Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á borðum þm. liggur svar frá forsrh. við fsp. minni um bifreiðamál ráðherra. Ég tel mig knúna, herra forseti, til að gera athugasemd við það að 2. tölul. fsp. er ekki svarað, en þar var óskað samanburðar á áhrifum fyrri og núgildandi reglna um bifreiðafríðindi ráðherra. Í svarinu kemur fram að felld hafi verið niður gjöld af sjö bifreiðum ráðherra frá árinu 1983. Því verður ekki trúað að ekki hafi verið hægt að reikna út hve háar fjárhæðir ráðherrar hefðu fengið vegna þessara sjö bifreiða hefði ný regla um 20% fyrningarfé á ári verið í gildi s.l. tvö ár – eða er staðreyndin sú að fjmrh. eða forsrh. hafi enn ekki gert sér grein fyrir áhrifum nýrra reglna um bifreiðafríðindi ráðherra samanborið við eldri reglur? Um leið og ég vek athygli á því að þetta er í annað sinn í sömu viku sem athugasemd þarf að gera við ófullnægjandi svör ráðherra óska ég eftir því að hæstv. forseti ræði þetta mál við hæstv. forsrh. þannig að svarað verði á Alþingi 2. tölul. fsp. sem ég hef fram borið. Hér er um einfaldan útreikning að ræða sem ég tel að hæstv. forsrh. geti beitt sér fyrir að liggi fyrir þegar á morgun.



Herra forseti. Um það atriði, sem hv. þm. spurði um, eru að sjálfsögðu ekki til neinar upplýsingar í reikningum ríkisstj. Sá starfsmaður, sem fyllti þetta út, leitaðist við að afla sér upplýsinga frá umboðum bifreiðanna um hvað viðkomandi bifreið hefði kostað við endurnýjunarverð á þessum árum. Hann gat ekki fengið það á þeim tíma sem hann hafði til að svara fsp. Hins vegar er auðvelt fyrir hvern og einn að spyrja umboðin um endurnýjunarverð bifreiðanna á viðkomandi árum. Ef hv. þm. vill að við önnumst það er út af fyrir sig sjálfsagt að gera það. Spurningin hljóðar upp á það hver útgjöldin hefðu verið ef ákveðin reglugerð hefði verið í gildi á þessum tíma. Þetta byggir á endurnýjunarverði bifreiðanna. Til að hafa endurnýjunarverð bifreiðanna þarf að vita nákvæmlega hvernig viðkomandi bifreiðar voru útbúnar, t.d. hvaða tæki voru í þeim o.fl. Endurnýjunarverðið fer eftir því. Um þetta var ekki hægt að fá upplýsingar frá umboðunum á þessum skamma tíma.



Herra forseti. Ég tek þessar útskýringar hæstv. forsrh. ekki góðar og gildar. Ég vek athygli á því að í svarinu kemur fram að varðandi þessar sjö bifreiðar eru upphæðir, sem þar koma fram um eftirgefin gjöld, byggðar á útreikningum um tollafgreiðslugengi í nóvember 1985. Það er áætlað að eftirgefin gjöld séu um 60% af bílverðinu. Miðað við það er því mjög auðvelt að reikna út bílverðið. Ég trúi því ekki að ekki sé hægt að fá útreikninga um fyrningarfé ef þessar reglur hefðu verið í gildi á þessum tíma. Ég hef reyndar sjálf látið hagfræðing reikna þessar tölur út og hann gerði það á einu augabragði. Ég trúi því ekki að starfsmenn forsrn. gætu ekki gert slíkt hið sama.



Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. vildi hafa réttar og nákvæmar tölur. Það er enginn vandi - ég get gert það við borðið hjá mér - að reikna út 40 eða 60%, en ég gaf manninum fyrirmæli um að svara þessari fsp. hárrétt.



Herra forseti. Ég ítreka beiðni mína til hæstv. forseta að hann ræði þetta mál við hæstv. forsrh. og að 2. tölul. fsp. minnar verði svarað hér á Alþingi.



Forseti hefur ekki á móti því að ræða við forsrh. En það hefði mátt ætla að hv. 2. landsk. þm. og forsrh. hefðu þegar rætt um þetta mál.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um frestun Alþingis. Í till. þessari geri ég ráð fyrir að fundum þingsins verði frestað frá morgundeginum, 21. desember, og að þing komi saman á ný eigi síðar en 27. janúar n.k. Það hefur ekki verið venja að vísa till. um frestun til nefndar og geri ég ekki till. um það. Samkvæmt nýjum þingsköpum þarf hins vegar þessi þáltill. eins og aðrar að fara í gegnum tvær umræður. Geri ég tillögu um að þessari till. verði vísað til síðari umræðu þegar fyrri umræðu er lokið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um staðfestingu samkomulags um loðnuveiðar Norðmanna sem hv. utanrmn. flytur. Tillgr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að heimila ríkisstj. að staðfesta fyrir Íslands hönd samkomulag milli Íslands og Noregs um loðnuveiðar norskra veiðiskipa innan íslenskrar lögsögu á árinu 1986. Samkomulagið er prentað hér sem fylgiskjal." Till. fylgir grg., sem ég held að skýri málavexti nokkurn veginn nægilega, auk fylgiskjala sem prentuð eru með. En þess skal aðeins getið að mál þetta hefur verið ítarlega rætt á þrem fundum í hv. utanrmn. sem komist hefur að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að rétt sé að leggja til við Alþingi að þáltill. verði samþykkt. Það verður væntanlega gert í dag og þá að sjálfsögðu án þess að henni verði vísað til nefndar. Framan af var nokkuð á reiki í hve miklum mæli Norðmenn mundu nota sér þessar heimildir, en nú hefur verið upplýst að 30-50 norsk skip muni koma á mið hér við land og heildarveiðin væntanlega verða á bilinu 25-40 þús. tonn. Er það sameiginlegt mat nefndarinnar, utanrrn. og ég hygg útvegsmanna að þessar veiðar beri að heimila. Auðvitað er það mjög viðkvæmt mál í augum allra Íslendinga að heimila erlendum mönnum veiðar í okkar sérefnahagslögsögu. En þetta mál hefur sérstöðu, eins og rakið er í grg., þar sem samningar eru milli Norðmanna og Íslendinga um skiptingu heildarmagns veiða úr loðnustofninum eins og kunnugt er. Einnig ber að hafa í huga að samskipti Íslendinga og Norðmanna á sviði fiskveiða munu mjög aukast í náinni framtíð því að þjóðirnar hafa sameiginlegra fiskveiðiréttinda að gæta á gífurlega víðáttumiklu hafsvæði 200 mílur umhverfis Jan Mayen sem einungis skerðast af miðlínum milli landa og 200 mílna efnahagslögsögu okkar. Þessi sameiginlegu og samningsbundnu fiskveiðiréttindi þjóðanna munu þær nýta til jafns að því er aðra stofna varðar en loðnuna og vissulega er tímabært að Íslendingar fari að huga að fiskileit og frekari fiskveiðum á Jan Mayen-svæðinu. Allt er mál þetta þó mjög flókið og vandmeðfarið þar sem enn hafa ekki náðst samningar við Grænlendinga um hlutdeild þeirra í loðnustofninum og fyrirkomulag veiða og Færeyingar hafa í heimildarleysi farið inn á hagsmunasvæði okkar til loðnuveiða. Í fyrrasumar brugðust Íslendingar mjög hart við þessari ásælni þeirra, sýndu flaggið, eins og það er kallað á lagamáli, og sendu ítrekaðar og skorinorðar mótmælaorðsendingar til Dana, Færeyinga og Norðmanna sem hlífðust við að verja hina sameiginlegu fiskveiðilandhelgi. Ljóst er að við hljótum að eiga náin samskipti við nágrannaþjóðir okkar allt frá Jan Mayen-svæðinu suður á Hatton-Roekall-hásléttu. Samningarnir við Noreg um sameiginleg fiskveiðiréttindi á Jan Mayen-svæðinu eru geysiþýðingarmiklir og á framkvæmd þeirra veltur hvernig málum verður háttað um alla framtíð. Sú framkvæmd þarf auðvitað að vera vinsamleg. M.a. þess vegna hefur utanrmn. lagt til að heimila þær veiðar sem hér um ræðir, enda beggja hagsmunir. Á sama hátt er mikilvægt að nám og vinsamleg samskipti náist með Grænlendingum og Færeyingum og að því stuðlar einmitt sú þál. um vestnorræna ráðið sem hér var einróma samþykkt í gær. Þess er einnig að gæta að náin samvinna hefur tekist með Færeyingum og Dönum fyrir þeirra hönd varðandi Hatton-Rockall-hásléttuna þar sem Íslendingar og Danir eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta um hafsbotnsréttindi langt suður í höf. Vonir standa til að það mál verði til lykta leitt áður en langt um líður, væntanlega á næsta ári. Þá er einnig fyrirhuguð sameiginleg rannsókn Dana og Íslendinga á svæðinu samkvæmt tillögum sem sérfræðingur okkar í hafsbotnsmálum dr. Talwani hefur gert. Að öllu samanlögðu vænti ég þess að Alþingi sameinist um samþykkt þessarar þáltill.



Herra forseti. Fjvn. hefur nú lokið störfum við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir árið 1986. Í upphafi þessarar umræðu vil ég enn flytja samstarfsmönnum mínum í fjvn. þakkir fyrir mikil og tímafrek störf, störf sem við núverandi kringumstæður eru unnin, sem stundum áður, undir miklu álagi og eru ekki sérstaklega líkleg til vinsælda. Ég vil einnig ítreka þakkir mínar til starfsmanns nefndarinnar, Jóns Rúnars Pálssonar, og til starfsfólks Fjárlaga- og hagsýslustofnunar fyrir ómetanlega aðstoð sem kostað hefur mikla vinnu. Þá vil ég einnig leyfa mér að flytja hæstv. fjmrh., bæði núverandi og fyrrverandi, þakkir fyrir ánægjulegt samstarf. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram lýsti hæstv. ríkisstj. þeim markmiðum sínum að draga úr þenslu í þjóðarbúskapnum og sporna gegn viðskiptahalla og verðbólgu. Frv. bar þess merki að því var ætlað að þjóna þessum markmiðum. Í fyrsta lagi var erlendum lántökum stillt í hóf, í öðru lagi var frv. með rekstrarjöfnuði og í þriðja lagi var hlutfall ríkisútgjalda af þjóðarframleiðslu áætlað ívið lægra en ætla má að það verði á þessu ári. Öllum má vera ljóst hve mikilvæg þessi markmið ríkisstj. eru. Eftir langvarandi viðskiptahalla, sem staðið hefur samfleytt í 14 ár að einu ári undanskildu, hafa skuldir okkar erlendis orðið sífellt alvarlegri og greiðslubyrði af erlendum lánum að sama skapi þungbær. Árið 1984 var greiðslubyrði vegna erlendra lána orðin 24% eða sem svaraði því að nærri fjórða hver króna af útflutningstekjum okkar gengi til að greiða vexti og afborganir af lánum. Rétt er að vekja athygli á því að á þessu ári er talið að þetta greiðsluhlutfall hafi heldur lækkað og sé nú 21%. Eigi að síður verður engum marktækum árangri náð í þessum þætti þjóðarbúskaparins meðan við búum við viðskiptahalla sem er með líkum hætti og verið hefur á síðari árum. Þessum viðskiptahalla og skuldasöfnun okkar erlendis verður á hinn bóginn ekki eytt án þess að annað tveggja komi til, stóraukin þjóðarframleiðsla og útflutningstekjur eða verulega aukinn sparnaður í þjóðarbúskapnum. Ríkisfjármálin eru að sjálfsögðu veigamikill þáttur í þessu dæmi. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að hann telji ekki grundvöll fyrir því að þrengja meira en orðið er að kaupmætti launafólks í landinu. Því beri að ná auknum sparnaði í útgjöldum hins opinbera. Þetta er sagt jafnt fyrir það þótt áætlanir sýni að einkaneysla þjóðarinnar hafi á yfirstandandi ári vaxið um allt að 4,8%. Vegna veigamikilla breytinga, sem urðu á gjaldeyrismörkuðum helstu viðskiptaþjóða okkar á liðnu hausti, var talið nauðsynlegt að taka fjárlagafrv. til endurmats og renna þannig styrkari stoðum undir þau markmið ríkisstj. sem ég hef hér að framan lýst. Hæstv. fjmrh. kynnti niðurstöður þessa endurmats við 1. umr. þessa máls og voru brtt. til að framfylgja þeim niðurstöðum sumpart fluttar af meiri hl. fjvn. við 2. umr. fjárlaga en sumpart eru þær fluttar við þessa umræðu. Í öllu starfi sínu hefur meiri hl. fjvn. leitast við að halda svo á málum að þau markmið, sem kynnt voru með framlagningu þessa frv., raskist ekki, raunar frekar að þau styrkist en veikist. Rétt er að taka fram að minni hl. nefndarinnar hefur ekki gert tilraunir til að bregða fæti fyrir fyrirætlanir okkar í meiri hlutanum hvað þetta snertir. Vegna þess hve haldið hefur verið fast á málum af hálfu okkar í meiri hl. nefndarinnar til að halda aftur af aukningu útgjalda er mér fyllilega ljóst að margir þeir, sem gengið hafa á fund nefndarinnar eða sent hafa henni erindi og borið upp sín mál við nefndina, hafa gengið bónleiðir til búðar. Er það iðulega þannig að sú niðurstaða verður ekki sársaukalaus. Þótt vitaskuld megi deila um afgreiðslu nefndarinnar eða meiri hl. nefndar á einstökum málum er ég sannfærður um að sú heildarstefna var rétt og óhjákvæmileg að halda fast á málum. Eins og fram kom í ræðu minni við 2. umr. þessa máls felur afgreiðsla fjvn. í sér að um verulegan samdrátt fjárfestingar er að ræða samkvæmt því fjárlagafrv. sem nú er komið til lokaafgreiðslu. Þegar frv. til fjárlaga og lánsfjárlaga liggja nú fyrir hér á Alþingi á lokastigi og samkvæmt því, sem vitað er um fjárfestingaráform sveitarfélaga, er reiknað með að opinber fjárfesting í landinu dragist saman á næsta ári um allt að 13,6% og að fjárfesting landsmanna í heild dragist saman um allt að 4,2%. Hér er um mjög mikinn samdrátt fjárfestingar að ræða. Hún er nú talin nema sem svarar 21,6% af þjóðarframleiðslu en hefur oft verið um og yfir 30%. Ég vil gjarnan ítreka þá skoðun mína að ég tel nauðsynlegt að leita leiða til að draga úr umfangi ríkisbúskaparins og ná fram kerfisbreytingum til sparnaðar í ríkisrekstrinum til að gefa fjárfestingu á vegum hins opinbera aukið svigrúm að nýju. Hjá því verður ekki komist, að mínum dómi, að ná slíkum breytingum fram fyrir fjárlagaafgreiðslu að ári liðnu. Fyrir 3. umr. fjárlaga komu forustumenn Þjóðhagsstofnunar eftir venju á fund fjvn. og kynntu nefndinni ýmsar upplýsingar um þjóðhagsspá fyrir árið 1985, sem nú er senn liðið, og einnig upplýsingar er varða þjóðhagsspá fyrir árið 1986. Jafnframt kynntu þeir eftir venju nýtt endurmat á tekjuöflun ríkisins fyrir næsta ár sem byggt er á hinum nýju spám um þjóðhagsforsendur. Brtt. meiri hl. fjvn. um tekjuhlið frv. eru byggðar á þessum útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Í samræmi við þetta eru niðurstöðutölur á tekjuhlið fjárlagafrv. nú 37 853,7 millj. kr., en voru þegar frv. var lagt fram samtals 33 539,5 millj. kr. og hafa því hækkað um rúma 4,3 milljarða kr. svo sem fram kemur í brtt. meiri hl. nefndarinnar. Inn í þær niðurstöður eru þá komnar þær breytingar á skattkerfi, sem hæstv. fjmrh. kynnti fyrir 2. umr. fjárlaga samkvæmt ákvörðun ríkisstj., miðað við það sem fram kemur í fjárlagafrv. Þessi hækkun á tekjuhlið fjárlagafrv. kemur því nokkuð misjafnlega niður eftir einstökum liðum. Eins og fyrr eru sölugjöld langsamlega veigamesti tekjupóstur ríkisins samkvæmt þessari áætlun, eða um 14,3 milljarðar kr., gjöld af innflutningi 5,4 milljarðar og tekjuskattar nálega 3,5 milljarðar kr. Miðað við þessa niðurstöðu á tekjuhlið frv. munu skatttekjur ríkisins á næsta ári nema um 28% af vergri þjóðarframleiðslu. Er þá miðað við að þjóðarframleiðslan verði 136 milljarðar kr. og einnig er miðað við hina nýju uppsetningu fjárlaga. Samkvæmt þessari nýju uppsetningu lækka skatttekjur ríkisins á næsta ári miðað við það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. eftir sambærilegri uppsetningu um 0,7% af þjóðarframleiðslu. Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun mun skattbyrði einstaklinga sem hlutfall af heildartekjum á næsta ári verða svipuð og hún hefur verið á þessu ári, hvort heldur sem miðað er við skatta til ríkisins eða skatta til ríkis og sveitarfélaga sameiginlega. Á hinn bóginn hefur skattbyrði einstaklinga af tekjum lækkað verulega, t.a.m. frá árinu 1982 til ársins 1986. Þannig hefur skattbyrði einstaklinga miðað við fyrra ár til ríkis og sveitarfélaga lækkað úr 20,3% af heildartekjum árið 1982 í 15,5% árið 1986 eða nærri því um 5 prósentustig, en um 0,9 prósentustig ef miðað er við greiðsluár. Það sem hér er rætt um skattbyrði og beina skatta byggist á því að skattvísitala verði ákveðin 136 stig miðað við 100 á þessu ári svo sem flutt er um sérstök brtt. af hálfu meiri hl. nefndarinnar. Verði tillögur fjvn., sem fluttar eru við þessa umræðu um aukin útgjöld fjárlagafrv., svo og tillögur meiri hl. nefndarinnar, tillögur samvinnunefndar samgöngumála um flóabáta og vetrarsamgöngur og tillögur menntamálanefnda um heiðurslaun listamanna allar samþykktar munu útgjöld frv. aukast frá 2. umr. um 4361 millj, kr. og verða samtals 37 670,7 millj. kr. Tekjuafgangur á rekstraryfirliti fjárlaga mundi því verða að þessum tillögum öllum samþykktum 183 millj. kr. Meginhluti þessarar hækkunar á gjaldabálki frv. er til kominn vegna hækkunar á verðlags- og launaforsendum fjárlaganna. Í brtt. meiri hl. nefndarinnar á þskj. 368 kemur fram á hvern máta þessi uppfærsla er reiknuð. Þar kemur fram að launaforsendur fjárlagafrv. við 3. umr. eru reiknaðar upp um 12,2% með undantekningum sem skýrðar eru á því þskj. Þessi 12,2% hækkun er fundin þannig að fyrst er reiknuð 4% hækkun launa frá áætlun frv. til þess sem orðið hefur í raun til ársloka 1985. Síðan er samkvæmt ákvörðun ríkisstj. reiknuð 10% hækkun launa frá árslokum 1985 til þess verðlags sem ákveðið er í fjárlagafrv. Í þriðja lagi er tekið inn í þetta dæmi lækkun um 2% samkvæmt sparnaðaráætlun ríkisstj. sem kynnt var við 1. umr. fjárlaga. Liðurinn Önnur gjöld án eignakaupa í almennum rekstri stofnana hækkar hins vegar um 15,4%. Þar er gert ráð fyrir að verðlag frá áætlun fjárlagafrv. til ársloka hafi hækkað um 51/2%, en til viðbótar er tekið inn sem verðlagsforsendur fjárlaga fyrir næsta ár samkvæmt ákvörðun ríkisstj. 111/2%. Síðan eru dregin frá 2% til lækkunar á rekstrarliðum ríkisins til samræmis við ákvarðanir ríkisstj. um sparnað í launum og rekstri sem samtals er um 250 millj. kr. Innflutningsverðlag er talið hækka nokkru meira en sem þessu nemur og er talið verða nokkuð breytilegt eftir einstökum gjaldmiðlum. Eins og fyrr sagði er hækkun á gjaldabálki frv., samkvæmt þeim tillögum, sem hér liggja fyrir frá fjvn. og meiri hl. fjvn. og samvinnunefndum Alþingis, samtals 4361 millj. kr. Af þessu er hrein uppfærsla verðlags og launa liðlega 3,9 milljarðar kr. Frá því dragast nokkrar lækkunartillögur meiri hl. nefndarinnar, þannig að heildarhækkun samkvæmt brtt. meiri hl. nefndarinnar kostar 3864 millj. kr. Í öðru lagi eru brtt. frá fjvn. sem samtals fela í sér hækkun útgjalda er nemur 476,9 millj. kr. Í þriðja lagi er hækkun útgjalda samkvæmt till. frá samvinnunefnd samgöngumála um 16,9 millj. kr. og tillaga frá menntamálanefndum Alþingis um rúmlega 1 millj. kr. Ég tel afar mikilvægt að það yfirlit, sem ég hef hér rakið um tekjur og gjöld ríkissjóðs samkvæmt þeim till. sem fyrir liggja frá fjvn. og meiri hl. fjvn., sýnir niðurstöðu á fjárlögum fyrir næsta ár með rekstrarafgangi, sem fyrr segir, upp á 183 millj. kr. Í yfirliti yfir lánahreyfingar og lánsfjárþörf ríkissjóðs fyrir næsta ár kemur einnig fram að gert er ráð fyrir því að unnt sé að lækka erlendar lántökur ríkissjóðs frá því sem gert var ráð fyrir þegar fjárlagafrv. var lagt fram um 174 millj. kr. og ganga jafnframt frá fjárlögum fyrir næsta ár með greiðslujöfnuði. Ég mun hér á eftir gera grein fyrir nokkrum hinna veigamestu breytinga sem gerðar eru tillögur um af hálfu fjvn. og varða A-hluta fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að 15 sjúkrahús færist af sjúkratryggingum yfir á föst fjárlög. Meðal þessara sjúkrahúsa er Borgarspítalinn í Reykjavík. Í tillögum nefndarinnar er lagt til að 13 af þessum sjúkrahúsum færist til baka yfir á sjúkratryggingar og daggjaldakerfi. Þessar tilfæringar stafa af því að talið er að meiri tíma þurfi til undirbúnings til að samræma helstu rekstrarliði þessara sjúkrahúsa á þann máta að það geti myndað eðlilegan grundvöll fyrir því að þau verði færð á föst fjárlög. Að þessu mun verða unnið á næsta ári. Því verða það einungis tvö sjúkrahús sem við þessa fjárlagaafgreiðslu færast af daggjaldakerfi sjúkratrygginga á föst fjárlög, þ.e. sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum og Sólvangur í Hafnarfirði. Lagt er til að hækkun á fjárframlagi til ríkisspítala verði 60,7 millj. kr. og er þá miðað við þann verðlagsgrunn sem er í fjárlagafrv. Í þessum till. er gert ráð fyrir að til rekstrargjalda vegna aukins umfangs verði veittar 36,5 millj. kr. Í aukin launagjöld verði veittar 2,8 millj. kr. sem skýrist þannig að tvær nýjar stöður verði heimilaðar við Kristnesspítala, en við Landspítalann verði heimiluð ein staða svæfingarlæknis, 50% staða hjartasérfræðings á barnadeild og 25% staða lyflæknis við gervinýra, einnig á Landspítala. Til meiri háttar viðhalds og tækjakaupa verði varið 5,5 millj. kr., þar af 1,5 millj. kr. til viðhalds og endurbóta á Kristnesspítala. Þá er lagt til að tekin verði upp ný starfsemi, AIDS-rannsóknir, og til hennar varið 15,9 millj. kr. sem er hvort tveggja til rekstrar og til fjárfestingar við aðstöðu og tækjabúnað. Þá er rétt að gera grein fyrir því að gert er ráð fyrir að rekstur Hafnarbúða færist til Landakotsspítala frá Borgarspítala. Í till. er gert ráð fyrir miklum breytingum varðandi útgjöld og rekstur Tryggingastofnunar ríkisins og framlög ríkisins til sjúkratrygginga að miklu leyti í samræmi við þær breytingar sem ég hef lýst hér að framan og varða stofnanir í heilbrigðiskerfinu. Einnig er lagt til að hækka útgjöld til Tryggingastofnunar ríkisins um 275 millj. kr. miðað við þá starfsemi sem þar var gert ráð fyrir í fjárlagafrv. og á fjárlagaforsendum. Standa þá áfram ákvarðanir um að ná skuli sparnaði um 150 millj. kr. í starfsemi Tryggingastofnunar ríkisins af lífeyristryggingum svo sem fjárlagafrv. greinir. Þá er lagt til samkvæmt ákvörðunum ríkisstj. að hækka útgjöld til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 100 millj. kr. og er þar með horfið frá þeim lækkunum á framlögum sjóðsins sem gerð var grein fyrir í fjárlagafrv. Lagt er til að Vegagerð ríkisins taki ekki uppfærslu verðlags og launa til sinnar starfsemi líkt og flestar aðrar stofnanir ríkisins. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuhlið frv. er gert ráð fyrir að markaðir tekjustofnar Vegagerðar ríkisins verði á næsta ári 2040 millj. kr. sem er hækkun á framlögum til Vegagerðar ríkisins frá því sem ákveðið var við 2. umr. um 33 millj. kr. Í brtt. meiri hl. nefndarinnar er gert ráð fyrir að ekki verði um meiri framlög að ræða til Vegagerðar ríkisins á fjárlögum næsta árs en hér greinir og er það sem svarar 1,7% af vergri þjóðarframleiðslu. Rétt er að taka fram að samkvæmt samkomulagi sem ég beitti mér fyrir við afgreiðslu vegáætlunar s.l. vor mun ríkissjóður bæta það upp ef markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar kynnu að skila minna en segir í fjárlögum hverju sinni. Þá vil ég víkja að nokkrum B-hluta stofnunum, en till. meiri hl. fjvn. um B-hluta stofnanir eru á þskj. 391 og 417. Fjárhagur Pósts og síma hefur verið tiltölulega rúmur nú hin síðustu ár og er það mikil breyting frá því sem var fyrir fáum árum. Stofnunin hefur ekki fengið gjaldskrárhækkun síðan 1. ágúst 1983. Á hinn bóginn var gjaldskrá Pósts og síma lækkuð um 7% 1. júlí 1985. Stofnunin hefur nú lokið lagningu sjálfvirks síma í sveitum og tókst það verk vel. Á næsta ári er gert ráð fyrir að stofnunin skili ríkissjóði arðgreiðslum sem nema 188 millj. kr. Til að mæta þessum greiðslum til ríkissjóðs og fjárfestingu, sem áætlað er að nemi 471 millj. kr. á næsta ári, verður stofnuninni heimilað að hækka gjaldskrá sína um 16-17% 1. febr. n.k. Fylgst verður með því eftir því sem líður á árið hvort frekari gjaldskrárbreytingar kunni að verða nauðsynlegar. Ljóst er að þessar gjaldskrárhækkanir verða verulega undir almennum verðlagshækkunum, ekki síst ef tekið er tillit til þess að ekki hefur verið um hækkun að ræða hjá stofnuninni síðan 1983. Gert er ráð fyrir að fjárfestingar á vegum Ríkisútvarpsins, sjónvarps og hljóðvarps, geti orðið um 79 millj. kr. Er það byggt á því að stofnunin hækki gjaldskrá sína um 6-8% í byrjun ársins. Fjárhagur stofnunarinnar verður tekinn til athugunar í framhaldi af þessu þegar líður á árið. Gert er ráð fyrir að fjárfestingar á vegum Rafmagnsveitna ríkisins verði 175 millj. kr. á næsta ári. Er þá gert ráð fyrir að afborganir lána hjá stofnuninni verði 177,2 millj. kr. en tekin lán 90 millj. kr. Fyrir liggur samþykki iðnrn. um 14% hækkun á gjaldskrá frá 1. jan. n.k. og 17,6% hækkun á rafhitun á sama tíma. Þrátt fyrir þessa hækkun gjaldskrár 1. jan. n.k. er ljóst að sú gjaldskrárbreyting dugar ekki stofnuninni til að endar nái saman í rekstri hennar og þyrfti allt að 9% hækkun til viðbótar til að jöfnuður væri í rekstri. Ekki liggja fyrir upplýsingar um fyrirhugaðar gjaldskrárbreytingar hjá Skipaútgerð ríkisins. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram fé til að standa undir verulegum hluta af rekstri stofnunarinnar og nemur það 118,5 millj. kr. sem er geigvænlega há tala til reksturs á þessari stofnun. Á stofnuninni hvíla mikil fjármagnsútgjöld vegna fjárfestingar á síðari árum. Í till. meiri hl. nefndarinnar er ekki gert ráð fyrir auknum fjárframlögum til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Er þar með ljóst að verulegar breytingar þurfa að eiga sér stað í útlánareglum sjóðsins til að endar nái saman á árinu 1986 í starfsemi hans. Ég mun hér ekki víkja að fleiri B-hluta stofnunum, aðeins vísa til þess sem fram kemur í brtt., en eftir venju eru allar brtt. við B-hluta frumvarpsins fluttar af meiri hl. nefndarinnar. Rétt er að vekja á því athygli að í brtt. meiri hl. við A-hluta frv. er lagt til að liðurinn Forfalla- og afleysingaþjónusta í sveitum falli niður sem í frv. er 19 913 þús. kr. Þrátt fyrir þetta er gert ráð fyrir því að þessari starfsemi verði haldið áfram svo sem verið hefur en kostnaður greiðist af tekjum Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Þá þykir mér rétt að vekja athygli á því hversu laun vega þungt í útgjöldum ríkissjóðs. Miðað við hinar nýju launaforsendur í brtt. meiri hl. nefndarinnar er gert ráð fyrir að launaútgjöld ríkissjóðs nemi á næsta ári 9165 millj. kr. Sést þá að hvert 1% í hækkun á launum þýðir 91,6 millj. kr. í auknum útgjöldum ríkissjóðs. Þessu til viðbótar hafa launahækkanir áhrif á útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins, sem nemur litlu lægri fjárhæð, auk annarra áhrifa. Hér getur því fljótt orðið um stórar fjárhæðir að tefla ef ógætilega er farið í launasamningum. Ég mun þá, herra forseti, að lokum gera grein fyrir þeim brtt. nefndarinnar sem fluttar eru á þskj. 366 og þegar hefur ekki verið vikið að hér að framan. Till. er varða menntmrn.: Háskóli Íslands. Viðfangsefnið Mannfræðistofnun hækkar um 324 þús. og verður 1600 þús. vegna hækkunar rekstrargjalda til að standa straum af kostnaði vegna rannsókna stofnunarinnar. Íslensk málstöð. Gjöld hækki um 1745 þús. kr. og verða 3728 þús. kr. Listir, framlög. Tekið er upp nýtt viðfangsefni, Leikfélög, skuldagreiðslur 2,2 millj. kr. Nokkrar slíkar stofnanir búa nú við mjög erfiðan fjárhag og miklar skuldir. Þá eru tillögur er varða utanrrn.: Ýmis utanríkismál. Tekið er upp nýtt viðfangsefni, Tækniaðstoð við Kólumbíu. Ætlunin er að íslenskir eldfjallasérfræðingar aðstoði kólumbíska starfsbræður sína við að koma upp svokölluðum hallamælum og einnig að þeim verði í einhverjum mæli gefinn kostur á samskiptum sín á milli. Samtals er gert ráð fyrir að til þessa sé varið 970 þús. kr. Tillögur er varða landbrn.: Landgræðsla ríkisins. Lagt er til að sértekjur stofnunarinnar verði lækkaðar um 1200 þús. kr., en það er skoðun nefndarinnar að þær séu ofáætlaðar í fjárlagafrv. Veiðimálaskrifstofan. Tekið er upp nýtt viðfangsefni, Laxeldisstöðin í Kollafirði 2,4 millj. kr. Hér er um að ræða framlag til laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði í fyrsta lagi til að greiða skuld sem er 800 þús. kr. og hvílir á stofnuninni, en einnig til að standa undir hluta af rekstrar- og launagjöldum. Þessi stofnun hefur nú orðið fyrir verulegum óhöppum vegna sjúkdóms í seiðum stofnunarinnar sem gerir það að verkum að tekjur stofnunarinnar falla að verulegu leyti niður á næsta ári. Stofnlánadeild landbúnaðarins. Framlög til stofnlánadeildarinnar hækka um 4880 þús. kr. og verða samkvæmt því 41 580 þús. kr. Það er vegna hækkunar á lífeyri, en eins og kunnugt er er framlag til stofnlánadeildar aðeins bundið greiðslu hennar til Lífeyrissjóðs bænda. Bændaskólinn á Hvanneyri, sértekjur. Lagt er til að sértekjur lækki um 1200 þús. kr. og verði 18 098 þús. kr., en sértekjur stofnunarinnar eru greinilega ofáætlaðar. Sjútvrn.: Sjávarútvegsmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Námskeið fyrir fiskvinnslufólk 5 millj. kr. Dómsmrn.: Fangamál, ýmis kostnaður. Lagt er til að viðfangsefnið Fangahjálp hækki um 139 þús. kr. og verði 1400 þús. Hér er um að ræða framlag til samtakanna Vernd. Ýmis kirkjuleg málefni. Lagt er til að liðurinn hækki um alls 352 þús. kr. vegna hækkunar rekstrargjalda á viðfangsefninu Kirkjugarðaeftirlit og 227 þús. kr. vegna hækkunar á viðfangsefninu Ýmislegt sem skipt er með sérstöku bréfi fjvn. til dómsmrn. Tillögur er varða félmrn.: Málefni fatlaðra, Reykjavík. Lagt er til að gjöld hækki alls um 1701 þús. kr. vegna þess að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Sambýli, Sóleyjargötu 1531 þús. kr. sem skiptist þannig að laun eru áætluð 1 millj. kr. og 531 þús. kr. til rekstrargjalda. Enn fremur að viðfangsefnið Sambýli, Víðihlíð 7 hækki um 350 þús. kr. vegna launa eins starfsmanns. Málefni fatlaðra, Reykjanesi. Viðfangsefnið Nýtt sambýli breytist í Sambýli Klettahrauni 17, Hafnarfirði, og er lagt til að framlög til þessa sambýlis hækki um 350 þús. kr. vegna launa nýs starfsmanns. Málefni fatlaðra, Suðurlandi. Lagt er til að viðfangsefnið Svæðisstjórn hækki um 200 þús. kr. vegna launa félagsráðgjafa. Félagsmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Markarfljót, varnargarðar 2,5 millj. kr. gegn jafnháu framlagi frá Viðlagatryggingu Íslands. Tillögur er varða heilbrrn.: Tryggingastofnun ríkisins. Ég hef áður skýrt þann lið, en samtals er lagt til að framlag til sjúkratrygginga hækki um 1 865 934 þús. kr. sem er vegna þess að sjúkrahús, sem voru í fjárlagafrv., eru færð yfir á sjúkratryggingar að nýju og nemur sú breyting 1 590 934 þús., en einnig vegna aukins framlags til sjúkratryggingakerfisins um 275 millj. kr. eins og áður hefur verið frá greint. Atvinnuleysistryggingasjóður. Ég hef áður frá því greint að lagt er til að hækka framlög hans um 100 millj. kr. Þá eru tillögur er varða ríkisspítala sem ég hef einnig skýrt hér að framan. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Lagt er til að rekstrargjöld hækki um 2,5 millj. kr. vegna kostnaðar við nýja gjörgæsludeild sem ekki var áætluð fyrir í fjárlagafrv. Lyfjamál. Viðfangsefnið Lyfsölusjóður hækki um 250 þús. kr. og verði 500 þús. vegna þess að sjóðurinn verður lögum samkvæmt að kaupa lyfjalager af lyfsala á Seyðisfirði sem er að hætta rekstri og enginn lyfjafræðingur hefur sótt um að taka við apótekinu þar. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Lagt er til að tekið verði upp nýtt viðfangsefni, Atvinnusjúkdómar. Er reiknað með að það gæti orðið lokagreiðsla, en á fjárlögum margra undanfarinna ára hefur verið varið nokkru fé til rannsókna á þessu viðfangsefni. Tillögur er varða fjmrn.: Uppbætur á lífeyri. Lagt er til að viðfangsefnið hækki um 1056 þús. kr. vegna greiðslu á lífeyri til starfsmanna stjórnmálaflokkanna. Samgrn.: Vegagerð ríkisins. Auk þess sem að framan hefur verið frá greint um Vegagerð ríkisins er lagt til að viðfangsefnið Yfirstjórn hækki um 40 þús. kr. vegna hækkunar á tilfærslum um þá fjárhæð, en þær tilfærslur verði þá alls 500 þús. kr. Þessum lið er síðan skipt með bréfi fjvn. til Vegagerðar ríkisins og ganga þær til þess að styrkja ferðamannaþjónustu og greiðasölu að vetrarlagi í afskekktari byggðum og við fjallvegi landsins. Siglingamálastofnun ríkisins. Lagt er til að gjöld hækki alls um 1400 þús. kr. Lagt er til að laun hækki um 1260 þús. vegna ráðningar fjögurra nýrra skipaskoðunarmanna, en rekstrargjöld hækki um 140 þús. Nefndin flytur hins vegar till. um hækkun á skipaskoðunargjaldi, sem kemur á tekjuhlið fjárlaganna, um 2146 þús. kr. Skipaskoðunargjaldið verði þá í heild 4346 þús. kr. og er það í samræmi við áætlanir stofnunarinnar sjálfrar. Sjóslysanefnd. Tekið er upp nýtt viðfangsefni, Öryggismálanámskeið fyrir sjómenn 5,5 millj. kr., vegna námskeiða sem fyrirhuguð eru víðs vegar um landið á næsta ári. Ýmis framlög. Lagt er til að tekin verði upp tvö ný viðfangsefni. Hið fyrra er Sjálfvirkt tilkynningarkerfi 900 þús., sem er framlag til að halda áfram eða ljúka rannsóknum á sjálfvirku tilkynningarkerfi fyrir skip, en fyrir liggur að þeirri rannsókn lokinni að taka um það ákvörðun hvort ráðast eigi í þá fjárfestingu sem því er samfara að taka þetta sjálfvirka tilkynningakerfi í notkun. Bíður sú ákvörðun næsta árs eða næstu fjárlagagerðar. Tekinn er upp nýr liður, Ferðamálasamtök, sem lagt er til að fái 250 þús. kr. Tillögur er varða iðnrn.: Orkusjóður: Lagt er til að framlög til sjóðsins vegna sveitarafvæðingar verði hækkuð um 5 millj. kr. og verði samtals 10 millj. kr. Hér er um framlög að ræða sem ganga til þess að tengja ný hús, sem byggð eru víðs vegar á samveitukerfi landsmanna, og verður að leggja fram nokkurt fé til þess að þau verði tengd. Rétt er að taka fram að á þessum lið er nú skuldahali upp á 9,2 millj. kr. svo að það fjárlagaframlag sem hér er lagt til að verði rúmlega nægir til þess að vinna upp þann hala. Þá eru hér brtt. frá meiri hl. fjvn. á þskj. 421. Í fyrsta lagi er lagt til að gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra verði hækkað úr 75 millj. kr. í 95 millj. kr. og er það í samræmi við nýafgreidd lög á hv. Alþingi. Með sama hætti kemur á móti sambærilegt framlag þannig að þessi fjárhæð kemur bæði tekna- og gjaldamegin í fjárlagafrv. við afgreiðslu fjárlaganna í samræmi við hin nýsettu lög. Þá er einnig á tekjuhlið gert ráð fyrir leiðréttingu er varðar slysatryggingagjald sem gert er ráð fyrir að hækki um 7 millj. 221 þús. kr., hækkun sem bætist við á tekjuhlið frv. og er komin inn í yfirlit sem ég hef frá greint, en hér er um leiðréttingu að ræða. Þá er við 4. gr. gjaldamegin lagt til að framlag til vatnsveitna hækki um 1,9 millj. kr. og verði samtals 9,9 millj. kr. Ég vil gjarnan taka það fram að þessi útgjaldaliður, 1,9 millj. kr., er ekki kominn inn í það yfirlit um tekjur og gjöld ríkissjóðs sem ég hef greint frá hér að framan og breytast þær tölur í samræmi við það. Þessi till. kom það seint inn. Þá er hér ný grein, 7. gr., sem tillaga er flutt um af meiri hl. fjvn., svohljóðandi: "Skattvísitala árið 1986 skal vera 136 stig miðað við 100 stig árið 1985." Þá hef ég, herra forseti, lokið við að greina frá og skýra brtt. fjvn. og meiri hl. fjvn. utan þess að ég hef ekki skýrt tillögur er varða 6. gr. fjárlaga, þ.e. heimildargrein, en ég vísa til þeirra tillagna eins og þær liggja fyrir. Ég ætla að þær muni skýra sig sjálfar. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef mælt fyrir og fjvn. og meiri hl. fjvn. hafa lagt fram.



Herra forseti. Fjárlagafrv. fyrir árið 1986 var lagt fram á áætluðu desemberverðlagi í ár. Við 2. umr. var ljóst að talsvert vantaði á að það verðlag væri rétt metið og jafnframt að uppfærslan yrði meiri á gjöldum en tekjum. Sama niðurstaða blasti við gagnvart uppfærslu frá réttu desemberverðlagi yfir á meðalverðlag ársins 1986. Til þess að sá halli sem leiddi af slíkri beinni uppfærslu í samræmi við endanlegar forsendur kæmi ekki fram við endanlega afgreiðslu fjárlagafrv. hefur verið gripið til ýmissa ráða. Má þar fyrst nefna að í stað þess að hækka launaliði í frv. um 14,5% í samræmi við forsendur Þjóðhagsstofnunar um gjöld og tekjur eru launaliðirnir í raun hækkaðir um 12,2%. Rekstrargjöld hafa á sama hátt verið hækkuð frá grunni fjárlagafrv. um 15,4% í stað 17,5% , eins og forsendur Þjóðhagsstofnunar um verðlagsþróun á næsta ári segja fyrir um. Hér er samtals um að ræða gat á útgjaldahlið fjárlaga um 250-300 millj. kr. og hefur það ekki verið skýrt með öðru en almennum hugleiðingum um sparnað, en slík fyrirheit við síðustu fjárlagaafgreiðslur hafa jafnan reynst marklaus og útgjöldin þvert á móti aukist. Viðhaldsliðir hafa engri uppfærslu tekið né heldur stofnkostnaðarframlög með örfáum undantekningum. Vaxtaútgjöld hafa verið færð upp að öðru leyti en því að þau eru miðuð við að halli á ríkissjóði í ár verði sá sem tilgreindur er í grg. fjárlagafrv., en litið fram hjá ítrekuðum spám Þjóðhagsstofnunar um að hallinn verði um 450 millj. kr. meiri en þar er áætlað. Ef sú tala reynist réttari vantar um 150 millj. kr. í fjárlög næsta árs vegna aukinna vaxtaútgjalda af þeim sökum. Ýmsir útgjaldaliðir eru beinlínis vanáætlaðir í fjárlagafrv. og hljóta enga lagfæringu við endanlega afgreiðslu nú. Má þar nefna skrifstofukostnað Lánasjóðs ísl. námsmanna. Áætlað er að raunveruleg útgjöld á árinu 1985 muni nema ríflega 23 millj. kr. Það gæti þýtt nær 30 millj. kr. á verðlagi ársins 1986. Í fjárlagafrv. fyrir næsta ár eru þessi útgjöld á hinn bóginn áætluð 8 millj. kr. og taka engri uppfærslu nú við 3. umr. Inn í útgjöld almannatrygginga vantar enn 150 millj. kr. og hafa engar skýringar fengist á því með hvaða hætti verður vikið frá núgildandi reglum um greiðslur almannatrygginga. Veigamiklir liðir sem skertir voru í fjárlagafrv. skerðast nú enn meir að raungildi þar sem þeir eru ekki hækkaðir í samræmi við verðlag við uppfærslu á fjárlagafrv. af desemberverðlagi 1985 á meðalverðlag 1986. Má þar helst nefna framlög til húsnæðismála, vegagerðar og Lánasjóðs ísl. námsmanna. Sérstök fjáröflun sem átti að tryggja viðbótarfjármagn í húsnæðislánakerfið var samþykkt með samkomulagi allra þingflokka s.l. vor. Sá skattur er með fjárlagaafgreiðslu stjórnarflokkanna nú gerður að almennum skatti í ríkissjóð því að framlag ríkissjóðs til húsnæðismála hefur verið dregið saman sem nemur þessum sköttum sem áttu að tryggja viðbótarfjármagn í húsnæðislánakerfið. Þessi sérstaka tekjuöflun nam á árinu 1985 353 millj. kr., en er í fjárlagafrv. fyrir árið 1986 áætluð 665 millj. kr. eða 88,4% hærri þar sem skattarnir verða í gildi allt næsta ár en aðeins hluta ársins 1985. Miðað við verðlagsþróun hækkar þessi viðbótarskattheimta að raungildi um 213 millj. kr. á næsta ári skv. fjárlagafrv. Framlag ríkissjóðs að öðru leyti, sú upphæð sem nýja skattheimtan átti að bætast við, nemur í ár 904 millj. kr. Með 28% verðlagshækkun milli ára ætti hið raunverulega fyrra framlag ríkissjóðs að vera 1157 millj. kr. en nemur í fjárlagafrv. 935 millj. kr. þannig að 222 millj. kr. vantar upp á að það haldi raungildi á sama tíma og nýja skattheimtan vex um 213 millj. kr. að raungildi. Þannig var þetta í fjárlagafrv. Nú er verið að færa frv. upp til áætlaðs verðlags á næsta ári. Hvernig er þá staðið að þessu máli til að stoppa upp í götin í fjárlögunum? Sérstaka fjáröflunin, sem samkomulag var gert um í fyrra, hækkar við uppfærsluna úr 665 millj. kr. í fjárlagafrv. í líklega 745 millj. kr. eða um 80 millj. kr. Hækkar þá ekki ráðstöfunarfé húsnæðislánakerfisins um þá upphæð? Nei, heildarsumman á að vera óbreytt, 1600 millj. kr., þ.e. þegar verið er að færa útgjaldaþætti almennt frá desemberverðlagi til meðalverðlags 1986 er annað framlag ríkissjóðs til húsnæðislánakerfisins lækkað um 80 millj. kr., úr 935 millj. í 855 millj. kr. Þannig hækkar sérstaka fjáröflunin um 293 millj. kr. að raungildi á næsta ári, en almennt framlag ríkissjóðs lækkar að raungildi um 302 millj. kr. Sú nýja skattheimta, sem samþykkt var af öllum flokkum á síðasta þingi að yrði viðbótarframlag til húsnæðismála, er því við fjárlagaafgreiðslu nú hirt í almennan rekstur ríkissjóðs í basli stjórnarflokkanna við að tjasla saman fjárlögunum og hafa upp í hallann. Í greinargerð með fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 97 millj. kr. framlagi til vegamála af beinum skatttekjum ríkissjóðs og útgjöld til vegamála á árinu 1986 talin nema 2% af áætlaðri þjóðarframleiðslu samkvæmt eldri grunni útreiknings á þjóðarframleiðslu. Við uppfærslu frv. nú fyrir 3. umr. hefur fyrirsjáanlegum halla á fjárlögum verið mætt, eins og ég áðan sagði, með því að skilja eftir göt í frv. svo að nemur mörgum hundruðum millj. kr., með því að hækka ekki upp ýmsa útgjaldaliði. Þetta á auk húsnæðismálanna, sem ég áðan greindi frá, einnig við um framlag til vegamála þannig að nú stendur hvorugt eftir að 97 millj. kr. sé varið af beinum skatttekjum ríkissjóðs til vegamála né heldur hitt að vegaframkvæmdir á næsta ári nemi 2% af þjóðarframleiðslu, en í langtímaáætlun um vegagerð var gert ráð fyrir að á árinu 1986 yrði 2,4% af þjóðarframleiðslu varið til vegamála. Við afgreiðslu fjárlaga nú gerist hvort tveggja að markaðir tekjustofnar, bensín- og þungaskattur, hækka mjög að raungildi en framlag til nýrra framkvæmda lækkar að raungildi, hvort sem miðað er við rauntölur fyrir árið 1985 eða það sem gert var ráð fyrir í vegáætlun fyrir árið 1986, en hún var samþykkt á Alþingi 23. maí s.l., fyrir sjö mánuðum. Ef borin eru saman framlög til nýrra framkvæmda í vegamálum á vegáætlun fyrir árið 1986 og samkvæmt þeim fjárlögum sem hér er verið að samþykkja kemur fram að raungildi framlaga til nýrra framkvæmda verður 34,5% minna en ákveðið var með vegáætlun frá s.l. vori. Skattheimtan, bensíngjald og þungaskattur, hækkar á hinn bóginn um 20,1% að raungildi frá því sem áættað var í vegáætlun. Ef nýjar framkvæmdir í vegamálum á næsta ári samkvæmt framlögum á væntanlegum fjárlögum eru bornar saman við framkvæmdir á þessu ári minnka þær að raungildi um 6,5%, en skattheimta af bifreiðaeigendum hækkar á sama tíma um 26,9% að raungildi frá árinu í ár. Samtímis því að skattheimtan er stórlega aukin eru framkvæmdir skornar niður til þess að hafa upp í hallareksturinn og í vaxtahítina hjá ríkissjóði. Þessi niðurskurður veldur því að framlög til vegamála verða á næsta ári ekki 2,4%, eins og ákveðið var að stefna að í langtímaáætlun um vegagerð, og ekki 2%, eins og lýst er yfir í grg. fjárlagafrv., heldur 1,7% miðað við áætlun Þjóðhagsstofnunar um 120 þús. millj. kr. þjóðarframleiðslu á eldri grunni. 140 millj. kr. vantar upp á að staðið sé við þá reglu, sem sett hefur verið eða hefur gilt að undanförnu, að a.m.k. 50% af samanlögðum heildarsköttum af bensíni, þ.e. tollum og söluskatti af bensíni og bensíngjaldi, renni til vegamála. Afgreiðsla á Lánasjóði ísl. námsmanna er með þeim hætti, í sem fæstum orðum sagt, að miðað við þá afgreiðslu sem stefnt er að við 3. umr. telur stjórn sjóðsins að til lánveitinga samkvæmt núgildandi reglum sjóðsins skorti um 650 millj. kr., en Fjárlaga- og hagsýslustofnun telur að ekki sé séð fyrir um 410 millj. kr. vegna lánveitinga á næsta ári. Það telur Fjárlaga- og hagsýslustofnun að muni hafa í för með sér að lækka þurfi lánin úr sjóðnum um 30%. Hv. þm. geta haft mismunandi skoðanir á því hversu há námslán skuli veita til einstakra námsmanna, en það er alveg ljóst að sé það stefna stjórnvalda að skera lánin niður um 30% getur það ekki gerst með þeim fyrirvaralausa hætti sem hér er lagt til. Þegar lánveitingar fyrir fyrri hluta næsta árs hafa jafnvel þegar verið tilkynntar verða afleiðingarnar þær að naumast yrði um neinar lánveitingar að ræða á síðari hluta ársins. Ég sé ekki að unnt sé að standa þannig að þessu máli. Fyrirsjáanlegum halla á ríkissjóði á næsta ári er nú við afgreiðslu fjárlaga ekki aðeins mætt með vanáætlun útgjaldaliða og með því að hirða markaðar tekjur í almenn útgjöld ríkissjóðs heldur gerist það einnig við þessa fjárlagaafgreiðslu að afnotagjöld Pósts og síma eru gerð að almennum skattstofni ríkissjóðs. Þessi nýja skattheimta í ríkissjóð jafngildir öllum ársfjórðungsgjöldum af heimilis- og verslunarsímum. Skatturinn jafngildir því að ársfjórðungsgjöldin þurfi að tvöfaldast og ofan á það bætist söluskattur. Heildarhækkunin nemur því alls 235 millj. kr. Í áætlun um rekstur Pósts og síma á næsta ári nú við afgreiðslu fjárlaga er gert ráð fyrir því að öll afnotagjöld Pósts og síma hækki um 16-17% í upphafi árs. Af hækkuninni fari ríflega 3/4 hlutar beint í ríkissjóð, þ.e. 13% hækkun á afnotagjöldum af 16-17% heildarhækkun fari í ríkissjóð, og ofan á bætist 25% söluskattur. Þetta er ný aðferð við skattlagningu í ríkissjóð og draga má í efa að hún sé lögleg þar sem ekki er heimilt að ákvarða nýja skatta með fjárlögum einum. Ég tel einnig óvíst að hún samrýmist lögum um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Fjárlagaafgreiðslan að þessu sinni einkennist af því að til viðbótar rekstrarhalla sem samkvæmt núgildandi uppsetningu fjárlaga nemur um 120 millj. kr. á næsta ári vantar mörg hundruð millj. kr. inn í útgjaldahlið fjárlaganna. Þá eru tekjustofnar, sem ætlaðir voru til sérstakra verkefna, hirtir í almennan rekstur ríkissjóðs. Tekin er upp ný skattheimta með sérstakri hækkun afnotagjalda Pósts og síma, en sá skattur rennur beint í rekstur ríkissjóðs að viðbættum 25% söluskatti ofan á þann skatt. Skuldasöfnun ríkissjóðs vex og nemur lántaka til A-hluta á næsta ári 3700 millj. kr. Þar af eru erlend lán tekin til reksturs A-hluta ríkissjóðs 1600 millj. kr. Vaxtagreiðslur A-hluta hækka á næsta ári úr 1472 millj. kr. í 2370 millj., um 898 millj. kr., eða 61%. Vaxtagjöldin hækka að raungildi um nær 500 millj. kr. á næsta ári. Sú upphæð gæti þó orðið 150 millj. kr. hærri eða 650 millj. kr. raunhækkun ef halli á ríkissjóði í ár verður í líkingu við spá Þjóðhagsstofnunar. Fjárlagaafgreiðslan markast af sívaxandi skuldasöfnun og auknum vaxtakostnaði sem veldur skerðingu á öllum framlögum til samfélagslegra framkvæmda á sama tíma og framkvæmdir blómstra hjá verslunarrekstrinum á höfuðborgarsvæðinu. Fjárlagaafgreiðslan ber merki um örvæntingarfulla leit að aðferðum til þess að ná sem næst saman endum á pappírnum, enda þótt um raunverulegan hallarekstur sé að ræða. Hætt er því við að lítið meira mark verði tekið á þeim fjárlögum sem hér er verið að afgreiða en þeim sem nú gilda, en sýnt er að halli á ríkissjóði í ár verður a.m.k. 1100 millj. kr. og jafnvel 1500-1800 millj. kr. meiri en prentað var í fjárlög fyrir u.þ.b. ári síðan.



Herra forseti. Áður en ég kem að meginefni máls míns vil ég geta þess sem gerðist fyrir nokkrum mínútum. Ég fékk þá upphringingu sem gerir það að verkum að ég kemst ekki hjá því að taka mál fyrir í þessum ræðustól sem ég hefði ekki gert annars. Öfugt við ýmis byggðarlög, sem starfrækt hafa um nokkurt skeið gagnfræðaskóla og barnaskóla í einni stofnun, grunnskóla, hafa Ísfirðingar á umliðnum árum rekið þessar skólastofnanir aðgreindar, annars vegar sem gagnfræðaskóla og hins vegar sem grunnskóla. Það hafa þráfaldlega komið fram frá hæstv. menntmrn. óskir um að þeir Ísfirðingar hyrfu frá þessari stefnu sinni en færu þá leiðina í staðinn að sameina þessar tvær skólastofnanir í einn grunnskóla. Sérstök nefnd til þess að endurskoða þessi mál var sett á laggirnar af hálfu bæjarstjórnar Ísafjarðar fyrir nokkrum mánuðum og starfaði hún að þessum málum í samráði við menntmrn. Samkvæmt sérstakri ósk menntmrn. var fallist á að framkvæma þessa sameiningu skólanna og láta hana koma til strax á þessu hausti. Til þess að það yrði hægt þurfti að leggja í framkvæmdir þá þegar, m.a. við breytingu innréttinga, sameiningu kennslustofa í eina og aðrar byggingarframkvæmdir sem Ísfirðingar hófust þegar handa um og eru búnir að framkvæma fyrir á fjórðu milljón kr. Það vakti hins vegar athygli mína þegar við hófum störf í fjvn. í haust að engin tillaga barst frá hæstv. menntmrn. um framlag til þessara framkvæmda og hafði þó menntmrn. gert tillögur um framkvæmdir langt umfram það sem framkvæmdafé nam í fjárlögum. Tilraunir til þess að fá málið tekið upp innan fjvn. báru ekki árangur, m.a. vegna þess hversu erfitt er að taka upp tillögur sem menntmrn. hefur sjálit ekki gert. Núna fyrir nokkrum mínútum hringdi einn af starfsmönnum menntmrn. í mig sem starfað hefur að þessu máli með þeim Ísfirðingum. Það var Sigurður Helgason. Hann hafði þá nýlega fengið skeyti frá bæjarstjórn Ísafjarðar þar sem hann var spurður hvernig á því stæði að menntmrn. stæði ekki við samninga sem það hefði gert og samkomulag sem það hefði gert. Sigurður sagði mér að hann ætti ekki orð til yfir það að ráðuneytið hefði hvorki gert tillögur um framlög á þessu ári né næsta ári til þessa verkefnis. Hann tjáði mér að hann væri reiðubúinn til að staðfesta eftirfarandi og ég mætti hafa það eftir sér og hann mun koma í Alþingishúsið innan skamms til þess að staðfesta það við mig sjálfur og væntanlega hæstv. ráðh. líka: 1. Það var ráðist í þessa framkvæmd að fyrirlagi menntmrn. og samkvæmt þess. 2. Menntmrn. hét Ísfirðingum því að helmingur framkvæmdakostnaðar sem lagt yrði í á þessu ári yrði greiddur og lofaðist til þess að gera tillögu um aukafjárveitingu í því skyni. 3. Menntmrn. hét Ísfirðingum því að sjá til þess að tillaga yrði gerð og afgreiðsla fengin á fjárveitingum fyrir næsta ár, árið 1986, til grunnskólans á Ísafirði svo að halda mætti áfram þeim framkvæmdum sem hafnar eru af bæjaryfirvöldum og greiddar hafa verið úr bæjarsjóði að beiðni menntmrn. Sigurður Helgason tók fram að hann væri reiðubúinn til að staðfesta þessar upplýsingar hvar og hvenær sem er. Ráðuneytið hefur hins vegar ekkert af þessu gert. Það hefur ekki gert neinar tillögur um aukafjárveitingar til grunnskólans á Ísafirði vegna framkvæmda á þessu ári og það gerði ekki heldur neinar tillögur um fjárveitingar til framkvæmda við skólann á næsta ári. Herra forseti. Ég geri mér það alveg fyllilega ljóst að úr þessu verður málið ekki tekið upp innan fjvn. sem hefur lokið sínu starfi. En ég vil eindregið óska þess við hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. að þeir taki nú málið til skoðunar og kanni hvort það sé ekki rétt sem Sigurður Helgason hefur staðfest við mig. Sé það rétt er það að sjálfsögðu skylda hæstv. ráðh. að sjá til þess að það sé staðið við fyrirheit og samkomulag sem gert hefur verið við bæjarstjórn Ísafjarðar í þessu máli. Ég hef jafnframt, herra forseti, óskað eftir því við 1. þm. Vestf. að hann beiti sér fyrir því að þegar eftir jólin verði boðaður fundur með bæjarstjórn Ísafjarðar og menntmrn. til þess að greiða úr þessum málum. Í ítreka það, herra forseti, að undir eðlilegum kringumstæðum hefði svona mál ekki átt erindi í þessa umræðu, en vegna málsatvika sá ég mér ekki annað fært en taka málið upp á þessum vettvangi og skora á hæstv. ráðh. að leysa úr þessu máli. Herra forseti. Fyrir afgreiðslu fjárlagafrv. nú liggur eftirfarandi fyrir: Í fyrsta lagi: Halli á rekstri ríkissjóðs á árinu 1985 mun nema eigi lægri fjárhæð en 2,3 milljörðum kr. samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar. Engar ráðstafanir hafa verið gerðar af hálfu ríkisstj. til að mæta þessum halla, hvorki með sparnaði né með tekjuöflun. Hallinn mun því koma fram í aukningu erlendra skulda á þessu ári. Það er til vitnis um búskap hæstv. ríkisstj. að í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir útgjöldum til greiðslu vaxta né afborgana nema af hluta þeirrar skuldar sem eftir stendur af árinu 1985 hjá ríkissjóði. Í öðru lagi: Til viðbótar við hallarekstur ríkissjóðs sjálfs kemur hallarekstur opinberra sjóða, fyrirtækja og stofnana. Samtals nemur hallareksturinn í opinberum búskap á árinu 1985 um það bil 8 milljörðum kr. Allur þessi hallarekstur er fjármagnaður með erlendum lánum. Þrátt fyrir þessa niðurstöðu í fjármálastjórn hins opinbera á árinu 1985 stendur nú til hefðbundin fjárlagaafgreiðsla sem byggð er í senn á sjálfsblekkingu, óraunsæi og óbreyttri óstjórnarstefnu í fjármálum ríkisins. Áformuð er aukin erlend lántaka ríkissjóðs á næsta ári frá lánsfjárlögum 1985. Horfið er frá samþykktri stefnumörkun Alþingis um 2. áfanga tekjuskattslækkunar á árinu 1986. Gefist er upp við áform um einföldun tollakerfis og lækkun tolla. Gefist hefur verið upp við að tiltaka sparnað að fjárhæð 250 millj. kr., sem fjmrh. boðaði við 2. umr., en reynt að leyna uppgjöfinni með þeirri einföldu aðferð að áætla launa- og reksturskostnað lægri, en áform sjálfrar ríkisstj. um laun og rekstrargjöld ættu að hækka þessa liði í samræmi við verðlagsspá hennar sem öllum er þó ljóst að er gróflega vanáætluð og víðs fjarri veruleikanum. Nýir neysluskattar eru auk þess á lagðir í dulargervi, t.d. skattar, sem eiga að renna í ríkissjóð, á notendur Pósts og síma að fjárhæð 188 millj. kr. Er það í fyrsta sinn sem notendur Pósts og síma greiða með notendagjöldum sínum ekki bara greiðslur til stofnunarinnar heldur beina skatta í ríkissjóð. Þar að auki eru svo samþykktar framkvæmdir og fjármunatilfærslur án þess að ráð sé gert fyrir tekjum til þeirra. T.d. hefur ríkisstj. fallist á framkvæmdaáform hjá Pósti og síma sem munu krefjast um það bil tvöfalt meiri hækkunar á afnotagjöldum Pósts og síma en vitað er að ríkisstj. hefur þegar fallist á og skilur hún það mál eftir alveg óafgreitt. Að öllu samanlögðu stendur því til við þessar aðstæður að afgreiða hefðbundin fjárlög sem við afgreiðsluna fela í sér ekki minna en 800-1000 millj. kr. halla á rekstri ríkissjóðs, en í rauninni mun hallinn á árinu 1986 verða eigi minni en hann var og er á árinu 1985 og aukning erlendra skulda vaxa að sama skapi. Þetta er ekki aðeins niðurstaða mín. Það er niðurstaða Morgunblaðsins, málgagns hæstv. ríkisstj., sem komst að þessari sömu niðurstöðu og birti hana fyrir nokkrum dögum, að miðað við óbreytta afgreiðslu fjárlaga eins og nú á að fara fram mundi halli á ríkissjóði á næsta ári verða meiri en hann varð í ár og erlend skuldasöfnun verða meiri en hún hefur orðið á þessu ári. Hitt er einnig mjög alvarlegt að öllum þessum fjármunum að viðbættum nær öllum tekjum ríkissjóðs er því sem næst einvörðungu varið í rekstur ríkisins sjálfs og stofnana þess en ekki til arðvænlegra framkvæmda því hlutur ríkisins í framkvæmdum í landinu er því sem næst enginn orðinn. Allir þessir fjármunir fara í að halda kerfinu sjálfu gangandi. Ríkissjóður er orðinn eins og mjólkurkýr sem ekki mjólkar lengur. Hvað eina sem ríkissjóði er aflað fer til þess að halda ríkinu og stofnunum þess, kerfinu sjálfu, gangandi. Þegar þessar horfur voru ljósar taldi þingflokkur Alþfl. það vera algert ábyrgðarleysi að afgreiða fjárlög með hefðbundnum hætti. Ásamt öðrum stjórnarandstæðingum stóðum við því að þeirri tillögu við 2. umr. fjárlaga að fjárlagaafgreiðslunni yrði frestað og fjárlagagerðin tekin til endurskoðunar frá grunni, m.a. með það fyrir augum að gerðar yrðu kerfisbreytingar á ríkisbúskapnum. Til þess að slíkt yrði framkvæmanlegt bauðst Alþfl. til þess að sýna ríkisstj. og fjmrh. það traust að afgreiða á Alþingi þær greiðsluheimildir sem ríkisstj. og fjmrh. teldu nauðsynlegar og einnig bauðst flokkurinn til þess að eiga hlut að endurskoðun fjárlaganna og leggja m.a. fram í því sambandi tillögur sínar og hugmyndir um styrkingu fjárlagagerðarinnar og kerfisbreytingar í ríkisbúskapnum. Þessar tillögur Alþfl. og annarra stjórnarandstæðinga voru felldar við 2. umr. fjárlaga og boðinu um samstarf um grundvallarendurskoðun fjárlagagerðarinnar þar með hafnað. Í samræmi við afstöðu sína um nauðsyn þess að flokkar Alþingis breyti um viðhorf og taki upp ábyrga stefnu við fjárlagagerð, bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar, telur þingflokkur Alþfl. því rétt að kynna nú við 3. umr. fjárlaga þær breytingar sem hann hefði sérstaklega lagt áherslu á að skoðaðar yrðu ef sú leið hefði verið valin, sem hann lagði til, að fjárlagagerðin yrði endurskoðuð frá grunni. Þessar tillögur Alþfl. eru hvorki tæmandi tillögur né endanlegar, enda unnar við erfiðar aðstæður og á skömmum tíma, en þær eru hugsaðar sem vísbending frá þingflokki Alþfl. um í hvaða átt hann vill stefna varðandi stjórn opinberra fjármála á Íslandi og hvers konar breytingar hann telur nauðsynlegt að gera við framkvæmd breyttrar stefnu í efnahagsmálum. Meginmarkmið þeirra brtt., sem þingflokkur Alþfl. flytur á þskj. 377, eru eftirfarandi: 1. að treysta fjárlagagerðina m.a. með því að við fjárlagaafgreiðslu sé áætlað fyrir umtalsverðum rekstrarafgangi hjá ríkissjóði sem geti þá a.m.k. mætt óvæntum áföllum eða ófyrirséðum útgjöldum á komandi ári; 2. að draga mjög verulega úr lánsfjárþörf ríkissjóðs og ríkisstofnana og þar með úr þörf fyrir lántökur erlendis; 3. að taka til endurmats ýmis grundvallaratriði í ríkisbúskap og ríkisrekstri, m.a. í þeim tilgangi að atvinnuvegir landsmanna fái eðlilegt svigrúm og frjálsræði til rannsóknarstarfsemi í sína þágu, en taki þá um leið við aukinni ábyrgð bæði stjórnunarlegri og fjárhagslegri, og 4. að ríkisvaldið geti á ný tekið eðlilegan þátt í framkvæmdum og arðvænlegri uppbyggingu í landinu í stað þess að meginþorra þeirra fjármuna sem til ríkisins ganga sé varið í það eitt að halda kerfinu gangandi. Þessum markmiðum vill Alþfl. m.a. ná með samræmdum aðgerðum á sviði opinberrar fjármálastjórnar og því hefur þingflokkur Alþfl. nú flutt samræmdar brtt. við fjárlög og lánsfjárlög. Þessar brtt. varða: I Lántökuáform ríkissjóðs og opinberra aðila. II. Tekjuöflun ríkissjóðs. III Útgjaldaáform ríkissjóðs. IV. Kerfisbreytingar í ríkisrekstri. V. Olnbogarými til athafna, það svigrúm sem þessar breytingar skapa til þess að ríkið geti á ný gerst virkur þátttakandi í þjóðlífinu með framlögum til framkvæmda og félagslegra athafna. Á öðrum vettvangi, þ.e. við 2. umr. um lánsfjárlög í Nd. Alþingis, hefur verið gerð grein fyrir brtt. Alþfl. við lánsfjárlög sem hafa að markmiði að draga mjög verulega úr lántökum opinberra aðila, einkum lántökum þeirra erlendis. Hér á eftir verður gerð grein fyrir meginatriðum í tillögum Alþfl. um breytingar á fjárlógunum sjálfum, þ.e. á ríkisrekstrinum í þrengri merkingu. I. Um lántökuáform ríkissjóðs og ríkisstofnana. Í brtt. Alþfl. er gert ráð fyrir eftirfarandi breytingum frá áformum fjmrh. í lántökum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja: 1. Lántökuáform ríkisfyrirtækja eru lækkuð um 350 millj. kr. og þeim lántökum breytt í ríkisframlög. Útvegað er fjármagn til þeirra auknu framlaga. 2. Heildarlántökuþörf ríkissjóðs er lækkuð og þar með er erlend lántaka hans lækkuð um 1674 millj. eða meira en helming þess sem ríkisstj. ráðgerir að erlend lántaka nemi á næsta ári. II. Tekjuöflun ríkissjóðs. 1. Til þess að styrkja fjárhagsstöðu ríkissjóðs er rekstrarafgangur hans aukinn úr um það bil 190 millj. kr. samkvæmt frv. fjmrh. í um 1200 millj. kr. eða samtals um rösklega 1 milljarð kr. 2. Í tillögum Alþfl. er gert ráð fyrir því að staðið sé við stefnumörkun Alþingis um afnám tekjuskatts af launatekjum og tekjuskattur lækkaður um 740 millj. kr. umfram áform ríkisstj. 3. Alþfl. vill að staðið sé við fyrri áform um einföldun á tollafrumskóginum, sem leiða mun til lækkunar tolla um 340 millj. kr., og flytur tillögu um það. 4. Alþfl. vill ekki að það tekjutap sé bætt með breytingum á vörugjaldi sem leiða mun til mikilla innbyrðis verðbreytinga, um allt að þriðja tug prósenta, á ýmsum neysluvörum, svo sem brauðvörum. Því flytur flokkurinn tillögu um lækkun á vörugjaldi frá áformum í fjárlögum um á fjórða hundrað milljóna kr. 5. Alþfl. vill skattleggja þá stórfelldu eignasöfnun sem átt hefur sér stað á undanförnum árum í skjóli skattlauss verðbólgugróða og flytur því tillögu um stighækkun eignarskatts sem mun lækka eignarskatt einstaklinga um rúmlega 80 millj. kr. frá áformum fjmrh. en auka eignarskatt félaga um 577 millj. kr. frá tillögum hans. 6. Alþfl. vill að söluskatturinn sé þannig framkvæmdur að unnt sé að hafa eftirlit með því að honum sé skilað til ríkissjóðs, sem ekki er nú, og flytur því tillögur um fækkun undanþága sem auka mundu tekjur ríkissjóðs af söluskattinum um a.m.k. 5 millj. kr. Fyrir liggja upplýsingar um að ef allar undanþágur frá söluskatti væru felldar niður mundi söluskatturinn skila tvöfalt meiri tekjum en hann skilar eins og hann er framkvæmdur í dag. Við gerum ekki tillögu um að allar undanþágur verði felldar niður frá söluskattinum, en við gerum tillögu um að þeim verði mjög verulega fækkað þannig að almenn viðskiptavelta sé öll söluskattsskyld. Þetta mun gefa ríkissjóði í tekjur um 5 milljarða kr. Þetta svigrúm viljum við nota til þess að lækka söluskattsprósentuna úr 25% í 20% og fer þá um helmingurinn af þeim tekjuauka sem ég var að ræða um hér áðan. Til þess að vega upp á móti áhrifum söluskattshækkunarinnar leggjum við svo til að bætur lífeyristrygginga, svo sem mæðralaun, ekkjubætur, barnalífeyrir, tekjutrygging o.s.frv., verði hækkaðar um 20% sem ásamt með öðrum nýmælum í tillögum flokksins í lífeyristryggingamálum munu auka greiðslur til aldraðra, öryrkja, barnmargra fjölskyldna og lágtekjufólks um 1,9 milljarða kr. 7. Alþfl. vill einföldun skattakerfisins og flytur því tillögur um skattahreinsun, þ.e. um afnám alls konar smáskatta sem flækja skattakerfið og eru auk þess í mörgum tilvikum óréttlátir, dýrir og erfiðir í innheimtu. Samtala þeirra skatta, sem flokkurinn leggur til að hreinsaðir verði út úr fjárlögum með þessum hætti, er á sjöunda tug milljóna kr. III. Þá komum við að útgjaldaáformum ríkissjóðs, en tillögur Alþfl. um sparnað og niðurskurð í ríkisrekstri miðast ekki eins og tillögur ríkisstj. við ótiltekin áform um samdrátt eða sparnað heldur flytur flokkurinn ákveðnar og afmarkaðar tillögur. Meðal þeirra eru: 1. Niðurfelling heimildar til fjmrh. um að verja allt að 70 millj. kr. til hlutafjárkaupa og stofnfjárframlaga til ótiltekinna aðila. 2. Tilflutningur verkefna frá ríkinu til aðila í atvinnulífinu, svo sem með því að leggja niður ríkisstofnanir sem fást við viðfangsefni sem eðlilegt er að atvinnulífið sjái sjálft um. Meðal slíkra stofnana, sem tillaga er gerð um að niður séu lagðar, eru húsameistari ríkisins, tilraunabú og tilraunastöðvar, fóður- og graskögglaverksmiðjur, Bifreiðaeftirlit ríkisins, ríkisrekið mat á sjávarafurðum og landbúnaðarafurðum, laxeldisstöð í Kollafirði. 3. Þá flytjum við tillögur um niðurskurð framlaga til óarðbærra framkvæmda og athafna, svo sem til útflutningsbóta, til fjárfestinga í hefðbundnum landbúnaði og til gæluverkefna pólitískra stjórnvalda sem hvorki auka efni né bæta lífskjör þjóðarinnar. IV. flokkur okkar tillagna fjallar um kerfisbreytingar þær sem gera verður í rekstri hins opinbera ef menn ætla að ná einhverjum varanlegum árangri. Í fyrsta lagi leggjum við þar til að Kennaraháskóli Íslands verði sameinaður Háskóla Íslands þannig að aðeins verði um að ræða einn Háskóla Íslendinga en ekki tvær háskólastofnanir með tvöfaldri yfirstjórn og tvöföldum stjórnunarkostnaði. Í öðru lagi leggjum við Alþýðuflokksmenn til að allar þær rannsóknarstofnanir, sem fást við hagnýt rannsóknarverkefni, verði gerðar að sjálfseignarstofnunum með sjálfstæð og sjálfstæði, m.a. um verkefnaval. Í tillögum okkar er gert ráð fyrir því að ríkisvaldið greiði tiltekinn grunnkostnað við starfsemi þessara stofnana sem að öðru leyti kosti starfsemi sína sjálfar, enda ráði þær þá í samráði við atvinnulífið hvaða hagnýt rannsóknarefni eru tekin til meðferðar og atvinnulífið greiði kostnaðinn við slíkar rannsóknir að undanteknum þeim grunnkostnaði sem ríkið greiðir. Um leið gerum við tillögur um að ríkið tvöfaldi framlög sín í rannsóknarsjóð, en þangað geta þessar stofnanir eins og aðrir aðilar sótt um fjárveitingar til einstakra rannsóknarverkefna. Þriðji þáttur í tillögum okkar um kerfisbreytingar er að Fiskifélag Íslands og Búnaðarfélag Íslands, þ.e. gömlu atvinnumálaráðuneytin, sem gegna tvöföldu hlutverki, annars vegar opinberir gagnasöfnunaraðilar, hins vegar þjónustuaðilar í þágu hagsmunasamtaka, verði lögð niður sem ríkisstofnanir, en viðkomandi atvinnuvegir yfirtaki rekstur þeirra og stjórn. Opinber gagnasöfnunarverkefni þessara stofnana, svo sem skýrslugerðir og upplýsingasöfnun, verði hins vegar færð yfir til Hagstofu Íslands og gerum við ráð fyrir því í okkar tillögum að fjárveitingum til Hagstofunnar verði hagað samkvæmt því. Í fjórða lagi gerum við tillögu um það í okkar kerfisbreytingartillögum að ríkisvaldið hætti afskiptum af atvinnurekstri og viðfangsefnum sem í nútíma þjóðfélagi eru eðlileg verkefni annarra aðila, eins og sveitarfélaga eða atvinnufyrirtækja i einkaeigu eða í eigu samvinnuhreyfingarinnar. Fimmta atriðið í okkar kerfisbreytingartillögum er að niðurgreiðslur á tilteknum neysluvörum, sem stjórnvöld ákveða hverjar skuli vera, verði afnumdar og þeim breytt í beinar niðurgreiðslur til neytenda þannig að neytendurnir fái sjálfir að ráða því hvaða vörur eða þjónustu þeir vilja niðurgreiða af opinberu fé og séu því ekki bundnir við annað neyslumynstur en þeir sjálfir kjósa. Sú aðferð, sem við höfum í huga varðandi framkvæmd slíkra beinna niðurgreiðslna til neytenda, er ný útfærsla á hinu gamla fjölskyldubótakerfi sem við þekkjum frá fyrri árum, ný útfærsla sem tryggir það í fyrsta lagi að ungt fólk með eitt eða tvö börn á framfæri fái mjög verulegar greiðslur og í öðru lagi að mjög stórar fjölskyldur, þar sem foreldrar hafa mjög mörg börn á framfæri, fái verulegar greiðslur. Þessar greiðslur, sem við gerum tillögu um að upp verði teknar með þessum hætti, nema frá 6 og upp í 8 þús. kr. á hvert barn á mánuði miðað við þær takmarkanir sem ég hef hér lýst. V. Þá, herra forseti, skilar samtala þeirra breytinga, sem við leggjum til að gerðar verði með þessum hætti, auknu svigrúmi fyrir ríkisvaldið til þess að veita fjármunum í félagsleg viðfangsefni og í framkvæmdir. Í samræmi við það gerum við tillögur um að svigrúmið sé m.a. þannig nýtt: Í fyrsta lagi til þess að stórauka framlög í Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna til þess að unnt verði að leysa vanda húsbyggjenda. Alþfl. leggur til að þessi framlög verði samtals aukin um tæplega 600 millj. kr. Í öðru lagi gerum við tillögur um aukningu á framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra og til þjónustu við fatlað fólk. Í þriðja lagi gerum við ráð fyrir því að aukið verði framlag til sjúkratrygginga um alla þá fjárhæð sem ríkisstj. áformar að flytja frá sjúkratryggingum og yfir á sjúklinga sem sérstakan skatt á sjúkt fólk á næsta ári. Í fjórða lagi leggjum við til að auka framlög til Þjóðarbókhlöðu, til sjúkrahúsabygginga, til framkvæmda við Landspítala, til grunnskóla, til hafnarmannvirkja og til fjölmargra annarra framkvæmdaliða þannig að ríkið geti tekið eðlilegan þátt í framkvæmdum í landinu og staðið við þá verkáfanga og þær framkvæmdir sem ráðgerðar hafa verið af opinberum aðilum á næsta ári. Í fimmta lagi leggjum við síðan til mjög verulega aukningu á fjárveitingum til þess að efla eftirlit með skattsvikum með sérstakri fjárveitingu til skattrannsókna á vegum ríkisskattstjóra. Þær kerfisbreytingar og sparnaður, sem við gerum tillögur um, gera okkur fært að ná þessum markmiðum og flytja tillögur um auknar fjárveitingar í þessu sambandi. Herra forseti. Þó að tillögur þær, sem við gerum, séu margar eru þær ekki tæmandi né endanlegar og fullkomnar, enda unnar á skömmum tíma og við erfiðar aðstæður. En þær eru ábendingar okkar Alþýðuflokksmanna um hvernig beri að standa að endurskoðun fjárlagagerðarinnar þar sem frá grunni verði farið ofan í ríkisbúskapinn og tekist á við vandamálin þar af kjarki og einbeitni sem flestar ríkisstjórnir á Íslandi hefur stórlega skort. Það sem við erum að gera nú hefur aldrei fyrr gerst hér á Alþingi, þ.e. að stjórnarandstöðuflokkur taki sig til og leggi fram heildstæðar tillögur í mörgum liðum, ekki bara um vinsælu viðfangsefnin, ekki bara um aukin útgjöld og aukna eyðslu heldur einnig um mál sem ekki eru vinsæl en er nauðsynlegt að gera ef ná á tökum á ríkisrekstrinum. Það hefur aldrei áður gerst að stjórnarandstöðuflokkur hafi komið fram með þannig tillögur, hafi lýst þannig óhikað stefnu sinni, hafi boðið fram samstarf sitt til þess að endurskoða fjárlagagerð með slíkum hætti. Eðlilegt er að spurt sé: Hvaða áhrif hafa þessar tillögur Alþfl. annars vegar á afkomu ríkissjóðs, hins vegar á lántökuþörf og erlendar lántökur? Þetta eru lykilorðin í allri umfjöllun um fjárlagagerð á Íslandi. Við Alþýðuflokksmenn höfum fengið Fjárlaga- og hagsýslustofnun til þess að yfirfara tillögur okkar, færa þær upp á rétt verðlag og reikna síðan út afkomuna á greiðsluyfirliti ríkissjóðs eins og því er lýst í 1. gr. fjárlaga. Stærstu tölurnar þar, samkvæmt niðurstöðu Hagstofunnar á endanlegu verði fjárlagafrv., eru þessar: Samkvæmt tillögum ríkisstj. er gert ráð fyrir því að tekjur umfram gjöld hjá ríkinu verði 188 millj. kr. Samkvæmt tillögum Alþfl. um breytingar við fjárlögin er niðurstaða Fjárlaga- og hagsýslustofnunar að tekjur umfram gjöld hjá ríkissjóði verði 1215 millj. 946 þús. kr. Samkvæmt áformum hæstv. ríkisstj. gerir hún ráð fyrir því að taka til láns til þess að endurlána ríkisstofnunum 960 millj. kr. á næsta ári. Samkvæmt tillögum Alþfl. er gert ráð fyrir því að taka til láns til þess að endurlána þessum sömu stofnunum 570 millj. kr. Mismuninum þar á milli er ekki eytt með einhverjum æfingum, eins og hæstv. ríkisstj. gjarnan gerir tillögur um, heldur er í tillögum Alþfl. reiknað með því að mismuninum á þessum lántökum sé breytt í bein framlög úr ríkissjóði og eru tillögur um það gerðar hjá okkur. Þrátt fyrir það er rekstrarafkoman hjá okkur á ríkissjóði 1216 millj. kr. á sama tíma og áform ríkisstj. eru um 188 millj. kr. tekjur umfram gjöld. Niðurstaðan á erlendum lántökum miðað við þær brtt. sem við flytjum eru annars vegar samkvæmt fjárlagafrv. 2 milljarðar 550 millj. kr. eða um það bil, en samkvæmt brtt. þeim sem við flytjum, yrðu þær samþykktar, yrði niðurstöðutalan 1 milljarður 50 þús. kr. eða meira en helmingi lægri en þær lántökuþarfir sem hæstv. ríkisstj. ráðgerir. Þá kem ég að brtt. sjálfum á þskj. 377 og skal fara mjög hratt yfir sögu því þær eru margar og ég vil ekki tefja fundi þingsins með of löngum lýsingum á þeim. Við höfum samið bæði grg. og fengið Fjárlaga- og hagsýslustofnun til þess að áætla annars vegar tekjuauka og hins vegar tekjutap á nýjasta fjárlagaverðlagi með hverri tillögu fyrir sig. 1. till. á þskj. gerir ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að lækka framlag til hluta- og stofnfjárframlaga úr 140 millj. í 70 millj. kr. 2., 3. og 4. till. eru áhrif af þeim breytingum á eignarskatti sem við flytjum tillögur um. Þær lækka eignarskatt einstaklinga um 80 millj. kr., en hækka eignarskatt félaga um 577 millj. kr. 5. till. okkar er varðandi breytingu á tekjuskatti þess efnis að staðið sé við samþykkt Alþingis um lækkun tekjuskatts í áföngum og að árið 1986 verði gert annað áfangaár. Mun sú tillaga, ef samþykkt verður, hafa þær afleiðingar að tekjuskattur einstaklinga mun lækka um 740 millj. kr. 6. till. okkar varðar vörugjald. Við föllumst ekki á að tekjur ríkissjóðs séu jafnaðar, eins og hæstv. ríkisstj. gerði ráð fyrir, með því að hækka vörugjald, sem hefði leitt til mjög mikilla verðbreytinga á einstökum útgjaldaliðum heimila, og gerum því tillögu um að frá þeirri hækkun sé horfið. Það mun kosta ríkissjóð um 340 millj. kr. Loks kemur till. okkar um söluskattinn, afnám undanþága sem mun skila ríkissjóði í auknar tekjur a.m.k. 2,6-2,7 milljörðum kr. 8. og 9. till. ásamt 11. till. eru svo varðandi það sem við höfum kallað skattalagahreinsun, niðurfellingu smáskatta sem menn hafa verið að leggja á og aldrei hefur verið ætlað að standa nema eitt og eitt ár en eiga sumir rætur sínar að rekja allt til ársins 1946. Er raunar fráleitt þegar menn eru með í ríkiskerfinu skatta eins og t.d. lestargjald sem mig minnir að gefi 50-60 þús. kr. í ríkissjóð eða eitthvað nálægt því og er lagt á skip 10 brúttórúmlestir og stærri með 1,50 kr. á hverja brúttórúmlest. Það er alveg fráleitt að menn skuli vera með slíka skatta allar götur frá árinu 1946 og séu ekki enn þá búnir að hreinsa þá út. Þeir skattar sem við leggjum til að hreinsaðir séu út eru í fyrsta lagi miðagjald, í öðru lagi skoðunargjald ökutækja og prófgjöld, sérleyfisgjald, lestargjald, vitagjald, skipaskoðunargjald og auk þess flugvallaskattur sem skiptir verulegu máli í tekjum ríkissjóðs, 40 millj. kr., en er í raun skattur af samgöngukerfi Íslendinga, bæði innanlands og milli landa. Síðan gerum við ráð fyrir því í 12. gr. að hækkaðar verði tekjur ríkisins af leigu ríkisjarða. Ríkið er stærsti jarðeigandi á Íslandi og á fleiri tugi jarða sem leigðar eru út bæði til einstaklinga og félaga til ýmissa þarfa. Heildartekjur ríkissjóðs af öllum þessum ríkisjörðum eru áætlaðar 1,4 millj. kr. Það dugar ekki einu sinni til þess að greiða laun þeirrar deildar í landbrn. sem á að hafa eftirlit með og innheimta afgjöldin af þessum jörðum. Við gerum tillögur um að að lágmarki séu þessi afgjöld hækkuð tífalt þannig að í staðinn fyrir 1,4 millj. kr. tekjur hjá stærsta jarðeiganda Íslands fyrir útleigu á öllu sínu jarðnæði komi 14 millj. kr. í tekjur ríkissjóðs af því og þætti sjálfsagt engum mikið. Þá komum við að útgjaldaliðunum. Fyrsta till. okkar er sú að liðurinn um húsameistara ríkisins falli niður og sú starfsemi flytjist til annarra aðila. 2. og 3. till. varðandi 14, gr. eru um sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands í eina stofnun. 15. brtt. er um stórhækkun á framlagi í rannsóknarsjóð til þess að styðja og styrkja rannsóknarstarfsemi í landinu. 17. tillaga er um hækkun á framlagi til Námsgagnastofnunar til námsefnisgerðar. Ákvarðanir hafa verið teknar af skólayfirvöldum um að hefja forskólanám og eins um eins árs lengingu skólaskyldunnar. Þeim ákvörðunum hafa hins vegar ekki fylgt ákvarðanir um að hækka fjárveitingar til Námsgagnastofnunar svo að hægt sé að semja námsefni fyrir þessar tvær bekkjardeildir sem hið opinbera hefur þó ákveðið að tekin skuli upp kennsla í. 18. brtt. varðar hússtjórnarskóla þar sem lagt er til að aðeins tveir hússtjórnarskólar verði starfræktir á landinu og reynt að gera betur við þær tvær skólastofnanir en þær mörgu stofnanir sem hefur verið dreift út um byggð ból á landinu. 19. till. er um auknar fjárveitingar í byggingu grunnskóla. 20. till. varðar Lánasjóð ísl. námsmanna og fjallar um að breyta lántökum til lánasjóðsins í framlög af hálfu ríkisins því að við teljum óeðlilegt að sjóðir eins og Byggingarsjóður ríkisins, Byggingarsjóður verkamanna og Lánasjóður ísl. námsmanna séu fjármagnaðir með erlendum lánum. 21. till. er um Þjóðarbókhlöðuna sem þjóðin gaf sjálfri sér í afmælisgjöf árið 1974, að haldið verði áfram og lokið því verkefni. 22. till. varðar aukna markaðssókn og markaðsöflun á vegum utanrrn. 23. till. varðar hækkun matvæla- og neyðaraðstoðar við fátækar þjóðir. 24. till. varðar hækkun á framlögum í Jarðasjóð, en Jarðasjóður hefur því hlutverki að gegna að aðstoða þá bændur sem vilja hætta búskap og hverfa af býlum sínum. Hjá mörgum slíkum eru vandkvæðin þau að þeir fá næstum því ekkert fyrir þær eignir sem eru ávöxtur margra ára starfs þeirra, jafnvel alls lífsstarfsins, og þurfa því að halda áfram að velja á milli þess annars vegar að halda áfram að búa þó þeir vilji frá búskap hverfa ellegar þá að skilja allar eignir sínar eftir og flytja á mölina eignalausir menn. Tillaga okkar er um að hækka mjög verulega framlag í Jarðasjóð sem hefur því hlutverki að gegna að hjálpa bændum við slíkar aðstæður og greiða þeim fyrir þær eignir sem eru árangur lífsstarfs þeirra ef þeir vilja hverfa á braut og hætta búskap. Þá gerum við ráð fyrir því að Búnaðarfélag Íslands falli brott sem ríkisstofnun, en flytjum síðar í þessu þskj. tillögu um hækkun á fjárveitingum til Hagstofu Íslands til þess að taka við gagnasöfnunarverkefni Búnaðarfélags Íslands og Fiskifélags Íslands. 26. till. varðar það að við viljum láta leggja embætti veiðistjóra niður. 27. till. varðar það að við viljum láta gera Rannsóknarstofnun landbúnaðarins, eins og aðrar rannsóknarstofnanir sem stunda hagnýtar rannsóknir, að sjálfseignarstofnun þar sem ríkið greiði ákveðinn grunnkostnað, sem í þessu tilviki er í okkar tillögum lagt til að verði rúmlega launakostnaður fastráðinna starfsmanna, en stofnunin standi að öðru leyti undir sér sjálf. 28. og 29. till. varða annars vegar niðurfellingu mats á landbúnaðarafurðum og hins vegar einangrunarstöð holdanauta í Hrísey sem er alveg fráleitt að sé ríkisstofnun sem ríkið eigi og reki. 30. till. varðar lækkun á jarðræktarframlögum. 31. till. varðar sparnað í uppbótum á útfluttar landbúnaðarafurðir. 32. till. er niðurfelling búfjárræktarframlaga, sem eru framlög skv. lögum nr. 31/1973, til þess að kosta verðlaun á hrútasýningum o.s.frv. Við teljum ekki eðlilegt að ríkið greiði verðlaun á hrútasýningum heldur eigi bændur sjálfir, sem þar eiga hlut að máli, að sjá um að verðlauna þá gripi sem bera af öðrum. Ég hef þegar rætt um Fiskifélag Íslands, en um það er fjallað í 33. brtt., um Rannsóknarstofnun fiskiðnaðarins sem um er fjallað í 34. tillgr. og Ríkismat sjávarafurða sem um er fjallað í 35. tillgr. Í 36. tillgr. er gerð tillaga um stóraukningu á framlögum til fiskileitar, markaðsöflunar og tilrauna í útgerð. Í 37 tillgr. er gerð tillaga um mjög verulega hækkuð ríkisframlög í baráttuna gegn ávana- og fíkniefnum. 38. tillgr. gerir ráð fyrir því, sem oft hefur borið á góma en hefur aldrei tekist að framkvæma, að Bifreiðaeftirlit ríkisins verði lagt niður, en sú þjónusta sem það veitir verði flutt á löggild bifreiðaverkstæði. Í 39. og 40. tillgr. eru lagðar til mjög verulegar hækkanir til húsnæðismála, yfir 500 millj. kr. Í 41. tillgr. er lögð til hækkun um samtals 30 millj. kr. til málefna fatlaðra. 43. brtt. varðar yfir tveggja milljarða kr. hækkun á framlögum til Tryggingastofnunar ríkisins. 44. brtt. varðar hækkun á framlagi til yfirstjórnar mannvirkjagerðar á Landspítalalóð svo að hægt sé að standa við áformin um byggingu K-byggingar, þ.e. krabbameinsrannsóknabyggingarinnar. 45. tillgr. varðar hækkun á framlögum til byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða. 46. brtt. er nýr liður, framlög til aðgerða gegn skattsvikum samkvæmt ályktun Alþingis upp á 13,5 millj. 47. tillgr. er nýr liður: Til greiðslu biðlauna vegna breytinga og fækkunar ríkisstofnana og fyrirtækja. Við gerum ráð fyrir því að sé um það að ræða að fólk missi vinnu sína vegna þess að fækkað sé ríkisstofnunum séu því greidd eðlileg biðlaun. Gerum við að sjálfsögðu tillögu um fjárhæð slíkra biðlauna og að áætlað sé fyrir þeim í ríkisrekstrinum. 48. brtt. er um aukningu á hafnarframkvæmdum. 49. brtt. um að Siglingamálastofnun ríkisins verði gerð að ríkisstofnun, B-hluta fyrirtæki, og hún kosti þjónustu sína við atvinnuveginn sjálf. Skoðunargjöld Siglingamálastofnunar ríkisins eru talin vera 15 sinnum lægri en viðgengst í öllum nálægum löndum. Er þetta eitt dæmið enn um það sem við Alþýðuflokksmenn höfum kallað velferðarkerfi atvinnuveganna þar sem ríkisvaldið er látið niðurgreiða í stórum mæli ýmsa þjónustu sem verið er að veita ýmsum atvinnufyrirtækjum og stofnunum. 51. liður er um að fella niður greiðslur til Sérleyfissjóðs. 52. liður er um að gera Iðntæknistofnun Íslands að sjálfseignarstofnun, eins og við gerum tillögur um varðandi aðrar rannsóknarstofnanir sem stunda hagnýtar rannsóknir. 53. og 54. liður: Lánasjóðir iðnaðarins, framlög til þeirra, og framlög til iðnaðarrannsókna verði felld burt sem sérstakir liðir, en á móti bendum við á stórhækkun á framlagi til rannsókna almennt sem ég hef gert grein fyrir hér áður. 55. Rafmagnseftirlit ríkisins verði gert að B-hluta stofnun. 56. Niðurgreiðslur verði afnumdar eins og þær eru framkvæmdar í dag, en í staðinn verði teknar upp beinar niðurgreiðslur til neytenda sem ég hef þegar lýst. 57. Sértekjur vegna skráningar hlutafélaga standi undir öllum kostnaði við skráninguna en ríkið sé ekki að borga með hlutafélögum og skráningu þeirra í þessu sambandi. 58. Hækkun til Hagstofu Íslands svo að hún geti tekið að sér gagnasöfnunarverkefni Fiskifélags Íslands og Búnaðarfélags Íslands. 59. Frestað verði fjárfestingum í ríkisbitreiðum. 60. liður og liðirnir þar á eftir varða B-hluta stofnanir. Þar má helst nefna að við gerum ráð fyrir því að hætt verði starfrækslu ýmissa B-hluta stofnana, svo sem tilraunabúsins að Hesti, tilraunastöðvarinnar á Reykhólum, fóður- og fræframleiðslu Gunnarsholti, Stórólfsvallabúsins, fóðuriðjunnar í Ólafsdal, grænfóðurverksmiðju í Flatey, laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði og einangrunarstöðvar holdanauta í Hrísey. Hvað varðar þá rannsóknarstarfsemi sem þarna hefur farið fram felst ekki í okkar tillögum að við gerum ráð fyrir því að henni verði hætt heldur teljum við eðlilegt um ýmsar þær rannsóknir sem þarna fara fram, t.d. rannsóknirnar og tilraunirnar á Reykhólum, að þær séu framkvæmdar af bændum sjálfum sem hafa t.d. í þessu tilliti áhuga á sauðfjárrækt og áhuga á því þarfa verkefni að rækta fram hreinhvítt sauðfé, - bændurnir sjái um þetta sjálfir og fái stuðning til þeirrar starfsemi frá ríkisvaldinu. Aðrir liðir eru einfaldlega bókhaldsliðir vegna till. sem ég hef þegar lýst, herra forseti, og varða 4. gr. Herra forseti. Ég hef hlaupið á helstu atriðunum af þeim 74 brtt. sem við Alþýðuflokksmenn flytjum á þskj. 377. Ég hef lýst tilganginum með tillöguflutningnum sem er nýmæli. Ég tel ekki ástæðu til að hafa að svo stöddu fleiri orð um þetta mál. -  Kolbrún Jónsdóttir: Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. í fjvn. fyrir gott samstarf og einnig ritara nefndarinnar. Nú í ár blasir við halli á ríkissjóði eins og margir hafa minnst á við þessa umræðu og einnig við 2. umr. þessa frv. Hallinn verður ekki aðeins rúmlega 700 millj., eins og áætlað var á s.l. ári, heldur um 2,3 milljarðar eftir nýjustu tölum. Þetta eru alvarleg tíðindi fyrir þjóð sem er sokkin upp fyrir mitti í skuldasúpunni. Þetta eru alvarleg tíðindi þegar við stefnum í mesta aflaár í sögu landsins. Aukinn halli á ríkissjóði leiðir til aukinnar erlendrar lántöku, eins og nú er fram komið í lánsfjárlögum sem samþykkt voru í hv. Ed. í dag, en yfirlýst stefna ríkisstj. gengur í þveröfuga átt. Hún hefur stefnt að að lækka erlendar skuldir, en það hefur því miður ekki tekist. Vegna þess hve erlenda skuldasöfnunin hefur verið mikil á undanförnum árum greiðum við nú 6,7 milljarða kr. í vexti af erlendum lánum. Það er um 1,7 milljörðum hærri upphæð en fer til fræðslu- og menningarmála á vegum menntmrn. á árinu 1986. Ríkisstj. hefur ekki reynt að bregðast við þessum síaukna vanda varðandi erlenda skuldasöfnun. Það gengur ekki lengur að láta reka á reiðanum og láta börn þessa lands taka við þeim vandamálum sem ríkisstjórnir skilja eftir sig hver á fætur annarri. Tap þjóðarinnar vegna Kröfluvirkjunar nemur nú yfir 2 milljörðum kr. og fellur beint á ríkissjóð. Auk þess er orðin tímaspurning hvenær ríkissjóður þarf að taka yfir skuldir Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, eins og ég minntist á við 2. umr. þessa máls, sem nema yfir 3 milljörðum kr. Ofan á þetta bætist svo Hafskipsævintýrið, en tapið þar er álíka mikið og fer til málefna fatlaðra á vegum félmrn. á n.k. ári. Það er því engin spurning að hér er verið að ræða um frv. til fjárlaga sem er útgjaldaaukandi en kemur sér ekki betur fyrir þegna þessa lands. Hér er ekki um tímamarkandi fjárlög að ræða heldur eingöngu framlengingu í uppsöfnuðum skuldavanda ríkisstj. En þrátt fyrir þann skuldavanda, sem við stöndum nú frammi fyrir, slá ráðherrar um sig eins og þeir hafi gnægð fjár. Fréttir berast gegnum opinbera fjölmiðla til hv. þm. í fjvn. um að ríkisstj. hafi ákveðið á fundi að kaupa mjólkurstöð á 110 millj. kr. Það er furðulegt að á sama tíma og dregið er úr framlögum til skólabygginga, heilsugæslu og fleiri málefna er lagt kapp á að safna stofnunum, húsum, ef ekki með því að kaupa þau, þá bara að leigja. Víðishúsið stendur autt að mestu og hefur kostað ríkissjóð stórfé. Þjóðarbókhlaða stendur hálfbyggð og er ekki til fé til að klára þá byggingu. Nýverið hefur ríkið fest leigu á húsnæði til níu ára fyrir Þjóðskjalasafnið. En hvað skeður svo? Ríkisstj. festir kaup á mjólkurstöð til að hýsa sömu stofnun. Það er ekkí mikið að marka fjárlög ef hægt er að kaupa eignir og veita aukafjárveitingar linnulaust án þess að það komi fyrir hv. Alþingi. Til að mæta kaupsýki hæstv. ríkisstj. þarf að hækka skatta og auka lántökur. Nýjasta skattaaðferðin er að ná tekjum í gegnum Póst og síma. Nú á að skattleggja símnotendur um 188 millj. kr. Á þennan skatt leggst síðan söluskattur sem mun nema um 47 millj. kr. Alls mun þessi aukaskattur nema 235 millj. á næsta ári. Hreinlegra væri og hefði komið jafnar niður á landsmenn að auka aðra skatttekju en skatt á Póst og síma því að hann kemur verst niður á þeim sem bera hæsta símakostnaðinn. Hér á landi eru það þeir sem búa í dreifbýli og þurfa að sækja bæði gegnum síma og með ferðalögum margt hingað suður á þéttbýlissvæðið. Þessi aukni skattur kemur því mjög misjafnlega niður á landsmenn. Eins og ég hef áður nefnt leggjast erlendar lántökur undanfarinna ára á með enn meiri þunga á næsta ári. Alls munu vaxtagreiðslur og afborganir nema 13,1 milljarði, en af þeirri upphæð eru á milli 8 og 9 milljarðar greiddir af opinberum aðilum. Þetta er býsna há upphæð. Væri því tímabært að sporna gegn þessum vanda. En það frv., sem hér liggur fyrir, tekur alls ekki á þessu vandamáli þrátt fyrir fagrar yfirlýsingar undangenginna mánaða. Til að gera breytingar á frv. til fjárlaga þarf meira en að flytja brtt. við það frv. sem hér liggur fyrir. Til að ná fram breytingum þarf meiri hluta á hv. Alþingi. Þingflokkur BJ hefur lagt fram á Alþingi þingmál og brtt. við fjárlagafrv. undangenginna tveggja ára sem hafa miðað að samdrætti í ríkisbákninu. Þær till. hafa ekki náð fram að ganga. Þar af leiðandi hefur þingflokkur bandalagsins ákveðið að leggja engar brtt. fram við þetta fjárlagafrv. Þingflokkurinn sendi frá sér fréttatilkynningu og ég ætla að fá að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: "Þingflokkur BJ ákvað eftir að fjárlagafrv. kom fram að leggja ekki fram neinar brtt. við frv. Ástæðurnar eru þessar helstar: 1983 lagði þingflokkur BJ fram umfangsmiklar brtt. við fjárlagafrv. Þær miðuðu í fyrsta lagi að tekjusamdrætti, í öðru lagi að útgjaldasamdrætti og í þriðja lagi að átaki til nýsköpunar í atvinnulífi og menntun. Allar þessar tillögur voru felldar. Haustið 1984 lagði þingflokkur BJ fram á annan tug till. til þál. um samdrátt og breytingar í ríkisrekstri. Þar var lagt til að fjöldi opinberra fyrirtækja og stofnana yrði lagður niður. Margar þessara stofnana eru tímaskekkja í nútíma samfélagi. Sumar þeirra eru beinlínis til óþurftar og verkefnum annarra má sinna á betri og nútímalegri hátt. Þessar till. voru ýmist felldar eða látnar daga uppi í nefndum þingsins. Við afgreiðslu fjárlagafrv. 1984 lagði þingflokkur BJ enn fram umfangsmiklar brtt. sem miðuðu að því sama og áður, að skera upp velferðarkerfi atvinnuveganna og efla nýsköpun og menntun. Óþarft er að gera grein fyrir örlögum þessara till. Vinnubrögð við fjárlög eru úrelt. Þar er við stjórnvöld að sakast. Þrátt fyrir 50 millj. kr. útgjöld til nefnda, stjórna og ráða er yfirsýn ríkisstj. yfir áhrif og útkomu fjárlaga ekki meiri en svo að tíu dögum fyrir áramót hefur enginn ráðherra hugmynd um hvernig árið kemur út. Með hliðsjón af því að hækkanir á fjárlögum ársins 1984 urðu í fjölda liða 50 til 100% og hallinn þrisvar sinnum meiri en ráðgert var er augljóst að án gagngerrar endurskipulagningar á eftirliti og undirbúningi fjárlaga er gerð þeirra markleysa ein. Með hliðsjón af framangreindu telur þingflokkurinn tilgangslaust að leggja fram brtt. við fjárlagafrv. að þessu sinni." Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frv., enda fór ég nokkrum orðum um það við 2. umr. þessa máls og reyndi að skýra mín sjónarmið. Ég tel að það þurfi gagngera uppstokkun á frv. náist fram einhverjar breytingar til batnaðar.



Herra forseti. Á spástefnu, sem haldin var í byrjun þessa mánaðar, mun hæstv. forsrh. hafa komist svo að orði að áætlanir um efnahag þjóðarinnar væru í rauninni ekkert flóknari en áætlanir hvers einstaks heimilis í landinu þar sem ganga yrði út frá því að tekjur og útgjöld stæðust á. Ætla má að einhverjum þyki það fullkæruleysislega til orða tekið um sjálfa fjárlagagerðina sem er fullt starf fjölda manna í margar vikur og mánuði og reyndist óvenju harðsnúið dæmi að þessu sinni. Við 2. umr. um fjárlagafrv. lagði minni hl. fjvn. til að afgreiðslu þess yrði frestað og allt dæmið endurskoðað og reiknað upp á nýtt. Svo sem vænta mátti hafnaði meiri hl. Alþingis þeirri tillögu og er nú komið að lokaafgreiðslu málsins. Ljóst er að margir fulltrúar stjórnarflokkanna eru alveg jafnósáttir við þau fjárlög, sem nú á að fara að samþykkja, og við sem erum í stjórnarandstöðu. Þeir eru, eins og við, ósáttir við þá stefnu sem hér birtist þar sem vegið er að undirstöðum velferðar og samhjálpar og skorður settar við eðlilegri og nauðsynlegri þróun í þjóðfélaginu. Þeir eru alveg jafnóánægðir og við með ómarkvissa tekjuöflun og fálmkenndar tilraunir til sparnaðar í rekstri stofnana og ráðuneyta. En þeir munu gera eins og þeim er sagt og samþykkja þetta allt saman gegn betri vitund. Við höfum nú séð nýja tekjuáætlun fyrir næsta ár. Hún er að sjálfsögðu töluvert breytt frá frv. í sinni upphaflegu mynd þar eð forsendur eru gerbreyttar. Fallið hefur verið frá veigamiklum þáttum, eins og 400 millj. kr. lækkun tekjuskatts á einstaklinga, breytingum á tollskrá og niðurfellingu ýmissa aðflutningsgjalda og undanþága frá söluskatti. Hvort þessi nýja tekjuáætlun stenst tímans tönn eitthvað betur en aðrar slíkar er ekki gott að segja. Ýmsar stærðir hafa verið endurmetnar með tilliti til reynslu þessa árs sem nú er að mestu komin fram. T. d. er tekið mið af því að innheimtuhlutfall tekjuskatts einstaklinga hefur reynst lægra en spáð hafði verið og segir það sína sögu. Reiknað er með 1-1,5% veltubreytingum í þjóðarútgjöldum og í heild má segja að tekjuáætlunin og þjóðhagsspá yfirleitt einkennist af mikilli svartsýni. Hún er gerð í skugga gífurlegs viðskiptahalla sem litlar horfur eru á að réttist af á næsta ári. Við sviptum tæpast upp útflutningstekjum okkar á nokkrum mánuðum, a.m.k. ekki á meðan sjávarútvegurinn er í þeirri lægð sem hann er í. Og fáir vilja hverfa aftur til innflutningshafta fyrri ára. Ég ætla mér vitanlega ekki þá dul að ég sé betri spámaður en hagfræðingar ríkisstj., en ég get ekki varist þeirri hugsun að þeir séu einum of svartsýnir. Kreppuhugmyndirnar hafa greinilega fengið byr undir báða vængi gagnstætt því sem lesa mátti í þjóðhagsspánni fyrir einu ári. Spámenn ríkisstj. láta það engin áhrif hafa á sig að útlit er fyrir lækkun vaxta á heimsmarkaðinum og einnig er spáð verðlækkun á olíu, en hvort tveggja hefur að sjálfsögðu mikil áhrif á þjóðarbúskap okkar. Gangi þeir spádómar eftir mun það hafa veruleg áhrif til örvunar í atvinnulífi okkar, bæta hag útgerðar og væntanlega hvetja bankana til að endurlána erlend lán til arðbærra fjárfestinga. Það veltur því á miklu hvernig fer í þessum efnum. En vafalaust er rétt að fara að öllu með gát og ofmeta ekki tekjumöguleika okkar, enda tekur það okkur langan tíma að rétta af viðskiptahallann hvernig sem þróunin verður á næsta ári. En áður en skilist er við tekjuhlið frv. skal tekið undir þær skoðanir að tekjuöflunarkerfið þarfnist rækilegrar endurskoðunar. Um það eru flestir sammála. M.a. hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir að þetta kerfi sé brostið. En við endurskipulagningu þess veldur miklu hver á heldur. Kvennalistinn kvíðir þeirri endurskoðun í höndum núverandi valdhafa. Þeir hafa sýnt undarlegan skilning á því hverjir helst séu aflögufærir í þjóðfélaginu. Við höfum margoft lýst okkur andvígar því að neysluskattar verði lagðir á brýnustu nauðsynjar eins og matvæli, en veruleg ástæða er til að ætla að svo verði gert ef þessi ríkisstj. fær að ráða. Gegn því verður að vinna. Slíkir skattar leggjast þyngst á þá sem síst skyldi. Stighækkandi eignarskattur og veltuskattur á fyrirtæki eru miklu nærtækari leiðir. Alþfl. er með margar brtt. við þetta fjárlagafrv., m.a. á tekjuöflunarleiðum ríkissjóðs. Þessar till. eru allrar athygli og umræðu verðar en til þess er varla rétti tíminn nú, enda að sjálfsögðu lagðar fram til kynningar á hugmyndum þeirra Alþýðuflokksmanna. Gjaldahlið frv. hefur tekið nokkrum breytingum milli umræðna eins og búast mátti við. Enn er þó margt óafgreitt og óljóst, svo sem hvernig eigi að ná þeim niðurskurði, sem stefnt er að, í yfirstjórn ráðuneyta og ríkisstofnana svo og niðurskurði í tryggingakerfinu. Nokkrar breytingar eru gerðar í nafni allrar nefndarinnar. Kvennalistinn er engu að síður enn sem fyrr ákaflega ósáttur við þær áherslur sem einkenna útgjaldahliðina og skal ég ekki endurtaka í löngu máli það sem áður hefur komið fram um þau efni. Sá rangsnúni sparnaður, sem birtist í niðurskurði á einstökum framkvæmdaliðum í mennta- og heilbrigðiskerfinu, á eftir að koma okkur öllum í koll. Hér ræður ferðinni brenglað verðmætamat og röng arðsemissjónarmið sem ég er sannfærð um að eru þjóðinni dýrkeypt. Við erum þó ekki talsmenn óhófs á neinum sviðum og teljum raunar að margt mætti betur fara í uppbyggingu t.d. skóla, heilsugæslustöðva og dagvistarheimila. Það mundi áreiðanlega margt verða á betri veg og meira aðhalds gætt ef ákvarðanir og ábyrgð væru færð nær fólkinu. En nú síðustu daga stækkar sífellt spurningin um það hver fari í raun og veru með fjárveitingavaldið í landinu. Hæstv. ráðherrar virðast nú komnir í hörkukeppni um það hver þeirra sé duglegastur að kaupa hús og skeyta ekki um samráð við einn eða neinn. Það hlýtur að verka ankannalega á þá, sem sótt hafa á um að staðið yrði við fögur loforð og jafnvel skuldbindingar í sambandi við Þjóðarbókhlöðu eða Listasafn Íslands, að heyra allt í einu upp úr þurru fréttir af 110 millj. kr. samningi hæstv. menntmrh. um kaup á gömlu húsi undir Þjóðskjalasafn þótt svo það safn sé að sjálfsögðu alls góðs maklegt. Þeim hlýtur einnig að bregða í brún, sem ekki fá næga fjárveitingu til að standa við verksamning um K-byggingu á Landspítalalóð, að heyra um kaup hæstv. heilbrrh. á Vörumarkaðshúsinu í Ármúla. Sá samningur hljóðar upp á nær 80 millj. kr., en hugmyndir um kostnað við innréttingar munu hljóða upp á aðra eins upphæð. Ekkert hefur verið fjallað um þessi kaup í fjvn., en á þskj. 364 er brtt. við 6. gr. á fjárlögum næsta árs þess efnis að heimilt verði að kaupa og innrétta húsnæði þar sem séð verði m.a. fyrir aðstöðu til rannsókna á alnæmi og taka til þess nauðsynleg lán. Síðan segir, með leyfi forseta: "Ákvörðun er bundin samþykki fjvn. Alþingis." Þetta ákvæði var að sjálfsögðu orðað svo að gefnu tilefni og segir brtt. meiri hl. fjvn. á þskj. 422 sína sögu um þessi mál. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: "Að kaupa húseign Mjólkursamsölunnar í Reykjavík að Laugavegi 162 og taka til þess nauðsynleg lán." Meiri hl. hefur af skiljanlegum ástæðum ekki getað orðað þá till. á sama hátt og aðrar skyldar heimildargreinar. Hæstv. ráðherrar telja sig ekki þurfa að hafa samráð við Alþingi. Þeir taka sér það vald sem þeim hentar. Þessu hljóta alþm. og öll þjóðin að mótmæla harðlega. Á einum degi ráðstafar hæstv. menntmrh. upp á sitt eindæmi í eitt hús a.m.k. jafnhárri upphæð og ríkissjóður veitir til byggingar grunnskóla á öllu landinu á næsta ári. Og á einum degi ráðstafar hæstv. heilbrrh. upp á sitt eindæmi í eitt hús a.m.k. tvöfaldri þeirri upphæð sem ríkissjóður leggur til byggingar heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa úti á landsbyggðinni. Þessi vinnubrögð eru óafsakanleg með öllu. Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlagafrv. boðaði ég að Kvennalistinn mundi leggja fram nokkrar brtt. nú við 3. umr. til að reyna að ná fram leiðréttingu á fáeinum liðum. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir munu hér á eftir mæla fyrir þessum brtt. öðrum en till. um hækkað framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna og hef ég því ekki fleiri orð um þær. Við höfum að sjálfsögðu margt fleira við gjaldahliðina að athuga. Vil ég þar fyrst og fremst nefna Háskóla Íslands. Fyrir ári fluttum við brtt. um hækkun framlags til kennslufjár Háskólans sem ekki hlaut náð fyrir augum meiri hluta Alþingis. Það er okkur mikið áhyggjuefni hver þróunin er í uppbyggingu Háskóla Íslands þar sem því fer víðs fjarri að mætt sé á viðunandi hátt síauknum fjölda þeirra sem sækja nám á háskólastigi. Meira en helmingur þeirrar kennslu, sem fram fer við Háskóla Íslands, er í höndum stundakennara og hefur hlutur þeirra í kennslunni farið stöðugt vaxandi. Kennsluálag á fasta kennara skólans er almennt langt umfram skyldu sem kemur stórlega niður á rannsóknarskyldunni sem á að vera 40% af vinnuskyldu háskólakennara. 10% af vinnuskyldu þeirra eru ætluð til stjórnunarstarfa, en vegna hins háa hlutfalls stundakennara fer um 30% vinnuskyldunnar í stjórnunarstörf samkvæmt þeirra eigin upplýsingum. Við Háskóla Íslands eru um 300 starfsmenn. Haldi einhver að fjöldi þeirra, sem starfa við Háskóla Íslands, sé mikill, jafnvel óeðlilega mikill, má benda á til samanburðar að við háskólann í Sussex í Englandi er fjöldi starfsmanna um 1700 eða nær sexfaldur starfsmannafjöldi Háskóla Íslands, en nemendafjöldi hins vegar svipaður og við Háskóla Íslands. Menn hafa velt því fyrir sér hvort hægt væri að hagræða kennslu við Háskólann á annan hátt en því er nú varið, t.d. auka sjálfsnám nemenda. Það er hins vegar óhugsandi að óbreyttum aðstæðum því að ef farið yrði út á þá braut yrði að stórbæta rannsóknaraðstöðu, sem er bágborin í mörgum greinum, og gera bókasafnið svo úr garði að það geti með réttu kallast háskólabókasafn. Það er verkefni sem ekki má dragast lengur úr hömlu. Herra forseti. Þá er komið að Lánasjóði ísl. námsmanna. Kvennalistinn hefur frá upphafi látið málefni hans til sín taka og notað hvert tækifæri til að minna á hlutverk hans og nauðsyn þess að búa vel að honum. Fyrsta veturinn okkar hér á þingi fannst okkur ekki anda nægilega hlýju í garð lánasjóðsins og höfðum verulegar áhyggjur af því að þm. hefðu tapað sjónum á hlutverki hans og hvert gildi hann hefði. Á síðasta þingi virtist hafa orðið stefnubreyting meðal þm. og var allvel tekið á málefnum lánasjóðsins við afgreiðslu núgildandi fjárlaga. Þeim mun meiri vonbrigði urðu það okkur þegar ljóst varð við framlagningu fjárlagafrv. að enn á að reyna að höggva að sjóðnum og ummæli ýmissa þm. benda til að þeim þyki það við hæfi. Ljóst er að sjóðurinn tekur til sín mikið fé og á langt í land með að standa undir sér sjálfur og gerir það auðvitað aldrei að fullu. Vöxtur sjóðsins, eða öllu heldur umfang hans, hefði þó ekki átt að koma nemum á óvart. Með síauknum kröfum um meiri og, betri menntun og með uppbyggingu framhaldsskóla um allt land hefur lánshæfum umsóknum að sjálfsögðu fjölgað mikið. Það er í mínum huga gleðileg þróun og við eigum að leggja metnað okkur í að búa sem best að námsfólki svo að allir fái notið menntunar og þroskað hæfileika sína óháð efnahag, kynferði eða búsetu. Það er svo alltaf matsatriði hvað er nóg eða hæfilegt í þeim efnum. Miðaldra fólk, eins og við erum flest hér á þinginu, minnist eigin námsára og getur sagt sögur um sult og seyru námsmanna á þeim tíma. Og kannske eru einhverjir þeirrar skoðunar að slík reynsla sé öllum holl og nauðsynleg. En fæstir vilja í alvöru hverfa aftur til slíkra hátta. Ég er sannfærð um að námsmenn hafa ekkert á móti endurskoðun úthlutunarreglna sjóðsins og skilja réttmæti þess að kjör þeirra séu í hátt við kjör almennings í landinu. En slíkt á ekki að gerast á þann veg sem hér virðist ætlað. Öll meðferð á málefnum lánasjóðsins er fyrir neðan allar hellur og stórlega ámælisverð. Hæstv. menntmrh. svaraði nýlega spurningum sjónvarpsfréttamanns vegna fram kominnar tillögu um niðurfellingu framlags til UNESCO. Hann var sýnilega hneykslaður á málsmeðferð og sagði í miklum umvöndunartóni: "Svona fer maður ekki að." Hann upplýsti fréttamann og áhorfendur um það að fyrst yrði vitanlega að endurskoða aðild að stofnuninni áður en hún væri svipt öllu framlagi. Það er auðvitað alveg rétt. En hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj.: Svona fer maður ekki að eins og þið hafið leikið á námsmenn og lánasjóð þeirra. Það er hægt að hugsa sér að tekin sé sú ákvörðun að draga úr lánveitingum til íslenskra námsmanna vegna erfiðleika í ríkisfjármálum. Það er hægt að hugsa sér að slík ákvörðun sé tekin á miðju ári við undirbúning fjárlagafrv., en að láta svo árið líða án þess að gera minnstu grein fyrir því hvernig sjóðurinn eigi að ná því marki er vitanlega alger óhæfa. Tveir þriðju af úthlutunum lánasjóðsins fara fram á fyrri helmingi ársins og þessa dagana er verið að ganga frá fyrstu úthlutunum næsta árs. Það segir sig sjálft að námsmenn verða að vita það með góðum fyrirvara ef draga á úr lánveitingum sjóðsins svo að þeir geti gert ráðstafanir í tæka tíð. Meðferð ríkisstj. á málefnum lánasjóðsins er alveg fráleit og afskaplega langt frá því að styðjast við raunveruleikann. Sem dæmi má nefna að til skrifstofureksturs sjóðsins er ætluð helmingi minni upphæð á næsta ári en raunveruleg rekstrarútgjöld nema nú í ár. Við Kvennalistakonur gerum tillögu um það á þskj. 357 að hækka beint framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs íslenskra námsmanna úr 750 millj. kr. í 1 milljarð. Okkur er mætavel ljóst að sú upphæð dugir ekki að óbreyttri starfsemi og óbreyttum úthlutunarreglum sjóðsins. Við teljum þó að hér sé um mikilvæga leiðréttingu að ræða sem bæta mundi stöðu sjóðsins verulega. Sú upphæð sem ríkisstj. vill leggja fram til lánasjóðsins þýðir einfaldlega að skera þyrfti námslánin niður um 30-40% að óbreyttum reglum. Við það verður ekki unað. Herra forseti. Í upphafi máls míns minnti ég á orð hæstv. forsrh. á spástefnu Stjórnunarfélags Íslands um horfur í efnahagsmálum þar sem hann sagði að áætlanir um efnahag þjóðarinnar væru í rauninni ekkert flóknari en áætlanir hvers einstaks heimilis í landinu þar sem ganga yrði út frá því að tekjur og útgjöld stæðust á. Það er út af fyrir sig rétt að markmiðið er einfalt, en sniðin eru stærri en svo að hver og einn eigi hægt með að setja sig vel inn í það dæmi. Það er slæmt því ríkisfjármálin koma okkur öllum meira en lítið við. Þau eru stór hluti af lífskjörum okkar. Á 6. síðu Morgunblaðsins er daglegur rabbdálkur sem Ólafur M. Jóhannesson skrifar. Ég þekki ekki Ólaf, en skrif hans bera oft með sér að hann hefur jarðsamband. Í gær játar hann að hafa dottað yfir sjónvarpsumræðum um ríkisfjármálin og verður það honum tilefni þenkinga um það hvort fjölmiðlar hafi slævt svo skilningarvitin að þau bregðist eingöngu við válegum tíðindum og hneykslismálum. Síðan segir hann, með leyfi forseta: "Mér varð einnig hugsað til þess að þau augnablik er ég dottaði undir fyrrgreindu fjárlagaspjalli hefðu máske þegar allt kom til alls skipt mig miklu máli persónulega. Reyndar varð mér hugsað til vinar míns eins er átti lítinn dreng á leikskóla. Svo var mál með vexti að drengurinn bast vináttuböndum við eina fóstruna á leikskólanum. En svo fór fóstran að vinna á skrifstofu. . . ég gat ekki neitað laununum. . .var svarið sem pabbi drengsins fékk þegar þeir feðgar kvöddu uppáhaldsfóstruna. Næstu mánuði komu fóstrur og fóru eins og hvítir stormsveipir. Litli drengurinn gerðist ódæll og fór einförum, ekki bætti úr skák að yfirvinnan hafði verið tekin af pabbanum á ríkisstofnuninni þar sem hann starfaði. Pabbinn varð að leita sér að aukavinnu á nýjum stað og sást æ sjaldnar heima. Litli drengurinn byrjaði í alvöruskóla. Einn góðan veðurdag kom hann með bréf heim til pabbans frá kennaranum. Þar stóð m.a.: . .. sýnir merki um streitu, náum litlu sem engu sambandi við nemandann, fer lítt fram í námi. Pabbinn leggur frá sér bréfið...hann kveikir hugsi á sjónvarpinu. Af skerminum brosir við honum snyrtilegur hagfræðidoktor: Lækkun ríkisútgjalda er möguleg en erfið. Mörgum útgjaldaþáttum verður að fórna sem sannarlega eru allra góðra gjalda verðir og gott væri að hafa efni á. Pabbinn slekkur á doktornum, hann stendur upp úr sjónvarpsstólnum og gengur inn í herbergi sonar síns, horfir á sofandi barnið þar sem það hjúfrar sig að gamla slitna bangsanum. Ég skal kaupa handa þér nýjan bangsa á morgun í nýju fríhöfninni, hvíslar pabbinn. Hann á bókað flug daginn eftir á fimm daga ráðstefnu í Köben þar sem ræða á bætta nýtingu fjármagns í ríkisstofnunum." Herra forseti, ég lýk hér með máli mínu að sinni.



Herra forseti. Á þskj. 409 er nál. um framlög til flóabáta, fólks- og vöruflutninga frá samvn. samgm.: "Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um erindi þau sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á einstökum svæðum, svo sem Faxaflóa, um Breiðafjörð, Ísafjarðardjúp og til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð allt til Grímseyjar og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur nefndin fjallað um erindi sem borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem til reksturs snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist fyrir viðkomandi byggðarlög að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að reglurnar hafa verið rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka eitthvað þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs framlög til þeirra aðila sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Nefndinni bárust umsóknir frá 64 aðilum. Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri í samgrn., og Guðmundur Einarsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, mættu á fundi nefndarinnar og veittu henni margvíslegar upplýsingar sem komu nefndinni að verulegu gagni. Færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir störf þeirra í hennar þágu. Skal nú gerð grein fyrir hinum einstöku þáttum, sérstaklega að því er hin stærri verkefni varðar, það er flutninga á sjó. Hvort tveggja er að til þeirra gengur mestur hluti þess fjármagns sem nefndin úthlutar og um allt það er lýtur að sjóflutningum hefur nefndin fyllri upplýsingar þó að þeir aðilar, er styrks til landflutninga njóta, hafi einnig sent nefndinni greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina snertir og er það mikil breyting til bóta. Í mörgum þessum umsóknum kemur glöggt fram hvað aðstöðumunurinn er mikill hvað kostnað við allar samgöngur varðar og er nefndinni fullkomlega ljóst að full ástæða væri að hafa þessa styrki verulega hærri [í mörgum tilvikum] til að minnka þennan aðstöðumun. En á hitt er einnig að líta að margir kunna þeir að vera sem lítið betur eru settir en enga umsókn hafa sent." Ég mun lítillega fara yfir stærstu aðilana og byrja á Akraborg: Í ár er styrkur Akraborgar 7 millj. og 500 þús. kr., og rann hann að fullu til greiðslu á lánum hjá Ríkisábyrgðasjóði samkvæmt sérstöku samkomulagi við hann, en þannig var það einnig á árinu 1984. Á árinu 1984 var halli á rekstri félagsins Skallagríms hf. samkvæmt rekstrarreikningi 16 millj. 258 þús. kr. Þar kemur einnig fram að í árslok það ár var eigið fé félagsins neikvætt um 54 millj. 424 þús. kr., en var í árslok 1983 rúmar 30 millj. kr. Það liggur því í augum uppi að rekstur þessa fyrirtækis er ekki sem skyldi. Þá er það Baldur: Í grg. rekstraraðila bátsins um starfrækslu hans fyrstu tíu mánuði þessa árs segir m.a. að áætlunarferðir Baldurs milli Stykkishólms og Brjánslækjar með viðkomu í Flatey, Skáleyjum, Hvallátrum og Svefneyjum hafi orðið samtals 139. Báturinn flutti í þessum ferðum 6658 farþega og 1000 bifreiðar. Til samanburðar má geta þess að í 129 ferðum bátsins fyrstu tíu mánuði ársins 1984 flutti hann 4572 farþega og 1016 bifreiðar. Í sumaráætlun bátsins kemur fram að hann fer allt að sex ferðum á viku yfir Breiðafjörð en á tímabilinu 1. okt. til 30 apríl eru að jafnaði farnar tvær ferðir á viku. Rekstrarstyrkur á yfirstandandi ári var 7 millj. 550 þús. kr., en nú sækir hann um 10 millj. og 670 þús. kr. sem eru 54% hækkun. Það kemur fram í þessum reikningum að þessi rekstur er mjög erfiður og kostnaðarsamur. Á undanförnum árum hafa verið uppi ráðagerðir um að byggja nýtt skip til þess að þjóna byggðum Breiðafjarðar. Margar hugmyndir hafa komið fram. Það kemur fram í þeirri umsókn sem nefndin fjallaði um að lokið hafi verið undirbúningsstörfum fyrir útboð á smíði Breiðafjarðarferju. Ég tel að það þurfi að endurskoða allt þetta mál með það fyrir framan sig hve erfitt er að reka slíkt skip á þessu svæði og athuga þetta mál betur áður en ráðist er í að byggja stórt skip. Fram kemur að tekjur Fagranessins, þ.e. djúpbátsins á Ísafjarðardjúpi, eru mjög litlar. Tekjur fyrstu tíu mánuði þessa árs eru ekki nema 2 millj. 544 þús. kr. Það er líka hægt að lesa það út úr rekstrarreikningum að kostnaði við rekstur á þessum bát er mjög í hóf stillt. En þessari þjónustu er heldur ekki hægt að halda uppi nema með verulegum styrk frá hendi ríkisins. Hríseyjarferja. Flutningar hafa aukist mjög mikið þar bæði á vörum og farþegum. Það kemur fram að flutt hafi verið um 2000 tonn á þessu ári og tæplega 29 þúsund farþega. En það hefur komið hvað eftir annað fyrir að það hefur verið erfitt að koma vörum og farþegum þarna á milli vegna þess hvað skipið er lítið. Og uppi eru hugmyndir um að lengja skipið til þess að mæta þessari þörf. Drangur. Nefndin telur rétt að rifja upp nú hvernig rekstur og annað sem viðkemur Drangi hefur gengið til á undanförnum árum þar sem rekstraraðilar skipsins hafa gefist upp á rekstri hans og skipið hefur verið leigt vestur um haf. Skipið Drangur var keypt til landsins í ársbyrjun 1982 frá Noregi og kostaði í norskum krónum 7,5 millj. kr. á þeim tíma. Þegar skipið var keypt voru menn mjög bjartsýnir á að hægt væri að nýta skipið til verulegra flutninga á Norðurlandi og jafnvel víðar, en reynslan hefur sýnt að verkefni hafa farið sífellt minnkandi og svo var komið að engin leið var að halda þessu áfram. Það verður náttúrlega að þjóna þessum byggðum með einhverjum hætti eftir að búið er að missa Drang þarna. Gert er ráð fyrir að það verði gert með Skipaútgerð ríkisins annars vegar og Flugfélagi Norðurlands hins vegar. Mjóafjarðarbátur. Nýr bátur var keyptur til að þjóna Mjófirðingum árið 1978 og kostaði hann þá um 40 millj. kr. Stór hluti kaupverðsins er enn ógreiddur. Samkvæmt rekstrarreikningi fyrir árið 1984 og 1985 kemur í ljós að rekstur á þessum bát hefur verið mjög erfiður. En þetta er eina samgöngutækið sem Mjófirðingar hafa við umheiminn, og sérstaklega sinn verslunarstað, veturinn og oft fram á vor. Því er búseta í Mjóafirði lítt hugsanleg ef þessi bátur mundi hætta sínum ferðum fyrir þetta byggðarlag. Þá ætla ég aðeins að minnast á Herjólf: Í umsókn Herjólfs fyrir næsta ár kemur fram að niðurstöður liggja nú fyrir fyrstu sjö mánuði yfirstandandi árs og er áætlunin byggð á þeim upplýsingum sem úr þeim má lesa. Segja má að útkoman á rekstri bátsins á yfirstandandi ári sé svipuð og hún hefur verið á undanförnum árum. Á það skal minnt að á undanförnum árum hefur í 6. gr. fjárlaga hvers árs verið heimild til þess að semja við Herjólf hf. eða rekstraraðila hans um uppgjöf vanskilaskulda fyrirtækisins hjá ríkissjóði, m.a. með niðurfellingu vaxta og dráttarvaxta. Heimildin var t.d. notuð árið 1982 og þá samþykkti þáverandi fjmrh. niðurfellingu vaxta að fjárhæð 59,6 millj. kr. Um áramótin 1984-85 var gengið frá skuldabréfi þar sem Herjólfur hf. skuldbindur sig til þess að greiða vanskilaskuld sem stóð eftir eftir þá niðurfellingu sem þá var gerð að upphæð 25,7 millj. kr. sem átti að greiðast á árunum 1985 til 1993. Gjalddagar eru tveir á ári, 1. maí og 1. nóv. Skuldin ber 4% vexti og afborganir greiðslu lánsins eru verðtryggðar. Ákvæði er sett inn í skuldabréfið til tryggingar endurgreiðslu láns þessa. Gert er ráð fyrir að það verði borgað með rekstrarstyrkjum sem félagið kann að fá á fjárlögum vegna útgerðar skipsins á næstu árum. Það er rétt að fram komi að heildarniðurfelling á dráttarvöxtum af skuld sem Ríkisábyrgðasjóður hefur gefið eftir á undanförnum árum er samtals um 100 millj. kr. En þetta Vestmannaeyjaskip er vegasamband Vestmanneyinga til lands og er ómissandi fyrir það byggðarlag. Málefni annarra báta verða ekki rakin hér, enda er þar um smáar upphæðir að ræða. Þeir eru Dýrafjarðarbátur, Hnúknesbátur og Mýrabátur. Ekki verða heldur tilgreindar sérstakar umsóknir um fjárveitingu til vetrarsamgangna á landi. Ítarlega var fjallað um hverja umsókn og var samstaða í nefndinni um hverja fjárveitingu. Samvn. samgm. leggur til að á fjárlögum 1986 verði veittar samtals 73 millj. og 300 þús. kr. til flóabáta og vöruflutninga sem skiptast eins og er lagt til á sérstök þskj. Er þetta 30% hærri upphæð en veitt var til þessa verkefnis á yfirstandandi ári. Undir þetta nál. skrifar öll samvn. samgm. Þá ætla ég að lesa upp þessar fjárveitingar: Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi og Neshreppi utan Ennis 70 þús. kr.; til vetrarflutninga á norðanverðu Snæfellsnesi 70 þús. kr.; til vetrarflutninga í Dalahéraði 140 þús. kr.; snjóbifreið í A-Barðastrandarsýslu 40 þús. kr.; til mjólkurflutninga í V-Barðastrandarsýslu 150 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Rauðasandshreppi 70 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Ketildalahreppi 53 þús. kr.; til vetrarflutninga í Bíldudal 53 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Auðkúluhreppi í V-Ísafjarðarsýslu 65 þús. kr.; til vetrarsamgangna við Ingjaldssand 110 þús. kr.; snjóbifreið í Önundarfirði 100 þús. kr.; snjóbifreið um Botnsheiði 85 þús. kr., stofnstyrkur 85 þús. kr.; til mjólkurflutninga í Önundarfirði, Dýrafirði, Súgandafirði og Djúpi 370 þús. kr.; til vetrarflutninga í Álftafirði, N-Ísafjarðarsýslu 65 þús. kr.; til vetrarflutninga í Ögurhreppi 40 þús. kr.; til vetrarflutninga í Reykjafjarðarhreppi 40 þús. kr.; til vetrarflutninga í Nauteyrarhreppi 40 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Snæfjallahreppi 40 þús. kr.; til vöruflutninga í Árneshreppi 250 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Árneshreppi 125 þús. kr., stofnstyrkur 450 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Kaldrananeshreppi 40 þús. kr.; snjóbifreið á Hólmavík 44 þús. kr.; Fellshreppur 40 þús. kr.; Skefilsstaðahreppur 65 þús. kr.; snjóbifreið í Skagafirði 40 þús. kr.; til vetrarflutninga í Haganes- og Holtshreppi 65 þús. kr.; til vetrarsamgangna við Siglufjörð 260 þús. kr.; til vetrarflutninga í Ólafsfirði 65 þús. kr., stofnstyrkur 40 þús. kr.; snjóbifreið í Dalvíkurlæknishéraði 25 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Svarfaðardal 70 þús. kr.; snjóbifreið á Akureyri 50 þús. kr.; snjóbifreið í Grýtubakkahreppi 37 þús. kr.; snjóbifreið í Hálshreppi, S-Þingeyjarsýslu 41 þús. kr.; Norðausturleið, Vopnafjörður-Húsavík 550 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Fjallahreppi 160 þús. kr.; snjóbifreið Öxarfjörður- ópasker 63 þús. kr.; snjóbifreið á Þórshöfn 55 þús. kr.; til vetrarflutninga á Bakkafirði 110 þús. kr.; til vetrarflutninga á Vopnafirði 110 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Borgarfirði eystra 125 þús. kr.; til vetrarsamgangna í Hjaltastaðahreppi 40 þús. kr.; til póst- og vöruflutninga á Jökuldal 38 þús. kr.; til vetrarsamgangna á Jökuldal 63 þús. kr., stofustyrkur 130 þús. kr.; til vetrarflutninga í Möðrudal 80 þús. kr., stofnstyrkur 90 þús. kr.; snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 35 þús. kr.; snjóbifreið á Fjarðarheiði 440 þús. kr.; snjóbifreið á Oddsskarði og Fagradal 520 þús. kr., stofnstyrkur 500 þús. kr.; snjóbifreið Stöðvarfjörður-Egilsstaðaflugvöllur 72 þús. kr.; til vetrarflutninga á Breiðdalsvík 110 þús. kr.; til vetrarflutninga Djúpivogur-Hornafjörður 150 þús., stofnstyrkur 150 þús. kr.; Svínafell í Nesjum 41 þús. kr.; til vöruflutninga á Suðurlandi 390 þús. kr.; óráðstafað 500 þús. kr. Þetta gerir 7 millj. 915 þús. kr. Síðan eru það flóabátarnir: Akraborg 10 millj. kr.; Baldur 8 millj. 900 þús. kr., stofnstyrkur 1 millj. 500 þús. kr.; Hnúknesbátur 53 þús. kr.; Mýrabátur 10 þús. kr.; Fagranes 8 millj. 800 þús. kr.; Dýrafjarðarbátur 85 þús. kr., stofnstyrkur 42 þús. kr.; Hríseyjarferja 1 millj. 640 þús. kr., stofnstyrkur 1 millj. 590 þús. kr.; Drangur, stofnstyrkur - því að segja má að ríkissjóður sé ábyrgur fyrir láni sem hvílir á þeim bát - 10 millj. kr.; Mjóafjarðarbátur 1 millj. 510 þús. kr.; Herjólfur 16 millj. 800 þús. kr.; Eyjafjörður-Grímsey 4 millj. 555 þús. kr. Þessi tala er 65 millj. 385 þús. kr. eða samtals eins og áður sagði 73,3 millj. kr.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. orðfærði í upphafi ræðu sinnar ástand skólamála á Ísafirði. Ég skal af hreinskilni játa að fyllstu upplýsingar um stöðu þessa máls bárust mér ekki í hendur fyrr en í gærmorgun snemmendis þannig að ég hafði ekki gert mér grein fyrir stöðu málsins eins og ég segi. Höfuðgalli málsins virðist mér sá í fljótu bragði að ráðuneytið hafi ekki upphaflega gert tillögur, samkvæmt yfirlýsingum sínum, samningum og loforðum til fjárlagagerðar. Ég hef hafið viðræður, lauslegar enn, við fjmrh. um málið og mun reyna að finna lausn á því.



Herra forseti. Þau fjárlög sem við höfum fyrir framan okkur væru vissulega tilefni langra umræðna Frv. ber dapurleg merki þeirrar ríkisstjórnar sem sker niður brýnustu útgjöld, þörfustu framkvæmdir, en hefur afsalað sér tekjum af milliliðum og fjármagnseigendum og telur þá framkvæmd forgangsverkefni að byggja flugstöðvarhöfn með kananum og fyrir þá í Keflavík, ríkisstjórnar sem leggur til atlögu við þær framkvæmdir helst og mest sem sköpum skipta fyrir byggðarlögin á landsbyggðinni, aðstöðu fólksins þar til hinnar margvíslegustu þjónustu. Um þetta ætla ég ekki hér og nú að hafa mörg orð. Hv. 5. þm. Reykn. Geir Gunnarsson, sem allir hér virða fyrir glöggskyggni sína á þessi mál, hefur tætt þessa fjárlagagerð þannig sundur lið fyrir lið, vinnubrögð öll hjá hæstv. ríkisstj., áhersluatriði hennar annars vegar og vanrækt verkefni hins vegar, að betur verður það ekki gert. Slíka dul ætla ég mér a.m.k. ekki. Margt undarlegt getur að líta í þeim tillögum sem á borð okkar berast. Ein sú frumlegasta varðar forfalla- og afleysingaþjónustu bænda sem nú fellur brott. Þessi félagslegi ávinningur bændastéttarinnar, sem samfélagið tók að sér á sínum tíma, var í raun uppbót á ákveðna kjaraskerðingu sem bændur tóku á sig á sínum tíma ásamt öðrum launþegum. Menn fengu í staðinn einn hinna margfrægu félagsmálapakka sem hafa reynst býsna notadrjúgir vinnandi fólki, ekki síst í kjaraskerðingunni í tíð núverandi ríkisstjórnar. En nú er þessu vísað á Stofnlánadeild landbúnaðarins, lánasjóð landbúnaðarins, og veldur meiri furðu en svo að um þurfi að hafa mörg orð. Til Stofnlánadeildar landbúnaðarins renna að vísu ákveðin sjóðagjöld,framleiðendagjald, sem bændur greiða sjálfir, á móti ákveðnu neytendagjaldi, og þessi sjóðagjöld hafa verið nýtt til þess að koma Stofnlánadeild landbúnaðarins á réttan kjöl og greiða niður vexti fyrir bændur sem lán taka nú við hin erfiðu verðtryggðu kjör. Nú hlýtur ætlunin að vera sú að láta bændur greiða þessa þjónustu, þennan félagslega ávinning sem samfélagið tók á sig á sínum tíma. Þetta sjónarmið kemur manni á óvart frá þeim sem ævinlega hafa það í munni sér að þeir séu bestu vinir bændanna og beri hag þeirra sérstaklega fyrir brjósti. Og lítil þykja mér geð guma að taka þennan þátt af bændum, einn fárra félagslegra ávinninga þeirra á síðustu árum, með þessum hætti. Bændavinirnir eru sem sagt að sýna hug sinn og er það vel. Í ágætri ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar við 2. umr. kenndi hann hæstv. ráðherrum, forsætis- og menntmrh., sem ræddu við ungt fólk í sjónvarpi þá skömmu áður, ágæta lexíu varðandi jöfnun námskostnaðar sem er óbreytt upphæð í frv. þessu nú miðað við fjárlög þessa árs. Á sama tíma eru hernaðarútgjöld, sem ég kalla svo, og útgjöld til hermála, eins og hv. þm. nefndi það, aukin í utanrrn. sem sérstakt forgangsverkefni. Þetta nefndi Geir Gunnarsson í samanburði hernaðarmálanna og jöfnunar námskostnaðar og það er rifjað hér upp stuttlega, með leyfi virðulegs forseta. Hann hafði rifjað upp hinn nýlega sjónvarpsþátt þar sem yfirskriftin var: Hvað bíður okkar? Í þættinum var mikið rætt um jafnrétti til náms og þegar unga fólkinu þótti ekki nógu vel tryggður framgangur þess svaraði forsrh.: "Aðalatriðið er að þoka þessu í rétta átt á hverju ári." Geir benti á að í fjárlagafrv. fyrir næsta ár eru framlög til jöfnunar á námskostnaði, þ.e. húsnæðis- og fæðisstyrkir nemenda, óbreytt að krónutölu eða 20 millj. kr. Geir spurði: "Skyldi þetta þokast í rétta átt á næsta ári með óbreyttu framlagi í 30% verðbólgu?" Hann sagði útilokað að afsaka þennan niðurskurð með því að lítið fé væri til ráðstöfunar og benti á að framlög til varnarmálaskrifstofu utanrrn. hækka um 86,8% milli ára. Og orðrétt sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: "Ef þróun fjárveitinga til þessara tveggja liða er borin saman í stjórnartíð hæstv. forsrh., sem vill þoka jafnrétti til náms í rétta átt á hverju ári, og fjárveitingar árið 1983 eru settar 100 hefur verðgildi framlaga til þessara tveggja liða breyst með þessum hætti: 1984: Varnarmálaskrifstofan 168, Jöfnun námskostnaðar 114; 1985: Varnarmálaskrifstofan 188, Jöfnun, námskostnaðar 86; Fjárlagafrv. 1986: Varnarmálaskrifstofan [hermálaskrifstofa hæstv. utanrrh.] 269, Jöfnun námskostnaðar 66." Geir segir að lokum orðrétt, með leyfi forseta: "Yfirskrift þessa þáttar sem hæstv. ráðherrar áttu með unga fólkinu var: Hvað bíður okkar? Það virðist nokkuð ljóst hvað bíður liðarins Jöfnun námskostnaðar ef skilningur hæstv. forsrh. á því hvað það er að þoka jafnréttinu í rétta átt á hverju ári fær að njóta sín með sama hætti framvegis og í stjórnartíð hans til þessa." Nú vil ég gefa hv. stjórnarliðum og alveg sér í lagi hæstv. ráðherrum gullið tækifæri til að efna fögur orð sín við unga fólkið á dögunum með því a.m.k. að láta upphæðina fylgja raungildi og hógvær tillaga okkar félaga um 30% hækkun, raungildishækkun eina milli ára, er eða ætti að vera sanngjörn og líkleg til samþykktar. Á sama þingskjali hef ég vakið athygli á þeirri áhugastarfsemi sem hér blómstrar nú sem aldrei fyrr, leiklistarstarfsemi áhugafólks. Rétt er það að sú upphæð hefur hækkað nokkuð milli ára. Hvað snertir 70-80 leikfélög með á annað hundrað verkefna á leikárinu, þar sem verkefnaval er orðið eins og best gerist en kostnaður eftir því meiri, er síst of í lagt þó öll til samans hljóti þau 2 millj. kr. eins og tillaga okkar er um. Ég vek á því sérstaka athygli að erlendis er virkilega tekið eftir þessari starfsemi og á vettvangi leiklistar, bæði á Norðurlöndum og reyndar í alþjóðasamtökum ekki síður, höfum við Íslendingar gert okkur mjög gildandi. Nefni ég þar t.d. að Jónas Árnason rithöfundur og fyrrum alþm. átti sæti í Alþjóðaleiklistarráðinu á sinni tíð, hafði þar forustu, og enn er hróður borinn út fyrir landsteinana af þessu fólki. Þar að auki leggjum við flm. á það áherslu að hér er um líflegasta og best rækta menningarþáttinn vítt um land að ræða sem verðugt er til umbunar. Báðar þessar tillögur eru fluttar af þeim hv. þm. Skúla Alexanderssyni og Steingrími J. Sigfússyni ásamt mér. Á þskj. 382 hef ég leyft mér að vekja athygli á brýnu máli eystra sem í raun þolir enga bið. Framhaldsskólinn í Neskaupstað, verkmenntaskólinn þar, er nú sóttur af nemendum úr 19 sveitarfélögum utan Neskaupstaðar. Yfir 50 nemendur þurfa þar á aðstoð og heimavist að halda en hún er engin fyrir hendi. Þessi verkmenntaskóli er lýsandi dæmi um samstarf og samhug Austfirðinga sem einhuga hafa sameinast um þennan skóla og munu í framtíðinni leggja honum lið fjárhagslega að sínum hluta þó hlutur Neskaupstaðar sé þar eðlilega langstærstur. Ég hélt satt best að segja að það hefði verið loforð um það að viss viðurkenningarfjárveiting ætti að fást nú, orð hæstv. menntmrh. væru fyrir því. Ég geri mér ljóst að þessi tillaga verður felld af þeim sem sjá þröng í hverju skoti, en ég hlaut að vekja verðuga athygli á þessu og hef því lagt til eina litla milljón til undirbúnings heimavistarbyggingar við verkmenntaskólann í Neskaupstað. Að lokum mæli ég hér fyrir tillögu á þskj. 404 um tölvumiðstöð fatlaðra. Meðflm. mínir eru hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Guðrún Agnarsdóttir og Kristín S. Kvaran. Mér barst í gær svohljóðandi beiðni í símskeyti sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: "Nýstofnuð tölvumiðstöð fatlaðra þarf hálfa milljón til rekstrar á næsta ári, sbr. gögn sem send voru fjvn. 15. nóvember. Vinsamlegast leggðu málinu lið. Arnþór Helgason." Arnþór Helgason er sá aðili sem hefur hvað mest starfað að stofnun þessarar tölvumiðstöðvar ásamt Hrafni Sæmundssyni félagsmálafulltrúa í Kópavogi. Ég held að það hljóti að vera svo að í fjvn., í þeim miklu önnum og því mikla flóði beiðna sem fjvn. fær, hafi þessi beiðni einhvern veginn lent niður á milli í bunkanum og þar af leiðandi ekki verið tekin til þeirrar æskilegu meðferðar og sjálfsögðu sem ég trúi vart öðru en fjvn. hefði haft á þessari tillögu ef hún hefði á annað borð fjallað um hana, en mér er sagt að það muni ekki hafa verið. Tölvumiðstöð fatlaðra er stórmerkilegt framtak þar sem tölvan er tekin í þjónustu fatlaðra sem atvinnutæki, sem þjálfunartæki og sem hjálpartæki. Hér er um að ræða framtak fatlaðra sjálfra og starfshóps á þeirra vegum sem ber að styðja og styrkja sem best. Í umræddu skeyti er farið fram á hálfa milljón króna, en í hógværð okkar flm. leggjum við til aðeins 300 þús. til þess að með einhverjum hætti verði kleift að koma þessari tölvumiðstöð á og reka hana með skaplegum hætti á næsta ári. Með því erum við að gera hv. stjórnarþingmönnum auðveldara fyrir að samþykkja þessa hógværu en brýnu tillögu alveg sérstaklega í ljósi þess að í fjvn. mun ekki hafa verið fjallað um þetta erindi og ég hef fyrir því orð margra hv. nm. í fjvn. að gjarnan hefðu þeir viljað styðja að framgangi framlags til tölvumiðstöðvar fatlaðra ef það hefði komið beinlínis til afgreiðslu þar inni.



Hæstvirtur forseti. Þetta frv. er eins og ég gerði að umtalsefni við 1. og 2. umr. ekki í neinum aðalatriðum frábrugðið fyrri frumvörpum um fjárlög. Það er í engu brugðið út af sjálfvirkninni og ekki í neinu reynt að brjóta upp og endurskoða upp á nýtt. Fara nú fyrir lítið, eins og reyndar hefur oftlega áður sannast í tíð hæstv. núverandi ríkisstjórnar, orð fyrrv. hæstv. fjmrh. sem hann lét falla er hann fylgdi sínu fyrsta fjárlagafrv. úr garði, en hann sagði, með leyfi herra forseta: "Ég vil taka það fram í upphafi að út fyrir þann ramma sem útgjöldum ríkisins hefur verið settur með fjárlagafrv. fyrir 1984 og lánsfjáráætlun verður ekki farið. Þm., sem hafa vafalaust margir uppi góðviljuð áform um útgjaldaaukningu, verða strax að gera sér grein fyrir því að hvorki er hægt að auka við erlendar skuldir né yfirdrátt í Seðlabankanum. Það kemur ekki til greina að auka álögur á landsmenn við núverandi aðstæður. Eina færa leiðin er að draga saman seglin, eins og ráðgert er með þessu frv." Það hefur auðvitað komið í ljós fyrir löngu hvað þessar fullyrðingar varðar að það er greinilega ekki sama hvort um er að ræða Jón eða séra Jón. Séra Jón eða fyrrverandi hæstv. fjmrh. hefur greinilega ekki tekið eigin orð alvarlega þar sem hann sagði að þm. með góðviljuð áform um útgjaldaaukningu skyldu ekki reyna neitt slíkt. Hann, eins og menn muna, jós þó út úr ríkiskassanum og þá sérdeilis á síðustu dögum embættis síns. Þó ekki væri nema þess vegna finnst mér hreint út sagt ekki nokkurn hlut að marka það sem menn eru að reyna að tína fram sem rök fyrir niðurskurði á ýmsum sérlega mikilvægum liðum eins og t.d. til félagsmála. Ég ætla þess vegna ekki að hafa uppi langt mál um þetta frv. Mér sýnist það vera tilgangslaust. Því miður er sýnt að það verður afgreitt í þinginu þrátt fyrir hve meingallað það er. Réttast hefði verið að fresta afgreiðslu þess fram yfir áramót og taka það til gagngerrar endurskoðunar, eins og tillaga minni hl. fjvn. hljóðaði upp á, á þeim tíma þar til þing kemur saman aftur að loknu jólaleyfi. Ég hef reynt að rétta af með brtt. nokkra liði í frv., en ég álít að með því mundi þrátt fyrir allt verða örlítið rétt af sú skekkja sem margir liðir í frv. eru óhjákvæmilega haldnir. Þessar brtt. er að finna á þskj. 278. Það eru sem sagt mín góðviljuðu áform um útgjaldaaukningu, eins og hæstv. fyrrv. fjmrh. kemst svo skemmtilega að orði. Herra forseti. Ég vil taka til við að rekja þær í örstuttu máli. Fyrsta brtt. fjallar um það að hækka nokkuð upp liðinn 02-803 í 4. gr. sem nefnist Dagvistarheimili, stofnkostnaður. Það er auðvitað alveg óþolandi að þessi liður skuli ekki vera hærri en raun ber vitni á fjárlögum. Skyldi það geta átt sér stað að nokkrum heilvita manni detti í hug að þær 40 millj. kr., sem til hans eru ætlaðar, dugi til þess að halda áfram uppbyggingu dagvistarheimila? Það gera ekki nema um 1000 kr. á hvert barn sem er á dagvistarheimilisaldri, en þau börn eru rúmlega 30 000. Það hefur á undanförnum árum stöðugt hallað undan fæti hvað þessa uppbyggingu varðar. Til þess að halda raungildi sínu frá í fyrra þyrfti upphæðin að vera 47 millj. kr., aðeins til að halda í við þá upphæð sem auðvitað var allt of lág. Þegar svo er komið að það er yfirlýst stefna stjórnvalda að í það minnsta tvo þurfi til að framfleyta heimili er alveg sérstaklega forkastanlegt hve lítið er ætlað til þessa málaflokks. Stjórnvöld verða hins vegar að gera sér grein fyrir því að um leið og slíkri stjórnarstefnu er framfylgt verður jafnframt að vera í þeirri stjórnarstefnu gert ráð fyrir því hvar börnin eigi að vera. Hvar er gert ráð fyrir þeim? Hvergi samkvæmt þessu. Þess sér hvergi stað. Það er e.t.v. verið að stefna að enn frekari fjölgun slysa á börnum í umferðinni, en ég þarf ekki að hafa um það mörg orð að við Íslendingar eigum nú þegar það vafasama met að vera með alhæstu tíðni þessara óhugnanlegu slysa. Í frv. er greinilegt að stjórnarliðar hafa ekki gert sér neina grein fyrir að um er að ræða rökræna tengingu milli aukinnar tíðni umferðarslysa og þess að skortur er mjög mikill á dagvistarrými. Þar fyrir utan þarf auðvitað ekki að rekja það hvernig þær ómögulegu aðstæður, sem börnum þessa lands eru búnar, fara með foreldra þeirra. Þeim er gert að vinna utan heimilis á sama tíma og enginn staður er ætlaður fyrir börn þeirra. Þetta er hreint út sagt alveg hroðaleg staðreynd. Árið 1985 stöndum við frammi fyrir þeirri staðreynd að skilningur yfirvalda á þörfum þessara þjóðfélagsþegna, sem auðvitað geta á engan hátt borið hönd fyrir höfuð sér, er alls enginn. Við Íslendingar eigum enn sem komið er ekki heils dags dagvistarpláss fyrir nema u.þ.b. 9% barna í þessum aldursflokki. Það fyrirfinnast sem sagt aðeins 2212 heils dags pláss fyrir börn í þessum aldursflokki, en börnin eru 30 182. Það gerir 9% sem er auðvitað allt of lítið. Til þess að bæta örlítið úr þessari brýnu þörf legg ég til að liðurinn hækki um helming eða í 80 millj. kr. Í öðru lagi legg ég fram brtt. við lið nr. 06-238 í 4. gr. sem er Dómstóll og rannsóknadeild í ávana- og fíkniefnamálum. Þetta geri ég vegna þess að við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að við eigum því miður við að etja stóraukið vandamál á þessu sviði. Þetta er vandamál sem við verðum að taka á og af þeim myndarskap sem okkur sæmir og gæti orðið til þess að við getum vonast til þess að vinna okkur út úr vandanum á næstu árum. Ef við erum að vinna okkur út úr vandanum getum við betur en ella gert okkur grein fyrir hinu mikla tjóni sem aðallega unglingar hafa orðið fyrir andlega og líkamlega fram að þessu, og sífellt fjölgar þeim. Þetta tjón er á allan hátt svo átakanlegt og óbærilegt að horfa upp á að við hljótum að þurfa að taka okkur tak og gera það sem unnt er til þess að byrgja brunninn. Þess vegna hef ég lagt til að þessi liður verði hækkaður lítillega í frv. eða úr 3 millj. 228 kr. í 41/2 millj. kr. Í þriðja lagi legg ég til breytingar á lið 07-701 í 4. gr. sem varðar málefni fatlaðra. Þar er um að ræða tvö atriði til hækkunar á liðum sem fyrir eru í frv. og svo þrír nýir liðir. Þessa sömu tillögu er reyndar að finna á þskj. 297 og er hún flutt af Jóhönnu Sigurðardóttur, Kristínu S. Kvaran, Guðrúnu Helgadóttur, Ellert B. Schram, Haraldi Ólafssyni, Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Jóni Baldvini Hannibalssyni, Svavari Gestssyni, Guðrúnu Agnarsdóttur og Guðmundi J. Guðmundssyni. Um er að ræða tvö atriði til hækkunar á liðum sem fyrir eru í frv. og svo þrír nýir liðir. Þetta eru þeir fimm liðir sem svæðisstjórn fatlaðra í Reykjavík telur að ekki verði hjá komist að veita fé í þrátt fyrir að svæðisstjórnin hafi lagt sig fram um að hafa upphæðirnar í lágmarki. Öll ósköpin hljóða upp á að rétta hlut fatlaðra um rétt rúmar 5 millj. kr. Þessar 5 millj. kr. munu þó nýtast svo mörgum að með ólíkindum er. Þetta tel ég að muni létta stjórnarliðum að styðja þessa tillögu og vonast ég til þess að svo verði, en þar með er verið að byrja á því að leggja grunn að vernduðum vinnustað fyrir fatlaða á vegum Sjálfsbjargar. Ég mun ekki tíunda þessa tillögu nánar. Ég reikna með því að hún lýsi sér í raun og veru sjálf. Í fjórða lagi legg ég til að í nýjan lið, 1.92, Rannsóknir á HTLV3 veiru og upplýsingar- og fræðslustarfsemi, sem fellur undir 08-399 í 4. gr., Heilbrigðismál, ýmis starfsemi, verði veitt 1 millj. og 900 þús. kr. Ég rakti mjög ítarlega í máli mínu á miðvikudag við umræður um frv. um breytingar á lögum um varnir gegn kynsjúkdómum þau rök sem liggja að baki þessari tillögu. Ónæmistæring er óhugnanlegur raunveruleiki. Það er til marks um hve aðilar þessarar ríkisstjórnar hafa skert raunveruleikaskyn að ekki skuli í þessu frv. til fjárlaga vera gert ráð fyrir svo mikið sem einni einustu krónu til þessa brýna verkefnis, hvorki til aukinna rannsókna né til fræðslu- og upplýsingastarfsemi. Það ber auðvitað bráða nauðsyn til þess, og það fremur fyrr en seinna, að hleypa af stokkunum öflugri fræðslu- og upplýsingaherferð. Athuganir, sem gerðar hafa verið í Bandaríkjunum um gildi slíkrar herferðar, sýna að þær hafa borið afar mikinn árangur og virðist þetta vera affarasælasta leiðin sem farin hefur verið á Vesturlöndum til þess að reyna að hefta útbreiðslu þessa voðalega sjúkdóms. En án þess að svo verði gert verður varla skemmtileg framtíð í vændum. Í fimmta og síðasta lagi legg ég til að nýr liður bætist við 6. gr. er orðist svo: "Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjald af öryggisbeltum og barnavögnum og hlutum í þá og af öryggissætum fyrir börn í ökutæki." Ég talaði í vor fyrir frv. til breytingar á tollskrá sem fól í sér samhljóða breytingu. Þá minnti ég á nauðsyn þess að tollskráin í heild yrði endurskoðuð þannig að um yrði að ræða réttláta og skynsamlega álagningu á þá vöru sem flutt er til landsins. Með þeirri tillögu sem hér er flutt er m.a. verið að gera foreldrum og aðstandendum ungra barna auðveldara að verja börn sín gegn slysum í umferðinni. Miklum áróðri og þrýstingi hefur verið beitt til að fá foreldra til þess að nota öryggistæki fyrir börn sín í bíla. En hvað gagnar nú slíkur áróður og þrýstingur ef þessi öryggistæki eru svo dýr að fólk hikar við að festa kaup á þeim? Hvað mikið ætli það spari ekki ríkissjóði í reynd að fella niður aðflutningsgjöldin af þessum vörutegundum? Með því eykst möguleikinn á því að slysum á þessum ungu þjóðfélagsþegnum fækki og þar að auki möguleikinn á að hægt sé draga úr þjáningum og harmi. Það sparar auðvitað ríkissjóði ómældar fjárhæðir í sjúkrakostnað og endurhæfingu þeirra barna sem lifa af þessi voðalegu slys. Þar fyrir utan legg ég til að aðflutningsgjöld af barnavögnum verði felld niður. Það vill svo til að það verður 100% hækkun á þeim frá innkaupsverði eins og nú er háttað. Það er þá í formi þess að tollur er 50%. Auk þess er reiknað 24% vörugjald og svo auðvitað söluskattur. Það þýðir auðvitað ekkert að vera alltaf að tauta um það að gera verði aðstæður fólks þannig úr garði að því sé gert kleift að eignast börn eða eins og ég tók til orða þegar ég talaði fyrir þessu máli á sínum tíma, með leyfi herra forseta: "Það er alltaf verið að tala svo fjálglega um að gera þurfi félagslegar aðstæður þannig úr garði að fólki sé gert það kleift og mögulegt - og ekki hvað síst fýsilegt - að eignast börn." Það verður að gera þær kröfur að fólk sem talar þannig við hátíðleg tækifæri sýni viljann í verki og felli þennan toll niður. Herra forseti. Ég vil einnig taka fram að ég er meðflutningsmaður að nokkrum öðrum tillögum þar sem aðrir eru 1. flm. og læt ég þeim að sjálfsögðu eftir að skýra ástæður og rök fyrir þeim. Ég vonast auðvitað eftir því að þessar tillögur, sem ég hef gert hér að umræðuefni, hljóti samþykki hv. þm. Svo vill til að ég var að renna augunum yfir umræðu um fjárlagafrv. fyrir árið 1983 og þá komst ég ekki hjá því að reka augun í afar sérstæðar setningar sem eiga mjög vel við í dag þó svo að alveg hafi verið skipt um formerki fyrir því hverjir það eru sem standa að ríkisstjórninni og hverjir það eru sem ekki styðja hana. Þar segir hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, með leyfi herra forseta: "Á meðan við völd situr ríkisstjórn þar sem ráðherrarnir tala í sína áttina hver og engin samstaða er fyrir hendi, sem nauðsynleg er til þess að þjóðin verði leyst úr þessum fjötrum, getum við ekki búist við að hér verði breytingar á. Hvað er til ráða?" Og mér er spurn: Hvað er til ráða? Ég fæ ekki betur séð en að þessi orð, sem notuð voru við fjárlagaumræðu árið 1982 af hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, eigi alfarið við til þess að lýsa ástandinu sem er ríkjandi í dag. Þó svo að e.t.v. megi deila um hvort ekki hafi einnig verið full þörf á að sú ríkisstjórn færi frá sem þá var við völd er ég þess fullviss að sú þörf er einnig fyrir hendi í dag. Ég get ekki séð að neitt hafi breyst nema þá einungis til hins verra. Afkoma fólksins í landinu er bágborin svo sem raun ber vitni og húsnæðismálin í algjörum ólestri. Auðvitað er alveg nóg að nefna þessa tvo þætti sem rökstuðning fyrir því að nú er nóg komið og við þurfum á því að halda að fá stjórn sem stendur við það sem lagt hefur verið fyrir þjóðina í kosningum. Það gengur ekki lengur að fólkið í landinu, kjósendur, viti ekki frá degi til dags á hverju það á von. Þetta verður að breytast. Þá á ég ekki við það að ræðurnar þurfi endilega að breytast sem fluttar eru á hv. Alþingi við fjárlagaumræður. Það nægir ekki ef ekki fylgir í kjölfarið að þeim sé fylgt eftir og haldið fast við þá stjórnarstefnu sem lögð hefur verið fyrir þjóðina. Það er það sem er mikilvægt. Þess vegna er það að ef vel ætti að vera væri afgreiðslu þessa frv. frestað þannig að gera mætti á því gagngera endurskoðun svo að hugsanlega gæti orðið eitthvert vit í því.



Herra forseti. Nokkrir þm. Reykvíkinga hafa á þskj. 297 flutt brtt. um hækkun á rekstrarstyrkjum fyrir ýmsar stofnanir fatlaðra á Reykjavíkursvæðinu sem ég mæli hér fyrir. Þeir þm. sem flytja þetta ásamt mér eru hv. þm. Kristín S. Kvaran Guðrún Helgadóttir, Ellert B. Schram, Haraldur Ólafsson, Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, Jón Baldvin Hannibalsson, Svavar Gestsson, Guðrún Agnarsdóttir og Guðmundur J. Guðmundsson. Svæðisstjórn málefna fatlaðra í Reykjavík hefur kynnt fjvn. og þm. Reykvíkinga beiðni um fjárveitingu til brýnustu verkefna vegna þjónustu við fatlaða í Reykjavík. Um var að ræða beiðni um rekstrarstyrki að upphæð 9,5 millj. kr. umfram það sem fram kemur á fjárlögum. Um er að ræða vistheimili fyrir fjölfötluð börn, meðferðarheimili fyrir börn með geðræn og einhverf einkenni, meðferðarheimili fyrir þroskahefta með hegðunarvandkvæði, verndaða vinnustaði á vegum Sjálfsbjargar og rekstrarstyrki til þriggja sambýla. Við sem flytjum þessa tillögu, sem fram kemur á þskj. 297, teljum að vandlega athuguðu máli að mjög brýnt sé og nauðsynlegt að fjárveitingavaldið komi að verulegu leyti til móts við þessa beiðni svæðisstjórnar, en höfum afmarkað okkur við þau fimm verkefni sem fram koma á þskj. 297 og ég mun hér gera nánari grein fyrir. Á árinu 1984 og yfirstandandi ári hefur Framkvæmdasjóður fatlaðra úthlutað 5 millj. kr. til vistheimilis fyrir fjölfötluð börn sem áformað er að rísi við Holtaveg. Teikningar og útboðsgögn liggja fyrir og er reiknað með að framkvæmdir hefjist strax eftir áramótin. Áætlanir byggja á því að rekstur geti hafist um áramótin 1986-1987, en frá 1. október verði ráðinn forstöðumaður. Er hér lagt til að veitt verði 109 þús. kr. í rekstur þannig að hann geti hafist 1. okt. n.k., en þá er áformað að ráða forstöðumann. Í grg. svæðisstjórnar Reykjavíkur segir m.a. varðandi þessa fjárveitingarbeiðni, með leyfi forseta: "Margar ástæður liggja að baki þarfar á heimili af þessari gerð. Foreldrar geta verið látnir eða veikir. Þá leiðir byrðin sem af fjölfötlun getur stafað til þess að heimilisástæður verða iðulega óþolandi fyrir alla aðila. Deildir stofnana sem taka við þessum börnum eru yfirfullar. Heimilið að Holtavegi mun rúma fimm börn, en átta börn eru á biðlista hjá svæðisstjórn. Þá þykir fullvíst að mun fleiri aðstandendur fjölfatlaðra barna leiti svæðisstjórnar á næstunni. 1 milljón rann til heimilisins 1984, 4 milljónir 1985, en svæðisstjórn mælir með 7 milljónum fyrir árið 1986. Áætlaður kostnaður við bygginguna er 13 milljónir. Teikningar af vistheimilinu eru tilbúnar og voru samþykktar á fundi svæðisstjórnar 30. nóv. 1984. Borgarráð úthlutaði lóð við Laugarnesveg/Hrísateig í nóvember 1984, en vegna mótmæla íbúa hverfisins var sú úthlutun dregin til baka. 19. júní 1985 var úthlutað öðru sinni og nú við Holtaveg. Vegna þessara ófyrirséðu atvika seinkaði framkvæmdum um heilt ár. Lóðin við Holtaveg er tilbúin til notkunar." Í tillögum okkar þm. Reykvíkinga er lagt til að fjárveiting verði veitt til að hægt sé að auka stöðugildi á sambýlum á vegum Styrktarfélags vangefinna í Víðihlíð 5 og 7. Um er að ræða 1,3 viðbótarstöðugildi fyrir Víðihlíð 7 allt árið 1986 sem kostar 644 þús. og 4 viðbótarstöðugildi fyrir Víðihlíð 5 hálft árið 1986, sem kostar 1455 þús. kr. Nauðsynlegt er að fjármagn fáist fyrir þessum auknu stöðugildum, en Styrktarfélag vangefinna hefur fallist á beiðni svæðisstjórnar Reykjavíkur um vistun nokkurra fatlaðra einstaklinga ef til komi aukin stöðugildi vegna mikillar umönnunar sem þessir fjölfötluðu einstaklingar þurfa. Vil ég, með leyfi forseta, vitna í bréf þar að lútandi, dags. 13. nóv., sem undirritað er af svæðisstjórn Reykjavíkur í málefnum fatlaðra og Styrktarfélagi vangefinna, en þar segir, með leyfi forseta: "Það ríkir mjög alvarlegt ástand í vistunarmálum vangefinna og einhverfra í Reykjavík. 70 manns eru á biðlista. Þar af þurfa um 35 manns tafarlaust að fá heimili. Í mörgum tilfellum eru foreldri og systkini að bugast undir því mikla álagi sem því fylgir að hafa vangefinn eða einhverfan einstakling á heimilinu. Við þessar aðstæður er það staðreynd að aðrir fjölskyldumeðlimir þurfa oft að leita hjálpar hjá félags- og geðheilbrigðisþjónustunni sem einnig felur í sér stofnanavistanir í lengri eða skemmri tíma. Með því að einstaklingurinn flytji af heimilinu má áætla að aðstæður hans og fjölskyldunnar í heild batni til muna. Hjá svæðisstjórn Reykjavíkur liggja fyrir þrjár umsóknir um vistun á meðferðarheimili einhverfra barna að Trönuhólum 1. Umsækjendur þessir búa við mjög erfiðar heimilisaðstæður. Auk þess er svæðisstjórn kunnugt um nokkur börn sem bíða eftir plássi að Trönuhólum 1, en eiga ekki formlegar umsóknir hjá svæðisstjórn Reykjavíkur, m.a. vegna þess að foreldrar vænta ekki úrlausnar í bráð. Í dag eru þrír einstaklingar að verða útskriftarhæfir frá Trönuhólum 1 og því bráðnauðsynlegt að þeir fái sambýlispláss við sitt hæfi. Væntanleg útskrift af Trönuhólaheimilinu er fyrsta útskrift einstaklings af meðferðarheimili einhverfra barna á Íslandi. Er því mikið í húfi að vel sé staðið að þeirri útskrift. Að öðrum kosti er sýnt að sá árangur sem náðst hefur með tilkomu Trönuhólaheimilisins er unninn fyrir gýg. Styrktarfélag vangefinna mun í þessum mánuði ljúka byggingu þriðja húss af fjórum raðhúsum við Víðihlíð 5-11. Raðhúsin eru ætluð fyrir sambýli og skammtímavistun fyrir vangefið fólk. Fjórða og síðasta áfanga er áætlað að ljúka fyrir mitt árið 1986 svo framarlega sem lokafjárveiting fæst. Upphafleg áætlun um nýtingu þessara húsa var að eitt skyldi vera fyrir skammtímavistun, annað fyrir einstaklinga sem eru lítið sjálfbjarga og þurfa mikla þjónustu. Þessi tvö hús eru komin í notkun samkvæmt þessari áætlun. Hin tvö húsin voru ætluð fyrir einstaklinga sem þurfa mjög takmarkaða þjónustu. Af þeim 35 manna hópi sem tafarlaust þarf að fá heimili er mesta neyðarástandið á meðal einstaklinga sem þurfa á meiri þjónustu og aðstoð að halda en upphaflega var áætlað að sambýli við Víðihlíð 5 og 7 mundu veita. Styrktarfélag vangefinna vill gjarnan mæta þeirri þörf sem að ofan getur og breyta þar með upphaflegri áætlun um sambýli að Víðihlíð 5 með því að taka inn einstakling frá meðferðarheimilinu að Trönuhólum. Til þess að svo geti orðið eru svæðisstjórn Reykjavíkur og Styrktarfélag vangefinna sammála um að annars vegar þurfi að koma til fjármagn til að ljúka byggingarframkvæmdum við Víðihlíð 5, 2,6 millj. kr., hins vegar þurfi stöðugildi að vera í samræmi við þá þjónustu sem veita þarf. Þetta eru 6,23 stöðugildi auk sérfræðiþjónustu sálfræðings, félagsráðgjafa og geðlæknis. Til þess að hægt sé að hefja rekstur í Víðihlíð 7 þarf einnig að koma til 1,3 stöðugildi við þau 2,3 sem heimild er fyrir nú þegar. Fáist fjármagn í þær stöðuheimildir sem til þarf verður hægt að sinna málum 11 einstaklinga af þeim 35 sem áður voru nefndir og fer þá einn þeirra inn á Trönuhólaheimilið. Þannig heldur áfram sú æskilega þróun sem hafin er í málefnum einhverfra hér á landi. Þá er það hugmynd okkar, sem að þessum málum vinna, að margir af biðlistanum geti nýtt sér tilboð í formi leiguíbúða með lágmarksþjónustu." Ég vil geta þess, herra forseti, vegna þess sem fram kemur í þessu bréfi, að í fyrsta skipti er útskrifaður einstaklingur af Trönuhólaheimilinu, sem er meðferðarheimili einhverfra barna á Íslandi, að hér er vissulega miklum áfanga náð. Auk þess er mikill sparnaður í því fyrir ríkissjóð ef þessi þróun heldur áfram því það er mjög dýrt að vista einstaklinga á meðferðarheimilinu á Trönuhólum. Kostnaðurinn við hvern einstakling sem þar dvelur er 1478 þús. kr. á ári, en ef við tökum sem dæmi að þessi einstaklingur flytjist í sambýli, t.d. í Víðihlíðina, er kostnaðurinn mun minni eða um 400- 500 þús. kr. Þessi þróun er því mjög æskileg og nauðsynlegt að Alþingi stuðli að því að hún geti haldið áfram. Í tillögum okkar þm. Reykvíkinga á þskj. 297 er því lögð til fjárveiting til sambýlanna Víðihlíð 5 og 7. Ég fagna því að sjálfsögðu að fjvn. hefur í sínum tillögum nú við 3. umr. nokkuð tekið tillit til þeirra tillagna, sem hér hafa verið fram lagðar, þótt þeim sé engu að síður ekki að fullu mætt. Varðandi þá tillögu, sem fram kemur á þskj. 297, um fjárveitingu vegna rekstrarkostnaðar fyrir verndaðan vinnustað á vegum Sjálfsbjargar, þá er hér um nýtt viðfangsefni að ræða, en fyrirhugað er að taka á leigu húsnæði fyrir þessa starfsemi. Í bréfi svæðisstjórnar Reykjavíkur, sem sent var öllum þm. Reykjavíkur, segir svo um þessa starfsemi: "Sjálfsbjörg hefur nú þegar fengið starfsleyfi fyrir verndaðan vinnustað í Reykjavík. Áætlað er að hann veiti 35-40 manns vinnu í lengri eða skemmri tíma. Gert er ráð fyrir að verksmiðjan kosti 36,3 millj. og að stofnkostnaði verði skipt niður á næstu fimm ár. Beðið er um fjárveitingu vegna launakostnaðar þriggja starfsmanna til að undirbúa starfsemina. Um er að ræða 3/4 hluta starfs framkvæmdastjóra, 3/4 hluta starfs verkstjóra og 1/4 hluta starfs iðjuþjálfa eða 1,75 stöðugildi. Þá er gert ráð fyrir aðkeyptri vinnu sérfræðings fyrir 500 þús. kr." Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að mjög mikil þörf er á vernduðum vinnustöðum fyrir fatlaða og virðist hér vera um hagkvæman kost að ræða sem leggja beri áherslu á að veiti 35-40 fötluðum vinnu. Að lokum er í tillögunni á þskj. 297 lagt til að veitt verði fjárveiting að upphæð 1 millj. 531 þús. vegna reksturs á sambýli á vegum svæðisstjórnar. Hér er um að ræða lið sem við flm. till. leggjum þunga áherslu á því að hér virðist vera um mjög hagkvæman kost að ræða sem veita mun 5-6 fötluðum einstaklingum úrlausn. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í bréf sem svæðisstjórn málefna fatlaðra í Reykjavík hefur sent fjvn. um þetta efni, en þar segir, með leyfi forseta: "Svæðisstjórn hefur boðist hús til leigu fyrir sambýlið í Reykjavík að Sóleyjargötu 11. Í óformlegum viðræðum við aðstandendur og forráðamenn hefur komið fram að verð á húsaleigu yrði samkvæmt því verðlagi sem ríkisstofnanir greiða almennt og húsaleigusamningur verður gerður til fimm ára. Í húsinu gætu búið fimm til sex manns. Nauðsynleg stöðugildi eru 4,6 svo að einn starfsmaður sé ávallt til staðar. Nokkrar lagfæringar á húsnæðinu eru nauðsynlegar, t.d. vegna breytinga á hreinlætisaðstöðu. Svæðisstjórn málefna fatlaðra í Reykjavík fer þess á leit við fjvn. Alþingis að fá fé til reksturs sambýlis að Sóleyjargötu 11 frá 1. júlí 1986 að telja. Eins og áður hefur verið kynnt eru á biðlista eftir vistunarplássum í Reykjavík skráð 70 nöfn, auk fjölmargra til viðbótar sem vitað er um að ekki hafa sent formlegar umsagnir til svæðisstjórnar. Svæðisstjórn telur að hér sé um að ræða hagstætt leigutilboð sem gæti leyst úr brýnum vistunarvanda nokkurra þeirra sem bíða eftir sambýlisplássum í Reykjavík." Nú við 3. umr. hefur fjvn. lagt til og tekið upp sem sína tillögu þá tillögu sem fram kemur á þskj. 297 þannig að ráð má gera fyrir að þessi tillaga verði samþykkt og að það geti orðið að veruleika að svæðisstjórn í málefnum fatlaðra í Reykjavík geti tekið þetta húsnæði á leigu. Því ber að sjálfsögðu að fagna. Á þskj. 356 flyt ég ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur tillögu um að hækka framlag í Framkvæmdasjóð fatlaðra um 45 millj. kr. eða úr 80 millj. í 125 millj. kr. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessa tillögu því að í gær mælti ég fyrir sams konar tillögu við afgreiðslu lánsfjárlaga. Ég vil þó draga fram helstu staðreyndir í málinu. Frá stofnun framkvæmdasjóðsins 1980 hefur sjóðurinn verið skertur um samtals 167 millj. kr. að raungildi. Mestu munar um skerðingu á árinu 1984 sem var 57,8 millj. kr. og á yfirstandandi ári um 59 millj. kr. Í fjárlögum fyrir næsta ár er Framkvæmdasjóði fatlaðra ættuð óbreytt krónutala milli ára. Hér er um að ræða gífurlega skerðingu sem nemur 85 millj. kr., en framlög til sjóðsins ættu að vera 135 millj. kr. á næsta ári fyrir utan tekjur af erfðafjárskatti, en með honum ætti sjóðurinn að hafa til ráðstöfunar 165 millj. kr. í stað 80 millj. kr. sem nú er gert ráð fyrir. Samtals er því um að ræða skerðingu frá stofnun framkvæmdasjóðsins um 250 millj. kr. að raungildi. Gífurlegur vandi blasir við víða á landinu í málefnum fatlaðra. Áætlað er að um 150 fatlaðir bíði nú eftir vistrými, ýmist á sambýlum eða sólarhringsstofnunum. Ég vek athygli á því að þessi vandi væri ekki til staðar ef ráðstöfunarfé sjóðsins hefði ekki verið skert svo mikið sem raun ber vitni. Áætla má að kaup á sambýli fyrir þessa 150 einstaklinga hefðu kostað um 200 millj. kr. Það er nauðsynlegt að þm. geri sér grein fyrir því að vistun þroskaheftra einstaklinga á sambýlum er stór þáttur í því að hrinda í framkvæmd þeirri stefnu að þroskaheftir geti eins og kostur er aðlagast eðlilegu umhverfi og átt möguleika á því að hjálpa sér sem mest sjálfir. Fjöldi einstaklinga sem nú dvelst á sólarhringsstofnunum fatlaðra gæti útskrifast yfir á sambýli sem er í senn manneskjulegra og eðlilegri kostur fyrir þroskaheftan einstakling og ódýrara fyrir samfélagið - á það legg ég áherslu. Vistun fyrir þroskaheftan einstakling, t.d. á Skálatúni í Mosfellssveit, kostar 708 þús. kr. á ári. Margir þroskaheftir sem þar dveljast gætu vistast á sambýlum sem mundu aðeins kosta um 300-400 þús. kr. á ári samanborið við 708 þús. kr. á t.a.m. Skálatúni í Mosfellssveit. Ljóst er að þegar um svo gífurlegar skerðingar er að ræða á framkvæmdafé sjóðsins getur því seinkað um mörg ár að fá sambýli fyrir þessa einstaklinga sem þegar upp er staðið er mun ódýrari kostur fyrir þjóðfélagið. Fyrir það takmarkaða ráðstöfunarfé sem sjóðurinn hefur til umráða þarf hann að standa undir framkvæmdum vegna skammtímafósturheimila, leikfangasafna meðferðarheimila fatlaðra, sumardvalarheimila, hjúkrunarheimila, sambýla, verndaðra vinnustaða, æfinga- og endurhæfingarstöðva og vistheimila auk þess að standa undir framkvæmdum sem ákveðnar eru með grunnskólalögum fyrir fatlaða, svo sem vegna sérkennslu og einnig skóladagheimila og dagvistarstofnana fatlaðra. Til allra þessara framkvæmda hefur sjóðurinn á sex árum einungis haft til ráðstöfunar tæpar 390 millj. kr. að raungildi. Vegna þess að sú skylda hvílir á sjóðnum að fjármagna framkvæmdir vegna skólamála fatlaðra hafa á þessum árum farið um 30% af ráðstöfunarfé sjóðsins í framkvæmdir vegna skólamála fatlaðra og um 33% hafa runnið til endurbóta og breytinga á eldra húsnæði án þess að um aukningu á vistrými hafi verið að ræða. Úthlutun úr sjóðnum til framkvæmda, sem leitt hafa til aukins vistrýmis, er aðeins um 25% af framkvæmdafé sjóðsins á árunum 1980-1984. Á það má einnig benda að á sólarhringsstofnunum og sambýlum fatlaðra hefur aukning á vistrýmum aðeins orðið 56. Það hefur aðeins fjölgað um 56 vistrými á 11 ára tímabili, frá 1973-1984, eða úr 369 vistrýmum í 425. Athyglisvert er einnig að á árinu 1980 voru viðfangsefni sjóðsins 18, en á árinu 1985 voru viðfangsefni sjóðsins 53. Með þessum fjárlögum á enn að bæta nýju viðfangsefni á sjóðinn. Það er kostnaður vegna viðhalds á stofnunum öryrkja og þroskaheftra sem áður var gert ráð fyrir í daggjöldum og fram til þess á fjárlögum eftir að rekstur stofnana var færður á föst fjárlög. Þessum viðhaldsverkefnum er nú vísað á Framkvæmdasjóð fatlaðra. Mér er kunnugt um að stjórn málefna fatlaðra telur það ekki vera verkefni sjóðsins að greiða viðhaldskostnað á stofnunum sem nú er í fyrsta skipti vísað á takmarkað fé framkvæmdasjóðsins án einnar einustu krónu í aukningu á fjármagni milli ára. Ég bendi einnig á að áætla má að um 4-5% þjóðarinnar eða 10-12 þús. einstaklingar þurfi á að halda stöðugri aðstoð vegna fötlunar sinnar og um 12% þurfa einhverja aðstoð. Því má áætla að ekki færri en 15-20 þús. manns eigi mikið undir því að skilningur stjórnvalda ríki í málefnum fatlaðra og að löggjöf sé framfylgt sem á að tryggja réttindi þeirra og sjóðir fatlaðra séu ekki svo gífurlega skertir sem raun ber vitni. Hér er vart um minni hóp að ræða en rétt á samkvæmt lögum um málefni aldraðra. Framkvæmdasjóður aldraðra fær nú 55% hækkun á sínu framkvæmdafé. Því ber að fagna. En þörf fatlaðra er ekki síður brýn en aldraðra og fatlaðir eiga eins og aldraðir mikið undir því komið að stjórnvöld og fjárveitingavaldið sýni skilning á málefnum þeirra. Því hef ég ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur flutt hér brtt. sem felur það í sér að hækka framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra úr 80 millj. í 125 millj., en það er sama upphæð og þessa dagana er verið að samþykkja á hv. Alþingi til hækkunar á framkvæmdafé í Framkvæmdasjóð aldaðra. Að síðustu mæli ég fyrir brtt. á þskj. 298 um að aukið verði framlag til aðgerða gegn fíkniefnum úr 1 millj. í 5 millj. kr. Um þessa tillögu þarf ekki að hafa mörg orð því að ógnvekjandi afleiðingar fíkniefnaneyslu ættu öllum að vera ljósar. Ég minni á að Alþingi samþykkti tillögu 20. des. 1983 um skipulagðar aðgerðir gegn fíkniefnaneyslu. Um var að ræða þál. frá 20. des. 1983, um skipulegar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Í framhaldi af þessari ályktun Alþingis var starfshópi falið það verkefni að gera tillögur um úrbætur á sviði tolla- og löggæslu sem nauðsynlegar væru til að fyrirbyggja dreifingu og innflutning fíkniefna. Starfshópurinn skilaði ítarlegum tillögum um ýmsar aðgerðir í þessu skyni, en ljóst er að skortur á fjármagni kemur í veg fyrir að hægt sé að hrinda mörgum af þeim brýnu verkefnum í framkvæmd. Ég verð að segja að það vekur furðu að stjórnvöld skuli aðeins beita sér fyrir 1 millj. kr. framlagi til aðgerða gegn fíkniefnum. Ég fullyrði að það er sparnaður í því fólginn að veita verulegu fjármagni til þessara mála. Að öðrum kosti munu afleiðingar fíkniefnaneyslu koma fram í auknum útgjöldum vegna félags- og heilbrigðismála á komandi árum. Víst viðurkenna allir að aðhalds er þörf í ríkisfjármálum, en fjárveitingar í forgangsröðun verkefna hjá stjórnarflokkunum eru oft mjög furðulegar svo að ekki sé meira sagt. 40 millj. kr. er hægt að fleygja úr ríkiskassanum í áfengisútsölu, en á sama tíma er ríkissjóður ekki aflögufær nema um 1 millj. kr. til aðgerða gegn fíkniefnum. Hæstv. menntmrh. sat fyrir svörum hjá ungu fólki í sjónvarpi á dögunum, ungu fólki sem miklar áhyggjur hafði af ört vaxandi vandamálum vegna neyslu fíkniefna. Hæstv. ráðh. sagði við það tækifæri að ekkert mætti til spara til að sporna gegn þessum vágesti. Þessi orð menntmrh. skulu vera mín lokaorð við þessa umræðu. Hér má ekkert til spara. Skora ég á þm. að hafa skilning á þessu máli og samþykkja hækkun á framlögum vegna aðgerða í fíkniefnamálum.



Herra forseti. Vísast eru þau fjárlög, sem hér eru til 3. umr., ekki þeirrar gerðar að þau muni standast tímans tönn, eins og fram hefur komið í máli fjölmargra ræðumanna sem á undan mér hafa talað. Það má því vera að til lítils sé að flytja brtt. við þau drög að fjárlögum sem hér liggja fyrir, en þó höfum við þingkonur Kvennalistans ekki geta setið hjá aðgerðarlausar og horft á hvert þjóðþurftarmálið skorið niður og við nögl. Því flytjum við allnokkrar brtt. við þetta fjárlagafrv. og vil ég taka fram að tillögur eru aðeins gerðar um albrýnustu málin. Það er fjöldamargt fleira sem við hefðum viljað sjá ofar á listanum í þessu fjárlagafrv., en því verður ekki gerð tæmandi skil nú. Ég mæli fyrst fyrir brtt. á þskj. 357, sem er borin fram af þingkonum Kvennalistans, um hækkun á framlagi ríkisins til byggingar dagvistarheimila fyrir börn úr 40 millj. kr., sem er smánarleg upphæð, í þær 128 millj. kr. sem er sú lágmarksupphæð sem þarf til að mæta umsóknum sveitarfélaganna í þessu efni. Í þessum málum er þörfin knýjandi og sívaxandi, ekki síst vegna þess að framlög til dagvistarheimila barna hafa lækkað um 20% að raungildi á síðustu tveimur árum. Á síðasta þingi lögðum við Kvennalistakonur fram frv. til l. um átak í dagvistarmálum barna. Þar var gert ráð fyrir að á ári hverju yrði veitt úr ríkissjóði upphæð sem nemur a.m.k. 0,8% af A-hluta fjárlaga til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. Miðað við niðurstöðutölu A-hluta fjárlaga árið 1985 hefði í ár verið um að ræða upphæð sem nemur 208 millj. kr. Forsendur þessa frv. voru m.a. þær að við gerð kjarasamninga Alþýðusambands Íslands í október 1980 samdi ríkisstj. um að þörf fyrir dagvistarþjónustu barna skyldi fullnægt á næstu tíu árum. Með bréfi dags. 26. mars 1981 skipaði menntmrh. nefnd til að gera tíu ára áætlun um uppbyggingu dagvistarheimila í landinu. Nefndin, sem lauk störfum í apríl árið 1982, lagði fram umbeðna áætlun byggða á tveimur mismunandi forsendum fyrir þörf á dagvistarrými og komst að þeirri niðurstöðu að árlega þyrfti að veita úr ríkissjóði 30 millj. kr. miðað við forsendu 1, en 50 millj. kr. miðað við forsendu 2 til að því markmiði í byggingu dagvistarheimila sem samið var um árið 1980 yrði náð. Tillögur nefndarinnar um upphæð fjárveitinga voru miðaðar við byggingarvísitölu. Samkvæmt framreikningi Þjóðhagsstofnunar ættu 30 millj. að vera orðnar 113,7 millj. og 50 millj. orðnar 189,4 millj. í janúar 1986. Það er sem sagt á bilinu 114-190 millj. kr. sem hefði átt að veita á fjárlögum ársins 1986 til byggingar dagvistarheimila hefði verið staðið við kjarasamningana frá 1980. Þess í stað höfum við á því fjárlagafrv. sem fyrir okkur liggur upphæð til þessara mála upp á 40 millj. kr. Það er sem sagt ekki nóg að tvær ríkisstjórnir hafi þverbrotið það sem um var samið í kjarasamningunum 1980 heldur hefur í engu verið tekið tillit til þess frv. um átak í dagvistarmálum barna sem á síðasta þingi var vísað til ríkisstj. með því fororði að taka tillit til þessara mála við næstu fjárlagagerð. Þau tilmæli meirihlutamanna í Ed. eru að engu höfð í því fjárlagafrv. sem við ræðum hér og kemur mér ekki á óvart því að sú ríkisstj. sem nú situr hefur ekki gert annað en að lækka að raungildi framlög til þessara mála jafnt og þétt allan sinn stjórnartíma. Jafnframt er ljóst að því fer fjarri að þörf fyrir dagvistun barna hafi minnkað á þeim árum sem hér um ræðir. Þvert á móti hefur þörf á dagvistarrými aukist svo umfram framboð sökum núverandi efnahagsástands að neyðarástand hefur skapast í þessum efnum. Við núverandi efnahagsástæður og þann óheyrilega langa vinnutíma sem flestum vinnufærum Íslendingum er boðið upp á hafa feður og mæður lítinn tíma afgangs fyrir börn sín. Skyldu hv. þm. nokkurn tíma hugsa um hvar börnin eru á meðan foreldrarnir eru að vinna? Ástandið var þannig í þessum málum fyrir rúmu ári að þá var rúm fyrir 43,5% barna á landinu á aldrinum sex mánaða til fimm ára á dagvistarheimilum. Þar af voru 34,6% á leikskólum, sem bjóða aðeins fjögurra stunda fóstrun á dag, en aðeins 8,9% á dagheimilum. Á skóladagheimilum landsins var rúm fyrir 377 börn eða 1,5% barna á aldrinum 6-11 ára. A meðan rúmlega 80% kvenna og yfir 90% karla eru úti á vinnumarkaðnum er þetta raunveruleikinn. Jafnvel þótt ekki sé tekið mið af núverandi efnahagsástandi, sem kallar foreldra til vinnu utan heimilis án tillits til barna, er það grundvallaratriði í baráttu fyrir jafnri stöðu karla og kvenna á vinnumarkaðnum að öllum foreldrum standi dagvistarþjónusta fyrir börn til boða, að foreldrar geti sjálfir valið hvort börn þeirra sækja dagvistarheimili en að ríkið velji ekki fyrir þá eins og nú er. Því höfum við Kvennalistakonur lagt til á þskj. 357 að sinnt verði beiðnum sveitarfélaganna um framlög til byggingar dagvistarheimila og þau hækkuð úr þeim 40 millj. kr., sem í fjárlagafrv. eru, í 128 millj. kr. Hv. alþm. ætti að vera ljóst að við svo búið má ekki lengur standa í dagvistarmálum barna. Það er ábyrgðarhlutur okkar, sem sitjum á hv. Alþingi, að sjá til þess að hér verði ráðin bót á og aflétt því neyðarástandi sem nú ríkir í þessum málum. Ég skora því á hv. þm. að kanna nú grannt hug sinn til þessara mála og veita þessu máli liðsinni sitt. Á þskj. 357 er einnig till. frá þingkonum Kvennalistans um 100% hækkun á framlögum til listrænnar starfsemi í landinu, þ.e. listrænnar starfsemi sem er að finna í lið 02 982 í 4. gr. frv. Þannig er nú málum háttað hér á landi að handhafar framkvæmdavalds tala sjaldan um list. Það er þá ekki nema við hátíðleg tækifæri þegar þeim verður orða vant að gripið er til þess neyðarúrræðis að segja fáein orð um listir. Hér innan þessara veggja fer ekki fram umræða um gildi listrænnar starfsemi fyrir íslenskt þjóðlíf, hvað þá heldur umræða um nauðsyn þess að ríkisvaldið styrki slíka starfsemi. Fjárveitingar ríkisins til listrænnar starfsemi koma helst til umræðu þegar skera þarf niður fjárlög. Er eins og menn haldi að niðurskurður á því sviði breyti einhverju, sem skiptir máli, um niðurstöður ríkisfjármálanna. Staðreyndin er sú að íslenska ríkið veitir ótrúlega lágum fjárhæðum til listrænnar starfsemi, svo lágum að hliðstæður er varla hægt að finna meðal vestrænna þjóða. Er þá auðvitað miðað við hlutfall af heildarútgjöldum ríkisins. Það mætti ætla að íslenska ríkið hefði aukið framlög sín til lista í samræmi við þá miklu grósku sem ríkt hefur hér á landi á þessu sviði á síðustu árum. Því er hins vegar ekki að heilsa. Þvert á móti hafa framlög ríkisins, ef eitthvað er, rýrnað. Samkvæmt þeim fjárlögum, sem nú eru til umræðu, ætlar ríkisstj. að veita af rausn sinni sem nemur um 0,7% af heildarútgjöldum ríkisins til listrænnar starfsemi. Staðreyndin er því sú að íslenskri listastarfsemi er í síauknum mæli haldið uppi af sjálfboðavinnu útpískaðra listamanna sem hafa ofan í sig og á með því að vinna í alls kyns óskyldum störfum, svo sem auglýsingagerð og prófarkalestri. Er varla við að búast að íslenskir listamenn verði til stórræðanna, hvað þá heldur samkeppnishæfir á erlendum vettvangi, ef svo heldur áfram. Áhugaleysi stjórnvalda á þessu sviði íslensks mannlífs hefur einnig þær alvarlegu afleiðingar í för með sér að menningarfjandskapur hvers konar og virðingarleysi fyrir gildi listanna á auðveldara með að ná fótfestu meðal þjóðarinnar en ella væri. Þetta menningarhatur hefur náð svo langt að ungliðasamtök stærsta stjórnmálaflokks landsins virðast vera gengin þessu hatri á hönd. Á ég þar við fræga tillögu Sambands ungra sjálfstæðismanna um það hvernig megi bjarga þjóðinni með því að skera niður allar fjárveitingar til lista og til mannúðarstarfsemi hvers konar. Það ætti að vera okkur, sem hér sitjum, verulegt áhyggjuefni að virðingarleysi fyrir listum og menntum er komið á þetta stig meðal ýmissa hópa samfélagsins. Ef einhver dirfska býr á meðal hv. þm. ættu þeir að ganga á hólm við slík sjónarmið með því að efla þá sjóði sem styrkja skapandi listir og efla þar með frjálsa hugsun og víðsýni meðal þjóðarinnar. Að því miðar sú till. okkar Kvennalistakvenna að auka framlög til ýmiss konar listastarfsemi í landinu, þ.e. liðurinn 02 982, um 100% eða um 61 368 þús. kr. Teljum við að með minna verði ekki af komist í þessum efnum. Til að setja þessa upphæð í talnasamhengi vil ég benda hv. þm. á að 61 millj. kr. er vel innan við helmingur þeirrar upphæðar sem ríkið mun fá í sinn sjóð á næsta ári í söluskatt af bókum. Áætlað er að sköpunarstarf rithöfunda muni skila ríkinu um 150 millj. kr. í söluskattstekjur á næsta ári. Virðulegi forseti. Þær fjárveitingar, sem nú eru ætlaðar til lista, minna frekar á syndakvittanir en fastmótaða stefnu. Þær endurspegla skilningsleysi stjórnvalda á samfélagslegu gildi listanna og þær opinbera áhugaleysi ráðamanna á því að efla frumlega hugsun á meðal landsmanna. Flestum okkar er orðið ljóst gildi rannsókna og nýsköpunar í raunvísindum fyrir efnahag þessarar þjóðar. En mönnum virðist enn ekki vera orðið ljóst gildi nýsköpunar í hugvísindum og listum fyrir bæði andlega velferð þjóðarinnar og eins fyrir efnahagslega velferð hennar því að án nýsköpunar á huglæga sviðinu verður ekki um að ræða neinar framfarir á því efnahagslega. Við þurfum ekki annað en líta í sögu vísindanna til að sjá þessa staðreynd blasa við og við þurfum ekki annað en líta til nágrannaþjóðanna til að sjá að stjórnvöld þar hafa á þessari staðreynd þroskaðri skilning en stjórnvöld hér. Það er á ábyrgð stjórnvalda á hverjum tíma að móta mannúðlega menntastefnu sem hefur þann megintilgang að örva hvern og einn landsmann til skapandi hugsunar og auðvelda fólki þannig að opna hug sinn fyrir nýjum hugmyndum og nýjum sjónarhornum. Slík stefna mundi einnig vera mótvægi við það innihaldslausa fóður sem í síauknum mæli er dengt inn í vitund landsmanna, ungra sem aldinna, með hjálp dagblaðaskrums og gegndarlauss auglýsingafárs í sjónvarpi og hljóðvarpi. Það ætti því að vera hv. þm. metnaðarmál að móta slíka stefnu áður en það verður um seinan. En sem fyrsta skref í þá átt og til að sýna vilja í verki ættum við að sjá til þess að sjóðir til nýsköpunar í listum og vísindum verði efldir svo að um muni. Þegar til lengdar lætur mundi slíkt skref efla virðingu þjóðarinnar fyrir listum og vísindum og einnig fyrir þeim hv. þm. sem þessa bekki sitja og eru ekki margir þegar þessi orð eru mælt af munni fram. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir till., sem er að finna á þskj. 345 og ég flyt ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Kristínu Halldórsdóttur, Kristínu S. Kvaran, Guðrúnu Helgadóttur og Guðrúnu Agnarsdóttur, þess efnis að 1 millj. kr. verði á næsta ári varið til að styrkja þann frjóa en fjársvelta vísindavettvang sem kvennarannsóknir hér á landi eru. Þegar þessari till. var dreift á borð hv. þm. í gær kom í ljós að sumir hv. þm. vissu ekki hvað kvennarannsóknir voru, töldu jafnvel að flm. hefðu farið ráðuneytavillt við gerð till., hún ætti heima hjá heilbr.- og trrn., t.d. undir liðnum "Borgarspítali", því að hér hlyti að vera um að ræða læknisfræðilegar rannsóknir á konum. Þessi viðbrögð hv. þm. sýna e.t.v. best hversu ósýnileg vinna kvenna er körlum og við hversu ramman reip er að draga í þessum efnum, þar á meðal í svonefndum kvennarannsóknum. Hv. þm. vita einfaldlega ekki hvað er á ferðinni þegar þetta orð birtist þeim á þingskjali. Þeir vita ekki að kvennarannsóknir eru rannsóknir sem konur vinna að. Það eina sem þeim dettur í hug þegar þeir sjá orðið eru rannsóknir á einhverju sem lýtur að líkömum kvenna. Til þess að taka af allan vafa um það hvað hér er á ferðinni er mér ljúft og skylt að útskýra í fáeinum orðum hvað átt er við með kvennarannsóknum. Kvennarannsóknir eru í stuttu máli hvers konar vísindalegar rannsóknir sem konur stunda og sem annaðhvort beinast að konum á einhvern hátt, t.d. rannsóknir á sögu kvenna eða rannsóknir á bókmenntum eftir konur, eða þá byggjast á ákveðnum kvenlegum viðhorfum, ef svo má segja, þótt rannsóknin sjálf beinist ekki endilega að konum. Sem dæmi um það síðarnefnda má t.d. nefna rannsóknir kvenna á Biblíunni út frá kynbundnum trúarhugmyndum, öðrum nafni kvennaguðfræði. Á öllum sviðum fræða og vísinda eru konur nú að þreifa sig áfram með nýjar og skapandi rannsóknir af þessu tagi. Þær eru nýjar og skapandi vegna þess að til þeirra bera konur reynslu sína, vitund og lífssýn, en ekkert af þessu hefur áður verið mótandi á nokkru rannsóknasviði. Fræðilegar rannsóknir hafa fram á síðustu ár verið einkavettvangur karla. Þeir hafa valið viðfangsefnin, mótað rannsóknaraðferðirnar og þau hugtök sem unnið er með og út frá. Þau viðhorf, sjónarhorn og sá skilningur, sem konur eru nú í fyrsta sinn í aðstöðu til að bera inn í fræðigreinarnar vegna stóraukinnar menntunar kvenna á undanförnum árum, hafa víða verið sem frjóvgandi regn á gróðurmold. Upp hafa sprottið nýjar hugmyndir, ný viðfangsefni, nýjar aðferðir og nýjar niðurstöður sem stundum varpa nýju ljósi á fræðigreinina alla, hvetur fræðimenn til að leita nýrra svara og hvetur þá til nýrra dáða. Það á við um þá fræðigrein sem ég þekki gerst, mannfræðina, þar sem kvennarannsóknir eru viðurkenndar sem einn helsti vaxtarbroddur greinarinnar á undanförnum árum. Svo mun einnig vera um fleiri fræðigreinar þótt ekki sé það alls staðar viðurkennt. Kvennarannsóknir eiga sér töluverða sögu í nágrannalöndum okkar, en hér á landi hefur fram undir síðasta ár lítið farið fyrir þeim. Þó hafa íslenskar fræðakonur sinnt þessum hluta fræða sinna eftir bestu getu en við bágar aðstæður og stundum gríðarlega vantrú og vanmat starfsbræðra sinna. Hefði því að óreyndu mátt búast við að í íslenskum kvennarannsóknum væri ekki um auðugan garð að gresja. Hins vegar brá svo við að þegar farið var á stúfana fyrir u.þ.b. ári síðan og athugað hvernig þessum málum væri í raun háttað kom í ljós að ótrúlega margar fræðakonur höfðu ýmislegt fram að færa á þessu rannsóknarsviði. Var þeim stefnt saman til ráðstefnu og var fyrsta ráðstefnan um íslenskar kvennarannsóknir haldin með miklum glæsibrag í Háskóla Íslands dagana 29. ágúst til 1. september s.l. Þar fluttu 26 fræðikonur erindi í eftirtöldum fræðigreinum: bókmenntafræði, sagnfræði, lögfræði, landafræði, lífeðlisfræði, fjölmiðlafræði, guðfræði, stjórnmálafræði, uppeldis- og sálarfræði, afbrotafræði, mannfræði, hjúkrunarfræði og erfðaverkfræði. Aðsóknin að ráðstefnunni sló öll ráðstefnumet, en á annað þúsund manns, aðallega konur á öllum aldri. og úr fjölmörgum starfsgreinum, sóttu ráðstefnuna. Erindi, sem flutt voru á ráðstefnunni, voru gefin út fjölrituð á bók, sem nefnd var Íslenskar kvennarannsóknir, og seldist sú bók upp á ráðstefnudögunum og er nú ófáanleg. Það er því ljóst að áhugi á íslenskum kvennarannsóknum er gríðarlegur. Það er einnig ljóst að á þeim vettvangi er að finna mikinn kraft, hæfni og vilja til stórra verka. Spurningin er: Erum við tilbúin að veita nokkru af almannafé til að skapa lífvænleg skilyrði fyrir þessi fræði? Sú 1 milljón sem við sem að þessari till. stöndum leggjum til að veitt verði til þessara mála er vitaskuld ekki mikið, ekki einu sinni ein árslaun ráðuneytisstjóra. En þessir peningar skipta máli fyrir þær félitlu vísindakonur sem þarna eiga í hlut. Fyrir þær gildir það sama og fyrir flesta aðra vísindamenn hér á landi sem rannsóknir vilja stunda. Margt smátt gerir eitt stórt og hver króna, sem fæst til þessara hluta, skiptir máli. Að auki yrði sérstök fjárveiting til kvennarannsókna, eins og hér er verið að leggja til, mikilsverð viðurkenning á þeim rannsóknum og því ómetanleg hvatning og styrkur þeim vísindakonum sem í hlut eiga. Virðulegi forseti. Baráttan fyrir jöfnum rétti kvenna og karla til náms var bæði löng og ströng og víst er að aðstæður kvenna til framhaldsnáms eru enn þann dag í dag í ófáum tilfellum lakari en pilta. Þó hefur mikið áunnist í þessum efnum á undanförnum áratugum og árangurinn lætur ekki á sér standa. Sókn kvenna inn á svið grunnrannsókna í öllum helstu fræðigreinum er aðeins rökrétt framhald af almennt aukinni menntun kvenna og var vísast fyrirsjáanleg á sínum tíma. Það sem enginn sá hins vegar fyrir var að konurnar fluttu með sér annan skilning, aðra reynslu og aðra veruleikasýn inn í vísindin sem kallaði á nýja tegund rannsókna, ný viðfangsefni og endurmat og endurnýjun fræðigreinanna. Nú hefur þessi sproti skotið rótum í íslenskum jarðvegi og það er okkar, sem hér sitjum, að leggja okkar af mörkum til að búa honum lífvænlegt umhverfi. Því er þessi till. hér fram borin. Virðulegi forseti. Að lokum fáein orð um framlag okkar til þróunaraðstoðar. Það kom eins og reiðarslag yfir allmarga hv. þm. þegar till. þess efnis að skera niður framlög okkar til matvæla- og neyðaraðstoðar við bágstaddar þjóðir heimsins var samþykkt við 2. umr. þessa fjárlagafrv. Við þetta verður ekki unað og því hafa Kvennalistaþingkonur lagt til á þskj. 408 að upphafleg tala fjárlagafrv., 11 800 þús. kr., standi óbreytt þótt sannarlega sé hún ekki rausnarleg. Jafnframt leggjum við til að Þróunarsamvinnustofnun Íslands fái þær 46 446 þús. kr. sem henni ber að lágmarki ef farið væri eftir þeirri þáltill. um þróunaraðstoð Íslands sem Alþingi samþykkti samhljóða fyrir fáeinum mánuðum síðan. Ég tek það fram að hér er um lágmarksaukningu á þessum framlögum að ræða og má ekki minna vera ef Alþingi er í mun að standa að nafninu til við samþykktir sínar. Ég skora því á hv. þm. að skoða nú grannt hug sinn til þessara mála. Rökin fyrir aðstoð okkar við sveltandi og hrjáðar þjóðir hafa öll heyrst hér í þingsölum á umliðnum mánuðum. Það sem eftir er að færa sönnur á er hjartalag hv. þm. - 



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nokkrum brtt. við fjárlög. Sú fyrsta, sem ég mæli fyrir, er flutt auk mín af Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur, þingkonum Kvennalistans, og er á þskj. 357 undir lið II, 3. atriði. Á síðasta þingi fluttu þm. Kvennalista þáltill. þar sem hvatt var til þess að komið verði á kerfisbundinni leit að brjóstakrabbameini hjá konum með röntgenmyndatöku af brjóstum, mammografíu, eins fljótt og unnt er. Till. þessi var samþykkt s.l. vor. Um er að ræða hópskoðun á öllum íslenskum konum í ákveðnum aldurshópum, t.d. 40-69 ára, á tveggja ára fresti. Brjóstakrabbamein er algengasti illkynja sjúkdómur meðal kvenna og tíðnin eykst stöðugt. Á Íslandi greinast nú um 70-90 konur á hverju ári með þennan sjúkdóm og þrettánda hver kona getur búist við því að fá hann á lífsleið sinni. Á hverju ári deyja um 25 konur af brjóstakrabbameini. Til þess að bætt tækni við meðferð síðustu áratuga megi nýtast til fullnustu verður að finna æxlið meðan það er enn lítið um sig og hefur ekki náð að breiðast út um líkamann. Öruggasta aðferðin til að finna slík æxli á byrjunarstigi er einmitt röntgenmyndataka af brjóstum. Nýjar rannsóknir í Svíþjóð með þessari tækni sýna lækkun á dánartíðni kvenna allt að 31% á átta ára rannsóknartímabili. Þetta eru niðurstöður sem ekki er hægt að líta fram hjá. Samkvæmt þeim má draga þá ályktun að árlegum dauðsföllum hérlendis vegna þessa sjúkdóms mundi fækka um átta þegar hópskoðun væri farin að bera árangur. Það er ekki bara álitamál í mínum huga hve lengi má bíða með að fjármagna slíka hópskoðun. Það er beinlínis ábyrgðarhluti. Tæki til skoðunar hafa þegar verið gefin, húsnæði verið lagt til af hálfu Krabbameinsfélagsins. Það sem á vantar er fyrst og fremst fjármögnun rekstrarkostnaðar, en áætlað er að hann muni nema um 700 kr. á hvern einstakling sem fer í skoðun. Lætur nærri að það jafngildi rekstri um fimm sjúkrarúma á ári. Það orkar ekki tvímælis að með því að greina snemma krabbamein í brjósti kvenna er unnt að bjóða þeim upp á vægari, mannúðlegri og árangursríkari meðferð. Róttækar og lýtandi skurðaðgerðir geta haft djúpstæð sálræn áhrif auk eðlilegs ótta við sjúkdóminn og dauðann. Það hefur því ekki einungis áhrif á lífslíkur ef sjúkdómur uppgötvast seint heldur beinlínis á gæði og gleði þess lífs sem konan á fyrir höndum. Við höfum því lagt til að auka fé til Krabbameinsfélagsins þannig að því verði gert kleift að hefja þessa hópskoðun sem fyrst. Til þess höfum við gert breytingu við 4. gr., lið 08 399 131, Krabbameinsfélag Íslands, en þar höfum við lagt til að hækkun verði um 10 millj. kr. og ætti það að duga til þess að hleypa þessari hópskoðun af stað. Ég vil ítreka það við hv. þm. að hér er um að ræða mikið velferðar- og réttlætismál. Í öðru lagi mæli ég hér fyrir brtt. á þskj. 389, þ.e. brtt. við 4. gr. 06 238, Dómstóll og rannsóknardeild í ávana- og fíkniefnamálum. Þessi brtt. er flutt auk mín af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur. Þar er um að ræða hækkun á þessum lið sem ég áður greindi, fyrir 3228 þús. kemur 4700 þús. Sá vandi, sem aukin neysla ávana- og fíkniefna hefur fært einstaklingum, fjölskyldum og stjórnvöldum, krefst margvíslegra lausna. Úrbætur á aðhlynningu þeirra sem þegar hafa orðið fíkniefnaneyslu að bráð hafa þegar verið gerðar eða eru í augsýn. Neyðarathvarf hefur verið opnað hér í nágrenninu á vegum Rauða krossins og hæstv. heilbrrh. hefur nýlega tilkynnt um makaskipti á húsnæði ríkis og borgar fyrir unglingageðdeild við Dalbraut. Sá vandi, sem virðist vera einna brýnastur nú, er að koma í veg fyrir innflutning og dreifingu fíkniefna að svo miklu leyti sem það er hægt. Samkvæmt upplýsingum frá Arnari Jenssyni lögreglufulltrúa fíkniefnadeildarinnar er ekki nægur fjöldi lögreglumanna til þess að vinna að öllum þeim upplýsingum sem embættinu berast og þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna. Enn fremur er mikil nauðsyn fyrir sérstaka rannsóknarlögreglumenn að geta einbeitt sér að langtíma verkefnum. Það eru venjulega hin stærri mál. Þetta er ekki unnt vegna fámennis og aðstöðuleysis. Þeir sem nú vinna að rannsókn fíkniefnamála eru ofhlaðnir verkefnum og þurfa að sinna gífurlegri aukavinnu. Það er algengt að þeir þurfi að vinna allt að 200 klst. í mánuði. Starfshópur til að skipuleggja lögreglu- og tollgæsluaðgerðir á sviði fíkniefna sendi dómsmrh. tillögur sínar til úrbóta á s.l. sumri. Þar er ítrekuð mannfæð þeirra deilda sem aðallega fást við eftirlit og rannsóknir fíkniefnamála, en tillögur þær, sem nefndin gerði, eru: 1. Í fíkniefnadeild lögreglunnar í Reykjavík starfi ekki færri en fjórir fastir rannsóknarlögreglumenn, átta lögreglumenn er komi tímabundið til starfa í deildinni en fari síðan til starfa í almennri löggæslu og aðrir taki við, tveir menn er stjórni leitarhundum og einn lögreglufulltrúi. Er með þessu óskað eftir sex viðbótarmönnum. 2. Í Keflavík og á Keflavíkurflugvelli starfi tveir lögreglumenn að fíkniefnarannsóknum og er óskað eftir einum viðbótarmanni. 3. Við rannsóknardeildir lögreglunnar í Kópavogi, í Hafnarfirði og á Akureyri starfi einn rannsóknarlögreglumaður í hverri deild sem hafi fíkniefnarannsóknir að aðalstarfi. Væntanlega þarf að bæta við einum manni á hverjum stað vegna þessa. Rannsóknarlögreglumennirnir í Kópavogi og Hafnarfirði vinni með rannsóknardeildinni í Reykjavík þannig að Reykjavíkursvæðið myndi eina heild. 4. Lögreglumaður annist reglulegar ferðir um landið til að kynna öllum lögreglumönnum rannsóknir fíkniefnamála. Jafnframt sinni hann almenningstengslum um fíkniefni. 5. Hjá tollgæslunni á Keflavíkurflugvelli starfi á hverri vakt tollvörður sem sérhæfður sé í fíkniefnaeftirliti. Ég tel mjög brýnt að komið verði til móts við þessar . tillögur og besta leiðin til að koma í veg fyrir aukna neyslu fíkniefna er auðvitað að minnka framboð á þessum efnum og forða því að nýir neytendur bætist í hópinn. Við verðum að beina kröftum okkar að þeim verkefnum nú því að á skal að ósi stemma. Við þm. Kvennalista höfum ekki gengið svo langt í brtt. okkar að koma fyllilega til móts við óskir fíkniefnalögreglunnar, en gerum þó ráð fyrir a.m.k. tveimur nýjum stöðugildum í tillögum okkar og teljum það skref í rétta átt. Ég þarf ekki að lýsa fíkniefnavandanum fyrir hv. þm., svo mikið hefur verið um hann rætt bæði hér í þingsölum og úti í þjóðfélaginu. Öllum ógnar sá vandi og víst er að allir vildu sjá á bak honum. Til þess að svo geti orðið verðum við að taka á málum og veita til þess nauðsynlegu fjármagni. Hér er einungis farið fram á hluta þess fjármagns sem til þarf. Minna getur það varla orðið og ég hvet hv. þm. til þess að styðja þessa brtt. Ég vil síðan mæla fyrir brtt., herra forseti, á þskj. 389 sem einnig er flutt af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Kristínu Halldórsdóttur auk mín og varðar Námsgagnastofnun. Það er við 4. gr., liður 02 422. Þeir liðir, sem við leggjum til að hækki, eru liður 1.20, Framleiðsludeild, úr 58 336 þús. í 60 336 þús. og liður 1.60, Námsefnisgerð, þar sem í stað 5929 þús. koma 7929 þús. Sú hækkun, sem við leggjum til, miðar fyrst og fremst að því að fjármagna námsgögn fyrir sex ára börn. Nú munu u.þ.b. 97% sex ára barna sækja grunnskóla. Skólatími þeirra hefur lengst verulega og er nú allt að 20 tímar á viku. Jafnframt hafa kröfur um námsefni af ýmsu tagi aukist verulega og er nú þegar unnið að ýmsum verkefnum samkvæmt tillögum nefndar á vegum menntmrn. um yngri barna kennslu. Æskilegt væri að gefa skólum kost á því að taka efni þetta af kvóta sínum hjá stofnuninni eins og er með annað efni, enda oft erfitt að meta hvort námsefni henti betur sex, sjö eða átta ára nemendum þar sem víða er um blandaða aldurshópa að ræða. En mikilvægt er að tryggja nemendum í forskóla jafnan aðgang að námsefni. Sex ára börn munu vera um 6 þús. talsins á landinu og menntmrn. áætlar kostnað á hvern nemanda til jafnaðar um 1910 kr. Heildarfjárþörf mun því nema 7640 þús. eða tæpum 8 millj. kr. Við þm. Kvennalista höfum með þessum till. okkar til hækkunar verið bæði raunsæjar og hógværar þar sem við leggjum í raun til að sú hækkun, sem nauðsynleg væri til að sinna að fullu þörfum allra sex ára barna, sé tekin í tveimur áföngum, þ.e. helmingur á þessu ári og helmingur síðar. Minna má það tæplega vera og ég vil leggja áherslu á það við hv. þm. að lengi býr að fyrstu gerð. Herra forseti. Ég vil næst mæla fyrir brtt. sem er á þskj. 357 og varðar kvennaathvarf í Reykjavík. Það er brtt. við 4. gr., 07 999, 1.40. Samkvæmt fjárhagsáætlun Samtaka um kvennaathvarf mun rekstur athvarfsins og húsnæðis þess að frádregnum sértekjum kosta um 4 millj. 658 þús. kr. á árinu 1986. Þar sem erfiðlega hefur gengið að fá stuðning sveitarfélaga, með nokkrum undantekningum þó, fara samtökin nú fram á að 70% rekstrarkostnaðarins komi af fjárlögum. Eftir sem áður hyggjast samtökin þó leita eftir stuðningi sveitarfélaga, aðallega á Suðvesturlandi, til að greiða 30% rekstarkostnaðar, 1 millj. 397 þús. kr. Athugun á starfsemi kvennaathvarfsins, sem gerð var af Hildigunni Ólafsdóttur afbrotafræðingi, leiddi í ljós að mikil aukning varð á aðsókn í athvarfið milli áranna 1983 og 1984. En í fyrra komu þangað 178 konur og 137 börn. Meðaldvalartími kvennanna var 11,5 dagar, en um 70% þeirra dvöldust 7 daga eða skemur og tæplega 50% einn og tvo daga. Að meðaltali dvöldust 5,6 konur og 6,2 börn í athvarfinu á degi hverjum. Það sem af er þessu ári hefur fjöldinn verið svipaður, en þó ívið minni. Fjárhagsáætlunin er miðuð við óbreyttan rekstur á næsta ári, þ.e. 6,5 stöðugildi, en athvarfið er opið allan sólarhringinn. Einu tekjur athvarfsins eru daggjöld sem dvalarkonur greiða fyrir fæði og húsnæði. Ekkert er greitt fyrir börn. Daggjaldið hefur verið óbreytt þetta ár en hækkar nú um mánaðamótin í 250 kr. Vegna niðurskurðar á fjárbeiðnum samtakanna þetta ár hefur ekki reynst unnt að framkvæma nauðsynlegt viðhald og endurbætur á húsnæði athvarfsins og er sá liður því enn mjög hár í fjárhagsáætluninni eða um 645 þús. Eigið fé samtakanna frá myndarlegri fjársöfnun árið 1983 er nú uppurið og að hluta bundið í húsbyggingu í Reykjavík sem ákveðið hefur verið að selja til að samtökin geti staðið við skuldbindingar sínar vegna kaupa á húsnæði fyrir athvarfið sjálft og lána sem tekin voru í því skyni. Fjárhagsáætlun kvennaathvarfsins gerir einungis ráð fyrir rekstri neyðarathvarfs fyrir konur sem verða að flýja heimili sín vegna ofbeldis um lengri eða skemmri tíma. Kostnaður við rekstur samtakanna sjálfra er borinn uppi af félagsmönnum og styrktarmönnum. Þessi starfsemi, sem margir héldu að ekki væri þörf fyrir í þjóðfélagi okkar, hefur þegar sannað tilverurétt sinn og er nú ómissandi. Sá samtakamáttur sem hóf þessa starfsemi og hefur síðan rekið hana af mikilli óeigingirni er lofsverður. Sú sjálfboðavinna sem þarna hefur farið fram er ómæld og hefur lyft grettistaki. Það er nauðsyn að starfsemi kvennaathvarfsins geti haldið áfram. Hún þjónar brýnni þörf samfélagsins. Því er eðlilegt að ríkissjóður beri hluta af rekstarkostnaði hennar. Sú heildartala sem í fjárlögum stendur nú eru 2 millj. 34 þús. kr. og hefur þar verið steypt saman þeim tölum sem áætlaðar voru til kvennaathvarfsins á Akureyri sem nú hefur lokað og kvennaathvarfsins í Reykjavík. Fjárþörf Reykjavíkurathvarfsins er þó meiri og til að mæta henni höfum við gert tillögu um hækkun upp í 3 millj. og 260 þús. sem þó er ekki sú fjárhæð sem farið er fram á. Við höfum enn á ný verið hógværar í beiðnum okkar og ég vona að þm. taki tillit til þess og að þessi brtt. verði samþykkt. Að síðustu, herra forseti, þá mun ég mæla fyrir brtt. á þskj. 357, sem er við 4. gr. lið 02-233 um Rannsóknasjóð. - Er hæstv. forsrh. mættur á fundinn eða er hann í húsinu? Ég hefði gjarnan viljað að hann hlustaði á mál mitt. 

Það er verið að kanna það. Það er upplýst að hæstv. forsrh. er ekki í húsinu.

Þá vona ég að hæstv. forsrh. lesi mál mitt síðar. Í desember á s.l. ári ákvað ríkisstj. að verja 50 millj. kr. í styrki til rannsókna og þróunarstarfsemi. Var þessu fé einkum ætlað að stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Þáv. hæstv. menntmrh. fól síðan Rannsóknaráði ríkisins að gera tillögur um og hafa umsjón með úthlutun þessa fjármagns.

Ég vildi nú gjarnan biðja hv. þm. um að hafa örlítið hljóðar um sig, aðra en hv. ræðumann.

Rannsóknaráð ríkisins auglýsti eftir umsóknum um styrki í samræmi við reglur sem menntmrh. setti og rann umsóknarfrestur út 1. september s.l. Alls bárust 122 umsóknir og var heildarupphæð umsókna af fé ársins um 205 millj. kr., en áætlað var að heildarkostnaður rannsóknarverkefnanna, sem mörg standa í a.m.k. 2-3 ár, verði um 680 millj. kr. á núverandi verðlagi. Af umsóknum þessum reyndust 47 vera frá fyrirtækjum, 25 frá einstaklingum, en 16 frá einstökum opinberum stofnunum. Í 33 umsóknum var um að ræða samstarf stofnana og fyrirtækja eða einstaklinga. Umsóknirnar skiptust með eftirgreindum hætti á tegundir verkefna: Upplýsinga- og tölvutækni. Það voru 38 umsóknir að upphæð 52,3 millj. kr. Fiskeldi og skyld verkefni. 28 umsóknir að upphæð 36,7 millj. kr. Orkunýting og efnistækni. 13 umsóknir að upphæð 14 millj. kr. Matvælatækni. 11 umsóknir að upphæð 15,7 millj. kr. Lífefna- og líftækni. 10 umsóknir að upphæð 61 millj. kr. Framleiðni- og gæða aukandi tækni. 7 umsóknir að upphæð 5,7 millj. kr. Bygginga- og mannvirkjatækni. 5 umsóknir að upphæð 6,9 millj. kr. Síðan voru ýmis verkefni. Það voru 10 umsóknir að upphæð 12,7 millj. kr. Stærstum hluta umsóknanna var vísað til faglegrar umsagnar sérfróðra aðila en síðan til sérstakrar matsnefndar sem Rannsóknaráð ríkisins skipaði. Þar sem fé var takmarkað við 50 millj. kr. var einungis hægt að sinna hluta þeirra umsókna sem bárust. Það er hins vegar fullljóst að sárlega skortir og hefur skort nægilegt fé til rannsókna á Íslandi og er það ekki bara skoðun þeirra, sem fást við rannsóknir hérlendis, heldur er það þegar farið að setja mark sitt á atvinnumál okkar. Á ársfundi Rannsóknaráðs ríkisins í febrúar s.l., þangað sem boðaðir voru fulltrúar fyrirtækja og atvinnuveganna, var það samdóma álit ræðumanna að stórauka þyrfti rannsóknir á Íslandi. Var þar bæði rætt um að tryggja verði fjármagn til grunnrannsókna án tillits til einstakra verkefna, en einnig væri afar mikilvægt að koma á fót verkefnabundinni fjármögnun til nokkurra ára í senn. Þó lögðu margir megináherslu á það að grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir verða ekki slitnar úr tengslum hvor við aðra og nær væri að tala um rannsóknir og hagnýtingu þeirra. Athugun á íslenskum aðstæðum á vegum Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, OECD, leiddi í ljós að Íslendingar verja mun minna fé til rannsókna af opinberu fé en flestar aðrar Evrópuþjóðir og sitjum við þar á bekk með þeim löndum sem skemmst eru á veg komin í Evrópu í þessum efnum og er það slæmt. Nýlega barst Alþingi svohljóðandi áskorun frá 26 vísinda- og fræðimönnum sem ég vil lesa, með leyfi forseta: "Við undirrituð viljum vekja athygli alþingismanna á eftirfarandi: Á liðnum árum höfum við Íslendingar dregist aftur úr nágrannaþjóðum okkar í nýtingu þekkingar og nýrrar tækni. Þetta hefur leitt til stöðnunar í íslensku atvinnulífi. Fyrir ári beitti ríkisstjórn landsins sér fyrir stórmerku átaki þegar ákveðið var að verja á yfirstandandi ári 50 millj. kr. til rannsókna í þágu nýsköpunar í atvinnulífinu. Umsóknir í þennan rannsóknarsjóð sýndu ljóst hinn mikla fjölda góðra hugmynda sem virkja má til að efla íslenskt atvinnulíf. Sjóðurinn hefði þurft liðlega tvöfalt meira fé til að geta sinnt öllum álitlegum umsóknum. Við undirrituð skorum því hér með á Alþingi og ríkisstjórn að veita á fjárlögum næsta árs 150 millj. kr. til hins nýja rannsóknarsjóðs." Undir þetta skrifa, eins og ég sagði áður, 26 einstaklingar og efstur á blaði er þar nýkjörinn háskólarektor, Sigmundur Guðbjarnason, sem einmitt skipaði sæti í þeirri matsnefnd sem fjallaði um þær umsóknir sem bárust um 50 millj. kr. styrk Rannsóknaráðs. Samkeppnishæfni þjóða og möguleiki þeirra til að hagnýta sér þau tækifæri til nýsköpunar, sem vísindalegar uppgötvanir síðustu ára bjóða upp á, er ekki síst háð því hve sveigjanleg og reiðubúin stjórnvöld eru til að fjárfesta í menntun, endurmenntun og rannsóknarstarfsemi. Í stuttu máli að beina fjármagni í vaxandi mæli inn á nýja braut. Þekking og skilningur eru lífsgæði, lífsgæði sem eru í auknum mæli að verða markaðsvara nútímans og framtíðarinnar. Stjórnvöld verða að hafa vit á því að hefja landnám á þeim lendum þar sem framtíð þjóðarinnar mun liggja. Sá sem engu sáir uppsker heldur ekkert. Ég vil því beina þessari tillögu sérstaklega til hv. þm. og biðja þá um að beita framsýni. Við höfum beðið um hækkun á þessu framlagi frá 50 millj. upp í 150 millj. eins og stungið er upp á í því bréfi sem Alþingi barst. Herra forseti. Ég hef nú lokið að mestu að mæla fyrir þeim brtt., sem ég hugðist minnast á, en ég vil þó geta þess að ég er meðflm. að nokkrum öðrum brtt. og vil ég þá fyrst nefna brtt. á þskj. 297, sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert ítarlega grein fyrir, bæði þeim rökum og málsatvikum sem hníga að þeirri brtt., en þau eru bæði mörg og þung á metunum. Ég vil fylgja máli hennar eftir með því að leggja mikla áherslu á það að hv. þm. sýni þessari brtt. skilning sinn og velvilja. Hér er um að ræða lágmarkskröfur frá svæðisstjórn fatlaðra í Reykjavík. Þetta eru í senn raunsæjar og hógværar kröfur. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því hve sambýli er miklu mannúðlegri kostur en vistun á stofnun. Jafnframt hve miklu eðlilegra og virkara mannlíf slík aðstaða býður upp á fyrir fatlaða. Enn fremur er sambýlisfyrirkomulagið talsvert ódýrara en stofnanavistun og munar þar allt að 4-500 þús. kr. á einstakling. Öll þróun í nágrannalöndum okkar stefnir í þessa átt og þykir vera í alla staði jákvæðari og gefa betri raun en sá háttur sem áður var á hafður. Ég vil því að lokum skírskota til mannúðar hv. þm. og framsýni þegar ég hvet þá til að taka jákvæða afstöðu til þessarar brtt. Samhljóða tillaga hefur reyndar einnig verið flutt á þskj. 278 og hefur hv. þm. Kristín Kvaran þegar mælt fyrir henni. Aðrar brtt., sem ég á aðild að, á þskj. 345, 404 og 408, fyrir þeim hefur þegar verið mælt af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og hv. þm. Helga Seljan. Ég vil því ljúka máli mínu, herra forseti, og vænti þess að hv. þm. sýni þessum brtt. velvilja og skilning.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að mæla hér fyrir brtt. á þskj. 374 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1986 sem ég flyt ásamt hv. þm. Haraldi Ólafssyni, Ragnari Arnalds, Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur og Stefáni Benediktssyni. Þetta er brtt. við 6. gr. fjárlaga, þ.e. heimildagreinina. Þessi till. hefur ekki í för með sér nein fjárútlát úr ríkissjóði og raunar er tillagan bara stutt viðbót við lið sem þegar er fyrir hendi á 6. gr., en tillagan er svohljóðandi: "Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjald af tækjum sem flutt eru inn til aukningar á dreifikerfi útvarps svo og óáteknum filmum, myndböndum og hljóðböndum fyrir útvarp." Og þá kemur hér viðbótin: "Enn fremur að fella niður aðflutningsgjöld og sölugjald af upptökubifreið sem ríkisútvarpið hyggst kaupa á árinu 1986." Þetta er viðbótin. Síðan heldur greinin áfram eins og hún var: "Fjármálaráðuneytið setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis." Skal ég nú rökstyðja nokkuð hvað hér er um að ræða. Svo er mál með vexti að frá því að sjónvarpið tók til starfa hefur verið stefnt að því að þar væri til bifreið með fullkomnum upptökubúnaði. Slíkt tæki hefur aldrei verið til og þau tæki, sem notuð eru t.d. við þá útsendingu sem héðan hefur átt sér stað í kvöld í fréttunum, eru gömul, í gömlum bílum, samsett að mestu af starfsmönnum sjónvarpsins og tækin sjálfsagt eingöngu starfhæf vegna þess að þeim er vel við haldið og vegna tæknikunnáttu starfsmanna íslenska sjónvarpsins. Sumt af þessu er uppgjafadót sem okkur hefur verið gefið frá hinum Norðurlöndunum. Það hafa aldrei verið til nein bærileg tæki af þessu tagi hér. En nú er sem sagt stefnt að því að kaupa þau á næsta ári. Sú upptökubifreið, sem hér er um rætt að kaupa, mun kosta með aðflutningsgjöldum í kringum 54 millj. kr. Ef aðflutningsgjöldunum er sleppt er kostnaðurinn rúmlega 30 millj. kr. Ég vek sérstaka athygli á því hverju hlutverki slíkt tæki gæti þjónað fyrir landsbyggðina vegna þess að með upptökubifreið af þessu tagi er hægt að fara vítt og breitt um landið og senda beint út frá hinum dreifðu byggðum. Þar að auki er slíkt tæki líka nauðsynlegt vegna þess að nú stendur fyrir dyrum að sjónvarpið flytji í nýtt hús sem er að rísa hér í borginni. Til þess að brúa það bil sem skapast þegar þangað verður flutt er nauðsynlegt að til sé upptökubifreið af þessu tagi þannig að sjónvarp þurfi ekki að falla niður því að hún yrði notuð í stað upptökustjórntækis meðan menn eru að koma sér fyrir í nýja húsinu. Þessi tillaga hefur sem sagt ekki fjárútlát í för með sér og þess vegna held ég að það geti verið útlátalítið að samþykkja hana. En ég ítreka að hér er um verulegt hagsmunamál að ræða fyrir landsbyggðina og ég tel að það sé nauðsynlegt að efla Ríkisútvarpið nú sem um áramótin mun mæta vaxandi samkeppni og á næsta ári þegar útvarpsrekstur hér verður frjáls. Það má svo geta þess að þeir sem stunda sjónvarpsupptökur og sjónvarpsmyndagerð þurfa ekki að greiða aðflutningsgjöld og tolla af þeim tækjum sem þeir kaupa. Þess þarf Ríkisútvarpið hins vegar. Venjuleg upptökuvél, eins og notaðar eru, kostar í innkaupum 1,6 millj. Ríkisútvarpið þarf að borga rúmar 3 millj. kr. fyrir slíkt tæki, en fyrirtæki sem eru í þessum rekstri borga 1,6 millj. Þetta er auðvitað fullkomlega óeðlilegt og verður að leiðrétta þetta þannig að Ríkisútvarpið standi jafnfætis þessum fyrirtækjum. Auðvitað væri það opin leið fyrir Ríkisútvarpið að fá eitthvert fyrirtæki til að kaupa upptökuvagn fyrir sig. Slíkt fyrirtæki þyrfti ekki að borga nema rúmar 30 millj. Ríkisútvarpið gæti síðan leigt af þessu fyrirtæki sem slyppi við að borga tolla og aðflutningsgjöld. En ég held að menn geti verið sammála um að það sé ekki sanngjarnt að meiri byrðar séu lagðar á ríkisstofnun með þessum hætti en einkafyrirtæki. Þá langar mig til að víkja stuttlega að annarri tillögu sem ég er reyndar ekki meðflm. að en var mælt fyrir hér í kvöld. Það má nú með sanni segja að kannske hafi ýmsar undarlegar tillögur séð dagsins ljós í þessari umræðu, en þó held ég að þessi sé einna undarlegust. Hún er á þskj. 345 og flm. eru allt þm. sem eru konur. Í þessari tillögu stendur: kvennarannsóknir 1 millj. kr. Nú er mér nokkur spurn. Hvað þýðir orðið kvennarannsóknir? 

Fyrir neðan beltisstað.

Kvennarannsóknir, hvað er það? Mér datt fyrst í hug að þetta ætti heima undir liðnum Sjúkrahús, að þetta væri eitthvað sem kæmi Landspítalanum við. Það mætti líka hugsa sér að breyta þessu þannig að þetta væru kvenna- og karlarannsóknir. Ég veit ekki hvaða stefna er hér á ferðinni. Það er bannað að mismuna fólki eftir kynjum. Ég veit ekki betur.  Ég hefði skilið þessa tillögu ef hún hefði fjallað um það að greiða sérstaklega fyrir orlofsdvöl verkakvenna eða eitthvað í þá áttina, einstæðra mæðra eða eitthvað því um líkt. En þetta orð, kvennarannsóknir, alveg eins og orðið kvennamenning, er að mínum dómi rugl. Ég heyrði þegar mælt var fyrir þessari tillögu áðan að þá var talað um fræðakonur og vísindakonur og áðan talaði hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir um dvalarkonur. Ég held að hér sé á ferðinni - og hvar er nú hæstv. menntmrh. sem vill standa vörð um íslenska tungu - atlaga að íslenskri tungu. Og hverjir skulu nú til varnar verða? Hér er talað aftur og aftur um þingkonur. Þá langar mig enn einu sinni að vitna til orða sem forsrh. þessa lands mælti einu sinni úr þessum ræðustól, árið 1964 var það, þegar verið var að ræða um lífeyrissjóð hjúkrunarmanna og hjúkrunarkvenna. Þá sat ég hér uppi á þessum svölum sem þingfréttaritari er Bjarni Benediktsson hélt stutta ræðu. Hann sagði, með leyfi forseta: "Herra forseti. Þetta þykir kannske of lítið mál til að deila um, en ég vil alls ekki fallast á það, að konur séu ekki menn. Þetta er hrein málvilla, sem á að fara að láta okkur samþykkja hér. Það er latmæli, tekið upp á síðustu áratugum, að kalla konur ekki menn. Samkvæmt gamalli íslenskri málvenju og algerri hefð eru konur auðvitað menn. Þess vegna er ekki hægt að samþykkja þessa vitleysu, réttast væri að vísa henni frá." Þetta sagði Bjarni Benediktsson forsrh. þessa lands hér úr þessum ræðustóli fyrir 22 árum. Þegar maður heyrir aftur og aftur þetta leiðinlega latmæli, þessi málspjöll, sem þessir hv. þm. beita sér fyrir hvað eftir annað, er ekki laust við að manni renni í skap.  Ég veit ekki hvernig menn skilja orðið "kvennarannsóknir". Ég efast um að allir skilji það hér. Ég spurði þrjár konur núna í kvöldmatarhléinu: Hvernig skiljið þið þetta orð? Þær skildu það ekki. Eru þetta rannsóknir framkvæmdar á konum, af konum eða fyrir konur? Auðvitað er þetta tómt rugl. Ég veit að þessi tillaga verður aldrei samþykkt sem betur fer, en mér þykir miður að hún skuli hafa séð dagsins ljós hér. 

Þetta fellur allt undir kvennarannsóknirnar.

Já, já, það má sjálfsagt. Það verður hver að leggja sína merkingu í það orð og mætti um það ýmislegt segja án þess að nánar sé út í þá sálma farið að þessu sinni. En ég hygg að hæstv. ráðh. skilji alveg hvað ég á við. 
             Ég held ég láti þá útrætt um þessa tillögu, hún verðskuldar kannske ekki mikið meiri umfjöllun, en snúi mér að öðrum brtt. sem ég vildi minnast á. Hér liggur fyrir tillaga á þskj. 295 um Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO, að liðurinn falli brott, flutt af hv. þm. Halldóri Blöndal og Birni Dagbjartssyni. Raunar afgreiddi hæstv. menntmrh. þessa tillögu mjög snyrtilega í tveimur setningum eða svo í sjónvarpi í fyrrakvöld þegar hann sagði að hún bæri keim af fumi og fáti, auglýsingamennsku og sýndarmennsku og þar að auki væri ekki rétt að málum staðið vegna þess að við yrðum auðvitað að segja okkur úr þessari stofnun áður en við ákvæðum að hætta að borga til hennar. Nú vil ég segja örfá orð um þessa stofnun. Það vill svo til að ásamt varaformanni menningarmálanefndar Norðurlandaráðs heimsótti ég þessa stofnun í fyrra sem fulltrúi menningarmálanefndarinnar. Við áttum þar tal við fjölmarga vísindamenn og stjórnendur. Það er ljóst að þessi stofnun er í kreppu. Hún er í kreppu eftir að Bandaríkjamenn sögðu sig úr henni og minnkuðu þannig umráðafé hennar að mjög miklu leyti. Nú hafa Bretar fylgt í fótspor þeirra, þ.e. frú Thatcher, gegn miklum mótmælum í Bretlandi. Okkar viðmælendur þar sögðu: Kannske verður þessi kreppa að verða verri áður en hún getur orðið betri. Nú er kreppan orðin verri þannig að það er von til þess að hún geti farið að verða betri. Þeir sögðu líka: Það er ekkert skrýtið þó sá sem er orðinn fertugur, eins og þessi stofnun, hafi gott af því að fara í svolítinn megrunarkúr. Vafalaust er það rétt að ýmislegt hefur þarna mistekist og að stjórnanda þessarar stofnunar, sem á kannske ekki langt eftir af starfstíma sínum þar, hefur mistekist mjög margt og að hann hefur verið óvinsæll. Hann hefur þótt bruðlsamur og ekki gæta hagsýni í rekstri þessarar stofnunar. Þetta er sjálfsagt allt saman rétt og ekki allt undanþegið ámæli eða gagnrýni sem þar hefur verið gert. Hins vegar hefur þessi stofnun gert mjög margt gott. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að undir forustu Íslendinga hafa Norðurlöndin unnið að því að gera úrbótatillögur í rekstri þessarar stofnunar. Þar hefur haft forustu um af okkar hálfu og fyrir hönd Norðurlandanna prófessor Andri Ísaksson. Hann hefur unnið þar einstaklega gott verk. Ég varð mjög áþreifanlega var við það í heimsókn minni hversu mikils álits og trausts hann nýtur meðal stjórnenda og starfsmanna þessarar stofnunar. Það væri misráðið ef við á þessu stigi segðum okkur úr þessari stofnun. Ég tala nú ekki um að fremja þá lögleysu að greiða ekki okkar skerf eins og við erum skuldbundin til. Það er auðvitað út í hött. Við eigum að vinna að því að laga þessa stofnun, bæta hana og gera hana betri. Ég sé að hv. þm. Björn Dagbjartsson hristir höfuðið. Ég er honum ósammála. Við eigum ekki að leggja þessa stofnun niður. Það er unnið merkilegt starf í þróunarlöndunum víða á vegum þessarar stofnunar og hún vinnur merkilegt kynningar- og menningarstarf á mörgum sviðum. Það væri mjög misráðið að hætta þátttöku í henni. Ég hygg að ef hv. þm. ættu kost á að kynna sér og kynntu sér þessi mál mundu þeir hafa aðra skoðun. En þessi tillaga var í rauninni afgreidd í fréttatíma sjónvarpsins fyrir fáum kvöldum. Vil ég þá víkja. að till. á þskj. 315 sem fjallar um matvæla- og neyðaraðstoð skv. nánari ákvörðun ríkisstj. Þetta framlag var lækkað mjög verulega við 2. umr. fjárlaga. Á brtt., sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, er gert ráð fyrir að þetta framlag verði aftur hækkað, eða þrefaldað. Ég skal viðurkenna að það er verulega mikil hækkun frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. En þrátt fyrir okkar þrengingar og erfiðleika held ég að við séum aflögufær á þessu sviði og eigum að vera aflögufær. Ég minni á það sem aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Javier Pérez de Cuellar, sagði á ráðstefnu sem haldin var í Genf í mars á þessu ári til að safna fé til að aðstoða 30 milljónir manna í Afríku sem hungur blasir við: "Hungrið í Afríku nú ógnar fleiri mannslífum en nokkurn tíma hafa farist í nokkru stríði veraldarsögunnar." Þetta sagði aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna í mars s.l. Hann hefur sett upp sérstaka skrifstofu til að skipuleggja þessa neyðarhjálp og safna fé handa fólki á þeim 20 svæðum sem verst eru sett í Afríku. Okkur ber siðferðileg skylda til að leggja meira af mörkum en fjárlagafrv. ríkisstj. eftir 2. umr. gerir ráð fyrir. Ég ætla ekki að hafa um það fleiri orð. Ég hygg að öllum sé alvara málsins ljós. Þá vil ég, herra forseti, víkja stuttlega að till. á þskj. 339 sem ég flyt ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Páli Péturssyni og Stefáni Benediktssyni. Hún fjallar um nokkra hækkun á framlagi til þingflokkanna til greiðslu á sérfræðiaðstoð, þ.e. úr 5343 þús. upp í röskar 6 millj. Ég veit að ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál við hv. þm. Að síðustu, herra forseti, er ég hér með skriflega brtt. við 4. gr., Dómsmál, ýmis starfsemi, liður 06 281, um að þar komi nýr liður sem heitir Rannsókn umferðarslysa 1.83 500 þús. kr. Nú er það svo að við höfum sérstaka rannsóknarnefnd sjóslysa hér á landi og höfum lengi haft. Ég hygg að starfsemi hennar hafi gefið góða raun og verið til slysavarna. Við höfum sérstaka rannsóknarnefnd flugslysa sem rannsakar hvert einasta slys eða óhapp sem verður á flugvélum. Það þykir nauðsynlegt. Raunar flýgur mér það í hug núna hvernig fjölmiðlar t.d. fjalla um slys, hvernig flugslys skipa einhvern veginn alltaf ríkari sess í fréttamati allra fjölmiðla en önnur slys. Það er einkennilegt umhugsunarefni. Þegar tveir, þrír menn farast í lítilli flugvél einhvers staðar erlendis fær það svipað rými í fréttum og ef hvolfir ofhlaðinni ferju einhvers staðar í Austurlöndum og drukkna 200 manns. Þetta er fyrirbæri sem ég kann ekki að skýra en er ákaflega einkennilegt. Við höfum sérstaka rannsóknarnefnd sjóslysa, sérstaka rannsóknarnefnd flugslysa, en í þeim slysum þar sem flestir farast, þar sem flestir hljóta örkuml og flestir bíða bana er engin rannsóknarnefnd. Þar fer ákaflega lítil rannsókn fram á hinum raunverulegu orsökum slysanna. Ég vakti athygli á því hér á Alþingi fyrir nokkru að að því er varðar viss slys, ákveðna slysaflokka er slysatíðni hér á börnum og unglingum - það eru ekki bara umferðarslys heldur aðrar tegundir slysa líka- með því hæsta sem þekkist í heiminum, með því hæsta sem þekkist í Evrópu á öðrum sviðum. Þetta er alvarlegt mál. Ég held að ef örlítið fjármagn væri látið af hendi rakna til að hefja slíkar rannsóknir, hefja raunhæfar slysavarnir til að við vitum hvernig við eigum að verjast, forsenda þess að við vitum hvað við getum gert er að vita af hverju þetta á sér stað, sé mjög brýnt mál. Ég veit mætavel að tillögur stjórnarandstöðunnar til hækkunar á fjárlögum eiga af eðlilegum ástæðum ekki upp á pallborðið þegar ríkisstjórnarflokkar eru búnir að reyra saman fjárlögin á erfiðum tímum. En ég held þó að það verði að skoða hvert mál og meta. Áreiðanlega getum við verið sammála um að fjárveiting á borð við þessa kæmi ansi ofarlega í þeirri röð þegar þessi mál eru skoðuð. Ég mælist til þess í fullri einlægni að þeir sem ráða horfi sérstaklega til þessa máls vegna þess að við getum ekki lengur horft upp á það ástand sem verið hefur og er enn. Við verðum að bregðast til varnar með einhverjum hætti. Slysavarnafélag Íslands var stofnað á sínum tíma þegar sjóslys voru sjálfsagt algengustu banaslys hér við land og þau slys sem flestir Íslendingar létu lífið í. Starf þess skilaði miklum árangri og þar er vel að verki staðið nú. En í slysavarnakerfi okkar er gloppa þar sem eru umferðarslysin og raunar fleiri slysaflokkar. Ég ítreka það að ég bið menn að hugleiða þetta mál sérstaklega og þá um leið hvort ekki er hægt að veita tillögu af þessu tagi eitthvert brautargengi.



Herra forseti. Hv. þm. Geir Gunnarsson hefur gert hér grein fyrir meginsjónarmiðum okkar Alþýðubandalagsmanna og er þar ekki mörgu við að bæta. Megineinkenni þessa fjárlagafrv. er í fyrsta lagi rangar áherslur af ýmsu tagi, halli, aðallega dulinn, sem á eftir að koma í miklu mæli í ljós og svo aftur það, sem oft hefur verið á bent í seinni tíð, að erlendar lántökur eru enn að aukast. Þegar þessi stjórn kom til valda gaf hún þá yfirlýsingu að erlend langtímalán sem hlutfall af þjóðarframleiðslu skyldu ekki fara fram úr 60%. Þessi tala var komin upp í tæp 63% á s.l. hausti, í seinasta sinn sem hún var reiknuð út. En svo kænlega hefur ríkisstj. komið fyrir málum að u.þ.b, sem þessi frægi rammi hennar var kyrfilega sprunginn hættu hagfræðingar hennar að reikna þessa prósentutölu út. Nú var þetta kallað landsframleiðsla og þar með duttu tölurnar niður um 10%. Það sem áður hét 63% varð einhvers staðar á bilinu 52-53%. Það er ekki nóg með að þessi kerfisbreyting sé mjög vel til þess fallin að rugla fólk í ríminu og gera því ókleift að átta sig á því hvernig ríkisstj. gengur að efna þetta heit sitt. Það er bókstaflega ekki hægt að fá neinar upplýsingar um hvernig þetta hlutfall kemur út miðað við gömlu reikningsaðferðina. Við stjórnarandstæðingar í fjhn. Ed. óskuðum sérstaklega eftir því við Þjóðhagsstofnun að kannað yrði hver þessi prósentutala væri nú og yrði á,næsta ári miðað við gömlu útreikningsaðferðina, þ.e. miðað við þjóðarframleiðslu eins og hún var áður reiknuð út, þannig að menn mættu meta hvort þessi tala væri enn á uppleið hvort þetta fræga hlutfall væri enn á uppleið og hversu langt það væri komið fram yfir loforðin, heitin um 60% hámarkið. En svarið var: Því miður. Þetta gerum við ekki. Þetta verður ekki reiknað. Við snerum okkur til Seðlabankans og fengum sama svar þar. Sem sagt, það er reynt að telja manni trú um það á tölvuöld að þetta hlutfall verði ekki með neinum hætti reiknað út, það sé svo flókið mál að þar verði að hverfa frá. Ég verð að óska hæstv. fjmrh. og ríkisstj. alveg sérstaklega til hamingju með þennan árangur því að ég minnist þess varla, jafnmarga og ágæta embættismenn og við eigum, að þeir hafi verið jafntalhlýðnir við fyrri ríkisstjórnir og þessa. Það er hreinlega neitað að reikna út dæmi sem kemur sér illa fyrir ríkisstj. Almenningur í landinu á þess engan kost að gera þann samanburð sem hann hlýtur að þurfa að gera til að átta sig á því hvernig ríkisstj. hefur staðið sig á þessu kjörtímabili. Menn hljóta auðvitað að spyrja að því hvers vegna í ósköpunum halli svo á ágæfuhliðina í ríkisfjármálum. Þar hljótum við að grípa til margra skýringa. Ein er sú, sem ég nefndi áðan, að rangar áherslur eru á ferðinni. Menn gæta sín afskaplega lítið á stóru tölunum en spara þeim mun meira á pínulitlu tölunum sem engu máli skipta. Ég hygg að þetta sé ein helsta ástæðan fyrir því hversu illa hefur farið. Ég nefni eitt dæmi. Það er ákveðið að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt sjávarútvegsins. Þarna er sannarlega engin smáupphæð á ferðinni, um hálfur milljarður kr. En það er engra tekna aflað í staðinn og engin sérstök tilraun gerð til að skera einhverja útgjaldaliði niður þar á móti. Þetta kemur bara inn í dæmið og gerbreytir því að sjálfsögðu án þess að nokkuð komi þar á móti. Þetta er ein af mörgum ástæðum fyrir því hversu mjög hefur sigið á ógæfuhlið hjá okkur. Annað augljóst dæmi hefur margsinnis verið rakið af okkur Alþýðubandalagsmönnum, þ.e. hin mikla viðleitni núv. ríkisstj. til að veita atvinnurekendum ýmiss konar skattaívilnanir með glufum og smugum á núverandi skattakerfi sem eiga hvað drýgstan þátt í að svo mikið vantar upp á sem raun ber vitni, t.d. á þessu ári, að endar náist saman. Þegar menn eru búnir að fara þannig að ráði sínu byrja menn að reyna að skera niður pínulitlu upphæðirnar. Skorin er niður félagsleg þjónusta af ýmsu tagi eða framkvæmdaframlög til sveitarfélaga. Aftur á móti munar menn ekkert um að láta 300 millj. kr. í flugstöð á Keflavíkurflugvelli þó að þar sé um að ræða upphæð sem er álíka há og öll framlögin til sveitarfélaga og framkvæmda á vegum þeirra í grunnskólum, heilsugæslustöðvum, flugvöllum og höfnum. Málefni Pósts og síma eru svo sérstakur kapítuli út af fyrir sig. Eru þau einungis nefnd sem eitt dæmi af mörgum um þær aðferðir sem nú er beitt til að freista þess að ná endum saman. Þetta dæmi hefur þegar verið rakið í þessari umræðu, en ég verð að vekja enn frekari athygli á því því að það er svo einstæður kapítuli í viðskiptum ríkisins við ríkisstofnanir að það má helst ekki leynt fara. Það er sem sé ætlunin að hækka taxta Pósts og síma um 16% á næsta ári. En um leið er ákveðið að 13 af þessum 16% gangi til ríkisins sem arðgreiðsla sem mun nema um 188 millj. kr. Þegar svo bætist söluskattsinnheimta ofan á þessa hækkun er um að ræða hreina skattheimtu í ríkissjóð undir dulnefninu "arður frá Pósti og síma" upp á hvorki meira né minna en 235 millj. kr. Ég þekki ofurlítið til í fjmrn. og til vinnubragða þar og veit að fjmrh. hafa látið sér detta ýmislegt í hug til að drýgja tekjurnar í ríkiskassann, en það get ég fullyrt að þetta er frumlegasta aðferðin sem menn hafa látið sér til hugar koma, a.m.k. seinasta áratuginn, til að fjölga krónunum í kassanum. Þarna er sem sagt um skattheimtu að ræða sem er dulbúin og falin á einkar sérkennilegan hátt. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar almennt um fjárlagafrv. en einungis láta mér nægja að drepa á þær brtt. sem við flytjum á þskj. 386, fimm þm. Alþb. Þar leggjum við áherslu á að hækka í fyrsta lagi nokkra liði sem varða framkvæmdir sveitarfélaga. Við hefðum vissulega getað tekið alla þessa liði og gert tillögur um hækkanir en við látum þó nægja að leggja hér áherslu á tvo liði sérstaklega, þ.e. annars vegar dagvistarheimilin og hins vegar byggingu grunnskóla. Hins vegar er ljóst að ekki vantar síður fé í hafnirnar eða flugvellina og er satt best að segja hörmungarástand ríkjandi í samskiptum ríkisins við sveitarfélögin hvað þetta varðar. Þá erum við með tillögu um Lánasjóð ísl. námsmanna sem nokkuð hefur verið fjölyrt um hér í þinginu seinustu dagana og þarf ekki að bæta þar miklu við. Upplýst hefur verið í fjvn. að það vanti a.m.k. 425 millj. til að lánasjóðurinn geti veitt hliðstæða þjónustu við námsmenn og hann hefur gert á undanförnum árum. Hækkunin, sem tilkynnt var í dag og kemur fram í till. fjvn., er ekkert annað en hækkun vegna verðlagsbreytinga. Verði ekki um aðrar hækkanir að ræða er ljóst að það verður að mestu leyti að fella niður lán á síðari hluta ársins. Það mundi aftur á móti tákna það að þúsundir námsmanna yrðu að hverfa frá námi. Ég hygg að þjóð okkar yrði varla gerður verri grikkur en einmitt sá að menn hyrfu í stórum stíl frá námi. Við Alþýðubandalagsmenn leggjum hér áherslu á nokkur atriði íslenskrar menningar sem við teljum mjög vanrækt í þessu frv. Við leggjum áherslu á að byggingu Þjóðarbókhlöðunnar verði haldið áfram og teljum algerlega fráleitt að skera niður framkvæmdir þar, ekki síst í því ljósi að þessa dagana er ríkissjóður að kaupa mjög óvænt stórbyggingar og virðist alls ekki vera í eins miklum vandræðum með framlög til slíkra mála og ætla mætti af framlaginu til Þjóðarbókhlöðunnar. Auðvitað ber að halda byggingu hennar áfram og þess vegna gerum við tillögu um það. Við höfum hvað eftir annað bent á meðferðina á Kvikmyndasjóði. Þarna er um að ræða yngstu grein íslenskrar menningar, kvikmyndalistina, sem hefur verið í miklum uppgangi. Ég tel að verið sé að greiða kvikmyndaiðnaðinum íslenska afar þungt og kannske örlagaríkt högg ef fjárveitingar til þessa sjóðs eru skornar svo niður sem hér er gerð tillaga um. Það er líka ljóst að listir hafa fengið æ rýrari framlög úr ríkissjóði á undanförnum árum miðað við það sem áður var og þar þarf að bæta úr. Listamennirnir eru ekki beinlínis á launalista ríkissjóðs og því er alltaf hætta á því að ekki fáist fullar verðbætur á framlög til þeirra. Hér er gerð tilraun til að lyfta þessum fjárhæðum ofurlítið upp með hliðsjón af því hversu mjög þær hafa rýrnað á liðnum árum. Ég vek á því athygli að í tillögu okkar eru gerðar tillögur um tekjuöflun eða niðurskurð framkvæmda sem nema hærri fjárhæðum en samanlögð útgjaldaupphæðin er sem við Alþýðubandalagsmenn gerum tillögu um. Í fyrsta lagi leggjum við til að lagður sé á sérstakur stóreignaskattur að upphæð 300 millj. kr., en í öðru lagi leggjum við til að framkvæmdir við flugstöðina á Keflavíkurflugvelli frestist og að lán, sem áformað er að taka í flugstöðina, gangi til annarra málefna. Eins og ég hef þegar tekið fram ganga núna ár eftir ár til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli álíka háar fjárhæðir og ganga til allra grunnskóla, allra heilsugæslustöðva, allra flugvalla og allra hafna á landinu. Þetta er hneyksli. Ef menn telja sig hafa þörf fyrir það vegna tekjuleysis að skera niður framkvæmdir átti auðvitað fyrst af öllu að skera niður þessa framkvæmd.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1986 sem ég flyt á þskj. 383. Það er í fyrsta lagi brtt. um fjárveitingu til Rannsóknasjóðs og í öðru lagi brtt. um fjárveitingu til Blindrabókasafns Íslands. Varðandi till. um hækkun á framlagi til Rannsóknasjóðs get ég í grófum dráttum vísað til ræðu sem hér var flutt fyrr í kvöld af hv. 3. landsk. þm. sem gerði þessi mál að umtalsefni. Vakti hún m.a. athygli á bréfi sem alþm. hafa borist frá forstöðumönnum fjölmargra íslenskra rannsóknastofnana þar sem þeir leggja á það áherslu að nokkuð verði aukið við það fé sem veitt var á síðasta ári til almennrar rannsóknastarfsemi. Á s.l. ári ákvað ríkisstj. að veita 50 millj. kr. til rannsóknastarfsemi og var sá háttur hafður á að rannsóknastofnunum og einstökum fyrirtækjum var gefin kostur á að sækja um fjármuni úr þessum rannsóknasjóði. Fjöldamörg fyrirtæki gáfu sig fram og rannsóknastofnanir með mjög álitleg verkefni. Er ekki nokkur vafi á að þessi ákvörðun hafði mjög jákvæð áhrif á rannsókna- og þróunarstarfsemi hér á landi strax vegna þess að þarna eygðu menn von um að úr væri að rætast fyrir þessum mikilvæga þætti okkar atvinnu- og menningarlífs. Þess vegna kom það nokkuð á óvart, þegar frv. til fjárlaga var lagt fram fyrir árið 1986, að ríkisstj. skyldi vera með óbreytta krónutölu í þetta verkefni á því ári. Þess vegna er það sem ég flyt hér till. á þskj. 383 um að hækka nokkuð þessa tölu frá því sem er í fjárlagafrv. eða í um 100 millj. kr. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa bréf sem barst frá fjölmörgum forustumönnum rannsóknastofnana um þetta efni, en þar segja þeir: Við undirrituð viljum vekja athygli alþm. á eftirfarandi: Á liðnum árum höfum við Íslendingar dregist aftur úr nágrannaþjóðum okkar í nýtingu þekkingar og nýrrar tækni. Þetta hefur leitt til stöðnunar í íslensku atvinnulífi. Fyrir ári beitti ríkisstjórn landsins sér fyrir merku átaki þegar ákveðið var að verja á yfirstandandi ári 50 millj. kr. til rannsókna í þágu nýsköpunar í atvinnulífinu. Umsóknir í þennan rannsóknasjóð sýndu ljóst hinn mikla fjölda góðra hugmynda sem virkja má til að efla íslenskt atvinnulíf. Sjóðurinn hefði þurft liðlega tvöfalt meira fé til að geta sinnt öllum álitlegum umsóknum. Við undirrituð skorum því hér með á Alþingi og ríkisstjórn að veita á fjárlögum næsta árs 150 millj. kr. til hins nýja rannsóknasjóðs." Undir þetta rita forustumenn rannsóknastofnana, Háskóla Íslands, Raunvísindastofnunar háskólans, Sambands íslenskra fiskframleiðenda, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Líffræðistofnunar háskólans, Iðntæknistofnunar o.fl. rannsóknastofnana og fyrirtækja, þar á meðal Marels hf. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það hvað hér er um að ræða stórt og þýðingarmikið atriði fyrir okkar atvinnu- og efnahagslíf á komandi árum, að við bætum aðstöðu rannsóknastofnana okkar. Það er svo sáralítil upphæð sem forustumenn þessara stofnana eru að fara fram á þegar allt kemur til alls. Vissulega munu mörg af þeim verkefnum sem er verið að sækja um peninga til kannske ekki skila verulegum fjármunum á næstunni. Hins vegar er ljóst að einhver þeirra verkefna geta aftur á móti skilað okkur stórfelldum verðmætum sem geta skipt sköpum og endurgreitt allt það sem við kunnum að leggja í slíka rannsóknastarfsemi á komandi árum. Alþb. lagði á það áherslu á landsfundi sínum fyrir nokkrum vikum að eitt höfuðverkefni íslenskra stjórnmála um þessar mundir væri að efna til alhliða nýrrar sóknar í atvinnulífinu. Það hefur um áratugaskeið verið hlutverk íslenskra sósíalista að beita sér fyrir frumkvæði og átaki í atvinnulífinu til að bæta möguleika til batnandi lífskjara í landinu og einnig til að treysta efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Við teljum að rannsóknastarfsemi af því tagi sem hér er verið að flytja tillögu um geti skipt ákaflega miklu máli. Ég er þó ekki þeirrar skoðunar að peningar einir geti hér leyst allan vandann. Jafnframt þarf að tryggja að þær rannsóknastofnanir sem til eru starfi sem best saman þannig að fjármunir nýtist sem best og ekki verði um margverknað og tvíverknað að ræða á vegum þessara aðila. Ég ætla ekki, herra forseti, að endurtaka neitt af því sem ég sagði í gær í umræðum um lánsfjárlög varðandi rannsókna- og þróunarstarfsemi. Ég vildi aðeins fylgja þessari till. minni úr hlaði með þessum orðum og læt hér staðar numið varðandi fyrri till. á þskj. 383. Á þskj. 383 flyt ég einnig litla till. um að hækka fjárveitingu til Blindrabókasafns Íslands um 2 millj. kr. eða úr 6 millj. 746 þús. kr. í 8 millj. 746 þús. kr. Ef Blindrafélagið og Blindrabókasafn Íslands eiga að geta starfað með eðlilegum hætti á næsta ári og án verulegra aukafjárveitinga verður þessi fjárveiting að koma til. Það er ekkert annað en raunsæi að gera sér það ljóst. Ég vænti þess að ríkisstj. og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi sjái sér fært að samþykkja till., jafnvel þó að hún komi frá stjórnarandstöðunni. Ég vil í þriðja lagi, herra forseti, minna á að við afgreiðslu fjárlaga nú verður hlutur Reykjavíkur sem byggðarlags ákaflega illa úti. Ef við lítum á framlög til skólamála í Reykjavík kemur á daginn að stór skólasvæði þar sem til hefur staðið að gera við eða byggja upp nýja skóla fá enga fjárveitingu þó þar sé um að ræða margar þúsundir íbúa. Í þessu sambandi bendi ég á Vesturbæjarskóla sem hefur staðið til að hefja framkvæmdir við og ég bendi á að til þess að ljúka Grafarvogsskóla þarf mun meiri fjármuni en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þá vil ég einnig benda á að Reykjavík hefur setið mjög á hakanum í sambandi við uppbyggingu heilsugæslunnar. Það er búið að byggja upp út um allt land milli 40 og 50 heilsugæslustöðvar. Í Reykjavík hefur í rauninni ekkert hús verið byggt sérstaklega fyrir heilsugæslustöð. Er Reykjavík eina byggðarlagið á landinu þar sem ekki hefur verið byggð upp nein heilsugæslustöð. Að vísu hafa Reykvíkingar aðgang að nýrri heilsugæslustöð þar sem er heilsugæslustöðin á Seltjarnarnesi sem vesturhluti bæjarins hefur aðgang að. Þá er um að ræða heilsugæslustöð í Borgarspítalanum fyrir Fossvogssvæðið, heilsugæslustöð í Asparfelli og heilsugæslustöð í Árbæjarhverfi. Þá er Reykjavíkurborg nú að leggja fram talsverða fjármuni til þess að innrétta heilsugæslustöð við Drápuhlíð. Reykjavíkurborg og borgarstjórnin í Reykjavík fóru fram á fjármuni til þess að hefja framkvæmdir við byggingu nýrrar heilsugæslustöðvar við Hraunberg í Breiðholti. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi hefur ekki séð sér fært að koma til móts við þessa tillögu og hlýt ég að láta í ljós verulega óánægju með það, svo og að þm. Reykjavíkur hafa ekki komið saman nema einu sinni til að fjalla um fjárlögin þrátt fyrir óskir þar um til 1. þm. Reykjavíkurkjördæmis, hæstv. iðnrh. Ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir fjárveitingavaldið og ríkissjóð á hverjum tíma að halda þannig á málum að fullt jafnvægi sé á milli byggðarlaga, að fjárveitingavaldið og Alþingi sýni þörfum Reykjavíkur og Reykvíkinga engu síður skilning en íbúum annarra landshluta. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt fyrir Alþingi og fjárveitingavald og ríkisstjórn þegar verið er að afgreiða fjárlög að tekið sé á málefnum Reykjavíkur líka. Reykjavík er höfuðstaður landsins og það er skylt að tryggja þar félagslega þjónustu engu síður en í öðrum byggðarlögum. Ég fullyrði, herra forseti, að heilbrigðisþjónusta í Reykjavík er lakari en í flestum öðrum byggðarlögum. Ég geri ráð fyrir áð þeir séu margir þm. Reykvíkinga sem hafa búið við það langt árabil eins og ég að hafa engan heimilislækni. Það eru nefnilega 20 þúsund Reykvíkingar sem hafa engan heimilislækni. Það er vegna þess að uppbygging heilsugæslunnar í Reykjavík hefur setið á hakanum undanfarin ár. Það var eðlilegt að landsbyggðin hefði forgang. Hið gamla héraðslæknakerfi var ófullkomið og það var dýrt og tryggði ekki þjónustu eða öryggi. Þegar heilsugæsla á landsbyggðinni hefur hins vegar verið byggð upp er eðlilegt að menn snúi sér af krafti að uppbyggingu heilsugæslunnar í Reykjavík. Það er vanrækt og svo er einnig í þessu frv. Borgarstjórinn í Reykjavík, Davíð Oddsson, ræddi þessi mál fyrir nokkru við okkur þm. Reykjavíkurkjördæmis. Hann gagnrýndi mjög harðlega hvernig á þessum málum hefði verið haldið og vitnaði til áætlana sem gerðar voru 1982 í þessum efnum og hann taldi og telur að væri eðlilegt að hrinda í framkvæmd frá sjónarmiði okkar Reykvíkinga. Það er ekki oft sem talað er um kjördæmismál í Reykjavík í þessum stól. Þó er Reykjavík líka kjördæmi og Reykvíkingar eru líka fólk. Ég held að það væri eðlilegt að um þau mál væri fjallað engu síður en vandamál hinna dreifðu byggða í landinu sem eru bæði stór og alvarleg. Ég held að ein forsenda þess að Reykvíkingar skynji Alþingi sem sitt þing eins og aðrir sé sú að málefnum Reykjavíkur sé sinnt engu síður en annarra. Ég hef hins vegar orðið var við það þau ár sem ég hef setið á Alþingi, en þetta er mitt áttunda eða níunda þing, að þegar ég hef hreyft hér málefnum Reykvíkinga eins og einu sinni tvisvar á hverju þingi hef ég iðulega orðið var við að flestallir þm. hafa talið það hinn mesta óþarfa, hégilju og í rauninni alveg fráleitt. Ég vísa slíkum ásökunum á bug. Ég er fulltrúi fyrir kjósendur í Reykjavík og tel að mér sé skylt að koma sjónarmiðum þeirra á framfæri hvað svo sem aðrir kunna að segja. Herra forseti. Ég vil í framhaldi af þessum orðum mínum víkja að því að fyrir kosningarnar 1983 var það eitt meginbaráttumál Sjálfstfl. að stuðla bæri að sjálfstæði sveitarfélaganna. Staðreyndin er sú að aldrei hefur í opinberum framlögum verið þrengt eins að sveitarfélögunum og í fjárlagafrv. ársins 1986. Fjárframlög til sveitarfélaganna allra eru skorin heiftarlega niður, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson hefur rakið skilmerkilega úr þessum ræðustól nýlega. Það er einnig svo að ríkisstj. undir forustu formanns Sjálfstfl. ræðst sérstaklega á eina verðtryggða tekjustofn sveitarfélaganna. Borgarstjórn Reykjavíkur fjallaði um þetta mál á dögunum. Í dag barst mér í hendur bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík dags. 20. des. 1985 um þessi mál þar sem segir svo, með leyfi forseta: "Á fundi borgarstjórnar Reykjavíkur í gær var eftirfarandi ályktun gerð með 21 shlj. atkvæði: Borgarstjórn Reykjavíkur mótmælir harðlega þeirri stefnu stjórnvalda að skerða hlutdeild Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í tekjum af söluskatti og aðflutningsgjöldum frá því sem ákveðið er í lögum um tekjustofna sveitarfélaga og skorar á Alþingi og ríkisstj. að falla frá áformum um þetta efni í frv. til fjárlaga fyrir árið 1986." Eftirfarandi grg. fylgdi till. sem var lögð fram í borgarstjórn: "Samkvæmt lögum um tekjustofna sveitarfélaga á Jöfnunarsjóður sveitarfélaga ákveðna hlutdeild í innheimtum söluskatti og verðtollstekjum. Á árinu 1984 var sett þak á þessa hlutdeild þegar verið var að stoppa í fjárlagagatið sem fannst snemma á því ári. Þá var jafnframt tekið skýrt fram að hér væri um tímabundna ákvörðun að ræða sem mundi aðeins taka til ársins 1984. Þrátt fyrir gefin fyrirheit, ótvíræð lagaákvæði og sjálfsforræði á tekjustofnum sínum var aftur sett þak á hlutdeild Jöfnunarsjóðs árið 1985 og í frv. til fjárlaga fyrir árið 1986 er enn haldið við sömu áform. Að auki hafa ráðstöfunartekjur sjóðsins verið skertar með breyttum uppgjörsreglum vegna innheimtu á barnsmeðlögum. Talið er að skerðingin á tekjum Jöfnunarsjóðs árið 1985 hafi numið um 100 millj. kr., en erfitt er að meta hve fyrirhuguð skerðing er mikil á árinu 1983 þar sem ekki liggja fyrir endanlegar áætlunartölur um innheimtu á söluskatti og aðflutningsgjöldum, en reynslan hefur einnig leitt í ljós að áætlunartölur fjárlaga hafa verið of lágar. Með þessum aðgerðum hafa sveitarfélögin verið svipt einu verðtryggingunni á tekjustofnum sínum á sama tíma og mestur hluti ríkissjóðstekna fylgir verðlagi. Það er réttmæt krafa sveitarfélaga að Jöfnunarsjóður fái lögmæltan hlut í tekjum af söluskatti og aðflutningsgjöldum en ríkissjóður bæti ekki sífellt sinn hag á kostnað sveitarfélaganna." Þetta var úr bréfi borgarstjórnarinnar í Reykjavík til forseta Sþ. dags. 20. des. 1985. Að lokum vil ég víkja að því, herra forseti, að á þskj. 359 er birtur samanburður á lánsfjárlögum og erlendum lántökum 1985. Þennan samanburð rakti ég í gær því þar kemur fram að í lánsfjárlögum var gert ráð fyrir 6,8 milljörðum kr., en reyndin varð 10,4 milljarðar kr. Það var nákvæmnin í fjárlaga- og lánsfjárlagagerð þessa árs. Þegar málið var til meðferðar í fjh.- og viðskn. hv. Nd. óskaði ég eftir því við greiðslujafnaðardeild Seðlabankans að upplýsingar fengjust um hve stór hluti lánanna hefði verið kominn inn þegar í júní 1985 þegar áætlunin var gerð. Það er býsna athyglisvert sem þar kemur í ljós. Þar kemur það t.d. fram að þá þegar, í júnímánuði, voru komin inn lán til sveitarfélaganna að upphæð 403 millj. kr., en í áætluninni sem var samþykkt í júní var gert ráð fyrir lánum á öllu árinu upp á 326 millj. kr. Sömu daga og við vorum að afgreiða lánsfjárlögin í þinginu var búið að taka inn lán upp á 400 millj. kr. þó að í lánsfjárlögunum stæðu 320 millj. kr. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Er ekki bersýnilega margt að í þessum efnum þegar áætlanagerð varðandi fjárlög og forsendur þeirra er jafnmikil endileysa, jafnmikil grautargerð og þessi tala ber með sér? Ég óttast að þó að menn séu að afgreiða fjárlög og lánsfjárlög fyrir árið 1986 muni koma í ljós þegar líður á árið að verulega skorti á að allar forsendur standist. Í þeim efnum spái ég því að hæstv. fjmrh. muni á sínu starfsári 1986 lenda í því, sem áður hefur hent forvera hans, að gefa út aukafjárveitingar á aukafjárveitingar ofan til að bjarga hlutunum vegna þess að forsendur standist ekki. Ég vil að allra síðustu, herra forseti, benda á að nú liggja fyrir tölur um erlendar skuldir í lok þessa árs. Hver er árangurinn? Hafa þær minnkað? Hver er árangurinn? Þjóðhagsstofnun sendi frá sér áætlun um þetta í dag og þar segir: "Erlendar skuldir til lengri tíma en eins árs virðast munu aukast úr 52,2% af landsframleiðslu árið 1984 í 54,8% á þessu ári." Þessar tölur láta ekki mikið yfir sér. Þetta er 2,6% aukning á skuldahlutfallinu af landsframleiðslu. En hvað eru það miklar upphæðir sem ríkisstj. hefur bætt við erlend lán á þessu ári? Þetta eru u.þ.b. 2,6 milljarðar kr., miðað við að landsframleiðsla sé í kring um 100 milljarðar eða svo. Það er einnig athyglisvert sem fram kemur í þessu plaggi Þjóðhagsstofnunar og styður það sem ég var að segja hér við hæstv. fjmrh. í gærkvöld. Vextirnir ráða úrslitum um greiðslubyrði erlendra lána. Hér segir, með leyfi forseta: "Greiðslubyrði vegna langra erlendra lána er talin verða tæplega 21% af útflutningstekjum sem er lægra hlutfall en 1984, en þá var greiðslubyrðin 24%." - Það er lækkun úr 24% í 21%. Skyldi það vera hinni vitru fjármálastjórn ríkisstj. að þakka, fjmrn. og fjmrh., að þetta skuldahlutfall lækkar? Ber að þakka fjármálastjórninni fyrir þetta mikla afrek eða hvað? Svarið er auðvitað þetta: Í fyrsta lagi hafa vextir erlendis lækkað verulega og í öðru lagi hafa útflutningstekjur aukist. M.ö.o. er hér ekki um að ræða neitt sem skrifast á reikning ríkisstj. Hér hefur hún orðið fyrir óvæntum happdrættisvinningi, lækkandi hlutfalli greiðslubyrði, vegna lækkunar vaxta á alþjóðamarkaði og vegna aukinna útflutningstekna. Þjóðhagsstofnun telur að vextir á dollaralánum á alþjóðamarkaði verði á þessu ári að meðaltali 9%, svonefndir LIBOR-vextir, sem er meira en 1% lægra en 1984. Hvað þýðir þetta, 1% lægri vextir en 1984? Það þýðir sparnað fyrir íslenska þjóðarbúið um 250 millj. kr. Þannig leggst þetta saman: óvenjuhagstæð ytri skilyrði, aukinn afli, auknar útflutningstekjur, lækkandi vextir á alþjóðamörkuðum, aukin þjóðarframleiðsla um 2-21/2% og áfram á næsta ári. Samt eru menn að sýna viðskiptahalla á þessu ári, eins og fram kemur í þessum plöggum mjög verulegan, upp á 5% af vergri þjóðarframleiðslu, og lægsta kaupmátt kauptaxta í 30-40 ár. Hvar er nú öll fjármálasnilldin? Svo mikið er víst að hennar hefur ekki enn þá orðið vart í opinberum tölum hjá þeim sem kunna að lesa slíkar tölur. Ég veit að hæstv. fjmrh. kann það mætavel. Hins vegar reynir hann iðulega að blekkja umhverfi sitt með fullyrðingum um eitt og annað, eins og ég rakti t.d. hér í gærkvöld. Það versta væri ef hann færi að trúa tilraunum þeim sem hann gerir til þess að blekkja aðra. Ég vona að það verði seint.



Herra forseti. Fjölmargar till. hv. þm. stjórnarandstöðunnar eru einnig óskamál okkar stjórnarsinna, en af eðlilegum ástæðum geta þm. stjórnarliðsins ekki flutt slíkar till. eða stutt till. stjórnarandstöðunnar. Það á við í þessu tilliti eins og oft áður að stundum þarf að gera fleira en gott þykir. Það er vissulega eðlilegt að stjórnarandstaðan noti tækifærið við umræður um fjárlagafrv. og veki athygli á ýmsum góðum óskamálum þingmanna með tillöguflutningi um þau. Það er ekki með glöðu geði gert að greiða atkvæði á móti því til dæmis að hækka fjárframlög til ýmissa góðra mála sem fjvn. hefur reyndar vegið og metið og þurft að skera niður fjármagn til, ekki af illvilja, það vita allir, heldur af illri nauðsyn. Í því sambandi má nefna aukin framlög til fatlaðra, þroskaheftra, blindra, til heilbrigðismála, dagvistunarmála, skólamála og þannig mætti áfram telja. En á þskj. 425 er brtt. frá hv. 5. landsk. þm. Eiði Guðnasyni og sú brtt. gaf mér tilefni til að koma hér í ræðustól og taka til máls, en till. fjallar um rannsóknir umferðarslysa, að til þeirra verði veitt 500 þús. kr. Hv. 5. landsk. þm. bauð mér að vera meðflm. á þessari till. Hann veit að áhugi okkar fer saman í þessu efni og er ég honum þakklát fyrir það. En af eðlilegum ástæðum gat ég ekki þegið það ágæta boð þrátt fyrir áhuga minn á málinu. Það væri vissulega tillitsleysi við aðra þm. stjórnarliðsins. Ég vildi með fáum orðum taka undir þýðingu þess að komið verði á fót rannsóknarnefnd umferðarslysa. Slík nefnd er liður í því að vinna markvisst að fækkun umferðarslysanna. Við umræður í hv. Ed. 30. okt. s.l. um frv. til umferðarlaga kom ég inn á þetta atriði í ræðu minni og gat þess jafnframt að ég mundi flytja brtt. við frv. um að koma á sérstakri slysarannsóknanefnd. Ég á reyndar von á að allshn. Ed., sem við eigum bæði sæti í, hv. 5. landsk. þm. og ég, flytji sameiginlega slíka brtt. við frv. Þannig vænti ég þess að okkur takist að vinna þessu mikilvæga máli brautargengi með stuðningi Alþingis þó að þessi till. fái e.t.v. ekki afgreiðslu nú með fjárlagafrv. En ég vildi árétta að varðandi umferðarslysin er það æskufólkið sem er stærsti áhættuhópurinn. Það hefur verið tekið dæmi í þeim efnum um að í skóla þar sem væru t.d. 500 piltar og 500 stúlkur má árlega búast við að slasist 20-25 af þessum 500 piltum og 10-12 stúlkna, sum lífshættulega og mörg varanlega bækluð. Það er því ekkert hjóm að tala um þessi mál af alvöru. Við megum ekki missa þetta unga fólk og ekki heldur í umferðarslysum. Það hefur verið upplýst að umferðarslysin kosti þjóðfélagið árlega a.m.k. 1,2 milljarða kr. Það er ekki úr vegi að minna á það þegar við erum að ræða um fjárlög og hvernig eigi að ráðstafa því fjármagni sem til skipta er hverju sinni. Það mætti hafa í huga að hægt væri að stoppa í ýmis göt í fjárlagafrv. í náinni framtíð með því að leggja af mörkum umtalsvert fjármagn til fyrirbyggjandi aðgerða varðandi umferðarslysin. Þá má gjarnan byrja á slíkri slysarannsóknanefnd. Það mætti tala um að ef t.d. tækist að fækka slysum um 10% skulum við segja á næstu sjö árum mundi það þýða 2,8 milljarða lækkun kostnaðar í heilbrigðiskerfinu. Þessa 2,8 milljarða gætum við keypt fyrir 315 millj. kr. ef við notuðum t.d. svipaða upphæð og var eytt í fræðslustarfsemi þegar breytt var yfir í hægri umferðina, en notaðar voru 40 millj. kr. á því ári. Ég tek það fram að þessar tölur miðast við verðlagið í dag. Mér datt nú í hug að skjóta þessum orðum að í tilefni af tillöguflutningi hv. 5. landsk. þm. Till. hans lætur ekki mikið yfir sér, en er góð till. Þó að hún, eins og ég sagði áðan, fái e.t.v. ekki brautargengi við afgreiðslu fjárlagafrv. af eðlilegum ástæðum eins og margar aðrar góðar tillögur held ég að við á hv. Alþingi gætum með samstilltu átaki og með því að bæta ýmislegt í umferðarmálum unnið þessu máli þarft brautargengi.



Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon óskaði eftir nærveru minni og spurði mig um ákveðin málefni, en ég sé ekki hv. þm. í sal eins og stendur þannig að spurningin er hvort ég eigi að halda áfram máli mínu eða láta staðar numið og hverfa úr ræðustól.

Það verða þegar í stað gerðar ráðstafanir til þess að gera hv. 4. þm. Norðurl. e. aðvart og ég vænti þess að hann komi þegar í stað.

Herra forseti. Ég vil taka fram að ég óska ekki eftir nærveru hans, en ef hann vill fá svar við spurningu sinni hlýtur hann að vilja vera nærstaddur og það legg ég á vald forseta.

Já, forseti hefur þegar tekið sína ákvörðun um að gera ráðstafanir til að fá hv. þm. í salinn.

Þá hlýt ég að bíða í ræðustól.

Hv. 4. þm. Norðurl. e. gengur nú í þingsal.

Herra forseti. Ég vil gjarnan svara þeim athugasemdum eða ábendingum sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur beint til mín og ég skildi sem svo að væru þess efnis hvort ég mundi vilja beita mér fyrir því að upprunaleg samþykkt utanrmn. héldi gildi sinu í framtíðinni þrátt fyrir þá afgreiðslu sem útlit væri fyrir að yrði á framlögum til þróunaraðstoðar. Ég get svarað þeirri spurningu mjög auðveldlega játandi. Ég þarf ekki að upplýsa hv. þm. um sögu þessa máls frá því að utanrmn. gerði sína samþykkt. Þá var um það talað í ríkisstj. og í utanrmn. hvort ekki væri skynsamlegra að ætla sér lengri tíma til að ná því marki sem Sameinuðu þjóðirnar hefðu sett sér að þessu leyti. Utanrmn. ákvað að marka þetta átak innan sjö ára. Ríkisstj. taldi það heppilegra innan tíu ára. En út af fyrir sig skiptir þetta ekki höfuðmáli vegna þess að hvorugt markið er í sjónmáli miðað við þau fjárframlög sem nú er útlit fyrir. Hins vegar verðum við að játa að við höfum verið í erfiðri aðstöðu. Fjárlagafrv. gerði ráð fyrir 91 millj. kr. í heild til þeirra þátta sem við teljum heyra undir þróunaraðstoð. Þessar 91 millj. lækkuðu um 7 millj. kr. með atbeina og fyrir frumkvæði hæstv. fjmrh. Á þessu stigi málsins hefur málið verið fært í upprunalegt horf. Ég tel ekki raunsætt að ætla okkur stærri áfanga að þessu sinni, en vænti þess að við getum hafið nýja sókn að þessu leyti. Hinu skulum við alveg gera okkur grein fyrir, að við náum ekki fram hækkunum í fjárframlögum til þessa máls nema við séum reiðubúnir, Íslendingar, að neita okkur sjálfum um fjárframlög til ýmissa þarfra mála. Ég sé það í brtt. að hv. þm. Alþb., sem út af fyrir sig er ekkert við að athuga, flytja fjölmargar brtt. um hækkanir til mjög þarfra mála sem út af fyrir sig væri ástæða til að styðja ef almennt ástand væri ekki þess eðlis að við þyrftum að beita aðhaldi. Því er það sem ég vil segja á þessu stigi málsins að þessi till. hæstv. fjmrh. er sú sem við getum best og helst vænst, en á hinn bóginn ber okkur í framtíðinni að huga að aðstoð við þróunarlöndin betur en við höfum gert. Við getum svo rætt um það í betra tómi og þegar fleiri áheyrendur eru til staðar hvernig slíkri aðstoð yrði best varið. Það má vel vera að við þurfum á stefnubreytingu í þeim efnum að halda. Með þessu þykist ég hafa svarað fsp. eða ábendingu hv. 4. þm. Norðurl. e.



Herra forseti. Við lok þessarar umræðu um fjárlög fyrir árið 1986 vil ég minna á að með afgreiðslu þessa máls, svo og lánsfjárlaga fyrir 1986, hefur náðst verulegur árangur. Okkur hefur tekist að afgreiða saman fjárlög og lánsfjárlög í samræmi við löggjöf sem sett var um það efni s.l. vor. Ég tel að hér sé um mikið framfaraspor að ræða og mikils um vert að unnt sé að afgreiða þessa löggjöf sameiginlega frá Alþingi fyrir upphaf nýs árs og vænti þess að þessi árangur marki þáttaskil í meðferð þessara mála á hinu háa Alþingi. Okkur hefur tekist við mjög erfiðar aðstæður að afgreiða fjárlög á þann veg að nokkur rekstrarafgangur verður á fjárlögum. Það hefur tekist að halda erlendum lántökum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja við sömu upphæð og nemur afborgunum af erlendum lánum. Það hefur tekist að lækka hlutfall erlendra skulda af þjóðarframleiðslu úr tæpum 55% á þessu ári niður í rúm 51% á næsta ári. Það hefur tekist að draga verulega úr fjárfestingu í þeim tilgangi að draga úr þenslu og við meðferð frv. á hinu háa Alþingi hafa fjárfestingaráform enn verið dregin saman. Sú áherslubreyting hefur þó orðið að samdráttur er meiri á sviðum opinberra framkvæmda en minni en áður var ráðgert á vegum atvinnuveganna. Er það gert í þeim tilgangi að örva framleiðslu og verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara fleiri orðum að þessu sinni um efnisatriði frv. eða þau atriði sem fram hafa komið í ræðum hv. þm. við þessa umræðu. Ég vil taka fram að á þskj. 420 hef ég leyft mér að flytja till. um nýjan lið við 6. gr. þar sem lagt er til að fjmrh. verði heimilt að ráðstafa allt að 6 millj. kr. af tekjum af fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs til þróunaraðstoðar. Þetta var einn af þeim liðum, eins og fram hefur komið í umræðunni, sem ráðgert var að skerða. Ég hef ástæðu til að ætla að arður af fyrirtækjum sem ríkið á eignaraðild að muni væntanlega skila meiru til ríkisins á næsta ári en ráðgert var og tel þess vegna fært að flytja till. þessa og í samræmi við þá stefnumörkun sem Alþingi hafði áður markað í þessu efni þó hitt sé augljóst mál að Alþingi verður oft og einatt að víkja frá þál. og löggjöf sem ákveða útgjöld þegar fjárlög eru afgreidd með tilliti til þess hverjir eru tekjumöguleikar ríkisins hverju sinni. Að lokum, herra forseti, vil ég færa fjvn. þakklæti fyrir mikið starf við meðferð málsins á þessu þingi. Fjvn. hefur starfað við mjög erfiðar aðstæður vegna þeirrar þröngu stöðu sem fjármál ríkisins eru í og vegna þeirra ákvarðana ríkisstj. að beita sér við meðferð málsins á þinginu fyrir lækkun opinberra útgjalda. Sérstaklega vil ég færa formanni nefndarinnar, hv. 1. þm. Norðurl. v. Pálma Jónssyni, þakkir fyrir trausta og örugga forustu í nefndarstarfinu, svo og vil ég þakka fjh.- og viðskiptanefndum þingsins og formönnum þeirra fyrir gott starf við afgreiðslu lánsfjárlaga og vona að þessi lagasetning miði eindregið og markvisst að því að við náum þeim markmiðum í efnahags- og fjármálum sem við höfum sett okkur á næsta ári. Umr. (atkvgr.) frestað.