Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í þetta mál. - Það er sjálfsagt þarft mál að koma upp gistihúsi í Reykjavík og mun hafa hlotið nokkurn undirbúning, eins og lýst er í grg. og heyra mátti á ræðu hæstv. samgmrh. Það, sem ég hef við þetta frv. að athuga, er ákvæði í 3. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður einn takist á hendur rekstur þessa gistihúss. Að vísu eru opnar fleiri leiðir samkv. gr., eða að það verði rekið í félagi við þá aðila, sem verða þátttakendur í að reisa húsið, og enn fremur er sú leið opin að leigja húsið, ef það þykir hentugra. Ég hefði kunnað því betur, að þetta gistihús yrði rekið af þeim aðilum, sem standa að byggingu þess, en jafnframt væri gerð sú undantekning, að leigja mætti húsið, ef sá aðili fyndist, sem vildi taka að sér rekstur þess og treysta mætti til slíks verks. Ég hef hugsað mér að bera fram skriflega brtt. hér að lútandi. Er hún umorðun á 3. gr. frv. og hljóðar svo: „Gistihúsið skal rekið fyrir reikning þeirra aðila, sem verða þátttakendur í því að reisa það. Ef hentugra þykir, má þó leigja húsið til gistihúshalds.“ Þannig tel ég, að eðlilegt sé, að þessi grein sé orðuð. Ég álít, að æskilegast hefði verið, að ríkissjóður hefði ekki þurft að skipta sér af byggingu slíks gistihúss, heldur að einstaklingar hefðu tekizt slíkt á hendur. En úr því sú leið virðist ekki fær, tel ég sjálfsagt, að þeir aðilar, sem reisa húsið, reki það einnig. - Ég leyfi mér svo að leggja þessa skrifl. brtt. fyrir hæstv. forseta.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Mig langar aðeins til þess að minnast á skriflega brtt. frá hv. þm. Borgf. Brtt. er við 3. gr. frv., og er þar ráð fyrir gert, að húsið sé rekið með aðstoð þeirra, sem leggja fram fé í það, og megi leigja það einstaklingum, en numin sé úr gildi heimild fyrir ríkisstj. til þess að reka það fyrir eigin reikning. Ég tel rétt að hafa þessa heimild, ef slíkt millibilsástand kæmi, að ríkisstj. þyrfti að taka við rekstrinum. Ég legg því til, að þessi brtt. verði felld. Ég vildi aðeins segja það í sambandi við brtt. hv. allshn. um að fella burt 5. gr. frv., að ég hef sjálfur gert grein fyrir andstöðu minni við brtt., en ég hef átt tal um hana við hv. 6. þm. Reykv., og sagði hann, að ég mætti hafa það eftir sér, að hann teldi það mikla skemmd á frv., ef þessi brtt. allshn. yrði samþ.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því, hvers vegna meiri hl. allshn. vildi láta fella niður eignarnámsheimildina í 5. gr. Ég vil nú minnast á það, hvers vegna meiri hl. n. vill ekki hafa þessa heimild. Það er að vísu svo, að í l. eru settar almennar eignarnámsheimildir, t. d. í vegal. Hins vegar er ekki fordæmi fyrir, að svona heimildir séu gefnar, er reisa á eitt hús, að taka megi hvaða eign sem er eignarnámi. Það er aðallega af principástæðum, að meiri hl. n. vill ekki leyfa svona ákaflega víðtæka eignarnámsheimild. En þegar einhver ákveðinn staður hefur verið valinn, þá vill meiri til., að málið sé tekið til umr. En mælir á móti svona víðtækri heimild. Ég hef ekki rætt um þetta mál við borgarstjórann í Reykjavík, en ummæli þau, er hæstv. samgmrh. hafði eftir honum, raska ekkert áliti meiri hl. n. Ég vildi í þessu sambandi benda á aðra eignarnámsheimild, svipaða þessari, en það var um tunnuverksmiðjuna, og var hún felld í þessari hv. deild.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það er nú í rauninni óþarfi að taka þetta aftur til umr. hér. En hv. þm. sagði það sama og hv. 2. þm. Eyf. hefur sagt hér áður um eignarnámsheimildina, að svona víðtæk heimild væri fordæmalaus. En það er fjarri því, að svo sé. Tilsvarandi heimildir eru í vegal., hafnarl. o. fl. Hins vegar hefði ég mjög óskað eftir því að geta nefnt hér einhverja ákveðna lóð, en það er bara því miður ekki hægt á þessu stigi málsins, hvaða lóð verður fyrir valinu. Ég legg út af fyrir sig ekkert upp úr því, hvort þessi eignarnámsheimild verður samþ. eða ekki, ef það tefur ekki framgang málsins. Ef það veldur töfum á málinu, þykir mér verr af stað farið en heima setið. En það er alveg bráðnauðsynlegt að hraða málinu sem mest má verða, svo að hægt verði að byrja framkvæmdir þegar á þessu sumri. Þess vegna býst ég við, að ef þetta verður afgr. eins og meiri hl. hv. n. leggur til, þá verði ekki annars úrkosta en að bíða til næsta þings og bera fram frv. um heimild til eignarnáms þá, ef um eignarnám þarf að vera að ræða. Ég vil svo lofa því fyrir mitt leyti, að að svo miklu leyti, sem til mín kemur, þá verði ekki gripið til þessarar eignarnámsheimildar þó veitt verði, nema öll ríkisstj. og hinir aðilarnir, sem hér er gert ráð fyrir, að taki þátt í þessari gistihúsbyggingu, sem eru Reykjavíkurbær og Eimskipafélag Íslands, séu sammála um það. Og ég er tilbúinn til alls samkomulags um málið, ef hægt væri að klæða þessa gr. í þann búning, sem hægt væri að fá samkomulag um. Ég er fús til alls samkomulags á þeim grundvelli, sem ekki verður til tafar málinu. Ef hv. frsm. n. telur, að það geti orðið samkomulag um þetta, teldi ég heppilegast, að hæstv. forseti vildi fresta málinu um einn dag, ef hv. frsm. n. teldi það hafa einhverja þýðingu.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Út af ummælum hæstv. samgmrh. vildi ég taka undir það, að málið sé nú tekið af dagskrá og að beðið sé með það einn eða tvo daga til þess að ná samkomulagi um þetta atriði.



Herra forseti. Ég vildi beina því til hæstv. forseta, hvort hæstv. atvmrh. gæti ekki verið viðstaddur. Ég kann illa við að halda áfram þessari umr. að honum fjarstöddum. Ég hygg, að hæstv. atvmrh. hafi haldið, að þetta mál mundi ekki komast að .til umr. á þessum fundi. - Ég sé nú, að hæstv. ráðh. kemur inn í salinn. Ég skal nú ekki fara langt út í að ræða þá hlið þessa máls, sem veit að verðbólgunni, en get þó ekki látið hjá líða að fara um þá hlið málsins nokkrum orðum, út af því, að hæstv. atvmrh. sagði, að það væri misskilningur að álíta, að kaupgjaldið hefði úrslitaþýðingu um afkomu bátaútvegsins. Ég er hæstv. atvmrh. ekki samþykkur um þetta. Það er ekki vafi á því, að kaupgjaldið hefur úrslitaþýðingu um afkomu bátaútvegsins. Við könnumst við þessar staðhæfingar, sem hæstv. ráðh. bar fram um þetta. Það hefur verið sífellt sagt við bátaútvegsmenn, að það snerti þá svo lítið, þó að kaupgjaldið hækki. En þetta er blekking, vegna þess að kaupgjald og verðlag í landinu hafa úrslitaþýðingu fyrir smábátaútveginn, ekki síður en aðrar atvinnugreinar, enda hefur niðurstaðan orðið sú, að smábátaútvegurinn stendur ákaflega höllum fæti. Hann hefði getað staðið stórum betur að vígi, ef skynsamlega hefði verið á málum hans haldið. En smáútvegsmenn eiga nú t. d. litla sjóði. Því að þótt þeir séu nokkrir að krónutölu, þá eru þeir verðlitlir. En því neita ég ekki, að það hefur fleira áhrif á framleiðslukostnaðinn en kaupgjaldið, þ. á m. milliliðakostnaðurinn, sem hæstv. ráðh. minntist á. Hæstv. ráðh. sagði, að sá kostnaður væri þungur í skauti sjávarútvegsins, og skal ég ekki draga úr því, að þar sé um verulegan kostnað að ræða. En ég hlýt að undirstrika það, sem hv. þm. Borgf. sagði, að það situr heldur illa á hæstv. atvmrh. að skjóta sér á bak við þetta. Hann hefur setið í ráðherrasæti á annað ár og talaði digurbarkalega, þegar hann tók við völdum, ekki sízt um það, að sjávarútveginum skyldi ekki verða þjakað með verzlun og viðskiptum. En niðurstaðan er sú, að eftir rúmt ár frá valdatöku þessa hæstv. ráðh. rís hann upp hér á Alþ. og lýsir því með stórum orðum, hvílíkar búsifjar sjávarútvegurinn hafi haft einmitt af starfi milliliðanna í landinu. Rétt áður en þessi hæstv. ráðh. tók við ráðherrastörfum, birtist grein í blaði hans, Þjóðviljanum, þar sem þess var krafizt af þáv. ríkisstj., að hún gerði þá þegar ráðstafanir til þess að koma verzluninni með sjávarafurðir í hendur útvegsmönnum sjálfum. Og farið var þar háðulegum orðum um þáv. ríkisstj. að þessu leyti og mjög sterk orð höfð um þáv. ríkisstj. fyrir að hafa ekki notað sér heimild, sem hún hafði, til þess að taka olíugeyma eignarnámi. - Eftir nokkra daga frá þessu settist hæstv. núv. atvmrh. í það ráðherrasæti, og hefur hann stjórnað þessum málum þannig eins og hann lýsti hér í hv. þd. fyrir skömmu, og þess hefur ekki orðið vart, að hann hafi gert nokkra tilraun til þess að koma á nýjum stjórnarháttum í þessum málum. En ef hann hefði eitthvað gert í þessu, þá hefði hann víst ekki þagað yfir því, því að hann setur ekki ljós sitt undir mæliker í þeim skilningi. Og hæstv. atvmrh. sagði, að þessir erfiðleikar, sem sjávarútvegurinn á nú við að stríða, stöfuðu að miklu leyti af rangri braskpólitík, en það finnst mér mjög grunnfærnislega sagt. Það er að vísu satt, að það hefur haft mikil afgerandi áhrif á afkomu sjávarútvegsins, hvernig braskpólitík hefur verið rekin í sambandi við hann yfirleitt. En það er fjarstæða, að það sé vegna braskpólitikur fyrst og fremst, hvernig komið er fyrir smábátaútveginum. Og af því að hæstv. ráðh. ræddi þetta svo mjög, og það reyndar ekki að gefnu tilefni, þá vildi ég gjarnan spyrja hæstv. atvmrh. t. d. að því, hvaða ráðstafanir hann hafi látið gera til þess að tryggja félagi útvegsmanna innflutningsleyfi fyrir nauðsynjum útgerðarinnar. Mér er kunnugt um, að félag þeirra hefur átt mjög undir högg að sækja um þessi mál undanfarið, en mér er ekki , kunnugt um, að nein breyt. hafi átt sér stað í þeim efnum. Ég sé því ekki annað en í þessum efnum sé nú ekki síður ábótavant en var áður en þessi hæstv. atvmrh. tók sæti í ríkisstj., þannig að hann hafi engu fengið áorkað til bóta í þeim efnum. Ég játa, að þetta atriði, sem hæstv. atvmrh. gerði sérstaklega að umtalsefni, er stórt atriði fyrir bátaútveginn. En hitt er einnig stórt atriði, hvernig farið hefur um dýrtíðina í landinu og kaupgjaldið. Og það er náttúrlega verðbólgan, sem hefur átt drýgstan þátt í því að koma málefnum sjávarútvegsins í þá erfiðleika, sem þau nú eru í. Fyrir styrjöldina átti sjávarútvegurinn við allmikla erfiðleika að etja, en hafði samt góða afkomu, meðan verðbólgan hafði ekki vaxið. Ég minntist á það hér á dögunum, að mönnum blöskraði yfirleitt sú linka og það framkvæmdaleysi, sem ætti sér stað varðandi nýja samninga við önnur lönd um sölu sjávarafurða, og reyndar gildir þetta um fleira, sem ég fór ekki út í þá og skal ekki fara út í nú. Ég nefndi ekki mörg dæmi, en gat um nokkur atriði. Nú hefur hæstv. atvmrh. gert hér eftirtektarverða játningu á þingi, þar sem hann lýsir yfir því, að hann telji, að í þessum efnum hafi ekki verið gerðar nægilega röggsamlegar framkvæmdir. Það er út af fyrir sig nokkurs virði og sízt ástæða til að deila á hæstv. ráðh. fyrir það, að hann játar það, sem miður hefur farið. Hitt er ákaflega athyglisvert, að þessum málum skuli vera komið þannig, að hæstv. atvmrh. hlýtur að játa þetta. Og það ber vott um meira en lítið sleifarlag í þessu efni, því að hingað til hefur ekki verið hægt að telja það með kostum þessarar hæstv. ríkisstj. að játa það, að sér hafi nokkuð yfirsézt. Það dylst heldur engum, sem nokkuð hefur fylgzt með verzlunarmálefnum eða atvinnumálum, hvernig á þessum málum hefur verið haldið. - Nú þykist ég vita, að hæstv. atvmrh. þykist geta talað djarft um þetta, af því að þessi mál heyri ekki undir hann, því að það heyrir ekki undir hans starf að senda menn til annarra landa til samninga um þessi mál. En hann getur þó ekki skotið sér undan ábyrgð í þessum málum, því að þessi mál eru svo þýðingarmikil fyrir þau mál, sem heyra undir hans stjórnardeild, að það er óforsvaranlegt, að þetta gangi svo um mál, sem hann á að annast í ríkisstj., að ekki sé vakin athygli þjóðarinnar á því fyrr en nú að síðustu, eins og af tilviljun. Hér er um svo þýðingarmikil mál að ræða, að hæstv. atvmrh. átti að halda öðruvísi á þeim, auk þess sem hæstv. atvmrh. hefur mikla möguleika til að bæta úr því, sem aðrir ráðh. kynnu að vanrækja í þessu efni. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að hann geti sent út menn, jafnvel algerlega af sínu ráðuneyti, ef honum finnst hér óforsvaranlega illa á haldið. En það virðist hæstv. atvmrh. ekki hafa gert. Þessi játning hæstv. ráðh. um þetta eitt hið þýðingarmesta mál, sem stjórnin hefur með höndum, er þeim mun merkilegri þegar þess er gætt, að það var eitt af þeim málum, sem hæstv. ráðh. lagði mikla áherzlu á þegar hann tók við völdum og skrafaði mest um, að þessi ríkisstj. mundi líta á það sem eitt sitt aðalverkefni að ná hagkvæmum viðskiptasamningum við aðrar þjóðir, ekki sízt til þess að létta af mönnum áhyggjum viðkomandi sölu sjávarafurða. Og það var þá talað um það, að það yrði ekkert til sparað til þess að ná sem beztum árangri í þessu efni. Þetta er í miklu ósamræmi við það, sem uppvíst er orðið um skort hæstv. atvmrh. á framkvæmdum í þessum efnum. Þá vil ég loks víkja að því, sem hæstv. ráðh. sagði viðvíkjandi því, hve miklar ábyrgðir skyldi taka t. d. á saltfiski, að það mætti sennilega slá því föstu, að þeir, sem lakasta aðstöðu hafa, njóti allrar þeirrar ábyrgðar, ef hún yrði aukin að marki frá því, sem til er tekið, vegna þess að allir mundu stunda að einhverju leyti saltfiskframleiðslu yfir vetrarmánuðina. - Þetta er ekki réttur skilningur hjá hæstv. ráðh. Það verður að gera aðrar og frekari ráðstafanir til þess að hækka kvótann nokkuð, til þess að hægt sé að veita öllum hliðstæða aðstoð í þessum efnum. Þó að hæstv. ráðh. hækkaði saltfiskkvótann, gæti svo farið, að hann yrði búinn í apríl. En í sumum verstöðvum byrjar ekki vertíð fyrr en að vorinu og sums staðar fæst aðalfiskmagnið að sumrinu o. s. frv. Mér finnst því, að ekki sé hægt annað en hafa miklu ýtarlegri ákvæði um þetta heldur en í frv. felst og þá, að ríkisstj. sé gefin heimild til að taka á móti saltfiskframleiðslunni fram á næsta haust. Ég hélt, að menn mundu geyma sér að koma með brtt. við þetta frv. þangað til við 2. umr. En nú hafa komið fram brtt. frá hv. þm. Borgf., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að kaupa til útflutnings eða ábyrgjast fyrir bátaútveginn sölu á því fiskmagni, sem saltað er til útflutnings til 31. maí. Ég hef komið brtt. til skjalavörzlunnar, um að þessari brtt. hv. þm. Borgf. verði breytt á þann veg, að í staðinn fyrir „31. maí“ komi: 1. okt., og enn fremur, að henni verði breytt þannig, að aftan við till. bætist ákvæði um, að enn fremur verði ríkisstj. veitt heimild til þess að ábyrgjast tilsvarandi verð fyrir smærri þorsk en í brtt. getur, en ekki aðeins fyrir stórfisk. Það er náttúrlega ekki annað að gera en að dansa til enda dýrtíðardansinn, eftir að út í hann er komið. Og meðan ekki er snúið algerlega við á þeirri braut, þá er það hlutverk okkar að reyna að láta ekki verða misskipt því, sem veitt er af fjármunum þjóðarinnar - í allar mögulegar áttir til þess að hamla á móti afleiðingum dýrtíðarinnar. Ég hef ekki lagt fram brtt. varðandi landbúnaðarafurðir, sem ég þó minntist á fyrr við þessa umr., en mun gera það, ef n. eða nokkur hluti n. tekur ekki það atriði upp. En ég geri ráð fyrir, að þetta frv. hljóti að fá meðferð í fjhn. Og þó að þetta frv. sé flutt af meiri hl. n., vildi ég mælast til þess, að því verði vísað formlega til n. Ég skal svo að lokum taka fram, að ég saknaði þess, að hæstv. ráðh. ræddi ekkert þá hlið þessa fisksölumáls, sem lýtur að samvinnu við aðrar fiskveiðiþjóðir. Það getur verið, að hæstv. atvmrh. hafi sérstakar ástæður til þess að ræða ekki það atriði þessa dagana opinberlega. En ég saknaði þess, að hann lýsti ekkert stefnu ríkisstj. í því atriði, hvort hún er að leita slíkrar samvinnu, og þá eftir hvaða leiðum hún ætlar að gera það. En ég minntist á þetta dálítið í ræðu minni um daginn, og þá held ég, að ég hafi spurt hæstv. atvmrh. um það, hvað í þeim efnum hefði verið gert. Okkur er öllum ljóst, hvað getur beðið okkar, ef illa tekst til um viðreisn Evrópu, þannig að þar verði skortur á næstu árum, en hins vegar eykst fiskframleiðsla hjá þeim þjóðum, sem hana hafa stundað. Þá yrði mjög erfitt framundan fyrir okkur. Og mér sýnist full ástæða til þess, að það sé tekið alvarlega til athugunar, hvernig hægt er að koma í veg fyrir það, að fiskverðið verði hrakið svo mikið niður eins og var fyrir samkeppnina um fiskmarkaðinn fyrir síðustu styrjöld, - og eins, hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um það, að þjóðirnar færu ekki inn á þá braut að styrkja fiskframleiðsluna heima fyrir úr ríkissjóði, til þess að hægt væri að undirbjóða fiskinn sem markaðsvöru. Um þetta þurfum við að nota alla okkar lagni, til þess að geta komið í veg fyrir, að þetta eigi sér stað. Þetta vildi ég undirstrika, og mér þætti gott, ef hæstv. atvmrh. teldi sér fært að gefa einhverjar stefnuyfirlýsingar um þetta. Vilji hann þetta ekki, af einhverjum ástæðum, nær það ekki lengra að sinni. En ég sé sérstaka ástæðu til að minnast á þetta, vegna þess að mér finnst, að svo slælega hafi verið rekin tryppin varðandi samninga nú á næstu mánuðum um fisksöluna, og virðist ástæða til að draga þá ályktun af því, að ekki sé nægilega sinnt ýmsum enn þá stærri verkefnum.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef ekki talið rétt að svara þessari fyrirspurn, fyrr en hv. þm. N.-Ísf. væri viðstaddur, en hann hefur verið forfallaður undanfarið. Eins og kunnugt er, hefur verið látin fara fram athugun á skipum þeim, sem keypt voru á síðastliðnu hausti og ætluð voru til landhelgisgæzlu. En niðurstöður þær, sem fengizt hafa, eru ekki alls kostar samhljóða. Bátarnir komu hingað í byrjun nóvember, en alllengi stóð á því, að sjóferðaskírteini fengjust, þar sem engar reglur eru til um byggingu slíkra skipa. Álitsgerð n. þeirrar, er skipuð var 23. jan. s. l. til að athuga skipin, hljóðar svo : „Við undirritaðir, er skipaðir vorum af hæstv. dómsmrh., Finni Jónssyni, þann 23. jan. 1946 til þess að athuga og gera tilraunir um hæfni hinna nýju skipa, er keypt hafa verið frá Bretlandi, til þess að nota þau til landhelgisgæzlu og björgunarstarfs hér við land, höfum orðið sammála um eftirfarandi: Skip þessi eru bæði hvað gerð og efni snertir mjög frábrugðin því, er við höfum átt að venjast, svo að jafnvel í reglugerðum um eftirlit með skipum er fátt, sem hægt er að heimfæra upp á þau. Þar sem hér er um nýjung að ræða í skipasmiði, að minnsta kosti hvað okkur snertir, þá er erfitt að dæma um styrkleika skipanna. Mahogny byrðingurinn sjálfur virðist vera hið veikasta í skipunum og þolir hann illa allt hnjask, sérstaklega alla harða og oddhvassa hluti, er rekast í hann, og verður því að hafa sérstaka aðgæzlu með alla snertingu skipanna við önnur skip, bólverk eða þess háttar. Einnig viljum við geta þess, að vélstjórar sögðu okkur, að alltaf yrði vart við talsverðan leka á skipi því, er við fórum út með, í hvert skipti og það væri hreyft, þótt varla yrði vart við leka þegar skipið lægi kyrrt. Skipin eru 118 fet á lengd og 17 fet á breidd. Í hverju skipi eru 3 aðalvélar og þrjár skrúfur. Eru þetta um 1000 hestafla dieselvélar, sem geta knúið skipin allt að 24 sjómílur á klst., þegar allar vélar eru notaðar í einu, en hver vél út af fyrir sig getur knúið skipið um 15 sjómílur. Vélstjórarnir hafa skýrt okkur frá því, að ekki væri hægt að keyra hverja einstaka vél minna en 80 snúninga, en sá snúningshraði knýr skipið áfram um 6–7 mílur, og getur skipið því ekki hægara farið þegar vél er í gangi. Þessi mikli hraði gerir það mjög erfitt að athafna sig til aðstoðar öðrum skipum, enda mjög erfitt að aðhafast nokkra vinnu á þilfari skipsins, sérstaklega þegar allar vélar eru stöðvaðar, því að þá veltur skipið svo mikið, þótt veðrið sé sæmilegt, að lítt mögulegt er að aðhafast nokkra vinnu á þilfari þess. Að þessu öllu athuguðu verðum við að telja, að skip þessi séu ekki nothæf til björgunarstarfa. Hvað snertir vistarverur skipanna, þá eru þær mjög kaldar og ófullnægjandi eins og þær nú eru með kolaofnum og súðin óþiljuð að innan, en úr þessu virðist auðvelt að bæta, þar sem plássið er nóg. Yfirbyggingar skipanna eru úr þumlungsþykkum krossviði klæddum stálplötum sums staðar. Yfirbyggingin virðist boltuð niður í stálskilrúm, að minnsta kosti að framan og aftan. Útbúnaður þessi virðist mjög veigalítill á okkar mælikvarða, og stjórnpallurinn að ofan er alveg opinn og teljum við það ómögulegan umbúnað í íslenzku veðurfari. Dæluútbúnaði skipanna er þannig háttað, að sérstök handdæla er fyrir hvert vatnsþétt rúm í skipinu út af fyrir sig, en þar að auki er svo ein véldæla, er á að geta dælt úr öllum rúmunum. Til þess að reyna stöðugleika skipsins, sem við fórum með, létum við taka 2½ smál. af sandkjölfestu skipsins stjórnborðsmegin. Hallaðist skipið við þetta ekki meira en 7 gráður, og bendir það á, að skipið hafi næga kjölfestu. Þótt við teljum hinn mikla hraða skipanna mjög mikinn ávinning og þess vegna möguleika á að nota þau til staðbundinnar landhelgisgæzlu og þau jafnvel heppileg til síldarleitar og eftirlits að sumri til, þá álítum við þau engin vetrarferðaskip. Reykjavík, 8. febrúar 1946. Hafsteinn Bergþórsson. Ólafur Sigurðsson. Henry Hálfdánsson.“ Eftir að hafa meðtekið þessa skýrslu, ritaði ég Skipaútgerð ríkisins bréf, þar sem ég fól henni að gera ráðstafanir til að losna við skipin, ef hún teldi þessa álitsgerð skera úr um það, að þau væru ekki heppileg til þess starfs, sem þau voru ætluð. Skömmu síðar barst mér bréf frá forstjóra Skipaútgerðarinnar, Pálma Loftssyni, og fer það hér á eftir: „Með bréfi, dags. 23. f. m., hefur hið háa ráðuneyti sent mér til umsagnar álitsgerð nefndar þeirrar, sem falið var að dæma um hæfni hinna nýju varðbáta. Álitsgerð þessi hrekur ekki að neinu leyti það, sem vitað er um nefnda varðbáta eða báta af svipaðri gerð, en það er í stuttu máli þetta: 1. Bátarnir voru í ferðum milli Bretlands og Svíþjóðar á stríðsárunum og sigldu þá helzt í því veðri, sem flugvélar gátu ekki athafnað sig í. Reyndust bátarnir vel í þessum ferðum, að sögn kunnugra. 2. Bretar og Ameríkumenn höfðu báta af sömu gerð hér við land, meðan á stríðinu stóð, og notuðu þá til ýmiss konar hernaðaraðgerða meðfram ströndum landsins. Voru þeir bátar þó um 50 lestum minni en þeir, sem hér um ræðir. 3. Það er vitað, að sams konar bátar eru notaðir við landhelgisgæzlu við Spán, Portúgal, Írland, Frakkland, England og víðar. 4. Tryggingaiðgjald af bátunum er nálega helmingi minna en t. d. af Ægi, hvort tveggja hjá vátryggingafélaginu Lloyds í London. 5. Fyrir 1930 var farið að byggja björgunarbáta við England úr sama efni og af svipaðri gerð og hinir umræddu varðbátar. Má lesa um slíkt í „International Comferentie Van Redningdiensten“, útgefið í Amsterdam 1932. Er þar talað um björgunarbáta 60 feta, byggða úr sama efni og af sömu gerð og varðbátarnir. Höfðu þeir tvær skrúfur og gengu 17 mílur. Þetta eru staðreyndir, sem ættu að sanna að fullu, að varðbátarnir eru hæfir til síns starfs sem landhelgisbátar hér við strendur landsins. Hitt er svo annað mál, hvort íslenzku sjómennirnir geta fellt sig við þessa tegund skipa eða hraðskreið skip yfirleitt. Sjómennirnir hafa nú haft nefnda varðbáta í rúma 3 mánuði og farið á þeim margar gæzluferðir. Ætti því brátt að fást úr því skorið, hvort sjómennirnir geta fellt sig við bátana. Geti þeir það ekki, hefur brezki sjóherinn tjáð sig fúsan til að skipta á þeim fyrir önnur hæggengari skip af annarri gerð.“ Einnig hef ég fengið umsögn skipstjóra á einum bátnum, Nirði, um, hversu hann hafi reynzt í ferð þeirri, er hann fór til Ísafjarðar í haust og fræg er orðin. Tel ég rétt að lesa hér upp þessa skýrslu líka, en hún hljóðar svo: „Fórum frá Reykjavík kl. 24 þ. 23. nóv. Vorum 16 klst. til Ísafjarðar, þar af var haldið upp í vind og sjó á Breiðafirði í 4 klst. Vindur NA 8. Eftir það fengum við vindhraða 6 og stundum 7. Sjór mestur út af Kóp, Barða og Stiga, sjór um ? (hnútasjór). Á leiðinni suður var logn við Vestfirði, en vestanalda 4–5, sjór vestan 5. Var haldið til Stykkishólms, gekk ferðin vel og gekk skipið um 16.4 sjómílur til jafnaðar. Þaðan til Rvíkur var vindur A og NA, 6–7 vindstig: Í Faxaflóa var kröpp vindkvika og gekk illa að halda skipinu á stefnu, varð helzt að hafa vindinn og kvikuna á hlíð og vegna þess, hvað skipið hjó mikið, var oftast siglt með hliðarvélunum tveimur með minnstum snúningshraða. Skipið lét afar illa í sjó, valt um 30°, kastaðist til, tókst á loft að framan á öldunni og datt svo niður með þungum skellum í næsta öldudal; gefur að skilja, hvað þetta reynir feiki mikið á byrðing skipsins. Þarf helzt að skáskera ölduna, jafnvel flatskella. Það virðist láta vel undan þessum hörðu átökum, var ekki stíft. Álít ég skipsskrokkinn sterkan og vel vandaðan, en yfirbygginguna get ég ekki vel dæmt um. Skipið tók aldrei á sig sjó á leiðinni, eða í þessari ferð. Mjög erfitt er að halda því á stefnum, sérstaklega á lensi, á sléttum sjó þarf lítið að hreyfa stýri. Að vera við vinnu á þilfari á svona skipi þegar eitthvað er að veðri, tel ég ómögulegt, jafnvel hættulegt að fara fram í hásetaklefa. Til að draga báta virðist mér skipið ekki hæft, bæði af ofangreindri ástæðu og einnig vegna þess, að ganghraði getur ekki verið minni en 8 sjómílur. Einungis til landhelgisgæzlu mætti nota þau, ef hægt er að koma fyrir á þeim akkerum, því að óvíða er hægt að liggja við bryggjur, nema í logni og súglausu, því að hvað lítil hreyfing sem er, fer skipið að velta og slást í bryggjur. Skoðun mín á því, að hægt sé að nota þau til landhelgisgæzlu, byggist á því, að þar sem þessi skip eru látin vera, þá munu togarar veigra sér við að fara inn fyrir, þar sem þeir geta alltaf búizt við bátnum á vettvang. Á sumrum munu þessi skip mjög hentug, bæði til síldarleitar og mætti þá jafnvel spara flugvélar og þá jafnframt á gæzlu. Þess skal getið, að í ferð þessari var skipið algerlega kjölfestulaust. Það skal tekið fram, að eins og gefur að skilja, þá er líðan manna um borð í þessum bátum alveg afleit, þegar þeir eru á ferð í misjöfnu veðri, t. d. var ekki matur um borð á leiðinni til Ísafjarðar og ég hygg, að fáir hafi getað sofið. 30. nóv. 1945. Þ. Bj.“ Eins og menn heyra, er niðurstaða Þórarins Björnssonar sú, að ekki sé hægt að nota skipin til björgunarstarfsemi, en möguleikar að nota þau til landhelgisgæzlu, a. m. k. á vissum tíma árs. Að lökum hef ég fengið umsögn um þessi skip frá Com. E. Thornas, sem fylgdi þeim hingað frá Englandi og hefur verið hér til þess að setja Íslendinga inn í vélgæzluna á skipunum. Og með leyfi hæstv. forseta tel ég rétt, að þessi umsögn hans komi hér fram einnig, svo að menn heyri sem flest af því, sem sagt hefur verið um þessi skip, en íslenzka þýðingin er gerð af löggiltum skjalaþýðanda. Honum farast orð á þessa leið: „Á því getur ekki leikið nokkur vafi, að afkastamesta og fjölhæfasta tegund smáherskipa úr síðasta ófriði er Fairmile B-flokks mótorbáturinn. Af þessari skipategund voru byggð mörg hundruð skipa á ýmsum skipasmíðastöðvum í Bretlandi, Kanada, Ástralíu og víðar. Skipin voru notuð til ýmislegra hernaðarstarfa, svo sem til að fylgja skipalestum, bjarga flugvélum úr sjó, slæða tundurdufl og til almennrar landhelgisgæzlu umhverfis . Bretlandseyjar, í Miðjarðarhafi, Atlantshafi og Indlandshafi. Eftir stærð þeirra voru engin skip fremri um sjóhæfni og afköst. Þau hafa siglt þúsundir mílna um opinn sjó, oft í sjógangi, sem var svo mikill, að stærri skip urðu að draga úr hraða til öryggis. Þess eru fá dæmi eða engin, að nokkurt slíkra skipa hafi týnzt af völdum veðurs eins saman, en auðvitað hafa mörg farizt af völdum óvinaárása. Þessi skip hafa verið notuð við öll meiri háttar strandhögg og innrásir á strandsvæði í óvinahöndum. Í upphafi ófriðarins voru þau aðalvarnarvopnið gegn E-bátunum þýzku og kafbátunum, en það fór ekki á milli mála, að bátarnir voru talsvert hægfara (15 knots á siglingu) og ákaflega viðkvæmir fyrir skotum, því að þeir nota mjög eldfimt benzín í hraðmótora þá sem þeir eru knúðir með, og olli þetta því, að þeir urðu hraðskreiðari skipum óvinanna of auðfengin bráð. Mörg þeirra skipa voru búin dieselvélum, og olli það miklu minni hættu af völdum skotárása. Með hliðsjón af reynslu þeirri, sem aflað var með notkun Fairmile B-skipanna, var sköpuð sú tegund skipa, sem hér um ræðir, Camper & Nicholson dieselmótor fallbyssubáturinn. Skipasmíðastöð Camper & Nicholson er sennilega einhver þekktasta skipasmíðastöð heimsins: Hún byggði og teiknaði allmörg kappsiglingaskip. Meðal þeirra má nefna „Endeavour“ og „Shamrock“ og einnig „Philante“, sem var mesta kappsiglingaskip, er Bretar höfðu byggt til 1939. Varð um það samkomulag við flotamálaráðuneytið að hafa í skipunum samsetta stálgrind og tvöfalt dekk og tvöfaldan byrðing úr mahognyplötum lögðum í kross. Einnig var ákveðið að sameina það að hafa skipin styrk og létt, enda reyndist það nauðsyn, svo að hægt væri að hafa sterkt byssustæði á slíkum bátum, sem fyrst og fremst var ætlað að fást við þýzka E-báta. Snemma á árinu 1943 var hinn fyrsti þessara báta tekinn til flotaþjónustu, eftir að farin hafði verið reynsluferð, sem tókst með afbrigðum vel, en þá komst hámarkshraðinn upp í 27,4 mílur. Eftir að skipin höfðu verið tekin til þjónustu, var enn haldið áfram miklum tilraunum með þau. Var þá ráðin bót á ýmsum barnasjúkdómum í vélasamstæðunni, en hún var af nýrri gerð og með öllu óreynd. Var svo lokið við fyrstu samstæðuna, átta skip, en þegar hér var komið sögu, hafði flotamálaráðuneytið ákveðið skipunum ákaflega þýðingarmikið verkefni, en það var að smjúga fram hjá flotagæzlu Þjóðverja í Skagerak og sækja sænskar kúlulegur til Svíþjóðar. Það var ljóst, að ekki gætu nema beztu skip haldið uppi stöðugum ferðum um Norðursjó að vetrarlagi. En tilraunina varð að gera að vetrarlagi til að njóta sem lengstrar nætur og myrkurs í síðasta sprettinum, um 20 mílna vegalengd, gegnum flotakví Þjóðverja. Fimm hinna nýju skipa voru því tekin úr flotaþjónustu í júlí 1943, grímubúin í skyndi sem kaupför og mönnuð áhöfn úr kaupskipaflotanum. Fyrsta tilraunin var gerð seint á árinu 1943, og komst þá aðeins eitt skipanna heilu og höldnu í gegn, eitt lenti því miður í klóm Þjóðverja, en hin þrjú sneru aftur til Englands, fullhlaðin kúlulegum. Frá þeim tíma var haldið uppi reglulegum ferðum fram í marzlok 1944, en þá var næturdimman orðin svo stutt, að of hættulegt taldist að freista þessa að sinni. Farnar höfðu verið ellefu ferðir, sem allar tókust með ágætum vel. Margar ferðir höfðu mistekizt, enda þótt bátunum yrði ekki um kennt, þótt við þyrfti að snúa: Til dæmis var til þess vitað, að Þjóðverjar voru að tundurduflalagningum, oft var verið að fylgja þýzku orustuskipi eða beitiskipi um Skagerak, og voru þá margir tundurspillar og loftvarnaskip á þeim slóðum, er um þurfti að fara. Það má fá nokkra hugmynd um styrkleika þessara byssubáta með því að athuga sveigjuprófun, sem fram fór á þeim um það leyti, sem verið var að breyta þeim í kaupskip. Bátur var hlaðinn 50 smálestum af brotajárni, og voru settar fimm í hvora lest í einu, fyrst í fram- og síðan í afturlest. Ekki varð vart neinnar sveigju um að fimmtán smálestum í framlest og tíu í afturlest (sem er hámarksmagn í þeirri lest). En öll sveigjan nam ekki nema 5/8, þegar 40 smálestir voru komnar í framlest og tíu í afturlest. Enn frekar skýrist styrkleikinn þegar þess er gætt, að einu sinni þegar einn þessara báta var að koma frá Svíþjóð og sigldi inn á Humberfljót í svartaþoku, tókst svo illa til, að hann rakst á 1000 smálesta stálskip í strandferð. Byssubáturinn missti talsvert af stefni sínu, allt frá sjólínu og aftur að vatnsþétta skilrúminu nr. 1. Ekki varð neitt manntjón á bátnum, en einn maður kastaðist fyrir borð af strandferðaskipinu og drukknaði. Strandferðaskipið þurfti að snúa við og fara í þurrkví í níu vikur, en báturinn var kominn aftur til Svíþjóðar innan mánaðar. Þetta kann vel að þykja ótrúlegt, en á þessu ætti að vera auðvelt að fá staðfestingu hjá eftirlitsnefnd Humberfljóts. Báturinn hét „Gay Viking“. Sjálfur get ég sagt eftirtektarverða sögu um sjóhæfni þessara skipa. Meðan verið var að gera við skipin milli skottúranna til Svíþjóðar 1944 og 1945, reyndist það nauðsynlegt að fara í 2 sólarhringa reynsluför út á Norðursjó. Í lok þeirrar ferðar kom ákaflega óhagstæð veðurspá, en þá vorum við komnir í stefnu heimleiðis og förinni nálega lokið. Var því ákveðið að halda áfram fremur en að sigla upp að landi í hlé. Þegar við vorum komnir á móts við Tynefljót, var vindurinn kominn upp í 8 vindstig á NA, að við ætluðum. Sást þá mikill brotsjór koma upp aftan við skipið og rórmaðurinn, gamall flotamaður, sem verið hafði meir en tuttugu ár í brezka flotanum, sagði dálítið aumingjalega: „Drottinn minn, ég vildi að ég væri ekki hér.“ Ekki braut samt yfir skipið, og við héldum áfram til Humber. Mikið brotnaði af leirtaui, og skipverjar urðu að lifa á súpu, því að kolaeldavélina, sem þá var höfð í kabyssunni, var ekki hægt að nota. En engar skemmdir urðu á skipinu, utan hvað kartöflukista slitnaði upp af afturdekkinu og skolaðist fyrir borð. Það gefur nokkra hugmynd um álit þeirra sjómanna úr kaupskipaflotanum, sem störfuðu á þeim meðan á Svíþjóðarferðunum stóð, að af meir en áttatíu manna, sem störfuðu á skipunum á ferðunum 1943–1944, voru ekki nema sex, sem ekki gáfu sig fram af fúsum vilja til ferðanna 1944–1945. Það var almennt sáran harmað, að skipin voru að lokum afhent flotanum aftur í apríl 1945. Þó að þessi litlu skip hefðu reynzt svo vel í Svíþjóðartúrunum, þá var ákveðið að útbúa þau algerlega að nýju áður en þau yrðu send til Kyrrahafsins til viðureignar við Japani. Var með réttu litið svo á, að upprunalega hjálparvélin væri of lítil til að annast hið aukna álag, sem leiddi af radsjánni (radar) og hinum mörgu vindsnældum, sem nauðsyn var á í hitabeltishöfum. Voru því settar í skipið tvær stærri vélar. Aðalvélarnar höfðu gengið í mörg hundruð klukkustundir, og voru þær því teknar úr og sendar í verksmiðjuna til viðgerðar. Sama gilti um aðalgírkassana. Öll þessi vinna tók miklu lengri tíma en upprunalega var áætlað, og skipin komust ekki á stað áður en monsúnarnir hófust 1945. Svo sem vitað er, lauk ófriðnum við Japani nokkru fyrr en áður hafði verið gert ráð fyrir. Bátarnir fóru því aldrei til Kyrrahafsins, heldur voru seldir til Íslands. Af þeim átta bátum, sem byggðir voru í upphafi, var tveim sökkt af óvinavöldum, einn hertekinn, einn strandaði í þoku, þegar hann var að fara inn í höfn, einum var haldið eftir sem sýnishorni tegundar sinnar, en hinir þrír fóru til Íslands. 6. 3. 1945. E. Thomas.“ Ég get í rauninni látið þessa umsögn um skipin til þess að vera hér við strandgæzlu nægja. Og hvað sem því líður, að þau væru e. t. v. nothæf á vissum tíma árs, lítur út fyrir, að það sé sameiginlegt álit þeirra aðila, sem umsagnir hafa gefið um þau, annarra en Skipaútgerðar ríkisins, að þau séu ekki hæf til vetrarferða; a. m. k. ekki til langra vetrarferða. Hitt er annað mál, hvort þau væru nothæf til staðbundinnar landhelgisgæzlu, en í rauninni má segja, að okkar landhelgisgæzla sé orðin nokkuð staðbundin, vegna þess að það er orðin föst regla að hafa landgæzluskipin á vissum ákveðnum stöðum á vertíðinni. Undanfarin ár hefur verið eitt skip á Hornafirði, eitt við Vestmannaeyjar, eitt hér í flóanum og eitt við Vestfirði. Ætlazt er til, að þessi skip stundi björgunarstarfsemi jafnframt landgæzlunni, sem einkanlega komi fram í því að draga skip til hafnar. Eftir því, sem Þórarinn Björnsson lætur í ljós, telur hann, að skipin séu ekki hæf til þess. Að því er snertir þá skoðun, sem uppi hefur verið á Alþ. að sameina björgunarstarf og landhelgisgæzlu, þá heldur Þórarinn Björnsson því fram, að ekki sé hægt að nota skipin til þeirra hluta. Að vísu hefur ekki verið gerð nema ein tilraun með að láta þessi skip draga önnur skip, þ. e. vélskipið Frón, sem var dregið um nokkurt skeið, en bandið milli skipanna slitnaði mjög fljótlega, og virðist af þessu mega ráða, að skipið hafi haft of mikla ferð á sér við dráttinn. Forstjóri Skipaútgerðarinnar hefur haldið fram, að úr þessu megi bæta, með því að setja dráttarskrúfur, eina eða tvær, á skipið, í stað þeirra, sem nú eru á því. Ég hygg, að ég hafi í raun og veru svarað fyllilega þessari fyrirspurn. Ég vil þá koma að seinni hlutanum, viðvíkjandi athugunum á fyrirkomulagi landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, sem gerðar hafa verið að tilhlutan ríkisstj. Í sumar sem leið fól ég forstjóra Skipaútgerðar ríkisins að láta mann frá landhelgisgæzlunni taka þátt í síldarflugi um nokkurn tíma til þess að komast að raun um, að hvaða leyti hægt væri að nota flugvélar til landhelgisgæzlu. Þórarinn Björnsson, skipstjóri, tók þetta starf að sér, og hefur hann gefið stjórnarráðinu alllanga skýrslu um þetta, sem ég sé ekki ástæðu til að lesa alla, en leyfi mér að lýsa þeirri niðurstöðu, sem hann hefur komizt að. Hann segir þar: „Það, sem vakir fyrir mér, er, að flugvélarnar séu nokkurs konar augu varðskipanna. - Ég hafði með sextant í þessum flugvélum, til þess að athuga, hvort hægt væri að gera staðarákvörðun með láréttum hornum úr flugvél. Það reyndist mjög létt, er komið var ca. 10–15 sjómílur frá landinu, en innan landhelgislínunnar verður sú staðarákvörðun aldrei nákvæm, vegna þess að þá er flugvélin svo nálægt landi og hraða hennar gætir svo miklu meira. En þó er hægt með nokkurri vissu að ákveða, hvort skipið er fyrir innan eða ekki. Og væri nú togari t. d. langt fyrir innan landhelgi, þá mundi vopnuð flugvél jafnvel geta haldið honum þar kyrrum, þar til varðskip kæmi á vettvang, ef það væri ekki allt of langt í burtu.“ Tillögur hans eru svo hljóðandi: „Að fengnir verði tveir 4 manna flugbátar, sem gætu einnig lent á landi, og hefur mér þá helzt dottið í hug Grunmannflugbátar, en það má vel vera, að einhver önnur tegund væri heppilegri, og læt ég sérfræðinga um það. Á vertíðinni verði önnur flugvélin höfð á Hornafirði, og hafi hún vörzlu Austfjarða til Portlands. Hin flugvélin verði höfð í Reykjavík, og hafi hún gæzlu á svæðinu Vestfirðir til Portlands. Yfir síldveiðitímabilið mundu þessar flugvélar verða í síldarleit jafnframt sem þær hefðu landhelgisgæzluna, og sé ég ekki annað en að það fari ágætlega saman. Hefði þá önnur svæðin Vestfirðir til Gjögurs og hefði stöð t. d. einhvers staðar við Húnaflóa, en hin hefði vörzlu á svæðinu Gjögur, Austfirðir og hefði t. d. bækistöð á Raufarhöfn. Á flugvélar þessar þarf áhöfnin að vera flugmaður, vélamaður, sem einnig getur tekið að sér stjórn flugvélarinnar, skipstjóri og einn stýrimaður. Nauðsynlegt er að hafa tvo siglingafróða menn til þess að þeir geti tekið tvö lárétt horn samtímis til staðarákvarðana. Þá þyrftu flugmaður og vélamaður að kunna að fara með byssu, því að sjálfsögðu yrðu flugvélar þessar að hafa að minnsta kosti eina fallbyssu. Á flugvélum þessum þarf að vera hægt að draga upp stöðvunarmerki með merkjaflaggi, og er það mjög auðvelt, en eins og kunnugt er, má elta skip út fyrir landhelgi, ef stöðvunarmerki hefur verið gefið meðan það enn var í landhelgi. Að mínu áliti verður landhelgisgæzlunni bezt borgið með samvinnu flugvéla og hraðskreiðra varðskipa, og vil ég bæta því við, að að öllum líkindum mundu landhelgisveiðar svo að segja hverfa úr sögunni að mestu leyti. V/s Sæbjörgu, 31/8 1945. Virðingarfyllst Þ. Björnsson.“ Jafnhliða því, að þessar athuganir voru gerðar viðvíkjandi flugvélunum, þá fékk dómsmrn. mann, mjög kunnugan landhelgisgæzlu, til þess að athuga hina litlu hraðbáta, sem hafðir voru hér í förum af herstjórninni meðan ófriðurinn stóð, í Faxaflóa. Þessir bátar eru 20–30 tonn að stærð, en mjög hraðgengir og virðast vera byggðir sem góð sjóskip, þó þannig, að vegna þess hvað þeir eru litlir, gengur sjór mjög yfir skipin. Niðurstaða þessa kunnuga manns varðandi bátana varð sú, að þeir væru ekki hentugir til gæzlu, vegna þess að þeir færu mjög illa með mennina, sem væru þar um borð. Menn væru, þegar þeir kæmu úr ferðum yfir flóann, bláir og marðir, og af þessari ástæðu taldi þessi kunnugi maður, að þessir bátar væru ekki hentugir til strandgæzlu. Í þriðja lagi , varðandi þessa till., þá var forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, Pálma Loftssyni, þegar hann fór utan s. l. sumar, falið að athuga um möguleika á því að fá hentug skip til strandgæzlu í Englandi. Það er kunnugt, að ófriðnum var lokið, og þótti ekki ólíklegt, að eitthvað af þeim skipum, sem notuð hafa verið í ófriðnum, gætu verið hentug hér til strandgæzlu. Eins og kunnugt er, hefur ríkisstj. ekki aðrar fjárveitingar til landhelgisgæzlu til að auka skipastólinn en 500 þús. kr., sem voru á fjárl. s. l. ár. Það er vitanlega ekki hægt að gera mikið fyrir þessa upphæð, en þó hafði verið ætlunin snemma sumars að semja við Vestfirði um, að þar yrði byggð björgunarskúta og þessar 500 þús. kr. notaðar til þess, en síðan fengin aukafjárveiting á þessu ári, og ætluðu Vestfirðir að leggja fram 200 þús. til byggingarinnar, með því skilyrði, að skipið annaðist strandgæzlu fyrir Vestfirði. En þegar Pálmi Loftsson hafði símað ráðuneytinu um það frá Englandi, að hann ætti kost á 3 hraðskreiðum skipum, sem hann taldi hentug til björgunarstarfa og strandgæzlu hér við land, þá var bygging björgunarskútu á Vestfjörðum slegið á frest, og í rauninni þarf ég ekki að lýsa því fyrir þingheimi, að hjá ríkisstj., sem hefur mikinn áhuga á því að bæta úr landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, vakti það vitanlega fögnuð, ef unnt væri að leggja fram rúmlega 1 millj. til þess að fá úr þessu bætt. Á fyrra ári þessara fjárlaga var ætlað til landhelgisgæzlu 3 millj. kr., útgerðin á Ægi mun kosta um 2 millj., en ætla má, að hann vinni eitthvað fyrir sér með björgun. Þessir nýju bátar munu kosta í rekstri 800 þús. til 1 millj. kr. á ári. Þeir eru hraðskreiðir, með tiltölulega stórar vélar og þess vegna nokkuð dýrir í rekstri, en það mun vera hægt að halda úti 2 hraðbátum fyrir það, sem Ægir kostar. Útgerð á bátum eins og Óðni kostar um 600 þús. kr. Nú er það svo, að um tvær leiðir er að velja til þess að halda uppi strandgæzlu. Önnur sú að hafa skip á borð við Ægi og halda þeim úti árið um kring. Sennilega væri þá ekki hægt að komast af með færri en 5 skip af þeirri stærð, yfir vertíðina yrði að hafa skip á a. m. k. 4 stöðum á landinu og eitt skip við almenna gæzlu. Segjum, að komast mætti af með mótorbát á stærð við Óðin við Hornafjörð og úti fyrir Vestfjörðum, en þar fyrir utan nægði að hafa 3 mótorbáta, þá mundi landhelgisgæzlan kosta okkur nærri 7½ millj. kr. á ári, þótt ekki væri gert ráð fyrir flugvélum. Ef hins vegar væri horfið að því að breyta landhelgisgæzlunni meira í það horf að hafa smábáta, yrði landhelgisgæzlan 4½ millj. á ári. Nú er það svo, að frá mörgum er uppi sú krafa að stækka landhelgisgæzlu- og landvarnarskipin, og það er ekki óeðlileg krafa. Menn, sem eiga að vera á þessum skipum árið um kring, gera vitanlega kröfu til þess að hafa nokkurn veginn viðunandi aðbúnað á skipunum. En þá kemur það til álita, hvað ríkissjóður treystir sér til að gera í þessum efnum. Fyrir stríð var ríkið búið að eignast Ægi, Óðin og Þór, og meðan fjárhagurinn var sem verstur, var tveimur skipunum lagt og einu haldið úti, en landhelgisgæzla, sem er framkvæmd þannig, að skipunum er ekki haldið úti allt árið, er gagnslítil. Sé ekki hægt að hafa hraðskreið skip til að elta togarana uppi, er líklegt, að reynslan verði sú, að það sé bezt að hafa strandgæzluskip, sem líkjast fiskiskipum, þannig að togararnir þekki þau ekki og geti þess vegna ekki varað sig á þeim. Skip á stærð við Óðin geta tæplega gengið meira en milli 14 og 16 mílur, og ef slík skip líta auk þess út eins og fiskiskip, geta togararnir ekki varað sig á þeim. Hins vegar hafa hraðbátar elt togara uppi, og mótorbátar, sem togarar hafa ekki varað sig á, standa jafnvel enn betur að vígi með það að ná togurum en skip af sömu stærð og Ægir. Og ég get, til þess að styðja þetta, skýrt frá því, að samkv. skýrslu frá Skipaútgerð ríkisins, dags. 30. marz 1945, þá hafði Óðinn frá því að hann byrjaði og til þess tíma tekið 9 útlenda togara og 7 íslenzka togara að fiskveiðum í landhelgi og 5 útlenda og einn íslenzkan togara fyrir að veiða með ólöglegum veiðarfærum, samtals 22 skip, en á sama tíma hafði Ægir tekið 2 útlenda togara. Og ef þetta má teljast sönnun fyrir því, hvað eftirlitsbátar séu hæfir til þess að ná togurum í landhelgi, þá er eftirtekjan ákaflega ólík, þegar þess er gætt, að útgerð Óðins kostaði ekki nema 1/3 af því, sem útgerð Ægis kostaði, og fyrir þann kostnað hefði átt að vera hægt að gera út 3 mótorbáta til strandgæzlu og um leið gætti hann (Óðinn) björgunarstarfsemi fyrir sama verð og Ægir. Ég hef í þessu sambandi dálítið látið athuga möguleika á því að fá önnur skip í Bretlandi fyrir þessi varðskip, og vitanlegt er, að það er hægt að fá ef til vill ýmis önnur skip þar. En hættan á þeim skiptum er sú, að þau skip mundu kosta álíka mikið og Ægir kostar yfir árið, útgerð á þeim mundi kosta um 2 millj. kr., vegna þess, að skip, sem væru af heppilegri stærð, 180 fet, og gengju 16–17 mílur, á þeim mundu þurfa að vera 22–25 menn, þannig að þau yrðu álíka dýr í rekstri og Ægir, án þess að gera meira gagn við landhelgisgæzluna en mótorbátur á stærð við Óðin. Ég held svo ekki, að það sé fleira, sem sé ástæða til að taka fram í þessu sambandi. Ef það væri eitthvað, sem fyrirspyrjandi óskaði upplýsinga um og ég get svarað, þá er það að sjálfsögðu til reiðu.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans ýtarlegu svör við fyrirspurn minni og þá greinagóðu skýrslu, sem hann hefur gefið hér um það eftirlit, sem fyrirspurnin fjallar um, þ. e. a. s. um hæfni og eiginleika þeirra skipa, sem hæstv. ríkisstj. lét forstjóra Skipaútgæzlu og björgunarstarfsemi hér við land í gerðar ríkisins kaupa til landsins til landhelgis-Englandi í sumar. Það, sem skýrsla hæstv. ráðh. ber fyrst og fremst með sér og niðurstaða hennar, er, að þessi þrjú skip, sem komu á fyrrgreindum tíma, séu ekki hæf til þeirra starfa, sem þeim var ætlað að inna af höndum. Þetta virðist svo að segja öllum innlendum aðilum, öðrum en forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, bera samanum. Nefnd sú, sem hæstv. ráðh. skipaði 23. jan. s. l., hefur talið skipin óhæf til björgunarstarfa fyrst og fremst og ekki hæf til eftirlitsferða við landhelgisstörf. Skýrsla sú, sem skipstjórinn einu skipinu, Þórarinn Björnsson, hefur gefið um vesturför hans á einu skipinu 21. nóv. s. l. til Ísafjarðar, ber það einnig með sér, að álit hans er á sömu lund. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða í þessu sambandi álitsgerð þá og umsögn, sem hæstv. ráðh. hefur fengið frá Com. E. Thomas. Hann lýsir skipunum sem mjög vel færum og hæfum til þeirra starfa, sem þeim var ætlað að vinna í Bretlandi, sem sé til skyndiferða og hraðferða milli Svíþjóðar og Bretlands. En öllum hv. þm. er ljóst og öllum, sem vita, til hvaða starfa þessi skip eru ætluð, að þó að skipin hafi reynzt vel í þessar nauðsynlegu hraðferðir milli þessara landa á styrjaldarárunum, þá fer fjarri því, að af því megi álykta, að þau hæfi til landhelgisgæzlu og björgunarstarfa hér við land. Aðalatriðið í yfirlýsingu og skýrslu hæstv. ráðh. var það, að það væri álit allra íslenzkra aðila, að skipin séu ekki hæf til þeirra starfa, sem þeim voru ætluð. En þá kemur að hinu, sem vitanlega er mjög mikið atriði í þessu sambandi: Hvað hyggst hæstv. ríkisstj. að gera með skipin? Því hefur hæstv. ráðh., a. m. k. að nokkru leyti, svarað, þar sem hann hefur skýrt frá því, að hann hafi skrifað forstjóra Skipaútgerðar ríkisins bréf, þar sem hann (ráðh.) óskar þess, að hann losi Skipaútgerðina og ríkissjóð við skipin og helzt í skiptum við önnur skip. Nú skýrði hæstv. ráðh. aðeins frá því, að forstjóri Skipaútgerðarinnar hafi svarað þessu með bréfi 1. marz s. l., þar sem hann ítrekar þá skoðun sína, að hann telji bátana hæfa, en telji hins vegar líkur til þess, að brezki sjóherinn mundi vilja taka við þeim og skipta á þeim og öðrum skipum. Mér finnst þetta mjög góð tíðindi, ef sönn eru, en í þessu sambandi verð ég þó að segja það, að áður en farið yrði út í það að skipta á skipunum og fá önnur í staðinn, þá þyrfti töluvert meira að gerast. Þá þarf það að gerast, að ýtarlega rannsókn fari fram á því, hvaða skip það eru, sem okkur henta til þeirra starfa, sem hér um ræðir. Þó má það ekki vera þannig, að einn maður væri fenginn, sem sendur væri fyrirvaralítið í skyndi til Bretlands, og hann keypti þar skip, sem honum einn daginn kynni að lítast vel á. Til þess verður meira að koma til. Þá verður rannsókn að hafa farið fram á því, hvað okkur henti í þessum efnum, sem gert er ráð fyrir í þeirri þáltill., sem samþ. var á síðasta þingi og bent er á í þessari fyrirspurn. Og enda þótt ég þykist hafa séð skoðun hæstv. ráðh. á því, hvað eigi að gera í þessum efnum, sem sé það, að hans áliti, að fá skipt á skipum, þá vildi ég þó beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hæstv. ríkisstj. hafi nú þegar tekið ákvörðun um það að skila skipunum og hvaða skoðun hæstv. ráðh. og stj. hefur á því, hvaða skip beri að kaupa í stað þessara. Ég hygg, að það beri til þess brýna nauðsyn, að hæstv. stj. geri þetta upp við sig mjög fljótlega. Í fyrsta lagi er það, að þessi skip, sem nú liggja hér í Reykjavíkurhöfn undir umsjón íslenzkra manna, kosta ríkissjóð daglega stórfé, og hygg ég, að ég fari rétt með það, að skipin kosti ríkissjóð á mánuði óstarfrækt um 75000 kr. Þau hafa nú legið óstarfrækt rúma fjóra mánuði, og það er nokkurt fé, sem landhelgisgæzlan og ríkissjóður hafa orðið að blæða fyrir þessi gagnslausu skip. Það ber þess vegna til þess nauðsyn, að stj. taki skjótar ákvarðanir um það, hvað hún ætlar að gera í þessum efnum, og vænti ég, að það verði það, sem hæstv. dómsmrh. lýsti hér áðan sem sinni skoðun, að það ætti að skipta á skipunum og taka önnur. Og ég vil lýsa því sem minni skoðun, að undangenginni þessari rannsókn, sem fram hefur farið á skipunum í höfn, að það á að skipta á skipunum, svo fremi að þess sé kostur, og þetta á að gera sem allra fyrst, og þetta hefði helzt átt að vera búið að gera, enda þótt ekki hefði legið fyrir rannsókn um það, að málin standa eins og þau standa í dag, en það verður að standa við þessa rannsókn. Í þessum efnum er sjálfsagt að fá sem greinilegast úr þessu skorið, og hæstv. ráðh. hefur verið fús til þess að láta kryfja þessi mál til mergjar. En aðalatriðið er nú, að menn geri sér ljóst, að þessi mál eru aðkallandi, því að ástand landhelgisgæzlunnar eins og það er í dag er hið hörmulegasta. Má það hverjum manni vera ljóst, sem fylgzt hefur með björgunarstarfseminni og landhelgisgæzlunni á s. l. ári, að þeim málum hefur mjög farið hrakandi, og athyglisvert er, hvernig ástandið er í þessum efnum í dag. Það er þannig, að Ægir er í viðgerð í Kaupmannahöfn og Þór, annað aðalskip landhelgisgæzlunnar, er í fiskflutningum og björgunarskip landsins, Sæbjörg, er í viðgerð, og björgunarstarfsemin og landhelgisgæzlan er því rekin með leigumála, með misjöfnum mótorskipum. Það má öllum vera ljóst af þessu, hvernig raunverulega er ástatt með landhelgisgæzluna og björgunarstarfsemina í dag. Þess vegna vildi ég leggja á það mikla áherzlu, að ákvörðunum stj. í þessum efnum yrði hraðað sem allra mest, og ég vil lýsa því sem minni skoðun, að þá leið beri að fara, sem hæstv. dómsmrh. drap á, sem sé að skila skipunum sem skjótast aftur og athuga, hvort hægt muni að fá betri í staðinn. Ég vil svo minnast á síðari hluta fyrirspurnar minnar, sem hæstv. ráðh. einni svaraði, þ. e. a. s., hvað gert hefur verið í því að láta fara fram þá athugun á fyrirkomulagi landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, sem ríkisstj. var falin með þál. á síðasta Alþ. Ég var einn af flm. þeirrar till., og það var okkur flm. hennar mjög mikið áhugamál að fá þá rannsókn framkvæmda, á fyrirkomulagi landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, sem þar var lagt fyrir stj. að koma í framkvæmd. Ég verð að segja það, enda þótt ég vilji ekki áfellast hæstv. stj. svo mjög fyrir það, sem gerzt hefur í þessu máli s. l. ár, að ég hefði talið eðlilegra, að sú rannsókn á fyrirkomulagi landhelgisgæzlunnar og björgunarstarfseminnar, sem lagt var til með þessari till., hefði farið fram áður en þessi þrjú óhappaskip voru keypt frá Bretlandi. Það hefði verið langsamlega æskilegasta og eðlilegasta leiðin í þessu máli, að stj. hefði látið fara fram ýtarlega athugun á því, hvaða skipsstærð hentaði okkur við landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi hér við land, og hvaða starfsemi önnur væri nauðsynleg í höfn til þess að landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi yrði haldið hér uppi á sæmilega viðunandi hátt. En niðurstaðan varð sú, að áður en þessi rannsókn hafði farið fram, þá voru þessi þrjú skip keypt, og það er ekki hægt að neita því, að þessi kaup hafa, auk þess sem þau hafa valdið þeim, sem í góðum huga stóðu að kaupum þeirra, miklum vonbrigðum, beinlínis tafið framkvæmd þessara mála mjög verulega. Í fyrsta lagi hafa þau gersamlega eyðilagt þau áform Vestfirðinga að fá sína björgunarskútu byggða á s. 1. ári og byrjun þessa árs, sem búið var að semja um við stj. að verulegu leyti, og það hefur enn fremur slegið á frest raunverulegri ýtarlegri rannsókn á því, hvað bezt henti í þessum efnum yfirleitt. Tíminn hefur farið í það að velta vöngum yfir þessum skipum, sem svo miklum vonbrigðum hafa valdið, og féð, sem ætlað var á síðustu fjárl., ½ millj. kr., til kaupa á varðskipum, hefur einnig farið í það í viðbót við ½ millj. kr. Ég er ekki að ásaka hæstv. stj. fyrir þetta, enda þótt ég hefði talið heppilegri og eðlilegri leið, að byrjað hefði verið á því að framkvæma till. að þessu leyti. En ég veit það, að bæði hæstv. dómsmrh. og stj. í heild hafa mikinn áhuga fyrir þessum málum og að það eru stj. vonbrigði, að svo hefur til tekizt sem raun ber vitni um þessi skip, og eins hv. alþm. og landsmönnum yfirleitt, sem áhuga hafa fyrir þessum málum og telja, að brýna nauðsyn beri til að koma þessum málum í betra horf en þau raunverulega eru í nú. Ég held svo, að ég hafi ekki mjög miklu við þetta að bæta, sem ég hef sagt. Ég vil aðeins beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort það megi ekki vænta þess, að stj. taki nú alveg á næstunni endanlega ákvörðun um það, hvað gert verður við þessi skip, þegar þessi rannsókn liggur fyrir, hvort það megi ekki vænta þess, að á næstu dögum verði tekin um það ákvörðun. Ég vil lýsa því sem minni skoðun, að það eigi að fara þá leið, sem hæstv. ráðh. talaði um, að skila skipunum sem skjótast og athuga möguleika á því að fá ný skip í staðinn. Og enn fremur vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort ekki er rétt með það farið, að skipin á mánuði hverjum kosti ríkissjóð þá upphæð, sem ég nefndi, 75000 kr. á mánuði. - Ég vil svo lýsa þeirri skoðun minni, sem ég setti hér fram þegar ég mælti fyrir þeirri þáltill., sem ég flutti á síðasta ári og samþ. var með nokkrum breyt., að ég teldi, að það væri ólíklegt, að landhelgisgæzlunni verði komið í sæmilegt horf meðan sá háttur væri á hafður um yfirstjórn hennar, sem nú er, að landhelgisgæzlan sé höfð í horninu hjá flutningafyrirtæki. Þessi skoðun mín er óbreytt og ég tel, að það, sem nú hefur gerzt í þessu máli á s. l. sumri, sanni það, að þessi skoðun mín er fyllilega á rökum byggð, að það beri að stefna að því og stj. beri að hafa það í huga, þegar hún framkvæmir rannsóknina, að að því verði að stefna, að landhelgisgæzlan verði sett undir sérstaka stjórn og sérstaklega sérfróða og menntaða stjórn. - Þetta var skoðun okkar flm. þeirrar þáltill., sem samþ. var í fyrra með nokkrum breyt., og ég hygg, að ég geti fyrir munn okkar allra fullyrt, að sú skoðun sé óbreytt. Ég skal ekki fara að ræða, hvaða stærð sé heppilegust af þeim skipum, sem hér eiga að stunda landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi, það er hlutverk þeirrar n. og þeirra aðila, sem þá rannsókn eiga að framkvæma, sem hér hefur verið rætt um. En ég tel það ekki rétt, að draga megi þá ályktun af því, að Ægir hefur aðeins tekið 2 togara, en Óðinn 22 skip, að hin minni skipastærðin sé hentugri. Við vitum, að það, sem er fyrst og fremst hlutverk skipanna, sem annast landhelgisgæzlu, það er að verja landhelgina. Það er ekki það að lokka skipin inn í landhelgina til þess að geta tekið þau þar, heldur er það fyrst og fremst hlutverk þeirra að koma í veg fyrir, að erlendir og innlendir veiðiþjófar veiði í landhelgi, og mér finnst þess vegna, að það sé ekki fyllilega rökrétt að álykta um hæfni skipa til landhelgisgæzlu eingöngu út frá því, hvað mörg skip þau hafa tekið. Skip, sem þekkist af togurum, það varnar því, að skip komi inn í landhelgina, þó að það sé ekki tekið. Annars vil ég ekki fara að rökræða þetta atriði. Það er að sjálfsögðu mjög athugandi í þessu máli, um stærð skipanna, og það er afar stórt atriði í þessu sambandi, hversu gífurlegur er rekstrarkostnaður hinna stærri skipa, og vil ég taka undir það með hæstv. dómsmrh., að það beri mjög að athuga þetta mál um stærð skipanna einnig frá fjárhagslegri getu og bolmagni okkar opinbera sjóðs, ríkissjóðs. Ég hygg svo, að ég hafi ekki mjög miklu við þetta að bæta. Ég vil ítreka þá ósk, um leið og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir góð og greið svör hans við fyrirspurn minni, að fram verði haldið þeirri rannsókn, sem stj. var falin með þál. á síðasta þingi, og ég tel þá rannsókn grundvöll undir það, sem gera á í þessum efnum, og að þá rannsókn verði fyrst og fremst að hafa til hliðsjónar, þegar það verður ákveðið að skila þessum skipum og kaupa önnur í staðinn. Það má ekki endurtaka sig, að einn maður, hvort sem hann heitir forstjóri Skipaútgerðar ríkisins eða eitthvað annað, verði sendur til útlanda og að tiltölulega lítt yfirveguðu ráði kaupi það skip, sem svo reynist af óhentugri stærð eða skortir eiginleika, sem nauðsynlegt er að skip, sem annast eiga landhelgisgæzlu og björgunarstörf við Ísland hafi. Þess vegna tel ég það grundvallaratriði í þessu máli, að aðallínurnar séu markaðar fyrst um það, hversu landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi skuli varið hér við land. Ég tel það alveg meginatriði, og mér þykir líklegt á undirtektum hæstv. dómsmrh., að hann sé mér sammála um þetta, enda hefur hann þegar látið hefja nokkra athugun á því, hvað henti í þessum efnum, þar sem hann hefur fengið mann til þess að vera með í síldarleit og athuga möguleika í þá átt að nota flugvélar til landhelgisgæzlu. En enn sem komið er nær þessi athugun og rannsókn of skammt, og þess vegna er það, sem við erum komnir í þann vanda, sem raun ber vitni um nú, þegar við erum að ræða um þessi skip, sem væntanlega verður nú skilað og önnur fengin í staðinn.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég hef ekki mörgu að svara hv. þm. N.-Ísf. Við erum sammála um þessi mál, og honum er vel kunnugt um það, að fyrir mér hafa landhelgisgæzlumálin alltaf verið mikið áhugamál. Það er ekki að öllu leyti rétt, að skipin hafi verið algerlega óstarfrækt, því að eitt þeirra hefur verið að starfi nær óslitið síðan um áramót og hefur á því tímabili tekið einn togara í landhelgi. Ég upplýsti áðan, að rekstrarkostnaður varðbátanna mundi vera um 800 þús. til 1 millj. fyrir hvern þeirra á ári, ef þeir eru úti, en ef þeir hins vegar liggja í höfn, þá sem svarar varðmannskaupi þriggja manna, þar eð annar kostnaður kemur vart til greina. Ég hef lagt svo fyrir að afskrá skuli af öllum skipunum nema einu, en það skuli starfa, þar til ákveðið er, hvað gert verður við skipin öll. Mér er það ljóst, að landhelgisgæzlunni er mjög áfátt, en ekki varð hjá því komizt að senda Ægi í klössun, eftir að hann hafði verið í stöðugri notkun allan stríðstímann. Sama er að segja um Sæbjörgu. Sagt var, að vélin hefði verið orðin laus í henni, svo að varla hefur verið seinna vænna. Til gæzlu við Vestfirði var leigt skip og einnig var skip leigt með tilvísun Slysavarnafélagsins til björgunar og gæzlu í Faxaflóa og kom það að góðu haldi í mannskaðaveðrinu um daginn. Þá var leigður bátur til þess að vera við Vestmannaeyjar, þar til Ægir kemur, og enn einn bátur er við Hornafjörð. Einn af skipstjórum landhelgisgæzlunnar hefur verið fenginn til þess að athuga um þetta og einnig hafa forstjórar flugfélaganna verið kvaddir til. Svo var trúnaðarmaður Skipaútgerðarinnar sendur utan til þess að athuga um kaup á nýjum skipum eftir stríðið. Það er mesti misskilningur, að ég hafi löngun til þess að spara við landhelgisgæzluna, en það þýðir ekki að hafa svo dýr skip, sem ekki er hægt að halda úti fyrir það fé, sem veitt er til þessara mála af fjárl. fyrir 3 millj. kr. er ekki hægt að halda mörgum skipum úti. Á Ægi er 26 manna áhöfn, á Óðni 10 manna og á hraðbátunum 14 manna, en rekstrarkostnaðurinn fer nokkuð eftir því, hve fjölmennar áhafnirnar eru. Ef við ættum að halda úti 3–4 skipum með 26 manna áhöfn, mundi það kosta um 6–8 millj. kr. Þó yrði það ekki fullnægjandi, því að fleiri skip þarf. Þór er ekki hafður við landhelgisgæzlu vegna þess, hve dýr hann er í rekstri, Í 3 ár hefur verið samþykkt heimild til þess að selja hann, en enginn kaupandi hefur fengizt. Ég er ekki viðbúinn að svara því, hvað stór skip við ættum helzt að hafa í þetta, en mér er þó nær að halda, að ekki sé hægt að hafa nema 5 skip með 13 manna áhöfn og 2 flugvélar, sem vetur og vor væru til björgunar og gæzlu, en á sumrin til síldarleitar. Það yrði og spursmál, hvort ríkið ætti ekki að eiga þær flugvélar. En eins og stendur, er sem sagt áhöfn á einum. af hraðbátunum og hinir verða látnir liggja, þar til ákveðið er, hvað um þá verður. Og ef svo ber undir, verður skipunum skilað aftur. Viðvíkjandi því, að skipin þurfi að vera auðþekkt, held ég, að það geti verið nokkuð tvíeggjað. Veiðiþjófar mundu vera öruggari um sig að fara í landhelgi, ef þeir gætu þekkt gæzluskipin úr 7–6 mílna fjarlægð. Ég held, að hitt væri nær að hafa skipin þannig, að þau þekktust ekki á langleiðum. Hitt get ég í sjálfu sér fallizt á, sem hv. þm. sagði, að landhelgisgæzlan væri allt eins mikið í því falin að verja landhelgina eins og að taka skip í henni. Ég gleðst yfir áhuga hv. þm. N.-Ísf. á þessu máli, og landhelgismálin fengju áreiðanlega fljótari afgreiðslu, ef allir þm. væru sama sinnis og ég og hann í því máli.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. má ekki skilja orð mín svo, að ég hafi verið að ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir það, að Ægir og Sæbjörg eru í viðgerð. Ég vildi hér aðeins benda á það, hvernig ástandið er í þessum málum. Sama máli gegnir með Þór, að mér var um það kunnugt, að landhelgisgæzlan vildi losna við hann. En nauðsynin til úrbóta er enn þá brýnni, úr því að skipin eru ýmist í viðgerð eða fiskflutningum. Ég legg áherzlu á það, að ríkisstj. verður að ákveða eitthvað, hvað gera skuli í þessum málum, og eiginlega saknaði ég þess úr ræðu hæstv. ráðh., að hann upplýsti eitthvað um það.  (Félags- og dómsmrh.: Ég hygg, að ég hafi svarað þessu í ræðu minni)  . Nei, ég held ekki. En bæði sjómenn og þm. langar til þess að fá um það vitneskju.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég held, að ég hafi svarað því, að verið væri að athuga, hvað gera ætti við hraðbátana, og mannskapurinn hefði verið afmunstraður af tveimur þeirra, en ég bið afsökunar á því, ef þetta hefur ekki verið nógu skýrt hjá mér.