Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Einar Árnason) Ef frv. það til tolllaga, sem lagt var fyrir þessa hv. deild í gær, verður gert að lögum, þá er og nauðsynlegt, að þetta frv. nái líka samþykki þingsins. Ég sé enga ástæðu til að ræða frv. þetta frekar. Vil aðeins leyfa mér að óska, að því, að umr. þessari lokinni, verði vísað til fjhn.

Fjmrh. (Einar Árnason) Frv. þetta er í tveimur aðalköflum. Fyrri kaflinn er um ríkisbókhald. Síðari kaflinn er um endurskoðun þess. Eftir því sem ríkisbúskapurinn verður umsvifameiri og fjölþættari, vex þörfin á fullkomnara bókhaldi og gleggri yfirsýn um fjárhagsástandið á hverjum tíma. Er því nauðsynlegt að fara eftir föstum reglum, er gefi sem mest öryggi um bókhaldið. Þess er eigi að dyljast, að bókhald og reikningsfærsla ríkissjóðs er nú mjög orðin á eftir tímanum. Það má vera, að þetta gamla form hafi dugað vel, meðan starfræksla ríkisins var lítil og fábreytt. En með fjölbreyttari og umfangsmeiri starfsemi ríkisins verður þörfin fyrir fullkomnara bókhald og reikningsfærslu nauðsynlegri með hverju árinu, sem líður. Hjá nágrannaþjóðunum er þetta viðurkennt. Þær hafa allar tekið upp hið fullkomnasta bókhald og reikningsform við ríkisreksturinn hjá sér. Hér á landi hefir líka nauðsyn fullkomins bókhalds verið viðurkennd, þar sem öllum verzlunum er gert að skyldu að viðhafa tvöfalt bókhald. Sýnist því eigi nema alveg sjálfsagt, að ríkið sjálft noti einnig hin fullkomnustu form við sína starfrækslu. Nú þegar hefir stjórnin látið vinna að því af fagmönnum á því sviði að færa bókhald ríkissjóðs í nýtízkuform. Og um síðastliðið nýjár var byrjað á því að færa bækur ríkissjóðs eftir því. Það má máske segja, að stjórnin hefði getað látið gera þetta án þess að leita til þingsins með það. En mér þótti réttara, að þingið tæki ákvörðun um þetta og lögfesti það form, sem það vill láta nota við reikningsfærslu ríkissjóðsins. Þá er í frv. einnig gert ráð fyrir, að skipaður verði af fjmrh. einn fastur endurskoðandi. Sá maður á að hafa fullkomna sérþekkingu á öllu því, er að bókfærslu lýtur og reikningsfærslu. Hann á að standa undir fjmrh. og endurskoða í fjármálaráðuneytinu. Þá er einnig ætlazt til, að hann hafi með höndum endurskoðun á hinum ýmsu sjóðum, sem standa undir vernd hins opinbera, en hinum og öðrum hefir hingað til verið falin endurskoðun á og þeim greitt fyrir. Er ætlazt til, að sú greiðsla gangi til að launa þennan mann og mætti svo fara, að kostnaðarauki af því að hafa fastan endurskoðanda yrði lítill, eða jafnvel enginn. Aðalatriðið er þó það, að endurskoðunin yrði með þessu fyrirkomulagi miklu tryggari. Ég mun eigi að sinni fara út í efni einstakra gr. frv. - En ég vil benda á, að þetta frv. er algert nýmæli og ég vænti þess, að hv.n. taki það til rækilegrar athugunar og greiði götu þess„ svo að það nái að ganga gegnum þingið, vegna þess, að ég tel það sé aðkallandi. Ég vil svo leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn. Ég tel, að þetta frv. sé þar bezt komið.

Magnús Jónsson Ég er sammála hæstv. fjmrh. um það, að rétt sé að frv. þessu sé gefinn fullur gaumur hér á Alþingi. Það er og auðvitað líka rétt hjá hæstv. ráðh., að afaráríðandi er, að bókhald og reikningsfærsla ríkisins sé í glöggu og aðgengilegu formi, er glöggt sýni rástöfun fjárins og hag ríkisins á hverjum tíma. En ég hygg þó, að um það megi frekar deila, hvaða form séu heppilegust. Ég hafði því vænst, að einhverjir af hinum bókhaldsfróðu mönnum þessarar hv. d. mundu láta til sín heyra um þetta mál. En þegar mér virtist, að svo mundi ekki ætla að verða, kvaddi ég mér hljóðs, enda þótt mig bresti sérþekkingu á þessu sviði. En mér finnst þetta svo merkilegt mál, að ég allt, að það eigi skilið að vera athugað nokkuð við 1. umræðu. Það þarf í raun og veru enga sérþekkingu til þess að segja eitt og annað um þetta frv., því að önnur hliðin veit að öllum almenningi, og um þá hlið treysti ég mér að ræða. Ég hefi ekki getað fundið neina sérlega annmarka á formi fjárl. né landsreikningsins síðan greint var milli rekstrarreiknings og sjóðsreiknings. Mér finnst einmitt, að þetta form sé góður og glöggur grundvöllur undir umræður um fjárhag ríkisins. Ég get ómögulega séð, að það sé neitt nauðsynlegt fyrir okkur að feta í fótspor annara þjóða í þessu efni. Það er annaðhvort misskilningur eða mont að halda það, að fjármál okkar séu nokkuð í líkingu við það, sem er hjá öðrum, miklu stærri þjóðum. Og það er hreinn misskilningur að vilja setja reikninga ríkissjóðs upp í það form, að fagmönnum einum sé fært að skilja þá, eins og sumar aðrar þjóðir gera.  Það má vel vera, að hægt sé að færa reikninga ríkissjóðs í fullkomnara form. En spurningin er bara sú, hvort það sé ekki of dýru verði keypt. Og ég tel svo vera, ef almenningur skilur það eigi. Svo er það einkum landsreikningurinn, sem þarf að vera í því formi, að allur almenningur skilji hann og geti eftir honum myndað sér glögga skoðun á fjárhag ríkisins á hverjum tíma. Ef svo er eigi, þá fer þannig, að blöðin rífast um niðurstöðurnar, en alþýða öll, sem ekki getur skilið reikninginn, veit ekki hverju hún á að trúa. Ég fyrir mitt leyti vil ekki breyta til, ef sú verður afleiðingin, sem ég hefi lýst. Þá er önnur ástæða, sem mælir ríkt á móti þessari breytingu. Hún er sú, að við það tapast samanburður milli hins nýja og þess skipulags, sem á undan var gengið. Fróðir menn kunna að geta gert þann samanburð, en aðrir ekki. Nú er þráttað um það, hverjar séu hinar raunverulegu skuldir ríkissjóðs. Hvað mun þá verða, þegar annað skipulag er komið á reikningsfærsluna? Ég hefi að vísu séð fjárlagafrv. nú, sem byggt er á þessu nýja bókfærsluformi. En ég hefi ekki haft tíma til þess að átta mig á því, hvort það muni á nokkurn hátt vera betra. En það er áreiðanlega flóknara og naumast fyrir aðra en vel reikningsfróða menn að fá glöggan samanburð á því og fyrrv. formi. Í 18. gr. frv. er talað um það, að gera skuli reikninga ríkisins fyrir 1930 upp í þessu nýja formi. Ég tel nú þá fyrst kasta tólfunum, ef fjárlög og landsreikningur sama árs eiga að vera sitt með hvoru formi. Ég er hræddur um, að þá fari að verða nokkuð erfitt að fylgjast með um ráðstöfun fjárins. Ég kasta þessu fram til ath. fyrir þá n., sem fær frv. til meðferðar. Hæstv. ráðh. sagði, að nú þegar væri byrjað að færa bækur ríkissjóðs eftir þessu nýja formi. Hann er því í raun og veru að leita staðfestingar þingsins á þessu nýmæli eftir á. Ég býst þó við, að ef frv. þetta verður fellt, þá megi þó færa bókfærsluna aftur í hið fyrra horf. En mér finnst, að sameina megi kosti hvorstveggja, með því að hafa bókfærsluna í ströngu formi, en semja landsreikninginn í sem allra einföldustu formi. Þetta ættu bókhaldsfærir menn að geta.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér er ekki vel ljóst, hvort hv. 1. þm. Reykv. er á móti þessu frv. eða ekki. Af ræðu hans mátti helzt skilja, að hann vildi halda við hið gamla form, sem notað hefir verið við færslu landsreikninganna. Við því er ekkert að segja, þótt hann vilji halda gamla forminu, þótt mér hinsvegar þyki ástæður hans kynlegar. Honum fannst það einna helzt bera vott um mont og mikillæti af jafnfámennri þjóð og okkur, að vera að apa það eftir nágrannaþjóðunum að hafa glögg og rétt reikningsskil. En þó að þjóðin sé fámenn, er henni ekki síður þörf á en þeim, sem stærri eru, að hafa reikningsfærslu þjóðarbúsins í lagi. Það er ekki langt síðan Danir skiptu um reikningsfærslu sína, en þess má jafnframt geta, að sú breyting átti talsvert erfitt uppdráttar; en nú dettur engum í hug að hverfa aftur að þeirri reikningsfærslu, sem áður var þar notuð. Það segir sig sjálft, að úr því að heimtað er með lögum, að einstakir atvinnurekendur geri glögg reikningsskil, og refsing við lögð, ef út af er brugðið, þá verður að heimta hið sama af þeim, sem standa eiga skil á reikningsskilum þjóðarbúsins. Það er auðvitað nauðsynlegt, að fólkið geti skilið landsreikninginn og fjárhagsástæður landsins, en til þess að hjálpa skilningi þess er það ekki réttasta leiðin, að setja upp ófullkomna reikninga, sem ekki gefa rétta mynd af ástandinu. Að því verður og að gæta, að við höfum mikil viðskipti við nágrannaþjóðir okkar, og þegar þeir menn, sem þar botna eitthvað í fjármálum, fara að líta á okkar gömlu landsreikninga, velta þeir bara vöngum og segja: „Jú, það er gott, það sem það nær, en landsreikningurinn ykkar sýnir ekki allar ykkar skuldir“. Ég býst við, að þeir taki ekki gilt, þó að við segjum, að við búum til svona landsreikninga vegna fólksins. Þá virðist hv.þm. hneykslast á því, að með þessu frv. væri gert ráð fyrir að setja upp ríkisreikninginn fyrir 1930 eftir þessum nýju reglum; en í frv. stendur: eftir því sem unnt er. Einhverntíma þarf að breyta um, og það er rétt að láta það komast á smám saman. Þá þótti hv.þm. það undarlegt, að þegar væri byrjað á þessu nýja bókhaldi hjá fjmrn. án þess að spyrja þingið. Þetta er alls ekkert undarlegt, því að fjármálaráðuneytið telur sér heimilt að hafa rétta bókfærslu, án þess að spyrja þingið um það. En engu að síður verður að telja rétt að fá staðfesting þingsins á þessari endurbót, og er því engan veginn rétt, að fjmrn. vilji ekki hafa samvinnu við þingið um þessa endurbót. Mér finnst því óþarfi af hv.þm. að taka það illa upp, þótt ríkið fari sjálft að gera það, sem það heimtar af sínum eigin þegnum. Ég skal ekki fara að deila um fjárlög Frakka. Ég þekki þau ekki, og þó að hv.þm. fari að segja okkur eitthvað um þeirra fjárhagsreikninga, sem hann sennilega veit lítið um, held ég að það eigi ákaflega lítið erindi til okkar.

Það var verið að vitna í erlendar þjóðir

. Það er vitnað í nágrannaþjóðirnar og einkum til Dana, sem fyrir fáum árum komu sinni reikningsfærslu í ágætt horf.

Jóhann Jósefsson Hv. 1. þm. Reykv. hefir nú tekið nokkuð fram af því, sem ég vildi sagt hafa um þetta frv. Framsöguræðu hæstv. fjmrh. var svo hjartnæm og innileg, að það er nærri því synd hans vegna, að anda móti þessu nýmæli, sem hann telur svo nauðsynlegt. Í síðustu ræðu sinni áréttaði hann að nokkru leyti það, sem hann hafði áður sagt, og lagði enn meiri áherzlu á, hvað þetta nýmæli væri óhjákvæmilega bráðnauðsynlegt. Manni verður satt að segja á að spyrja eftir yfirlýsingu hæstv. fjmrh.: Hvernig getur það verið, að hinar erlendu þjóðir, sem hann vitnaði í, hafa lánað okkur fé, þegar við höfum haft þessa bókfærslu, sem hann lýsti svo hörmulega, frá því að landið fékk fjárforræði og allt fram á þennan dag? Hæstv. ráðh. Má ekki ætla, að hann tali hér við þá menn, sem séu slík börn, að þeir taki þessar yfirlýsingar hans sem góða og gilda vöru. Það er út af fyrir sig nauðsynlegt, að við rekstur allra fyrirtækja og líka þjóðarbúsins sé glögg reikningsfærsla, svo að skýrt sjáist, hvernig hagur landsins stendur. En mér virðist hæstv. ráðh. ekki hafa fært nein veruleg rök að því, í fyrsta lagi, að ekki hafi á undanförnum árum með sæmilegri eftirgrennslan mátt sjá, hvernig hagur landsins stæði, og í öðru lagi, að þetta fyrir komulag sé svo miklu aðgengilegra, og að síðustu má geta þess, að það ríður ekki allt á færslunni, það ríður heldur meira á því, hvernig haldið er á fénu. Ég held, að hæstv. ráðh. hefði gert eins gott í því að leggja áherzlu á það meginatriði, sem hér skiptir máli, en það er, hvernig valdhafarnir fara með fjármál landsins, en ekki bókfærslufyrirkomulagið, því að það hlýtur alltaf að vera aukaatriði. Því að það mun allsstaðar bera að sama brunni, í hvaða ríki sem er, að þar sem illa er haldið á fjármálum ríkisins og sóað gegndarlaust utan leyfis þingsins, þar hljóta fjármálin að fara í óreiðu, hvernig sem fært er á pappírnum. Þetta er sú þungamiðja, sem ég vildi benda hæstv. fjmrh. og hv. d. á. Manni verður nærri flökurt af því að heyra þessar væmnu ræður um, að það riði sérstaklega á að hafa bókfærsluna í lagi, og að það sé á henni, sem traust útlendra fjármálamanna velti, þegar maður veit, að í kreppunni, sem er að dynja á, skuli ríkisstjórnin fyrir handvömm standa berskjölduð fyrir erfiðleikunum og ekki vera fær um að veita atvinnuvegunum þá hjálp, sem þeir eiga siðferðilega kröfu til undir slíkum kringumstæðum. Þá er farið að „stilla upp“ með bókfærsluform! Á því á ættjörðin að frelsast! Ég hefi ekki heyrt það fyr á þingi, að það stæði þjóðarbúskap okkar og framförum, trausti og áliti út á við mjög fyrir þrifum, hvernig landsreikningarnir hafa verið fæðir hingað til. Það er fyrst nú á þessu herrans ári, að sá boðskapur útgengur, að bráðliggi á að breyta bókfærslunni hjá hæstv. ríkisstjórn og að lánstraust landsins velti á því. - Ef ætti að meta, fyrir hvað hæstv. stj. ætti helzt viðurkenningu skilið, mætti segja, að það væri fyrir fundvísi á ráð og leiðir til þess að fjölga embættismönnum og stofna til meiri útgjalda en áður. Með þessu frv. er farið fram á að lögfesta enn nýjan embættismann með 6 þús. króna árslaunum í þann fríða hóp, sem stjórnin hefir aukið meira en nokkur önnur stjórn. Hér er og talað um þriggja manna reikningsráð, og ef að vanda lætur, býst ég við, að stjórninni takist að láta það kosta nokkra peningaupphæð. Á þessu stigi málsins er ekki þörf á að hafa fleiri orð um það, nema tilefni gefist til. En ég vil einungis leggja áherzlu á það, að hæstv. fjmrh. þýðir ekki að segja mér né öðrum, að undir bókfærzlunni einni á ríkisbúskapnum sé það komið, hvert álit útlendir fjármálamenn hafa á þjóðarafkomunni. Hann veit sjálfur eins vel og allir menn, sem komnir eru til vits og ára, að það er undir allt öðru komið, hvaða fjármálatrausts landið nýtur út á við, heldur en því, hvernig fjmrh. og hans veglega reikningsráði þóknast að færa útgjöld og tekjur ríkisins á þær skýrslur, sem gefnar eru út til þjóðarinnar og kallaðir landsreikningar. Það er ráðdeild þjóðarinnar og forráðamanna hennar, sem litið er á, þegar á að meta, hvert traust hún hefir í fjármálaheiminum, en ekki hvaða form er haft á reikningsfærslunni.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér finnst þessi ræða hv.þm. Vestm. hafa átt ákaflega lítið erindi hér, því að hún kemur yfirleitt mjög lítið að því máli, sem hér liggur fyrir. Það var helzt á honum að skilja, að ekkert gerði til, hvernig reikningshaldið væri. Hann segir, að bókfærslufyrirkomulagið sé aukaatriði, en hitt aðalatriðið, hvernig fjármálunum sé stjórnað. En þetta er tvennt ólíkt og þarf ekki að fara saman. Ég hefi ekkert talað um, hvernig með fjármál ríkissjóðs hefir verið farið undanfarið, og ekkert tilefni gefið til þess, að á þau væri minnzt. Ég býst við, að tilefni til þess gefist seinna, þótt hv.þm. blandi því ekki inn í hvert einasta mál, sem fram kemur. Og það getur vel verið, að tækifæri fáist til að bera saman stjórn mína á fjármálum ríkisins og stjórn þessa hv.þm. á fjármálum síns kjördæmis. Ég hefi fyrir nokkru borgað ábyrgðarskuld úr ríkissjóði fyrir hans kjördæmi, og mjög mun orka tvímælis um fjármálastjórnina þar, hvað sem um bókhaldið er. Ég held, að þessi hv.þm. ætti fyrst að hreinsa fyrir sínum eigin dyrum, áður en hann fer að tala um mál, sem ekki eru á dagskrá. Mer hafði ekki dottið í hug að hefja neinar ádeilur út af þessu máli; það er gersamlega ópólitískt, og mér hefði ekki dottið í hug, að nokkur færi að gera það pólitískt. Að öðru leyti færði hv.þm. ekki hin minnstu rök fram gegn því, að rétt væri að samþykkja þetta frv. og færa bókhald ríkissjóðs í nýtízkuhorf eins og gert er við allar stofnanir, sem vilja vita hið rétta um fjárhagsástæður sínar.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Það er með hálfum huga, að ég kveð mér hljóðs, því að hæstv. fjmrh. er orðinn svo viðkvæmur og gramur, að það liggur nærri því við, að ég missi allan kjark. Hæstv. fjmrh. þóttist ekki vita, hvort hv. 1. þm. Reykv. væri á móti frv. eða með því. Ég segi nú fyrir mitt leyti, að ég hefi ekki heyrt það áður, að menn séu skyldir til að segja við 1. umr. hvort þeir eru með eða móti máli. Ég er ekki viðbúinn að svara slíku, en býst þó ekki við, að ég geti samþ. frv. óbreytt. Það var eitt atriði, sem hæstv. fjmrh. fór ekki út í, en það er, að ég er viss um, að þetta fyrirkomulag verður dýrt. Það er þegar búið að stofna tvö embætti, og ég veit, að fleiri endurskoðendur þarf heldur en þann eina, sem þegar er ráðinn. Mér er ekki alveg ljóst, hvaða stofnanir það eru, sem hann á að taka undir sinn verndarvæng, og hve mikið kostar að hafa á hendi endurskoðun þeirra stofnana. Væri gott að fá yfirlýsingar ráðherra um það. En það er dálítið undarlegt, að þessum yfirskoðunarmanni eru ætluð hærri laun heldur en skrifstofustjórunum, að því er mér virðist, því að skrifstofustjórarnir hafa 5 þús. kr. að byrjunarlaunum, en endurskoðandinn 6 þús. kr. Í frv. er innleidd sú meginregla, að ákveða skuli fyrningar af öllum eignum ríkissjóðs. Auðvitað er ekkert við það að athuga, þótt ætlað sé fyrir fyrningum, þegar gerður er upp rekstrarreikningur. En það er undarlegt að klessa þessum fyrningum allsstaðar inn í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, og það á að lögfesta með þessu frv. Það er alls ekki meiningin að borga þetta út. Ef ætti að hafa þetta sem einskonar byggingarsjóð og borga upphæðirnar ú, þá væri það skiljanlegt. En fyrst svo er ekki skil ég ekki, hversvegna þetta er sett á 20–30 stöðum í frv.; þá væri nóg að setja eina upphæð, sem væri fyrir fyrningum, þegar verið er að gera upp hvernig rekstrarreikningurinn fyrir umliðið ár er. Og af því að ekki á að greiða þetta út, er sú færsla á höfð, að telja innborgaðar við árslok þessar upphæðir, sem ekki eru borgaðar út og ekki borgaðar inn. Ef einstakir menn færu svona að um reikningsfærslu sína, mundi það þykja athagavert. Ég held, að það sé rétt hjá hæstv. ráðh., að hann hefði getað gert þetta „administrativt“, án þess að fara til þingsins, og hann hefir sýnt, að svo lítur hann á, þar sem hann hefir þegar látið byrja á þessu fyrirkomulagi. En það er síður en svo, að ég vilji alasa honum fyrir að koma með þetta til þingsins, heldur tel ég það virðingarvert. En þrátt fyrir það, get ég ekki talið rétt að lögfesta þetta allt. Um það mun ég ræða síðar, því að þingsköp banna mér að fara út í einstök atriði við þessa umr. málsins. En það, sem hneykslaði mig mest hjá hæstv. ráðh., var það, að hann virtist gefa í skyn, að til þessa dags hefði alls engin bókfærsla verið hjá ríkissjóði, heldur allt í botnlausu sukki og drabbi. Ég hélt nú, að hann mundi verða síðastur til þess, að gefa slíkt í skyn. Ég viðurkenni, að reikningsfærsla ríkissjóðs hingað til, er ekki með nýtízku sniði, og að hana má að sjálfsögðu gera fullkomnari, en þó er hún nú ekki lakari en svo, að mjög auðvelt er að finna réttar niðurstöður um fjármál ríkisins. En þótt tvöföld bókfærsla sé hjá ríkisféhirði, þá þarf ekki fyrir þá sök að breyta formi fjárlaganna og landsreikningsins. Þá talaði hæstv. ráðh. um bókfærslu danska ríkisins. Ég man nú ekki betur en sú bókfærsla sé ærið á annan veg en sú, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Mig minnir t. d., að þar séu settir endurskoðendur, sem séu utan þings og óháðir stjórninni með öllu. Og ef ég man rétt, þá er öllum ríkisstofnunum gert að greiða vexti af því fé, sem í þær er lagt. Ég þori því að fullyrða það, að ríkisbókhald Dana er á allt annan veg en þetta frv. mælir fyrir. Ég hefði gaman af að rannsaka, hvernig Danir færa hjá sér ábyrgðir, sem þeir taka á sig, og ætla ég, að þeir hafi gert það í allríkum mæli, t. d. fyrir lánafélögin. Ég hygg að þeir telji slíkar ábyrgðir ekki meðal sinna eigin skulda. Ég kann hálfilla við það, er hæstv. ráðh. er að gefa í skyn, að útlendir fjármálamenn séu að „krítisera“ okkar bókhald. Mér er ekki ljóst, hvar þeir hafa eiginlega aðgang að okkar bókhaldi,  Annars virðist mér aðalatriðið í þessu máli, hversu þetta fyrirkomulag verður dýrt í framkvæmdinni. Ég býst við, að það kosti alltaf 4 til 5 ný embætti, og væri gott, ef hæstv. ráðh. vildi upplýsa eitthvað nánar um það.

Jóhann Jósefsson Hæstv. fjmrh. var að tala um fjárstjórn mína fyrir Vestmannaeyjakaupstað. Það er svo sem eftir öðru í fari þessara herra, sem fara með völdin her, að þola ekki réttmæta gagnrýni andstæðinganna án þess að fara út í fjarskyld efni, en hæstv. fjmrh. skal vita það, að úr því að hann kýs að fara út í þessa sálma, skal hann ekki hafa betra af. Þeim skeytum, er hann sveigir að okkur Eyjamönnum fyrir þessar sakir, skal beint að honum sjálfum, því að þótt ýmsir fjárhagsörðugleikar hafi steðjað að okkur hin síðari árin, þá hefir þó fjárstjórnin ekki verið lakari en svo, að við höfum til mikilla muna grynnt á skuldunum, á sama tíma, sem hann hefir aukið skuldir ríkisins og komið fjármálum ríkisins í öngþveiti,  Þá lagði hæstv. ráðh., að við hefðum blandað pólitík inn í þetta mál, drýgt þá óhæfu, að gera þetta mál pólitískt. Þetta er jafnan viðkvæðið í herbúðum stjórnarinnar, er við andstæðingarnir dirfumst að sýna minni andakt og auðmýkt gagnvart frv. stjórnarinnar en hún vill vera láta. Ef við dirfumst að kalla hlutina þeirra réttu nöfnum, þá er það pólitík. Er við stjórnarandstæðingar leyfum oss að kryfja eðli og rök ýmissa þeirra mála, sem stj. hefir á takteinum, og sýna fram á, hvernig hún fer að því að unga sífellt út nýjum embættum og í sífellu auka útgjaldabyrði ríkissjóðsins, allt undir yfirskyni sparnaðar og umbóta, og er við þorum að ganga hreinlega fram í andstöðunni og taka „Tyren ved Hornene“ eins og Danskurinn segir, þá er svarið þetta og aðeins þetta: „hið eruð að blanda pólitík inn í þetta mál“. Þetta er nú næsta barnaleg aðfinning hjá hæstv. fjmrh., þar sem vitað er, að hér blandast meiri og minni pólitík í öll mál, enda eðlilegt að svo sé. Ég er nú satt að segja orðinn langþreyttur á þessum sparnaðarfrv. núverandi stjórnar, þessum sífelldu fóðrunum á nýjum embættum, fjáreyðsluaukningum og sukki stjórnarinnar. Ég er orðinn langþreyttur á þessum umbótafjálgleik, þessari sparnaðarhræsni stjórnarinnar, þegar hún er að breyta fyrirkomulagi á embættum og stofna ný, alltaf til þess að „spara“ og „spara“. Það ætla ég, að fjárhagur ríkisins segi nú til um það, hversu mikil alvara hefir legið á bak við þetta sparnaðarhjal stjórnarinnar. Þess vegna má hæstv. fjmrh. vita það, að meðan ég er hér innan vébanda Alþingis, mun ég nota minn þingmannsrétt til þess að segja stjórninni til syndanna, eftir því sem mér þykir við horfa í hvert skipti, og með þeim orðum, sem við eiga á þingi, jafnvel þó að ráðherra kalli það óviðeigandi „pólitík“ Hæstv. ráð. má verða reiður; honum skal alls ekki hlíft af minni hendi, svo fremi hann og athafnir hans gefi tilefni til slíks. Og hann verður að þola það, þótt hlutirnir séu nefndir þeirra réttu nöfnum; hann verður að læra að horfast í augu við blákaldan veruleikann. Hann skal vita það, að hæstv. ríkisstjórn mun ekki stoða yfirdrepsskapur einn og blekkingar til langframa.

Fjmrh. (Einar Árnason) Hv. 1. þm. Skagf. hélt alllanga tölu um þetta mál, og hélt sér dálítið við efnið  Mér skildist helzt á hv. 1. þm. Skagf., að hann væri nú heldur fylgjandi gamla fyrirkomulaginu, því að það „væri hægt“ að finna hag ríkissjóð eftir því. Jæja, Þó að hv.þm. er ekki ýkja kröfuharður um þessa hluti. Það er auðvitað rétt, að það er mögulegt að finna hinn raunverulega hag ríkissjóðs eftir gamla fyrirkomulaginu, en það yrði óneitanlega ærið miklu léttara, ef reikningar ríkissjóðs væru svo undirbyggðir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þá sagði þessi hv.þm., að þetta fyrirkomulag væri dýrt, og vildi fá upplýsingar um kostnaðarhlið þess. Ég skal fúslega játa það, að ég get ekki svarað því til hlítar. Það segir sig sjálft, að ógerlegt má heita, að slá nokkru föstu um slíkt, meðan engin reynsla er fengin. Það hlítur að sjálfsögðu að taka nokkurn tíma að koma þessum breytingum á; og þarf enginn að ætla, að allt ríkisbókhaldið verði umskapað um ein áramót. Til þess þarf sennilega tvö til þrjú ár. En ef svo kynni að fara, að þetta fyrirkomulag yrði heldur dýrara en hið gamla, þá er spurningin þessi: Á að sleppa því fyrir þá sök eina, ef það að öðru leyti reynist til hagsbóta og framfara? Er það ekki þess virði, að kostandi sé til þess smávægilegri upphæð? Ég fyrir mitt leyti álit það þess virði, en þeir sem ekki hafa trú á því, að þetta fyrirkomulag sé betra en hið gamla, vilja vitaskuld engu til þess kosta. Hv. þm. var að tala um það, að útlendingar sæju ekki bókfærslu okkar. Já, það er nú svo! Þeir sjá þó í öllu falli landsreikninginn, sem hlýtur að byggjast á ríkisbókhaldinu, og af honum má fljótt sjá, hvort ríkisbókhaldið er í nýtízku formi eða ekki. Og vera má, að hv.þm. geti fengið nokkrar sannanir fyrir því, að ég tala ekki út í bláinn. Ég skal benda honum á tvo menn, sem ef til vill gætu gefið honum upplýsingar um þetta atriði, þá Svein Björnsson sendiherra og Jón Krabbe skrifstofustjóra í Kaupmannahöfn. Það getur líka vel verið, að ég hafi einhversstaðar í fórum mínum eitthvað skriflegt frá þessum mönnum um þetta efni, en það er óþarfi að vera að framkalla það hér. Og það er alveg að ófyrirsynju að vera með hita og æsing í þessu máli; og flokkapólitík á hér ekki heima, því að málið er í eðli sínu ópólitískt. Hv. þm. Vestm. kvartaði um það í fyrri ræðu sinni, að ég hefði talað með mikilli viðkvæmni, og leit helzt út fyrir, að hv.þm. gæti ekki tára bundizt fyrir þá sök. En það var alls ekki ætlun mín að gera þennan hv.þm. klökkvan né græta hann hér frammi fyrir öllum þingheimi. Ég hafði því ekki önnur ráð en að breyta um tón, og tala til hv.þm. á þann veg, sem við átti. Þetta hefir borið tilætlaðan árangur; hv.þm. er nú farinn að bera sig mannalega, eins og hans er reyndar vandi, og gleður það mig. Ég hefi að öðru leyti ekki ástæðu til að svara ræðu hans, þar sem hann vék ekki einu orði að málinu sjálfu, og hefi ég því ekkert við þennan hv.þm. að tala.

Magnús Jónsson Hæstv. fjmrh. furðaði sig mjög á því, að hv.þm. Vestm. skyldi draga fjármálapólitík landsins inn í þessar umræður. Ég fyrir mitt leyti álit slíkt ofur eðlilegt. Þetta mál er í eðli sínu pólitískt, stórpólitískt, enda þótt ef til vill megi segja, að það sé ekki flokkapólitík viðkomandi. Nú standa nýjar kosningar fyrir dyrum. Það er nú alkunnugt, að það sem nú verður einkum og sér í lagi kosið um, eru fjármálin og fjármálastjórn undanfarinna ára. þessvegna er það næsta mikilsvert fyrir fólkið, að fá glögga skýrslu um ríkisbúskapinn. Undir slíkum kringumstæðum, hefir það oft verið stórpólitískt bragð hjá valdhöfunum að reyna að rugla reikningsfærslu ríkissjóðsins, til þess að gera almenningi erfiðara um að fylgjast með hinum raunverulegu niðurstöðum. Ég segi alls ekki, að slíkur tilgangur vaki fyrir hæstv. fjmrh., en þetta hefir verið leikið með öðrum þjóðum og á ýmsum tímum. Ég ætlaði alls ekki og gerði alls ekki árás á hæstv. ráðh. í ræðu minni áðan; ég tók heldur enga endanlega afstöðu til þessa frv., en benti einungis á augljósa galla þess, hv.n. til leiðbeiningar og frekari athugunar. Hæstv. ráðh. lagði höfuðáherzluna á það, að ríkið heimtaði tvöfalda bókfærslu af einstaklingunum, og taldi það ósamræmi að hafa þá ekki sína eigin bókfærslu í a. m. k. eins fullkomnu formi. En hér er töluvert ólíku saman að jafna. Að ríkið heimtar fullkomið bókfærsluform af borgurunum kemur af því, að það þarf að fá grundvöll undir skattaframtal; það þarf að tryggja sér slíkan grundvöll með lögum. Ennfremur hefir lögskipað bókhald sönnunarþýðingu í prívatmálum, en hvorugt þetta á við um bókhald ríkisins. Bókhald einstaklinga þarf því ekki að vera mjög einfalt og aðgengilegt, því að um það fjalla einungis bókhaldsfróðir menn, ef til þessa kemur, en um landsreikninginn er það aðalatriðið, að hann sé ljós og einfaldur að formi, til þess að alþýða manna, sem ekki er ætlandi að hafa bókhaldsþekkingu almennt, geti fylgzt með niðurstöðum reikningsins. Það er t. d. alkunnugt, að þegar um margbreytileg og umfangsmikil einkafyrirtæki er að ræða, svo sem hlutafélög, þá eiga hluthafar oft erfitt með að átta sig á niðurstöðum reikninganna, og verður þeim oft nauðugur einn kostur að varpa öllu þvílíku yfir á herðar bókhaldssérfróðra manna. Slíkt má ekki eiga sér stað um ríkisbókhaldið. Bókhald einkafyrirtækja er til þess, að kunnáttumenn geti dæmt um það, ef þarf, en bókhald ríkisins til þess, að almenningur geti dæmt um það, ef ágreiningur rís. Þetta er sá meginmunur, sem er á þessu tvennu, og hæstv. ráðh. gerir alveg rangt í því að rugla þessu saman. Þá sagði hæstv. ráðh., að það sæist ekki á landsreikningnum, hversu miklar skuldir ríkisins væru út á við. Mér er ekki vel ljóst, hvað hæstv. ráðh. á við.  Þá var það rangfærsla hjá hæstv. ráðh., að ég hefði látið svo um mælt, að honum væri ekki heimilt að hafa það bókhald, sem honum þóknaðist. En hitt taldi ég hégóma einan, að fara til þingsins með slíkt mál, þar sem hæstv. ráðh. er þegar byrjaður á því bókhaldi, sem frv. fjallar um. En að vísu er þetta aukaatriði, og gerir því hvorki til né frá, og mun ég því ekki fara um það fleiri orðum. Ég vil svo að endingu skjóta því til hv.þdm., hvort þeir telji það ekki, eftir atvikum, fært að láta landsreikninginn vera áfram í sama formi og hingað til, a. m. k. í aðalatriðunum, þó að sjálfu bókhaldinu verði breytt. Ég vænti þess, að hv.þm. sé það vel ljóst, að það er ekki einhlítt, að ríkisbókhaldið sé vísindalegt, svo sem þetta frv. gerir ráð fyrir, heldur þurfi það og að gefa skýrslu um fjármálin til almennings. Það er ekki alltaf það fræðilega, sem reynist bezt. Það eru ekki alltaf búfræðingarnir, sem verða mestu búmennirnir. Getur meira að segja farið svo, að menn hnjóti um bókvitið. Það var mikill búmaður, sem ól upp kálf eftir beztu reglum í Búnaðarritinu. En þar var einhver töluskekkja. Kálfurinn sálaðist, og var sagt, að hann hefði dáið úr prentvillu. Hæstv. fjmrh. ætlar nú að fara eftir blessuðum reglunum. En ég er hræddur um, að það geti farið svipað og með kálfinn, og að allt þetta verði fremur til að fela en til að upplýsa.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að tala langt mál. En ég varð vonsvikinn, að hæstv. fjmrh. skyldi ekki gefa upplýsingar um kostnað af þessu frv. og hvað sparaðist, því að enginn má vera skeytingarlaus um það, sízt nú, þegar þm. stjórnarinnar sjá ekki annað bjargráð í fjármalaöngþveitinu en að draga 10% af kaupi þingmanna. Út af því, sem hæstv. fjmrh. greip fram í um laun skrifstofustjóra, er hafa að byrjunarlaunum 5 þús. kr., verð ég að staðhæfa, að þessi endurskoðandi á að hafa hærri laun en þeir.  Mér skilst þetta vera gert eftir nokkurskonar kröfu frá erlendum ríkjum, og hæstv. ráðh. vísaði mér til sendiherra okkar í Kaupmannnahöfn og Jóns Krabbe. Það þykir mér undarlegt. Það er raunar freisting að fara út í einstök atriði. Hvernig eiga t. d. endurskoðendur eins og segir í 8. gr. 3. málsl. að gæta þess, að engin útgjöld séu innt af hendi án lagaheimildar, að fjárveitingar séu réttilega notaðar samkvæmt fyrirmælum og að útgjöld, tekjur og aðrir liðir viðskiptanna séu bókfærðir á réttan hátt. Það er ómögulegt að heimta þetta af endurskoðendum, því að þeir fá ekki að vita um annað en það, sem búið er að borga. Og þá held ég, að athugasemdirnar yrðu nokkuð margar, ef endurskoðendurnir ættu að láta þær ná yfir allt, sem stjórnin hefir greitt án heimildar í fjárlögum. Það er nokkuð mikið vald, sem þessum endurskoðendum er gefið, þar sem þeir eiga að geta lagt fyrir ráðuneytið að rannsaka frá rotum hvaða atriði, sem þeim finnst athugavert. Skrifstofustjórarnir eiga þá að fara að verða vikadrengir þeirra. Annars skal ég lýsa ánægju minni yfir þeim upplýsingum, sem endurskoðendur eiga kost á að fá samkv. 2. gr., því að stundum hefir viljað bresta á, að þær fengjust. Mér finnst launin í þessu nýja embætti vera mikil. Maðurinn, sem þegar er settur, fær 5400 kr. árslaun, og bráðlega mun þurfa fleiri menn til þessara starfa í stjórnarráðinu. Þó að samþ. yrði hin ágæta till. um 10% lækkun á þingfararkaupi, nægði það ekki einu sinni til að borga einum endurskoðanda, hvað þá tveimur mönnum eða fleirum.

Fjmrh. (Einar Árnason) Einn af þeim útgjaldaliðum, sem mest hafa hækkað á síðustu árum, er viðhald vega. Tvennt ber til þess. Fyrst það, hve vegakerfið hefir vaxið óðfluga, og svo hitt, að umferð bifreiða hefir margfaldazt á flestum vegum, og það er staðfest, að aðalskemmdirnar stafa af þeim. Líti maður á kostnaðinn um fimmtán ára bil, sest, að hann hefir tvöfaldazt, og þó vaxið langmest síðustu árin. Árið 1929 er hann hátt á fimmta hundrað þúsunda og sjálfsagt hálf millj. síðasta sumar, þó að ekki sé búið að gera það upp nákvæmlega. Ef viðhaldið á að vera í sæmilegu lagi, má ekki búast við, að hægt verði að komast af með minna en hálfa millj. á ári, og sennilega fer það hækkandi, eftir því sem vegakerfið stækkar og umferð vex. Því er brýn nauðsyn að afla ríkissjóði tekna, sem beinlínis ganga til. viðhalds vega í framtíðinni. Þetta frv. miðar að því að afla þeirra tekna að nokkrum hlut. Þar er stefnt á svipaða leið og nágrannaþjóðir fara. Gert er ráð fyrir, að skattlagt sé í þrennu lagi, á benzín, gúmmi og þunga bifreiðanna. Þó skulu vöruflutningabifreiðar vera undanþegnar þungaskattinum. Það er gert ráð fyrir, að tekjur af þessu verði 300 þús. kr., eða fullum 200 þús. kr. meiri en bifreiðaskatturinn, sem nú er í lögum, hefir gefið í ríkissjóð. Eitt nýmæli er í frv.; það er ætlazt til, að dálítill hluti af skattinum gangi til sýsluvegaviðhalds sérstaklega. Þess er ekki vanþörf, og margir sýsluvegir eru mjög fjölfarnir af bifreiðum. Það má að sjálfsögðu deila um, hve hár skatturinn skuli vera. En á það er að líta, að ríkissjóður hefir mikla þörf, og þarfir veganna fara vaxandi. Einnig má líta á hitt, að þegar vegir eru bættir, minnkar kostnaður bílanna í hlutfalli við vegalengdir, sem þeir fara. Þeir eyða minni tíma, minna benzíni og slíta minna gúmmi á hjólum, auk þess sem bifreiðin endist lengur. Þetta frv. er aðallega samið af meiri hl. mþn. í skatta- og tollamálum eftir mínum tilmælum, og ég ætla, að vegamálastjóri hafi athugað það fyrir sitt leyti. Frv. fylgir ítarleg grg., sem ætti að vera nægileg skýring á einstökum greinum þess. Ég sé því ekki ástæðu til að fara út í þær, en legg til, að frv. verði vísað til fjhn.

Pétur Ottesen Reglulegir þingfundir eru ekki bunir að standa nema þrjá daga, en þó eru það ekki allfá skattafrv., sem þegar er búið að taka til umr. hér. Að vísu er ekki alstaðar beint verið að bera fram nýja skatta, heldur tilfærslur og breytingar á því, hvernig ná skuli tekjum í ríkissjóðinn. Þetta frv. miðar þó til verulegrar skatthækkunar, sem nemur a. m. k. nokkuð yfir 200 þús. kr. Svipað frv. var borið fram á síðasta þingi, nokkru fyrir þinglok, og að því er ég ætla að tilhlutun stj. Þar var þó ekki gert ráð fyrir að taka nema einfaldan skatt af bifreiðum, nefnilega 7 aura af hverju kg., sem þeir eyða af benzíni. nú á einnig að leggja innflutningstoll á allt gúmmi, sem notað er á bifreiðar, og sérstakan skatt eftir þungabifreiðanna, en flutningabifreiðar eru þó undanþegnar þeim skatti. Þá er gert ráð fyrir, að nokkuð af skattinum gangi til viðhalds sýsluvega. Brtt. um það fluttum við hv.þm. Mýr. í fyrra og byggðum hana á því, að umferð um sýsluvegi er alveg hliðstæð umferð þjóðvega. Það hefir nefndin tekið til greina við samningu þessa frv. En brtt. okkar á síðasta þingi kom aldrei til atkv., af því að frv. dagaði uppi. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að einungis 10% af skattinum megi verja til viðhalds sýsluvega. Þetta virðist mér vera mikils til of lítið, og býst ég ekki við, að þetta sé í neinu samræmi við lengd og umferð sýsluveganna, samanborið við þjóðvegina. Ég skýt því til n. þeirrar, sem frv. gengur væntanlega til, að athuga þetta gaumgæfilega. Því að svo þungar byrðar hvíla á þeim, sem eiga að bera uppi viðhald veganna, að ekki má láta hjá líða að sýna fulla sanngirni í þessu máli og láta hæfilegan hluta af þessum skatti ganga til viðhalds sýsluveganna. Annað atriði, sem ég vildi víkja til n., er endurgreiðsla á tolli af benzíni, sem notað er til annars en bifreiða. Hér segir í 7. gr. frv., að fjmrh. megi í reglugerð heimila þetta endurgjald, þegar ársnotkun nemur a. m. k. 500 kg. hjá hverjum notanda. sé um minni notkun að ræða, verða t. d. vélbátar og dráttarvélar að borga þennan skatt til vegaviðhalds í landinu. í frv. því, sem lá fyrir síðasta þingi, var svo ákveðið, að skylt væri að endurgreiða toll af öllu benzíni, sem notað væri á þennan hátt. Og því beini ég þessu til n., að breyta þessum ákvæðum í samræmi við það, því það nær vitanlega engri átt að skattleggja t. d. bátaútveginn á þennan hátt. Þá er það ekki fleira, sem ég finn ástæðu til að segja að svo stöddu máli um þetta frv.

Haraldur Guðmundsson Þegar athugað er, hve langar, kappsfullar og heitar umr. urðu hér í hv. deild milli íhalds- og framsóknarmanna um síðasta frv., er hér var til umr. í deildinni (frv. um ríkisbókhald og endurskoðun) þá sýnist bregða nokkuð kynlega við og kippa allmjög í annað horn, að enginn úr Íhaldsflokknum skuli verða til að andmæla þessu fóstri stj., frv. um að leggja toll á gúmmi og benzín og þungaskatt á bifreiðar. Þetta synir, hve höfuðflokkarnir baðir, Íhaldsflokkurinn og Framsókn, eru innilega sammála um flestallt, sem verulegu máli skiptir. Ræðumenn þeirra geta karpað af miklum hita og mælsku um form fjárl. og bókhalds ríkisins og þess háttar, sem litlu máli skiptir, en þegar um það er að ræða að leggja tolla og skatta á almenning, þá er bezta samkomulag  Þetta frv. er, eins og þau sem fyrir lágu í gær, samið af fulltrúum beggja flokkanna, Íhalds og Framsóknar, og tekið að sér af hæstv. fjmrh. Það er eftirtektarvert, að öll þessi frv. ganga í þá átt að halda við eða hækka tollana, óbeinu skattana. En eitt frv. meiri hl. mþn. sker sig úr; það er frv. um tekju- og eignarskatt. Hann má ekki hækka, heldur fremur lækka. Þetta sýnir glöggt stefnuna. Það á að hækka tolla á neyzluvörum og nauðsynjum, en lækka beinu skattana til að hlífa eignum og gróða efnamanna. Enn ljósari verður þessi sameiginlega stefna, ef athuguð er saga þessa frv. Fyrir fáeinum árum bar hv. 2. þm. G.K. (ÓTh) fram frv. svipað þessu. Þá fékk það maklega útreið og hefir síðan gengið undir nafninu „litla, ljóta frumvarpið“, og enn fleiri kjarnmikil lýsingarorð fylgdu því þá til moldar frá orðsnillingum Framsóknarflokksins.

Já, þau voru mörg og hrífandi, og aðallega frá hæstv.dómsmrh.

. Nú er öldin önnur. Nú tekur hæstv. fjmrh. Framsóknarflokksins þetta frv. upp á sína arma. Svo náin var samvinnan þegar á síðasta þingi, að hann fékk þann mann úr Íhaldsfl., sem háðulegust og hörðust orð hefir haft um stj., hv. 2. þm. G.-K., til að hafa framsögu í málinu.

Það var nú n., sem réð því

. Ég trúi ekki, að hv. 1. þm.N.-M. hafi sýnt svo mikla ónærgætni að gera það móti vilja ráðherrans  Ég skal láta þetta nægja sem inngang að því, sem ég segi um þetta frv. eins og það liggur nú fyrir. Eftir því, sem áætlað er í fjárlfrv.hæstv. stj., eiga tekjur af núverandi bifreiðaskatti að nema 80 þús. kr., en samkv. grg. þessa frv. er gert ráð fyrir 300.600 kr. tekjum, og sú áætlun byggist á innflutningsskýrslum hagstofunnar 1929 og skýrslum vegamálastjóra um skrásettar bifreiðar 1. júlí 1930. Líklega verður hækkunin talsvert meiri. Þessi skattur á þá a. m. k. að hækka um 220 þús. kr. eða 275%. Þetta er sú hliðin, sem að ríkissjóði veit. Á 6. bls. í grg. frv. er sýnd viðleitni til að finna, hve mikið skatturinn muni hækka á hverri bifreið. Ég verð að byggja á því, sem þar er sagt, þótt ég telji að þar sé allt of lágt áætlað. Samkv. því, sem þar segir, nemur hækkunin um 150%, eftir upplýsingum frá vegamálastjóra, þar sem 80 aura skattur af 100 km. akstri hækkar upp í h. u. b. 2 kr. Á algengum fólksflutningabifreiðum á þá hækkunin að verða rétt um 150%, en nokkru minni, segir vegamálastjóri, á vörubifreiðum. En það er varla rétt athugað. Hann segir, að þungaskattur lendi ekki á þeim og fái þær því minni skatt. En þungaskatturinn nemur ekki nema um 15% af skattinum öllum eða 30 aura af hverjum 198 aurum á f6lksbifreiðum. En vörubifreiðar greiða mestan hluta af tollinum á benzíni og gúmmi og verða að því leyti harðar úti en hinar, sem nota minna af því, einkum einkabifreiðirnar. Vegamálastjóri upplýsir, að skattur á venjulegri fólksbifreið sé nú 250 kr. Samkv. grg. hækkar hann upp í h. u. b. 625 kr., en ég tel víst, að hækkunin verði meiri, og enn meiri á vörubílum. mér þykir þetta býsna mikil hækkun. Ef frv. hæstv. fjmrh. verður samþ., hlýtur flutningsgjald bæði fyrir fólk og vörur að hækka verulega. Það munar um minna en 600–700 kr. skatt á ári af einni bifreið. Hv. þm. Borgf. gat þess, að þetta frv. væri að því leyti. verra en frv. það, er flutt var af hæstv. ráðh. í fyrra, að nú væri aðeins heimilað að endurgreiða tollinn af benzíni, sem ekki væri notað til bifreiða, þar sem þetta hefði hinsvegar verið skylda samkv. frv. í fyrra. Ég vil um atriði þetta taka í sama strenginn og hv.þm. Borgf. Það eiga að sjálfsögðu að vera bein ákvæði í lögunum sjálfum um, að þessi endurgreiðsla skuli fara fram, en ekki að vera lagt á vald ráðh., hvort tollurinn skuli endurgreiddur eða ekki. Sú greining á skattinum, sem gerð er í frv., er til lítilla bóta. Þungaskatturinn er svo lítill hluti heildarskattsins, að sá jöfnuður, sem næst með honum, er hverfandi. Hann mun nema 13% af heildarskattinum. Sú skattastefna, sem þetta frv. er byggt á, að tolla nauðsynjar, er að mínu viti beinlínis skaðleg og heimskuleg. Þar að auki hefir frv. þann megingalla, að hækkunin kemur þyngst niður á þeim bifreiðum, sem mest eru notaðar. Einkabifreiðar og svokallaðir lúxusbilar eru ekki skattaðir meira eða fremur en aðrar bifreiðar, heldur þvert á móti. Flutninga- og vörubílar verða harðast úti. Ég skal svo ekki fara öllu fleiri orðum um frv. við þessa umr., og mun ekki greiða atkvæði á móti því, að það fái að fara til nefndar. Geri ég það fyrir kurteisissakir við hæstv. fjmrh., enda mundi það líklega að litlu gagni koma, þótt við alþýðuflokksmenn greiddum atkv. gegn því. Mér virðist sem sjá megi fyrir örlög Karþagóborgar. Frv. er að upphafi samið af einum af fjármálavitringum íhaldsins, hv. 2. þm. G.-K. Í fyrra tók hæstv. fjmrh. það upp á arma sína. Svo er meiri hluti skattamálanefndarinnar, skattasérfræðingar Framsóknar og Íhalds, látinn pólera ytra borð frv. - og eftir póleringuna tekur hæstv. fjmrh. það enn upp á arma sína. Framsóknar- og Íhaldsflokkurinn virðast því einhuga um frv., og þarf þá ekki að efa, að það muni fram ganga, þó að illt sé til þess að vita.

Magnús Jónsson Ég stend upp vegna þess, að hv.þm. Ísaf. virtist draga þá ályktun af því, að enginn virtist ætla að taka til máls um þetta frv. í fyrstu, að allir flokkar væru sammála um það.

Tveir flokkar

. Já, það má gjarnan vera. Þessu vildi ég ekki láta ómótmælt. Ég fyrir mitt leyti hefi óbreytta skoðun á þessum bílskatti, hvaða formi sem hann svo er búinn. Annars virtist mér hv. m. Ísaf. tala eins og afbrýðissamur eiginmaður, þegar hann var að tala um afskipti hv. 2. þm. G.-K. af þessu máli. Það var alveg eins og hv.þm. Ísaf. væri hræddur um, að „Framsókn“ hans væri að fjara yfir til Sjálfstæðisflokksins úr þessu þokkasæla hjónabandi við hann. Er þá ekki hv.þm. enn búinn að komast eftir því, hversu lauslát þessi kona hans er? hún sem er ýmist í rúmi hjá sjálfstæðismönnum eða jafnaðarmönnum. Framsókn fylgir skoðun okkar sjálfstæðismanna í skattamálum t. d. en jafnaðarmönnum í skoðun þeirra á vinnudómi, einkasölum og fjáreyðslum, og mun hið síðasttalda ekki hvað sízt hafa leitt til þess, að þessir flokkar tóku saman. Eins og ég áður lýsti yfir, hefir skoðun mín í þessu máli ekki breyzt, og get ég þó ekki neitað því, að frv. er að forminu till aðgengilegra nú en í fyrra, þar sem þá var um benzínskatt að ræða eingöngu. Með því að skipta skattinum eins og gert er í frv., er opnaður möguleikinn fyrir því að vernda flutningabílana. Ég get ekki fallizt á þá skattskiptingu, sem gerð er í frv., en henni er auðvelt að breyta. Og ef á að hafa þennan skatt á annað borð, legg ég til, að þungaskattinum verði haldið, en hinum skottunum verði breytt svo, að skattarnir yrðu nokkurnveginn jafnir í útkomunni. Ég fæ ekki skilið, að þm. vilji fara að hækka skattinn á flutningsbílunum, þar sem flutningskostnaður með þeim er óhæfilega mikill fyrir, og a. m. k. furðar mig á því, ef fulltrúar Suðurlandsundirlendisins vilja ganga inn á að íþyngja kjósendum sínum með þessu móti. Hv. þm. Borgf. gat þess, að það næði ekki nokkurri átt að láta báta og flugvélar greiða skatt til vegaviðhalds. Ég verð nú að segja það, að það er ekki meira vit í því að láta bíla, sem aldrei koma út fyrir Reykjavík, greiða skatt til vegaviðhalds, heldur en þó að bátum og flugvélum sé gert að greiða hann. En þetta sýnir, hvað þessi stefna, að skatta bíla til vegaviðhalds, kemur misjafnlega niður. Það eru ef til vill þolandi einhverjir skattar, en þeir verða að vera lagir.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég get verið stuttorður um þetta mal. Samskonar frv. var lagt fyrir síðasta þing, svo hv.þdm. er það eigi ókunnugt. Það er hliðstætt frv. um kirkjur, sem lagt hefir verið fyrir hv.Nd. Fer það í þá átt að tryggja friðhelgi og verndun kirkjugarða og heimilisgrafreita og gerir ráðstafanir til, að þeir geti litið út eins og kirkju landsins sæmir. Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til allshn.

Jón Þorláksson Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til menntmn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég sé ekkert á móti því, að málið fari til menntmn., og get því fallið frá minni till.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Frv. þetta var borið fram hér í hv. d. í fyrra og er því hv.þdm. kunnugt. Í því er eitt talsvert mikilsvert nýmæli, er það fyrirkomulagsbreyt. á því, hvernig prestar hljóta embætti. Eftir þessu frv. á það ekki að vera eftir beinni kosningu safnaðanna, heldur með einskonar ráðningu. Þetta er atriði, sem ég get búizt við, að þráttað verði um. hér er um að ræða vandamál, sem talsverðum erfiðleikum er bundið að ráða fram úr, og ég get hugað mér, að ef til vill megi finna aðrar leiðir en þá, sem hér er gert ráð fyrir að fara. Skal ég svo ekki fara frekar út í þetta mál nú, en legg til, að frv. verði vísað til allshn.

Halldór Steinsson Ég get ekki verið sammála hæstv.dómsmrh. um það, að breyt. sú á vali presta, sem frv. ræðir um, sé aðeins fyrirkomulagsbreyt. Mér finnst að með því að samþ. þá breyt. væri stigið stórt spor aftur á bak. Það er einkennilegt, að nú, þegar sú stefna er yfirleitt ríkjandi, að rýmka á ölum sviðum almennan kosningarrétt, skuli stj. flytja frv., sem skerðir svo mjög rétt safnaðanna sjálfra til að kjósa sér prest, en leggur valdið til þess að mestu leyti undir sóknarn. Þó að söfnuðirnir kjósi sóknarn., getur vel komið fyrir, að hún leggi til, að „kallaður“ sé prestur, eins og það er nefnt í frv., sem söfnuðurinn yfirleitt er ekki allskostar ánægður með. Að vísu eiga safnaðarmeðlimirnir að hafa rétt til að kvarta undan vali sóknarn., en bæði er það, að talsverðan hluta safnaðarins þarf til þess, að slíkt sé tekið til greina, og svo er það eins og gengur, að menn fara ekki æfinlega að hreyfa kærum, þó að menn séu ekki allskostar ánægðir. Ég vildi vekja athygli n. þeirrar, sem væntanlega fær þetta mál til athugunar, á þessu atriði, og vil ég mælast til, að hún íhugi rækilega, hvort ekki muni óheppilegt að breyta því fyrirkomulagi á kosningu presta, sem núgildandi lög ákveða.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til fjhn.