Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á dagskránni, var borið fram seint á þessu þingi. Ekki hef ég nú fyrir framan mig neitt um það, hvenær það var tekið til 1. umr., en því var vísað til menntmn. deildarinnar. Menntmn. leitaði umsagnar þeirra aðila, sem hún taldi eiga bezt um þetta að vita, sem eru fræðslumálastjóri og Samband íslenzkra barnakennara. Svör bárust frá þessum aðilum, og leggja þeir báðir á móti þessu frv. af, að því er virðist, stéttarlegum ástæðum, þannig að þeir telja, að verði þetta frv. samþ., þá muni það geta rýrt kjör þeirra kennara, sem hafa fengið sér fulla og fullnægjandi menntun til að stunda kennslustörf. Frv. tafðist nokkuð í meðferð n. vegna þess, að umsagnar þessara aðila var leitað, en afgreitt var það frá n. á fundi hennar í gær, og voru þá tveir hv. nm. fjarstaddir, hv. 4. þm. Reykv. (HG) og hv. 2. þm. Árn. (SÓÓ), en við þrír nm. í menntmn., sem á fundi vorum, lítum svo á, að hvað sem öðru liði, þá gæti þetta frv. ekki orðið að lögum á þessu þingi. Þess vegna kom okkur saman um að leggja til, að því yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það var - ég skal játa það - ekki til fulls kannað, hvaða skoðun nm. höfðu á frv., því að tæknilegar ástæður ollu því einkum, að þessir þrír nm. urðu sammála um þá till., sem ég hef nefnt, sem sé það, að héðan af er óhugsandi, að þetta mál verði að lögum á þessu þingi. Ég skal því ekkert segja um skoðun þeirra tveggja hv. meðnm. mínna í menntmn., sem hafa skrifað undir nál. á þskj. 629, um efni málsins, en mér þykir rétt að segja frá minni persónulegu skoðun um þetta mál. Ég er, þó að það sé nú kannske fallið í fyrnsku, maður, sem hef verið í barnakennarastéttinni og hef lokið kennaraprófi. En ég verð að játa það samt, að þegar svo stendur á eins og er í mörgum af skólahéruðum landsins, einkum í sveit, að ekki fást menn með fullum réttindum, þá er ekki í annað hús að venda en að ráða kennara, sem að áliti skólanefndar og fræðslumálastjóra hefur til þess menntun og hæfileika að kenna börnum. Og ef sá maður hefur verið við kennslu í samfleytt 15 ár með góðum árangri, þá sýnist mér þrátt fyrir alla stéttarlega hagsmuni, sem ég hef samúð með vegna fyrri hluta ævinnar, ekki ástæða til þess að meinast við því, að þessir menn fái full réttindi, þegar svo er ástatt sem í 1. gr. frv. segir. Samt sem áður er það, eins og ég vék að í upphafi, vitanlega alveg óhugsandi, þar sem þinglausnir eru ákveðnar núna kl. 5 og klukkan er hálf fjögur, að þetta frv. geti orðið að lögum á þessu þingi, og þá þykir mér eins og hv. meðnm. mínum, sem undir nál. á þskj. 629 hafa skrifað, það rétt, að frv. sé vísað til hæstv. ríkisstj. til nánari athugunar. Með nál. okkar er prentuð sem fskj. álitsgerð fræðslumálastjórans, sem er prentuð sem fskj. I, og álit Sambands íslenzkra barnakennara sem fskj. II. Eru það að vísu ekki nein meðmæli með þessu frv., en geta þó ekki skoðazt sem mótmæli gegn því, að þetta sé athugað nánar og málinu vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., lagði ég fram ekki seint í janúarmánuði í vetur, og þess vegna má segja um hv. menntmn., að því er málið snertir, að seint komi sælir, en komi þó. N. hefur rétt fyrir sér í því, að frv. getur ekki orðið að lögum héðan af á þessu þingi, og með tilliti til þeirrar staðreyndar get ég ekki verið á móti þeirri afgreiðslu, sem n. leggur til. Nál. fylgja tvö fskj. frá aðilum, sem n. hefur leitað umsagnar hjá. Hið fyrra er frá fræðslumálastjóra ríkisins. Hann er anda frv. alveg samþykkur og mælir með því með lítils háttar breytingu. Hið síðara fskj. er frá stjórn Sambands íslenzkra barnakennara. Hún mælir á móti frv. af stéttarlegum ástæðum. Að mínu áliti eru rök hennar veik, af því að málið er fullkomið sanngirnismál og raunar meira en sanngirnismál, það er réttlætismál. Það er réttlætismál frá mínu sjónarmiði, að þeir kennarar, þótt próflausir séu, sem búnir eru að hlaupa í skörðin fyrir kennarastéttina í 15 ár eða lengur á þeim stöðum, þar sem mönnum með prófi hefur ekki getizt að því að taka sér bólfestu, fái full réttindi. Ég tel það réttlætismál, að þeir próflausu menn, sem þannig hafa bjargað málunum, þurfi ekki að víkja, eftír að þeir hafa starfað í 15 ár eða lengur. Enginn vafi er á því, að það er sjálfsagt, að stéttir hafi forréttindi, en þær hafa vitanlega skyldur, og þar sem kennarastéttin hefur ekki getað uppfyllt þá skyldu að annast kennslu í landinu, svo að lögum yrði fullnægt, þá má hún vera þeim mönnum þakklát, sem hafa hlaupið í skörðin fyrir hana, og er skylt að þola, að þeir hljóti réttindi og laun að verðleikum. Mér þykir vænt um, að n. hefur leitað þessara umsagna, svo að þær liggja nú fyrir og geta fylgt málinu til menntmrn. og verða landslýð kunnar. Ég er bjartsýnn á það, að góður málstaður sigri í þessum efnum sem öðrum, þótt það geti stundum tekið nokkurn tíma, og ég vænti þess, að d. fallist á tillögur hæstv. menntmn. og að menntmrn. geri málinu sanngjörn og góð skil hið fyrsta.

forseti (GíslJ): Það hafa verið boðaðir flokksfundir nú þegar, og er beðið eftir því, að þessum fundi ljúki, enda mun það verða síðasti fundurinn í dag og síðasti fundurinn á þessu þingi í þessari hv. deild. Eins og ég gat um í morgun, mun ég ekki taka til umr. hér nein þau mál á þessum fundi, sem deilu kunna að valda. Nú hefur hv. heilbr.- og félmn. skilað áliti í 83. máli, um félagsheimili. Hefur báðum nál. verið útbýtt, og er n. auðsjáanlega klofin og sýnilegt, að ekki verður tími til þess að afgreiða það mál á þessu þingi, þar sem slíta á þingi nú kl. 5. Sama má raunverulega segja um 192. mál, hnefaleika. N. er að vísu ekki klofin og þó ekki fullkomlega sammála, enda þyrfti tvo fundi um málið. Ég mun því taka 1. og 2. málið út af dagskrá, enda yrði að halda tvo fundi um málið, ef ætti að taka það fyrir, og til þess gefst ekki tími, því að beðið er eftir því, að hv. þingmenn komi á flokksfund.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða út af ummælum hæstv. forseta að segja, að ég harma það, að hann hefur tekið upp viðvíkjandi afgreiðslu máls þann sið, sem hann beitir nú um 83. málið. Ég óskaði þess, að málið væri tekið á dagskrá í gær, þannig að það gæti farið til n. þá og mætti ljúkast, því að ég vil undirstrika það, sem ég hef áður bent á, að það liggur fyrir, að meiri hl. hefur samþ. þetta frv. óbreytt eins og það er hingað komið, og telja má fullvíst, að þingvilji sé fyrir því, að málið fái afgreiðslu hér í deildinni. Ég harma því, að hæstv. forseti beitir forsetavaldi sínu til að kæfa þetta mál.

Forseti (GíslJ): Út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. vil ég taka fram, að það er byggt á algerum misskilningi, að þetta mál hefði átt að takast á dagskrá í gær. Það var ekki tilbúið frá skrifstofunni til þess að taka það þá á dagskrá. Það var þá komið að fundartíma, og var ekki hægt að taka það á dagskrá í gær, svo að skoðun hans um það er byggð á algerum misskilningi, auk þess sem ég hef upplýst, að þessi hv. deild hefur óskað eftir, að frv. til l. um félagsheimili væri endurskoðað, og það getur ekki orðið annað en mjög hörð og löng deila um það atriði, svo að það væri alveg þýðingarlaust að taka málið nú á dagskrá til umræðu.

forseti (GíslJ): Þessu þingi er nú að verða lokið. Er þetta síðasti fundur þessarar hv. deildar að þessu sinni. Það hafa verið afgreidd hér mörg lög, sem munu marka tímamót í sögu þjóðarinnar og verða nýr og merkur áfangi á framfarabraut hennar, ef framkvæmd þeirra tekst vel og viturlega, og er það ósk mín, að svo megi verða. Það kjörtímabil, sem hófst að loknum kosningum 1953, hefur nú fyrir rás viðburðanna verið stytt um eitt ár og nýjar kosningar boðaðar á þessu ári. Þessi fundur er því jafnframt síðasti fundur deildarinnar á yfirstandandi kjörtímabili. Að honum loknum hverfum við allir deildarmenn af þingi, sumir væntanlega aðeins um stundarsakir, aðrir ef til vill fyrir fullt og allt. Ég hef sérstaka ástæðu til að þakka samstarf um mörg liðin ár, bæði í deildinni, í nefndum og sem forseti þau ár, sem ég hef gegnt því starfi. Ég flyt einnig öllu starfsliði þingsins þakkir fyrir störf þess, en þó alveg sérstaklega leyfi ég mér að flytja skrifstofustjóra Alþingis, sem nú lætur af störfum á þessu ári, þakkir fyrir hans framúrskarandi lipurð og samvizkusemi í öllu hans starfi um áratugi. Veit ég, að allir hv. alþm. taka undir það með mér og óska honum og hans fjölskyldu allrar blessunar á komandi árum. Ég óska öllum hv. dm., þeim er utanbæjar búa, góðrar heimfarar og góðrar heimkomu, óska öllum hv. þm. og fjölskyldum þeirra og starfsliði þingsins gleðilegs sumars. Þeim hv. þm., sem hingað koma aftur að loknum kosningum, óska ég allrar blessunar og að þeim megi auðnast að leysa á viturlegan og drengilegan hátt sérhvern þann vanda, sem að höndum ber á hverjum tíma, þjóð og landi til blessunar. Ég endurtek þakklæti mitt til allra hv. þingmanna fyrir gott samstarf. Lifið heilir.



Ég vil leyfa mér og tel víst, að ég megi mæla það fyrir hönd allra deildarmanna, að þakka hæstv. forseta fyrir ágætt samstarf og röggsama fundarstjórn, bæði á þessu þingi, sem nú er að enda, og fyrri þingum. Ég veit ég mæli það einnig fyrir hönd allra þingmanna, þegar ég árna honum og fjölskyldu hans alls hins bezta. Ég vil biðja hv. þdm. að rísa úr sætum og taka undir þakkir mínar og árnaðaróskir til hæstv. forseta. - Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (GíslJ) : Ég þakka ummæli hv. 4. þm. Reykv. og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau, endurtek þakklæti mitt til hv. þingbræðra minna. Þessum fundi er slitið. b. Í neðri deild. Á 100. fundi í Nd., 28. marz, að lokinni dagskrá, mælti