Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er um það að láta þriggja ára starfstíma ritara forseta Íslands veita sama rétt til embættisgengis og sama starfstíma við ýmis önnur störf, og er þetta frv. um breyt. á 32. gr. laga um meðferð einkamála í héraði.



Herra forseti. Eins og grg. þessa frv. ber með sér, er hér ekki um neinar efnisbreyt. að ræða á gildandi löggjöf, heldur er frv. flutt hér í heild vegna samræmingar og lagfæringar. Landbn. hefur haft þetta mál til athugunar, og við þá athugun kom í ljós, að nauðsynlegt þótti að gera nokkru skýrari ákvæði 55. gr. heldur en í frv. N. bar sig saman við hæstv. landbrh. út af þessum atriðum og flutti í samráði við hann brtt. þá, sem hér liggur fyrir á þskj. 142 við 55. gr. frv. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða neitt um þetta. Sem sagt, landbn. leggur til, að frv. verði samþ. með þessari einu breyt.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. landbn. tók fram, að þetta frv. til ábúðarlaga felur ekki í sér neinar breyt. frá gildandi lagaákvæðum. En vegna þess að frv. til ábúðarl. er til umr., þá fyndist mér ekki óeðlilegt, að tekið væri nokkurt tillit til þeirrar reynslu, sem fengizt hefur af ábúðarl. eins og þau nú eru og gerðar væru þær efnislegu breyt. á frv., sem rétt þætti. Ég vil í þessu sambandi benda á, að ég flutti hér á Alþ. árið 1943 frv. um breyt. á ábúðarl., sem er að finna á þskj. 27 frá 1993, þar sem farið var fram á það, að breytt yrði allverulega leigumála á þeim jörðum, þar sem greitt væri eftir jarðirnar með dún eða öðrum vörum, sem framleiddar eru á jörðunum og stórkostlega hafa hækkað í verði. Skal ég hér, með leyfi hæstv. forseta, lesa 1. gr. frv. þess, sem ég flutti 1943, um að aftan við 36. gr. l. kæmi ný málsgr., svo hljóðandi: „Þegar jörð hefur verið byggð eða leigð með þeim skilmálum, að jarðarafgjaldið skal greiðast í hlunnindum, skulu þau reiknast til peninga með sama verði og þau voru reiknuð á árið 1939. Er landeiganda óheimilt að taka hærra afgjald af jörðinni en sem nemur þeirri upphæð, svo lengi sem það ástand ríkir hér í verðlagsmálum, að hömlur eru settar með lögum um verðlag eða að launþegar fá uppbætur á laun sín samkvæmt vísitölu. Þó má hækka þetta gjald, ef nauðsynlegt er, upp í 4% af samanlögðu fasteignamati jarðarinnar og þeirra húsa, er landeigandi á og lætur fylgja jörðinni.“ Þessu máli var vísað frá með rökst. dagskrá, sem er að finna á þskj. 371 frá 1943 og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem telja verður fullvíst, að frv. þetta, þótt að lögum yrði, næði eigi þeim tilgangi sínum að bæta kjör þeirra leiguliða, sem nú greiða jarðarafgjöld í hlunnindum, og þar sem breytingar á ábúðarlögunum þurfa vandaðan undirbúning, sem ekki er líklegt, að fáist á þessu þingi, telur deildin ekki ástæðu til frekari afgreiðslu frv. nú og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Síðan þetta skeði hafa ábúðarlögin verið endurskoðuð, m.a. 1945, og þó hefur ekki fengizt, að gerð væri á þeim þessi nauðsynlega breyt., sem ég tel, að þurfi að gera á l. Og ég vil beina því sumpart til hv. landbn. og hæstv. landbrh. og svo til hæstv. forseta d., hvort ekki væri rétt að fresta þessari umr. á þessu stigi og taka þetta mál til athugunar á ný. Ég tel, að reynslan hafi sýnt, að ekki svo fáar jarðir hafi farið í eyði beinlínis vegna þess að þessi breyt. hefur ekki fengizt á ábúðarl. Ég vil benda m.a. á, að á Breiðafirði hafa prýðilegustu jarðir farið í eyði beinlínis vegna þess, að engu hefur fengizt um þokað í sambandi við afgjaldið af jörðunum. Það er t.d. svo um Hergilsey og Bjarnareyjar. Og ég hygg, að víðar sé það svo á landinu, að hlunnindajarðir hafi farið í eyði vegna þess að afurðirnar hafi hækkað svo stórkostlega í verði, að ekki hafa verið tiltök að búa á jörðunum með óbreyttum ákvæðum um leigumála af þeim. Og eigendur hlunnindajarða hafa séð sér hag í því að láta jarðirnar vera í eyði og hirða það, sem hægt er af hlunnindunum, með tiltölulega auðveldum hætti. En þá fer svo um jarðirnar, að þær grotna niður, sem endar með því, að hvorki verða þar hlunnindi, svo sem dúntekja eða selveiði, né heldur gras. Mér þætti einmitt eðlilegt, að þetta atriði væri tekið til athugunar nú á þessu stigi málsins. Vil ég því mælast til þess, að umr. um málið verði frestað og hv. landbn. taki málið til athugunar og athugaði það þskj., sem ég benti á og gerði grein fyrir. Og ég bendi á, að eins og 3. gr. nú er í frv., þá mun hún tæplega hafa náð þeim tilgangi, sem ætlazt var til. Það var meiningin með ákvæðum 3. gr., þegar þau voru sett, að það væri hægt að knýja landeigendur til þess að byggja eyðijarðir, og ef þeir ekki fengjust til þess, þá að viðkomandi sveitarstjórnir tækju á sig röggsemi og byggðu jarðirnar sjálfar eftir fyrirmælum þessarar gr. Nú hefur reynslan sýnt, að ef svo er viðkomandi eyðijörð, að jarðeigandinn er í hreppsnefnd, og sérstaklega ef hann er oddviti, þá hefur þessum fyrirmælum 3. gr. ábúðarl. ekki verið hlýtt.

Samanber Vattarnes

. Já, samanber Vattarnes og fleiri jarðir. Og ef eigandi eyðijarðar hefur ekki setið í hreppsnefnd, en hann á þar vini eða vandamenn, þá hefur þessum ákvæðum ekki heldur verið hlýtt. Og ég veit, að þetta hefur sums staðax skapað það ástand, að það hefur ekki verið til hagsbóta fyrir sveitirnar. Það er spursmál, hvort þessu eigi ekki að breyta þannig, að ef eigandi hefur ekki leigt eyðijörð eða afhent hana t.d. hreppsnefnd til þess, að fenginn yrði á hana ábúandi, þá ætti jörðin að falla til hreppsins endurgjaldslaust. - Mér er m.a. ákaflega vel kunnugt um það, að jörðin Vattarnes hefur nú legið í eyði og ónotuð upp undir tíu ár. Landssímastöð, sem þar er, hefur ekki verið starfrækt. Og fyrir það, að ekki hefur verið búið á þessari jörð, liggur við, að næsta jörð við hana fari í eyði. Og ef svo fer, er ekkert annað fyrir ríkissjóð að gera en að taka þessar jarðir og setja upp ríkisbú þar. Því að það verður að hafa þarna byggð vegna póstsamgangna. - Ég vildi því biðja hv. n. líka að athuga, hvort ekki væri rétt að gera einhverjar breyt. á 3. gr., til þess að tryggja, að slíkar jarðir séu ekki látnar vera í eyði árum og áratugum saman, þar sem vitað er, að fleiri en einn aðili og fjöldamargir aðilar hafa sótzt eftir að fá þessar jarðir til að búa á þeim, en hafa ekki getað fengið þær vegna mótþróa eigendanna. Ég skal ekki á þessu stigi ræða þetta meira, en óska, að hæstv. forseti taki til athugunar, hvort ekki sé rétt að fresta umr. nú vegna þessara atriða, sem ég minntist á.

Forseti (BSt): Áður en ég tek ákvörðun um að fresta umr., vil ég heyra álit hv. landbn. á því.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 1. umr. málsins, þá samþ. sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu ýmsar till. viðvíkjandi ábúð jarða, og sérstaklega voru þær stílaðar á það að reyna að koma í veg fyrir, að jarðir færu í eyði, og sendi sýslunefndin þessar till. til hæstv. ríkisstj. s.l. vetur eða snemma á síðasta vori. Mér sem búnaðarmálastjóra voru sendar þessar till. seint í júní og ég beðinn að athuga, hvort í sambandi við þær væri ástæða til að gera breyt. á ábúðarl. og reyndar fleiri lögum. Því að þessar till. frá sýslunefndinni hnigu líka að því að fyrirbyggja, að tekið væri tillit til matsverðs eyðijarða, þegar gjöldum væri jafnað niður á hreppa sýslnanna, svo sem sýslusjóðsgjöldum, sýsluvegagjöldum, tryggingagjöldum o.fl. Í tilefni af þessu bréfi voru hreppstjórum á öllu landinu sendar fyrirspurnir út af þessum ábendingum og þeir beðnir allir að senda upplýsingar um allar eyðijarðir og ekki eyðijarðir í hverjum hreppi og af hvaða ástæðum jarðir, sem í eyði væru, væru það, og hvort þeim fyndist ástæða til að breyta ábúðarl. vegna þessara eða annarra hluta, og hverjar breyt. þeir teldu, að gera þyrfti á þeim, og enn fremur, hvort þeir vildu koma með ákveðnar till. um það, hverjar breyt. þyrfti að gera í sambandi við þessar till., sem sýslunefnd Norður-Ísafjarðarsýslu samþykkti. Mjög mikill meiri hluti hreppstjóranna, - óvenjulegur meiri hluti í slíkum tilfellum -, líklega upp undir 90% af þeim hafa svarað þessu bréfi og gefið upplýsingar um, hve margar eyðijarðir séu í þeirra hreppum. Enn fremur hafa þeir sent álit sitt um, hvernig þeir teldu, að þyrfti að breyta ábúðarl. og öðrum lögum í sambandi við þetta. Það eru ákaflega margvíslegar breyt., sem þeir leggja til, og m.a. þær, sem hv. þm. Barð. minntist á. Þegar ég hreyfði síðar þessu máli hér, sagði hæstv. ráðh., að það vekti fyrir honum að samræma þessi lög. Og stjórn Búnaðarfél. Ísl., sem ég hef talað um málið við, áleit réttara, að bændur í landinu og þeir sérstöku bændafulltrúar, sem á búnaðarþingi sætu, legðu fram umsögn sína um það, hverju þeir teldu réttast að breyta í lögunum, áður en við í búnaðarfélagsstjórninni gerðum okkar till. í þessu efni. Og ákváðum við að senda búnaðarþingi, sem væntanlega kemur saman í febrúar í vetur, þessar till. til þess að vinna úr þeim og til þess að gera uppkast að breyt. á ábúðarl. Á þetta féllumst við í landbn. þessari hv. d. Og við féllumst á, að eins og sakir stæðu nú, þá væri ekki ástæða til annars en að samþ. þetta frv. eins og það liggur fyrir og biða eftir því, hvað búnaðarþing legði til um frekari breyt. á ábúðarl., sem væntanlega er hægt að vita um í vetur, og þá kannske taka málið alveg aftur upp á ný. Þess vegna held ég, að öll hv. landbn. sé sammála um að taka ekki upp frekari till. um breyt. á þessum l. nú. Ég veit, að sumir nefndarmenn í hv. landbn. Nd., t.d. hv. 2. þm. Skagf., hann var mjög að hugsa um að taka upp tili. um miklu meiri breyt. á ábúðarl. En ég held, að hann sé horfinn inn á sömu stefnu í þessu efni og landbn. hér. Og ég held, að ég megi segja, að landbn. þessarar hv. d. óski á þessu stigi ekki að gera frekari breyt. á þessum l. nú heldur en þessa samræmingu, sem með frv. þessu á að gera, en bíða og sjá, hvað búnaðarþing finnur ástæðu til að leggja til, að tekið sé upp af till. hreppstjóranna, sem að mínum dómi eru sumar réttmætar, aðrar vafasamar, en sumar mjög fáránlegar. T.d. get ég sagt hv. 4. þm. Reykv., sem hér er hjá mér, það, að þrír af hreppstjórunum eru þeirrar skoðunar, að aðalástæðan fyrir því, að jarðir leggist í eyði, séu ákvæðin í 112. gr. almannatryggingal., um tryggingarskyldu verkafólks. Svo að sumar till. eru á litlum rökum byggðar. En landbn. telur miklu réttara að láta búnaðarþing fara í gegnum þessar till., af því að á búnaðarþingi væru menn, sem ekki væru málum þessum síður kunnugir heldur en hreppstjórarnir, sem gerðu þessar till. - Ég held því, að það hafi ekki þýðingu að vísa frv. þessu til n. nú til frekari athugunar.



Herra forseti. Eftir að hv. 1. þm. N–M. hefur lokið máli sínu, þarf ég raunar ekki mikið að segja. Eins og fram kemur í grg. fyrir frv., er frv. fyrst og fremst, og raunar eingöngu, flutt til þess, að hægt sé að fella breyt. á ábúðarl. inn í ábúðarl. sjálf, en það verk reyndist óframkvæmanlegt án þess, að flutt væri um það sérstakt lagafrv. Vitanlega koma ýmsar fleiri breyt. til greina, og þó að þessi tvö atriði séu nefnd til viðbótar, þá eru margar fleiri breyt., sem þarf að athuga, og því er bent á þetta í grg. frv., að það er vilji ráðuneytisins að vekja athygli á því, að þetta frv. er eingöngu til samræmingar á lagaákvæðum þeim, sem nú gilda. En ef fara ætti út í það að endurskoða l. í heild og taka þá endurskoðun upp í sambandi við þetta, þá er það efa undirorpið, að þetta frv. komist fram í vetur, því að mörg atriði í þessu sambandi eru mjög umdeild. En ef þetta frv. nær nú fram að ganga, þá hefur maður ábúðarl. samfelld, og síðan er hægt að byrja á þeirri miklu vinnu að endurskoða lögin í heild, en það má ekki tefja fyrir þessu frv., og að þeirri sömu niðurstöðu hefur n. komizt, og er ég henni þakklátur fyrir það. Það er svo hins vegar mín skoðun, að jarðir fari ekki fyrst og fremst í eyði af því, hvernig ábúðarl. eru, en ég fer ekki nánar inn á það, því að þá væri ég að brjóta mína eigin reglu um það, að þetta frv. eigi að afgreiða sem leiðréttingu og nokkurn veginn þegjandi og hljóðalaust, en taka síðan fyrir breytingar á ábúðarl. alveg sérstaklega.

Forseti (BSt): Eftir að hafa heyrt yfirlýsingar hæstv. ráðh. og hv. n., þá sé ég ekki ástæðu til þess að fresta umr. nú. Þetta er 2. umr., og við 3. umr. hafa hv. dm. að sjálfsögðu tækifæri til að bera fram brtt., og skal ég sjá til þess, að 3. umr. fari ekki fram alveg á næstunni.



Herra forseti. Eftir að hafa hlýtt á hæstv. ráðh. og hv. 1. þm. N-M., get ég lýst yfir því, að ég mun ekki bera fram brtt. við 3. umr., og þarf hæstv. forseti því ekki að fresta þeirri umr. mín vegna, en ég leyfi mér að óska þess, að hv. 1. þm. N-M. láti þá taka málið fyrir á næsta búnaðarþingi og þá sérstaklega þau tvö atriði, sem ég benti á. Læt ég svo þessi orð nægja og skal ekki tefja málið, því að ég viðurkenni með hæstv. ráðh. nauðsyn þess, að það nái nú fljótlega fram að ganga.



Herra forseti. Eftir að frv. þetta hafði verið hér til 2. umr., var vakin athygli n. á því, að það væri galli á l. um sveitarstjórnarkosningar, sem kemur fram í því, að það getur auðveldlega farið svo og fer oft svo, að menn fá hvergi að kjósa við sveitarstjórnarkosningar. Nefndin athugaði þetta nokkuð, en komst að lokum að þeirri niðurstöðu, að þrátt fyrir það, að mjög æskilegt væri og nauðsynlegt, að lögunum yrði breytt þannig, að þessir gallar yrðu lagaðir, þá taldi n. ekki fært fyrir þingnefnd að vinna þetta svo, að í lagi væri, af því að það þyrfti nánari athugun. Og mun allshn. því ekki bera fram neinar brtt. við frv.