Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar, og eins og fram kemur á þskj. 503, þá mælir n. með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þær tillögur, sem um er að ræða við frv. til útvarpslaga nú við 3. umr., stafa eingöngu af þeim breytingum, sem samþ. voru við 2. umr. Ég hef áður nefnt breytingu við 6. gr., en þar að auki var samþ. allveigamikil breyting við 19. gr. Þar er um mjög lögfræðileg atriði að ræða. Þar sem í menntmn. eiga sæti ýmiss konar menntamenn, en ekki lögfræðingar, höfum við leitað sérfræðilegrar aðstoðar hér í þinginu. Niðurstaðan er sú, að rétt sé, að 20. gr. haldi sér, allmikið breytt, og þurfi að hljóða svo: „Þegar liðinn er mánuður frá því, að afnotagjöld af hljóðvarpsviðtækjum og sjónvarpsviðtækjum féllu í eindaga, getur innheimtustjóri krafizt lögtaks fyrir ógreiddum gjöldum ásamt vöxtum og kostnaði, og skal úrskurður auglýstur eins og fyrir er mælt um opinber gjöld.“ Þá er í lok 21. gr. komizt að orði á þessa leið: „Innheimtustjóri eða viðkomandi héraðsdómari kveða upp dómsúrskurði.“ Að sjálfsögðu getur innheimtustjóri ekki kveðið upp dómsúrskurði, þegar búið er að taka af honum fógetavaldið, og þurfa því orðin „innheimtustjóri eða“ í lok 21. gr. að falla niður. Þessa till., sem menntmn. stendur að, legg ég fram skriflega og leyfi mér að fara fram á það, herra forseti, að leitað verði afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Fyrir nokkru var flutt hér í þessari hv. d. frv. um að lækka mjög verulega eða niður í 30% tolla af bifreiðum til atvinnubifreiðastjóra, þ. e. a. s. hinum svokölluðu leigubifreiðum til fólksflutninga. Ég skýrði þá frá því, að þetta mál væri sérstaklega í athugun í rn. í tilefni af viðræðum, sem fram hefðu farið við samtök atvinnubifreiðastjóra um það mál og höfðu reyndar staðið nokkra hríð, og jafnframt væri í athugun önnur hlið þessa máls eða sambærilegt mál, en það væri endurskoðun á ákvæðunum um eftirgjöf á tollum af bifreiðum til fatlaðra. Það frv., sem hér liggur fyrir, er niðurstaðan af tillögum rn. um þessi efni. Í frv. er gert ráð fyrir breytingum á 3. gr. tollskrár, en þar eru heimildargreinar um ýmis atriði, sem rn. er heimilt að beita í sambandi við framkvæmd tollalöggjafarinnar. Lagt er til, að tvenns konar breytingar verði gerðar á þeim ákvæðum, sem nú gilda um eftirgjöf til fatlaðra. Annars vegar að almenna eftirgjöfin hækki um 10 þús. kr. á bifreið, og mun þá láta nærri, að endurgreiddur sé tollur að fullu af minni bifreiðum, sem yfirleitt eru fullnægjandi ökutæki fyrir fatlaða, en eins og menn vita, er þetta ákvæði hugsað þannig, að þeir njóti þessara hlunninda, sem eru það fatlaðir, að þeir þurfi bifreið til þess að komast til vinnu sinnar, þannig að hér þarf ekki að vera um stórar né fyrirferðarmiklar bifreiðar að ræða. Hins vegar hefur það komið í ljós og á það verið lögð mikil áherzla af samtökum fatlaðra, að það væru nokkrir menn á hverju ári, sem þyrftu á bifreið að halda, en væru svo fatlaðir, að þeir yrðu að kaupa bifreiðar með sérstökum útbúnaði. Og þessar bifreiðar væru miklum mun dýrari heldur en þær bifreiðar, sem fatlaðir gætu almennt komizt af með. Ýmist væri þar um sjálfskiptar bifreiðar að ræða eða með einhverjum öðrum tækniútbúnaði, sem gerði það að verkum, að ekki væri hægt að nota hinar minni bifreiðar fyrir þetta fólk. Í fljótu bragði kynnu nú hv. þm. að segja sem svo, að þetta mundi verða erfitt að framkvæma, en læknanefnd sú, sem annast úthlutun þessara bifreiða í samráði við Öryrkjabandalagið, telur, að það sé ekkert vandamál og það megi gera ráð fyrir, að það séu 20–25 manns á ári, sem séu svo illa fatlaðir, að þeir þurfi á slíkum sérstaklega útbúnum bifreiðum að halda. Með hliðsjón af því er lagt til, að tolleftirgjöfin verði um 120 þús. kr. af 25 bifreiðum árlega og mundi það nánast samsvara því, að gefinn yrði eftir tollur af ýmsum tegundum bifreiða, sem kæmu til álita fyrir þetta fólk. Varðandi atvinnubifreiðastjórana er lagt til, að auk þeirra fríðinda, sem þeir nú hafa, - að þeir greiða 70% toll í stað 90% tolls, sem aðrir notendur bifreiða greiða, - þá verði þeim veitt fríðindi í svipuðu formi og er notað í sambandi við eftirgjöfina til fatlaðra, en það er, að ákveðin fjárhæð verði gefin eftir af tolli af þessum bifreiðum, sem mundi þá leiða til þess, að þeir, sem kaupa ódýrari bifreiðar, sem verður að teljast gott og þjóðhagslega skynsamlegt, njóta þá hvað prósentu snertir meiri hlunninda heldur en hinir, sem dýrari bifreiðarnar kaupa. Það er þess vegna ekki hægt að segja nákvæmlega, hvað verðtollur af þessum bifreiðum mundi verða með þessari aðferð, en gert ráð fyrir því, að hann fari aldrei niður fyrir 40%, þannig að ef keypt er ódýrari bifreið, þá fari eftirgjöfin aldrei neðar en það, svo það er ekki víst, að 50 þús. kr. hámarkið þurfi alltaf að koma til, þó að það sé nú sennilegt, að leigubifreiðastjórar kaupi ekki það ódýrar bifreiðar. En ástæðan til þess, að miðað er við 40% toll, er sú, að aðrar atvinnubifreiðar, sendibifreiðar og jeppabifreiðar, eru í 40% tolli, og ég tel ekki eðlilegt, að þessar bifreiðar fari í lægri toll. Það eru aðeins langferðabifreiðar og sérleyfisbifreiðar, sem kosta miklum mun meira fé, sem eru í 30% tolli, þannig að það er mjög eðlilegt, að það sé gerður greinarmunur á þessum bifreiðum, enda er þar um grundvallaratvinnutæki atvinnuveganna að ræða, þessar stóru bifreiðar, sem notaðar eru mikið í margs konar atvinnurekstur eða framleiðslustarfsemi. Þetta er í stuttu máli sagt niðurstaðan af þessum athugunum rn. Það er gert ráð fyrir, að þetta verði takmarkað við 250 bifreiðar á ári, og nú er talið, að 800–900 atvinnubifreiðar séu í landinu. Það er áreiðanlega veruleg þörf á því, að þeim sé fækkað, a. m. k. hér á höfuðborgarsvæðinu, enda er það áhugamál samtaka leigubifreiðastjóra. Og auðvitað er það eitt veigamikið atriði til að bæta atvinnuaðstöðu þeirra, að það sé gert, þannig að telja má, að með þessari tölu sé hægt að tryggja, að um eðlilega endurnýjun þessa bifreiðakosts verði að ræða. Ég veit, að hér liggja fyrir hv. d. ýmsar tillögur um breytingar á tollskrá. Ég mundi mjög vilja fara fram á það, eins og ég gerði í hv. Ed., í fyrsta lagi að sjálfsögðu, að menn gætu sameinazt um að standa að þessu frv., svo sem var í hv. Ed., og í öðru lagi, að menn blönduðu ekki inn í þetta mál öðrum áhugamálum sínum um breytingar á tollskrá, sem alltaf eru auðvitað ýmis tilefni til, vegna þess að það gæti ekki leitt til annars en hættu á því, að þetta mál, sem hér er um að ræða, næði ekki fram að ganga. Með því er ég ekki að segja, að þeir hv. þm., sem þau áhugamál hafa, eigi ekki að reyna að þoka sínum frv. áfram, það er annað mál. En hv. Ed. tók þetta mál fyrir og afgreiddi það mjög skjótt og vel, og ég vildi mega vænta þess, að sú sama samvinna gæti tekizt við hv. Nd. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Í sambandi við frv. það á þskj. 436, sem hér liggur fyrir til 1. umr. og hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir, vil ég taka fram örfá atriði. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég fagna þeirri breytingu, sem 1. gr. frv. gerir ráð fyrir, bæði það að fjölga bifreiðum þeim, sem árlega eru veittar því fólki, sem hefur orðið fyrir veikindum á einn eða annan hátt, og enn fremur að hækka tollaeftirgjöfina og rýmka það ákvæði verulega. Þetta tel ég hið mesta nauðsynjamál og ég vil endurtaka það, að ég fagna því, að það skuli vera fram komið. Vegna hins atriðisins, sem í þessu frv. felst, sem er síðari hluti eða b-hlutinn af 1. gr., viðvíkjandi atvinnubifreiðastjórunum, er mín ánægja ekki eins mikil. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég tel, að frv. um að lækka tollana á þessum atvinnutækjum hafi verið sanngjarnt og hafi byggzt á því, að þessi atvinnustétt væri nauðsynleg vegna þjónustustarfa í landinu og þess vegna ætti að lækka tollana vegna þeirra starfa, sem þeir inntu af hendi. Það væri því ekki um neina náðargjöf að ræða, heldur það, að þessi þjónusta væri metin álíka, þ. e. þjónusta atvinnubifreiðastjóra og sérleyfishafa. Ég sé ekki, hvaða rök eru fyrir því að meta þetta ekki nokkuð til jafns, því að engum okkar dytti það í hug, að atvinnurekstur leigubifreiðastjóra félli niður. Þess vegna hef ég kunnað miklu betur við, að lækka þessa tolla um það, sem samkomulag hefði orðið um, heldur en að hafa endurgreiðsluformið eins og hér er lagt til og mér finnst vera allt annar blær á. Og það verkar á mig eins og nokkurs konar styrktarstarfsemi, sem ég tel, að ekki eigi við í þessu tilfelli vegna þess, að ég lít á þessa atvinnustétt sem nauðsynlega atvinnustétt í landinu. Hitt hefði ég getað fallizt á, að þetta hefði ekki orðið að þessu sinni nema 40%, að það hefði staðizt. Við það hefði ég ekkert haft að athuga, ef samkomulag hefði verið um það að lækka tollinn niður í 40%. Og frá mínum bæjardyrum séð hefði líka verið hægt að fallast á það að hafa vissa hámarkstölu bifreiða, sem inn væru fluttar. Þessi tvö atriði hefði ég getað fallizt á og ekki fundizt neitt óeðlilegt, þó að þannig hefði verið að farið, að tollurinn hefði ekki verið færður niður nema í 40% og hámarkstala bifreiða hefði verið ákveðin. Ég held, að það orki nokkuð tvímælis, að það sé rétt mat, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan, að með þessu, að ákveðin fjárhæð væri gefin eftir af tollinum, þá væri stefnt að því, að bifreiðastjórar tækju ódýrari bifreiðar. Ég hygg, að bifreiðastjórar, sem stunda þessa atvinnu, færi fram þau rök, að einmitt hinar stærri bifreiðar séu í þessum tilfellum margfalt betri, og ef á allt sé litið, séu þær raunverulega ódýrari. Þess vegna hefði ég nú viljað fara fram á það við hæstv. ráðh., hvort ekki væri hugsanlegt, að hann hefði viljað endurskoða þetta mál þannig að lækka tollinn um ákveðna prósentu og fara þá niður í 40% og hafa hámarkstölu árlega, sem nyti þess arna. Þetta hefði ég talið, að hefði verið skynsamleg lausn í þessu máli og á engan hátt um að ræða neitt fjárhagsatriði, sem skiptir máli fyrir ríkissjóð, en aðferðin að gera þetta með þeim hætti yrði í alla staði eðlilegri og skemmtilegri, því að það er viðurkenning á því, að hér sé um atvinnu að ræða, sem sé nauðsynleg, og ég hef ekkert við það að athuga, þó að hún sé takmörkuð við hámarkstölu.



Herra forseti. Á þinginu haustið 1964 var lögð fram í Sþ. þáltill. um aðstoð við þróunarlöndin, sem hljóðaði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, með hverju móti Ísland geti tekið virkari þátt en nú er í því að veita þróunarlöndunum aðstoð til eflingar efnahagslegum framförum þar, og leggja niðurstöður þeirrar athugunar fyrir Alþ. að henni lokinni.“ Flm. þessarar till. var hv. þm. Reykv., Ólafur Björnsson prófessor. Till. fékk ágætar undirtektir þm. og fljóta afgreiðslu. Hv. utanrmn. mælti með samþykkt hennar, sem og var gerð með shlj. atkv. í Sþ. þann 31. marz 1965. Í mjög ítarlegri ræðu, sem Ólafur Björnsson prófessor flutti, er hann fylgdi till. sinni úr hlaði, skýrði hann m.a. frá, hvað í hugtakinu þróunarland fælist, frá þeirri aðstoð, er þau fengju, og þætti einstakra ríkja í þeirri aðstoð. Í ræðu sinni benti hann m.a. á framlög Íslendinga, er rynnu til hinna ýmsu stofnana Sameinuðu þjóðanna, en þm. sagði, að samt sem áður hefði gætt meira tómlætis af hálfu okkar Íslendinga í þessu mikilvæga alþjóða- og menningarmáli en æskilegt væri. Þm. kvað enn fremur rétt að benda á, að aðstoð okkar við þróunarlöndin gæti verið á fleiri vegu en sem fjárframlög til ákveðinna framkvæmda, enda af okkar hálfu ekki um að ræða framlög, sem um munaði, og fleira hamlaði efnahagslegum framförum en fjármagnsskortur, fáfræði almennings og skortur á almennri verkkunnáttu ekki síður en sérfræðilegri þekkingu væri meðal mikilvægustu orsaka þess, að þessi Íönd hefðu dregizt aftur úr í efnahagslegu tilliti. Hann benti enn fremur á margs konar leiðbeiningastarfsemi á öðrum sviðum, svo sem á sviði heilbrigðismála, kennslu- og uppeldismála, sem kæmi þessum löndum að miklum notum, en þyrfti ekki að kosta það land ýkja mikið, sem hana léti í té. Einar Olgeirsson, sem þá sat á þingi, og hv. þm. Ingvar Gíslason mæltu báðir með till., fluttu ítarlegar ræður um vandamál þessara ríkja og um það, hvað við gætum helzt gert til hjálpar. Tóku þeir báðir undir skoðanir flm. um nauðsyn þessara þjóða á aukinni menntun á öllum sviðum og ekki sízt aukinni verkmenntun, þ.e. að fulltrúar þeirra fengju að kynnast sögu okkar og atvinnulífi og þeirri þjóðfélagsþróun, sem hér hefur átt sér stað á Íslandi og reynslu okkar af breytingunni frá því að vera umkomulítil og vanmegnug nýlenduþjóð og til þess að vera tiltölulega velmegandi bjargálna þjóð, eins og við nú erum. Haustið 1965 skipaði utanrrh. þriggja manna nefnd til þess að vinna að athugun þeirri, sem í till. fólst, og skila áliti. Í nefndina voru skipaðir Ólafur Björnsson prófessor, sem jafnframt var formaður hennar, Sigurður Guðmundsson, framkvæmdastjóri Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og Ólafur Stephensen, þáv. framkvæmdastjóri Rauða kross Íslands. Nefnd þessi skilaði bráðabirgðaáliti og till. í frv.-formi, en þær komu þó ekki fram á því þingi, enda hafði ríkisstj. ekki tekið afstöðu til þess; hvort frv. í þeirri mynd yrði lagt fyrir Alþ. Þeir efnahagsörðugleikar, sem yfir okkur dundu seinni hluta ársins 1967, og sá nauðsynlegi niðurskurður í öllum fjárveitingum, sem í kjölfarið fylgdi, mótaði að sjálfsögðu þá ákvörðun meiri hl. Alþ. að gera sem minnst í því að taka upp fjárveitingar til nýrra hluta. Ákvað nefndin af þessum orsökum að fresta endanlegri tillögugerð, unz betur áraði. Vorið 1969 var lagt fram frv. hér í hv. Nd. Alþ., sem byggt var á fyrstu till. mþn. Var það flutt að ósk aðila í Æskulýðssambandi Íslands. Voru flm. þeir Pétur Sigurðsson, hv. þm. Jón Skaftason, 2. þm. Reykn., Benedikt Gröndal 5. þm. Vesturl., og Jónas Árnason, 4. landsk. þm. Þetta frv. kom ekki til umr. á því þingi, en var endurflutt á síðasta þingi seint um haustið 1969, og voru flm. þeir sömu. Mþn. hafði þá aftur tekið til starfa, og mæltist hún til þess, að málið yrði ekki tekið fyrir hér í hv. d., fyrr en þeir hefðu átt kost á að skila endanlegu áliti, því að endanlegar till. yrðu sennilega töluvert frábrugðnar þeim, sem áður höfðu komið fram. Urðum við flm. málsins hér í Nd. að sjálfsögðu við þessari ósk. Endanlegum till. og áliti nefndarinnar var skilað í febrúar á þessu ári, og er það frv., sem hér er til umr., byggt á þeim till. óbreyttum og er komið frá hv. Ed. Töluverður munur er á þessu frv. og því, er hér var flutt í hv. d. á sínum tíma. Meginmunurinn er sá, að í eldra frv. var engin afstaða tekin til þess, hvort sú aðstoð, sem Íslendingar gætu látið þróunarlöndunum í té, yrði í formi framlaga til alþjóðlegra stofnana eða hvort um svokallaða tvíhliða hjálp yrði að ræða. Ef um tvíhliða hjálp væri að ræða, mundu Íslendingar sjálfir skipuleggja og framkvæma aðstoð við þróunarlöndin einir eða í samstarfi við aðra. Þessi háttur er t.d. á hafður annars staðar á Norðurlöndum, og fer mikill meiri hluti þeirrar aðstoðar, sem þau veita, fram á tvíhliða grundvelli, en þau eru einnig með tiltölulega há framlög til alþjóðastofnana. M.a. vegna þessara breytinga og vegna þess, að form. mþn. á sjálfur sæti á Alþ. - sá, sem upphaflega flutti málið hér inn á Alþ. og þekkir það bezt - þótti öllum aðilum þ. á m. okkur hér í Nd., er fyrstir fluttum frv. um málið, eðlilegt, að Ólafur Björnsson gerðist sjálfur flm. að frv. þessu. Varð það úr, og voru aðrir flm. í Ed. þeir hv. þm. Björn Jónsson, Jón Árm. Héðinsson, Karl Guðjónsson og Ólafur Jóhannesson, sem þar eiga sæti. Eins og ég hef þegar getið um, er mál þetta komið frá Ed., en þar var það samþ. með shlj. atkv. Ein litilfjörleg breyting var þó gerð á frv. um gildistöku laganna, þ.e. að þau skuli taka gildi þann 1. apríl 1971 í stað 1. jan. s.l. Var sú breyting einnig að sjálfsögðu samþ. shlj. Frv. þetta hefur verið til athugunar hjá allshn. hv. d. eins og hjá allshn. Ed. Varð sú skoðun ofan á, að óþarft væri að senda málið til umsagnar, því að þeir aðilar, sem helzt hefðu vit þar á, hefðu þegar tjáð sig. Á ég þar við í fyrsta lagi hv. utanrmn., þegar þáltill. var samþ. Í öðru lagi þá ráðstefnu, sem var haldin hér í Reykjavík seint á s.l. hausti á vegum Félags Sameinuðu þjóðanna og Herferðar gegn hungri, en sú ráðstefna fjallaði um aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Þar voru saman komnir flestir forustumenn þeirra félagssamtaka, sem afskipti hafa haft af þessum málum, og enn fremur embættismenn, sem þekkja vel til þeirra. Ráðstefnan gerði ályktun um málið, taldi sig í meginatriðum samþykka því frv., sem hér lægi fyrir, og skoraði á Alþ. að samþykkja það. Í þriðja lagi vil ég nefna þær viðræður, sem flm. eldra frv. áttu við áhugamenn um þessi mál úr röðum ýmissa æskulýðssamtaka. Vissulega hefur komið fram gagnrýni á mál þetta á opinberum vettvangi, en ég held, að þau ítarlegu svör, sem jafnharðan hafa komið fram frá fylgismönnum máls þessa, hafi upplýst og sannfært flesta, sem ekki höfðu myndað sér skoðanir um málið. Allir nm. allshn. þessarar hv. d. undirrita nál. og mæla með samþykkt frv. utan einn hv. þm., Jónas Pétursson, sem var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Þegar n. hafði lokið afgreiðslu þessa máls, kom fram brtt. við 2. gr. frv. á þskj. 345 frá þeim hv. landsk. þm., Jónasi Árnasyni, og hv. 6. þm. Reykv., Magnúsi Kjartanssyni, og leggja þeir til í þessari till. sinni, að aftan við 1. tölul. 2. gr. bætist: „Skulu áætlanir við það miðaðar, að aðstoð Íslendinga við þróunarlöndin aukist í áföngum og nemi 1% af þjóðartekjum þeirra eftir 10 ár.“ Enginn nm. hefur fengizt til að mæla með till. þessari. Þó lýsti hv. þm. Steingrímur Pálsson, hv. 8. landsk. þm., því yfir, að hann mælti með henni, ef hún væri stefnumótandi, en ekki skilyrðislaust. Engin brtt. í þá átt hefur komið fram, og leggur því n. til, að brtt. á þskj. 345 verði felld. Til að gefa hv. þd. nokkra hugmynd um peningalegt gildi þessarar till. má benda á, að ef hún hefði t.d. tekið gildi eða komið til framkvæmda með fullum styrkleika sínum nú um síðustu áramót, mætti gera ráð fyrir, að útgjöld vegna þessa mundu nema á yfirstandandi ári nær 500 millj. kr. Jöfnuður þeirra á næstu 10 ár mundi þýða, að ætla yrði á næstu fjárlögum nær 50 millj. kr. til þessarar starfsemi. Mþn. mun í áliti sínu hafa lagt til, að stefnt yrði að því, að Íslendingar legðu fram 1% af þjóðartekjum sínum, en hins vegar ekki tekið fram, á hve löngum tíma það ætti að vera. Eins og frv. er nú, er það fjárveitingavaldsins hverju sinni að ákveða, hve stórt átak verður gert á þessu sviði, og einnig er það komið undir dugnaði þeirra, sem að þessum málum vinna og fórnfýsi almennings. Ég þykist ekki þurfa að hafa fleiri orð um þetta mál. Eins og fram hefur komið í máli mínu, er það einróma álit hv. allshn. þessarar d. að mæla með samþykkt þessa frv. óbreytts.



Herra forseti. Eins og frsm. hv. allshn. gat um hér áðan, þá flytjum við hv. 6. þm. Reykv. brtt. við þetta frv. þess efnis, að aftan við 1. tölul. 2. gr. bætist: „Skulu áætlanir“ - þ.e. áætlanir um aðstoð við þróunarlöndin - „við það miðaðar, að aðstoð Íslendinga við þróunarlöndin aukist í áföngum og nemi 1% af þjóðartekjum þeirra eftir 10 ár.“ Þessi till. er, eins og hv. alþm. mun kunnugt, í samræmi við samþykktir, sem gerðar hafa verið æ ofan í æ á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Árið 1960 var í fyrsta sinn samþykkt ályktun þess efnis, að hinar betur megandi þjóðir heims stefndu að því að láta 1% af þjóðartekjum sínum renna til aðstoðar við þróunarlöndin. Ég hygg, að við munum allir sammála um, að við hljótum að teljast til hinna betur megandi þjóða heims. Því er ekki að neita, að það hafa aðeins fáar þjóðir framfylgt þessari samþykkt. Árið 1968 munu þær aðeins hafa verið fjórar, Frakkland, Belgía, Holland og Bretland. En eins og ég sagði, hefur þessi samþykkt verið gerð aftur og aftur, og það er vitað, að sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum hefur verið í hópi þeirra sendinefnda, sem goldið hafa jáyrði við samþykkt þessarar ályktunar, en mun þó hafa gert fyrirvara varðandi 1% markið. Það sýnist því eðlilegt, að aðstoð Íslands sé byggð á grundvelli þessarar ályktunar, og þó að ýmsum hafi virzt, þegar frv. þetta kom fyrst fram eða það frv., sem efnislega var shlj. þessu frv., að það hart hafi verið á dalnum, að þetta mundi verða nokkrum erfiðleikum bundið hjá okkur, þá hafi þó nú svo skánað horfur hjá okkur, að þetta ætti ekki að vera nein ofætlun. Eins og hv. frsm. tók fram, mundi 1% nema um 500 millj. kr., en eins og kemur fram í till., er ætlazt til, að þessu marki verið náð á 10 árum, þannig að í fyrsta áfanga yrði aðeins um 50 millj. kr. að ræða. Ég veit ekki, hvaða dóm menn leggja á það, hvað sé okkur sæmandi í þessum efnum. En ég hygg, að 50 millj. kr. til aðstoðar þróunarlöndunum yrði að teljast algert lágmark, þar sem um er að ræða þjóð, sem hefur þó úr eins miklu að spila og við og fer ekki alltaf með sína fjármuni af mikilli fyrirhyggju. Nefnd sú, sem útbjó þetta frv., eins og það liggur nú fyrir, játar þetta í aths., sem hún gerir við ýmsar gr. frv., þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er þó skoðun nefndarinnar, að eðlilegt sé, að Íslendingar stefni að því marki, á sama hátt og aðrar þjóðir, sem slíka aðstoð veita, sem samþykkt hefur verið á þingi Sameinuðu þjóðanna, að 1% þjóðartekna skuli renna til aðstoðarinnar.“ Og síðan er tekið fram, með leyfi hæstv. forseta: „Í sambandi við þessa tölu, sem sumum kann að þykja nokkuð há, ... - ég vil þó taka það fram persónulega, að mér þykir hún ekkert sérlega há - „... að þá er talin öll aðstoð, sem veitt er, bæði lán og gjafafé, og bæði aðstoð veitt af opinberum aðilum og einkaaðilum, þannig að framlög ríkisins þurfa ekki að vera nema hluti af þessu.“ Þannig að það er ekki hægt að segja, að við séum að ætlast til allt of mikils af okkar ríkissjóði í þessu efni. Ég hygg, að hv. frsm. hafi látið þess getið hér, að till. okkar 6. þm. Reykv. hafi komið fram, eftir að n. mun hala afgr. málið, en þó var ekki búið að skila hér inn í d. nál., og formaðurinn varð góðfúslega við þeirri beiðni minni, að till. yrði tekin til athugunar aftur í n. Ég átti von á satt að segja, að hún yrði þar samþ., því að mér sýnist það, að það megi segja um þetta frv., að góður vilji enga gerir stoð. Við verðum að sanna í verki, að við viljum eitthvað aðstoða þessar þjóðir, og það gætum við gert. Tækifærið til þess gefst núna með því að samþykkja að ná þessu 1% marki í áföngum á 10 ára tímabili. Ég hélt satt að segja, að þegar við legðum fram till., þætti flestum nóg um, hvað fresturinn væri langur, og menn mundu jafnvel rísa hér upp til þess að hvetja til þess, að við styttum áfangann og næðum þessu marki kannske á 5 árum. En því miður, viðbrögð n. hafa verið eins og bv. frsm. gat hér um áðan. Ég verð að harma það. Mér finnst þetta ekki stórmannleg viðbrögð, og ég vænti þess, að bv. þd. sýni meiri stórmennsku í þessu máli en n. hefur sýnt.



Herra forseti. Það er vissulega allrar athygli vert í hvert sinn, sem hv. þm. stendur hér upp, tekur til máls og lýsir því yfir m.a., að við teljumst til hinna betur megandi þjóða og að við séum þjóð, sem hefur úr svo miklu að spila, eins og hann getur um. En út af því, sem hann sagði um till. sína, þá vil ég aðeins taka fram, að annars vegar er till. hans eða þeirra hv. þm. skilyrðislaus, og hins vegar vil ég leyfa mér að benda á það, að samþykktir Sameinuðu þjóðanna hafa verið fólgnar í því að skora á aðildarþjóðirnar að stefna að þessu marki. Þetta liggur að sjálfsögðu í hlutarins eðli. Þær hafa ekki löggjafarvald á þingum viðkomandi þjóða. Þær skora á þær að stefna að þessu marki. Þannig held ég líka, að slíkar samþykktir hafi verið samþykktar á löggjafarþingum okkar nágrannaþjóða. Ég held, að það hafi ekki verið skilyrðislaus ákvæði um, að þetta 1% ætti að taka gildi hvorki á því ári, sem þau lög voru samþ., né á einhverju árabili ákveðnu. Hins vegar ætti að stefna að þessu. Hv. þm. minntist á nokkur lönd í sambandi við þetta 1% og gat réttilega um það, sem kemur fram í grg. flytjanda, að sú aðstoð, sem er veitt, er ekki aðeins lán og gjafafé og aðstoð frá ríkinu, heldur koma þarna inn í einkaaðilar, og ég vil líka benda á það til skýringar fyrir þessa hv. þm., að í þessu fé eru einmitt fjármunir, sem Frakkland, Stóra-Bretland og aðrir slíkir hafa lagt fram og lánað til þessara þróunarlanda m.a. til þess að tryggja sína viðskiptahagsmuni. Þetta telst til þess fjár, sem fellur undir þetta 1%, sem við erum hér að ræða. Líklega er það ríki, sem hæst hefur komizt á þessu sviði, Frakkland. Það má segja, að á undanförnum árum hafi þeirra framlag numið rúmlega 1% af þjóðartekjum, en það verður að taka tillit til allra fjárframlaga, eins og ég hef þegar getið um. Og það er alveg sama, eins og ég hef líka sagt, hvort um lán er að ræða eða gjafafé. En þessi þjóð, eins og ég geri ráð fyrir, að hinar geri líka, leggur mikið í fjárfestingu í sínum gömlu nýlendum, og það er talið með þessu fé. Ég fæ ekki séð, að við þurfum að elta þetta uppi hjá viðkomandi þjóðum, og mér þykir gott, ef Alþingi Íslendinga stendur við till., sem ég veit, að hv. 1. flm. till. mun flytja við afgreiðslu fjárl. í haust, að við tökum tíunda partinn al því, sem þeir óska eftir, og samþykkjum það sem fjárframlag til aðstoðar þessum löndum. Það eru 50 millj. kr. Það er svona um það bil einn góður framhaldsskóli í dreifbýlinu eða eitthvað annað, sem við þörfnumst. Ég hins vegar hef haft þá skoðun á þessu máli, að við gætum margt gert af okkar fátækt annað en það að leggja fram beina fjármuni, m.a. það, sem ég tók fram, að þeir ágætu þm., núv. og fyrrv., hefðu bent á í sambandi við menningu okkar og atvinnuvegi, verkkunnáttu, skóla og annað þess háttar, sem við gætum frekar miðlað þeim af en veitt þeim bein fjárframlög, og vegna okkar fátæktar munu þau fjárframlög segja afskaplega lítið. Að vísu kemur inn í þetta kostnaður hér innanlands, en ég held samt sem áður, að sá kostnaður þurfi ekki að koma fram í beinum fjárframlögum, heldur geti hann komið undir aðra liði.



Herra forseti. Hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur mælt gegn þeirri till., að upp verði tekin í þetta frv. ákvæði um, að Íslendingar stefni að framlagi til vanþróaðra ríkja, sem komist upp í 1% af þjóðartekjum á næsta áratug. Og það, sem hann ber fyrir sig í því sambandi, er það, að þarna sé um að ræða afarháa fjárhæð, miðað við þjóðartekjurnar í ár megi reikna með allt að 500 millj. kr. og því þurfi að taka frá æðimikið á hverju ári, ef ná eigi þessu marki. Vissulega má segja, að þetta sé nokkuð há fjárhæð. En ég er hræddur um, að þessi upphæð sé engu að síður ákaflega litil í samanburði við þá þörf, sem allir vita um í þessum löndum. Og þegar þessi hugmynd kom fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, þá var hún ekki við það miðuð, að hinar betur stæðu þjóðir færu að taka eitthvað af þeim tekjum, sem þær höfðu þá. Staðreyndin er sú, að það er stöðugur hagvöxtur einmitt hjá hinum betur þróuðu ríkjum. Þau auka þjóðartekjur sínar á hverju ári. Það er nokkuð föst regla. Og ætlunin var einvörðungu sú, að hluti af þessari aukningu yrði tekinn frá og notaður til þess að reyna að aðstoða vanþróuð ríki. Það átti ekki að taka neitt af mönnum. Það átti aðeins að taka hluta af þeim vexti, sem bætist við ár frá ári. Og með sæmilegu stjórnarfari á Íslandi á það að geta orðið nokkuð öruggt, að einnig við höldum áfram að auka þjóðartekjur okkar, eins og við höfum gert, með ýmsum minni háttar skakkaföllum nú um langt skeið. Á næsta áratug munu þjóðartekjur okkar örugglega aukast mjög verulega, - það verulega, að þó að væri búið að taka 1% af þjóðartekjunum eftir 10 ár, þá mundum við samt standa miklu betur en við gerum nú í dag. Þarna er einvörðungu um það að ræða, hvort við viljum leggja fram hluta af aukningu, sem bíður okkar í framtíðinni. Það hefur verið á það bent hér, að þessi stefna hefur verið samþ. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna með áskorun um, að þetta væri framkvæmt. Og fjölmargar þjóðir stefna nú að þessu marki. Þær eru komnar misjafnlega langt. En ég hygg, að allar þjóðir, sem búa við svipaðan efnahag og við, svipaðar þjóðartekjur á mann og við, standi okkur miklu framar í aðstoð við vanþróuð ríki. Ég held, að hlutdeild okkar í þeirri aðstoð sé okkur til fullkominnar minnkunar. Hv. þm. sagði, að till. okkar væri alveg skilyrðislaus, við hefðum talað um 10 ár og ekkert annað. Í þessu fólst alls ekki það, að við værum að binda okkur við neitt tiltekið árabil. Við vorum aðeins að leggja til, að Alþ. setti sér eitthvert tiltekið mark. Við erum fúsir til að ræða eitthvert annað mat, ef menn hafa áhuga á því. Ef hv. þm. og aðrir vilja hafa áhuga á því að ná samkomulagi um eitthvert annað mat, sem gæti þó engu að síður leitt til þess, að Alþ. markaði þessa stefnu í raun og veru, þá mundum við taka því fegins hendi. En verði þessi till. ekki samþykkt, þá geri ég mér ákallega litlar vonir um þá stofnun, sem verið er að setja á laggirnar með þessu frv. Það kemur að vísu fram góður vilji í ákvæðum frv., en ég er hræddur um, að það hrökkvi ákaflega skammt. Ef ekki verður gengið frá einhverjum fjármunum handa stofnuninni, þá er ég anzi hræddur um, að hún geti þróazt yfir í það að verða algerlega hégómleg og gagnslaus skriffinnskustofnun og geti jafnvel aðeins leitt til þess að gefa einhverjum ágætum mönnum kost á ferðalögum til þess að horfa á ástandið í vanþróuðum ríkjum, en ekki til þess, að við leggjum þarna neitt umtalsvert af mörkum. Og verði þessi leið farin, þ.e. að koma á laggirnar slíkri stofnun án þess, að við setjum okkur nokkur raunveruleg markmið, þá finnst mér það vera ákvörðun, sem skipti ákaflega litlu máli og sé nánast ósæmandi fyrir Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hv. 7. þm. Reykv. hafi í ræðu sinni hér áðan gefið fyrirheit um það, að hann væri því fylgjandi, að leiðin að þeim áfanga, sem till. okkar 6. þm. Reykv. stefnir að, að Íslendingar leggi fram 1% af þjóðartekjum sínum í aðstoð við þróunarlöndin eftir 10 ár, hefjist strax við afgreiðslu fjárl. næsta haust og hann mundi því fylgjandi að samþykkja þann skerf þá, 0.1%, sem þetta mundi nema þá á fjárl. Ég held, að hann hafi beint því til mín, ef ég skyldi flytja brtt. um þetta við fjárl., nema ákvæði um þetta væri þá komið inn í frv. áður. Ég er feginn að heyra þetta. En ég verð að segja, að það er ekki alveg víst, að við verðum þá hérna báðir, því miður, til þess að standa að þessari till. Þá vænti ég þess, að hv. þm. Pétur Sigurðsson sjái um að koma þessu máli fram. Ég ætla ekki að bæta miklu við það, sem ég sagði hér áðan, aðeins minna á það, að sá aðili, sem helzt hefur knúið á um afgreiðslu þessa máls, þ.e. fulltrúar Æskulýðssambands Íslands, sem áttu viðræður við okkur flm. í fyrra eða hittifyrra, lögðu áherzlu á það, að þetta væri mjög þýðingarmikið atriði, að inn í frv. kæmi ákvæði um þetta 1%. Ýmsir einstaklingar á vegum Æskulýðssambandsins hafa einmitt sýnt það, að þeir láta sig miklu varða þessi mál, málefni þróunarlandanna. Þeir hafa stofnað til samskota og ýmiss konar hjálpar á eigin spýtur. Þessir aðilar eiga það sannarlega skilið, að tekið sé tillit til þeirra skoðana í málinu. Ég held, að ég hafi þetta svo ekki meira að sinni, en ég tek undir það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði hér áðan, að mér virðist það alls ekki sæmandi fyrir hv. Alþ. að taka ekki inn í frv. nú þegar ákvæði, sem felst í brtt. okkar, þess efnis, að stefnt verði að því, að þessu marki verði náð, að 1% af þjóðartekjum Íslendinga verði varið til aðstoðar við þessar þjökuðu þjóðir.



Herra forseti. Það málefni, sem hér er verið að fjalla um, er eitt af þeim stærri málum, sem rætt er um í heiminum. Það er æðilangt, síðan hinar betur megandi þjóðir, svokölluðu iðnvæddu þjóðir, hafa lýst því yfir, að þeim bæri siðferðileg skylda til þess að reyna að stuðla að því í verki að hjálpa þeim þjóðum, sem nefndar hafa verið þróunarlöndin, til þess að komast eitthvað áfram á þeirri braut að iðnvæðast og bæta lífskjör fólksins, sem í þessum Íöndum býr. Og þessu hefur verið fylgt eftir að nokkru leyti með því, eins og hér hefur verið getið um, að á þingum Sameinuðu þjóðanna eða undirstofnana Sameinuðu þjóðanna hafa verið samþykktar stefnuyfirlýsingar um þetta atriði m.a. um það, að skorað hefur verið á aðildarlönd Sameinuðu þjóðanna að veita aðstoð til þróunarlanda, er mundi ná 1% af þjóðartekjum. Nú þegar eru mörg lönd komin nokkuð vel áleiðis að ná þessu setta og yfirlýsta marki. Ég minnist þess ekki, að íslenzka ríkið hafi veitt fé úr ríkissjóði í þessu skyni. Hins vegar munu hafa verið hér á landi nokkrum sinnum fjársafnanir, sem einstaklingar og félög hafa beitt sér fyrir til þess að vinna að þessu verkefni, en að ríkið sjálft hafi lagt til fjármagn til þeirra, er mér ókunnugt um. Þrátt fyrir þessa aðstoð til þróunarlandanna hefur sú þróun þó verið í gangi, að bilið í milli lífskjara fólksins, sem í þeim löndum býr og í iðnvæddu löndunum, hefur stöðugt verið að breikka. Og þetta hefur verið að gerast fyrst og fremst á þann hátt, að verðlagið á aðalútflutningsvörum þróunarlandanna, sem eru hráefni, hafa sífellt verið að lækka hlutfallslega miðað við verðlagið á iðnaðarvörunum, sem iðnvæddu löndin hafa verið að framleiða og þróunarlöndin verða að kaupa til þess að reyna að byggja upp hjá sér iðnað í eigin löndum til þess að bæta lífskjör fólksins þar. Þannig má segja, og það er ekkert leyndarmál, þó að það sé sagt, að hinar sterku iðnvæddu þjóðir hafa notað sitt mikla vald til þess að halda verðlagi á hráefnisframleiðslu þróunarlandanna niðri. Og þó að iðnvæddar þjóðir hafi veitt nokkurt fé á undanförnum árum til þess að aðstoða þróunarlöndin, þá hefur það ekki í reyndinni verið nema lítill hluti þess fjármagns, sem náð hefur verið frá þróunarlöndunum með þeirri verðlagsþróun á hráefnisvörum og iðnaðarvörum, sem ég var hér lítillega að lýsa. Við Íslendingar eða fulltrúar okkar á þingum Sameinuðu þjóðanna eða þeirra nefnda, sem rætt hafa þessi mál, hafa a.m.k. ekki mótmælt því, að Ísland mundi vilja verá með í því starfi að aðstoða þróunarlöndin með fjárframlögum. Ég veit ekki, hvort þeir hafa beint greitt slíkum till. atkv., en hvergi hef ég séð það eða heyrt um það getið, að þeir hafi mælt á móti því. En samt er það svo, að við íslendingar munum vera ein af þeim örfáu þjóðum á vesturhveli jarðar, sem ekki erum orðnir í reynd þátttakendur í þessari þróunaraðstoð. Það frv., sem hér liggur fyrir, er ekki mjög margbrotið, og það kemur e.t.v. úr nokkuð skrítinni átt, þegar ég segi, að það sé, eins og það er núna, harla lítils virði. Ég segi, að það komi úr einkennilegri átt, að ég skuli segja þetta, því að ég hef verið tvívegis á undanförnum árum flm. að frv., sem mjög líkist því frv., sem hér er flutt. En ef við meinum eitthvað Íslendingar með því, að við viljum gera eitthvað í þessum efnum, þá skulum við gera okkur það alveg fyllilega ljóst, að það að sjálfsögðu mun kosta okkur einhverja fjármuni. Við komumst ekki hjá því að verja til þess einhverju fé og það fremur fyrr en síðar, því að við erum orðnir mjög aftarlega í röð þátttökuríkja í þessari þróunarhjálp. Hv. þm., 7. þm. Reykv., hefur lýst andstöðu við þá brtt., sem er framlögð á þskj. 345. Mér dettur í hug, hvort það er hugsanlegt - og ég vil beina þeirri fsp. til 7. þm. Reykv., sem ég vona, að hann gefi ótvírætt svar við og með hliðsjón af því, að flm. þessarar brtt. hafa lýst því báðir yfir, að þeir séu til viðtals um breytingar á 10 ára tímabilinu - að hann mundi geta staðið að flutningi brtt., sem yrði shlj. þeirri brtt., sem er á þskj. 345, að öðru leyti en því, að niður félli úr till. „eftir 10 ár“ og í stað þess kæmi „svo fljótt, er verða má“. Sumum kann að virðast, að þetta segi ekki svo mjög mikið, en það segir þó það sem aldrei hefur komið fram á Alþingi Íslendinga. Ef slík till. yrði samþ., lýsti Alþingi yfir þeirri stefnu sinni, að það vilji taka þátt í að aðstoða þróunarlöndin og vilji vinna að því, að sú hjálp komist eins fljótt og aðstæður frekast leyfa í okkar þjóðfélagi upp í það 1% mark, sem Sameinuðu þjóðirnar hafa gert samþykkt um, að stefna bæri að. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég fagna þessu frv., sem markar spor í rétta átt, að Ísland taki vaxandi þátt í samstarfi hinna Sameinuðu þjóða og málefnum þróunarlandanna. Þó að hér sé kannske ekki lagt mikið af mörkum, þá er þetta þó skref í áttina að réttu marki. En um þá brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 345, vil ég aðeins segja það, að ég fagna hinum vaxandi áhuga hv. flm. á málefnum Sameinuðu þjóðanna og aðstoð við þróunarlöndin. Öðruvísi mér áður brá. Ég fagna líka spá hv. 6. þm. Reykv. um vaxandi hagvöxt á Íslandi á komandi árum. Hitt er svo allt annað mál, hvort við eigum að fara að lögbinda það, að ákveðin prósent af þjóðartekjum okkar skuli renna í þetta og hitt. Við eigum í mörg horn að líta. Við gætum nefnt fjöldamörg atriði, fjöldamörg áhugamál og velferðarmál, sem við vildum óska, að til rynni 1% af þjóðartekjum. Við þurfum að græða upp eigið land, og við þurfum að stefna að fjöldamörgum öðrum velferðar- og hagsmunamálum í þágu lands og þjóðar. Þess vegna tel ég ekki rétt að binda okkur þennan bagga með því að samþykkja þessa brtt. Í grg. með frv. er tekið fram, að stefnt skuli að þessu marki. Hitt er svo annað mál, hvort það er sett inn í lögin og gert ófrávíkjanlegt eða látið vera frá ári til árs háð fjárhagsafkomu þjóðarbúsins og ríkissjóðs eins og segir í grg. Ég tel því nægjanlegt að Íýsa þessu yfir í grg. og miða að þessu marki, um leið og þetta skref er stigið, en ekki binda það á neinn hátt í löggjöf hvorki sem ákveðna fjárhæð né prósentutölu af þjóðartekjum.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, og fagna því, að við skulum hafa hér tvo ræðumenn úr stjórnarandstöðunni, sem hafa staðið upp og lýst yfir, að öll líkindi séu til þess, að okkar hagvöxtur muni aukast á næstu árum og við skulum í sambandi við þann hag, sem hlýtur að byggjast á stjórnarstefnunni, sem er í dag, geta leyft okkur að ákvarða 1% af þjóðartekjum til nauðsynlegrar aðstoðar við vanþróaðar þjóðir. Mig langar nú til þess að spyrja þessa hv. þm., þegar við förum að athuga það mál betur: Hvað verðum við lengi að komast upp í 100 slík atriði eða 99 önnur, þannig að við verðum búin að ráðstafa þjóðartekjunum? Hvað verður þá eftir handa Ingólfi? Hvað verður eftir handa Magnúsi - ekki hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni, heldur hinum? En þetta var nú meira til gamans. Ég skal nú taka undir þau orð, sem hv. 6. þm. Reykv. lét hér falla, að vissulega ber okkur að hjálpa þessum þjóðum, og m.a. er þetta frv. fram komið til þess. Við erum að stíga þetta skref í tvíhliða hjálp, og það er auðvitað reginmisskilningur, sem komið hefur fram hjá hv. 2. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni, að við höfum ekki neitt gert á þessum sviðum á undanförnum árum. Ef hann fylgdist með afgreiðslu fjárlaga, sem ég veit, að stundum brestur nokkuð á, þá ætti hann að vita það, að það er stórfé, sem fer til alþjóðastofnana úr okkar íslenzka ríkissjóði einmitt til þess að koma móti því, sem að er stefnt í þessu tilliti. Hins vegar er reginmunur á því og frv. Annars vegar er einhliða hjálp í gegnum þessa sjóði, hins vegar er í þessu frv. rætt um tvíhliða hjálp. Hv. landsk. þm. Jónas Árnason lét að því liggja, að ég hefði gefið fyrirheit um það að fylgja till. hans eða annarra um ákveðið fjárframlag í þessu skyni á næsta hausti. Þetta hef ég aldrei sagt. Hins vegar sagði ég, að ég auðvitað mundi búast við, að flm. þessarar till. - annar hvor eða báðir eftir því, hvort þeir eiga hingað afturkvæmt eða ekki, sem ég persónulega vænti nú, að ekki verði, - muni flytja slíka till. í samræmi við það, sem þeir hafa hér látið sér um munn fara í sambandi við þessa brtt. Það er líka misskilningur hjá hv. 2. þm. Reykn., að við höfum aldrei tekið þátt í aðstoð, sem fellur undir það að heita tvíhliða hjálp, eins og það er skýrt í þessu frv. Það höfum við t.d. gert með okkar framlögum í sambandi við „Herferð gegn hungri“, sem er mjög gott dæmi um það, sem einmitt slík stofnun eða stjórnun á að geta komið til leiðar í samráði og samstarfi við þá aðila, sem að slíkum störfum vilja vinna. Eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, þá sagði ég, að það er ekki allt komið undir því, hvort ríkissjóður verður aflögufær í þessum málum á næstu árum. Það verður komið undir fórnfýsi almennings. Það verður komið undir því, hverju þeir, sem valdir verða til þessarar stjórnmálastarfsemi, vilja fórna í sinni vinnu til þess að ná þessu markmiði. Þá skal ég svara þeirri spurningu, sem hann beindi til mín að síðustu í sambandi við brtt. Hann sagði, að ég hefði lýst andstöðu minni við þessa brtt. Þetta er hárrétt, en það voru fleiri, sem lýstu andstöðu sinni við brtt., þ. á m. tveir flokksbræður þessa hv. þm. Ég legg til, að áður en hann spyr mig, spyrji hann þá, hvað ætla þeir að gera, ef slík till. kemur fram. Og ef slík till. kemur fram, sem er breyting á þeirri till., sem fram hefur verið borin á þskj. 345, sem er skilyrðislaus að því leyti að við eigum eftir 10 ár að vera komnir upp í 1% framlag af okkar þjóðartekjum í þessu skyni, þá segi ég, að hiklaust verði að taka þá till. fyrir aftur í allshn. þessarar hv. d. Og þá vænti ég, að þessi hv. þm. verði búinn að fá samþykki síns þingflokks við stuðning þeirrar till. og væntanlega þurfi fulltrúar þess flokks í n. ekki að biðja um margar frestanir í n. til þess að geta svarað því, hvar þeir standi.



Herra forseti. Menn hafa gert að umtalsefni, að ég sagði hér áðan, að við Íslendingar ættum að geta reiknað örugglega með því, að þjóðartekjur okkar haldi áfram að vaxa næsta ört á ókomnum árum. Ég er alveg sannfærður um, að þannig verður þetta. Við höfum allar aðstæður til þess að auka þjóðartekjurnar mjög verulega á næsta áratug og held, að við ættum að geta reiknað nokkuð örugglega með því, að þær geti vaxið um allt að því 5% á ári að meðaltali. Ég bind þetta vissulega einnig við það, að dagar þessarar ríkisstj., sem nú hefur verið við völd í áratug, séu taldir, en þó er það ekkert aðalatriði. Grundvallaratriðið í þessu er, að aðstaða okkar og framleiðslukerfi er slíkt, að við hljótum að geta tryggt hagvöxt af þessu tagi. Og ef þannig fer, þá verður svo komið eftir áratug, að þjóðartekjurnar verða orðnar, við skulum segja, 150% miðað við 100% núna. Þá mundi 11/2% af núverandi þjóðartekjum eiga að renna til vanþróaðra ríkja, en við hefðum sjálfir 50% meira en við höfum í dag. Við þurfum ekki að skerða afkomu okkar á neinn hátt. Við erum aðeins að gefa fátækum þjóðum örlitla hlutdeild í hagvexti, sem við getum reiknað nokkuð örugglega með - við og fjölmörg önnur ríki, sem eru sæmilega þróuð efnahagslega. Þannig standa þessi mál. Við erum ekkert að taka af þjóðinni af þeim fjármunum, sem hún hefur nú í dag. Við erum aðeins að setja okkur það mark að tryggja fátækum þjóðum örlitla hlutdeild í þessum vexti, sem við eigum að geta reiknað nokkuð örugglega með. En það er allt annað mál, ef við höfum hins vegar þá afstöðu eins og hv. þm. Friðjón Þórðarson að koma hingað og segja: Við höfum í mörg horn að líta. Við þurfum að nota þessa peninga. Vissulega höfum við í mörg horn að líta, og því er alltaf hægt að svara, að menn þurfi að nota peninga, en ef við erum þessarar skoðunar, þá eigum við að segja það skýrt og skorinort og lýsa því hreinlega yfir hér, að við viljum ekki aðstoða fátæku þjóðirnar; við viljum nota þessa peninga sjálf. Ef það er meining okkar, þá er það hrein hræsni að koma hér og þykjast vilja setja á fót einhverja stofnun til þess að aðstoða þessar þjóðir án þess að vilja leggja fram nokkra peninga. Það er ekkert annað en hræsni, og ef þetta er skoðun okkar, að við höfum í svo mörg horn að líta, að við eigum ekki að leggja fram fé til fátækra þjóða, þá eiga fulltrúar okkar hjá Sameinuðu þjóðunum einnig að segja þetta þar. Þeir eiga ekki að greiða atkv. með þeirri almennu stefnu, að sæmilega efnaðar þjóðir hjá Sameinuðu þjóðunum leggi fram 1%, en koma svo hingað á Alþ. og snúast gegn því. Slík vinnubrögð eru algerlega ósæmandi. Það er hægt að segja, að þetta sé hreinskilin afstaða í sjálfu sér, en þeir menn, sem hafa hana, eiga þá að vera menn til þess að standa við hana af fullri djörfung án þess að vera með það yfirskin, að þeir vilji vel, en geti ekki neitt.



Herra forseti. Ég bar fram eina ákveðna fsp. áreitnislausa til hv. 7. þm. Reykv. Ég spurði hann að því, hvort hann mundi vilja standa að brtt. við frv., þar sem Alþ. lýsti því yfir, að það vildi að því keppa að styðja þróunarlöndin með 1% framlagi af þjóðartekjum, svo fljótt sem aðstæður okkar leyfðu. Það verður ábyggilega tekið eftir því svari, sem hv. þm. gaf. Hann átti auðsjáanlega dálítið erfitt með að forma það svar. Hann fór í kringum málefnið, eins og köttur í kringum heitan graut, og fann það sér helzt til varnar í þessu máli að skjóta því á mig, að mér bæri að tryggja stuðning flokksbræðra minna í þeirri n., sem mál þetta hefði farið í, og spyrja þá fyrst, áður en ég spyrði hann. Efnislega var þetta svarið. Út af þessu vil ég segja, að þó að ég virði mína ágætu flokksbræður á allan hátt mikils, þá mundi ég ekki - og það vita þeir - telja mig skuldbundinn til að bera allar till., sem ég vildi styðja eða flytja, undir þá fyrir fram, og ég get heldur ekki ætlazt til þess, að þeir styðji allar till., sem ég flyt. Það er mér alveg fyllilega ljóst, og af því tilefni og vegna þess, að ræða hv. 7. þm. Reykv. gaf beint tilefni til þess, að ég bæri fram þessa fsp., þá var það gert. En ég endurtek það, að það verður tekið eftir því, að þessi hv. þm. vill ekki á þessari stundu a.m.k. gefa yfirlýsingu um, að hann vilji stefna að þessu takmarki eins hratt og aðstæður okkar Íslendinga frekast leyfa. Þó vil ég minna á, að það eru ekki nema þrjú ár, síðan við Íslendingar vorum taldir þriðja tekjuhæsta þjóðin á mann af öllum þeim þjóðum, sem eru í Efnahagsog framfarastofnun Evrópu, og af því var mikið gumað af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. í þann tíma og það talið bera öruggt vitni um góða stjórnarstefnu.



Herra forseti. Þetta er aðeins örstutt, en vegna orða hv. síðasta ræðumanns þá vil ég undirstrika það, sem ég hélt, að hefði komið fram í minni framsöguræðu sem frsm. allshn. hv. d., en ég tel rétt að benda þá aftur á í sambandi við hans fsp. Nú er hans fsp. bundin við mig persónulega. Ég hef ekki talað hér í dag persónulega þannig séð. Ég er hér frsm. n. og hef túlkað hennar mál, eins og ég get. Auðvitað koma mínar persónulegu skoðanir fram þar líka í umr. 



Herra forseti. Mér þykir það ákaflega leitt að hafa reitt hv. 6. þm. Reykv. svo til reiði með þessum fáu orðum, sem ég sagði áðan, eins og ræða hans nú síðast bar ljósan vott um, þó að ég minnti hann á, að það virtist vera vaxandi áhugi hans og hans flokksbræðra á málefnum Sameinuðu þjóðanna. Ég man það, að þegar ég var í sendinefnd Íslendinga á allsherjarþingi haustið 1966, birtist mynd af okkur nefndarmönnum á einni síðu Þjóðviljans og var okkur helguð þar heil blaðsíða, þar sem við vorum kallaðir hvítu varðliðarnir á þingi Sameinuðu þjóðanna og farið um okkur ýmsum „viðurkenningarorðum.“ Hins vegar hefur þessi afstaða gerbreytzt, síðan hv. 6. þm. Reykv. fór að senda eigin flokksmenn á allsherjar þingið. Síðan þm. Alþb. fóru að taka þátt í störfum þessa mikla þings - 



Herra forseti. Af hálfu landbn. mælti ég fyrir nokkrum dögum fyrir því frv., sem hér er nú til 2. umr. Ég gerði þá grein fyrir efni þess og sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Því var aftur vísað til n., þó að það væri flutt af henni, vegna þess að n. átti þá eftir að skoða frv. betur og senda það til umsagnar Búnaðarþings. Búnaðarþing mælti einróma með, að frv. yrði samþ., og í n. er ekki ágreiningur heldur um, að svo verði gert. Hins vegar hefur það orðið að ráði, að n. flytti við það brtt., sem lýtur að þeim bráðabirgðaákvæðum, sem í frv. standa. Ég tel rétt að lesa þessi bráðabirgðaákvæði til skýringar, en að öðru leyti tel ég ekki nauðsynlegt að skýra þetta mál, þar sem það hefur áður verið gert og er raunar gert mjög rækilega í grg. og fskj. En þessi bráðabirgðaákvæði, sem ég nefndi og n. leggur til, að niður falli, eru svo hljóðandi: „Hafi sveitarfélag, eitt eða fleiri, lagt afréttargirðingu á mörkum hreppa eftir 29. apríl 1967, en aðliggjandi hreppar ekki fallizt á kostnaðarþátttöku, skal ríkissjóður teljast kostnaðaraðili í stað þeirra hreppa, er neitað hafa, ef sýslunefnd (sýslunefndir) úrskurðar girðinguna óþarfa og girðingarstæði ónothæft.“ Enda þótt það gæti verið sanngirnisatriði að taka upp þessi bráðabirgðaákvæði, þar sem girðingar hafa verið lagðar vegna einhliða ákvörðunar eins sveitarfélags gegn mótmælum annarra, þá tel ég og meiri hl. n., að ekki séu möguleikar á að taka upp slík ákvæði í fög, vegna þess að það mundi vera fordæmi fyrir mörgum kröfum, sem á eftir kæmu, og er óeðlilegt, að orðið verði við. Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði samþ., eins og það er, óbreytt að öðru leyti. Þess skal getið, að þeir, sem á nefndarfundi voru, voru sammála um þessa afgreiðslu, en á fundinn vantaði tvo nm., þá Benedikt Gröndal og Eðvarð Sigurðsson.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur K. Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Leggja 6 nm. til, að frv. verði fellt, en einn nm., hv. 4. þm. Austf., leggur til, að frv. verði samþ. Það má segja, að frv. þetta sé tvíþætt. Annars vegar miðar það að því, að hin svonefnda Fiskiðja ríkisins taki við niðurlagningarverksmiðjunni á Siglufirði og reki hana, en hins vegar er gert ráð fyrir, að þetta ríkisfyrirtæki hafi forustu um tilraunastarfsemi við frystingu, niðursuðu, niðurlagningu og hvers konar fullvinnslu matvæla úr síld og öðrum fisktegundum og byggi síðan fleiri niðurlagningarverksmiðjur. Að því er fyrra atriðið varðar, þ.e.a.s. rekstur niðurlagningarverksmiðjunnar á Siglufirði, þá er þess að geta, að frá því hefur verið greint, að unnið sé nú að því að koma nýskipan á rekstur þess fyrirtækis. Er ætlunin að fá því sérstaka stjórn og skilja fjárhag þess frá fjárhag síldarverksmiðja ríkisins. Er frv. um þetta efni væntanlegt nú alveg á næstunni, eins og hæstv. forsrh. hefur greint frá hér í d. Frv. þetta er því óþarft að því er þessa hlið málsins varðar. Rekstur niðurlagningarverksmiðjunnar á Siglufirði hefur að undanförnu ekki verið með þeim hætti, sem helzt yrði á kosið og hefur þar margt valdið. Erfitt hefur verið að afla nægilega góðs hráefnis, markaðir fyrir framleiðsluvörurnar hafa verið takmarkaðir og fjárhagsvandræði Síldarverksmiðja ríkisins hafa vafalaust valdið því, að ekki hefur verið eins traustur rekstur þessa fyrirtækis og skyldi og ýmiss konar vandræði varðandi aukna fjárfestingu. Ríkisstj. hefur nú aðstoðað við útvegun á allmiklu hráefni, þannig að rekstur verksmiðjunnar er tryggður þetta ár og hófst starfræksla hennar nú fyrir skömmu eftir alllanga töf. Góðar horfur eru líka á því, að unnt verði nú að selja framleiðsluvörur þessa fyrirtækis við viðunandi verði, þannig að ekki ætti af þeim sökum að þurfa að koma til stöðvunar. Þegar endurskipulagningu þessa fyrirtækis er lokið, á það að hafa yfir að ráða sæmilegum fjárráðum og má búast við því, að fyrirtækið verði þá rekið af meiri þrótti, en hingað til hefur orðið raunin. Við niðurlagningarverksmiðjuna á Siglufirði starfa nú 70-80 manns og sést af því, hve gífurlega þýðingu þetta fyrirtæki hefur fyrir atvinnulífið þar á staðnum, en eins og kunnugt er, hefur atvinnuástand á Siglufirði ekki verið eins gott og skyldi. Talið er, að með tiltölulega litlum kostnaði mætti auka framleiðslu verksmiðjunnar verulega, ef nægilegt hráefni væri fyrir hendi og öruggir markaðir, þannig að e.t.v. gætu starfað á annað hundrað manns við þetta fyrirtæki. Eðlilegasta lausn þessa máls er sú, sem iðnrn. hefur unnið að og miklu heppilegri, en frv. það, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir. Um það atriði málsins, að Fiskiðja ríkisins skuli hafa forustu um hvers kyns tilraunastarfsemi til vinnslu fiskafurða, er það að segja, að ekki verður á það fallizt, að með þeim hætti verði þeim málum betur fyrir komið, en nú er. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins rekur, sem kunnugt er, tilraunaverksmiðju bæði í frystingu, niðursuðu og mjölvinnslu og hefur með öðrum hætti á hendi rannsóknastörf í þágu fiskiðnaðarins. Ólíklegt er, að það gæti orðið til bóta að fela nýrri stofnun að hafa forustu í þessum málum, jafnvel þótt hún kynni að hafa eitthvert samstarf við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Miklu eðlilegra er að efla þá stofnun, sem fyrir er og vafalaust mætti stórauka starfsemi hennar. Raunar hafa verið uppi um það hugmyndir, að komið yrði upp nokkurs konar útibúum frá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. t.d. hefur verið rætt um, að slík útibú gætu risið í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Þá er mikið rætt um að koma á fót fiskiðnskóla og eðlilegt væri, að nemendur þess skóla ynnu að einhverju leyti í Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins eða þeim útibúum, sem hún kynni að koma á fót. Mín skoðun er sú, að eðlilegt væri, að samtök frystiiðnaðarins, eins og t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, tækju virkari þátt í rannsóknastarfsemi en verið hefur og miklu væri það líklegra til árangurs, en að einhver ríkisfiskiðja kæmi til skjalanna. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að stjórn þessa ríkisfyrirtækis yrði skipuð 7 mönnum og 7 til vara, sem allir væru kosnir af Alþ. Þannig er gert ráð fyrir hreinni pólitískri stjórn þessa ríkisfyrirtækis og er það vafalaust í samræmi við skoðanir flm. þess, sem nú flytur frv. og eins þess, sem upphaflega flutti það, á því, hvernig haga eigi stjórn atvinnufyrirtækja - þ.e.a.s. að hagkvæmnis sjónarmið eigi ekki að ráða, heldur pólitísk sjónarmið. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hefur hins vegar þriggja manna stjórn, þar sem einn er tilnefndur af Fiskifélagi Íslands, einn er skipaður af ráðh. án tilnefningar, en hinn þriðji er tilnefndur af ráðgjafarnefnd Rannsóknastofnunarinnar, en í henni eiga sæti fulltrúar allra samtaka fiskiðnaðarins og Alþýðusambands Íslands. Það er vissulega ástæða til þess að ætla, að sú stofnun sé líklegri til að hafa forustu í þessum málum, en ríkisfyrirtæki á borð við það, sem hér er flutt frv. um. Að öllu þessu athuguðu er lagt til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég hef gefið út sérstakt nál., sem ekki er búið að útbýta enn þá, en kemur hér eflaust á næstu mínútum, en í því nál. legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt. Aðalefni þessa frv. er það, að komið verði á fót sérstöku fyrirtæki á vegum ríkisins, sem reki verksmiðju til vinnslu úr ýmiss konar sjávarafla og að þetta fyrirtæki skuli bera nafnið Fiskiðja ríkisins. Megintilgangur með stofnun slíks fyrirtækis er sá, að það hafi á hendi forustu í tilraunastarfsemi og um allar nýjungar í rekstri á sviði hvers konar fiskvinnslu, hvort heldur sem er í frystingu, niðursuðu, niðurlagningu eða annarri vinnslu úr sjávarafla. Jafnframt er svo gert ráð fyrir því, að þetta fyrirtæki, Fiskiðja ríkisins, sem gæti annazt rekstur á allmörgum verksmiðjum víðs vegar á landinu, taki við stjórn og rekstri niðurlagningarverksmiðju ríkisins á Siglufirði. Í frv. er svo gert ráð fyrir því, að þessi stofnun fái allverulega fjárhags fyrirgreiðslu til að sinna sínum verkefnum og m.a. því, að ríkissjóður leggi fram 8 millj. kr. á ári í næstu 5 ár, til þess að þessi stofnun geti haldið uppi sinni tilraunastarfsemi og annazt markaðsöflun fyrir framleiðslu af þessu tagi. Það er auðvitað alger misskilningur, að þetta frv. sé fyrst og fremst flutt til þess að leysa úr þeim vanda, sem niðurlagningar verksmiðja ríkisins á Siglufirði er í. Það hefði auðvitað verið hægt að vera búið að leggja fram hér frv. um rekstur þeirrar verksmiðju fyrir löngu síðan, eins og lofað hafði verið og leysa það mál eitt út af fyrir sig. En flm. þessa frv., sem hefur verið flutt hér nokkrum sinnum áður á vegum Alþb.-þm., telja, að hér sé um miklu stærra og meira verkefni að ræða, en aðeins rekstur einnar verksmiðju, sem fyrir er í landinu nú. Hér er um það að ræða að veita nýgræðingi í okkar framleiðslu nokkurn stuðning - þeim nýgræðingi, sem hefur verið að reyna að ryðja brautina á sviði niðursuðu og niðurlagningar og meiri fullvinnslu fiskaflans í landinu. Við vitum það allir, að Íslendingar standa langt að baki flestum öðrum fiskveiðiþjóðum í því að fullvinna sinn fiskafla. Enn er það svo, að við sjóðum aðeins örlítið niður af okkar fiskafla og leggjum tiltölulega mjög lítið niður í dósir. Ég hygg, að heildarútflutningurinn á þessum vörum hafi numið rétt rúmlega 140 millj. kr. á s.l. ári, en hefði auðveldlega getað numið 1-2 milljörðum og hefði átt að gera það, ef við hefðum verið hlutfallslega jafnstórir í þessari grein, miðað við okkar framleiðslu í heild og t.d. frændur okkar Norðmenn eru á þessu sviði. Það liggja auðvitað ákveðnar ástæður til þess, að okkur hefur miðað svona seint í okkar fullvinnsluiðnaði. Eins og aðstæður eru hér, eru sáralitlar líkur til þess, að nokkuð rætist úr í þessum efnum, ef ekki kemur til veruleg forusta af hálfu ríkisins. Dreifðar og tiltölulega smáar framleiðslustöðvar hér og þar um landið ryðja ekki þá braut, sem þarna þarf að ryðja. Til þess eru engar líkur. Það gildir allt annað söluskipulag fyrir niðursuðuvörur og niðurlagningarvörur heldur en t.d. fyrir frystar eða saltaðar fiskafurðir. Niðursuðuvörur eru að jafnaði seldar í tiltölulega litlu magni í einu og dreifast alla jafna til mjög margra kaupenda, en hins vegar hefur sala á frystum fiskafurðum og söltuðum lengst af verið með þeim hætti hér hjá okkur, að við seljum þar heilu skipsfarmana í einu. Það er því enginn vafi á því, að hér þarf að byggja upp nýtt söluskipulag fyrir þessa framleiðslu og það söluskipulag hlýtur að kasta nokkuð mikið. Það verður ekki komizt inn á nýja markaði með þessa vöru, sem auðvitað er óþekkt í byrjun, nema lagt verði í mikinn auglýsingakostnað til þess að vinna vörunni álít. Ég sé enga leið til þess að komast yfir þennan vanda aðra en þá, að ríkið komi til og aðstoði þá, sem þegar eru byrjaðir á minni háttar framleiðslu á þessu sviði, veiti þeim fjárhagslegan stuðning og alveg sérstaklega stuðning á framleiðslu eða kunnáttusviði í sambandi við þessa framleiðslu. Þó að lög verði sett hér um niðurlagningarverksmiðju á Siglufirði og sú verksmiðja að meira eða minna leyti leyst úr þeim mikla vanda, sem hún hefur verið í lengst af, þá er gefið mál, að heildarvandamálið, sem er að aðstoða niðursuðuiðnaðinn sem heild, stendur eftir óleyst. Og það er mjög hætt við því, að stuðningur ríkisins við eina verksmiðju út af fyrir sig, eins og niðurlagningarverksmiðjuna á Siglufirði, verði æríð mikill, ef á að vinna að málinu á þann hátt. Það er alger misskilningur, sem hér kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. sjútvn., að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins geti tekið að sér þau störf, sem rætt er um í þessu frv. Sú stofnun er þannig uppbyggð, að það er ekki gert ráð fyrir því, að hún hafi neinn rekstur með höndum. Þar er um vísindastofnun að ræða - stofnun að ræða, sem veitir hinum einstöku fyrirtækjum vissa þjónustu eftir því, sem hún kemst yfir, en starfslið hennar er mjög fámennt. Hún getur gert minni háttar tilraunir og hefur tæki til þess, en hún hefur engin tæki til þess að taka upp neitt, sem gæti heitið framleiðsla á nýjum vörutegundum, svo að hægt væri að reyna að vinna slíkum vörum markað á grundvelli þess, að þar sé raunverulega um framleiðslu að ræða. Það er enginn vafi á því, að við þurfum á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins að halda, þó að hér komi til rekstur af því tagi, sem gert er ráð fyrir með þessu frv., eða þó að hér kæmi upp allvíðtækur rekstur einstaklinga á sviði niðursuðu eða niðurlagningar eða annarrar fiskvinnslu. Við eigum ekki að blanda Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins inn í sjálfan reksturinn, enda mundi hún um leið missa það gildi, sem hún hefur nú sem hrein ríkis- og kontrolstofnun, sem gefur vottorð um framleiðslu hinna einstöku fyrirtækja, ef hún væri komin inn í reksturinn að meira eða minna leyti. Ég hef oft minnzt á það áður, þegar þessi mál hafa verið rædd hér á Alþ., að það væri mín skoðun, að ekki yrði hægt að koma upp neinni teljandi niðursuðu og niðurlagningu hér í landinu án beinnar þátttöku ríkisins á einn eða annan hátt. Þetta þýðir þó ekki það, að ég geti ekki vel hugsað mér, að einstaklingsfyrirtæki taki þátt í þessari framleiðslu. Ég held, að það sé engin ástæða til þess að draga á neinn hátt úr því, að upp komi víðs vegar í landinu fyrirtæki á þessu sviði á svipaðan hátt og frystihús, sem ýmist eru rekin af samvinnufélögum, hlutafélögum eða beinlínis af einstaklingum, hafa risið upp. Ég tel sjálfsagt að hlúa að því, eins og hægt er, en það þarf ekki á neinn hátt að útiloka það, að ríkið hafi forgöngu í þessum efnum með því að styðja við bakið á slíkum rekstri, aðstoða hann í sambandi við markaðsöflun og leiðbeiningarstarfsemi. Það var einmitt það, sem gerðist á sínum tíma í sambandi við okkar frystiiðnað, þegar hann var að vaxa hér upp. Það höfðu þá að vísu nokkrir einstaklingar ráðizt í að koma upp frystihúsum og hefja þar nokkurn rekstur, en það var forganga ríkisins, sem réð úrslitum um það, að hér tók að vaxa að nokkru ráði hraðfrystiiðnaður í landinu og það tókst að byggja upp sölusamtök fyrir þennan iðnað. Ég gæti prýðilega fallizt á það, að þegar svo væri komið, að niðursuðu- og niðurlagningar framleiðslan væri komin verulega á legg og allmörg fyrirtæki væru starfandi í landinu, þá byggðu þau upp sölusamtök sín á milli, á svipaðan hátt og frystiiðnaðurinn hefur gert nú í dag og tækju þá að einhverju leyti í sínar hendur það verkefni, sem ríkið hefði haft á fyrstu og erfiðustu árunum. Það var einmitt þetta, sem gerðist í sambandi við frystiiðnaðinn. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna yfirtók á sínum tíma þann rekstur, sem rekinn var af fiskimálanefnd á vegum ríkisins og sem ruddi brautina á sínum tíma í sambandi við frystiiðnaðinn. Ég held, að eins og högum háttar hjá okkur í þessum efnum og ef hér á að koma upp nokkur teljandi fullvinnsluiðnaður úr sjávarafla, þá sé nauðsynlegt að taka á málunum á svipaðan hátt og gert var í sambandi við frystiiðnaðinn. Ég veit, að þeir fáu aðilar, sem þegar hafa komið sér upp verksmiðjum til niðursuðu og niðurlagningar, eru nú allir í miklum vanda staddir einmitt í sambandi við það að ráða við markaðsmálin og geta fengið þá fyrirgreiðslu í sambandi við leiðbeiningar á vinnslu, sem þeir þekkja ekki allt of mikið til, eins og skiljanlegt er á fyrstu árum þessa reksturs hér. Þeir eru allir í vanda staddir í þessum efnum, og þeir eru á þeirri skoðun, að það sé nauðsynlegt að fá aðstoð frá ríkinu í einu eða öðru formi til þess að ráða fram úr þeim vanda, sem þessi iðnaður stendur í nú. Ég held, að þeir fordómar, sem vissir aðilar hafa ævinlega á öllum ríkisrekstri, séu með öllu ástæðulausir í þessum efnum. Þó að komið yrði upp ríkisfyrirtæki af þeirri gerð, sem lagt er til í þessu frv., þá lokast það ekki á nokkurn hátt fyrir einstaklingunum að taka þátt í þessum rekstri. Á sínum tíma höfðum við hér og höfum reyndar enn, síldarverksmiðjur ríkisins. Þar var um mjög mikilvægan rekstrarþátt að ræða, en auðvitað varð það ekki til þess að loka á neinn hátt fyrir það, að einstaklingar gætu komið upp sínum síldarverksmiðjum og unnið í fullri og eðlilegri samkeppni við þetta ríkisfyrirtæki. En ég held líka, að það sé enginn vafi á því, að Síldarverksmiðjur ríkisins hafi á sínum tíma unnið mjög þarft verk í því að ryðja brautina í þessari vinnslu og sá stuðningur, sem verksmiðjurnar nutu frá ríkinu, var auðvitað afgerandi í þessum efnum. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Hér er greinilega um það að ræða, hvort menn aðhyllast það, að þörf sé á því, að stuðningur ríkisins komi hér til og það sé þörf á því að lyfta þessum iðnaði upp á hærra stig en nú er, eða hvort menn sætta sig við að búa við það ástand, sem við höfum búið við í þessum efnum að undanförnu og láta sér nægja að lifa í voninni um það, að eitthvað verði gert fyrir eina litla verksmiðju, sem nú er rekin á einum stað á vegum ríkisins. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við það, sem ég sagði, þegar ég fylgdi frv. þessu úr hlaði við 1. umr. né heldur það, sem hv. frsm. minni hl. sagði hér áðan. Ég stend upp til þess að þakka honum fyrir stuðning við frv., en eins og hann sagði, er þetta gamalt mál okkar Alþb: manna. Og ég verð að segja það um afgreiðslu sjútvn., að hún er að því leyti röggsamlegri nú en áður, að í þau þrjú skipti, sem frv. var flutt áður, sofnaði það í n., en nú er þó tekið til hendinni og lagt til, að það verði fellt. Hv. frsm. meiri hl. hefur að líkindum ekki fjallað um þetta frv. fyrr, trúi ég, hér á þingi og mér virðist, að tilkoma hans í hv. sjútvn. valdi því, að nú er svona röggsamlega til verks gengið, því að eins og kunnugt er, er hann einna einarðastur andstæðingur alls ríkisrekstrar og þá um leið talsmaður einkahagsmunanna í þessu landi. Helzta ástæðan til þess, að hv. frsm. meiri hl. vill fella frv., skilst manni, að sé - eftir því sem hann talaði hér áðan - sú, að nú sé í undirbúningi löggjöf um niðurlagningarverksmiðju ríkisins á Siglufirði, svo kallaða Siglóverksmiðju, þar sem verður sú breyting á stjórn hennar, að henni verður ekki lengur stjórnað af stjórn síldarverksmiðjanna, heldur fái hún sérstaka stjórn, sem vænta mætti þá af meiri driftar í þessum efnum. Ekki þar fyrir, að það sé við stjórn síldarverk-smiðjanna að sakast, að rekstur þessarar verksmiðju hefur lengst af verið í hinum mesta ólestri, heldur er ástæðan að sjálfsögðu sú, að þetta verkefni hefur ekki komið heim við mörg önnur verkefni stjórnar Síldarverksmiðjanna og hún hefur varla annað þessu. En eins og kunnugt er, hefur það næstum frá byrjun verið krafa fólks norður á Siglufirði, að á þessu verði breyting og þessum málum verði þannig skipað, að einhvers megi vænta af þessari verksmiðju. Sú breyting yrði þá helzt með því, að henni yrði sett ný og sérstök stjórn. Það eru nú gefin mörg fyrirheitin um frv., sem aldrei sjást hér á hinu háa Alþ., en sannarlega mundi maður fagna því, ef þessum málum yrði skipað að óskum og vilja fólks þar nyrðra. En það vil ég segja í þessu sambandi, að ég hygg, að sá árangur, sem þá fengist, yrði ekki hvað sízt því að þakka, að þessu máli hefur verið haldið hér vakandi af hálfu Alþb.-manna með þessu frv. m.a. og þá ekki hvað sízt af hálfu Ragnars Arnalds, sem flutti þetta frv. þrisvar áður. Ég ætla ekki að bæta neinu frekar við það, sem ég hef áður sagt um þetta frv. og nauðsyn þess, eða það, sem hv. frsm. minni hl. sagði hér áðan. En mér virðist ljóst, að það sé síður en svo vanþörf á því, heldur eigi þetta frv. fullan rétt á sér, ekki hvað sízt með tilliti til þess, hvað allur niðursuðuiðnaður hefur löngum verið vanræktur hér á Íslandi og þar er þörf skipulagningar, sem yrði náttúrlega að vera í höndum einhverrar stofnunar slíkrar sem þeirrar, sem lagt er til, að komið verði á fót með þessu frv. Þá er ekki síður mikil þörfin á markaðsöflun, þannig að þessi iðnaður geti átt öruggan markað fyrir sína vöru og þá um leið að framleiðsla hans aukist að fjölbreytni og batni.