Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. og ég höfum flutt till. til þál. á þskj. 64 um fiskirannsóknir á Breiðafirði. Eins og getið er um í grg. með till., ríkir mikill áhugi meðal útgerðarmanna, sjómanna og ýmissa einstaklinga í Breiðafjarðarbyggðum um rannsókn á fiskigöngum og uppeldisstöðvum ungfisks á Breiðafirði og innfjörðum hans. Sjómenn, sem á undanförnum áratugum hafa stundað fiskveiðar á Breiðafirði, hafa veitt því athygli, sérstaklega í sambandi við dragnótaveiðar, á meðan þær voru leyfðar, að Grundarfjörður ofan Melrakkaeyjar sé án efa mikilvæg uppeldisstöð fyrir kola og lúðu. Þegar bátar drógu vörpu á þessum slóðum, gat veiðin oft numið 30–40 körfum í einu hali, en allur þessi koli var svo smár, að hann var ekki flökunarhæfur og því ekki hirtur. Þessi smákoli og smálúða, sem þarna veiddist, mun hafa vegið 100–200 grömm. Sjómönnum gramdist oft að geta ekki notfært sér þann góða afla, sem oft bauðst á þessum slóðum, en sjálfsagt var þó heppilegra frá þjóðfélagslegu sjónarmiði að lofa þessari uppeldisstöð ungfisksins að vera í friði, því að með eðlilegum hætti leitar þessi fiskur fram í fjörðinn og á djúpmiðin, er hann stækkar og verður hæfur til að aflast til hagnýtingar fyrir okkar ört vaxandi fiskiðnað. Margar slíkar uppeldisstöðvar munu vera víðs vegar í Breiðafirði og í innfjörðum hans. Skammt frá Grundarfirði liggur Kolgrafarfjörður. Óhætt er að fullyrða, að nærfellt á hverju ári eða seinni hluta sumars gengur síld í fjörðinn, og stendur það oft fram í marz eða í allt að sjö mánuðum árlega. Mikill skelfiskur mun einnig vera í Kolgrafarfirði, þ. á m. rækja. Einn af stærri innfjörðum hér við land er Hvammsfjörður. Ekki hafa menn almennt talið mikla fiskisæld í þeim firði, þó að vitað sé, að mikill lax og silungur gengur inn fjörðinn og upp í árnar, sem falla í hann. Auk þess er töluverð hrognkelsaveiði í Hvammsfirði. Um allan annan fisk er allt á huldu, þó að menn geri sér í hugarlund, að rækja muni fást þar ásamt fleiri tegundum skelfisks. Helztu innfirðirnir norðanvert í Breiðafirði eru Þorskafjörður, Djúpifjörður, Kollafjörður, Kvígindisfjörður, Skálmarfjörður og Vatnsfjörður. Gera má ráð fyrir, að síld gangi í flesta þessa firði árlega, en því miður hafa engir eða fáir gagn af því. Einnig er vitað, að rækja heldur sig í þessum fjörðum. Mikið hefur verið rætt um það á undanförnum árum hér á Alþingi og víðar að aðstoða Flatey i sambandi við atvinnubætur til að spyrna gegn því, að þessi góða og hlunnindaríka eyja fari algerlega í eyði, sem vestureyjar allar mundu líða óbætanlegt tjón fyrir. Ef fullkomnar rannsóknir færu fram á fiskigöngum og uppeldisstöðvum ungfisks í umræddum innfjörðum norðanvert í Breiðafirði, sem allir liggja í námunda við Flatey, væri enginn staður við Breiðafjörð heppilegri en Flatey vegna legu sinnar til að geta notfært sér aflabrögð góðfisks úr þessum fjörðum, bæði til frystingar, söltunar og niðursuðu. Væru þessar rannsóknir því mikilvægar fyrir væntanlegar framkvæmdir í sambandi við aukið atvinnulíf í Flatey. Það verður að teljast, að fyrir hreina tilviljun hafi veiðzt milli 30. og 40 þús. mál síldar í Grundarfirði haustið 1953. Sjálfsagt hefðu þau aflabrögð getað orðið miklu meiri, því að síldin var löngu gengin í fjörðinn, áður en veiðar hófust. Það var einn formaður í Stykkishólmi, sem veitti því athygli, að síld virtist vera viða í Breiðafirði þetta haust. Ekkert var þó aðhafzt strax, því að satt frá sagt höfðu útgerðarmenn ekki þá eða síðar fjárráð til að gera skip sín út á tilraunaveiðar þann tíma árs, sem þau eru ekki við veiðar á aðalvertíðum ársins. Það er sorgleg staðreynd, að við Íslendingar erum langt of skammt á veg komnir á sviði fiskirannsókna. Öll þjóðin viðurkennir, að sjávarútvegurinn muni enn um langan aldur verða afkastamesti atvinnuvegur þjóðarinnar, sem sér henni að langmestu leyti fyrir þeim gjaldeyri, sem þjóðin þarfnast til að geta lifað heilbrigðu menningar- og efnahagslífi í landi sínu. Þegar þetta er haft í huga, verður ekki annað sagt en að fullmikið tómlæti hafi ríkt í þessum málum eða um rannsókn á fiskigöngum og uppeldisstöðvum ungfisks. Flm. till. leituðu til forstjóra fiskideildar atvinnudeildar háskólans, hr. Jóns Jónssonar fiskifræðings, til að heyra álit hans um fiskirannsóknir á Breiðafirði. Eins og umsögn fiskifræðingsins, sem er fskj. með till., ber með sér, telur hann líkur fyrir því, að Breiðafjörður sé mikil uppeldisstöð ungfisks, og telur hann æskilegt, að á því sviði verði gerðar kerfisbundnar rannsóknir á líkan hátt og í Faxaflóa. Enn fremur segir fiskifræðingurinn, með leyfi hæstv. forseta: „Æskilegt væri og að vita, hvaða þýðingu Breiðafjörður hefur sem uppeldisstöð fyrir íslenzka fiskstofna almennt, og mundu merkingar geta skorið úr um það. Togtilraunir á völdum stöðum gefa okkur nokkra hugmynd um magn af fiski, og væri nauðsynlegt að fá á þann hátt mynd af fiskstofnum Breiðafjarðar og framleiðslugetu hans.“ Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um tillöguna. Ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. séu mér og hv. 11. landsk. þm. sammála um nauðsyn þessara rannsókna. Að lokinni þessari umr. vil ég biðja hæstv. forseta að vísa till. til hv. fjvn. og til síðari umr.



Herra forseti. Á þskj. 63 hef ég flutt till. til þál. um, að Alþingi álykti að fela hæstv. ríkisstj. að leigja hentugt skip, er annist landhelgisgæzlu við Breiðafjörð á vetrarvertíðum eða á tímabilinu frá janúarbyrjun til miðs maímánaðar ár hvert. Jafnframt aðstoði gæzlubáturinn, ef með þarf, fiskiskip, er stunda veiðar beggja vegna Öndverðaness. Útgerðarmenn og sjómenn hafa á undanförnum árum borið fram óskir sínar um eftirlitsbát við Breiðafjörð. Það hefur verið miklum erfiðleikum háð að fá eftirlitsskip, sem að staðaldri gæti annazt þetta starf. Hæstv. ráðh., sem þessi mál heyrðu undir, og forstjóri landhelgisgæzlunnar, herra Pétur Sigurðsson, hafa þó á undanförnum árum sýnt fyllsta vilja á því að sinna óskum Breiðfirðinga í þessum efnum, þó að skort hafi á getu til að framkvæma eftirlitið, svo að viðunandi hafi verið. Stafar það af ónógum skipastól við gæzlustarfið í heild, sérstaklega á aðalvertíð fiskiskipaflotans, vetrarvertíðinni. Það er því brýn nauðsyn að auka tölu gæzluskipanna, ef Íslendingar eiga að geta varið hina auknu landhelgi, þjóðinni til efnahagslegs öryggis. Ég hef átt tal við forstjóra landhelgisgæzlunnar, og er hann mér sammála um það, að eina úrræðið í sambandi við lausn þessa máls fyrir verstöðvarnar við Breiðafjörð sé það, að bátur verði tekinn á leigu yfir vetrarvertíðina, sem anni því hlutverki, sem till. þessi fjallar um. Að sjálfsögðu er það ósk og markmið Breiðfirðinga að skapa skilyrði til þess að fá fullkomið eftirlitsskip, sem sinni því verkefni að annast landhelgisgæzlu, en sé jafnframt björgunar- og aðstoðarskip fyrir fiskiflotann frá verstöðvunum við Breiðafjörð svo og fyrir önnur þau fiskiskip, er sækja á sömu mið. Þegar hefur verið safnað töluverðu fé í verstöðvunum vestra til væntanlegra framkvæmda við smíði á eftirlits- og björgunarskipi fyrir Breiðafjörð. Voru það hjónin frú Svanhildur Jóhannsdóttir og Þorbjörn Jónsson, til heimilis á Mímisveg 2 hér í bæ, sem efndu til þessa björgunarskútusjóðs fyrir Breiðafjörð með 50 þús. kr. peningagjöf fyrir nokkrum árum. Bæði þessi heiðurshjón eru fædd við Breiðafjörð og hafa raunar dvalið mikinn hluta ævi sinnar þar. Þorbjörn hefur verið sjómaður mestan hluta ævi sinnar, bæði á fiskiskipum frá Ólafsvík og botnvörpuskipum hér á Suðurlandi. Veit hann af eigin raun um þá miklu erfiðleika, sem sjómaðurinn á við að etja í stórviðrum á hafi úti. Þorbjörn hefur með þessu rausnarlega framlagi sýnt hug sinn til stéttarbræðra sinna, að sjálfsögðu í trausti þess, að aðrir velunnarar þessa þarfa máls leggi hönd á plóginn til að hrinda í framkvæmd byggingu á björgunarskútu til þess að tryggja betur en nú er öryggi hinna dugmiklu sjómanna við Breiðafjörð. Á síðustu vetrarvertíð fórst fiskiskipið Hafdís, sem gert var út frá Rifi. Vél skipsins bilaði, og rak það í aftakaveðri stjórnlaust og í alla staði ófært í þeim veðurofsa til að ná landi fyrir eigin aðgerðir. Það var alger tilviljun, að togarinn Hallveig Fróðadóttir, er staddur var vestur af Snæfellsnesi á heimsiglingu, heyrði neyðarkall Hafdísar og gat fyrir harðfylgi skipverja sinna náð sex manna skipshöfn Hafdísar yfir í togarann. Má með sanni segja, að þar hafi skollið hurð nærri hælum um afdrif þessara ágætu sjómanna. Fiskimiðin á Breiðafirði og í vestur og suður af Öndverðanesi hafa reynzt fengsæl. Togararnir sóttu mikið á þessi mið línubátanna, áður en landhelgin var færð út. Raunar sækja þeir enn mikið á djúpmið línubátanna, og þó að þau mið teljist utan 4 mílna landhelgislínunnar, hefur það sýnt sig þar eins og við Faxaflóa, að það er knýjandi þörf fyrir línubátana að hafa eftirlitsskip á þessum fiskislóðum, sem reyna að fyrirbyggja, að togararnir togi yfir fiskilínur þeirra. Hafa línubátarnir oft orðið fyrir stórkostlegu tjóni, bæði á veiðarfærum og afla vegna þessara aðgerða togaranna. Það er síður en svo, að skipsstjórnarmenn á togurunum valdi þessum skemmdum af ráðnum hug. Það er mjög bagalegt fyrir togarana að fá veiðarfæri bátanna í trollið. Það er því auðsætt, að skipsstjórnarmenn þeirra mundu taka því með þökkum að fá vísbendingu frá eftirlitsskipi, hvar lína fiskibátanna er lögð, svo að þeir geti togað fjarri henni. Þar sem hér er um mikið öryggis-, réttlætis og hagsmunamál að ræða fyrir sjómenn og útgerðarmenn við Breiðafjörð, vænti ég þess, að hv. alþm. ljái till. fylgi. - Að lokinni þessari umr. vil ég biðja hæstv. forseta að vísa henni til hv. fjvn. og til síðari umr.



Herra forseti. Ég held, að þessi þáltill., sem hér er borin fram af hv. þm. Snæf., sé mjög tímabær, og það er mér mikil ánægja, að hún skuli hafa komið fram, og ég vil styðja hana af fullum hug. Það mætti að vísu segja; að þessu máli hefði kannske átt að hreyfa fyrr og reyna að fá það samþykkt, því að það er enginn vafi á því, að á þessu máli er hin mesta þörf við Breiðafjörð og mikill áhugi þar vestra fyrir því, að það nái fram að ganga. Útgerð hefur aukizt talsvert mikið við Breiðafjörðinn á undanförnum árum, eins og hv. þm. vita, og það er því brýn nauðsyn orðin á því, að varðskip sé á þessum slóðum um vertíðina a.m.k. Það er að vísu fleira, sem þarna þyrfti sjálfsagt að gera til bóta fyrir sjómenn. T.d. hefur mér verið tjáð, að brýn nauðsyn sé á því, að innsiglingarviti komi upp á Rifi og að góður viti verði innanvert við Ólafsvík. Eins og hv. þm. Snæf. gat um áðan, varð á síðustu vertið hvort tveggja, að áhöfn eins báts var bjargað naumlega og annar bátur lenti í miklum hrakningum út af Snæfellsnesi og gat bjargað sér við illan leik. Það hefur talsvert verið talað um björgunarskútu Breiðafjarðar og verið nokkuð til þess máls unnið. Það mun vera til nefnd til að vinna að því máli, og sjómenn og útgerðarmenn hafa að undanförnu, eða a.m.k. í hittiðfyrra, gefið einn dag afla og vinnu til þessa sjóðs. Það er mikill vilji þar vestra til þess, að þessi sjóður eflist og þessu máli verði hrundið í framkvæmd. Hvenær sem það nú kann að verða, þá er það eitt víst, að á meðan það er ekki gert, er nauðsynlegt að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem koma að gagni, og ég er því mjög meðmæltur, að þessi till. nái fram að ganga.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa þau tíðindi gerzt síðustu vikurnar, sem truflað hafa stórkostlega dreifingu á brennsluolíu til Vestur-Evrópu. Við lokun Súez-skurðarins þurfti aukinn skipakost til þess að flytja olíu frá Austurlöndum, og afleiðing þess varð svo gífurleg hækkun farmgjalda með olíuskipum og mikill skortur á slíkum skipakosti. Hér á landi sem víða annars staðar eru atvinnuvegirnir svo háðir brennsluolíuaðflutningum, að öngþveiti mundi verða hér ríkjandi, ef olíuflutningar tepptust algerlega um nokkurt skeið. Sérstaklega er sjávarútvegurinn mjög háður þessari vöru, þar sem svo að segja hver fleyta, sem á sjó fer, notar þetta eldsneyti. Það er því ekki að ástæðulausu, þó að eins og nú standa sakir sé spurt um það, hvað ríkisstj. hafi gert til þess að tryggja olíuflutninga til landsins, enn fremur um það, hvaða innkaupsverð sé nú á olíu og hvaða verð sé á farmgjöldum með olíuskipum, og enn fremur, hvaða verð sé gert ráð fyrir að verði gildandi á þeirri olíu, sem útvegurinn notar næstu vertíð. Því hefur verið haldið fram, að mikil mistök hafi orðið hjá hæstv. viðskmrh. í sambandi við íhlutun hans um leigu skipa undir svartolíu, en það er sú olía, sem togararnir nota. Synjaði ráðherra félögunum um að leigja skip, meðan skip voru fáanleg með nokkurn veginn skaplegu verði, en heimilaði síðan, þegar farmgjöldin höfðu nálega tvöfaldazt, að leigja þá skip. En þessi verðmunur á farmgjaldinu á þeim eina farmi, sem síðast hefur verið keyptur, er að meðaltali fyrir togarana um 2000 kr. á dag á skip, á meðan þessi farmur endist. Heyrzt hefur síðustu dagana, að ógerlegt hafi reynzt að leigja olíuskip til flutninga frá Svartahafi til Íslands. Hversu lengi þessir erfiðleikar standa, er að sjálfsögðu ekki gott að segja, en birgðir í landinu af olíu eru mjög af skornum skammti. Eins og kunnugt er, er eitt olíuskip skráð hér á landi, Hamrafell. Þetta skip er nú á leiðinni eða um það leyti að koma hingað til lands með fyrsta farminn af dieselolíu og benzíni, og mun þetta skip vera leigt fyrir 100 sh. á tonnið. Hins vegar er talið, að núverandi markaðsverð á heimsmarkaðinum fyrir olíuflutninga muni vera 200–240 sh. tonnið. Ef bátaflotinn þyrfti að greiða svo hækkað verð á flutningum á olíu, t.d. 200 sh. á tonnið, þá mundi það nema um 300–400 kr. hækkun á hvert tonn, en það mundi jafngilda nálægt 30–35% hærra verði fyrir olíuna en nú er. Þetta mundi því hafa gífurleg áhrif á afkomu bátaflotans, ef hann þyrfti að greiða þessa miklu farmgjaldahækkun á olíuverðinu. Eins og ég sagði, þá flytur Hamrafellið nú olíu fyrir 100 sh. á hvert tonn. Talið er, að slíkt farmgjald gefi skipinu góðan hagnað. Mér þykir líklegt, að eigendur skipsins muni ekki hyggja á að nota sér það neyðarástand, sem nú er að skapast, með því að heimta það háa fragtverð, sem nú er á heimsmarkaðnum. Annars hefur ríkisstj. að sjálfsögðu þetta í hendi sér um ákvörðun farmgjaldsins, því að skv. lögum nr. 35 1950 getur innflutningsskrifstofan ákveðið gjöld fyrir flutning með íslenzkum skipum, alveg eins og ríkisstj. getur einnig ákveðið, hvort íslenzk skip eru leigð úr landi eða ekki. Ég vænti, að hæstv. ráðh. gefi góð og glögg svör við þeirri fsp., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Hér er spurt um í fyrsta lagi, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að tryggja nægilega flutninga á olíum og benzíni til landsins. Í aðalatriðum standa þau mál þannig: Þó að það sé ekki algerlega búið að ganga frá því, þá má telja það orðið fullöruggt, að það hafa tekizt samningar við eigendur Hamrafells um, að það skip verði hér í stöðugum flutningum á olíum til landsins nú á næstu mánuðum, og er með því talið, að tryggt megi heita, að við getum flutt alla gasolíu og benzín, sem þörf er á, nú á næstu mánuðum. Þó er búizt við því, að skjóta verði inn í einum farmi af gasolíu eða af þeirri olíutegundinni, sem bátaflotinn notar aðallega nú á vertíðinni. Ég tel því, að það megi heita orðið mjög sæmilega öruggt, að ekki geti dregið til neinna erfiðleika með það að hafa hér á boðstólum gasolíu og benzín á næstu mánuðum. Þetta skip, Hamrafellið, á að geta annað þörfunum nú næstu mánuði að mestu leyti, en þó er talið öruggara, eins og ég sagði, að skjóta inn í einum farmi, og hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að leita eftir skipi til þessara flutninga. Þá er hin olíutegundin, sem mestu máli skiptir, það er fuelolían eða svartolían, sem togaraflotinn notar einkum. Það er stutt síðan leigt var eitt skip til flutninga til landsins með þessa olíu, og ætti því að vera öruggt með þeim birgðum, sem til eru í landinu, að nægilegar birgðir séu til af þessari olíu fram yfir miðja vertíð. Þá hafa einnig verið gerðar ráðstafanir til þess að fá um tveggja mánaða notkun eða svo að láni af olíubirgðum þeim af þessari tegund, sem geymdar eru í Hvalfirði, en áður hefur komið til þess, að við höfum fengið að nota af þessum olíubirgðum, sem þar eru, þegar þannig hefur verið ástatt um flutninga á olíu til landsins. Einnig er svo í athugun að tryggja okkur skip til flutninganna áfram, og sé ég ekki, eins og útlitið er, þó að það sé ekki gott, að það sé ástæða til þess að örvænta um, að takist að flytja þessa olíu til landsins. Hitt er svo aftur annað atriði, að verðlagið á farmgjöldunum er gífurlega óhagstætt. Ég hygg, að þetta upplýsi í öllum atriðum, hvernig ástatt er með flutninga á olíum til landsins, og þar með sé svarað fyrri fsp. á þskj. 76. Þá er síðari spurningin. Hún er á þessa leið: Hvaða innkaupsverð og flutningsgjald er nú á brennsluolíum þeim, sem útvegurinn notar, og hvaða verð er gert ráð fyrir að gildi hér næstu vertíð á þessum olíum? Verðlagsbreytingar á olíum hafa ekki enn orðið nema tiltölulega litlar og að sáralitlu leyti á þeim olíutegundum, sem við notum mest af. Það verð, sem síðast var í gildi og ég hef tölur yfir á fuelolíu eða togaraolíunni, er kr. 242.88 fob: verð á tonn. Á gasolíunni eða þeirri olíutegundinni, sem bátaflotinn notar, var verðið á síðustu förmum kr. 422.24 fob.- verð, og á benzíni var fob.-verð kr. 600.45, - og eins og ég sagði, þá hafa ekki orðið varðlagsbreytingar verulegar nema þá alveg síðustu daga, sem mér er þá ekki nákvæmlega kunnugt um. Þá er spurt einnig í þessari spurningu um flutningsgjald á þessum olíum, og get ég þá komið að því í sambandi við þær ásakanir, sem bornar hafa verið fram í blöðum og fram komu hér hjá fyrirspyrjanda í sambandi við mistök mín varðandi leigu á olíuskipum og varðandi þar með skipaleigurnar. Það er hinn mesti misskilningur, að mitt ráðuneyti eða ég hafi á nokkurn hátt staðið í vegi fyrir því, að olíufélögin tækju skip á leigu og gætu flutt inn olíur til landsins eins og þeim ber í rauninni skylda til samkv. samningi þar um við ríkisstjórnina. Þeir hafa þegar með þessum samningi tekið á sig þá skyldu að eiga að flytja tiltekið olíumagn til landsins og fá þar með rétt til þess að annast þessa olíusölu. Það er því ekki á valdi viðskmrh. né neins annars ráðh. að hafa neitt með það að gera, hvort þeir velja þetta eða hitt skip til flutninganna. En það er hins vegar annað, að allmikið af olíunni, og nú reyndar öll olían hefur verið undir verðlagsákvæðum, og breytingar á innkaupsverði eða breytingar á flutningsgjöldum koma vitanlega til með að verka á verðlagið, og þá hafa olíufélögin gjarnan viljað tryggja sér að hafa samkomulag við rétt yfirvöld um það, hvað þau fengju að verðleggja þá olíu, sem flutt yrði inn undir nýjum kringumstæðum, og þar koma vitanlega til verðlagayfirvöldin í landinu. Nú er það svo, að ég hef ekki með verðlagmálin að gera. Það er ekki á mínu valdi - sá málaflokkur flokkast ekki undir mig - að segja til um það, hvort þeir fá að hafa sína álagningu svona háa eða á annan hátt eða til hvaða liða verður tekið tillit í sambandi við verðlagninguna. Þeir hafa því ekki undan neinu að kvarta í sambandi við mig, og þar er því alger misskilningur á ferðum. En hitt er annað mál, að þeir hafa kosið að leita til mín, ekki aðeins í sambandi við þessi mál, heldur mörg önnur, og mjög keppzt um að reyna að fá meðmæli mín fyrir því, sem þeir væru að gera í sambandi við leigu á skipum og verðlagningu á olíum. En eins og kunnugt er, þá hefur allt olíuverð eins og annað verðlag í landinu verið bundið fram til næstu áramóta, og á því tímabili hafa olíufélögin eðlilega ekki fengið að breyta sínu verðlagi, þó að um nokkra hækkun hafi orðið að ræða á flutningsgjöldum. En þau hafa vitanlega gert sér vonir um, að hækkuðum flutningsgjöldum fengju þau að velta af sér yfir í verðlagið strax eftir áramót, eftir að verðfestingarlögin eru úr gildi. Er þá rétt að rekja þessa sögu málsins, afskipti þau, sem kennd eru við mig í sambandi við þessi mál, eða sem sagt samskipti mín við olíufélögin varðandi þetta mál. Það var fyrst um það leyti, sem ókyrrðin var einna mest í sambandi við Súez, en áður en kom til þeirra stríðsátaka, sem þar urðu síðar, að olíufélögin töldu, að nauðsynlegt væri að leigja skip til flutninga á gasolíu eða bátaolíu, og þau skýrðu mér frá því, að nú hefðu fragtir hækkað þannig, að þó að síðasta skip, sem þeir hefðu leigt til flutninganna, hefði verið á 98 sh. fragt, þá væri nú svo komið, að það skip, sem þeir gætu fengið til flutninganna á þessari olíu, fengist ekki fyrir minna en 150 sh. á tonn. Mitt svar var það og gefið í fullu samráði yfirleitt við ríkisstj. alla, að ég mundi ekki mæla með því fyrir mitt leyti, að þeir leigðu þetta skip, - hvaða samband þeir hafa svo haft við verðlagsyfirvöldin í landinu, er mér ekki kunnugt um, - en ég fyrir mitt leyti mundi ekki mæla með því, að þeir tækju þetta skip. Síðan liðu nokkrir dagar, og það dró þá heldur úr þeirri spennu, sem var í sambandi við hótanir ríkja á milli varðandi Súezdeiluna, og komu þá olíufélögin enn eftir nokkurn tíma og tilkynntu, að þau gætu fengið skip til flutninganna og fragtin væri þá 129 sh. og 6 pence, og vildu fá meðmæli mín með því, að óhætt mundi vera fyrir þau að leigja þetta skip upp á verðlagningarákvæði síðar. Það fór á sömu leið. Ég fyrir mitt leyti vildi ekki blanda mér í það og taldi mig ekki vilja mæla með því, að þetta skip yrði leigt eða þeir leigðu á þessari fragt, og það væri nokkur ástæða til að búast við því, að það drægi úr þessari spennu. Svo liðu nokkrir dagar, og þá beitti ég mér fyrir því, að þeim var veitt heimild til þess að leigja skip allt að þessari fragt og það mundi verða tekið tillit til þess við verðlagningu á olíu, sem vitanlega yrði ekki í sambandi við þennan farm fyrr en eftir áramót, því að nægar birgðir voru fyrir í landinu. Niðurstaðan varð svo sú, að þá um sama leyti barst olíufélögunum tilboð, líklega tvö tilboð, annað á 120 sh. og hitt á 110 sh., og svo kom hið íslenzka skip, Hamrafell, einnig til skjalanna og bauðst til þess að taka þennan flutning fyrir 100 sh. ferðina, en síðasti túr áður hafði sem sagt verið fluttur til landsins á 98 sh. fragt. Nú hygg ég, að öllum hafi þótt út af fyrir sig, að vel tækist í þessu tilfelli, að svona fór, og er það eflaust engum sérstökum að þakka, nema þá helzt Hamrafellinu, sem þá var orðið til og kom hér inn á markaðinn. Síðan liðu nokkrir dagar, ég hygg 5 dagar eða svo, og komu þá olíufélögin enn að máli við mig og sögðu, að þau teldu varla öruggt annað en það yrði farið að leigja skip undir togaraolíu, en hins vegar væru erfiðleikarnir á skipamarkaðinum enn þá þannig, að þeir gætu ekki fengið skip fyrir lægra verð en 120 sh. fragt, en síðasta fragt á þessari olíutegund var 83 sh. og 6 pence, og samkvæmt upplýsingum olíufélaganna hafði jafnan verið svo, að fragtin á þessari olíu, svartolíu, hafði verið allmiklu lægri en á gasolíunni, eða sem sagt, síðasta fragt fyrir þessa óróleika var á þeirri olíu 83 sh. og 6 pence, en á bátaolíunni 98 sh. Nú var nýbúið að leigja skip til flutnings á bátaolíu á 100 sh., og ég fyrir mitt leyti sagði þeim, að ég mundi ekki mæla með því, að þeir leigðu þetta skip á 120 sh., eða hækkun úr 83 sh. og 6 pence, en gerði þeim það hins vegar ljóst, sem þeim hefur verið ljóst allan tímann, að þetta er vitanlega þeirra mál, en ekki mitt. Ég ræð ekki verðlagningunni, og ég hef ekki með flutningana á olíu að gera. Þeir slepptu þessu tækifæri og hafa eflaust litið þannig á, enda gat ég ekki fundið annað, en að þeir byggjust við því, að það væri von til þess, að breyting yrði. Skammur tími leið svo, eða líklega 5–6 dagar, og þá var svo komið, að það var skollið á skyndilega stríð við Súez, og þá sótti allt á verra veg með að fá skip, og fragtir vitanlega þutu upp skyndilega. Og þá tilkynntu olíufélögin, að þau mundu geta fengið skip fyrir 160 sh. og mjög fljótlega. Þá samþykkti ríkisstj, að heimila þeim það fyrir sitt leyti og taka tillit til þess í verðlagningunni síðar að leigja skip á þessu verði. En það reyndist svo, að skip var ófáanlegt; og síðar jókst spennan þarna enn og fragtirnar hækkuðu óðfluga, og næstu tilkynningar voru svo þær, að skip vildu yfirleitt ekki sigla inn á þetta svæði, væru með öllu ófáanleg, það væri ekki gjaldaspursmálið eitt, sem um væri að ræða, heldur fyrst og fremst hitt, að þeir vildu ekki leggja skipin í þá hættu, sem því fylgdi að sigla um þessar slóðir. Þá tilkynntu olíufélögin nokkru síðar, að þau mundu þó geta fengið skip til flutninganna á 280 sh. En þegar hér var komið, var byrjað á að athuga möguleika á því, þar sem talsvert drjúgar olíubirgðir voru í landinu, að komast yfir mesta hættutímann, m.a. með því að ganga á þær olíubirgðir sem geymdar eru uppi í Hvalfirði. Síðan var framhaldið það, að þetta skip, sem hafði boðizt til þess að fara á 280 sh., bauðst til að fara á 240, lækkaði sig nokkuð; en svo þegar tókst nokkru síðar að fá skip á 220 sh. og það var orðið fyrirsjáanlegt, að erfiðleikarnir af völdum stríðsins við Súez mundu geta orðið nokkuð langvarandi, þá þótti rétt að mæla með því, að þeir leigðu skip á 220 sh., eitt skip til flutninga á þessari olíu til frekara öryggis í sambandi við það að hafa þó til nægar olíubirgðir í landinu. Er þá sagt frá þessu máli; eins og það hefur gengið fyrir sig, sem vitanlega er mjög á annan veg en komið hefur fram í Morgunblaðinu, og hv. fyrirspyrjandi vildi hér láta skína í. Það er sem sagt alger misskilningur, að ég hafi haft til þess nokkurt vald eða nokkra aðstöðu að stöðva olíufélögin. Ef þau töldu, að flutningar væru með eðlilegum hætti með því að taka það skip, sem fyrir lá eða þeir töldu sig geta fengið, þá áttu þeir vitanlega að leigja það. Ef þeir vildu fá einhverja frekari tryggingu í sambandi við komandi verðlagningu, þá áttu þeir að snúa sér til verðlagsyfirvaldanna. En það var rétt, ég hafði ekki viljað taka að mér að mæla sérstaklega með því, að þessi verðhækkun yrði ákveðin á olíu, eins og þarna stóð, eftir að ég hafði fengið þá reynslu af fyrri skipaútvegun, sem ég fylgdist með, á þá lund, sem ég greindi frá hér áðan. Ég vil því undirstrika það, að frá hálfu viðskmrn. hefur ekki á neinn hátt verið gripið inn í störf olíufélaganna. Hitt er svo annað mál, að hver sem vill getur láð verðlagsyfirvöldunum í landinu það, þó að þau hafi ekki hlaupið inn á hvaða hækkun sem fyrir lá og þau hafi kannske ekki séð fyrir, að stríð var að brjótast út við Súez. Þá er hér spurt um það, hvað ráðgert sé um verð á olíum á næstu vertíð. Þessu er ekki hægt að svara, eins og sakir standa. Þessi mál eru öll í athugun. Í fyrsta lagi liggur það enn ekki ljóst fyrir, hvaða flutningsgjald verður og hvaða innkaupsverð verður á olíum þeim, sem nota þarf nú á næstu vertíð. En ég hygg, að það verði gert allt, sem hægt er að gera, til þess að halda verðlaginu niðri, og ég hygg a.m.k., að olíufélögin efist ekkert um, að það muni verða gert, að olíuverðinu verði haldið niðri eins og hægt er. En vitanlega verður þar að fara eftir því, sem reynslan sýnir um bæði innkaupsverð og flutninga á olíunni. Aðalatriðið er það, að vitanlega grípur verðlagið á olíu mjög inn í alla afkomu útgerðarinnar á komandi vertíð, og vissulega verður þar að taka fullt tillit til þess olíuverðs, sem endanlega verður. Það mun líka verða að athuga til hlítar, hvort ekki er hægt, sumpart með breyttu skipulagi og einnig í sambandi við almenn verðlagningarákvæði, að koma því svo fyrir, að jafnvel sú verðhækkun, sem verður á flutningum til landsins, þurfi ekki að öllu leyti að koma fram í olíuverðinu til útgerðarinnar á komandi vertíð.



Það er sýnilegt, að ógerlegt er að gera málinu þau skil, sem nauðsynlegt er, á þeim fimm mínútum, sem ég hef til umráða. Ég verð að segja það strax, að svar ráðherrans var algerlega ófullnægjandi og frásögnin mjög lituð. Það er gott að heyra, að samningar hafa tekizt milli ríkisstj. og eigenda Hamrafells um það, að skipið verði í flutningum með dieselolíu og benzín. En hæstv. ráðh. láðist að geta þess, um hvaða farmgjald hefur verið samið með þessu skipi. Það hefur að sjálfsögðu geysilega mikið að segja fyrir útveginn í landinu, hvort þessu skipi verður greitt 100 shillingar á tonn fyrir flutning eða 200 shillingar á tonn. En hæstv. ráðh. láðist að geta um þetta. Ég vænti þess, að hann geti gefið Alþ. svar við þessari spurningu. Hann sagði, að með því að hafa Hamrafellið í förum væri séð fyrir flutningi á dieselolíu, sem bátaflotinn notar. Það er að öllum líkindum rétt, en þó vantar, eins og hann tók fram, einn farm, sem enginn veit enn hvort hægt er að fá skip til að flytja. En ef það fæst ekki og þó að Hamrafellið sé í förum, þá verður a.m.k. einhvern tíma vertíðarinnar olíulaust, ef aukaskip fæst ekki. Hæstv. ráðh. sagði, að svartolíubirgðir með því dýra skipi, sem tekið var fyrir 220 sh., mundu endast þangað til um miðja vertíð. Þetta er ekki rétt. Með þeim farmi, sem það skip flytur, verða svartolíubirgðir í landinu til febrúarloka. Eftir þann tíma eru engar birgðir í landinu tryggðar til þess að reka togarana. Við skulum vona, að þetta breytist, að hægt verði að fá skip til flutninganna. En eins og stendur í dag, hefur ekki verið hægt að fá tilboð um eitt einasta olíuskip, og birgðir af olíu fyrir togara endast ekki nema til febrúarloka. Hæstv. ráðh. sagði: Ja, þetta er ekki mitt mál. Þetta er mál togarafélaganna. Mér kemur þetta ekkert við. - Þetta er einkennilegt svar hjá hæstv. ráðh. Samt hefur hann verið í samtölum við félögin allan tímann, og hann hefur bæði synjað þeim um leyfi og leyft þeim að leigja skip. Hvað kom til? Til hvers var sá ráðh. að leyfa innflytjendum að leigja skip, sem hafði ekkert með málið að gera? Eða til hvers var sá ráðh. að synja mönnum um að leigja skip, sem málið var alveg óviðkomandi? Í afriti af bréfi til olíufélaganna, sem ég hef hér í höndunum frá ráðuneytinu, dags. 16. nóv., stendur m.a.: „Ráðuneytið taldi sig ekki vilja mæla með þessari leigu.“ Og svo segir aftur: „Ráðuneytið var ekki viðbúið að samþykkja þessa hækkun heldur.“ Og enn segir á öðrum stað í þessu sama bréfi: „Ráðuneytinu þótti ekki rétt að mæla með þessari leigu.“ Hvað á svona tvískinnungur að þýða af ráðherra, sem kemur hér fram til þess að gefa þinginu skýrslu? Hann segir, að málið komi sér ekkert við. Mér sýnist, að hæstv. ráðh. hafi látið sér málið koma mjög mikið við, og ég vil endurtaka það að íhlutun hans í þessu máli, með leigu skipanna, hefur orðið þess valdandi, að togararnir verða að borga 2000 kr. á dag aukalega, meðan þeir eru að nota þessi 11 þús. tonn, sem hafa verið keypt síðast. Sakirnar standa þá þannig nú, að ekki er til olía fyrir togarana nema til febrúarloka. Það lítur vel út með, að bátaflotinn hafi olíu yfir vertíðina, en þó með því móti, að skip fáist leigt til flutnings á einum farmi, ef ekki tveimur. Eins og sakir standa í dag, er ekki hægt að fá leigt skip hvar sem er á markaðinum. Vonandi breytist það. Þetta er árangurinn af íhlutun hæstv. ráðh. Málið hefur verið þæft af ráðaleysi og þekkingarskorti, vegna þess að ráðh. ætlaði að sýna þjóðinni, að hann léti ekki olíufélögin fara undir fötin við sig í þessu máli til þess að hækka olíuverðið. En því miður brást bogalistin, og mistökin verða þau, að togaraflotinn, eins og ég sagði, verður að borga 2000 kr. á dag meira en áður. Ég sé, að minn tími er búinn, en ég þyrfti miklu lengri tíma til þess að hrekja allar staðhæfingar hæstv. ráðh., sem ég tel að hafi ekki allar við sterk rök að styðjast.



Það voru aðeins nokkur orð. - Hv. 2. þm. Reykv., fyrirspyrjandi, segir hér, að svar mitt hafi verið algerlega ófullnægjandi. Ég svaraði öllum hans fsp. nákvæmlega eins og efni standa til, en það þótti honum ófullnægjandi, af því að honum þótti líklega hlutur olíufélaganna, sem hann er hér að reyna að vinna fyrir, heldur lakari en hann hafði búizt við. En það verður hver að hafa það eins og það er að heyra sannleikann lesinn upp yfir sér, jafnvel þó að hann hefði nú kannske kosið eitthvað annað. Hv. fyrirspyrjandi innti hér eftir því, hvaða farmgjald hefði verið samið um við Hamrafellið. Ég minntist ekki á þetta í mínu svari. Það var í fyrsta lagi vegna þess, að um þetta hafði ekki beint verið spurt, og í öðru lagi líka vegna þess, að frá þessu atriði hefur enn ekki verið fyllilega gengið, þó að það hafi verið gengið frá því, að öruggt sé, eins og ég sagði, að skipið verður í flutningunum. Þá vildi hv. 2. þm. Reykv. gera hér nokkuð úr því, að það mundi vanta einn farm af bátaolíu á vertíðinni og yrði bátaflotinn því olíulaus einhvern tíma á vertíðinni. Það er rétt eins og það sé með öllu útilokað að fá olíu flutta til landsins. Og hvað hefði þá orðið, þó að þetta eina skip, sem olíufélögin eru að reyna að hengja hatt sinn á og átti að flytja hingað togaraolíu, hefði komið? Þau hafa ekki einu sinni beðið um meðmæli mín til þess að fá að leigja eitthvert skip undir þessa bátaolíu. Þá endurtekur hv. fyrirspyrjandi það, að ég hafi synjað þessum félögum um leyfi til þess að flytja olíu til landsins og að í öðru tilfelli hafi ég veitt þeim leyfi. Þetta er með öllu rangt. Ég hef margsinnis tekið það fram við þau, og þau líklega vita um það, hvað þeirra samningar eru, að ég hef ekki synjað þeim um neitt leyfi. Þau höfðu fullt leyfi til þess að flytja olíuna til landsins með hvaða skipi sem er og hafa það enn í dag, og ég hef vitanlega ekkert vald á því sem slíkur, hvort þau taka heldur þetta eða hitt skipið, á meðan þau hafa samninga um að eiga að annast þessa flutninga. Hitt er annað mál, eins og ég sagði í því bréfi mínu, sem hv. 2. þm. Reykv. vitnaði hér í, að ég hafði beinlínis tekið það fram í bréfi til olíufélaganna, að ég vildi ekki mæla með því fyrir mitt leyti. Þau vissu mætavel um það, hvernig þessi mál lágu. Verðlagsmálin lágu hjá öðrum ráðherra en mér. Og við það rn. höfðu þau einnig rætt um þau mál. Hitt kippi ég mér ekkert upp við, ekki neitt, hvorki hér á Alþ. né annars staðar, og alveg sérstaklega þar sem ég á nú sæti í ríkisstj., að olíufélögin kenni mér um það, þegar gengið er svolítið að þeim. Það kemur mér ekkert á óvart. Ég hef fengið það á mig, þegar ég hef haft minni aðstöðu til að hafa þar áhrif á heldur en nú. Og það er því ekki verið að kenna þeim ráðherrum um það, sem þessi mál falla undir, þegar nokkuð er hert að þeim, heldur er mér kennt um það. Það er af ofur skiljanlegum ástæðum. Ég hef því ekki enn sem komið er haft neina íhlutun í frammi um það, hvernig þau haga sínum olíuflutningum til landsins. Hitt er svo annað mál, að ég hef oft látið þá skoðun í ljós, að olíufélögin eigi ekki að hafa neinn einkarétt á því, þau eigi ekki að hafa neinn samning um það að vera eini aðilinn, sem flytur olíu til landsins, það sé með öllu ástæðulaust að fela þeim það. Ég álít, að þau hafi ekki dugað þannig í því verki, að það sé nein sérstök ástæða til þess að fela þeim það verk. Ég hef ekki sagt, að þetta mál komi mér ekki við. Og það er einmitt vegna þess, að það skipti mig miklu máli að vita um það, hvort olía var flutt til landsins eða ekki, að ég tók það að mér að mæla með því, sem mér sýndist á hverju stigi málsins vera þess eðlis, að það væri ekki sanngjarnt að neita olíufélögunum um. Mér er það alveg ljóst, að það er vitanlega ekki hægt að velta yfir á olíufélögin öllum fragtahækkunum, hversu miklar sem þær eru, og þó að ég hafi stundum talið, að þeirra hagur væri óþarflega góður, þá mun ég alveg hiklaust mæla með því fyrir mitt leyti, þar sem ég verð spurður um, að þau fái sanngjarnan hlut upp borinn af óvæntri og stórkostlegri hækkun, sem á þau getur fallið. Ég sagði það hér og byggði á þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um olíubirgðir, að olíubirgðir af fuelolíu eða togaraolíu væru þannig, að þær mundu duga með þeim farmi, sem nú er á leiðinni, fram á miðja vertíð, og þetta er aðeins í sambandi við þá reynslu, sem verið hefur af notkun á þessari olíu á hverjum mánuði. Ég er fullviss um það, að þetta mun reynast rétt hjá mér, að það er mun meira en út febrúarmánuð, og það mun standa, sem ég sagði, að olíubirgðir eru raunverulega til fram á miðja vertíð. En ég er svo ekkert hræddur um, að það fáist ekki næg olía til þess að birgja togarana upp. Ég er alveg sannfærður um það, að okkur verður ekkert frekar neitað um það nú en áður að geta gripið til þeirra miklu olíubirgða af þessari olíutegund, sem eru í Hvalfirði, ef svo kynni til að takast, að erfitt væri að fá olíuna flutta nú í vetur. Ég efast ekkert um það, að það muni takast, enda hafa þegar farið fram það miklar viðræður um það málefni, að ég tel að það megi reikna fyllilega með því, auk þess sem ég er sannfærður um, að okkur mun takast eins og öðrum að fá a.m.k. eitt skip til þess að taka að sér flutning á einum farmi af þessari olíutegund einhvern tíma síðar í vetur. Hv. 2. þm. Reykv. minntist svo á það, að með því, hvernig þarna hefði tekizt til með leigu á skipi fyrir togaraolíu, hefðu útgjöld togaranna hækkað um 2000 kr. á dag. Þó að þessi upphæð sé auðvitað ekki rétt, þá skiptir það ekki höfuðmáli. En ég vil hins vegar minna hann á það, að bæði þegar hann hefur sjálfur verið í því embætti, sem ég hef nú með að gera, og eins þegar flokksbróðir hans var í því embætti, þá þurfti ekkert stríð til, að togararnir fengju slíka hækkun eins og 2000 kr. á dag. Það var rétt um síðustu áramót, sem slík hækkun skall yfir, án þess að nokkurt Súezstríð hefði komið þá til. Og þá stóð það ekki í þeim að renna í gegn slíkri hækkun bara eftir beiðni olíufélaganna, og reyndar var þannig búið um hnútana, að þeim var bara gefið fullt frelsi til þess að verðleggja þessa togaraolíu alveg að vild. Það var ekki fyrr en í tíð núverandi ríkisstjórnar, sem sett voru ákvæði um, að haft skyldi eftirlit með verðlagningu á togaraolíu og hún hlýddi verðlagsákvæðum og þess gætt, að þar væri ekki framkvæmd óeðlileg hækkun. Um það atriði svo, hvað ég hafi ætlað að sýna þjóðinni með íhlutun minni, sem hann segir að verið hafi í sambandi við olíumálin, þá vona ég fyrir mitt leyti, að svo vel sem olíufélögin hafa þegar fundíð svona forleikinn að þessu, þá eigi þjóðin eftir að sjá, hvað á eftir kemur í sambandi við fyrirkomulagið á olíumálunum. Við skulum vona það, að þeir fulltrúar olíufélaganna, sem hér eru á Alþ., og hluthafar þeirra verði ekkert óánægðir með þá skipun og a.m.k. álíka glaðir og þjóðin í sambandi við verðlagsmál á olíu.