Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Vegna þeirra atburða, sem gerzt hafa í Danmörku, og þess ástands, sem nú ríkir þar í landi, hefir ríkisstj. ákveðið að bera fram þær tvær þáltill. sem hér liggja fyrir. Till. hafa í allan dag verið ræddar í utanrmn„ við þm. þá, sem styðja ríkisstj., svo og hv. 3. þm. Reykv. (HV). Hafa allir alþm. verið sammála ríkisstj. um þá óhjákvæmilegu nauðsyn, að bera till. fram og fá þær samþ. á Alþ. þegar á þessari nóttu.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vil f. h. okkar flokks mótmæla þeirri aðferð, sem farið hefir fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Okkar flokki hefir ekki gefizt tækifæri til að fylgjast með þeim umr., sem fram hafa farið, við höfum ekki heldur fengið að vita, hvaða till. það væru, sem fram hefðu komið. Okkur hefir þess vegna ekki gefizt tækifæri til þess að ræða þetta mál við miðstjórn flokksins, á sama hátt og aðrir þingflokkar. Ég vil þess vegna óska eftir því, ef það vegna málsins má ske, að gefinn yrði frestur til síðari hluta þessa dags, svo að okkur gefizt tækifæri til þess, eins og öðrum flokkum, að athuga þetta mál. Ég vildi ennfremur, þar sem ekki liggja fyrir um það frá hæstv. forsrh., sem hafði framsögu þess máls, upplýsingar hér á þingfundinum, sem ég gæti trúað, að gefnar hefðu verið á þeim fundum, sem stjórnarflokkarnir hafa haldið með sér, um einstök atriði í sambandi við þetta mál, leyfa mér að koma með fyrirspurn um það, hvort nokkuð samband hafi náðst við Danmörku í dag, við konunginn eða sendiherra Íslands, þannig, að nokkuð liggi fyrir, sem hægt er að upplýsa þingheim um í sambandi við slíkt. Þá vildi ég um leið óska eftir lögfræðilegri skýringu frá ríkisstj. í sambandi við þessa till., sem mér skilst, að þýði það, að ef við samþ. hana og tækjum okkur það vald í hendur, sem af því leiðir, þá séum við í raun og veru að fara aðrar leiðir en þær, sem beinlínis eru fyrirskrifaðar í okkar stjórnarskrá og lögum. Þar fyrir segi ég ekki, að ekki hafi verið nauðsynlegt að fara slíkar leiðir. Þessu vildi ég sérstaklega óska eftir að fá svarað og ennfremur, hvort nokkuð liggur fyrir um það, að í sambandi við þetta liggi fyrir nokkrar kröfur eða afskipti af hálfu nokkurs erlends valds, og hvort okkur sé ekki óhætt að taka ákvarðanir um þau mál, sem ríkisstj. leggur hér fyrir þingið, sem fulltrúum algerlega fullvalda ríkis. Í fyrsta lagi vil ég sem sagt biðja hæstv. forseta að gefa yfirlýsingu um það, hvort hann myndi verða við því að fresta þessum fundi til þess að gefa okkur samskonar tækifæri og allir aðrir hv. þm. hafa haft til þess að athuga þessi mjög svo veigamiklu mál, sem fyrir liggja.

*Forseti (HG): Eftir að hæstv. ríkisstj. hefir skýrt svo frá, að hún telji nauðsyn bera til þess, að afgreiðsla þeirra mála, sem hér eru á dagskrá, fari fram þegar á þessari nóttu, þá skal ég, að því er snertir þau ummæli hv. þm., er féllu á þá leið, að hann teldi, að hér væru farnar aðrar leiðir en fyrir væri mælt, taka það fram, að þar sem ástandið nú er þannig, að konungur getur ekki gegnt störfum sem þjóðhöfðingi Íslands, og því verður að teljast óhjákvæmilegt, að Alþingi ákveði skipun þeirra mála, tel ég, að till. beri að taka til meðferðar og afgreiðslu á Alþingi nú þegar.

*Einar Olgeirsson: Viðvíkjandi ósk okkar um frest, sem hæstv. forseti, í sambandi við yfirlýsingu ríkisstj., getur ekki veitt til síðari hluta þessa dags, þá óska ég eftir svo stuttum fresti sem frekast er hægt að nota til þess að við þm., sem ekki höfum tekið þátt í ráðssamkomum stjórnarfl. nú í dag, gætum rætt okkar mál, eða a. m. k. að 1/4 til 1/2 tíma frestur verði gefinn.

Forseti (HG): Ég get ekki orðið við tilmælum hv. þm., þar sem ríkisstj. hefir tilkynnt, að það sé ekki gerlegt, enda sé ég ekki, hvaða upplýsinga hv. þm. geta leitað um þetta leyti nætur.



Það er aðeins til þess, að þm. geti talað saman.

Forseti (HG): Ég get gefið 10 mínútna frest, en ég vil biðja bæði þennan hv. þm. og aðra þm. að víkja ekki úr þinghúsinu. - 

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég vil enn mótmæla þeirri afgreiðslu, sem höfð er á þessum stórmálum hér. Ég vil að vísu ekki mótmæla því, að það geti verið rétt, að þörf hafi verið á því, að afgreiða þau í nótt, en þar sem hæstv. ríkisstj. mun hafa verið það ljóst, er þingfundum var slitið í dag, þá bar henni skylda til að láta okkur, þm. í stjórnarandstöðu, vita það jafnframt öðrum hv. þm. Ég álít, að e. t. v. hafi framkoma hæstv. ríkisstj. ekki gefið okkur sama tækifæri og öðrum hv. þm. til þess að fylgjast með í því, sem hefir verið að gerast, og tel ég það ábyrgðarlausa framkomu af hennar hálfu gagnvart fulltrúum þjóðarinnar, sem kosnir eru á sama hátt og með sama rétti og þeir hv. þm., sem fylgja ríkisstj. En ég álít, að hér riði mikið á því, að íslenzka þjóðin og fulltrúar hennar á Albingi standi saman og komi einhuga fram um þau mál, sem hér liggja fyrir. Gengið út frá þeim upplýsingum, sem ríkisstj. hefir gefið, og því, sem skráð er í þessum þáltill., sem hér liggja fyrir, viljum við lýsa yfir því, að við teljum, að hér liggi fyrir „fors major“, sem við Íslendingar verðum að taka okkar afleiðingum af, og út frá því munum við greiða atkv. með þeim till. til þál., sem hér liggja fyrir, þótt ég vilji um leið ítreka, að ég tel ekki slíka afgreiðslu á öðru eins stórmáli og þessu, sem ríkisstj. hér stofnar til, vera forsvaranlega. Hinsvegar er okkur það ljóst, að um mál eins og það, er hér um ræðir er allt undir því komið, að þjóðin geti staðið saman sem ein heild.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það gildir um þessa till. hið sama og þá till., sem nú hefir verið samþ., um æðsta vald í málefnum ríkisins, og læt ég þess vegna nægja að vísa til þeirra ummæla, er ég hafði um hina fyrri till.

*Einar Olgeirsson: Ég vil í sambandi við þessa till. lýsa yfir því, að frá sjónarmiði okkar þm. Sósialistafl. gildir hið sama um þessa till. og hina fyrri, og undir sömu forsendum og með sömu mótmælum gegn tafgreiðslu þessa máls munum við greiða atkv. með henni.