Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Það er ástæðulaust að fjölyrða um frv. þetta. Greinargerð sú, er frv. fylgir, skýrir höfuðatriði málsins, bæði hvað snertir nauðsyn Húsavíkurhrepps að fá jarðir þessar, Bakka með Tröllakoti, lagðar undir hreppinn, svo og hitt, að fult samþykki hins aðiljans, Tjörneshrepps, hefir fengist til fyrirhugaðrar breytingar. Og vil jeg einmitt leggja áherslu á það atriði sem þýðingarmikið fyrir málið. Þá má og benda á það, að sýslunefnd S.-Þ. hefir fyrir sitt leyti mælt með því, að breyting þessi nái fram að ganga, og er þá þeirri formhlið málsins einnig fullnægt. Vænti jeg svo, að háttv. deild taki frv. þessu vel og leyfi mjer að óska, að því verði vísað til allshn. að þessari umr. lokinni.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Allsherjarnefnd hefir haft þetta mál til meðferðar og hún er einhuga um það, að ráða deildinni til að samþykkja frv. óbreytt. Í þessu frv. er aðalbreytingin frá því, sem nú er, að reglugerðarákvæði verði sett um slátrun búpenings, sem gildi ekki einungis á slátrunarhúsum, heldur og alstaðar annarsstaðar þar, sem slátrun búpenings fer fram. Formaður Dýraverndunarfjelagsins hefir tjáð nefndinni, að fjelagið leggi mikla áherslu á, að þessar víðtækari slátrunarreglur nái fram að ganga. Það mun háttv. deild kunnugt, að þetta fjelag hefir næma tilfinningu fyrir hinni ómannúðlegu aðferð, sem höfð hefir verið allvíða við slátrun, og hefir formaður fjelagsins í greinargerð með frv. sjerstaklega bent á, hve hálsskurður á lifandi sauðfjenaði er „andstyggilegur“, og vill því fá þann ósið afnuminn með öllu. Nefndin viðurkennir fullkomlega, að þetta sje rjett, og þó hún telji torvelt að hafa eftirlit með því, að slíku breytingarákvæði sje fullnægt alstaðar þar sem slátrun fer fram, þá telur hún þó, að með reglugerð í þessa átt muni tilfinning almennings fyrir þessu vakna og slátrunaraðferðin breytast, jafnvel án þess að sjerstaklega nákvæmt eftirlit verði fyrirskipað. Í reglum þeim, sem stjórnin setti um slátrun, er ákveðið, að þær skuli aðeins ná til sláturhúsa, en það er auðsjáanlega jafnsjálfsögð skylda, að slátrunaraðferðin verði engu síður mannúðleg úti um allar sveitir þessa lands, eða hvar helst sem aflífun alidýranna fer fram; reglurnar verða því að vera almennar. Í þessum gildandi reglum er ákveðið að nota skot til aflífunar á búpeningi, en nefndin vill öllu fremur ráða til, að helgríma verði notuð í stað skots við aflífun sauðfjár, þar sem hún verður að teljast bæði hagkvæmari og með öllu hættulaus. Það er tekið fram í 3. gr. frv., að reglur verði settar um fuglaveiði, og samkvæmt brjefi frá stjórn Dýraverndunarfjelagsins er hjer sjerstaklega átt við fuglaveiðar við Drangey. Þessari veiði er þannig háttað, að flekum er lagt kringum eyna og á fleka þessa er bundinn einn fugl, sem nefnist bandingi. Þegar illa viðrar, gengur yfir þessa fleka og kvelst þessi vesalings „bandingi“ því alloft til dauða. Það kemur og fyrir, að flekar slitna upp og reka til hafs með fleiri eða færri fugla í snörum. Þessa aðferð telur stjórn Dýraverndunarfjelagsins að vonum ómannúðlega, og nefndin telur það illsæmilegt og óhæfu, ef hjá yrði komist. Aftur á móti er henni ekki kunnugt um, hvort hægt muni vera að koma í veg fyrir þetta, án stórhindrunar fyrir veiðina. Háttv. þm. Skagfirðinga hafa gert þá breytingartillögu að fella burtu úr frv. orðin: „og um fuglaveiðar“, en þessu er nefndin mótfallin. Hún vill fela stjórninni að semja reglur um þessa veiði, þó á þann hátt, að þessari veiði verði ekki stórskaði að. Fleira hefi jeg ekki að taka fram að sinni, en býst við, að háttv. flutningsmenn breytingartillögunnar muni taka til máls.

Jón Sigurðsson Hv. framsögumaður (St. St.) hefir gert grein fyrir tillögum nefndarinnar, og vil jeg þá í fám orðum skýra frá breytingartillögu minni. Hún er þess efnis, að burtfalli úr frv. orðin: „og um fuglaveiðar“. Ástæðan fyrir þessari brtt. er í fyrsta lagi sú, að jeg tel tvísýnu á að fara í þessu efni út fyrir húsdýrin, því þá má koma víða við og þannig að til mikils baga yrði. Ef á að fara að setja ákvæði um fuglaveiðar, því þá ekki líka um refadráp? Eða skyldu ekki flestir fallast á, að eiturdauði sje með því kvalafylsta? Sömuleiðis má nefna fiskiveiðar. Það mætti gera það að lögum að hálsskera hvern fisk jafnóðum og hann er innbyrtur, því vitanlega kveljast þeir ekki lítið áður en þeir kafna. Það mætti jafnvel eins banna að veiða á öngul. Það er líka ill meðferð. Jeg tek þetta aðeins sem dæmi til að sýna, að með þessu er haldið inn á þá braut, sem jeg sje ekki hvar muni enda. Í þessu frv. er sjerstaklega beinst að okkur Skagfirðingum, en þó að veiðiaðferðin við Drangey sje engan veginn ákjósanleg, er það hyggja mín, að hún sje ekki ómannúðlegri en víða annarsstaðar. Það er sagt, að í sumum björgum, þar sem sigið er eftir fugli, noti menn móðurástina til þess að ná fuglunum, þannig, að þegar fuglinn liggur á unguðum eggjum eða ungum, er hann svo gæfur, að þeir ná honum og snúa hann úr hálsliðnum. Jeg tel þetta síst betra, því í Drangey er aldrei veiddur annar fugl en geldfugl. Þess vegna helst þar veiðin. Önnur ástæða brtt. er sú, að veiðin í Drangey er mikill atvinnuvegur. Árlega veiðist við Drangey 60 til 140 þús. fugla, og ef hver fugl er reiknaður á 45 aura, getur háttv. deild reiknað, hvílíkur fengur þar fæst. - Að því er snertir lýsingar frsm. (St. St.) á Drangeyjarveiði, er það rjett, að fyrir getur komið, að fleki slitni upp, en þá er bandinginn venjulega dauður. Þó hafður sje einn bandingi á hverri niðurstöðu, þá er það enginn illverknaður; einni snöru er brugðið um hvorn væng, og er það því í rauninni litlu meira en þegar ótamið tryppi er bundið eða tjóðrað, sem aldrei hefir komið í tjóður. Jeg skal fúslega játa það, að mjer væri kært, ef einhver gæti bent á betri veiðiaðferð, en jeg hefi enga trú á því, að þingið sjái betur í þessu efni en alvanir fuglarar og sýslunefnd Skagafjarðarsýslu. En ef þessu ákvæði er haldið í frv., þá ætla jeg að fleiri mundu fylgja, og mundi þá að síðustu mörgum þykja þröngt fyrir dyrum.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Eins og jeg bjóst við, hefir háttv.flm.brtt. (J. S.) talað á móti frumvarpinu og áliti nefndarinnar, en mjer virðist, að honum hafi ekki tekist að sannfæra menn um það, að ófært mundi að fela stjórninni að semja ákvæði um þessa veiðiaðferð við Drangey, finnist önnur heppilegri. Jeg tel ekki, að hjer sje of langt gengið meðan ekki eru sett ákvæði, sem hindra að neinu verulegu veiðina, enda er það engin sönnun, að svo færi, þótt önnur aðferð yrði tekin upp. Mjer virtist háttv.flm.brtt. fallast á, að þessi aðferð væri ekki æskileg, ef annars væri kostur, en það tókst honum ekki að sanna, að svo væri ekki. Jeg tel það aftur á móti alls ekki óhugsandi, að aðra aðferð mætti viðhafa, jafnfengsæla og að mun mannúðlegri. Hann óttaðist og virtist kvíða fyrir, hvar staðar næmi, ef haldið væri inn á þessa braut, sem frv. bendir til; en nefndin lítur þannig á, að æskilegast væri, að komist yrði sem lengst í mannúðaráttina við aflífun hverrar skepnu, og telur mikilsvert, hvað lítið sem ávinst í þá átt. Þessi veiðiaðferð við Drangey er alls ekki betri fyrir það, þó að önnur sje til verri eða álíka, eins og flm.brtt. gaf í skyn, t. d. sú, að farga fugli frá lifandi ungum. Sá veiðiskapur sýnir svo mikið hugsunarleysi og harðýðgi, að það væri óneitanlega mjög mikill siðmennilegur vinningur, fengist á því gagngerð breyting. Sama er að segja um eitrun fyrir refi. Sje unt að finna þar einhverja mannúðlegri veiðiaðferð, þá væri það góðra gjalda vert. Það er því engin sönnun í þessu hjá háttv.þm. (J. S.) eða fundin ástæða til þess að vera á móti frv. Það er sama hvaða dæmi er tekið um veiðar, ef betri aðferð finst, er sjálfsagt að taka hana upp. Háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) gat þess ennfremur, að þing og stjórn mundu ekki hafa meira vit á, hvernig veiða ætti fugl, en Skagfirðingar. Þessu neita jeg ekki. En jeg hygg, að með samvinnu milli þessara aðilja og Dýraverndunarfjelagsins mætti búast við góðum árangri, þannig, að þá mundi máske finnast mannúðlegri aðferð, sem þó spilti að engu veiðinni. Eins og nefndarálitið ber með sjer, tel jeg vart gerlegt að banna veiðina, jafnvel þó við það verði að sitja, sem nú er, en ef hægt er að finna betri aðferð eða mannúðlegri, á að taka hana upp, og að sjálfsögðu á að leita að slíkri aðferð, og til þess tel jeg þá 3 aðilja líklegasta til framkvæmda, sem jeg hefi þegar bent á.

Jón Sigurðsson Það er ekki ætlun mín að fara að kýta um þetta mál. Það, sem okkur háttv.frsm. (St. St.) og mjer ber á milli, er það, hvort stjórnin hafi betur vit á þessu máli en Skagfirðingar. Jeg vil nú aðeins skjóta því til dóms háttv. deildar, hvort sennilegra sje í þessu efni. Háttv. frsm. mintist á, að samvinna milli Dýraverndunarfjelagsins, stjórnarinnar og sýslunefndar Skagafjarðarsýslu mundi vera líklegust til þess að leiða af sjer nýja og happasæla aðferð. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir neinni slíkri samvinnu, og því engin trygging fyrir, að farið verði eftir eða leitað álits þeirra, sem vit hafa á þessu máli. Jeg er þeirrar skoðunar, að Dýraverndunarfjelagið og stjórnin hafi ekkert vit á þessu máli. Það er sýslunefnd Skagafjarðarsýslu og þeir, sem veiðina stunda, sem hafa þá þekkingu, sem með þarf til þess að geta gert tillögur um þetta mál af nokkru viti. Ef leitað hefði verið álits eða umsagnar sýslunefndar Skagafjarðar eða einhverra annara þar, sem veiðiaðferðin er notuð, og stuðst við það, þá hefði málið horft öðruvísi við. En mjer finst það fjarstæða að eiga annað eins og þetta undir úrskurði stjórnarinnar, hver svo sem hún væri. Að síðustu vil jeg geta þess, að mjer hefir borist símskeyti frá Dýraverndunarfjelaginu á Sauðárkróki, og það lýsir því yfir, að það hafi engan þátt átt í því, að ákvæði þetta kæmist inn í lögin.  (B. J.: Hvernig veiðir kötturinn mýsnar?)  . Það gæti líka verið ástæða fyrir stjórnina og Dýraverndunarfjelagið að taka það til athugunar.

Magnús Jónsson Mjer heyrðist hv. 2. þm. Skagf. (J. S.) vilja gera lítið úr, hvað þessi veiðiaðferð við Drangey er ómannúðleg. Þegar jeg var drengur norður í Skagafirði, heyrði jeg svo margar ljótar sögur um þessa veiðiaðferð, að mjer getur ekki skilist, hvernig nokkur maður fer að mæla henni bót. Jeg veit ekki, hvað ómannúðlegt er, ef það er ekki þetta, að binda fuglinn á flekanum og láta hann snúa þar vængi og fætur úr liði, og svo þegar þar við bætist, að flekinn slitnar og drífur fyrir sjó og vindi, þá má nærri geta, hvort það er ekki kvalafullur dauði, sem bíður „bandingjans“ að lokum. Þessi veiðiaðferð er ljót og ómannúðleg og það dregur ekkert úr því, að talað sje um rottur og mýs í sambandi við hana. Það er sjálfsagt að reyna að draga úr öllu því, sem er ómannúðlegt, og það er það, sem frv. þetta vill gera með því að setja reglur um fuglaveiðar. Jeg er ekkert hræddur um það, að stjórnin útrými fuglaveiði, svo að einstakir menn tapi atvinnu sinni. Háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) benti einmitt á, að það kæmi fyrir, að flekarnir slitnuðu upp, og það fyrir illan útbúning. Nú mætti gera ráð fyrir, að settar yrðu þær reglur, að slíkt gæti alls ekki komið fyrir, og er þá strax mikið unnið. Merin, sem stunda þessa atvinnu, smákólna með tímanum fyrir hinum ýmsu veiðiaðferðum. Þetta er mjer kunnugt vestan úr Breiðafjarðareyjum, þó þar sje um aðrar veiðiaðferðir að ræða, en það verður til þess, að það er ekki heppilegt, að þeir sjeu einir um hituna að ráða aðferðunum.

Sigurður Stefánsson Það er síður en svo, að jeg sje á móti hinni loflegu starfsemi „Dýraverndunarfjelagsins“. En mjer finst fjelagið eigi ekki að fara út fyrir það svið, sem lýtur að aflífun húsdýranna, nema mikil nauðsyn reki til. Flest annað verður pappírsgagn, þar sem reynt verður að þræða alla mögulega og ómögulega krókavegi í kringum lögin. Og jafnvel úti um sveitirnar munu hinar góðu reglur um aflífun búpenings reynast pappírsgagn meira en skyldi. Því ekki verður hægt að hafa eftirlit með slátrun á hverjum einasta bæ á öllu landinu. Aftur á móti verður auðveldara að framfylgja öllum slíkum reglum í kaupstöðum; þar er strjálbygðin síður til fyrirstöðu. Jeg er samþykkur háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) um það, að ekki muni verða breytt um veiðiaðferð við Drangey samkvæmt fyrirmælum frv., án þess að rýra að miklum mun tekjurnar af fuglaveiðinni. Jeg er gamall Skagfirðingur og veit því vel, hvernig veiði þessari er varið. Jeg man það vel, að allajafnan tók fyrir veiðina, ef enginn „bandingi“ var hafður á flekunum. Og sama varð og, ef „bandinginn“ dó; þá hætti fuglinn að skríða upp á flekana, og varð þá að fá nýjan „bandingja“. Eins og bent hefir verið á, þá er um miklar tekjur af fuglaveiði við Drangey að ræða, en það er auðsætt, að þær tekjur mundu rýrna til muna, og koma hart niður á einstökum mönnum, ef breytt væri um veiðiaðferðina frá því, sem tíðkast hefir um langan aldur. En það eru fleiri fuglar veiddir en svartfuglinn við Drangey. Jeg skal t. d. nefna „kofnaveiðina“ á Breiðafirði og víðar á Vestfjörðum. Eins og kunnugt er, verpir lundinn í djúpum holum, sem hann grefur niður og inn í jarðveginn, og þar er unginn, kofan, tekin, þegar hún er að verða fleyg. En svo djúpar og langar eru þessar holur, að ekki er hægt að ná unganum nema með járnkrók, sem hann er kræktur út með. Og það er alt annað en fögur sjón að sjá suma ungana, ef til vill meira og minna særða og stundum með garnirnar útbyrðis. Jeg neita því ekki, að þetta sje ómannúðlegt og jeg er ekki að mæla því bót, en hvað skal segja, þegar um jafnmiklar tekjur er að ræða og hjer á sjer stað? Ef nú á að banna svona með lögum, þá er þar með lagt bann við atvinnu fjölda manna. Þess vegna er jeg algerlega á móti því, að stjórnin eigi að skipa fyrir um, hvernig veiðum þessum beri að haga. Það er sýslna og hreppa að setja sjer reglur þar um, eftir því sem reynslan hefir kent að hentar best. Annars verður spurningin um það, hvort meira eigi að ráða mannúðin eða tekjuvonin af þessum veiðum, og þykist jeg þá hafa svarað henni fyrir mig. Það var þetta, sem jeg vildi segja, er jeg kvaddi mjer hljóðs.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Mjer þykir leiðinlegt að heyra, hvernig háttv.þdm. snúast við frv. þessu. Ef menn hefðu næmari tilfinningu fyrir þessum ómannúðlegu veiðiaðferðum, þá myndi enginn vera á móti því að reyna að leita og uppfinna aðrar sómasamlegri aðferðir, því það er einmitt það, sem frv. fer fram á. Í staðinn fyrir að reyna að bæta úr þessu, hræðast menn stjórnina og gera sjer í hugarlund, að hún muni grípa til þeirra örþrifaráða að eyðileggja með öllu þennan bjargræðisveg. Háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) kannaðist að vísu við, að hjer væri ilt í efni, hvað veiðiaðferð þessa snertir, en hann treysti betur sýslunefndinni í Skagafirði að skipa fyrir um hana heldur en stjórninni. Þetta finst mjer ekki nema eðlilegt, en þingmaðurinn verður að gæta þess, að stjórnin mundi leita upplýsinga og ráða hvað þetta snertir hjá þeim mönnum, sem best skyn bera á þessa hluti, enda tók jeg það fram í fyrri ræðu minni, að stjórnin myndi að sjálfsögðu leita til sýslunefndarinnar, þm. Skagfirðinga eða annara kunnugra manna um allar fáanlegar bendingar og ráðleggingar máli þessu til lausnar. Annars furðar mig á því, að háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.) skuli vera að draga úr því, að fuglaveiðiaðferðir hjer við land verði reynt að bæta. Allir vita, hver staða hans er í lífinu, og samkvæmt henni hefði mátt vænta þess, að hann tæki þessari viðleitni vel, eða að minsta kosti að hann beitti sjer ekki á móti henni. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta; menn eru sjálfsagt þegar ráðnir í því, hvernig þeir greiða atkvæði.

Magnús Guðmundsson Jeg ætla ekki að lengja umræður, heldur aðeins skýra það betur fyrir háttv.þdm., að það eru að mestu leyti fátækir þurrabúðarmenn úr þorpunum í Skagafirði, aðallega Sauðárkróki og Hofsósi, sem stunda fuglaveiðar við Drangey, og það á þeim tíma vorsins, þegar hvergi er aðra vinnu að fá. Yrði nú þessi veiðiaðferð bönnuð, þá er það sama sem 30–40 þús. kr. tekjumissir á ári, sem kæmi harðast niður á fátæklingunum. Jeg skal leyfa mjer að taka það fram til skýringar máli þessu, að sýslunefnd Skagafjarðar hefir um hríð haft heimild til þess að setja reglur um veiðiaðferð þessa og jafnvel banna hana. En enn sem komið er hefir sýslunefndin ekki sjeð sjer fært, hvorki að taka upp nýjar veiðiaðferðir nje banna þá, sem tíðkast hefir, án þess að eyðileggja atvinnu fátækra manna. En sýslunefndin hefir sjeð um, að veiðin fari sem best fram. Hún hefir fastan eftirlitsmann í Drangey á vorin, til þess að sjá um veiðina o. fl. Og meðal annars á maður þessi að hafa eftirlit með því, að flekarnir sjeu vel festir og sem tryggilegast um þá búið. Jeg tek þetta fram vegna ummæla háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.). Nú kemur það ekki fyrir, að flekar losni nema í afskapa veðrum, þegar ekki verður við neitt ráðið. En það eru fleiri fuglar veiddir og ekki mannúðlegar við þá breytt, t. d. rjúpan, sem skotmaðurinn aðeins særir, en þó svo mikið, að hún verður að þola kvalafullan dauða fyr eða síðar. Margir hafa eflaust sjeð þetta; þó dettur engum í hug að banna að skjóta rjúpur. Það er ekki rjett að setja í lög þau ákvæði, sem ekki er hægt að fylgja nema þá með algerðu banni. Engin stjórn myndi heldur framkvæma þessa fyrirskipun, eftir að hafa fengið allar upplýsingar hjá rjettum hlutaðeigendum.

Flm. (Ingólfur Bjarnarson) Þetta frv. er fram borið fyrir Húsavíkurhrepp, og efni þess - eins og hv.þdm. hafa sjeð - aðeins að fá heimild til þess að leggja ákveðinn skatt á lóðir og lendur í kauptúninu með ákveðnu hundraðsgjaldi af virðingu þeirra. Þetta hundraðsgjald má óhætt telja lágt, þ. e. frá og alt að 2%, eftir því hverskonar lóð eða land er um að ræða og eftir því hvað hreppsnefndin ákveður í hvert sinn. Jeg tel óþarft að fjölyrða um frv. þetta að svo stöddu, því bæði hygg jeg, að það liggi mjög ljóst fyrir, og í öðru lagi var samskonar frv. fyrir síðasta Alþingi - sem sje um lóðarskatt á Akureyri - og var það samþykt hjer í hv. deild án nokkurra andmæla, og er þetta frv. því samhljóða. Aðeins bætt við lítilli viðaukagrein um skipun jarðeignanefndar fyrir hreppinn. Jeg sje, að frv. því. er jeg mintist á, hefir verið vísað til fjhn. í fyrra, og geri því að till. minni, að þetta frv. fari þangað líka. Að öðru leyti sje jeg ekki neina ástæðu til að ræða frekar um það.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg ætla mjer ekki að halda langa ræðu og vildi óska, að málið yrði nú ekki rætt öllu lengur. En um leið og jeg þakka fyrir undirtektirnar, þá vil jeg minna hv.þm. á það, að þótt það sje kjarni þessa máls, að fjvn. vill breyta um fræðslukerfi og auka þekkingu í landinu, þá er þó einnig um mikinn sparnað að ræða frá því, sem verið hefir. Munu því landsmenn sjá af atkvgr., hverjir eru sparnaðarmenn og hverjir ekki. Og hvort sem heldur verður, að menn drepa mál þetta þegar með rökstuddri dagskrá eða fá það annari nefnd, sem þó mun vera á móti allri þingvenju, þá verður fjvn. að gera till. um þessa liði fjárlaganna, og sniða þær þá eftir því, að menn vilja ekki spara ríkissjóði þessar 200 þús. kr.

Magnús Jónsson Háttv. þm. Borgf. (P. O.) tók hart á meinlausri till. frá mjer, þess efnis, að mentamálum væri vísað til mentamálanefndar. En jeg vil benda þessum hv.þm. (P. O.) á það, að það er annað, sem er gagnstætt þingvenjunni, og það er að nefndir komi með mál, sem heyra undir aðrar nefndir. Er það jafnfráleitt af fjvn. að bera fram þetta frv. og það væri, ef mentmn. kæmi fram með frv. um frestun síldarmatslaganna. Hv. fjvn. á því upptökin að því að breyta hjer móti þingvenju, og verður að þola, að því sje haldið áfram. Háttv. frsm. (B. J.) sagði, að fyrir nefndinni vekti eingöngu breyting á fræðslukerfinu, en það væri ekki fram komið fjárhagsins vegna. - Sýnist því dálítið einkennilegt, að mentmn. fái ekki að segja álit sitt um málið.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) vil jeg fyrst láta þess getið, að fjvn. var nauðsyn á því að fá atkvgr. um mál þetta áður en hún afgreiddi fjárlögin frá sjer. Einnig vil jeg láta þess getið, að það hefir aldrei verið venja að vísa máli, sem kemur úr nefnd, til annarar nefndar. Annars vil jeg láta þennan hv.þm. (M. J.) vita það, að það mun vera eins mikil mentamálaþekking í fjvn. eins og í mentmn.

Magnús Pjetursson Jeg hafði kvatt mjer hljóðs áður en háttv.frsm. (B. J.) tók síðast til máls, því jeg þóttist vita, að jeg mundi verða að hlaupa í skörðin, er hann gat eigi lengur haldið uppi sókninni. Mál þetta hefir margar hliðar, en það er aðallega ein þeirra, sem jeg ætla að gera að umtalsefni, - sparnaðarhliðin. En þar verð jeg að fara dálítið aftur í tímann. Fjöldi þm. mun hafa haldið þingmálafundi áður en þeir fóru á þingið, og munu þeir minnast, að á þeim fundum var það höfuðatriðið að knýja þm. til sparnaðar. Síðan er á þing kemur hefst sparnaðurinn þegar, og það svo mjög, að þm. hafa ekki samvinnu um hann, heldur samkepni. Yfirboð eru gerð og nýjar og nýjar leiðir reyndar - auglýsingaleiðir - sbr. „hjer fást bestar og ódýrastar vörur“. þm. hafa hengt á sig auglýsingaskilti, sem áttu að sanna, að þeir væru mestu sparnaðarmennirnir. Alt þetta mætti nefna sem nokkurs konar erindisbrjef fjvn., ef hún annars hefði nokkuð, þegar nefndin nú byrjaði á störfum sínum, var henni það þegar auðsætt, að erfitt var að spara nokkuð að mun; til þess var fjárlagafrv. alt of nærskorið. Hún sá einnig, að ómögulegt mundi verða að komast hjá halla, þó að einn og einn maður væri skorinn niður. Eina ráðið var að ráðast á garðinn, þar sem hann var hæstur, og til þess voru þessar leiðir helstar: fyrst sú, að fresta öllum verklegum framkvæmdum eða leggja niður æðri stofnanir í bili, og enn var sú leið til, að fresta framkvæmd fræðslulaganna um stund, og þar sem við það sparaðist stærsti liður fjárlaganna, var eigi nema eðlilegt, að nefndin athugaði þessa leiðina sjerstaklega. En eins og margsinnis hefir verið tekið fram, bæði af háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) og hv.þm.N.-Ísf. (S. St), hefir nefndin ætlast til, að þessi frestun væri að eins í bili. Öll nefndin var sammála um það, að fræðslukerfið stæði til bóta, og því væri lítið tjón að því, þótt framkvæmdum þess væri frestað í bili, meðan betur væri rannsakað, hvað best mundi og sýnt, hvað þjóðin vildi. Það hefir annars verið minst á það að fjvn. væri að sletta sjer fram í það, sem henni kæmi ekkert við, en hjer til er því að svara, að það mundi erfitt verða fyrir fjvn. að starfa, ef hún mætti ekki fást við neitt annað en tölur. Enda er það sannast, að það er ómögulegt fyrir fjvn. að skifta sjer að minsta kosti af stærri upphæðum, nema með því að ganga inn á, jeg vil segja verksvið allra nefnda þingsins. Að síðustu vil jeg vekja athygli á því, að nefndinni er nauðsynlegt að vita stefnu þingsins nú við atkvgr., áður en fjárlagafrv. kemur frá nefndinni til 2. umr.; má nú vita, hver hugur fylgir máli hjá háttv.þm., en það mega þeir vita, að verði þetta frv. felt, þá neyðist nefndin til að ráðast að því, sem mörgum mun enn viðkvæmara og lýtur að viðreisn og eflingu framleiðslunnar, en það eru hinar verklegu framkvæmdir. Atkvgr. um þetta mál verður því góður prófsteinn á sparnaðarhug og sparnaðareinlægni hv.þm. Hvað viðvíkur till. um að vísa þessu máli til mentmn., er það að segja, að það er einungis grímuklædd banatilraun og hindrar það, að hægt verði að fá hreinar línur um þetta mál fyrir 2. umr. fjárlaganna.

Magnús Jónsson Það er satt hjá hv.þm. Dala. (B. J.), að það er algengt, að nefndir beri fram mál um ýms efni, en að hitt sje ekki algengt, að máli sje vísað frá einni nefnd til annarar. En það er af því, að nefndir halda sjer í till. sínum venjulega innan sinna eigin vjebanda, en eru ekki að grauta í fjarskyldum málum. En ef þær geta það, þá er ekki nema rjett, að viðkomandi nefnd fái að líta á málið. Að minsta kosti hefði hv.fjvn. getað leitað umsagnar hv. mentmn., áður en frv. kom fram. En svo er ekki. Það mætti æra óstöðugan að þrátta um það, hvor nefndin, mentmn. eða fjvn., hefir meira vit á mentamálum, en þess eins er að gæta, að það er hlutverk mentmn., en ekki fjvn., að fást við mentamálin, enda hefir fjvn. ærið nóg að starfa, þótt hún fáist ekki við þau, svo að þó að hana bresti ekki vitið, þá brestur hana tímann til að fást við þau. Er það og góð regla að leita álits viðkomandi nefndar, en það mun ekki hafa verið gert hjer. Annars er það dálítið einkennilegt, að hv.fjvn.menn skuli vera sinn á hverju máli um tilgang frv. Hv. þm. Dala. ber það fram vegna mentamálanna, en hv. 2. þm. Húnv. sparnaðarins vegna, og nú lýsir hv.þm. Str. yfir því, að fjvn. hafi gert það í þeim tilgangi helst, að hún hafi viljað taka þátt í sparnaðarauglýsingunni. - Hún hafi ekki getað setið þar hjá.

Pjetur Þórðarson Það var hv.þm. Str. (M. P.), sem kom mjer til þess að standa upp. Hann lagði aðaláhersluna á sparnaðinn, og það er þessi sparnaðathugsun, sem í fljótu bragði hefir komið mjer í mesta vandann um það, hvernig jeg láti atkv. mitt falla. En við nánari umhugsun sýndist mjer sem óheppilegt mundi að byrja hjer sparnaðinn og á þennan hátt, því að í raun og veru sparaðist hjer að eins í fjárlögum, en sá sparnaður vinst upp annarsstaðar á þjóðinni, þar sem frv. gerir ákveðið ráð fyrir því, að ekki verði slakað á fræðsluskyldunni. - Er hjer ólíku saman að jafna eða frestun á byggingu brúa, vita o. s. frv., en aftur á móti væri það hliðstætt, ef hv.fjvn. fjellist á það, að rjett mundi að brúa einhverja ána, en segði um leið, að það mætti ekki gera það á kostnað ríkissjóðs, heldur skyldu bændur bera þann kostnað sjálfir. Hjer er því í raun rjettri hvorki um frestun nje sparnað að ræða, heldur að eins það að knýja þjóðina til að bera þann kostnað, sem ríkissjóður bar áður; kostnað, sem á þennan hátt yrði síst minni og kæmi miklu misjafnar niður, og mundi koma harðast við þá, er síst skyldi. En þetta er óneitanlega dálítið einkennileg aðferð, því ástæðan til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs hlýtur að vera sú, að ekki dugi að íþyngja landsmönnum með gjöld til hans, en ekki sýnist það koma að neinu leyti ljettara niður, þó að gjaldið sje tekið úr vasa þeirra svona, enda þótt það renni ekki í ríkissjóðinn. Þessa greinargerð vil jeg láta fylgja mínu atkv., og hirði jeg eigi um það, hvort jeg verði talinn meiri eða minni sparnaðarmaður eftir en áður.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vildi leyfa mjer að beina einni fyrirspurn til hv.fjvn., áður en jeg greiði atkv. um frv. þetta, og hún er sú, að hve miklu leyti nefndin hefir hugsað sjer að hlaupa undir bagga með kaupstöðunum til barnaskólahalds. Sje svo, að hv. nefnd sjái sjer ekki fært að leggja fram fje til barnaskóla í kaupstöðum, þá get jeg ekki fylgt frv., því að það er kaupstöðunum um megn að halda uppi skólunum af eigin ramleik, og öllum má ljóst vera, að án þeirra verður þar ekki af komist. En vel má vera, að þeir geti tekið meiri þátt í kostnaðinum en þeir hafa hingað til tekið. Annars skal jeg láta þess getið, að jeg er hlyntur því fræðslukerfi, sem hv.frsm. (B. J.) gat um, en í kaupstöðum getur það ekki átt við, og það fyrst og fremst af því, að þar eru engir til á heimilunum til þess að kenna börnunum. Konurnar hafa nóg að starfa innanhúss og mennirnir eru oft á sjó úti heila mánuðina. Í sveitunum er þessu aftur á móti á alt annan veg farið, og þar hygg jeg, að fræðslunni sje eins vel borgið hjá heimilunum sem skólunum. Þessu vil jeg beina til hv.fjvn., svo að hún viti mína afstöðu til málsins.

Magnús Pjetursson Út af fyrirspurn hv.þm. Ísaf. (J. A. J.) þá skal jeg skýra frá því, að hv.fjvn. hefir ekki tekið aðra ákvörðun um þetta efni en þá, að veita allháa upphæð til kaupstaða- og kauptúnaskóla, en hefir enn ekki tekið ákvörðun um það, hve há hún skuli verða.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg benti á það í ræðu minni seinast, að eftir frv. þessu og ástæðunum fyrir því að dæma, gæti alls ekki verið þar um neinn sparnað að ræða. Síðan hafa komið fram raddir meðal flm. frv., sem benda í þá átt, að ekki beri að lesa ástæðurnar eins og þær eru orðaðar. Frv. verður ekki skilið öðruvísi en að ekki sje meining þess, að fje verði lagt fram úr ríkissjóði til barnaskóla í kaupstöðum. En nú vilja sumir flm., að þetta sje gert í kaupstöðum og kauptúnum, en ekki í sveitunum. Mjer skilst nú, að erfitt muni vera að gera þannig upp á milli sveita og kauptúna. Þess verður yfirleitt ekki dulist, hver ringulreið er á allri framsögu þessa frv. Kemur hún ljósast fram í því, að frsm. (B. J.) leggur ástæður frv. til grundvallar, en hinir flm. frv. alt aðrar ástæður.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi áður látið mjer þau orð um munn fara, að frv. þetta sje andvana í heiminn borið, og jeg hefi styrkst í þeirri trú við þær umr., sem fram hafa farið um það. Það er ekki ætlun mín að fara nú að ræða um fræðslumálafyrirkomulagið yfirleitt, enda hefir það nú verið gert allítarlega. En mjer hefir dottið í hug, að ekki mundi vera úr vegi að reyna að gera sjer grein fyrir því, hvernig þetta mundi verða í framkvæmdinni, ef það yrði að lögum. Jeg lít svo á, að óviðeigandi sje að koma með slíkt mál sem þetta nú, þar sem vitanlegt er, að Alþingi hefir þegar gert ráðstafanir til þess, að þetta mál verði rannsakað til hlítar. Þar sem þeirri rannsókn er enn þá ekki að fulllokið, getur ekki komið til nokkurra mála, að hv.þm. geti greitt þessu frv. atkvæði sitt, eins og það nú liggur fyrir. Slíkt væri að móðga bæði þing og stjórn, og svo þá menn, sem falið hefir verið að rannsaka, hvort ástæða sje til að breyta núverandi fræðslufyrirkomulagi. Jeg tel því sjálfsagt að víkja þessu frv. þegar til hliðar, og verður þá sú leiðin best að samþ. þá dagskrá, sem nú liggur hjer fyrir. Það hefir þegar verið gerð grein fyrir því, að þetta sje að eins skollaleikur, því hjer geti ekki verið um neinn sparnað að ræða. Það er ekki einu sinni að ræða hjer um sparnað á pappírnum, hvað þá í reyndinni. Það er auðsjáanlegt, að ef þetta frv. verður samþykt, þá koma þessi útgjöld, sem menn látast hjer ætla að spara ríkissjóðnum, mjög þungt niður á sveitar- og bæjarfjelögum landsins. - Hv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) gat þess í ræðu sinni, að hjer væri að ræða um sparnað, sem næmi ¼ milj. kr. Jeg hafði þá í bili ekki athugað þetta svo nákvæmlega, að jeg vildi mótmæla því þegar í stað, en heldur ljet það undarlega í eyrum mínum. Enda sje jeg nú, við nánari athugun, að þessi áætlun er algerlega í lausu lofti bygð. - Þessi hv.þm. (Þór. J.) sagði, að litlu munaði í sveitunum, þótt þessu væri breytt þannig, því þær hefðu lítils notið af því fje, sem veitt hefir verið til barnafræðslunnar. Sje þetta rjett hjá hv.þm. (Þór. J.), þá hlyti þetta að koma þyngst niður á kaupstöðunum. Ýmislegt fleira mælir fastlega á móti því, að frv. þetta nái fram að ganga. Það mundi meðal annars koma mjög hart niður á fjölda manna, sem með ærnum kostnaði hafa gert barnakenslu að lífsstarfi sínu. Hefir ríkið einmitt með löggjöfinni ýtt undir þessa menn að búa sig undir starfann. Virðist því heldur ósanngjarnt að kippa nú að sjer hendinni og draga úr því, að þessir menn hafi not af þeirri fyrirhöfn og fje, sem þeir hafa varið til þessa. Kemur þetta og heldur í baga við þá stefnu, sem nú hefir ríkt, að landið leggi fram fje til kennaraskólans, til að efla hann og bæta. Það er því mjög undarlegt, að samtímis skuli slíkt frv. sem þetta koma fram hjer á þingi. Það er gert ráð fyrir því í athugasemdunum við frv., að ef þetta nái fram að ganga, þá skuli því fje, sem sparast, varið til aukinnar unglingafræðslu. Það má deila um það, hvort eigi að sitja í fyrirrúmi, ef ríkið hefir ekki efni á hvorutveggja, að styrkja unglingaskólana á kostnað barnaskólanna. Jeg vil álíta, að það beri fyrst og fremst að sjá um, að barnaskólarnir sjeu reknir með alúð og dugnaði. Það verður hjer sem oftar áríðandi, „að undirstaðan sje rjett fundin“, og auk þess er það vitanlegt, að mikill fjöldi þjóðarinnar verður að láta sjer nægja þessa undirstöðu, sem menn hljóta í barnaskólunum. Á síðustu tímum hefir því verið að því stefnt, að fræðslan á þessu aldursstigi yrði sem allra best. Það er líka auðsætt, að hægara verður fyrir þá menn, sem komnir eru á þroskastig, að afla sjer framhaldsfræðslu heldur en fyrir fátæka heimilisfeður að sjá börnum sínum fyrir þeirri fræðslu, sem til er ætlast samkvæmt þessu frv. - Fjöldi heimila hjer á landi eru svo stödd, að þau eiga engar leiðir til þessa nema þær, sem opnaðar voru með lögum þeim, sem nú er verið að hugsa um að gera að engu. Af þessum ástæðum, sem jeg nú hefi komið fram með, get jeg ekki fallist á þetta frv., og er sama, af hve mikilli mælsku það er varið. Jeg vona fastlega, að það fari ekki í gegn um þessa hv. deild, þó vera kynni að það lifði af þessa umr. Jeg vil þó leggja mitt atkv. til þess, að það fái ekki að fara lengra.

Þorsteinn Jónsson Jeg leyfi mjer að koma fram með svohljóðandi rökstudda dagskrá: Með því, að frv. um fræðslu barna er nú til athugunar í mentamálanefnd, og með því þingið hefir ekki tekið afstöðu til till. þeirra, er fram hafa komið um alt fræðslukerfi landsins frá milliþinganefndinni, er skipuð var til rannsóknar mentamálanna, þá tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg býst ekki við, að frv. þetta fái betri viðtökur en aðrar till., sem fara í sparnaðaráttina. Hjer er að vísu ekki um mikinn sparnað að ræða, en þó nokkurn. Jeg hefi litlu við greinargerðina að bæta, en skal þó fara nokkrum orðum um þetta efni. Það hefir verið tekið fram, að skuldir ríkissjóðs næmu um 15 milj. kr.; á síðasta ári hafa þær aukist mikið. Á árunum 1918–'19 námu afborganir ekki fullri hálfri miljón, en nú eru þær liðug ein miljón og tvö hundruð þúsund. Skuldir og afborganir nema nú á annað hundrað króna á hvert nef á landinu, og eru það ekki glæsilegar horfur. Alstaðar hefir kveðið við sama tón, á þingmálafundum og annarsstaðar, að það yrði að spara og reyna að koma fjárhagnum á rjettara kjöl en verið hefir. Líti maður á fjárlögin, dylst ekki, að það eru miklar líkur til, en gjöldin verði meiri en áætlað er, en að varla má búast við meiri tekjum. Er áætlunin þó gerð með mestu nákvæmni. Það hefir reynst einkenni á okkur eftir að við urðum fullvalda ríki, að skuldirnar hafa farið sívaxandi og fjárhagnum óðum hnignað. Það má raunar ekki kenna þinginu eingöngu um þetta, og ekki er heldur hægt að kenna fullveldinu það, þótt það eitt hafi kostað okkur yfir 200 þús. kr. Það eru að miklu leyti óviðráðanlegar orsakir, sem því hafa valdið. Fullveldið var okkur metnaðarmál, en þótt við sjeum eitt af minstu kotríkjum veraldarinnar, er ábyrgð okkar engu minni fyrir það, því reglan er sú, að því minna sem ríkið er að fólksfjölda og efnum, þeim mun meiri vandi er að stjórna fjárhag þess og vernda fjárhagslegt sjálfstæði þess. Og án efnalegs sjálfstæðis gef jeg ekki eyri fyrir fullveldi. Það verður þá eigi annað en „hljómandi málmur og hvellandi bjalla.“ - Við erum og verðum garmar, sjeum við ekki efnalega sjálfstæðir. Og hafi fjárveitingavaldið það ekki í huga, fljótum við sofandi að feigðarósi og druknum í dauðahafi skuldanna. Spurningin er nú, hvar eigi að taka fje; en ef við höldum áfram á þeirri braut, sem gengið hefir verið inn á, kemur sú tíð, að ekki verður hægt að svara öðru en að fjárhirslan sje tóm að öðru en skuldum, og ekkert sje hægt að leggja af mörkum til nauðsynlegustu fyrirtækja, því það virðist ógerningur að fara í vasa þjóðarinnar eftir meiri tekjum. Að minsta kosti er sú aðferð ærið harðneskjuleg, eins og hagur almennings nú er orðinn. En aðrar leiðir eru okkur ekki færar, því um aðrar tekjur er ekki að ræða en skatta og tolla, sem teknir eru beint og óbeint úr vasa almennings. Sumir halda fram, að ekki þurfi annað en að taka lán, með því megi bjarga öllu við. Þessir menn hafa fengið sjálfstæðisglýju í augun og geta ekki sjeð, að einhvern tíma kemur að skuldadögunum. Og hvar erum við þá staddir? Skuldabyrðin, sem við nú eigum við að búa, stafar að miklu leyti af ráðsmensku þingsins á síðustu árum. Hæstv. forsrh. (S. E.) nefndi skuldirnar bákn og kvað það vera eitt helsta atriðið á stefnuskrá stjórnarinnar að fá þessu skuldabákni ljett af. Það er ekki skemtilegt að sitja þing eftir þing hjer á hv. Alþingi og neyðast til að neita um fje til þjóðþrifafyrirtækja, sem nauðsynleg eru til að stuðla að velmegun þjóðarinnar. Aldrei hefir verið eins mikil þörf á tekjum og nú, og verðum við því að taka upp nýtt búskaparlag - að spara sem allra mest. Það er gott og blessað að ætla sjer að auka framleiðsluna. En með hverju á að gera það, þegar ekki hefst inn meira fje en það, sem þarf til afborgunar og vaxta af skuldunum og til að halda uppi embættis- og starfsmannabákninu, en það bákn hefir óðum aukist á síðustu tveim árum, en atvinnuvegirnir hafa að mestu orðið að sjá um sig sjálfir og eru nú komnir í hið mesta öngþveiti. Allir segjast nú vilja spara, en jeg hygg, að það sje meira í orði en á borði; að minsta kosti er eins og flestir leggi fram alla krafta sína til að hindra hverja sparnaðartilraun, sem fram kemur. - Mesta metnaðarmál þessa fullvalda ríkis á að vera fjárhagslegt sjálfstæði, og eins og nú er komið, verður helsta bjargráðið að spara á öllum sviðum, Hvert sparnaðarsporið er spor í rjetta átt, og margt smátt gerir eitt stórt. Þetta frv. er ein tilraun í sparnaðaráttina. Jeg tók það fram í gær, að á þessum neyðartímum væri ekki hægt að komast hjá ráðstöfunum, er gengju nærri ýmsum mönnum og stofnunum, og jeg stend við það enn. Lögin um stofnun kennarastóls í klassiskum fræðum voru samin þegar fjárhagur landsins var tiltölulega góður. Það var því ekki mikil ástæða til að vera á móti þessari embættisstofnun þá, enda þótt enginn fullyrti, að hún væri sjerstaklega nauðsynleg. Við stuðningsmenn þessa embættis tókum það þá skýrt fram, að þetta væri ekki stórvægilegt mál, en væri dálítið metnaðarmál fyrir prestana, að þeir væru ekki vankunnandi í því máli, sem Nýjatestamentið var skrifað á upphaflega. En sá metnaður er nú löngu kafnaður í skuldabaslinu. Jeg stend því hvorki bleikur nje rauður, þótt jeg vilji losa ríkissjóð við þennan bagga. Það má gera án þess að skerða á nokkum hátt heiður prestastjettarinnar. Þótt prestarnir kunni ekki grísku, geta þeir verið jafnuppbyggilegir og guðs kristni til eflingar. Enda höfum við nú fengið þýðingu af Nýjatestamentinu, sem að allra dómi tekur öllum öðrum þýðingum fram. Jeg skal taka fram, að þótt jeg hafi lært grísku, álít jeg mjer ekki fært að dæma um það, en hefi fyrir mjer lærðari menn í því efni. Þessi vegsauki prestastjettarinnar verður því að lúta í lægra haldi fyrir fjárkreppunni. Það er margt þarfara, sem kallar að, og brýnustu nauðsynjamál verða ekki int af hendi vegna fjeleysis. Hvað viðvíkur þeim heiðursmanni, sem hefir haft þetta starf á hendi, þá skal jeg játa, að þessi ráðstöfun er allóþægileg fyrir hann, og það því fremur, sem hann hefir ekki eftirlaunarjett og eftirlaun eru nú numin úr gildi. Tel jeg það illa farið - enda var jeg altaf andvígur því - að eftirlaun og biðlaun skyldu úr lögum numin. Það hefir líka sýnt sig, að síðan hafa eftirlaunin aukist hröðum skrefum, svo sparnaðurinn að því varð minni en enginn, og á hv. Alþingi þar sökina. Jeg skal því taka það fram, frá mínu eigin brjósti - ekki fyrir hönd nefndarinnar - að þar sem hjer er ekki um stóra upphæð að ræða, mun jeg ekki vera á móti því, að þeim manni, sem hjer á hlut að máli, verði veitt einhver biðlaun eða uppbót. Það er hægra að búa til embættabákn en ljetta því af. En þó ekki sje hægt að gera það alt í einu, verðum við að vinna að því, að það takist með tíð og tíma. Jeg skal svo ekki hafa lengri formála út af þessu frv., en vona, að út af því rísi ekki deilumál eða kappræður.

Forsætisráðherra (S. E.) Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) má gjarnan rifja upp stefnuskráratriði stjórnarinnar. Svo mergjuð voru þau, að þau sitja föst í hv.þm. (S. St.), og er það gott að vita. Jeg vil þó minna á, að jafnframt því, að stjórnin lofaði að leitast við að gera embættabákn landsins einfaldara, tók hún jafnframt fram, að hún mundi ekki vilja svifta menn embættum fyrirvaralaust og að ástæðulausu. Í fullu samræmi við þetta er aðstaða mín í þessu máli. Þótt sú yrði niðurstaðan við nánari rannsókn, að embætti mætti leggja niður, þá er þó ekki hægt að gera það endurgjaldslaust til embættismannanna, eins og hjer er farið fram á. - Þar við bætist, að hlutaðeigandi er maður á sextugsaldri, þjóðþektur, og hefir gengið mjög röggsamlega fram í sjálfstæðisbaráttu vorri. Það sýnast því vera ljeleg laun fyrir vel unnið starf, og þingi og þjóðinni síst til sóma, ef á að fara sparka honum fyrirvaralaust úr embættinu. Jeg mun ekki ræða fjárhaginn nú, því að jeg hefi ekki þær tölur nú, sem nauðsynlegt er að byggja á í því efni. En er hv. síðasti ræðumaður (S. St.) vildi skella skuldinni út af fjárþröng landsins á fullveldið, get jeg ekki orða bundist.  (S. St.: Jeg hefi aldrei gert það)  . Jeg gat ekki skilið ræðu hans á annan veg, en mjer þykir vænt um, að hann hefir ekki meint það, enda hjelt jeg, að öllum væri ljóst, af hverju fjárhagsvandræðin aðallega stafa. Heimsstyrjöldin á auðvitað mikla sök á þeim, hjer eins og svo víða annarsstaðar í heiminum. Jeg kom aðeins með þessa stuttu athugasemd til að gera grein fyrir, að jeg er á móti þessu frv.; jeg er á móti því, að menn sjeu reknir úr embættum fyrirvaralaust, en hitt stend jeg fast við, að jeg mun gera mitt ítrasta til að gera embættabáknið einfaldara.