Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj, 39 till. til þál. um hagnýtingu á brotajárni eða úrgangsjárni. Þetta mál er ekki nýtt hér á hv. Alþingi. Það hefur áður verið rætt hér, en ekki tekin fullnaðarákvörðun eða gerð fullnaðarathugun á því, hvort hagkvæmt væri að koma upp innanlands járnbræðslu. Ég er sannfærður um, að hér er um miklu meira mál að ræða, en sumir vilja vera láta og að það er áreiðanlega þess virði, að það sé tekið til rækilegrar athugunar. Höfuðatriði málsins er það, að nú fellur til hér á landi talsvert mikið af úrgangsjárni, sem er hráefni og við nú flytjum til útlanda og seljum þar fyrir mjög lítið verð. Flestar aðrar þjóðir vinna úr þessu hráefni, úrgangsjárninu, sjálfar og framleiða á þann hátt vörur, sem eru mjög eftirsóknarverðar á heimsmarkaðinum, þ.e.a.s. járn af ýmsum gerðum. Þetta ráðslag getur auðvitað ekki gengið til lengdar og hlýtur að verða tekið til athugunar, með hvaða hætti mönnum þykir eðlilegast að nýta það hráefni, sem til fellur með þessum hætti. Vorið 1955 fól viðskmrn. Iðnaðarmálastofnun Íslands að gera athuganir á því, hvort hagkvæmt væri að hagnýta brotajárn innanlands. Iðnaðarmálastofnunin gerði skýrslu um það mál, og er þar margs konar upplýsingar að finna, lútandi að þessu. Hins vegar segir stofnunin, að þetta málefni sé svo umfangsmikið, að frekari rannsókna þyrfti með, áður en ákvörðun væri tekin í málinu, Till. mín gerir einmitt ráð fyrir, að þessari athugun sé haldið áfram. Það er vitaskuld augljóst mál, að járnbræðsla, sem starfrækt yrði hér á landi, yrði mjög lítil, samanborið við erlend stáliðjuver. En jafnvel þó að ekki væri um að ræða nema 5–10 þús. tonna afköst á ári, þá er málið engu að síður stórmál á okkar mælikvarða. Ef hráefnið er til í landinu og hægt er að koma vélum upp fyrir viðráðanlegt verð og ef rekstur járnbræðslu væri talinn hagkvæmur, þá eru 5–10 þús. tonn t.d. af steypustyrktarjárni hreint ekki svo lítil framleiðsla á okkar mælikvarða. Ég held, að það sé ríkjandi mikill misskilningur hjá almenningi varðandi járnbræðslu. Sumir halda, að hér sé um að ræða risastórt fyrirtæki, sem ekkert vit sé í, en aðrir halda, að hráefnið sé svo lítið, að aldrei verði neitt vit í rekstrinum af þeim ástæðum. Enn aðrir vilja jafnvel líkja þessum hugmyndum við Faxaverksmiðju eða glerverksmiðju. Nú skal ég ekkert um það fullyrða, hvað raunhæft er í þessu máli, en því er till. mín fram komin, að ég tel ómaksins vert, að ýtarleg athugun sé gerð á öllu málinu í heild. Jón Brynjólfsson vélaverkfræðingur iðnaðarmálastofnunarinnar hefur sagt mér, að hann telji það alveg vafalaust, að nægjanlegt hráefni yrði fyrir hendi til að starfrækja 10 þús. tonna járnbræðslu. Þá miðar Jón við, að safnað væri brotajárni fyrstu 3 árin, á meðan verið væri að koma verksmiðjunni upp, áður en starfrækslan hæfist, og eftir þann tíma telur Jón að veruleg hráefnisaukning yrði frá ári til árs, sem er byggt á þeirri staðreynd, hversu mikill járninnflutningur hefur verið til landsins eftir 1945. Árið 1965 telur Jón að féllu til um 10 þús. tonn af úrgangsjárni og síðan meira. Nú er talið, að falli til einhvers staðar á milli 5 og 8 þúsund tonn á ári. Það er athyglisvert, að árið 1952, þegar verðið var einna hæst á brotajárni erlendis, voru flutt út 9.980 tonn á einu ári. Hefur þá sjáanlega verið lögð sérstök áherzla á söfnun þessa hráefnis. Járn er nú sem áður mjög eftirsótt vara á heimsmarkaðnum, og vitanlega gildir það sama um brotajárn, sem auðvitað er bezta hráefnið til járnframleiðslu. Það er því hörmulegt, að við Íslendingar skulum flytja út tugþúsundir tonna af þessu verðmæta hráefni, án þess svo mikið sem athuga til hlítar, hvort ekki er einmitt mjög vel hægt að vinna úr þessu hráefni hér heima. Ég held, að við höfum einhvern tíma ráðizt í annað eins. Varðandi framleiðsluvörur slíkrar járnbræðslu yrði vafalaust fyrst og fremst hugsað um framleiðslu steypustyrktarjárns af tilteknum algengum stærðum. Innflutningur steypustyrktarjárns á s.l. ári var 71/2 millj. kr. í gjaldeyri, og 9 fyrstu mánuði þessa árs var innflutningurinn 9.3 millj. kr. Hér er því um að ræða verulegt gjaldeyrisatriði, þó að ekkert annað væri framleitt, en þessi eina járnvara, þ. e. steypustyrktarjárn. Iðnaðarmálastofnunin áætlar, að innanlandsmarkaður stangajárns yrði fyrst um sinn um 5 þús. tonn á ári, en yrði kominn upp í um 10 þús. tonn í kringum 1970. Iðnaðarmálastofnunin hefur ekki gert ýtarlegar athuganir á stofnkostnaði járnbræðslu. Þó er þess getið í skýrslunni, að stáliðjuver með 10 þús. tonna afköstum ætti að kosta eða væri ekki ótrúlegt að það kostaði á milli 15 og 20 millj. íslenzkra króna. Aðalverðmæti járnbræðslunnar liggur í valsasamstæðu, sem talið er að muni kosta 10 –15 millj. kr. Að sjálfsögðu kæmi einnig til greina að setja upp bræðslu með ca. 5 þús. tonna afköstum, en þá er talið, að hvort tveggja sé, að hráefnið verði ekki fullnýtt og að rekstrargrundvöllur verði miklu lakari. Í rekstraráætlun gerir iðnaðarmálastofnunin ráð fyrir afskriftum, vöxtum og viðhaldi, sem nemi um 20%, og samt verði ríflegur tekjuafgangur. Engar endanlegar kostnaðar- eða rekstraráætlanir virðast mér þó hafa verið gerðar, enda segir iðnaðarmálastofnunin í niðurlagi skýrslu sinnar, að um bráðabirgðaniðurstöður sé að ræða og að frekari rannsókna þurfi með, áður en ákveðið væri að ráðast í að reisa stáliðjuver til hagnýtingar á úrgangsjárni. Líkur benda hins vegar til, segir í skýrslunni, að slíkt fyrirtæki ætti að vera þjóðhagslega hagkvæmt, Vestur-Íslendingurinn Jón Ólafsson, sem er þekktur vestan hafs fyrir forustu sína á sviði framleiðslu gæðastáls, hefur í blöðum hér heima lagt áherzlu á, að hann teldi sjálfsagt, að komið væri upp stáliðjuveri til að vinna úr úrgangsjárni, og sá maður er talinn hafa mjög gott vit á þessum málum. Ég held, að það geti ekki verið vafi á því, að sjálfsagt sé að fela hæstv. ríkisstj. að halda þessu máli vakandi og láta gera endanlegar rannsóknir og athuganir á því, hvort hagkvæmt sé að koma svona fyrirtæki upp. Ég legg svo til, að umræðu um þetta mál verði frestað og till. verði vísað til hv. allshn. Ingólfur Jónsson: Herra forseti. Það er rétt, sem hv. flm. þessarar till. sagði, að þetta mál er ekki nýtt hér í hv. Alþingi. Það hefur verið flutt till. um þetta, að ég ætla tvisvar, og einu sinni hefur verið flutt frv, til laga um stofnun stáliðjuvers. 1955 var till. um þetta efni vísað til ríkisstjórnarinnar. Till. var þess vegna afgreidd, og það, sem gert var í framhaldi af því, var að fela Iðnaðarmálastofnun Íslands, samkvæmt bréfi 13, maí 1955, að gera rannsókn á því, hvort tiltækilegt væri að koma hér upp stáliðjuveri til þess að vinna úr brotajárni. Iðnaðarmálastofnunin lagði allmikla vinnu í þessa athugun, enda tók hún langan tíma, nokkuð á annað ár. Iðnaðarmálastofnunin hafði ekki lokið þessu starfi fyrr en í september 1956, og ég verð að segja það, að skýrsla iðnaðarmálastofnunarinnar er nokkuð sannfærandi um, að það beri að gera þetta, að ráðast í að byggja stáliðjuver. Síðan skýrsla og álit iðnaðarmálastofnunarinnar kom, er nú liðið nokkuð á annað ár, og hæstv. ríkisstj, hefur ekki, að ég veit til, gert nokkuð til þess, að rannsókninni yrði haldið áfram. Mig furðar því ekkert, þótt hv. 10. landsk. þm., sem hlýtur að vera kunnugur í herbúðum hæstv. ríkisstj., geri tilraun til þess að ýta við hæstv. ríkisstj. með flutningi þessarar till., úr því að hæstv. stjórn hefur ekki, þrátt fyrir hina ýtarlegu og jákvæðu skýrslu iðnaðarmálastofnunarinnar, hreyft legg eða lið nú nokkuð á annað ár, í þessu máli. Það hefði legið beinast við hjá hæstv. ríkisstj. að láta framhaldsrannsókn fara fram eftir að hafa fengið í hendur hina ýtarlegu skýrslu iðnaðarmálastofnunarinnar. Útdráttur hennar er birtur í tímaritinu Íslenzkur iðnaður, í septemberblaði 1956, og ég ætla, að allir hv. þm, hafi fengið þetta blað, og er þess vegna óþarfi að vera að lesa upp úr því, af því að ég býst við, að flestum hv. þm. sé ljóst, að þar er beinlinis gefið í skyn, að fyrirtæki sem þetta geti verið mjög þjóðhagslegt og það beri að ráðast í þetta, en þó þurfi, áður en það verði gert, að gera ýtarlegri rannsókn á ýmsum sviðum. Það hefði þess vegna verið æskilegt, að hæstv. ríkisstj. hefði gert ráðstafanir til þess, að þessi framhaldsrannsókn hefði átt sér stað. Tillögu um þetta efni hafði verið áður vísað til ríkisstjórnarinnar til aðgerða í þessu máli, og framhaldið var að kveðja nýja menn til rannsóknar og nánari athugunar á þessu. Hafi hæstv. ríkisstj. talið, að hana vantaði heimild til þess að nota fé í þessu efni, bar henni að afla þeirrar heimildar. Ég satt að segja hafði búizt við því, að þetta mál væri í framhaldsrannsókn, þangað til till. hv. þm. kom hér fram í hv. Alþingi, og úr því að hann flytur málið hér inn í þessu formi, þá hlýtur það að vera vegna, þess, að honum hefur fundizt sérstök ástæða til að ýta við hæstv. ríkisstj. í aðgerðaleysi hennar. Ég vil, úr því að hæstv. ríkisstj. hefur haldið að sér höndum í þessu máli, styðja þessa till., og ég vænti þess, að hún megi verða til þess að ýta við hæstv, stjórn, að hún láti framhaldsrannsókn fram fara í þessu máli, sem virðist vera gott mál. Það er sannleikanum samkvæmt, að allt of mikið er gert að því hjá okkur Íslendingum, sem stöðugt vantar gjaldeyri og höfum oft litla atvinnu fyrir fólkið í landinu, að flytja út hráefnið í stað þess að nýta það í landinu til tekjuöflunar og til gjaldeyrissparnaðar. Ég tel gott, að þessi till. er komin fram, úr því að nauðsynlegt var að ýta við hæstv. ríkisstj. á þennan hátt með henni.



Herra forseti. Ég vil í framhaldi af þeim ummælum hv. þm. Rang., að nauðsynlegt hafi verið að ýta við ríkisstj, varðandi þetta mál, aðeins taka þetta fram: Í framhaldi af álitsgerð Iðnaðarmálastofnunar Íslands um þetta mál sneri iðnmrn. sér til annarra aðila og æskti umsagnar þeirra um málið. Sumir þeirra munu og hafa látið hinu háa Alþingi í té umsögn sína um málið, þegar þetta eða hliðstætt mál var hér á döfinni fyrir nokkrum árum. Því er ekki að leyna, að skoðanir manna, sem telja verður sérfróða um þetta efni, eru nokkuð skiptar. Og það er auðvitað höfuðástæða þess, að a.m.k. iðnmrn. hefur ekki viljað hafa frumkvæði að því enn sem komið er, að hafizt væri handa um framkvæmdir í þessum efnum. En ég tel sjálfsagt, að þær athuganir, sem fram hafa farið á málinu, haldi áfram og verði gerðar sem ýtarlegastar og það verði leitt í ljós með svo öruggri vissu sem verða má, hvor aðilinn hefur rétt fyrir sér í þessum efnum. Ég er reiðubúinn til þess að veita þeirri hv. n., sem þetta mál fær til meðferðar, þær upplýsingar, sem fyrir liggja í iðnmrn. um málið, til þess að stuðla að því, að hv. n. geti myndað sér glögga skoðun á málinu. Þess vegna tel ég það vera æskilegt, að till. þessi sé samþykkt. Það heldur málinu þó vakandi. Ég er reiðubúinn til þess að veita aðgang að þeim gögnum, sem í iðnmrn. fyrirfinnast til þess að upplýsa málið, og stuðla að því, að iðnaðarmálastofnunin veiti líka þær upplýsingar, sem hún hefur yfir að ráða í málinu.



Herra forseti. Með lögum um byggingarsamvinnufélög var að því stefnt að veita mönnum sérstaka aðstoð til þess að geta eignazt húsnæði, og í þeim lögum, sem nú gilda um það efni, eru sett ýmis ákvæði hér að lútandi, bæði um, hvernig menn geta öðlazt rétt til þátttöku í þessum félögum, hvaða réttindi þeir öðlast sem félagar í þeim og hvaða skyldur á þeim hvíla í sambandi við húseignir sínar, eftir að þeir hafa notið fyrirgreiðslu félagsins. Ég sé enga ástæðu til að vera að rekja þessi lagaákvæði sérstaklega hér, þau eru öllum hv. þm. kunn, en ástæða þess, að ég hef hér ásamt hv. 5. þm. Reykv. flutt till. um, að ríkisstj. verði falið að láta endurskoða gildandi lagaákvæði um byggingarsamvinnufélög, er sú, að það hefur komið í ljós á undanförnum árum, sem eðlilegt var, í samræmi við þá reynslu, sem orðið hefur af framkvæmd þessara laga, að ýmis atriði þeirra þurfa nýrrar athugunar við. Eins og ég áðan gat um, eru mönnum með lögum þessum veitt sérstök réttindi til fyrirgreiðslu af hálfu ríkisvaldsins. Það er gert ráð fyrir því, að byggingarsamvinnufélög hafi rétt til þess að fá ríkisábyrgð fyrir lánum til húsbygginga fyrir meðlimi sína, er nemi allt að 80% af kostnaðarverði húsanna. Og það er jafnframt gert ráð fyrir þeirri sérstöku fyrirgreiðslu við meðlimi byggingarsamvinnufélaga, að byggingarfélögin að verulegu leyti sjái um byggingu húsanna og taki lán til þeirra og endurláni síðan félagsmönnum sínum andvirði íbúðanna eftir föstum reglum. Á móti þessum réttindum eru lagðar víðtækar skyldur á eigendur íbúða í byggingarsamvinnufélögum. Það eru sérstakar kvaðir varðandi sölu íbúðanna, bæði varðandi forrétt annarra félagsmanna til að kaupa þær og þó öllu heldur varðandi söluverð íbúðanna sjálfra, því að um það gilda sérstakar reglur, að íbúð í byggingarsamvinnufélagi má ekki selja nema með tiltekinni álagningu, þ.e.a.s. miðað við byggingarvísitölu á hverjum tíma. Enn frekari skyldur hvíla á þátttakendum í byggingarsamvinnufélögum, sem felast sérstaklega í því, að samkv. lögunum er gert ráð fyrir samábyrgð allra meðlima í sama byggingarflokki fyrir þeim lánum, sem tekin eru í viðkomandi byggingarflokki, sem merkir það, ef það ætti að framkvæmast út í yztu æsar, að maður, sem kynni að vera búinn að borga að fullu sína íbúð, gæti orðið ábyrgur fyrir lánum annarra í þessum flokki, sem ekki stæðu í skilum. Að vísu mun þetta ekki hafa verið framkvæmt þannig af hálfu fjmrn., þegar um vandkvæði hefur orðið að ræða um skil í sambandi við ríkisábyrgðir, en engu að síður er þó þetta ákvæði í lögum og talið mjög vafasamt, eins og þessi ákvæði nú eru, að hve miklu leyti íbúðir manna í byggingarsamvinnufélögum séu blátt áfram veðhæfar fyrir öðrum lánum. Enn fremur er svo eitt atriði, sem er auðvitað gersamlega úrelt orðið, og það er ákvæðið um það, að óheimilt sé að veðsetja íbúðir byggingarsamvinnufélaga eða meðlima þeirra fyrir hærri upphæð, en svarar upphaflegu kostnaðarverði. Þetta er auðvitað algerlega óraunhæft ákvæði. Nú er það svo, eins og við flm. bendum á í okkar grg. að, að sjálfsögðu er það ekki nema eðlilegt, að þeir menn, sem njóta sérstakrar fyrirgreiðslu ríkisvaldsins skv. þessum lögum, taki á sig í því sambandi einhverjar sérstakar kvaðir. Hins vegar er það álitamál, hversu viðtækar slíkar kvaðir eiga að vera, ekki sízt vegna þess, að í framkvæmdinni eru mönnum ekki veitt þau réttindi, sem lögin gera ráð fyrir. Það er t.d., að því fer víðs fjarri, að ríkisábyrgð sé veitt fyrir 80% byggingarkostnaðar. Ég kalla gott, ef það eftir núgildandi reglum eru 50%, sem ríkisábyrgðin er veitt fyrir. Og í annan stað er það, að nú er það, að ég hygg, í langflestum tilfellum þannig vegna fjárskorts og erfiðleika á öflun lánsfjár, að einstakir meðlimir samvinnubyggingarfélaga verða sjálfir að byggja upp á eigin spýtur og útvega öll þau lán, sem til þarf. Er þarna að sjálfsögðu um að ræða erfiðleika, sem ekki er gert ráð fyrir skv. lögunum að menn þurfi við að stríða, þannig að réttindi manna að þessu leyti eru í framkvæmd mun minni, en gert var ráð fyrir. Þá hefur það enn fremur komið í ljós á undanförnum árum, að ýmis ákvæði laganna varðandi eignayfirfærslur og önnur atriði eru svo óljós, að það er miklum vafa bundið, hvernig þau á að skilja, og hafa meira að segja þurft að ganga um það hæstaréttardómar í a.m.k. einu tilfelli, varðandi vafaatriði í lögunum. Og enn er það svo, að það er miklum efa bundið, hvaða heimildir eru t.d. til íbúðaskipta, þ.e.a.s. ef félagsmaður lætur íbúð af hendi, selur hana, kaupir aðra íbúð og býst til að taka hana inn undir lögin með sömu kvöðum og hvíldu á hinni, hvort heimilt er að losa hina íbúðina út úr félaginu eða ekki. Þó að það muni hafa verið gert í framkvæmd, þá er það af fróðum mönnum talið mjög vafasamt. Nú eru starfandi í landinu mjög mörg byggingarsamvinnufélög. Þau hafa að vísu sum þeirra með sér samband, en í því sambandi eru ekki öll félögin. Af þeim sökum er það, að hér er gert ráð fyrir í okkar till., að lögin verði endurskoðuð í samráði við stærstu byggingarsamvinnufélögin í landinu, - það hefði auðvitað verið eðlilegt, hefði verið samband milli þeirra, að það hefði verið það, sem hefði verið aðili að endurskoðuninni. En af þeim sökum, að ekkert heildarsamband er til, er þetta orðað á þennan veg, því að okkur sýnist augljóst mál, að sjálfsagt sé að hafa byggingarsamvinnufélögin, sem hafa öðlazt mikilvæga reynslu í þessum málum og framkvæmd laganna, með í ráðum við athugun á þessari löggjöf. Þau réttindi, sem veitt eru með lögum um byggingarsamvinnufélög, eru ákaflega mikilvæg. Ef hægt væri að veita réttindin að fullu, eins og þar er gert ráð fyrir, er þar að sjálfsögðu um mjög veigamikla aðstoð að ræða. Það er því að skoðun okkar flm. sjálfsagt að halda áfram þeirri aðstoð, sem gert er ráð fyrir í þessum lögum. En það er með þessi lög eins og önnur, að það er ekki óeðlilegt, að það þurfi að endurskoða þau. Þó að þessi lög séu að vísu ekki gömul í þeirri mynd, sem þau eru nú, þá er það samt þannig, að augljóst er, að þarna eru ýmis atriði, sem athugunar og endurskoðunar þurfa við, vegna þess að aðstaða er að mörgu leyti breytt. Ég vil því leyfa mér að vænta þess, að till. þessi geti náð fram að ganga, og vil leggja til, að umr. um hana verði frestað og henni vísað til athugunar allshn.



Herra forseti. Þessi till., sem flutt er öðru sinni, fjallar um það, að Alþ. feli ríkisstj. að semja og leggja fyrir næsta reglulegt þing frv. til laga um fræðslustofnun launþega. Það er skoðun flm. og væntanlega fleiri, að það sé þjóðfélagsleg nauðsyn, að starfsemi launþegasamtaka sé sem farsælust og að þau nái höfuðtilgangi sínum að bæta kjör félagsmanna sinna, eftir því sem efni standa til og án þess að mikil vinna eða verðmæti tapist í verkföllum. Öruggasta leiðin til þess að stuðla að því, að slíkt takmark náist, er aukinn félagsþroski og skilningur á heilbrigðu hlutverki og starfsháttum þessara samtaka. Ég hygg, að allir séu sammála um það, að æskilegt væri, að launþegasamtökin gætu sjálf annazt þá fræðslu, sem hér um ræðir, en þau hafa ekki bolmagn til þess í nægilega stórum stíl. Þess vegna er þetta mál hér fram komið á Alþingi. Frumvörp um verkalýðsskóla hafa áður legið fyrir Alþ. Og í málefnasamningi núverandi ríkisstj. var stofnun slíks skóla heitið. Er flutningsmönnum kunnugt um, að fram hefur farið allmikil söfnun á gögnum til undirbúnings því máli, en ákvörðun mun ekki hafa verið tekin enn um framkvæmdir. Með þessari till. er málið tekið upp á nokkuð öðrum grundvelli, en það hefur áður verið rætt hér á Alþingi. Hingað til hefur verið gert ráð fyrir verkalýðsskóla. En við erum þeirrar skoðunar, að það sé ekki tímabært að stofna skóla til að gegna þessu hlutverki í venjulegri merkingu þess orðs. Okkur þykir ólíklegt, að það verði hægt að fá marga forustumenn eða tilvonandi forustumenn verkalýðsfélaga til að setjast á skólabekk heilan vetur eða jafnvel fleiri, en einn vetur til þess að búa sig undir störf, sem óhjákvæmilega hljóta að verða með fáum undantekningum - ólaunuð hjáverkastörf á næstu árum. Reynsla í öðrum löndum sýnir og að ef slíkur skóli á að ná verulegum árangri, hafa þeir menn, sem mest eiga erindi þangað, ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að fórna atvinnu sinni og sækja slíkan skóla, og það er ekki hægt að fá þá til að setjast á slíkan skólabekk nema með því að greiða þeim jafnframt fullt kaup. Virðist okkur því allar aðstæður benda til þess, að hyggilegra muni að reyna að ná þessu takmarki eftir öðrum leiðum. Fyrirmyndir að slíkri fræðslustofnun, sem við leggjum til, má finna víða um heim, bæði í nágrannalöndum okkar og lengra frá. Slík stofnun gæti á margan hátt með stuttum og löngum námskeiðum, með ýmiss konar upplýsingastarfsemi með nútímaaðferðum unnið að því takmarki, sem hér greinir, að auka þekkingu hinna starfandi félaga launþegasamtakanna og þjálfa leiðtoga þeirra í forystustörfum slíkra samtaka. Okkur virðist, að slík stofnun gæti unnið mikið starf að sumarlagi í samvinnu við þá skóla, sem fyrir eru, þannig að ekki þyrfti að byggja fyrir hana sérstakt nýtt húsnæði, og okkur virðist sem möguleikar ættu að vera á því, að hægt væri að tengja slíka fræðslu með góðum árangri við sumarleyfi viðkomandi manna og halda slík sumarleyfisnámskeið í héraðsskólunum, svo að dæmi séu nefnd. Í stuttu máli sagt: við teljum, að fræðslustofnun eins og við lýsum henni hér muni ná meiri árangri, en verkalýðsskóli, sem við teljum ekki tímabæran enn þá, hvort sem svo verður seinna eða ekki. Við teljum, að slík fræðslustofnun sé miklu ódýrari og þar af leiðandi meiri líkur á, að hún verði okkur viðráðanleg, hún hefur líka þann stóra kost, að hún getur byrjað í mjög smáum stíl og aukið starf sitt, eftir því sem mönnum sýnist ástæða til, þegar nokkur reynsla er fengin. Ég vil svo að lokum leggja til, að umræðunni verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 41 till., sem miðar að því, að lögin um hafnarbótasjóð séu endurskoðuð með það fyrir augum, að sjóðurinn sé efldur og starfsgrundvelli hans breytt. Það er nýlega búið að ræða um hafnarmál hér á hv. Alþ., og hv. alþingismönnum eru vafalaust í minni þær upplýsingar, sem þar komu fram, sem sé, að nokkur tiltekin viðfangsefni yrðu að ganga fyrir á undan hafnarframkvæmdum, að því er við komi hugsanlegri lánsútvegun. Nú kann það að vísu að orka nokkurs tvímælis í hugum einstakra manna, hvort þessi niðurröðun sé sú eina rétta, og kemur þar vafalaust til greina mismunandi aðstaða einstakra byggðarlaga úti um landið. Ég þekki til nokkurra byggðarlaga, þar sem hafnarframkvæmdir eru í hugum fólksins fyrsta og aðalatriðið á framkvæmdalistanum. Víða á þeim stöðum vantar ekki fleiri báta, vinnslustöðvar eru e.t.v. til í landi, en hafnarskilyrðin eru í slæmu ástandi. Mig grunar, að það séu til þó nokkuð margir staðir í kringum landið, þar sem hafnarframkvæmdirnar eru efst á blaði hjá sveitarstjórnunum. Ég held því, að þessi mál séu á því stigi, að þau þoli ekki bið gagnvart einstökum stöðum, en auðvitað er það misjafnt, hve ástandið er slæmt, Hins vegar er till. mín við það miðuð að fá álit hv. Alþ. á því, hvort ekki sé nauðsynlegt að taka þessi mál til skipulegrar meðferðar nú þegar með því að efla lánsstarfsemi hafnarbótasjóðs, ef þess væri talinn nokkur kostur. Ég hef valið þessa leið vegna þess, að margar sveitarstjórnir hafa nú þegar gert áætlanir um framkvæmdir, sem vart verður komizt hjá að gera fljótlega, en allt stendur fast, vegna þess að ekki virðist neinn möguleiki á að fá nauðsynlegt lánsfé til framkvæmdanna. Ef hafnarbótasjóður væri þess megnugur að lána til einhverra tiltekinna hafnarframkvæmda, mætti gera ráð fyrir, að skipulag kæmist á þessi mál og á hverju ári væri lánað til þeirra framkvæmda, sem talið væri nauðsynlegast að ráðast í, eftir því sem möguleikar sjóðsins leyfðu. Allt tal og óskir um hafnarframkvæmdir á næstu árum byggjast vitaskuld á því, að viðkomandi sveitarfélag fái nauðsynlegt lánsfé. Framkvæmdir hafnarmála hér á landi eru nú einmitt, að ég hygg, komnar á það stig, að litlar upphæðir nægja yfirleitt skammt, vegna þess að smærri framkvæmdum er mjög víða lokið, og tiltölulega fáir staðir hafa haft möguleika til að ráðast í stóru, en jafnframt nauðsynlegu framkvæmdirnar. En fjöldamargir staðir bíða með tilbúnar áætlanir. Einmitt af þessum ástæðum er nauðsynlegt að vinna skipulega og eftir áætlun að þeim heildarhafnarframkvæmdum, sem þarf að gera víða í kringum landið. Mér er það ljóst, að það er mjög áskipað á áætlunum hæstv. ríkisstj. um ýmiss konar framkvæmdir, sem þarf að útvega fé til, svo að þær nái fram að ganga. En ég óttast, að ef ekki er eitthvað gert þegar til lausnar á þeim mikla vanda, sem er hjá einstökum byggðarlögum varðandi hafnarmálin, kunni að skapast mjög alvarlegt ástand, jafnvel að bátar kunni að fara í burtu til betri hafna og fólk flytjist í burtu vegna atvinnuleysis. Þess vegna held ég, að þegar hafnarmálin eru sett á eftir öðrum framkvæmdum hjá hæstv. ríkisstj., þá sé ekki hjá því komizt, að eitthvað annað sé reynt að gera til bjargar ástandinu í þessum efnum. Ef hægt væri að auka framlag til hafnarbótasjóðs það mikið, að hann væri þess megnugur að lána eitthvað að marki til hafnarframkvæmda, eða að hann gæti fengið einhvers staðar fé að láni til þessara framkvæmda, þá væri þó þarna lánsstofnun, sem hefði það hlutverk sérstaklega að lána til hafnanna. Nú virðist mér jafnvel allra erfiðast að fá lánsfé til þessara framkvæmda, enda telur enginn peningastofnun sér sérstaklega skylt að taka að sér að lána til þeirra. Ef hafnarbótasjóður fengi hins vegar bætta aðstöðu, mætti gera ráð fyrir, að hann gæti orðið þarna að verulegu liði. Hver sem niðurstaðan yrði, þá er það ljóst, að athugun á þessum málum getur aldrei haft neinar skaðlegar afleiðingar fyrir framgang þeirra, og því hef ég lagt til, að slík athugun væri látin fara fram. Ég hef fengið fróðlegar upplýsingar hjá vitamálastjóra um framkvæmdir í hafnarmálum á s.l. árum, frá 1949–1957. Á þessu tímabili hefur verið unnið við hafnarframkvæmdir fyrir ca. 165 millj, kr., auk 17.4 millj., sem hefur verið unnið fyrir við landshafnir. Fyrir um helming þessarar upphæðar hefur verið unnið í ár og tvö undangengin ár. Í fyrra, 1956, var unnið við hafnarframkvæmdir fyrir 33 millj. kr. Framlag ríkisins á fjárlögum var þá um 8 millj. 94 þús., og úr hafnarbótasjóði var greitt 2 millj. 63 þús. Lán Akraneshafnar það ár var 9 millj. Mismuninn, um 14 millj., hafa því sveitarfélögin sjálf lagt fram, sem er auðvitað að langmestu leyti fengið að láni hingað og þangað og e.t.v. sumt til skamms tíma. Í ár er gert ráð fyrir, að framkvæmdir verði fyrir 31.8 millj., framlag á fjárlögum 10.6 millj., úr hafnarbótasjóði 1 millj 955 þús. og lán vegna Akraneshafnar um 10 millj. Aftur er mismunur upp á 9–10 millj., sem sveitarfélögin hafa sjálf útvegað. Á þessum tveimur árum hafa því kaupstaðir og kauptún lagt fram hartnær 25 millj. kr., líklega mest að láni, og verður það út af fyrir sig að teljast vel gert, þó að þetta sláttufyrirkomulag verði alltaf erfiðara og erfiðara. Skipulegt átak í lánamálum hafnanna verður að hefjast eftir ákveðinni áætlun, þannig að þær hafnir gangi fyrir lánum, sem verst eru á vegi staddar að dómi þeirra, sem til þekkja, svo sem vita- og hafnarmálastjóra eða atvinnutækjanefndar. Þetta skipulag á lánamálum hafnanna finnst mér eðlilegast að væri framkvæmt í gegnum hafnarbótasjóð, sem gæti þá e.t.v. orðið sjálfstæð stofnun, líkt og fiskveiðasjóður eða fiskimálasjóður. Mundi þá hafnarbótasjóður gera lánaáætlanir fram í tímann, eftir því sem fjárhagur hans leyfði. Á undanförnum 12 árum hefur hafnarbótasjóður greitt til hafna rúml. 21.2 millj. samtals, þar af sem lán hátt í 2 millj. Bein framlög úr sjóðnum hafa þannig orðið til jafnaðar rúml. 1.6 millj. kr. á ári að meðaltali. Í langflestum tilfellum er hér um smáar upphæðir að ræða, sem út af fyrir sig hafa komið að miklum notum og beinlínis gert unnt að ráðast í ýmsar smærri framkvæmdir á mörgum stöðum, en geta ekki hjálpað til, þar sem um stórar og dýrar framkvæmdir er að ræða, því að það dugir ekki til, þar sem þannig stendur á. Ef það yrði samþykkt hér á hæstv. Alþingi, að sérstök athugun á öllum þessum hafnarvandamálum yrði látin fara fram, þá yrði skipulag lánveitinganna auðvitað eitt aðalatriðið. Það er eins með hafnvæðingu landsins og rafvæðinguna, að það verður að gera áætlanir langt fram í tímann, taka síðan fyrir tiltekin verkefni og ljúka þeim, til þess að framkvæmdirnar komi að fullum notum, auk þess sem vinnubrögð öll hljóta að verða með miklu meiri árangri. Hér er um mikið framtíðarverkefni að ræða, og ég held, að ef hafnarbótasjóður yrði efldur og fyrirkomulagi hans breytt eftir því, sem kunnugir menn telja heppilegast, þá ætti hann eftir að verða mikil lyftistöng fyrir hafnarmálin í heild og stuðla að betra skipulagi lánamála hafnanna. Þar sem hér er um athugun aðeins að ræða á þessu máli, tel ég rétt, að því væri að lokinni umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Það er alkunna, að Kennaraskóli Íslands hefur um langt skeið búið við verri aðstæður um húsnæði, en flestar aðrar menntastofnanir landsins. Háir þetta mjög verulega starfsemi þessarar þýðingarmiklu stofnunar. Það sætti því engri furðu, þegar barátta var tekin upp fyrir nokkrum árum fyrir bættum húsakynnum skólans. Bar hún þann árangur, að allmikið fjármagn var veitt til nýrrar kennaraskólabyggingar, samtals á árunum 1953–57 3.1 millj. kr. Á árinu 1956 gaf þáverandi menntmrh. byggingarnefnd stofnunarinnar fyrirskipun um að hefja byggingarframkvæmdir. Reykjavíkurbær hafði úthlutað stofnuninni hentugri lóð, og samkvæmt fyrirskipun ráðherra var hafizt handa um að grafa grunn nýs kennaraskóla. Á árinu 1956 var veitt fjárfestingarleyfi fyrir rúml. 1 millj. kr. framkvæmdum við hina nýju byggingu, og á yfirstandandi ári mun liggja einnig fyrir fjárfestingarleyfi fyrir rúml. einnar millj. kr. framkvæmdum við skólann. Raunin hefur hins vegar orðið sú, að á þessu ári hafa byggingarframkvæmdir við hinn nýja kennaraskóla legið gersamlega niðri, og af fjárfestingarleyfi ársins 1956 voru aðeins notaðar um 200 þús. kr. Till. sú, sem hér liggur fyrir um byggingu kennaraskóla, felur í sér fyrirmæli til ríkisstj. um að halda áfram byggingu hins nýja kennaraskólahúss, sem undirbúin hefur verið undanfarin ár. Ég þarf ekki að flytja mörg rök fyrir nauðsyn þess, að þessari framkvæmd verði haldið áfram. Það er vitað, eins og ég sagði í upphafi, að kennaraskólinn býr við gersamlega ófullnægjandi aðstæður í húsnæðismálum sínum og að það bitnar á ýmsa lund á hinu fjölþætta fræðslustarfi, sem unnið er í landinu, að höfuðmenntastofnun kennarastéttarinnár býr við slíkar aðstæður. Ég vil vænta þess, að þar sem það hvort tveggja er fyrir hendi, að allmikið fé, um 3 millj. kr., er til í byggingarsjóði kennaraskólans og að fjárfestingarleyfi fyrir um 2 millj. kr. framkvæmdum einnig er fyrir hendi, þá beiti hæstv. núv. menntmrh. sér fyrir því, að þessum byggingarframkvæmdum verði haldið áfram, og sýni þar með skilning sinn á nauðsyn þessarar framkvæmdar. Þessi þáltill. er sem sagt flutt til þess að ýta við hæstv. ríkisstj. og láta það koma fram, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess að leysa byggingarvandamál kennaraskólans. En eins og ég sagði, þá eru þar um 3 millj. kr. óeyddar og byggingarleyfi frá fjárfestingaryfirvöldum. Ég vil að lokum leyfa mér að láta í ljós þá von, að hæstv. menntmrh., sem þetta mál heyrir undir, taki þessari till. vel og bregðist myndarlega við um framhald á byggingarframkvæmdum kennaraskólans, Ég leyfi mér svo að óska þess, að umr. verði frestað og till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Hv. þm, N-Ísf. (SB) fór nokkrum orðum um húsnæðisvandamál kennaraskólans. Hann lýsti því, að sú merka stofnun hefði nú um alllangt skeið átt við mikla húsnæðiserfiðleika að etja. Í því, sem hann sagði þar um, var ekkert ofsagt. Það hefur verið illa búið að kennaraskólanum nú um langt skeið, og hefur nú um margra ára skeið verið á því fyllsta þörf að gera hér á myndarlegar úrbætur. Ég dreg síður en svo í efa áhuga hv. þm. á því, að úr byggingarvandkvæðum kennaraskólans verði leyst sem allra fyrst og á sem allra myndarlegastan hátt. Þó verð ég að segja, að mér kom flutningur þessarar þáltill. nokkuð á óvart, þegar ég sá henni útbýtt sem þskj. fyrir nokkru. Upphaf hennar hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að halda áfram byggingu nýs kennaraskóla, sem undirbúin hefur verið undanfarin ár.“ Með tilliti til þess, að hv. flm. áttu mjög auðvelt með að sannfæra sig um það, að verið var að byggja nýjan kennaraskóla á þeim tíma, sem till. var flutt, og haldið hefur verið áfram framkvæmdum við það síðan og er núna t.d. í dag, að því er ég bezt veit, verið að vinna að þessum byggingarframkvæmdum, þá kom mér flutningur tillögunnar nokkuð á óvart. Það er mjög óvenjulegt, að lagt sé til, að Alþingi skori á ríkisstj. að halda áfram byggingarframkvæmdum, sem verið er að vinna að. Auðvitað er ekkert á móti því og sýnir áhuga á málinu, spillir síður en svo fyrir því, en óvenjulegt er það engu að síður. En í tilefni af flutningi till. vildi ég þó leyfa mér að gefa stutt yfirlit yfir byggingarmál kennaraskólans, til þess að ekkert þurfi að fara á milli mála um það, hvernig að því máli hefur verið staðið, og til þess að sú hv. nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, viti nokkuð um forsögu málsins og hv. alþm. allir raunar einnig. Ég mun styðja það fyrir mitt leyti, að þessi till. fari til nefndar, þó að efni málsins, eins og ég hef upplýst, sé í raun og veru þannig, að eðlilegast væri, að till. yrði tekin aftur, þar sem verið er að gera það, sem till. fjallar um að gert skuli. Upphaf byggingarmáls kennaraskólans mun vera að rekja til 4. þings Sambands ísl. barnakennara, sem haldið var 19, júní 1950 á Akureyri. Það skoraði á þáv. menntmrh., sem mun hafa verið hv. þm. Reykv., Björn Ólafsson, að hefja undirbúning og framkvæmdir í málinu. Tæpu ári síðar, eða í maí 1951, skipaði menntmrn, byggingarnefnd. Byggingarnefndin skrifaði strax bæjarráði Reykjavíkur og bað um lóð undir skólahúsið. Rúmu ári síðar, eða 28. júní 1952, tilkynnir byggingarnefndin menntmrn., að loforð sé talið fengið fyrir lóð undir skólann hjá Reykjavíkurbæ. Lóðarúthlutunin fór hins vegar ekki fram fyrr en 4. júní 1956, eða 4 árum síðar. 11. febr. 1953 ritar byggingarnefndin menntmrn. enn og ítrekar, að hafnar verði framkvæmdir í málinu, en rn. hafði ekki enn tekið neina ákvörðun um að láta teikna kennaraskólabygginguna. Í sama mánuði 1953, í febr. 1953, sendi menntmrn. þessa beiðni byggingarnefndarinnar um teikningu húsameistara ríkisins til umsagnar, en húsameistarinn kvaðst ekki hafa nægilegan mannafla til þess að taka að sér ný verkefni svo sem þessa teikningu. Í maí 1953 samþykkir rn., að sérstakur húsameistari verði ráðinn til þess að gera teikninguna undir umsjá húsameistara ríkisins. Það tekur síðan næstum ár að teikna bygginguna, þ.e. frá því í maí 1953 þangað til í apríl 1954. Þá leggur þáverandi menntmrh. til, eftir að hann hafði athugað teikninguna, að hún verði minnkuð, húsið verði ekki haft eins stórt og arkitektinn og byggingarnefndin hafði lagt til. Nefndin vill hins vegar ekki fallast á, að teikningin verði minnkuð, svo að þannig fer, að í september 1954 samþykkir menntmrn. endanlega teikningu af skólanum. Enn tekur nokkurn tíma að taka ákvörðun um upphaf framkvæmda af þeirri einföldu ástæðu, að fjárfestingarleyfi vantar, en byggingarnefndin hefur tekið fram í bréfum sínum til menntmrn., að hún hafi á hverju ári síðan 1952 sótt um fjárfestingarleyfi fyrir byggingunni, en ávallt fengið synjun. Út af fyrir sig verður ekki talið eðlilegt, að menntmrn, hafi á þeim tíma hafizt handa, þar eð fjárfestingarleyfi vantaði. En í júní 1956, þ.e. þeim hinum sama mánuði og kjósa átti í til Alþingis, og þá fyrst, eftir að byggingarmálið er búið að vera á döfinni í sex ár, - þá fyrst ritar menntmrn. innflutningsskrifstofunni og óskar eftir nauðsynlegum leyfum, til þess að unnt sé að hefja nú þegar byggingu kennaraskólahúss. 29. júní 1956 tilkynnir byggingarnefndin, að fjárfestingarleyfi sé fengið, og æskir þess, að ráðstafanir verði gerðar til þess að hefja bygginguna, og þá, að fengnum þessum leyfum, ákveður menntmrn, í júní 1956, að byggingin skuli hafin. Þegar ég tók við forstöðu menntmrn., lá málið því þannig fyrir, að byggingarnefndin hafði leyfi fjárfestingaryfirvalda og leyfi rn. til þess að hefjast handa um framkvæmdir, og lét ég byggingarnefndina vita, að ég væri sammála fyrir mitt leyti ráðstöfunum fyrirrennara míns í þessum efnum. - Gröftur hófst síðan á s.l. hausti, en miðaði skammt þá, og mun tíðarfar hafa ráðið mestu um. Árið 1957 skrifaði menntmrn. til innflutningsskrifstofunnar og óskaði þess, að aftur yrði veitt á yfirstandandi ári fjárfestingarleyfi vegna kennaraskólahúss, þannig að unnt sé að hafa þann hraða á framkvæmd byggingarinnar, sem fjárveitingar og aðrar aðstæður leyfa að áliti byggingarnefndar skólans. Fjárfestingarleyfi var hins vegar ekki veitt fyrr en 2. sept.1957. Ein af ástæðunum fyrir þessum drætti var sú, að byggingarmál Húsmæðrakennaraskóla Íslands höfðu verið á dagskrá, frá því að hv. Alþ. felldi frv. um að flytja þann skóla til Akureyrar, en skólanum hafði verið sagt upp húsnæði því, sem hann hafði haft til umráða í Háskóla Íslands, og var húsnæðislaus. En ég hafði gert þá uppástungu, að húsmæðrakennaraskólanum yrði ætlaður staður í hinni nýju kennaraskólabyggingu, á efstu hæð hússins. En til þess að unnt væri að taka fullnaðarákvörðun um það, varð að breyta teikningum kennaraskólahússins. Endanlegar teikningar gátu því ekki legið fyrir fjárfestingaryfirvöldunum, og mun það m.a. hafa valdið nokkrum drætti, sem mér þótti mjög miður, á því, að endanlegt fjárfestingarleyfi yrði veitt. En eftir að byggingarnefnd bæjarins hafði samþykkt hinn nýja tillöguuppdrátt, þar sem húsmæðrakennaraskólanum var ætlaður staður í byggingunni, og sú nýja teikning hafði verið lögð fyrir fjárfestingaryfirvöldin, þá samþykktu þau fjárfestingarleyfi fyrir byggingunni, að upphæð 1 millj. og 50 þús. kr., og það var byggingarnefndinni tilkynnt þegar í stað með fyrirmælum af hálfu rn. um að halda áfram byggingunni með þeim hraða, sem tiltækilegur þætti. Þannig stendur því málið í dag, - ég vil segja sem betur fer, - að verið er að vinna að byggingu hins nýja kennaraskólahúss. Því mun verða haldið áfram í haust, svo lengi sem tíðarfar og aðstæður leyfa. Frá teikningunni er endanlega gengið, og á næsta ári mun verða hafður sá hraði á byggingunni, sem fjárveiting og fjárfestingarleyfi heimila. Menntmrn. mun leggja á það ríka áherzlu, að fjárfestingarleyfi fáist sem fyrst fyrir byggingunni, og gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að þessari byggingu geti orðið lokið sem fyrst. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar dugi hv. flm. þessarar till., til þess að þeir megi sannfærast um, að eftir þann mikla drátt, sem orðið hefur á undirbúningi og framkvæmdum í þessu máli undanfarin ár, frá því að það komst á dagskrá árið 1950, sé málið nú komið á þann rekspöl, að ástæðulaust sé að óttast, að ekki verði fram haldið af fullum krafti.



Herra forseti. Með till. þeirri, sem hér liggur fyrir á þskj. 47, frá hv. þm. N-Ísf. (SB) og fleirum, hefur verið stofnað til umræðna um byggingarmál kennaraskólans hér á Alþingi. Ég hef í því sambandi leyft mér að koma á framfæri á ný hugmynd, sem ég hef áður hreyft, þ.e.a.s., að breytt verði til um aðsetursstað skólans og hann byggður utan Reykjavíkur. Ég hef á þskj. 81 flutt brtt. um, að skólanum verði valinn staður á Norður-, Austur- eða Vesturlandi. Þótt bygging skólans í Reykjavík hafi verið undirbúin af núv. hæstv. menntmrh, og m.a. grafið fyrir grunni á lóð hér í bænum, geri ég ekki ráð fyrir, að það þurfi að koma verulega í bága við flutning skólans. Sú vinna, sem lögð hefur verið fram við að gera sér grein fyrir þörfum skólans í sambandi við teikningu, ætti að koma að notum, hvar sem hann verður reistur, og það þarf að grafa fyrir grunni þess húss, sem reist verður á þeirri lóð, sem nú er rætt um, eins þó að það kynni að verða eitthvert annað hús, en kennaraskólinn, sem þar verður reist. Ég er ekki reiðubúinn til að gera till. um ákveðinn stað, enda eðlilegast, að kennslumálastjórnin fjalli um það mál, og þá m.a. í samráði við kennarasamtökin í landinu. Ég tel sjálfsagt, að sú þingnefnd, sem fær till. á þskj. 47 til meðferðar, ræði um hana við þá aðila, sem af mestri reynslu og þekkingu geta fjallað um þetta mál frá sjónarmiði skólans og þeirra, sem hans eiga að njóta. Þegar ég hreyfði þessu máli hér á Alþ. fyrir mörgum árum, var mér það efst í huga, að skólinn yrði endurbyggður í sveit, helzt á einhverjum fögrum stað, þar sem hægt væri að hafa not af jarðhita. Sem dæmi um slíkan stað held ég að ég hafi þá nefnt Varmahlíð í Skagafirði. Ef hnigið væri að þessu ráði, þyrfti auðvitað að byggja heimavist í skólanum, en sú heimavist gæti verið til ýmissa hluta nytsamleg á sumrin. Sýnist þó einkum álitlegt að halda námskeið fyrir kennara og ef til vill fleiri að sumrinu. Þá gætu kennarar og aðrir, er slík námskeið sæktu, dvalið í heimavistinni og ef til vill stundum með fjölskyldum sínum. Ef til vill gæti það komið til mála, að kennarasamtök kæmu þar upp sumardvalarstöðum, ef skólinn ætti hentugt land til þess, og þar gætu kennarar ef til vill einnig átt þess kost að kynnast einhverjum stéttarfélögum sínum frá öðrum löndum, sem hingað kæmu. Ég veit, að til voru, a.m.k. um það leyti sem þessu máli var þá hreyft, kennarar, sem áttu sér framtíðarhugsjón eitthvað í þessa átt, um þennan stað, í sambandi við kennaraskóla. Mér er það þó hins vegar vel ljóst, að á þessu fyrirkomulagi, að láta skólann hafa aðsetur í sveit, eru nokkrir gallar, sem e.t.v. geta valdið því, að það reynist ekki tiltækilegt. Er þess þá fyrst að minnast, að í sambandi við æfingakennsluna þurfa nemendur í kennaraskólanum að hafa aðgang að nokkuð fjölmennum barnaskóla eða æfingadeild, eins og það er nefnt. En til þarfa skólans sjálfs verður auðvitað að taka fyllsta tillit, þegar honum er ætlaður staður. Ég vil svo jafnframt láta það koma skýrt fram, enda bæði rétt og skylt að gera það, að ég hef hreyft þessari hugmynd bæði fyrr og nú öðrum þræði vegna þess, að það er skoðun mín, að æskilegt sé, að embætti og ríkisstofnanir, þ. á m. skólar, sem ekki er af einhverjum sérstökum ástæðum óhjákvæmilegt að hafi aðsetur í höfuðstaðnum, séu látnar starfa annars staðar í byggðum landsins. Ég tel, að hér geti verið um að ræða mikinn ávinning fyrir þær byggðir, sem fámennari eru. en Reykjavík. Það skiptir hins vegar litlu máli fyrir höfuðborgina, sem ekki skortir fjölmenni og verður jafnan, þótt einhverjar breytingar af þessu tagi yrðu gerðar, miðstöð opinberrar starfrækslu í landinu. En þetta atriði mun ég ræða nánar í sambandi við annað mál, sem nú liggur fyrir þessu þingi. Um kennaraskólann er annars það að segja, að hann er í sínu hlutverki og á að vera ein af þýðingarmestu menntastofnunum landsins, og það er mikils um vert, að vel sé að honum búið, eins og hefur komið fram í þessum umræðum. Á þetta hefur nokkuð skort og einkum að því er varðar húsnæði skólans, sem mátti víst heita allgott á sinni tíð, en er nú orðið á eftir tímanum. Við þennan skóla hafa starfað ýmsir ágætir menn bæði fyrr og síðar, og öll þjóðin á mikið undir því, að vandað sé til menntunar þeirra, sem eiga að vísa allri þjóðinni veginn til þekkingar og manndóms, að því leyti sem slík leiðsögn verður veitt á vegum þjóðfélagsins. Ég er þess alveg fullviss, að starf og áhrif svo gagnmerkrar menntastofnunar og þeirra, sem við hana ynnu, mundi verða til ómetanlegs gagns fyrir þann landshluta, þar sem hún væri starfandi, og þessa mundi gæta miklu meira, þar sem fámenni er og minna um að vera, en hér í höfuðstaðnum. Þetta mundi sá landshluti eða það byggðarlag, sem í hlut á, líka vel kunna að meta, og er þess t.d. skemmst að minnast, hvílíkar mætur fólk á Norðurlandi hefur á Menntaskólanum á Akureyri, sem komið hefur fram í stuðningi við þann skóla á margan hátt. Ég veit, að flutningur slíkrar stofnunar sem Kennaraskóla Íslands og raunar svo að segja hvaða stofnunar sem er hlýtur því miður að baka einhverjum óþægindi og fyrirhöfn, og ég þykist vita, að hér séu e.t.v. ekki allir á einu máli. Hér er sem viðar full þörf skilnings, viðsýni og rólegrar yfirvegunar. Mér þykir það líklegt, að skoðun starfandi kennara megi sín mikils í þessu máli, enda er það eðlilegt, kennaranna bæði í Reykjavík og um allt land. Ég mundi telja það mikils vert, ef kennarar landsins vildu leggja þessu máli lið, og vænti þess, að þeim verði gefinn kostur á að athuga það sem vandlegast. En ég veit ekki, hvort þeir hafa áður átt þess kost að athuga skólamálið til hlítar frá því sjónarmiði, sem ég nú hef leyft mér að gera grein fyrir í stuttu máli. Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en þar sem till. liggur nú þegar fyrir, brtt., taldi ég sjálfsagt að gera grein fyrir henni nú þegar. En ég vil mælast til þess, að brtt, verði tekin til meðferðar í þeirri hv. n., sem væntanlega fær málið, þ.e.a.s. till. á þskj. 47, til meðferðar, áður en það kemur til afgreiðslu í þinginu.



Herra forseti. Það má vera okkur flm. þessarar till, mikið ánægjuefni, hversu einlægum áhuga sínum hæstv. menntmrh. lýsti á áframhaldi framkvæmda við byggingu kennaraskólans. Af þeim yfirlýsingum hans virðist mega draga þær ályktanir, að framkvæmdum við bygginguna verði nú haldið áfram linnulaust og eftir því, sem föng eru frekast á. Yfir hinu verð ég að láta í ljós vonbrigði mín, að hæstv. ráðh. skyldi fara hér með gersamlega rangt mál um það, hvenær hafnar voru framkvæmdir að nýju á þessu ári við byggingu skólans. Hæstv. ráðh. hikaði ekki við að lýsa því yfir, að þegar þessi till. hefði verið flutt, hefðu framkvæmdir staðið yfir við kennaraskólabygginguna. Þetta upplýsir hæstv. ráðh. frammi fyrir öllum þingheimi, enda þótt honum hefði átt að vera kunnugast um það allra manna, að ráðherrabréf um það, að framkvæmdum skyldi haldið áfram við skólann á þessu ári, var gefið út 29. Okt. s.l., eða fjórum dögum eftir að þessi till., sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 47, var lögð fram af hálfu okkar flm. Þrátt fyrir þetta, sem hæstv. ráðh. veit um, lýsir hann því yfir, að þegar till. var flutt, hafi framkvæmdir staðið yfir við bygginguna. Það má hver lá mér sem vill, þó að ég verði að átelja hæstv. menntmrh. fyrir slíkan málflutning. Öllum hv. þm. má af þessu vera ljóst, hvað hefur gerzt í þessu máli. Hæstv. menntmrh. hefur séð þá till., sem hér liggur fyrir, þar sem ríkisstj. er falið að halda áfram byggingu kennaraskólans í samræmi við undirbúning þess máls undanfarin ár, og hrekkur þá við, og fjórum dögum síðar fyrirskipar hann, að hafizt skuli handa um byggingarframkvæmdir að nýju, eftir að komið er haust. Mér er ekkert launungarmál, að af hálfu okkar flm, þessa máls er það tekið upp vegna þess, að ýmsir áhugamenn í kennarastétt um byggingu nýs kennaraskóla komu að máli við okkur og skýrðu okkur frá því, hvernig málin stæðu, og framkvæmdir hefðu legið gersamlega niðri á árinu og ekkert útlit væri fyrir, að nokkuð yrði gert á þessu ári. Það er vegna ábendinga og óska þessara manna, sem höfðu unnið að því margir hverjir undanfarin ár að þoka kennaraskólamálinu áleiðis, sem við flytjum þessa tillögu. Og ég get lýst yfir ánægju minni yfir því, að hún hefur þegar orðið til þess, að hæstv. menntmrh. hrekkur við og fyrirskipar áframhald framkvæmda við bygginguna. Það má segja, að þetta sé kjarni málsins, að koma málinu á rekspöl að nýju. Og þess vegna mun ég ekki leggja neina áherzlu á það að skattyrðast við hæstv. ráðh. út af því, að hann gefur hv. Alþ. rangar upplýsingar um það, hvenær þessar framkvæmdir hafa verið hafnar, og reynir að láta líta út fyrir það, að við flm. þessarar till. höfum flutt hana gersamlega að ástæðulausu, flutt hana sem sagt þrátt fyrir það, þó að okkur hafi átt að vera kunnugt um, að framkvæmdir stóðu yfir við bygginguna. Ég get svo látið útrætt um þetta, á þessu stigi málsins a.m.k., en endurtek það, að ég er ánægður yfir því og við flm. allir, að hæstv. ráðh. hefur, þegar hann sá till. okkar, en ekki fyrr, fyrirskipað, að framkvæmdum við bygginguna skyldi haldið áfram. En það er annað atriði í þessu máli, sem hæstv. ráðh. kom hér inn á. Hann upplýsti, að hann hefði lagt til, að Húsmæðrakennaraskóla Íslands yrði fengið húsnæði á efstu hæð hinnar nýju kennaraskólabyggingar. Ég vildi nú mega spyrja hæstv. ráðherra: Í samráði við hvern hefur þessi ákvörðun verið tekin? Ég býst við, að alla hv. alþm. reki minni til þess, að á undanförnum þingum hafi einmitt staðið yfir stórátök um það í báðum deildum þingsins, hvar þessi skóli ætti að vera staðsettur. Það hafa verið flutt frv. um það, að honum skyldi fengin bólfesta í nýju eða nýlegu og ágætu skólahúsi norður á Akureyri. Þegar það mál var flutt fyrst hér á hv. Alþ. af þáverandi þm. Ak., Jónasi Rafnar, hér í Nd., þá samþykkti Nd. frv., og það komst til Ed. Ég man nú ekki, hvort það dagaði uppi þar eða hvort það var fellt þar, en víst er það, að það náði ekki afgreiðslu. Mig minnir, að hv. Nd. hafi tvívegis samþykkt þetta frv., en málið engu að síður ekki náð fram að ganga. Á síðasta þingi flutti hv. núverandi þm. Ak. þetta mál í Ed., og urðu um það meiri átök þar en flest önnur mál þingsins, og hefur þetta mál jafnan verið mjög mikið álitamál og deilumál meðal þingmanna, menn greint mjög á um það, hvort skólann ætti að flytja til Akureyrar, þar sem ágætt húsnæði er til fyrir hann, eða hvort ætti að ráðast í nýjar milljónaframkvæmdir hér í Reykjavík til þess að hýsa þessa ungu menntastofnun. Ég verð að segja það, að með tilliti til þessarar vitneskju, sem hæstv. menntmrh. hlýtur að hafa, er það í mesta máta einkennilegt, svo að ekki sé dýpra í tekið árinni, ef hann ákveður annaðhvort gersamlega upp á eigin spýtur, að þessi skóli skuli verða til húsa í framtíðinni í nýrri kennaraskólabyggingu, eða þá í samráði við skólastjóra húsmæðrakennaraskólans eða skólanefnd. Á það má enn benda í þessu sambandi, sem gerir atferli hæstv. ráðh. enn þá vafasamara, að á fjárlögum hefur verið ætluð nokkur fjárupphæð, að mig minnir tvö ár í röð, til byggingar húsmæðrakennaraskóla, en ekkert mun vera tekið fram um það í fjárlögum, hvar skólann eigi að reisa. Þegar á allt þetta er litið, býst ég við, að það hljóti að koma hv. þingmönnum nokkuð á óvart að heyra hæstv. menntmrh. lýsa því yfir, að hann hafi tekið ákvörðun um það, að þessi skóli, sem svo mjög hefur verið deilt um hvar skuli staðsettur, skuli endanlega og um alla framtíð vera á ákveðnum stað, í efstu hæð hinnar væntanlegu nýju kennaraskólabyggingar. En vera má, að hæstv. ráðh. hafi nokkra afsökun í þessu máli, og vil ég ekki fyrir fram gera honum verri getsakir, en ástæða kann að vera til. Vera má, að hann hafi haft samráð við einhverja fleiri aðila um staðsetningu húsmæðrakennaraskólans, áður en hann tók þá ákvörðun, sem hann gat um hér í ræðu sinni áðan. En ég vildi þá leyfa mér að vænta þess, að hæstv. ráðh. gæfi fyllstu upplýsingar um það, í samráði við hverja og á hvaða grundvelli hann tók þá ákvörðun, sem hann lýsti hér áðan um staðsetningu Húsmæðrakennaraskóla Íslands.



Herra forseti. Ég verð að leiðrétta atriði í ræðu hv. þm. N-Ísf. varðandi byggingarmál kennaraskólans. Hann taldi mig hafa farið með rangt mál varðandi framkvæmdir við kennaraskólabygginguna nú í haust og staðhæfði, að menntmrh. hefði ekki lagt fyrir byggingarnefndina að hefja framkvæmdir fyrr en fjórum dögum eftir að þessi till. kom fram á hinu háa Alþingi. Um þetta hafði þingmaðurinn allstór orð. Ég ætla, að hann hafi viðhaft sín stóru orð af því, að honum hafi ekki verið allir málavextir kunnir, og vil trúa því, þangað til ég reyni annað. En málavextir eru þeir, að byggingarnefnd kennaraskólans hafði ráðuneytisheimild til að halda áfram byggingarframkvæmdum við kennaraskólann frá því í fyrrahaust, hún hafði heimild til þess frá því á sumrinu 1956 og þurfti því enga nýja heimild, hvorki munnlega né skriflega, frá menntmrh. á þessu ári. Það, sem byggingarnefndina skorti, var fjárfestingarleyfi. Og menntmrh. hafði á miðju þessu ári leitað mjög eindregið eftir því við fjárfestingaryfirvöldin, að slíkt leyfi yrði veitt. Samdægurs og slíkt leyfi kom í hendur byggingarnefndarinnar, hafði hún ekki aðeins rétt, heldur og skyldu til þess að hefjast handa þegar í stað. Ég fylgdist nákvæmlega með afgreiðslu málsins hjá fjárfestingaryfirvöldunum og átti tal við formann byggingarnefndar kennaraskólans, Freystein Gunnarsson skólastjóra, að því er ég held samdægurs eða daginn eftir að fjárfestingarleyfið var veitt, og lét þá í ljós þá munnlegu ósk, sem raunar var alveg óþarfi, - það kom fram með eðlilegum hætti í tali okkar, - að nú yrði byggingarframkvæmdum að sjálfsögðu haldið áfram. En síðan óskaði ég eftir því í rn., að þetta samtal yrði staðfest með bréfi. Og það var það, sem var gert 29. Okt. þessa árs. Því miður hef ég ekki afrit af bréfinu sjálfu hér, en efnisútdrátt úr því hef ég, gerðan af rn., og þar segir: „29. okt. 1957. Ráðuneytið staðfestir bréflega það, sem áður hafði verið tilkynnt formanni byggingarnefndar munnlega, að ráðuneytið hafi heimilað að halda áfram byggingu kennaraskólahússins, eftir því sem fjárfestingarleyfið segir til um, sbr. bréf innflutningsskrifstofunnar, dags. 2. sept. s.l.“ Af þessu vænti ég, að hv. þm. sjái, að ákvörðun rn. í þessu máli var algerlega óháð flutningi þessarar till., að það hafði þegar tekið sínar sjálfsögðu ákvarðanir, sem því ber auðvitað engar sérstakar þakkir fyrir, að ræða um það við byggingarnefnd skólans, að nú haldi framkvæmdunum að sjálfsögðu áfram. Þetta mál vona ég því að megi teljast alveg upplýst að fullu, þannig að það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni um þetta mál, var í samræmi við skjöl málsins og staðreyndir. Þá kemur hitt atriðið, sem hv. þm. vék að, og það er húsnæðismál húsmæðrakennaraskólans. Hv. þm. spurði, hvaðan mér hafi komið heimild til þess að ákveða húsmæðrakennaraskólanum stað í kennaraskólabyggingunni um aldur og ævi, eins og hv. þm, mun hafa tekið til orða. Hv. þm. mun flestum kunnugt um þær miklu deilur, sem urðu um húsnæðismál húsmæðrakennaraskólans á síðasta þingi, og mörgum einnig kunnugt um deilur, sem áður hafa orðið hér á hinu háa Alþingi um þetta mál. En ákvæði laga um húsmæðrakennaraskóla eru þannig, að starfrækja skuli húsmæðrakennaraskóla í Reykjavík. Till., sem uppi hafa verið og ég m.a. hef verið meðflm. að áður, hafa verið þess efnis, að menntmrh. eða fræðslumálastjórnin skuli ákveða staðsetningu húsmæðrakennaraskólans. Sú skýring hefur þá fylgt af hálfu hlutaðeigandi ríkisstj. eða yfirvalda, að ef sú skylda yrði numin úr l. að hafa húsmæðrakennaraskólann í Reykjavík, yrði hann fluttur í lítið notað, ef ekki ónotað húsnæði á Akureyri. Alþingi hefur tvívegis lýst yfir eindreginni skoðun sinni í þessu máli, þ.e.a.s. ítrekað, að húsmæðrakennaraskólinn skuli vera í Reykjavík. Það er það, sem ríkisstj. eða menntmrn. hefur að fara eftir í þessum efnum, ekki aðeins gamalt lagafyrirmæli, heldur tví yfirlýstur vilji Alþingis um það, að húsmæðrakennaraskóli skuli vera í Reykjavík. Húsmæðrakennaraskólinn missti fyrir um það bil tveimur árum það húsnæði, sem hann hafði haft frá stofnun sinni, á neðstu hæð háskólabyggingarinnar, og var húsnæðislaus síðasta ár. Bygging nýs húss, sem svolítið fé hefur verið veitt til, hlyti að taka mörg ár, auk þess sem sú fjárveiting, sem fyrir hendi er í þessum efnum, er allt of litil til þess, að hægt sé að byggja nægilegt húsrými fyrir húsmæðrakennaraskólann eða skynsamlegt sé að hefja byggingu með jafnlitla fjármuni og yfir er að ráða í þessu sambandi. Þess vegna datt mér í hug á síðastliðnu vori, skömmu eftir að Alþ. hafði tekið síðustu ákvörðun sína í málinu, að varpa fram þeirri hugmynd, fyrst við skólastjóra og byggingarnefnd húsmæðrakennaraskólans, hvort þessir aðilar, sem auðvitað fyrst og fremst hafa forgöngu um að benda á húsnæði fyrir skólann, mundu telja það heppilega lausn, að skólinn fengi frambúðarhúsnæði í kennaraskólabyggingunni. Og þessir aðilar báðir voru á einu máli um það, að þetta væri mjög æskileg lausn og æskilegasta lausnin á húsnæðismálum húsmæðrakennaraskólans. Að fengnu þessu áliti ritaði rn. byggingarnefnd kennaraskólans og spurðist fyrir um það, hvort hún vildi fyrir sitt leyti samþykkja það, að teikningum kennaraskólahússins yrði breytt þannig, að skólanum yrði ætlað þar húsnæði. Byggingarnefndin samþykkti það fyrir sitt leyti, og teikningar hafa verið endurskoðaðar með tilliti til þess, þannig að þeir aðilar, sem um þetta eiga að fjalla lögum samkvæmt, hafa fjallað um það. Annar aðilinn, sá sem fyrst og fremst ber ábyrgð á skólanum, þ.e. skólanefndin og skólastjórinn, taldi lausnina ekki aðeins æskilega, heldur og æskilegustu frambúðarlausnina á málinu, og hinn aðilinn, sem hefur yfir húsnæðinu að segja, hefur á það fallizt fyrir sitt leyti. Um það má auðvitað deila endalaust, hvort skynsamlegt væri að byggja sérstakt hús yfir húsmæðrakennaraskólann eða gera þetta, sem nú hefur verið ákveðið að gera með samþykki allra hlutaðeigandi aðila. Mín skoðun á málinu er alveg bjargföst. Hún er sú, að heppilegast sé, að húsmæðrakennaraskólinn starfi í sem allra nánustum tengslum við þá stofnun, sem annast hina almennu kennaramenntun í landinu. Húsmæðrakennaraskólinn á að mennta kennara, sérkennara á ákveðnu sviði, og það er heppilegast fyrir nemendur húsmæðrakennaraskólans, það er ódýrast fyrir ríkið, og það er þægilegast fyrir kennarana, að þessar tvær stofnanir séu til húsa í einni og sömu byggingunni. Jafnvel fyndist mér koma til greina að athuga að gera stofnanirnar að einni stofnun, að sameina þær, þó að það sé að sjálfsögðu ekki til umræðu nú, eins og lögum um þetta efni er háttað.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. vitnaði hér til ýmissa heimilda eða gagna, sem að hans áliti áttu að sýna, að verulegur dráttur hefði orðið á þessu máli allt þangað til hann sjálfur tók við meðferð þess. Nú hef ég ekki færi á því að sannreyna þær dagsetningar, sem hæstv. menntmrh. vitnar til, ég hef ekki færi á því að gera það undirbúningslaust og skal út af fyrir sig ekki vefengja þær, þó að ég verði að segja, að samkvæmt því, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) nú hefur upplýst, verður að taka með allri varúð umsögn þessa hæstv. ráðherra um málið, því að það er óyggjandi, að hann er staðinn að því að hafa sagt mjög villandi frá gangi málsins í fyrri ræðu sinni og orðið efnislega að gefa allt aðra mynd af málinu nú í seinni ræðunni, eftir það að hv. þm. N-Ísf. upplýsti um það bréf, er ritað hafði verið fjórum dögum eftir flutning þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir. En hæstv. ráðh. vildi túlka plöggin á þann veg, að málið hefði verið dregið óhæfilega á langinn og ekkert hefði verið aðhafzt fyrr en, eins og hann lagði mikla áherzlu á í sinni ræðu, um það bil að kosningar áttu að fara fram. Og þó að hann segði það ekki, gat sú staðhæfing hans ekki átt annað inni að fela, en að það hefði verið eins konar kosningabragð, að málið var þá tekið upp. Hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir eftir þeim gögnum, sem hæstv. ráðh. hafði, að í menntmrn. var aldrei neinn óhæfilegur dráttur á meðferð málsins. Málið hafði þar eðlilega meðferð, og því var hraðað, eftir því sem föng voru til, og það var einmitt fyrir sérstakan atbeina menntmrn., menntmrh, sjálfs á sínum tíma, að fjárfestingarleyfi fékkst, og það hefði ekki fengizt, ef hann hefði ekki skorizt í málið, þannig að það að vera með ásakanir, þótt dulbúnar væru, á þann veg, sem hæstv. menntmrh. var með, er vægast sagt gersamlega ástæðulaust. Um meðferð slíks máls sem þessa verður auðvitað að hafa í huga, að undirbúningur allur hlýtur að taka mjög langan tíma. Í fyrsta lagi verður að taka ákvörðun af réttum aðilum, í þessu tilfelli Alþingi. um byggingu hússins, og sú ákvörðun verður fyrst og fremst að koma fram í fjárveitingunum, sem ætlaðar eru til framkvæmdanna. Og það er tómt mál að tala um upphaf byggingar, sem kostar margar milljónir, ef ekki milljónatugi áður, en yfir lýkur, meðan aðeins fá hundruð þúsunda eru fyrir hendi. Það er ekkert vit í að ráðast í slíkar stórframkvæmdir fyrr, en nokkuð stórt átak verður gert í einu. Og það vakti fyrir mér, þegar ég lét doka við og undi því um skeið, að fjárfestingarleyfi væri ekki veitt, að það var verið að draga saman fé, til þess að hægt væri að byrja af nokkrum myndarskap, þegar tímabært þætti. Hæstv. fjmrh. hefur í öðru sambandi lýst því nokkuð, hvernig gekk að útvega fé, bæði til þessara og annarra nytjaframkvæmda, sem þurfti að fá hans samþykki til. Hann segist aldrei hafa lent í harðari baráttu á sinni ævi, en að standa á móti ásókn frá sjálfstæðisráðherrunum, þ. á m. mér, til ýmissa framkvæmda, sem undir þeirra ráðuneyti heyrðu. Ein af þeim framkvæmdum, sem ég harðast gekk eftir og átti í mestri baráttu við fjmrh. um, var elnmitt fjárveitingin til kennaraskólans. Hún er eitt dæmi þess, sem baráttan stóð um í ríkisstj. á sínum tíma. Jafnskjótt og búið var að safna nokkru fé til þess að hægt væri að ráðast í framkvæmdina, var orðið tímabært að taka ákvörðun um, að hefjast skyldi handa. Hitt hefði verið hreinn leikaraskapur, að vera að sýnast hafa áhuga fyrir framkvæmd, sem ekki var með þáverandi fjárveitingum hægt að eiga þátt í, að hrundið væri af stað. Næst því að afla fjárveitinganna var að fá fjárfestingarleyfið, og það var heldur engan veginn erfiðleikalaust. Ég segi ekki, að þeir menn, sem stóðu á móti bæði fjárveitingum og fjárfestingarleyfi, hafi gert það af illum hug. Við verðum að hafa hér í huga, að það var sótt eftir mörgu, og þeir, sem þarna veittu andstöðu, töldu, að aðrar þarfir yrðu að vera í fyrirrúmi. Og það var ekki fyrr en mjög var fast eftir gengið og með sérstakri íhlutun þáverandi ráðherra, sem þetta leyfi fékkst. Jafnvel þær a.m.k. mjög einkennilega fram settu upplýsingar, sem hæstv. menntmrh, hér gaf, sýna alveg eindregið, þegar þær eru skoðaðar, að svona liggur í málinu. Samtímis þessu var svo verið að vinna að teikningu hússins, og hæstv. menntmrh. var að leggja áherzlu á það, að ég hefði á sínum tíma viljað láta minnka bygginguna frá því, sem byggingarnefnd lagði til. Ja, ég vildi láta skoða það ofan í kjölinn. Án þess að ég muni eftir því í einstökum atriðum, um hvað þarna var að ræða, vildi ég láta skoða það ofan í kjölinn um þessa byggingu sem aðrar, að það væri þörf á því, sem í væri ráðizt, og fá fullnægjandi upplýsingar um nauðsynina, áður en rn. tæki sína ákvörðun. Þegar þær upplýsingar fengust og eftir skoðun málsins samþykkti ég teikninguna, og sú töf, sem af þessu varð, varð alls ekki til þess að tefja framgang málsins í heild. En það, að teikningar séu aldrei of vel skoðaðar, sannaði svo einmitt ræða hæstv. menntmrh. að öðru leyti, þegar það kemur í ljós, að eftir að byggingin er hafin, verður það einmitt til þess, að ársdráttur verður á framkvæmdum, að það þarf að gerbreyta teikningunni frá því, sem áður hafði verið ákveðið. Það er sem sagt algerlega villandi, þegar hæstv. menntmrh. er nú að láta svo, að þessi dráttur, sem orðið hafi, sé vegna þess, að staðið hafi á fjárfestingarleyfum. Eftir hans eigin upplýsingum er ástæðan einfaldlega sú, að hann ætlar að breyta og breytir byggingunni, sem ákveðið er að hefjast handa um. Ég tek það alveg skýrt fram, að það má vel vera, að sú ráðstöfun hæstv. ráðh. sé rétt og það eina skynsamlega. Mig skortir öll gögn til þess að dæma um það. En það gefur auga leið, að þegar ákvörðun er tekin um það að setja alveg nýja stofnun í bygginguna, jafnvel þó að hún eigi að vera uppi á efsta lofti, verður að endurskoða alla bygginguna, alla teikninguna, og það er vitanlega ekkert vit í því að halda áfram með bygginguna, meðan á þessu stendur. En þetta átti hæstv. menntmrh. að segja okkur hreinlega og undanbragðalaust, að málið hefði tafizt um nokkra mánuði, af því að hann taldi ástæðu til að gera þessa gerbreytingu á meðferð málsins. Eins og ég segi, það getur vel verið, að það sé það eina skynsamlega, en þá á hann ekki að vera að reyna að velta ábyrgðinni yfir á aðra og segja: Það stóð á fjárfestingarleyfi, og fjárfestingaryfirvöldin þurftu að fá hina nýju teikningu. - Ja, urðu ekki mennirnir, sem áttu að byggja eftir teikningunni, að hafa þá nýju teikningu? Eða var bara um hreina loftkastala að ræða, sem hægt var að byggja eftir sjónhendingu, jafnvel eftir viðtali hæstv. ráðh. við formann byggingarnefndar kennaraskólans, - viðtali, sem var þó ekki ákveðnara, en svo, að 11/2 mánuði eftir að það á að hafa farið fram, vaknar ráðherrann við illan draum um það, að hann þurfi að staðfesta viðtalið skriflega? Þegar gripið er til slíkra undanbragða og jafnframt er verið að reyna að koma sökum á þá, sem engar sakir eiga skilið fyrir afskipti sín í málinu, er það bezta sönnunin fyrir því, að um er að ræða óhreint mél í pokanum og ekki hefur verið eins eindregið unnið að málinu og skyldi, enda sést það nokkuð berlega af því, að þegar hæstv. ráðh. byrjar hér sína varnarræðu og heldur því fram, að flytjendur málsins hafi alltaf átt að vita, að þessi bygging væri hafin og hefði alltaf staðið yfir, ja, hvað segir jafn glöggur, jafnvelviljaður og gerhugull maður og hv. þm. N-Þ. (GíslG) í sinni brtt. á þskj. 81? Í staðinn fyrir að eigi að halda áfram byggingu, þá leggur hann til í till. sinni, að eigi að hefja byggingu. Það á að hefja byggingu. Svo bætir hann að vísu við, að það eigi að flytja bygginguna til. Þessi maður telur þá, eftir að till. er búin að koma fram og hann hefur haft færi á því að kynna sér öll viðhorf málsins, að það sé enn tímabært að gera á Alþingi till. um að hefja byggingu á kennaraskóla, og jafnvel þessi litli undirbúningur, sem fram hafi farið, sé ekki meira virði en svo, að það sé hægt að flytja húsið til, ja, eitthvað út á land, það má bara ekki vera í Reykjavík. Það á þá sem sagt eftir hans till. að vera á Norður-, Austur- eða Vesturlandi, það má bara ekki vera á Suðurlandi og allra sízt í Reykjavík. Það sýnir nokkuð hans hug til höfuðstaðarins. Látum það eiga sig, það er mál út af fyrir sig. Hér er óumdeilanlega um það að ræða, að það var búið að afla nokkurs fjár til þessarar byggingar, ekki nógu mikils, en nokkurs fjár. Það var búið að fá lóð, það var búið að fá teikningar, sem menn á því stigi töldu vel við unandi, það var búið að fá fjárfestingarleyfi, og það var búið af þáverandi ríkisstjórnar hálfu að mæla fyrir um, að byggingin skyldi hafin. Eftir 16 mánuði, eða hvað þeir eru nú orðnir margir, er svo ekki komið lengra en að hæstv. ráðherra þarf að staðfesta í bréfi, að það eigi að halda áfram byggingunni, eftir því sem hann segir sjálfur, og jafneindreginn stuðningsmaður hans og hv. þm. N-Þ. flytur till. um, að það eigi að fara að hefja framkvæmdirnar. Það kann vel að vera, að þetta sé allt skýranlegt og það sé málinu til góðs, að það hafi verið dregið með því að taka ákvörðun um að sameina byggingu húsmæðraskólans kennaraskólanum. Það er alveg mál fyrir sig, sem er sjálfsagt að athuga af fullri sanngirni og velta fyrir sér, hvort það verði til góðs eða ills. En þegar málið liggur þannig fyrir, hefði hæstv. menntmrh. átt að hafa í sér hreinskilni til að segja frá því, eins og málið liggur fyrir, og ekki a.m.k. að vera að reyna að sletta aur í aðra í leiðinni.



Herra forseti. Hv. þm. hefði alveg getað sparað sér þessa ræðu eða aðalefni hennar, ef hann hefði látið þar við sitja að gera um það fsp., sem ég hefði að sjálfsögðu þegar í stað svarað, með hverjum hætti sú endurskoðun á teikningu kennaraskólans, sem gerð hefur verið, hafi farið fram. Um það var samkomulag á milli skrifstofu húsameistara og innflutningsskrifstofu að láta endurskoðun teikningarinnar ekki tefja fyrir framkvæmdum, vegna þess að vitað var, að þær framkvæmdir, sem þurfti að vinna að í haust og mundi verða unnið að í haust, yrðu eingöngu kjallaragröftur. Það er mikið verk að grafa fyrir kjallara hússins á þeim stað, þar sem húsið á að reisa, og lá ljóst fyrir, að á þessu ári mundi í hæsta lagi hægt að koma byggingunni það langt áleiðis, að lokið yrði grefti kjallarans, og þá voru auðvitað allir aðilar um það algerlega sammála, að ástæðulaust væri að bíða eftir hinni endurskoðuðu teikningu. Það, sem gerðist var síðan það, að fjárfestingaryfirvöldin samþykktu að leyfa bygginguna 2. sept. 1957, eins og ég hef getið um áður, og sögðust mundu gefa út formlegt fjárfestingarleyfi, þegar hin endurskoðaða teikning hefði verið staðfest hjá byggingaryfirvöldunum. Endurskoðun teikningarinnar hefur ekki tafið framkvæmdirnar um einn dag, ekki um klukkustund. Öll þau stóru orð, sem hv. þm. sagði í framhaldi af þessari skoðun sinni, hefði hann því betur látið ósögð. Hinar einföldu staðreyndir í málinu eru þessar, og þær skal ég rifja upp að síðustu: Byggingarmál kennaraskólans hefur verið á döfinni frá því sumarið 1950. Í þau sex eða sjö ár, sem liðin eru frá þeim tíma, hafa tveir af framámönnum Sjálfstfl. farið með yfirstjórn menntamálanna í sex ár, en ég aðeins í rúmt ár. Þegar valdatími hinna tveggja sjálfstæðismenntmrh. var að renna út, þá fyrst er hafizt handa um það, sem hefur úrslitaáhrif í málinu, eins og hv. ræðumaður lýsti, þ.e. að tryggja byggingunni fjárfestingarleyfi. Þá fyrst á þeim sex árum, sem málið hefur verið á döfinni, eða 4/6 1956, ritar menntmrn. innflutningsskrifstofunni og óskar eftir nauðsynlegum leyfum til, að unnt sé að hefja þegar byggingu kennaraskólahúss í Reykjavík, m.ö.o., eins og ég sagði áðan, í sama mánuði og kosningar skyldu fara fram til Alþingis. Og eftir að kosningarnar fóru fram, eða 17. júní 1956, nokkrum dögum áður en hv. 1. þm. Reykv. vék úr sæti menntmrh., skrifar hann byggingarnefndinni og felur henni að hefja bygginguna. Það, sem gerzt hefur á þeim tíma, sem núv. ríkisstj. hefur haft með þetta mál að gera, er það, að byggingin sjálf var hafin af byggingarnefndinni, eins og hún hafði rétt og skyldu til, á s.l. ári, með grefti fyrir byggingunni. Menntmrn. óskaði mjög eindregið eftir endurnýjun á fjárfestingarleyfinu skriflega 6. júní 1957, en munnlega hafði það verið gert margoft áður. Leyfið fékkst 2. sept.1957, og síðan hefur byggingarnefndin haft öll formleg leyfi til að hafast það að, sem hún taldi rétt og skynsamlegast, og ég veit ekki annað, en hún hafi hafzt þannig að, að hana sé ekki unnt að saka um nokkurn drátt í málinu. Og það er einmitt algerlega að mínum vilja, að byggingunni verði hraðað eins og leyfi og fé gera kleift.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. er auðsjáanlega mjög annt um að gera sinn hlut sem allra verstan í þessu máli. Ég vildi finna það honum til afsökunar, að málið hefði dregizt í hans höndum vegna þess, að hann ætlaði að taka upp annan hátt um bygginguna, en áður hafði verið ráðgerður. Nú segir hann, að það hafi aldrei staðið til, að slíkt kæmi til greina. Ég verð þó mjög að efa, að það sé hægt eða það hefði verið mikið ráðslag í því að leggja stórfé í byggingu húss, sem enn var verið að teikna. Það kann að vera, að hæstv. menntmrh. telji það hyggileg vinnubrögð, en ég tel, að það hefði verið mjög óráðlegt að halda áfram, meðan svo stóð. En hæstv. ráðh. segir, að hann hafi ekki viljað láta bygginguna dragast af þessum sökum. Ja, þá verður enn að spyrja: Af hverju hefur hún dregizt allan þennan tíma? Af hverju er ekki lengra komið eftir 16 mánaða valdatíma svo athafnasams afburðamanns sem hæstv. ráðh. er en að einn hans helzti stuðningsmaður leggur til, að það verði farið að byrja á byggingunni, að vísu fyrir austan, norðan eða vestan, en alls ekki í Reykjavík? Hvað kemur til, hver er skýringin? Hæstv. menntmrh. á alveg þessari meginspurningu ósvarað. Hann er að reyna að færa að okkur um, að við höfum dregið málið, við, sem höfum gert allt í málinu, sem enn þá hefur verið gert, en hann sjálfur hefur látið það líðast, að eftir að við höfðum mælt fyrir um, að byggingin skyldi hafin, skuli ekki meira í því hafa verið gert ,en hann nú neyðist smám saman til að upplýsa. Það skaut því að mér einn þm, áðan, að eftir lýsingum hæstv. menntmrh, væri svo að skilja sem á síðasta ári mundi sennilega ekki hafa verið grafið fyrir öðru, en grunni undir efstu hæðina. Þannig virðist þessu byggingarmáli hafa verið hagað hjá hæstv. ráðh., það hefur allt staðið á öfugum enda. Hann hefur sannarlega ekki ástæðu til þess að láta mikið yfir sinni frammistöðu í málinu og enn þá minni ástæðu til þess að ávíta þá fyrir framgöngu í málinu, sem þó hafa gert það, sem gert hefur verið í því hingað til, eða stuðlað að því. Og eftirtektarvert er það, að hæstv. menntmrh. gaf ekkert yfirlit um það í sinni grg. áðan, hvernig gengið hefði um öflun fjárveitinga til þessarar byggingar, og er það þó ekki óverulegt atriði varðandi það, á hvaða tíma skynsamlegt og hæfilegt hefði verið að byrja bygginguna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég veit að vísu, að hv. 1. þm. Reykv. (BBen) er bæði skýr maður og ráðagóður, en ég fæ samt ekki skilið það, hvernig hann ætlar að fara að því að halda áfram, t.d. norður á Akureyri, húsbyggingu, sem hafin er í Reykjavík. Ég held, að ef á að byggja hús norður á Akureyri, verði að hefja bygginguna þar, og þess vegna held ég, að hann hafi lesið eitthvað ónákvæmlega orðalagið á mínni tillögu. Hitt virðist ekki vera neitt ágreiningsmál milli manna hér, hvað langt sé komið þeim framkvæmdum, sem átt hafa sér stað í sambandi við byggingu kennaraskólans hér. Mér sýnist það liggja alveg ljóst fyrir. Þeim er komið nokkuð áleiðis, en ekki langt og ekki lengra en svo, að mér virtist, eins og ég gerði grein fyrir í ræðu minni, að það gæti vel komið til mála að hefja byggingu annars staðar. En ég get ekki orðað það þannig, að það eigi að halda henni áfram annars staðar. Vona ég, að hv. þm. átti sig á því. Meginmál minnar brtt. er auðvitað um það að ákveða byggingunni stað annars staðar, þ.e.a.s. ekki í Reykjavík, heldur einhvers staðar á Norður-, Austur- eða Vesturlandi, en ég hef af ástæðum, sem ég tilgreindi í ræðu mínni áðan, ekki séð ástæðu til þess að gera ákveðnari till. um staðinn að svo stöddu og vil gjarnan, að um það sé fjallað í þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar. Um minn hug til Reykjavíkur eða annarra ætla ég að ég viti bezt sjálfur. Till. er flutt af góðum hug til þess að leggja það til, sem ég tel réttast í þessu máli. Ég vona, að aths. hv. þm. hafi líka verið gerð af góðum hug.



Herra forseti, Í fyrstu ræðu hæstv. menntmrh. minntist hann lítillega á lóðamál kennaraskólans, sagði, að sótt hefði verið um lóð á árinu 1951. Það hefði verið gefið fyrirheit, eins og hann orðaði það, á árinu 1952, en bæjarstjórn Reykjavíkur ekki úthlutað lóð undir kennaraskóla fyrr en árið 1956, eða fimm árum eftir að sótt var um hana. Þessar upplýsingar eru rangar, og vildi ég skýra hv. alþm., hvernig þessi mál hafa gengið fyrir sig. Ég skal ekki rekja eldri sögu þessa máls, en það var strax á árunum 1944 og 1945 rætt um byggingu nýs kennaraskóla, og skólastjóri kennaraskólans fór þá fram á við bæjarstjórn Reykjavíkur, að hún léti lóð undir kennaraskólann. Þá var strax á árinu 1945 ákveðið, að nýr kennaraskóli skyldi byggður í Skólavörðuholti. Úr þeim framkvæmdum varð ekkert. Síðan er málið tekið upp að nýju árið 1951, og þá ákveður bæjarráð að óska tillagna skipulagsnefndar um nýja staðsetningu á kennaraskóla. Það er svo rætt um tvo staði, annar er við Stakkahlíð, þar sem endanlega hefur nú verið ákveðin staðsetning kennaraskólans, en hin nokkuð sunnan Miklubrautar, eða á þeim stað, þar sem menntaskólinn verður reistur og hafin er bygging hans. Í marzmánuði 1952 eftir umr. við byggingarnefnd skólans og skólastjóra um það, hvor staðurinn þætti betur henta, og umræður um mörg önnur atriði í sambandi við þetta, m.a. tengingu æfinga- eða barnaskóla við kennaraskólann, er ákveðið í bæjarstjórn að gefa kost á annarri hvorri þessara lóða, annaðhvort norðan Miklubrautar við Stakkahlíð, nálægt Vatnsgeymi, eða sunnan Miklubrautar, og rétt eftir mánaðamót, eða 3. apríl 1952, ákveður þáver. menntmrh. að velja fyrir kennaraskóla nyrðri lóðina. Þetta er sem sagt endanlega ákveðið, að kennaraskólinn verði byggður á þeirri lóð og þeirri lóð úthlutað af bæjarstjórninni strax í marz–apríl 1952. Það, sem gerðist svo 1956 og hæstv. ráðh. hefur misskilið, er það, að þá er ákveðin eftir ósk húsameistara ríkisins nánari niðurröðun húsa á þessari lóð, sem fjórum árum áður hafði verið úthlutað. En eins og kunnugt er, á að vera á þessu svæði bygging fyrir kennaraskóla, enn fremur fyrir barnaskóla, sem jafnframt er æfingaskóli kennaraskólans, og jafnframt eiga fleiri byggingar að vera á þessu svæði. Og það, sem þá gerist, er sem sagt þetta, að nánari niðurröðun og staðsetning húsanna á þessu svæði er ákveðin. Ég tel rétt, að þessar upplýsingar komi fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að það er strax fyrri hluta ársins 1952, sem bæjarstjórnin úthlutar lóð undir kennaraskólann, þeirri sem bygging er hafin á.



Herra forseti. Ég veit ekki nema ég kynni að geta gefið einhverjar upplýsingar í þessu máli, sem hér er til umræðu, varðandi það, hvernig það hefur gengið fyrir sig með fjárfestingarleyfin fyrir kennaraskólabyggingunni. Árið 1956 um sumarið var veitt fjárfestingarleyfi fyrir 1.200 þús. kr. til byrjunarframkvæmda, sem áttu að fela í sér gröft og byggingu kjallarans, að svo miklu leyti sem sú fjárfesting mundi duga, og þá, þegar það leyfi var veitt, var gert ráð fyrir - eða mér er sagt, að innflutningsskrifstofunni hafi þá verið tjáð, að gert væri ráð fyrir að vinna fyrir þá upphæð árið 1956. Af einhverjum ástæðum var svo aðeins unnið fyrir 150 þús. kr. það ár. Snemma á árinu 1957 kom svo að nýju umsókn um framlengingu á þessu leyfi. Innflutningsskrifstofan hefur haft mjög mikið af ýmiss konar beiðnum um fjárfestingarleyfi fyrir opinberum byggingum, eins og mörgum hv. þm. er kunnugt, og það hefur þess vegna verið býsna erfitt verk fyrir okkur, sem þarna störfum, að velja á milli um það, hvaða fjárfestingarleyfi skyldi taka og hver skyldi ekki taka í ár. Þetta var framan af árinu mikið athugunarmál fyrir okkur og hæstv. ríkisstj., hvernig þessum málum skyldi hagað. Með vorinu fórum við svo að veita nokkuð af þessum leyfum og vorum að veita tilteknar framkvæmdir fram eftir sumri og fram á haust jafnvel. Þegar þetta mál kennaraskólans var til umræðu, voru einnig til umræðu ýmsar aðrar opinberar byggingar, m.a. fjárfesting fyrir verzlunarskólann, ríkisútvarpið og fjöldamargt fleira. Sumt af þessu var látið bíða, en fjárfestingarleyfi til kennaraskólans var veitt í ágúst og gefið út 2. sept., eins og komið hefur fram hér í umræðunum, og ég vil segja fyrir mjög ötula framgöngu hæstv. menntmrh. Hann hafði oft talað við ýmsa af okkur, sem í innflutningsskrifstofunni vinnum, og hafði lagt á það mikla áherzlu, að þessu máli væri hraðað, en stjórn innflutningsskrifstofunnar gat ekki orðið sammála um að gefa út þetta fjárfestingarleyfi fyrr en raun ber vitni um. - Ég vildi aðeins, að þetta kæmi fram til upplýsinga.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka þátt í umræðum um kennaraskólann, heldur langaði mig til að fræðast um eitt atriði af hæstv. menntmrh. Hann upplýsti hér áðan, að það hefði verið ákveðið, að húsmæðrakennaraskólinn fengi húsnæði á efstu hæð kennaraskólans. Mér sýnist nú eftir öllum upplýsingum að dæma, að það séu ekki sérlega miklar horfur á því, að í náinni framtíð verði efsta hæðin tilbúin, nema þá á henni verði byrjað. Og ég vildi þess vegna spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvaða fyrirætlanir eru um starfsemi húsmæðrakennaraskólans. Hann mun ekkert hafa starfað s.l. vetur. Hins vegar var bæði skólastjóri og kennarar, einn eða fleiri, á föstum launum. Mér er ekki kunnugt um, að skólinn eigi að starfa í vetur. Það kann að vera að vísu, þó að ég viti það ekki. En það er einmitt það atriði, sem ég vildi spyrja hæstv. ráðh, um, hvort ætlunin er, að skólinn starfi nú í vetur, og þá hvar, hvort honum hafi verið séð fyrir húsrými til sinnar starfsemi og yfirleitt hvernig sé ætlað að leysa mál þessa skóla, þangað til hann fær húsnæði sitt í kennaraskólanum.



Herra forseti. Ég furðaði mig á því, að hv. 6. þm. Reykv. (GTh), borgarstjórinn í Reykjavík, skyldi segja, að upplýsingar mínar um lóðamál skólans væru rangar, þegar hann í skýrslu sinni staðfesti þær í öllum atriðum, sem máli skipta. Menntmrn. hefur ekki bein viðskipti við bæinn út af lóðamálum, það gerir byggingarnefndin sjálf, svo að þau gögn, sem liggja fyrir rn. um þessi efni, eru frá byggingarnefndinni. Ég hafði getið þess, að n. hafi tilkynnt rn. 28. júní 1952, að loforð sé talið fengið fyrir lóð undir skólann, en síðan, að n. eða formaður hennar hafi tjáð rn. 4. júní 1956, að gengið verði frá úthlutun lóðar frá bæjarins hálfu þann dag, m.ö.o., að gengið verði endanlega frá lóðaúthlutuninni þann dag, 4. júní 1956. Þessar upplýsingar koma algerlega heim við það, sem borgarstjórinn í Reykjavík lýsti í ræðu sinni áðan, hvernig málið hafi gengið fyrir sig. Það eina, sem á milli gæti borið, væri það, hvort ber að skoða tilkynningu bæjaryfirvaldanna til byggingarnefndarinnar um loforð fyrir lóð sem alveg endanlega ákvörðun bæjaryfirvaldanna, og vel má vera, að starfshættir bæjaryfirvaldanna séu þeir, og þá er ekkert frekar um þetta að segja. En hitt var engu að síður rétt, sem ég sagði, að formleg og endanleg úthlutun lóðarinnar fór ekki fram samkvæmt ummælum byggingarnefndarinnar, sem lóðaleyfin fær, fyrr en 4. júní 1956. Hv. 2. þm. Eyf. ræddi um starfsemi húsmæðrakennaraskólans og spurði, hvort hann mundi starfa í vetur. Því ber að svara neitandi. Hann starfar ekki í vetur. Hvort hann muni taka til starfa með eðlilegum hætti næsta haust, þ.e. áður en efstu hæð kennaraskólahússins er lokið, er undir því komið, hvort tekst að fá handa skólanum hentugt bráðabirgðahúsnæði, sem skólanefndin og skólastjórinn gætu sætt sig við þau ár, sem bygging kennaraskólahússins óhjákvæmilega hlýtur að taka. Það var athugað mjög rækilega á s.l. sumri, hvort hægt væri að fá bráðabirgðahúsnæði fyrir skólann nú í haust, en það tókst ekki. Þeim athugunum mun verða haldið áfram í tæka tíð fyrir næsta haust, og ef hentugt leiguhúsnæði fæst fyrir skólann, mun það verða tekið á leigu og skólinn taka til starfa. En svo sem kunnugt er, er mjög erfitt að afla húsnæðis til rekstrar jafnvel skóla, þ.e. leiguhúsnæðis, vegna gildandi lagaákvæða, sem reisa við því rammar skorður, að íbúðarhúsnæði sé tekið til annarra þarfa, en íbúðar. Það vildi ég leiðrétta, sem án efa stafar af ókunnugleika hjá hv. þm., að við skólann, sem ekki starfar nú, sé á föstum launum skólastjóri og einn eða tveir kennarar. Starfsmenn skólans eru tveir, skólastjóri og einn fastur kennari. Báðir eru að sjálfsögðu á þeim launum, sem þeirra skipunarbréf veita þeim réttindi til, en kennarinn starfar við aðra ríkisstofnun og vinnur þar fullkomlega fyrir launum sínum. Að síðustu vildi ég svo aðeins segja, að í raun og veru voru þær upplýsingar, sem hv. 10. landsk, þm. gaf í ræðu sinni, fullnaðarsvar við fsp. hv. 1. þm. Reykv. til mín í síðustu ræðu sinni áðan, þar sem hann spurði, hvernig stæði á því, að byggingarframkvæmdum við kennaraskólann skuli þó ekki vera lengra komið, en raun ber vitni um, þrátt fyrir það að menntmrn. gaf þegar á s.l. sumri, í júlí s.l., leyfi sitt til þess, að byggingarframkvæmdir væru hafnar, og að ég fyrir mitt leyti hafi haft á því fyllsta áhuga þann tíma, sem ég hef gegnt þessu starfi, að framkvæmdum yrði hraðað sem mest. Ástæðan er sú, að það fékkst ekki fjárfestingarleyfi fyrir framkvæmdunum fyrr en 2. sept. s.l. Það er staðreynd, sem ég gat um í fyrstu ræðu minni um málið og skiptir óneitanlega miklu máli. Það hef ég enga tilraun gert til að draga fjöður yfir, tók það meira að segja fram, að ég harmaði mjög, að það tókst ekki að fá fjárfestingarleyfi fyrir framkvæmdinni fyrr en 2. sept. s.l. En þeir, sem segjast hafa barizt fyrir því í sex ár að fá fjárfestingarleyfi fyrir þessari framkvæmd, ættu ekki að verða hissa á því, þó að það hafi tekið fjárfestingaryfirvöldin, sem nú starfa, níu mánuði að taka sína ákvörðun um það, að byggingunni skuli haldið áfram. Þá ákvörðun, sem innflutningsskrifstofan tók 2. sept. um málið, ber að skoða sem endanlega, þannig að það er tryggt, að leyfi verði aftur gefið út þegar í ársbyrjun næsta árs. Það er endanleg ákvörðun um málið, þannig að á næsta ári á byggingin að geta haldið áfram með öllum þeim hraða, sem fjármunir leyfa.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að það mundi stafa af þekkingarskorti hjá mér, að ég hafi sagt, að það væru greidd við húsmæðrakennaraskólann laun skólastjóra og einum eða tveimur föstum kennurum. En hins vegar upplýsti hann rétt á eftir, að það væru greidd laun skólastjóra og einum föstum kennara, Ég sagði ekkert í minni ræðu um það, hvort þetta starfslið væri látið vera aðgerðalaust eða ekki. Það virðist hins vegar liggja fyrir eftir upplýsingum hæstv. ráðh., að meðan skólinn ekki starfar, sé a.m.k. skólastjórinn, sem taki laun sín að fullu án starfs. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram. Það er svo önnur saga, að það skuli hafa komið á daginn, sem að vísu menn gátu séð fyrir, þegar þau lög voru sett, að svo er nú komið fyrir tilverknað hæstv. ríkisstj. sjálfrar, að hún getur hvergi fengið húsnæði fyrir skóla sem þennan, sem hefur þó starfað um langt skeið og er gert ráð fyrir eftir lögum að skuli starfa. Það er svo að lokum eitt atriði, sem ég held að liggi nú ljóst fyrir öllum, varðandi bygginguna sjálfa, sem hæstv. ráðh. upplýsti. Hann var að minnast á það, að það væri ekki að undra, þótt það kynni að taka nokkra mánuði að fá fjárfestingarleyfi, þegar það áður hefði tekið sex ár. Ég held, að það viti nú allir, sem hafa fengizt við innflutningsskrifstofuna og þar áður fyrirrennara hennar, að aðalerfiðleikarnir eru að komast af stað og fá fyrsta leyfið, en hins vegar gengur það nokkuð af sjálfu sér eða er a.m.k. mun auðveldara að fá leyfi til framhaldsins.