Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er efnislega aðeins tvær gr. Fyrri gr. fjallar um, að endurskoða skuli verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða með hækkun fyrir augum vegna rekstrarvöruhækkunar við landbúnaðinn, sem stafar af gengisbreytingunni, sem nýlega er afstaðin. Það fer ekki á milli mála, að rekstrarvörur hækka mjög verulega vegna gengisbreytingarinnar, og sumar þær vörur hækka nú þegar í verði. Er þar efst á blaði fóðurbætir, því að eigi munu verið hafa teljandi birgðir í landinu af fóðurbæti, þegar gengisbreytingin varð. Og auk þess kemur þetta sérstaklega þungt niður á bændum nú, vegna þess að fóðurbætiskaup á þessum vetri munu vera með allra mesta móti, sökum þess að heyskapur var mjög rýr s.l. sumar um allt land, og þó sérstaklega verður þetta áberandi erfitt fyrir þá bændur, sem bjuggu við þá sérstöku aðstöðu, að hjá þeim var stórkostlegt kal næstliðið vor og þar að auki 3–4 undanfarin ár í æðimiklum mæli. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta frv. geti leyst vanda þessara bænda, en hann er áreiðanlega mikill, því að fóðurkaup hjá þeim í haust voru gerð hreint og beint með það fyrir augum að setja búpening á erlendan fóðurbæti að æðimiklu leyti. Er þetta að mínu áliti langstærsti liðurinn, sem kemur til álita nú, þegar hækkun verður athuguð á tilkostnaði við búin, samkv. útreikningi Sexmannanefndar. Þar að auki er olía og benzín, sem koma með nokkrum þunga þegar í stað. Hins vegar er það um aðrar rekstrarvörur, sem hækka vegna gengisbreytingar, að sú hækkun kemur inn smátt og smátt og sumt af því ekki fyrr en seint á ári, og er þar stærsti liðurinn áburðarkaupin. Ég sé í brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 138 frá minni hl. landbn., að þar eru talin upp þau atriði, sem hafa áhrif á rekstrarkostnaðinn, og þar á meðal er áburðurinn talinn og talið sjálfsagt, að hann verði reiknaður inn í verðið, að því er mér skilst þegar í stað, eftir að þessi endurskoðun hefur farið fram. Ég held, að það sé á misskilningi byggt að gera ráð fyrir því, að áburðurinn verði reiknaður inn í verðið að þessu sinni, vegna þess að útgjöld vegna hans koma ekki fram fyrr en seint á árinu, en olíur og fóðurbætir koma af nokkurn veginn fullum þunga strax og ýmislegar fleiri rekstrarvörur, að því er ég hygg, t.d. viðhald á vélum og rekstur þeirra. 2. gr. þessa frv. fjallar hins vegar um ráðstöfun á þeim fjármunum eða gengishagnaði, ef svo mætti að orði kveða, sem verður af sölu á þeim landbúnaðarvörum, sem framleiddar voru áður en gengisbreytingin varð, en seldar eftir að hún er orðin. Á sá peningur að leggjast í sérstakan sjóð, sem ráðstafað verði síðan í þarfir landbúnaðarins, eftir því sem landbrh. leggi til. Það hefur einnig komið fram brtt. við þessa gr. frv. frá minni hl. landbn. á því þskj., sem ég nefndi áðan, sem gerir ráð fyrir því, að önnur aðferð verði viðhöfð við úthlutun á þessu fé. Ég hlustaði á þær umræður, sem fóru hér fram við 1. umr. þessa máls, og þóttist taka eftir því, að einmitt það ákvæði eða það orðalag gr., sem er í frv., hefði verið samkomulagsatriði milli hæstv. landbrh. eða hæstv. ríkisstj. og framámanna í stéttarsamtökum hænda. Að þessi skilningur minn hefur verið réttur efast ég raunar ekki um, því að ekkert hefur heyrzt frá stéttarsamtökum bændanna, svo sem stéttarsambandinu sjálfu eða Búnaðarfélaginu, um að framámenn bænda væru óánægðir með þetta ákvæði í frv. Og það verður þá leiðrétt, ef svo er. Ég lít því svo á, að frágangur gr. sé gerður með fullu samþykki stéttarsamtakanna, og sé því ekki ástæðu til, að Alþ. fari að gera breytingu á því. Það er kunnugt, að það hefur verið fremur góð samvinna með Stéttarsambandi bænda og hæstv. landbrh. að undanförnu, og hafa ýmis mál verið flutt hér á þingi sem bein afleiðing af samkomulagi milli þessara aðila. Það má nefna þar t.d. framleiðnisjóð landbúnaðarins, jarðakaupasjóð, búreikningaskrifstofu landbúnaðarins, sérstök framlög til illa stæðra bænda á smájörðum og aukaframlag til súgþurrkunar, svo að eitthvað sé nefnt. Öll þessi mál og fleiri munu hafa komið fram og náð fram að ganga, að undangengnum viðræðum og samkomulagi hæstv. landbrh. við stéttarsamtökin, og ég lít svo á, að þetta atriði að ráðstafa þeim peningum, sem koma inn í þennan sjóð, eins og frv. gerir ráð fyrir, sé því með vitund og án óánægju af hálfu þessara stéttarsamtaka fram komin. Vildi ég leggja til, að frv. það, sem hér um ræðir, verði samþ. eins og það liggur fyrir og mæli þar fyrir munn þeirra nm. í landbn., sem undir álitið hafa skrifað. Þess ber þó að geta að lokum, að landbn. varð sammála um það að flytja eina brtt., sem prentuð er hér á sérstöku þskj., 137, þess efnis, að í staðinn fyrir 20. des. komi í gr. 23. des. Þetta stafar af því, að það muni ekki vera of langur tími til að ganga frá þeim málum, sem frv. gerir ráð fyrir, þó að fresturinn sé til 23. des., ekki sízt þar sem öllu meiri dráttur hefur orðið á afgreiðslu málsins hér í þessari hv. d. en búizt var við. Landbn. lagði áherzlu á það að afgreiða málið frá sér það snemma, að frv. væri tekið til umr. í gær, en það gat ekki orðið og hver dagurinn, sem líður, verður til þess að gera þeim mönnum, sem með málið eiga að fara, þ.e. Sexmannanefnd, örðugra um vik að skila útreikningum sínum í tæka tíð. Ég tel svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en legg til, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég vil út af ummælum frsm. meiri hl. n., þegar hann minntist á fóðurbætismálin, leyfa mér að taka undir það, að þrátt fyrir samþykkt þessa frv. er þar stórt mál óleyst. Hvort tveggja er, að árferði hefur verið eins og það hefur verið og heyskapur lítill, og af þeim orsökum verður nú mjög mikil fóðurbætisnotkun í sumum landshlutum og hefur beinlínis verið hvatt til þess og heitið aðstoð til þess að fóðra á slíkan hátt, og annað hitt, að enda þótt þetta frv. verði að lögum, eru þær hækkanir á rekstrarvörum landbúnaðarins, sem þar um ræðir, eingöngu bundnar við þann hluta þeirra, sem tekinn er inn í verðlagsgrundvöllinn, en þar vantar því miður mjög mikið á, að eðlilega sé talið að okkar dómi. Við höfum ekki getað orðið sammála í landbn. um þetta mál. Að vísu eru allir nm. sammála um þau meginatriði frv., að verðhækkanir á rekstrarvörum landbúnaðarins vegna gengislækkunarinnar skuli koma inn í verðlag landbúnaðarvara 1. jan., og eins hitt, að gengishagnað af framleiðslu landbúnaðarins á þessu ári skuli nota til þarfa landbúnaðarins. Um þetta erum við alveg sammála í nefndinni. En eins og hv. þdm. sjá, leggur minni hl. til að umorða báðar meginmálsgr. frv., og kemur það hér fram á þskj. 138. Mun ég nú skýra með nokkrum orðum ástæðurnar fyrir því, að við leggjum þetta til. Það stendur enn yfir verðlagning landbúnaðarvara, og átti henni þó að vera lokið 1. sept. Þessi mikli dráttur er auðvitað með öllu óhafandi og er útilokað, að við það verði unað framvegis, að þannig gangi til. Af þessum sökum, bæði hversu dregizt hefur og eins hinu, hversu til hefur tekizt um niðurstöðu í yfirn., en hún hefur nú fyrir nokkru fellt sinn dóm um verðlagsgrundvöll, þó ekki sé búið að reikna út dreifingarkostnað og álagningu, þá teljum við það ófýsilegt og raunar óhyggilegt að fela sömu aðilum meðferð þessa máls, og við sjáum ekki, að það sé heldur nein nauðsyn í sjálfu sér. Ég verð að víkja nokkrum orðum að verðlagningarmálunum og verðlagningunni nú í haust, til þess að leiða nokkru nánari rök að þessum niðurstöðum okkar í minni hl. landbn. Framleiðsluráðslögunum var breytt fyrir skömmu og þá m.a. tekið upp í 4. gr. l. ákvæði um það, að þegar fundin eru laun bónda í verðlagsgrundvelli, skuli tilfæra ársvinnutíma og meta hann til verðs, meta vinnuna til verðs á sama hátt eða með hliðsjón af kaupgjaldi annarra vinnandi stétta. Við verðlagninguna 1966, sem fram fór aðeins nokkrum mánuðum eftir að þessi l. voru sett, lágu mjög takmarkaðar upplýsingar fyrir um vinnutímann. Þeirri verðlagningu var lokið með samningum og í þeim samningum var ákveðin 10.8% hækkun á verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, og þar til viðbótar fengust gerðar ýmsar ráðstafanir til hagsbóta fyrir landbúnaðinn. En varðandi vinnutíma bóndans og vinnuliðinn, þá varð að samkomulagi í samninganefndinni að reikna vinnuliðinn ekki að þessu sinni eftir hinum nýju ákvæðum, þar sem nálega engar upplýsingar lægju fyrir um málið af þeim ástæðum, að aðeins voru, eins og ég sagði áðan, liðnir örfáir mánuðir síðan lagabreyt. var gerð. Það var fallizt á þetta og um þetta varð samkomulag í samninganefndinni. Þegar samið var, verðlagt var þá, sem var að vísu ekki á réttum degi, en þó nokkuð nærri því, lá ekki fyrir tekjuúrtak það, sem áður hafði verið notað til að finna kaupgjaldsliðinn. Það lá ekki fyrir, það var komið nokkuð langt með að vinna það, en fullbúið var það ekki. Hins vegar lágu fyrir upplýsingar um taxtabreytingar á undangengnum mánuðum. Og samkv. upplýsingum frá þeim stofnunum, sem um þessi mál fjölluðu, leit út fyrir, að þetta færi nokkuð saman, taxtahækkanir og hækkanir á tekjum viðmiðunarstéttanna, og með hliðsjón af þessum upplýsingum var um þetta atriði samið 1966. Nú er ekki samið í haust og málin fara til yfirnefndar. Þá gerist það í yfirn., að hin nýju ákvæði framleiðsluráðslaganna um að tilfæra ársvinnutíma á búinu eru alveg lögð til hliðar, þó gegn eindregnum mótmælum fulltrúa framleiðenda í verðlagningunni. Nú horfði þó málið allt öðruvísi við en var fyrir einu ári, því að á þeim tíma hafði verið unnið ötullega að vinnumælingum og hafin búreikningagerð með nýju sniði og gagnasöfnun í gegnum þá um þessi atriði. En þetta var allt lagt til hliðar og ákveðið, gegn mótmælum fulltrúa framleiðenda, að hafa þessi lagaákvæði, nýju ákvæðin í 4. gr., að engu. En hvernig var þá þessi liður í verðlagsgrundvellinum fundinn í ár, og hver var niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú, að hann skyldi standa óbreyttur. Þessi meðferð á launaliðnum, sem er langstærsti liðurinn í kostnaði búrekstrarins, og sá, sem þar af leiðandi hefur langmest áhrif á verðlagið, gefur tilefni til margvíslegra spurninga. Hvers vegna er engin tilraun gerð til þess að meta fengnar upplýsingar, engin tilraun gerð til þess? Lögin leyfa þó ekkert frávik. Og í þetta sinn horfir allt öðruvísi við en árið áður að því leyti, að þá verður samkomulag, þá er samið um málið, en nú er vikið frá ákvæðum l. gegn eindregnum mótmælum. Það var gerð breyt. á framleiðsluráðsl. fyrir nokkrum dögum, eins og allir hv. þdm. muna. Það var gerð breyting á l., meðan verið var að vinna að þessum málum. Hvers vegna var þá ekki sett bráðabirgðaákvæði inn í l. varðandi launaliðinn, til þess að hægt væri að fara með hann lögum samkvæmt, fyrst l. var breytt á annað borð. Nei, það er ómögulegt að komast fram hjá því, að þessi málsmeðferð er ákaflega einkennileg. Það er óskað eftir þeirri breyt. á l., að verðlagning gildi til eins árs, og málið er lagt hér fyrir á hv. Alþ. í báðum d. af viðkomandi ráðh., eins og venja er, og það fylgir grg. frv. En hvorki í ræðu hæstv. ráðh. né í grg. kemur nokkuð fram, sem bendir til þess, að það eigi ekki að nota, ekki að styðjast við ákvæði 2. mgr. 4. gr. l. Ekki eitt orð. Þess er getið, að vinnumælingar séu skemmra á veg komnar en æskilegt sé og þess er getið, að aðrar upplýsingar um þetta séu af skornum skammti. Þess vegna sé ekki rétt að binda verðlagið til tveggja ára. En um hitt, að alls ekki eigi að hlíta lagaákvæðinu, kemur ekkert fram. Stjórn stéttarsambandsins skrifaði bréf út af þessu máli, þegar óskað var eftir þessari breyt. á l., að verðlagningin gilti til eins árs, og felst hún á það fyrir sitt leyti og rökstyður breyt. á þann hátt, að mikil óvissa sé í efnahagsmálum. Í því bréfi, sem ég að vísu hef ekki við höndina, mun ekkert hafa verið fjallað um gögnin og gagnasöfnunina. Ég, sem hef starfað að þessum verðlagsmálum sem einn af þremur fulltrúum framleiðenda í Sexmannanefnd, sagði hér nokkur orð við meðferð þessa máls um daginn, og ég sagði þá m.a. orðrétt: „En ég vil hins vegar taka það skýrt fram, sem raunar er kannske óþarfi, það liggur alveg í hlutarins eðli, að við álítum, að það efni, sem fyrir hendi er varðandi þennan lið, þær upplýsingar séu það veigamiklar, að ekki komi annað til mála en að byggja verðlagninguna núna, sem væntanlega verður til eins árs, á þeim upplýsingum, svo langt sem þær ná .“ Ég segi það enn, mér virðist þessi málsmeðferð mjög óeðlileg. Fyrst breyta átti framleiðsluráðslögunum af meintri nauðsyn um að víkja frá þeim ákvæðum l., að þau verði gerð til tveggja ára, samkv. 7. gr. þeirra, var það að mínum dómi alveg sjálfsagt að breyta þeim einnig varðandi það frávik um ársvinnutíma bóndans, sem meiri hluti yfirdómsins, yfirn., taldi nauðsynlegt að gera. En þetta var sem sagt ekki gert, og þá verður manni enn að spyrja: Hvers vegna þá ekki að nota gamla lagið við ákvörðun á kaupgjaldsliðnum, þann hátt, sem hafði verið notaður árum saman og var að nokkru leyti stuðzt við 1966, þó að ekki væru þá, eins og ég gat um áðan, komnar fram endanlegar tölur um tekjur viðmiðunarstéttanna? Hvers vegna ekki að nota þennan hátt? Því að enda þótt 2. mgr. 4. gr. framleiðsluráðsl. væri breytt og tekin upp ákvæði um vinnutíma, stendur eftir sem áður í 1. mgr. 4. gr.: „Söluverð landbúnaðarvara á innlendum markaði skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, sem landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta.“ Í annan stað segir í 8. gr. sömu l., 1. mgr.: „Hagstofa Íslands skal fyrir 15. ágúst ár hvert afla fullnægjandi gagna handa Sexmannanefnd um framleiðslukostnað landbúnaðarvara og um afurðamagn, svo og um tekjur vinnandi stétta á undangengnu ári, sbr. ákv. 4. gr.“ (sem ég las áðan). Það er svo augljóst sem verða má samhengið milli þessara tveggja lagagreina, að það virðist ekkert vera eðlilegra og sjálfsagðara, eftir að meiri hl. yfirn. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að óframkvæmanleg séu ákvæði 2. mgr. 4. gr., en að taka upp þessa viðmiðun, sem þarna er vikið að í 1. mgr. þessara tveggja lagagr., sem ég hef hér lesið. En þetta er ekki gert, heldur er það ákveðið, að launaliðurinn í verðlagsgrundvellinum, það kaupgjald sem bóndanum er ætlað, standi óbreyttur.  Fundarhlé. Herra forseti. Þegar fundi var frestað áðan, hafði ég vikið nokkuð að þeim niðurstöðum yfirdóms, að launaliður bóndans skuli standa óbreyttur, og á hvern hátt þær niðurstöður voru fundnar. Nú vil ég spyrja: Hvernig rímar þetta við 1. mgr. 4. gr. l. um, að bændur skuli hafa sömu tekjur og aðrar vinnandi stéttir? Um tekjur viðmiðunarstéttanna árið 1966 liggja nú fyrir upplýsingar, fundnar á hinn venjulega hátt. Og ef úrtakið er tekið í heild, er það 243700 kr., en ef sleppt er sjómönnum og uppmælingarmönnum, verða tekjur þessara stétta samt, eftir að þær hafa verið framreiknaðar til ársins í haust, eins og gert var áður á meðan þetta úrtak var notað til að finna og ákvarða launaliðinn, þannig framreiknaðar eru þær að slepptum sjómönnum og uppmælingarmönnum 243500 kr., en í verðgrundvellinum eru laun bóndans hin sömu og þau voru ákveðin í fyrra 198358 kr. Hér er alla vega, hvernig sem á þetta mál er litið, mjög mikið ósamræmi. Og það er skoðun okkar, fulltrúa framleiðenda, sem að þessum málum höfum unnið, að með þessu sé beinlínis brotin 4. gr. framleiðsluráðslaganna. Ég vil einnig í þessu sambandi vekja athygli á öðru atriði í niðurstöðum yfirnefndarinnar. Til þess að bóndinn raunverulega fái það kaup, sem honum er ætlað í grundvelli og nú er, eins og ég áðan nefndi, rúmlega 198 þús. kr., þurfa auðvitað aðrir kostnaðarliðir grundvallarins að vera rétt og eðlilega metnir. En hvernig skyldi því vera háttað nú að þessu sinni? Meðferðin á þeim liðum var einnig sú, að þeir eru nálega allir ákveðnir óbreyttir frá því, sem var í fyrra. Um þá liði liggja þó fyrir upplýsingar, í fyrsta lagi á sama hátt og áður hefur verið aflað til margra ára og reynt að vega og meta í samningum eða í yfirdómi, og til viðbótar raunar enn frekari upplýsingar en áður lágu fyrir. Og þær upplýsingar allar hníga að því, að í þessum liðum sé stórlega vantalið. Í úrtaki hagstofunnar um þessi efni segir t.d., að kjarnfóðurkaupin á grundvallarbúinu 1966 hafi numið 46 þús. kr., en inn í grundvöllinn eru teknar 27600 kr., og svona er þetta um aðra liði fleiri, og ekki sízt þá stærstu, eins og áburðarliðinn, sem er 38 þús. kr. í þessu úrtaki hagstofunnar, en 27 þús. rúmar í grundvelli. Og aðrar upplýsingar, sem aflað hefur verið af búreikningaskrifstofunni og af Stéttarsambandi bænda, benda allar til mjög líkrar niðurstöðu. En þessi atriði eru meðhöndluð þannig, og það er beinlínis tekið fram í grg. fyrir yfirdómi, að það sé alveg látið vera að gera tilraun til að meta þessa liði upp að nýju, að undanskildum einum, vaxtakostnaði, og þá aðeins einum hluta hans. Einnig þetta teljum við vitanlega óhæfileg vinnubrögð. Við hefðum sjálfsagt ekki verið ánægðir með niðurstöður í mati yfirnefndar, þó að í það hefði verið farið, en þá kastar þó fyrst tólfunum, þegar gögn eru hreinlega lögð til hliðar og ekki gerð tilraun til að meta þau. Og þetta þýðir, að það er líka óhugsandi, að þau laun, sem bændum eru ákveðin í grundvelli og eru þó miklu lægri en viðmiðunarstéttirnar virðast hafa haft, náist þegar á það er litið, hversu þessir liðir eru vantaldir. Og af þessum sökum, sem ég hef hér rakið, finnst okkur það ekkert fýsilegt að beina meðferð þeirra útreikninga, sem fram eiga að fara samkv. 1. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, í þennan sama farveg, og af þessum ástæðum viljum við freista þess að fá nánari ákvæði inn í 1. gr., nánari ákvæði um það, hvernig með þessi mál skuli farið, og einnig ákvæði, sem leiða til þess, að meðferð málsins fari í annan farveg en áður. Með umorðun á 1. gr. er sem sagt lagt til, að hagstofunni sé falið að reikna út hækkanir á rekstrarvörunum alveg hliðstætt því, sem henni hefur um langt árabil verið falið að reikna út breyt. á verðlagi, þegar ekki er sagt upp, og síðan sé framleiðsluráði falið að færa þessar hækkanir inn í grundvöllinn, inn í verðlagið. Hér er sem sagt sleppt aðild Sexmannanefndar og þá gert ráð fyrir því, að eftir að hagstofan er búin að reikna og meta hækkanirnar, sé ekki annað en hreint reikningsdæmi að færa þær inn í verðlagið. Nú vill svo til, að þessi meðferð mála, ef samþ. yrði, væri ekkert einsdæmi, því að fyrir þessu er þvert á móti glöggt fordæmi. Þetta er sem allra líkast því að vera sama meðferð og höfð var á þessum málum undir líkum kringumstæðum, áður en framleiðsluráðslögunum var breytt 1960, en hins vegar er þetta, og það auðvitað viðurkennum við í minni hl., frávik frá því skipulagi, sem verið hefur, að allur verðlagsútreikningur gangi í gegnum Sexmannanefnd, og það geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir um það, hvort rétt sé að gera þetta frávik, hvort sú ástæða, sem ég hef greint, sé næg til að gera það. En sennilega er þetta a.m.k. eina leiðin til þess, að verkið verði unnið á tilsettum tíma, því að þó sett séu inn í lögin ákvæði um það, að öllu skuli lokið fyrir tiltekinn dag, hvort sem það verður 20. des. eða 23., skilst mér, að ekki sé hægt að vænta þess, að það verði neitt haldbetra ákvæði en það, sem nú er í framleiðsluráðslögunum um, að verðleggja skuli fyrir 1. sept. Þá má minna á það aðeins, til frekari rökstuðnings fyrir því, að það sé ekkert óeðlilegt að gera frávik á þennan hátt, það er oft gert og var núna seinast gert í sambandi við önnur verðlagsmál, að það er sett upp ný verðlagsnefnd, sem á að starfa ákveðinn, afmarkaðan tíma, eitt ár, og hér er sem sagt lagt til, að þetta einstaka atriði verði meðhöndlað afbrigðilega. Þá vil ég aðeins víkja að 2. gr. frv. Það kom fram hjá frsm. meiri hl., að samkomulag hefði verið um þá gr. á milli ríkisstj. og forustumanna bænda. Það er rétt, að ráðh. hefur sýnt okkur, sem höfum verið í verðlagsmálunum, þetta mál áður en það var lagt hér fram, og hann hefur fengið gerðar lagfæringar á einstökum atriðum þess fyrir okkar beiðni. Ég vil ekki draga neina fjöður yfir það, og það er eðlilegt, að það komi hér fram. En hins vegar hef ég algerlega óbundnar hendur í þessu máli og ég mun hafa skýrt honum frá því, að svo kynni að fara, að ég óskaði frekari breytinga, og ég vona, að það sé allt á hreinu okkar á milli um það. Og við nánari athugun á 2. gr. virðist mér og okkur, sem minni hl. skipa, það mjög eðlilegt og raunar sjálfsagt að kveða nokkru nánar á um það í l., hversu fara skuli með gengishagnað landbúnaðarins væntanlegan, heldur en gert er í gr., eins og hún er í frv. Það væri einnig, að mér skilst, alveg í samræmi við 4. gr. l. um gengismálið, en þar segir svo: „Fé, sem á reikninginn kemur (þar ræðir um gengishagnaðinn), skal með sérstökum lögum ráðstafað í þágu þeirra atvinnuvega, sem eiga viðkomandi afurðaandvirði.“ Og þá virðist ekkert óeðlilegt við það, að tekið sé fram í l. í stórum dráttum, til hvers eigi að verja fénu. Það gefur einnig undir fótinn með það að taka þetta beinlínis fram í l., að frá því greinir í niðurlagi á grg. yfirnefndarinnar, að yfirnefndinni voru flutt þau skilaboð frá ríkisstj., að ákveðið hefði verið, að allur gengishagnaður af landbúnaðarvöru rynni til landbúnaðarins, fyrst og fremst til verðuppbótar á ull og gærum af framleiðslu verðlagsársins 1967/68. Verð á nefndum framleiðsluvörum var ákveðið með tilliti til þessa atriðis. Það er þess vegna síður en svo neitt óeðlilegt við það, þó staðfest sé í þessum væntanlegu lögum það, sem í raun og veru nú þegar er fyrirhugað, að nota gengishagnaðinn til verðuppbóta á landbúnaðarvörurnar. Ég hef í sambandi við þetta mál hér vikið nokkuð að yfirdómnum og að þeirri grg., sem honum fylgir. Þessi yfirdómur hefur að vísu ekki verið birtur enn í blöðum, að ég hygg. Hins vegar hefur, síðan Sexmannanefnd vann út tekjulið verðlagsgrundvallarins, grundvöllurinn sjálfur verið sendur út til sláturleyfishafa og annarra, sem beint þurfa um málið að fjalla í framhaldi af verðlagningunni, og vissulega er hér ekki heldur um neitt leyniplagg að ræða, eins og hæstv. ráðh. tók fram á dögunum. Og með tilliti til þess, sem hann þá sagði einnig, að eðlilegt væri, að landbn. fengi aðgang að þessu plaggi, þá finnst mér ekki óeðlilegt, þótt til þess sé vitnað í sambandi við umræður um þetta mál hér, sem beint snertir verðlagningu búvara. Ég hef rætt einmitt um verðlagninguna í haust og meðferð málsins, vegna þess að mér finnst það skipta máli fyrir framkvæmd þá, sem nú á að fara að gera, hversu tekizt hefur til um alla málsmeðferð á þessu hausti, og það, sem gerzt hefur nú, sá dráttur, sem orðið hefur, og sú niðurstaða, sem fengizt hefur, er í raun og veru undirstaða þess og rökstuðningur að því, að við viljum freista að fá þetta mál hér í annan farveg. Ég vil enn árétta það, að ég tel það alveg óviðunandi ástand, að verðlagning landbúnaðarvara geti dregizt úr hömlu á þann hátt, sem nú hefur orðið. Þetta getur haft í för með sér verulegan skaða og jafnvel mikinn skaða fyrir bændastéttina. Þetta er mjög óhagkvæmt fyrir þau fyrirtæki bændanna, sem verzla með þessar vörur, og á þeim tímum, þegar verðlag fer hækkandi, getur þessi dráttur leitt til þess, að bændur beinlínis tapi, í krónum talið, á því að vera búnir að selja framleiðslu á gömlu verði svo og svo mörgum vikum og jafnvel mánuðum áður en verðlagt er. Venjulega hefur verið gert ráð fyrir þessum drætti og verð þess, sem óselt er, hefur verið hækkað nokkuð af þeim sökum, en það má gjarnan koma fram hér, að þessu atriði, skaðanum, sem verður af drætti á verðlagningu, hefur verið hreyft núna í Sexmannanefnd og hefur verið tekið þvert fyrir það að viðurkenna hann. Ég held, að þeir verði margir meðal bænda, sem verða sammála um það nú, að ákvæði framleiðsluráðslaganna um það, að bændur skuli hafa sömu tekjur og aðrar vinnandi stéttir, hafi reynzt okkur næsta haldlaust að þessu sinni og bændasamtökin hljóti því að mótmæla þeim málalokum, sem orðið hafa. Og ég held, satt að segja, að samtök bænda hljóti að beita sér fyrir því á næstunni, að verðlagsmálin í heild verði tekin til gaumgæfilegrar endurskoðunar og athugunar um leið og raunar ýmis fleiri atriði varðandi skipulag framleiðslunnar og marga aðra þætti landbúnaðarmálanna verða endurskoðuð. Ég orðlengi þetta svo ekki frekar. Minni hl. landbn. þessarar hv. d. leggur það til, að frv. verði samþ. með þeim umorðunum á meginmálsgreinum þess, sem minni hl. hefur sett fram á þingskjali.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var lagt fram hér á hv. Alþ. s.l. laugardag og þá þegar tekið til 1. umr., en til þess þurfti samkv. þingsköpum að leita afbrigða. Síðan var fundur boðaður í landbn. hv. d. kl. 11 á mánudagsmorgun, og var ætlun meiri hl. n. að afgreiða málið þá fyrir hádegi. Við, sem skipum minni hl., fengum þó fundi frestað til seinni hluta dagsins, en okkur var tjáð, að n. yrði að ljúka störfum og skila áliti þann dag, þar sem málið ætti að takast fyrir á næsta fundi d., þ.e.a.s. í gær. Þannig virðist það vera orðin regla hjá hæstv. ríkisstj. að keyra mál í gegnum þingið með þeim hraða, að engin leið sé að gera þeim viðhlítandi skil. Af þessum ástæðum varð landbn. hv. d. að fjalla um þetta frv. á sama tíma sem þingfundur stóð yfir í Sþ., þar sem fjárlög fyrir árið 1968 voru til umr. Þessi vinnubrögð hljóta að vera fáheyrð og ekki hægt að komast hjá því að átelja þau mjög harðlega. Hæstv. ríkisstj. ætti ekki að vera minna ætlandi en að mál fái sæmilega þinglega afgreiðslu og nefndir þingsins, sem um þau eiga að fjalla hverju sinni, fái hæfilegan tíma til að setja fram afstöðu sína á viðhlítandi hátt og þurfi ekki að vanrækja önnur störf þingsins þess vegna, að þeir þurfi að sinna nefndarstörfum á sama tíma og þingfundir standa yfir. Það væri áreiðanlega hægt að skipuleggja störf þingsins betur, ef vilji væri fyrir hendi, svo að til svona vinnubragða þyrfti ekki að koma. Ég fór þess á leit við hæstv. landbrh., að hann hlutaðist til um, að yfirdómurinn yrði birtur, svo að hv. alþm. gæfist kostur á að lesa það furðulega plagg og ræða það jafnhliða þessu frv. En við þeirri ósk hefur hæstv. landbrh. ekki orðið, þrátt fyrir endurteknar óskir um þetta í landbn. og þá yfirlýsingu hæstv. ráðh., að yfirdómurinn sé ekkert leyniplagg. Hins vegar hef ég fengið þennan dóm í hendur, en að sjálfsögðu er það ófullnægjandi fyrir aðra þm. Það er engu líkara en að valdhafarnir og oddamaður yfirnefndar séu eitthvað feimnir við að birta almenningi þennan dóm og rökstuðninginn fyrir honum, og ég verð nú að segja það, að eftir að hafa lesið dóminn og grg. meiri og minni hl. fyrir honum undrar mig ekki, þótt þeir, sem bera ábyrgð á niðurstöðum dómsins, séu nokkuð uggandi, hver verði viðbrögð bændastéttarinnar við þvílíkum rangindum, sem bændastéttinni eru sýnd með þessum dómi, þar sem niðurstöður dómsins sýna, að sá tilgangur laganna er gersamlega sniðgenginn, að verðlagningin sé við það miðuð, að þeir, sem landbúnað stunda, fái svipaðar tekjur og viðmiðunarstéttirnar hafa á hverjum tíma. Og það er viðurkennt í grg. oddamanns, að gengið hafi verið fram hjá þessu ákvæði. Það er líka viðurkennt í grg. oddamanns, að ekki sé farið eftir 4. gr. framleiðsluráðslaganna um að tilfæra ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans, og því borið við, að gögn hafi skort til þess, að hægt væri að fara eftir þessu ákvæði. Nú er það sem sé komið fram, sem mig grunaði og ég deildi um við hæstv. landbrh., þegar breytingin á framleiðsluráðslögunum var hér til umræðu á dögunum, að sniðganga ætti lögin um vinnulið verðlagsgrundvallarins, en hins vegar datt mér ekki í hug, að svo langt yrði gengið, að ekkert tillit yrði tekið til þess aukna rekstrarkostnaðar, sem orðið hefur, og minni afurða af sauðfé. Að verðlagsgrundvöllurinn yrði úrskurðaður óbreyttur, án nokkurs tillits til þessara staðreynda, datt víst engum í hug, enda vilja menn ógjarnan fyrirfram ætla mönnum það, að þeir framkvæmi verk sín, sem þeim hefur verið sýndur trúnaður til að gera, á þennan hátt. Það er engu líkara en að einhver hafi hvíslað því í eyru þessara manna: Haldið þið ykkur við núllið, hvað sem öðru líður. En furðulegast af öllu í sambandi við niðurstöðu yfirdóms er svo það, að oddamaður segir í sinni grg., að hann hafi farið fram á breytinguna, sem gerð var á framleiðsluráðslögunum, að verðleggja til eins árs í stað tveggja. Og hann segir einnig, að hann hafi ekki farið eftir 4. gr. l. um að virða ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans. En fyrst hann treysti sér ekki til að fara eftir þessu fyrirmæli, því bað hann ekki einnig um breytingu á þessu? Og þá hefði verið eðlilegast, að hann hefði lagt til að breyta l. um vinnuliðinn á þann veg, sem var í l. fyrir breytinguna, þ.e.a.s. eftir úrtaki viðmiðunarstéttanna. Finnst ekki hæstv. landbrh. það hljóma undarlega, þar sem oddamaður yfirdóms segir það berum orðum í sinni grg., að rétt hafi þótt, eins og ástatt var, að verðleggja til eins árs í stað tveggja og biður um breyt. á l. þar að lútandi og bíður með að ljúka störfum yfirdóms, eftir því að þessi umbeðna breyting yrði lögfest, en biður ekki um breyt. á 4. gr. um vinnuliðinn, þó að þar stæði eins á að því leyti, að oddamaður telur, að hann hafi ekki getað farið að l.? En við nánari athugun rekur maður sig fljótlega á ástæðuna fyrir því, að yfirborgardómarinn má ekki - getur ekki farið þá leið með vinnuliðinn að óska eftir lagfæringu á honum. Við skulum ekki missa sjónar á því, að útkoman átti að vera núll. Það skiptir engu máli, þótt á borðinu lægi, að afurðir af grundvallarbúinu hefðu minnkað, rekstrarvörurnar hefðu stóraukizt og búið væri að vinnumæla á viðhlítandi hátt 3/4 hluta vinnuliðarins. En nú vil ég spyrja: Hvernig var hægt að verðleggja eftir anda laganna, án þess að taka tillit til þessa alls? En hefði nú l. verið breytt þannig, að vinnuliðurinn hefði verið ákveðinn samkv. því, sem var fyrir lagabreytinguna síðustu, hvernig hefði útkoman þá verið? Samkv. úrtaki viðmiðunarstéttanna hefði liðurinn átt að hækka a.m.k. um 22–26%. Er ekki þarna komin skýringin á því, að ekki var óskað eftir breytingu á þessari umræddu grein? Það hefði óneitanlega verið erfitt að halda sér við núllið með grundvöllinn. Hefði vinnuliðurinn verið úrskurðaður samkv. úrtaki og hefði breytingar verið óskað, var ekki þægilegt að komast fram hjá því, að eðlilegast væri í þetta sinn að verðleggja samkvæmt þeirri reglu, sem áður gilti hvað þetta snerti. Og það er ekkert vafamál, að það hefur ekki verið vandalaust að finna frambærileg rök fyrir þessari niðurstöðu, enda tók það meiri hluta yfirdómsins rúmar 6 vikur að klúðra saman grg. fyrir óbreyttum grundvelli, grg., sem þó allir vilja hliðra sér hjá að birta. Þannig er nú réttlætinu fullnægt hvað þetta snertir. Meginrök meiri hluta yfirdómsins fyrir þessum úrskurði eru þau, að samið var um verðbreytinguna í fyrra, og af því draga þeir þá ályktun, að Sexmannanefnd hafi verið sammála um verðlagninguna í það sinn. Þótt fulltrúar bænda í Sexmannanefnd hafi samið heldur en að skjóta verðlagningunni til yfirdóms, þýðir það engan veginn, að n. hafi verið sammála um verðlagninguna, heldur hitt, að af tvennu illu hafi fulltrúar bænda í n. talið það þó skárri kostinn að semja. Því má ekki heldur gleyma í þessu sambandi, að samhliða verðlagningunni sömdu fulltrúar bænda um ýmsar hliðarráðstafanir við ríkisstj., sem voru tímabundnar að mestu leyti og höfðu úrslitaþýðingu um, að samið var. Má telja víst, að ekki hefði verið samið á þann hátt, sem gert var, án þessara hliðarráðstafana, og það er engin launung, að stjórn Stéttarsambands bænda var af mörgum bændum í landinu átalin fyrir að semja í fyrrahaust, þrátt fyrir hliðarsamningana. Af þessu leiðir, að um leið og yfirnefndin fellir sinn dóm, sem er byggður á því, að um það sama hafi verið samið í fyrra, hljóta hliðstæðar fjárveitingar að felast í þessum úrskurði, sem bændur eiga að fá úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar eftir einhverjum öðrum leiðum en í gegnum verðlagninguna sjálfa. Ef svo væri ekki, er rökstuðningur meiri hl. yfirnefndar haldlaus með öllu. Eru þessar hliðarráðstafanir, sem um var samið í fyrra, ekki hluti af tekjum bændastéttarinnar fyrir s.l. ár? Án þeirra hefði verðlagið verið ákveðið hærra. Því vil ég spyrja hæstv. landbrh., hvort hann hafi gert ráðstafanir til, að bændur haldi hlut sínum að þessu leyti. Sé það ekki og fáist engin viðhlítandi svör við því, skora ég á stjórn Stéttarsambands bænda að gera tilraun til að ógilda úrskurð meiri hl. yfirdóms með dómi, þar sem hvorki niðurstaða né rökstuðningur geti staðizt samkv. þeim l., sem verðleggja á eftir. Kemur þá í ljós, hvort l. um framleiðsluráð o.fl., sem hæstv. ríkisstj. stóð að að lögfesta, tryggir bændum sambærilegar tekjur við viðmiðunarstéttirnar eða hvort þau eru haldlaust pappírsplagg eins og ætla mætti eftir úrskurði meiri hl. yfirdóms. En það er ekki nóg með þessa furðulegu niðurstöðu yfirdómsins. Hann felur þó enn verra í sér, sem kemur ekki beint fram, en er við nánari athugun nokkurs konar kóróna á þessu verki. Að hefðhundinni reglu hefur verð á ull og gærum verið ákveðið sem næst því, sem heimsmarkaðsverð hefur verið á þessum vörum á hverjum tíma. Hefði verðlagningin verið gerð eins og lög mæla fyrir um í septembermánuði og alltaf hefur verið gert fram að þessu, hefði átt að miða við það heimsmarkaðsverð, sem þá var á gærum, um 20 kr., og á ull 8.33 kr. Hefði verið farið eftir þessari reglu, hefði kindakjötið átt að hækka sem þessu nam. Þessi tilfærsla hefði numið í heild ekki minni upphæð en 40 millj. Nú segir í niðurstöðu grg. meiri hl. yfirdómsins, að verð á ull og gærum hafi verið ákveðið eftir að gengisfellingin var gerð og með fullu tilliti til áhrifa, sem af gengisfellingunni leiði. Og takið þið nú eftir. Nú ætla ég að lesa hér orðrétt upp úr grg. yfirdómsins, með leyfi forseta: „Loks er að geta þess, að ákvörðun um verðlag á ull og gærum var einnig af hálfu Sexmannanefndar skotið til yfirnefndar. Um þessi atriði fékk yfirnefndin gögn um söluhorfur, og eftir að gengisbreytingin var komin, kannaði hún einnig fáanleg gögn til þess að geta gert sér grein fyrir því, hver gengishagnaður yrði af ull og gærum og hvert yrði sennilegt útborgunarverð þeirra. Voru yfirnefndinni og flutt þau skilaboð frá ríkisstj., að ákveðið hefði verið, að allur gengishagnaður af landbúnaðarafurðum rynni til landbúnaðarins, fyrst og fremst til verðuppbótar á ull og gærum af framleiðslu verðlagsársins 1967–1968. Verð á nefndum framleiðsluvörum var ákveðið með tilliti til þessara atriða.“ Það þykir sem sé vissara að undirstrika það sérstaklega, að ekki hafi verið um að ræða beint samband á milli hæstv. ríkisstj. og meiri hl. yfirdómsins. Hinu er aftur á móti ekki haldið á lofti, hver hljóp með skilaboðin þarna á milli. Þarna kemur fram, svo að ekki verður um deilt, að hæstv. ríkisstj, er búin, samkv. áður greindum skilaboðum, að ráðstafa öllum gengishagnaði landbúnaðarvara, ekki í þágu bænda, eins og hæstv. landbrh. var búinn að lýsa yfir að gert yrði og l. um gengisráðstafanirnar mæla fyrir um, heldur til að borga kjötið niður til neytenda. Gengishagnaðurinn er áætlaður um 40 millj., og get ég því ekki betur séð en þetta dæmi gangi upp. Það virðist því vera þarna hver silkihúfan upp af annarri, og meginreglan stendur enn, þegar öllu er ráðstafað, að bændur skulu ekkert hafa. Við stöndum enn á núlli. Frsm. minni hl. landbn., hv. 5. þm. Austf., er búinn að lýsa brtt. okkar, og hef ég litlu við það að bæta. Ég vil þó undirstrika það sérstaklega eftir þau furðulegu vinnubrögð, sem hafa verið viðhöfð á þessu hausti og vetri af neytendahluta Sexmannanefndar og meiri hl. yfirdóms, að ég er búinn að fá meira en nóg af þeirra vinnubrögðum og hef því ekki áhuga á að standa að því að láta þessa aðila fá ný verkefni til úrlausnar fyrir bændastéttina. Ég tel, að niðurstaða dómsins sé ekki í samræmi við gildandi lög þar að lútandi og nota því þetta tækifæri til að mótmæla honum mjög harðlega. Um till. okkar um 2. gr. frv. er það að segja, að samkv. grg. meiri hl., eins og áður segir, hefur hæstv. ríkisstj. nú þegar ráðstafað öllum gengishagnaði af útfluttum landbúnaðarvörum til niðurgreiðslu á kindakjöti til neytenda, og leggjum við því til samkv. því, að fénu verði ráðstafað til hlutaðeigandi aðila, sem er Framleiðsluráð landbúnaðarins. En síðar munum við að sjálfsögðu krefjast þess, að við það verði staðið, að sú upphæð, sem gengishagnaðurinn sýnir, að verða muni, verði greiddur af tekjuafgangi ríkisins á næsta ári. Það er a.m.k. ofar mínum skilningi, að hægt sé að ráðstafa sömu krónunni tvisvar. Það er e.t.v. ein hagræðingin hjá hæstv. ríkisstj. Annars virtist landbrh. í ræðu í dag ekki skilja það sjálfur, og er ég ekkert hissa á því. Því er haldið fram af sjálfstæðismönnum, að viðreisnarstjórnin hafi reynzt bændum mjög vel og hagur þeirra hafi aldrei staðið með meiri blóma en nú eftir öll viðreisnarárin. Því var haldið fram, þegar efnahagsmálafrv. var til umr., að hagvextinum hafi verið deilt út til þjóðarinnar jafnóðum og því þurfi að taka hluta af honum aftur, þegar heildartekjur þjóðarinnar minnkuðu. Því var einnig haldið fram, að aðalverðbólguvaldurinn væri of hátt taxtakaup launþega og of hátt afurðaverð á búvörum bænda. Eigum við ekki að staldra við þessi atriði um stund og athuga ögn þessar fullyrðingar. Ef fyrsta atriðið er athugað niður í kjölinn, kemur í ljós, að efnahagur bænda hefur stórversnað á þessum árum. Um 1960 voru t.d. föstu lánin um eða yfir 60% af heildarskuldum bænda, en síðan hefur þetta alveg snúizt við. Nú eru lausaskuldirnar komnar yfir 60%, þrátt fyrir það, að miklum hluta af lausaskuldum bænda 1960 var breytt í föst lán með sérstakri löggjöf 1962, að mig minnir. Og þegar ég tala um, að lausaskuldirnar séu yfir 60%, tel ég ekki með í þeirri tölu þær 90–100 millj., sem bændur eiga nú eftir að borga af sínum föstu lánum, og sýnt er, að mikill hluti þessara afborgana og vaxtagreiðslna verður óborgaður um næstu áramót. Vitna þessar tölur um aukna hagsæld í landbúnaði á viðreisnarárunum? Og hvað segir hæstv. landbrh. nú um stofnlánadeildina, sem í reynd hefur ekki reynzt þess umkomin að fullnægja lánsþörf bændastéttarinnar hlutfallslega nema að hálfu leyti miðað við það, sem áður var fyrir viðreisn? Og svona er ástandið þrátt fyrir það, að vextir hafa stórhækkað af stofnlánunum og þrátt fyrir stofnlánasjóðsgjaldið, sem er á 4. þús. kr. á grundvallarbúið. Sé verðlagsgrundvöllurinn tekinn sem heimild að þessu leyti og vextir og stofnlánagjald lagt saman, er útkoman ömurleg mynd af því ástandi, sem ríkir í þessum málum. Þá kemur út úr dæminu, að til stofulánadeildarinnar borga bændur nú að meðaltali 9056 kr. eða rúmlega 11.3% vexti af föstum lánum sínum. Það eru engin undur, þó að þessir herrar séu hreyknir yfir því, hve vel þeir hafa stjórnað þessum málum! Árið 1959 var vinnuliður verðlagsgrundvallarins 61 % af niðurstöðutölum, en fyrir síðasta verðlagsár 59% eða 2% lægri en fyrir viðreisn. Af þessu sést einnig, hvað bændur hafa fengið í sinn hlut af hagvextinum þessi síðustu ár. Þess vegna er tómt mál að tala um það, að bændur skili aftur einhverju af hagvextinum, sem í þeirra hlut hafi komið á liðnum árum. Það er ekki hægt að krefjast endurgreiðslu af þeim, sem ekkert hafa fengið af auknum þjóðartekjum liðinna ára. Hverjum er svo að kenna verðbólguvöxtur liðinna ára? Ég tel mig hafa sýnt fram á það með nægilegum rökum, að bændur hafi verið hlunnfarnir á viðreisnarárunum, hvernig sem á málið er litið, og það sé því algerlega út í hött að krefjast neins af þeim í þessu sambandi. En við skulum aðeins staldra við og athuga það, hver sé ástæðan fyrir hinum raunverulega verðbólguvexti í þjóðfélaginu. Það er alveg hægt að sýna fram á það með ýmsum dæmum, að það er alls ekki of hár taxti hjá launafólki, ekki síður en ég er búinn að færa rök fyrir því, að það er ekki af of háu verði á búvörum landbúnaðarins. Það hefur verið vegna þeirrar þenslu, sem hefur verið hér á Faxaflóasvæðinu. Þeir, sem hér hafa haft ýmsar framkvæmdir, hafa boðið í vinnuaflið, og það er fyrst og fremst ástæðan fyrir verðbólguvexti undanfarinna ára. Það er vegna stjórnleysisins fyrst og fremst í fjárfestingarmálum þjóðarinnar. Þar sem till. okkar, sem skipum minni hl. landbn. hv. d., ásamt grg. fyrir þeim byggist fyrst og fremst á dómi og grg. yfirnefndar, sem þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir hefur ekki fengizt birt, sé ég mig tilneyddan að lesa grg. hér upp, svo að hv. alþm. gefist kostur á að mynda sér skoðanir á þeim till., sem við höfum hér lagt fram fyrir hv. d. Ég leyfi mér þá að lesa hér grg., með leyfi forseta: „ Grg. oddamanns yfirnefndar samkv. l. nr. 101 1966. Með l. nr. 55 frá 13. maí 1966 var gerð breyting á l. nr. 59/1960 um Framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. Var breyting þessi því næst felld inn í áðurnefnd lög frá 1960, og þau voru gefin út sem lög nr. 101/1966. Samkv. 1. mgr. 4. gr. nefndra laga skal söluverð landbúnaðarafurða á innlendum markaði miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Hefur þessi viðmiðunarregla verið í lögum allt frá 1947 án frekari ákvæða um það, hvernig þessu marki skyldi náð. Með 2. mgr. 4. gr. sömu laga var gerð sú breyting frá eldri ákvæðum laga, að nú skal í verðlagsgrundvelli tilfæra ársvinnutíma bóndans, skylduliðs hans og hjúa á búi af þeirri stærð, sem við er miðað hverju sinni. Í 8. gr. l. eru svo reglur um það, að Hagstofa Íslands skuli afla fullnægjandi gagna um framleiðslukostnað landbúnaðarvara og afurðamagn. Skal Búreikningaskrifstofa ríkisins, nú Búreikningastofa landbúnaðarins, sbr. lög nr. 20 1967, afla árlega rekstrarreikninga frá bændum, er sýni raunverulegan framleiðslukostnað landhúnaðarvara. Þá eru og í nefndri gr. fleiri fyrirmæli, er að öflun gagna um nefnd atriði lúta. Ákvæði áðurnefndrar 4. gr. um tilfærðan ársvinnutíma bóndans er, svo sem sagt var, nýmæli í l. og miða ákvæði 3. gr. að því, að hægt sé að afla fullnægjandi upplýsinga um hann með skýrslusöfnun þeirri og rannsóknum, sem nefnd gr. mælir fyrir um. Rannsókn með sérstöku tilliti til þessa hófst með vinnumælingum sumarið 1966, en skýrslusöfnun eftir hinum nýju lagaákvæðum um s.l. áramót, og gat verðlagsgrundvöllur sá, sem gerður var haustið 1966, því að sjálfsögðu ekki byggzt á niðurstöðum slíkrar rannsóknar eða athugunar samkv. hinum sérstöku fyrirmælum 8. gr. Var ársvinnutími bóndans því eigi tilgreindur í verðlagsgrundvelli og önnur viðmiðun höfð, þegar laun bónda voru ákveðin. Er ekki fram komið, að um þetta hafi verið ágreiningur í Sexmannanefnd, er í það sinn varð sammála um verðlagsgrundvöllinn, en niðurstöðutölur hans hækkuðu þá um 10.8% frá því, sem áður var haustið 1965. Samkv. 7. gr. l. nr. 101/1966 skal verðlagsgrundvöllur gilda um tveggja ára tímabil og átti það ákvæði að koma til framkvæmda frá 1. sept. þessa árs. Þegar til þess kom á s.l. sumri að ákveða verðlagsgrundvöll fyrir tímabilið 1. sept. 1967 til 31. ágúst 1969, náðist eigi samkomulag í Sexmannanefnd, og skaut hún þá málinu til yfirnefndar samkv. 6. gr. l. með bréfi dags. 14. okt. s.l. Yfirnefndin er svo skipuð samkv. 6. gr. ofannefndra l. nr. 101/1966, að fulltrúar framleiðenda tilnefndu Inga Tryggvason bónda, Kálfhóli, en fulltrúar neytenda Árna Vilhjálmsson prófessor. Oddamaður var Hákon Guðmundsson yfirborgardómari, er Sexmannanefnd varð sammála um að nefna til þessa starfa. Samkv. áður nefndu bréfi Sexmannanefndar var til yfirnefndar skotið að úrskurða: 1. Alla gjaldaliði verðlagsgrundvallar. 2. Bússtærð og afurðamagn. 3. Frádráttarliðinn „heimanotuð mjólk“. 4. Upphæð tekna af aukabúgreinum og öðru en búskap. Þann 17. okt. var einnig skotið til yfirnefndar að úrskurða verð á ull og gærum. Þegar yfirnefnd tók framangreind atriði til athugunar, en hún hóf störf sín 15. okt. s.l., þótti meiri hl., HG og ÁV, sýnt, að eigi væru þá enn fyrir hendi eftir nokkurra mánaða skýrslusöfnun samkv. reglum áðurnefndrar 8. gr. l. nr. 101/1966 fullnægjandi gögn til þess, að hægt væri að byggja á þeim tilfærslu á verðlagsgrundvelli á ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans samkv. ákvæðum 4. gr., og væri því eigi unnt að framfylgja þessu ákvæði, enda þótt nokkrar upplýsingar um þessi atriði mætti fá úr eldri búreikningum, en gildi þeirra hins vegar vefengt og umdeilanlegt, hvað mikið mætti upp úr þeim leggja. Taldi meiri hl. yfirnefndar, HG og ÁV, rétt eins og á stóð að ákveða laun bóndans í verðlagsgrundvellinum án tilfærslu af ársvinnutímanum, eins og Sexmannanefnd hafði gert haustið 1966. Aftur á móti var yfirnefndin sammála um það, að eigi væri sanngjarnt, að verðlagsgrundvöllur, sem byggði ákvörðun um laun bóndans á óhjákvæmilegu fráviki frá ákvæði 4. gr. l., gilti lengur en eitt ár, eða til 31. ágúst 1968. En þá mætti gera annars ráð fyrir því, að eigi minna en hálfs árs sérstakar rannsóknir gætu gefið viðhlítandi upplýsingar um hinn raunverulega ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans. Var því hlutazt til um það, að gerð yrði sú breyting á 7. gr. l. nr. 101/1966, sem nú hefur verið samþ. á Alþ., að verðlagsgrundvöllur sá, er nú væri gerður, skyldi eigi gilda nema í eitt ár. Hefur þessi lagabreyting átt þátt í því, að störf yfirnefndar hafa tekið lengri tíma en ella, þar sem rétt þótti, að hún væri lögtekin áður en endanlega væri gengið frá verðlagsgrundvellinum. Með skírskotun til nefndra atriða og með hliðsjón af því, að hér verður um eins konar bráðabirgðaverðlagsgrundvöll að ræða, þar sem svo stendur á, eins og áður er fram tekið, að eigi er unnt, að áliti meiri hl., vegna skorts á gögnum að tilfæra ársvinnutíma bóndans, taldi meiri hl. yfirnefndar, HG og ÁV, rétt að hagga eigi í neinum meginatriðum við þeim grundvelli, sem Sexmannanefnd var sammála um haustið 1966 að byggja verðlag landbúnaðarafurða á, en um mörg þeirra atriða, er áður hefur verið samið um að leggja til grundvallar, deila fulltrúar framleiðenda og neytenda, enda er það mála sannast, að mörg þeirra hvíla eigi á traustum grunni, þó draga megi ýmsar líkur af þeim upplýsingum, sem fyrir hendi eru. Hins vegar verður að gera ráð fyrir því, að þegar nægileg gögn eru fengin til ákvörðunar á ársvinnutíma bóndans og skylduliðs hans, er rannsókn samkv. 8. gr. l. nr. 101/1966 hefur farið fram, til upphafs næsta verðlagstímabils, komi einnig skýrar í ljós ýmis önnur undirstöðuatriði, sem varða verðlag landbúnaðarafurða, er gefi þá fullt tilefni til þess, að rækileg heildarendurskoðun verðlagsgrundvallarins fari fram. Í þessu sambandi virðist réttmætt að vekja athygli á því, hvort eigi sé þá einnig ástæða til að taka í lög heimild til þess, að setja megi einhverjar skorður við of snöggum sveiflum milli framleiðslu sauðfjárafurða annars vegar og mjólkurafurða hins vegar. Væri þá og jafnframt tækifæri til að íhuga, hvort það sé þjóðhagslega hagkvæmt, að afurðaverðið eitt sé talið einhlít leið til þess að bændur fái þær tekjur af búum sínum, sem að virðist stefnt með ákvæðum l. nr. 101/1966. Þegar framangreind atriði voru virt, ákvað meiri hl. yfirnefndar, eins og áður hefur verið vikið að, að byggja í meginatriðum á síðasta verðlagsgrundvelli. Hefur bússtærð samkv. því verið haldið óbreyttri. Með vísun til þessarar afstöðu hefur meiri hl. yfirnefndar, HG og ÁV, talið rétt að gera eigi aðrar breytingar á gjaldalið verðlagsgrundvallarins en þær, að fjárhæð nokkurra liða hefur vegna verðbreytinga verið færð til samræmis við framreikning Hagstofu Íslands, er gerður var í ágústmánuði s.l. af þeim sömu gjaldaliðum. 2. meiri hl., HG og IT, samþykkti að hækka vexti af stofnlánasjóðslánum úr 5.5% í 6.6%, en það telur Búnaðarbanki Íslands vera meðalvexti af þessum lánum miðað við árið 1966. Meiri hl. yfirnefndar, HG og ÁV, taldi rétt, að liðurinn laun bónda stæði áfram óbreyttur. Hafði Sexmannanefnd haustið 1966 gengið þannig frá honum, að við þann lið í grundvellinum haustið 1965, sem þá var ákveðinn með brbl., var bætt kauphækkunum, er orðið höfðu frá haustinu 1965 til haustsins 1966, miðað við 1. Dagsbrúnartaxta. Leiðir sama viðmiðun á tímabilinu 1. sept. 1966 til jafnlengdar 1967 eigi til hækkunar á þessum liðum. En framvegis, þegar ársvinnutíminn verður tilfærður samkv. 2. mgr. 4. gr. l. nr. 101/1966, skal virða vinnutíma til samræmis við kaupgjald eins og það er í upphafi hvers verðlagstímabils. Við ákvörðun tekjuliðar framleiðslugrundvallarins var samstaða um það, að við sama stæði um magn mjólkurafurða, en meiri hl., HG og ÁV, réð úrslitum um það, að sama skyldi gilda um afurðir af sauðfé. 2. meiri hl., HG og IT, samþykkti, að liðurinn heimanotuð mjólk stæði óbreyttur og samþykkti einnig nokkra lækkun á áætluðum tekjum af aukabúgreinum og launatekjum utan bús. Vegna breytingar þeirrar, er varð á gengi íslenzkrar krónu nú í nóv., þegar hartnær þrír mánuðir voru liðnir frá upphafi verðlagstímabilsins, þykir rétt að geta þess, að framangreindir liðir verðlagsgrundvallarins eru að sjálfsögðu miðaðir við þær aðstæður og það verðlag, sem þá var búið við. Hins vegar er það eins og á stendur löggjafaratriði, hvernig mætt verði þeim nýju viðhorfum, sem gengisbreytingin veldur á þeim hluta verðlagstímabilsins, sem ekki er enn liðinn. Loks er að geta þess, að ákvörðun um verðlag á ull og gærum var einnig af hálfu Sexmannanefndar skotið til yfirnefndar. Um þessi atriði fékk yfirnefndin gögn um söluhorfur og eftir að gengisbreytingin var komin á, kannaði hún einnig fáanleg gögn til þess að geta gert sér grein fyrir því, hver gengishagnaður yrði af ull og gærum og hvert yrði sennilegt útborgunarverð þeirra. Voru yfirnefndinni og flutt þau skilaboð frá ríkisstj., að ákveðið hefði verið, að allur gengishagnaður af landbúnaðarafurðum rynni til landbúnaðarins, fyrst og fremst til verðuppbótar á ull og gærum af framleiðslu verðlagsársins 1967 og 1968. Verð á nefndum framleiðsluvörum var ákveðið með tilliti til þessa. Reykjavík, 1. desember 1967, Hákon Guðmundsson. Samþykkur: Árni Vilhjálmsson.“ „Til viðbótar þeim upplýsingum, sem fram koma í framanskráðri grg. oddamanns yfirnefndar, vil ég undirritaður taka fram, að ég tel niðurstöðu úrskurðarins í heild brot á því ákvæði framleiðsluráðslaganna, að verðlagning landbúnaðarvara skuli við það miðast, að heildartekjur þeirra, sem landbúnað stunda, verði í sem nánasta samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Veigamestu ástæður þess, að bændur geta ekki náð því tekjujafnrétti við aðrar stéttir, sem lög gera ráð fyrir, tel ég þessar: 1. Vinnuliðurinn er ekki metinn samkv. upplýsingum búreikninga og vinnumælinga. Sé miðað við meðaltekjur viðmiðunarstéttanna 1966, ætti launaliðurinn að vera ca. 22% hærri. 2. Magn kjarnfóðurs er stórlega vanreiknað í grundvellinum. Sama er að segja um áburðarmagn. Og rökstuddum óskum bænda um leiðréttingu á vélakostnaðarliðum er ekki sinnt. 3. Flutningskostnaðarliðurinn er ekki í samræmi við afurðamagn búsins og rekstrarvöruþörf. 4. Vextir eru vanreiknaðir. 5. Afurðir af sauðfé eru ofreiknaðar og enn fremur garðávextir. Ýmsar fleiri veilur tel ég, að finnist í verðlagsgrundvelli þeim, sem yfirnefnd skilar nú, þótt ég geri það ekki að þessu sinni að nánara umræðuefni. Ingi Tryggvason.“ Þannig hljóða nú þessar greinargerðir. Ég tel mig hér að framan hafa rökstutt það, að full ástæða sé fyrir því að komast fram hjá Sexmannanefnd og yfirdómi landbúnaðarvara með það verkefni, sem þetta frv. felur í sér, að framkvæma skuli. Ég sýndi einnig fram á, að þar sem hæstv. ríkisstj. er þegar búin að ráðstafa gengishagnaði af útfluttum landbúnaðarvörum til að borga niður kindakjöt á innlendum markaði, beri að skila gengishagnaðinum til Framleiðsluráðs landbúnaðarins. Það hefur einnig komið fram hér að framan, að rökstuðningur oddamanns yfirdóms fæli það í sér, að fjármagn eftir öðrum leiðum, sem ekki kemur fram gegnum búvöruverðið á sama hátt og samið var um í fyrra, hlyti nú einnig að koma til, þar sem það hafi verið hluti af búvöruverðinu síðasta verðlagsár.



Herra forseti. Frv. það til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt, sem hér liggur fyrir, felur í sér nokkur efnisatriði. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til þess, að öllum sjómönnum verði veittur sami sérfrádráttur, 3000 kr. á mán., sem hingað til hefur aðeins verið veittur fiskimönnum. Þetta þykir eðlilegt að gera, þar sem farmenn eru einnig undir það seldir að þurfa að vera langdvölum fjarri sínu heimili, þannig að ekki þykir ástæða til þess að gera þennan mun á og ekki heldur rök fyrir því að telja, að aðrir geti gert kröfur til þess sama eða það skapi nokkurt fordæmi, þó þessi heimild sé veitt farmönnum almennt, eða skipverjum á ísl. skipum, og er það þá bundið við, að það séu engir skyndiskipverjar, heldur menn, sem starfi þar að staðaldri og hafi starfað þar a.m.k. 6 mán. á skattárinu. Annað atriði frv. er þess efnis, að fasteignamat til ákvörðunar eignarskatti skuli vera með þeim hætti, að núgildandi fasteignamat verði nífaldað, með þeirri undantekningu, að fasteignir í sveitum skuli aðeins margfaldaðar með helmingi þeirrar upphæðar eða 4,5. Svo sem hv. þdm. mun í fersku minni, þá var hér í haust í frv. um efnahagsráðstafanir gert ráð fyrir því að tólffalda fasteignamatið. Enda þótt breyting hafi orðið á aðstöðu allri frá því að það frv. var lagt fram, eftir að gengisbreytingin kom til, þá þykir ekki ástæða til þess að falla frá þessari ákvörðun efnislega, m.a. vegna þess að nauðsynlegt er að afla fjár til þess að standa undir ýmsum aðgerðum í sambandi við gengisbreytinguna og til að létta áhrif hennar, og það er ljóst, að einmitt við breytingu sem þessa, þar sem verðmæti eigna helzt, þegar aftur á móti verðmæti peninga rýrnar, eru fullkomin rök fyrir því, að einhver skatthækkun eigi sér stað, einmitt á eigendum fasteigna. Ástæðan til þess, að breyting er gerð frá hinni upphaflegu till., þar sem gert var ráð fyrir tólfföldun fasteignamatsins, er sú, að vegna þess kostnaðarauka á ýmsum sviðum, sem orðið hefur, þá hefur aðstaða sveitarfélaganna versnað mjög, og það þykir sanngjarnt og eðlilegt, enda í samræmi við óskir þeirra, að þau fái aðstöðu til þess að afla þess tekjuauka fremur með eignarskatti heldur en hækkun útsvara. Það er því fyrirhugað að leggja fyrir þingið nú í dag eða á morgun frv. um breytingu á tekjustofnamálum sveitarfélaga, þar sem m.a. er svo ákveðið, að þeim verði heimilt að hækka fasteignamat við ákvörðun útsvars um sömu fjárhæð og hér er gert, þ.e.a.s. nífalda matið í kaupstöðum og kauptúnum, en margfalda það með 4,5 í sveitum. Í 3. gr. frv. er sama ákvæði og var í efnahagsfrv., um það, að hækkuð verði skattfrjáls eign um helming, þ.e.a.s. úr 100 þús. í 200 þús. kr. Og þessi breyting öll, enda þótt til komi þetta margfeldi mats, sem hér er um að ræða, mun valda því, að skattskyldum aðilum skv. þessum ávæðum mun fækka en ekki fjölga. Í 4. gr. er um það að ræða að veita heimild til þess, að oddvitar verði skyldaðir til þess, ef ástæða þykir til, að vera umboðsmenn skattstjóra í sínum hreppum. Nú er gert ráð fyrir því, að það séu hreppstjórarnir, sem gegna þessum starfa, það er í mörgum greinum svo, en hins vegar, ef sumir þeirra hafa skorazt undan því af ýmsum ástæðum, hafa aðrir menn verið til þess skipaðir í þessum sveitarfélögum. Hins vegar þykir full ástæða til þess, þar sem sveitarfélag á mikið í húfi, að þetta gerist með eðlilegum hætti, þar sem framtölin eru einnig undirstaða ákvörðunar á útsvörum til sveitarfélags, að oddvitarnir taki þetta að sér, ef hreppstjórarnir telja sér ekki fært að gegna þessum störfum. Þetta er það efnislega ákvæði, sem í þessari gr. felst. Önnur efnisatriði eru ekki í þessu frv. Í 5. gr. er lagt til að fella úr gildi nokkur lagaákvæði, en það eru lagaákvæði, sem nú eru í gildi um það margfeldi fasteignamats, sem hingað til hefur gilt, fyrst þreföldun og síðan sexföldun, og af eðlilegum ástæðum falla því þau ákvæði úr gildi. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn., og miðað við innihald frv., sem hv. þm. mun ljóst vera, þá er það brýn nauðsyn, að það geti orðið afgreitt nú fyrir jólaleyfi og þess vegna vildi ég leyfa mér að óska þess, að n. reyndi að hraða störfum sínum eins og frekast er auðið.



Herra forseti. Það eru tvö atriði í þessu frv., sem mig langar til að segja um örfá orð, áður en málið fer til n., og vil ég mæla með öðru, en í móti hinu. Það er fyrst út af 1. gr. Þar er gert ráð fyrir því, að sérstakur frádráttur frá skattskyldum tekjum, sem heimilaður hefur verið fiskimönnum, gildi einnig fyrir farmenn. Ég hef átt þátt í því oftar en einu sinni að setja í lög, að sérstakur frádráttur verði heimilaður fiskimönnum með því móti eða hliðstæðu móti og nú er í gildandi l. Þetta hefur verið gert skv. þeirri hugsun, að vegna þess hversu sjómenn eru mikið að heiman, verði heimilishald þeirra yfirleitt dýrara en annarra manna og örðugra og þeir geta minna unnið fyrir sjálfa sig en aðrir. En það, sem menn vinna fyrir sjálfa sig, er yfirleitt ekki talið til skatts. Hefur mér því ævinlega fundizt þetta vera sanngjarnt, að heimila sérstakan frádrátt hjá sjómönnum til að jafna þetta. Ég vil því fyrir mitt leyti mæla með því, að það sem hér er stungið upp á, verði samþykkt, að þetta gildi einnig fyrir farmenn. Mér sýnist sanngjarnt, að þetta gildi einnig fyrir sjómenn á flutningaskipum. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að ég álít, að aðrar stéttir geti ekki með rökum fundið að því, þó þetta sé veitt sjómönnum sérstaklega eða skírskotað til þessara ákvæða til þess að rökstyðja sams konar hlunnindi handa sér. Ég tel, að sjómenn hafi að þessu leyti sérstöðu og er sammála því, sem hæstv. ráðh. sagði um það. Hitt ákvæðið, sem ég vildi minnast á, er í 2. gr. Mér finnst, að það ætti að fella þá gr. niður úr frv. og hætta við þá fyrirætlun, sem þarna kemur fram um að hækka eignarskattinn, skattinn á fasteignum, því það er það, sem þarna er raunverulega stungið upp á, að hækka mjög skattinn á fasteignum. Þetta finnst mér, að ætti að falla niður. Ég bendi á í því sambandi, að ríkið fær nú geysilega miklar nýjar tekjur, of fjár, sem flæða inn í ríkissjóðinn á næstunni umfram útgjöld, a.m.k. miðað við óbreytta tekjuöflunarlöggjöf, og því engin þörf á því að seilast eftir nýjum tekjustofnum eins og nú er ástatt, síður en svo. Í öðru lagi vil ég svo sérstaklega leggja áherzlu á, að fyndist mönnum það skynsamlegt að auka gjöld af fasteignum, þá virðist mér miklu skynsamlegra og réttlátara, að sveitar- og bæjarfélögin njóti þess eingöngu. Þeim mun sannarlega ekki af því veita, ef slíkt yrði talið fært á annað borð. Þess vegna vil ég strax við þessa 1. umr. benda einnig á þetta, að þessa 2. gr. ætti að fella niður úr frv.



Herra forseti. Skv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að fasteignaskattur til ríkisins verði hækkaður allverulega frá því, sem hann nú er, og einnig er það boðað, að útsvör af fasteignum eigi að hækka. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. rökstuddi þessar till. varðandi hækkun á fasteignaskattinum með því, að afla þyrfti ríkissjóði tekna til þess að hægt væri að gera ýmsar ráðstafanir, sem talið var að gera þyrfti vegna gengislækkunarinnar. Ég hef ekki getað heyrt rök flutt fyrir því hér, þegar gengislækkunarmálið hefur verið rætt, að það sé nein brýn þörf á því, að ríkissjóður fái þennan nýja tekjuauka af fasteignum til viðbótar við þá tekjustofna, sem ríkið hefur í sambandi við gengisbreytinguna. Þvert á móti er það augljóst mál, að tekjur ríkissjóðs munu stórhækka vegna gengislækkunarinnar, og meðan ekki liggur annað fyrir en það, að þær tekjur muni stóraukast frá því, sem áður var, og reyndar er heldur ekki farið að gera grein fyrir þeim öðrum ráðstöfunum, sem eiga að fylgja með gengislækkuninni og valda munu ríkissjóði útgjöldum, þá get ég fyrir mitt leyti ekki fallizt á það, að þessi nýja skattahækkun verði látin ná fram að ganga. Ég vil benda á það, að þessi skattur, sem hér er um að ræða, mundi að öllum líkindum koma til með að hvíla á svo að segja öllum aðilum í í landinu, sem eiga sína eigin íbúð. Þeir yrðu tiltölulega fáir íbúðaeigendurnir í landinu, sem slyppu við þennan nýja skatt. Með því að gert er ráð fyrir því að nífalda fasteignamatið, t.d. á íbúðum, þá eru þær komnar í það verð, að ég hygg, að þó að heimilaður frádráttur sé hækkaður úr 100 þús. kr. upp í 200 þús. kr. í þessum efnum, þá verði flestallir íbúðaeigendur eignaskattsskyldir skv. þessu ákvæði. Hér er því um það að ræða, hvort nú þyki tímabært að ákveða það að leggja til viðbótar við allar aðrar álögur sérstakan skatt m.a. á íbúðaeigendur í landinu. Ég fyrir mitt leyti er á móti því og er því andvígur þessu meginatriði í frv. Varðandi það atriði, sem fram kemur í 1. gr., um það að útfæra þennan sjómannafrádrátt, sem miðaður hefur hingað til verið við fiskimenn eina, til annarra sjómanna, get ég vel fallizt á það, en þó er mér ljóst, að það er allmikill munur á aðstöðu fiskimanna og annarra sjómanna, svo ég legg það ekki að jöfnu í sambandi við þessa frádráttarliði. En ég tel þó, að aðrir sjómenn en fiskimenn eigi fullan rétt á því að fá þennan litla frádrátt, sem hér er um að ræða, og þannig sé tekið tillit til þess, að þeir afla tekna sinna með þeim hætti, að þeir eru fjarri heimilum sínum og geta ekki notið margvíslegra fríðinda, sem þeir njóta, sem heima geta verið. En eigi að síður læt ég þá skoðun mína í ljós, að ég teldi fulla þörf vera á því að auka enn frá því sem er í lögum frádráttinn til fiskimanna, en þeir verða vitanlega að hafa margvíslegan algjöran aukakostnað fram yfir aðra í sambandi við störf sín, sem rétt er að taka tillit til. Þeirra störf eru með þeim hætti. Ég vil sem sagt hér við 1. umr. um þetta mál lýsa því yfir, að ég er andvígur þeirri hækkun á fasteignaskattinum, sem lagt er til með þessu frv. að gera, og ég tel, að það hafi engin rök komið fram af hálfu ríkisstj. um það, að það sé þörf á því, að ríkissjóður fái þennan viðbótartekjustofn.



Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni með nokkrum orðum ákvæði 2. gr. frv. og vil taka undir það, sem hér hefur þegar komið fram, að ég tel, að það eigi að fella hana úr frv. En í sambandi við það mál virðist mér full ástæða til að spyrja hæstv. ráðh. um það, hvað líði því fasteignamati, sem unnið hefur verið að um árabil. Það voru sett lög um fasteignamat og fasteignaskráningu árið 1963, tímanlega á því ári, þau eru nr. 28. Í þeim lögum kemur fram, að þá hefur aðalmat fasteigna verið í undirbúningi. En þrátt fyrir það og þrátt fyrir það, þótt svona langt sé um liðið, þá hefur það ekki enn séð dagsins ljós. Ég tel þetta mjög óeðlilegan drátt, sem orðið hefur á því að ljúka þessu mati. Og ég tel, að hæstv. stjórn eigi að verulegu leyti sök á því. Mér er sagt, að hún hafi skipað fyrir formann í yfirfasteignamatsnefnd rektor Háskóla Íslands. Ekkert efast ég um, að hann sé vel fær um að gegna því starfi, en hitt er annað mál, að ég lít svo á, að forstöðumaður æðstu menntastofnunar þjóðarinnar hafi þar ærið verkefni og það sé ekki heppilegt að fela honum til viðbótar umfangsmikil aukastörf. Það hefði þess vegna verið réttara að ráðstafa því starfi með öðrum hætti og fela það manni, sem hefði betri tíma til að sinna því. Ég vildi sem sagt óska upplýsinga um það, hvað þessu verki líður. Í 2. gr. frv. er lagt til, að virðing á fasteign til eignarskatts skuli miðuð við gildandi fasteignamat nífaldað. Skv. þessu er til þess ætlazt, að fasteignamatið sé hækkað jafnmikið í öllum kaupstöðum og kauptúnum landsins. Nú er það kunnugt, að hér í Reykjavík og nágrenni hennar hafa verið húsnæðisvandræði um mörg ár, vegna þess, hvað margt fólk flytur sig hingað og vill búa hér á þessu suðvesturhorni landsins. Og ein af afleiðingum þess er sú, að hér hafa fasteignir hækkað mjög í verði og íbúðarhús eru hér í hærra verði en víðast annars staðar á landinu. En þannig er hins vegar ástatt í ýmsum kaupstöðum og kauptúnum út um land, að hús eru þar illseljanleg, og þó sölur fari þar fram, er verð á þeim húsum langtum lægra í hlutfalli við fasteignamat heldur en hér í Reykjavík og nágrannakaupstöðum hennar. Þess vegna tel ég það alrangt að leggja jafnmikið ofan á fasteignamatsverð húsa á þeim stöðum eins og hér í Reykjavík. Það tel ég alrangt, og ef þetta verður framkvæmt með þessum hætti, verður mikið ranglæti framið.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ég þóttist nú vita, að 2. gr. frv. mundi verða mótmælt af hv. stjórnarandstæðingum. Hingað til hafa þeir sjaldnast verið stuðningsmenn þess, þegar ríkisstj. hefur flutt till. um tekjuöflun, þannig að ég sé ekki ástæðu til að rökræða um það mál. En það voru þó tvö atriði, sem ég vildi minnast á út af ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. Annað var um framkvæmd fasteignamatsins og hvernig það mál stæði. Ég hef nú því miður ekki sundurliðun á því eftir sýslum eða kaupstöðum, hvernig stendur með matið, en ég hef hins vegar nýlega kynnt mér það mál, vegna þess að ég er alveg sammála hv. þm. og vafalaust þm. öðrum um það, að þetta hefur ekki gengið sem skyldi og brýn nauðsyn að þoka því áleiðis. Ég hygg hins vegar, að matinu sé það langt komið, að í mörgum sýslufélögum sé því að verða lokið, eða jafnvel lokið, og í mörgum kaupstaðanna einnig, og ég hef lagt á það höfuðáherzlu við þá, sem fasteignamatinu stjórna, að að því verði stefnt að ljúka matinu á árinu 1968, þannig að það geti tekið gildi þá í árslok, varla verður það nú fyrr. Varðandi annað atriði, sem hv. þm. minntist á, hinn mismunandi verðlagsgrundvöll, sem yrði undir margföldun fasteignamatsins vegna mismunandi verðmætis fasteigna hér í Reykjavík og á ýmsum öðrum stöðum á landinu, er það rétt, að auðvitað er mikill munur á verðgildi fasteigna að þessu leyti og auðvitað ekki hægt að koma við, ekki fyrr en við hið endanlega fasteignamat, nákvæmri endurskoðun þess vandamáls, en hins vegar vil ég þó upplýsa það, sem hv. þm. vafalaust er kunnugt, að nú þegar er grundvöllur fasteignamatsins, sem gildir í dag, mjög mismunandi í hinum einstöku byggðarlögum, þannig að það er langt frá því, að fasteignir séu metnar á sama verði hvar sem er á landinu, heldur er gerður þar verulegur munur á þeim fasteignum, sem eru hér í Reykjavík og annars staðar í þéttbýli, og svo þeim, sem eru í strjálbýli. Hvort það er eðlilegt hlutfall miðað við nútíma aðstæður er önnur saga, en það er nauðsynlegt hins vegar, að menn geri sér grein fyrir því, að það er ekki svo, að þarna sé aðeins tekið tillit til áætlaðs byggingarkostnaðarverðs, heldur raungildis fasteignanna að töluverðu leyti.



Herra forseti. Eins og ég lagði áherzlu á við fjárlagaumræðu þá, sem fór fram hér fyrir tveim dögum, væri það mikil nauðsyn, að hæstv. ríkisstj. félli algerlega frá þessari skattheimtu, sem hún stefnir að í sambandi við fasteignir í landinu, til þess að rýma fyrir sveitarfélögunum, því að þau mun skorta tekjur í sambandi við sína starfsemi. Nú hefur hæstv. ríkisstj. hins vegar horfið að því ráði að Áætla sér helming þeirra tekna, sem hún hugsaði sér að ná af fasteignum í sambandi við þetta frv., og boðað það, að fyrir sveitarfélögunum verði greitt með því, að þau megi fá tekju- og eignaútsvar af þessari margföldun á fasteignamati. Við þetta vil ég gera þá athugasemd, að miklu heppilegri og farsælli leið hefði verið að hætta við margföldun á fasteignamatinu, en leyfa hins vegar sveitarfélögunum að hækka fasteignaskattana. Eins og ég vék að í umræðum um fjárlögin, væri með því móti hægt að ná til þeirra stofnana, sem hvorki grelða útsvar eða aðstöðugjald, en með þeirri leið, sem hér er farin, er það ekki hægt. Hér verða þeir einir að greiða, sem eignarskatt greiða, en stofnanir þær, eins og bankar, sparisjóðir, Póstur og sími o.fl., sem eru undanþegnar fasteignagjaldi, útsvari og aðstöðugjaldi, greiða hins vegar fasteignaskatt, og til þeirra stofnana var hægt að ná með því að hækka fasteignaskattinn, en ekki með þessari margföldun. Ég tel því, að hér sé stefnt í öfuga átt og ítreka það, að það sé skynsamleg leið og skipti litlu í tekjuöflun ríkisins, þó algerlega hefði verið fallið frá þessari tekjuöflun, en það hefði hins vegar verið hægt að greiða mjög fyrir sveitarfélögunum með því að rýmka heimildina til fasteignaskattsálagningar.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er komið frá hv. Ed. og hlaut þar einróma og ágreiningslaust samþykki. Við frv. voru þó gerðar í d. nokkrar breytingar, þ.e.a.s. bær brtt., sem fram komu á þskj. 115 og fela það helzt í sér, að sett er á fót 5 manna n. til þess, ásamt heilbrmrh., að ákveða daggjöld og gjaldskrár á sjúkrahúsum. Þetta er meginefni þeirra breytinga, sem á þskj. eru og samþ. voru í hv. Ed. Frv. sjálft felur það í sér, að ríkisframfærsla sjúkra manna og örkumla, sem félmrn. hefur til þessa annazt, verði lögð niður. Þó verði, eins og í frv. segir, fávitar, sem dveljast á hælum og dagvistarheimilum fyrir vangefna, áfram á ríkisframfærslu, sbr. l. nr. 53 frá 22. apríl 1967 um fávitastofnanir. Frv. gerir þó að sjálfsögðu ráð fyrir því, að þeir, sem verið hafa á ríkisframfærslu, njóti framvegis ekki minni aðstoðar af hálfu hins opinbera en þeir hafa gert til þessa. Hér er því nánast um hagræðingaratriði að ræða. Kostnaður við sjúkrahúss- og hælisvist er nú tryggður af þremur aðilum. 1. Sé um að ræða ellikröm eða alvarlega, langvinna sjúkdóma, tryggir ríkisframfærslan kostnaðinn, þó að undanskilinni sjúkrahúsvist fyrstu 5 vikurnar, sem kostaðar eru aðallega af sjúkrasamlögum, en að litlum hluta af héraðssamlögum, þar sem þau eru, eða að jafnaði síðustu 5 dagana af þessum 5 vikum. 2. Vegna annarra sjúkdóma en þeirra, sem nú var getið, tryggja sjúkrasamlög kaupstaðanna kostnaðinn og sjúkrasamlög, sem eru í héraðssamlögum, greiða þennan kostnað einnig, en þó aðeins í 30 daga vegna hvers samlagsmanns á hverjum 12 mánuðum. 3. Héraðssamlög tryggja kostnað vegna sjúkrahúsvistar, sem varir lengur en 30 daga fyrir hvern samlagsmann á hverjum 12 mánuðum, þó að sjálfsögðu ekki kostnað, sem ríkisframfærslan tryggir samkv. áður sögðu. Breytingin, sem frv. gerir ráð fyrir, er í stuttu máli sú, að sjúkrasamlög og héraðssamlög, þar sem þau eru, tryggja samlagsmönnum sjúkrahúsvist, sem hefur varað allt að 12 mánuðum undanfarin tvö ár, og að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins tryggir samlagsmönnum sjúkrasamlaganna víst á sjúkrahúsum, þegar skyldutryggingu sjúkrasamlaga og héraðssamlaga lýkur hverju sinni, svo og vist á hælum og stofnunum, öðrum en sjúkrahúsum, sem nauðsynleg er talin vegna ellikramar eða langvinns sjúkdóms. Ég tel ekki þörf á því að rekja efni frv. sjálfs öllu frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, og brtt. þær, sem hv. Ed. gerði á frv., skýra sig að mestu leyti sjálfar og óþarft að skýra þær öllu frekar, en ég vil leggja áherzlu á það við þá hv. n., sem málið fær til meðferðar, að hún reyni að ljúka afgreiðslu þessa máls hið allra fyrsta, þar sem nauðsynlegt er, að það fái endanlegu afgreiðslu fyrir áramót, en þá er meiningin að yfirtaka Tryggingastofnunar ríkisins fari fram á þessari starfsemi og í trausti þess, að hv. Nd. fallist á þetta frv., hefur þegar verið hafinn undirbúningur að því að gera Tryggingastofnuninni þetta fært, en nauðsynlegt er þó, að endanleg afgreiðsla málsins fáist, áður en þm. fara í jólafri. Ég óska þess svo, herra forseti, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Efni þessa frv. er, eins og segir í grg. þess, að fella niður undanþágu þá, sem nú er í l. um póst- og símaþjónustu, að hún sé undanþegin söluskatti. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. eigi e.t.v. erfitt með að átta sig á því, eins og frv. er orðað, hvað í því felst, en eins og 1. gr. frv. segir til um, er vitnað til 7. gr. núgildandi l., þar sem er tekið fram, hvaða þjónusta sé undanþegin söluskatti. Og í þessum 11. lið, svo sem er í gildandi lögum, stendur: „Póst- og símaþjónusta, svo og þjónusta banka og sparisjóða.“ Með breytingunni, eins og hún er orðuð, stendur aðeins eftir í gr., að þjónusta banka og sparisjóða sé undanþegin. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta frv., að með þessu er engu slegið föstu um það, að póst- og símaþjónusta verði gerð söluskattsskyld, vegna þess að eftir öðru ákvæði l. er ráðh. heimilt að nota ekki einstaka söluskattsheimildir, þannig að með þessu er ekki slegið föstu, að skylt sé að innheimta söluskatt af þessari þjónustu. Ástæðan til þess, að heimildarinnar er leitað, er hins vegar sú, að það er talið rétt að hafa þessa heimild, ef það kæmi í ljós, að nota mætti það fé, sem aflaðist með þessum hætti, á hagkvæmari hátt til þess að vinna gegn áhrifum verðhækkana í þjóðfélaginu vegna gengisbreytingarinnar heldur en með því að hafa þetta undanþegið söluskatti. Svo sem hv. þm. mun kunnugt, var gert ráð fyrir því í efnahagsaðgerðunum í haust, að söluskattur yrði lagður á þjónustu pósts og síma og sjónvarps og hljóðvarps og gert ráð fyrir, að það veitti um 40 millj. kr. tekjuauka fyrir ríkissjóð. Síðan hefur eðlilega orðið á þessu breyting, þessari aðstöðu, þannig að það er ekki sama þörf á að krefja inn þennan skatt og því aðeins gert ráð fyrir, að haldið verði opnum þessum möguleika til að leggja söluskatt á þessa þjónustu, eins og ég sagði, ef talið yrði, að það væri hægt að nota þetta fé með betri og heppilegri hætti til þess að vinna gegn verðhækkunum almennt. Þetta dæmi hefur þó ekki endanlega verið gert upp nú og ég skal taka það fram, að ef á því veltur með þennan söluskatt, hvort hans vegna þyrfti að hækka þjónustu pósts og síma, verður heimildin tvímælalaust ekki notuð, þannig að það verður lögð áherzla á að halda niðri þjónustu pósts og síma og stefna að því, að hún þurfi ekki að hækka. Eins og hv. þdm. mun kunnugt, var felld niður úr fjárlagafrv. 20 millj. kr. fjárhæð, sem gert var ráð fyrir, að póstur og sími gæti skilað sem beinum hagnaði til ríkissjóðs á næsta ári. Það mun verða skoðað rækilega niður í kjölinn, hvort hægt er að leggja tilkostnaðarauka vegna gengisbreytingarinnar á póst og síma í þeim mæli, að honum nægi þessar 20 millj. til þess að mæta auknum útgjöldum. Hins vegar tel ég það ekki endilega fjarstæðu á neinn hátt, ef þjónusta pósts og sima þarf að hækka hvort sem er að nota heimildina til þess að leggja söluskatt á þessa þjónustu. Þetta tel ég rétt, að komi skýrt fram. Hér er aðeins verið að leita heimildar í þessu efni, en engu slegið föstu um það, að sú heimild verði notuð, og það verður ekki gert nema að vel athuguðu máli. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls, hafði borizt erindi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna varðandi lækkun á stimpilgjöldum fiskiskipa. Ég gat þess jafnframt, að það yrði athugað örlítið á milli 2. og 3. umr. Niðurstaðan hefur orðið sú, að ég hef flutt hér þá brtt. við 1. gr. frv., að í stað þess, að þar stendur „með 140% viðaukastimpilgjaldi“ komi „með allt að 140% viðaukastimpilgjaldi“, þannig að kleift yrði að taka til greina þær óskir, sem hér hafa fram komið frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, ef rétt þætti, í sambandi við ákvörðun á þeirri heimild, sem ríkisstj. yrði falin með samþykkt þessa frv. Meiri hluti n. stendur að og er samþykkur þessari brtt., enda þótt ég flytji hana einn, en sumir nm. mundu vilja ganga enn lengra og hafa þetta með öðrum hætti, en fella sig við þessa brtt.



Herra forseti. Við 2. umr. um frv. þetta hér í d. lá fyrir nál. frá fjhn., þar sem allir nm., 7 að tölu, mæltu með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Svo gerðist það nú, að formaður n., hv. 1. þm. Reykn., ber hér fram brtt., og hann talaði um það við 2. umr., að það mundi verða athugað milli 2. og 3. umr. að gera einhverjar breytingar á frv. Ég bjóst þess vegna við því, að hann mundi taka það mál upp í fjhn., sem búin var að afgreiða málið frá sér, ef hann vildi nú, þrátt fyrir það, að hann er búinn að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, gera einhverjar breytingar á því. En þetta hefur hann ekki gert. Hv. þm. segir, að það hafi komið óskir um það, að mér skilst frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að ekki verði lögð svona há aukagjöld á stimpilgjöld, sem menn þurfa að greiða lögum samkv., þegar um er að ræða kaup og sölu á skipum. Skilst mér því, að það sé meiningin með þessari breytingu að setja það í lög, að heimilt sé að slaka á þessu í þeim tilfellum. En þá tel ég, að það hefði átt að ganga hreint til verks og láta Alþ. ákveða það, hvort eitthvert álag eða hve mikið ætti að koma á þessi gjöld, þegar um slík viðskipti er að ræða, en hitt tel ég ófæra leið, að samþykkja þessa brtt., ef hana ber að skilja þannig, að hæstv. fjmrh. hafi það á valdi sínu hverju sinni að meta, hve hátt álag á þessi gjöld eigi að reikna hjá hverjum aðila, sem hefur einhver viðskipti, sem eru stimpilgjaldsskyld. Þetta tel ég ótækt, ef ber að skilja þetta þannig. Ég hefði nú viljað fara fram á það við hv. 1. þm. Reykn., formann fjhn. að hann fengi þessu máli frestað. Hann er búinn að boða fund í fjhn. kl. 11 á morgun, og þá væri hægt að ræða nánar um þetta. En fáist hann ekki til þess, legg ég eindregið á móti því, að þessi brtt. verði samþ. eins og hún er hér formuð. Ég tel það mjög óeðlilegt að veita ráðh. vald til þess að ákveða álög á þessi gjöld hverju sinni eftir eigin geðþótta.



Herra forseti. Landnámið, jarðeignadeildin og öll landbn. Nd., þ. e. a. s. þeir, sem á fundi voru, mæla með, að þetta frv. verði samþ., og geri ég ráð fyrir, að það sé óhætt fyrir hv. d. að fylgja dæmi þessara aðila og samþykkja frv.