Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (HG): Ég hygg, að engin fyrirmæli séu um það, hversu margir skuli kosnir, en ég vil leggja til, að þeir verði á, og vil ég biðja menn að leggja fram lista.

Fjmrh. (Jakob Möllur) : F. h. Sjálfstfl. vil ég mælast til, að kosningunni verði frestað. Forseti tók málið af dagskrá.

* Flm. (Pálmi Hannesson): Herra forseti! Í grg. þessarar till. er drepið á það helzta, sem máli skiptir í sambandi við hana, en auk þess þykir mér rétt að geta nokkurra atriða. Náttúrufræðirannsóknir greinast samkv. eðli sínu í tvennt: fræðilegar rannsóknir og hagnýtar rannsóknir. Um hinar fræðilegu rannsóknir er það að segja, að það hefir verið heldur litill áhugi fyrir þeim hér á landi. Í því sambandi þykir mér rétt að benda á, að um leið og þjóðin tók við sjálfstæðinu, tók hún á sig margar skyldur, m. a. þá, að rannsaka landið. Það er skylda, sem hver einasta fullvalda þjóð tekst á hendur. En nú hefir það orðið þann veg, vegna fjárskorts og fámennis hér hjá okkur, að minna hefir orðið úr slíkum rannsóknum hér á landi en skyldi. Afleiðingin hefir orðið sú, að þeim mönnum hefir árlega fjölgað, sem hingað hafa leitað til rannsókna. Þessir menn margir hverjir hafa gengið hér um eins og við værum ekki fullvalda þjóð. Og það er vitanlegt, að meðan við ekki tökum sjálfir upp slíkar rannsóknir, þá höfum við tæplega rétt til að standa gegn slíku. Út af þessu hefir smám saman skapazt það álit, að við séum ekki sjálfstæð þjóð á þessu sviði. Þess er ekki langt að minnast, að hingað hafa komið leiðangrar frá erlendum háskólum og farið um landið í rannsóknarskyni án þess að spyrja, hvort þeir væru velkomnir. Slíkt mundi ekki þolað í nokkru öðru landi. Og vitanlega er slíkt og því um líkt frekleg móðgun við fullvalda þjóð, en við höfum orðið að sætta okkur við þetta. Ég geri ráð fyrir, að allur þorri manna geri sé: tæplega ljóst, hvað alvarlegt mál er hér á ferðinni. Jafnframt þessu hafa svo þeir innlendir menn, sem fengizt hafa við rannsóknir hér, mætt harla litlum skilningi og orðið að leita til erlendra manna um ýmsar upplýsingar. Það hlýtur að vera álit manna, að þetta þurfi að breytast. Um hagnýtu rannsóknirnar er það að segja, að þær eru algerlega lífsnauðsyn fyrir okkur. Það hlýtur að vera takmark okkar að rannsaka, hvað raunverulega er hér af efnum í jörðu, og hvers virði þau eru, bæði málmar og önnur efni. Við þurfum að eignast spjaldskrá yfir allar náttúruauðlindir Íslands. Það er að vísu svo, að við erum fátæk þjóð. Við þurfum þess vegna ekki að hugsa til, að við getum gert þessar rannsóknir algerlega á eigin spýtur. En við eigum að hafa forystuna og alla umsjón með þessum rannsóknum. Því er þessi till. til þál. komin fram, að við viljum flm. hennar, að vilji Alþ. komi fram í þessu efni, sá vilji, að við höfum í hyggju að taka að okkur yfirstjórn þessara mála og lítum aðeins á það sem móðgun, ef erlendir menn koma hingað til rannsókna án þess að leita samvinnu við okkur. Hitt er annað mál, að sú samvinna myndi í mörgum tilfellum fást. Ég skal að endingu geta þess, að þetta mál er undirbúið í samráði við utanríkismálanefnd. Hefir verið leitað fyrir sér um, hvaða ákvæði gilda um þetta erlendis. Einnig hefir verið rætt við sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn um málið og leitað tillagna hans og umsagnar. Erlendis gilda engin hein fyrirmæli eða lagaákvæði um þessa hluti, en venjurnar aftur á móti orðnar svo fastar, að þeim hróflar enginn maður, hvorki erlendur né innlendur. Og það er litið svo á af flm. og öðrum, sem að þessari till. standa, að það sé tímabært, að Íslendingar láti það einnig í ljós, hvers þeir óska í þessum efnum.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vildi geta þess í sambandi við þessa till., að í sjálfu sér get ég verið henni sammála, en mér finnast þær ástæður, sem flm. færði fyrir flutningi hennar, vera dálítið einkennilegar að sumu leyti. Það hefir nýlega verið skýrt frá því, að ríkisstj. hafi skipað nefnd til að hafa yfirstjórn þessara mála, og tveir af flm. þessar till. munu vera meðlimir þeirrar nefndar. Mér er ekki kunnugt um, að þessi nefnd sé skipuð samkv. ályktun frá Alþ. Nefndarmennirnir munu hinsvegar vera allir launaðir og þeir hafa tekið sér fyrir hendur að ráða framkvæmdastjóra fyrir sig. Það virðist því, að þessi till. sé fram komin til að löggilda þessa nefndarskipun eftir á. Það kom fram á þinginu í fyrra till. um fjárveitingu í sama skyni, en sú till. var felld með miklum meiri hl. Það er náttúrlega ekki nema gleðilegt, að þessi áhugi skuli vera vaknaður. en ég verð að segja. að mér finnst ekki nægilegt, að þessi n. komi til með að vinna langvarandi skipulagsbundið starf í því skyni að búa til einskonar spjaldskrá, eins og hv. þm. orðaði það. Ég held, að það eigi fyrst og fremst að leggja áherzlu á að rannsaka þá staði, sem menn vita, að til eru ýms efni á, málmar og annað. sem gætu verið uppistaða undir atvinnurekstri í framtíðinni. Það þarf ekki aðeins að rannsaka þetta fræðilega, heldur þarf einnig að rannsaka það, hvort það borgi sig að vinna þessi efni. En til þess að slíkar rannsóknir geti orðið framkvæmdar er ekki nægilegt að skipa slíka nefnd án nokkurrar lagaheimildar. Til þess þarf líka fjárveitingu, en hana verður ekki hægt að fá fyrr en næsta haust. Það hefði því átt að taka það fram í þessari till., að Alþ. ályktaði, að ríkisstj. væri heimilt að veita nægilegt fé til þessara hluta. En um það stendur ekkert í þessari till. Það væri náttúrlega ágætt, ef þessi till. hefði áhrif í þá átt, sem hv. flm. faldi, að hún mundi hafa, nefnilega að sporna við því, að erlendir .,vísindaleiðangrar“, sérstaklega frá Þýzkalandi, kæmu hingað unnvörpum og væðu um landið heimildarlaust. Hinsvegar sýnist mér enginn umbúningur á þessari till., sem mundi hindra slíkt. Ég vil að lokum beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvað þeir nefndarmenn fái í laun, sem skipaðir hafa verið í þessa nefnd, og einnig hvað framkvæmdastjórinn hafi í laun. Ég skal taka .það fram, að ég mun ekki greiða atkv. gegn þessari till., en finnst hún ganga allt of skammt til þess, að nokkur alvara sé sýnd í þessu mikilsverða máli.

* Flm. (Pálmi Hannesson): Mér virðist, að hv. 3. þm. Reykv. hafi misskilið þessa till. nokkuð. Ég skal taka það fram, að þessi till. er algerlega óviðkomandi þeirri n., sem ríkisstj. hefir skipað til að sjá um hagnýtar rannsóknir. Hinsvegar er þess getið í grg., að það mætti þykja eðlilegt, að þessari n. yrði falin forsjá hinna fræðilegu rannsókna jafnhliða. Fyrirspurninni um laun nefndarmanna var beint til ríkisstj., og sé ég ekki ástæðu til að svara henni. Hv. þm. vildi draga nokkuð í eta, að þessi till. væri þannig úr garði gerð, að hún spornaði við rannsóknum erlendra manna hér á landi. Út af þessu skal ég taka það fram, að ég geri ekki ráð fyrir, að eftir að þessi till. hefir náð samþykki muni nokkur erlendur vísindamaður leyfa sér að koma hingað nema í samráði við okkur sjálfa. Það er mín skoðun, að það muni verða erfitt að setja föst lagaákvæði um þessa hluti, að öðru leyti en því, sem l. um útlendinga ná auðvitað yfir þessa menn. En það er að sjálfsögðu ekki í nokkru siðuðu landi litið á vísindamenn fyrirfram sem einhverja glæpamenn. Það er að sjálfsögðu gengið út frá, að menn komi í góðum tilgangi, eins og erindi þeirra hljóta að fela í sér.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Út af fyrirspurn hv. 3. þm. Reykv. út af þessari nefndarskipun skal ég upplýsa, að þessi n. er ólaunuð, svo að það verður ekki mikið úr því ádeiluatriði. Þessir menn eru allir mjög áhugasamir á þessu sviði, og við væntum þess, að starf þeirra, ásamt starfi framkvæmdarstjórans, geti borið nokkurn árangur. Ég ætla ekki að fara langt út í umr. um þetta mál, en ég get þó tekið það fram, sem ég veit, að hv. þm. er kunnugt, að það hafa á undanförnum árum farið hér fram nokkrar rannsóknir. Þessar rannsóknir hafa verið dreifðar á milli margra manna, sem hafa áhuga fyrir þeim. Þessari till. og þeirri n., sem skipuð hefir verið. er ætlað að samræma þessar rannsóknir, sem gerðar hafa verið, og koma þeim fyrir á einn stað í rannsóknarstofu atvinnuveganna. Ættu þessar rannsóknir að geta myndað þar safn í framtíðinni, sem áhugamenn hefðu aðgang að. Það er mikill áhugi hjá mörgum, og margir óska að kynna sér þessar hverarannsóknir. 6 eða 7 manns hafa lánað þessi gögn, og það var spurt eftir þeim af áhugamanni norður í landi, en við gátum ekki sent þau þangað. Fyrir 3 árum voru gerðar hér rannsóknir um hvernig ætti að gera hér sement. Menn komust að þeirri niðurstöðu, að sú framleiðsla væri möguleg hér á landi fyrir 58 kr. tonnið, en það þótti of dýrt. Eins og þeim rannsóknum er háttað nú, þarf að taka efni. inni við Elliðaár og sækja sand vestur á firði, en leirinn við Elliðaárnar er ekki nógu kísilborinn, og þarf því að fá hann á hverasvæðum. Þetta liggur fyrir og þarf að halda áfram athugunum á, og ef tækizt að finna efni á réttum stöðum, mundi framleiðslan geta borið sig. Ég nefni þetta rétt sem dæmi, en nú it að reyna að koma skipulagi á þessi mál, og til þess hefir verið valin þessi nefnd. Laun framkvæmdarstjórans eru um 8000 kr., þegar talin eru skólastjóralaun hans og viðbótarlaun fyrir þetta starf. Reynslan mun leiða í ljós, að ekki verður séð eftir þessu fé. Hvað svo verður veitt til þess að halda starfinu áfram, er undir fjárveitingavaldinu komið, en ríkisstj. taldi ekki rétt að láta þetta starf bíða lengur en orðið er. Hv. flm. till. hefir gert grein fyrir ástæðunum til þess, að hún er flutt, og þær koma líka fram í grg. Það er ætlunin að senda fulltrúum erlendra ríkja afrit af till. Það er ekki vegna neinnar sérstakrar þjóðar, heldur vegna starfsins almennt, að þessi till. er flutt. Ég efast ekki um, að ef þál. er send fulltrúum erlendra ríkja, mun hver þjóð sýna þá kurteisi að fylgja þeim reglum, sem settar verða.

*Héðinn Valdimarsson: Ég er ekki að sjá eftir opinberu fé til vísindarannsókna, enda getur þessi þáltill. ekki heimild til fjárveitinga. Ég vil þó geta þess, að mér virðist ekki geta gengið lengur, að enginn fjárveiting sé til þessa, og væri eðlilegra að hafa á því fastara form en í till. og nánar tengt Háskóla Íslands. Við erum nú nýbúnir að heyra í útvarpinu, að það gilda mismunandi siðareglur hjá hinum ýmsu stórveldum, og ég get vel hugsað mér, að hingað komi menn, sem virði að vettugi þær reglur, sem við viljum setja. Ég hygg og, að einhverjar hömlur séu á þessu í okkar nágrannalöndum. a. m. k. í Englandi, og nákvæmar rannsóknir á því, til hvers menn koma inn í landið. Ég vil vænta þess, að fyrir frh. þessa þings í haust hafi stj. undirbúið þetta mál betur og að þá verði gengið í að koma fram hagnýtum rannsóknum.

*Héðinn Valdimarsson: Mér hefir borizt bréf frá forseta Sþ. til okkar sósíalista sem svar við bréfi frá okkur til hans, þar sem við óskuðum eftir útvarpsumr. um vantrauststill. okkar á ríkisstj. Hefir hæstv. forseti eigi séð sér fært að verða við þessum óskum. Nú virðist mér að vísu að þingsköp geri ráð fyrir því í öllum tilfellum, að umr. um vantraust skuli útvarpað, en við verðum að sjálfsögðu að hlýða þessum úrskurði í þessu máli, eins og öðru, enda þótt við teljum hann ranglátan og tvímælalaust brot á þingsköpum. - Ég vil nota tækifærið til að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvenær hann hafi hugsað sér að taka þessa till. á dagskrá.

Forseti (HG): Út af fyrirspurn hv. 3. þm. Reykv. skal ég taka það fram, að till. verður tekin á dagskrá á mánudaginn kemur.