Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að að loknum atkvæðagreiðslum um fyrstu fjögur dagskrármálin fer fram utandagskrárumræða um stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og breytingar á eignaraðild að henni. Málshefjandi er hv. þm. Gísli S. Einarsson og hæstv. iðnrh. verður til andsvara.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. iðnrh. og spyr um málefni Íslenska járnblendifélags. Landsmönnum er kunnugt að líkur voru á stækkun verksmiðjunnar um einn ofn ef samningar næðust um það milli meiri hluta eignaraðila, annaðhvort milli Sumitomo og Íslands eða Elkem og íslenska ríkisins. Þær upplýsingar liggja fyrir að verði ekki um stækkun verksmiðjunnar að ræða þá er staða fyrirtækisins hæpin ef verðfall verður á markaði líkt og á árinu 1993. Ríkisstjórnin stóð í samningum við Elkem um að Elkem yfirtæki meiri hluta Íslenska járnblendifélagsins hf. Elkem setti það sem skilyrði fyrir því að samþykkja að þriðji ofninn yrði byggður á Grundartanga. Í samningsdrögunum var gert ráð fyrir að hlutur Elkem í Íslenska járnblendifélaginu færi strax úr 30% í 45%. Það fé sem Elkem greiddi færi til fjárfestingar við þriðja ofninn, þ.e. um 750 millj. kr. Eftir þrjú ár átti Elkem síðan að yfirtaka meiri hluta í fyrirtækinu og fá 6% hlut frá íslenska ríkinu. Járnblendifélagið með tveimur ofnum og allri verksmiðjunni var metið á lægra verði en áætlaður byggingakostnaður fyrir ein strípaðan ofn, en verðmætamat hans er um það bil 2,7 milljarðar kr. Það sem málið snýst um er að tryggja rekstrargrundvöll Íslenska járnblendifélagsins, fjölgun starfa í fyrirtækinu, stóraukna raforkusölu og þar með gífurlega eflingu raforkuframleiðslu. Þær upplýsingar liggja fyrir að eignarhluti íslenska ríkisins er metinn á aðeins u.þ.b. 1,5 milljarða kr. Það er líka ljóst að ríkið hefur lagt u.þ.b. 4 milljarða kr. í þetta fyrirtæki á 20 árum. Beinn kostnaður fyrir ríkið er því 2,5 milljarðar miðað við verðmætamat Salomon Brothers, hvort sem það er rétt eða rangt. Það er dýrt að eiga meiri hluta í fyrirtæki þegar staðan er slík. Það má auðvitað segja það sama um hina eignaraðilana, þ.e. Sumitomo og Elkem, nema að til íslenska ríkisins hafa komið skattar af atvinnutekjum starfsmanna og verktaka sem eru reyndar mikils virði. Herra forseti. Mér virðist best að ríkið dragi sig almennt út úr fyrirtækjarekstri ef unnt er. Mér virðist einnig vera ljóst að best hefði verið að láta Elkem eftir að stækka verksmiðjuna á sinn kostnað í þá stærð að þeir verði að kappkosta að halda henni gangandi. En óneitanlega er núverandi staða mörgum mikil vonbrigði og ótti er um að illa geti farið á næstu árum ef ekki verður um stækkun að ræða. Því vil ég beina eftirfarandi spurningum, herra forseti, til hæstv. iðnrh. Ég vil geta þess að ég kom þessum spurningum til hæstv. iðnrh. í gær þannig að honum mætti ljóst vera um hvað væri spurt hér í dag. 1. Er það rétt sem fram hefur komið í fréttamiðlum að Íslendingar hafi slitið viðræðum þegar um 100--140 millj. kr. bar í milli þjóðanna um verðmæti fyrirtækisins? 2. Hver hefði orðið ávinningur íslenska ríkisins af stækkun fyrirtækisins um í fyrsta lagi einn ofn og í öðru lagi um tvo ofna? 3. Eru möguleikar á því að sameignaraðilar okkar vilji ganga til samninga um stækkun fyrirtækisins með enn auknum eignarhlut íslenska ríkisins? 4. Hverjir eru möguleikar okkar á að selja Norðmönnum okkar hlutafé og kemur það til greina af okkar hálfu? 5. Frestur til að gefa Landsvirkjun svar um raforkukaup til Íslenska járnblendifélagsins rennur út nk. laugardag. Er möguleiki á því að ná fram nýrri stöðu í málinu á þeim dögum sem enn eru til þeirra tímamarka?

Herra forseti. Afstaða ríkisstjórnarinnar til stækkunar járnblendifélagsins hefur legið fyrir í mjög langan tíma. Það hefur verið eindreginn vilji ríkisstjórnarinnar að í þessa framkvæmd yrði ráðist og það byggjum við á eftirfarandi: 1. Það mun bæta afkomu fyrirtækisins mjög og tryggja stöðu fyrirtækisins til lengri tíma litið. 2. Það mun treysta samkeppnisstöðu fyrirtækisins. 3. Það mun tryggja atvinnuöryggi þess starfsfólks sem nú er starfandi hjá fyrirtækinu. 4. Það mun auka útflutningsverðmæti fyrirtækisins og útflutningsverðmæti þjóðarbúsins í heild og leggja þannig grunn að efnahagslegum framförum í landinu. 5. Störfum mun fjölga og það mun draga úr atvinnuleysi. Þetta eru þau markmið sem ríkisstjórnin hefur sett sér í atvinnumálum. Afstaða Sumitomo og Elkem hefur líka legið fyrir í nokkuð langan tíma. Elkem hefur lagt höfuðáherslu á að eignast meiri hluta í fyrirtækinu og á mjög lágu verði. Sumitomo hefur hins vegar sett það sem algera forsendu fyrir því að þeir væru tilbúnir til að taka þátt í þessum breytingum að gerð yrði breyting á þeim markaðssamningi sem Sumitomo hefur við fyrirtækið. Til að reyna að fá mat á því hvers virði fyrirtæki væri leituðum við bæði til innlendra og erlendra aðila í þeim efnum og þá var gengið út frá í því mati að tekið yrði tillit til þess hver hagkvæmni fyrirtækisins væri eftir að búið væri að stækka verksmiðjuna um einn ofn. Niðurstaða þessara þriggja aðila sem þarna voru fengnir til, þ.e. innlendu og erlendu aðilanna, var að heildarvirði fyrirtækisins væri á bilinu 2,2 milljarðar til 2,9 milljarðar íslenskra króna. En án þriðja ofnsins væri verðmæti fyrirtækisins mun minna. Það hefur hins vegar ekki náðst samkomulag milli eignaraðilanna um þetta verðmætamat sem liggur fyrir og um það hefur m.a. verið deilt í þessum samningum. Í aðalsamningi, markaðssamningi og samstarfssamningi milli aðilanna, eru samstarfsaðilum settar mjög þröngar skorður og með þessum 55% eignarhlut Íslendinga er í raun og veru alls ekki um að ræða virk yfirráð í fyrirtækinu. Það lýsir sér í því að til að ná fram breytingu á markaðssamningi innan fyrirtækisins milli eignaraðila þarf samkomulag allra aðila til að slíkt geti orðið. Til að auka hlutaféð í fyrirtækinu og til að taka lán varðandi þriðja ofninn þarf aukinn meiri hluta eigenda eða í kringum 2 / 3 hluta eigenda fyrirtækisins. Með samanlögðum eignarhlut Sumitomo og okkar Íslendinga náum við 70% eignarhlut í fyrirtækinu þannig að á grundvelli þess væri hægt að taka ákvörðun um hlutafjáraukningu og lántöku til að fara í þriðja ofninn. En þrátt fyrir 70% eignarhlut þessara tveggja aðila í fyrirtækinu getur að sá aðili sem á 30% getur sagt nei við að breyta markaðssamningnum og forsendan fyrir því að Sumitomo taki þátt í stækkuninni er að fá markasamningnum breytt. Að þessu leyti til erum við í sjálfheldu og komnir í nokkurt öngstræti. Með þessum orðum er ég einfaldlega að segja að meirihlutaeign okkar Íslendinga upp á 55% er einskis virði við þessar kringumstæður. Hún er einskis virði og þannig var gengið frá á sínum tíma að það var ekkert annað en sýndarmennska þegar menn voru að halda því fram að með 55% eignarhlut Íslendinga í þessu fyrirtæki væri um virk yfirráð að ræða og kemur best í ljós þegar á þetta samstarf reynir núna til ákvarðanatöku að 55% meirihlutaeign eru okkur því miður einskis virði. Varðandi þær spurningar sem hv. þm. lagði fyrir, og ég vil þakka hv. þm. fyrir að leggja fyrir mig spurningarnar strax í gær, þá er því til að svara í fyrsta lagi að ég get staðfest að það var tiltölulega mjög lítið sem bar í milli eignaraðila sl. föstudag þegar menn horfa á málið út frá heildarhagsmunum hvort sem það er Elkems eða íslenska ríkisins. Deilan stóð m.a. um það hvert væri verðmæti fyrirtækisins og hvort hægt væri að komast að samkomulagi um verðmæti fyrirtækisins og þá um leið með hvaða hætti Elkem gæti eignast meiri hluta í fyrirtækinu. Í öðru lagi varðandi 

Nú er ræðutíminn liðinn og hæstv. ráðherra er rétt að byrja að svara fyrirspurnunum.

Nei, það er nú ekki rétt, herra forseti.

Það voru 30 sekúndur eftir.

Ég hef ekki lokið við að svara því miður en ég fæ tækifæri í seinni umferð til að svara þeim nánar.

Virðulegur forseti. Sl. fimmtudag tók ég þetta mál sem nú er rætt í ljósi þess sem gerðist á föstudaginn var. Ég tók það upp við hæstv. iðnrh. og lýsti ugg mínum yfir því að ef ætti að fara að ganga til samninga við Elkem úti í Ósló daginn eftir á þeim forsendum sem við birtust blasa. Það er ekki oft sem ég get lýst því að vera á svipaðri skoðun og núv. hæstv. iðnrh. en ég verð að segja að í sambandi við það sem gerðist á föstudaginn, þá sýnist mér að það hefði verið óðs manns æði að fara að ganga að þeim kröfum sem lágu þar fyrir frá Elkem. Ég held að það geti verið hverjum manni ljóst sem horfir á þær tölur sem við blasa. Það átti nánast að gefa fyrirtækið og það átti að fylgja yfirlýsing, sem ég er hræddur um að hafi verið gefin eða komið fram frá Landsvirkjun um að afhenda hér rjómann í virkjunum okkar á næstu árum til stækkunar fyrir Elkem sem meirihlutaaðila. Hæstv. ráðherra segir að meiri hlutinn sé einskis virði --- hinn íslenski. Ég held að ekki séu allir sammála um það. Alþb. var vissulega á móti þessum samningi af mörgum ástæðum, efnahagslegum og varðandi umhverfisþætti á sínum tíma og vegna þess markaðssamnings sem nú blasir við. En ég er alveg viss um að ef íslenska ríkið hefði ekki átt meiri hluta í þessu fyrirtæki þau ár sem liðin eru frá því að það hóf rekstur, þá væri búið að loka fyrirtækinu fyrir löngu síðan.

Hefði það ekki verið betra?

Ég minni á það viðhorf sem ríkir hjá starfsmönnum og stjórnendum Íslenska járnblendifélagsins í sambandi við þetta mál. Það liggur fyrir m.a. það mat í bréfum til hæstv. iðnrh., svo að ég vitni í bréf fyrir hönd trúnaðarmanna á Grundartanga, með leyfi forseta: ,,Þegar miklir erfiðleikar voru í rekstri járnblendiverksmiðjunnar hélt ríkið sínu hlut á meðan Elkem seldi af sínum. Við spyrjum okkur að því hvert verður 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að eins og staðan er í þessu máli, þá hafa stjórnvöld haldið þannig á því að Elkem hefur haft kverkatak á málinu. Elkem ræður verulega stórum hluta í fyrirtækinu og Elkem ræður markaðnum sem er aðalatriðið. Það er málið, það er vandinn. Hins vegar verð ég að segja alveg eins og er að ég tel rangt að setja hlutina upp eins og hæstv. ráðherra gerði áðan að hlutur Íslendinga í fyrirtækinu sé einskis virði. Með því að segja þetta úr þessum ræðustól er hæstv. ráðherra í raun að gefa Elkem óþarflega marga milljarða svo ekki sé meira sagt. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi að halda öðruvísi á málinu. Ég vil fyrst og fremst, herra forseti, gagnrýna stjórnvöld í þessu máli fyrir að hafa gefið meira í skyn um öryggi og vissu þessara samninga heldur en rétt hefur verið að gera. Þau hafa gengið ótrúlega langt og að mörgu leyti haldið á okkar málstað með býsna niðurlægjandi hætti. Þau hafa gefið í skyn að þau væru tilbúin að afskrifa öll framlög Íslendinga í þetta fyrirtæki upp á milljarða króna. Þau hafa gefið í skyn að þau væru tilbúin til að semja um fjórða og fimmta ofninn. Þau hafa gefið í skyn að Elkem mætti eignast meiri hluta í fyrirtækinu og þrátt fyrir allt þetta gekk ekki neitt. Íslensk stjórnvöld höfðu í raun spilað öllu af sér í málinu, höfðu enga eða lélega samningsstöðu og núna bætti hæstv. ráðherra um betur með því að segja: Hlutur Íslands er einskis virði. Þetta er ofboðslega erfið staða, herra forseti. Það er ekkert skrýtið við þessar aðstæður að upp komi alls konar sérkennileg viðbrögð eins og mér finnst reyndar yfirlýsingar forstjóra Landsvirkjunar benda til í þessu máli. Ég tel að Landsvirkjun geti leyst þann vanda 

Herra forseti. Ég verð nú að lýsa því yfir að mér þykir leitt að þingmenn skuli ekki vilja taka þátt í þessari umræðu sem ég tel vera ákaflega mikilsverða. En ég vil þakka þeim sem tóku þátt í umræðunni samt sem áður og vona að hæstv. ráðherra nái að klára svörin á eftir. Alþingi tók ákvörðun um það á sínum tíma að íslenska ríkið ætti að eiga meiri hluta í járnblendifélaginu. Það er mín krafa að fram fari pólitísk umræða um hversu mikilvægt er að atvinnufyrirtæki séu undir íslensku forræði. Samningsdrögin sem voru kynnt starfsmönnum járnblendifélagsins vöktu mikinn óróa. Starfsmenn hafa verið ánægðir að vinna fyrir íslenska ríkið og í raun og voru þeir tilbúnir að fórna miklu fyrir áframhaldandi rekstur á sínum tíma. Það er auðvitað hægt að setja sig í spor þeirra sem óttast að Elkem, sem stjórnandi, leggi áherslu á fækkun starfsfólks í Noregi og slíkt hefur valdið þar óróa. Norðmenn hafa sótt þekkingu um rekstur á járnblendiverksmiðju til Íslands. Það segir töluvert um hæfni starfsmanna og stjórnenda. Herra forseti. Hagnaður af rekstri Íslenska járnblendifélagsins 1997 er áætlaður 450 millj. kr. Hagnaðurinn var 610 millj. kr. á síðasta ári. Hann var 520 millj. kr. 1995. Það er upplýst að verksmiðjan á Grundartanga er með lægsta framleiðslukostnað í núverandi mynd í Evrópu. Það er ástæða til að spyrja tveggja spurninga til viðbótar: Er rétt út frá þeim upplýsingum, út frá verðmætamati Salomon Brothers sem metið var út frá management worst case, að taka einhliða ákvörðun um byggingu þriðja ofnsins? Hann kostar án fylgihluta 2,7 milljarða kr. á sama tíma og fyrirtækið með tvo ofna fyrir og allar byggingar er metið á 2 milljarða. Er ástæða til að draga verðmætamat Salomon Brothers í efa út frá því 

Herra forseti. Það er fáum hv. þm. jafntamt að rangtúlka hlutina og hv. þm. Svavari Gestssyni. Það kom fram í fyrri ræðu minni að verðmætamat fyrirtækisins væri 2,3--2,9 milljarðar kr. Og koma síðan hér í ræðustól á eftir og segja að verðmætamatið sé einskis virði.

Sagði ráðherrann.

Það sem ég sagði, hv. þm., var þetta, að yfirráð okkar í fyrirtækinu sem ráðandi afl með 55% eignarhlut væri einskis virði vegna þess að minnihlutaréttindin væru svo tryggð og menn þurfa að hafa það, og hv. þm. líka, rétt eftir. Til að svara spurningum hv. þm. er það svo að heildarfjárfesting tengd þessum virkjunum og byggingu fyrirtækjanna er 36,2 milljarðar kr. Það skapar um 1.600 ársverk á framkvæmdatímanum. Það er 5%--8% aukning á ársverkum í byggingarstarfsemi. Til lengri tíma litið þýðir þetta að hagvöxtur mun aukast hefði þetta gengið eftir. Það bætir viðskiptajöfnuðinn til lengri tíma og það eykur verðmætasköpunina innan fyrirtækisins og í útflutningsverðmætunum. Ef samningar ganga ekki eftir er þetta okkur efnahagslegt áfall, því miður. Varðandi þriðju spurninguna um kostnaðinn, þá er ljóst að áætlaður fjárfestingarkostnaður er í kringum 2,7 milljarðar við byggingu þriðja ofns. Hlutafé þar yrði um 900 millj. Íslenska ríkið þyrfti í óbreyttum eignarhlutföllum að greiða inn 495 millj. Erum við tilbúin til að bæta þessum 500 millj. tæpum við þá 4 milljarða sem við höfum nú þegar sett inn í fyrirtækið og taka það af skattpeningunum? Nei, segi ég. Þess vegna er sú leið ekki fær. Við eigum að breyta eignarhlutföllunum og fá Norðmennina til að bera hitann og þungann af stækkuninni. Um sölu á hlut ríkisins til Elkem vil ég taka fram að rætt var um verulega sölu á hlutabréfum til Elkem, ekki beina sölu heldur með því að auka hlutafé gæti Elkem eignast  Að lokum, um tímafrest í málinu, þá mun málið verða rætt milli stjórnarmanna á næstu dögum. Ég vil engu spá um það á þessari stundu hvort af því getur orðið að breytingar á afstöðu einstakra eignarhluta í málinu verði eða ekki. Herra forseti. Fréttir af viðræðuslitum Norðmanna 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga á þskj. 670. Í gildandi lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga er ákveðið í ákvæði til bráðabirgða að lögin skuli endurskoðuð innan fimm ára frá gildistöku þeirra. Því þurfti þessi endurskoðun að fara fram og hún er framkvæmd af nefnd sem ég skipaði í maí 1996. Í nefndina voru skipuð Jón Björnsson, tilnefndur Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Kristján Pálsson alþingismaður, tilnefndur af þingflokki Sjálfstfl., Ólafur Hilmar Sverrisson bæjarstjóri, tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Siv Friðleifsdóttir alþingismaður, tilnefnd af þingflokki Framsfl. og Árni Gunnarsson, aðstoðarmaður minn sem var formaður nefndarinnar. Með nefndinni störfuðu Ingibjörg Broddadóttir deildarstjóri og Þorgerður Benediktsdóttir deildarstjóri, báðar í félmrn. Hugmyndin að baki þeim endurskoðunarákvæðum var sú sýn að málefni fatlaðra mundu sameinast félagsþjónustu sveitarfélaga í náinni framtíð og því væri rétt að taka bæði lögin til endurskoðunar á sama tíma. En eins og þingheimi er kunnugt þá lauk endurskoðun laga um málefni fatlaðra með samþykkt laga nr. 161/1996. Þar var tekið af skarið um að hefja undirbúning þess að færa málefni fatlaðra til sveitarfélaga og verkefnaflutningurinn kæmi til framkvæmda 1. janúar 1999. Sá verkefnaflutningur kallar á ný lög um félagsþjónustu sveitarfélaga sem taki einnig til laganna um málefni fatlaðra, þ.e. lögin um málefni fatlaðra verði felld inn í félagsþjónustulögin. Þar sem svo veigamikil endurskoðun á lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga er fram undan samkvæmt framansögðu þótti rétt á þessu stigi málsins að einskorða endurskoðun laganna við þau atriði sem nauðsynleg eru talin, einkanlega þau atriði sem komið hafi í ljós við framkvæmd laganna að þurfi breytinga við eða breytt sjónarmið hafa skotið upp kollinum. Herra forseti. Meginatriði frv. eru þrjú: Í fyrsta lagi að félagsmálanefnd sem fer með barnaverndarmál verði skipuð fimm fulltrúum. Um þetta atriði vísast til 1. gr. frv. og skýringar frv. á þeirri grein. Ástæða þessarar breytingar er sú að ákvæði laga um félagsþjónustu og laga um vernd barna og ungmenna skarast hvað varðar fjölda nefndarmanna í félagsmálanefnd og barnaverndarnefnd. Þannig skal félagsmálanefnd skipuð þremur fulltrúum hið fæsta en barnaverndarnefnd ávallt skipuð fimm fulltrúum. Því er lagt til í frv. að þegar sú ákvörðun sveitarstjórnar liggur fyrir að félagsmálanefnd fari með verkefni barnaverndarnefndar verði félagsmálanefnd skipuð fimm fulltrúum upp frá því. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að sveitarfélögum verði skylt að bjóða upp á félagslega ráðgjöf. Hér er dæmi um að sjónarmið hafa breyst frá gildistöku laganna frá 1991 eins og getur um í skýringum við 5. gr. frv. Reynslan sýnir að nú þykir sjálfsagt að sveitarfélög bjóði upp á félagslega ráðgjöf t.d. þegar vandasöm fjölskyldumál eiga í hlut enda verði fólki ekki veitt viðhlítandi þjónusta með öðrum hætti. Ekki er gerð krafa um að sveitarfélög hafi fastan starfsmann í þessari þjónustu t.d. í fámennum sveitarfélögum heldur er nægjanlegt að sveitarfélög ráði mann til þess verks þegar þörf krefur. Hér er lögð áhersla á að fólk eigi aðgang að þessari þjónustu en sveitarfélögin að sjálfsögðu sjálfráð um hvaða fyrirkomulag þau telja heppilegast. Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði hámark þess tíma sem skylt er að greiða fjárhagsaðstoð aftur í tímann. Hér er um að ræða nýmæli í lögunum sem er tilkomið vegna úrskurðar úrskurðanefndar félagsþjónustu eins og nánar er rakið í skýringum við 7. gr. frv. Meginatriðið er að ef ekki er tekið á þessu atriði í lögum um félagsþjónustu gilda um það meginreglur kröfuréttar sem þýða að aðstoð skuli veitt frá þeim tíma er umsækjandi geti sýnt fram á að hann hafði þörf á fjárhagsaðstoð samkvæmt lögum og reglum sveitarfélagsins. Hér getur hugsanlega verið um langan tíma að ræða og það er nauðsynlegt að takmarka þann tíma og lagt til að hámarkið verði fjórir mánuðir. Enda finnst mér eðlilegt að viðkomandi hafi áttað sig á því á fjórum mánuðum að hann þurfi á aðstoð að halda og sótt um hana. Þetta þýðir að sveitarfélagi er ekki skylt að greiða fjárhagsaðstoð lengra en fjóra mánuði aftur í tímann. Ég vil líka benda á að 2. og 3. gr. frv. miða að því að auka sjálfstæði sveitarfélaga um stjórn og skipulag málaflokksins. Ég vísa til skýringa með frv. við einstakar greinar og sé ekki ástæðu til að orðlengja það meira. Í málefnum félagsþjónustu sveitarfélaga hefur orðið mikil þróun og mig langar til, herra forseti, að rifja upp hvað segir í ómagabálki Grágásar en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Svo er mælt að sína ómaga á hver maður fram að færa á landi hér. Móður sína á maður fyrst fram að færa, en ef hann orkar betur, þá skal hann færa fram föður sinn. Nú má hann betur, þá skal hann börn sín. Nú má hann betur, þá skal hann systkin sín fram færa. Nú má hann betur, þá skal hann færa fram þá menn er hann á arf að taka eftir og þá menn er hann hefir arftaki tekna. Nú má hann betur og þá skal hann framfæra leysing sinn þann er hann gaf frelsi. Ef nokkur þeirra manna gengur að hans ráði er nú var taldur enda eigi hann fé til að færa þá fram þá verður hann útlagur gerr of það ef þeir ganga.`` Það er rétt að geta þess að útlægur er ekki það að hann skuli sendur utan heldur skuli hann leggja út fyrir þeim kostnaði sem af þessu hlýst. Þetta er sem sagt úr ómagabálki Grágásar. En ég vil geta um hreppstjórnarinstrúks Magnúsar Stephensens sem veitti töluvert mikla réttarbót varðandi sveitarframfæri en þar eru nú komin mannlegri sjónarmið í umræðuna, en í hreppstjórnarinstrúksinu voru ákvæði sem skylduðu hreppstjóra til að fylgjast með því ,,... að sérhver ómagi forsorgist vel og forsvaranlega bæði með tilliti til þrifnaðar, fatnaðar, uppeldis unglinga og menntunar í bóklestri, kristindómi, góðum siðum og vinnu og að þeim með þessu verði ekki svo of þyngt að baga þurfi framför þeirra og þroska eða bila þá til heilsu og sjái hann um að þeir haldist við sama kost og aðbúnað sem annað verkafólk eða börn á bænum.`` Þetta er sem sagt frá 1809. Mig langar til að vitna til 51. gr. fátækralaga frá 31. maí 1927. Ég endurtek, herra forseti, frá 1927 þar sem segir um vald sveitarstjórna yfir þurfamönnum: ,,Nú sýnir þurfalingur mikla óhlýðni eða þrjósku við sveitarstjórn eða hann sökum leti, drykkjuskapar, illinda eða óknytta eykur sveit sinni sýnileg þyngsli og má þá sveitarstjórnin láta setja hann í fangelsi við venjulegt fangaviðurværi í allt að þrjá mánuði, þó því aðeins að lögreglustjóri veiti samþykki sitt til þess í hvert sinn eða setji hann í nauðungarvinnu með samþykki lögreglustjóra og eftir reglum er ráðherra þar um setur. Kostnaður við fangavist eftir þessari grein greiðist af sveitarsjóð.`` Herra forseti. Viðhorfin hafa breyst. Mér finnst nokkuð fróðlegt að sjá það að 1927 voru menn að samþykkja lög hér á Alþingi svohljóðandi eins og þessi 51. gr. fátækralaga. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira. Ég vil gera tillögu um að þetta mál verði sent til athugunar í hv. félmn. að lokinni þessari umræðu og vænti þess að það fái afgreiðslu þar fyrir vorið. Það er hafinn undirbúningur að yfirfærslu málefna fatlaðra til sveitarfélaganna og við erum að skipuleggja þá vinnu og nauðsynlegt að þessar tiltölulega litlu breytingar liggi fyrir áður en að heildarendurskoðun laganna verður framkvæmd.

Herra forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um það frv. sem er til umræðu og þær breytingar sem hér eru lagðar til þó ekki séu þær nú mjög veigamiklar. Ég hygg að segja megi að þegar lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga voru sett 1991 hafi þar verið kominn vísir að heildstæðri félagsmálalöggjöf og ég held að í stórum dráttum megi segja að við framkvæmd þessara laga hafi vel til tekist. Hér er ekki um heildstæða endurskoðun að ræða eins og vísað er til í grg. eins og fram átti að fara þegar lögin voru sett, þ.e. fimm árum eftir að þau tóku gildi. Ég tel alveg fullgild rök fyrir því að þessi háttur sé hafður á eins og skýringarnar segja til um. Vísað er til þess í grg. að um þrjár breytingar sé að ræða. Í fyrsta lagi skipan félagsmálanefndar en nefndin fer einnig með barnaverndarmál. Ég tel að sú breyting sé til bóta sem lögð er til. Einnig önnur breytingin, um skyldur sveitarfélaga til að bjóða upp á félagslega ráðgjöf, ég held að hún sé til bóta en hún er að mínu viti samt mjög óljós og kallar kannski á að framkvæmdin verði mjög misjöfn eftir sveitarfélögunum. Það er spurning í mínum huga hvernig hæstv. ráðherra lítur á það hvernig minni sveitarfélögin geti framkvæmt þetta ákvæði, þ.e. að halda uppi eða veita íbúum sveitarfélags aðgang að ráðgjöf um félagsleg réttindi. En hér segir: ,,... og einnig, ef mögulegt er, ráðgjöf í einkamálum``. Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Þetta er náttúrlega mjög opið. Þýðir þetta að verið sé að tala um almenna fjölskylduráðgjöf í sveitarfélögunum? Þýðir þetta ráðgjöf í barnaverndarmálum, t.d. eins og hér var til umræðu um daginn þegar verið var að ræða um kynferðislega misnotkun á börnum en þá kom í ljós að mjög mikið vantaði upp á það í sveitarfélögunum að slík ráðgjöf og aðstoð væri til staðar. Mun þetta eitthvað herða á því? Er ekki hætta á, að mati ráðherrans, að þarna verði um mismunandi aðstoð að ræða? Ég vil líka nota þetta tilefni til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi ýtt af stað vinnu í því sem hann talaði um hér fyrir nokkrum vikum þegar við ræddum um skýrsluna um kynferðislega misnotkun á börnum. Þar hafði hann á orði að hann teldi nauðsynlegt að vinna að því að fara að undirbúa stækkun á barnaverndarumdæmum og vil ég spyrja ráðherrann hvort sú vinna sé farin af stað. Ég held að það sé forsenda fyrir því að við getum haft sæmilegt skipulag á barnaverndarmálum að við höfum stærri barnaverndarumdæmi sem hafi þá allar forsendur til þess að bjóða upp á nauðsynlega ráðgjöf og aðstoð. En ég vil víkja að þriðja atriðinu sem er greiðsla fjárhagsaðstoðar aftur í tímann. Ég hef nokkrar efasemdir þar um og spyr hæstv. ráðherrann nokkurra spurninga af því tilefni um 7. gr. Það er alveg ljóst, eins og fram kemur í 7. gr., að það vantar verulega upp á að sveitarfélögin hafi sett sér reglur um fjárhagsaðstoð, hvað þá að þessar reglur séu samræmdar hjá öllum sveitarfélögunum. Hér kemur fram að einungis 85 af 165 sveitarfélögum hafa sett sér reglur. Ég minni á að í svari hæstv. félmrh. til mín á síðasta þingi þar sem ég spurði um reglur um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga kom fram að fjárhagsaðstoðin er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum. Það var spurt um ákveðnar sambærilegar fjölskyldugerðir í sveitarfélögum og þar kom fram verulegur munur. Ef við tökum t.d. einstæða foreldra með tvö börn þá greiddi Reykjavíkurborg 67.000 á meðan Selfoss greiddi 40.000 og ef tekin voru hjón með tvö börn á framfæri sem voru í leiguhúsnæði þá var Reykajvíkurborg með tæp 50.000 kr. á meðan Selfoss var með 21.000 og þannig mætti áfram telja. Það er því rúmlega helmingsmunur á fjárhagsaðstoð eftir því í hvaða sveitarfélagi fólk býr. Kópavogur er með annað en Reykjavík o.s.frv. Þess vegna spyr ég ráðherrann að því og ég fagna því ef verið er að herða á því, ef ég skil málið rétt, að sveitarfélögin setji sér þessar reglur, hvort hann telji ekki rétt að beita sér fyrir því í lögum að til verði einhver samræmd lágmarksfjárhagsaðstoð þannig að ekki sé svona mikill munur á rétti íbúanna sem eru kannski í nærliggjandi sveitarfélögum eða víðar um landið. Ég held að þetta gefi vissulega tilefni til þar sem verið er að hreyfa þessu máli að spyrja hvort ekki sé rétt að hafa eitthvert lágmarksviðmið þannig að sveitarfélögin geti ekki farið niður úr öllu að því er varðar fjárhagsaðstoðina. Síðan er, eins og talað er um, verið að takmarka greiðslur fjárhagsaðstoðar aftur í tímann. Í greinargerðinni stendur: ,,... reglur sveitarfélaga geta ekki þrengt almennan rétt sem í landslögum felst.`` Tryggingastofnun hefur sett sér ákveðið viðmið aftur í tímann og þeir úrskurða bætur aldrei lengra aftur í tímann en tvö ár. Hér á að fara að miða við fjóra mánuði, að það megi ekki greiða lengur aftur í tímann en fjóra mánuði. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því að ég hef ekki haft tök á að kynna mér það: Er verið að takmarka hér eitthvað réttinn frá því sem verið hefur? Hefur fjárhagsaðstoð verið greidd lengra aftur í tímann hjá sveitarfélögunum en fjóra mánuði? Ég skil það svo að ef miðað er við almennan kröfurétt þá sé miðað við þegar þær aðstæður sköpuðust sem veitti viðkomandi rétt á fjárhagsaðstoð. Hann hefur kannski ekki áttað sig á því fyrr en löngu seinna en þá er metið hvenær það var sem hann átti rétt á þessari fjárhagsaðstoð og það getur auðvitað verið miklu lengra aftur í tímann heldur en fjórir mánuði, kannski sex mánuðir, eitt ár eða þaðan af lengra. Þá á samkvæmt landslögum að miða við þann tíma. Þess vegna spyr ég hvort ráðherrann þekki framkvæmdina, hvort það séu einhver dæmi þess að það hafi verið algengt að þetta hafi verið veitt lengra aftur í tímann en fjóra mánuði. Það sem ég velti fyrir mér er hvort þetta sé til bóta. Voru einhver sveitarfélög sem greiddu kannski ekkert aftur í tímann eða er verið að takmarka rétt sem fyrir var? Þetta held ég að sé nauðsynlegt að fá fram. Ég vildi láta þetta koma fram við 1. umr. málsins og hefði einnig hug á að heyra í hæstv. ráðherra um það hvort hann telji tímabært að fara að undirbúa, eins og er þekkt víða í löndum sem við berum okkur saman við, heildstæða félagsmálalöggjöf, þannig að við hverfum frá þeim sérlögum sem verið hafa. Hvort hann telji tímabært að fara að undirbúa slíka lagasetningu. Ég veit að hún er flókin, yfirgripsmikil og viðkvæm á margan hátt en ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort eitthvað slíkt sé á döfinni um leið og ég ítreka fyrri spurningar mínar við þær greinar og breytingar á lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga sem hér eru lagðar fram.

Herra forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum sem ég mun leitast við að svara eftir því sem ég hef tækifæri til. Samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður sem ég ætla að vona, verður sveitarfélagi skylt, hvort sem það er stórt eða lítið, að útvega ráðgjöf ef ástæða þykir til. Frumkvæðið getur komið frá ýmsum aðilum, þeim sem þurfa á ráðgjöfinni að halda, sveitarstjórn, nágrönnum eða hvernig sem það yrði túlkað. Það er ekki gert að skyldu að ráða sérstaka ráðgjafa í hvert sveitarfélag heldur er sú skylda lögð á sveitarfélagið að útvega ráðgjöf teljist hennar þörf. Hv. þm. spurði hvort stækkun barnaverndarsvæðanna væri farin af stað. Nei, svo er ekki. Það er í undirbúningi að vinna að því og ég vona að það komist á skrið áður en langt um líður. Ég tel mjög mikilvægt með tilliti til upplýsinga og uggvænlegrar þróunar sem við höfum orðið áskynja að stækka barnaverndarnefndirnar og gera þær öflugri heldur en þær eru. Varðandi fárhagsaðstoðina aftur í tímann og fjárhagsaðstoð sem er mismunandi milli sveitarfélaga þá er alveg hárrétt að félagsaðstoð er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum. Það sést t.d. mjög glögglega í sveitarfélögunum hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem fjárhagsaðstoð er hagað með ýmsu móti. En það ber líka að hafa í huga að aðstoðin getur verið ekki einungis með greiðslu til viðkomandi. Sums staðar er hún í formi mjög ódýrrar leigu. Það er ekki öll sveitarfélög sem greiða húsaleigubætur og svona mætti lengi telja. Nú vilja sveitarfélögin halda mjög í sinn sjálfsákvörðunarrétt og út af fyrir sig skil ég það en það er ekki tekið á því í frv. Það verður að bíða heildarendurskoðunarinnar sem fer fram á þessu ári og næsta að fá botn í það mál. Ég fyrir mitt leyti t.d. tel eðlilegast að húsaleigubætur væru greiddar eins í öllum sveitarfélögum. Ég teldi það langeðlilegast en það er veruleg andstaða við það í sumum sveitarfélögum að taka upp húsaleigubætur. Ég tel hins vegar að húsaleigubætur hafi sannað gildi sitt þannig að eðlilegt sé að halda þeim áfram. Ég tel líka að húsaleigubætur ættu að greiðast leigjendum hjá sveitarfélögum eða þ.e. fólki sem býr í íbúðum sveitarfélaga að minnsta kosti ef þar er ekki um ódýra leigu að ræða. Hv. þm. spurði um greiðsluskyldu aftur í tímann. Ég held að það sé varla hægt að segja að verið sé að þrengja með þessu ákvæði. Það er verið að reyna að koma reglu á hlutina. Úrskurðarnefnd hefur í einhverjum tilfellum úrskurðað bætur lengra aftur í tímann en fjóra mánuði. Það má kannski segja að einhverjir hafi sótt sér rétt lengra aftur en fjóra mánuði en hins vegar hafa ekki nærri öll sveitarfélög verið rýmileg með þetta. Það hefur verið fyrirstaða að greiða aftur fyrir sig a.m.k. sums staðar. Ég tel þess vegna að eðlilega að ein regla gildi hjá öllum sveitarfélögum, að fólk geti sótt þetta fjóra mánuði aftur í tímann. Mér finnst að það sé ekki órýmilega stuttur frestur. Menn eiga að geta verið búnir að átta sig á því hvort þeir eru komnir í þröng á fjórum mánuðum þannig að mér finnst þetta ekki vera ósanngjarnt ákvæði. Varðandi heildstæða félagsmálalöggjöf þá hef ég ekki hugleitt að beita mér fyrir því. Mér finnst næsta verkefni vera færsla á málefnum fatlaðra yfir til sveitarfélaganna og að fella þau inn í félagsþjónustulögin. Ég sé það ekki alveg fyrir mér svoleiðis a.m.k. á þessu kjörtímabili að við förum lengra. Það er áreiðanlega nokkuð flókið mál að sigla fyrir öll sker með félagsmálalöggjöf sem sjálfsagt er hægt að hafa víðtækari. Það eru líka mjög mismunandi viðhorf til félagsþjónustunnar í einstökum sveitarfélögum. Ég hef á tilfinningunni og hef reyndar vissu fyrir því að í sveitum landsins er miklu meiri tregða hjá fátæku fólki að sækja um aðstoð til sveitarfélagsins heldur en þar sem þéttbýli er meira. Gallup var með spurningavagn sem var beint að bændum og ég keypti tvær spurningar inn í þennan vagn. Með tilliti til upplýsinga sem fram komu í fátæktarúttekt Félagsvísindastofnunar háskólans þar sem í ljós kom að undir fátæktarmörkum væru 40% bændastéttarinnar. Fátæktarmörkin eru skilgreind þar sem helmingur af meðaltekjum. Þeir sem væru með undir helming af meðaltekjum í þjóðfélaginu væru undir fátæktarmörkum. Sama hvað meðaltekjurnar væru háar þannig að fátækt er kannski ekki nákvæmlega rétta orðið heldur er það fremur tekjubrestur eða eitthvað tekjustigstengt. Þær spurningar sem ég fékk inn í þennan spurningavagn voru tvær. Önnur var sú hvort viðkomandi fjölskylda hefði þurft að leita félagslegrar aðstoðar sveitarfélags á síðustu tveimur árum. Svarið var 2%. Sem betur fer voru ekki nema 2% sem höfðu á síðustu tveimur árum fengið fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Aðra spurningu setti ég þarna inn líka. Hvort börn eða unglingar viðkomandi hefðu orðið að hætta námi vegna fátæktar eða vegna fjárskorts. Þar var svarið skuggalegra. Á milli 8 og 9% aðspurðra höfðu orðið að láta unglinga sína hætta í námi vegna fátæktar. Nú er hér kannski ekki um mjög stóran hóp að ræða. Og þó. Ef við ímyndum okkur að bændafjölskyldurnar í landinu séu 3.000--4.000 þá er þarna töluverður hópur þar sem atgervi fær ekki að þróast eðlilega eins og við vildum sjá. Þetta er mikið áhyggjuefni og ég tel að þjóðfélagið komist ekki hjá því að líta á þetta atriði.

Herra forseti. Þetta voru athyglisverðar en jafnframt alvarlegar upplýsingar sem hæstv. ráðherra gaf hér síðast, þar sem hann greindi frá niðurstöðum úr spurningavagni varðandi t.d. menntun barna. Þetta eru mjög alvarlegar upplýsingar sem hér koma fram, að það séu um 8--9% aðspurðra sem segjast hafa þurft að hætta námi vegna fátæktar foreldra eða framfærenda ef ég skil málið rétt. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað hann ætli að gera með slíkar upplýsingar. Þetta er mjög alvarlegt þannig að ég tel nauðsynlegt þegar svona liggur fyrir að á þessu máli verði tekið. Auðvitað hefur maður vitað að það væri eitthvað um þetta en þetta eru nokkuð háar tölur og kemur vissulega inn á mál sem hér er á dagskrá á eftir um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem fjallar um að einstæðir foreldrar geti nýtt sér ónýttan persónuafslátt barna sinna einmitt til þess að styrkja þau börn að því er varðar möguleika á menntun. En ég held að það sé nauðsynlegar þegar svona upplýsingar liggja fyrir, að fá betur fram hjá ráðherranum hvað hann ætli að gera með upplýsingarnar. Ég vil þakka ráðherranum fyrir svörin. Ég skil það sem ráðherrann segir um greiðslu fjárhagsaðstoðar aftur í tímann svo að þarna geti bæði verið um að ræða skertan rétt hjá sumum íbúum sveitarfélaga sem hafa staðið vel að máli og eins sé kannski verið að rýmka réttinn og þá um leið samræma hann gagnvart íbúum sveitarfélaga sem standa sig illa varðandi fjárhagsaðstoðina. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki rétt að miða við sömu afturvirkni og er hjá Tryggingastofnun, þ.e. tvö ár. Ég sé ekki eðlismuninn á því af hverju það eigi að vera hægt að fá bætur afturvirkt hjá Tryggingastofnun í tvö ár en einungis fjóra mánuði ef um er að ræða bætur eða fjarhagsaðstoð hjá sveitarfélögunum. Ég get tekið undir með ráðherra að rétt sé að samræma innbyrðis afturvirkni í greiðslu fjárhagsaðstoðar hjá sveitarfélögunum, en það er efi í mínum huga að það sé rétt að miða við fjóra mánuði. Ég fagna því að ráðherrann ætli að fara að undirbúa stækkun barnaverndarumdæmanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það verði gert sem fyrst og vænti þess að frv. um það geti fljótlega séð dagsins ljós hér á Alþingi vegna þess að ég hygg að það þurfi að breyta lögum til þess. Varðandi það að koma á samræmdum reglum um upphæð fjárhagsaðstoðar þá fannst mér ráðherrann kannski ekki taka vel í það að öðru leyti en því að hann vísaði þessu til heildarendurskoðunar, en það getur tekið einhvern tíma að undirbúa frv. um slíkt og leggja fyrir Alþingi. Mér finnst alveg nægjanlegar upplýsingar liggja fyrir sem ráðherrann sjálfur lét hinu háa Alþingi í té þar sem fram kom að hvað þessi fjárhagsaðstoð væri mismunandi þannig að mér finnst allar forsendur vera fyrir því, virðulegi forseti, að samræma og setja gólf í því hver fjárhagsaðstoðin á að vera. En það má vel vera að ráðherrann vilji fyrst knýja öll sveitarfelögin til þess að skila inn sínum reglum og ætli síðan kannski að vinna út frá því. Varðandi húsaleigubæturnar sem ráðherrann gerði nokkuð að umtalsefni. Ég alveg sannfærð um að fyrir íbúa þeirra sveitarfélaga sem veita húsaleigubætur er þetta ein besta kjarabótin sem láglaunafólk hefur fengið í háa herrans tíð og þess vegna er mjög slæmt að ekki skuli öll sveitarfélög veita þessa aðstoð og greiða húsaleigubætur. Við þekkjum rökin fyrir því af hverju þessi leið var farin. Þetta var raunverulega skilyrði af hálfu Sambands sveitarfélaga til þess að þeir féllust á frv. um húsaleigubætur á sínum tíma. Virðulegi forseti, sveitarfélögin báru alltaf fyrir sig að framkvæmdarerfiðleikar yrðu í þessu. Nú er komin fram skýrsla sem segir að alls engir framkvæmdaerfiðleikar séu, að þetta hafi gengið mjög vel fyrir sig. Þess vegna skil ég ekki að fleiri sveitarfélög hafi ekki tekið þetta upp vegna þess að það voru fyrst og fremst framkvæmdaerfiðleikarnir sem sveitarfélögin báru fyrir sig. Öll sveitarfélög sem hafa tekið upp húsaleigubætur viðurkenna að framkvæmdin hefur gengið mjög vel. Þess vegna tel ég að það þurfi að flýta því að setja löggjöf sem skyldi sveitarfelögin öll að taka upp húsaleigubætur. Það er ekki sama hvort fólk leigir á almennum markaði í Reykjavík þar sem það fær húsaleigubætur eða hérna í næsta nágrannasveitarfélagi eins og Kópavogi þar sem engar húsaleigubætur eru greiddar. Það getur kannski munað 15 þús. kr. fyrir þá sem eru á leigumarkaðnum hvort þeir búa í Kópavogi eða Reykjavík þannig að þetta eru miklir annmarkar á þessari löggjöf og væri fróðlegt að vita hvort við eigum von á því á þessu þingi að fram komi frv. um breytingar á húsaleigubótunum sem feli í sér skyldu allra sveitarfélaga til þess að taka upp húsaleigubætur.

Herra forseti. Fyrst síðustu spurningu hv. þm. Ég mun reyndar svara fyrirspurn frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um húsaleigubætur væntanlega í næsta fyrirspurnatíma, þ.e. á morgun. En í stuttu máli get ég sagt að það er unnið að endurskoðun laganna um húsaleigubætur eða sú vinna er að fara í gang og ég vænti þess að á haustþingi og endilega á næsta haustþingi þarf að afgreiða löggjöf um húsaleigubætur. Það verður að gerast í samráði við sveitarfélögin. Ég treysti mér ekki til þess að segja hér og nú hvernig sú löggjöf muni líta út. Ég mun leggja áherslu á það prívat og persónulega að húsaleigubætur verði í boði alls staðar og reyndar eins og hv. þm. nefndi er þarna mikið misræmi á milli sveitarfélaga. Það er eitt atriði enn sem ég vil bæta við þessa upptalningu hv. þm. Það eru töluverð brögð að því að unglingar sem eru í námi í Reykjavík flytji heimilisfang sitt til Reykjavíkur ef viðkomandi sveitarfélag greiðir ekki húsaleigubætur. Ég veit t.d. um nokkra unglinga sem hafa verið heimilisfastir á Akureyri en hafa flutt lögheimili sitt suður beinlínis út af húsaleigubótunum. Varðandi það að verið sé að þrengja rétt þá er ekki rétt að verið sé að taka fram fyrir hendur á sveitarfélögum sem vilja greiða lengra aftur í tímann. Það eru einstaklingar og væntanlega einstaklingar með mikið bein í nefinu og harðskeyttir einstaklingar sem hafa sótt sér í gegnum úrskurðarnefnd bætur lengra aftur í tímann. Mér finnst það ekki vera alveg sambærilegt hvort um bætur frá Tryggingastofnun er að ræða eða fjárhagsaðstoð. Bætur frá Tryggingastofnun geta t.d. verið tilkomnar út af örorku eða slysum og menn sjá þá kannski ekki hver þróunin verður. Menn geta lifað í voninni um bata. Stundum kemur hann og stundum ekki og mér finnst þetta ekki alveg sambærilegt. Ég vil nefna að auðvitað getur hv. félmn. fjallað um þetta atriði eins og önnur í frv. og það kann að vera að hv. félmn. sýnist eftir skoðun að heppilegra væri að hafa þessi tímamörk einhvern veginn öðruvísi. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að það sé regla á hlutunum og samræmi í þessu á milli sveitarfélaganna. Þess vegna eru þessir fjórir mánuðir tilteknir. Ekki vegna þess að það sé endilega stóri sannleikur að það skuli vera fjórir mánuðir, heldur af því að það skulu vera ákveðin tímamörk þannig að öllum sveitarfélögum geti borið skylda til að greiða aftur í tímann eða að þau geti ekki komist hjá því. Hv. þm. spurði hvað ég ætlaði að gera með þær upplýsingar sem komu út úr spurningavagni Gallups. Það vill svo til að strax og könnun Félagsvísindastofnunar lá fyrir, var þetta mál tekið til umræðu í ríkisstjórninni. Niðurstaðan varð sú að setja nefnd til þess að skoða tekjustöðu bænda. Hún verður skipuð af hæstv. landbrh. með aðild frá hæstv. forsrh. og mér og á að fara ofan í þessa tekjustöðu hjá bændum og hvað eiginlega sé til ráða. Við erum sammála um að þetta sé óviðunandi ástand. Það er e.t.v. hægt að hugsa sér að þeim fjármunum sem ríkissjóður veitir landbúnaðinum sé ekki sem hagkvæmast deilt. Mikið af þessum fjármunum er samningsbundið, en sumt eru ákvarðanir sem hægt er að hreyfa. Það hefur verið mjög mikill niðurskurður, mjög harkalegur niðurskurður á framlögum ríkisins til þessarar stéttar. Hún hefur orðið að búa við afar strangar framleiðslutakmarkanir þannig að það er ekki óeðlilegt að að henni þrengi, en óhjákvæmilegt er að líta á þetta atriði og um það eru allir sammála.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég hef misskilið hæstv. ráðherra. Ég var að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann ætlaði að gera með þær upplýsingar sem hann var með og hann hafði fengið út úr spurningavagninum og sem voru á þá leið að 8--9% aðspurðra urðu að hætta í skóla vegna fátæktar framfærenda og svarið við því var að nefnd hafði verið skipuð varðandi tekjustöðu bænda. Eru þetta þá aðallega börn bænda sem þarna eiga í hlut? Ég hlýt eitthvað að hafa misskilið hæstv. ráðherra. Alla vega vildi ég gjarnan fá skýringu á þessu.

Herra forseti. Það kom kannski ekki nógu skýrt fram hjá mér, en Gallup spurði einungis bændur. Þetta var sérstakur spurningavagn sem lagður var fyrir bændur og ég keypti þessar tvær spurningar inn í vagninn. Ég geri ráð fyrir því varðandi félagsaðstoðina að ef þetta hefði verið lagt fyrir alla þjóðina, þá væru það talsvert meira en 2% þjóðarinnar sem hefðu notið félagsaðstoðar. Það eru einungis 2% bænda sem hafa sótt eftir eða fengið félagsaðstoð. Þessi 8--9% sem hafa ekki haft efni á því að hafa krakkana sína í skóla eru einungis miðuð við bændastéttina.

Herra forseti. Frv. það sem hér er mælt fyrir, um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokkanna, er nú flutt í þriðja sinn. Það var áður flutt á tveim síðustu þingum en náði þá ekki fram að ganga. Flutningsmaður ásamt mér að þessu sinni er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Frv. var fyrir tveimur árum til meðferðar í allshn. og var sent til umsagnar ýmissa aðila. Umsagnir bárust þá frá Ríkisendurskoðun og ríkisskattstjóra og var tekið tillit til ábendingar þeirra við endurflutning frv. á síðasta þingi. Tilgangurinn með flutningi þessa frv. er ekki síst sá að gera fjármál stjórnmálaflokka opin og sýnileg og setja stjórnmálamönnum reglur í starfi sínu innan flokkanna. Leynd sem er í kringum fjármál stjórnmálaflokka er einungis til þess fallin að auka á tortryggni almennings í garð stjórnmálaflokka. Sama gildir ef leynd hvílir yfir háum styrkjum frá einstaklingum eða fyrirtækjum til stjórnmálaflokka. Hætta getur skapast í slíkum tilvikum á hagsmunaárekstrum sem leitt geta til óeðlilegrar afgreiðslu mála í stjórnsýslunni þar sem fáum aðilum er hyglað á kostnað heildarinnar. Almennt er lítið vitað um fjármál stjórnmálaflokka hér á landi, enda eru þeir hvorki framtalsskyldir né skattskyldir, aðeins bókhaldsskyldir. Þó er greinilegt að mikið fjármagn fer oft og tíðum í gegnum fjárhirslur þeirra, ekki hvað síst í kosningabaráttunni. Auk frjálsra framlaga eru íslenskir stjórnmálaflokkar fjármagnaðir úr ríkissjóði og það knýr ekki síst á um að setja lög um fjárreiður stjórnmálaflokka og að reikningar verði birtir opinberlega. Innan þings og utan hefur um langt skeið verið umræða um nauðsyn slíkrar lagasetningar eins og hér er gert ráð fyrir, en ekkert hefur orðið af því. Á árinu 1975 var málinu formlega hreyft á Alþingi með flutningi frv. sem Benedikt Gröndal lagði fram, en í því frv. var að finna ítarleg ákvæði um starfsemi stjórnmálaflokka, svo og reglur um fjárframlög þeirra. Frv. náði þó aðeins til stjórnmálaflokka sem bjóða fram til Alþingis en ekki til sveitarstjórna eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, en það er í veigamiklum atriðum frábrugðið því frv. sem var flutt 1975. Kvennalistinn lagði einnig fram fyrir nokkrum árum þáltill. um að skipuð yrði nefnd til að undirbúa löggjöf um fjárframlög til stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtaka og jafnframt að nefndin legði mat á hvort rétt væri að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokka. Fyrir einu og hálfu ári eða tveim árum síðan, ég man það ekki nákvæmlega, skipaði hæstv. forsrh. nefnd til þess að fjalla um og undirbúa frv. til laga um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka og þá þætti sem slíkum stuðningi tengjast, ef ég skil verksvið nefndarinnar rétt en mér hefur aldrei verið nákvæmlega ljóst verksvið nefndarinnar. Það hefur satt að segja ekki mikið frést af starfi þessarar nefndar og því óskaði ég eftir að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur þessa umræðu, m.a. til að svara nokkrum spurningum sem ég vil beina til hans. Þó þetta frv. sé nú flutt í þriðja sinn hefur það litla efnislega umfjöllun fengið í hv. allshn. Þar er því ávallt borið við að nefnd á vegum hæstv. forsrh. sé að fjalla um málið. Það sýnir mér enn einu sinni veikleika löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu að Alþingi geti ekki haft sjálfstæða skoðun eða tekið afstöðu til mála nema þau komi frá ríkisstjórninni eða a.m.k. að hún leggi blessun sína yfir þau. Nokkur umræða varð um þessa nefnd hæstv. forsrh. í allshn. þegar frv. var þar til umræðu, bæði 1995 og 1996. Það var helst að skilja á fulltrúa forsrn. sem mætti á fund nefndarinnar að nefnd hæstv. forsrh. mundi skila fljótt af sér. Því spyr ég hæstv. forsrh.: Hvað líður störfum þessarar nefndar? Hvert er nákvæmlega verksvið hennar? Tekur það til allra þeirra þátta sem frv. sem ég mæli fyrir kveður á um? Má vænta þess að frv. til laga um fjárreiður stjórnmálaflokka verði lagt fram á yfirstandandi þingi? Ég held, virðulegi forseti, að það sé nauðsynlegt fyrir framgang málsins í hv. allshn. að hæstv. forsrh. skýri nokkuð stöðu þessara mála vegna þess að það hefur vissulega hamlað starfinu í nefndinni, eins og ég sagði, að því er ávallt borið við að málið sé á leiðinni inn á þing frá hæstv. forsrh. Það er auðvitað nauðsynlegt, virðulegi forseti, að þmfrv. jafnt sem stjfrv. fái efnislega og eðlilega umræðu í nefndum og þingið verði látið taka afstöðu til þeirra, en ekki sé vetur eftir vetur og þing eftir þing verið að vísa í einhver óljós nefndarstörf, að þar sé verið að fjalla þar um málið á vegum ríkisstjórnarinnar. Eftir því sem ég hef haft spurnir af, þá hefur þessi nefnd ekkert fundað síðustu 5 eða 6 mánuðina sem sýnir mér að það virðist ekki vera mikill áhugi fyrir framgangi þessa máls. Mér er sagt að hún sé búin að vera í gagnasöfnun í 1 1 / 2 --2 ár. Það er alllangur tími ef þetta er rétt. Ég vona að hæstv. forsrh. upplýsi okkur nú um aðra stöðu þessa máls. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það verður að finna þessu máli annan farveg ef það kemur ekkert nýtt fram í umræðunni hjá hæstv. forsrh. ef á annað borð er áhugi á því hjá stjórnmálaflokkunum á Alþingi að setja slíka löggjöf. Eins og fram kemur í greinargerð með frv. hafa alls staðar á Norðurlöndum, að því er ég best veit, verið lögfestar reglur um fjárreiður stjórnmálasamtaka. Í Svíþjóð voru lögfestar reglur um ríkisframlög til stjórnmálaflokka árið 1972 og 1976 voru samþykkt lög um fjárframlög til stjórnmálaflokka bæði í tengslum við lands- og sveitarstjórnarframlög. Í Finnlandi voru árið 1969 lögfest ítarleg ákvæði um starfsemi stjórnmálaflokka, svo og fjárframlög til þeirra sem bjóða fram til þings. Þá má einnig benda á að í Bandaríkjunum, Kanada, Írlandi og víðar hafa verið sett lög um fjárreiður stjórnmálaflokkanna en þar er sett þak á heildarkostnað sem má eyða í kosningabaráttunni sem er athyglisverð hugmynd og ég tel rétt að nefndin sem fær þetta frv. til meðferðar skoði sérstaklega. Slík bann rennir frekar stoðum undir það að árangur stjórnmálaflokka ráðist ekki alfarið af fjárhagslegum styrk þeirra og að staða þeirra að því er þennan þátt varðar í kosningabaráttunni verði sem jöfnust. Þessar þjóðir hafa ekki látið sér nægja að setja ramma um fjárreiður stjórnmálaflokka heldur hafa sjónir manna beinst mjög að starfsemi stjórnmálamanna, embættismanna og stjórnsýslunnar í heild. Víða í Bandaríkjunum eru í gildi siðareglur sem taka til stjórnmálamanna og starfsemi stjórnmálaflokka almennt. Á Írlandi kom einnig fram sú tillaga í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar árið 1992 að þingmenn legðu í upphafi þings fram lista yfir öll störf sín og þátttöku í nefndum utan þings. Þegar þingið fjallaði síðan um málaflokka sem sköruðust á við starf eða hagsmuni viðkomandi þingmanns viki hann sjálfkrafa sæti. Í Kanada eru í gildi svipaðar reglur. Þar er þó ekki sérstaklega haft eftirlit með því að þingmenn gefi upp störf sín en komi hins vegar í ljós að tiltekinn þingmaður hafi brotið gegn reglunni á sá hinn sami það á hættu að missa þingsæti sitt. Slíkar hugmyndir hafa ekki mikið verið ræddar hér á landi, en það er full ástæða til að gefa þeim gaum við meðferð málsins á þingi. Ég tel líka skynsamlegt a.m.k. að huga að því að settar verði siðareglur í stjórnmálum. Það er áhrifaríkt tæki til að vinna gegn spillingu á opinberum vettvangi og það er nauðsynlegt að gerðir opinberra aðila séu fyrir opnum tjöldum. Það eru skiptar skoðanir um slíkt, en ég tel að í tengslum við þetta frv. sé rétt að nefndin a.m.k. fari yfir það mál. Í greinargerð með frv. koma fram ýmsar ábendingar sem rétt er að allshn. skoði líka við umfjöllun málsins. Þar má nefna t.d. hvort hámark eigi að vera á leyfðum framlögum einstaklinga og fyrirtækja til stjórnmálasamtaka, hvort aðskilja eigi kosningastarf frá annarri starfsemi stjórnmálaflokka og setja eigi reglur um prófkjör, þar með talið um fjárhagslegan ramma þeirra, hvort takmarka eigi umfang auglýsinga í kosningabaráttu --- sem ég tel rétt að verði gert --- og hvort eigi að setja reglur um birtingu skoðanakannana rétt fyrir kjördag og hvort þingmenn eigi að leggja fram lista yfir öll störf og þátttöku í nefndum utan þings. Ég vildi sérstaklega spyrja og teldi áhugavert að heyra lauslega álit forsrh. á þessum hugmyndum sem reifaðar eru í greinargerð með frv. og skoðun hans á þeim atriðum sem ég nefndi, t.d. hvort takmarka eigi umfang auglýsinga í kosningabaráttu og hvort setja eigi reglur um birtingu skoðanakannana rétt fyrir kjördag og hvort þingmenn eigi að leggja fram lista yfir öll störf og þátttöku í nefndum utan þings. Varðandi efnisatriði frv. vil ég einungis geta meginatriða, en ítarlega var gerð grein fyrir einstökum greinum frv. þegar mælt var fyrir því á tveimur síðustu þingum. Frv. er ítarlegt en í því er annars vegar settur almennur lagarammi um starfsemi stjórnmálaflokka og hins vegar er kveðið um fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Helstu atriði sem lúta að fjárreiðum stjórnmálaflokka eru þessi: Stjórnmálasamtök verði framtalsskyld og gert að skila skattframtali, en reikningar þeirra skulu endurskoðaðir af löggiltum endurskoðendum og birtir opinberlega. Stjórnmálasamtökum verði óheimilt að taka við fjárframlögum eða ígildi þess frá einstökum aðilum sem fer yfir 300 þús. kr. á ári nema birt verði nafn þess styrktaraðila opinberlega. Víða í vestrænum löndum hafa verið lögfestar strangar reglur í þessu sambandi til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Gert er ráð fyrir að stjórnmálasamtök geti misst rétt sinn til ríkisframlaga brjóti þeir á einhvern hátt gegn ákvæðum laganna. Í lokin vil ég geta þess, virðulegi forseti, að skv. 7. gr. laga nr. 12/1986, um Ríkisendurskoðun, þá hvílir á stofnuninni sérstök eftirlitsskylda með samtökum sem fá fé eða ábyrgðir frá ríkinu. Þannig getur Ríkisendurskoðun krafist reikningsskila af samtökum, þar á meðal stjórnmálasamtökum, sem fá framlög eða styrki úr ríkissjóði í því skyni að rannsaka hvernig ríkisframlögum er varið. Það verður að gera ráð fyrir að Ríkisendurskoðun beiti þessari heimild sinni ef hún telur ástæðu til og til álita kemur að skylda Ríkisendurskoðun til að endurskoða ársreikninga stjórnmálasamtaka sem fá framlög úr ríkissjóði. Lög um Ríkisendurskoðun kveða hins vegar á um að endurskoðunarskylda stofnunarinnar er annars vegar bundin við eignarhald ríkisins eða þátttöku þess í greiðslum meginhluta rekstrarkostnaðar og þótt stjórnmálasamtök fái framlög úr ríkissjóði er starfsemi þeirra ótengd ríkinu og rekstri þess. Þess vegna er ekki talið rétt að Ríkisendurskoðun endurskoði ársreikninga stjórnmálasamtaka sem fá framlög úr ríkissjóði, enda eru ársreikningarnir endurskoðaðir af löggiltum endurskoðendum samkvæmt frv. Jafnframt er heimild til afskipta Ríkisendurskoðunar eins og áður er greint frá. Þetta var í upphaflegu frv. Þá var gert ráð fyrir aðkomu Ríkisendurskoðunar að þessu leyti, en eftir ábendingar Ríkisendurskoðunar hefur upprunalegu frv. verið breytt í samræmi við þær. Ég vil í lokin ítreka mikilvægi þess að sett verði löggjöf um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka sem er mikilvægt til að skapa traust milli stjórnmálamanna og fólksins í landinu. Ég lagði þetta frv. fram, ég man ekki hvorum megin við jólin það var, ég lagði þetta ekki fram í haust einmitt af því að ég hafði þær væntingar til hæstv. forsrh. að hann mundi leggja fram frv. á yfirstandandi þingi og vísa ég þá til fulltrúa hans sem hafði, að mig minnir í fyrravor, mætt á fund nefndarinnar og gefið þessar upplýsingar. Þess vegna beið ég með það, virðulegi forseti, í nokkra mánuði að leggja þetta frv. fram, en ég var orðin úrkula vonar með að hæstv. forsrh. mundi leggja þetta fram á yfirstandandi þingi. Þess vegna er frv. lagt fram aftur. Um leið og ég ítreka spurningar mínar til hæstv. forsrh. legg ég til að frv. verði vísað til hv. allshn.

Herra forseti. Það virðist nú vera að þetta brýna hagsmunamál sé ekki aðaláhugamál þingheims. Við erum hér fimm stödd í salnum um þessar mundir að hæstv. forseta meðtöldum. Það þýðir ekki að málið sé ekki merkilegt og hægt að hafa um það langt mál. Það er alveg rétt að það er starfandi nefnd sem sett var á stofn til þess að fjalla um þessi mál í framhaldi af umræðum sem urðu er gerðar voru nokkrar breytingar á fyrirkomulagi skattmeðferðar og frádráttarheimildar fyrirtækja á framlögum til stjórnmálaflokka. Fram að því hafði verið sá skilningur ríkjandi af hálfu skattyfirvalda að slík framlög væru frádráttarbær hjá fyrirtækjunum í reynd. Það hefur aldrei verið gerð athugasemd við það. Síðan var breytt um vinnutilhögun í þeim efnum og meðferð framkvæmdar hjá skattyfirvöldum. Kom það ýmsum fyrirtækjum og endurskoðendum þeirra á óvart miðað við það sem þekkt var og menn höfðu búið við. Því var það svo að fulltrúar mikils meiri hluta hér á Alþingi sameinuðust um að koma þessu máli í tiltekið horf sem nú er þekkt þannig að frádráttarbærni slíkra greiðslna til stjórnmálaflokka er skipuð með sérstökum hætti að lögum og ættu því ekki lengur að vera efasemdir um þau atriði. Engu að síður þótti mönnum rétt í framhaldi af þessum umræðum öllum að setja á laggirnar nefnd til að fjalla um þessi mál, nefnd sem þingflokkarnir ættu aðild að og leitast yrði við að ná sem víðtækastri samstöðu um málið. Hér er því ekki um það að ræða sem hv. þm. gat nú um að þetta væri einhver undirgefni þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það hefur verið nokkur umræða um slík mál hér í þinginu, mjög á villigötum og undarleg satt best að segja, sem ég ætla ekki að fara ofan í hér, en það er ekki mjög til sóma hvernig sú umræða hefur farið fram. En hér er um að ræða að allir þingflokkar eiga aðild að þessari nefnd og geta haft þann atbeina að störfum hennar sem þeir kjósa. Rammi um starfsemi þeirrar nefndar er rúmur og nefndin á auðvitað að fjalla um þessi mál í heild út frá almennum sjónarmiðum jafnframt, en auðvitað er sérstaklega verið að horfa til þess hvernig ríkisframlögum til stjórnmálaflokka er skipað því að eins og hv. þm. nefndi áðan, þá hafa önnur lönd séð sig knúin til þess að setja lagaramma um slík framlög. Hins vegar verða menn að gæta sín nokkuð á því sem hv. þm. gerði ekki alveg áðan, það er hvers vegna sjálfstæði stjórnmálaflokkanna gagnvart ríkisvaldinu og eftirlitshlutverki þess er nauðsynlegt. Ef við byggjum í alræðisríki, þá væri út af fyrir sig sjálfsagt að ríkisvaldið og ríkisendurskoðun væru með puttana ofan í starfsemi stjórnmálaflokkanna og gætu haft þumalskrúfur á þeim. Það á ekki við í lýðræðisríki eins og okkar. Menn verða að fara afar gætilega í að rugla þessu saman. Þótt menn hafi mikla trú á forræði ríkisins og eftirlitshlutverki þess í hvívetna, þá er það grundvallaratriði að stjórnmálaflokkarnir geti starfað án slíkra afskipta og þvingana. Það hafa reyndar ekki komið upp nein sérstök dæmi sem ég minnist um að misnotkun í þeim efnum hafi þótt vera áberandi. Ég man ekki eftir mörgum slíkum dæmum. Þá er þess að geta vegna þess að hv. þm. nefndi margvíslega þætti, sem ég hygg að nefndin muni lítið koma að því að það er mjög víðtækt efni og hún mundi þá seint og illa skila af sér, varðandi prófkjör og prófkjörsreglur og um siðareglur stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna. Hv. þm. nefndi að þingmenn gætu misst þingsæti sitt ef þeir höguðu sér ekki nægilega vel og það er vissulega þekkt. Þá eru það félagarnir sem senda viðkomandi út af þinginu en ekki kjósandinn sem kaus þá þannig að það er klúbburinn sem ákveður hvaða menn sitja á þingi en ekki kjósandinn. Slík hugmynd er mér algjörlega fráhverf. Mér finnst hins vegar sjálfsagt að ef hinum almenna kjósanda, þeim sem ábyrgðina ber og valdið skal hafa, ofbýður framkoma þingmanns, þá setji hann að sjálfsögðu þann þingmann út af sakramentinu. En það á ekki hópurinn að gera eftir einhverjum siðferðisvottorðum sem hann ákveður og væru meira og minna kannski hluti af sýndarskap og sviðsetningu, eins og við þekkjum þegar einn fer að dæma annan í hópi félaganna. Það mundi mér ekki lítast á. Ég vil nefna annað dæmi sem hv. þm. nefndi um leynd í kringum reikninga og að stjórnmálaflokkar ættu að birta reikninga. Einn stjórnmálaflokkur hefur sagt, og hann á fulltrúa hér í salnum, að hann sé eini stjórnmálaflokkurinn sem birtir reikninga. Og hann birti einhverja reikninga, einhverjar fáeinar tölur á blaði. Ég held að það hafi ekki þótt sæta neinum tíðindum. Það sætti hins vegar tíðindum þegar sjálfur framkvæmdastjóri viðkomandi flokks sagði af sér mánuði síðar eða svo vegna þess að hann hafði ekki fengið að sjá reikningana hjá þessum eina flokki sem birti þó reikningana að eigin sögn. Það sýnir nú í hvaða farvegi slíkar umræður geta orðið. Það þætti skrýtið í mínum flokki ef ég þættist hafa birt reikningana, einhverjar fáeinar tölur á blaði, og svo kæmi Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóri Sjálfstfl., og tilkynnti að hann hefði ekki fengið að sjá reikningana fyrir mér og ætlaði að hætta af þeim ástæðum. Og ég væri nýbúinn að básúna að ég væri með eina flokkinn sem birti reikninga. Menn sjá nú sýndarskapinn sem er í þessum efnum og hversu lítið gagn er af slíkum birtingum. En þá er spursmálið, á þá að ganga lengra? Á eftirlitið af hálfu ríkisins að vera með puttana á púlsi frjálsra stjórnmálaflokka? Auðvitað er svarið við því nei í þessu landi, rétt eins og svarið var já við því í Sovét hinu gamla sem ekki er lengur til. Stjórnmálaflokkar hafa nefnilega mjög mikla sérstöðu sem við þurfum að gæta að og huga að ef tryggja á sjálfstæði þeirra gagnvart ríkisvaldinu. Við setjum reglur um hlutafélög, hvernig á að skipa innri málum þeirra. Væntanlega dytti engum í hug að setja reglur um hvernig eigi að skipa innri málum stjórnmálaflokka, hvort þeir eigi að hafa prófkjör, hvort þeiri eigi að raða svona eða hinsegin í nefndir, hvernig þeir eigi að ráða starfsfólk til starfa o.s.frv., vegna sérstöðu þeirra. Og það sama gildir um reikninga þeirra. En auðvitað er það svo í hverjum stjórnmálaflokki sem eitthvert vit er í að þar er agi innan frá og þar er skýrt frá efnahagslegri og fjárhagslegri niðurstöðu. Reyndar er það svo að vandamál stjórnmálaflokkanna hefur ekki verið yfirfljótandi peningar. Ég þekki a.m.k. engan stjórnmálaflokk þar sem það er vandamál að þeir séu að skila afgangi af starfsemi sinni. Því miður er það svo að fjárhagsvandræði stjórnmálaflokkanna hafa aukist og því miður er það einnig svo að hlutur ríkisins í heildarfjárframlögum stjórnmálaflokkanna er að aukast ár frá ári þannig að þessir stjórnmálaflokkar fara að verða útibú frá ríkisvaldinu, sem er afar óhollt svo ekki sé meira sagt, og gengur þvert á alla lýðræðislega hugsun um frjálsa og óháða stjórnmálaflokka sem geta gegnt hlutverki sínu án afskipta og yfirdrottnunar ríkisvaldsins. Að þessu þurfum við öll mjög að huga. Menn geta sett siðferðisreglur um menn og stjórnmálaflokka. Slíkar reglur breyta litlu siðferði viðkomandi manns eða viðkomandi manna. Það gæti kannski hugsanlega hjálpað þeim að fela sig eitthvað pínulítið. Siðferðisreglurnar eru nefnilega inni í kollinum á hverjum manni og það er þar sem þær koma fram. Og það er áríðandi að brjóti menn slíkar reglur þá sé kjósandanum gert um það viðvart þannig að hann geti losað sig við þann mann eða þá konu sem er blendin í slíkum meginatriðum í þjóðfélaginu. Hv. þm. nefndi heildarþak á framlög í kosningabaráttu. Þetta hljómar líka ágætlega, en hvernig hafa menn síðan brugðist við? Eru allir svona ánægðir með þetta í Bandaríkjunum? Jú, jú, þar er svokallað heildarþak. En hvernig fara menn í kringum það? Skyldu menn ekki gera það? Ó, jú. Verkalýðshreyfingin þar, sem er kannski ekki mjög sterk, var óspör á stórkostlega peninga í síðustu kosningum til að auglýsa hvað stjórnmálaflokkarnir vildu, en hún var ekki hluti af þeim. Það hittist nú þannig á að hún var alveg samsíða einum stjórnmálaflokknum. Mjög öflugur félagsskapur eins og rifflasamtökin, sem ekki er stjórnmálaflokkur, beitti gríðarlegum peningum í auglýsingar og það hittist þannig á að mest af þeirra áróðri var samsíða hinum aðalstjórnmálaflokknum. Síðan kom hópur kristilegra manna sem var mjög vel skipulagður. Hann beitti gríðarlegum peningum sem tengdist ekkert þessu þaki á framlög. Það hittist þannig á að hans boðskapur, sem þeir sögðu að væri bara tilviljun og sjálfsagt hefur það verið tilviljun, fylgdi aðallega repúblikönum í þessum kosningum. Þannig að menn geta búið sér til alls konar þök. En hvernig ætla menn að fara fram hjá þeim? Hvað ef það væru til að mynda þök á slíkum framlögum hér á landi? Síðan hefði einhver stjórnmálaflokkur einhvern tiltekinn þátt á stefnuskrá sinni, tökum sem dæmi að Alþfl. hefði nú þá skoðun að afnema ætti verkfallsrétt opinberra starfsmanna og fylgdi henni fram og BSRB mundi kjósa að veita tugi milljóna í að berjast gegn þessari afstöðu, sem mundi þjóna hinum flokkunum, andstæðingum þessa tiltekna flokks í þessu dæmi. Mundi það brjóta þakið eða mundi það ekki brjóta þakið? Allar slíkar reglur eru afar vandmeðfarnar og það er mjög auðvelt að komast í kringum þær. Við eigum að ganga út frá því að gera stjórnmálaflokkunum kleift að njóta þess stuðnings sem stuðningsmenn þeirra vilja veita þeim. Auðvitað skilur maður að ef stjórnmálaflokkar hafa lítinn stuðningsmannahóp, þá vilja þeir sækja allt sitt fé til ríkisins. En það er líka annarlegt. Sums staðar er slíkum stuðningi þannig háttað að það geta allir sem bjóða fram fengið loforð um slíkan stuðning, ekki bara þeir sem eru fyrir í þinginu eða sveitarstjórninni, allir sem bjóða fram geta fengið loforð um slíkan stuðning. En sá fyrirvari er á því að menn nái tilteknum árangri. Að menn komi manni á þing eða í sveitarstjórn eða fái tiltekinn hlut af atkvæðum til þess að það séu kjósendur sem í raun ákveði framlagið en ekki einhverjir skriffinnar í ráðuneytum eða á skrifstofu. Þetta er líka hugmynd sem hægt væri að skoða, að láta stuðning stjórnmálaflokkanna fara eftir því hversu þeir væru metnir af fólkinu í landinu því að það er fólkið í landinu sem við hljótum að vilja taka mest mark á. Það segjum við a.m.k. í ræðum okkar fyrir kosningar og endrum og sinnum þess á milli og ég býst við því að menn vilji halda sig við það. Sú nefnd sem hér var um getið hefur ekki haldið mjög marga fundi, það er alveg rétt. Hins vegar hefur mikil undirbúningsvinna og gagnasöfnun átt sér stað innan nefndarinnar og ég veit ekki annað en þar verði á næstu vikum ræddar ítarlega tillögur sem formaður nefndarinnar mun í framhaldi af umræðum sem þar hafa orðið og gagnasöfnun kynna og leggja til grundvallar. Hvort um þær tillögur verður sátt skal ég ekki segja því að það er eins og ég segi, allir flokkar þingsins eiga aðild að þessari nefnd og það verður leitast við að ná sem viðtækustu samkomulagi um niðurstöðurnar. Það er mjög þýðingarmikið að til að mynda meiri hluti Alþingis á hverjum tíma sé ekki að þvinga fram ákveðna niðurstöðu sína, heldur verði þess gætt að meiri hlutinn og minni hlutinn geti þokkalega sæmilega við slíkar tillögur unað. Ég er því þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt að láta þessa nefndarvinnu fá eðlilegan gang. Ég á ekki von á því að hún leiði til þess að lagðar verði fram neinar formlegar tillögur á þessu þingi en vonandi verður á næsta þingi hægt að leggja fram vandaðar tillögur um þetta efni þannig að kjósendum sé ljóst fyrir næstu kosningar til að mynda hvernig þessum málum sé skipað og að hvaða niðurstöðu stjórnmálaflokkarnir hafi komist í þeim efnum hér í þjóðþinginu. Varðandi auglýsingar sem hv. þm. nefndi og hvort það eigi að setja almennar reglur um hvað mikið megi auglýsa, þá held ég að það sé ekki nauðsynlegt. Ég held að auglýsingar af því tagi sem stjórnmálaflokkarnir hafa stundum lent í séu marklitlar og geri þeim lítið gagn og ég held að þeir eigi að læra af reynslunni. Við eigum ekki að vera að bjarga þeim frá slíkum pyttum sem þeir detta í. Ég held að auglýsingar fáeina daga fyrir kosningar virki afar lítið á kjósendur. Kjósendur eru varir um sig vikurnar fyrir kosningar og þeir fletta yfir slíkar auglýsingar og horfa lítið til þeirra og vægi þeirra er miklu minna en menn mundu ætla. Hins vegar hef ég oft orðið var við að stjórnmálamenn í hinum ýmsu flokkum eru mjög uppnæmir yfir þessum auglýsingum þegar þær koma og þess vegna fara áróðursmeistararnir allt of hratt og mikið í slíkar auglýsingar og flokkarnir eru lengi í sárum eftir slíkt. Þeir eiga bara að kunna fótum sínum forráð sjálfir. Ég get grannt um þetta talað því að minn flokkur hefur svo sannarlega lent í dellum af þessu tagi og verið í mörg ár að vinna sig eftir slíkt auglýsingagönuhlaup. Og minn flokkur er ekki sá eini sem hefur í slíku lent. Í því hafa fleiri lent þegar menn horfa hver hjá öðrum og ímynda sér að nú sé þessi flokkurinn eða hinn að vinna verulega á út af auglýsingaflóði. Ég held að það sé mikill misreikningur og ofmat á þessum auglýsingum skömmu fyrir kosningar af því að fólk varar sig á þeim. Og ég vil í samræmi við mína lífsskoðun láta menn bera ábyrgð á gjörðum sínum í sem flestum efnum eins og þeir geta. Og stjórnmálaflokkarnir sem eru nú alltaf að reyna að hafa vit fyrir fólkinu og sýna því fram á að þeir séu færir um að stjórna málum ríkis og sveitarfélaga ættu þá að geta stjórnað sínum eigin málum og eigin fjármálum. Ef þetta sama fólk, sem er að bjóðast til að koma og stjórna landinu og stjórna sveitunum, kaupstöðunum og hreppunum og sveitarfélögum um land allt, ef það getur ekki stjórnað sínum eigin fjármálum, hver ætlar þá að treysta því til að stjórna fjármálum ríkisins, lands og þjóðar?

Herra forseti. Mér fannst öll ræða hæstv. forsrh. ganga út á að hann væri á móti því að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna eða fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Síðan kom niðurstaðan. Hann býst við að frv. verði lagt fram um það ef samstaða næst um það á næsta þingi. Það veldur mér vissulega vonbrigðum að þetta taki svo langan tíma, að enn þurfi að líða nokkrir mánuðir áður en þingið færi að fjalla um þetta mál. Ég hafði vissulega gert mér vonir um það miðað við upplýsingar sem komu fram í nefndinni að frv. mundi koma fram á þessu þingi. Ég vil líka taka fram af því að hæstv. forsrh. sagði að allir stjórnmálaflokkar ættu aðild að þessari vinnu, að Þjóðvaki á ekki aðild að þessu samstarfi eða þessu starfi í nefndinni einfaldlega vegna þess að Þjóðvaki fékk ekki, þó eftir því væri gengið, þá skilgreiningu á verksviði þessarar nefndar sem hann óskaði eftir að fá. Þjóðvaki sem slíkur stendur því utan við þessa vinnu. Hæstv. forsrh. hefur lýst skoðun sinni á ýmsu því sem ég hef hér sett fram og ég verð að segja að ýmislegt hefur valdið mér vonbrigðum. Þó að þetta væri fróðleg ræða á margan hátt hjá hæstv. ráðherra þá hefur afstaða hans til hinna ýmsu þátta eins og prófkjörs og þaks á fjárframlög í kosningabaráttu valdið mér vonbrigðum. Eitt hefur hann þó ekki nefnt sem er efnisatriði í þessu frv. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort þessi frumvörp sem hann væri með á sínu borði væru í sama eða svipuðum dúr og hér er verið að ræða. Það er spurningin um að stjórnmálasamtökum sé heimilt að taka við fjárframlagi eða ígildi þess frá einstökum aðilum, þó þannig að fari framlög yfir ákveðna upphæð, hér er nefnt 300 þús., á hverju reikningsári þá eigi að birta nöfn styrktaraðila samhliða birtingu ársreikninga. Ég tel þetta mjög mikilvægt atriði og spyr hæstv. ráðherra um á skoðun hans á þessu ákveðna atriði. En ég lýsi aftur vonbrigðum mínum með þann drátt sem verður á framlagningu frv. um fjárreiður stjórnmálaflokka.

Herra forseti. Ég tel að samskipti stjórnmálaflokka og stuðningsmanna þeirra eigi að vera þeirra samband, að það eigi að vera trúnaðarsamband á milli stuðningsaðila stjórnmálaflokka og stjórnmálaflokksins. Ég tel ekki að það gefist neitt tilefni til þess hér á landi að gera slíka hluti tortryggilega. Sennilega er það nú tiltölulega sjaldgæft að framlög til stjórnmálaflokka nemi hærri upphæðum en þessi sem hv. þm. nefndi. Ég kannast a.m.k. ekki við mjög mörg dæmi þess að framlög til stjórnmálaflokka, árleg framlög býst ég við að þingmaðurinn sé að nefna eða fyrir kosningar, séu hærri en sem þessari upphæð nemur. Oftast nær eru þetta miklu minni framlög. Ég verð að tala út frá mínum flokki sem hefur að vísu mikla sérstöðu vegna þess að hann er almenningsflokkur, ekki svona fámennisklúbbur eins og sumir flokkar eru. Það eru 35 þúsund meðlimir í þessum flokki sem greiða félagsgjöld og auðvitað safnast mjög mikið saman þegar svo margir koma saman og leggja í púkk.

Herra forseti. Ég heyri að hæstv. forsrh. er líka á móti því að gert verði að skyldu að birta nöfn styrktaraðila ef framlag fer yfir ákveðna fjárhæð. Ég tel mjög mikils virði að slíkt sé sett. Það mun eyða ákveðinni tortryggni sem oft er uppi varðandi fjármál stjórnmálaflokkanna og hvernig þeir fá framlög til sinnar starfsemi. Ég sé ekki annað en það ætti að vera útgjaldalaust af hálfu stjórnmálaflokkanna að miða slíkt þak við, eins og hér er lagt til, 300 þús. þegar meira að segja er upplýst af stærsta stjórnmálaflokknum að hann hafi ekki tekið við, ef ég skildi hæstv. forsrh. rétt, framlögum yfir 300 þús. Því ætti að vera útgjaldalaust að setja slíkt þak á og ég held að það mundi eins og ég segi vera til bóta varðandi það að eyða tortryggni sem er uppi um fjármál stjórnmálasamtaka og hvernig þeir afla fjár til þess að reka sína starfsemi.

Herra forseti. Ég hef nú ekki orðið var við mikla tortryggni í garð fjáröflunar stjórnmálaflokka hjá almenningi. Það er kannski hér í þessum sal hjá tilteknum þingmönnum en það er ekki mikil tortryggni hjá almenningi í þessum efnum. Ef þingmenn ætla að ákveða til að mynda hvaða upphæðir verða birtar. Segjum að stjórnmálaflokkur sé með árlegan fjárhag upp á 50 millj. kr. 300 þús. kr. eru kannski ekkert mjög stór hluti af slíkum fjárhag og þess vegna mundi slíkur styrktaraðili ekki hafa mjög mikil áhrif innan slíks flokks. En segjum síðan að einhver flokkur sé með fjárhag upp á 2 millj. kr. og síðan gefi einhver slíkum flokki 300 þús. kr., þ.e. yfir 10% af fjárhagsstöðu viðkomandi flokks, þá kannski er sá aðili orðinn mjög mikill þungavigtaraðili innan slíks flokks. Á þá að miða þessa upphæð bara við upphæð eða hlutfall af öllum heildatekjum viðkomandi stjórnmálaflokks? Það getur líka skipt máli. Ég er bara með þessu að vekja athygli þingmannsins á hvað allt svona er vandmeðfarið því að 300 þús. kr. styrkur til flokks sem er kannski með 800 meðlimi eða 500 meðlimi er ekkert smáræði. En 300 þús. kr. styrkur til flokks sem er með 35 þús. meðlimi er allt annars eðlis eins og hv. þm. hlýtur að sjá.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. um starfsemi og fjárreiður stjórnmálasamtaka. Það var einnig flutt í fyrra lítið breytt. Ég sit í hv. allshn. og kem því til með að sinna þessu máli. En ég vil byrja á því að láta það koma fram að að mati okkar kvennalistakvenna er það mjög mikilvægur þáttur lýðræðis í landinu að stjórnmálaflokkum sé gert kleift að starfa og þá sé mjög eðlilegt að til komi opinber fjárstuðningur. Ég vil einnig benda á að í flestum nágrannalöndunum þykir t.d. eðlilegt að skiptireglurnar séu þannig að stjórnarandstaðan fái hlutfallslega meiri stuðning en stjórnarflokkar vegna þeirrar gífurlegu aðstoðar sem stjórnarflokkar fá í ráðuneytum bæði í sérfræðiaðstoð og ýmissi annarri vinnu. Það kom fram hér áðan að einhverjir stjórnmálaflokkar þættust einir hafa birt bókhald sitt. Ég held að það sé algerlega rangt. Kvennalistinn hefur ávallt haft bókhald sitt opið og hefur birt reikninga yfirfærða af löggiltum endurskoðendum þannig að það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það eru fleiri en einn flokkur sem hafa gert þetta. Það er nú svona með fréttaflutning hér á landi. En Kvennalistinn hefur ávallt haft sína reikninga opna og birt þá ef um það hefur verið beðið. Tilgangur minn með því að koma í pontu er ekki síst sá að vekja athygli á þeirri þróun sem hefur átt sér stað í veitingu fjármagns til stjórnmálaflokka og þess vegna er ég kannski ekki alveg nógu ánægð með orðalagið á 11. gr. og 13. gr. frv. þar sem það á að setja það í hendur forseta Alþingis, 13. gr. sem er í samræmi við núgildandi lög um sérfræðilega aðstoð fyrir þingflokka. Staðreyndin hefur nefnilega verið sú að á undanförnum árum hafa þessar úthlutunarreglur breyst þannig að þær hafi verið stóru flokkunum verulega í hag á kostnað minni flokkanna. Þegar ég kom fyrst að þessu máli eftir að Kvennalistinn var stofnaður árið 1983, var í gildi sú regla að rúmlega 40% fóru jafnt til allra flokka og hinu var skipt eftir þingmannafjölda. Þetta á sér fyrirmyndir erlendis frá og hugsunin er sú að það kosti ákveðna upphæð að reka skrifstofu, hafa starfsmann og annað slíkt og lágmarkskostnaðurinn sé jafnmikill hvort sem flokkurinn er lítil eða stór, að þetta sé einfaldlega lýðræðisleg þjónusta við almenning. Síðan sat ég í nefnd sem skipti þessu fé í nokkur ár þangað til mér ofbauð árið 1992 hvernig málum var komið. Þá skilaði ég bókun þegar verið var að skipta fjárlagaliðnum á fjárlögum og ég ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að lesa þessa bókun sem er frá 10. janúar 1992. Þar segir: ,,Fulltrúi Samtaka um kvennalista vill vekja athygli á þeirri þróun sem orðið hefur í tillögum og skiptingu ofangreindra fjárlagaliða. Þegar Kvennalistinn var fyrst kjörinn á þing var skiptireglan þannig að hluti fjárins fór beint til dagblaða en hinum hlutanum var skipt á milli þingflokka þannig að 47% var skipt jafnt á milli allra flokka og 53% var síðan skipt eftir fjölda þingmanna. Þetta var árið 1984. Árið 1988 og 1989 var allri upphæðinni skipt á milli þingflokka þannig að 40% upphæðarinnar var skipt jafnt á milli flokka og 60% eftir þingmannafjölda. Árið 1990 þegar þingflokkar voru sjö og árið 1991 þegar þingflokkar voru sex náðist meiri hluti fyrir því í nefndinni að lækka þann hluta sem skiptist jafnt á milli þingflokka niður í 12,5% og 87,5% var skipt eftir atkvæðamagni flokka. Nú árið 1992 var síðastnefnda skiptireglan einnig notuð.`` Og hún hefur verið óbreytt síðan, þ.e. það eru aðeins 12,5% sem fer jafnt á flokka en hitt fer eftir þingmannafjölda. En áfram með þetta bréf, með leyfi forseta: ,,Á fundum úthlutunarnefndarinnar hefur verið ítrekuð sú skoðun að nauðsynlegt sé að endurskoða þetta fyrirkomulag. Nefndin kynnti sér hvernig sambærilegum styrkjum til blaða og starfsemi stjórnmálaflokka er háttað í nágrannalöndum okkar og þann 20. mars 1989``, takið eftir: 1989 ,,var þáv. fjmrh. skrifað bréf með ítarlegum upplýsingum um fyrirkomulag sambærilegra mála erlendis og beðið um að endurskoðun væri látin fara fram. Svokölluð lýðræðisnefnd sem skipuð var af forsrh. að fenginni tilnefningu þingflokka árið 1990 hefur því miður ekki enn skilað breyttum tillögum þó að við í úthlutunarnefndinni hefðum bundið miklar vonir við það starf við úthlutunina árið 1991 og enn þá er staðan óbreytt. Undirrituð telur óviðunandi að fulltrúar þingflokkanna séu látnir deila árlega um skiptingu þessara fjárlagaliða og að ekki skuli vera til fastmótaðar reglur og e.t.v. lög um þessa fjárlagaliði eða um starfsemi stjórnmálaflokka. Enn fremur hefur þróunin í úthlutunarreglunum augljóslega orðið þannig að minni flokkum er gert erfiðara um vik, en umsvifamöguleikar þeirra stóru hafa aukist.`` Undir þetta bréf skrifar Guðný Guðbjörnsdóttir. Ég vil aðeins rökstyðja síðustu setninguna betur með tilvísun í fyrirspurn sem ég lagði fram á Alþingi á síðasta þingi. Svarið er birt á þskj. 959 frá 120. löggjafarþingi. Þar spyr ég um heildarupphæðir til allra stjórnmálaflokkanna og ég bið um árin frá 1986 og fram til ársins 1996. Og til þess að það taki ekki of mikinn tíma, þá kemur í ljós samandregið að upphæð stærstu flokkanna eins og Framsfl. og Sjálfstfl. hefur tæplega sexfaldast frá árinu 1986 til 1996 á meðan upphæðir A-flokkanna hafa um það bil fimmfaldast, á meðan hins vegar upphæð Kvennalistans hefur þrefaldast. Ég vil taka það fram að fylgi Kvennalistans 1986 var það sama og það er núna, þ.e. þrír þingmenn. Ég er ekki með þingmannafjölda hinna flokkanna alveg skipt niður þannig að vera má að það skýri málið að einhverju leyti. En mér virðist þetta sýna mjög vel að þróunin hefur verið sú að hlutfallslega hefur miklu meira farið til stóru flokkanna en þeirra litlu. Þetta finnst mér sérstaklega athyglisvert vegna þess að það kom skýrt fram hjá formanni þessarar lýðræðisnefndar sem undirrituð sat í á sínum tíma að ekki er mikill áhugi á því innan Sjálfstfl., eins og kom fram í máli ráðherra hér áðan, að setja lög um fjárreiður stjórnmálaflokkanna. En á sama tíma breyta þeir úthlutunarreglunum þannig að þeir hagnast mest á þeim. Finnst hæstv. forsrh. eðlilegt að vera annars vegar á móti stuðningi við stjórnmálaflokka og hins vegar að Sjálfstfl. fái 57,3 millj. kr. á liðnu ári? Þetta er tvískinnungur og ekkert annað en tvískinnungur og það er vonandi að núverandi nefnd komi hér inn með alvörufrv. sem sátt næst um og er í einhverju samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndunum en að það verði ekki alltaf ákveðnir aðilar sem geti hagnast á því að segja: Við erum á móti reglum og á móti lögum um þetta, en hirða svo til sín stærsta hlutann af fjármagninu.

Herra forseti. Ég minnist nú þess út af síðustu orðunum að það var einmitt hv. þm. sem var á móti hækkunum til stjórnmálaflokkanna en sótti samt í það sjálf. Hún afneitaði því ekki fyrir hönd síns flokks sl. vor heldur sótti eftir því sérstaklega að fá það greitt sem hinir flokkarnir komu sér saman um en Kvennalistinn reyndi að slá sér upp á hér í þinghúsinu að hafa ekki staðið að. En Kvennalistanum hefði verið í lófa lagið að afsala sér þeirri upphæð og vera sjálfum sér samkvæmur sem flokkur. Af því það var spurt um Sjálfstfl. sérstaklega þá hefur Sjálfstfl. sætt sig við að fá heldur lægri upphæð á hvern þingmann en aðrir flokkar fá. Sjálfstfl. hefur sætt sig við það. Við teljum hins vegar langréttustu regluna að það sé greitt fyrir hvern þingmann vegna þess að við eigum ekki hér í húsinu að vera að leiðrétta kosningaúrslitin eftir á sem kjósendur hafa ákveðið. Við höfum því talið að það væri langbest og eðlilegast að hafa þetta miðað við þingmannafjölda en við höfum sætt okkur við að Sjálfstfl. fengi heldur minna á hvern þingmann en aðrir flokkar.

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög athyglisverð rök vegna þess að fyrst þegar ég kom að þessu máli þá var sérfræðiaðstoðinni skipt þannig að 33% var skipt jafnt á milli þingflokka og þá var það heilaga reglan: Við skulum skipta þessu eins og í nefndinni um sérfræðiaðstoð þingflokka, 33% jafnt og hitt á þingmenn. Núna segir forsrh.: ,,Jú, við höfum sætt okkur við það að þingmenn Sjálfstfl. fái aðeins minna.`` Það er vegna þessa 12,5% sem fer jafnt milli flokkanna. Það á ekki að viðurkenna þau prinsipp sem öll nágrannalöndin viðurkenna og þar að auki er tekið tillit til stjórnarandstöðunnar. Skuggaráðuneytin, þeir sem ekki eru í stjórn, fá meira. Hér eru reglurnar að þróast í þveröfuga átt við það sem alls staðar tíðkast í lýðræðisríkjum undir því yfirskini að Sjálfstfl. sætti sig við að fá aðeins minna á hvern þingmann.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem ég flyt ásamt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, Bryndísi Hlöðversdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur. Frv. felur í sér að einstæðum foreldrum sem hafa á framfæri sínu barn á aldrinum 16--19 ára verður heimilt að nýta 80% af óráðstöfuðum persónuafslætti barna með sama hætti og gildir um persónuafslátt hjóna eða sambýlisfólks en samkvæmt skattalögum er heimilt að nýta 80% af óráðstöfuðum persónuafslætti þess sem lægri hefur tekjurnar. Ég tel að hér sé mikið réttlætismál á ferðinni og það sé mikil ósanngirni í því fólgin þegar einstæðir foreldrar eiga hlut að máli, að geta ekki nýtt sér ónýttan persónuafslátt barna sinna. Frá því að þetta fyrirkomulag var ákveðið í skattalögum hafa orðið miklar breytingar í þjóðfélaginu sem felast m.a. í auknum menntunarkröfum og lengri skólagöngu barna. Atvinnuleysi hefur aukist verulega, t.d. hefur það tífaldast hjá ungmennum 15--19 ára á árunum 1987--1994. Börn dveljast lengur í foreldrahúsum og þurfa lengur á framfærslu foreldra sinna að halda og þá ekki síst til að geta menntað sig en það er talið að um 80--90% ungmenna á aldrinum 16--18 ára búi í foreldrahúsum. Það er alveg ljóst að framfærslukostnaður einstæðra foreldra er mjög mikill, ekki síst þegar um er að ræða menntun barnanna. Félag einstæðra foreldra lét gera könnun á framfærslukostnaði 1991 vegna 13--15 ára barna. Niðurstaðan í þeirri könnun varð sú að árlegur framfærslukostnaður 13--15 ára barna væri um 500 þús. kr. og það sjá náttúrlega allir að einstæðir foreldrar sem eru kannski ekki með mikið meira en lágmarkslaun eiga í miklum erfiðleikum með að standa undir slíku þegar framfærslukostnaður vegna barnanna slagar langt upp í lágmarkslaunin. Það má líka vísa til neyslukönnunar sem gerð var árið 1991. Hún sýnir mjög mikil útgjöld hjá einstæðum foreldrum. Þau voru áætluð 1.945 þús. kr. á núgildandi verðlagi. Einstæðir foreldrar með eitt barn eru áætlaðir undir fátæktarmörkum samkvæmt þeirri skilgreiningu sem menn leggja í það mál, þ.e. að þeir séu undir fátæktarmörkum sem hafa tekjur undir 66 þús. kr. eða 792 þús. kr. á ári. Það þurfa nú töluvert margir einstæðir foreldrar að lifa af þessum tekjum sem eru tæplega 800 þús. kr. á ári en neyslukönnunin sýnir að framfærslukostnaðurinn er meiri en helmingi hærri eða um 1.945 þús. kr. Til þess að standa undir þessum útgjöldum þyrftu samkvæmt könnuninni tekjur þeirra einstæðra foreldra sem eru 66 þús. kr. að hækka um 100 þús. kr. á mánuði og fara í 162 þús. til þess að eiga fyrir framfærslunni. Það er alveg ljóst að tekjur þeirra standa nú vart undir brýnustu matarinnkaupum eða lágmarkshúsnæðiskostnaði og eru þá aðrar nauðþurftir undanskildar. Það er því ljóst að það er ekkert réttlæti fólgið í því að leyfa einstæðum foreldrum ekki að fara sömu leið varðandi ónýttan persónuafslátt eins og hjón eða sambúðarfólk gerir. Í greinargerðinni koma fram upplýsingar um mjög laka fjárhagsaðstöðu einstæðra foreldra, líka þó litið sé til ráðstöfunartekna, en samkvæmt niðurstöðu Þjóðhagsstofnunar eru meðaltekjur einstæðra foreldra þrefalt lægri en meðaltekjur hjóna. Í úttekt Félagsvísindastofnunar sem gerð var í mars 1995 undir heitinu Skuldastaða heimilanna, kemur fram að einstæðir foreldrar skulda einna mest, mest allra eða um 4,5 millj. kr. og þeir greiða einna mest í afborganir eða um 35% tekna. Þar kemur einnig fram að einstæðir foreldrar og fólk með heimilistekjur undir 70 þús. kr. á mánuði greiða hlutfallslega hæstu mánaðargreiðslur vegna húsnæðiskaupa. Húsnæðiskannanir sýna að möguleikar einstæðra foreldra til að eignast eigið húsnæði eru miklu minni en þar sem tveir sjá um framfærsluna. Um 84% Íslendinga á aldrinum 25--75 ára búa í eigin húsnæði en um 60% einstæðra foreldra. Samkvæmt upplýsingum Félagsmálastofnunar Reykjavíkur eru einstæðir foreldrar stærstur hluti þeirra húsaleigubótaþega sem eiga börn undir 18 ára aldri eða 58%. Einnig er ljóst og liggur fyrir að konur eru með forsjá barna sinna þegar um er að ræða skilnað í um 90% tilvika og allir þekkja meðlögin, þau rétt hrökkva fyrir leikskólaplássi þannig að hvernig sem litið er á þetta, virðulegi forseti, hvort sem litið er á tekjurnar, hvort sem það eru beinar launatekjur, ráðstöfunartekjur, félagslegar aðstæður, húsnæðisaðstæður eða menntunarmöguleikar barna einstæðra foreldra, öll þessi rök segja okkur að frv. sem hér er mælt fyrir um að einstæðir foreldrar geti nýtt ónýttan persónuafslátt barna sinna, á fyllilega rétt á sér og mundi gjörbreyta, virðulegi forseti, aðstöðu einstæðra foreldra og afkomumöguleikum þeirra. Þetta hefur verið mikið baráttumál Félags einstæðra foreldra. Ef ég man rétt var forsrh., eða ég man nú ekki hvaða ráðherra það var, fyrir einu eða tveimur árum afhent fjöldinn allur af undirskriftum frá Félagi einstæðra foreldra sem settu þetta baráttumál mjög á oddinn. En það hefur ekkert heyrst að ríkisstjórnin sé neitt að vinna að framgangi þessa mikla réttlætismáls. Því er gerð tilraun til þess, virðulegi forseti, í þriðja eða fjórða sinn að hreyfa þessu máli á hv. Alþingi. Samkvæmt upplýsingum úr álagningargögnum fyrir árið 1996 vegna tekna á árinu 1995 er ónýttur skattafsláttur þeirra sem fæddir eru á árunum 1976--1979 að báðum árum meðtöldum um 2,3 milljarðar kr. og þeir eru 13.994 talsins. Aðeins um 30% barna 16--19 ára hafa verið á vinnumarkaði undanfarið ár og þess vegna er hann mjög hár þessi ónýtti persónuafsláttur. Ég ítreka, virðulegi forseti, mikilvægi þessa máls og vona að það fari ekki fyrir því eins og mörgum öðrum frv. frá þingmönnum að þau fái litla eða enga efnislega umfjöllun í þingnefndum sem er orðið mjög alvarlegt. Mér finnst, virðulegi forseti, að hæstv. forsn. ætti sérstaklega að fara ofan í þau mál vegna þess að það er algjörlega undir hælinn lagt hvort þau fái efnislega umfjöllun og ef hún er þá er hún mjög lítil. Frv. þingmanna eru sjaldnast afgreidd inn í þingið þannig að þingheimur fær ekki einu sinni að taka afstöðu til þessara mála. Þeim sem stýra nefndunum þykir það bara mjög gott ef málin eru send til umsagnar og síðan er ekkert gert með málin frekar. Þetta er algengt varðandi þingmannamál. Það er mjög erfitt við þetta að búa. Þó að ég viti að stjórnarandstaðan hafi ekki sama rétt varðandi afgreiðslu á málum eða getu eða afl til að koma þeim fram eins og meiri hlutinn þá er það lágmark, virðulegi forseti, að stjórnarandstöðunni sé sýnd sú kurteisi að málin verði tekin til efnislegrar umfjöllunar í nefndum og afgreidd inn í þingið og þá til lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu. Það er orðið stórt vandamál hér í þinginu hvernig með þessi mál er farið. Við vorum áðan að ræða frv. um starfsemi stjórnmálaflokkanna sem búið er að flytja þrisvar. Og af því að þar er einhver vinna í gangi í forsrn., en er nú upplýst að viðkomandi nefnd hefur ekki komið saman í hálft ár, þá neitar meiri hluti nefndarinnar að taka málið til efnislegrar umfjöllunar. Ég beini því til virðulegs forseta að hv. forsn. skoði þessi mál af alvöru. Ég vil freista þess, virðulegi forseti, þó ég viti ekki hve mikinn tilgang það hefur, að vísa málinu til 2. umr. og til umfjöllunar í hv. allshn.

Herra forseti. Á þskj. 574 þá flyt ég till. til þál. um íslenska táknmálið sem móðurmál heyrnarlausra. Tillagan er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að undirbúa frumvarp til laga sem lagt verði fyrir næsta reglulegt Alþingi um að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra og heyrnarskertra hér á landi.`` Ég vil geta þess áður en ég geri grein fyrir tillögunni í einstökum atriðum að mér barst í dag símbréf frá umboðsmanni barna þar sem hún gerir grein fyrir sínum málflutningi í þessu máli, m.a. bréfi sem hún ritaði menntmrh. 12. júní 1996, þar sem hún leggur mikla áherslu á að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra. Hún vitnar í því bréfi m.a. í stjórnarskrána, nýju stjórnarskrána, mannréttindarákvæði hennar, og einnig í greinargerðina með stjórnarskrárfrv. og sömuleiðis í samþykkt Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins en Ísland er aðili að þeim samningi. Sömuleiðis vitnar hún til annarra mannréttindasamninga sem Ísland hefur fullgilt auk laga um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994. En í stjórnarskránni segir svo í 76. gr. eins og hún hljóðar nú, með leyfi forseta: ,,Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.`` --- Hvorki meira né minna þannig að á grundvelli þessa hafði umboðsmaður barna samband við hæstv. menntmrh. og mun það vera næsta óvenjulegt að umboðsmaður barna snúi sér þannig til stjórnvalds. Ég tel að það sé til fyrirmyndar að Þórhildur Líndal, umboðsmaður barna, hefur frumkvæði í þessu máli. Í bréfi sínu fer hún líka yfir þessi mál hér á landi og þar segir, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hafa fæðst að jafnaði eitt til tvö heyrnarlaus börn hér á landi. Í Vesturhlíðarskóla, sérskóla fyrir heyrnarlaus börn, eru 25 börn á grunnskólaaldri en átta á leikskólaaldri. Ég held að allir geti verið sammála um að hlúa beri að börnum þessa lands og gæta jafnræðis þeirra í milli svo sem framast er unnt. Á fyrstu árum ævinnar er grunnur lagður að þroska barna á öllum sviðum. Á öðrum Norðurlöndum er táknmál heyrnarlausra viðurkennt sem fyrsta mál þeirra, móðurmálið.`` Og síðar segir í bréfi umboðsmanns, með leyfi forseta: ,,Eins og áðurgreind ummæli menntamálaráðherra bera vott um og einnig kemur fram í niðurlagi 20. gr. nýsamþykktra laga um framhaldsskóla er stigið ákveðið skref til viðurkenningar á íslensku táknmáli sem móðurmáli heyrnarlausra íslenskra ungmenna frá 16 ára aldri. Aftur á móti er engum slíkum ákvæðum til að dreifa, hvorki í lögum um leikskóla né heldur í lögum um grunnskóla. Að mínum dómi brýtur slíkt í bága við rétt hinna heyrnarlausu barna sem eru yngri en 16 ára samanber framannefnd ákvæði íslensku stjórnarskrárinnar og alþjóðlegra mannréttindasáttmála sem Ísland er aðili að. Með vísan til þessa vil ég sem umboðsmaður þessara barna hér með skora á yður, herra menntamálaráðherra, að sýna skilning og vilja í verki með því að eiga frumkvæði að því að íslenskt táknmál verði viðurkennt af löggjafans hálfu sem móðurmál heyrnarlausra barna á leikskóla- og grunnskólaaldri.`` Undir þetta ritar umboðsmaður barna, Þórhildur Líndal. Hæstv. menntmrh. svaraði þessu bréfi ekki strax en umboðsmaður barna ítrekaði fyrirspurnir sínar með öðru bréfi sem var dags. 26. júní 1996 þar sem umboðsmaðurinn segir, með leyfi forseta: ,,Það er vissulega áfangi í jafnréttisbaráttu heyrnarlausra barna hér á landi að þessi mál skuli verða tekin fyrir í sambandi við endurskoðun námskrár grunnskóla og framhaldsskóla en hins vegar liggur ekki afdráttarlaust fyrir hvort þér [þ.e. menntmrh.] hafið í hyggju að verða við rökstuddri áskorun minni er sett var fram í fyrrnefndu bréfi mínu þess efnis að þér sem ráðherra hafið frumkvæði að því að íslenskt táknmál verði viðurkennt af löggjafans hálfu sem móðurmál heyrnarlausra barna á leikskóla- og grunnskólaaldri. Eins og þér vitið þá verða réttindi manna ekki tryggð með öruggum hætti nema með lögum. Af þeirri ástæðu fer ég þess á leit hér með við yður að fá glöggt svar við fyrrnefndri áskorun minni þannig að mér verði með augljósum hætti unnt að gera hinum heyrnarlausu umbjóðendum mínum grein fyrir afstöðu yðar til hennar.`` Hæstv. menntmrh. svaraði þessu svo með bréfi, dags. 29. júlí 1996 og hann byrjar á því að skammast út í umboðsmanninn fyrir að vera að skrifa honum til um þessi mál í dagblöðum og er það satt að segja alveg ótrúlegur tónn í bréfi hæstv. menntmrh. En látum það nú vera, herra forseti, ég ætla ekki að fara að velta mér upp úr því hér að ráðherranum fjarstöddum. En í lok bréfsins vitnar ráðherrann í álit meiri hluta menntmn. um frv. til laga um grunnskóla þar sem kom fram að um þessi mál eigi að fjalla í tengslum við endurskoðun aðalnámskrár grunnskóla. Ráðherrann vitnar í þetta og til þess að hann hafi sjálfur verið í meiri hlutanum, hann hafi ekki verið orðinn ráðherra þegar þetta var heldur hafi hann verið einn af þingmönnum meiri hlutans, og segir svo um þessa afstöðu meiri hlutans: ,,Teljið þér meinbugi á þessari afstöðu löggjafans væri eðlilegt að vekja athygli hans á því.`` --- Ráðherrann vísar sem sagt til löggjafans og vísar málinu í raun frá sér til löggjafans. Ég tel að ég sé að taka upp þann bolta nú og óska eftir því að Alþingi fjalli um málið. --- Síðan segir hæstv. menntmrh.: ,,Ég mun sinna skyldum mínum í þessu efni í samræmi við gildandi lög á hverjum tíma en á þeim tíma sem meiri hluti menntmn. vann að ofangreindu sat ég í honum [þ.e. í meiri hlutanum]. Um leið og efni bréfa minna, dags. 21. júní sl. og 20. des., er áréttað skal það tekið skýrt fram að hvorki grunnskólalög né leikskólalög girða fyrir að skólakerfið þjóni hagsmunum heyrnarlausra og þörfum, m.a. eflingu táknmáls við kennslu. Þau réttmætu sjónarmið sem þér hafið komið á framfæri verða tekin til athugunar við endurskoðun aðalnámskrár grunnskóla og uppeldisstefnu leikskóla en vinna við þá endurskoðun er nýhafin.`` Ég vildi koma þessu hér á framfæri, herra forseti, og segja að mér fannst þetta ekki góð viðbrögð frá hæstv. menntmrh. Þess vegna er nauðsynlegt að þingið taki á málinu, m.a. eins og hér er gerð tillaga um. Málefni heyrnarlausra hafa mjög oft komið til meðferðar í þessari stofnun og í grg. með tillögu minni nefni ég um það mjög mörg dæmi, ein 16 dæmi. Ég vek athygli á því að það er algengt að þegar þingmenn flytja mál þá nefni þeir ekki forsögu málanna, það er gert mjög nákvæmlega í grg. með þessari þáltill. Og þó að ég eigi hlut að máli þá vil ég segja að ég tel það til fyrirmyndar. Ég tel að það eigi að rekja það hvernig Alþingi hefur fjallað um mál af þessu tagi eða öðru áður, ef það hefur þá annað borð gert það. Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að full samstaða sé um að íslenska táknmálið eigi að geta orðið móðurmál heyrnarlausra. Vandinn er hins vegar sá að það er ekki nóg að setja það í lög að íslenska táknmálið eigi að vera móðurmál heyrnarlausra. Það þarf um leið að tryggja fjármuni í þessum efnum. Það fór fram umræða um þessi mál í gær að frumkvæði hv. 18. þm. Reykv. þar sem hún spurði hæstv. félmrh. um þessi mál og þá kom fram að engir peningar séu til þess að tryggja þann rétt sem hér er um að ræða. Þess vegna vil ég taka fram að ég tel að það sé nauðsynlegt að um leið og sett yrðu lög að þá tryggi menn jafnframt fjármögnun þeirra annars eru slík lög ónýt. Þetta málefni, um að gera íslenska táknmálið að móðurmáli heyrnarlausra, vekur umhugsun um að það eru engin lög til á Íslandi um móðurmálið. Það eru engin lög til um það á Íslandi eða stjórnarskrárákvæði um að íslenskan sé móðurmál Íslendinga sem væri þó eðlilegt að hafa, a.m.k. miðað við það sem tíðkast annars staðar. En þetta er að sjálfsögðu vegna þess að það liggur svo að segja í hlutarins eðli að íslenska sé okkar móðurmál en þó er athyglisvert að það skuli hvergi tekið fram, t.d. í lögum um þingsköp Alþingis. Væri þó eðlilegt að taka það fram þar að mínu mati að úr þessum stól skuli menn tala á íslensku en ekki öðrum tungumálum. En það liggur ekki fyrir þannig að forseti gæti, hygg ég, ekki vikið mér úr stólnum þó ég reyndi að tala hér framandi tungur --- sem ég mun þó ekki reyna og hugga forseta með því. Eins kæmi til greina að hafa um það ákvæði að skjöl hér skuli vera á íslensku. Það hefur stundum verið sett ofan í við þingmenn fyrir það að þeir hafi reynt að birta fylgiskjöl, minnir mig, á erlendum málum og þeir hafa tekið mark á því. Þannig að venjan er sú að íslenska sé málið sem talað er úr þessum stól og á öllu sem gerist í þessu húsi en það er umhugsunarvert hvort ekki sé ástæða til þess að setja um það sérstök lagaákvæði. Mér finnst reyndar að það mætti alveg hugsa sér að í stjórnarskránni væru beinlínis ákvæði um það að íslenskan væri móðurmál Íslendinga. Í grg. er rakin nokkuð ítarlega saga þessa máls. Ég ætla ekki að endurtaka það en vísa sérstaklega til fskj. sem birt er á bls. 4 og áfram en það er greinargerð eftir Valgerði Stefánsdóttur til vísindanefndar heimspekideildar Háskóla Íslands. Ég sé ekki betur en að nafn hennar hafi fallið niður og það eru mistök. En Valgerður Stefánsdóttir er forstöðumaður Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra. Hún rekur þróun þessara mála allt til ársins 1992 þegar forstöðumaður Samskiptamiðstöðvar leitaði til Háskóla Íslands með tvíþætt erindi, hið fyrra var að koma á BA-námi í táknmáli og túlkun á Íslandi en hið síðara varðandi rannsóknir. Hún rekur það síðan að táknmál og túlkun á táknmáli hafi verið verkefni í Háskóla Íslands nú um tveggja ára skeið. Skipulagið hafi miðast við að fyrstu tvö árin yrðu fullgild aðalgrein til BA-prófs innan heimspekideildar en þriðja árið hafi verið hugsað sem hagnýtt viðbótarnám (40 einingar) sem félli utan BA-stigsins á svipaðan hátt og hagnýt fjölmiðlun innan félagsvísindadeildar. Skemmst er frá því að segja að það hefur verið mikil aðsókn að þessu námi. Þetta nám hófst í september 1994 við Háskóla Íslands. Sumarið 1994 voru 27 nemar skráðir í táknmálsfræði. Af þeim luku fjórir engum prófum, fimm luku 10--30 einingum og átján hafa tekið táknmál sem aðalgrein til 60 eininga. Það er því augljóst mál strax 1994 og svo aftur 1995 þegar innrituðust 37 nemendur að áhugi á málinu er gríðarlegur. Það var litið þannig á, herra forseti, að þessi kennsla við Háskóla Íslands væri í tilraunaskyni til þriggja ára. Það er ekki ljóst hvað verður svo um þessa kennslu að þessum þremur árum loknum. Það mun liggja þannig í heimspekideild Háskóla Íslands að tekin hafi verið ákvörðun um það að taka enga nýja nema í þessar greinar næsta haust en viðræður hafa staðið yfir milli háskólans og Samskiptamiðstöðvar um það mál og þeim er ekki lokið. Síðan er í greinargerð Valgerðar fjallað ítarlega um rannsóknir á þessum þáttum, þ.e. á íslenska táknmálinu, en það er augljóst að það verða að fara fram ítarlegar rannsóknir til að þróa íslenska táknmálið. Margir halda, herra forseti, að táknmálið sé alþjóðlegt mál og sá sem kunni eitt táknmál geti þar af leiðandi talað við alla sem kunna táknmál á annað borð. Þannig er það ekki. Hver þjóð verður að eiga sitt táknmál. Danskir heyrnarlausir og heyrnardaufir verða að nota og þróa danskt táknmál og eins er það með okkar fólk. Það lýtur að áherslum, beygingum bæði sagna og nafnorða og annarra orða sem þarf að nota, svo og blæbrigða í máli, en við sem talandi erum og heyrandi eigum oft erfitt með að átta okkur á þessu af því við lítum á þetta sem sjálfsagða hluti. Allt þetta þarf hins vegar að rannsakast rækilega þegar um táknmálið er að ræða og þær rannsóknir hafa verið í gangi. Ég vænti þess, herra forseti, að þessari tillögu verði vel tekið. Ég legg til að menntmrh. eigi að undirbúa frumvarp. Ég er satt að segja með dálítinn bakþanka um hvort það hefði kannski átt að vera einhvers konar þverfaglegt teymi sem hefði komið að þessu máli, þ.e. heilbr.- og trmrn. og félmrn., líkt og þegar við settum lögin um Samskiptamiðstöðina á sínum tíma. Þá komu að því máli fulltrúar úr þremur ráðuneytum. Kannski hefði það mátt gerast þannig og ég vísa því til hv. nefndar, sem vonandi fær málið til meðferðar, að hún skoði það að vísa til þess möguleika við afgreiðslu sína á málinu sem ég treysti að verði jákvæð. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. menntmn.

Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól til að lýsa yfir stuðningi mínum við þessa þáltill., sem hv. 8. þm. Reykv. er eini flm. að, sem fjallar um það að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra. Ég tel það geysilega mikilvægt að táknmálið fái viðurkenningu því það er allnokkur hópur Íslendinga sem hefur ekki annað tungumál en íslenska táknmálið. Og eins og kom fram hjá flm. þegar hann vitnaði í bréf frá umboðsmanni barna þá hefur hann einmitt beitt sér fyrir því að reyna að auka skilning stjórnvalda á því að fá íslenska táknmálið viðurkennt sem tungumál barna sem ekki geta tileinkað sér annað mál. Mér finnst sérstaklega mikilvægt að benda á stöðu heyrnarlausra á meðan táknmálið er ekki viðurkennt og það hversu þeir eru háðir fjárlögum um þjónustu. Það kom einmitt fram hjá hv. 8. þm. Reykv. sem benti á það í fyrirspurnatíma í gær. Þó svo að vilji stjórnvalda sé skýr í málefnum þeirra eins og fram kemur í frv. sem liggur fyrir þinginu, frv. til laga um réttindi sjúklinga, en þar er kveðið á um það í 5. gr. að sjúklingum sem tala ekki íslensku eða sjúklingum sem nota táknmál skuli tryggð túlkun á upplýsingum, þá kemur þessi vilji stjórnvalda ekki fram við fjárlagagerð. Er nú svo komið að þessi hópur, sem ekki getur tileinkað sér annað tungumál en íslenska táknmálið, getur ekki nýtt sér heilbrigðisþjónustuna sem skyldi. Hann fær ekki túlkun, hvorki er hann leitar til heilsugæslustöðva né til sjálfstætt starfandi sérfræðinga, á göngudeilir sjúkrahúsa o.s.frv. vegna þess að fjárveiting kom ekki til þeirrar túlkunar við síðustu fjárlagagerð þó svo að félmrh. hafi séð til þess árin 1995 og 1996 að fjárveiting kæmi til þessarar þjónustu. Ég tel þetta mjög alvarlegt og er sannfærð um að þessi mál verða ekki fullkomlega tryggð fyrr en táknmálið verður orðið viðurkennt sem tungumál þessa fólks. Það eru mannréttindi og jafnréttismál þessara hópa. Við skulum muna að heyrnarlausir og heyrnarskertir eru skattgreiðendur eins og við hin og eiga rétt á því að hafa jafnan aðgang að þjónustu hins opinbera eins og við sem getum nýtt okkur hana án þess að til komi milliliðir eins og túlkar. Ég hefði talið rétt að sú vinna sem lögð er til að unnin verði í þáltill. heyrði undir fleiri en menntmrh. Reynslan sýnir okkur að það þurfa fleiri að koma að þessum málum, t.d. félmrh., en undir hann heyra málefni fatlaðra, og heilbrrh., því það er greinilegt að nauðsynlegt er að þessir aðilar komi að málinu. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á að það standi frammi fyrir því að fá ekki þjónustu eins og komið er í ljós með heilbrigðisþjónustuna núna. Ég get nefnt það að ég var á fundi í hádeginu hjá heilsugæslustöðvum hér í Reykjavík og þar kom til tals bréf frá Samskiptamiðstöð heyrnarlausra, sem leitaði til heilsugæslustöðva um hvort þær ætluðu að greiða fyrir túlkun á heilsugæslustöðvum, en hún fæst ekki lengur greidd frá félmrn. Og á þessum fundi kom fram að þær mundu ekki sjá sér fært að greiða það. Heilsugæslustöðvarnar eiga við fjárhagserfiðleika að glíma og munu ekki greiða fyrir þessa þjónustu og þurfa að sækja fé fyrir þessa þjónustu til félmrn. Ég held að þetta sé mál sem þarf virkilega að taka á og lýsi yfir fullum stuðningi við þáltill. Ég sting upp á að þarna komi að fleiri ráðuneyti eins og ég nefndi áðan. Það þarf að vera ljóst hverjir eiga að greiða fyrir þá þjónustu sem þessi hópur þarf að fá í kerfinu. Það er ekki nóg að þetta sé aðeins lagabókstafur, fjárframlög verða að fylgja í fjárlögum og það þarf að vera mjög skýrt. Ég vonast til þess að ekki fari fyrir þessu máli eins og öðrum málum sem einstakir þingmenn eða stjórnarandstaðan hafa verið að flytja hér á þingi, að því verði vísað til nefndar og síðan út til umsagnar og síðan fái það enga frekari umfjöllun í þinginu, komi ekki einu sinni til atkvæða, því þetta er mjög brýnt mál sem þyrfti að taka á. Vegna þeirrar umræðu sem var hér í gær, um stöðu þeirra heyrnarlausu sem ekki fá túlkaþjónustu í heilbrigðiskerfinu, þá bind ég miklar vonir við að tekið verði á því máli því þar eru ýmsir komnir í mjög erfiða stöðu. Þeir geta ekki nýtt sér þá þjónustu sem veitt er þar og þarf að taka fljótt á því máli til að leysa þann brýna vanda sem þar liggur fyrir.

Herra forseti. Það er oft sagt að það sé mikil árátta okkar þingmanna að vera að setja lög um alla skapaða hluti. Menn eiga að freista þess að setja sem fæst lög. Þeim mun færri lög sem sett eru þeim mun betur er að verki staðið, það er að verða niðurstaða mín eftir að hafa verið hér nokkur ár. Hér kemur hv. þm. Svavar Gestsson og leggur til að unnið verði frv. til laga sem verði lagt fyrir þetta þing. Efni þessa frv. er að lögbundið verði að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra og heyrnarskertra hér á landi. Ég tel, herra forseti, að þetta sé ekki alveg jafneinfalt mál og hér kemur fram. Ég er alveg klár á því að vilji hv. þm. er mjög jákvæður og góður. En það er samt sem áður ekki einfalt að gera þessa hluti. Það er heldur ekki alveg sjálfsagt við fyrstu sýn. Maður þarf að kafa dálítið djúpt í þetta mál til þess að komast að raun um að raunveruleg sé þörf á þessu. Staðan er sú, eins og hv. þm. Svavar Gestsson gat um áðan í sinni ágætu framsögu, að það eru engin lög sem segja að íslenskan skuli vera viðurkennt móðurmál Íslendinga. Því eins og hv. þm. sagði, sem er gamall lappi og vitur þegar að þingstörfum kemur, þá er enginn sem getur bannað þingmönnum að taka skyndilega upp á því að tala tungum í ræðustól sem enginn skilur. Er það eitthvað sem bannar það annað en hefðin? Sennilega ekki. Og það er kannski ekkert sem starfsmenn þingsins hafa fyrir sér nema hefðina þegar þeir hafa, eins og dæmi eru um, meinað mönnum að leggja fram fylgiskjöl með frv. sínum á annarlegum tungum. Hvers vegna er þá hv. þm. að leggja til að hér verði sett í gang vinna til að lögbinda að íslenska táknmálið verði viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra og heyrnarskertra? Það er vegna þess að í dag má draga í efa að þessi hópur, þótt lítill sé, hafi þann fortakslausa rétt sem hann ætti að hafa til þess að taka þátt í öllum gjörðum og verkum og athöfnum þjóðfélagsins til jafns við aðra sem ekki eru skertir að þessu leyti. Ég held að í þessu liggi kjarni þáltill. Ef það tækist að setja í framkvæmd lög sem segja fortakslaust að þessi hópur eigi að hafa sömu möguleika og aðrir til að taka eðlilegan þátt í gangverki þjóðfélagsins, þá held ég að jafnvel þó að fjármagnið kæmi ekki fyrst í stað þá værum við búin að setja siðferðilegan mælikvarða á það hvernig við viljum að þjóðfélagið komi fram við þetta fólk. Hér er í rauninni um mannréttindi að ræða og mannréttindi eru nokkuð sem ekki er hægt að semja um, er ekki hægt að gera neinar málamiðlanir um. Á síðustu árum hafa menn í vaxandi mæli gefið gaum að mannréttindum minnihlutahópa eins og þess hóps sem hér um ræðir. Menn eru alltaf að komast að sömu niðurstöðu. Hún er sú að í gegnum árin hafi réttur þeirra verið skertur. Og þeir komast jafnframt að hinni niðurstöðunni, að til þess að upphefja þessa réttarskerðingu þarf fjármagn. Út af fyrir sig mætti alveg komast að þeirri niðurstöðu að það þyrfti engin lög til að viðurkenna táknmálið sem mál þessa hóps með því að lyfta því með fjármagni, með því að sjá til þess að menn framleiddu túlka og menn sköpuðu aðstöðu fyrir t.d. foreldra og aðra sem koma að uppeldi þessara barna til þess að læra táknmál. Að vissu leyti höfum við gert það. Ef ég man rétt er kominn a.m.k. partur af námsgrein til fyrrihlutaprófs hér við Háskóla Íslands sem lýtur að táknmálsfræði og túlkunarfræðum. Þar höfum við stigið mjög heilladrjúgt skref. Ég tek hins vegar undir það með hv. þm. eftir að hafa hlýtt á hans mál og rennt í gegnum greinargerðina með tillögunni að það væri æskilegt að binda þetta í lög. Það væri jákvætt fyrir þennan hóp og þar með erum við búin að setja okkur siðferðilegt leiðarhnoða sem við eigum að fylgja í þessum efnum. Þetta er í annað skipti á jafnmörgum dögum sem málefni heyrnarlausra koma hér til umræðu. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir drap á það í máli sínu áðan að það væri svakalegt að standa frammi fyrir þeirri staðreynd að það skuli vera mögulegt í dag að heyrnarskert fólk, sem þarf að leita til læknis, til heilsugæslustöðva eða leita sér aðstoðar eins og við hin gerum kannski á hverjum einasta degi, skuli ekki vera öruggt um rétt sinn í þeim efnum vegna þess að það vantar fjármagn. Það blasir við að hver túlkuð klukkustund fyrir þetta fólk kostar 2.300 kr. og einhver þarf að borga það. Þetta fólk á ekki að greiða það vegna þess að það er einfaldlega grunnregla í því velferðarsamfélagi sem við höfum komið hér upp að þjóðfélagið greiðir þann kostnað sem meðfæddur galli eða galli sem með einhverjum hætti skapast síðar á lífsleiðinni veldur. Við eigum sem samfélag að greiða þennan kostnað. Samt sem áður blasir það við að þegar þessir einstaklingar þurfa að leita sér aðstoðar, t.d. hjá lækni, þá er það undir hælinn lagt hvort þeir verða að greiða gjaldið eða hvort það er velviljaður læknir eða forsvarsmenn heilsugæslustöðva sem senda reikninginn áfram. En það blasir við, eins og kom fram í umræðunni í gær, að fjármagnið til þessa liðar er upp urið. Það er nauðsynlegt að vekja athygli á þessu og nauðsynlegt að knýja á um það gagnvart stjórnvöldum að það sé lagt fjármagn í þetta. Þessi þáltill. er liður í að tryggja það varanlega til frambúðar. Ég er alveg viss um að þó að þáltill. yrði að veruleika og í framhaldi á því yrðu lögin samþykkt á þessu þingi þá mundum við samt þurfa að standa í einhvers konar barningi til þess að tryggja þetta fjármagn en það væri samt mikilvægt skref fram á við. Þess vegna styð ég þetta mál. Það er einungis eitt sem mér finnst merkilegt við þessa þáltill. og það er þessi stöðuga trú hv. þm. Svavars Gestssonar á þeim ágæta manni sem situr í stóli menntmrh. Hann vill fela hæstv. menntmrh. að undirbúa þetta frv. Menntmrh. er hinn besti maður og hefur vit á mörgu en hann er önnum kafinn eins og við vitum. Hann þarf að eyða drjúgum parti síns dagsverks í að sitja við tölvuna og hamra út skoðanir sínar á gangi þjóðlífsins á internetið. Það kom líka fram hjá hv. þm. að hann hafði ekki meira en svo bærilega trú á því að undirtektir hæstv. ráðherra við málinu yrðu jákvæðar. Hann las upp bréf frá Þórhildi Líndal sem er umboðsmaður barna og hefur sýnt lofsvert frumkvæði í þessu máli með því að skora á hæstv. menntmrh. að beita sér fyrir framgangi hins íslenska táknmáls. Hún þurfti að ítreka það bréf. Hv. þm., sem hefur lesið bréfið og leyft okkur að deila með sér parti af því, sagði að það væri eitt sem stæði upp úr í þessu bréfi og það væri fýla hæstv. ráðherra yfir að vera settur í þessa stöðu. Ég velti því þá fyrir mér hvort rétt sé að fela ráðherra sem er í fýlu, jafnvel þótt hann sé burðarmikill en ekki mjög kátur yfir málinu, að undirbúa málið. Er ekki miklu æskilegra að taka einhvers konar hóp manna sem koma að málinu með mismunandi þekkingu en tengjast því að einhverju leyti og fela þeim að vinna málið? Því eins og hv. þm. veit sjá augu betur en auga.

Herra forseti. Það er rétt að auðvitað á samfélagið að greiða fyrir þessa þjónustu. Mig langar aðeins til að benda á það í framhaldi af máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að við sem þurfum ekki túlkaþjónustu, getum notað okkur heilbrigðiskerfið hvernig sem okkur þóknast. Við getum farið til sérfræðinga eins oft og við viljum og almannatryggingarnar borga alltaf hluta af kostnaðinum. Við getum farið til heimilislæknis. Við getum fengið ýmsa þjónustu í gegnum almannatryggingarnar og ég hefði talið rétt að það kæmi hér fram að þó að túlkaþjónustan heyri undir málefni félmrn. eða málefni fatlaðra þá tel ég það íhugunarefni hvort túlkaþjónustan eigi ekki að fást greidd í gegnum almannatryggingarnar því það er hluti af því að fólk geti nýtt sér heilbrigðiskerfið að fá túlkað það sem fram kemur hjá þeim sérfræðingum sem almannatryggingakerfið tekur almennt þátt í að greiða kostnaðinn við þjónustu hjá. Því held ég að það sé mikilvægt að það verði skoðað, af því það virðist vera erfitt að fá peninga í að veita þjónustu við heyrnarlausa og heyrnaskerta í heilbrigðisþjónustunni og jafnvel í félagskerfinu, að það verði þá jafnvel tekið inn í almannatryggingarnar að greiða þessa þjónustu. Eins og fram kom hjá hv. þm. kostar tíminn hjá túlki 2.300 kr. og það er ákveðin sérfræðiþjónusta sem þessi hópur þarf til að geta notað sér heilbrigðiskerfið.

Herra forseti. Ég þakka hv. samþingmönnum mínum úr Reykjavíkurkjördæmi fyrir góðar undirtektir við þessa tillögu og tek undir allt það sem þau sögðu, líka þær athugasemdir við tillöguna sem komu fram frá þeim. Mér finnst það réttmætt sem þau benda á í þeim efnum. Það er alveg rétt hjá hv. 15. þm. Reykv. að það er ekki einfalt að setja þetta mál í lög vegna þess að það er gagnslaust að setja það í lög nema peningar séu í dæminu. Það er málið. Auðvitað mætti hugsa sér að byrja peningamegin á málinu en ég hugsa að það yrði flóknara fyrir þingið eins og það er og það er mín reynsla af því. Þess vegna ákvað ég að prófa þessa leið til að koma málinu hér á dagskrá. Ég tel að þessi mál liggi þannig að í fyrsta lagi eigi lögin að undirstrika stjórnarskrárákvæðin, þ.e. að taka undir þau ákvæði sem eru í stjórnarskránni um mannréttindi en í annan stað eigi lögin að kveða á um almenn réttindi heyrnarlausra og heyrnarskertra. Þá er ég að tala um þá alla. Í fyrsta lagi við venjulegar og hversdagslegar kringumstæður þeirra, það fæðast eitt til tvö heyrnarlaus börn á ári, og þá þarf að skapa aðstæður til þess að foreldrar þeirra geti talað við þau á táknmáli þegar fram í sækir. Það er mál sem þarf að huga að í fyrsta lagi. Í annan stað þarf að huga að möguleikum þessara barna þegar þau komast á skólaaldur --- á leikskólaaldur og grunnskólaaldur. Til þess þarf táknmálstúlkun í leikskólum og í grunnskólum og síðan í framhaldsskólum. Táknmálstúlkana og táknmálskennarana þarf síðan að mennta í framhaldsskólum og í háskólum, eins og reyndar hefur þegar verið gert og rakið er í grg. með tillögunni. Hér er því um allmikið réttindakerfi að ræða sem ég held að verði að lögbinda. Síðan eru það rannsóknirnar líka sem eru kapítuli út af fyrir sig. En þá kemur þessi spurning sem mér finnst vefjast dálítið fyrir okkur: Hver á að tryggja þetta? Hvernig á að halda á því? Ég hallast helst að því, herra forseti, að þetta eigi að vera almenn lagaákvæði sem geri það að verkum að þegar atvinnulaus maður, t.d. heyrnarlaus, þarf á þjónustu vinnumiðlunar að halda þá fái hann túlk tafarlaust og það sé gert ráð fyrir því í fjárhagsáætlunum vinnumiðlana og síðan sjúkrahúsa ef um sjúkan er að ræða að þetta sé borgað þannig að þessar stofnanir lendi ekki í því að ,,þurfa að henda reikningum sín á milli`` sem bitnar fyrst og fremst á þessu fólki þegar upp er staðið. Það vill svo til, þó það sé ólíku saman að jafna, að í morgun hitti ég nokkra aðstandendur fanga sem sögðu mér ótrúlegar sögur af því hvernig þessir einstaklingar, fangar, eru sviptir mannréttindum vegna þess að það eru svo harðar deilur um það á milli ríkisstofnana hver á að borga reikningana, og það endar með því að þetta fólk fær ekki einu sinni almennilega heilbrigðisþjónustu. Mér virðist að það dæmi, sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir nefndi í gær og aftur í dag, sýni að þetta fólk, sem síst skyldi, sé að lenda á milli stofnana af því menn eru að pexa um það hver eigi að borga reikningana. Þetta gengur ekki. Það mundi vera sterkara fyrir þetta fólk og aðra að geta veifað lagasetningu og sagt: Það stendur í lögum að ég eigi að fá þetta og eigi rétt á því að fá þessa þjónustu þó ég sé heyrnarlaus eða heyrnarskertur. Því hefði ég talið að skynsamlegast væri að túlkarnir sem fólk kallaði til, hvort sem það væri til vinnumiðlana eða annarra slíkra stofnana, sjúkrahúsa eða hvað það nú er, væru kannski staðsettir meira og minna á einum stað eða í tengslum við einn stað. Orðið samskiptamiðstöð var hugsað svona vegna þess að gert var ráð fyrir því að þessi miðstöð gæti stuðlað að samskiptum heyrnarlausra og heyrnarskertra við umhverfi sitt og þá hugsanlega með því að á hennar vegum væru þessir aðilar að einhverju leyti sem væru þá í ýmsum verkum, stundum að sinna einhverjum í skóla, stundum að sinna einhverjum á heilbrigðisstofnun, stundum hér og stundum þar. Að öðru leyti vil ég leyfa mér að þakka fyrir góðar undirtektir undir tillöguna og nefna að lokum að ég mun fara fram á það við hv. menntmn. að hv. heilbrn. og hv. félmn. fái þetta mál einnig til skoðunar og að það verði sent út sem víðast til umsagnar þannig að hægt verði að átta sig á frekari flutningi mála af þessu tagi næsta haust ef svo ólíklega skyldi vilja til að hæstv. menntmrh. hafi ekki lagt fram frv. um málið.

Herra forseti. Ég flyt hérna ásamt nokkrum félögum mínum till. til þál. um að veiðiþol beitukóngs verði kannað. Þeir sem flytja tillöguna með mér eru hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, sem væntanlega mun flytja mál sitt hér á eftir og ræða ítarlega álit sitt á veiðiþoli beitukóngs, Rannveig Guðmundsdóttir, Gísli S. Einarsson, Guðmundur Árni Stefánsson og Sighvatur Björgvinsson. Í þáltill. er lagt til að Alþingi feli sjávarútvegsráðherra að láta gera úttekt á möguleikum til að nýta beitukóng hér við land. Úttektin skal fela í sér mat á því hvar tegundina er að finna við landið, veiðiþol og enn fremur æskilegar veiðiaðferðir en jafnframt er lagt til að hún taki til markaðsstöðu og aðferða til að markaðssetja afurðir úr beitukóngi. Beitukóngurinn, herra forseti, svo ég geti þess lítillega í upphafi máls míns, er botnlægt lindýr sem einkennist af kuðungi úr harðri kalkskel sem dýrið myndar um líkamann. Hann hefur verið nefndur ætiskuðungur. Jón lærði kallaði hann bara kuðung og ég læt mér nægja að nota það orð. Nú er ákveðið lag fyrir Íslendinga að reyna að efla veiðar á þessari dýrategund vegna þess að á síðustu árum hafa veiðar annarra þjóða brostið, sérstaklega hjá Frökkum sem löngum voru langumsvifamestir í veiðunum. Það má geta þess að árið 1990 var heildarveiðin um 12 þúsund tonn. Frakkar voru þá langumsvifamestir í veiðunum, voru að veiða u.þ.b. 10 þúsund tonn en þeirra hlutur hefur lækkað verulega. Það má nefna til að mynda að samkvæmt skýrslum FAO öfluðu þeir 6 þúsund tonna árið 1990 og nokkrum árum síðar var þetta komið niður fyrir þúsund tonn. Á þessum tölum má því sjá að veiðar þessarar mestu afla- og neysluþjóðar á beitukóngi hafa bókstaflega hrunið. Þessi aflabrestur hefur leitt til verðhækkunar á beitukóngi og þess vegna eru allar forsendur fyrir veiðum og vinnslu miklu hallkvæmari Íslendingum heldur en áður. Jafnframt þessu aflahruni Frakka hafa sprottið fram nýir og mjög vaxandi markaðir í Austur-Asíu. Það eru fyrst og fremst Japanar sem í vaxandi mæli kaupa beitukóng frá Evrópu. Kóreumenn hafa lýst sérstökum áhuga á að kaupa héðan beitukóng ef hann veiðist. Þessar þjóðir veiða þessa tegund í afar litlum mæli. Þær kaupa hana annars staðar frá og hafa t.d. beint viðskiptum sínum til Rússa en í kjölfar þess að blessaður kommúnisminn hrundi þá hrundu líka veiðar Sovétríkjanna gömlu og Rússa á beitukóngi. Hér er því margt sem leggst á eitt sem gerir það að verkum að það er lag fyrir þessa nýjung. Það má geta þess að ýmsar þjóðir okkur skyldar hafa gripið þetta tækifæri og stóraukið sínar veiðar. Ég nefni t.d. að byggðarlög í Írlandi og Wales hafa stóraukið veiðar sínar og haft góðan hagnað, skapað fjölmörg störf vegna þessa. Gerðar hafa verið rannsóknir við Ísland sem benda til þess að það sé líkast til góður möguleiki á því að afla hérna talsverðs magns af beitukóngi. Sólmundur T. Einarsson fiskifræðingur og Karl Gunnarsson líffræðingur, báðir starfandi á Hafrannsóknastofnun, stóðu fyrir skipulegum veiðitilraunum á beitukóngi í Breiðafirði árið 1993 og niðurstöðurnar voru nægilega góðar til þess að þær voru lagðar fram í skýrslu á vettvangi Alþjóðahafrannsóknastofnunarinnar. Þar kom fram að þó að þeir hefðu valið veiðistöðvar án nokkurrar fyrirframþekkingar á svæðinu þá hefðu gildrurnar sem notaðar voru sums staðar gefið afskaplega jákvæða niðurstöðu. Tilraunaveiðarnar gáfu sums staðar kíló á gildru á sólarhring en upp í fjögur kíló. Ég tek það fram, herra forseti, að þetta voru gildrur sem voru lagðar algjörlega af handahófi. Fyrir nokkrum árum voru menn byrjaðir tilraunaveiðar á beitukóngi. Það voru fyrirtæki, bæði á Vesturlandi og Suðurnesjum, sem hófu vinnslu og markaðssetningu á beitukóngi hérna heima og erlendis. Starfsemin hlaut raunar bráðari endi heldur en til var stofnað. En síðan hefur það gerst, eins og ég hef rakið, að verðið hefur hækkað verulega. Á þessum tíma var líka farið í nokkra leiðangra til þess að kanna beitukónginn, þar af einn umhverfis landið og niðurstaðan varð sú að þessa tegund er að finna miklu víðar en menn töldu. Þess vegna er líklegt að hér sé hægt að koma upp svolitlum veiðum sem gætu sums staðar skipt sköpum fyrir afkomu manna. Þegar ég segi þetta, herra forseti, þá hugsa ég ekki síst til þess að ég er einn af þeim sem hafa borið hag smárra báta fyrir brjósti. Ég er einn af þeim sem kalla má Grímseyjarkommúnista. Ég fylgdi í fótspor Jónasar Árnasonar og Stefáns Jónssonar, sem hér sátu forðum á þingi og voru þeirrar skoðunar að það væri farsælast fyrir framtíð Íslendinga að reyna að efla smábátaútgerð á Íslandi. Og það er margt sem hnígur að því að það væri auðvelt að halda úti veiðum á beitukóngi með gildrum sem lagðar væru af smábátum. Ég tel, herra forseti, að hér gæti verið um mikilvægt hagsmunamál að ræða fyrir smábáta sem búa við ónógar veiðiheimildir og sem búa við frekar þrasgjarnar og leiðinlegar ríkisstjórnir sem æ ofan í æ hafa reynt að þrengja kosti þessara báta. Ef vel tækist til, herra forseti, þá gætu þessar veiðar orðið mikilvæg aukageta fyrir smábáta, gætu rennt stoðum undir afkomu þeirra. Og þess vegna tel ég, ekki síst með hliðsjón af þessum möguleikum, að það sé brýnt að hraða rannsóknum á möguleikum til að veiða og afsetja beitukóng. En við verðum að vara okkur á því að fara ekki of geyst í dæmið. Við höfum fyrir okkur t.d. að menn fóru kannski fullgeyst í veiðar á nýrri tegund, ígulkerum, og þróunin varð ekki jafnjákvæð og við hefðum viljað. Við þurfum að gæta þess að stofnum beitukóngs verði ekki ofboðið og við þurfum að finna heppilegar aðferðir til þess að afsetja afurðirnar. Sérstaklega vegna þess að ég hygg að í framtíðinni verði þetta fyrst og fremst nýtt af smáum útgerðarmönnum á smáum stöðum. Við þurfum að aðstoða þessa framtakssömu einstaklinga til þess að finna hentugar aðferðir til þess að veiða tegundina og koma afurðunum í lóg á góðu verði. Herra forseti. Íslendingar hafa lengi þekkt beitukónginn og hafa lengi notfært hann sér til framdráttar á ýmsum sviðum. Í gömlum íslenskum ritum er víða getið um kuðungaát og ég tel að það sé ekki hægt að ræða beitukónginn hér án þess að geta til að mynda þess sem Jón lærði Guðmundsson, sannkallaður fjöllistamaður og fjölfræðingur á fyrri hluta sautjándu aldar, skrifaði um þetta. Jón þessi var auðvitað snillingur. Hann var kallaður Jón tannsmiður, ekki bara Jón lærði. Hann var auðvitað galinn eins og flestir bærilega góðir vísindamenn en hann var einhver fyrsti náttúruvísindamaðurinn sem að kvað. Hann skrifaði merka texta um náttúrufræði sem hafa til þessa dags verið vanmetnir. En hróður hans fór samt svo víða erlendis að fremstu vísindamenn í álfunni stóðu í bréfaskriftum við þennan ágæta mann til þess að fá upplýsingar um ýmislegt sem laut að náttúru Íslands. Hann dvaldist um hríð í Stóra-Fjarðarhorni í Kollafirði vestra en einmitt á þeim slóðum nýttu menn mest beitukóng til átu fyrr á tímum og það er líklegt að Jón lærði hafi kynnst þar kuðungaáti en því lýsir hann með svofelldum hætti, með leyfi forseta: ,,Meistarar nýta það og fleira af vorum ætum kuðungum, að þeir brenna þá með fiskinum svo glóandi verði og slökkvi í uxaþvagi, og láti neyta í mat og drykkjum svo að hún eða hann ekki viti. Það varnar píku karlmannafari og svo lauslætismönnum óhóflegri kvensemi. Svo og einnig líka ganga sjósóttarmenn í fjöru leynilega og svelgja hráan fiskinn úr honum 3 sinnum, með vaxandi og svo þverrandi tungli með litlum sjósopa.`` Herra forseti. Hér talar gamall lærdómsmeistari sem væntanlega af eigin skinni og af sínu nágrenni hefur fundið út að þetta merka dýr er hægt að nota við alls konar aðstæður. Það er hægt að slá á bæði brímandi losta holdsins og það er líka hægt að lækna sjóveiki með þessu kynjadýri. Hérna áður fyrr þótti þjóðráð að nota beitukónginn líka í smyrsl sem var búið til úr ösku kuðungsins eða muldum krabba sem var blandaður hunangi. Þessi áburður úr kuðungum, ösku og smjöri var líka talinn græða brunasár. Þannig að þetta er til margs nýtanlegt, herra forseti. Það má líka geta þess að hjá Jóni lærða er sennilega að finna fyrstu íslensku lýsinguna á ákveðinni tegund skelfiskseitrunar sem lýsir sér þannig að ef menn éta of mikið af beitukóngnum þá geta þeir dofnað upp og mega tæpast mæla og um þetta farast meistara Jóni svofelld orð, með leyfi forseta: ,,Ef menn þá éta mikið af þeim, verða þeir sem fordrukknir menn svo þeir standa ekki. Það köllum vér kuðungariðu, og má af sér sofa.`` Herra forseti. Þetta hlýst að sjálfsögðu af því fræga eitri sem er að finna í kirtli beitukóngsins sem er áfastur skráptungu og sem hann getur notað til þess að bora í gegnum mjög harðar skeljar og þess vegna getur verið varasamt að borða kuðunginn í of miklu magni í einu. Og ég tek hv. þm. sérstakan vara fyrir að leggja sér of mikið af honum ferskum til munns. En þegar hann er unnin þá er hann unnin þannig að skráptungan og kirtillinn er skorin frá. Herra forseti. Ég gæti sagt ýmislegt meira um þessa ágætu dýrategund en ég hef rakið það hér að hún hefur áður verið Íslendingum til nytsemdar og aftur og aftur rekum við okkur á það að forfeður okkar kunnu að nýta náttúruna miklu betur en við. Þeir lærðu að búa til úr henni ekki bara sérkennilega góðan mat heldur líka hvers kyns lækningasmyrsl. Og aftur og aftur erum við að uppgötva það sem þeir vissu. Herra forseti. Hér er ég að leggja til að við förum í rannsóknir á veiðiþoli beitukóngs og reynum að gera okkur mat úr honum en ég hef líka rakið það að meistari Jón lærði, mestur náttúruvísindamaður síns tíma, gerði þetta auðvitað árum saman og skrifaði um þetta. Þannig að hér er ekkert nýtt á ferðinni en það er jú háttur okkar þingmanna að reyna að finna upp hjólið eins hægt og kostur er.

Herra forseti. Það er kannski búið að segja allt sem segja þarf í þessu máli. En ég er meðflm. á þessari þáltill. og ég er stoltur af því. Ég held nefnilega að það sé nauðsyn á að athuga útbreiðslu og veiðiþol ásamt nýtingarmöguleikum beitukóngs. Víða um lönd þykir beitukóngur herramannsmatur, t.d. mjög víða í Vestur-Evrópu og svo í Asíulöndum.  Ég vil virða þær skemmtilegu tilvitnanir sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson notar sem ég vil, með leyfi forseta, fá að halda áfram að vitna í eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði áðan. Það eru fróðlegar og skemmtilegar lýsingar sem ég tel reyndar að sem flestir ættu að kynna sér. Til dæmis á bls. 5, með leyfi forseta: ,,Eins og nafnið gefur til kynna var beitukóngurinn einkum notaður sem agn við krókaveiðar. En önnur nöfn hans, svo sem ætiskóngur og ætiskúfungur, vísa einnig til þess að sums staðar var beitukóngur hirtur til matar`` --- eins og fram kom í máli hv. þm. --- ,,Vafalítið hefðu menn nýtt hann í enn ríkari mæli en gert var hefðu þeir haft vit og þekkingu til að skera frá kirtilinn sem framkallaði kuðungariðuna, en margir töldu beitukónginn baneitraðan vegna hennar og þorðu ekki að neyta hans. Sveinn Pálsson segir í Ferðabók sinni athyglisverða sögu af neyslu Þorskfirðinga á beitukóngi, sem hann nefndi raunar ætiskúfung: ,,Fyrir miðjum firði þessum og langt inn eftir honum liggur mjó vök eða áll, og veit enginn dýpt hans. Báðum megin og framan við vökina verður alveg þurrt um stórstraumsfjöru, svo að ganga má fram á barma þessa hyldýpis, sem eru því nær lóðréttir ... Um jafndægursstórstreymi á vorin eru barmarnir á vök þessari, --- svo langt niður sem séð verður alsettir hinum svonefnda ætiskúfung eða bobba ... Menn í næsta nágrenni gá tímans og safnast þangað í stórhópum til að tína kúfung, sem þeir sjóða þegar með skel og öllu saman í fjörunni og flytja svo heim til átu. En veiði þessi verður aðeins stunduð þrjár fjörur í röð ...```` Þarna er um merkilegar heimildir að ræða sem ég held að sé vel komið í grg. með þessari skemmtilegu þáltill. Að auki er sannarlega ástæða til þess að ræða nýtingu ýmissa botndýra og skelja hér við land. Það er í rauninni skammarlegt að ekki skuli vera sett af stað vinnsla t.d. á kræklingi. Það má nefna það hér að líkur eru fyrir því að það megi vinna krækling úr Hvalfirði fyrir u.þ.b. tvo og hálfan milljarð á ári og hefði einhvern tíma nægt til þess að hleypa einhverjum af stað að kanna það mál hvernig það mætti komast af stað. Kræklingur finnst víða við land og hann ber að nýta. Mér finnst merkilegt, herra forseti, að ekki hafi verið hugað að reglugerðarsetningu um veiðar og vinnslu fjölmargra nýtanlegra skeldýra hér við land. Ég hvet til þess að hv. sjútvn. taki á sig rögg og samþykki ferli fyrir þá ágætu tillögu sem hér til umfjöllunar og ég lýsi yfir sérstakri ánægju með.

Virðulegur forseti. Ég held að hér sé gott mál á ferðinni sem er till. til þál. um könnun á veiðiþoli beitukóngs. Það er fyllsta ástæða til þess að átta sig á þeim lífverum sem lifa í hafinu við Ísland og leita þar nýrra fanga og umfram allt að gæta að því að afla upplýsinga sem bestra með rannsóknum á lífsháttum og um leið nýtingarþoli þeirra lífvera sem eru í sjónum í kringum landið og sú tillaga sem hér er flutt af nokkrum hv. þm. er viðleitni í þessa átt. Þar er tekin fyrir aðeins ein tegund. Það er auðvitað alltaf álitaefni hversu vítt er farið yfir sviðið en ég held að það þurfi að setja mál sem þetta inn í almennt samhengi þar sem beitukóngurinn er að sjálfsögðu ekki einn á ferð heldur hluti af vistkerfi botndýra við landið og það þarf að gæta þess að afla sem fyllstra upplýsinga um þetta vistkerfi sem beitukóngurinn er hluti af. Vegna þessa máls vil ég geta þess að það hefur verið fjallað um það eins og frsm. mun hafa nefnt í upphafi síns máls. Um það hefur verið fjallað um á fyrri þingum. Ég flutti tillögu og fékk samþykkta þál. ásamt öðrum þingmönnum Alþb. á þinginu 1986--1987. Það er nú svo með blessuð þingskjölin á þeim tíma að það var ekki haft fyrir því að prenta ártal í þingskjölum þannig að fái maður ljósrit af þingskjölum fyrri áratugar þá kemur ekki fram á hvaða þingi viðkomandi mál var flutt en úr þessu var bætt þannig að það er auðséð nú. En hér er um að ræða þáltill., sem var 6. mál á 109. þingi 1986--1987, um rannsóknir á botnlægum tegundum á grunnsævi. Mér sýnist allur þáverandi þingflokkur Alþb. hafa staðið að þessu með mér sem hafði á hendi undirbúning málsins. Tillagan var samþykkt og ég ætla að leyfa mér að lesa hana eins og hún var samþykkt þann 24. febr. 1987: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir að fram fari skipulegar rannsóknir á botnlægum tegundum á grunnslóð og kortlagning slíkra miða til að auðvelda veiðar, ekki síst innfjarða. Jafnframt verði athuguð hagkvæmni á veiði botnlægra tegunda. Gerð verði áætlun um þetta verkefni með það í huga að ljúka því á næstu fimm árum og til þess verði veitt sérstakt fjármagn úr ríkissjóði.`` Þetta var efni tillögunnar. Með tillögunni var fskj. sem ég fékk frá Hrafnkeli Eiríkssyni, sérfræðingi á Hafrannsóknastofnun, sem lét mér í té greinargerð um rannsóknir á botnlægum hryggleysingjum í fjörðum og flóum hérlendis og þar eru taldar upp margar tegundir sem koma við sögu. Flestar hafa verið nytjaðar með einhverjum hætti á fyrri tíð og sumar enn þann dag í dag. Það má nefna hörpudisk, rækju, trjónukrabba, beitukóng, kúfskel, krækling, öðu, sandskel, báruskeljar, þar á meðal hjartaskel sem er þekkt sem markaðsvara. Þetta eru dæmi um tegundir sem er gerð grein fyrir í þessu fskj. Síðan gekk ég á eftir því á 116. löggjafarþingi hvað hefði verið aðhafst af framkvæmdarvaldinu á grundvelli þessarar tillögu og á 116. þingi á að vera að finna á þskj. 294 svar sjútvrh. við fyrirspurn minni um rannsóknir á botnlægum tegundum. Þar kemur fram að sjútvrn. hafi falið Hafrannsóknastofnun þann 3. mars 1987, það er þá mjög fljótlega eftir samþykkt tillögunnar á Alþingi, að gera fimm ára áætlun um skipulagðar rannsóknir á botnlægum tegundum á grunnslóð og kortlagningu slíkra miða ásamt kostnaðaráætlun þar um. Síðan er gerð grein fyrir þessu. Og með þessu svari fylgir skjal frá Hafrannsóknastofnun sem er þessi rannsóknaáætlun sem stofnunin hafði gengist fyrir. Ég óttast hins vegar að ekki hafi verið framfylgt sem skyldi því sem þál. gerði ráð fyrir í rannsóknum, hef þó vissulega í huga að Hafrannsóknstofnun hefur lagt til slíkra rannsókna á undanförnum árum og hefur yfir ágætum sérfræðingum að ráða sem vinna að þeim og þessi rannsóknaáætlun er, held ég, þess virði að það sé kannað og ég hvet til þess um leið og ég mæli með því að þessi þáltill. um beitukónginn fái eðlilega þinglega meðferð og sé ekkert á móti því að hún verði samþykkt sem slík af því að þetta er ágætt mál. En ég tel rétt að þingnefnd sem um málið fjallar fari yfir allt sem áður var samþykkt á Alþingi og gangi eftir upplýsingum frá sjútvrn. og Hafrannsóknastofnun um þær rannsóknir í krafti þeirrar áætlunar sem Hafrannsóknastofnun tók saman fyrir sjútvrn. á sínum tíma. Þannig held ég að sé mjög nauðsynlegt að vinna að málum og þyrfti auðvitað að kortleggja skipulega lífsstöðvar þessara nytjadýra á hafsbotni við landið og ráðleggja um hugsanlega nýtingu þeirra í hófi þannig að ekki verði um ofnýtingu að ræða. Herra forseti. Um leið og ég lýk máli mínu vil ég segja að það eru mörg vítin að varast í þessu. Eitt það nýjasta varðar ígulkerin við landið þar sem menn fóru í nýtingu í allverulegum mæli án þess að sjómenn hefðu þær upplýsingar sem eðlilegt væri í sambandi við veiðarnar  
             Þetta vildi ég nefnt hafa, virðulegur forseti, um leið og ég þakka þolinmæði forseta.

Herra forseti. Ég vildi aðeins í örfáum orðum þakka undirtektir þeirra tveggja þingmanna sem hafa talað í þessu máli. Ég gat ekki sérstaklega í upphafi máls míns um frumkvæði hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar en ég gat þess hins vegar að tveir af fyrrverandi félögum hans í þingflokki Alþb. hefðu haldið fram þeirri stefnu að það ætti að reyna að skjóta styrkari stoðum undir smábátaútgerð í landinu og nefndi þá sérstaklega Grímseyjarkommúnistana tvo, Stefán Jónsson og Jónas Árnason, og taldi mig þriðja Grímseyjarkommúnistann í þeim hópi. Þessi tillaga, eins og hv. þm. veit því hann hefur lesið hana, miðar m.a. að því að reyna að færa aðeins út möguleika smábáta til þess að lifa af hafinu. Það er þrengt að þeim á öllum sviðum, en líkast til mundu smáir bátar henta afar vel til að vinna þessa tegund. Ég nefni það líka, herra forseti, að sjómenn við Ísafjarðardjúp sem komu að máli við mig eftir að ég lagði fram þessa tillögu sögðu mér það að þeir teldu að á smáum bátum, 8 tonna bátum, væri hægt að ná 15--20 milljarða kr. aflaverðmæti á ári. Auðvitað skiptir það gríðarlega miklu máli. En það er lítið vitað um útbreiðslu tegundarinnar og það er nákvæmlega eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði að við höfum ákveðin víti fyrir okkur sem við þurfum að varast. Við vitum ekki um stofnstærð þessarar tegundar. Við vitum ekki heldur hvernig stofnarnir eru uppbyggðir, hvort þeir eru einn eða mjög margir eins og ég tel nú líklegra. Við vitum ekki hvað er hægt að bjóða einstökum veiðistöðum. Ég ímynda mér að á stöðum eins og Ísafjarðardjúpi og á Breiðafirði sé að finna mikið magn af þessum tegundum, en við vitum það ekki og það er óvarlegt að ráðast í nýtingu á þeim án þess að hafa a.m.k. pata af því hvernig líklegt er að veiðarnar kæmu við þessa stofna. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að það er löngu tímabært að veita fjármagn í það að kortleggja ýmsar botnlægar tegundir við Ísland sem án efa gætu skapað mjög mikil verðmæti, mjög mörg störf og leitt til uppbyggingar vítt um landið, gætu skotið traustum hnyðjum undir ýmis smábyggðarlög sem eru í hættu. Sú tillaga sem liggur hérna fyrir varðar bara eina þeirra sem er beitukóngurinn. En hún er m.a. lögð til þess að undirstrika þessa möguleika vegna þess að aðstæðurnar eru sérstakar núna. Aðstæðurnar eru sérstakar að því leyti til að tvennt hefur gerst. Það hafa opnast nýir markaðir í Austur-Asíu þar sem Japanar hafa í vaxandi mæli farið að nota þetta í sína frægu sushi-rétti. Þeir þurfa þar af leiðandi einhvers staðar frá að fá þessa tegund. Þeir veiða hana eiginlega ekkert sjálfir. Kóreumenn eru líka farnir að óska eftir þessu dýri. Þeir fengu þessa tegund áður frá Rússlandi þar sem veiðunum er ekki sinnt lengur. Hins vegar hefur það líka gerst að helsta veiðiþjóðin og reyndar neysluþjóðin í Evrópu, Frakkar, hefur þurft að þola hrun í veiðunum, algjört hrun. Veiðarnar hafa hrunið úr 8--10 þús. tonnum á ári niður fyrir þúsund tonn og það er þetta sem gerir það að verkum að markaðurinn er reiðubúinn til þess að greiða hærra verð fyrir beitukónginn. Þess vegna er lag fyrir hann einmitt núna. En það líka beinir kastljósinu á stöðu rannsókna á botndýrum almennt. Hv. þm. gat um ígulkerin hérna áðan og það er hægt að nefna fleiri botnlægar tegundir sem líklegt er að við gætum unnið verðmæti úr. En við vitum svo lítið um það og það þarf að rannsaka í miklu meiri mæli heldur en áður. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gat þess að það væri fróðlegt að þingið gengi eftir því við framkvæmdarvaldið hversu fram hefur undið þeim rannsóknum sem samþykktar voru með þáltill. hans og félaga hans úr Alþb. 1987. Það er hárrétt, það væri fróðlegt. En ég veit hvernig því hefur undið fram. Það hefur nánast ekkert verið gert. Sú tillaga sem nú liggur fyrir á að vissu leyti rætur sínar að rekja inn á Hafrannsóknastofnun þar sem menn hafa veikum burðum verið að sinna rannsóknum á þessari tegund, þeir tveir menn sem ég nefndi sérstaklega, Karl Gunnarsson, sem er þörungafræðingur, og Sólmundur T. Einarsson sem hefur sinnt allt öðrum rannsóknum. Þeir hafa meðfram öðru verið að kanna þetta og verið að reyna að kría út fjármagn í það en gengið illa. En ef það tækist að fá þessar tillögur samþykktar, þá mundi það auðvitað treysta þeirra vinnu. En ég viðurkenni það alveg fúslega að miklu glaðari yrði ég ef hægt væri í meðförum nefndarinnar að ná samkomulagi um það að freista þess að fá fjármagn til almennra rannsókna á þessum tegundum. Það er það sem skiptir miklu máli. Það er ljóst að þarna eru ónýttir möguleikar og við verðum á einhvern hátt að sjá til þess að þeir séu kannaðir. Ástæðan fyrir því að ekki er ráðist í það er að þetta eru dreifðir stofnar og þeir eru okkur framandi, bæði í veiðum og vinnslu, og það eru engin stór og traust fyrirtæki sem hafa beinan hag strax af því að því að nýta þetta. En það er eins og með svo margt annað sem hefur orðið okkur að uppsprettu verðmæta hér á Íslandi að oft er það þannig að það eru fræðimenn sem koma auga á eitthvað, þætta það saman við gamla reynslu og fá einhverja menn á einhverjum stöðum sem hafa kannski báta og tæki aflögu til þess að reyna að kanna möguleikana á veiðum nýrra tegunda og upp úr því hafa oft komið mjög mikilvæg tækifæri sem hafa stutt byggðina í landinu. Ég held að það væri afskaplega gott ef Alþingi gæti falið ríkisstjórninni að fara út í allsherjarkortlagningu á þessum tegundum. Það væri kannski farsælasta niðurstaðan í þessu máli að hin háa sjútvn. féllist á eitthvað slíkt. Ég vísa því þá til þeirra sjávarútvegsnefndarmanna sem hér eru staddir eða lesa þessar umræður að beita sér fyrir því ef áhugi er á því í nefndinni.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð rétt til getið hjá hv. þm. að ekki var veitt það fjármagn sem Alþingi þó mælti með að yrði veitt til þessara mála af því að í svarinu á 116. löggjafarþingi kemur fram að það var sótt eftir því 1988 að fá sérstakt fjármagn og stöðuheimild fyrir náttúrufræðing til rannsókna á vannýttum hryggleysingjum. Fjmrn. féllst ekki á beiðni þessa. Var málið þá tekið upp við fjárveitinganefnd á haustmánuðum 1987 en fékk ekki úrlausn. Sérstök fjármögnun til þessa verkefnis hefur því ekki fengist. Þrátt fyrir það hefur Hafrannsóknastofnun reynt að stunda hluta þessara rannsókna eftir því sem þröng fjárráð hafa leyft. --- Þetta var tilvitnun í svarið. Síðan fer fram lýsing á því sem gert hefur verið. Það er rétt í þessu samhengi að nefna einnig að það hefur verið í gangi mikið rannsóknaverkefni sem varða botndýr á Íslandsmiðum og yfirgripsmikið verkefni sem gengur undir nafninu Botndýr á íslensku hafsvæði, en það er samstarfsverkefni margra aðila sem þar er um að ræða til að kanna útbreiðslu botndýra á íslenska hafsvæðinu frá grunnsævi niður á 3.000 metra dýpi. Við höfum verið að fá fréttir af því öðru hvoru að það hafa verið að finnast nýjar tegundir, raunar fjöldi nýrra tegunda. Þetta verkefni er vísindalegs eðlis og tengist ekki beint hagnýtingu en skylt að minnast þess þegar við ræðum þessi mál og síðan aðeins vísa til þess að svo mikið af þessum lífverum sem finnast á botni eru hið mesta sælgæti. Og þó að ekki væri um að ræða mikinn afla er ég alveg sannfærður um að það er hægt að auðga framboð íslenskrar gastrónómíu t.d. bæði fyrir innlenda sem erlenda sem okkur sækja heim. Við skulum hafa Japana í huga, hvað þeir gera, hvílíkt gómsæti þar er að finna á borðum sem sótt er í greipar hafsins og Íslendinga hefði jafnvel hryllt við til skamms tíma. En nú eru menn orðnir hugaðri við þetta, bæði Íslendingar og aðrir, og við eigum að athuga nýtingu á þessu en þó í fyllsta hófi og með aðgæslu.

Herra forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er vafalaust miklu betur að sér í gastrónómíu erlendra þjóða heldur en ég þó að ég borði kannski meira en hann. En það er önnur saga. Hv. þm. getur um verkefni sem er staðsett á Suðurnesjunum og lýtur að botndýrarannsóknum við hafsvæði Íslands. Það er eitthvert allra merkasta verkefni sem er í gangi í dag á sviði náttúruvísinda á Íslandi. Ég tók þátt í því sem umhvrh. að reyna að afla fjármagns til þess verks og ég fullyrði að það er fátt sem hefur skilað sér jafn vel inn í náttúruvísindi Íslendinga á síðustu árum og einmitt þetta. Hv. þm. kom aftur að skortinum á fjármagni til rannsókna. Ég er honum hjartanlega sammála um að það er vísindum á Íslandi á þessu sviði verulegur fjötur um fót að það skortir fjármagn. Það er ýmislegt fleira þar sem okkur vantar fjármagn til þess að reyna að reyna að vinna aukið verðmæti úr greipum hafsins. Ég nefni t.d. gjörólíkt mál eins og línuveiðar á miklu dýpi, línuveiðar fyrir aðrir tegundir en við erum venjulega að veiða á línu. Þetta eru ýmsar þjóðir að gera þó hægt fari, kosta til þess verulega miklu fé og eru að uppskera mikilvægan ávinning núna. Við höfum ekkert fjármagn til þess að sinna svona rannsóknum og svo ég færi gjörólíkt svið inn í þessa umræðu, herra forseti, þá er þetta t.d. ein af ástæðunum fyrir því að ég er mjög hlynntur veiðigjaldi. Ég vil fá veiðigjald, og hef sagt það, til þess að standa straum af slíkum rannsóknum á nýjum tegundum, á nýjum veiðiaðferðum hér við Ísland. Ég held að það sé mjög erfitt fyrir okkur að afla fjármagnsins til þess með öðrum hætti. Við sjáum það að hv. þm. fékk samþykkta tillögu hér fyrir áratug síðan. Þingið samþykkti tillöguna en framkvæmdarvaldið kom ekki með fjármagnið. Svona er hægt að nefna einar tvær ef ekki þrjár tillögur síðan þá sem hafa verið samþykktar en fjármagnið hefur ekki komið.

Virðulegur forseti. Það er sárgrætilegt til að vita hversu naumt er skammtað til rannsókna á íslenskri náttúru, íslensku lífríki og einnig á hafsvæðinu í kringum landið. Við hljótum að hugsa til þess, m.a. í samanburði við hvað er veitt í alls konar atriði sem snúa að stórum framkvæmdaáformum, hvað er búið að eyða í sambandi við drauma um stóriðjuver útlendinga sem reynt er að draga hingað upp á landið, ef það væri saman talið. Það eru nokkrir milljarðar sem hafa farið fyrir lítið í þeim efnum. En á sama tíma erum við með þessi mál í svelti að því er snertir það sem liggur við bæjardyrnar hjá okkur, rétt utan við bæjarhelluna og þetta er ekki farsælt. Þetta er röng stefna. En af því að hv. þm. fór að nefna hugðarefni Alþfl. í formi veiðigjalds, sem ég ætla ekkert að taka inn í þessa umræðu, það er enginn tími til þess, þá eigum við ekki að fara að tengja slík efni saman. Alþfl., eða jafnaðarmannaflokkur Íslands, ef hann heitir svo nú um stundir, verður að baksa með þessi mál sín og hugðarefni sér á parti, en ekki að vera að tengja þau við beitukóng og aðra góða hluti og tillögur af þessum toga. Hvar enda menn? Hv. þm. hefði getað komið hér með málefni númer eitt sem sameinaður jafnaðarmannaflokkur Íslands berst fyrir, þ.e. aðild að Evrópusambandinu. Það er verið að gylla það fyrir okkur að þar sé í sjóði að leita og ætli það væri ekki hægt að fá stuðning þaðan til rannsókna á beitukóngi við Ísland? Ég hugsa það, þeir eru margir sjóðirnar. En það er líka rukkað fyrir þetta. Þetta er ekkert gjafafé sem er þarna á ferðinni svo að við skulum reyna að standa að svona sjálfsögðum hlutum á eigin fótum og eigin forsendum.

Herra forseti. Þau mál sem hv. þm. drap á hérna eru einfaldlega svo yfirgripsmikil að þau hljóta að koma öllum við, hvort sem við erum að ræða hinn sameinaða jafnaðarmannaflokk eða aðra flokka á borð við hinn tiltölulega --- ja, hvað heitir hann, grænn kostur, sem heyrist hér í þjóðfélaginu að einhverjir menn vilji stofna. Ég skal ekkert um það segja. Það sem hv. þm. var að segja í ræðu sinni áðan var þetta: Okkur skortir fjármagn til þess að stunda þessar rannsóknir. Hann fékk samþykkta tillögu í þinginu um að það ætti að fara í þessar rannsóknir. Þingið vildi það en framkvæmdarvaldið kom ekki með fjármagnið og við hljótum þá að velta því fyrir okkur hvernig hægt sé að afla fjármagns til þess að tryggja að svona rannsóknir fari af stað og þá ekki bara á þessari einu tilteknu tegund sem við erum að ræða hérna, heldur að ráðist verði í það verkefni sem hv. þm. hefur lýst sem mjög þörfu, og ég er honum sammála um það, að kortleggja botninn við Ísland, kortleggja þær botnlægu lífverur sem þar er að finna og sem gætu fært mikinn auð inn í okkar þjóðfélag. Ég nefndi það, leyfði mér að flytja það inn í umræðuna, að eitt af því sem gerir það að verkum að ég er fylgjandi veiðigjaldi er m.a. það að ég vil nota það til þess að kanna slíka nýja möguleika. Hv. þm. kom óforvarandis með annan möguleika, þó hann væri ekki að mæla með honum, að það væri möguleiki að ganga í Evrópusambandið og freista þess að gera þar út á sjóðabrunnana. Ég skal ekkert um það segja, herra forseti. Ég hef að vísu fylgt því máli, en ég er ekki í hópi áköfustu stuðningsmanna þess og ég tel að við getum alveg sjálf sinnt rannsóknum okkar á beitukóngi. Að öðru leyti, herra forseti, vil ég þakka þessar umræður hér sem hafa sprottið af þessari tillögu minni og félaga minna um beitukónginn og hef lýst þeirri skoðun minni að ég yrði hæstánægður ef einhvern veginn tækist að koma henni til sjútvn. og frá henni aftur, e.t.v. í því formi að sjónum framkvæmdarvaldsins yrði ekki eingöngu beint að beitukóngi heldur líka öðrum botnlægum tegundum við Íslandsstrendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um eflingu íþróttastarfs. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Hjálmar Árnason, Kristinn H. Gunnarsson, Kristín Ástgeirsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Árni Johnsen, Ísólfur Gylfi Pálmason, Árni M. Mathiesen, Magnús Stefánsson og Vilhjálmur Egilsson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa sjö manna nefnd til að gera tillögur um að efla íþróttahreyfinguna og um samskipti ríkisvalds og annarra opinberra aðila við hreyfinguna og stuðning við íþróttastarfið í landinu. Markmið nefndarstarfsins verði meðal annars að skilgreina og gera tillögur um þátt hins opinbera í þeirri viðleitni íþróttahreyfingarinnar að: a. laða æskufólk, pilta og stúlkur, svo og almenning til iðkunar íþrótta, b. efla árangur íslensks afreksfólks á alþjóðavettvangi, c. auka skilning þjóðarinnar á gildi líkamsræktar, heilbrigðis og hollra lífshátta. Nefndin verði skipuð tveim fulltrúum Íþróttasambands Íslands, einum frá UMFÍ, einum fulltrúa tilnefndum af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einum tilnefndum af fjármálaráðherra, einum tilnefndum af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og einum tilnefndum af menntamálaráðherra og verði hann jafnframt formaður nefndarinnar. Nefndin skili skýrslu og tillögum eigi síðar en 1. nóvember 1997.`` Herra forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um gildi öflugs íþróttastarfs, en íþróttir og líkamsrækt skipa æ stærri sess í þjóðlífinu. Þróun á sviði íþrótta hefur orðið mjög ör á undanförnum árum og áratugum, þátttaka í skipulögðu íþróttastarfi eykst stöðugt, svo og margháttuð líkamsþjálfun og áhugi almennings á íþróttum og hollri hreyfingu. Íþróttafélögum fjölgar, umfjöllun um íþróttir í fjölmiðlum fer vaxandi. Þessu aukna íþróttastarfi fylgja svo vaxandi kröfur til íþróttafélaga og sveitarfélaga um bætta aðstöðu til íþróttaiðkunar. Skilningur almennings á gildi íþrótta sem þætti í heilbrigði og hollum lífsháttum hefur aukist mjög á síðari árum. Öflugt íþróttastarf hefur tvímælalaust mikla og jákvæða þýðingu í baráttunni við óreglu og fíkniefnanotkun. Eftir að hafa starfað að íþróttamálum um langt árabil fullyrði ég að iðkun íþrótta skiptir mjög miklu máli fyrir vellíðan, af\-þreyingu, félagsþroska og uppeldi. Íþróttir hafa því ótvíræða samfélagslega þýðingu. Á seinni árum hefur sú ánægjulega þróun orðið að þátttaka fatlaðra í skipulögðu íþróttastarfi hefur stóraukist og hafa æ fleiri fatlaðir einstaklingar stundað íþróttir sér til hressingar og heilsubótar. Þeir hafa auk þess náð framúrskarandi árangri í keppni á alþjóðavettvangi. Enn er þó mikið verk óunnið við að skapa fötluðum betri aðstöðu til að enn fleiri þeirra hafi möguleika á að stunda íþróttir. Hér á Íslandi sem víða annars staðar er hið skipulega starf á vettvangi íþróttanna rekið af frjálsri íþróttahreyfingu sem hefur innan sinna vébanda félög, bandalög og sambönd sem sameiginlega mynda Íþróttasamband Íslands. Þar til viðbótar má nefna Ungmennafélag Íslands sem myndað er af héraðssamböndum og einstökum ungmennafélögum. Þessi samtök starfa einnig að íþróttum og eru aðilar að Íþróttasambandi Íslands. Ríkissjóður hefur styrkt þessi landssamtök og auk þess ólympíunefnd Íslands, Íþróttasamband fatlaðra og fleiri eftir atvikum. Þá hefur Alþingi samþykkt lög sem heimila Íþróttasambandi Íslands og Ungmennafélagi Íslands ásamt Öryrkjabandalagi Íslands að starfrækja getraunir á almennum markaði. Það eru síðan sveitarfélögin sem annast byggingu íþróttamannvirkja í samvinnu við íþróttafélögin. Það hefur ríkt nokkuð góð sátt um þetta fyrirkomulag og það er almenn skoðun að styðja beri fjárhagslega vel við bakið á þeim aðilum sem fást við íþrótta- og æskulýðsstarfsemi án þess þó að taka frumkvæðið af þeim. Eins og ég nefndi fyrr fara þær kröfur vaxandi sem gerðar eru til íþróttafélaganna um aukna og bætta íþróttaaðstöðu. Það er ljóst að íþróttahreyfingin stendur illa fjárhagslega undir þeim kröfum sem gerðar eru til hennar eins og glöggt má sjá í samantekt sem Íþróttasamband Íslands hefur lagt fram og fjallar um fjárhag íþróttafélaganna, en þar kemur fram að félögin eru flest illa stödd fjárhagslega. Sérsamböndin eru flest rekin með tapi og Íþróttasamband Íslands kvartar undan því að ekki sé nægilegt fé til skiptanna. En sjálfsagt má hagræða í rekstri íþróttahreyfingarinnar eins og víðar og auðvitað eru þeir sem þar eru í forsvari stöðugt að leita leiða til þess. Á íþróttaþingi sem haldið var á Akranesi í lok október 1996 var samþykkt að sameina bæri Íþróttasambandið og ólympíunefndina í þeim tilgangi að einfalda skipulag íþróttahreyfingarinnar og ná fram sparnaði og hagræðingu, og einnig til að auðvelda samskipti ríkisvaldsins og íþróttahreyfingarinnar. Árið 1991 skilaði nefnd sem fyrrv. menntmrh. skipaði tillögu að stefnumótun á sviði íþrótta-, æskulýðs- og tómstundamála til ársins 2000. Í inngangi að þessari skýrslu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Flest bendir til þess að á næstu árum aukist frítími fólks og einnig að ungt fólk fari seinna út á vinnumarkaðinn. Auk þess er ekki ólíklegt að dagvinnustundum fækki hjá vinnandi fólki. Af þessu leiðir að tómstundir og tómstundastarf verður æ ríkari þáttur í lífi fólks. Félagsstarfsemi og tómstundastörf af ýmsum toga gegna mjög mikilvægu hlutverki í framtíðinni, sérstaklega meðal ungs fólks.`` Síðar í sama inngangi segir, með leyfi forseta: ,,Nauðsynlegt er að styðja fjárhagslega vel við bakið á þeim aðilum er fást við íþrótta-, æskulýðs- og tómstundastarf án þess þó að taka frumkvæði af þeim. Skapa þarf félagsstarfsemi betri aðstöðu til að mæta aukinni þörf á komandi árum sem sérstaklega er fólgin í því að koma betur til móts við þarfir hvers einstaklings.`` Það má öllum ljóst vera að íþróttahreyfingin leggur mikið af mörkum til félagslegra þátta. Það er nauðsynlegt að meta gildi þessa hlutverks og huga að verkaskiptingu, fjárveitingum og mikilvægi einstakra þátta í ljósi þróunar þjóðfélagsins. Fjárveitingar til íþróttahreyfingarinnar á fjárlögum og í gegnum ráðuneyti hafa í gegnum tíðina virst nokkuð ómarkvissar eða venjubundnar og þeim til grundvallar hefur ekki legið nein samræmd stefna þess opinbera. Það er skoðun okkar flutningsmanna þessarar tillögu að það beri að laga opinberar fjárveitingar markvisst að stefnu sem er mótuð í sæmilegri sátt hlutaðeigandi aðila. Tillagan er flutt í þeim tilgangi að vinna að slíkri stefnumótun. Herra forseti. Ég legg til að þessari tillögu verði að lokinni fyrri umr. vísað til hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu þáltill. um eflingu íþróttastarfs og það er vert í upphafi að vekja athygli á því að flutningsmenn eru úr öllum þeim flokkum sem eiga sæti á Alþingi. Þetta er með öðrum orðum þverpólitískt mál og mætti því ætla að það ætti greiða leið í gegnum þingið. Mig langar, herra forseti, til að fylgja eftir ágætri framsöguræðu 1. flm., hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar, og vík ég þá fyrst almennt að gildi íþrótta sem ég vil líta á út frá þremur meginsjónarmiðum, þ.e. keppni, í annan stað hin félagslega leik og í þriðja lagi hollustu- og forvarnir. Ég vil fyrst víkja aðeins að keppninni. Gildi íþrótta hvað varðar keppni er ótvírætt vegna þess að keppni í sjálfu sér virðist höfða mjög til fólks almennt. Einstaklingar hafa gaman af því að reyna með sér í heiðarlegum leik og heiðarlegu ati. Það virðist hafa fylgt mannskepnunni alveg frá örófi alda og á því sviði, keppni, er nokkuð drjúgur hlutur í hlutverki íþróttarinnar. Undir þessum formerkjum hafa íþróttir einnig mikið skemmtigildi eins og ýmsar opinberar samkomur á vegum íþróttahreyfingarinnar hafa sýnt. Ég hygg að hin ýmsu íþróttamót séu líklega fjölmennustu samkomur sem haldnar eru. Ég nefni einnig í tengslum við þetta félagsstarfið, þ.e. allan þann fjölda fólks sem vinnur að stjórnunarstörfum og ýmsum störfum í kringum íþróttahreyfinguna og fær afskaplega mikilvægan og þroskandi skóla af þeim störfum. Ekki einungis á ég þar við keppendur, heldur ekki síður þá sem í kringum íþróttafélögin starfa. Þá hygg ég að íþróttir hafi auglýsingagildi í sjálfu sér, t.d. vaskar sveitir okkar sem hafa gert garðinn frægan á erlendum vettvangi. Nægir þar að nefna frjálsíþróttamenn okkar frá síðustu Ólympíuleikum, handknattleikslið og þegar vel gengur hjá knattspyrnuliði og þannig mætti áfram telja. Hinar vösku íþróttasveitir á erlendum vettvangi eru mikilvæg og ómetanleg auglýsing. Þá vil ég líka vekja athygli á þeim þætti hópíþróttarinnar sem eflir samkennd. Margar og líklega meiri hluti íþróttagreina eru byggðar upp sem hópíþróttir þar sem samkenndin og hópkenndin er þroskuð og efld fyrir einstaklinginn, að allir berjist fyrir einn og einn fyrir alla. Fyrir samfélagið er það afskaplega mikils virði. Herra forseti. Í annan stað um gildi íþrótta langar mig til að víkja að íþróttunum sem þroskandi leik. Enginn er eyland, segir einhvers staðar og til allrar hamingju er mannskepnan félagsvera og hafa einstaklingar þörf fyrir að umgangast hver annan. Þeirri þörf þarf að mæta og hana þarf að þroska og það gerist einmitt mjög mikið innan íþróttahreyfingarinnar. Í þessu sambandi er vert að minna á m.a. að ýmsar rannsóknir benda til þess að þar sem hreyfiþroski er ekki í lagi, þá komi það niður á andlegum þroska, jafnvel tilfinningaþroska og námsþroska nemenda. Um þetta hafa verið gerðar ýmsar athuganir og vil ég benda á fyrirlestur Antons Bjarnasonar við Kennaraháskóla Íslands sem hefur verið mjög ötull talsmaður þess að ung börn sérstaklega og unglingar fái holla, reglulega og skipulagða hreyfingu vegna þess að hreyfingin sé undirstaða annars þroska. Það er líka vert að benda á það að sem félagslegur þáttur, ekki síst á tímum sjónvarpsgláps og fjölmiðlamenningar, er afskaplega mikilvægt að íþróttahreyfingin sé öflug til þess að ýta undir holla hreyfingu og félagslega þátttöku nemenda, að rjúfa þá einangrun sem gjarnan vill fylgja miklum yfirlegum yfir fjölmiðlamenningunni. Ég bendi einnig á það og vísa til reynslu minnar úr skólastarfi að mesta afreksfólk í íþróttum skilaði jafnframt mjög góðum árangri í skólastarfi. Ég leyfi mér að nefna þekkt íþróttafólk eins og Eydísi Konráðsdóttur, sunddrottningu af Suðurnesjum, íþróttamann ársins þar á síðasta ári. Ég nefni sömuleiðis Eðvarð Þór Eðvarðsson og Ragnheiði Runólfsdóttur. Öll hafa þau átt góðu gengi að fagna í skóla, en sem ungt afreksfólk vöknuðu þau klukkan fjögur til fimm á morgnana til þess að stunda sína íþrótt, komu síðan til skóla eins og aðrir nemendur og skiluðu góðum árangri. Með öðrum orðum: Afrekum í íþróttum fylgir sjálfsagi sem skilar sér ávallt fyrir einstaklinginn í lífinu. Í þriðja lagi, herra forseti, nefni ég um gildi íþrótta, þátt hollustu og forvarna. Við verjum um það bil 50 milljörðum kr. í heilbrigðiskerfi okkar til þess að taka afleiðingum af ýmsum sjúkdómum en ýmsu sem einnig má rekja til félagslegra þátta, þar á meðal hreyfingarleysis. Ég hygg að það þurfi engar deilur um það, á það hefur svo oft verið bent, stutt ýmsum rannsóknum af ýmsum toga, að holl hreyfing er ein besta forvörn sem einstaklingurinn getur stundað. Þar með erum við e.t.v. komin að kjarna málsins. Með skipulögðu og öflugu íþróttastarfi má alveg örugglega spara milljarða króna í útgjöldum ríkissjóðs fyrir utan það að stuðla að hamingjusamara lífi einstaklinga sem forðast veikindi. Sem betur fer hefur orðið vakning á þessu sviði á síðustu árum, en betur má ef duga skal. Ég vil í lokin, herra forseti, vekja athygli á því og varpa því fram hvort ekki sé orðið tímabært að íþróttafélög leysi af hólmi ýmis þau verkefni sem grunnskólar og framhaldsskólar landsins sinna í íþróttum því þarna eru orðnir árekstrar á milli en markmið með íþróttakennslu í skólum er í rauninni það sama og markmið með íþróttafélögunum, þ.e. að efla holla hreyfingu og þá þætti sem hér hafa verið nefndir og því er það spurning hvort íþróttahreyfingin geti ekki tekið að sér ákveðna þætti í skólastarfi og þá um leið leyst ákveðinn vanda sem fylgir of þröngum kosti íþróttahúsa hér á landi. Herra forseti. Tími minn er á þrotum en ég vonast til þess að tillagan fái farsæla afgreiðslu hér á þingi.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að þakka flutningsmönnum fyrir flutning þessarar tillögu. Hér er hreyft hinu besta máli og ég vil lýsa yfir fullum stuðningi við það og vonast til þess að við alþingismenn berum gæfu til að leiða þetta mál til lykta. Ræðumenn hafa farið ítarlega yfir málið og ég hef þar engu við að bæta. Þar hefur ekkert verið ofsagt en ég veit jafnframt að þar er líka margt ósagt og svo verður það ætíð. En ég trúi því að iðkun íþrótta sé eitt það besta sem við getum gert til þess að efla forvarnastarf. Það er ekki bara til þess að styrkja heilsu okkar sem einstaklinga og bæta líkamsburði. Ég held og ég veit reyndar að iðkun íþrótta er eitt það allra besta sem við getum gert til þess að leiða unglinga á hinu viðkvæmasta þroskaskeiði sem við göngum öll í gegnum frá þeirri vá sem nú herjar svo sorglega stíft að og þá á ég við fíkniefnin og margs konar ávanalyf. Ég trúi því að við getum hvergi varið fjármagni betur til að verjast í þeim efnum en með því að efla íþróttastarf sé það okkar áform að hjálpa unglingunum við að komast í gegnum sitt viðkvæma þroskaskeið. Ég þarf, virðulegi forseti, ekki að segja meira. Ég tek undir það og ítreka það sem hér hefur verið sagt áður að það fjármagn sem lagt er til íþróttahreyfingarinnar á Íslandi skilar sér margfalt til baka.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um brú yfir Grunnafjörð. Meðflutningsmaður er hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Tillagan er stutt og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta gera hagkvæmnisrannsókn á gerð brúar yfir Grunnafjörð á milli Súlueyrar í Melahreppi og Hvítaness í Skilmannahreppi. Gert verði umhverfismat ef í ljós kemur að brúargerð reynist hagkvæm.`` Það er örstutt greinargerð með þáltill., herra forseti: Gerð jarðganga undir Hvalfjörð mun ljúka fyrr en áætlað var ef að líkum lætur. Sterk rök eru fyrir því að þjóðvegur liggi vestan Akrafjalls, m.a. mundi hann stytta vegalengdir vestur og norður í land. Tillagan, sem hér er lögð fram, hefur ýmsa kosti og eru þessir helstir: 1. vegur styttist um 7--10 km frá höfuðborgarsvæði vestur og norður í land, 2. leið milli Borgarness og Akraness styttist, þannig aukast möguleikar á samskiptum sveitarfélaganna í fjölmörgum málaflokkum, 3. betri veglína yrði að brú frá þjóðvegi 1 á Hafnarmelum að brú frá Akranesvegi, 4. ótraust raflína, sem hefur verið á möstrum yfir ósinn, færi í jarðstreng í brúnni, 5. möguleiki skapast á fiskirækt í Grunnafirði. Tillaga þessi felur í sér að gerð verði úttekt á möguleikum brúargerðar og færslu veglínu sem yrði hagkvæm með langtímamarkmið í huga. Að auki má benda á að ef sjónmengun af stóriðju vinnur gegn ferðamennsku eru sterk rök fyrir því að aðalleið fari vestur fyrir Akrafjall og umræddri vegtengingu verði komið á. Ástæða er til að nefna sérstaklega möguleika til atvinnusköpunar og tengingar atvinnufyrirtækja í Borgarnesi og Borgarfirði annars vegar og hins vegar fyrirtækja á Akranesi og í sveitarfélögunum sunnan Skarðsheiðar, einnig sameiningu sveitarfélaga. Samgöngubætur milli Akraness og Borgarness mundu án efa leiða til styrkara samstarfs skólanna í héraðinu sem nauðsyn er að efla og bæta. Reiknað er með að veglínan og brúargerðin falli eðlilega inn í áætlanir Vegagerðarinnar. Það er rétt að geta þess, herra forseti, að í tillögu þingmanna Vesturlands frá 110. löggjafarþingi, 165. máli, var gert ráð fyrir að veglína lægi svo sem gert er ráð fyrir í þessari þingsályktunartillögu. Meðfylgjandi er sú þingsályktunartillaga þáverandi þingmanna Vesturlands og kort af umræddri leið. Þeir þáv. þingmenn sem ég er hér að geta um voru Eiður Guðnason, Alexander Stefánsson, Friðjón Þórðarson, Skúli Alexandersson, Ingi Björn Albertsson og Danfríður Skarphéðinsdóttir. Í þeirri litlu tillögu sem ég hef verið að gera hér grein fyrir er ekki gert annað en huga að framtíðinni og í ljósi þess hversu umfangsmiklar umhverfisrannsóknir og umhverfismat þarf við slíkar framkvæmdir tel ég ástæðu og við flutningsmenn að setja þetta mál fram nú með þeim áhersluatriðum að sé um hagkvæma vegframkvæmd að ræða verði gripið til hennar í fyllingu tímans. Lengra er ekki gengið í okkar málflutningi. Í greinargerðinni segir að verði af gerð jarðganga undir Hvalfjörð, eins og orðið er, þá liggi þjóðvegur vestan Akrafjalls. Ég þarf ekki að fara, herra forseti, mörgum fleiri orðum um þessa tillögu. Mér finnst merkilegt hvernig mál hafa þróast varðandi ákvörðun um veglínu frá Hvalfjarðargöngum að Laxá austan Akrafjalls. Ég geri mér grein fyrir því að þeirri ákvörðun verður vart hnekkt, en ólíkt skynsamlegra held ég að það hefði verið að leggja veglínu frá Hvalfjarðargöngum að Grundartanga og þaðan að Brennimel og í áttina að Geldingadraga og að aðalleiðin norður og vestur í land hefði legið vestan fjalls en með brú yfir Grunnafjörð styttist veglínan um 7--10 km auk þess sem um hagræðingu í samkeppni sveitarfélaga norðan og sunnan Skarðsheiðar yrði að ræða. Ég mælist til, herra forseti, að að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til umfjöllunar og afgreiðslu í hv. samgn.

Herra forseti. Þegar ráðist var í gerð jarðganga undir Hvalfjörð voru mjög skiptar skoðanir á því hvar göngin ættu að tengjast þjóðvegi 1 að norðanverðu. Tvær leiðir komu til greina, sú sem farin var, þ.e. austan Akrafjalls með tengingu við þjóðveg 1 við Laxá í Leirársveit, og svo hin leiðin vestan Akrafjalls og yfir Grunnafjörð. Sú leið er styttri og að mörgu leyti hentugri, tengir Akranes betur umferðinni að og frá göngunum og mundi bæta mjög samskipti á Akraborgarsvæðinu sem svo er stundum nefnt, þ.e. Akraness, Borgarbyggðar og hreppanna sunnan Skarðsheiðar. Margháttuð samskipti íbúa á þessu svæði hafa aukist mjög á undanförnum árum. Akurnesingar starfa í Borgarnesi og Borgnesingar starfa á Akranesi. Fólkið af þessu svæði sækir þjónustu, sjúkrahús og framhaldsskóla á Akranesi svo dæmi séu nefnd. En ástæða þess að leiðin austan Akrafjalls með aukavegi sem tengist Akranesvegamótum var valin var fyrst og fremst sú að Vegagerðin taldi hana miklu ódýrari og það sem nam hundruðum milljóna króna. Hins vegar er það skoðun mín að til lengri tíma litið sé vestari leiðin álitlegur kostur og því sjálfsagt að gera hagkvæmnisrannsókn á gerð brúar yfir Grunnafjörð á milli Súlueyrar og Hvítárness. Verði það niðurstaða þessarar rannsóknar að brúargerðin reynist hagkvæm, þá verði gert umhverfismat. Það er reyndar skoðun sumra að erfitt gæti reynst að fá samþykkt umhverfismat vegna þessara framkvæmda, vegna viðkvæms náttúrulífs á svæðinu en allt þetta þarf að liggja fyrir þegar og ef að því kemur að brú yfir Grunnafjörð kemst aftur á dagskrá. Ég vil taka það skýrt fram að þessi tillaga er á engan hátt flutt til að raska þeirri vegagerð sem áætluð er í Vesturlandskjördæmi á næstu árum. Framkvæmdir við vegtengingu frá Hvalfjarðargöngum eru í fullum gangi og gengur vel. Umferð um þann nýja veg hefst væntanlega á næsta ári og ýmsar vegaframkvæmdir aðrar eru á döfinni í kjördæminu sem munu ganga eðlilega fram þó að þessi tillaga verði samþykkt og þó að hæstv. samgrh. mundi fallast á að gera þá hagkvæmnisrannsókn sem þessi tillaga gerir ráð fyrir.