Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hafa borist eftirfarandi bréf: Reykjavík, 27. jan. 1975. Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Skv. beiðni Svövu Jakobsdóttur, 5. landsk. þm., sem vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþb., Kjartan Ólafsson ritstjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru hennar“. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Ragnhildur Helgadóttir forseti Nd.“ Kjartan Ólafsson ritstjóri hefur áður setið á þessu þingi og þarf því ekki að rannsaka kjörbréf hans. Býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur borist annað bréf: „Reykjavík, 24. jan. 1975. Framkvæmdastjóri þingflokks SF hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Skv. beiðni Karvels Pálmasonar, 5. þm. Vestf., sem ekki mun geta sótt þingfundi á næstunni vegna lasleika, leyfi ég mér með skírskotun til 138 gr. l. um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður SF í Vestfjarðakjördæmi, Jón Baldvin Hannibalsson skólameistari, taki sæti á Alþ. í forföllum hans.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ragnhildur Helgadóttir, forseti Nd.“ Það þarf að rannsaka kjörbréf Jóns Baldvins Hannibalssonar og það liggur hér fyrir. Þá hefur mér borist eftirfarandi símskeyti það er frá Akranesi 27. 1. 1975: „Skrifstofa Alþingis Alþingishúsinu Reykjavík. Við alþingiskosningarnar 30. júní 1974 var frú Bjarnfríður Leósdóttir, Stillholti 13, Akranesi, réttkjörinn 2. varaþm. Alþb. í Vesturlandskjördæmi. f.h. yfirkjörstjórnar, Stefán Sigurðsson.“ Í gær var lesið upp bréf varðandi frú Bjarnfriði Leósdóttur og vísa ég til þess, en bið kjörbréfanefnd að rannsaka þessi tvö kjörbréf, sem fyrir liggja, og er fundarhlé gefið í 15 mín. Þingfundi er frestað á meðan kjörbréfanefnd starfar. - Fundarhlé.



Herra forseti, Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Jóns Baldvins Hannibalssonar skólameistara á Ísafirði sem 1. varaþm. F-listans í Vestfjarðakjördæmi og kjörbréf frú Bjarnfríðar Leósdóttur, Akranesi, réttkjörins 2. varaþm. Alþb. í Vesturlandskjördæmi. Varðandi hið fyrra kjörbréf, Jóns Baldvins Hannibalssonar, þá er það í venjulegu formi og undirritað af yfirkjörstjórn Vestfjarðakjördæmis, og sér kjörbréfanefnd enga meinbaugi á því á neinn hátt. Varðandi hitt kjörbréfið, þá hefur það borist í símskeyti sem er svo hljóðandi, þ.e.a.s. kjörbréf frú Bjarnfríðar Leósdóttur: „Skrifstofa Alþingis Alþingishúsinu Reykjavík. Við alþingiskosningarnar 30. júní 1974 var frú Bjarnfríður Leósdóttir, Stillholti 13, Akranesi, réttkjörinn 2. varaþm. Alþb. í Vesturlandskjördæmi. f.h. yfirkjörstjórnar, Stefán Sigurðsson.“ Kjörbréfanefnd hefur kynnt sér að þessi háttur hefur verið hafður á áður, það hafa borist símskeyti frá yfirkjörstjórn varðandi kosningu, þannig að við athugun lítur kjörbréfanefnd svo á að þetta símskeyti sé fullkomið ígildi kjörbréfs. Fyrir því leggur kjörbréfanefnd samhljóða til að þessi tvö kjörbréf, kjörbréf Jóns Baldvins Hannibalssonar og Bjarnfríðar Leósdóttur, verði samþ. og kosning þeirra tekin gild.



Frú Bjarnfríður Leósdóttir hefur áður setið á þingi og þarf ekki að undirrita eiðstaf og býð ég hana velkomna til starfa. En Jón Baldvin Hannibalsson hefur ekki áður átt sæti á þingi og bið ég hann að undirrita eiðstaf. Jón Baldvin Hannibalsson undirritaði drengskaparheit um að halda stjórnarskrá landsins.



Jón Baldvin Hannibalsson hefur undirritað eiðstaf og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég sé að hæstv. ráðh. er ekki í þingsalnum.

Ég skal láta sækja hann. - Það er verið að ná í ráðh.

- Hæstv. forseti. Eitthvert alvarlegasta misræmið í félagsmálum hérlendis er mjög ólík aðstaða manna til lífeyristekna að loknu ævistarfi. Nokkur hluti þjóðarinnar býr við mikið öryggi á þessu sviði, verðtryggðan lífeyri sem er ákveðið hlutfall af atvinnutekjum í sama starfi hverju sinni. Til eru meira að segja einstaklingar sem fá lífeyri úr mörgum verðtryggðum sjóðum og fá hærri tekjur eftir að þeir ljúka störfum en þeir hafa nokkru sinni áður haft. Allur þorri launamanna býr hins vegar ekki við neitt slíkt öryggi, heldur eru félagar í sjóðum sem engan veginn munu standa undir því að greiða neinn viðhlítandi lífeyri eins og málum er nú skipað. Og allstór hópur landsmanna er ekki í neinum lífeyrissjóði og fær þá sem hámark tekjutryggingu almannatryggingakerfisins. Þótt sú tekjutrygging, sem komið var á í tíð fyrrv. stjórnar, hafi breytt högum þessa fólks mjög verulega er afkoma þess öll önnur og miklu verri en hinna, sem eru í verðtryggðum lífeyrissjóðum, og hefur raunar verið skert mjög verulega á undanförnum mánuðum. Lengi hefur verið barist fyrir því að Alþ. gengi frá löggjöf um allsherjarlífeyrissjóð sem tryggði landsmönnum öllum jafnrétti á þessu sviði. Hins vegar skorti Alþ. skilning og vilja til þess að leysa í tíma þetta félagslega stórmál. Því tók verkalýðshreyfingin það upp í almennri kjarabaráttu sinni og knúði fram stofnun fjölmargra lífeyrissjóða. Á vegum þessara lífeyrissjóða fer nú fram árlegur sparnaður sem nemur mjög háum og sívaxandi upphæðum. Þessir sjóðir hafa styrkt fjárhagsstöðu verkalýðshreyfingarinnar til muna og lánveitingar úr þeim hafa m.a. stuðlað mjög að lausn húsnæðismála. En þeir megna engan veginn að leysa það meginhlutverk sitt og raunverulegan tilgang að tryggja félögum sínum lífeyri. Því veldur verðbólgan, sem í sífellu skerðir verðgildi hinna spöruðu fjármuna. Hundruð og þúsundir milljóna brenna upp á eldi verðbólgunnar. Vandi þessara sjóða er stórmál sem verður að leysa. Sá vandi má hins vegar ekki fela eða tefja það raunverulega meginatriði, það óhjákvæmilega félagslega úrlausnarefni að tryggja landsmönnum öllum jafnrétti á sviði lífeyrismála. Ég fæ ekki séð að það verði gert nema með heildarlífeyrissjóði fyrir alla landsmenn, kerfi sem sé hliðstætt þeirri skipan sem önnur Norðurlönd hafa komið á hjá sér fyrir allöngu og við getum að sjálfsögðu lært mjög mikið af. Þetta er brýnasta verkefnið, sem nú býður okkar á sviði félagsmála. Því tókum við Alþb.- menn það upp sem eitt meginatriði í till. okkar þegar fram fóru umr. um myndun nýrrar vinstri stjórnar í fyrrasumar. Umr. um það efni virtust bera með sér fulla samstöðu þeirra flokka, sem að viðræðunum stóðu, og þar með stuðning meiri hluta Alþ. Því sneri ég mér um miðjan ágúst í fyrra til n. þeirrar, sem á undanförnum 3 árum hefur unnið að umbótum þeim sem gerðar hafa verið á tryggingalöggjöfinni og skipuð er fulltrúum allra þingflokka, og fól henni að semja frv. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Í bréfinu var m.a. komist svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Við gerð frv. séu eftirfarandi sjónarmið höfð til hliðsjónar. 1. Að allir landsmenn, sem nú eru utan lífeyrissjóða, geti orðið aðilar að sjóðnum. 2. Þeir, sem aðild eiga að eldri sjóðum, eigi þess kost að flytjast í hinn nýja sjóð. 3. Grundvöllur lífeyrisréttinda verði atvinnutekjur. 4. Lífeyrir úr sjóðnum verði verðtryggður á sama hátt og laun. 5. Lífeyrissjóðurinn verði hluti af almannatryggingakerfinu og lög um almannatryggingar verði endurskoðuð með tilliti til þess. Lögð er áhersla á að frv. hér að lútandi verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþ. og til að hraða störfum hefur n. heimild til að ráða tryggingafræðing til starfa með n. að þessu verkefni. Ég flyt fsp. mína til þess að fá vitneskju um hvernig að þessu máli hefur verið staðið eftir að núv. ríkisstj. var mynduð og hver er stefna núv. heilbr.- og trmrh. í þessu stórmáli.



Herra forseti. Vegna þessarar fsp. þykir mér rétt að rifja upp í fáum dráttum aðdraganda þessa máls. Það er orðið æðilangt síðan rætt var fyrst um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, þ.e.a.s. viðbótarlífeyri við þann grunnlífeyri almannatrygginga, sem menn fá skv. lögum um almannatryggingar. Var þá haft í huga að lífeyrisgreiðslur, sem kæmu til viðbótar lífeyri almannatrygginga, yrðu að einhverju leyti í hlutfalli við starfstíma og ævitekjur, á svipaðan hátt og gert hefur verið víða á Norðurlöndum. Það mun hafa verið á árinu 1964 að þáv. félmrh. fól fyrrv. sendiherra Haraldi Guðmundssyni að semja um það álitsgerð, hvort ekki væri tímabært að setja lög um almennan lífeyrissjóð sem allir landsmenn, sem ekki væru aðilar annarra lífeyrissjóða, gætu átt aðgang að. Í álíti Haralds segir að tímabært sé að hefjast handa um nýja löggjöf hér að lútandi. Í apríl 1966 skipaði þáv. félmrh. n. til að semja frv. til l. um almennan lífeyrissjóð. Þetta frv. var aldrei lagt fram á Alþ., því að áður en af því yrði skipuðust málefni lífeyrissjóða með öðrum hætti í sambandi við samninga verkalýðsfélaga og atvinnurekenda og eru þessir sjóðir undir umsjón fjmrn. eins og aðrir lífeyrissjóðir. Síðan mál skipuðust á þann veg mun af hálfu fjmrn. hafa verið gerð könnun á því hverjir væru utan lífeyrissjóða og með hverjum hætti mætti leysa mál þeirra, og munu frv.-drög um lífeyrissjóð fyrir þá landsmenn, sem ekki eiga rétt í neinum lífeyrissjóðum, hafa verið samin að tilhlutan þess rn., en ekki verið lagt fram frv. á Alþ. bar að lútandi. N. þeirri, sem fyrrv. heilbr.- og trmrh. skipaði til endurskoðunar almannatryggingalaga skömmu eftir að fyrrv. stjórn tók til starfa haustið 1971, var ekki falið í byrjun að gera breytingar á almannatryggingalögum í þessa átt eða semja frv. um almennan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Það var ekki fyrr en undir lok tímabils þeirrar ríkisstj. að formanni n., Geir Gunnarssyni, var ritað bréf þar sem n. var falið að semja frv. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, en n. kom ekki saman í tilefni af því máli síðar. Hins vegar tók n. þetta mál upp að eigin frumkvæði í upphafi starfs síns á árinu 1971 og fékk tryggingafræðing til þess að gera yfirlit um lífeyrissjóði, sem starfandi væru, og fyrirkomulag þeirra. Og í des. 1973 réð n. Guðjón Hansen tryggingafræðing til að gera yfirlit um hvernig standa mætti að því að stofna allsherjarlífeyrissjóð fyrir landsmenn eða allsherjarþátttöku í lífeyrissjóðum. Í þeirri grg., sem Guðjón Hansen lagði fram 4. des. 1973 til þessarar endurskoðunarnefndar almannatryggingalaga bendir hann á eftirfarandi fimm leiðir til að tryggja öllum lífeyrisréttindi umfram bætur almannatrygginga: 1. Allsherjarlífeyrissjóður með þátttökuskyldu fyrir alla sem atvinnutekjur hafa og innlimun núv. lífeyrissjóða. 2. Allsherjarlífeyrissjóður með þátttökuskyldu fyrir alla, sem atvinnutekjur hafa, og réttindaneyslu frá stofnun sjóðsins. 3. Lífeyrissjóður fyrir alla þá sem ekki eru nú þegar orðnir félagar í einhverjum þeirra sjóða sem nú eru starfandi. 4. Lífeyrissjóður með þátttökuskyldu fyrir þá sem ekki eru skyldir að vera í öðrum lífeyrissjóðum eða eiga með öðrum hætti aðild að þeim. - Þess má geta að þessi leið er í samræmi við frv.-drög sem samin voru af fjmrn. á árinu 1971 og áður er getið um. 5. Lífeyrissjóður með frjálsri þátttöku fyrir alla sem atvinnutekjur hafa og eru ekki félagar í öðrum lífeyrissjóðum. Af því, sem hér hefur verið rakið, er ljóst að allmikið hefur verið um það hugsað, rætt og ritað síðustu 10 ár með hverjum hætti lífeyrisvandamál landsmanna skyldi leysa. Skv. þeim athugunum, sem liggja fyrir, munu lífeyrissjóðir vera á milli 90 og 100 og má gera ráð fyrir að 90–95% launþega 20 ára og eldri séu innan vébanda einhvers lífeyrissjóðs. Hins vegar munu tiltölulega fáir, sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur, að bændum undanskildum, vera félagar í lífeyrissjóðum. Þegar undan eru skildir séreignasjóðir eða séreignadeildir lífeyrissjóða má í stórum dráttum skipta íslenskum lífeyrissjóðum í 3 flokka með tilliti til þess hvernig brugðist er við verðbólguvandamálinu. Í fyrsta lagi má nefna sjóði sem enga áhættu taka á sig vegna kaupgjaldsþróunarinnar, hver iðgjaldagreiðsla veitir tiltekinn rétt, þ.e. krónutölu, miðað við iðgjaldsfjárhæð og aldur sjóðfélaga á greiðsludegi. Á miklum verðbólgutímum koma lífeyrisréttindi af þessu tagi að sjálfsögðu að mjög takmörkuðum notum þótt iðgjaldagreiðslur fylgi kaupgjaldsþróuninni og hækki með aldrinum. Í öðrum flokki eru lífeyrissjóðir sem taka á sig takmarkaða áhættu vegna kaupgjaldsþróunar. Algengast er að lífeyrir þeirra sjóða miðist við áunnin stig og kauplag næstu 5 árin áður en taka lífeyris hefst ellegar við iðgjaldagreiðslutíma og meðallaun hlutaðeigandi sjóðfélaga 5 síðustu starfsár hans. Í þriðja flokknum eru sjóðir sem taka á sig ótakmarkaða áhættu vegna kaupgjaldsþróunar eða hafa bakhjarl sem ber ábyrgð á þess konar skuldbindingum að meira eða minna leyti. Sjóðir af þessu tagi greiða yfirleitt lífeyri í hlutfalli við laun eins og þau eru á hverjum tíma, en ábyrgðaraðilinn, svo sem ríkissjóður eða Reykjavikurborg o.fl., stendur sjóðnum skil á lífeyrishækkunum með sérstökum aukaframlögum. Það er augljóst af þeim könnunum, sem gerðar hafa verið, að ýmsar leiðir eru til að þessu marki og getur verið erfitt að vega og meta hvaða leiðir eru auðveldastar eða falla best að því kerfi sem þegar hefur verið byggt upp. Hins vegar er enginn vafi á því að mesta vandamálið í sambandi við lífeyrissjóði landsmanna almennt er það, á hvern þátt er hægt að verðtryggja lífeyrisgreiðslurnar, þ.e.a.s. að bætur lífeyrissjóða séu í samræmi við kaupgjald og verðlag á hverjum tíma. Það vandamál geri ég ráð fyrir að öllum þm. sé ljóst og ætla því ekki að fjölyrða um það á þessu stigi málsins. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að hvað sem líður endurskoðun almannatryggingalaga, þá verði málið tekið upp í heilbr.- og trmrn. og ríkisstj., ef komist verður að þeirri niðurstöðu að ekki verði um að ræða breyt. á l. um almannatryggingar, heldur sérstaka löggjöf um lífeyrissjóð. Þá má gera ráð fyrir, að málið verði tekið upp af fjmrn. að nýju þar sem frá var horfið á árinu 1971, vegna þess að lífeyrissjóðirnir heyra undir það rn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Þau voru að meginefni til sögulegt yfirlit yfir það sem gerst hefur í þessum málum undanfarin 10 ár og hliðstæð yfirlit höfum við æðioft heyrt hér í þinginu. Staðreyndin er sú, að það er búið að kanna þetta mál til fullkominnar hlítar, og eins og hæstv. ráðh. gat um skilaði Guðjón Hansen tryggingafræðingur álitsgerð um hvaða leiðir væru tiltækastar til þess að koma á lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn. Ég held að það sé ákaflega lítið matsatriði hvaða leið þar beri að velja, og held að Alþ. hafi svo margsinnis gert sig sekt um vanrækslusyndir í þessu efni og þar með efnt til ákaflega slæms ástands á þessu sviði, að það sé tímabært að Alþ. taki nú til hendinni og fari að fjalla um þetta mál í fullri alvöru. Einmitt þess vegna lagði ég fyrir þá n., sem fjallaði um tryggingamál á vegum heilbr.- og trmrn., í ágúst í fyrra, eins og ég gat um áðan, að semja frv. um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, til þess að alþm. hefðu í höndunum gögn til að ræða þetta mál á fullkominn málefnalegan hátt. Nú er hins vegar ljóst af svari hæstv. ráðh. að í þessu máli hefur ekkert verið gert síðan núv, ríkisstj. tók við völdum. Núv. ríkisstj. hefur starfað í 5 mánuði, ca. hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur ekki séð neina ástæðu til þess að trygginganefnd sinnti þessu hlutverki sem ég bað hana að rækja í ágúst í fyrra. Ég tel þetta ákaflega illa farið, og ég tel að Alþ. geti ekki sætt sig við það að hæstv. ráðh. láti sér nægja að segja að hann geri ráð fyrir að málið verði tekið upp ef í ljós komi að þetta og þetta gerist ekki. Málið stendur þannig að það er ástæðulaust að rannsaka það meir. Það verður að taka um það ákvarðanir, og forsendur þeirra ákvarðana liggja gjörsamlega fyrir. Eins og ég gat um áðan, þá virtist mér það koma í ljós í umr. um myndun vinstri stjórnar að það væri þingmeirihl. fyrir því að takast á við þetta félagslega stórverkefni, og mér finnst að það þurfi á það að reyna hvort ekki er þingmeirihl. fyrir þessu verkefni áfram, enda þótt önnur stjórn kæmi en þá var verið að ræða um að mynda.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. trmrh. fyrir yfirlit hans um lífeyrissjóðsmál og afskipti rn. og Alþ. af þeim málum. Einnig hlýt ég að lýsa ánægju minni yfir því að svo almennur áhugi skuli vera á þessum málum hér á þingi sem hv. 3. þm. Reykv, lýsti hér áðan. En ég vil af því tilefni benda á það, að hv. þm. er búinn að sitja hér í áratugi á Alþ. og virðist aldrei hafa getað tekið þessi mál föstum tökum. Hann sagði í ræðu sinni áðan, hv. þm., að það væri búið að kanna þetta mál til hlítar og fyrir lægi álitsgerð Guðjóns Hansens, tryggingafræðings. Ég vil leyfa mér að lýsa eftir þessari álitsgerð. Ég sem þm. hef ekki séð hana og því síður hef ég séð þessa álitsgerð sem fulltrúi verkalýðshreyfingarinnar sem m.a. hefur fjallað u.m þetta mál. Hv. þm. talaði um að það væri búið að kanna þessi mál það vel og rannsaka að ástæðulaust væri að bíða öllu lengur, nú lægi fyrir að semja frv. Ég vil vekja athygli hv. 3. þm. Reykv. á því, að málið er ekki alveg svona einfalt, vegna þess að verkalýðshreyfingin samdi á sínum tíma í frjálsum samningum árið 1969 um frjálsa lífeyrissjóði sem að vísu höfðu ekki verðtryggingarákvæði, þannig að það þarf að semja bæði við verkalýðshreyfinguna og vinnuveitendur um það hvernig beri að haga þessum málum. Það getur verið að það sé einfalt mál fyrir suma hv. alþm. að ætla sér að svipta bæði verkalýðshreyfinguna og vinnuveitendur þeim sjálfsagða rétti að hafa afskipti af þróun þessara mála og skipan, en ég held og læt í ljós þá skoðun að svo einfalt er málið ekki. Í þáltill., sem ég lagði fyrir Alþ. á s.l. ári, lagði ég til að ríkisstj. væri falið að kanna þetta mál til hlítar. Ég undirstrika það; að fyrir utanaðkomandi hv. þm., sem ekki hafa kynnt sér þessi mál nægilega, virðist lausnin einföld. En svo er ekki gagnvart okkur sem erum úti í atvinnulífinu. Við gerum okkur grein fyrir að það þarf að gera meira en semja eitt lagafrv.



Herra forseti. Varðandi þetta mál um almennan lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn þá er það rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að allmikið hefur verið um það hugsað, rætt og ritað. Ég vil bæta því við, að allmikið hefur verið að því unnið, eins og grg. Guðjóns Hansens, tryggingafræðings ber með sér, en að henni var unnið skv. ósk þeirrar n. sem hér hefur verið minnst á, sem annaðist endurskoðun almannatryggingalaga, og það sýnir að sú n. taldi það hlutverk sitt að vinna að þessu máli og það gerði hún. Tillögur Guðjóns Hansens, tryggingafræðings voru fengnar og eftir var að velja úr þeim. Næsti þáttur í starfi endurskoðunarnefndarinnar var einmitt að kanna þessar till. Guðjóns Hansens, frekar og vinna endanlegar till. úr þeim til hæstv. þáv. ríkisstj. Þegar þessum áfanga hafði verið náð urðu stjórnarskipti, og ég taldi rétt að það kæmi til kasta núv, hæstv. ríkisstj. hvort þessi n., sem skipuð var af fyrrv. ríkisstj., ætti að vinna áfram að þessum málum. Ég taldi þarna hafa orðið grundvallarbreytingu á. Og ég ræddi um þessi mál við núv. hæstv. heilbrrh. og kom fram hjá honum að ætlunin væri jafnvel að ný n. yrði sett í að endurskoða almannatryggingalögin, án þess að ég vissi hversu víðtækt verkefni hún ætti að fá. Ég hef síðar átt viðræður við skrifstofustjóra rn. í fjarveru ráðuneytisstjóra út af öðru máli, sem til n. hefur borist, og ítrekað það við hann að ég fyrir mitt leyti mundi óska eftir því að boðaður yrði fundur í n. þegar er lægi fyrir ósk núv. hæstv. ráðh. um að þessi n. starfaði áfram. Sú ósk hefur ekki komið fram og ég lít þannig á á meðan, að ekki sé eðlilegt að þessi n. fjalli frekar um þetta mál, á sama hátt og ég þekki það frá annari n. sem ég á sæti í og fjallar um endurskoðun laga um sveitarstjórnarmál, skipan sveitarstjórnarmála, að hún hefur ekki starfað heldur síðan stjórnarskiptin urðu.



Herra forseti. Það hefur verið hreyft hér mjög stóru og að mörgu leyti erfiðu máli, þar sem eru lífeyrissjóðamálin. Það má segja að þróun lífeyrissjóðanna hafi verið að sumu leyti dálítil sorgarsaga. Þessi mál hafa þróast þannig að nú eru líklega starfandi um 104 lífeyrissjóðir í landinu. Það er sýnilegt að ef þessi mál verða ekki samræmd meira en gert hefur verið, þá leiðir þessi starfsemi lífeyrissjóðanna af sér talsvert misræmi í þjóðfélaginu, þó að þeir séu annars almennt góðra gjalda verðir, það er annað mál. Þetta kemur fram í því, sem hér hefur verið lýst í umr., að sumir lífeyrissjóðirnir eru verðtryggðir, aðrir ekki, og þetta leiðir af sér geysilega mikið misrétti þegar að því kemur að sjóðfélagar þurfa að fá greiðslu úr lífeyrissjóði, sérstaklega þegar þeir verða gamlir og þurfa að treysta á það m.a. sér til lífsframfæris. Ég er því þeirrar skoðunar að það sé ákaflega þýðingarmikið að þetta mál fái áfram alvarlega og rækilega athugun og Alþ. reyni að taka á málinu og að sjálfsögðu í samvinnu við þá aðila, sem hlut eiga að máli, að reyna að mjaka því í heppilegri farveg. Það vakna margar spurningar í sambandi við lífeyrissjóðina. Það er t.d. þessi spurning: Hvaða aðilar í þjóðfélaginu eru þess umkomnir að verðtryggja lífeyrissjóðina, og margt og margt fleira. Ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna er sennilega á þessu ári, þegar þeir hafa greitt öll sín gjöld og allan sinn rekstur, um 5.5–6 milljarðar, a.m.k. 5,5 milljarðar. Það er mikið vandamál hvernig á að ráðstafa þessu fé. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að gerast með miklu skipulegri hætti en gert hefur verið hingað til. Í þessum fsp.- tíma vinnst náttúrlega ekki tími til þess að ræða frekar almennt um þessi mál, en ég mundi fagna því ef það gæfist tækifæri til þess að ræða almennt um lífeyrissjóðina hér á Alþ. áður en langt um líður.



Herra forseti. Ég vona að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson verði sér úti um álitsgerð Guðjóns Hansens þar sem fjallað er um þetta mál á ákaflega fróðlegan hátt, og ég er viss um að hann sem áhugamaður um lífeyrismál hefur mikið gagn af því plaggi. Ég held að þar sé greint sundur hvernig mál standa hér og hvaða leiðir við getum farið til þess að tryggja jafnrétti þegnanna á þessu sviði. Það hefur aldrei staðið til að menn hugsi sér að ganga á rétt lífeyrissjóða þeirra sem fyrir eru í landinu. Það stóð í bréfi mínu, sem ég vitnaði til áðan, m.a. að þeir, sem aðild eiga að eldri sjóðum, eigi þess kost að flytjast í hinn nýja sjóð. Það hefur aldrei verið um það að ræða að þessir sjóðir verði gerðir upptækir eða að þeim verði bannað að starfa eða eitthvað þess háttar. Það, sem hins vegar skiptir máli og er algert meginatriði, er að landsmenn allir verða að njóta jafnréttis á sviði ellilífeyrismála, og vandamál þessara sérstöku sjóða, sem komu upp við þessar sérstöku aðstæður, mega ekki tefja þá þróun. Það verða allir landsmenn að búa við jafnrétti á þessu sviði. Það er félagsleg krafa sem ekki verður staðið á móti. Ef menn hins vegar vilja hafa einhverja viðbótarsjóði og ávaxta þá á einhvern hátt, þá er þeim það að sjálfsögðu frjálst. En jafnrétti verður að tryggja. Og málin standa þannig, að þetta mál er búið að kanna til fullkominnar hlítar. Við höfum reynslu af framkvæmdum annarra Norðurlandaþjóða á þessu sviði sem hafa tekist vel. Þótt þær ættu við sömu vandamál að stríða og víð, að þar voru komnir upp frjálsir lífeyrissjóðir, þá tókst þeim að leysa það mál á þann hátt að menn eru sæmilega ánægðir með. Við eigum að geta leyst þetta mál á alveg hliðstæðan hátt. Þess vegna skiptir það öllu máli að við tökum á þessu vandamáli og látum okkur ekki nægja, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að láta það mjakast áfram. Ég held að nú þurfi að reyna að reka duglega á eftir til þess að þetta réttlætismál komst sem fyrst í höfn.



Herra forseti. Við höfum fengið hér sögulegt yfirlit um lífeyrissjóði og fyrir það vil ég þakka hæstv. ráðh. Það sögulega yfirlit hefur ekki aðeins nú, heldur náttúrlega fyrir löngu gefið okkur til kynna að það er eins og Magnús Kjartansson sagði, það er forsendur ákvarðana. Eins og þessi mál hafa þróast sérstaklega nú síðan verkalýðsfélögin komu sér upp lífeyrissjóðum, þá er þetta komið í slíkt óefni, að ég held að hvergi nokkurs staðar blasi eins við misréttið og óréttlætið í þjóðfélaginu og einmitt í gegnum lífeyrissjóðina. Það er í fyrsta lagi vegna þess að lífeyrissjóðir bæja- og ríkisstarfsmanna eru verðtryggðir. Tómas Árnason minntist á það hér áðan að þessir lífeyrissjóðir væru komnir upp í 5.5 milljarða. En það hefur enginn þm. enn þá sagt okkur að nú eru á fjárlögum 400 millj. kr. sem eru eingöngu uppbót á lífeyrissjóðina. Ríkissjóður greiðir þessum þegnum sínum uppbót sem er 400 millj. á þessum síðustu fjárlögum. Þetta er það misrétti sem er alvarlegast. Svo er einnig innan þessara lífeyrissjóða að reglugerðirnar eru misjafnar og þær eru óréttlátar í mörgum lífeyrissjóðum, og þá skal ég fyrst taka til einmitt lífeyrissjóði verkalýðsfélaganna. Þar er t.d. hægt að nefna á þessu ári, sem á að vera kvennaár, þar erum við þannig metnar, konur, að þó að við værum búnar að greiða 30 ár eða fulla lífeyrisgreiðslu í þennan lífeyrissjóð, þá t.d. fær maki okkar engar bætur. Það eru ekki ekkilsbætur úr þessum lífeyrissjóðum nema maðurinn sé aumingi, þá fær hann bætur. Þá er loksins hægt að meta okkur til einhvers ef maðurinn er aumingi. - Nú, það er svona stuttur tími. Ó, fyrirgefið, þá skal ég hætta, Ég vona að við fáum aftur tækifæri til þess á þessu þingi að ræða lífeyrissjóðina, en bæði gerð þeirra og framkvæmd skapar slíkt óréttlæti meðal þegnanna, að hv. Alþ. hlýtur og verður að taka þessi mál verulega föstum tökum og ákveða eitthvað raunhæft um þau.



Herra forseti. Rétt er að það komi fram við þessa umr. hvert var tilefni þess að fyrrv. ríkisstj. tók það mál, sem hér er til umr., til meðferðar, þó að það hafi því miður ekki enn hlotið fulla afgreiðslu. Tilefnið var það, að við þm. Alþfl. fluttum á þinginu 1972–73 till. til þál. um lífeyrissjóð allra landsmanna og var ég 1. flm. þeirrar till. Í tillgr., þar sem rætt var um það sem við töldum eiga að vera hlutverk lífeyrissjóðsins, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk lífeyrissjóðs allra landsmanna skal vera að vinna að því að þeir, sem nú njóta ekki lífeyrisréttinda, öðlist þau og að samræma störf þeirra lífeyrissjóða, sem nú starfa, bæði að því er varðar réttindi þau, sem þeir veita, og ráðstöfun á fjármagni þeirra. Enn fremur skal lífeyrissjóður allra landsmanna stuðla að því að rekstur lífeyrissjóðanna verði sem hagkvæmastur.“ Þegar till. var flutt hafði þetta mál legið í láginni alllangan tíma. Er ástæðulaust annað en að þess sé getið þegar slíkar umr. sem þessar fara fram, að málið er engan veginn eins nýtt og komið hefur fram í ýmsum ummælum sem hér hafa fallið. Það eru um 15 ár síðan að af hálfu félmrh. Alþfl. í fyrrv. stjórnum tveim var höfð um það forusta að málíð væri kannað ítarlega. Rækilegasta könnunin, sem gerð hefur verið á þessu máli, var gerð fyrir um það bil 15 árum af Haraldi Guðmundssyni fyrrv. forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, er samdi stóra og og stórmerka álitsgerð um þetta mál. Hins vegar fór svo, að málið tók í heild aðra stefnu en Alþfl. hafði gert ráð fyrir og fylgt hafði verið annars staðar þar sem þessi mál eru komin í fullkomið horf, svo sem í Svíþjóð. Stofnun lífeyrissjóða fyrir þá, er ekki nutu slíkra réttinda, varð að þætti í kjarasamningum launþegasamtaka og vinnuveitenda, og var þar að sjálfsögðu um mikilvægar hagsbætur að ræða sem voru mikið fagnaðarefni á sínum tíma og í fólst stórkostleg kjarabót. En því miður varð þetta til þess að drepa hugmynd um löggjöf um lífeyrissjóð allra landsmanna á dreif. því var það að við þm. Alþfl. fluttum þáltill. um málið, sem fékk einróma undirtektir hér á hinu háa Alþ., og var málinu samhljóða vísað til hæstv. ríkisstj. Ég vil að síðustu taka undir það sem hér hefur verið sagt, að málið er þrautrannsakað, málið er þaulkannað og í rauninni er ekki annað eftir en að taka jákvæða ákvörðun.



Herra forseti. Út af því sem hv. 6. landsk. þm. sagði og óskaði eftir, þá er alveg sjálfsagt að verða við því að hann fái umrædda grg, og till. Guðjóns Hansens. Skal ég hlutast um að hann fái það og hver þm sem þess óskar. Út af því sem kom fram í ræðu hv. 11. landsk. þm., Geirs Gunnarssonar, þá skil ég mjög vel afstöðu hans, að við stjórnarskiptin leit hann svo á að hann mundi ekki starfa áfram sem form. þessarar n, Nokkru eftir stjórnarskiptin spurði hann mig hvort ég hefði í hyggju að skipa nýjan form. eða endurskipa þessa n., og ég sagðist hafa það til athugunar. En ég hef nú fyrir nokkru ákveðið að leysa þessa n. frá störfum, og hafa tekist samningar með heilbr.- og trmrn. og Guðjóni Hansen um að hann taki að sér endurskoðun almannatryggingalaganna alveg frá grunni, bæði lífeyristrygginga og sjúkratrygginga, og hann hefur jafnframt tekið að sér að ljúka þessari endurskoðun fyrir miðjan sept. n.k. Þegar endurskoðun hans er lokið og athugasemdir hans og ábendingar liggja fyrir, þá hef ég í hyggju að skipa n. að nýju og með svipuðum hætti og áður var, þannig að stjórnmálaflokkunum á Alþ. gefist kostur á að skipa sinn fulltrúa í n. til þess að vinna úr þessum málum, og þá að leggja fyrir næsta þing breyt. á almannatryggingalöggjöfinni. Mér finnst rétt að þetta komi hér fram, þó að það sé miklu viðtækara verkefni en hér er um að ræða. Ég álít að frv., þegar það verður flutt, þá verði það auðvitað að vera gert í nánu samstarfi og samvinnu við lífeyrissjóðina í landinu. Auðvitað hljóta allir að hugsa á þann veg að fækka þessum lífeyrissjóðum, ná um það fullu samkomulagi, því að það er ástæðulaust að viðhalda jafnmiklum fjölda lífeyríssjóða þegar slík breyting sem þessi verður gerð. Þetta verður ekki gert með því að semja eitt frv., og þar tek ég alveg undir það sem hv. 6. landsk. þm. sagði. Það verður ekki gert nema leita samstarfs og samvinnu við þessa aðila. Og það höfum við í trmrn. hugsað okkur að gera. En út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væri ekki um neitt annað að gera en að flytja bara hér frv., þá er auðvitað ágætt að vera ráðh. þessara mála í 3 ár, skipa v. og fá henni ekki einu sinni þetta verkefni í hendur, n. gerir það að eigin frumkvæði. En svo þegar hann er alveg öruggur um að hann sé að detta úr ráðherrastólnum, þá grípur hann á síðustu mínútum til þess ráðs að skrifa þetta bréf. Það er ágætt að segjast hafa svo mikinn áhuga og það sé nú ekki annað en að flytja frv. og koma þessu og hinu fram. Það er alveg rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þetta mál er mikið vandamál og það er mikið misrétti á milli hinna ýmsu daunþega í landinu. En þetta er það stórt mál, og á mjög erfiðum tímum, eins og nú eru fram undan, til þess að halda uppi atvinnulífi og atvinnu í þessu landi, þá verður ekki gert allt á sömu stundu. Það veit fyrrv. heilbr.- og trmrh. Hann er það greindur maður að hann veit að það er ekki hægt að gera allt á sömu stundu. Þetta mál þarf enn að taka lengri tíma, þó að það væri æskilegt að það væri búið að fá lausn og það helst fyrir löngu.



Herra forseti. Það er vissulega merkt mál sem hér er verið að ræða, og ég hygg að allir alþm. séu sammála um að það sé mikið nauðsynjamál. Engu að síður hefur það vafist fyrir mönnum að koma skipulagi á þessi mál. Ég minnist þess þegar verið var að útbýta álitsgerð Haralds Guðmundssonar fyrrv. ráðh., ég hygg að það hafi verið 1966, og síðan hefur sú álitsgerð legið fyrir án þess að nokkurri þeirri ríkisstj., sem setið hefur að völdum allan þann tíma, hafi auðnast að koma málinu í viðunandi horf. Ég hygg að menn þurfi ekki beint að metast um það hvers sé sökin mest í þessu efni, heldur eigi menn að sameinast til nýrra átaka um að koma málinu í höfn. Þess vegna er ég fagnandi yfir því að þessu máli skuli hreyft og það fá þær undirtektir sem rann ber vitni hér í þessum umr. Ég ætlaði mér að reyna að hressa upp á sögukunnáttu alþm. í þessu máli með því að minna á hvenær það var sem Ólafur Jóhannesson núv. dómsmrh. flutti, að ég hygg fyrstur manna, þáltill. um að stofna lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. En því miður er minni mitt ekki svo trútt að ég geti farið með það hvenær þetta var, en það er auðvitað til í skjölum Alþ. og mun verða rifjað upp þegar þessu máli verður ráðið til lykta.



Herra forseti. Á tveimur mínútum er ekki unnt að ræða mikið um þetta stóra mál. En ástæðan fyrir því, að ég bað um orðið aftur, voru orð hv. 3. þm. Reykv., en hann sagði að ég hefði talað um að þoka málinn áfram eða mjaka. Ég tók nú frekar hógværlega til orða og vil segja það alveg eins og er hreinskilningslega, að ég mundi verða ánægður ef málið mjakaðist fram á við hér á hv. Alþ., vegna þess, að eins og hér hefur verið upplýst, að Alþ. hefur í raun og veru ekkert gert í þessu máli fram að þessu. Mér er ljóst og það er áreiðanlega öllum hv. þm. einnig, að þetta er flókið mál og vandasamt vegna þess að það snertir m.a. stéttarfélögin í landinu og er auk þess stórt fjárhagsmál. Ég minntist á það áðan að erfiðasta atriðið í þessu máli væri það, hvernig ætti að fara að því að verðtryggja alla lífeyrissjóðina og hvaða aðili það væri sem gæti staðið undir verðtryggingu. Ég álít að það séu aðallega tveir aðilar sem þar koma til greina. Annars vegar er ríkissjóður, sem þegar stendur undir verðtryggingu lífeyrissjóða opinberra starfsmanna, og svo hins vegar sjálft atvinnulífið í landinu. Ég gat um það áðan að ráðstöfunarfé lífeyríssjóðanna á þessu ári mundi sennilega nema um 5.5 milljörðum kr. og álít að það sé ákaflega þýðingarmikið að vinna að því að það verði lánað skipulegar út heldur en gert hefur verið fram að þessu og það sé kannske stærsti áfanginn í því að verðtryggja lífeyrissjóðina í reynd. Eins og ég sagði áður, þá kem ég ekki auga á fleiri aðila, sem gætu hugsanlega staðið undir slíkri verðtryggingu heldur en hreinlega atvinnulífið sjálft, þ. á m. húsbyggingar auðvitað, og svo ríkissjóður.



Herra forseti. Nokkru fyrir jól bar þessi mál á góma hér í þinginu og ég tók þá til máls. Það er á mjög svipaðan hátt sem þessi mál eru nú rædd, þ.e.a.s. þær almennu umr. sem hér fara fram. Í fyrsta lagi vildi ég segja það, að hið sögulega yfirlit, sem hér hefur verið gefið, er sjálfsagt í öllum aðalatriðum rétt. En þegar almennu verkalýðsfélögin sömdu um lífeyrissjóði í maí 1969 höfðu umr. um einn lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn staðið í æði mörg ár og eins og við orðuðum það þá, 1969, gátum við ekki annað séð í verkalýðsfélögunum en að þessi lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn, einn lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn, það væri mál sem einhvers staðar væri í blámóðu fjarskans, því að alltaf strandaði á því hvernig ætti að fjármagna slíkan lífeyrissjóð. Þetta var ekkert annað en orðin tóm allan tímann. Skýrsla Haralds Guðmundssonar var mjög merk og ágæt á sína vísu. En það vantaði framkvæmdina, það vantaði fjármagnið og þess vegna var það sem við sömdum um lífeyrissjóðina 1969. Þetta mál er mjög vandasamt og ég undirstrika það að þessum málum verður að sjálfsögðu ekki ráðið til lykta nema í fullu samráði við lífeyrissjóðina og fyrst og fremst við verkalýðshreyfinguna í landinu. Aðferðirnar til þess að verðtryggja þessa sjóði geta verið ýmsar, en spurningin, sem ég varpaði fram hér fyrir jólin, er: Á að safna í svona sjóði? Það er það, sem við verðum fyrst og fremst að gera upp við okkur. Á að mynda þessa stóru sjóði, sem þá verður að verðtryggja á einhvern þátt og verður ekki gert nema með mjög miklum fjármunum ef verðbólguþróunin verður eitthvað á svipaðan hátt og hún hefur verið. Það er vafasamt, verð ég að segja, hvort verkalýðshreyfingin út af fyrir sig á að standa undir meginhluta sparifjármyndunar í landinu með slíkri sjóðsöfnun og hafa síðan ekki meira öryggi en nú er.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður tók að nokkru leyti af mér ómakið í dag. Ég tek undir það sem flestir hafa sagt hér áður, að það málefni, sem hér er til umr., er bæði merkilegt og mikilsvert, og tíminn líður frá okkur og hefur gert það á undanförnum árum án þess að gerðar væru nokkrar þær ráðstafanir sem leysa þau mörgu vandamál sem hrannast upp í kringum lífeyrissjóðakerfið eins og það er núna. Ég hef þá hugmynd um þessi mál að það ætti að gerbreyta þeirri hugsun sem er á bak við lífeyrissjóðina. Ég tel, að það sé rétt að á hverjum tíma greiði sú kynslóð, sem þá er starfhæf, þeirri sem komin er á efri ár eðlileg og réttlát eftirlaun, en í raun og veru sé hugmyndin um sjóði sem slíka úrelt. Ég veit að lífeyrissjóðirnir hafa gengt mjög merkilegu og mikilvægu hlutverki sem lánastofnanir, og í stað þeirrar sparifjársöfnunar og myndunar, sem nú verður í lífeyrissjóðunum, þyrfti að koma annað kerfi. Ég vil varpa því fram hér til umhugsunar, það er ekki hægt að ræða þessi mál mikið, hvort sé ekki nauðsynlegt að gerbreyta þeirri hugsun sem við höfum á bak við þetta, og á ég þá fyrst og fremst við að tekinn sé upp einhvers konar annar sparnaður í staðinn fyrir lífeyrissjóðina, t.d. skyldusparnaður eftir ákveðnum reglum, í raun og veru ekki sérstaklega safnað í lífeyrissjóði, en að hver maður eigi rétt eftirlauna og þá í raun og veru jafnra eftirlauna allir menn þegar þeir hafa náð ákveðnum aldri eða koma undir ákveðin ákvæði um örorku. Það mundi leysa þetta, sem hér hefur verið talað um, á auðveldan hátt, verðtrygginguna og fjármögnunina. Auðvitað þurfum við fé þrátt fyrir þetta. En síðan yrði aftur hlutverk lífeyrissjóðanna gagnvart lánakerfinu leyst með einhvers konar skyldusparnaði.