Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að nú hefur verið útbýtt átta skýrslum alþjóðanefnda þingsins, þ.e. skýrslum frá alþjóðadeild Alþjóðaþingmannasambandsins, Íslandsdeild Evrópuráðsins, Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES, Íslandsdeild NATO-þingsins, Íslandsdeild Norðurlandaráðs, Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál og Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. Samkvæmt ákvæði 6. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa er þeim vísað til utanríkismálanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Í gærkvöldi sátum við lengi í þingsal og enduðum á því að samþykkja lög um hert gjaldeyrishöft. Grundvallarforsenda þeirrar niðurstöðu Alþingis er væntanlega sú að með því sé verið að koma í veg fyrir óæskilega veikingu íslensku krónunnar, enda skiptir það miklu máli og má taka undir að hægt sé að verja gengi gjaldmiðilsins þannig að verðlag hækki ekki um of, lán heimilanna hækki ekki o.s.frv. Þess vegna er ástæða fyrir okkur þingmenn að hafa nokkrar áhyggjur af því þegar margir af helstu ráðamönnum þjóðarinnar tala þannig um íslensku krónuna að úr því má lesa mjög skýr skilaboð um að ekki verði hægt að nota íslenska krónu til framtíðar. Á ég hér meðal annars við yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Vissulega er ástæða til að við förum vel og vandlega yfir alla þá kosti sem Íslendingum standa til boða í stjórn peningamála, meðal annars þarf að fara vel í gegnum það hvernig og hvaða breytingar þarf að gera á stjórn peningamála grundvölluðum á krónu ef við ætlum að búa áfram við þá mynt. Ég tel að það séu sterkir kostir og rök með slíku þótt jafnframt séu augljós þau vandkvæði sem henni tengjast. Sama gildir um upptöku annarra mynta, það er nauðsynlegt að fara í gegnum alla þá umræðu. En rétt eins og við sáum ástæðu til að grípa til lagasetningar í gærkvöldi vegna þess að menn höfðu áhyggjur af því að gengi íslensku krónunnar mundi veikjast yrði það ekki gert, er ástæða fyrir þingið að hafa áhyggjur af endurteknum yfirlýsingum ráðamanna þjóðarinnar af því að ekki verði hægt að byggja á íslensku krónunni. 

Frú forseti. Í allsherjar- og menntamálanefnd höfum við undanfarið rætt ýmis mál, meðal annars málefni sem tengjast málefnum háskóla á Íslandi. Það er alveg ljóst að hugur margra innan nefndarinnar stendur til þess að gerðar verði verulegar breytingar á háskólaumhverfinu. Fyrir liggja mjög margar skýrslur sem meðal annars hafa verið unnar af erlendum sérfræðingum á síðastliðnum árum þar sem bent er á að við þurfum markvisst að sameina háskóla, reka háskóla á hagkvæmari hátt til að byggja upp enn öflugri rannsóknarstarfsemi á hinu ýmsu sviðum. Við áttum okkur á því að framlög til háskóla hafa aukist á umliðnum árum um kannski 50–60%. Fyrir nokkrum árum voru framlög til háskóla 0,8% af landsframleiðslu en nú eru þau komin upp í 1,2%. Það er hins vegar ekki nóg miðað við þau lönd sem við berum okkur alla jafnan saman við, til dæmis eru framlög til háskólamála á hinum Norðurlöndunum þrefalt á við það sem er á Íslandi í dag. Ég geri ekki ráð fyrir því að ríkisvaldið sé reiðubúið til að lýsa því yfir að framlögin muni aukast sem því nemur. Þess vegna verður að leita allra leiða og taka pólitíska ákvörðun um að athuga sameiningar á háskólum eða að fara aðrar leiðir eins og þá að gera allar háskólastofnanir á Íslandi, hvort sem þær eru í opinberri eigu eða einkaeigu, að sjálfseignarstofnunum þannig að auðveldara verði að reka skólana saman og fara í hagkvæmar sameiningar vítt og breitt um landið. Ég tel það augljóst og við verðum að skoða það þrátt fyrir að um ár sé til kosninga. Þetta getur verið viðkvæmt mál, meðal annars í ljósi þess að það kallar á skólagjaldaumræðu en það er umræða sem við verðum að taka. Við verðum að átta okkur á því að við getum ekki aukið framlög til háskólanna þrefalt á við það sem það er í dag. Það þarf með einhverjum hætti að auka framlegð að nýju til háskólanna. Það gerum við 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilsverða máli af því að eitt stærsta verkefni samtímans er að auka fjárfestingar í menntun og ekki síst á háskólastiginu. Háskólastigið hefur sprungið út á síðustu 10–15 árum og því fylgdi fjölgun skóla, mikil fjölgun nemenda, fjölgun námsbrauta og ýmsir vaxtaverkir sem núna er mikilvægt að taka á. Það eru jákvæðir fylgifiskar þess að háskólastigið sprakk út á stuttum tíma. Framlög hafa aukist, eins og þingmaðurinn rakti ágætlega, og við þurfum að sjálfsögðu að gera betur þegar borð verður fyrir báru. Við þurfum að ígrunda vel næsta skref svo sem fjármögnun opinberu háskólana versus þá sjálfstætt starfandi og við getum ekki skorast undan umræðu um skólagjöld og öðrum leiðum til að fjármagna nám á háskólastigi. Við getum heldur ekki skorast undan því að taka mjög fljótlega afstöðu til aukins samstarfs og samruna háskóla á Íslandi svo eftir standi tveir, í mesta lagi þrír háskólar, sá þriðji væri mögulega sérstakur landsbyggðarháskóli eins og Háskólinn á Akureyri er í dag. Það eru þeir kostir sem við stöndum frammi fyrir og því lengur sem við frestum þessu þeim mun lengur dregst það að okkur takist að stórefla háskólastigið enn frekar. Þetta eru þau tvö stóru verkefni sem við þurfum að ráðast í í þessum efnum. Við getum ekki skorast undan skólagjaldaumræðu og við getum ekki heldur skorast undan því að taka afstöðu til þess hvort og hvernig skólar renni saman með það að markmiði að eftir standi tveir háskólar á Íslandi, í mesta lagi þrír.

Forseti. Nú þegar líður að lokum vitnaleiðslna fyrir landsdómi heyrast ekki lengur þær raddir sem voru svo háværar fyrir nokkrum dögum og vikum að hætta ætti við þessi réttarhöld og slá þau af í raun áður en þau hófust. Einu umkvartanirnar sem heyrast nú varðandi landsdóminn eru þær helstu að ekki sé hægt að fylgjast nógu mikið og vel með þeim, það sé ekki bein útsending sjónvarps, ekki bein útsending í útvarpi, ekki hægt að fylgjast með réttarhöldunum á netinu o.s.frv. Kvartað er yfir plássleysi í réttarsalnum sem takmarkar mjög fjölda áhorfenda og áheyrenda sem vilja fá að fylgjast með og fjölmiðlar kvarta yfir aðstöðuleysi sínu til að flytja þjóðinni fréttir af gangi mála og hafa talsvert til síns máls hvað það varðar. Flestir eru þeirrar skoðunar að nauðsynlegt hafi verið að færa þennan hluta hrunsins inn í réttarsal og fyrir landsdóm, enda hefur nú komið enn betur í ljós að stjórnvöld undir forustu Sjálfstæðisflokksins og þess formanns sem nú situr fyrir landsdómi sýndu af sér fádæma andvaraleysi við stjórn landsins í aðdraganda hrunsins,  
             Enn sem komið er hefur þó enginn stjórnmálamaður boðist til að axla þá ábyrgð sem menn kröfðust að fá, meðal annars í kosningum, 

Virðulegi forseti. Um ræðu síðasta hv. ræðumanns vil ég segja þetta: Ég held að þetta hafi verið ein ósmekklegasta ef ekki sú ósmekklegasta ræða sem hefur verið flutt á Alþingi.

Það eru stór orð.

Ég leyfi mér að taka svo stórt upp í mig vegna þess að þarna fór þessi hv. þingmaður, sem oft hefur farið yfir strikið, algerlega yfir strikið. Ég ætlaði að vekja athygli á því sem upplýst var í umræðunni um breytingu á lögum um gjaldeyrishöft í gær, en þá var hv. þm. Helgi Hjörvar spurður um hvers vegna hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði ekki flutt það mál sem varðað getur þjóðarhag, tugi, ef ekki hundruð milljarða og grundvöll sjálfrar myntarinnar, en komið málinu þess í stað yfir á hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði skýringuna vera þá að ekki hefði verið hægt að fara með málið fyrir ríkisstjórnarfund í morgun vegna þess að þá hefði ekki gefist nægur tími til að klára löggjöfina. Það er nokkuð merkilegt vegna þess að í þeim réttarhöldum sem hv. þm. Björn Valur Gíslason vék að áðan er sakborningurinn meðal annars ákærður fyrir, með leyfi forseta: „[…] að hafa á framangreindu tímabili látið farast fyrir að framkvæma það sem fyrirskipað er í 17. gr. stjórnarskrár lýðveldisins um skyldu til að halda ráðherrafundi um mikilvæg stjórnarmálefni.“ Síðar í ákærunni er sagt: „Forsætisráðherra átti ekki frumkvæði að formlegum ráðherrafundi um ástandið né heldur gaf hann ríkisstjórninni sérstaka skýrslu um vanda bankanna eða hugsanleg áhrif hans á íslenska ríkið.“ Það var upplýst í umræðunni í gær að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra taldi ekki ástæðu til að halda ráðherrafund eða upplýsa ríkisstjórn Íslands 

Virðulegi forseti. Aðalmeðferð fyrir landsdómi hefur nú staðið á aðra viku. Búið er að yfirheyra tugi vitna en samtals hafa saksóknari Alþingis og verjandi ákærða kallað yfir 50 einstaklinga til skýrslugjafar í Þjóðmenningarhúsinu.  Þá vekur athygli að margt stangast á í vitnisburði einstakra aðila við ýmsa þætti í aðdraganda hrunsins á haustdögum 2008. Það er mikilvægt fyrir samfélagsumræðuna í eftirmála hrunsins að þessar vitnaleiðslur eigi sér stað og það er ekki annað að heyra en að bæði sá ákærði og ýmsir aðrir sem komið hafa í vitnastúku fagni því tækifæri sem nú gefst til að skýra aðkomu sína að málum. Umfjöllun um vitnaleiðslurnar eru eðli málsins samkvæmt umfangsmikil í fjölmiðlum en hún er með nokkuð sérstökum hætti þar sem fjölmiðlum hefur verið meinað að senda út beint frá Þjóðmenningarhúsinu. Það hefur verið gagnrýnt harðlega og sú gagnrýni er fyllilega réttmæt. Almenningur verður að reiða sig á frásögn fjölmiðla af vitnaleiðslum og réttarhaldi en getur ekki haft beinan og milliliðalausan aðgang að þeirri umræðu sem fram fer. Aðstæður fjölmiðla eru óboðlegar og þrátt fyrir góðan vilja, tvitterfærslur og almenna fréttaumfjöllun skila umræðan og upplýsingar sér ekki til almennings með þeim hætti sem ásættanlegt er og brýn ástæða væri til. Umræðan sem nú fer fram fyrir landsdómi skiptir miklu máli fyrir þjóðina alla. Til að tryggja að þær upplýsingar sem þar koma fram skili sér til þjóðarinnar og hún geti lagt sjálfstætt mat á þær er brýnt að tryggja aðgengi almennings að þeim umræðum sem nú eiga sér stað. Upplýst hefur verið að landsdómur lætur hljóðrita vitnaleiðslur og allar umræður fyrir dómnum. Ástæða er til að óttast að þær hljóðupptökur verði ekki aðgengilegar almenningi fyrr en eftir áratugi. Það er með öllu ótækt.

Heyr, heyr.

Ég tel afar brýnt að Alþingi sjái til þess að þessar upplýsingar verði opnar almenningi, fjölmiðlum og fræðasamfélaginu strax að loknu dómshaldi. Ef Alþingi þarf að gera sérstakar samþykktir til að svo megi verða hvet ég þingheim 

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Það eru vissulega mörg mál í hv. Alþingi sem mættu vera í snarpari meðferð og með hraðara gengi. Ég ætla að nefna tvö. Frá í haust er til meðferðar í allsherjar- og menntamálanefnd tillaga um úttekt á Schengen, kostnað og tekjur, auðvitað með það fyrir augum að nánast fyrir fram liggur fyrir að við eigum ekkert erindi í Schengen. Það kostar okkur allt of mikið fjárhagslega, það kostar okkur líka mikið varðandi breytingar á þjóðfélaginu. 100 erlendir gestir sem leggja undir sig eitt heimili munu breyta heimilinu og við eigum að verja hefð íslenska heimilisins. Þessu þarf að fylgja eftir. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formaður allsherjar- og menntamálanefndar, er í salnum og ég hvet til þess að tekið sé á þessu máli og það komi til vinnslu og atkvæða. Hæstv. innanríkisráðherra lýsti yfir stuðningi við tillöguna og ástæða er til að fara ofan í saumana á þessu máli. Við eigum ekki að horfa upp á það að íslenska samfélaginu sé umbylt þegar við höfum ekki einu sinni neitt út úr því nema kostnað. Hitt sem ég vil nefna er þingsályktunartillaga frá öllum þingmönnum Suðurkjördæmis um útboð á nýrri Vestmannaeyjaferju nú þegar. Núna liggur fyrir samkvæmt tillögum og hugmyndum Siglingastofnunar að Landeyjahöfn ætti að vera komin í eðlilegt horf, miðað við eðlileg frávik, á miðju ári 2014 og þá er ekki eftir neinu að bíða. Það þarf að bjóða strax út, alútboð er hugmynd þingmanna Suðurlands, allra, og þá væri hægt að skila skipi til að nota um leið og höfnin er tilbúin. Ég hvet til þess að 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að í engu siðuðu landi mundu forustumenn ríkisstjórnarinnar tala af slíkri óvirðingu um gjaldmiðil eins og hæstv. forsætisráðherra hefur gert og stundum hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Segja má að sú breyting gjaldeyrishafta sem unnið var að hér fram á nótt sé dæmigerð fyrir stöðuna almennt í málum hjá þessari ríkisstjórn. Auðvitað hefðum við átt að vera að vinna að því að afnema gjaldeyrishöftin en ekki að þétta þau og gera þau enn harðari. Það er ekki ráðist að rótum vandans í samfélagi okkar af hálfu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Við getum rætt um lausnir á vandamálum heimila, fyrirtækja, afnám gjaldeyrishafta, og allar grunnlausnir á þessum vandamálum liggja í sömu rótinni, rót sem við þurfum náttúrlega að næra. Það gerist ekki nema hér verði eflt atvinnustig og verðmætasköpun í samfélaginu. Við horfum upp á það hvernig vinnubrögðin eru varðandi rammaáætlun sem átti að verða grunnsáttatónn um það hvernig við mundum haga nýtingu orkuauðlinda okkar til lengri framtíðar. Það er allt í uppnámi hjá ríkisstjórninni, hún er komin í pólitísk hrossakaup. Búið er að taka út hagkvæmustu virkjunarkosti landsins, hagkvæmustu virkjunarkosti bæði í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti að mati allra helstu sérfræðinga, m.a. forstjóra Landsvirkjunar, sem um það vitna. Við höfum staðið ráðherra að miklum tafaleikjum þegar kemur að þessum mikilvæga málaflokki sem er grunnurinn að því að við getum endurreist íslenskt samfélag. Þess er skemmst að minnast hvernig viðbrögðin voru í þingsal þegar stórfyrirtækið Alcoa ákvað að hætta við framtíðaráform sín og uppbyggingu á Bakka. Þá klöppuðu þingmenn í þingsal, þeir klöppuðu fyrir því. Nú er aftur á móti nokkrum mánuðum síðar helsta von okkar að svissneskt fyrirtæki muni koma til bjargar á Bakka og byggja þar upp álver. Hver er afstaða hv. þingmanna gagnvart því, virðulegi forseti? 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma inn á mál sem nokkrir þingmenn hafa reifað í pontu í dag og það er gjaldmiðillinn. Mörg okkar eru reiðubúin að hlusta á ólík sjónarmið í því hvaða gjaldmiðil Íslendingar eiga að hafa í framtíðinni, hvort sem það er krónan eða einhver annar gjaldmiðill, en til þess þurfum við að ræða hlutina en ekki ákveða með einhverri einræðu fyrir fram að við eigum að henda gjaldmiðli okkar sem við þekkjum fyrir einhvern annan. 

Gefa ræðumanni hljóð.

Til upplýsingar fyrir hæstv. utanríkisráðherra vil ég nefna að um daginn voru hér í heimsókn í þinginu norskir þingmenn, þar á meðal aðstoðarfjármálaráðherra Noregs. Hvað sagði sá ágæti maður þegar hann var spurður að því hvað gerðist ef hann mundi standa í ræðustól í þingi eða í fjölmiðlum og segja: Norska krónan er ónýt?  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Lengi skal manninn reyna. Ég skal viðurkenna að ég hélt að ég mundi upplifa það hér að verða sammála hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem fór með ágæta ræðu áðan og talaði um afnám gjaldeyrishafta og rót vandans. Ég hélt að hann væri að boða endurskoðun á peningamálastefnu Sjálfstæðisflokksins, en ég þarf greinilega að bíða aðeins lengur eftir því. Hér hafa menn í dag og í gær gagnrýnt þá lagasetningu sem fram fór í gærkvöldi og snerist um að færa Seðlabankanum tæki til að stöðva áframhaldandi gróðabrask spákaupmanna sem gæti grafið alvarlega undan gengi íslensku krónunnar með alvarlegum afleiðingum fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Það er hins vegar merkilegt að bæði í þessum sal og víða í samfélaginu eru menn ekki að greina einmitt rót vandans sem er sá að gjaldeyrishöftin í landinu eru auðvitað bein afleiðing af þeim gjaldmiðli sem er ekki í færum til þess að halda sjó á alþjóðlegum fjármagnsmörkuðum í samkeppni við gjaldmiðla milljónahagkerfa á borð við evruna, dollarann og jenið. Þannig er það og þess vegna erum við með þessi séríslensku hjálpartæki eins og verðtryggingu og gjaldeyrishöft. Þetta mun ekki breytast fyrr en við komumst í stöðugra gjaldmiðilsumhverfi þar sem lykilatriðið er að tryggja öflugan bakstuðning seðlabanka sem hefur afl og trúverðugleika til að verja gjaldmiðilinn fyrir tímabundnum sveiflum eða áhlaupum. Merkilegt sem það nú er þá er Samfylkingin eini flokkurinn í þessum sal sem býður upp á raunhæfa leið til að komast inn í stöðugra gjaldmiðilsumhverfi 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að ræða um uppákomu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun þar sem fram kom að fulltrúar í stjórnlagaráði væru á harðahlaupum undan því að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði samhliða forsetakosningunum, en það verður að bíða betri tíma vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram hér um gjaldmiðilsmál landsins. Fram kom á Sprengisandi, þætti sem er útvarpað á Bylgjunni á sunnudögum, hjá hæstv. utanríkisráðherra að hann teldi að við værum nú á fullri ferð og gætum brátt tekið upp evru.  Hæstv. utanríkisráðherra sagði í þessu útvarpsviðtali að hann teldi mjög stutt í að við Íslendingar gætum tekið upp evru. Það væri sérstaklega tvennt sem mundi leiða til þess, í fyrsta það að ríkisskuldir væru ekki svo háar sem raun ber vitni. Benti ráðherrann á að peningalegar eignir okkar væru hlutfallslega góðar vegna mikilla eigna ríkisins í bönkunum, þá sérstaklega Landsbankanum. Í öðru lagi átti lífeyrissjóðakerfið okkar að vera einstakt fyrir Evrópusambandið í samningunum. Virðulegi forseti. Þarna gaf hæstv. utanríkisráðherra út að hann og Evrópusambandið litu svo á að lífeyrissjóðakerfi landsmanna, sem á eignir upp á rúmlega 2 þús. milljarða, væri eign íslenska ríkisins á forræði ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á það sem hv. þingmaður næst á undan mér hætti við að koma inn á. Hún kallaði það uppákomu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun. Þar mættu þrír fulltrúar frá stjórnlagaráði og sögðu okkur frá þeirri vinnu sem þeir unnu yfir helgina. Þar á eftir spurði ég hvort þau hefðu einhverjar hugmyndir um hvernig við ættum að halda áfram með málið, spurði bara sisona, og fékk svar frá einum gestinum 

Hafðu rétt eftir. Þetta er rangt.

Virðulegi forseti. Ég tel algjörlega ólíðandi fyrir gesti sem koma á fund hjá nefnd á Alþingi, að máli þeirra, þar sem þeir taka sérstaklega fram að þeir segi sína persónulegu skoðun,  
            

Frú forseti. 

Hv. þingmaður hefur orðið. Forseti biður þingmenn um að gefa hljóð.

Ég þakka kærlega fyrir það, frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt núna þegar við erum að prufukeyra nýju þingsköpin okkar að við virðum þau. Ég tel reyndar líka mjög mikilvægt að gestum sem koma á fundi nefnda sé ekki sýnd slík lítilsvirðing sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir gerði á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun  Mig langar þess vegna til að vekja athygli á því sem kannski hefur farið fram hjá einhverjum þingmönnum, þar með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að í 19. gr. nýrra þingskapa er að finna skýr ákvæði um það hvernig fundir í nefndum Alþingis skuli vera. Þeir eru þrenns konar, í fyrsta lagi er um að ræða lokaðan fund, vinnufund, eins og þann sem nefndin sat á í morgun og um það segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi, sbr. þó 2. mgr.“ sem vísar til næstu tegundar nefndarfunda sem eru gestafundir þar sem fjölmiðlar eru boðnir. Í þriðja lagi er síðan hægt að halda opinn nefndarfund sem skal haldinn í heyranda hljóti og sendur út í sjónvarpi og á vef samkvæmt nánari reglum forsætisnefndar. Frú forseti. Þarna stendur ekkert um að einstaka þingmenn skuli taka að sér að halda úti beinum útsendingum í gegnum vefinn 

Virðulegur forseti. Sumir stjórnmálamenn virðast halda að ráðherrar eigi og geti talað upp gengi íslensku krónunnar. Hvern halda þessir stjórnmálamenn að þeir séu að plata? Staða íslensku krónunnar er með þeim hætti að við höfum þurft að setja höft á eignir erlendra manna svo nemur hundruðum þúsunda milljóna króna í þessu landi. Við höfum orðið að segja við erlenda menn að þeir megi vissulega fara úr landi en að þeir séu ekki í færum til að taka peningana sína með sér vegna þess að við getum ekki látið þá hafa gjaldeyri fyrir þær krónur sem þeir eiga. Þess vegna er braskað með íslensku krónuna á aflandsmörkuðum eins og á svarta markaðnum austan tjalds fyrr á árum. Þetta er sá veruleiki sem verið er að vinna úr og enginn ráðherra getur talað upp gengi þess gjaldmiðils sem þannig er ástatt um.  Hvað varðar orð Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, áðan er rétt að halda því til haga að efnahags- og viðskiptaráðherra Steingrímur J. Sigfússon boðaði til fundar í ráðherranefnd um efnahagsmál á mánudagsmorgni og það er illa komið fyrir samstarfi stjórnmálaflokka á Alþingi ef við köllum til forustu Sjálfstæðisflokksins til þess að ræða við hana ákveðna málsmeðferð og fáum  
            

Forseti hyggst ekki gefa orðið um fundarstjórn að þessu sinni. Forseti ætlar að gera fimm mínútna hlé á þessum fundi og biður þingflokksformenn að hitta sig niðri á skrifstofu forseta. Fundinum er frestað í fimm mínútur.

Forseti hugðist nú hefja hér sérstaka umræðu þar sem málshefjandi er hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Þingmaðurinn hafði óskað eftir því að fá að bera af sér sakir en þingmaður sem hefur brotið þingsköp getur ekki komið hingað upp og borið af sér sakir, en forseti mun heimila þingmanninum að koma upp í umræðu um fundarstjórn forseta og síðan hefst hin sérstaka umræða.

Virðulegi forseti. Það er einkennilegt að ég fái ekki að bera af mér sakir í þessu máli vegna þess að hér hef ég ekki brotið fundarsköp. Í 2. málslið 19. gr. þingskapa segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi, …“ Það sem ég setti inn á Facebook-síðu mína kl. 10:10 í morgun var þetta, með leyfi forseta: „Stórfrétt. Nú er eiginlega endanlega verið að slá út þjóðaratkvæðagreiðslu um skýrslu stjórnlagaráðs samhliða forsetakosningum.“ Ekkert nafn, ekkert gestanafn, enginn nefndarmaður nefndur. Þess vegna, frú forseti, neita ég því að ég hafi brotið þingsköp og ég mótmæli því ofbeldi sem ég hef verið beitt hér á þingi. Í fyrsta lagi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun þar sem fundi var tafarlaust slitið í nefndinni eftir að þetta kom upp og svo núna þegar gera þurfti fundarhlé í hálftíma til að leita þess réttar míns að ég gæti borið af mér sakir. Þetta er óstjórn, frú forseti, og lýsir kannski því í hvaða stöðu Alþingi Íslendinga er.

Forseti hefur þegar lýst því yfir að hv. þingmaður braut þingsköp samkvæmt 19. gr. við þessa færslu sína en forseti hefur gefið þingmanninum færi á að koma hér upp undir liðnum fundarstjórn. 

Frú forseti. Ég ber það mikla virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að ég vil að menn fari eftir 14. gr. þar sem segir: „Alþingi getur kært ráðherra fyrir embættisrekstur þeirra. Landsdómur dæmir þau mál.“ Ég vil að forseti leyfi ekki umræður eða mat á því sem kemur fram í landsdómi.

Virðulegi forseti. Það er nú á mörkunum að maður hafi skap í sér til að hefja þessa umræðu eftir það sem á undan er gengið en sem dæmi um það hvernig vinnubrögð Alþingis eru þá fór þessi ósk fyrir þingið í nóvember á síðasta ári og hér er ég loksins að komast á dagskrá með þetta mál. Þessi umræða fjallar um þróun lyfjakostnaðar á Íslandi og kostnað sem Íslendingar bera af honum og ætlaði ég að byggja umræðuna á skýrslu frá ríkisendurskoðanda sem kom út í nóvember 2011 um þróun lyfjakostnaðar 2010. Afar merk skýrsla sem hefði þurft að komast tafarlaust til umræðu en vegna vinnubragða í þinginu er þetta fyrst á dagskrá núna og það er að verða kominn miður mars og þess vegna er umræðan kannski ekki alveg í takti við það sem hún hefði þurft að vera og málið því farið nokkuð mikið að kólna. Varðandi lyfjakostnað ríkisins þá eyddi íslenska ríkið tæpum 18 milljörðum árið 2009 í lyf og árið 2010 var lyfjakostnaðurinn tæpir 17 milljarðar. Þarna hafði orðið smásparnaður þannig að það er einhver árangur að verða í þessum geira en samt ægilegar upphæðir sem ríkið þarf að bera vegna þessa. Það kemur fram í skýrslunni í niðurstöðu- og ábendingakaflanum að að mati Ríkisendurskoðunar verði stjórnvöld að leita allra leiða til að fá aðgang að stærri mörkuðum og leitast við að fjölga lyfjum á markaði í því skyni til að lækka lyfjaverð og auka fjölbreytni. Það var samþykkt fyrir skömmu með lögum nr. 56/2011, um breytingu á lögum um opinber innkaup, að heimila mætti ráðherra innkaup á lyfjum, þ.e. í útboði með öðrum EES-ríkjum. Því langar mig til að velta því upp við ráðherra hvort reynt hafi á þetta vegna þess að það er þó nokkuð síðan þessi lög voru sett: Hefur íslenska ríkið farið í útboð á lyfjum með öðrum EES-ríkjum? Mikið er deilt á það líka að skráning lyfja á íslenskan markað hafi hækkað mjög mikið, úr að mig minnir 30–40 þús. upp í 1,3 millj., og því spyr ég ráðherrann jafnframt að því: Hefur verið skoðað hvort hægt sé að lækka þessa upphæð, því að Lyfjastofnun sér um þessa skráningu og það er alveg óheyrilega dýrt fyrir nýja aðila að ætla að sækja á þann litla markað sem er á Íslandi? Það hefur komið fram að Lyfjastofnun er að verða ansi stór stofnun, ein af þessum eftirlitsstofnunum, og telur starfsmannafjöldinn þar rúmlega 60 manns. Er það gríðarlega fjölmenn stofnun miðað við hlutverk hennar. Ég spyr því ráðherra jafnframt að því hvort það hafi verið skoðað hvernig þróun í mannskap þar hefur verið og hvernig hann nýtist. Vegna þessa háa lyfjakostnaðar langar mig líka til að spyrja ráðherrann hvort hann hafi skoðað hver sé ástæðan fyrir því að hækkun á lyfjum almennt sé svo algeng eins og nú er. Hefur farið fram einhver úttekt á því hvernig stendur á þessari hækkun umfram það að hér varð bankahrun og gengi krónunnar raskaðist? Mig langar að fá svör við þessari spurningu. Það sem beint var til velferðarráðuneytisins af Ríkisendurskoðun í skýrslunni sem gefin var út í nóvember 2011 var akkúrat þetta: Að leita þyrfti leiða til að fá aðgang að stærri mörkuðum og fjölga lyfjum á markaði, að skilgreina hvernig meta ætti árangur af því starfi og tryggja að lyfjaútboð mundi ekki leiða til fákeppni. Hefur þetta verið gert? Hefur verið farið að þessum tilmælum? Hvernig brást ráðuneytið við þessum ábendingum? Þetta samtvinnast meðal annars þeim spurningum sem ég kom með í upphafi og vonast ég til að ráðherrann hafi svör við flestu af því sem ég hef spurt hér. Málið er brýnt og afar brýnt að lyfjakostnaður einstaklinga og ríkisins lækki á komandi mánuðum og árum vegna þess að þetta er eitt af því sem er að sliga mörg heimili.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu um lyfjaverð og harma að hún skuli ekki hafa farið fram fyrr. Þannig er að það er lagt fyrir forsætisnefnd og í samráði við ráðherra hvaða mál skuli tekin á dagskrá á hverjum tíma og oft eru þetta mörg mál sem óskað er eftir að rædd séu í sérstakri umræðu. Einhverra hluta vegna hefur þetta mál orðið út undan og er leitt að vita af því en í sjálfu sér er ekkert of seint að taka þessa umræðu. Þetta er stöðugt viðfangsefni sem þarf að ræða á hverjum tíma, þetta er ekki nýtt viðfangsefni, það er margra ára, þ.e. að reyna að halda lyfjaverði niðri. Það má byrja á því að svara spurningunni almennt varðandi þá skýrslu sem hér var nefnd og kom frá Ríkisendurskoðun og var afar góð, að bæði fyrir útkomu þeirrar skýrslu og í framhaldinu hefur verið stöðug vinna í gangi til að reyna að sporna gegn hækkun á lyfjakostnaði. En það er ástæða til þess í upphafi að gera mun á því þegar annars vegar er talað um lyfjaverð og hins vegar um lyfjakostnað ríkisins vegna þess að lyfjakostnaður getur auðvitað aukist vegna magnaukningar, þ.e. aukinnar eftirspurnar eftir lyfjum o.s.frv. Lyfjaverð getur breyst með genginu og eins og hér hefur komið fram samkeppnisatriðum, hvort útboð eru nægilega góð o.s.frv. Við höfum verið að glíma við það kannski fyrst og fremst að lyfjakostnaður hefur aukist vegna magnaukningar í ákveðnum lyfjaflokkum. En sjá má í skýrslunni frá Ríkisendurskoðun að tekist hefur að halda lyfjaverðinu niðri, þ.e. það hefur ekki hækkað á undanförnum árum umfram gengisbreytingar, og skýrsla Ríkisendurskoðunar um þróun lyfjaverðs og skýrsla Boston Consulting Group, sem vann með okkur í greiningarvinnu í haust, og tölur Hagstofunnar staðfesta verulegan árangur í lækkun lyfjakostnaðar frá hruni. Í skýrslu Boston Consulting Group kemur fram að frá 2008–2010 varð 14% hækkun á lyfjakostnaði reiknað í íslenskum krónum en 12% lækkun ef þetta var yfirfært í erlendan gjaldmiðil, þ.e. ef við hefðum reiknað þetta út í evrum þar sem megnið af lyfjunum var keypt. Einnig kemur fram á sömu síðu, bls. 90, í skýrslu Boston Consulting Group að árið 2010 var lyfjakostnaður reiknaður í evrum og án virðisaukaskatts lægri á Íslandi en til dæmis bæði í Danmörku og Svíþjóð. Það hefur því tekist ágætlega að halda aftur af almennum lyfjakostnaði en ekki eins vel hvað varðar sjúkrahúslyfin, svokölluðu S-merktu lyfin sem eru notuð á sjúkrahúsum og sérstökum stofnunum eins og hjúkrunarheimilum. Þau lyf eru endurgjaldslaus fyrir viðkomandi, þ.e. notandinn borgar ekki fyrir þau. En þar hefur gengið ver, þar hafa komið ný lyf, mjög dýr lyf sem hafa verið í boði, og þrátt fyrir að býsna þétt hafi verið haldið um að þau lyf séu ekki veitt og settar nýjar reglur um það þá hefur orðið veruleg aukning á kostnaði þar. Þessi skýrsla er mjög upplýsandi um marga þætti og þar er ein af tillögum Ríkisendurskoðunar að bæta aðgengi að ódýrum samheitalyfjum. Ef við hefðum sama aðgang að ódýrum samheitalyfjum og til dæmis Færeyingar og Grænlendingar mætti lækka lyfjakostnaðinn verulega en þarna erum við bundin af regluverkinu sem við erum þátttakendur í og ýmsum kröfum, m.a. að þýða þarf mjög ítarlegar upplýsingar með hverju lyfi. Þar kemur einmitt fram að af lyfjum sem eru með markaðsleyfi, það eru 4.400 lyf sem hafa leyfi, eru ekki nema 2.200 á markaðnum. Það er kannski ekki síður áhyggjuefni að þessum aðilum hefur ekki tekist að hafa framboðið nægilega mikið hér og það er hluti af því sem þarf að vinna stöðugt að og í framhaldinu. Varðandi það að bjóða út á stærri markaði þá var sú heimild veitt af þinginu eins og kom fram hjá hv. málshefjanda, en þar var bætt inn í lögin orðunum „virkri samkeppni“ sem gerði útboðsmöguleikana miklu þrengri en við ætluðum í upphafi og ég held að við ættum að skoða það betur. Það er mjög mikilvægt að við reynum að komast inn í stærri útboð einmitt á Norðurlöndunum eða hjá nágrannaþjóðunum til þess að reyna að ná niður lyfjaverði. Almennt má segja að við höfum verið á réttri leið hvað varðar lyfjaverð til landsins en við eigum þó langt í land. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þetta er mikið áhyggjuefni og maður hefði viljað sjá peningum ráðstafað í annað en lyfjakostnað, við hefðum þurft að fyrirbyggja það að aukning yrði á ákveðinni lyfjanotkun í stað þess að bæta þar í. Ég hlakka til að fylgjast með umræðunni og heyra hvað aðrir hafa um málin að segja en það er ljóst að stöðug vinna er í gangi við að reyna að halda þessum kostnaði niðri.

Frú forseti. Ég sakna þess frumkvæðis sem hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, byrjaði á, þ.e. að mynda samkomulag eða reyna að ná samkomulagi við Norðurlandaþjóðirnar um að þær tækju upp sameiginlegt lyfjaeftirlit. Á Íslandi eru 3.300 lyf leyfð en í Danmörku eru þau 10.700, þrisvar sinnum fleiri. Þetta mundi örugglega auka samkeppni og stórlækka kostnað við lyf á Íslandi. Lyfjaeftirlit Íslands gæti líka tekið að sér verkefni í Norðurlandasamstarfi þannig að þetta gæti orðið ódýrara fyrir öll ríkin og ég skora á hæstv. ráðherra að stefna að því. Almenningur borgar um einn þriðja af lyfjum, það eru 3–4 milljarðar sem þjóðin er að borga í lyf. Það skiptir verulegu máli fyrir hag þjóðarinnar hvernig til tekst að halda lyfjaverði niðri. Það liggur enn þá fyrir hv. velferðarnefnd frumvarp um niðurgreiðslu kostnaðs á lyfjum og hvernig greiðsluþátttöku sjúklinga er háttað. Ég leiddi einu sinni nefnd um þetta atriði sem var nærri því komin að leiðarlokum en þá var meiningin að taka allan heilbrigðiskostnaðinn fyrir. Það að taka bara lyfin mun valda miklum vandræðum því að sumir sjúklingar hafa notið þess að fá lyfin ókeypis en borga rannsóknir og annað slíkt á fullu, en nú borga þeir bæði lyfin og rannsóknirnar. Þetta mun valda miklum vandræðum. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka á honum stóra sínum og ná samkomulagi við Norðurlöndin og auka samkeppni og taka svo greiðsluþátttöku sjúklinga, allt heila kerfið, undir þannig að almenningi sé hlíft við miklum útgjöldum vegna heilbrigðisþjónustu í heild sinni.

Frú forseti. Það er rangt að lyfjaverð hafi hækkað mikið undanfarin ár, hvað þá mjög mikið. Skýrsla Ríkisendurskoðunar frá því í nóvember 2011 um þróun lyfjakostnaðar 2008–2010 sýnir þvert á móti að vegna aðgerða stjórnvalda hefur náðst verulegur árangur í lækkun lyfjakostnaðar frá hruni. Í kjölfar hrunsins varð 36% gengisfelling milli áranna 2008 og 2009 og þá gripu stjórnvöld eðlilega til ýmissa ráðstafana. Meðal annars voru takmörkuð innkaup á nýjum S-merktum lyfjum og niðurgreiðslur voru takmarkaðar við ódýrustu lyfjaflokkana. Ríkisendurskoðun metur það svo að árangur af þessum aðgerðum stjórnvalda sé ótvíræður og hann hafi skilað 3,5 milljarða kr. sparnaði á þessum tveimur árum, 2,6 milljörðum á árinu 2009 og 900 millj. kr. á árinu 2010. Skýrslan leiðir enn fremur í ljós að þótt lyfjamarkaðurinn á Íslandi sé mjög lítill og úrvalið sé miklu minna en á Norðurlöndunum eru almenn lyf nú á sambærilegu verði og þar, þveröfugt við það sem var á árinu 2007. Það er athyglisvert og áreiðanlega í fyrsta skipti um alllangan tíma. Frú forseti. Það má alltaf gera betur og Ríkisendurskoðun hvetur til þess að leitað verði leiða til að fá aðgang að stærri mörkuðum. Sérstaklega þarf að bæta aðgengi að ódýrum samheitalyfjum. Þetta er sameiginlegur vandi smærri markaða, þ.e. hærra verð og minna úrval. En það eru ekki alltaf dýrustu lyfin sem vantar heldur líka þau ódýrustu. Lyfjaframleiðendur sem bjóða upp á ódýr lyf sjá sér ekki hag í að sækja um markaðsleyfi hér á landi eða nýta þau og afleiðingin er sú að oft vantar einföldustu og ódýrustu lyfin, jafnvel magnyl og íbúfen. Hvað er til ráða? Við getum leitað eftir samstarfi, tvíhliða samningum við önnur lönd, við getum eins og hæstv. ráðherra sagði lækkað lyfjakostnað verulega með tvíhliða samningum en við getum líka fetað í fótspor ríkja eins og Liechtensteins, Kýpur og Möltu eða Lúxemborgar 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að hefja umræðu um þetta mikilvæga málefni. Það hefur verið gripið til allra þeirra markvissu aðgerða sem hægt er að gera og því þarf að halda áfram. Gripið hefur verið til fjölþættra úrræða og það er enn fleira sem þarf að gera. Ég ætla að ræða aðeins einn þátt sem ýmsir þingmenn hafa komið inn á, um að bæta aðgengi að ódýrum samheitalyfjum. Ég þekki þetta ákaflega vel á dýralyfjamarkaðnum. Þar koma öfgarnar skýrast fram í því hve lítill markaðurinn er og hversu erfitt er að fá aðgengi að ódýrum markaðslyfjum. Langflest lyf sem eru á þeim markaði eru þar af leiðandi háð undanþágum og er gríðarlega flókið og umfangsmikið verk að halda utan um þetta verkefni. Það sama á við á mannalyfjamarkaðnum þótt hann sé vissulega heldur stærri. Það er hins vegar knýjandi spurning hvort 320 þús. manna þjóð hafi hreint út sagt efni á að reka sjálfstæða lyfjastofnun, lyfjaeftirlit og lyfjaverðseftirlit eins og verið hefur og hvort ekki sé skynsamlegt, eins og hér hefur komið fram hjá nokkrum hv. þingmönnum, að hefja viðræður við eitthvert þeirra Norðurlanda, til að mynda Danmörku eins og hér hefur komið fram. Færeyingar og Grænlendingar njóta umtalsvert betri kjara vegna þess að þeir hafa aðgang að mun fleiri lyfjum. Þetta er verkefni sem ég hvet hæstv. ráðherra til að ræða við okkur í dag og síðan að taka upp í kjölfarið. Það er mikilvægast að við áttum okkur á því að þau fyrirtæki sem flytja inn lyf til Íslands eru mörg hver þau öflugustu í heimi. Mikilvægt er að hafa aðgang að þeim en þau fyrirtæki eru líka gjarnan með dýrustu lyfin. Það eru til samheitalyf hjá öðrum minni fyrirtækjum sem sjá sér ekki hag í því að flytja vöruna hingað inn til okkar, einfaldlega vegna þess að markaðurinn er svo lítill og hindranirnar sem við höfum sett upp í eftirlitskerfinu eru allt of miklar. Það er þar sem við verðum að bæta í og ég held að það sé gríðarlegan ávinning þar að sækja.

Virðulegi forseti. Eðlileg notkun lyfja er einn þeirra þátta sem hefur aukið lífsgæði fólks um víða veröld. Þar eigum við vísindasamfélaginu stóra þökk að gjalda en hávísindalegar afurðir margra ára rannsóknarvinnu kosta að sjálfsögðu sitt. Stjórnvöld allra ríkja standa því frammi fyrir því að vilja vinna að velferð og heilbrigði þegna sinna með því að veita þeim aðgang að bestu hugsanlegu lyfjum á sem lægstu verði en jafnframt þurfa stjórnvöld að gæta ýtrasta hagræðis. Það hlýtur að vera flestum ljóst að á litlu markaðssvæði eins og Íslandi eru hagræðingaraðgerðir erfiðari en á þeim stærri. Ísland ber sig saman við Bretland og Norðurlöndin hvað varðar lyfjategundir og verð til neytenda og hefur tekist ótrúlega vel að standa sig í þeim samanburði. Það auðveldar hinum litla íslenska lyfjamarkaði lífið að nýta sér rannsóknir nágrannalandanna við ákvarðanir um það hvaða lyf skuli nota hér. Það væri auðvitað afar hagkvæmt fyrir okkur að geta verið í samvinnu við önnur ríki um útboð, a.m.k. vegna dýrustu lyfjanna. Því miður virðast þær opnanir sem gerðar voru í þá átt á síðasta ári ekki hafa verið nægilega miklar og spurning hvort endurskoða þurfi þau ákvæði. Lyfjakostnaður einstaklinga getur verið afar íþyngjandi ef einstaklingur þarf að nota mörg lyf. Nýtt kerfi er í vinnslu í frumvarpi um greiðsluþátttöku sem er í meðförum velferðarnefndar. Þar er komið til móts við þá einstaklinga sem mestan kostnað bera vegna lyfja með kostnaðarþökum upp á 65 þús. kr. en 45 þús. kr. hjá börnum og lífeyrisþegum. Í umræðunni um það mál hefur verið rætt um hreyfiseðla og hvernig nýta megi þá til mótvægis við lyfjanotkun þeim sem þá nota til aukinna lífsgæða og vonandi til minnkaðrar lyfjanotkunar og þar með lækkaðs kostnaðar bæði fyrir einstaklinga og samfélagið. Við þurfum nefnilega að vera skapandi í hugsun og nýta allar færar leiðir sem mögulegt er til að lækka lyfjakostnað, bæði hins opinbera og hvers einstaklings og hvers heimilis, og um leið að auka lífsgæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ástæðan fyrir því að lyfjaverð er hærra hér en annars staðar er sú að við erum partur af evrópskri haftaverslun með lyf. Þegar við gengum í EES var almenna reglan sú að þegar vara er komin inn í eitt land er hún komin inn í öll. Undantekningin er lyfin. Fara þarf í gegnum sama prósess í hverju einasta landi sem er óheyrilega dýr, sérstaklega fyrir lítið land. Það er óskiljanlegt af hverju núverandi hæstv. ríkisstjórn nýtti ekki það tækifæri sem var komið upp. Það var sameiginleg stefna allra Norðurlandanna að koma hér með sameiginlegt norrænt heilsusvæði. Það er fullkomlega óskiljanlegt af hverju núverandi hæstv.  Það er sömuleiðis óskiljanlegt af hverju menn nýta ekki krafta hv. þm. Péturs Blöndals sem var búinn að vinna að því að koma hér á endurgreiðslukerfi og bendir réttilega á að það dugar ekki bara að taka lyfin, það verður að taka alla heilbrigðisþjónustuna. Það náðist gríðarlegur árangur á sínum tíma þegar við reyndum þó að vinna innan þessa kerfis sem er til staðar núna. Ætli stærsti einstaki þátturinn, sem var lækkað lyfjaverð og við njótum góðs af, hafi ekki verið bannaður á heildsölumarkaði en ég hef ekki tíma til að fara í gegnum alla þá þætti í þessari stuttu ræðu. Mér er hulin ráðgáta af hverju það samstarf sem var búið að leggja upp með og var búið að fá pólitískt samþykki annarra norrænna heilbrigðisráðherra til að fara út í, það er óskiljanlegt af hverju menn hafa ekki fylgt því og klárað það verk, algjörlega óskiljanlegt. Ég get ekki betur séð en að hér sé algjör pólitísk samstaða um að fara þá leið. Vandinn er sá að við erum lítill markaður, við erum lokuð inni í þessu evrópska haftakerfi. Það eru lausnir, við þurfum að framkvæma þær í samstarfi við aðra. En hér hefur það verið stefna núverandi hæstv. ríkisstjórnar að ef það hefur komið frá sjálfstæðismönnum er því hent út af borðinu, jafnvel þótt þá sé fórnað í þessu tilfelli hagsmunum 

Frú forseti. Kallað var eftir skapandi hugsun hér áðan og minnst á hreyfiseðlana sem sannarlega gætu orðið til þess að draga úr lyfjakostnaði landsmanna og bæta líðan þeirra. Ég vil koma inn í þessa umræðu um skapandi hugsun hugmyndinni um að ríkið framleiði sjálft ódýr samheitalyf, eins og gert var í Lyfjaverslun ríkisins með ágætum árangri á árum áður og eins og Færeyingar gera enn þann dag í dag með góðum árangri. Þá þyrftum við kannski ekki að standa frammi fyrir því að magnyl og íbúfen, ódýr handkaupsverkjalyf, fáist ekki vikum og jafnvel mánuðum saman. Frú forseti. Það má alltaf gera betur í þessum efnum og ég vil víkja aðeins að stærðunum í lyfjaútgjöldunum því að almenn lyf kosta ríkissjóð núna um 9 milljarða á ári, S-merktu lyfin um 6 milljarða og 4–5 milljarðar bætast við í lyfjakostnað á heilbrigðisstofnunum. Samtals eru þetta tæpir 20 milljarðar kr., þ.e. um fimmtungur af útgjöldum til heilbrigðismála. Það þarf virkilega að horfa í hverja einustu krónu og í allar matarholur til að draga úr þessum kostnaði. Það er athyglisvert að á bak við notkun S-merktu lyfjanna eru ekki nema um 5 þús. sjúklingar sem þýðir að kostnaður er að meðaltali 1,2 milljónir á sjúkling. Þetta er vert að skoða nánar því að ástæðurnar geta sannarlega verið margþættar, ekki aðeins val á lyfjum eða fjöldi sjúklinga heldur vil ég nefna þriðja möguleikann og þann eina sem ekki krefst siðferðilegra svara um val á lyfjum eða val á sjúklingi sem er markaðurinn og markaðsaðstaðan. Lyfjarisarnir eru gríðarlega sterkir hagsmunaaðilar og mikil pressa er á að upp séu tekin ný og dýr lyf. Þess vegna er mikilvægast í mínum huga að virkja nú lagaákvæðið sem var sett í fyrra inn í lög um opinber útboð til að tryggja að Landspítalinn geti tekið þátt í sameiginlegum útboðum, til að mynda í Noregi, og notið kjara sem heilbrigðisstofnanir þar fá. Ef ákvæðin duga ekki sem mér sýnist verður einfaldlega að breyta þeim.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim sem tekið hafa þátt í þessari umræðu en upp úr stendur samt að langmesta boðskapinn og fræðsluna flutti hæstv. fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, núverandi hv. þingmaður. Hann varpar ljósi á það sem ég spurði um í upphafi, hvers vegna þessi einokun væri á Íslandi í ljósi þess að við erum aðilar að EES-samningnum og eins og allir vita er ein grunnstoð EES-samningsins frjálst flæði vöru. Hvers vegna falla lyf ekki undir frjálst flæði vöru innan EES? Ég vildi gjarnan fá svar við því hjá hæstv. velferðarráðherra. Hvað er það sem hindrar það að lyfin geti verið vara? Það kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að þetta væri lokað inni í einhverjum ranghölum. Sem dæmi má nefna að rusl er flokkað sem vara á EES-svæðinu þannig að langt er seilst í þá átt. Hæstv. velferðarráðherra svaraði ekki nærri því öllum þeim spurningum sem ég beindi til hans. Það verður líklega að liggja á milli hluta í ljósi þess hvers eðlis þessi umræða er, þetta er náttúrlega afar knappur tími til að taka á svo veigamiklu máli. Mig langar þó að lokum að benda á bls. 14 og 15 í þessari ágætu skýrslu sem Ríkisendurskoðun gerði um þessi mál. Bent er á hvernig reynt hefur verið að leysa þetta vandamál og bent á leiðir til að auka lyfjaframboð á litlum mörkuðum eins og eru hér á landi, eins og til dæmis með fjöllandapakkningum og að Norðurlöndin verði eitt markaðssvæði og svo að kanna með útboð á Landspítalanum samkvæmt þeirri lagabreytingu sem var gerð í fyrra um lög um opinber innkaup. Ég vona að ráðherrann hafi tíma til þess að fara aðeins nánar yfir það í seinni ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og margar af þeim hugmyndum sem hér hafa komið fram. Það er í sjálfu sér búið að koma fram og er forvitnilegt að heyra að hv. málshefjandi kallar eftir því að við vinnum betur innan EES-samstarfsins og nýtum okkur það þar af því að lyfin hafa verið tekin þar út úr. Ég geri þá játningu um þær athugasemdir sem hér eru eignaðar undirrituðum, að vilja ekki taka við tillögum sjálfstæðismanna, að þá er verið að bera hér fram tillögu sem ég hef aldrei heyrt varðandi norræna markaðinn og er ágætt að það komi hér fram. Ég neita því að hafa sagt að ég hafi óskað eftir því að það mál yrði ekki keyrt áfram. Hið sama gildir um tillögur  Hér láðist mér að svara um skráningarkostnaðinn og umfang Lyfjastofnunar. Ég vona að ég fái tækifæri til að svara því síðar. Hv. þingmaður nefndi fleiri spurningar. Sem betur fer svarar Ríkisendurskoðun mjög mörgum þessara spurninga sjálf í skýrslu sinni og það hefur komið fram í umræðunni hvaða hugmyndir og vangaveltur eru í vinnunni og við munum ekkert láta staðar numið hér í baráttunni fyrir því að halda lyfjakostnaði niðri og hindra það að fólk þurfi að nota lyf í auknum mæli eins og því miður hefur verið reyndin þrátt fyrir allt það 

Virðulegi forseti. Það er ákveðinn galli, þótt ég geri enga athugasemd við fundarstjórn forseta, eins og í þessu tilviki að þegar við erum að fara í umræðu sem ég tel afskaplega merkilega og mikilvæga að fara í gegnum að ákveðin óhagkvæmni er í því þegar sá aðili sem síðast talar, og enginn annar getur komist að og svarað, geti komist upp með að hafa jafnvel rangt eftir þeim sem - 
            

Undir þessum lið, hv. þingmaður, er óheimilt að halda áfram umræðu sem þegar er lokið.

Þess vegna, virðulegi forseti, vildi ég alls ekki gera það heldur bara vekja athygli á því að þrátt fyrir að fundarstjórn forseta sé algjörlega til fyrirmyndar er þetta ákveðið óhagræði sem erfitt er að eiga við og þess vegna fannst mér bara rétt og skylt að fara yfir það hér.

Virðulegur forseti. Fyrir þessu máli var mælt á þingfundi í gær og það hefur verið til umfjöllunar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta er út af fyrir sig gamall kunningi í þinginu, það er verið að dreifa greiðslum fyrir innflytjendur sem þurfa að standa skil á gjöldum í ríkissjóð. Það er breiður stuðningur við málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, ekki voru gerðar tillögur um neinar breytingar á því og ég mæli þess vegna með því að það verði gert að lögum

Virðulegi forseti. Þetta mál er seint fram komið og kannski ekki til fyrirmyndar hvernig við stöndum að því en hins vegar er mun betra að við greiðum atkvæði með því en ekki. Þetta er ívilnandi fyrir atvinnulífið í landinu og ég mæli með því að við segjum já.