Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Formaður þingflokks Framsfl. hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem Steingrímur Hermannsson, 3. þm. Reykn., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans beiðni að óska þess að 1. varamaður Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, Níels Árni Lund deildarstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Óli Þ. Guðbjartsson, forseti neðri deildar. Níels Árni Lund hefur áður tekið sæti á hinu háa Alþingi á þessu kjörtímabili og er hann boðinn velkominn til starfa.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram áður en ég hef hið eiginlega mál mitt að ég hafði ekki óskað eftir sérstökum umræðum um það sem ég ætla að flytja hér þó að það sé auðvitað ekki í mínu valdi hvort það séu umræður um það eða ekki. Það hefur mikið verið talað síðustu daga um áfengiskaup handhafa forsetavalds. Með því að ég var sem forseti sameinaðs Alþingis einn af handhöfum forsetavalds í fimm ár þykir mér hlýða að flytja þinginu svohljóðandi yfirlýsingu: Þegar ég var forseti sameinaðs Alþingis keypti ég áfengi af Áfengisverslun ríkisins á kostnaðarverði. Mér var kunnugt um að handhafar forsetavalds hefðu þessi réttindi og svo væri í framkvæmd og enga athugasemd hefur Ríkisendurskoðun gert við mín áfengiskaup í fimm ár. Ég leit svo á að kaup mín á áfengi á þessum kjörum fylgdu embætti mínu og gengju raunar að hluta upp í risnukostnað vegna embættis míns sem ég bar sjálfur og gerði Alþingi ekki reikning fyrir. Alþingi greiðir að sjálfsögðu allan kostnað af opinberum veislum sínum og móttöku erlendra gesta og annað þess háttar sem til fellur, en alltaf vill það henda að vel geti farið á að forseti sameinaðs Alþingis fái menn á vegum þingsins, hvort heldur innlenda eða erlenda gesti, á sitt heimili ef við verður komið og veiti þar það sem þykir við hæfi. Forsetar erlendra þjóðþinga hafa ákveðna risnu til að mæta slíkum kostnaði, auk þess sem þeir hafa ráðherralaun. Hér er um hvorugt að ræða. Hins vegar hafa aðrir, svo sem ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, risnu. Það er jafnsjálfsagt sem það er vandfarið með þau fríðindi. Í raun og veru eru áfengiskaup handhafa forsetavalds angi af miklu stærra máli. Það varðar stjórnsýsluna í heild og þá ekki síst ríkisstjórn landsins. Hvarvetna þarf að hafa yfirsýn til samanburðar í þessu efni og beita því aðhaldi sem sæmir góðum stjórnarháttum. Með tilliti til atburða síðustu daga, fjölmiðlafárs hæstv. fjmrh. og glaðbeittra ummæla hæstv. forseta sameinaðs Alþingis um áfengiskaup mín vil ég bæta við nokkrum orðum. Málefnaleg gagnrýni er af hinu góða hvar sem við verður komið, en ég er hugsandi út af því sjónarspili sem alþjóð hefur verið áhorfandi að síðustu daga vegna áfengiskaupa handhafa forsetavalds. Ég ætla ekki hér að hafa uppi gagnrýni á einstaka fréttamenn eða fjölmiðla sem mest hafa aðstoðað við að koma sýningu þessari á fjalirnar, en ég kemst ekki hjá að víkja nokkrum orðum að hæstv. forseta og hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að í raun og veru geti verið ágreiningur um að handhafar forsetavalds hafi haft heimild til kaupa á áfengi á kostnaðarverði. Hins vegar getur menn greint á um hvað sé hæfilegt að nota heimildina mikið. Staðreyndin er að þessi réttur til áfengiskaupa hefur verið svo lengi sem elstu menn muna og að því er ætlað er frá fyrstu tíð þegar handhafar forsetavalds komu til. Nú hefur Guðrún Helgadóttir, hæstv. forseti, fullyrt að handhafar forsetavalds og þar með forseti sameinaðs Alþingis hafi ekki átt neinn rétt og kaupin á áfengi á kostnaðarverði hafi verið heimildarlaus. Ég leyfi mér að mótmæla þessari fullyrðingu sem rangri og órökstuddri. Ég nota þetta tækifæri til að mótmæla þó að ummælin hafi verið við fjölmiðla en ekki viðhöfð í forsetastól, enda er það ekki hlutverk hæstv. forseta að kveða upp dóm um lögmæti þessa. Hins vegar er það rannsóknarefni hvers vegna hæstv. forseti leggur sig fram um að halla réttu máli til að reyna að ófrægja forvera sinn. Hæstv. fjmrh. hefur vaðið fram á víðan völl í áfengiskaupamálinu þó að hann eigi stjórnskipulega enga aðild þar að. Að vísu heyrir undir hann Áfengisverslun ríkisins og sem slíkur gæti hann vandað um við starfsmenn fyrirtækisins ef ástæða hefði verið til út af þessu máli sem nú er ekki til að dreifa. Hins vegar hefur hæstv. fjmrh. ekkert að gera með handhafa forsetavalds eða nokkuð sem þeim við kemur hvort sem það eru áfengiskaup þeirra eða annað. Aðfarir hæstv. ráðherra brjóta í bág við reglur um stjórnskipun landsins og eru andstæðar allri góðri hegðun í stjórnsýslu. Eftir að Ríkisendurskoðun var gerð óháð handhöfum framkvæmdarvaldsins þurfti að móta venjur og reglur er varðaði yfirstjórn Alþingis á stofnuninni. En meginatriðið var að Ríkisendurskoðun starfaði sem áður sjálfstætt og væri bundin af almennum stjórnskipunar- og stjórnsýslureglum svo sem um hlutlæga málsmeðferð. Þetta er grundvallaratriði sem ríkisendurskoðandi hefur alltaf lagt áherslu á. Yfirstjórn Alþingis yfir Ríkisendurskoðun má aldrei vera andstæð þessari grundvallarreglu. Síst af öllu má beita eftirlitsvaldi að geðþótta og handahófi til að þjóna skammtímasjónarmiðum í stjórnmálabaráttu eða leggja einstaka menn í einelti. Fylgja verður föstum almennum reglum um hvaða upplýsingar eru birtar í stað þess að láta handahóf og tilviljanir ráða. Ef þessa er ekki gætt væri eftirlitsvaldið sannarlega illa komið í höndum Alþingis. Til þess má aldrei koma en áfengiskaupamálið nú minnir okkur á skyldurnar við réttarríkið.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka Ríkisendurskoðun fyrir afskipti hennar af þessu máli. Ég sé einnig ástæðu til að þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau afskipti sem hann hefur haft. Og ég sé einnig ástæðu til að þakka hæstv. forseta sameinaðs þings fyrir hógværa yfirlýsingu sem forsetaembætti sameinaðs þings gaf til blaða varðandi þetta mál. En ég harma að hafa orðið vitni að því að fyrrv. forseti sameinaðs þings fór ekki rétt með tölur um sín áfengiskaup.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna ummæla fyrrv. hæstv. forseta sameinaðs þings hlýt ég að segja þetta: Ég harma mjög orð hans í minn garð sem eru byggð á miklum misskilningi. Ég hef engin afskipti haft af þessu máli í fjölmiðlum önnur en þau að ég hef verið spurð um gildandi reglur. Því hef ég svarað og þær eru á þennan veg: Forseti sameinaðs þings nýtur engra sérréttinda varðandi áfengisinnkaup hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Fyrir því liggur bókun ríkisstjórnarinnar frá því í október, nánar tiltekið minnir mig 14. október, 1971 þar sem þau fríðindi ráðherra og forseta Alþingis voru afnumin. Um þetta verður ekki deilt. Það kann svo að vera túlkunaratriði hvort handhafar forsetavalds eru handhafar hver í sínum rétti. Ég tel svo ekki vera. Ég tel að þegar forseti landsins víkur sér af landi og handhafar taka við hljóti þeir allir eða enginn að koma fram fyrir hönd forseta lýðveldisins. Ég veit ekki til þess að þess hafi nokkurn tíma gerst þörf að móttöku þyrfti að halda í nafni forsetans þar sem áfengi var haft um hönd og þess vegna tel ég að ekki hafi verið ástæða fyrir þessum innkaupum. Þetta er skoðun mín og minn skilningur á þessum reglum og aðrar yfirlýsingar hef ég ekki gefið varðandi þetta mál.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. alþm. Þorvalds Garðars Kristjánssonar vil ég aðeins geta þess að þegar áfengiskaup Magnúsar Thoroddsens, fyrrv. forseta Hæstaréttar, komu á dagskrá hafði hann þau ummæli að þau væru á sama veg og önnur áfengiskaup annarra handhafa forsetavalds á árum áður. Þá komu fram eindregnar óskir til mín, sérstaklega frá fulltrúum fjölmiðla, að upplýst yrði hver hefðu verið áfengiskaup handhafa forsetavalds undanfarin ár. Ég varð við þessari ósk og lét þær upplýsingar í té. Auðvitað má um það deila hvort fjmrh. hafi átt að gera það eða Ríkisendurskoðun. Það getur verið formságreiningur. Hitt tel ég ekki að eigi að vera nein launung, hver þau hafi verið, einkum og sér í lagi þegar fyrrv. forseti Hæstaréttar, Magnús Thoroddsen, hafði um það ákveðnar fullyrðingar. Það er misskilningur hjá hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni að þetta hafi verið gert í pólitísku skyni. Og ég veit það að ef hann hugleiðir það mál vel sér hann að það eru lítt ástæður til þess af minni hálfu að hafa haldið þannig á þessu máli. Ef hv. alþm. kjósa hins vegar að upplýsingar af þessu tagi fari alfarið á opinberan vettvang frá Ríkisendurskoðun hef ég ekkert við það sjónarmið að athuga og mun beita mér fyrir því. En ef krafan er að upplýsingar séu ekki látnar í té verð ég að lýsa því yfir að ég er ekki sammála því og taldi skyldu mína að verða við þeim óskum sem til mín bárust um það efni.

Geir H. Haarde Virðulegur forseti. Fyrst umræður eru hafnar um þetta mál hér langar mig til að vekja athygli á einni hlið þessa máls sem mér finnst skipta verulegu máli en hefur ekki komið nægjanlega fram. Það er með hvaða hætti upplýsingar um þessi efni hafa verið birtar, með hvaða hætti menn hafa látið frá sér fara upplýsingar um trúnaðarmál. Það vill þannig til, virðulegi forseti, að alþjóð hefur tvívegis orðið vitni að því á undanförnum vikum að á æðstu stöðum þjóðfélagsins hafa menn ekki virt trúnað um viðkvæm mál heldur látið fréttir af þeim berast nafnlaust með óviðurkvæmilegum hætti til fjölmiðla. Hér er annars vegar um að ræða upplýsingar um bréf sérstaks ríkissaksóknara í svonefndu Hafskipsmáli til forseta Ed. Alþingis þar sem þess var farið á leit að tiltekinn alþm. yrði sviptur þinghelgi. Frétt birtist í sjónvarpi um bréf þetta án þess að heimilda væri getið áður en réttum aðilum var formlega greint frá tilvist þessa bréfs. Í þessu máli, sem hér var fitjað upp á, er um að ræða upplýsingar um áfengiskaup forseta Hæstaréttar sem ríkisendurskoðandi kom á framfæri til forseta Sþ., en um það mál birtist einnig sjónvarpsfrétt sem ekki var höfð eftir nafngreindum heimildarmanni áður en málið var rætt við viðkomandi aðila. Mér dettur ekki í hug að gera lítið úr nauðsyn þess að mál sem þessi fái eðlilega umfjöllun í fjölmiðlum. Fréttaflutning um trúnaðarupplýsingar sem þessar verður hins vegar að bera að með eðlilegum hætti og þeir ráðamenn sem veita fjölmiðlum slíkar upplýsingar eiga að gera það undir fullu nafni en ekki að skýla sér á bak við nafnleynd þá sem tíðkast hefur í æ ríkari mæli í fjölmiðlun á Íslandi. Ég tel að í þessum tveimur málum hafi orðið mjög alvarlegur trúnaðarbrestur á æðstu stöðum. Ég tel óhjákvæmilegt að stjórnvöld og forsetar þingsins geri hreint fyrir sínum dyrum svo að unnt verði að treysta því framvegis að eðlilegs trúnaðar verði gætt við meðferð upplýsinga af þeim toga sem hér er um að ræða. En ég vil endurtaka að ég er ekki að tala um að mál sem þessi eigi ekki að ræða á opinberum vettvangi heldur aðeins að þeir trúnaðarmenn íslenska ríkisins sem fara með þessar upplýsingar og vilja koma þeim á framfæri geri það undir fullu nafni, en ekki með þeim óviðurkvæmilega hætti, sem ég vil kalla og sem við höfum orðið vitni að í þessum málum tveimur. Mér er kunnugt um það sem yfirskoðunarmaður ríkisreiknings með hvaða hætti ríkisendurskoðandi kom upplýsingum um það mál sem hér er til umræðu á framfæri. Mér er kunnugt um hvaða einstaklingar það voru og trúnaðarmenn þingsins og ríkisstjórnar sem vissu um þetta mál og ég hef ákveðnar grunsemdir um hver það var sem kom þessu máli með þessum óviðurkvæmilega hætti á framfæri. Ég beini því til stjórnar þingsins og forseta þess að þeir grennslist fyrir um uppruna þessara upplýsinga, með hvaða hætti þeim er lekið til fjölmiðla og sjái til þess í framtíðinni að slíkt endurtaki sig ekki og þingið tapi ekki trúnaði og trausti almennings af þeim sökum.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Ég sagði að það væri ekki ætlun mín að efna til almennra umræðna um þetta mál hér nú. Ég mun halda við þann ásetning minn og ekki fara að minnast á ýmis atriði sem hér hafa komið fram og gæti verið ástæða til þess að ræða frekar. Ég vil aðeins segja það við hæstv. forseta að ég hef þá trú að hæstv. forseti komist að hinu sanna í þessu máli áður en lýkur og það þurfi aðeins að gæta þess að ekki ríki neinn misskilningur í þessu. Hæstv. forseti vitnaði til ákvörðunar ríkisstjórnar frá 1971. Það vill svo til að ég er með blað um það efni og formálann fyrir því sem samþykkt var. Þar eru tíundaðar þær reglur sem þá giltu um áfengiskaup á kostnaðarverði og taldir upp allir aðilar, fyrst forseti Íslands, síðan handhafar forsetavalds o.s.frv. Það eru gerðar breytingar á þessum reglum nema um forseta Íslands og handhafa forsetavalds. Hæstv. fjmrh. lét liggja að því, en það var kannski misskilningur, að ég héldi fram að það ætti að ríkja launung á slíkum málum sem þessu og almenning varða. Það er misskilningur. Ég tók skýrt fram að það sem ég legði áherslu á væri að það yrði starfað þannig að það væru hafðar í huga almennar stjórnskipunar- og stjórnsýslureglur, svo sem um hlutlæga meðferð. Og ég sagði: Fylgja verður föstum almennum reglum um hvaða upplýsingar yrðu birtar í stað þess að láta handahóf og tilviljanir ráða. Hv. 2. þm. Vestf. var með dylgjur um það og harmaði það að ég hefði skýrt rangt frá áfengiskaupum mínum. Sárt bítur soltin lús. Hann mun eiga við viðtal sem ég átti við Sjónvarpið þar sem ég var spurður um áfengiskaup mín og þar nefndi ég tölurnar 100--200 flöskur. Það mun hafa misskilist þannig, og ég vil ekki fría mig neinni ábyrgð af því, hef sjálfsagt ekki talað nógu greinilega, að þetta var talið að væru áfengiskaup á hverju ári í fimm ár. En það sem ég meinti eða ætlaði að segja var að þetta hefði verið magnið í hvert sinn sem ég hefði gert kaup. Þegar ég tók eftir því að þarna hafði verið um misskilning að ræða bað ég Sjónvarpið, sem hafði birt þessi ummæli, að leiðrétta þetta skýrt og greinilega og það var gert. Ég hef að sjálfsögðu engu að leyna í þessu efni.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Seint hef ég uppi deilur við hv. 4. þm. Vestf. um hve sárt soltin lús bíti því vafalaust veit hann allt betur um það mál en ég. Hitt er svo annað mál að ég hlustaði á hans ummæli. Þau var ekki hægt að misskilja á nokkurn hátt og ég misskildi þau ekki. Hann verður svo að meta það sjálfur við sína samvisku hvort hann telur að hann hafi skýrt rétt frá.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Það er raunar svo augljóst hvað ég þarf að segja núna, að ég vil aðeins endurtaka það, sem ég sagði áðan, að það hefðu verið mistök, sem hafa sjálfsagt verið mér að kenna, að það var hægt að misskilja viðtal mitt í Sjónvarpinu. Ég sagði að þegar ég hefði komist að þessu hefði ég gert ráðstafanir til þess að þetta væri leiðrétt og það var leiðrétt. Ég læt mér nægja að segja hv. 2. þm. Vestf. þetta tvisvar. Hann má svo eiga sitt álit í þessu efni.

Flm. (Stefán Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir till. til þál. á þskj. 39 um bætta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar, en tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að tryggja að allra leiða verði leitað til að efla og bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar og sporna við því að skipaiðnaðarverkefni fari úr landi. Ríkisstjórnin tryggi að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. varðandi meðhöndlun tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. Tilboðin verði metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. Gerðar verði staðlaðar reglur um útboð, veðskilmála og tilboð í skipaiðnaðarverkefni. Ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bankarnir veiti sambærilegar ábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innan lands og veittar eru þegar verkefnin eru unnin erlendis.`` Í grg. með till. segir svo m.a.: ,,Íslendingum ber öðrum þjóðum fremur nauðsyn til að eiga góðan skipastól. Ein af forsendum fyrir þróttmikilli útgerð er öflugur skipaiðnaður. Líkt og aðrar atvinnugreinar á Íslandi, sem eiga í alþjóðlegri samkeppni, stendur innlendur skipaiðnaður nú höllum fæti. Valda þar mestu hinar miklu kostnaðarhækkanir sem orðið hafa hér á landi umfram hækkanir hjá samkeppnisþjóðunum. Til að tryggja aukna framleiðni og betri þjónustu innlends skipaiðnaðar þurfa að koma til aukin og stöðug verkefni. Á meðfylgjandi yfirliti frá Þjóðhagsstofnun um fjárfestingu í fiskiskipum árin 1986 og 1987 kemur fram að hlutur innlends skipaiðnaðar hefur farið minnkandi.`` Á árinu 1986 eru erlendar framkvæmdir í þessum efnum 1 milljarður 226 millj. kr., en árið 1987 er þetta komið upp í hvorki meira né minna en 2 milljarða 679 millj. kr. En innlendar framkvæmdir eru árið 1986 1 milljarður 422 millj. og árið 1987 1 milljarður 421 millj. kr. þannig að greinilega má sjá á þessum tölum hvert stefnir og ég er nokkurn veginn sannfærður um að enn hefur sigið á ógæfuhliðina. ,,Í svari fyrrv. iðnrh. við fsp. hér á þinginu sl. vetur kom fram að Fiskveiðasjóður hefur á árinu 1987 veitt lán til smíði á 20 skipum erlendis fyrir íslenska aðila samtals að upphæð 1 milljarður 680 millj. kr. Heildarverðmæti þeirra skipa er áætlað um 2 milljarðar 960 millj. kr. Jafnframt kom fram hjá iðnrh. að samkvæmt upplýsingum Siglingamálastofnunar ríkisins voru 16 þilfarsbátar í smíðum í íslenskum skipasmíðastöðvum. Þar af voru 14 bátar 10 tonn eða minni. Auk þess voru 63 opnir bátar í smíðum innan lands 10 tonna og minni. Til viðbótar þessu er ein skipasmíðastöð innlend að hefja smíði á tveimur 220 tonna fiskiskipum. Að undanförnu hefur borið á því að fiskiskip séu send utan til viðgerða og breytinga án undangenginna útboða innan lands. Þetta hefur aukist eftir að heimild var gefin til beinnar erlendrar lántöku. Meðan samþykki langlánanefndar þurfti til erlendrar lántöku var það jafnan haft til hliðsjónar að verk væru formlega boðin út innan lands og lán Fiskveiðasjóðs háð því skilyrði. Samtök skipaiðnaðarins hafa lagt áherslu á að stjórnvöld komi því til leiðar að áður en lán eru veitt úr opinberum sjóðum eða leyfi veitt til erlendrar lántöku til endurbóta eða meiri háttar viðgerða á skipum erlendis verði verk formlega boðin út innan lands. Nýsmíðaverkefni eru sjaldnast boðin út, en eðlilegt þykir að slíkt verði gert. Það er orðið tímabært að langlánanefnd og Fiskveiðasjóður geri hliðstæðar kröfur um útboð og verðsamanburð vegna nýsmíði og lengst af hafa gilt um endurbætur og viðgerðir. Flm. tekur undir með samtökunum um að eðlilegt sé að láta á það reyna hvort innlend fyrirtæki þurfi verkefnanna við og hvort þau geti leyst þau af hendi á jafnhagkvæman hátt eða hagkvæmari en erlend fyrirtæki. Með þessari þáltill. er því beint til stjórnvalda að þau geri nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að íslenskur skipaiðnaður geti keppt á jafnréttisgrundvelli við þær þjóðir sem í æ ríkari mæli taka að sér íslensk skipaiðnaðarverkefni og skapa fjölda manns atvinnu. Því hefur raunar margoft verið lýst yfir af hálfu stjórnvalda að brýnt væri að grípa til aðgerða og vel verið tekið í tillögur samtaka skipaiðnaðarins í þessum efnum.`` Þannig hljóðar grg. þessarar þáltill. Hæstv. forseti. Samband málm- og skipasmiðja hefur eðlilega unnið mikið að þessum málum og reynt að kryfja þau þannig að sem þægilegast verði að greina vandann. Þann 24. júní 1986 skrifaði Samband málm- og skipasmiðja þáv. ríkisstjórn bréf og gerði ítarlega grein fyrir þeim hugmyndum sínum á hvern hátt mætti sporna gegn því að skipaiðnaðarverkefni fari úr landi í svo ríkum mæli. Þáv. ríkisstjórn fjallaði um þetta mál á fundi sínum um mánaðamótin ágúst/september árið 1986 og gerði svofellda samþykkt: ,,Opinberum sjóðum verði tilkynntur sá vilji ríkisstjórnarinnar að leita skuli tilboða innan lands um endurbætur og viðhald fiskiskipa og samanburður gerður á slíkum tilboðum og erlendum og þau metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. Lögð verði áhersla á það við viðskiptabankana að bankaábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innan lands verði sambærilegar og þær sem veittar eru þegar verkefni eru unnin erlendis. Ríkisstjórnin samþykkir að gera ráð fyrir lántökuheimild til Byggðasjóðs eins og verið hefur undanfarin tvö ár þannig að sjóðurinn geti veitt viðbótarlán vegna viðgerðarverkefna hér á landi svo að lánin verði allt að 80% af kostnaðarverði. Þess verði farið á leit við Iðnlánasjóð að hann veiti skipaiðnaðinum samkeppnislán til þess að mæta sérstökum undirboðstilboðum eða niðurgreiðslum frá erlendum skipasmíðastöðvum.`` Undir þetta ritar þáv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Sjávarútveginum er það lífsnauðsyn að íslenskur skipaiðnaður sé sem öflugastur. Svo augljóst er það mál að á það þarf ekki að eyða orðum. Í dag er það svo að langstærsti hluti innlends skipaiðnaðar er í viðgerðarverkefnum, breytingum skipa, svo og hefðbundinni klössun flotans. Viðverðarverkefnin eru mjög árstíðabundin og þannig hefur það þróast að langstærstur hluti þessara verkefna fer fram á tímabilinu maí til október. Af þessu hlýst mikið óhagræði, ekki bara af því að manna þessi fyrirtæki svo hægt sé að sinna þessum verkefnum á jafnskömmum tíma og þörf er á heldur og ekki síður er óhagræðið fyrir útgerðina að þurfa að taka skip úr rekstri á þeim árstíma þegar útgerðarkostnaður er hvað lægstur. Af þessum sökum verður nýtingartími stöðvanna mjög óhagstæður sem þýðir aftur að stöðvarnar þurfa að ná inn mjög miklum hluta heildartekna sinna á allt of skömmum tíma sem hlýtur aftur að leiða af sér hærra verð til verkkaupa. Hér kemur það vitaskuld til m.a. hvað við erum í þessu efni háð veðurfari. Í mínum huga er það nokkuð ljóst að íslenskar skipasmíðastöðvar munu um nokkurt skeið þurfa í vaxandi mæli að byggja afkomu sína á viðgerðar- og þjónustuverkefnum fyrst og fremst. Því er þeim nauðsynlegt að búa sig þar betur í stakk. Þá aðstöðu sem nú er fyrir hendi þarf víða að bæta, m.a vinnuaðstöðu starfsfólks. Þá hljótum við að verða að koma upp þeirri aðstöðu að geta unnið að viðgerðum flotans allan ársins hring og það undir þaki ef því er að skipta. Hér er ekki verið að tala um þær nýfjárfestingar sem okkur er ofviða að ráðast í. Þegar svo verður komið mun nýtingartími stöðvanna stórlega aukast og margvísleg hagkvæmni önnur fylgja í kjölfarið. Ég trúi því að ef skynsamlega verður að þessum málum staðið séu möguleikar okkar umtalsverðir í þessari atvinnugrein. Ekki bara að þjónusta eigin flota heldur mun sú þekking og það hugvit sem við búum yfir verða til þess að aðrar þjóðir munu kjósa að nýta sér þá kosti alla. Hér er mál sem atvinnugreinin sjálf verður að taka til umfjöllunar og leita skynsamlegra leiða til lausna, en þá verða íslenskir útvegsmenn og ríkisvaldið að skilja að sjávarútvegur á Íslandi verður ekki rekinn án þessarar atvinnustarfsemi og haga gjörðum sínum með tilliti til þess. Það er óhætt að fullyrða að samtök málmiðnaðarins hafa barist fyrir þeim breytingum sem þáltill. kveður á um og vænta þess að alþm. allir sjái þá vá sem hér er rætt um og geri allt sem hægt er til að tryggja framgang þessarar till. Við stöndum nú frammi fyrir því að fjöldauppsagnir starfsfólks í þessari atvinnugrein eru ekki spádómar einir heldur er nú svo komið að hér er um ískaldan raunveruleikann að ræða. Getur það virkilega gerst í dag að menn fljóti sofandi að þeim feigðarósi sem svo margir hafa farist í? Eins og atvinnuhorfur eru nú ætti hverjum sjáandi manni að vera það ljóst að þá öfugþróun sem viðgengist hefur með útflutningi verkefna, atvinnutækifæra og tækniþekkingar úr þessari atvinnugrein, sem nemur milljörðum króna á ári, verður að stöðva og það nú þegar. Þeim aðilum sem komu í veg fyrir að takast mætti að framfylgja markaðri stefnu í þessum málum verður einfaldlega að gera ljóst að erlendir hagsmunir verða í þessum efnum að víkja fyrir íslenskum. Það er ekkert sem heitir. Við óbreytt ástand verður ekki unað lengur. Það verður mönnum að vera ljóst. Íslenskum iðnaði hefur því miður ekki verið sinnt sem skyldi. Hann hefur m.a. mátt þola samkeppni við nánast óheftan niðurgreiddan erlendan iðnað allt of lengi og í allt of ríkum mæli. Hillingar hafa villt mörgum sýn í þessum efnum. Allt of margir sjá möguleika okkar stærsta í einhverju öðru en því sem við þekkjum og kunnum betur en flestir aðrir. Þess vegna m.a. er nú svo illa komið. Hver getur svarað því hversu miklir fjármunir og það í dýrmætum erlendum gjaldeyri hafa verið greiddir erlendum fyrirtækjum vegna þess að innlendum aðilum hafði ekki verið gefið sjálfsagt og eðlilegt tækifæri að leggja fram tilboð í umrædd verk? En eru íslenskar skipasmíðastöðvar og okkar ágætu íslensku iðnaðarmenn samkeppnishæfir við erlenda aðila? kynni nú einhver að spyrja. Ég þori að segja það hér úr þessum ræðustól að þrátt fyrir hvernig búið er að þessari atvinnustarfsemi og það að helstu erlendu samkeppnisaðilar okkar njóta stórkostlegra ríkisstyrkja til að treysta samkeppnisaðstöðu sína erum við fyllilega samkeppnishæfir bæði hvað varðar verð og gæði. Um þetta eru til nægar upplýsingar. Ég veit t.d. um nýlegt dæmi þess að leitað var verðtilboða í viðgerðarverkefni bæði hér heima og erlendis. Niðurstaðan varð sú að íslensku tilboðin voru helmingi lægri en erlendu tilboðin. Ég endurtek: Þau voru helmingi lægri. Mörg dæmi eru um að erlendar skipasmíðastöðvar hafi lækkað áður upp gefin tilboðsverð vegna þess að íslensk fyrirtæki buðu hagstæðar. Það eru vitaskuld alveg fráleit vinnubrögð, eins og dæmi eru um, að endursemja um verk og jafnvel um meiri háttar frávik án þess að bjóðendur allir hafi haft sama tækifæri. Vinnubrögð sem þessi eru allt of tíð, fyrir neðan allar hellur og ekki sæmandi að vera með slíka eftirmála sem standast raunverulega ekki lágmarkskröfur um eðlilega viðskiptahætti. Hvernig má vera að lánastofnanir og opinberir sjóðir skuli ekki beita sér af meiri ábyrgð í þessu máli þannig að ætíð skuli liggja fyrir hvar hagstæðast sé að gera þau viðskipti sem um ræðir? Ekki skortir þessar stofnanir hagdeildir né lögfræðideildir. Nei, þær skortir hins vegar skilninginn. Svo dæmalaust er þetta mál að bankastofnanir veita þeim sem flytja úr landi verkefni, atvinnu og tækniþekkingu í jafnstórum stíl og hér um ræðir nánast sjálfkrafa bankaábyrgðir á verkum á meðan íslenskum atvinnufyrirtækjum er synjað um hliðstæða fyrirgreiðslu. Er nema von að mönnum ofbjóði skilningsleysið? Hæstv. forseti. Mín lokaorð eru þessi: Íslenskur iðnaður og iðnaðarmenn eru hér ekki að biðja um sérréttindi. Hér er beðið um jafnrétti, jafnrétti gagnvart erlendum aðilum. Um það snýst þetta mál. Við getum ekki staðið álengdar aðgerðarlaus og fylgst með því að heil atvinnugrein sé nánast rústuð eins og hér sýnist stefna í ef heldur fram sem horfir. Ábyrgð okkar þingmanna er meiri en svo. Ég skora á núv. ríkisstjórn að bregða við þegar í stað og láta frá sér fara hliðstætt bréf og ég vitnaði til fyrr í máli mínu og sjá til þess að eftir því verði farið. Ríkisstjórninni væri ekki aðeins sómi að slíku heldur væri íslenskum hagsmunum á þann hátt best borgið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þeirrar utandagskrárumræðu um vanda sjávarútvegsins sem um hefur verið beðið hefur forseti ákveðið að gera hlé á þeirri umræðu sem hér var hafin um 8. dagskrármálið og halda henni áfram síðar. Það er ljóst að hér verður fram haldið fundi í kvöld vegna mikils álags í Sþ. og ef enginn mótmælir því hefst nú að lokinni umræðu um þingsköp sú umræða sem þrír stjórnarandstöðuflokkarnir hafa beðið um.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Það mál sem hér hefur verið á dagskrá er eitt af þýðingarmeiri málum sem varða íslenskan sjávarútveg, þ.e. staða skipasmíðaiðnaðar í landinu. Það er ekkert launungarmál að það var ætlunin að þetta mál yrði á dagskrá fyrir viku síðan. Það hafði verið undirbúið með þeim hætti að fjölmargir málmiðnaðarmenn héðan af Reykjavíkursvæðinu höfðu hug á að fá að fylgjast með þessari umræðu en fóru hingað erindisleysu fyrir viku þar sem málið komst ekki á dagskrá. Nú er sú staða komin upp á nýjan leik að á þingpöllunum eru mjög margir málmiðnaðarmenn af Reykjavíkursvæðinu sem höfðu haft hug á því að fá að fylgjast með umræðum um þetta mál. Því harma ég það, virðulegi forseti, að þetta mál skuli tekið út af dagskrá þó að ég viðurkenni fúslega að það mál sem nú fer á dagskrá, staða íslensks sjávarútvegs, er ekki síður mikilvægt. En gagnvart þeim gestum okkar sem sitja á þingpöllum og ætluðu að fylgjast með þessu máli væri æskilegt að fá að vita hvenær framhaldsumræðan fer fram.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 7. þm. Reykn. verður forseti að lýsa því yfir að nú skilur hann ekki alveg verklag þingsins eða til hvers er ætlast af forseta. Sjálfur er hann formaður þingflokks eins stjórnarandstöðuþingflokksins sem beðið hefur um umræðu utan dagskrár. Forseti hefur orðið við því þrátt fyrir miklar annir þingsins. Ég hlýt því að spyrja: Er hægt að ætlast til þess að forseti sameinaðs Alþingis miði verklag þingsins við það hvort ákveðnir hópar úti í þjóðfélaginu vilja fylgjast hér með umræðum? Til þess hef ég gert tilraun með því að hér hefur verið gefin út verkáætlun þingsins. Hv. þm. hafa síðan beðið um hverja utandagskrárumræðuna á fætur annarri og vilji þingmenn hafa áheyrendur eða að fólk úti í þjóðfélaginu vill fylgjast með umræðu, þá er eina leiðin til þess að forseti geti haldið þeirri dagskrá sem boðuð hefur verið. Ég mun því reyna að lokinni þessari umræðu um þingsköp að standa við það sem ég hef sagt, að umræða utan dagskrár fer fram að beiðni m.a. hv. 7. þm. Reykn. og frá því verður ekki vikið nema þingheimur mótmæli því.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég skil mætavel að hæstv. forseti hafi leyft hér umræður utan dagskrár um málefni sjávarútvegsins, sem auðvitað er nátengt því máli sem hérna átti að vera fyrst á dagskránni, og tel að það þurfi að sjálfsögðu að ræða það mál eftir það sem síðast hefur gerst í þeim málaflokki, en ég harma það að hæstv. forseti skuli hafa leyft flm. endurfluttrar till. að koma í pontu og flytja ræðu. Þetta mál var ekki brýnt. Þetta mál kom upp í fyrra og það gat vel beðið. Ég ber fulla virðingu fyrir þeim sem standa á þingpöllum, en það er lágmark að aðrir fái að segja sitt álit á þessu máli, ekki síst þeir sem hafa unnið að þessum málum að undanförnu. Og ég harma að það skuli hafa gerst hér í dag að stjórnarþingmanni er hleypt upp í pontu, látinn tala fyrir þessari endurfluttu þáltill., sem er hrein árás á hæstv. sjútvrh., og síðan á að slíta þessa umræðu í sundur. Ég er næstur á mælendaská í þessari umræðu og mér þykir það fjári hart, svo ekki sé nú fastar að orði kveðið, ef það á að gilda hér að aðeins einn maður úr stjórnarliðinu megi fá að tala í þessu máli og síðan eigi að taka málið út af dagskrá vegna annarrar umræðu. Þá hefði verið þrifalegra, hæstv. forseti, að byrja í upphafi á utandagskrárumræðunni. Þá hefði enginn getað kvartað neitt í þessum þingsal.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að vegna eindreginnar beiðni hv. 3. þm. Norðurl. v. og með tilliti til þeirra tilheyrenda sem hann átti von á varð forseti við því að hann fengi orðið í upphafi fundar. Það er ákaflega erfitt að gera öllum til hæfis, en forseti vill leitast við í lengstu lög að sýna liðlegheit þegar um er beðið. En það er erfitt mörgum herrum að þjóna. Ég hef einungis ákveðið að fresta þessari umræðu, hún fer fram síðar í dag, þannig að ég held að það sé engin hætta á öðru en að hv. 1. þm. Reykv. komi sínu máli að.

Friðrik Sophusson Hæstv. forseti. Það hefur verið upplýst af hæstv. forseta að það er hægt fyrir hv. stjórnarþingmann að koma með beiðni um að mál sé tekið fyrir. Hann fái einn að tala vegna þess að hann hafi áheyrendur á þingpöllum. Ég held vegna jafnræðisreglunnar, hæstv. forseti, að forseti hljóti, a.m.k. næst þegar slík ákvörðun er tekin, að verða að átta sig á því að það kann að vera að það þurfi að gefa fulltrúum annarra flokka en stjórnarflokkanna tækifæri til þess að ræða þetta mál og það í viðurvist áheyrenda á pöllunum og mun ekki af veita. Þess vegna sagði ég áðan að ég harma þann úrskurð forseta að láta slíta þessa umræðu í sundur með þessum hætti. Gagnrýni mín beinist að því að byrja ekki umræðu um till. hv. þm. Stefáns Guðmundssonar síðar þannig að við gætum klárað það mál sem allir eru sammála um að er mjög brýnt og varðar sjávarútveginn og síðan sé mál hv. þm. Stefáns Guðmundssonar tekið í heilu lagi. Auðvitað þurfa áheyrendur á þingpöllum og þjóðin að fá að fylgjast með þessum umræðum um skipasmíðastöðvarnar og skipasmíðaiðnaðinn í heilu lagi. Á þessu byggðist mín gagnrýni. Það hefur hins vegar komið fram í þessum umræðum hvers vegna hæstv. forseti gerði þetta. Það var vegna þess að það voru eindregin tilmæli eins stjórnarþingmannsins sem einn vildi fá að ná eyrum manna sem standa hér á þingpöllum.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill upplýsa að hv. 3. þm. Norðurl. v. hafði engin áhrif á það hvort þessi umræða færi fram í heilu lagi eða hvort hún yrði sundur slitin.

Þess vitlausari er úrskurður forseta.

Það var ákvörðun forseta til þess að sýna stjórnarandstöðunni viðlíka tillitsemi og stjórnarþingmönnum. Það er því alrangt að hér hafi verið gerður munur á stjórn og stjórnarandstöðu. Forseti telur ekki neinn vafa á því að þeir áhugamenn um skipasmíðar sem hér eru komnir muni vel geta hugsað sér að hlýða hér á umræður um vanda sjávarútvegsins þar sem þessi mál eru svo nátengd.

Af hverju var þá ekki byrjað á því máli?

Ég hygg þess vegna að allir geti komið fram sínu máli hér í dag.

Flm. (Stefán Guðmundsson) Já, forseti. Það er rétt að það komi fram að þegar þetta mál átti að vera á dagskrá í síðustu viku reiknuðum við með því og það var ætlan manna að þetta mál gæti verið á dagskrá að mig minnir kl. hálfþrjú. Það er rétt að fjöldi aðila hafði haft samband við mig og aðra þingmenn um það hvenær þetta mál yrði á dagskrá til þess að fá að fylgjast með umræðu hér. Það eru þessir heiðursmenn sem sitja hér uppi og hafa lagt niður vinnu til að fá að fylgjast með umræðum í hinu háa Alþingi um það hvern hug menn bera til þeirrar atvinnustarfsemi sem þeir hafa framfæri sitt af. Það er rétt, sem kom fram hjá fyrrv. iðnrh., að ég ætlaði fyrst og fremst í máli mínu, og gerði það, að tala til fyrrv. ráðherra og núv. ráðherra einnig. Þegar ég talaði við forseta í morgun um þetta mál skildi ég það svo: Eftir að ég hafði heyrt það í útvarpi að hér ætti að fara fram utandagskrárumræða gekk ég á fund forseta og ræddi við hann um hvernig með þetta mál yrði farið. Forseti sagði mér þá að þetta mál yrði fyrst á dagskrá og ég var í þeirri góðu trú þá að málið yrði á dagskrá í heild, utandagskrárumræðan færi þess vegna fram að þessari umræðu lokinni. Ég vona þá að hv. 1. þm. Reykv. hafi fengið það inn í höfuðið sem hann þarf að fá.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill ítreka að verkstjórn í þinginu mun ekki stjórnast af því hverjir áhugahópar eru komnir hingað í húsið til að hlýða á umræður. Slíkt væri gjörsamlega ógerlegt með allri virðingu fyrir því að auðvitað reynir fólk að fylgjast með umræðum hér. En forseti getur ekki stjórnað þinginu eftir því. Það hljóta hv. þm. að skilja.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa óskað eftir því að hér færi fram umræða utan dagskrár um vanda sjávarútvegsins. Ég þakka forseta og hæstv. sjútvrh. fyrir að ljá máls á því að taka þátt í þessari umræðu hér í dag. Það fer ekki milli mála og hefur verið ljóst um alllangt skeið að íslenskur sjávarútvegur hefur búið við mikinn vanda sem er erfiður úrlausnar. Hann er af margþættum toga spunninn og við honum eru engar einfaldar lausnir. En mál eru sannarlega kominn í þann farveg að lengur verður ekki beðið með aðgerðir, lengur verður ekki við það unað að biðleikir einir séu leiknir. Afkoma íslensku þjóðarinnar er sannarlega undir því komin að rekstur sjávarútvegsins gangi skaplega og því er nauðsyn á því að hér fari fram umræða um þessi efni og hæstv. ríkisstjórn geri grein fyrir nauðsynlegum aðgerðum til úrbóta í rekstri sjávarútvegsins. Það er að sönnu mikilvægt mál sem tekið var á dagskrá fyrr á þessum fundi, en það má öllum vera ljóst að skipasmíðaiðnaður á Íslandi á allt undir því að rekstur sjávarútvegsins gangi og það er haldlítið að flytja hér tillögur eða langt mál um nauðsyn aðgerða til að styrkja skipasmíðaiðnaðinn ef ekki hafa áður verið teknar ákvarðanir sem tryggja rekstur sjávarútvegsins, útgerðar og fiskvinnslu í landinu. Þessi vandi er ekki nýr af nálinni og orsakir hans eru margþættar. Á þessu ári hafa í tvígang verið gerðar ráðstafanir til að mæta vandanum fyrst og fremst vegna breyttra ytri ástæðna. Í septembermánuði varð hins vegar svo alvarlegur ágreiningur um nauðsynlegar aðgerðir að þáverandi ríkisstjórn þurfti að slíta samvistum og mynduð var ný ríkisstjórn. Það hefur verið upplýst hér á hinu háa Alþingi af talsmönnum stjórnarflokkanna að hún hafi ekki gert aðgerðir í þágu sjávarútvegsins heldur leikið í því efni ,,biðleik`` eins og það var orðað. Um þetta varð ágreiningur í september. Það var ágreiningur um þetta sem leiddi til stjórnarslita. Í sumar sem leið gengu yfirlýsingar manna þó á þann veg að ekki fór milli mála að bæði Sjálfstfl. og Framsfl. töldu að lengur yrði ekki dregið að gera raunverulegar ráðstafanir en til loka ágústmánaðar eða byrjunar septembermánaðar, en nú situr Framsfl. í forustu fyrir nýrri ríkisstjórn sem leikið hefur einvörðungu biðleiki í þessu efni eins og hv. 10. þm. Reykv. hefur lýst aðgerðum stjórnarinnar. Nýlega hafa verið birtar nýjar tölur um afkomu í sjávarútvegi, bæði frá Þjóðhagsstofnun og endurskoðendum sjávarútvegsfyrirtækja. Þessar tölur sýna að vandi sjávarútvegsins er miklum mun meiri en talsmenn núverandi ríkisstjórnar töldu eftir að þeir höfðu kynnt þær aðgerðir sem nú eru kallaðar biðleikur, en þá var talið, eftir að biðleiknum var leikið, að botnfiskveiðar og vinnsla væru reknar með 1% halla, veiðarnar með 3% halla, frystingin með 1 / 2 % hagnaði og söltun með 3% hagnaði. Þess er þó að geta að inni í þessum tölum er framlag ríkissjóðs í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eins og hæstv. sjútvrh. hefur skilgreint þá ráðstöfun. Nú gerir Þjóðhagsstofnun hins vegar ráð fyrir því að botnfiskveiðar og vinnsla í heild séu reknar með 4--5% tapi, veiðarnar með 4--5% tapi, frystingin með 4--5% tapi og söltunin með 2% hagnaði. Tölur sem samtök atvinnufyrirtækjanna sjálf og endurskoðendur hafa gefið út benda til meiri tapreksturs. Það er út af fyrir sig ekki nýtt af nálinni að mismunur hafi verið á milli talna um afkomu í sjávarútvegi frá Þjóðhagsstofnun og hins vegar forustumönnum samtaka í sjávarútvegi. Sá mismunur skiptir ekki höfuðmáli í þessu efni. Aðalatriðið er að það er ljóst að hallarekstur í sjávarútvegi í heild er nú svo mikill að ekki verður við unað. Það hefur komið fram í skjölum Þjóðhagsstofnunar að sá mismunur sem er á afkomutölum frá því að biðleikur núv. ríkisstjórnar var kynntur og þar til nýjar tölur voru birtar fyrir nokkrum dögum eigi fyrst og fremst rætur að rekja til þess að í biðleiknum var áformuð lækkun á raforkuverði og 3% lækkun raunvaxta. Jafnframt tekur Þjóðhagsstofnun fram að gengi bandaríkjadals hafi lækkað um 5% miðað við septembertölur og nú sé reiknað með heldur meiri aflasamdrætti en þá var gert ráð fyrir. Jafnframt liggur ljóst fyrir að sjávarútvegurinn á ekki hér einn í hlut. Vandi annarra atvinnugreina er mjög mikill einnig, ekki síst útflutnings- og samkeppnisiðnaðar sem er undir svipaða sök seldur. Það hefur komið fram af hálfu hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. að undanförnu að nauðsynlegt væri að grípa til raunhæfra aðgerða. Engin svör hafa þó fengist við spurningum um það í hverju þær aðgerðir eru fólgnar né hvenær þær eiga að koma fram. Af hálfu talsmanna Alþb. í ríkisstjórn verður hins vegar ekki annað ráðið en að biðleikurinn einn eigi að duga og með öllu hefur því verið hafnað að breyta gengi krónunnar. Þó liggur fyrir í yfirlýsingum hæstv. forsrh. að raungengi krónunnar sé nú allt of hátt, en samt verði það ekki leiðrétt fyrr en síðar og enginn fær skýringu á því hvenær þetta ,,síðar`` er, hvort það er síðar í þessari viku, síðar í þessum mánuði, hvort það er með vori komanda eða kannski ekki fyrr en á nýrri öld. Hæstv. sjútvrh. hefur nú lýst því yfir að af þessum sökum verði að lækka laun og er þá tekin upp á ný umræða um svokallaða niðurfærslu. Samt liggur hér fyrir þinginu frv. frá hæstv. ríkisstjórn til staðfestingar á bráðabirgðalögum sem felur í sér lögbundna hækkun á launum þegar gildistími launastöðvunar er úti um miðjan febrúar. Yfirlýsingar ganga því hér í tvær áttir, annars vegar um nauðsyn launalækkunar, sem hlýtur þá að fara fram með lögum, og hins vegar yfirlýsing um að laun eigi að hækka með lögum þegar launafrystingu lýkur. Úr því þarf auðvitað að fást skorið í hvora áttina ríkisstjórnin stefnir. Vandi sjávarútvegsins er af mörgum rótum runninn. Fyrir um það bil ári byrjaði bandaríkjadalur að lækka. Síðan kom verðfall á erlendum mörkuðum. Það hefur orðið samdráttur í afla og enn á sá vandi eftir að aukast á næsta ári. Sjávarútvegurinn er enn að kljást við þann vanda sem hlaust af misgengi í hagkerfinu þegar í góðæri, við verðum að játa það, fjármunir soguðust frá útflutningsframleiðslunni yfir til neyslunnar í þjóðfélaginu með þeim afleiðingum að ofneysla varð í hagkerfinu og umframeftirspurn eftir vinnuafli. Með aðgerðum tókst að draga úr þessari umframeftirspurn og hún var komin í jafnvægi í septembermánuði sl. Nú horfir hins vegar í þá átt með þeirri efnahagsstefnu sem enn er fylgt, með skattahækkunum og þeirri stefnu að framfylgja skráningu á gengi krónunnar sem er algerlega óraunhæf, að atvinnulífið smám saman lamist og í stað þess að við hefðum náð jafnvægi á vinnumarkaðnum í september stefnir nú í atvinnuleysi ef ekkert verður að gert, atvinnuleysi sem gæti orðið 4--5% þegar líður á þennan vetur. Frystingin á svo auðvitað við sérstakan vanda að etja umfram þann almenna vanda sem hér er til umræðu. Auk minni afla hefur ferskfiskútflutningur aukist og sjófrysting orðið meiri. Allt eru þetta sérstakar aðstæður. Ég er þeirrar skoðunar að það sé engin allsherjarlausn til og sú krafa verður auðvitað ekki borin hér fram til hæstv. ríkisstjórnar að hún leysi allan vanda sjávarútvegsins í einu vetfangi. Hann er miklu alvarlegri en svo og þær ytri aðstæður sem hér hafa breyst og uppbygging atvinnugreinarinnar eru með þeim hætti að slíkar kröfur verða ekki með sanngirni bornar fram ef umræða um þetta á að vera málefnaleg. Það eru engar almennar aðgerðir sem geta í einu vetfangi bjargað öllum atvinnufyrirtækjum í þessari grein. Ég tek undir það sjónarmið, sem komið hefur fram hjá hæstv. forsrh., að slíkar ráðstafanir eru ekki til sem bjarga öllum fyrirtækjum í þessari atvinnugrein og gagnrýni hann ekki fyrir þau ummæli. Ég tek líka undir það að raunhæfar ráðstafanir hljóta að fela í sér kaupmáttarrýrnun við þessar aðstæður og raunhæfar ráðstafanir hljóta líka að fela í sér mikið aðhald eða samdrátt í ríkisbúskapnum og fráhvarf frá þeirri skattastefnu sem nú er fylgt og leggst með mjög miklum þunga á atvinnulífið í landinu. Hæstv. ríkisstjórn þarf ekki að óttast að hún fái gagnrýni á sig fyrir ráðstafanir þó að þær hafi þessar afleiðingar. Þvert á móti hljóta menn í málefnalegri umræðu um þetta að gera sér fulla grein fyrir því að vandinn er mikill og að hann hlýtur að deilast niður á þjóðina alla. Það er ekki hægt að koma fram ráðstöfunum nema deila byrðunum réttlátlega niður á alla í þjóðfélaginu. Það er af þeim sökum ástæðulaust fyrir hæstv. ríkisstjórn að draga það að taka ákvarðanir í þessu efni ef hún óttast gagnrýni af þessum sökum. Umræðan af hálfu hæstv. ríkisstjórnar bendir hins vegar til þess að sumir aðilar innan hennar telji nauðsyn á aðgerðum en fái engu um þokað, en aðrir telji nægjanlegt að leika þann biðleik sem ríkisstjórnin gerði við myndun hennar. Það væri mjög nauðsynlegt að fá upplýsingar um það frá hæstv. sjútvrh. hvort sú tilfinning sem allur almenningur hefur af þessari stöðu sé rétt því auðvitað er það áhyggjuefni ef það viðhorf er innan stjórnarinnar og einkanlega hefur verið lýst af hálfu ráðherra Alþb. að ekki þurfi að gera neinar ráðstafanir. Ég trúi því a.m.k. að hæstv. sjútvrh. sé þeirrar skoðunar að það þurfi að gera ráðstafanir og hann sé þeirrar skoðunar að það sé ástæðulaust og beinlínis hættulegt að draga ákvarðanir þar um. Eðli biðleiksins sem svo hefur verið nefndur felst í því að veita lán til sjávarútvegsfyrirtækjanna til þess að fjármagna tapið. Í því felst ekki nein lausn, fyrst og fremst gálgafrestur. Það sjónarmið hefur verið sett fram af hálfu fiskvinnslufyrirtækja að slíka lánafyrirgreiðslu ætti að veita eftir framleiðslumagni hvers og eins fyrirtækis en ekki eftir geðþóttaákvörðunum kommissarastjórnar sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa skipað. Síðan kemur sú spurning upp: Á að veita þessi lán fyrst og fremst til þeirra fyrirtækja sem verst eru stödd eins og ýmislegt bendir til þegar umræður eru hafnar um að ekki eigi að taka veð fyrir þeim lánum sem veitt eru og þegar fréttir berast af því frá ríkissjóði að ríkissjóður sé að leggja fram fjármuni til þess að bjarga rekstri ákveðinna fyrirtækja? Nú er það svo að ég hef fullan skilning á aðstöðu manna í Súgandafirði. Þar ber eitt fyrirtæki uppi allt atvinnulíf í byggðarlaginu og alveg augljóst að fullkomlega eðlilegt er að horfa til þess vanda sem þar er fyrir hendi. En hitt hlýtur að vekja upp mjög margar spurningar þegar það er gert með þeim hætti að veita fjármunum úr ríkissjóði eins og tilkynningar hafa verið gefnar um. Spurningar hljóta að vakna um hvort þetta á að vera aðferðin við að bjarga fyrirtækjunum í landinu. Á að velta því yfir á skattborgana með þessum hætti? Á að skilja best reknu og vel reknu fyrirtækin eftir? Kjarni málsins er einfaldlega sá að langflest fyrirtæki í sjávarútvegi eru vel rekin, en auðvitað eru þar innan um hús sem eru ekki eins vel rekin. Þar eru líka fyrirtæki sem hafa verið óheppin í fjárfestingum og þar fram eftir götum. En meginþorri fyrirtækja í sjávarútvegi er vel rekinn. Þessi fyrirtæki eru komin á vonarvöl. Ef hér á með biðleikjum einungis að lána fyrirtækjum og veita þeim fyrirtækjum sem allra verst eru sett gjafafé með framlögum úr ríkissjóði er verið að koma vel reknu fyrirtækjunum, flestum fyrirtækjum í sjávarútvegi, á kné því að þau njóta í engu ráðstafana af þessu tagi. En auðvitað er fyrst og fremst þörf á því að gera ráðstafanir sem tryggja hagsmuni vel rekinna fyrirtækja. Almennar ráðstafanir í efnahagsmálum hljóta að miða að því. Þær fréttir sem borist hafa af ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar benda því miður til hins, að það eigi að láta vel reknu fyrirtækin halda áfram að sökkva enn dýpra þangað til þau eru komin í sömu stöðu og verst reknu fyrirtækin í dag og það eru ekki svo margar vikur þangað til að því kemur. Síðan berast fréttir af því að það eigi að senda sérstaka erindreka ríkisstjórnarinnar út um landsbyggðina til að endurskipuleggja fyrirtækin. Það kann vel að vera að það sé sums staðar þannig ástatt um stjórn fyrirtækja í sjávarútvegi að stjórnendurnir þurfi aðstoðar við. En í flestum tilvikum eru stjórnendurnir ekki bara fullfærir um að stjórna fyrirtækjunum, endurskipuleggja þau og hagræða heldur miklu betur færir um það en nokkrir kommissarar ríkisstjórnarflokkanna. Og hættan sem í því felst ef taka á einstök fyrirtæki sem í reynd eru gjaldþrota og færa þeim fjármuni úr ríkissjóði er að þá sé í raun verið að stefna að því að þjóðnýta sjávarútveginn. Ég er ekki viss um að þetta sé markmið hæstv. ríkisstjórnar og er nánast sannfærður um að það er ekki markmið hæstv. sjútvrh., en ég gæti vel trúað því að ráðherrar Alþb. mundu ekki gráta það að ná því fram að koma sjávarútveginum svo á kné að það verði gripið til þess ráðs að ausa fjármunum úr ríkissjóði inn í fyrirtækin og koma þannig yfirráðum ríkisins yfir sjávarútveginn í landinu. Það er vafalaust til í hugskoti ráðherra Alþb. að fara þá leið, en ég trúi því ekki að óreyndu að þetta sé markmið hæstv. sjútvrh. Þess vegna er óhjákvæmilegt að hæstv. ríkisstjórn geri nú þegar grein fyrir þeim ráðstöfunum sem gera á. Ég beini því til hæstv. sjútvrh., sem eðli máls samkvæmt ber ábyrgð á þessum málaflokki og hefur frumkvæðisskyldu um nauðsynlegar aðgerðir, hvort bjarga eigi fleiri fyrirtækjum með beinni aðstoð úr ríkissjóði, hvort það sé á döfinni að beita þeirri aðferð í fleiri tilvikum. Og í annan stað vil ég inna eftir því ef svo er hvort þær ákvarðanir byggjast á einhverjum almennum reglum sem ríkisstjórnin hefur sett eða heimildum sem ríkisstjórnin hefur aflað sér. Í annan stað vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvort veita eigi Atvinnutryggingarsjóði sérstakar heimildir til að lána án veðtrygginga og jafnframt spyrja í því tilviki hverjir það séu sem þá koma til með að bera ábyrgð á slíkum lánveitingum með sérstöku tilliti til þess að ekki fyrir löngu hafa menn verið kallaðir einmitt til ábyrgðar vegna þess að veð sem tiltekin bankastofnun tók rýrnuðu í verði. Höfuðspurningin er hins vegar sú: Til hvaða ráðstafana mun ríkisstjórnin grípa til þess að tryggja rekstur sjávarútvegsins? og í öðru lagi: Má treysta því að slíkar ráðstafanir verði kynntar þegar í þessari viku?

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Sú utandagskrárumræða um afkomu sjávarútvegsins sem hér er hafin af stjórnarandstöðuflokkunum er bráðnauðsynleg og það af mörgum orsökum. Í fyrsta lagi verður að grípa þegar í stað í taumana og taka með afgerandi hætti á þessu mikla vandamáli. Í öðru lagi verður að tryggja öllum fyrirtækjum sömu fyrirgreiðslu og meðferð þeirra að fara eftir fyrir fram ákveðnum áætlunum og reglum. Í þriðja lagi verða aðgerðirnar að byggjast á heildaryfirsýn yfir alla þætti þjóðarbúsins og afleiðingum þeirra sem hljótast af hinum ýmsu sviðum þjóðlífsins. Ekki er deilt um hver rekstrarstaðan hjá fyrirtækjum í sjávarútvegi er, heldur hvað gera skuli og hvernig. Í fjölmiðlum sl. daga hefur verið tæpt á þessu. Það þarf ekki út af fyrir sig að vitna mjög mikið í það, svo kunn eru þau ummæli sem þar hafa verið höfð í frammi. En ef maður ræðir sérstaklega um 30 fyrirtæki í sjávarútvegi sem voru tekin út úr og gerð úttekt á, að þar er mikill vandi á höndum, mun meiri en Þjóðhagsstofnun hafði áður gert ráð fyrir og það er talandi dæmi um hvernig staða sjávarútvegsins er. Þær aðgerðir sem hafa verið í bígerð hafa náttúrlega ekki borið neinn árangur því það hefur ekki verið gert neitt undanfarna mánuði sem hefur skipt máli. Í riti Fiskifélags Íslands frá 1987 kemur fram hver er afkoma vélbáta og togara fyrir utan fjármagnsliði það árið og er þá hagnaður af þeim, en þegar fjármagnsliðir hafa verið teknir inn í er afkoman öfug hjá öllum tegundum skipa nema togara af minnstu gerð. Þetta segir ákveðna hluti og gefur okkur vísbendingu um hvað er að gerast í þessari mikilvægu atvinnugrein okkar. Því hefur verið haldið fram að ein aðalorsökin í þessum málum og hvernig komið sé sé m.a. aflasamdráttur. Er það rétt? Í bráðabirgðatölum frá Fiskifélagi Íslands frá 5. nóv. 1988 kemur fram að aflatölur fyrir 1988 í heild eru hærri en aflatölur fyrir sama tíma frá 1987 þannig að það er ekki um samdrátt í afla að ræða. Það er rangt. Það er ekki þess vegna. Og þá er spurningin: Er rétt að það hafi orðið svo mikið verðfall á erlendum mörkuðum að það hafi úrslitaáhrif? Ef litið er á verð á erlendum mörkuðum undanfarin ár kemur í ljós að verð núna er með hærra lagi þannig að það er heldur ekki rétt þó við höfum eignast á tímabili heldur meira og hærra verð en eðlilegt má telja. Því hefur líka verið haldið fram að þetta hafi orðið til vegna þess að dollarinn hafi fallið svo mikið. En hver er þróun gjaldmiðla og annarra þátta til samanburðar? Ef við tökum yfir tíu ára tímabil frá 1979, frá því að hin frægu Ólafslög voru sett, kemur í ljós að þýska markið er skráð miðað við það frá 100 og upp í 1252 stig. Bandaríkjadollarinn er þó ekki nema rétt aðeins lægri. Hann er 1209. Breska pundið er 1008 og danska krónan 934 kr. En lánskjaravísitala er komin upp í 2051 stig. Hvað segja þessar tölur? Þær segja að dollarinn hefur ekki lækkað jafnmikið og talað er um. Hann er nálægt því að vera jafnmikils virði og þýska markið á þessu tímabili, á tíu ára tímabili, og hann er hærri en bæði breska pundið, en þar eigum við mikil viðskipti í þessari atvinnugrein, og danska krónan. En lánskjaravísitalan er nærri helmingi hærri. Þá erum við komin að rótum þess vanda sem sjávarútvegurinn býr við og það er hin óeðlilega taka af fjármagnskostnaði og fjármagni frá fyrirtækjum. Þess vegna er komið svo fyrir fyrirtækjunum fyrst og fremst. Í fjölmiðlum hefur verið rætt um gengisfellingu og ef við lítum á þá aðgerð eina saman verðum við að hugsa um ýmislegt fleira. Hvaða áhrif hefur gengisfelling? Það hefur verið talað um 20% gengisfellingu. Þjóðarskuldir Íslendinga eru um 130 milljarðar. Ef við fellum gengið um 20% þýðir það að þjóðarskuldirnar aukast um 26 milljarða. Vandi sjávarútvegsins er talinn á bilinu 5--8 milljarðar þannig að við erum að fara öfuga leið. Það verður að reikna út alla þá þætti sem um er að ræða í þessu sambandi og það má ekki fara í gengisfellingu aðeins ef beðið er um það. Vandi sjávarútvegsins er allt annar og öðruvísi en að gengisfelling komi til greina. Ég vitna í að það hefur verið haft viðtal við marga forustumenn sjávarútvegsins undanfarið og þegar hefur verið gengið á þá í þessu sambandi hafa þeir sagt að gengisfelling sé aðeins skammtímalausn. Ég ætla að minna á að í maí sl. skrifaði ég grein í Morgunblaðið um þessi efni, en þá voru sjálfstæðismenn, framsókn og kratar í stjórn, vegna þess að þá var rætt um gengisfellingu líka og einn flokkurinn talaði um 7% gengisfellingu, einn um 12% og sá þriðji um 20% gengisfellingu. Það lágu nefnilega engir útreikningar fyrir um hve þyrfti að fella gengið mikið eða hvort það þyrfti að fella gengið. Það er mikilvægt í þessu að það verður að hafa allar stærðir útreiknaðar og það verður að reikna út hvort gengisfelling hefur þá þýðingu sem um er að ræða. Þá erum við komin að því sem frægt var á sinni tíð þegar hv. 5. þm. Reykv. Albert Guðmundsson lét falla þau orð að nú þyrfti að grípa til pennastriksins. Hvað var hann að tala um þá? Hann var að tala um að höfuðstóll skuldanna yrði reiknaður til baka og eðlilegir vextir lagðir á hann. Ef við lítum á fyrirtæki sem hefði tekið lán með lánskjaravísitölu 1979 og lítum á höfuðstól núna væri hann 205 millj. Ef það hefði tekið sama lán í bandaríkjadollurum væri það 20 millj., ef það hefði tekið það í þýskum mörkum 25 millj. og í breskum pundum væri það 100 millj. Í þessu sést munurinn. Það hefur verið tekið fjármagn frá útveginum í bankakerfið sem er raunverulega niðurgreitt vegna þess að fjármagnskostnaðurinn hefur verið gífurlegur og allt of mikill og í því er fyrst og fremst vandi útvegsins fólginn. Við hljótum að höggva á þá hnúta sem þar eru og við höfum margoft talað um. Það kom einmitt í ljós í nýlega gerðri úttekt að á sama tíma sem tapið er svona í sjávarútvegi er ekki tap í viðskiptabönkunum. Þá er talað um að hlutfall af tekjum hafi verið í fyrra 9,6%, hagnaður af sparisjóðum 15,6% og önnur fjármagnsfyrirtæki munu hafa skilað um 19,5% hagnaði og tryggingafélög 9,7%. Þarna eru hin stóru viðskipti fyrirtækja í sjávarútvegi. Ég held að það verði að taka þetta í einum pakka og sjá hvort það er ekki meira vit í því að það verði grynnkað á skuldum þessara fyrirtækja í heild. Þær teknar yfir með einhverjum hætti og þau látin reka sig frá þeim degi á eðlilegum fjármagnsskuldum því öðruvísi tel ég að það verði ekki hægt að laga þessi mál. Við stöndum líka á tímamótum í sjávarútvegi. Við höfum lagt mikið upp úr frystingu allt frá því að við vorum að hefja frystingu og flytja á Bandaríkjamarkað þangað til núna. Núna eru ýmsar blikur á lofti og breyttar viðskiptavenjur. Með fisk eins og allar aðrar vörur er það að gerast að menn vilja heldur ferskan fisk eins og ferska ávexti og önnur matvæli en frystan. Með breyttri samgöngutækni er meiri ásókn í nýmeti og við fáum hærra verð fyrir það einnig. Við sjáum að nú mun fyrirtækið ,,Flying Tiger`` hafa óskað eftir lendingarleyfum hér til að fljúga beint til Japans með ferskan fisk sem þeir eru að hugsa um að flytja héðan. Við sjáum að hér á landi eru staddir fulltrúar frá Frakklandi sem eru að hugsa um að tryggja sér ferskan fisk héðan. Og við heyrum um að fulltrúar frá Bretlandi, af Humber-svæðinu, eru hér staddir til að tryggja sér viðskipti á ferskum fiski. Þetta þýðir að við munum verða að horfa á þau vandamál sem blasa við með þeim hætti að hugsa um breyttar aðstæður. Það er ekki hægt að ganga fram hjá því að við verðum að reikna út hvað er hagstæðast fyrir okkur því annað væri mjög óskynsamlegt. Í blöðum hefur það einnig komið nýlega fram að Efnahagsbandalagið hefur gert athugasemdir við að hér skuli vera takmörkun á útflutningi eða stjórn á útflutningi fersks fisks, kvótakerfi hér, á markaði þangað. Þetta er brot á okkar samningum við Efnahagsbandalagið og þetta er líka brot á okkar samningum við GATT þannig að það er ljóst að íslensk stjórnvöld munu snúa frá þessari stefnu fljótlega og það verður frjáls útflutningur héðan. Við verðum að búa okkur undir það, eins og ég kom að í mínum málflutningi þegar ég flutti hér frv. fyrr í haust um frjálsan útflutning, að samtök þeirra sem eru í útgerð taki þessi mál sjálf á sínar hendur og reyni að stýra því með þeim hætti sem hagstæðast er. Það er alveg ljóst að þessi mál verða breytt á næsta ári og við getum ekki gengið fram hjá því. Hér hefur verið rætt um vanda sjávarútvegsins og komið inn á Atvinnuleysistryggingasjóð. Í fregnum hefur komið fram að eitt ákveðið fyrirtæki hafi fengið alveg sérstaka fyrirgreiðslu nýlega. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvort það sé þá ekki raunin að önnur fyrirtæki muni fá sömu fyrirgreiðslu því það er mjög mikilvægt að öll fyrirtæki fái jafna fyrirgreiðslu. Svo er hitt málið, að það er nokkuð ljóst að það eru fyrirtæki hér sem mun ekki vera hægt að reka hvort sem mönnum líkar það betur eða verr vegna þess að fjármagnskostnaðurinn er svo mikill og skuldirnar svo miklar að það er útilokað að reka þessi fyrirtæki. Ég get nefnt fyrirtæki sem skuldar nærri því 600 millj., en á eignir upp á 300 millj. að talið er. Það fyrirtæki mun aldrei geta borið sig vegna þess að það er komið út í það fen af skuldum að því verður ekki breytt, hvorki með gengisfellingu né öðrum aðgerðum, nema með pennastriki. Það er kannski mikilvægast í þessum málum að við verðum að líta yfir allt sviðið, horfa á heildardæmið, reikna út hvort við eigum bara ekki að nota pennastrikið og strika út skuldir umfram eðlilegan höfuðstól þannig að fyrirtækin standi í raun á réttum grunni. Ég held að þetta sé eina lausnin. Ég hef farið lauslega yfir þessi mál. Það er hægt að kafa dýpra í þetta og miklu víðar hægt að koma við, en það er hins vegar alveg ljóst að það verður að reikna út stöðu mála, hvað er best að gera og hvernig á að gera það, og mér sýnist í fljótu bragði, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, að gengisfelling muni ekki á þessu sviði koma að þeim notum sem ætlast verður til. Það verði því að grípa til annarra ráða en gengisfellingar. Ég hef minnst hér á pennastrikið sem ég tel einu raunhæfu leiðina til að koma þessum fyrirtækjum á réttan kjöl.

Kristín Halldórsdóttir Virðulegi forseti. Af fréttum af dæma er nú tími Rómarbrennu runninn upp. --- 1842 kr. tap á mínútu. Þjóðlíf á brauðfótum. Tíminn að renna út. Fyrirtæki að brenna upp. Tap fiskvinnslunnar 2 milljarðar á árinu. Allt á hausnum nema rekstur banka, sparisjóða, tryggingarfélaga og annarra fjármagnsfyrirtækja. Þetta eru sýnishorn af fyrirsögnum blaðanna nú um helgina og á þessu síðasta atriði tók hv. síðasti ræðumaður í sínu máli. Oddviti ríkisstjórnarinnar segir m.a. í Tímanum á laugardaginn, með leyfi forseta: ,,Því verður ekki neitað að staðan er satt að segja svo alvarleg að orða megi það sem svo, eins og einn sjávarútvegsmaður sagði við mig, að þessi höfuðatvinnuvegur þjóðarinnar stefnir hraðbyri í að vera með neikvæða eiginfjárstöðu eða eins og venjulega er sagt ,,gjaldþrota``.`` Hér er ekki verið að fegra ástandið. Það er hins vegar fátt um fína drætti þegar leitað er eftir viðbrögðum ríkisstjórnarinnar eða eins og segir í grein Tímans á laugardag, með leyfi forseta: ,,Hvað hyggst ríkisstjórnin gera í málunum? --- ,,Það er unnið að þessum málum á mjög mörgum stöðum og verið að draga saman heillegri upplýsingar en ég hygg að hafi áður legið fyrir um þessi mál``, sagði Steingrímur. Hann sagði að í næstu viku verði rætt við aðila atvinnuveganna og forsvarsmenn launþega um stöðu mála og í framhaldi leitað frekari leiða til að rétta við atvinnuvegina.`` Það sem við blasir án þess að leita þurfi heillegri upplýsinga er að hvert fiskvinnslufyrirtækið af öðru hefur hætt starfsemi eða beðið skipbrot. Uppsagnir starfsfólks eru í stórum stíl hafnar og atvinnuleysi yfirvofandi í meira mæli en lengi hefur þekkst. Tap, lokanir og hrun blasir alls staðar við. Eitt af því sem kannski fyrst og fremst vekur athygli er að svokallaðir ráðamenn í þjóðfélaginu skuli koma fram á þennan hátt með jöfnu millibili og lýsa efnahags- og atvinnuástandi eins og hér sé um eitthvað óvænt að ræða, rétt eins og náttúruhamfarir sem enginn getur séð fyrir. Og í hvert sinn er talað um að athuga og skoða og afla gagna og leita leiða. Slíkar yfirlýsingar eru auðvitað aðeins viðurkenning á því að allar þær ráðstafanir á aðgerðir ofan sem gerðar hafa verið hafa aðeins orðið til þess að slá vandanum á frest og lengja í hengingarólinni eins og það hefur stundum verið orðað. Ráð ríkisstjórnarinnar við vanda sem málaður er dekkri litum en við höfum lengi séð eru, svo að vitnað sé til orða hæstv. forsrh., ,,að draga saman heillegri upplýsingar``. Um það vil ég m.a. segja þetta: Að þegar ótryggt efnahags- og atvinnuástand var sem mest til umræðu á sl. hausti og stólar teknir að liðast sundur undir þáv. ráðherrum leituðum við kvennalistakonur fast eftir heillegum upplýsingum um stöðu fyrirtækja, fyrst og fremst í sjávarútvegi. Við fengum þær ekki. Okkar krafa helgaðist ekki síst af því að fjölmargar konur, sem starfa hjá ýmsum fyrirtækjum, fiskvinnslufyrirtækjum víðs vegar um landið, höfðu lýst því yfir við okkur að þær hefðu miklar efasemdir um hagkvæman rekstur þeirra fyrirtækja sem þær starfa hjá, en litla sem enga aðstöðu til að sanna eða afsanna þær efasemdir sínar. Við fengum meðaltalstölur eins og aðrir um rekstur og stöðu fyrirtækja í sjávarútvegi, en tölur um frávik fengum við ekki. Það voru sagðar svo viðkvæmar upplýsingar. En það eru að okkar dómi einmitt upplýsingar sem skipta afar miklu máli. Það er engin leið að átta sig á hinni raunverulegu stöðu eftir tölum um meðaltalsafkomu. Við verðum að hafa á borðinu sundurgreindar upplýsingar um stöðu fyrirtækja í sjávarútvegi og við verðum að hafa vissu eða a.m.k. vísbendingar um hvað liggur að baki góðrar eða slæmrar afkomu þeirra. Með tilliti til þessa lögðum við kvennalistakonur ásamt fulltrúum annarra þingflokka í stjórnarandstöðu fram beiðni til hæstv. forsrh. um skýrslu um stöðu og rekstur tíu verst stöddu og tíu best stöddu fiskvinnslufyrirtækja í landinu. Við óskuðum eftir nákvæmlega sundurgreindum upplýsingum um hvert fyrirtæki fyrir sig þannig að fram kæmi stærð vandans eða hagnaðarins og hvað lægi þar að baki, hvort sem um væri að ræða hagnað eða tap. Þetta eru að okkar mati nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að ráðast að rótum þessa ástands og þess vanda sem kemur upp aftur og aftur. Þessi beiðni er á þskj. 73 og var leyfð á fundi í Sþ. 7. nóv. sl. Skýrslan hefur ekki látið á sér kræla þrátt fyrir alla þá aðila sem til er að leita í þessu efni. Mig undrar þetta og ég vil nota þetta tækifæri til að minna á þessa skýrslu og reka á eftir henni. Þarna væri að fá t.d. þær heillegu upplýsingar sem hæstv. ríkisstjórn hefði átt að hafa á borðinu fyrir löngu. Það er alls ekki nóg að hafa meðaltalsupplýsingar um hlutfallslega skiptingu hinna ýmsu kostnaðarþátta t.d. í fiskvinnslu, skiptingu á milli hráefniskaupa, launagreiðslna, fjármagnskostnaðar og fleiri liða. Slíkt er mjög mismunandi á milli fyrirtækja og upplýsingar um þessi atriði geta sagt okkur mjög mikið. Ég hvet hæstv. ráðherra til að kalla þegar í stað eftir þessari skýrslu. Ég verð að segja að ég skil ekki tilganginn með síendurteknum yfirlýsingum ráðherra um ástandið, það ástand sem hefur í rauninni verið öllum ljóst í marga mánuði. Kannski er verið að reyna að lama viðnámsþrótt þeirra sem næstu efnahagsráðstafanir bitna enn og aftur á. Nú er t.d. aftur farið að ýja að niðurfærsluleiðinni sem ýmsir litu hýru auga á liðnu sumri. Hún skýtur aftur upp kollinum í umræðunni þegar æ fleiri hafa í rauninni misst trú á þeirri millifærsluleið sem valin var. Við þessu mátti svo sem búast, en hugsanlega er þetta bara útspil til að undirbúa jarðveginn fyrir það sem helst ekki má nefna í þessu húsi. Kröfurnar um þá leið, þ.e. hina ónefnanlegu gengisfellingu, eru orðnar háværar og allir vita að sú leið hefði verið valin fyrir löngu ef henni fylgdu ekki alvarlegir kvillar sem gera slíka lækningu vafasama. Ýmsir, m.a. stjórnmálamenn og jafnvel stjórnmálamenn sem talið er að styðji þessa ríkisstjórn, hafa tjáð sig um þennan möguleika til leiðréttingar á stöðu útflutningsfyrirtækjanna og bent enn fremur á leiðir til að tryggja árangur slíkrar aðgerðar sem ég ætla ekki að dæma um á þessari stundu. En það vekur vissulega athygli að slík umfjöllun tekur ævinlega til vanda fyrirtækjanna, en gjörsamlega er sneitt hjá þeim gífurlegu áhrifum sem mikil gengisbreyting hefði á afkomu launafólks. Afkoma launafólks og heimilanna er afgangsstærð eins og venjulega. En virðulegi forseti. Ég ætla ekki að vera langorð. Hæstv. ráðherra hefur fengið að heyra forsendur fyrir þessari umræðu utan dagskrár sem er óhjákvæmileg með tilliti til umræðunnar og yfirlýsinga hæstv. ráðherra. Það liggur í loftinu að ríkisstjórnin grípi til aðgerða, enda geta ráðherrar hennar ekki leyft sér keisaratilburði á meðan Róm brennur. Við kvennalistakonur höfum fullan skilning á erfiðri stöðu atvinnulífsins og þjóðarbúsins og erum reiðubúnar að styðja sanngjarnar úrlausnir sem auðvitað hljóta að byggjast á sameiginlegu átaki landsmanna. En við leggjum áherslu á mismunandi aðstæður fólks í þessu landi og við getum ekki fallist á lausnir sem þrengja að láglaunafólki. Það verður að vera alveg skýrt. Ég ætla ekki að endurtaka þær fyrirspurnir sem fram hafa komið en bæti við aðeins einni. Finnst hæstv. sjútvrh. forsvaranlegt að ganga á ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjóðs í því ástandi sem nú ríkir?

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög gagnlegt að taka þessi mál til umræðu á hv. Alþingi og fagna því að þessi alvarlegu mál séu tekin til umræðu og get vel skilið að þingmenn hv. stjórnarandstöðu sjái nauðsynlegt að ræða þessi mál hér. Ég vil á engan hátt draga úr hinni alvarlegu stöðu sem ríkir í málefnum sjávarútvegsins og ég tel eðlilegt að málefni atvinnuveganna séu til umfjöllunar á Alþingi á næstu dögum jafnhliða því að hér verður reynt að ná samkomulagi um afgreiðslu á fjárlögum og tekjuöflun vegna ríkisútgjalda. Afkomumál sjávarútvegsins og atvinnuveganna hljóta að verða til umfjöllunar í því sambandi og á það mun áreiðanlega reyna hér á Alþingi hvort takast muni að koma saman skynsamlegum fjárlögum sem jafnframt taki mið af atvinnulífinu í landinu. Þetta er erfitt viðfangsefni sem ekki er eingöngu á færi hæstv. ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar. Þetta er málefni sem varðar allt þingið og því er eðlilegt að það sé rætt hér. Ég vildi aðeins hverfa nokkuð aftur í tímann og líta á nokkrar stærðir úr okkar þjóðarbúskap til að færa að því nokkur rök að kjör í landinu séu umfram það sem sjávarútvegurinn þolir og nauðsyn þess að menn viðurkenni þær staðreyndir. Ég segi það ekki vegna þess að það sé eitthvert sérstakt kappsmál mitt eða annarra þingmanna að rýra kjör landsmanna, en þeir sem ekki vilja horfa framan í staðreyndir þessar, sem eru æðimargir, eru í reynd að vinna því fylgi að þessum atvinnugreinum blæði út. Þetta sést í einföldum töflum um hlutfall launa af vergum þjóðartekjum á Íslandi og nokkrum nágrannalöndum sem nýlega hefur verið birt. Þar kom fram að þetta hlutfall var 1983 62,2%, árið á undan 69,8% en það var um það leyti sem mjög umfangsmiklar ráðstafanir voru gerðar í sjávarútvegi. Síðan hefur þetta hlutfall farið hækkandi með hverju ári, var 72,1% 1987, er áætlað 1988 73,6% og er áætlað 1989 72,3%. Það getur engin þjóð í hinum vestræna heimi, þar sem við þekkjum fyrst og fremst til, staðið undir þessu hlutfalli launa. Það er ekki mögulegt. Það sem hefur reynst mögulegt í flestum löndum, eins og t.d. okkar nágrannalöndum, er á bilinu 60--65%. Ég vil ekki draga úr þeim áhrifum sem fjármagnskostnaðurinn og fjármagnsfyrirtækin hafa haft á atvinnugreinarnar. Það er alveg ljóst að vaxtatakan og fjármagnskostnaður hér á landi undanfarin ár hafa verið allt of há. En það er sjálfsblekking að halda því fram að launin skipti engu máli og um þau þurfi ekkert að tala. Þetta kemur jafnframt fram í því að á árinu 1985 jókst kaupmáttur ráðstöfunartekna um 10,8%, á árinu 1986 um 9,7% og á árinu 1987 um 20,4%. Það ætti öllum að vera ljóst að svo mikil aukning ráðstöfunartekna er ekki möguleg, hvorki í okkar landi né öðrum. Þarna var gengið allt of langt og við stöndum frammi fyrir því að leiðrétta það með einhverju móti. Ég vildi aðeins fara yfir það sem gerst hefur undanfarið ár og rúmlega það sem er mikilvægt í þessu sambandi, fyrst við myndun fyrri ríkisstjórnar vorið 1987 þar sem var ákveðin tregða og jafnvel ákveðin vanþekking á því sem hafði gerst og ætla ég þá ekki að undanskilja einn né annan. En mönnum auðnaðist ekki að taka á fjármálum ríkisins og ýmsu öðru eins og nauðsynlegt hefði verið að gera. Það kom reyndar mjög vel í ljós haustið 1987, síðast í september, þegar verðbótaþáttur launa hafði hækkað um 6% og átti að bætast við umsamdar launahækkanir, að það var um það rætt m.a. við aðila vinnumarkaðarins hvort ekki væri skynsamlegt að fresta þessum launahækkunum þar til kjarasamningar væru gerðir. Þetta var ekki gert. Þá hækkuðu laun um rúmlega 7% og jafnframt lá það fyrir að verðlag á erlendum mörkuðum fór lækkandi. Það vissu allir að fyrir þessu voru ekki til neinir peningar. Það var þá rætt hvort ekki væri nauðsynlegt að taka tillit til þessara staðreynda með breytingu á gengi. Það var rætt í fyrri ríkisstjórn, rætt við aðalráðgjafa ríkisstjórnarinnar í gengismálum, sem er að sjálfsögðu Seðlabankinn, en niðurstaðan varð sú að hér ætti við engu að hreyfa, m.a. vegna þess að kjarasamningar væru fram undan og það væri óskynsamlegt að grípa til slíkra ráðstafana því að þær mundu ekki skila sér. Síðan voru gerðir kjarasamningar um veturinn, fyrst á Vestfjörðum og síðan annars staðar, sem höfðu í för með sér um 10% upphafshækkun. Þá var ákveðið að breyta gengi hinnar íslensku krónu um 6%. Það var öllum ljóst, sem að þessum kjarasamningum stóðu, ekki síst vinnuveitendum í landinu, að hér var teflt á tæpasta vaðið og engin von til þess að sjávarútvegurinn gæti staðið undir þessu. Þeir mæltu hins vegar með því að ekki yrði gengið lengra og Seðlabankinn var enn við sama heygarðshornið og taldi að ekkert ætti að gera. En það var samt gert þó að ég fari ekki dult með að ég taldi að hér væri of skammt gengið. Síðan voru enn gerðar ráðstafanir í maí sl. Þá var genginu breytt um 10% og fiskverðshækkun, sem var óhjákvæmileg, aðeins um 5%, sem er mun minni hækkun en aðrar hækkanir sem hafa verið hér innan lands, kom í kjölfarið og samþykkt var heimild til ríkisstjórnar að breyta genginu um 3%. Það var þvælt um það allt sl. sumar fram og til baka hvenær ætti að nota þessa heimild. Auðvitað átti að nota hana strax eftir að fiskverðshækkun fór fram. Menn gerðu það hins vegar ekki og ekki stóð á ráðgjafa ríkisstjórnarinnar í gengismálum sem taldi að hér ætti alls ekki að hreyfa eitt né neitt. Síðan gerist það, eins og hv. 1. þm. Suðurl. tók fram, að mynduð var ný ríkisstjórn og hann sagði að aðalágreiningurinn hefði verið sá hvort ætti að fara í biðleiki eða ekki. Ég býst nú við, ef allrar sanngirni er gætt, að allt sem verið er að gera í efnahagsmálum á hverjum tíma megi á vissan hátt skilgreina sem biðleiki vegna þess að menn vita ekki um allt það sem fram undan er, eru að vonast eftir því að betur muni ganga, eru í óvissu um það hvort nauðsynlegur friður skapist um aðgerðirnar o.s.frv., o.s.frv. Að það hafi hins vegar verið sá grundvallarágreiningur sem kom fram í hans máli vil ég ekki kannast við að því er varðar tekjumál sjávarútvegsins vegna þess að annars vegar var verið að tala um það að nýta þá heimild sem var til gengisbreytinga, að fella það um 3% þar til viðbótar, sem skiptir ekki öllu í þessu stóra og alvarlega dæmi. Hins vegar hefur verið uppi margvíslegur ágreiningur um það hvernig skuli taka á ýmsum þenslumálum, með hvaða hætti skuli reynt að ná fjárlagadæminu saman og standa að nauðsynlegri tekjuöflun til að koma í veg fyrir þá þenslu sem fjárlög hafa skapað hér og sá tekjubrestur sem hefur orðið í þjóðfélaginu. Það hefur verið uppi margvíslegur ágreiningur um það hvernig skuli taka á fjármagnsmarkaðinum og þeim atburðum sem þar hafa orðið því í sannleika sagt þá hefur allt of mikið gerst þar í einu vetvangi. Þarf ekki annað en að minna á heimildir til notkunar greiðslukorta á sínum tíma, óhóflegar heimildir til erlendrar lántöku til margvíslegrar starfsemi hér á landi, ofnotkun ýmissa kaupleigufyrirtækja á erlendum heimildum og þá staðreynd að ýmsir bankar og fjármálafyrirtæki hafa gengið allt of langt í að greiða fyrir fjárfestingum sem ekki voru tímabærar, þar með talið fjárfestingum í sjávarútvegi, svo sem til skipakaupa og endurnýjunar á skipum, þótt erlendar lántökur til annarra hluta hér í landinu, eins og atvinnuhúsnæðis, hótelbygginga o.s.frv., hafi gengið miklu, miklu lengra. Hins vegar var það ljóst við myndun núv. ríkisstjórnar að jafnframt var ágreiningur um það hvort nauðsynlegt væri að stofna sérstakan sjóð til að annast nauðsynlegar skuldbreytingar í sjávarútvegi því að þó ég taki undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að það er að sjálfsögðu ekki nægilegt að breyta tapi í lán, og ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að ræða það, en ég veit að við hv. 1. þm. Suðurl. erum sammála um það þótt vel kunni að vera að einhverjir aðrir hér í þinginu séu því ekki sammála, verður ekki fram hjá því gengið að til þess að fyrirtækin geti staðið undir sínum skuldbindingum í framtíðinni þurfa þau að geta komið lánum sínum í skil. Þau þurfa jafnframt að fá rekstrargrundvöll til að standa undir þessum skuldum. Fram að þessu hefur starf ríkisstjórnarinnar í fyrsta lagi beinst að upphafsaðgerðum, í öðru lagi að því að vinna að nauðsynlegum undirbúningi fjárlaga og í þriðja lagi að vinna að lækkun vaxta, þar með talið raunvaxta, m.a. í þeim tilgangi að einhver von væri til þess að atvinnufyrirtækin gætu rétt úr kútnum. Mér er það hins vegar ljóst að sjávarútvegsfyrirtækin hafa ekki nægilegar tekjur til að geta staðið undir skuldum sínum í framtíðinni. Það hefur verið lögð á það áhersla, þótt sumir geri lítið úr því, að reyna að sýna fram á það með beinum og óbeinum hætti hver þessi staða er, og ég hygg að þar sé ekki mjög mikill ágreiningur. T.d. kemur það fram í þeim uppgjörum sem hafa verið gerð yfir 30 fyrirtæki víðs vegar um landið sem eru u.þ.b. 40--50% af sjávarútvegsfyrirtækjunum þegar talað er um veltu. Hér er því um að ræða úrtak sem gefur mjög góða mynd af því sem hefur verið að gerast. Þar kemur fram að hagnaður án afskrifta og fjármagnskostnaðar í fiskvinnslu er 4,8%, í söltun 11,3%, í útgerð 14,4%. Þetta kemur nokkuð vel heim og saman við tölur Þjóðhagsstofnunar. Þótt nokkur munur sé þar á þá er hann ekki þess eðlis að verulegu máli skipti. Hins vegar kemur fram verulegur mismunur á afskriftum og fjármagnskostnaði, fyrst og fremst vegna þess að Þjóðhagsstofnun reiknar ákveðna ávöxtun af heildarfjármagni en hér er um raunverulegar afskriftir og fjármagnskostnað að ræða. Ég held að það megi fullyrða að þessi fjármagnskostnaður, sem er mjög mikill, t.d. í útgerðinni, þar kemur fram að hann er 30% sem verður þess valdandi að tap útgerðarinnar er 15%, gefur ekki raunsanna mynd af veruleikanum vegna þeirrar einföldu staðreyndar að afkoman er sýnd of góð á árinu 1987 og aftur á móti of slæm á árinu 1988. Þetta markast fyrst og fremst af því að það eru verulegar gengisbreytingar á árinu 1988 en engar á árinu 1987 því í reynd hækkar gengið á því ári. Því má segja að sú lækkun á raungengi sem varð á árinu 1988 á móti þeirri hækkun á raungengi sem varð á árinu 1987 eigi að jafna þetta nokkuð út. Og það er ekki ólíklegt að þessar staðreyndir hafi villt mönnum sýn þegar þessi mál eru metin. Ég hygg að um það þurfi ekki að deila að þessar tölur sýna að sjávarútvegurinn á við meiri vanda að etja um þessar mundir en oftast áður. Eiginfjárstaða hans hefur verið rýrð mjög verulega, ekki aðeins með háum vöxtum og miklum fjármagnskostnaði, heldur með mikilli einkaneyslu í landinu og almennri eyðslu. Þeir aðilar sem vilja horfa fram hjá því eru ekki að horfa á þessi mál af raunsæi. Þess vegna endurtek ég það sem ég hef áður sagt, að það verður ekki hjá því komist að viðurkenna að við höfum orðið fyrir verulegri kjaraskerðingu sem enginn mun af okkur taka og því er ekkert annað að gera en að jafna henni út með ákveðnum hætti. Hv. 1. þm. Suðurl. spurði síðan ákveðinna spurninga sem ég skal reyna að svara eftir bestu getu þótt, ég vil segja það fyrir fram, auðvitað geti þar ekki verið um tæmandi svör að ræða og það veit ég að hv. 1. þm. Suðurl. skilur. Hann spurði í fyrsta lagi: Stendur til að bjarga fleiri fyrirtækjum með aðstoð úr ríkissjóði? Nú er það svo með þetta eina fyrirtæki sem þarna er átt við að hinn gamli Útvegsbanki mun hafa átt verulega hjá þessu fyrirtæki. Hann mun hafa tapað á viðskiptum við ýmis fyrirtæki í sjávarútvegi, þar á meðal þetta fyrirtæki, og eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið mun þetta tap bankans hafa verið viðurkennt af ríkissjóði í þessu tilviki. Hv. fjmrh. mun eflaust geta veitt frekari upplýsingar um það. Það hefur ekkert verið ákveðið um að aðstoða fleiri fyrirtæki beint af ríkissjóði. Ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Suðurl. að það er mjög vandrötuð leið og miklum erfiðleikum háð að semja reglur sem geti orðið með þeim hætti að alls hlutleysis sé gætt, þótt að sjálfsögðu verði að gera ráð fyrir því að ríkissjóður tapi sínum eignum að einhverju leyti hjá þessum fyrirtækjum eins og öðrum. Í mörgum tilvikum kann það að vera betra fyrir ríkissjóð og ýmsa aðra að taka þátt í einhvers konar nauðarsamningum gagnvart slíkum aðilum en að krefjast gjaldþrots. Þetta er að sjálfsögðu matsatriði sem ekki er hægt að setja nákvæma reglu um. Hitt er svo annað mál að þegar ríkissjóður á í hlut er sú leið að sjálfsögðu vandasamari en í ýmsum öðrum tilvikum. Hv. þm. spurði hvort til stæði að veita Atvinnutryggingarsjóði lánsréttindi án veðtryggingar og hverjir beri þá ábyrgð. Ég svara þeirri spurningu neitandi. Það hafa verið settar upp ákveðnar viðmiðunarreglur af hálfu Atvinnutryggingarsjóðs. Það hafa aðeins þrjú fyrirtæki fengið afgreiðslu þar og það liggur fyrir að ýmis fyrirtæki standast ekki þær kröfur sem stjórn Atvinnutryggingarsjóðsins hefur sett eða sú samstarfsnefnd, sem hefur verið starfandi á vegum banka og fjárfestingarlánasjóða, gerir ráð fyrir. Það er því ekki gert ráð fyrir að veita Atvinnutryggingarsjóði slíkan lánsrétt. Hitt er svo annað mál að það er mikið umhugsunarefni með þessar eilífu veðtryggingar, sem byggja á alls konar brunabótamötum og vátryggingaverðmætum, hvað það eru góðar reglur. Þótt bankarnir hafi mest lagt upp úr því á undanförnum árum að láta meta og endurmeta og meta á nýjan leik allar eignir fyrirtækja eru það nú einu sinni tekjumöguleikarnir í framtíðinni sem skipta meginmáli. Ég gef því ekki mikið fyrir þessi möt sem verið er að framkvæma oft og tíðum. Það eru til ýmsar sendinefndir sem fara hver á eftir annarri til að endurtaka þessi möt. Þau voru ekki mikils virði síldarplönin á Siglufirði eftir að síldin fór, jafnvel þótt menn hafi sjálfsagt haft á þeim einhver brunabóta- eða vátryggingamöt. Sú regla hefur fyrst og fremst verið höfð í heiðri, eftir því sem mér skilst hjá Atvinnutryggingarsjóðnum, að tekjur fyrirtækjanna til lengri tíma litið séu þess eðlis að geta staðið undir skuldbindingum viðkomandi fyrirtækis og notuð sú regla að meta tekjurnar á móti skuldum að frádregnum veltufjármunum miðað við ákveðnar vaxtaforsendur. Með þessu móti ætti að vera nokkuð tryggt eða a.m.k. betra mat á það lagt hvort fyrirtækin geti staðið undir skuldbindingum sínum. Í þriðja lagi spurði hv. þm.: Til hvaða ráðstafana mun ríkisstjórnin grípa? Þá vildi ég aðeins tala um þau fyrirtæki sem ekki uppfylla skilyrði Atvinnutryggingarsjóðs og hafa ekki möguleika á því að fá skuldbreytingu á sínum skuldum. Þar verður um mjög mörg fyrirtæki að ræða. Það er alveg ljóst. Ekki verður hjá því komist að allveruleg uppstokkun eigi sér stað hjá mörgum þessara fyrirtækja, sameining, hagræðingaraðgerðir. Ég tek hins vegar undir það með hv. þm. að það verður að sjálfsögðu að vera í höndum fyrirtækjanna sjálfra og þeirra sem þau leita aðstoðar til. Það er ekki óeðlilegt að það séu sett ákveðin skilyrði fyrir aðstoð, m.a. að leitað sé eftir hagræðingu. Þess vegna er ekki óeðlilegt að Atvinnutryggingarsjóður hafi vissa forgöngu um það, ef fyrirtæki telja sig geta endurskipulagt sinn rekstur, að aðstoða við slíkt. Verður það að sjálfsögðu gert því að það hefur komið fram að rekstur fyrirtækjanna er mjög misjafn. Það eru mörg fyrirtæki þar sem rekstrargjöld eru umfram rekstrartekjur án þess að nokkur fjármagnskostnaður hafi verið greiddur eða tekið tillit til afskrifta. Jafnvel þótt núverandi skilyrði séu slæm er alveg ljóst að slík fyrirtæki geta ekki gengið áfram. Þetta eru í mörgum tilvikum fyrirtæki sem voru með mjög slæma stöðu 1983 og 1984, fyrirtæki þar sem menn treystu e.t.v. á það að betri staða sjávarútvegsins mundi koma fram í tryggari eiginfjárstöðu og meiri uppgreiðslu skulda hjá þessum fyrirtækjum. En sannleikurinn er sá að sjávarútvegsfyrirtækin fengu ekki mikla möguleika til þess vegna þess að þjóðfélagið heimtaði þessar viðbótartekjur til sín til þess að nota til einkaneyslu í landinu og til þess að nota í þarfir ríkissjóðs, verslunar, bankastofnana o.s.frv. Sjávarútvegurinn fékk því ekki næg tækifæri til þess að rétta úr kútnum þegar tækifæri var til og núna mun ekki verða komist hjá því að það komi í verulegum mæli fram á öllum landsmönnum. Ég hef sagt að það sé ekki annað að gera og ég endurtek það enn að menn viðurkenni að kjör okkar þurfi að taka mið af þessum aðstæðum. Hv. þm. spurði hvort treysta mætti því að það sem gert yrði yrði kynnt í þessari viku og ef ekki þá hvenær. Því get ég svo sannarlega ekki svarað. Hann talaði einnig um gengið og hvenær því yrði breytt. Ég vænti þess að allir séu sammála um það á hv. Alþingi að mjög mikilvægt er að koma í veg fyrir það að genginu verði breytt. Menn hljóta að leggja sig fram um að reyna að halda niðri þeirri verðbólgu sem hefur verið svo ríkjandi hér á undanförnum árum. Við þær aðstæður sem nú eru, þegar þensla fer minnkandi, hljótum við að leggja á það áherslu. Ég veit til þess að ýmis fyrirtæki eru að endurskipuleggja sinn rekstur um þessar mundir. Þau gera það einfaldlega með því að draga úr útgjöldum, draga úr yfirvinnu og bjóða jafnvel sínu fólki að laun séu lækkuð. Laun í fyrirtækjunum verða að taka mið af tekjunum. Ég er ekki að segja að þetta geti gengið yfir allt þjóðfélagið en auðvitað ættu menn að gera það við þessar aðstæður. Því miður er það svo að þessi mynd er ekki orðin nægilega ljós. Það er ekki langt síðan upplýsingar fóru að berast og þótt ekkert hafi komið mjög á óvart í þeim er það ljóst að starfskjör sjávarútvegsins eru óviðunandi og það þarf og verður að taka mið af þeirri staðreynd við þá umfjöllun sem nú er hér á Alþingi að því er varðar fjárlög og ýmislegt annað. Ég held að sú mynd blasi við að mörg fyrirtæki munu ekki geta hafið starfsemi eftir áramót. Mörg eru að stöðvast um þessar mundir, ekki fyrst og fremst út af rekstrarerfiðleikum heldur líka vegna hráefnisskorts, og það verður erfitt fyrir mörg þeirra að komast af stað. Hitt er svo annað mál að ýmislegt annað skiptir máli í sambandi við sjávarútveginn en starfskjör hans og margt sem þarf að gæta að á næstunni. Ég vil t.d. nefna að það er ekki ráðlegt að leggja út í fjárfestingar vegna kaupa eða endurbóta á skipum. Ég get vel skilið áhyggjur skipasmíðaiðnaðarins í þeim efnum vegna þess að sjávarútvegurinn hefur í reynd ekki peninga til þess að leggja í slíkar fjárfestingar og því er ekki ráðlegt að greiða mikið fyrir því um þessar mundir. Það er heldur ekki ráðlegt að fjárfesta mikið í fiskvinnslu nema þá til þess að auka hagræðingu, m.a. með því að hjálpa til við sameiningu fyrirtækja. Margir spyrjast fyrir um sameiningu veiðiheimilda, þ.e. að leggja skipum og reyna að gera önnur skip út með meiri hagkvæmni, sérstaklega vegna aflasamdráttar, og ég býst við því að mun meira verði um það á næstunni að veiðiheimildir verði sameinaðar. En það sem stendur m.a. í vegi er sú staðreynd að lögin um fiskveiðar í okkar landhelgi, sem hafa verið nefnd kvótalög en að vísu eru til önnur lög frá 1976 um veiðar í landhelgi, gilda aðeins um þriggja ára skeið þannig að óvissa ríkir um framhaldið. Það hafa jafnframt átt sér stað viðræður milli aðila í sjávarútvegi um aflamiðlun og meiri jöfnun á útflutningi á óunnum fiski og að því er stefnt að láta á það reyna hvort hægt sé að stofna samstarfsvettvang innan sjávarútvegsins til þess að stýra útflutningi á óunnum fiski og aflamiðlun milli einstakra byggðarlaga. Það er jafnframt ljóst að hægt er að ná meiri verðmætum út úr því sjávarfangi sem við drögum upp úr sjó. Allt of miklu er hent af svokölluðum úrgangi sem hægt væri að nýta. Jafnframt er ljóst að gæðin geta verið betri, þótt þar hafi verulega áunnist. Með betri gæðastýringu er hægt að koma fram verðmætaaukningu. Það þarf að sjálfsögðu að nota tækifærið þegar afli dregst saman til þess að brýna menn enn á ný til að taka á slíkum málum og reyna að ná árangri og ég er fullviss um að það er hægt, þó að það sé að sjálfsögðu hættulegt að ætla sér um of í þeim efnum. En þrátt fyrir allt verður aðalvandamálið hvort og þá með hvaða hætti þau fyrirtæki sem eiga vart fyrir sínum skuldum verða aðstoðuð. Ég er viss um að í mörgum tilfellum er hagkvæmara fyrir lánardrottna þessara fyrirtækja að ganga til nauðasamninga við þau, m.a. til þess að auðvelda þeim að koma við hagræðingu í sínum rekstri. Jafnframt hlýtur að koma til álita hvort ekki sé rétt að greiða fyrir slíkum nauðasamningum m.a. með því að opinber sjóður, t.d. Byggðasjóður, leggi fram eitthvert fé til þess að greiða fyrir slíkum nauðasamningum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, þó að sjálfsögðu þurfi þá að útvega fé fyrir þann sjóð til þess að gera slíka hluti. Það verður ekki hjá því komist að margir af þeim aðilum sem eiga hjá slíkum sjávarútvegsfyrirtækjum þurfi að afskrifa hluta af sínu fjármagni annaðhvort með slíkum samningum eða þá með gjaldþroti. Ég er fullviss um að í mörgum tilvikum er hagstæðara fyrir þá að ganga til slíkra samninga heldur en þurfa að horfa á eftir viðkomandi fyrirtæki í gjaldþrot. Og ég á nú von á að ástæðan fyrir því að þær ráðstafanir voru gerðar sem minnst var á varðandi þetta eina fyrirtæki sem hér var nefnt hafi m.a. verið sú að hagsmunagæslumenn ríkissjóðs og viðkomandi banka hafi séð að ef fyrirtækið yrði gert upp sem gjaldþrota væri hætta á að þeir töpuðu enn þá meiru. Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt að þessu sinni. Þessi mál eru og hafa verið til umfjöllunar hjá ríkisstjórn. Það er ekki komin niðurstaða í þeim og ég vil ítreka að ég tel nauðsynlegt að þessi mál verði rædd á Alþingi á næstunni því að hér er um svo stórt mál að ræða að það hlýtur að blandast inn í aðrar ákvarðanir sem þarf að taka. Ég vænti þess að um það geti verið samvinna milli þeirra sem styðja núverandi ríkisstjórn og stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi og ég þakka hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir að taka mál þetta upp og sýna þar með í verki áhyggjur sínar út af þessum vanda. Ég veit að það mun koma fram í afgreiðslu mála hér á næstu vikum á Alþingi að aðilar eru tilbúnir að taka höndum saman í þessum málum.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Það er auðvitað eðlilegt að fram fari á Alþingi umræða um þau mál sem þar er verið að fjalla um. En ég verð nú að segja að engum þarf að koma það á óvart miðað við stöðu mála þegar fyrrv. ríkisstjórn fór frá, því að hennar eigin sögn máttu ekki líða nema nokkrir dagar að einhverjar aðgerðir yrðu svo að hjól atvinnulífsins stöðvuðust ekki. Auðvitað er það mjög slæmt að dráttur verði á þessu og málin hefðu þurft að ganga fljótar fyrir sig en raun ber vitni, en þau eru ekki létt viðureignar eins og dæmin sanna. Mér fannst það dálítið athyglisvert hjá hv. 1. þm. Suðurl. er hann talaði um að mest áríðandi væri að þau fyrirtæki sem stæðu best og væru best rekin nytu fyrst fyrirgreiðslu. Í mínum huga og margra annarra er mest aðkallandi að þau fyrirtæki sem eru sæmilega rekin fái fyrirgreiðslu til þess að þau stöðvist ekki. Hin mega mikið frekar bíða. Ég er ákaflega hræddur um að það fólk sem býr í hinum ýmsu byggðarlögum þar sem fyrst og fremst eitt fyrirtæki skaffar atvinnu muni vera á annarri skoðun ef við blasir að þetta fyrirtæki muni stöðvast. Það munu heyrast gagnrýnisraddir ef best reknu og best stæðu fyrirtækin gengju þar á undan. Hv. 1. þm. Suðurl. sagði að jafnvægi hefði verið komið á varðandi framboð og eftirspurn í sambandi við vinnuaflið. Það er rétt. En hvað sagði það okkur? Í septembermánuði er einmitt langmesta eftirspurnin eftir vinnuafli og það hefði átt að opna augu þeirra sem stjórnuðu landinu að háski væri á ferðum þegar vetraði, eins og komið hefur fram. Hvernig sem á málin er litið var strax í ágúst sl. orðið háskalegt ástand í landinu. Þó að ég vilji ekki hafa stór orð um það í þessari umræðu vil ég þó láta þá skoðun mína í ljósi að síðasta ríkisstjórn var í raun og veru aldrei starfshæf. Það var m.a. ástæðan fyrir því hvernig fór. Fyrstu fimm mánuðina sem sú stjórn sat að völdum var alltaf boðið hærra og hærra í fjármagnið, hærri og hærri vextir boðnir af ríkisvíxlunum og þeir meira en tvöfölduðust á fimm mánuðum, frá 20% upp í 41,3% en fóru hæst í febrúarbyrjun upp í 43%. Ætli þetta mál hafi ekki valdið mestu um hvernig fór? Það liggur auðvitað á borðinu og allir sjá að lítið þýðir að lána fyrirtækjum sem eru að tapa, þ.e. breyta taprekstrinum í lán, ef grundvellinum er ekki breytt um leið þannig að slíkur taprekstur hætti. En er hægt að fleyta þeim áfram með öðrum hætti ef grundvöllurinn er þó lagaður þannig að einhver von er um bættan rekstur? Sjálfsagt verður hann ekki bættur þannig að á stuttum tíma geti það unnið upp tapreksturinn, eða hver treystir sér til þess að gera slíkar ráðstafanir eins og nú er, hvaða leið sem verður farin? Þess vegna verður auðvitað með einhverjum hætti að ganga þannig í málin að fyrirtækin séu eitthvað yfir núllinu og ekki einungis fyrirtækin í sjávarútvegi heldur öll þau fyrirtæki sem framleiða fyrir utanlandsmarkað. Þessi fyrirtæki sem ég kalla, og á ég ekki uppástungu að því orði, fyrirvinnufyrirtæki þjóðarinnar. Ef fyrirvinnufyrirtæki þjóðarinnar hafa ekki þann grundvöll að þau geti gengið ættu allir að skilja hvernig fer með aðra í þessu þjóðfélagi. Hitt er mér áhyggjuefni og hlýtur að vera öllum áhyggjuefni að þær ráðstöfunartekjur sem fólk hefur haft byggjast að miklu leyti á löngum vinnutíma og mikilli yfirvinnu. Þegar kreppir að missa fjölskyldurnar þessa yfirvinnu og miðað við hvernig ástandið er í landinu víðast hvar þá duga dagvinnulaunin engan veginn, allra síst hjá þeim sem þurfa að borga helmingi hærri orkukostnað en t.d. er á því svæði sem við erum hér nú á. Það verður í leiðinni líka að huga að þessum þætti, ekkert síður, því að ef vinnufyrirtækin fá ekki fólk, ef það fer af þessum köldu svæðum vegna þess að þar er ekki hægt að lifa, ja hvernig fer þá fyrir þjóðinni? Ég ætla ekki að flytja langt mál við þessa umræðu. Auðvitað væri það æskilegt ef hægt væri að finna þá leið að lækka kostnað, fyrst og fremst að lækka kostnað. Eitt af því sem stefnt var að var að fiskvinnslan fengi lækkun á orkukostnaði frá rafveitunum um 25%. Hvernig gengur að semja við þá sem ráða þar málum? Þá er líka áhyggjuefni það launamisrétti sem er í landinu. Hvernig á að breyta því? Eru menn tilbúnir að setja á eitt eða tvö skattþrep til viðbótar til þess að minnka þetta bil? Eða hvernig hugsa menn sér að koma málum saman? Þar sem minna er til skipta verður a.m.k. að skipta þannig að allir hafi í sig og á, en miðað við aðstæður sé ég ekki að það verði öðruvísi en að lægstu launin með minni vinnutíma hækki og að sama skapi verði þá tekið af hinum sem betur eru launaðir.

Skúli Alexandersson Virðulegi forseti. Mér fannst nokkuð merkileg yfirlýsing hæstv. sjútvrh. að ein leið til þess að bæta stöðu sjávarútvegsins nú um stundir væri það að stefna að því að fá meira verðmæti og auka gæðastjórnun, með því væri hægt að laga stöðu sjávarútvegsins nokkuð. Í sambandi við þá ráðleggingu mundi ég óska eftir því að þeir sem það gerðu þyrftu ekki að eiga von á því að sjútvrn. sækti þá menn með lögum og reyndi að hnekkja á þeim vegna þess að þeir væru að gera þá hluti. Það er hægt að hvetja menn til að gera hluti sem þessa en ég tel það nokkuð vafasamt að hægt sé að kalla það siðlegt ef á sama tíma eru þeir hlutir gerðir eins og þeir sem hafa verið gerðir gagnvart fyrirtækinu Jökli hf. á Hellissandi. En ekki meira um það. Við höfum heyrt hér ræður tveggja fyrrv. ráðherra úr síðustu ríkisstjórn, hæstv. fyrrv. forsrh. og núv. sjútvrh. Þeir hafa dregið upp dökka mynd af stöðu sjávarútvegsins, annar eftir það að hafa verið forsrh. í rúmt ár og ráðherra í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, hinn eftir það að hafa verið sjútvrh. undanfarandi rúm fimm ár og er það enn. Þeir hafa lýst því yfir héðan úr þessum ræðustól í dag að búast megi við því að mörg fyrirtæki geti ekki hafið starfsemi eftir áramót. Þetta er lýsing hæstv. ráðherra á þeirra eigin störfum. Mér finnst að það hafi verið fleiri í fílabeinsturni en ráðherrann sem sat inni við Hlemm. Það er eins og líka hafi verið fílabeinsturn við Lindargötuna og nú upp á síðkastið við Skúlagötuna og líka hér við Lækjartorg. Sú umræða sem hér hefur verið og á sjálfsagt eftir að halda áfram í kvöld staðfestir hverslags ráðleysi hefur verið hér á undanförnum árum og ekki síst á síðustu missirum og mánuðum, staðfestir það að meginhluti fiskvinnslufyrirtækja á landinu stendur nú frammi fyrir því að eiginfjárstaða þeirra er komin niður fyrir núllið. Því hefur verið lýst héðan úr þessum ræðustól núna að sum þeirra séu þannig á vegi stödd að þau eigi ekki nema brot --- Nú, forseti biður mig um það að hætta hér ræðu minni. Mér er ljúft, ef það getur lagað til fyrir hv. þm. sem forseti nefnir, að lofa honum að komast hér að. Það er alveg sjálfsagður hlutur. Ég get haldið ræðu minni áfram í kvöld.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil þakka þingmanninum þessi vinsamlegu tilmæli. En svo að þingheimi sé skýrt frá hvað hér er um að ræða, þá hafði ég lofað hv. 1. þm. Vestf. að komast hér að vegna þess að hann þarf að fara frá, gleymdi því síðan, og ef hv. 4. þm. Vesturl. vill gera hlé á ræðu sinni þá væri mér þökk í því, og hv. 1. þm. Vestf. tekur nú til máls. Það er ljóst að hér verður fram haldið fundi að loknum þingflokksfundum þannig að ég vil þakka hv. 4. þm. Vesturl. fyrir þetta.

Matthías Bjarnason Virðulegi forseti. Það var að mörgu leyti dapurlegt að hlusta á ræðu hæstv. sjútvrh. sem nú hefur setið í því embætti í rúm fimm ár, eins og hv. síðasti ræðumaður greindi, og jafnframt því að í raun og veru liggur ekkert fyrir frá hendi ríkisstjórnarinnar. Það gekk nógu illa hjá fyrri ríkisstjórn en enn þá situr við það sama. Í fjárlagafrv. segir að fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar miði að því að rétta við stöðu útflutningsgreinanna, forðast atvinnuleysi, hemja verðbólgu. Meginaðgerðirnar voru þær að Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins verði gert kleift með lántöku að greiða allt að 5% verðuppbót á freðfisk. Verðstöðvun var framlengd til 28. febr. á næsta ári, en laun, almennt fiskverð og launaliður á verðlagsgrundvelli búvöru munu haldast óbreytt til 5. febr. á næsta ári. Til að bæta stöðu hinna verst settu var tekjutrygging elli- og örorkulífeyrisþega og heimilisuppbót hækkuð um 3% og 150 millj. kr. á að veita til að liðsinna húsbyggjendum og fjölskyldum þeirra í alvarlegum greiðsluerfiðleikum. Niðurgreiðslur voru auknar í október og ríkisstjórnin beitti sér fyrir lækkun bæði nafnvaxta og raunvaxta í upphafi október en þær aðgerðir voru framhald af því sem búið var að gera í fyrri ríkisstjórn. Þá segir í fjárlagafrv.: Laun haldast óbreytt til 15. febr. 1989 en hækka þá almennt um 1,25%. Lagaákvæði um takmörkun samningsréttar, er sett voru af fyrri ríkisstjórn í maí 1988 og áttu að gilda til 10. apríl, munu falla úr gildi 15. febr. Launaliður í verðlagsgrundvelli búvöru verður sömuleiðis óbreyttur til 15. febr. en hækkar þá um 1,25% og sama gildir um almennt fiskverð. Ríkisstjórnin beitti sér fyrir ýmsum aðgerðum til að milda áhrif launafrystingar á þá sem verst voru settir. Tekjutrygging elli- og örorkulífeyrisþega og heimilisuppbót hækkuðu um 3% 1. okt. Persónuafsláttur og barnabætur verða hækkaðar sérstaklega í tengslum við aðgerðir í skattamálum og gert er ráð fyrir 150 millj. kr. til skuldbreytinga húsbyggjenda. Allt kemur þetta fram hér í fjárlagafrv. Nú kemur hæstv. sjútvrh. og boðar að helsta áhyggjuefnið sé hvað launin séu há, að nú þurfi að lækka launin. Það er því skammt á milli fyrirheita þessarar hæstv. ríkisstjórnar þegar við berum saman rúmlega mánaðargamalt fjárlagafrv. og þá ræðu sem hæstv. sjútvrh. var að flytja hér áðan. Í lögum um Seðlabanka Íslands segir að ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skuli miðast við að halda sem stöðugustu gengi og ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og samkeppnisgreina. Þarna er tvímælalaust, og fer ekki á milli mála, lagaákvæði um það að tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og samkeppnisgreina. En það eru fleiri greinar útflutningsafurða en sjávarútvegur. Það er atvinnulífsframtíðin fyrir ný atvinnufyrirtæki að þau standi jafnfætis í keppninni við erlend atvinnufyrirtæki. Með því að skrá gengið rangt er verið að kippa grundvellinum undan öllum útflutnings- og samkeppnisgreinum í íslensku atvinnulífi. Forsrh. hefur haldið því fram að raungengi krónunnar væri rangt en það næði samt ekki nokkurri átt að leiðrétta það. Tilvonandi bankastjóri Landsbankans, mikill áhrifamaður í Sambandi ísl. samvinnufélaga, Valur Arnþórsson, sagði á framsóknarþinginu fyrir nokkru að gengið þyrfti að lækka um 15%. Hver er að biðja um gengislækkun? Ekki nokkur maður. Ég er sammála hæstv. sjútvrh. um það að það er enginn hér inni sem vill fá gengislækkun. Hins vegar er annað mál að þegar gengi er þegar fallið þá verða menn að játa staðreyndum, þá þýðir ekki að berja höfðinu við steininn, ekki í nokkra daga heldur í fleiri mánuði eins og búið er að gera. Og alltaf er sagt: Það þarf nýjar aðgerðir til þess að tryggja grundvöll atvinnulífsins, útflutningsatvinnuveganna. Svo nær þetta bara ekkert lengra. Hvað um hugbúnaðinn sem við höfum verið þátttakendur í og erum að selja okkar framleiðslu á erlendum vettvangi? Hvernig eiga þessi ungu fjárvana fyrirtæki að standast samkeppnina við rótgróin erlend fyrirtæki ef við neitum að játa þá staðreynd að gengi íslensku krónunnar er fallið? Og hvers vegna er verið að ýta undir eyðsluna með þessari röngu gengisskráningu mánuð eftir mánuð? Þúsundir landsmanna fara úr landi til þess að kaupa og kaupa núna fyrir jólin. Verslunin er að færast út úr landinu. Ríkissjóður er að glata stórfelldum tekjum í aðflutningsgjöldum af vörum og söluskatti með þessum hætti. En ráðherrarnir bara berja hausnum við steininn viku eftir viku og tala eins og þeir skilji ekki nokkurn skapaðan hlut. Hvað er um ýmsar aðrar atvinnugreinar en sjávarútveginn, eins og ullariðnaðinn, loðdýraræktunina? Ætli refirnir þyrftu ekki að fá rétt skráð gengi? Eða réttara sagt eigendur þeirra, og minkaframleiðendur, svo dæmi séu nefnd. Og hvað með tillöguna sem var flutt hér í dag um samkeppni innlends skipaiðnaðar? Er ekki verið að kaupa inn vinnuafl annarra þjóða á fölsku gengi, á gengi sem er ranglega skráð þannig að þeir sem stunda þennan iðnrekstur fara halloka í þeirri samkeppni? Það er talað mikið um gróða bankanna og tryggingafélaganna. Fær ekki ríkissjóður aðild að því? Á að ganga það nærri tryggingafélögunum að þau geti ekki staðið við sínar skuldbindingar? Þau geta nú farið á hausinn eins og aðrir, eins og aðrar atvinnugreinar. Er ekki sérstakt tryggingaeftirlit samkvæmt lögum um vátryggingastarfsemi sem á að sjá um það að tryggingafélögin séu traustar stofnanir sem megi byggja á fyrir viðskiptamenn sína en ekki að þau hangi þannig að viðskiptamenn viti ekki hvenær þeir tapa því ef þeir verða fyrir tjóni í sambandi við það? Það verður að fara varlega í þessum efnum. Hæstv. sjútvrh., sem hefur setið í því embætti óslitið frá því í maílok 1983 og ætti þar af leiðandi að vera vel heima í því hvernig ástand og horfur eru í sjávarútvegsmálum, hefur nú tekið undir orð hæstv. forsrh. að hann sjái enga ástæðu til þess að skrá gengi íslensku krónunnar réttu verði. M.ö.o.: Hann telur að þrátt fyrir stöðu sjávarútvegsins sé ekki ástæða til þess að breyta skráðu gengi. Skráð gengi skiptir miklu meira máli en það sem ég hef þegar nefnt. Það skiptir því máli að fólk veit hvað það má og hvað það má ekki. Þess vegna verður það að byggja á því hvað hlutirnir í raun og veru kosta en ekki að selja, eins og ég hef margoft tekið hér fram áður, gjaldeyri með afslætti. Það er gripið til skuldbreytingalána hvað eftir annað sem ekki skilja neitt eftir annað en það að þar sem rekstrarhalli er þar verður hann áfram þrátt fyrir þau skuldbreytingalán. Hæstv. sjútvrh. sagði að það gæti vel komið til og ætti að koma til að Byggðasjóður tæki að sér að leggja jafnvel fram hlutafé í ýmis fyrirtæki sem væru illa á vegi stödd. Við skulum athuga þetta aðeins nánar. Í stefnuskrá þessarar hæstv. ríkisstjórnar er talað um að efla Byggðasjóð. Eigum við svo ekki að líta á fjárlagafrv. og sjá hvernig það er gert? Það er gert með þeim hætti að honum eru ætlaðar 125 millj. kr. eins og hann hafði í fjárlögum þessa árs. En þar hefur bæst við. Miðað við þau lán sem sjóðurinn hefur tekið á þessu ári, þá greiðir hann ríkissjóði 86 millj. kr. í lántökugjald, um 23 millj. kr. í stimpilgjald og um 10 millj. kr. í ríkisábyrgðasjóðsgjald. Það verða m.ö.o. eftir 6 millj. kr. Þetta er nú myndarátak sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja fram til uppbyggingar atvinnulífsins úti á landi. Stórmyndarlegt! Svo er auðvitað hægt að bæta á og gerast hluthafar með því að taka dýr lán erlendis og síðan á sjóðurinn sennilega að tapa algjörlega sínu eigin fjármagni. Og þá verður hægt að segja eins og sagt er um bankastjóra banka þegar þeir tapa lánum: ,,Það voru nú meiri hálfvitarnir sem voru í stjórn í þessari stofnun. Hún er búin að glata gersamlega eiginfjárstöðunni og sjóðurinn er þegar gjaldþrota.`` Þá mun ekki standa á vandlætingarpostulum, hvorki hér á hv. Alþingi né annars staðar. Við skulum bera saman framlag til byggðamála í landinu með þessum hætti. Í fjárlagafrv. er styrkur til blaðaútgáfu upp á 50 millj. kr. og til útgáfumála samkvæmt ákvörðun þingflokka 22 millj. kr. Á þessum tveimur liðum eru 72 millj. kr. Það var ekkert verið að hafa þetta sömu upphæð og var í fjárlögum ársins 1988. Nei, það var verið að hækka það verulega, margfalt meira en laun hækkuðu á milli ára. Þarna er ekki verið að skera við nögl sér. Ég spyr: Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn, sem boðar núna stórfelldar skattahækkanir og óskar eftir samstarfi við stjórnarandstöðuna um þær miklu skattahækkanir, að búa að atvinnufyrirtækjunum í landinu? Hæstv. fjmrh. hefur sagt að það verði að láta þessar skattahækkanir fyrst og fremst koma á fyrirtæki. Hvar endar með þessi fyrirtæki? Er markvisst verið að stefna að því að þau leggi upp laupana hvert á fætur öðru og að atvinnuleysi herji hér um allt land á næstu vikum eða mánuðum? Það er þegar byrjað á því. Hv. 10. þm. Reykv. flutti hér afar þunga ádeilu á hv. 1. þm. Suðurl. í umræðum um fyrsta skattafrv. ríkisstjórnarinnar, um 100% hækkun á skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, og taldi að allt væri það honum að kenna. Það máttu allir halda sem hér voru inni og hlustuðu á ræðu þessa hv. þm. að það hefði enginn annar verið í þeirri ríkisstjórn en hv. 1. þm. Suðurl. Ég verð nú að benda á það að enginn flokkur hefur setið lengur á undanförnum áratugum í ríkisstjórn en Framsfl. Hann hefur farið með þessi mál. Hann hefur farið með forsæti í ríkisstjórn í mörg ár og fer nú aftur. Hann hefur farið með sjávarútvegsmálin fyrst og fremst og þess vegna verður ekki hjá því komist núna að draga hann til nokkurrar ábyrgðar. Ég spyr: Hvernig stendur á því að meira að segja þar sem fjármagn er fyrir hendi hefur fyrirtækjum verið gert svo erfitt fyrir að þau hafa jafnvel farið á hausinn, þau hafa hallast á ógæfuhliðina eins og t.d. varðandi Verðjöfnunarsjóðinn? Ef við lítum á eignarstöðu rækjudeildarinnar, þá var talið að um síðustu áramót væru þar inni 450 millj. kr. Þegar framleiðendur komu og óskuðu eftir því að breyta útgreiðslum og hætta að greiða til sjóðsins vegna vaxandi tapreksturs, þá drógu stjórnvöld lappirnar í fleiri mánuði. Það þurfti ekki að útvega fjármagn til þess. Nei, alls ekki. Þegar ég ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v. flutti frv. um gerbreytingu á Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, þá brást hæstv. sjútvrh. mjög hart við og fór í slæmt geðillskukast, kom ekki einu sinni inn á meðan málið var til umræðu því að honum fannst svo nærri sér vegið að leyfa sér að flytja frv. þó að hann hefði haft málið til athugunar. Þá voru skipaðir í nefnd af þeirri ríkisstjórn þrír menn sem komust að þeirri gáfulegu niðurstöðu að leggja beri þennan verðjöfnunarsjóð niður með öllu. Svo skeður það 4. júní, þegar þáv. hæstv. utanrrh. er á ferð vestur á fjörðum, nánar tiltekið á Ísafirði, að hann segir mönnum þar að hann gegni nú störfum sjútvrh., sem er þar vel vitað, og hann kemur til viðræðna við bæjarráð og forráðamenn rækjuverksmiðjanna. Þar gerir hæstv. utanrrh. og starfandi sjútvrh. grein fyrir tillögum nefndarinnar og sagðist hann hafa ákveðið í fjarveru Halldórs Ásgrímssonar að leggja fram skýrsluna til umfjöllunar. Hann lýsti því yfir að ríkisstjórnin hefði ákveðið að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins yrði lagður niður, lagt yrði fyrir Alþingi frv. um málið í haust, sem sagt núna á sl. hausti. Ég hrökk við þegar ég sá þetta og spurði þáv. forsrh. hvort ríkisstjórnin væri virkilega búin að ákveða að leggja Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins niður. Nei, það hafði aldrei verið tekið til afgreiðslu í ríkisstjórn.

Forseti vill leyfa sér að spyrja hvort þm. eigi mikið eftir af ræðu sinni. Nú er klukkan sex mínútur yfir fimm og þingflokksfundir ættu að vera byrjaðir. Sé ekki því meira eftir af ræðu hv. þm. væri mér ljúft að leyfa honum að ljúka máli sínu, en dragist það um einhverjar mínútur held ég að ég sé tilneydd til að fresta fundi.

Ég held að það fari betur á að fresta fundi úr því sem komið er. --- Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ef ég man rétt þá var ég þegar fundi var frestað að vitna í hvorki meira né minna en hæstv. forsrh. þegar hann greindi frá upplýsingum um það að ríkisstjórnin hefði ákveðið að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, en þegar ég spurði hæstv. fyrrv. forsrh. út í það mál sagði hann mér að það hefði aldrei komið til afgreiðslu í ríkisstjórn. Hins vegar hefði nál. þeirra þriggja manna sem ég nefndi verið lagt fyrir. En það undarlega skeður að hæstv. þáv. utanrrh. og settur sjútvrh. segir á fyrrnefndum fundi vestur á Ísafirði að komið hafi fram um endurgreiðslu fjármagns úr sjóðnum að m.a. helmingur af inneign í sjóðnum vegna rækju yrði greiddur út fljótlega. Þetta segir hann á fundi 4. júní. En alltaf eru fæturnir dregnir og engin útgreiðsla kemur fram. Svo fellur ríkisstjórnin á sl. hausti og önnur ríkisstjórn tekur við. Og þar er ákveðið að útvega þeirri deild, einni stærstu deild sjóðsins, fé að láni, deild sem ekkert á, en hún er látin taka lánið. En vitaskuld er það ríkissjóður sem kemur til með að borga þetta lán, enda var það í fyrstu ræðunni sem hæstv. sjútvrh. hélt --- mig minnir að það hafi verið á þingi Sjómannasambands Íslands --- sem hann lét alveg hiklaust að því liggja að ríkissjóður kæmi til með að borga þetta lán, enda tekur enginn lán upp á fleiri hundruð millj. kr. sem ekkert á. Það er gefið mál að sá aðili getur aldrei borgað. En því er ekki hægt að ganga alveg hreint til verks í þessum efnum og segja það sem á að ske? Af hverju þarf alltaf að vera með þennan leikaraskap? Og nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hver er ætlun hans og ríkisstjórnarinnar um framhald Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins? Nú er ekkert verið að reka afskaplega á eftir. Þetta mál er ekkert að koma upp í dag eða í gær svo að það er fullkomlega kominn tími til að þessari spurningu sé svarað og hver sé stefnan. Er hæstv. ráðherra í meginatriðum e.t.v. sammála mér, sem lagði fram þetta frv. á síðasta þingi, um það að inngreiðslur í sjóðinn verði á nafni hvers fyrirtækis fyrir sig? Það er höfuðbreytingin og nauðsynleg breyting að mínu viti. Ég tel rangt að farið að leggja niður þennan sjóð þó að það sé bráðnauðsynlegt að gera á honum þessa grundvallarbreytingu og skiptir miklu máli sérstaklega fyrir framtíð þeirra greina sjávarútvegsins þar sem verðbreytingar eru hvað mestar og örastar. Í upphafi þessarar umræðu var minnst á fyrirtæki eitt sem hefði fengið fyrirgreiðslu og afgreiðslu hjá fjmrn. Þetta fyrirtæki og þetta mál er mér mjög vel kunnugt um. Eigandi þessa fyrirtækis er eitt af stærstu fyrirtækjum í landinu. Það samþykkti á sl. hausti að heimila framkvæmdastjórn sinni að breyta í víkjandi hluthafalán eða hlutafé eða afskrifa 40 millj. kr. af viðskiptaskuld þessa fyrirtækis. Sömuleiðis náði þessi heimild einnig til allt að 10 millj. kr. sem eigandinn hafði ábyrgst af skuldum þessa fyrirtækis til viðbótar framangreindum 40 millj. kr. Þessi samþykkt var skilyrt því að ríkissjóður fyrir hönd gamla Útvegsbankans afskrifi eða breyti í hlutafé kröfu á þetta fyrirtæki sem er talið vera um 45 millj. kr. Þetta fyrirtæki hefur eins og mörg önnur átt við ákaflega mikla erfiðleika að etja en það hefur verið svo lánsamt að hafa við stjórnvölinn bráðduglegan mann sem hefur ekki látið deigan síga þrátt fyrir mikla erfiðleika og barist hetjulegri baráttu fyrir því að halda áfram útgerð og starfrækslu frystihúss sem er ekki nema af því góða. Þetta litla kauptún sem fyrirtækið er í á meira inni hjá þessu fyrirtæki en nokkurt annað sveitarfélag á landinu, svo langt yfir það sem önnur sveitarfélög eiga. Í samantekt sem átti sér stað á inneignum sveitarfélaga hjá sjávarútvegsfyrirtækjum var þetta litla kauptún að krónutölu með meira en helmingi hærri upphæð en það næsta. Þarna var því alveg um sérstaka ráðstöfun að ræða sem ég tel að eigi að afgreiða með þeim hætti að eigandinn afskrifi það sem hann gefur eftir. Það tel ég langeðlilegast eins og efnahag fyrirtækisins er komið og að ríkið eða fjmrn. noti það til að breyta því í víkjandi lán vaxtalaust, en ekki að þessir aðilar, hvorki eigandinn sem hefur reiknað dráttarvexti af skuld fyrirtækisins um langan tíma, fari að breyta því í hlutafélag, það tel ég óeðlilegt. Samhliða þessu eru fjölmargir aðrir kröfuhafar sem hafa lýst sig reiðubúna að afskrifa hluta af sínum skuldum eða þá að breyta kröfum sínum í hlutafé. Það litla sveitarfélag sem hér á hlut að máli hefur einnig lýst því yfir að það vilji gjarnan reyna að koma til aðstoðar, þó að það hafi alls ekki ráð á því, með því að breyta hluta af skuldinni í hlutafé. Ég get verið sammála bæði málshefjanda og sjútvrh. í því að sum fyrirtæki eru svo illa komin að það er e.t.v. engin önnur leið en að gera þau upp og stokka spilin að nýju. En í einstaka tilfellum getur það verið afar erfitt eins og í þessu tilfelli. Vegna fiskveiðistefnunnar, vegna kvótans vitum við ekkert hvert skipin mundu fara úr þessu kauptúni. Það gæti þýtt að eftir stæði fisklaust fyrirtæki og við blasti flótti fólksins af staðnum. Þess vegna styð ég að þessi breyting sé gerð með þessum hætti og gagnrýni hvorki fjmrh. né ríkisstjórn fyrir það. En það er auðvitað vandlifað í henni veröld og við verðum eðlilega að skoða margt í því ljósi að sýna sanngirni í afgreiðslu þessara mála. Hæstv. sjútvrh. sagði að hann vonaðist til góðrar samvinnu við stjórnarandstöðuna í afgreiðslu mála. Þá skildist mér að hann væri að bjóða fram þessa góðu samvinnu með því að við yrðum nú góðu börnin við ríkisstjórnina og samþykktum helst öll hennar skattafrumvörp, bæði þau sem þegar eru komin á borðið og eins þau sem væntanleg eru. Ég vil í þessu sambandi segja honum það og ríkisstjórninni að til þess að ná góðri samstöðu við stjórnarandstöðu á hverjum tíma, þá verður traustið að vera gagnkvæmt. Þegar ríkisstjórnin setti bráðabirgðalögin um Atvinnutryggingarsjóðinn, þá var ekki verið að ræða neitt við stjórnarandstöðuna. Látum það vera. En hvernig voru þessi bráðabirgðalög úr garði gerð? Óskaði hæstv. ríkisstjórn eftir samstarfi við stjórnarandstöðuna? Nei, hún gerði það ekki. Hún vildi útiloka stjórnarandstöðuna frá öllum áhrifum. Hins vegar á að taka þessa peninga frá öllum landsmönnum. En 32 þingmenn af 63 eiga að ráða einir ferðinni og hafa með alla lánafyrirgreiðslu að gera. Hinir, 31 þingmenn eða fulltrúi þeirra, áttu ekkert að hafa. Þetta finnst mér ekki vera lýðræði. Í bankaráðum og öðrum sjóðsstjórnum og fyrirtækjum sem ríkið á eða kýs til ættu samkvæmt þessari reglu eingöngu að vera stjórnarliðar en alls ekki þeir sem eru í stjórnarandstöðu. En stundum verða stjórnarliðar stjórnarandstæðingar og það oft fyrr en varir og öfugt svo að það er vissara og hyggilegra að hafa hinn háttinn á, að hafa alla með í ráðum og reyna að ná eins og frekast er unnt samkomulagi um hlutina. Í reglugerð um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina, sem byggð er á bráðabirgðalögum en lá mikið á að setja, segir í 2. gr. að fyrirtæki komi því aðeins til álita við lánveitingu eða skuldbreytingu samkvæmt reglugerð þessari að grundvöllur teljist vera fyrir rekstri þeirra að loknum skipulagsbreytingum á fjárhag þeirra og rekstri. Þetta er afdráttarlaus grein og auðskiljanleg. Ég er að frétta það núna undanfarna daga að til stæði að breyta 2. gr. þannig að sjóðsstjórnin hefði rýmri hendur og gæti afgreitt fleiri þó að hagur þeirra stæði ekki traustum fótum en væri jafnvel á brauðfótum. Er það satt og rétt að þetta standi til? spyr ég hæstv. sjútvrh. Enn fremur hef ég heyrt að bönkum sé ætlað að kaupa þau skuldabréf sem Atvinnutryggingarsjóðurinn kemur til með að gefa út handa þeim sem lán fá. Er það rétt að til standi og hefur samninga verið leitað við viðskiptabankana um að þeir kaupi þessi bréf án affalla og jafnframt að þeir hafi fengið fyrirheit um að Seðlabankinn muni endurkaupa þessi bréf af þeim upp í bindinguna sem er verið að greiða til Seðlabankans? Ég spyr hæstv. viðskrh. að því hvort þetta sé í raun og veru það sem unnið er að og þá jafnframt: Ætlar Seðlabankinn að kaupa og getur Seðlabankinn keypt þessi bréf nema þau séu tryggð? Telur hæstv. viðskrh. að þessi bréf Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina séu nægileg trygging frá þessum sjóði? Þarf ekki ríkisábyrgð að koma til til þess að Seðlabankinn geti í raun og veru keypt þessi bréf af viðskiptabönkunum? Þetta finnst mér nauðsynlegt að komi fram í þessari umræðu. Hæstv. sjútvrh. hefur verið svo elskulegur að leggja á borðið reglugerð um breytingu á reglugerðinni sem ég var að tala um og þar er þessari 2. gr. breytt þannig að fyrirtæki koma því aðeins til álita við lánveitingu eða skuldbreytingu samkvæmt reglugerð þessari að grundvöllur teljist vera fyrir rekstri þeirra þegar til lengri tíma er litið og að loknum skipulagsbreytingum á fjárhag þeirra og rekstri, enda uppfylli þau skilyrði 11. gr. um tryggingar. Gaman væri að fá frekari skýringu á ,,til lengri tíma litið``. Hvaða ár ætli það sé? 2100 eða kannski bara 2050? Þetta er snilld og það þarf ekki að taka fram að reglugerðin er undirrituð af sjálfum hæstv. forsrh. Steingrími Hermannssyni og Guðmundi Benediktssyni og þetta hefur hann gert, blessaður, áður en hann fór för sína til Bretlands til að hitta þar merka konu og vonandi getur hann mikið af henni lært. Mönnum gerist tíðförult til Bretlands, en það eru ekki allir sem fara á fund þeirrar konu til þess að nema af henni. Það eru líka aðrar breytingar hér. Það er breyting á 3. málsl. 3. mgr. 8. gr. Þar komi orðin ,,2. mgr.`` í stað ,,1. mgr.`` og svo aftur í 3. gr. að sjálfsskuldarábyrgð banka, sjóða og traustra fyrirtækja eða einstaklinga eða á ábyrgð sveitarsjóðs eða bæjarfélags. Ég held að sveitarfélögin séu þarna komin inn í dæmið. Þau hafa svo sterkan bakhjarl. Hún kemur mjög víða við fiskveiðistefnan þegar rætt er um þessi mál. Allir eru logandi hræddir við uppstokkun fyrirtækja á hinum ýmsu stöðum á landinu. Það er hræðslan við fiskveiðistjórnunina, við kvótann, hvert skipin fara. Það er enginn hræddur við að frystihúsin verði ekki áfram á sínum stað, en hræðslan er við það hvert skipin fara með aflakvótann í burtu. Ég sagði það þegar frv. um fiskveiðistjórnun var afgreitt að þeir sem felldu þá tillögu mína um sérstakan byggðakvóta vissu ekki hvenær röðin kæmi að sér. Og það er nú komið á daginn að hún er komin að sumum þeirra sem felldu þá sanngjörnu tillögu. Þetta er eitt af því sem er mikil óvissa um víða í sjávarkauptúnum og kaupstöðum landsins og menn óttast. Ég er ekkert viss um að núv. hæstv. ríkisstjórn hafi meiri hluta við þessa stefnu. Mér heyrðist ekki gott hljóðið í þeim ágæta þingmanni sem var í ræðustólnum á undan mér og á eftir að koma aftur. Ég minnist líka eins af þingmönnum Alþfl. Hann var ekki myrkur í máli þegar hann talaði um þessa fiskveiðistefnu og hann skrifaði fyrir kosningar m.a. þessi orð, með leyfi hæstv. forseta, í blað sitt: ,,Þessa óhæfu verður umsvifalaust að stöðva. Það þolir enga bið að svona miðstýringarófreskja verði að velli lögð. Annars verður það of seint. Þegar það er orðið nauðsyn fyrir ekki aðeins hið pólitíska hagsmunakerfi íhalds og framsóknar heldur einnig banka og lánastofnanir á landinu að viðhalda þessu kerfi vegna þeirra hagsmuna sem umræddar stofnanir hafa að gæta, þá verður erfitt að vinda ofan af skömmtunarkerfinu aftur. Einmitt af þessum ástæðum töldu frambjóðendur Alþfl. svo mikið við liggja að þeir gáfu fyrir fram þá yfirlýsingu að þeir mundu enga þá ríkisstjórn styðja sem ætlaði sér að framlengja þetta kerfi. Um slíka hluti erum við ekki einu sinni tilbúnir að ræða hvað þá heldur meira við varaformann Framsóknarflokksins.`` Þetta sagði þessi hv. stjórnarþingmaður og hann er ekki einu sinni búinn að styðja varaformann Framsfl. til að fara með sjávarútvegsmál heldur tvisvar. Ég veit að fleiri á þeim bæ eru óánægðir með þessa stefnu. Ég veit líka að það er óánægja í flokki hæstv. sjútvrh. og hafa þar ákveðnir menn ekki dregið neina dul á það. Ég verð að vekja sérstaka athygli á því þegar hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan að við þyrftum að gæta hófs í framkvæmdum í sjávarútvegi sem og í öðrum greinum, og ég get alveg tekið undir það. Það er gott að hæstv. sjútvrh. sé kominn á þá skoðun því hann braut lögin um samræmingu veiða og vinnslu hvað rækjuveiðar og vinnslu snertir með því að fjölga stórlega vinnslustöðvum og á þann hátt raskaðist grundvöllur þeirra stöðva sem fyrir voru. Það var farið geyst í þá veiði og núna hefur hún dregist saman og er orðin nokkur þúsund tonnum innan við það sem ráðuneytið gerði ráð fyrir á þessu ári. Það hefði verið betra að grípa fyrr til þess ráðs sem hæstv. ráðherra boðaði í dag. Þegar á heildina er litið verðum við að segja að sjaldan eða aldrei hafa verið jafnmiklar blikur á lofti hvað snertir rekstur og efnahag sjávarútvegsins í heild og því er nauðsyn á því að grípa þegar í stað til aðgerða sem koma að gagni. Það kemur ekki að gagni að lána þessum fyrirtækjum sífellt meira. Eigið fé þeirra er að brenna upp. Það nöturlegasta sem hefur skeð er að góð fyrirtæki, sem voru fyrir einu ári, eru í raun og veru mjög illa sett nú. Ég hrökk töluvert við þegar sjútvrh. sagði að það verði ýmsir að blæða ef fyrirtæki fara á hausinn og þá eru það þjónustuaðilarnir við fyrirtækin. En þá segi ég: Er það sanngjarnt að þau fyrirtæki sem hafa lánað sjávarútvegi og útflutningsatvinnuvegunum vinnu sína og þjónustu eigi að blæða og þau eigi jafnvel að fara á hausinn fyrir að hafa reynt að halda uppi fyrirtækjunum og atvinnu gangandi í landinu? Mér finnst það ósanngjarnt, en þeir sleppa sem hafa verið harðir og sagt: Við lánum ekki neitt. Við vinnum ekkert fyrir ykkur því þið borgið ekki. Nú óttast ég að þegar Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreinanna fer að kaupa skuldabréfin og selja geti stóru aðilarnir, olíufélögin, tryggingafélögin, komist í gegnum sína viðskiptabanka og fengið bréf keypt. Eiga aðilar sem eru í viðskiptum við litlar lánastofnanir, t.d. sparisjóði, ýmsir aðilar úti á landi, þá að verða eftir? Þarna er mikið verk að vinna og vandasamt. Við höfum ekki ráð á því að láta þessi þjónustufyrirtæki fara á höfuðið, fyrirtæki sem hafa verið vel rekin, mörg hver, en þau verða þá að fara á höfuðið fyrir það að þeir voru ekki nógu harðir að segja nei við sjávarútvegsfyrirtækin þegar þau voru í nauð eins og þau hafa verið á þessu ári og einkum er líða tók á árið. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að taka nú alvarlega til hendi og leggja fram ákveðnar tillögur í ríkisstjórninni til lausnar vanda sjávarútvegsins til þess að þau fyrirtæki sem er nauðsynlegt að haldi áfram starfrækslu geti starfað með eðlilegum hætti. Ef haldið verður áfram á þeirri braut sem nú hefur verið farin sé ég ekki fram á annað en að það verði vaxandi atvinnuleysi á næstu mánuðum. Atvinnuleysi er miklu verra en tímabundin verðbólga. Atvinnuleysi er það versta sem fyrir getur komið. Það er nauðsynlegt að hafa aðhald að verðbólgunni og til þess erum við vafalaust flest eða öll sem erum í stjórnarandstöðu reiðubúin til samstarfs við ríkisstjórnina. Ég tel að það sé enginn maður á hv. Alþingi sem ekki vill styðja skynsamlega lausn þessara mála og þá þarf ríkisstjórnin ekki að óttast neitt um sinn hag, en ef ríkisstjórnin sýnir, eins og hún gerði með setningu bráðabirgðalaganna, þann hofmóð sem hún hefur ekki ráð á að sýna held ég að það sé langt í land að samstarf geti orðið betra á milli stjórnar og stjórnarandstöðu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill vekja athygli á að enn eru tíu hv. þm. á mælendaskrá í þessum utandagskrárumræðum. Enn eru fjölmörg mál á dagskrá og forseti mun eftir getu leitast við að ljúka dagskrá þessa fundar þegar utandagskrárumræðu lýkur. Ég hlýt því að fara þess á leit við hv. þm. að þeir reyni að stytta mál sitt sem allra mest, ella verður gripið til þess að takmarka ræðutíma.

Skúli Alexandersson (frh.) : Virðulegi forseti. Ég hafði aðeins byrjað ræðu mína þegar forseti fór þess á leit við mig að ég hleypti öðrum hv. þm. að. Ég hafði minnst á að hæstv. sjútvrh. hafði nefnt að eitt af þeim atriðum sem gætu komið sjávarútveginum nú til bjargar væri að auka verðmæti aflans, meiri gæðastýring, og hafði aðeins bent á að slíkt hefði ekki reynst sumum vel. Mig langar til að bera upp þá spurningu til hæstv. ráðherra hvort þeir sem færu nú að ósk hans, legðu sig fram um að auka nýtingu, auka verðmæti aflans, reyna að gera eins mikið úr aflanum og mögulegt væri, láta skipin ekki vera með netin í sjó yfir helgar og gera hvað eina sem hægt væri til að auka verðmæti aflans, auka verðgildi hans og auka magn hans, hvort þeir ættu á hættu nú, þegar ráðherra óskar eftir þessu, að verða sóttir til saka, ákærðir fyrir að hafa brotið landslög. Ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. ráðherra svari þessari spurningu minni, hvort þeir sem mundu fara að ósk hans eigi það á hættu að þurfa að sanna sakleysi sitt frammi fyrir dómstólum, sanna að þeir væru ekki lögbrjótar, ef þeir stæðu sig í því að auka verðmæti aflans, auka nýtingu hans. Það ætti að vera auðveldara fyrir hæstv. sjútvrh. að svara þessari spurningu þar sem hann er nú líka dómsmrh. Ég hafði bent á það í ræðu minni líka að tveir hæstv. ráðherrar hefðu flutt tölu um stöðu sjávarútvegs á Íslandi í dag, hæstv. fyrrverandi ráðherrar eða ráðherrar úr fyrri ríkisstjórn, þ.e. fyrrv. forsrh. og ráðherra úr tveimur stjórnum og hæstv. sjútvrh., ráðherra í þrem stjórnum, hefðu lýst því hvernig ástandið væri núna í íslenskum sjávarútvegi. Hæstv. sjútvrh. hafði lýst því yfir í ræðu sinni að mörg fyrirtæki í sjávarútvegi gætu ekki hafið starfsemi eftir áramót. Eftir fimm ára stjórn þessa hæstv. ráðherra á íslenskum sjávarútvegi er staðan þannig og eftir fimm ára setu Sjálfstfl. og Framsfl. í ríkisstjórn er staðan þannig. Þá kemur Þorsteinn Pálsson, 1. þm. Suðurl., eftir stjórnarsetu í fimm ár og lýsir hvernig ástandið er í efnahagsmálum þjóðarinnar, í stöðu sjávarútvegs á Íslandi. Það var ekki skemmtileg lýsing. Og sá hv. þm. ætlast til þess nú að ný ríkisstjórn, sem hann er ekki þátttakandi að og hefur setið í rétt tvo mánuði, hljóti að vera tilbúin með ráð og aðgerðir til að bjarga þessari stöðu. Ja, ekki er farið fram á lítið. Það er mikið rætt um að eiginfjárstaða sjávarútvegsfyrirtækja sé nú orðin vond og í sumum tilfellum á þann veg að fyrirtækin eigi ekki fyrir skuldum. Þessi fyrirtæki voru sum hver fyrir hálfu ári eða ári sæmilega stödd fyrirtæki og þegar við sem vorum stjórnarandstæðingar um þetta leyti í fyrra og fram á vor vorum að benda á hvað væri að ske í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum fór ekki mikið fyrir því að hæstv. ráðherrar, ráðherrar þeirrar stjórnar sem þá sat, tækju undir þær aðvaranir sem við vorum að nefna á hv. Alþingi. Það var talið frekar ómerkileg gagnrýni stjórnarandstöðu. Sem betur fer viðurkenna nú þessir hv. þm. þessa stöðu, viðskilnað sinn við stöðu þjóðarbúsins, við stöðu sjávarútvegsins. En þessi þáttur, eiginfjárstaða fyrirtækjanna, er kannski ekki aðalatriðið í stöðu sjávarútvegsins. Það er annar þáttur sem allt of lítið hefur verið talað um sem er miklu alvarlegri. Það er kannski hægt að komast yfir það að nokkur fyrirtæki geti ekki haldið áfram rekstri, en það verður erfiðara að komast yfir þann þátt sem við blasir í sambandi við stöðu fiskstofnanna og þá fyrst og fremst þorskstofnsins. Þessir sömu hv. þm. og ráðherrar, sem ég nefndi áðan, hafa staðið að hinni sömu fiskveiðistefnu undanfarandi fimm ár og árangurinn af þeirri fiskveiðistefnu er sá að nú blasir við að við verðum að minnka sóknina í þorskstofninn í staðinn fyrir að við eðlilega stjórn á þeim málum hefðum við átt að vera að auka sóknina. Síðustu árin hafa verið mjög góð skilyrði í hafinu á þann veg að viðgangur fiskstofnanna hefur verið eðlilegur og góður og jafnvel meiri en við meðalaðstæður. Það hefur verið mjög gott ástand. Þrátt fyrir það stöndum við frammi fyrir því að á næsta ári á að minnka sóknina og við blasir enn þá meiri minnkun á þar næsta ári. Og hver hefur þróunin verið í sambandi við sókn í þorskstofninn á síðustu árum? Ég er með fyrir framan mig töflu um hver sóknin hefur verið í íslenska þorskstofninn á undanförnum árum. Á tímabilinu 1955--1964, þ.e. tíu ára tímabili, var meðalaflinn 448 þús. tonn og á 20 ára tímabili 1955--1974 er ársmeðalaflinn 422 þús. tonn. Á fimm ára tímabili 1985--1989, ef gert er ráð fyrir 360 þús. tonna afla í ár og 330 þús. tonnum 1989, verður ársmeðalaflinn 355 þús. tonn. Ég segi 355 þús. tonn. Það er 93 þús. tonnum minni ársafli en á tímabilinu 1955--1964. Afraksturinn af þeirri fiskveiðistefnu sem fylgt hefur verið á undanförnum árum er þessi: Peningastefnan hjá hæstv. ríkisstjórnum hefur kannski ekki verið upp á marga fiska, en stefnan í fiskveiðimálunum hefur verið enn þá verri. Það er hægt að gera ýmsa hluti til að bjarga fjárhagsstöðu fyrirtækja. Það er oft og tíðum hægt að fá lán. En það er erfiðara að bjarga stöðu eins og þeirri sem nú blasir við í sambandi við þorskstofninn því að á síðustu árum, þegar sjálfsagt var að standa að því að byggja upp þennan veiðistofn, var gengið í hann á þann veg sem ég hef verið að benda á hér, gengið í hann þannig að hann er svo skertur að við stöndum frammi fyrir því að aflinn verði minnkandi ár frá ári og að sá þorskstofn sem við eigum núna í hafinu er að meginhluta til smáfiskur, fjögurra og fimm ára, þannig að við getum nærri því gengið að því vísu að á næstu árum verði afli á hinu hefðbundna vertíðarsvæði mjög lítill. Og það sem alvarlegra er, að nýliðunin á næstu árum verður að öllum líkindum á þann veg að togaraaflinn muni hrynja miðað við þá spá sem við blasir, þ.e. að nýliðun sl. þriggja ára er svo lítil að hún er hálf á við þau þrjú ár sem þar eru á undan. Það kom fram í ræðu hv. þm. og ráðherra, sem ég hef hér nefnt, að miðað við hvernig staðan væri lægi beint fyrir að þjóðin öll yrði að taka á sig þann bagga sem við blasir, þar mætti ekki skipta upp á ójafnan veg. Hæstv. sjútvrh. nefndi það beint að það þyrfti að lækka kaupið. Geta þessir hv. þm. leyft sér það, eftir að hafa stjórnað landinu á þann veg sem þeir hafa gert, að koma svo til þjóðarinnar, koma svo til almennings í landinu og segja: Þið verðið að borga öll jafnt. Þið verðið að gera svo vel og borga öll jafnt. Þetta er skaði sem skal ganga jafnt yfir alla þjóðina. Vitaskuld hafa hlutirnir verið þannig á liðnum mánuðum og liðnum missirum að það hefur verið skammtað misjafnt. Sumir hafa fengið meira út úr þjóðartekjunum en aðrir. Það sem hlýtur að vera krafa almennings í landinu í dag þegar þarf að hlaupa undir bagga gagnvart þeirri stöðu sem þjóðarbúið er í er að skattheimtan og leiðréttingin verði tekin á sama máta, alls ekki jafnt yfir alla. Það er alveg fráleitt að tala um það, eftir að stór hluti þjóðarinnar hefur búið við launaskrið og þenslu, að við skulum fara að lækka almennt kaup hjá almenningi í landinu. Það verður að leita annarra ráða til að bjarga því sem aflaga fer. Það kom ekki margt fram, hvorki hjá hv. 1. þm. Suðurl. né sjútvrh., um hvað nauðsynlegt væri að gera til að styrkja sjávarútveginn þó að óskað hafi verið eftir þessari umræðu á þeim grunni að það ætti að ræða stöðu sjávarútvegsins. Ég varð ekki var við að það kæmu margþættar tillögur frá hv. 1. þm. Suðurl. og ekki heldur margþættar tillögur frá hæstv. sjútvrh. Ég hef látið frá mér heyra að ég telji að ekki verði komist hjá því að fella eða leiðrétta gengi krónunnar. Ég tel að stöðu fiskvinnslunnar og annarra útflutningsgreina, einnig ullariðnaðarins, verði ekki komið í lag með öðru móti en gengið verði leiðrétt. En vitaskuld þarf að gera ýmsar hliðarráðstafanir um leið í sambandi við peningamál og kannski fyrst og fremst fyrir fiskvinnslufyrirtækin. Ég tel að á síðustu missirum, síðustu mánuðum hafi miklir fjármunir verið færðir frá fiskvinnslufyrirtækjunum og útflutningsgreinunum til eyðslugeirans í þjóðfélaginu og að það þurfi að leita leiða til að skila einhverju af þessari millifærslu aftur til þessara greina. Ég tel að auðveldasta leiðin til þess sé sú að um leið og gengið yrði leiðrétt yrði séð til þess að afurðalán á afurðabirgðum útflutningsgreinanna, sérstaklega frystingarinnar, yrðu ekki hækkuð í krónutölu. Við þetta skapaðist munur í viðskiptabönkum viðkomandi aðila. Þeim mun yrði að ráðstafa á þann veg að Seðlabanki yfirtæki hann til að byrja með og síðan yrði hreinlega gerð skattlagning hjá ákveðnum aðilum til að greiða þennan gengismun. Við þessar aðstæður mundi gengisleiðrétting skapa þá stöðu hjá útflutningsfyrirtækjunum að þau fengju um leið og gengisfelling yrði gerð beinar greiðslur til að laga sína greiðslustöðu, um leið og rekstrargrundvöllur fyrirtækjanna lagaðist, í staðinn fyrir að bíða eftir því að afurðalánin séu greidd upp og fyrr en það skeður skilar sér lítill peningur til fiskvinnslufyrirtækjanna, en það getur tekið oft og tíðum margar vikur, í sumum tilfellum mánuði. Við þessa stöðu mundi færast líf og kraftur í þessar greinar, en ef gengisfelling yrði á þann veg að slík aðgerð sem ég hef hér nefnt yrði ekki framkvæmd mundi þetta dragast í marga mánuði og gengisfelling koma að litlu gagni fyrr en eftir allt of langan tíma. Vitaskuld þarf að gera ýmsar ráðstafanir fleiri, en ég tel að þetta sé sú grundvallaraðgerð sem gera þarf. Ég skal ekki hafa tölu mína lengri að sinni.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í svörum hæstv. sjútvrh. hversu skammt á veg athugun og úrbætur eru í raun komnar í málefnum sjávarútvegsins. Þegar ég hugsa til þeirra daga sem stjórnarmyndunarviðræður fóru fram og hversu mjög lá þá á svo að enginn tími var til stefnu vegna þess að svo bráðar voru kröfurnar um aðgerðir undrar það mig að þetta skuli nú svo stutt á veg komið. Hæstv. ráðherra boðaði tíma kjaraskerðingar, en hann sagði einnig að þá yrði að jafna byrðunum sem bera þyrfti. En nokkru síðar í ræðu sinni minntist hann á fyrirtæki sem ætluðu að leysa vanda sinn með því að bjóða fiskvinnslufólki lækkuð laun. Og þá verður mér að orði: Sér er nú hver jöfnuðurinn ef hann á einungis að lenda á þeim sem þegar bera minna úr býtum en aðrir. Það má vissulega deila um hver beri ábyrgð á þeim mikla vanda sem nú dynur yfir hvert fyrirtækið á fætur öðru í aðalútflutningsatvinnuvegi okkar. Hitt er þó óumdeilanlegt að fyrir löngu hefði átt að grípa til róttækra aðgerða til að styrkja undirstöður þessa atvinnuvegar. Það er satt að segja illskiljanlegt að svo hrapallega skuli takast til eftir að hvert metaflaárið hefur rekið annað og ýmis ytri skilyrði verið hagstæð þessum atvinnurekstri. Löngu var ljóst að hagræðingar var þörf í rekstri einstakra fyrirtækja og samræma þurfti rekstur fyrirtækja með tilliti til þarfa hvers byggðarlags og þjóðarbúsins í heild. Hugmyndir og jafnvel óskir um endurskoðun og traustari rekstrargrundvöll hafa hljómað lengi. Það er því óskiljanleg sú töf sem orðið hefur á framkvæmdum og úrbótum. Í eldhúsdagsumræðum þann 3. maí sl. var þegar orðið svo uggvænlegt ástand að fiskvinnslufyrirtækin víða um land voru rekin með allt að 15% tapi eins og sagt var, fyrirtæki sem víða bera uppi byggðarlög sem standa og falla með afkomu þeirra. Það var því þá þegar ærin ástæða til að bera fram spurningu eins og ég gerði til ráðherra þáv. ríkisstjórnar um það til hvaða ráðstafana þeir hygðust grípa til að leysa vanda fyrirtækjanna, byggðarlaganna og ekki síst fólksins. Sú ríkisstjórn sem þá sat var í gengisfellingarbindindi eins og margar á undan henni og vildi einnig eins og margar á undan henni hafa efnahagsdæmið snyrtilegt. Hún gerði kröfu til þess að fyrirtækin ættu að spjara sig, finna í sér hrygglengjuna og rétta úr henni. Hún ætlaði að skilja sauðina frá höfrunum. En hvernig ætlaði hún að taka á vandanum? Við því fékk ég engin svör. Og hvernig ætlar svo núverandi ríkisstjórn að taka á þessum sama vanda? Við því hafa ekki nægilega greið svör fengist enn og vandinn hefur fengið að þróast óáreittur allan þennan tíma eins og komið hefur fram í máli margra á undan mér. Gleymum því heldur ekki að núverandi ríkisstjórn hefur um margt sömu innviði og sú fyrri. Endurskipulagningu útgerðar og fiskvinnslufyrirtækja verður að gera á yfirvegaðan hátt á löngum tíma og hún verður einnig að taka mið af byggðastefnu og þörfum fólksins. Hún getur aldrei farið fram með þeim grimmilega hætti, sem nú er orðinn, að fyrirtækjum er hreinlega leyft að sigla í strand með þeim afdrifaríku afleiðingum sem slíkt hefur fyrir einstaklinga, atvinnuleysi t.d. og kreppu. Á meðan hafa glæfralegar fjárfestingar verið leyfðar óheftar. Fjármagnið hefur leitað á suðvesturhornið eins og við vitum til ávöxtunar á hinum svonefnda gráa peningamarkaði sem ráðið hefur miklu um vaxtastig í harðri samkeppni um sparifé og lánsfé. Þannig hafa vextir verið keyrðir óheyrilega hátt og gert fjármagnskostnað óbærilegan fyrir venjulegan rekstur. Þetta er auðvitað hin mesta óstjórn og með eindæmum að stjórnvöld skuli í raun komast upp með slíkt ábyrgðarleysi ár eftir ár og láta málin þróast í slíkt öngþveitisástand sem nú er orðið. Sú atvinnugrein sem fengið hefur einna mest svigrúm til þenslu, verslunin, berst nú jafnvel víða í bökkum, einkum þó úti á landi. Það blöskraði því mörgum þegar enn ein verslunarhöllin opnaði dyr sínar nú fyrir helgina hér í höfuðborginni undir svipu tímaþrengdar eins og hún ætti lífið að leysa og það er kannski einmitt réttnefnið, en þó varla víst að hún leysi líf sitt með því að opna. Það kom mér á óvart þegar hæstv. ráðherra tók þannig til orða, ég man nú ekki nákvæmlega orðalag hans, en hann talaði um að þjóðin hefði beðið um fé til verslunarinnar og þess vegna m.a. hefði farið sem fór. Ég held ekki að þjóðin hafi beðið um þetta fé. Það hafa þó vissulega hagsmunaaðilar í verslunargeiranum gert og stjórnvöld látið undan með eftirlátssemi af ýmsu tagi og ívilnunum. Mikið hefur verið rætt um gengisfellingu sem lausn á vanda fiskvinnslunnar, enda á allra vitorði að gengið er of hátt skráð. Hún getur þó aldrei ein og sér leyst vanda útflutningsgreinanna, en hlýtur að kalla á margvíslegar hliðarráðstafanir. Gengisfelling ein mun reynast fyrirtækjunum misjafnlega vel. Þeir sem verst eru settir og skulda meira en þeir eiga eru ekki bættari þótt þeir fái fleiri íslenskar krónur fyrir afurðir sínar þar sem skuldir þeirra munu jafnframt hækka að sama skapi, bæði innlendar og erlendar. En ef til gengisfellingar kemur er auðvitað nauðsynlegt að draga úr óæskilegum áhrifum hennar með hliðarráðstöfunum bæði vegna afkomu útflutningsgreinanna og ekki síður vegna launafólks og afkomu heimilanna. Úrræði í þeim efnum eru t.d. að afnema matarskattinn, sem ég hef engan heyrt minnast á, og hækka skattleysismörk til að mæta þeim þrengingum sem á launafólki mundu mæða. Hvað hafa stjórnvöld í raun í hyggju í þeim efnum? Um það vildi ég spyrja hæstv. ráðherra. Ekki má heldur gleyma þeim sem nú horfa fram á atvinnuleysi en þeim fer fjölgandi. Það er því vafasöm ráðstöfun að mínu mati að ætla að nota fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði til að mæta vanda útflutningsatvinnugreinanna. Hv. 10. þm. Reykn. bar reyndar fram spurningu til hæstv. ráðherra sem ég vil endurtaka vegna þess að hún fékk engin svör. Hún taldi það ekki forsvaranlegt að veita fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði undir þeim kringumstæðum sem nú ríkja. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann líti á það mál og krefjast svara við þeirri spurningu. Það er að sama skapi fráleitt að leyfa t.d. vöruverði að hækka í kjölfar gengisfellingar en viðhalda launafrystingu og afnema samningsrétt. Af heimafengnum böggum er það ekki bara fjármagnskostnaður sem hefur haft mikil áhrif á rekstur fiskvinnslunnar heldur einnig sjófrysting og aukinn ferskfiskútflutningur. Í því sambandi vil ég víkja að fréttum sem ég heyrði í morgunútvarpinu í dag. Þar var greint frá því að evrópskir fiskifræðingar hafa eindregið ráðlagt að takmarka mjög þann þorsk- og ýsuafla sem draga má úr Norðursjó á næsta ári. Jafnframt var einnig greint frá því að lélegt ástand ríkti meðal fiskistofna undan Noregsströndum sem takmarkaði að sjálfsögðu veiðar. Það fylgdi fréttinni að fiskkaupmenn á Humber-svæðinu í Bretlandi huguðu nú að því að gera langtímasamninga um ferskfiskkaup við íslenska aðila til að tryggja hráefni á markaði sína og væru á leið til landsins í þeim erindum. Síðar í morgun frétti ég svo að franskir kaupahéðnar kembdu nú Vestfirði í sömu erindagjörðum. Mörg fyrirtæki eru illa stödd eins og hæstv. ráðherra veit og margítrekað hefur komið fram hér í máli manna. Því þarf ekki mikið ímyndunarafl til að láta sér detta í hug að erlendir áhugamenn um ferskfiskkaup reyni að þrýsta niður verði á fiski um leið og þeir freista fyrirtækjanna með staðgreiðslufé. Þeir vilja því gera nauðasamninga við fyrirtæki sem horfa fram á gjaldþrot. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh. í fyrsta lagi: Hvaða augum lítur hann á þessa þróun? Í öðru lagi: Hvaða afleiðingar heldur hann að slíkir viðskiptasamningar eða nauðasamningar muni hafa á atvinnulíf í dreifbýli í náinni framtíð? Í þriðja lagi vil ég líka spyrja hann hver áhrif hann telji að slíkt háttalag muni hafa á menningu þessarar þjóðar þegar til lengdar lætur. Nú liggur fyrir umsókn um lendingarleyfi á Íslandi frá risastóru erlendu vöruflutningaflugvélafyrirtæki. Flying Tiger heitir það. Eflaust má eygja gull og græna skóga í auga hins fljúgandi tígurs sem líklega er alþjóðlegrar ættar ef vel er að gáð. Hann ku selflytja ótrúlegt vörumagn milli landa, tígurinn sá. Það er auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga að hafa góð samskipti við erlendar þjóðir, bæði viðskiptaleg og menningarleg. Hins vegar er okkur jafnnauðsynlegt að gera slíkt á jafnréttisgrundvelli og þannig að við getum verið sjálfstæð og aflögufær. Það er því ekki úr vegi í þessari umræðu að leiða hugann að því á hverju þessi þjóð lifir í raun og veru og hvernig við búum að menningu okkar og hvernig við stöndum að þeim atvinnuvegi sem er undirstaða lífs okkar í landinu. Annars gæti farið svo að við verðum að auðveldri bráð fyrir erlenda kaupahéðna sem smám saman kaupa okkur frá eigin sjálfstæði. Og þá verður það léttur leikur og ekki lengi gert fyrir ,,fljúgandi tígur`` að flytja 250 þúsund manns úr landi sem hafa glatað menningu sinni og sjálfstæði og flytja hingað í staðinn aðra þá sem öðlast hafa rétt til að draga fisk úr íslenskum sjó.

Egill Jónsson Virðulegi forseti. Það vakti nokkra athygli, sem fram kom í máli hæstv. sjútvrh., hvað það vakti mikinn fögnuð hjá honum að þessi umræða skyldi nú fara fram á Alþingi. Hann margendurtók þakklæti sitt til stjórnarandstöðunnar fyrir að hafa haft frumkvæði að þessari umræðu. Það vakti líka athygli að ráðherrann lýsti því yfir að það væri ekki bara ríkisstjórnin sem stæði frammi fyrir vanda í sjávarútvegi, sem hér væri til umræðu, heldur væri sá vandi þingsins alls. Það er núna liðið u.þ.b. eitt og hálft ár síðan fram fór mikil pólitísk þjóðmálaumræða. Þá fór Framsfl. með forræði fyrir sjávarútvegsmálum eins og hann gerir nú. Og þá var líka forustan í ríkisstjórninni í höndum Framsfl. Ein megináherslan hjá Framsfl. í þeirri umræðu var að sýna fram á hversu giftusamlega hefði tekist í málefnum sjávarútvegsins þau fjögur ár sem hann hafði þá farið með þau mál. Það var ekki eins og menn væru að lýsa þeim árangri í íslenskum krónum, heldur var talað um að verðmæti sjávarafurða hefði aukist um 500 millj. dollara frá því að Framsfl. fór að stjórna hér veiðum og vinnslu, 500 millj. dollara. Þetta var boðskapur Framsfl. til þjóðarinnar þá. Og var það nokkuð mikið þó að fólkið í frystihúsunum, sem fékk að heyra þennan boðskap, vildi fá einhverjar íslenskar krónur af þessari köku? Og var það heldur nokkuð mikið þó að sjávarútvegurinn og fiskvinnslan færu að leitast við að laga ýmislegt til hjá sér? Þetta var árangur sem Framsfl. skilaði þjóðinni og þessu ætlaði Framsfl. að halda áfram. Nú er liðið rúmlega eitt og hálft ár frá því að þessi umræða fór fram og enn þá ræður Framsfl. yfir sjávarútvegsmálum og enn þá fer Framsfl. með forustu í ríkisstjórn og menn beri nú saman hvernig til hefur tekist. Það er vissulega ástæða til að rifja upp þá umræðu sem hæstv. núv. forsrh. hefur sérstaklega haft í frammi á síðustu vikum og mánuðum. Þegar septemberstandið var á honum lýsti hann því m.a. yfir að hans þolinmæði væri fyrir löngu þrotin vegna þess að ekki hefðu verið hafðar í frammi aðgerðir til að bæta hag sjávarútvegsins í landinu og koma efnahag þjóðarinnar á réttan kjöl. Fyrsti boðskapur ríkisstjórnarinnar, þar sem þrír ráðherrar voru í málsvari, byggðist alveg sérstaklega á því að nú væri verið að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það væri í rauninni umhugsunarefni og athugunarefni hvað hæstv. forsrh. er búinn að lýsa þessari gangsetningu oft yfir á þeim stutta valdaferli sem núv. ríkisstjórn hefur haft. Þetta rifja ég sérstaklega upp til að vekja athygli á því hvernig þessi umræða af hendi Framsfl., sem hefur verið í forræði fyrir þessi mál, hefur þróast bæði fyrr og síðar. Þegar þetta er rifjað upp þarf engan að undra þó að nálega ekkert nýtt hafi komið fram í ræðu hæstv. sjútvrh. áðan. Á það hefur verið bent áður, m.a. af mér, að afstaða núverandi ríkisstjórnar liggur fyrir að því er varðar sjávarútvegsmál og aðgerðir í efnahagsmálum. Þær niðurstöður liggja fyrir í frv. til fjárlaga sem nú bíður 2. umr. og þetta hefur verið rakið að stórum hluta til af hv. 1. þm. Vestf. En í forsendum frv. er þó kveðið enn skýrar að að því er varðar laun og verðþróun því þar er beinlínis gert ráð fyrir að laun lækki á árinu að raungildi um 8--9%. Boðskapur hæstv. sjútvrh. að þessu leyti er því ekkert rýr. Hann er bara endurtekning á því sem kemur fram í fjárlagafrv. Nú er það svo að öðru hvoru hafa ráðherrarnir verið að tala um gengisfellingu og á tímabili talaði t.d. hæstv. forsrh. um að það væri alveg nauðsynlegt að lagfæra gengið. Ég held að það hafi verið sl. föstudag sem allar yfirlýsingar um það voru dregnar til baka og kannski hefur það verið niðurstaðan af langa fundinum sem forsrh. var áður búinn að boða að ætti að halda í ríkisstjórninni þar sem málefni sjávarútvegsins yrðu algerlega krufin til mergjar. Það sem virðist hafa komið út úr þeim fundi var sem sagt áréttingin um að genginu ætti ekki að breyta. Áherslur sjútvrh. um kauplækkun áðan eru virkilega umhugsunarefni. Ég veitti því sérstaklega eftirtekt að verkalýðsforingjar Alþfl. fylgdust vel með þeirri umræðu. Þeir voru þá mættir í þingsal, bæði Karvel Pálmason og Karl Steinar Guðnason, og fylgdust vel með orðum ráðherrans. Það skyldi þó ekki vera að hæstv. sjútvrh. væri með þessu að segja þeim í Alþfl. fyrir um það að þeir skyldu velja á milli þess að lækka gengið eða lækka launin. Það verður tæpast séð að það hafi verið sérstök ástæða til að leggja jafnríka áherslu á þessi efni af hendi hæstv. sjútvrh. nema til að árétta að aðra hvora leiðina yrðu menn að velja því að eins og ég hef áður sagt liggur það fyrir sem ásetningur ríkisstjórnarinnar að það eigi að ná fram árangri í rekstri sjávarútvegsins með því að draga úr launum í landinu. Það styttist væntanlega í það að menn ræði hér fjárlagafrv. Þá gefst tími og tækifæri til að fjalla með nákvæmari hætti um efnahagsmál. En þó er vert að spyrja: Hvernig ætla menn að koma því saman að lækka launin í landinu og auka skattheimtuna? Einhvern veginn virðist það ganga býsna illa upp, ekki síst vegna þess að það liggur fyrir að skattþolið í því formi sem það er nú er nánast brostið. Það innheimtast ekki einu sinni allir þeir skattar sem fólkið í landinu verður nú að greiða í sameiginlegan sjóð, ríkissjóð. Hvernig skyldi það þá ganga þegar verður bæði búið að auka skattana og lækka launin? En þetta er yfirlýst stefna núv. ríkisstjórnar svo að ekki verður um villst. Það er vert að leggja á það áherslu, eins og raunar hefur komið fram í þessari umræðu, að það er vissulega að ýmsu öðru að hyggja í landinu en bara afkomunni í sjávarútveginum. Menn hafa talað um það fyrr á þessu ári að gjaldeyririnn sem væri aflað í landinu, hvort sem það væri í sjávarútvegi eða í öðrum útflutningsgreinum, væri á útsölu og þar af leiðandi væri sá varningur sem fluttur er inn til landsins með óeðlilega hagstæðum kjörum. Leiðrétting á genginu er þannig hluti af miklu stærra dæmi en því aðeins sem snýr að sjávarútveginum, miklu stærra dæmi. Það má vel vera að einmitt þessi stefna gefi það betur til kynna en nokkuð annað hvað núverandi ríkisstjórn er ráðlaus í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég vek sérstaka athygli á því sem kom hér fram í ræðu hæstv. sjútvrh. þar sem hann var að tala um að vandinn sem íslenska þjóðin stæði nú frammi fyrir væri ekki bara vandi ríkisstjórnarinnar. Það væri þýðingarmikið að ræða þessi mál vegna þess að þingið allt stæði frammi fyrir þessum vanda. Það skyldi þó aldrei vera að farið væri að bresta í böndunum hjá ríkisstjórninni? A.m.k. hefur verið afboðaður fundur í fjvn. sem átti að halda í dag og engin ákvörðun tekin um annan slíkan. Það skyldi ekki vera að það væri eitthvað farið að bresta í böndunum?

Traustabrestirnir.

Já, ég vek athygli á því sem hér kom fram og í þessu felst að sjálfsögðu afar mikil játning, en það eru brestir samt. Ég óttast að traustabrestir af þessu tagi muni nú reynast býsna haldlitlir, hv. þm.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Hér er til umræðu stórmál sem er hin slæma staða sem undirstöðuatvinnugreinin, sjávarútvegurinn, býr við um þessar mundir. Það er fyllilega eðlilegt að þessi mál séu tekin til umræðu á Alþingi og það ber vissulega að fagna áhuga stjórnarandstöðunnar á að ræða þessi mál nú. Því er þó ekki að neita að ræður þeirra hv. þingmanna Sjálfstfl., sem hér hafa talað, hljóma dálítið einkennilega. Vandi sjávarútvegsins er alls ekki nýr eins og hér hefur komið fram. Það má segja með sanni að vandinn hefur verið ljós um langan tíma þó að staðan sé e.t.v. verri en menn hafa vonað hingað til. Ég get ekki látið hjá líða í þessari umræðu að rifja upp, í örstuttu máli þó, nokkur atriði um það sem liðið er. Það vita þó vonandi flestir hv. þingmenn að vatnaskilin í afkomu sjávarútvegsins voru í september á sl. ári, 1987. Þá voru mörg sjávarútvegsfyrirtækin komin í taprekstur eftir tiltölulega góða afkomu á fyrri hluta ársins. Þá var þegar hafin umræða í þingflokkum og á Alþingi um hallarekstur fyrirtækja, en því miður sáu efnahagsaðgerðir hins vegar ekki dagsins ljós fyrr en upp úr mánaðamótunum febrúar--mars. Þær aðgerðir voru ónógar og okkur framsóknarmönnum var það a.m.k. ljóst. Í apríl voru málin komin á það stig að boðaður var sérstakur aukafundur miðstjórnar flokksins vegna ástandsins í efnahagsmálum og einkum þó ástandsins í undirstöðuatvinnugreininni, sjávarútveginum. Í framhaldi af þessum fundi var knúið á um efnahagsaðgerðir innan ríkisstjórnarinnar sem þá sat og í maí var svo komið að vegna utanaðkomandi þrýstings í þjóðfélaginu var knúin fram gengisfelling þann 16. maí, ef ég man rétt, og hét það að leiðrétta gengið, eins og svo mikið er talað um núna. Þessari leiðréttingu á gengi fylgdi mikil umræða um efnahagsmálin almennt og sú skoðun var almenn í þingflokki okkar framsóknarmanna að þessi gengisfelling væri einskis virði nema víðtækar aðgerðir fylgdu, einkum í sambandi við vaxtamál og fjármagnskostnað. Þann 20. maí var samþykkt viðamikil yfirlýsing sem ríkisstjórnin gaf út um aðgerðir til að draga úr fjármagnskostnaði og jafna starfskjör fjármálastofnana. Þessar aðgerðir voru í mörgum liðum. Því miður var það svo að næstu vikurnar gerðist sáralítið og sumarið leið án þess að þingmenn Sjálfstfl. eða forusta hans virtust hafa ýkja miklar áhyggjur af afkomu atvinnuveganna í landinu. Ég minnist þess að í sumar vorum við þingmenn Framsfl. kallaðir með stuttu millibili hingað til Reykjavíkur utan af landi, þeir sem þar áttu heima, á fundi með framkvæmdastjórn flokksins til að ræða þessi mál og kallað var í menn úr atvinnulífinu til viðræðu um afkomu í undirstöðuatvinnuvegunum en aðgerðir sáu ekki dagsins ljós. Þar kom að í lok ágúst og í byrjun september sauð upp úr og upp úr þessu ríkisstjórnarsamstarfi slitnaði m.a. vegna þess að Sjálfstfl. var ekki fáanlegur til þess að taka á vaxtamálum og verðlagsmálum með nógu afgerandi hætti. Einnig bar á milli um hvað fara ætti í víðtækar aðgerðir til þess að bæta eiginfjárstöðu atvinnuveganna. Sjálfstfl. gerði vissulega tillögur um það en algerlega ónógar að okkar mati. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja upp þessa forsögu þó að vissulega beri að fagna því nú að hv. þingmönnum virðist vera ljós sá geigvænlegi vandi sem þessar atvinnugreinar eiga við að stríða. Það var þannig í maí að gengisfellingu var ekki fylgt eftir með viðunandi aðgerðum. Nú virðist vera kominn aftur þrýstingur á um að leiðrétta gengið, eins og menn orða það hér í umræðunni. Ég lýsi því yfir sem minni skoðun að sú gengisleiðrétting er einskis virði nema aðgerðir fylgi til þess að draga úr verðlagsáhrifum þeirrar leiðréttingar. Ég vona að menn eigi ekki við það, þegar menn tala um vandamál sjávarútvegsins, að nóg sé að fella gengið og annað þurfi ekki að gera til bjargar þessum atvinnuvegi. Ég held að framtíðin skipti mestu máli og miklu máli skiptir að rætt sé um framtíð þessarar atvinnugreinar og vissulega ber að fagna því ef menn boða nú að þeir séu tilbúnir til samstarfs og samstöðu varðandi þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru. Vonandi fylgir hugur máli í því efni. Það er vissulega brýnasta verkefnið í dag að rétta hag þessarar undirstöðu. Mín skoðun er hiklaust að fyrir því verði önnur markmið að víkja og hversu góð sem þau önnur markmið kunna að vera verða þau að víkja um sinn fyrir þessu höfuðmarkmiði. Ef okkur tekst ekki að snúa þarna vörn í sókn er allt annað unnið fyrir gýg og allar aðrar umbætur byggðar á sandi. Við getum ekki aukið félagslega þjónustu eða bætt kjörin í landinu ef þessa undirstöðu vantar. Skattamálin hafa lítillega blandast inn í þessa umræðu þó að á öðrum vettvangi sé og hv. síðasti ræðumaður spurði hvernig það færi saman að lækka launin og auka skattheimtuna. Það kann að vera að það fari ekki saman en ef menn treysta sér ekki til þess að auka skattheimtuna er ekki nema ein leið eftir og það er að skera niður ríkisútgjöld enn frekar en orðið er. Það má vel vera að menn standi frammi fyrir því. Ég vil endurtaka að þau markmið að auka framkvæmdir, félagslega þjónustu eða að bæta kjör verða að víkja fyrir því að styrkja þessa undirstöðu ef við eigum að eiga von til að ná þessum góðu markmiðum á næstu árum. Ég vil ekki lengja þessa umræðu frekar en ég vil ljúka máli mínu með því að ég vona að með umræðu um gengismálin eigi menn ekki við að endurtaka söguna síðan í maí um að leiðrétta gengið, eins og það var orðað þá, en hirða ekkert um þau áhrif sem fylgdu á eftir í þjóðfélaginu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Við ræðum hér í dag og kvöld mikið alvörumál: Afkomu sjávarútvegsins sem er sá grundvöllur sem allt hvílir á í þessu landi. Eins og margir hafa rætt á þessum fundi benda nýjustu tölur til þess að afkoma sjávarútvegsins sé sýnu lakari en talið var þegar ríkisstjórnin greip til þeirra aðgerða sem hún ákvað með bráðabirgðalögum í lok september. Talið er að nú geti staðið svo að hagur sjávarútvegsins í heild sé 3--4% lakari en þá var áætlað. Þessi lakari staða skýrist að því að talið er að hálfu af því að hún hafi ekki verið rétt metin, grundvöllurinn hafi ekki verið réttur fundinn, og að hálfu af því að fisksölukjör og fiskaflahorfur séu nú lakari en þá var talið. Hv. 1. þm. Suðurl., sem hóf þessa umræðu, rakti í sínu máli að rætur þessa vanda væru margar. Undir það er auðvelt að taka. Hann nefndi líka að til kæmu bæði breyttar ytri aðstæður, eins og ég hef nefnt, en hann lagði líka áherslu á að skipulagsvandamál í sjávarútveginum ættu hér stóran hlut að máli. Það er hægt að taka undir þetta og eins það sem hann nefndi að engar almennar aðgerðir gætu bjargað öllum fyrirtækjum í þessari atvinnugrein við ríkjandi aðstæður og einnig það, sem er mjög mikilvægt, að raunhæfar aðgerðir til úrlausnar hlytu að fela í sér kaupmáttarrýrnun. Um þetta er ekki deilt. Um þetta virðast allir hér vera sammála og þá er eðlilegt að spurt sé: Um hvað er þá deilt? Ég vil í djúpri alvöru og vinsemd minna hv. 1. þm. Suðurl. á að þær tillögur sem við ræðum nú, og hann gagnrýnir, eru mjög líkar þeim sem ræddar voru undir hans forustu í september. Þær eru að mínu áliti alveg sama eðlis. Hann benti réttilega á að víða væri við að glíma staðbundin og greinarbundin vandamál. Ég held að það geti verið þáttur í þessum síendurtekna vanda sjávarútvegsins að menn einblína um of á elsta hluta sjávarútvegsstarfseminnar, á hina hefðbundnu fiskverkun og hina hefðbundnu útgerð en taka sjaldan með í dæmið nýjungarnar, nýju greinarnar, og segja sem svo: Þetta nýja gengur núna sæmilega. En það kemur málinu eiginlega ekki við. Þetta er mjög mikil veila í aðferðinni við að nálgast þessi vandamál. Ég tel að nú sé mikilvægt að huga að endurskipulagningu útgerðar og fiskvinnslu í heild sem, eins og margir hafa nefnt, hlýtur að taka alllangan tíma. Menn ákváðu í haust að reyna að rjúfa víxlhækkun milli innlends kostnaðar og gengis sem því miður hefur oft hrakið okkur út í óðaverðbólgu á liðnum árum. Ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun að grípa til þeirra aðgerða sem gert var með verðstöðvun, launastöðvun, verðjöfnunarbótum og fjárhagslegri endurskipulagningu sjávarútvegsins með tilstyrk Atvinnutryggingarsjóðsins. Þetta var tilraun til þess að skapa hlé, hlé til góðra verka, hlé til þess að ná tökum á árinni. Ég sé ekkert enn sem bendir til þess að annað verklag sé hyggilegra. Hins vegar er okkur mjög vel ljóst að vandinn er stærri en við héldum þegar þetta verk var hafið. Það þýðir ekkert annað en horfast í augu við það og verður líka gert. Hins vegar er það ekki hygginna manna háttur að hætta í miðjum klíðum og segja: Við byrjum alveg upp á nýtt. Þetta dugir alls ekki sem við höfum tekið okkur fyrir hendur, þegar verkið er alls ekki farið að sýna hvort það getur tekist. Þegar nú er komið sögu er ekkert sem segir að við getum ekki náð tökum á málinu. Ég minni á að hv. 1. þm. Suðurl. ræddi það oft á liðnu ári og réttilega, og sætti fyrir það gagnrýni, að menn þyrftu að huga að skipulagsmálum sjávarútvegsins, menn mættu ekki alltaf fara undansláttarleiðina. Það mætti ekki alltaf fylgja lögmáli minnsta viðnáms og láta undan síga þegar upp komi þrýstingur á gengið og slá undan, heldur þyrftu menn að huga að því, sem hann nefndi hér réttilega og ýmsir aðrir hafa tekið undir með honum, að það eru grundvallarveilur í okkar sjávarútvegsskipulagi, veilur sem hægt er að bæta úr en verður ekki bætt úr ef menn reyna jafnan að láta fljóta yfir hvern stein. Það er mjög erfitt að meta afkomuna á líðandi stund vegna þeirra miklu breytinga sem orðið hafa í gengismálum og verðlagsmálum úti í heimi á síðustu missirum. Það var einmitt þess vegna sem það tók svo langan tíma á liðnu ári að átta sig á því hvernig málum væri raunverulega háttað. Ég gagnrýni menn ekki fyrir það. Ég segi hins vegar að þegar komið var fram á haust var ljóst að ekki varð undan því vikist að taka á þessum vanda. Á honum var líka tekið og ég harma að ekki skyldi takast um það víðtækari samstaða en raun ber vitni því hér er mikið í húfi. Ég ætla svo, virðulegi forseti, að víkja nokkrum orðum að því sem kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf. Hann nefndi tvennt sem ég tel ástæðu til að nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi spurði hann um breytingar á reglugerðinni sem Atvinnutryggingarsjóðurinn starfar eftir. Hann spurðist fyrir um hvort rétt væri að í 2. gr. reglugerðarinnar hefði verið aukið orðunum ,,þegar til lengri tíma er litið``, þegar litið væri á það hvort fyrirtæki sem fengju fyrirgreiðslu úr sjóðnum væru komin með viðunandi rekstrarafkomu. Það er rétt, þetta var gert og ástæðan er ákaflega einföld. Það kom í ljós þegar fara átti að framkvæma hlutina að þeir aðilar sem undirbjuggu ákvarðanir sjóðsstjórnarinnar vildu skilja þessi orð í reglugerðinni þannig að þetta væri bundið við stöðuna nánast á þeim degi sem tillögurnar voru fram lagðar í sjóðsstjórninni. Þeir töldu nánast að þeir mættu hvorki líta fram né aftur við þetta mat. En það gefur alveg auga leið að þegar meta á afkomu fyrirtækis eftir fjárhagslega endurskipulagningu verða menn að líta í gegnum hagsveifluna, líta bæði fram og aftur nokkur ár. Það getur t.d. staðið svo á í rekstri einhvers fyrirtækis að eitthvert sérstakt áfall hafi orðið árið 1988 sem litar allar tölur um reksturinn, eða þá hitt að fyrirtæki hafi orðið fyrir sérstöku happi það ár. Þessi tilvik verður að jafna út. Þess vegna á að mínu áliti að líta nokkur ár aftur í tímann þegar hagur fyrirtækis er metinn í þessari tilraun sem nú er gerð til að bæta fjárhagslegt og rekstrarlegt skipulag sjávarútvegsins. En það þarf líka að skyggnast nokkuð fram og það dylst engum að eins og málum er nú háttað er staða sjávarútvegsins í öldudal. Við verðum hins vegar að horfa lengra, sjá fram á veginn og þess vegna var reglugerðinni breytt. Í því felst enginn undansláttur heldur eingöngu skýring á því sem við skyldi miðað. Þetta tel ég einfalt mál og auðskilið hverjum sem skilja vill og verð nú að segja blátt áfram að ég skil alls ekki þá kátínu sem þessar upplýsingar vöktu hér þegar hv. 1. þm. Vestf. talaði. Mér skilst að mönnum þætti skoplegt að svo skjótt eftir að reglugerðin hefði verið sett þyrfti að breyta henni. Það tel ég þvert á móti sýna að menn lögðu af stað í þessa umfangsmiklu vinnu án þess að sjá fyrir alla hluti í smáatriðum og um leið og ljóst varð að þarna var um framkvæmdaþröskuld að ræða var alveg sjálfsagt og heiðarlegt að breyta því strax, sem hæstv. forsrh. reyndar gerði með því að breyta reglugerðinni. Þetta var fyrra atriðið. Seinna atriðið varðar skuldbreytingabréf Atvinnutryggingarsjóðs og hvort viðræður hefðu átt sér stað við viðskiptabanka og Seðlabanka um hugsanleg kaup þessara aðila á skuldbreytingabréfum af þjónustufyrirtækjum sjávarútvegsins. Hv. 1. þm. Vestf. spurði hvort ekki þyrfti betri tryggingar fyrir þessum bréfum til þess að Seðlabankinn gæti keypt þau. Ég vil taka það skýrt fram að fram hafa farið viðræður við bankana og Seðlabankann um hvernig hyggilegast sé að standa að viðskiptum með þessi bréf. Hefði það ekki verið gert væri það nánast ámælisvert því þarna er um svo mikilvægan hlut að ræða í banka- og lánaviðskiptum sjávarútvegsfyrirtækjanna að menn þurfa að átta sig á því hvað gerist þegar þessi bréf koma í umferð. Það er hins vegar ekki rétt að farið hafi verið fram á það við Seðlabankann að hann kaupi þessi bréf. Ég tel það ekki hyggilegt. Ég vil hins vegar ræða það, og hef þegar gert það við Seðlabankann, hvort hann vilji rýmka til í viðskiptum sínum við helstu viðskiptabanka sjávarútvegsins þannig að þeir geti veitt sjávarútveginum betri þjónustu m.a. á þann hátt, ef svo stendur á, að þeir eignist skuldbreytingabréf frá lánardrottnum sjávarútvegsins og ýmsum viðgerðar- og þjónustufyrirtækjum hans. Þetta er ekki nýtt fyrirbæri eins og hv. 1. þm. Vestf. mun manna gerst vita. Við fyrri skuldbreytingar í sjávarútvegi hefur það oft og iðulega komið upp á að viðskiptabankarnir hafi tekið þátt í þessum skuldbreytingum á þann hátt að taka við slíkum bréfum til þess að greiða fyrir viðskipta- og þjónustufyrirtækjum sjávarútvegsins. Það er ekkert athugavert við þetta en það er heldur ekki hægt að gefa út um þetta neina almenna reglu. Það er nú einu sinni svo að ákaflega misjafnt er hversu mikið af lausaskuldum sjávarútvegsfyrirtækjanna lendir hjá bönkum og hversu mikið lendir hjá lánardrottnum sem veita þeim beina þjónustu. Það fer eftir bankaþjónustunni á hverjum stað, eftir venjum og viðskiptaháttum, sem mega ekki ráða því hvort fyrirtækin fá eðlilega fyrirgreiðslu eða ekki í þeim vanda sem þau nú hafa lent í. Ég tel að það eigi að liðka til í þessu máli og þá líklega helst þannig að þeir viðskiptabankar sjávarútvegsins sem lent hafa í skuldum við Seðlabankann eða yfirdrætti fái þeim skuldbindingum breytt eða þær linaðar til þess að viðskiptabankinn geti veitt sjávarútveginum betri fyrirgreiðslu. Það er alls ekki rætt um að taka þessi skuldbreytingabréf beinlínis upp í bindiskyldukvaðir, hvað þá lausafjárkvaðir. Hins vegar er óbein skuldbreyting fyrir viðskiptabanka sjávarútvegsins mál sem ég tel ekki einungis ástæðu til að ræða, heldur tel ég það beinlínis skylt eins og nú stendur á. Skuldbreytingabréfin eru hins vegar eðli málsins samkvæmt eingöngu tekin sem greiðsla fyrir kröfur af þeim fyrirtækjum sem vilja heldur þessi bréf, eins og þau eru skilgreind af Atvinnutryggingarsjóðnum, en að eiga beina kröfu á fyrirtækin. Í þessu felst að þau taka sjálf áhættuna af því hvort þau geti fengið þessa peninga í hendurnar strax eða eingöngu á gjalddögum bréfanna. Þetta er sjálfviljug ákvörðun og ég tel ekkert athugavert við það þótt það þýði í sumum tilfellum að fyrirtækin sem taka við þessum bréfum sem greiðslu þurfi að þola af þeim einhver afföll. Það er m.ö.o. á vissan hátt sú eftirgjöf skuldar sem í því felst að kjósa heldur slíkan pappír en að eiga áfram beina kröfu á fyrirtækið. Þetta er ekki heldur mál sem hægt er að gefa um eina einfalda reglu. En ég vil að endingu segja það að tryggingarnar fyrir þessum bréfum eru býsna góðar vegna þess að Atvinnutryggingarsjóðurinn ábyrgist þessi bréf með eigum sínum og fjárhagslegum styrk að bakhjarli sem annars vegar er beint fjárframlag og hins vegar lántökuheimild sem ríkið ábyrgist og veitir sjóðnum. Í þriðja lagi er svo sú staðreynd að þetta er stofnun sett á fót af ríkinu með sérstökum lögum sem felur í sér óbeina ábyrgð á öllu saman. Ég vil að endingu taka undir það með hv. 1. þm. Vestf. að nú þarf að leita allra leiða til þess að koma sjávarútveginum í betra horf. Það þýðir að við eigum ekki að láta reka undan vindi og segja sem svo að við grípum bara til minnstu viðnáms lausna. Við eigum einmitt að nota andstreymið til þess að taka virkilega á og bæta skipulag sjávarútvegsins. Ég leyfi mér að hafa þá skoðun á því að þessi ríkisstjórn hafi alls ekki nálgast þetta viðfangsefni með neinum hofmóði eins og mig minnir að hv. 1. þm. Vestf. hafi lýst afstöðu ríkisstjórnarinnar, því fer víðs fjarri. Afstaða ríkisstjórnarinnar er þvert á móti auðkennd af hógværð og vilja til samstarfs við alla þá sem vilja hér gott til leggja.

Friðrik Sophusson Virðulegi forseti. Ég tek undir það með þeim öðrum sem hér hafa tjáð sig í þessari umræðu að það er ákaflega eðlilegt að málefni sjávarútvegsins séu hér til umræðu í dag, ekki síst eftir þá skýrslu sem borist hefur frá Þjóðhagsstofnun. Ég vil í upphafi máls míns rifja það upp að við stjórnarskiptin fyrir rúmum tveimur mánuðum kom upp nokkur efniságreiningur á milli þáv. stjórnarflokka sem í megindráttum snerist um að Sjálfstfl. lagði áherslu á að nota almennar aðgerðir fremur en að gripið væri til svokallaðra sértækra aðgerða. Þetta þýðir á mæltu máli að Sjálfstfl. sá þá þegar nauðsyn þess að leiðrétta gengi íslensku krónunnar, enda hafði þáv. ríkisstjórn oftar en einu sinni gripið til slíkra aðgerða fyrr á þessu ári með atbeina allra stjórnarflokkanna, þar á meðal Alþfl., flokks hæstv. viðskrh. sem síðast talaði hér úr þessum ræðustól. Ástandið í sjávarútveginum nú, skv. þeim lýsingum sem Þjóðhagsstofnun hefur gefið út, er að 4,5% tap sé á botnfiskveiðum og vinnslu samanlagt. Veiðarnar tapi 4,5%, frystingin 4,5%, söltunin sé rekin með 2% hagnaði og rækjuvinnslan sé síðan rekin með 1,5% hagnaði. Ef við lítum til upphafs þessa stjórnartímabils og reynum að átta okkur á því á hverju fyrstu aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar byggðust þarf að rifja það upp að þær byggðust í fyrsta lagi á því að nýta 3% gengisfellingarheimild sem til var frá því í vor en hafði ekki verið notuð, einkum og sér í lagi vegna þess að Seðlabankinn og hæstv. viðskrh. vildu það ekki þótt aðrir í þeirri ríkisstjórn væru tilbúnir til þess. Til þess að ná sjávarútveginum rekstrarlega á núllið var gert ráð fyrir því að lækka raforkukostnað til fyrirtækja. --- Mér þætti vænt um, virðulegur forseti, ef hæstv. iðnrh., sem um leið er viðskrh., gæti komið í salinn því mig langar til að varpa til hans þeirri fyrirspurn hvar það mál sé á vegi statt. Nú eru liðnir tveir og hálfur mánuður frá því að ríkisstjórnin var mynduð og þetta var eitt af þeim atriðum sem hæstv. ríkisstjórn lagði hvað mesta áherslu á. Í öðru lagi var í forsendum núv. hæstv. ríkisstjórnar sagt að raunvaxtalækkun yrði 3% og það var reiknað inn í rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, einkum og sér í lagi fiskvinnslunnar. Ég spyr hæstv. ráðherra og sú spurning á raunar erindi til hæstv. viðskrh.: Hefur þessi raunvaxtalækkun átt sér stað? Ég er ansi hræddur um ekki. Nafnvextir hafa að vísu lækkað eðlilega vegna þess að verðbólgan hefur farið niður en um raunvaxtalækkun er varla að ræða nema að því litla leyti að vextir hafa lækkað um frá 0,2% í 0,7%, eða einhvers staðar þar um bil. En það sem er kannski alvarlegra er að ríkisskuldabréfin, spariskírteini ríkissjóðs sem bera vexti sem hafa veruleg áhrif á vaxtastigið á öðrum skuldabréfum en hafa reyndar verið lækkaðir örlítið, seljast alls ekki heldur hlaðast þau upp í bönkum og hjá þeim sem tekið hafa að sér að selja þau skv. samningi við fjmrn. Bréfin seljast ekki. Þegar skoðað er skráð vaxtagengi hjá Verðbréfaþingi Íslands má í raun og veru halda því fram að þessi vaxtalækkun hafi alls ekki átt sér stað. Þess vegna vil ég, virðulegur forseti, fá tækifæri til þess að spyrja hæstv. viðskrh. hver raunvaxtalækkunin hefur raunverulega orðið því ég kannast ekki við að um 3% raunvaxtalækkunar hafi orðið vart hér í efnahagslífinu. Í þriðja lagi var sagt frá því að vaxtamunur afurðalána ætti að lækka um 0,7%. Ég veit að hæstv. sjútvrh. getur svarað þeirri spurningu hvort þessi breyting hafi nú þegar átt sér stað. Um það veit ég ekki og spyr þess vegna að því. --- Ég veit ekki, virðulegur forseti, hvort ég á að halda áfram fyrst hæstv. viðskrh., sem hér talaði síðastur, hefur vikið úr húsinu, en ég er með beinar spurningar til hans, hann er þátttakandi í þessum umræðum.

Það skal upplýst að hæstv. viðskrh. er hér í húsinu og þegar hefur verið sent eftir honum.

Þá get ég endurtekið spurningar til hans þegar hann kemur hér á eftir. Það er ljóst að meginefnahagsstefna þessarar ríkisstjórnar byggist á því að falsa gengi íslensku krónunnar. Þetta er staðreynd sem ekki er hægt að mótmæla. --- Áður en ég kem að þessum kafla tel ég rétt, til þess að hæstv. viðskrh. þurfi ekki að dvelja hér lengi, að ég endurtaki spurningar mínar til hans. Í fyrsta lagi beini ég máli mínu til hans sem hæstv. iðnrh. og spyr hvað líði 25% lækkun raforkuverðs til fyrirtækja sem var liður í því að koma eðlilegum rekstrargrundvelli á í frystingunni og fiskvinnslunni. Í öðru lagi hvað líði 3% raunvaxtalækkun. Mér er sagt að sú litla raunvaxtalækkun sem hefur átt sér stað á spariskírteinum ríkissjóðs hafi gert það að verkum að þau spariskírteini sem eru til sölu seljist ekki heldur hlaðist upp hjá þeim aðilum sem tóku að sér að selja þessi skírteini skv. sérstökum samningi við fjmrn. Og í þriðja lagi er atriði sem ég satt að segja veit ekki hvernig hefur farið en það er það sem stóð að baki þeim útreikningum hæstv. ríkisstjórnar að vaxtamunur afurðalána lækkaði um 0,7%. Það má vera að sú lækkun hafi þegar átt sér stað en þá er hægt að fá úr því skorið hér á eftir og mér er sama hvor hæstv. ráðherra svarar þessu. Ég var kominn þar, virðulegur forseti, að lýsa efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ekki þarf að endurteka að hæstv. ríkisstjórn fylgir þeirri stefnu að halda niðri verðlaginu með því að falsa gengi íslensku krónunnar. Það liggur fyrir að fjármagn er fært til í þjóðfélaginu. Það er ráðgert að u.þ.b. 800 millj. kr. renni til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og þetta eru óafturkræfir fjármunir. Samkvæmt bráðabirgðalögum sem ríkisstjórnin gaf út í haust og er nú til meðferðar í hv. Ed. er sagt að þessir fjármunir séu til láns en hæstv. sjútvrh. hefur sagt opinberlega að þessi fjármunir verði ekki aftur sóttir til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Þess vegna vil ég spyrja þann hæstv. ráðherra sem kýs að verða fyrir svörum: Er þá ekki rétt að bókfæra þessa fjármuni þannig að þeir komi inn við lánsfjárlagagerð þar sem sú yfirlýsing liggur fyrir frá hæstv. ríkisstjórn að þessir fjármunir séu ekki lánsfé til Verðjöfnunarsjóðs heldur séu þeir teknir að láni erlendis og muni falla á ríkissjóð? Þetta þýðir ekkert annað en það að ríkissjóður hefur tekið erlent lán til þess að setja í millifærslu. Hann ætlar ekki að endurheimta þetta lán sem þýðir eingöngu það að verið er að falsa gengi íslensku krónunnar til þess að geta haldið áfram að berja höfðinu við steininn og viðurkenna ekki að það þurfi að leiðrétta gengi íslensku krónunnar. Þessir fjármunir eru til viðbótar þeim 600 sem um getur í sömu bráðabirgðalögum. Þá hefur hæstv. ríkisstjórn ákveðið að haga reglum um Atvinnutryggingarsjóð með þeim hætti að þar er verið að skuldbreyta og gefa út skuldabréf í stað þess að leggja áherslu á það í starfi sjóðsins að lána fjármuni til þeirra sem væru tilbúnir til þess að leggja eigið fé inn í þessi fyrirtæki. Hæstv. viðskrh. talaði mikið um endurskipulagningu hér áðan í sinni ræðu og auðvitað væri það besta endurskipulagning sem gæti átt sér stað í sjávarútvegi ef eigið fé fyrirtækjanna væri aukið. En það má ljóst vera að mörg undanfarin ár hefur eigið fé þessara fyrirtækja verið harla lítið og allt of lítið og þess vegna mega þessi fyrirtæki við ákaflega litlu til þess að eigið fé þverri. Þetta er stórmál í endurskipulagningunni. Þarna er tæki, Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina, sem hægt væri að nota en mér sýnist hæstv. ríkisstjórn ekki ætla að nota fjármunina til þess sem skynsamlegast sýnist. Hæstv. viðskrh. ræddi síðan um skuldabréfin sem gefin verða út. Hann viðurkenndi að um nokkur afföll hlyti að verða að ræða og sagði að það væri út af fyrir sig eðlileg eftirgjöf skulda. Við getum alveg eins orðað það eins og hæstv. viðskrh. veit að þetta er hluti af ávöxtunarkjörum og mætti líta á þetta sem vexti eða ávöxtunarkjör því að afföll eru náttúrlega ekkert annað en eins konar ávöxtun þótt tekið sé með öðrum hætti. Þetta er enn ein viðurkenningin á því að vextir hafa ekki lækkað. Þá held ég að það sé kominn tími til að hæstv. viðskrh. skýri það betur hvernig hann hyggst beita því sem hann kallar óbeinni skuldbreytingu, en það mun þýða að þeir viðskiptabankar sem eiga að taka að sér að kaupa þessi skuldabréf eiga að fá sérstaka fyrirgreiðslu hjá Seðlabanka Íslands. Nú er það svo að Seðlabanki Íslands, þótt voldugur sé, og það veit hæstv. sjútvrh. sem á sínum tíma var bankaráðsformaður Seðlabankans, er ekki óþrjótandi lind. Það verður að grípa til erlendra lána eða taka af gjaldeyrisvarasjóði. Og ef ég skil ráðherrann rétt er hann að benda á þá leið að nú eigi að ná í nýja fjármuni úr þessum brunni sem auðvitað þýðir að það er stefnt í erlendar lántökur til viðbótar þeim sem núverandi ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um að taka, en núverandi hæstv. ríkisstjórn ákvað það strax í upphafi síns stjórnartíma að stórauka erlendar lántökur og auka þannig á þann vanda sem fyrir var í þjóðfélaginu. Það hlýtur að teljast dálítið merkilegt þegar menn líta á þjóðfélagsumræðu hér á landi að hæstv. forsrh. þessarar þjóðar, sem nú dvelst í læri hjá frú Thatcher í Bretlandi og vonandi lærir hann nú eitthvað þar því að ég veit að hann getur lært heilmikið af henni.

Aldrei fóruð þið . . .

Nei, það gerðum við ekki, hæstv. viðskrh., en það er nú þannig með hæstv. forsrh. að hann er eins og kameljónið, hann skiptir litum eftir því í hvernig ríkisstjórn hann er á hverjum tíma. Þegar hann sat í ríkisstjórn með sjálfstæðismönnum gerðist hann bóksali fyrir Gorbatsjov í síðustu jólabókavertíð því að þá þurfti hann að sýna hve frjálslyndur hann var og höfða til vinstri, en um leið og hann er kominn í félagshyggju- og jafnréttisstjórn vinstri flokkanna þarf hann að sýna hve ,,líberal`` hann er í hina áttina og þess vegna fer hann og heimsækir Thatcher. Þetta er auðvitað alveg eins og Framsfl. hagar sér, hann er bæði í stjórn og utan stjórnar á sama tíma. Hér koma ráðherrar Framsfl. upp og segja: Nú þarf að gera eitthvað. Nú þarf að gera eitthvað. Hvernig stendur á því að ekkert hefur verið gert? Þetta er flokkur sem hefur setið í ríkisstjórn í 17 ár eða er það ekki, hæstv. sjútvrh.? Ég veit ekki hvort sjútvrh. man svo langt, en þetta er nú einu sinni staðreynd sem er erfitt að neita. Ég var byrjaður að lýsa stefnu ríkisstjórnarinnar. Hún er nú ærið sérstök. Sjálfur hæstv. forsrh. segir: Gengið er rangt skráð. Og hann endurtekur: Gengið er rangt skráð. Nú veit ég ekki hvort allir taka mark á hæstv. forsrh. en ég held að svona víðast hvar þar sem forsætisráðherra mundi orða það þannig að gengið væri rangt skráð, þá byggist landsins lýður, hvar sem er á jörðinni, við því að forsætisráðherra þeirrar þjóðar mundi þá leiðrétta gengið. Nei. Íslenski forsætisráðherrann ætlar ekki að leiðrétta gengið. Hann lýsir því bara yfir rétt eins og hann sé í einhverjum saumaklúbbi úti í bæ og sé að tala þar við vinkonu sína. 

Hvort er líklegra, hv. 1. þm. Reykv.?

Ja, ég veit ekki hvernig maddama Framsókn hagar sér í sínum frístundum, þess vegna gæti hún tekið þátt í saumaklúbbi, en við skulum hafa það Rotary til þess að vera sammála um það, hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir. --- Það er nefnilega þannig að stundum hvarflar að manni að það þurfi að taka hæstv. forsrh. alvarlega og í raun og veru meira að segja hvarflar það stundum að mér að það sé bara nauðsynlegt að taka hæstv. forsrh. alvarlega, það sé eiginlega þjóðarnauðsyn því að annars missi þjóðin traust og álit á stjórnmálamönnum og haldi bara að það sem við erum að tala um hérna skipti ekki nokkru máli. En ég segi: Það er náttúrlega alvarlegur hlutur þegar hæstv. forsrh. lýsir því yfir aftur og aftur að gengið sé rangt skráð, en segir svo til viðbótar að hann ætli ekkert að gera með það. Þá mætti maður ætla að hæstv. forsrh. hefði eitthvert annað ráð undir sínu rifi. En svo er ekki. Þess vegna er nú stofnað til þessarar umræðu hér. Enn hafa engar lausnir fundist og ekki komið fram hjá hæstv. ráðherrum. Það er beðið eftir aðgerðum og það er ljóst að eftir því sem við bíðum lengur þeim mun erfiðara verður að leysa þetta mál. Ég staðhæfi að fyrr en síðar hlýtur hæstv. ríkisstjórn, hversu þrjósk sem hún er, að viðurkenna að það verður að leiðrétta gengið eins og hæstv. forsrh. lætur liggja að þá stundina sem hann lætur ekki liggja að þjóðargjaldþroti sem er hina stundina. Það þyrfti kannski að ræða iðnaðinn með sama hætti. Sá iðnaður, sem ekki nýtur fyrirgreiðslu og fær ekki millifærslur í sinn hlut, stendur núna þannig að það stefnir í gjaldþrot hjá fjölmörgum fyrirtækjum. Það átti að ræða hér um skipasmíðar í dag, en vegna mistaka var aðeins flutt ein ræða. Ég held að stefna hæstv. ríkisstjórnar sé versti óvinur iðnaðarins í dag. Með því að berja höfðinu við steininn, neita að viðurkenna að það þurfi að lagfæra gengið en lýsa því samt yfir að gengið sé rangt skráð, þá eru menn vitandi vits að setja skipasmíðaiðnaðinn og annan slíkan iðnað beint á höfuðið. Þetta verða menn að viðurkenna. Ég teldi það mjög eðlilegt að hv. þm. Stefán Guðmundsson a.m.k. segði hæstv. forsrh. frá því að gengisskráningin er afgerandi fyrir skipasmíðaiðnaðinn og samkeppnishæfni þess iðnaðar gagnvart þeim iðnaði sem hann á að keppa við erlendis. Þetta er grundvallaratriði og það veit ég að hv. þm. Stefán Guðmundsson hlýtur að vera mér sammála um. Hæstv. sjútvrh. sagði hér í umræðunum í dag að hann vildi helst lækka laun, að vísu án gengisfellingar. Það er út af fyrir sig sjónarmið að taka launin niður og þessi sjónarmið hafa heyrst áður. Þetta er stundum kallað niðurfærsla. Svo kemur annar stjórnarþm., hv. þm. Skúli Alexandersson. Hrópaði hann ekki húrra fyrir hæstv. sjútvrh.? Tók hann ekki undir þetta og sagði: Auðvitað á að lækka launin? Nei, hann sagði þvert á móti að laun ætti ekki að lækka heldur ætti að nota allt, allt aðrar aðferðir við að leysa vanda sjávarútvegsins. Nú spyr ég aðra hv. þm. Alþb. sem hér eru í salnum, þeir eru að vísu ekki margir: Eru þeir sammála hv. þm. Skúla Alexanderssyni? Eða eru þeir sammála hæstv. sjútvrh.? Eða hefur Alþb. enga skoðun á þessu máli fremur en öðrum málum nú orðið eins og matarskatti og hernum og hvað þetta allt saman var sem var svo heilagt þegar þeir voru í stjórnarandstöðu? Nú sitja þeir í stjórn. Þeir hafa kastað öllu til hliðar. Það eina sem þeir koma sér saman um er að hækka skattana. Og hv. þm. Skúli kemur hingað, flytur ræðu og segir að hann vilji gengislækkun með ákveðnum skilyrðum en laun megi ekki lækka, þvert á það sem hæstv. sjútvrh. sagði. Ég spyr aðra hv. þm. Alþb.: Hvort eru þeir sammála hv. þm. Skúla eða hæstv. sjútvrh.? Er ekki kominn tími til að þeir segi eitthvað í þessu efni? Það var jafnframt rætt hér örlítið um aðstoð á Súgandafirði. Ég vil taka undir það, þekkjandi dálítið til fiskvinnslu vestur á fjörðum, að sá sem stýrir því fyrirtæki hefur staðið sig ágætlega í sínu starfi. Það er hins vegar ljóst að þegar Samband ísl. samvinnufélaga og kaupfélögin keyptu þetta fyrirtæki, þá létu þau inn í fyrirtækið ákaflega takmarkaða fjármuni í upphafi þannig að fyrirtækið reisti sig aldrei úr sjó, ef svo má að orði komast. Nú hefur það gerst að hæstv. fjmrh. hefur skrifað Sambandsforstjóranum og boðist til þess að lána með víkjandi láni án vaxta og án verðbóta 45 millj. kr. sem Útvegsbankinn gamli, sem nú er þrotabú í hillu hjá hæstv. fjmrh., lána þessa fjármuni með þeim skilyrðum að manni skilst að Samband ísl. samvinnufélaga, aðaleigandi fyrirtækisins, afskrifi u.þ.b. 40 millj. kr. skuld, leggi 10 millj. kr. til viðbótar inn sem hlutafé, enda muni Byggðasjóður þá koma til skjalanna, lána 30 millj. kr., og ef það gerist muni sveitarfélagið og aðrir lánardrottnar heima fyrir lækka sínar skuldir verulega. Þannig á að reisa þetta fyrirtæki úr rústum að því er manni skilst. Þetta er auðvitað gott og blessað. En þessi 45 millj. kr. skuld var venjuleg bankaskuld við ríkisbanka. Ekkert öðruvísi skuld en frystihús víða um land skulda í öðrum ríkisbönkum, Búnaðarbankanum og Landsbankanum. Það er þess vegna næst að spyrja hæstv. viðskrh., sem ræður yfir þessum bönkum, er æðsti yfirmaður þeirra: Er þetta byrjunin á nýjum aðgerðum? Er þetta sú endurskipulagning sem hann var að tala um í sínu máli? Ætlar hann að tala við landsbankastjórana, við búnaðarbankastjórana og segja við þá: Ef einhver sjávarútvegsfyrirtæki skulda ykkar bönkum, þá skuluð þið segja þeim að þið ætlið að lána víkjandi lán sem eiga að greiðast til baka þegar fyrirtækin geta borgað arð að tiltölu við það hve hlutaféð hefur hækkað, upp á þau býti að eigendur eða nýir eigendur leggi fram nýja fjármuni eða afskrifi skuldir til fyrirtækisins, afskrifi lán sem þeir hafi veitt fyrirtækinu. Er þetta sú stefna sem hæstv. viðskrh. var að ræða um þegar hann talaði hér áðan um endurskipulagningu í frystiiðnaðinum? Er hæstv. viðskrh. sammála því sem kemur fram í þessum aðgerðum sem beitt er á Súgandafirði sem út af fyrir sig eru mjög gagnlegar aðgerðir, ákaflega sértækar, taka á þessu vandamáli. Væntanlega færa þeir sig næst yfir á Siglufjörð og síðan koll af kolli. Hæstv. viðskrh. talaði nefnilega ekki nákvæmlega um það hvers konar endurskipulagningu hann vildi. Hæstv. sjútvrh. sagði hins vegar að bankar yrðu að sjá í gegnum fingur sér meira en þeir gerðu. Ef ég skildi hann rétt, sem ég er nú ekki alveg viss um, þá sagði hann: Það þarf að breyta viðhorfum bankastjóranna til trygginga. Ég skil hann þannig að hann ætlist til þess að bankastjórar og bankaráð rýmki heimildir sínar til lánveitinga þannig að tryggingar séu ekki eins góðar og miklar og þær hafa verið og þurfa að vera að mati þeirra sem stjórna bönkunum. Ef þetta er rétt skilið, spyr maður sig að því: Hvernig hefði farið fyrir ýmsum fyrirtækjum sem á sínum tíma fóru á hausinn, urðu gjaldþrota vegna þess að veð eyddust upp af ytri ástæðum rétt eins og hjá þessum fyrirtækjum? Við skulum nefna Hafskip, það er eitt dæmi. Og hver yrði þá ábyrgð, svo að ég spyrji hæstv. viðskrh., bankaráðanna í þessum bönkum ef það kæmi í ljós að þessi rýmkun, það að sjá í gegnum fingur sér, það að heimta ekki eins miklar tryggingar og áður, yrði til þess að bankarnir töpuðu fjármunum? Má þá búast við því að þar sé um saknæmt atferli að ræða? Ég held að hæstv. ráðherrar verði að tala hér mun skýrar en þeir hafa gert.

Þú verður að skilja það betur.

Eða ég að skilja það betur. Þá vænti ég þess líka, af því að ég veit að fleiri hafa skilið það svo, að hæstv. sjútvrh. skýri það betur út fyrir okkur hvað hann átti við þegar hann talaði um veð og tryggingar í sinni ræðu. Það sem situr eftir í þessari umræðu er fyrst og fremst þetta: Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki komið sér saman um nein úrræði í sjávarútvegsmálum, engin, önnur en þau sem þeir auglýstu við stjórnarskiptin. Og þau hafa sannarlega mistekist samkvæmt þeim dómi sem Þjóðhagsstofnun felldi í síðustu viku. Einn hæstv. ráðherra segir að gengið sé rangt skráð. Annar segir að það hafi verið gert hlé til að leita allra leiða. Orðrétt sagði hæstv. viðskrh. að það þyrfti að ,,leita allra leiða``. Hve lengi á sú leit að standa? Eitthvað fram eftir næsta ári? Tvö ár? Þrjú ár? Fjögur ár? Hve lengi?

Þar til lausnin finnst.

Þar til lausnin finnst, jafnvel þótt hún finnist ekki fyrr en eftir aldamótin. Heyrði þingheimur þetta? Það á bara að halda áfram að leita og leita og leita, það á ekki að hafa neina stefnu, bara leita, leita allra leiða. Hugsið þið ykkur! Þetta eru úrræðin! Og nú ætla þeir að halda áfram að leita og leita og leita. Aumingja mennirnir! Nei, það er auðvitað gott að fá sér hlé til góðra verka þegar maður er þreyttur. En það breytir ekki því, hæstv. viðskrh., að gengið er rangt skráð. Og þó að hæstv. viðskrh. taki ekki mark á forsrh. þá er það nú þannig að ýmsir þeir sem hafa áhuga á því að lausn finnist á þessu máli hafa áhyggjur af því að ríkisstjórnin ætli ekkert að gera, bara halda áfram að leita. Hæstv. viðskrh. þarf að skýra hér út fyrir okkur og þjóðinni hvað hann á við með endurskipulagningu. Á hann við það að það eigi að bíða, það eigi að þverskallast, það eigi ekki að viðurkenna það að gengið sé rangt skráð þar til fyrirtækin fara á hausinn, þar til gjaldþrot verður og þá verði fyrirtækin reist úr rústum? Þetta er vissulega aðferð. Aðferð sem víðast er notuð hér á Vesturlöndum. Ein af þessum vestrænu aðferðum sem hæstv. forsrh. hafnaði í sinni svokölluðu stefnuræðu. Þess vegna held ég að við verðum að heimta þau svör af hæstv. viðskrh.: Hvað á hann við þegar hann talar um endurskipulagningu? Það kom ekkert fram í hans máli sem benti til þess að það væri einhver hugsun á bak við orðið endurskipulagning. Virðulegur forseti. Þessi umræða hefur sýnt það að hæstv. ríkisstjórn er úrræðalaus. Hún tók við völdum, setti upp dæmi um það hvernig mætti bjarga sjávarútveginum þannig að reksturinn kæmist á núll. Sá útreikningur reyndist rangur af ýmsum ástæðum. Þar á meðal hefur það gerst síðan ríkisstjórnin tók við að dollarinn hefur fallið. Það skulum við viðurkenna. Það hefur líka komið fram að nýir reikningar liggja fyrir. Það skulum við viðurkenna. En það hefur einnig komið fram að ríkisstjórnin stóð ekki við það sem hún lofaði til þess að koma sjávarútveginum í núll. Þess vegna lagði ég fram mínar spurningar hér áðan. Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hún hefur leitt það í ljós sem ég var hræddastur um að væri satt, að ríkisstjórnin hefur engin úrræði. Hún heldur einungis áfram að leita allra leiða.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Reykv. hefur beint til mín nokkrum spurningum og athugasemdum. Ég ætla að reyna að svara þeim í stuttu máli. Ég byrja á því að svara spurningunni um lækkun raforkuverðs um fjórðung til fiskiðnaðarfyrirtækja. Þetta mál er í athugun í starfshópi sem ég skipaði fyrir nokkrum vikum. Hann mynda fulltrúar orkuvinnslu- og dreifingarfyrirtækja ásamt fulltrúum iðnrn. Þetta er vandasamt mál og ég veit að hv. 1. þm. Reykv. kannast við það frá sinni fyrri tilveru sem iðnrh. Ég mun fyrir mitt leyti freista þess að ná þarna árangri á næstu vikum og mánuðum til þess að ná lækkun allt að fjórðungi á þessum gjaldskrárliðum. Það er hins vegar erfitt um vik meðan verðstöðvun stendur því að einhvers staðar kynni að þurfa að breyta öðrum þáttum gjaldskránna eða finna til þess annan fjárstyrk. Ég vil ekki gefast upp við þetta verk. Ég mun finna leið til þess að ljúka því. Ég minni hins vegar hv. 1. þm. Reykv. á að í tölunum sem hann sjálfur las í inngangi sinnar ræðu, og höfðu þó margir lesið áður, um það hvernig Þjóðhagsstofnun teldi að nú væri háttað afkomu sjávarútvegsins, er ekki reiknað með þessari lækkun. Það er einmitt ein af ástæðunum fyrir því að Þjóðhagsstofnun sýnir í sínu stöðumati á líðandi stund núna fyrir fáum dögum lakari afkomu en að var stefnt með aðgerðum ríkisstjórnarinnar.  Næsta spurning laut að raunvaxtalækkun. Ég var því miður ekki í salnum þegar hv. 1. þm. Reykv. fór með spurninguna en eins og ég skildi hana mun hann hafa innt eftir því hvað liði þeirri 3% lækkun raunvaxta sem ríkisstjórnin stefndi að. Svarið er að hún stefnir enn að þessari lækkun. Hún hefur þegar náð fram, á þann mælikvarða sem almennastur er og eru verðtryggðir vextir, raunvextir verðtryggðra skuldabréfa í viðskiptabönkunum, þeim árangri að bestukjaravextir á slíkum bréfum hafa lækkað úr 9,5% í 7,75% eða um 1,75%. Þetta er ekki einhlítur mælikvarði. Þetta er einn af mörgum. Hv. 1. þm. Reykv. mun hafa nefnt ríkisskuldabréfavextina sem hafa lækkað á bilinu 0,2--0,7%. Ég vil fremur líta á raunvextina í viðskiptabönkum sjávarútvegsins. Þar hefur þegar náðst verulegur áfangi í þá átt sem ég veit að hv. 1. þm. Reykv. vill stefna í með mér og öðrum sem vilja ná raunhæfri lækkun vaxta. Þar held ég að sígandi lukka sé best og ég treysti á það að fá stuðning hv. 1. þm. Reykv. og annarra þm. hér í þessu hv. þingi til þess að koma því lagi á ríkisfjármálin að við getum náð þarna frekari áföngum. Betra jafnvægi í ríkisfjármálum er forsenda þess. Það þýðir að við þurfum að hækka skatta, við þurfum að lækka útgjöld og þar með er komið til Teits og Siggu að leggja því máli lið, ef þeir vilja ná raunhæfri lækkun vaxta. Þriðja spurningin laut að vaxtamun á afurðalánum. Vaxtamunurinn hefur þegar lækkað úr 1,95% í 1,25%, eða um það sem að var stefnt. Fjórða atriðið sem hv. 1. þm. Reykv. nefndi var hvað við væri átt með endurskipulagningu sjávarútvegsins og fjárhags hans. Ég ætla ekki að rekja það í ítarlegu máli. Þarna er fyrst og fremst um það að tefla að ná samruna og samstarfi fyrirtækja. Sums staðar þarf að losa fyrirtæki úr rekstri. Þetta þekkir hv. 1. þm. Reykv. mætavel sem vitnar hér títt og ótt í reynslu sína af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum. Það er gott að hann hefur slíka þekkingu því þá veit hann betur hvað við er átt. Það er víða svo að hægt er að ná slíkum árangri. Það tekur tíma. Það er líka nauðsynlegt, eins og hv. 1. þm. Reykv. nefndi, að fá meira eigið fé í rekstur og stofnfé þessara fyrirtækja. Ég tel að það eigi svo sannarlega að vera ein af viðmiðunum Atvinnutryggingarsjóðsins að þau fyrirtæki sem geta sýnt að þau geta aflað eigin fjár eigi að ganga fyrir öðrum um stuðning úr þeim sjóði. Ég tel líka að fyrstu dæmin um ráðstöfun fjár úr sjóðnum sýni að þar er einmitt farið eftir slíkri hugsun. Ég vil ekki líta á Súgandafjörð eða Suðureyri sem algilt dæmi um ráðstafanir af þessu tagi. Eins og kom fram í máli hæstv. sjútvrh. stendur þar alveg sérstaklega á og ég veit að hv. 1. þm. Reykv. gerir ekki ágreining við mig eða hæstv. sjútvrh. þegar við segjum að þar hafi sannarlega þurft að grípa til einhverra ráða. Ég bendi á að sú víkjandi lánveiting sem fjmrh. hefur boðið þeim Súgfirðingum upp á með skilyrðum, einmitt um eiginfjárframlag, um eftirgjöf eða breytingu á skuldum annarra lánardrottna --- allt þetta er mál sem hefur mikla sérstöðu, sérstaklega vegna þess að hér er um að ræða fjárhæðir frá hálfu ríkisins sem stóðu á biðreikningi skulda við Útvegsbanka Íslands hinn gamla og gegnir alveg sérstöku máli um og hefur ekkert fordæmisgildi gagnvart bankarekstri að öðru leyti. Þetta vil ég segja alveg skýrt og ég vil reyndar benda á að sá maður í bankakerfinu sem kannski hefur nú mest rætt þann möguleika að bankarnir ættu að koma inn í fjárhagslega endurskipulagningu sjávarútvegsins með þeim hætti að breyta skuldum í víkjandi lán eða hlutafé mun vera flokksbróðir hv. 1. þm. Reykv., bankastjóri Sverrir Hermannsson. Þar má vera að hann hafi stundum farið með himinskautum eins og honum er stundum hætt við að gera, en þó er hann nú sennilega nokkuð nærri kjarna máls að sums staðar þurfi menn að viðurkenna orðna hluti. Um það hlýtur þó jafnan að fara að lögum en lögin um viðskiptabankana takmarka heimildir þeirra til þess að eiga í hlutafélögum og reyndar til þess að veita víkjandi lán og um það hef ég reyndar ekki fleira að segja, einfaldlega vegna þess að það er hvergi á stefnuskrá þessarar stjórnar að víkja frá þeim ákvæðum viðskiptabankalaganna sem um þetta gilda. Þetta ætti kannski að nægja um þetta mál, þ.e. um óbeinar skuldbreytingar, og það sem ég kallaði að rýmka til í viðskiptum Seðlabankans við viðskiptabanka sjávarútvegsins til þess að gera þá betur í stakk búna að sinna þessum brýnu þörfum, að tryggja sæmilega örugga fjármögnun undirstöðuframleiðslunnar. Það er mál sem ég tel að þurfi ekki að skýra nánar. Við vitum vel að þessar bankastofnanir hafa oft og einatt lent þar í yfirdrætti með refsivöxtum. Við sumar aðstæður getur verið réttlætanlegt að breyta þessum reglum í einstökum tilfellum. Hvergi með almennri reglu en þarna er eitt um málið að segja að þarna geta komið upp dæmi sem nauðsynlegt er að taka á. Ég rifjaði líka upp að á árunum 1983--1984, á árunum 1980--1982 og reyndar á árunum 1974--1977 voru gerðar ráðstafanir af þessu tagi, og þótti ekki stefna í heimsendi þótt á það væri litið. Allt þetta verður þó að sjást í heildarsamhengi peningamála og lánamála landsins og það er vissulega rétt, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að erlendu skuldirnar setja okkur þarna ákveðin mörk. Við erum þar hvergi á heljarþröm, en þurfum þó að gæta okkar. Ég tel að fullyrðingar þær sem hv. 1. þm. Reykv. hafði við lok sinnar ræðu um að dómur Þjóðhagsstofnunar sýndi að ríkisstjórnin hefði ekki staðið við neitt af því sem hún hefði ætlað sér að gera og mat hennar á málinu væri út í hött, eru einmitt það, fullkomlega út í hött. Við erum alls ekki komnir að niðurstöðu í þessu máli og það er svo fjarri því að það sé stefnuleysi að halda áfram við það verk sem hafið var þegar þessi stjórn var mynduð, að vinna áfram eftir því verklagi sem þá var ákveðið. Það er einmitt stefnufesta. Að hlaupa nú til og slá undan væri uppgjöf og stefnubreyting sem enn eru engin rök til, og ég segi það ósköp blátt áfram að mér þótti það nú koma úr hörðustu átt þegar hv. 1. þm. Reykv. vék að því að gott væri að fá sér hlé þegar menn þreyttust á því verki sem þeir hefðu tekið að sér, því hverjir voru það sem viku frá verkinu? Hverjir voru það sem slepptu árinni í brimróðrinum? Hverjir voru það sem hlupu fyrir borð?

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram alllangar og gagnlegar umræður og nauðsynlegar um þetta mikilvæga mál okkar Íslendinga, en það er búið að rifja það upp nokkrum sinnum í dag og í kvöld hvað hefur verið að gerast að undanförnu. Eins og menn vita blasti í haust við hrun í efnahags- og atvinnulífinu og þá var sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr mynduð í miklum fljótheitum. Miðað við asann sem var á við myndun hennar og þann bjargvættabrag sem á henni var hefði mátt ætla að gripið yrði til skjótra og jafnvel fljótvirkra aðgerða. Reyndin hefur orðið önnur og því stöndum við hér og þjóðin öll frammi fyrir stórum og miklum vanda. Enn þá hefur ekkert gerst og áfram engist þessi verðmæti frumatvinnuvegur okkar í dauðateygjunum með allri þeirri upplausn, því öryggisleysi og tekjutapi sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfarið fyrir alla þjóðina. Ég hafði hugsað mér að bera fram spurningar til hæstv. iðn.- og viðskrh. en hann svaraði þeim reyndar áðan. Það var varðandi fyrirhugaða raforkuverðslækkun svo og vaxtalækkun en það olli mér nokkrum vonbrigðum að heyra að þessi mál eru líka í athugun því að í raun og veru var þessu slegið þannig fram í haust þegar stjórnin var mynduð að menn hefðu getað búist við að þetta gerðist fyrr en raun varð á. Hins vegar er auðvitað nauðsynlegt að gaumgæfa málin vel því of oft höfum við þurft að leiðrétta mistök eftir á. En ég vona að þessi tvö atriði nái fljótt fram að ganga og tel að það sé afar mikilvægt fyrir sjávarútvegsfyrirtækin að einmitt raforkuverðið lækki því að það er stór liður í þeirra kostnaði og mörg þeirra eru stórskuldug við orkuveitufyrirtækin. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Mörkuð verður ný atvinnustefna sem stuðlar að hagvexti og skynsamlegri nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar. Tekið verður fyllsta tillit til byggðasjónarmiða.`` Hvorki bólar á hinni nýju atvinnustefnu né heldur byggðasjónarmiðum í aðgerðarleysi hæstv. ríkisstjórnar. Hvergi kemur fram nein framtíðarsýn en reyndar minntist einn stjórnarliða, hv. 3. þm. Austurl. Jón Kristjánsson, á það hér fyrr í kvöld að það væri framtíðin sem skipti mestu máli og þar er ég honum auðvitað alveg sammála. Þó að við séum niðri í þessum öldudal núna verðum við að reyna að sjá upp úr og horfa fram á veginn og leysa málin með tilliti til framtíðarinnar. Ekki ætla ég að dæma um hvers eða hverra ábyrgðin er á því ófremdarástandi sem nú ríkir. Það er hins vegar ljóst að hér hefur verið um ákveðna þróun að ræða um nokkurt skeið, en hraði þeirrar neikvæðu þróunar er nú orðinn slíkur að ekki verður lengur við unað og nauðsynlegt er að grípa til aðgerða sem duga mega. Í frétt Alþýðublaðsins nú um helgina koma fram tölur um afkomu 15 fyrirtækja sem sótt hafa um lán frá Atvinnutryggingarsjóði. Þar kemur m.a. fram að árið 1987 var tap þeirra 46,5 millj. kr. en milliuppgjör fyrstu 8--9 mánuði þessa árs spáir tapi upp á 617,5 millj. kr. Svar hæstv. forsrh. við upplýsingum um þetta er einfaldlega á þann veg að þessi frumatvinnuvegur okkar sé gjaldþrota. Já, hæstv. forsrh. hefur títt látið sér orðið gjaldþrot um munn fara að undanförnu eftir að hann sté niður úr hinum vel hljóðeinangraða fílabeinsturni utanrrn. enda gerir hann sér nú grein fyrir að hann, eins og við öll, stendur frammi fyrir þessu vandamáli sem hlýtur að teljast vandamál allrar þjóðarinnar. Ég vil taka undir þær fjölmörgu spurningar sem hér hafa verið bornar fram. Það er kominn tími til að vita hvaða skref verða tekin og hvenær. Það er mjög nauðsynlegt fyrir þá sem vinna í þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar og reyndar okkur öll. Ég ítreka það að auðvitað er vandamálið okkar allra. Það er auðvitað sjálfsagt og gott að unnið skuli að málinu á mörgum stöðum til að draga saman heillegri upplýsingar eins og fram kemur í máli hæstv. forsrh. í Tímanum sl. laugardag. En auðvitað hefðu sundurgreindar upplýsingar þurft að liggja fyrir fyrir löngu. Ég bendi á að fyrir forgöngu Kvennalistans var snemma á þessu þingi beðið um skýrslu með upplýsingum um stöðu 10 best stöddu og 10 verst stöddu fiskvinnslufyrirtækjanna í landinu. Í beiðni okkar og fleiri hv. þm. stjórnarandstöðunnar kom einnig fram ósk um að fram komi stærð vandans eða hagnaðarins og hverjar séu taldar helstu orsakir hans. Það hlýtur að vera orðið löngu tímabært að greina þennan vanda og reyna að leysa hann með tilliti til þeirra niðurstaðna sem fyrir liggja þá, en bíða ekki eins og nú hefur gerst þangað til allt er komið í þrot. En það stendur líka í sáttmála hæstv. ríkisstjórnar um atvinnumálin að fiskveiðistefnan verði endurskoðuð og ég vil leggja áherslu á að það hlýtur að koma að því líka og minni á tillögur þingflokks Kvennalistans sl. vetur, þegar fjallað var um nýja fiskveiðistefnu, þar sem við vildum leggja áherslu á byggðasjónarmið og hvetja til hagræðingar og betri nýtingar aflans. Á fyrstu blaðsíðu stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar segir að núverandi ríkisstjórn sé mynduð til að leysa bráðan efnahagsvanda sem steðjar að þjóðinni. Sá vandi er nú engu minni en áður og því brýnt að tekið verði til við lausn hans nú. Þjóðin á rétt á því að fylgjast með hvernig ætlunin er að vinna að þeim málum og hún á líka rétt á því að biðinni verði aflétt strax og hafist verði handa af fullri einurð. Hæstv. sjútvrh. minntist á það í máli sínu fyrr í dag að hér á landi væri hlutdeild launa af þjóðartekjum miklu hærri en í öllum okkar nágrannalöndum. Ekki skal ég rengja það, en ég vil leggja áherslu á og benda á að við getum ekki leyft okkur að tala um þetta háa hlutfall launa án þess að minnast um leið á tekjuskiptinguna í landinu en öllum er ljóst að tekjuskiptingin í þjóðfélaginu er mikil og óréttlát og bilið hefur því miður aukist á undanförnum árum. Það er líka til lítils að draga upp tölur um meðaltalsaukningu ráðstöfunartekna á árunum 1985--1987 án þess að minnast einu orði á tekjubilið og þann vinnustundafjölda sem að baki liggur. Hæstv. sjútvrh. veit eins vel og við öll að launabilið í þjóðfélaginu er með öllu óþolandi og óréttlætanlegt. Ég vil að endingu leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra með hvaða hætti hann telji að draga megi úr þessu launabili til þess að minnka þann mun sem nú er, ekki síst með tilliti til þess stóra hóps kvenna sem vinnur við þá frumatvinnugrein sem við erum hér að fjalla um. Ég tek undir og ítreka sérstaklega þær spurningar sem bornar voru fram fyrr í dag af hv. þingkonum Kvennalistans Guðrúnu Agnarsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur og spyr enn einu sinni um viðhorf hæstv. sjútvrh. til þess að skert verði hið lögbundna framlag ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs við þær aðstæður sem nú ríkja.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson hefði getað sleppt niðurlagi ræðu sinnar áðan. Ég vil minna á að það var ekki Sjálfstfl. sem sleit ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sl. haust. Það gerðu þeir hæstv. ráðherrar Steingrímur Hermannsson og Jón Baldvin Hannibalsson svo sem frægt er orðið. Þeir höfnuðu tillögum okkar sjálfstæðismanna um lausnir á vandamálum atvinnulífsins, sérstaklega í sambandi við sjávarútveginn. Þess vegna er nú komið sem komið er vegna aðgerðaleysis núv. ríkisstjórnar. Það er nefnilega þannig í sambandi við sjávarútveg, eins og þeir vita sem hafa starfað við hann, að þar geta hlutirnir gerst mjög hratt og þegar hlutirnir gerast þar í stórum stærðum er ekki verið að tala um milljónir heldur milljarða. Það hefur því miður gerst úr vondri stöðu, sem þessi atvinnugrein var komin í sl. vor, að vegna aðgerðaleysis núv. ríkisstjórnar frá því í haust hefur staðan versnað mun meir vegna þess um hvaða stærðir er að ræða. Þetta veit hæstv. sjútvrh. og mun örugglega staðfesta á eftir ef hann tekur aftur til máls. Ég vil víkja fáeinum orðum að nokkrum atriðum í ræðu hæstv. sjútvrh. Halldórs Ásgrímssonar fyrr í dag sem mér finnst þess eðlis að nauðsynlegt sé að kryfja nánar til mergjar. Hann sagði, hæstv. ráðherra, að setja þyrfti það markmið við gerð fjárlaga að tekið væri mið af getu atvinnulífsins í landinu. Undir þessi orð skal tekið. En hvað hefur núv. hæstv. ríkisstjórn gert í þeim efnum? Hún hefur ekki tekið mið af þessu við gerð fjárlaga nema síður sé. Það sem hún er að gera þessa dagana og þessar vikurnar er í fyrsta lagi að hækka skatta, í öðru lagi að hækka vörugjöld og í þriðja lagi að hækka allt verðlag. Í stuttu máli sagt: Hæstv. ríkisstjórn er að rýra kjörin og þrengja svigrúmið til að styrkja stöðu sjávarútvegsins eins og ég mun víkja að á eftir. Þá er annað atriði í ræðu hæstv. ráðherra sem ég kunni ekki almennilega við. Það var þegar ráðherra var að tala um hlutfall launa í vergum þjóðartekjum og sagði m.a., þegar hann hafði komið með tölur þar um, að hlutfallið hefði verið 1987 72,1%, árið 1988 73,6% og árið 1989 mundi hlutfallið verða væntanlega 72,3%. Þar er greinilega gert ráð fyrir ákveðinni kjaraskerðingu. Hann sagði síðan að hjá öðrum þjóðum væri þetta 60--65% og undirstrikaði að þessu háa hlutfalli, sem hann teldi að væri hjá okkur Íslendingum, gæti engin þjóð staðið undir. Þetta mun vera orðrétt eftir honum haft og ráðherra kinkar kolli til samþykkis. Mér finnst að þegar verið er að ræða um laun í vergum þjóðartekjum verði maður m.a. að gera sér grein fyrir eftirfarandi atriðum. Það er í fyrsta lagi hver er heildarskipting launa í vergum þjóðartekjum. T.d. hver er hlutur launafólks í atvinnulífinu í heildartekjunum annars vegar og hver er hlutur launafólks sem starfar hjá hinu opinbera hins vegar? Hvað segir heildarskiptingin okkur? Ef við lítum á þá breytingu sem hefur orðið á vinnumarkaðnum á Íslandi síðustu áratugi kemur í ljós að það hefur fjölgað gífurlega mikið hjá hinu opinbera. Opinberir starfsmenn eru orðnir mun fleiri núna en þeir voru fyrir einum áratug. Skiptir það þúsundum. Á sama tíma hefur þeim fækkað hlutfallslega sem starfa úti í atvinnulífinu. Ég nefni sérstaklega sjómenn á fiskiskipum. Hlutfall þeirra sem starfa úti í atvinnulífinu, hlutur launanna hjá fólkinu úti í atvinnulífinu hefur lækkað beint og óbeint miðað við hlutdeild þeirra sem vinna hjá hinu opinbera. Þá kemur einnig inn í atriði, sem er mjög þýðingarmikið, en það er tekjuskiptingin. Hefur tekjuskiptingin ekki neitt að segja í hlut launa í vergum þjóðartekjum? Er ekki tekjunum misskipt? Þá mætti einnig nefna að á síðasta þingi varð hér skattkerfisbreyting, skattkerfisbreyting sem alveg örugglega hefur komið þeim sem hafa hærri millitekjur og hátekjur betur í hag en þeim sem eru með lægri tekjur og eru rétt fyrir ofan skattleysismörkin. Þetta eru atriði sem mér finnst að menn verði að hafa í huga þegar verið er að tala um hlutfall launa í vergum þjóðartekjum. Það er ekki eins einfalt mál og hæstv. ráðherrar vilja vera láta, bæði hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson og ég segi, því miður, einnig hæstv. sjútvrh. sem hefur tekið undir hans orð. Það er ekki unnt að fjalla um laun fólks í landinu eins og þeir hafa gert síðustu daga, enda er ég sannfærður um að það muni ekki reyna á það að til þeirrar lækkunar komi á launum sem þeir boða með þessu tali sínu. Það er hins vegar augljóst mál og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra að stefna núv. ríkisstjórnar felst fyrst og fremst í því að tryggja hlutdeild hins opinbera með stórauknum opinberum álögum. Það þýðir að minna verður til skiptanna handa fólkinu sem vinnur úti í atvinnulífinu og einnig minna til skiptanna til fyrirtækjanna. Það er sem sagt verið að þrengja stöðu atvinnuveganna, framkalla hugsanlega atvinnuleysi, beygja fólkið og stjórnendur fyrirtækjanna með þessari aðferð. Það má einnig lækka hlutfall launa í vergum þjóðartekjum með því að framkalla atvinnuleysi. Það er sú stefna sem t.d. Margrét Thatcher hefur innleitt í Englandi. Það hefur sín áhrif á hlutfall launa í vergum þjóðartekjum þegar 2 millj. manna ganga atvinnulausar í Bretlandi og voru á sínum tíma rúmlega 3 millj. Það er fólk sem fær síðan atvinnuleysisstyrk sem það getur varla lifað af og það er fólk sem hefur enga von vegna þess að það er búið að vera atvinnulaust svo lengi. Að lækka launin beint. Þótt hæstv. ráðherra Steingrímur Hermannsson og Jón Baldvin hafi verið reiðubúnir að skera niður laun með svokallaðri niðurfærsluleið trúi ég því ekki að óreyndu að þeir geti endurvakið þann draug í núverandi ríkisstjórn vegna þess að ég trúi því ekki að ýmsir hv. þm. Alþb. og jafnvel hæstv. ráðherrar þess eða hv. þm. Karl Steinar Guðnason og Karvel Pálmason láti hafa sig til slíkra verka. Það getur vel verið að fyrir hámenntaða menn, sem eru að hefja þátttöku í stjórnmálum núna og hafa verið að gera það á síðustu árum, sé það létt þar sem þeirra bíða alltaf örugg störf ef þeir fjúka út úr pólitíkinni og hafa yfirleitt lifað í skjóli ríkisins og skjóli verndaðra starfa. Það getur vel verið að það sé létt mál fyrir þá að tala um að lækka laun fólksins sem þeir komast aldrei í snertingu við. Það getur vel verið að það sé létt verk fyrir þá að segja að það sé ekkert mál að lækka laun um 9%. Við sjálfstæðismenn höfum leyft okkur að hafna slíkri kjaraskerðingu vegna þess að við vitum, við höfum verið það nálægt því fólki sem við erum að starfa með, láglaunafólkinu m.a., að slík kjaraskerðing vegna niðurfærslu mundi koma harðast niður á láglaunafólki. Það mun þess vegna aldrei koma til greina að Sjálfstfl. ljái því lið. Það getur verið að það sé háttur núverandi valdamanna að fara létt með það að menn leyfi sér að segja launafólki eitthvað til varnar. Því miður eru það allt of fáir hv. þm. sem ræða hér um stöðu láglaunafólks og er það slæmt. En þegar verið er að tala um launakjör fólks með þeim hætti sem hér hefur tíðkast hljótum við að mótmæla því. Hv. þm. Matthías Bjarnason vék nokkrum orðum að því hvernig búið væri að fyrirtækjum í dag og ætla ég ekki að orðlengja það. En hann sagði eitt sem ég vil taka undir. Það er að atvinnuleysi er það versta sem fyrir getur komið á Íslandi og hvar sem er. Ég tek undir þessi orð. Og ég trúi því ekki að hæstv. ríkisstjórn með alþýðubandalagsmenn innanborðs ætli að taka upp þau vinnubrögð að hér verði framkallað atvinnuleysi. Meginumræðan í dag hefur verið um vandamál fiskvinnslunnar og ætla ég ekki að orðlengja það mikið, en þó vil ég víkja nokkrum orðum að fortíðinni. Það er augljóst mál og þekkt að árið 1986 kom mjög vel út fyrir bæði sjávarútveg og fiskvinnslu á Íslandi. En því miður komu í upphafi árs 1987 fram ákveðin hættueinkenni á erlendum mörkuðum á sama tíma sem staða dollarans fór versnandi með þeim hætti að það fór að halla undan fæti, sérstaklega hjá frystingunni. Á sama tíma stóð saltfiskurinn vel og útgerðin einnig allvel, m.a. vegna ferskfiskmarkaða í Evrópu. En hvað sem því líður var og er hraðfrystiiðnaðurinn meginatvinnugrein á Íslandi og mjög margir háðir því afkomulega, fjöldi fólks og fyrirtækja, hvernig hraðfrystiiðnaðinum vegnar. Það var þess vegna tímabært þegar stjórnarformaður Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Jón Ingvarsson, viðhafði þessi aðvörunarorð á aðalfundi SH í maí 1987: ,,Hvorki er þá réttlátt né skynsamlegt að nálgast þessi markmið alfarið að halda genginu föstu``, þ.e. varðandi afkomu frystiiðnaðarins, ,,hvað sem líður kostnaðarhækkunum fiskvinnslunnar. Skráning gengis hér á landi hlýtur ávallt að þurfa að taka mið af afkomu í aðalútflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar, fiskvinnslu. Því ber að leggja höfuðáherslu á það að fiskvinnslunni verði ekki íþyngt með kostnaðarhækkunum sem ekki verða uppi bornar af aukinni verðmætasköpun í greininni.`` Formaður stjórnar SH ítrekaði þetta í grein sem hann birti í Morgunblaðinu þann 13. nóv. 1987 og sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Það hlýtur að vera ljóst hverjum manni að hraðfrystiiðnaðurinn fær ekki lengur staðist þá tekjuskerðingu er hlotist hefur af falli dollarans auk stöðugrar hækkunar alls tilkostnaðar.`` Þetta voru orð að sönnu, en því miður tókst ekki að taka á þessum málum í samræmi við þessa skoðun og er ekki gert enn. Hraðfrystiiðnaðurinn á enn í gífurlegum erfiðleikum eins og fram hefur komið hér í ræðum manna vegna þess að því grundvallaratriði hefur ekki verið fullnægt að gengið sé rétt skráð með tilliti til útflutningsatvinnuveganna, þ.e. sjávarútvegs, fiskiðnaðar, ferðamálaiðnaðar, vegna flugsins og almenns útflutningsiðnaðar, svonefnds samkeppnisiðnaðar. Þessi ranga gengisskráning, sem enn er, hefur ekki aðeins skaðað útflutningsatvinnuvegina heldur einnig mjög allan almennan iðnað. Ég nefni sem dæmi skipasmíðar, viðgerðaþjónustu og fleira. Því miður hefur staða útflutningsatvinnuveganna verið vanmetin eða réttara sagt: Stjórnmálamenn hafa ekki tekið þessi mál nægilega föstum tökum. Formaður Sambands fiskvinnslustöðva hafði í byrjun þessa árs svipuð aðvörunarorð uppi og formaður stjórnar SH og ætla ég ekki að ítreka það. Því miður var ekki hlustað á aðvörunarorð þessara forustumanna fiskvinnslunnar. Þess vegna kemur upp þessi spurning: Hvað var útvörðurinn í sjávarútvegsmálum, hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson, að hugsa eða tók hann ekki eftir þessum aðvörunarorðum? Hvers vegna brást hann ekki við með þeim hætti sem við höfum séð hann gera í öðrum málum oft á hinu háa Alþingi? Fiskiðnaðurinn heyrir alveg sérstaklega undir þennan hæstv. ráðherra. Það er eins og þessi annars skörulegi ráðherra hafi ekki beitt sér sem skyldi, hvorki í fyrrv. ríkisstjórn, þ.e. ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, né í núv. ríkisstjórn, til að rétta við og laga stöðu útflutningsatvinnuveganna og hann gerir það ekki enn. Það kom ekki fram í ræðu hæstv. ráðherra í dag að hann ætlaði sér að berjast fyrir og tryggja stöðu sjávarútvegs og harma ég það. Við sjálfstæðismenn höfðum og höfum enn fullan vilja til að rétta við hag sjávarútvegs og fiskvinnslu. Þá kemur önnur spurning sem ég vil beina til hæstv. ráðherra: Hvað eða hverjir komu í veg fyrir að gengið væri rétt skráð á sl. vori og sl. vetur þar sem ekki skorti viljann af hálfu sjálfstæðismanna né framsóknarmanna að grípa til réttra ráðstafana hvað gengisskráninguna áhrærði? Ég vona að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum. Það væri fróðlegt. Ég vil segja að það væri meira en fróðlegt, það væri nauðsynlegt að ráðherra sjálfur skýri þingheimi frá því hvaða valdamenn það hafi verið sem komu í veg fyrir að gripið væri til nauðsynlegra aðgerða vegna sjávarútvegs og fiskiðnaðar í byrjun þessa árs. Enn á af hálfu núv. hæstv. ríkisstjórnar að svelta sjávarútveginn og setja hann algerlega á hausinn þrátt fyrir að hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson hefur marglýst því yfir að gengið sé rangt skráð gagnvart stöðu útflutningsatvinnuveganna og hann hefur nefnt 15%. Á sama tíma sem eigið fé fyrirtækjanna er að verða að engu vegna rangrar gengisskráningar eru núverandi valdhafar, fulltrúar núverandi ríkisstjórnar, farnir að taka út eitt og eitt fyrirtæki í sjávarútvegi og veita þeim sérstaka fyrirgreiðslu. Þetta er í hæsta máta óeðlilegt. Það er meira en óeðlilegt. Það er hættulegt, það er óheilbrigt og jaðrar við að vera ólöglegt. Það sem auðvitað á að gera er að leiðrétta stöðu sjávarútvegs og fiskiðnaðar í heild. Það eiga allir að sitja við sama borð. Vel rekin fyrirtæki eiga ekki að gjalda þess að hafa staðið sig. Þau eiga rétt á sambærilegri þjónustu, sambærilegri lánafyrirgreiðslu og sambærilegum rekstrargrundvelli og fyrirtæki sem nú er verið að rétta tugi milljóna ef ekki hundruð. Ég álít að hæstv. ríkisstjórn hafi engar lagalegar heimildir til að mismuna aðilum með þessum hætti. Það brýtur í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar um jafnan rétt manna og er það mjög alvarlegt mál og umhugsunarefni hvort ekki eigi að taka það upp á öðrum vettvangi. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. ríkisstjórn sé íslensku atvinnulífi og þá alveg sérstaklega sjávarútvegi mjög hættuleg. Það getur vel verið að ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn telji leið óbeinnar þjóðnýtingar æskilega, en breyting á eignarhaldi breytir engu um að rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins verður ætíð að vera jákvæður hver sem á eða rekur fyrirtækin. Ríkisstjórn með rangt mat á gildi atvinnugreina og ríkisstjórn sem hækkar skatta vegna þarfa ríkissjóðs en setur sjávarútveginn í biðstöðu er ófær um að stjórna. Hún er þjóðarógæfa. Hún skilur ekki hlutverk sitt í þágu Íslendinga. Ríkisstjórn sem hefur forsrh. sem heldur því fram að launakostnaður sé of mikill verður að skilgreina nánar hvað hann á við. Var hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson að tala um heildarlaunakostnað landsmanna? --- Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan, vegna þess að ég geri ráð fyrir því að hæstv. sjútvrh. gegni stöðu forsrh. í fjarveru hans, að hæstv. ráðherra hlustaði á þessar spurningar. Ef yfirlæti hæstv. ráðherra tveggja er svo mikið að þeir þurfi ekki að hlusta á mál manna er það mjög fróðlegt og athyglisvert. Það kemur ekki á óvart ákveðið yfirlæti hæstv. viðskrh. Það er alþekkt. En það kemur á óvart þegar hæstv. sjútvrh. hlustar ekki á ræður hér um sjávarútvegsmál. Ég veit að hæstv. ráðherra tekur tillit til orða minna í þeim efnum. Ég vil þess vegna endurtaka það, sem ég sagði, hæstv. ráðherra, að ríkisstjórn sem hefur forsrh. sem hefur haldið því fram að launakostnaður sé of mikill verður að skilgreina hvað hann á við. Var hæstv. forsrh. að tala um heildarlaunakostnað landsmanna, var hæstv. ráðherra Steingrímur Hermannsson að tala um launakostnað opinbera geirans eða var hæstv. ráðherra að tala um launakostnaðinn í atvinnulífinu eða er hæstv. forsrh. enn að tala um hugsanlega niðurfærslu í einhverri mynd, beina kauplækkun hjá fiskverkafólki, hjá verslunarfólki, hjá iðnverkafólki, hjá láglaunafólki hjá hinu opinbera o.s.frv.? Er hann kannski enn að tala um leið niðurfærslu sem felur í sér breytingu á skiptakjörum sjómanna? Veit hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson kannski ekki eins og sjútvrh. veit að tekjur sjómanna fara nú lækkandi vegna minni afla og lægra verðs fyrir afurðirnar? En hvernig gengur niðurfærsluhugsunarhátturinn upp á sama tíma sem hæstv. ríkisstjórn er að hækka hlutdeild ríkissjóðs í þjóðartekjunum með hærri sköttum og hærri aðflutningsgjöldum? Þá fer verðlag einnig hækkandi. Var ekki meginforsenda niðurfærslunnar samdráttur hjá hinu opinbera, niðurskurður og verðlækkun eða verðstöðvun? Það má ekki leiðrétta gengið, það má ekki laga stöðu sjávarútvegsins, en það má hækka skatta, það má íþyngja fólkinu í landinu og það má íþyngja fyrirtækjunum. En þá kemur önnur spurning: Hvernig skyldu þessir skattar vera nýttir af hæstv. ríkisstjórn? Hvað líður niðurskurði eða aukinni hagræðingu hjá hinu opinbera svo ég beini nú orðum mínum til hæstv. ráðherra Jóns Sigurðssonar? Hvað líður hagræðingu hjá hinu opinbera? Hæstv. ráðherra fer létt með að leggja mönnum lífsreglur, hvernig þeir eigi að reka sín fyrirtæki úti í atvinnulífinu. Hvernig væri ef hann, af sinni alkunnu þekkingu á því sem gerist hjá hinu opinbera, sneri sér að því að auka hagræðingu hjá hinu opinbera og kæmi með hugmyndir og tillögur um það efni inn á hið háa Alþingi? Það væri verðugt verkefni fyrir mann sem er búinn að vera í kerfinu í 2--3 áratugi og heldur stöðu sinni enn. Nei, það er ekki nægjanlegt að leggja á nýja skatta. Það er ekki nægjanlegt að segja að lækka eigi laun. Það er líka hægt að segja á móti: Viljið þið ekki, ágætu herrar, líka laga til hjá ríkinu og segja okkur hvernig á að nota og verja þessum tekjum. Það vill fólkið í landinu líka fá að vita. Það er ekki nóg að fagna því að það skuli vera búið að koma þannig málum í atvinnulífi landsmanna að fólk getur ekki unnið yfirvinnu og eftirvinnu og verði að lifa á dagvinnulaunum. Það er ekkert fagnaðarefni. Nei, í stað þess að skera niður og draga saman í ríkisfjármálum boðar fjmrh. Steingríms Hermannssonar, hæstv. ráðherra Ólafur Ragnar Grímsson, aukin ríkisútgjöld, hærri skatta og aukna tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Þetta er ekki niðurfærsla eða hluti af niðurfærslu. Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherrar Steingrímur Hermannsson og Jón Baldvin Hannibalsson standa ekki við loforðin sem þeir gáfu fiskframleiðendum á góðri stund vestur í Stykkishólmi sl. sumar? Þá var létt lofað. Þeir ætluðu að sjá til þess að staða sjávarútvegs mundi batna. Það eru liðnir fimm mánuðir síðan þau loforð voru gefin og staða sjávarútvegs hefur aldrei verið verri. Ekki kemur það útflutningsatvinnuvegunum til góða að hækka vörugjald á innfluttum nauðsynjavörum um tugi prósenta áður en afstaða er tekin til þess með hvaða hætti eigi að treysta undirstöðuna, þ.e. sjávarútveginn. Við það eykst greiðslubyrðin hjá almenningi, vöruverð hækkar en stendur ekki í stað. Þetta heitir ekki verðstöðvun á mæltu máli heldur verðhækkun sem rennur í eyðsluhít hins opinbera. Íslendingar eru orðnir langþreyttir á svona kúnstum. Þær aðgerðir sem greinilega hafa forgang hjá ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar snúast fyrst og fremst um það að styrkja stöðu hins opinbera, efla hinn opinbera geira. Það heitir á mæltu máli og einföldu að styrkja stöðu manna sem ráða í valdakerfi þjóðarinnar, hinu pólitíska, á kostnað atvinnuveganna. Kerfið er aukið og það er eflt og starfsmönnum er fjölgað. Ríkiskerfið er fest enn betur í sessi en þar með er ekki sagt að hinn almenni launamaður hjá hinu opinbera sé of sæll af sínu. Vandi þeirra og þjóðarinnar er að þeir sem starfa hjá hinu opinbera eru orðnir of margir. Heildarkostnaður hins opinbera er orðinn of hár en ekki laun einstakra starfsmanna sem þar eru. Atvinnuvegirnir standa ekki lengur undir þessari byrði, en samt ætlar núverandi ríkisstjórn að þyngja byrðarnar í gjaldþrotastöðu íslensks sjávarútvegs, og í erfiðri rekstrarstöðu verslunar, þjónustu og iðnaðar. Þá vaknar spurningin: Er þetta tilviljun? Ég segi nei. Þetta er ekki tilviljun. Nú ætla flokkar félagshyggju að láta kné fylgja kviði. Þeir ætla að framkalla gjaldþrot hjá meginþorra fyrirtækja með aðgerðaleysi gagnvart rekstrarvanda þeirra og með aukinni skattheimtu. Síðan á að stokka upp og leiða nýja stétt, nýja menn til valda í íslensku atvinnulífi. Það verða væntanlega fulltrúar félagshyggjuflokkanna. Þetta er gamall og nýr draumur vinstri flokkanna. Það er þess vegna engin tilviljun að ríkið, þ.e. innheimta og hækkun skatta, skuli hafa forgang hjá hæstv. núv. ríkisstjórn. Það er engin tilviljun að það er dregið að reyna að laga stöðu sjávarútvegsins, það er engin tilviljun að sjávarútvegurinn er settur í biðstöðu og það er engin tilviljun að svigrúmið til leiðréttingar á stöðu sjávarútvegsins með leiðréttingu gengisins er vísvitandi þrengt. Í stað þess að lækka hlutdeild hins opinbera í vergum þjóðartekjum er hlutur ríkisins aukinn með aukinni skattheimtu og alls konar millifærslum. Þetta þýðir aukin ríkisafskipti. Það er verið að framkalla grundvallarbreytingu í stjórn og eignarhaldi íslensks sjávarútvegs og fiskiðnaðar í skjóli ríkjandi erfiðleika. Þess vegna má ekki leiðrétta skráningu gengisins með viðeigandi hliðarráðstöfunum þrátt fyrir að það er viðurkennt af hæstv. forsrh. að gengið sé ranglega skráð sem nemur 15%. Það skal einnig koma þeim sem enn geta bjargað sér á kné. Það skal hræða fólkið með hótunum um að lækka verði launin, þau séu of há, og það skal framkalla atvinnuleysi til að beygja fólkið. Þetta er stefna, því miður, hæstv. ríkisstjórnar í hnotskurn. Þannig ætlar ríkisstjórn félagshyggju og jafnréttis að búa í haginn fyrir endurskipulagningu nýs kerfis í íslensku atvinnulífi. Ráðagerðir þessara manna snúast um völd og metorð, flestallra, en ekki um jafnrétti. Þær snúast um breytt eignarhald. Stefna hæstv. ríkisstjórnar snýst því ekki um að efla stöðu útflutningsatvinnuveganna á grundvelli núverandi eignarréttar. Ég sé að hæstv. sjútvrh. Halldóri Ásgrímssyni líður ekki vel undir þessari tölu og ég skil það vel. Það er enginn skemmtilestur að greina frá þessu í þeirri mynd sem þetta birtist. Þess vegna verður það að segjast eins og er að ýmsir í stjórnarherbúðunum, og ég undanskil hæstv. sjútvrh., fagna niðurlægingu sjávarútvegsins. Það gefur ýmsum atvinnustjórnmálamönnum, valdaspekúlöntunum eins og ég hef nefnt þá, sem hafa aldrei tekið þátt í rekstri fyrirtækja, kjörið tækifæri til aukinna afskipta af málefnum atvinnulífsins. Það er sorglegt að svo skuli vera komið fyrir íslenskum atvinnuvegum sem raun ber vitni. Ég ætla ekki að rekja orsakir þess frekar, en alvarlegast er þó að nú skuli sitja við völd ríkisstjórn sem ætlar sér vísvitandi að gera stöðu atvinnulífsins, fyrirtækja og starfsmanna enn verri, stefna að því að framkalla gjaldþrot fjölda fyrirtækja og koma á atvinnuleysi hjá launafólki í fiskiðnaði, verslun og þjónustu á sama tíma sem staða hins opinbera er tryggð meðan aðrir standa í erfiðleikum. Það er greinilegt markmið, enda komið fram hjá hæstv. ráðherra Ólafi Ragnari Grímssyni. Það er greinilegt markmið sumra ráðherra með þessari stefnu að reyna að umbreyta íslensku þjóðfélagi úr þjóðskipulagi einstaklingsfrelsis og einkaeignarréttar yfir í þjóðfélag sósíalisma og félagslegrar sameignar. Því fylgir visst ófrelsi og fámennisvöld.

Hvenær sagði Ólafur þetta?

Þetta sagði hæstv. ráðherra í Ed. í haust og ég skal finna það fyrir hv. þm. Skúla Alexandersson. Hann fór ekkert dult með það þegar við ræddum um lánsfjáráætlun. Það er einu sinni þannig að þessi áform hafa áður verið uppi og ekki tekist hjá vinstri flokkunum, en spursmálið er hversu miklu þarf fólkið að fórna á altari þessara valdamanna, þessara svokölluðu félagshyggju- og jafnréttismanna áður en þeir átta sig sumir hverjir sem geta væntanlega haft vald og getu til að hrinda þessum ósköpum af okkur. Ef þeir gera það ekki sjálfir, einstakir hæstv. ráðherrar, mun fólkið gera það fyrr en síðar. Hinn almenni verkamaður, sjómenn, verslunarfólk, iðnaðarmenn, fólkið úti í atvinnulífinu mun aldrei sætta sig við að pólitískir hámenntaðir valdaspekúlantar keyri niður laun þess og afkomu. Krafa þessa fólks er að staða atvinnuveganna verði tryggð og þar með atvinna þess og afkoma. Ef afkoma sjávarútvegs er ekki tryggð með réttri gengisskráningu er allt annað í hættu. Forgangsverkefnið er því að gengið verði nú þegar rétt skráð og að skattheimtan minnki en aukist ekki. Það er ekki stórmannlegt að kenna launafólki eða launum þess um erfiðleika atvinnulífsins. Erfiðleikarnir stafa fyrst og fremst af eftirfarandi: 1. Af rangri gengisskráningu. 2. Af of miklum ríkisútgjöldum. 3. Af óhagstæðum ytri aðstæðum. 4. Af pólitískri upplausn. 5. Af rangri stjórnarstefnu. Breyting verður því aðeins til hins betra að hæstv. ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar á hinu háa Alþingi geri sér grein fyrir því að það verður að endurreisa stöðu íslensks sjávarútvegs og fiskiðnaðar með viðeigandi hætti. Til þess þarf ekki fræðilegar útskýringar né pólitíska upphafningu heldur heiðarleika og þor. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja að því miður hafa komist til valda á Íslandi nokkrir stjórnmálamenn sem eru upphafnir í valdinu. Í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar eru þó enn nokkrir jarðbundnir hæstv. ráðherrar. Þó að ég hafi verið mjög gagnrýninn á þessa ríkisstjórn og atferli hennar eða aðgerðir til þessa treysti ég því að þeir hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafi annaðhvort vit fyrir hinum eða sjái til þess að þessi stjórn fari frá hið fyrsta.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt þar sem nú er orðið áliðið. Það var 15. okt. 1975 sem við færðum landhelgina út í 200 mílur og núna 13 árum síðar erum við hér á hinu háa Alþingi að ræða vandræðin hjá skuldum vöfnum sjávarútvegi sem rambar á barmi gjaldþrots. Ekki held ég að þetta hafi verið markmiðið fyrir 13 árum. Öllum þeim stórkostlegu möguleikum sem íslenska þjóðin á enn og hefur átt hefur verið klúðrað allhressilega. Við höfum líka átt orkulindir í landi sem ekki hefur tekist að nýta. En ég verð að segja að mér finnst eins og nú er komið fyrir efnahagsmálum þessarar þjóðar með allar þessar auðlindir að þetta jaðri við að vera heimsmet í klúðri. Orsökin að þessu klúðri er léleg íslensk hagstjórn. Verðbólga hefur geisað hér undanfarin ár og étið eigið fé undirstöðufyrirtækja þessarar þjóðar til lands og sjávar. Og á hverju hefur svo þessi verðbólga nærst? Hún hefur aðallega nærst á illa reknum ríkissjóði sem haldið er gangandi með erlendum lántökum sem kynda verðbólgubálið. Þó svo að verðbólga hafi farið minnkandi er það tjón sem hún er búin að valda það sem er umræðuefnið í dag. Og hvað er svo verið að tala um að gera til ráðstöfunar í þessari stöðu? Það er verið að tala um að hækka vörugjald, það er verið að tala um að hækka verðlag í landinu með því að leggja vörugjald á innfluttar vörur. Er það líklegt til að leysa þann vanda sem við erum að fást við? Ég held að það sé alveg þveröfugt. Ég held að það sé alveg augljóst að það muni magna vandann. Í annan stað eru hér til umfjöllunar hugmyndir um að hækka skatt á skrifstofuhúsnæði og verslunarhúsnæði, hugmyndir um að hækka skatt á skrifstofur fyrirtækja í sjávarútvegi sem við erum að ræða um í dag að eigi í stórkostlegum erfiðleikum. Það er ekki til þess að leysa vandann. Þessar hugmyndir um aukna skattheimtu finnast mér alveg þvert ofan í þær staðreyndir, sem ættu öllum að vera ljósar, að íslenskt efnahagslíf þolir ekki aukna skattheimtu. Það eru enn fremur hugmyndir um að hækka tekjuskatt líka ofan á þetta allt saman. Og hvar á að taka þá peninga? Hvar halda menn að þessir peningar séu til? Þeir eru ekki til. Þessir peningar verða ekki teknir inn í kassann því þeir eru ekki til. Þetta eykur bara kreppuna í landinu. Varðandi Atvinnutryggingarsjóðinn vil ég segja að ég er viss um að þeim mönnum sem að honum standa gengur gott eitt til og vilja vel. En er þá verið að gera mönnum einhvern greiða með því að lána þeim í erlendum gjaldeyri á röngu gengi því það hlýtur að koma að því fyrr eða síðar að þurfi að laga gengið? Er þá ekki verið að leiða menn í gildru hvort sem það er viljandi eða óviljandi? Það er hins vegar allt í lagi að undirbúa að skuldbreyta hjá fyrirtækjum. Það hefur verið gert áður. Það leysir engan vanda. Það lengir greiðslubyrði fyrirtækjanna, gefur fyrirtækjum lengri möguleika á að ná sér upp aftur, en það leysir engan vanda og það er stórhættulegt að lána fyrirtækjum erlendan gjaldeyri á röngu gengi. Það er hins vegar mögulegt að borga út úr Verðjöfnunarsjóði þá peninga sem þar eru í öðrum deildum en freðfiskdeild. Flest þessi fyrirtæki eru með blandaða samsetningu í framleiðslu þannig að það mundi hjálpa þeim verulega. Og að taka í Verðjöfnunarsjóðinn eins og gert er í dag af Ítalíuskreið er alveg úr lausu lofti, að láta sér detta það til hugar. En mál málanna er leiðrétting gengis. Verðlag á Íslandi er orðið allt of hátt miðað við nágrannalöndin og það er þess vegna sem þarf að leiðrétta gengið. Það kostar u.þ.b. 10 dollara vinnustundin á Íslandi í dag í almennri verkamannavinnu. Hún kostar 8 1 / 2 dollar í Bandaríkjunum og hún kostar 6 dollara í Bretlandi á Humber-svæðinu. Það er það sem við erum að keppa við. Flutningatækni eykst með hverju ári. Við komumst ekki hjá því að taka tillit til annarra þjóða. Þessar tölur eru eitt sýnishorn enn um það að gengið er rangt skráð. Svo eru til lög um gengisskráningu. Það segir í lögum um gengisskráningu, með leyfi forseta: ,,Ákvarðanir um gengi íslensku krónunnar skulu miðast við að halda sem stöðugustu gengi,,, --- sem stöðugustu, ekki stöðugu --- ,,ná jöfnuði í viðskiptunum við útlönd,,, --- hver er sá jöfnuður? Tíu milljarða halli eða meira. Það er jöfnuðurinn --- ,,en tryggja jafnframt rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuvega og samkeppnisgreina`` --- sem er mikilvægast. Ég tel að ekki fari neitt á milli mála að stjórnvöld á Íslandi geta ekki skráð gengið bara einhvern veginn, af því bara. Þau hljóta að verða að taka mið af staðreyndum og lögum, svo maður tali nú ekki um stjórnarskrá lýðveldisins. En 67. gr. stjórnarskrárinnar gerir ekki ráð fyrir því að hægt sé að gera eigur fyrirtækja upptækar. Í 67. gr. segir: ,,Ekki má gera eigur upptækar nema almenningsheill krefji og þarf þá að greiða fullt verð fyrir.`` Herra forseti. Ég tel að framkvæmdarvaldinu í landinu sé lagalega skylt og skylt samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins að skrá gengi krónunnar rétt. Og gengið er rétt þegar afkoma fyrirtækjanna er tryggð.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður mjög, en hef þó nokkrar athugasemdir sem mig langar til að koma á framfæri. Fyrst vil ég þó segja að það sem einkennir þessa umræðu, sem og velflestar umræður af þessu tagi sem hafa farið fram hér á hinu háa Alþingi í haust, er þetta uppgjör gömlu flokkanna sem hér fer fram, þ.e. núv. stjórnarflokkar og Sjálfstfl. eru að gera upp sín mál. Við nýju flokkarnir, sem hlustum hér á, veltum því fyrir okkur hvort þetta sé ekki nánast sönnun á því sem við höfum haldið fram, að gamli fjórflokkurinn, Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Alþb., sé orðinn gjörsamlega ófær um að stjórna landinu. Ég hef vikið að því áður hér í ræðustóli að það er alveg sama hvaða stjórnarmynstur þessara fjögurra flokka er í gangi hverju sinni, það er alltaf sama óstjórnin. Eina vonin sem þetta þjóðfélag á, ef það ætlar að komast út úr allri þessari vitleysu, er því að stokka stjórnmálin algjörlega upp, gefa nýjum flokkum og nýjum stjórnmálahreyfingum færi á því að finna nýjar leiðir. Ég held að við getum öll verið sammála um að það gerist ekki undir stjórn gömlu flokkanna. Hér hefur verið til umræðu sjávarútvegurinn sem að sjálfsögðu er mikilvægasta atvinnugrein okkar. Það ætti öllum að vera ljóst. Sjávarútvegurinn er sú mjólkurkýr sem við öll lifum á. Það er með ólíkindum hversu illa hefur verið búið að þessari atvinnugrein undanfarin ár. Hún hefur verið misnotuð á marga vegu. Þar má kannski fyrst og fremst fjalla um nýfrjálshyggjustefnuna sem hefur stefnt að því, að því er oft virðist, að eyðileggja sjávarútveginn nánast. Nýfrjálshyggjustefnan byggist á því að við eigum að selja hvert öðru verðbréf, lifa á því, leggja launin okkar inn á banka og fá sem hæsta vexti, vera sem minnst í annarri atvinnustarfsemi. Fyrirtæki eiga helst að fara á hausinn en allir eiga að vera á þessum verðbréfamarkaði. Ég hef oft lýst þessu þannig að þessi stefna gengur nánast út á það að við eigum öll að lifa á því að klippa hvert annað og möndla svo með alls konar pappíra og fást við að flytja peningana á milli staða eftir því hvar þeir gefa mestan arðinn af sér. Ég held að okkur væri nær að huga betur að sjálfu atvinnulífinu og tryggja því sem hagkvæmust ytri skilyrði. Fastgengisstefnan, sem mjög hefur verið við lýði hér undanfarið, er nánast trúaratriði hjá nýfrjálshyggjumönnunum og gengisþróunin, eins og hún hefur verið hér undanfarin ár, er líka liður í trúarbrögðum nýfrjálshyggjumannanna. Ég gerði það að gamni mínu að reikna þróun verðlags frá 1979, og hef reyndar vikið að því hér nýverið í ræðustól. Ef við skoðum þróun verðlags, eins og hún hefur orðið frá því að lánskjaravísitala var tekin upp í júní 1979 og hundraðsstillum helstu gjaldmiðla svo og helstu vísitölur sem við miðum við, svo sem lánskjaravísitölu, byggingarvísitölu og launavísitölu og skoðum síðan hvernig sú þróun hefur orðið til 1. júní 1988, þá sjáum við alla söguna birtast í þessum tölum. Þegar danska krónan er orðin 934 frá því að hafa verið 100 í júní 1979, þá er lánskjaravísitalan komin í 2051 stig og dollarinn í 1209 og þýska markið í 1252. Þ.e. raungengi íslensku krónunnar hefur hækkað næstum því 100% fram yfir helstu gjaldmiðla sem við þurfum að selja útflutningsafurðir okkar í. Það er ekki nema von að illa sé komið fyrir helstu útflutningsgreinum okkar. Hér fyrr í sumar, reyndar síðla sumars, var talað um að reyna að lagfæra gengisskráninguna með því að fara svokallaða niðurfærsluleið, þ.e. að lækka launin og ná raungenginu niður með þeim hætti. Það er annars mjög fróðlegt að velta því fyrir sér að þrátt fyrir u.þ.b. 20% gengisfellingu á árinu 1988 þá hefur engu að síður haldið áfram raungengishækkun íslensku krónunnar. Að vísu hefur orðið vart við örlitla raungengislækkun eftir gengisfellinguna í september, þ.e. 3% gengisfellinguna, en spurningin er hvort hún á ekki eftir að skila sér í verðlaginu þannig að áfram haldi raungengishækkunin þegar áhrif gengisfellingarinnar eru að fullu komin fram. Þeir eru margir sem halda því fram að fyrirtækin eigi að geta lifað af þá raungengishækkun sem hér hefur orðið og þeim beri einfaldlega að hagræða. Margir halda því fram að hér sé um lélegan rekstur að ræða, fyrirtækin séu svo illa rekin, þetta sé þeim sjálfum að kenna að svo illa er komið sem raun ber vitni. E.t.v. er eitthvað til í þessu a.m.k. í sumum tilvikum. Það er viðurkennd staðreynd að það hefur orðið um gífurlega offjárfestingu að ræða í sjávarútvegi, sérstaklega þó í fiskvinnslu og hvað mest í frystingunni. Það hefur verið bent á það m.a. að við höfum stóraukið frystingu til sjós, þ.e. við höfum keypt og komið okkur upp fjölmörgum skipum sem geta fryst um borð þannig að það er ætlað að um 20% af sjávarafla séu nú fryst um borð í frystitogurum og öðrum skipum sem hafa búnað til þess að einhverju leyti. Á sama tíma hefur orðið veruleg aukning á fjárfestingu í frystihúsum í landi. Á meðan á þeirri þróun hefur staðið að við höfum farið út í sjávarfrystingu þá skyldi ætlað að það hefði dregið úr fjárfestingu í landi. En það er nú öðru nær. Hún hefur stórlega aukist á sama tímabili svo það er eitthvað til í því að offjárfestingin hafi hér valdið miklu um hvað illa er komið fyrir okkur. Ég held að það blandist þó engum hugur um að höfuðorsökin fyrir því hversu illa er komið sé hin furðulega gengisþróun sem hefur átt sér stað undanfarið þegar íslenska krónan er allt í einu orðin sterkasti gjaldmiðill heimsins, liggur mér við að segja. Enginn gjaldmiðill, a.m.k. í nágrannalöndum okkar, hefur roð við íslensku krónunni þegar litið er á þær tölur sem ég nefndi áðan um gengisþróunina frá 1979. Það er margt annað sem mætti víkja að í sjávarútvegi. T.d. þykir mér orðið ráð að fjalla hér örlítið um fiskveiðistefnuna. Við höfðum um hana langar ræður hér á þinginu í fyrra um þetta leyti þegar við vorum að fjalla um fiskveiðistefnufrv. þáv. og núv. hæstv. sjútvrh. Ég held að hún eigi sinn þátt í því hversu illa er komið ekki síður en erfiðleikarnir sem hafa gert vart við sig í landi. Kvótastefnan hefur orðið þess valdandi að þróun í sjávarútvegi hefur verið afar óhagstæð og við höfum ekki náð þeirri arðsemi í fiskveiðunum sem skyldi. Þessi atvinnugrein er alveg lokuð af. Það er engin endurnýjun sem er möguleg þar, það koma engir nýir menn inn í atvinnugreinina vegna þess að þeir fá engan kvóta. Kvótastefnunni var líka ætlað að reyna að koma á betri stýringu á fiskveiðunum þannig að fiskveiðarnar væru markvissari og verndunarsjónarmið voru talin auðveldari viðfangs með kvótastefnunni en með heildarkvóta eins og var hér áður. En þegar betur er að gáð þá fæst ekki betur séð en að þetta hafi með öllu brugðist þannig að stjórnun fiskveiða er miklu erfiðari með kvótastefnunni. Sér í lagi hefur reynst erfiðara að hafa hemil á fiskveiðum til að halda nytjastofnunum við, passa upp á hrygningarstofninn og koma í veg fyrir smáfiskadráp. Annars er fróðlegt að velta því fyrir sér með hvaða hætti sjávarútvegi hefur verið ætlað að standa undir byggð í landinu. Það er stundum sem mönnum finnist að sjávarútvegurinn eigi einn að sjá um það að hægt sé að halda uppi byggð alls staðar á landinu. Sjávarútveginum hefur verið ætlað að tryggja atvinnu í hinum dreifðu byggðum. Það út af fyrir sig er ekki nema eðlileg ráðstöfun. Hins vegar má ekki búa þannig að þessari mikilvægu atvinnugrein að hún sé rekin með tapi til þess eins að halda uppi byggð hvað sem kostar þar sem ekki er nokkur leið að láta fyrirtæki í sjávarútvegi bera sig. Hér er komið að mjög viðkvæmum punkti í byggðamálum okkar. Það kann að vera að við eigum eftir að sjá hér miklar og sársaukafullar breytingar bæði í búsetu og atvinnuháttum til þess að komast í gegnum það breytingaskeið sem við göngum nú í gegnum. Má vel vera að við eigum eftir að sjá byggð leggjast niður á ýmsum stöðum á landinu og sjávarútveginn þjappast saman þar sem fyrirtækin geta orðið stærri og hæfari til rekstrar. Að sjálfsögðu verður að fara ákaflega varlega í þessu efni því eins og ég gat um áðan er þetta viðkvæmt og erfitt viðureignar. Það er ekki auðvelt að vera í dómarasætinu og segja: Hér er ekki neinn vegur að halda uppi byggð eða fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þá vaknar líka spurning: Er ekki að verða sú breyting í sjávarútvegi, sérstaklega í fiskvinnslunni, að sú aðferð sem hefur verið aðalstofninn í vinnslu sjávarafurða, þ.e. frystingin, er að verða meira eða minna úrelt? Það hafa orðið mjög litlar breytingar í frystingunni í eina tvo áratugi. Við höfum haldið áfram að pakka þessari hefðbundnu fimm punda pakkningu og senda hana á markað til Bandaríkjanna. En spurningin er hvort markaðirnir kalli ekki á allt aðra vöru. Við sjáum það að nokkru leyti hvað eftirspurn eftir ferskum og ísuðum fiski fer ört vaxandi og hvað verðið virðist vera mun hærra fyrir góðan, ferskan fisk ef hægt er að koma honum á markað en verðið sem við fáum fyrir frystan fisk. Það er a.m.k. eins og málin standa núna allankannalegt að við fáum meira fyrir ferskan fisk á mörkuðum erlendis en fyrir frystan fisk eftir að búið er að fara með hann í gegnum frystihúsin okkar. Og þá fara menn að spyrja: Borgar þetta sig? Það er spurning hvort við þurfum ekki að hugsa þessi mál upp á nýtt, hvort við þurfum ekki að reyna annars konar vöruþróun, reyna að fara meira út í tilbúna rétti, hugsanlega í samstarfi við erlenda aðila. Við höfum séð dæmi um það núna á síðustu árum þar sem mönnum hefur tekist vel upp með að framleiða tilbúna fiskrétti til sölu beint til neytenda. Ég er á því að við ættum að huga betur að slíkum möguleikum. Þar þurfum við eflaust að taka upp samstarf við stóra erlenda aðila, stór fyrirtæki sem hafa dreifingarkerfi sem dugar til þess að koma slíkum vörum á framfæri. Þá er annar angi í sjávarútvegi sem er vert að gefa betur gaum að og það eru fiskmarkaðirnir. Það er mjög umdeilt hvort við eigum að reka hér fiskmarkað eða ekki. Fiskmarkaðir hafa verið má segja tilraun sem við fórum út í fyrir nokkrum árum. Það virðist ætla að fara á þann veg að fiskmarkaðir muni eiga rétt á sér hér á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar virðast fiskmarkaðir ekki geta gengið. Við höfum hugsað okkur fiskmarkaðina með þeim hætti að aðeins innlendir aðilar fái þar aðgang og þeir geti virkað sem miðlun fyrir fiskverkunarhús sem geta keypt ferskan fisk á mörkuðum til vinnslu í landi. En ég vil varpa þeirri spurningu fram hvort ekki þurfi að hugsa þessi mál í dálítið stærra samhengi. Væri ekki alveg athugandi að opna hér fiskmarkaði fyrir kaupendur erlendis frá? Og þá vaknar sú spurning: Gætum við ekki gert Ísland að stærsta fiskmarkaði Evrópu? Að við beindum hingað kaupendum frá öllum Evrópulöndunum sem hafa hug á því að kaupa íslenskan fisk, t.d. Þjóðverjum, Frökkum, Belgum og Englendingum, sem fengju að koma hingað og kaupa fiskinn hér beint á fiskmörkuðum? Þetta er hugmynd sem ég held að væri vert að rannsaka betur og kanna til þrautar hvort þetta gæti verið lausn sem gæti gefið okkur betri arðsemi í sjávarútvegi. En þá vakna einnig upp spurningar. Ef það sýnir sig að við fáum mest fyrir fiskinn með þessum hætti verðum við annaðhvort að stilla gengið þannig af að fiskvinnslan verði samkeppnisfær við það verð sem fæst á fiskmörkuðum með þessum hætti eða við verðum hreinlega að leggja niður fiskvinnslu í landinu. Hvað á þá að gera til að halda uppi atvinnu í hinum dreifðu byggðum? Ja, það er spurning sem er ósvarað af þeim sem hugsa málið á þessum nótum. Það er alveg ljóst að sjávarútveg sem er ætlað að standa undir þjóðlífi í þessu landi verður að reka á þann hátt að hann skili sem mestum hagnaði, færi þjóðarbúinu sem mestan hagnað í aðra hönd. Ef það gerist með þeim hætti að hagkvæmast sé að selja fiskinn á stórum fiskmörkuðum hér með þeim hætti sem ég hef lýst er það auðvitað besta leiðin. Við öflum a.m.k. á þann hátt meiri tekna sem við getum notað til þess að standa undir annars konar atvinnustarfsemi úti á landi og reyndar hvar sem er. Það er þó alveg ljóst að við þurfum að fara að líta á atvinnumál okkar í allt öðru samhengi en við höfum gert hingað til og hugsa upp nýjar leiðir í atvinnumálum. Nýjar leiðir til þess að renna styrkari stoðum undir atvinnulífið og einnig til að treysta það með þeim hætti að það skili meiri hagnaði en verið hefur. Við verðum að hætta að hugsa um það eitt að reka sjávarútveg á núlli eins og hingað til hefur verið aðalmarkmið íslenskra stjórnvalda.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Maður er bæði stirður og syfjaður. Ég er búinn að sitja hér bróðurpartinn af deginum, frá því kl. 2 í dag þar til nú að klukkan er rúmlega hálfeitt að nóttu.  Það er ekki að ástæðulausu að ég hef þraukað þetta lengi. Ástæðan er einfaldlega sú að á dagskrá er stórt mál. Það er stór hluti af efnahagsvanda þjóðarinnar, stór hluti af því sem hæstv. forsrh. er með í huga þegar hann segir að íslenskt þjóðfélag sé að fara á hausinn. Ég bjóst við að þegar tveir hæstv. virðulegir ráðherrar svara fyrirspurnum hæstv. fyrrv. forsrh. um ráðstafanir til að koma í veg fyrir að vandinn verði það mikill að landið fari á hausinn kæmu fram svör við fyrirspurnunum og það kæmi fram eitthvað þess virði að bíða þótt löng sé biðin eftir lausnum frá hæstv. ríkisstjórn eða frá hæstv. ráðherrum sem tekið hafa til máls og eru svaramenn ríkisstjórnarinnar hér í dag. En það hefur ekki komið. Og það gengur ekki að halda Alþingi gangandi bráðum hálfan sólarhring án þess að fá lausnir á vandamálum sem ríkisstjórnir hafa verið að glíma við undanfarið, og sami maður hefur þó verið með þennan málaflokk í a.m.k. tveimur ríkisstjórnum og hans flokkur í þremur ef ekki fleiri ríkisstjórnum samfellt. Hæstv. sjútvrh. byrjaði með því að fagna því að þessi umræða skyldi fara fram og það sé sjálfsagt að ræða þessi málefni atvinnuveganna yfirleitt við gerð fjárlaga og að þm. taki mið af þeim umræðum. Út af fyrir sig er það rétt, en ég vil ekki meina að þessi umræða sé beint tengd fjárlagaumræðunum. Að sjálfsögðu snertir útkoman í sjávarútveginum fjárlögin, en umræðan sem slík eða vandinn sem við erum að ræða, vandinn sem varð til þess að þessi umræða var sett af stað, er ekki beint tengdur fjárlögunum. Hæstv. ráðherra talar um að lausnin á vandanum lægi í því að lækka hlutfall launa. Hlutfall launa er of hátt á Íslandi, sagði hæstv. ráðherra. Ég er út af fyrir sig ánægður með að ráðherra skuli taka svona til orða vegna þess að það hættulegasta fyrir okkur hér á landi á þessu augnabliki, með stjórnvöld eins og þau eru, er það að verkalýðshreyfingin er veik í dag og hún þarf einmitt þessi ummæli ráðherra til að herða hana upp, til að láta hana skilja að saman geta þeir staðið gegn slíkum hugsunarhætti, gegn árangri ríkisstjórnarinnar ef ríkisstjórnin hefur valið sér þessar leiðir. Ég er alveg sannfærður um að þessi orð ráðherra eru þvílík hvatning til fólksins í landinu að upp úr þessu stígur verkalýðshreyfingin sterkari en nokkru sinni áður í samstarfi við hæstv. ríkisstjórn.  hörð í baráttu til samstarfs ef rétt er á haldið. Hún lætur hins vegar ekki ógna sér á þennan hátt, hún lætur ekki segja sér enn þá einu sinni að nú skulum við leysa vanda þjóðfélagsins með því að skerða launin enn meira. Hæstv. ráðherra ræðir alls ekki málin sem hér eru á dagskrá. Hann dreifir huganum frá málunum með því að fara að tala um aðdragandann að slæmri stöðu atvinnuveganna eins og þeir eru í dag. Hann viðurkennir það að 17 ára stjórnarferill Framsfl. hefur þá borið þann árangur að staða atvinnuveganna er slæm. En hann segir: Það er ekki okkur að kenna. Það er því að kenna að framkvæmdir hafa verið of miklar, það er því að kenna að greiðslukort hafa verið tekin í notkun og þau eru misnotuð. Það er erlendum lántökum að kenna en ekki þeim sem hafa staðið fyrir ríkisstjórnum sl. 17--20 ár.

Þú hefur nú eitthvað verið með í þessum leik.

Ég var með í því, en ég ætla að segja hæstv. ráðherra að þegar ég var með í því skilaði ég fjárlögum með tekjuafgangi og við lækkuðum tekjuskatt um 600 millj. það ár og við endurgreiddum söluskatt til sjávarútvegsins til þess að forða gengislækkun. Ég var með í því, það er rétt. Hvað hefur skeð síðan og hvað skeði áður? Og Framsfl. var í báðum þeim stjórnum. Ég hefði gjarnan viljað fá svar við því hvort sú ráðstöfun á 45 millj. kr. skuld sem var venjuleg viðskiptaskuld í Útvegsbankanum en er nú notuð sem peð í tafli á að vera fordæmaskapandi. Ef Sambandið leikur þessum leik og einhverjir hluthafar leika öðrum leik skulum við leika ykkur í hag, þá skulum við misnota fé Útvegsbankans. En hvar er skýrsla til Alþingis yfir það fé sem hægt er að nota svona og var skuld við Útvegsbanka Íslands þegar hann var ríkisbanki? Mér er sagt að það séu 1--2 þús. millj. sem ríkissjóður þurfti að taka yfir, ekki 300--400 millj. sem Hafskip hafði átt að tapa eða bankinn réttara sagt vegna Hafskips. Og hvar er mismunurinn? Hverjir hafa skuldað bankanum? Er þetta upphæðin sem ríkisstjórnin ætlar að nota í taflinu eða á bara að nota þetta fyrir Sambandsfyrirtæki? Þetta eru engar ráðstafanir í efnahagsmálum. Þetta er að standa óheiðarlega að málum. Ég er ekki sammála hv. 14. þm. Reykv. Ég er ekkert sammála hv. þm. þegar hann snýr sér að hæstv. ráðherra viðskiptamála og talar til hans eins og hann gerði, ég er ekki sammála því. Það er enginn ljóður á manninum að hann skuli vera vel menntaður og að hann skuli hafa unnið lengi hjá ríkinu. Ég tel að það sé mjög gott fyrir Alþingi að fá slíkan mann hingað til starfa. Það er ekki nauðsynlegt að vera auli til að fá starf á Alþingi, en það hjálpar til. Mér finnst það alls ekki rétt. Ég fagna því þegar menntaðir menn og vel undirbúnir koma til starfa, en ég vil segja alveg eins og er að mér finnst menn misnota þekkingu sína og kunnáttu á peningamálum þegar farið er að eins og farið er með fé Útvegsbankans í þessu tilfelli og menn ættu að passa sig á því. Ég vil gjarnan fá að vita: Á að halda þessu áfram eða er hægt að fá að vita hvað mikið er í þessum sjóði sem hægt er að tefla svona með? Og hverjir eru það sem skulda? Hvaða skuldir eru það? Hverjir eru á bak við þær? Það er búið að gera Hafskip upp. Það er eitt af þeim fyrirtækjum sem ríkið þurfti að blæða fyrir. Hverjir eru hinir skuldararnir, ef skuldirnar eru komnar upp undir 2 þús. millj. sem ríkissjóður þurfti að yfirtaka af skuldum Útvegsbankans? Ég óska eftir því hér og nú að hæstv. viðskrh. leggi fram lista hér á Alþingi og ég bið þess, virðulegur forseti, að því verði fylgt eftir að það komi listi yfir alla þá sem ríkissjóður þurfti að yfirtaka skuldir frá þegar gert var upp við Útvegsbankann, að það verði eins ljóst hverjir aðrir voru í þeirri súpu en Hafskip. Ég hef hlustað í allan dag, á ráðherrana sem aðra. Ég hef ekki heyrt neina stefnu birta í efnahagsmálum eða í vandamálum sjávarútvegsins. Engin stefna, engin lausn. Hvar er lausnin? Á virkilega að bjóða Alþingi og alþm. upp á það að sitja í hér um bil hálfan sólarhring og bíða eftir að fá svar við fyrirspurnum í almennum umræðum án þess að fá nokkurt svar? Eigum við að fara í rúmið í kvöld og láta það halda vöku fyrir okkur að stjórnin er stefnulaus og eftir stendur tilefni fyrirspurnarinnar, tilefni þess að það er beðið um umræður utan dagskrár, að sjávarútvegurinn, undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, er gjörsamlega munaðarlaus undir stjórn þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. sjútvrh. segir svona eins og út í bláinn, eins og hvaða aðili sem er getur sagt: Fyrirtækin þurfa að fá rekstrargrundvöll til að standa undir skuldbindingum. Hvaða nýr sannleikur er þetta? Við hvern heldur hæstv. ráðherra að hann sé að tala? Einhverja algjöra aula? Það þarf ekki að segja neinum, hvorki einum né neinum, að auðvitað þarf að vera rekstrargrundvöllur undir hvaða fyrirtæki sem er til þess að fyrirtækið geti staðið undir skuldbindingum. Hvernig í ósköpunum dettur ráðherranum í hug að fara að upplýsa fólk svona vel. Ja, þvílík viska. Nei, svona þýðir ekki að tala, hæstv. ráðherra. Það þýðir ekki að tala svona. Það er spurt að gefnu tilefni. Undirstöðuatvinnuvegirnir eru í vanda og það er litið til ríkisstjórnarinnar um leiðsögn út úr vandanum og það er spurt og það er beðið eftir svari. Svarið kemur ekki vegna þess að það er ekki til. Er það vegna þess að ríkisstjórnin og þá í þessum málaflokki hæstv. sjútvrh. er kominn á leiðarenda í sinni getu til að vera ráðherra sjávarútvegsmála? Er hann búinn með þann sjóð, það sem hann vissi um málaflokkinn til þess að gegna honum? Það kemur fyrir í mörgum fyrirtækjum að menn verða að skipta um stöðu vegna þess að þeir eru búnir að ausa úr öllum sjóðum visku sinnar og getu og þá verða þeir að fara í annað ráðuneyti eða fá sér eitthvert annað starf, í þessu tilfelli að allir ráðherrarnir færu og fengju sér annað starf. Þetta er enginn nýr sannleikur sem ég er að koma með. Þegar ráðherra svarar svona út í hött í einum alvarlegasta efnahagsvanda þjóðarinnar er kominn tími til þess að þeir spyrji sig sjálfir þessarar spurningar en láti ekki mig eða aðra lítillækka þá með svona tali úr ræðustól á hv. Alþingi. Þessi vandi er þrátt fyrir það að hæstv. ráðherra, og ríkisstjórnin öll, fullyrðir að nú sé verðbólgan komin niður í núll. Vextir hafa lækkað, rekstrarkostnaður, olían, virðulegur hæstv. viðskrh., hefur farið úr 25 dollurum niður í 10--12 dollara. Það er allt hagstætt sem áður var óhagstætt. Ef hæstv. ríkisstjórn fylgist hins vegar með því sem er að gerast úti í heimi eru meiri líkur á því nú en hefur verið undanfarið rúmt ár að olíuverð sé að fara upp aftur. Og hvað skeður þá? Ætlar ríkisstjórnin að halda áfram að sitja og segja svo við Alþingi: Fyrirtækin þurfa að fá rekstrargrundvöll til að standa undir skuldbindingum. Ha? Þetta er alveg furðulegt. Þetta er alveg stórfurðulegt.  Það nægir ekki að taka undir það sem ábyrgur maður í málaflokki að það sé rétt að sjávarútvegur eigi við mikinn vanda að etja. Hvar er lausnin? Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstjórnin að gera? Og hvenær ætlar hún að gera þær, aðrar en þær sem komnar eru fram í nýjum tekjuöflunarfrv. sem eru bara til að standa undir eyðslu og viðbótareyðslu en ekki til þess samkvæmt fjárlögum að leysa neinn sérstakan vanda sem við erum að ræða hér og nú? Ráðherra segir líka, og það segja báðir hæstv. ráðherrarnir, að þeir voni að ekki komi til að genginu verði breytt. Ég vona það líka. Hver vonar að það þurfi að breyta genginu? Það vona náttúrlega allir að við losnum við vandann. Það er enginn sem vonast til þess að þörf verði fyrir gengisbreytingar. Ef hins vegar ekkert annað er til í þeirra hugmyndabanka getur vel verið að það verði nauðsynlegt. Hér talaði hv. 4. þm. Vesturl. áðan af þekkingu þó að ég sé honum algjörlega ósammála um það sem hann sagði þar, að það ætti að vera mismunandi gengi, jafnvel eftir atvinnuvegum, skildist mér. Það gengur ekki. Hér verðum við að viðurkenna í eitt skipti fyrir öll að við búum hér sem ein þjóð og verðum að hafa eitt og sama gengi, bæði á peningum og öðru sem snertir mannlegt líf og ég tala nú ekki um daglegan rekstur. Þegar ég var samráðherra hæstv. sjútvrh. talaði ég um svokallað pennastrik sem var ýtt til hliðar. Ég hafði það á tilfinningunni að hálfgert grín væri gert að því vegna þess að menn gáfu sér ekki tíma til þess að hugsa og skilja. Það er nefnilega vandi að leika, þó ekki sé nema leika, það að einhver annar sé minni vitsmaður en ,,ég``, þetta stóra ,,ég``. Við skulum passa okkur á því að vanmeta ekki, hvort sem það eru samstarfsmenn eða andstæðingar. Það getur vel verið að það sé einhverjum peningamönnum í hag að halda fast við lánskjaravísitöluna. Ef við stöndum hins vegar frammi fyrir þeirri staðreynd í dag, eins og við gerðum 1983, að tapa öllu eða tapa hluta af eignum okkar vil ég persónulega heldur tapa hluta af því sem ég á en öllu sem ég hef á milli handanna, eða öllu sem mér er trúað fyrir, og þegar ég talaði um pennastrikið var það til að bjarga því sem bjargað varð og hugmyndin er enn þá í gildi. Hún er einfaldlega sú að strika út frá undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar þann hluta af þeim skuldum, sem eru að sliga atvinnuvegina núna, sem hægt er að heimfæra undir lánskjaravísitölu, en að atvinnuvegirnir greiði höfuðstólinn plús að sjálfsögðu eðlilega vexti en ekki okurvexti bankakerfisins eins og þeir hafa verið undanfarin ár. Lánskjör hér eru okkur öllum til skammar. Það þarf enga hagfræðinga til að sjá það. Við sem höfum rekið fyrirtæki finnum fyrir því. Nú segir hæstv. ráðherra, og mér liggur við að túlka tóninn í ummælum hans, að mörg fyrirtæki stöðvist eftir áramótin en ekki vegna þessa vanda sem við höfum verið að tala um, heldur vegna hráefnisskorts. Það er undarlegt, það er alveg stórfurðulegt að þetta blessað þjóðfélag okkar skuli aldrei geta lifað árið út án þess að vera með metár í öllu og á öllum sviðum. Það sem var metár fyrir tveimur árum er bara hrein ,,katastrófa`` í ár. Hvernig í ósköpunum á þetta að geta gengið? Og allt því að kenna að kaupið er of hátt. Lausnin liggur í því að skera niður laun. Það var mjög gott erindi um þann þátt sem hv. 14. þm. Reykv. hélt áðan. Ég trúi því ekki að þingmenn eða hæstv. ráðherrar hafi gleymt því sem virðulegur þm. sagði í þeim efnum. Við erum að tala um að aðstoða undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Við erum að tala um að aðstoða það sem öll okkar tilvera byggist á. Þetta voru orð hæstv. sjútvrh. Aðalvandamálið er hvort eða hvernig framleiðslufyrirtækin verða aðstoðuð. Bæði í einkaeign og í Sambandseign. --- Hvort eða hvernig. Þetta er ekkert svar, hæstv. ráðherrar, og ég verð að fara þess á leit, og ég tel mig ekki vera ósanngjarnan, að þið gefið okkur, hæstv. ráðherrar, sem hljótið að hafa svörin, svör við þeim spurningum sem frummælandi lagði fram í dag kl. nálægt því tvö þegar hann hóf þessar umræður, og látið okkur ekki sitja hér til klukkan að ganga tvö að nóttu, allan daginn með lítilli hvíld fyrir þingflokksfundi og kvöldmat, og fá ekkert út úr deginum. Bara það að hafa talað og talað og talað. Það er ekki líkt neinni ríkisstjórn, það er ekki neitt líkt þeim ráðherrum sem við viljum hafa að gefa ekkert svar. Málin eru í athugun hjá ríkisstjórn. Þetta er ekki nóg svar. Þetta er hefðbundin útgönguleið ráðherra. Með svona svari læknum við ekkert. Það væri kannski hægt. Ef hæstv. ríkisstjórn fyndi einhverja leið til þess að kynna og leggja fyrir Alþingi er ekkert útilokað að Alþingi gæti í krafti samtakamáttar þingsins sameinast um að leysa þennan efnahagsvanda sem er að sliga þjóðfélagið. Ef hins vegar kemur ekkert annað svar en að ríkisstjórnin sé að athuga málið felst engin lausn í því. Auðvitað sýnir það þá miklu ábyrgð og þungu áhyggjur sem þeir flokkar, sem ekki eiga aðild að ríkisstjórn, hafa á sínum herðum að málið er tekið upp í dag og hæstv. ráðherra þarf ekkert að þakka okkur fyrir að gegna þeirri frumskyldu okkar að vera stjórnarandstaða. Það er bara sú mikla ábyrgðartilfinning sem á okkur hvílir sem gerir það að verkum að hv. 1. þm. Suðurl. tekur þetta mál á dagskrá í dag, með leyfi virðulegs forseta. Ástæðan er einfaldlega sú að ekkert skeður í ríkisstjórn. Ég held að ekki sé ástæða fyrir mig að hafa þessi orð miklu fleiri. Ef umræðurnar enda á þann hátt sem ég held, á þann hátt sem ræður hæstv. ráðherra gefa mér tilefni til að ætla, vitum við öll hvað ríkisstjórnin er að gera. Þá gefur hún okkur þær upplýsingar og undirstrikar þá staðreynd að ríkisstjórnin er í öllum þessum vanda að gera akkúrat ekki neitt. Ekkert. Árangurinn er náttúrlega eftir því og vandinn heldur áfram að vaxa. Hann vex. Við höfum haft þetta mynstur áður. Það endar með því að stjórnin springur, hún fer frá, og við öll hér inni kennum hvert öðru um og þá er allt of seint að finna leið. Við sitjum bara eftir og fólkið segir: Hættið þessu, þið getið þetta ekki. Nú skulum við kjósa aftur. Þetta er niðurstaðan, nema ráðherrarnir bregðist öðruvísi við en ég geri ráð fyrir og komi hér upp og segi okkur hvaða lausnir þeir hafa í dag, á þessari stundu, því að tíminn hefur ekki verið of stuttur til þess að komast að niðurstöðu. Ég segi að lokum og hef eftir hæstv. ráðherrum: Við eru í öldudal. Við erum í öldudal, segja þeir, og gefa ástæður fyrir því hvers vegna við erum í öldudal. Og ég endurtek það sem ég sagði áðan: Við erum í öldudal þrátt fyrir það að ríkisstjórnin haldi því fram að við séum komnir á núllverðbólgu. Við erum búnir að lækka vextina. Og ég endurtek: Olían er helmingi ódýrari en hún var fyrir rúmu ári eða tveimur árum síðan þegar verð á henni var aðalvandi sjávarútvegsins. Þrátt fyrir þessa miklu, hagstæðu breytingu sem ríkisstjórnin segir hafa orðið, en fáir verða varir við, vitum við af fréttum að meiri líkur eru nú en hafa verið undanfarna marga mánuði fyrir því að OPEC-ríkin séu að sameinast um verðhækkun á olíunni. Í dag var endurkjörinn forseti Venezúela, en það getur haft mikla þýðingu fyrir olíuverðið í heiminum vegna þess að síðast þegar hann var forseti, þetta er í annað skipti sem hann er kosinn, tókst honum að sameina OPEC-ríkin í að hækka olíuverðið. Hann hefur strengt þess heit og lofað því í kosningabaráttu að hann skuli beita sér aftur fyrir hækkun á olíuverðinu. Ef það bætist ofan á þetta góðæri ríkisstjórnarinnar, hvað förum við þá mikið dýpra niður í öldudal? Þess vegna segi ég: Með þessa vitneskju um væntanlegt olíuverð, hvað er fram undan, hæstv. ráðherra? Svar óskast, strax.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Þessi umræða hefur staðið drjúgan tíma, frá því um miðjan dag í gær og fram á þennan nýja dag og ég skal ekki lengja umræðuna til muna. Hún hefur um margt verið athyglisverð. Niðurstaða hennar er líka skýr, en því miður afar dapurleg. Hæstv. sjútvrh. sendir þau skilaboð frá Alþingi Íslendinga í þessari umræðu til fólksins sem vinnur í sjávarútveginum, sjómannanna, útgerðarmannanna, fiskverkafólksins og stjórnenda fiskvinnslufyrirtækjanna að það eigi ekkert að gera. Það eru þau skilaboð sem hæstv. ráðherra sendir þjóðinni í þessari umræðu. Hæstv. ráðherra hefur verið þekktur fyrir málafylgju og atorku í sínu ráðuneyti. Hann hefur notið allmikillar virðingar og trausts í sjávarútveginum langt út fyrir raðir sinna eigin flokksmanna. Það er ekki síst vegna þessa sem niðurstaða þessarar umræðu er dapurleg. Það er ekki síst í ljósi þessarar staðreyndar að hún hlýtur að valda mörgum vonbrigðum. Það kom skýrt fram í máli hæstv. ráðherra að biðleikur hæstv. ríkisstjórnar væri ófullnægjandi, það yrði að gera ráðstafanir, en þær yrðu samt ekki gerðar. Og dapurlegri niðurstöðu er ekki unnt að fá. Hæstv. forsrh. mætti, sem kunnugt er, á sérstökum fundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og forustumanna Sambandsfrystihúsanna. Hann flutti þar boðskap um það að íslenska þjóðin væri að færast nær þjóðargjaldþroti. Hann hefur áður talað um að Róm væri að brenna. Það eru ekki orð úr orðasafni stjórnarandstöðuflokka. Niðurstaða þess fundar varð sú eftir yfirlýsinguna um fílabeinsturninn að það ætti að boða til langs ríkisstjórnarfundar. Langur ríkisstjórnarfundur hét það. Það var niðurstaðan. Það var boðskapurinn sem fólkið í sjávarútveginum fékk og menn bundu nokkrar vonir við langan ríkisstjórnarfund. Og það var haldinn langur ríkisstjórnarfundur. Niðurstaðan varð engin. Nú er efnt til umræðu á hinu háa Alþingi og hæstv. sjútvrh., sem er kunnur málafylgjumaður og nýtur virðingar, gefur og flytur þann boðskap að ekkert eigi að gera. Hann sagði orðrétt, að ég man, að ,,myndin væri ekki nógu skýr``. Fólkið sem vinnur í sjávarútveginum hefur alveg nægjanlega skýra mynd og ég hygg að flestir hv. alþm. hafi alveg nægjanlega skýra mynd af stöðu sjávarútvegsins í dag. Og ég þykist vita að þingmenn úr ríkisstjórnarliðinu hafi alveg nægjanlega skýra mynd, enda hafa hæstv. ráðherrar ekki fengið stuðning frá þingmönnum stjórnarflokkanna hér í dag við að fylgja fram biðleiksstefnunni. Enginn þingmanna stjórnarflokkanna hefur séð ástæðu til þess að koma upp og styðja stjórnarstefnuna. Biðleikur. Myndin ekki nægjanlega skýr. Hæstv. ráðherra hefði líka getað orðað þessa hugsun á annan veg. Hann hefði svo sem getað sagt eins og formaður Framsfl.: Við erum allir í fílabeinsturni. Það hefði lýst sömu hugsun með nokkuð svipaðri niðurstöðu. Hæstv. viðskrh. flutti svo þann boðskap að það þyrfti að hagræða meira í sjávarútveginum, það þyrfti að endurskipuleggja í sjávarútveginum. Það er auðvitað laukrétt. Í sjávarútvegi þarf að endurskipuleggja meir. Þar hefur verið unnið gríðarlega mikið að endurskipulagningu og hagræðingu, en það þarf meira til. En það verður ekki gert á þann veg sem hæstv. ráðherra lýsti. Það verður ekki gert á þann veg að knésetja sjávarútveginn og draga úr honum allan mátt. Það má vel vera að hæstv. viðskrh. geti á gamla reiknistokk gamla Þjóðhagsstofnunarforstjórans fengið þá niðurstöðu að með því að taka erlend lán til að greiða niður verðlagið í landinu og með því að neita að viðurkenna að raungengi krónunnar er of hátt og með því að stefna að því að draga allan mátt úr framleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar, þá megi á þennan gamla reiknistokk fá niðurstöðuna núll í verðbólgu. En ég ætla að segja hæstv. viðskrh. það að þó að þessi gamli reiknistokkur sýni með þessum hætti þessa niðurstöðu mun hún ekki fást í búð reynslunnar. Niðurstaðan í búð reynslunnar af þessari stjórnarstefnu verður önnur og býsna alvarlegri en ég hygg að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir. Við læknum ekki verðbólguna með því að taka erlend lán í niðurgreiðslur og með því að knésetja sjávarútveginn, framleiðsluatvinnuveg þjóðarinnar, og við endurskipuleggjum ekki í sjávarútveginum með því að nota fé skattborgaranna í ríkissjóði til að setja inn í þau fyrirtæki sem eiga að lifa að mati þeirra sem ferðinni ráða eins og Þjóðviljinn lýsti stjórnarstefnunni og ekki með því að gera það eitt að veita aukin lán til fyrirtækja sem eru of skuldsett fyrir. Hæstv. sjútvrh. viðurkenndi enda að í því væri engin lausn fólgin. Með þessu móti er hægt að lengja í hengingarólinni, en það er verið að knésetja vel reknu fyrirtækin. En það er á vel reknu fyrirtækjunum í sjávarútveginum, sem er auðvitað meiri hluti fyrirtækjanna, sem íslenska þjóðin lifir og það eru þau fyrirtæki sem tryggja öruggan hagvöxt og batnandi lífskjör þjóðarinnar. En í staðinn á að eyða allri orkunni í að velja þau fyrirtæki úr sem ekki hafa rekstrargrundvöll, eyða allri orkunni í það að bjarga þeim með fjármagni skattborgaranna í ríkissjóði og sérstökum lánveitingum og nú er búið að breyta reglugerð Stefánssjóðs, svokallaðs Atvinnutryggingarsjóðs, til þess að vinna að málunum með þessum hætti. Það þarf að endurskipuleggja í sjávarútvegi, en það verður gert með því að tryggja rekstrargrundvöll vel rekinna fyrirtækja. Það er ekki hægt við núverandi aðstæður með almennum aðgerðum að tryggja rekstur allra fyrirtækja í sjávarútvegi og það gerir enginn þær kröfur og hér hafa engar þær ómálefnalegu kröfur verið settar fram að til þess sé ætlast af ríkisstjórninni að hún kynni hér ráðstafanir sem tryggi þetta. En krafan er sú að vel reknum fyrirtækjum sé tryggður rekstrargrundvöllur og að því búnu má ræða aðgerðir til fjárhagslegrar endurskipulagningar og fjárhagslegrar uppbyggingar og uppstokkunar í þeim fyrirtækjum sem ekki standast þegar búið er að tryggja almennan rekstrargrundvöll. En ríkisstjórnin stefnir í þveröfuga átt og það er það sem er alvarlegt og það er það sem fólkið í landinu mun ekki taka þegjandi og það er sá boðskapur sem mun vekja ugg í brjóstum fólksins í landinu, ekki síst þeirra sem í sjávarútvegi starfa, þegar fréttir spyrjast af þessari umræðu hér í dag. Ég efa ekki að hæstv. sjútvrh. skilur það, eins og reyndar kom fram í hans máli, að það þarf að gera aðgerðir. En það virðist svo sem Framsfl. í þessu stjórnarsamstarfi komi ekki því máli fram. Hann sé af öðrum aðilum í ríkisstjórninni króaður af. Og í reynd hygg ég, ef allrar sanngirni á að gæta, að það sé meginniðurstaðan af þessari umræðu. Og auðvitað er það kannski jafndapurlegt að svo skuli vera. En hæstv. ráðherra sagði að það væri mikilvægt að ræða þessi mál samhliða skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrv. Í því er auðvitað fólgin viðurkenning á því að það þurfi að gera aðgerðir. Í því er fólgin viðurkenning á því að efnahagsstefnan eins og hún birtist í skattafrumvörpunum og fjárlagafrv. stefnir gegn hagsmunum atvinnulífsins og það er auðvitað nauðsynlegt að gerbreyta þeirri efnahagsstefnu sem fjárlagafrv. byggir á, hverfa frá þeirri skattastefnu sem boðuð er og stefnir gegn hagsmunum atvinnuveganna og viðurkenna það, sem hæstv. forsrh. segir á hverjum degi, að gengið sé of hátt skráð. Það er ekki unnt að flytja slíkar yfirlýsingar svo til á degi hverjum, en segja svo: Það á ekkert að gera í málinu. Og það er ekki unnt að gefa slíkar yfirlýsingar en ætla svo að samþykkja fjárlagafrv. sem byggir á allt öðrum forsendum. Niðurstaðan þess vegna af máli hæstv. sjútvrh. er auðvitað sú að það sé ekkert vit í því að afgreiða fjárlög eða skattheimtufrumvörp ríkisstjórnarinnar fyrr en leitin mikla að raunhæfum ráðstöfunum hefur borið einhvern árangur og ríkisstjórnin flytur tillögur í þeim efnum. Ég leyfi mér að skilja orð hæstv. ráðherra á þann veg að hann leggi til að fjárlagafrv. og skattafrumvörpin verði ekki afgreidd fyrr en ríkisstjórnin hefur komist að niðurstöðu um aðgerðir í efnahagsmálunum til að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsins. Ef þetta er réttur skilningur er ég alveg sammála hæstv. ráðherra. Auðvitað er það forsenda fyrir fjárlagafrv. og ráðstöfunum í skattamálum að stefnan í málefnum sjávarútvegsins og atvinnuveganna liggi ljós fyrir. Ég fagna því ef þetta er réttur skilningur. Það er þá eini ljósi boðskapurinn í máli hæstv. ráðherra í dag. Þessi umræða er engin lokaumræða um þessi viðfangsefni. Hún hlýtur að tengjast umræðum á Alþingi á næstu dögum og vonandi leiðir hún til þess að hæstv. ríkisstjórn sjái að sér og kynni hér á Alþingi áður en gengið er til afgreiðslu fjárlaga ráðstafanir til að treysta rekstur útflutningsframleiðslunnar. Um það eigum við ekki að þurfa að deila að við lifum ekki í þessu landi nema það verði gert.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu ekki rétt skilið hjá hv. 1. þm. Suðurl. að það eigi að skilja þessa umræðu þannig að það verði að gera eitthvað en það eigi ekkert að gera. Mér kemur það nokkuð á óvart ef hann ætlar sér að halda því fram og hv. þm. Albert Guðmundsson að þessi vandasömu mál verði leyst í umræðu á Alþingi utan dagskrár. Það væri þá í fyrsta skipti sem ég þekki til að mál séu tekin fyrir í umræðum utan dagskrár á Alþingi með litlum fyrirvara og leyst einfaldlega í þeirri umræðu. Það er mjög merkilegt að hv. þm. Albert Guðmundsson hafi gert sér í hugarlund þegar hann kom hér kl. tvö í dag að öll mál yrðu leyst vegna þess að hann ætlaði sér að vera hér fram eftir nóttu og nú þurfi hann að hafa áhyggjur af því að geta ekki sofið vegna þess að öll mál hefðu ekki verið leyst í umræðum utan dagskrár. Þannig gerast hlutirnir ekki. Og hlutirnir gerast ekki með þeim hætti að það sé komið hér í upphafi fundar og sagt: Það verður að fella gengið. Gengið skal fellt og við skulum bara fella það í umræðum utan dagskrár. Það var sá boðskapur sem kom fram í upphafi. Ég minni hv. 1. þm. Suðurl. á að allt sl. ár og alveg frá sl. hausti hafa menn verið að ræða um með hvaða hætti skuli taka það áfall á sig sem við höfum orðið fyrir. Þetta er að sjálfsögðu ekki svo einfalt mál að það sé hægt að segja: Þetta er bara vandamál sjávarútvegsins. Þetta er að sjálfsögðu vandamál alls þjóðfélagsins. Allt sem hefur verið gert í þessu þjóðfélagi, hvort sem það hefur verið í sambandi við fjárlög, peningamál og ýmislegt annað, fjárfestingar, jafnvel húsnæðismál, hefur veruleg áhrif á afkomu sjávarútvegsins. Ég tek undir það með hv. þm. Þorsteini Pálssyni að auðvitað hefur afgreiðsla fjárlaganna áhrif á afkomumöguleika atvinnulífsins. Menn hafa gert nokkuð mikið úr því þegar ég hef haldið því fram að launahlutfallið í þjóðfélaginu væri of hátt. Og eins og venjulega þegar það er nefnt rísa menn upp á Alþingi, þar á meðal hv. þm. Guðmundur Garðarsson og fleiri, og segja: Nú er boðskapurinn sá að það eigi að skerða kaupið og skerða kjörin. En hvað eru menn að tala um hér? Er ekki verið að tala um að það verði að breyta genginu? Á það að fela í sér kjarabót fyrir almenning? Auðvitað er það kjarabót til framtíðar að taka á sig áföllin. Auðvitað er það rétt að vegna þess að við höfum ekki gert það fyrr mun það koma niður á okkur í meira mæli nú. En hver er valkosturinn? Hann er m.a. sá að horfa upp á fyrirtækin verða gjaldþrota. Og þótt hv. þm. Albert Guðmundsson hafi dregið hér upp gamla pennastrikið sitt sagði hann jafnframt að það væri staðið óheiðarlega að málum vegna þess að pennastriki var beitt á fyrirtæki vestur á fjörðum og talaði þá mikið um Útvegsbankann í því sambandi og nefndi jafnvel eitthvert skipafélag í sambandi við það mál sem ég skildi ekki alveg. Þá var það allt í einu orðið óheiðarlegt í fyrsta skipti sem þessu pennastriki er beitt. Ég hafði haldið að hv. þm. fagnaði sérstaklega að nú skyldu menn vera farnir að beita hans aðferðum. En það er alveg með eindæmum að maður sem er búinn að vera jafnlengi í viðskiptalífinu og hv. þm. Albert Guðmundssn skuli tala um pennastrik með þeim hætti sem hann gerir. Ætlast hann til þess að ríkisstjórn ákveði að strika út skuldir ákveðinna fyrirtækja í landinu? Hver á að botna í slíkum málflutningi? Auðvitað verða fyrirtækin sjálf að ákveða í gegnum samninga hvort þau skuli gefa upp sínar skuldir. Það er ekki hægt að beita opinberri forsjá í svo miklum mæli sem hann kemur þar inn á. Hér hafa komið fram ýmsar fyrirspurnir. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson spurði mig um hvað eða hverjir hefðu komið í veg fyrir að gengið væri rétt skráð á sl. ári við hin ýmsu tækifæri. Ég ætla mér ekki að ræða það sérstaklega eða kenna þar einum eða öðrum um. En ég vil bara endurtaka að ráðgjafi ríkisstjórnar á hverjum tíma í gengismálum, Seðlabanki Íslands, og þeir bankastjórar sem þar eru við völd, ráðgjafar fyrrv. forsrh., fyrrv. ríkisstjórna og núv. ríkisstjórnar, hafa ekki ráðlagt það nokkurn tíma mér vitanlega. E.t.v. getur hæstv. fyrrv. forsrh. upplýst það, en mér var a.m.k. ekki kunnugt um að þeir ágætu menn hefðu einhvern tíma ráðlagt að breyta gengi um eina einustu prósentu.  ekki heppilegt eftir á að hyggja að taka staðgreiðslukerfið upp með þeim hætti á því ári. En þetta er allt saman fortíð og auðvitað er það sem fram undan er það sem skiptir máli. Ég minni á að það er verið að starfa að þessum málum. Það er gert lítið úr Atvinnutryggingarsjóðnum og hv. þm. Friðrik Sophusson sagði að það væri nær að lána fyrirtækjunum til að byggja upp sitt eigið fé. Ég held að menn þurfi þá líka að hafa í huga, sem gagnrýna okkur, að eigið fé verður ekki byggt upp heldur með lánsfé. Það eru ekkert óskaplega margir aðilar í þessu landi sem eru tilbúnir að taka lán til að kaupa hlutafé í fyrirtækjum. Eigið fé verður fyrst og fremst byggt upp með hagnaði fyrirtækjanna og það er það sem hefur skort á alllengi að fyrirtækin hafi nægilegan hagnað, sérstaklega upp á síðkastið, og það er þess vegna sem þeirra eigið fé rýrnar. Fyrirtækin þurfa að græða, hafa hagnað til að byggja upp sitt eigið fé. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir spurði hvort ekki væri óeðlilegt að taka fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði við þessar aðstæður. Það tel ég alls ekki vera vegna þess að það er mikilvægt að reyna að koma í veg fyrir atvinnuleysi og ég hygg að fjármagni Atvinnuleysistryggingasjóðs sé ekki til annars betur varið en að hjálpa til við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja. Menn hafa haldið því fram að það væri hætta á að þarna yrði sérstaklega illa farið með ákveðin fyrirtæki og ákveðin fyrirtæki tekin fram yfir önnur og minnst þar sérstaklega á Sambandsfyrirtæki og önnur fyrirtæki. Hvaða dylgjur eru þetta, hv. þm. Albert Guðmundsson? Verður ekki að aðstoða öll þessi fyrirtæki og gera það jafnt? Af hverju er hv. þm. Albert Guðmundsson að koma sérstaklega með þessar dylgjur? Er einhver ástæða til þess? Það fyrirtæki sem fyrst fékk fyrirgreiðslu úr þessum sjóði var ágætt fyrirtæki hér í Reykjavík, í kjördæmi hv. þm. Alberts Guðmundssonar, Grandi hf., sem er með tiltölulega góða eiginfjárstöðu, m.a. vegna þess að það var mjög vel stutt af Reykjavíkurborg á sínum tíma. Þetta fyrirtæki var fyrsta fyrirtækið sem fékk fyrirgreiðslu. Auðvitað verður að gera það eftir hlutlægum reglum. Ég tek undir það. Og það er engin ástæða til að gefa annað í skyn. Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Ég vil þó segja að lokum að það er mjög mikilvægt að grípa til aðgerða, ég tek undir það. En ég vona að það hafi í reynd engum dottið í hug að það gerðist hér í dag utan dagskrár. En hvað svo sem verður gert er að sjálfsögðu mikilvægast að fyrirtækin fái rekstrargrundvöll þótt það sé e.t.v. aulalegt að segja það, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson lét koma fram, að það væru ekki nema aular sem notuðu slík orð. Það er að sjálfsögðu það sem skiptir máli en ekki pennastrik og ég veit að við getum verið um það sammála. Það er alveg ástæðulaust að láta í það skína að það sé enginn vilji til þess hjá núv. ráðherrum að grípa til nauðsynlegra aðgerða, en það er að sjálfsögðu ekki sama hvað gert er og með hvaða hætti það er framkvæmt. En það mun væntanlega koma í ljós á næstu vikum, ekki næstu dögum. Við verðum að hafa þolinmæði til þess að takast á við þessa hluti. Við höfum fyrr séð mikla erfiðleika og okkur hefur tekist að komast út úr þeim og það er engin ástæða til þess að ætla að okkur takist það ekki núna ef menn viðurkenna þá staðreynd að það verður ekki gert öðruvísi en að kjör landsmanna skerðist. Þeir sem halda öðru fram og tala um að nú muni menn loks bjarga íslenskri verkalýðshreyfingu, sem þarf að sjálfsögðu að vera sterk, en hún þarf líka að vera raunsæ, og hér sé verið að kasta einhverjum stríðshanska með því að tala um ákveðnar staðreyndir, það eru menn sem tala gegn betri vitund og þeir ættu ekki að koma í ræðustól á Alþingi og ásaka aðra fyrir að vilja ekkert gera í málum og vita ekkert um hvað gera skal.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti gaf mér ekki orðið í dag þegar ég bað um það svo að ég ætla ekki að láta forseta taka af mér réttinn til að tala tvisvar í þessu máli. En hæstv. forsrh. Það er rétt er það ekki?

Sjútvrh.

Ekki forsrh.? Hver er forsrh.?

Jú, ég gegni fyrir hann.

Já, þá leiðréttir virðulegur ráðherra mig ekki með það. Virðulegur forsrh. segir að mál verði ekki leyst í umræðum utan dagskrár og gefur þá til kynna að ég hafi búist við því að hann gæti það. En það er langt frá því að virðulegur hæstv. ráðherra gæti skilið orð mín þannig að ég teldi hann hafa hæfileika til að leysa nokkurt mál á svo skömmum tíma. En hitt er annað mál að eftir margra ára glímu við vandamálið með þeim afleiðingum að málaflokkurinn er í molum hélt ég að hæstv. ráðherra hefði gert eitthvað til að hugsa um lausnir en ekki bara láta reka á reiðanum. Það er það sem ég var að vonast til, en gerði ráð fyrir því í mínum málflutningi að þær vonir mundu bregðast. Þess vegna endaði ég orð mín á því að ríkisstjórnin hefði sýnt að það sem hún væri flinkust í væri að gera ekkert. En ég óskaði eftir svari strax. Svarið er komið. Hæstv. ráðherra staðfesti með þeim meiningarlausu orðum sem hann sagði til mín að það er einmitt það sem ríkisstjórnin hefur gert. Hún hefur afrekað ekkert og hefur ekkert svar við spurningu sem er búin að dynja á henni í heila 12 tíma. En það er kannski ekki nóg. Kannski við ættum að halda áfram í 24 tíma. En ég reikna ekki með að ríkisstjórnin eða hæstv. ráðherra verði nokkru nær svari. Sem sagt: allt hans tal staðfestir það, sem ég hélt og bjóst við, að ríkisstjórnin væri ráðlaus, ráðvillt og væri upptekin við að gera ekki neitt. Ég þakka fyrir svarið. Það er svar eins og hvað annað. Þá vitum við það. Þá veit þjóðin að það þarf að reyna að finna menn sem reyna að gera eitthvað til að finna lausn. Þess vegna segi ég: Gerið okkur greiða. Gerið okkur greiða með því að gera ykkur grein fyrir því sjálfir að þið eruð komnir á leiðarenda, eins og ég orðaði það. Þið eruð búnir að tæma þann brunn sem þið höfðuð í vegarnesti þegar lagt var af stað upp í þetta ferðalag sem ráðherrar. Hæstv. ráðherra, í sinni vissu um að vera nú að svara endanlega, segir líka á sama hátt og hann segir: Málið verður ekki leyst utan dagskrár: Gengið verður ekki fellt utan dagskrár. Ég fór ekki fram á að gengið yrði fellt hér og nú utan dagskrár. En hæstv. ráðherra. Ég veit ekki til þess, að síðan ég kom á þing, og gengið hefur verið fellt nokkrum sinnum á þeim tíma, frá 1974 til þessa dags, hafi gengið verið tekið á dagskrá og fellt á Alþingi. Það gerist annars staðar. En ég man eftir því að áður en lögin um Seðlabanka Íslands komu, en þá var ég þingsveinn hér, voru stundum lokaðir fundir hér. Þá vissi maður að það var verið að ræða viðkvæm mál eins og gengismál og fleira. En síðan ég kom á þing hefur það aldrei verið fellt á dagskrá, svona til upplýsingar fyrir hæstv. ráðherra. Það hlýtur hæstv. ráðherra að hafa vitað. Á ekki að hjálpa öllum? Best væri að geta hjálpað öllum og best væri að þeir sömu hefðu ekki alltaf forgang. Og ef við færum í Landsbankann og kynntum okkur hverjir hafi forgang í fyrirgreiðslu hvað heldur hæstv. ráðherra að kæmi í ljós? Er mögulegt að nokkrum manni detti í hug að halda að Sambandsfyrirtækin hafi fyrirgreiðslu umfram aðra? Það get ég ekki ímyndað mér ef ég á að taka mark á orðum hæstv. ráðherra. Hver lætur sér detta í hug að Samband ísl. samvinnufélaga eða fyrirtæki þess hafi einhvern forgang í peningastofnunum? Óttalegur kjáni hlýtur sá maður að vera. Ég er þar fremstur í fylkingu í þeim hópi kjána. Ég hugsa að ég fengi hvergi atvinnu nema á Alþingi. Er það ekki meining hæstv. ráðherra?  En ég var ekki að kasta stríðshanska þegar ég sagði að ummæli hæstv. ráðherra hefðu verið svo óheppileg hans vegna að það sameinar verkalýðshreyfinguna. Hún hefur verið veik undanfarið vegna sundurlyndis. Af hverju heldur ráðherra að það sameini? Á hverju heldurðu að ég hafi byggt það? Svona ummæli ráðherra sameina menn til átaka, vegna þess að þau storka fólki. Sá hæstv. ráðherra ekki viðtal við Ásmund Stefánsson í sjónvarpinu í kvöld í matartímanum? Ég skil ummæli hæstv. ráðherra þannig að hann hafi ekki séð viðtalið við Ásmund. Veit hæstv. ráðherra ekki að það er búið að boða stóran fund, hafa samtal í útvarpinu, í fréttatímanum, við nýkjörinn varaforseta Alþýðusambandsins? Ég held að ráðherra ætti að kynna sér hvað þar kom fram og sjá hvaða stríðshanska var þar kastað. Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin eru að sameina sig. --- Sameinast um hvað? Móti stefnu ríkisstjórnarinnar, móti þeirri frystingu launa sem er í gangi og fleira. Ef ráðherra heldur að hann geti skákað í því skjólinu að enginn annar hefði horft á fréttir eða hlustað á Ásmund bara af því að hann gerði það ekki, þá er það mesti misskilningur. Sumt fólk horfir á annað og les annað og veit annað en hæstv. ráðherra og hæstv. ráðherra verður að sætta sig við það því hann ræður ekkert við að breyta því. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umræður. Ég veit að virðulegur forseti vill gjarnan losna við mig úr ræðustólnum. En hitt er annað mál að af því að hæstv. ráðherra minntist á pennastrikið sem hann var að hrósa sér af að nú væri nýbúið að gera, þessar 45 millj., þetta peð sem notað var í Sambandsfyrirtæki, ég held að ég fari rétt með það. Ef þið gerið þetta skal ég launa ykkur með framlagi úr fyrrverandi eign Útvegsbankans með kröfu einhvers annars á fyrirtækið. Það er ekki pennastrik og það er mikill misskilningur, hæstv. ráðherra, ef það á að blanda því saman í billegum rökþrotum á Alþingi í umræðum um pennastrikið að þetta sé einhver pennastriksaðgerð. Það er aulaháttur, en ekki frá minni hálfu.

Skúli Alexandersson Virðulegi forseti. Út frá ræðu hæstv. sjútvrh. í dag þar sem hann ræddi um þá leið að skapa meiri verðmæti úr sjávarafla lagði ég fyrir hann spurningu og óskaði eftir því að hann svaraði mér. Hann sá ekki ástæðu til þess að gera það í sinni ræðu áðan. Þess vegna ætla ég að endurtaka þessa spurningu. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort þeir sem færu að ráðum hans og færu í að reyna að auka verðmæti síns hráefnis, reyna að auka nýtingu og gera betur úr þeim hlutum sem í fyrirtækin koma, eigi á hættu að vera ákærðir fyrir að sýna árangur í því starfi.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Mér vitanlega hefur enginn verið ákærður fyrir það í þessu landi að sýna árangur í starfi og ég skil ekki spurningu hv. þm. Það sem ég sagði var einfaldlega að það væru möguleikar að ná ákveðnum árangri í gæðamálum og það ætti að vinna að því og ég get endurtekið það hér, en sé ekki ástæðu til að elta ólar við það sem hann er að tala um með þessum hætti. Ég mun ekki frekar en endranær ræða á Alþingi málefni einstakra aðila eða fyrirtækja í sambandi við þessi mál.