkast betlara í húsi annarar stofnunar? - Og þegar loks var búið að koma lögunum um háskólabygging gegnum þingið, þar sem Framsfl. hafði ráðin, þá kom það fyrir, að einn af þessum ágætu læknum, Niels Dungal, varð alveg veikur, þegar hann sá hina glæsilegu teikningu, hún samrýmdist ekki smæð hans, og hann gerði það heljarátak, sem hann gat, til að fá háskólann minnkaðan um helming og byggja hann annarsstaðar í bænum, þar sem litið bæri 4. Aðrir menn urðu til þess að bjarga málinu frá honum. Það voru aðrir, sem réðu, hver teiknaði húsið, og ráða því, að það verði þannig byggt, að sómi sé að. Ég ætla bara að minna hv. þm. á, að þetta er nokkuð, sem hann skilur ekki og mun aldrei skilja. Það er utan við hans heim. Hans heimur er svið handverksmannsins, þar sem hann drottnar yfir meðulum og plástrum og nokkrum kringlóttum. Það er allt annað en heimur hinna stóru viðburða. Það er ekki til neins fyrir hann að koma nærri þeim, - hann hefir aldrei og mun aldrei koma nærri þeim. Hann hlýtur alltaf að standa við hliðina á þessum rólegu handverksmönnum, sem skynja ekkert af hinni miklu framtíð, - ekkert nema von um að nurla saman skildingum og heiðarlegu áliti til jarðarfararinnar og að í fylgd með þeim að gröfinni verði - kannske - fáeinir pípuhattar.



Herra forseti! Það er orðið svo áliðið þessa þings, að ég vildi leggja til, að þessu máli yrði vísað til stj.



Þetta er ósköp einfalt mál, og þurfa menn því ekki langan tíma til þess að átta sig á því. Og það mun ekki taka lengri tíma að afgreiða það á venjulegan hátt en vísa því lauslega til stj. Og væru menn kunnugir málavöxtum og því hræðilega ástandi, sem stafar af því, hvað rúmleysið er orðið tilfinnanlegt á Kleppi, mundu þeir samþ. till. eins og hún liggur fyrir.



Ég vil taka undir það með hv. 2. landsk. þm., að það er orðið alveg bráðnauðsynlegt að fara að rýmka eitthvað til um húsrúm fyrir geðveikt fólk eða andlega vanheilt, þótt ekki sé vitskert. Það er sannast að segja, að það eru orðin hin mestu vandræði með geðveika sjúklinga. Ég veit t. d. um einn hrepp í Dalasýslu, þar sem eru þrír sjúklingar, sem biða eftir hælis- eða sjúkrahúsvist. Og svona er það víðar. Þetta er orðið svo tilfinnanlegt. að umbætur á þessu sviði mega alls ekki dragast lengi. Á sumum þeim heimilum, þar sem þessir veslingar eiga heima, er jafnvel svo ástatt, að ættingjar þeirra eru einnig veikir fyrir og þola ekki að vera með þessu fólki, og verða kannske sjálfir geðveikir af því að umgangast geðveikisjúklinga. Og ef nokkurt fé væri fyrir hendi til þess að hjálpa þessu máli af stað, þá væri það afar nauðsynlegt.

*Jónas Jónsson: Ég vildi taka í sama strenginn og síðasti ræðumaður, að það er ekki auðvelt að vera á móti þessari till. Hitt er annað mál, hvað fljótt gengur að bæta úr því, sem hún stefnir að. Það er mála sannast, að þegar búið var að byggja Nýja-Klepp eins og hann er, vantaði við hann álmu, sem var gert ráð fyrir frá byrjun, sem er ómissandi fyrir hann handa þeim sjúklingum, sem þar eru. Þessi álma átti að vera fyrir þá órólegu. Á Nýja-Kleppi er ástandið þannig, að menn verða þar að vera undir þeim kringumstæðum, sem ekki er hægt að bjóða öðrum en þeim, sem eru lítið veikir. Ég tek þetta fram til þess að undirstrika, hvaða erfiðleikar hvíla á landinu í þessum efnum, og ég vil bæta því við, að það er nærri því eins hörmulegt með fávitana og geðveika fólkið, að þeir hafa samskonar áhrif á sín heimili. Mér datt í hug í sambandi við það frv., sem hv. 2. landsk. flytur viðvíkjandi vangæfum börnum, þó að það kæmi að vísu ekki fram neitt álit á því máli, hvorki frá mér eða öðrum samnm. mínum, að það er ein jörð, sem landið þarf að kaupa, þ. e. Ólafsdalur. Ég kasta þessu fram hér, ekki sízt vegna þess, að það var hv. 6. landsk. þm., sem minntist á þetta. Þessi jörð fæst fyrir 20000 kr. Og það má sennilega hafa um 40 fábjána í þeim húsum, sem þar eru fyrir. Það væri því mjög heppilegt, að ríkið keypti þessa jörð eða tæki hana á leigu fyrir fávitahæli. Og ég ætla að segja það, að í raun og veru eru skólahúsin í Ólafsdal engu verri eða ófullkomnari en Gamli-Kleppur. En á Gamla-Kleppi eru nú 70 sjúklingar í húsum, sem ekki eru miðuð við svo marga. Og það er ómögulegt að segja, nema þjóðin neyðist til þess á næstu árum að nota slíkar stórbyggingar og hér um ræðir, sem nú standa auðar, fyrir eitthvað af þessum vesalingum. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í að ræða þetta mál. Ég mun greiða atkv. með þessari þáltill., af því að hún er réttmæt og flutt af skilningi. Og ég vil undirstrika þá almennu neyð, sem vofir yfir í þessum efnum, þannig að hv. þdm. hafi í huga, hvað hægt er að gera fyrir þetta mál næstu ár.

*Magnús Jónsson: Vegna þeirrar till., sem kom fram um það að vísa þessu máli til stj., sem ekki getur þýtt annað en eyðing málsins, þar sem þál. er ekkert annað en till. til stj., vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort stj. sé það nokkuð til ama, að það sé beint til hennar jafnmeinlausri till. og þessi þáltill. er, í jafnstórkostlegu máli. Þessi till. gengur sem sagt aðeins út á það, að stj. athugi fyrir næsta þing möguleikana á því að bæta úr þeim tilfinnanlega skorti, sem er hér á húsrúmi fyrir geðveika menn og fávita. Ég get ekki hugsað mér einfaldari till. í jafnstórkostlegu máli. Og ég skil ekki, hvernig hv. 1. þm. N.-M. lætur sér detta í hug. að það þurfi að eyða tíma í að ræða þetta mál. Hv. þm. S.-Þ. minntist á einn möguleika, sem gæti komið til greina, án þess að ég ætli að fjá mig með eða móti þeirri lausn málsins. En það er sýnt, að það getur aldrei orðið málinu nema heldur til hins betra, að það sé tekið til athugunar. Og það er ekki svo að skilja, að það felist nein krafa í þessari þáltill. um það, að stj. hafi undirbúið till. fyrir næsta þing heldur aðeins, að hún vilji fara að athuga þetta stórkostlega mál. Ég skal svo ekki tala frekar um það, hvílíkt afskaplegt vandamál það er fyrir þjóðina, að hafa ekki nægilegt húsrúm fyrir þessa sjúklinga. En ég vildi beina til hæstv. ráðh. þessari litlu spurningu, hvort það megi ekki óska þess, að stj. athugi þetta einfalda mál.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég get lýst því yfir, að það skiptir ekki miklu máli, hvort till. er vísað til stj. eða samþ. eins og hún liggur fyrir sem áskorun til hennar, og geri ég það ekki að neinu ágreiningsatriði.



Vegna þess misskilnings, sem orðið hefir út af orðum mínum, verð ég víst að gera nánari grein fyrir þeim. Eftir þessari till., sem hér liggur fyrir, er skorað á stj. að athuga fyrir næsta þing möguleika til þess að bæta úr hinum tilfinnanlega skorti á sjúkrahúsrúmi fyrir geðveika menn. Nú spyr ég: Hvað er þessi skortur stór? Hvað mikið viðbótarhúsrúm vantar? Ég veit ekki til að það hafi verið athugað. Stj. á að bæta úr húsnæðisskorti, sem enn er óvíst, hvað er mikill. Ég álít því, að það verði heppilegast að vísa þessu máli til stj. og hún geti bezt athugað, hvernig þetta mál verði leyst á hagkvæmastan hátt.



Mér finnst þetta vera líkt og að togast á um keisarans skegg. Ég botna ekkert í því, að hv. 1. þm. N.-M. skuli ekki skilja jafneinfalt mál og þetta. Hann spurði, hvað þörfin væri mikil fyrir aukið húsnæði. Hv. þm. getur lesið það í grg. þáltill., hversu þörfin er mikil, og þó megum við gera ráð fyrir því að hún sé miklu meiri en þar kemur fram. Ætlast ég til, að það verði athugað nánar, eins og þáltill. ber með sér. Við sjáum, að húsin, sem eru byggð yfir tiltekinn hóp sjúklinga, eru nú þanin yfir miklu fleiri menn en upphaflega var ætlazt til. Ennfremur segir í grg. þáltill., að daglega berist fyrirspurnir um sjúkrahúsvist á Kleppi fyrir geðveika menn hvaðanæfa af landinu, sem verði að neita, af því að húsrúmið vantar. Ég hugsa, að það þurfi ekki að leita lengi að þessu, og hv. þm. getur ekki afsakað sig með því, þótt hann langi til að koma þessari till. fyrir kattarnef með því að vísa henni til stj. Það er eitt af ráðunum, þegar á að eyða einhverju máli og koma því fyrir á kurteislegan hátt, að vísa því til stj. Á ég þar ekki sérstaklega við hæstv. ríkisstj., heldur er þetta siður í venjulegum félagsskap manna. Ég vil þakka þeim, sem hafa tekið vel í þessa till. Annars er hér um að ræða óhjákvæmilega nauðsyn, sem hvert þjóðfélag er skyldugt til að bæta úr, hvernig sem að því er farið. Og hér er ekki farið harðar í sakirnar en það, að það er skorað á stj. að athuga möguleikana fyrir því að bæta úr þessum vandræðum. Ég vona, hvernig sem með þessa till. fer, og byggi ég þá von mína á orðum hæstv. ráðh. áðan, þó að þau væru fá, að stj. muni ekki skorast undan því að athuga málið. Ég er fús til að segja hv. 1. þm. N.-M. greinilega frá því, hve slæmt ástandið er á þessu sviði, en ég vildi frekar kjósa einhvern annan vettvang til þess en þessa hv. d., þar sem ég veit, að hún hefir nógum störfum að gegna. Og ég myndi geta sannfært hv. þm. um það, að þörfin er knýjandi og að óhjákvæmilegt er, að úr þessu verði bætt. Hefi ég haft góðar ástæður til að kynna mér þetta við starf mitt að framfærslumálum hér í Reykjavík. Ég ætla svo ekki að misnota aths.leyfi hæstv. forseta og læt útrætt um málið.



Ég vil taka undir það með hv. þm. S.-Þ., að það er vel þess vert, að það sé athugað, hvort ríkið ætti ekki að kaupa jörð þá, sem hann minntist á. Húsakostur er góður á jörðinni, og ætti því stj. ekki að láta hana fara úr höndum sér án þess að athuga, hvort þetta sé ekki einmitt góður staður fyrir slíkt hæli og hér um ræðir. Jörðin verður ódýr, sennilega ekki dýrari en sem svarar húsunum sjálfum. og líklega ekki það. Þar að auki hagar svo til, að þarna er mjög hægt um vik að rafvirkja með vatnsafli. Ég skal ekkert dæma um það, hvort á öðrum stað geti hagað betur til en þarna, en mér finnst full ástæða til að athuga málið, án þess að ég ætli að fara að mæla sérstaklega með því, að þessi jörð verði keypt. En ég get ekki skilið, að það sé nokkur munur á því í raun og veru, hvort nú á að fara að vísa þessari þáltill. til stj. eða samþykkja till. sjálfa fyrst formlega. Vitanlega er miklu eðlilegra að afgreiða þál. Stj. á aðeins að athuga fyrir næst þing möguleikana á því að bæta úr þessum skorti, og hún ætti að gera það, þó að málinn væri vísað til hennar þingsályktunarleiðina. Og mér er ómögulegt að skilja, hvað hv. þm. meinar með því, að ganga framhjá því að samþ. þessa þál., og ég vona, að þessi fávitatill. hv. 1. þm. N.-M. smiti ekki deildina.