Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gísli Guðmundsson) Ég þarf ekki að láta mörg orð fylgja þessu frv. og get að mestu látið nægja að vísa til grg. Frv. er flutt samkv. tilmælum hreppsnefndarinnar í Kelduneshreppi, sem eins og sakir standa er eigandi jarðarinnar. Ég hygg, að við það að kynna sér þau rök, sem grg. flytur, muni hv.þdm. sannfærast um, að það sé rétt, að ríkið eignist þessa jörð og að hér sé um rétt og gott mál að ræða. Ætla ég svo ekki að ræða þetta frekar, en legg til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og landbn.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) [óyfirl.]: Ég get að miklu leyti skírskotað til grg. þessa frv. Mér er það vitaskuld fullkomlega ljóst, að það er miklum vandkvæðum bundið að koma við þeirri aðgæzlu, sem að haldi má koma, þegar um slíkt mál er að ræða sem þetta. Hinsvegar fannst mér rétt að ganga ekki algerlega framhjá því atriði, sem lá fyrir um skipun launamálan. Mér virðist sem í þessu efni geti verið um tvær aðferðir að ræða af hálfu ríkisvaldsins, sumpart skattaleiðina og sumpart þá aðferð, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Hvorug leiðin ætla ég, að geti komið að fullu haldi út af fyrir sig. Ég held, að það verði að viðhafa þær báðar í þessu efni. Það stendur svo misjafnt á um hag fyrirtækja og atvinnurekenda, að ég tel ógerlegt að hafa aðrahvora aðferðina einvörðungu. Skattaleiðin er venjulega þannig úr garði gerð, að ef hún ætti fullkomlega að ná tilgangi sínum, þá býst ég við, að mörgum myndi finnast sú aðferð óviðunandi. Hinsvegar get ég fullkomlega játað, að slík ákvæði og þau, sem frv. gerir ráð fyrir, ná ekki tilætluðum tilgangi sínum til fulls að því leyti, að gera má ráð fyrir, að allmisbrestasamt verði um framkvæmdina. En ég ætla, að með skynsamlegri skattalöggjöf og aðgæzlu fáist sá árangur, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Dýpra vil ég ekki taka í árinni um þetta atriði. En það er ekki hægt að neita því, að á undanförnum árum hefir margt gerzt, sem bendir til þess, að betra hefði verið að framkvæma aðgæzlu af hálfu þess opinbera einmitt í þessu efni. Hvað ákvæði frv. snertir, þá lúta þau m. a. að þeirri lánastarfsemi, sem rekin hefir verið af lánsstofnunum hér á landi, sparisjóðum og bönkum. Ég býst ekki við, að þau fyrirtæki í landinu, sem skulda erlendis, geti að neinu verulegu leyti heyrt undir þetta ákvæði frv. Ég býst ekki við, að það verði mögulegt að koma því við, enda er okkur kannske skyldast að líta á það, sem við kemur okkar starfsháttum hér heima fyrir. Ég vona, að sú n., sem mál þetta fær til meðferðar, taki það til rækilegrar athugunar, og er ég fyrir mitt leyti fús til þess að taka á móti hverri breyt., sem menn telja þessu máli til bóta, því að af hálfu ríkisvaldsins er að miklu leyti um frumsmíð að ræða í þessu efni.  (PHalld og JakM: Þetta mun vera einsdæmi í heiminum)  . Það held ég, að sé ofmælt, því að þótt ríkisvaldið víða um lönd hafi kannske ekki svo mjög látið til sín taka um ákvæði þau, sem þetta frv. fjallar um, þá vil ég samt upplýsa þessa hv.þm. um það, að það eru bankarnir úti um heim, sem hafa það verkefni með höndum, sem þetta frv. fjallar um, og hefðu okkar bankar gjarnan mátt gera það líka. Ákvæði 5. gr. frv. er óþarft þar sem búið er að nema þau lög úr gildi, og það má vel vera, að menn vilji hafa annað form á 1. gr. frv., enda skiptir það vitaskuld minna máli. Að svo komnu sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. Ég ætla, að sakir efnis málsins heyri það fyrst og fremst undir fjhn., því að þótt það sé flutt út af störfum launamálan., þá finnst mér þetta frv. ekki þurfa að fara til þeirrar n., því að þetta mál er allt annars eðlis en önnur svipuð mál. Ég legg því til, að þessu frv. verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.

Sigurjón Á. Ólafsson [óyfirl.]: Ég kvaddi mér hljóðs síðast þegar þetta mál var hér til umr., aðeins til að lýsa minni afstöðu. Ég hafði greitt þessu máli atkv. til 3. umr., en þá komu fram eindregnar óskir frá tveimur hv.þm. um það, að málinu yrði ekki hraðað og það kæmi ekki svo til 3. umr., að þeir gætu ekki borið fram sín rök fyrir frestun málsins. Nú skilst mér, að hér liggi fyrir þau gögn, sem gera það að verkum, að ég sé mér ekki fært að greiða þessu frv. atkv. nú við 3. umr. Þau gögn eru þau, að hér sé ef til vill um svo stórfellda hagsmuni að ræða fyrir ríkið sjálft, að það sé ekki vert að láta þetta í hendur einstakra manna. Og þar sem ég er þeirrar skoðunar, ef um veruleg verðmæti er að ræða, sem geti orðið að miklum notum fyrir ríkið, þá eigi ekki að fá það einstökum mönnum í hendur, get ég ekki greitt þessu frv. atkv. Þessa vildi ég láta getið við þessa umr. til skýringar því, hvers vegna ég greiði atkv. á móti frv.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Það hefir nú nokkuð mikið verið talað um þetta mál hér í hv.þd. og ýmsir hv.þdm. hafa komið hér fram með nokkrar upplýsingar í málinu frá þeim manni, húsameistara ríkisins, sem mest veit um þetta mál. En auk þess hygg ég, að á leiðinni sé bréf frá þessum manni með ráðleggingum um það, hvað gera skuli. Það er víst, að þessi maður hvetur til varasemi í málinu, því hann álítur, að ef eitthvað verður úr útflutningi á þessu efni, þá geti svo farið, að hér sé um að ræða stórkostlegar tekjur fyrir ríkissjóð. Mér finnst, þar sem að því er komið að þinginu verði frestað, þá sé óhyggilegt og óviðeigandi að hraða málinu svo, þar sem nægilegar upplýsingar fást ekki í því áður en þingið hættir störfum í bráð. Ég vil því leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til stj. til athugunar í hléinu, en síðan megi á framhaldsþinginu athuga, hvað gera skuli.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Eins og mál þetta horfir nú við er það séð, að frv. getur ekki orðið að l. áður en þingi verður frestað. Í umr. hafa komið fram ýmsar raddir og upplýsingar um það, að hér geti verið um svo mikið að ræða, að rétt sé fyrir ríkissjóð að taka e. t. v. þennan útflutning í sínar hendur, og get ég eftir atvikum fellt mig við, að frv. verði nú tekið út af dagskrá og því frestað til haustsins, eða þar til þingið kemur aftur saman. - annars get ég ekki séð, hvaða hætta væri í því fólgin að veita þetta leyfi. Eftir því, sem ég bezt veit, er þessa steintegund að finna á tveim stöðum hér á landi, þ. e. í upprekstrarlandi Rangárvallasýslu og einhversstaðar á Norðurlandi, víst í Mývatnssveit. Ég veit ekki, hverjir eiga þau lönd, þar sem hrafntinnan er, en ég býst við því, að landeigendur hljóti að fá verðið fyrir hrafntinnu þá, sem út verður flutt, að frádregnum kostnaði við að koma henni í verð, sem er vinnulaun, flutningskostnaður, farmgjöld o. fl. Ég get ekki betur séð en að landeigendur eigi að njóta verðsins fyrir hráefnið, hvort sem ríkið eða einstakir menn annast útflutning og sölu þess.

Ólafur Thors Það er á valdi okkar sjálfstæðismanna að synja um afbrigði þau, sem þarf til þess að taka þetta mál nú fyrir, en það hefir orðið að samkomulagi milli okkar og hæstv. for seta og hæstv.ríkisstj., að þessi afbrigði verði leyfð, enda verði þessi till. þá tekin til umr. í Sþ. annað kvöld kl. 8 og þeim umr. útvarpað, og standi þær í 4 klukkustundir, þannig að hver flokkur hafi einnar stundar ræðutíma. Með þessum forsendum hefir Sjálfstfl. ályktað að greiða atkv. með þeim afbrigðum frá þingsköpum, sem hér er farið fram á.

Forseti (JBald): Út af orðum hv.þm. G.-K. skal ég geta þess, að svo er til ætlazt, að umr. fari fram um þetta mál annað kvöld kl. 8, standi yfir 4 klukkustundir og verði útvarpað.

Magnús Guðmundsson Af því að mér heyrðist hæstv. ráðh. álíta, að þetta mál ætti ekki að fara til n., vil ég beina fyrirspurn til hans um ákvæði 4. gr. Þar stendur: „séu gjöld þessi ekki greidd áður en 2 mánuðir eru liðnir frá gjalddaga, skal gjaldandi - þinglesinn eigandi eignarinnar - greiða bænum dráttarvexti“. Þetta verður ekki skilið öðruvísi en svo, að það sé sá eigandi eignarinnar, sem eftir veðmálabókum á hverjum tíma er eigandi. Á hann falla dráttarvextirnir, en ekki þann reglulega eiganda, ef eignaskipti hafa orðið án þess að þinglesið hafi verið. Nú er það vitað, að það eru margar eignir, sem trassað er að þinglýsa eigendaskiptum að. Þar af leiðandi getur þetta gjald, ef frv. er samþ. óbreytt, lent á mönnum, sem einhverntíma áður hafa verið eigendur eignarinnar - þeir geta verið steindauðir og búi þeirra hafi verið löngu skipt -, en samt eiga dráttarvextir að falla á þá, en ekki þann reglulega eiganda. Ég get ekki skilið, að þetta sé tilgangurinn, heldur sé hér um að ræða ranga framsetningu á réttri hugsun. Þetta ákvæði er líka með öllu óþarft, því að fasteignin sjálf stendur sem lögveð fyrir þessu gjaldi, og hefir það forgang fyrir öðrum veðkröfum, og mér finnst það líka óviðeigandi að leggja skatt á menn, sem alls ekki eiga eignina, en hafa einhverntíma átt hana.

Jón Baldvinsson Það var svo sem auðvitað, að ekki væri hægt að komast hjá því að ganga inn á þá braut að styðja annan aðalatvinnuveg þjóðarinnar, þegar búið var að veita bændum landsins hina stórfelldu hjálp með kreppulögunum. Þar var gengið inn á braut, sem mér fannst alltaf varhugaverð að fara, að leggja fram úr ríkissjóði fé til þess að greiða skuldir atvinnurekenda, og það í jafnstórum stíl eins og gert var, 10-11 millj. kr. Það, sem ég stakk upp á þá, var, að ríkissjóður legði fram einhverja tiltekna fjárhæð, t. d. 2 millj. kr., til þess að greiða úr verstu flækjunni, en eiga ekki nein eftirköst, sem óhjákvæmilega hljóta að leiða af því, að svo stórfelldar lánveitingar fóru fram, sem ekki er séð fyrir nema svo fari, að ríkissjóður verði að meira eða minna leyti að standa undir innlausn kreppusjóðsbréfanna. Það fer vitanlega eftir ástandinu hjá landbúnaðinum, en því miður lítur svo út nú, að ekki eru miklar ástæður til þess að ætla, að allt komi inn, sem lánað var. Frá mínu sjónarmiði er dálítið svipað með skuldaskilasjóð vélbátaeigenda, eða skuldaskil fyrir útgerðina yfirleitt, að það er hál braut að fara inn á að binda þannig fé ríkissjóðs, þó ég játi, að þetta, sem hér er um að ræða, sé í engum hlutföllum - miðað við stærð atvinnuveganna - við það, sem veitt var til landbúnaðarins. En samt sem áður er ég ekki sannfærður um, að þetta komi að því gagni, sem til er ætlazt. Það má búast við því, að þær skuldir, sem vélbátaútvegurinn hefir stofnað, séu að mestu leyti tapaðar lánardrottnum. Mér sýnist því, að aðalárangurinn af framkvæmd þessa frv. - sem ég vil á engan hátt setja mig á móti - muni vera sá, að þeir, sem nú eru búnir að tapa skuldum hjá útvegsmönnum, fengju þær að einhverju leyti greiddar með framlagi úr ríkissjóði, og einnig e. t. v. þeir, sem búa til skuldakröfur á útgerðina, eins og mér er ekki alveg grunlaust um, að kunni að hafa verið að einhverju leyti með kreppulánasjóð. Það hefir gengið svo að undanförnu með vélbátaútveginn og aðra útgerð yfirleitt, að bankarnir hafa framkvæmt þessa uppgerð, sem í raun og veru er ætlað, að skuldaskilasjóðurinn eigi að gera; þeir hafa tekið að einhverju leyti á sig tap og í mörgum tilfellum gengizt fyrir því, að menn fengju eftirgefnar skuldir, þegar um er að ræða menn, sem hafa sýnt sig að því að vera duglegir og treystandi til þess, að halda útgerðinni áfram. En nú skilst mér, að það verði jafnvel gengið lengra í því heldur en gert hefir verið áður að tryggja þá, sem þegar eru búnir að tapa öllum þeim skuldum, sem þeir eiga hjá útgerðarmönnum. Það hefði því að minu áliti verið eins rétt, ef mögulegt hefði verið, að hafa til einhverja fjárhæð eða jafnvel leggja bönkunum til einhverja fjárhæð, sem ríkið líti eftir, hvernig notuð væri, til þess að gera upp þá, sem erfitt eiga og ástæða er til að láta halda áfram útgerð vegna dugnaðar, er þeir hafa sýnt og vegna þess að þeim er trúandi fyrir fé. Því þó allir, sem reka útgerð með tapi, ættu kannske rétt á því skv. frv. að fá einhvern stuðning, þá er ekki víst, að það sé heppilegt vegna þess, hvernig þeim hefir tekizt til með sinn rekstur. Þetta verður því álitamál og verður því að framkvæma frv. á þeim grundvelli að taka tillit til þeirra möguleika, sem menn hafa til þess að standa undir sínum skuldum. - Það er náttúrlega auðveldara að hjálpa bændum, vegna þess að þeir eru þó bundnir við sínar jarðir og ekki auðvelt að selja þær, eins og það er auðvelt að skipta um t. d. eigendur á mótorbátum, því fram að þessu hefir alltaf verið auðvelt að selja góð skip hér á landi, eins og sest á því; að nú síðustu árin hefir verið keypt mjög mikið af skipum frá útlöndum. Ég ætla ekki að setja mig á móti þessu frv., en ég vildi láta þessar aths. koma fram, til að sýna, hvernig ég lít á málið. Ég geri ráð fyrir, að því hafi verið lofað af hæstv.ríkisstj. að koma málinu áleiðis, og ég býst við að styðja það, þó að ég sé ekki allskostar sannfærður um, að það komi að gagni fremur en kreppuráðstafanirnar til landbúnaðarins. En það er ekki nema eðlilegt með það hörmungarástand, sem nú er hjá mörgum útvegsmönnum, þó að komi fram sterkar óskir og kröfur um stuðning til handa þeim atvinnuvegi, sem leggur mest til ríkisþarfa, og vil ég þó ekki niðra landbúskapnum. En hvort þessar leiðir eru heppilegar, það er ég ekki sannfærður um. Það verður að koma í ljós á næstu árum. Búast má við, vegna fjárskorts, að grípa verði til að gefa út þau bréf, sem 3. gr. heimilar; Síðar kemur sennilega til ríkissjóðs að greiða eitthvað af þeim skuldabréfum, sem falla á hans ábyrgð, eins og ég geri ráð fyrir, að nokkur hluti af kreppulánasjóðsbréfunum lendi á ríkissjóði.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég sé ekki, að hætta stafi af þessu ákvæði. Í 3. gr. segir, að gjaldið skuli hvíla sem lögveð á fasteigninni, og í 4. gr. segir „- skal gjaldandi, - þinglesinn eigandi eignarinnar greiða“ o. s. frv., en það er vitanlega aðeins þangað til önnur sönnun liggur fyrir um eigandann. Þetta gæti líka orðið til þess, að menn gættu þess betur að þinglýsa, og er síður en svo að lasta það, og ég tel það til bóta.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Jafnvel þó ég sé ósamþykkur grundvallaratriðum þessa frv., þá vil ég samt á engan hátt leggjast á móti því, að einhver viðleitni sé sýnd til hjálpar þessari grein sjávarútvegsins. En hitt dylst mér ekki, að eins og frv. liggur nú fyrir, þá er þetta ekki einu sinni sú minnsta hjálp, sem vænta hefði mátt. Það er eins og allir vita þannig komið fyrir sjávarútveginum, að hann hefir verið rekinn um nokkurra ára skeið með árlegu tapi, og það er varla útlit fyrir, að þetta lagist, nema þá með sérstökum aðgerðum, og þá að einhverju leyti með breyt. frá því, sem nú er, fyrst og fremst á þann hátt, að létt verði af þeim miklu tollum og sköttum, sem nú hvíla á sjávarútveginum. Við sjáum, hversu örðugt hefir stefnt hjá okkur í þessum málum, ef við berum aðstöðu þá, sem norskir fiskimenn og útgerðarmenn hafa, saman við okkar eigin kjör. Það mun láta nærri, að við höfum þrisvar sinnum hærri tolla í mörgum tilfellum á þeim nauðsynjavörum, sem útvegurinn þarf frá öðrum þjóðum, og að öðru leyti eru skilyrðin svo óhagstæð sem verða má. T. d. má benda á það, að öll vinna í landi er hér miklu dýrari heldur en hjá Norðmönnum, aðalkeppinautum okkar á saltfiskmarkaðinum. Það hefir verið venja þar um nokkurra ára skeið að þeir, sem ynnu í landi, fengju 25 kr. á viku ásamt húsnæði og fisk til að borða. Af þessu leiðir, að öll framleiðsla sjávarafurða er þar miklu ódýrari heldur en hjá okkur, t. d. hefir þar um langan tíma verið greitt um 32 kr. fyrir að fullverka 1 tonn af söltuðum stórfiski Hér aftur á móti hefir það kostað yfir 100 kr. í flestum tilfellum undanfarin ár. - Það er því sýnilegt, að það þarf hér frekari aðgerða heldur en að létta í bili á útgerðinni þeim skuldum, sem hún með engu móti fær risið undir og sjálfsagt eru tapaðar að meira eða minna leyti, og kannske alveg án skuldaskila. Ég verð að segja, að það væru allar ástæður til að taka hér með fleiri skip, sérstaklega línuveiðaskip, því á þeim eins og á mótorbátum er það að mestu leyi þannig, að menn eru ráðnir upp á hlut, og það kemur harðast niður á þeim, sem eru ráðnir upp á hlut, af öllum þeim, sem stunda fiskveiðar. En um slíkt er ekki að tala að þessu sinni. Og jafnvel þótt ég álíti, að hér sé skammt farið í því að rétta hjálparhönd, þá vil ég á engan hátt sporna við því, að þessi óverulega viðleitni sé sýnd, en ég tel, að hún komi að sáralitlu gagni og verði til þess, að afarmargir vélbátaeigendur hljóta að verða útundan þessari hjálp, ef ekki er samþ.till. mín um að hækka stofnfé sjóðsins upp í 2 millj. kr. - Ég vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þessa litlu hækkun, sem alveg er nauðsynleg til þess að meginþorri útgerðarmanna geti fengið þá lítilfjörlegu hjálp, sem hér er gert ráð fyrir.

Jón Auðunn Jónsson 1 grg. fyrir þessu frv. segir, að það sé flutt samkv. ósk bæjarstj. Ísafjarðar. Þetta ber að skilja þannig, að það sé flutt samkv. ósk meiri hluta bæjarstj., því að flutningi þess standa 5 af 9 bæjarfulltrúum. Það er engan veginn svo um lög þau, er gilda um bæjargjöld á Ísafirði, að þau þurfi ekki endurskoðunar við; sumt í þeim er orðið úrelt, og það vantar að lögfesta nýja gjaldstofna. En sumt af því, sem hér er farið fram á, er nokkuð annað en venjulegt er, eða 3 ný ákvæði í frv. þessu. Í fyrsta lagi um mismunandi íbúðarhúsaskatt, sem mótmælt er af minni hl. bæjarstj. og nálega öllum fasteignaeigendum á Ísafirði, sbr. mótmælaskjal, sem undirskrifað er af um 200 húseigendum og sent Alþingi. Það ákvæði er í síðari mgr. 2. gr.; áður hefir þessi skattur aðeins verið lagður á eftir fasteignamati. - Í öðru lagi er ákvæði um lóðagjald af lóðum, sem ekki eru notaðar undir byggingar og ekki má nota undir byggingar, eins og fiskreiti og erfðafestulönd, til jarð- og garðræktar. Er hér heimild til að leggja jafnhátt gjald á þær og byggingarlóðir. - Þá er það í þriðja lagi ákvæði í 2. tölul. 1. gr. um einkarétt bæjarins til upp og framskipunar á öllum vörum, sem flytjast til og frá kaupstaðnum. Um þetta atriði er það að segja, að ekki er nema 1 bryggja á Ísafirði, sem bærinn ekki á, og nálega öll uppskipun fer því fram við aðra af tveim bryggjum bæjarins, og mundi þetta því þýða, að öll upp- og útskipun færi fram um hendur hafnarstjóra. Með því að lögfesta þennan einkarétt bæjarins til upp- og framskipunar á öllum vörum er alveg sleppt gildandi öryggi um, að sanngjarnt verð sé tekið fyrir vinnu þessa. En það eru ekki eingöngu íbúar Ísafjarðarkaupstaður, sem hér eiga hlut að máli, heldur margir aðrir, þ. á. m. og ekki sízt íbúar N.-Ísafjarðarsýslu. Ef þessi skattaálagning á nauðsynjavörur, eins og t. d. útgerðarvörur allar, er leyfð fyrir Ísafjörð, þá er það sama sem og leyfa Ísafirði að skattleggja íbúa N.-Ísafjarðarsýslu og alla aðra, sem þurfa að umskipa vörum á Ísafjarðarhöfn. Ég hefi ekki hér álit hv.fjhn.Nd., en jafnvel þó hún hafi ekki skilið ákvæðið í þessu frv. um upp- og framskipunareinokunina, þá hefir það ekki í öðrum tilfellum verið álitið heppilegt né sanngjarnt, að kaupstaðirnir gætu á þennan hátt Skattlagt nærliggjandi héruð, og hafa verið felld frv., sem hafa farið í þessa átt, vörugjaldsfrumvörpin, og er þeim mun undarlegra, að þetta ákvæði frv. skyldi ná samþykki hv.Nd. Til að upplýsa, hvernig skattur þessi muni verka fyrir íbúa N.-Ísafjarðarsýslu, skal ég geta þess, að bærinn leigði í nokkur ár vissum manni lóð og hús, og einskonar rétt til upp- og framskipunar á vörum með póstskipunum. Gjaldið, sem bæjarbúar og aðrir greiddu, var 10 aurar á stk., eða sama og tekið var á öðrum skipaafgreiðslum meðan kaupið var kr. 1.50 og kr. 1.70. pr. klst., en það var tekið sama gjald af bænum, þó kaupið færi niður í kr. 1.50-1.20 pr. klst. var þetta því raunverulega mikil hækkun. Þegar skipaafgreiðslurnar fengu frjálsræði til að sjá um upp- og útskipun lækkuðu þessi gjöld um 10%, jafnvel þó svo væri, að bærinn leigði vörugeymsluhús, sem stendur á bryggjunni, fyrir 8 þús. kr., sem er um 20% af verði hússins og því há leiga, sem óbeint hlaut vitanlega að hækka upp- og framskipunargjöldin. Þá vil ég geta þess, að Djúpbáturinn, sem annast flutninga um Djúpið fyrir bændur, hefir sjálfur sína afgreiðslu, en þeir taka ekki nema 40 aura pr. kolló, sem vegur yfir 50 kg., en 25 aura pr. kolló, sem er léttara. En eins og allir vita, er mikið af þeim vörum, sem bændur flytja, smástykki, og mörg þeirra undir 25 kg. að þyngd. Er því sýnilegt, að hér er um þung an skatt að ræða fyrir bændur og aðra, sem skipa upp eða fram vörum sínum á Ísafirði. Þá er annað viðvíkjandi þessu atriði. Það er mjög algengt, að menn leigi skip til flutninga t. d. á kolum og salti í heilum formum, og er þá vanalega ákveðið, að afferma þurfi á hverjum degi vissa tonnatölu - 250-300 tonn - og ef ekki er við það staðið, verður að greiða hátt aukagjald fyrir hvern dag, sem skipið er lengur að afferma en til er skilið í leigusamningi. Af reynslunni verður maður að álíta, að vel geti komið fyrir, að bærinn hugsi ekki um, hvort staðið sé við slíka samninga, svo komizt verði hjá dagsektum, og getur af því hlotizt hið mesta tap og óhagræði fyrir kaupandann. Hingað til hefir það verið svo, að hver hefir séð um uppskipun á sinni vöru, nema þeim vörum, sem koma með póstskipum, og greitt sína leigu eftir samkomulagi, bryggjugjöld og vörutoll o. s. frv. Ég álít því, að af þessum ástæðum sé það algerlega óforsvaranlegt að samþ. þetta ákvæði frumv. Þá kem ég að lóðagjöldum og húsaskatti. Ég gat þess í upphafi, að bæjarbúar væru á einu máli um nauðsyn þess, að bæjarfélagið fái aukna fasta tekjustofna frá því, sem nú er. Hefir bæði af mér og öðrum verið á það bent, að þörf væri á að breytu þessum lögum í því skyni að auka tekjustofnana. Eins og er nú, þá er ósamræmið og órétturinn alstaðar að því er snertir lóðagjöldin. Nú greiða allir jafnt eftir stærð lóðar, hvað sem verðmæti lóðarinnar líður. Þessu þarf að breyta, og eins því, að taka ekki jafnhátt gjald af þeim lóðum, sem notaðar eru til atvinnurekstrar fyrst og fremst, eins og fiskreitum og erfðafestulöndum til jarðræktar. Í öllum bæjarfélögum er gerður munur á þessu, eftir því til hvers á að nota lóðarnar. Hér í Rvík t. d. eru skattlagðar hærra lóðir, sem ætlaðar eru til bygginga, eða með 6 af þúsundi, en þær lóðir, sem notaðar eru til fiskverkunar og jarðræktar, með 1 af þúsundi. Sama er að segja um Akureyri, sem hefir mikið af slíkum lóðum og löndum. Ég get nefnt sem dæmi, að ein slík lóð á Ísafirði hefir verið leigð af eigandanum fyrir 400 kr. á ári, en ef hann ætti að greiða þetta lóðagjald, þá yrði það mun hærra en leigan, sem hann hefir fengið. Geta menn því séð, að það er lítil forsjá, að breyta þannig við þá, sem eru að reyna að stunda atvinnurekstur í bænum. Þá er þetta ákvæði um stighækkandi húsaskatt. Það verður að vera til að fullt samræmi fáist, að þeir, sem eiga verðlítil hús, borgi minna en þeir, sem eiga stór og verðmikil hús. Þetta næst með því að miða skattgjöld við fasteignamat. En í þessu frv. á líka að taka tillit til þess, hvað margir búa í húsinu. En það hygg ég, að verði næsta erfitt í framkvæmdinni, því að það getur á einu ári verið svo, að menn geti ekki leigt hús, og af þeim ástæðum búi þar fáir menn. Og þá á að borga hærra gjald eftir þessu frv. heldur en ef hægt hefir verið að leigja húsið að fullu. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta, allir hljóta að sjá, hvað það er heimskulegt. Svo er það líka vitað, að það getur verið nauðsyn fyrir eina fjölskyldu, þó að hún sé ekki stór, að hafa stórt húsnæði, t. d. ef veikindi, kannske langvarandi og sóttnæm veikindi, eru á heimilinu, svo að þurfi að einangra einn eða fleiri af íbúunum. Það væri næsta hastarlegt, ef ætti að leggja hærri skatt á þá, sem þannig er ástatt um, en aðra, sem heilbrigðir eru og hafa engin vanheilindi við að stríða. Auk þess er það vitað, að barnamenn þurfa minna húsnæði meðan börn þeirra eru ung en þegar þau eru komin upp, svo að einnig af þeim ástæðum er ákvæði sem þetta alveg óhæft. Þetta er það, sem bæjarbúar á Ísafirði yfirleitt finna að þessu frv. Ég býst ekki við, að þetta frv. nái fram að ganga, áður en þingi er frestað, enda teldi ég það ótækt, þar sem fram hafa komið mótmæli frá langsamlega flestum fasteignaeigendum í bænum, ekki af því, að þeir skorist undan að gjalda hærra af fasteignunum en þeir gera nú - þvert á móti sjá þeir nauðsyn bæjarins á að fá aukna tekjustofna -, heldur eingöngu vegna þess fyrirkomulags, sem hér er stungið upp á. Almennt séð væri eðlilegast og eiginlega sjálfsagt, að löggjöf um þetta efni væri samræmd þannig að Alþingi setti eina heildarlöggjöf um tekjustofna til handa bæjarfélögunum, tekjustofna, sem væru þá miðaðir við fasteign að einhverju leyti. Ég vil einnig benda á það, að þessi gjöld, sem tekin eru af fasteignum í bæjunum, eru venjulega tekin til þess að nokkru leyti að standa straum af þeim útgjöldum, sem bæjarfélagið hefir til þarfa fasteignaeigenda. Þannig er t. d. um vatnskatt, salernahreinsunargjald, sótaragjald, holræsagjald og ýmislegt annað. Í þessu frv. er ekki farið fram á að leggja slík gjöld á. Það er reyndar svo, að salernahreinsunargjaldið er að mestu óþarft á Ísafirði. Bærinn er svo lítill og í flestum húsum eru komin vatnssalerni. Sótaragjald það sem tekið er, samsvarar nálega því, sem borga þarf fyrir sóthreinsun og eftirlit vegna eldsvoðahættu í bænum. Ég býst við, að þetta frv. verði rætt heima í héraði, nú meðan þingfresturinn stendur yfir, og bæjarbúum gefist kostur á að láta álit sitt í ljós um frv. og þær breyt., sem þeir óska, að gerðar verði á núv. löggjöf. Ég tel, að Ísafjarðarkaupstaður þurfi að fá lögfestan vatnsskatt. Það þarf að auka vatnsveituna stórkostlega á næsta ári, og er þá ekkert eðlilegra en að þeir, sem eiga fasteignirnar, og þeir, sem þurfa að nota mikið vatn handa sjálfum sér og sínum leigjendum og til atvinnurekstrar, borgi einhvern skatt til þess að standa straum af slíkum framkvæmdum. Það hefir ekki verið gert á Ísafirði, en ég hygg, að nálega allir séu sammála um, að rétt sé að leggja á vatnsskatt. Ég hefi farið nokkuð nákvæmt út í þetta frv., til þess að sú n., sem fær það til athugunar, fái þó dálitla hugmynd um, hvað það er, sem bæjarbúar yfirleitt finna að þessu frv. En eins og ég gat um áðan, þá býst ég við, að þetta mál verði rætt heima í héraði meðan á þingfrestuninni stendur, og bæjarbúar geri sínar till. um fyrirkomulag á þessu og þær breyt., sem ég er sannfærður um, að þeir vilja fá á þessu frv., sem hér liggur fyrir.

Jón Auðunn Jónsson Ég get ekki fallizt á skoðun hæstv. ráðh. um þetta. - Það er alveg rétt, eins og ég tók fram, að það er þörf á að auka tekjur bæjarins, en það má ekki flaustra því af á þennan hátt og í athugunarleysi. Nú hefir það sýnt sig, að það hafa komið andmæli frá miklum þorra bæjarbúa og nálega öllum fasteignaeigendum í bænum gegn því fyrirkomulagi, sem hér á að ná tekjum með. Þetta frv. er einstakt að ýmsu leyti að því er öflun bæjartekna við kemur. Ég efast ekki um, að Ísafjörður þurfi tekjuauka eins og aðrir bæir, en að hlaupa til að samþ. frv. eins og þetta, sem ábyggilega mikill meiri hl. bæjarbúa er mótfallinn, það tel ég mestu fásinnu. Og að ætla sér að láta slíkt mál ganga nefndarlaust í gegnum þingið. Það vona ég, að hv.þdm. láti sér ekki sæma. Hæstv. ráðh. segir, að bæjarstj. muni að því er uppskipunargjöld snertir fara á hverjum tíma eftir því, hvað hún teldi hæfilegt og bæjarbúum fyrir beztu. Ég efast um, að svo verði, og ég hefi bent á galla, sem því fyrirkomulagi fylgja, einkum að því er snertir aðra en bæjarbúa, sem þurfa að nota höfnina og hafnarmannvirkin til flutninga að sér og frá. Ég vil benda á dæmið, sem ég tók um Djúpbátinn og þau kjör, sem hann gefur. Þeir, sem þurfa að flytja með honum frá eða til Ísafjarðar, greiða fyrir uppskipun 40 aura á stykkið sem hámarksgjald, en 25 aura sem lágmarksgjald, en meðan bæjarstj. hafði einkarétt var gjaldið að lágmarki 60 aurar fyrir stykki og miklu hærra fyrir þyngri stykki. Það er því sýnilegt, að þegar á það er litið, að mikill meiri hluti af stykkjatölu af vörum bænda er fyrir neðan 50 kg., yrði það ekki svo lítill aukaskattur, sem á þá er lagður með því að veita bæjarstj. Ísafjarðar einkaleyfi á uppskipun. Það hefir verið forðazt að samþ. hliðstæð ákvæði fyrir Akureyri, vegna þess að þá yrðu skattlagðir óviðkomandi menn, sem sé íbúar Eyjafjarðar og að einhverju leyti Þingeyjarsýslu, ef slíkt væri leyft. Hér er farið fram á að gera það sama, og ég tel það ósamræmi í löggjöfinni, ef það er leyft í einu héraði, sem er bannað í hinu. Ég vil fullyrða, að það má á annan og heppilegri hátt ná sömu tekjum fyrir bæjarsjóð Ísafjarðar og hér er farið fram að ná, án þess að farin sé þessi leið, heldur aðrar leiðir, sem væru miklu vinsælli hjá bæjarbúum og miklu meira í samræmi við löggjöf annara kaupstaða en þær leiðir, sem hér eru valdar. - Ég sting upp á, að málinu verði vísað til allshn.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég hygg, að það sé þarflaust að hafa mörg orð um þetta frv. - Eins og kunnugt er, þá er á Ísafirði fasteignagjald af byggðum lóðum 5 aurar á al., en 2 aurar af óbyggðum. Hinsvegar hafa flestir kaupstaðir fengið heimild til að leggja gjöld á lóðir, og mörg þeirra hafa stórt svigrúm til að leggja þau á, allt upp í 2%. Hér er nú ekki farið fram á meira en að gjald af húsum sé 0,4-1% og af loðum 0,1-1%. Ég sé ekki annað en að sjálfsagt sé að veita bæjarstj. heimild til að leggja á þennan skatt, sem ég tel óeðlilega lágan, en hefi þó ekki borið fram brtt. um það. Að því er snertir einkarétt á uppskipun, þá sé ég ekki neitt við það að athuga, nema síður sé. Ég tel sjálfsagt, að bæjarstj. muni ekki ganga lengra í því að nota sér þessa heimild heldur en fært þykir vegna skoðana og álits bæjarbúa, hvað gjöldin megi vera há. Samanburð er líka hægt að gera við aðrar bryggjur í bænum, því að þetta einkaleyfi gildir aðeins fyrir bæjarbryggjurnar. Ég geri ráð fyrir, að þingi verði frestað næstu daga, en Ísfirðingum er mesta nauðsyn á, að þetta mál verði nú samþ. Síðasta ár var tekjuhalli þar að ég held 20000 kr., og er því mesta nauðsyn fyrir bæinn, til að fjárhagur hans fái staðizt á þessu ári, að fá rétt til að taka viðbótargjöld, og það er tilgangurinn með þessu frv. Ég vil því mjög mælast til þess, að frv. verði hraðað sem allra mest og verði ekki látið fara til n., heldur beint til 2. umr.

Magnús Guðmundsson Það skýtur skökku við, sem hæstv. ráðh. sagði, að þetta mundi ýta undir menn að þinglýsa. Það er þvert á móti, því að einmitt með því að þinglýsa ekki gætu menn ef til vill komið þessu gjaldi af sér.

Seljandinn lítur eftir því, og einhver viti hljóta að hvíla á, ef það er ekki gert

. Ég skil, að hæstv. ráðh. heldur, að það hvíli skylda á eiganda að láta þinglýsa, en það er alls ekki svo.

Hvernig er það með stimpilgjald?

. Það er skylda að stimpla skjöl innan ákveðins tíma, en það er ekki skylda að þinglýsa. Hér kemur fram vanþekking hjá hæstv. ráðh. Það er fullkomin fásinna að lögfesta þessi ákvæði 4. gr.

Pétur Magnússon Ég get gert grein fyrir afstöðu minni í fáum orðum. - því hefir verið haldið fram af hv.þm. S.-Þ., og verið tekið undir það af hv. 1. þm. Skagf., að þetta frv. sé sama eðlis og það, sem lá fyrir Alþ. á árunum 1930-1933, eða fimmtardómsfrv. Ég get ekki fallizt á, að þetta sé rétt. Ég álít þetta frv. vera annars eðlis. Athyglisverðast við fimmtardómsfrv. var það, að þar var gert ráð fyrir að leggja hæstarétt niður. Síðast var þetta þó aðeins orðið teoretiskt atriði, því að ákveðið var, að dómarar þeir, sem sátu í hæstarétti, skyldu eiga sæti í hinum nýja dómstóll. En samt, þó að það væri ekki annað en teoretiskt atriði, þá var það alvarlegt, óskynsamlegt og hættulegt í löggjöfinni. það gat verið hreinn voði fyrir þjóðfélagið, ef löggjafarvaldið gæti tekið æðsta dómstól landsins og gert hann að leiksoppi pólitískra flokka. Þessu atriði var barizt harðast á móti af mér og öðrum. Í þessu frv. er engin slík ráðagerð, af skiljanlegum ástæðum, því að sá maður, sem er dómsmrh. nú, ber skyn á starf sitt og veit, hvað hann er að gera. Hann ber þá virðingu fyrir starfi sínu að hann fer ekki fram á slíka óhæfu sem fyrirrennari hans, hv.þm. S.-Þ., ætlaði að gera á sínum tíma. Tillögur hans um dómstólinn voru sennilega meira sprottnar af því, að hann bar ekki skynbragð á starf sitt, af þekkingarleysi hans og dómgreindarleysi, heldur en hinu, að hann ætlaði sér að gera illt með þeim. En það getur aldrei farið vel, þegar menn taka að sér störf, sem þeir hafa enga þekkingu á eða vitsmuni til að leysa af hendi. Á ýms önnur ákvæði þessa frv., sem eru samhljóða fimmtardómsfrv., verður nú litið öðrum augum en áður, af því að dómsmrh. sá, sem nú situr, er siðaður maður. Á ég þar fyrst og fremst við ákvæði 3. gr. og 2. gr. frv. Sum nýmæli frv., t. d. ákvæði 1. gr. um dómarafjölgunina, þar sem a. m. k. í orði kveðnu er heimild til að fjölga dómurunum upp í fimm. álít ég vera til bóta. Ég hefi haldið það vera styrk fyrir réttinn, að dómarar væru fleiri en nú. Ég játa þó, að óviðkunnanlegt er, að það skuli komið undir fjárveitingarvaldinu, hvenær dómurunum verður fjölgað. Fyrst lögin mæla svo fyrir, að dómarar skuli vera fimm, þá er óhjákvæmileg afleiðing að það verði ætlað fé til launa þeirra. Ég hefði því kunnað betur við, að ákvæði síðustu gr. frv. (22. gr.), „dómarar skulu þó aðeins vera 3 þangað til fé er veitt í fjárlögum til fjölgunar dómurum“, hefði verið fellt burtu, svo að dómarafjölgunin kæmi strax til framkvæmdar. En það má segja, að þetta sé ekkert höfuðatriði. Rétturinn er skipaður af jafnmörgum dómurum og síðustu ár. Um dómaraprófið ætla ég ekki að ræða; ég hefi talað svo oft um það áður. Ég játa, að í höndum sæmilegs dómsmrh., sem ber virðingu fyrir sér og stöðu sinni, er það lítt hættulegt, þó að dómaraprófið falli niður. Ég álít þetta ákvæði hæstaréttarlaganna vera aðeins aðhald fyrir dómsmálastjórnina, að senda ekki til prófs aðra en þá, sem fyrirfram er nokkurn veginn víst um, að standist prófið. Og ég held varla, að nokkur stjórn myndi senda til prófsins aðra en þá, sem stæðust það. Og ég er líka sannfærður um, að svo framarlega sem í sæti dómsmrh. situr maður, sem vill gera rétt og sjá til þess, að æðsti dómstóll landsins sé þannig skipaður, að þaðan megi vænta réttlátra dóma, þá skipar hann ekki annan í dómarasætið en þann, sem stæðist prófið. Aðeins í því eina tilfelli, að landið hendi slík ógæfa, að í embætti dómsmrh. veljist misindismaður eða fáráðlingur, getur orðið hætta af afnámi prófsins. Ef dómsmrh. er svo gerður, að hann hefir annað sjónarmið en það að fá hæfasta mann í starfið, getur komið fyrir, að í hæstarétt veljist menn, sem ekki eru færir um að taka á sig jafnábyrgðarmikið og vandasamt starf sem það er að kveða upp endanlega dóma. Ég verð því að segja, að þessi breyt., að afnema dómaraprófið, er til hins verra. Ég álít það hollt og heppilegt fyrir stj. að hafa aðhald það, sem í dómaraprófinu felst, án þess að ég haldi, að hér sé stór hætta á ferðinni. Sú hætta er einungis, ef óhæfur maður skipar sæti dómsmrh. Það hefir komið fyrir, og það getur orðið aftur, en þó er vonandi, að þjóðina hendi ekki sú ógæfa með stuttu millibili, að í sæti dómsmrh. veljist maður eins og hv.þm. S.-Þ. Þá má segja, að til spillis sé það ákvæði, sem kom inn í frv., að dómsmrh. tilkveðji varadómara í réttinn í stað þess, að nú eru lögákveðnir lagaprófessorar við háskólann. Það hefir verið bent á það af hv. 1. þm. Skagf., og ég þarf ekki að endurtaka það, að sú hætta felst í þessu, að dómsmrh. getur oft haft áhrif á það, hvaða menn sitja réttinn, líka í málum, sem varða hann persónulega eða sem dómsmrh. Þetta er allmjög athugavert, þó ég játi eins og áður, að í höndum sæmilegs dómsmrh. er það ekki stórhættulegt. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að dómsmrh., sem vill rétta niðurstöðu málanna, taki þá í réttinn, sem sízt eru hæfir til starfsins, heldur hina, sem hann telur hæfasta. Ég get þó sagt sama um þetta nýmæli og það fyrra, að ég álít það til spillis, því að ég hefi ekki komið auga á líklegri menn til þess að taka varadómarastarfið að sér en lagakennarana við háskólann. Annað atriði, sem bent var á af hv. 1. þm. Skagf., er naumast hægt að telja nýmæli í frv., að gert er að skyldu að prenta ágreiningsatriði í dómunum. Eftir l. nú er heimild til þessa, en eftir frv. á það að verða skylda. Ég álít það heppilegt, að ágreiningsatriðin komi alltaf fram, og sé því breytingin til bóta, en þó ekki af þeim ástæðum, sem hv.þm. S.-Þ. hélt fram, að þetta væri siðferðislegt aðhald fyrir dómarana, svo að þeir væru í minni hættu að víkja frá sannfæringu sinni. Þetta er vitanlega mesti misskilningur, enda hefir opinber atkvgr. hvergi verið rökstudd á þann veg. Þvert á móti hefir það verið fært fram sem rök á móti henni, að dómararnir hefðu frekar tilhneigingu til að látast vera sammála, ef atkvæðin væru birt. En einu rökin fyrir þessu eru þau, að það er lærdómsríkt, einkum fyrir lögfræðinga, að sjá atkv. þess dómara, sem orðið hefir í minni hluta. Og þegar breytingar verða á réttinum við mannaskipti, þá líta nýju dómararnir á, hvernig fyrirrennarar þeirra hafa dæmt, þó þeir séu í minni hluta, eða hafi verið. Það getur vel komið fyrir, og hlýtur hver maður að skilja, að hversu vandaður sem rétturinn er í dómum sínum, þá getur minni hl. haft betri rök eða jafngóð fyrir sínum málstað eins og meiri hl., af þeirri einföldu stæðu, að allir menn eru ófullkomnir og öllum getur yfirsézt. Ég hefi nú stuttlega gert grein fyrir skoðun minni á þeim ágreiningsatriðum og nýmælum, sem eru í frv. þessu og mestur styr hefir staðið um, en ég álít, að fullmikið hafi verið gert úr þeirri hættu, sem af því mundi stafa að samþ. frv. þetta. Ég er heldur á móti því, að dómaraprófið sé fellt niður og að ráðh. hafi valdið um kvaðningu dómara í réttinn, en ég álít þetta alls ekki stórhættulegt. Hv. þm. S.-Þ. er ekki staddur hér í d. fremur venju. En hann fór hér í þessum umr. sömu leiðina og hann er vanur gagnvart hæstarétti. Hann jós úr sér óbótaskömmum og sagði berum orðum, að dómararnir hefðu vísvitandi dæmt ranga dóma, og reyndi að henda gaman að réttinum og gera hann hlægilegan. Ég ætla mér ekki að fara að rökræða við þennan hv.þm. um þessa hluti, því það er ekki hægt, þar sem hann ber ekki skyn á þá. Það á ekki að deila um lögfræði við börn, og ekki heldur fullorðna menn, sem eru „börn í lögum“ og auk þess „litblindir á allt velsæmi“. En ég vil minna hv. d. á það, að hæstiréttur hefir hlotið þann dóm hjá öllum skynbærum mönnum, sem um það hafa talað, að hann hafi leyst starf sitt betur af hendi en nokkur gat búizt við, þegar æðsta dómsvaldið var flutt heim. Var þá nokkur uggur í mönnum, að þjóðin ætti dómhæfa menn, því hér vantaði menn með dómaraæfingu, þó að þekkingin væri nægileg. Ég ætla ekki að segja, að hæstiréttur sé óskeikull, - því dettur mér ekki í hug að halda fram, og ég efast ekki um, að hæstarétti í öllum löndum hefir yfirsézt. En hitt er ég ekki í nokkrum vafa um, að dómar hæstaréttar hafa verið vel undirbyggðir, og annað er ekki hægt að segja með réttu en að menn hafa með öryggi mátt leggja mál sín undir réttinn. Ég vil líka minna á ummæli lögfræðiráðunautar eins stórveldis álfunnar, sem fékk til meðferðar einn -. ekki óverulegasta - þáttinn úr dómum hæstaréttar, sem voru dómar í landhelgismálum fram til 1933. Hann segist hafa fengið hina mestu virðingu fyrir réttinum, og dómar hæstaréttar hafi verið eins og hann mundi sjálfur hafa dæmt. Ég verð að segja, að þessi ummæli eru meira virði og meira mark takandi á þeim en sleggjudómum hv.þm. S.-Þ., sem að vísu eru skiljanlegir út frá því, að hann vill ekki, að hæstiréttur kveði upp rétta dóma, og er því óánægður með dóma hans. Hann sýndi það bezt, þegar hann var dómsmrh., að honum var annara um eitthvað annað frekar en vandaða dóma. Hann fékk mann til að vinna að dómarastörfum, sem ekki var orðinn fær um það vegna andlegs heilsubrests, og kvað svo ramt að, að úr varð ævarandi hneyksli og skömm fyrir íslenzkt réttarfar. Í áframhaldi af skömmum þessum fann hann einnig ástæðu til að ráðast að einum merkasta þm., sem um langt árabil átti hér sæti í þessari hv. deild. - Jóni Jónssyni frá Stóradal og hann skammar þennan mæta mann af nákvæmlega sömu ástæðu og hann skammar hæstarétt, af því að hann þolir ekki réttdæmi. En Jón frá Stóradal mat meira sannfæringu sína en flokksfylgi, og þó svo hafi verið, að hann hafi af þeim sökum tapað kjördæminu, þá ætla ég, að hann megi vel við una að tapa kjördæminu fremur en að missa æruna með því að láta flokkshagsmuni ráða meiru en sannfæringu sína. Það er alveg af sama toga spunnið, þegar þessi hv.þm. skammar hæstarétt og þennan fyrrv.þm. Það er af því, að hann þolir engum manni að breyta rétt.

Magnús Jónsson Það er orðið svo langt síðan ræðan var flutt, sem ég var að svara með ræðu minni í gær, að ég get að mestu fallið frá því, sem ég ætlaði að segja. Ég ætla þó að minna á umr.hv.þm. S.-Þ., er hann hóf um kollumálið, eða lagði út af í löngum kapítula. Mér virtist röksemdafærsla hans, ef nokkur brú var í henni, vera á þessa leið: Í fyrsta lagi var engin æðarkolla til, í öðru lagi skaut Hermann Jónasson aldrei neina æðarkollu, og í þriðja lagi var það óvart, að hann skaut hana. Það er auðvitað ekki til neins að vera að ræða mál, þegar þau eru tekin á þennan máta. Hv. þm. talaði mikið um vitnaframburðinn. Mér finnst, að hann ætti ekki að vera að rifja það mál of mikið upp. Það hafa farið svo orð af ýmsum vitnaleiðslunum, sem hann sjálfur átti þátt í, að honum kæmi bezt að rifja það ekki upp eða vera neitt að nefna það. En manni virtist sönnunin fyrir því, að æðarkollan hefði aldrei verið til, vera sú hjá hv.þm., að sumir hefðu sagt, að hún væri á sjó, aðrir, að þeir hafi séð hana á landi, sumir hafi séð hana blóðuga, aðrir stirðnaða. Mörgum hefði nú orðið fyrir að draga þær ályktanir af öllu þessu, að æðarkollan hafi ekki verið ein, heldur hafi þær verið margar. Ef ég hefi séð mann skjóta æðarkollu á landi og annan á sjó, þá er auðvelt að draga þær ályktanir, að það hafi verið kolla á sjó og kolla á landi. Ég fer ekki lengra út í þetta, en þó verð ég að minnast á eitt atriði, sem hv.þm. S.-Þ. taldi sönnun fyrir því, að maður hefði verið hafður fyrir rangri sök í máli. Og sönnunin var sú, að sami maður hefði nokkru síðar verið kosinn þm. í einu kjördæmi á Íslandi. Mér skildist hann hefði verið kosinn fyrir kollumálið. Og það var helzt að heyra, að sami maður hefði líka orðið forsrh. fyrir það, og ekki haft annað sér til ágætis en hafa verið hafður fyrir rangri sök. Hans einu kostir hefðu verið að vera borinn þessari sök. Aðalástæðurnar til þess, að hann varð bæði þm. og forsrh., urðu því þær, að hann skaut kolluna. En ef hér er fólgin einhver sönnun fyrir því, að málsstaður mótstöðumanna hv. ráðh. hafi verið vondur í þessu máli, þá hefir hv.þm. S.-Þ. sannað fleira en hann ætlaði sér að sanna. Hv. þm. man kannske, að rétt áður en hann vék úr ráðherrasessi höfðaði hann sakamálarannsókn gegn hv.l.þm. Skagf., og núv. forsrh. dæmdi síðan í því máli óþægilega frægan dóm. Og hvernig varð svo reynslusönnunin í þessu máli? Tveim eða þrem dögum eftir að hv.þm. S.-Þ. skipaði sakamálarannsóknina, var Magnús Guðmundsson kosinn þm. í Skagafjarðarsýslu með miklu meira atkvæðamagni en áður. Ef hv.þm. S.-Þ. hefir sannað sakleysi Hermanns Jónassonar í kollumálinu með því, að hann var kosinn á þing, þá hefir hann um leið sannað sakleysi Magnúsar Guðmundssonar. Það þýðir ekki að koma með rök, sem eiga bara að gilda í einu tilfelli, en ekki öðrum. Ég legg engan dóm á, hvers virði svona rök eru, en þau ættu að gilda jafnt fyrir alla. - Svo vil ég ekki orðlengja þetta frekar, né þreyta lengur málið.