Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og hefur nú gengið í gegnum hv. Nd., er um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabankans um nýtt gengi íslenzkrar krónu og er afleiðing af og fylgifiskur gengisbreytingarinnar. Ég hygg, að það megi segja, að það sé að heita má samhljóða sams konar frv. í hliðstæðum tilvikum áður, með einni undantekningu þó. Sú undanteking er í 3. gr., þar sem segir, að kaup- og sölugengi megi vera 21/4% undir eða 21/4% yfir stofngengi, í stað þess, sem er í núgildandi lögum, að svigrúmið er 1% í hvora áttina. Um ástæðuna fyrir þessari breytingu, - og ég skal játa, að allt eins hefði verið formlegt að hafa hana í sérstökum lögum um breyt. á Seðlabankalögunum, leyfi ég mér að vísa til athugasemda við 3. gr., þar sem segir: „Flestar þjóðir heims hafa nú með leyfi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tekið upp 2.25% frávik til hvorrar áttar frá stofngengi. Er ákvæði um þetta tekið upp að beiðni bankastjórnar Seðlabankans til breytingar á lögum bankans, en hafa byggt á 1% fráviki til hvorrar áttar.“ Nánari grg. fyrir þessari ósk Seðlabankans kom fram í fréttatilkynningu, sem Seðlabankinn lét fara frá sér um gengisákvörðunina og birt hefur verið í blöðum, útvarpi og e.t.v. sjónvarpi, þannig að ég ætla, að mönnum séu ljósar þær röksemdir, sem Seðlabankinn hefur fært fram fyrir þessari ósk, og ég skal ekki þreyta hv. dm. á að lesa hana upp. Ég geri ráð fyrir því, að um þetta frv. út af fyrir sig sé ekki heildarágreiningur, nema þá að það kynni að vera þetta eina nýja ákvæði, - eða svo virtist vera í hv. Nd., að menn væru ekki öldungis ásáttir um það. Ég þarf þess vegna ekki að fara neinum sérstökum orðum í sjálfu sér um þetta frv. Hins vegar er eðlilegt, að skoðanir séu skiptar og að einhverjar deilur eigi sér stað um sjálfa forsenduna fyrir þessu frv., sem hér liggur fyrir. þ.e.a.s. ákvörðunina um breytingu á gengi íslenzku krónunnar. Ég flutti um það efni allrækilega grg. í hv. Nd., og ég vona, að svo hafi staðið á, að hv. þm. Ed. hafi átt þess kost að hlýða á þá grg. Þess vegna vonast ég til, að ég þurfi ekki að endurtaka hana hér. Vegna þeirrar virðingar, sem Ed. ber, vil ég ekki algerlega láta nægja að vísa til hennar, heldur víkja með örfáum orðum að ástæðunni fyrir því, að gripið er nú til þessara gengisfellingar. Ég sagði í mínum inngangsorðum í gær í Nd., að ég liti svo á, að gengisfelling væri mér ekkert fagnaðarefni. Ég lít á gengisfellingu jafnan sem neyðarúrræði, sem óhjákvæmilegt getur verið að grípa til, hins vegar er ekki rétt, að gengislækkun hafi verið eða sé eitthvert bannorð hjá Framsfl. Eins og allir vita, sem kunnugir eru íslenzkri stjórnmálasögu á síðustu áratugum, hefur Framsfl. oftar en einu sinni staðið að gengisfellingu. Hitt er rétt, sem hefur komið fram í þessum umr., að við deildum á fyrrv. stjórn bæði í síðustu kosningum og endranær fyrir það, sem við köllum gengisfellingarstefnu hennar, þ.e.a.s. þá efnahagsstefnu, sem leiddi til þess, að æ ofan í æ höfum við þurft að grípa til stórra gengisfellinga. En þó að ég segi, að gengisfelling sé jafnan neyðarúrræði, þarf ekki að skilja það svo, að hér í þjóðfélaginu nú sé eitthvert neyðarástand, því fer fjarri. Sem betur fer, líður fólki almennt vel hér á landi nú. Það hafa flestir - eða ég vona nær allir - nægilegt að bíta og brenna. Það er nægileg atvinna, kaupmáttur tekna er góður, og ég held jafnvel, að kaupmáttur sumra sé e.t.v. fullmikill og eigi sinn þátt í þeirri umframeftirspurn, sem er a.m.k. ein undirrót þess vanda, sem við er að tefla. Framkvæmdir hafa aldrei verið meiri hér á landi en á þessu ári, og það er líka svo, að sumum þykir nóg um. E.t.v. er það svo, að þær eigi sinn þátt í þeirri þenslu, sem er í þjóðfélaginu og margir álíta, að sé of mikil. og ég get tekið undir, að svo sé. Samt sem áður eru allir, að ég held, sammála um, að þrátt fyrir það að velsældarástand sé hér á landi, þá sé vandi fyrir höndum, og það er áreiðanlegt, að úr þeim vanda hafa stjórnarandstæðingar ekki gert minna en við, heldur meira. Í sjálfu sér getum við verið mjög þakklátir stjórnarandstöðunni og sérstaklega málgögnum hennar fyrir það, hve vel þau hafa undirbúíð þjóðina og fólkið að undanförnu undir, að það yrði að gripa til einhverra ráðstafana í þá átt, sem nú liggur fyrir, að gert hefur verið. En hver er þá þessi vandi, sem við er að glíma og gerir nauðsynlegt að grípa til þessarar ráðstöfunar eða einhverrar annarrar, sem svipaðar verkanir gæti haft? Ég skal reyna að gera dæmið einfalt og nefna aðeins þann vanda, sem nú brennur heitast á haki okkar. Það er sá vandi, að það er ekki, jafnvel eins og er, fyrir hendi fullnægjandi rekstrargrundvöllur fyrir aðalútflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar og þá sérstaklega sjávarútveginn. Það er auðvitað sérstaklega alvarlegt mál, rétt þegar komið er að vetrarvertíð, að þannig sé ástatt fyrir þessum höfuðatvinnuvegi okkar. Það er deilt um ástæðurnar fyrir því, að svo er komið fyrir sjávarútveginum. Ég held samt, að ef menn vilja vera sanngjarnir og líta á staðreyndir, þá eigi ekki að vefjast fyrir neinum, hverjar ástæðurnar eru fyrir því, að þannig er komið fyrir sjávarútvegi og útflutningsatvinnuvegunum. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að afli hefur minnkað hér tvö s.l. ár, miðað við sóknarmáttinn. Það eru auðvitað engin rök út af fyrir sig að henda á heildaraflann, heldur verður að taka tillit til þess, hve bátar og önnur skip hafa verið mörg og hve mikla getu þau hafa haft, og enn fremur og þó aðallega, að samsetning aflans hefur breytzt og orðið mun óhagstæðari. Þetta eru staðreyndir, sem enginn getur neitað. Þetta eru staðreyndir, sem engin getur út af fyrir sig ráðið við, Hin aðalástæðan fyrir þessu er hækkandi tilkostnaður til lands. Til þessa hækkandi tilkostnaðar liggja ýmsar ástæður. Til hans liggur sú ástæða, að það hafa orðið óhagstæðar sveiflur í okkar nágrannalöndum, gengisbreytingar, sem hafa valdið því, að tilkostnaður og rekstrarkostnaður atvinnuveganna hefur þar af leiðandi vaxið. Enn fremur er það, að samið var í des. s.l. um verulegar kauphækkanir, sem hafa komið í áföngum, og ég skal fyrir mitt leyti játa, að einn þátturinn í þeim samningum, vinnutímastyttingin hefur komið fram sem meiri raunveruleg kauphækkun en ég hafði fyllilega gert mér grein fyrir í vissum þáttum atvinnurekstrarins, eins og t.d. í frystihúsaiðnaði. Það er ekki nein ástæða til að vera að draga fjöður yfir þetta. En það er ekki nóg, að líta á það, sem er í dag, sem er þó eins og ég sagði, að fullnægjandi rekstrargrundvöllur er ekki fyrir hendi, heldur verður að lita fram í tímann og athuga það, sem fram undan er, og þá vita menn það, að 1. marz n.k. ber að mæta 6% grunnkaupshækkun. Ég held, að það geti enginn haldið því fram, að við þær aðstæður, sem nú eru í þessum atvinnuvegum, sé hægt fyrir sjávarútveginn og útflutningsiðnaðinn að mæta þessari hækkun, nema einhverjar aðgerðir væru gerðar. Um þetta held ég, að þurfi ekki að fjölyrða. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verða umflúnar og menn verða að horfast í augu við. En menn geta svo deilt um það fram og aftur, hvernig þetta sé til komið og hverjum sé um að kenna. Auðvitað geta menn ekki deilt um sumar staðreyndirnar, sem eru gersamlega óviðráðanlegar öllum mannlegum mætti. Ég skal ekki fara öllu nánar út í að gera grein fyrir þessum vanda eða þeim leiðum, þeim úrræðum, sem til greina gátu komið til að mæta honum. Það hafa hv. þm. fengið til lestrar í þeirri skýrslu, sem efnahagsmálanefnd hefur sent frá sér og ég gerði líka grein fyrir, nokkuð ítarlega í inngangsorðum mínum í hv. Nd. Vissulega er það svo, að um fleiri valkosti gat verið að tefla, og það gat verið vandasamt mat að meta, til hvaða ráðstafana ætti að grípa. Niðurstaðan varð þessi, sem fyrir liggur, að gripið var til gengisfellingar þeirrar, sem ákveðin hefur verið. Þó að þar sé ekki þrædd nein sú leið, sem valkostanefnd bendir á, má segja, að það sé kjarninn í einni þeirri leið, sem hún bendir á, þ.e.a.s. hinni svokölluðu uppfærsluleið. En vissulega eru frávik frá þeirri leið, eftir því sem valkostanefnd gerir ráð fyrir henni, og þá helzta frávikið, að það er gert ráð fyrir, að áhrif gengislækkunarinnar komi inn í vísitöluna. Það hefur verið talað um, að þessi gengisfelling væri annars eðlis, en gengisfellingar þær, sem viðreisnarstj. beitti sér fyrir. Það má vissulega til sanns vegar færa. Í fyrsta lagi er þetta miklu minni gengisfelling en gerð hefur verið áður. Hún er gerð að ýmsu leyti við aðrir aðstæður og að sumu leyti við þær aðstæður, sem sérfræðingar telja líklegri til þess, að hún skili árangri. Hitt er svo, að ég hygg, líka óvenjulegt, að full vísitala fylgi, en það getur aftur á móti haft í för með sér, að áhrif þau, sem ætlunin er að ná með gengislækkun eða gengisbreytingu, verði skammvinnari en ella. Ég er þeirrar skoðunar, að stöðugt verð og stöðugt gengi séu mikilsvert undirstöðuatriði í efnahagslífi, en ég álít þó annað atriði enn þýðingarmeira. Gengisskráningin er í sjálfu sér ekki neinn helgigripur, sem ekki má hreyfa við. En það, sem er þó alltaf höfuðatriðið í efnahagslífi þjóðar, er, að framleiðsluatvinnuvegir hennar gangi og geti starfað með eðlilegum hætti og staðið að öðru leyti undir þeim þáttum, sem þar eru og halda uppi þjóðarbúinu, til þess að það sé hægt að segja, að við lifum í velferðarþjóðfélagi. Þessi ráðstöfun, sem hér liggur fyrir, er gerð í þeirri trú, að hún geti afstýrt þessum vanda, sem er fyrir hendi og alveg á næsta leyti, að því er sjálfa vetrarvertíðina varðar, sem er þýðingarmikið tímabil í þjóðarbúskap Íslendinga. Mér dettur ekki í hug að vera með neinar fullyrðingar um það á þessu stigi, hversu varanleg þessi lausn muni verða, né heldur skal ég vera með neinar fullyrðingar um það, hversu lífseig þessi ríkisstj. reynist. Ég læt mér allar feigðarspár, sem fram voru bornar um ríkisstj. í hv. Nd., í léttu rúmi liggja og læt þær sem vind um eyru þjóta. En hvað sem um það er, þá er það skoðun mín, að það hafi beinlínis verið skylda ríkisstj. nú eins og á stóð að ráðast í það með fullum krafti og fullri dirfsku að reyna að leysa þennan vanda. Ég held, að hver ríkisstj., sem er ábyrg, hefði þurft að gera það og átt að gera það. Og ég held, að það hefði skapað mjög mikið vandamál í íslenzku þjóðfélagi, ef svo hefði farið, að ríkisstj. hefði ekki treyst sér til að gera tilraun til að leysa þennan vanda og hefði gefizt upp, eins og stjórnarandstæðingar kunna nú að orða það. Ekki segi ég þetta af því, að ég hafi svo mikið sjálfsálit, að ég ætli, að núv. ríkisstj. sé ómissandi, heldur af hinu, að ég vil biðja hv. þm. að hugleiða, hvað hefði gerzt, ef okkur hefði ekki tekizt að leysa þennan hnút nú og stjórnin hefði orðið að segja af sér með þessi málefni öll óleyst. Ég býst ekki við því, og mér er a.m.k. ekki kunnugt um, að það hefði verið fyrir hendi nokkur þingræðislegur meiri hl. til að taka við og mynda nýja stjórn, og ég býst við, að það hefði getað tekið æðilangan tíma að mynda slíka nýja stjórn, sem hefði haft meiri hl. Alþ. á bak við sig. Og ég býst við því, að það hefði ekki neinum þótt sérstaklega góður kostur, ef t.d. forseti hefði neyðzt til að grípa til þess úrræðis að skipa embættismannastjórn. Ég býst líka við, að það hefði orðið nokkuð torleyst verkefni fyrir hana að leysa þennan vanda, e.t.v. í mismunandi góðri samvinnu við Alþ. Ég held þess vegna, að það, sem við hefði blasað, ef núv. stj. hefði ekki tekizt að ná samkomulagi um það úrræði, sem fyrir liggur, hefði verið, að samningur um nýtt fiskverð, sem þurfa að hefjast og verða lokið fyrir áramót, hefðu dregizt um óákveðinn tíma, enginn veit hversu lengi. Og afleiðingin af því hefði orðið stöðvun bátaflotans og útgerðarinnar um óákveðinn tíma líka. Auðvitað er það svo, að við megum ekki við því að verða fyrir slíkum skakkaföllum. Okkur veitir ekki af því, að atvinnuvegirnir geti gengið óhindrað. Og hvað sem um þessa stjórn má segja og hver sem hennar eftirmæli verða, þá verður þó aldrei um hana annað sagt en það, að henni hefur hingað til tekizt að stuðla að því, að vinnufriður ríkti í landinu. Það hefur ekki komið til neinnar stórfelldrar vinnustöðvunar á starfstíma hennar. Ég hygg, að það sé ómælt fé fyrir þjóðarbúið, sem hefur einmitt unnizt við þetta. Ég vona, að allir landsmenn skilji þetta, sem ég hef sagt um skyldur ríkisstj. til að ganga í það með fullri dirfsku að gera tilraun til að leysa þetta mál, hversu varanleg sem lausnin verður, og ég vona, að landsmenn meti það, ekki sízt atvinnurekendur, jafnvel þótt þeir verði eitthvað sparir á viðurkenningarorðin, enda hefur ekki verið sérstaklega óskað eftir þeim. Ég hef mælzt til þess, að afgreiðslu þessa frv. væri hraðað. Sá háttur hefur jafnan verið hafður á um sams konar frv, og tilmæli verið tekin til greina, m.a. af okkur, sem nú erum í stjórn, þegar við vorum í stjórnarandstöðu. Ég hygg, að í þau fjögur skipti, sem á þetta hefur reynt, hafi frv. slíkt sem þetta verið afgreitt ýmist á einum eða tveimur dögum. Ég tel mig hafa vilyrði, svo að ég segi ekki loforð, fyrir því, að þetta mál nái afgreiðslu á 2 dögum. Afgreiðslan í Nd. tók að vísu nokkuð lengri tíma en eðlileg skipti á milli d. segja til um, en ég vona samt með tilliti til þess, að báðar n. munu hafa unnið saman að þessu máli, að það takist að afgreiða málið núna í kvöld eða nótt hér í hv. Ed. Ég veit, að ég þarf ekki að vera að fara um það neinum orðum, hvílík óþægindi eru að því, að fá þetta mál ekki afgreitt. Það er öllum, sem hér eru, auðvitað ljóst, að að því eru mikil óþægindi fyrir marga, hæði fyrirtæki og almenning, að gjaldeyrisviðskiptí þurfi að stöðvast á nýjan leik. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, að við höfum fullan hug á því að sýna hæstv. ríkisstj. þann skilning í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að ekki verði óeðlileg töf á afgreiðslu þess. Þó verður að taka fram, að nú er orðið áliðið annars dags, þegar við hefjum umr. hér í hv. Ed. En við skulum vona það bezta, og vilyrði eru fyrir hendi, eins og hæstv. forsrh. tók fram, þótt ekki væri þar um hrein eða hein loforð að ræða, og verður það að ráðast af þeim orðaskiptum, sem hér eiga sér stað í kvöld. Hæstv. forsrh. hóf mál sitt með því að taka fram, að gengislækkun væri ekkert bannorð af hálfu Framsfl. og framsóknarmanna, þeir hefðu oft staðið að slíkum aðgerðum í efnahagslífi landsmanna. Þetta er alveg rétt. Það er t.d. alveg sérstaklega minnisstæð afstaða þeirra og þátttaka í slíkum aðgerðum í þinginu 1949–1950, þegar þeir fluttu vantraust á ríkisstj. sjálfstæðismanna fyrir að bera fram till. til gengisbreytingar til þess einmitt að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna, en mynduðu síðan stjórn með sjálfstæðismönnum í kjölfarið til þess að tryggja slíkri gengisbreytingu framgang, þannig að ég held því engan veginn fram, að það sé neitt bannorð af hálfu framsóknarmanna, að þeir taki þátt í gengisbreytingu eða gengislækkun. Hins vegar var annað hljóðið í hæstv. forsrh. fyrir síðustu kosningar, fyrir kosningarnar 1971. Þá var það bannorð að hans áliti, að um gengisbreytingu gæti verið að ræða sem tæki til að tryggja rekstrargrundvöll atvinuveganna. Þá fór hann um landið og boðaði, að til slíkra aðgerða mundi aldrei koma, ef kjósendur treystu honum fyrir stjórnvölnum. Það var að vísu svo, að hann eða hans flokkur fékk ekki neina traustsyfirlýsingu í kosningunum vorið 1971, en þrátt fyrir það að þeir töpuðu fylgi, varð það úr, að hæstv. núv. forsrh., Ólafi Jóhannessyni, var falin stjórnarforusta og mynduð var svokölluð núverandi vinstri stjórn. Og þótt oddviti þeirrar núv. vinstri stjórnar segi nú, að gengisbreyting eða gengislækkun hafi ekki verið neitt bannorð í hugum eða munni Framsóknar, var það bannorð í málefnasamningi núv. hæstv. ríkisstj. Í málefnasamningi núv. hæstv. ríkisstj. stendur orðrétt, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. mun ekki heita gengislækkun gegn þeim vanda, sem við er að glíma í efnahagsmálum, en halda áfram verðstöðvun, þar til nýjar ráðstafanir til að hamla gegn óeðlilegri verðlagsþróun verða gerðar. Og nú er spurningin: Hverjar eru þær aðrar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem ríkisstj. hefur gripið til, aðrar ráðstafanir en hin svokallaða verðstöðvun, aðrar ráðstafanir en þær till. til gengisbreytingar, til gengislækkunar, sem hér er til umr.? Svarið er auðvitað öllum augljóst og liggur opið fyrir. Þetta er í raun og veru fyrsta till. núv. hæstv. ríkisstj. til lausnar á efnahagsvanda. Fyrsta ráðið, sem núv. hæstv. ríkisstj grípur til, er gengislækkun, þvert ofan í það, sem segir í málefnasamningi stjórnarflokkana. Þetta eitt út af fyrir sig er fullkomin ástæða til þess, að núv. hæstv. forsrh. og núv. hæstv. ríkisstj. á að segja af sér, og það á að vera algerlega þarflaust að bera fram vantraust á ríkisstj. og krefjast þingrofs og nýrra kosninga. En úr því að núv. hæstv. forsrh. hefur ekki sómatilfinningu til þess að standa við málefnasamning stjórnar sinnar verður stjórnarandstaðan að bera slíka till. fram. Það skal rakið hér, að það fyrsta, sem ríkisstj. gerði, var að framlengja þá verðstöðvun, sem fyrrv. ríkisstj. hafði forgöngu um, að samþ. var í nóv. 1970. Verðstöðvunin var framlengd í júlí 1971 til áramóta með ákveðnum breytingum. Um þetta leyti í fyrra sátu menn líka á rökstólum, og þá má segja, að verðstöðvunin hafi í orði kveðnu, a.m.k. í orði kveðnu, - verið framlengd um óákveðinn tíma. A.m.k. var það túlkun stjórnarsinna á þeim aðgerðum, sem þá voru gerðar í skyndingu um nokkrar breytingar með lagafrv., sem þá voru til meðferðar síðustu dagana fyrir jól. Það breytir ekki því, að auðvitað þurfti núv. stjórn að samþykkja ýmsar verðhækkanir eðli málsins samkv. vegna þeirra tilkostnaðarhækkana, sem hún sjálf hafði átt mestan þátt í að stofna til. En það dugði ekki til, heldur var talið nauðsynlegt og rétt í júlí s.l. að bera fram eða gefa út sérstök brbl. um tímabundna verðstöðvun, og þau brbl. hafa verið hér til 1. umr., en eru óútrædd enn sem komið er. Að öðru leyti hefur ríkisstj. ekki ráðizt gegn efnahagsvanda. Þess vegna liggur alveg ljóst fyrir, að ríkisstj. er nú að gera sínar fyrstu ráðstafanir til lausnar efnahagsvanda, og sú lausn er gengislækkun. En í málefnasamningnum stendur: „ Ríkisstj. mun ekki beita gengislækkun gegn þeim vanda, sem við er að glíma í efnahagsmálum.“ Ef hæstv. forsrh. vill halda því fram, að þetta sé ekki að ganga á bak orða sinna, má að vissu leyti til sanns vegar færa, að hann geti afsakað sig með því, að við viðskilnað fyrrv. ríkisstj. hafi ekki verið við neinn efnahagsvanda að glíma, og það er út af fyrir sig alveg rétt. Sá efnahagsvandi var a.m.k. ekki slíkur, að orð væri á gerandi. En hitt stendur óhaggað, að kosningaloforðin af hálfu núv. stjórnarfl. fyrir kosningar 1971 um, að gengislækkunarleið kæmi ekki til greina til lausnar efnahagsvanda, hafa verið svikin. Málefnasamningur núv. stjórnarflokka hefur verið svikinn. Hæstv. forsrh. gaf þá skýringu í sjónvarpinu í gær, að það hefði verið ákveðinn vandi eða arfur frá fyrrv. ríkisstj., hún hefði verið búin að stofna til útgjalda, en ekki séð fyrir tekjum til að mæta þeim. Þetta er alvarleg ásökun, ábyrgðarleysi, ef satt væri, af hálfu fyrrv. ríkisstj., ef hún hefði stofnað til útgjalda, en ekki séð fyrir tekjum til að mæta þeim. Ef þetta hefði verið rétt, hver hefðu þá verið eðlileg viðbrögð viðtakandi stjórnar? Hver hefðu verið eðlileg viðbrögð þeirrar stjórnar, sem vildi sýna ábyrgðartilfinningu og bæta úr skák? Auðvitað að sjá fyrir tekjum eða skera niður útgjöld. En hæstv. ríkisstj. gerði hvorugt. Eftir að hún tók við völdum, gerði hún þvert á móti það að auka á útgjöldin og flýta greiðslu þeirra útgjalda, sem ákveðin höfðu verið í lögum að hálfu fyrrv. ríkisstj. Og hún gerði ekki nokkra tilraun til að afla tekna til þeirra a.m.k. ekki svo að heitið geti. Við munum öll, að greiðslur tryggingabótanna, sem áttu að taka gildi 1. jan. s.l., var flýtt, um örfáa mánuði að vísu. Við munum enn fremur, að það var talið alveg nauðsynlegt að greiða niður 1.3 vísitölustig úr ríkissjóði vegna þeirrar hækkunar tóhaks og áfengis og almannatryggingagjalda, sem fyrrv. ríkisstj. hafði ákveðið í sambandi við verstöðvunina frá því í nóv. 1970. Þá þótti það árás á launþega að láta það ekki koma fram í kaupgreiðsluvísitölunni, að tóbak og áfengi og almannatryggingagjaldið hækkaði. Voru höfð stór orð um það hér í þinginu. Hvað höfum við heyrt síðan? Að það sé hrein vitleysa, ábyrgðarleysi, að láta hækkun verðs á tóbaki og áfengi hafa áhrif á kaupgjaldsvísitöluna. Við höfum líka heyrt það af hálfu hæstv. núv. forsrh., að það sé algert ábyrgðarleysi, að óbeinir skattar hafi áhrif á kaupgjaldsvísitölu, og við höfum reynt það af núv. hæstv. ríkisstj., að hún breytti almannatryggingagjöldunum, sem höfðu áhrif á kaupgreiðsluvísitölu, í beina skatta til þess að losna við það, að kaupgreiðsluvísitalan hækkaði af þeim sökum. Það getur vel verið, að það sé nokkuð vinnandi til þess, að menn gangi í þann skóla að sitja í ráðherrastólunum, þótt ekki sé nema nokkra mánuði. En það er alldýr skóli fyrir þjóðina að kenna hæstv. núv. ráðh. staðreyndir efnahagslífsins og hvernig haga beri aðgerðum. Það má og minna á það, - ég hygg, að ég fari með rétt mál, - að núv. hæstv. ríkisstj. hafði í umframtekjur töluvert á annan milljarð kr. á árinu 1971, miðað við það, sem fjárlög gerðu þá ráð fyrir. En það var ekki nægilegt til að standa undir eyðslustefnu hennar, heldur skilaði hún ríkisbúskapnum þannig, að á honum var halli, sem nam um það bil 400 millj. kr., gagnstætt jafnmiklum hagstæðum greiðsluafgangi árið áður í tíð viðreisnarstjórnar. Á þessar staðreyndir er alveg nauðsynlegt að minna, þegar hæstv. núv. forsrh. er að ræða um nauðsyn á neyðarráðstöfunum, því að hann hefur æ ofan í æ sagt, að gengislækkun væri neyðarráðstöfun. Hitt er auðvitað rétt hjá hæstv. forsrh., að miklu máli skiptir, hvernig staða atvinnuveganna er. Hann mat stöðu atvinnuveganna þannig, þegar hann tók við völdum á miðju ári 1971, eftir að þá hafði átt sér stað 20% kaupmáttaraukning í þjóðfélaginu á 18 mánuðum þar á undan, eða frá ársbyrjun 1970, að það væri óhætt að stytta vinnuvikuna, lengja orlof, það væri óhætt að hækka fiskverðið og það væri óhætt að lofa til viðbótar öllu þessu 20% kaupmáttaraukningu á fyrsta tveggja ára valdatímabili núv. hæstv. stjórnar. Það var auðvitað, að kaupgjaldssamningarnir, sem gerðir voru í des. á síðasta ári, voru gerðir á grundvelli þessa mats sjálfs hæstv. forsrh. lýðveldisins Íslands. Menn skyldu halda, að það væri áreiðanleg heimild, sem þar væri um að ræða, um stöðu atvinnuveganna í þjóðfélaginu. Og ég verð að segja það aðilum vinnumarkaðarins til afsökunar, að það væri ekki að furða, þótt þeir kaupgjaldssamningar, sem þá áttu sér stað, hefðu þau úrslit, sem raun ber vitni um. En þeir ásamt með aðgerðum ríkisstj. sjálfrar hafa gert það að verkum, að launakostnaður í hraðfrystiiðnaði landsmanna er 35–40% hærri í nóv. 1972 en í nóv. 1971. Hér er um veigamikla ástæðu að ræða fyrir þeim aðgerðum, sem núv. hæstv. ríkisstj. sér sig tilneydda að gera. Þetta játaði hæstv. forsrh. í orðum sínum áðan. Hann játaði, að hann hefði vanmetið eða mismetið aðstöðu atvinnuveganna og hvað óhætt hefði verið að lofa í málefnasamningnum. Hér er á ferðinni enn ein ástæðan til þess, að núv. ríkisstj. er vantrausts verð. Það hefur verið sagt, að núv. hæstv. ríkisstj. hafi tryggt 13% kaupmáttaraukningu til handa launþegum landsins, frá því að hún tók við völdum, og á því má skilja, að það sé stutt í það að efna loforðið um 20% kaupmáttaraukningu á fyrstu tveim valdaárunum. En hvernig er kaupmáttaraukning núv. hæstv. ríkisstj. fengin, og hvernig var 20% kaupmáttaraukning fyrrv. hæstv. ríkisstj. fengin á síðast einu og hálfa valdaári hennar? Fyrrv. ríkisstj. tókst að ná þeim árangri, að 20% kaupmáttaraukning varð, um leið og hagkvæmur viðskiptajöfnuður var á viðskiptunum við útlönd og á sama tíma og greiðsluafgangur var hjá ríkissjóði. Á bak við þá kaupmáttaraukningu stóð verðmætasköpun í þjóðfélaginu, framleiðsluaukning, sem með ýmsum hætti gerði þá kaupmáttaraukningu varanlega. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur náð 13% kaupmáttaraukningu með þeim hætti að stofna til halla á viðskiptunum við útlönd, 4000 millj. kr. halla á síðasta ári og a.m.k. jafnmiklum halla á þessu ári. Hún hefur náð henni með því að eyða af sjóðum, sem til voru á árum viðreisnarstjórnarinnar, og hún hefur náð henni með því að að stofna til halla í ríkisbúskapnum sjálfum, nær 400 millj. kr. halla á síðasta ári og væntanlega jafnmiklum halla í ríkísbúskapnum á yfirstandandi ári. Þessi kaupmáttaraukning er þess vegna fölsk kaupmáttaraukning, sem byggist á því að lifa um efni fram, byggist á því að stofna til skulda erlendis. Hún er lík því, að einstaklingurinn geri sér það dæmi upp eða telji sér trú um, að hann hafi meira úr að spila, af því að hann hefur fengið lán, sem hann þarf auðvitað síðar að greiða. Ef við lítum á þessar staðreyndir og ef við lítum á þá staðreynd, sem ég dreg ekki í efa, að hæstv. forsrh. fer rétt með, að án aðgerða mundu atvinnuvegir landsmanna stöðvast, þá er auðvitað úr vöndu að ráða, hvað til bragðs skuli taka. Við tókum eftir því, að á miðju þessu ári voru gefin út brbl., sem ég gat um hér áðan. Þessi brbl. hétu „brbl. um tímabundna verðstöðvun,“ og um leið og þau voru sett, var boðað, að nú þyrfti að fara að hugsa fyrir varanlegri úrræðum, og ég endurtek: varanlegri úrræðum í efnahagsmálum. Og það er fróðlegt að kanna, hvað varð að ráði á því stigi málsins, - ekki að ríkisstj. gerði sjálf till. um ráðstafanir, heldur að sérstök valkostanefnd efnahagssérfræðinga settist á rökstólana. Sú n. hefur starfað frá því í júlí og fram til nóvemberloka, að því er ég hygg, og til marks um það, hve vandinn er mikill, má nefna þær leiðir, sem til vals komu. Það var í fyrsta lagi millifærsluleið, sem fól í sér 7% söluskattshækkun, lækkun kaupgreiðsluvísitölu um 2 stig, lækkun opinberra útgjalda og útlán um 1600–1700 millj. kr. Það var í öðru lagi svokölluð niðurfærsluleið, sem fól í sér lækkun kaupgreiðsluvísitölu um 5 stig, söluskattshækkun um 3%, fjáraukagjald að upphæð 8%, þ.e.a.s. gjald á fjárfestingarvörur og ýmiss konar svokallaðar lúxusvörur, þ.e. heimilistæki, sem öllum er nauðsyn að hafa á heimilum sínum, lækkun opinberra útgjalda og útlána að upphæð 1600–1700 millj. kr. Og það var í þriðja lagi gengislækkun, 12%, lækkun kaupgreiðsluvísitölu um 2 stig, söluskattshækkun um 1%, lækkun opinberra útgjalda og útlána að upphæð 1300–1400 millj kr. En öllum þessum leiðum fylgdu þrjú skilyrði. Þau þrjú skilyrði, sem raunar koma fram í því, sem ég taldi fram, að því er snertir hverja leið fyrir sig, að nokkru leyti, voru fólgin í því, að takmarka þurfti launabreytingar, sem sennilega væri einfaldast að gera í öllum tilvikum með því að setja kaupgreiðsluvísitölunni ákveðin, tímasett mörk, mismunandi eftir því, hvaða leið yrði valin, þ.e.a.s. taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi að meira eða minna leyti. Það var í öðru lagi að lækka opinber útgjaldaáform, bæði til framkvæmda og samneyzlu. Og það var í þriðja lagi að lækka útlánaáform fjárfestingarlánasjóða með því að takmarka fjáröflun til þeirra. Það gengur í gegnum álit þessarar valkostanefndar og sérfræðinganefndar eins og rauður þráður, að engin þessara leiða nái tilgangi sínum, nema þetta fylgi með. Annars sé ekki um varanleg úrræði að ræða. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort þetta er rétt hjá sérfræðinganefndinni eða ekki, á þessu stigi málsins. En ég vil rekja málið enn frekar. Þegar þessi n. hefur haft málið til meðferðar í nokkra mánuði, - án þess að hafa samráð við hæstv. ríkisstj., að því er hæstv. forsrh. hefur talið þingheimi og landsmönnum trú um, sem sýnir ábyrgðarleysi hæstv. ríkisstj. um framvindu mála, - þá setjast stjórnarflokkarnir niður, ekki ríkisstj. sem ein heild til þess að stjórna málum landsmanna og velja þann valkostinn, sem beztur þætti og eðlilegastur til úrlausnar vandanum, - heldur fer hver í sitt horn, og þá verður útkoman sú, að þrjár leiðir er um að velja, eina leið frá hverjum stjórnarflokkanna. Það er í fyrsta lagi leið, sem ég hygg vera „Framsóknarleiðina,“ þ.e. hækkun söluskatts um 5%, hækkun áfengisverðs um 30%, hækkun tóbaksverðs um 20%, hækkun benzíngjalds og þungaskatts um 20%, útvíkkun söluskatts til flugfarmiða til útlanda og ýmiss konar þjónustu, sérstök hækkun söluskatts í kaupum við launþega um lækkun tekjuskatts, nokkur lækkun rekstrarútgjalda og framkvæmda ríkisins, útlána fjárfestingarsjóða, en þó mun minni heldur en sérfræðinganefndin gerði ráð fyrir. Þá er það leið kommúnista. Það er hækkun söluskatts um 1%, áfengis um 30% og tóbaks um 20%, hækkun benzíngjalds og þungaskatts um 20%, útvíkkun söluskatts til flugfarmiða til útlanda og ýmiss konar þjónustu, eins og hjá framsóknarmönnum, og með sama hætti tilfærsla á söluskatti og tekjuskatti og að litlu leyti líka lækkun rekstrarútgjalda ríkisins og niðurskurður framkvæmda ríkisins og útlána fjárfestingarsjóða. Það er síðast till. SF um 16% gengislækkun í stað hækkunar söluskatts, miðað við hinar leiðirnar, hækkun áfengisverðs, eins og í hinum leiðunum, hækkun tóbaksverðs um 25% í stað 20% hjá hinum flokkunum, hækkun benzíngjalds og þungaskatts eins og hjá hinum flokkunum, söluskatts á flugfarmiða eins og hjá hinum flokkunum og tilfærsla á milli söluskatts og tekjuskatts eins og hjá hinum flokkunum og annað líkt og þar stendur. Sameiginlegt þessum leiðum öllum er, að niðurgreiðslum skyldi halda í sömu upphæð og tímabundin verðstöðvun gerði ráð fyrir, að fjár væri vant til á ársgrundvelli, en að öðru leyti skyldi kaupgreiðsluvísitalan halda áfram að verka. Nú skulum við athuga, hver framvindan varð. Jú, hún varð sú, að það varð engin þessara leiða ofan á. Það var tekin enn ein leið. Það var að vísu mjög í anda þeirrar leiðar, sem SF vildu fara, en í stað 16% gengislækkunar var farið í um 11% gengislækkun, og ýmsar þær hliðarráðstafanir, sem þarna er um að ræða hafa a.m.k. enn ekki séð dagsins ljós. Látum það gott heita. Öll viljum við sleppa með sem minnsta gengislækkun út af fyrir sig, ef það er mat hæstv. ríkisstj., að hún sé nægileg fyrir atvinnuvegina, en það kvað hæstv. forsrh. áðan meginviðmiðun þeirra aðgerða, sem nú væru gerðar. Hvað er nú sagt um það, hvaða áhrif 16% gengislækkun hafi á hag sjávarútvegsins? Hagrannsóknadeildin kveður upp þann dóm, að þá vanti sjávarútveginn 100 millj. kr. Ef það má beita hlutfallareikningi eða þríliðureikningi, sem ég veit, að er að vísu vafasamt, en er þó ekki fjarri sanni, þá lítur dæmið þannig út, að sjávarútveginn skorti með 11% gengislækkun líklega milli 450 millj. og 500 millj. kr. til þess að bera sig og vera við þau afkomumörk, sem talin eru þolanleg fyrir þennan höfuðatvinnuveg þjóðarinnar. Það er von, að hæstv. forsrh. tali varlega um, hve varanlegar þessar ráðstafanir séu. Það er von, að hann geri sér ekki bjartari vonir en svo, að þetta slampist út vetrarvertíðina. En meira er til að taka. Við erum að byggja upp útflutningsiðnað í landinu, og það er enginn vafi á því, að gengisbreytingaleiðin er uppbyggingu slíks útflutningsiðnaðar hagkvæmari leið en millifærsluleið eða niðurgreiðsluleið svokölluð. En það stendur í járnum með 16% gengislækkun samkv. mati hagrannsóknardeildar Framkvæmdastofnunarinnar, að sú gengislækkun dugi. Og hvað þá um tæplega 11% gengislækkun? Til viðbótar kemur svo það, að heimamarkaðsiðnaðurinn er rekinn með stórkostlegum halla og skortir mjög á, að hann beri sig, og hvað þarf þá, til þess að hann beri sig? Það þarf að hækka framleiðsluvörur hans. Þær verða dýrari í útsölu, og það hefur áhrif á framfærsluvísitöluna og kaupgreiðsluvísitöluna, sem aftur á móti gerir það að verkum, að hagur sjávarútvegsins verður verri, þegar til lengdar lætur. Ef á að vera nokkur heil brú í þessum aðgerðum, sem núv. hæstv. ríkisstj. er að gera, felst hún í því, að gengislækkunin eykur tekjur sjávarútvegsins eða útflutningsiðnaðarins strax, en þær bætur, sem launþegum eru ætlaðar og núv. hæstv. stjórnarflokkar státa sig af, að greini þessa gengislækkun frá öðrum gengislækkunum, vegna þess að kaupgreiðsluvísitalan haldi áfram að telja hærra kaup launþegum til handa, sú kaupgreiðsluvísitala kemur í gildi töluvert seinna, og á þessu millibili, frá því að útflutningsatvinnuvegirnir fá sínar tekjur og þangað til launþegar fá sínar bætur, þá flýtur meðan ekki sekkur. Hér er tjaldað til einnar nætur. Þótt ég sé þeirrar skoðunar, að við verðum að horfast í augu við raunhafa gengisskráningu og að jafnvægi verði að vera á milli framboðs og eftirspurnar gjaldeyris með okkur Íslendingum, til þess að framleiðsluatvinnuvegirnir fáí þróazt og til þess að framleiðsluþáttunum í þjóðfélaginu, vinnu, fjármagni, vélum, sé beint að því, sem hagkvæmast er fyrir þjóðarheildina, þá verður gengisbreyting að eiga sér stað með þeim hætti, að hún veki traust manna, að hún sé varanaleg og skapi styrkan grundvöll, ekki eingöngu fyrir eina vetrarvertíð, sem stendur í 3–4 mánuði, heldur um lengri tíma. Hér hefur verið sagt af hálfu hæstv. forsrh., að öðru máli sé að gegna um þessa gengisbreytingu en aðrar gengisbreytingar, sem við höfum reynt, íslendingar, og það er hverju orði sannara. Síðustu gengisbreytingar okkar 1967 og 1968 voru gerðar vegna gengisfalls pundsins, vegna verðlækkana okkar sjávarafurða á erlendum markaði og vegna aflabrests. Það voru utanaðkomandi áhrif, sem þar voru eingöngu að verki. Þessi gengisbreyting, sem nú befur verið tilkynnt, gerist þegar við njótum hæsta markaðsverðs sjávarafurða á erlendum vettvangi, sem við höfum nokkurn tíma notið, og þessi gengisbreyting á sér stað, meðan verðlag fer enn hækkandi. Aflamagn í heild sinni hefur ekki heldur minnkað, þótt samsetning aflans sé okkur óhagstæð. En þegar hvort tveggja er tekið í eina heild, aflamagnið og verðmætið, þá er útflutningsverðmætið hækkandi frá því árið áður, jafnvel um 10% eða meira. Undir slíkum kringumstæðum er gengislækkun framkvæmd af núv. hæstv. ríkisstj., sem sagði, að gengislækkun væri leið, sem aldrei kæmi til greina að fara, og lofaði kjósendum sínum því. Það eru vissulega margar spurningar, sem vakna í sambandi við þessar aðgerðir, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur ráðizt í, og ég vil freista þess að bera þær fram. Ég segi þetta e.t.v. hikandi vegna slæmrar reynslu, sem ég hef haft af því að biðja um upplýsingar í sambandi við þessar aðgerðir. Það hefur verið upplýst hér í hv. þd., að fjh: og viðskn. beggja þd. hafi starfað saman að meðferð þessa máls. Sú meðferð hefur átt sér stað á fundum nú í morgun. Á þeim fundum var beðið um upplýsingar. Bankastjórn Seðlabankans og forstjóri hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunarinnar gáfu þær upplýsingar, sem þeir höfðu tiltækar, á þeim fundi, en þær voru ekki fullnægjandi, a.m.k. ekki að dómi okkar, sem skipum minni hl. fjh: og viðskn. beggja d. við óskuðum þess vegna eftir að fá greinarbetri upplýsingar, og því var lofað, að ráðh. skyldu spurðir, hvort þær yrðu látnar í té. Ég skal játa, að það hefur e.t.v. tekið þann tíma, að hálfur dagur til viðbótar hefði farið í afgreiðslu þessa máls, ég efast um, að meiri tímatöf hefði orðið á því. Það var óskað eftir því, að ráðh. mættu á seinni fundi fjh.- og viðskn., eftir hádegið í dag. Þau skilaboð komu þá, að ráðh. hefðu ekki tíma til að koma og svara fsp. Fsp. skyldu bornar fram í umr. í þd. Með tilvísun til þessa ber ég fram þessar fsp. Það er þá fyrst: Hver er ætlunin um meðferð þeirra 2.5 kaupgreiðslustiga, sem felld var niður greiðsla á í hinni tímabundnu verðstöðvun frá því í júlí í sumar, samkv. brbl? Samkv.- samkomulagi eða a.m.k. yfirlýsingu, sem launþegasamtökum var gefin, var því lofað, að þau kæmu til útborgunar um áramót, að kaupgreiðsluvísitalan hækkaði allavega um áramót, vegna þess að þá var upp unnið og meira til það hagræði; sem launþegar gátu haft af því, að fjölskyldubætur komu í sumar nokkru fyrr til útborgunar en unnt hefði verið samkv. útreikningi vísitölunnar að öðru leyti. Ég vil í öðru lagi spyrja: Hvaða þróun er og verður á kaupgreiðsluvísitölunni í kjölfar þessara ráðstafana? Ég vil í þriðja lagi spyrja: Að hve miklu leyti er þar tekið tillit til verðhækkunarþarfa heimamarkaðsiðnaðarins? Svo að ég nefni dæmi: ýmissa opinberra þjónustufyrirtækja, og vegna þess að mér hefur verið sagt, að inn í þessar umr. hafi í Nd. sérstaklega blandazt hækkunarþarfir fyrirtækja Reykjavíkurborgar, þá vil ég sérstaklega nefna þær þarfir á nafn og greina e.t.v. síðar frá þeim. En meginatriðið er að fá skýr svör, hver þróun kaupgreiðsluvísitölunnar verði á næsta ári. Þá er spurningin: Hvaða aðrar ráðstafanir hyggst ríkisstj. gera, ef þær eru nokkrar aðrar en fram hafa komið nú þegar í frv. á Alþ. í sambandi við þessa gengisbreytingu? Eru útreikningar fyrir hendi um afkomu sjávarútvegsins á næsta ári miðað við þessar ráðstafanir, og við hvaða fiskverð er þar miðað? Hvernig hyggst ríkisstj. ráða bót á þeim halla, sem er á tryggingarkerfi fiskiskipa og ekki hafa komið fram till. um, a.m.k. ekki svo að ég hafi fylgzt með? Ég held, að rétt sé að fá fram svör við þessum spurningum. En ég leyfi mér að halda því fram, meðan aðrar upplýsingar koma ekki í dagsljósið, að þessar ráðstafanir, sem nú hafa séð dagsins ljós, séu engan veginn til þess fallnar að ráða bót á vanda atvinnuveganna. Það er ljóst, að áfram verður óhagstæður viðskiptajöfnuður við útlönd og áframhaldandi skuldasöfnun erlendis, sem þyngir afborgana- og vaxtabyrði okkar í framtíðinni og dregur mátt úr okkur til nýrra framkvæmda hér innanlands. Það er ljóst, að þessi óhagkvæmi viðskiptajöfnuður verður meiri en valkostanefndin taldi hámark þess, sem verða mætti. Og ég er hræddur um, að þótt látið sé í veðri vaka, að kaupgreiðsluvísitalan sé ekki tekin úr sambandi, þá muni þróun mála verða sú, að kaupmáttarbreytingin verði launþegum öllum óhagstæð og ríkisstj. verði fjarri því að ná því marki, sem hún setti sér um aukningu hans. Það er vitaskuld nauðsynlegt að reyna að halda í skefjum kostnaðarhækkunum innanlands, en það fer þó ekki á milli mála, að það verður að horfast í augu við það vandamál, ef rétt er, sem valkostanefndin hefur bent á, að flutninga fyrirtæki landsmanna, skipafélögin og flugfélögin, séu rekin með hundruð millj. kr. halla. Það verður sömuleiðis að horfast í augu við hækkunarþarfir þjónustufyrirtækja, sem selja þjónustu sína á innlendum markaði og hafa orðið fyrir kostnaðarhækkunum, frá því að núv. ríkisstj. tók við völdum, af ýmsum þeim ráðstöfunum, sem hún hefur sérstaklega hrósað sér af. Að því er snertir verðhækkanaþarfir fyrirtækja Reykjavíkurborgar, vil ég aðeins segja það, að þær voru fullkomlega viðurkenndar á síðasta ári, annaðhvort með því að veita hækkunina eða veita leyfi til lántöku fyrir þeim mismun á fjárþörf, sem varð vegna þess, að hækkunin varð ekki slík sem um var beðíð. Sú lántaka var heimiluð erlendis og varð því miður til þess að auka á erlenda skuldasöfnun landsins þar og varð til þess að auka peningamagnið í umferð hér innan lands, auka spennuna í þjóðfélaginu og að því leyti dýrtíðina. Þarna var um nauðsynlega þjónustu að ræða, en það var farin röng leið til þess að leysa hana af höndum. Enn á ný eru áreiðanlega til staðar hækkunarþarfir, bæði hjá þessum fyrirtækjum og öðrum, og það er út af fyrir sig, enginn mannvonzka hjá stjórnendum Reykjavíkurborgar, sem fólgin er í því, að menn vilja fullnægja þeim þörfum, sem slík almenningsþjónustufyrirtæki eiga að inna af höndum. Við sjáum það af fordæmi og reynslu símans, sem er eingöngu ríkisfyrirtæki, hvað skeður, ef það fyrirtæki getur ekki fullnægt þörfum neytenda sinna. Hér í Reykjavík verða þúsundir manna í Breiðholti að bíða eftir síma mánuðum saman og jafnvel meir en ár vegna fjárskorts símans, eins og að honum hefur verið búíð, eftir að honum var gert að greiða söluskatt. Vegna þess að fram hefur komið, að þjónustugjöld fyrirtækja Reykjavíkurborgar hafi sérstaklega aukizt, meira en vísitölur í þjóðfélaginu, eins og vísitala vöru og þjónustu, þá vil ég aðeins láta það koma hér fram að gefnu tilefni ummæla, sem komu fram í Nd., að sá samanburður er er þessi: Miðað við 1959 og vísitölu vöru og þjónustu 100 þá, er vísitala vöru og þjónustu 1972 orðin 460, en vísitala fyrir hita og rafmagn 393. Ef við miðum við tímakaup hafnarverkamanna, þá er það 550.6. Samanburðurinn er þá sá, tímakaup hafnarverkamanna er 550.6, vísitala vöru og, þjónustu 460, vísitala fyrir hita og rafmagn 3 Reykjavík 393. Þetta sýnir betur en allt annað, að þessum þjónustugjöldum hefur verið í hóf stillt. En auðvitað er það svo, að núv. ríkisstj. hefur ekki horfzt í augu við slíkar verðhækkunarþarfir og ekki tekið þær með í reikninginn í sambandi við þróun kaupgreiðsluvísitölu á næsta ári, en hún hefur auðvitað áhrif á afkomuhorfur atvinnuveganna. Það er enn fremur nauðsynlegt að gera samræmdar aðgerðir í sambandi við útlán bankakerfisins og opinberra sjóða. Það er enn fremur nauðsynlegt, að opinber útgjöld og þá sérstaklega ríkisbúskapurinn séu innan þeirra marka, að ekki sé um hallarekstur að ræða. Hér hafa ekki komið fram upplýsingar enn, í síðustu viku þings fyrir jól, í þeirri viku, sem afgreiða á fjárlög, hvernig á að draga úr útgjöldum á fjárl. hvort heldur er um rekstrargjöld að - ræða eða útgjöld til framkvæmda. Það hefur ekki verið upplýst, hvernig á að draga úr útlánum opinberra sjóða eða hvar þetta á niður að koma. - Við höfum slæma reynslu í þessum efnum frá yfirstandandi ári. Brbl. um tímabundna verðstöðvun gerðu ráð fyrir því, að ríkisstj. væri heimílt að draga úr útgjöldum að upphæð 250–400 millj. kr. Það hafa ekki verið gefnar neinar upplýsingar um, fyrr en nú á síðustu dögum, í hverju þessi samdráttur er fólginn, og hæst hefur hann komizt upp í 173 millj. kr. og er þó ekki að fullu raunhæfur eða raunverulegur. Ég vil leggja áherzlu á það að lokum, herra forseti, að gengisbreyting út af fyrir sig getur verið eðlileg hagstjórnartæki. En aðdragandi þessarar gengisbreytingar er heimatilbúinn vandi núv. hæstv. ríkisstj., og þess vegna er ábyrgð á henni lýst á hendur núv. hæstv. ríkisstj. Það getur vel verið, að það hafi ekki verið önnur leið betri eða skárri úr þeim vanda, sem núv. - hæstv. ríkisstj. hefur komið þjóðarbúskapnum og ríkisbúskapnum í heldur en að breyta genginu. Ég get raunar fallizt á það. En aðdragandi gengisbreytingarinnar, þær ráðstafanir, sem gerðar eru samhliða henni eða ekki gerðar samhliða henni, ummæli hæstv. forsrh. og rök fyrir gengisbreytingunni eru þess eðlis, að allir mega sjá, að hér er aðeins tjaldað til einnar nætur. Þess vegna er þetta aðeins upphaf að fleiri gengisfellingum, og það mun almenningur skilja, þótt það sé ekki sagt upphátt. Skilyrði til þess, að gengisbreyting nái tilgangi sínum, er, að almenningur fái tiltrú á hinni nýju gengisskráningu. Það er víðs fjarri, að unnt sé að skapa slíka tiltrú meðal almennings á Íslandi í dag við þau stjórnvöld, sem við búum við og eins og þau hafa búið í haginn hingað til og eins og þau standa að þeim ráðstöfunum, sem við erum hér að ræða. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn borið fram till. um vantraust á ríkisstj., og við teljum sjálfsagt, að kjósendur fái að kveða upp dóm sinn yfir þeim mönnum, sem fyrir síðustu kosningar sögðu, að þeir mundu ekki beita gengislækkun til lausnar neinum efnahagsvanda.



Herra forseti. Það fer nú vart á milli mála eftir þær umr., sem orðið hafa í hv. Nd. nú í hálfan annan sólarhring, þó að þessari hv. þd. séu ekki ætlaðar nema nokkrar klukkustundir til að ræða málin, að flutningur þessa frv. er tvímælalaus brigð á gefnum loforðum hæstv. núv. ríkisstj. þann meiri hl., sem hún styðst við eða studdist við á tímum valdatöku sinnar, má áreiðanlega rökstyðja eins og margt annað, sem hér hefur verið sagt af hálfu hæstv. ríkisstj., þannig, að hann hafi út af fyrir sig getað ráðið úrslitum um, að núv. ríkisstj. komst til valda. Eftir 12 ára róg um fyrrv. stjórnendur landsins um, að þeir treystu aldrei til þess að leysa efnahagsvandann með öðru hagstjórnartæki en gengislækkun, tókst þeim að telja svo mörgum kjósendum trú um ágæti sitt, fyrst og fremst þó vegna þess, að þeir lofuðu að beita aldrei gengislækkun. Það er þessi hópur kjósenda, sem tvímælalaust hefur verið svikinn. Þess vegna má með fullum rökum segja, að meiri hl. hæstv. núv. ríkisstj. sé brostinn meðal kjósenda sjálfra. Ég skal að öðru leyti ekki, herra forseti, teygja lopann í þessum umr. með endurtekningum á því, sem menn hafa bæði heyrt og lesið úr umr. um þetta mál þegar hér á hv. Alþ. Fyrri vitnanir og rökstuðningur hefur verið ljósprentaður og er til sýnis reyndar í skjölum Alþingis og fjölmiðlum um það, hvernig þessir hv. núv. stjórnarherrar rökstuddu og lofuðu fyrir síðustu kosningar því, að aldrei skyldi beitt gengislækkunum, ásamt öðrum þeim brigðum, sem þeir hafa nú þegar orðið berir að. Allt þetta er til í prentuðum skjölum, sem munu vitna bezt um heilindi þeirra í þessum vandamálum, sem og hvernig þeir hafa snúizt við ýmsum öðrum. Ég get lýst því yfir fyrir hönd okkar Alþfl.- manna, að við lítum svo á, að þetta frv. sé skilgetið afkvæmi ríkisstj., sem hún verði sjálf að bera ábyrgð á. Við munum þess vegna ekki taka afstöðu til annars atriðis í frv. heldur en þess, sem 3. gr. þess felur í sér, og teljum, að þann vanda, sem fyrirhugaður er að leysa með löggildingu þess ákvæðis, hefði átt að setja í sérstök lög um Seðlabankann sjálfan. Gegn þeirri gr. frv. munum við því greiða atkv. Það stóð ekkert á því hér á erfiðleikaárunum 1967–1969, að þáv. ríkisstj. og einstökum ráðh. væri brigzlað um heimatilbúinn vanda. Engum datt þó í hug að bera það á ríkisstj. þá, að hún hefði framkallað 40–50% lækkun á öllum okkar útflutningsafurðum, eins og staðreyndir töluðu þó um. En þær efnahagsráðstafanir, sem gera varð á stjórnarferli fyrrv. ríkisstj., voru þó fyrst og fremst tilkomnar utanlands frá, en það verður ekki sagt um þann vanda, sem hér er á ferðinni. Og það er meira að segja gengið svo langt í þeim gleðiboðskap, sem stjórnarherrarnir telja sig nú vera að flytja þjóðinni, að það er talið gengislækkun nú til lofs, að hún sé flutt undir allt öðrum kringumstæðum, og það jafnvel rök fyrir flutningi málsins. Og hver skyldi nú geta gert annað en viðurkenna, að aðstæður eru allt öðruvísi. Svo að við tökum einn veigamesta þátt útflutningsafurða okkar, fiskiblokkina, þá komst hún á sínum tíma, þegar verst gegndi, niður í 19 sent pundið, en nálgast nú óðum 50 cent, þ.e.a.s. meira en tvöfaldast. hetta er stærsti þátturinn í okkar útflutningsafurðum og ætti því að vera veigamikill. Það er hins vegar rétt, sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að víxlanir hafa orðið á ýmsum veiðigreinum flotans, en ekkert meira en átt hefur sér stað frá ári til árs, svo lengi sem sögur fara af. Fyrrv. ríkisstj. mátti muna þennan dans mjög glöggt, þegar við lifðum ein mestu síldarár, sem hér hafa komið, og allt til þess, að engin síld sást og að beztu manna yfirsýn var talið ráðlegast að banna veiði á þeim fáu kvikindum, sem kringum landið dvöldust. En allt þetta var þá talið heimatilbúið ásamt verðlagi á afurðum okkar erlendis, og sjá allir, hver rök og skynsemi lágu að baki slíkum fullyrðingum. Ég lofaði því í upphafi að teygja ekki lopann við þessa umr., a.m.k. ekki um þetta frv. Á því verður hæstv. núv. ríkisstj. að bera ábyrgð, enda skilgetið afkvæmi hennar og nú má færa full rök fyrir því, að vandinn sé heimatilbúinn. Geri hver sem vill samanburð á því þjóðarbúi, sem hæstv. ríkisstj. tók við, þegar hún settist í valdastólana 14. júlí s.l., og því ástandi, sem hún skilar nú. Hæstv. forsrh. sagði áðan eða bað reyndar þdm. um að hugsa það, hvaða ástand hefði hér skapazt, ef ríkisstj. hefði ekki snúizt gegn vandanum. Fyrst og fremst höfðu stjórnarandstæðingar nú takmarkaða aðstöðu til þess að vega og meta, hvernig ástandið raunverulega var. En þegar við höfum nú þeirra eigin orð fyrir því, í hvaða þrotabú þeir hafa komið þjóðarbúinu, og ögranir um það, eins og af hálfu hæstv. forsrh. áðan, að hér hefði allt verið komið á vonarvöl eftir eins og hálfs árs stjórnarferil hans í ríkisstj., þá förum við að skilja og þá er það ekki lengur áróður okkar, að illa hafi verið stjórnað. Það er þeirra eigin viðurkenning. Vandinn er tilbúinn af þeim sjálfum og verður að leysast af þeim sjálfum. Það er út af fyrir sig mannskapsbragur að því. Þó að aðdragandinn væri með nokkuð einkennilegum hætti miðað við stjórnarhætti á Íslandi, er það samt virðingarvert að gera tilraun til þess að leysa vandann. Það er nú einu sinni skylda hverrar ríkisstj. En á þessum árum, sem ég minntist á áðan og lýsti ástandinu þá, var þess líka krafizt, að þáv. ríkisstj. segði af sér vegna þess, að Englendingar og Ameríkumenn vildu ekki kaupa fiskinn á því verði, sem við þurftum að fá fyrir hann. Nú þegar verðið hefur meira en tvöfaldazt á þessum sömu afurðum, kemur ríkisstj. og segir: Hér er allt í kaldakoli eftir eins árs stjórnarferil okkar, ef ekki verður snúizt gegn vandanum. - Það er út af fyrir sig yfirlýsing, sem gott er að hafa bókfesta. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. örfárra spurninga að lokum, sem ég tel, að gætu orðið innlegg í frekari umr. um málið og þó öllu heldur til upplýsingar fyrir okkur, sem eigum nú, eins og ég segi, að afgreiða málið á örfáum klukkutímum, þegar önnur d. þingsins er búin að hafa það í hálfan annan sólarhring. Þá er það í fyrsta lagi: Liggur það fyrir, hver áhrif þetta frv. muni hafa á kaupgjaldsvísitölu, þegar lögin eru komin til fullra framkvæmda? Í öðru lagi hefur verið mikið rætt um togarakaup hér á Íslandi undanfarin ár og nauðsyn þess að endurnýja togaraflotann. Þess er svo gjarnan getið í málgögnum núv. hæstv. ríkisstj., að um þessi mál hafi enginn hugsað nema hún. Sagan segir okkur þó, að það hafi verið búið að semja um kaup á 15 slíkum skipum, þegar ríkisstj. settist í valdastólana. En það er önnur hlið þessa máls og gefst kannske tækifæri til að ræða það síðar. En hefur það verið reiknað út, hver áhrif þetta frv. muni hafa á kaup þeirra um það bil 30 nýrra togara, sem búið er að semja um kaup á af fyrrv. og núv. ríkisstj.? Það er þegar vitað, að fyrir þessa gengislækkun kostuðu þessi skip frá 85–90 millj. upp í 140–150 millj. kr. hvert um sig. Augljós er því sá skellur, sem hlutaðeigandi aðilar hljóta að verða fyrir, ef ekki verður neitt úr bætt, því að skip þessi eru keypt að mestu með lánum erlendis frá. Og hver ber gengishallann af þessum skipakaupum? Það hefur komið þegar fram í umr., að sumum þætti það ekki óeðlilegt, að út úr vísitölugrundvellinum skyldi nú tekið tóbak og áfengi, og margir gruna hæstv. ríkisstj. um, að þetta sé fyrirhugað að gera. Hvað sem um tóbak og áfengi má segja, þá er sala þess innanlands augljós vottur um, að hér er um almenna neyzluvöru að ræða. Við getum deilt um hollustuhætti þessara lyfja, en um hitt verður ekki deilt, að hér er um alvarlega, stóra útgjaldaliði að ræða fyrir almenning í landinu. Fram hjá þeirri staðreynd verður ekki gengið. Úrtaka þeirra úr vísitölugrundvellinum þýðir óhjákvæmilega, að um beina vísítölufölsun verður að ræða. Vilja hæstv. viðstaddir ráðh. einnig skrifa hjá sér fjórðu spurninguna, svo er spurningalestrinum lokið, þannig að hæstv. forsrh. fái hana, þó að hann þurfi að hverfa frá. Og það er kannske veigamesta spurningin, sem ég tel nauðsynlegt, að svarað sé: Telur ríkisstj., að hún geti þrátt fyrir lögfestingu þessa frv. staðið við það loforð í stjórnarsáttmála sinum, að 20% kaupmáttaraukning eigi sér stað á gildandi samningstímabili núverandi kjarasamninga? Við þessum spurningum vildi ég gjarnan fá sem greiðust svör, ekki einungis mín vegna, heldur vegna þess, að mér er kunnugt um, að þetta befur komið fram í umr. áður og ljós svör hafa ekki komið við þessum veigamiklu atriðum. Hér er um atriði að ræða, sem ekki þarf í hóp hv. þdm. að útlista, hve veigamikil eru, annars vegar um að ræða grundvöllinn að atvinnulífi í landinu og hins vegar grundvöllinn að þeim kjörum, sem verkalýðsfélögunum var lofað, að þeim mundu búin í tíð núv. ríkisstj. Ég mun svo, eins og ég lofaði í upphafi, ekki teygja lopann frekar um þetta mál við þessa umr., nema sérstök þörf gerist á, en óska þess, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að svara þessum spurningum.



Herra forseti. Þegar hæstv. forsrh, í ræðu sinni hér í kvöld mælti fyrir frv. því, sem hér er til umr., ræddi hann að mestu leyti um gengislækkun þá, sem Seðlabankinn hefur þegar ákveðið í samráði við ríkisstj., en ekki beint efni frv. Það er ekkert óeðlilegt við það, vegna þess að efni frv. þarf ekki mikilla umr. við að mínu viti. Ég mun því víkja nokkuð hér að því, sem hæstv. forsrh. ræddi um gengislækkunina. Hann vék fyrst að því, að þeir framsóknarmenn hefðu, áður en þessi ríkisstj. var mynduð og kannske líka eftir það, deilt á fyrrv. ríkisstj. fyrir það, sem hann kallaði gengisfellingarstefnuna. Það var eins og hann vildi segja með þessu, að Framsfl. væri alltaf á móti gengisfellingu eða a.m.k á móti gengisfellingarstefnunni. Hvað skyldi það nú vera? Ég hygg, að það hafi verið fleiri en ég, sem komu þessi ummæli hæstv. forsrh. dálítið einkennilega fyrir sjónir, því að það er þannig með mig, að enginn flokkur hér á landi er í minni vitund meira tengdur gengislækkun heldur en einmitt Framsfl. Ég hygg, að þetta sé svo um fleiri. Þetta er kannske nokkuð persónulegt fyrir mig. Í fyrsta sinn, sem ég steig fæti inn í þetta virðulega hús til þess að hlusta á umr., voru það umr. um gengislækkun. Þá var forsrh. framsóknarmaður og fjmrh. framsóknarmaður. Og nú er það í fyrsta sinn, sem ég hef tækifæri til þess í þessu virðulega húsi að taka þátt í umr. um gengislækkun, og þá er það Framsfl., sem hefur forsrh., og Framsfl., sem hefur fjmrh. Ég held, að við þurfum í raun og veru ekki að fjölyrða mikið um þetta, Ég held, að sagan sanni það, svo að ég stytti mál mitt hvað þessu viðvíkur, að Framsfl. hefur þá stefnu, þegar hann er í ríkisstj., að vera með gengislækkunum, en þegar hann er utan ríkisstj., að vera á móti gengislækkunum. Ég held, að þetta sé það, sem flestir ættu að geta skrifað undir hvað viðkemur Framsfl. og gengisfellingum. En hæstv. forsrh. sagði með nokkru - mér liggur við að segja stærilæti, að Framsfl.- menn hefðu deilt á gengisfellingarstefnuna. Hann sagði í framhaldi af þessu, að gengisfellingarstefnan væri sú efnahagsstefna, sem æ ofan í æ hefði leitt til gengislækkunar. Og hæstv. forsrh. færði máli sínu til stuðnings gengislækkanir, sem gerðar höfðu verið í tíð fyrrv. stjórnar, viðreisnarstjórnarinnar. Það er nú búið að ræða það mál svo oft, að ég skal ekki vera fjölorður um það. Hvaða efnahagsstefna var það, sem réð gengislækkuninni 1960, þegar fellt var niður uppbóta- og haftakerfið, gerð kerfisbreyting og skráð eitt gengi krónunnar, rétt gengi í staðinn fyrir um 20 gengi, sem áður voru, viðurkenndar staðreyndir, sem voru afleiðing af þeirri efnahagsmálastefnu, sem vinstri stjórnin fyrri hafði og varð þess valdandi, að málum var svo komið? Samkv. ummælum forsrh. segist hann nú vera á móti þessari stefnu, ef orð hans eru tekin bókstaflega. Árið 1967 er krónan felld, vegna þess að gengi sterlingspundsins er fellt. Gegn hvaða efnahagsstefnu var hæstv. forsrh., þegar hann snerist gegn gengisfellingu 1967? Var hann á móti því, sem gerðist í Englandi og réð því, að gengið var fellt? Hæstv. forsrh. segist vera á móti þeirri efnahagsstefnu, sem veldur gengislækkun. Hvaða stefnu var hæstv. forsrh. á mótí, þegar gengið var fellt 1968, vegna þess að útflutningsverðmæti þjóðarinnar lækkuðu um 50%? Hvaða stefna var það, hæstv. forsrh.? Nei, það þýðir ekki hér í þessum umr., sem eiga að vera alvarlegar umr., en ekkert gamanmál, að slá fram slíkum fjarstæðum. En hæstv. forsrh. kom svo næst að því að segja í ræðu sinni: Það er velsæld hér á landi, en samt vandi. Og hann skýrði fyrir okkur, í hverju hann teldi, að vandinn væri fólginn, og sagðist gera það í nokkuð stuttu máli. Ég skal ekki deila á hann fyrir það að hafa farið nokkuð fljótt yfir sögu, þegar hann fór að rekja það, í hverju vandinn væri fólginn. En hvað sagði hæstv. forsrh.? Hann sagði, að vandinn stafaði af því, að ekki væri fullnægjandi rekstrargrundvöllur fyrir útflutningsatvinnuvegina, einkum sjávarútveginn, og það væri vegna þess, að afli hefði minnkað miðað við sóknareiningu og samsetning aflans hefði breytzt. Já, það má sjálfsagt finna þessu orðalagi hæstv. forsrh. stoð. En það er ekki það, sem skiptir máli í þessu sambandi, hver er samsetning aflans eða hver aflinn er miðað við sóknareiningu, þó að ég segi ekki, að þetta skipti engu máli. En það skiptir ekki máli í sambandi við það, sem við erum að ræða um, vegna þess að þrátt fyrir þetta er það staðreynd, að aflabrögð hafa verið góð og verðlag á útflutningsafurðum landsmanna hærra en nokkru sinni fyrr, og samkv. áætlun opinberra aðila er gert ráð fyrir því, að útflutningsverðmæti sjávarútvegsins hækki stórkostlega á næsta ári og verði aldrei hærra en þá. Nei, hæstv. forsrh., það er ekki hægt að færa fram þessa röksemd. En hæstv. forsrh. bar fram fleiri röksemdir, og við skulum sjá, hvers virði þær eru. Hann sagði, að ein ástæðan væri gengisbreytingar í öðrum löndum. Þegar talað er um gengisbreytingar í öðrum löndum, kemur okkur fyrst og fyrst og fremst í huga gengisfall dollarans á síðasta ári. Hvaða áhrif hafði það fyrir sjávarútveginn út af fyrir sig, þegar ríkisstj. lét íslenzku krónuna fylgja dollarnum og lækkaði hana þannig gagnvart öðrum gjaldeyri? Ríkisstj. var, ef svo mætti segja, að taka þá forskot á sæluna. Hún var þá byrjuð að gera það, sem hún er að gera nú, að lækka íslenzku krónuna. Svo segir hæstv. forsrh., að þetta sé ástæðan fyrir því, að hún þurfi að lækka íslenzku krónuna. Hver skilur slíkar röksemdir sem þessar? Þá sagði hæstv. forsrh., að ein ástæðan fyrir lækkun gengisins væri, að samið hefði verið um verulegar kauphækkanir. Ég held, að þetta sé rétt hjá hæstv. forsrh. En hver ber ábyrgðina á því? Ætli það sé ekki hæstv. forsrh. og ríkisstj., sem ber sinn hluta af þeirri ábyrgð? Þá taldi hæstv. forsrh., að ein ástæðan fyrir því, hvernig komið sé, væri sú, að 40 stunda vinnuvikan kom verr út en ætlað var. Ég hygg, að það hafi alltaf mátt gera ráð fyrir því, að sú ráðstöfun að lögleiða 40 stunda vinnuviku kæmi ekki vel út. En samkv. þessu orðalagi hæstv. forsrh. er svo að sjá, að hann hafi talið á sínum tíma, að þessi ráðstöfun kæmi vel út, en nú sé hann farinn að sjá, að svo hafi ekki verið, þetta hafi verið mistök hjá hæstv. ríkisstj. Það er margt meiri fjarstæða, sem hæstv. forsrh. hefur sagt í þessu máli, en þetta, og auðvitað gerast þau mörg, mistök hæstv. ríkisstj. Og þá nefndi forsrh. loks eina ástæðu í viðbót, sem hann taldi fram sem orsök fyrir vandanum, sem nú er við að glíma, að 6% grunnkaupshækkun kæmi til framkvæmda 1. marz n.k. Ég held, að það sé rétt hjá forsrh., að þetta skapar vissan vanda. En ég spyr: Hvað ber hæstv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. mikla ábyrgð á þessum vanda? Ábyrgð hæstv. forsrh. og ríkisstj. hans er ekki lítil. Þetta var það, sem hæstv. forsrh. sagði um orsakir vandans, sem við er að glíma. En hann vék svo nokkrum orðum að úrræðunum, úrræðum ríkisstj., að gengislækkuninni sjálfri, og þar lagði hæstv. forsrh. áherzlu á, að ríkisstj. hefði gert frávik frá uppfærsluleiðinni, sem efnahagsmálanefnd ríkisstj. benti á. Og í hverju, sagði hann, að þetta frávik væri fólgið? Jú, hann gerði grein fyrir því og sagði, að frávikið væri fólgið í því, að áhrif gengislækkunarinnar kæmu inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Frávikið var hvorki meira né minna en það, að ríkisstj. ákvað að afmá áhrif gengislækkunarinnar á nokkrum mánuðum með þessum hætti. Það var eðlilegt, að hæstv. forsrh. segði, að það hefði verið um frávik að ræða. En hæstv. forsrh: sagði og hafði það eftir sérfræðingum, að þeir teldu líklegra, að full áhrif næðust af þessari gengislækkun, að því er mér skildist, vegna þessa fráviks. Ég leyfi mér að mótmæla þessari fullyrðingu. Hún brýtur í bága við allar röksemdafærslur efnahagsmálanefndarinnar, og ég hef ekki heyrt eða talað við nokkurn sérfræðing í þessum málum, sem telur, að gengislækkun geti haft áhrif til frambúðar, ef kaupgreiðsluvísitalan er ekki tekin úr sambandi eða áhrif hennar takmörkuð eða vissar ráðstafanir gerðar til þess að vega þar upp á móti. Ég spyr hæstv. forsrh.: Er það efnahagsmálanefndin, sem ríkisstj. skipaði og hefur skilað greinargerðum sínum, sem telur nú, að gengislækkunin geti heppnazt betur með þessum hætti heldur en með þeim hætti, sem n. lagði sjálf til? Eða eru það aðrir sérfræðingar, sem fullyrða slíkt? Hæstv. forsrh. sagði, að hann mundi hafa framsöguræðu sína í styttra lagi, hann hefði rætt málið ítarlega í hv. Nd., og ég skil mætavel þetta sjónarmið og er ekki út af fyrir sig að deila á hæstv. forsrh. fyrir það. En af þessu leiðir, að það eru ekki í raun og veru fleiri sérstök atriði, sem ég sé ástæðu beint til að svara úr ræðu hæstv. forsrh. Ég get þó ekki látið hjá líða að víkja að því, sem hæstv. forsrh. sagði undir lok ræðu sinnar. Það var einkennilegur ræðukafli. Stundum hafði maður það á tilfinningunni, að forsrh. væri harla ánægður með það, sem ríkisstj. hefði gert, með gengislækkunina, með frammistöðu ríkisstj. hefði gert, með gengislækkunina, með frammistöðu ríkisstj., en í hinu orðinu virtist hann vera vondaufur fyrir hönd þessara ráðstafana og fyrir hönd sinnar eigin ríkisstj. Hæstv. forsrh. sagði, að það hefði verið skylda ríkisstj. að ráðast með dirfsku og fullum krafti gegn vandamálunum. Ja, hefur nú almenningur, hefur íslenzka þjóðin orðið vör við dirfskuna og kraftinn, sem einkennt hefur hæstv. ríkisstj. nú á síðustu dögum, síðustu vikum? Ég held, að það þurfi nokkuð mikið hugmyndaflug til þess að nefna hvort heldur er dirfsku eða kraft í þessu sambandi. En svo skömmu síðar segir forsrh., og þá er eins og hann sé dottinn niður: Engar fullyrðingar hafi hann uppi um það, hve varanlegar þessar ráðstafanir verði né hve langlíf ríkisstj. verði. Hann spáir því ekki, að ráðstafanirnar, sem hann er að mæla fyrir, verði varanlegar, hafi raunveruleg áhrif. Og hann talar eins og ríkisstj. geti farið frá hvenær sem er. Ég er ekki að deila á hann fyrir þetta. Þarna er hann raunhæfur, en ekki þegar hann var að tala um dirfskuna og kraftinn. En svo sækir hæstv. forsrh. aftur í sig veðrið og segir: Hvað hefði skeð, ef ríkisstj. hefði ekki leyst vandann? Ja, hvað hefði nú skeð? Hvaða stjórn hefði tekið við? Hæstv. forsrh. sá engan möguleika á því, að hægt væri að mynda þingræðistjórn, og hann talaði um þann möguleika, að það yrði mynduð embættismannastjórn. Fyrr má nú vera, að menn hafi álit á mikilvægi sjálfra sín, ef þeir balda, að ef þeir séu ekki sjálfir forsrh., þá sé enginn útvegur samkv. þingræðis- og lýðræðisreglum, það séu öll sund lokuð og verði að grípa til þess að skipa embættismannastjórn. Ég hélt ekki, að hæstv. forsrh. væri þeirrar skoðunar, að honum væri orðið áskapað að vera forsrh. Íslands. En ég held, að slíkt hafi engum öðrum dottið í hug. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að ræðu hæstv. forsrh. Ég vil víkja nokkru nánar að þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, gengislækkuninni, víkja að nokkrum atriðum almennt í sambandi við það mál. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ríkisstj. fyrir álit efnahagsmálanefndarinnar. Ég tel, að það sé vel unnið og það veiti miklar upplýsingar og þau vinnubrögð hæstv. ríkisstj. séu góð. Og mér er þeim mun ljúfara að þakka hæstv. ríkisstj. það, sem vel er gert, vegna þess að það er svo sjaldan, sem tækifæri er til slíks. Í þessu nál. er rætt um vandamálið á miklu víðari grundvelli en hæstv. forsrh. gerði hér í ræðu sinni. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp, en ég tel, að höfuðvandinn sé þrenns konar: 1. Vandi, sem varðar viðskiptajöfnuðinn. 2. Vandi, sem varðar ríkisfjármálin. 3. Vandamál, sem varða rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Það eru allir sammála um, að það þurfi að treysta rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og sérstaklega sjávarútvegsins. Og hvernig verður þessi grundvöllur treystur? Og hvað er það, sem verið er að tala um, að eigi að gera með gengislækkun? Það er tilfærsla á fjármagni. Það er að veita aukið fjármagn til útflutningsatvinnuveganna og sérstaklega sjávarútvegsins. Þetta er verulegt fjármagn, sem þarf að færa til. Það hefur verið talað um 800 millj. á ársgrundvelli, 1000 millj. eða 1200 millj. Ég skal ekki fullyrða hér, hver þessi upphæð er nákvæmlega. Ég hygg raunar, að það sé erfitt að fullyrða um það. En það skiptir ekki máli í því sambandi, sem ég er að tala um þetta. Ef við tölum um að færa fjármagn til sjávarútvegsins, þá verðum við að taka það einhvers staðar annars staðar frá. Þessi tilflutningur getur ekki gerzt öðruvísi en fjármagnið sé einhvers staðar tekið. Það er m.ö.o. ekki hægt að gera gengislækkun þannig, að enginn verði var við nema þeir, sem eiga að taka við fjármagninu, sem á að flytja til. Ef menn meina gengislækkun til þess að leysa einhvern vanda, þá er allt tal um gengislækkun markleysa, nema fjármagnið, sem á að koma einum til góða, sé tekið af öðrum. Þessu gerir efnahagsmálanefndin sér að sjálfsögðu grein fyrir. Og efnahagsmálanefndin gerir ráð fyrir, að kaupgreiðsluvísitalan sé tekin úr sambandi eða áhrif hennar a.m.k. takmörkuð, til þess að áhrif gengislækkunarinnar gangi ekki inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Hæstv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. segja, að þetta eigi ekki að gera nú. Og hæstv. forsrh. lætur liggja að því eða segir beinlínis, að það sé meginkostur þessara aðgerða nú, að þetta skuli ekki vera gert. En hæstv. forsrh. trúir ekki sínum eigin orðum í þessu efni, því að ef hann tryði þeim, segði hann ekki jafnframt, að það ætti að leiðrétta kaupgreiðsluvísitöluna. Forsrh. hefur sagt, að það eigi að leiðrétta kaupgreiðsluvísitöluna. Hvers vegna er hann og stjórnarliðið að tala um leiðréttingu á kaupgreiðsluvísitölunni í þessu sambandi? Það er auðvitað vegna þess, að með því ætla þeir að freista þess að takmarka áhrif gengislækkunarinnar, sem ganga inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Það þykir gott að segja það við almenning í landinu, launþegana, að það eigi ekki að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi, en fara svo um bakdyrnar í þessu máli á þann veg að freista þess að takmarka þau áhrif, sem kaupgreiðsluvísitalan gæti haft. En það er á marga vegu hægt að fara í kringum launþegana til þess að ná sama marki og með því að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi. Það er það, sem hæstv. ríkisstj. er að gera með því að auka niðurgreiðslur úr ríkissjóði eða hækka fjölskyldubætur. En slíkt verður ekki gert nema með skattheimtu, auknum sköttum og byrði á almenning. M.ö.o.: það er reynt að láta líta svo út af hálfu ríkisstj., að það sé hægt að framkvæma þessa gengislækkun án þess, að það komi við neinn, en ríkisstj. veit, að þetta er markleysa, og það er reynt eftir krókaleiðum að ná í vasa almennings í landinu. En til þess, að gengislækkunin geti náð marki sinu, til þess að einhverjar stóraðgerðir, sem varða þjóðina í heild, geti náð árangri, verður að segja þjóðinni sannleikann, því að ef þjóðin fær að heyra sannleikann og málin eru lögð rétt fyrir, er það bezta leiðin til að fá stuðning almennings í landinu. Og það þarf einmitt að skapa hjá almenningi traust á því, að þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera, geti heppnazt, og ef almenningur fær það traust, þá skilur hann, að það þarf að herða mittisólina. Þetta var um gengislækkunina og útflutningsatvinnuvegina, og ég skal víkja fáeinum orðum að því, hvaða áhrif gengislækkunin þarf að hafa á ríkisfjármálin, ríkisbúskapinn, til þess að gengislækkunin hafi gildi einnig á því sviði. Það er augljóst, og því getur gengislækkun verið til úrlausnar til að koma jafnvægi á fjármál ríkisins, að bein áhrif gengislækkunar koma fram í hækkuðum tekjum fyrir ríkissjóð, hækkun tolltekna og hækkun söluskattstekna vegna hækkaðs verðlags. En hér þarf enn fremur að gera fleiri ráðstafanir, bæði hækkun skatta og niðurskurð útgjalda. Ég skal ekki fara hér út í þau mál, hvernig ríkisstj. hugsar sér að leysa fjármál ríkisins í einstökum atriðum. Ég vildi í þessu sambandi aðeins benda á það, að ef kaupgreiðsluvísitalan er ekki tekin úr sambandi eða áhrif hennar takmörkuð, þá sækir brátt í sömu átt hvað varðar ríkissjóðinn, þ.e.a.s. hann skortir tekjur til þess að mæta útgj., sem fara hækkandi áfram vegna launahækkana og vísitöluhækkana. Þannig er ekki nóg með, að gengislækkunin sé fánýt til þess að skjóta stoðum undir rekstur útflutningsatvinnuveganna og sjávarútvegsins sérstaklega, heldur einnig fjármál ríkisins, ef ekki er horft refjalaust framan í þá staðreynd, að þegar þarf að flytja til fjármagn í þjóðfélaginu, þá verður það ekki flutt á einn stað, nema það sé tekið af öðrum. Þetta á líka við varðandi viðskiptajöfnuðinn. Það eru ekki nema stundargrið, hvað varðar áhrifin af gengislækkun til að bæta viðskiptajöfnuðinn, ef, eins og hæstv. forsrh sagði, áhrifin eiga að ganga inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Þá minnkar ekki eftirspurnin eftir erlendum vörum, er frá líður. Ég hef vikið að þessu atriði til þess að undirstrika, hve það er misráðið og raunar fráleitt, þegar hæstv. ríkisstj. er að gera því skóna, að þessi gengislækkun geti tekizt og náð tilgangi sínum, ef hún á ekki að koma við neina í þjóðfélaginu. Það hefur verið vikið að því, hve vandinn væri mikill. Í áliti efnahagsmálan. eða valkostan. er gerð ítarleg grein fyrir þessu. Ég skal ekki hér fara að rekja það mál. En ég vil vekja athygli á því, að það hefur komið fram nokkur ágreiningur um það, hvað vandinn væri mikill, t.d. hefur sú skoðun komið fram hjá hæstv. viðskrh., að vandinn væri mun minni en valkostan. gerir ráð fyrir. Það kann að vera, að svo sé, ég vil þó ekki um það fullyrða. Það skiptir auðvitað miklu máli, hve vandinn er mikill Hitt skiptir þó meira máli, hvaða ráðum er beitt til að leysa vandann. Ég geri ráð fyrir, að þetta atriði hafi komið nokkuð við sögu, þegar stjórnarflokkarnir voru að deila innbyrðis um það, hvaða ráð skyldu höfð til að leysa vandann. Það var mjög fróðlegt að heyra hæstv. félmrh. segja þá sögu hér í umr. í hv. Nd. í gær. Hann talaði eins og sigurvegarinn, sem segir söguna. Og við vitum það, að sagan oft og tíðum og kannske oftar en við höldum, saga mannkynsins, er fyrst og fremst sögð af sigurvegurunum. Og það hlutverk lék hæstv. félmrh. mætavel hér í gær. Ég skal ekki fara að fjölyrða um ágreininginn, sem upplýst er, að hefur verið á milli stjórnarflokkanna, - rekja það annars vegar, sem Framsfl. lagði til og Alþb. lagði til. og hins vegar það, sem bestir flokkar voru þvingaðir til að gera, þegar SF settu sína úrslitakosti. En það er athyglisvert, sem hæstv. félmrh. sagði varðandi þá leið, sem farin var, vegna þess að það má gera ráð fyrir því, að hann hafi ekki minnst um það að segja, hvernig framkvæmdin verður. Hæstv. félmrh. talaði um ótímabærar gengislækkanir, hann talaði um sjálfsagðar gengislækkanir og hann talaði um tíðar gengislækkanir. Ótímabærar gengislækkanir voru gengislækkanir eins og framkvæmdar voru í stjórnartið viðreisnarstj. og ég hef hér áður vikið að. En sjálfsagðar gengislækkanir voru í hans augum gengislækkanir eins og sú, sem nú hefur verið framkvæmd. Og þær voru sagðar af hæstv, ráðh. svo sjálfsagðar, að það færi bezt á því, að þær væru oft gerðar, það væru tíðar gengislækkanir. hað kann að vera, að hæstv. félmrh. átti sig betur á því en ýmsir aðrir í stjórnarliðinu, hvað þær ráðstafanir, sem nú hafa verið gerðar, eru skammgóður vermir, og þess vegna sé hann að boða þennan fagnaðarboðskap, að tíðar gengislækkanir séu af hinu góða. Hæstv. forsrh. ræddi, eins og ég hef áður vikið að, um orsakir vandans, sem nú er við að glíma. Ég tel, að hæstv. forsrh. hafi ekki dregið upp rétta mynd af því máli, og ég hef áður greint frá, í hverju það liggur. En hverjar eru þá orsakir vandans, ef það er ekki rétt, sem hæstv. forsrh. sagði? Ég held, að það sé augljóst, í hverju vandinn liggur. Við erum að leitast við að skipta meiru en aflað hefur verið. Það er kannske engin speki, að orða þetta á þennan veg, en það sanna er stundum ákaflega einfalt. En hvers vegna er þetta? Er þetta vegna þess, að þjóðartekjurnar hafa minnkað á þeim tíma, sem þessi vandi hefur skapazt? Það er ekki vegna þess. Það getur enginn haldið því fram. Það liggur ljóst fyrir í öllum opinberum skýrslum, að þjóðartekjurnar hafa ekki minnkað. Hæstv. ríkisstj. heldur því ekki fram. En þegar hæstv. ríkisstj. kemst næst því að komast að kjarna málsins í þessu sambandi, hvað segir hún þá? Þá segir hún, að vandinn sé til kominn vegna þess, að þjóðartekjurnar hafi ekki aukizt eins mikið og ráð var fyrir gert eða eins mikið og þeir óskuðu, þess vegna hafi vandinn skapazt. Þetta hefur komið fram í umr. um gengislækkunina, kom fram greinilega í hv. Nd., einmitt þetta sjónarmið. Hæstv. viðskrh. sagðist viðurkenna, að efnahagskerfið hefði ekki þolað hinar miklu kauphækkanir til verkamanna, kerfið hefði ekki þolað hana miklu hækkun fiskverðsins og ekki hina miklu hækkun bóta almannatrygginganna. Hann tiltók þetta þrennt. Ég held, að það, sem hæstv, ráðh. sagði, sé rétt, en hæstv. ráðh. sagði: En hver var á móti þessu? Vildi Sjálfstfl. vera á móti þessu? Hver treysti sér að vera á móti þessu? Þetta eru rökin, ef rök skyldi kalla. Þetta að vera með einhverjum hagsbótum til góðs fyrir fólkið í landinu eða einstakar stéttir eða starfshópa er lýðskrum, ef menn trúa því, að það sé ekki hægt að framkvæma kjarabæturnar, sem um er að ræða. Þá er það lýðskrum. Það er einmitt þetta, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert sig seka um, fallið fyrir þeirri freistni að vera að gera hosur sínar grænar fyrir einstökum hópum í þjóðfélaginu í því trausti, að hún gæti unnið sér vinsældir og fylgi, og haldið, að hún gæti gert það, þótt hún vissi, að það væri ekki um raunhæfar kjarabætur að ræða. Þetta er ásökunarefni á hæstv. ríkisstj. í sjálfu sér, fyrir utan það, að hér er að finna eina meginástæðuna fyrir vandanum, sem við er að glíma í dag. Og þegar málinu er svo háttað, er það kannske ekki furða, þótt það komi ekki alltaf réttar skýringar á því, hverjar orsakir vandans eru, þegar hæstv. forsrh, er að ræða þessi mál eða aðrir ráðh. ríkisstj., þó að það hafi komið fram með þeim hætti, sem ég hef áður greint, í ummælum hæstv. viðskrh. Það er þessi aðferð, sem ég kalla aðferð lýðskrumaranna. Og ráðh. finna sér engar útgöngudyr, þó að þeir spyrji: Hvað vildi Sjálfstfl. gera? Var hann á móti þessu? Svar sjálfstæðismanna hlýtur að vera það, að þeir vilji sem mestar kjarabætur fyrir launþegana í landinu og einstaka starfshópa. Ég hefði viljað meiri kauphækkun til verkamanna, hærra fiskverð, hærri bætur almannatrygginganna, ef það hefði verið hægt. En það er ríkisstj. á hverjum tíma að meta þessa hluti. Ef hún hefur ekki dug og kraft í sér til þess, þá er hún óhæf til þess að stjórna. Og það er það, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert sig seka um. Það er ekki nóg með það, að ríkisstj. hafi gert sig seka um það að valda þeim vanda, sem við er að glíma. Nú hefur hún ofan á allt gert sig seka um það að koma með úrræði og ætla að framkvæma þau þannig, að það getur skv. eðli málsins ekki orðíð nein varanleg lausn á vandamálinu. Það er aðeins stundarfriður, sem er keyptur því verði að magna verðbólguna um allan helming, þannig að ef ríkisstj. heldur áfram á þessari braut, þá þarf hún fljótt að grípa til annarrar gengislækkunar og meiri gengislækkunar og þannig koll af kolli. En við skulum vona, að gæfa lands og þjóðar verði svo mikil, að ríkisstj. fái ekki tækifæri til að endurtaka þennan skollaleik.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. viðhafði þau orð í Sþ. nýlega, að það væri allt í lagi að skipta um skoðun, breyttar forsendur, nýjar upplýsingar gætu valdið því, að menn yrðu að skipta um skoðun. Ég er honum sannarlega sammála um það, að menn geti þurft að skipta um skoðun, menn geta fengið nýja reynslu, nýjar upplýsingar, nýja þekkingu. En þegar menn, sem árum saman í stjórnarandstöðu hafa úthúðað vissum efnahagsráðstöfunum og talið þær vera þjóðarbúinu og þjóðfélagsheildinni til hins mesta ama og skaða, koma síðan til valda, m.a. á þeim forsendum, að fólkið í landinu lítur svo á, að þeir eigi í pokahorninu nýjar leiðir til úrlausnar aðsteðjandi efnahagsvanda, en nýta svo gömlu leiðirnar, þá lít ég svo á, að forsendur fyrir tilvist slíkrar stjórnar séu að verulegu leyti brostnar. Líkast er því, að þessi stjórn okkar beinlínis elti uppi ýmsar af þeim ráðstöfunum, sem hún úthúðaði mest, meðan hún var í stjórnarandstöðu. Við vitum öll, að verðbólgan er óvættur hinn mesti. Þó er það svo, að flestar þjóðir heims, a.m.k. í vestrænum heimi, munu eiga við verðbólgu að stríða að jafnaði. Til þess að hamla gegn verðbólgu viðhafði fyrrv. ríkisstj. tilburði til vissra aðgerða, sem stjórnarandstaðan hamaðist gegn í tíma og ótíma og notfærði sér þar mjög aðstöðu sína í verkalýðshreyfingunni. En ekki var þessi stjórn fyrr komin að völdum en hún tók að notfæra sér sömu ráðstafanir og hún hafði mest hamast gegn. Á ég þar ekki sízt við frestun á vísitölu, hagræðingu á vísitölu og ýmis önnur atriði, sem hún telur nauðsynlegt að viðhafa til þess að geta haft einhvern hemil á verðbólguþróuninni. Ein af þeim efnahagsráðstöfunum, sem hún jafnan hamaðist gegn, var að sjálfsögðu gengisfelling. Einn af höfundum valkostafræðiritsins svonefnda ritaði rétt fyrir síðustu kosningar grein í Þjóðviljanum um verðbólgu. Ég má til, vegna þess að nú er um að ræða virkilega verðbólgu, neyðarráðstöfun, sem gerð var í góðæri, að lofa hv. þm. að heyra, hvað einn af höfundum valkostaritanna hefur að segja um áhrif verðbólgunnar, með leyfi hæstv. forseta: „Þessi ójafni breytanleiki, hreyfanleiki á verði hinna mörgu tegunda hefur m.a. eftirfarandi áhrif á efnahagslífið: a) Kaupmáttur peninganna minnkar, þannig að stöðugt þarf fleiri krónur til að kaupa sama magn af vörum. b) Grundvallarhlutverk gjaldmiðilsins, sem er að verða verðmætismælikvarði, fer út um þúfur. Þegar verðhlutföll eru á sífelldri hreyfingu og enginn þekkir gildi neins er mælikvarðinn gagnslítill. Þetta hefur ekki aðeins í för með sér efnahagslega ringulreið, heldur er afar siðspillandi og verður til að eyða öllu siðmæti í þjóðfélaginu. Skipting þjóðarteknanna breytist til hagsbóta þeim sterku, þ.e.a.s. þeim, sem mest verðrými hafa og geta bæði hækkað tekjur sínar fyrr og meir en aðrir svo og hafa aðstöðu til að festa fjármuni sína og það, sem þeir hafa fengið að láni, því að þeir borga til baka fasta upphæð, en ekki kaupmátt. Fjármagnið beinist inn á rangar brautir, burt frá framleiðslu yfir í spákaupmennsku og margs konar flóttaráðstafanir, munaðaríbúðir og neyzlubruðl. Ómögulegt er í verðbólgu að reikna út fyrir fram svokallaða fjárfestingarvexti eða yfirleitt að gera útreikninga, sem byggja mætti á langtímafjárfestingu og arðsemi. Allt markast af gróðaáætlunum, og allt þarf að borga sig í hvelli. Skattakerfinu hefur nýlega verið breytt skv. þessu.“ Þannig farast m.a. þessum hagfræðingi, Þresti Ólafssyni, orð, þeim manni, sem var höfundur að hinu margnefnda valkostariti. Ég les þetta hér upp til að vekja athygli á þeim vanda, sem nú er einmitt að gerast. Það er gjörsamlega ný kenning, held ég, og ekki kenning, sem núverandi stjórnarflokkar hafa haldíð fram áður, að gengislækkun væri til þess að varðveita kaupmátt. Lengst af hefur hinu gagnstæða verið haldið fram. En engum blandast, held ég, hugur um, að gengislækkun sé að jafnaði verðbólgumyndandi. Það er einnig sýnilegt, að verðbólguþróun hefur verið mjög ör í okkar þjóðfélagi síðustu mánuðina, hvað svo sem útreikningarnir segja. Það, að hún er ekki meiri á pappírnum en látið er í veðri vaka, byggist á hagræðingunni með vísitöluna, sem aldrei hefur verið betur framkvæmd en í tíð þessarar ríkisstj., þar sem m.a. var byrjað á að flytja nefskattana yfir í beinu skattana, þannig að þeir hyrfu út úr vísitölunni, og ýmsar ráðstafanir í því sambandi. M.a. var reynt að finna út, hvaða ráðstafanir það væru, sem fæstir af þjóðfélagsþegnunum nytu, til þess að lækka þar, þannig að vísirinn hreyfðist sem minnst. Það er engin ný bóla, að verðbólgan vaxi. En sýnilegt er, að með þeim ráðstöfunum, sem nú er verið að gera, er í vændum mikill verðbólguvöxtur. Eins og kom fram hjá þessum hagfræðingi og nýlega hefur komið fram á Alþingi hjá hæstv. heilbrmrh., er ekki nóg með það, að þetta sé að jafnaði skerðing á afkomumöguleikum fólksins í landinu, heldur er þetta líka talið vera siðspillandi og valda ringulreið á siðmæti þjóðfélagsþegnanna, ókostirnir taldir ótölulega margir. Nú má segja, að áhrifin af þessum aðgerðum til siðbætabrenglunar og ringulreiðar séu nú þegar komin í ljós, þegar einn ágætur þm. segir sig úr sínum þingflokki, vegna þess að stjórnin sé að framkvæma gengislækkun, en lofar svo að styðja hana til að geta framkvæmt hinar sömu aðgerðir. Þegar hinir lærðu láta brenglast svo fljótt, getum við ekki vænzt annars en að svo verði í ríkari mæli hjá hinum óbreyttu þegnum. Ekki er vafi á því, að eftir sumur viðreisnirnar voru hlöður fullar til vetrarins og þessi stjórn tók við góðu búi, eins og viðurkennt er nú, enda kemur það í ljós, að á þremur síðustu árum hafa þjóðartekjur vaxið hér á landi að jafnaði meira en í nágrannalöndunum. Því skyldi maður balda, að ekki væri, með vaxandi þjóðartekjum og útflutningsverðmætum, mikill vandi á höndum. En hvað hefur skeð? Ég held, að ég fari ekki að lesa upp neinar tölur, það er búið að gera svo mikið að því, en mér finnst einhvern veginn, að hér séu það ekki búmenn, sem hafa tekið við stjórninni. Ég held, að þarna liggi meginorsökin, það eru ekki búmenn, sem hafa tekið við stjórninni. Þeir hafa orðið heylausir á miðjum vetri. Þetta er að mínu viti hin eina og sanna ástæða fyrir því ástandi, sem hefur skapazt. Þegar grípa þarf til neyðarráðstafana í góðæri, er það hvorki gott né farsælt. Ég held, að þeir menn, sem hafa gert sig seka um að taka við góðu búi og klúðra því á svo stuttum tíma sem hér ber raun vitni, muni varla lengi njóta trausts þeirra kjósenda, sem léðu þeim atkv. sitt lítandi svo á, að þeir mundu finna nýjar leiðir gegn hverjum vanda, - leiðir, sem væru hagstæðari almenningi en þær, sem hingað til hefðu verið farnar.