Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur haft til umfjöllunar till. til þál. um kaup og sölu á fasteignum og hafa henni borist umsagnir um það mál. Taldi n. að þrjár fyrstu mgr. till. næðu þeim tilgangi sem að er stefnt, en meginefnið er að lög um fasteignasölu, nr. 47/1938, verði endurskoðuð til að tryggja betur en nú er réttarstöðu kaupenda og seljenda í fasteignaviðskiptum og kveða nánar á en nú er um skyldur fasteignasalans gagnvart kaupendum og seljendum fasteigna, auk þess sem tryggari ákvæði verði sett um fasteignaviðskipti á byggingarstigi. Nefndin taldi ekki ástæðu nú til að taka frekari afstöðu til endurskoðunarinnar og mælir því með að þrjár fyrstu mgr. verði samþykktar, en úr tillögugreininni falli tölul. 1–7. Nefndin leggur því til að till. verði samþykkt með svofelldri breytingu: 4. mgr. tillgr. falli brott.



Herra forseti. Allshn. hafði til meðferðar till. um úrbætur á flugsamgöngum við Vestfirði. Hún varð sammála um að mæla með samþykkt hennar með svofelldri breytingu: „Orðin í síðustu mgr. till.“ og skulu niðurstöður liggja fyrir það tímanlega að hægt verði að gera ráð fyrir fjárveitingum til framkvæmda á fjárlögum 1981“ falli niður.“ Fjarverandi þessa afgreiðslu var hv. þm. Halldór Blöndal. Aðrir nm. skrifuðu undir. Við öfluðum okkur umsagna og sýnist að sumt af þessu, sem getið er um í till., sé nú komið nokkuð í gang, en allt um það sé heppilegt að samþykkja tillöguna.



Herra forseti. Undanfarna daga höfum við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar setið á mörgum fundum með formönnum þingflokka ríkisstj., hæstv. forsrh. á stundum og forsetum Alþingis. Við sátum á slíkum fundi síðast kl. 5 í gær. Á þessum fundum hefur verið rætt um samkomulag milli flokka þingsins um þinglausnir og afgreiðslu mála og formenn þingflokka stjórnarliðsins, hæstv. forsrh. og forsetar Alþingis hafa tekið upp öll mál í þessum umræðum sem þeir hafa talið líklegt að ágreiningur gæti orðið um og óskað eftir samráði við okkur stjórnarandstæðinga um þingfundahaldið þessa síðustu daga. Það hefur aldrei neitt staðið í vegi af hálfu okkar þm. Alþfl. fyrir slíku samráði og við höfum verið allir af vilja gerðir að liðka til fyrir hæstv. ríkisstj. eins og hún hefur talið sig við þurfa, eins og ljóslega hefur komið fram bæði í umr. og atkvgr. hér. 

Þetta var bara fyrirspurn.

Ég veit að hv. þm. er ekki meðal kunnustu alþm. fyrir kurteisi, en væntanlega getur hann sýnt smáumburðarlyndi síðasta dag þingsins þó svo það leyni sér ekki hvernig innrætið segir honum að tala til manna sem hann er með hér í þinginu. Látum það nú vera. Það et ekki ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs að ræða innræti hv. þm. Stefáns Jónssonar. Það geri ég ekki úr þessum ræðustól. Það, sem ég ætlaði aðeins að segja í þessu sambandi, var það, að rétt áðan kom í ljós, að hv. stjórnarsinnar hafa ákveðið síðasta þingdaginn að efna til ágreinings um kosningu í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins, sem er síðasta kosningin sem hér á að fara fram. Um þetta hafa þeir aldrei rætt á þeim mörgu og löngu fundum sem við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar höfum setið með þeim, og hafa þó öll mál, sem rædd hafa verið hér á Alþ. undanfarna daga og verið á dagskrá þingfunda, komið til umræðu á þessum fundum og það oftar en einu sinni. Ég stóð í þeirri trú og stend í þeirri trú enn, að það hafi verið samkomulag gert á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um öll mál sem átti að afgreiða hér á þingi þessa síðustu daga. Öll ágreiningsmál voru þar tekin upp mér vitanlega og þau leyst með samkomulagi, nema þetta. Ég tók það fram sem skoðun míns flokks þegar við ræddum heldur lengra þinghald en upphaflega hafði verið gert ráð fyrir, að við værum mjög andvígir því, að menn væru að gera sér leik að því að taka inn varaþm. síðustu daga þingsins ofan í allt það varaþingmannaflóð sem hefur verið á Alþ. síðustu vikurnar, en t. d. hefur einn hæstv. ráðh. verið burtu af Alþ. milli 8 og 9 vikur, ef ég man rétt, með varamann inni. Við óskuðum eftir því, að menn reyndu nú að stemma stigu við hinum geysilega varamannaflaumi þessa, síðustu daga, og buðumst til að gera samkomulag við hæstv. ríkisstj. um að þó svo hana skorti atkv. vegna þess að þm. hennar væru fjarverandi þessa síðustu daga mundum við vera reiðubúnir til að veita hæstv. ríkisstj. þann atbeina sem hún þyrfti til að koma málum áfram þannig að hæstv. ríkisstj. þyrfti ekki að taka mn varamenn síðustu 2–3 dagana. Þessum tilmælum okkar hefur ekki verið sinnt. Framsfl. gerði sér t. d. leik að því í gær að taka inn eina tvo nýja varaþm. til að sitja á Alþ. tvo síðustu dagana í stað aðalþm. sem gátu ekki komið því við að vera hér. Nú er komið í ljós til hvers leikurinn var gerður. Leikurinn er gerður til þess að allt Framsóknarliðið og allt stjórnarliðið sé nú viðstatt þessa kosningu, sem hefur verið haldið leyndu fyrir okkar stjórnarandstæðingum að fram eigi að fara síðasta dag þingsins með þeim hætti sem nú er stefnt að. Ekki vorum við látnir neitt um þetta vita, þm. Alþfl., né heldur ég sem formaður þingflokks Alþfl. Afleiðingin er m. a. sú, að við höfum ekki tekið inn varamenn fyrir okkar menn, sem þurft hafa að bregða sér frá síðustu tvo daga, og eru ekki nema 8 af 10 þm. Alþfl. á þingfundi í dag þar sem tveir þm. eru þegar farnir til útlanda og verða ekki kallaðir inn og við höfum ekki viljað gera það sama og þeir framsóknarmenn að kalla inn varamenn þessa tvo síðustu daga. En nú kemur í ljós, hæstv. forseti, til hvers leikurinn var gerður. Það mun ekki hafa nein áhrif á það, að við Alþfl. menn munum væntanlega í kosningum hér á eftir halda þeim fulltrúa í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins sem við höfum haft, þó svo að 1/8 þingmanna okkar sé nú upptekinn í samningaviðræðum og undirbúningi samningaviðræðna, m. a. við hæstv. ríkisstj. En ég vil aðeins láta það koma fram hvers konar vinnubrögðum er nú beitt af stjórnarliðinu, að því er ég vil telja gersamlega að ástæðulausu. Það þarf enginn að segja mér að sú ákvörðun hafi verið tekin fyrir hálftíma eða klukkutíma að bjóða fram eins og boðið hefur verið fram af hæstv. ríkisstj. í þessum kosningum. Það þarf enginn mér að segja að sú ákvörðun hafi verið það seint tekin að formönnum þingflokka stjórnarflokkanna, forsetum þingsins og hæstv. forsrh. hefði ekki gefist tími til að skýra stjórnarandstöðuflokkunum frá því í gær kl. 5 þegar við síðast vorum á fundi. Þetta eru vinnubrögð sem eru í hróplegu ósamræmi við þau vinnubrögð sem við þm. Alþfl. höfum reynt að temja okkur síðustu dagana, þar sem við höfum lagt okkur fram um að reyna að liðka til fyrir hæstv. ríkisstj., svo að ég tali nú ekki um þau vinnubrögð sem Framsfl. tíðkar í þessu máli.



Vegna orða hv. ræðumanns vil ég skýra frá því, að mér var ekki kunnugt um fyrr en 20 mínútum fyrir tvö að hér yrði ekki samkomulag. Munu margir þm. geta borið vitni um að ég hafði gert ráð fyrir að þessi kosning gæti farið fram án þess að skrifleg kosning yrði.



Herra forseti. Það má segja að það hafi komið nokkuð á óvart að kjósa þurfi skriflegri kosningu í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Um þetta mál hafði í sjálfu sér ekkert verið rætt á fundum formanna þingflokka og forseta þingsins þegar við vorum að ræða þinglausnir og þau mál sem afgreiða þyrfti á þeim skamma tíma sem eftir var til þinglausna. En annað hefur sem sat komið á daginn, að kannske hefði verið ástæða til að ræða það fyrr. En ástæðan er að nokkrir úr þingliði Sjálfstfl. eða þeir, sem styðja ríkisstj., hafa ekki getað sætt sig við að þingflokkurinn var búinn að ákveða framboð sitt við kosningu í húsnæðismálastjórn. Þetta er ástæðan fyrir því, að kosning fer nú fram og samkomulag verður með þessum sjálfstæðismönnum og stjórnarflokkunum, Alþb. og Framsfl. Þær tafir, sem hafa orðið þessar síðustu mínútur, stafa svo af því, að það hafði verið gengið frá samkomulagi um það áðan að kosning færi fram kl. 4 í dag. Því var svo breytt vegna þess að á daginn kemur að einn ráðh. ríkisstj. til viðbótar þarf að fara úr landi í dag og það verður auðvitað að ganga fyrir að hann geti notað atkv. sitt þannig að stjórnarliðar séu með fullskipaða bekki. Þessar tafir hafa orðið vegna þess að a. m. k.. tveir úr liði Sjálfstfl. höfðu þurft að víkja héðan úr þinghúsinu vegna annarra starfa. Þetta eru sem sagt ástæðurnar fyrir því að dráttur hefur orðið á störfum þingsins núna. Ég hef í sjálfu sér ekki meira um þetta að segja. Ég vildi aðeins koma þessu að. En þetta er hins vegar í fullu samræmi við þann hringlandahátt sem hefur verið á störfum þingsins, ekki bara síðustu dagana, heldur í allan vetur.



Herra forseti. Það er óþarfi af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að láta sem himinn og jörð séu að farast vegna þess að kosning fer hér fram. Ég veit ekki til þess að hún muni hafa nokkur áhrif á fulltrúatölu Alþfl. í stjórn húsnæðismálastjórnar. Væntanlega mun Alþfl. fá eftir sem áður einn fulltrúa líkt og til stóð samkv. hans fullu þingmannatölu. Ástæðan fyrir því, að hér fer fram kosning, er ósköp einföld. Hún er sú, að formaður húsnæðismálanefndar Sjálfstfl., Gunnar Björnsson, nýtur meira trausts í liði ríkisstj. en hann gerir í þeim þingflokki Sjálfstfl. sem lýtur forustu Geirs Hallgrímssonar.



Herra forseti. Þetta þinghald ætlar að verða í fullu samræmi við fæðingu þeirrar ríkisstj. sem núna situr, og það fer að mörgu leyti vel á því, að ekki sé brugðið út af drengskapnum frá byrjun til enda. Ég var ekki á þingflokksfundi þegar ákveðið var hverjum ætti að stilla upp við kjör í húsnæðismálastjórn, en ég tel mér skylt sem sjálfstæðismanni að hlíta þeim ákvörðunum sem lögmætur þingflokksfundur tekur í sambandi við uppstillingu þar. Þar var gerð sú samþykkt, að stillt er upp sömu mönnum og setið hafa í húsnæðismálastjórn fyrir Sjálfstfl. Það er ekki fyrr en fyrir örskammri stundu að drengskaparmaðurinn í sæti forsrh. Íslands -  Hér er ekki um að ræða vantraust á þann mann sem er formaður í málefnanefnd Sjálfstfl., sem Ólafur Ragnar Grímsson, formaður „gáfumannafélags“ Alþb., minntist á. Það er búið að taka þessa ákvörðun og þá á að standa við hana af öllum siðuðum mönnum, en ekki svíkjast undan merkjum og reka alltaf hnífinn í bakið á þeim sem þeir teljast vera í flokki með.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það, að mér finnst afskaplega óviðkunnanlegt á þeim degi sem þinglausnir fara fram að vikið sé persónulega að einstökum mönnum, eins og hv. 11. þm. Reykv. gerði áðan með alls konar brigslyrðum, og vil lýsa vanþóknun minni yfir því, þó svo með þessu sé verið að reyna að draga fjöður yfir það og reyna að drepa á dreif því sem er aðalatriðið í þessu máli, að í þessu þinghaldi hefur ekki staðíð nokkur skapaður hlutur. Það er ekki nema rétt eins og einn klukkutími síðan þessi kosning átti að fara fram kl. 4, en fer núna fram hálfum öðrum tíma fyrr, og ef maður reyndi að kynna sér málið fyrir hádegi átti kosning að fara fram kl. 2. Ég stend upp aðeins til þess að undirstrika það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði og aðrir sem hér hafa staðið upp, að mér finnst það lágmark að persónum þeirra manna, sem hér eru í kjöri í nefndir, sé haldið utan við þær umr. sem hér fara fram.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vil undirstrika það, sem hér hefur komið fram í ræðum manna um kosningu í húsnæðismálastjórn, að auðvitað hefur þingflokkur sjálfstæðismanna samþykkt á löglegum fundi hvernig staðið skyldi að þessum kosningum. Ég fyrir mitt leyti mun að sjálfsögðu standa með þeirri samþykkt, eins og ég hef reynt að gera í starfi mínu í þágu Sjálfstfl. Ég vonast til þess að mér megi auðnast að halda því áfram. Varðandi hins vegar þann mann, sem er í framboði fyrir annan lista en sjálfstæðismanna og er formaður nefndar hjá Sjálfstfl. sem sér um húsnæðismál, skal þess getið að hann hefur unnið mjög markvert og gott starf fyrir Sjálfstfl. í þeim efnum. Í umr. um húsnæðismálin greindi ég frá skoðunum hans á húsnæðismálunum, og ég ætla að leyfa mér, af því að hér gefst gott tækifæri til þess, að hlaupa á því, hvaða atriði það eru sem hann lagði til að samþykkt yrðu. Ég vil nefna fyrst, að hann segir að það sé ekki til bóta að skipta stofnuninni í þrjár deildir, í öðru lagi eigi ekki að leggja áherslu á sjálfstæða teiknistofu, í þriðja lagi sé ekki gengið nógu langt í því að koma lánahlutfalli upp og ekki heldur séð fyrir nægilegu fjármagni kerfisins, í fjórða lagi megi ekki binda afgreiðslu við eina lánastofnun, í fimmta lagi sé lánstíminn, eins og hann sé settur fram, allt of stuttur og þurfi að lengjast um minnst 10 ár, í sjötta lagi sé eðlilegt að sveitarfélög og atvinnurekendur eigi fulltrúa í stjórn stofnunarinnar á svipaðan hátt og launþegar. Á þetta minnti ég í umr., því að aðeins eitt af þessum 6 atriðum hefur komist til skila. Ég mundi vissulega fanga því undir venjulegum kringumstæðum að slíkur maður kæmi inn í stjórn stofnunarinnar, og hefði fagnað því enn meir ef hann hefði haft einhver áhrif á gerð þessa frv. þegar það var til meðferðar í Ed. Því var haldið fram, að hann hefði þá unnið að brtt. með fulltrúum úr öðrum stjórnmálaflokkum, en aðeins eitt atriði af þeim sex sem hann lagði áherslu á, fór í gegn. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu sem dæmi um að maðurinn er auðvitað með nákvæmlega sömu sjónarmið og komu fram í gagnrýni sjálfstæðismanna á frv. Allur Sjálfstfl. stóð með þeim brtt., að undanskildum örfáum mönnum sem kusu heldur að fylgja þeirri stjórn sem þeir hafa myndað.



Herra forseti. Ég minnist manna sem um og í kringum síðustu kosningar töluðu um heilindi og drengskap í annarri hverri setningu hvenær sem tækifæri gafst. Nú veit ekki aðeins þingið, heldur líka þjóðin, hvað þeir áttu við.



Herra forseti. Til þess að menn séu ekki að rugla saman tvennu óskyldu vil ég taka það fram, að mér kemur ekkert við hvaða afstöðu menn taka í þingflokki Sjálfstfl. eða hvernig einstakir félagar í þingflokki Sjálfstfl. kæra sig um að standa að ákvörðunum sem þar eru teknar. Það eru mál sem varða mig ekki nokkurn skapaðan hlut, og mér liggur algerlega í léttu rúmi hvort hæstv. forsrh. vill fara eftir samþykktum síns flokks eða ekki. Það er hans mál og þeirra manna sem með honum starfa. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að mér finnst það ódrengilegt og óheiðarlegt, eftir að búið er að sitja á tíðum og löngum fundum með málsvörum ríkisstj. til að reyna að leysa öll ágreiningsmál í sambandi við þinghaldið svo að hún geti komið málum sínum fram, að láta ekki svo lítið að tilkynna okkur stjórnarandstæðingum um að stjórnin hyggist efna til ágreinings í atkvgr. síðasta dag þingsins. Það er óheiðarlegt og ódrengilegt og þeim mönnum, sem að því standa, ósæmandi.



Herra forseti. Það, sem vekur undrun mína, er að sjálfsögðu ummæli hv. 11. þm. Reykv. sem ekki í fyrsta sinn í vetur mælir því bót, og er þó formaður í einum þingflokkanna, að gerðir, orð og ákvarðanir þingflokkanna, hverra starf er bundið í íslenskum lögum, séu ekki aðeins brotin, heldur allur sá andi sem fylgir því starfi sem þeir eiga að vinna hér á hv. Alþingi. Þetta er auðvitað þessari þingmannspersónu ákaflega eðlilegt og tamt og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. En hér hefur komið til umræðu ein persóna, 4. maður á lista Framsfl., Alþb. og þeirra þriggja sjálfstæðismanna, sem eiga sæti í ríkisstj., og stuðningsmanna þeirra. Þetta er hinn ágætasti maður, það ber öllum saman um. En mér finnst rétt að undirstrika að sá maður, 3. maðurinn sem þingflokkur Sjálfstfl. hefur boðið fram og hefur átt sæti í húsnæðismálastjórn árum saman, nýtur ekki síður traust hjá sjálfstæðismönnum, sbr. val þingflokks Sjálfstfl. á honum, og á ég hér við Ólaf Jensson. Þann mann ætlar hæstv. forsrh. og meðráðh, hans úr Sjálfstfl. að fella með þessari tillögu sinni, ef hún verður samþykkt.



Herra forseti. Það stóð svo sérstaklega á, að ég var tepptur úti á lóð skamman tíma og hafði gengið út frá því sem vísu að þessi kosning færi ekki fram fyrr en kl. 4. Ég hef tekið þátt í því og þóst leggja ýmislegt á mig til þess að ná samkomulagi um starfshætti og vinnubrögð í lok þessa þings. Menn undruðust hvernig á því stóð, að ekki var lokið kosningu hér í Sþ., eins og fram átti að fara og dagskrá hljóðaði um hér á dögunum. En nú sjáum við hvers vegna hún fór ekki fram. Þá þegar hafði þetta verið undirbúið og til þess að ergja menn ekki eða hleypa upp þeim tilraunum sem gerðar voru til að ná góðu samkomulagi um starfshætti í þinginu var það ekki upplýst. Það er náttúrlega alveg óhugsandi að menn geti lagt sig í líma við að ná góðu samkomulagi um starfshætti og vinnubrögð ef þeir geta átt von á því í framtíðinni að þannig sé stöðugt verið að brugga á bak við. Menn geta ekki átt von á því. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér hefði ekki fallið vel, þótt ég skilji nauðsynina á því að hæstv. ráðh. fái að greiða atkv. um þetta, ef það samkomulag og yfirlýsing, sem gefin hafði verið um hvenær atkvgr. skyldi fara fram, hefði brugðist og ég af þeim sökum orðið af því að fá að taka þátt í atkvgr. Hvernig sem á málið er litið er mitt atkv. alveg jafnverðmætt og hans. Þegar allt er skoðað eru þetta óholl vinnubrögð og fjarri því að vera til farsældar. - Þetta vildi ég að kæmi fram.



Vegna orða hv. síðasta ræðumanns vil ég aðeins segja það, að kosningu húsnæðismálastjórnar var frestað á nokkrum fundum vegna þess að þá lá fyrir frv. til nýrra laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ef kosning hefði farið fram fyrr í húsnæðismálastjórn hefði hún aðeins gilt til þingloka, en þessi kosning jafnt eftir sem áður þurft að fara fram samkv. hinum nýju lögum um Húsnæðisstofnun.



Herra forseti. Forseti er að nokkru leyti búinn að taka af mér ómakið að skýra frá því, af hverju þessi kosning hefur ekki farið fram fyrr. Þetta mál er búið að vera margoft á dagskrá og ég skil ekkert í því, að menn þurfi að hrökkva við, þó að þeir sjái það á dagskrá núna, og láta eins og þeir hafi étið folald þó að eigi að ganga til kosninga um fulltrúa í húsnæðismálastjórn. Þetta mál var á dagskrá í vetur. Þá var því frestað vegna þess að einn flokkurinn, Sjálfstfl., var ekki tilbúinn að tilnefna menn í stjórnina. Málið var sýnt fyrir nokkrum dögum á dagskránni til að minna menn á að þessar kosningar væru yfirvofandi. Ég sé ekki ástæðu til að ræða svo sjálfsagt mál á fundum formanna þingflokkanna. Mér finnst að menn geti gengið að því sem gefnu að þessi afgreiðsla fari fram. Hitt er svo annað mál, að við vissum að vísu ekki, formenn þingflokks Framsfl. eða þingflokks Alþb., að Sjálfstfl. mundi ekki koma saman heilum lista. Forsrh. og hans menn virðast ekki hafa komið sér saman við hinn hluta Sjálfstfl. og í það vil ég ekki blanda mér. - En menn þurfa sem sagt ekkert að láta sér koma það á óvart þó að hér eigi að kjósa stjórn Húsnæðisstofnunar og allra síst af því að við vorum að enda við að samþykkja lög um þá stofnun.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 1. þm. Norðurl. v. um, að kosningum í þessa stofnun hafi verið frestað í vetur að ósk Sjálfstfl., vil ég láta koma fram, að ég óskaði eftir því sem félmrh. að kosningu í stjórn þessarar stofnunar yrði frestað í vetur vegna þess, hvernig á stóð með meðferð húsnæðismálanna hér á hv. Alþingi. Ég hygg að sú ósk hafi verið frá mér komin á sínum tíma.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur nú tekið af mér ómakið með því að upplýsa hver það var sem óskaði eftir að kosningu í húsnæðismálastjórn yrði frestað í vetur. En ég mótmæli þeim orðum hv. 1. þm. Norðurl. v., að það hafi strandað þar á Sjálfstfl. Þvert á móti óskaði Sjálfstfl. eftir því hvað eftir annað í vetur, í janúarmánuði, að kosningar færu fram í þær nefndir og ráð sem eftir var þá að kjósa, en á það gátu aðrir ekki fallist. Hv. þm. talaði hér um að menn þyrftu ekkert að hrökkva við þó að hér þyrfti að kjósa. Við hrökkvum í sjálfu sér ekkert við, en það kom okkur engu að síður á óvart að það þyrfti að fara fram hér skrifleg kosning um þetta dagskrármál. Það kom okkur á óvart. Við vissum það ekki fyrr en rétt núna þegar þingfundur byrjaði að hluti úr þingflokki Sjálfstfl. sætti sig ekki við það framboð sem búið var að ákveða á þingflokksfundi s. i. miðvikudag. Það var að vísu enginn þessara hæstv. ráðh. á þeim þingflokksfundi fremur en oftast áður, en það breytir ekki þeirri staðreynd, að framboðíð hafði verið ákveðið. Staðreyndin er enn fremur sú, að það var ekki vitað fyrr en rétt fyrir fundarbyrjun að þessir félagar okkar sættu sig ekki við þá ákvörðun sem þingflokkurinn hafði tekið. Okkur var, eins og stundum áður, stillt upp við vegg og sagt: Ef þið verðið ekki við tilmælum okkar um að taka tiltekinn mann inn í öruggt sæti semjum við við hina. - svona einfalt er það. Svo segir hv. 1. þm. Norðurl. v. að hann vilji ekki blanda sér í þessi mál Sjálfstfl. Það er einmitt það sem hann er að gera með því að ganga til samninga við hluta af þingflokki Sjálfstfl., styðjandi að vísu ágætan mann, eins og hér hefur komið fram, formann málefnanefndar Sjálfstfl. um húsnæðismál. Kosning í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins fór þannig, að A-listi hlaut 31 atkv., B-listi 18 atkv. og C-listi 8 atkv. Samkv. því voru kjörnir: Aðalmenn: Þráinn Valdimarsson framkvæmdastjóri, Gunnar Helgason forstjóri, Guðmundur Gunnarsson verkfræðingur, Ólafur Jónsson framkvæmdastjóri, Jóhann Petersen skrifstofustjóri, Jón H. Guðmundsson skólastjóri, Gunnar S. Björnsson byggingameistari. Varamenn: Hákon Hákonarson vélvirki, Ólafur Jensson framkvæmdastjóri, Grímur Runólfsson framkvæmdastjóri, Sigurður Magnússon rafvélavirki, Salome Þorkelsdóttir alþm., Gunnar Gissurarson tæknifræðingur, Óli Þ. Guðbjartsson bæjarfulltrúi.



Herra forseti. Fjvn. hefur fjallað um þá till. til þál. sem er að finna á þskj. 566 um mál Skúla Pálssonar á Laxalóni. Nefndin er þeirrar skoðunar, að það sé mikilsvert að þessu viðkvæma deilumáli verði lokið sem fyrst, slíkt hljóti að vera hagur allra þeirra sem málið snertir. Því leggur n. til að þáltill. verði samþ, með breytingum sem hún flytur till. um á sérstöku þskj., 645, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að meta fyrir 1. okt. 1980, hvort og þá hversu miklar bætur skuli greiða Skúla Pálssyni á Laxalóni í framhaldi af ályktun Alþingis 23. maí 1979 um aðgerðir vegna fiskeldis að Laxalóni og með hliðsjón af áliti þingkjörinnar nefndar frá 30. apríl 1980.“ Í umfjöllun fjvn. um þetta mál kom það fram, að meiri hl. n. telur eina þeirra leiða, sem til greina koma við það mat sem um er fjallað í till., vera að skipa gerðardóm. Um það varð þó ekki alger samstaða í n., en n. lítur svo á að sú leið geti einnig falist í þeirri till. sem ég hef þegar gert grein fyrir. Nm. eru sammála um að við það mat, sem hér um ræðir, hljóti að verða tekið tillit til sjónarmiða beggja deiluaðila til að finna sem allra fyrst og eigi siðar en 1. okt. n, k. sanngjarna lausn þessa deilumáls sem svo lengi hefur verið í deiglunni. - Undir þetta nál. rita nöfn sin allir nm. í fjvn.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja mikla umr. um þetta mál. Ég er þó þeirrar skoðunar, að í brtt. þeirri, sem hér kemur frá fjvn., sem ég mun fella mig við, sé orðalag sem raunverulega færir þingið í sömu spor og það stóð í 23. maí 1979. Það hefur tillaga komið fram og skýrsla frá nefndinni sem fjallaði um þetta mál og kjörin var af þinginu. Það hefur verið samþ. þáltill., var gert 23. maí 1979, um að leysa þetta mál. Ég hef ekki orðið var við það, með fullri virðingu fyrir fjvn., að hún hafi þurft að fara dómstólaleiðina þegar ákvarðaðar hafa verið bætur til ýmissa þjóðfélagshópa. Ég vil þess vegna vara við því, að sú leið verði valin að setja þetta mál í gerðardóm. En það, sem léttir mér gönguna í þennan stól og umr. um þetta mál, er það, að hæstv. forsrh. hefur tjáð mér að honum sé mikið áhugamál að leysa þetta viðkvæmnismál sem hér hefur verið á þingi í langan tíma og hlotið ítarlega meðferð þó svo að nú komi í ljós að fjöldinn allur af þm. kannist sáralítið við það.  
             Ég ætla sem sagt ekki að orðlengja um þetta mál. Ég fagna því, að það er komið í höfn, og ég treysti því, að menn eins og hæstv. landbrh., hæstv. forsrh. og fleiri góðir menn í ríkisstj. beiti sér fyrir því, að þetta mál fái þann framgang sem ég tel tvímælalaust að það eigi skilið að fá. Þá gæti farið svo, að þetta blessaða Alþingi, sem nú er að fara heim, eigi eftir að sitja uppi með örlítið brot af heiðri fyrir það þó að hafa komið þessu máli í gegn.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fagna því, að fjvn. hefur náð einróma samkomulagi um þetta viðkvæma deilumál. Mig langar til að fara örfáum orðum um forsögu málsins hér á þinginu. Á næstliðnu þingi starfaði þáv. allshn. Nd., og vann að þessu máli. Það gerði sérhver nm. í n., og ég vil leggja á það þunga áherslu að það var ekki um neinn flokkaágreining að ræða þar. Nefndin tók að eigin frumkvæði upp þetta mál og kallaði fyrir sig sérhæfða menn og lagði þáltill. fyrir Sþ. þar sem þremur nafnkunnum einstaklingum var falið að gera úttekt á þessu máli eftir fyrirmælum sem nánar var kveðið á um í þáltill. Till. var samþ. af sameinuðu Alþingi fyrir réttu ári. Nefndin hefur unnið vel. Hún skilaði grg. fyrir um það bil tveimur mánuðum eða svo. Þegar: á döfinni eru viðkvæm deilumál eins og það sem hér er um að ræða held ég að slík vinnubrögð sem hér hafa verið höfð í frammi geti verið til nokkurrar fyrirmyndar, m. ö. o.: að Alþingi framselji hluta af valdi sínu sérhæfðum og sérmenntuðum mönnum. Nú vitum við að hér er um ákaflega langdregið og viðkvæmt deilumál að tefla, og forðast vil ég að fella dóm í eina eða aðra átt um það. Ég viðurkenni það sem galla á þessari till., að hugsanlegt er að framkvæmdin verði í hvora áttina sem vera skal. Ég treysti því, að núv. hæstv: ríkisstj. líti svo á, að úr till. skuli unnið á grundvelli þess álits sem þremenningarnir skiluðu Alþingi. Það þykir mér vera kjarni þessa máls, og í trausti þess, að svo sé, vil ég bæði lýsa stuðningi við þessa till. og fagna því, að afgreiðsla fjvn. skuli vera ágreiningslaus.



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður um þetta mál. Efni þessarar till. er einfalt eða svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skipuð verði hið fyrsta, að tilhlutan menntmrn., nefnd til að athuga og endurskoða lög nr. 29/1975, um launasjóð rithöfunda, og reglugerð þeim lögum samkvæmt. Nefndin skal skipuð eftir tilnefningu þingflokkanna og skila áliti, er næsta reglulegt Alþingi kemur saman.“ Flm. þessarar till. eru tíu úr þrem stjórnmálaflokkum: Sigurlaug Bjarnadóttir, sem hér var varaþm., Halldór Blöndal, Guðmundur G. Þórarinsson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Eiður Guðnason, Salome Þorkelsdóttir, Árni Gunnarsson, Friðrik Sophusson, Davíð Aðalsteinsson og Sverrir Hermannsson. Við vitum hvernig þetta mál er til komið. Þannig stendur á, að fyrir skömmu fór fram úthlutun úr Launasjóði rithöfunda sem olli miklu fjaðrafoki hjá félagasamtökum rithöfunda þannig að um fimmti hver rithöfundur skrifaði undir skjal þar sem skorað var á eða hvatt var til þess að endurskoðun á lögum um sjóðinn færi fram. Eins og fram hefur komið tók aðalfundur Rithöfundasambands Íslands undir þá áskorun með því að skipa nefnd á sínum vegum til að endurskoða þá löggjöf þegar á eftir. Í endurskoðunarnefndinni eiga sæti tveir af þeim mönnum sem skrifuðu undir þetta mótmælaskjal. Ég vil vekja athygli á því, að sé höfð hliðsjón af þeirri sögu, hvernig listamenn hafa verið styrktir, hefur að jafnaði komið fram að vafasamt er að hafa svo fáa menn sem þrjá til að úthluta fé sem þessu og hefur reynst affarasælla að hafa þá fleiri, jafnvel sjö, til þess að fleiri sjónarmið komi fram og sjóndeildarhringurinn verði víðari. Herra forseti. Þar sem mjög er á þinghaldið liðið geri ég ekki till. að þessari þáltill. verði vísað til n., en óska eftir því að hún hljóti afgreiðslu nú á þessum fundi og komi til atkv.



Herra forseti. Það, sem gerði það að verkum að ég stóð upp, var sú tillaga, óvenjulega tillaga, vil ég segja, sem hv. flm. bar fram í lok ræðu sinnar, þar sem hann leggur til að þetta mál verði borið undir atkv. án þess að það gangi til nefndar. Ég tel að hér sé um nokkuð óvenjulega málsmeðferð að ræða. Það skal fúslega játað, að þinginu mun vera að ljúka, að ég ætla. En hins vegar verður þess að geta, að till. kom mjög seint fram á þessu þingi og ekki við því að búast að hún yrði tekin til rækilegrar umr. svo seint sem hún kom fram. Um efni till. skal ég annars ekki fara mörgum orðum. Það má vel vera að í þessu felist eðlileg málsmeðferð. En ég held að það sé mikil nauðsyn að við temjum okkur það sem verið hefur, að stærri og smærri þingmál gangi til þingnefnda og þau fái eðlilega umfjöllun hvað sem líða kann efni málsins. Mig undrar satt að segja að hv. flm. og frummælandi að þessari till. skuli bera upp slíka tillögu, því að það verður að telja að tillaga af þessu tagi, með hliðsjón af því hvernig málum hefur lengi verið háttað, sé óþingleg. Þess vegna get ég ekki með neinu móti tekið undir eða mælt með því fyrir mitt leyti að þessi till. verði nú látin ganga til atkv. Mér er fullkunnugt um að þessi till. hefur lítið verið rædd, ekkert verið rædd vil ég meina, a. m. k. ekki í þingflokki Framsfl. Þar hefur hún sáralítið verið rædd og ég vil meina ekkert. Ætli það muni ekki vera svipað um aðra þingflokka? Annars hef ég ekki löngun til að fara að ýfa hér upp mál á síðustu þingmínútum. Það eru enn nokkur mál á dagskránni sem ég tel miklu meira virði að nota þá stund, sem eftir er, til að ræða og heyra sjónamið manna um, bæði utanríkismál og samgöngumál. Ég teldi miklu eðlilegra að eyða tímanum í að ræða þær skýrslur, sem þar er fjallað um, en fara nú að brjótast í því hér á síðustu mínútum að taka upp hætti í þinginu sem aldrei hafa tíðkast, a. m. k. ekki svo langt sem ég man. Að þessu leyti til vil ég beina til hv. þm., að þeir taki ekki undir slíka tillögu sem þessa, heldur fari að minni tillögu um að þessu máli verði vísað til allshn. Sþ. Það er tillaga mín að svo verði, hæstv. forseti.



Herra forseti. Ég get ekki annað en brosað að því þegar hæstv. ráðh. eru farnir að tala um að eitt eða annað sé þinglegt eða ekki þinglegt. Það hefur verið þannig staðið að málum upp á síðkastið að ætla má að a. m. k. hæstv. ráðh. mundu sem minnst um það tala hvað sé hæfilegt í þingsölum og hvað ekki. Vil ég rétt minna á að m. a. hefur það komið fram í máli ýmissa úr ríkisstj. að þessu þinghaldi hefði betur verið lokið fyrir viku eða svo, viku eða tíu dögum, vegna þess að það sé um ekkert að ræða, vegna þess að búið sé að afgreiða allt í þinginu nema húsnæðismálafrv. og það sé bara málþóf sem hér fari fram. Þó heyrðist mér að hæstv. menntmrh. fyndist ekki vanþörf á að ræða t. d. samgöngumálin, enda ekki undarlegt ef á það er litið að samkv. þeirri vegáætlun, sem á að reyna að starfa eftir, kemur minna fé í kjördæmi hans en gert var ráð fyrir í þeirri áætlun sem samþ. var fyrir ári. Væri ánægjulegt ef hægt væri að tala um vegaframkvæmd samgöngumálanna á þeim grundvelli að þess væri að vænta að einhver leiðrétting fengist á því. En það er ekki við því að búast. En málið, sem hér liggur fyrir, er afskaplega einfalt. Störf þingsins hafa verið með þeim hætti að mál hafa ekki fengist tekin á dagskrá á þingfundum. Til hvers er verið að vísa þessu máli til allshn.? Gerir hæstv. menntmrh. ráð fyrir því að kollega hans, Páll Pétursson, muni kalla n. saman og gera eitthvað í málinu - eða hvað? Til hvers á að vísa því til allshn.? Það er ekki til neins, ekki til nokkurs skapaðs hlutar. Annað hvort er að þessi till. nái fram að ganga á þessum fundi eða ekki. Ég vek athygli á því, að tveir af flokksbræðrum ráðh., þeir Guðmundur G. Þórarinsson og Davíð Aðalsteinsson, eru meðflm. að þessari till. Þeir eru að vísu fjarverandi og þess vegna auðvelt verk fyrir þá framsóknarmenn, sem hér eru eftir, að fara einhverjum hæðilegum orðum um þetta mál. Og hvernig í ósköpunum á Alþ. að álykta að skipuð skuli nefnd eftir tilnefningu þingflokkanna og skila áliti er næsta reglulegt Alþingi kemur saman nema málið fáist tekið til afgreiðslu á þessu þingi? Ég sé ekki, ef á að framkvæma það sem felst í þessari tillgr., að nokkur leið sé að komast undan því að um það verði atkvgr. nú þegar. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt. Ég held þess vegna fast við það að málið komi til afgreiðslu nú. Ég man eftir fordæmi þess frá Sþ. að flm. till. hafi óskað eftir því að þáltill. fengi þegar í stað afgreiðslu og yrði ekki vísað til n. þó að um það kæmi fram till. Ég vil skírskota til þess fyrri úrskurðar og vænti þess, að hæstv. forseti sjái sér kleift að fylgja því fordæmi, sem aðrir forsetar Sþ. hafa gefið á undan.



Herra forseti. Það er nú liðinn alllangur tími frá því að ég kvaddi mér hljóðs í þessum umr. og ég átti, úr því sem komið var, naumast von á því, að það yrði talið ómaksins vert að taka þetta mál á dagskrá. En það verð ég að segja að þetta eru nokkuð óeðlileg vinnubrögð. Og hér hafa menn í dag verið að tala um óeðlileg vinnubrögð á Alþingi! En allt, sem hefur verið talað um í því efni, þó mikilvægt sé og ég vil ekki draga úr því, er hégómi á við það að fara svo með utanríkismálin, þann höfuðmálaflokk sem alltaf hlýtur að vera, að það sé lögð fram skýrsla, flutt framsöguræða og nokkrar aðrar ræður, en svo sé skrúfað fyrir frekari umr. og það undir hælinn lagt hvenær þeim verði fram haldið. Ég flyt að sjálfsögðu ekki þá ræðu núna sem ég ætlaði mér að flytja fyrir viku eða tíu dögum, m. a. vegna þess að ég sé ekki að það sé nokkurt svigrúm eða ráðrúm til þess eins og nú er komið. En ég vil þó freista þess að víkja nokkuð að einu atriði sem ég hafði hugsað mér að gera, og það geri ég að gefnu tilefni. Í skýrslu utanrrh. er vikið að Evrópuráðinu. Þar er tekið fram að á síðasta ári hafi Evrópuráðið orðið 30 ára. Það má því segja að ærið tilefni sé á þessum tímamótum að víkja nokkru nánar að starfsemi Evrópuráðsins en frá er greint í skýrslu þessari. Ég mun því í þessum umr. og því, sem ég segi hér á eftir, víkja að Evrópuráðinu og þátttöku Íslands í því. Til þess að gera sér grein fyrir eðli og starfi Evrópuráðsins verða menn að hafa í huga hvaða ástæður lágu til stofnunar þess. Það var þá efst í hugum manna að tvær styrjaldir, sem höfðu átt upptök sín í Evrópu, en urðu að heimsstyrjöldum, höfðu leikið Evrópu grátt og skilið hana eftir í flakandi sárum. Um aldir hafði Evrópa staðið fremst allra heimsálfa hernaðarlega, efnahagslega og menningarlega. Það má segja að á þessum tíma hafi öll helstu afrek mannsandans átt upptök sín í Evrópu eða orðið til fyrir evrópsk áhrif. Mönnum varð ljóst eftir síðari heimsstyrjöldina að staða Evrópu var ekki hin sama og áður. Menn fundu köllun hjá sér til að stöðva hnignun glæsilegrar menningar sem hafði skapað svo mikla tign, fegurð og auð. Menn töldu að leiðin til þess væri sú að koma á nýrri pólitískri skipan í Evrópu svo að hún mætti á ný skipa sinn rétta sess í heimsmálunum. Þessi menn voru sannfærðir um að framtíðarinnar biðu hinar stóru ríkisheildir. Þeir höfðu í huga að Bandaríki Norður-Ameríku og Sovétríkin voru orðin tvímælalaust forusturíki heimsins í krafti stærðar sinnar. Þetta var það ástand og þessar voru þær hugmyndir sem lágu til grundvallar við stofnun Evrópuráðsins. Hugsjón Evrópuráðsins verður best lýst með formálsorðum að stofnskrá þess, er undirrituð var í Lundúnum 5. maí 1949, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórnirnar, er undir þetta skjal rita, eru sannfærðar um, að leitin að friði byggðum á réttlæti og alþjóðlegri samvinnu sé lífsnauðsynleg fyrir verndun mannlegs samfélags og menningar, og hafa því ákveðið að koma á fót Evrópuráði, um leið og þær leggja enn einu sinni áherslu á tryggð sína við þau andlegu og siðferðilegu verðmæti sem eru sameiginleg arfleifð þjóða þeirra og hin raunverulega uppspretta persónufrelsis, stjórnmálafrelsis og laga og réttar, en þessi meginatriði mynda grundvöll alls sanns lýðræðis.“ Þetta segir í formálsorðum að stofnskrá Evrópuráðsins. Til að vinna að framgangi þessara hugsjóna var Evrópuráðið stofnað. Sérhvert aðildarríki Evrópuráðsins verður að hafa þessar hugsjónir í heiðri. Starfssvið Evrópuráðsins hefur í framkvæmd orðið mjög víðtækt. Verkefni þess er að koma á meiri einingu meðal aðildarríkjanna í þeim tilgangi að tryggja og hrinda í framkvæmd þeim hugsjónum og meginmarkmiðum, sem eru sameiginleg arfleifð þeirra, og auðvelda efnahagslegar, menningarlegar og félagslegar framfarir. Að þessum markmiðum er unnið með umræðum um sameiginleg vandamál, með samkomulagi og samstilltum aðgerðum í málum, sem snerta efnahag, félagsmál, menningu, vísindi, lög og rétt, og með því að viðhalda og efla mannréttindi og mannfrelsi. Evrópuráðið er pólitísk stofnun og skipulag þess við það miðað: annars vegar ráðherranefndin, sem er fulltrúi ríkisstjórnanna, og hins vegar ráðgjafarþingið, sem er fulltrúi þjóðþinga aðildarríkjanna. Aðildin að þessum meginstofnunum Evrópuráðsins fer ekki eftir höfðatölu. Ísland hefur því einn fulltrúa í ráðherranefndinni til jafns við önnur aðildarríki og þrjá fulltrúa af 170 þm. á ráðgjafarþinginu, sem eru fulltrúar 380 millj. manna. Ráðgjafarþing Evrópuráðsins gegnir mikilsverðu hlutverki. Þar eru bornar fram og ræddar tillögur og gerðar samþykktir í fjölmörgum málum sem varða Evrópuráðið og þátttökuríki þess. Þingið starfar að ýmsu leyti líkt og þjóðþing gera í lýðræðislöndum. En Evrópuráðið hefur ekki aðeins verið vettvangur umræðna. Ráðið hefur beinlínis stuðlað að einingu Evrópu á áþreifanlegan hátt. Þing og ráðherranefnd hafa lagt mikla áherslu á gerð svokallaðra Evrópusáttmála og samninga um fjölmörg mál sem varða flest eða öll aðildarríkin. Slíkir sáttmálar eða samningar öðlast ekki gildi gagnvart hverju einstöku aðildarríki nema það samþykki hann og staðfesti. Hafa nú um 100 Evrópusáttmálar eða samningar af þessu tagi verið gerðir. Öll þessi starfsemi hefur orðið til þess að auka samstöðu þjóða Evrópuráðsins á öllum þessum sviðum og orðið til þess að glæða framfarir. Yfirleitt er það svo við gerð Evrópusamninga að tilhneiging er til að miða við þau ríki, sem lengst eru komin, og þurfa hin, sem skemmra eru komin, því oft að breyta lögum sínum til samræmis. Nýmæli á sviði löggjafarinnar, sem tekin eru upp í einstökum aðildarríkjum, eru fljótlega kynnt og athuguð innan Evrópuráðsins og hefur þetta mikið gildi til þess að þoka löggjöf aðildarríkjanna almennt í framfararátt. Ég hef hér vikið lítillega að starfi Evrópuráðsins. En allt er breytilegt og öllu miðar annaðhvort aftur á bak eða nokkuð á leið. Hvert er förinni raunverulega heitið? Hvað verður í framtíðinni um evrópska samvinnu? Það eru spurningar sem þessar sem er ekki óeðlilegt að við víkjum að í umr. á Alþingi Íslendinga um utanríkismál. Á fyrstu árum Evrópuráðsins kom strax upp sú spurning hvernig aðildarríki ráðsins mættu koma á nánari samstöðu og hvaða form sú samstaða ætti að hafa. Um þetta voru þá háðar miklar umræður á ráðgjafarþinginu og hefur raunar svo verið lengst af fram til þessa dags. Í samræmi við upphaflega hugmynd hinnar svokölluðu Evrópuhreyfingar, sem var undanfari stofnunar Evrópuráðsins, lögðu margir fulltrúar, einkum frá Frakklandi, Ítalíu, Belgíu og Hollandi, áherslu á stofnun eins konar sambandsríkis. Aðrir, þ. á m. margir fulltrúar frá Bretlandi og Norðurlöndunum, kusu fremur samvinnu milli sjálfstæðra ríkja innan Evrópuráðsins. Hér var um djúpstæðan skoðanamun að ræða. Hins vegar töldu allir stofnun Evrópuráðsins vera mikilvæga og frumlega tilraun til að styrkja einingu Evrópu. Viðfangsefni dagsins var að viðhalda þeirri einingu sem þegar var komið á með stofnun Evrópuráðsins. Það þurfti að vinna að því að þau lönd, sem lengst vildu ganga, fjarlægðust ekki þau sem skemmra vildu ganga. Þróun Evrópuráðsins hefur mótast af þessari viðleitni. Það hefur reynst hafa nægilegan sveigjanleika til að verða vettvangur landa, sem höfðu sameiginlegt markmið, en voru mjög á öndverðum meiði um hversu ná skyldi því markmiði. Tengja hefur þurft saman aðila með mjög mismunandi sjónarmið til að koma í veg fyrir klofning sem mundi gera víðtækari samvinnu Evrópuríkjanna örðuga. Evrópuráðið hefur verið sér meðvitandi um þessa hættu og hefur talið það skyldu sina að koma í veg fyrir hana. Viðleitni ráðsins beinist því mjög að því að sætta aðila og samræma skoðanir þeirra. Ráðið hefur því myndað ágætan ramma fyrir evrópska samvinnu. En spurningin um stofnun sambandsríkis Evrópu hefur stundum verið áleitin á þeim tíma sem Evrópuráðið hefur starfað. Upp úr umræðunum um ríkisstofnun kom fram hugmyndin að evrópsku yfirvaldi með takmörkuðu starfssviði, en raunverulegum völdum. Þetta var kjarninn í hinni svokölluðu Schumann-áætlun, sem sett var fram árið 1950. Í framhaldi af þessu stofnuðu þegar árið 1951 sex Evrópuríkjanna Kola- og málmsteypuna með sterku framkvæmdavaldi á sínu sviði. Síðan var það að sömu ríki mynda árið 1957 Efnahagsbandalag Evrópu með afar víðtæku starfssviði, en ekki jafnsterku framkvæmdavaldi í byrjun. Jafnframt komu þessi ríki á fót Kjarnorkustofnun Evrópu. Stofnun þessara samtaka hefur af sumum verið talin hin merkustu spor í áttina til sameiningar Evrópu. Það hefur þá verið litið á þessar stofnanir sem kjarna innan Evrópuráðsins og fordæmi til frekari einingar. Opinber tengsl eru milli ráðgjafarþings Evrópuráðsins og þessara stofnana, þar sem mál þessara stofnana eru árlega rædd á ráðgjafarþinginu. Sumir hafa haldið fram, að Efnahagsbandalag Evrópu ætti að vera hinn raunverulegi stofn að bandaríkjum Evrópu, þannig að önnur Evrópuráðslönd ættu að fá þar inngöngu og samtökin ættu ekki einungis að fela í sér efnahagslega einingu Evrópu, heldur og stjórnmálalega. Á þessu máli eru margar hliðar sem ég ætla ekki að fara að ræða hér. En Efnahagsbandalagið hefur sín vandamál, svo sem kunnugt er. Í því sambandi er oft talað um ágreining varðandi landbúnaðarmál og annað þess háttar, en hinir raunverulegu erfiðleikar Efnahagsbandalagsins rista dýpra. Það er deilt um hvort á að standa við það ákvæði Rómarsáttmálans að meirihlutaákvörðun ráði í stjórn samtakanna í stað þess fyrirkomulags, að engin ákvörðun sé raunverulega gild nema öll aðildarríki bandalagsins standi að henni. Þetta er spurningin um hvort ríki vill slá af fullveldi sínu með því að lúta sameiginlegu framkvæmda- og löggjafarvaldi þar sem meiri hlutinn ráði samkv. góðum lýðræðisreglum. Þessi hugmynd um sambandsríki Evrópu hefur stundum átt sér öfluga fylgjendur og baráttumenn á vettvangi Evrópuráðsins. Umræður á ráðgjafarþinginu hafa stundum snúist mjög um framtíðarskipan Evrópu á grundvelli slíkra hugmynda. Í slíkum umræðum hef ég jafnan lýst þeirri skoðun, að vegna smæðar okkar Íslendinga ætti engin þjóð meira undir samvinnu Evrópuþjóðanna en einmitt við, en jafnframt ætti engin þjóð meira á hættu en við með því að slá af fullveldi okkar. Í umræðum um þessi mál hefur stundum verið varpað fram þeirri spurningu, hvort hlutverki Evrópuráðsins hafi ekki verið lokið með tilkomu Efnahagsbandalags Evrópu eða verði það eftir því sem aðildarríkjum Efnahagsbandalagsins fjölgar og því vex fiskur um hrygg. Í þessu sambandi hafa menn bent á að Efnahagsbandalagið væri vaxtarbroddurinn í raunverulegum aðgerðum til sameiningar Evrópu. Menn hafa og varað við tvíverknaði þar sem væru tvenn samtök Evrópuríkja sem byggðu starfsemi sína á hugsjóninni um Evrópusamvinnu. En samt sem áður er augljóst að níu ríki Efnahagsbandalagsins geta ekki einokað hugsjónina um Evrópusamvinnu. Það er hlutverk Evrópuráðsins að koma á og efla samvinnu allra ríkja í Evrópu. Þetta hefur Evrópuráðinu tekist í Vestur-Evrópu og fræðilega séð er hægt að hugsa sér að Austur-Evrópulönd gangi í Evrópuráðið þegar þau kunna að fullnægja því óhjákvæmilega skilyrði að þau búi við lýðræðislega stjórnarhætti. Af þessu er ljóst hve víðtæku hlutverki Evrópuráðið í raun og veru gegnir. Þessu hlutverki getur Evrópuráðið ekki gegnt nema sameina innan sinna vébanda allar þjóðir sem vilja ná markmiðum Evrópuhugsjónarinnar, eftir hvaða leiðum sem farnar eru. Það er einmitt þetta sem Evrópuráðinu hefur tekist að gera. Evrópuráðið hefur verið rammi um samvinnu þjóða með ólík viðhorf, en hins vegar með sömu grundvallarsjónarmið. Samkv. þessu kemur ekki til greina að leggja Evrópuráðið niður. Það hefur hlutverki að gegna sem engin önnur stofnun Evrópuríkja er fær um að sinna, hvort heldur er Efnahagsbandalag Evrópu eða aðrar. Öll Evrópuráðsríkin eru sammála um þetta. Það sýnir styrkleika Evrópuráðsins og hversu mikils er metin aðild að ráðinu að strax eftir að hrundið var einræðisstjórnum í Portúgal og Spáni sóttu ríki þessi um inngöngu í Evrópuráðið og starfa nú í hópi 21 aðildarríkis sem þar er. Bæði þessi ríki hafa nú sótt um inngöngu í Efnahagsbandalag Evrópu, en það er eins um þau og önnur ríki Efnahagsbandalagsins að þau telja aðild sína að Evrópuráðinu þó nauðsynlega jafnframt, hvað þá ríki eins og Ísland sem ekki eru aðilar að Efnahagsbandalaginu. Þá er ekki fjarri lagi að spyrja: Hvaða gagn hefur þá Ísland haft að aðild sinni að Evrópuráðinn? Var það í sjálfu sér rétt ákvörðun sem Alþingi tók árið 1950 þegar það samþykkti að Ísland gengi í Evrópuráðið? Ég held að það geti ekki verið nokkur vafi á því, að það hafi verið rétt ráðið. Raunar er næstum óhugsandi að Íslendingar einir lýðræðisþjóða í Evrópu standi utan Evrópuráðsins. Ísland er órjúfanlegur hluti Evrópu landfræðilega, sögulega og menningarlega. Við Íslendingar hljótum því að vera með á vettvangi Evrópuráðsins, þar sem fjallað er um mál sem varða Evrópu svo mjög bæði í nútíð og framtíð. Það er á ráðgjafarþingi Evrópuráðsins sem hin stóru mál eru rædd. Þar er kveikjan að flestum þeim viðfangsefnum sem ráðið lætur til sín taka. Þar eru samþykktar ályktanir og áskoranir sem síðan ganga til ráðherranefndarinnar til meðferðar og oft til framkvæmda í formi Evrópusamninga, sem ég áður vék að. Mörg þessara mála varða okkur Íslendinga miklu, en önnur minna. En á vettvangi ráðgjafarþingsins gefst okkur tækifæri til að leggja okkar til málanna. Stundum getur þessi aðstaða verið okkur mjög mikilsverð. Besta dæmið um það er landhelgismálið og barátta okkar fyrir útfærslu fiskveiðimarkanna og efnahagslögsögu okkar. Það má segja að þegar mest lá við í þeim efnum hafi fulltrúar Íslands á ráðgjafarþinginu ekki látið sér úr greipum ganga nein tækifæri til að kynna málstað Íslendinga og túlka stefnu okkar og sjónarmið hvar sem við var komið í umræðum á þinginu, svo sem í almennum stjórnmálaumr., umræðum um hafréttarmál og umræðum um fiskveiðimál. Okkar viðurvist og þátttaka á þessum vettvangi var þeim mun þýðingarmeiri þar sem hér var að mæta okkar höfuðandstæðingum, Englendingum og Þjóðverjum. Herra forseti. Vegna þess að nú eru þinglausnir fram undan hef ég ekki góða samvisku af því að lengja mál mitt miklu frekar, þó að full ástæða hefði verið til að gera það. Ég vil þó aðeins með nokkrum orðum minna á að Ísland hefur samþykkt um 40 Evrópusamninga, slíka samninga sem ég gat um í máli mínu áður. Og Ísland hefur með aðild sinni að Evrópuráðinu verið í sumum tilvikum í forustusveit þeirra ríkja sem best og afdrifaríkast starf hafa unnið á þessum vettvangi. Ég nefni í því sambandi t. d. aðild Íslands að Mannréttindasáttmálanum, Viðreisnarsjóðnum og svo gæti ég lengi haldið áfram. Ég vil svo vekja athygli á því, hvað aðild okkar að Evrópuráðinu þýðir á einum mjög þýðingarmiklum vettvangi. Evrópuráðið heldur uppi afar víðtæku starfi sérfræðinga í mörgum helstu vísindagreinum. Ísland á aðild að þessum sérfræðinganefndum og tekur að sínu leyti fullan þátt í þessu starfi. Þetta starf er Íslandi að kostnaðarlausu vegna þess að allur kostnaður af þátttöku Íslands í þessu starfi er greiddur af Evrópuráðinu sjálfu. En Ísland nýtur til jafns við alla aðra aðila Evrópuráðsins gagns af þessu starfi, sem er ómetanlegur fengur fyrir hina íslensku þjóð. - Ég nefndi kostnað. Það má minna á að Ísland ber 0.12% af heildarkostnaði Evrópuráðsins. Það er ekki hátt í tölum þó að við miðum við smæð okkar hér. Ég gæti bent á mörg önnur dæmi sem mundu lýsa þýðingu Evrópuráðsins fyrir Ísland. Það verður kannske best sagt með þeim orðum sem framkvæmdastjóri Evrópuráðsins sagði um þetta í ræðu árið 1965 þegar hann var í opinberri heimsókn hér á Íslandi. Hann orðaði þetta þannig, að það væri hlutverk Evrópuráðsins fyrst og fremst að aðstoða smáríkin til þess að geta öðlast það sem ekki er á valdi nema stórþjóðanna. Ég er ekki í nokkrum vafa um af kynnum mínum af starfsemi Evrópuráðsins að þetta er rétt. Því kemur ekki til greina annað en að Ísland leggi áfram áherslu á aðild sína að Evrópuráðinu. En því segi ég þetta að fyrr í þessum umr. fannst mér votta fyrir einhverjum efa í þessum efnum. Það er algerlega órökstutt og á miklum misskilningi byggt.



Herra forseti. Við þá umr. um þessa skýrslu, sem fór fram fyrir nokkrum dögum, kom hv. þm. Geir Hallgrímsson fram með tvær fsp. sem ég vil gjarnan svara. Þær fsp. lutu að efni því sem er í skýrslunni í kaflanum um viðskiptamál, en eins og fram var tekið er sá kafli yfirleitt fenginn frá viðskrn. og svör við þeim spurningum, sem hann bar fram og ég fer hér með, eru fengin að verulegu leyti frá viðskrn. Hv. þm. spurði fyrst hvaða fyrirætlanir væru uppi um starf olíuviðskiptanefndar og hverjar líkur væru fyrir olíuviðskiptum t. d. við Saudi-Arabíu. Svarið er það, að ekki hafa verið teknar ákvarðanir um fyrirkomulag olíuviðskipta. Viðskrh. hefur til athugunar að stofna sérstaka olíuviðskiptadeild í viðskrn., - stjórnunardeild sem fjalli um olíuviðskipti og fylgist vandlega með allri framvindu olíumála til að tryggja á hverjum tíma sem hagkvæmust og öruggust olíuviðskipti. Rn. mun hér eftir sem hingað til kappkosta náin samskipti og samvinnu við olíufélögin í landinu. - Í öðru lagi er þetta að segja um hugsanleg olíuviðskipti við Saudi-Arabíu: Utanrrn. vinnur að því að beiðni viðskrn. að koma á stjórnmálasambandi við Saudi-Arabíu. Viðskrh. telur slíkt mjög þýðingarmikið skilyrði fyrir hugsanlegum viðskiptum milli landanna. Í öðru lagi var spurt um stefnu varðandi málefni Alþjóðaorkumálastofnunarinnar. Um þá spurningu er þetta að segja: Um miðjan janúar 1980 var skipuð fjögurra manna nefnd til að kanna málefni Alþjóðaorkumálastofnunarinnar. Jón Ögmundur Þormóðsson deildarstjóri í viðskrn. var formaður, aðrir í nefndinni voru og eru Páll Flygering í iðnrn., Guðmundur Eiríksson þjóðarréttarfræðingur í utanrrn. og Geir H. Haarde hagfræðingur hjá olíuviðskiptanefnd. Nefndin hefur safnað gögnum og kynnt sér þau. Viðskrh. sendi formanninn til Parísar í febr. Hann, ásamt Einari Benediktssyni sendiherra í París og fastafulltrúa Íslands hjá Efnahags- og framfarastofnuninni og Sveini Björnssyni viðskiptafulltrúa við sendiráðið í París, átti viðræður við forráðamenn Alþjóðaorkumálastofnunarinnar í Farís 25.–28. febr. s. l. Síðan hefur nefndin unnið að gerð ítarlegrar skýrslu um málið, m. a. með hliðsjón af hugsanlegri aðild Íslands. Verður þessi skýrsla væntanlega lögð fyrir ríkisstj. innan skamms. Hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, þótti, að mér skildist, heldur magur kafli um Evrópuráðið í þessari skýrslu.

Ég sagði það ekki.

Nei. Ég hef líklega lesið það eða heyrt á milli línanna. En það má út af fyrir sig til sanns vegar færa. Það eru þarna kaflar um ýmsar alþjóðastofnanir og það er takmarkað hvað hægt er að segja um hverja. Kaflinn um Evrópuráðið er ekki styttri en t. d. kaflinn um Atlantshafsbandalagið, um Norðurlandaráð o. s. frv. En ég vil hins vegar segja að það komu ekki fram í máli mínu og höfðu ekki komið og ég held örugglega ekki í þessari skýrslu neinar efasemdir um gagnsemi Evrópuráðsins.

Nei, það et rétt.

Ég þakka hv. þm. fyrir þá ágætu ræðu sem hann flutti áðan um Evrópuráðið, þar sem gerð var grein fyrir því. Það komu nokkrar aths. síðast fram frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni við þessa skýrslu. Tíminn leyfir ekki að það sé farið ítarlega út í þær aths. 

Það er beðið eftir því að komast að með að tala í þessu máli. - Gripið fram í: Hvað finnst hæstv. utanrrh. um áhuga samráðh. sinna?

Ég skal þó e. t. v. drepa á þrjú atriði. Hv. þm. Ólafur Ragnar lét orð falla um að það væri ekki tekið á málefnum Palestínumanna, að mér skildist, það væri gengið nokkuð fram hjá þeim.

Réttur þeirra væri ekki viðurkenndur.

Réttur þeirra væri ekki viðurkenndur. En ég vil í þessu sambandi benda honum á bls. 8 í skýrslunni og vildi mega - með leyfi hæstv. forseta - lesa það upp sem þar stendur: „Ályktanir Öryggisráðsins nr. 242 og 338 eru sá grundvöllur, sem heildarlausn deilumála í miðausturlöndum verður að hvíla á. Nauðsynlegt er að allir aðilar á þessu svæði fallist á ákvæði þessara ályktana, þ. á m. um rétt allra ríkja á svæðinu til að fá að lifa í friði innan viðurkenndra landamæra. Jafnframt þurfa þeir allir að taka þátt í umræðum um slíka heildarlausn, sem einnig taki tillit til lögmætra þjóðarréttinda Palestínumanna. Fyrr en síðar hlýtur að koma að því að lausn verði að fást á þessu máli, ef unnt á að vera að koma í veg fyrir að sáttaumleitan Egypta og Ísraelsmanna sigli í strand. Olíusala Arabaríkja til vesturlanda hefur verið áhrifaríkt vopn í höndum Palestínumanna, en jafnframt sýnist ljóst, að málstaður þeirra hefur fengið aukinn meðbyr vegna stefnu Ísraels í málefnum herteknu svæðanna, ekki síst stofnun nýrra byggða Ísraelsmanna þar.“ Ég get því ekki fallist á að gengið sé fram hjá þessu efni, en vera má að ég hafi misskilið hv. þm. að þessu leyti. Um þá fullyrðingu, sem fram kom hjá honum, að kjarnorkuvopn væru geymd á Keflavíkurflugvelli, vil ég segja það, að að mínum dómi hefur ekki tekist að renna neinum stoðum undir þá fullyrðingu. Það er ekki gert í þeim viðtölum sem fram hafa farið við tiltekna stofnun í Bandaríkjunum, vegna þess að. ekki er um neinar fullyrðingar að ræða hjá þeim aðilum. Þrátt fyrir að þessu sé þannig háttað tel ég sjálfsagt að rannsaka málið svo vel sem kostur er og reyna að koma í veg fyrir þá tortryggni og þær getsakir sem hafa komið upp í þessu máli. Að því er unnið af hálfu utanrrn. og um það verða utanrmn. gefnar skýrslur og fyrir hana lögð þau gögn sem aflað er. Ég skal ekki fara út í deilur um hvort það sé réttmætt í þessari skýrslu að það megi jafnvel kalla Keflavíkurstöðina eftirlitsstöð. Ég verð þó að segja að í þeirri ræðu, sem hv. þm. flutti, var á ýmsan hátt greinargóð lýsing á því, sem þar fer fram, og ég sá þar í gegn að hann hefur kynnt sér þessi mál allrækilega í tengslum við starf sitt í öryggismálanefnd. Það kom fram hjá honum að hlutverk stöðvarinnar væri einmitt fyrst og fremst eftirlitið með kafbátum, kafbátaleit og flugvéla. Ég held því að við þurfum ekki að deila mjög mikið um það efni. Að sjálfsögðu væri ástæða til að ræða nánar ýmsar aths. sem hafa komið fram hjá hv. þm., en tíminn leyfir það ekki. Auðvitað ber að harma að hv. þm. Stefán Jónsson skuli ekki hafa komist að, því ég er viss um að í orðaskiptum milli okkar hefðu komist að ýmsar gagnlegar upplýsingar, en tíminn er þrotinn.



Herra forseti. Allshn. hefur haft um nokkurt skeið til meðferðar 36. mál þingsins, till. til þál. um ný samvinnufélagalög. Nefndin afgreiddi þessa till. í morgun breytta og varð hún sammála um að leggja til að hún yrði samþ. svo orðuð: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta í samráði við samvinnuhreyfinguna hefja undirbúning nýrrar löggjafar um samvinnufélög og samvinnusambönd.“