Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eins og hv. frsm. skýrði frá, hafa nm. í allshn. óbundnar hendur við atkvgr. um brtt. á þskj. 166, hvort þeir verða með henni eða móti. - Ég lít svo á, að sú stefna, er með þeirri brtt. kemur fram, sé í meginatriðum rétt og að það sé mjög athugandi fyrir Alþ. að ganga inn á þá braut að eiga verulegan hluta af hlutafé flugfélags Íslands og vera þar í samstarfi við áhugamenn flugmálanna. Það hefur verið lagt til, að þetta yrði gert nú þegar, en ég skal viðurkenna, að það er vafamál, hvort þróun þessara mála sé komin á það stig, að gera eigi þetta nú á þessu þingi. Þetta atriði á að athuga í sambandi við styrkinn, sem veittur er á fjárl. til þessarar starfsemi, þannig að þessi styrkur verði veittur t.d. sem viðbótarframlag í hlutafélagið. En ég tel það hæpið, að þróun þessara mála sé svo langt komið, að það beri að stíga þetta spor nú. Ég er því hlynntur, að þetta spor verði stigið út og peningar til þessara mála verði veittir sem hlutafé, en ekki sem styrkur. Ég vildi láta þessa afstöðu mína koma hér fram í þessu máli. Á nefndarfundum, er þetta var rætt, var ég ekki ákveðinn í, hvaða afstöðu ég mundi taka til þessarar brtt., og því vildi ég nú, að þessi afstaða mín kæmi fram, að ég er í raun og veru með till., en tel það aðeins tímaspursmál, hvenær eigi að stíga þetta spor út.



Herra forseti. - Hv. allshn. hefur, eins og hv. frsm. gat um, tekið til athugunar brtt. á þskj. 166. Ég hafði vænzt þess, að n. hefði kallað okkur flm. brtt. á fund sinn, er hún ræddi brtt., til þess að n. gæfi okkur kost á því að ræða þetta atriði við nm., og hefði þá ekki verið óhugsandi, að komast hefði mátt að samkomulagi um þetta mál. En þetta var nú ekki gert, og hefur n. ekki komizt að samkomulagi um brtt., og hafa því nm. óbundnar hendur við atkvgr. um þáltill. Hv. frsm. lét svo um mælt, að brtt. á þskj. 166 væri óþörf og ætti ekki heima í þessari þáltill. Hann sagði, að till. væri ekki um annað en rannsókn á skilyrðum fyrir byggingu flugvalla og flugskýla og þess vegna kæmi brtt. á þskj. 166 málinu ekkert við. Ég vil leyfa mér að benda á, að svo er ekki. Till., eins og hún er á þskj. 153 (en þannig hefur n. fallizt á hana), er meira en þetta, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa niðurlag síðari mgr. hennar, en það er á þessa leið: „Skulu athuganir þessar og undirbúningur framkvæmd með það fyrir augum, að ríkissjóður veiti Flugfélagi Íslands og flugmálum landsins í heild öflugan stuðning: Þannig er þá þáltill. á þskj. 153 um tvö atriði: Í fyrsta lagi athugun á skilyrðum fyrir byggingu flugvalla, og í öðru lagi að slá því föstu, að ríkissjóður veiti Flugfélagi Íslands öflugan styrk. Ég segi fyrir mitt leyti, að ef till. hefði aðeins falið í sér fyrra atriðið, þá hefði mér ekki þótt ástæða til að bera fram brtt. á þskj. 166. Ástæðan var síðasta mgr. till. Fyrst hún er fram komin, þá finnst mér ástæða fyrir Alþ. að athuga framtíðarfjárhags samband ríkissjóðs og þessa fyrirtækis. Ég vil skjóta því fram, án þess að það sé bindandi, að það er ekki útilokað, að hægt sé að ná samkomulagi um, að þetta atriði verði fellt niður, og þá væri niður fallin sú ástæða, sem ég hafði fyrir því að bera fram brtt. á þskj. 166. Annars mætti fresta umr. og athuga, hvort ekki væri hægt að gera þetta. Það þyrfti ekki að tefja málið verulega.



Það er enginn vafi á því, að innan stundar, ef svo mætti segja, fara fram farþegaflutningar að mestu leyti í lofti. Þetta er því mikið framtíðarmál, sem hér er rætt. Það er auðséð, að flugtækninni fer svo ört fram, að að þessu dregur óðfluga. Ég álít því, að Alþ. ætti að athuga hver skref, sem stigið er í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkið eigi að hafa verulega íhlutun um flugsamgöngur yfirleitt framvegis. Það ætti ekki að ganga út frá því sem sjálfsögðum hlut, að flugsamgöngur ættu að vera í höndum einkafyrirtækja framvegis. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að ríkið ætti ekki að taka neitt skref í þessa átt án ýtarlegrar athugunar með tilliti til framtíðarinnar. Það gæti líka komið til mála að athuga, hvort ekki gæti verið samvinna milli ríkisins og annarra, sem vildu halda flugsamgöngum uppi. Ég veit ekki, hvernig þessum málum er skipað annars staðar. Þó hygg ég, að í mjög mörgum, ef ekki flestum, tilfellum eigi ríkisvaldið fé í félögum, sem sjá um ferðir á stærstu samgönguleiðum, eða svo mikla íhlutun um mál þeirra, að það hafi þar veruleg áhrif eða jafnvel úrslitaáhrif. Ég nefni engin dæmi, en ég hef þessar upplýsingar frá góðum heimildum. Væri nú ekki æskilegt, að n. vildi leggja vinnu í að kynna sér, hvernig þessum málum er fyrir komið meðal annarra þjóða? Það vakti sérstaka undrun mína, að n. skyldi ekki hafa talað við flugmálaráðunaut ríkisins. Ég tel alveg sérstaka ástæðu til að hafa hann með í ráðum um allt, sem gert er af Alþ. í þessu efni. Ég tel hins vegar ekki, að málið þurfi að liggja svo fyrir hér, að um það sé nokkur ágreiningur. Ég fæ ekki séð, að það saki, þótt ekki sé nú athugað, hvernig komið verði fyrir rekstri flugsamgangna. Aðalatriðið er að fá því hrundið í framkvæmd, að undirbúningur sé hafinn að flugsamgöngum í framtíðinni, enda er það á þessu stigi aðalatriðið að fá gerða hentuga lendingarstaði og flugvelli og hafa þá til notkunar flugvélunum, þegar þær verða fengnar hingað. Ég vil því fara fram á það við hv. flm. till., að þeir haldi aðeins fram þessum hluta málsins, en ekki hinu, að þingið fari að koma með stefnuyfirlýsingu um, að það ætli að fara að styrkja fyrirtæki, sem verður byggt upp einhvern tíma í framtíðinni. En það kemur ekki þessu máli við. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það er talsvert óvenjulegt, að Alþ. gefi út óákveðna yfirlýsingu um að styrkja öflugt einkafyrirtæki. Hins vegar er oft lýst yfir stuðningi við mál, sem eru til hagsbóta fyrir almenning. Ég tel heppilegra, að síðasta mgr. aðaltill. væri yfirlýsing um stuðning við flugmálin í heild, en ekki sérstakt fyrirtæki, því að það gæti valdið nokkrum misskilningi. Síðar kynni að verða álitið, að minna hefði orðið úr efndum en mætti skilja af slíkri yfirlýsingu. Ég stóð upp einvörðungu til þess að taka undir ósk hv. þm. N.-Þ. um, að þessu atriði yrði frestað. Mér finnst vera hægt að taka þennan lið aftur. Það þarf, hvort sem er, ekki að ræða núna, hvort menn vilja, að ríkið hafi meiri eða minni fjárhagsleg afskipti af þessu máli.



Herra forseti. - Ég ætla mér ekki að lengja umr. um þetta mál. Það hefur komið hér fram brtt. á þskj. 166, og út af henni hafa hafizt umr. um atriði, sem, eins og hv. 2. þm. S. M. tók fram, er naumast tímabært. Það er atriði út af fyrir sig, hvaða stefnu á að hafa í þessum málum, í fyrsta lagi, hvort á að hafa þann hátt á að skapa ríkinu möguleika til að eiga meiri hluta af hlutafé fyrirtækisins, eða í öðru lagi, hvort flugmálin á að reka áfram á þeim grundvelli, sem þau hafa verið byggð á til þessa hér á landi. Ég játa, að þetta er ekki aðalatriðið að svo komnu máli. Meginatriði þáltill. er ekki um þetta. Ég hygg því, að þau tilmæli, sem fram hafa komið hjá hv. þm. N.-Þ. og hv. 2. þm. S.-M., um að fella niður síðasta liðinn, þurfi ekki að koma í bága við vilja okkar flm. till., þ.e.a.s. að sú almenna stefnuyfirlýsing, að ríkissjóður veiti flugmálum landsins í heild öflugan stuðning, sé látin standa, en niður falli fyrirheit um að styrkja Flugfélag Íslands. Ég hygg, að á þeim grundvelli gæti orðið samkomulag. Ef hæstv. forseti vill fresta þessu máli, gæti verið hægt að laga þetta. Ég sé svo ekki frekari ástæðu til að ræða brtt. á þskj. 166. Ég sé ekki betur en hún sneiði nokkuð að hlutafélögum. En eins og þingheimur veit, má enginn hluthafi fara með meira en 1/5 hluta atkv. Brtt. virðist koma í bága við þann lagabókstaf. En hins vegar, þar sem hv. þm. N.-Þ. segist vilja taka brtt. til baka, ef síðasta mgr. þáltill. er felld niður eða henni breytt, þá mælist ég til, að málinu verði frestað, svo að hægt sé að koma sér saman um brtt.



Herra forseti. - Ég er alveg á sama máli og þeir, sem hafa talað hér á undan mér um þetta síðasta ákvæði í till., eins og hún kemur fyrir á þskj. 153. Það er ekkert í því nema það, sem að svo stöddu er óþarft að ræða, þótt að öðru leyti megi teljast til bóta. Þetta er þannig, að vel mætti breyta því. Það er ekki um neitt keppikefli að ræða. Mér skilst, að hér sé um svo lítið atriði að ræða, að gera megi skrifl. brtt. þegar í stað, og þarf þá ekki málið að tef jast vegna þessa litla ágreinings. Ef hv. þm. N.-Þ. vill fallast á það, að orðin „Flugfélag Íslands og“ séu felld úr síðustu mgr., þá þarf aðeins pennadrátt til að gera þessa breyt. Þá skilst mér, að hv. þm. mundi taka brtt. sína aftur, og þá er hún úr sögunni. En ef hann ætlar að halda brtt. til streitu eftir sem áður, þá horfir málið öðruvísi við. Ég vil aðeins spyrja, hvort aðrir nm. séu þessu sammála. 



Herra forseti. - Allshn., sem hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 35, hefur orðið sammála um öll aðalatriði. Fjórir nm. leggja til, að hún verði samþ. óbreytt, og má vísa þar til grg., sem fylgir, og þess, sem áður hefur verið sagt um málið í Sþ. Þrír nm. hafa lagt til á þskj. 352, að nokkrar orðabreyt. verði gerðar. En eins og áður er tekið fram, leggur meiri hl. n. til, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Eins og hv. frsm. tók fram, gat n. ekki orðið sammála um málið. Minni hl. gerði ítrekaðar tilraunir til þess að ná samkomulagi um till. um eina 5 manna n. til að fjalla um málið. En ekki náðist samkomulag um eina n., sem mundi kosta ríkissjóð minna. Þótt svo sé komið, að um tvær n. sé að ræða, viljum við fá orðalagsbreyt., en eins og það er, stefnir það að ákveðnu pólitísku marki. Það verður að vera alveg hlutlaust orðalag. Á þskj. 352 eru till. okkar í því efni. Ekki er ástæða til að tef ja umr. frekar. Þeir, sem óska að afgreiða þessa till. hlutdrægnislaust, munu samþykkja brtt. á þskj 352.



Herra forseti. - Allshn. hefur orðið sammála, eftir að hafa rætt þessa till. á nokkrum fundum, um að leggja til, að hún verði samþ. með lítilfjörlegum breyt., sem getið er í nál. á þskj. 335. Í þessari till. er farið fram á, að athugaðir verði nánar möguleikar á eflingu landbúnaðarins. Nokkrar brtt. hefur allshn. gert við till. Sú fyrsta er um það, að ekki sé haft eins ákveðið orðalag og þar er gert og túlka má á þann hátt, að byggðina í landinu beri að færa saman. Það hafa verið skiptar skoðanir um það, hvort tveggja ætti í eyði viss býli á landinu og færa fólkið saman á þeim svæðum, sem afkomumöguleikar virðast betri. Engin afstaða var tekin í n. um það mál, og lét hún það liggja milli hluta. En nauðsynlegt er, að athugun fari fram á því, hvar beztir möguleikar eru fyrir hendi og hvar eru bezt skilyrði til myndunar þorpa. Það má enginn undrast, þó að gera verði breytingar á því sviði. Bæir í sveitum hafa ekki verið byggðir eins og bezt hefði verið til samræmis við það, sem koma skal. Má líka í því sambandi nefna göturnar hér í Rvík, sem þó eru síðar lagðar, en fæstar svo, að ekki sé þegar búið að breyta þeim sumum, og að öðrum þurfi að breyta í meira eða minna nálægri framtíð. Bæir úti um sveitir landsins standa hvorki í neinni röð né hverfum, og hefur tilviljun ein ráðið, hvar þeir voru byggðir. Ég hef farið um margar sveitir landsins og er því allvel kunnugur viða. T.d. vil ég nefna Fljótshlíðina. Þar er ein bæjaröð, eða öllu heldur engin regluleg bæjaröð, því að bæirnir standa svo óreglulega. Vegur liggur eftir sveitinni og afleggjarar af honum heim á bæina. Heppilegra hefði það verið fyrir framtíðina, ef bæirnir þarna hefðu staðið í röð meðfram veginum. Þá hefði nægt einn vegur og ein símalina yfir sveitina. Nauðsynlegt er að hafa eftirlit með því, að byggðin rísi ekki upp án skipulags, er þéttbýli eykst. Þá er lagt til, að fyrirmyndarbúin hafi ekki með höndum útvegun véla, til þess eru nú komnir aðrir aðilar, og þótt búnaðarfélagið færi um skeið með það verkefni að panta verkfæri fyrir bændur, er sá tími liðinn og á ekki að koma aftur. Síðasta till. er orðalagsbreyt. Legg ég til, að till. verði samþ., og vona, að búnaðarfélagið láti vinna að þessari rannsókn á þann hátt, að sem mest gagn verði að þessu í framtíðinni.



Herra forseti. - Ég get verið stuttorður. Vil aðeins þakka n. fyrir meðferðina á þáltill. Þær brtt., sem gerðar hafa verið, eru flestar orðabreyt., sem ég get vel fallizt á. Þarf ég engu við að bæta, en óska þess, að greitt verði sem bezt fyrir þessu máli.



Herra forseti. - Í forföllum hv. þm. V.-Ísf. ætta ég að segja nokkur orð um þetta mál. N. hefur rætt þetta nokkuð á fundum sínum. Tilraun var gerð til þess að samræma þessa till., en það heppnaðist ekki. Þá tók n. til athugunar ýmis verkefni, sem koma til með að kalla að og knýja á á næstunni og verður vegna hagsmuna þjóðarinnar að taka sterkum tökum. Það er ákaflega hætt við, að það skipulag, sem nú er, kunni að breytast á ýmsa lund. Það hlýtur úð vera full þörf að athuga, hvernig þeim breytingum verður bezt á komið, sem þjóðin gengur út í eftir styrjöldina. Framtíðin ber ekki í skauti sér eins mikla möguleika fyrir einstaka menn til að safna óeðlilega miklum auði, og þarf nauðsynlega að athuga, hvað ber í að gera, til þess að allir geti búið við sem jöfnust kjör. Ég hygg, að fátt sé eins nauðsynlegt og að athuga, með afkomu heildarinnar í framtíðinni fyrir augum, hvaða form beri að hafa á stórrekstrinum að stríðinu loknu. Samhliða því er margt annað, sem þarf athugunar við. Framleiðsluvörur vorar eru allt of einhæfar, og þurfum við að hugsa til að gera þær bæði fjölbreyttar og útgengilegar.



Herra forseti. - Það er í rauninni tilgangslítið að tala yfir svona fámennum hópi hv. þm., en þó mun ég hætta á það og ræða um afstöðu mína og samnm. minna til þessarar þáltill. Eins og sést, þá hefur allshn. athugað þessa þáltill. vel ásamt hinum tveimur á þskj. 35 og 55 og gert ýtarlegar tilraunir til að komast að samkomulagi um sameiningu allra þriggja till. í eina. - Því miður tókst ekki að ná þessu samkomulagi. Sumir hv. nm. héldu því fast fram, að till. skyldu vera þrjár, enda bera þær flokksliti, og þegar svo er háttað, þá reynist oft erfitt að komast að hlutlausum niðurstöðum. Við þrír nm. höfum nú borið fram brtt. á þskj. 353 og höfum þar gert tilraun til að færa efni allra till. saman í búning, sem við gátum sætt okkur við. Sá búningur er að okkar dómi hlutlaus, og allt, sem fólst í till. þremur, er í þessari einu, sem við flytjum. Ég sé ekki ástæðu til að halda lengri ræðu um þetta, en vil mælast til þess, að hv. þm. athugi þessa brtt. okkar og beri hana saman við hinar þrjár. Þá er ég þess fullvís, að þeir muni fallast á hana.



Ég á brtt. á þskj. 350 við brtt. meiri hl. allshn. á þskj. 334. Efni till. minnar er auðskilið, og þarf ég því ekki að skýra það með langri ræðu. Till. fer fram á, að sú n., sem kosin verður í því skyni, sem í till. fer fram á, fylgist sem bezt með starfsemi hliðstæðra n., sem skinaðar hafa verið erlendis. Eins og ég hef getið hér í umr. um þetta mál, þá tel ég eðlilegt, að slík n. sé skipuð, og gat þess, að slíkt væri ekkert einsdæmi, því að stjórnir erlendra ríkja hafa sett hliðstæðar n. til að athuga, hvað gera skuli að ófriðnum loknum, svo að nýjar hörmungar steðji ekki að þjóðunum, er hermennirnir koma heim af vígvöllunum. Brezka ríkisstj. og sumar útlagastjórnirnar í London hafa skipað slíkar nefndir eða falið deildum í ráðuneytum sínum þessi mál. Það mundi ekki sízt að gagni koma fyrir okkur Íslendinga að athuga, hvað norska stjórnin í London gerir í þessum málum, því að atvinnuhættir norsku og íslenzku þjóðarinnar eru líkir. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessi brtt. mín sæti andmælum, og vona, að hv. þm. samþykki hana.



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér fyrir hönd okkar flm. að þakka hv. n. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli, því að hún var yfirleitt vinsamleg í heild, þótt nokkrir hv. nm. hafi borið fram brtt., sem fer nokkuð í aðra átt. Ég get vel fellt mig við brtt. meiri hl. n., ag enn fremur er ég samþykkur brtt. hv. 4. þm. Reykv., á þskj. 350, um að n., sem kosin verður í þessu máli, taki sér hliðstæðar n. erlendis til fyrirmyndar. Viðvíkjandi till. nokkurra hv. n.m. á þskj. 353, vil ég segja, að hún raski ekki efni málsins, þótt hún verði samþ., en ég tel þó enga nauðsyn að samþykkja hana. Munurinn er sá, að þessir þrír hv. nm. vilja fella burt úr till., að áherzla sé lögð á, að stórfyrirtæki séu rekin með almenningshag fyrir augum og að þeir, sem að honum vinna, beri úr býtum endurgjald fyrir störf sín í samræmi við afkomu atvinnurekstrarins. Ég tel það til bóta., að þetta fái að vera í till., og mun því greiða atkv. móti brtt. á þskj. 353. - Að öðru leyti þakka ég hv. n. fyrir afstöðu hennar til till.



Ég vil aðeins mótmæla þeim umælum hv. þm. N.-Þ., að við flm. brtt. á þskj. 353 séum mótfallnir því, að fyrirtæki séu rekin með almenningshag fyrir augum. Við lítum einmitt þannig á, að fyrirtæki skuli rekin á þann hátt. Eins og hv. 10. landsk. sagði, þá vakti það eitt fyrir okkur að færa till. í hlutlausan búning, en það virðist hafa mistekizt, og harma ég það mjög. Hv. flm. væri sæmra að þvo af till. allan flokkslit, því að það mun þjóðinni fyrir beztu.



Ég held, að hv. þm. Barð. hefði getað sparað sér það ómak að mótmæla orðum mínum, því að ég sagði ekki, að hann og meðflm. hans vildu ekki, að stór fyrirtæki væru rekin með almenningshag fyrir augum, heldur sagði ég aðeins, að þeir legðu til, að þetta orðalag í till. félli niður. Ég vil aftur á móti, að þetta orðalag haldist, en að öðru leyti dróttaði ég engu að hv. flm. brtt. á þskj. 353. Mér kom spánskt fyrir, að hv. þm. Barð. teldi það flokkslit á till., þótt þar stæði, að fyrirtæki skyldu rekin með almenningshag fyrir augum, en þannig var helzt að heyra á ræðu þessa hv. þm. En að mínum dómi er það ekki flokkslitur, því að sá flokkur mun ekki til hér, sem eigi vill slíkan rekstur.



Herra forseti. Ég hafði á fyrra stigi þessa máls, áður en frestað var umr. og eftir að það kom úr n., lokið framsögu minni, og annar hv. þm. hafði kvatt sér hljóðs, hv. 2. þm. N.-M. (PZ), og óska ég því, að hann fái að tala.



Herra forseti. Þetta mál var rætt mikið við fyrri umr., og þrátt fyrir það, að við hv. 1. þm. Skagf. (SÞ) og ég höfum skrifað undir nál., sem hefur inni að halda dagskrártill., óskuðum við sérstaklega eftir því, að brtt. á þskj. 227 yrði samþ. Við gengum til samkomulags inn á að afgreiða málið með rökst. dagskrá, sem við vorum þó ekki alls kostar sammála um, hvernig orða skyldi. Við urðum sammála í n. um, að nauðsyn bæri til þess, að ríkisstj, sæi um innflutning á kjarnfóðri til landsins. Lengra náði samkomulagið ekki. En með því væri bætt úr þeirri þörf, sem brýnust er nauðsyn að bæta úr. En það, sem næst lá fyrir samkv. þáltill., var það að athuga líka, hvort þeir menn, sem vitað er um, að hafi orðið fyrir miklu misrétti við þá úthlutun síldarmjöls, sem átti sér stað í haust, gætu ekki á einhvern hátt fengið bættan skaða sinn, svo að þeir sætu við nokkuð líkt borð og hinir, sem fengu síldarmjölið ódýrt. Og með tilliti til þess höfum við hv. 1. þm. Skagf. og ég flutt brtt. um, að aukið verði nokkrum orðum við dagskrártill. á þskj. 226, þar sem við ætlumst til. þess, að samhliða því að ríkisstj. er treyst til þess að sjá um, að fluttur verði til landsins nægur fóðurbætir, þá láti hún rannsaka, hvort ekki sé hægt að bæta eitthvað úr því misrétti, sem menn urðu fyrir í haust við úthlutun síldarmjölsins. Það er upplýst hér í umr. áður og ekki hrakið, að margir menn, sem þó höfðu pantað, fengu ekkert síldarmjöl, þegar aðrir fengu allt, sem þeir pöntuðu, og urðu þess vegna að kaupa miklu dýrari fóðurbæti. Verði þessi till. til rökst. dagskrár, með brtt. okkar 1. þm. Skagf. samþykkt, get ég fyrir mitt leyti sætt mig við hana, enda þótt því sé fjarri, að hún nái þeim tilgangi nema að nokkru leyti, sem í þáltill. var upprunalega. Ég vona, að núverandi ríkisstj. rannsaki þetta og athugi, hvort hún geti ekki bætt úr þessu misrétti. Ég legg því til, að rökst. dagskráin verði samþ. með þeirri breyt., sem er á þskj. 227, í því trausti, að hæstv. núv. ríkisstj. standi betur í ístaðinu heldur en fyrrv. ríkisstj., sem vanrækti með öllu að sjá um innflutning fóðurbætisins í sumar, þótt henni væri falið það á sumarþinginu, og athugi þá líka, hvort ekki er hægt að bæta úr því misrétti, sem menn hafa orðið fyrir við úthlutun síldarmjöls á síðasta hausti, sem allir viðurkenna - allir viðurkenna.



Herra forseti. Það er í raun og veru engu við það að bæta, sem ég hef áður tekið fram um afstöðu n. til þessa máls. Allir hv. nm. nema tveir (PZ og SÞ) eru á einu máli um það, að rökst. dagskráin á þskj. 226 sé algerlega fullnægjandi. Þessir tveir hv. nm. eru líka sammála um dagskrártill., nema þeir vilja skjóta inn nýju atriði, sem þeir leggja nokkra áherzlu á. Ég vil nú mælast til þess, að hv. þm. vilji fylgja hinni rökst. dagskrá óbreyttri, eins og hún er orðuð á þskj. 226, en fella brtt. á þskj. 227, frá þessum tveim hv. þm., sem ég gat um, af því að sú brtt. er óþörf, og í raun og veru, eins og málum er komið nú, ekki fullkomlega viðeigandi. Að öðru leyti virðist mér nú svo ástatt, að ef ekki verða meiri umr. um málið, þá sé rétt að óska þess, að atkvgr. um það verði frestað nú.

Skúli Guðmundsson Allshn. hefur haft þessa þáltill. til meðferðar, og leggur meiri hl, n. til, að hún verði afgr..með rökst. dagskrá, sem er prentuð á þskj. 226. Í þeirri rökst. dagskrá kemur fram, að til þess er ætlazt, að hæstv. ríkisstj. geri ráðstafanir til þess, að kjarnfóður verði keypt og flutt til landsins, sem er út af fyrir sig gott og sjálfsagt. En hins vegar hefur meiri hl. hv. n. ekki nema að mjög litlu leyti tekið undir kröfur flm. þáltill. um rannsókn á úthlutun síldarmjöls á s.l. hausti. Í dagskrártill. er að vísu getið um rannsókn á því, hvort til sé í landinu síldarmjöl, sem ætlað sé til annars en fóðrunar búpenings. Ég vil benda á, að þrátt fyrir það að slík rannsókn færi fram að tilhlutun hæstv. ríkisstj., þá tel ég það út af fyrir sig alls ekki fullnægjandi. Vel getur verið, að einstakir menn hafi fengið óþarflega og óhóflega mikið síldarmjöl á síðasta hausti, þótt þeir lýsi yfir, að þeir ætli að nota það eingöngu til skepnufóðurs. Hafi það komið fyrir, að einstakir menn hafi fengið það mikið af þessari vöru, að nægi í fleiri vetur fyrir þann búpening, sem þeir hafa, þá er það óviðunandi með öllu, ef aðra bændur vantar fyrir það fóður fyrir fénað sinn á þessum vetri. Það hafa nú þegar orðið miklar umr. um þetta mál. Og þótt rannsókn á úthlutun síldarmjöls á síðasta hausti hafi ekki enn farið fram, þá vita það allir, að mikil mistök hafa átt sér stað við dreifingu mjölsins. Og ég tel einkennilegt, að meiri hl. allshn. skuli ekki vilja láta fara fram athugun á því máli, og einnig undarlegt, ef meiri hl. Alþ. vill ekki láta rannsaka það, svo að það liggi sem ljósast fyrir. Ég á erfitt með að skilja andstöðu gegn því. Og ég tel því aðeins hægt fyrir flm. till. að sætta sig við þá rökst. dagskrá, sem fyrir liggur, að samþ. verði sú brtt. við hana, sem flutt er af þeim hv. 2. þm. N.-M. og hv. 1. þm. Skagf., því að athugun á því, hvernig unnt sé að bæta úr því misrétti, sem fram hefur komið við síldarmjölsúthlutunina, hlýtur að byggjast á rannsókn á skiptingu síldarmjölsins á síðasta hausti. Og ég get ekki skilið, að nokkur hv. þm. geti haft á móti því, að sú athugun fari fram.



Herra forseti. Ég hafði ekki búizt við því, eins og komið var, að sérstakar umr. mundu verða um málið frekar e n þegar var orðið á fyrra stigi þess, og mun mörgum hafa þótt þá nóg að kveðið. Ég verð aðeins að lýsa yfir undrun minni yfir ræðu hv. þm. V.-Húnv. og ekki sízt ályktarorðum hans, ef ég skildi þau rétt, þannig að hann, aðeins út frá því, að meiri hl. n. hefur orðið ásáttur um, að óþarft væri að hafa það orðalag til viðbótar á dagskrártill., sem þeir hv. 2. þm. N.-M. og hv. 1. þm. Skagf. leggja til, að bætt verði í, - að hv. þm. V.-Húnv. ætli fyrir þá sök eina að leggjast á móti dagskrártill., ef þessi viðbót verður ekki samþ., þar sem mest af því, sem annars er um að ræða, er n. sammála um og er tekið fram í dagskrártill. án þessarar breyt. Hitt hefur verið, eins og þessi hv. þm. (SkG) veit manna bezt um, umþráttunarefni, hvernig sem á því stendur eftir allt, sem fram hefur komið, þá vilja einhverjir, kannske nokkrir hv. þm., halda áfram þessu þrefi og halda því uppi, sem nú er orðið algerlega fyrnt mál, að setja í þetta sérstaka rannsóknarn. Því að það er sannarlega búið að gefa þær skýrslur, sem fram geta komið af hálfu beggja aðila, sem nokkurt vit væri í að láta koma fram um þetta efni. Hitt er annað mál, hvað menn geta gert út úr því, sem hafa ekki notið þess sama og aðrir um úthlutun síldarmjöls á síðasta hausti, og enginn veit, hverjum er að kenna, og allra sízt er það fyrrv. hæstv. ríkisstj. að kenna. Ég vil því eindregið mælast til þess, að hv. þm. skilji það, að það er þó betra að samþ. þessa rökst. dagskrá, frá sjónarmiði allra hv. þm., heldur en að láta málið niður falla. Það hlýtur að vera nokkurt keppikefli fyrir alla hv. þm., að hæstv. ríkisstj. geri ráðstafanir til, að keypt verði og flutt inn kjarnfóður það, sem nauðsyn kann til að bera, og einnig, hvort síldarmjöl er til í landinu, sem ætlað er til annars en fóðrunar búpenings, því að ef það kæmi fram, þá er til athugunar, hvort ekki beri að miða að því að útvega þeim, sem vantar þessa vöru, nokkuð af þeim birgðum, sem menn hefðu aflað sér án þess að hafa neitt við þær að gera. Ég fyrir mitt leyti tel, að þeir muni langflestir hafa ætlað að fóðra með því búpening, en komið hefur til mála, hvort einstakir menn mundu hafa keypt það til áburðar, og ég vil ekki neita, að einstöku menn í litlum sjávarplássum kunni að hafa keypt 1–2 poka með þetta fyrir augum. Tel ég það enga goðgá, en tilgangurinn var ekki sá, heldur að mjölið færi til fóðrunar búpenings landsmanna, og er það í samræmi við það, að dagskráin er orðuð á þennan veg. Hitt er svo annað mál, hvort á að gera gangskör að því að rannsaka það, sem órannsakað er, frekar en þegar er fram komið, þar sem það virðist vera keppikefli einstökum flokkum að herja á stj. fyrir, að hún hafi ekki úthlutað til hvers búanda réttilega. Fram á það hefur verið sýnt, að stj. gerði þar fyllilega það, sem henni bar. Hitt er annað mál með dreifinguna í hvern hrepp eða til hvers búanda, það er ekki á valdi neinnar stj., heldur er það verk verzlananna á hverjum stað. Þegar málið kom úr n., var n. að mestu leyti sammála um þetta, en þá var búið að þrefa um þetta í marga daga og eyða að óþörfu tíma og fjármunum þingsins, og um þetta geta menn deilt enn svo lengi sem þeir vilja og verða engu nær í þessu. Ég hafði ekki búizt við, að hv. þm. vildu gera eldhúsdag út úr þessu nú, ég hafði búizt við, að á þessum síðustu dögum þingsins væri annað ofar í hugum manna, sem þeir vildu leggja meiri áherzlu á, og mun ég bíða átekta og sjá, hvort það er tilætlunin.

Skúli Guðmundsson Hv. 10. landsk., sem talaði síðast, kom í raun og veru ekkert nærri ræðu minni áðan. Ég vildi benda á, að það gæti verið þörf að athuga fleira í þessu sambandi en það, hvort einstakir menn hefðu keypt síldarmjöl og notað það til annars en fóðrunar búpenings. Ég skal ekki segja, hvort það er svo. Því hefur verið haldið fram áður, og grunur leikur á því, og er sjálfsagt að athuga það. En það er engu minni þörf að athuga, hvort einstakir menn hafa birgt sig upp, kann ske til margra ára, með síldarmjöl til fóðurs, svo að aðra hafi vantað það tilfinnanlega af þeim sökum. Ég á bágt með að skilja, ef hv. þm. vilja ekki, að stj. rannsaki, hvort um slíkar misfellur er að ræða og hvernig úr þeim verði bætt. Ég ætlaði ekki að fara að vekja deilur um þetta mál og þykist ekki hafa byrjað á því, en þetta tel ég stórt atriði í málinu og því sjálfsagt fyrir hv. alþm. að samþykkja viðbótartill. á þskj. 227, til þess að stj. láti athuga, hvernig bætt verður úr þeim misfellum, sem átt hafa sér stað.



Ég vil aðeins gefa stutta skýringu út af ummælum hv. þm. V.-Húnv. Það var mikið rætt í n. að fá rannsókn um það atriði, sem hann talaði um, hvort menn hefðu birgt sig upp svo og svo mikið af mjöli. En það var upplýst, að til væru önnur l., sem heimiluðu að taka slíkan fóðurbæti eins og að taka hey, ef það upplýsist, að svo og svo miklar birgðir eru til. Um brtt. á þskj. 227 þá held ég, að það eitt hafi staðið á, að menn voru ekki sammála um hana, að meiri hl. n. vildi ekki viðurkenna, að misrétti hefði verið beitt í úthlutuninni. Það hafa orðið mistök, en enginn hefur verið beittur órétti, og það var þess vegna, að ekki varð fullt samkomulag um till. Minni hl. vildi, að farið væri fram á, að bætt væri úr misrétti, sem meiri hl. vildi ekki viðurkenna, að hefði átt sér stað.



Mér þykir það einkennilegt, ef því er haldið fram, að enginn hafi verið beittur órétti í sambandi við þessa úthlutun. Ég veit ekki, hvað kallast misrétti, ef ekki það, að sumir fengu allt, sem þeir vildu, og meira en þeir höfðu keypt áður, en aðrir ekki nema lítinn hluta af sínum pöntunum.