Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils. Á fund n. komu bankastjórar Seðlabankans, Jóhannes Nordal og Guðmundur Hjartarson, og gerðu nánari grein fyrir efni frv. N. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. með þeirri brtt. sem fram kemur á þskj. 623, sem er á þá leið að í stað þess að lögin öðlist gildi 1. jan. 1980 verði það 1. jan. 1981, en minni hl. mun gera grein fyrir afstöðu sinni. Tveir nm. meiri hl., þeir Ágúst Einarsson og Kari Steinar Guðnason, áskilja sér rétt til að flytja og fylgja brtt. um nafn hins nýja gjaldmiðils.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram var fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. ekki sammála um afgreiðslu frv. og höfum við, sem skipum minni hl. í n., kosið að skila sérnál. sem er á þskj. 626. Eins og kom fram við 1. umr. um frv. þetta í þessari hv. d. er Sjálfstfl. út af fyrir sig fylgjandi því, að nákvæm athugun fari fram á hvort ekki væri æskilegt að auka verðgildi krónunnar. Nægir í því sambandi að benda á tillöguflutning þar að lútandi sem þm. Sjálfstfl. hafa ýmis verið flm. að eða stutt. En í sambandi við þessi mál hefur það ávallt verið svo, að lögð hefur verið mjög rík áhersla á það af hálfu Sjálfstfl., að til þess að hagstæður árangur náist af slíkri verðgildisbreytingu gjaldmiðilsins þurfi að vera fyrir hendi stöðugleiki í efnahagsmálum þjóðarinnar almennt eða þá að í sambandi við slíka breytingu yrðu gerðar ráðstafanir á meðferð efnahagsmála sem tryggðu að jákvæður árangur af gjaldmiðilsbreytingunni næðist. Öllum er ljóst að sjaldan eða aldrei hefur ríkt meiri óvissa eða óstöðugleiki í efnahagsmálum þjóðarinnar en einmitt nú. Er því alveg óhætt að staðhæfa að eins og efnahagsmálum þjóðarinnar er nú háttað eru allar aðstæður mjög óhagstæðar, að meira sé ekki sagt, til þess að stiga jafnörlagaríkt skref og frv. það, er hér ræðir um, felur í sér. Við teljum því mjög hæpið, sjálfstæðismenn, að ákvörðun nú um jafnþýðingarmikið málefni og breytt verðgildi íslensks gjaldmiðils sé tímabær, og treystum okkur því ekki að mæla með samþykkt frv. að svo komnu máli. Að vissu leyti höfum við orðið varir við að meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. er okkur sammála um að nú séu örlaga. ríkir tímar, því að eins og kom fram í ræðu frsm., hv. 6. þm. Suðurl., fyrir áliti meiri hl. hefur orðið samkomulag um að breyta gildistöku þessa frv. frá því, sem upphaflega var ákveðið, um eitt ár, þannig að það á ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1981, og með tilliti til þeirrar ráðstöfunar munum við sjálfstæðismenn ekki ganga gegn samþykkt frv., en munum sitja hjá við afgreiðslu þess. Herra forseti. Þegar þetta frv. var hér fyrst til umr. 29. jan. s. l. má segja að hveitibrauðsdagar núverandi stjórnarsamstarfs hafi naumast verið að fullu liðnir. En þó held ég að flestir muni vera sammála um það, að sú bjartsýni, sem þá virtist ríkja í herbúðum stuðningsmanna núv. hæstv. ríkisstj. um að stjórnarflokkunum mundi takast að ráða við að gera þær miklu breytingar í efnahagsmálum þjóðarinnar sem mundu leiða af sér að þeim tækist að hefta vöxt verðbólgunnar og jafnvel koma svo fyrir málum að verðbólgan mundi fara verulega rýrnandi, sé naumast lengur fyrir hendi. Allir megum við þm. þessarar virðulegu deildar vera minnugir þess, hve mikla áherslu stuðningsmenn stjórnarinnar lögðu á, um það leyti sem frv. var til 1. umr., að stefna núverandi stjórnvalda væri að ætla sér 16 mánuði til að koma á hinni nýju hugarfarsbreytingu, stefnubreytingu í efnahagsmálum og peningakerfi þjóðarinnar þannig að fullum jöfnuði, eins og það var orðað, og fullum árangri mundi vera hægt að ná við árslok yfirstandandi árs. Ég þarf ekki að tíunda það hér, hversu gersamlega þau mál öll eru nú komin úr reipunum hjá núverandi stjórnarflokkum. En einhvern veginn finnst mér að ástandið, eins og það er á vinnumarkaðinum, í efnahagslífinu, á öllum sviðum þjóðlífsins, veki hjá manni endurminninguna um hvernig var ástatt með þessari þjóð seint á árinu 1958 þegar þáv. forsrh., Hermann Jónasson, sem var forsrh. vinstri stjórnar, lýsti yfir að allt stefndi í ólæknandi óðaverðbólgu, en engin samstaða væri fyrir hendi í ríkisstj. hans um nauðsynlegar varnaraðgerðir til að takast á við þann vanda sem þá var við að etja. Þáv. forsrh., Hermann Jónasson, valdi því þann kostinn sem verður að telja mjög eðlilegan í lýðræðislandi. Hann sagði af sér. Stjórnin fór frá. Með þá staðreynd fyrir augum, að ástandið í dag mun síst betra, að því er snertir peninga- og efnahagsmál hjá þjóðinni og samstöðu þeirra flokka, sem standa að núv. hæstv. ríkisstj., um viðnámsaðgerðir í þessum málum, held ég að ekki sé of mikið sagt að útlitið er áreiðanlega ekki betra en það var þegar umræddur forsrh., Hermann Jónasson, viðhafði þau ummæli sem ég áðan lýsti. Manni virðist ástandið nú vera þannig að aðeins eitt sameini núverandi stjórnarflokka, en það er að hanga í stjórnarstólunum hvað sem það kostar. Það er eina sameiningartáknið sem hægt er að hengja á núv. stjórnarflokka. En hver dagur sem núv. ríkisstj. situr að völdum kostar stórkostlega blóðtöku fyrir allt efnahagslíf þjóðarinnar og mun sýna sig að það bitnar á þjóðinni allri í sívaxandi öryggisleysi á vinnumarkaðinum, og hver dagur, sem lengir setu núverandi stjórnvalda, mun hafa í för með sér þegar frá líður stórversnandi lífskjör fyrir allan almenning í landinu. Því er alveg öruggt að ekki er mest aðkallandi núna að samþykkja lög frá Alþ. um myntbreytingu. Það er mest aðkallandi, og almenningur ætlast í sívaxandi mæli til þess af hv. Alþ., að losa þjóðina sem allra fyrst við þá óheillastjórn sem nú ræður í landinu.



Herra forseti. Þrír nm. í fjh.- og viðskn. flytja brtt., þ. e. auk mín hv. þm. Ágúst Einarsson og Karl Steinar Guðnason, og sú brtt. er um heiti hins væntanlega gjaldmiðils. Við leggjum til að heiti gjaldmiðilsins verði mörk og eyrir, í fleirtölu að sjálfsögðu merkur og aurar. Til þess hníga mörg rök að sjálfsagt sé að breyta heitinu úr því að út í þennan kostnað er lagt og til þessara ráða er hugmyndin að grípa. Það er með öllu óverjandi að mínu mati að ætla að fara að viðhalda danskri kóngahefð í nafni á mynt lýðveldisins Íslands. Úr því á annað borð er verið að breyta um mynt hljótum við að taka upp íslenskt heiti og þjóðlegt heiti. Þar kemur ýmislegt til álita. Það er hægt að hugsa sér mörkina og aurana að sjálfsögðu. Það má líka hugsa sér skilding eða þá hreinlega pening. Allt eru þetta rammíslensk og forn orð. Kórónan er að vísu íslenskt orð, en bendir til þess tíma er við illu heilli vorum konungsríki, og mér finnst að það væri langt fyrir neðan virðingu Alþingis að ákveða að viðhalda því gamla heiti. Þó að Seðlabankinn leggi til að því heiti verði haldið er það ekkert guðsorð sem frá þeirri stofnun kemur. Alþ. á að ráða þessu, en ekki Seðlabanki Íslands. Sumt í skýrslum og grg. þeirrar ágætu stofnunar er nú raunar með þeim hætti að gjarnan mætti skoða það málfar, t. d. nýyrði eins og „peningalegur sparnaður“, sem nú er verið að tala um í staðinn fyrir „sparifé“, eða þá þetta síðasta með „jákvæða og neikvæða raunvexti“ og allt þetta orðskrúð. Mér finnst ekkert guðsorð vera sem kemur frá Seðlabankanum. Í 1. gr. er talað um að það eigi að lögfesta að núverandi króna okkar sé gömul króna. Því ekki bara að segja að hún sé hrum eða að drepast? Það er verið að tala um gamalkrónu og nýkrónu. Mér finnst vera með fádæmum að lögfesta þetta. Og þó að okkur t. d. þyki vænt um Norðmenn ætlum við ekki að gefa þeim réttindi við Jan Mayen. Við ætlum að halda fram okkar íslensku kröfum og heimta okkar réttindi. Á sama hátt er að þó að okkur þyki vænt um Dani ætlum við ekki að fara að minnast konungsins í hvert einasta skipti sem við handleikum myntina. Mér finnst það aldeilis óþarfi. Auðvitað förum við eins að og Finnar, við höfum norrænt heiti á myntinni, og það þarf ekkert að vitna til neinnar - hvað skal segja? - óþjóðlegrar konungshefðar í því sambandi. Mér finnst það fráleitt. Þegar næsta kynslóð tekur upp þjóðlegt og íslenskt heiti á myntinni, sem hún áreiðanlega gerir ef við gerum það ekki, verður þessarar umr. hér í Alþ. minnst og afstöðu manna til þess að við ætluðum núna að fara að viðhalda kóngafé. Það er alveg sambærilegt við það að við byggjum nýtt þinghús: Dytti nokkrum manni í hug að fara að setja kórónu ofan á það? Það er náttúrlega fáránlegt, tekur ekki tali. Brtt. okkar er við 1. gr. og ef hún verður samþ., sem ég þykist raunar viss um, þarf náttúrlega að fresta aðeins afgreiðslu málsins og annarra greina, en það er ekkert í veginum með það, tjá mér stjórnarsinnar. Við stjórnarandstæðingar munum greiða fyrir öllum afbrigðum og slíku. En Seðlabankinn mundi þá sjálfsagt vilja hafa hönd í bagga með umorðun annarra greina og ekki nema sjálfsagt að svo verði. Þess má geta, að það er auðvitað til verulegra óþæginda að þurfa að vera með gamalkrónu og nýkrónu og býður heim ruglingi og ýmiss konar erfiðleikum. Þess vegna er miklu, miklu betra að taka upp annað heiti sem allir skilja. Og þegar verið er að tala um sálfræði í sambandi við peningaskipti ætti það líka frekar að vera sálfræðilegt atriði að hreinlega er verið að gefa krónuræfilinn upp á bátinn úr því að verið er að segja að hún sé orðin gömul. Þá hverfur hún sem sagt. Þá eru það þau rökin sem ég held að sé helst ástæða til þess að víkja að, að þetta sé óþjált í munni og erfitt í beygingu. Við þurfum aðeins að athuga það. Ég held að það sé þess vegna sem hver einasti maður í fjh.- og viðskn. hefur ekki samþ. þessa breytingu. En slíkt er algerlega ástæðulaus ótti. Það er ekki óþjált í munni eins einasta manns á Íslandi að segja: Barnið var 16 merkur. Í gömlu mörkinni voru 8 aurar. Það er þess vegna rökrétt að hafa stærri eininguna með því heiti og svo aftur aurana minni eininguna. Þetta er það eina rétta í málinu. Hvaða Íslendingi finnst skrýtið að tala um 8 merkur silfurs? Þetta veit hver einasti maður sem læs er og hefur einhvern tíma lítið í Íslendingasögur. Þetta verður allt saman þjált á örfáum dögum, ekki er nokkur minnsti vafi á því. Ég held sem sagt að við hljótum að afgreiða málið jákvætt í hv. Ed. Ég efast ekkert um að hv. Ed. muni samþykkja þetta. Það er alltaf varlegar treystandi á þá þarna í hv. Nd., en þegar málið kæmi héðan svona afgreitt hygg ég að þeir mundu ekki reyna að hreyta íslensku heiti í danskt kóngaheiti. Ég á þess vegna von á að málið fái hér þessa afgreiðslu og verði helst einróma samþ. í þessari virðulegri deild þingsins.



Herra forseti. Hv. 5. þm. `Norðurl. v. hefur gert grein fyrir þeirri brtt. sem hann flytur ásamt tveimur öðrum hv. þm. Þetta mál var rætt í fjh.- og viðskn. Meiri hl. mælir með að krónuheitinu verði haldið óbreyttu, og gat ekki fallist á þau rök sem hv. síðasti ræðumaður lagði fram máli sínu til stuðnings. Ég held að hægt sé að benda á ýmislegt þarna á móti. Það hafa farið fram svona gjaldmiðilsskipti bæði hjá Finnum og Frökkum og þeir breyttu ekki nafni á gjaldmiðli sínum í þau skipti. Ég held að það hafi ekkert komið að sök að talað hafi verið þar um hruman gjaldmiðil þó að t. d. væri notað meðan skiptin gengu yfir orðið „nýfranki“ þegar nýi frankinn var tekinn upp. Ég held að þó að orðið „króna“ megi tengja við konungsveldi sé kóróna miklu eldri, það megi rekja uppruna hennar lengra. Við höfum víst allir heyrt talað um þyrnikórónu og hún var ekki á þjóðhöfðingja. Ég held því að dálítið langsótt sé að telja að það sé af einhverri þjónkun við konungsveldi að nota krónunafnið. - En ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja málið lengi. Það er til gamalt máltæki sem hljóðar svo: „Það verður fleira að gera en gott þykir.“ Ég ætla að lýsa því yfir að ég er persónulega sammála minnihlutaáliti þm. Jóns G. Sólness og Eyjólfs K. Jónssonar, að mér finnst þetta frv. í raun og veru ekki tímabært. Þó vil ég taka fram, að í stefnuskrá okkar Alþfl.-manna var þetta einmitt eitt af því sem dregið var fram fyrir þær þingkosningar sem fóru fram í vor. En það var hugsað eins og punkturinn yfir i-ið, þ. e. a. s. þegar búið væri að koma efnahagsmálum okkar í betra horf en þá þótti horfa og enn þykir horfa, og ég verð að játa, að alveg eins og ég var tortrygginn á þetta stjórnarsamstarf í upphafi, þó ég vildi styðja það, sýnist mér það enn ekki hafa borið þann árangur sem ég hefði óskað eftir að það hefði borið í t. d. efnahagsmálunum. Þess vegna segi ég að maður verður stundum fleira að gera - og gerir af ásettu ráði - en gott þykir. Því ætla ég að greiða frv. atkv. Sama má segja um brtt. þeirra þremenninganna sem hér hafa flutt mál sitt-eða einn af þeim hefur talað fyrir því. Í sjálfu sér finnst mér sem gömlum íslenskukennara að orðin mörk og eyrir séu öllu skemmtilegri en króna og eyrir. Þó er krónan búin að fá hefð í málinu. Ég sé ekki að þetta sé það höfuðatriði að við eigum að vera að tefja fyrir málinu með því að vera að rífast um slíkt hér í d. og skipta okkur vegna þess. Því mun ég ekki greiða því máli atkv. M. ö. o. vil ég lýsa yfir, að þó að ég sé sammála Jóni G. Sólness um að illa horfi nú í efnahagsmálum vil ég ekki gera þetta mál að ásteytingarefni og mun fylgja því í von um að enn takist núverandi stjórnarsamvinnu að koma málum hér í betra horf en verið hefur og okkur takist þrátt fyrir illar horfur í dag að bæta samstarf okkar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar setningar. Ég hygg að hv. síðasti ræðumaður hafi kannske misskilið það sem ég sagði, að brtt. okkar mundi tefja málið. Svo er ekki. Það eru allir menn sammála um að þegar gengið er hér til atkv. verður auðvitað ákveðið hvert heitið verður á myntinni. Ég skildi hv. þm. svo, að hann hallaðist frekar að því að breyta þessu eins og ég hef lagt til, en vildi ekki að það tefði fyrir málinu. Það gerir það ekki. Það verður væntanlega gengið til atkv. núna og málið tefst ekki nokkurn skapaðan hlut fyrir þetta. Menn velja auðvitað það heitið sem þeir telja eðlilegast. Og þyrnikórónuna finnst mér æðilangt gengið að ætla að tengja þessu máli.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um tollheimtu og tolleftirlit. Í því felast einkum tvær breytingar. Annars vegar er það, að samkv. núgildandi lögum um tollheimtu og tolleftirlit er það skilyrði m. a. sett, þegar um endursendingu á vöru er að ræða af nánar tilgreindum ástæðum, að viðkomandi tollyfirvaldi sé sett full fjártrygging fyrir greiðslu aðflutningsgjalda þar til varan er sannanlega komin til útlanda. Þetta hefur valdið endursendendum nokkrum erfiðleikum og þess vegna er lagt til að víkja frá skilyrði um fjártryggingu og krefjast í þess stað fullnægjandi tryggingar í öðru formi. Hins vegar er það, að við ákvörðun sekta er tollyfirvöldum heimilað að útkljá málið ef um er að ræða upphæð innan ákveðinna marka. Það er nú 150 þús. kr. og sektarupphæð 80 þús. Vegna breytingar á verðgildi krónunnar hefur þetta farið þannig, að þeim málum, sem verður að vísa til dómstóla vegna þess að upphæðir fara umfram þessi mörk, hefur farið mjög fjölgandi og valdið erfiðleikum hjá þeim sem þar hafa átt hlut að máli, bæði þeim, sem sektaðir hafa verið, og einnig dómstólum sem hafa þá þurft að fjalla um miklu fleiri mál. Þess vegna er lagt til í þessu frv. að upphæðirnar verði hækkaðar upp í 350 þús. og 500 þús. Fjh.- og viðskn. varð sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það liggur hér fyrir.