Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hér hefur verið rifjað upp, var því lýst yfir, þegar efnahagsmálaráðstafanirnar komu fram í fyrravetur - og fjárl. þó raunar öllu heldur, að ekki yrði hækkaður söluskattur í innflutningi. En ekki var langt liðið á veturinn, þegar fram kom frv. um að hækka þennan skatt, ekki bara lítils háttar, heldur meira en tvöfalda skattinn og bæta þar ofan á það, sem fyrir var, um 170–180 millj. yfir árið. Það hafði orðið einhver skekkja í áætlanagerð hæstv. ríkisstj., svona smávægileg, og þurfti að koma með þetta á eftir, þvert ofan í gefnar yfirlýsingar. Þegar þetta lá fyrir, var því skotið við, að ástæðan til þess, hve illa tókst til að standa við yfirlýsinguna, væri sú, að eftir væru aðeins 9 mánuðir af árinu, þegar nýju álögurnar kæmu í framkvæmd, og það þyrfti að bæta upp hina þrjá mánuðina, sem liðnir voru, með þessari fjárhæð. Jafnframt var þessu gefið nafnið bráðabirgðasöluskattur og öllum málflutningi hagað þannig, að enginn gat álitið annað en það væri fullur ásetningur hæstv. ríkisstj., að þessi skattur skyldi ekki gilda áfram. Það mætti færa fyrir þessu margar tilvitnanir, að öllum málflutningnum var hagað í þessa stefnu. Þetta hlaut að verða skilningurinn, þó að þess væri jafnframt vandlega gætt að segja þetta aldrei svo nákvæmlega, að það væri með berum orðum sagt, að ekki kæmi til greina, að skatturinn yrði framlengdur. En öllum málflutningnum, öllum rökstuðningnum var hagað á þá lund, að þjóðin fengi skýrt að vita, menn fengju það glöggt á meðvitundina, að hér væri aðeins um bráðabirgðaskatt að ræða til að fylla upp í tekjutap þriggja mánaða. Stjórnin hafði þá sem sé séð það, að næsta ár mundi verða tólf mánuðir! Hún hafði komið auga á það. Menn gætu því verið rólegir, var tónninn í því, sem sagt var. Þetta þyrfti ekki að endurtaka sig, einmitt vegna þess, að þá yrði árið 12 mánuðir, en þetta „stjórnarár“ mundi að þessu leyti ekki verða nema 9 mánuðir. Hæstv. ríkisstj. mun hafa haldið á lofti þessum skilningi nokkuð lengi fram eftir árinu, því að það kemur mjög greinilega fram í því, sem hagfræðingur norskur, sem hingað kom, segir um þessi mál, að honum hefur verið sagt, - og þá mun hafa verið komið fram á sumar, - að þessi skattur væri aðeins til bráðabirgða. Þessum hagfræðingi leizt illa á þetta allt, eins og kemur glöggt fram í raun og veru í hans áliti. Þegar þess er gætt, í hvaða skyni hann er hingað pantaður og yfir honum var setið og legið, þá er það náttúrlega augljóst af hans áliti, að honum leizt framúrskarandi illa á aðfarir hæstv. ríkisstj. Álitið ber það alveg glögglega með sér. Um sum atriði tekur hann afstöðu beint á móti því, sem ríkisstj. er að fara. Hann segir t.d. um vaxtapólitík hæstv. ríkisstj., að þvílíkar ráðstafanir, sem þar eru á ferðinni, hafi yfir höfuð ekki gefizt vel. Hann segir líka, að sér blöskri alveg sú kjaraskerðing, sem þarna sé stofnað til, en það dragi þó ofur lítið úr, að sér sé sagt, að innflutningssöluskatturinn eigi að hverfa, aðeins að vera til bráðabirgða, og jafngildi það 3% kjarabót, ef hann verður felldur niður. Sé það nokkur bót í máli. Þá ræðir hann nokkuð um það, hagfræðingurinn, í þessu áliti, hvort hin gífurlega kjaraskerðing, sem stofnað hefur verið til, fái staðizt. Hann dregur sem sé ekki fjöður yfir það, þó að hæstv. ráðherrar vilji halda öðru fram af og til og að þetta gangi allt saman upp, það hafi eiginlega verið hægt að leggja þetta allt saman á þjóðina, án þess að nokkur finni fyrir því. Hagfræðingurinn norski hefur alls ekki getað hugsað sér slíkan málflutning og tekur því mjög greinilega fram, að hér sé um mjög mikla kjaraskerðingu að ræða. En hann segir, að sér hafi verið sagt, - honum var sagt æðimargt, - honum hafi einnig verið sagt, að á þessu hafi verið ákaflega rík nauðsyn vegna þess gífurlega halla, sem hafi verið á þjóðarbúskapnum og jafnaður hafi verið með erlendum lánum. Svo hafi honum verið sagt, að það væri ekki framar hægt að fá nein erlend lán og þess vegna yrði að byggja þjóðarbúskap Íslendinga á næstu árum á því að taka engin erlend lán, hvorki til framkvæmda né annars. Þess vegna yrði að herða svona að þjóðinni, eins og gert væri í ráðstöfunum ríkisstj. Þetta hafi sér allt verið sagt, og á þessu verði hann að byggja sitt álit og hugleiðingar. Síðan segir hann, að sér blöskri alveg kjaraskerðingin, en það sé þó sú bót á, að það eigi mjög fljótlega að minnka kjaraskerðinguna um 3% með afnámi bráðabirgðasöluskattsins. Síðan er tónninn sá, að ekki sé nú gott að gera, þegar augljóst sé, að því er honum hafi verið sagt, að Íslendingar geti ekki fengið meiri lán og yrðu að fara að flytja út fjármagn í stórum stíl. Þetta passar allt við þær falsröksemdir, sem hér voru fluttar í fyrra fyrir efnahagsmálaráðstöfununum og hagfræðingnum norska hefur verið skýrt frá, en þær voru, að Íslendingar gætu hvergi fengið lán og ættu ekki að taka meiri lán, og það þýddi, að það yrði að herða svo að þjóðinni, að hún gæti staðið undir allri fjárfestingunni sjálf og flutt út til viðbótar nokkrar milljónir dollara á ári í afborgunum af föstum lánum. Þetta var hagfræðingnum sagt og þetta var íslenzku þjóðinni sagt. Og þetta var notað með fleiru sem skálkaskjól fyrir þeirri gífurlegu samdráttar- og kjaraskerðingarstefnu, sem hér var tekin upp. Hvað var svo satt í þessu, sem þjóðinni var sagt og hagfræðingnum var sagt? Þjóðinni var sagt ósatt, og norska hagfræðingnum var líka sagt ósatt. Það kemur glöggt fram á því, að nú er auðvitað hugsunin sú hjá hæstv. ríkisstj. að taka veruleg lán erlendis til framkvæmda og líka að vísu í öðru skyni. Það, sem sagt var um nýja stefnu í lánamálum, sem ætti að taka upp og ætti að byggjast á útflutningi fjármagns, var ósatt, og það sem verra var, að það var vísvitandi sagt ósatt. Það stóð aldrei til að taka upp slíka stefnu, enda gersamlega óframkvæmanlegt. En þetta var notað að skálkaskjóli til að færa fram sem tylliástæðu fyrir þeim gífurlega samdrætti og kjaraskerðingu, sem efnt var til að ófyrirsynju, eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á, vegna þess að það voru færð fram þau ósönnu rök, að það þyrfti að rétta af mörg hundruð milljón króna halla í íslenzkum þjóðarbúskap, sem var ekki til. Ég verð að segja, að ég býst fremur við því, að þegar hæstv. ríkisstj. var að flytja mál sitt fyrir söluskattsálagningunni, hafi hún gert ráð fyrir, að hún þyrfti ekki á öllu þessu gífurlega viðbótarfé að halda framvegis til að fleyta ríkisbúskapnum - að hún hafi m.ö.o. ekki gert sér fyllilega grein fyrir því, hvað hún var að fara, - að hún hafi ekki fullkomlega gert sér grein fyrir því, hversu geigvænlegar afleiðingar mundu verða af þeirri fávíslegu samdráttar- og kjaraskerðingarstefnu, sem hún hafði tekið upp. Ég er t.d. alveg sannfærður um, að hæstv. ríkisstj. og ráðunautar hennar gerðu ráð fyrir því í fyrra, þegar þeir efndu til efnahagsmálaafgreiðslunnar og fjárlagaafgreiðslunnar, að þeir væru að afgreiða fjárlög, sem mundu skila mörg hundruð millj. kr. greiðsluafgangi. Mér er alveg ljóst. að þeir gerðu ráð fyrir því. Þeir vissu að vísu, að það mundi verða mikill samdráttur af því, sem þeir voru að aðhafast, en því fór svo fjarri, að þeir hefðu nokkurt samhengi í því, sem þeir voru að gera, eða nokkra heila hugsun. Þeir gerðu sér sýnilega alls ekki grein fyrir því til neinnar hlítar, að það var óhugsandi að setja á efnahagsmálaráðstafanir, sem hlutu að hækka verðlag í landinu um á annan milljarð, án þess að öll framleiðslan lamaðist stórkostlega og þjóðartekjurnar drægjust saman og efnahagsmálin kæmust í stórfelldan hnút. Þetta var fyrirsjáanlegt. En þeir vildu ekki sjá það, og það vantaði alveg samhengi í þá mynd, sem þeir voru að reyna að draga upp. Þess vegna gerðu þeir ráð fyrir því í fyrra, þegar þeir voru með þessi mál, að þeir væru að gera svo hraustlega fyrir hugsanlegri „afdrift“, eins og sagt er á sjómannamáli, að þeir væru að afgreiða fjárlögin með mörg hundruð millj. kr. greiðsluafgangi, mundu þar af leiðandi geta staðið við fyrirheit sín, a.m.k. að verulegu leyti, um söluskattinn, og kannske gert aðrar ráðstafanir til þess að draga úr þeim árásum, sem þeir höfðu gert á lífskjör manna og stuðning við framkvæmdir. En nú er okkur sagt úr herbúðum hæstv. ríkisstj., að þetta sé allt að fara talsvert á aðra lund, það sé ekki útlit - segja þeir - fyrir neinn greiðsluafgang á þessu ári, sem sýnir þá, að samdrátturinn er miklu stórfelldari en jafnvel við, sem vorum á móti þessu, gerðum ráð fyrir. Ég hef ævinlega gert ráð fyrir því, að það hlyti að verða á þessu ári verulegur greiðsluafgangur á ríkisbúskapnum. Og ég er ekki farinn að trúa því enn, að það verði ekki verulegur greiðsluafgangur á þessu ári. Ég trúi því ekki enn, að ráðstafanir ríkisstj. til samdráttar hafi orðið svo geigvænlegar á aðeins 9–10 mánuðum, að það verði ekki greiðsluafgangur á þessu ári, - trúi því ekki, fyrr en ég sé það, að þannig hafi verið farið með þessi mál. En hæstv. ríkisstj. segir okkur, að útlitið sé svo svart, að það verði að gera ráð fyrir því, að hún þurfi á næsta ári á þessum 170–180 millj. að halda til þess að halda ríkisbúskapnum aðeins á floti og það með hörmungum, - með því að skera stórkostlega niður verklegar framkvæmdir frá því, sem þær voru fyrir breytingarnar, og með því að draga úr þeim framlögum yfir höfuð, sem gengið hafa til uppbyggingar í landinu. Það er í raun og veru ekki hægt að hafa á því neina skoðun, hvort ríkisstj. segir þarna rétt frá eða ekki, og það af þeirri einföldu ástæðu, að hæstv. ríkisstj. hefur haldið leyndum fyrir stjórnarandstæðingum þeim upplýsingum, sem þarf að hafa til þess að geta myndað sér á þessu nokkra skoðun. Og ég hygg það sé í fyrsta skipti, sem slíkar vinnuaðferðir hafa verið við hafðar. Þrátt fyrir eftirgangsmuni hefur alls ekki fengizt fram lögð í fjvn. Alþingis gjaldeyrisáætlun fyrir næsta ár. Þar með hefur algerlega verið neitað um að fá upplýsingar um fyrirhugaða stefnu hæstv. ríkisstj. í lánamálum, varðandi erlendar lántökur og hvaða fé hún kunni að eiga von á erlendis frá inn í þjóðarbúskapinn. En það vita engir betur en hæstv. ráðherrar og hennar menn, að það er hrein fásinna, að nokkur maður geti áttað sig á áætlun um þjóðarbúskap eða ríkissjóðstekjur án þess að hafa hugmynd um, hvað fyrirhugað er um erlendar lántökur. Vegna þess að innflutningurinn gefur feiknatekjur í ríkissjóð, hljóta þær að fara mjög eftir því, hversu mikið erlent lánsfé verður til ráðstöfunar. Ef hæstv. ríkisstjórn ætlaði að fara að framkvæma þá stefnu, sem hún þóttist ætla að hafa, á meðan hún var að reyna að blekkja þjóðina til þess að taka á sig efnahagsaðgerðirnar, - að hætta að taka erlend lán, þá gæti maður skilið, að innflutningsáætlunin yrði að vera lág og það yrði að þjarma að með nýjum sköttum og nýjum tollum, til þess að ríkisbúskapurinn gæti staðizt, - jafnvel draslað. En nú vitum við, að þetta er alls ekki ætlunin. En ef þetta væri hugsunin, þá væri stefnan sú, eins og ég tók fram áðan, að þjóðin ætti að greiða af árstekjum sínum alla neyzlu ársins, alla fjárfestinguna og þar að auki greiða mjög niður skuldir við önnur lönd. Við vitum að þetta er alls ekki ætlun hæstv. ríkisstj., og við erum að öðru leyti leyndir því, hvað hún ætlast fyrir. Þess vegna getum við ekki gert okkur neina hugmynd um það, hvað af því eru hreinar blekkingar, sem hæstv. ríkisstj. heldur uppi varðandi tekjuáætlun ríkissjóðs á næsta ári, og hvað kann að vera byggt á sterkum líkum. Við höfum enga aðstöðu til að dæma um þetta. En hæstv. ríkisstj. boðar sjálf með framlengingu þessa skatts og með áætlun sinni um fjárlögin áframhaldandi aukna kjaraskerðingu og aukinn samdrátt, og mundi þó mörgum finnast, að nóg væri komið. Tekjuáætlun fjárlaganna, sem framlenging þessa söluskatts er framhald af, er sem sé miðuð við enn meiri samdrátt en enn hefur orðið og enn meiri kjaraskerðingu. Eins og komið hefur fram af því, sem sagt hefur verið um þennan innflutningssöluskatt, sem nú á að framlengja, er hann aðeins einn hlekkur í því samdráttar- og kjaraskerðingarhelsi, sem hæstv. ríkisstj. kom á þjóðina á þessu ári, og þess vegna er alveg einsýnt fyrir þá, sem vilja berjast á móti þessari stefnu, að vera einnig á móti þeim þætti hennar, sem felst í framlengingu söluskattsins. Það kemur auðvitað ekki annað til mála. Það væri furðuleg framkoma af þeim, sem berjast á móti þessari stefnu, ef þeir léðu máls á að una því, en gerðu ekki allt, sem þeir gætu, til að berjast gegn því, að þessi söluskattur verði framlengdur. Það er þessi stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp og útfært eða reynt að útfæra fram að þessu, sem veldur því, að nú þarf að stórauka tollaálögurnar að hennar eigin dómi til þess að fá sömu tekjur og áður, - ekki til að fá meira fjármagn í ríkissjóð til að verja því t.d. í framkvæmdir eða til eflingar þjóðarbúskapnum á einhvern hátt, - nei, það þarf raunverulega að stórauka álögurnar frá því, sem þær áður voru, til þess að halda í horfinu. Ekkert er gleggri vottur um þau háskalegu áhrif, sem samdráttarstefnan hefur haft á þjóðarbúskapinn, en einmitt þetta og þar á meðal framlenging þessa skatts. Það er ástæða til í framhaldi af þessu að minnast aðeins á, hvernig þessi stefna hefur komið niður, sem hefur orðið til þess að minnka svo mjög þjóðartekjurnar, að þetta blasir við. Við sjáum, að ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hafa orðið til þess að gera framleiðslunni erfiðara fyrir í öllum greinum. Framleiðslan hefur beinlínis minnkað frá því, sem hún hefði ella orðið og hefði þurft að vera, til þess að hægt væri að halda uppi jafnkröftugum þjóðarbúskap og var, áður en þessi stefna var tekin upp. Mörg fyrirtæki hafa orðið að draga starfsemi sína stórkostlega saman, bæði í sjávarútvegsiðnaði og fleiri greinum, frá því sem áður hefur verið. Öll fjárfestingarstarfsemi hefur minnkað mjög verulega. Og afleiðingarnar eru farnar að koma fram í minnkandi tekjum þjóðarinnar allrar, sem stafar af minnkuðum tekjum almennings. Eftirvinna, sem menn lifðu mjög af áður, fer ört minnkandi. Við vitum, að sú mikla vinna, sem hér var, eftirvinna og alls konar slík vinna, jók þjóðarframleiðsluna stórkostlega og menn lifðu að verulegu leyti af þessari vinnu. Afleiðingarnar af stjórnarstefnunni eru þær, að eftirvinnan fer stórminnkandi. Þannig hrapa niður tekjur heimilanna, alþýðuheimilanna í landinu, og þar með þjóðartekjurnar. Og það er ekki því að leyna, að atvinnuleysi er að byrja að gera vart við sig, sem við sem betur fer höfum ekki þekkt um langan tíma. Þessi hræðilega ófreskja, sem haldið hefur verið frá dyrum manna nú langtímum saman í íslenzkum þjóðarbúskap, drepur nú á dyr, en engin ófreskja er verri en atvinnuleysið. Ég veit, að það er erfitt að baga þjóðarbúskapnum þannig, að stefnan sé eftir ströngustu kröfum beint í jafnvægisátt. Það er eitthvað svipað sennilega og stýra skipi í stórsjó. Það vill „svansa“, sem kallað er. Því vill slá til annarrar hvorrar handar. En ég segi alveg hiklaust, og það er alveg bjargföst skoðun mín, að ef eiga á eitthvað á hættu um, að „svansi“ eða beri út af leið, sem í þessu tilfelli er þá annaðhvort of mikill samdráttur og þar með fylgjandi atvinnuleysi, - eða nokkur þensla, þar með nóg atvinna, eftirvinna og háar tekjur, en nokkur hætta á verðbólgu, - að ef um þetta tvennt er að ræða, þá er ég alveg hiklaust þeirrar skoðunar, að það beri að velja síðara kostinn, sem ég nefndi, en ekki þann fyrri. Það er miklu stórkostlegra þjóðarböl að hafa atvinnuleysi og of mikinn samdrátt en eiga hitt á hættu, að einhver verðbólga eigi sér stað, ef því getur fylgt öflugra atvinnulíf, meiri framleiðsla, betri lífskjör og meiri þjóðartekjur. En þetta er alveg þveröfugt við það, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur einsett sér. Ég minntist á, að dregið hefði úr framleiðslustarfseminni sjálfri, eftirvinna hefði minnkað og atvinnuleysið væri byrjað að gera vart við sig. Meira að segja sverfur nú það alvarlega að ýmsum fyrirtækjum, að þau eru farin að loka um stundarsakir og segja fólki upp, vegna þess að dregið hefur þannig úr sölu þeirra á nauðsynjavörum vegna ráðstafana ríkisstj., að þau treysta sér ekki til að halda áfram. Þannig mætti lengi telja, og er þetta þó aðeins byrjunin, því að hættan er sú, að hæstv. ríkisstj. hafi hér leyst úr læðingi öfl, sem hreyfa niður á við. Það er hætt við því, meira að segja, að hæstv. ríkisstj. hafi leyst hér úr læðingi öfl, sem hreyfa niður á við og hún eigi mjög erfitt með að hafa stjórn á. Ég efast um, að hæstv. ríkisstj. hafi stjórn á því, hvert þau öfl, sem hún hefur leyst úr læðingi og hreyfa niður á við, bera hana og þjóðarbúið, áður en langt um líður. Það er ekki annað sýnilegt en að þessi öfl, sem hæstv. ríkisstj. hefur leyst úr læðingi, samdráttar- og kjaraskerðingaröflin, séu byrjuð að skrúfa þjóðina niður í fen fátæktarinnar. Ég veit, að sumir segja, að þær aðferðir, sem áður voru við hafðar, hafi haft í för með sér verðbólguhættu, og það er ekki hægt að neita því. Það var náttúrlega atriði, sem þurfti sífellt að hafa í huga og reyna að hafa hemil á. En sú stefna var öflug og þróttmikil framfarastefna, sem hækkaði þjóðartekjurnar og bætti lífskjör almennings og hún átti rétt á sér þrátt fyrir þá hættu, sem ég var að minnast á. En þessi stefna, sem nú er tekin upp, á engan rétt á sér, og ég efast um, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir, hvað hún var að gera, þegar hún leysti út þær ófreskjur, ef svo mætti orða það, sem hún hefur hleypt af stað með ýmsu af því, sem hún hefur verið að gera. Ég minntist á, hvernig væri um þjóðartekjurnar, atvinnuna, kjaraskerðinguna og almennt um afleiðingar af stefnu ríkisstj. Þegar verið er að ræða hér um söluskattinn, er hæstv. fjmrh. vanur að koma með töflu eða dæmi, sem hann er mjög státinn af. Ég efast ekkert um, að hann kemur með hana hér í dag eða þá á morgun. Þetta dæmi er gjarnan birt í blöðum ráðherrans við hátíðleg tækifæri, eins og t.d. þegar svona skattur er framlengdur. Það var birt í morgun. Þar á að sanna, að ráðstafanir ríkisstj. í skattamálum hafi svo sem síður en svo verið óhagstæðar fyrir alþýðu manna í landinu. Það hafi verið reiknuð út af hagstofunni, að hækkunin á söluskattinum, þ.e. 3% söluskatturinn nýi og tvöföldunin á innflutningssöluskattinum, nemi ekki meira fyrir vísitölufjölskyldu, sem kölluð er, en því, sem tekjuskattur og útsvar hafi verið lækkað, og svo fjölskyldubótunum nýju. Þetta geri saman meira en að bæta vísitölufjölskyldunni upp þau áföll, sem hún hafi orðið fyrir af ráðstöfunum ríkisstj. í þessum efnum. Þetta er uppáhaldsdæmi hæstv. ráðh. Og þetta á náttúrlega, þó að það sé ekki tekið fram af ráðh. hendi, að skiljast þannig, að þarna hafi menn myndina af ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Það er aldrei tekið fram, þegar þetta dæmi er flutt, að þetta sé aðeins örlítill þáttur af því, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að aðhafast. Þó er það auðvitað aðalatriðið. Það skiptir ekki aðalmáli í þessu sambandi að slíta út úr því, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að aðhafast, þrjú atriði á annan bóginn og önnur þrjú á hinn bóginn og bera þau saman og segja svo: Þarna hafa menn það. - Það eina, sem skiptir nokkru máli í þessu sambandi, eru heildaráhrif þeirra ráðstafana, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að gera, á búskap einstaklinga og þjóðarinnar allrar. Það er hið eina, sem máli skiptir. Það skiptir engu máli, þó að hæstv. ráðh. sé við hátíðleg tækifæri að láta slita út 3 atriði á annan bóginn og 3 á hinn. Það eina, sem skiptir máli, eru áhrifin í heild. Það væri mjög æskilegt, að hæstv. ráðh. vildi taka þetta til greina. Hitt er alveg út í bláinn. Það er vitaþýðingarlaust. Það hefur fleira verið gert en hækka söluskattinn. Færðar hafa verið inn í ríkissjóðinn álögur, sem áður voru notaðar í útflutningsuppbætur og áttu með réttu lagi að falla niður, þegar gengislækkunin var gerð. Þetta eru nýjar álögur, því að þær eru færðar til almennra þarfa ríkisins, koma sem nýjar byrðar á menn. Það er gengislækkunin sjálf og vaxtahækkunin og allar þessar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, í heild, sem máli skipta. Auk þess er þess að gæta, að þegar hæstv. ráðh. er að láta birta þetta uppáhaldsdæmi sitt í blöðunum innrammað, þá er það miðað við eitthvað, sem kallað er vísitölufjölskylda, sem á að hafa 66–68 þús. kr. í tekjur. En hefur hæstv. ráðh. athugað, hvað verkamönnum og bændum er ætlað að hafa í tekjur, eins og nú er komið? Þeir hafa engar 66–68 þús. kr., eins og þessi fjölskylda, sem hæstv. ráðh. setur í rammann. Ég veit ekki betur en mánaðarkaup verkamanna sé um 4000 kr. fyrir 8 stunda vinnudag og því aðeins, að aldrei falli niður nokkur dagur, aðeins með því, að vinna fáist hvern einasta dag í 8 stundir. Ekkert atvinnuleysi má koma til greina, ekkert óhapp, enginn lasleiki og ekki neitt, þá getur verkamaður haft 48 þús. kr. á árl. Mundi ekki hæstv. ráðh. vilja innramma, hvernig dæmið lítur út fyrir þennan mann, ef allar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. í heild í efnahagsmálunum eru teknar, ekki tveir eða þrír liðir? Eða atvinnuástandið. Á hverju hafa þeir menn lifað undanfarið, sem hafa svona kaup? Á hverju hefur þetta fólk framfleytt sér, t.d. fjölskyldufólk? Það hefur verið á eftirvinnunni, sem hæstv. ríkisstj. er að bisa við að koma fyrir kattarnef, sem hún miðar allt við að eigi að hverfa til þess að ná því, sem hún kallar jafnvægi í eftirspurn á vinnumarkaðinum. Við vitum vel, hvað þeir, sem framfylgja þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. er að framkvæma núna, telja undirstöðuatriðið. Undirstöðuatriðið í öllu saman er í þeirra huga, að það sé meira framboð á vinnuafli en eftirspurn, m.ö.o.: að það sé „hæfilegt atvinnuleysi“, eins og það heitir á þeirra máli, því að annars leiði til ójafnvægis á nýjan leik. Og það, sem hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar eru að reyna, það er að minnka vinnuna þannig, að eftirvinnan dragist saman og að það myndist í landinu „hæfilegt atvinnuleysi“ til þess að skapa það, sem kallað er „jafnvægi á vinnumarkaðinum“. Á hverju á þá sá fjölskyldumaður að lifa, sem hefur 4000 kr. á mánuði mest? Vill ekki hæstv. fjmrh. segja okkur það? Hefur hann engar áhyggjur af þessu? Og hvað ætlar hæstv. fjmrh. og hans stjórn að gera í þessu? Það sjá allir, að þetta stefnir beint í vegginn. Hver getur hugsað sér, að þetta geti staðið óbreytt, og hvað ætlar hæstv. ríkisstj, að gera til þess að koma í veg fyrir, að kaupið þurfi að hækka? Eða er það kannske álit þeirra, sem hér að standa, að þetta geti staðizt? Ég bara spyr. Hvaða ráðstafanir ætlar hæstv. ríkisstj. að gera, til þess að það sé hugsanlegt, að þetta geti staðizt, ef hún ætlar ekki einu sinni að afnema þennan söluskatt? Það kom þó mjög greinilega fram hjá hagfræðingnum norska, sem leit á þessi mál fyrir hæstv. ríkisstj., að eina glóran, sem hann sá, var þó það, að honum hafði verið sagt, eins og svo margt fleira, sem honum var sagt, að þessi skattur hyrfi, og þar kæmu þó kjarabætur strax. Nú er mönnum sagt, að þetta standi allt í járnum, stjórnin sé búin að koma þessu þannig fyrir, að þetta standi allt í sjálfheldu, það sé engu hægt að breyta. En væri ekki hugsanlegt, að hæstv. ríkisstj. gæti breytt einhverju af þeim óhæfilegu ráðstöfunum, sem hún hefur gert til þess að þjaka íslenzkt atvinnulíf og koma í veg fyrir, að framleiðslan geti gengið, eins og t.d. vaxtaokrinu? Ég spyr: Í hvers þágu er að heimta mörg hundruð milljónir króna af afurðavíxlum framleiðslufyrirtækjanna inn í Seðlabankann og leggja féð þar fyrir? Í hvers þágu er þetta gert? Er þetta gert fyrir íslenzkt atvinnulíf, fyrir íslenzkan þjóðarbúskap? Og svo er sagt, að það sé alls ekki með nokkru lifandi móti hægt að slaka nokkuð til nokkurs staðar, svona verði þetta að vera. Hver hefur kveðið upp þann dóm, að íslenzkir framleiðendur eigi að borga 9.9% af afurðavíxlunum og 111/2% af öðrum víxlum? Hefur hæstv. ríkisstj. aldrei látið sér til hugar koma, að bara vaxtahækkunin ein nemur hjá mörgum fyrirtækjum meira en 10–20% af öllum kaupgjaldsgreiðslum þeirra? Hefur það aldrei hvarflað að ríkisstj., að óhugsandi er, að þetta geti staðizt? Og ofan á allt annað er svo hæstv. ríkisstj. núna að bollaleggja alls konar aðferðir til þess að lána mönnum fé til að greiða þessa okurvexti. Ætli það væri ekki nær að fara að reyna að gera einhverjar ráðstafanir til þess að draga úr þeirri stórkostlegu kjaraskerðingu, sem hefur bókstaflega verið framkölluð með þessum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj., bókstaflega búin til með almennum ráðstöfunum til þess að draga með öllu hugsanlegu móti úr veltunni? Það er það, sem verið er að gera, - með öllum hugsanlegum ráðstöfunum verið að draga úr veltunni í þjóðarbúskapnum. Og þar er einn liðurinn þessar gífurlegu vaxtaálögur, sem eru lagðar á framleiðsluna. Síðan er sagt við menn: Framleiðslan þolir ekki meira. - En hún þolir að borga þessa vexti! Ég vil enn þá einu sinni benda hæstv. fjmrh. á það, sem fram undan hlýtur að vera í þessum efnum og hann hlýtur að sjá, að þetta getur ekki staðizt. Hvorki tekjur bænda né tekjur verkamanna geta staðizt, eins og þær eru, og ef hæstv. ríkisstj. ætlar að koma í veg fyrir, að það verði hækkanir, allsherjarhækkanir, þá verður hæstv. ríkisstj. að finna leiðir til þess að draga úr þeirri kjaraskerðingu, sem hún hefur innleitt. Það hefur verið upplýst frá Alþýðusambandinu, og ég hef ekki séð það véfengt, að sé sett upp vísitala fyrir kaupmátt tímakaupsins, sé hún 86 miðað við 97 í október 1958. Það þýðir, að kaupmáttur tímakaupsins hafi lækkað um 12% á þessu tímabili. Til viðbótar kemur svo minnkuð atvinna, minnkuð eftirvinna og vaxtabögglarnir, sem hæstv. ríkisstj. hefur bundið ekki aðeins framleiðslunni, heldur einnig heimilunum. J;g skil ekki í, að hæstv. ríkisstj. láti sér koma til hugar, að þetta geti staðizt, og þess vegna verður í alvöru að leita að einhverjum leiðum til að ráða fram úr þessum vanda. Það er alveg vonlaust verk að berja höfðinu við steininn og látast ekki sjá, hvernig ástatt er. Og í því sambandi hafa þessar rammamyndir um einstaka þætti, slitnar út úr samhengi, sem birtar eru í aðalmálgagni ríkisstj., svo sem eins og í hátíðaskyni, í hvert skipti sem eitthvað er hér um að vera, enga þýðingu. Það má bæta því þarna við, svona rétt til skýringar um þann málflutning, fyrir utan annað, sem ég hef bent á, að þegar verið er að reikna áhrif söluskattsins á útgjöld vísitöluheimilisins, þá gefur það út af fyrir sig ekki mikla hugmynd um þau að taka bara hækkunina, sem kemur á neyzluvörur þessa heimilis strax. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að það er ekki nema nokkur hluti söluskattsins, sem kemur beint á heimilin strax. Mjög mikið af honum kemur fyrst niður á alls konar rekstri í landinu og þar næst á heimilin, t.d. í lægra kaupi en menn mundu annars fá og með öðru móti. Það er því alveg sama, frá hvaða sjónarhóli litið er á þessa uppáhalds rammamynd hv. fjmrh. Eftir því sem oftar er á hana litið og frá fleiri hliðum, sést betur, hversu þýðingarlítið gagn hún er. Og auðvitað hlýtur það að hefna sín, ef hæstv. ríkisstj. álítur, að það leysi vandann að birta slíkar upplýsingar, þar sem einstök atriði eru slitin úr samhengi. Það er miklu meiri alvara á ferðinni en svo, að hægt sé að setja nokkurt traust á þess konar málflutning. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en láta hér staðar numið.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mái til meðferðar og haldið um það tvo fundi og reynt að afla sér nokkurra upplýsinga, m.a. um útflutningssjóðinn. En því miður hafa þær ekki verið svo sundurliðaðar sem æskilegt hefði verið. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða hér um efni þessa máls, það var gert svo ýtarlega í framsöguræðu hæstv. sjútvmrh. við 1. umr. frv. N. hefur verið sammála um að mæla með því, að hv. d. samþykkti þetta frv., en hins vegar klofnaði nefndin um brtt., sem minni hl. lögðu fram og lýstu í nefndinni, og munu þeir því skila sérstöku áliti. Meiri hl. fjhn. mælir með því, að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég skila sérstöku áliti um þetta frv., en það er ekki enn komið, og stafar það af því, að það er mjög skammt liðið, síðan málið var afgr. frá fjhn., - það var ekki fyrr en um hádegisbilið í dag, - og síðan hafa verið að heita má stöðugir fundir hér í þingi og lítill tími hefur gefizt til þess að ganga frá áliti. Það er efni þessa frv., að lagt er til, að útflutningsskatturinn, sem á var lagður, að því er sagt var í því skyni að greiða halla á útflutningssjóði, á að falla niður um næstu áramót, þó þannig, að það á að innheimta skatt af framleiðsluvörum frá árinu 1960, þó að þær verði ekki allar útfluttar um áramótin. Og síðan eru fyrirmæli um það, að fé, sem afgangs verður í útflutningssjóði, skuli ráðstafað á sérstakan hátt. Samkvæmt þessu er gert ráð fyrir því, að eitthvað verði afgangs í útflutningssjóði, þegar hann er búinn að ljúka öllum sínum skuldbindingum, jafnvel þó að skatturinn verði ekki lagður á framleiðsluvörur næsta árs. Það er eins og fyrri daginn, að það hefur gengið erfiðlega að fá ábyggilegar upplýsingar um hag þessa sjóðs, og áætlanir hæstv. ríkisstj. um þá stofnun hafa veríð ákaflega mikið á reiki frá fyrstu tíð. Þegar stjórnin lagði fram sitt efnahagsmálafrv. snemma á þessu ári, voru áætlanir í grg. með frv. um sjóðinn. Þar er gert ráð fyrir því, að skuldbindingar hans mundu vera um 270 millj. kr. Ákveðið var, að sjóðurinn fengi gengishagnað af þeim birgðum útflutningsvara, sem til voru í landinu 16. febrúar, og var áætlað af stjórninni, að þessi gengismunur, sem sjóðurinn fengi, mundi nema um 150 millj. kr. Þá var eftir að sögn um 120 millj. kr. skuld hjá sjóðnum, og til þess að mæta þeim kröfum á sjóðinn var lagður á 5% útflutningsskattur. Talið var, að sá skattur mundi gefa 120 millj. kr. á árinu 1960. Þannig átti að mæta þessum halla, sem talinn var að væri á útflutningssjóði. Þetta var, eins og ég hef getið um, í grg. með efnahagsmálafrv. eða m.ö.o. í ríkisútgáfu stjórnarinnar, sem hún kallaði „Hvíta bók“. En svo gerðist það síðar á þinginu, að stjórnin fékk fram komið breyt. á lögunum um það, að skatturinn skyldi ekki vera 5% af útflutningsvörunum, heldur 21/2%. Og þegar það mál var til meðferðar hér í d. og hjá fjhn., var óskað eftir því, að upplýsingar kæmu um ástæður sjóðsins. Þá fékk fjhn. bréf frá Fiskifélaginu, dags. 23. maí 1960, sem ritað er eftir beiðni sjútvmrn., og í þessu bréfi eru veittar nokkrar upplýsingar varðandi útflutningssjóðinn. Helzt er að sjá af því bréfi, að þá hafi verið gert ráð fyrir, að þær kröfur, sem sjóðurinn þyrfti að meta, væru nokkru meiri en 270 millj., - um 293 millj. kr. Þá var aftur reiknað með því, að gengishagnaðurinn, sem sjóðurinn ætti að fá, mundi gefa miklu meira en 150 millj., hann mundi nema 2271/2 millj. og af útflutningsskatti þyrfti þá 651/2 millj., til þess að sjóðurinn yrði sléttur, þegar öllu væri lokið, innborgunum og útborgunum hjá sjóðnum, og þetta lét þá nærri, að þessi 21/2% skattur mundi nægja, það mundi fást þegar á þessu ári nóg til að jafna hallann. En í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og athugun þess í fjhn. var enn óskað eftir því að fá nú nýjar upplýsingar um útflutningssjóð. Og fjhn. fékk afrit af bréfi, sem hæstv. sjútvmrh. hefur fengið 2. þ.m. frá útflutningssjóði, þar sem eru, eins og þeir segja, gerðar áætlanir um horfur á afkomu útflutningssjóðs. Það er nú ekki að öllu leyti gott að átta sig á þessu, en helzt verður þó af þessum upplýsingum skilið, að nú sé gert ráð fyrir, þegar sjóðurinn er búinn að taka á móti væntanlegum tekjum og greiða væntanleg gjöld, þá muni verða tekjuafgangur hjá honum 59.9 millj., eða rétt um 60 millj. kr. Ég vildi nú fá nánari skýringar á þessum hlutum og óskaði eftir því að fá upplýsingar um, hvað áætlað væri, að útflutningssjóðurinn hafi miklar tekjur eftir 16. febr. þetta ár, í fyrsta lagi af gengishagnaðinum, sem hann átti að fá, og í öðru lagi af útflutningsskatti, og hv. formaður fjhn., 6. landsk. þm., hefur í dag verið að reyna að fá svör við þessum spurningum, en ekki tekizt. Við höfum nú ekki nánari skýringar á þessu. En eins og þetta stendur í dag, þá virðist helzt mega gera ráð fyrir, að sjóðurinn hafi í tekjuafgang um 60 millj. kr. Sagt er í þessu bréfi, eða það er helzt hægt að finna út úr því, að þessi 21/2% útflutningsskattur muni nema alls 45–48 millj. kr. Sé þetta svo, þá kemur fram, að það hefur verið algerlega óþarft að leggja á þennan útflutningsskatt, því að eftir því sem nýjustu plögg sýna, þá hefði verið nokkur tekjuafgangur, líklega kringum 10 millj. hjá sjóðnum, þó að enginn skattur hefði verið á lagður. Ég verð að segja, að það er alveg furðulegt, hvernig á þessum málum hefur verið haldið, bæði á síðasta þingi og nú, að það skuli aldrei vera hægt að fá upplýsingar, sem mark er takandi á, um þennan sjóð. Hérna skakkar geysimiklu, eins og menn sjá, frá því, sem hæstv. ríkisstj. lét frá sér fara í ríkisútgáfunni í fyrravetur. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, er það að segja, að ég tel rétt að samþykkja það, afnema þennan skatt af útflutningnum nú frá áramótum. En ég tel, að það þurfi að gera breyt. á frv., og hef flutt um það till., sem búið er að útbýta. Þær eru á þskj. 226. Í 2. gr. segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fé það, sem verður afgangs í útflutningssjóði, þegar hann hefur innt af hendi greiðslur þær, er um ræðir í bráðabirgðaákvæðum laganna, stafliðum b, c og f, skal afhenda útvegsmönnum á þann hátt, að það gangi til greiðslu vátryggingariðgjalda fiskiskipa á árinu 1960. Þó skal útflutningsskattur samkv. 1. mgr. þessarar gr. af öðrum vörum en sjávarafurðum renna í ríkissjóð og honum ráðstafað í þágu landbúnaðarins samkv. ákvörðun ríkisstjórnarinnar.“ Í aths. við lagafrv. kemur það fram, að ákvæði frv. um, að tekjuafgangur í sjóðnum skuli fara til að greiða vátryggingariðgjöld fiskiskipa á þessu ári, er sett samkv. óskum L.Í.Ú. Það kemur fram í aths. um frv. Ég tel því, að það sé alveg sjálfsagt, að Stéttarsamband bænda fái að segja um það, hvernig varið verður þeim hlutanum, sem á að fara til landbúnaðarins. Þetta eru alveg hliðstæðar stofnanir, Landssamband íslenzkra útvegsmanna fyrir sjávarútveginn og Stéttarsamband bænda, sem er samtök þeirra, er landbúnað stunda. Því miður vildi ekki meiri hl. fjhn, fallast á þessa brtt., en ég hef flutt hana, - það er fyrsta brtt. á þskj. 226. Ég legg til, að í stað orðanna „samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar“ komi „samkvæmt tillögum Stéttarsambands bænda“. Ég tel það alveg sjálfsagt, að báðum þessum samtökum sé gert jafnhátt undir höfði. Úr því að nokkru af sjóðnum er ráðstafað samkv. óskum L.Í.Ú., þá á líka að ráðstafa þeim hluta, sem fer til landbúnaðarins, samkv. tillögum Stéttarsambands bænda. Ég vænti þess, að hv. þd. sjái, að þetta sé mjög eðlilegt og samræmi í þessu. En það er ýmislegt fleira í efnahagslögunum, sem ég tel ástæðu til að breyta, og hef ég því flutt fáeinar tillögur til viðbótar þessari. Í lögunum um efnahagsmál frá síðasta þingi er m.a. ákvæði í 23. gr. þeirra um það, að óheimilt skuli vera að láta kaupgjald og aðrar slíkar greiðslur breytast eftir breytingum á vísitölu. Á síðasta þingi bar ég fram brtt. við þessa grein, og var hún um umorðun á greininni. Ég lagði til, að hún yrði þannig orðuð: „Ríkisstjórnin vinni að því að koma á samkomulagi milli launþega og framleiðenda um stöðvun víxlhækkana á milli kaupgjalds og verðlags.“ Þessi till. er tekin alveg orðrétt upp úr kosningastefnuskrá sjálfstæðismanna við síðustu alþingiskosningar. Ég veit ekki, hvaða ástæður hafa til þess legið, að þeir snerust á móti þessu strax á fyrsta þingi eftir kosningarnar, og mér finnst rétt að gera aðra tilraun, vita, hvort þeir vilja ekki lögfesta sína eigin stefnu í þessu máli, og flyt því þessa tillögu aftur, nákvæmlega eins og hún var flutt hér í fyrra og eins og hún var í kosningastefnuskrá þeirra sjálfstæðismanna í fyrrahaust. Strax í upphafi þessa þings báru framsóknarmenn í þessari d. fram frv. til laga um breyt. á lögunum um efnahagsmál. Það er 31. mál þingsins. Efni þessa frv. er þetta: Í fyrsta lagi er lagt til, að útlánsvextir færist niður í 8% hæst, eins og þeir voru, áður en efnahagslögin voru sett. Vextir af afurðavíxlum færist niður í 51/2% hæst, og mun það vera það hámark, sem var á þeim áður. Í þriðja lagi, vextir og lánstími ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs, byggingarsjóðs sveitanna, byggingarsjóðs fyrir kauptún og kaupstaði, raforkusjóðs og byggingarsjóðs verkamanna verði eins og áður en efnahagslögin voru sett. Og í fjórða lagi, að hætt verði að heimta til frystingar í Seðlabankanum helminginn af sparifjáraukningunni. Útlánamöguleikar geta þá aukizt að sama skapi. Frv. þessu var vísað til fjhn., og það fór fram atkvgr. um það í n. nú fyrir þremur dögum. Hv. þm. stjórnarflokkanna í n. sáu sér ekki fært að mæla með frv., heldur greiddu atkv. gegn því í n. En til þess að fá nú þegar úrskurð þd. um þetta mál, þá flyt ég tillögurnar úr frv. framsóknarmanna sem brtt. við stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir. Ég tel, að það sé þannig um þessi atriði, að það megi ekki fresta því að gera þær breytingar á l., sem þar eru till. um. Og ég vil hér fara nokkrum orðum um þessar brtt. Í 32. gr. efnahagslaganna frá síðasta þingi var ríkisstj. veitt heimild til að ákveða vaxtakjör og lánstíma hjá allmörgum stofnlánasjóðum. Það eru þeir sjóðir, sem ég gat um áðan. Ríkisstj. notaði heimildina þannig, að hún hækkaði til mikilla muna vexti hjá sjóðunum, og einnig var lánstíminn styttur hjá sumum þeirra. Fram til þess tíma, er þessi lög voru sett á siðasta þingi, hafa lánakjörin hjá þessum sjóðum verið ákveðin í lögum frá Alþ. Þannig á þetta að vera. Það er því lagt til í einni brtt. minni, að 32. gr. laganna verði felld úr gildi. Verði á þetta fallizt, koma aftur til framkvæmda þau lagaákvæði, er áður giltu um þessa sjóði og um vexti og lánstíma hjá þeim. En hæstv. ríkisstj. lét sér ekki nægja að hækka vexti hjá ýmsum stofnlánasjóðum. Hún beitti sér einnig fyrir og kom fram vaxtahækkun hjá bönkunum, sem er svo gífurleg, að það mun ekki hægt að finna dæmi um slíkt í öðrum löndum. Þessi vaxtahækkun hefur lagt mjög þungar byrðar - og segja má óviðráðanlegar - á fjölda manna og valdið miklum erfiðleikum hjá þeim, sem fást við atvinnurekstur. Ég geri ráð fyrir, að það sé erfitt að finna fyrirtæki, sem geta borgað milli 11. og 12% ársvexti af lánum, og það er víst, að aðalatvinnuvegir þjóðarinnar geta ekki risið undir þessum vaxtagreiðslum. Það má t.d. benda á það, að meðan slíku er haldið uppi, þá eru Íslendingar ekki samkeppnisfærir með vörur sínar á erlendum mörkuðum. Það mun ekki vera hægt að finna dæmi þess, að nokkrir keppinautar okkar þar búi við slík kjör. Það ætti því öllum að vera ljóst, að það þarf strax að nema úr gildi ákvarðanir stjórnarinnar um vextina og færa þá aftur í fyrra horf. Ég hef því flutt brtt. um þetta. Þetta er fyrsta skrefið, sem þarf að stíga til þess að forða frá enn meiri vandræðum en þegar eru orðin. Það er áreiðanlega miklu skynsamlegra að gera þetta nú þegar, að létta þessari óhóflegu vaxtabyrði af mönnum og af atvinnufyrirtækjunum, heldur en að fara nú að reyna að útvega sérstök lán, eins og ríkisstj. er að vinna að, til þess að atvinnurekendur geti borgað okurvextina. Það er miklu skynsamlegra að létta þeim af, svo að minna þurfi af lánsfé til atvinnurekstrarins. Þetta þolir enga bið, og því er þessi brtt. hér flutt. Þegar hæstv. ríkisstj. ákvað vaxtahækkunina snemma á þessu ári, hélt hún því fram, að sú ráðstöfun mundi verða til þess að örva sparifjársöfnun í landinu til mikilla muna. Undir venjulegum kringumstæðum er það líka svo og að öðru óbreyttu, að ef innlánsvextir eru hækkaðir, þá hvetur það til aukinnar sparifjármyndunar. En sú hefur ekki orðið hér raunin á, og koma þar aðrar ástæður til. Opinberar skýrslur sýna, að sparifjáraukningin hefur orðið miklu minni á þessu ári en undanfarin ár. Í Hagtíðindum sjáum við skýrslur um þessi mál. Þar eru tekin upp nokkur atriði úr reikningum bankanna, eins og menn þekkja, við og við, og einnig eru gefnar þar upplýsingar um innlán og útlán hjá sparisjóðunum. Síðustu tölur, sem nú eru til um innlánin hjá bönkum og sparisjóðum, eru miðaðar við októberlok nú í haust, þ.e.a.s. þær sýna, hvernig ástandið var að þessu leyti fyrir einum og hálfum mánuði, og ég hef athugað, hvað miklar innstæðurnar hafa verið hjá bönkum og sparisjóðum í októberlok 1960, og til samanburðar, hvað þær voru miklar á sama tíma næstu þrjú árin á undan, 1957-1959. Ég hef lagt hér saman spariinnlán og innlán á hlaupareikningi, en það er aðskilið í þessum skýrslum í Hagtíðindunum. Aftur á móti hef ég sleppt sérstökum lið, sem er bara í skýrslum bankanna, það er mótvirðisfé á hlaupareikningi. Það er gefið upp sérstaklega, en ég tel ekki rétt að taka það með. Það breytist eftir fyrir fram ákveðnum reglum, og hafa satt að segja orðið mjög litlar breyt. á því undanfarin ár, og ég tek bara það, sem aðrir eiga. Þá er það fyrst um bankana að segja, að í lok okt. 1957 voru innstæður þar 1501 millj., á sama tíma 1958 1815 millj., á sama tíma 1959 2161 millj. og í októberlok 1960 2423 millj. Innstæðuaukningin hefur því orðið þessi: Frá 1. nóv. 1957 til 31. okt. 1958 314 millj., og það er 20.9% hækkun á sparifénu hjá bönkunum. Á tímabilinu frá októberlokum 1958 til októberloka 1959 er aukningin 346 millj. eða 19.1% viðbót, en síðasta árið, frá októberlokum 1959 til októberloka 1960, er aukningin 262 millj., eða 12.1%. Maður fær vitanlega réttasta mynd af þessu með því að bera saman hreyfingarnar, eins og þær hafa orðið hlutfallslega, og þá kemur þetta út t.d. í þessu dæmi, að frá októberlokum 1957 til sama tíma 1958 hafa innlán í bönkunum aukizt um 20.9%, en á sömu mánuðum 1959–60 ekki nema 12.1%. Þetta er að segja um bankana. Ef við tökum svo í öðru lagi sparisjóðina á sama hátt, þá er það þannig, að í lok okt. 1957 voru innlán hjá þeim 427 millj., í októberlok 1958 518 millj., í októberlok 1959 642 millj., og í októberlok 1960 725 millj. Innstæðuaukningin hefur því orðið þessi hjá sparisjóðunum: Frá októberlokum 1957 til októberloka 1958 91 millj., eða. 21.2%. Frá októberlokum 1958 til sama tíma 1959 124 millj., eða 23.9%. En síðasta árið, frá októberlokum 1959 til októberloka 1960, 83 millj., eða 13%. Það er aðeins 13% aukning á móti 21.2 1957–58 og á móti 23.9 1958–59. Ég hef hér aðeins talið innstæðurnar í heilum millj., en sleppt alls staðar broti úr milljón. Af þessum samanburði sést, að síðustu 12 mánuðina fyrir 1. nóv. þetta ár hefur sparifjáraukningin í bönkum og sparisjóðum orðið tiltölulega langtum minni en næstu tvö árin þar á undan þrátt fyrir vaxtahækkunina. Hún er reyndar minni líka í krónutölu þetta síðasta ár heldur en hin árin, en þó kemur mismunurinn enn meir fram vitanlega, ef þetta er reiknað út hlutfallslega, og það gefur réttasta mynd af breytingunni, sem orðið hefur. Það er nefnilega þannig, að til þess að sparifé aukist, er það eitt ekki nóg að hækka vexti af því. Það út af fyrir sig kemur að litlu haldi, ef jafnframt er þrengt svo að fólki, að það getur ekki. lagt fé fyrir og verður þess í stað að ganga á eignir, sem fyrir voru. Þetta er það, sem hefur verið að gerast hér. Aðalorsök þess, að svo mjög hefur dregið úr sparifjáraukningunni, er vafalítið sú, að ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hafa orðið landsmönnum ákaflega þungar í skauti. Þær hafa valdið mikilli kjaraskerðingu, svo að menn eiga nú við mikla fjárhagserfiðleika að búa. Á slíkum tímum er vitanlega ekki hægt að búast við, að sparifjársöfnun aukist, heldur þvert á móti. Það liggur þannig fyrir, að sá tilgangur, sem ríkisstj. sagði, að hún hefði með því að hækka svo mjög vextina, eða a.m.k. var það eitt af því helzta, sem var fært fram til réttlætingar þessari ráðstöfun, að sparifé mundi aukast og það þyrfti að aukast meira en áður, hefur ekki náðst. Og þá vil ég spyrja: Hvers vegna er þá lengur verið að halda í þessa háu vexti, þegar það liggur fyrir, að þetta er í rauninni óbærilegt öllum almenningi, sem eitthvað þarf á lánum að halda, og hefur leitt hinar mestu þrengingar yfir allan atvinnurekstur í þjóðfélaginu? Þá er hér einnig brtt., sem ég hef ekki enn minnzt á. Hún er um það að fella úr lögum Landsbankans heimild, sem þar er til þess að skylda viðskiptabanka, sparisjóði og innlánsdeildir til þess að afhenda bankanum fé til geymslu. Þessi ákvæði eru í 16. gr. landsbankalaganna, nr. 63 frá 1957. Þau eru um það, að það megi skipa svo fyrir, að bankar og sparisjóðir skuli eiga innistæður í Seðlabankanum. Þetta heimildarákvæði hefur aldrei verið notað fyrr en á þessu ári. Þá var ákveðið, að helmingur þeirrar innistæðuaukningar, sem verða kynni hjá þessum innlánsstofnunum, skyldi afhentur Seðlabankanum til geymslu. Enn fremur skyldi sama gilda um innlánsdeildir kaupfélaganna samkvæmt heimild, sem núverandi stjórnarflokkar beittu sér fyrir og komu inn í landsbankalögin fyrr á þessu ári, eða réttara sagt, þeir munu hafa sett ákvæðið um það í efnahagslögin. Ég legg til, að þessi heimild til fjárheimtu verði afnumin. Það er mjög mikil þörf fyrir fé sparisjóðanna og innlánsdeildanna til atvinnurekstrar og framkvæmda í héruðunum, þar sem þessar stofnanir eiga heima, og því þarf að nema þessa heimild úr lögum. Það þarf að hindra áframhaldandi flutning á sparifénu úr héruðunum inn í Seðlabankann. Mér þykir mjög sennilegt, að einmitt þetta ákvæði og beiting þess eigi nokkurn þátt í því, að sparifjáraukningin er nú minni en hún hefur verið á undanförnum árum. Ég er nærri viss um það, að þetta ákvæði fælir ýmsa menn frá því að leggja fé inn í sparisjóði, þó að þeir hafi eitthvað laust milli handanna. Menn hafa fyrir augum miklar þarfir heima fyrir, þarfir fyrir fé til atvinnurekstrar og nauðsynlegra framkvæmda, og þá þykir þeim vitanlega ekki fýsilegt, þó að þeir hafi eitthvað af lausum aurum, að leggja þá inn í sjóði með þeim skilmálum, að helmingurinn flytjist út úr héraðinu inn í banka hér í höfuðstaðnum, - burt úr héruðunum, þar sem flármagnsskorturinn er mönnum einmitt mikill fjötur um fót. Með þessu hefur hæstv. ríkisstj., sem beitti sér fyrir þessum ráðstöfunum, innleitt ný höft, það er einn þátturinn í ráðstöfunum hennar til þess að koma á höftum hér, þó að stöðugt sé talað um aukið frelsi. Með þessu er mönnum meinað að nota sitt eigið fé til nauðsynlegra hluta heima í héruðunum, þar sem þeir eru búsettir, þeim er meinað að nota það til uppbyggingar og framfara þar. Þetta er þáttur í viðleitni ríkisstj. til að skapa lánsfjárkreppu, þáttur í viðleitni hennar til að þoka þjóðinni aftur á bak. Þetta tel ég því, að eigi tafarlaust að nema úr lögum: Ég held, að ég hafi þá gert nokkra grein fyrir þeim brtt. við frv., sem ég flyt, og skal því ekki að svo stöddu segja meira um málið.



Herra forseti. Fundur fjhn. var haldinn í morgun um þetta mál, og þó að nm. væru ekki svo mjög ósammála viðvíkjandi 1. gr. í þessu frv., þá höfðum við báðir, sem í stjórnarandstöðunni erum, sitthvað við þessi mál í heild að athuga, sem olli því, að við flytjum hvor um sig allmargar brtt. við efnahagslöggjöfina og gefum þess vegna út sérstök nál. Mitt nál. var látið í prentun í dag fyrir 5, en er ekki komið enn þá, enda alllangt, en þær brtt., sem ég flyt, eru á sérstöku þskj., 221. Ég verð því að ræða þetta mál, án þess að mitt nál. liggi fyrir, en verð þá að reyna að bæta það upp með því að gera skýrari grein fyrir mínu máli og þeim till., sem ég flyt. Þetta mál, efnahagsmálalöggjöfin, kemur nú fyrir okkur í ekki alveg ósvipuðu formi og því, sem var síðla á síðasta þingi, og það er raunverulega engin tilviljun, að þessi mál tvö, það mál, sem víð vorum að ræða hér fyrir nokkru, söluskatturinn, og þessi efnahagsmálalöggjöf, - skuli nú koma fyrir aftur og koma þetta seint. Það er raunverulega tvennt, sem er þarna að verki. Sumpart er þarna um að gera, að hinir upphaflegu útreikningar, sem gerðir hafa verið í sambandi við þessi efnahagsmál og tekjumál ríkissjóðs, hafa reynzt rangir. Satt að segja virðist það svo, að sérfræðingar ríkisstj. séu alveg sérstakir sérfræðingar í að reikna vitlaust. Það eru raunar ekki aðeins sérfræðingar þessarar ríkisstj. núna í sambandi við þetta mál, það sama sýndi sig líka 1950, þegar gengið var lækkað þá. Það er eins og í hvert einasta skipti, sem íslenzk ríkisstj. vill reyna að treysta sérstaklega á það, að einhverjir sérfræðingar, sem að meira eða minna leyti eru komnir hingað að undirlagi Alþjóðabankans,fari að skipta sér af efnahagsmálum Íslendinga, Þá komi tóm vitleysa út. Síðan þurfi hæstv. ríkisstj. að vera jafnvel tvisvar á sama þinginu að vera að reyna að leiðrétta þessar vitleysur. Stundum kemur þetta hins vegar af því, að hæstv. ríkisstj. þykir ekki skemmtilegt að horfast í augu við staðreyndir. Hún kýs þá að kalla þær uppbætur, sem hún er að koma á, svo sem í því tilfelli, sem hér liggur fyrir, einhverju öðru nafni en slíku. Rétt eins og forðum daga, 1951, þegar við stóðum frammi fyrir bátagjaldeyrinum, þegar kerfið hafði brugðizt, en ómögulega mátti viðurkenna fyrr en mörgum mánuðum seinna, að það hefði brugðizt þá, og það mátti ómögulega kalla bátagjaldeyrinn uppbætur, eins er með það, sem nú liggur fyrir. En raunverulega hefði kannske ekki verið sérstaklega mikil ástæða til þess að ræða mikið þetta mál, svo framarlega sem það hefði einvörðungu verið þessi 1. gr., sem um væri að ræða. Það, sem hins vegar knýr mig til þess að gera eins ýtarlegar brtt. við þetta mál og ég geri, þó ekki nærri nógu ýtarlegar, er, að sjálf efnahagsstefna ríkisstj. er nú komin í slíkt ástand, að Alþ. getur ekki annað en tekið það upp til alvarlegrar athugunar, og ég verð að lýsa óánægja minni yfir því, hve seint þetta mál kemur fyrir. Það er með þetta mál alveg eins og söluskattinn, að það var hægur vandi fyrir hæstv. ríkisstj. að vera búin að leggja bæði þessi mál fyrir Alþ. fyrir löngu. Þetta er afgreiðsla, sem raunverulega nær ekki nokkurri átt og mundi ekki yfirleitt geta farið fram nema vegna þess, að stjórnarandstaðan sýnir ríkisstj, svo mikið umburðarlyndi í svona málum, þegar þau eru komin í öngþveiti, að hún reynir að létta henni á allan hátt afgreiðslu mála, sem hún ætti raunverulega varla skilið að fá afgreidd. Auðvitað var hægt að leggja bæði söluskattinn og þessi efnahagsmál, sem hér liggja fyrir, fyrir Alþ. fyrir löngu. Auðvitað var hægt að láta fjhn. þessarar hv. d. fá tækifæri til þess að ræða við sérfræðinga ríkisstj. um þessi mál. Auðvitað var möguleiki til þess að láta umr. um þetta mál fara fram með eðlilegum hætti, að láta líða rétta fresti á milli, láta vera hægt að útbýta skjölum og annað þess háttar. En það er ekki hægt vegna þessa ódæma trassaskapar, sem er raunar ekki sérkenni á þessari ríkisstj., - það hafa verið svo að segja flestar ríkisstj. hérna, sem hafa þann vandræðasið að koma rétt fyrir jólin með meginið af öllum þeim málum, sem þurfa að komast í gegn. Þess vegna var það svo í dag, þegar við óskuðum eftir því, að sérfræðingar ríkisstj., m.a. viðskmrh. og ráðuneytisstjóri efnahagsmrn., Jónas Haralz, mættu hjá okkur í fjhn. þessarar deildar, sem raunar hefur ekki fengið allt of mikið tækifæri til þess að ræða við þessa sérfræðinga ríkisstj. á þessu þingi, þegar við óskuðum eftir, að þeir mættu hjá okkur, voru þeir suður í París.  Herra forseti. Ég held þess vegna, að að þessum inngangi loknum um aðferðina við að leggja þessi mál fyrir og það tækifæri, sem fjhn. hefur gefizt, snúi ég mér að því, sem brýnast er. Það er, að nú, þegar þessi höfuðefnahagsmálalöggjöf ríkisstj. liggur hér fyrir til umr., þá álít ég, að ástandið sé orðið þannig, afleiðingin af hinni svokölluðu viðreisn sé komin svo greinilega í ljós, að það verði nú að freista þess, hvort hægt sé að fá hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn til þess að athuga nokkuð um, hvar þeir standa. Þess vegna hef ég flutt hér ýmsar till. og mun í minni ræðu reyna að gera nokkra grein fyrir ástæðunum til þess, að ég álít það alveg óhjákvæmilegt. Ég verð að vísu um leið að harma það, að undanfarið, þegar þessi efnahagsmál hafa veríð á dagskrá í sambandi við hina og aðra dagskrárliði, þá hefur hæstv. ríkisstj. og hennar fylgismenn fengizt lítt til þess að ræða þessi mál. En nú, þegar efnahagsmálin liggja sjálf fyrir, höfuðlöggjöf ríkisstj. um þetta, þá vona ég, að hún fáist til þess, enda er raunverulega ástandið í landinu orðið þannig, að það væri algert ábyrgðarleysi af stjórnarfl. að fást ekki til þess að ræða um þessi mál. Fyrir okkur liggur yfirlýsing frá aðalmönnum sjávarútvegsins, samtökum hans, Landssambandi ísl. útvegsmanna, um, að sjávarútveginum verði ekki haldið áfram á þeim grundvelli, sem ríkisstj. hafi lagt síðasta vetur með samþykkt efnahagsmálalöggjafarinnar í febr., og það er ekkert enn þá, sem bendir til þess, að nein lausn sé fundin á þessu máli. Fundi Landssambands ísl. útvegsmanna var frestað nú nýlega þangað til 12. des., hann kom saman 12. des., þá var honum frestað aftur, ég veit ekki þangað til hvenær, og ekkert virðist liggja fyrir um, að það sé öruggt, að sjávarútvegurinn verði yfirleitt í gangi eftir nýár. Hvað gerist svo á sama tíma, á meðan þannig lítur út víðvíkjandi þeim atvinnulega grundvelli, sem þjóðin fyrst og fremst byggir á, sjávarútveginum? Það lítur þannig út hjá okkur í landi, að hér er atvinnan meira og minna að stöðvast. Húsbyggingarnar, sem verið hafa einn mjög veigamikill þáttur í atvinnulífi Reykjavíkur og margra annarra bæja, eru að stöðvast: Það er byrjað á hverfandi fáum nýjum húsum, víða svo að segja engum. Það er hætt við, að bygging stöðvist á svo og svo mörgum af þeim húsum, sem eru meira eða minna hálfbyggð. Það er byrjað atvinnuleysi t.d. hjá trésmiðum. Það er að vaxa atvinnuleysið úti um allt land nema helzt á þeim stöðum, þar sem útfærsla landhelginnar hefur bjargað ýmsum smáþorpum í landinu, þar sem vélbátaútgerð er sæmileg. Á stærri stöðum, sem byggja meira á iðnaði, byggingum og öðru slíku, Akureyri, Reykjavík, þar er atvinnuleysið að byrja. Á Akureyri er það orðið alltilfinnanlegt nú þegar. Í Reykjavík er farið að bera á því í vaxandi mæli, og hver einasti aðili, sem með atvinnumálin hefur að gera, segir, að upp úr nýárinu muni hins vegar fjöldi fyrirtækja stöðvast, - fyrirtæki, sem reyna að halda út núna í des. Hér er þegar komið svo, að eftirvinna er að mjög miklu leyti hætt og vinna er orðin mjög stopul. Einmitt nú fyrir jólin falla úr fjölmargir dagar hjá mönnum, og hvern einasta morgun verða hér niðri við höfnina 40–50 manns að hverfa frá kl. 8–9 um morguninn eftir að hafa verið á snöpum eftir vinnu. Smærri iðngreinarnar eru sumar svo að seg ja að stöðvast. Það þarf ekki nema t.d. hlusta á tilkynningarnar frá húsgagnaiðnaðinum í útvarpinu til þess að heyra, hvernig ástandið muni vera þar. Það þarf ekki nema tala við bílstjórana, fólksbílstjórana og vörubílstjórana, til þess að heyra, hvernig þeirra atvinna hefur minnkað, jafnvel um allt að því helming. Hvar sem drepið er niður, er alls staðar rýrnun lífskjaranna, óvissa, minnkandi atvinna, jafnvel gjaldþrot og hrun, sem vofa yfir hjá ýmsum smáatvinnurekendum, sem oft máske af litlum efnum hafa verið að reka sín litlu atvinnufyrirtæki, en fyrst og fremst hafa getað treyst á eitt, sem verið hefur einkennið á íslenzkum þjóðarbúskap á undanförnum árum, fulla atvinnu og góða kaupgetu almennings. Jafnhliða fjölgar í Lögbirtingablaðinu auglýsingum um uppboð á íbúðum. Þeir menn, sem af mikilli bjartsýni, miklum dugnaði og mikilli fórnfýsi hafa lagt í það að reyna að byggja vel upp okkar bæi, eru að missa sínar íbúðir. Við þekkjum ósköp vel, hvernig á því stendur, að menn hafa getað lagt í eins góðar íbúðir og menn hafa verið að byggja sér hér. Menn hafa unnið eftirvinnu, 2–3–4 klst., menn hafa unnið á laugardögum og sunnudögum, menn hafa unnið í orlofinu sínu, menn hafa yfirleitt lagt saman dag og nótt svo að segja til þess að reyna að borga niður af íbúðinni sinni, enda líka oft og tíðum svo, að af launum manna hafa farið jafnvel upp í 3–4 þús. kr. á mánuði í afborganir af íbúð. Og það er vitanlegt, að svona ástand hefur ekki getað gengið nema vegna þess, að þjóðin hefur unnið afskaplega mikið og hún hefur á undanförnum árum lagt eins mikið fram og hún hefur gert. Það, sem nú er að gerast, er, að henni er meinað að fá að þræla svona, fá að þræla fyrir því að eignast íbúðir, fá að framkvæma það, sem Sjálfstfl. hefur lýst sem sinni stefnu, að hver maður ætti að eiga sína eigin íbúð. Þess vegna er það svo nú, að fjölmargir eru ýmist að gefast upp við að fullgera þær íbúðir, sem þeir hafa byrjað á, eða þá að missa þær íbúðir, sem þeir hafa verið að byggja sér, eru kannske fluttir í fyrir skömmu og geta nú ekki aflað sér tekna til að standa undir hinum hröðu afborgunum af þeim. Það, sem veldur öllum þessum vandræðum, öllu þessu hruni, sem þarna er að færast yfir, allri þessari stöðvun, sem þarna er að verða, það er kaupgetuminnkunin hjá almenningi, kaupgetuminnkunin hjá alþýðu manna. Og hún stafar af tvennu. Hún stafar í fyrsta lagi af því, hve mikið kaupgjaldið hefur lækkað. Ég skal koma að því nánar síðar, en lækkunin frá því í febrúar þetta ár og þangað til núna er a.m.k. um 15% af kaupgetu tímakaupsins, miðað við vörur og þjónustu. Og í öðru lagi stafar hún af því, að atvinnan hefur minnkað, þannig að atvinnutekjurnar hafa minnkað jafnvel enn þá meira en sem nemur kaupgeturýrnun tímakaupsins. M.ö.o.: atvinnuleysið er byrjað, og strax og atvinnuleysið er byrjað, eru lífskjör almennings náttúrlega rýrð meira og tilfinnanlegar með því en með nokkru öðru. Ég vil vekja alveg sérstaka athygli á þeirri staðreynd: Ég hef oft átt tal við ýmsa menn úr stjórnarliðinu á undanförnum mánuðum og rætt við marga hér úr ræðustól, einkanlega um efnahagsstefnuna, sem upp var tekin, vegna þess að ég var alltaf að reyna að vara við henni og hvert hún mundi leiða. Viðkvæðið hjá þorranum af þeim fylgismönnum ríkisstj., sem ég hef talað við, bæði innan þings og utan, hefur verið það: Við höfum líklega lifað um efni fram, og við höfum þess vegna orðið að rýra kaupgjald. - Og þegar ég hef spurt þá: Hvað segið þið svo um það atvinnuleysi, sem kemur? - Þá hafa þeir sagt: Atvinnuleysi, það kemur ekki, og það má ekki koma, það er óþolandi. - Ég held, að allir þeir menn, sem ég hef talað við um þetta, hafi talað út úr sínu hjarta. Það er ekkert spursmál um það, að eftir að við Íslendingar nú í 18 ár, að tveim árum undanteknum, höfum, a.m.k. hér í Reykjavík og á suðvesturhorni landsins, búið við fulla atvinnu, 15–16 ár af þessum 18, þó að nokkrum sinnum hafi verið brestur á því úti á landi, þá held ég, að það sé óhætt að fullyrða, að atvinnuleysi er fyrirbrigði, sem þjóðin alls ekki undir neinum kringumstæðum sættir sig við, og mér er nær að halda, að þorrinn af þeim, sem stjórninni fylgja, innan þings og utan, hugsi sem svo gagnvart atvinnuleysinu, að það sé hlutur, sem menn geti ekki undir neinum kringumstæðum þolað né eigi að þola. Og ég vil taka undir þær hugmyndir. Ég álít, að atvinnuleysið sé glæpur og að hvert þjóðfélag, sem kemur atvinnuleysi á hjá sér, það þjóðfélagsform á ekki skilið að vera til. Það er dauðadómur yfir hverju þjóðfélagsskipulagi, ef það innleiðir hjá sér atvinnuleysi. Atvinnuleysi er slík árás, ekki bara á lífskjör manna, heldur á alla þeirra liðan, að það gengur glæpi næst. Þess vegna er það algerlega óþolandi, að nú er raunverulega með þessari svokölluðu viðreisnarstefnu verið að skipuleggja atvinnuleysi á Íslandi. Ég hef haldið því fram frá upphafi, í öllum þeim ræðum, sem ég hef flutt um þetta mál, frá því að það fyrst kom fram, að afleiðingin af því hlyti m.a. að verða atvinnuleysi, og ég hef haldið því fram og mun reyna að færa sönnur á það, að þeir sérfræðingar ríkisstj., sem ráðlagt hafa henni, hafi miðað við það að skapa hér atvinnuleysi. En viðkvæðið hefur sífellt verið úr stjórnarherbúðunum: Atvinnuleysi munum við ekki þola, - þetta er þvert á móti til þess að tryggja atvinnuna í landinu. - Þess vegna álít ég, þegar atvinnuleysið nú er komið og það þýðir ekkert fyrir neinn mann að ætla að berja höfðinu við steininn og neita því, að svo framarlega sem hæstv. ríkisstj. og þeir þm., sem hana styðja, fást ekki til þess að ræða þessi mál nú, þá sé það vegna þess, að þegar atvinnuleysið loksins er komið, þá líta þeir þannig á, að þetta sé alveg óhjákvæmilegt, trúa því, sem þeirra sérfræðingar koma til með að segja nú um, að þetta hafi orðið að fylgjast að, þetta sé eðlileg afleiðing af efnahagsráðstöfununum. Við vitum ósköp vel, að í því landi, sem þessar efnahagsráðstafanir eru upp sprottnar í, í Bandaríkjunum, þar er atvinnuleysi. Við vitum ósköp vel, að afleiðingin af þeirri stefnu, sem hér var verið að innleiða með viðreisninni, er atvinnuleysi. Og við vitum, að þeir sérfræðingar, sem ríkisstj. hefur, þeir vita þetta og þeir koma beinlínis með sínar tillögur út frá því, að þetta atvinnuleysi hljóti að koma, enda er viðkvæðið orðið svo nú, að atvinnurekendur sumir hér í Reykjavík og það jafnvel í íslenzkum iðnaði, sem hafa byggt sína velgengni á því undanfarið að geta selt sínar vörur hér, þeir eru farnir að segja núna, ekki bara leynt, heldur ljóst: Hæfilegt atvinnuleysi er alveg nauðsynlegt. - M.ö.o.: hungrið og skorturinn þarf að vera nauðsynlegur fylgifiskur til þess að viðhalda því kerfi, sem hér á að koma á. Þetta er bezt að horfast í augu við. Verkföll höfum við haft á undanförnum áratugum, en við höfum ekki haft þau átök, sem atvinnuleysi skapar. Þau átök eru harðvítugri en nokkur verkföll. Það vita þeir, sem reynt hafa atvinnuleysi hér í Reykjavík. Það vita þeir, sem muna enn þá eftir kreppuárunum, þeir, sem muna enn þá eftir 9. nóv. 1932. Og þegar nú er verið að skipuleggja kreppu hér á Íslandi, heimatilbúna kreppu, sem engin ástæða var til að innleiða hér, þá verða þeir menn, sem koma til með að bera ábyrgðina á þessu, að horfast í augu við afleiðingarnar af sínum gerðum. Þessi ameríska sýki, þetta atvinnuleysi, sem hér er verið að koma á núna samkvæmt ráðum amerísklærðra sérfræðinga með efnahagsráðstöfunum, sem eru runnar undan rótum Alþjóðabankans, þetta kerfi, sem hér er farið núna að sýna sínar afleiðingar, það mun upp skera eins og með því hefur verið sáð. Þess vegna er nauðsynlegt, áður en lengra er komið og ástandið orðið alvarlegra, ef menn vilja ekki beinlínis horfa upp á það, að þetta atvinnuleysi komist hér á í allri sinni ógn, að gera ráðstafanir nú þegar til þess að stöðva það. Það er ekki lengra síðan en ég held eitthvað hálfur mánuður, að ég sagði það hér í þessum stól, að atvinnuleysi væri byrjað á Íslandi, og einn hv. þm. hér, einn elzti þm. þingsins, stóð hér upp og spurði, hvernig mér dytti í hug að tala um atvinnuleysi, hvers konar órar þetta væru í kollinum á mér. Ég bauð honum með mér í ferðalag út um land. Ég bauð honum að fara með til Ísafjarðar og ganga þar að hraðfrystihúsunum, þar sem slagbrandur er fyrir. Ég bauð honum að koma með til Akureyrar, ef hann vildi telja á ráðningarskrifstofunni atvinnuleysingjana, sem höfðu skráð sig þar. Og ég upplýsti hann um það um leið, að einmitt þennan sama dag hefðu skráð sig þrír trésmiðir atvinnulausir hjá félagi trésmiða hér í Reykjavík, þannig að líka hér væri atvinnuleysi að byrja. Hann þagnaði, hefur ekkert sagt síðan. Ég veit ekki, hvort hæstv. ríkisstj. og hennar stjórnarliðar muni hafa sama hátt á nú, en ég vil vara menn við því, að ef menn vilja ekki horfast í sugu við staðreyndirnar, þá verða staðreyndirnar því óþægilegri að horfast í augu við menn á eftir. Það er rétt að taka það fram um leið í sambandi við þessi mál, að ég er ekki alveg viss í, að hæstv. ríkisstj. sjálf og þeir menn, sem henni fylgja, geri sér alveg grein fyrir afleiðingunum af þeirri stefnu, sem hennar sérfræðingar mæla með, vegna þess að ég efast um, að þessir sérfræðingar segi allan sinn hug við ríkisstj. Ég hef haft kynni af þessum sérfræðingum áður, líka í annarri ríkisstj., og veit nokkurn veginn, hvernig þeir eru. Ég skal t.d. taka það fram, eins og öllum hlýtur að vera ljóst, að afleiðingin af þessari stefnu, sem hér hefur verið tekin upp, eins og nú er að byrja að koma í ljós, er eyðing landsbyggðarinnar. Svo framarlega sem kapítalisminn fær að leika lausum hala á Íslandi óheftur, þýðir það að eyða smátt og smátt landsbyggðinni og færa það, sem eftir er af byggð á Íslandi, hingað til Reykjavíkur og hér í kring. En það þýðir annað meira. Ef haldið er áfram með þessa stefnu, sem virðist stefnt að, þá verður Ísland innlimað í Vestur-Evrópu og Bandaríkin, efnahagslega séð, sem einn lítill hreppur, sem eitt lítið svæði í stóru efnahagskerfi. Hvað þýðir það? Það þýðir landflótta. Það þýðir, að menn fara burt af Íslandi, fleiri og fleiri, til þess að sækja atvinnu annars staðar. Atvinnulífið á Íslandi þrífst því aðeins bezt, að Íslendingar stjórni því sjálfir og einir. Tilhögun atvinnulífsins á Íslandi verður að vera með þeim hætti, að það sé miðað við hagsmuni Íslendinga og Íslendinga einna. Eigi að gera Ísland einn lítinn part úr stóru efnahagskerfi, þá þýðir það að eyða stóran hluta landsbyggðarinnar. Sá landflótti er þegar byrjaður, sem viðreisnarstefnan, þessi innlimunarstefna, leiðir af sér, byrjar á sérfræðingunum, eins og eðlilegt er, þeim mönnum, sem menntaðastir eru, við skulum segja verkfræðingunum. Ég held jafnvel, að annað stjórnarblaðið hafi verið að hæla sér af því sem sérstökum árangri af viðreisnarstefnunni með stóru letri, að 20 verkfræðingar hefðu nýlega flúið land, sem eins konar pólitískir flóttamenn, flúið sælu viðreisnarinnar til Svíþjóðar. Er það þetta, sem á að halda áfram? Og er þó ekki atvinnuleysi orðið hjá verkfræðingastéttinni enn. Bara launakúgun. Það er þess vegna engum efa bundið, að það, sem gerzt hefur nú þegar, og það, sem blasir við, er ekki aðeins yfirvofandi stöðvun og hrun í atvinnuvegum landsins, heldur líka vaxandi kreppa og fátækt og rýr lífskjör hjá almenningi. Og nú vildi ég leggja fyrir hæstv. ríkisstj. eina fyrirspurn, sem mig satt að segja langar mjög mikið til að hún svari. Hún er þessi: Ef hér verður kreppa og atvinnuleysi, hefur þá viðreisnarstefna ríkisstj. heppnazt eða hefur hún misheppnazt, að áliti ríkisstj.? Þetta er það, sem mig langar til að vita, því að það er svo erfitt að dæma þessa stefnu öðruvísi en hafa nokkra hugmynd um, hvað frumkvöðlar hennar hafa ætlazt til með henni. Ég skal segja um leið mitt álit. Ég álít, að það sé vísvitandi stefna þeirra manna, sem ríkisstj. hefur sótt ráð sitt til, að afleiðing stefnunnar eigi að verða mátuleg kreppa og atvinnuleysi á Íslandi. Hvort þeir ráða við að halda kreppunni mátulegri„ það skal ég hins vegar ekkert fullyrða um. Reikningarnir fram að þessu gefa ekki svo góða reynslu, að það geti ekki komið fyrir, að kreppan sé komin undan yfirráðum ríkisstj., áður en hún viti af. Ég held, að frumkvöðlar þessarar stefnu hafi ætlazt til þess, að hér á Íslandi yrði kreppa, hér yrði hrun, hér yrði rýrnun lífskjara. Ég held þeir hafi ætlazt til þess, að launþegar á Íslandi byggju við verri laun en áður. Ég held þeir hafi ætlazt til þess, að millistéttin á Íslandi yrði efnahagslega séð skorin niður. Ég held þeir hafi ætlazt til þess, að sjávarútvegurinn gengi úr sér sem aðalatvinnuvegur Íslendinga. En ég er nú svo barnalegur, að ég hef ætlað meginhluta ríkisstj. og hennar stjórnarliði, að þeir hafi ekki haldið, að þetta mundi verða afleiðingin af stefnunni. Ég held og mun halda áfram að trúa því, þangað til ég sé annað. Ég held, að þorrinn af bæði hæstv. ráðh. og hv. þm. stjórnarflokkanna hafi haldið, að þessi stefna væri eitthvað, sem væri bráðnauðsynlegt að taka upp, og ég undra mig ekkert á því. Það er svo barnaleg trú hjá mönnum hér í þessum þingsölum á ráð þessara svokölluðu sérfræðinga, svo hlægilega barnaleg trú. Ég heyri t.d. vitnað í hér hvað eftir annað, hvað fyrrverandi forsrh., sem fór frá fyrir tveimur árum, Hermann Jónasson, hafi sagt, þegar hann sleit vinstri stjórninni. Og menn spyrja: Hvernig í ósköpunum stendur á því, ef ástandið var ekki verra í des. 1958 en menn nú eru sammála um að það hafi verið, að maðurinn skyldi segja svona nokkuð? En það liggur í augum uppi, af hverju hann sagði það, sem hann sagði. Hann trúði þeim sérfræðingum, sem hæstv. ríkisstjórn hefur stuðzt við, þeim sérfræðingum, sem útmála fyrir hverri einustu ríkisstj. á Íslandi, að það sé alltaf allt að fara til andskotans, ef fólkinu líður sæmilega. Þeir sjá hyldýpi fram undan, þótt það sé rennislétt gata. Og það má mikið vera, ef sá sérfræðingur, sem drap vinstri stjórnina, á ekki eftir að drepa þessa líka með sínum ráðum. Ef menn halda áfram að trúa þessum sérfræðingum svona í vitleysu og hlusta aldrei á nein rök né sjá neinar staðreyndir, sem stangast á við allar þeirra kenningar, þá munu þeir halda áfram að drepa hverja ríkisstjórnina á fætur annarri á Íslandi, þangað til ríkisstjórnirnar á Íslandi drepa þá af sér.  Ég átti einu sinni dálítið saman við Sjálfstfl. að sælda, einmitt það sumar. Það er í raun og veru mjög skemmtilegt, og ég ætla að segja frá því, fyrst hæstv. forsrh. kemur nú með fyrirspurn. Sjálfstfl. studdi ákveðnar launakröfur, sem almenningur var með þá, og virtist ekki sjá nein vandkvæði á, að ríkisstj. og þjóðarbú gæti vel orðið við þeim launakröfum, og ég var sömu skoðunar. Ég áleit, að þjóðarbúið gæti vel borgað launakröfur, og mér þótti mjög vænt um, að Sjálfstfl. var þessarar sömu skoðunar, og ég vona, að það hafi ekki verið nein hræsni hjá Sjálfstfl. Ég vona, að hann hafi ekki verið að stuðla neitt að því að setja þjóðarbúið á höfuðið, og ég vona, að þeir menn úr Alþfl., sem stóðu þá með því, að launahækkanir væru mjög nauðsynlegar, hafi verið þeirrar skoðunar, að þjóðarbúið bæri þetta vel. En ég býst við, að þeir hafi gert sér ljóst alveg eins og ég, að það þurfti að gera ákveðnar breytingar á þjóðarbúinu, til þess að það stæði undir þessu. Þær breytingar var auðvelt að gera og er auðvelt að gera, og vegna þess, hve suðvelt er að gera þær, þá flyt ég einmitt á þskj. 221 tillögur um að hækka nú launin, þau komast samt ekki upp í það, sem þau voru 1958, og ég vona, að Sjálfstfl. og Alþfl, bregðist nú jafnvel við þeim launahækkunum, sem þar er farið fram á, eins og þeir brugðust við sumarið 1958, því að það er enn þá miklu auðveldara að hækka þetta en þá var. Og ég get nú þegar með tveggja ára reynslu síðan lagt fyrir þessa hv. flokka ráðin til þess að standa undir þessum launahækkunum og meira að segja legg fram svo og svo mikið af þeim ráðum nú þegar í þeim brtt., sem ég legg hér fyrir, eins og ég mun koma að síðar. Ég held þess vegna, að ef hæstv. forsrh. álítur, að ég hafi drepið vinstri stjórnina, sem ekki var, - ég gerði allt til þess að bjarga henni með því að reyna að koma vitinu fyrir hana, en mér tókst það ekki, af því að hún hafði svo slæman efnahagssérfræðing, - ég held þess vegna, ef hæstv. forsrh. nú getur eitthvað lært af reynslunni í þessu, af því að hann hefur sama efnahagssérfræðinginn, þá sjái hann að sér í tíma, taki tillit til minna ráðlegginga, sem felast hér á þskj. 221, og sjái nú um, að hans lið samþykki þær tillögur hér í kvöld við meðferð þessa máls. M.ö.o.: það liggur nú í augum uppi, að það ástand, sem viðreisnin hefur skapað hér á Íslandi, er gersamlega óviðunandi og verður ekki þolað. Hvað er það þá, sem við verðum að gera til þess að afstýra þeirri kreppu, sem er að byrja, til þess að vega upp á móti þeirri lífskjararýrnun, sem þegar er orðin, til þess að stöðva það hrun, sem er að verða í okkar atvinnuvegum, og til þess að gera Ísland aftur byggilegra, þannig að fólkið flýi það ekki, heldur geti búið hér og búið við betri kjör jafnvel en í löndunum í kring, eins og okkur hefur tekizt að gera á undanförnum árum? Til þess að svo megi verða, er alger stefnubreyting nauðsynleg. Það er nauðsynlegt, að frá þeirri stefnu, sem tekin var upp í febrúar þessa árs, sé algerlega horfið og þeim dýru tilraunum, sem gerðar hafa verið þetta sumar og haust, verði ekki haldið áfram. Þegar þessi nýja svokallaða viðreisnarstefna var tekin upp, var því haldið fram af mörgum af hennar formælendum, að með henni væri verið að gera allt frjálst í landinu. Það var blessað frelsið, sem menn áttu að fá að njóta aftur, og jafnvel hæstv. forsrh. hugsaði til sinna gömlu, góðu daga, þegar hann var ungur og allt var frjálst, og menn héldu, að það væri nú eitthvað slíkt, sem ætti að innleiða. Það er rétt að taka fram um leið, til þess að það valdi ekki neinum misskilningi, að það þjóðskipulag, sem við höfum átt við að búa á undanförnum árum oft og kvartað hefur verið um að væri mjög heft á ýmsan hátt, höftin væru þar hér og hvar, það hefur verið nokkuð, sem við jafnvel gætum kallað haftaauðvaldsskipulag, ef við vildum líta þannig á það, og það hefur verið auðvaldsskipulag, þar sem svo að segja allir flokkar þings í mismunandi samsteypum á síðustu 18 árum hafa tekið höndum saman um að koma í veg fyrir ýmsa verstu galla auðvaldsskipulagsins, hefta þá á ýmsan hátt. Og það, sem átti að innleiða í febrúar í vetur, var svo að segja eftir boðskap formælendanna hið óhefta auðvaldsskipulag. Að vísu hefur það ekki orðið svo. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki aldeilis sleppt öllum höftum af atvinnulífinu. Hæstv. ríkisstj. hefur í gegnum ríkisbankana gert einhverjar harðvítugustu haftaráðstafanir, sem nokkurn tíma hafa verið gerðar gagnvart íslenzku atvinnulífi, með lánsfjárbanninu og vaxtaokrinu, þannig að því fer ákaflega fjarri, að atvinnulifið hafi á nokkurn hátt fengið að þróast frjálst. Það hefur ekkert frelsi verið á Íslandi víðvíkjandi lánum, hvorki innanlands né utan. Alveg sama er um verzlunina, þó að mikið væri. talað um verzlunarfrelsið. Hins vegar hefur verzluninni,. með áhrifum ríkisstj, fyrst og fremst á útflutningsverzlunina, allri saman verið beint í ákveðna átt, verið stefnt að því að eyðileggja ákveðna markaði, en reyna að vinna upp aðra, sem svo hefur ekki tekizt. M.ö.o.: þetta hefur verið sambland af almennu skipulagsleysi, almennum glundroða og hins vegar neikvæðum afskiptum ríkisvaldsins til stórtjóns fyrir atvinnulífið. Það, sem er nauðsynlegt í fyrsta lagi að gerist, er, að horfið sé algerlega frá þessari stefnu, bæði frá glundroðanum í atvinnulífinu og frá neikvæðum afskiptum ríkisstj. af atvinnulífinu og tekin upp aftur sú stefna og þá betri en nokkru sinni fyrr, að ríkisvaldið hafi jákvæð afskipti af atvinnulífinu, til þess að efla það, til þess að þróa það, til þess að skapa öruggan grundvöll fyrir íslenzkt atvinnulíf. Það er aðeins hægt með því að taka hér upp áætlunarbúskap, taka hér upp heildarstjórn, fyrst og fremst á fjárfestingunni. Um það hef ég lagt fyrir frv., sem ég ætla ekki að fara að ræða hér, frv., sem liggur enn þá hjá fjhn., og í því frv. felst og hlýtur alltaf að felast fyrsta og höfuðviðleitnin í því að komast hjá þeim glundroða, sem við nú búum við. Ég gerði grein fyrir í því frv., að með þeim aðferðum, sem þar væri lagt til að beita, væri hægt að tryggja árlega a.m.k. 4–8% raunverulega lífskjarabót almennings án verðbólgu. Ég vil undirstrika þetta sérstaklega, vegna þess að reynslan, sem við höfum af öllu atvinnulífi alls staðar hér í kringum okkur, jafnt því kapítalíska sem því sósíalistíska, er, að svona skipulagningar sé þörf. Þegar sérfræðingar ríkisstj. segja henni, að hér skuli menn bara gefa allt frjálst og þá skuli lögmál kapítalismans sjá um hlutina, sjá um þróunina, þá er þetta rangt. Tökum Ameríku. Þar er ekki aðeins, að ríkisvaldið skipti sér af atvinnurekstrinum. Þar er ekki aðeins, að ríkisvaldið kaupi upp alla offramleiðslu landbúnaðarins og selji hana m.a. hingað undir PL-fyrirkomulaginu. Sjálfir atvinnurekendurnir skipuleggja framleiðsluna. Helmingurinn af öllu atvinnulífi Ameríku er undir stjórn fjögurra stórra auðfélaga, auðhringasamsteypu. Það er, ef ég mætti nota það orð yfir slíkt, harðvítugur áætlunarbúskapur, það er harðvitugt skipulag hjá þessum auðhringum, það er skipulag í ákaflega stórum stíl, þar sem gerðar eru áætlanir fyrir fram um hlutina. Kapítalisminn hefur bjargað sér út úr glundroða þeirrar gömlu, frjálsu samkeppni, sem efnahagssérfræðingar ríkisstj. enn þá eru raunverulega að boða henni, með því að skipuleggja auðhringana, alveg eins og við á áratugnum 1920-1930 vorum að reyna að bjarga okkur út úr glundroða gömlu frjálsu samkeppninnar með skipulagningu hringanna þá, t.d. fiskhringsins. Og það var engin tilviljun, að þegar kreppan þá dundi yfir, þá var það einmitt núv. hæstv. forsrh., í fyrsta skipti sem hann er ráðherra á Íslandi, sem verður að grípa til þess að bjarga undan kreppunni, bjarga undan fjárskortinum, sem vofði yfir íslenzka þjóðarbúskapnum, yfir Landsbankanum og yfir stærstu og voldugustu auðfyrirtækjunum á Íslandi, með því að taka ríkiseinokum á sig. Það hefur aldrei verið neitt annað ráð við öllum glundroða og öllu skipulagsleysi frjálsrar samkeppni, skipulagsleysi kapítalismans,. heldur en annaðhvort að koma á harðvítugum, sterkum auðhringum, sem jafnvel tækju ríkisvaldið í sína þjónustu, eða þá að koma á sósíalisma, með hvaða móti sem það væri gert, jafnvel með því að byrja áætlunarbúskap í kapítalísku skipulagi. Þess vegna er svo hörmulegt að horfa upp á, að reynsla, sem við erum búin að ganga í gegnum fyrir 30 árum og; við, sem eldri erum orðnir, þekkjum og vitum, að er sár reynsla, að yngri kynslóðin eigi nú að fara sjálf að ganga í gegnum þetta aftur og þegar hún ekki þurfi að lenda í neinni kreppu, þá sé kreppan skipulögð yfir hana af sérfræðingum, sem glápa á Ameríku og sjá ekki nokkurn skapaðan hlut og þekkja engar staðreyndir hér heima. Það að taka upp áætlunarbúskap hér er fyrsta skilyrðið til þess að gerbreyta um, leggja grundvöll ,að bættum lífskjörum hér heima, leggja grundvöll að því, að allir verkfræðingar líka hafi nóg að gera hér á Íslandi. Ég vil vekja athygli manna á því, hvernig gengur núna ár eftir ár, t.d. á sviði rafmagnsframleiðslunnar, vegna þess að menn skeyta ekkert um þetta, að það er alltaf ráðizt 2–3 árum of seint og þá í allt of smáar rafvirkjanir, af því að menn fást aldrei til þess í tíma og hafa ekki fengizt til þess í 15 ár, sem ég hef lagt til hér í þessum þingsölum, að taka það fyrir eins og menn, sem hefðu vit á efnahagsmálum, að gera ráðstafanir í senn um þá iðju, sem þeir ætla að koma upp á Íslandi, og þau raforkuver, sem þeir ætla að byggja. Það er hart að þurfa að standa hér áratug eftir áratug við að reyna að koma mönnum í skilning um þetta og sjá svo hver mistökin eftir önnur. Ég skal láta útrætt um þennan þátt viðvíkjandi áætlunarbúskapnum. En í öðru lagi er það, sem verður að gera til þess að stöðva þá kreppu, sem hér er verið að skipuleggja yfir okkur, að taka utanríkisverzlunina undir yfirstjórn ríkisins, hætta allri þessari vitleysu um svokallaða frjálsa verzlun. Við sjáum, hvernig er að fara fyrir okkur á þessu sviði nú þegar. Við sjáum, hvernig ísfisktúrunum út fjölgar. M.a. vegna vaxtaokursins eru togararnir reknir út. Við sjáum, hvernig við erum að sökkva meir og meir niður á stig hráefnanýlendunnar, hvernig við flytjum meira og meira af vörum út óunnið í staðinn fyrir áð gera stórkostlegar ráðstafanir til þess að vinna úr þeim, fullvinna þær hér heima. Það er kvartað yfir, að síldin hafi brugðizt okkur í ár. Þær 100 þús. tunnur og meira en það, sem við söltuðum af síld, gátu gefið okkur tífalt meira verðmæti en þær gefa, svo framarlega sem við legðum þessa síld niður í stað þess að flytja hana út eins og við gerum. Og við erum að missa þá markaði, sem við höfum verið að vinna á undanförnum árum, af því að við gerum þetta ekki í tíma. En til þess að gera þessa hluti þurfum við að leggjast á eitt, þurfum að skipuleggja þetta, þurfum að beita bönkunum, þurfum að beita okkar valdi í utanríkissamningum og öðru slíku. Við getum ekki unnið þessa hluti öðruvísi en að þjóðarheildin leggist á eitt um að skipuleggja þetta með viti og forsjá. Það er verið að lýsa því nú fyrir okkur sem einhverjum árangri af stjórnarstefnunni, að verzlunarjöfnuðurinn skuli vera eitthvað skárri, það sé flutt minna inn til landsins. Er það árangur? Jafnvel höfuðblað stjórnarinnar er stolt af þessu. Er einhver vandi að skapa slíkt ástand í einu landi, skapa verzlunarjöfnuð með því, að innflutningurinn minnki? Er það einhver vandi, og er það einhver lausn á málum að gera fólkið í landinu þeim mun fátækara, að það neyðist til að neita sér um ýmsar nauðsynjar? Það ástand, að útflutningur sé meiri en innflutningur, getið þið fengið í hvaða nýlendu sem þið viljið, löndum, sem eru arðrænd af svokölluðum móðurlöndum, flytja út þaðan dýrmæt hráefni, vinna úr þeim hjá sér, selja rándýrt til baka, og fólkið í nýlendunni hefur litla peninga og getur lítið keypt. Það er enginn vandi að leysa efnahagsmál Íslands á þeim grundvelli að gera fólkið svo fátækt, að það geti ekki keypt inn. Það hefur aldrei verið. Það hefur hins vegar öðru hverju á undanförnum áratugum verið leitazt við að leysa vandamál Íslands á þeim grundvelli, að við ykjum okkar útflutning og gerðum okkar fólki mögulegt að flytja meira inn, njóta meira af þeim gæðum, sem lífið býður, veita sér meira. Okkur hefur orðið nokkuð ágengt í þessu, m.a. af því, að við höfum ekki hlustað á ráð eins og það, að verzlunarjöfnuðinn eigi að laga með því að gera fólkið fátækt, vegna þess að við höfum verið að leitast við að fara þá leið að gera almenning á Íslandi ríkan, auka útflutninginn, kaupa skip, kaupa verksmiðjur, gera vöruna dýrmætari, sem við flytjum úr landi, og jafnvel fá meira verð fyrir hana. Til þess að við getum gert slíkt, þurfum við að hafa utanríkisverzlunina þannig, að þó að hún væri ekki í höndum ríkisins, þá væri hún undir eftirliti þess, þá væri hún undir óbeinni yfirstjórn þess. M.ö.o.: við þurfum að komast burt úr því ástandi, sem nú er verið að skapa, að verzlunarjöfnuðurinn verði skapaður með því að gera fólkið fátækt. Danskir einokunarkaupmenn léku sér að því um margar aldir að hafa verzlunarjöfnuðinn á Íslandi ákaflega hagstæðan. Þeir fluttu meira út héðan en hingað var flutt inn. Það er enginn vandi að feta í þeirra fótspor, gera Íslendinga nógu fátæka, svo að þeir geti ekki keypt hlutina. Hitt er vandi og hitt er pólitík, sem íslenzka þjóðin hefur verið að glíma við í 100 ár með allgóðum árangri, að reyna að skapa, að auka og bæta sín lífskjör þannig, að hún geti veitt sér meira, reist sig úr kútnum, sem verzlunarjöfnuður einokunarinnar setti hana í á sínum tíma. Þess vegna er okkur næst á eftir heildarstjórn á þjóðarbúskapnum nauðsynlegt að hafa yfirstjórn ríkisins á utanríkisverzluninni. Þannig gæti ég rakið nokkuð áfram það, sem við þurfum að gera til þess að breyta alveg um í þessum efnum. En ég ætla ekki að fara lengra út í það í svipinn. Ég geri þetta aðeins vegna þess, að það er svo oft verið að tala um það af hálfu ríkisstj. eða þeirra, sem henni fylgja, að þá vanti að vita, hvað það er, sem við viljum gera í þessum efnum. Ég vil aðeins benda á þetta tvennt í því sambandi og er reiðubúinn að ræða það nánar við stjórnarflokkana, svo framarlega sem þeir vilja taka upp rökræður um þessi mál. Það, sem ég hins vegar flyt af brtt. á þskj. 221, er aðeins örlítið af því, sem við álítum að þurfi að gera, aðeins gripið út úr þeirri heildarstefnu, sem við álítum að þurfi að fylgja, og ég skal nú gera grein fyrir þeim brtt. Það er þá fyrst till., sem er nr. 1 á því þskj., um að breyta 23. gr. l. eins og þar stendur. Með 23. gr. l. var bannað að reikna eftir vísitölu í samningum atvinnurekenda og verkalýðs. Vísitölufyrirkomulagið, sem staðið hafði í 18 ár, var afnumið með lögum. Samningum verkamanna og atvinnurekenda var rift. Sama ríkisstj. sem annars álítur, að samningar séu helgir á öllum mögulegum sviðum, ef það snertir veð eða eign eða annað slíkt, áleit, að ákvæðin, sem fátæk alþýða hafði sett til þess að tryggja sig gegn dýrtíð, væru svo lítt heilög, að þeim mætti rifta. Ég veit ekki, út frá hverju hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar hafa gengið, þegar þeir settu þessi ákvæði, hvort þeir hafa e.t.v. gengið út frá því, að þessu mundi verða rift rétt á eftir með stórfelldum verkföllum af hálfu verkalýðsins í landinu, sem mundi ekki sætta sig við það. Ég veit ekki, hvort þeir hafa hugsað sér, að launþegarnir í landinu mundu bíða eins lengi og þeir raunverulega hafa nú þegar beðið með að láta það koma á daginn, svo að ekki verði mótmælt, hvað í viðreisninni bjó, hverjar afleiðingar viðreisnarstefnan hlaut að hafa. Hvað er nú komið á daginn viðvíkjandi þróun launakjaranna? Ég vil í því sambandi taka fram, að það þýðir ekkert að vera með neinn feluleik í sambandi við vísitöluna, eins og tekið var upp af hálfu hæstv. ríkisstj. nú 1. okt., að fara að breyta sjálfri vísitölunni og hennar útreikningi frá því, sem áður var. Slíkt gefur náttúrlega ekki neina mynd af hlutunum. Það, sem gefur mynd af þróuninni, sem orðið hefur á kaupmætti tímakaupsins, er að miða við það, sem kallað er í vísitölunni frá 1. okt. 1960 vísitala fyrir vöru og þjónustu. Ég lét reikna út í fyrra í fyrsta skipti vísitöluna allt frá 1945. Torfi Ásgeirsson hagfræðingur gerði það. Og ég man eftir, að málgagn Alþfl., annars stjórnarflokksins, varð alveg sérstaklega hrifið af þessum útreikningi, og ritstjóri blaðsins birti þennan útreikning, sem fylgdi með frv. mínu um áætlunarráð, undir stórum fyrirsögnum, sem Alþýðublaðið heldur mjög mikið upp á, til þess að sýna fram á, hve vel alþýðunni venjulega vegnaði, þegar Alþfl. væri við stjórn. Það var sem sé á árinu 1959, þá var meðaltalið, sem kom út um kaupgetu tímakaupsins, 99.8, vegna þess að kauphækkanirnar, sem orðið höfðu 1958 um haustið, ollu því, að í janúar 1959 var þessi vísitala hvorki meira né minna en 109 stig eða með því hæsta, sem hún hefur komizt. Hún hafði þó lækkað alla mánuði ársins annars, en þetta varð nóg til þess að gefa nær eitt stig á hverjum mánuði til uppfyllingar. Hvernig hefur svo gengið, síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum og þessi vísitala í febrúar 1960 var 99 stig? Þá hefur þróunin orðið þessi, með leyfi hæstv. forseta: Þessi vísitala er í marz 98, í apríl 93, í maí 92, í júní 89, í júlí 88, í ágúst 88, í september 88 - eða ef við tökum það nákvæmlega 87.5, í október 86 - ef við tökum það nákvæmlega 86,2, í nóvember 86 - ef við tökum það nákvæmlega 85,54, hækkað upp alltaf, ef það er yfir helming, og nú í desember er hún 85 - ef við tökum það nákvæmlega 85.1. M.ö.o.: þessi vísitala, sem Alþfl. er svo hrifinn af sem mælikvarða á kaupmátt tímakaupsins, er nú komin niður í 85.1. Þessi vísitala hefur á undanförnum 18 árum aðeins 2 ár verið lægri. Það eru árin 1951, þá er hún 84.7, og árið 1952, þá er hún 84.9. Nú er hún 85.1, það munar 0.2 og 0.4, að hún sé komin niður í það lægsta, sem hún hefur verið á síðustu 18 árum á Íslandi. Þetta er þróun kaupmáttar tímakaupsins. Þetta eru staðreyndir, sem menn verða að horfast í augu við og menn verða að taka jafnvel, hvort sem þessar tölur koma tiltölulega vel út fyrir árið 1959 eða þær koma mjög illa út fyrir árið 1960. Árin 1951 og 1952 var atvinnuleysi hér í Reykjavík. Árin 1950-52 minnkaði meira að segja mjólkurneyzlan í Reykjavík svo mikið á þremur árum, að hún hefur aldrei verið lægri og komst aldrei upp í það, sem hún hafði verið í marz 1950, í 3 ár, aldrei, eftir að gengið var fellt. Þá var ástandið þannig hér í Reykjavík, að það var farið að sjá á börnum hinna fátækustu, vegna þess að þau höfðu ekki nóg að borða. Þetta er það ástand, sem er verið að byrja að skapa á ný. Og menn skulu gá að því, að það segir fljótar til sín, þegar atvinnuleysið er byrjað hér í Reykjavík og skorturinn, vegna þess að það er ekki fylgzt eins vel með því hér og er úti um land, þar sem menn þekkja meira hver annan. Þess vegna skulu menn ekkert undrast, þó að það verði harðari barátta út af þessu, þegar svona ástand fer að skapast. Nú er þetta fyrsti mánuðurinn með svona lágt. En hann segir fyrir um, hvert stefnir. Þessi útreikningur tímakaupsins merkir sem sé aðeins kaupmáttinn. Hann segir ekkert um, hvort menn fá nokkurt tímakaup, heldur aðeins hvað menn geta keypt fyrir það, ef menn fá eitthvert kaup. Hann segir ekkert um, hvernig mönnum líður, þegar þeir fá ekki að vinna, þegar þeir verða að fara hér burt úr hafnarskýlinu kl. 9 um morguninn og hafa ekki fengið neina vinnu þann daginn. Þess vegna er nú orðið greinilegt, að þessi launalækkun er orðin þannig hvað snertir kaupmátt tímakaupsins, að hún verður ekki þoluð. Verkalýðurinn hefur borið þetta með miklu langlundargeði. Hann hefur e.t.v. hugsað svo viðvíkjandi viðreisninni, eins og segir hjá Ibsen á einum stað: „Fyrst þarf ormurinn út úr skel og afskræming tímans sjást svo vel, að ranghverfan öll snúi út“. Ég býst við, að þorrinn af verkalýðshreyfingunni hafi hugsað sem svo, að það sé máske eins rétt, að menn fái að horfast í augu við það, hvað þessi viðreisn þýðir, að það sé ekki aðeins verið að vega að launakjörum manna, það sé líka verið að vega að lífi og lífsafkomu manna með því að koma á atvinnuleysi. En þá býst ég við, að mönnum sé um leið ljóst, að sú barátta, sem verður háð á móti þessari viðreisn, þegar hún þýðir atvinnuleysi, það er barátta, sem verður ekki aðeins háð með verkföllum og kaupdeilum, heldur hlýtur það að vera pólitísk barátta, þegar það er orðið baráttan um atvinnulífið, baráttan um það að afnema atvinnuleysið. Hún verður ekki háð öðruvísi. M.ö.o.: viðreisnin hefur sýnt sig að vera skipulögð fátækt, skipulögð rýrnun á lífskjörunum, bæði með minnkuðum kaupmætti launanna og með því að koma á atvinnuleysi. Þing A.S.Í., sem haldið var nú í síðasta mánuði, tók þessi mál fyrir. Þessi samtök launþeganna, sem telja 30 þús. meðlimi, gerðu þær kröfur í sinum ályktunum um launamál, að auk ýmissa annarra krafna var farið fram á raunverulegar launahækkanir um 15–20%, auk þess styttingu vinnuvikunnar, breytingu á föstum vikulaunum og ýmislegt annað fleira. Það er gefið mál, að íslenzk launþegasamtök munu ekki lengi enn sætta sig við þá launalækkun, sem þegar hefur orðið, og þau samningsrof, sem lagaboð frá Alþ. hafa valdið. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur gert samsvarandi kröfur, kröfur um 20–25% launahækkun. Allir íslenskir launþegar munu vera sammála um, að slíkrar launahækkunar sé alveg ótvírætt þörf. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Álítur hún það bezta og eðlilegasta mátann að leiðrétta þetta á, að hér komi nú verkföll, máske alllöng verkföll? Síðast þegar víð háðum verkföll raunverulega til þess að reyna að afmá afleiðingar gengislækkunarinnar 1950 með verkfallinu 1955, þá stóð það í 6 vikur. Aðeins með 3 vikna verkfalli mundi eyðileggjast meira hvað þjóðarhag snertir heldur en sem nemur þeirri kauphækkun, sem felst í þeirri till., sem ég geri. Það, sem gerir það að verkum, að ég legg nú fram þessa till., sem er nr. 1 á þskj. 221, er, að ég vil reyna að forða þjóðfélaginu frá því, að atvinnurekendur og verkamenn þurfi að standa í vinnudeilum, máske vikum og mánuðum saman, með öllum þeim afleiðingum, sem það hefur fyrir þjóðarhag, og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir ósköp kjánalegar yfirlýsingar, sem hún hefur stundum gefið að undanförnu: Álítur hún sér það ekki að neinu leyti neitt viðkomandi, hvernig fer um atvinnulífið í landinu? Er ríkisstj. alveg nákvæmlega sama, þó að atvinnulífið stöðvist vikum saman? Álítur hún, að það sé eingöngu einkamál atvinnurekenda og verkamanna, og ef hún álítur það eingöngu þeirra einkamál, hvernig stendur þá á því, að hún grípur inn í í hvert einasta skipti, sem atvinnurekendur og verkamenn eru að semja um slík laun, og gefur jafnvel út brbl. til þess að binda endi á slíka samninga? Ég vil þess vegna gera tilraun til þess með þessari brtt. að gera, ef verða mætti, slík verkföll miklu styttri eða kannske jafnvel óþörf, ef það gæti orðið til þess, að atvinnurekendur og verkamenn semdu, án þess að til verkfalla eða verkbanna kæmi. Í brtt. minni felst, að í fyrsta lagi er með umorðuninni á lagagreininni verkfallsbannið sjálft afnumið, og enn fremur er atvinnurekendum gert að skyldu að greiða kaupgjald til verkafólks, miðað við vísitölu, vöru og þjónustu, samkv. þeim grundvellí, sem kauplagsnefnd hóf að reikna hana 1. okt. 1960. Hvað mundi það þýða í praksís, ef þetta væri samþykkt nú? Ég býst við, að þessi vísitala fyrir vörur og þjónustu sé nú í desember 17%. Þetta mundi raunverulega þýða, að atvinnurekendur ættu að greiða uppbót, sem væri 17%. Nú er mér kunnugt um þann mikla áhuga ríkisstj. að hindra verðbólgu og man eftir hennar fögru yfirlýsingum um það, að kauphækkanir megi ekki fara út í verðlagið. Þess vegna hef ég sett inn í þessa lagagrein ákvæði um, að ekki mættu atvinnurekendur bæta þeim greiðslum, sem ég þarna legg til, við þá álagningu, sem þeim nú er leyfileg. M.ö.o.: af mikilli virðingu fyrir hæstv. ríkisstj. hef ég tekið höfuðstefnu hennar upp í þessa ályktun, sem sé þá, að verðbólga skuli ekki verða og víxláhrif kaupgjalds og verðlags skuli ekki verða, heldur skuli atvinnurekendur bera þetta. Og nú finnst mér sanngirni, að atvinnurekendur geri það. Sjálfstfl, segist vera flokkur allra stétta. Hann hefur sagt við verkamenn á undanförnum mánuðum: Þið verðið nú að fórna. Og verkamenn hafa fórnað. Og nú er þessi fórn komin upp í það, að nú í desembermánuði samsvarar það því, að verkamaðurinn, launþeginn, starfsmaður ríkisins eða hver sem er þyrfti að fá 17% uppbót á sín laun í desember til þess að hafa svipað og hann hafði í júní síðasta árs. Og nú segi ég með þessari brtt. við atvinnurekendur: Hæstv. ríkisstj., - sem mundi þá hafa léð samþykki sitt við þessu, ef brtt. yrði samþykkt, - hún ætlast til þess, að nú fáið þið að bera ykkar hluta af fórnunum, þó að það verði kannske ekki nema einn mánuð, sem verkalýðurinn hefur borið og starfsmenn ríkisins undanfarið. Nú ætlast hún til þess, að það sé komið að ykkur að fórna, og nú borgið þið þessi 17% og látið það ekki fara út í verðlagið. Í desember var það verkamaðurinn og starfsmaðurinn, sem fórnuðu þessum 17%. Nú er ég að vísu ekki svona slæmur við alla atvinnurekendurna a.m.k., að ég ætli að láta þá borga þetta alveg bótalaust. Í þeim till., sem ég mun gera grein fyrir á eftir, legg ég meira að segja til að gera a.m.k. fjölmörgum af þeim ekki aðeins kleift að bera þetta skaðabótalaust, heldur jafnvel hafa nokkuð upp úr því um leið. Ef þessi till. mín væri samþ., þessi 1. gr., þá býst ég satt að segja við, að atvinnurekendurnir mundu koma og fara fram á það við ríkisstj., að það yrði ýmislegt lagað í þjóðarbúinu. Ég býst við því, að þeir færu fram á það jafnvel við hæstv. fjmrh., að það yrði sparað eitthvað meira í sambandi við ríkisreksturinn. Ég býst við, að þeir færu fram á það við bankana, að það yrðu lækkaðir vextirnir og gerðar ýmiss konar aðrar ráðstafanir til þess að létta undir með atvinnurekstrinum. Og ég býst við, að atvinnurekendurnir, sem hafa ekki verið sérstaklega óðfúsir í samninga viðverkalýðsfélögin undanfarið, færu, eftir að þetta hefði verið samþykkt, undireins að semja við verkalýðsfélögin. Og það væri ósköp heilnæmt fyrir þá einu sinni að semja einmitt nú í janúar með þessa grein, ef hún væri samþ., í bakhöndinni. Ég býst við, að samningarnir gengju tiltölulega vel. Ég held þess vegna, að það væri heillaráð, ekki aðeins frá réttlætisins sjónarmiði gagnvart verkalýðnum og frá sjónarmiði þjóðarhags, hvað snertir það að tryggja áframhaldandi fulla vinnu og engar vinnustöðvanir, heldur líka væri það heilnæmt fyrir atvinnurekendur að semja undir slíkum kringumstæðum. Þess vegna álít ég, að hæstv. ríkisstj. ætti að láta samþykkja þessa till. og sjá til, hvort það hefði ekki heilbrigð áhrif á atvinnurekendurna í landinu, sem mér satt að segja er ekki grunlaust um að hafi sumir hverjir, a.m.k. þeir stærstu þeirra, færzt nokkuð í aukana, hafi jafnvel hugsað sér gott til glóðarinnar að reyna að skara eld að sinni gróðaköku í skjóli þess ástands, sem ríkisstj. hefur skapað í landinu. Ég held, að það sé eins gott, að atvinnurekendastéttin fái að einhverju leyti að sýna það, hvort hún er til í að sínu leyti að leggja eitthvað fram til þess að tryggja afkomu þjóðarinnar og alþýðunnar í landinu. Ég ræddi um það á fundi í fjhn. í morgun, að mér þætti fyrir því að geta ekki í sambandi við þetta mál lagt fram alveg beinar tölur um það, hvað 17% hækkun eins og þessi á kaupi verkafólks í landinu mundi þýða í milljónum kr., og ég hef ár eftir ár rætt þennan hlut, rætt þessar aðstæður hér á Alþ. og farið fram á það við þær ríkisstjórnir, sem að völdum hafa setið, að úr þessu sé bætt, m.ö.o. að fá að vita, hver er sú launafúlga, sem t.d. allur sá verkalýður, sem í Alþýðusambandi Íslands er, fær greidda á ári, í fyrsta lagi miðað við 8 tíma vinnudag, í öðru lagi sem heildaratvinnutekjur, miðað við alla eftirvinnu og næturvinnu. Það hefur verið gizkað á, en allt er það ekki nema ágizkun, að heildartekjur þeirra 30 þús. manna, sem í Alþýðusambandinu eru, væru e.t.v., miðað við 8 tíma vinnudag, 1300 millj. kr., og þá hefur maður miðað við tekjur atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég býst við, að þessi tala hljóti að vera of lág, en það mundi samsvara því, að að meðaltali væru tekjur hvers af þessum 30 þús. mönnum í A.S.Í. 40 þús. kr. á ári. Ef aðeins um þessar tekjur væri að ræða, - við skulum segja 1300 millj. kr., ef engin eftirvinna og næturvinna yrði á næstu árum, eins og atvinnurekendur nú á ýmsan hátt virðast vilja stefna að, - þá mundi, jafnvel þó að menn hefðu fulla vinnu, þessi 17% hækkun þó ekki þýða nema eitthvað í kringum rúmar 200 millj. á ári í tilfærslu. Ég segi það aftur: mér þykir fyrir því að þurfa í þessum ræðustól einu sinni enn að koma fram með ágizkunartölur um þessa hluti. Og ég sný ekki aftur með það, að með öllum þeim sérfræðingum, sem allar þær ríkisstjórnir, sem eru búnar að sitja hér að völdum á síðustu 10 árum a.m.k., eftir að farið var að gera eins mikið með hagfræðinga og gert hefur verið, er hneyksli, að allar þessar ríkisstjórnir skuli aldrei hafa útvegað okkur hér á Íslandi, sem deilum harðar um efnahagsmál en jafnvel nokkur önnur þjóð, einföldustu grundvallaratriði til þess að geta rökrætt þessi mál, sem hver einasta önnur þjóð í kringum okkur hefur aðgang að. Í Bandaríkjunum, þar sem menn skyldu halda að gróði og vinnulaun væru e.t.v. einhver feimnismál, þar er það svo, að ég get flett upp í hagskýrslu, tekið nákvæma tölu í hverri einustu iðngrein og í heildinni líka um, hver vinnulaun eru, við skulum segja í bílaiðnaðinum eða í öllum framleiðslugreinum Bandaríkjanna, og hvað gróðinn er í viðkomandi atvinnugreinum, - nákvæmar opinberar skýrslur. En hér neyðist maður ár eftir ár ekki aðeins til þess að eyða löngum tíma á Alþingi í að þrátta um þessi mál og stilla upp þessari tölu í þetta skipti og hinni tölunni í hitt, heldur neyðist maður til að berjast hér í vinnudeilum vikum og mánuðum saman, stundum án þess að aðilarnir, sem eru að berjast, verkalýður og atvinnurekendur, hafi fyrir sér nákvæmlega útreiknað, hvernig þjóðartekjurnar skiptast á milli þeirra. Mér finnst mjög hart, ef okkar heildarþjóðartekjur eru, hvort við vildum telja 3 milljarðar eða 5–6, eins og gert er í öðrum útreikningi, ef þær 30 þúsundir manna, sem í Alþýðusambandinu eru, hafa af því einar einustu 1300 eða 1400 millj. Og ef svona hækkun, jafnvel þótt væri undir 20%, mundi aðeins þýða um 200 millj. kr. tilfærslu, þá sér hver maður, að það er auðvelt, ekki bara fyrir þjóðarbúskapinn, heldur meira að segja fyrir ríkisbúskapinn, að breyta þessu nú þegar. Hæstv. fjmrh. er stundum meira að segja í vandræðum með peninga, skildist mér á umr., sem fáru hér fram í dag. En þó að hann færi bara í Seðlabankann, þá gæti hann tekið þar einar 100 milljónir eða a.m.k. mjög nærri því, jafnvel bara sem tekjuafgang seinasta árs, a.m.k. 70–80 millj. af því í ríkiskassann, þar sem það væri betur geymt, og sett það jafnvel úr ríkiskassanum yfir til almennings, er þyrfti að fá þessa launahækkun. Ég mun halda því fram og standa á því, meðan annað er ekki sannað, að íslenzkur þjóðarbúskapur geti leikið sér að því að bera, þó að það væri 20% hækkun á því venjulega dagkaupi verkafólks í landinu. Ég tala nú ekki um, ef þjóðarbúskapnum væri þar að auki stjórnað með einhverju viti, ef þær ráðstafanir væru gerðar viðvíkjandi áætlunarbúskap, viðvíkjandi utanríkisverzlun og öðru slíku, sem ég hef talað um. En vegna þess að það frv., sem hér er flutt af hálfu hæstv. ríkisstj., á sérstaklega að miða að því að lepsa nokkur vandkvæði sjávarútvegsins, þá hef ég leyft mér að taka alveg sérstaklega út úr viðvíkjandi sjávarútveginum og geri með þeim brtt., sem ég flyt, nr. 2–5, sérstakar ráðstafanir, sem gera tvennt í senn, annars vegar að gera sjávarútveginum sérstaklega mögulegt að bera þessa kauphækkun, sem lagt er til að framkvæmd sé með 1. gr., og í öðru lagi að geri honum um leið mögulegt að fá hækkað fiskverð frá því, sem hann hefur núna, m.ö.o. leysa í senn þau vandamál verkalýðsins, sem verið er að reyna að leysa með 1. gr., og þau vandamál sjávarútvegsins, sem ríkisstj. virðist standa eiginlega hálfklumsa frammi fyrir núna. Fyrsta till., sem ég geri í þessu sambandi, er till. 2 á þskj. 221 um að lækka vextina í landinu niður í það, sem var fyrir 1. jan. 196l. Þó geri ég með 3. brtt. þá undantekningu þarna á viðvíkjandi framleiðsluatvinnuvegunum og þá fyrst og fremst sjávarútveginum náttúrlega, sem það kemur hvað mest til góða, að ekki skuli látið þar við sitja að færa vexti afurðavíxlanna eða endurkaupavíxlanna, sem þeir hafa verið kallaðir, niður í það, sem var, áður en viðreisnin og kreppan hófst, heldur séu þeir lækkaðir enn þá meira. Ég legg til, að þeir vextir séu lækkaðir niður í 2% fyrstu 6 mánuðina og 21/2%, þegar framlengt er. Og ef nú einhverjir hæstv. ráðh. vildu bera brigður á, að atvinnureksturinn bæri þá kauphækkun, sem ég fer fram á, þá vil ég biðja þá um að hrekja eftirfarandi dæmi. Við skulum taka hraðfrystihús, sem 1959 hefur í vaxtaútgjöld 1 millj. kr. og borgar í laun 3,3 millj. Hvernig fer fyrir þessu hraðfrystihúsi á árinu 1960? Vextirnir hækka fyrir ráðstafanir ríkisstj. um 700 þús. kr. eða upp í 1 millj. 700 þús. Hverju samsvarar þessi vaxtahækkun, þessar 700 þús. kr., ef við hefðum í staðinn notað þetta til þess að hækka kaupið? Það samsvarar 22% kauphækkun. M.ö.o.: ef vextirnir væru lækkaðir hjá hraðfrystihúsunum á endurkaupavíxlunum úr þeim 91/2 %, sem þeir eru núna, niður í 5%, þá gætu þau staðið undir 22% kauphækkun. Nú legg ég þar að auki til að lækka þá ekki niður í 5, heldur niður í 2%. Það þýðir, að þau gætu staðið undir næstum annarri eins kauphækkun í viðbót, sem ég hins vegar legg ekki til, heldur segi, að þetta gætu þau notað til þess að fá hærra fiskverð, bæði handa útvegsmönnum og handa sjómönnum. Aðeins með þessum vaxtalækkunum, sem þarna eru lagðar til, er tryggt fyrir hraðfrystihúsin að geta í senn borið þá kauphækkun, sem verkalýðurinn fengi samkv. 1. gr., og að hækka verð á fiskinum til útvegsins. Og þó er þetta ekki eina ráðstöfunin, sem ég legg til að gerð sé. Ég skal taka hins vegar fram, að í þessari 3. gr, minni felst um leið sú ákvörðun, að hlutfallstalan af þeim víxlum eða þeim lánum, sem bankarnir verða að veita og Seðlabankinn að endurkaupa, er hækkuð úr 50 í 67%, og jafnframt felst í þessu sú ráðstöfun gagnvart viðskiptabönkunum, að í staðinn fyrir að núna er ástandið þannig, að af 91/2 %, sem vextirnir almennt verða af endurkaupavíxlunum, fá viðskiptabankarnir 1/2%, en Seðlabankinn 9, þá mundi samkv. minni till., ef hún verður samþ., Seðlabankinn fá 1%, en viðskiptabankinn 1%, og þegar fram í sækti, ef framlengt yrði, 11/2%. Ég álít ekki neina ástæðu til þess, að Seðlabankinn sé að safna neinum gróða. Það er hrein vitleysa, hrein þjóðhagsleg vitleysa. Þessi gróðasöfnun Seðlabankans og allt, sem í sambandi við það stendur, er aðeins ráðstöfun til að skapa kreppu, - ég var næstum því búinn að segja kreppuráðstöfun, það var hér á árunum, að við höfðum það orð oft, en þá meintum við venjulega ráðstöfun til að bæta úr kreppu. Við höfum nú langalengi ekki þurft að taka þetta orð okkur í munn, en ég er hræddur um, að ef maður færi að taka sér þetta orð í munn núna aftur, þá mundi maður kalla þetta kreppuráðstafanir, sem sé ráðstafanir ríkisstj. til þess að skapa kreppu, því að aðrar ráðstafanir höfum við til allrar hamingju ekki þurft að gera á undanförnum árum, sem standi í einhverju sambandi við kreppu, því að við höfum ekki þekkt hana, nema þegar ríkisstjórnir undir utanaðkomandi áhrifum hafa verið að reyna að skapa kreppur í okkar þjóðfélagi. Ég efast um, að nokkur hæstv. ráðh. geri nokkra tilraun til þess að hrekja þetta, vegna þess að reynslan er sú, að í hvert einasta skipti sem hæstv. ráðherrar horfast í augu við þessar staðreyndir, þá þagna þeir. Hins vegar er það ekki aðeins þessi till., sem út af fyrir sig væri alveg næg varðandi þetta hraðfrystihús til þess að gera því mögulegt að standa undir kauphækkunum og standa undir hækkuðu fiskverði, heldur legg ég til, að það séu gerðar fleiri ráðstafanir. Ég legg til með 5. brtt., a-lið, nýrri grein, sem ég set hér, 34. gr., að það sé fyrirskipuð lækkun flutningsgjalda. Sú lækkun skuli vera á öllum flutningsgjöldum fyrir útfluttar afurðir 10–20% og ríkisstj. heimilað með reglugerð að ákveða það innan þessara takmarka. Ég veit ekki, hvort menn gera sér ljósar þær fúlgur, sem fara í flutningskostnað til útlanda. Ég hef að vísu ekki nákvæmar tölur, en ef ég man rétt, þá voru a.m.k. fyrir nokkrum árum greidd, held ég, 10 pund fyrir tonnið af freðfiskinum til vissra staða á meginlandinu, og ég gæti trúað, að það væri það enn þá. Ef flutt eru 75 þús. tonn af freðfiski á ári, þá er það með núverandi pundskráningu hvorki meira né minna en 75 millj. kr., sem greitt er fyrir það, og mér þætti undarlegt, ef ekki væri hægt að spara eitthvað á þeirri upphæð, þegar hins vegar liggur við, að útvegurinn stöðvist. Ég held a.m.k., að það væri þess virði, að það væri rannsakað, hvað borgað er í flutningsgjöld. Og ef einhverjum þætti of djúpt í árinni tekið, þá gæti hann komið fram með till. um að hafa þetta heldur minna og reynt að rökstyðja, hvað þetta væri, en ekki bara slegið hnefanum í borðið og sagt: Það skulu allir Íslandi græða, sem eiga skip eða eiga einhver önnur slík tæki, en verkalýðurinn skal fá að borga, og ríkið skal fá að hækka sína söluskatta, og fjmrh. skal verða að ganga á bak orða sinna. Ég held þess vegna, að það sé full nauðsyn á, að það sé athugað, hvort ekki megi einhvers staðar á þessum liðum spara. Í öðru lagi legg ég til með b-liðnum í 5. brtt., með nýrri gr., sem ég legg til að setja 35. gr., að komið sé upp sérstakri ríkisvátryggingu, að vátrygging á sjávarútveginum sé þjóðnýtt, m.ö.o., það sé komið upp sérstakri stofnun, og fyrir mitt leyti, þó að ég leggi það ekki til hér, legg til, að sjútvmrh. sé gefið vald til að ráðstafa því með reglugerð. Ég býst við, að annar ríkisbanki landsins gæti tekið að sér að sjá um alla þá vátryggingu og reksturinn á slíkri ríkisstofnun fyrir litið gjald, ef hæstv. ríkisstj. dytti allt í einu í hug að fara að spara í ríkisbákninu. Till. er, að það sé komið upp ríkisvátryggingu sjávarútvegsins, þar sem sé skyldutryggður allur fiskiskipastóllinn, bátaflotinn og togaraflotinn og þar sem sé skyldutryggður líka allur fiskurinn, meðan hann er í geymslunum hér heima, meðan hann er í skipunum, bæði sjálfum fiskiskipunum og í flutningaskipunum, enn fremur þær ábyrgðartryggingar og annað slíkt, sem er í samþandi við þetta. Ég held, að þessi þjóðnýting á tryggingunum hefði raunverulega átt að vera komin á fyrir löngu. Ár eftir ár hefur það gengið þannig til, að ríkissjóður borgar þessar vátryggingar. Hvaða ástæða er til þess, að meira eða minna erlend félög eða þeirra umboðsfélög hér séu að mata krókinn á þessum tryggingum? Iðgjöld fyrir fiskibátana á Íslandi eru 7–9% eða lægst 5, á sama tíma eru þau í Noregi 2–3%. Skyldi ekki mega spara eitthvað á þessum lið? Bara iðgjöldin fyrir fiskiskipastólinn eru yfir 100 millj. kr. á ári. Iðgjöldin fyrir vörurnar skipta tugum milljóna. Og ástandið er þannig ár eftir ár. Það er bara sagt: Verkalýðurinn verður að borga með lækkuðu kaupi. Starfsmenn ríkisins verða að borga með lækkuðu kaupi. Ríkið verður að borga. - Og þessi till., sem hér liggur fyrir hjá hæstv. ríkisstj., er um það, að ríkið eigi að borga vátryggingargjaldið. Hvað lengi á þetta að ganga til? Er ekki eins gott, að ríkið taki sjálft að sér tryggingar og sjái sjálft um þetta? Það getur gert það að öllu leyti miklu ódýrara. Ég verð að segja það, ef menn ekki fást til að taka tillit til eða ræða svona tillögur, hvað er það þá, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj.? Er hún þá beinlínis að reyna að hjálpa til þess að stinga undan gróðanum, sem er á íslenzku atvinnulífi, láta það koma fram í einhverjum baksamningum í sambandi við það, þegar verið er að fá skipin til flutninga, baksamningum í sambandi við vátryggingarfélögin, að gera það mögulegt að fela gróðann á allan mögulegan hátt, en prédika svo yfir þjóðinni, að veslings þjóðarbúið og veslings útvegurinn og veslings hraðfrystihúsin og allt saman þetta beri ekki kaupið? Því í ósköpunum má ekki þjóðnýta vátryggingarnar á fiskiskipastólnum og sjávarútveginum? Þó eru þetta menn, sem ár eftir ár geta komið með tillögur um stórkostlegar fórnir, sem almenningur eigi að færa, menn, sem vilja skera niður á ríkisfjárlögunum og neita skáldum og listamönnum um þau smánarlaun, sem Þorsteini Erlingssyni var úthlutað, 600 krónunum, fyrr á þessari öld og þótti lítið, en væru tvöföld heiðurslaun á við það hæsta, sem til er á fjárl. nú. Ég vil því minna menn á, þegar þeir eru með allan þennan naglaskap í sambandi við fjárlögin, þegar þeir eru með árásir á lífskjör almennings, starfsmanna ríkisins og verkalýðsins í sambandi við efnahagsráðstafanirnar, en fást ekki til þess að ræða þessa hluti, hvernig stendur þá á þessu? Er það af því, að það sé eitthvað óhreint í pokahorninu? Er það af því, að þeir, sem völdin hafa, hafi svo góð sambönd við öll þessi vátryggingarfélög og allt, sem þarna er, og þá, sem á ýmsan hátt eru að mata krókinn þarna í, að þeir vilji ekki ræða einu sinni þessi mál, eða við skipafélögin og annað slíkt? Það eru ótal músarholur fyrir gróða í þessu þjóðfélagi, og í þær músarholur verður að fara, svo að ég noti orðatiltæki, sem ég held jafnvel, að sjálfur hæstv. forsrh. hafi viðhaft einu sinni. Ég held, að það sé nauðsynlegt að fara í þær músarholur, áður en -  Þá legg ég enn fremur til með c-liðnum í brtt. 5, 36. gr., að tryggja örari gjaldeyrisskil en verið hafa fram að þessu. Þar er lagt til til þess að tryggja betur hag útgerðarmanna og framleiðenda, að innan mánaðar, frá því að vöru er afskipað, skuli gerð gjaldeyrisskil fyrir henni og innan hálfs annars mánaðar skuli gert uppgjör til framleiðenda. Nú sem stendur er það svo, að það getur dregizt 5, 6, ég hef jafnvel heyrt sagt upp í 8 og 9 mánuði og e.t.v. lengri tíma, frá því að menn hafa afhent sína vöru til útflutnings hér á Íslandi, þangað til þeir sömu hringar, sem hafa með þetta að gera, skila andvirði. Og ég hef satt að segja rekið mig á það, að fátækir sjómenn og útvegsmenn utan af landi hafa verið að rexa í og jafnvel orðið að fara í hálfgerð mál út af tveggja ára gömlu uppgjöri á þeirra fyrstu inneign. Ég held þess vegna, að það sé alveg óumflýjanlegt að gera þarna stórbreytingu á. Vextir í landinu hafa verið hækkaðir. Peningar í landinu eru hlutfallslega minna í umferð en áður vegna lánbannsins. Það er dýrt fyrir framleiðendurna, hvort það eru sjómenn, útvegsmenn eða aðrir, að hafa sína peninga, andvirði sinnar vöru, lengi í geymslu hjá söluhringunum. Og staðreyndin, sem við okkur blasir, er sú, að söluhringarnir, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, hafa sett upp Stór fyrirtæki úti í heimi, í Bandaríkjum Norður-Ameríku, í Bretlandi, í Hollandi, jafnvel með styrk á fjárlögum frá ríkinu, og velta þar milljónum og milljónatugum, koma upp verksmiðjum, borga þar svertingjum lágmarkslaun, sem borguð eru í Ameríku, en eru tvöfalt hærri en Dagsbrúnarkaup hér, og þeir peningar, sem þeir eru að velta þarna raunverulega, eru peningarnir, sem vantar í þjóðarbúið hér heima. Mér virðist þess vegna, að það sé raunverulega eitt það minnsta, sem hægt væri að gera gagnvart sjávarútveginum, gagnvart sjálfum sjómönnunum og útvegsmönnunum, að tryggja þeim, að varan, sem þeir afhenda, sé greidd þeim ekki síðar en einum til hálfum öðrum mánuði eftir að hún er farin í skip, það sé skilyrði í sambandi við útflutninginn. Þetta er eitt af því, sem mundi leiða til þess, að útvegsmenn fengju sinn fisk miklu fyrr greiddan of, sjómennirnir og útvegsmennirnir fengju sitt uppgjör miklu fyrr. Og ég efast ekki um, að þetta, sem ég nú hef talið, till. um vaxtalækkun, till. um lækkun á flutningsgjöldum á afurðum sjávarútvegsins, till. um þjóðnýtingu vátrygginga og þar með lækkun á iðgjöldum fyrir sjávarútveginn og till. um fljótari skil á gjaldeyrinum og uppgjör við útvegsmenn og sjómenn, - ég efast ekki um, að allt þetta mundi hjálpa stórkostlega til þess, ekki aðeins að standa undir þeim kauphækkunum, sem 1. brtt. mín mundi hafa í för með sér, heldur mundi líka verða til þess að hækka verulega fiskverðið, eins og brýn nauðsyn er á, til þess að tryggja útgerðina. Enn fremur legg ég til með 2. og 3. brtt., að 32. gr. í núverandi efnahagsmálalöggjöf sé breytt og 33. gr. felld niður. Það eru þær greinar, sem fjalla um vald ríkisstj. til þess að ráða yfir vöxtunum af öllum stofnlánasjóðunum, sem atvinnulífið hefur, og hins vegar 33. gr., það er sú grein., sem skyldar sparisjóðina úti um land og innlánsdeildir kaupfélaganna að afhenda helminginn af sínu sparifé til Seðlabankans. Hvort tveggja er alger vitleysa og óþarfi eða réttara sagt skaðlegt. Enn fremur hef ég ásamt hv. 6. þm. Sunnl. lagt fram brtt. við 1. gr., till. ríkisstj. sjálfrar, við 4. málsgr. í henni, um að tryggja, að megnið af því fé, sem væri í útflutningssjóðnum og kæmi inn fyrir 21/2 %, færi til sjómannanna til þess að bæt:a þeim upp kaupið, sem skorið var niður hjá þeim með lagaboði á síðasta ári. Með þeim ráðstöfunum öðrum, sem ég hef lagt til að gera á þskj. 221, er útgerðinni áreiðanlega bætt það vel upp, að hún má fyllilega sjá af þessu, enda sjómennirnir þeir raunverulegu eigendur að þessu fé. Og það veitir ekki af að bæta þeim upp það, sem þeir hafa verið rændir með þeim ákvæðum, sem lögbundu raunverulega þeirra samninga. Ég held, að þetta, sem ég nú hef sagt, þó að það sé ekki nema lítill hluti af því, sem þyrfti að segja um þessa efnahagsmálalöggjöf í heild og þann ófarnað, sem hún er að leiða yfir landslýðinn, þá held ég, að það nægi til þess að sýna, að það eru nægir möguleikar til að breyta nú þegar um stefnú, hækka kaup verkalýðsins, hækka fiskverðið. Aðeins hjá bönkum landsins munu í ár safnast í gróða á annað hundrað millj. Í Seðlabankanum einum býst ég við, að gróðinn sé nú kominn upp í einar 70 millj. Gróðamyndunin innanlands er mikil, eri hún er vel falin, og hún fæst venjulega ekki fram í dagsljósið, fyrr en komið er út í harðvítug verkföll og yfirstéttin farin að óttast um sig. Það er sama og var 9. nóvember 1932, þegar bæjarstjórnin sat hér á fundi og sagði, að það væru engir peningar til til þess að borga mönnunum, sem voru í atvinnubótavinnu og höfðu einnar viku vinnu í mánuði, að halda áfram að borga þeim kr. 1.36, þegar átti að lækka það niður í 1 kr. Þá voru engir peningar til allan daginn, sem bæjarstjórn Reykjavíkur sat á fundinum. En eftir að slagsmálin urðu, þá voru peningarnir til um kvöldið. Ég held, að það sé ekki slík stefna, sem við eigum að hafa á Íslandi. Ég held, að við eigum ekki að bíða eftir því, að allt sé komið í uppnám í þjóðfélaginu. Ég held, að við eigum, á meðan við getum rætt málin með rökum innan þessara sala, að láta rök mæta rökum. Og ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að sýna fram á, að eitthvað í því, sem ég hef hér sagt, sé ekki rétt og þær tillögur, sem ég hef flutt fram, fái ekki staðizt. Það er nægur gróði hjá bönkunum, hjá olíufélögunum, hjá skipafélögunum, hjá einstökum auðmönnum og auðfélögum hér til þess að borga þær hækkanir, sem þyrftu að verða. Hagfræðingarnir virðast vera sérfræðingar í því að reyna að dylja þennan gróða. En það, að þessi gróði er til, og það, að hægt væri að borga hann nú til fólksins, það er meira að segja ekki stærsta atriðið í þessu öllu saman, og það er máske ekki einu sinni það skaðlegasta í sambandi við alla þessa viðreisn, að þessir atvinnurekendur skuli hafa náð til sín þessum gróða og þetta skuli hafa verið tekið af verkalýðnum, svo slæmt sem það er. Það allra skaðlegasta er, að það er verið að eyðileggja það, sem verkalýðurinn hefur getað treyst á meira eða minna í 18 ár, og það er atvinnuöryggið. Það er verið að svipta hann því, sem hann álítur sér allra dýrmætast, og það er gert af ráðnum hug. Þess vegna er það, að það, sem er allra veigamest í sambandi við þetta, er, að nú sé staðar numið um þá stefnu, sem kennd hefur verið við viðreisnina, um þá hrun- og kreppustefnu, sem hér hefur verið innleidd, að nú sé breytt um, eins og ég gat um, tekin upp sú stefna, sem einkennist af áætlunarbúskap, yfirstjórn á utanríkisverzluninni, sem einkennist af því, að þjóðarbúskapur Íslendinga sé rekinn með hagsmuni almennings fyrir augum, en ekki með það fyrir augum að gera tilraunir til þess að skapa gróða handa nokkrum mönnum. Það er sú stefnubreyting fyrst og fremst, sem þarf að verða. Og þær till., sem ég hér hef flutt, annars vegar um að tryggja verkalýðnum það, sem mundi þýða nú, miðað við desember, 17% kauphækkun með því að afturkalla vísitölubannið og það án verðbólgu, og hins vegar að tryggja sjávarútveginum í fyrsta lagi aðstöðu til þess að standa undir þeim kauphækkunum, í öðru lagi aðstöðu til þess að geta hækkað fiskverðið, þetta eru aðeins tveir þættir í því, sem gera þarf, tveir partar úr þeirri heildarmynd, þeirri heildarstefnu, sem þarf að skapa. Ég vildi mega vona, að hæstv. ríkisstj. og hennar fylgismenn fengjust til þess að ræða þessi mál. Það er gott að geta rætt þessi mál hér í þingsölunum. Það er betra að kljást um þau hér og reyna að finna lausnir á þeim hér heldur en utan þeirra.