Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fyrradag hafði hæstv. landbrh. framsögu fyrir þessu frv. Þetta mál er orðið allkunnugt, bæði meðal hv. þm. og þjóðarinnar allrar, þar sem það hefur legið fyrir Alþingi í vetur, frá því að þing kom saman, og auk þess höfðu verið gefin út um það brbl. þá nokkru áður. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. landbrh., að hann minntist ekki neitt á niðurstöður þeirrar nefndar, sem athugaði um þörf bænda fyrir breytingu lausaskulda í föst lán til langs tíma, en eins og hv. þm. muna, var, þegar frv. til laga um stofnlánadeild sjávarútvegsins var til umr. í Alþingi, sagt frá því, að ekki væri hægt að taka afstöðu til þeirra brtt., sem við framsóknarmenn þá fluttum og sjálfstæðismenn og Alþýðuflokksmenn felldu, vegna þess að mál landbúnaðarins væru þá í athugun, svo að ég bjóst við því, að hæstv. ráðherra mundi skýra frá þeirri athugun og grundvalla málið fyrst og fremst á þeirri rannsókn, sem þar hefði fram farið. Ég hélt líka, að sú rannsókn hefði legið ljóslega fyrir hinn 15. júlí 1961, þegar hæstv. ríkisstj. gaf út brbl., sem hér eru til umræðu, og það hefði þá þegar verið vitað, hvað lausaskuldir bænda væru miklar, í fyrsta lagi og í öðru lagi, hvað margir bændur mundu geta komið til greina með að falla undir þessa löggjöf. En svo upplýsir hæstv. ráðherra, að hann hafi ekki getað náð samningum við bankana fyrr en 15. jan. 1962, eftir að Búnaðarbankinn var búinn að vinna úr þeim umsóknum, sem borizt höfðu á s.l. ári. Sem sagt, hann upplýsir, að það hafi ekkert verið vitað um lausaskuldir bænda, hvað þær væru miklar og hvað margir mundu sækja um þessa aðstoð, þegar lögin voru sett 15. júlí 1961. Það er ekki hægt að byrja samninga við bankana, fyrr en þetta er vitað, 15. jan. 1962, að því er ráðherrann upplýsti, og enn fremur, að nálægt 1300 umsóknir liggi fyrir í Búnaðarbankanum og að þær nemi rúmlega 80 millj. kr. Nú er þess að geta í sambandi við þetta mál, að það horfir allt öðruvísi við nú en það gerði í haust, þegar málið var lagt fyrir Alþingi, vegna þess, að þá var það ekki vitað, að sparisjóðir, kaupfélög og verzlanir gætu losnað við bankavaxtabréfin í Seðlabankann eins og hæstv. landbrh. upplýsti í framsögu sinni um daginn. Ég tel þetta meginbreytingu á málinu, og ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðherra fyrir það, að hann guggnaði við að taka ekki tillit til þeirra, sem skulda í sparisjóðum, kaupfélögum og verzlunum, eins og útlit var fyrir, þegar málið var lagt fyrir á s.l. hausti. Það var vitað mál, þegar brbl. voru sett, að sparisjóðir, kaupfélög og verzlanir gátu ekki bundið mikið af fé til 20 ára á 8% vöxtum, þegar þeir borguðu mun hærri vexti af eigin skuldum. Þetta var mjög óhagstætt öllum smáfyrirtækjum og hefði valdið mjög slæmri rekstrarútkomu hjá þeim. Hér er því um gerbreytingu að ræða á höfuðatriði málsins og því eðlilegt, að allar þær umsóknir, sem kunna að berast á næstunni, verði teknar til greina, því að þetta er gerbreyting á málinu. Hæstv. ráðherra ræddi mikið um veðin og taldi, að bændur hefðu nóg veð. Það má vel vera, að svo sé undir allflestum kringumstæðum, að þeir hafi nægileg veð í fasteignum. En þess ber að geta, að það eru til bændur í þessu landi, sem eru algerlega útilokaðir frá því að veðsetja fasteign. T.d. þeir, sem búa á prestssetrum, þeir fá ekki veð í þeim jörðum, og í öðru lagi eru einnig hinir, sem búa á jörðum hjá einstaklingum, að þeir fá ekki heldur allir veð hjá þeim, og þess vegna sýnist mér, að það verði að breyta lögunum á þann veg, að þessum mönnum sé ekki meinað frá því að njóta sömu aðstoðar og aðrir bændur í landinu. Ég tel, að þau lög, sem við útbúum hér, eigi að ná til allra, sem til er ætlazt, og ég veit, að hæstv. landbrh. ætlast ekki til þess, að einn eða neinn beri skarðan hlut frá borði, þegar lög þessi öðlast gildi. En eigi svo að vera, þarf að breyta þessu frv. með tilliti til þess, að það eru til bændur, sem geta ekki útvegað fasteignaveð fyrir sínum lánum, og þarf því að lána þeim út á vélar og annað, sem talið er að séu næg veð. Hæstv. landbrh. ræddi mjög lítið um frv. sjálft, enda er það ekki langt og segir ekki heldur mikið, því að án breytinga á því eða án samninga á alla kanta vantar þar bæði botn og lok, svo að innihaldið komi bændum að nokkrum notum. Hins vegar varð hæstv. ráðherra mjög tíðrætt um sjávarútveginn og reyndi að réttlæta gerðir sínar að frv. þessu á því, að útgerðarmenn væru svo skuldugir, að þá vantaði veð til að komast undir stofnlánadeild sjávarútvegsins, og hefðu þeir eftir sem áður miklar lausaskuldir á háum vöxtum. Þetta má vel vera, ég skal ekkert um það segja. En mér finnst, að þetta gefi síður en svo tilefni til þess að láta landbúnaðinn búa við önnur vaxtakjör en sjávarútveginn. Sé það svo, að landbúnaðurinn hafi á undanförnum árum búið við skarðan hlut í verðlagsmálum og að því er stofnlán varðar, þá er einmitt ástæða nú til að íþyngja landbúnaðinum ekki með hærri vöxtum en aðrir atvinnuvegir hafa í þessu landi, - það eru einmitt ríkar ástæður vegna þess. Hæstv. landbrh. varð mjög tíðrætt um verðlag landbúnaðarvara og úrskurð hagstofustjóra frá síðasta hausti. Ég hélt, að hæstv. ráðherra hefði ekki slæma samvizku í þessum efnum, því að ég bjóst við, að hagstofustjóri hefði starfað að úrskurðinum óháð ríkisvaldinu. En ég efast um það eftir ræðu hæstv. ráðherra. Það er öllum minnisstætt, að haustið 1959 gaf þáv. ríkisstj. út brbl. um verðlag á landbúnaðarafurðum. Þessi löggjöf, eins og annað hjá þeirri hæstv. ríkisstj., naut stuðnings Sjálfstfl. Með þessum brbl. var gert tvennt í senn: tekinn samningsréttur af bændum og lækkað verðlag landbúnaðarvara frá því, sem bændum annars hefði borið. En fyrir harðfylgi stjórnar Stéttarsambands bænda og fjölmargra félagasamtaka í landbúnaðinum og Framsfl. fékkst leiðrétting á þessu máli, en þó ekki fyrr en í febrúarmánuði 1960. Samningar gengu mjög erfiðlega, og hygg ég, að málið hafi staðið þannig, að það hafi verið mjög erfitt að reikna út hlut bændanna í þeim samningum, og þegar loksins er gengið frá samningum, má heita, að verðlagsárið sé hálfnað, og það mun hafa verið ein, ef ekki aðalástæða fyrir því, að ekki var sagt upp verðlagsgrundvellinum fyrir það ár. En hæstv. ráðh. lét orð um það falla, að það væri ekki von til þess, að bændur hefðu borið mikið úr býtum á s.l. hausti í úrskurði hagstofustjóra, vegna þess að þeir hefðu þar farið inn á nýjar leiðir, tekið upp liði í verðlagsgrundvellinum, sem aldrei hafi verið nefndir áður. Þetta er náttúrlega hrein og klár vitleysa, vegna þess að hver einasti liður, sem verðlagsgrundvöllurinn byggist á, hefur verið til umræðu í fjöldamörg ár og mörgu smáþokað áfram, þótt margt sé enn þá óleyst í þeim efnum, og sýndu tillögur bænda það bezt, þeirra sem að samningunum stóðu, hvað það var margt, sem þar var óleyst, en síður en svo, að þeir hafi aldrei imprað á þessum málum áður. Svo var það annað líka. Um það leyti sem gengið er frá verðlagssamningunum, var viðreisn hæstv. ríkisstj. ekki farin að verka, því að lögin um gengislækkunina með meira höfðu þá varla séð dagsins ljós, og ekki var vitað, hvaða áhrif þau mundu hafa, og fáir trúðu því, að þau kæmu jafnharkalega niður á bændum og reynslan hefur sýnt, síðan þessi löggjöf öðlaðist gildi. Mér finnst því að athuguðu máli, að hæstv. landbrh. ætti að spara sér það að hnýta nokkuð í stjórn Stéttarsambands bænda, þar sem hlutur ráðherrans er síður en svo góður í þessum efnum, og bera þar ekki sízt vott um brbl. frá 1959 og ýmislegt annað, sem á dagana hefur drifið síðan. Og hefðu bændurnir þá ekki haft nein samtök sín á milli, hvernig væru þeir þá nú staddir undir því stjórnarfyrirkomulagi, sem er í landinu? Það má segja, að þeir beri skarðan hlut frá borði, en aumur væri þeirra hlutur, ef Stéttarsamband bænda hefði ekki verið til að berjast fyrir þeirra málum, þegar svona stjórn ríkir. Það var vitað mál haustið 1959, í þeim kosningum, sem þá fóru í hönd, að þeir flokkar, sem nú ráða, hétu þjóðinni gulli og grænum skógum. Þeir lofuðu stöðugu verðlagi, og þeir lofuðu bættum lífskjörum. En allt hefur farið á annan veg. Dýrtíðin hefur aldrei vaxið jafnmikið og lífskjörin hafa aldrei versnað jafnmikið. Eftir að hafa margfellt gengi íslenzkrar krónu og þar með kollvarpað framtaki fjölmargra manna, hækkaði hæstv. ríkisstj. vexti af öllum lánum og innstæðum, vitandi vits, að það, sem vaxtakjörin í landinu hljóta m.a. hverju sinni að byggjast á, er framleiðslan til lands og sjávar og þá fyrst og fremst það, hversu arðvænleg framleiðslan í landinu er. Þurfi framleiðslan fjárhagslegan stuðning, þolir hún ekki háa vexti. Hæstv. ríkisstj. streitist við að telja þjóðinni trú um, að viðreisnin hafi tekizt, á sama tíma og hún er að setja stoðir undir atvinnulíf þjóðarinnar, sem þoldi ekki baggana, sem viðreisnin ætlaði henni að bera. Samhliða gengisfellingunni er mikill hluti af innstæðuaukningu landsmanna innifrystur í Seðlabankanum, svo að fjármagnið sogast inn í farveg íhaldsaflanna í landinu og þjónar þar trúlega stefnu þeirra. Og til að herða hnútinn enn betur fyrirskipaði hæstv. ríkisstj. gífurlega vaxtahækkun, og hún var svo mikil, að meira að segja sjálf þessi hæstv. ríkisstj. neyddist til að lækka vextina lítið eitt seint í des. 1960, eftir nokkra mánuði, því að þá var sýnilegt, að framleiðslan þoldi ekki svo gífurlega vaxtabyrði. Og til þess að óskadraumur viðreisnarinnar rættist, varð að afnema lögin um okurvexti. Fyrir um það bil tveim árum hækkaði hæstv. ríkisstj. vexti af öllum stofnlánum, sem eftirleiðis yrðu veitt, þannig að vextir úr byggingarsjóði hafa hækkað úr 3.5% í 6%, lánstími hjá ræktunarsjóði var styttur úr 25 árum í 15 ár og vextir hans hækkaðir úr 4% í 6½%, lánstími veðdeildar styttur úr 30 árum í 25 ár og vextir hækkaðir upp í 8%. Lán út á afurðir landbúnaðarins frá Seðlabankanum hafa lækkað úr 67% niður í 50%. Samhliða þessu hafa opinber framlög til framkvæmda í landbúnaði lækkað og afurðaverðið á sama tíma sáralítið hækkað, enda hefur það sýnt sig, að þrátt fyrir framleiðsluaukningu og samdrátt í framkvæmdum hefur efnahagur bænda versnað stórum síðan 1958. Engan undrar það, þótt framleiðsla bændanna geti ekki staðizt jafnmikla byrði og núv. hæstv. ríkisstj. ætlast til með sínum ráðstöfunum. Fyrir framtakssama bændur, sem óhjákvæmilega hafa safnað skuldum, kostar það ekki lítið að hækka vextina af stofnlánum, jafnframt því sem lánstíminn er styttur, og líka svo, þegar ofan á þetta bætist að þurfa nú í miklu ríkari mæli en nokkru sinni fyrr að safna hærri fjárhæðum í lausáskuldum út á hverja framkvæmd en áður var og borga svo 9–10% vexti af þeim. Þessar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. kalla á nýjar stoðir, ef vel á að fara. Hv. þm. Jónasi Péturssyni virtist vera þetta ljóst fyrir ári, er hann sagði þá í þingræðu, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að leita eftir því við banka og sparisjóði, að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í föst lán til langs tíma með hagkvæmum vaxtakjörum,“ - með hagkvæmum vaxtakjörum. Það frv., sem hér er til umræðu og á að vera syndakvittun hæstv. ríkisstj. til bænda landsins, ber það gleggst með sér, hversu kjörin eru hagstæð. Þolir landbúnaðurinn að borga í vexti lánsupphæðina á 12 árum? Þolir landbúnaðurinn að borga tvöfalda lánsupphæðina á 12 árum, þegar um 12 ára lán er að ræða? Ég segi nei og aftur nei. Eru vextirnir þá hagstæðir fyrir einhverja aðra aðila? Það efast ég mjög um. Það er ekki áhættulaust heldur fyrir innstæðueigendur að eiga fjármuni sína í framleiðslu, sem blessast ekki án síendurtekinnar aðstoðar, því eins og ég gat um áðan, þá tel ég, að framleiðslan, hversu vel hún gengur, það hljóti að takmarka vaxtahæðina hverju sinni og vera mjög ríkur þáttur í því, hvað hægt er að greiða háa vexti. Hæstv. landbrh. hefur gert ítrekaða tilraun til þess að telja fólki trú um, að það skipti nú litlu máli, hversu vextirnir séu háir hjá bændum, vegna þess að kúfurinn af þeim fari inn í verðlagsgrundvöllinn. Hann hefur nú slegið mikið af þessu, hæstv. ráðh., frá því í vetur, að hann talaði hér í útvarp, því að þá fóru allir vextirnir í verðlagsgrundvöllinn, en þegar hann flutti sína framsöguræðu hér fyrir tveim dögum, var það aðeins orðinn kúfurinn, og lýsir það því þó, að hann hefur svolítið lært undir umr. málsins í Nd. Alþingis. Í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins fyrir yfirstandandi ár eru vextir af öðru en eigin fé 6079 kr., en ef bóndi borgar 20 þús. kr. í vexti, eins og fjölmargir bændur gera og margir miklu meira, hver greiðir vaxtamuninn, 14 þús. kr., sé bústærð hlutaðeigandi nákvæmlega hin sama og verðlagsgrundvöllurinn gerir ráð fyrir? Ég fæ ekki betur séð en þessa vaxtaaukningu verði hlutaðeigandi bóndi að taka af eigin kaupi. Það er því fjarstæða að halda því fram, að meginið af vöxtunum fari inn í verðlagsgrundvöllinn, og einmitt þeir bændur, sem skulda mest í þessu landi, eru fjær því að koma sínum vöxtum inn í verðlagið, vegna þess að þeir hafa ekki alltaf bústærð til samræmis við það, sem skuldirnar eru. Vaxtabyrðin samhliða óhagstæðum lánstíma kallar á sérstaka hjálp til bænda og mun gera það í mun ríkara mæli á næstu árum, þar sem bæði lánsfjárhæð, lánstími og ekki sízt vaxtakjörin eru mjög óhagstæð, miðað við framkvæmdakostnað og verðlag búsafurðanna. Það er t.d. vitað mál, að byggingarefni hefur hækkað allmikið, þar sem sement hefur hækkað um milli 70 og 80% og timbur yfir 60%, og segir þetta nokkuð um, hvað framkvæmdakostnaður muni vera mikill almennt hjá bændum, sem standa í byggingum. Þótt lán hafi nokkuð hækkað út á framkvæmdir, eins og þau gerðu á þessum vetri, þá er fjarri lagi, að það sé svo, að það fyrirbyggi skuldasöfnun framvegis. Bara til íbúðarhúsa t.d. fer lánið einvörðungu til þess að borga viðreisnarskattana, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Og bóndi, sem byggði 1958 og þar áður, stóð betur að vígi án láns heldur en hinn, sem fær 90 þús. kr. að láni nú undir þeim kostakjörum, sem hæstv. ráðh. telur að bændur búi við nú. Ef ekki er gengið hreint til verks nú og bændum almennt hjálpað til að losna við lausaskuldir með því, að ríkisbankarnir sýni fullan skilning á þessum málum og festi fjármagn í þessu skyni til langs tíma, samhliða því sem stofnlánin hækka í hlutfalli við kostnað framkvæmdanna, þá er enginn vafi á því, að draumur Guðjóns í Iðju og margra annarra sjálfstæðismanna um það að fækka bændum landsins um helming rætist miklu fyrr en nokkurn hefur grunað og það meira að segja sjálfstæðisforingjana sjálfa. Það þóttu ekki nein kostakjör, áður en núv. ríkisstj. kom til valda, að borga 8% í vexti, eins og þá var af víxlum. En að áliti sjálfstæðismanna eru þetta mjög hagstæð kjör, sérstök kostakjör fyrir bændur landsins, eins og bezt kemur fram í því, er hv. þm. Jónas Pétursson sagði hér í fyrra, að það ætti að lána bændum hagstæð lán til langs tíma. Hér er freklega gert upp á milli atvinnuvega, þar sem sjávarútvegurinn á að greiða af sams konar lánum 6½%, og lýsir þetta nokkuð hug hæstv. ríkisstj. í garð landbúnaðarins. Mér finnst það vera ósanngjarnt að miða eingöngu, eins og gert er í þessu frv., við skuldasöfnun til ársloka 1960, vegna þess að fyrsta árið, sem dýrtíðin skellur yfir þjóðina með fullum þunga, er árið 1961. Margir bændur, sem stóðu í framkvæmdum, voru búnir að undirbúa sig nokkuð 1959 undir þær framkvæmdir, sem þeir gerðu 1960, og stóðu því heldur betur að vígi en hinir, sem stóðu í framkvæmdum á s.l. ári. Mér finnst því óréttlátt að láta þá aðila falla alveg út með sína skuldasöfnun. Það er ekki rétt varðandi bónda, sem fékk dráttarvél í janúarmánuði 1961, eingöngu vegna þess að fyrirtækið gat ekki útvegað hana fyrir áramót, að útiloka hann frá lánum, en hinn, sem fékk sína dráttarvél í desembermánuði árið áður, fellur undir aðstoð þessara laga. Mér finnst, að þarna sé freklega gert upp á milli manna, þegar dýrtíðin skall af fullum þunga yfir þjóðina allt árið 1961. Ég vil mælast til þess, bæði við þá nefnd, sem fjallar um þetta mál, og hæstv. ríkisstj., að þeir endurskoði afstöðu sína í þessum efnum og framlengi umsóknarfrest um lánin, til þess að þeir verði ekki útilokaðir, sem stóðu í framkvæmdum 1961 og hafa þar af leiðandi safnað verulegum skuldum, og einnig hinir, sem töldu lögin, er þau komu fyrir þingið, ekki veita sér neina aðstoð. En eftir þær upplýsingar, sem gefnar hafa verið, er orðin á þessu meginbreyting. Það er því rík ástæða til þess að endurskoða umsóknarfrestinn og taka með allar skuldir, sem safnazt hafa til ársloka 1961. Hæstv. landbrh. mætti gjarnan minnast þess, að 1959 hélt hann því fram, að þegar sjálfstæðismenn kæmu til valda, yrðu bændur ekki lengi að losna við framsóknarskattana af dráttarvélum og öðrum tækjum, eins og hann kallaði það. En efndirnar hafa í þessu orðið eins og í öðru hjá hæstv. ráðh., þessar vélar hafa hækkað um 100%. Það er svo sem eins og annað hjá hæstv. ríkisstj. Það er ekki að undra, þótt víða úti á landsbyggðinni hafi ríkt megn óánægja með þessa löggjöf og hin ýmsu félagasamtök í landinu látið þessi mál mjög til sín taka á þessum vetri. Og í einu af stærstu búnaðarsamböndum landsins og þar sem hæstv. ráðh. á enn þá sitt lögheimili hafa ekki komið síður umkvartanir um þessa löggjöf en annars staðar af landinu. En ég læt nægja að vísa til fundarsamþykktar, sem gerð var á Selfossi 24. nóv. 1961, og er þessi fundarsamþykkt undirskrifuð fyrir hönd stjórnar sambandsins af þeirra ráðunaut, Hjalta Gestssyni, en þar segir, með leyfi forseta: „Kjörmannafundur Stéttarsambands bænda á starfssvæði Búnaðarsambands Suðurlands, haldinn á Selfossi 24. nóv. 1961, skorar á Alþingi að setja inn í frv. til l. um breyt. á lausaskuldum bænda í föst lán ákvæði um eftirtalin atriði: 1. Seðlabankanum verði gert að skyldu að endurkaupa skuldabréf sparisjóða og verzlana úti á landi vegna lausaskulda bænda. 2. Vextir af væntanlegum föstum lánum verði ekki hærri en hjá sjávarútveginum af hliðstæðum lánum. 3. Stofnunum bændanna, sem vinna úr vörum þeirra, svo sem mjólkurbúum, sláturhúsum og frystihúsum, verði veitt sömu kjör varðandi lausaskuldir og hliðstæðum vinnslustöðvum sjávarútvegsins.“ Þetta segja bændurnir í bezta héraði landsins, á Suðurlandsundirlendinu, og getur maður þá nokkurn veginn gert sé í hugarlund, hvað aðrir bændur í landinu kunna að segja um þessa löggjöf, sem verr eru settir með sína framleiðslu. Það er einmitt fyrir svona áskoranir, bæði frá Stéttarsambandi bænda og fjölmörgum félagasamtökum víðs vegar um landið, og skelegga baráttu framsóknarmanna hér á Alþingi fyrir því að fá fram breytingu á málinu, að það hefur áunnizt, sem áunnizt hefur í þessum málum, síðan frv. var lagt fyrir Alþ. Það er þetta tvennt, sem hefur haft þau áhrif, að það var gengið í það að semja við bankana, þegar allir landsmenn sáu, að þessi lög voru meira nafnið en að þau gæfu bændum nokkra verulega bót frá því, sem áður var. Hæstv. landbrh. gat þess, að nú ætti að efla sjóði Búnaðarbankans og lána bændum hærri stofnlán út á framkvæmdir en verið hefur og einnig lána bændum til vélakaupa og vinnslustöðva landbúnaðarins til uppbyggingar. Það má vel vera, að þetta verði gert. En ekki finnst mér forsaga þessara mála í höndum núv. hæstv. ríkisstjórnar gefa tilefni til að halda, að þetta muni eftir fara. Samdráttarstefna hæstv. ríkisstj. hefur sett sinn svip á landbúnaðinn, þannig að verulegur samdráttur varð þegar árið 1960, eins og lesa má í tíðindum til búnaðarþings 1962, sem útbýtt var hér á Alþ. fyrir nokkrum dögum. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: „Í sambandi við ræktunarframkvæmdir, sem unnar hafa verið 1960, er nokkur ástæða til að vekja athygli á því, að árið 1960 er eina árið um 10 ára skeið, sem dregið hefur úr framkvæmdum, sem framlag er veitt til úr ríkissjóði.“ Í 10 ár, nánar tiltekið frá 1949, hafa framkvæmdir bænda aukizt ár frá ári, einkum nýræktin, en árið 1960 snýst blaðið við. Frá 1959 hafa eftirtaldar framkvæmdir minnkað sem hér segir: nýrækt um 19%, vélgrafnir skurðir um 19%, girðingar um 11%, þurrheyshlöður um 30%, og ríkisframlag vegna jarðabóta 1960 er 2 289 583.53 kr. lægra en það var árið áður eða vegna jarðabóta 1959. Þetta er í skýrslu um útteknar jarðabætur 1960, á bis. 135 í tíðindum til búnaðarþings 1962. Það er líka vitað mál, að árið sem leið var þessi samdráttur enn þá meiri, og læt ég nægja í þeim efnum að vitna í yfirlitsræðu þá, sem ritstjórinn Gísli Kristjánsson flutti í útvarpið nú snemma á þessu ári. Þar kom í ljós, að það er samdráttur á flestöllum sviðum landbúnaðarins. Vaxtakjörin eru ætluð af hæstv. ríkisstj. sem bremsa á framkvæmdir landbúnaðarins. Þetta vita allir. Og stuttur lánstími verkar í sömu átt. Þetta tvennt, þessir háu vextir og stutt lán, takmarkar mjög greiðslugetu bænda til framkvæmda. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. ætli að láta fjármagn í stofnlánasjóði landbúnaðarins, en ég geri ráð fyrir, að hún sjái þá um leið um það, að þeim bændum, sem fá þessi lán, veitist ekki of létt að komast frá þeim, það verði bæði lánstíminn og vaxtakjörin, sem ráði þar miklu um. Og er það til samræmis við stefnu hæstv. stjórnar, síðan hún komst til valda. Að lokum þetta: Það, sem ég tel, að mestu máli skipti fyrir bændur og eðlilega uppbyggingu landbúnaðarins í framtíðinni, er í fyrsta lagi að ganga nú sómasamlega frá lausaskuldamálum bænda, að gefa öllum jafnan kost á að sækja um þessi lán og það nái til skulda, sem safnazt hafa á fyrsta heila viðreisnarárinu, 1961, og síðan að lækka vexti af öllum stofnlánum í það, sem þeir áður voru, og lengja lánstímann til samræmis við það, sem hlutaðeigandi löggjöf mælti fyrir um. Þá hygg ég, að það megi í miklu ríkari mæli en nú komast hjá mikilli skuldasöfnun hjá bændum, sem ráðast í framkvæmdir í framtíðinni. Það er vitað mál, að uppbygging landbúnaðarins kostar mikið og þarfnast því hagstæðra lána, en ekki lána til skamms tíma, eins og nú hefur verið upp tekið hjá hæstv. ríkisstj. Ég vænti þess, að áður en þessi lög verða samþ. hér á Alþ., verði þau færð í það horf, eins og ég áður gat um, að allir geti notið þeirra, sem staðið hafa í framkvæmdum allt til ársins 1962. Verði lögunum ekki breytt á þann hátt, þá vænti ég, að þeir bankastjórar, sem kunna að fjalla um lánsbeiðnir, sem berast eftirleiðis, verði það viðsýnni en hæstv. ríkisstj., að bændurnir þurfi ekki að gjalda þess, að brbl., sem voru lögð fyrir Alþ., voru mjög af vanefnum gerð í upphafi.



Herra forseti. Við útvarpsumr. í fyrra var því lýst yfir af hálfu stuðningsmanna stjórnarinnar, að unnið væri að því að breyta lausaskuldum bænda, þeirra er mest væru hlaðnir slíkum skuldum, í föst lán til langs tíma. Að sjálfsögðu kom þessi yfirlýsing ekki fram undirbúningslaust. Mál þetta hafði þá lengi verið til umr. og athugunar hjá ríkisstj. og í hópi stuðningsmanna hennar. Og þó að fullur hugur væri til mikils stuðnings við þessa bændur, þurfti að sjálfsögðu meira en orðin tóm til að leysa þar úr. Það þurfti fé og raunar mikið fé, og ráð varð að finna til að leysa það aðalvandamál að afla fjárins. Það var enn örðugra fyrir það, að stofnlánasjóði landbúnaðarins vantaði líka fé, meira að segja mjög mikið fé, til að geta sinnt lánveitingum til ræktunar og bygginga samkvæmt ætlunarverkum þeirra, þó að ekki væri reiknað með nema óverulegum hækkunum til að mæta auknum byggingarkostnaði og kostnaði við ræktun. Ofan á það bættist svo það, að vitanlega voru uppi kröfur og það þungar kröfur um að hækka lán verulega til bygginga. Enn má benda á það, að veðdeild Búnaðarbankans hafði ekki heldur fé til að sinna réttmætum beiðnum og hefur raunar aldrei haft. M.ö.o.: þarna voru mörg verkefni á þessu eina sviði fjármálanna, sem kröfðust úrlausnar í einu, og undirstaðan, Búnaðarbankinn, peningalaus stofnun og raunar langt fyrir neðan núllið. Ég held, að sanngjarnir bændur og aðrir, sem gert hafa sér grein fyrir þessum málum öllum, hljóti að viðurkenna, að 80 millj. kr. til lúkningar lausaskulda og eitthvað í kringum 60 millj. til útlána vegna bygginga í árslok 1960 urðu naumast gripnar upp úr götunni í einu augabragði, samhliða því einnig, að unnið hefur verið að því að leysa á varanlegan hátt mikil verkefni fyrir Búnaðarbankann og unnið að því að færa eitthvað út starfssvið hans frá því, sem verið hefur, þannig að hann hefði fleiri lánaflokka. Nokkuð bar á því s.l. sumar og haust, að það heyrðist klingja frá herbúðum stjórnarandstæðinga, að svíkja ætti það fyrirheit, er ég nefndi áðan um lausaskuldalán, er Jónas Pétursson, hv. 3. þm. Austf., flutti við útvarpsumr. hér í fyrra með fullri vitund síns flokks. En þegar Ingólfur Jónsson, hæstv. landbrh., gaf út brbl. um þetta 15. júlí s.l., mátti ætla, að það vekti fögnuð. Örstuttu síðar fengu sýslumenn fyrirmæli um að skipa virðingarmenn í öllum hreppum landsins til að virða jarðir þeirra manna og hús, er höfðu í hyggju að sækja um lán eftir þessum lögum. Umsóknarfrestur um lánin var auglýstur rækilega og upplýsingar kunngerðar um skilyrði og möguleika fyrir því að fá þessi lán. Hvert mannsbarn í landinu hlaut því að fylgjast með þessu máli, a.m.k. bændur, sem höfðu hug á að notfæra sér tækifærið, sem brbl. buðu. Á því hefur verið mjög hamrað af andstæðingum þessara laga, - ég kalla þá menn svo, sem við öll möguleg og ómöguleg tækifæri eru að reyna að gera þau tortryggileg í augum bænda, - já, á því hefur verið hamrað, að upplýsingar um alla tilhögun og lánsupphæðir hafi verið svo litlar, að fjöldi bænda hafi ekki sótt um þau þess vegna. Þetta er villandi málflutningur og meira að segja mjög villandi. Það er að vísu rétt, að tæmandi upplýsingar gat ekki hver og einn bóndi fengið um það, hvað miklu af skuldum sínum hann kynni að geta fengið breytt í föst lán. Það stafaði einfaldlega af því, að málið var þungt í vöfum og ómögulegt var að fullyrða í sumar um sum atriði þess. Lánardrottnar bænda eru allir bankar, allir sparisjóðir, öll kaupfélög, fjöldi annarra verzlana og einstakir menn að auki. Enginn vissi fyrir fram, hve háar upphæðir samtals væri um að ræða. Óljóst var, hversu langt veð mundi hrökkva til tryggingar skuldum bændanna, því að jarðir margar eru mjög hlaðnar veðum. Allt þurfti þetta að leiða í ljós, áður en hægt væri að ganga til fulls frá samningum við lánardrottna, umsóknir fyrst og upplýsingar samhliða. Andstæðingar þessa frv. liggja hæstv. landbrh. mjög á hálsi fyrir það að leggja þetta ekki allt nákvæmlega útlistað á borð fyrir framan hvern einasta bónda í sumar, svo að hann gæti þá þegar talið þau þúsund á fingrum sér, sem hann gæti átt von á að fá. Þeir segja, að engin von hafi verið til almennt skoðað, að skuldabændur hafi farið að sækja um lán út í þessa óvissu, nema þá bara einhver hluti af þeim. Þetta eru furðulegar staðhæfingar og ákaflega ómaklegar. Þrautseigja hæstv. landbrh. í þessu erfiða máli er mjög þakkarverð, enda kemur daglega í ljós, að fjöldi bænda metur hana að verðleikum. Á þessum ásökunum bar mjög í Nd. við umr. málsins. Voru þær þá þar hraktar. Á þessum ásökunum bar ekki mikið hjá hv. 1. þm. Vesturl. (AB), sem hér talaði á undan mér, og virði ég það við hann. En í Nd. var því mjög á lofti haldið, að margt bænda hefði engar umsóknir sent, af því að þeir hafi ekki vitað, að þeir fengju jákvæð svör. Mér er spurn: Hvers vegna ekki að senda umsóknir, ef þörf var fyrir lán og fyrir fyrirgreiðslu, jafnvel þótt ekki væri handvíst um jákvæða úrlausn? Einhvern tíma hafa bændur hætt öðru eins til og að senda umsókn, því að hún kostaði ekki nema eitt frímerki á bréf, suma ekki einu sinni frímerkið. Virðingarmenn voru til staðar að virða fasteignir og munu hafa flestallir látið ógert að taka kaup fyrir, nema þá eitthvert smáræði úr sveitarsjóði. Eyðublöð fengust gefins og enginn hlutur auðveldari en útfylla þau eða útvega umboðsmann, t.d. einhvern alþm. Meira að segja máttu þeir til að byrja með senda umsóknina og svo skjölin síðar, ef einhver töf var á að útfylla þau rétt og nákvæmlega, áður en fresturinn var útrunninn. Mér er öldungis óskiljanlegt það tómlæti, sem á að hafa ríkt á bæjum skuldugra bænda í sumar og haust, þar sem mikil þörf kallaði að um úrlausnir. Slíkt fyrirhyggjuleysi þekki ég ekki á sveitabæjum. Ef þetta er ekki fleipur eitt út í loftið, stafar það af pólitískum áhrifum stjórnarandstæðinga, sem voru því andvígir, að bændur fengju fyrirgreiðslu á þennan hátt, og má hver sem vill kalla það heilindi fyrir mér. Annars held ég, að þetta sé viðbára ein. Á Íslandi eru liðlega 6 þús. bændur. Nú liggja fyrir skjöl um það, að 1200–1300 þeirra hafi sent umsóknir í tækan tíma eða meira en fimmti hver bóndi. Í sumum byggðarlögum hafa um 5% bænda sótt, annars staðar allt upp í 28%. Það er athyglisvert, hve umsóknir eru mismiklar úr hinum einstöku byggðarlögum, án þess þó að um aðstöðumun geti verið að ræða hjá bændunum innbyrðis, né heldur það, að um sé að ræða mismunandi þátttöku af því, að ódugnaður eða framtakssemi hafi verið meiri eða minni á einum stað en öðrum. Til grundvallar þessum mismun liggur sýnilega það, að skuldasöfnun hefur orðið mjög mikil í vissum landshlutum undanfarið, en miklu minni í öðrum, og virðist það stafa af mismunandi hugsunarhætti, mismunandi ráðdeild og mismunandi skynsemi, hverjar svo sem orsakirnar eru þar á bak við. Í þeim sveitum, sem ég þekki til, held ég, að allir bændur hafi sótt um þessi lán í tækan tíma, sem mesta höfðu þörfina, enda latti þá enginn nema blaðakostur Framsfl. með ólund sinni út í þetta mál. Með örfáum orðum verð ég að lokum að minnast á vaxtakjörin. Það hefur mjög verið gagnrýnt, að lán þessi verði bóndanum heilu prósenti dýrari en hliðstæð lán til sjávarútvegsmanna. Allir eru sjálfsagt sammála um, að hagur sé það fyrir hvern einasta lántakanda að fá fé með sem allra vægustum vöxtum, og ég skal játa, að mér urðu það nokkur vonbrigði, að þessir vextir urðu að vera 7½%, en ekki 6½%, eins og hjá sjávarútveginum. En það er mjög skiljanlegt, að örðugt var um vik, þar sem um varð að semja og breyta fárra mánaða víxilskuldum í tuttugu ára lán og lækka um leið verulega vexti á þeim. Ég tek þá skýringu gilda, að betri niðurstöðu var ekki unnt að fá, eins og á stóð, þar sem ekkert nýtt fé var til umráða, og heldur vil ég þessa niðurstöðu en þá, að beðið væri um, að ríkissjóður greiddi 1% af vöxtunum, eins og margir hafa verið að tala um að væri eðlileg leið. Bændastéttin þarf að leita til ríkisins og ríkissjóðs um það að jafna aðstöðu sína frá grunni, en ekki um fyrirgreiðslu á þennan hátt. Auk þess vil ég taka undir þau rök hæstv. landbrh. hér í fyrradag, að gert er ráð fyrir því, að unnt sé að breyta svo til öllum lausaskuldum bænda, sem um hefur verið sótt að breyta, en ekki hægt að breyta öllum lausaskuldum útvegsmanna. Þetta atriði jafnar að líkindum alveg þann mismun, sem þarna er á, og ég tel, að þetta sé mjög stórt atriði í málinu. Og það er betri niðurstaða fyrir bónda, sem ræður ekki við sínar lausaskuldir, að fá einar 80 þús. kr. með 7½% vöxtum að láni, heldur en ef hann fengi aðeins 60 þús. eða máske 40 og yrði að hafa afganginn á háu vöxtunum. Þegar á þetta er litið frá öllum hliðum, verður samanburðurinn ekki svo mjög umtalsverður, að ég hygg. Aðalatriðið í þessu máli er það, að nú er lögð leið að því marki, sem sett var í fyrravetur, að ryðja til hliðar kúfnum af lausaskuldum bænda. Stór hópur bænda fagnar þessum lögum og þeirri niðurstöðu, sem nú er að nást eftir langt þóf. Ég held, að sú lausn verði að teljast viðunandi eftir ástæðum. Að henni hefur stjórnarandstaðan ekkert unnið, þó að hv. 1. þm. Vesturl. væri hér að tala um það áðan, að sú niðurstaða, sem nú liggur fyrir, væri að þakka skeleggri baráttu stjórnarandstæðinga gegn hugmyndum ríkisstj. um það að níðast á bændum. Það er varla heldur von, að þeir hafi að því unnið, því að þeir hafa ekki haft aðstöðu til þess. Nú orðið liggur það í lofti, að frammistaða hæstv. landbrh. í þessu máli mælist yfirleitt vel fyrir úti um landið, og um leið kemur þá nýtt hljóð í strokkinn við Tímann. Þar er skeleggri baráttu Framsfl. þakkaður sigur í málinu í gamaldags vísu. Jafnan er gaman að gortinu af litlu tilefni og enn meira þó, þegar tilefnið er minna en ekki neitt.



Herra forseti. Að máli því, sem hér er nú til umr., hefur orðið alllangur aðdragandi. Eftir að núv. ríkisstj. kom til valda, boðaði hún þinginu og þjóðinni nýja stefnu í efnahagsmálum, nýtt kerfi, sem virtist eiga að vera eins konar sjálfvirkt kerfi, sem mundi skapa traustan og varanlegan grundvöll fyrir atvinnuvegina, þegar það væri komið í kring. Og þetta var boðað í hvítri bók, eins og mönnum er í fersku minni. Við lifum á mikilli vélaöld, og við vitum mörg dæmi þess, að vélar eru sífellt að fullkomnast. Ég nefni í þessu sambandi t.d. nýtízku blaðaprentvél. Þegar búið er að koma fyrir efninu, þá er þetta eiginlega allt sjálfvirkt, pappírinn fer í gegnum marga valsa, og svo kemur blaðið umbrotið og altilbúið og þarf ekki annað en bera það á borð kaupendanna. Það virtist svo sem hið nýja kerfi, sem átti að leggja varanlegan grundvöll að atvinnulífinu í landinu, væri eins konar ný uppfinning, sem væri eiginlega sjálfvirk, þegar búið væri að setja þetta á laggirnar. En brátt kom í ljós, að atvinnuvegirnir stóðu mjög höllum fæti, og sú varð raunin, eftir að hið nýja kerfi kom til framkvæmda. Það var þannig ástatt hjá sjávarútveginum um áramótin 1960 og 1961, að útgerðarmenn munu hafa haft það við orð, að þeir mundu ekki geta gert út á vetrarvertíð s.l. vetur, nema einhverjar nýjar ráðstafanir yrðu gerðar í skuldamálum útgerðarinnar. Þá greip hæstv. ríkisstj. til þess ráðs að setja lög um heimild stofnlánadeildar sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands til þess að opna nýja lánaflokka. En á þessu var nokkur feimnisblær hjá hæstv, ríkisstj., því að hún greip til þess að setja þessi lög sem brbl. 5. jan. 1961, meðan þingmenn voru í jólahléi sínu, í stað þess að leggja málið fyrir þingið, sem þá í raun og veru átti setu, þó að stutt jólahlé hefði verið gert á störfum þingmanna. En þessi löggjöf mun áreiðanlega hafa átt ríkan þátt í því, að útgerðarmenn hurfu frá því að stöðva flotann um áramótin 1960–1961, heldur gengu að samningum um að hefja vertíðina. Þegar þetta mál var til umr. hér á hv. Alþingi, beitti Framsfl. sér fyrir því, að hliðstæðar reglur yrðu þá þegar settar í löggjöfina gagnvart landbúnaðinum, eins og stefnt var að því að setja gagnvart sjávarútveginum með lögunum um heimild stofnlánadeildar sjávarútvegsins til að opna nýja lánaflokka. Og framsóknarmenn í báðum deildum þingsins fluttu um þetta tillögur og beittu sér fyrir því að fá þessa breytingu gerða á málinu. Eitt atriði í tillögum framsóknarmanna var það, að vextir af þessum lánum, bæði gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði, ef til kæmi, yrðu ekki hærri en 5%, vildu binda það beinlínis í lögunum. Og þá lögðu framsóknarmenn enn fremur til, að landbúnaðinum yrðu veitt hliðstæð kjör og sjávarútveginum, þannig að lánin gengju til þess að bæta fjárhagsaðstöðu bænda og fyrirtækja, er eiga vinnslustöðvar fyrir landbúnaðarafurðir og skortir fé til greiðslu á lausaskuldum, er á þeim hvíla. Lánin skyldu samkvæmt tillögum framsóknarmanna veitt gegn veði í fasteignum og búvélum bænda, fasteignum og vélum vinnslustöðva landbúnaðarins eða öðrum tryggingum, sem metnar yrðu gildar, hámarkslánstími yrði út á fasteignir 20 ár og lán út á vélar 10 ár og vaxtahæðin yrði bundin í lögunum og yrði jöfn, bæði gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði. Þessar tillögur felldi þingmeirihlutinn undir forustu núverandi ríkisstj. Það var fyrsta ganga núv. ríkisstj, í þessu hagsmunamáli bændastéttarinnar. En svo virðist sem samvizka þeirra manna, sem felldu þessar tillögur, hafi orðið eitthvað óró, eftir að þannig hafði verið gengið frá málinu, því að nokkrum vikum eftir að löggjöfin gagnvart sjávarútveginum var afgreidd hér á þingi, fóru fram útvarpsumr. hér frá hv. Alþingi, - ég ætla, að það hafi verið í marz 1961, - og þá gefur einn af þm. Sjálfstfl. yfirlýsingu, sem ég tel vafalaust að hafi verið gefin í samráði við hæstv. landbrh., þess efnis, að ríkisstj. hafi ákveðið að leita eftir því við banka og sparisjóði, að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í föst lán til langs tíma með hagkvæmum vaxtakjörum. Svo liður tíminn, og þingi lauk s.l. vor, án þess að frá þessu skuldamáli bænda væri gengið. En 15. júlí í sumar eru sett brbl. að tilhlutan hæstv. landbrh. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, þ.e.a.s. frv. það, sem hér liggur nú fyrir til umr. Þó að þessi lög væru sett 15. júlí í sumar, eru þau ekki enn komin til framkvæmda. Hraðinn á þessu máli í höndum hæstv. ríkisstj. hefur ekki verið meiri en það. Og enn er fjallað um þetta frv. nú í marzmánuði 1962. Það hefur komið fram í þessum umr., m.a. í ræðu hv. 10. landsk. þm., sem hér talaði áðan, að það hefði verið fullkomlega eðlilegt, að það hefði þurft langan tíma til þess að ganga frá þessu máli, því að það þurfti fé, já, mikið fé, til þess að ráða því til lykta eða finna þá lausn og framkvæma þá lausn, sem hér er stefnt að, sagði hv. 10. landsk. hér áðan. Þegar það er metið, hvað er mikið fé, þá vil ég, að það sé skoðað í samanburði við aðra þætti í þjóðfélaginu, bæði gagnvart sjávarútveginum og ýmsu öðru, eins og ýmis önnur fjárhagsvandamál, sem verið er að leysa. Nú sjáum við það í tímariti Landsbankans, sem lagt var á borð þm. hér fyrir fáum dögum, að á árinu 1961 hafa verið afgreidd stofnlán vegna sjávarútvegsins að upphæð 288 millj. kr. Þar er ekki tekið fram, hvort öll lán, sem veita á stofnlánadeildinni, hafa verið afgreidd fyrir áramótin síðustu, en sé svo, að eitthvað sé enn óafgreitt, þá á þessi tala enn eftir að hækka frá því, sem hér segir. Á hinn bóginn kom það fram í framsöguræðu hæstv. landbrh. hér í deildinni fyrir þessu máli, að sú heildarfjárhæð, sem umsóknir um lausaskuldalán bænda væru um, mundi nema 82 millj. kr., - ég held, að ég fari rétt með það, - eða rúmum 80 millj. kr. Hér eru því tvær tölur, sem eðlilegt er að líta á í samhengi og bera saman gagnvart þessum tveim höfuð atvinnuvegum þjóðarinnar, annars vegar 288 millj. a.m.k., sem búið er að veita í stofnlán til sjávarútvegsins, og hins vegar hinar rúmlega 80 millj., sem bændurnir hafa sótt um samtals að fá í lausaskuldalán. Ég verð að segja, að þegar þetta er borið saman, þá er þessi fjárhæð, sem að landbúnaðinum snýr að þessu leyti, ekki svo ákaflega há, að það út af fyrir sig hefði þurft að taka marga mánuði, eiginlega á annað ár, að finna lausn á þeim vanda, þegar litið er til þess á hinn bóginn, hvað hægt var að gera fyrir sjávarútveginn á skömmum tíma með bráðabirgðalagasetningu 5. jan. 1961. Þau ummæli hv. 10. landsk., sem að þessu lúta, eru því harla léttvægar röksemdir. Þá kom það fram í ræðu hv. 10. landsk., að sú lausn, sem hér væri nú fundin á þessu skuldamáli bændanna, væri hæstv. landbrh. og stjórnarflokkunum að þakka, en stjórnarandstaðan ætti þar engan hlut að og hefði ekkert að því unnið. Þetta er fullyrðing, sem hv. þm. getur ekki staðið við. Við skulum líta á, hvernig þessu máli var tekið meðal bændanna sjálfra og samtaka þeirra, eftir að brbl. voru sett 15. júlí 1961, - bændanna, sem áttu að njóta hagræðisins af þessari lagasetningu. Þá má minna á það, að í sept. 1961 var haldinn aðalfundur Stéttarsambands bænda, þ.e.a.s. fullum tveim mánuðum eftir að brbl. höfðu verið sett, og eitt af því, sem aðalfundur Stéttarsambands bænda gerði ályktun um, er það, að nauðsyn beri til, að lausaskuldir bænda fáist yfirfærðar í bankana og verði lánaðar til langs tíma með lágum vöxtum. Þetta var sú rödd, sem heyrðist frá aðalfundi Stéttarsambands bænda, eftir að brbl. höfðu verið sett og var orðið kunnugt um efni þeirra. Enn ber það að sama brunni, þegar athugaðar eru ályktanir frá ýmsum búnaðarsamböndum og félagadeildum bændasamtakanna. Hv. 1. þm. Vesturl. las hér upp í ræðu sinni í dag kafla úr ályktun frá Búnaðarsambandi Suðurlands, og fleira mætti minna á, sem fer í sömu stefnu. Þetta sýnir það svo glöggt sem verða má, að bændurnir sjálfir fundu, að lagasetningin var ófullkomin og það þurfti að fá gagngerar breytingar á brbl. frá því, sem þau voru úr garði gerð í öndverðu. Í sambandi við þá fullyrðingu hv. 10. landsk. hér áðan, að stjórnarandstaðan hefði engan hlut átt að lausn þessa máls og eiginlega engin áhrif getað haft á það, þá er ekki úr vegi að minna á, að meiri hl. í stéttasamtökum bænda er fylgismenn Framsfl., það fer ekki dult, og þannig er stjórn Stéttarsambandsins flokkslega saman sett, að meiri hlutinn er framsóknarmenn, en minni hl. sjálfstæðismenn. Og þannig er þetta víða í búnaðarsamböndunum og ýmsum félagsdeildum bændasamtakanna. Þó að þau sem slík starfi ekki beint á flokkslegum grundvelli, þá er alveg augljóst mál, að hið pólitíska fylgi er þannig í þessum samtökum. En til viðbótar því hefur Framsfl. sem slíkur hafið skelegga baráttu fyrir því að fá þessu máli breytt til aukins hagræðis fyrir bændastéttina frá því, sem brbl. frá í júlí segja til um. Og það er þessi barátta Framsfl. og bændasamtakanna, sem hefur haft mikil og ég vil segja mest áhrif á það, að við meðferð málsins hér í þinginu hefur fengizt á því breyting, sem ég tel mjög mikilvæga, í sambandi við þá samninga, sem fram hafa farið við bankana. Þess má enn fremur geta, að eftir að málið kom inn í þingið, sendi stjórn Stéttarsambandsins álit til fjhn. Nd., og það álit er prentað með nál., þar sem stjórn Stéttarsambandsins leggur áherzlu á, að breytingar fáist á brbl. í veigamiklum atriðum, og í áliti Stéttarsambandsins segir þannig orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á aðalfundi Stéttarsambands bænda í sept. s.l. var samþykkt tillaga þess efnis, að lausaskuldir bænda fáist yfirfærðar í bankana og verði lánaðar til langs tíma með lágum vöxtum. Stjórn Stéttarsambandsins telur, að það séu einkum þrjú atriði, sem bæta þurfi inn í frv., til þess að það geti komið að viðunandi notum: 1) Að heimilt verði að veita lán út á landbúnaðarvélar til 10 ára. 2) Vextir af skuldabréfum verði ekki hærri en 6½%. 3) Að Seðlabankanum verði gert skylt að kaupa skuldabréfin á nafnverði.“ Og í framhaldi af þessu segir: „Skulu þessi atriði rökstudd nokkru nánar. Til eru bændur, sem ekki eiga neinar fasteignir, en eru nýbúnir að eignast dýrar landbúnaðarvélar. Sýnist sanngjarnt, að þeim verði gefinn kostur á hæfilegum lánum fyrir lausaskuldum, sem þeir hafa stofnað til vegna vélakaupa, líkt og gert er ráð fyrir um útgerðarmenn, sbr. 2. gr. frv. til laga um heimild stofnlánadeildar sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands til að opna nýja lánaflokka.“ Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að sú breyting, sem fengizt hefur fram á málinu með samningum við bankana, sem hæstv. ráðh. hefur gert grein fyrir, er að mínum dómi mjög mikilvæg. En þrátt fyrir það skortir á, að önnur atriði, sem t.d. stjórn Stéttarsambandsins hefur lagt áherzlu á, hafi tekið þeim breytingum, sem þörf er á. Það stingur t.d. mjög í stúf, að lán til sjávarútvegsins eru veitt til fyrirtækja, sem hafa haft með höndum vinnslu sjávarafurða. En vinnslustöðvar landbúnaðarins eiga ekki að njóta neins af þessum lánum. Það er í sjálfu sér gott, ef það tækist að útvega fjármagn til lána til framkvæmda, sem stofnað verður til hér eftir, eins og hæstv. ráðh. fór nokkrum orðum um í framsöguræðu sinni. En það er bara annar þáttur, það er annað mál, það snýr að framtíðinni, en þessi breyting á lausaskuldum snýr að fortíðinni. Og þess vegna er í sjálfu sér ekki rétt að blanda því saman, þó að það sé mjög umræðuvert og mikilvægur þáttur út af fyrir sig að búa í haginn fyrir framtíðina. Þá er það einnig mikill galli á þessu frv., að lánin til bændanna á einungis að veita gegn veði í fasteignum bænda ásamt mannvirkjum, sem á jörðinni eru. En vélar eiga ekki að vera veðhæfar gagnvart þessum lánum bændanna, þótt vélar sjávarútvegsins séu veðhæfar vegna hliðstæðra lána til þess atvinnuvegar. Nú er það svo, eins og stjórn Stéttarsambandsins bendir á í þeim orðum, sem ég las hér, að það eru til bændur, sem eiga ekki fasteignir til þess að veðsetja. Og ég sé ekki í þessu frv. eða þessum brbl., að þar sé lögð almenn skylda á alla jarðeigendur að veita veðleyfi, enda er hæpið, að það sé hægt. Það getur því skapazt sú aðstaða fyrir einstakan mann, sem á ekki fasteign, að honum veitist næsta erfitt að láta í té nauðsynleg veð til tryggingar því láni, sem hann þarf að fá. Það kom einnig fram í ræðu hv. 10. landsk. hér áðan, að margar jarðir væru orðnar mjög hlaðnar veðum vegna annarra lána, sem tekin hafa verið, og nú eiga þessi lán að viðbættum öðrum veðskuldum, sem á jörðunum hvíla, ekki að nema meira en 70% af matsverði veðsins. Með því að búa svo um hnúta, að vélar landbúnaðarins séu ekki veðhæfar að þessu leyti, er óneitanlega skertur möguleiki ýmissa bænda til þess að setja fullnægjandi veð, til þess að sú lausn komi þeim að fullum notum, sem hér er stefnt að. Þá verð ég enn, þótt það hafi komið fram hjá ræðumönnum, sem fyrr hafa talað, að víkja að því, að vextir af þessum lánum eiga að verða mjög háir. Það munu ýmsir hafa vænzt þess, m.a. eftir þá yfirlýsingu, sem gefin var í þessu efni fyrir hönd Sjálfstfl., að ég ætla s.l. vetur, að það yrði meira í hóf stillt um vaxtahæðina af þessum lánum en raun er á, því að í yfirlýsingunni, sem Jónas Pétursson flutti, segir beinlínis, að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í föst lán til langs tíma með hagkvæmum vaxtakjörum. Hingað til hefur það ekki verið metið svo, að 8% vextir væru hagkvæm vaxtakjör. En það er þá sjálfsagt í samræmi við annað eftir hinu nýja kerfi og þeim stjórnarháttum, sem þingmeirihl. stendur fyrir, ef nú er farið að kalla það hagkvæm vaxtakjör, 8% vexti á 20 ára lánum. Annars virtist mér ofur lítið á reiki í framsöguræðu hæstv. landbrh., hvort vextirnir yrðu 7½% eða 8%, og má segja, að það sé ekki neitt úrslitaatriði eða stórt atriði í þessu máli. En í reglugerð, sem sett hefur verið samkv. lögunum, er berum orðum sagt, að vextir skuli vera 8% og þar af gangi ½% til bankans, sem veitir lánið. Ég vil því halda mig við það, sem segir berum orðum í reglugerðinni, því að ég hef ekki orðið þess var, að henni hafi verið breytt að þessu leyti. Þá hefur hæstv. ráðh. lagt nokkra áherzlu á, að þessi vaxtabyrði muni ekki reynast bændum svo þung í skauti sem ætla mætti, vegna þess að kúfurinn af vöxtunum, - held ég, að hann hafi orðað það, - komi inn í verðlagsgrundvöllinn og sé því í raun og veru greiddur með verðlagi afurðanna. Út af þessu vil ég minna á það, að eitt af því, sem mestum ágreiningi hefur valdið milli fulltrúa framleiðenda og neytenda, er vaxtaliðurinn í verðlagsgrundvellinum. Sá ágreiningur snýr að miklu leyti eða kannske aðallega að vöxtum af eigin fé bóndans. En í sambandi við vexti af skuldum ber að gæta þess, að vextir þeir, sem færðir eru inn í verðlagsgrundvöllinn, eru miðaðir við meðaltal. Nú er það þannig, að þeir 1200–1300 bændur, sem sagt er að umsóknir hafi sent um lausaskuldalán, eru aðeins einn fimmti hluti bændastéttarinnar, og það verður að telja, að þessi fimmti hluti bændastéttarinnar sé þeir í stéttinni, sem erfiðastan efnahag eiga og höllustum fæti standa, og fylgi þar af leiðandi alls ekki meðaltali um þá vaxtabyrði, sem á búrekstri þeirra hvílir. Þess vegna er þessi röksemd ráðh. ekki gild nema a.m.k. að litlu leyti gagnvart þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, og það nægir því ekki vegna þeirra að vísa til verðlagsgrundvallarins, heldur væri hitt miklu hagkvæmara þeim, sem lánanna eiga að njóta, að vextirnir væru beinlínis færðir niður á þessum lánum frá því, sem til er stofnað með brbl. Þá hefur verið á það drepið í þessum umr., að hverjum bónda hefði verið það í lófa lagið þegar í sumar og í haust að sækja um þessi lán og að umsóknarfresturinn hafi þar af leiðandi verið nægilega rúmur. Ég get ekki fallizt á þetta, vegna þess að meðan málið var þannig, að bréfin, sem lántakandinn á að fá, voru í raun og veru ekki gildur gjaldeyrir, þá átti bóndinn, sem skuldaði lausaskuldir, algerlega undir högg að sækja við lánardrottin sinn, hvort hann tæki bréfið eða ekki. Nú er það vitað, að verzlanir ýmsar og sparisjóðir hafa blátt áfram ekki bolmagn til þess að binda fé til langs tíma í þessum lánum. Og í brbl. var bóndanum ekki veitt nein trygging fyrir því, að hann gæti látið þetta bréf, þótt hann fengi það, sem gildan gjaldeyri til verzlunar, heldur varð það að vera háð samningum milli hans og lánardrottins. Þess vegna hefur málið tekið miklum breytingum óneitanlega við þá samninga, sem nú hafa átt sér stað við bankana, og í framhaldi af því væri fullkomlega eðlileg málsmeðferð að gefa bændum nú kost á því að sækja enn að nýju og halda opinni afgreiðslu þessara lána nú enn um jafnvel nokkurra mánaða skeið. Enn fremur vil ég taka undir það, sem aðrir hafa bent á, að það er fullkomlega sanngjarnt, að skuldir, sem stofnað hefur verið til á árinu 1961, séu teknar til greina í þessu sambandi, - þannig verði endanlega gengið frá þessu máli hér í þinginu. Einmitt vegna þess, hve mikill dráttur hefur orðið á um afgreiðslu þessa máls og framkvæmd þess, gagnstætt því, sem átti sér stað um lán sjávarútvegsins, væri það mjög eðlilegt og í raun og veru sjálfsagt gagnvart bændastéttinni, að það hagræði fylgdi þó þessum drætti á afgreiðslu málsins, að skuldir, sem stofnað hefur verið til 1961, yrðu teknar til greina í þessu sambandi. Þessi atriði vil ég leyfa mér að leggja áherzlu á nú, þegar ég lýk máli mínu.



Herra forseti. Naumast eru skiptar skoðanir um það hjá mönnum, sem nokkuð þekkja til, að bændum sé þörf á þeirri fyrirgreiðslu, sem felst í þessu frv. og samningar hafa nú tekizt um við Seðlabankann, þ.e.a.s. um breytingu lausaskulda þeirra í föst lán. Hins vegar verður ekki komizt hjá því að benda á, hversu illa og ótryggilega var frá máli þessu gengið í öndverðu og hversu mikið skorti á, að brbl. ein út af fyrir sig tryggðu bændum fyrirgreiðslu sambærilega við þá, sem sjávarútvegurinn fékk með stofnlánum sínum. Ég skal þó ekki fara langt út í þá sálma. Ber tvennt til. Í fyrsta lagi, að það hefur þegar verið bent á þau atriði allrækilega af þeim ræðumönnum, sem hér hafa talað á undan mér, svo og hitt, að ég tel það þó aðalatriðið í sambandi við þetta mál, að vegna vinsamlegrar afstöðu Seðlabankans og ríkisbankanna er málið nú komið í allt annað og betra horf en gera mátti ráð fyrir við útgáfu brbl. Hér er því tvímælalaust um mikilsverða fyrirgreiðslu að ræða, og úr því vil ég ekki gera lítið. En þrátt fyrir þær lagfæringar á fyrirhugaðri framkvæmd þessa máls, sem náðst hafa, á meðan málið hefur verið hér til meðferðar á Alþingi, eru enn á fyrirhugaðri framkvæmd þess nokkrir agnúar, eins og bent hefur verið á, agnúar, sem þarf að sníða af og er auðvelt að sníða af, ef góður vilji er til. Bændur hafa á undanförnum árum safnað miklum lausaskuldum, svo sem óumdeilanlega er nú ljóst af lánbeiðnum þeim, sem fyrir liggja, og gögnum þeim, er þeim fylgja. Sú skuldasöfnun er að mínum dómi skiljanleg. Bændur hafa staðið í miklum framkvæmdum, bæði byggingarframkvæmdum og ræktunarframkvæmdum. Þeir hafa lagt í kostnaðarsöm, en í raun og veru óhjákvæmileg vélakaup, þeir hafa margir hverjir lagt í kostnað í sambandi við rafvæðingu heimila sinna, og þannig mætti lengi telja. Bændur hafa ekki átt kost á nægilegum föstum lánum til þessara framkvæmda. Lánastofnanir landbúnaðarins hafa ekki getað fullnægt lánaþörfinni vegna þessara framkvæmda og vélakaupa, og er það mál allt kunnara en svo, að ég þurfi að rekja það, og skal ég ekki fara lengra út í það út af fyrir sig. En bændur hafa neyðzt til þess að safna lausaskuldum, bæði þannig, að þeir hafa fengið víxillán í bönkum eða sparisjóðum eða safnað verzlunarskuldum í kaupfélögum og öðrum verzlunum. Það þarf ekki orðum að því að eyða, hversu slíkar lausaskuldir eru óþægilegar og óhagkvæmar. Búin hjá mörgum bændum hafa því miður verið svo smá, að þeir hafa átt erfitt með að standa undir vaxtagreiðslum og kostnaði við slíkar lausaskuldir. Þegar hin gífurlega vaxtahækkun átti sér stað á byrjunarskeiði valdatímabils núv. hæstv. ríkisstj., varð þessi skuldabyrði auðvitað miklu þungbærari en áður, og var raunar þá þegar auðsætt, að mörgum bændum mundi reynast það algert ofurefli að standa undir þessum lausaskuldum. Ég álít því, eins og ég áðan sagði, ofur skiljanlegt, að bændur hafi safnað allmiklum lausaskuldum, og ég álít það síður en svo leggjandi þeim til lasts, að þeir hafa haft þá bjartsýni til að bera, að þeir hafa ráðizt í þær framkvæmdir, sem voru í raun og veru óhjákvæmilegar, ef þeir áttu ekki að dragast því meir aftur úr og ef þeir í raun og veru áttu að geta haldið áfram að stunda búskap. Þess vegna verð ég að segja eins og er, að mér virtust ummæli hv. 10. landsk. þm. um þetta efni vægast sagt ómakleg í garð þessara bænda, en hv. þm. var með bollaleggingar um það, af hverju söfnun þessara lausaskulda mundi stafa, og lét þess getið, að allmikill munur væri á því, hversu margar lánbeiðnir hefðu borizt úr hverju héraði, og var að bollaleggja um, að þessi skuldasöfnun mundi stafa af mismunandi hugsunarhætti hjá bændum, af mismunandi skilsemi og af mismunandi ráðdeild. Ég hygg, að þessar bollaleggingar séu almennt ekki réttmætar. Það er sjálfsagt rétt, að það hefur kveðið mismunandi að söfnun þessara lausaskulda eftir héruðum. En ég hygg, að þessar lausaskuldir hafi einmitt safnazt í þeim héruðum, þar sem framkvæmdir voru áður skemmst á veg komnar og bændur urðu þess vegna að leggja í framkvæmdirnar, þegar dýrari tímar voru komnir, og kaupa vélar, þegar þær voru komnar í miklu hærra verð en áður. Ég álít, að þar sé skýringarinnar á þessu fyrirbrigði að leita almennt, en ekki í hinu, að þessir menn, sem ratað hafa í þetta, að stofna til allþungbærra lausaskulda, séu almennt talað meiri óskilamenn eða minni ráðdeildarmenn heldur en hinir. Það var, eins og hv. 5. þm. Austf. sýndi fram á í ræðu sinni hér áðan, í raun og veru þegar sýnt, eftir að hin gífurlega vaxtahækkun hafði átt sér stað, að það mundi þörf sérstakra aðgerða í því skyni að létta lausaskuldum af bændum eða létta byrði þeirra nokkuð. Og það má minna á það í þessu sambandi, að við framsóknarmenn höfum flutt tillögur einmitt í þá átt. Ég nefni það t.d., að við höfum hér í þessari hv. deild, bæði á þessu þingi og á síðasta Alþingi, flutt frv. um bústofnslánasjóð, þar sem gert var ráð fyrir stofnun sérstaks sjóðs í því skyni m.a. að veita bændum aðstoð til þess að greiða fyrir því, að þeir gætu staðið skil á þungbærum lausaskuldum, auk þess sem gert var ráð fyrir aðstoð við bústofnskaup og vélakaup í þessu frv. En þessu frv. hefur ekki enn þá, hvorki á síðasta þingi né á þessu, sem nú situr, verið sýndur sá sómi eða sá skilningur af þeirri hv. þingnefnd, sem það hefur fengið til meðferðar, að áliti hafi verið um það skilað. Geri ég þó ráð fyrir, að flestir geti orðið sammála um, að ekki sé síður þörf á því að auðvelda ungum bændum og bændaefnum að eignast bústofn heldur en jafnvel að létta skuldabyrði bænda. Það má enn fremur minna á það í þessu sambandi, að við framsóknarmenn höfum flutt frv. um að aðstoða lánasjóði Búnaðarbankans með þeim hætti að létta af þeim gengistapi, en þau frumvörp hafa ekki heldur fengið hljómgrunn hjá hv. stjórnarstuðningsmönnum. Eftir að lög voru svo sett um stofnlán útgerðinni til handa í byrjun s.l. árs, eins og hv. 5. þm. Austf. gerði rækilega grein fyrir hér áðan og ég skal ekki endurtaka, fluttu framsóknarmenn einmitt tillögur um það hér á þingi, að sams konar fyrirgreiðsla yrði veitt bændum. En þær tillögur framsóknarmanna fengu þá ekki byr stjórnarstuðningsmanna. Og ég minnist nú ekki þess, að það kæmi fram í sambandi við þær umr. nein yfirlýsing um það af stjórnarinnar hálfu, að bændur mættu eiga von á svipaðri fyrirgreiðslu og fólst í þessum lögum sjávarútveginum til handa. En þó að hæstv. ríkisstj. gæfi ekki neinar slíkar yfirlýsingar í sambandi við meðferð þess máls á þingi, ef ég man rétt, þá mun henni þó fljótlega hafa orðið ljóst, að það yrði ekki stætt á því að setja bændur algerlega hjá í þessu efni. Og þá var það, eins og rakið hefur verið, að við útvarpsumr. var af hálfu ríkisstj. gefið fyrirheit um breytingu á hluta af lausaskuldum bænda í föst lán til langs tíma og með hagstæðum vaxtakjörum, eins og að orði var komizt í þessari yfirlýsingu, sem flutt var af hv. þm. Jónasi Péturssyni og var flutt, að því er hv. 10. landsk. þm. upplýsti hér áðan, með fullri vitund, eins og hann orðaði það, flokksmanna hans. Samkv. þessu fyrirheiti eru svo gefin út þau brbl., sem hér liggja nú fyrir til staðfestingar, brbl. frá 15. júlí s.l. Og þar er í upphafi þeirra, eins og venja er til, gerð grein fyrir ástæðunum til útgáfu þessara brbl., og þar segir, með leyfi forseta: „Landbrh. hefur tjáð mér, að ríkisstj. hafi gefið fyrirheit um breytingu á hluta af lausaskuldum bænda í föst lán til langs tíma, með svipuðum hætti og gert hefur verið með sérstökum lögum gagnvart fyrirtækjum, sem stunda útgerð fiskiskipa og fiskvinnslu.“ Í sjálfum ástæðunum fyrir brbl. er þannig kveðið sterkara að orði í raun og veru um þetta fyrirheit heldur en í yfirlýsingu hv. þm. Jónasar Péturssonar, því að í þessum ástæðum fyrir brbl, segir beinlínis, að það eigi að breyta lausaskuldum bænda í föst lán „með svipuðum hætti“ og gert hefur verið með sérstökum lögum að því er varðar útgerðina. En þegar brbl. voru athuguð, kom fljótlega í ljós, að mikið skorti á, að bændum væru með þessum brbl. einum út af fyrir sig tryggð sambærileg kjör og útvegsmönnum með lánum úr stofnlánadeildinni, og það kom í ljós, að samkv. þessum brbl. voru hin fyrirhuguðu bankavaxtabréfalán ærið mikið frábrugðin lánum stofnlánadeildarinnar. Meginmunurinn var að sjálfsögðu sá, að í brbl. var enga tryggingu að finna fyrir því, að bankastofnanir mundu kaupa bréfin eða skuldaeigendur taka þau sem gilda greiðslu á sínum kröfum. Í lögunum um breytingu á lausaskuldum útgerðarmanna var hins vegar stofnlánadeild sjávarútvegsins gert að skyldu að veita lánin til langs tíma. Og það varð líka fljótlega ljóst, að lánskjörin samkv. þessum brbl. yrðu önnur en þegar um var að ræða lán til útgerðarinnar. Samkv. þessum brbl. skyldi aðeins lánað út á veð í fasteignum, en hvorki út á vélar né vinnslustöðvar, svo sem gert var, þegar um stofnlán til sjávarútvegsins var að tefla. Og það kom líka fljótt í ljós, eftir að reglugerð samkvæmt þessum brbl. sá dagsins ljós, að vextir af þessum lánum mundu ekki verða 6½% eins og af stofnlánum sjávarútvegsins, heldur raunverulega 8%. En eins og ég áðan sagði, var þó auðvitað aðalatriðið og aðalhængurinn á þessari lagasetningu sá, að með henni var á engan hátt tryggt, að bændur gætu losnað við þessi skuldabréf, bankavaxtabréfin. Í framsöguræðu sinni gat hæstv. landbrh. þess að vísu, að bændur hefðu getað treyst því, að ríkisstj. hefði ekki farið að gefa út brbl., nema tryggt væri, að bændur gætu greitt lausaskuldir sínar með bréfunum. Og hann sagði réttilega, að það hefði verið tilgangslaust eða tilgangslítið að vera að gefa lögin út, nema þetta væri tryggt. En það var ekki tryggt í lögunum. Ríkisstj. ætlaði, samkv. sínum yfirlýsingum nú, að leita um þetta samninga við bankastofnanir. Ríkisstj. taldi ekki fært, að því er hún hefur líka lýst yfir, að taka upp þá samninga, fyrr en upplýsingar lægju fyrir um heildarfjárhæð þá, sem ætla mætti að þyrfti til þess að fullnægja þessum lánbeiðnum. Þegar ríkisstj. gaf því brbl. út, hafði hún enga hugmynd um það, hvort slíkir samningar við bankastofnanirnar mundu bera árangur eða ekki. Hvernig í ósköpunum átti það þá að vera tryggt við útgáfu laganna, að bændur gætu losnað við þessi skuldabréf með nafnverði? Sjálf ríkisstj. hafði ekki nokkra tryggingu fyrir því, og hvernig í ósköpunum áttu þá bændur að geta treyst því, að þetta væri tryggt? Það hefði verið meira oftraustið, sem þeir hefðu þá mátt bera til hæstv. ríkisstj. En ég hygg nú, að það muni vera æði margir bændur, sem ekki bera Ýkja mikið traust til hæstv. núv. ríkisstj., og liggja til þess ýmsar ástæður, sem ég skal ekki að þessu sinni fara út í að rekja. En það er af þessu, sem ég hef sagt, ljóst, að það er auðvitað gersamlega út í hött og ekkert annað en innantóm slagorð, þegar hæstv. ráðh. segir þetta, að bændur hafi mátt treysta því, þegar ríkisstj. gaf slík brbl. út, að þeir mundu geta losnað við skuldabréfin á nafnverði. Það var á þeim tíma alls ekki nokkur trygging fyrir því, síður en svo, að af hálfu hæstv. ríkisstj. né af hálfu þeirrar bankastofnunar, sem hefur með höndum útgáfu þessara bankavaxtabréfa, væru gefnar nokkrar yfirlýsingar, sem skilja mætti á þá lund. Það lá hins vegar fyrir, að ríkisstj. taldi ekki rétt að lögbjóða, að bankastofnanir skyldu kaupa þessi bréf á nafnverði, heldur vildi hún fara samningaleiðina, að því er hún nú lýsir yfir. Og það var ekki talið sem sagt hægt að taka upp slíka samninga, fyrr en fyrir lægi, hver heildarfjárhæðin yrði. Hér skýtur nú enn að vísu skökku við, þegar litið er til sjávarútvegsins. Það var hægt þá að lögbjóða þessi lán alveg hiklaust og skylda stofnlánadeildina eða Seðlabankann til þess að veita þau lán, sem þar var um að tefla, enda þótt þar lægi ekki beinlínis fyrir, hve mikið fé mundi þurfa til þeirra hluta, en þá var talað um ákveðna upphæð samt í því skyni og sagt, að það mundi a.m.k. þurfa að gera ráð fyrir 400 millj. kr. í þessi stofnlán sjávarútvegsins. Ég vil í því sambandi geta þess, að þó að það sé rétt, sem hér hefur verið sagt, að við síðustu áramót hafi ekki verið búið að veita nema 288 millj. kr. lán úr stofnlánadeild sjávarútvegsins, þá er auðvitað langt frá því, að þar séu enn öll kurl komin til grafar, þar sem enn er eftir að afgreiða, að því er ég bezt veit, algerlega lán til togaraflotans og sennilega ýmis fleiri lán, svo vel má vera, að þegar allt kemur til alls, verði stofnlán sjávarútvegsins ekki mikið undir þeirri upphæð, sem í öndverðu var talað um í sambandi við þau, 400 millj. kr. En þetta sýnir enn, að það virðist svo sem landbúnaðurinn sé að þessu leyti til settur skör lægra, þar sem það þykir ekki fært, hvorki að lögbjóða skuldabréfakaupin né taka upp samninga við bankastofnanir um þau, fyrr en það liggur fyrir nokkurn veginn nákvæmlega, hverju muni nema heildarfjárhæð sú, sem til þessara lána muni fara. Af þessum sökum, að það var svo ótryggilega frá þessu gengið í öndverðu, er því miður hætt við því, að einhverjir bændur, sem fulla þörf hafa fyrir þessi lán, hafi ekki sótt. Það eru e.t.v. ekki margir bændur og vonandi, vil ég segja, ekki margir. En út af fyrir sig er það ekkert aðalatriði, hvort það eru margir eða fáir, sem hafa ekki sótt af þessum ástæðum. Þó að það séu aðeins fáir, þá er jafnmikil ástæða til þess að láta þá ekki gjalda þess, að ekki var tryggilega frá þessu gengið. Það er jafnmikil ástæða til þess að láta þá ekki gjalda þess, þó að þeir af einhverjum ástæðum hafi ekki sótt. En sjálfsagt má skýringarinnar á því leita að nokkru leyti, eins og ég held að hv. 5. þm. Austf. hafi bent á, í því, að sparisjóðum og verzlunum var vitaskuld ókleift eða illkleift að taka þessi bréf á nafnverði til greiðslu á skuldum, ef engin von var til að losna við þau. Má þess vegna vera, að slíkar stofnanir hafi ekki sérstaklega ýtt undir sína skuldunauta um það að sækja. Hitt er náttúrlega algerlega út í hött og full ástæða til að mótmæla því sem algerlega órökstuddum ummælum hjá hv. 10. landsk. (BGuðm), sem hann lét sér sæma að bera á borð í ræðu sinni hér áðan, að ef einhverjir bændur, sem þörf hefðu fyrir þessi lán, hefðu ekki sótt um þau, þá mættu þeir sjálfum sér um kenna, að manni skildist, og sagði hann í því sambandi: „enda latti þá enginn nema blaðakostur framsóknarmanna.“ Ég leyfi mér að efast um, að hv. þm. geti fundið þessum ummælum sínum stað í einu einasta tilfelli í blöðum framsóknarmanna, að bændur hafi þar verið lattir til þess að sækja um þessi lán. Það kemur mér spánskt fyrir eyru að heyra slíku haldið fram. Það er auðvitað allt annað, þó að þar hafi verið gagnrýndir þeir agnúar, sem voru á þessari lagasetningu, en ég staðhæfi það, að hvorki blöð framsóknarmanna né framsóknarþingmenn hafi latt sína umbjóðendur að sækja um þessi lán. Það er hrein fjarstæða. Í raun og veru get ég ekki, þó að ég hafi ekki neitt sérstaklega mikið álit á hæstv. núv. ríkisstj., ætlað henni þann hugsunarhátt að hugsa á þessa lund, að úr því að þessi bóndi, Pétur eða Páll, sótti ekki í tæka tíð, þá sé honum mátulegt að fá ekki lánið. Þannig veit ég, að hæstv. ríkisstj. mun ekki hugsa, heldur geri ég ráð fyrir, að andstaða hennar og hv. stuðningsmanna hennar gegn því að fallast á þá breytingu á lögunum að framlengja nokkuð umsóknarfrest til þess að gefa mönnum færi á því að koma umsóknum á framfæri byggist á því, að hæstv. landbrh. gerir ráð fyrir því, að það hafi allir sótt, sem þurfa þessi lán. Það getur ekki verið meiningin hjá honum að ætla að fara að setja einhverja bændur hjá, sem virkilega þurfa þessi lán, bara af því að þeir hafi ekki sótt í tæka tíð. Þess vegna vil ég trúa því, að ef einhverjir sækja nú hér eftir, og jafnvel þó að það verði ekki fallizt á að breyta formi laganna að þessu leyti til, þá verði mál þeirra athuguð og tekin til afgreiðslu, eftir því sem efni standa til. Hitt væru svo óeðlileg formlegheit, að það er tæpast stætt á því fyrir ríkisstj., því að tilgangurinn með þessari lagasetningu er auðvitað sá að veita þeim færi á að breyta lausaskuldum í föst lán, sem þörf hafa fyrir það, og það væri náttúrlega strax til bóta, ef hæstv. ráðh. vildi gefa yfirlýsingu í þá átt, enda þótt hann af einhverjum ástæðum telji ekki rétt að fallast á það, að lögunum verði breytt að þessu leyti, svo sem þó væri eðlilegast. Ég vil nú ganga út frá þeirri skoðun minni og þessum skilningi mínum, nema þá hæstv. landbrh. lýsi beinlínis öðru yfir. Fyrir bankana getur þetta ekki skipt neinu höfuðmáli. Hér er sennilega ekki um stóra heildarfjárhæð til viðbótar að tefla, og hér er auk þess aðeins um lánabreytingu að ræða. Það er yfirleitt ekki ætlunin, að með þessu sé sett neitt nýtt fé í umferð, og þegar til þess er litið, þá skiptir það í raun og veru ekki neinu höfuðmáli fyrir bankana, sem hér eiga hlut að máli, hvort þetta eru 82 millj., sem hér er um að tefla, eða kannske 92, vegna þess að í raun og veru er með þessu ekki verið að gera annað en viðurkenna staðreyndir. Þó að þessar skuldir hafi verið lausar, er vitað mál, að það var búið að festa fé í þeim og útlánum þeirra vegna, og það hefði þess vegna ekki mátt vænta þess, að þetta fé hefði greiðzt inn á mjög skömmum tíma. Ég skal ekki fara mörgum orðum um aðra agnúa, sem eru á lögunum, eins og fyrirhuguð er framkvæmd þeirra, af því að það hefur þegar verið gert af öðrum. Það er þó rétt að undirstrika það, sem sagt hefur verið viðvíkjandi veðunum, að það getur vitaskuld verið svo í einstökum tilfellum - og reyndar í mörgum tilfellum, að bændur geti ekki notfært sér þessi lán, vegna þess að þau eru bundin við fasteignaveð. Það er auðvitað svo, að leiguliðar hafa enga möguleika á að veðsetja fasteignir til tryggingar þessum lánum. Hæstv. landbrh. lét þess getið í sinni ræðu, að það væri reiknað með því, að jarðareigendur gæfu veðleyfi í slíkum tilfellum. En það er auðvitað engin vissa fyrir því að þeir vilji gera það. Það eru engin ráð til þess að skylda þá til þess. Þess vegna væri einmitt mikil ástæða til að lána út á vélar. Hæstv. ráðh. hreyfði þeirri mótbáru gegn slíkri hugmynd í sinni frumræðu, að það væri ekki hægt að veita lán út á vélar til svo langs tíma sem hér væri gert ráð fyrir, til 20 ára. Það er alveg rétt, enda hefur enginn látið sér detta það í hug, að lán út á vélar yrðu veitt til 20 ára. 20 ár eru hámarkstími skv. þessum lögum, lánstíminn getur verið styttri, og 1 bréfi Stéttarsambands bænda var, ef ég man rétt, gert ráð fyrir því, að lán út á vélar yrðu 10 ár, þannig að þessi röksemd hæstv. ráðh. gegn lánum út á vélar fær ekki staðizt. Það er enginn að tala um 20 ára lán út á vélar, heldur lán til hæfilegs tíma, miðað við endingartíma vélanna. Í ummælum sínum um þetta virtist mér annars hæstv. ráðh. nokkuð blanda saman lánveitingum vegna væntanlegra vélakaupa og greiðslu skulda, sem menn eru í vegna vélakaupa, en það er vitað mál, að einmitt verulegur hluti af lausaskuldum bænda stendur í sambandi við vélakaup. Þess vegna þyrfti að sníða þennan agnúa af frv. og breyta því á þá lund að heimila að veita lán út á vélar og vinnslustöðvar landbúnaðarins, svo sem hér hefur áður verið talað um af öðrum en mér. Þá eru það einnig vaxtagreiðslurnar. Þessir vextir, sem gert er ráð fyrir, 8%, eru óneitanlega háir vextir. Ég held, að það geti ekki verið skiptar skoðanir um það hjá mönnum, sem nokkuð eru kunnugir kjörum bænda, að það sé teflt á tæpasta vað að ætla þeim að standa undir slíkum vaxtagreiðslum, eins og bústærð hjá þeim mörgum er nú. Það er óneitanlegt, að ef um verulega fjárhæð er að ræða, þá er það talsverður munur á því, hvort vextir eru 6½% eða 8%. Mér finnst þess vegna, þegar vextirnir hafa hér verið ákveðnir 8%, þá hafi ekki verið staðið fyllilega við það fyrirheit, sem gefið var, bæði í yfirlýsingu hv. þm. Jónasar Péturssonar, þegar talað var um það, að vaxtakjörin yrðu hagkvæm, né heldur í ástæðunum fyrir brbl., þar sem sagt er, að lánskjörin muni verða með svipuðum hætti og þegar um lán til sjávarútvegsins væri að ræða. Ég fæ ekki séð, hvaða sanngirni mælir með því, að bændur séu að þessu leyti til settir á annan bekk en útgerðarmenn, að þeim sé ætlað að greiða 8%, en útgerðarmönnum og vinnslustöðvum sjávarútvegsins aðeins 6½%. Það hefur verið sýnt fram á það svo rækilega, nú síðast af hv. 5. þm. Austf. (PÞ), að sú röksemd hæstv. landbrh., að þetta skipti í sjálfu sér ekki svo miklu máli fyrir bændur, vegna þess að vextirnir séu teknir með í verðlagsgrundvellinum, fær með engu móti staðizt. Það nær ekki nokkurri átt sú kenning, að það skipti engu máli, hvernig vaxtagreiðslum er háttað og hversu háa vexti þeir þurfa að greiða af sínum lánum, af því að slíkt sé reiknað inn í verðlagsgrundvöllinn. Ég hygg, að það muni ákaflega fáir bændur taka undir þá kenningu. Og ég get satt að segja ekki séð, að það nái nokkurri átt, sem hæstv. landbrh. þó sagði hér, að með þessum hætti mundu bændur fá betri fyrirgreiðslu en sjávarútvegurinn. Ég held, að þetta sé algert öfugmæli, eins og lögin eru úr garði gerð og framkvæmdin er fyrirhuguð nú. Hv. 10. landsk. lét svo um mælt, að þrautseigja hæstv. landbrh. í þessu máli væri þakkarverð og ég held jafnvel aðdáunarverð, a.m.k. þakkarverð, og hann talaði líka um þá lausn, sem nú væri að fást eftir langt þóf. Mér er nú spurn: Við hvaða öfl hefur hæstv. landbrh. orðið að berjast og einbeita sinni þrautseigju svo mikið sem hv. 10. landsk. gerði orð á?  Ég held, að þessi játning hv. 10. landsk. þm. sé lærdómsrík. Hún ætti að færa bændum nokkrar upplýsingar um það, hvar þeirra stefnumál eigi fylgi að fagna, og hún ætti að færa þeim heim sanninn um það, hverja þýðingu það hefur fyrir þá að þoka sér saman stjórnmálalega og hverja þýðingu það hefur fyrir þá, að Framsfl. sé sem sterkastur og áhrif hans á Alþ. séu sem mest, því að það er áreiðanlegt, eins og ég áðan sagði, að hæstv. landbrh. hefði ekki verið þreyttur eftir þá glímu, sem hann hefði þurft að eiga við Framsfl.. í þessu efni. Það hefði ekki staðið á honum að fylgja þessu máli. Hv. 10. landsk. skaut því fram hér áðan, að það hefði verið fjárskorturinn, sem við var að glíma. Þetta er hinn mesti misskilningur, vegna þess, eins og ég tók fram áðan, að hér er ekki um það að ræða, að neitt nýtt fé sé sett í umferð. Það er aðeins um að tefla breytingu á skuldum, sem þegar hefur verið stofnað til. Það er lánabreyting, sem hér er um að tefla, a.m.k. að langmestu leyti. Þess vegna gat það ekki á neinn hátt staðið hér í vegi. Mig minnir, að hv. 10. landsk. væri eitthvað að tala hér áðan um gort. Mér flaug þá í hug hið fornkveðna: Ef enginn annar hælir mér, þá verð ég að gera það sjálfur. Og einhvern veginn fannst mér tónninn í ræðu hv. 10. landsk. á þá lund, að hann hefði orðið lítið var við ánægju yfir útgáfu þessara brbl., eins og þau voru fyrst úr garði gerð. Þess vegna fór hann inn á það að hæla þeim höfundum, sem að þessu hafa staðið. En það verður að segja, að því hóli, sem hann lét sér um munn fara í því sambandi um hæstv. landbrh., var í hóf stillt, því að hann sagði, að frammistaða ráðh. í þessu máli mundi yfirleitt hafa mælzt vel fyrir úti um land. Þetta er mjög hófsamlega til orða tekið. Þá sagði hv. 10. landsk., að stjórnarandstaðan hefði ekki haft aðstöðu til að hafa áhrif á þetta mál. Þeirri aths. hans hefur þegar verið svarað svo rækilega af hv. 5. þm. Austf., að ég sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum, en hv. 5. þm. Austf. sýndi glögglega fram á, að þær breytingar, sem orðið hafa á fyrirhugaðri framkvæmd þessa máls, sem vissulega eru til stórbóta, má einmitt rekja til þrýstings frá bændastéttinni og frá stjórnarandstöðunni. En eins og ég hef áður sagt, þá eru enn, þrátt fyrir það að þetta sé mikilsverð fyrirgreiðsla, sem þarna er um að ræða, agnúar hér á, sem auðvelt er að sníða af. Og um það þurfa þm. þeir, sem eiga bændur að umbjóðendum, að sameinast. Það er alveg augljóst mál, að bændur geta ekki borgað 8% vexti. Og það er líklegt, að vextir verði lækkaðir hér í náinni framtíð, og þá sjá allir, hversu það er óeðlilegt og ósanngjarnt að vera búinn að binda bændum þessa byrði með háum vöxtum um langan tíma. Það verður a.m.k. að komast inn í þetta frv. eða þessi lög, að vöxtum verði þá breytt af þessum bréfum, ef almennar vaxtalækkanir eiga sér stað. Það þarf að taka til vinsamlegrar afgreiðslu umsóknir og lánbeiðnir frá þeim, sem af einhverjum ástæðum, misskilningi eða öðrum ástæðum, hafa ekki sótt um þessi lán í tæka tíð. Það má að sjálfsögðu ekki verða til þess að tefja afgreiðslu lána hjá þeim, sem hafa nú öll sín skjöl í lagi, enda er það ástæðulaust, því að það er vitaskuld hægt að fara að afgr. þau. Eins og ég hef sýnt fram á áður, getur það ekki skipt neinu höfuðmáli, hvort heildarfjárhæðin verður 82 millj. eða eitthvað meira, auk þess sem alltaf má náttúrlega gera ráð fyrir, að ekki sé hægt að taka til greina allar þær umsóknir, sem inn hafa verið sendar. Og að lokum er það rétt, sem hér hefur verið bent á, að það er auðvitað fyllilega sanngjarnt að taka með árið 1961, sem bændum hefur þrátt fyrir gott árferði að ýmsu leyti orðið þungt í skauti vegna þeirrar sívaxandi verðbólgu og dýrtíðar, sem við hefur verið að stríða.