Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Það varð að samkomulagi í fjhn., þegar þetta mál lá þar fyrir til meðferðar, með því að nefndarmenn greindi á um það, hve lengi þessi umrædda tollhækkun ætti að standa, að fallast á frv. eins og það kom frá hv.Nd. En síðan hefir komið brtt. frá hæstv. fjrh. (JÞ), á þskj. 170, þess efnis að framlengja gildi laganna enn um eitt ár, eða til ársloka 1927. Nefndin hefir ekki getað haft í heild sinni sjerstakan fund um brtt þessa. En jeg vil þó láta þess getið fyrir hönd mína og hv. 2. þm. G.-K, (BK), að við getum eftir atvikum fallist á hana.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Háttv. þm. Vestm. (JJós) hefir tekið af mjer ómakið að skýra frá meðferð málsins í fjhn. Þó er rjett að geta þess, að þegar nefndin hafði málið til meðferðar, þá var form. nefndarinnar, hv. 1. landsk. (SE), veikur og gat ekki átt þátt í afgreiðslu málsins. En jeg hefi skilið hann svo síðan, að hann væri samþykkur till. nefndarinnar um málið. En auðvitað hefir hann óbundið atkvði. En viðvíkjandi ágreiningi í nefndinni, sem hv.þm. Vestm. (JJós) drap á, vil jeg segja fáein orð. Eins og kunnugt er, þá er frv. þetta stjfrv. og er nú hingað komið gegnum hv.Nd. Sú hv. deild gerði þá breytingu á frv. frá því, sem stjórnin fór fram á upphaflega, að heimildin um að innheimta tolla og gjöld með 25% gengisviðauka skyldi standa til ársloka 1926 aðeins, í stað þess að stjórnin Ijet það vera ótakmarkað. - Nú bæði vegna þess, að fjhn. áleit það ekki miklu varða, hvort takmörkunin um gildi laganna væri einu ári rýmri eða ekki, en breyting á því hlyti hinsvegar að leiða það af sjer, að frv. yrði að fara aftur til hv.Nd., þá varð það að samkomulagi í nefndinni, þótt menn væru ekki alveg sammála um breytingu hv.Nd., að leggja það til, að þessi hv. deild samþykti frv. óbreytt. Þess vegna kom mjer það dálítið undarlega fyrir, er einn nefndarmanna, hv.þm. Vestm. (JJós), tjáir sig fúsan að ganga frá þessu samkomulagi, því það er áreiðanlegt, að ef nokkur hluti nefndarinnar vill nú hækka takmarkið og falla frá till nál., þá mun hinn hlutinn ekki telja sig bundinn við nál. Því það er víst, að nokkur hluti nefndarinnar vildi játa takmarkið ná styttra. Jeg held því, eins og málið liggur nú fyrir, að það sje eðlilegast, að fjhn. verði samkvæm sjálfri sjer og haldi fast við till. sínar. Mun jeg ekki hvika frá þeim nema að gefnu tilefni. En gefist tilefni, þá er eins líklegt, að önnur brtt. komi frá nokkrum hluta fjhn., til hverra bóta sem það þykir horfa þeim, sem að hinni brtt. standa. Jeg tel því sem sagt rjett, að fjhn. haldi fast við till. sína. Eins og nál. gefur í skyn, þá er nefndin ekki sammála, en úr því samkomulag náðist, þá vil jeg óska, að það geti haldist.

Fjármálaráðherra (JÞ): Eins og hv.þdm. muna, þá var farið fram á það í frv. stjórnarinnar, að þessi 25% tollhækkun skyldi standa um ótiltekinn tíma, eða þangað til tolllöggjöfinni yrði breytt af Alþingi. Jeg álít, að þegar um er að ræða jafnþýðingarmikið mál og tolllög, þá sje það rjett og eðlileg regla, að þau standi óhögguð þangað til Alþingi vill breyta þeim á venjulegan hátt, með nýrri löggjöf. Þó það nú yrði ofan á í hv.Nd. að breyta þessu og setja gildi laganna tímatakmark, þá er rjett að líta á það sem einskonar framhald af því ákvæði núgildandi laga, að tollhækkunin fellur niður, ef gengi sterlingspunds er skráð á 25 kr. eða minna hjer í Reykjavík. Þetta er líka einskonar tímatakmark, sem hv. Nd vildi ekki sleppa, og niðurstaðan varð svo sú, að miða gildi laganna við árslok 1926. Jeg mundi hafa komið með brtt. um að miða við árslok 1927, þar sem svo virðist sem menn vilji hafa eitthvert tímatakmark, en það kom ekki í ljós fyr en um seinan. En ef þetta takmark er sett, árslok 1926, þá þýðir það, að það verður að endurnýja lögin á næsta þingi. Því það má sjá það nú þegar með fullri vissu, að ekki verður unt að sleppa tekjunum af lögum þessum á næsta þingi. Þetta leiðir af því aðalviðfangsefni, sem nú kallar á þennan tekjuauka, sem er greiðslu lausaskulda ríkisins. Því verður ekki nærri lokið á næsta þingi. Þar að auki má búast við, að fram komi kröfur úr ýmsum áttum um það, að byrjað verði á einhverjum verklegum framkvæmdum, þegar lokið er greiðslu lausaskuldanna. En það er vitanlegt, að engin stjórn getur lagt til, að byrjað sje á neinu slíku, ef það vofir yfir henni að eiga að missa ca. einnar milj. kr. tekjur í árslok 1926. Það er sjálfsagt gott, að stjórnin hafi aðhald um að ráðast ekki í nein stórvirki meðan stendur á greiðslu lausaskuldanna. En jeg get sagt það um núverandi stjórn, að hún er nógu vel á verði í þessu efni, og þarf ekki það keyri á sig að eiga að missa 1 milj. kr. þegar í árslok 1926. Það er fyrst í árslok 1927, að þess má vænta, að sú breyting verði orðin á hag ríkissjóðs, að komið geti til tals, að hann megi missa þennan tekjustofn. Þá eru fyrstu vonir, að lokið verði greiðslu lausaskuldanna. Það er því ekki óeðlilegt, að lögin verði endurskoðuð 1927, en það verður að gera samkvæmt brtt. minni. Það er satt að segja dálítið óviðkunnanlegt, ef þingið í mörgum málum skapar þá reglu að endurnýja löggjöfina á hverju þingi. Það er þýðingarlaust, þegar verið er að setja löggjöf um nýja tekjustofna, annað en að láta breytingar á þeim bíða þangað til ný lög eru sett, sem koma í stað hinna eldri. Nú er fyrirsjáanlegt, að ef till.hv.fjvn. verður samþykt, sú að afgreiða frv. eins og það kom frá hv.Nd., þá leiðir það til þess, að endurskoða verður frv. á næsta þingi. Þess vegna legg jeg til, að frv. verði breytt þannig, að ekki þurfi að hrófla við því fyr en á þingi 1927. Jeg held, að mjer sje óhætt að fullyrða, að þessi brtt. muni ekki sæta mótstöðu meiri hl. í hv.Nd., því sumir hv.þm., sem þar greiddu atkv. með 1926 sem tímatakmarki, mundu fremur hafa greitt atkv. með 1927, ef till. um það hefði legið fyrir. En það fórst fyrir vegna þess, að það varð ekki fyr en við 3. umr., að brtt. við frv. var sett inn.

Sigurður Eggerz Jeg get sagt fyrir mitt leyti, að mjer virðist ekki skifta miklu máli, hvort tímatakmarkið er sett 1926 eða 1927. En jeg heyri það, að í fjhn. hafi verið lögð áhersla á 1926, og samkomulag nefndarinnar bygt á því. Af því jeg var lasinn, var jeg ekki á fundi í nefndinni, þegar málið var afgreitt, en hinsvegar veitti jeg ekki athygli brtt.hæstv. fjrh. (JÞ) í morgun, svo að jeg gat ekki skotið á fundi í nefndinni til þess að hún yrði athuguð þar. Nú vil jeg skjóta því til hæstv. forseta (HSteins), hvort ekki megi fresta málinu nú og reyna að fá samkomulag um það í nefndinni. Mætti það verða til þess að spara miklar umræður að óþörfu. Jeg geri ráð fyrir því, að hæstv. fjrh. (JÞ) sje ekki á móti því, að málið verði í þessu skyni tekið af dagskrá.

Forseti (HSteins): Jeg felst á till.hv. form. fjhn. (SE), og er málið hjer með tekið af dagskrá.

Frsm. minnihl. (Björn Kristjánsson) Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, voru lögin um sóknargjöld sett árið 1909. Voru þá upphafin ýms gjöld, sem fram að þeim tíma höfðu hvílt á almenningi, svo sem preststíund af fasteign, offur, lausamannsgjald, lambsfóður og dagsverk. Í þessara gjalda stað kom prestlaunasjóðsgjaldið, sem hver maður og kona, 15 ára eða eldri, áttu að greiða. Með sömu lögum voru afnumin kirkjutíund af fasteign og lausafje, kirkjugjald af húsum, ljóstollur, legkaup og skylduvinna sóknarmanna við kirkjubyggingar. Í stað þess var lagt á alla karla og konur, 15 ára eða eldri, kirkjugjaldið, 75 aurar á ári. Með lögum 1921 var gjald þetta hækkað um 50 aura, eða upp í kr. 1.25, með því að þessar tekjur höfðu ekki hrokkið til. Nú hefir stjórnin, eða nefnd sú, er hún skipaði til þess að finna útleiðir til þess að bæta hag ríkissjóðs, lagt til, að gjaldið til prestlaunasjóðs verði hækkað um helming, eða upp í 3 krónur. Minni hluti nefndarinnar hefir fallist á, að hækkunar sje þörf, en vill þó ekki nema litla hækkun, eða að gjald þetta sje fært upp í 2 krónur. Það er alkunnugt, að þjóðinni er meinilla við beina skatta og nefskatta. Og það eru ekki einungis Íslendingar, sem er illa við slíka skatta, heldur einnig aðrar þjóðir, þótt slíkum sköttum hafi verið dembt á í bili. Af þeirri ástæðu hefir minnihl. viljað fara varlega í hækkun. En þótt hækkunin sje lítil, munar þó um hana fyrir prestlaunasjóð. Ef nú þyrfti að hækka gjaldið meir síðar, er króna vor hefir náð gullverði - en þá fyrst kemur sú sanna þörf fram - þá gæti orðið álitamál, hvort eigi væri rjettara að jafna gjaldinu niður eftir efnum og ástæðum. En meðan gjaldið er svona lágt, ekki nema 2 kr., er ekki ástæða til þess, og jafnvel ekki þótt það væri nokkru hærra. í nál. er þess getið, að fríkirkjusöfnuðurinn hjer jafnar 5 kr. niður á meðlimi sína, en hjer er þó ekki gert ráð fyrir hærra gjaldi en kr. 3,25. Jeg hygg, að enginn geti orðið óánægður, þótt gjaldið hækki. Jeg veit, að sumir, er greiða 5 kr. gjald til safnaðar Haralds Níelssonar, greiða einnig til dómkirkjunnar, vegna þess, að þeir vilja fá að njóta beggja. Og jeg held, að ekki sje ástæða til að óttast óánægju, svo framarlega sem nokkurs er metið kirkja og prestur. Fyrir mitt leyti hefði jeg viljað fara hærra, en við vildum gæta allrar varkárni, eins og hv. 1. landsk. (SE) benti á. Hefir minnihl. nefndarinnar því borið fram brtt. á þgskj. 112, og mælir með því, að hún verði samþ. og málið gangi svo sína leið að umr. lokinni.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get sætt mig við það, að brtt. verði samþ.Hv. frsm. minnihl. hefir fært rök að því, að ekki sje óvarlegt að samþ. frv. En jeg er þeirrar skoðunar, að vel hefði mátt samþ. það eins og það kom frá sparnaðarnefnd og var lagt hjer fyrir af stjórninni. Úr því skatti þessum eða gjaldi er haldið, þá get jeg ekki sjeð neitt athugavert, að hækka það svo sem farið var fram á í fyrstu. Það eitt er í samræmi við aðra hækkun tolla og skatta, og álagna yfirleitt. Mótbárurnar á móti nefsköttum, svona alment tekið, eru að mestu slagorð, en hins er ekki gætt, að ýmsir skattar, sem ekkert sjerstakt er haft á móti, eru í rauninni nefskattar eða því sem næst.

Eggert Pálsson Jeg verð að segja fyrir mitt leyti, að jeg tel það engan veginn óbilgjarnt, þótt hækkað væri prestlaunasjóðsgjaldið úr kr. 1.50 jafnvel upp í kr. 3.00. Það veit hver maður, að kr. 3.00 eru nú ekki þyngri á metunum en kr. 1.50 var 1909, þá er þetta gjald var fyrst lögleitt. Jeg álit, að hver gjaldandi verði nú betur úti með því að greiða kr. 3.00 heldur en kr. 1.50 þá. Því að það dylst engum, að notagildi hverrar krónu er svo margfalt minna nú heldur en það var árið 1909. Jeg býst nú ekki við, að það hafi nokkra þýðingu, að tala um frv. sjálft eða gjaldið, eins og það er í því ákveðið. Því nefndin virðist sammála um breytingu á 1. gr., þótt þeir hinsvegar sjeu hvergi nærri sammála um það, hverja breytingu skuli á henni gera, þar sem meirihlutinn vill alveg fella hana, en minnihlutinn breyta 3 kr. í 2 kr. Það er því ekki í annað hús að venda fyrir þá, er frv. vilja samþ., en að samþ.brtt. minnihl. Annars get jeg sagt það fyrir mitt leyti, að jeg hefði talið langeðlilegast, að gjaldið hefði verið hækkað um kr. 1.00, og orðið kr. 2.50. Þá hefði þingið verið í samræmi við sjálft sig. Árið 1921 hækkaði það kirkjugjaldið úr 75 au. upp í kr. 1.25, eða um 50 au. Þess vegna hefði þetta kr. 1.50 gjald átt að hækka um kr. 1.00. Finst mjer, að best hefði farið á því, að skoðun þingsins þá hefði haldist óbreytt í þessu efni. Og það því fremur sem jeg veit ekki til þess, að hækkunin, sem þá var gerð á kirkjugjaldinu, hafi valdið nokkurri óánægju. Vitanlega stendur nokkuð öðruvísi á með kirkjugjaldið en prestslaunasjóðsgjaldið að því leyti, að flestir söfnuðir verða, hvort sem er, að sjá fyrir þörfum kirkju sinnar. Þó eru til þær kirkjur, sem ekki eru safnaðarkirkjur, heldur bændakirkjur og ljenskirkjur. Og þar þarf vitanlega aldrei að borga meira en lögákveðið er. En í slíkum tilfellum hefir heldur ekkert bólað á óánægju með hækkun kirkjugjaldsins, af því að menn hafa talið það eðlilegt og jafnvel sjálfsagt. En úr því að farið var að hreyfa þessu máli á annað borð, þá hefði jeg viljað gera aðra breytingu, er telja verður, að sje sanngjörn - þá sem sje, að undanþegnir þessu gjaldi væru fábjánar og hálfvitar, sem engin not hafa prests nje kirkju, sem og þeir, sem komnir eru á fullorðinsár. Nú er svo ákveðið, að þeir, sem eru yngri en 15 ára, skuli undanþegnir gjaldinu. Það er þó vitanlegt, að unglingar þurfa ekki síður á presti að halda en gamalmenni, svo ástæðan til undanþágu þeirrar getur ekki legið í því, heldur í hinu, að á þeim árum vinna menn ekki fyrir kaupi. En einmitt hið sama má segja um gamalmennin. Þau ætti því einnig að undanþiggja þessu gjaldi. Og það því fremur sem þeirri reglu er fylgt í öðrum efnum, t. d. eru aldraðir menn undanþegnir ellistyrktarsjóðsgjaldi, hreppsvegagjaldi og ef til vill fleiri gjöldum. Það virðist því harla óeðlilegt, að gamalt fólk, jafnvel menn, sem hafa legið rúmfastir árum saman, skuli eiga að greiða þetta gjald. En eins og jeg tók fram áðan liggur ekki annað fyrir en að samþ.brtt. minnihl., fyrir þá, er einhverja hækkun vilja. Og komist frv. í gegnum þessa umr., er hægt að koma fram með brtt. við 3. umr., í þá átt, sem jeg hefi hjer bent á. Og yrði hún jafnframt samþykt, tel jeg, að breytingin yrði mjög til bóta.

Guðmundur Ólafsson Frv. þetta stendur í sambandi við það, sem gerðist á síðasta þingi, og er sprottið upp af sparnaðartillögu þeirri, er við hv. 5. landsk. (JJ) bárum þá fram. Þeirri tillögu var tekið fálega þá. Hún kom snemma fram, en svo hafði fjárveitinganefnd hana í sínum vörslum mestan hluta þingtímans. Svo skipar forsrh. sparnaðarnefnd þá, sem talað hefir verið um, og finst mjer, að framhaldið hafi orðið líkt byrjuninni, eða algert tómlæti í málinu. Því að mjer er sagt, að nefndin hafi ekki verið skipuð fyr en í nóvember 1924. Sje það rjett, hefir hæstv.forsrh. ætlað henni takmarkaðan tíma. Býst jeg þó við því, að nefndin sje skynsamlega valin, en tíminn var alt of stuttur, ef vænta átti verulegs árangurs af starfi hennar fyrir þetta þing, en til þess hefir að líkindum ekki verið ætlast, þar sem sumir í nefndinni voru prófessorar við háskólann og reyndar allir opinberir starfsmenn, og hafa því haft nóg annað að gera. Jeg tel lítils virði þann sparnað á ríkissjóði, sem dreift er á alla þjóðina með nefskatti. Minnihl. nefndarinnar vildi ekki hæla skattinum upphátt, en taldi þetta gott gjald að sumu leyti. Jeg er hissa á því, að þessir nefskattsunnendur skuli ekki koma fram með það, að öðrum embættismönnum skuli greidd laun með nefskatti líka. Hjelt jeg, að úr því minnihl. vildi ekki hækka þetta gjald eins og frv. fer fram á, þá ætlaði hann að koma fram með tillögu um það, að verja afganginum til þess að sýslumönnum og læknum yrði líka borgað með nefskatti. Jeg segi fyrir mitt leyti, að jeg tel engan sparnað að frv. þessu. Hæstv. forsrh. talaði lítið um frv. og kallaði það smámál. Þar er jeg honum sammála. Það er ekki sambærilegt, að nefna ellistyrktarsjóðsgjald og hreppavegagjald í sambandi við þetta, því að þau gjöld eru beint til þarfa hjeraða, en ekki til launa handa einstökum mönnum. Jeg hefi og heyrt, að óvinsældir presta hafi verið meiri meðan þeir þurftu að innheimta gjöld sín sjálfir.

Gera þeir það enn?

Jeg er svipað fróður og hæstv.forsrh. um það, að prestar innheimta nú ekki tekjur sínar sjálfir, en hyggur hann þá, að allir viti ekki jafnt fyrir það, að prestsgjaldinu er varið til launa prestinum. Það er engin sönnun þess, þótt gjaldið sje ekki hátt, að það sje ekki ranglátt. Fátæka fjölskyldumenn munar um fáeinar krónur. Það er heldur ekki sambærilegt, þótt menn í fríkirkjusöfnuðum greiði hærra gjald. Þeir ganga ekki að því gruflandi í byrjun, heldur semja um það við prestinn. Þetta er ekki annað en smávægilegur sparnaður fyrir ríkissjóð, til þess að íþyngja ýmsum einstaklingum þjóðarinnar öllu tilfinnanlegar. Og jeg get ekki metið það mikils, þótt það komi frá sparnaðarnefnd. Það hefir ekki komið fram neitt orð í þessu máli, hvorki frá hæstv.forsrh. nje minnihl. nefndarinnar, er geti fengið mig til þess að greiða atkvæði með frv.

Frsm. meirihl. (Sigurður Eggerz) Það er rjett, sem hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) sagði um gjöld fríkirkjumanna. Þau koma ekki þessu máli við. Það eru frjáls framlög. Og um söfnuð Haralds Níelssonar er það að segja, að jeg býst við, að í honum sjeu mestmegnis efnamenn. Aðalatriðið í máli þessu er það, að skattar sem þessi eru ranglátir. En vegna þess, að skattur þessi er arfur frá gamalli tíð, þá sjá menn ekki ranglætið eins glögt. En hvernig má það vera, að maður með 2000 kr. launum eigi að greiða sama skatt og maður með 100 þúsund króna tekjum. Hvor þessara tveggja ætli eigi hægra með að greiða skattinn ? Jeg hefi heyrt því haldið fram, að það væri eðlilegt, að allir gyldu jöfn gjöld, þegar um afstöðu manna væri að ræða til kirkjunnar. En jeg fæ ekki sjeð, að þessi hugsunarháttur sje rjettur. Það er vart líklegt, að forsjóninni sje það sjerstaklega velþóknanlegt, að sá fátæki leggi meira á sig til að greiða þetta gjald en sá ríki. Jeg hygg, að hv. minnihl. sje ekki eins langt frá meirihl. í þessu máli eins og í fljótu bragði virðist, það er að segja, þegar nýrun og hjörtun eru rannsökuð, en dálítinn grun hefi jeg um, að honum hafi þótt fara vel á því, að hlífa stjórnarfrv. Háttv. minnihl. segir, að vegna þess, hversu gjald þetta sje lítið, sje það eigi ranglátara en t. d. kaffi- og sykurtollur. Þó er sá munurinn á þessu persónugjaldi og tollunum, að þeir fátæku geta, með því að spara, minkað tollana á vörum þeim, er þeir kaupa, en þessi persónugjöld geta þeir á engan hátt losað sig við. En auðvitað er það, að allir tollar koma hlutfallslega harðara niður á þeim fátæku en þeim ríku, því að þeir verulega efnuðu verða þeirra svo að segja ekki varir. Auðvitað hefði það verið rjettast, að koma nú fram með tillögur um að upphefja alla persónuskatta og breyta þeim í niðurjöfnunargjöld, en meirihl. fjhn. ljet sjer nægja að þessu sinni að slá því föstu, að hingað skuli haldið og eigi lengra, á þessari röngu braut. Sumum kann að sýnast þetta smámál, en fyrir þá fátæku er þetta stórmál.

Frsm. minnihl. (Björn Kristjánsson) Þetta er svo mikið smámál, að jeg hefði helst óskað að þurfa ekki að taka til máls aftur. Hv. frsm. meirihl. (SE) sagði, að ekki væri hægt að bera þetta gjald saman við sama gjald hjá fríkirkjumönnum hjer í Rvík, af því að þar væri gjaldið samningsbundið. Jeg benti honum á, að þetta gjald þætti ekki svo mjög tilfinnanlegt í fríkirkjusöfnuðinum, er bláfátækir menn undirgangast fúslega að greiða 5 kr. Hitt er satt, að í sjálfu sjer er skatturinn ranglátur, en það er nú svo margt í heimi þessum, sem svo er farið og verður að þolast vegna þess, að ekki er hægt að komast hjá því. Það er satt, að nefskattur gerir ekki mun á efnamanninum og þeim fátæka, en þannig er varið með svo margt annað, sem ekki er kvartað undan. Þannig er t. d. sami læknataxti um alt land, og gildir jafnt fyrir ríka og fátæka, þar verða allir að greiða sama gjald fyrir sama verk. Þörfin á læknishjálp er engu síður hjá fátæka manninum en þeim ríka, og mætti jafnvel segja, að efnalausa manninum riði meir á læknishjálpinni, og greiða þó allir jafnt fyrir. Þannig mætti fjölmargt telja. En jeg verð að segja, að þó að alt þetta yrði lagað og öllum gert rjett til og greiddu allir hlutfallslega eftir efnahag, yrðu fátæklingarnir sennilega jafnmargir fyrir því. Það er því sama og að vera að rífast um keisarans skegg, að vera að deila um, hvað rjettlátast sje í öðru eins smámáli og þessu. Háttv. frsm. meirihl. (SE) sagði, að við hefðum ekki viljað svæfa frv. alveg til þess að þóknast stjórninni. Jeg held, að jeg hafi talað svo ljóst áðan, að allir meðalsanngjarnir menn hefðu getað skilið, og þurfti því ekki þessarar tilgátu með. Og að skattur þessi er ekki sjerlega þungbær, sjest ljósast á því, að menn taka hann á sig af frjálsum vilja, þó hærri sje. Hv. 5. landsk. (JJ) á þar mikið verkefni fyrir höndum, ef hann ætlar að taka að sjer að laga alla skattalöggjöf okkar, svo að hvergi komi einnar eða tveggja krónu gjald ranglega niður. Það mun ærið verkefni hverjum meðalmanni, og þó hann starfaði ekki að öðru, vænti jeg vart, að þetta mundi takast fyrir hv. 5. landsk. Hitt er satt, að það væri sanngjarnara að jafna þessu gjaldi niður; en hvað mundi það kosta? Það mundi kosta afarmikla vinnu, það mundi kosta, að skipa þyrfti nefnd til þess starfs, og nefndin mundi kosta peninga; skatturinn mundi því hækka sem svaraði vinnukostnaði nefndarinnar, og það held jeg mundi vart verða talið að borgaði sig. Þá held jeg heldur ekki gerlegt að ákveða hreppa- og sveitastjórnum nýtt og nýtt starf, ef störfin skulu unnin kauplaust. En ef það ætti að jafna þessu niður, yrðu menn að launa nefndina fyrir starfið. Auk þess er engin trygging fyrir, að niðurjöfnun þessi yrði fullkomlega rjettlát; hún yrði eins og öll niðurjöfnun að byggjast meira og minna á ágiskun, og gæti svo farið, að stundum yrði ranglátlega á lagt. Það þarf ekki annað en benda á útsvarsálagningu; þar er jafnað niður, og þykir ekki ætíð sem rjettlátlegast, og því oftlega áfrýjað. Að menn kæra yfir útsvörum, kemur af því, að menn álíta, að þeim hafi verið ranglátlega jafnað niður. Þetta, um óvinsældir prestanna út af þessu, því þarf jeg ekki að svara sjerstaklega, er hæstv.forsrh. (JM) hefir tekið það ómak af mjer, og læt jeg svo útrætt um þetta mál.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get ekki fundið ástæðu fyrir því, sem hv.frsm. meirihl. (SE) var að tala um, að þetta mál þyrfti strangra ræðuhalda; það hefir ekki verið svo flutt, hvorki af hálfu minnihl. nje sparnaðarnefndar, að þess hafi þurft með. Þetta er eigi þannig vaxið mál, smámál, að það þarf hvorki langar nje strangar ræður um það, einkum eftir breytingartillögu hv. minnihl. nefndarinnar, er aðeins er í rauninni um það að ræða, hvort heimila skuli að innheimta þetta gjald með gengisviðauka eða eigi. Hvort háttv. minnihl. fjhn. hefir komið fram með brtt. sínar til þess að þóknast stjórninni, veit jeg ekki. Jeg hefi ekki talað neitt um mál þetta við háttv. nefnd, hvorki við meiri- eða minnihl. En jeg skil þetta vel hjá háttv. meirihl. Það er svo oft talað um nefskatta, þegar á að hræða menn frá að breyta þeim eða auka við þá. Jeg bjóst alls eigi við svona löngum umr. um þetta mál, sem er og verður smámál. Að vísu tel jeg rjett og sanngjarnt að hækka gjaldið, og mundi það þó auka ofurlítið tekjur ríkissjóðs. Út af því, sem hv.frsm. meirihl. (SE) tók fram, að eigi sje hægt að jafna þessu gjaldi við tolla á nauðsynlegustu lífsnauðsynjum, þá er þetta rjett og ekki rjett, því að nokkurn minsta mæli af hinum nauðsynlegustu vörum verða yfirleitt allir að nota, ríkir og fátækir. Því vil jeg afdráttarlaust mótmæla, að þessi skattur eða hækkun hans geti orðið til þess að gera prestana óvinsælli. Jeg get alls ekki hugsað mjer það, vegna þess, að það hefir enga þýðingu fyrir þá, hvort þetta gjald er hátt eða lágt. Það hefir enga þýðingu fyrir presta þjóðkirkjunnar. Gjaldið rennur í prestlaunasjóðinn, en fer alls eigi beint til prestanna, og hefir því engin áhrif á tekjur þeirra. Það verður því rangt, sem háttv. 1. landsk. (SE) og þm. A.-Húnv. (GÓ) hafa sagt um þetta. Hitt er það, ef skatturinn yrði hækkaður, kæmi það ríkissjóði til góða. Jeg vil eigi draga það inn í þessar umr., hvaða gagn er að því, að hafa milliþinganefndir, eins og t. d. sparnaðarnefndina. Það verður tækifæri til að ræða það mál síðar. Satt að segja held jeg, að mönnum sje eigi ljóst, hvernig koma eigi sparnaði í ríkisrekstrinum í framkvæmd. Það er ógnarauðvelt að tala um sparnað og hversu nauðsynlegt sje að spara þetta og þetta, en þegar að því kemur, að hengja skuli bjölluna á köttinn, þá má ekkert gera, þá má við engu hrófla, alt er talið ófært, sem farið er fram á, að sparað verði. Þetta er alþekt reynsla, t. d. fjekk fyrverandi stjórn að reyna þetta í fullum mæli, er hún bar fram sínar sparnaðartillögur. Þá kvað ávalt eins og ætíð þetta við: Ekki þetta, heldur eitthvað annað o. s. frv. Það get jeg og sagt hv. deild, að þeir menn, er tóku sæti í sparnaðarnefndinni, voru til þess mjög ófúsir, því að þeir gerðu sjer ekki mikla von um árangur, sjerstaklega gat formaður nefndarinnar þess við mig. En því hefir, að mínu viti, ekki verið haldið fram af neinum, að nefndarmennirnir væri ekki mjög vel fallnir til þess að sitja í slíkri nefnd.

Frsm. meirihl. (Sigurður Eggerz) Gagnvart hæstv.forsrh. vil jeg taka fram, að þó að gjald þetta renni í prestlaunasjóðinn, þá veit almenningur, að það fer til þess að launa prestunum, og þá getur aukning frekari gjalda vakið úlfúð gegn þeim. Háttv. frsm. minnihl. (BK) viðurkendi, að skatturinn væri ranglátur, eins og satt er, og þarf því ekki að þrátta lengur um það atriði. Málið er orðið svo skýrt, að það þarf ekkert um það að tala lengur. Viðvíkjandi því, sem hæstv.forsrh. drap á um sparnaðarframkvæmdir, þá get jeg ekki annað en tekið undir með honum um það, að hv. þingmenn hafa á víxl slátrað flestum þeim sparnaðartillögum, sem fram hafa komið. Svo þessar tilraunir hafa óneitanlega verið hálfgert Sisyfusarverk.

Einar Árnason Mjer hefir heyrst, að menn óski eftir að ræður verði stuttar og hógværlegar, og skal jeg ekki brjóta þá reglu. Jeg tók það fram við 1. umr., að jeg gæti ekki fallist á stefnu frv.; en hinsvegar skil jeg vel stefnu þeirra manna, sem álíta nefskatta rjettláta, að vilja með þessu frv. hækka þennan skatt. Samkvæmt því á þetta frv. rjett á sjer. Jeg get vel skilið stefnu hæstv. stjórnar, en jeg get síður skilið hugsanagang þann, sem kemur fram í brtt.háttv. minnihl. fjhn. þær tillögur eru svo smásmyglislegar, að það tekur því ekki, að greiða atkvæði um þær, enda eiga þær vart rjett á sjer, þó nefskattur sje talinn rjett stefna í þessum málum. Væri svo, ætti alt gjaldið að vera nefskattur. Háttv. frsm. minnihl. (BK) játaði, að þetta væri röng stefna í skattamálum, en hann telur þó rjett að gera skattinn ofurítið meira ranglátan en hann var áður. Það eru vafalaust gamlar venjur, sem villa mörgum sýn í þessu máli. Prestastjettin er ein elsta embættismannastjett í landinu, og var því prestsgjald komið til löngu áður en hið opinbera fór að sjá þeim fyrir launum. Það var fyrst 1909, að þessu gjaldi var breytt í nefskatt; áður var það goldið eftir efnum og ástæðum. Þessvegna er nú verið að fara fram á það í þessu frv., að viðurkenna, að þessi grundvallarregla sje rjett, og hækka nefskattinn um leið. Háttv. frsm. minnihl. (BK) sagði, að sami væri taxti lækna fyrir alla. Þetta er rjett, hann er jafn fyrir alla, og svo er og um aukaverk presta. En úr því að svo er, ætti að vera þess meiri ástæða til þess að jafna þessu gjaldi niður eftir efnum og ástæðum. Þar sem jeg tel grundvallarreglu þessa frv. ranga, get jeg alls eigi greitt því atkvæði, og því síður get jeg greitt atkv. með till. minnihl. fjhn. Eins og jeg sagði, sýnast mjer þær vera svo smásmyglislegar, að næsta óviðeigandi sje að láta þær koma til atkvæða.

Sigurður Eggerz Samskonar frv. og þetta var samþ. í hv.Nd. á síðasta þingi, en var þá felt hjer í þessari hv.þd. Nú hefir það aftur verið samþ. í hv.Nd. og er komið hingað. Jeg held, að ástæðurnar fyrir því, að frv. var felt hjer í fyrra, hafi verið þær, að menn hafi ekki verið búnir að kynna sjer það nægilega. Mjer sýnist, að þessar óskir flestra rakara þessa bæjar, um að ákveðinn sje með lögum lokunartími vinnustofa þeirra, sjeu svo sanngjarnar, að jeg skil ekki i, að hið háa Alþingi geti haft neitt á móti því, að verða við þeim. Þessvegna leyfi jeg mjer að mæla með því, að því verði nú, að lokinni umr., vísað til nefndar og síðan samþ.