Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Áður en gengið er til dagskrár skal fram tekið að ætlunin er að halda samtals þrjá fundi hér í dag eða tvo fundi aðra en þennan. Á fyrsta fundinum er hugmynd forseta að einungis verði tekið fyrir 1. dagskrármálið, Húsnæðisstofnun ríkisins, en á nýjum fundi verði þá tekin fyrir auk 2. og 3. dagskrármálsins Seðlabanki til 2. umr. og á hinum 3. fundi Seðlabanki til 3. umr. og bið ég menn að gæta þess að atkvæðagreiðslur verða í samræmi við það.

Guðni Ágústsson Hæstv. forseti. Ég kem ekki inn í þessa umræðu af því að ég ætli fyrir fram að fordæma þetta frv. heldur til að leggja áherslu á það að þetta mál orkar tvímælis eins og mörg önnur. Ég vil minna þingmenn á skyldu sína og benda á ýmislegt sem ég tel að Alþingi verði að athuga vel áður en það samþykkir þetta frv. sem lög. Ég verð að játa það að ég geld varhug við mörgum hinum stóru frumvörpum ráðherranna. Ég tel að þingið sé ráðherrum eftirlátt á mörgum sviðum. Ráðherrar mæla afrek sín í frumvörpum og lagasetningum og því miður hafa á seinustu árum mörg stór mál, sem ráðherrar báru fram og nánast kröfðu stjórnarþingmenn um þegjandi samþykki við, valdið því að þjóðin hefur á ný farið kollhnís í efnahagsmálum. Einn hring enn, móðir mín, sagði presturinn í Hruna forðum. Hann tók ekkert mark á því þótt gamla konan fyndi leggja að brennisteinsfnyk, og kirkjan sökk, en það er nú önnur saga. Það væri auðvitað fróðlegt að rifja upp nokkrar af óheppilegustu lagasetningum sem Alþingi lét eftir ráðherrum sínum á síðustu árum, en það verður ekki gert hér. Eftir að hafa átt hér sæti bráðum í tvö þing segi ég: Hingað og ekki lengra. Nú er komið að okkur þingmönnum að kryfja málin til mergjar með þinglegum hætti. Alþingi á ekki að vera afgreiðslustofnun fyrir ráðherra, það á að vera stofnun sem spyr um orsakir fyrir kröfu um breytingar og jafnframt kannar rækilega afleiðingar séu gerðar breytingar á löggjöf í bæði stóru og smáu. Ráðherrar heimta nánast að þingmenn séu bæði blindir og heyrnarlausir og geri ekkert sem raskar einhverjum friði á stjórnarheimilinu. Ég hygg að nú sé að magnast upp vilji hér í þinginu til þess að löggjafarþingið nái vopnum sínum gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessa baráttu má sjá glöggt í kringum aukafjárveitingarnar. Gera verður stóraukna kröfu til þingnefnda, að þær kryfji mál til mergjar með þeim hætti að ljóst sé hvað hlýst af lagasetningunni. Formenn nefnda hafa því miður oft talið sig í handlangarahlutverki fyrir ríkisstjórnina og spennt mál út úr nefndum án þess að þau fengju þinglega meðferð. Sú þróun er vaxandi að ríkisstjórnin komi fram með frumvörp sín seint og ráðherrar reyni að spenna þau út í kringum álagspunktana hér í þinginu um jól, um páska eða leggi þau allt of seint fram á þinginu og krefjist afgreiðslu fyrir vorið. Þetta frumvarp er kannski dæmi um slíkt. Þau eru mörg á leiðinni. Þau eru mörg slík frumvörp sem munu líta dagsins ljós hér í þinginu að loknu páskaleyfi. Ég hygg að þingið þurfi að gera meiri kröfur til sjálfs sín en það að mönnum líðist þetta. Mér skilst að við höfum á síðasta þingi afgreitt hér ein 70 lagafrumvörp sem ríkisstjórnin þá flutti og þessi ríkisstjórn hefur boðað yfir 100 lagafrumvörp. Mörg eru komin fram, en þau eru mörg stór á leiðinni eins og ég segi, þannig að þessi ríkisstjórn er engin undantekning. Ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar var engu skárri. Má nefna stórkostlegar kerfisbreytingar í skattamálum, svo sem matarskattinn, niðurlagningu á Bifreiðaeftirliti ríkisins o.s.frv. Ég nefni þessi stóru mál hér því að við stöndum með afleiðingarnar í höndunum og ráðum illa við þær. Ég hygg að það væri fróðlegt fyrir þá þingmenn, sem samþykktu hér og lögðu blessun sína yfir að leggja niður Bifreiðaeftirlit ríkisins, að skoða nú þann mikla fjáraustur sem af hálfu ríkisins verður að fara inn í þann málaflokk, þann mikla kostnaðarauka sem almenningur verður að taka á sig vegna þessa máls. Það er að vísu seint að iðrast eftir dauðann, en allir hafa þann rétt að vera vitrari í dag en þeir voru í gær og móta afstöðu sína samkvæmt því. Ég er sagður eiga sök á því að hafa hér stöðvað stórmál í fyrra, þ.e. verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það átti að keyra það stórmál hér í gegnum þingið á nokkrum dögum, sveitarfélögunum í óhag, án samráðs eða skoðunar. Nú er það mál hér á þessu þingi og á hæstv. ráðherra skilið heiður fyrir hvernig að því máli er staðið nú og hygg ég að um það sé víðtæk samstaða og vilji til að það verði afgreitt á þessu þingi. En það hefur nú fengið þau vönduðu vinnubrögð sem þinginu bar að sýna svo stóru máli. Ég held að allar snöggar breytingar hafi í för með sér óheppilegar afleiðingar. Það húsnæðislánakerfi sem var tekið upp í félagsmálaráðherratíð hv. þm. Alexanders Stefánssonar hafði ýmsar afleiðingar sem erfitt hefur verið að stemma af. Ríkið varð að láta meiri peninga í þennan málaflokk, húsaverðið hækkaði og enn er spurning hvort margt fólk ræður við hin háu lán hvað afborgun varðar, þrátt fyrir niðurgreidda vexti. Ég hef rætt við marga sérfróða menn um þetta húsbréfakerfi. Þær viðræður hafa því miður aukið vafa minn um gagnsemi þessa kerfis. Mun það valda einni hrinunni enn á þessu svæði hér? Verða húsnæðiskaupendur héðan í frá algerlega háðir fjármagnsmarkaðinum? Mun þetta húsbréfakerfi hækka vexti almennt? Fara húsbréfin í samkeppni við ríkisskuldabréfin? Er það rétt stefna af hálfu stjórnvalda að láta verðbréfasala leysa Byggingarsjóð ríkisins af hólmi? Ég óttast það nú um þessar mundir þar sem ýmsir á peningamarkaðinum telja að íslensk þjóð geti lifað á því að höndla með peninga og leika sér, og sá hópur er stækkandi sem lifir eingöngu á því, og þessir náungar allir virðast taka sérstaklega undir þetta húsbréfakerfi. Það eru þessir frjálshyggjugaurar sem ég óttast. Ég hef frjálshyggjugaurana oft fyrir áttavita, þegar þeir gefa upp sína skoðun þá tek ég það þannig að þá sé málið vont, þá sé mér óhætt að vera á hinum kantinum. Það eru þessi atriði og mörg fleiri sem þingnefndin verður að skoða rækilega. Eins er það með aðila vinnumarkaðarins. Röskum við því samkomulagi sem við þá var gert því að þeir stóðu að því að þessum lögum og þessu húsnæðismálakerfi, sem við búum við í dag, var komið í kring? Og þá verðum við líka að hafa í huga unga fólkið. Röskum við áætlun þess með því að hrinda þessu kerfi jafnvel fram af bjargbrúninni? Menn verða einnig að kanna rækilega fullyrðingar ýmissa manna um það að núverandi kerfi sé að ná jafnvægi og mundi gera það strax væru ýmis heimildarákvæði þeirra laga notuð. Það má kallast stjórnleysi að ríkisstjórnin skuli ekki í þenslunni á síðustu missirum hafa beitt skerðingarákvæðum á útlánareglur í núverandi kerfi, t.d. skerða lán ef umsækjandi á mikla heildareign. --- Skerða lán, hæstv. ráðherra, ef umsækjandi á mikla heildareign. Ef hv. 1. þm. Vestf. leyfði hæsstv. ráðherra nú að hlusta í friði. --- Eins er það að skerða lán þeirra sem eru að eignast aðra íbúð og ætla að byggja, skerða lán til einhleypinga, hækka vexti til allra nema þeirra sem eru að byggja í fyrsta sinn. Og eins spyr ég: Er það satt að núverandi kerfi sé það frjálst að margir, ekki síst á þessu svæði, séu í gegnum það að leysa sinn fjárhagslega vanda, ná í ódýr lán til langs tíma, af því að heimildarákvæðin hafa ekki verið notuð? Það er nú svo að engin þjóð leyfir það brask í kringum húsnæðismarkað sinn sem við Íslendingar. Ég hefði talið þarfara verk fyrir ríkisstjórnina að beina athygli sinni að vanda landsbyggðarinnar í húsnæðismálum, en víða um land vantar íbúðarhúsnæði tilfinnanlega. Það blasir við að ungt fólk af landsbyggðinni byggir og kaupir hér vegna þess að hér eru íbúðarhús dýrmæt eign en því miður víðast annars staðar vafasamari. Við höfum bundið vonir við það kerfi sem núv. hæstv. félmrh. kom í framkvæmd, kaupleigukerfið, að því verði fylgt vel eftir, ekki síst landsbyggðarinnar vegna. Og ég treysti því að ráðherrann hugi að stöðu þess máls því að ég heyri það á mörgum sveitarfélögum sem bundu vonir við það að þau er farið að lengja eftir svörum. Ég hefði því talið að hæstv. ráðherra hefði átt að efla hið félagslega kerfi til uppbyggingar á landsbyggðinni og sníða mestu vankantana af framkvæmd núgildandi húsnæðiskerfis. Í umræðunni um hin stóru byltingarkenndu málefni er oft reynt að setja skoðanamun upp í persónulegan ágreining á milli einstaklinga, í þessu tilfelli á milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Alexanders Stefánssonar. Þetta er mikil einföldun á flóknu og viðamiklu máli. En þetta leyfa fjölmiðlar sér og þetta leyfa sér í rauninni miklu fleiri, þ.e. að líta ekki út frá málefnalegum grundvelli á þetta flókna mál, heldur reyna að gera það að baráttu á milli tveggja einstaklinga. En tíminn er naumur og ég krefst þess að hv. félmn. skoði þetta mál af sérstakri nákvæmni út frá þeim stóru fullyrðingum sem hér eru í gangi um væntanlegt húsbréfakerfi og ekki síður hver sé staða núverandi kerfis. Er það hrunið? Er það að leita jafnvægis? Og fellur það í jafnvægi sé sett skerðingarákvæði á útlánareglur? Mér barst í hendur á dögunum ágæt úttekt sem dagblaðið Tíminn framkvæmdi. Það var hinn vandvirki blaðamaður, HEi, sem vann að þeirri úttekt. Þar er varpað fram mörgum spurningum og til þess að þingnefndin fái ýmis rök í hendur til að vinna eftir langar mig, með leyfi forseta, að lesa þessa úttekt Tímans sem birtist nú á dögunum, en þar segir: ,,Starfsmönnum Húsnæðisstofnunar þykir sumum hverjum hart að þurfa að horfa upp á núverandi húsnæðiskerfi lagt í rúst á fölskum forsendum, þ.e. með stöðugum yfirlýsingum um að allt sé það krosssprungið og ónýtt, á meðan þeim er svo harðbannað að skýra frá þeirri vitneskju sem fyrir liggur í stofnuninni og gefur allt annað til kynna. Af þeim upplýsingum má ráða að kerfið sé síður en svo sprungið heldur sé þvert á móti að komast í jafnvægi þannig að biðtími eftir lánum geti jafnvel farið að styttast á ný áður en langt um líður svo framarlega að ekki verði því meira fjármagn tekið af Byggingarsjóði ríkisins. Með því að fínpússa núverandi lög svolítið frekar mætti svo gera núverandi kerfi enn þá virkara,,, segir í þessari úttekt. Þar segir enn fremur: ,,Hvað varðar lánsumsóknir er staðan nú þannig að fjöldi virkra óafgreiddra lánsumsókna er kominn niður í um 5--6 þúsund og fjöldi nýrra lánsumsókna niður í um 300 á mánuði sem er álíka fjöldi og ráð var fyrir gert í upphafi og álíka fjöldi og stofnunin ræður við afgreiðslu á árlega. Þeir sem sækja um lán þessa dagana til kaupa á fyrstu íbúð geta búist við að fá lánsloforð í hendur eftir um það bil hálft annað ár og fyrri hluta lánsins borgaðan út eftir 2--2*y1/2*y ár. Þeir sem eiga íbúðir fyrir bíða um hálfu ári lengur. Fjöldi lánsumsókna er rúmlega 300 að meðaltali á mánuði sl. hálft ár öfugt við það sem ýmsir höfðu spáð, að þeim mundi fara fjölgandi á ný í byrjun þessa árs. Reyndust nýjar umsóknir rúmlega 300 talsins nú í janúar og febrúar. Af rösklega 17 þús. umsóknum sem borist hafa frá því að kerfið tók gildi fyrir 2*y1/2*y ári eru rúmlega 7000 umsækjendur þegar búnir að fá lán, annaðhvort allt eða fyrri hluta láns. Þar við bætast á þriðja þúsund sem þegar hafa fengið í hendur lánsloforð með ákveðinni dagsetningu og fjárupphæð sem greidd verður út á þessu ári, þannig að 10.000 umsóknir hafa þegar fengið afgreiðslu á rúmlega tveimur árum. Það eru því um 7000 umsóknir sem nú bíða afgreiðslu. Af þeim er talið að reikna megi með um 25% afföllum, þannig að óafgreiddur biðlisti sé raunverulega ígildi um 5--6 þús. fullgildra lána. Þessi afföll skiptast í þrjá höfuðflokka. Um 2--5% detta út vegna þess að umsækjendur eiga ekki lánsrétt þegar að er gáð, annaðhvort vegna ófullnægjandi greiðslu í lífeyrissjóð eða þeir hafa ekki nægar tekjur. Síðan eru 2--3% umsækjenda sem fá lánsloforð en nýta sér ekki lánsréttinn og falla því út. Stærsti hlutinn er svo vegna fólks sem fær loforð um fullt lán en getur ekki nýtt það nema að hluta vegna þess að það kaupir íbúð með áhvílandi eldri lánum frá stofnuninni, oft á bilinu 500--700 þús. sem þá dragast frá nýja láninu. Annað atriði sem bendir til jafnvægis og stöðugleika er það að stærri og stærri hluti umsókna er frá fólki sem búið er að skipuleggja fram í tímann fremur en að því sé sérstakt kappsmál að fá lánin sem allra fyrst. Þetta fólk hefur sett sér markmið um sparnað og síðan íbúðarkaup á ákveðnum tíma og leggur inn lánsumsókn í samræmi við það. Í ljósi þess að íbúðakaup eru jafnan langstærstu framkvæmdir sem almenningur leggur í á lífsleiðinni hefur starfsmönnum Húsnæðisstofnunar hins vegar þótt það í meira lagi hlálegt hve fjöldi lánsumsókna hefur oft stjórnast mikið af fjölmiðlaumræðunni.`` Svo mörg eru þau orð og í rauninni hafa þessi húsnæðismál verið í mikilli fjölmiðlaumræðu sl. tvö eða þrjú ár sem hefur gert það að verkum að mönnum hefur þótt vissara að setja sig í þá biðröð. Um fyrirframstuðning við frv. er best að segja sem minnst. Það hlýtur að mótast af niðurstöðu hv. félmn. og blákaldri rökhyggju hvað einstaklingum og þjóðinni er fyrir bestu. Að lokum vil ég segja þetta: Ég tel mjög mikilvægt að kannað sé hvað er á bak við biðlistana. Er biðröðin svo fjölmenn vegna þess að margir setja nafn sitt þar af öryggisástæðum? Ef svo færi að þeir þyrftu á því að halda að byggja á næstu 3--5 árum? Um þetta verður að fást vitneskja og hversu margir hverfa frá ef ríkisstjórnin notfærir sér heimildir um skerðingarákvæðin. Svo væri auðvitað mikilvægt að vita um byggingarþörf næstu ára og á því þyrfti auðvitað að gera athugun. Kannski hefur sú athugun farið fram og er til í stofnuninni sjálfri. Í framhaldi af slíkri vinnu og þegar allar þessar upplýsingar liggja fyrir mun ég taka mína ákvörðun um stuðning eða andstöðu við frv. Sú afstaða verður hvorki mótuð með eða móti hæstv. félmrh. Ég stend með ráðherranum og ég styð hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur til allra góðra verka.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 695 liggur fyrir álit meiri hl. fjh.- og viðskn. og þar segir að nefndin hafi fjallað um frv. og ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Ed. og prentað á þskj. 681. Til viðræðna við nefndina um frv. komu bankastjórarnir Jóhannes Nordal og Geir Hallgrímsson og Ólafur B. Thors, formaður bankaráðs. Að þessu nál. standa Páll Pétursson, Árni Gunnarsson, Ragnar Arnalds, Guðmundur G. Þórarinsson og með fyrirvara Kristín Einarsdóttir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Það hefur verið mikið um yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstjórn varðandi vaxtamál að undanförnu og frá einstökum ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Þeir hafa gert mikið veður út af því hvernig lánastofnanir höguðu sinni vaxtatöku og jafnframt hafa þeir boðað hertar aðgerðir til þess að knýja niður vextina með handafli og hafa haft uppi afar áberandi tilburði til þess að sýna þjóð sinni fram á það að þeir séu sterkir, ekkert síður en Jón sterki á sínum tíma. Það var því búist við mjög hörðum aðgerðum með flutningi á frv. eftir samþykkt ríkisstjórnarinnar 6. febr. sl. þar sem stefnan var mörkuð og þessi stefna er prentuð sem fskj. II með þessu frv. Þegar maður ber þessa breytingu saman við gildandi lög um Seðlabanka Íslands sem eru tæplega þriggja ára gömul kemur það í raun og veru í ljós að hér er um ákaflega litlar breytingar að ræða þegar undan eru skildar tvær breytingar sem gerðar voru á frv. í hv. Ed. og önnur breytingin var tekin út úr verðbréfafrv. og sett inn í seðlabankalögin og á þar betur heima en í sínum fyrri heimkynnum. Þessar breytingar eru þó í áttina til aukinnar miðstýringar að svo miklu leyti sem þær hafa eitthvað að segja, en þær eru árangur af því að ríkisstjórnin varð að láta eitthvað frá sér fara eftir allar þessar yfirlýsingar sem settar hafa verið fram. Ég furða mig að einu leyti á því að ríkisstjórnin skuli ekki stíga skrefið til fulls og afnema vexti með öllu og taka sér þar til fyrirmyndar peningakerfi og bankakerfi múslíma. Þar eru engir vextir en bankaviðskipti blómgast mjög vel í löndum múslíma þó að þeir noti enga vexti og ég skil nú ekki í því hvers Teheran hefur átt að gjalda að enginn af hinum ferðaglöðu ráðherrum ríkisstjórnarinnar skuli virkilega hafa stigið þar fæti eða aðeins komið við til þess að kynna sér betur þetta kerfi. En bankamenn og peningamenn klerkastjórnarinnar í Teheran og Íran fara öðruvísi að til þess að láta lánastofnanir blómstra. Þeir taka sínar tekjur með afföllum og þar þarf ekkert að rífast um vexti. Mér hefur sýnst á þessum tilburðum sem verið hafa að undanförnu að a.m.k. einstaka ráðherrar séu orðnir eitthvað hallir undir Múhameðstrú og hafi tekið að vissu marki trú múslíma. Að vísu eru þeir ekki eins herskáir, það skal játað, en þeir eiga kannski eftir að verða það. Í fréttabréfi Samvinnubankans, sem bar dálítið á góma hér í gær, er sagt að verðbréfaviðskipti bankans standi nú að nýju skuldabréfaútboði fyrir fjármunaleigufyrirtækið Lind hf. að fjárhæð 100 millj. kr. Að þessu sinni eru sem sagt gefin út skuldabréf sem eru öll að nafnvirði 100 þús. kr. Skuldabréfin eru verðtryggð en vaxtalaus alveg eins og hjá þeim í Teheran. Þau færa kaupendum sínum samt 11,2% vexti umfram hækkun lánskjaravísitölu. Það þykir mjög gott. Raunávöxtun bréfanna kemur því öll fram í afföllum frá nafnvirði við sölu. Nú langar mig að spyrja hæstv. viðskrh. sem er fróður maður í þessum efnum: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera ef menn fara almennt að taka upp þessa affallapólitík og hverfa frá vöxtum? Er þá ekki ríkisstjórnin að berjast við vindmyllur ef allir láta vextina lönd og leið og taka upp þessa nýju aðferð? Við sem stöndum að nál. minni hl. um Seðlabanka Íslands teljum frv. ekki vera stórt í sniðum eða hafa mikinn boðskap að flytja. Við teljum heldur ekki ástæðu til þess að gera lítið úr þeim sem eiga að stjórna lánastofnunum í landinu og ekki heldur að gera lítið úr þeim sem eru kjörnir fulltrúar Alþingis, fulltrúar fólksins, í bankaráð bankanna. Við teljum það skyldu allra þessara manna að stýra sínum bönkum, sparisjóðum og öðrum lánastofnunum á þann veg að það séu traustar stofnanir sem viðskiptamenn mega byggja á en séu ekki reknar sem eitthvert glæfraspil. En við ætlumst líka til þess af þeim að þeir séu ekki heldur neinar okurbúllur á viðskiptamönnum sínum, hvorki almenningi eða atvinnulífinu. Sjálfstfl. sér enga ástæðu til þess að bregða fæti fyrir afgreiðslu þessa frv., enda kemur þetta frv. til 1. umr. hér sl. nótt og það fer til nefndar og fundur er þar kl. 10 í morgun. Við greiddum fyrir afgreiðslu málsins eins og hægt var og ég fyrir mitt leyti mælist eindregið til þess við hv. þingdeildarmenn að þeir greiði fyrir afgreiðslu þessa máls sem allra fyrst, þannig að ríkisstjórnin hafi þá daga til undirbúnings til þess að sýna krafta sína 1. apríl. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri því að ég vil að ríkisstjórnin hafi sem lengstan tíma til 1. apríl til þess að sinna þessu hugðarefni sínu þegar þetta frv. er orðið að lögum.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. nefndarinnar skrifaði ég undir álit meiri hl. með fyrirvara varðandi þetta mál. Ég get fallist á að sumar greinar frv. séu til bóta en almennt hef ég því miður ekki trú á að frv., ef það verður að lögum, komi að miklu gagni. Ég skil í raun ekki hvers vegna liggur svona mikið á að afgreiða frv. því að það eru ekki nein ákvæði í því sem eru mjög afgerandi, alla vega ekki um það sem skiptir hér neinu verulegu máli. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórn Framsfl., Alþfl. og Alþb. með aðild Samtaka um jafnrétti og félagshyggju er mynduð til að leysa bráðan efnahagsvanda sem steðjar að þjóðinni. Höfuðverkefni hennar er að treysta grundvöll atvinnulífsins, stöðu landsbyggðarinnar og undirstöðu velferðarríkis á Íslandi. Stefna ríkisstjórnarinnar byggir í senn á framtaki einstaklinga, samvinnu og samstarfi á félagslegum grunni. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar til lausnar aðsteðjandi vanda miða að því að treysta atvinnuöryggi í landinu, færa niður verðbólgu og vexti, verja lífskjör hinna tekjulægstu, bæta afkomu atvinnuveganna og draga úr viðskiptahalla.`` Ég get ekki séð að neitt atriði af því sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hafi gengið eftir. Verðbólgan hefur ekki minnkað, vextir hafa ekki lækkað og lífskjör hafa svo sannarlega ekkert batnað. Og varðandi það að bæta afkomu atvinnuveganna held ég að allir séu sammála um að varla geti talist að árangurinn sé mikill á því sviði á þessum tíma frá því að ríkisstjórnin var mynduð. Þannig að það er varla hægt að segja að vel hafi til tekist. Síðan stöndum við hér með frv. sem ég hef því miður ekki trú á að breyti stóru í þeim efnahagsvanda sem ekki hefur minnkað þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Það er sem sagt enn þá mikið atvinnuleysi og fyrirtækjum er að blæða út. Að vísu hafa sum fengið fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði sem var settur á stofn strax eftir myndun ríkisstjórnarinnar. Sum fyrirtækjanna sem hafa fengið fyrirgreiðslu eru nú komin í sömu spor og áður en sitja bara uppi með meiri skuldir. Og þrátt fyrir sameiginleg ferðalög formanna svokallaðrar alþýðu virðast þeir aðeins hafa séð bjarmann af eigin blysum og sólum en hafa ekki horft í kringum sig og metið það hvernig ástandið er um hinar dreifðu byggðir landsins. Þannig að það hefur ekki tekist að treysta atvinnuöryggi. Það hefur ekki tekist að ná niður verðbólgunni. Það eru verðhækkanir og svo er fólki sagt núna að ekkert svigrúm sé til kauphækkana. Það er þess vegna spurning hvort á að vera að hraða sérstaklega afgreiðslu frv. sem kemur að svo litlu gagni miðað við þann mikla vanda sem við blasir. Ég hef hins vegar valið að standa að þessu þannig að ég skrifa undir nál. meiri hl. með fyrirvara. Ég tel það ekki skipta svo miklu máli til eða frá hvort þetta frv. verður samþykkt. En það á eftir að koma í ljós. Það hefur verið lögð áhersla á að frv. verði samþykkt fyrir 1. apríl. Og það er þá bara spennandi að fylgjast með hvað gerist þá. Ef við snúum okkur að frv. sjálfu fjallar 1. liður 1. gr. frv. um bindiskyldu verðbréfafyrirtækja og verðbréfasjóða, sams konar og lögð er á innlánsstofnanir. Það er vissulega mála sannast að starfsemi innlánsstofnana annars vegar og verðbréfafyrirtækja og verðbréfasjóða hins vegar er ekki að öllu leyti sambærileg. Því eru margir þeirrar skoðunar að þessi grein vinni í raun gegn markmiði þessarar lagasetningar, að hin ýmsu fyrirtæki á fjármagnsmarkaði sitji við sama borð. Sannleikurinn er auðvitað sá að Seðlabankinn er bakhjarl innlánsstofnana. Þær eiga aðgang að Seðlabankanum um fyrirgreiðslu, geta fengið þar aðstoð og hafa þar yfirdráttarheimildir. Þannig er í rauninni ríkisábyrgð á þeirra starfsemi. Verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóðir njóta ekki þessa og raunar væri eðlilegt að setja um það ákvæði að ef þessi fyrirtæki væru látin sæta bindiskyldu þá njóti þau einnig sambærilegra réttinda. Í frv. er talað um að Seðlabankinn skuli láta sömu reglur gilda fyrir verðbréfasjóði varðandi bindiskyldu. Það eru margir sem hafa bent á, m.a. aðilar frá Seðlabankanum, að þarna hefði verið eðlilegra að tala um að Seðlabankanum sé einungis heimilt að gera þetta. Þannig er það í mörgum nágrannalöndum okkar, að þetta er einungis heimildarákvæði. Að vísu kemur þarna setning í lokin í þessari málsgrein, ,,eftir því sem við getur átt``. Og það má þá e.t.v. túlka það þannig að þarna sé um undantekningarákvæði að ræða eða það megi þá túlka alla þessa málsgrein á þann veg að þarna sé einungis um heimild að ræða. En þetta er einn af þeim fyrirvörum sem ég hef sett við þetta, að ég tel þetta vera of sterkt, sérstaklega miðað við það að þarna er eingöngu verið að setja kvöð og skyldu á verðbréfasjóðina án þess að þeir njóti þeirra réttinda sem innlánsstofnanirnar njóta. Þarna skiptir að sjálfsögðu máli hvernig á er haldið. Ég vil taka það fram að ég hef enga sérstaka samúð með verðbréfafyrirtækjum og verðbréfasjóðum og ég veit að það eru margir sem meta öryggi bankanna fram yfir hugsanlega hagnaðarvon hjá verðbréfasjóðum. Þessi starfsemi býður hins vegar upp á ákveðna kosti og hún er hér orðin til og er að ýmsu leyti gagnleg og ég sé enga ástæðu til þess að gera þeim miklu erfiðara fyrir en þjónustufyrirtækjum á þessu sviði. Við erum nýbúin að samþykkja lög hér á Alþingi um verðbréfasjóði sem var fyllilega tímabært. Ef sú lagasetning hefði verið fyrr á ferðinni hefði e.t.v. mátt koma í veg fyrir ýmisleg áföll sem orðið hafa á þessum markaði. B-lið 1. gr. frv. eins og það kemur frá Ed. tel ég vera til mikilla bóta, að það verði kveðið nánar á og það séu gerð skýrari ákvæði um hvað er átt við um lausafé bankanna. Ég held því að það sem eftir er af brtt. 1. liðar geti ekki annað en verið til bóta. Það er líka gerð till. um breytingu á 2. gr. Ég tel það fyllilega eðlilegt að Seðlabankinn geti að fengnu samþykki ráðherra haft áhrif á vexti og bundið þá innan einhverra ákveðinna marka, þannig að ég er samþykk því atriði í þeirri grein þó að ég vilji varpa þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvað átt sé við með ,,hóflegir``. Þetta er mjög teygjanlegt orð og kannski ekki svo auðvelt að fara eftir þessari grein frv., kannski erfitt að nota hana þar sem hún er frekar opin og bent hefur verið á að þrátt fyrir okurlög í fjölda ára hafi verið mjög erfitt að nota ákvæði okurlaganna um að binda vexti. Þarna skiptir því líka mjög miklu máli um framkvæmd. En ég tel þetta eðlilegt ákvæði. Í brtt. við 9. gr. er einnig talað um að Seðlabankinn, að fengnu samþykki ráðherra, geti bundið ávöxtunarkröfur og endurgjald fyrir fjármagn í viðskiptum eignarleigufyrirtækja, verðbréfafyrirtækja og verðbréfasjóða. Það væri út af fyrir sig ágætt ef þetta væri hægt en mjög margir hafa fullyrt það í mín eyru að þetta sé óframkvæmanlegt. Allt það sem ég hef heyrt um þetta mál styður það og ég vitna til ræðu síðasta ræðumanns þar sem hann talaði um múslímana þar sem affallaviðskipti eru þau viðskipti sem er mjög erfitt að koma í veg fyrir. Þó svo að ekki séu neinir vextir af verðbréfum þá eru þau samt í raun með háum vöxtum. Þannig að ég sé ekki í fljótu bragði að frv. muni geta verið það hald sem ríkisstjórnin virðist vonast til varðandi vaxtaákvarðanir og það geti haft mjög mikil áhrif, en ef hægt er að nota ákvæði þess, ef það verður að lögum, til þess að minnka vexti og ég tala nú ekki um vaxtamun í bönkunum sem er gífurlegur er það af hinu góða. Það er þess vegna sem ég hef ákveðið að styðja frv. með þó þessum fyrirvörum sem ég hef nú gert grein fyrir.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Vestf. beindi til mín nokkrum spurningum sem mér er skylt og ljúft að reyna að svara. Ég mun líka reyna að svara í nokkru því sem hann innti mig eftir við 1. umr. vegna þess að hún varð frekar stutt hér á næturfundi. Hv. þm. spurði mig í fyrsta lagi: Hvort ég teldi að bankaráð Seðlabankans hefði brugðist sinni skyldu í starfi á undanförnum missirum. Mitt svar við þeirri spurningu er skýrt: nei. Hv. þm. spurði mig í öðru lagi hvort ég teldi æskilegt að raunvextir yrðu hér almennt neikvæðir. Mitt svar við þeirri spurningu er líka nei. Ég tel það ekki æskilegt. Ég segi hins vegar að það sé æskilegt að þeir keyri ekki úr hófi. Í ræðu sinni í dag kom hv. 1. þm. Vestf. inn á trúmál, m.a. Mér heyrðist hann eiginlega vera í þann veginn að ganga sjálfur til liðs við erkiklerkinn Khomeini og svo mikill var hans sannfæringarkraftur að hann var líka næstum því búinn að fá hv. 12. þm. Reykv. til stuðnings við þau trúarbrögð. Mér heyrðist satt að segja að það væru fleiri hallir undir múslímstrúna en þeir sem hann taldi vera nærri því að kasta trúnni. Svo er ekki. Ég vil, vegna þeirra orða sem féllu hjá hv. 1. þm. Vestf. og vegna ívitnunar hans í tímarit sem gefið er út á vegum fyrirtækisins Lindar, velja mér aðra uppsprettu til þess að vitna til, nefnilega frv. til laga um Seðlabanka Íslands, 205. mál frá 108. löggjafarþingi, þar sem segir, með leyfi forseta, í athugasemdum við frumvarpið: ,,Og er haft í huga að til afskipta bankans [þ.e. Seðlabankans] geti komið þegar undantekningarástand kann að skapast á lánamörkuðum sem hindrað geti eðlilega og sanngjarna myndun vaxta. Þá kæmi einnig til greina að bankinn teldi sig knúinn til að samræma þann mismun sem stofnanir reikna sér í vöxtum milli innlána og útlána.`` Þær tillögur sem hér eru gerðar í þessu frv. til seðlabankalaga, um breytingar á þeim lögum, eru einmitt unnar í þessum anda. Það hefur komið í ljós að það þarf aðeins að skerpa þarna á nokkrum ákvæðum án þess að heildarfyrirkomulagi vaxtaákvarðana sé breytt. Það hefur líka komið í ljós að frá því þessi lög voru sett hefur vaxið fram nýr stofnanaskógur á þessum markaði sem óhjákvæmilegt er að hin almennu ákvæði peningamálastjórnar láti sig nokkru varða. Þaðan eru ættuð þau ákvæði sem lúta að því sem ég vil kalla stíflugarða gegn því að aðrar stofnanir, þ.e. verðbréfafyrirtæki og sjóðir, fari með minni skyldum inn á starfssvið viðskiptabankanna sem ég veit að hv. 1. þm. Vestf. er mér algjörlega sammála um. Það er hins vegar vandasamt að velja þessi verkfæri og ég held því ekki fram að við höfum fundið óbrigðult ráð við vaxtaverkjum Íslendinga sem eru ærnir um þessar mundir, en við erum þó að reyna. Og svo að ég svari beinlínis því sem hv. 1. þm. Vestf. spurði mig um nú, hvort ég teldi það æskilegt að hér yrðu yfirleitt ákveðin fjármagnskjör með affallaviðskiptum, þá er svarið alveg jafnskýrt og áður við spurningum hans: Nei, ég tel það ekki æskilegt en tel það hins vegar einmitt vera viðleitni í þeim tillögum sem hér eru fluttar að koma í veg fyrir það að lánamarkaðurinn þróist í þessa átt. Það er einfaldlega þannig að öllu frelsi þarf að fylgja agi og ábyrgð. Það hefur komið í ljós á undanförnum missirum að hið nýja fyrirkomulag á fjármagnsmarkaðnum er ekki fullharðnað, er ekki búið að finna sér eðlilegan farveg. Þess vegna kann að vera nauðsynlegt að hafa einhvers konar íhlutun af þessu tagi. Þá kem ég að máli hv. 12. þm. Reykv. og ég þakka þm. fyrir að lýsa yfir stuðningi við frv. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. að þetta frv. leysir ekki allan vanda frekar en allt verður sagt í einni predikun. En ég heyrði ekki betur en bæði hv. 1. þm. Vestf. og hv. 12. þm. Reykv. vilji að þetta mál nái fram að ganga og fyrir þær yfirlýsingar vil ég þakka. Vegna þess sem fram kom í einstökum atriðum hjá hv. 12. þm. Reykv., í fyrsta lagi um bindiskyldu eða ígildi hennar gagnvart verðbréfafyrirtækjum, tel ég að í máli hv. þm. hafi komið fram ýmis sjónarmið sem tillit þarf að taka til við framkvæmdina. Það er einmitt vegna þessara sjónarmiða sem orð eins og ,,jafngildi`` eða ,,eftir því sem við getur átt`` eru í þessum texta. Þetta eru fyrst og fremst öryggisákvæði, og ég vek athygli á því, fyrir viðskiptavini þessara fyrirtækja og sjóða. Og þess vegna getur einmitt kaupskylda á öruggum verðbréfum, sérstaklega ríkisskuldabréfum, komið þarna að bestu haldi. En um leið væri þá sýnd viðleitni til þess að leggja svipaðar skyldur á þessa miðlun fjármagns eins og verður í viðskiptabankakerfinu. Þarna er líka vert að hafa í huga að þeim sem gagnrýna þetta og kalla að þetta sé ekki heimildarákvæði hlýtur að hafa yfirsést í lestrinum því að þarna er tilvísun í fyrri málsgreinina í þessari grein þar sem ljóst er að hér er um heimild að ræða en hins vegar mjög mikilvægt að jafnræðisregla gildi í þessu eins og öðru eins og ég heyrði í máli hv. 12. þm. Reykv. Þá kem ég að því sem 12. þm. Reykv. spurði um, hvað við væri átt með orðinu ,,hóflegir vextir`` í þessu máli. Svarið er að í því felst að Seðlabankinn hafi þarna huglægt mat, og ég endurtek, huglægt mat, á því hvað telja megi hóflega vexti líkt og hann hefur samkvæmt gildandi lögum sams konar rétt til að meta hvað telja megi óhæfilegan og þar með hæfilegan vaxtamun á milli innláns- og útlánsvaxta. Þetta er ekki af tilviljun gert, heldur vegna þess að í gildandi lögum er í raun og veru mjög sterk tilvísun í raunvexti eins og þeir tíðkast í nálægum löndum án þess að það sé unnt, að mínu áliti, að meta það til einnar tölu. Jafnvel til þess að fylgja eftir þeirri meginreglu sem er í gildandi lögum að bankinn hafi rétt til að hlutast til um vextina ef vikið er frá því sem er í umhverfinu þarf hann að hafa þetta huglæga mat, annars getur hann einfaldlega ekki gert þetta því að hitt verður ekki lesið til einnar tölu. Þetta er ástæðan auk þess sem að sjálfsögðu má leggja ýmsa aðra mælikvarða á þetta þegar litið er til allra aðstæðna, bæði markaðsaðstæðna og framleiðslu- og framleiðniþróunar. Þetta er í sjálfu sér allt sem ég vil segja um það sem fram hefur komið við þessa umræðu og ég óska eftir því að þetta mál fái skjóta afgreiðslu.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Frv. til laga um breytingu á lögum nr. 86 frá 4. júlí 1985, um viðskiptabanka, sem ég mæli nú fyrir eins og það kemur frá hv. Ed., felur það í sér að gerðar verði nokkrar breytingar á gildandi lögum um viðskiptabanka. Ég geri þessar tillögur í ljósi reynslu af framkvæmd laganna frá því þau tóku gildi 1. jan. 1986. Breytingarnar miða m.a. að því að kveða skýrar á um hlutverk bankaráða við mótun stefnu bankanna, m.a. hvað varðar vaxtastefnu og ákvarðanir á þjónustugjöldum viðskiptabanka. Þá eru í frv. nánari ákvæði um fyrirgreiðslu viðskiptabankanna við einstaka viðskiptavini sína, ákvæði um starfsábyrgð stjórnenda til að girða fyrir hagsmunaárekstra og loks ákvæði sem snerta hlutfall fasteigna og búnaðar af heildareignum bankanna. Þá gerði hv. Ed. þá breytingu á frv. að 19. gr. viðskiptabankalaganna verði breytt þannig að framvegis skuli bankastjórar ráða útibússtjóra, en samkvæmt gildandi lögum er það á verksviði bankaráða. Ég sný mér þá að einstökum greinum frv. Í 1. gr. eru ákvæði sem skýra nánar hvað felist í þeirri takmörkun sem núgildandi viðskiptabankalög setja varðandi þátttöku bankastjóra í atvinnurekstri. Tilefni þessa er mál sem nýlega hefur komið upp og því þótti ástæða til að ákveða að hlutafjáreign, þótt ekki ráði meiri hluta, geti verið þess eðlis að í krafti hennar megi hafa veruleg áhrif á rekstur fyrirtækis, t.d. með hliðsjón af stærð eignarhlutarins eða tengslum eigandans við aðra eigendur eða stjórnendur í fyrirtæki. Í öðrum tilfellum hins vegar getur eignarhald á smáhlut í félagi, t.d. í almenningshlutafélagi, talist hrein ávöxtun sparifjár en ekki þátttaka í atvinnurekstri í skilningi bankalaganna. Hvert einstakt tilfelli hlýtur að vera háð mati og í frv. er lagt til að bankaeftirlit Seðlabanka Íslands skeri úr hvort hlutafjáreign brjóti í bága við þessa grein laganna. Í 2. gr. frv. er gerð tillaga um nýtt og nákvæmara orðalag á 4. mgr. 21. gr. viðskiptabankalaganna, um hlut bankaráðanna í mótun stefnu þeirra í vaxta- og gjaldskrármálum og varðandi reglur um hámark lánveitinga til einstakra lántakenda. Ég tel það mikilvægt að skylda bankaráðanna til að taka ákvarðanir um jafnþýðingarmikil atriði sem vexti og þjónustugjöld sé alveg ótvíræð og einkum að mótun á vaxtastefnu banka taki mið af öllum tekjum hans. Þessi tillaga felur ekki í sér breytingu á verkaskiptingu á milli bankaráða og bankastjóra. Bankastjórarnir eru framkvæmdastjórar og taka allar daglegar ákvarðanir um einstök mál. Bankaráðin móta hins vegar stefnuna í meginatriðum. Þá er í lögum um viðskiptabanka nú ákveðið að í 4. mgr. 21. gr. segir að bankaráð viðskiptabanka setji að fenginni umsögn bankastjórnar almennar reglur um lánveitingar bankans sem senda skuli bankaeftirlitinu. Um skyldu til að kveða á um hámark lána til einstakra viðskiptaaðila er hins vegar ekki að ræða í gildandi lögum. Ég tel hins vegar að það sé til bóta og dragi úr líkunum á stóráföllum í rekstri bankanna að kveða á um skyldu bankans til þess að hafa í reglum ákvæði um hámark lána til einstakra lántakenda og tryggingar fyrir lánum. Jafnframt væru tekin af öll tvímæli um það að ábyrgðir séu settar á sama bekk hvað þetta varðar og lánveitingar. Þá er mælt fyrir um það í frv. að endurskoða skuli reglurnar eigi sjaldnar en árlega og bankaeftirlitið skuli láta í té álit sitt á þeim hverju sinni. Með 3. gr. frv. er stefnt að því að lögfesta reglur til að girða fyrir hagsmunaárekstra stjórnenda viðskiptabanka annars vegar og hins vegar aðila sem tengjast þeim fjárhagslega eða hagsmunalega. Í þessari grein er lagt til að bankaráðsmenn skuli ekki taka þátt í meðferð máls er varðar viðskipti þeirra sjálfra eða fyrirtækja sem þeir eigi hlut í, sitji í stjórn hjá, séu fyrirsvarsmenn fyrir eða þeir eða aðilar þeim tengdir eigi að öðru leyti verulegra hagsmuna þar að gæta. Ákvæðið í frv. er hliðstætt ákvæðum sem finna má í bankalöggjöf nágrannalandanna um þetta efni, en í okkar bankalöggjöf eru ekki slík ákvæði nú. Þá kem ég að 4. gr. frv. Þar er lögð til sú breyting að endurskoðun ríkisviðskiptabanka skuli framkvæmd af Ríkisendurskoðun eða þeim sem hún tilnefnir og af skoðunarmanni sem ráðherra skipar í stað þess að kjósa, eins og nú er gert, skoðunarmenn ríkisviðskiptabanka á Alþingi. Þessi breyting er reyndar í fullu samræmi við ákvæði laga nr. 12/1986, um ríkisendurskoðun. En samkvæmt þeim lögum heyrir nú Ríkisendurskoðun stjórnarfarslega undir Alþingi eins og kunnugt er. Tillaga þessi er flutt að ósk ríkisendurskoðanda og reyndar að tilmælum forseta þingsins. Þá kem ég svo að 5. gr. frv. Þar er leitast við að eyða ágreiningi um það hvernig skilja beri 1. mgr. 54. gr. laga um viðskiptabanka. Gert er ráð fyrir að virði fasteigna og búnaðar sem bankarnir nota til starfsemi sinnar verði eigi hærra en 65% af eigin fé bankanna á því aðlögunartímabili sem ákveðið var í lögunum og er nú senn á enda runnið. Í undantekningartilvikum er ráðherra þó fengin heimild til að víkja frá þessum skilyrðum 54. gr. viðskiptabankalaga. Í frv. til laga um breytingu á lögum um sparisjóði, sem ég vænti að ég fái hér tækifæri til að mæla fyrir í deildinni í beinu framhaldi af þessu, er gert ráð fyrir samsvarandi breytingum og ég hef nú gert grein fyrir varðandi viðskiptabankalögin. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum þessa frv. og tel ekki þörf á að hafa þau orð öllu fleiri. Ég legg því til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 87 frá 4. júlí 1985, um sparisjóði, eins og það kemur frá hv. Ed. Í frv. er lagt til að gerðar verði nokkrar breytingar á gildandi lögum um sparisjóði. Breytingar þessar eru að mestu hliðstæðar tillögum í frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka, sem ég hef þegar mælt hér fyrir í deildinni á þessum fundi. En auk þess er hér gerð tillaga um breytingu á skipun stjórna sparisjóðanna vegna þeirra breytinga á sveitarstjórnarlögum sem tóku gildi í byrjun þessa árs. Í 1. og 2. gr. frv. er að finna ákvæði sem leiðir af gildistöku nýrra sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986. Í nýjum sveitarstjórnarlögum hafa sýslunefndirnar verið lagðar niður en í þeirra stað koma nú sveitarstjórnir eða eftir atvikum héraðsnefndir. Sú breyting sem hér er gerð tillaga um varðandi 5. og 21. gr. sparisjóðalaga eru því að öllu leyti vegna hinnar breyttu skipunar samkvæmt sveitarstjórnarlögum sem nú hefur að fullu tekið gildi. Tillagan felur það í sér að héraðsnefndir eða sveitarstjórnir komi í stað sýslunefndanna við kjör stjórnarmanna í sparisjóði. Þetta mál hefur verið rætt við Samband íslenskra sparisjóða og einnig við Samband íslenskra sveitarfélaga. Samkvæmt tillögu Sambands íslenskra sparisjóða hefur hv. Ed. ákveðið að auka við 1. gr. frv. þannig að alveg skýrt sé að sveitarstjórnir hafi rétt til að ákveða í samþykktum sparisjóðsins um kosningu sinna fulltrúa í stjórn sparisjóðs. Þá er í 3. gr. frv. að finna ákvæði sem ætlað er að skýra nánar hvað felist í þeirri takmörkun sem núgildandi sparisjóðalög gera varðandi þátttöku sparisjóðsstjóra í atvinnurekstri. Ákvæði þetta er alveg hliðstætt ákvæðinu í frv. til laga um breytingu á viðskiptabankalögum sem ég hef nýlega lýst hér í deildinni. Í 4. gr. frv. var í upphaflegri gerð frv. gerð tillaga um nýtt orðalag á 3. mgr. 24. gr. núgildandi sparisjóðalaga, varðandi þátt sparisjóðsstjórnar við mótun stefnu sparisjóðsins í vaxtamálum og einnig varðandi reglur um hámark lánveitinga til einstakra lántakenda. Í frv., eins og það kemur frá hv. Ed., er að fengnu áliti og tillögum Sambands íslenskra sparisjóða lagt til að efnislega verði ákvæðið í 1. mgr. 4. gr. í frv., eins og það var upphaflega úr garði gert, fellt inn í 25. gr. núgildandi sparisjóðalaga, í stað þess að fella það inn í 3. mgr. 24. gr. laganna eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Ástæðan fyrir þessu er einkum sú að fyrir marga smærri sparisjóði hefur ákvarðanatakan þegar farið fram á grundvelli heimildar í 25. gr. laga nr. 87/1985, um sparisjóði, þ.e. á vegum stjórnar Sambands íslenskra sparisjóða. Að athuguðu máli þykir rétt að sú framkvæmd geti haldist óbreytt og tekur breytingin mið af því. Ákvæðið er því flutt samkvæmt brtt. fjh.- og viðskn. Ed., og fært í 25. gr. Þá er lagt til að við frv. bætist ný grein er verði 6. gr. Þannig er lagt til að í 2. mgr. 25. gr. laganna verði tiltekið að sparisjóðsstjórn eða --- og það er efnislega viðbótin --- stjórn Sambands íslenskra sparisjóða skuli fjalla um ákvarðanir varðandi vexti og gjaldskrá að fengnum tillögum sparisjóðsstjóranna. Einnig er lagt til að við umfjöllun um vexti og kaupgengi viðskiptavíxla og viðskiptaskuldabréfa skuli sparisjóðsstjórn, eða eftir atvikum stjórn Sambands ísl. sparisjóða, gæta þess að ávöxtunarkrafa sparisjóðsins sé sambærileg við ávöxtun almennra útlána sjóðsins í hliðstæðum áhættuflokkum. Ákvæði 2. mgr. 4. gr. frv. stendur hins vegar óbreytt frá upphaflegri gerð og er þar lagt til að í 4. mgr. 21. gr. laganna um sparisjóði verði kveðið skýrt á um skyldu sparisjóðsstjórnar til að setja reglur um hámark lána til einstakra lántakenda og um tryggingar fyrir lánum. Hv. Ed. hefur bætt við frv. nýjum greinum, 5. gr. og 8. gr., er kveði á um brottfall orða í 20. gr. og 70. gr. laganna. Þessi breyting er gerð að fenginni ábendingu og tillögu frá Sambandi íslenskra sparisjóða til þess að skýrt sé af lögunum að þar sem sparisjóðsaðili var áður einn, t.d., og eins og venjulegast var, sýslufélag, en verða nú fleiri eftir breytingar á sveitarstjórnarlögum, þá falli þeir undir ákvæði 2. mgr. 20. gr. um atkvæðisrétt, þ.e. að einstökum sparisjóðsaðila sé aldrei heimilt að fara með meira en fimmta hluta af heildaratkvæðamagni í sparisjóði. Þá er í 7. gr. frv. stefnt að lögfestingu reglna til að girða fyrir hagsmunaárekstra stjórnenda sparisjóðs annars vegar og hins vegar aðila sem þeir tengjast fjárhagslega eða hagsmunalega. Þessi ákvæði eru að öllu leyti sambærileg við þau sem tillaga er gerð um í frv. til breytinga á viðskiptabankalögum sem ég lýsti hér fyrr á þessum fundi. Loks er með 9. gr. frv. leitast við að eyða ágreiningi um það hvernig skilja beri 1. mgr. 71. gr. laganna um sparisjóði, um hlutfall fasteigna og búnaðar af eigin fé. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum þessa frv. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Áður en ég slít fundi þá vil ég óska deildarmönnum góðrar páskahelgar og þakka þeim fyrir ánægjulegt samstarf á þessum vikum undanförnum og sérstaklega nú síðustu dagana.