Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um fyrirkomulag þinghaldsins í dag vill forseti geta þess að þingfundur hefst á 2. dagskrármáli, sem er fyrirspurn til viðskiptaráðherra, og verður haldið áfram með fyrirspurnir til klukkan hálftvö en þá hefst dagskrárliðurinn Störf þingsins. Að honum loknum verður haldið áfram með fyrirspurnir fram til klukkan hálffjögur en þá fer fram utandagskrárumræða um bætur almannatrygginga. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson. Hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Í vestrænum nútímasamfélögum söfnum við að okkur tækjum og tólum sem nota sífellt meiri raforku. Þessari tæknivæðingu heimila og fyrirtækja fylgir rafmengun og útgeislun rafsegulbylgna frá raflagnakerfum mannvirkja. Miklu skiptir því að frágangur rafkerfa sé með þeim hætti að sem minnst rafmengun verði eftir í umhverfi okkar. Rafmengun sést ekki með berum augum en auðvelt er að mæla hana með réttum mælitækjum. Fólk gengur þó ekki í það að láta mæla hjá sér rafmengun upp úr þurru. Það er helst ef ljósaperurnar eru að farnar að springa í óeðlilega miklum mæli, raftæki ganga ekki eðlilega, tölvurnar frjósa svo oft að það er orðið pirrandi, að menn fara að skoða málin. Stundum eru það veikindi sem ekki verða útskýrð með öðrum hætti en með rafóþoli sem verða til þess að fólk kallar á sérfræðinga til að mæla hjá sér rafmengun. Vandamálin eru þó oftast tengd jarðskautum mannvirkja og hvernig frá þeim er gengið. Í eldra húsnæði hafa jarðskaut stundum verið aftengd þegar skipt er um lagnakerfi undir húsum en í nýrri húsum er gjarnan ekki gengið rétt frá í upphafi. Í skýrslu Orkulausna um spennujöfnun og jarðbindingu mannvirkja eftir Hall Hallsson og Sveinbjörn Einarsson er bent á ýmislegt í reglugerðarumhverfi okkar sem betur má fara. Einnig er bent á að túlkun á reglugerðum er mismunandi á milli orkufyrirtækja og enn að hönnun rafkerfa húsa og mannvirkja er oft ábótavant í meira lagi ef fylgja á reglugerðum. Þær aðferðir sem Brynjólfur Snorrason hefur þróað hafa dugað mjög vel til þess að uppræta og fyrirbyggja rafmengun. Hann hefur stundað rannsóknir á fyrirbærinu í fjölda ára og tekist að þróa lausnir til að draga úr rafsegulsviði og yfirtíðni í byggingum ásamt því að minnka leiðni hita í búnaði rafmagnstaflna. Í skýrslu Orkulausna er gerð grein fyrir nokkrum verkefnum þar sem aðgerðir Brynjólfs hafa orðið til þess að gera húsnæði nothæft hvað varðar tölvubúnað og fleiri tæki og einnig í landbúnaði þar sem í kjúklingabúum hefur verið ráðist gegn kampýlóbakter, júgurbólgu í kúm og sauðfé o.fl. og þetta hefur oft einu nafni verið nefnt húsasótt. Nú er það svo að ekki hafa allir aðgang að Brynjólfi Snorrasyni og félögum í Orkulausnum. Það er því spurning hvernig neytendavernd er háttað þegar um svo tæknilegt mál er að ræða og í raun ósýnilegt svið fyrir allan almenning. Ég hef því lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. viðskiptaráðherra: 1. Hvernig er eftirliti háttað með framkvæmd á reglugerð um raforkuvirki þar sem mælt er fyrir um fyrirkomulag og gerð jarðskauta og jarðskautstauga? 
             2. Hvert geta neytendur snúið sér með kærur vegna ónógs frágangs á jarðskautum? 3. Hver er ábyrgð hönnuða á því að frágangur jarðbindinga sé í samræmi við reglugerðina?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa athyglisverðu fyrirspurn. Hún spyr fyrst hvernig eftirliti sé háttað með framkvæmd á reglugerð um raforkuvirki þar sem mælt er fyrir um fyrirkomulag og gerð jarðskauta og jarðskautstauga. Þegar um er að ræða jarðskaut og jarðskautstaugar í eigu rafveitna skal ábyrgðarmaður raforkuvirkja og viðkomandi rafveitu sjá til þess að reglulegt eftirlit sé haft með ástandi þeirra af hálfu rafveitunnar. Meðal annars skal athuga: 1. jarðrask, t.d. vegna byggingarframkvæmda, 2. breytingu á grunnvatnsstöðu vegna framræslu lands, 3. ástand tenginga og jarðskautstauga þar sem hætta er á áverkum og annars staðar þar sem tengingar og taugar eru sýnilegar utan frá, 4. hvort breytingar og/eða viðbætur á jarðskautum hafi verið færðar inn á teikningar á greinargóðan hátt, 5. hvort breytingar hafi orðið í virkinu sem hækka hönnunarstrauminn verulega, þ.e. nýjar línur eða strengir tengist virkinu, spennar hækkaðir og þar fram eftir götum. Þá skal reglulega mæla eða endurteikna jarðskautsviðnám ásamt skref- og snertispennu eftirtalinna virkja og endurmeta í samræmi við breyttan hönnunarstraum: Jarðskautskerfi háspenntra stöðva, orkuveraspenni rof- og tengistöðva, jarðskautskerfi um möstur í háspennulínum og jarðskautskerfi fyrir rekstrarjarðtengingum. Þessi ákvæði eru samkvæmt verklagsreglum sem Neytendastofa gefur út. Skýrslur um frágang og skoðun ofangreindra kerfa skulu vera skráðar í innra öryggisstjórnunarkerfi viðkomandi rafveitu og faggiltar skoðunarstofur á vegum Neytendastofu gera síðan árlega úttekt á innra öryggi í stjórnunarkerfum og raforkuvirkjum rafveitnanna. Þegar um er að ræða jarðskaut og jarðskautstaugar almennra bygginga, þ.e. neysluveitna, er almenna reglan sú að jarðskaut þeirra kemur í heimtaug frá viðkomandi rafveitu sem ber því ábyrgð, samanber ofangreint, að afhendingarstaðnum, þ.e. tengistað heimtaugarinnar. Ábyrgð á tengingu jarðskautstauga í rafmagnstöflu nýrra neysluveitna bera löggiltir rafverktakar og sama á við þegar um er að ræða sérskaut nýrra neysluveitna, t.d. þegar ekki er notast við jarðskaut rafveitu. Árlega framkvæma faggiltar skoðunarstofur á vegum Neytendastofu skoðanir á verkum sem löggiltir rafverktakar hafa tilkynnt og um er að ræða úrtaksskoðanir og fjölda verka sem skoðuð eru hjá hverjum rafverktaka, frá 10% og allt upp í 60% á ári, allt eftir aðstæðum hverju sinni. Jarðskaut og jarðskautstaugar eldri neysluveitna eru, eins og annað í raflögninni, á ábyrgð eigenda þeirra eða umráðamanna. Árlega lætur Neytendastofa skoða raflagnir fjölda eldri neysluveitna auk þess að gefa út fræðsluefni þar sem eigendur og umráðamenn eldri neysluveitna eru hvattir til að láta yfirfara raflagnir þeirra, t.d. jarðskaut. 2. spurningin var þessi: „Hvert geta neytendur snúið sér með kærur vegna ónógs frágangs á jarðskautum?“ Það er náttúrlega mjög mikilvægt að það liggi fyrir og að neytendur séu meðvitaðir um það. Hér er um að ræða, eins og hv. þingmaður gat um í framsögu sinni, mjög mikilvægt mál sem snertir marga og það er oft erfitt fyrir neytandann að átta sig á því hvort þessir hlutir séu í lagi eða ekki, hvort þurfi að láta skoða þetta og mæla - það var nefnt hér áðan að margir telja sig kenna sér meins og heilsuleysis út af spennu o.s.frv., þannig að þetta þarf allt að skoða vel. Neytendur geta snúið sér til löggilts rafverktaka eða viðkomandi rafveitu eftir atvikum telji þeir frágang á jarðskautum ófullnægjandi. Þeir geta að sjálfsögðu - og það er náttúrlega lykilatriði - snúið sér til Neytendastofu sem mundi þá leiðbeina þeim um framhaldið og halda utan um málið. Neytendastofa er brjóstvörn íslenskra neytenda í öllu sem neytandinn telur út af bregða eða vera óljóst. Neytendastofa upplýsir, leiðbeinir og fer með mál eftir því sem við á, það er algjört lykilatriði í þessu svari. Þangað leitar neytandinn og getur alltaf leitað þegar hann er í óvissu eða telur brotið á sér og hefur ekki fengið málinu fylgt eftir annars staðar. 3. spurningin var þessi: „Hver er ábyrgð hönnuða á því að frágangur jarðbindinga sé í samræmi við reglugerðina?“ Því er til að svara að hönnuðir raforkuvirkja bera ábyrgð á vinnu sinni samkvæmt almennum reglum, en í reglugerðum raforkuvirkja eru hins vegar ekki ákvæði sem taka til ábyrgðar hönnuða raforkuvirkja.

Hæstv. forseti. Það er ljóst af svari ráðherra, sem ég vil þakka kærlega fyrir - og ég skil hann svo að hann sé mér sammála í því að um mjög alvarlegt mál sé að ræða hvað varðar neytendur. Það er gríðarlega mikil eigendaábyrgð hjá orkuveitunum sem þeir verða að fylgja eftir en menn hafa séð, það eru allt of mörg dæmi um það að ekki er nógu vel að verki staðið þarna. Það er mjög mikilvægt að hafa það í huga að almenningur er mjög berskjaldaður vegna ósýnileika vandamálsins, þ.e. ósýnileikans með berum augum. Ég hef þó orðið vitni að því þar sem verið var að skipta um kerfi undir húsum, bæði rafkerfi og neysluvatnskerfi, að jarðskautið var einfaldlega tekið úr sambandi og stóð út úr þvottahúsveggnum. Þetta er vandamál sem fólk áttar sig ekki á nema fagaðilar bendi á það. Það er mikil þörf, það þyrfti að fylgja því eftir með öðru máli, á rannsóknum á áhrifum rafmengunar á mannslíkamann. Tíðni krabbameins og hvítblæðis auk margra annarra óvenjulegra sjúkdóma hefur hækkað og leiddar hafa verið líkur að því að rafmengun eigi mikinn þátt í því. Þetta þarf að rannsaka og Ísland er auðvitað mjög ákjósanlegur vettvangur fyrir margra hluta sakir til slíkra rannsókna. Eitt af því sem Brynjólfur Snorrason hefur verið að rannsaka er mismunandi hraður vöxtur baktería í mismunandi 

Frú forseti. Allt er það rétt. Ég mun óska eftir því við Neytendastofu, í framhaldi af þessari fyrirspurn, að hún geri úttekt á stöðu þessara mála því að þetta er mjög mikilvægur málaflokkur, að hún geri úttekt á stöðu rafskauta og tenginga og hvernig þessu sé háttað á heimilum og ekki síst í eldri húsum. Það sem undirstrikar sérkenni málsins er, eins og þingmaðurinn nefndi, ósýnileiki vandans. Margir sem búa nálægt háspennulínum hafa bent á að - hv. þm. Drífa Hjartardóttir, fyrrverandi alþingismaður, fjallaði stundum um þessi mál og margt merkilegt kom fram í umfjöllun hennar - ekki hafa verið gerðar ítarlegar eða fullnægjandi rannsóknir á áhrifum þess á heilsu fólks að búa nálægt háspennulínum, oft nokkra metra frá eins og mörg dæmi eru um. Í mörgum tilfellum hefur Landsvirkjun nánast vaðið yfir þak heimila með háspennulínur sínar vítt og breitt um sveitir landsins, hægt er að telja upp mörg dæmi beint úr stólnum. Þessu hefur ekki verið nægur gaumur gefinn, langt frá því. Fyrirtækið hefur verið skeytingarlaust um vandann, hann er til staðar. Það getur vel verið að áhrifin á heilsu sumra einstaklinga, stundum grafalvarleg, þingmaðurinn nefndi áðan hvítblæði, krabbamein o.fl., séu talsverð. Þessu hefur aldrei verið almennilega svarað. Það er ástæða til að svara þessu sérstaklega og leita eftir skýrum rannsóknum á því hver áhrifin eru. Það er mjög erfitt að útiloka að þau séu nokkur, eins og forsvarsmenn Landsvirkjunar og fleiri hafa gert. Menn hafa ekki viljað viðurkenna að um stórmál sé að ræða sem þurfi að rannsaka og taka síðan á.

Virðulegi forseti. Á vef heilbrigðisráðuneytisins birtist þann 7. mars tilkynning um að ráðherra hefði ákveðið að ráðast í að sameina heilbrigðisstofnanir á þremur svæðum, á Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurlandi. Þar er jafnframt greint frá því að stefnt er að því að tillögur um framkvæmd sameiningarinnar liggi fyrir í byrjun júní og að þær verði að fullu komnar til framkvæmdar um næstu áramót. Þetta kom mér dálítið á óvart í ljósi þess að þegar nýsett heilbrigðislög frá því í mars 2007 eða lög um heilbrigðisþjónustu voru sett lýsti þáverandi heilbrigðisráðherra, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, því yfir að það væru engar áætlanir um skipulagðar sameiningar heilbrigðisstofnana í kjölfar þeirra laga sem þá voru fyrir Alþingi, þó að auðvitað gæti enginn ákveðið fram í tímann hvað yrði gert þá lægju alla vega ekki fyrir neinar áætlanir um slíkt á þeim tíma. En lögin eru þannig að samkvæmt 5. gr. hefur ráðherra heimild til að sameina heilbrigðisstofnanir með reglugerð, stofnanir sem eru innan sama heilbrigðisumdæmis. Auk þess hefur ráðherra í sömu lagagrein heimild til að breyta og ákvarða umdæmi með reglugerð þannig að það er hægur vandi út af fyrir sig að sameina hvaða stofnanir sem er á landinu út frá þessum tvöföldu heimildum ráðherra til reglugerðarsetningar. Virðulegi forseti. Fjárlög eru líka lög og það kemur mér á óvart að þessi lög um heilbrigðisþjónustu ganga lengra en fjárlög og að unnt sé að sameina stofnanir án þess að fjárlög geri ráð fyrir því. Ég hef engar frekari upplýsingar um þetta mál og það er dálítið athyglisvert að þingið skuli hafa afgreitt þessa lagasetningu sem ég hef nefnt á þann veg að ekki þurfi að gera þinginu grein fyrir þessum áformum, aðeins Sambandi íslenskra sveitarfélaga og viðeigandi sveitarfélögum. Þess vegna held ég að óhjákvæmilegt sé að inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða sameiningar eru á döfinni. Ég hef því lagt fram fyrirspurnir um það á þskj. 870 í þremur liðum þar sem í fyrsta lagi er spurt hvaða heilbrigðisstofnanir sé ráðgert að sameina á þessum þremur svæðum, Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurlandi, í öðru lagi hvaða breytingar séu áformaðar á núverandi starfsemi einstakra stofnana og í þriðja lagi hvort einhver sérstök vandkvæði séu í rekstri þeirra stofnana sem sameina á varðandi fjárhag eða þjónustu sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir þessa fyrirspurn. Eins og hv. þingmaður fór yfir þá hefur um langt skeið eða um ákveðið skeið verið heimilt samkvæmt lögum að sameina stofnanir í eigu ríkisins fyrir heilbrigðisráðherra. Í lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40 frá 27. mars 2007, er ráðherra heimilt að sameina heilbrigðisstofnanir innan heilbrigðisumdæma með reglugerð og hliðstæð heimild var í eldri lögunum. Nú þegar er búið að sameina heilbrigðisstofnanir víða um land, til dæmis á Austurlandi árið 1999, en það svæði nær frá Vopnafirði til Djúpavogs og er reynslan af þeirri sameiningu góð. Einnig má nefna að heilbrigðisstofnanir á Suðurlandi voru sameinaðar árið 2004 og er það dæmi vel heppnaða sameiningu. Fleiri dæmi mætti nefna. Hv. þingmaður spyr meðal annars hvaða stofnanir sé verið að sameina. Því er til að svara að á Vesturlandi er ætlunin að sameina heilsugæslustöðvarnar í Ólafsvík, Grundarfirði, Borgarnesi, Búðardal, Reykhólum og Heilbrigðisstofnunina í Stykkishólmi. Á Vestfjörðum eru það heilbrigðisstofnanir á Ísafirði og Bolungarvík sem áætlað er að sameina og á Norðurlandi munu heilbrigðisstofnanir á Blönduósi og Sauðárkróki vera sameinaðar í eina stofnun og síðan eru það heilsugæslustöðvarnar á Dalvík og Ólafsfirði og Heilbrigðisstofnunin á Siglufirði sem verða sameinaðar. Markmiðið með sameiningu stofnana er eins og áður að styrkja heilbrigðisþjónustuna á viðkomandi svæðum og skapa sterkari rekstrareiningar með samþættingu í starfsemi stofnana og samnýtingu ýmissa kostnaðarþátta. Sameiningunni er ætlað að efla þá heilbrigðisstarfsemi sem þegar er á svæðunum en ekki veikja. Fjárveitingar til heilbrigðisstofnana eru meðal annars metnar út frá stærð þjónustusvæðisins og fjölda íbúa á svæðinu og er ekki gert ráð fyrir því að þar verði neinar breytingar á. Hv. þingmaður spyr hvort það séu einhver sérstök vandræði í rekstri þeirra stofnana sem sameina á varðandi fjárhag eða þjónustu sem sameiningu er ætlað að bæta úr. Því er til að svara að ekkert slíkt er tilefni þessara aðgerða. Reynslan er hins sú að stærri stofnanir hafa meira bolmagn til ýmissa verka, svo sem að fá til sín sérhæfða heilbrigðisþjónustu og þar með efla þá þjónustu sem fyrir er á svæðinu. Meiri þjónusta fer fram í heimabyggð, mönnun er tryggari og fleira mætti nefna. Ég endurtek að markmið sameiningarinnar er að efla og styrkja heilbrigðisþjónustuna á svæðinu. Hliðstæð dæmi mætti nefna úr öðrum geirum opinberrar þjónustu sem og annarri þjónustu. Það er því mitt mat að um jákvæða og eðlilega þróun sé að ræða sem muni koma íbúum á viðkomandi svæði til góða. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég held að flestum hafi komið mjög á óvart að fá það sem tilkynningu frá heilbrigðisráðherra að nú ætti að leggja niður heilbrigðisstofnanir víða um land og sameina þær bara með svona bréfi án nokkurs fyrirframsamráðs við heimafólk, án nokkurs fyrirframsamráðs við sveitarstjórnir. Það var jú boðað eftir að búið var að senda út bréfið og taka ákvörðunina að framkvæmdin yrði síðan skoðuð í einhverju samráði við heimafólk. En ekkert hefur heyrst í þeim efnum. Ég tel þetta mjög varhugaverða þróun, óunna og óskipulega. Ég tel að stoppa eigi þetta ferli nú og taka upp raunverulegar viðræður við heimafólk um skipan heilbrigðismálanna í héraðinu. Þetta eru grunnþættir fyrir samfélagið og grunnþættir í búsetuskilyrðum viðkomandi  Í lokin, frú forseti: Ég tel líka að þetta samrýmist ekki lögum um fjárreiður ríkisins því þetta er þegar sundurgreint á fjárlögum og það verður þá að gera það um næstu áramót ef út í það væri farið.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fá að koma inn í þetta mál og nefna það að þó að orðið sé heimilt í lögum að sameina heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni þá er langur vegur frá því að hafa þá heimild eða gera það með valdboði eins og núna hefur verið boðað. Hér spurði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson um fyrirhugaða sameiningu heilbrigðisstofnana á Vesturlandi. En sama staðan er uppi í Norðausturkjördæmi þar sem til stendur að sameina heilsugæslustöðvarnar á Dalvík, Heilsugæsluna á Ólafsfirði og Heilbrigðisstofnunina á Siglufirði. Þetta eru hugmyndir sem koma alveg þvert á hugmyndir heimamanna um eflingu þjónustunnar á svæðinu og með allt öðrum hætti en hér er lagt til. Það er skrýtið að láta sér detta í hug að fara í sameiningu á svo mikilvægri 

Virðulegi forseti. Í þessum efnum er eðlilegt að skoða hvert mál fyrir sig og ástæðulaust að leggjast gegn breytingum að óathuguðu máli. Ég er tilbúinn að skoða þessa hluti ef hæstv. ráðherra hefur einhvern áhuga á því að hafa samráð og samstarf við þingmenn kjördæmisins um þetta mál. Ég tók eftir því, virðulegi forseti, að ekki er gert ráð fyrir að sameina sjúkrahúsin á Vesturlandi, Stykkishólmi og Akranesi heldur aðeins heilsugæslustöðvar. Ég velti því fyrir mér hver sé skýringin á því. Ég er dálítið gagnrýninn á samráðsskortinn í þessu máli. Ég er dálítið tortrygginn á breytingar í ljósi þess sem maður hefur séð þróunina verða þar sem slíkt hefur átt sér stað. Við höfum nýleg dæmi um slæma afleiðingu slíkra ákvarðana sem hafa gengið á annan veg en sagt var, til dæmis á forsíðu eins Reykjavíkurdagblaðanna í dag þar sem greint er frá því að á öldrunarheimilinu á Þingeyri er svo komið að það á að loka því og flytja vistmennina til að spara peninga í sumarleyfum starfsmanna. Það er ekki lengur neinn læknir á Þingeyri. Það er ekki lengur neinn læknir búsettur á Flateyri og það er enginn læknir búsettur á Suðureyri þannig að það er bara læknir á Ísafirði. Ég spyr: Hvernig verður þróunin í sameinaðri stofnun milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur svo dæmi sé tekið? Verður eitthvað úr áformum heimamanna í Bolungarvík um uppbyggingu þeirrar stofnunar? Það er fyllsta ástæða til þess, virðulegur forseti, fyrir hæstv. ráðherra að hafa samráð um framkvæmd og útfærslu í þessum efnum, ekki bara við þá sem lögbundið er heldur kannski ekki hvað síst við Alþingi þar sem hlutirnir eiga að verða ákveðnir.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar því hann virtist ekki alveg hafa áttað sig á málinu. Hann talaði um að það yrði kannski best að þetta yrði bara um næstu áramót. Það er nákvæmlega það sem verður og ég held að það sé ekki hægt að vinna það betur en taka þennan góða tíma sem við erum að gefa til að fara yfir þetta og eðli málsins samkvæmt er þetta mótað í samráði við þá aðila sem að þessu málum koma. Það hefur verið gert og það verður gert áfram. Varðandi áskoranir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar þá er alveg sjálfsagt að fara yfir það með þingmönnum viðkomandi kjördæmis og hefur ekkert staðið annað til, enda er ekki hægt að vinna að svona málum án þess að vinna það með þeim aðilum sem að málinu koma. Það vitum við öll í þessum sal. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að máli skiptir að þetta sé lagt upp með þeim hætti að þeim sem þurfa á þjónustunni að halda og viðkomandi heimamönnum sé ljóst hvað þarna sé um að ræða og að verið sé að fara yfir það. Það gefast ýmis sóknarfæri í þessu og hann nefndi ákveðið byggðarlag, Bolungarvík, í því sambandi. Ég lít svo á að þetta muni styrkja þjónustuna þar og þannig er lagt upp með þessa sameiningu. Við þekkjum að þjónustan er að verða miklu sérhæfðari en verið hefur áður. Þetta er þverfagleg vinna í auknum mæli og mönnun byggist meðal annars á því hvernig gengur að hafa, þ.e. hvort hægt sé að bjóða upp á þá þjónustu sem starfsmenn vilja líka vinna við. Þess vegna hafa þessar stærri einingar gengið vel. Austurland er ágætisdæmi sem ég veit að hv. þm. Þuríður Backman þekkir vel. Ég held að enginn vilji snúa til baka eftir þá sameiningu. Það eru ýmis 

Hæstv. forseti. Málefni Íslenskrar erfðagreiningar hafa verið nokkuð í umræðunni upp á síðkastið af ýmsum ástæðum, bæði vegna þess hvað fyrirtækið og starfsmenn þess hafa staðið sig vel í rannsóknum og því sem snýr að rekstri vísindastarfsemi fyrirtækisins og eins hafa verið skrif um hinn miðlæga gagnagrunn á heilbrigðissviði sem Íslensk erfðagreining fékk til rekstrar á sínum tíma með sérstökum lögum þar um. Þessi skrif urðu til þess að ég hugsaði til upphafs þessa máls og stöðu hins miðlæga gagnagrunns eins og hann er í dag en eins og öllum er kunnugt varð ekkert af þeim hugmyndum að koma upp miðlægum gagnagrunni á heilbrigðissviði og fela gagnagrunninn einkaaðila, þ.e. Íslenskri erfðagreiningu eða deCODE. Ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um hvort hæstv. fjármálaráðherra mundi beita sér fyrir afnámi ríkisábyrgðar á skuldabréfum út gefnum af deCODE, fyrirspurn sem hæstv. ráðherra er búinn að svara. Þetta var heimild sem var bundin rekstri gagnagrunnsins. Í þessu vil ég sambandi spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um endurskoðun laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði, hvort ráðherrann hafi endurskoðun á lögum um gagnagrunn á heilbrigðissviði, nr. 139/1998, í huga, samanber 19. gr. laganna og hvort hæstv. ráðherra hafi tekið afstöðu til tímabundins rekstrarleyfis Íslenskrar erfðagreiningar til starfsrækslu gagnagrunnsins. Hæstv. forseti. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra gaf út tímabundið rekstrarleyfi á grundvelli laganna til Íslenskrar erfðagreiningar ehf. þann 22. janúar árið 2000, til gerðar og starfrækslu gagnagrunnsins og gildir rekstrarleyfið til 12 ára. Rekstrarleyfið fellur því úr gildi eftir tæp fimm ár, eða þann 22. janúar 2012. Ég vil í þessu sambandi benda á að svo lengi sem lögin eru í gildi er þessi heimild til staðar og gæti einnig endurvakið heimild til ríkisábyrgðar ef málið færi í gang. Ég hefði talið að miðað við stöðu mála væri það hreinsun í lagasafni Alþingis að fella þessi lög úr gildi en mig langar til að heyra álit hæstv. ráðherra á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir fyrirspurnina. Það stóð til að svara henni ásamt fleiri fyrirspurnum síðasta miðvikudag en þá gekk mikið á hjá þeim sem hér stendur við að leysa mál sem allir voru öll sammála um að væri mikilvægt að yrði leitt til lykta og hv. þingmaður brást því vel við beiðni um að bíða aðeins með þetta og tók þar með hagsmuni heilbrigðisþjónustunnar fram yfir sína eigin og ber að þakka hv. þingmanni fyrir það eins og margt annað sem hv. þingmaður hefur gert. Hv. þingmaður spyr mig að því hvort ráðherra hafi endurskoðun á lögum um gagnagrunn á heilbrigðissviði, nr. 139/1998, samanber 19. gr. laganna. Því er til að svara, virðulegi forseti, að hinn 30. desember árið 1998 tóku gildi lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Í 19. gr. umræddra laga er ákvæði um að þau skuli endurskoðuð eigi síðar en tíu árum eftir gildistöku þeirra. Í tilefni af dómi Hæstaréttar frá 27. nóvember 2003 þar sem viðurkenndur var réttur dóttur til að synja um að upplýsingar um látinn föður hennar yrðu færðar í gagnagrunninn var ráðist í endurskoðun á ákveðnum þætti laganna. Í frumvarpi sem unnið var í heilbrigðisráðuneytinu á árinu 2005 voru lagðar til breytingar á 7. og 10. gr. laganna. Umrætt frumvarp var ekki lagt fyrir þingið og réðst það fyrst og fremst af því að í reynd höfðu lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði aldrei komist í framkvæmd og ekkert bendir til að svo verði á næstunni. Segja má að lögin séu í reynd dauður bókstafur og því er ekki talin ástæða til að ráðast í endurskoðun þeirra. Að óbreyttu er því gert ráð fyrir að lögin verði felld úr gildi eigi síðar en þegar rekstrarleyfi Íslenskrar erfðagreiningar til starfrækslu gagnagrunnsins rennur út í janúar 2012. Hv. þingmaður spyr líka hvort ráðherra hafi tekið afstöðu til tímabundins rekstrarleyfis Íslenskrar erfðagreiningar til starfrækslu gagnagrunns á heilbrigðissviði. Rekstrarleyfið gildir til og með 21. janúar árið 2012. Eins og áður sagði er gert ráð fyrir að lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði verði felld úr gildi eigi síðar en þegar rekstrarleyfið rennur út og því engar áætlanir um endurnýjun leyfisins eða útgáfu nýs leyfis til að reka gagnagrunn á heilbrigðissviði. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi svör svari fyrirspurn hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin og eins það sem ég skil af orðum hans að hann telji ekki að þessi gagnagrunnur muni verða að veruleika. Ég er fegin að heyra það því að miðlægur gagnagrunnur á heilbrigðissviði, eins góður og hann getur verið þá held ég að hann mundi gagnast þjóðinni best með því að vera í vörslu hennar og til vísindarannsókna fyrir alla. En að því slepptu vil ég leita eftir frekari sjónarmiðum hæstv. ráðherra á því hvort hann telji það eðlilegt að tíminn verði látinn líða og leyfin falla úr gildi árið 2012, þ.e. eftir fjögur ár, eða hvort hann telji ekki eðlilegt að þar sem allar líkur séu á því að það verði ekkert af þessu og hugsanlega lítill áhugi í dag fyrir því að koma þessu á, að afnema þá heimild sem felst í lögunum.

Virðulegi forseti. Það er skemmst frá því að segja að þetta mál hefur ekki verið í neinum forgangi í heilbrigðisráðuneytinu á undanförnum árum eða frá því að núverandi heilbrigðisráðherra og ný ríkisstjórn tók við og ég á ekki von á því að það verði á næstunni svo það sé bara sagt eins og það er. Þess vegna hefur ráðuneytið eða ráðherra ekki verið með neitt upplegg í því máli af ástæðum sem komu fram í svari mínu. Það er því eitthvað í það að þetta verði sett í forgang, það verður varla nema einhverjar breytingar eða nýjar aðstæður komi upp.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi spurningum til hæstv. samgönguráðherra: 1. Hvað líður áformum um aukið öryggi vegasambands við Ísafjörð um Súðavíkurhlíð? 2. Hefur verið gert áhættumat á núverandi vegi milli Ísafjarðar og Súðavíkur? Ef svo er, hvernig kemur það mat út miðað við tilsvarandi vegarkafla innan og milli byggðarlaga annars staðar? 3. Kemur til greina að gerð jarðganga um Súðavíkurhlíð verði sérstakt flýtiverkefni með tilliti til öryggis? Íbúar Vestfjarða hafa mátt horfa upp á að fyrirheit stjórnvalda um vegabætur hafa verið svikin ár eftir ár. Öllum er minnisstætt þegar ríkisstjórnin skar niður fjármagn til vegaframkvæmda á árinu 2006, frestaði sérstaklega framkvæmdum á Vestfjörðum til að slá á þenslu á suðvesturhorninu. Árið 1997 komu Vestfirðingar sér saman um forgangsröðun í vegagerð í fjórðungnum til næstu 10 ára. Á þeim tíma átti hringvegur að vera kominn með bundnu slitlagi sem tengdi allar byggðir fjórðungsins saman. Vonbrigði Vestfirðinga og meginþorra þjóðarinnar með sleifarlag stjórnvalda í vegagerð eru mikil því mikið vantar á að þessum markmiðum sé náð og þótt nokkuð að bætt sé í nú frá því sem aumast var á árunum 2004–2006 er fjarri því að vonir Vestfirðinga uppfyllist hvað þetta varðar fyrr en að nokkrum árum liðnum. Samgöngurnar skipta gríðarlega miklu máli, bæði milli héraða en ekki síður innan héraðs. Það var ekki síst fyrir þrýsting heimafólks í Bolungarvík og Ísafjarðarbæ sem ríkisstjórnin lét undan og samþykkti að fara í gerð jarðganga milli Bolungarvíkur og Hnífsdals og óska ég íbúum til hamingju með að framkvæmdir þar eru hafnar. Ég held að fleirum sé farið líkt og mér að það slær að manni óhug þegar lesnar eru fréttir af snjó- eða skriðuföllum á vegi eða byggðir. Þó brennur slíkt heitast á viðkomandi íbúum. Íbúar Súðavíkur hafa svo sannarlega mátt færa þessum náttúruöflum fórnir. Ítrekað mátti heyra í fréttum sl. vetur um að snjóflóð hafi fallið á Súðavíkurhlíð og menn biðu með öndina í hálsinum teftir að heyra framhaldið, hvort slys hafi orðið á fólki. Því miður hafa hlíðarnar út frá Ísafirði tekið sinn toll. 12. febrúar sl. mátti sjá frétt í Bæjarins besta: „Um 40 snjóflóð á Súðavíkurhlíð á tveim dögum.“ Það er því ekki að undra þótt íbúar þessara byggðarlaga kalli á úrbætur þegar í stað. Nú þegar hafa íbúarnir á þessu svæði gripið til þess vopns sem oft hefur verið beitt á Íslandi, þ.e. að efna til undirskrifta undir kjörorðinu um að grípa nú þegar til aðgerða um að tryggja öryggi samgangna um Súðavíkurhlíð sem talið er að best verði gert með göngum. Um 1.500 manns hafa skrifað undir þetta áskorunarskjal. Frú forseti. Þess vegna beini ég fyrrgreindum spurningum mínum til hæstv. samgönguráðherra og vonast eftir jákvæðum og öflugum svörum frá jafnsnöfurmannlegum ráðherra.

Hæstv. forseti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda Jóni Bjarnasyni þá spyr hann mig um öryggi vegasambands um Ísafjörð og Súðavíkurhlíð. Fyrsta spurningin hljóðar svo: „Hvað líður áformum um aukið öryggi vegasambands við Ísafjörð um Súðavíkurhlíð?“ Undanfarin ár hefur verið nokkur fjárveiting á vegáætlun á hverju ári til að bæta öryggi á leiðinni milli Súðavíkur og Bolungarvíkur. Í stórum dráttum hefur verið unnið eftir tillögum í greinargerð vinnuhóps Vegagerðarinnar um öryggi Djúpvegar milli Súðavíkur og Bolungarvíkur frá árinu 2002. Á veginum um Súðavíkurhlíð hafa verið gerðar ákveðnar endurbætur til að minnka grjóthrun á veginn og hefur náðst verulegur árangur í því efni. Þetta hefur verið gert með því að breikka rásir og er þeim áfanga lokið að miklu leyti. Aðrar ákvarðanir um aðgerðir liggja ekki fyrir. Í nefndri greinargerð frá 2002 eru ýmsar tillögur settar fram og mismunandi leiðir bornar saman. Miðað var við snjóflóðatíma frá 1991–2000 og var tími snjóflóða um 56 á ári eða um 2,5 snjóflóð í hverju gili. Ódýrasta leiðin til endurbóta sem nefnd er í greinargerðinni, kostur 6, er talin kosta um hálfan milljarð kr. á núverandi verðlagi. Áætlað er að snjóflóðatími á veginn eftir þær endurbætur væru 16 flóð á ári. Önnur spurningin hljóðar svo: „Hefur verið gert áhættumat á núverandi vegi milli Ísafjarðar og Súðavíkur? Ef svo er, hvernig kemur það mat út miðað við tilsvarandi vegarkafla innan og milli byggðarlaga annars staðar?“ Áhættan á því að bíll lendi í snjóflóði er hlutfallsleg við fjölda snjóflóða margfaldað með umferðinni. Í greinargerðinni frá 2002 var borin saman áhætta á hlíðunum í nágrenni Ísafjarðar. Þá voru líkurnar á því að bíll lenti í snjóflóði taldar meiri á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur en á milli Ísafjarðar og Súðavíkur. Síðan hafa verið gerðar nokkrar endurbætur á leiðinni Ísafjörður/Bolungarvík þannig að röðin hefur snúist við. Veðurstofan gerði athugun á málinu 2006 og miðaði við árabilið 1997–2005. Þá er tekið tillit til þeirra endurbóta sem gerðar höfðu verið og áhættan á því að bíll lenti í snjóflóði á leiðinni frá Ísafirði til Súðavíkur er talin mun meiri eða 75% meiri en á leiðinni frá Ísafirði til Bolungarvíkur eftir að endurbætur voru gerðar þar. Ekki er þekkt önnur leið þar sem líkur á snjóflóðum eru jafnmiklar. Þó er mikilvægt að taka fram að grjóthrunshætta er talin með ef hættustig er hærra á Bolungarvíkurleiðinni en það breytist með þeim jarðgöngum sem nú er búið að bjóða út. Í þriðja lagi er spurt: „Kemur til greina að gerð jarðganga um Súðavíkurhlíð verði sérstakt flýtiverkefni með tilliti til öryggis?“ Til eru frumathuganir á nokkrum möguleikum á legu jarðganga á milli Skutulsfjarðar og Álftafjarðar. Sú lausn sem talin var best án tillits til kostnaðar var að gera rúmlega 60 metra löng göng úr mynni Sauradals fyrir ofan Súðavík að Naustum nærri ytri enda Ísafjarðarflugvallar. Kostnaður gæti verið 5–6 milljarðar kr. Jarðgöng um Súðavíkurhlíð eru vissulega áhugaverður kostur sem vert er að skoða. Engin breyting hefur þó orðið á Súðavíkurhlíð á undanförnum árum sem kallar á nauðsyn þess að gripið sé til flýtiverkefnis á þessari leið. Það hefur m.a. verið mat a.m.k. þriggja síðustu samgönguráðherra, svo dæmi séu tekin af handahófi, og núverandi ráðherra deilir þeirri skoðun með þeim en telur þó brýnt að íhuga gaumgæfilega hvort ekki sé ástæða til að ræða þetta við gerð næstu 12 ára samgönguáætlunar.

Frú forseti. Full ástæða er til að þakka fyrir góða fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar um jarðgöng. Ég vil líka þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, það sem hann leggur til málanna, að horfa jákvæðum augum á þessi mál. Við höfum tekið eftir því að veðurfar og annað í tengslum við náttúruna breytist oft fljótt og ört og eftir því sem við verðum vör við að snjóflóðum fjölgar og hætta verður meiri af að aka þennan veg á milli Ísafjarðar og Súðavíkur hljótum við að taka þessar ábendingar alvarlega og óskir fólksins um að fara að huga að þessari vinnu með tilliti til öryggissjónarmiða.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin þó að mér finnist hann mega taka aðeins fastar á. Þetta er ekkert smámál, öryggismál í vegasamgöngum á þessu svæði um Súðavíkurhlíð. Ég benti á fréttir hér áðan: „40 snjóflóð á tveim dögum“, og ég get hér rakið fleiri fréttatilkynningar frá síðasta vetri: „Umferð fylgt um Súðavíkurhlíð“, „Snjóflóð féll á Súðavíkurhlíð“, „Ók inn í snjóflóð á Súðavíkurhlíð“ o.s.frv. Öryggismál eru eitt af því mikilvægasta í samgöngum hér á landi og hæstv. ráðherra beitti sér einmitt fyrir því að enn væri hnykkt á þeim þætti í vegalögum nú fyrir skömmu. Hvað er mikilvægara í öryggisskyni en að ráðast í varanlega, örugga vegagerð um þetta svæði? Þarna eru börn að fara til og frá skóla, þetta er eitt samfélag, fólk sækir vinnu beggja megin frá. Þessi hættulegi kafli girðir fyrir að hægt sé að taka upp eðlileg samskipti þarna á milli. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að þetta fari í flýtiframkvæmd, þetta á ekki að hafa nokkur áhrif á aðrar framkvæmdir á Vestfjörðum sem þegar hafa orðið fyrir seinkun, frekar er ástæða til þess að kýla á auknar framkvæmdir. Það gæti líka verið skoðun að nýta samlegðaráhrif og byggja göngin samtímis því að verið er að gera Bolungarvíkurgöngin. Við eigum ekki að líta þannig á að þetta dragi úr öðrum framkvæmdum, frekar að þetta sé liður í að vinna að öryggi á milli staða á Vestfjörðum og vinna líka upp 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og hv. þingmanni sem tók þátt í þessari umræðu. Öll vitum við um nauðsyn þess að bæta vegasamgöngur, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Á landsbyggðinni bætast svo aðrir þættir við eins og hv. þingmaður nefndi hér, skriðuföll og annað slíkt, það er nú bara þannig. Þar sem hv. þingmaður vill að ég kveði fastar að orði en ég hef hér gert - ég hef sagt að þetta sé áhugaverður kostur að skoða og að við þurfum að taka þetta upp og skoða við gerð næstu tólf ára samgönguáætlunar. Næsta áætlun, sem við erum að vinna eftir, var að vísu ekki samþykkt af þeim hv. þingmanni sem flytur fyrirspurnina heldur sat hann hjá, en þar var þessum framkvæmdum á Vestfjörðum raðað inn. Bolungarvíkurgöngin eiga t.d. að opnast laugardaginn 17. júlí 2010. Við höfum sett inn göng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar sem hafist verður handa við á næstu árum en þar er ekki talað um Súðavíkurgöng. Ég get sagt, virðulegi forseti, og hef sagt það áður, að mér fannst alltaf mjög undarlegt að Súðavíkurgöng væru ekki rædd meira af þingmönnum Norðvesturkjördæmis. Ég þekki þennan veg vel og þetta svæði af því að ég fer oft þarna um. En þetta var samþykkt, þar á meðal af þingmönnum Norðvesturkjördæmis og engar breytingartillögur komu fram hvað þetta varðar, ekki einu sinni frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. 
             Hv. þingmaður talar um að kýla á framkvæmdir. Það er ódýrt að tala en við þurfum hins vegar að fjármagna svona dæmi og þrátt fyrir vel upp setta samgönguáætlun, með miklum peningum í, er þetta leiðin sem við erum að vinna að þarna á norðanverðum Vestfjörðum, Bolungarvíkurgöng og Dýrafjarðargöng þar á eftir. Hv. þingmaður talar um að gera þau samhliða, Súðavíkurgöng og Bolungarvíkurgöng. Þetta er nú frekar ódýrt, ef svo má að orði komast, vegna þess að það má spyrja - þó að ég vilji síður gera það hér þar sem hv. þingmaður hefur ekki 

Nei, það vil ég alls ekki.

Hæstv. forseti. Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi uppbyggingar samgöngukerfis landsmanna. Það má segja að um leið og stórum verkefnum sé lokið blasi önnur og stærri við. Á það við hvort sem er á sviði siglingamála, vegamála, flugmála eða fjarskipta. Stofnanir samgönguráðuneytisins eru afar mikilvægar þegar horft er til styrkingar innviða í landinu. Þær gegna lykilhlutverki til að efla búsetu hér, ekki síst í hinum dreifðari byggðum landsins. Við verjum miklum fjármunum til þessa kerfis og við ætlumst til afar mikils af því. Þess vegna hlýtur að þurfa að horfa sérstaklega á þróun þess, fylgjast með straumum og stefnum og átta sig á hvert við ætlum að stefna með þetta allt saman. Í því skyni hljóta rannsóknir og samstarf við háskóla að skipta máli. Höfuðstöðvar allra þessara stofnana eru í Reykjavík þótt flestar hafi þær útibú víða um land. Þegar horft er til eflingar opinberra starfa á landsbyggðinni er ljóst að stofnanir samgönguráðuneytisins henta hvað best enda um að ræða starfsemi sem að stórum hluta er úti á landi. Nú blasir t.d. við að Vegagerðin þarf á auknu húsnæði að halda sem kann að reynast býsna kostnaðarsamt. Væri hægt að nýta tækifærið sem flutningur hennar innan höfuðborgarsvæðisins hefði í för með sér til þess að horfa út á land. Ríkisstjórnin hefur metnaðarfull markmið um störf án staðsetningar og um eflingu byggðar í landinu. Það hefur verið reynt að flytja stofnanir í heilu lagi út á land og það hefur gengið misvel eins og gengur. Sjálfsagt hefur það haft áhrif hvar sem staður hefur verið valinn og hvernig sem jarðvegurinn hefur verið fyrir þær á hverjum stað. Skógrækt ríkisins sómir sér t.d. vel á Egilsstöðum. Af hverju er ekki hægt að hugsa sér að þungi ákveðinna stofnana sem hafa mikla skírskotun til landsbyggðarinnar flytjist þangað? Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann telji að hægt sé að horfa sérstaklega til stofnana samgönguráðuneytisins og þá hvort hægt sé að nýta þær til að treysta atvinnulíf og menntakerfi landsbyggðarinnar. Akureyri hefur breyst mikið á undanförnum áratugum og óhætt er að segja að háskólinn hafi reynst einn af máttarstólpum Akureyrar frá stofnun hans fyrir röskum 20 árum. Viðamikið rannsóknarstarf er unnið á vegum háskólans, ekki síst á sviði byggðaverkefna ýmiss konar. Vel er hægt að hugsa sér að samvinna hans og stofnana samgönguráðuneytisins gæti verið heppileg fyrir þróun byggðar í landinu. Vegna þessa vil ég spyrja hæstv. samgönguráðherra: 1. Telur ráðherra mögulegt að færa hluta af starfsemi stofnana á sviði samgönguráðuneytis, t.d. á sviði vegamála og siglingamála, til Akureyrar? 2. Er að mati ráðherra grundvöllur fyrir samstarfi milli Háskólans á Akureyri og stofnana á sviði samgöngumála til að renna frekari stoðum undir starfsemi skólans?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal beinir til mín fyrirspurn um stofnanir á sviði samgöngumála og Háskólann á Akureyri. Fyrri spurningin er svohljóðandi: „Telur ráðherra mögulegt að færa hluta af starfsemi stofnana á sviði samgönguráðuneytis, t.d. á sviði vegamála og siglingamála, til Akureyrar?“ Vegagerðin hefur þegar flutt hluta af starfseminni til Akureyrar í samræmi við þá stefnu að efla starfsemi í starfsstöðvum sínum úti á landi. Auk starfsfólks sem vinnur að uppbyggingu, umsjón og viðhaldi vegakerfisins á Norðausturlandi er á Akureyri starfsfólk sem vinnur að veghönnun, jarðfræði, umferð, umferðareftirliti og stjórnun verkefna á landsvísu. Samtals starfa 36 manns í starfsstöð Vegagerðarinnar á Akureyri. Siglingastofnun er lítil stofnun og því óhentugt að flytja hluta af starfsemi hennar. Við slíkt þyrfti að hafa í huga að stofnunin er þjónustustofnun í miklum samskiptum við ráðuneyti og stofnanir, sveitarstjórnir, sjómenn og útgerðarmenn auk hagsmunasamtaka. Umfram allt þyrftu þessir aðilar að vera samþykkir færslu stofnunarinnar til Akureyrar. Fulltrúar þeirra aðila sem hafa aðsetur úti á landi samnýta gjarnan ferðir til höfuðborgarinnar og hitta fulltrúa fleiri en einnar stofnunar og samtaka í sömu ferð. Þá má minna á mótmæli fulltrúa útgerðarinnar er flytja átti skipaskráningar til Ísafjarðar árið 2006. Ég vil svo minna á að Siglingastofnun er með starfsstöð á Ísafirði og Hornfirðingar hafa líka bankað upp á og verið að sækja eftir starfi þangað, sem reyndar er unnið af ágætum íbúa á Hornafirði. Ég vil geta þess líka að Ríkisendurskoðun vinnur nú að úttekt á mögulegum skipulagsbreytingum Vegagerðar og Siglingastofnunar. Þær tillögur verða skoðaðar gaumgæfilega í samgönguráðuneytinu þegar þær líta dagsins ljós. Önnur spurning frá hv. þingmanni, virðulegi forseti, er svohljóðandi: „Er að mati ráðherra grundvöllur fyrir samstarfi milli Háskólans á Akureyri og stofnana á sviði samgöngumála til að renna frekari stoðum undir starfsemi skólans?“ Vegagerðin hefur nú þegar svipað samstarf við Háskólann á Akureyri og hún hefur við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík. Það samstarf felst einkum í rannsóknum sem Vegagerðin semur um framkvæmd á við viðkomandi háskólastofnanir. Siglingastofnun hefur átt gott samstarf við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Háskólann á Bifröst, Háskólann í Reykjavík og Fjöltækniskóla Íslands. Í sumum tilfellum hefur verið um kaup á hagrænum úttektum að ræða en í öðrum samvinnu um einstök rannsóknarverkefni eða lokaverkefni. Árið 2005 gerði Siglingastofnun samning við Háskóla Íslands um kennslu á námskeiðum í strandverkfræði á meistarastigi umhverfis- og byggingafræðiskorar og hefur það gengið vel. Við val á háskóla til samstarfs hefur staðsetning ekki skipt máli heldur hvort viðkomandi háskóli hafi haft sérfræðinga á því sviði sem verkefnin hafa kallað á hverju sinni. Í því sambandi má nefna að lektor við Háskólann á Akureyri hefur unnið fyrir stofnunina á sviði skiparannsókna. Eitt af því sem Flugmálastjórn keppir að er að stunda skuli rannsóknir og þróun á sviði flugmála til að styðja vandaða ákvarðanatöku og eftirlit. Flugmálastjórn er einnig í tengslum við fjölda erlendra stofnana tengdar flugi. Ekkert er því til fyrirstöðu að vinna að slíkum verkefnum í samstarfi við Háskólann á Akureyri.

Frú forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Ólöfu Nordal, um að opinber verkefni sem þessi eigi að geta verið út um land. Hæstv. ráðherra minntist á að hann væri nú að láta vinna tillögur að skipulagsbreytingum eða fara yfir skipulag Vegagerðarinnar. Ég vona að hann lendi ekki í sömu gryfju og fyrrverandi samgönguráðherra sem fór líka í slíkar skipulagsbreytingar undir því flaggi að efla ætti starfsemina úti um land en það þveröfuga gerðist, þannig að deildirnar, útibú Vegagerðarinnar á Ísafirði, Borgarnesi, Sauðárkróki eða minni útibú Vegagerðarinnar á öðrum stöðum, voru lagðar af eða starfsemi þeirra verulega skert. Við tókumst á um það í síðustu vegalögum, sem hæstv. ráðherra flutti þá, að einkavæða ætti og bjóða út þessa sömu starfsemi og við berjumst fyrir, frú forseti. Sem betur fer tókst að koma í veg fyrir það.

Frú forseti. Ég hvet hv. þm. Jón Bjarnason til að horfa fram á veginn og leita leiða til að efla landsbyggðina eins og kostur er. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið. Ég geri mér fulla grein fyrir að þessum spurningum er ekki auðsvarað en við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig við sjáum þróun byggðar í landinu og hvað við getum gert til að efla stóra kjarna. Ég er afar ánægð sem þá starfsemi sem Vegagerðin hefur á Akureyri, sérstaklega er gott að hönnun vega skuli vera þar. Ég veit að sjónarmið stofnunarinnar skipta máli, frú forseti, en dropinn holar steininn. Akureyri er langstærsti byggðarkjarninn utan höfuðborgarsvæðisins. Þar er allt til alls. Innviðir eru sterkir, mannlíf er fjölbreytt, menningarlíf er í blóma og menntakerfið er sterkt. Stjórnvöld eiga að horfa til Akureyrar með það að markmiði að efla hana enn frekar. Það hjálpar höfuðborgarsvæðinu líka, af því að við megum ekki gleyma því að landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið eiga alls ekki að vera andstæðir pólar. Þvert á móti þurfum við öll að vinna saman. Það hentar okkur ekki að allir búi hér á þessu horni. Við hljótum að stefna að fjölbreyttari mannlífi í landinu og hjálpa til með það eins og hægt er. Ég vil gjarnan spyrja þingheim að því og hv. þm. Jón Bjarnason hvernig hann sjái Ísland árið 2050. Viljum við sjá öfluga höfuðborg með stuðningi í sterkum byggðarkjörnum um landið eða viljum við sjá höfuðborg sem er yfirfull af fólki, vanda í miðbæ og landið í auðn? Ég mála þetta andstæðum litum en stundum er það besta leiðin til að átta sig á hvað við viljum og hvert við stefnum. Við skulum horfa fram á veginn, langt fram á veginn.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir að bera fram þessa mikilvægu spurningu sem auðvitað er spurning sem sífellt á að bera fram á hinu háa Alþingi. Þó að hv. þm. Jón Bjarnason hafi hátt um þessi atriði kemur það ekki á óvart. Ég vil t.d. svara því og segja að það er mjög ánægjulegt að ýmis sveitarfélög banka upp á hjá okkur núna og óska eftir að fá að taka að sér ýmis verkefni á sviði samgöngumála, eins og viðhald og vetrarviðhald vega, rekstur flugstöðva og flugvalla o.s.frv. þar sem þau ætla þá að samþætta það sinni starfsemi eins og væntanlega áhaldahúsi viðkomandi svæðis. Þetta er hið besta mál og að þessu erum við að vinna og þetta er einmitt gert í framhaldi af vegalögum sem bæði sá sem hér stendur og talar og hv. þm. Jón Bjarnason og aðrir samþykktu á sínum tíma í fyrra. Spurningin sem hv. þingmaður bar fram er auðvitað spurning sem, eins og ég sagði áðan, má sífellt spyrja sig: Hvað getum við gert til að flytja störf út á landsbyggðina frá höfuðborgarsvæðinu eða til að efla störf á höfuðborgarsvæðinu? Ég hef hins vegar stundum sagt að við megum ekki byggja landsbyggðina eingöngu upp á störfum á vegum ríkisins. Það þarf meira til, við þurfum meira. Eins og hv. þm. Ólöf Nordal gat um er það metnaðarfullt atriði í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, störf án staðsetningar, og við skulum vona að það gangi vel eftir á kjörtímabilinu. Við skulum ekki dæma það strax á fyrstu mánuðunum. Við þurfum að sjálfsögðu að flytja fleiri störf ef það er hægt. Það er auðvitað betra að staðsetja nýjar stofnanir úti á landsbyggðinni en að taka gamlar og grónar stofnanir upp og flytja þær. Það er stundum erfitt og sársaukafullt fyrir starfsfólk. Þess vegna hef ég sagt að ég sé hlynntari því að flytja störf, ef hægt er, en að taka heilu og hálfu stofnanirnar upp og flytja þær. Höfuðborg - landsbyggð. Við skulum vona að sá draumur okkar rætist að að landsbyggðin og höfuðborgin vinni 

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um lengingu flugbrautarinnar á Bíldudal. Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hvað er flugbrautin á Bíldudal löng og hver er afkastageta vallarins við núverandi aðstæður? 2. Liggja fyrir áform um lengingu flugbrautarinnar? 3. Hvað mundi kosta að lengja flugbrautina um 250–300 metra og eru einhverjar tæknilegar hindranir fyrir því? 4. Hvaða áhrif hefði lengingin á afkastagetu og þjónustustig flugvallarins? 5. Hvaða áhrif gæti lenging brautarinnar haft fyrir aukna ferðamennsku og sjóstangveiði vestra og útflutning sjávarfangs þaðan? 6. Kæmi til greina að lenging flugbrautarinnar yrði sértæk flýtiaðgerð til að skjóta styrkari stoðum undir samgöngur og auka samkeppnishæfni þjónustu og atvinnulífs á sunnanverðum Vestfjörðum? Rætt var um það áðan að horfa til framtíðar og ég tek undir það með hv. þm. Ólöfu Nordal að horfa til framtíðar fyrir landið allt. Þess vegna flyt ég þessa fyrirspurn um flugvöllinn á Bíldudal en hann gegnir lykilhlutverki fyrir samgöngur við sunnanverða Vestfirði. Ytri skilyrði til lendinga á flugvellinum eru almennt góð og fellur áætlunarflug sjaldan niður. Hins vegar er núverandi flugbraut einungis rúmir 900 metrar, eða 940 metrar, og takmarkar það bæði stærð og þyngd flugvéla sem farið geta um völlinn. Hefur það m.a. háð flutningum á dagvöru til svæðisins og öðrum vöruflutningum að og frá og þjónustu sem hægt væri að efla með fluginu. Það má benda á að nýlega var póstþjónustan skert við svæðið og fer hún nú öll landleiðina sem þýðir að póstur og pakkavara er fleiri daga að berast til og frá stöðunum. Starfsmanninum sem ók póstinum frá flugvellinum og um byggðina daglega hefur verið sagt upp störfum og er póstinum ekið frá Reykjavík. Ekki var það atvinnubót eða hækkun á þjónustustigi við Vestfirði eða við þetta svæði, frú forseti. Bæði bæjarstjórnir Tálknafjarðar og Vesturbyggðar hafa einmitt ályktað mjög ákveðið um að ráðast þurfi í lengingu og endurbætur á flugvellinum á Bíldudal. Hv. þm. Ingibjörg Inga Guðmundsdóttir ræddi hér fyrir skömmu um Patreksfjarðarflugvöll. Í þeim aðgerðum sem við erum að takast á við núna til að styrkja og efla innviði þessara byggðarlaga eigum við að grípa til þeirra tækja sem eru fyrir hendi og hægt er að efla og byggja upp og þar á meðal er flugvöllurinn á Bíldudal. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort til greina komi að setja það í sérstaka flýtiframkvæmd að lengja flugvöllinn á Bíldudal þannig að hann svari 

Hæstv. forseti. Sem svar við fyrstu spurningu í fyrirspurn sem hv. þingmaður hefur lagt fram um lengingu flugbrautar á Bíldudal vil ég segja þetta: Flugbrautin á Bíldudal er 940 metra löng og 30 metra breið. Gert er ráð fyrir að með afkastagetu sé átt við hverjar séu helstu flugvélar sem geta notað flugbrautina. Þær flugvélar sem hafa verið notaðar í áætlunarflugi innan lands og gætu notað flugbrautina eru Dash8, Dornier, Twin Otter og minni flugvélar. Einnig geta Jetstream 32 flugvélar flugfélagsins Ernis notað flugbrautina en með mjög miklum takmörkunum á flugtaksþunga. Ég kýs að svara annarri og þriðju spurningu samhliða en þær hljóða svo: „Liggja fyrir áform um lengingu flugbrautarinnar? Hvað mundi kosta að lengja flugbrautina um 250–300 metra og eru einhverjar tæknilegar hindranir fyrir því?“ Og svarið við þessum spurningum er: Á þessu ári mun fara fram athugun á lengingu flugbrautar í 1.199 metra langa braut. Gerð verður framkvæmda- og kostnaðaráætlun og munu niðurstöður liggja fyrir í haust. Þegar niðurstöður liggja fyrir verður væntanlega tekin ákvörðun um hvort svigrúm sé til þess að ráðast í þessa framkvæmd innan flugmálaáætlunar. Þá mun einnig koma fram í athuguninni hvort einhverjar tæknilegar hindranir séu fyrir framkvæmdinni. Samráð verður haft við Flugmálastjórn um málið. Fjórða spurningin hljóðar svo: „Hvaða áhrif hefði lengingin á afkastagetu og þjónustustig flugvallarins?“ Miðað við 1.199 metra langa braut geta Jetstream 32 flugvélar Ernis notað flugvöllinn með fullum flugtaksþunga. Sækja yrði sérstaklega um heimild til Flugmálastjórnar um notkun flugvallarins fyrir F50 flugvélar Flugfélags Íslands hliðstætt og gert hefur verið varðandi flugvöllinn í Grímsey. Fimmta spurningin hljóðar svo: „Hvaða áhrif gæti lenging brautarinnar haft fyrir aukna ferðamennsku og sjóstangveiði vestra og útflutning sjávarfangs þaðan?“ Með stærri flugvélum er unnt að flytja fleiri ferðamenn í hverri ferð. Sem dæmi mundu F50 vélar geta flutt 50 ferðamenn í stað 38 ferðamanna sem hægt er að flytja miðað við núverandi aðstæður. Samkvæmt Ferðamálasamtökum Vestfjarða telja þau líklegt að miðað við eftirspurn í dag muni 38 sæta vélar duga enn um sinn. Innan fárra ára gæti staðan hafa breyst og þá yrði þörf fyrir stærri vélar. Ekki hefur verið gerð könnun á því hvaða vöruflutningavélar gætu notað flugbrautina fyrir útflutning á sjávarfangi. Síðasta spurningin hljóðar svo, virðulegi forseti: „Kæmi til greina að lenging flugbrautarinnar yrði sértæk flýtiaðgerð til að skjóta styrkari stoðum undir samgöngur og auka samkeppnishæfni þjónustu og atvinnulífs á sunnanverðum Vestfjörðum?“ Slíkt kemur ætíð til greina. Í fljótu bragði verður þó ekki séð að þörf sé á að grípa til slíkra aðgerða nú þar sem að mati Ferðamálasamtaka Vestfjarða duga núverandi aðstæður vel en þá fyrst og fremst miðað við sjóstangveiði en ekki er talið að lenging vallarins og stærri vélar hafi áhrif á aðra ferðaþjónustu. Eftir nokkur ár gætu þessar aðstæður hafa breyst eins og áður sagði. Í dag er líklegra að fleiri flug til staðarins hefðu góð áhrif á ferðaþjónustu á svæðinu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin hvað laut að því að ráðist yrði í sumar, eftir því sem ég skildi, í bæði tæknilega og kostnaðarlega úttekt á möguleikum á lengingu flugvallarins upp í 1.199 metra þannig að það lægi fyrir í haust og því væri hægt að taka tillit til þess við fjárlagagerð næsta árs. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra þá eru aðgerðir á flugvellinum á Bíldudal ekki á samgönguáætlun eða flugmálaáætlun. Þess vegna er einmitt brýnt og mikilvægt að heyra þessi orð hæstv. ráðherra. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan að það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þetta svæði að fá þangað öflugt flug og að flugvélar sem bæði flytja fleiri farþega og meiri flutninga hafi möguleika á að geta lent þar og athafnað sig. Eins og nú er takmarkar afkastageta flugvallarins stærð véla sem geta flutt bæði vörur og farþega. Ég vitna til, frú forseti, fréttasíðu bildudalur.is frá 7. maí þar sem greint frá því að vegna þess hve flugvöllurinn er lítill varð að skilja eftir flutning í Reykjavík vegna þess að flugvélin gat ekki tekið hann og því varð að fara tvær ferðir með litlar vélar sem hefði verið mun hagkvæmara að gera með einni auk þess sem meiri flutningsgeta væri í boði og aðilar bæði á sunnanverðum Vestfjörðum og höfuðborgarsvæðinu gætu reitt sig á öflugri flutningsgetu. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra að ekki liggi á að gera þetta. Jú, það liggur á 

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki mikið við þetta að bæta umfram það svar sem ég gaf í fyrri ræðu minni, en inn í þetta blandast auðvitað líka þegar menn tala um stærðir flugvéla og lengd braut, hvaða flugvélar geta lent þar. Við þekkjum það að Flugfélag Íslands sem er mest með Fokker Friendship 50 sæta vélar í gangi hafa fækkað viðkomustöðum sínum. Það er sennilega bara hagkvæmnin sem þar ræður vegna þess að hlutir sem þarf að leggja saman eru auðvitað farþegafjöldinn og hvort þetta borgi sig vegna þess að eins og ég sagði áðan getur það stundum verið þannig að fleiri flug með minni vélum sé betra fyrir staðina en færri flug með stærri vélum sem eru illa nýttar og eru þá ekki reknar með nægilegum hagnaði eða kannski tapi sem endar þá í enn hærra fargjaldi sem þegar er nógu hátt. Ég ítreka því fyrra mitt svar við þessari spurningu. En ég veit auðvitað, ég hef fengið heimsóknir frá sveitarstjórnum á þessu svæði og öðrum aðilum sem eru með hið frábæra átak í gangi sem er sjóstangveiðiferðamennskan, að sá mikli fjöldi ferðamanna sem hefur verið að koma á þessa staði undanfarin ár og er boðaður í sumar er vaxtarbroddur. Og ég vil segja það, virðulegi forseti, að við í samgönguráðuneytinu höfum lagt okkar að mörkum hvað það varðar að skapa regluverk í kringum það mál. Nefnd sem ég skipaði er að störfum og er að vinna frekar að þessum málum í fullri sátt og samráði við þá aðila sem stunda þessa mikilvægu ferðaþjónustu.

Frú forseti. Það sem mig langar að bera upp tengist umræðu sem var nokkuð mikil fyrir kosningar meðal kjósenda í Vestmannaeyjum. Fulltrúar flestra flokka, þar á meðal þess flokks sem hæstv. samgönguráðherra situr fyrir í ríkisstjórninni, gáfu þar fyrirheit um að gjaldskrá vegna Herjólfs yrði endurskoðuð. Þó að fargjald þetta sé langt í frá þannig að það dugi til reksturs ferjunnar þá er það mikill skattur fyrir þá sem í Eyjum búa. Ég get tekið þar sem dæmi að fimm manna fjölskylda með þrjú börn sem komin eru yfir 11 ára aldur - ef ég man þessi aldursmörk rétt - má reikna með því að ferðalag til Þorlákshafnar og til baka kosti um 23.760 kr., rétt um 24 þús. kr., eftir þá hækkun sem varð í febrúar. Þá sleppum við öðrum ferðakostnaði frá bryggjunni í Þorlákshöfn. Það er alveg ljóst að það voru Eyjamönnum nokkur vonbrigði að sú hækkun skyldi ganga að fullu í gegn eiginlega þvert á fyrirheit um að gjaldskráin yrði endurskoðuð. Þannig háttar til með samning við rekstraraðila Herjólfs að heimilt er að hækka fargjaldið einu sinni á ári út frá svokallaðri ferjuvísitölu sem tekur tillit til hluta eins og launa, olíu og annarra slíkra þátta. Það sem menn spyrja eðlilega um í Vestmannaeyjum nú er hvort til standi að endurskoða þetta fyrir næsta vetur þegar aftur kemur að því að hækka út frá ferjuvísitölu. Þá getum við nokkurn veginn gefið okkur miðað við þá þróun sem er fyrirsjáanleg að hækkunin verður meira en 8% ef ekki verður gripið inn í. Ég tel að það sé allt of mikið að ein fjölskylda þurfi að borga um 100 þús. kr. fyrir fjórar ferðir milli lands og Eyja og full ástæða sé til að endurskoða þessa gjaldskrá, enda tók ég undir það í kosningabaráttunni. Ég kalla eftir afstöðu samgönguráðuneytisins til þess hvort slík vinna sé farin í gang og hvort hún tengist þá fjárlagavinnu. Er kannski ástæða til að láta Eyjamenn vita af því að gjaldskráin verði ekki endurskoðuð þann tíma sem Herjólfur mun eiga eftir að sigla til Þorlákshafnar þangað til höfn kemur við Bakkafjöru?

Hæstv. forseti. Í samningi milli Vegagerðar og Eimskipafélags Íslands ehf. um rekstur Herjólfs er gert ráð fyrir að verktaki geti óskað eftir endurskoðun á gjaldskrá einu sinni á ári og skal þá höfð hliðsjón af verðbreytingum samnings sem eru með eftirfarandi hætti: Vinnulaun: 1% breyting á launavísitölu breytir samningsverði um 0,6%. Olíukostnaður: 1% breyting á verði gasolíu til skipa breytir samningsverði um 0,2%. Hafnargjöld: 1% breyting á hafnargjöldum breytir samningsverði um 0,1%. Annar rekstrarkostnaður: 1% breyting á byggingarvísitölu breytir samningsverði um 0,1%. Verðbreytingar miðað við framangreinda þætti voru rétt rúm 8% á tímabilinu frá janúar 2007 til janúar 2008 og var Eimskipafélaginu því heimilað að hækka gjaldskrána sem því nemur. Gildir sú hækkun út árið 2008. Hafa ber í huga að leiðin milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar eru 74 km og bifreiðaeigendur sem aka sömu vegalengd bera kostnað af akstrinum. Ökumenn þurfa að greiða fyrir bensín og olíu jafnharðan og þeir kaupa hana og þar með finna þeir jafnt og þétt fyrir verðhækkunum á eldsneyti. Farþegar Herjólfs finna fyrir sambærilegum hækkunum árlega. Ferðakostnaðarnefnd ríkisins hefur reiknað almennt akstursgjald, 76 kr. á km, sem samsvarar 5.624 kr. fyrir hverja 74 km akstur. Fargjald með Herjólfi á árinu 2008 fyrir bíl og tvo fullorðna farþega er 6.480 kr. án afsláttar. Með afslætti er hægt að ná verðinu niður í 3.938 kr. Flestir sem fara oft með ferjunni nýta sér afsláttinn. Við upphaf siglinga á milli Vestmannaeyja og Landeyjahafnar er gert ráð fyrir stórfelldri lækkun á fargjöldum með Herjólfi, enda er siglingaleiðin mun styttri.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir greinargott yfirlit um það hvernig að verðútreikningum þessum er staðið. En það er alveg ljóst að miðað við þær tölur sem hæstv. samgönguráðherra gefur upp sem fargjald þá er greinilega reiknað með því að farþegar þurfi ekki að kaupa sér koju milli lands og Eyja en það er aðeins fyrir sjóhraustustu menn að vera á dekki Herjólfs, því miður. Það hafa sagt mér menn sem hafa stundað sjó að jafnvel þó að þeir kenni sér aldrei sjóveiki við veiðar þá finni þeir fyrir henni í þessu skipi ef eitthvað er að sjó. Varðandi síðan kostnaðinn við að aka 74 km þá vitum við auðvitað að útgjöld við fjölskyldubíllinn eru ekki sambærileg við það sem ríkið borgar starfsmönnum sínum og þess vegna er þessi tala alls ekki sambærileg. Það var sameiginlegur skilningur margra frambjóðenda, þess sem hér talar og a.m.k. tveggja hv. frambjóðenda hjá Samfylkingunni - annar þeirra gegnir nú stöðu aðstoðarmanns samgönguráðherra - að þessi gjaldskrá væri of há. Nú heyri ég á samgönguráðherra að hann hefur ekki sömu sýn á hlutina og telur, ef ég skil hann rétt og ég vildi fá ítrekun á því svari, að það standi alls ekki til að endurskoða þessa gjaldskrá. Hún verði með óbreyttum hætti og muni taka að fullu á sig verðlagshækkanir í febrúar á næsta ári sem verða ef að líkum lætur verulegar og mun meiri en 8%. Með þessu er ég ekki að halda því fram að Vestmanneyjabúar eigi ekki líkt og aðrir landsmenn að þola það að olíuverð fari hækkandi í heiminum. Ég er einfaldlega að vísa til þess að það var sameiginlegur skilningur okkar mjög margra að þessi gjaldskrá sé of há fyrir venjulegt alþýðufólk sem býr í Vestmannaeyjum. Það væri of dýrt að komast milli lands og Eyja 

Hæstv. forseti. Ég tek eftir að hv. þingmaður þakkar fyrir og er ánægður með hvernig svarið sem ég gaf við fyrirspurninni er sett fram. Auðvitað verða alltaf umræður eða skoðanaskipti um hvað svona hlutir eiga að kosta. Unnið er eftir samningi vegna útboðs sem m.a. Framsóknarflokkurinn samþykkti á síðasta kjörtímabili. Það gerði m.a. leiðtogi flokksins í Suðurkjördæmi, hv. þm. Guðni Ágústsson, formaður Framsóknarflokksins, sem hefur beitt sér fyrir þeim samningi sem þarna er gerður með þeim vísitöluákvæðum sem ég hef rakið.  Virðulegi forseti. Að öllu gamni slepptu þá er samningurinn um Herjólf og aðrar ferjur í gildi. Hann er með þessum vísitöluákvæðum sem vega auðvitað þyngra núna í því ástandi sem er í heiminn með olíuverðshækkunum og öðru sem við fáum á okkur á öllum sviðum, alveg sama hvort það er hækkun matarverðs eða samningur varðandi útboð Vegagerðarinnar. Þetta kemur allt inn af fullum krafti núna. Það er því miður þessi ískaldi sannleikur sem blasir við okkur að vísitalan 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs við upphaf þessa fundar til að ræða um störf þingsins nú þegar komið er fram í maímánuð, u.þ.b. vika liðin af maímánuði og væntanlega ekki nema um tíu þingfundadagar eftir samkvæmt starfsáætlun þingsins. Mig langar að beina máli mínu til hæstv. forseta Alþingis vegna þess að ég hef að undanförnu verið að reka á eftir því að fá svar við skriflegri fyrirspurn sem ég lagði fram í þinginu í febrúarmánuði síðastliðnum til hæstv. forsætisráðherra. Í 49. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: „Ef óskað er skriflegs svars sendir ráðherra forseta það að jafnaði eigi síðar en tíu virkum dögum eftir að fyrirspurn var leyfð.“ Tíu virkir dagar eftir að fyrirspurn er leyfð er sá tími sem ráðherrar hafa almennt til að svara skriflegum fyrirspurnum. Nú liggur fyrir að 25 skriflegar fyrirspurnir liggja hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem ætti að vera svarað nú þegar samkvæmt þingskapalögum. Elsta fyrirspurnin sem ekki hefur verið svarað er frá því í nóvember sl. og 11 fyrirspurnum er ósvarað frá febrúar- og marsmánuði. Það vekur athygli að flestar fyrirspurnir sem er ósvarað eru til hæstv. heilbrigðisráðherra eða sex, fjórar til fjármálaráðherra og fjórar til forsætisráðherra svo dæmi séu tekin. Ég tel að þetta sé algjörlega óviðunandi og ég hlýt að kalla eftir svörum frá hæstv. forseta við því: Hvað ætlar forseti að gera til að reka á eftir því að ráðherrar ríkisstjórnarinnar virði þingskapalög eða ræði a.m.k. við viðkomandi þingmenn sem lagt hafa fram fyrirspurnir til að skýra 

Forseti hefur kannað stöðu fyrirspurna sem bíða þess að verða svarað skriflega. Svörin eru í vinnslu í ráðuneytunum og sum eru það viðamikil að afla þarf gagna víða til að svara þeim sem skyldi og það tekur tíma. Það er m.a. ástæða þess að bið hefur verið á þeim fyrirspurnum sem hér er spurt um. Forseti hefur einnig kannað hver staðan er á þessum fyrirspurnum og fengið þær upplýsingar að svörin eru væntanleg á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Fyrir skömmu síðan var það tekið upp á opinberum vettvangi, og það var hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sem gerði það, að búið sé að auglýsa eftir forstjóra í nýrri stofnun, stofnun um sjúkratryggingar. Hún gagnrýndi það og taldi það sýna mikinn hroka hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að auglýsa eftir forstjóra í stofnun sem ekki er til. Boðað hafði verið að hingað kæmi lagafrumvarp um slíka stofnun en við höfum ekki séð það frumvarp. Því hefur hins vegar verið dreift í dag í hliðarsal í ljósrituðu eintaki og mér skilst að til standi að taka það á dagskrá á morgun. Ríkisstjórnin átti að skila frumvörpum sínum inn 1. apríl eða fyrr og sá tími er löngu liðinn, virðulegi forseti. Þetta frumvarp inniheldur 73 greinar og fjögur bráðabirgðaákvæði þannig að það er mikið að vöxtum. Ef taka á þetta mál á dagskrá á morgun þarf að veita afbrigði sem ríkisstjórnarflokkarnir geta rúllað upp af því að þeir eru með meira en tvo þriðju hluta atkvæða í þinginu. Ég tel að það sé algjörlega ólíðandi ef þingið á að ljúka þessu máli á þeim tíma sem eftir er. Það eru átta eða níu þingdagar eftir,  Ég vil þess vegna spyrja virðulegan forseta: Á virkilega að traðka á þingræðinu? Á að traðka þannig á þingræðinu að það eigi að reyna að klára þetta mál sem er 73 greinar og fjögur bráðabirgðaákvæði og mörg álitamál? Á virkilega að klára það á þessum tíma, virðulegur forseti? Ég vil gjarnan fá svar við því.

Hæstv. forseti. Ég kem upp út af því máli sem hv. 10. þm. Suðvesturkjördæmis nefndi og það kemur vel á vondan, ef þannig má að orði komast, að það skuli vera forseti Samfylkingarinnar sem fær það hlutverk að svara spurningum sem varða frumvarp um sjúkratryggingar þar sem þetta málefni var náttúrlega grundvallaratriði í sambandi við samning stjórnarflokkanna um myndun ríkisstjórnar. Nú spyr ég hæstv. forseta: Hvernig má það vera að þetta mál skuli vera að koma inn í þingið núna þegar svo fáir dagar eru eftir, þegar ríkisstjórnin er búin að hafa allan veturinn til að vinna að málinu og borist hafa fregnir af því að málið sé búið að vera alllengi hjá ríkisstjórninni og hafi farið inn og út úr ríkisstjórninni? Ég veit ekki hvort það er rétt en hæstv. forseti þekkir það sjálfsagt. Ég mótmæli því náttúrlega að vinna eigi þetta mál á örfáum dögum. Gera á grundvallarbreytingu á heilbrigðiskerfinu með þessu frumvarpi og það gengur ekki að gera slíkt á tíu dögum eða svo. Ég held að það sé betra að hæstv. forseti lýsi því strax yfir að málið verði geymt til haustsins og þá getum við sinnt öðrum málum sem vissulega eru í heilbrigðisnefnd og í öðrum nefndum þingsins.

Virðulegi forseti. Hvað varðar málið sem hér er til umræðu, frumvarp um sjúkratryggingastofnun, þá liggur fyrir að það er komið í dreifingu og það var náttúrlega vitað að þetta frumvarp yrði lagt fram. Um áramótin var samþykkt á hinu háa Alþingi frumvarp sem varðaði verkaskiptingu milli ráðuneyta og í því frumvarpi var bráðabirgðaákvæði um heimild til að skipa stjórn og ráða forstjóra til þessarar stofnunar. Um helgina var auglýst starf forstjóra þessarar nýju stofnunar. Hv. heilbrigðisnefnd vissi af þessu frumvarpi í vor og það er rétt að nefndin hefur beðið eftir því. Við höfum líka haft ákveðið svigrúm, við vitum hvað fram undan er, það eru nefndadagar fram undan. Óskað hefur verið eftir því að málið verði tekið til umræðu á morgun og þingheimur veiti afbrigði til að frumvarpið verði tekið til umræðu og við fáum þannig svigrúm til að senda það til umsagnar og fjalla um það á nefndadögunum sem hefjast á föstudaginn í næstu viku. Við fjölluðum talsvert um þetta mál í haust þegar verkaskiptingarfrumvarpið var til umræðu. Þar var einmitt rætt um ákveðin prinsipp varðandi sjúkratryggingar en mér er fullkomlega ljóst að þingmenn hafa áhuga á að ræða þetta enn frekar. Við höfum óskað eftir því að málið komi til umræðu á morgun svo við getum fjallað um það á nefndadögunum og óskað eftir því við nefndasviðið að fá töluvert rými á þessum dögum til að ræða það. Það er því ekki svo að fólki sé ekki kunnugt um málið. Fólk veit um hvað málið snýst og það er alveg ljóst að lögð var áhersla á að málið kæmist til umræðu 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þau mótmæli sem hér hafa komið fram að mál af þessu tagi skuli sett á dagskrá með afbrigðum, sem reyndar er ekki búið að veita. Við skulum átta okkur á því að þótt það sé áform stjórnarflokkanna að koma málinu á dagskrá á morgun er ekki búið að gefa græna ljósið. Ég vil líka mótmæla þeim hroka sem kom fram í máli hv. formanns heilbrigðisnefndar rétt áðan sem felur það í sér að ef fjalla á um þetta mál, þetta hitamál á nefndadögum í næstu viku verður það gert án þess að umsagnaraðilar verði búnir að veita sínar umsagnir. Hvað ætlar hv. formaður heilbrigðisnefndar að veita þeim umsagnaraðilum sem eðlilegt er að tjái sig um málið langan tíma til að fjalla um það og veita faglega umsögn? Engan, nákvæmlega engan. Ég bendi á að það eru sjö þingfundadagar eftir af þinginu ef frá er talinn eldhúsdagur og þingfrestunardagur, sjö almennir þingfundadagar. Það er auðvitað út úr öllu korti að ætla að setja mál, sem gerir ráð fyrir því að heilbrigðisþjónusta á Íslandi verði meira og minna sett á markað, á dagskrá þegar eftir eru sjö þingfundadagar. Því er eðlilegt að slíkum vinnubrögðum sé mótmælt, hæstv. forseti, og ég treysti því að forseti Alþingis hafi vit fyrir stjórnarmeirihlutanum í þessum efnum og neiti að taka málið á dagskrá á morgun.

Frú forseti. Ég kem upp til að taka undir það sem sagt hefur verið af hálfu þeirra sem hafa gert athugasemdir við vinnubrögðin hér. Fyrst vil ég þakka frú forseta fyrir svörin við þeirri fyrirspurn sem ég kom með í upphafi, það var ágætt að fá að vita það. Mér finnst engu að síður að forseti þurfi ekki aðeins að kanna stöðu mála, mér finnst að ráðherrar eigi að fá þau skilaboð frá forseta að þurfi þeir miklu lengri frest en þingsköpin kveða á um sé lágmark að þeir hafi samband við þann þingmann sem á viðkomandi fyrirspurn og reyni að semja um með hvaða hætti fyrirspurninni verði svarað og á hvaða tíma svo menn geti verið sæmilega sáttir við það og viti hvaða orsakir liggja þar að baki en menn bíði ekki og bíði og viti ekkert hvað ráðherrarnir eða ráðuneytin eru að gera í því efni. Varðandi það mál sem síðan var tekið upp, heilbrigðisþjónustufrumvarpið, er rétt í því sambandi að vekja athygli á að það er ekki bara eina stóra stjórnarfrumvarpið sem er að koma hér inn undir lok þingsins, mörg stór stjórnarfrumvörp hafa komið inn eftir að frestinum lauk 1. apríl og bersýnilega er ætlast til að þau verði afgreidd fyrir sumarhlé. Spurningin er því þessi: Stóð ekki til af hálfu hæstv. forseta m.a. þegar hann tók við því starfi eftir síðustu kosningar að bæta vinnubrögðin á Alþingi, bæta löggjafarstarfið og gefa rýmri tíma til löggjafarstarfsins þannig að vinnubrögðin yrðu betri og löggjöfin betri? Var það ekki meiningin? Er það ekki m.a. ástæðan fyrir því að menn setja sér frest til 1. apríl til að leggja fram ný þingmál, a.m.k. ef ætlast er til að þau verði afgreidd? Mér finnst að forsetar verði að taka umræðu um þetta mál og taka af skarið hvað þetta snertir. Ef ætlast er til að mál séu afgreidd verða þau að koma fyrir 1. apríl. Að öðrum kosti verða ráðherrarnir að sætta sig við að þau fáist ekki afgreidd fyrir vorið, 

Forseti vill geta þess vegna gagnrýni um að mál sé seint fram komið að sú gagnrýni snýr ekki að forseta heldur að ríkisstjórninni og vill forseti beina því til hv. þingmanna að snúa sér að fulltrúa ríkisstjórnarinnar og beina gagnrýni sinni til réttra aðila.

Virðulegur forseti. Ég trúi því ekki sem ég var að heyra. Ég trúi því ekki að hv. þm. Ásta Möller, formaður heilbrigðisnefndar Alþingis, ætli virkilega að moka þessu máli í gegn á örfáum dögum. Þetta eru 73 greinar og 4 bráðabirgðaákvæði. Í fyrstu setningunni varðandi efni málsins, umsögn um frumvarp til laga um sjúkratryggingar, þá stendur hér, með leyfi virðulegs forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný heildarlög um sjúkratryggingar og sjúklingatryggingar.“ Þarna er verið að fara inn á einkarekstrarbrautina í auknum mæli, talað um útboð o.s.frv., fullt af málum sem þarf að skoða miklu betur. Það er ekki boðlegt að stunda ekki fagleg vinnubrögð á Alþingi. Það er liðin tíð. Það þýðir ekki að koma hér upp og ætla að moka þessu máli í gegn á örfáum dögum. Það gengur ekki upp, virðulegi forseti. Það er niðurlæging fyrir þingið ef klára á þetta mál á þetta fáum dögum. Hvernig á að fá umsagnir um svona stórt mál á svona fáum dögum, virðulegi forseti? Ég vil líka spyrja virðulegan forseta: Forsetaembættið hefur mikil áhrif á það hvernig unnið er í þinginu. Starfandi hæstv. forseti er ágætlega að sér um heilbrigðismál þannig að ég vil gjarnan fá að heyra í starfandi hæstv. forseta þingsins hvort það er virkilega þannig að við getum ekki fengið svör um hvort þetta mál verður rætt á morgun og hvort á að klára það áður en þingi lýkur, á þessum örfáu dögum. Ég trúi ekki að það eigi að niðurlægja þingið. Ég mótmæli því, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram og ég hef rætt það við þingflokksformenn stjórnarandstöðuflokkanna að við höfum óskað eftir því að þetta mál komi á dagskrá á morgun. Ég reikna satt að segja með því að forseti verði við þeim óskum og við höfum þá atkvæðagreiðslu sem á þarf að halda til að þetta frumvarp geti verið á dagskrá. Það verður auðvitað ekki gert nema þingheimur leyfi það og þess vegna mun sú atkvæðagreiðsla sem væntanlega fer fram á morgun skera úr um hvort við ræðum þetta frumvarp á morgun eður ei. Ég tel fullkomlega eðlilegt að það verði gert því að eins og kom mjög skýrlega fram í máli hv. þm. Ástu Möller, formanns heilbrigðisnefndar, þá hafa menn vitað af því að frumvarpið væri á leiðinni inn í þingið. Menn þekkja meginlínurnar í þessu frumvarpi þannig að ég trúi því 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki mjög miklu að bæta við það sem kom fram í máli hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur. En ég vil taka það fram að mörg af þeim ákvæðum sem eru í þessu frumvarpi sem var til dreifingar í dag þekkja hv. þingmenn mætavel því að verið er að flytja ákveðin ákvæði úr heilbrigðisþjónustulögum yfir í þetta frumvarp. Ég geri því ekki ráð fyrir að það verði mikill ágreiningur um það, síst þar sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir beitti sér fyrir því að þau lög voru sett sl. vor. Varðandi umsagnirnar þá er það alveg sjálfsagt mál að kalla alla umsagnaraðila inn á fund nefndarinnar. Það er afar eðlilegt og eins og ég sagði áðan hef ég gert ráðstafanir til að heilbrigðisnefnd fái gott svigrúm til að kalla til alla þá aðila sem óskað er eftir. Ég vil líka benda á að þessar hugmyndir eru t.d. ekki alveg ókunnar þingmönnum Framsóknarflokksins. 

Herra forseti. Íslenskt efnahagslíf stendur nú frammi fyrir meiri vanda en blasað hefur við um áratugaskeið. Ríkisstjórn Íslands hefur sýnt þessum vanda algert sinnuleysi. Ábyrgðarleysi er algert og stjórnarliðar keppast nú um að kenna einhverju öðru um en eigin úrræðaleysi og hæst fer sú skoðun að vandinn komi einungis erlendis frá. Í fyrrasumar gaf Seðlabankinn út spá þar sem greint var frá því að blikur væru á lofti, m.a. versnandi verðbólguhorfum og líkum á gengislækkun íslensku krónunnar. Þá vöruðu margir við versnandi horfum á alþjóðlegum mörkuðum með tilheyrandi afleiðingum. Síðasta ríkisstjórn stóð fyrir mikilli uppbyggingu atvinnulífsins og kaupmáttur launa jókst. Það lá fyrir að ný ríkisstjórn þyrfti að fara sér hægt í sakirnar. Um þetta voru fyrrum stjórnarflokkar sammála auk þess sem önnur vestræn ríki bjuggu sig undir fyrirliggjandi vanda á alþjóðlegum mörkuðum. Þrátt fyrir þessa staðreynd er í nýjum fjárlögum boðað eyðslufyllerí. Ríkisútgjöld voru aukin um heil 20% og þrátt fyrir sterk varnaðarorð okkar framsóknarmanna, Seðlabankans, ýmissa innlendra og erlendra sérfræðinga og greiningarfyrirtækja, voru þau keyrð í gegn. Nú er kreppa efnahagslífsins blákaldur veruleiki. Það er staðreynd að forsendur síðustu fjárlaga eru brostnar. Tekjutap ríkissjóðs er ekki bara fyrirliggjandi heldur borðleggjandi og augljós fylgifiskur þess mikla frosts sem nú ríkir á erlendum fjármálamörkuðum. Fyrri spurning mín er því sú til hv. formanns fjárlaganefndar: Ætla stjórnarflokkarnir að horfast í augu við þá staðreynd og endurskoða forsendur fjárlaga? Seinni spurningin er: Hvenær ætlar Samfylkingin að axla þá ábyrgð sem fylgir því að vera í ríkisstjórn eða má þjóðin eiga von á því að getu- og úrræðaleysinu verði skýlt á bak við fyrri ríkisstjórn Framsóknarflokks 

Virðulegur forseti. Það er orðin venja á þingi að hv. þingmenn Framsóknarflokksins elti okkur uppi, formann fjárlaganefndar og varaformann fjárlaganefndar, varðandi þessi mál og svarið hefur verið samhljóma hjá okkur. Það er að ekki er ástæða til að endurskoða forsendur fjárlaga og að hefur ekki verið ástæða til þess á umliðnum mánuðum. Ástæðan er einfaldlega sú að tekjustreymi í ríkissjóð er með þeim hætti sem var gert ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Ég held að þingmenn Framsóknarflokksins ættu að þekkja þetta, ekki hvað síst fyrrverandi formenn fjárlaganefndar. Þeir ættu að geta sagt hv. þm. Bjarna Harðarsyni og Höskuldi Þórhallssyni hvernig í þessu liggur því að veltuskattarnir hafa verið að aukast á umliðnum mánuðum. Við sjáum það bara á tölum Hagstofunnar í gær sem koma vissulega á óvart, að viðskiptajöfnuðurinn í aprílmánuði er neikvæður um rúma 7 milljarða og viðskiptajöfnuðurinn frá áramótum er orðinn neikvæður um 33 milljarða sem er 10 milljörðum meira en á sama tíma í fyrra í krónu á móti krónu. Ef við lítum síðan á þensluna í fjárlögunum er það einu sinni þannig að síðasta ríkisstjórn reið um sveitir - og ekki þá síður Framsóknarflokkurinn í því samstarfi - á vormánuðum 2007 og setti fram loforð um hátt á annan tug milljarða.  
            

Virðulegi forseti. Viðfangsefni stjórnmálamanna í efnahagsmálum eru það alvarleg um þessar mundir að það er fyllsta ástæða til að ræða þau í samræmi við það fremur en efna til deilna á milli einstakra stjórnmálaflokka sem keppast um að koma ábyrgð hvor á annars hendur. Við vitum að staðan er grafalvarleg. Við stöndum frammi fyrir meiri verðbólgu en við höfum gert um 18 ára skeið. Afleiðingarnar af því lenda á herðum íslensku þjóðarinnar, á herðum íslenskra launamanna. Það eru þeir sem borga brúsann af því ástandi sem upp er komið og stjórnmálamenn geta ekki vikið sér undan því að þeir bera ábyrgð á því ástandi að verulegu leyti. Þess vegna skiptir nú fyrst og fremst máli að skýra hvað það er sem menn ætla að gera til að ná tökum á ástandinu og gera það fljótt þannig að skaði almennings verði sem minnstur og byrðunum af ástandinu verði jafnað þannig að þeir sem eru tekjulágir þurfi síður að axla þær en hinir sem eru tekjuháir. Þess vegna eru t.d. hugmyndir ríkisstjórnarinnar um almenna skattalækkun með hækkun persónuafsláttar afleitar vegna þess að þær auka á vandann sem við er að glíma og auka á misrétti byrðanna sem hver og einn þarf að axla. Þær hugmyndir eru þess eðlis að ríkisstjórnin á sem fyrst að endurskoða þær, hætta við almenna lækkun skatta um þessar mundir. Það er ástæða til að huga að kjörum þeirra sem lakast eru settir og bæta þau. En það er ekki ástæða til að auka útgjöld úr ríkissjóði og bæta kjör þeirra sem hafa góðar tekjur og auka á erfiðleikana í efnahagslífinu með því, virðulegi forseti.

Frú forseti. Þessi umræða er mjög mikilvæg en það er erfitt að draga stjórnarliða að alvöru þess máls að ræða um efnahagsástandið og mikil endemi að heyra enn og aftur hrópað að Samfylkingin hafi, þegar hún settist að stjórnarborði, verið tilneydd til að efna kosningaloforð Framsóknarflokksins. Aldrei varð ég var við þá umræðu hjá hv. formanni fjárlaganefndar í fjárlaganefnd að þeir væru tilneyddir til að leggja fram fé og ráðast í útgjöld vegna einhverra vamma og skamma Framsóknarflokksins. Umræða á þessum nótum er svo lágkúruleg og tilgangslaus að engu tali tekur. Það alvarlegasta í þessu er að þjóðin hefur beðið eftir efnahagsaðgerðum í allan vetur og loksins hafa þær litið dagsins ljós, það skal viðurkennt. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja heilum 4 millj. kr., 4 millj. íslenskra króna til að stemma stigu við verðbólgunni. Til hamingju með það. En það vill til að þjóðin, stjórnarandstaðan og reyndar þingheimur allur, gera sér grein fyrir því að þetta er bara brandari, þetta er ekki til þess fallið að leysa neinn efnahagsvanda. Það er heldur ekki fallið til að leysa neinn efnahagsvanda, að hér skuli stjórnarliðar æ ofan í æ koma upp og tala um að ástæðan fyrir efnahagsvandanum nú sé sú að ráðherrar hafi lofað fjárframlögum rétt fyrir kosningar. Vissulega var lofað einhverju lítils háttar. 

Frú forseti. Ég held að það sé ekki ofmælt að ástandið í efnahagsmálum er mjög alvarlegt og alvarlegast er að við sitjum uppi með gersamlega aðgerðarlausa ríkisstjórn sem ber reyndar ábyrgð á því hvernig komið er. Hefur þar ekki orðið nein breyting á þótt Samfylkingin tæki þar mál Framsóknarflokksins sýnist mér.

Það hefur versnað mikið.

En hvað er það sem ríkisstjórnin leggur þá næst fram og telur brýnast í efnahagsumræðunni? Jú, það er einkavæðingarfrumvarp um heilbrigðiskerfið sem troða á hér á dagskrá á morgun. Hefði ekki verið nær að ríkisstjórnin hefði komið með frumvarp, álit eða tillögu um bráðaaðgerðir í efnahagsmálum? Nei, það skal lemja á sjúklingum.  Ég velti líka fyrir mér, frú forseti, hvernig það er með forseta sem beitti sér fyrir breytingum á þingsköpum fyrir jól sem áttu að bæta vinnubrögð þingsins, sem áttu að koma í veg fyrir að ný frumvörp kæmu á dagskrá á síðustu dögum þings. Það var settur frestur fyrir 1. apríl og hann lagði þunga áherslu 

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um færanlega sjúkrastöð í Palestínu. Ástæða þess að fyrirspurnin er lögð fram er sú að fyrir ári var samþykkt tillaga til þingsályktunar um kaup og rekstur á færanlegri sjúkrastöð í Palestínu. Þeirri þingsályktunartillögu var vísað til hæstv. ríkisstjórnar til afgreiðslu. Það er fljótlegt að greina frá því að frá hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert komið. Ekkert kom fram á afgreiðslu fjárlaga. Ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að verið sé að vinna með þingsályktunartillöguna eða að í undirbúningi sé að standa að færanlegri sjúkrastöð í Palestínu. Því miður, hæstv. forseti, hefur ástandið í Palestínu ekkert batnað frá því að þessi þingsályktunartillaga var lögð fram fyrir þremur þingum og ástandið frekar versnað á mörgum svæðum. Það er alveg ljóst að þrengt hefur verið að Palestínumönnum og möguleikum þeirra á að sinna heilbrigðisþjónustu og sinna særðum og sjúkum og að ástandið hefur versnað. Það hefur einnig komið fram, og því tel ég að þessi þingsályktunartillaga hafi verið samþykkt, að það er vilji okkar Íslendinga að standa, þó ekki nema með veikum mætti, að baki Palestínumönnum í þrengingum þeirra. Ein leiðin er að festa kaup á slíkri færanlegri sjúkrastöð sem væri hægt að nota við þær aðstæður sem eru í dag. Síðasta tilboð eða stuðningsyfirlýsing sem birst hefur frá Íslandi er að taka á móti flóttamönnum frá Palestínu og þá einstæðum konum og börnum. Það er gott mál og við tökum á móti þeim og sinnum þeim hér á landi. Það er mjög erfitt að sinna sjúkum og særðum þar í landinu og því vil ég spyrja hæstv. 

Virðulegi forseti. Þingsályktunartillagan sem hér er vísað til var lögð fram á 131., 132. og 133. löggjafarþingi. Í greinargerð með tillögunni kom fram að þörf fyrir heilbrigðisþjónustu á herteknum svæðum Palestínu aukist mjög þar sem aðgerðir Ísraelsmanna hindri eðlilegan aðgang fjölda Palestínumanna að almennri heilsugæslu og bráðaþjónustu sem ógni heilsu fólks og kosti mannslíf. Samkvæmt tillögunni ályktar Alþingi að fjármálaráðherra beiti sér fyrir því að fé verði varið til kaupa og reksturs á færanlegri sjúkrastöð. Utanríkismálanefnd fjallaði um þessa tillögu þann 15. mars 2007 og lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar þannig í sjálfu sér var þingsályktunartillagan ekki samþykkt heldur var málinu vísað til ríkisstjórnarinnar. Í ferð minni til Palestínu í júlí á síðasta ári var fjallað sérstaklega um þessa þingsályktunartillögu á fundi sem ég átti með dr. Mustafa Barghouti sem er kunnur meðal Íslendinga og samtökum hans Union of Palestinian Medical Relief Committees. Samtökin, sem eru frjáls félagasamtök, voru stofnuð árið 1979 og starfa að heilsugæslumálum á hernumdu svæðunum. Þau eru ein stærstu félagasamtökin á því sviði sem þar starfa. Eftir þennan fund hefur utanríkisráðuneytið, í samstarfi við þessi samtök, unnið að ítarlegri framkvæmd á fjárhagsáætlun um þetta verkefni, þ.e. um kaup og rekstur á færanlegri sjúkrastöð. Samtökin hafa lagt mat á hvar staðsetning hennar verður út frá mannúðarsjónarmiðum og hvar þörfin er mest. Ákveðið hefur verið að þessi stöð verði staðsett í Salfeet-héraði þar sem ástandið er mjög slæmt. Fyrir liggur sérstakt verkefnisskjal um þetta mál og gert er ráð fyrir því að verkefnið hefjist í haust og fjárveiting er til þess á lið þróunarmála í utanríkisráðuneytinu. Gert var ráð fyrir því að það væri hluti af þessari aðgerðaráætlun varðandi málefni Palestínu sem nú er unnið eftir í utanríkisráðuneytinu. Samkvæmt þessu verkefnisskjali verður, auk þjónustu sem færanlega sjúkrastöðin veitir, lögð áhersla á forvarnir, þjálfun og þátttöku hins almenna borgara í þessu starfi og uppbyggingu á færni og valdeflingu hjá hinum almenna borgara. Þetta verkefnisskjal liggur sem sagt fyrir og þar sem fyrirspyrjandi hefur áhuga á þessu máli og fylgir því hér eftir - enda var hún einn af flutningsmönnunum, aðrir voru Jón Kristjánsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Jón Bjarnason og Magnús Þór Hafsteinsson - ætla ég að afhenda henni þetta verkefnisskjal þannig að hún geti kynnt sér málið og hver staða þess er.

Hæstv. forseti. Ég hef nú sjaldan verið jafnfegin og ánægð með svör við fyrirspurn á Alþingi. Því miður er það oft svo að maður verður frekar ósáttur við gang mála og óþreyjufullur eftir að verkin gangi fram. En ég vil lýsa ánægju minni með að þetta mikilvæga mál skuli þó vera komið á rekspöl, að það skuli vera komið inn í aðgerðaráætlun og að unnið sé í sátt og að tilstuðlan þeirra lækna sem hvað harðast og einbeittast hafa beitt sér á þessum vettvangi. Verk af þessu tagi skila ekki árangri nema í samvinnu við heimamenn. Það er nógu erfitt að komast inn á svæðið og styðja Palestínumenn í þeirra verkum, og í raun þeim áróðri sem þeir verða að halda uppi til þess að vonir standi til að einhver friður nái að ríkja á þessu svæði. Við sem stóðum að þingsályktunartillögunni höfðum öll farið út til Palestínu og kynnt okkur mál Palestínumanna og hvernig aðbúnaður þar er. Eftir þá heimsókn er mér, og ég held öllum, ljóst að ekki næst friður á þessu svæði fyrr en gengið verður það hart að Ísraelsmönnum að þeir brjóti niður þann aðskilnaðarmúr sem þeir halda áfram að reisa. Að þeir fari í burtu af hernámssvæðunum 

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að orkunotkun á hvern íbúa á Íslandi er með því mesta sem þekkist í heiminum. Við státum okkur raunar oft af því að hér sé hlutfall innlendrar endurnýjanlegrar orku sérlega hátt eða um 70%. En það segir þó alls ekki alla söguna því að hin mikla raforkunotkun hérlendis skýrist fyrst og fremst af því að Íslendingar eiga heimsmet í álframleiðslu á hvern íbúa og á sama tíma er losun koltvísýrings á sama mælikvarða með hvað mesta móti hér á landi og við nálgumst nú óðfluga Bandaríkin í því efni. Hvað heimilin í landinu varðar, og þá hag alls almennings, eru orkuútgjöld umtalsverð. Gert er ráð fyrir því að meðalheimili eyði árlega í kringum 200–300 þús. kr. í orkukaup og sú fjárhæð er væntanlega á nokkurri uppleið jafnvel hraðri uppleið. Á sama tíma og hallar undan fæti í efnahagsmálum þjóðarinnar, verðbólgan er á fleygiferð og vextir gríðarháir, skipta öll útgjöld heimilanna að sjálfsögðu afar miklu máli og brýnt að reyna eftir megni að ná fram sparnaði í orkunotkun. Það á auðvitað við um eldsneyti en það á líka við um húshitun og raforkunotkun. Enda þótt þar sé um að ræða umhverfisvæna orku ef svo má segja, að minnsta kosti að verulegu leyti, er engin ástæða til annars en að huga einnig að sparnaði í notkun hennar. Ég vil líka nefna í þessu sambandi samgöngumálin en notkun jarðefnaeldsneytis er mikil í samgöngum og losun gróðurhúsalofttegunda þar með. Líklega eru samgöngumálin eitt af okkar stærstu málum í umhverfismálunum, ekki síst má kannski segja í þéttbýlinu. Rétt að nefna hér bæði hinn almenna bílaflota landsmanna en einnig fiskiskipa- og farskipaflotann. Þessi málefni, frú forseti, eru orðin þýðingarmikil í allri almennri stjórnmálaumræðu víða um heim og við þurfum að sjálfsögðu að horfa langt fram á veg á allt sviðið en ekki bara einblína á það sem er næst okkur í tíma og rúmi. Það má t.d. velta því fyrir sér hversu mikið hefur verið gert hér á landi í hönnun og byggingarlist til að draga úr orkunotkun íbúðar- og atvinnuhúsnæðis, það skiptir auðvitað miklu máli hvernig hús eru hönnuð með tilliti til þess. En ég hef sem sagt leyft mér, virðulegi forseti, í þessu samhengi að leggja fram fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um orkusparnað svohljóðandi: Hyggst ráðherra beita sér fyrir átaki til orkusparnaðar og betri orkunýtingar? Ef svo er, með hvaða hætti verður það gert?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ég er alveg sammála áherslunum sem koma fram í máli hans. Hv. þingmaður spyr um orkusparnað og orkunýtingu til skamms tíma en vekur líka eftirtekt á því að í þessu máli er nauðsynlegt að horfa langt fram í tímann. Í fyrsta lagi vil ég segja það að hið almenn svar er já. Ég ætla að skýra fyrir honum stefnu ráðuneytisins í þessu máli. Í fyrsta lagi nefnir hann hönnun húsa. Ég vil þá upplýsa að nýr orkumálastjóri er sérfræðingur í orkusparnaði húsa og hefur verið falið að útfæra sérstaka stefnu um það. Það er komið af stað. Í öðru lagi veltir hann fyrir sér möguleikum á að draga úr kostnaði vegna húshitunar með rafmagni hjá þeim sem borga allt of mikið og meira en allir aðrir. Þá nefni ég einkum þrennt: Í fyrsta lagi hefur þessi ríkisstjórn ákveðið að verja 200 millj. kr. til jarðhitaleitar á næstu þremur árum. Í öðru lagi hefur Orkustofnun verið falið að gera sérstakt átak til þess að kanna möguleika á notkun varmadælna þar sem ekki er hægt að finna hefðbundinn jarðhita en tækninni hefur fleygt fram á því sviði. Í þriðja lagi nefni ég nú svo, af því það er lítið og krúttlegt verkefni, að á vegum ráðuneytisins er verið að kanna möguleika á svokölluðum spónaveitum sem byggjast á því að hita vatn með framleiðslu úr íslenskum orkuskógum, sem ég leyfi mér að kalla svo. En svo ég snúi mér að því sem mér finnst mestu máli skipta og varðar framtíðina þá er það alveg rétt sem hv. þingmaður segir. Við erum blessuð, íslenska þjóðin, með því að hafa hér gríðarlega hátt hlutfall endurnýjanlegrar orku og mætum ekki 70%, eins og hv. þingmaður sagði, heldur 80% af orkuþörf okkar með henni. Vandamálin eru þessi 20% sem eftir eru. Það er skylda okkar bæði sem stjórnvalds og líka út á við gagnvart umheiminum að taka þátt í að þróa nýja orkugjafa og finna nýjar leiðir. Mig langar svo, ef ég hef tíma, frú forseti, til þess að drepa hér örstutt á tíu atriðum sem eru í gangi og hafa verið í gangi af hálfu ráðuneytisins. Í fyrsta lagi hafa sérfræðingar þess nýlega birt grófa úttekt á möguleikum Íslendinga til þess að nýta innlenda orku í stað innflutts eldsneytis og ég bendi hv. þingmanni á heimasíðu ráðuneytisins um það. Í öðru lagi er á þessu ári varið 220 millj. kr. í áframhaldandi þróun á vetnistækni og í framhaldi af tilraunum með vetnisknúna almenningsvagna eru nú á götum borgarinnar 13 vetnisbílar sem eru í tilraunaverkefni. Í þriðja lagi hefur ráðuneytið ákveðið að beita sér fyrir þátttöku í þróun smárra og ódýrra vetnisstöðva fyrir bifreiðar sem búa til sitt eigið vetni. Ég vona að fyrirtækið sem þar er í fararbroddi eigi eftir að verða stórt útflutningsfyrirtæki á borð við Marel eða nafna minn Össur í útflutningi. Fyrsta stöðin af þessu er ráðgerð hér í vesturbæ Reykjavíkur. Í fjórða lagi er það stefna ráðuneytisins að beita sér fyrir því að raf- og vetnisvæðing að minnsta kosti hluta bílaflotans verði undirbúin með því að slíkar litlar vetnisstöðvar verði nægilega margar hringinn í kringum landið til þess að hægt verði að aka hringinn á vetni. Fjöldaframleiðsla á vetnisbílum er talin leiða til þess að þeir verði samkeppnishæfir á næsta áratug. Í fimmta lagi, af því að hv. þingmaður spyr um skip þá er ráðuneytið aðili að verkefni þar sem fyrsta vetnisknúna ljósavélin hefur verið sett í skip hér á landi. Í sjötta lagi er ráðuneytið aðili að verkefni sem miðar að því að framleiða umtalsvert magn af lífeldsneyti úr heyi með nýjum aðferðum sem byggjast m.a. á íslenskri örverutækni, á fyrningum hvers árs en líka með því að rækta gras til framleiðslunnar. Þeir sem þarna eru í fararbroddi ætla sér stóra hluti í þessu. Við sjáum hvað úr því verður. Í sjöunda lagi hafa stofnanir ráðuneytisins m.a. átt þátt í rannsóknum til þess að nýta þekkta ferla til að breyta koltvísýringi í metanól sem hægt er að nýta beint á bíla. Búið er að stofna um það íslenskt fyrirtæki. Hægt er að leiða þessa tækni lengra áfram yfir í að búa til dísil. Þetta er eitt af verkefnunum sem Nýsköpunarmiðstöðin starfar að. Í áttunda lagi hefur ráðuneytið nýlega átt í viðræðum við fleiri en eitt fyrirtæki um að þróa ræktun þörunga úr heitu vatni sem fellur til við raforkuframleiðslu úr jarðhita. Eins og þingmenn vita þá er léleg nýting á slíkri orkuöflun, 10–12% í besta falli, með því er hægt að auka hana. Þar að auki er það skoðun mín að þörungaræktun með þessum hætti sé aðferð framtíðarinnar til þess að búa til lífeldsneyti og þar hafa Íslendingar einstaka möguleika til að margefla nýtingu á orku úr jarðhita, ekki síst affallsins sem ég nefndi. Í níunda lagi er síðan hafin sérstök úttekt á möguleikum Íslendinga til að nota rafmagn beint á bíla og hvers konar skipulag, t.d. með hleðslu af opinberri hálfu að setja upp til að auðvelda landsmönnum notkun á því. Það er enginn annar en fyrrverandi formaður VG í Reykjavík sem hefur umsjón með því verkefni af hálfu ráðuneytisins. Í tíunda lagi hefur ráðuneytið lýst sig reiðubúið til að taka þátt í verkefnum þar sem verið er að þróa tækni til þess að knýja skip með rafmagni. Vonir standa til þess að síðar á þessu ári leggi 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessi mjög svo greinargóðu og jákvæðu svör og ég óska honum til hamingju með hvað mikið er að gerast á þessum vettvangi. 
             Nú kann vel að vera að byrjað hafi verið á því í tíð Framsóknarflokksins. Úr því að það má kenna Framsóknarflokknum um það sem illa fer þá má kannski líka þakka honum fyrir það sem vel var gert því að það kann að vera að eitthvað sé um slíkt að ræða. En látum það eiga sig. Ég tel að hér séu afskaplega mörg og merkileg verkefni á ferðinni, þau sem hæstv. ráðherra nefndi og horfa til framtíðar og verða að sjálfsögðu langtímaverkefni og ekki er við því að búast að menn sjái beinlínis útbreidda notkun þess háttar orkugjafa alveg á næstunni. Engu að síður eiga sér þar stað mjög merkilegar tilraunir og rannsóknir. Nú má ekki gleyma því að rafmagnið t.d. er líka auðlind sem er takmörkuð í sjálfu sér. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að við eigum nægilegan stofn eða birgðir, ef svo má segja, til þess að nýta það í þau fjölmörgu verkefni sem hér eru á ferðinni og það tengist að sjálfsögðu stóriðjustefnunni beint. Varðandi þau verkefni sem hann nefndi sem eru meira til skemmri tíma litið þá er þar mjög margt merkilegt og spennandi á ferðinni. Mér finnst sérstaklega ánægjulegt að heyra að verið er að vinna í málum eins og hönnun húsa og öðru slíku. Ég vil einfaldlega hvetja hæstv. ráðherra til þess að vinna áfram að þessum málum. Mér kemur til hugar að hugsanlega mætti setja einhverja sérstaka átaksvinnu eða samráðsvinnu aðila sem koma að þessum málum því að það eru sannarlega margir sem gera það. Það eru ríkið og orkufyrirtækin, orkustofnanir, sveitarfélögin, neytendur, aðilar vinnumarkaðarins og rannsóknarstofnanir. Þá horfi ég kannski meira á það sem þarf að gera núna til skamms tíma, þ.e. að hvetja til almenns orkusparnaðar. Það er alveg ljóst að 

Frú forseti. Af því minnst var hér á frumkvæði Framsóknarflokksins þá hef ég aldrei dregið dul á að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir beitti sér fyrir margvíslegum jákvæðum nýjungum í ráðuneytinu. Ég hef oft sagt að ég hafi tekið við alveg prýðilegu búi þar. Til dæmis vil ég nefna það sérstaklega að hún beitti sér fyrir orkusparnaðarsetrinu á Akureyri þar sem eru snillingar sem m.a. gefa mönnum kost á því að reikna út hagkvæmustu bifreiðarnar og með hvaða hætti einstaklingar geta best lagt sitt litla lóð á vogarskálarnar. Það sem skiptir máli í þessu er að Íslendingar noti sína sérstöðu. Hún felst í því að við eigum hér gnótt af rafmagni sem er ódýrt og sem fer lækkandi að raunvirði á meðan þróunin er alveg öfug erlendis. Það gerir það að verkum að við getum leyft okkur þann munað t.d. að horfa fram til þess að geta knúið bílaflota okkar í framtíðinni með vetni og rafmagni, ekki öðru hvoru heldur hvoru tveggja. Ég held það skipti ákaflega miklu máli fyrir okkur að finna leiðir til þess að geta nýtt rafmagn til þess að knýja farartæki hér á landi, bæði bifreiðar og skip ef það er mögulegt. Þá hlýtur að þurfa að koma til samspils lítils lands annars vegar og hins vegar stórra bílaframleiðenda. Þess vegna skiptir miklu máli að það takist að fjöldaframleiða bifreiðir sem ganga fyrir þessum orkuberum og orkugjöfum. Ég tek sem dæmi skipin. Gríðarlega stór partur af okkar losun á CO 2 kemur frá þeim. Við þurfum að reyna að kanna leiðir til þess að knýja þau með öðrum hætti. Það er dálítið umhendis. Það þarf að hanna skipin alveg frá grunni með tilliti til þess ef menn ætla að nota vetni og rafmagn eða hvort tveggja. Ég hef t.d. lýst því yfir í samstarfi sem er að hefjast milli Íslands, Bandaríkjanna, Nýja-Sjálands og nokkurra fleiri ríkja sem mætti flest flokka undir eyríki, að eitt af stóru verkefnunum sem þessi ríki eiga að vinna að saman er einmitt að beita sér fyrir hönnun skipa 

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um rannsóknaboranir í Gjástykki sem til stendur að fara í í sumar. Í byrjun apríl var haldinn kynningarfundur norður á Húsavík um stöðu mála hvað varðar undirbúning að fyrirhugaðri byggingu álvers á Bakka við Húsavík. Þar kynntu sveitarstjórnarmenn og Landsvirkjun stöðuna. Þar kom m.a. í ljós að í sumar er fyrirhugað að fara í rannsóknaboranir inni á Gjástykki og leyfi til slíkra borana liggja fyrir. Í fyrstu var samþykkt heimild til rannsókna á yfirborði svæðisins en síðan, degi fyrir kosningar, var samþykkt að fara í boranir inni á svæðinu ef þyrfti. Nú hafa öll fyrirheit verið um það að hlífa þessu svæði í lengstu lög. Þó að rannsóknir haldi áfram og undirbúningur að fyrirhuguðu álveri sé í gangi að þá verði leitað allra leiða að finna orku fyrir þetta fyrirhugaða álver á öðrum stöðum en í Gjástykki. Þetta háhitasvæði er nær ósnortið í dag og er mikil perla fyrir okkur Íslendinga, fyrir ferðamenn og fyrir ferðaþjónustuna. Það býður upp á mjög mikla möguleika á svæðinu til þess að byggja upp aðrar atvinnugreinar og þá sérstaklega ferðaþjónustuna, aðra en þá sem er bundnir eru við fyrirhugað álver. Mér er mikið í mun að Gjástykki, þessu háhitasvæði, sé hlíft í lengstu lög þrátt fyrir að mjög umdeilt leyfi sé til staðar, þ.e. á borunum til að leita að hita. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir frestun á fyrirhugaðri rannsóknaborun í Gjástykki með tilliti til verndargildis svæðisins og ólíkra hagsmuna einstakra atvinnugreina þar nyrðra uns niðurstöður liggi fyrir úr yfirstandandi rannsóknum á mögulegri orkunýtingu frá Þeistareykjum, Bjarnarflagi og Kröflu. Er staðan  
            

Frú forseti. Eins og hv. þm. Þuríður Backman veit líklegast þá er það hæstv. iðnaðarráðherra sem veitir rannsóknar- og nýtingarleyfin og stjórnsýsla þeirra er í iðnaðarráðuneytinu. Ég skal nú samt gera heiðarlega tilraun til þess að svara spurningu þingmannsins en þó með þeim fyrirvara að í raun og veru er spurningunni beint til rangs ráðherra. 
             Leyfi til rannsóknaborunar var veitt af hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra Jóni Sigurðssyni, þingmanni Framsóknarflokksins og fyrrverandi formanni þess flokks, 10. maí 2007 eða tveimur dögum fyrir síðustu alþingiskosningar. Svo mun vera að það gildir til 10. maí 2010 samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef. Mér hefur einnig verið sagt að Landsvirkjun ráðgeri að bora eina rannsóknaholu á þessu ári samkvæmt þessu leyfi. Um þessar mundir hefur Skipulagsstofnun til umfjöllunar tilkynningu Landsvirkjunar um rannsóknaborun í Gjástykki vegna ákvörðunar um matsskyldu. Þá er því við að bæta að ég ritaði hæstv. iðnaðarráðherra og iðnaðarráðuneytinu bréf 18. september 2007 þar sem grennslast var fyrir um ástæður þess að ekki hafi verið farið eftir þeirri verklagsreglu að leita umsagnar umhverfisráðuneytisins þegar leyfið var veitt í tíð síðustu ríkisstjórnar tveimur dögum fyrir kosningar. Við þetta hefur umhverfisráðuneytið gert athugasemdir og það liggur alveg fyrir að þegar þetta var gert 10. maí 2007 var það í einhvers konar flýtimeðferð hjá þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra. Af einhverjum ástæðum var ekki farin sú venjubundna leið að fá umsögn frá umhverfisráðuneytinu. Því verður því miður ekki breytt eftir á en það er alveg ljóst af okkar hálfu í umhverfisráðuneytinu að hér var ekki farið eftir þeim reglum sem vanalega er unnið eftir. Ég hef einnig gert grein fyrir þessum málavöxtum í bréfi til Landverndar sem skrifað var 15. apríl síðastliðinn en þar var sérstaklega spurt um Gjástykki og rannsóknarleyfisveitinguna frá því 10. maí 2007. Í raun er það svo, herra forseti, hvað rannsóknarleyfið varðar og veitingu þess að málið var afgreitt frá iðnaðarráðuneytinu þó að það sé algjörlega ljóst af minni hálfu að það hafi ekki verið gert með þeim hætti sem það hefði átt að vera þann 10. maí árið 2007.

Hæstv. forseti. Ég vildi segja nokkur orð í sambandi við þetta mikilvæga mál sem er það að veitt var rannsóknarleyfi í Gjástykki fyrir rétt tæplega ári síðan og skipti það mjög miklu máli í sambandi við það verkefni sem er bygging álvers á Bakka við Húsavík. Það hafði verið rætt í langan tíma hve mikilvægt væri að Gjástykki yrði rannsakað líka þar sem ekki liggur fyrir enn og því síður á þeim tíma hvort sú orka sem fæst á öðrum svæðum sem nefnd hafa verið sé nægileg. Þess vegna var þetta mikilvægt mál. Hvað varðar umsögn frá umhverfisráðuneytinu þá ætla ég ekki að hafa sérstaka skoðun á því en ég reikna með að hæstv. umhverfisráðherra fari með rétt mál þar að leita hefði mátt 

Herra forseti. Það var auðvitað hreinasta hneyksli og jaðraði við valdníðslu að veita rannsóknarleyfi í Gjástykki tveimur dögum fyrir kosningar síðastliðið vor. Hér er upplýst að sú gjörð orkar í rauninni enn meira tvímælis en áður hefur komið fram opinberlega vegna þess að þar var ekki sinnt réttum verklagsreglum sem eru þær að leita eftir umsögn frá umhverfisráðuneytinu. Ég get ekki sætt mig við það, hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar, að þetta sé eitt af þeim málum sem ekki verði breytt eftir á. Rannsóknarleyfið hefur sannarlega verið gefið út en það hefur ekki verið gefið út með réttum hætti. Ég spyr: Hver á Landsvirkjun? Hver á fyrirtækið og hver stýrir fyrirtækinu sem ætlar sér að ráðast inn á Gjástykki í sumar til að eyðileggja það með einni rannsóknaborholu og það löngu áður en fullreynt er hvort hægt er að ná í nægilega orku til framkvæmda annars staðar 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég tel mig hafa beint fyrirspurn minni til rétts ráðherra. Ég beini fyrirspurn minni til umhverfisráðherra, þess ráðherra sem á að standa vörð um náttúruna og náttúruvernd hér á landi. Meðan ekki er farið að bora í Gjástykki - það ferli, rannsóknaborunin sjálf og sú röskun sem verður af henni sem slíkri er nú hjá Skipulagsstofnun til umsagnar, ferlið er að hluta til komið aftur til umhverfisráðherra. Ég tel, sama hvernig allt fer fyrir norðan, að ekki sé fullreynt um orku á öðrum háhitasvæðum sem þegar er farið að raska og skemma út frá sjónarmiði náttúruverndar og það sé óafsakanlegt að byrja að bora í Gjástykki að svo komnu máli. Gjástykki er það háhitasvæði sem ég tel að við eigum að slá skjöld um og varðveita fyrir komandi kynslóðir. Það var inni í fyrsta áfanga rammaáætlunar, Gjástykki er í öðrum áfanga. Það þýðir ekki að segja eftir nokkur ár: Því miður, við getum bara ekki haft þetta inni í rammaáætluninni um þau svæði sem við komum til með að nýta vegna þess að við erum þegar búin að fara inn á þau. Á að draga svo gerð rammaáætlunar um verndun og nýtingu að það verði búið að raska öllum svæðum sem mikilvæg eru þegar loksins verður hægt að taka hana í gildi? Við höfum möguleika á að vernda Gjástykki þrátt fyrir allt og ég tel að það sé á hendi umhverfisráðherra að gera allt sem í hennar valdi stendur til að forða því að farið verði inn á það með þessa rannsóknaborholu. Ein 

Hæstv. forseti. Ég dreg enga dul á að þetta mál er þannig vaxið að þar hefur ekki verið staðið rétt að verki að mínu mati. Hins vegar eiga allir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, þeirri sem nú situr og öðrum sem áður sem hafa setið og vonandi í framtíðinni líka, að standa vörð um náttúruna og auðvitað ber umhverfisráðherra þar mesta ábyrgð en það er líka á ábyrgð sveitarfélaganna í landinu, sem fara með hið örlagaríka og mikilvæga skipulagsvald, að gæta náttúrunnar.  Að sjálfsögðu hefði verið miklu betra ef í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Jóns Sigurðssonar, formanns Framsóknarflokksins, hefði verið staðið rétt að málum. En af einhverjum ótrúlegum og kannski óskiljanlegum ástæðum þurfti að koma þessu máli í gegn 48 klukkustundum fyrir alþingiskosningarnar 12. maí 2007.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tvær spurningar um erfðabreytt matvæli og eins og kemur fram á þingskjali 904 vísa ég í spurningum mínum til áðurfenginna svara um sama efni. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað valdi því að enn hafi ekki verið sett reglugerð um merkingu erfðabreyttra matvæla. Spurningum á fyrirspurn minni í febrúar 2005, á þingskjali 752, var svarað því að reglugerð varðandi rekjanleika matvæla og merkingu erfðabreyttra lífvera og fóðurs sem framleitt er úr erfðabreyttum lífverum hafi tekið gildi hjá Evrópusambandinu 18. apríl 2004. Það væri unnið að upptöku hlutaðeigandi gerða í EES-samninginn og þegar það hefði verið gert yrðu þær teknar upp í íslenskan rétt. Þáverandi hæstv. umhverfisráðherra sem svaraði þessari spurningu sagði hins vegar útilokað að segja á því stigi hver dagsetningin yrði en á svarinu má skilja að ákvörðun sé skammt undan. Ég spyr einnig hæstv. ráðherra hvað valdi þeim drætti sem orðinn er á útgáfu fræðslubækling fyrir almenning um erfðabreytt matvæli sem í fyrrgreindu svari kom fram að ætlunin væri að gefa út. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að umræðan um erfðabreytt matvæli og merkingar þeirra og þörfina á merkingum er alltaf að aukast. Við Íslendingar drögum lappirnar í þessum efnum og erum komin langt, langt aftur úr nágrannalöndum okkar, löndum Evrópusambandsins, að ekki sé talað um Norðurlöndin en Norðmenn hafa sett reglur um merkingar og erfðabreytt matvæli, sem eru kannski þær ströngustu í heimi, að mjög vel athuguðu máli. Neytendasamtökin hafa hvað eftir annað, bæði í tímariti sínu og með formlegum erindum til ráðherra, óskað eftir því að farin sé svipuð leið hér á landi og farin er á Norðurlöndunum. Eftir því sem mér hefur skilist á því sem ég hef kynnt mér skrifuðu Neytendasamtökin á síðasta ári bréf til umhverfisráðherra, sem þá mun hafa haft þessi mál á sínum höndum, þar sem krafist er merkinga á erfðabreyttum matvörum, en ég sé ekki á síðu samtakanna að borist hafi svar. Nú held ég að hæstv. ráðherrar geti ekki dregið það lengur að svara íslenskum neytendum afdráttarlaust um þetta. Við getum svo deilt um það á öðrum vettvangi hversu hættuleg erfðabreytt matvæli eru en merkingar á matvælunum verða að vera til staðar til að neytendur eigi möguleika á því að velja erfðabreytt matvæli eða hafna þeim. Annað er fásinna. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari mér skýrt og skorinort 

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er hafa orðið verulegar breytingar á lagaumhverfi varðandi matvæli og matvælaeftirlit eins og hv. þingmönnum er kunnugt um. Þær breytingar tóku gildi um síðustu áramót. Fram að þeim tíma fór umhverfisráðuneytið með þennan málaflokk sem hv. þingmaður er að vísa til. Og eins og hv. þingmaður vakti athygli á var spurningu hennar, sem hún raunar vísar til í fyrirspurn sinni, svarað á sínum tíma. Því miður er það svo að mjög svipað svar á við enn þann dag í dag. Reglugerðin frá Evrópusambandinu sem hv. þingmaður vitnaði til, nr. 1829 frá 2003, um erfðabreytt matvæli og fóður, og reglugerð Evrópusambandsins, nr. 1830 frá sama ári, um rekjanleika og merkingu erfðabreyttra lífvera og rekjanleika matvæla og fóðurs sem er framleitt úr erfðabreyttum lífverum, tóku gildi hjá Evrópusambandinu 18. apríl 2004. Enn þá er verið að vinna að upptöku þessara gerða í EES-samninginn og það verður ekki fyrr en það hefur verið gert sem þær verða raunverulega teknar upp í íslenskan rétt. Í framhaldi af því er eðlilegt að settar verði reglur hér á landi til samræmis við þær reglur sem þá verða teknar upp í EES-samninginn. Málið er þess vegna enn í vinnslu og ég treysti mér ekki á þessari stundu til að nefna dagsetningar um gildistöku. En ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað er nauðsynlegt að reyna að hraða þessari vinnu þannig að reglurnar liggi sem skýrastar fyrir. Og ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við getum lagt til hliðar deilur um erfðabreytt matvæli, og ég geri ráð fyrir að ég og hv. þingmaður séum kannski ekki alveg sammála þar, en það breytir ekki því að ég er út af fyrir sig sammála því að reglur varðandi merkingarnar þurfa að liggja fyrir og eðlilegast að við reynum að hraða því í framhaldi af þeim gerðum sem ég vitnaði til. Eins og ég nefndi áðan ná reglurnar yfir matvæli og fóður. Þessi málaflokkur var vistaður í fleiri en einu ráðuneyti en fellur núna undir sjávarúvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Svonefnd slepping erfðabreyttra tegunda í íslenska náttúru er þó enn þá á forræði umhverfisráðherra. En í raun og veru mun þetta mál sérstaklega snúast um notkun nytjaplantna í landbúnaði sem hafa verið kynbættar með þeim aðferðum sem leiða til þess að þær eru skilgreindar sem erfðabreyttar. Samstarfið á milli þessara ráðuneyta, þ.e. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins, verður þess vegna að vera mjög náið þegar verið er að vinna að þessum málum og það mun auðvitað verða þannig. Hv. þingmaður spyr mig jafnframt að því hvað valdi þeim drætti sem sé orðinn á útgáfu fræðslubæklings fyrir almenning um erfðabreytt matvæli sem í fyrrgreindu svari kom fram að ætlunin væri að gefa út. Ég get út af fyrir sig ekki svarað því að öllu leyti. Eftir því sem ég hef upplýsingar um tengist það hins vegar þeim drætti sem hefur orðið á upptöku þessara gerða í EES-samninginn og raunar kom þetta fram líka í svari hæstv. umhverfisráðherra árið 2005. Ég ítreka það að ég tel mjög mikilvægt að auka fræðslu um erfðatækni og hlut hennar í kynbótum nytjategunda, m.a. til framleiðslu matvæla. Og jafnvel þó að talsvert mikið hafi verið um þessi mál fjallað á hefur það að hluta til verið gert á frekar fræðilegum nótum þó að við leikmenn höfum líka tjáð okkur um þessi mál. Þess vegna er það alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi og kemur í rauninni fram í fyrirspurn hennar, og ég held að um það sé enginn ágreiningur og síst af öllu við ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, að stuðla þurfi að þessari fræðslu. Ég hef að minnsta kosti fullan hug á því að fylgja eftir ásetningi fyrirrennara míns um að efla þessa kynningu í tengslum við upptöku reglnanna í íslenskan rétt.

Herra forseti. Ég vil þakka umræðuna, að þetta mál skuli vera tekið hér upp, ég held að full ástæða sé til. Ég vil minna á að við áttum, nokkrir fulltrúar frá Alþingi, sæti á Norðurlandaráðsþingi 15. apríl sl. þar sem farið var yfir mál er varða erfðabreytt matvæli, upplýsingagjöf eins og hér er rædd. Þar kom m.a. fram að u.þ.b. 20% af svínafóðri í Danmörku eru erfðabreytt. Ég vil taka undir það að upplýsingar vantar og fræðslu og ekki síst hvað það varðar að erfðabreytt matvæli eru ekki endilega hættuleg fyrir menn og dýr. Við náum oft og tíðum meiri uppskeru og minnkum stórkostlega notkun á eiturefnum sem eru okkur hættuleg. Við þurfum að fá fræðslu og upplýsingar um þetta mál og þess vegna tek ég undir þessa fyrirspurn.

Virðulegur forseti. Mig langar til upprifjunar að lýsa því að á sínum tíma voru merkingar á erfðabreyttum matvælum skoðaðar í umhverfisráðuneytinu. Við töldum þá, eins og ég heyri að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir, að frekar stutt væri í að gengið yrði frá þessu máli, þ.e. að við gætum farið að merkja matvæli þannig að skýrt kæmi fram hve mikið innihald af erfðabreyttum matvælum væri í viðkomandi vöru. En það hefur greinilega dregist varðandi EES-samninginn að koma þessu í gegn og það lengi. Það er svolítið merkilegt að heyra að við gefum hér sömu svörin ár eftir ár. Ég vil taka undir það sem fram hefur komið. Það er mjög mikilvægt að merkja vörurnar, óháð því hvort maður styður eða er andsnúinn hugmyndafræðinni á bak við erfðabreytt matvæli. Það er alveg ljóst að ef ekki væru erfðabreytt matvæli væru mjög miklar líkur á að mikil hungursneyð væri í heiminum. Það eru því bæði kostir og gallar við þessa vöru.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir miklum vonbrigðum með svör hæstv. ráðherra. Það er hárrétt, sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, segir, það er óásættanlegt að ráðherrar gefi hér árum saman sömu svörin. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir stóð í sömu sporum og hæstv. ráðherra stendur nú og gaf svipuð svör fyrir sjö til átta árum. Þeir eru orðnir þrír umhverfisráðherrarnir sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum spurt um nákvæmlega þessa hluti. Svörin eru alltaf þau sömu og þau eru núna, árið 2008, níu árum eftir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sat sitt fyrsta þing, nákvæmlega sömu svörin. Hæstv. ráðherra getur ekki sagt okkur hvar málið er statt eða hversu langt er í að íslenskir neytendur geti, líkt og neytendur annars staðar í Evrópu, valið á milli þess að kaupa erfðabreytt fæði ofan í sjálfa sig, börn sín og fjölskyldur, eða ekki. Ég læt liggja á milli hluta, af því að ekki er tími til, umræðuna um hversu hættuleg erfðabreytt matvæli geti verið heilsu fólks. Ég sé það bara að neytendur gera þessa kröfu. Við opnum varla blað nú orðið án þess að sjá einhverjar greinar um erfðabreytt matvæli og þessar kröfur sem neytendur gera. Síðast var það í DV í dag þar sem er stór fyrirsögn um að erfðabreytt soya sé hættulegt börnum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að reka af sér slyðruorðið, ganga í þetta mál, skoða hvar það er statt, hvað er búið að vinna mikið af forvinnu í því og drífa það fram hér þannig að íslenskir neytendur þurfi ekki lengur að búa við óforsvaranlega óvissu varðandi þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég hef engan áhuga á því að þetta mál tefjist lengur en nauðsynlegt er. Almennt talað tel ég mjög mikilvægt fyrir okkur sem framleiðslu- og matvælaþjóð að allar upplýsingar um uppruna og innihald vöru sem verið er að framleiða liggi sem gleggst fyrir. Ég hef verið ákafur talsmaður þess eins og ég veit að hv. þingmanni er ljóst. Ég held að það séu hagsmunir okkar sem matvælaframleiðenda að allar þessar reglur séu sem skýrastar og þessi fræðsla liggi fyrir. Ég ætla líka að láta liggja á milli hluta spurninguna um erfðabreytt matvæli þó að ég hafi ákveðnar skoðanir á því en það er ekki kjarni þess máls sem við ræðum hér. Við erum að ræða um að upplýsingar þurfi að liggja fyrir um innihaldið í þessum vörum og ég tel að það sé mikilvægt fyrir okkur að svo verði. Ég mun að sjálfsögðu reyna að hraða þessari vinnu. Þessi mál komu undir mitt ráðuneyti fyrir fáeinum mánuðum og ég skal viðurkenna að þetta hefur kannski ekki verið efst á forgangslista í starfsemi míns ráðuneytis, kannski má virða mér það til verri vegar. Ég get þó ekki tekið undir að svörin séu hin sömu og fyrir sjö eða átta árum því það var í apríl 2004 sem Evrópusambandið gerði þetta að lögum og síðan átti eftir að taka þetta inn í EES-samninginn og ganga frá þessu hér á landi. En þannig hefur verið litið á að eðlilegast væri að gera það í þessari röð, að við mundum taka þetta inn í EES-samninginn og koma því síðan inn í íslenska löggjöf og íslenskrar reglur og þannig gætum við reynt að koma fram með þessar upplýsingar - ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, það er eðlilegt og nauðsynlegt og sjálfsagt að þær séu til staðar.

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra út í álitið sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna gaf fyrir ekki löngu, það var 24. október á síðasta ári. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra út í það hvort til standi að vera með einhvers konar samráð um það hvernig taka eigi á þessum málum. Við eigum að skila svari 11. júní og klukkan tifar, tæplega 40 dagar til stefnu. Það er stutt í að við þurfum að skila svari. Þegar þetta mál kom upp voru yfirlýsingar frá hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar mjög misvísandi. Bæði hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og forsætisráðherra töluðu um að kannski þyrfti ekki að breyta lögunum, það væri frekar ólíklegt. Hæstv. utanríkisráðherra talaði hins vegar um að það þyrfti nú aldeilis að bregðast við og gaf í skyn að gera þyrfti breytingar á lögum. Um daginn voru þessi mál rædd hér og þá kom fram hjá hv. þm. Karli Matthíassyni, sem er talsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, að hann hafði ekki hugmynd um hvar málið væri statt. Ekki virðist mikið samráð vera í Samfylkingunni og maður hefur á tilfinningunni að málið sé unnið í einhverju lokuðu umhverfi uppi í ráðuneyti. Hjá hv. þm. Ellerti B. Schram komu fram ákveðnar vísbendingar um að svarið sem kæmi frá okkur yrði hugsanlega ekki pólitískt svar heldur nokkurs konar embættismannasvar, ef þannig má orða það. Ég vil því gjarnan heyra hvað hæstv. ráðherra hefur að segja um þessi mál. Verður svarið sem við munum gefa bráðlega, íslensk stjórnvöld, með einhverjum hætti skýrt? Eða verður bara sagt: Við munum bregðast við og ekkert gefið nánar út um það á þessu stigi? Eða hvernig ætlar hæstv. ráðherra að halda á málinu? Og á eitthvað að vera með samráð við aðra flokka? Í röksemdafærslu mannréttindanefndarinnar má lesa út þá túlkun að niðurstaðan sé grundvölluð á ástæðum sem samsvari eignastöðu, eins og kvótinn sé orðinn að eign. Er það ekki algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra geti staðfest það að kvótinn sé ekki eign? Í 1. gr. laga um fiskveiðistjórn okkar Íslendinga kemur fram að kvótinn er sameign þjóðarinnar og alveg skýrt í nefndarálitinu eða í greinargerðinni með því frumvarpi þegar það var samþykkt að ekki er nein eignarréttarstaða að skapast í kerfi okkar eins og það er í dag. Ég vil því gjarnan fá að heyra hvað hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hefur að segja um svör okkar og þetta með eignina á kvótanum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Eins og hv. þingmaður rakti hefur þetta mál komið allnokkrum sinnum til umræðu hér í þinginu og sumt af því sem sagt verður, af mér og öðrum, er kannski einhver endurtekning á því sama efni. Ég lýsti því yfir strax á fyrsta degi að þetta álit yrði tekið alvarlega. Ég vakti að vísu athygli á því að við hefðum kannski ekki þjóðréttarlegar skuldbindingar í þessum efnum. Við erum hins vegar aðilar að þessum sáttmála og þess vegna tökum við þetta álit alvarlega og því verður að sjálfsögðu svarað í tæka tíð og með fullnægjandi hætti. Ég hef að vísu miklar efasemdir um röksemdafærsluna sem að baki býr. Hún er nokkuð rýr en að svo miklu leyti sem hægt er að draga fram einhverja röksemdafærslu á bak við niðurstöðu nefndarinnar hef ég miklar efasemdir um hana. Það breytir í sjálfu sér engu um álitið. Það er komið, það er endanlegt og því verður ekkert breytt. Svar okkar Íslendinga, á hvaða veg sem það verður, mun í sjálfu sér ekki gera það að verkum að álitinu verði breytt. Mannréttindanefndin kallar hins vegar eftir viðbrögðum stjórnvalda og þau munu líta dagsins ljós og verða kunngerð nefndinni á réttum tíma með réttum hætti. Eins og hv. þingmaður nefndi verður svarið að vera sambland af fræðilegri vinnu og pólitísku svari. Verið er að vinna að fræðilega hlutanum en að því máli hafa komið allmargir aðilar sem við höfum kallað eftir aðstoð frá. Sú vinna hefur tekið sinn tíma og verður að liggja til grundvallar. En svarið er líka pólitískt og verður ríkisstjórnin að bera þá ábyrgð. Erindinu er beint til ríkisstjórnarinnar eðli málsins samkvæmt og hún verður að hafa forustu um það að komast að hinni pólitísku niðurstöðu. Hv. þingmaður spyr hvort við munum æskja samstarfs við alla stjórnmálaflokka svo að sem best sátt náist um viðbrögð Íslands við áliti nefndarinnar. Það hljómar vel en við vitum, að fenginni reynslu í rúmlega 20 ár, að miklar deilur hafa staðið um þessi mál. Sumir segja reyndar að þær deilur séu ekki eins háværar og þær hafa oft og tíðum verið áður. Ég ætla út af fyrir sig ekki að leggja neinn dóm á það. Aðalatriðið er að við vitum að í þessu máli er mikill ágreiningur ríkjandi í þjóðfélaginu milli stjórnmálamanna og jafnvel innan stjórnmálaflokka og ætla ég ekki að ímynda mér að við getum náð einhverri sátt eða samkomulagi um það hvernig svara eigi þessu áliti. Ég geri t.d. ráð fyrir að þeir hv. þingmenn í Frjálslynda flokkunum sem hafa verið að kalla eftir því að leggja niður kvótakerfið, eins og hv. þingmaður, formaður flokksins, gerði fyrir fáeinum dögum, eigi ekki samleið með flokki hv. fyrirspyrjanda sem hefur verið dyggur talsmaður framseljanlegra aflaheimilda og kvótakerfis. Ég geri því ekki ráð fyrir því að við mundum ná saman um málið þrátt fyrir góðan vilja, jafnvel ekki þó að við mundum setjast niður undir þeirri forskrift að öll dýrin í skóginum skuli nú vera vinir. Á vettvangi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar Alþingis hefur hins vegar farið fram heilmikil vinna. Formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar Alþingis hefur haft um það forustu að kalla fyrir ýmsa fulltrúa úr atvinnulífinu, úr þjóðfélaginu, fræðimenn og fleiri, til þess að varpa ljósi á málið. Þar hafa stjórnmálaflokkarnir átt ágætan samstarfsvettvang um málið. Ég vona að svar ríkisstjórnarinnar liggi fyrir áður en þingið fer heim um mánaðamótin og að ég geti gert grein fyrir niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum.

Herra forseti. Ég heyri ekki betur á svari hæstv. sjávarútvegsráðherra en að hann ætli ekki að bjóða Alþingi upp á það að fá að fjalla um málið. Það er auðvitað grafalvarlegt ef Alþingi Íslendinga á ekki að fá að fjalla um þetta mál því að ef svara á áliti mannréttindanefndar gengur það út á það að gera verði breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, um kvótakerfið, og þá hlýtur Alþingi að þurfa að fá að koma að málinu. Annars er verið að lítilsvirða Alþingi og alla alþingismenn og það er ekki hægt að sætta sig við slík vinnubrögð. Þingið hlýtur að fá að koma að þessu, það er ekki hægt að sætta sig við að Alþingi komi ekki að málinu og það komi fram hverjar eru tillögur stjórnarflokkanna í þessu máli. Ekki vilja hinir ágætu menn í ríkisstjórninni verða mannréttindaníðingar?

Virðulegur forseti. Út úr áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna má lesa að þau lög sem gilda á Íslandi um fiskveiðirétt samrýmist ekki alþjóðasáttmálum um mannréttindi. Það er ekki hægt að lesa neitt annað út úr því áliti. Ríkisstjórn Íslands og Alþingi þarf að bregðast við. Við getum ekki verið þekkt fyrir annað. Við höfum enn þá tíma til þess og Frjálslyndi flokkurinn væntir samvinnu um verkefnið.

Virðulegi forseti. Mér fannst þetta mjög spennandi svar sem hér var gefið. Það var kveðið skýrt upp úr með það að svar kæmi fyrir þinglok og það yrði pólitískt. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sérstaklega fyrir þetta beinskeytta svar og nú bíðum við bara eftir því að það komi. Að vísu hefði ég talið mjög æskilegt að meira samráð væri haft um niðurstöðuna. Ég er hins vegar sammála því að það er mjög ólíklegt að fullkomin sátt hefði náðst um viðbrögð, ég geri mér grein fyrir því, það hafa verið það miklar deilur um kvótakerfið. Framsóknarflokkurinn hefur í meginatriðum stutt kvótakerfið en þó viljað sníða agnúana af. Það eru vissir gallar á kerfinu en jafnframt eru líka kostir í leiðinni og þetta er því ansi flókið. Við teljum mjög mikilvægt að bregðast við álitinu og helst þannig að ekki komi aftur niðurstaða á sama veg. Það þarf að gera þannig breytingar að við teljum að það standist til framtíðar, af því að gera má ráð fyrir að málið verði tekið aftur fyrir mannréttindanefndina af aðilum sem sætta sig ekki við kerfið eins og það væntanlega verður. Því er mjög mikilvægt að vel takist til. Ég tel afar brýnt að við endurspeglum sem fyrst í stjórnarskránni ákvæðið í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar af því að ég skil niðurstöðu mannréttindanefndarinnar þannig að nefndin telji að einhvers konar eignarréttarákvæði sé að myndast á kvótanum sem er algerlega ljóst að Framsóknarflokkurinn hefur aldrei viljað og alltaf haldið til haga að væri ekki. Ég vona svo sannarlega að ríkisstjórnin beri gæfu til að klára þetta mál þó að ég hafi reyndar orðið fyrir vonbrigðum með svör hæstv. forsætisráðherra um daginn um sama efni þar sem kom fram að ekki ætti að gera breytingar á stjórnarskránni fyrr en með áhlaupi rétt fyrir næstu kosningar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að mikilvægt er að bregðast við og eins og ég hef sagt æ ofan í æ í allri þeirri umræðu sem farið hefur fram um þessi mál er mjög mikilvægt að vel takist til með svarið. Þess vegna eru menn að reyna að vanda sig eins vel og hægt er við þetta svar. En gallinn og vandinn sem við stöndum m.a. frammi fyrir er sá að þrátt fyrir allt er þetta álit ekki mjög skýrt. Ef það væri alveg skýrt væru t.d. engar deilur um það hvernig bæri að túlka það. Það getur vel verið að menn hafi uppi mjög eindregin sjónarmið í þeim efnum hvað menn lesi út úr álitinu en það er óvefengjanlegt að ekki eru allir sáttir við það eða sammála um hvað þetta álit, þessi skoðun nefndarinnar í raun og veru felur í sér. Á vissan hátt er vandinn sem við stöndum frammi fyrir núna þegar við erum að reyna að svara þessu, að bregðast við áliti sem er ekki allt of skýrt. Við höfum eins og ég sagði áðan reynt að fara mjög vel yfir þetta og líka að afla gagna um það hvernig beri að svara áliti af þessu tagi, hvernig beri að bregðast við þegar álit af þessu tagi kemur frá mannréttindanefndinni og það er líka hlutur sem þarf að vanda sig við. Ég er alveg ósammála því sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði að í svari mínu hefði falist að Alþingi ætti ekki að fá að fjalla um málið. Má ég þá vekja athygli á því að ég held að frá fyrsta degi eftir að þetta álit kom fram var það rætt á Alþingi. Mjög fljótlega var a.m.k. kallað eftir viðbrögðum mínum í þessum efnum og ég hef ekkert látið á mér standa í því, ég hef látið í ljós sjónarmið mín. Ég man ekki hversu margar utandagskrárumræður hafa farið fram um þetta mál í þinginu. Ég man heldur ekki hvað ég er búinn að fá margar fyrirspurnir undirbúnar og óundirbúnar í þessum efnum en þær eru allmargar. Ég vek athygli á að það hefur legið fyrir þingmál um þessi mál í þinginu. Ég vek líka athygli á að bæði sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd eru hvað eftir annað búnar að sitja yfir þessu máli. Það er því ekki hægt að segja að Alþingi sé hlunnfarið í umræðu um þessi mál. Það er ljóst að við vitum um sjónarmiðin í þessum efnum. Alþingi hefur haft mörg tækifæri til að fara yfir þetta. Og ég hef lýst því yfir að ef hægt væri mundi ég gjarnan vilja að það gæti farið fram umræða um þessi mál fyrir þinglok.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um ólöglegan innflutning á fínkorna tóbaki, hvort fínkorna tóbak hafi verið gert upptækt við tollskoðun og ef svo er, hve mikið magn hefur tollgæslan lagt hald á árlega undanfarin fimm ár? Ástæðan fyrir því að ég spyr um þetta efni er sú að ég tel alveg ljóst að notkun á fínkorna tóbaki, neftóbaki eða munntóbaki, hefur aukist jafnt og þétt og er það í takt við það sem gerst hefur víða annars staðar. Við höfum mjög sterka fyrirmynd sérstaklega frá Svíþjóð og í ýmsum greinum íþrótta þar sem fínkorna tóbak hefur verið notað. Notkunin er aðallega meðal ungra manna, ungra pilta sem stunda íþróttir og eru vel meðvitaðir um skaðsemi reykinga og vilja ekki láta reykinn hafa hamlandi áhrif á þol og úthald en leita eftir „kikkinu“ eða áhrifunum af nikótíninu í gegnum þetta tóbak. Fínkorna neftóbak hefur mun meira nikótínmagn í hverju grammi en íslenska neftóbakið, er margfalt sterkara og því er eftir nokkru að slægjast að nota það í nös eða munn. Uppsog í gegnum slímhúðina er líka mjög fljótvirkt þannig að áhrifin koma mjög fljótt fram. Nikótín er sterkasta ávanabindandi efnið sem er á markaðnum í dag, bæði löglegt og ólöglegt. Ég tel að það geri sér ekki allir grein fyrir því að það er sterkara en heróín og kókaín sem ávanabindandi efni. Ástæðan er auðvitað sú að reykingar eða tóbaksnotkun hefur verið leyfð svo lengi að hún er orðin hluti af þeirri menningu sem við búum við. Ég tel að fínkorna tóbaki hafi ekki verið gefinn jafnmikill gaumur og skyldi þar sem áherslan hefur verið lögð á að fólk hætti reykingum og að unglingar byrji ekki að reykja. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra um upptöku í tolli. 

Herra forseti. Spurningin sem hv. þingmaður bar fram í lok ræðu sinnar er alls ekki fyrirspurnin sem lögð var fram á þingskjalinu en hún er svohljóðandi: „Hefur fínkorna tóbak verið gert upptækt við tollskoðun? Ef svo er, hve mikið magn hefur tollgæslan lagt hald á árlega undanfarin fimm ár?“ Í tölfræðiupplýsingum tollgæslunnar á landsvísu er haldlögðum varningi skipt upp í ákveðna flokka þar sem eðlislíkur varningur fer í sama flokk. Hvað varðar tóbak þá hefur tölfræðiupplýsingum tollgæslu verið skipt upp í eftirfarandi þrjá flokka: Í fyrsta flokki eru vindlingar í stykkjum, í öðrum flokki eru vindlar í stykkjum og í þriðja flokki er annað tóbak í grömmum eða kílógrömmum. Í tölfræðiupplýsingum tollgæslunnar er ekki að finna sérstaka sundurliðun á fínkorna tóbaki en fínkorna neftóbak og munntóbak sem er ólöglegt samkvæmt 5. mgr. 8. gr. laga nr. 6/2002, um tóbaksvarnir, fellur undir síðastnefnda flokkinn. Undir þennan flokk getur þá einnig fallið annað tóbak og jafnframt er þar undir haldlagning á tóbaki sem er löglegt en fer umfram leyfilegt magn. Árið 2003 voru flutt inn 165,5 kg af öðru tóbaki, 2004 132,5 kg, 2005 liðlega 112 kg, 2006 158,5 kg og 2007 tæplega 180 kg. Samtals hefur því tollgæslan lagt hald á 748,5 kg af öðru tóbaki en vindlum og vindlingum á umræddu tímabili, þ.e. á árunum 2003–2007. Sem áður segir er fínkorna tóbak meðtalið í þessum upplýsingum en upplýsingar um frekari sundurliðun liggja ekki fyrir.

Hæstv. forseti. Það er erfitt að átta sig á því hve mikið magn hefur verið reynt að flytja inn og gert upptækt í tolli af fínkorna tóbaki samkvæmt þessari upptalningu þar sem þetta er allt saman í einni tölu og er svipað í gegnum árin. En einhvers staðar kemur þetta fínkorna tóbak inn í landið því að notkunin er töluverð og ásókn er eftir þessu fínkorna tóbaki þannig að einhverjar hliðarleiðir eru þá fyrir innflutningi á þessu tóbaki. Ég bar fram fyrirspurnina til hæstv. ráðherra í upphafi máls míns en bætti síðan við þeirri hugrenningu minni hvort hugsanlegt sé að við tolleftirlit sé þessi vara kannski ekki litin mjög alvarlegum augum eða litið fram hjá henni þar sem hún væri ekki talin mjög hættuleg. En á sama tíma og við horfum hugsanlega góðlátlega fram hjá þessari notkun held ég að við gerum okkur ekki alveg grein fyrir því hvaða áhrif þetta sinnuleysi getur haft til lengri tíma litið ef við leyfum þessari þróun að halda áfram og við lendum í sömu sporum og t.d. Svíar sem hafa lent í miklum erfiðleikum vegna neyslu á fínkorna tóbaki og mikilli nikótínfíkn. Fyrir liggur frumvarp um lyfjalög og eins þingsályktunartillaga um að selja nikótíntyggjó í almennum verslunum eða þar sem tóbak er selt án þess að fólk geri sér grein fyrir hversu sterkt eiturefni þetta, því að banvænn skammtur af nikótíni er eitt milligramm á hvert kíló mannslíkamans. 

Forseti vill enn á ný minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki hægt fyrir mig að leggja eitthvert mat á það núna hvort tollgæslan gangi nægilega hart fram í eftirliti með þessum varningi. Ég held hins vegar að við getum leitt að því líkur, þó að það sé bagalegt að upplýsingarnar séu ekki nákvæmari, að mestallt það magn sem ég taldi áðan sé fínkorna tóbak því annað tóbak af þessu tagi eða munntóbak er ekki ólöglegt og því frekar ólíklegt að verið sé að reyna að smygla því inn í landið og þar af leiðandi lagt á það hald. Það er auðvitað þeim mun erfiðara að fylgjast með ólöglegum innflutningi af þessu tagi þegar um er að ræða vöru sem er lögleg í löndunum í kringum okkur og þar af leiðandi ekki verið að leita að því eins og öðrum þeim efnum sem við bönnum innflutning á, þ.e. hefðbundnum fíkniefnum. Þó að einhver kaupi 10 bauka af þessu í útlöndum og komi með þá heim í vasanum eða töskunni hjá sér þá er mjög ólíklegt að lögregluyfirvöld einhvers staðar annars staðar í heiminum gefi út viðvörun eða upplýsingar um að svona innflutningur sé í gangi. Þótt ég efist ekki um heilan hug hv. þingmanns í þessum efnum og áhuga hennar á því að vinna gegn tóbaksnotkun þá held ég að það sé að ýmsu leyti erfiðara að vinna gegn þessu en ýmsu öðru sem við erum að reyna að varna að berist til landsins.

Herra forseti. Það er ekki nýtt að samskipti ríkisstjórnar og Seðlabanka beri á góma í þessum sölum. Satt best að segja er það þannig að um nokkurra ára skeið hefur það verið kunnuglegt stef í umræðum um efnahagsmál að þessir tveir aðilar gengu ekki nægilega vel í takt. Það ber að taka skýrt fram að það á ekki bara við um núverandi ríkisstjórn heldur var það kannski ekki síður áberandi á árunum 2005–2007 að ráðgjöf og álit Seðlabanka í ýmsum málum gekk talsvert á skjön við það sem ríkisstjórn aðhafðist á sama tíma og það virtist ekki vera um mikla samstillingu kraftanna að ræða. Núverandi ríkisstjórn hefur á köflum valdið áhyggjum. Þannig þykist ég t.d. muna rétt að hæstv. forsætisráðherra hafi á einhverju stigi í sumar eða haust tekið þannig til orða að vaxtaákvörðun Seðlabanka þá væri óheppileg. Hæstv. utanríkisráðherra hefur gengið enn lengra og hefur ítrekað síðsumars, í haust og fram eftir vetri haft uppi opinberar efasemdir um að stýritæki og vopn Seðlabankans væru að virka. Augljóst er að það er ekki heppilegt að jafnvel ráðherrar í ríkisstjórn og forustumenn stjórnarflokka dragi þannig beinlínis í efa virkni aðgerða Seðlabankans eða lýsi sig þeim ósammála. Ég tek að vísu eftir því að hæstv. forsætisráðherra hefur hagað orðum sínum um þessi samskipti nokkuð á annan hátt núna bak páskum og það er vel. Þó er ekki lengra síðan en svo að 4. mars sl. áttum við orðastað um efnahags-, atvinnu- og kjaramál og þá innti ég hæstv. ráðherra eftir því hvernig væri háttað samskiptum ríkisstjórnar og Seðlabanka varðandi peningamálastefnuna og hvort fyrirhugaðar væru viðræður milli ríkisstjórnar og bankans um að breyta henni. Svarið var stutt og laggott: Engar slíkar viðræður hafa farið fram og ekkert verið ákveðið um slíkt. Ég verð að segja að ég varð nokkuð hugsi þegar ég fékk þetta svar og í framhaldinu hvort það væri virkilega svo að enn ræddu menn ekki saman með eðlilegum hætti um þessi mál og stilltu saman strengi. Nú er einfaldlega svo komið eða búið að vera um margra mánaða skeið í efnahagslífi okkar að við höfum ekki efni á því að menn gangi ekki í takt og við verðum að grafa gamlar stríðsaxir djúpt í jörðu. Gamlar væringar, stofnanakergja eða óheppileg efnahvörf milli manna mega ekki verða til þess að trufla taktinn í hagstjórn í landinu lengur. Mér þótti því rétt að gefa hæstv. forsætisráðherra færi á því með fyrirspurn á Alþingi að svara fyrir um það hvernig þessum samskiptum er nú háttað og líka vegna þess að ýmiss konar orðasveimur hefur verið í gangi um að hlutirnir væru þar ekki með eðlilegum hætti. Ég hef því spurt út í samskiptin, fundi, orðsendingar, nótur og eins hvernig samskiptum Seðlabanka og ríkisstjórnar hvað varðar undirbúning að því að auka gjaldeyrisvaraforðann hafi verið háttað.

Herra forseti. Þessi fyrirspurn kemur mér eilítið á óvart vegna þess að hún ber keim af því, eins og hv. þingmaður sagði, að byggjast á orðasveimi eða kjaftasögum frekar en einhverju öðru. Það gilda auðvitað ákveðin lög í landinu um Seðlabanka Íslands. Hann heyrir undir forsætisráðherra og samskipti milli ráðuneytisins og bankans eru í föstum skorðum með mjög eðlilegum hætti og hafa verið í allan vetur. Það eru haldnir reglubundnir formlegir fundir sem eru undirbúnir fyrir fram þar sem báðir aðilar leggja fram ákveðið efni sem síðan er farið yfir og slíkir fundir hafa verið með venjubundnum hætti. En vegna þeirra aðstæðna sem hafa verið að undanförnu, eins og allir þekkja í hinum alþjóðlega fjármálaheimi með þeim áhrifum sem það ástand hefur haft hér á landi, þá hefur þetta samstarf verið enn meira og enn þéttara en oft áður. Ég hef setið fundi fjármálaráðherra og bankans og forsætisráðherra og bankans meira og minna af og til í 25 ár, mætti fyrst á slíkan fund árið 1983 ef ég man rétt. Það duttu að vísu út nokkur ár þegar hv. þm. fyrirspyrjandi sat í ríkisstjórn ásamt sínum félögum en ég hef verið viðriðinn þetta fundahald afskaplega lengi, bæði sem starfsmaður bankans, fjármálaráðuneytisins og svo ráðherra, bæði í forsætis- og fjármálaráðuneytinu. Ég fullyrði því að hér er allt með eðlilegum og hefðbundnum hætti nema það að ástandið hefur verið þannig að þetta samstarf hefur þurft að vera meira, tíðara og óformlegra en oft áður. Menn hafa verið að funda mjög mikið um ákveðin atriði, bæði símleiðis og með öðrum hætti og síðasti fundurinn um þessi mál var óvænt í morgun. Þetta er því allt saman eins og það á að vera. Ég hef hins vegar ekki látið taka saman hversu margir þessir fundir eru, hversu mörg símtöl hafa átt sér stað eða hvaða orðsendingar hafa gengið á milli. Mér finnst það ekki hafa nokkra þýðingu í þessu. En ég tel að með svona fyrirspurn sé verið að gera því skóna að það sé eitthvað óeðlilegt í þessu sambandi og það er ekki raunin. Kem ég þá að síðari spurningunni sem er auðvitað í kjaftasögustíl og er fáránleg, um það hvort ríkisstjórnin hafi fyrir nokkrum mánuðum hafnað eða ekkert gert með beiðni frá Seðlabankanum um að auka gjaldeyrisvaraforðann. Þetta er hrein fjarstæða, herra forseti, og bæði ríkisstjórn og Seðlabanki, eins og ég hef margoft látið koma fram, vinna af fullum krafti í því máli.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að samskipti ríkisstjórnar og Seðlabanka á hverjum tíma séu sem best og ég ætla að vona að ef einhverjir hnökrar eru á þeim samskiptum um þessar mundir þá verði úr því bætt hið bráðasta. En það sem mér finnst kannski ástæða til að nefna eru ummæli einstakra ráðamanna sem torvelda trúverðugleika þeirra verkefna sem Seðlabanka Íslands eru falin, þ.e. að halda aftur af verðbólgu og tryggja stöðugleika hér á landi. Tveir ráðherrar hafa nýlega lýst því yfir að krónan, hinn íslenski gjaldmiðill, sé ónýt. Fyrir fáum dögum sagði hæstv. utanríkisráðherra opinberlega að krónan væri ónýtur gjaldmiðill en við eigum að búa við hann enn um sinn. Ég vil segja, virðulegi forseti, að mér finnst þessi ummæli afar óheppileg og gagnrýni þau harðlega því ég tel að með slíku tali séu ráðherrar að grafa undan því sem ríkisstjórnin er þó að stefna að.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa talað mjög óvarlega. Þeir verða að gæta sín hvað þeir segja mun meira en margur annar. Það hafa líka komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra fyrirheit um að gripið yrði til aðgerða og að menn mundu líta til þess að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Það kemur aftur fram nú í dag. Virðulegi forseti. Þessi fyrirheit komu fram fyrir þó nokkru síðan. Svo skilst manni, þó að maður hafi engar sannanir fyrir því, að það hafi verið leitað til norrænna banka og þeir hafi ekki séð sér fært að lána okkur. Kannski er verið að vinna meira í því. En það er a.m.k. ljóst að maður veltir fyrir sér af hverju sé verið að gefa slík fyrirheit ef ekkert skeður svo í langan tíma. Hefði ekki verið nær að bíða með þau? Er það virkilega svo að við megum búast við því á allra næstu dögum að við fáum einhverjar fréttir af því hvort farið verði í að styrkja gjaldeyrisvaraforðann, af því að bæði Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir hafa ítrekað talað um að það sé nauðsynlegt að gera það?

Herra forseti. Það er auðvitað ekki ástæða til annars hjá hæstv. forsætisráðherra en að taka þessari fyrirspurn vel og þakka fyrir hana, þakka fyrir tækifæri til fá að upplýsa um þessi mál og svara fyrir um samskipti ríkisstjórnar og Seðlabanka. Það er gott ef hæstv. forsætisráðherra getur fullvissað okkur um að þau séu núna meiri og þéttari en áður hafði verið og ég hef ekki ástæðu til að ætla annað, enda hef ég tekið eftir því hvernig hæstv. ráðherra hefur farið að haga ummælum sínum um þetta bak páskum. En ég hef því miður ástæðu til að ætla að mikið hafi verið hæft í því sem var almælt á mánuðum þar á undan, að einn angi veikleikanna í hagstjórn okkar og stöðu mála hafi þá verið og lengi verið lítil samskipti og ósamræmt göngulag ríkisstjórnar og Seðlabanka í þessum málum. Ég tek undir það sem hér er líka sagt að ég held að hæstv. forsætisráðherra eigi miklu frekar að einbeita kröftum sínum að því að hafa hemil á eigin liðsmönnum í ríkisstjórninni og biðja þá sem þar fara með mikilvæg embætti að gæta orða sinna, tala ekki niður gjaldmiðilinn og gera ekki illt verra með einhverju rugli um Evrópusambandsaðild eða hvað það nú er og reyndar mega fleiri taka það til sín sem eru á fundi um þessar mundir. Það er gott að það liggi ljóst fyrir að ríkisstjórn og Seðlabanki vinni saman að þessu máli. Samskipti þessara aðila eiga ekki að vera leyndarmál. Þvert á móti finnst mér að það eigi að liggja alveg ljóst fyrir hvernig þessir aðilar vinna saman og það má ekki rugla því saman við stjórnskipulega stöðu og stjórnskipulegt sjálfstæði Seðlabankans. Það er að sjálfsögðu á sínum stað þó að Seðlabankinn og ríkisstjórn vinni síðan saman. Það hefur líka gætt tilhneigingar til þess að gera Seðlabankann að sökudólgi og skamma hann fyrir að vera ekki að gera eitthvað allt annað en honum er fyrir mælt samkvæmt lögum og samkomulagi við ríkisstjórn. Þess vegna verða stjórnmálamenn að hafa bein í nefinu til að axla ábyrgð á því sem þeir bera ábyrgð á, sem eru lögin um Seðlabankann og samkomulag stjórnvalda um Seðlabankann um hvernig peningamálastefnunni sé hagað.

Herra forseti. Það er ástæðulaust að endurtaka það sem ég sagði hérna áðan um þetta mál. Ég tel að fyrirspurnin sé tilefnislaus og ég hef svarað henni efnislega. En að gefnu tilefni vil ég segja að að öðru leyti eru bæði bankinn og ríkisstjórnin að vinna sína vinnu hvað varðar það að styrkja varnir landsins út á við, t.d. með því að efla gjaldeyrisforðann. En þau mál eru þess eðlis að það er ekki hægt að tala mikið um þau úr ræðustól Alþingis. Hitt er annað mál að aðstæður á fjármálamörkuðum hafa verið að batna, okkur í hag og núna er hægt að spara heilmikla peninga með því að hafa frestað lántöku um einn eða tvo mánuði vegna þess að kjörin hafa batnað. Þeir sem tala núna um það að þeir hefðu viljað fyrir svo og svo löngu síðan að það væri farið út á markaðinn og tekið lán ættu að reikna það út hvað væri miklu ódýrara að gera það núna eða á næstunni, miðað við það sem þá var. Það þýðir ekki að koma hérna og tala og tala út í loftið þegar fólk virðist ekki hafa nein tök á því sem það er að tala um.

Hæstv. forseti. Það var staðfest í félags- og tryggingamálanefnd Alþingis á dögunum með fulltrúum aldraðra og öryrkja ásamt Gylfa Arnbjörnssyni frá ASÍ að ríkisstjórn Geirs H. Haardes hefur svikið samkomulag sem ríkisstjórn Geirs H. Haardes í samstarfi við Framsóknarflokksins gerði við þetta fólk. Það var fyrir forgöngu Halldórs Ásgrímssonar, þáverandi forsætisráðherra, að þessi sáttanefnd var skipuð og svo mikið var í hana lagt að Ásmundur Stefánsson ríkissáttasemjari var formaður enda samkomulagið aldrei nefnt annað en Ásmundarsamkomulagið. Nú spyr ég þingmenn Samfylkingarinnar sem telja sig verkalýðstengda, ekki munu þeir efast um útreikninga ASÍ ef ég þekki þá rétt: Hvers vegna hafa menn 3,6 milljarða á ári af þessu fólki sem býr við lægstu bætur? Það eru drottinsvik. Sá sem hefur lágmarkstekjur og vantar tíu þús. kr. í launaumslagið sitt í hverjum mánuði finnur sárt fyrir þessu hundsbiti. Við framsóknarmenn fordæmum þennan gjörning og þessi svik. Hæstv. forsætisráðherra. Mikil er skömm ríkisstjórnarinnar, þetta er lágkúra. Þetta er vont mál fyrir hæstv. forsætisráðherra, þetta er vont mál fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks gerði samkomulag árið 2006 við Alþýðusamband Íslands, Öryrkjabandalag Íslands og aldraða um viðmið almannatryggingabóta. Í tillögunum var lagt upp með að hækka þá þrjá flokka tryggingabóta sem mundu mynda lágmarksgrunnlífeyri og setja viðmið við dagvinnutryggingu launafólks í stað lægstu taxta enda gefur það mun raunsannari mynd af raunverulegum launum á vinnumarkaði. Þetta var nokkurs konar kjarasamningur við öryrkja og eldri borgara enda ríkissáttasemjari sem stýrði verkinu sem formaður nefndarinnar. Við kjarasamninga eiga menn að standa, hæstv. forsætisráðherra, við svona samninga eiga menn að standa. Ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur breytt þessu viðmiði í það að miða við lægsta taxta sem finnast í launatöflu. Það er aldeilis drenglyndi hjá Samfylkingunni þegar hún er komin í ríkisstjórn, að taka þátt í því með Sjálfstæðisflokknum að svíkja samkomulag sem gert var á hátíðisdegi í ráðherrabústaðnum. Það veldur því að bætur almannatrygginga eru um tíu þús. kr. lægri í dag en ef viðmið fyrri ríkisstjórnar hefði verið óbreytt. Þar með er allur ávinningur af samkomulaginu síðan 2006 tekinn til baka og gott betur. Fjárframlög til lífeyrisþega skerðast eins og ég sagði áður um 3,6 milljarða á á ári. Það er gott að sjá prestinn hér við þær aðstæður ganga í salinn.  Hæstv. forsætisráðherra svaraði fyrirspurn minni í óundirbúnum fyrirspurnatíma um þessi mál hér á Alþingi fyrir stuttu. Hann sagði að ekkert hefði breyst í viðmiðun útreikninga á kjarabótum elli- og örorkulífeyrisþega. Það er ekki rétt og auðvelt er að sjá það svart á hvítu. Ég treysti útreikningum Alþýðusambands Íslands fullkomlega, ég trúi útreikningum eldri borgara og öryrkja í þessu efni. Þess vegna tek ég þetta mál hér upp í dag til umræðu og vonandi verður það til þess að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti hér í þinginu vilji efna það samkomulag sem gert var 2006. Ég álít að það standi svona rétt eins og hver annar kjarasamningur. Svona er ekki hægt að gera.

Herra forseti. Það var vissulega stór stund þegar gengið var frá samkomulagi við Landssamband eldri borgara í júlímánuði árið 2006 og við hv. þm. Guðni Ágústsson, þáv. landbúnaðarráðherra, sátum báðir á blaðamannafundi og kynntum það samkomulag. Því miður heyrist mér samt að hv. þingmaður hefði átt að setja sig betur inn í það sem hann var þá að kynna og eins það sem gert var núna í kjölfar síðustu kjarasamninga. Það er alveg greinilegt að hann er ekki með aðferðafræðina í þessu á hreinu. Í báðum tilfellum var stuðst við sömu aðferð sem hefur verið notuð árum saman, að hækka bætur almannatrygginga með sama hætti og almenn laun hækka að meðaltali. Þannig hefur aðferðin verið. Það sem gerðist sumarið 2006 var að nýttar voru þær aðstæður sem þá höfðu skapast vegna kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Tillaga nefndarinnar um að steypa saman nokkrum bótaflokkum var útfærð þannig að það varð 15 þús. kr. hækkun sem var það sama og samið var um í kjarasamningum. Það átti bara við í þetta eina sinn og hafði ekkert fordæmisgildi gagnvart framtíðinni. Það er líka rétt að taka það fram, fyrst hv. þingmaður nefnir ævinlega ASÍ til sögunnar hér og svo hagsmunasamtökin sem þarna var samið við, að þau hafa viljað fara aðrar leiðir í gegnum árin. Þau reyndu að fá ráðherra Framsóknarflokksins árum saman á bilinu 1995–2007 til þess að fara aðra leið en þá sem ég var að lýsa, þ.e. að miða jafnan við hækkun lægstu launanna. Á það var ekki fallist, hvorki af heilbrigðisráðherrum Framsóknarflokksins né af ríkisstjórninni á þeim tíma. Það var bara heiðarlegur ágreiningur um þetta atriði við Alþýðusambandið. Hann kemur aftur upp núna eins og hv. þingmaður lýsti. Sumarið 2006 voru stigin önnur mikilvæg skref í réttindabaráttu eldri borgara í samstarfi við ríkisstjórnina. Þetta var listi upp á 16 atriði sem m.a. vék að búsetumálum, kjaramálum, breytingum á bótum, lagfæringum á skerðingarhlutföllum, hækkun lífeyrisgreiðslna o.s.frv. Þetta var mikilvægt skref sem heldur áfram að koma til framkvæmda allt til ársins 2010 og var talið mundu kosta 15,5 milljarða þegar allt væri komið til framkvæmda, einföldun bótakerfis, lækkun skerðinga bóta vegna tekna maka o.s.frv. Sem betur fer hefur okkur miðað áleiðis á þessari braut. Það sem ég vil leggja sérstaka áherslu á nú í þessu sambandi er að í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar er lögð áhersla á að halda áfram á þessari braut með því að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja, með því að draga úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Strax á síðasta sumri samþykktum við hér á Alþingi ný lög sem kváðu á um að atvinnutekjur ellilífeyrisþega eldri en 70 ára skyldu ekki lengur skerða lífeyrisgreiðslur þeirra. Þetta var fyrsta skrefið af mörgum og við erum enn þá á þessari vegferð og höfum ekkert lokið henni. Í desember sl. gaf núverandi ríkisstjórn út aðra yfirlýsingu um frekari aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja, m.a. var skerðing tryggingabóta vegna tekna maka afnumin frá 1. apríl sl. Það mun kosta 1.800 milljónir á heilu ári og er þegar komið til framkvæmda. Við höfum gripið til sérstakra aðferða til að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta eins og félags- og tryggingamálaráðherra hefur kynnt. Vasapeningar vistmanna á stofnunum hafa verið stórhækkaðir eða um 30% frá 1. apríl sl. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára hefur verið hækkað og á Alþingi er til meðferðar frumvarp sem mun tryggja að ellilífeyrisþegar fái að lágmarki jafngildi 25 þús. kr. á mánuði úr lífeyrissjóði frá því um mitt þetta ár í þeirri útfærslu sem frumvarpið býður upp á. Með sama hætti höfum við hækkað frítekjumark öryrkja og margt fleira. Allt var þetta kynnt nákvæmlega hér fyrir jólin og er um að ræða aðgerðir sem bætt hafa og munu bæta kjör lífeyrisþega um 8 milljarða kr. Það er því algjör misskilningur hjá hv. þingmanni að hér sé um einhver svik að ræða.  Hins vegar er það leitt ef hv. þingmaður hefur ekki almennilega náð utan um þá hluti sem hann stóð sjálfur að í ríkisstjórn í öll þessi ár. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að fylgja eftir fyrirspurn sinni um vanefndir á hækkun lífeyrisgreiðslna til aldraðra og öryrkja og taka undir málflutning hv. varaþingmanns Ölmu Lísu Jóhannsdóttur sem vakti athygli á málinu hér í þingsal Alþingis 1. apríl sl. eða þann dag sem lífeyrisgreiðslur hækkuðu um 4%, 4–5 þús. kr. í stað 18 þúsund eins og lífeyrisþegar höfðu vænst. Hæstv. forseti. Það má veifa prósentum og reikna sig frá staðreyndum eins og mér sýnist oft gert þegar vísað er til prósentuhækkana frekar en nefna hækkanir í rauntölum þegar verið er að semja um lág laun eða upphæð lífeyrisgreiðslna. Staðreyndin í þessu máli er sú að þegar lífeyrisþegar sem byggja afkomu sína á lífeyristekjum sitja þeir enn eftir sem láglaunahópur. Það er ekkert sem bendir til þess að ríkisstjórnin ætli sér að hækka lífeyrisgreiðslurnar til jafns við lægstu laun eins og gert var í síðustu kjarasamningum ASÍ. Í Ásmundarsamkomulaginu svokallaða var samið um 18 þús. kr. hækkun á lægstu laun í upphafi samningstímans. Í þessu fólst viðurkenning á því að lægstu laun yrði að hækka umfram önnur þar sem flatar prósentuhækkanir kjarasamninga undanfarinna tímabila hafa ekki skilað sér í hárri krónutölu til þeirra sem eru á lægstu töxtunum. Ríkisstjórnin hafði í kjölfar síðustu kjarasamninga tækifæri til að leiðrétta lífeyrisgreiðslurnar og viðurkenna að þær svöruðu til lægstu launataxta. Það hefði hún getað gert í fullri sátt við launþegasamtökin og fólkið í landinu. Þess í stað fer ríkisstjórnin þá leið að reikna út hækkanir meðallauna. Hún hafði tækifæri til að standa undir væntingum lífeyrisþega en hún brást og Samfylkingin þá sérstaklega sem fór í síðustu alþingiskosningum með fögur fyrirheit um að bæta afkomu lífeyrisþega. Hæstv. forseti. Hvenær geta lífeyrisþegar vænst þess að staðið verði við kosningaloforðin? Þeir geta ekki beðið fram til næstu kosninga í ljósi þess að það eru 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að taka þetta mál hér upp til umræðu, kjör lífeyrisþega, og það er mikilvægt að við ræðum þau hér á þinginu. Á stuttum tíma getur ríkisstjórnin fagnað mörgum góðum áföngum og verkum sem hún getur verið stolt af sem snúa að lífeyrisþegum en betur má ef duga skal. Auðvitað er eðlilegt að lífeyrir aldraðra og öryrkja fylgi þróun lægstu launa í landinu. Auðvitað er eðlilegt að aldraðir og öryrkjar horfi til 18 þús. kr. hækkunar lægstu launa og sinna eigin kjara. Það er mikilvægt að sú nefnd sem nú mun skila tillögum á vegum félagsmálaráðherra um lífeyrisgreiðslur hinn 1. júlí nk. tryggi að í þeim sé að finna eðlilegar kjarabætur til þessa hóps enda sér hver maður það að 7% kjarahækkun dugar skammt í 11% verðbólgu. Nú þegar liggur það fyrir af þeirri ástæðu að frekari hækkanir munu koma til þessara hópa en orðið er. Enda var það stefna beggja stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, í alþingiskosningum fyrir innan við ári síðan og eitt af brýnustu verkefnunum á þessu kjörtímabili, að bæta kjör lífeyrisþega. Þau skref sem þar hafa verið stigin og eru hvað mikilvægust eru auðvitað þau að afnema tengingar við tekjur maka. Það skapar líka öldruðum og öryrkjum frelsi til sjálfshjálpar að létta af þeim tekjutengingum sem báðir flokkar hafa árum saman barist fyrir. Það er nú orðið að veruleika að lífeyrisþegum er ekki lengur refsað fyrir sparnað. Auk þess koma hækkanir á skattleysismörkum, sem eru fram undan, öryrkjum og 

Hæstv. forseti. Umræðan sýnir auðvitað að það er ekki jafnræði með elli- og örorkulífeyrisþegum og þeirri launaþróun sem verið hefur í landinu. Það var samið um 18 þús. kr. sérstaka hækkun á lægstu launin í síðustu kjarasamningum. Sú hækkun hefur ekki gengið til eldri borgara og öryrkja. Þó nú sé talað um að það eigi að bæta stöðu þeirra sem lakast eru settir í lífeyriskerfinu með sérstakri 25 þús. kr. greiðslu þá mega menn ekki bera það hér á borð eins og það sé eitthvað sem kemur í buddu fólksins. Menn verða að tala um hlutina eins og þeir eru. Þegar búið er að skerða þær bætur sem koma frá Tryggingastofnun, þ.e. 25 þús. kr., með 35% skerðingarreglu, þegar búið er að taka skattinn af upphæðinni að fullu eins og tekjuskattsprósentan er, þá heldur fólkið sáralitlu eftir af þeirri upphæð eða innan við 10 þús. kr. Það er staðreyndin með þær 25 þús. kr. sem eru settar í gegnum lífeyrissjóðina. Ríkið veit auðvitað að það fær mest af þeim peningum til baka aftur sem settir eru út með þessari aðferð vegna skerðingarreglnanna og skatta. Menn eiga bara að tala um hlutina eins og þeir eru en ekki eins og menn segja hér að þetta sé sérstök uppbót sem komi fólki til góða. Það eru auðvitað rauntekjurnar sem skipta máli fyrir eldri borgara, fyrir öryrkja og fyrir láglaunafólkið. Við í Frjálslynda flokknum lögðum það til við gerð síðustu kjarasamninga að hafður væri sérstakur persónuafsláttur fyrir láglaunafólkið sem gerði það að verkum að rauntekjur þess hækkuðu verulega. Sú aðferð ein og sér hefði bætt kjör láglaunafólks, eldri borgara og öryrkja miklu betur og varanlegar en það sem verið er að gera hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér fer fram því hún er nauðsynleg. En ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með framgöngu forsætisráðherra í ræðustól áðan. Við erum að tala um þá þjóðfélagshópa sem hafa lægstu kjörin í samfélaginu, hópa sem höfðu miklar væntingar til nýrrar ríkisstjórnar sem talaði mikið um að bæta kjör eldri borgara og öryrkja. Fólk átti því ekki von á að ríkisstjórnin mundi fara fram með þeim hætti sem hún hefur gert, þ.e. að lækka viðmið á kaupi og kjörum þessara stétta í tengslum við gerð kjarasamninga. Voru það ekki réttmætar væntingar eldri borgara og öryrkja til nýrrar ríkisstjórnar að hún léti nú ekki svo lítið að lækka ekki viðmiðið sem gert var árið 2006? Nú segir forsætisráðherra að það sem gert hafði verið í fortíð sé engin ávísun á það sem gera á í framtíð. En það er staðreynd að það hafa verið gefin mikil loforð um að bæta kjör þeirra sem hafa hvað lægstu kjörin á Íslandi í dag. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin hefur ákveðið að veita þessum hópum 7,3% hækkun í kjarasamningum þeirra. Hver var verðbólgan síðasta árið? 11–12%. Síðustu þrjá mánuði er verðbólgan 28% og því spyr ég: Eru þetta breiðu bökin í samfélaginu sem eiga að þola kjaraskerðingu? Þegar hæstv. forsætisráðherra, sem við framsóknarmenn áttum svo ágætt samstarf við í ein tólf ár, fer að minna á fortíð Framsóknarflokksins í þeim efnum þá skal ég alveg upplýsa það hér kinnroðalaust að ekki voru þær allar farnar til fjár ferðirnar sem ráðherrar Framsóknarflokksins fóru til ráðherra Sjálfstæðisflokksins þegar þeir héldu utan um fjármálaráðuneytið. Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið utan um fjármálaráðuneytið í 17 ár og ég hafna þeim dylgjum 

Herra forseti. Umræðan snýst um hækkun á launum sem um var samið í byrjun árs, upp á 18 þús. kr. lágmark á taxta. Þessir samningar voru afskaplega skynsamlegir vegna þess að þeir tóku mið af þeirri erfiðu stöðu sem þjóðarbúið stendur í og það var talið að meiri hluti launþega fengi ekki launahækkun. Það var talið að einungis einn fjórði eða einn þriðji hluti launþega hefði fengið launahækkun út úr þessum samningum. Þegar þetta er borið saman við hækkun lífeyris til elli- og örorkulífeyrisþega þá verða menn að taka allar greiðslur, því lífeyrisþegar fá víða tekjur. Þeir fá úr lífeyrissjóði, þeir fá úr Tryggingastofnun, eigin tekjur og hugsanlega fjármagnstekjur. Ef við lítum bara á það frá Tryggingastofnun og tökum inn í dæmið það frumvarp sem fyrirhugað er að samþykkja og stjórnin ætlar að samþykkja um 25 þús. kr., þá hækkar lífeyrir hjá þeim sem eru verst settir, hjá ellilífeyrisþegum og þeim sem búa einir, um 22 þús. kr. Þannig að þeir ná þessum 18 þús. kr. fyrir skatt. Þetta er því ekki vandamál. Öryrkjar hafa fengið uppbót, aldurstengda uppbót á lífeyri sem líka kemur eins og 25 þús. kr. til hækkunar. Sú uppbót var hækkuð mikið hjá öryrkjum. Hverjir eru svo hinir alverst settu lífeyrisþegar í þjóðfélaginu? Það eru þeir sem aldrei borguðu í lífeyrissjóð alla ævi, ef þeir eru á ellilífeyrisaldri fá þeir 22 þús. kr. meira á mánuði. Það er hugsanlegt að þeir sem eru með um 25 þús. á mánuði úr lífeyrissjóði séu eilítið verr settir. En ég vil benda á það að lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóðum hækka eins og verðlag. Þær hafa hækkað um 12% núna síðustu tvo mánuðina. Það má ekki gleyma því, það er líka hækkun því það var reiknað inn í þessar 18 þús. kr. vegna þess að taxtarnir voru ekki verðtryggðir.

Herra forseti. Við ræðum hér kjör þeirra sem margir hverjir hafa lægstar ráðstöfunartekjur í landinu. Það er komið nærri ár frá kosningum en fyrir kosningar voru gefin stór loforð. Sérstaklega af Samfylkingunni í þessum efnum að þetta skyldu vera þeir þjóðfélagshópar sem fengju fyrst og strax bót sinna kjara. Það er dapurlegt að þetta ár skuli nú líða án þess að þau loforð séu efnd og munar þar miklu. En það sem ég ætla að víkja hér að, forseti, er að ellilífeyrisþegar þurfa ekki aðeins að búa við svona skert kjör heldur eiga þeir á hættu að fá allt í einu bréf frá Tryggingastofnun um að þeir verði krafðir endurgreiðslu á lífeyri sem þeir fengu fyrir nokkrum árum síðan. Þeir verða jafnvel að verja stórum hluta af bótum sínum til þess að greiða þessar gömlu skuldir. Þessar kröfur hafa komið ellilífeyrisþegum í opna skjöldu og þeir upplifa sig sem sakamenn í þeim efnum. Sök sér væri ef um væri að ræða einstakt tilvik en svo er ekki, 82% þeirra sem fá greiðslu ellilífeyris fá endurreikning og meginþorri þeirra fær bakkröfur. Menn velta fyrir sér hvað sé að. Þetta virðist ekki batna á milli ára. Nýlega féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem felld var úr gildi ákvörðun Tryggingastofnunar um að krefja ellilífeyrisþega um greiðslu á rúmum 600 þús. kr. vegna ofgreiddra bóta fyrir árið 2003 og 2004. Þarna er um stórmál að ræða gagnvart mörgum ellilífeyrisþegum, ekki aðeins upphæðirnar sem þarna er um að ræða heldur einnig hvernig þessi þjóðfélagshópur upplifir ágang opinberra aðila á sig. Því velti ég fyrir mér hvort ríkisstjórnin muni hugleiða að fara ofan í 

Herra forseti. Skinhelgi stjórnmálanna er vel lýst með þessum málatilbúnaði framsóknarmanna um bætur almannatrygginga. Eftir tólf ára setu í ríkisstjórn með forræði yfir heilbrigðis- og félagsmálum skildu þeir þannig við málefni aldraðra að það hefur þurft tæplega 10 milljarða kr. fjárveitingar á fyrsta ári núverandi ríkisstjórnarinnar til að rétta kúrsinn og draga úr ranglætinu og vanrækslunni.  Hæstv. ríkisstjórn hefur látið hendur standa fram úr ermum til að bæta þetta ástand með hækkuðum bótum, afnámi tekjutengingar, hærri persónufrádrætti, auknum frítekjumörkum og fleira er í bígerð. Það er hins vegar rétt að lífeyrisbætur hækkuðu minna en efni stóðu til eftir að samið var á hinum almenna vinnumarkaði nú fyrr á árinu. Fyrir vikið hefur gliðnun milli dagvinnutaxta, lægstu dagvinnutaxta og ellilífeyrisbóta, farið aftur af stað.  Ég minni á að ríkisstjórnin tilkynnti í yfirlýsingu sinni að gerð yrði úttekt á framfærsluþörf aldraðra og ákvarðanir um bætur teknar í framhaldinu og eigi síðar en 1. júlí næstkomandi. Ég geng þar af leiðandi út frá að þegar því ferli er lokið muni aldraðir fá sinn hlut bættan. Hæstv. ríkisstjórn hefur stórbætt hagsmuni og lífskjör aldraðra á síðustu tólf mánuðum. Ég er stoltur af þeirri frammistöðu og geng út frá því að áfram verði haldið á þeirri braut til þess að moka flórinn eftir Framsóknarflokkinn.

Virðulegi forseti. Á haustdögum 2006 sameinaðist þáverandi stjórnarandstaða undir forustu Samfylkingarinnar um það að flytja þingmál um nýskipan lífeyrismála. Fyrsti flutningsmaður var núverandi utanríkisráðherra. Fjórði flutningsmaður var núverandi tryggingamálaráðherra. Kjarninn í þessari nýskipan lífeyrismála var sá sem stjórnarandstaðan þáverandi sameinaðist um að bera fram til að koma á fót afkomutryggingu fyrir aldraða og öryrkja. Það sem var sérstaklega og harðlega gagnrýnt af hálfu stjórnarandstöðunnar á þeim tíma var að á árinu 1996 hefði verið afnumin tenging bóta almannatrygginga við vikukaup verkamannavinnu með þeirri afleiðingu að kjör aldraðra og öryrkja hefðu rýrnað verulega. Sem dæmi um það hafi kaupmáttur lágmarkslauna aukist um 56% en kaupmáttur lífeyris aðeins um 25%. Eftir kosningar komst Samfylkingin í þá lykilaðstöðu að geta valið um samstarfsaðila í nýrri ríkisstjórn. Hún hlaut auðvitað að velja þá eftir því hvað væri líklegra til þess að ná fram því máli sem flokkurinn berðist hvað harðast fyrir, nýskipan lífeyrismála, bættum kjörum elli- og örorkulífeyrisþega, eða hvað? Hún valdi Sjálfstæðisflokkinn með þeirri niðurstöðu að áfram gildir hin gamla skipan lífeyrismála. Það er áfram þannig að kjör elli- og örorkulífeyrisþega samkvæmt bótum trygginga hækka minna en lágmarkstaxtar kaups. Hvernig má þetta nú vera, virðulegi forseti, að öllum stóru orðunum, hinni miklu stefnu sem flutt var hér í þinginu, að það sé búið að pakka henni niður í samstarfi við 

Hæstv. forseti. Betra er að veifa röngu tré en öngvu. Það gerði hæstv. forsætisráðherra við þessa umræðu. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Helgi Hjörvar og Ellert B. Schram, hafa staðfest það í þessari umræðu að ræða hæstv. forsætisráðherra var röng. Samfylkingin skilur stórt eftir í flórnum og hv. þm. Ellert B. Schram viðurkennir það hér að það séu 9 þús. kr. á hverjum einasta mánuði sem eldri borgarar og öryrkjar hafi verið sviknir um. Hann staðfestir að Samfylkingin hafi svikið eldri borgara og öryrkja í þessu nýja samstarfi. Að vísu hótar hann því að hann ætli að reyna að standa við það. Ég óska honum góðs í því og að hann muni reynast maður til þess. En við Framsóknarflokkinn þarf hann ekki að sakast. Því hér er í rauninni verið að ræða um kjarasamning sem Framsóknarflokkurinn stóð fyrir og stóð að. Þess vegna frábið ég mér allar dylgjur. Ég þakka Helga Hjörvari hv. þingmanni fyrir drengilega ræðu þar sem hann staðfesti í rauninni allt sem ég sagði. Það er ljóst, hæstv. forseti, að í tillögunum frá 2006 var lagt upp með að hækka þá þrjá flokka tryggingabóta sem mynda lágmarksgrunnlífeyri og setja viðmið við dagvinnutryggingar launafólks í stað lægstu taxta enda gefur það raunsannari mynd eins og ég sagði. Síðan vil ég segja við hæstv. forsætisráðherra: Staðreyndin er sú að það hefur verið gengið til þess að taka skerðingar í burtu í stórum stíl, þ.e. bæturnar hafa verið hækkaðar til þeirra sem hafa það betra í þessum hópi en af þeim sem hafa það verra eru teknar 10 þús. kr. til þess að ríkissjóður fari hallalaus út úr málinu. Þetta er því allt saman mikil skömm fyrir ríkisstjórnina. Sjálfstæðisflokkurinn er sjálfum sér líkur en Samfylkingin verður að sýna að 

Herra forseti. Það getur líka verið betra, hv. þingmaður, að veifa öngvu tré heldur en röngu. Það hefði hv. þingmaður átt að muna áður en hann hóf mál sitt hér í dag því hann hefur því miður farið með rangt mál. Hann getur ekki heimfært útfærsluna frá því sumarið 2006 upp á þá afgreiðslu sem átti sér stað nú um daginn varðandi hækkun bóta. Það er ekki sama málið. Það var ekki gerður neinn samningur um það. Það hittist þannig á  Nei, virðulegi forseti. Nýja ríkisstjórnin sem nú situr hefur tekið þetta mál mjög föstum tökum og er að vinna að margvíslegum umbótum í þessu efni. Auðvitað verður að taka með í reikninginn, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi, að það er fleira sem kemur inn í tekjur ellilífeyrisþeganna en bara bætur almannatrygginganna. Það þarf að skoða það nákvæmlega, hvernig aðrar tekjur hafa þróast með tilliti til þeirra 18 þús. kr. sem hér eru gerðar að umtalsefni. Síðan vildi ég vekja athygli á einu sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði sem skiptir miklu máli en það er að lífeyrisþegarnir eru einu hóparnir sem hafa sjálfkrafa verðtryggingu meðal landsmanna. Ef það kemur á daginn að verðbólgan hefur verið meiri en sem nemur hækkun tryggingabótanna þegar þetta ár verður gert upp þá verður það bætt. Það stendur í lögum. Það á ekki við um almenna launþega en það á við um þennan hóp og að sjálfsögðu verður við þetta