Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 222 frv. um breyt. á l. um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga, og er flutt nú óbreytt. Efnislega fjallar þetta frv. um það að rýmka nokkuð rétt manna til þess að verða aðilar að þessum lífeyrissjóði, að heimila sjóðstjórninni að veita í fyrsta lagi sjómannafélögum, sem aðild eiga að sjóðnum, rétt til þess að tryggja sína starfsmenn í honum. Það hefur færzt í vöxt á hinum síðari árum, að þessi félög hafa átt þess kost að ráða sjómenn til sín sem starfsmenn í landi. Í flestum tilfellum eru þetta menn, sem koma beint úr starfi af flotanum og hafa notið þessara lífeyrissjóðsréttinda þar, og þess finnast dæmi, að ekki hafa fengizt góðir menn til starfa fyrir þessi félög, vegna, þess að þeir hafa tapað þessum réttindum við það að taka að sér störf fyrir stéttarfélögin. Ég held, að allir hljóti að vera sammála því, að það sé mjög nauðsynlegt, að hinir beztu menn ráðist til slíkra starfa á hverjum tíma, og því er lagt til, að þessi heimild verði veitt. Einnig legg ég til, að útgerðum farskipa, varðskipa og togara sé heimilt að tryggja skipverja sína, þó að þeir séu ekki lögskráðir um stundarsakir, m. a. ef þeir starfa við skip, sem eru í viðgerð, flokkunarviðgerð eða gegna öðrum störfum í þágu útgerðar. Lögin segja skýrt og skorinort, að aðeins þeir, sem lögskráðir séu á skip, njóti þessara réttinda, aðildar að sjóðnum, á meðan þeir séu lögskráðir, en auðvitað þekkjast þess mörg dæmi, m. a. frá landhelgisgæzlu ríkisins, að talið er nauðsynlegt að hafa undirmenn við ákveðin störf í landi um stundarsakir, en á meðan á því hefur staðið, hafa þessir sömu menn tapað þessum réttindum. Þess vegna er lagt til, að sjóðstjórninni sé heimilt að leyfa útgerðunum að kaupa lífeyrisréttindi í sjóðnum áfram, þegar svona stendur á. Einnig finnast þess dæmi, að sjómenn hafa hætt við að fara í sérskóla sjómannastéttarinnar, stýrimannaskóla og vélskóla, eða a.m.k. frestað því, vegna þess að þegar þeir fara í skólann, hafa þeir einnig tapað af réttindum þessa sjóðs, en eitt meginatriði í hug sjómanna í sambandi við sjóðinn er það, að honum hefur tekizt að veita aðildarfélögum sínum, auk lífeyrisréttindanna, mikil og góð lán, þegar þeir hafa staðið í húsbyggingum eða íbúðarkaupum og er á margan hátt skiljanlegt í okkar þjóðfélagi, að menn, sem eru komnir með fjölskyldu, hiki við að henda frá sér slíkum möguleika, jafnvel þótt þeir þurfi þá um leið að fórna löngun sinni til frekara náms í sínu fagi. Það er líka lagt til, að heimilt sé fyrir þá að kaupa sér og halda við sínum réttindum í sjóðnum, þótt þeir stundi nám í sjómannafræðum. Þá hef ég talið eðlilegt að heimila einnig þeim, sem slasast eða veikjast, að halda við sínum réttindum og að stjórn sjóðsins ákveði iðgjald. Það hefur verið minnzt á það við mig, nú eftir að ég flutti þetta frv., hvort ekki væri rétt að endurskoða fleiri ákvæði í þessum l., þ. á m. ákvæði 18. gr., þ.e. ef skipverji tekur út það tillag, sem hann hefur látið til sjóðsins, ekki til þess að kaupa sér lífeyrisréttindi annars staðar, heldur tekur það út sem eyðslueyri, hvort ekki væri þá rétt að heimila togaraútgerðum að fá sitt framlag einnig endurgreitt. Með hliðsjón af því, hvernig okkar togaraútgerð er komið, og einnig með hliðsjón af því, að þessi sjóður er orðinn einn öflugasti lífeyrissjóður hér á landi, og þótt þetta hafi verið eðlilegt ákvæði við setningu þessara l., finnst mér sjálfsagt, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, gefi gaum að þessu atriði og einnig því, að þess þekkjast dæmi, að sjómenn, aðrir en togarasjómenn og farmenn, hafa óskað eftir því að fá að kaupa sér réttindi í þessum sjóði, án þess að útgerðin kæmi þar við sögu. Mér finnst einnig sjálfsagt, að athugað verði, hvort talið sé fært að koma með slíkar breyt. á þessum l., og í trausti þess óska ég eftir því við þá n., sem fær málið til meðferðar, að hún athugi þessi atriði jafnframt frv. mínu, en ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til sjútvn.



Herra forseti. Við þm. Alþb. í þessari hv. d. höfum leyft okkur að flytja frv. á þskj. 216 um uppsögn varnarsamnings á milli Íslands og Bandaríkjanna. Alþb.-menn í Ed. standa einnig að þessu frv., þó að þeir geti ekki flutt það. Þetta frv. gengur í stuttu máli út á það, að ríkisstj. skuli falið að æskja endurskoðunar á varnarsamningnum á milli Íslands og Bandaríkjanna frá 5. maí 1951 skv. heimild í 7. gr. samningsins og síðan segja samningnum upp, þegar endurskoðunarfresturinn, sem í samningnum er ákveðinn, leyfir það. Jafnframt er í 2. gr. sett sú ákvörðun, að þar sem þessi samningur var um leið með sérstökum lögum látinn öðlast lagagildi á Íslandi, skuli þau lög falla úr gildi, þegar samningnum er sagt upp. Og í 3. gr. er ákveðið, að þær framkvæmdir, sem herinn hér á landi nú stendur að, sérstaklega framkvæmdirnar í Hvalfirði, skuli þá stöðvaðar. Það er rétt að fara nokkrum orðum um þennan samning, svo þýðingarmikill og umdeildur sem hann hefur verið í íslenzkum stjórnmálum undanfarin 16 ár, og vil ég rifja nokkuð upp, hvernig hann er til kominn. Að mínu álíti var þessi hernámssamningur, þegar hann var gerður 1951, liður í þeirri fyrirætlun Bandaríkjanna að gera Ísland að hernaðarbækistöð sinni til langs tíma, þáttur í þeim fyrirætlunum, sem einkennt hafa Bandaríki NorðurAmeríku eftir styrjöldina, að safna sér herstöðvum víða um heim og reyna með því mótí að ná eins konar drottinvaldi yfir jarðkringlunni. Við urðum fyrst varir við þessa viðleitni, Íslendingar, hinn 1. okt. 1945, þegar tilkynnin barst frá stjórn Bandaríkjanna til ríkisstjórnar Íslands um,. að Bandaríkin óskuðu eftir því að fá hér herstöðvar til 99 ára, þrjú tilgreind íslenzk landssvæði sett undir ameríska stjórn. Það var landssvæðið, þar sem Keflavíkurflugvöllur er, landssvæði við Skerjafjörð og partur af Skerjafirði og ákveðinn hluti af Hvalfirði. Þá var meiningin eftir þeim tilmælum, að þetta yrðu raunverulega algerlega amerísk yfirráðasvæði, sem Íslendingum væri óheimilt að koma inn á nema með amerísku leyfi, svo sem er um þær herstöðvar, sem Bandaríkjamenn hafa þannig víða úti um heim. Og það var tilgáta okkar margra, að með þessu væri verið að framfylgja þeim samningi, sem gerður var 1941, þar sem Bandaríkin fengu herstöðvar hér, meðan á stríðinu stóð, og Englendingar um leið létu opinberlega af því að krefjast hér herstöðva, og við litum ýmsir svo á, að þetta væri þáttur í þeirri viðleitni Bandaríkjastjórnar, sem áður hafði fram komið, að knýja Englendinga til að afhenda sér herstöðvar í nýlendum Breta í Vesturheimi til 99 ára, þetta væri viðleitni í þá átt að tryggja sér ítök, sem brezka heimsveldið sumpart hafði haft áður eða öðlazt, á meðan á stríðinu stóð, og svo til viðbótar allt það, sem Bandaríkin síðan hafa reynt að ná. Það var vitað, að samningurinn 1941 rann út að áliti okkar Íslendinga, þegar stríðinu lauk. En Bandaríkjastjórn hélt fram öðrum skilningi á því máli og ætlaði auðsjáanlega þá að færa sig upp á skaftið og tryggja sér hér herstöðvar til 99 ára. 1. okt. 1945 var enn ekki um neitt að ræða, sem hét Atlantshafsbandalag, ekki neitt, sem átti að heita að verja eða vernda lýðræði eða vestræna menningu eða neitt slíkt. Till. frá Bandaríkjastjórn 1. okt. 1945 voru einberar yfirdrottnunartilhneigingar frá hálfu Bandaríkjastjórnar, þar sem sú stjórn seildist eftir því að ná hernaðarlegum ítökum á Íslandi til heillar aldar. Það kom svo greinilega fram, að ekki verður um villzt, hver tilgangurinn var með þeirri stefnu, sem Bandaríkjamenn síðan hafa fylgt. Það var kannske ljósara en ýmsir forustumenn Bandaríkjanna á ýmsum stigum höfðu kært sig um að láta það verða, hver þeirra raunverulegi tilgangur var: að tryggja sér herstöðvar á Íslandi án tillits til alls annars en að hér væru herstöðvar Bandaríkjamanna, án tillits til alls, sem þýddi annars þróun í Evrópu eða samstarf við þjóðirnar í Vestur-Evrópu. Það voru einmitt höfð þau orð af þáverandi forsrh., Ólafi Thors, eftir að þessu samningstilboði var neitað, að þjóðin hefði litið svo á, að með þessu væri tilætlunin að stjórna okkar gamla landi frá þeirra nýja landi og þess vegna hefði þjóðin risið upp. Og þess vegna var þessum tillögum neitað þá. 1946 fengu Bandaríkin því hins vegar framgengt, þegar herinn opinberlega séð átti að fara héðan burt, að þeim var leigður Keflavíkurflugvöllur til 5 ára, og mátti framlengja það til 1 árs í senn, er sá tími væri útrunninn. Þá var svo látið heita, að það skyldi ekki vera herlið, sem væri á Keflavíkurflugvelli, en við ýmsir, sem andstæðir vorum þeim samningi úr þrem flokkum þingsins, héldum því fram hins vegar, að það væri aðeins verið að klæða þá hermenn í borgarlegan búning, sem verið höfðu þar í berstöðinni áður. Og með Keflavíkursamningnum náðu Bandarfkjamenn fyrstu opinberu ítökunum í íslenzku landi, eftir að stríðinu lauk, og var þó sá samningur opinberlega látinn heita: Samningur um brottför ameríska hersins af Keflavíkurflugvelli eða af Íslandi. Því næst tóku Bandaríkin að reyna að tryggja sér efnahagsleg ítök á Íslandi og áhrif á íslenzka löggjöf. Það gerðist með Marshall-samningnum, sem öllum er í fersku minni. Það mun upphaflega hafa verið tilgangur þeirrar ríkisstjórnar, sem að þeim samningi stóð, að með þeim samningi væri Ísland aðeins að taka þátt í samhjálp við önnur lönd í Evrópu, og ég man eftir, að núv. hæstv. forsrh. hafði þau orð um, þegar sá samningur var lagður hér fram, að Ísland mundi verða veitandi, en ekki þiggjandi í sambandi við það, sem þá var kallað Marshall-aðstoð. Það reyndist öfugt. Ísland varð meir og meir háð Bandaríkjunum og lánastofnunum, sem þau réðu yfir, á næstu árum, og gekk svo langt þá t.d. um afskiptin af löggjöf okkar hér á Alþingi, að eftir að helmingastjórnin gamla hafði sett frv., sem bannaði Íslendingum að byggja nema með sérstöku leyfi nefndar í Reykjavík, tókst okkur nokkru seinna hér í Nd. að fá samþ. lagafrv., þar sem ákveðið var að hnekkja þessu banni, þá var það lagafrv. stöðvað í Ed. með hótunum frá hinum efnahagslega fulltrúa Bandaríkjamanna hér á landi þá um, að það yrði ekki veitt leyfi frá hálfu Bandaríkjanna og þeirra stofnana, sem þau hefðu með að gera, til að veita lán úr mótvirðissjóðnum, svo framarlega sem ætti að samþ. svona lög. Gengislækkunin 1950 var einnig samþ. einmitt eftir kröfum samsvarandi aðila, þannig að áhrif Bandaríkjastjórnar á íslenzka löggjöf og íslenzka ríkisstj. voru orðin mjög rík á þessu skeiði. Síðan var Kóreustríðið 1951 notað sem átylla til þess að krefjast hér herstöðvar, til þess að hernema Ísland á ný opinberlega. Þetta var gert þrátt fyrir það að við hefðum það skýrt og skorinort í yfirlýsingum, ekki aðeins frá þeirri ríkisstj. Íslands, sem stóð að Atlantshafssamningnum 1949, heldur og frá samningamönnum hennar við Bandaríkjastjórn og frá utanrrh. Bandaríkjanna, að hér yrði ekki farið fram á herstöðvar á friðartímum, og ef ég man rétt, sagði meira að segja sá forsrh., sem var, þegar Atlantshafssamningurinn var samþykktur, ef verið væri að ræða um herstöðvar í sambandi við þetta mál og það væri meiningin, þyrfti maður ekki að ræða þetta mái meir, þá væri það úr sögunni. Og ég þóttist finna á öllu, að það væri raunverulega með samvizkunnar mótmælum, sem þeir menn, sem samþykktu hernámssamninginn 1951, gerðu það, ríkisstj. líka, bæði vegna þess, að þeim þótti raunverulega undir niðri gengið á þau loforð, sem Bandaríkjastjórn hafði gefið, og hins, að þeir höfðu sjálfir gefið svo ákveðnar yfirlýsingar áður, að þeim þótti nú vera nokkuð út frá þessu öllu brugðið. Þessar efasemdir, mér liggur við að segja samvizkubit, valdamannanna komu fram í því, að þeir treystu sér ekki til þess að kalla Alþ. saman og láta Alþ. fjalla um þetta mál. Það var gert að Alþ. fornspurðu í maí 1951 að hleypa Bandaríkjaber hér inn í landið. Án löglegra aðgerða af hálfu Alþ. var erlendur her látinn taka sér bólfestu í landinu. Og þegar Alþ. kom saman um haustið, var búið að stilla Alþ. frammi fyrir fullgerðum staðreyndum. Landið var hersetið, og Alþ. átti síðan að fara að ræða um þetta mál í hersetnu landi, sem þýddi það náttúrlega, að þorri þm. vissi, að ógæfan var skeð, og tók meira eða minna máske af hollustu gagnvart sínum flokksforingjum og ríkisstj. afstöðu með því að samþykkja þau lög, sem nú er lagt til að afnema. Sú hugmynd, sem ég fékk um afstöðu margra þeirra manna, sem annars voru þessum samningi fylgjandi á yfirborðinu, var sú, að þeir væru mjög efins í, hvort það væri rétt, sem þeir gerðu. Mér er það enn þá minnisstætt, að 9. ágúst 1951, nokkrum mánuðum eftir að herinn gekk hér á land, gerðist það þennan dag, sem var 100 ára afmæli þjóðfundarins eða réttara sagt þjóðfundarslitanna, þess atburðar, þegar Íslendingar í fyrsta skipti sameinuðust þjóðlega gegn þeim danska yfirgangi, stóðu allir sem einn maður að þeim mótmælum, sem þá voru gerð, og það þó að danskur her væri þá í landinu, - þennan dag minntist Morgunblaðið, málgagn Sjálfstfl., ekki á þetta 100 ára afmæli. En sú þögn talar hærra en mörg orð, sem hefði verið hægt að segja. Ég held þess vegna, að þeir, sem stóðu að hernámssamningnum 1951, hafi sjálfir verið margir hverjir mjög efins í, að það væri rétt, sem þeir gerðu. Hins vegar var vitanlegt, að andrúmsloftið var erfitt, kalda stríðið í algleymingi, Kóreustríðið byrjað, og það var máske ekki mjög erfitt fyrir þann volduga vestræna heim að hafa slík áhrif á valdamenn hér á Íslandi þá, að þeir gengju inn á að kalla þennan her inn í landið. Við fulltrúar Sósfl., sem þá áttum sæti á Alþ., mótmæltum þessum samningi, þegar Alþ. kom saman, og lýstum því yfir, að við álitum hann ólöglega til kominn og vera þvingaðan upp á þjóðina og það hefði verið okkar álit allan tímann á þessum samningi hvað form hans snertir. Síðan þessi samningur var gerður, eru nú liðin 16 ár. Bandaríkin hafa á þessum tíma nokkuð fært sig upp á skaftið hér á Íslandi, og það er auðséð, að þau eru nú í sambandi við það, sem er að gerast í Hvalfirði, að búa sig undir það að vera hér til alllangs tíma, ef þau fá því sjálf ráðið. Þau hafa líka á þessum tíma verið að reyna að ná sterkari og sterkari ítökum í okkar innanlandsmálum og reyna að hafa vaxandi áhrif á landsmenn. Sjónvarpsmálið allt saman er gott dæmi um slíkt. Það hefur verið svo mikið rætt um þá menningarlegu hættu, sem af hermannasjónvarpinu stafi, og þau áhrif, sem Bandaríkin og Bandaríkjastjórn geti með því haft, að ég skal ekki fjölyrða um það hér. Ég skal aðeins minna á, að einn af þeim mönnum Sjálfstfl., sem ákveðnast hafa um þessi mál talað til að gagnrýna þau áhrif, Sigurður Líndal, sagði í þeirri ræðu, sem hann flutti 1. des. 1965 á vegum stúdenta og útvarpað var þá, þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er í rauninni um að ræða mjög freklega íhlutun Bandaríkjamanna um innanlandsmál Íslendinga og vægast sagt ótrúlega ögrandi framkomu. Sá tvískinnungur Bandaríkjamanna, sem hér birtist, að telja sig vera verndara smáþjóðar, en reyna um leið að grafa undan tilveru hennar innan frá, er vægast sagt heldur ógeðfelldur.“ Ég veit ekki og skal engum getum um það leiða, í hve ríkum mæli þeir valdamenn, sem hleyptu ameríska sjónvarpinu inn í landið, hafa gert sér ljóst, hver hætta var þar á ferðum. Margir þeirra hafa vafalaust fyrst áttað sig á því eftir á, hvílíkt ógæfuspor þeir voru að stíga, og jafnvel minnir mig, að yfirlýsingar liggi fyrir frá sumum þeirra um það, að þeir mundu aldrei hafa leyft þetta, ef þeir hefðu gert sér grein fyrir. hvað af því leiddi. En eitt er víst, að þetta ameríska sjónvarp er búið að skapa slíkt þýlyndi á meðal þeirra Íslendinga ýmissa, sem á það hafa horft, að meira að segja sjálfir valdamenn þjóðarinnar eru nú orðnir hræddir við þetta þýlyndi þegna sinna, að menn eru farnir að óttast kosningaleg áhrif af því t.d. að loka umsvifalaust fyrir ameríska sjónvarpið. Ég skal ekkert fjölyrða um það andlega, siðferðilega og menningarlega tjón, sem við höfum beðið af þessari 16 ára hersetu. Í öllu falli er tími til kominn, frá hvaða sjónarmiði sem það er skoðað, að þessari hersetu linni, og því er þetta frv. flutt. Við álítum, að það megi ekki lengur við svo búið standa, en Alþingi Íslendinga kveði á um, að þessum samningi verði upp sagt. Það er rétt að athuga í þessu sambandi nokkuð þau rök, sem verjendur hernámsins komu með á árunum eftir að það hófst og hafa jafnvel stundum verið með síðan. Þeirra fyrstu og höfuðrök voru, að árás á Ísland gæti orðið gerð hvenær sem væri og þess vegna væri Íslandi þörf á því sér til varnar að hafa hér amerískan her. Í fyrsta lagi hvað snertir árásina, sem yfirvofandi væri, var það alltaf blekking. En jafnvel þó að menn hafi greint á um það, hvort það hafi verið blekking, á þeim tíma, sem þetta mál var notað mest, mun þó svo komið nú, og kem ég betur að því síðar, að vart mun sá maður finnast, sem leyfir sér að halda því fram nú, að árás á Ísland sé yfirvofandi og þess vegna sé nauðsynlegt að hafa herinn. Í öðru lagi: Íslandi hefur aldrei verið vörn í því að hafa hér amerískan her. Í kjarnorkustríði, og slíkt stríð var raunverulega það eina hugsanlega, ef til vopnaviðskipta hefði komið á milli þeirra stórvelda, sem þá var um rætt, - í kjarnorkustríði er í fyrsta lagi engin vörn til og sízt af öllu fyrir okkur hér. Herstöðvarnar voru ekki til þess að verja Ísland. Þær voru í raun og veru til þess að draga að sér fyrstu skeyti, fyrstu eldflaugar, ef styrjöld hefði hafizt, þær eru nokkurs konar hlífiskjöldur fyrir Bandaríkin. Það var þess vegna vitað, að herstöðvar á Íslandi voru aldrei nein vörn, heldur buðu þvert á móti hættunni heim. Það hefur verið afstaða okkar hernámsandstæðinga allan tímann gagnvart því spursmáli, hvort við þyrftum að hafa hér amerískan her, vegna þess að það tryggði að einhverju leyti Íslendinga. En hvernig svo sem við höfum á undanförnum 1 1/2 áratug deilt um þessi mál, og mikið af þeim deilum heyrir nú sögunni til, er ástandið þannig í dag, að við ættum nokkurn veginn að geta komið okkur saman um, hvernig ástandið sé í dag á þeim svæðum, sem snerta Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, og hvort þessara hervarna hér og herstöðva sé meira að segja frá sjónarmiði þeirra, sem álíta einhverja vörn í þeim, en ekki hættu, að einhverju leyti þörf. Herstöðvarnar voru settar hér á einu erfiðasta tímabili kalda stríðsins. Kalda stríðinu er lokíð nú. Þær þjóðir og þau stórveldi, sem menn þá bjuggust við ýmsir hverjir að mundu fara að berast á banaspjót, hafa nú tiltölulega vinsamleg samskipti sín á milli. Verzlunar- og menningarviðskipti aukast milli þeirra í mjög ríkum mæli, og mjög almennt er meira að segja farið að ræða það, hvort ekki þurfi að stefna að því að leggja niður bæði Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið. Ástandið í Evrópu er orðið gerbreytt frá því, sem fyrr var. Meira að segja sá aðili, sem hvað erfiðastur hefur verið venjulega í þessum viðskiptum, sem sé ríkisstj. Vestur-Þýzkalands, er sjálf farin að lýsa yfir, að hún álíti kalda stríðinu lokið og það verði að taka upp alveg nýja stefnu í utanríkismálum. Og það land Atlantshafsbandalagsins, sem löngum var skoðað sem hornsteinninn að öllum hugsanlegum hernaðarframkvæmdum Atlantshafsbandalagsins á meginlandi Evrópu, sem sé Frakkland, það land er ekki lengur með. í þeirri hernðarsamvinnu, sem Atlantshafsbandalagið sem slíkt skipuleggur, þannig að raunverulega er grundvöllurinn undir þeirri hugsanlegu hernaðarlegu samvinnu Atlantshafsbandalagsríkjanna á meginlandi Evrópu brott fallinn. Frakkland hefur vísað öllum amerískum herstöðvum burt frá sér, og þegar einn sterkasti bandamaður Bandaríkjanna í Evrópu gerir slíkt, hvaða þörf er þá fyrir Ísland að hafa slíkar herstöðvar áfram? Það eru þó vissulega aðilar, sem vita, hvað þeir eru að gera í þessum efnum, og alveg greinilegt, hvernig þeir meta þetta ástand. Mér þætti það satt að segja mjög hart, ef kalda stríðið og allur þess hugsunarháttur ætti að lifa lengur á Íslandi en í nokkru öðru ríki, sem Atlantshafsbandalaginu tilheyrir. Ég álít þess vegna, að þeir, sem hafa verið fylgjandi herstöðvunum hér á Íslandi út frá hernaðarlegum sjónarmiðum og með tilliti til bandamanna Íslands í Evrópu og Norður-Ameríku, ættu að geta á það fallizt nú, að allar þær forsendur frá hernaðarlegu sjónarmiði, sem þeir hafa haft áður, séu nú brott fallnar. Ef menn virkilega eru inni á því að fara að halda herstöðvum á Íslandi lengur, fæ ég ekki varizt þeim grun, að í því felist, að þessar herstöðvar eigi að geymast, meira að segja þó að Atlantshafsbandalagið liði undir lok, handa þeim aðila, sem upphaflega reyndi að ná sér í þær hér fyrir sig einan, sem sé fyrir Bandaríkin. Ég fæ ekki betur séð, ekki sízt með þeim fordæmum, sem Frakkland hefur gefið, en það sé orðið sjálfsagður hlutur fyrir þá menn, sem þótti nauðsynlegt 1951 að kalla ameríska herinn hér inn í landið út frá því ástandi, sem þá var í Evrópu, út frá þeirra eigin sjónarmiði sé það orðið sjálfsagt mál að láta þennan her nú fara. En önnur og vissulega allmikilvæg rök, sem oft hefur verið beitt í sambandi við þetta herstöðvamál, eru þau, að herstöðvarnar hér á Íslandi séu nauðsynlegur þáttur Íslands í verndun vestrænnar menningar, í svo að segja samvinnu þjóða um að varðveita vestræna menningu. Það er því miður oft svo með þetta orð, vestræn menning, að það er notað þannig, að maður skrifar það varla án þess að setja um það gæsalappir. En ef við hins vegar viljum tala um vestræna menningu gæsalappalaust, vil ég segja, að hernámið og vestræn menning eiga að mínu áliti ekkert skylt. Og í þeim umr., sem óhjákvæmilega koma til með að fara fram á næstu árum hér á Íslandi um þessi mál, held ég, að sé frá upphafi nauðsynlegt, að við sláum því föstu, hvorum megin sem við annars stæðum í þeim umr., hvernig við lítum á vestræna menningu út af fyrir sig, allt svo hvað snertir hennar stjórnmálaþátt. Ég ætla ekki að fara hér að ræða um vestræna menningu hvað snertir skáldskap, tækni, vísindi og annað slíkt. En það er tvennt fyrst og fremst, sem ég hef alltaf litið á sem það stóra framlag vestrænnar menningar til heimsmenningarinnar hvað stjórnmálin snertir. Annað er þjóðfrelsis- og lýðræðiskenningin. Hitt er sósíalisminn, marxísminn. Sjálf þjóðfrelsis- og lýðræðiskenningin, bæði eins og hún hefur verið framkvæmd í VesturEvrópu á sínum tíma og með byltingunni og uppreisninni í Norður-Ameríku á sínum tíma, hefur verið einn hornsteinn vestrænnar menningar hvað stjórnmálakenningar hennar snertir, og út frá öllum þjóðfrelsiskenningum vestrænnar menningar er ekkert fjær lagi en að knýja smáþjóð eins og Íslendinga til þess að ljá stórveldi eins og Bandaríkjunum herstöðvar í sínu landi, fyrst að heygja þau til þess með ofbeldi undir sérstökum kringumstæðum 1941, síðan að knýja þau, fyrst með Keflavíkursamningnum, af því að þau sögðust ekki fara burt með herinn, nema sá samningur væri gerður, og síðan með hernámssamningnum 1951, þegar herinn er látinn ganga á land, áður en Alþingi hefur samþykkt þann samning, og þannig stillt frammi fyrir fullgerðum staðreyndum, þá er ekkert meira í mótsetningu við allt það framferði, sem Bandaríkin þannig hafa sýnt, heldur en hernám Bandaríkjahers hér á Íslandi. Því var einu sinni haldið fram af ýmsum, að einmitt Atlantshafssamningurinn og þar með herstöðvarnar hér á Íslandi væru alveg sérstakar aðgerðir á móti sósíalismanum yfirleitt. Sósíalisminn er hins vegar snar þáttur í vestrænni menningu, skapaður af vestrænum þjóðum. Stofnar marxismans voru á sínum tíma sú enska hagfræði, þýzka heimspeki og sá franski hugsjónasósíalismi. Sósíalisminn er eitt af því, sem einmitt vestrænar þjóðir telja með sínum framlögum til heimsmenningarinnar, og ekkert væri fjær eðli vestrænnar menningar en að fara að mynda hernaðarbandalag á móti þeirri stefnu. Hernámið hér á Íslandi hefur aldrei átt neitt skylt við vestræna menningu, og það hefur verið í algerri andstæðu við allar þær beztu hugsjónir, sem vestræn menning hefur lagt stjórnmálakenningum heimsins til. Þess vegna, þegar við ræðum þessi mál, skulum við ekki vera að blanda slíkum málum þar inn í, heldur halda okkur við það eitt, - hvernig sem menn hafa viljað líta á þau mál fyrir 10-15 árum, og það er ég líka vissulega reiðubúinn í dag til að taka upp deilur um, - þá sé hitt aðalatriðið, hvort menn líta þannig á, að í dag séu nokkrar þær forsendur til, sem heimili lengur Alþingi Íslendinga að láta þjóðina búa við það að hafa erlendan her og herstöðvar í sínu landi. Þetta eru þau rök, sem við Íslendingar ættum að taka tillit til. Okkar þjóðernislegu rök, okkar menningarlegu rök og þau rök, sem styðjast við alþjóðaástandið, eins og það nú er orðið, mæla þess vegna með því, að herinn sé látinn fara af landi burt. Ef það kemur fram tregða í þessu máli, ef menn vilja ekki skýrt og skorinort, ekki sízt áður en næstu kosningar fara fram í sumar, segja til um sínar skoðanir í þessum efnum og hver flokkur gera hreint fyrir sínum dyrum, leitar sá grunur á menn, að hætta sé á, að á komandi kjörtímabili eða á komandi árum kunni að verða leitað eftir að halda hér herstöðvum áfram, hvernig svo sem þróunin verður í Evrópu. Ég vil minna á það, að Bandaríkjastjórn fór fram á herstöðvar hér á Íslandi 1945 og það til 99 ára, áður en Atlantshafsbandalagið var myndað. Þær herstöðvar áttu ekki að vera neinn þáttur í að vernda lýðræði og frelsi o.s.frv., eina og svo fagurlega er að orði kveðið í sáttmálanum um Atlantshafsbandalagið. Bandaríkjastjórn er því uppvís að því að vilja tryggja sér herstöðvar hér á Íslandi án alls tillits til þess, hvað núverandi bandamenn hennar í Evrópu, England, Frakkland eða aðrir slíkir, kunna að álíta. Sá grunur leitar því á mann, að skyndilega kynni svo að fara, ef aðstæður halda áfram að breytast eins ört í Evrópu og þær hafa gert á undanförnum árum, að Bandaríkin reyndu aftur að tryggja sér herstöðvar hér á Íslandi fyrir sig ein, fyrir Bandaríkin ein, án tillits til Atlantshafsbandalagsins, án tillits til ríkja á meginlandi Evrópu. Ég styðst þar við eins og ég held ég hafi vitnað hér í áður, ummæli eins af hernaðarsérfræðingum de Gaulle, sem hefur skrifað um það, að Bandaríkin hygðu á það, þegar Atlantshafabandalagið liði undir lok, að tryggja sér herstöðvar á Íslandi, Englandi og, ef ég man rétt, Spáni, - ég held, að ég fari rétt með það, Ísland og England man ég örugglega rétt, en ég held, að þriðja landið hafi verið Spánn. M.ö.o.: þeir herfræðingar og stjórnmálafræðingar i Evrópu, sem reikna með friðsamlegri þróun þar og þar af leiðandi smátt og smátt upplausn þeirra tveggja hernaðarbandalaga, sem þjóðir Evrópu hafa skipzt í, ganga út frá því, að hjá Bandaríkjunum mundi vera rík tilhneiging til þess að tryggja sér með sérsamningum við Ísland, England og Spán sérstakar herstöðvar sér til handa á þessum stöðum. Það mundi þýða að gera Ísland, England og Spán að eins konar - ég veit ekki, hvað það mundi vera kallað, herstöðvamálið, framvarðaherstöðvum fyrir sig. Við sjáum, að Bandaríkin hafa auðsjáanlega hugsað sér einhverja svipaða framvarðarstöðu í Asíu hvað snertir bæði þær eyjar, sem þeir hafa haldið síðan í stríðslok, Okinawa og aðrar slíkar, og svo norður til dapans og suður til Víetnams, tryggja sér eins konar framvarðarstöðu, sumpart við eyjaklasa, sumpart á útnesjum þeirrar álfu. Og við Íslendingar sjáum það bezt nú í dag af því, hvað gerist í Víetnam, hvað það getur kostað að gerast slík framvarðarstöð. Ég vek máls á þessu vegna þess, að það er ekki ráð nema í tíma sé tekið. Fyrir okkur er nauðsynlegt að mínu áliti að losna við þessar herstöðvar sem allra fyrst og koma í veg fyrir það og gera öllum aðilum ljóst, að við ættum ekki aftur að ljá neinum aðila herstöðvar í okkar landi. Vissulega fléttast afstaðan um Norður-Atlantshafsbandalagið nokkuð inn í þetta mál, og því miður eru í því efni nokkrir óljósir punktar eða óljós atriði einmitt í þeim samningi, sem hér er fjallað um. Hernámssamningurinn er gerður út frá því sjónarmiði, að við séum í Atlantshafsbandalaginu, og um þær herstöðvar, sem þar um ræðir, annaðhvort í 6. eða 7. gr., ég hef hann ekki hjá mér, tekið fram, að þær skuli vera Norður-Atlantshafsbandalaginu til ráðstöfunar, þótt samningnum sé sagt upp. Nú er það að vísu dálítið einkennilegt atriði, að í samningnum sjálfum er ákveðið, að honum megi segja upp og hann megi falla úr gildi, en samt er í samningnum ákvæði, sem þýðir, að atriði úr honum eigi að halda gildi, þó að hann falli úr gildi og þessi atriði þar með. Það er máske skiljanlegt, að mönnum hafi ýmislegt á orðið, þessi samningur hefur verið gerður í skyndi, hugsaður undir byssustingjunum og þess vegna vart von, að lögfræðileg snilli hafi þar haft ráðrúm til að komast að. Hins vegar ber á hitt að líta, að Norður-Atlantshafssamningurinn var gerður undir þeim forsendum, að ekki yrðu herstöðvar hér á friðartímum, og þess vegna hlaut það ástand að vera hugsanlegt og var gengið út frá því og var þannig tvö fyrstu árin, sem sá samningur stóð, að hér voru engar herstöðvar. Það gat því ekki verið sjálfsögð afleiðing af Norður-Atlantshafssáttmálanum, að hér yrðu herstöðvar, heldur þvert á móti. Það átti að geta verið hugsanlegt út frá Norður-Atlantshafssamningnum einum saman, að Ísland væri herstöðvalaust. Þegar varnarsamningurinn svokallaði væri þess vegna felldur úr gildi, átti þar með að vera fellt úr gildi líka allt um það, að hér væru nokkrar herstöðvar. Það hlaut að vera algerlega á valdi Íslendinga sjálfra þar eftir. Við hlutum að hafa rétt til þess að eyðileggja þær herstöðvar eða láta þær eyðileggjast eða segja þeim aðilum, sem þær höfðu, að fara burt með allt sitt. Ef það var skoðun þeirra manna, sem stóðu að Norður-Atlantshafssamningnum 1949, eins og þeir lýstu yfir þá, að Ísland gæti verið í Norður-Atlantshafsbandalaginu, án þess að hér væru herstöðvar, ef það var ærleg meining þeirra, ber þeim mönnum líka, ef þeir sjálfir sannfærast um, að hér sé ekki sérstök þörf fyrir herstöðvar, að sjá svo um, að enginn geti gert þær kröfur á okkar hendur, að hér séu herstöðvar, þ.e. að þau atriði, sem eru í 6. og 7. gr. varnarsamningsins, þegar hann er felldur úr gildi, þá séu þau atriði öll þar með úr gildi fallin. Ef einhver efi væri á um þetta, þá a.m.k. fyndist mér frá sjónarmiði þeirra manna, sem væru t.d. inni á því, að það ætti að framlengja Atlantshafssamninginn 1969, að þá ætti að knýja það fram, að Ísland væri algerlega óháð í þeim efnum og ekki bundið á neinn hátt með að hafa hér herstöðvar, eins og var, þegar sá samningur var gerður. Þessu vil ég skjóta hér fram, til þess að þeir menn íhugi það, sem eru með Norður-Atlantshafssamningnum eða voru með honum og væru með því að framlengja hann, en álitu, að hann ætti að vera á sama máta og hann var tvö fyrstu árin, sem sé án þess að herstöðvar fylgdu honum, því að mér sýnist, að þetta atriði, sem svona óljóst er smeygt inn í 7. gr. varnarsamningsins, geti flækt þetta mál fyrir okkur upp á framtíðina. Og við erum áður búnir að upplifa það í sambandi við samninginn 1941, hvernig slík mál hafa verið flækt, mál, þar sem stóð í okkar samningi, að Bandaríkin ættu að fara burt að stríðslokum, en Bandaríkin skýrðu það með því, að þar með væri átt við það, sem þau kölluðu hættuástand. Þetta vildi ég aðeins benda á viðvíkjandi því máli. Hitt aftur á móti vil ég taka fram, að Atlantshafssamningurinn fellur úr gildi eða það er hægt að segja honum upp 1969, og með þeirri þróun, sem orðið hefur í Evrópu, álít ég alveg sjálfsagt, að honum verði sagt þá upp. Og við munum, þm. Alþb., flytja um það þáltill. Í því sambandi vil ég hins vegar ítreka það, sem ég sagði áðan, að samstarf á milli þjóða, t.d. Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, er alveg jafnt hugsanlegt á ýmsum þeim sviðum, sem það er framkvæmt, þó að það samstarf sé ekki hernaðarlegs eðlis, og það ber að mínu álíti mjög stranglega að aðgreina slíkt. Ég álít, að Atlantshafssamningnum eigi að segja upp 1969 og ef það reyndist, sem ég held, ef alþýða manna í landinu fengi að greiða atkv. um það, líka skoðun meiri hl. þjóðarinnar, þá er tími til kominn, að ráðstafanir til þess að segja varnarsamningnum svokallaða upp séu gerðar um leið. Það þarf 18 mánaða raunverulegan uppsagnarfrest í þeim efnum, 6 mánuði til hinnar svokölluðu endurskoðunar og síðan, þegar hún leiðir ekki til þess, að samkomulag takist um að fella samninginn úr gildi, sem ég vart býst við, að Bandaríkjastjórn mundi ganga inn á, þá einhliða uppsögn af Íslands hálfu, sem þá yrði gerð með 12 mánaða fyrirvara. Það er þess vegna álit okkar, að nú sé tími til kominn að Alþ. segi þessum varnarsamningi upp og hafður sé að öllu sá háttur þar á, sem lög mæla fyrir um. Um leið og endurskoðunarfresturinn væri útrunninn og samningnum sagt upp, væru stöðvaðar þær hernaðarframkvæmdir, sem nú er verið að gera í Hvalfirði, til þess að það komi strax greinilega í ljós, að Íslendingar ætla sér ekki að láta herstöðvarnar halda hér áfram í neinu formi. Ég vil mega vona, að það takist að fá á þessu þingi, sem er síðasta þing, áður en kosningar fara fram, sem að mjög miklu leyti hljóta að snúast um, hvaða afstöðu þjóðin kemur til með að taka viðvíkjandi annars vegar herstöðvum hér á Íslandi og hins vegar uppsögn Atlantshafssamningsins, - ég vil leyfa mér að vona, að hér á Alþ. geti orðið umr. um þetta mál, þannig að hinir ýmsu flokkar þingsins láti koma fram sína skoðun ótvírætt, hver hún er. Ég hef orðið þess var, að það er þegar farið að ræða af ýmsum stjórnmálaflokkunum, sem áður hafa verið allákveðnir hernámssinnar, um ýmist uppsögn eða vissar breytingar á hernámssamningnum, og ég kann satt að segja ekki meira en svo við það, að farið sé fyrst og fremst að ræða þessa hluti eingöngu utan veggja Alþ. Það er gott, að það sé gert og sem mest að því gert, en ég held þó, að hér á Alþ. sé fyrst og fremst sá vettvangur, þar sem stjórnmálaflokkarnir eigi skýrt og ótvírætt að móta sína afstöðu og færa fram sín rök í þessum málum. Ég vil vona, að svo megi verða og þessu máli, þegar það hafi fengið sína eðlilegu meðferð nú við 1. umr., verði því vísað til 2. umr. og hv. allshn. og það megi þaðan koma, þannig að sú afstaða komi skýrt og greinilega í ljós, sem stjórnmálaflokkarnir vilja taka í þessum efnum nú, áður en kosningarnar fara fram í sumar.



Herra forseti. Það er af ýmsu ljóst, að hv. 3. þm. Reykv. er nú að undirbúa sína pólitísku erfðaskrá, ef svo má segja. Hann lýsti því hér fyrir nokkrum vikum yfir, að því er menn skildu, að þetta væri hans síðasta þing, og ýmiss konar tillöguflutningur síðan bendir til þess, að hann vill láta sína brottför verða eftirminnilega. Það má segja, að nærri samtímis hafi komið frá hans hendi tvær till., önnur um það efni, sem hér um ræðir, og hins vegar til1. til þál., þar sem Íslendingum er ætluð forusta í því að bjarga öðrum þjóðum og þó einkanlega Norðmönnum frá einokunarklóm auðhringanna. Till. er merkileg í sjálfu sér og grg. ekki síður, því að þar kemur ljóst fram, að hv. þm. telur sjálfan sig hafa mun betur vit á því, ekki einungis hvað íslenzku þjóðinni henti, heldur einnig hvað norsku þjóðinni henti, heldur en forustumenn Norðmanna sjálfra. Hann talar þar um það, að norska þjóðin hafi orðið fyrir búsifjum af tilteknum einokunarhring og hafi orðið að fallast á nauðungarsamninga við hann. Sannleikurinn er sá, að norska Stórþingið samþykkti með yfirgnæfandi meiri hluta, svo að segja samhljóða, þá samningsgerð, sem þar um ræðir, vegna þess að þessi meiri hluti taldi norsku þjóðinni samningsgerðina hagkvæma. Og því var lýst yfir m.a. og ekki sízt af aðalmanni stjórnarandstöðunnar, Gerhardsen, fyrrv. forsrh., að hann teldi rétt, að norska stjórnin og norska ríkið semdi við þennan erlenda auðhring, ef svo má að orði komast, á meðan samningsaðstaðan enn væri styrk, en síðar gæti hún orðið miklu veikari, ekki vegna ágengni þessa auðhrings, heldur vegna breyttra aðstæðna í heiminum. Gerhardsen færði þessi rök og ýmis önnur fyrir því, að eðlilegt væri, að samningurinn væri staðfestur af norska Stórþinginu, sem og gert var. Þessi samtök höfðu áður átt og eiga enn vinsamleg samskipti við norska ríkið og norska verkamenn ekki sízt, enda var það síður en svo, að þarna væri um að ræða það, að norska ríkið væri að afsala sér einhliða rétti. Það öðlaðist einnig mjög sterk ítök í þessum samtökum, sem hv. þm. kallar auðhring. Ég drep á þetta hér vegna þess, að það sýnir, hversu hv. þm. í raun og veru ætlar sér stóran hlut. Hann lætur sér ekki nægja að halda yfir okkur hér föðurlegar áminningarræður og veita okkur ýmiss konar fræðslu, heldur er nú kominn á það stig,að verða eins konar alheimskennari og hafa betur vit á innanríkismálum annarra þjóða en kjörnir fulltrúar þeirra sjálfra. Þetta lýsir nokkuð þeim hugarheimi, sem hv. þm. lifir í. Það var einnig mjög athyglisvert, hversu glompótt var sú saga af varnarmálunum og áhrifum þeirra varðandi Ísland, sem hv. þm. rakti hér áðan. Hann talaði fyrst og fremst um þau eins og þar hefði birzt ágengni Bandaríkjastjórnar í garð íslenzku þjóðarinnar, sem hefði sýnt staðfastan vilja hennar, sennilega allt frá upphafi, til að öðlast hér fastar herstöðvar, a.m.k. í 99 ár, og vildi skýra viðhorf bæði Bandaríkjastjórnar og Íslendinga út frá þessu sjónarmiði. Hann gleymdi þá að geta þess m.a., að það var ekki Bandaríkjastjórn, heldur var það hans eigin lærifaðir, sjálfur Lenín, sem strax um 1920 varð fyrstur alþjóðlegra eða frægra stjórnmálamanna til þess að hafa orð á hernaðarþýðingu Íslands. Góður vinur hv. þm., nú látinn heiðursmaður, Hendrik Siemsen Ottósson, hefur sagt frá í einni af bókum sínum, að Lenín hafi á alþjóðaþingi kommúnista gert hernaðarþýðingu Íslands að sérstöku umræðuefni og hún mundi koma fram í síðari stórstyrjöld og einkanlega lýsa sér varðandi kafbáta og flugvélar. Í þessu reyndist Lenín sannspár, og það verður að færast honum til viðurkenningar, einnig af okkur, sem teljum, að hans meginkenningar í stjórnmálum, sem hv. 3. þm. Reykv. hérlendis hefur einkum gerzt talsmaður fyrir, hafa að mestu leyti reynzt rangar. Þá verður það; eins og ég segi, að viðurkennast, að í þessum efnum reyndist Lenín sannspár. Hv. þm. gleymdi einnig að geta þess, að af öllum þm., ég held bæði núlifandi og þeim, sem horfnir eru, varð hann sjálfur fyrstur allra til þess að benda á, að hlutleysisyfirlýsingin, sem gefin var 1918, væri sáralítils virði. Hv. þm. sá þetta fyrir strax fyrir 1939, og ég hygg, að einmitt þá og á þeim árum fyrir 1939 hafi hv. þm. gefið Íslendingum þá ráðleggingu, að við ættum að leita hernaðarverndar hjá sjálfum Bandaríkjunum. Það munu að vísu vera fleiri aðilar, sem hv. þm. nefndi, en Bandaríkin voru þar forustuþjóðin, sem átti að veita okkur þá hernaðarvernd, sem hv. þm. nú telur, að fráleitt sé, að Íslendingar þurfi á að halda. Þetta gerðist fyrir 1939, fyrir alla þá stóratburði, sem þá hófust og síðan hafa haft úrslitaþýðingu fyrir sögu Íslands. Hv. þm. talaði mikið um staðfestu Bandaríkjanna í ásókn sinni á Íslendinga og nokkuð breytilegt viðhorf annarra til þeirrar ásóknar. Nú er það alveg rétt, að Íslendingar yfirleitt hafa haft, flestir, töluvert breytilega afstöðu í varnarmálunum, en engir þó fremur en hv. 3. þm. Reykv. og hans flokksbræður. Það lýsir sér ekki einungis í þessu, sem ég gat um, að hann skyldi verða upphafsmaður þess að stinga upp á hernaðarvernd Bandaríkjanna á hlutleysi landsins eða á sjálfu Íslandi, heldur einnig í þeirra framkomu, á meðan á stríðinu stóð. Það eru ekki margir dagar, síðan hv. þm. stóð í þessum ræðustól og talaði vægast sagt mjög blekkjandi um aðdraganda herverndarsamningsins frá 1941 og vildi þá mistúlka ummæli í erlendu riti, sem hann hafði komizt yfir, á þann veg, að þáv. forsrh. hefði verið þvingaður til þess að fallast á samningsgerðina. Þau orð, sem hv. þm. notaði til þess að reyna að gefa þetta í skyn, áttu hins vegar einungis við deilu um það, hvort Íslendingar ættu að lýsa því yfir, að þeir óskuðu sérstaklega eftir hinni nýju skipan eða ekki. Þetta er mál fyrir sig. Hitt er eftirtektarverðara, að einnig hans eigin flokkur var mjög tvístraður í þessum efnum. Það er kunnugt, að hann fjandskapaðist mjög gegn komu Breta til landsins vorið 1940, sem endaði með brottflutningi hans af hálfu Breta á árinu 1941. En í umr. um herverndarsamninginn 1941 á Alþ. lýsti flokksbróðir hv. þm., þáv. þm. Brynjólfur Bjarnason, yfir því efnislega, að ef það yrði til þess að hjálpa Sovét-Rússlandi f baráttunni gegn innrás Hitlers, sem þá hafði hafizt fyrir fáum vikum, mætti skjóta á Íslandi. Þetta stendur skýrum stöfum í Alþingistíðindunum frá 1941. Þá taldi hv. þm. Brynjólfur Bjarnason það tilvinnandi, þó að skotið yrði á Íslandi, ef það yrði til hjálpar Sovétstjórninni. Eftir þetta varð einnig allt annað hljóð í strokknum almennt hjá þeim flokksbræðrum heldur en áður hafði verið, því að það, sem áður hafði verið kölluð landráðavinna, var nú skoðuð af þeim félagsbræðrum sem landvarnavinna, sem styrkja bæri og halda yrði uppi, til þess að Íslendingar legðu af sinni hálfu það fram, sem þeir gætu, i baráttunni gegn Hitler. Aldrei kom þetta þó skýrar fram en vorið 1945, þegar hv. þm. og hans flokksbræður héldu um það margar ræður, - að vísu á lokuðum fundi hér í Alþ., svo að það er ekki skráð, en það er engu að síður í minnum okkar, sem þar vorum staddir, hversu ríka áherzlu þeir lögðu á það, að Íslendingar ættu að lýsa því yfir, að landið væri í stríði við Þýzkaland og Japan, annað hvort ríkið eða bæði. Það er að vísu rétt, og ég þykist vita, að hv. þm. muni skjóta sér undir það, að þetta var á lokuðum fundi og umr. ekki skráðar. En svo vill til, að það eru engu að síður til gögn fyrir afstöðu hv. þm., og það er í gerðabókum utanrmn. Þar kemur þessi skoðun hv. þm. glögglega fram. Þá var ákefð hans í stuðningi við Sovétveldið og undir því yfirvarpi, að við ættum að fá að gerast aðilar Sameinuðu þjóðanna, stofnaðilar, svo eindregin, að hann vildi, að við lýstum því yfir, að við værum beinir stríðsaðilar. Ég hef ekki vitað neina aðra Íslendinga hér á Alþ. gerast málsvara þessa heldur en þennan hv. þm. og hans nánustu flokksbræður í Sameiningarflokki alþýðu, Sósfl., eins og þeirra flokkssamtök munu þá hafa nefnzt. Úr þessu varð ekki. En það er óneitanlega dálítið fróðlegt að átta sig á því vegna frv., sem einmitt var lagt fram hér í dag af hálfu þeirra flokksbræðra, að nú á að lögskylda það, að allir þingflokkar fái fulltrúa á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þegar við gengum í Sameinuðu þjóðirnar 1946, var gefinn á því kostur. Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl., var þá einn af stjórnarflokkunum og átti þess kost að senda fulltrúa á þing Sameinuðu þjóðanna ásamt öðrum, en þá neitaði þessi virðulegi flokkur þeirri þátttöku, nema því aðeins að Íslendingar sætu hjá um allar atkvgr., ef þeir væru ekki sammála um, hvernig greiða ætti atkv. Við, sem þekktum skoðanir hv. þm. og þeirra félagsbræðra, vissum, að þetta merkti í rauninni það, að Íslendingar máttu þá greiða atkv., ef svo vildi til, að við værum allir sammála því, sem Sovét-Rússland legði fram, en yrðum að vera hlutlausir, sitja hjá í öllum þeim málum, þar sem meiri hl. okkar væri á móti skoðun Sovét-Rússlands, af því að það vissum við fyrir fram, eins og reynslan síðan hefur sýnt, að slíkt mundi sjaldan eða aldrei við bera, að hv. þm. og flokksbræður hans greiddu atkv. á alþjóðavettvangi öðruvísi en Sovétstjórnin óskaði eftir. Það má segja, að það er ekki beint þetta atriði, sem nú er um að ræða, en það varpar þó mjög einkennilegu og skýru ljósi á hina föðurlegu ræðu hv. þm. hér áðan. Þá var það og athyglisvert, þegar hv. þm. talaði um gerð Keflavíkursamningsins, að hann gleymdi meginorsökinni til þess, að rétt þótti, að sá samningur væri gerður. Hún var sú, að meðan ekki fengjust friðarsamningar við Þýzkaland, hvíldi sú skylda á Bandaríkjunum að halda þar herliði, og þess vegna var eðlilegt, að þau vildu tryggja samgönguleið sína loftleiðina til Þýzkalands, og þar var, eins og þá stóð, Ísland eðlilegur áfangastaður á leið. En á hverjum stóð og stendur um friðarsamningsgerð við Þýzkaland. Þar stendur einmitt á Sovét-Rússlandi. Það er Sovét-Rússland, sem með kröfunni um tvískiptingu Þýzkalands, neitun á viðurkenningu þess, að lýðræði skuli ráða í öllu Þýzkalandi, sem enn, rúmum 20 árum eftir að bardagar hættu í Evrópu, gerir það að verkum, að friðarsamningar fást ekki gerðir. Sú efnislega ástæða, sem leiddi til þess, að Keflavíkursamningurinn var gerður, var þannig ekki áform Bandaríkjanna um það að hafa hér stöðugar herstöðvar, heldur hindrun Sovét-Rússlands á því, að eðlileg skipan kæmist á mál Evrópu með gerð friðarsamninga, eins og tíðkanlegir hafa verið eftir stórstyrjaldir hingað til. Nú má það að vísu til sanns vegar færa, að það hefði engum verið til góðs, að friðarsamningar hefðu verið gerðir við Þýzkaland mjög skömmu eftir ófriðarlok, meðan menn voru enn í heiftarhug. En það skiptir ekki máli um hitt, að nú, meira en 20 árum síðar, stendur það á þessu volduga ríki, Sovét-Rússlandi, að gera þessa samninga. Þá var það einnig meira en lítið - ég vil segja: skoplegt að heyra hv. þm. tala aftur um það sem sérstætt dæmi um ágengni Bandaríkjanna, að þau hefðu beitt sér fyrir Marshall-hjálpinni. Það vita allir, að Marshall-samstarfið var höfuðlyftistöng Evrópu eftir stríðslok, og hin skjóta, ég vil segja ótrúlega uppbygging, sem þar hefur átt sér stað, og það, að ekki hefur skapazt nýtt kreppuástand, eins og varð eftir ófriðinn 1918, með þeirri upplausn og heift, sem slíku fylgir, eiga m.a. verulega rætur sínar að rekja til Marshall-samstarfsins. Það er að vísu rétt, að ég gerði ráð fyrir því í fyrstu, þegar við gerðumst aðilar að Marshall-samstarfinu, að við þyrftum ekki á beinum fjárstyrk samkv. því að halda. Við vorum þá á fyrstu árum eftir hina miklu nýsköpun atvinnuveganna, og gerðum ráð fyrir að geta notið hennar eins og vonir okkar allra hennar fylgismanna höfðu staðið til, þ. á m. bæði mínar og hv. 3. þm. Reykv. En þarna urðu aðrir örðugleikar og meiri en við höfðum séð fyrir. Það varð mikið verðfall á íslenzkum afurðum á þessum árum, svo sem við bæði fyrr og síðar höfum reynt, og það varð algert síldarleysi, en verulegum hluta fjármagnsins, sem varið hafði verið til nýsköpunar, hafði einmitt verið varið til þess að búa sig undir mikla síldveiði. Hér skapaðist því allt annað ástand en við höfðum gert ráð fyrir, og það er vafalaust, að þó að við sæjum það ekki fyrir, þurftum við frekar á Marshall-samstarfinu að halda heldur en ég hafði sagt, þegar ég gerði grein fyrir því máli í upphafi á Alþ. Enda varð raunin sú, að Marshallsamstarfið varð hér til margháttaðrar uppbyggingar og til þess að gera okkar hag betri en ella. Nægir t.d. að vitna í svo augljósar framkvæmdir eins og bæði nokkurn hluta af virkjunum Sogsins og áburðarverksmiðjuna, og ýmislegt fleira mætti telja, ef tími gæfist til. En það er ekki einungis Ísland og Evrópa, sem hefur notið mikils góðs af þeirri hugmynd, sem lýsti sér í Marshall-samstarfinu. Í minna mæli hefur hið sama átt sér stað víða um heim, bæði fyrir forgöngu Bandaríkjanna, einstakra ríkja og að nokkru leyti Sameinuðu þjóðanna. Og í fyrra gerðist það, að hv. 3. þm. Reykv. hélt hér hverja ræðuna eftir aðra um það, að Íslendingar ættu að beita sér fyrir stórauknum framlögum í þessa átt, til þess að rétta við hag hinna vanþróuðu þjóða. Þá taldi hann ekki, að slik hjálp eins og samkv. Marshallsamstarfinu væri til þess að arðræna þær þjóðir, sem fyrir því yrðu, eða leggja á þær hlekki, heldur taldi hann, að allt of hægt væri farið í sakirnar og þar yrði að leggja miklu meira af mörkum en gert hefði verið. Og hv. þm. þóttist sjá sérstaka leið til þess, að Íslendingar gætu haft um þetta forustu, og vildi, að við tækjum þar upp kennarastarf gagnvart umheiminum, svipað eins og hann hefur nú sjálfur tekið sér í sinni þáltill., sem ég áður ræddi um varðandi Norðmenn. Um þetta þagði hv. þm. nú, þegar hann var að tala um Marshall-samstarfið. Hann sagði einnig mjög villandi frá aðdraganda þess, að varnarsamningurinn var gerður 1951. Það er algerlega rangt, að þm. hafi verið neyddir til þess að gera þann samning, eftir að hingað var komið lið, og gert hann í skugga af byssum eða undir áhrifum byssustingja, eins og helzt var að skilja af ummælum hv. þm. Sannleikurinn var sá, að það var leitað samstarfs og samþykkis allra flokka þingsins um þessa samningsgerð, áður en henni var lokið, meðan á henni stóð og þegar hún lá fullgerð fyrir, það var leitað til allra nema þeirra, sem við vissum, að vitanlega voru á móti, af því að þeir voru erindrekar annars veldis, það er að segja hv. þm. og hans flokksbræður.  Nú er það raunar óumdeilanlegt, að hv. þm. hefur síðar tekið fulla ábyrgð á varnarsamningnum með öðrum. Hann var einn af öruggustu stuðningsmönnum vinstri stjórnarinnar 1956. Sú stjórn var að vísu mynduð til þess að koma varnarliðinu úr landi. Þá var svipað og nú með framsóknarmenn. Þeir eru þó ekki með eins yfirlætismiklar till. um málið nú, en við skulum láta það vera, hvað þeir meina með þeim, við skulum tala um það við þá. Ég efast hins vegar ekki um það, að hv. þm. ætlaðist til þess, að þeirri samþykkt yrði fylgt eftir, að varnarliðið færi, þegar hann gerðist stuðningsmaður vinstri stjórnarinnar sumarið 1956. En það leið ekki fullt hálft ár, þangað til stjórnin gerði samning um það að afturkalla alla tilburði um það að segja varnarsamningnum upp. Þetta gerði vinstri stjórnin með vitund og þar með á stjórnskipulega ábyrgð allra ráðh., bæði hv. þm. Lúðvíks Jósefssonar og Hannibals Valdimarssonar. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson, 5. þm. Austf., hefur að vísu sagt frá því, að hann hafi gert þetta vegna þess, að hann hafi verið svo hræddur við óróalýð hér á götunum, að menn hafi ekki mátt um frjálst höfuð strjúka marga mánuði, svo að hann hafi bara ekki þorað annað en hafa hægt um sig og samþykkja að láta liðið vera, sennilega hefur liðið átt að passa hann fyrir Heimdallarstrákunum.  Þeir samþykktu þennan samning, - þeir lýstu því að vísu yfir, um leið og þeir samþykktu hann, í Þjóðviljanum: „Silfurpeningarnir eru alltaf 30“. Það fylgdi nefnilega með, að þá var samið um það, að Bandaríkjamenn áttu að veita lán, sem í fyrstu var sagt, að væri 30 millj. dollarar, en reyndist eitthvað töluvert minna, en hv. þm. vissi ósköp vel, að þarna var verið að kaupa stjórnina til þess að falla frá sinni ákvörðun, og hann hélt áfram að styðja stjórnina allan tímann. Það verður að segja alveg eins og er, að það var ekki vegna þess, að þessi hv. þm. snerist móti stjórninni, að hún loksins féll, vinstri stjórnin. Nei, það var Framsfl., sem af allt öðrum ástæðum vildi ekki lengur hafa þennan þm. í meðábyrgð með sér eða í samfylgd, sem stjórnin fór frá. Og það var ekki fyrr en alveg sömu dagana og stjórnin hrökklaðist frá, þá hét það víst orðið Alþb., að það mannaði sig til og sagði, að ef ekki yrði eitthvað gert í varnarmálunum, kæmi kannske að því einhvern tíma seinna, að það yrði að slíta stjórnarsamstarfi af þessum sökum. Nú skilst mér að vísu, að á nýlegum fundi um þetta mál, hafi einn hv. þm. þessa flokks lýst því yfir, að auðvitað yrði ekki seta varnarliðsins gerð að skilyrði fyrir stjórnarsamvinnu. Það er miklu betra að lýsa þessu yfir strax, því að við vitum það, að auðvitað dettur þeim ekki í hug að gera þetta að skilyrði, frekar en Framsókn að fylgja eftir því, sem hún er nú að samþykkja. Þetta er allt gert í annarlegum tilgangi. Hv. þm. heldur, að hann undirbúi betur kosningastöðu síns flokks, - hann var að tala um kosningar hér áðan, og svo átti þetta að vera, eins og ég sagði, einn þáttur í hans pólitísku erfðaskrá og hans svanasöng hér á Alþ. Og mér þykir auðvitað leitt að þurfa að trufla þann fagra söng, en það verður þó að láta það koma fram, sem rétt er. Nú er það svo, að það er síður en svo hv. þm. til hnjóðs, þó að hann hafi þarna um nokkurt skeið stutt rétt og gott mál og tekið ábyrgð á vörnum landsins og þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu. Það er auðvitað enginn vafi á því, að Atlantshafsbandalagið á meginþátt í því, að nú horfir mun friðvænlegar í þessum heimshluta en nokkru sinni fyrr um mjög langt tímabil. Hv. þm. gerði mjög mikið úr því, hversu það horfði miklu friðvænlegar, kalda stríðið væri úr sögunni o.s.frv. Margt af því get ég tekið undir. En ég vil þó minna hv. þm. á, að um þetta hafa menn nokkuð misjafnar skoðanir, því að einkavinur og skjólstæðingur hv. þm., ritstjóri Þjóðviljans, hefur gert það að sérstöku árásarefni á mig, að ég hafi haldið því fram í orðum, sem ég sagði á gamlársdag, að nú væri friðvænlegar en áður. Hann taldi þetta vera merki um mína fáfræði, vegna þess að hann vildi telja, að það hefði sjaldan verið eins uggvænlegt í heiminum og einmitt nú, og studdi hann þá kenningu við þann mikla ágreining, sem er kominn upp milli Sovét-Rússlands og Kína. Ég held, að ég hafi sagt frá því hér áðan, að á sínum tíma sagði Macmillan við Ólaf Thors, þegar þeir áttu viðtal hér úti á Keflavíkurflugvelli, að sá tími kynni að koma, að Sovét-Rússland óskaði inngöngu í Atlantshafsbandalagið til verndar gegn Kína-kommúnistum. Þetta var sagt, eftir því sem ég skildi frásögn ólafs, meira í hálfkæringi. En öllu gamni fylgir nokkur alvara. Og óneitanlega er það tímanna tákn og fróðlegt að athuga, að það skuli gerast nokkurn veginn sömu dagana, að það er hrækt, ekki einungis á fullorðna karlmenn af rússnesku kyni austur í Peking, heldur á konur og börn, sem þar verða að flýja sendiráð og land undan sínum kommúnistísku flokksbræðrum, og þau látin krjúpa frammi fyrir óaldarmönnum, áður en þau komast upp í sinn farkost, og brúðumyndir af forustumönnum Sovétrússa verða fyrir misþyrmingu af menningarbyltingarmönnunum kommúnistísku austur í Kína og ýmislegt fleira í þá veru, - að sömu dagana og þetta á sér stað, gengur forseti Sovét-Rússlands á fund páfans. Það var sú tíð, að valdamesti maður í Rússlandi, Stalín, spurði í háði: Hvað hefur páfinn mörg herfylki? Með því gaf hann til kynna, að hann teldi ekki mikið upp úr því leggjandi, hvoru megin páfinn væri, úr því að hann hefði ekki yfir vopnuðum hersveitum að ráða. Stalín var sem sagt sömu skoðunar og Mao er, eftir því sem sagt er, að hann hafi að orðtaki, að valdið liggi í byssuhlaupinu. En núverandi valdamenn í Sovét-Rússlandi hafa talið það gott að vingast við hinn herfylkjalausa páfa. Og Kosygin fer til Bretlands, bandamanns þeirra, sem eru að dómi hv. þm. og raunar Sovétstjórnarinnar líka beinir árásarmenn í Suður-Víetnam. Hann fer til Bretlands, og hann lætur sér ekki nægja að tala við verkalýðinn. Nei, hann situr, eins og hefðarmönnum ber, boð hjá sjálfri drottningunni og lýsir því yfir, að sér muni verða alveg sérstök ánægja að því, ef Bretadrottning heimsækti Sovét-Rússland. Það er satt, að þetta hvort tveggja gefur til kynna töluverða hugarfarsbreytingu, svo og það, að Kosygin lýsti því yfir á blaðamannafundi, hvort það var á sama fundinum og hann lýsti ánægjunni yfir því, ef Elísabet kæmi í heimsókn til öreiganna þarna austur frá, veit ég ekki, - að það væri illþolandi ágengni einræðisherranna austur í Peking. Þá er farið að velja alræði öreiganna austur í Peking sama nafnið og Hitler sálugi hafði þann tíma, sem þeir voru óvinir, stundum voru þeir vinir, Stalín og Hitler, eins og þegar þeir komu sér saman um að hleypa seinni heimsstyrjöldinni af stað. Nú viðurkenni ég, að þetta er góðs viti, og ég trúi því, að það sé margt, sem horfi til betri vegar í Sovét-Rússlandi. Ég er sannfærður um það, að greindir og gegnir menn, mikilhæfir menn eins og forystumenn Kommúnistaflokksins í Sovét-Rússlandi, geta ekki farið með völdin áratugum saman án þess að læra mikið og sannfærast um það, að meginhlutinn af þeirra kreddum séu fjarstæður, sem ekki eiga neina stoð í veruleikanum. Hins vegar hef ég óttazt og óttast enn, að þessi þróun muni taka langan tíma, og enn skulum við hafa í huga, að það er minna frelsi í Sovét-Rússlandi í dag en var í Rússlandi á keisaradögunum. Þá þótti zardæmið rússneska vera ímynd hins svartasta afturhalds og þess, sem frjálsum mönnum bæri að forðast og fordæma. En ef skoðað er, þá er minna frelsi, meiri kúgun, meira ósjálfræði í Sovét-Rússlandi í dag en var á dögum zaranna. Það er þess vegna enn löng leið, sem Sovét-Rússland á eftir að fara, þangað til þar kemst á slíkt lýðræði, sem er bezta öryggið fyrir varanlegum friði. Ég vil sannarlega trúa á hugarfarsbreytingu, sem orðið hafi hjá hinum mikilhæfu valdamönnum í Sovét-Rússlandi, og auðvitað eru þeir menn, sem nú fara þar með völd, á engan hátt sambærilegir við Stalín eða hans félaga. En það er einnig rétt að hafa í huga, að mjög mikilsverðir og reyndustu stjórnmálamenn, sem nú eru uppi, hafa látið uppi, að menn skyldu trúa hugarfarsbreytingunni varlega, vegna þess að vel kynni svo að vera, að þetta væri einungis herbragð, sú vingun við vesturveldin, sem nú virðist eiga sér stað, einungis herbragð til þess að tryggja sig gegn árás að baki, ef Kínverjar réðust að þeim framan að, ef svo má segja, að þeir vilji forðast tveggja hliða stríð, sem vitanlega er og t.d. hv. 3. þm. Reykv., jafngóður sagnfræðingur og hann er, ef hann vill láta sinn betri mann ráða, kannast við, að var plága Þjóðverja löngum, Bismarcks og hans skynsamari eftirmanna, að það sé til þess að koma sér frá því að verða þannig inniklemmdir á milli fjandsamlegra aðila, sem Rússar hafi nú breytt um taktik, en þeirra stefna sé ekki breytt. Um þetta skal ég ekkert segja. Ég vonast til þess og vil trúa því, að þarna sé raunveruleg hugarfarsbreyting. Enn vitum við það ekki. Við verðum að bíða og sjá, hvað reynslan kennir okkur í þessu. Við vitum, að Atlantshafsbandalagið og þátttaka Íslands á einum úrslitastað í vörnum bandalagsins hefur átt mjög verulegan þátt í því að friða þennan heimshluta, og það, að Sovétstjórnin sýnir vesturveldunum þá vinsemd, þá virðingu, sem hún nú gerir, kemur af því, að hún virðir samheldni þeirra og vald. Þess vegna væri það hið mesta fjandskaparbragð við friðinn, við framfarir, við heill almennings, við framtíð heimsins, ef menn nú ryfu þessi samtök og hættu að vilja leggja fram þann skerf, sem þarf til þess, að öruggum friði verði vonandi náð, áður en yfir lýkur, og tryggja það öryggi, sem nú hefur skapazt. Það er einnig algerlega villandi, sem hv. þm. segir um stöðu Frakka í þessum efnum. Við getum haft mismunandi skoðanir á því, hversu heppilegar ýmsar aðgerðir de Gaulles séu. Ég efast mjög um, að það sé allt rétt, sem sá aldni herforingi tekur ákvarðanir um. En það er a.m.k. víst, að hann vill ekki, að Frakkland fari úr Atlantshafsbandalaginu, og þó að hann hafi sagt sig úr því, sem er kallað hernaðarstofnun innan bandalagsins, NATO í þrengri merkingu, þá leggur hann ríka áherzlu á, að bandalagið eigi að halda áfram, og vitanlega vill hann samhæfa varnir Frakklands við aðgerðir þessarar hernaðar- eða varnarstofnunar flestra hinna aðildarríkjanna. Við getum ekki sagt, að við séum eiginlegir þátttakendur í þeirri varnarstofnun, segja má, að bæði við og Frakkar höfum í þessu sérstöðu. En þó að við séum ekki beinir aðilar í varnarstofnuninni, höfum við notið góðs af henni. Með því að varnir séu á Íslandi, tryggjum við varnir bandalagsins í heild, alveg eins og de Gaulle telur, að franski herinn og hans nýju kjarnorkuvopn tryggi varnir bandalagsins eins vel eða betur en þátttaka í þessari varnarstofnun af hálfu Frakka mundi gera. Það er þess vegna síður en svo og algerlega villandi að tala á þann veg, að Frakkar eða Frakkland hafi sagt sig úr varnarbandalaginu. Þeir eru enn í Atlantshafsbandalaginu, og síðast í gær eða fyrradag var birt yfirlýsing frá þeirra fulltrúa um það, að þeir teldu, að bandalagið ætti að halda áfram, eftir að það verður 20 ára að tveimur árum liðnum. Nú getur hv. þm. sagt: Það er sitt hvað, hvað við gerum um Atlantshafsbandalagið og hvað við gerum um varnarsamninginn við Bandaríkin! Það er út af fyrir sig rétt, þetta eru tvö mál, að nokkru leyti sitt hvort málið, en eins og hann einnig tók fram, verða þau að skoðast í samhengi. Ekki verður hjá því komizt, að svo sé gert. Nú vonum við allir, að það takist fyrr en síðar að friða heiminn, svo að það sé óhætt að láta Ísland vera óvarið. Þetta verður að metast á hverjum tíma. Einmitt þess vegna er varnarsamningurinn gerður með þeim tímafrestum og einhliða uppsagnarrétti, rétti, sem Íslendingar fengu settan inn í samninginn og var algerð forsenda fyrir samningsgerðinni, vegna þess að við gerðum okkur ljóst, að ekki er hægt að sjá nema skammt fram í tímann. Þetta verður að metast af þeim, sem ábyrgð bera á stjórn landsins á hverjum tíma, eftir því sem þeirra sannfæring og þekking segir til um hverju sinni, þó að auðvitað of skjótar og of tíðar breytingar á þessu séu óhyggilegar og raunar óframkvæmanlegar. Aðstaðan er að ýmsu leyti orðin mjög breytt frá því, sem áður var. Ég held, að það séu engar ýkjur, þó að við segjum, að Ísland sé nú ámóta sett og það væri suður í Mið-Evrópu. Það er svo mikil umferð af alls konar farartækjum, í lofti, á hafinu og í hafinu umhverfis landið, að ef menn kynna sér það, er það svipaðast eins og maður væri staddur í fjölmennum umferðarstað í stórborg, ef svo má segja. Við komumst þess vegna ekki hjá því, að meðan hættuástand er í heiminum, og það er ótvírætt, að svo er enn þá, þá eru það fjörráð við íslenzku þjóðina að skilja landið eftir varnarlaust. Hitt er svo allt annað mál, hvernig menn vilja koma þeim vörnum fyrir, hvort menn telja á vissu stigi, að varnarábyrgð Atlantshafsbandalagsins ásamt vissum framkvæmdum og aðgerðum hér innanlands sé nóg til þess, að við þurfum ekki að hafa erlent varnarlið. Þetta er atriði, sem sjálfsagt er að skoða og kynna sér til hlítar. En ég legg áherzlu á hitt, að meðan við þurfum á raunverulegum vörnum að halda, þá skulum við ekki vera að reyna að blekkja sjálfa okkur eða aðra með því að halda, að þær varnir hætti að vera hernaðarlegar, þó að við skírum mennina, sem eiga að taka við störfum, upp og köllum þá sérfræðinga. Það, sem við verðum að gera okkur ljóst, er: Viljum við hafa varnir? Teljum við að varnir séu nauðsynlegar, ekki vegna annarra, heldur vegna okkar sjálfra? Ef við teljum, að svo sé, verðum við að hafa kjark til að segja það og framkvæma það. Þá verðum við annaðhvort að semja við aðra um það eða taka að okkur varnirnar sjálfir. En við komumst ekki hjá því með því að stinga höfðinu í sandinn eða með því einfalda ráði að fara að kalla þá, sem eiga að annast störfin, sérfræðinga, ef við Íslendingar förum að taka upp varnarstörf, hernaðarstörf, og kalla það, að við séum búnir að fá svo og svo marga sérfræðinga, sem þetta eigi að annast. Nei, ef við teljum, að Ísland verði eins og önnur þjóðlönd að hafa varnir, verðum við að hafa manndóm til þess að segja: Annaðhvort tökum við varnirnar sjálfir, og þá getið þið farið, herrar mínir, eða við verðum að semja við þann, sem víð treystum til þess að annast varnirnar. Hitt liggur svo auðvitað fyrir, að meta einnig á hverju stigi sem er: Er það óhætt vegna heimsástandsins, vegna þeirra horfa, sem eru á friði á hverjum tíma, er óhætt að láta landið vera alveg varnarlaust? Eins og ég segi, einmitt vegna þess, að við vildum áskilja okkur rétt til þess að geta kveðið á um þetta einhliða, eru þessi ákvæði í varnarsamningnum. Ekki er nema gott um það að segja og nauðsynlegt, að málið sé rætt opið og hreint öðru hverju. Þess vegna taldi ég ekki rétt að láta hv. þm. mælast hér einan við, bæði vegna þess, að málefnið sjálft þarfnast umræðna og skýringa, og einnig að vísu vegna þess, að hv. þm. hallaði mjög réttu máli í ræðu sinni.