Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þessa umr. hefur meiri hl. fjhn. fallizt á að flytja 3 brtt. við frv. það, sem nú liggur hér fyrir til umr. Tvær af þessum brtt. eru fluttar samkv. ósk hæstv. ríkisstj., og skilst mér, að tilgangurinn með þeim, þ.e. 1. og 2. brtt. á þskj. 461, sé að ganga til móts við óskir, sem hafa komið fram í umr. hér í þinginu, um þau atriði, sem þær fjalla um. Það má deila um það, hvort rétt sé að fella niður 2. gr. frv., og telur meiri hl. n. það álitamál, en vildi ekki færast undan að flytja þessa till., úr því að hæstv. ríkisstj. fór þess á leit, enda kemur það í hennar hlut að framkvæma lögin. Enn fremur flytur meiri hl. n. till. á sama þskj. undir tölul. 3, um nýja grein, sem hljóðar eins og þar segir. Þetta er til þess flutt, að í þeim tilfellum, er samningar kunna að hafa verið gerðir um kaup eða sölu innanlands, þannig, að skuld skyldi hækka, ef gengi krónunnar lækkar, þá skuli slíkt samningsatriði vera ógilt. Er þessi brtt. flutt í því skyni. Verði þessi till. samþ., losnar skuldunautur undan slíkri kvöð, þó að hann hafi orðið að gangast inn á slíkt út úr neyð á sínum tíma í sambandi við lántöku út af slíkum kaupum. Ég tel svo ekki þörf að skýra þetta frekar. Meiri hl. n. bárust till. um fleiri breytingar, sem hún taldi sér ekki fært að taka upp. Hitt tel ég að liggi ljóst fyrir, að einstakir menn í meiri hlutanum geti greitt öðrum till. atkv. eða flutt þær, án þess að það geti talizt ásökunarvert. Þar sem brtt. þær, sem fram eru komnar, hafa áður verið ræddar og þar sem getur verið, að fleiri brtt. komi fram, sem ég þarf að ræða, hef ég ekki fleira að segja nú og læt þetta nægja að sinni.



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um þetta mál til þessa, en tel rétt að segja nokkur orð um frv., áður en það verður afgreitt að fullu hér í þinginu, en það mun fara nærri því, að komið sé til úrslita með það hér í Alþ. Ég skal taka það fram almennt um málið, að ég hef um langt skeið verið þeirrar trúar, að ekki væri um aðra leið út úr öngþveitinu að ræða en leiðrétta skráningu ísl. krónunnar, eins og gert er í þessu frv. Það þarf ekki frá því að segja, að varla muni nokkrum þm. eða þegni þjóðarinnar vera ljúft að fara þessa leið, en þetta er neyðarúrræði, sem ekki er farið inn á nema nauðsyn krefji. Ég hef sannfærzt um það í umr. í báðum d. þingsins, að allir þm. eru sammála um, að ekki sé um aðra leið að ræða. Og þó að brtt. hafi verið bornar fram við frv. og ágreiningur hafi orðið um það, hvað í frv. ætti að standa, þá hefur stjórnarandstaðan ekki getað bent á neina færa leið, ef skráningu gengisins yrði ekki breytt. Þó að stjórnarandstaðan tali um opnun nýrra markaða, þá hefði verið hægt að losna við þessa breytingu á skráningu gengisins, ef nógu hátt verð hefði fengizt, en slíkt er ekki hægt, eins og nú er ástatt. Það hefur verið bent á fleira, eins og t.d. landsverzlun af Alþýðuflokksmönnum. Það má auðvitað deila um fyrirkomulag á verzluninni, sumir vilja, að einstaklingar hafi hana með höndum, aðrir félög og enn aðrir að ríkið reki hana. Um þetta hafa oft orðið háværar deilur hér í Alþ., en það snertir ekki kjarna þessa máls, því að við björgum ekki útflutningsverzluninni með því eingöngu. Ég vildi aðeins taka þetta fram um málið almennt við þessa umr. En ég vildi einnig segja örfá orð af hálfu ríkisstj. um brtt. þær, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. hefur nú lýst. Stjórn Alþýðusambands Íslands hefur rætt þetta mál við ríkisstj. undanfarna þrjá daga í fullri vinsemd, þó að andstæðar skoðanir hafi komið fram og báðir aðilar hafi haldið á sínu máli af fullri festu. Það var tekið fram, þegar ríkisstj. tók við völdum, að hún vildi hafa sem bezt samkomulag við verkalýðssamtökin í landinu, og hefur ríkisstj. nú rætt þetta mál allýtarlega við Alþýðusambandið, til að kynna sér kröfur verkalýðsins í þessum efnum. En niðurstaðan varð sú, að ríkisstj. sá sér ekki fært að ganga til móts við kröfur A.S.Í. sem bar fram kröfur, sem höfðu verið samþ. á nýafstöðnum fundi þess, nema að nokkru leyti. En með 1. og 2. brtt. á þskj. 461 telur ríkisstj. sig ganga nokkuð til móts við þann vilja, sem kom fram hjá Alþýðusambandinu. Það kom í ljós, að það var allmikill þyrnir í augum verkamanna, ef 2. gr. frv. stæði svo áfram. Mörgum innan ríkisstj. var óljúft að breyta því ákvæði, sem í henni felst, svo sem nú er gert, en þó var það gert til samkomulags, en svo virtist sem A.S.Í. teldi, að í henni fælist kaupbinding. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þessar brtt. frekar, þar sem það hefur þegar verið gert, en vil geta þess, að stjórn A.S.Í. óskaði eindregið eftir því, að lækkaðir yrðu skattar á lægstu tekjunum, en ríkisstj. sá sér ekki fært að taka ákvæði um það inn í þetta frv. Hins vegar vil ég lýsa því yfir fyrir hönd ríkisstj., að hún mun athuga þetta með velvilja, hvort ekki sé hægt að koma til móts við fulltrúa A.S.Í. í þessum efnum. Ég vil taka það fram, að hér er ekki um neitt loforð að ræða í þessum efnum frá minni hálfu eða ríkisstj., en það er vilji fyrir hendi til að athuga, hvað hægt er að gera í þessum efnum. Ég skal taka það fram, að ríkisstj. hefur gert þessar breyt. á frv., sem hér um ræðir, í því trausti, að þá verði sýnd meiri viðleitni af verkalýðnum til að gera ekki róttækar ráðstafanir fyrr en séð er, hvernig þessar ráðstafanir, sem hér eru gerðar, gefast. Ríkisstj. vill hafa sem bezta samvinnu við launastéttirnar í landinu og fulltrúa þeirra, og ég er sannfærður um það, að það er heppilegast fyrir hvern þjóðfélagsborgara, að sem mest ró sé um þetta mál nú fyrst um sinn a.m.k., því að það er augljóst, að ef stöðvun verður í verzlunar- og atvinnumálum, þá orsakar það atvinnuleysi og minnkandi tekjur, sem kemur ekki hvað sízt hart niður á verkalýðnum. - Þá get ég tekið það fram út af kjörum námsmanna erlendis, að í Nd. a.m.k. hefur komið fram till. um að verja nokkru af gengishagnaðinum til að standa undir með þeim. Ríkisstj. taldi ekki rétt að setja ákvæði um þetta inn í frv., en ég get lýst því yfir fyrir hennar hönd, að það þarf að gera eitthvað fyrir þetta fólk, sem tekur á sig miklar byrðar með þessu. Ríkisstj. mun því gera eitthvað fyrir þetta fólk, þó að það sé ekki ákveðið í frv. Ég mun svo ekki ræða þetta frekar í bili.



Herra forseti. Ég fékk rétt í þessu að sjá till. hv. meiri hl. n. og hef því haft nauman tíma til að undirbúa brtt., sem þarf að gera í sambandi við þetta nýja viðhorf, sem skapazt hefur. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að hv. meiri hl. hefur fallizt á að fella niður 2. gr. Ég tel, að frv. hafi skánað verulega við þessa breytingu og að ekki felist nú í því sú ögrun, sem áður var, gagnvart alþýðusamtökunum. - Önnur brtt. hv. meiri hl. n. er við 7. gr. frv., sem ég hef einnig flutt brtt. við á þskj. 460, en tók aftur til 3. umr. Í brtt. hv. meiri hl. er gert ráð fyrir, að uppbót verði fyrst greidd fyrir apríl, en í frv. er gert ráð fyrir, að það verði fyrir maí, en það virðist erfiðleikum bundið, ef ekki eru gerðar aðrar breytingar, en gert er í till. Vísitalan fyrir apríl er ekki kunn fyrr en um 20. apríl, ef að vanda lætur, og vísitöluuppbót yrði því að greiðast eftir á fyrir þann hluta mánaðarins, sem liðinn væri. Auk þess fer þetta í bága við 7. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að laun skuli hækka miðað við næsta mánuð á undan. Þetta virðist hv. meiri hl. ekki hafa athugað. Ég ber því fram skriflega brtt. þess efnis, að grundvallarvísitalan verði miðuð við 1. febr. í stað 1. marz. Ef sú breyt. er gerð, er auðvelt að framkvæma 7. gr. þannig breytta eins og hv. meiri hl. leggur til, annars er það nær ógerningur. Ég vil benda á þetta nú þegar, en ég mun hins vegar halda við brtt. mína við 7. gr., á þskj. 460, en orða hana við 4. gr. Mun ég afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. þess efnis. Ef sú till. verður ekki samþ., þá ber ég fram aðra till. til vara, um að kaupið nú skuli talið svara til vísitölunnar 1. jan. 1950, eða 342 stiga. Verði sú till. ekki heldur samþ., hef ég til þrautavara borið fram till. um, að í stað „marz“ í 1. málsgr. 4. gr. komi ,,febrúar“. Ég sé ekki, að hægt sé að samþ. brtt. hv. meiri hl. við 7. gr., nema 4. gr. verði breytt eins og þrautavaratill. mín gerir ráð fyrir. If:g leyfi mér að tilkynna hæstv. forseta, að 5. liður brtt. á þskj. 460 er tekinn aftur. Í stað þess flyt ég þrjár skriflegar brtt., sem ég mun afhenda hæstv. forseta á eftir. - Þegar ég kom inn í hv. d., heyrði ég hæstv. forsrh. segja, að stj. mundi gera ráðstafanir til þess að greiða götu námsmanna. Ég hafði skrifað brtt. við 3. gr. varðandi þetta atriði og tel rétt, að hún komi til atkv. Annars vænti ég þess, verði þessi till. mín ekki samþ., að stj. geri það, sem hún getur í þessum efnum, eins og hæstv. forsrh. gat um. - Á þskj. 460 á ég brtt. nr. 8 við 12. gr., a-lið, og 9. brtt. við 14. gr., hef ég gert grein fyrir þeim áður. Til viðbótar flyt ég svo skriflega brtt. við 5. gr., er fjallar um kaupgjaldsvísitöluna. Ég lagði til við 2. umr., að þessi gr. yrði felld úr frv., en svo varð ekki. Ég leyfi mér því að taka upp till., sem flutt var í Nd. þess efnis, að við gr. bætist, að Hagstofa Íslands skuli einnig reikna vísitölu, er sýni breyt. þá, sem orðið hefur á þjóðartekjum frá því árið 1939, og birta þessa vísitölu samtímis kaupgjaldsvísitölunni. Það er eðlilegt, að upplýsingar um þessi atriði fylgist að. Aðra þýðingu hefur þessi gr. ekki. - Á þskj. 460 hef ég og hv. 6. landsk. flutt brtt. við 11. gr., þess efnis, að aftan við 1. málsgr. bætist nýr málsl., svo hljóðandi: „Þó skal ekki innheimta gjald samkvæmt næstsíðasta málsl. hjá þeim togurum, sem verða fyrir rekstrartapi á gjaldárinu“. Mér urðu það vonbrigði, að hæstv. meiri hl. var ekki með þessari till. minni, en hún kemur hér til atkv. nú. Loks er síðasta skriflega brtt. mín við 13. gr., um það, hvernig haga skuli greiðslu bóta á sparifé, og er hún sama efnis og till., er flutt var af flokksbræðrum mínum í Nd. Landsbankinn átti tal við fjhn. eða einstaka nm. og lagði áherzlu á það, að eins og gr. væri nú, væri nær ógerningur að hafa framkvæmd hennar með höndum. Auk þess er hér um svo mikla útþynningu að ræða, að þetta verður næstum því einskis virði í raun. Þetta er hégómi, sem frekast villir sýn, verður nær ókleift í framkvæmd, að sögn Landsbankans, og kostar stórfé og langan tíma. - Ég hef svo ekki fleiri brtt. í þetta sinn. Ég mun afhenda hæstv. forseta þær skriflegu brtt., sem ég ber fram, um leið og ég tek aftur 5. brtt. á þskj. 460, eins og áður er sagt.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HG) og hv. 6. landsk. þm. (HV): [Sjá þskj. 4637. Þessar till. eru of seint fram komnar og auk þess skrifleglegar, og þarf því að veita tvöföld afbrigði frá þingsköpum, svo að þær geti komið til meðferðar.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að flytja eina skrifl. brtt. við 11. gr. frv., eins og það liggur fyrir á þskj. 453. Hún er um það, að síðasta málsgr. gr. falli niður, en sú málsgr. gerir ráð fyrir því, að lagt sé framleiðslugjald á allar síldarafurðir, aðrar en þær, sem fluttar eru út fullverkaðar í smápökkum til manneldis, og á þetta gjald að nema 8% af útflutningsverðmæti afurðanna. Nú er látið í veðri vaka, að tilgangurinn með frv. þessu sé að reisa við hag útvegsins. Það skýtur því nokkuð skökku við, að sett skuli vera inn í það ákvæði, sem íþyngja síldarútveginum. Þetta er því meiri fjarstæða, þar sem vitað er, að síldveiðarnar hafa brugðizt í fimm undanfarin ár, og öllum er kunnugt, að síldveiðaflotinn og útgerðarmenn, sem eiga hag sinn undir honum, eru sokknir yfir höfuð í skuldir. Alþ. er þetta einnig fullkunnugt, þar sem þurft hefur ár eftir ár að gera sérstakar samþykktir á Alþ. um aðstoð við síldarútveginn. Það virðist því á misskilningi byggt að leggja álögur á þessa atvinnugrein-, jafnvel þótt svo færi, að ekki yrði aflabrestur. Það væri sanngjarnara, ef góð vertíð kæmi og dálítill hagnaður yrði, að þeir útgerðarmenn, sem mest eru aðþrengdir, fengju tækifæri til þess að grynna á skuldunum og treysta grundvöll atvinnurekstrarins, áður en slík gjöld væru á þá lögð. Ég vil því vænta þess, að þessari till. minni verði vel tekið. Ég vil enn fremur benda á, að eins og gr. er orðuð, er stj. heimilt að lækka þetta gjald, ef aflinn er minni en 6.000 mál pr. skipshöfn að meðaltali, og fella það alveg niður, ef afli er minni en 4.000 mál. En ég er hræddur um, að þessi ákvæði komi ekki útvegsmönnum að miklu gagni. Eins og kunnugt er, er síldarverðið ákveðið áður en vertið hefst af stjórn síldarverksmiðjanna og síldarútvegsn. Það er ljóst, að þegar þessir aðilar ákveða verðið, þá reikna þeir með þessu gjaldi. Hvernig sem aflabrögð verða, kemur þetta því niður á þeim, sem síldina framleiða, en það eru. fyrst og fremst þeir, sem orðið hafa fyrir skakkaföllum s.l. ár. Það er því rangt að leggja þennan skatt á. Hvað togaraútgerðina snertir, hafa líka komið fram raddir um að fella niður framleiðslugjaldið, og var svo að heyra á ræðum manna í þessari hv. d. í gærkvöld, að tilhneiging væri til þess að verða við þeim óskum. Það hefur nú sýnt sig, að hv. meiri hl. n. hefur ekki getað fallizt á þetta, en það liggja fyrir till. í þessa átt, er ég tel réttmætar, og verði þær samþ., er því meiri ástæða til þess að létta þessu af síldarútveginum. Ég leyfi mér því að leggja fram skrifl. brtt. um, að siðasta málsgr. 11. gr. falli niður. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frv. almennt, um það hafa þegar verið miklar umr., sérstaklega í Nd., og Sósfl. hefur þar gert skýra grein fyrir afstöðu sinni. Þá hefur hv. 1. landsk. gert grein fyrir afstöðu flokksins í þessari hv. d., og þarf ég ekki við það að bæta. Þó er það eitt atriði, sem mér sýnist ástæða til að minnast á, þar sem ég hef ekki orðið var við, að það kæmi fram í umr., þótt það sé atriði, er trúlegt er, að vakið hefði athygli á hvaða löggjafarsamkomu sem væri, nema þá hér hjá okkur. Flytjendur þessa máls leitast mjög við að sannfæra launastéttirnar um það, að ekki sé hér um að ræða árás á lífskjör þeirra. Í því sambandi er lögð áherzla á það, að áhrif gengislækkunarinnar á verðlagið verði tiltölulega lítil miðað við gengislækkunina. Hagfræðingarnir leggja mikla áherzlu á það að færa fram það, sem þeir kalla rök fyrir því, að verðhækkunin verði litil. Eitt af því, sem þeir segja, er, að verðlag á erlendum vörum sé hér miklu hærra en eðlilegt sé og þyrfti að vera. Á þetta leggja þeir mikla áherzlu í álitinu, sem stj. hefur gert að sínu. Á bls. 45 segja þeir, að verðlag á innfluttri vöru sé óeðlilega hátt innanlands, borið saman við innkaupsverð erlendis, og svo færa þeir ástæðurnar fyrir því, hvers vegna verðlagið sé svona óeðlilega hátt. Þeir slá þessu í raun og veru föstu, en orða það þó varlega. Það stendur svo hér, á bls. 44, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og málum er nú háttað, mundi borga sig fyrir innflytjendur, ef þeir gætu komið því við - þótt ólöglegt sé - að hafa eigin firmu erlendis, sem þeir svo keyptu af, firmu, sem legðu á vörurnar, áður en þau seldu þær hingað.“ - - Og svo áfram: „Ef svona verzlunarmáti á sér stað að nokkru ráði, mundi hann minnka við það, að rýmkaðist um verzlunina, og verða að hverfa, ef innflutningurinn yrði gefinn frjáls, þannig að ótakmarkað magn hverrar vöru mætti flytja inn.“ Þetta verða nú að teljast allmerkilegar hugleiðingar. Það hefur að vísu gengið almannarómur um það, að slíkir verzlunarhættir ættu sér stað, en auðvitað hefur verið reynt að berja þann almannaróm niður. En nú bregður svo við, að sjálfur viðskiptamálaráðherrann hæstvirtur, sem ber fram þetta frv., lætur fylgja grg., þar sem því er slegið föstu af hagfræðingum, að þessi viðskiptaháttur hafi verið viðhafður að svo miklu leyti, að það hafi haft veruleg áhrif til verðhækkunar hér innanlands, og ef komið verði í veg fyrir hann með því að gefa verzlunina frjálsa, muni það hafa í för með sér vörulækkun, sem muni vega mikið á móti gengisfallinu. Það verður að teljast merkilegur hlutur, að slíkt plagg skuli vera borið fram hér á Alþingi af sjálfum viðskmrh., og í tilefni af þessu vil ég leyfa mér að leggja fyrir hann nokkrar spurningar, því að mér skilst, að Alþingi eigi heimtingu á því, að hæstv. ráðh. geri fyrir þessu nánari grein. Ég vil því í fyrsta lagi spyrja hæstv. viðskmrh., hvort honum hafi verið kunnugt um, að slíkir viðskiptahættir ættu sér stað, að fyrirtæki hafi haft skrifstofur erlendis og lagt á vörurnar þar, og hvort það hafi átt sér stað í svo stórum stíl, að það hafi haft verulega hækkun í för með sér á vöruverði innanlands, því að ella stæðust ekki rök hagfræðinganna. Þá vil ég spyrja hann í annan stað, í því tilfelli, að honum hafi verið ókunnugt um þetta áður en hagfræðingar nú gáfu skýrslu sína, hvort hann, eftir að hafa séð þennan almannaróm staðfestan af þeim, hafi gert tilraun að fá að vita hið sanna í þessu efni. Þá óska ég eftir því í þriðja lagi, að hæstv. ráðh. upplýsi það, ef hann hefur ekki gert neinar ráðstafanir, eftir að hafa séð skoðun hagfræðinganna, hvort hann telji þetta fyrirbæri viðskiptalífsins svo saklaust og sjálfsagt, að hann af þeim sökum hafi ekki skipt sér neitt af þessu né séð ástæðu til að vekja eftirtekt Alþingis á því. Og í fjórða lagi: Ef þessu er þann veg farið, hefur það þá kannske verið svo, að jafnvel hans eigið innflutningsfyrirtæki hafi notað þessa verzlunaraðferð að meira eða minna leyti? Hagfræðingarnir virðast árlíta, að þetta hafi átt sér stað í svo stórum stíl, að það hafi haft áhrif til verulegrar hækkunar á verðlagi innanlands; og ég tel þetta svo merkilegar upplýsingar, að Alþingi verði að fá að vita hið sanna, og vænti ég þess, að þótt hæstv. viðskmrh. hafi nú vikið af fundi um sinn, þá gefi hann við þessum spurningum skýlaus svör, og skal ég ekki fjölyrða meira um þetta að sinni. Um aðrar till., sem hér liggja fyrir, skal ég heldur ekki fara mörgum orðum, aðeins vil ég minnast á brtt., sem meiri hl. fjhn. hefur lagt fram. Þær voru túlkaðar svo af hæstv. forsrh., að með þeim væri verið að mæta kröfum verkalýðsfélaganna. Fyrri till. er um það, að 2. gr. frv. skuli falla niður og valdið til að skrá gengið vera áfram í höndum Alþingis. Skal ég fúslega viðurkenna, að það er til bóta, að Alþingi haldi valdi sínu í þessu efni, en þó skiptir það ekki neinu höfuðmáli um hag launþega, því að ef til þess hefði komið að stofna til kapphlaups milli verkalýðssamtakanna og þeirra aðila, sem fara með gengisskráningarvaldið, þá hefði slíkt bitnað harðast á þeim, sem fjármuna eiga að gæta, en ekki á launþegunum. Hin till., um það, að kaupuppbót sú, sem frv. gerir ráð fyrir til launþega, skuli fyrst koma til framkvæmda í apríl í stað maí, virðist fremur vera til að sýnast. Það er svo gengið frá um útreikning þessarar vísitölu, að það mun verða séð um, að hækkunin samkvæmt henni fari ekki yfir 5% í apríl, og það eru litlar líkur til, að sú verðhækkun, sem verður afleiðing af gengisbreytingunni, skelli svo snöggt yfir, að þetta hafi mikla þýðingu. Enn fremur skil ég ekki, hvernig hægt verður að framkvæma þetta, eins og hv. 4. þm. Reykv. sagði - að reikna út vísitöluna, svo að hægt verði að miða við hana 1. apríl. Og aðalatriðið er, að með þeirri aðferð, sem á að nota við útreikning vísitölunnar, þá er verið að ráðast að launþegum og hindra það, að þeir fái réttmæta hækkun launa sinna. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar, en vænti svars hæstv. viðskmrh. við spurningum mínum.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 4. landsk., svo hljóðandi: „Við 11. gr.: Síðasta málsgr. greinarinnar falli niður.“ Till. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og þarf því tvöföld afbrigði um hana.



Herra forseti. Ég vil láta þess getið að gefnu tilefni, að stjórnin lítur svo á, að hvalkjöt, sem liggur hér í landinu og aflað var á s.l. ári, komi ekki undir það framleiðslugjald, sem frv. gerir ráð fyrir. Reynzt hefur nær ógerlegt að selja kjötið, og Hvalveiðifélagið hefur haft mjög óhagstæðan rekstur, og það er ekki tilgangur laganna að skattleggja taprekstur. Út af fyrirspurnum frá hv. 4. landsk., sem hann beindi til mín, og tæpti jafnvel á, að mér kynni að vera kunnugt um það, að þeir verzlunarhættir, sem hann ræddi um, tíðkuðust í mínu eigin „firma“, þá vil ég taka fram, að mér er ókunnugt um það, sem hann fer með. 



Herra forseti. Ég vildi aðeins minnast hér á brtt. á þskj. 461, frá meiri hl. fjhn. Fyrsta brtt. er um það, að 2. gr. falli niður. Hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir, að um það hafi orðið samkomulag við forustumenn verkalýðssamtakanna. Ég lít því svo á, að þá hafi fundizt einhver vilyrði fyrir því, að sömu samtök taki ekki upp skefjalausa sókn til að eyðileggja það, sem vinnst með frv., að öðrum kosti hefði varla verið um þetta samið. Með þessu móti hefur þá gerzt tvennt. Í fyrsta lagi hafa forstöðumenn samtakanna tekið á sig meðábyrgð um að halda niðri kaupgjaldinu og hefja ekki skefjalausa sókn til að eyðileggja þessa lagasetningu, og hins vegar að nokkru leyti lýst yfir fylgi við þetta frv. Með þessum skilningi er ég fylgjandi því, að þessi brtt. verði samþ., enda er þá alltaf hægt að breyta þessu aftur, ef í það fer, en ég geri ekki ráð fyrir, af framangreindum ástæðum, að til þess komi. Við 2. brtt. hef ég ekkert að athuga. Varðandi 3. brtt., þá er ég þakklátur n. fyrir að hafa borið hana fram. Hins vegar er ég undrandi yfir því, að hv. meiri hl. skuli ekki hafa tekið til greina ábendingar um skattinn á togarana, úr því að það er meiningin, að taprekstur skuli ekki vera skattlagður. Ég geri þó ekki ágreining út af þessu og greiði frv. atkv. í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. afli sér heimildar til að snúast við þessu máli eins og rétt er. En það er alveg vitanlegt, að ef togaraflotinn verður stöðvaður vegna skattlagningar, þá nær þetta frv. ekki tilgangi sínum. - Máske þarf að gera breytingar á frv. þegar á þessu, þingi, og mér þykir ákaflega líklegt, að lífið muni opna augun á ríkisstj. fyrir ýmsu, sem þar horfir til bóta; en þetta er ein af þeim breytingum, sem nauðsynlegt verður að gera, ef það sýnir sig, að þessi atvinnurekstur getur ekki starfað, nema hann fái eftirgjöf á skattinum. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, en skal svo ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður - né gefa tilefni til þess, að umræður spinnist út af því, sem ég segi. Ég vil geta þess, auk þess sem við í meiri hl. n. höfum sagt um álit okkar á frv., að ég tel ákvæði 13. gr. einn af ljósu punktunum þar. En þar er sýndur litur á að bæta sparifjáreigendum tapið af gengisfallinu. Hversu miklar þær uppbætur verða, vitum við ekki, en það er þó nokkuð í húfi fyrir sparifjáreigendur, að vel takist til um að fylgja fram ákvæðum gr. Ég er þó ekki að öllu leyti ánægður með það fyrirkomulag, sem þar er gert ráð fyrir. Það er t.d. talað um yfirlýsingar skattanefnda, og á það við allar skattanefndir, en það mun koma til ríkisskattanefndar að gefa slíkar yfirlýsingar, þar eð allar skýrslur liggja í vörzlum hennar og þar þarf að fletta þeim og gefa vottorðin. - Ég verð þá einnig að segja, að mér þykja frestirnir of stuttir, sem ákveðnir eru um það, hvernig innstæðuféð eigi að berast milli sjóða. - Innanbæjar eru það tveir dagar, og læt ég það vera, en svo er aðeins gefinn hálfs mánaðar frestur til flutnings á milli landshluta. Ég hef þó ekki ástæðu til að flytja um þetta brtt., en vona, að þessu verði ekki hart framfylgt; enn fremur, að gefin verði sem hagstæðust fyrirmæli um það, hvernig á að athuga innstæður og reikna út skattinn, því að við vitum, að af því verður geysimikill kostnaður ella. Verður að treysta á hæstv. ríkisstj. um það, að hún hafi reglugerðina þannig, að kostnaður verði sem minnstur, og tryggt sé þó, að hlutur hinna lítilsigldari og framkvæmdaminni verði ekki fyrir borð borinn og hver fái sitt. Í 12. gr. þykir mér ekki nógu skýrt ákveðið um það, af hvaða eignum hátekjuskatturinn á að greiðast. En ég tel, að um leið og framtal er ákveðið um áramót, þá verði skattarnir taldir sem hver önnur skuld, þótt þeir séu ekki fallnir í gjalddaga, því að þeir eiga að greiðast á sama missiri. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta, en vona, að mér hafi tekizt að sneiða hjá því, sem kynni að vekja deilur.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að meiri hl. fjhn. sér sér ekki fært að mæla með öðrum brtt. en þeim, sem hann flytur á þskj. 461. Vegna brtt. hv. þm. um önnur atriði sér meiri hl. ekki ástæðu til, að veittur sé frestur til að athuga þær, þar sem þegar hafði verið ráðgazt um það milli funda, hversu langt brtt. meiri hl. n. skyldu taka, og hún hafði ekki hug á öðrum breyt. En um atkvgr. um einstakar brtt. fer eftir því, sem hver hv. þm. álítur sér fært. Vegna ummæla hv. þm. Barð. varðandi framleiðslugjöld af afla togaranna, sénstaklega af saltfiskinum, þar sem hann harmar það, að meiri hl. n. hafi ekki tekið til greina óskir hans um fasta reglu í því efni, m.ö.o., að slíkt gjald sé ekki heimt inn, nema sýnt sé, hvernig reksturinn muni fara, vil ég taka það fram, að þetta atriði var rætt við hæstv. ríkisstj., og var eigi sýnt, að hægt yrði að ná samkomulagi um þetta, nema um „ordru“ væri þá að ræða í þessu, og meiri hl. n. taldi sér því eigi fært að leggja út í baráttu um það. En í ljós kom og hefur nú verið staðfest í hv. d. af hæstv. viðskmrh., að ætlunin með gjaldi því, sem um ræðir í 11. gr. frv., hefur aldrei verið sú, að það sé tekið af eða lagt á rekstur, sem tap er á. Ég get tekið undir með hv. þm. Barð. í þessu efni, þótt ég hafi ekki lagt neitt kapp á, að flutt væri brtt. um þetta, þá ósk hans, að viðtöl séu höfð við hæstv. ríkisstj., og það, sem hæstv. ráðh. lýsti yfir í d. í sambandi við eitt atriði í málinu, að við fylgjum þessu óbreyttu, eins og það er í frv., í fullu trausti þess, að framleiðslugjaldið sé eigi nokkru sinni heimt inn, þegar sýnilega verður um taprekstur að ræða. Þá vil ég taka undir skilning hv. 11. landsk. varðandi ákvæði 12. gr. frv., þar sem greinir um mat á verðmætum eigna, og í sambandi við, að þar sé það talin hrein eign, sem í frv. er ákveðið. Legg ég þann skilning í, að tekið sé fullt tillít til skattakvaða, sem þá hvíla á slíkum eignum. Þar er ég sammála hv. þm. Brtt. hv. 4. þm. Reykv. eru margar og að vísu mikilvægar, en meiri hl. fjhn. treystir sér ekki til að leggja til, að þær verði samþykktar. Hv. þm. taldi 2. lið brtt. meiri hl. n., þann sem er við 7. gr. og fjallar um, að í stað „maí 1950“ í 2. málsl. l. málsgr. komi: „apríl 1950“, ekki skýran og taldi þar breytinga þörf. Ég lít svo á, að það sé ekki nauðsynlegt. Raunar er dálítil fyrirhöfn að koma þessu þannig fyrir, að launin reiknist fyrsta skipti fyrir aprílmánuð, en það er engan veginn ókleift, og því hefur ekki orðið samkomulag um að gera brtt. við þetta. Ein er sú brtt., sem ég vil sérstaklega taka fram um, en það er brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., við 13. gr. frv. Þetta er brtt., sem Landsbanki Íslands hefur sótt mjög fast, að borin yrði fram. Þótt meiri hl. n. hafi eigi getað fallizt á að gera það, þá mun ég fylgja brtt. hv. 4. þm. Reykv., því að ég er sannfærður um, að sú meðferð á úthlutun bótanna er þægari í meðferð og nær betur takmarkinu, sem á að ná með 13. gr. frv., að menn fái peningana bætta, sem í frv. er gert ráð fyrir. Er höfuðgalli, að í þetta skuli vera blandað innstæðum í verzlunarreikningum. Ég man svo ekki eftir fleiru, sem þarf að taka fram, hvorki frá meiri hl. fjhn. né frá eigin brjósti. Held ég, að ég hafi drepið á það, sem nauðsynlegt var að drepa á.



Herra forseti. Ég þykist sjá fram á þær undirtektir hér í þessari hv. d. og sérstaklega hjá hv. meiri hl. fjhn., að engin von er til þess, að hann vilji hverfa frá að breyta grundvelli vísitölunnar, hann sé einráðinn í að taka með í hana húsaleigu í nýjum húsum og einnig hærra kjötverð, m.ö.o., auka hinn innlenda hluta vísitölunnar og draga þar með úr hækkun vísitölunnar vegna erlendra vörutegunda, lækka uppbæturnar frá því, sem orðið hefði, ef gamla vísitalan - hefði verið látin haldast. Ég harma þetta. En staðreynd er það engu að síður. Ég hef því leyft mér að semja skriflega brtt. við 7. gr. frv., og vil ég biðja hæstv. forseta að bera hana upp að felldum brtt. okkar hv. 6. landsk. á þskj. 460. En hún hljóðar svo: „Við 7. gr. Fyrir orðin „desembermánuð 1950“, „janúar 1951“, „janúar 1951“, „júníloka 1951“, „júní 1951“, „júlí 1951“ og „1. ágúst 1951“ í 3.–5. málsgr. kemur í sömu röð: október 1950, nóvember 1950, nóvember 1950, aprílloka 1951, apríl 1951, maí 1951, 1. júní 1951.“ Ég býst við, að hv. þdm. skilji þetta ekki. Skal ég geta þess, að efni gr. er, hve langur tími skuli líða frá 1. júli þar til kaup hækkar næst samkv. vísitölu. Gert er ráð fyrir í frv., að það líði 6 mánuðir. Ekki er þó lengra gengið í brtt. minni en það, að launin séu greidd út fyrir nóvember 1950 í stað janúar 1951 skv. vísitölu fyrir októbermánuð 1950, en ekki desembermánuð. Breytast þá aðrar viðmiðanir skv. þessu. Ég hygg, að í ljós eigi að vera komið í júnímánuði, hver hækkunin verði á erlendum vörum. Fullvíst er, að í septembermánuði verði verðhækkun á innlendum varningi dunin yfir. Þá hækkun álít ég verða munu óbætta til janúarmánaðar 1951. En hér er gert ráð fyrir, að launabótin verði fyrst greidd fyrir nóvembermánuð þ. á. Verð ég að segja, ef hv. meiri hl. fjhn. sér, sér ekki fært að mæla með þessu, þá sýni hann óbilgirni. Það hefur ævinlega komið verðhækkun í ljós í septembermánuði. Þykir mér þá býsna langt gengið, ef svipta á launastéttirnar öllum tilsvarandi launahækkunum. Mælist ég því til, að hv. þdm. sjái, hver ósanngirni sé að ætla mönnum að bíða lengur hærri launagreiðslna, en til nóvembermánaðar sama haust. Ég geri því ráð fyrir, að hv. þdm. komi auga á, hvað hér er um að ræða. Till. er samin af skrifstofustjóra Alþ. Ég get fullvissað hv. þdm. um það, að meining till. er góð, en hún er sú, að hraða uppbótagreiðslunum um tvo mánuði. Þras kom fram um það í umræðunum, og það var einnig rætt af fulltrúum verkalýðssamtakanna, að Dagsbrúnarkaupgjald, sem miðað er við í öllum till. og undirbúningi frv., gildir ekki alls staðar. Allvíða eru laun verkafólks talsvert lægri, en hér í Reykjavík. Skv. 7. gr. frv. eru skilyrði launahækkunar skv. þeirri gr., „að launagreiðslur hækki ekki af öðrum ástæðum, en lög þessi mæla, frá því sem þær voru 31. janúar 1950 eða samkvæmt síðasta gildum kjarasamningi fyrir þann dag.“ Ef því verkalýðsfélög knýja fram launahækkun eftir það, fellur niður sá réttur til uppbótargreiðslna, sem þeim er ákveðinn í frv., eins þótt í hlut eigi verkalýðsfélög, sem hafa lægra kaupgjald, en í frv. er miðað við, og hækkunin næmi ekki svo miklu, að kaupgjaldið næði því, sem nú er hér í Reykjavík. Hef ég því leyft mér að semja brtt. við þetta ákvæði 7. gr. frv., og hljóðar hún svo: „Aftan við greinina [þ.e. þá, sem bannar þessar launahækkanir] bætist nýr málsliður, þannig: Þetta ákvæði tekur þó ekki til verkalýðsfélaga, sem ekki hækka grunnkaup sitt meira en svo, að það nemi kr. 3.08 fyrir karla og kr. 2.20 fyrir konur“, m.ö.o.: kaupgjald þetta fer ekki fram úr því, sem nú er hér í Reykjavík og miðað hefur verið við í undirbúningi l. Færi svo, að hv. þdm. gætu ekki á þetta fallizt, hef ég leyft mér að setja upp til vara þessa till.: „Þetta ákvæði tekur þó ekki til verkalýðsfélaga, sem ekki hækka kaup sitt meir en svo, að það samsvari vegnu meðaltali af grunnkaupi allra félaga ófaglærðra verkamanna og verkakvenna í landinu.“ Það virðist svo ósanngjarnt, að svipta skuli félag uppbótum á laun af þeim sökum einum, að það hafi fengið kaupgjald sitt hækkað, þó að sú breyting á launum sé ef til vill aðeins gerð til að ná meðaltali af grunnkaupi verkalýðsfélaganna. Vil ég þá leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessar brtt. báðar.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt svofelldar skriflegar brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. þm.: [Sjá þskj. 4657. Brtt. eru skrifl. og of seint fram komnar, og þarf því tvöföld afbrigði um þær.



Ég vil biðja hæstv. forseta afsökunar, en ætlunin var að taka aftur brtt. okkar við 7. gr., að fallinni brtt. okkar við 4. gr., þar sem sú brtt. var miðuð við hana. Ég efast um, að hægt sé að bera þessa till. upp, eftir að brtt. við 4. gr. hefur verið felld, og bið hæstv. forseta að gera svo vel að athuga það. Annars get ég náttúrlega fallizt á að taka hana aftur. Brtt.463,4.a, varatill., tekin aftur. - 461,2 samþ. með 15 shlj. atkv. - 465,1 felld með 10:6 atkv. - 465,2 felld með 11:5 atkv. - 465,2, varatill., felld með 11:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HG, StgrA, BrB, FRV. nei: HermJ, JJós, KK, LJóh, SV, VH, ÞÞ, BBen, EE, GJ, BSt. RÞ greiddi ekki atkv. Brtt.461,3 samþ. með 15:1 atkv. - 458,2 felld með 12:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HG, StgrA, BrB, FRV. nei: GJ, HermJ, JJós, KK, LJóh, SV, RÞ, VH, ÞÞ, BBen, EE, BSt. 4 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.:

Gísli Jónsson Hæstv. viðskmrh. lýsti því yfir, að framleiðslugjald ætti ekki að taka þar, sem raunverulegur taprekstur er, og í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. noti þá heimíld, segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Barð. segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Barð. segi ég nei.



Að vísu benda ákvæði í frv. til þess, að framleiðslugjald gæti orðið tekið af taprekstri, en heimildin til að lækka það eða fella niður er ekki miðuð við einstakt tilfelli, heldur atvinnureksturinn í heild, og með hliðsjón af þessu segi ég nei. Brtt.460,5 tekin aftur. - 460,7 felld með 10:5 atkv. - 464 felld með 12:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StgrA, BrB, FRV, HV, HG. nei: JJós, KK, LJóh, SV, RÞ, VH, ÞÞ, BBen, EE, GJ, HermJ, BSt. Brtt.460,8.a felld með 12:5 atkv. - 463,5 felld með 10:6 atkv. - 460,9 felld með 12:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StgrA, BrB, FRV, HV, HG. nei: JJós, KK, LJóh, SV, RÞ, VH, ÞÞ, BBen, EE, GJ, HermJ, BSt. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég hef áður borið fram frv., sem stefnir í sömu átt og þetta, sem hér er um að ræða, og er um nokkurn veginn það sama. En með tilvísun til orða hæstv. ráðh. áðan og í trausti þess, að ríkisstj. sjái sér fært að leggja til breyt. í þessum efnum, segi ég nei.



Fyrir þessari hv. d. liggur nú frv. um sams konar efni og er í brtt. þeirri, sem hér er um að ræða. Og ég sé ekki annað, en að hv. þm. geti komið að þessari breyt. þar, án þess að það sé gert út um það efni við atkvgr. þessa máls, sem hér liggur fyrir. Ég segi því nei.



Ég segi nei, með tilvísun til grg. hv. 8. þm. Reykv.