Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Stefánsson) Eins og kemur fram í grg. frv., er það flutt eftir óskum fjmrh., og það er flutt óbreytt eins og það var afgr. til ríkisstj. af mþn. í tolla- og skattamálum fyrir miðjan des. síðastl. Það er fram borið aðeins af meiri hl. n., því að einn nm. (HG) gat ekki orðið okkur hinum sammála um ýms einstök atriði. Þó hefir n. öll unnið að meginhlutanum af texta frv. í sameiningu, en klofnaði um einstök atriði, sem telja verður höfuðatriði, aðallega um skattstigana. Hv. minni hl. mun bera fram till. sínar síðar. Þegar þær koma fram hér í þinginn, skýrist sá ágreiningur, sem í n. var. Í grg. frv. er gerð allítarleg grein fyrir þeim breyt., sem frv. gerir ráð fyrir á gildandi lögum, og vísa ég því fyrst og fremst til hennar. Ég mundi ekki skýra þær betur né ítarlegar við umr. nú en þar er gert að svo stöddu. Þó vil ég leyfa mér aðeins að benda á þær breyt., sem helztar eru, og hvar þeirra er að leita í frv. Fyrst er að nefna eina breyt., sem er nýmæli, að það megi hækka eða lækka skattinn með fjárlagaákvæðum um ákveðna hundraðstölu, allt að 25%, fyrir eitt ár í senn. Það getur þá komið í hvert sinn til álita þingsins, hvort svo eigi að gera. Lík ákvæði og þetta hafa gilt í skattalöggjöf annara þjóða, svo sem Englendinga. Þetta nýmæli er að finna í 8. gr. og 17. gr. Annað atriði er, að svo er gert ráð fyrir, að draga ekki frá skattskyldum tekjum útsvar, tekjuskatt og eignarskatt, eins og gert hefir verið seinni árin, sem lögin hafa gilt. Ég ætla ekki nú að rekja verulega ástæður fyrir því, nema tilefni gefist til. Þó skal ég geta þess, að þetta er að nokkru leyti gert til að vega á móti þeirri tekjurýrnun, sem fram kemur við aðrar breyt. n., þá sem sé, að hækka skattfrjálsan frádrátt af tekjum fyrir einstaklinga. Og þetta ákvæði mun fullkomlega vega þá tekjurýrnun upp. Ákvæði þetta felst í 12. gr., eins og getið er um í aths. við greinina. Í 12. gr. felst líka önnur breyt.; hún er sú, að af þeim hluta af ársarði samvinnufélaga, sem lagður er í varasjóð, megi draga 1/3 hluta, eins og nú hjá hlutafélögum, og sé sá hluti undanþeginn skatti. Um þetta hljóta að verða umr. seinna. Ég vildi aðeins vekja athygli á því. Þá er gert ráð fyrir, að persónufrádráttur verði hærri, og misjafnlega hár, eftir því hvar er á landinu, af því að misjafnlega dýrt er að lifa á hinum ýmsu stöðum. Þar kemur fram einskonar mishá dýrtíðaruppbót, sem stundum er talað um hér á Alþingi. Við það að hækka þennan frádrátt, þá rýrna tekjurnar talsvert. En með hinu, að draga ekki frá tekjum útsvör og tekju- og eignarskatt, ætlum við, að vinnist fullkomlega upp tekjumissirinn af hækkun persónufrádráttar. Hinn lögleyfði frádráttur er svo lágur, að hann er á sumum stöðum a. m. k. varla fyrir húsnæði einu saman, hvað þá að sú upphæð nægi til allrar framfærslu. Þó segja megi, að þessi hækkun sé ekki nóg, þorðum við ekki að fara hærra, til þess að rýra ekki tekjurnar um of, enda munu ýmsir láta sér nægja þessar tekjur, því að segja má, að hugsanlegt sé að lifa á þessu, þó öðrum þyki það ekki og sé það ekki framkvæmanlegt. Í 28. gr. er það nýmæli, að skipa skuli yfirskattanefnd fyrir land allt, sem nefnd er ríkisskattanefnd. Það hefir verið rætt um nauðsyn þess oft áður og er hugsað í því skyni að tryggja betra samræmi á framkvæmd þessara laga. Skattgreiðendur eiga heimtingu á að vera skattaðir eftir sömu reglum, hvar sem er á landinu, en á því getur orðið misbrestur, nema betra eftirlit sé með því en enn hefir verið. Þetta eru höfuðbreytingarnar. Þá eru ýmsar fleiri, sem taka til smærri atriða og lúta yfir höfuð að því að gera lögin skýrari en áður, svo að framkvæmd þeirra geti orðið betri. Ég vil benda á, að hér eru dregin saman ákvæði úr fernum lögum og tveimur tilskipunum, sem nú gilda um þessi efni. Það er sýnilega greiðara um skattaákvörðun og framkvæmd alla að eiga að ganga að öllum fyrirmælum um þetta í einum lögum en að fyrirmæli um það séu í mörgu lagi. Við flm. frv. ætlumst til, að tekjur eftir því megi áætla eins og eftir gildandi lögum. En þó er ekki ómögulegt, að í reyndinni greiðist skatturinn rífar af hendi vegna betri framkvæmdar. En við viljum fullyrða, að tekjurnar verða aldrei minni en nú. Ég sé ekki ástæðu til að svo stöddu að tala um þetta frekar, en skal enda með því að vísa aftur til grg. frv., þar sem gerð er grein fyrir hverju atriði, sem gerðar eru till. til breyt. á. Ég hefi aðeins drepið á helztu atriðin til að vekja athygli á þeim.

Fjmrh. (Einar Árnason) Eins og hv. 1. flm. tók fram, bað ég mþn. í skattamálum, eða réttara sagt meiri hl. þeirrar n., að flytja þetta frv., og þakka ég hér með hv.flm. fyrir að hafa orðið við þeim tilmælum mínum. Þegar mér barst þetta frv. í hendur frá mþn., var orðið svo áliðið, að ég treysti mér ekki til að hafa það tilbúið, með þeim aths. og breyt., sem ég vildi á því gera, áður en þing kæmi saman. Valdi ég því þá leið að biðja hv. meiri hl. n. að flytja þetta frv., enda vissi ég þá, að hv.þm. Ísaf., sem skipaði minni hl. í mþn., ætlaði að flytja sérstakt frv. í þessu efni. Hv. 1. flm. hefir gert grein fyrir þeim aðalbreyt., sem þetta frv. gerir á núgildanda löggjöf um tekju- og eignarskatt. Ég geri ráð fyrir, að það verði samkomulag í hv.fjhn. um að afgreiða þetta mál, því að til þeirrar hv.n. verður væntanlega bæði þessu frv. og frv. hv.þm. Ísaf. vísað, og sé því ekki ástæðu til að fara út í einstök atriði frv. að svo komnu.

Flm. (Halldór Stefánsson) Það er hið sama að segja um undirbúning og flutning þessa frv. sem um undirbúning og flutning frv. um tekju- og eignarskatt, sem nýbúið er að afgreiða til 2. umr.: aðeins afgreiddi mþn. þetta frv. hálfum mánuði síðar til stj. Um afstöðu nefndarhlutanna til þessa frv. er einnig hið sama að segja sem um afstöðu þeirra til hins frv. Nefndarhlutana greinir á um það, með hvaða móti réttast sé að sjá ríkissjóði fyrir nægilegum tekjum. Eins og ég áður sagði, í framsöguræðu minni fyrir frv. um tekju- og eignarskatt, og minni hl. n. einnig vék að, geri ég ráð fyrir, að þessi ágreiningsatriði komi til umr. við síðari meðferð þessa máls, og skal ég því ekki koma inn á þau nú, heldur láta mér nægja að gera grein fyrir þeim höfuðbreyt., sem þetta frv. gerir frá núgildandi löggjöf um verðtoll og vörutoll. Að öðru leyti vísa ég til grg. frv., sem er allítarleg. Höfuðbreytingin, sem í raun réttri er þó aðeins formbreyt., er sú, að vörutollurinn og verðtollurinn verði sameinaðir í eitt - í verðtoll eingöngu. Um tekjumissi yrði ekki að ræða fyrir ríkissjóð, þó að þetta væri gert, því að verðtollurinn mundi gefa nálega jafnmiklar tekjur einn sem tollarnir gefa nú báðir. Ég skal ekki fara neitt verulega út í ástæðurnar til þessarar breyt., en vil aðeins benda á það, að með þessu móti yrði það skýrara, hversu hár tollur er á hverri vörutegund fyrir sig, tollaálagningin yrði einfaldari og réttlátari, og tollinnheimtan miklum mun fyrirhafnarminni, þar sem yrði um einn toll að ræða í stað tveggja áður. Til viðbótar því, sem ég nú hefi sagt, vil ég gera stutta grein fyrir þeim grundvelli, sem byggt hefir verið á um flokkun hinna ýmsu vara í 8. og 9. gr. frv. Það er gert ráð fyrir, að lagður verði 1½% tollur á allar innfluttar vörur, líka þær, sem sértollaðar eru. Þessi tollur er með öllu sambærilegur útflutningsgjaldinu, sem lagt er á allar útfluttar vörur, hverju nafni sem nefnast, og a. m. k. jafnréttmætt og það. Til grundvallar þessari ákvörðun liggur einnig annað atriði, sem er það, að með þessu fyrirkomulagi væri nokkur trygging fengin fyrir því, að ekki verði hægt að draga vörur undan tolli, þar sem skylt yrði að koma með alla vörureikninga til athugunar á tollheimtustöðvarnar. Auk þessa tolls er gert ráð fyrir öðrum sérstökum verðtolli, sem greiðist með mismunandi hundraðshluta af verði varanna, eftir þeirri flokkun, sem gerð er í 9. gr. frv. Undanþegnar þessum tolli eru allar brýnustu vörur, sem notaðar eru til framleiðslu, bygginga og neyzlu. Eru þær vörur taldar upp í 8. gr. frv. Skal ég svo víkja að þeirri vöruflokkun, sem gerð er í frv., að öðru leyti. Í hæsttollaða flokknum eru allar óhófs- og óþarfavörur. Er gert ráð fyrir, að tollurinn af þeim verði 30% af innkaupsverðinu. Þó skal ég geta þess, að meiri hl. n. gat í sjálfu sér hugsað sér að hafa þennan toll hærri, en að svo var ekki gert, kemur af því, að hætt er við, að reynt verði að draga vörurnar úr sínum rétta flokki yfir í lágtollaflokkana, ef gjaldið er sett mjög hátt. Má í því sambandi benda á það, hversu einkennilega lítið kemur fram af ýmsum hinum hátolluðu verðtollsvörum í innflutningsskýrslunum. Í 20% flokknum eru þær vörur, sem ekki verða taldar jafnóþarfar, en eru þó miður þarfar, ennfremur vörur, sem framleiða mætti eða framleiddar eru í landinu sjálfu, og því ætti ekki að þurfa að flytja inn. Sem dæmi má nefna kjötvörur ýmsar, egg, grænmeti o. s. frv. Í 10% flokknum eru ýmsar þarfavörur, sem réttmætt væri í sjálfu sér að væru lægra eða ekki tollaðar, en sem þó verður að tolla til þess að sjá ríkissjóði fyrir ákveðnu tekjumagni. Undir þennan flokk heyra m. a. vefnaðarvörur, sem ekki eru í öðrum tollflokki, og ýmsar vörur, sem framleiða má í landinu sjálfu. Í síðasta flokknum, sem gerir ráð fyrir 5% tollálagi, eru allar þær vörur, sem annaðhvort ekki eru undanþegnar viðbótartolli, eða eru í hærri tollflokkunum. Þessi flokkur nálgast um nauðsyn og nytsemi þær vörur, sem aðflutningsgjaldið eitt greiðist af. Ég vil að lokum taka það fram, að ýmsar þær till., sem hér eru gerðar, eru ekki bornar fram af því, að gott þyki að hafa þessa tolla, heldur veldur því eingöngu tekjuþörf ríkissjóðs. Enda eru flestar þessar vörur sízt lægra tollaðar nú. - Sé ég svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv., en vil endurtaka það, að alla frekari grein fyrir því er að finna í grg.

Haraldur Guðmundsson Ég vil aðeins skjóta því til þeirrar n., sem væntanlega fær þetta frv. til meðferðar, að ég mun bera fram brtt. við það. Vænti ég þess, að n. afgreiði málið ekki til 2. umr. fyrr en hún hefir fengið brtt. mínar, sem verður eftir nokkra daga. En ég tel rétt að benda á það strax í sambandi við þetta frv., að samkv. því hækkar verðtollurinn um 200–300 þús. kr. frá því, sem nú er áætlað í fjárl., og áreiðanlega miklu meira í reyndinni, því að áætlunin er mjög varleg. Um þetta atriði er einmitt meginágreiningurinn milli mín og meiri hl. mþn. Ég lít svo á, að sjálfsagt sé að lækka tollana á öllum framleiðsluvörum og nauðsynjavörum, en hækka að því skapi tekju- og eignarskattinn, fasteignaskattinn og aðra slíka skatta. Þessi ágreiningur veldur því, að ég gat ekki orðið samferða samnm. mínum við samning þessa frv. Ég vil endurtaka það, að ég vænti þess, að hv.n. skili ekki áliti sínu um þetta mál fyrr en hún hefir fengið brtt. mínar.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég vil þakka hv.flm. þessa frv. fyrir að hafa orðið við þeim tilmælum mínum að flytja það. Ég tel það óheppilegt, að þetta mál skyldi ekki hafa komið fram fyrr, vegna þess hve nauðsynlegt er, að það verði afgr. á þessu þingi. Tolltekjur ríkissjóðs svífa að sumu leyti í lausu lofti, svo að segja má, að það sé undir hælinn lagt, hvort ekki verði kippt undan þeim fótunum þá og þegar. Það ástand, sem við búum nú við í þessu efni, að það skuli þurfa að fá á hverju þingi framlengingu á einum eða öðrum tekjustofna ríkissjóðs, er með öllu óþolandi. Ég vil geta þess, að ég er samþykkur stefnu þessa frv. í öllum aðalatriðum. Geri ég ráð fyrir, að ágreiningur nefndarhlutanna sé aðallega um flokkun hinna ýmsu vörutegunda, enda skilst mér, að hv.þm. Ísaf. beri aðeins fram brtt. við frv. Ég vildi óska, að hv.fjhn. sæi sér fært að taka þetta mál sem fyrst til athugunar og hraðaði afgr. þess, svo sem unnt er. Þetta frv. er meira aðkallandi en frv. um tekju- og eignarskatt, og vildi ég því fara fram á það við hv.n., að hún afgreiddi það fyrst. En auðvitað væri bezt, ef svo gæti orðið, að bæði þessi frv. yrðu afgr. á þessu þingi.

Flm. (Halldór Stefánsson) Ég tel sjálfsagt, að fjhn. verði við þeirri ósk hv.þm. Ísaf., að afgreiða ekki þetta mál fyrr en n. hafa borizt brtt. hans, svo fremi sem ekki þarf lengur að bíða eftir þeim en hann sjálfur sagði. Hæstv. fjmrh. óskar eftir því, að n. hraði afgreiðslu málsins eftir föngum, og vænti ég þess því, að hv.þm. reyni að sjá um, að brtt. hans komi sem allra fyrst. Það er að vísu rétt hjá hv.þm. Ísaf., að tekjurnar verði meiri eftir þessu frv. en áætlað er í fjárl. yfirstandandi árs, en sé tekið meðaltal undanfarinna ára á vörutollinum og verðtollinum eins og þeir hafa reynzt raunverulega, þá eru áætlaðar tekjur eftir frv. sízt hærri.

Haraldur Guðmundsson Ég vona, að ekki verði lengi dráttur á frv. mínu og brtt. en ég áðan sagði. Í grg., sem fylgir frv. mínu um tekjuskatt og eignarskatt, eru teknar upp ýmsar skýrslur, sem seinlegt er að prenta, en prentsmiðjan hefir þó lofað, að því skuli lokið fyrir helgi. Ætti þetta því ekki að geta valdið neinum drætti á málinu, úr því sem komið er. Hv. fyrri flm. viðurkenndi að vísu, að tollarnir yrðu hærri eftir frv. en nú er áætlað í fjárlögum, en sagði hinsvegar, að hækkunin væri sama sem engin, ef miðað væri við tekjumeðaltal undangenginna ára. En það er alls ekki hægt að miða við slíkt meðaltal, vegna þess, að þingið hefir stöðugt verið að breyta tollalöggjöfinni. Þótt innflutningurinn sé talsvert breytilegur frá ári til árs, er hann þó það eina, sem hægt er að miða við, eða meðal hans um fleiri ár.

Frsm. minni hl. (Hannes Jónsson) Ég sé, að það á að keyra málið áfram gegnum hv. deild. Það er víst þýðingarlaust að gera nokkrar breyt. á því eins og það liggur fyrir í dag. En ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann tæki málið af dagskrá, svo að hægt sé að gera brtt. við það fyrir morgundaginn.