Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, þá var í lok síðasta Alþ. skipuð n., sem skyldi athuga hag togaraútgerðarinnar og gera till. til úrbóta fyrir útveginn, ef n. teldi að rannsökuðu máli til þess ástæðu. Þessi n. vann sitt starf vel og dyggilega og skilaði allýtarlegu áliti um rannsóknir sínar ásamt till. í höfuðefnum til ríkisstj., ef ég man rétt, í ásústmánuði s.l. ríkisstj. fjallaði um málið einnig á nokkuð stuttum tíma, enda stóðu sakir þannig, að togararnir voru bundnir í höfn og ekki talið líklegt, að útgerð þeirra mundi hefjast að nýju, nema einhver úrræði yrðu fundin til þess að bæta hag þeirra. Ríkisstj. gaf svo út brbl., þar sem í meginefnum var farið eftir þeim leiðbeiningum, sem n., sem um málið fjallaði, hafði gefið. Ég sé nú ekki ástæðu til að rekja þetta nál. ýtarlega, þar sem ég veit, að öllum eða a.m.k. flestum hv. þdm. er í aðalefnum kunnugt um þær upplýsingar, sem n. gaf, og þær till., sem hún gerir. Meginefni málsins var, að n. taldi, að samkvæmt fengnum reikningum frá togurum, endurskoðuðum af þar til hæfum opinberum endurskoðanda og rannsökuðum af sjálfum nefndarmönnunum, mundi vera nauðsynlegt að bæta hag skipanna um 900–950 þús. kr. á ári. Ætlað var, að þessar bætur fengjust sumpart með framlagi úr ríkissjóði, en sumpart með hækkuðu afurðaverði og lækkuðum tilkostnaði. Mig minnir, að það væri um 250 þús., sem síðari liðurinn átti að gefa, þ.e.a.s. lækkaður tilkostnaður og hækkað afurðaverð, en a.m.k. milli 600 og 700 þús. fengjust þá af almannafé með einum eða öðrum hætti. Og ríkisstj. hné að því ráði að ákveða að leggja innflutningstoll á bíla til þess að standa undir þeim hluta kostnaðarins, sem átti að greiðast af opinberu fé, og gaf út um þetta brbl., sem hér eru nú til umr. nokkuð breytt, en þó ekki í aðalefnum, í meðferðinni í hv. Nd. Ég vil leiða athygli hv. þdm. að því, að nokkuð skortir á, að þeirri hlið hagsmunamála útvegsins hafi enn fengizt framgengt, sem átti að tryggja með hækkuðu afurðaverði og lækkuðum tilkostnaði, og hefur þó hækkun afurðaverðsins nú náðst fram, sumpart fyrir atbeina ríkisstj., sem nokkurn veginn, held ég, jafngildir því, sem gert var ráð fyrir í till. n. eða athugunum n. Hins vegar hefur gengið miður með niðurfærslu kostnaðar, enda verð ég fyrir mitt leyti að segja, að ég hafði ekki mikla trú á, að sú hliðin mundi gefa útgerðinni mikið í aðra hönd. Þeir liðir allir, sem þar var um að ræða, námu ekki meiru til samans en 165 þús., að ég hygg, og af því átti niðurfærsla á olíu að nema 30 þús. Sú niðurfærsla hefur nú þegar fengizt og var raunar fengin, þegar nál. var samið, þannig, að olíufélögin höfðu endurgreitt viðskiptamönnum sínum eitthvað svipaða upphæð, án þess að sú greiðsla hefði komið fram í útgjaldaáætluninni, sem lögð var til grundvallar, þegar rannsóknin fór fram. Aðrir liðir voru niðurfærsla á vátryggingargjöldum, sem ríkisstj. getur engu um ráðið, einnig niðurfærsla á farmgjöldum á hraðfrystum fiski, sem átti að koma sérstaklega til framdráttar togaraútgerðinni og ríkisstj. illa getur skipt sér mikið af. Til jafnvægis við þetta vil ég þá einnig skýra frá því, að í nál. var gert ráð fyrir og falið inni í þeim 950 þús. kr., sem talið var að þyrfti að bæta hverju skipi, fyrningarkostnaði, sem nemur 250 þús. kr. á hvert skip. Það er náttúrlega alveg rétt, að þegar er að ræða um útgerðina með langt árabil fyrir augum, þá er hún sem allur annar atvinnurekstur óheilbrigð, geti hún ekki af sínum eigin tekjum fyrnt sín framleiðslutæki og þannig safnað sér í sjóði til að endurnýja þau, þegar þau eru úr sér gengin og ekki lengur nothæf. En ég sagði það í Nd. og get vel sagt það hér, að ég er í vafa um, hvort ég sem útgerðarmaður hefði þorað að bera það fram á þessu stigi málsins, að ríkisframlag kæmi til móts við fyrningarkostnað, og vil ég þá sjá, hvort aukin reynsla, e.t.v. meira aflamagn eða breytt verðiag gæti ekki bætt svo aðstöðuna, að ekki þyrfti að fara fram á, að slík gjöld væru greidd af opinberu fé: En það sýnir a.m.k. hug n., sem að þessu máli starfaði, annars vegar og ríkisstj. hins vegar, að þessi till. var fram borin og samþ. af ríkisstj. og tekin upp í brbl. Það sýnir hug þessara aðila til útgerðarinnar, að hann hefur sízt verið kaldur, að slík málsmeðferð var viðhöfð, og tek ég þetta sérstaklega fram vegna þess, að nokkuð hefur verið deilt á ríkisstj. í meðferð málsins í Nd. fyrir, að hún hafi ekki nógsamlega tekið til greina þarfir útgerðarinnar við lausn þessa máls. Af þeim sökum hafa einstakir menn og jafnvel úr n., sem um þetta mál fjallaði, borið fram till. um aukinn styrk útgerðinni til handa, eins og hv. þm. hafa séð af þeim brtt., sem fluttar voru í Nd. við frv. Ég hef leyft mér að halda því fram í Nd., að þegar slík rannsókn hefur farið fram fyrir atbeina ríkisstj. og innt af hendi af hinum hæfustu mönnum og þ. á m. af þremur alþm., sem allir eru gerkunnugir útgerð, - á ég þar við hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), hv. 5. landsk. (EmJ) og hv. 11. landsk. (LJós), - og þegar bornar hafa verið fram tillögur til úrlausnar af þessum mönnum, þá er ekki að vænta, að ríkisstj. geti án undangenginnar nýrrar rannsóknar lagt til grundvallar eitthvað allt annað fyrir sínum till. heldur en þessir mætu menn lögðu til. Og ég tel, að ríkisstj. geti ekki verið lögð undir ámæli fyrir skort á vilja til þess að bæta úr örðugleikum útgerðarinnar, þegar hún í öllum aðalefnum hefur fylgt till. þessara manna, þó að hún vilji ekki nú beita sér fyrir nýjum og auknum uppbótum útgerðinni til handa eingöngu vegna þess, að útgerðarmenn hafa nú borið fram óskir um slíkar bætur og e.t.v. fært nokkur rök fyrir, að þeirra sé þörf. Ég hef leyft mér í Nd. að leiða athygli að því, að alveg eins og þessir mætu menn töldu í ágústmánuði, þegar þeir fluttu þær till., að árlegt framlag eða árlegar úrbætur að upphæð 950 þús. á skip mundu nægja, en að nú er hins vegar talið, að þessi upphæð þurfi að hækka, kannske um hálfa milljón, þá geti vel svo farið, að eftir nokkra mánuði sé orðin ný breyting í þessum etnum og þá á hinn veginn, til bóta, svo að jafnvei þyrfti ekki eins miklar uppbætur og frv. fer fram á, hvað þá meiri. Um þetta má að sjálfsögðu að eilífu deila. Ég get ekki neitað því, að mér er kunnugt um afkomu ýmissa skipa, sem er það bágborin, að þær bætur, sem hér er farið fram á, nægja ekki í bili, sérstaklega ekki eins og afkoman hefur verið á þessu ári. En mér er líka kunnugt um skip, sem hafa svo góða afkomu, að þau þyrftu engar bætur. Ríkisstj. sá sér samt ekki fært að leggja inn á þá braut að flytja till. um, að þeir fengju bætur, sem minnst öfluðu, en hinir, sem bezt öfluðu og sízt þyrftu bótanna við af þeim ástæðum, fengju engar bætur, einfaldlega vegna þess, að með þeim hætti mætti segja, að málinu væri teflt inn í þann farveg, að þeir, sem raunverulega bera ábyrgðina, útgerðarmaðurinn og sjómennirnir, þyrftu ekki að leggja sitt lið fram eða mikið af mörkum, af því að ríkið borgaði það, sem þeir ekki borguðu, ríkið greiddi það, sem þeim kynni að hafa láðst að inna af hendi með góðri stjórn á sjó og landi. Það er auðvitað braut, sem er hættulegt að leggja inn á, þegar sagt er við menn: Aflið þið lítið eða mikið, ettir því sem ykkur fellur bezt, stjórnið ykkar fyrirtæki vel eða illa, eftir því sem ykkur hentar, því að ríkið sér um, að það skuli ekki að neinu leyti ganga út yfir ykkur. Það fá allir jafnt, hinir réttlátu og hinir ranglátu, í þeim efnum. Nú hefur nokkur ágreiningur verið um það, hver útgjöld leiði af þessu frv. eins og það nú liggur fyrir og hverra tekna sé von af þeim tekjustofnum, sem fengnir hafa verið þeim sjóði, sem á að standa undir útgjöldunum. Ég vil aðeins upplýsa, að innflutningsskrifstofa ríkisins hefur getið ríkisstj, þá skýrslu, að ætla megi, að þessi bílaskattur muni gefa af sér á árunum 1954 og 1955 tæpar 30 millj. Gjöldin, sem líklegt er að leiði af þessum ákvæðum, eru hins vegar á sama tíma 39 millj., á þessu ári 42 millj. og næsta ári 21 millj., ef miðað er við 2 þús. kr. á dag á skip í uppbætur úr þessum sjóði og útgerðardagarnir eru ætlaðir 315, sem kann nú að vera nokkuð mikið í lagt. Ég tel þess vegna, að það séu fremur líkur til, að sjóðnum verði fjár vant, þó að uppbæturnar séu ekki hækkaðar frá því, sem nú er, heldur en hitt, að óhætt sé að hlaða á hann meiri kvöðum að óbreyttum tekjum. Ég játa að sönnu, að enginn er bær um á þessu stigi málsins að úrskurða með neinni vissu, hver bílainnflutningurinn verður á næsta ári, og þar af leiðandi heldur ekki, hverjar tekjur verða af þeim innflutningi og tollinum, sem á honum hvílir. Ég viðurkenni einnig, að nokkuð kann að mega lækka þessa tölu, 39 millj., sem ég nefndi, útgjaldahliðina, út frá því sjónarmiði, að útgerðardagarnir verði færri en þetta. En tæplega geri ég nú ráð fyrir, að sú lækkun mundi nema meira en 1–3 millj. kr. í hæsta lagi, og er auðvitað ekki æskilegt, að sú lækkun kæmi fram, því að það æskilegasta er, að útgerðardagarnir séu sem flestir. Með því verður atvinnan mest, og þjóðarbúið fær þá mestar tekjur. Það kom til greina við málsmeðferðina í Nd., að sett yrði inn í frv. ákvæði um, að dýrtíðarsjóðsgjald af bílum væri einnig látið falla til þessa sjóðs, og sá, sem hélt fastast á því, hv. 11. landsk., ætlaði, að með því móti fengi sjóðurinn 12 millj. kr. tekjur, ef væri miðað við bæði árin 1954 og 1955. Ég leiddi hins vegar rök að því þar og tel ástæðu til að upplýsa það hér, að sá útreikningur er á misskilningi byggður, og misskilningurinn stafar af því, að þetta dýrtíðarsjóðsgjald hefur aldrei verið tekið af sendiferðabílum, sem eru mjög verulegur hluti af innflutningi þeirra bila, sem hér um ræðir, og auk þess hefur verið heimild í l. og notuð undanfarin ár að geta eftir dýrtíðarsjóðsgjaldið til atvinnubílstjóra. Tekjur af því ákvæði að óbreyttri framkvæmd þess yrðu þess vegna ekki 6 millj. kr. á ári, eins og hv. 11. landsk. hélt fram í sinni fyrri ræðu í Nd. við 2. umr. málsins að það mundi verða, heldur eru líkur til, að tekjurnar yrðu rúmar 2 millj. kr. á ári. Það breytir þess vegna ekki miklu um möguleikana til að hækka, ef menn vildu það, framlagið til hvers togara, þó að dýrtíðarsjóðsgjaldið væri látið falla sjóðnum. Skal ég í því sambandi aðeins minna á, að till., sem fram kom í Nd. um að hækka um 1000 kr. daguppbæturnar til hvers togara, mundi kosta sjóðinn um 13 millj. í viðbót við þær kvaðir, sem á honum hvíla, að óbreyttu því frv., sem hér liggur fyrir. Ég er meðal þeirra manna, sem mundu njóta góðs af hækkuðu framlagi til togaranna, en eins og ég sagði í Nd., er ég einnig meðal þeirra, sem eiga að bera ábyrgð á því, ef þetta framlag er hækkað, að afla þá tekna til þess að standa undir þeim útgjaldaauka. Ég hef því þurft eins og aðrir þm. að velja á milli þess, hvort ég vil leggja nýja skatta á almenning nú, áður en frekari rannsókn hefur farið fram á aðstöðunni, eða hins vegar láta standa við þær aðgerðir, sem ríkisstj. gerði að fengnum till. hæfustu manna og staðfesta á í þessu frv. Ég hef valið þann kostinn að taka ekki á mig ábyrgð tillagna um aukna skatta á alþýðu manna, fyrr en fyrir liggur, að það sé alveg óumflýjanleg nauðsyn. Ég tel ekki, að menn megi haga aðgerðum sínum í slíku máli út frá því, að upplýsingar liggja fyrir í ágústmánuði, sem þá voru ekki vefengdar af dómbærustu mönnum, en nú er talið að standist ekki vegna nýrrar reynslu nokkurra mánaða. Ég endurtek það, sem ég áðan sagði, að hugsanlegt er, að eftir nokkra mánuði sé komin enn ný reynsla, sem telur ekki svo mikilla bóta þörf sem hér er farið fram á, hvað þá meiri. Ég tel ekki, að menn megi í þessum efnum fara eftir því, hvaða kröfur eru bornar fram frá degi til dags. Hér er um svo miklar kvaðir að ræða á almannafé, að það verður að hafa alla varfærni í þessum efnum. Ég tel mér þess vegna ekki fært að mæla með öðru eða meiru í bili eða að óbreyttum kringumstæðum heldur en hér er mælt með. Ég var spurður um það í Nd., hvort ríkisstj. vildi gefa fyrirheit um, að þegar þing kemur saman eftir þinghléið muni hún bera fram einhverjar nýjar till. til úrbóta í þessum efnum. Ég 1ýsti því yfir, að ég treysti mér ekki til að gefa neitt fyrirheit um það. Ég viðurkenni það, að þessi meðferð málsins, sem hér er við höfð, og þessi ákvæði, sem hér eru fram borin, þó að staðfest verði, er ekki endilega endanleg afgreiðsla þessa máls, frekar en önnur frv., sem hér eru borin fram, þurfa að vera endanleg afgreiðsla þeirra mála, sem þau fjalla um. Breyttar kringumstæður geta kallað á breyttar aðgerðir, og ég játa fúslega, að það dýrasta fyrir þjóðfélagið er, að þessi stórvirku framleiðslutæki liggi óvirk, bundin í höfn. En ég segi það einnig, að ég vil reiða mig á það, að svo ágæt stétt sem útgerðarmennirnir eru geri ekki leik að því og geri það ekki fyrr en í fulla hnefana að leiða böl atvinnuleysisins yfir landslýðinn með því að binda við hafnargarðinn þessi stórvirkustu framleiðslutæki landsmanna. Ég geri útgerðarmönnum engar getsakir í þessum efnum, og ég játa fullkomlega, að mér er kunnugt um þrengingar þeirra. Það, sem úr sker, er bara þetta, að það er ekki hægt að mínum dómi, rétt eftir að slík rannsókn hefur farið fram, að láta sem ekkert hafi skeð í málinu og að það eigi að hafa úrslitagildi fyrir ákvarðanir Alþ., þó að haustmánuðirnir hafi verið útgerðarmönnum vonbrigði, því að viðhorfið gæti breytzt aftur á vormánuðunum. Ef menn vilja hækka framlögin til styrktar útgerðinni, þá verða þeir að vera reiðubúnir að ákveða, í hvaða formi almenningur á að borga þann styrk. Menn verða að gera sér það ljóst, að það rignir ekki manna og ekki gulli af himnum ofan í greipar okkar hér á þinginu eða í hirzlur ríkissjóðs. Peningarnir, sem við erum að útbýta, eru þjóðarinnar eign, og við verðum að gera okkur fulla grein fyrir því, á hvaða hluta þjóðarinnar og í hvaða formi á að leggja þá skatta, sem þörf verður á, ef styrkurinn til útgerðarinnar verður hækkaður umfram það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég játa svo fúslega, að þau fáu orð, sem ég hef sagt hér, þótt of mörg séu kannske, eru ekki fullnægjandi eða tæmandi upplýsingar um þetta mikla mál. Þau geta þó verið til nokkurrar leiðbeiningar, a.m.k. þær tölur, sem ég hef nefnt hér. En ég leyfi mér að hafa þessi orð ekki fleiri í trausti þess, að hv. þdm. séu málinu allmjög kunnugir í höfuðatriðum. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. sjútvn.



Herra forseti. Mér virðist þetta frv. gefa nokkuð glögga mynd af því ástandi, sem nú er í atvinnumálum þjóðarinnar að dómi hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Það verður að segja það eins og er, að þessum atvinnuveg virðist stofnað í fullkomið öngþveiti, þegar það er viðurkennt af ríkisstj. sjálfri, að gera þurfi ráðstafanir til þess að greiða dagpeninga til hvers togara, 2000–3000 kr. á dag. Ef leitað er að orsökunum til þessa ástands, virðist mér, að það þurfi ekki langt að leita. Auk þeirrar stórfelldu hækkunar á öllum tilkostnaði, sem hefur orðið á rekstri þessara skipa við gengislækkunina sjálfa, hefur hlotið að leiða enn stórfellda kostnaðaraukningu af bátagjaldeyrinum, þeirri óbeinu gengislækkun, sem þar er framkvæmd og á engan hátt greiðir fyrir togurunum, en þunginn af honum lendir á þeirri starfsemi eins og allri annarri starfsemi í landinu. Ástandið er nú þannig, að mér skilst, að afli togaranna er greiddur með hér um bil þriðjungi lægra verði en afli vélbátanna, en tilkostnaður þeirra hefur að sjálfsögðu, eins og ég áðan sagði, aukizt, auk þess sem gengislækkunin olli, einnig vegna bátagjaldeyrisálagsins. Það er því mjög auðskilið mál hverjum, sem vill á það lita réttum augum, að horfurnar fyrir rekstur togaranna með 80–90 aura verði á kg af fiski hljóti að vera fullkomlega vonlausar, ef vélbátaflotinn þarf að fá upp undir 1.30 fyrir hvert kg af fiski, eða nærri 50% hærra en togararnir fá. Þetta er staðreynd, sem verður að horfast í augu við og gera sér ljósa, þegar rætt er um þessi mál. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um það, að það væri hið mesta áfall fyrir atvinnulíf þjóðarinnar, ef þessi stóri floti okkar, togaraflotinn, stöðvaði rekstur sinn. Einmitt þess vegna vildi ég leyfa mér strax nú við 1. umr. að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann telur tryggt með þeim aðgerðum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að togararnir geti haldið áfram rekstri. Til þess þarf tvennt: í fyrsta lagi vilja útgerðarmanna eða þeirra, sem skipunum ráða, og í öðru lagi að tryggja þeim rekstrarfé, svo að þeir geti haldið áfram, ef þeir vilja. Og mér þætti mjög æskilegt, ef hæstv. ráðh. undir meðferð málsins vildi upplýsa þetta tvennt: í fyrsta lagi, hvort útgerðarmenn vilja ráðast í það að gera út með þeim stuðningi, sem hér er veitt fyrirheit um, og í öðru lagi, hvort bankarnir þá tryggi þeim nauðsynlegt rekstrarfé í þessu sambandi, því að ef það er ekki fyrir hendi, þá nægir ekki vilji útgerðarinnar og þá eru þessar ráðstafanir, sem hér er um að ræða, gagnslausar með öllu. Þing kemur ekki saman fyrr en í febrúar aftur, er mér sagt, en með réttum hætti ættu togararnir að halda áfram óslitnum veiðum nú strax upp úr áramótunum. Það verður að segja það eins og er, að það er fullkomið neyðarúrræði að ákveða framlag úr ríkissjóði og leggja á sérstaka skatta til þess að greiða beinan styrk á hvern úthaldsdag til togaranna, jafnvel þótt miðað sé við hvern úthaldsdag, sem ég út af fyrir sig tel heppilegt fyrirkomulag, fyrst styrkurinn er greiddur, til þess að halda sem lengst út. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það. En það, sem mig í raun og veru furðar á í þessu sambandi, er, að mér virðist, að ekkert af þeim ábendingum, sem mþn., sem rannsakaði hag togaranna, tók til athugunar og benti ríkisstj. á, skuli hafa verið athugað eða ráðstafanir gerðar í sambandi við það á þeim langa tíma, sem liðinn er frá því er öngþveitið í togaramálunum hófst. Hæstv. ráðh. sagði að vísu, að af því, sem n. hefði nú bent á, hefði nokkuð áunnizt í einu atriði, því atriðinu að fá nokkra hækkun á afurðaverðinu. Hvað það er mikið, gat hann ekki um, og mér er það ekki kunnugt, en ég hygg þó, að það láti nærri, að verðmunur á bátafiski og togarafiski sé sá, sem ég sagði í upphafi ræðu minnar. Um lækkun á tilkostnaði virðast hins vegar ekki hafa verið gerðar neinar athuganir, eða ekki kom það fram í ræðu hæstv. ráðh. Ég vil leyfa mér að minna á, að í upphafi þessa þings bar hv. 5. landsk. (EmJ) fram í Nd. till. til þál. um aðstoð við togaraútgerðina. Þar var gert ráð fyrir því, að ríkisstj. yrði falið að hrinda í framkvæmd eftirfarandi atriðum til viðreisnar togaraútgerðinni: Í fyrsta lagi, að stofnlán togaranna verði lengd um 2 ár og niður falli afborganir, annaðhvort fyrir árin 1953 og 1954 eða 1954 og 1955. Þetta atriði hefur verið tekið upp í frv. Í öðru lagi, að hlutazt verði til um útvegun bráðabirgðalána handa þeim útgerðarfélögum, sem þess þurfa til þess að halda uppi venjulegum rekstri. Þetta snertir þá fyrirspurn, sem ég beindi til hæstv. ráðh. í upphafi ræðu minnar. Er það tryggt, að rekstrarlán fáist fyrir þá togara, sem menn vilja gera út, án tillits til þess, hvernig efnahagur þeirra að öðru leyti er? Í þriðja lagi, og það tel ég veigamest, að togaraútgerðinni verði tryggð stofnlán til þess að koma á fót fiskverkunarstöðvum eða eignast þær, sem þegar eru fyrir hendi, svo að togaraútgerðarfélögin hafi sjálf aðstöðu til að vinna úr afla sínum án kostnaðar til milliliða. Ég tel, án þess að ég sé málinu jafnkunnugur og hæstv. ráðh. óefað er, að ekki sé nokkur minnsti vafi á því, að afkoma útgerðarfélaganna yrði stórum betri, ef þau hefðu aðstöðu til þess að fullvinna afla sinn og kæmust hjá því að láta þá milliliði, sem nú hafa það starf með höndum, taka skatt af vörunni, sem fer um þeirra hendur. Ég hygg líka, ef það er athugað, að það muni sýna sig, að einmitt þau útgerðarfélögin, sem hafa bezta aðstöðu til fullrar vinnslu á sínum afurðum, hafi að jafnaði skilað beztri afkomu. Loks er svo um flutningsgjöld og um verð á olíu, sem eru stórkostlega þýðingarmikil atriði. Ég vildi mega vænta þess, þótt ekki liggi fyrir um það grg. frá hæstv. ríkisstj., að hún hefði athugað þessa möguleika til viðbótar því beina framlagi, sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði til togaraútgerðarinnar, því að vissulega eru þetta miklu eðlilegri leiðir að fara í þessu efni, ef eitthvað er hægt að vinna á á þeim sviðum, heldur en að greiða beinan styrk úr ríkissjóði. Sérstaklega vildi ég beina því til hæstv. ríkisstj., ef hún vildi upplýsa það, hvort hún hefur í hyggju eða hefur undirbúið ráðstafanir til þess að gera togaraeigendunum fært að vinna sjálfir úr afla sínum. Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. á þessu stigi málsins, en tel mikilsvert, að upplýsingar um þetta komi fram, hvort þess er að vænta, að einmitt á þessum sviðum megi vinna eitthvað upp í það, sem til vantar eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja, að þau beinu fjárframlög úr ríkissjóði, sem ætlazt er til að séu veitt úr honum, nægi til þess að skapa togurunum rekstrargrundvöll. Ég skal svo láta þetta nægja í bili og mun þá síðar taka til máls, ef tilefni gefst til.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hv. 4. þm. Reykv. spurði, hvort ríkisstj. hefði um það vitneskju, að þær uppbætur, sem þetta frv. flytur útgerðinni, nægðu til þess að tryggja áframhaldandi rekstur útgerðarinnar, því að til þess þyrfti tvennt: í fyrsta lagi vilja útgerðarmanna og í öðru lagi getu þeirra, þ.e.a.s. möguleikana til lánsfjáröflunar í þessu skyni. Ég get ekkert um þetta sagt, ekkert fremur en ég gæti svarað þessari spurningu, þó að við samþykktum þúsund króna hækkun á dagbæturnar. Reyndin verður að skera úr um það. Ég veit, að þegar ríkisstj. tók þessar ákvarðanir í ágústmánuði, þá mæltust þær vel fyrir hjá útgerðarmönnum. Ég veit einnig, að margir útgerðarmenn hafa sagt mér nú, að þetta nægi ekki, en ég hef fært rök fyrir því í minni fyrri ræðu, hvers vegna ég treysti mér ekki til að bera fram frekari till. á þessu stigi málsins í þessum efnum. Ég vil aðeins segja hv. 4. þm. Reykv. frá því, að í Nd. kom fram sú skoðun, að jafnvel skorti 800 þús. kr. árlega handa hverjum togara í viðbót við þau fríðindi, sem frv. færir útgerðinni, til þess að tryggður væri hallalaus rekstur á meðaltogara. Sá maður, sem því hélt fram, flutti þó ekki till. um nema hækkun um 1000 kr. á uppbótunum daglega, sem ekki eru þó nema 300 þús. kr. af þeim 800 þús., sem hann taldi nauðsynlegar, til þess að útgerðin gæti heitið tryggð. Ég endurtek þess vegna, að ég get ekki svarað því, hvort útgerðarmenn vilja gera út upp á þessi kjör, ekki heldur, hvort bankarnir vilja lána öllum útgerðarmönnum áframhaldandi, frekar en ég gæti svarað þessari spurningu, þó að bæturnar væru hækkaðar um 1000 kr. á dag. Reyndin sker úr um það. En ég endurtek það, sem ég áðan sagði, að ég geri ekki útgerðarmönnum neinar getsakir um það, að þeir reyni ekki til hins ýtrasta að standa undir skyldu sinni gegn þjóðfélaginu um að hindra stöðvun þessara tækja, meðan auðið er. Ég geri ekki heldur bönkunum getsakir um það, að þeir skilji ekki þessa sína skyldu eins og aðrir. Það gefur svo auga leið um það, að ef útgerðin á áfram að búa við hallarekstur, þá stýrir það ekki lukku og kallar þá á einhverjar aðrar ráðstafanir í þessum efnum. Það er svo um þennan atvinnurekstur eins og allan annan, að hann þolir hallarekstur um skeið, en ekki til frambúðar. En það er náttúrlega ekki hyggilegt af okkur, sem eigum að heita umboðsmenn almennings í landinu, að vera að hampa því úr hófi, að við séum reiðubúnir að leggja nýja skatta á þjóðina til þess að rétta ný fríðindi að útgerðinni, fyrr en við sjálfir höfum fengið sannfæringu um það, að útgerðin komist ekki af án þessa. Það er svo um útgerðarmenn eins og aðra, að ef þeir halda, að þeir með kröfuhörkunni geti fengið sitt fram, þá stendur ekki á henni. En við skulum ekki eiga neitt frumkvæði að því. Það voru mætir útgerðarmenn, sem gerðu þessar till. til stjórnarinnar, eins og ég áðan gat um, hv. 3. þm. Reykv. (I3Ó), hv. 5. landsk. (EmJ) og hv. 11. landsk. (LJós), og þó að eitthvað hafi syrt í álinn síðan, þá megum við ekki láta stjórnast af stundarfyrirbrigðum, sem þá eins geta breytzt til hins betra eins og til hins verra. Nefni ég þar eitt lítið dæmi, að ríkisstj. studdi leit eins togara að nýjum fiskimiðum á s.l. ári. Það kom aldrei til, að þetta kostaði ríkissjóð eyri, vegna þess að lánið lagði okkur það til, að þessi leitartogari lenti strax í góðum afla. Þessi leit varð þess valdandi, að útgerðin fékk milljónir - ef ekki milljónatugi - í aukinn arð vegna þessara tilrauna. Nú hefur ríkisstj. ákveðið og beðið um samþykki Alþ. til þess að nokkru leyti og mun sækja um víðtækara samþykki, áður en lýkur, að verja álitlegri fúlgu til þess að halda áfram slíkri leit í ríkara mæli. Og þó að ég þori ekki að vera svo bjartsýnn að segja, að þetta geti leitt til stórvægilegra breytinga til hagsbóta útveginum, þá er þó þetta eitt af því, sem getur gert það. Aukin aflabrögð, jafnvel bætt verðlag, betra tíðarfar en við höfum átt við að búa í haust og ýmislegt annað fleira getur bætt úr. En okkur ber að sjálfsögðu, sem hér erum, að fara varlega í það að gerast um of talhlýðnir við kröfuhörkuna, hvaðan sem hún kemur, þegar talhlýðnin kostar nýjar byrðar á herðar almenningi í landinu, sem þó að eigin dómi og jafnvel okkar ber þungar klyfjar nú þegar. Hv. þm. fann nokkuð að því, óbeint ef ekki beint, að ríkisstj. hefði ekki verið nægilega skelegg um að hrinda í framkvæmd tillögum, sem n. hafði bent á og sumpart eru teknar upp í sérstakrí tillögu frá hv. 5. landsk. (EmJ), til niðurfærslu á kostnaði við útgerðina. Ég gat um það áðan, að veigamesti liðurinn þeirra úrbóta, sem útgerðin átti að fá eftir öðrum leiðum en beinu framlagi af almannafé, var hækkun á fiskverði, og sú hækkun hefur náð fram að ganga. Ég vil ekki staðhæfa um of, hverju hún nemur, en þó sögðu umboðsmenn útgerðarmanna mér, að fyrir suma togarana gæti sú hækkun á fiskverði, sem orðið hefur, numið tæpum 150 þús. á ári, þegar miðað er við heilt ár. Annar liður, sem þarna er um að ræða, er olían, sem ég gat um í minni frumræðu, og sú lækkun er þegar komin í framkvæmd. Aðrir liðir, eins og lækkun á vátryggingargjaldi, eru náttúrlega ekki þess eðlis, að stjórnin geti ráðið um það; því verða útgerðarmenn sjálfir að beita sér fyrir, eins og þeim ber almennt talað að beita sér sjálfum fyrir þessum lækkunum, sem um er að ræða. Ríkisstj. hefur hins vegar boðið útgerðinni sína aðstoð eftir föngum í þeim etnum og falið skrifstofustjóra í atvmrn., Gunnlaugi Briem, að ræða um það bæði við útgerðarmenn og við þá menn aðra, sem þarna eiga hlut að máli og kröfur eru gerðar til í þessum efnum. Ég held, að það hafi ekki verið annað, sem hv. þm. spurði um, heldur en þetta, að því viðbættu, að hann gat um, hverra hagsmuna útgerðin ætti að gæta í því að fá aukna aðstöðu til þess sjálf að eiga sínar vinnslustöðvar. Stjórnin skilur vel það sjónarmið, og ýmsir togaraeigenda hafa þegar leitað til Framkvæmdabankans um lántökur til þess einmitt að eignast frystihús og aðrar vinnslustöðvar. Framkvæmdabankinn mun gera það, sem hann getur, til að verða við þeim beiðnum. Ríkisstj. hefur hins vegar ekki aðrar leiðir í þeim efnum heldur en að leita til innlendra banka eða að beita sér fyrir erlendum lántökum í þessu skyni. En það er nú svo um okkur Íslendinga, að við þykjum nokkuð greiðgengir í augum erlendra lánveitenda, og við þykjum fara fram á lán til margra framkvæmda í senn. Og þó að þær framkvæmdir séu ekki dæmdar út af fyrir sig óskynsamlegar, þá þykir öðrum, sem féð eiga að lána, sem við verðum að gæta nokkurs hófs í því, hvað mikið við færumst í fang í einu. En við förum ekki dult með það í stjórninni frekar en aðrir hv. þm. gera, að hér er náttúrlega mikil þörf á erlendu fé í margvíslegum tilgangi. Við þurfum meira fé í landbúnaðinn, við þurfum meira fé í hafnir, við þurfum meira fé í skipabyggingar, við þurfum meira fé í vinnslustöðvar, og við þurfum meira fé í margt annað, auk sementsverksmiðjunnar, sem við höfum nú verið lengi að basla við. En það er nokkuð sitt hvað, að við Íslendingar skiljum okkar þarfir, teljum óhætt að lána okkur og þeim peningum vel borgið, sem í framleiðslustarfsemi fara hjá okkur, og svo hitt, hvaða augum aðrir menn líta á okkar athafnir á þessu sviði, bæði um það, að við séum ekki nægilega varfærnir um að tryggja hallalausan rekstur okkar framleiðslustarfsemi, og auk þess of stórhuga.



Ég skal ekki flytja langa ræðu um þetta. Hitt vil ég segja, að mér finnst nú mjög miður, að hæstv. ráðh. skuli ekki geta neitt sagt um sitt álit á því, hvort þessar ráðstafanir hafa nokkra þýðingu eða enga, en það var í raun og veru hans niðurstaða, hans svar. Hann sagði, að reyndin yrði að skera úr um það, hvort togaraeigendur vildu gera út og hvort þeir gætu fengið rekstrarfé. Ég get satt að segja ekki hugsað mér, að hæstv. ráðh. beri fram slíkt frv. sem þetta án þess að hafa gert sér nokkra hugmynd um af eigin mati og eftir viðræður við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, hvort það mundi hafa nokkra þýðingu eða ekki. Ég skil vel og er alveg sammála hans sjónarmiði, að það megi ekki taka einhliða til greina, vera of talhlýðnir, eins og hann orðaði það, við kröfuharða menn og segja já við öllum kröfum, sem þeir gera. En hæstv. ráðh. verður þó sjálfur að hafa metið þær aðstæður, sem fyrir hendi eru, og nota sér sinn sérstaka kunnugleika og sambönd við togaraeigendur á landinn, þannig að hann geti gert sér hugmynd um, hvort nokkra þýðingu hefur að samþykkja þetta frv. Ef togararnir liggja og hreyfa síg ekki, þá er það þýðingarlaust. Ég trúi því ekki, satt að segja, að hæstv. ráðh. hafi ekki myndað sér rökstudda skoðun í því efni, hvort þetta dugi eða ekki. Ég meina ekki hvert einasta skip í togaraflotanum, en í heild sinni, þannig að togaraflotinn haldi áfram rekstri eftir áramótin. Hæstv. ráðh. sagði, að mætir nefndarmenn hefðu gert till., sem svo ríkisstj. hefði gert að sínum. Það er rétt að því er snertir þá styrki, sem hér er um að ræða. Hins vegar hefur þess ekki verið gætt af hálfu ríkisstj. í þeim öðrum atriðum, sem n. benti á, að lækka tilkostnaðinn og hækka verð afurðanna að öðru en því, að hann segir, að stjórnin hafi átt hlut að máli um að fá fram þá verðhækkun á fiskinum, sem hann hér nefndi og gerði ráð fyrir að gæti numið um 150 þús. kr. á togara, að mér skildist á seinni ræðu hans. Um lækkun olíuverðsins er mér með öllu ókunnugt. Það eru alveg nýjar upplýsingar fyrir mig. Ég veit ekki til, að það hafi orðið nein lækkun á olíuverði. Hitt veit ég, að eitt félag hér hefur borgað út eins konar ágóðahlut eða bónus til þeirra, sem eru hluthafar í félaginu og hafa viðskipti við það, en eftir því sem ég bezt veit, er sá bónus borgaður út í skuldabréfum, sem eiga að greiðast annaðhvort eftir 30 ár eða á 30 árum, svo að það eru náttúrlega ekki handbærir peningar. Og það gildir ekki fyrir togarana alla. Það er eingöngu fyrir þá, sem eru bæði viðskiptamenn og félagsmenn í þessu félagi. Hversu miklu þessi bónus nemur, veit ég ekki, en mér er ekki kunnugt um breytingar á olíuverðinu að öðru leyti. Ríkisstj. hefur til þess heimild að setja hámarksverð á olíur og hámarksverð á flutningsgjöld, og ég vildi mega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. hefði athugað nú þegar og gert sér grein fyrir því, hvort fært væri að beita þessum ákvæðum eða fá fram breytingar með samningum, svo að ekki þyrfti til þess að koma að nota þessi ákvæði. Ég skal játa það að því er vinnslustöðvarnar snertir, að það er ekki gert í svip að afla fjár til þess. Í sumum tilfellum væri kannske hægt að ná samningum um kaup á vinnslustöðvum, sem fyrir eru, ef að því væri snúið af fullum vilja, og í sumum tilfellum hægt að komast af með að fá lán hér innanlands. Hæstv. ráðh. segir, að honum sé kunnugt um, að togaraeigendur hafi snúið sér til Framkvæmdabankans í þessu efni. En ef ríkisstj. telur ástæðu til þess að gera þetta mál að sínu, er ekki óeðillegt, að hún eigi þar hlut að máli í viðræðum við bankana, bæði þann banka og aðra, í sambandi við stofnun eða kaup á slíkum fyrirtækjum.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja umræðurnar úr hófi. - Ég vil út af því síðasta, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, aðeins segja frá því, að ríkisstj. hefur áhuga á því að aðstoða útgerðarmenn eins og hún getur við að koma upp vinnslustöðvum og vill gjarnan beita þeim áhrifum, sem hún gæti haft bæði á Framkvæmdabankann og aðra í þeim efnum. Út af hinu, sem hv. þm. fann að við mig, að ég gæti ekki svarað því, hvort þessar ráðstafanir hindruðu stöðvun útgerðarinnar, vil ég aðeins segja það, að ég vil ekki taka að mér fyrir hönd ríkissjóðs að gerast aðill til samninga við útgerðarmenn um það, hvað mikið við þurfum að borga þeim úr ríkissjóði til þess að gera út. Mér dettur ekki í hug að vera hér með fullyrðingar um það, að útgerðarmenn kunni ekki að stöðva útgerðina, annaðhvort af ásetningi eða af þörf. Mér er ekki nægilega kunnugt um það. En mér er kunnugt um hitt, að ég treysti mér ekki sem sjútvmrh. og ríkisstj. treystir sér ekki í heild sem ríkisstj. til að bera nú fram till. um annan eða meiri styrk til handa útgerðinni en sú mþn., sem var skipuð til þess að fjalla um þetta mál, í aðaletnum gerði að sínum tillögum, einfaldlega vegna þess að ég get ekki bent á, hvaðan á að fá peningana. Menn verða að skilja það, að ef á að senda mig út af örkinni til þess að þjarka við útgerðarmenn, þangað til þeir ábyrgjast, að togararnir stöðvist ekki undir neinum kringumstæðum, gæti sú för orðið dýr. Ef menn senda mig út af örkinni. í þessu skyni, þá verða menn að vera reiðubúnir að taka afleiðingum af þeim viðræðum með nýjum sköttum. Við höfum gert tillögur um skatta í því skyni að standa undir frv. eins og það er. Ég er ekki bær um að benda á nýjar leiðir til meiri útgjalda í þessu skyni, og við það verður að standa. Ég vil láta útgerðina horfast í augu við það, hvort hún vill þiggja þann atbeina, sem ríkisvaldið með þessu vill veita henni, eða hvort hún vill það ekki. Og það verður í þessum efnum sem öðrum að taka því, sem að höndum ber, og snúast við þeim nýju viðhorfum, þegar þau skapast í þjóðlífinu.