Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins, þá geymdi meiri hl. fjhn. að flytja brtt. við frv. þar til við 3. umr. þess og einnig að athuga sumar brtt. hv. þm., sem borizt höfðu og fluttar voru við 2. umr. frv., og skal ég nú gera grein fyrir þeim breytingum, sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., en till. þessar eru prentaðar á þskj. 257. Það má segja, að n. hafi lagt aðaláherzlu á að athuga þá þætti frv., sem víkja að aðstoð ríkisins við sjávarútvegsmenn, sem felst í III. kafla frv. þessa. Meiri hl. n. hafði í gær viðtal við fulltrúa Landssambands íslenzkra útvegsmanna, og létu þeir einnig n. í té grg. og skýrðu henni frá þeim breyt., sem þeir vildu gera á frv. Það lá ljóst fyrir, að fulltrúar útvegsmanna töldu 65 aura ábyrgðarverðið vera of lágt, og var það ekkert nýtt. Þeir vildu fá 88 aura í stað 65 aura og hafa ítrekað þá kröfu æ ofan í æ, eins og tekið er fram í bréfi til Alþ. frá. þeim. N. athugaði málið allgaumgæfilega og samþ. að mæta útvegsmönnum í viðbótarákvæði við frv. Niðurstaðan kemur fram í 3. brtt. n., og þær breyt. fela það í sér að helmíla ríkisstj. að verja allt að 5 millj. kr. til lækkunar á framleiðslukostnaði sjávarafurða. Ekki er frekar sagt frá því, hvernig slíkt yrði framkvæmt, en reynslan mun sýna, með hverjum hætti þessi stuðningur kemur að beztu liði með tilliti til afkomu og sölu. Útvegsmenn hafa ítrekað óskir sínar um tvöfalt gengi, en meiri hl. n. vill ekki fara inn á þær brautir. Útvegsmenn hafa látið þær óskir í ljós, að verð veiðarfæra verði lækkað frá því, sem nú er, svo og tryggingargjöld skipa. Það er þetta atriði, sem n. hefur haft í huga. Tryggingariðgjöldin munu nú nema um 11 þús. kr. á bát; en það ætti að vera hægt að greiða þau eitthvað niður. Við hlið þessarar brtt. um 5 millj, kr. eru aðrar brtt., og vil ég sérstaklega vekja athygli hv. þm. á brtt. l. Þar er lagt til, að aftan við fyrri málsgr. 2. gr. bætist: „og tilsvarandi geymslukostnaður vegna fisks, sem veiddur er á öðrum tíma.“ Hér er því lagt til, að einhver hluti sé greiddur, hvenær sem fiskur veiðist. En ef sú ábyrgð nægir ekki, sem felst í frv. þessu, þá er ríkisstj. heimilt að hlaupa frekar undir bagga. Þá er og gert ráð fyrir, að hluti geymslukostnaðar sé greiddur, t.d. fyrir rýrnun á saltfiski, sem lengi hefur legið í geymslu. Þá vil ég einnig benda á í sambandi við brtt. en hún er umorðun á 10 gr. frv., að þar er lagt til, að ríkisstj. láti nú þegar endurskoða reglur um verðlag á viðgerðum á skipun, vélum, veiðarfærum og öðrum útgerðarvörum; ráðherra skipi tvo fulltrúa með þekkingu á útvegsmálum og skipaviðgerðum, að fengnum tillögum frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands, til aðstoðar verðlagsyfirvöldunum við verðlagsákvörðunina. Hér er því verið að gera tilraun til þess að lækka verð ýmissa hluta, sem snerta útveginn. Ég skal ekki hafa mörg fleiri orð um þessar till. Hvernig þessar till. reynast í framkvæmd, fer að sjálfsögðu mikið eftir atvikum. Það verður komið undir atvinnu-, markaðs- og sölumöguleikum. Ég tel persónulega, að ef til vill sé of skammt gengið í sumum atriðum. En megintilgangurinn er að tryggja, að bátarnir fari af stað nú upp úr áramótunum, og n. vonar að svo muni fara, og hefur hún gengið svo langt til móts við útvegsmenn sem mögulegt er að ná samkomulagi um. N. hefur borið fram brtt. við II. kafla frv. Aðalefnið er það, að útvegsmenn mótmæltu mjög harðlega lögþvinguðum skuldaskilum, og kom slíkur skilningur fram í meðferð málsins í fjhn., að í 17. gr. væru lögþvinguð skuldaskil. Við nánari athugun litu menn misjafnt á þetta. Fulltrúar útgerðarmanna lýstu fylgi við 12.–16. gr., en voru á móti lögþvinguðum skuldaskilum samkvæmt 17. gr., en því var breytt á þann hátt, sem þeir töldu sig geta unað við. Ég vona, að greinin sé með þessu greinilega orðuð. Ef útgerðarmaður hefur óskað eftir aðstoð samkv. 12. og 13: gr. og ekki komizt að samkomulagi við lánardrottna sína, getur hann gengið lengra og krafizt skuldaskila samkv. 17. gr. Þá er lagt til, að heiti kafla þessa verði breytt og korni tímabilið 1945–48, en verði ekki aðeins sumarið 1948. Það getur hagað svo til, að útgerðarmaður hafi stundað síldveiðar sumurin 1945–47; en hætt svo eða stundað annan útveg sumarið 1948, og er að sjálfsögðu ekki meiningin að svipta þá menn aðstoð. Þá er lagt til í 7. brtt., að 4. tölul. 13. gr. breytist nokkuð frá því, sem er í frv. N. leggur til, að hann orðist þannig: ,;Að útgerðarmaður nái viðunandi samningum við lánardrottna sína, að dómi skilanefndar, á öðrum skuldum sínum, til þess að útgerð hans verði rekin framvegis á fjárhagslega tryggum grundvelli.“ Og það, sem stendur á bak við þetta, er það, að það gæti verið metið viðunandi, ef útgerðarmaður semdi við lánardrottin þannig að breyta skuld í langsamningsbundið lán, þannig að aðstaða útgerðarmannsins yrði hagstæðari. Þetta er venjulega ekki kallaður afsláttur, og því er 7. brtt. flutt. Aðrar breyt. n. eru minni háttar, en þó er rétt að geta þess, að n. leggur til í 12. brtt., b-lið, að bætt verði inn í frv. nýjum tekjuöflunarlið til að mæta 5 millj. kr. framlaginu, þannig að nýr liður komi á eftir c-lið 29. gr., að greiða skuli 50% af leyfisfjárhæð eins og þar segir. Þetta gæti munað um 3–4 millj. kr. tekjum eftir upplýsingum, sem n. hafa borizt. En til viðbótar skal ég geta þess, að sú tekjuöflun, sem frv. fer fram á til dýrtíðarsjóðs, getur orðið 70 millj. kr., og er þá miðað við þá upphæð, sem greidd var í fyrra, en ég vil vekja athygli á því, að uppbætur á útflutt kjöt samkv. 5. gr. koma nú sennilega ekki til greina, eftir því, sem komið hefur fram í umr. í fjhn., þar sem kjötmagn sé ekki svo mikið, að til útflutnings komi, en uppbætur á útflutt kjöt námu 4,6 millj. á s.l. ári, og koma þær því ekki til útgjalda nú. - 9. brtt. er breyting á 17. gr. Þá eru smávegis breyt. í 10. og 11. brtt., sem hv. þm. átta sig auðveldlega á, og þótti ástæða til að lengja kærufrestinn í 23. gr. úr 10 dögum í mánuð. - Þá er ekki ótalið annað, en a-liður 12. brtt., að lækka álagið á jeppabifreiðar og vörubíla. Í frv. er gert ráð fyrir 50% af bílum, en n. leggur til. að af þessum tveim tegundum verði 25% gjald, og til nánari skýringar, að leyfisgjald miðist við tollmat, ef gjaldeyris- og innflutningsgjald hljóðar ekki á ákveðna upphæð. - Þá held ég, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð að svo komnu fyrir brtt. n. á þskj. 257.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða efni frv. að verulegi leyti né brtt. Ég vil aðeins benda á þá staðreynd, að í III. kafla frv. eru lagðar á almenning fjárhagsbyrðar, sem hljóta að leiða til aukinnar dýrtíðar og vaxandi verðbólgu. Mér virðist, að Alþ. ætti, um leið og það stígur svona alvarlegt spor, að reyna að bæta eitthvað úr fyrir almenningi, sem gæti leitt til að gera þessar þungu byrðar léttbærari. En ekkert slíkt mun uppi í hv. deild. Mér er ljóst, að ekki mun byr fyrir að gera stórkostlegar ráðstafanir, en ætla þó, að margir hv. þm. geti orðið sammála um að gera eitthvað í þessu efni. Mér virðist einkum tvennt koma til greina: Í fyrsta lagi að tryggja rétt hvers neytenda til að fá þá vöru, sem honum ber samkv. skömmtuninni, og enn fremur að tryggja rétt hans að kaupa vöruna hvar sem honum sýnist, og í Þriðja lagi að tryggja það, að neytendur þurfi ekki að fara á svartan markað og kaupa vörur með okurverði. 26. okt. bar ég fram frv. á þskj. 38, sem átti að miða að þessu. Málinu var vísað til fjhn. 2. nóv., og hefur ekkert til þess spurzt síðan, og ætti þó að hafa gefizt tími til afgreiðslu, ekki sízt þar sem það er ekki nýtt. Ég bar það fram á síðasta þingi, og olli það deilum, en var samþ. hér í d., og vænti ég, að svo verði enn. Það virðist einsætt að taka efni þess frv. í þetta frv. og sýna lit á að vilja tryggja neytendum einhvern rétt, um leið og lagðir eru á þá milljónatugir með söluskatti og leyfisgjöldum. - Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en leyfi mér að leggja fram svohljóðandi brtt., með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við frv. kemur svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Meðan innheimt eru gjöld, sem um getur í III. kafla laga þessara, og fleiri eða færri vörutegundir eru háðar skömmtun til neytenda, skulu innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til verzlana eða iðnfyrirtækja fyrir hinni skömmtuðu vöru vera í samræmi við afhenta skömmtunarseðla þeirra til viðskiptanefndar. Komi í ljós, að verzlun eða iðnfyrirtæki hafi í byrjun skömmtunartímabilsins haft óeðlilega litlar birgðir, skal veita henni fyrirframleyfi eftir nánar tilteknum reglum. Viðskiptamanni skal heimilt, ef verzlun eða iðnfyrirtæki hefur eigi nægilega mikið af tiltekinni skömmtunarvöru til að fullnægja eftirspurn, að afhenda verzluninni skömmtunarseðla sína og fela henni að annast útvegun vörunnar fyrir sig, enda ber þá að veita henni innflutnings- og gjaldeyrisleyfi til þess.“



Við 2. umr. varð ég við tilmælum hv. frsm. fjhn. að taka aftur brtt. mína til 3. umr., og enn fremur frestaði ég þá að reifa þessa till. mína, en ég vil gera það nú. Mig langar aðeins að segja nokkur orð almennt um málið. Þetta er í þriðja skipti, sem hæstv. ríkisstj. ábyrgist lágmarksverð á fiski fyrir bátaútveginn, og orsakir til þess eru alkunnar og bezt lýst í samþykkt L.Í.Ú. s.l. haust, sem sé, að enginn starfsgrundvöllur hafi verið fyrir bátaútveginn í 4 ár. Reynslan hefur sýnt, að þetta er svona. Orsakirnar eru fleiri en ein og fleiri en tvær. Það er vissulega rétt, að hér kemur aflabrestur mjög til greina, og að því leyti sem síldveiðarnar bera atvinnuveginn uppi, hafa þær brugðizt. Hins vegar hefur ekki verið aflabrestur á þorskveiðunum, en nokkur aflatregða hefur þó verið á sumum stöðum. Aflabrestur kemur því vissulega til greina, en er ekki höfuðorsök. Við þá breytingu, sem orðið hefur á útgerðinni, er hún nú miklu dýrari en áður, en um leið afkastameiri, en vegna aflabrests á síldveiðum hefur slíkt ekki notazt. En þessi stærri og afkastameiri skip hafa ekki borið sig betur en áður, þegar róið var að morgni og komið aftur að kvöldi. Á þeim hefur því aukizt kostnaður, en aflamagnið ekki aukizt að sama skapi. En það, sem er þyngst á metunum, er hin mikla dýrtíð og verðbólga, sem nú er í landinu. Þessar ástæður, dýrtíð og verðbólga, eiga stóran þátt í því, hvernig nú er komið hér, að verð sjávarafurða, annarra en síldar og síldarafurða, er svo lágt á erlendum markaði, að ekki svarar kostnaði að framleiða það hér hjá okkur. Þetta kemur fyrst og fremst niður á útgerðarmönnum og hlutarsjómönnum. en þeir eiga allt sitt undir því, að varan seljist svo vel, að þeir fái aftur það, sem þeir hafa lagt fram, og til þess að árangur verði af starfinu, þurfa þeir hagnað, en nú fá þeir þvert á móti halla. Auk þess hafa hlutarsjómenn borið minna úr býtum en þeir, sem hafa unnið hjá útgerðinni í landi og því erfitt að fá menn á bátana. Og meðan þetta ástand helzt, varir það sennilega við. Þá hefur verið gripið til þess af valdhöfunum að veita útgerðinni þá tryggingu að ábyrgjast lágmarksverð, og það hefur komið til góða fyrir hlutarsjómenn. Þetta hefur verið gert fremur, en láta útgerðarmenn hafa ráðstöfun á gjaldeyri eða þá hitt, að skrá gengið með hliðsjón af því ástandi, sem nú er ríkjandi, en með núverandi gengisskráningu er lokað augunum fyrir ástandinu í landinu. Þessar ráðstafanir hafa að vísu orðið þess valdandi, að þetta ástand hefur verið framlengt,en alltaf hefur sigið á sömu ógæfuhlið, og nú í þriðja skiptið, þegar farið er fram á að endurnýja þessar ráðstafanir, þá er hag útgerðarinnar svo komið, að aldrei á þessu tímabili hefur hann verið jafnbágborinn og nú. Þessar ráðstafanir eru aðeins til að framlengja þetta sjúklega ástand, eins og upplýst hefur verið, en hins vegar er ekki reynt að lækna þá djúpstæðu meinsemd, sem hér er fyrir hendi. Með því að halda áfram á þessari braut, þá er það vottur þess, að valdhafarnir, og sennilega allur almenningur í þessu landi, eru enn þá milli svefns og vöku að því er það snertir að búast til raunhæfna aðgerða gagnvart lausn dýrtíðarvandamálsins. Dýrtíðarvandamálið hvað þetta snertir verður ekki leyst með öðru móti en því, að Íslendingar geti með eðlilegum hætti orðið aftur samkeppnisfærir á þeim mörkuðum erlendis, þar sem þeir þurfa að selja sínar framleiðsluvörur. Mér skilst þess vegna, að eins og nú er komið, þá sé ekki um að ræða nema þær leiðir, sem geti legið til grundvallar breytingu á þessu ástandi. Önnur leiðin er sú að afnema gildandi dýrtíðar- og haftaráðstafanir varðandi atvinnuvegina og viðskiptalífið í landinu, afnema þetta gersamlega, og láta það svo, eftir þeim leiðum, sem þá eru fyrir hendi, leita jafnvægis eins og það hefur lengst af gert í sögu þessarar þjóðar. Hin leiðin er svo sú að skrá gengið með hliðsjón af því ástandi, sem ríkjandi er, og er þá sennilega jafnframt nauðsynlegt að lögbinda bæði kaup og verðlag á innlendum afurðum í landinu. Ég sé ekki annað en að aðra hvora þessa leið verði að fara til þess að fá starfshæfan grundvöll fyrir útveginn, og í rauninni er það fullkomlega sýnt, að þessar ráðstafanir, sem við erum að gera, fela aðeins í sér möguleika til þess að halda útgerðinni áfram, án þess að líkur séu til, að það beri árangur, og ef á að halda slíku áfram, en ekki grípa til annarrar hvorrar þessara leiða, þá mun það á næsta ári kosta sams konar ráðstafanir, öflun nýrra tekna til að standa undir þeim ráðstöfunum, eins og reynslan hefur sýnt, að alltaf hefur þurft að gera í sambandi við þetta. Ég sagði, að það mundi verða óhjákvæmilegt að gera nú slíkar ráðstafanir, því að það er að sjálfsögðu enginn tími til þess nú fyrir áramót að gera slíka breyt. sem í því felst, sem ég nefndi, til þess að koma þessu aftur á grundvöll. Það er öllum kunnugt, hvað mikið er í húfi um það, að bátaútvegurinn geti haldið áfram, því að það er nú svo, að afkoma þessarar þjóðar byggist vitanlega fyrst og fremst á afkomu höfuðatvinnuveganna, landbúnaðar og sjávarútvegs, sem hvor hefur sitt mikla hlutverk að inna af hendi, landbúnaðurinn að framleiða nauðsynjavörur fyrir þjóðina og að nokkru leyti að leggja fram vörur, sem afla gjaldeyris, en sjávarútvegurinn aftur á móti framleiðir líka til eigin nauðsynja verulegt magn, en hans aðalhlutverk er að framleiða gjaldeyri til þarfa þjóðarinnar. Þegar þess er svo gætt, að bátaútvegurinn framleiðir a.m.k. 2/3 þess gjaldeyris, sem þjóðin þarf til sinna nota árlega, þá má það öllum vera ljóst, hvernig ástandið yrði, er hann gæti ekki haldið áfram að starfa. Mér var það ljóst, þegar ég sá þetta frv., að endurnýjun á þessum stuðningi óbreyttum mundi ekki nægja til þess, að bátaútvegurinn treystist til að halda útgerðinni áfram. Mér hafði þess vegna dottið í hug, - og þá sennilega haft í huga óskir útgerðarmanna til þings og ríkisstj., sem sprottnar eru af því, að gjaldeyririnn er af þeim tekinn, að þeir fái íhlutun um ráðstöfun gjaldeyrisins til eigin þarfa, að bera fram brtt. við þetta frv., að í stað þess að ríkið ákveði útgerðarmönnum visst lágmark, þá fái þeir það rífleg yfirráð yfir gjaldeyrinum, að þeir gætu tryggt útgerðarreksturinn fjárhagslega með hagnýtingu á honum. Upphaflega hafði ég hugsað mér það þannig, að þeir fengju þann hluta af gjaldeyrinum, sem þeir framleiða, sem þeir telja nauðsynlegt til þess að reka útgerð. En mér er það ljóst, að meðan haldið er uppí í landinu ráðstöfunum með gjaldeyrinn og hagnýtingu hans, þá yrði erfitt að samræma þetta þeim ráðstöfunum, og í öðru lagi mundi slík meðferð á gjaldeyrinum koma í bága við ákvæði alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem Íslendingar eru þátttakendur í. Af þessum ástæðum féll ég frá því að bera fram till. í þessa átt. En þar sem mér var alveg ljóst annars vegar, að sá stuðningur, sem fólst í frv. ríkisstj., mundi verða ónógur, og hins vegar erfiðleikarnir á því fyrir ríkisstj. að binda sér þyngri bagga en gert er í sambandi við þær till., þá ákvað ég að bera fram þá brtt., sem ég flyt hér á þskj. 242 um það, að útgerðarmenn fengju til slíkra nota 10 millj. kr. af þeim gjaldeyri, sem þeir fá fyrir ísaðan og saltaðan fisk og sömuleiðis hrogn, er þeir selja á erlendum markaði, og megi leggja á þessar 10 millj. 100% viðbótargjald, en þeir séu að öðru leyti um það, hvaða vörur þeir flytja inn fyrir þennan gjaldeyri, háðir gjaldeyrisyfirvöldum landsins. En þó ætlast ég til þess, að gjaldeyrisyfirvöldin taki tillit til þess, að með þessu er stefnt að því, að þetta gæti verið til hægs fyrir útgerðina. Þá er lagt bann við því að flytja inn vörur, sem ganga beint inn í vísitöluna, nema því aðeins að færðar séu sönnur á, að slíkur innflutningur valdi ekki hækkun á vísitölunni. Í þriðja lagi er svo lagt til í þessari brtt., að þeir útvegsmenn, sem jafnframt stunda innflutningsverzlun, hafi forgangsrétt að þessum hluta gjaldeyrisins, 10 millj. kr. Tel ég mjög eðlilegt, að þeir menn, sem leggja fram fé sitt í útgerð, eigi að hafa slíkan forgangsrétt, tel ég þá eins vel að því komna og þá, sem eingöngu stunda verzlun, en leggja ekki í neina áhættu í sambandi við útgerð. Þá er í þessari brtt. nýtt ákvæði um það, hvernig haga skuli veitingu gjaldeyrisleyfa og greiðslum af þeim hagnaði, sem kemur fyrir sölu gjaldeyris. Þetta er engan veginn tæmandi í brtt., en hins vegar ætlast ég til, að það heyri undir þau ákvæði, sem felast í 8. gr., þar sem sagt er, að ríkisstj. geti með reglugerð sett nánari fyrirmæli um allt, er lýtur að framkvæmd þessa kafla l. En það er vitanlega algengt í l., að ýmislegt þarf að setja í reglugerð til frekari skýringar á ýmsum framkvæmdaratriðum, sem þar koma til greina. Svo er gert ráð fyrir því, að þetta fé, sem kemur inn fyrir leyfi þau, er hér um ræðir, sé greitt til Fiskifélags Íslands og það greiði það svo aftur til útvegsins. Þetta fé á að koma jafnt í hlut útgerðarmanna og hlutarsjómanna, eftir reglum, sem settar verða um þetta. Í brtt. er svo sagt, að þetta yrði nánar fram tekið í reglugerð, sem ríkisstj. gæfi út, að fengnum till. Fiskifélagsins. Ætla ég því, að að forminu til sé sæmilega frá þessari brtt. gengið og hún að því leyti geti fullkomlega jafnazt á við ýmislegt annað og önnur ákvæði í þessu frv. Hv. frsm. meiri hl. hefur lýst því yfir, að meiri hl. fjhn. hafi ekki getað fallizt á þessa brtt. mína, þó að hann hins vegar hafi fallizt á það, að það væri rétt, sem fram kemur í þessari brtt., að frv., eins og það liggur fyrir, mundi ekki leysa þá þörf, sem hér er fyrir hendi. Mér er kunnugt um það, að það hefur greinilega komið fram í þeim viðskiptum, sem ríkisstj. og fjhn. Nd. nú hafa haft við forustumenn útgerðarinnar, að þeir hafa talið í fremstu röð til hagsbóta fyrir sig, að þeir fengju aukna úthlutun á gjaldeyri, og hafa lagt á það megináherzlu. Ég býst við því, að þeir hafi í till. sínum gengið allmiklu lengra en í minni till. er gert, og þó er ég þess fullviss, að útvegsmenn og hlutarsjómenn, sem eiga hagnaðar von samkvæmt þessari till., líta á þetta sem allverulega hagsbót fyrir sig. En í stað þess að líta á þessa afstöðu með því að fallast á þessa till., þá hefur fjhn. borið fram brtt., sem mér skilst, að sé meginkjarni í þeim brtt., sem hún flytur, um það, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 5 millj. kr. til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða. Þó mun þetta vera miðað við það, að greiddir verði að einhverju eða öllu leyti úr ríkissjóði vissir kostnaðarliðir útgerðarinnar, þ.e.a.s. útgerðarmannanna sjálfra, því að það er vitað, að sumum kostnaðarliðum við útgerðina er skipt á milli útgerðarmannsins og hlutarsjómannsins. En mér skilst, að þessi till. miði að því eingöngu að taka þátt í þeim kostnaðarliðum, sem vita að útgerðarmönnum einum saman. Nú vil ég fyrst benda á það í sambandi við þessa brtt., að í þeim stuðningi, sem bátaútveginum hefur verið veittur af hálfu Alþ. á undanförnum árum, þá hefur ekki verið gert neitt upp á milli útgerðarmannsins og hlutarsjómannsins, þannig að hvor fyrir sig hefur borið hlutfallslega jafnt úr býtum af þeim stuðningi, sem ríkissjóður hefur lagt fram í þessu skyni. Samkv. þessu frv., eins og það liggur fyrir af hálfu ríkisstj., er þessari stefnu fylgt, og samkv. minni till. er þessari stefnu einnig fylgt, svo að það, sem út úr því kæmi, væri það, að þetta kæmi báðum þessum aðilum jafnt til góða. Hér í till. meiri hl. fjhn. er aftur á móti farið að gera greinarmun á, hér er aðeins lagt til, að ríkisstj. sé þetta heimilt (sbr. 3. lið brtt. 257). Ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi, að aðrar ráðstafanir í þessu frv. eru bundnar við, að Alþ. ákveði að heimila, en hér er ríkisstj. að þessu leyti aðeins gefin heimild til þess að gera þetta. Í þessu felst meiningarmunur. Þetta er varhugaverð braut, og ég efast um, að þeir menn, sem bera till. fram, hafi athugað það eins og vert er, hvort það geti ekki orðið óvinafagnaður út af því, að þarna sé horfið út af þeirri braut, sem fylgt hefur verið áður hér á Alþ.í þessu efni. Ég er engan veginn að halda því fram, að það sé ekki fyllsta ástæða til að veita útgerðinni, eins og nú er komið, slíkan stuðning, en ég tel, að heppilegra hefði verið, - og það átti einnig að geta komið útgerðinni að sama gagni, að líta á þá samninga, sem eru milli útgerðarmanna og hlutarsjómanna, og það var hægt að þjóna þessum hagsmunum báðum fullkomlega með því að fylgja þeirri leið, sem gert var í þessum efnum og gert er einnig með minni till. Ég vil þess vegna vekja athygli á því, að ég tel hér stefnt inn á hættulega braut, sem ekki er fyrir fram hægt að segja um, hvaða afleiðingar kann að hafa. Að öðru leyti gengur þessi till. ekki nema hálfa leið til viðbótarúrlausnar fyrir bátaútveginn, samanborið við það, sem mín till. gerir, því að í henni felst möguleiki til 10 millj. kr. stuðnings við útveginn, en með henni er ríkissjóði ekki bundinn neinn baggi. Útvegsmenn eiga þá undir því, hvort þeir fá þessar tekjur eða ekki, að hægt sé að selja þessi gjaldeyrisleyfi með 100% álagi. Hins vegar eru líkur til, að þetta mundi takast, eins og viðhorfið er nú, jafnmikill reginmunur og er nú á gjaldeyrisgetu landsins út á við og gjaldeyrisgetunnar inn á við. Ég minnist þess, að í framsöguræðu hæstv. forsrh. færði hann það sem ástæðu fyrir því, að ríkisstj. gengi ekki lengra í þessum efnum, að hún treysti sér ekki til að taka á sig þyngri fjárhagsbyrðar, en í frv. þessu felst. En nú hefur orðið breyting á þessari afstöðu ríkisstj., þar sem ég þykist vita, að hv. fjhn. muni ekki hafa tekið ákvörðun um að bera fram slíka till. nema í samráði við ríkisstj. Þess vegna finnst mér það einkennilegt, samanborið við þessa yfirlýsingu, að svona till. skuli koma fram, sem felur í sér helmingi meiri stuðning við bátaútveginn en í frv. felst, án þess að ríkissjóði sé með því bundinn nokkur skuldarbaggi. Ég sé heldur ekki, að þessi brtt., sem ég flyt, mundi á nokkurn hátt valda erfiðleikum á framkvæmd þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið í sambandi við innflutning til landsins, þar sem þetta er allt lagt á vald innflutningsyfirvaldanna. Það eru heldur ekki líkur fyrir því, að það verði á næstu árum til svo mikill gjaldeyrir, að það verði ekki full þörf á því að nota þessar 10 millj. eins og annað, sem fæst fyrir gjaldeyrisvörurnar. Þá er það og vitað, að með brtt. fjhn. stendur miklu fjær því en í minni till. að verða við óskum útgerðarmanna og leysa þetta mikla vandamál, bæði af því að hér er um hálfu minni upphæð að nota þeim til handa, og í öðru lagi er hér farið inn á leið, sem þeim er ógeðfelldari en sú leið, sem gert er ráð fyrir í minni till. Það er þess vegna með tvennum hætti ógeðfellt fyrir útgerðina að taka við stuðningi eftir þessari leið, auk þess sem það stefnir fjær því að leysa þetta vandamál að gera það með þessum hætti, en ef það er gert eftir minni brtt. Ég hef svo gert grein fyrir því, sem í þessari brtt. felst, og stefnu hennar, og þarf ég raunar ekki að fara um það fleiri orðum. Eins og ég sagði áðan, er auðvitað skammt gengið til móts við útgerðarmenn með till. minni. Mér skilst á bréfi, sem hv. form. minni hl. fjhn. var hér með í gær, þar sem útgerðarmenn bera upp vandkvæði sín við hæstv. ríkisstj. og hv. n. og vilja fá gjaldeyri til ráðstöfunar og leyfi til innflutnings, að þeir þarfnist í því skyni um 31 millj. kr., bæði til útgerðar og rekstrar hraðfrystihúsanna. Skv. till. minni er þar veitt aðeins þriðja parts úrlausn, en aftur helmingi minni úrlausn í till. n. Minnir mig, að í bréfinu stæði, að þeir legðu höfuðáherzlu á þetta, en tækju annars eigi af um leið þá, sem farin væri í frv., ef þeir fengju svipaða fjárhagslega úrlausn og þeir fara fram á eftir þessari leið. En auga gefur leið um það, að ákaflega mikið ber á milli.



Herra forseti. Það verða aðeins nokkur orð út af brtt. meiri hl. hv. fjhn. á þskj. 257. Reyndar er nú búið að ræða þetta mál talsvert, en enn er það eigi fullrætt, og hæstv. ríkisstj. þurfti meiri tíma til að skila því sómasamlega af sér. Ég gerði margar aths. við 1. umr. málsins, og nú er komið í ljós, að þær allar hafa reynzt réttar. Hæstv. stj. verður nú að koma fram með margar brtt. til úrbóta frv., því að hv. fjhn. fann að því. En hún hefur þrjózkast enn, eins og ég benti á, svo að hún gengur nú ekki nema stutt í þessu, og enn er engin lausn finnanleg. Hv. frsm. meiri hl. fjhn., sem talaði af hálfu hæstv. stj., viðurkennir, að skv. skoðun hans sé of skammt gengið, og enn fremur, að ráðstafanir þessar muni eigi reynast fullnægjandi. Hér liggur nú fyrir skýlaus yfirlýsing um það, að samtök útgerðarmanna muni beita sér fyrir stöðvun bátaútvegsins, ef frv. verður samþ. á þessa lund. En hér eru nokkur önnur atriði, og ég vildi nota tækifærið til að beina enn einu sinni fsp. til hv. fjhn. vegna þeirra, - ef þá er unnt að fá svör við þeim. Ég spyr þá fyrst um merkinguna í 3. brtt. á þskj. 257: „ Ríkisstj. er heimilt að verja allt að 5 millj. kr. til þess, að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða.“ Hvað þýðir þetta? Hvernig á að haga framkvæmdum? Eiga greiðslurnar að lækka rekstrarútgjöld bátanna, eða eiga þær að ganga til að greiða almennt niður verðlag í landinu? Með því væri bætt afkoma manna við framleiðslu sjávarafurða. Eða á að verja þessum 5 milljónum til að greiða niður vinnulaun hraðfrystihúsanna? Þær munu að athuguðu máli hrökkva harla skammt. Verða þær lítill stuðningur, ef dreifa á upphæðinni á marga aðila, sem standa að framleiðslu sjávarafurða yfirleitt. Ef lækka ætti rekstrarkostnaðinn með þessu fé, þá munar að vísu mikið um það, en hvergi nærri nóg í sambandi við það, er útgerðarmenn þurfa. En hitt er vonlaust verk að ætla sér að dreifa upphæðinni á allan framleiðslukostnað. Hv. þm. Borgf. minntist á það, sem ekki kom fram í framsöguræðu hv. 7. þm. Reykv., að menn mundu nota fjárhæðirnar til að greiða niður þann hluta kostnaðarins, sem félli á útgerðarmenn eina, en hlutarsjómenn kæmu ekki til með að njóta þeirra. Hér er farið inn á háskabraut, og eiga útgerðarmenn engan hlut að þessu. Hér er komið aftan að hlutarráðnum sjómönnum, sem eiga að taka við ákveðnum hluta rekstrarkostnaðar. En ríkisvaldið hleypur til og ætlar að breyta hlutföllunum milli fiskimanna og útgerðarmanna. Fiskimennirnir munu auðvitað heimta hlutföllunum breytt aftur. Hér er verið á hættulegri braut, ef þessi er ætlunin, eins og kom fram hjá hv. þm. Borgf. Ég spyr hv. frsm. fjhn., hvort hæstv. stj. sé eigi fáanleg til að gefa yfirlýsingu hér í hv. d. eða öðrum kosti breyta orðalaginu í till., svo að ótvírætt verði, hvernig nota eigi heimildina. Eða á þetta e.t.v. aðeins að vera loforð á pappírnum? Hæstv. ríkisstj. hafði ekki talið þessa þörf. Einn hæstv. ráðh, hefur sagt; að það þyrfti ekki að auka ábyrgðarverðið, og annar, að stj. gæti það ekki. Er hægt að fá yfirlýsingu um, að þetta skuli verða greitt? Má orðalagið ekki vera alveg tvímælalaust? Þá er hér atriði í sambandi við II. kafla frv., þann er fjallar um skuldaskil útvegsins. Hv. frsm. minntist á það sem hið eina atriði er hann gerði að umtalsefni og taldi sig getá gert aths. við, að útgerðarmenn vildu fallast á 12: 16. gr. frv. En annars var ég andvígur þeim og taldi þær ganga gegn útgerðarmönnum. Ég var samþykkur ákvæðum 12. gr., þar sem mælt er fyrir um eftirgjöf á lítt innheimtanlegum lánum, og er hún þá ekki mikil gjöf. Og þar eð áður var komin fram till. um eftirgjöf, þá vildi ég fallast á þetta, þó að ég legði eigi kapp á það. Á hinn bóginn eru 13.–16. gr. frv. á þá leið, að ég fullyrði, þó að ákvæðin um skuldaskil hafi verið mistúlkuð, þá séu þau á móti hagsmunum útgerðarmanna. Verði ákvæði þessi að l., vonast ég til að fá tækifæri til að ræða málið við menn, og gaman væri að vita, hve margir hv. þm. verða þá samþykkir skuldaskilum og óska eftir, að þau nái fram að ganga samkvæmt þessum gr. En við fyrri umr. málsins minntist ég á, að það skipti höfuðmáli að fá upplýsingar um, hvort ákvæði 14.–15. gr. ættu einvörðungu að ná til þeirra, er óska að fá skuldir eftirgefnar, eða allra útgerðarmanna, er lána æskja af hinum 6 milljónum, sem l. eru nýsett um. Er hv. þm. kunnugt, að hið háa Alþ. hefur sett l. um þær 6 milljónir, sem skilanefnd hefur til ráðstöfunar. Ég benti á, að orðalagið 15. gr.: „Jafnskjótt sem skilanefnd hefur tekið við aðstoðarbeiðni,skal það tilkynnt skiptaráðanda“, væri þannig, að sæki einhver útgerðarmaður um lán, biðjist aðstoðar hjá n., þá á skv. gr. að tilkynna hann til gjaldþrotaskipta, nema skýlaus yfirlýsing verði gefin útgerðarmönnum af hæstv. ríkisstj. um það, að þessi ákvæði eigi aðeins við þá þeirra, er biðja um lán, sem óska eftir skuldaskilum. En því er ekki hægt að fá þessa yfirlýsingu? Margir lögfræðingar í hópi hv. þm. hafa sitt sagt um þetta hver maður, einn þetta, annar hitt. Ég vil benda á, ef skilja ber 15. gr. á þá leið, að þeir útvegsmenn, sem sækja um lán af 6 milljónunum, þurfi að gangast undir skuldaskil, að þá munu víst engir sækja um þá sýndargjöf, því að engir óska þess að vera gerðir upp, þótt þeir fái 50 þús. kr. Með brtt. fjhn. við 1. mgr.17. gr. er sagt, að ákvæði hennar beri að skilja þannig, að engir lendi í skuldaskilum nema þeir, sem þeirra óska. En engin yfirlýsing er fengin um það, þótt þetta sé til bóta. Ég veit af persónulegum viðtölum við útgerðarmenn, að þeir vilja eigi, að lögleitt sé, að hægt sé að þvinga þá til skuldaskila. Og bót við þessu er með brtt. n. komin inn í 17. gr., þar sem þó eigi er skýrt kveðið á um þetta. Ég vænti þess, að hv. frsm. skilji, hvað ég á við, og hann gefi svör sín. Ákvæði 14. og 15. gr. eru ekki skilin sem skilyrði fyrir því, að eftirgjöfin sé veitt. En þau þýða bara sama og neitun um útstrikun skuldanna, og er þetta því sýndargjöf. Þá bar ég fram fsp. og beini henni nú til hv. frsm., hvernig skilja eigi síðari málsl. í 1. mgr. 20. gr. Ég sagðist hafa reynt að ráða fram úr gr. og leitaði eftir skýringu á henni, en hana hef ég ekki fengið, og fsp. minni var alls ekki anzað. En ég hef komizt að raun um, að þetta er óskiljanleg vitleysa. Mun hafa fallið úr setning. Það á að hespa málið af og ekki tekið mark á fsp. En það er svo sem í samræmi við aðra meðferð málsins. Hv. þm. fá varla að lesa þskj. yfir fsp. um merkingu mikilvægra gr. er ekki svarað og aðeins kastað fram bráðabirgðaleiðréttingum á augljósum endileysum. Komið er fram, að meginatriði frv. - um að tryggja hraðfrystihúsunum og bátunum nýtt ábyrgðarverð - eru ófullnægjandi, verðið of lágt. Hafa till. mínar, sem gætu leyst málið, verið felldar. Og eftir allt þófið við útgerðarmenn verður talsmaður hæstv. stj. að segja, að samkomulag hafi eigi náðst enn. En hvers vegna er verið að samþykkja þetta frv., ef bátaútvegurinn stendur fastur eftir sem áður? - Ég hef áður flutt brtt. við 2. gr. varðandi geymslukostnaðinn. Vildi ég, að öllum útgerðarmönnum væri gert jafnhátt undir höfði, svo að allir gætu fengið greidd geymslugjöld, ef afli þeirra er geymdur fullunninn um tiltekinn tíma. Þessari till. var vísað frá, en vitanlega varð hæstv. ríkisstj. að lagfæra þetta, svo að nú er eitt látið yfir alla ganga. Það er ekki hægt að binda fiskgeymsluverðið við ákveðinn tíma, og nú eru komnar fram till. um það, þótt ólíkar séu till. mínum. En hér er þó verið að til bóta, ef takast má að smásannfæra hæstv. stj. Ég lagði og höfuðáherzlu á það, að óhjákvæmilegt væri að vinna að því að lækka rekstrarútgjöld bátanna. Í frv. okkar sósíalista er bent á, hvaða leiðir sé hægt að fara í því efni, þar sem eru till. útgerðarmanna í bréfi þeirra. Við þetta er nú hv. fjhn. að bögglast. Nú er verið að glíma við að komast inn á þá braut að lækka útgjöld bátanna. Enn þora menn þó eigi að draga úr þunga vaxtabyrðanna eða lækka vátryggingariðgjöld, þó að vitað sé, að bátarnir séu mjög hátt tryggðir í tryggingu ríkisins, hærra en í frjálsri tryggingu. Hins vegar er nú faríð að tala um að borga eitthvað niður af þeim vörum, sem útvegurinn þarf á að halda. Það fylgir þó með, að neita á smábátaútveginum um þann gjaldeyri til kaupa á nýjum nauðsynjum, er fæst fyrir hans eigin útflutta fisk, á sama tíma og hinir stærri fiskibátar, sem sigla á útlönd, hafa þegar öðlazt rétt til að kaupa vörur fyrir þann gjaldeyri, er þeir afla. En heimabátunum er bannað að gera þetta. Með því að leggja fram um 5 millj. kr. til að greiða niður verðlag á ýmsum vörum fyrir bátaútveginn, þá er í rauninni verið að greiða niður gróða milliliðanna. Hér er því um styrk til innflytjendanna að ræða, en ekki bátaútvegsins. Það er þó ein aðalkrafa bátaútgerðarmannanna, að þeir fái að kaupa nauðsynjavörur fyrir gjaldeyri sinn milliliðalaust. Ég minntist á það, að II. kafli frv., um skuldaskilin, væri ranglega orðaður, að öll eftirgjöfin, sem þar er ákvörðuð, væri miðuð við síldveiðar 1948, þótt skuldirnar hafi e.t.v. myndazt árin 1945 og 1947. Var þetta ekkert athugað við 1. umr. málsins, en nú tekið til meðferðar af hv. fjhn. Er hér um réttmæta kröfu að ræða, þó að frá stjórnarandstöðunni komi. En hingað til hafa þær leiðréttingar verið fordæmdar, sem komið hafa úr þeirri átt. Ég hef einnig bent á, að ákvæðunum um skuldaskilin væri þannig farið, að óverjandi væri með öllu að hafa eigi haft samstarf við félagssamtök útgerðarmanna. Mun það einsdæmi, að rifin séu í gegn ákvæði um skuldaskil á heilli atvinnugrein, án þess að talað sé við atvinnurekendur, hér útgerðarmenn, enda er þetta aðalundirstrikunin í bréfi sjávarútvegsmanna, því að þeir víta þetta harðlega. Þetta hafði ég bent á, en menn daufheyrðust við. Ég hef sagt, og ég álít, að það sé heilladrýgst að fresta kaflanum um skuldaskil. Verði hann samþykktur, þá mun það koma í ljós, að þetta er vandræðalöggjöf, en það er hvergi hægt að benda á neinar ástæður, er knýi það fram, að þetta sé gert fyrir jól. Búast menn við því, að útgerðin verði gerð upp? Það hefði verið eðlilegt að láta útvegsmenn hafa nokkra hönd í bagga með því, hvort taka eigi útgerðina til skuldaskila. - Ég skal ekki lengja umr. um þetta, ég ætla að þær athugasemdir, sem ég gerði í upphafi, séu augljósar.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. kvartar yfir því, að frv. sitt hafi ekki verið tekið til afgreiðslu í nefnd. Þetta er ekki af vanrækslu, heldur af ásetningi. Það liggja fyrir tvö frv., sem viðskmrh. hefur til athugunar og umsagnar. Ekki hefur unnizt tími til þess enn þá að ljúka athugun á þeim, en því verður væntanlega lokið, er þing kemur saman að nýju, en hann hefur í hyggju að leggja þá fram frv. um þessi efni, og er þá hægt að afgreiða bæði í einu. Meiri hl. fjhn. ber fram till. við 18. gr., að í stað „vöruverði innanlands“ komi: „vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands.“ Þetta er ekki efnisbreyting, heldur orðalagsbreyting. Hv. 2. þm. S-M. kvartar yfir því, að 2. tölul. 20. gr. sé óskýrt orðaður. Við athugun kom í ljós, að fallið hafði úr ein setning, og ber n. fram brtt. við 20. gr., að 2. málsl. 1. málsgr. orðist svo: „Heildsala er undanþegin söluskatti samkv. 21. gr. Umboðssala er einnig undanþegin söluskatti samkv. 21. gr., og tekur sú undanþága aðeins til venjubundinna umboðslauna, en ekki til neinnar þóknunar, sem telja má, að komi í stað venjulegrar álagningar, svo sem þóknunar fyrir umsjón með vinnu.“ Þessi brtt. þarf ekki frekari skýringar við.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara hér út í almennar umræður um þetta mál á þessu stigi málsins, þó að full ástæða væri til að svara ýmsum, sérstaklega hv. 2. þm. S-M. Þess er ekki nokkur von, eins og nú er ástatt, að nokkur stj., sem ekki vill lofa meiru en hún getur staðið við, gefi loforð fullkominni lausn á málefnum bátaútvegsins. Það er svo langt milli tryggingar og fullkominnar lausnar og milli hins, að hafðar eru í frammi þær aðgerðir, sem geta veitt þá aðstoð, að framleiðslan þurfi ekki að stöðvast. Eins og nú horfir, þá er það þakkarvert, ef Alþ. getur sett stefnuna svo hátt, og ég er þess fullviss, að þær ráðstafanir, sem hér eru til umr. og stj. og fjhn. hafa komið sér saman um, þær eru þess eðlis, að útvegsmenn munu ekki heima sitja, ef þær komast í framkvæmd.Það er ákaflega misjafnt, hvað menn gera ákveðnar kröfur um lausn, og þó að það sé mikill hávaði hér við ýmsar stöðvar við Faxaflóann, þá er ekki svo að skilja, að bátaútvegsmenn annars staðar af landinu geri jafnharðar kröfur. Hitt er annað mál, að ríkisstj. ber skylda til að ganga eins langt til þess að hagræða þessu og hún treystir sér til, og ég vil halda því fram, að það sé gert með þessu frv. og brtt. fjhn. Í framhaldi af ræðu hv. frsm. fjhn. vil ég segja, að viðvíkjandi undanþáguvörum, sem taldar eru í 22. gr., þá er það samkomulag, að fóðurbætir reiknist einnig með. Að öðru leyti vildi ég gefa þá yfirlýsingu fyrir stj. hönd, að ríkisstj. mun veita bátaútveginum ráðstöfunarheimild um það, sem fæst fyrir útflutt hrogn, og einnig mun það tekið til athugunar varðandi aðrar vörutegundir. Það er vitanlegt, að útvegsmenn hafa haft lítilsháttar fríðindi í þessu efni nú í eitt ár, og hefur það verið þeim til mikils hagræðis að þeirra sögn, og með þeirri yfirlýsingu, sem hér er gefin, þá verða þessi hlunnindi ekki tekin af þeim og möguleikar athugaðir á því, hvort vörur, sem ekki hafa verið fluttar út áður, vegna þess að nægilegt verð hefur ekki fengizt fyrir þær, geti komizt hér undir. Ég vil vona, að þetta frv. geti sem fyrst fengið afgreiðslu í þessari deild, þar sem svo nærri er liðið jólahelgi og þingmenn farnir að vonast til þess að losna við skyldustörfin.



Aðeins nokkrar setningar, sem ég vildi segja. - Hv. 6 þm. Reykv. lagði hér fram brtt., og er hún samhljóða að efni til og frv., sem hann hefur flutt. Ég vil taka það fram, að ég er fylgjandi því frv. um þetta efni, sem flutt er af hv. þm. V-Húnv.



Herra forseti. Hér leggur forsrh. fram frv. og fer fram á, að það verði látið ganga í gegn í einum hvelli. Þegar fundur er búinn við 1. umr. kl. 3 um nótt og frv. fer í nefnd, þá má ekki bíða eftir áliti minni hl. n., heldur er hver venja þverbrotin og allur andi þingskapa. Ég sem frsm. minni hl. leyfi mér að mótmæla þessum aðferðum. Í gær létum við í minni hl. fara 3 mál í gegn umræðulaust, en hver er svo afleiðingin. Jú, hún er sú, að hæstv. ríkisstj. treystir sér ekki til þess að afgreiða þetta mál eftir þingvenjum. Hæstv. forsrh. ætlar að láta hespa þessu hér fram, sem hann treystir sér þó ekki sjálfur til að fylgja eftir. Af hverju stafar þetta? Þetta stafar af því, að allur undirbúningurinn hefur verið svo hraksmánarlegur, að ríkisstj. treystir sér ekki til þess. Þm. er boðið að fella hverja brtt., sem nokkurt vit er í. Í gær er þeim boðið að fella það, sem meiri hluti fjhn. er látinn bera upp í dag. Það kemur í ljós, að annaðhvort hafa ráðh. ekki lesið eða ekki skilið frv., því að í því eru heilar gloppur, sem ganga í gegnum 1. og 2. umr. En hæstv. stjórnarlið er allt samþykkt þessu. Það kemur í ljós við lestur 20. gr., að þar hefur heil setning fallið úr. Hæstv. ríkisstj. hafði ekki séð það. En núna fyrst kemur þetta í ljós, og þá kemur leiðrétting. Hvers konar óskapagangur er þetta? Svo gengur forsrh. af fundi, svo að það er ekki hægt að tala við hann. Er ekki hægt að tala við stjórnarandstæðinga um þetta atriði, mér er spurn. Hvað er svo næst? Jú, í dag er svo komið með 5 millj. kr. útgjöld til viðbótar, veskú, takk! Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Mér er spurn. Og hvað er stj. eiginlega öll að gera? Ég hef gert það að kröfu minni, og þm. eiga kröfu á því, að forsrh. reyni að rækja starf sitt eins og sæmilegur embættismaður, en það verður ekki sagt um hann, því að hérna hefur hann lagt fram frv. eins og lélegur skrifstofumaður, svo að það verður að fara að leiðrétta það eftir 2. umr. Það eina af viti, sem komið hefur frá stj. í þessu máli, er það að það verði athugað, hvort ekki muni vera hægt að koma fleiri vörutegundum undir greinina um hrognin. En hvar er trygging fyrir því, að útvegurinn fari af stað? Ég las upp bréf frá útvegsmönnum, Landssambandi ísl. útvegsmanna, og ég býst við, að það bréf hafi orðið til þess, að stj. fór nú eitthvað að hugsa. En hvar er trygging fyrir því, að I. kafli komi nokkurn tíma að gagni? Hæstv. fjmrh. sagði það, að frv. gæti ekki skapað neina fullkomna lausn á vandamálum útvegsins, enda hafði enginn vænzt þess, að það væri hægt. En það, sem hægt var að vænta, var, að hægt væri að skapa bráðabirgðalausn. En það hefur bara ekki verið gert, það er ekki sköpuð bráðabirgðalausn með þessu frv., ef það verður að l. Í I. kafla er engin trygging fyrir því, að bátaflotinn fari af stað. [Frh.] – 

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) [Frh.]: Herra forseti. Það væri nú máske viðkunnanlegra, a.m.k. ef á að reyna að afgr. þetta mál fljótt, að hæstv. ráðh. vildu vera hér viðstaddir í þingsalnum, annars getur það dregizt of lengi, að ég komi að þeim atriðum, sem ég þarf að ræða við ráðh. Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann léti þau boð ganga til hæstv. ráðh., að ef þeir vilja flýta þessu máli, þá sé bezt fyrir þá að koma og hlusta á það, sem ég hafði ætlað mér að ræða við hæstv. ríkisstj., en á meðan hæstv. ríkisstj. eða partur af henni birtist ekki hér í þingsalnum, mun ég ræða önnur atriði frv. - Hv. frsm. meiri hl. n. sagði hér í sinni framsöguræðu, að hann hefði enga trú á því, sem ríkisstj. hefði sagt og væri að gera með þessu frv., að það væri að neinu gagni. Hann áleit, að ef hann mætti láta í ljós sína persónulegu skoðun, að frv. næði of skammt, og hann kom inn á það í sinni ræðu, að ef til vill gæti svo vel tekizt með sölu og aflabrögð, að þetta fullnægði, en ég held, að hann hafi hugsað nokkuð skammt, þegar hann sagði þetta. Hvað söluhorfur snertir, þá er þar um svo hreina einokun að ræða, að útvegsmenn bíða þar stórtjón vegna þess, að þeir, sem hafa sölsað undir sig yfirráð þessara mála í ríkisstj., hafa unnið alveg sérstaklega illa að þeim, svo að slíkt tjón mun nema tugum millj. kr., og fiskurinn og síldarafurðir hafa verið seldar undir því verði, sem annars staðar var hægt að fá fyrir þær. Það er þess vegna afar einkennilegt að heyra hv. frsm. meiri hl. vera að tala um söluhorfur í þessu sambandi, - hann veit vel, að útvegsmenn hafa þar engin ráð og ekkert vald, ríkisstj. virðist hafa tekið það af þeim. Ef þeim væri leyft að selja sínar afurðir sjálfir og þeir væru frjálsir að því, þá mundi allt öðruvísi vera umhorfs hjá þeim, og þá mundu þeir komast að þeirri niðurstöðu, að þeim væri fært að gera út. Útvegsmenn mundu sjá, að sér væri borgið, ef þeir mættu selja afurðir sínar sjálfir út úr landinu. Þeir gætu verið búnir að selja þær allar, ef þeir hefðu verið frjálsir að því. Hvað snertir hraðfrysta fiskinn, þá hefur að því er virðist verið mjög mikill möguleiki fyrir hendi að selja hann. Eitt af okkar stærstu viðskiptalöndum hefur beðið um, að sendur yrði út héðan hraðfrystur fiskur, og það er vitað, að ríkisstj. hefur látið undir höfuð leggjast að senda út n. til þess að semja um slíkt. Hv. frsm. meiri hl. veit þetta líka vel. Þetta land hefur ekki aðeins gefið okkur kost á að kaupa af okkur hraðfrystan fisk, heldur hefur gert það án þess að gera það að skilyrði að fá með síldarolíu. En útvegsmenn eru sviptir öllu frelsi um þetta. Það virðist enn þá fráleitara að tala um aflabrögð í sambandi við þetta frv. Hv. frsm. sagði, að þetta gæti ef til vill fullnægt, ef þau yrðu góð. En hver veit, hvernig aflabrögðin eru, ef flotinn fer aldrei af stað? Þetta frv., sem hér liggur fyrir, mun ekki koma flotanum á fiskimiðin. Það virðist svo um búið af ríkisstj., að hann fer aldrei af stað á veiðar. Ég er reiðubúinn að ræða þetta ýtarlega við hv. frsm. meiri hl. fjhn., a.m.k. á meðan enginn hæstv. ráðh. birtist hér í þingsalnum, en annars mun ég snúa máli mínu til þeirra. Það liggur fyrir utanrmn., að Tékkóslóvakía hafi beðið um að send yrði þangað n. til þess að semja um fiskafurðir þangað í lok nóv. s.l., en ríkisstj. hefur svikizt um að gera það, og það er ekki komið fram með betri afsökun af hálfu ráðh. fyrir þessu máli en að ríkisstj. hafi ekki fengið neina menn til þess að fara til samninga við Tékkóslóvakíu. Mér er ekki kunnugt um, að einn einasti útvegsmaður hafi verið beðinn að fara þessa ferð, en það kann að vera, að þeir heildsalar, sem venjulega eru sendir í slíkar samningaferðir, hafi verið uppteknir í öðrum ferðum. Þetta er aðeins eitt lítið dæmi um ráðslag hæstv. ríkisstj. og hvernig hún kemur fram gagnvart landi, sem kaupir mest af hraðfrysta fiskinum, landi; sem hefur stærstan markað fyrir hraðfrystan fisk og gefur okkur fullt ábyrgðarverð fyrir þann fisk án þess að tengja slíka sölu við síldarolíu. Þannig fer ríkisstj. að við þetta land og segist svo ekki hafa getað fengið neinn mann til þess að tala við það. Svo kemur ríkisstj. hér fram og segir, að nú þurfi að styðja bátaútveginn, og meira að segja eru blöð heildsalanna nú að tala um, að ríkisstj. sé með frv. um stórkostlegan stuðning fyrir bátaútveginn. En sannleikurinn er sá, að það er verið að leggja álögur á fólkið í landinu, samtímis því sem bátaútveginum er bannað að flytja út fisk og selja afurðir sínar, þó að það liggi í augum uppi, hvaða möguleikar fyrir sölu þeirra afurða eru fyrir hendi. Svo kemur hæstv. ríkisstj. með þetta frv. fyrir þingið og ætlar svo að segja í einum grænum hvelli að koma því í gegn. Ég held, að meiri hl. hv. þm. þessarar d. hafi ofboðið þessi vinnubrögð, og kom það greinilega fram í umr. í gær, þar sem þm. sögðust treysta meiri hl. fjhn. til þess að grípa inn f, þar sem hæstv. ríkisstj. hefði gengið illa frá frv. Út af því, sem ríkisstj. virðist hafa fallizt á af till. meiri hl. n., vil ég aðeins segja það, að þær 5 millj. kr., sem þar er lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að verja til þess að lækka kostnað við framleiðslu sjávarafurða, þýða í raun og veru ekkert annað, en nýjar álögur á almenning. Hæstv. fjmrh. sagði hér í gær, að það væri ábyrgðarlaust hjal að vera að koma með till. um aukin útgjöld úr ríkissjóði án þess að koma með till. um tekjuöflun á móti. Já, hvers vegna er ekki komið með till. um, að þessum 5 millj. kr. sé jafnað niður á þá ríku, sem hafa grætt undanfarin ár, svo að tugum millj. kr. nemur? Það er bezt að vita, hvort þær till. koma og hvaða ábyrgðartilfinning birtist í þeim. Það hefur réttilega verið bent á í sambandi við þessar 5 millj. kr. af hv. þm. Borgf., hversu skiptingin er ósanngjörn í sambandi við hlutarsjómenn, og það er alveg rétt hjá honum. Við sósíalistar erum með till., sem mundi tryggja rétt bæði hlutarsjómanna og eins útvegsmanna. Hins vegar sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með till. hv. þm. Borgf., þótt ég muni heldur ekki greiða atkv. gegn henni, því þó að hægt væri að fara réttlátlega með þetta fé, þá treysti ég ekki hæstv. ríkisstj. að gera það. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í umr. hér í gær, að c-liðurinn í 29. gr. ætti að geta gefið ríkissjóði 4 millj. kr. tekjur, m.ö.o., hann ætlar að flytja inn bíla fyrir 8 millj. kr. En ég hef ekki getað fengið neinar upplýsingar um það, hvaðan eða hvers konar bifreiðar eigi að flytja inn, og ráðh. sagði, að engin áætlun lægi þá fyrir um þetta mál. Þetta er allt út í bláinn talað. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga hjá þeim stofnunum, sem með þessi mál hafa að gera, hvort nokkur slík áætlun lægi fyrir. En þessar stofnanir hafa ekki hugmynd um neitt slíkt, þær hafa ekki einu sinni hugmynd um, hvað búið er að flytja inn mikið af skömmtunarvörum. Það er því svo fjarri því, að hér sé um byrjun á áætlunarbúskap að ræða, eins og Alþýðublaðið er að tala um. Hér er aðeins um slóðaskap og einokun að ræða. Þá vil ég koma að því atriði, sem mér virðist vera erfitt að fá suma til þess að skilja í þessu sambandi, en það er, að útvegurinn þarf ekki að biðja um neina aðstoð, hann þarf fyrst og fremst frelsi og almennilegt skipulag til þess að geta ráðið fram úr sínum málum. Hér hefur átt sér stað mikil einokun, sem hefur ekki einungis þjarmað að útveginum, heldur og allri alþýðu í landinu til ágóða fyrir verzlunarvaldið í landinu. Það er rétt að taka þetta fram, vegna þess að heildsalar í Reykjavík reyna mjög mikið til þess að koma þeirri skoðun inn hjá fólki, að það sé nú verið að hjálpa sjávarútveginum, en þessar aðgerðir, sem kallaðar eru hjálp við sjávarútveginn, eru ekki í öðrum tilgangi gerðar en til þess að verzlunarauðvaldið geti haldið áfram að ræna sjávarútveginn. - Ég vildi enn mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sendi boð annaðhvort til hæstv. fjmrh. eða atvmrh., ef þeir mættu vera að því að stanza hér í hv. d. ofur litla stund, svo að hægt sé að ræða við þá um sum atriði sérstaklega í þessu máli. Það hefur verið upplýst hér á Alþ., að fyrir utan allar þær millj. kr., sem í þessu frv. felst, að eigi að leggja á þjóðina, þá sé á ferðinni annað frv. frá ríkisstj., um benzínskatt. Það er gert ráð fyrir, að hækkunin nemi um 30 aurum á lítra. Hv. þm. N-Ísf. mun hafa gefið þessar upplýsingar hér í gær, og finnst mér rétt, að hv. þm. hafi þetta á bak við eyrað, þegar þeir taka ákvörðun um það, sem nú á að greiða atkv. um, sem er hvorki fyrsta né síðasta höggið, sem ríkisstj. greiðir alþýðu þessa lands. Þar birtist hæstv. menntmrh. Ég vildi þá leyfa mér að spyrja hann, hvað liði því frv., sem hann tilkynnti, að mundi koma eftir nokkra daga, frv. um breyt. á l. um fjárhagsráð. .... Þá verð ég að segja, að það geti verið örvænt fyrir menntmrh. að búast við því, að þetta frv. komi úr þessari n. með meirihlutastuðningi þar. Ég vil þess vegna segja, að menntmrh. ætti mjög alvarlega að athuga sitt mál, af þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf áðan. Það er engan veginn víst, að þetta mál komi frá meiri hl. fjhn., og ég þykist vita, að hann viti nokkuð, hvernig tónninn er innan ríkisstj. viðvíkjandi því. Ég vil í því sambandi leyfa mér að eggja hann lögeggjan að fylgja nú sinum eigin yfirlýsingum. Ég veit ekki betur, en hann hafi í dag í ritstjórnargrein í Tímanum, sem hann annaðhvort hefur ritað sjálfur eða rituð er eftir hans fyrirsögn, talað mjög skarplega til þjóðarinnar um það, hvað gera bæri í þessu máli. Hæstv. ráðh. man áreiðanlega sjálfur, hvað þarna stendur, en ef einhverjir hv. þm. skyldu ekki muna það, vil ég lofa þeim að heyra, hvað hæstv. ráðh. segir þar til ráðamanna þjóðarinnar. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðamönnum þjóðarinnar mætti verða það ljóst, að til langframa hlýtur það að verða þjóðinni ofætlun að taka stöðugt við nýjum og nýjum álögum, meðan hún býr við þvingun í verzlunarmálunum og telur sig vera féfletta í gegnum þau. Siðferðislega eru slíkar álögur líka alrangar, ef ekkert er gert jafnhliða til að draga úr dýrtíðinni, eins og með frjálslegri og bættri verzlun. Þau samtök, sem eiga að gæta hagsmuna neytenda, geta vart gert sér það að góðu, að söluskatturinn sé tvöfaldaður og byrðarnar þarna auknar á almenningi um 17 millj. kr. á ári, án þess að eitthvað sé gert til að gera verzlunina hagfelldari og draga þannig úr dýrtíðinni. Hinir nýju skattar geta verið nauðsynlegir, en því aðeins eru þeir sanngjarnir og réttlátir, að reynt sé jafnhliða að bæta verzlunina og draga úr öðrum milliliðakostnaði. Það er ranglæti, sem ekki er hægt að mæla bót, að álögur á almenning séu auknar, ef milliliðirnir eru á sama tíma látnir halda öllu sínu. Þess vegna hlýtur nú að verða spurt: Hvað gera aðilar eins og Alþýðusambandið, er á þingi sínu í haust setti fram einbeittar kröfur um ákveðnar endurbætur á verzluninni? Lætur hin nýja stjórn sér lynda, að söluskatturinn sé tvöfaldaður og byrðar almennings auknar um 17 millj. kr., án þess að nokkuð fáist fram af kröfum alþýðusamtakanna í verzlunarmálunum? Og ætlar Alþfl., sem einnig setti fram einbeittar kröfur á flokksþingi sínu í haust um endurbætur á verzluninni, að láta sér þetta lynda? Eða er það kannske ætlun þessara aðila að vinna það sér til friðar við heildsalastéttina að láta þessi mál afskiptalaus og stefna verkalýðsstéttunum heldur út í nýja kauphækkunarbaráttu, sem þó getur varla leitt til annars en fjárhagslegs hruns, en þá kröfu settu þau fram á þingi sínu í haust, að grunnkaupið yrði hækkað, ef dýrtíðin héldi áfram að vaxa og ekkert yrði gert til þess að draga úr henni. Það er bezt fyrir alla aðila að gera sér ljóst, að nýju álögurnar gera leiðréttingu verzlunarmálanna enn nauðsynlegri en áður“. Þannig mælir Tíminn í dag í ritstjórnargrein, sem er skrifuð í anda menntmrh. Hefur hann nú tækifæri til þess að standa við þessi orð, sem hann hefur skrifað í dag, - tækifæri til að sýna, hvort hann og Framsfl. meina nokkuð með því, sem þeir segja og skrifa. Ef hæstv. ráðh. ætlar að semja við heildsalastéttina, fær hann enga leiðréttingu á þessum málum; það veit bæði hann og ég. Og sé ekki hægt að koma þeirri leiðréttingu fram nú, er það Framsfl. að kenna, ef hann notar sér ekki tækifærið til þess. Þetta vildi ég aðeins segja við hæstv. menntmrh., ef hann skyldi verða of ginnkeyptur við heildsalana. Tíminn skeytir í dag þessum tveimur málum saman: verzlunarmálunum og álögum á þjóðina. Ætlar nú hæstv. menntmrh. að höggva í sundur það, sem Tíminn hefur saman skeytt?



Herra forseti. Á þskj. 263 leyfi ég mér að bera fram smábrtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir. Við 2. umr. þessa frv. flutti ég brtt. í sambandi við d-lið 29. gr., en sá liður mælir svo fyrir, að viðbótargjöld fyrir innflutningsleyfi fyrir rafmagnstækjum til heimilisnota, öðrum en eldavélum og þvottavélum, séu 100% af leyfisfjárhæð, en af leyfum fyrir þvottavélum 50%. - Þessi brtt. náði ekki samþykki hv. d., en þótt svo færi, vil ég ekki láta það óreynt að sjá, hvort hv. þm. eru ekki fáanlegir til að lækka þessa okurálagningu nokkuð, helzt afnema hana alveg, og leyfi ég mér því að flytja svo hljóðandi brtt. við d-lið 29. gr.: „Liðurinn orðist svo: Af innflutningsleyfum fyrir rafmagnstækjum til heimilisnota, öðrum en þvottavélum og eldavélum, 5% af leyfisupphæðinni“. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða langt mál fyrir þessari brtt., en læt nægja að vísa til ræðu minnar við 2. umr. í gær. Ég vil aðeins árétta, að það er bæði mjög óeðlileg og ósanngjörn leið til fjáröflunar að skattleggja með okri innflutningsleyfi fyrir þeim vörum, sem hvorki heimili né einstaklingar geta án verið, og það um leið og rafmagnsnotkun er mjög að færast í vöxt. Og þó að vitað sé, að megintilgangur ríkisstj., þeirrar fyrstu, sem Alþfl. hefur skapað, sé að kreppa svo að alþýðu manna, að hún hafi ekkert, skal ég ekki að óreyndu trúa, að þeir fulltrúar þjóðarinnar, sem hér eiga sæti, séu sama sinnis, og treysti því, að brtt. þessi verði samþ. af hv. deild.



Það var hæstv. fjmrh., sem mig langaði til að segja nokkur orð við, vegna þess að hann lét orð falla um það, að aðalhávaðinn um þetta mál úr herbúðum útvegsmanna væri kominn hér frá útgerðarmönnum við Faxaflóa. Það var aðeins þetta, sem ég vildi ræða við fjmrh. En þetta, að bátaútvegsmenn úti um land væru ekki þessu sammála eða litu öðrum augum á þetta mál, er áreiðanlega sprottið af misskilningi hjá ráðh., en ekki af því, að hann vilji vitandi vits bera fram fullyrðingar í þessa átt. Það veit ég, að vera muni. Það eru að vísu menn búsettir hér við Faxaflóa, sem hafa komið hér fram fyrir hönd útgerðarmanna gagnvart ríkisstj. og Alþ., en bak við þetta standa útgerðarmenn um allt land. Á nýafstöðnum fundi íslenzkra útvegsmanna, þar sem mættir voru fulltrúar alls staðar af landinu, voru gerðar ályktanir, sem þessum mönnum var falið að koma á framfæri, þannig að útvegsmenn um allt land standa að þeim málflutningi, sem hafður hefur verið í frammi af hálfu þeirra hér. Annars vil ég í sambandi við till. mínar benda á það, að hæstv. fjmrh. hefur látið í ljós mjög svipaðar skoðanir og fram koma í þessum till. mínum. Ég benti á það m.a. í sambandi við fjárlagaræðuna, sem hann flutti hér, að vel gæti komið til greina að greiða til bátaútvegsins eftir þeim leiðum, og er kunnugt, að ráðh. hefur innan ríkisstj. haldið fram svipaðri skoðun, þó að þetta hafi ekki borið þann árangur, að í tillöguformi liggi neitt fyrir frá ríkisstj. í þá átt. Ráðh. á þess nú ekki kost að greiða atkv. um þessa till. mína hér í kvöld, en ég vænti þess, að þessi till. verði samþ., og vil þá eiga fjmrh. að, þegar frv. kemur þannig breytt í hans d., þ.e. Ed., og veit ég, að ég á þá hauk í horni, þar sem hann er, hvað þetta snertir, og útgerðin, að því leyti sem þetta gæti orðið til úrlausnar fyrir hana.



Það er rétt, sem hv. þm. Borgf. sagði, að ég hef í fjárlagaræðu bent á úrlausnarleið í þessu vandamáli, sem mun hafa farið í svipaða átt og það, sem hann hefur borið fram í sinni brtt. Ég hef líka unnið að því að fá þessa leið gaumgæfilega rannsakaða, og það hefur verið gert, en ekki með þeim árangri, sem ég hafði vænzt, og þess vegna hefur ekki orðið meiri hluti fyrir þeirri skoðun ríkisstj. Fyrir því er fylgt öðrum till., sem eru ekki að öllu leyti á þeim grundvelli, sem við hv. þm. Borgf. e.t.v. helzt kysum, en þó er ekki því að neita, að í þessum brtt., sem hér liggja fyrir, og í frv. sjálfu er að nokkru leyti gengið inn á þennan skilning í vissum atriðum hvað tekjuöflun snertir. Hv. þm. taldi, að ég mundi, ætti ég þess kost, taka upp slag í Ed. fyrir einmitt svipaðri leið og brtt. hans gengur út á, þar sem ég á ekki hér atkvæðisrétt. En þm. verður að gera sér ljóst, að þar sem orðið hefur ofan á í ríkisstj. að fara aðra leið og þar sem ég hef fylgzt þar með hinum, úr því að hugmyndir mínar töldust ekki heppilegar, þó að ég hafi ekki sannfærzt af þeim rökum, sem sérfræðingar töldu fram gegn þeim, þá teldi ég mig ekki gera málinu neitt gagn með því að kljúfa mig úr á þessu stigi málsins frá þeirri tilraun til úrlausnar, sem hér liggur fyrir.



Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. vitnaði í Tímann og las úr honum hluta af ritstjórnargrein og sagði, að það væri óskynsamlegt af mér að fylgja þeim málum, sem hér væri verið að samþ., án þess að sú stefna fengist samþ. í verzlunarmálum, sem ég og aðrir berðust fyrir, - út af þessu við ég segja, að ég hef ekki farið dult með það, að við teldum, að gera þyrfti gagngerða stefnubreytingu í verzlunarmálunum, - vita allir, í hverju hún er fólgin, - og ekki aðeins um leið og þetta er gert, heldur fyrir löngu, en hitt er annað mál og því óskylt, að þótt slík stefnubreyting fáist ekki fram þessa dagana, mun ég samt fylgja þeim ráðstöfunum, sem skjótast fást fyrir útveginn, þó að dráttur verði á, að sú stefna í verzlunarmálum, sem ég hef borið uppi, beri árangur. Í sambandi við áhuga hv. 2. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv. fyrir þessum málum, verzlunarmálunum, finn ég ástæðu til að undirstrika, að þessir þm. hafa látið flytja úr sínum flokki till. um ráðstafanir, sem mundu, ef samþ. væru, hafa í för með sér miklu þyngri byrðar á landsmenn en þær till., sem við ætlum að framfylgja fyrir sjávarútveginn, því að þótt þessir þm. haldi, að menn séu svo miklir sauðir að álíta, að greiða megi þær milljónir, sem ríkisstj. ætlast til, án þess að taka peningana annars staðar, eru menn ekki svo miklir sauðir að sjá ekki, að till. þeirra eru um ráðstafanir, sem hefðu í för með sér miklu þyngri álögur en þær, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. En þó að þeir hafi lagt þetta til, hef ég ekki orðið var við, að í þeirra till. felist nokkur krafa um að leysa verzlunarmálin úr læðingi. Þetta er fádæma ómerkileg framkoma hjá þessum hv. þm. og ekki til þess fallin að auka traust þeirra manna á þeim, sem álíta, að þeir séu í alvöru að berjast fyrir þessum þýðingarmiklu málum. Menn ættu að minnsta kosti að sjá, að þetta hefur þá ekki verið tengt saman á þann hátt, sem hv. 2. .þm. Reykv. talaði um. Ég vildi segja þessi örfáu orð til þess að kvitta fyrir þessa orðsendingu frá 2. þm. Reykv.



Herra forseti. Það var siður í sveitinni, í minni ætt, að það var kembd ull og spunnið fyrir jólin og reynt að spinna vel og kemba vel. Síðan átti að prjóna úr duggarabandinu sokka handa sjómönnum, og var þá oft klappað á kollinn á börnunum og sagt: „Láttu nú ganga á sokkinn þinn, bráðum koma blessuð jólin“. Mér finnst, að hæstv. ríkisstj. hugsi eitthvað svipað. Hæstv. fjmrh. kemur hér fram í dag og segir: „Það má til að hraða málunum, því að bráðum koma jólin, og þm. þurfa að komast heim“. En ég vil í þessu sambandi segja það, að ríkisstj. hefur láðst það, sem gætt var í sveitinni, að kemba og spinna vel, því að hér er illa kembt og illa spunnið. Hér er kastað fram frv., sem á að varða mikilvægasta atvinnuveg þjóðarinnar, svo illa undirbúnu, að jafnvel ríkisstj. hefur ekki skilið sumar greinar þess, jafnvel ekki lesið þær, svo að starfsmenn verða að leiðrétta það. Síðan kemur einnig fram, að þm., sem talað hafa úr öllum flokkum, eru óánægðir, - sjá ekki hið góða verk ríkisstj., sjá vandræði fram undan, og kemur í ljós, að þeir menn, sem lögin eru miðuð við fyrst og fremst, segja: Það er ekkert í þessu frv., sem geti tryggt það, að útgerðin fari á stað, eins og til er ætlazt. - Því segi ég það: Hér er bæði illa kembt og illa spunnið. Það er til lítils fyrir hæstv. ríkisstj. að ætla að klappa á kollinn á þm. eins og litlum börnum og segja: Prjónið nú, því að bráðum koma blessuð jólin. Ég vil svo minnast á einstök atriði. Tveir þm. hafa gert að umræðuefni þá till., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 262. Í fyrsta lagi form. fjhn., hv. þm. V-Ísf. Hann viðurkenndi, að rétt væri, að till. væri búin að liggja alllengi hjá fjhn. Hann drap og á, að önnur hliðstæð till., frá hv. þm. V-Húnv., hefði eins legið alllengi hjá hinni virðulegu n., og sagði svo: „En þetta er gert af ásettu ráði“. Þetta skil ég vel, og hér er mælt af fullum sannindum. Þetta er gert af ásettu ráði, og skýringin er sú, að hæstv. ríkisstj. hefur nú á prjónunum allveglegt frv. um viðskiptamál, og þess vegna verður að bíða með afgreiðslu þessa frv., þar til hún hefur lokið þeirri frumvarpsgerð. - Þá kemur og menntmrh. og gerir till. mína að umræðuefni og segir hér í fyrri ræðu sinni, að hann muni ekki ljá henni fylgi. Hann færir það til, að hér sé verið að tengja hana við mál, sem hún sé ekki réttilega við tengd. Hans eigið blað mótmælir þessari skoðun í dag. - Hann sagði einnig, að ríkisstj. væri að undirbúa frv. um allsherjar lausn viðskiptamálanna. Ég vil minna þennan ráðh. á það, að í hittiðfyrra var rætt um svipaða till. og á þessu þingi. Minnist hann þess, að hann taldi ekki tímabært þá að fylgja henni? Hann skaut sér hjá að standa með. Man hann það svo, að á fundi S.Í.S., þar sem hann var varaformaður, var gerð einróma samþykkt um þá stefnu, sem felst í þessari till., sem ég flyt nú? Ég man það næst til þessa máls, að efni þessarar till. var flutt af framsóknarmanni í fjárhagsráði. Till. var samþ. þar með atbeina Framsfl. og Alþfl. Þaðan fór hún til ríkisstj., en var felld þar með atbeina Sjálfstfl. og Alþfl. Man hæstv. ráðh. eftir þessu? En hann hefur þolinmóður ætlað að bíða eftir lausn, eftir því að hinir virðulegu samstarfsmenn hans kæmu með lausn, sem hann gæti við unað. - Man hann svo, að á síðasta Alþ. var þessi till. fram borin? Um hana urðu þá allharðar deilur, sem hófust þannig, að hans ágæti flokkur vissi ekki, í hvorn fótinn hann átti að stiga, en endaði þó með því, að hann stóð með frv. gegnum allar umr. á þinginu. Man svo hæstv. ráðh. verkaskiptingu Alþfl., sem bjargaði málinu í gegn, og sami flokkur, sem drap það í Ed.? Þekkir ekki hæstv. ráðh. samstarfsmenn sína - þennan fráskilnaðarleik Alþfl.? Er hann enn tilbúinn að bíða eftir lausn á þessu máli í sambandi við þessa menn? Hann segir svo vera. En þessi loddaraleikur hans mun ekki finna hljómgrunn hjá þeim mönnum, sem léð hafa honum fylgi og treysta honum sem forustumanni samvinnumanna í landinu. Í síðari ræðu sinni kemur svo hæstv. ráðh. inn á nokkrar aths. og fer að tala um það, að mikið sé ábyrgðarleysi sósíalista, því að þeir hafi nú vissulega komið hér fram með till. um að þyngja byrðarnar á herðum þjóðarinnar, en hafi ekki í því sambandi bent á neina lausn í verzlunarmálunum. Athugum þetta nánar. Höfum við lagt til að þyngja byrðarnar mikið? Ég veit, að ráðh. á við það, að flokksmenn mínir hafa flutt frv. um, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir nokkru hærra fiskverði en ríkisstj. ráðgerir. Hefur sjútvmrh. reynt að reikna út, hver munurinn mundi vera, og varð niðurstaðan 61/2 millj. Ég ætla, að hæstv. menntmrh. muni mega treysta þessum félaga sínum úr ríkisstj. til þess að hafa útreikninginn að minnsta kosti ekki okkur í vil. Ég held því, að slá megi föstu, að sá hæsti munur, sem þarna gæti verið um að ræða á okkar till. og ríkisstj., sé 61/2 millj., sé litið á frv. eins og þau voru lögð fyrir þessa hv. d. En síðan hefur ýmislegt gerzt. Síðan hafa verið bornar fram brtt. að tilhlutun stj: á þskj. 257 og þar gert ráð fyrir að bæta við útgjöldin 5 millj. Þá er munurinn á till. sósíalista og ríkisstj. með ýtrasta reikningi 11/2 millj., en í augum menntmrh. urðu þetta milljónatugir. Hann kann að margfalda! Þá lýsir hæstv. ráðh. því yfir, að það sé mjög ómerkileg framkoma af mér að koma með þá till., sem hér um ræðir, það sé skyndiákvörðun, sem kastað sé inn í þingið. Já, einmitt það, skyndiákvörðun! Ég hef nú rakið fyrir hæstv. menntmrh. þá sögu, að till. sama efnis var flutt í hittiðfyrra, nákvæmlega eins orðuð till. var flutt í fyrra og snemma á þessu þingi, og stefna þessarar till. hefur verið samþ. á þremur eða fjórum aðalfundum S.Í.S. Og svo kemur varaformaður þeirra samtaka og talar um skynditillögu af rasandi ráði! Nei, það er verið að flytja hér þaulhugsaða, þaulkunnuga og þrautrædda till., og það er einmitt hans eigin flokkur, sem réttilega hefur bent á, að þessa till. ætti að tengja við málið, sem fyrir liggur. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti að spara sér stór orð um skynditillögur o.s.frv. Það þarf ekki að fjölyrða um þessa till. Hún er þaulhugsuð og þrautrædd, og nú reynir á það, hvort Framsfl. og Alþfl. vilja ganga gegn stefnu heildsalanna eða fylgja henni. Það kemur í ljós, og þau örlög fá þessir flokkar ekki umflúið. Það eru örfá fleiri atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni. Hv. 2. þm. Rang. flytur brtt. við 22. gr., og fer hún í þá átt að fella undan söluskatti landbúnaðarvélar og fóðurbæti. Fjmrh. hefur nú upplýst, að skilja beri frv. þannig, að fóðurbætir sé undanþeginn. En ég vil leggja hina mestu áherzlu á, að þetta nái fram að ganga að því er landbúnaðarvélar snertir, og stafar það af því fyrst og fremst, að ég hef í allshn. fengið tækifæri til að kynna mér till., sem flutt er af 8. þm. um fyrirgreiðslu á innflutningi landbúnaðarvéla. Þessi 7 manna nefnd hefur orðið sammála um það, að mjög vel athuguðu ráði, að hin mesta nauðsyn bæri til að greiða eftir föngum fyrir þessum innflutningi. Og mér sýnist, að Alþingi sé að taka með annarri hendinni, sem það gefur með hinni, ef það ætlar að gera það tvennt í senn, annars vegar að fela ríkisstj. að flytja inn allt hvað verða má af landbúnaðarvélum, en hins vegar skattleggja þennan innflutning stórlega, þannig að bændur, sem áreiðanlega eiga erfitt með að greiða þessar vélar, þurfi að kaupa þær stórum hærra verði, en ella. Ég mun því mjög eindregið mæla með till. hv. þm. og mun, ef hann tekur hana aftur, taka hana upp. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að 29. gr. frv. Ég drep fyrst á b-lið. Þar er svo fyrir mælt, að af gjaldeyrisleyfum til utanferða, öðrum en leyfum til námsmanna og sjúklinga, skuli greiða 75 af leyfisfjárhæð. - Það er ljóst, að fyrir alla venjulega menn þýðir þetta bann við að ferðast til framandi landa. Það þýðir átthagafjötra fyrir alla, sem eru ekki vel efnum búnir. Vera má, að það sé í samræmi við stefnu hæstv. ríkisstj. að setja þetta bann, og ætla ég, að svo sé, því að hún hefur áður sýnt í verki, að hún vill einangra okkur, þar sem hún hefur komið því til leiðar, að ómögulegt er að fá útlendar bækur á Íslandi, svo að fræði- og vísindamenn, svo sem læknar, verkfræðingar og aðrir, geta ekki keypt nauðsynleg tímarit til þess að fylgjast með í fræðum sínum. Ríkisstj. hefur svo fullkomnað verkið með því að banna mönnum einnig að fara úr landi. En ég vil benda á þá staðreynd, að það er hópur manna, sem þetta kemur ekki hart niður á, og bið ég hæstv. forseta að afsaka orðið, en það eru nokkrir gjaldeyrisþjófar. Þessir menn sigla oft og tíðum, fá gjaldeyrisleyfi upp á eitt, tvö, þrjú, fjögur hundruð kr. - hvað munar þá um að bæta við 75%o af þeirri leyfisfjárhæð - og dvelja svo úti mánuðum saman fyrir stolinn gjaldeyri. Segjum, að ríkisstj. hafi hugsað þetta mál og hugsi sér að koma í veg fyrir það, sem kallað er lúxusflakk. Jafnvel þó að það gæti verið gott, að menn veittu sér lúxus, er þó réttlátt að hindra það, þegar aðrar þarfir brýnni kalla að. En það á ekki að gera það svona. Einmitt þetta kemur niður á þeim, sem fara ekki í lúxusflakk. Það mætti benda á aðra leið. Það mætti greiða ákveðna upphæð fyrir hverja viku, sem menn dveldu erlendis, því að þá mundu gjaldeyrisþjófarnir ekki sleppa, þá yrðu þeir að borga líka. Ég býst ekki við, að hæstv. ríkisstj. muni á þetta fallast, því að ég veit, að þessir menn eru undir hennar verndarvæng. En aðrir menn, sem kynnu að vilja fara til annarra landa. eru ekki undir væng hennar. Þá eru fleiri atriði í þessari gr., sem ég vildi athuga. Í c-lið er gert ráð fyrir, að lagt verði innflutningsgjald á bila, er nemi 50% af leyfisfjárhæðinni. Hv. þm. N-Ísf. bar fram till. um að undanskilja þessu gjaldi jeppabila og aðra bila í þágu landbúnaðarins. Hann hefur nú tjáð mér, að hann muni taka þessa till. aftur, enda hefur fjhn. gengið nokkuð til móts við till., þar sem hún hefur í brtt. sinni á þskj. 257 breytt þessu þannig, að af innflutningsleyfum fyrir fólksbifreiðum skuli greiða 50%, en af jeppa- og vörubifreiðum 25%. Ég vil nú minna hv. þm. á, að 8 þm. hafa sameinazt um að flytja till. um að leyfa innflutning á ekki færri en 600 jeppabílum á komandi ári, sem notaðir verði til landbúnaðarstarfa. Allshn. fékk þessa till. til meðferðar og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri rétt að óska eftir aðeins 600, heldur 750 jeppabifreiðum. Allir þeir 7 menn, er þessa n. skipa, voru sammála um, að þörf landbúnaðarins fyrir þessa bíla væri svo brýn, að hækka yrði töluna upp í 750. Mér er tjáð, að í innkaupi verði þessir bílar 8 þús. kr. Þetta þýðir þá, að á hvern landbúnaðarjeppa, sem inn verður fluttur, á að leggja 2 þús. kr. álag samkv. till. fjhn. Og sé miðað við 750 jeppabíla, eins og allshn. lagði til, mundi þetta þýða 11/2 millj. kr. skatt á bændastéttina. Minna má nú gagn gera að mínum dómi. Í allshn. hef ég orðið sannfærður um það, að þörfin fyrir þessa bíla er mjög mikil. Ég veit, að í sveitunum er nú ,,þarfasti þjónninn“, sem einu sinni var kallaður svo, mjög að þoka fyrir vélunum, og meðal annars eru það jeppabílarnir, sem koma í hans stað. Hér er því um mikið nauðsynjamál bænda að ræða, og ég vil segja: Er ekki hæstv. Alþ. að gefa með annarri hendinni, en taka með hinni, ef það ætlar að samþ. að skora á ríkisstj. að veita bændum kost á að fá innflutta 750 bíla á ári komanda, en ætlar um leið að segja: Við tökum af ykkur skatt í leiðinni upp á 2 þús. kr., hverjum og einum, og af ykkur öllum upp á 11/2 millj. kr.? Ég mun því bera fram brtt. við till. fjhn. á þskj. 257, 12. a, á þá leið, að orðin „jeppa- og“ falli niður, en það þýðir, að jeppabílar verði undanþegnir þessu gjaldi. - Ég sé, að hv. 2. þm. Rang. skemmtir sér prýðilega, og skil það vel. Hann er annálaður í þinginu fyrir að vilja flytja inn jeppabifreiðar og mun nú fá tækifæri til að sýna, hvort hann vill láta hvern bónda borga þennan skatt. Ég sé, að hann skemmtir sér vel þarna í hliðarherberginu, og skil það mætavel. Hann sér náttúrlega í anda, með hve miklum riddaradómi hann mun ríða um Rangárvöllu og duga til þess að útvega bændum þar jeppabíla. Óska ég honum góðs gengis og alls hins bezta í þeirri yfirreið. Ég álít, að þessi breyt. mundi nægja. Ég geng að sjálfsögðu út frá því, að þegar ríkisstj. leyfir innflutning á jeppum á komandi ári, þá verði eingöngu miðað við landbúnaðarjeppa og kannske aðra þá jeppa, sem notaðir yrðu til nauðsynlegra starfa óbeint í þágu landbúnaðarins. Þó að hér sé aðeins minnzt á jeppabíla, mundu hinir ensku bílar koma undir þetta líka, því að þeim er ætlað að vinna sama starf og jeppunum. - Mun ég svo leggja fram þessa skriflegu brtt., þar sem hv. þm. N-Ísf. hefur þegar ákveðið að taka till. sína til baka. Ég held, að ég hafi tekið fram öll atriði, sem ég tel máli skipta á þessu stigi.



„Kátt er um jólin, koma þau senn. Trúi ég, að upp líti Gilsbakkamenn“, segir í gamalli þulu. Nú er tæp vika til jóla, og hér liggur fyrir frv. frá ríkisstj. um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, sem talið er, að verði að fá afgreiðslu fyrir jól. Það er reyndar ekki nýtt, að hér séu þýðingarmikil mál á ferð rétt fyrir jólin. Í hittiðfyrra, í tíð fyrrv. stj., litu Gilsbakkamenn líka upp rétt fyrir jólin. Þá var hér til meðferðar frv. til l. um ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins o.fl., er samþ. var og afgr. sem lög frá Alþ. 22. des. 1946. Var það frv. að því leyti frábrugðið þessu, að þar var ekki gert ráð fyrir tekjuöflun til þess að mæta gjöldunum. Raunar var ákvæði um svokallaðan síldarskatt, sem í reyndinni urðu engar tekjur. Fyrir jól í fyrra var svipað mál á ferðinni, þ.e. frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, sem var afgr. 20. des. 1947. Í því var hækkuð ríkisábyrgð á bátafiski, ákvæði um eignaraukaskatt og söluskatt. Þar voru gerðar tilraunir til þess að afla tekna á móti útgjöldum, en ég vil segja, að það sé sameiginlegt um öll þessi mál, sem afgr. hafa verið fyrir jól þrjú ár í röð, að í þeim felist engin varanleg lækning á atvinnu- og fjármálalífi okkar. Frv. hafa verið um það í raun og veru að halda tórunni í sjúklingnum áfram, en um annað eiginlega ekki. Sjúkdómurinn er til eftir sem áður. Eins og ég gat um áður, er þó nú reynt að afla tekna móti gjöldum ríkisins, sem ekki var gert í tíð fyrrv. stj., og tekjuöflunin í fyrra mun tæplega hafa verið nægileg móti gjöldunum. Og einmitt fyrir það, að þetta hefur verið vanrækt að undanförnu, þá er svo komið, að ríkið hefur safnað stórskuldum, við landsbankann og víðar, nú síðustu ár, og hefur áður verið að þessu vikið. Vitanlega má þetta ekki þannig til ganga. Á meðan farin er sú leið að borga útflutningsuppbætur og lækka vöruverð innanlands með fjárgreiðslum úr ríkissjóði, verður að afla nægilegra tekna á móti þessum gjöldum og einnig öðrum að sjálfsögðu. Hitt leiðir til tortímingar, að láta ríkið safna skuldum, sem nema tugum milljóna á ári hverju, hvort sem það er í bönkum eða annars staðar. Það er óverjandi með öllu. Nú skal ég ekki deila um það, hvort í þessu frv. muni vera gert ráð fyrir nægum tekjum móti gjöldum. Um það er erfitt að segja og ekki hægt að reikna það út fyrir fram. En eitt vil ég geta! um í þessu sambandi, og það er, að hér er m.a. gert ráð fyrir að leggja aðflutningsgjöld á einstakar vörur, sem mikil eftirspurn er eftir, en ekki er hægt að telja með því allra lífsnauðsynlegasta af því, sem inn er flutt, og er það út af fyrir sig eðlilegt, að frekar sé á það lagt en brýnustu nauðsynjar, en má þó ekki verða til þess, að innflutningur á þessum vörum verði látinn sitja í fyrirrúmi fyrir öðrum, sem nauðsynlegar eru fyrir landsfólkið. Á tímum gjaldeyrisskorts má ekki miða vöruinnflutninginn til landsins við það, hvaða vörutegundir gefa mestar tekjur í ríkissjóð vegna þess, að þær eru hæst tollaðar. Þeirri stefnu má ekki fylgja í viðskiptamálum. Ef skortur er á gjaldeyri, er nauðsynlegt að láta sitja fyrir að kaupa og flytja inn í landið þær vörur, sem nauðsynlegastar eru fyrir landsfólkið, og álít ég betra, ef ekki verður hjá því komizt að afla viðbótartekna handa ríkinu, að hækka eitthvað tolla á þeim vörum, þó að illt sé, en flytja inn í staðinn fyrir nauðsynlegar vörur aðrar óþarfari bara fyrir það, að þær eru hærra tollaðar. Mér finnst ástæða til þess að benda á þetta, vegna þess að hér hafa komið fram raddir um það, að taka ætti almennt tillit til þess, þegar ákveðið er, hvaða vörur á helzt að flytja til landsins, hvernig ákvæðið er um tolla á innfluttum varningi. Það eru margir kvillar í þjóðlífi voru, m.a. á sviði atvinnumála, fjármála og viðskiptamála. En þó er það svo, að þjóðin hefur sem betur fer nóg að bíta og brenna. Útlit er fyrir, að verðmæti útflutnings á þessu ári verði um 400 millj. kr. Að vísu er það svo, að allmikill gjaldeyrir eyðist við að afla þessara tekna, þar sem mikið þarf af erlendum vörum til framleiðslunnar. Auk þess, sem hér er talið, er mikil framleiðsla á vörum til neyzlu innanlands, þannig að þjóðartekjurnar eru miklar. Ég held því, að megi fullyrða, að hér sé nóg handa öllum, ef sanngjarnlega væri skipt, en á því er misbrestur, og þar hefur reynzt erfitt að fá leiðréttingu, því að það eru sterk öfl, sem vinna móti því, að tekjuskiptingin í þjóðfélaginu komist í réttlátt horf, og það eru m.a. sumir menn, sem þó telja sig málsvara hinna efnaminni í þjóðfélaginu, sem oft beita sér móti ráðstöfunum, sem ganga í þá átt. Nærtækt dæmi er um þetta. Í því nál., sem minnihl. fjhn., hv. 2. þm. Reykv., hefur lagt hér fram, er talað um það, að gjöldin eigi að leggja á „breiðu bökin“, en ekki almenning. Það er mikið rétt í þessu, og get ég tekið undir það með hv. þm. Hann hefur hér í dag meðal annars talað um álögur á auðmennina. En í gær, um það leyti sem nál. hans var útbýtt hér með þessum ágætu aths. um breiðu bökin annars vegar og almenning hins vegar, var verið að afgr. hér frv. frá þessari d. um skattfrelsi handa langauðugasta fyrirtæki þessa lands, og afgreiðsla þess máls fór þannig hér í d., að það voru tveir þm. úr flokki þessa þm., úr Sameiningarflokki alþýðu, Sósfl., sem réðu því með atkvæðum sinum, að þetta auðugasta fyrirtæki landsins, Eimskipafélag Íslands, yrði áfram skattfrjálst. Mér reiknast svo til, að ef þetta fyrirtæki væri látið greiða skatta sem aðrir, þá yrði eignarskatturinn einn 800–900 þús. kr. á ári. Nú, auðvitað ætti það svo að borga fleiri hundruð þúsund krónur í tekjuskatt, og þegar eignarskatturinn er nálega milljón á ári, þá er þetta enginn smápeningur, sem gefinn er mesta auðfélagi landsins. Og svo koma þm. þess flokks, sem talar um að leggja á breiðu bökin, og samþykkja skattfrelsi þessa félags. Ja, ég verð að segja, að það er lítið gagn í því fyrir almenning; þótt þeir tali sig hása um það, að gróðamönnunum sé hlíft, þegar þessir sömu menn skjóta með atkvæði sínu auðugasta fyrirtæki landsins undan öllum sköttum til ríkissjóðs. Þannig er þetta gróðafyrirtæki komið undir verndarvæng Sósfl. eða hv. þm. hans. En misskipting teknanna og ýmiss konar ranglæti í okkar þjóðlífi má rekja til þess ófremdarástands, sem nú ríkir í verzlunarmálum okkar. Nokkuð hefur verið minnzt á þau frv., sem hér hafa komið fram til úrbóta á þeim málum, en þau liggja óafgreidd vegna þess, að hæstv. viðskmrh. hefur upplýst, að hann hefði í smíðum frv. um þetta efni, og taldi því fjhn. rétt að fresta afgreiðslu þessara frv. Annars er orðinn óhæfilegur dráttur á lagfæringu þessara mála, þar sem sýnt er, að þau verða ekki afgreidd fyrir þinghlé, og tel ég óhjákvæmilegt, að það verði gert þegar eftir áramótin. Eins og nú er, er almenningur hindraður í að skipta við þá, sem hann vill. Afskipti hins opinbera í þessu sambandi eru óþörf og óþolandi. Hver maður á að ráða því, hvar hann kaupir vöru sína, og það tel ég eitt þýðingarmesta verkefni þessa þings, að afgreiða þessi mál og koma þeim í rétt horf, og ég treysti því, að það verði gert. Því aðeins tel ég verjandi að hækka enn álögurnar á almenning, að viðeigandi lausn fáist á þessu máli.



Herra forseti. Út af athugasemd hv. þm. V-Húnv. varðandi tekjuöflun í ríkissjóð vildi ég aðeins minna á það, að hv. þm. var sjálfur einn af trúnaðarmönnum ríkisstj., sem falið var að benda á leiðir til tekjuöflunar upp í þann tilkostnað, sem leiðir af þeim dýrtíðarráðstöfunum, sem nú eru áformaðar, og vil ég ekki skilja hv. þm. þannig, að hann vilji stuðla að því, að sú áætlun, sem hann ásamt öðrum gerði, verði rofin, því að ríkissjóður getur því aðeins tekið á sig skuldbindingar, að hann fái tekjur, sem vega þar upp á móti, og þegar horfið er að því að afla þeirra tekna með háum álögum á innflutninginn, þá vil ég ekki skilja það svo, að hann ætli að draga í land á þessu sviði, því að þá væri ástæða til að hugsa sig um betur, áður en lögin væru sett. Loks bendi ég á, að dýrtíðarsjóður á vissulega að standa undir útflutningsuppbótum á sjávarafurðir, en þó á hann að miklu meira leyti að standa undir útgjöldum ríkissjóðs vegna niðurgreiðslu innlendra vara, og þetta verður því aðeins gert, að sjóðurinn hafi fjármagn, og þetta sjónarmið tel ég, að hv. þm. V-Húnv. hafi viðurkennt með starfi sínu í þeirri nefnd, sem hafði tekjuöflunina til athugunar, og ég hlýt að halda því fram, að hér sé um að ræða samkomulag um innflutning á því magni af vörum, sem tekið er upp í frv. og brtt. Ég vil segja þetta vegna þess, að sá, sem á að bera ábyrgð á fjárhag ríkisins, að nafninu til, hlýtur að krefjast þess, að það séu ekki neinar hillingar, sem stillt er upp, þegar ræðir um tekjuöflun handa ríkissjóði fyrir útgjöldum, sem eru í alþjóðarþágu.



Herra forseti. Þar sem ég hef gengið inn á þetta samkomulag, segi ég nei.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls, en vegna þess að hv. þm. V-Húnv. var að gagnrýna atkvgr. hér í gær í sambandi við Eimskipafélagið og mína afstöðu. vildi ég segja nokkur orð. Það var helzt á honum að skilja, að ef Eimskipafélagið hefði ekki fengið þessi skattfríðindi þá væri öllu borgið. Ég get sagt honum það, að Sósfl. gerði þetta ekki að flokksmáli, og ég veit ekki til þess, að Framsfl. hafi gert það að flokksmáli fyrr en nú. Það má vera, að sumir af þm. Framsfl. séu óánægðir yfir því að hafa látið binda sig í þessu máli, úr því að þm. Sósfl. voru óbundnir. Framsfl. tekur ekki mikið tillit til verkamanna. þó að bændur geti fengið allt. Það er ekki undarlegt, þótt hv. þm. V-Húnv. gleymi því, að Eimskipafélagið veitir 500–700 manns atvinnu, en við, sem erum fulltrúar fyrir þessa verkamenn, gleymum því ekki. Þó að Eimskipafélagið græði, þarf það ekki að fara í uppbætur til bænda, sem við verðum að borga aftur. Ég álít, og er sannfærður um það, að þetta væri ekki betur farið hjá ríkisstj., eftir því sem hún fer með peningana nú.



Herra forseti. Það virðist hafa fallið hv. þm. V-Húnv. fyrir brjóst, að málefni Eimskipafélagsins voru afgreidd hér á þann hátt, sem raun varð á. Mér kom þetta ekki að óvörum, en mér finnst honum ekki farast heiðarlega, þegar hann talar um breiðu bökin. Ég er því fylgjandi, að þeir, sem það geta, borgi lögmæta og sanngjarna skatta, en ég er ekki með skattalögunum eins og þau eru í dag, og eigi að tala um breiðu bökin í sambandi við Eimskipafélagið, þá er ástæða til að draga glögga markalínu. Eimskipafélagið hefur ætíð haft nána samvinnu við hverja ríkisstj. og þau fyrirtæki, sem hv. þm. V-Húnv. hefur unnið fyrir, Samband ísl. samvinnufélaga og Kaupfélag Vestur-Húnvetninga. Ég held, að þessi félög hafi ætíð mætt þar fyllsta skilningi, og ummæli hv. þm. V-Húnv. koma því úr hörðustu átt. Það er einfalt mál að rekja þau hlunnindi, sem komið hafa á móti skattafríðindunum, og samvinnufélögin hafa ekki hvað sízt notið góðs af þeim. Eimskipafélagið hefur ávallt haft þjóðarhag fyrir augum og haft nána samvinnu við ríkisstj. í tveimur styrjöldum. Ég ætla ekki að halda langa ræðu, en það kom illa við mig að heyra slík ummæli höfð um Eimskipafélagið af gömlum viðskiptavini. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um, að sumir samverkamenn í stj. skriðu undir fald heildsalanna. Það skyldi þó ekki vera þannig, að hv. þm. V-Húnv. sé að „kókettera“ við flokk hv. 2. þm. Reykv.; svo að ég noti það orð. Verzlunin verður að vera grundvölluð þannig, að hún geti framkvæmt sitt starf eins og í öðrum menningarlöndum. Í öllum löndum er lögð á það höfuðáherzla að styðja viðskiptastéttina allt hvað verða má, og það er hægt að draga fram tölur, sem sýna að bæði kaupfélög og kaupmenn hafa leyst starf sitt betur af hendi, en ætla mæthi með tilliti til þess, hvernig ástandið hefur verið. Það er því ástæða til að ætla, að það liggi eitthvað annað og meira á bak við þessar árásir á verzlunarstéttina. Þegar ráðizt er á vissar stéttir með rógburði og Gróusögum, er eitthvað á bak við annað en áhugi fyrir hagkvæmum innkaupum. Ég ætla ekki að fara að draga viðskiptamálin inn í skitna pólitík. Það er til lítils sóma, er þin rjúka upp eins og hanar og nota óþingleg orð, eins og hér hefur verið gert, en ég get ekki annað en harmað það, að fyrirtæki, sem vissulega leggur sín kort á borðið, skuli verða fyrir slíkum árásum. Það, sem kemur á móti þeim skattafríðindum, sem Eimskipafélagið nýtur, er hægt að telja í millj. kr. Þessi mál ætti fremur að ræða í sambandi við viðskiptamál en það mál, sem hér er á dagskrá, en ég get ekki setið undir svona hræsni frá mönnum, er notið hafa skilnings hjá Eimskipafélaginu, og ummæli þeirra, sem mestu ráða í Sambandi ísl. samvinnufélaga, eru ekki á þann veg. - Hv. 6. þm: Reykv. er orðinn einkennilega mikill „Sambandsmaður“. Ég efa það ekki, að margt af því, sem hann skaut hér fram, sé sannfæring hans, en það er nú svo um þennan mann, að hann er oft fljótur að skipta um sannfæringu og hlaupa frá einum flokki til annars, og hann er líka þekktur að því að kasta fram stóryrðum 

Vill ekki hv. þm. nefna dæmi um stóryrði mín?

Það er út í bláinn, þegar hv. þm. stimplar fjölda manna sem gjaldeyrisþjófa, og slíkt gengur of langt. Það er ekki sæmandi að leika sér þannig að viðskiptamálum þjóðarinnar. Ég er tilbúinn að ræða þau mál á öðrum vettvangi, en vil ekki nú tefja það mál, sem hér er á dagskrá. Sem lítið dæmi varðandi Eimskipafélagið vil ég þó nefna það, að félagið flytur 50% af allri matvöru ókeypis út um land og um 60% af tilbúnum áburði. Ég vildi loks segja það, að það er mikil nauðsyn á því að endurskoða allt hið ósamstæða kerfi skattalöggjafarinnar. Ég vil ekki vera með getsakir til samvinnufélaganna, en það er vitan1egt, að síðan 1921, er l. um samvinnufélög voru sett, eru mestu frömuðir nágrannalandanna búnir að breyta skattalöggjöfinni. Í dag veit ég, að mesta ósamræmis gætir í því, hvernig lagt er á einstaklinga og hlutafélög, þótt ég sé ekki svo kunnugur því, hvernig þessu er varið með samvinnufélögin. Ég mun svo ekki ræða þetta frekar nú.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, að hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ég notaði ljót orð um heildsalana. Þetta er ekki rétt. Ég sagði, og hafði það eftir skattstofunni, að 200 menn ættu 500–600 millj. kr. í skuldlausum eignum. Þetta er sannað af skattstofunni, og hér er því ekki um neinar getgátur að ræða. Viðvíkandi yfirlýsingu hæstv. menntmrh. vildi ég segja það, að það er orðið dálítið einkennilegt með yfirlýsingar ráðh. Þeir keppast við að gefa yfirlýsingar hver ofan í annan, eins og stj. sé í mörgum pörtum. Er ekki ein stj. í landinu? Hæstv. ráðh. eru svo hræddir hver við annan, að þeir hvítþvo sig undir drep. Hæstv. menntmrh. ógilti tvennar yfirlýsingar á 5 mínútum. Getur stj. ekki komið sér saman um, hvaða yfirlýsingar þm. eiga að taka gildar? Hæstv. menntmrh. sagði, að það, sem hæstv. fjmrh. sagði, væri ekki rétt, og hann sagði líka, að hæstv. forsrh. hefði sagt vitleysu. Vilja ekki hæstv. ráðh. fara út og koma sér saman um nýja yfirlýsingu? Hæstv. menntmrh. sagði, að hv. þm. V-Húnv. hefði aðeins unnið með skrifstofumönnum í stjórnarráðinu að þessu máli. En er hv. þm. V-Húnv. eini þm., sem vann að þessu með tómum skrifstofumönnum, sá eini, sem krafizt var af stjórnmálavits? Hæstv. menntmrh. sagði, að ýmsir möguleikar hefðu verið athugaðir og komið til greina, aðrir en þeir, sem koma fram í frv. Hvaða möguleikar voru það? Var kannske ráðgert að binda vísitöluna við 280 eða 250, eða hvað langt átti að fara niður? Þá lýsti menntmrh. því yfir, og það sagði hann orðrétt, að Framsfl. hefði engin sérstök áhrif haft á frv. Hvernig stendur á þessu? Hæstv. menntmrh. er áður búinn að lýsa því yfir, að þetta frv. sé stórfelld lausn Framsfl. í dýrtíðarmálunum. 



Herra forseti. Rétt er það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ég tók þátt í því að athuga tekjuöflunarmöguleika fyrir ríkissjóð nú fyrir nokkrum dögum. Hæstv. fjmrh. sagði, að hann hefði ekki orðið var við neitt ágreiningsatkvæði frá mér. Þess var ekki að vænta, því að eins og þegar hefur komið fram í því, sem hæstv. menntmrh. las upp, þá fór engin atkvgr. fram í þessari n., sem starfaði að slíkri athugun, heldur var aðeins af þeim mönnum, sem þar unnu, bent á ýmsa möguleika. Við reyndum að gera okkur það ljóst, hvað gera mætti ráð fyrir, að tolltekjur ríkisins yrðu miklar næsta ár, miðað við þann innflutning, sem fjárhagsráð þá var að gera áætlun um. Ég skal taka það fram, að þá hafði fjárhagsráð alls ekki gengið frá innflutningsáætluninni fyrir næsta ár. Hér var því aðeins um að ræða drög að áætlun um innflutning, og á þeim grundvelli voru þessir útreikningar. Vel kann þetta að breytast enn, og þá að sjálfsögðu einnig tollarnir, sem inn koma. Ég hef því ekki gert neina áætlun, og það er vitanlega hæstv. fjmrh. bezt ljóst, um innflutning næsta árs. Ég var aldrei til þess kvaddur. Það er fjárhagsráð, sem hefur það með höndum að ákveða um innflutninginn, og það er því mér alveg óviðkomandi, sem hæstv. fjmrh. var að tala um samkomulag um innflutning næsta árs. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um það í þessu sambandi, hvort ég ætti manna mestan þátt í þeim till. til tekjuöflunar, sem fram kæmu hér í frv. stj. Eigi er það svo. Till. um söluskattinn voru í raun og veru bornar fram af ríkisstj., þegar hún lagði fram fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir tvöföldun söluskattsins, og í samræmi við það hefur svo stj. sett ákvæðið um söluskattinn í þetta frv., sem hér liggur fyrir. En í frv. eru að vísu ákvæði um tekjuöflun eftir fleiri leiðum, en með söluskattinum, og þá einkum í 29. og 30. gr. Ég hefði gjarna viljað spyrja hv. 2. þm. Reykv. um það, ef hann hefði verið hér, hvort honum þætti það goðgá, að ríkisstj. tæki t.d. nokkurn skatt af þeirri verzlun, sem á sér stað, þegar bifreiðar eru seldar manna á milli fyrir margfalt verð. Einn liðurinn er um töluverðan skatt í dýrtíðarsjóð af slíkri verzlun. Einnig mætti spyrja um, hvort hann teldi réttara að hækka hina almennu aðflutningstolla heldur en t.d. að leggja nokkur viðbótargjöld á kvikmyndir og gjaldeyrisleyfi til ferðalaga út úr landinu, svo að nokkuð sé nefnt af því, sem hér er um að ræða. Mér skilst, að hv. þm. hafi kannske ekki á móti því að leggja gjöld á ríkasta fyrirtæki landsins, eins og vikið var að hér áðan. Eins og áður er tekið fram, hef ég því engar sérstakar till. gert um tekjuöflun og sé því ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Hitt er svo annað mál, að einmitt fyrir það, að það var vanrækt í tíð fyrrverandi ríkisstj. að afla tekna í ríkissjóð á móti útgjöldum, þá þarf nú að leggja meiri álögur á þjóðina. Skuldirnar hafa hlaðizt upp í stórum stíl vegna þessarar vanrækslu fyrri tíma. Vitanlega er ekki hægt að segja um það með nokkurri vissu nú, hvað tolltekjur ríkisins muni verða miklar næstu ár. Það er allt í óvissu nú. Það er hægt að gera um þetta áætlun, eins og gert hefur verið. Fjárhagsráð hefur gert áætlun um innflutninginn, en þó að það geri ráð fyrir, að fluttar verði inn vörur fyrir allt að 4 hundruð millj. kr. á árinu, þá getur það raskazt. Það fer vitanlega eftir gjaldeyristekjunum. Ef það kemur á daginn, þegar nokkuð líður á árið, að gjaldeyristekjurnar bregðast, þá verður að draga úr innflutningnum. Þá vil ég leggja áherzlu á það, eins og ég hef alltaf gert í mínum ræðum, að þegar verulega þarf að draga úr innflutningi nauðsynjavöru til landsins af gjaldeyriserfiðleikum, þá eigi þær nauðsynjavörur, sem mest þörf er fyrir, að sitja fyrir, alveg án tillits til þess, hvaða ákvæði eru um tolla hinna einstöku vörutegunda. Við getum ekki - að mínu áliti - leyft okkur að flytja inn ónauðsynlegan varning í stórum stíl, bara til þess að ná tolltekjum í ríkissjóð, ef við þurfum í staðinn að neita okkur um mjög nauðsynlegar vörur frá öðrum löndum. Þá getur vitanlega komið til þess, að óhjákvæmilegt verði að endurskoða tollatill. og tekjuöflunarlöggjöf ríkissjóðsyfirleitt til þess að ná tekjum með öðru móti. Ég get upplýst það, vegna þeirrar fyrirspurnar hv. 2. þm. Reykv., hvort ég hafi gert till. um innflutning á bílum fyrir 8 millj. kr., að ég hef, eins og ég áður hef tekið fram, enga till. um það gert, hvorki um innflutning á bílum né öðru. En hér hafa verið á ferðinni till. um bílainnflutning. Það hefur verið flutt hér till. um innflutning á 600 jeppum á næsta ári. Eftir því sem hv. þm. sósíalista upplýsti áðan, þá er sú hv. n., sem um þetta fjallar og hann er í, búin að afgreiða till. og gerir ráð fyrir, að inn verði fluttir 750 jeppar. Ég lít svo á, að þetta sé eðlilegt. Það mun vera þörf fyrir þessa bíla, en ég hef ekki borið fram neina till. um bílainnflutning. Þessi n. hefur gert það og þar með einn af hans flokksmönnum. Nú er í stjfrv. gert ráð fyrir 50% leyfisgjaldi af bílum. Ég var á móti því að leggja þetta á jeppana, og hefur nú verið dregið úr þessu gjaldi í till. fjhn., en til þess að afla tekna í staðinn fyrir þessar tekjur, þá er gert ráð fyrir að leggja gjöld á varahluti til bíla og eitthvað fleira. Hv. 3. þm. Reykv. talaði um það, út af því, sem ég sagði, að því er mér virtist, að ég og þau fyrirtæki, sem ég hefði stjórnað, hefðum oft notið góðrar fyrirgreiðslu hjá Eimskipafélagi Íslands, og þess vegna ætti Eimskipafélagið það ekki skilið, að ég væri á móti því, að það hefði skattfrelsi áfram. Hvað því líður, þó að ég hafi haft góð viðskipti við Eimskipafélagið, þá er ég ekki bundinn við að greiða atkv. með því, að það sé skattfrjálst frekar en önnur fyrirtæki, sem ég hef skipt við. Hv. 8. þm. Reykv, talaði nokkuð um þetta mál líka. Mér skildist helzt á honum, að það væri hagsmunamál verkamanna, að auðugasta fyrirtæki í landinu væri skattfrjálst til ríkisins. Hann gaf þær upplýsingar, að það væri ekki flokksmál í Sósfl., hvort þetta auðuga fyrirtæki væri skattfrjálst eða ekki. Þeim væri nokkuð sama um það - að hans dómi. Það er ekkert nýtt fyrir þm. að heyra þetta. Ég býst hins vegar við, að margir utan þessara veggja, sem hafa fylgt þessum flokki undanfarið, hafi gert það í þeirri trú, að það væri flokksmál hjá Sósíalistaflokknum, Sameiningarflokki alþýðu að leggja skatta á auðugustu fyrirtæki landsins og hlífa heldur almenningi. Þetta er mesti misskilningur, eins og nú hefur komið fram, og þeir þurfa þess vegna að endurskoða afstöðu sína, sem hafa fylgt flokknum í þessari trú. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það hefði verið stór hætta á því, ef skattfrelsið hefði verið afnumið, að stj. hefði skellt stórkostlegri hækkun á farmgjöldin þegar í stað. Þetta er svo mikil fjarstæða, að ég er hissa á því, að hv. 2. þm. Reykv., jafngreindur maður, skuli koma með slíkt hér. Eins og ég sýndi fram á í umr. um þetta, er vitanlega enn meiri hvöt fyrir Eimskipafélagið að fá farmgjöldin sem hæst, þegar það sleppur við skatta til ríkisins af gróðanum. Við skulum segja, að farmgjöldin væru hækkuð eitthvað - það er ekki langt síðan þau voru hækkuð, og var ágreiningur um, hvort þess væri þörf. Væri þá ekki skárra að taka eitthvað af þessari farmgjaldahækkun, en að láta félagið stinga því öllu í eigin vasa. - Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég ætti að greiða fyrir almenningi með því að beita mér fyrir verzlunarfrelsi. Ég held, að hann þurfi ekki að brýna mig í þessu efni. Ég veit ekki betur en að ég hafi verið viðriðinn og stutt till., sem fram hafa komið um það, bæði á fyrri þingum og nú á þessu þingi, og er nóg að vísa til þess. Hv. þm. hafði ákaflega hátt, þegar hann flutti síðu5tu ræðu sina. Ég býst við, að það stafi af því, að það, sem ég sagði um tvöfeldnina í hans flokki viðvíkjandi tekjuöflun handa ríkissjóði, hafi komið óþægilega við hann, þar sem sumir hv. þm. flokksins tala hátt um að leggja skattana á breiðu bökin, en aðrir í sama flokki hindra með sínum atkv., að lagður sé skattur til ríkisins á langauðugasta fyrirtækið, sem til er í landinu. Þetta hefur hv. 2. þm. Reykv. þótt óþægilegt, en hávaðinn gagnar ekki einn út af fyrir sig, ef röksemdirnar vantar.



Ég mun ekki lengja umr. að óþörfu. Hv. 3. þm. Reykv. lét þess getið, að við sósíalistar værum að „kókettera“ við samvinnustefnuna. Við erum alls ekki að „kókettera“ við hana og erum ekki einu sinni í tilhugalífi, heldur erum við kvæntir henni. Það er sem sé svo, að það er ekki hægt að vera sósíalisti án þess að vera samvinnumaður. Ég hef alla tíð síðan ég átti þess kost verið starfandi meðlimur í kaupfélagi og reynt að rétta samvinnuhreyfingunni hjálparhönd eftir getu. Svo fór þessi hv. þm. að tala um, að það væri ljótt að draga viðskiptamál inn í þessa skítugu pólitík. Til hvers kom þessi hv. þm. inn í þessa skítugu pólitík? Það væri þó ekki til þess að ræða um viðskipta- og verzlunarmál, og satt að segja þá held ég, að hann viti það, að það er svo högum háttað í okkar landi, að meginþátturinn og einn sterkasti þátturinn í okkar pólitík eru einmitt verzlunarmál og viðskiptamál. Og það er ekki bara hér, heldur alls staðar annars staðar, að pólitík og verzlun og viðskipti verður ekki aðskilið. Það er bara misskilningur hjá þessum hv. þm., að vondir menn séu að draga þessi mál inn í skítuga pólitík. Hv.þm.var hneykslaður yfir því, að ég væri með dylgjur. Ég bað um dæmi, og það kom. Ég nefndi gjaldeyrisleyfi. Hvaðan kemur þessi hv. þm.? Veit hann ekki, að nokkrir menn eru staðnir að því fyrir dómstólunum hér, að þeir hafa farið ólöglega með gjaldeyri, komið gjaldeyri undan úr landinu? Veit hann ekki, að þeir eru fleiri, sem hafa gert það og ekki hefur komizt upp um? Hvers vegna má ekki segja frá þessari staðreynd, og hvers vegna hrekkur hv. 3. þm. Reykv. við, þegar á hana er minnzt? Þessi hv. þm. var að tala um, að menn ættu að halda sér við málið, sem til umræðu væri. Hitt er og staðreynd, að hv. þm. hélt nú langa ræðu og minntist aldrei á málið, sem fyrir liggur. Þá vildi ég segja nokkur orð út af því, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um Eimskipafélag Íslands. Ég skal segja það alveg ákveðið, að ég harma það, að Sósfl. skyldi ekki vera búinn að taka ákvörðun um að koma fram sem einn maður, og þess vegna var það svo, að 2 menn úr flokknum greiddu atkv. úr allt annarri átt. Það getum við gert upp okkar á milli. Hvenær varð þetta flokksmál Framsfl.? Hvað oft er þessi hv. þm. búinn að greiða atkv. með skattfrelsi Eimskipafélagsins? Ég vænti þess, að hann gefi skýrar upplýsingar um, hvenær þetta varð að flokksmáli hjá Framsfl. Ég vildi segja hv. þm. að rifja það upp, áður en hann fer að áfellast okkur sósíalista fyrir það, þó að við í þetta sinn ekki hefðum gert neina samþykkt um það, hvernig þm. okkar greiddu atkv. í málinu. Svo eru það örfá orð út af ræðum hæstv. fjmrh., hæstv. menntmrh. og hv. þm. V-Húnv. Hæstv. fjmrh. upplýsti, að hv. þm. V-Húnv. hefði verið sérstakur trúnaðarmaður ríkisstj. við að undirbúa þetta frv. Hæstv. menntmrh. sagði, að hv. þm. V-Húnv. hefði tekið þátt í að athuga ýmsar leiðir. Svo les hann upp, að ágreiningur hafi verið um leiðirnar, t.d. um það, hvort leggja ætti sérstakan skatt á heimilistæki og jeppa. Það virðist vera eini ágreiningurinn, sem Framsfl. hefur gert. Hvað skeður svo? Það skeður, að það er lagt til að leggja sérstakan skatt á heimilistæki og jeppa. Eina áhugamál Framsfl., sem ráðherra hefur bent á í sambandi við þetta mál, var virt að vettugi. Hv. þm. V-Húnv. segir hins vegar: „Ég hef engar till. gert, það fór engin atkvgr. fram.“ Hæstv. menntmrh. segir, að hlutverk hv. þm. V-Húnv. hafi verið „að rúlla upp möguleikum.“ Hann var að rúlla upp möguleikum til þess að leggja skatta á t.d. heimilistæki og jeppa, og ríkisstj. lét leggja skatta á hvort tveggja. Það er erfitt að skilja, hver segir satt og hver hallar réttu máli. En eitt er þó víst, að það hefur verið upplýst hér, að það ætti að flytja inn bíla fyrir allt að 8 millj. kr. Hæstv. forsrh. byrjaði sína ræðu með því að segja frá því. Svo kemur hæstv. menntmrh. og segir, að það hafi engin áætlun verið gerð um það, enginn viti, hvað verði flutt inn af hverju. Eins verður þó gætt að lokum. Það verður ekki svikizt um að koma þessum byrðum yfir á þjóðina á einn eða annan hátt. Það er eina skýlausa loforðið, sem Framsfl. hefur gefið við þessar umr. Hæstv. menntmrh. endurtók eitt uppáhaldsorð sitt nokkrum sinnum í ræðu sinni. Hann sagði: „Ég vil ekki vera að þessu fjasi.“ Þetta þýðir sama og að segja: „Ég hef engin rök, og ég hef ekkert að segja.“ Það er líkamála sannast, að hér er um rökþrot hjá þessum mönnum að ræða. Hver af öðrum segja þeir: „Ekki er þetta mér að kenna.“ Hv. þm. V-Húnv. var að rúlla upp möguleikum, og stj. valdi úr því, sem rúllað var upp. Ég held, að hæstv. menntmrh. verði að fara að athuga vel, að hann má ekki mikið lengur halda svo á málunum eins og hann hefur gert upp á síðkastið, til þess að það verði ekki fleiri sem „rúlla“ en hv. þm. V-Húnv. Það gæti farið svo, að þjóðin rúllaði honum og hans flokki.



Það var ekki ætlun mín að ræða málið, sem hér liggur fyrir, en ég ætla að tala um annað mál, óskylt, sem dregið var inn í þessar umr., ásamt minni afstöðu til þess máls, sem var skattfrelsi Eimskipafélags Íslands. Það var hv. þm. V-Húnv., sem það gerði á þann veg, að hann vildi gera úr því einhverja forsmán, að tveir af þm. Sósfl. greiddu atkv. með áframhaldandi skattfrelsi Eimskipafélags Íslands. Það tilræði tókst ekki, og er það mjög ánægjulegt. Í þessu sambandi mætti íhuga, að hv. andstæðingar hafa haldið því fram, að ég hafi greitt atkv. með þessu frv., enda þótt flokksbræður mínir hér í hv. Nd. hefðu greitt atkv. gegn frv. Ég leyfi mér nú að tilkynna þessum hv. þm., að ég mun fylgja mínum skoðunum, hvað sem öllum flokksaga líður. Undarlegt má það virðast, að hv. 8. þm. Reykv. skuli fjargviðrast yfir því, að verkamenn í Reykjavík, og reyndar úti um allt land, munu láta sig miklu skipta, hver hagur Eimskipafélags Íslands er og hvernig er að því búið. En reynslan bendir til þess, að verkamenn eigi mikið undir því komið, að þetta félag sé sem allra sterkast, því að mikill fjöldi þeirra hefur hagsmuna að gæta í sambandi við vinnu hjá félaginu. En það get ég sagt hv. 8. þm. Reykv., að lítinn hagnað mun verkamannastéttin hafa af því, að upp vaxi sterk yfirstétt hér í landi, en það er annað mál. Að vísu er ýmislegt í fari Eimskipafélagsins, sem ég tel, að betur mætti fara, en félagið læt ég ekki gjalda þess. Eimskipafélag Íslands á vonandi langan aldur fyrir sér.



Herra forseti. Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. hér í dag segi ég nei. Brtt. 257,11 samþ. með 25 shlj. atkv. - 239 felld með 20:6 atkv. - 238 tekin aftur. - 269 felld með 24:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÁkJ, EOl, HermG, KTh, LJós, SigfS, SG. nei: ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, BG. 4 þm. (GTh, JPálm, JJ, SK) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv:



Herra forseti. Þar sem ég hef gengið inn á þetta samkomulag, segi ég nei.



Herra forseti. Þar sem hv. fjhn. hefur að hálfu leyti gengið inn á brtt. mína, sem ég flutti við 2. umr. málsins, mun ég láta við það standa og segi því nei. Brtt. 257,12.a samþ. með 24:1 atkv. - 257,12.b samþ. með 24:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, BG. nei: HermG, KTh, LJós, SigfS, SG, ÁkJ, EOl. 4 þm. (JPálm, JJ, SK, GTh) fjarstaddir. Brtt. 263 felld með 18:8 atkv. - 262 felld með 23:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: LJós, SigfS, SG, StgrSt, ÁkJ, EOI, HermG, KTh. nei: ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, StJSt, StSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, BG. 4 þm. (SK, GTh, JPálm, JJ) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Eins og ég hef áður sagt, þá tel ég, að þessu þingi megi ekki ljúka svo, að þessi mál séu ekki tekin til athugunar. En hins vegar hef ég flutt frv. um þetta efni, sem nú er til meðferðar í þinginu, og ég mun gera kröfu til, að það frv. komi til atkvgr. og þar með þetta mál til afgreiðslu. En meðan ekki er séð fyrir, hvaða afgreiðslu það frv. fær, tel ég ekki ástæðu til að blanda því saman við þetta mál og segi því nei.



Ég tel þessa till. ekki eiga heima í þessu máli og segi því nei. Frv., svo breytt, samþ. með 24:7 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, ÓTh, PÞ, PO, SB, SEH, SkG, BG. nei: ÁkJ, EOl, HermG, KTh, LJós, SigfS, SG. 4 þm. (GTh, JPálm, JJ, SK) fjarstaddir. 5 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Þar sem ákvæði frv. þessa nægja engan veginn til þess, að útvegurinn komist af stað, en hins vegar er um stórfelldar álögur á almenning að ræða, þá segi ég nei.



Með tilvísun til grg. þm. Siglf. segi ég nei.



Ég er að vísu andvígur þeirri tvöföldun á söluskattinum, sem felst í frv., og hefði talið æskilegra, að þess fjár, sem þessari hækkun er ætlað að færa ríkissjóði, væri aflað á annan hátt. En þar sem hér er um að ræða lið í heildarsamkomulagi stjórnarflokkanna um þetta mál, læt ég það ekki ráða afstöðu minni til málsins í heild, en ég tel nauðsynlegt, að það nái fram að ganga, og segi því já.



Með það fyrir augum, að hér er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, og í því trausti, að Alþ. taki fjárhagsmálin til athugunar, segi ég já.



Nei, með skírskotun til grg. þm. Siglf.