Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm: (Bjartmar Guðmundsson): Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er frv. það, sem hér um ræðir, samið af mþn., er hæstv. samgmrh. skipaði samkv. þáltill. frá 22. marz 1961. Hafði n. því þetta mál til meðferðar frá því vorið 1961 þar til í okt. 1962, að hún skilaði áliti til ríkisstj. og frv., sem í höfuðdráttum er uppistaðan í því frv., sem hér er til umr. Var frv. síðan til athugunar hjá ríkisstj. og Efnahagsstofnuninni þar til í febrúar 1963, að samgmrh. fól n. að taka málið til nýrrar athugunar með hliðsjón af ýmsum bendingum, sem ríkisstj. gaf n. og einnig Efnahagsstofnunin. Hafði n. það síðan til athugunar, þar til það var lagt fram sem stjfrv. snemma í þessum mánuði. Það er mála sannast, að það er ekkert áhlaupaverk að semja frv. sem þetta, þar sem lagt er til að breyta mjög mikið skipulagi þeirra mála, sem frv. fjallar um, og benda um leið á aðferðir til tekjuöflunar, sem færar teljast og sem sanngjarnast komi niður á almenningi. Undirbúningur að öflun nauðsynlegra gagna, svo og úrvinnsla og útreikningar og myndagerð kom í hlut formanns n., Brynjólfs Ingólfssonar ráðuneytisstjóra og vegamálastjóra, Sigurðar Jóhannssonar, sem stýrðu vinnubrögðum n. í aðalatriðum af miklum dugnaði. Einnig naut n. ágætra starfa Snæbjarnar Jónassonar verkfræðings, sem sat alla fundi n., Björns Hermannssonar deildarstjóra í fjmrn. og Steingríms Ingólfssonar verkfræðinema, sem hafði mjög með útreikninga að gera og undirbúning að myndagerð. Ég vil þakka hæstv., samgmrh. fyrir þau viðurkenningarorð, sem hann lét falla um störf n. hér í hv. d. í gærkvöld, og einnig vil ég þakka hv. 5. þm. Reykn. fyrir vinsamleg orð um störf n., einnig á fundi í gærkvöld. Og enn fremur vil ég ekki láta hjá líða að minna á þátt hinna ágætu starfsmanna, sem ég nefndi hér áðan á vegamálaskrifstofunni. Í glöggri grg. og umsögn um allar greinar frv., sem eru 100 að tölu, sem samin er af ráðuneytisstjóra, formanni n. og vegamálastjóra, er rakinn tilgangur þessa frv. og markmið. Þar er einnig nokkurt sögulegt yfirlit um þróun vegamála hér á landi, frá því að farið var að ryðja mestu tálmunum úr frumstæðustu fjárstígum og troðningum eftir hestafætur þar til nú, að bíllinn er kominn til sögunnar og kallar á akveg um allt þetta land þvert og endilangt, eins og í öllum öðrum löndum, þar sem nútímatækni hefur tekið að meira eða minna leyti við völdunum. Og þar sem ég geri ráð fyrir, að hv. dm. hafi kynnt sér grg. og skýringar á greinum frv., tel ég ekki ástæðu til að endurtaka teljandi af því, sem þar er sagt. Þær höfuðbreytingar, sem í frv. felast, verður að telja að séu þessar. Gert er ráð fyrir vegáætlun, sem vegalaganefndin hugsaði sér til 5 ára í senn, en hefur nú verið breytt í 4 ár, til þess að hægt sé að vinna að samfelldari verkum og koma við skynsamlegri vinnunýtingu og þar með að fá lagða ódýrari vegi en verið hefur. Um þessa nýbreytni gerði n. sínar till., en bjóst alltaf við, að Alþingi mundi telja sér nauðsynlegt að hafa úrslitaúrskurð um frágang ákvæða um þetta til að tryggja vald sitt, og að því leyti var þetta atriði naumast fullfrágengið af n. hálfu. Brtt. um þetta stóra atriði kom því síður en svo nm. á óvart, og hefur orðið samkomulag um það í samgmn. beggja þingdeilda að breyta þessu ákvæði þannig, að nú er gert ráð fyrir 4 ára áætlun með endurskoðun á tveggja ára fresti í stað þess að gert var áður ráð fyrir 5 ára áætlun, endurskoðun á 3 ára fresti. Um þetta atriði hefur, eins og ég sagði, orðið fullt samkomulag í samgmn., og veit ég ekki annað en það sé almennt meðal hv. alþm. Þá er annað mjög stórt atriði, að nú er gert ráð fyrir, að flokka eigi vegi á nokkuð annan veg en áður hefur verið, og er það fyrst og fremst hugsað til leiðbeiningar vegamálastjórninni, þegar lagt er í framkvæmdir við nýja vegi, hve breiðir þeir skuli vera og hve vandaðir að öðru leyti. Þá er það alveg nýtt form, sem tekið er upp að því er fjárveitingar snertir til þjóðvega í kaupstöðum, og er þar um mjög aukin fjárframlög að ræða frá því, sem áður hefur verið. Var enginn ágreiningur í n. um það, að nauðsynlegt væri að styðja af ríkisins hálfu þessar framkvæmdir að meira eða minna leyti, eins og nú er orðið afar dýrt að leggja þá fullkomnu vegi, sem á þarf að halda eftir nútíma umferðarhraða. Hugsaði n. sér ákveðinn hluta af öllu því fé, sem til vega gengur, sem færi í þessar framkvæmdir, og orðaði í till. sinni sem næst 11% í því orðalagi fólst það, að hún taldi, að ekki væri fyllilega frá þessu gengið og það mundi koma til kasta Alþingis að orða þetta eða ákveða nánar, og hefur nú tekizt samkomulag um það, sem komið er fram í brtt. og er búið að samþykkja í Nd. Þá er lagt til, að sýsluvegir nái nú til allra býla í landinu, þeirra sem ekki ná til þjóðvega, og um leið, að aukin fjárráð sýsluvega verði allmikil, þ.e.a.s. að þau hækki um ca. 150% frá því, sem verið hefur, eða úr u.þ.b. 6 millj. í a.m.k. 15 millj., eftir því sem næst verður komizt eftir útreikningum, sem gerðir hafa verið samkv. þessu ákvæði. Framlög úr héruðum eiga nokkuð að hækka frá því, sem verið hefur, og innheimtast með öðrum hætti, og er lagt til, að þar verði lögð til grundvallar fólkstala á hverjum stað, en áður hefur það verið fasteignamat á hverjum stað eða í hverri sýslu. Og á móti heimaframlögum komi tvöföld upphæð frá ríkissjóði samkv. vegalögum. Um leið og þetta er ákveðið, styttast sýsluvegir allverulega frá því, sem áður var, þ.e.a.s. það verður meira tekið inn á það, sem í frv. er kölluð landsbraut. Það fer, held ég, ekki á milli mála, að það er mjög mikil þörf á þessari aukningu á framlögum til sýsluvega, því að engir vegir í landinu hafa verið jafnmikil olnbogabörn nú um a.m.k. heilan áratug og sýsluvegir, því að fjárframlög til þeirra hafa ekkert hækkað allan þann verðbólgutíma. N. gekk út frá því, þegar hún skilaði sínum till. um þetta atriði, að það yrðu naumast endanlegar till., því að hún taldi það mjög eðlilegt, að þingið í heild fjallaði um þetta atriði, þar sem það er svo mjög nákomið flestöllum þm., sem bera vegamál fyrir brjósti, en það eru a.m.k. allir þm. úr dreifbýlinu. Þá er hér ein stór breyting frá því, sem áður hefur verið, og það er um fjáröflun til vegagerða, sem nú er lagt til að verði mjög aukin, þó að sá skuggi hvíli þar á að vísu, að þau auknu fjárráð verða tekin með nýjum sköttum, þ.e.a.s. 130 aura benzínskatti til viðbótar við 147 aura, sem áður var, nokkurri hækkun á þungaskatti bifreiða og hækkun á skatti af hjólbörðum. En um aðrar leiðir virtist ekki vera að ræða, sem sanngjarnari gætu talizt heldur en þær að láta umferðina styðja sjálfa sig eða þá, sem nota bílana, með auknum sköttum á þá, og talið, að það mundi fljótt koma inn með auknu vegakerfi og bættum vegum, sem minna slitu bílunum og krefðust minna benzíns. Þetta er nánar skýrt, hvernig þessir skattar koma niður, á fskj. á bls. 62, og vil ég vísa til þess. Þá er enn nýmæli að ákveða í reglugerð, að innheimta megi sérstakt umferðargjald af þeim bílum, sem fara um fjölförnustu vegi. Það eru að sjálfsögðu vandaðir vegir og hafa orðið dýrir í byggingu og talið eðlilegt, að þeir verði látnir ná einhverju inn á þennan hátt upp í þann mikla stofnkostnað, sem þar hefur verið lagður fram. Enn má telja það nýtt, að gert er nú ráð fyrir, að um ½% af því fé, sem vegagerðin hefur til umráða, gangi til rannsókna og tilrauna undir stjórn vegamálastjóra, til þess að leita að nýjum leiðum til að gera betri og ódýrari vegi með meiri tækni. Það er auðvitað, að í 100 gr. frv. koma fram mörg atriði önnur en ég hef hér nefnt, sem mega teljast ný og mjög breytt frá því, sem áður hefur verið, en ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta. Ég hef þegar drepið á nokkur atriði, sem mþn. taldi eðlilegt að væru athuguð sérstaklega af Alþingi og það setti endanlega föst ákvæði um, en hún lagði ekki nema tiltölulega lauslega til. Má því segja, að sumt af því væri síður en svo óeðlilegt, sem fram hefur komið af brtt. við frv., og ekki annað en það, sem n. gerði alltaf ráð fyrir að kæmi við þennan mikla lagabálk. Auk aðalbreytinganna, sem ég nefndi, eru svo ýmsar smærri breytingar, sem stafa beint af þeim í orðalagi o. fl. Einnig hafa komið fram nokkrar aðrar breytingar, sem eru verulega efnislegar frá einstökum þm. og nm. í samgmn., og munu þær yfirleitt vera til bóta flestar. Þá er og nokkuð af orðalagsbreytingum, sem n. gekk frá og auðvitað má nokkuð um deila, því að það er nú svo, að flesta hluti má orða á óteljandi vegu. Og þó að þær breyt., sem samgmn. d. urðu sammála um að leggja til og Nd. hefur samþ. séu allmargar, þá er það ekkert annað en eðlilegt út frá þeim vinnubrögðum, sem bæði voru í mþn. og einnig samkomulagsatriðum í samvn. samgm. Hæstv. samgmrh. sagði hér í gærkvöld, að flestar þær breytingar væru til bóta, og ég vil taka undir það, og ég hygg, að þær, sem ég tel ekki til bóta, séu þá ekki til að skemma frv. að verulegu leyti, enda var fullt samkomulag um þær, eins og ég sagði, í þessari nefnd. Það hefur verið bent á það í þessum umr., að frv. þetta hafi komið of seint fyrir augu hv. alþm., til þess að þeim ynnist nægur tími til þess að kynna sér það til hlítar, þar sem meiningin var að afgreiða það nú fyrir áramót. Þetta er hverju orði sannara, að þetta er það mikið mál, að allt of stuttur tími var til athugunar, en sannleikurinn er sá að full samstaða um frv. náðist ekki fyrr en það var lagt fram, og þar af leiðandi er tíminn þetta naumur. En hv. þm. munu vera flestallir sammála um, að það sé mjög nauðsynlegt að afgreiða málið fyrir áramót, til þess að tekjuöflun frv. taki að verka strax með næsta ári. Og til þess að bæta úr því, hversu þessi tími var stuttur, var það ráð tekið að athuga frv. á sameiginlegum fundum beggja samgmn. í deildunum. Þessi stóra nefnd hélt marga fundi, og á þeim mætti einnig ráðneytisstjórinn, sem var formaður mþn., og vegamálastjórinn - og samgmrh., þegar á þurfti að halda, einnig formaður Framsfl., Eysteinn Jónsson, og fulltrúi frá Alþb., Ragnar Arnalds, en því var boðið að hafa fulltrúa á þessum sameiginlegu nefndarfundum, þar sem Alþb. á menn í hvorugri þingnefndinni, og var það gert til þess, að sá flokkur gæti fylgzt sem allra bezt með því, sem þessar nefndir höfðu til málanna að leggja á fundum sínum, og einnig leggja þar orð í belg. Á þessum nefndarfundum ríkti mikill einhugur um að styðja frv. í aðalatriðum, og eins og ég hef þegar drepið á, samþykkti þessi sameiginlegi nefndarfundur margar brtt., sem nú hafa allar verið staðfestar í Nd. Að sjálfsögðu komu fram margar aðrar uppástungur um breytingar, bæði frá einstökum nm. og eins frá þm., sem komu sínum till. á framfæri við n., en engar þær till, voru það veigamiklar, að þær yllu verulegum ágreiningi. Og ég vil þakka þann samstarfsvilja, er þarna kom ótvírætt fram og lýsti því, að það var full alvara hv. nm. allra, að málið næði fram að ganga fyrir áramót. Og um leið er það staðfesting á því, að mjög auknar vegabætur í þessu landi eru eitt af allra brýnustu viðfangsefnum, sem bíða úrlausnar um allt land, að sjálfsögðu eitthvað mismunandi aðkallandi, en alls staðar mjög aðkallandi, og að sjálfsögðu líta menn nokkuð misjafnt á það, hvað mest kalli að. Og um leið og ég fagna þeim viðtökum, sem frv. hefur fengið í aðalatriðum þrátt fyrir nýja skattálagningu, gefa þær ástæðu til að halda, að rétt sé stefnt með frv. En úr því sker að sjálfsögðu reynslan nánar og það mjög fljótlega. Legg ég svo til fyrir hönd samgmn., sbr. álit hennar á þskj. 166, sem hefur verið lagt fram, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að ræða hér stuttlega þær brtt., sem ég hef leyft mér að flytja við frv. til vegalaga. Um málið í heild vísa ég til þess, sem ég sagði hér við 1. umr. í gærkvöld. Það er enginn efi á því, að það er vilji þeirra, sem samið hafa þetta frv., að umbætur geti orðið sem fyrst og sem mestar á vegakerfi landsins, og það kemur einnig fram að ýmsu leyti, að þeir hafa haft skilning á því, að einna fyrst þurfi að gera verulegar umbætur á þeim vegum, þar sem umferðin er mest, þar sem hún er orðin svo mikil, að vegakerfið er algerlega ófullnægjandi til þess að sinna henni, eins og hún er orðin.: Í frv. er m.a. á það bent í grg., að 30% af allri umferð fellur á einungis 1.7% af öllu vegakerfi landsins. Og það eru engar ýkjur, að sums staðar, þar sem umferðin er mest, er að komast á algert öngþveiti í þessum málum. Þess vegna tel ég, að hefði þurft að tryggja enn þá betur en gert er með frv. í þeirri mynd, sem það er nú, að nægilegt fjármagn eða eins mikið fjármagn og mögulegt er að afla fari fyrst og fremst til þessara staða, þar sem umferðin er þegar komin í algert öngþveiti. Þar með er ekki sagt, að allar aðrar umbætur eigi að bíða, en að verulegur hlutur af hinu aukna fjármagni til vegabóta fari til þess að bæta þarna úr hálfgeru og jafnvel algeru neyðarástandi. Þær umbætur, sem með þeim hætti eru gerðar, koma flestum sem fyrst að gagni. Nokkur bæjar- og sveitarfélög hafa algera sérstöðu að því er það snertir, að þjóðvegir, fjölfarnir í sumum tilfellum, liggja bókstaflega um sjálf bæjar- og sveitarfélögin. Það má benda á staði eins og Kópavog, Selfoss og Blönduós. Á öllum þessum stöðum liggur þjóðvegur milli héraða um kaupstaðina og kauptúnin. Þetta veldur því, að þarna er um sérstöðu að ræða, og veldur þessum bæjar- og sveitarfélögum sérstökum erfiðleikum. Þeir eru vafalaust mestir í Kópavogi, þar sem umferðin er orðin gífurleg og verulegur hluti hennar er umferð til Hafnarfjarðar og Suðurnesja. Þessi mál, sem þannig stendur á, og þó alveg sérstaklega vandamálið með umferðina í Kópavogi þarf vissulega að taka sérstökum og föstum tökum og það sem allra fyrst. Á þessum stöðum, sem þannig er ástatt um, eins og ég nú nefndi, sem eru fáir, að þjóðvegur milli byggðarlaga liggur um kaupstaðina eða kauptúnin, þá er mjög hætt við því, að sá hluti vegafjárins, sem ætlazt er til samkv, frv. að renni til bæjar- og sveitarfélaga til bættrar vegagerðar, fari í mjög ríkum mæli til þess að endurbæta þessa vegi og hrökkvi þó ekki til, a.m.k. fyrsta kastið, - þessa vegi, sem eru að eins miklu leyti til gagns fyrir önnur byggðarlög, jafnvel heila landshluta, eða fyrir samgöngur yfirleitt. Það virðist því sanngjarnt, að alveg sérstakt tillit sé tekið til þessarar sérstöðu, og að því beinast 1. og 2. brtt. mín á þskj. 168. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við 32. gr. bætist. Vegagerð ríkisins skal kosta og annast viðhald og nauðsynlegar endurbætur á þeim þjóðvegum í kauptúnum og kaupstöðum, sem teljast helzta umferðarleið um viðkomandi byggðarlag, hafi hún gert það fram að gildistöku laga þessara.“ Ég vænti þess, að á þetta verði litið af fullri sanngirni af hv. deild. Með hinu nýja frv. um vegalög er auðsjáanlega til þess ætlazt, að brotið sé blað í sögu vegamála, í sögu uppbyggingar vegakerfis landsins, það skuli nú gert samkv. fyrirframgerðri áætlun og með verulega auknum hraða. Og hér þyrfti einnig að verða nokkur breyting á að öðru leyti. Hér þyrfti vissulega að stefna markvisst að því, að allir þeir skattar, sem lagðir hafa verið og lagðir kunna að verða á umferðina, fari til vegabóta, meðan svo er ástatt sem nú er, að þörfin er ákaflega brýn, og það er hætt við, að hún verði það lengi í okkar landi. Verulegt spor í þessa átt er vissulega stigið með því frv., sem hér liggur fyrir. Þó tel ég, að það sé tæpast nægilega tryggt og ekki eins vel tryggt og hægt væri, að þessu stefnumiði verði sem fyrst náð. Það er vitanlega hugsanlegt, að þær tilhneigingar komi upp, e.t.v. ekki á þessu þingi, en þá e.t.v. síðar, að draga úr þeim framlögum hins opinbera til vegamála, sem lögð eru fram með öðrum hætti en þeim, sem þessi lög koma til með að ákveða, þ.e. þeim framlögum, sem ákveðin eru í fjárlögum hverju sinni. Þetta frv., eins og það er nú, tryggir ekki að mínu viti nægilega, að þær fjárveitingar haldist. Til þess að reyna nokkru betur en gert er í frv., eins og það liggur fyrir, að koma í veg fyrir þá þróun, að úr þessum framlögum verði dregið, hef ég leyft mér að flytja á sama þskj., 168, brtt. við 89. gr. frv. Sú gr. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Til greiðslu kostnaðar samkv. lögum þessum skal auk þeirra gjalda, sem um getur í 85.–87. gr., veita árlega sérstakt framlag á fjárlögum.“ Við þessa grein legg ég til, að bætist: „og sé það eigi lægra en ¼ hluti þess fjár, sem fæst samkv. ákvæðum 85:–87. gr.“, en það er mjög nálægt þeirri upphæð, sem um er að ræða nú. Með frv. er gert ráð fyrir, að ríkissjóður hagnist um rúmar 47 millj. á þeim ráðstöfunum, sem nú eru gerðar. Ríkissjóður missir að vísu nokkra tekjustofna, sem nema 92.2 millj., en sparar hins vegar útgjöld, sem nema 139.3 millj. kr. Mismunurinn, 47.1 millj., er hagnaður ríkissjóðs. Nú er til þess ætlazt, sbr. þá gr. frv., sem ég vitnaði til, 89. gr., og aths. við hana, að þessi hagnaður af breytingunni komi sem sérstakt framlag á 13. gr. fjárl. En mér virðist, að það sé engan veginn tryggt svo vel sem hægt væri, að þessi fjárveiting haldist framvegis í fjárl. Þess vegna er þessi till. flutt, til þess að reyna að tryggja þetta betur en þegar er gert í frv. Eins og ég lýsti í gærkvöld, tel ég, að svo mikið sé fengið með setningu þeirrar löggjafar, sem hér er á döfinni, að það sé alla vega æskilegt, að framgangur hennar sé tryggður, og er ánægjulegt, að gott samstarf hefur tekizt um þetta mál. Vissulega hefði verið æskilegt, eins og ég sagði þá, að hv. Alþingi hefði fengið betra tóm til þess að fjalla um svona stórt og vandasamt mál heldur en því hefur verið ætlað. En við þetta verður nú að sitja. Af þessu leiðir, að enn þá ríkari ástæða er vafalaust til þess heldur en ella að gera ráð fyrir því, að þessi mikli lagabálkur, sem hefur að geyma mörg nýmæli, þurfi endurskoðunar við, áður en langir tímar líða. Það er eðlilegt og þó sérstaklega þegar þarf að hraða afgreiðslu slíks máls eins og þetta er. Með hliðsjón af því og með hliðsjón af eðli málsins, er ég fylgjandi þeirri brtt. frá hv. 6. þm. Sunnl., sem hér hefur verið lögð fram um, að skipuð verði, áður en langir tímar líða, mþn. til þess að endurskoða þessa löggjöf.



Herra forseti. Í þeim fáu orðum, sem ég sagði um þetta frv. hér við 1. umr. í gærkvöld, lýsti ég stuðningi mínum við það í grundvallaratriðum, og ég skal ekki eyða tíma í það nú að ræða um frv. almennt. En ég lét í ljós þá skoðun í gær, að trúlega mundi koma fram brtt. við frv. enn, og ég hef sjálfur lagt fram á þskj. 167 tvær brtt. við frv., sem ég vil fara hér um örfáum orðum. Það kemur mér að vísu ekki nema að hálfu gagni að fá orðið nú, fyrst hæstv. samgmrh. getur ekki verið í d., vegna þess að í sambandi við fyrri brtt. mína hefði ég þurft að beina orðum mínum aðallega til hans. Það er því kannske rétt, að ég snúi mér fyrst að þeirri síðari í þeirri von, að hæstv. samgmrh. kunni að koma á fundinn fljótlega. 
             Síðari brtt. mín er shlj. brtt., sem hv. 3. þm. Norðurl. e. bar fram í Nd., á þá leið, að við bráðabirgðaákvæði frv. bætist þessi orð: „Alþingi kýs á árinu 1965 mþn. til þess að endurskoða þessi lög í samráði við vegamálastjóra.“ Ég fór um það nokkrum orðum í gær, að nauðsynlegt mundi að endurskoða þessa löggjöf fljótlega. Eftir slíka gerbreytingu hljóta að koma fram ýmisleg ófyrirséð tilvik, og ýmislegt af því nýja fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir, er alveg eftir að fá reynslu af. Ég skal gjarnan segja það, að mér virðist undirbúningur þessa frv. í aðalatriðum vandaður, en athugunartími sá, sem hv. Alþingi hefur haft til meðferðar frv., hefur verið mjög skammur, og margvíslegar brtt., sem fram hafa komið, bera þess vott, að þm. eru ekki mjög öruggir um, að öll atriði frv. séu varanlega til bóta. Þess vegna virðist mér eðlilegt, að það hljóti að verða að gera ráð fyrir því, að lögin verði fljótlega endurskoðuð, og þá þykir mér einnig eðlilegt, að Alþingi, þegar það afgreiðir frv., láti strax í ljós þá skoðun sína, og þess vegna hef ég borið fram þessa brtt., sem er 2. liðurinn á þskj. 167. Ég kem þá að því að ræða fyrri till. nokkuð, þó að hæstv. samgmrh. sé ekki á fundinum. Sú till. gerir ráð fyrir því, að 95. gr. frv. sé í burtu felld, en hún veitir ráðh. heimild til þess að ákveða með reglugerð, að greiða skuli sérstakt umferðargjald af bifreiðum, sem fara um tiltekna vegi og brýr. Þetta er, eins og menn sjá, ákvæði, sem veitir samgmrh. mjög víðtæka og mjög almenna heimild. Það hefur í sambandi við umr. um endurbætur á okkar vegamálum og umr., sem hafa átt sér stað í sambandi við undirbúning og aðdraganda þessa frv., verið mjög um það rætt, hvort bæri að byggja upp vegakerfið fyrst og fremst á framlögum úr ríkissjóði eða hliðstæðum framlögum, sem innheimt eru af þjóðfélagsþegnunum almennt, eða hvort ætti að hugsa sér það fyrirkomulag að taka að verulegu leyti lán til a.m.k. varanlegrar vegagerðar og láta þá umferð, sem um þá vegi fer, greiða tolla eða skatta af hverju farartæki, sem fer um veginn. Þetta er auðvitað grundvallaratriðið, sem ástæða er til þess að íhuga mjög vandlega. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því, að eftir að Alþingi fjallar um vegáætlunina og veitir af alþjóðarfé fjárveitingar til vegagerðar, þá sé ráðh. heimilt að ákveða, að tekið skuli af umferðinni fé til þessa í annað sinn. Mér virðist, að spurningin um vegatoll sé svo mikið prinsipmál, að það sé full ástæða til þess, að Alþingi fjalli um það alveg sérstaklega, í stað þess að hér er í einni grein veitt mjög almenn og víðtæk heimild til ráðh. til þess að ákveða slíkt upp á eigin spýtur. Ég hefði mjög gjarnan viljað spyrja hæstv. samgmrh., ef hann hefði verið hér, hvernig hann hyggst beita þeirri heimild, sem honum er fengin í þessari gr., ef samþykkt yrði. Það hefur heyrzt sagt, að með þessu ákvæði sé einkum haft í huga að innheimta gjöld af bílum, sem fara um hinn nýja Keflavíkurveg, sem nú hefur verið í byggingu um tveggja ára skeið. Ef það er fyrst og fremst þetta, sem fyrir mönnum vakir, þá virðist mér heimildin í 95. gr. vera óþarflega rúm. Í sambandi við Keflavíkurveginn vil ég gjarnan segja það, að það öngþveiti, sem orðið var í vegamálum Suðurnesja, átti að verulegu leyti rót sína að rekja til þess, að umferðarálagið á þennan veg hefur verið gífurlegt sökum dvalar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og viðskipta og samgangna við það. Það væri alls ekki óeðlilegt, að sú umferð greiddi verulegan hluta af kostnaði við byggingu vegarins, og sízt mundi ég mæla á móti till., sem lytu að því. En það verður að gá að því, að það fara fleiri um þennan veg en þeir einir, sem erindi eiga í sambandi við þetta. Vegurinn er einnig aðalsamgönguæð íbúanna í sjávarplássunum og kaupstöðunum á Suðurnesjum. Nú mætti að vísu segja, að á meðan þeir hafa einir svo vandaðan veg að aka um, væri þeim kannske vorkunnarlaust að greiða eitthvað sérstakt fyrir það, en á hinn bóginn er nú í þessu frv., sem hér er til meðferðar, gert ráð fyrir því, að fleiri vegir verði vonandi innan mjög skamms tíma gerðir á sama vandaðan máta, og þá er auðvitað ekki eðlilegt, að íbúar nokkurra kaupstaða og þorpa á Suðurnesjum skuli einir þurfa að borga slíkt umferðargjald. Og ekki er ástæða til þess, að þeir gjaldi þess, að þannig hafi atvikazt; að þeir urðu rétt fyrstir í þessari þróun. Nú vil ég taka það fram alveg skýrt, að með þessu er ég ekki að taka neina endanlega afstöðu til þess, hvort ég telji rétt í einstökum tilvikum að taka upp slíka umferðartolla. Ég er ekki að taka afstöðu til þess endanlega í „prinsipinu“, heldur er ég að láta í ljós þá skoðun, að heimildin, sem ráðherra er veitt með 95. gr., sé óeðlileg og allt of rúm og óskilgreind. Ég mundi telja eðlilegt, að ef farið væri inn á þessa braut, væri um það mál sérstaklega fjallað á Alþ., og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þá brtt., sem fólgin er í fyrsta lið á þskj. 167, um það, að 95. gr. falli niður. Ég hefði gjarnan, eins og ég sagði áðan, kosið, að hæstv. samgmrh. hefði verið hér í d. og getað gefið okkur yfirlýsingar um það, hvernig hann hygðist beita ákvæðum þessarar greinar, ef samþykkt yrði, og enn fremur hefði ég þá óskað þess, að hann hefði lýst því yfir; að hann mundi ekki beita henni án samráðs við þá aðila, sem sætzt hafa á að koma þessu stóra máli áfram með óvenjulega skjótum hætti. Ég hefði talið eðlilegt, að þar sem hefur orðið samkomulag um það að koma fram þessu merka máli á þann hátt, sem nú er verið að gera, yrði um slíkt stórmál eins og það, sem fólgið er hér í lítilli grein, einnig samráð og samkomulag, hvernig því yrði beitt, ef till. mín um að fella þessa heimild burt nær ekki fram að ganga. Ég geri mér það ljóst, að ýmsir, þótt þeir kynnu að vera þessari brtt. hlynntir, munu hafa nokkurn hug á að koma frv. gegnum þessa hv. d. án breytinga. En ég vildi samt ekki láta hjá líða að bera fram þessa brtt. til þess að vekja athygli á þessu máli og sérstaklega til þess að biðja um yfirlýsingu hæstv. samgmrh., sem því miður er ekki hérna núna, um það efni, sem ég var að gera grein fyrir áðan. Ég skal svo ekki orðlengja þetta meira.

Forseti (EggÞ): Í tilefni af ósk hv. síðasta ræðumanns um, að hæstv. samgmrh. yrði hér viðstaddur, vil ég taka fram, að ráðh. hefur sent þau boð, að hann sé á fundi hér á neðri hæð hússins með vegamálastjóra og ráðuneytisstjóra samgmrn. einmitt um þetta mál og geti af þeim ástæðum ekki verið mættur hér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða almennt um frv. það til vegalaga, sem hér liggur fyrir, þó að það sé vissulega þess vert, að um það sé rætt, því að hér er um merkilegt mál að ræða. Höfuðatriði þess frv. er að mínum dómi það, að í því felst aukin fjáröflun til vegaframkvæmda, en auk þess geymir það svo að sjálfsögðu, eins og hér hefur verið rakið, ýmis nýmæli, sem ég hygg að mörg eða jafnvel flest horfi til bóta, þó að reynslan ein fái til fullnustu úr því skorið, hvernig þau reynast. En sem sagt, ég ætla ekki að fara að ræða almennt hér um þetta frv., heldur vildi ég aðeins leita skýringar á einu eða tveimur ákvæðum í þessu frv. og af því tilefni beina fsp. til frsm. hv. samgmn. Þau ákvæði, sem ég vil gjarnan fá nánari skýringu á, eru í X. kafla frv., sem fjallar um eignarnám, jarðrask, átroðning o.fl. Mér er það ljóst, að þar er í sjálfu sér ekki um neinn sérstaklega veigamikinn þátt að ræða í þessum mikla lagabálki. Í síðasta málsl. 60. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: „Kostnað við matið greiðir landeigandi, ef upphæð sú, er honum er metin, er nær því, sem honum hefur verið boðið, en því, sem hann hefur krafizt, ella telst kostnaðurinn við matið með skaðabótakostnaðinum.“ Ég held, að þetta ákvæði fái naumast staðizt samkv. stjórnarskránni. Ég held, að það leiði til þess, að landeigandi fái ekki fullar bætur, svo sem boðið er í 67. gr. stjórnarskrárinnar. Og ég skal taka einfalt dæmi máli mínu til skýringar. Við skulum segja, að landeigandi krefjist þess að fá 50 þús. kr. í bætur. Vegamálastjóri býður aftur á móti að greiða 35 þús. Mat fer fram, og niðurstaða matsmanna verður sú, að 40 þús. kr. skuli greiddar í skaðabætur vegna þess, sem þar er um að ræða, hvort sem það er jarðrask eða malarnám eða hvað sem það nú er. Kostnaður við þetta mat verður 2000 kr., sem ég hygg að sé ekki of í lagt. Þá verður niðurstaðan sú, að landeigandi samkv. þessu ákvæði, sem ég las hér upp áðan, á að greiða þennan kostnað við matið, 2000 kr. Þær dragast þess vegna frá þeim 40 þús. kr., sem honum hafa verið metnar og matsmenn hafa talið að skaði hans væri, þ.e.a.s. hann fær ekki nema 38 þús. kr., og þá hefur hann ekki fengið fullt verð fyrir eign sína, eins og 67. gr. stjórnarskrárinnar býður. Ég vildi gjarnan fá skýringu á því hjá hv. frsm. n., hvernig n. lítur á þetta ákvæði, hvort hún er þeirrar skoðunar, að þetta geti samrýmzt stjórnarskránni. Og það er því meiri ástæða til þess að velta þessu fyrir sér, af því að hv. samgmn. hefur sýnt lofsverðan áhuga á því í sambandi einmitt við þetta ákvæði að girða fyrir það, að ákvæðið bryti í bág við stjórnarskrána, því að í upphaflega frv., eins og það var lagt fyrir Alþingi, stóð svo í niðurlagi 2. mgr. 60. gr.: „Kostnað við yfirmat greiðir sá, sem þess hefur krafizt, ef matsupphæðinni verður ekki breytt honum í vil meira en 10% af matsupphæð undirmatsins, ella telst hann með öðrum skaðabótakostnaði.“ Þetta ákvæði felldi samgmn. niður eða gerði till. um, að það væri fellt niður, og var það fellt niður í hv. Nd., af þeim ástæðum, að mér skilst, að hún taldi vafasamt, að þetta ákvæði um greiðslu kostnaðar við yfirmat stæðist samkv. stjórnarskránni. Nú er ég að vísu á annarri skoðun um það efni og tel, að niðurlagsákvæði 2. mgr. 60. gr., eins og það var upphaflega, hefði verið í góðu samræmi við stjórnarskrána, og hef mín rök fyrir því, en það er önnur saga, og ég fer ekki út í það hér að rekja þau. En einmitt af því, að hv. samgmn. hefur bersýnilega haft auga fyrir þessu, hefur þar af leiðandi hlotið að grandskoða þetta, þykir mér rétt að krefjast á þessu skýringar. En ég hef hingað til haldið, að það væri alveg ótvíræð grundvallarregla, að eignarnemi yrði að greiða kostnað við undirmat, hver svo sem niðurstaða þess annars væri, og ég veit ekki til þess, að öðru sé þar undan haldið neins staðar, þannig að ég held nú, að flestir, a.m.k. lögfræðingar, hljóti að vera sammála um það, að þetta niðurlagsákvæði 1. mgr. 60. gr. standist nú ekki samkv. stjórnarskránni. Og það er nú svona, að þó að þetta sé kannske í sjálfu sér smámál og þyki óþarfi að vera að fjölyrða um það, er það dálítið erfitt fyrir hv. alþm. að samþykkja það, sem bersýnilega er andstætt stjórnarskránni, af því að þeir hafa nú einu sinni unnið eið eða drengskaparheit að því að halda stjórnarskrána, svo að mér virðist nú þörf á því að athuga þetta ákvæði aðeins og staldra við, og sem sagt, ég vildi óska eftir því að fá skýringar á þessu ákvæði. Raunar má kannske sama segja um 62. gr., að því er varðar þær lögákveðnu bætur til leigutaka, þar sem gert er ráð fyrir því, að landeigandi greiði honum 5% árlega af skaðabótaupphæðinni, meðan leigusamningur sá er í gildi, sem var, þegar bæturnar voru ákveðnar. Þessar lögákveðnu bætur þurfa náttúrlega ekki alltaf og í öllum tilfellum að vera fullar bætur, og þess vegna mundi slíkt ákvæði sjálfsagt ekki standast. En það hefur verið áður í lögum að vísu, og skal ég ekki fjölyrða um það. En aðra spurningu vildi ég einnig bera upp við hv. frsm. samgmn., og það er út af þessu, að niður hefur verið fellt niðurlagsákvæðið í 2. mgr. 60. gr., sem ákvað það, hvernig fara skyldi með greiðslu yfirmatskostnaðar. Nú eru í þessu lagafrv., eins og frá því er gengið, engin fyrirmæli um greiðslu yfirmatskostnaðar. Þess vegna vildi ég beina þeirri spurningu til hv. frsm., hvaða regla n. hefði hugsað sér að ætti við um greiðslu yfirmatskostnaðar. Getur það verið, að hún hafi hugsað sér, að um greiðslu yfirmatskostnaðar ætti að fara eftir niðurlagsákvæðinu í 1. mgr. 60. gr.? Það er fjarstætt að mínum dómi. En það lægi þó kannske einna beinast við eftir því, hvernig frá þessu er gengið. Eða ætlast hún til þess, að þetta sé skilið svo, að það sé farið um þetta efni eftir þeirri almennu reglu, sem um þetta er sett í l. um framkvæmd eignarnáms, nr. 61 1917? Sú ályktun mundi náttúrlega vera eðlilegust og mundi auðvitað eiga við, ef ekkert væri um þetta mælt í l. og felldur væri niður síðasti málsl. 1. mgr. 60. gr. Þá mundi sjálfsagt verða ályktað sem svo, að um framkvæmd eignarnámsins og greiðslu kostnaðar við það ætti að fara eftir þessum almennu eignarnámslögum, nr. 61 frá 1917, enda er það eðlilegt og í sjálfu sér óþarfi, þegar einstök lög eru að taka upp reglur um framkvæmd eignarnáms, vegna þess að það eru settar í þessum lögum í eitt skipti fyrir öll almennar reglur um þetta efni. Nú ætlast kannske n. til þess eða hefur hugsað sér, að það gilti um þetta sama regla og t.d. er sett í l. um náttúruvernd, sem við vorum að tala um hér í gærkvöld, þar sem svo er fyrir mælt, að yfirvirðingarnefndin sjálf ákveði það, hvernig greiðslu kostnaðar sé háttað eða skipt á milli aðila. Eins og ég áðan sagði, finnst mönnum þetta kannske ekki stór atriði, og ég játa það, að þetta eru ekki í sjálfu sér stór atriði, borin saman við þetta mikla mál, sem hér liggur fyrir, en þau atriði eru þó þannig vaxin, að ég tel eðlilegt, að þm. geri sér grein fyrir því, hvað þeir eru að samþykkja í þessu efni, og ég efast ekki um, að þessi mál hljóta að hafa verið rækilega könnuð hjá hv. samgmn. og að hv. frsm. hennar geti því gefið einhverjar skýringar á því.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 3. þm. Norðurl. v. í sambandi við 60. gr. hef ég ekki mikið að segja. Þar talar löglærður maður, en ég er ekki löglærður. Viðvíkjandi síðari fyrirspurnarliðnum er það að segja, að þetta var rætt nokkuð í samgmn., að eðlilegast væri, að það atriði færi eftir almennum ákvæðum um eignarnám, og væri óþarft að hafa sérstakt ákvæði í þessum lögum um það. En að því er varðar fyrra atriðið, að það standist samkv. stjórnarskrá, sem þar segir um mat, er því aðeins til að svara, að þetta hefur staðið í vegalögum og að því er ég veit ekki valdið neinum árekstrum. Ég skal játa, að það hefur ekki verið sérstaklega rannsakað af þeim nefndum, sem hafa undirbúið þetta frv., hvort þetta fengi staðizt, en talið, að það mundi standast, þar sem það hefur ekki valdið árekstrum hingað til. Hér hafa komið fram nokkrar brtt. frá hv. 5. þm. Reykn. Að því er varðar þær brtt., sem hann gerir á 32. gr., er það að segja, að sú grein var rædd allmikið á fundi n. Henni hafði borizt bréf frá bæjarráði Kópavogs, sem taldi, að þar væru sérstakar ástæður fyrir hendi og ákvæði þessarar gr. mundu koma illa við kaupstaðinn Kópavog, og tók n. till. bæjarráðs algerlega til greina. Um 3. brtt. hv. 5. þm. Reykn. er það að segja, að það er að sjálfsögðu álitamál, hvort það á að binda það í þessum lögum, hversu mikið framlag á 13. gr. fjárl. eigi að vera til vegagerða fram yfir þær tekjur, sem vegagerðin fær gegnum sína ákveðna tekjuliði. Ég er alls ekkert viss um það, að frv. verði neitt betra með því að binda það, að það skuli vera ¼ hluti á móti því, sem inn kemur samkv. 86. og 87. gr. Ég gæti alveg eins hugsað mér, að það þyrfti að vera meira. Vegaþörfin er mikil, og þrýstingurinn á það að fá fé til vegagerða er mikill. Ég get upplýst það, að það var að vísu um það talað, hvort eðlilegra væri og hvort það væri trygging fyrir vegagerðina að fá þetta ákveðið í einhverjum hlutföllum, og niðurstaðan varð sú, að það mundi vera skynsamlegast að láta þetta óbundið í því trausti, að hlutur vegagerðarinnar yrði ekki rýrður frá því, sem lagt er til á fjárlfrv. nú og búið er að eða í þann veginn er verið að ganga frá að þessu sinni. Hvoruga þessa till. tel ég því þörf á að samþykkja og sé mér ekki fært að styðja þær. Þá var till. frá hv. 6. þm. Sunnl. um það að taka það inn í l. nú að ákveða um nýja endurskoðun. Ég held, að það sé of snemmt að ákveða það enn, meðan ekki er séð, hvernig ákvæði þessara laga verka, og það er alltaf opið að bera fram brtt., ef einhver atriði í frv. eða l., ef þetta verða lög, reynast þannig, að breyta þurfi. Þá tel ég einboðið, að það verði tekið fyrir, strax og það kemur fram, en að ákveða nú allsherjar endurskoðun á frv. finnst mér vera allt of snemmt og nálgast það að vera vantraust á þá, sem samið hafa frv., að ákveða það nú þegar, að á því skuli fara fram ný endurskoðun. Ég get af þessum ástæðum ekki heldur stutt þessa tillögu.



Herra forseti. Það var aðeins út af aths. við 60. gr. frá hv. 3. þm. Norðurl. v., sem ég vildi segja hér nokkur orð, vegna þess að ég kom þar sjálfur lítils háttar við sögu. Eins og kunnugt er, unnu samgmn. saman að því að yfirfara þetta frv., meðan það var til meðferðar í Nd. Þegar farið var yfir 60. gr., benti ég á í sambandi við 2. mgr. þeirrar gr., að það hefði fyrir nokkrum árum fallið hæstaréttardómur, sem mig minnti að væri á þá leið, að slíkt ákvæði væri talið brjóta í bága við stjórnarskrána. Ráðuneytisstjóranum í samgmrn., sem starfaði með n., var falið að athuga þetta nánar, enda geri ég ráð fyrir því, að hann hafi fyrst og fremst séð um hina lögfræðilegu hlið á þessu frv. En hann sagði, að þessi 60. gr., 1. og 2. mgr., væri ýmist óbreytt frá eldri vegalögum eða það hefðu verið teknar upp reglur úr öðrum hliðstæðum lögum, og mig minnir, að hann vitnaði þar í hafnarbótalög. Honum var falið að taka þetta til athugunar. Ég vil taka það fram, að ég fletti þessum hæstaréttardómi ekkert upp núna í sambandi við þetta mál og kynnti mér það ekkert nánar, en hann gerði það hins vegar eftir þessari ábendingu, og þegar hann hafði athugað þetta, taldi hann rétt að fella 2. mgr. 60. gr. niður, og ég hygg þá, þori að vísu ekki að fullyrða það, að hann hafi verið þeirrar skoðunar, að kostnaður við yfirmatið lenti þá væntanlega á vegagerðinni í öllum tilfellum, eða það minnir mig, að hann segði. Þegar svo þessi niðurstaða var komin frá ráðuneytisstjóranum, þá samþykkti nefndin eftir hans athugun að fella þessa 2. mgr. niður. Þá benti hv. 4. þm. Austf. á það á nefndarfundi, hvort niðurlagsákvæðið í 1. mgr. 60. gr., sem hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði hér að umtalsefni, mundi þá ekki einnig brjóta í bága við stjórnarskrána og það leiða af þessum dómi. Ég var honum alveg sammála um það, að þessi aths. hans væri réttmæt og það væri sjálfsagt eða ástæða til þess að fella þetta ákvæði einnig niður. En við umr. í n. skildist mér, að nm. hölluðust nú einna helzt að því, að þó að væri fyrir hendi ótvíræður hæstaréttardómur um 2. mgr., þá væri ekki fyrir hendi hæstaréttardómur varðandi þetta ákvæði, niðurlag 60. gr., og þess vegna væri eiginlega rétt að láta það standa, þó að þetta gæti verið álitamál. Ég taldi aðeins rétt, af því að þessi fsp. kom fram, að rekja gang málsins, eins og hann kom mér fyrir sjónir í nefndarstörfunum. En ég tek undir það, að ég tel þessa aths. frá hv. 3. þm. Norðurl. v. varðandi niðurlagsákvæði 60. gr. vera réttmæta.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta neitt að ráði. Ég vil þakka hv. frsm. fyrir hans greinargóðu svör við minni fsp. Hann játaði það að niðurlagsákvæði 1. mgr. 60. gr. mundu kannske ekki hafa verið nægilega athuguð í n.. en taldi hins vegar, að eftir brottfall síðasta málsl. í 2. mgr. 60. gr. mundu nm. hafa verið þeirrar skoðunar, að um greiðslu matskostnaðar færi eftir þeim almennu reglum, sem þar um gilda samkv. l. um framkvæmd eignarnáms frá 1917. Ég tel þessa skoðun eðlilega. Hv. síðasti ræðumaður, 9. landsk. þm. var einnig alveg sammála, að mér skildist, þeirri aths., sem ég gerði varðandi síðasta málsl. í 1. mgr. 60. gr., að hann fengi ekki staðizt eftir stjórnarskránni. Hins vegar virtist mér, að hann hefði kannske nokkuð annan skilning en hv. frsm. á þýðingu þess, að síðasti málsl. 2. mgr. 60. gr. var felldur niður, en efnislega virtist mér hann þó fallast á mitt sjónarmið í þessu efni. Það er náttúrlega, eins og allir lögfræðingar vita, meginmunur á undirmati og yfirmati, að því er kostnaðargreiðsluna varðar. Eins og ég sagði áðan, held ég, að það séu ekkert deildar meiningar um það, að eignarnemi verður að greiða kostnað við undirmat, það mat, sem fram fer. Hins vegar eru aftur á móti ýmsir og ég vil segja margir þeirrar skoðunar, að löggjafinn þurfi ekki að fyrirskipa nema eitt mat, en ef hann heimilar yfirmat, þá geti hann sett aðra reglu um skiptingu kostnaðar af því. En mér sýnist við, sem um þetta höfum rætt, vera yfirleitt sammála í verulegum atriðum um efnið. Þess vegna mundi ég hafa tilhneigingu til þess að bera fram brtt. við þessa grein við 3. umr. málsins. Og mín brtt. mundi þá verða á þá lund, að síðasti málsl. 1. mgr. falli niður. Það er að sjálfsögðu rétt, eins og kom fram, að þetta ákvæði hefur verið áður í lögum, en það réttlætir það náttúrlega ekki, að það sé látið standa áfram, þegar mönnum verður ljóst, að það er ekki í samræmi við stjórnarskrá. Og í öðru lagi mundi ég vilja leggja til, að við 60. gr. bættist ný mgr., svo hljóðandi: „Um greiðslu kostnaðar við eignarmat samkv. þessum lögum fer eftir l. nr. 61 frá 1917, um framkvæmd eignarnáms. Þá væri það sagt alveg berum orðum, sem hv. frsm. taldi hafa verið skoðun n. Ég vil þó taka það fram, að ef það þætti ekki fært vegna þess, hve naumur tími er orðinn, að láta málið ganga á milli deilda vegna slakrar breytingar, þá mundi ég sætta mig við þá yfirlýsingu, sem fram kom frá hv. frsm., og ekki vilja tefja fyrir málinu með því að flytja brtt. En ég sé nú ekki, að það þyrfti að stefna þessu máli í neina tvísýnu, þó að svona einföld breyting væri gerð. En ég mun þá væntan1ega, ef nokkur tími gefst til, prófa það við 3. umr., hvort menn vildu fallast á slíka brtt. eða ekki.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér um ræðir. Leggur n. einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. Á s.l. Alþingi voru samþykktar allmiklar breytingar á siglingalögunum frá 1914. Hafði sá lagabálkur þá staðið að mestu leyti óbreyttur um nær 40 ára skeið. Efni þessa frv. er það, sem fram kemur í grg., en þar segir; með leyfi forseta: „Í ljós hefur komið í sambandi við heildarútgáfu á nýjum siglingalögum samkv. 15. gr. l. nr. 15 20. apríl 1963, um, breyt. á siglingal., nr. 56 30. nóv. 1914, að í 9. gr. fyrrnefndra laga, 2. tölul., hefur láðst að fella niður 3. málsl. 1. mgr. 225. gr. síðarnefndra laga, en aðeins felldur niður 2. málsl. Enda þótt bætur þær, sem getið er í nefndum málsl., séu augljóslega úreltar vegna mikilla verðbreytinga, síðan lögin voru sett árið 1914, og jafnvel dómur fallið gagnstætt ákvæði þessu, þykir rétt að afnema það formlega með lögum, áður en siglingalögin eru gefin út sem heildarlög með áorðnum breytingum.“ Þessi grein siglingalaganna, 225. gr., hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ef tjón verður á skipi, pósti eða mönnum af því, er skip rákust á, og sökin liggur öll annars vegar, þá bætir hinn seki skaða þann allan, er af hlauzt. Nú hefur mannsbani hlotizt af árekstrinum, og má þá, ef þess er krafizt, dæma hinn seka, þótt eigi verði álitið, að hann hafi unnið til hegningar, til að gjalda manni eða konu hins dána eða börnum hans bætur fyrir missi þess, sem átti að standa straum af þeim, og skal ákveða í bæturnar tiltekna upphæð í eitt skipti fyrir öll. Hvorki þessar bætur né bætur fyrir líkamstjón mega fara fram úr 4200 kr.“ Það er þessi síðasti málsl., 3. málsl.: „Hvorki þessar bætur né bætur fyrir líkamstjón mega fara fram úr 4200 kr.,“ sem láðst hefur að fella niður, en það gefur auga leið, að þessi upphæð, sem hér um ræðir, er löngu úrelt og þess vegna sjálfsagt að leiðrétta og fella niður, eins og lagt er til í þessu frv., enda er einnig á það bent í grg. fyrir frv., að þessi málsl. hefur ekki verið virtur og dómar hafa gengið í aðra átt. Eins og fram kemur í áliti sjútvn., mælir n. einróma með, að frv. verði samþykkt óbreytt.