Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Eggerz Jeg skal geta þess, að frv. þetta er flutt af allsherjarnefnd Nd. eftir tilmælum fjárhagsstjórnarinnar, að hvötum hagstofustjórans. Það þótti viðkunnanlegra, að manntalið væri bygt á lagaboði. Auk þess hafði bólað á því við síðasta manntal, að teljarar voru óánægðir með það að fá ekki kaup. Hjer er teljurum ekki ætlað kaup, en sveitarstjórnum þó heimilt að greiða þeim, ef þeim þykir ástæða til þess. Hjer er enn fremur gert ráð fyrir nefnd til aðstoðar við hagstofuna um spurningar, sem sendar verða út um land fyrir manntalið. Frv. fylgdi greinileg rökstuðning frá hagstofunni, og vænti jeg því, að hv. deild taki frv. vel.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Mjer þætti fróðlegt að heyra álit manna um það, hvernig eigi að haga manntalinu þar, sem fríkirkjusöfnuðir eiga í hlut. Nú er manntalið falið prestum, en jeg skil ekki, að það geti gilt gagnvart öðrum en þeirra eigin söfnuðum, en ekki fríkirkjusöfnuðum. Það er rjett að minnast á þetta til leiðbeiningar.

Sigurður Eggerz Jeg á erfitt með að svara þessari spurningu og veit ekki, hvernig þessu hefir verið hagað við síðasta manntal. En jeg geri ráð fyrir því, að fríkirkjuprestar hafi staðið fyrir manntali í fríkirkjusöfnuðum.

Forseti: Lögum samkvæmt hvíla á fríkirkjuprestum sömu skyldur um skýrslugerð sem þjóðkirkjuprestum. Alveg sama máli gegnir því um þetta mál.

Frsm. (Karl Einarsson) Við þessa umr. skal jeg ekki fara langt út í málið. Jeg skal geta þess, að sektarákvæðin eru hækkuð, með því að sektirnar þóttu mikils til of lágar, sjerstaklega eftir að peningar hafa fallið svo í verði, sem kunnugt er. Auðvitað má þrátta um það, hvort nefndirnar hafi hitt það rjetta eða ekki. Það stóð til á þingi 1914 að hækka sektirnar. En þá skall á styrjöldin mikla, svo að ekkert varð úr þessu, enda hefir naumast þurft á þessu að halda. Styrjaldarárin hefir strandgæsla verið sama sem engin, og að því, er mjer er kunnugt, að eins 1 brot, sem uppvíst hefir orðið á þessum árum, sem sje í Vestmannaeyjum 1915. Það er nauðsyn að hraða málinu svo, að það verði afgreitt í dag, og vil jeg því óska, að það gangi fram nefndarlaust, enda flytja það sjávarútvegsnefndir beggja deilda.

Karl Einarsson Till. þessi er borin fram af sjávarútvegsnefnd háttv.Nd. og hefir verið samþykt óbreytt í Nd. Sjávarútvegsnefnd þessarar hv. deildar hefir ekki enn tekið ákvörðun í málinu. En jeg hefi þau boð að flytja frá formanni þeirrar nefndar, að hann muni kalla saman nefndarfund milli funda í dag, til þess að athuga málið, og óskar hann þess, að till. verði nú vísað til síðari umr.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Mjer virðist frv. þetta bera það með sjer, að það hafi fengið harla lítinn undirbúning. Hjer er að vísu að eins um heimildarlög að ræða. En er það nú rjett að fela stjórninni mál þannig út í bláinn? Ef þingið vildi óska, að málið væri tekið til athugunar, þá hefði verið viðkunnanlegra að fela stjórninni það með þingsályktunartill. Jeg geri þó ráð fyrir því, að þetta geri ekki mikið til, með því að stjórnin myndi að sjálfsögðu bera málið undir þingið áður en hún afrjeði nokkuð í því. Hins vegar er það ánægjulegt, að málið sje rannsakað í sambandi við gengismun vorra peninga og annara ríkja. Þess vegna vil jeg ekki amast við því, að frv. gangi til 2. umr. En mjög er jeg ótrúaður á lagasetning í þessa átt, þ. e. að kasta fram heimildum út í loftið án rannsóknar.

Sigurður Eggerz Jeg hefi ekki heyrt umr. í hv.Nd. um málið. En jeg þykist vita, að ástæðan fyrir því sje sú, að mönnum hafi vaxið í augum hinn mikli gengismunur peninga vorra og annara þjóða. En það væri að sjálfsögðu stórhagur fyrir landið, ef hægt væri að ráða bót á þessu. Það er nú ef til vill örðugt að segja um það, hvað veldur gengismun peninga. En flestir eru þó á þeirri skoðun, að gengið miðist við hlutfallið milli útfluttrar og innfluttrar vöru. Það er nú ekki gott að segja um þetta hlutfall sem stendur, vegna þess hve verslunarskýrslur vorar ná skamt. En eftir því, sem jeg hefi getað komist næst, námu útfluttar vörur 30 miljónum kr. og innfluttar vörur 40 milj. kr. árið 1917, en árið 1918 útfluttar vörur 40 milj. kr., en innfluttar 30 milj. kr., svo að þetta vegur salt bæði árin. En eftir þessu er þá gengismunur óeðli legur. En þótt þetta frv. verði samþ., þá þarf málið sjálfsagt undirbúning, meðal annars samninga við stjórnir annara Norðurlanda, sbr. sambandslögin. Og þótt jeg sje ekki stuðningsmaður núverandi stjórnar, þá efast jeg ekki um það, að stjórnin muni gera sitt besta í þessu máli.

Forsætisráðherra (J. M.) Eins og jeg hefi tekið fram í hv.Nd., getur stjórnin ekkert haft á móti því, að henni sje veitt heimild sú, er hjer um ræðir. En, eins og jeg líka tók fram þar, þá er ekki hægt að búast við því, að málinu verði hrundið í framkvæmd í náinni framtíð. Ástæðan er sú, að efnið, silfur og gull, er nú dýrara en peningarnir sjálfir; hjer við bætist einnig kostnaður við að útvega áhöld. Sem stendur myndi því peningaslátta verða óhagur fyrir ríkið. Um gengismuninn og það, sem ræður honum, er erfitt að segja; flestir muni þó vera þeirrar skoðunar, að hann miðist við innfluttar og útfluttar vörur. Það er auðvitað ómögulegt að segja um það, hvort gengi íslenskrar krónu myndi verða hærra eða lægra en danskrar krónu, ef myntsláttan yrði aðskilin. Jeg hefi spurst fyrir um þetta hjá fjármálamönnum, sjerstaklega hjerlendum, og hafa þeir ekki þorað að ráða til þess að setja á stofn peningasláttu. En stjórnin mun athuga málið eftir föngum, þótt líklega verði ekki meira að gert til næsta þings.

Björn Kristjánsson Jeg stend ekki upp til að bregða fæti fyrir frv., þótt jeg hins vegar telji það töluvert varhugavert. Það er auðvitað framleiðslan, sem ríður baggamuninn um gengi peninga, en að sjálfsögðu geta bankarnir gert mikið til þess að bæta gengið. Jeg verð að vera á sama máli sem hv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.), að málið sje ekki nægilega undirbúið. Það verður því till. mín, að málinu sje vísað til stjórnarinnar til undirbúnings fyrir næsta þing.

Sigurður Eggerz Eins og jeg tók fram áðan, má vera, að það sje fleira en eitt, sem ræður gengi mynta, en sjálfsagt hefir mismunurinn milli innflutnings og útflutnings mikið að segja og ekki óeðlilegt, að hann hefði mest að segja. Hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) sagði, að myntin skapaði ekki gengið, og er það rjett. En meðan við höfum sömu mynt og Danmörk verður gengi hennar hið sama hjer og þar. Og þær sjerstöku ástæður, sem hjer eru fyrir hendi, geta á meðan ekki breytt gengi krónunnar hjer, eða verið eingöngu ráðandi um gengi hennar. Jeg skal ekki lengja umr. um þetta mál. Mjer finst ekkert athugavert við að samþ. frv., og veit, undir öllum kringumstæðum, að enginn þarf að bera kvíðboga fyrir, að stjórnin fari gönuhlaup í málinu.

Karl Einarsson Jeg vil að eins gera fyrirspurn til stjórnarinnar. Það er þá, að ef málinu er vísað til stjórnarinnar, hvort hún álíti sjer heimilt að verja fje til undirbúnings málinu? Ef hún svarar því játandi, finst mjer mega bíða að samþykkja frv. Jeg vil einnig taka það fram, að jeg treysti stjórninni fullkomlega í þessu máli.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil svara því, sem hv.þm. Vestm. (K. E.) beindi til stjórnarinnar. Jeg ætla, að stjórnin teldi sjer heimilt að rannsaka það með sínum eigin mönnum. Hvað því viðvíkur, að leita til annara, myndu þeir menn, er stjórnin leitaði til, ekki taka neitt fje fyrir ómakið. Enda er hjer ekki um stórfenglega rannsókn að ræða.

Halldór Steinsson Jeg verð að álíta, að málið sje lítið undirbúið, og ætla því að koma fram með rökstudda dagskrá, sem jeg skal lesa upp með leyfi hæstv. forseta: „Í því trausti, að ríkisstjórnin afli upplýsinga um, hvort tiltækilegt sje að setja á stofn sjerstaka, íslenska peningasláttu, og leggi málið síðan fyrir næsta Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Sigurður Eggerz Jeg er hissa á, að hv. deild skuli vera hrædd við að samþykkja frv. þetta. Meiri ástæða væri til þess að hræðast hitt, að vera of seinfær í máli, sem kann að vera mjög svo þýðingarmikið.