Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þorleifur Jónsson Hæstv. fjrh. (M. G.) lagðist á móti till. nefndarinnar um ákvæðin um styrkinn til húsabóta á Sandfelli í Öræfum. Nefndin fer fram á það, að prestinum sje ekki gert að skyldu að greiða 6% af styrkupphæðinni árlega. Ef presturinn á að greiða þetta, er ekki um styrk að ræða, heldur lán, og það ekki með sjerstaklega góðum kjörum, ekki betri kjörum en alment prestakallalán. Jeg vil geta þess, að jeg get ekki búist við, að 6000 kr. nægi til húsabótanna, og þegar útreikningurinn var gerður, sem hljóðar upp á þá upphæð, var aðeins reiknað efni til bæjargerðarinnar. En auk þess verður presturinn að greiða flutningskostnað og kaup verkamanna, og getur það orðið æðihá viðbót. Presturinn á Sandfelli hefir skrifað mjer ítarlegt brjef og skýrt mjer frá fyrirætlunum sínum viðvíkjandi bvggingunni. Hann ætlar að byggja stóra baðstofu, 18 álna langa og 6 álna víða, og auk þess hús til geymslu. Þetta verður stór bær og er áreiðanlegt, að efnið eitt kostar einar 6000 kr. Baðstofan bygð, uppi og niðri 7 herbergi. þakið járnvarið og þakið torfi að utan og veggir upphlaðnir, svo sem siður er til. Til gamans og fróðleiks skal jeg með leyfi hæstv. forseta lesa upp kafla úr brjefi prestsins, sem fjallar um ástand húsanna nú: „Baðstofan er eina íbúðarhúsið á bænum, og er orðin mjög gömul. Hún hefir ekki fengið verulega viðgerð síðan snemma í tíð síra Ólafs. Hún er 2 íveruherbergi og eldhús. Og það segi jeg satt, að það er hreinn og beinn lífsháski að vera í henni lengur; í fyrra brotnaði sperra, í vetur önnur og framþilið gekk út. Engin viðgerð getur komið að gagni, vegna þess, að allir viðir eru orðnir svo fúnir og ónýtir, að fáeinar spýtur nýjar gera ekkert gagn. Jeg ljet aðgæta það síðastliðið vor, og ætlaði þá að láta gera nokkrar lagfæringar, en það reyndist ómögulegt að framkvæma þær. Utan húss er alt eins, fjenaðarhús ónóg og þurfa endurbóta sum þeirra; girðingar engar, en bráðnauðsynlegar. Og loks vil jeg svo bæta því við, að mjer er ekki vært hjer lengur, ef jeg ekki fæ þennan styrk, sem jeg tel óhjákvæmilegan til allra nauðsynlegustu bóta á húsakynnunum.“ Þetta er ekki ofmælt. Sá, sem til þekkir, veit að þessi lýsing er rjett. Biskup hefir lagt til, að prestinum yrði veittur þessi styrkur, og mun öll sanngirni mæla með því. En hann verður allhart úti, ef hækka á eftirgjaldið um 6% af styrkhæðinni, og þó verður hann að leggja mikið til sjálfur. Eftirgjald af Sandfelli er nú 158 kr., og ef þessum 6% er bætt við. verða það 158 + 360 eða 518 kr. Þetta er afskektur staður og ekki eftirsóknarverður, og er því ekki rjett að gera presti of erfitt fyrir. Ef slík byrði verður lögð á prestakallið, er mjög hætt við, að ekki verði sótt um það, en Öræfin, eins afskekt og þau eru, mega ekki prestlaus vera. Jeg teldi því ekki vel farið, ef brtt. nefndarinnar yrði feld, og vona að svo verði ekki. Jeg vil einnig benda á það, að presturinn á að skila öllu af sjer sem nýju, og verður því að kosta miklu til viðhalds. Á þessu vildi jeg vekja athygli hæstv. ráðherra og háttv. deildarmanna. Um Saurbæ get jeg ekki sagt. Jeg er þar ekki kunnugur, og skal því ekki ræða það mál hjer.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. þm. A.-Sk. (Þorl. J.) taldi lán til prestsins í Sandfelli ekki betra en prestakallalán. Hann gleymdi því, að gengið er út frá, að þessi upphæð, 6000 kr., sje allur kostnaðurinn. Það var fyrst gert ráð fyrir, að viðgerðin mundi kosta um 4000 kr., en síðan barst stjórninni brjef frá presti, þar sem sagt var, að kostnaður yrði meiri, og eftir lýsingu háttv.þm. (Þorl. J.). get jeg vel trúað, að svo sje. En jeg get ekki talið það rjett, að ríkið láni einstökum mönnum fje, án þess að taka af því vexti. Eftirgjald af Sandfelli, sem er ágæt jörð, er ekki gífurlegt. Það eru einar 158 kr.; og ef mi á að hjálpa prestinum til þess að koma upp góðum bæ, er ekki nema sanngjarnt, að eftirgjaldið hækki að sama skapi. Jeg sje ekki, að þetta sje ranglátt, sjerstaklega þegar þess er gætt, að þetta stendur aðeins í 9 ár. Þá verður metið af nýju, og bærinn með, og eftirgjaldið fer eftir því mati. Jeg rengi ekki lýsinguna á ástandi húsanna; það er hörmulegt, en óþarfi var að vera að lýsa því hjer, því að það er tekið fram í athugasemdum stjórnarinnar við frv. Og jeg er alveg viss um, að þetta mat, eða 158 kr. eftirgjald, er miðað við það, sem er, en ekki það, sem verða muni þegar búið er að byggja. Þá vil jeg með nokkrum orðum snúa mjer að háttv.frsm. síðari hl. fjárlaganna, þm. Dala. (B. J.). Háttv. frsm. mintist á 17. brtt. og taldi meiningarlaust að fella úr fjárlögunum þennan styrk, af því að hann væri til vísindalegra rannsókna. Jeg álít nú, að sú vísindarannsókn sem hjer er um að ræða, falli undir starf þessa manns sem háskólakennara, og er algerlega á móti því að veita mönnum styrk til þess að inna af höndum þau störf, sem þeir eru bundnir við samkvæmt embætti sínu. Það má vel vera, að það sje hugsunin, að bæta svo upp embætti þetta, að það verði líkt launað og það væri „prófessorat“, en þá finst mjer, að fara hefði mátt einhverjar aðrar leiðir. Annars kemur hjer fram stefnumunur hjá háttv.fjvn. og stjórninni, sem jeg gleymdi að minnast á í gær, af því að jeg fór svo fljótt yfir sögu. Og þennan stefnumun er víðar að finna; t. d. styrkurinn til orðabókarinnar. Stjórnin vill gera sem minst að því, að embættismenn fái styrk til þess að vinna önnur verk en þau, sem þeir hljóta að eiga að vinna samkvæmt embætti sínu. Í þessu sambandi get jeg nefnt staflið b. í 42. brtt. Það er styrkurinn til þjóðmenjavarðar. Það er ekki langt síðan að maður þessi hafði 1800 kr. í árslaun, en er nú kominn upp í 9500 kr. á ári. Stjórnin leit svo á, að þessi 300 kr. styrkur hefði verið uppbót á launum hans, meðan þau voru svo lág; þess vegna líka sjálfsagt að fella hann niður, þegar búið var að hækka launin og samræma þau við aðra embættismenn ríkisins. Jeg get ekki skilið, að hann hafi ekki tíma til þess að semja þessa skrá, enda hlýtur það að liggja beint í hans verkahring. Svipað er að segja um styrkinn til Ingibjargar Guðbrandsdóttur, sem nefndin hefir hækkað um 300 kr., og sama er að segja um styrkinn til gróðurrannsókna dr. Helga Jónssonar. Þann styrk færði stjórnin niður um helming, af því að maður þessi hafði tekið að sjer kennaraembætti. Það er líkt um allar þessar fjárhæðir, að hjer kemur fram greinilegur stefnumunur frá stjórnarfrv. Jeg gleymdi í gærkveldi að minnast á 33. brtt., en skal nú gera það, og þá með tilliti til orða háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Mjer þykir þessi formáli dálítið undarlegur: ,,Til farskóla og eftirlits með heimafræðslu, með sömu skilyrðum sem verið hefir“. Jeg skildi svo umr. um laun barnakennara 1919, að það ætti ekki að veita barnaskólum annan styrk en þann, sem felst í því að launa kennarana. Hjer er verið að lauma inn litla fingrinum, og farið fram á að styrkja skólana aukreitis, nema þá eigi að skilja það svo, að þennan styrk fái þau fræðsluhjeruð, sem ekki hafa neinn kennara, er nýtur launa úr ríkissjóði. Um þetta atriði vildi jeg fá upplýsingar hjá nefndinni. Ef það á eingöngu að ná til þess síðara, þá virðist mjer það sanngjarnt. En hjer stendur „farskólar“, og kennarar þeirra fá laun sín úr ríkissjóði. Þá finst mjer undarlegt að tvískifta styrknum til Íþróttasambandsins; en þetta mun vera af hyggindum gert og búist við, að það gangi betur í háttv.þdm. Ólympíuförin er um garð gengin, og stendur ekki til, að sú för verði farin á næsta ári, enda segir nefndin, að upphæðina megi nota til annars. Undarlegt að endurveita styrk, sem nota á til annars en upphaflega var til ætlast, og virðist því, að rjettara hefði verið að veita upphæðina í einu lagi. Hitt er í raun og veru ekki annað en tilraun til að gabba. Háttv. frsm. (B. J.) kvartaði undan því, að jeg hefði misskilið orð hans um Einar Jónsson, en hann hefir víst ekki skilið mig betur. Jeg benti einmitt á það, að þessum manni hefði verið sýnd fullkomin viðurkenning. Eða getur verið um stærri viðurkenning að ræða en þá, að ríkið reisir veglegt hús yfir listasafn hans, og fær honum það til fullra og frjálsra afnota? Það er fjarri mjer að vera að telja þetta eftir, en mjer finst hins vegar, að á þetta megi líta, og hálfgerðum brigslum um vanþakklæti af hálfu þingsins verð jeg að vísa á bug. Háttv. frsm. (B. J.) sagði, að ekki hefði verið mikið sparað hjá stjórninni á 13. gr. Stjórnin vildi sem minst þurfa að draga úr verklegum framkvæmdum, en reyna heldur að draga saman seglin á öðrum sviðum. En þó sá hún sjer ekki annað fært en að draga úr mörgu einmitt á 13. gr., og fór þar eins langt og hún sá sjer fært.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er ekki mikið, sem háttv.frsm. (B. J.) og mjer ber á milli, svo að jeg þarf ekki að vera langorður. Jeg er ekki alveg á sama máli og hann, að svo miklir örðugleikar sjeu á því að fá útgefendur að kenslubókum við umræddan skóla. Má samt vera, að það sje örðugra nú en áður. Jeg veit ekki hvort hann hefir tekið eftir þeirri aths. minni, að það geti ekki komið til mála að taka skólagjald við kennaraskólann. Mjer sýnist slíkt svo fjarri allri sanngirni, og eins þó að það yrði ofan á að taka skólagjald við Akureyrarskólann. Jeg man nú ekki eftir fleiru í svip, og þó finst mjer, að jeg hafi átt eitthvað eftir, en það hefir þá víst verið ómerkilegt. Jú - Nú man jeg það. Það er þessi Skutilsfjarðareyri. Það er ósköp óvanalegt að heyra Ísafjörð nefndan svo, enda munu fáir kannast við það heiti fjarri staðnum. Prestssetrið heitir Eyri í Skutilsfirði. Þessi Skutilsfjarðareyri kemur aldrei, eða þá mjög sjaldan. fyrir í fornum skjölum. Jeg hefi litið eftir því í Diplomatarium, og þar hefi jeg hvergi fundið það, svo ástæðulaust virðist vera að smeygja því hjer inn í frv. Sem sagt, Ísafjörður er lögheitið á staðnum, og engin ástæða að rugla frá því. Jeg skal taka það fram, áður en jeg sest niður, að það mun hafa verið meiningin hjá fræðslumálastjóra, sem mæltist til að fá þennan 5000 kr. styrk, að nota hann til eftirlits með heimafræðslu og til styrktar henni.

Magnús Jónsson Það er aðeins örstutt aths., sem jeg vildi gera út af ræðu hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), um 15. brtt. Hann setti styrk þennan í samband við frv., sem jeg flyt hjer á Alþingi, og er honum það vorkunn, vegna þess hvernig þetta er orðað í brtt. Þar stendur: „viðbót við eftirlaun presta“, en þessi styrkur og frv. mitt kemur mjög lítið hvað við annað, ef rjett er á litið. Styrkur þessi er í raun rjettri ekki nema að mjög litlu leyti í sambandi við eftirlaun presta. Hann fer sem sje nálega allur til fátækra prestsekkna. Það er ekki nema örlítill hluti hans sem fer til fátækra uppgjafapresta, mig minnir þriggja eða fjögra. Þetta er sá styrkur, sem synodus úthlutar á ári hverju, ásamt vöxtum af prestsekknasjóði og svo kölluðum árgjaldasjóði, og er aðalstofn þeirrar fjárupphæðar. Biskup gerir um það tillögur, og á síðustu árum fjallar og nefnd kunnugra presta um það, svo að þessum styrk er mjög nákvæmlega úthlutað. Og það mun óhætt mega segja, að þessi styrkur sje aðallífsuppeldi margra þessara fátæku, gömlu ekkna, víðsvegar úti um land. Yrðu nú eftirlaunakjör presta bætt, þá myndi auðvitað þessi litla upphæð, sem nú fer til presta, bætast við ekkjurnar, nokkrar krónur til hverrar, en það er svo lítið, að það má með engu móti hafa áhrif á afstöðu manna til þessarar brtt. Jeg vona, að háttv. deild taki þessu vel, því að það mun óhætt að fullyrða, að þótt margir styrkir sjeu vel þegnir og þarfir, þá mun þó enginn brýnni eða nauðsynlegri nje betur þeginn en þessi litli styrkur. Svo var það annað atriði, sem jeg ætlaði nú að vísu að leiða hjá mjer að minnast á, en af því að jeg sje, að háttv.frsm. (B. J.) er forfallaður frá að tala um það, þá er mjer ekki nema ljúft að leggja því liðsyrði mitt. Það er styrkurinn til þess að halda áfram að þýða „Faust“. Mjer finst það næsta undarlegt að bera saman verklegar framkvæmdir og bókmentir. Það er með það eins og smjör og brauð, að það getur verið gott hvað með öðru, en óæti ella, enda lifir maðurinn ekki á einu saman brauði. Við Íslendingar höfum hingað til lifað mjög á okkar fornu andlegu fjársjóðum, sem varpað hafa ljóma um öll Norðurlönd og víðar, enda mun erfitt að benda á verk frá fornöld, sem betur hafa geymst heldur en Njála og önnur gullaldarrit okkar. Er okkur því mikill gróði að hafa fengið „Faust“ í íslenskri þýðingu. Slík bók verður ekki aðeins þeim til yndis, sem ekki kunna að lesa þýska tungu, heldur og hinum líka, sem lesið hafa rit þetta á frummálinu. Að minsta kosti veit jeg um mig, að jeg hefi meira yndi af þýska tekstanum síðan jeg las „Faust“ á íslensku, enda er þýðingin, að dómi þeirra manna, sem vit hafa á, snildarlega vel af hendi leyst. Það eru margar bækur, sem eru sílifandi og fyrnast aldrei, hversu gamlar sem þær verða. Margir lesa ennþá hina helgu bók, ritninguna, og ennþá grípa margir til Passíusálmanna í tómstundum. Slíkar bækur eru til uppbyggingar og andlegs gróða á öllum tímum, en þó eiga þær ekki við allra skaplyndi. Goethes Faust er eitt af þeim ritum, sem hefir í sjer fólginn hinn eilífa eld og altaf má lesa. Og þó að leggja mætti vegarspotta fyrir þessa upphæð, finst mjer það lítt saman berandi. Þá vildi jeg minnast lítils háttar á þennan húsabótastyrk og brtt. nefndarinnar. Þessi styrkur er svo lítill, að óhugsandi er, að hann hrökkvi til þess að húsa upp staðinn. Og þó að vitnað sje í það, að þetta hafi dugað í Saurbæ, þá getur þar ekki hafa verið um annað en smávægisviðgerð að ræða. En að veita ekki sæmilega til þessara húsabóta getur orðið til þess að binda prestunum of þunga bagga. Annars get jeg ekki kallað það styrk, sem bundið er við 6% ársvöxtu; það er þá langtum verra en prestakallalánin. Hitt væri mjög eðlilegt, að þeirri venju yrði komið á, að embættismenn fái styrk til húsabygginga, en að ríkið eigi svo mannvirkin, og þeir greiði venjulega vexti eins og af lánum, en leggi ekkert til úr eigin vasa.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Það var víst ekki mikið, sem háttv.frsm. (B. J.) svaraði ræðu minni, enda vildi svo til, að jeg var kallaður frá í bili, og heyrði því ekki alla ræðu hans. En okkur greinir mikið á, og sjerstaklega um fjármálastefnuna, enda var það aðallega um það efni, sem ræða mín snerist. Sjerstaklega er jeg óánægður með hækkunina á þessum seinni gr. fjárlaganna, samanborið við fyrri hlutann eða það, sem ætlað er til verklegra framkvæmda. Það er að vísu nokkur hækkun á 16. gr., eins og jeg mun koma að síðar. Það veit háttv.frsm. (B. J.), að jeg hefi ekki á undanfarandi þingum sett mig á móti listum og vísindum, og aðrir háttv.þdm. vita það líka, þótt jeg hins vegar hafi ekki verið eins óðfús til slíkra styrkveitinga eins og sumir aðrir. En þegar jeg lít í kringum mig og fram undan á ástandið, eins og það er og verða mun, þá sje jeg ekki betur en að við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti. Þegar illa árar, láta flestir það ganga fyrir, sem óhjákvæmilegt er, eða svo mun öllum góðum og greindum bændum farast, og taka svo hinar þarfirnar eftir röð, eftir því sem getan leyfir. Það andlega þolir heldur nokkra bið, og á jeg þar við ýmsar upphæðir í 14. og 15. gr., sem mjer finst að við gætum sparað. Hinu er verra að fresta, bráðnauðsynlegri vegagerð eða brúa ófærurnar eða bæta lendingar. Jeg ætla þó ekki að fara lengra út í þetta, en vildi aðeins benda á þau vonbrigði, sem hljóta að verða hjá þeim mönnum, sem búist hafa við að fá fje til ýmsra nauðsynlegra framfarafyrirtækja, en í staðinn fyrir það sjá því eytt í ýmislegt, sem þeir hljóta að líta á sem óþarfa, í slíku árferði sem nú er. Jeg vil aðeins minnast á afgjaldshækkunina á Sandfelli, vegna styrksins til húsabóta, sem gert er ráð fyrir. Háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) vill ekki kalla það styrk, sem hækkun afgjaldsins greiðist eftir. - Sams konar húsabótastyrkir hafa þó verið veittir (gegn afgjaldshækkun) yfir 40 ár, og ætíð verið kallaðir „styrkir“. Afgjaldshækkun fyrir þessi fjárframlög hefir verið mjög eðlileg og sanngjörn, þegar litið er á það, að afgjald á jörðum þessum hefir verið svo lágt. Jeg væri til með að lækka þessa 6% vexti, en ekki fella þá niður, því að jeg sje ekki betur en að prestarnir geti borgað húsaleigu með þeim launum, sem þeir hafa nú orðið, engu síður en aðrir.

Þórarinn Jónsson Jeg er auðvitað þakklátur háttv.frsm. (B. J.), að hann skuli vera á sama máli og jeg um styrkinn til listamanna. Hann sagði, að það væri oft svo, að námsmenn gætu eigi komist áfram án styrks. Má vel vera að svo sje. En hitt er líka jafnvíst, að margir duglegir menn hafa brotist áfram af eigin ramleik, og þekki jeg dæmi þess. Háttv. frsm. (B. J.) komst líka að þeirri undarlegu niðurstöðu, að þeim væri auðvelt að komast áfram styrklaust, ef þeir gerðust síldarkóngar. En því er niðurstaða þessi undarleg, að sami háttv.þm. (B. J.) hefir áður haldið því fram, að menn stórtöpuðu á þessum atvinnuvegi. En vera má, að hann hafi viljað leggja sjer skepnufóður „Tímans“ í munn, og hafi ætlað sjer að sneiða að mjer með orðum þessum. Er honum það síst of gott, ef hann er svo óvandætinn, og bendir ótvírætt á það, að bjargarskortur muni vera í búi hans, er hann leitar þangað til fanga.

Sigurður Stefánsson Það eru aðeins örfá orð, til þess að gera grein afstöðu minnar til brtt.háttv.fjvn. Tel jeg þær eigi allar upp, en mun sýna afstöðu mína með atkvæði mínu. Jeg játa það, að þegar jeg las fjárlaga frv. stjórnarinnar, þá brá mjer í brún, hversu mjög var dregið úr öllum verklegum framkvæmdum. En þegar jeg hafði lesið það alt, sá jeg, að stjórnin hafði farið hóglega og rjett í sakirnar. Fjárhagsvandræðin ollu því, að nauðsynlegt var að draga saman seglin, og sparnaðurinn var það skynsamlegasta, eins og sakir stóðu. Í sambandi við þetta má láta þess getið, að stjórnin hefir ekki gengið lengra í sparnaði sínum gagnvart vísindum og listum en það, að hún hefir látið allar undanfarnar fjárveitingar til þeirra halda sjer. Sýnir þetta, að stjórnin hefir ekki horn í síðu þessara fjárveitinga, heldur dregið minna úr þeim en mörgu öðru, sem alþjóð ríður þó einna mest á. Mjer dettur eigi í hug að álasa háttv.fjvn. fyrir till. hennar, því að jeg veit, að hún er í miklum vanda stödd, en hins vegar verð jeg að játa það, að mjer óar útlitið, þegar stjórnin, þrátt fyrir mikinn sparnað á veitingum til verklegra framkvæmda, skilar fjárlagafrv. með 2 milj. kr. tekjuhalla. Veit jeg að vísu, að stjórnin hefir reynt til að bæta úr þessu með tekjuaukafrv. sínum, en það er alveg óvíst, hvernig þeim kann að reiða af, og einnig er hætta á því, að tekjurnar verði minni en þær eru áætlaðar. Og ef svona skyldi fara, þá sje jeg fram á tekjuhalla, sem í mínum augum er afskaplegur. Háttv. fjvn. eykur mest fjárveitingum við 15. gr., til vísinda og lista. Jeg er henni samdóma í því, að þessu tvennu má ekki gleyma, en það dugir ekki að hækka þessar styrkveitingar, þegar knýjandi ástæður eru fyrir því, að láta þær standa í stað. Þegar ákveðin eru útgjöld, þá verða háttv.þm. að muna það, hverjir eiga að borga þau. Það er þjóðin, sem verður að gera það, en gjaldþol hennar er nú lítið, sem eðlilegt er, þar sem aðrar eins hörmungar og ófarir hafa dunið yfir atvinnuvegina sem nú. Er til þess ætlast af alþjóð manna, að þm. athugi þetta. Viðvíkjandi styrknum til skólanna vil jeg taka það fram, að það er minni ástæða til að hækka hann nú en síðast, þar sem dýrtíð fer nú minkandi, og hlýtur það auðvitað að koma þeim að haldi sem öðrum. Jeg viðurkenni það, að hv.fjvn. hefir ekki farið geist í sakirnar, en eins og ástandið er, var hyggilegast að láta sem mest sitja við frv. stjórnarinnar. Mjer dettur auðvitað ekki í hug að neita því, að góðar bækur sjeu nauðsynlegar, og full þörf sje að auðga anda sinn á þeim, en sje bjargarskortur í húsi bóndans og vanti hann mjöl út á pottinn fyrir svanga fjölskyldu sína, þá kaupir hann það fremur en jafnvel bestu bókina, sem völ er á; já, jafnvel fremur en Goethes Faust, því að enda þótt það sje göfugt skáldrit og háfleygt, og þó að góð þýðing sje fengin á því, þá verður sú bók samt aldrei fyrir alþýðuna. Þó að jeg sje sumum brtt. hlyntur, þá get jeg eigi greitt þeim atkv. mitt, eins og nú horfir, að fáeinum undanskildum. Valda því hin ægilegu fjárhagsvandræði, sem standa fyrir dyrum og jeg hefi áður um getið.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Aðfinslurnar hafa komið svo á slitringi frá háttv.þm., að jeg er til neyddur að standa upp í 3. sinn, enda þótt jeg hefði að fullu getað svarað þeim í 2. sinn, ef þær hefðu þá verið framkomnar. Vil jeg þá fyrst svara fyrirspurn frá hæstv.forsrh. (J. M.). Nefndin hefir ekki farið fram á annað en það, að sama aths., sem stóð við Mentaskólann, verði sett við aðra skóla. Hinsvegar leggur nefndin enga áherslu á, að skólagjöld verði sett, og dæmir ekkert um það, hvort sú leið er heppileg eður eigi, en telji stjórnin, í samráði við kennara, þetta hagkvæma leið, þá gerir hún það, annars ekki. Nefndin hefir einungis viljað samræma skólana. Sjálfur tel jeg skólagjald óheppilegt. Viðvíkjandi Skutilsfjarðareyri skal jeg taka það fram, að orð hæstv.forsrh. (J. M.) sannfærðu mig þar engan veginn. Ef þetta danska sjómannaheiti er orðið lögfest og lögskipað á stað þessum, þá á að breyta þessum lögum og færa nafnið til rjetts máls aftur. Er það skylda stjórnarinnar að gera lagfæringar á málvenjum eða mállýtum, að minsta kosti ef henni er bent á það. Mun á næsta þingi reynt til að lagfæra bæði þetta og annað, sem aflagað er orðið í máli voru. Um farskólafjárveitinguna skal jeg geta þess, sem jeg gerði einnig við framsögn mína, að hún er tekin upp eftir brjefi frá fræðslumálastjóra. Er hjer ekki verið að smeygja inn fingri um aðrar fjárveitingar. Viðvíkjandi fjárveitingunni til íþróttasambandsins skal jeg geta þess, að ytri ástæður urðu því valdandi, að þetta varð í tvennu lagi. Umsóknin um að halda styrknum, sem veittur var í öðru skyni, kom seinna fyrir nefndina, og taldi hún því rjett, að því yrði veittur hann með sjerstakri veitingu. Upprunalega var fjárveiting þessi ætluð til þess að sjá og læra af olympísku leikunum, því að eigi var búist við því, að Íslendingar gætu verið þar þátttakendur. En nú ætla norskir íþróttamenn að heimsækja Íþróttasambandið bráðlega og leika við það. Er það gott til lærdóms, en Íþróttasambandið verður að kosta viðdvölina. Veit jeg, að þm. muni ljúft að veita fje þetta, því að ella fellur kostnaður þessi á fjelagsmenn. En ef háttv.þm. eru litlir íþróttavinir, þá er þeim hægt um vik að fella aðrahvora upphæðina. Er það auðsætt, að það er eigi af undirhyggju gert hjá nefndinni að hafa tvær fjárveitingarnar, því að væri hún einungis ein, myndu þm. meira víla fyrir sjer að fella hana. Hæstv. atvrh. (P. J.) kom aftur að sínu fyrra keppikefli, að hefndin hefði ófyrirsynju hækkað á þessum greinum. En þetta er ekki rjett, enda hefir hæstv. fjrh. (M. G.) játað það, að þótt sparað hafi verið á 13. gr., þá hafi meira verið sparað hjer. Má hæstv. atvrh. (P. J.) líka vita, að eftir er að hækka 13. gr. enn, því svari hann fyrirspurninni til sín svo, að ekki eigi að nota peningana í sumar, þá mun verða lagt til, að endurveitt verði bæði til Strandasímans og 90 þús. til Dalasýslu. Hjelt jeg að nota ætti fje þetta í sumar; en sje það eigi ætlunin, þá kemur til hækkunar á 13. gr.  Annars er dálítið gaman að athuga það, að hæstv. atvrh. (P. J.) heldur, að þegar illa láti í ári, þá megi svelta vísindamenn og listamenn í eitt ár eða svo; en svo segir annar spekingurinn, að óáranið sje búið, og þessvegna sje engin þörf á að auka við styrkinn til vísindamanna eða skóla. En þrátt fyrir þetta mætast þessir báðir föðurlandsvinir í sama troginu, blóðugir upp til axla af að slátra því, sem dýrmætast er í eign þjóðarinnar. Þeim finst hækkunin á 15. gr. alveg ógurleg, þó að hún sje einar 48 þús. kr., og halda að fjárhag landsins sje búin voðahætta með þessu. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að nefndinni væri eftirskildar 100000 kr. til ráðstöfunar.  Annars eru þeir einkennilegir spádómarnir um þennan mikla halla, sem óhjákvæmilega á að verða árið 1922. Jeg gæti best trúað, að enginn halli yrði, og jeg ætla mjer að lifa þangað til, og sanna þá þessi orð mín. Þykir mjer líklegt, að allur halli hverfi, bæði af frv. stjórnarinnar og brtt., ef tekjuaukafrv. verða samþ. Einn háttv.þm. sagðist mundi hafa orðið nefndinni þakklátur, ef hún hefði hækkað til verklegra framkvæmda. Hann ætti að vera nefndinni þakklátur. því að þetta hefir hún gert með því, að leggja til helmingi meiri hækkun á 16. gr. en hækkunin á 15. gr. nemur. Annars getur nefndin ekki talað eins úr flokki og hann, því að henni sýnist, að frekari þörf sje á því að auka andlega auðinn í landinu. En honum finst sennilega, að predikanir sínar hafi aukið hann nægilega, og það sje óþarfa eyðsla að vera að auka við hann. Jeg vil geta þess, út af ræðu háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.), að það var fjarri mjer að bera honum neitt síldarbrask á brýn, nje taka undir það þvarg, sem stóð í blöðunum um það. Hefði jeg munað það, þá hefði jeg eins getað nefnt fisk. Í stað síldar. En jeg mundi alls ekki eftir, að þessi, skolli hefði komið fyrir, og varð því mjög hissa, er jeg heyrði svar háttv.þm. (Þór. J.), því að mjer hefði aldrei dottið í hug að minnast á þetta, ef það hefði ekki verið fallið mjer úr minni.  (Þór. J.: Það þarf ekki að afsaka þetta)  . Jeg er ekki að afsaka það, því að jeg hefði aldrei getað notað slíkt vopn, þó að jeg væri reiður, og þá því síður þegar jeg er óreiður. Jeg vildi svo svara nokkrum mótbárum, sem komið hafa fram, en jeg vil halda því fast fram, að nefndin hefir verið mjög varkár og sparsöm og hvergi farið fram úr því, er nauðsynlegt var. Það er ókunnugt og ósannað, hvort útgjöldin mundu ekki hafa orðið jafnhá í frv. frá stjórnarinnar hendi, ef hún hefði fengið öll þau erindi til meðferðar, er fjvn. hefir haft með höndum. Stjórn og þing verður því að viðurkenna sparnaðarviðleitni nefndarinnar, er athugað er, hve mýmörg erindi hafa borist fjvn., sem heyra undir 14. gr. Ef þau hefðu komið til stjórnarinnar, mundi hún vafalaust hafa sint mörgum þeirra. Og munurinn á frv. stjórnarinnar og tillögum nefndarinnar er heldur ekki mikill. Mjer hefir komið það undarlega fyrir, að hæstv. ráðherrar hafa talað eins og jeg ætti þessar tillögur einn.  En við 3. umr. skal jeg gefa hæstv. atvrh. (P. J.) tækifæri til að ræða brtt., sem jeg á einu. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þetta, en það, sem jeg sagði í gær, sagði jeg með þeim hætti, að enginn gat stygst af því. heldur tók jeg aðeins hlutlaust fram ástæðu til hverrar tillögu um sig, eins og þeir vita, er á það hlýddu. Vel getur verið, að fram hafi komið í ræðum þeirra hv. deildarmanna, er hafa tekið til máls, ýmislegt, sem jeg hefði átt að svara. En jeg bið þá velvirðingar á því, að jeg geri það ekki, og er það ekki af því, að jeg virði þá ekki svars, heldur sumpart af því, að jeg hefi gleymt því, eða þá að jeg hefi ekki heyrt það. Jeg vænti þess svo, að háttv. deildarmenn sýni við atkvgr. viðurkenningu á sparsemi nefndarinnar og samþykki þessar tillögur hennar, sem hún hefir teflt fram. Ef háttv. deildarmenn hefðu fengið allar málaleitanir, sem nefndinni hafa borist, þá mundi þeim betur skiljast, hvað nefndin hefir verið sparsöm í tillögum sínum.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg skal ekki þreyta menn með löngum ræðuhöldum. Jeg get verið stuttorður sökum þess að brtt. nefndarinnar í þessum kafla munu þm. hugþekkari en þær, sem jeg hafði framsögu fyrir í gær. Jeg vil ekki fara út í neinn samanburð á brtt. í þessum kafla og hinum, en að eins geta þess, að hækkunin í þessum kafla nemur 90 þús. kr., og með brtt. þeim, sem nefndin ætlar að mæla með, 106 þús. kr., eða er hjer um bil jafnmikil og í báðum undanfarandi gr. kaflans til samans. - Jeg hafði tækifæri í gær til að minnast á, að nefndin er samþ. meiri hl. deildarinnar um, að styrkja beri helst þau fyrirtæki, sem líkindi eru til að gefi eitthvað í aðra hönd. Vil jeg nú minnast á hvern lið fyrir sig, og taka þá í þeirri röð, sem þeir standa á þskj. 338, til þess að þingmenn og skrifarar eigi hægra með að fylgjast með. Fyrst er þá 57. liðurinn. Þar er farið fram á að hækka styrkinn til sandgræðslu um 5000 kr., eða úr 10 þús. upp í 15 þús. Flestum mun vera ljóst, að höfuðatvinnuvegur þessa lands hefir verið, er og mun verða landbúnaðurinn. Því að þótt hann sje ekki tekjumestur, þá er hann þó sá atvinnuvegurinn, sem heldur við lífinu í kjarna þjóðarinnar og viðheldur þjóðerninu og menningunni. Þeir, sem landbúnað stunda, hafa um myrkraaldirnar geymt hinn heilaga arf feðranna.  (S. St.: Hinn heilaga eld)  . Já, rjett. Þeir hafa geymt hinn heilaga eld, og ekki einu sinni hefir honum mátt granda: Klerka þvaðurs heimskuhríð, er hylur sannleiksljóma. En til þess að þeir, sem stunda landbúnað, geti einnig í framtíðinni orðið kjarni þjóðarinnar og frömuðir í öllum framförum, þarf ekki hvað síst að vernda landið sjálft fyrir skemdum. Það er undirstaðan. Allir þeir, sem ríða hjá Knafahólum, munu komast við, er þeir sjá alt hulið sandi, það sem Njála segir, að alt hafi verið grasi gróið. Rangárvellirnir eru nú mikið til huldir sandi. Þar má nú sjá tveggja mannhæðaháar eyjar, þar sem jarðvegurinn stendur eftir, en er umhverfis fokinu burt og sandur hefir síðan breiðst yfir alt. Þetta stafar af því, að menn hafa ekki haft fje, þekkingu eða þol til að verja landið uppblæstri. Svo ætti ekki að verða í framtíðinni, og þótt upphæðin sje smá, sem nefndin vill nú láta leggja fram í þessu skyni, er þar þó stefnt í rjetta átt. - Það er áreiðanlega hægt að stöðva sandfokið og græða upp það, sem þegar er skemt, og sje nokkuð til, sem borgar sig, þá er það það. Þetta hefir þingið sjálft viðurkent, með því að veita 100 þús. kr. til þess að landspilda sú, sem Markarfljót hefir eyðilagt, gæti aftur orðið sem á dögum þeirra Njáls og Gunnars, þótt ekki hafi enn verið hægt að byrja á því verki, sökum hinna óhagstæðu tíma. Jeg þykist þess fullviss, að þinginu muni ekki hafa snúist hugur síðan, og kann því hinni háttv. deild að þykja upphæð sú, sem nefndin vill verja til sandgræðslu, helst til lítil. Get jeg þess til, að einhver af búhöldum þeim, sem sæti eiga í þessari háttv. deild, muni koma fram með tillögu um að tvöfalda upphæðina, og mun þá síst standa á mjer að mæla með því og gefa því atkvæði mitt. Þá vill nefndin bæta við nýjum lið. Vill hún veita búnaðarfjelögunum 30 þús. kr. styrk. Vill hún veita þeim þennan styrk til þess, að þau þurfi ekki að öllu leyti að vera háð Búnaðarfjelagi Íslands, en geti ráðist í ýmsar framkvæmdir, svo sem verkfærakaup, án styrks frá því. Þessari upphæð vill nefndin láta skifta milli búnaðarfjelaganna eftir dagsverkatölu, til þess að það fjelagið, sem mest hefir unnið, fái mestan styrkinn. Ekki er tilgangurinn sá, að fjelagsmenn skifti með sjer þessum styrk þannig, að hver fjelagsmaður fái t. d. 11 aura fyrir hvert dagsverk, sem hann hefir látið vinna; heldur er tilætlunin sú, að fjelögin noti styrkinn til einhverra framkvæmda. Með því að veita hinum einstöku búuaðarfjelögum þetta fje, er því betur varið en þótt sömu upphæðinni hefði verið bætt við styrkinn til Búnaðarfjelags Íslands. Því að fjeð, veitt á þennan hátt, mun verða til þess að vekja samkepni milli fjelaganna innbyrðis og á þann hátt knýja til framkvæmda, sem ekki mundi að öðrum kosti verða unnar. Þar sem nú gagnsemi þessa styrks fyrir landbúnaðinn er svo auðsæ, er jeg þess fullviss, að hann muni hljóta góðar undirtektir bænda og bændavina hjer á þingi. 58. liðurinn er um styrk til Garðyrkjufjelagsins. Áður hefir fjelaginu verið veittur styrkur til að launa garðyrkjustjóra. En nú sótti fjelagið um þessar þúsund krónur í viðbót, til þess að geta gefið út bæklinga um garðrækt og því um líkt. Vitanlegt er, að garðrækt hjer á landi er ekki svo langt komin, sem vera bæri. Víða, þar sem garðrækt gæti vel borgað sig, er hún ekki stunduð, svo nokkru nemi, nema á 10. hverjum bæ. Ætlun Garðyrkjufjelagsins er nú að verja þessum styrk til þess að örfa menn til garðræktar og veita tilsögu, svo að verk það, sem unnið er, verði ekki ónýtt. Býst jeg við, að allir vilji veita fjelaginu þennan styrk, þar sem allir vita, hvað bókaútgáfa er afardýr nú. Þá er 59. liðurinn. Nefndin hefir þar hækkað styrkinn til Fiskifjelags Íslands úr 50 þús. kr. upp í 60 þús. Þetta er ekki mikil hækkun. Er þessi viðauki veittur eftir beiðni fjelagsins, og virðist mjög rjettlátur, borinn saman við styrk Búnaðarfjelagsins. 60. liðurinn er fjárveiting til Gísla Guðmundssonar til kjötrannsókna. Gísli hefir mikinn áhuga á þessu máli. Hann er nú kominn á rannsóknarferil, sem virðist geta leitt til þekkingar á því, hversvegna kjöt súrnar stundum og verður þannig verri vara. Virðist öll rannsókn hans benda til þess, að orsökin sje sú, að fjenu hafi verið slátrað þreyttu. En til þess að geta sannað þetta fullkomlega þarf Gísli að sigla. Ætlar hann sjer að ferðast til Kiel og verða þar á „laboratorium“ hjá frægum þýskum efnafræðingi. En sökum fjárskorts þýska ríkisins, verður þessi maður sjálfur að kosta „laboratoríið“, og þessvegna verður hver sá, sem þar vill vinna, að leggja sjer sjálfur til efni það, sem hann vinnur úr, og auk þess borga með sjer. Gísli hygst að leggja af stað með 10000 kr. Sótti hann um 5000 kr. styrk til þingsins, hitt ætlar hann að borga úr eigin vasa. - Nefndin vill ekki veita honum nema 2500 kr. Lítur hún svo á, að hinar 2500 kr., sem vantar upp á fjárhæð þá, sem hann beiddist, eigi sláturhús og kjötsöluhús að borga, þar sem rannsóknin er mest gerð í þeirra þágu. Býst nefndin við, að ekki muni erfitt að fá þá upphæð þaðan. Nefndin teldi meira að segja rjettast, að sláturhús og kjötsöluhús borguðu allan kostnað af rannsóknunum, sem ríkissjóður ekki borgaði, því að auðvitað er Gísli ekki skyldur að leggja neitt fje fram, þar sem hann er ekki að rannsaka þetta til að græða á því, heldur eingöngu af áhuga fyrir málefninu. 61. liðurinn er um styrkinn til Heimilisiðnaðarfjelagsins. Aths., sem nefndin hefir tekið upp, býst jeg við að hafi fallið niður hjá stjórninni af vangá. Hún var lengri í fjárlagafrv. fyrra árs. Þar var styrkurinn bundinn því skilyrði, að heimilisiðnaðarfjelögin ynnu saman og hefðu sameiginlega framkvæmdastjórn. Þetta ákvæði tók stjórnin upp í fyrirsögnina, og varð athugasemdin því óþörf, nema það af henni, sem nefndin hefir nú tekið upp, ef stjórnin hefir ætlast til, að styrkurinn til skóla Halldóru Bjarnadóttur hjeldist. En það vil jeg álíta, þangað til jeg heyri annað. í 62. lið er farið fram á 200 kr. hækkun til vörumerkjaskásetjara. Þessi litla hækkun kemur af því, að hann þarf sjálfur að leggja sjer til húsnæði, ljós og hita, en þetta er aukakostnaður, sem rjett er að sjá við hann. Stjórnin hækkaði laun hans um 200 kr., en nefndin telur rjett að hækka þau um aðrar 200. Býst jeg ekki við neinum mótbárum við því; það virðist svo sanngjarnt. 63. liðurinn er aðeins málsrjetting. Nefndinni fanst óþarft að setja „til líkamlegra íþrótta“, þar sem íþróttir er vanalega haft um fimleika. Þegar talað er um andlegar íþróttir, er „andlegar“ altaf haft með, svo orðið „líkamlegar“ er óþarft hjer. Í 64. lið leggur nefndin til, að ábúandanum á Tvískerjum verði veittar 800 kr. Kunnugir segja, að nauðsynlegt sje að bygt sje á Tvískerjum, svo að hægt sje að fá þar beina og fylgd. En mjög erfitt kve vera að sækja þaðan til heyskapar og aðdrættir allir svo örðugir, að ábúandi sá, sem þar er nú, muni alls ekki geta haldist þar Við, fái hann ekki að minsta kosti 800 kr. styrk. 65. liður er settur eftir beiðni stjórnarinnar, því að hann hefir fallið niður. Áður hefir verið samþykt af fjvn. að greiða þetta fje, svo sjálfsagt er að koma því inn í fjárlögin, svo stjórnin sje ekki í neinum vafa um, að henni beri að greiða það. Þá er 66. liður brtt. Þar eru taldir upp nokkrir nýir liðir, sem nefndin leggur til að teknir verði upp í fjárlögin. Fyrst er fjárveiting til bryggjugerðar sunnan Blönduóss. Þetta er ekki annað en endurveiting, því að í núgildandi fjárlögum eru veittar til þessa fyrirtækis 18 þús. kr. Nú er ætlast til, að í sumar verði aðeins unnið fyrir 8 þús. kr. Hjer er því ekki um annað að ræða en flytja þessar 10 þús. kr., sem eftir verða af fjárlögum þessa árs, yfir í fjárlög næsta árs. - Mönnum mun vera kunnugt um hafnleysið á Blönduósi og sömuleiðis, hversu miklum töfum það hefir oft valdið skipunum. Það getur því orðið til beins hagnaðar fyrir ríkissjóð að leggja fram fje til þess að minka tafir skipanna á þessari höfn, eða rjettara sagt hafnleysu. Hafi jeg gleymt að taka eitthvað fram þessari fjárveitingu viðvíkjandi, þá er hjer í deildinni háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.), sem gæti bætt úr því. Jeg held annars að þessi fjárveiting muni ekki mæta mótspyrnu, því að hún virðist vera ein af þeim sjálfsögðu. Til hafskipabryggju á Búðareyri vill nefndin veita 10 þús. kr., alt að 1/3 kostnaðar. Þetta er endurveiting að nokkru leyti. Eins og menn vita, er Búðareyri endastöð Fagradalsbrautarinnar. Þessi braut er mjög þörf Hjeraðsbúum. Það eitt er að brautinni, að undirbygging vegarins í dalnum er ekki nógu góð. Hún þyrfti að vera svo, að hægt væri að nota til flutninganna betri tæki en nú gerist, helst svo sterk, að hægt væri að hafa bíla, sem drægju vagna á eftir sjer. Mætti þá hafa Egilsstaði fyrir nokkurskonar miðstöð, flytja þangað vörurnar á hinum stóru flutningstækjum, og þaðan svo út um sveitina. En til þess að þessi braut geti komið að fullu gagni, er hafskipabryggja nauðsynleg sem niðurlag eða endastöð á þessum vegi. Aths. nefndarinnar við þessa fjárveitingu er sú sama, sem áður hefir fylgt fjárveitingum til þessarar bryggju. Til lendingarbóta í Rifsósi vill nefndin veita 5000 kr. Skjöl og teikningar hafa legið fyrir nefndinni, sem sýna, að verkið er framkvæmanlegt fyrir þetta fje. Mikil nauðsyn er á að hafa bærilega lendingu þarna, til að geta bjargað skipum, einkum mótorskipum, undan sjó. Lendingin þarna er nú mjög slæm, og til þess að hún geti orðið bærileg, þarf að dýpka ósinn. - Eins og jeg gat um í gær, hefir nefndin sjerstaklega haft auga á því, sem viðkemur lendingum, sökum þess, að þar sem vantar lendingar, eru ekki einungis eignir manna í hættu, heldur einnig líf. Þá kem jeg að d-lið (undir 66), að veittar sjeu 8000 kr. til þess að dýpka siglingaleiðir inn til Stokkseyrar, og er það þriðjungur kostnaðar. Það er gert ráð fyrir, að þetta kosti 22–24 þús. kr., og þótti nefndinni rjett að veita til þessa 1/3 af upphæðinni. Mjer er sagt, að það sjeu tvö sund, sem þurfi að dýpka, til þess að þau sjeu skipum fær til siglingar. Og er þá nokkuð bætt úr hafnarvandræðunum á Suðurlandi með þessari litlu upphæð, sem farið er fram á. Næsti liðurinn, e-liðurinn, er til sjóvarnargarðs á Eyrarbakka, og er uppbót á áður veittum fjárstyrk, er var of lítill. Það er veitt þó af því, sem á vantaði, og er hjer notað sama hlutfall og nefndin hefir viðhaft við slíkar fjárveitingar. Það sjer hver maður, hvílík nauðsyn er á að viðhalda sjóvarnargarði á Eyrarbakka, þar eð landið liggur opið fyrir holskeflum, sem á land brjótast og gætu brotið og bramlað, ef ekki væri gert eitthvað til að tálma för þeirra. Þá er f-liðurinn, sem er 5000 kr. styrkveiting til hjálpræðishússins í Hafnarfirði. Hvað sem má segja um hjálpræðisherinn og trúmálastarfsemi hans, sem jeg vil leiða hjá mjer, þá er þó ekki hægt að neita því, að líknarstarfsemi hans hefir verið hin nýtasta og mikils virði. Gistihúsið hjer hefir reynst bæði gott og ódýrt, og er vel farið, ef hjálpræðisherinn er styrktur til þess að koma upp opinberu gistihúsi. Jeg skal ekki segja, hvað er hjer á landi, en víst er um það, að þessi hjálparviðleitni hans er viðurkend um allan heim sem mikilsverð og þörf. Sveitamenn og sjómenn geta borið vitni um þetta, því að áður kom það oft fyrir, að þeir komu hingað án þess að hafa nokkurt skýli yfir höfuðið, en nú geta þeir fengið bæði góða og ódýra gistingu í húsi Hjálpræðishersins. Næst er g-liðurinn, og er uppbót á skurðgrefti í Miklavatnsmýri. Þetta mál hefir verið hjer áður til umr. á þingi. Gestur á Hæli og Ágúst í Birtingaholti tóku að sjer að grafa skurð eftir áætlun. En verkið reyndist dýrara en áætlað var, sökum þess, að það var móhella í botni, og gátu þeir því ekki hagað tilboðinu eftir áætluninni. Sökum þessa ófyrirsjáanlega atviks varð 4800 kr. halli á verkinu, og lagði landsverkfræðingur, Geir Zoega, það til, að þeir fengju þessa uppbót. Raunar fóru þeir fram á meira, en þareð verkfræðingur áleit, að þeir hefðu einungis beðið 4800 kr. halla af því atviki, sem ófyrirsjáanlegt var, taldi hann þetta sanngjarnast, og nefndin fjelst á það. Af þessum 4800 kr. veitti þingið 1919 3000 kr., eftir eru þessar 1800 kr. Þá er 1000 kr. styrkveiting til útgáfu „Sindra“, og leggur nefndin til að þetta sje veitt. Þetta er iðnfræðilegt tímarit, og þótt farið væri fram á meira fje, þá gat nefndin ekki sint því, þótt annars væri full þörf á því. i-liðurinn er 500 kr. styrkur til Þórdísar Ólafsdóttur. Hún er dóttir Ólafs á Fellsenda, mesta merkisbónda. Hún hefir verið erlendis í nokkur ár, til þess að fullkomna sig í hannyrðum og öðrum kvenlegum fræðum, sem nauðsynlegt er að hver stúlka kunni. Þetta er lítill skóli, sem hún kennir við, og verður ekki keppinautur hinna stærri skóla; hún býst við að kenna bæði munnlegt og verklegt. Hún hefir sýnt mikinn áhuga í þessu máli og kent bæði heima og í Borgarnesi, og hefir hún meðmæli margra mektarmanna í Borgarnesi, er vel þekkja til. Jeg býst við, að háttv. deild verði þessu ekki mótmælt, og hverf jeg því frá þessu og tek fyrir næsta lið (j-lið), sem er 1500 kr. styrkur til Þórðar Jónssonar á Mófellsstöðum. Þetta er ákaflega merkilegur hagleiksmaður, og sótti um styrk til þess að gera smiðju, og á það jafnframt að vera skýli fyrir hann. Hann er bæði hugvitsmaður og listamaður. Sem dæmi upp á þetta má nefna, að hann skoðaði eitt sinn vjel, með fingurgómunum auðvitað, því að hann er blindur, en þegar hann kom aftur til smiðju sinnar, smíðaði hann aðra eins og setti saman. Hann sótti um 2000 kr., en við ætlumst til að hann fái 500 kr. annarsstaðar frá; og hygg jeg, að það muni einungis vera ánægja fyrir sveitunga hans að skjóta saman og gefa honum það, sem á vantar. Þá kem jeg að 18. gr., tölulið 67, að fyrir 3000 kr. komi 1200 kr., með verðstuðulsuppbót. Jeg skal játa, að jeg tala ekki fyrir minn munn hjer, en mál þetta hefir nýlega verið hjer til umr., og um það þæft töluvert, svo það er öllum kunnugt, og þarf jeg því ekki að fjölyrða meira um það. Næst er 68. liður, sem er 400 kr. viðbótareftirlaun til Sigríðar Hjaltadóttur, og sama upphæð til Ingileifar Snæbjarnardóttur. Jeg býst ekki við, að því verði mótmælt, sem nefndin lagði til, að þessum tveimur konum yrði veitt, þar sem þetta var nýlega samþykt í fjáraukalögunum. 69. liðurinn er styrkur til síra Bjarnar Jónssonar frá Broddanesi, nú prófasts að Miklabæ. Hann sækir um hækkun á eftirlaununum, svo þau verði 1000 kr. alls, en til þess þarf 475 kr. í viðbót, er nefndin leggur til að veitt verði. Það þekkja margir þennan mann. Hann er bráðgáfaður og merkismaður. Hann varð kandidat sama ár og jeg kom í skóla. Hann var hvers manns hugljúfi og gerði mörgum manni gott, og í alla staði þarfur maður í þjóðfjelaginu, eins og allir mentaðir menn eiga að vera og eru, er þeir hafa hinn rjetta lykil að góðum framkvæmdum, þ. e. að hugsa rjett og vilja vel. Þá er 70. liður, sem er 100 kr. styrkur til gamals manns, sem var póstur. Hann hafði 100 kr., en menn geta hugsað sjer, að lítið yrði úr þeim, og sótti hann um 100 kr. í viðbót, sem þó mun ekki vera meira en 20 kr. fyrir stríð. Nefndin leit svo á, að þetta væri bara uppbót á verðfalli peninganna, og álítur, að sjálfsagt sje að veita þetta. Næst er 300 kr. styrkur til tveggja pósta, Kristjáns Jónssonar og Jóhannesar Þórðarsonar. Jeg heyri sagt um fyrri manninn, að hann hafi verið mesti dugnaðarmaður. en sje nú ófær til vinnu. Hinn manninn þekki jeg sjálfur. Hann er nú aldraður maður og ei fær um að gegna póstferðum. Nefndin leggur til að þetta sje veitt. Þá er 500 kr. styrkur til Páls Erlingssonar. Hann hefir notað mikinn hluta starfsæfi sinnar til að útbreiða sundkunnáttu hjer á landi. Fyrir nokkrum árum var algerlega fyrir það tekið, að nokkur gæti í heilum landsfjórðungum kent sund. Jeg varð að bíða með að læra það, þar til jeg kom til Kaupmannahafnar, þótt mig langaði til þess löngu fyr. Páll Erlingsson hefir útbreitt merkilega og gagnlega íþrótt, og á því gott eitt skilið, og má þetta ekki vera minna en hjer er farið fram á. Næst er 300 kr. styrkur til Erl. Zakaríassonar. Nefndin lagði til, að honum yrði veitt það sama og póstunum. Hann hefir unnið að vegagerð og verið atorkumaður. en er nú sjóndaufur eða sjónlaus. Það er ilt, ef hann þarf að fá sveitarstyrk og missa um leið mannrjettindi sín. En jeg álít, að þeir, sem unnið hafa fyrir ríkið, hafi kröfu til þess, eins og hjú til húsbónda; en ríkið á að vera sínum hjúum góður húsbóndi, og því skylt að sjá fyrir þeim. 73. liður er 10 þús. kr. lán til Vigfúsar Guðmundssonar í Borgarnesi. Meiri hluti nefndarinnar var þessu meðmæltur, því að hann áleit, að það væri mikils vert, að ferðamenn gætu fengið gistingu, er þeir væru á ferð um Borgarnes. Jeg áskildi mjer mitt atkvæði laust. Loks kem jeg að 74. og síðasta liðnum, sem er heimild til að borga Önnu, ekkju Stefáns Stephensens, eftirlaun. Má geta þess, að nefndin lagði það til á síðasta þingi, að henni yrði greitt jafnmikið og maður hennar hefði haft í eftirlaun. Af vangá hefir prentast 400 kr. í stað 600, og mun jeg leiðrjetta það við 3. umr. Ef jeg hefi skýrt tillögur nefndarinnar of lítið, þá mun hæstv. atvrh. (P. J.) skýra þetta betur. Raunar hefi jeg rakið brtt. nokkuð, en mun skýra betur, ef einhverjir vilja spyrja um eitthvert atriði. Jeg býst við, að auðvelt verði að fá þessar brtt. samþyktar, því að þær eru allar til bóta að einhverju leyti, og get jeg því horfið frá framsöguræðu minni. Jeg hafði nær gleymt brtt. einstakra manna. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 359, við 16. gr. 30., frá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hann leggur til, að við liðinn um styrk Sig. Ólafssonar frá Hellulandi verði bætt tveim hreppstjórum. En Sigurði er styrkurinn veittur í viðurkenningarskyni fyrir hagleik og hugvit, en ekki fyrir hreppstjórn, Nefndin gat ekki aðhylst þetta, því að þótt hann sje mikill hugvits maður, þá er ekki þar með sagt, að allir hreppstjórar sjeu það. Þá er brtt. IV á þskj. 359, frá háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.). um að kr. 10.000 sjeu veittar til endurbótar og viðgerðar á brimbrjótnum í Bolungarvík. Jeg gat þess í gær, að fyrir sjerstök atvik tók nefndin ekki þessa fjárveitingu upp; en hún heyrir undir þar fjárveitingar, sem nefndin lætur ekki niður falla, eins og t. d. viðgerð vita Jeg býst við, að ef háttv.flm. tillögunnar (S. St.) heldur eins snjalla ræðu um nauðsyn brimbrjótsins eins og hann gerð 1909, þá muni mál þetta verða auðsótt, og nefndin er þessu meðmælt. Þá er brtt. V á þskj. 359, frá háttv.þm. Ak.(M. K.). um að kr. 300 sjeu veittar til Kristins Jónssonar. Mál þetta er nefndinni óþekt, og hefir hún ekki heyrt um þetta fyr, og hefir því algerlega frjálsar hendur við atkvæðagreiðsluna. Næst er brtt. VI á sama þskj., frá háttv.þm. Borgf. (P. 0.), um 30,000 kr. lánveitingu til þess að koma á fót kjötniðursuðuverksmiðju. Meiri hluti nefndarinnar leggur á móti þessu, en það mun annars sýna sig við atkvgr., hvern byr till. hefir. Loks er brtt. VII, einnig á sama þskj., frá hv.þm. Ísaf. (J. A. J.), um lánveitingu, alt að 100,000 kr., til sjúkrahússbyggingar á Ísafirði. Nefndin er á móti þessu, og frsm. fyrri hlutans hefir tekið fram ástæðurnar fyrir því, og hafa þær verið ræddar í deildinni. Það er ekki svo að skilja, að nefndin hafi ímugust á þessu, en hún telur sjer ekki fært að styrkja bæði Eyrarbakka og Ísafjörð, en það rjeði úrslitum, að byrjað er á byggingunni á Eyrarbakka, en ekki á Ísafirði. Nú hygg jeg engu gleymt og óhætt að setjast niður.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg hefi ekki ástæðu til annars en vera háttv.fjvn. þakklátur fyrir brtt. hennar við 16. gr., því að sú grein á aðallega við þá grein stjórnarstarfseminnar, sem jeg er við riðinn. Jeg verð þó að gera grein fyrir þeim fjárveitingum, sem nefndin hefir tekið upp, en jeg treystist ekki til að taka til greina þegar fjárlagafrv. var samið. Kem jeg þá fyrst að sandgræðslunni. Vitanlega mun það ekki spilla fyrir, þótt fjárveitingin til sandgræðslu sje aukin um þriðjung. En jeg hjelt að það varðaði ekki miklu fyrir sandgræðsluna, hvort veittar eru 10 eða 15 þús. kr. Ef gera á eitthvað verulegt í því skyni, þarf vafalaust að breyta tilhöguninni og margfalda fjárveitinguna. En jeg geri nú ráð fyrir, að það sie sjerstakt augnamið með þessa 5 þús. kr. viðbót. Annað atriði, sem jeg vildi minnast á, er fjárveiting til Búnaðarfjelags Íslands. Þegar fjárlagafrv. var samið, var það haft í huga að draga úr fjárveitingunni til búnaðarins, eins og annars, en þó svo, að Búnaðarfjelag Íslands hefði styrk, sem nægilegur mætti teljast til þess að halda starfsemi þess nokkurn veginn gangandi. Búnaðarfjelagið hefir nú í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár um 205 þús. kr., og mátti ekki teljandi af því draga, til þess að trufla eigi framkvæmdir þess frá nokkuð fastri áætlun. Sýndist mjer þá að sparnaðurinn yrði að koma niður á styrknum til búnaðarfjelaganna, fremur en á Búnaðarfjelagi Íslands. Þessi styrkur kemur nú orðið að litlum notum og er búinn að vinna sitt fyrra ætlunarverk að mestu leyti. Hann hefir nú staðið í fjárlögunum í marga áratugi, og hafði fyrst lengi vel mikla þýðingu, í því skyni að örfa menn til fjelagsskapar um búnaðarumbætur víðsvegar í landinu. Þessi styrkur hefir víða mjög verið notaður þannig, að úthluta honum eftir dagsverkatölu á bændur innan búnaðarfjelaganna. Óhætt er að fullyrða, að styrkur þessi er ekki til neinnar uppörfunar lengur, síst þegar svo er með farið, því að þegar aðstöður manna eru batnaðar til þess að sinna jarðabótum og ýms kunnátta fengin, sem ekki var til áður, þá þarf enga slíka hvöt, því að öllum er það ljóst, að þetta er í flestum tilfellum mjög arðvænlegt. Þar að auki er fjárhæð sú, sem úthlutað er, milli 10 og 20 aura á dagsverk, svo smá, að hún er sama sem einskis virði. Það má geta nærri, hvort slík upphæð á dagsverk vegur nokkuð upp í tilkostnað við jarðabætur nú á tímum. Framan af árunum, þegar á færri dagsverk var að skifta, var upphæðin hærri, auk þess sem peningagildið, alt fram að styrjöldinni, gaf henni margfalt nota gildi, gat þetta orðið uppörfunarstyrkur efnalitlum bændum. Jeg get talað um þetta af eigin reynslu, því að jeg hefi verið við búskap undir 40 ár, og alt til síðustu ára, og hefi verið með viðleitni til jarðabóta, líkt og aðrir með litlum efnum, en mjer hefir aldrei fundist þessi styrkur vera nein uppörfun fyrir mig í þessu efni, og allra fráleitast nú orðið. Nú hefir nefndin tekið fram, að ekki sje ætlast til, að þessum styrk verði skift niður milli búenda innan búnaðarfjelaganna, eins og víða áður, heldur eigi hvert búnaðarfjelag að nota hann til eigin fjelagsþarfa. Ef trygging væri fyrir því, að hvert fjelag notaði hann til fjelagslegra búnaðarframkvæmda, þá væri þetta breyting til batnaðar. En jeg get ekki sjeð annað en stjórninni sje nær ómögulegt að útbýta styrknum og ábyrgjast, að eftir þessu sje farið. Og nú vil jeg spyrja háttv.fjvn., hvort eigi því aðeins að greiða þennan styrk, að stjórnin hafi tryggingu fyrir því, að styrkurinn verði notaður til fjelagslegra þarfa?  (B. J.: Já.)  . Jeg óska að háttv.þm. (B. J.) taki þetta fram síðar í ræðu, svo það sjáist í Alþt., hver sje skilningur nefndarinnar á þessu atriði.  (B. J.: Jeg skal gera það)  . Þá kem jeg að till. um styrk til kjötrannsókna. Jeg er hlyntur því, að bætt sje við fjárveitingu til Gísla gerlafræðings. Mjer er sem sje líka kunnugt um kjötrannsóknartilraunir hans, og það var með tilliti til þeirra að nokkru leyti, að þessi liður er látinn standa. Jeg hefði því lagt til, að bætt hefði verið við styrkveitingu til gerlarannsóknanna, því að þessar kjötrannsóknir eru í sjálfu sje ekkert annað en gerlarannsóknir. Hjer er á leiðinni talsvert mikilsverð athugun eða uppgötvun, er getur haft praktiska þýðingu fyrir landið, og líklega vísindalega yfirleitt, og er vert að hlúa að því, en mjer sýndist nóg, að styrkurinn til gerlarannsóknanna væri hækkaður nokkuð, með tilliti til þessa. Þá er fjárveitingin til húsagerðarmeistara, eða aðstoðarmanns hans, og hefi jeg ekkert við hana að athuga. Viðvíkjandi Jóh. Fr. Kristjánssyni vil jeg taka það fram, að þegar stjórnin ekki tók styrk til hans í þessi fjárlög, var það ekki af því, að hún vantreysti honum að gera gagn með leiðbeiningum við húsagerð á sveitabæjum, heldur af því, að undanfarin ár hefir hann haft svo lítið að gera við slíkar leiðbeiningar, og þær þess vegna orðið að altof litlum notum. Og mjer virðist eftir horfum, að líkt mundi fara næstu árin, af því svo fáir myndu leggja í steinsteypubyggingar í þessu árferði. Sjálfur hafði hann ekki þau launakjör, að hann eigi gæti unnið þau upp með því að leita sjer annarar smíðaatvinnu. Breytist horfurnar, gæti stjórnin tekið hann upp í fjáraukalög fyrir 1922. Er nú að koma í ljós, að hann hefir eitthvað að gera í sumar, og er þá síst á móti mínu skapi, að starf þetta geti haldið áfram, ef líf kemst í það aftur. Að öðru leyti ætla jeg ekki að gera frekari grein fyrir máli þessu að sinni. Þá vil jeg minnast á nokkra nýja liði, sem nefndin hefir tekið upp, og kem þá fyrst að bryggjugerðinni á Blönduósi. Mjer þykir ólíklegt, að sýslan geti lagt út í að byggja tvær bryggjur á fjárhagstímabilinu, en það er þegar búið að heimila fje til gömlu bryggjunnar, sem sjálfsagt er að gera við. Ef sýslufjelagið ætlar að leggja fram að minsta kosti 2/3 kostnaðar til beggja, þá ætti að vísu ekki að standa á ríkissjóði að leggja fram þriðja hlutann, en mjer virðist ósennilegt, að sýslan geti látið byggja þessar bryggjur báðar nú í sumar og næsta sumar. Um hafskipabryggjuna á Búðareyri er ekkert annað að segja en sjálfsagt er að halda byggingu hennar áfram. Mjer er ókunnugt um fyrirhugaðar lendingarbætur í Rifsósi, og get því ekkert um þær sagt. Viðvíkjandi styrkveiting til að bæta innsiglinguna á Stokkseyri, vil jeg geta þess, að jeg skil ekki, að 24 þús. kr. bæti mikið úr skák eða dragi langt upp í kostnað við þá aðgerð, sem um munar. Jeg gæti trúað því, eftir þeirri reynslu, sem fengin er um kostnað við hafnarbætur eða tilraunir á þessum stað undanfarið, þá yrði þessu, svona litlu fje, sama sem fleygt í sjóinn. Jeg hefi kynt mjer nokkuð þær hafnarbætur, sem fyrirhugaðar eru, búið að mæla fyrir og gera jafnvel uppdrætti af, og allar þurfa að komast til framkvæmda. Er það mikið fje, sem til þeirra þarf að leggja, ef nokkuð á að vinnast, margar miljónir, og langan tíma til framkvæmda. Þá er einmitt hætta á því, að smáar fjárveitingar, sem að engu gagni koma, valdi afturkipp og seinki fyrir framgangi þessara mála, þegar hafist verður handa fyrir alvöru í þeim. Viðvíkjandi uppbótinni á skurðgreftrinum í Miklavatnsmýri, vil jeg geta þess, að þing er búið að veita þar uppbót, sem jeg hygg, að hafi átt að vera til fullnaðar af þess hálfu. Jeg vildi minna á þetta, án þess að spilla fyrir fjárveitingu þeirri, sem hjer er borin fram. Jeg hefi ekki við hendina gögn þessu viðvíkjandi, en það var að tillögu vegamálastjóra, að uppbót var veitt. Jeg er nefndinni þakklátur fyrir það, að hún hefir tekið til greina beiðni mína um eftirlaun til frú Önnu Stephensen, þó að upphæð sú, sem henni er ætluð, sje tæplega eins mikil og verðleikar standa til og jeg vildi. Það er ekki eingöngu af því, að hún er ekkja eftir Stefán Stephensen, sem var lengi m. a. starfsmaður Landsbankaútibúsins á Akureyri, heldur og annað, sem jeg álít að hún eigi sjerstaka opinbera viðurkenningu fyrir. Það er kunnugt, að hún er ein meðal þeirra kvenna, er fyrst börðust fyrir aukinni mentun kvenna hjer á landi, og varð kennari við annan fyrsta kvennaskóla hjer á landi, Þar að auki hefir hún og maður hennar ráðstafað fje sínu á þann hátt, að það á alt að koma almenningi til nota eftir hennar dag. Jeg get ekki verið með byggingarstyrknum til spítalans á Ísafirði, þótt jeg geti fallist á það, að rjettara væri að veita fje til spítalabyggingar þar en á Eyrarbakka. Og þá get jeg heldur ekki verið með lánsheimildinni, af því jeg tel ríkissjóð ekki færan um að skuldbinda sig til að lána jafnmikla upphæð og farið er fram á. Mig hefði langað til að vera með till.háttv.þm. Borgf. (P. O.) um lánsheimild til kjötniðursuðuverksmiðju, því að þar er um tilraun að ræða, sem þyrfti að komast til framkvæmda sem allra fyrst, ekki einungis vegna þess, að kjötinu okkar, með núverandi verslunaraðferð, virðist mikil hætta búin á markaðinum, heldur vegna þess, að við flytjum þegar inn mikið af niðursoðnum matvælum, sem við eigum að geta framleitt í landinu sjálfu. Hjer vilja áhugasamir, efnilegir menn leggja út í áhættusamt og kostnaðarmikið fyrirtæki, til þess að gera tilraunir í þessa átt.

Gunnar Sigurðsson Jeg skal ekki í stórum stíl hrifsa framsöguna frá háttv.frsm. (B. J.), en verð þó að fara nokkrum orðum um einn liðinn í frv., sandgræðsluna. Sá liður snertir mitt kjördæmi, og fjvn. hefir gengið inn á að veita 5 þús. kr. til þess sjerstaklega, og er jeg þakklátur háttv. samnefndarmönnum mínum fyrir það. Allir kannast við vísupartinn, að þar sem að áður akrar huldu völl ólgandi Þverá veltur yfir sanda, og þarf ekki að lýsa vatnaáganginum í Rangárþingum; hann er flestum kunnur. En spell sandfokanna eru ef til vill síður kunn. Öld fram af öld hefir nú þessi vágestur eytt og óprýtt hinar ágætu og frjóu gullfögru sveitir, Rangárvellina og Landið, og enda fleiri sveitir. Mörg höfuðból hafa lagst í auðn og önnur smærri býli svo tugum skiftir. Má til dæmis benda á höfðingssetrið Klofa á Landi, þar sem skörungurinn Torfi bjó, Stóru-Velli o. fl. Víða standa smábýli nú í þessum sveitum og gróðrarreitir í eyðimörkinni eins og minnisvarðar yfir hinum fornu, fögru sveitum. Þó hjer sje að verki svo voldugt afl, til að níðast á einum sólfegurstu og söguríkustu sveitum þessa lands - þá mega mennirnir sjálfum sjer og sinni stjórn að miklu leyti um kenna. Þeir hafa flúið sandinn, í stað þess að hefta hann. Það er eins með sandgárana og vatnsföll, að þá skal að ósi stemma, en örvar gáranna geiga ekki þegar þeir hafa einu sinni náð sjer fram. Jeg man frá bernsku minni austur þar eftir einni ágætisjörð. Þar var þá einn sandgári á uppsiglingu. En ekkert var gert til þess að hefta hann. Og eftir 4–5 ár var jörðin öll komin í kaf. Svo stendur sjerstaklega á nú, að gári er að koma úr Landsveit og stefnir suður á Holtasveit, sem er sveit að mestu óskemd af sandfoki. Þennan gára þarf nauðsynlega að stöðva. Alt ber því að sama brunni, að óumflýjanleg nauðsyn sje að veita fje það, sem ræðir um í 16. gr. Jeg skal geta þess, að Búnaðarfjelagið hefir stutt að hækkun styrksins. Þessi styrkveiting ætti að verða upphaf þess, sem á að verða framtíðardraumur allra manna á landinu, að gera allar Rangárvallaauðnirnar að grónu landi.

Sveinn Ólafsson Jeg á dálitla brtt við 16. gr., á þskj. 359, og skal takmarka orð mín að mestu við hana, þótt hins vegar sje einnig úr miklu að moða um brtt.háttv. nefndar og einstakra þingmanna, og jeg sje þar víða á öðru máli en flytjendur. En tíminn er af skornum skamti og leyfir ekki að rekja þær nákvæmlega. Brtt. mín fer nú, í stuttu máli sagt, fram á það, að á eftir heiðurslaunum þeim, sem ætluð eru Sig. hreppstjóra Ólafssyni, í 30. lið 16. gr., verði bætt jafnháum heiðurslaunum til tveggja stjettarbræðra hans á Austurlandi, þannig, að þeir fái 1000 kr. hver, eða að allur liðurinn verði 3000 kr., í stað 1000 kr. Jeg afhenti á öndverðum þingtímanum háttv.fjvn. ýms plögg þessu viðvíkjandi, og þar á meðal vottorð frá 2 sýslumönnum í Suður-Múlasýslu og öðrum um verðleika þessara manna, ágætum meðmælum. En hún hefir daufheyrst við ósk minni. Annar þessara manna, Einar Jónsson á Nesi, hefir í 32 ár verið hreppstjóri á sama staðnum og haft margfalt meiri störf en hreppstjórar alment hafa, þar sem hann hefir í rauninni verið lögreglustjóri í fjölmennasta kauptúni austanlands, og þar sem fjölsóttast er af útlendingum, en sýslumaður kemur sjaldan, vegna fjarlægðar, torfæra og annara staðhátta. Þess vegna hefir Einar orðið að ganga í stað sýslumanns um flest, gjaldheimtur miklar og annað, einnig að kynna sjer talsvert útlendar tungur, vegna sífeldra viðskifta við útlendar þjóðir, sem leita hafnar á Norðfirði, og mælir Einar sæmilega bæði ensku og frönsku. Nú er maðurinn aldurhníginn og fjelítill, og hefir fyrir sitt langa starf, sem alveg jafngildir starfi sýslumanna á fámennum stöðum að erfiðleikum, aldrei notið annars en þóknunar þeirrar, sem hreppstjórum er ætluð í afskektum sveitum, og er síst hjer til mikils mælst. Hinn hreppstjórinn, Jón P. Hall, er á áttræðisaldri, hefir verið hreppstjóri um 30 ár í yfirsóknarerfiðu og víðlendu hjeraði, og lætur af hreppstjórn á þessu ári sakir ellilasleika, þótt ungur sje hann í anda. Fje hefir hann ekki safnað við þennan 30 ára starfa, því að meðaltalslaun hans á ári hafa víst verið um 50 kr. allan tímann. En allir, sem þekkja þennan gamla sveitarhöfðingja, munu sammála um, að starfann hafi hann leyst mætavel af hendi, eins og líka áðurnefnd vottorð sýslumannanna sýna. Sumir finna það þessari brtt. minni til foráttu, að hún gefi ilt fordæmi og að á eftir muni koma fjöldi hreppstjóra. Þetta getur verið; en því er til að svara, að fordæmið er skapað áður, því bæði var slík viðurkenning veitt hreppstjórum 1919, og einnig er það gert nú í fjárlögum við Sig. Ólafsson. En sannast að segja hafa ýmsir þeir, sem styrks njóta í fjárlögunum, síður unnið til slíkra launa en hreppstjórar, sem rækt hafa erfitt starf í mörg ár í þarfir þjóðarinnar, svo gott sem kauplaust. Jeg að minsta kosti verð að telja störf margra þessara gömlu hreppstjóra eigi notaminni nje ómerkari en t. d. þýðing á Faust, jafnvel þó háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) hafi lagt hana til jafns við ritninguna og Passíusálmana. En ummæli hans um Faust mun þó fremur hafa átt að skilja sem meðmæli með annari fjárveitingu, sem snerti hann sjálfan og sem fjell hjer í deildinni. Að lokum verð jeg að geta þess, að þessi litla till. mín er eina fjárbeiðnin í þessum fjárlögum, sem bundin er við nafn úr Austfjörðum.  (M. P. : Þjóðsagna-Sigfús)  . Já, að henni fráskilinni, en hún er gömul. Það væri því lítil sanngirni sýnd með því, að fella brtt. mína, eins freklega og fje er nú ausið í allskonar liðljettinga og landshornamenn, enda verð jeg að líta svo á, sem þessir tveir ágætismenn gjaldi mín hjá háttv.fjvn. og andstöðu minnar við háttv.frsm. (B. J.), og sje með því misboðið.

Pjetur Ottesen Jeg á hjer eina brtt. á þskj. 359, við 21. gr. fjárlaganna, þar sem farið er fram á það, að landsstjórninni sje veitt heimild til þess að veita alt að 30 þús. kr. lán úr viðlagasjóði, til að koma á fót kjötniðursuðuverksmiðju í Reykholtsdalshreppi í Borgarfjarðarsýslu. Ástæðan til þess, að jeg hefi leyft mjer að koma fram með þessa brtt., er sú, að fyrir þinginu liggur erindi frá 11 bændum í Borgarfirði, þar sem þess er farið á leit við þingið, að það heimili þessa fjárveitingu. Af því, að margir hv. deildarmenn hafa ef til vill ekki kynt sjer erindi þetta, vil jeg með nokkrum orðum drepa á aðdraganda þessa máls og þær ástæður, sem liggja til grundvallar fyrir því, að málaleitun þessi er fram komin. Sumarið 1919 hjeldu nokkrir bændur í uppsveitum Borgarfjarðarsýslu fund með sjer til að ræða um sölu og söluhorfur á innlendum afurðum. Bændur þessir bundust samtökum um það á fundinum að ráða mann til utanfarar, til að læra niðursuðu matvæla - kjöts og fiskjar - og jafnframt að bera kostnaðinn af sendiför og námi þessa manns. Þeim tókst svo brátt að fá ungan og mjög efnilegan mann, Jón Erlendsson frá Sturlu-Reykjum, til þessarar farar, og fór hann þegar um haustið til Danmerkur. En þegar þangað kom var þess enginn kostur, að hann kæmist að neinni niðursuðuverksmiðju, og reyndust þar allar leiðir lokaðar til slíks náms, og var öllum niðursuðuaðferðum haldið þar stranglega leyndum. Naut maðurinn þó ötullar aðstoðar bæði einstakra manna og fjelaga. t. d. Dansk-íslenska fjelagsins, en það hrökk ekki til samt. Lagði hann þá leið sína til Noregs og farnaðist þar betur. Komst hann þar að námi við niðursuðuverksmiðju og dvaldi þar um árstíma, eða rúmlega það. Og nú er maður þessi kominn heim aftur, með bestu vitnisburðum kennara sinna og er fullur áhuga á starfi sínu, og má sjálfsagt telja hann mjög vel til þess fallinn að taka að sjer forstöðu á framkvæmd slíks fyrirtækis. Síðan hefir einnig verið gerð áætlun - að vísu aðeins lausleg - um kostnað við byggingar og áhöld fyrirtækisins, og var hún miðuð við verðlag 1919. Samkvæmt þeirri áætlun kostar sjálft verksmiðjuhúsið, ásamt vatnsveitu og öðrum nauðsynlegum útbúnaði, 75 þús. kr., en vjelar til niðursuðu, dósasmíðis og annars, um 30 þús. kr., eða alls 105 þús. kr. Fjelagið ætlar sjer að reisa verksmiðjuna við hveri í Reykholtsdal, til þess að geta notað hverahitann eins og kostur er, enda mundi það draga mjög úr rekstrarkostnaði fyrirtækisins. Notkun hverahitans hefir talsvert verið reynd áður í Borgarfirðinum og gefist vel. Líklegast er, að verksmiðjan verði reist við Deildartunguhver. Því það er hvorttveggja, að sá hver er stærstur hver þar í dalnum, og aðstæður allar góðar. Hann liggur t. d. allnærri sýsluvegi, og ætti því að verða auðvelt um aðdrætti og að koma afurðunum frá. Vegalengdin þaðan og til Borgarness er um 50 km., alstaðar bílfær, góður akvegur, enda mundu bílar verða notaðir þar til flutninga, eins og þegar er byrjað þar í sveitinni, þar sem bændur í uppsveitunum hafa keypt sjer stóra og góða flutningabifreið. Þótt aðaltilgangur verksmiðjunnar sje að sjálfsögðu að sjóða niður kjöt, er einnig til þess ætlast, að soðinn verði niður fiskur líka. Um kjötniðursuðuna þarf varla að fjölyrða - hún er nauðsynleg, og ef til vill happadrýgsta úrræðið til þess að koma íslensku kjöti á sem bestan hátt á sem bestan markað, og upptök þessa eru einmitt þeir erfiðleikar, sem á síðustu árum hafa komið í ljós, á því að afla viðunandi markaðs fyrir kjötið, þar sem skygt hefir fyrir söluhorfurnar bæði á söltu kjöti og frystu, meðal annars vegna útflutningserfiðleika. En þar sem gera má ráð fyrir því, að verksmiðjan mundi ekki geta starfað neitt verulega við kjötniðursuðuna nema takmarkaðan tíma á ári, hefir, eins og jeg tók fram áðan, einnig verið gert ráð fyrir fiskniðursuðu á því tímabili, þegar fiskafli er á Akranesi. En þaðan er um tveggja tíma sigling í Borgarnes, og ætti það því ekki að vera frágangssök að koma nýjum fiski að verksmiðjunni til niðursuðu. Þá er einnig - eins og kunnugt er - mikil laxveiði í Borgarfirðinum, og liggur því vel við að gera einnig tilraun með niðursuðu á honum, enda er þess ekki síður nauðsyn að reyna að greiða fyrir markaði hans, þar sem mjög erfitt hefir reynst undanfarið að koma honum á erlendan markað óskemdum og sæmilega söluhæfum. Þetta er því sennilega eina ráðið til að bæta þennan markað, og hefir laxniðursuða áður verið reynd í Borgarfirðinum af útlendum manni og farnast vel. Þessu fjelagi leikur mjög hugur á því, að geta komið þessari hugmynd sinni í framkvæmd á næsta ári, og það svo tímanlega á árinu, að hægt verði að sjóða niður kjöt á því hausti. Vil jeg nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa hjer upp niðurlagsorðin í þessu erindi þeirra: „Vjer snúum því máli voru til hins háa Alþingis, í fullu trausti þess, að það sjái sjer fært að verða við málaleitan vorri, og væntum þess, að því sje fyllilega ljóst, hver þörf sje á því, að leita fyrir sjer um nýjar leiðir til að koma afurðum landbúnaðarins í meira álit og hærra verð en vjer eigum nú við að búa“. Jeg er þess fullviss, að háttv. deildarmenn munu vera þessum mönnum sammála um, að nauðsyn beri til þess að ryðja íslenskum afurðum braut erlendis, meira en nú er gert. Og ráðið til þess verður þá fyrst og fremst það, að reyna fleiri verkunaraðferðir. Og er nauðsyn þess ekki minst hvað kjötið snertir. Nú er fylsta útlit fyrir það, að verðið, sem fæst fyrir saltkjöt á erlendum markaði, muni ekki bera framleiðslukostnaðinn, enda er það vitanlegt, að saltverkunaraðferðin er að verða úrelt, og það liggur ef til vill nær en margan varir, að saltkjötsmarkaðurinn hverfi alveg úr sögunni. Og hvar stöndum vjer þá, ef ekkert verður aðgert? Að vísu eru til fleiri verkunarleiðir. Sennilega væri hægt að fá markað fyrir kælt kjöt t. d. í Englandi. En það eru þó miklir örðugleikar á því að nota þann markað. Og veldur þar mestu um, hvað slátrunin er dreifð hjer á marga staði, en til flutninga mundi sennilega þurfa allstór skip, og yrði því mjög dýrt að láta þau sleikja allar þær hafnir, sem sækja þarf kjötið á. Auk þess mundi þurfa að koma upp kælihúsum á öllum slátrunarstöðvunum. Þessir annmarkar allir valda því, að það verður sennilega lítt kleift að koma kjötinu kældu á markaðinn. Einnig hefir verið bent á, hvort ekki mundi hægt að fá afnumdar hömlur á innflutningi lifandi fjár til Englands, sem öllu því, að útflutningur á lifandi fje þangað lagðist með öllu niður. Alla þessa sölumöguleika, sem nú hefi jeg drepið á, þarf nauðsynlega að rannsaka. En hvað sem því líður, þá er þó bráðnauðsynlegt að gera tilraun með niðursuðu á kjöti og fleiri afurðum, enda er það álit verslunarfróðra manna, að mjög miklar líkur sjeu til, að ryðja megi þessum vörum braut á erlendum markaði. Mun þessi verkunaraðferð því óefað vera líklegust til skjótrar úrlausnar á þessu mikla vandamáli. Auðvitað er það, sem hjer er um að ræða, aðeins lítil byrjun. En það er til gamalt máltæki, sem segir: Hálfnað er verk, þá hafið er. Jeg fulltreysti því, að háttv. deildarmenn sýni viðleitni þessara manna alla velvild og líti á það, hve þessir menn eru ótrauðir að leggja á sig fyrirhöfn og áhættu, til þess að brjóta hjer ísinn. Jeg fulltreysti því, að háttv. deildarmenn ljái þeim lið og unni þeim þessa láns, sem hjer er farið fram á. Þetta lán mundi verða þeim mikill styrkur. Er það bæði, að vextir af því eru lægri en víxilvextir, og þó einkum hitt, að það er til langs tíma. Vil jeg um leið þakka hæstv. atvrh. (P. J.) undirtektir hans um þetta mál. Jeg hefi og vakið athygli háttv. landbúnaðarnefndar á þessu erindi, og þykist jeg þess fullviss, að nefndin sje málinu hlynt. Þá má og á það minnast, að allmikið er flutt inn í landið af niðursoðnum vörum, bæði kjöti og fiski. Árið 1916 voru þessar vörur fluttar inn fyrir 70 þús. kr., og mun þó meira hafa verið stundum. Það er sorglegt til þess að vita, að vjer skulum kaupa frá útlöndum rándýru verði vörur, sem þó eru framleiddar í landinu sjálfu - vörur, sem við getum ekki selt á erlendum markaði, nema fyrir lágt verð, af því verkunaraðferðir vorar eru svo einskorðaðar og úreltar. Háttv. þm. mun reka minni til þess, að hjer á dögunum var á ferðinni í þinginu frv., sem veitti Mýramönnum og Borgfirðingum heimild til þess að taka Andakílsfossana eignarnámi. Þar hafa nú verið gerðar rækilegar rannsóknir og áætlanir um rafvirkjun þeirra fossa. Sú áætlun er miðuð við það að taka 3 þús. hestöfl til virkjunar, og er kostnaðurinn við það með leiðslum og öllu saman, áætlaður um 3 miljónir króna. Þessi áætlun var miðuð við það, hvað mikið slíkar virkjanir kostuðu á síðastliðnu ári, og einnig með einhverri hliðsjón af virkjun Elliðaánna hjer. Á sýslufundum, sem haldnir voru í vetur eftir nýárið, fóru sýslurnar fram á, að þingið heimilaði stjórninni að ábyrgjast 3 miljón króna lán til virkjunar Andakílsfossanna og rafveitu frá þeim og út um hjeraðið. Þessi beiðni hefir legið hjá hv.fjvn., og sje jeg nú á brtt. nefndarinnar, að hún hefir ekki tekið þessa ábyrgð upp í fjárlögin. Jeg geri ráð fyrir, að nefndin hafi ekki gert þetta vegna þess, að framkvæmd verksins er ekki, enn sem komið er, bundin við ákveðinn tíma, og hafi litið svo á, að þar sem nú er ákveðið að þing skuli háð á hverju ári, þá sje hægurinn hjá að taka þessa ábyrgð upp seinna. Jeg þykist því mega treysta því, þegar til framkvæmda kemur, að ekki muni þá standa á nauðsynlegri ábyrgð ríkissjóðs, svo mikið nauðsynja- og framfaramál, sem hjer er um að ræða. Þeir rafmagnsfræðingar, Steingrímur Jónsson og Guðmundur Hlíðdal, sem hafa undirbúið þetta verk, segja, að 10 þúsund hestaflaorku megi fá úr þessum fossum, og öll aðstaða mjög hagleg. Ef öll þessi 10 þús. hestöfl væru virkjuð, þá er um afarorku að ræða, sem getur uppfylt mikla þörf. Jeg hefi hjer í höndum álit þessara verkfræðinga, um það, að fremur sje auðvelt að leiða þetta rafmagn til Reykjavíkur og annara staða hjer í grend, er þörf hafa slíkrar orku. Svo er ráð fyrir gert, að orkan verði leidd til Akraness, og lægi sú lína fyrst suður að Hvalfirði og svo út eftir, en frá þeim stað við Hvalfjörð, sem lína þessi lægi um, eru 40 kílómetrar til Reykjavíkur. Af þeirri leið er sjóvegur aðeins 2,8 km. yfir Hvalfjörð. En að öðru leyti er leiðin um bygð. Þessir menn hafa og skýrt mjer svo frá, að eftir þeim rannsóknum, sem gerðar hafa verið á fossum hjerlendis, þá munu Andakílsfossarnir, hvað legu þeirra og alla aðstæðu snertir, vera álitlegastir til þess að uppfylla raforkuþörf Reykjavíkur og nærliggjandi staða hjer, og á svo stóru svæði, sem orka þeirra hrekkur til. Jeg er nú svo bjartsýnu á framtíð þessa lands, að jeg vona, að fljótt verði hafist handa um þessi stórræði, og að þá muni þingið veita þeim framkvæmdum fult liðsinni. Þá vil jeg drepa hjer á eina brtt.fjvn., þá, að taka upp styrkinn til búnaðarfjelaganna. Finn jeg sjerstaka ástæðu til að þakka nefndinni það verk. Þessi litli styrkur hefir verið mjög happadrjúgur. Hefir hann orðið mönnum til hvatningar, bæði að stofnun búnaðarfjelaga, sem svo hefir leitt til þess að koma á fót búnaðarsamböndum innan hjeraðanna, og aukið þannig stórum samvinnu í landbúnaðarmálunum. Og þó ekki hafi mikið dregið um þetta fje fyrir hvern einstakan, þá hefir þó óbeina gagnið af þeirri fjárveitingu orðið afarmikið. Mjer er það því hreinasta ráðgáta, að slíkur búnaðarfrömuður sem hæstv. atvrh. (P. J.) skuli ekki geta kannast við gagnsemi þessa styrks og búnaðarfjelaganna. Jeg viðurkenni það, að heppilegra væri má ske að haga styrkveitingu innan fjelaga öðruvísi en nú er. Tel jeg heppilegustu leiðina í því efni þá, sem hv.frsm.fjvn. (B. J.) benti á. Ætla jeg, að við 3. umr. muni koma fram brtt. um, hvernig styrknum skuli úthluta. Háttv. fjvn hefir einnig tekið upp styrk til Þórðar blinda á Mófellsstöðum, og finn jeg einnig ástæðu til að þakka henni það. Þetta er merkur maður. Hann hefir verið blindur frá því hann var barn. Þegar í æsku kom fram hjá honum lagtækni og mjög sterk löngun til smíða. Hefir hann síðan fengist mjög mikið við smíði, og má heita dverghagur, þótt blindur sje, og afkastamaður svo undrum sætir. Hjer liggur nú fyrir umsögn um smíðisgripi þá, er Þórður sendi hingað á iðnsýninguna 1911, frá Jóni Halldórssyni trjesmíðameistara, er var forstöðumaður iðnsýningarinnar. Munir þeir, er hann sendi á sýninguna, eru þar taldir upp og voru, ef jeg má, með leyfi hæstv. forseta, lesa hjer upp svolítinn kafla úr brjefi, sem forstöðumaður sýningarinnar hefir sent fjvn. Þar segir meðal annars: „Smíðisgripir, sem hann sendi, voru: Kommóða, koffort, klyfberi, orf og hrífa, sljetthefill, falshefill, strykhefill o. fl. Þessir munir þóttu mjög vel gerðir af manni, sem ekkert hafði lært, en svo þegar þess er gætt, að smiðurinn er blindur, var dáðst að því af hverjum sem sá“. Hlutskifti þessa manns, eins og margra annara, hefir orðið fátæktin. Foreldrar hans voru heilsulítil ómegðarhjón. Og hefir hann því orðið að fara margs á mis, og meðal annars þess, að ekki hefir verið hægt að sjá honum fyrir sæmilegu smíðahúsi. Vona jeg, að háttv. deild lofi honum að fá þessa litlu viðurkenningu, og mun hjeraðsbúum hans vera sönn ánægja að því að leggja þar fram fje það, sem áskilið er, að komi á móti. Þessi styrkur ætti að gera honum kleift að koma sjer upp sæmilegu smíðahúsi, svo hann geti betur neytt sín við sitt hugleikna starf, smíðarnar, sem hann segir, að sjeu sjer sólskinsblettur í myrkrinu.

Björn Hallsson Jeg á hjer að vísu enga brtt. við fjárlögin. En þó vil jeg minnast ofurlítið á 2 brtt.fjvn. á þskj. 338, og þá einkum vegna þess, að jeg er persónulega kunnugur því, sem önnur brtt. lýtur að. Þáverandi landsverkfræðingur, en núverandi 3. þm. Reykv. (J. Þ.), gerði áætlun að þessari bryggjugerð fyrir stríðið, og gerði sú áætlun ráð fyrir, að bryggjan mundi kosta 11 þús. kr. Síðan veitti þingið styrk 1915 til bryggjugerðarinnar, miðaðan við 1/3 kostnaðar. En í þeim svifum skall ófriðurinn á. Alt efni hækkaði í verði, og var ófáanlegt, og verkið hefir þar af leiðandi dregist fram til þessa. Í fyrra var svo loks pantað efni, og er bryggjan nú reist að mestu leyti, nema bryggjuhausinn. Mjer er nú um það kunnugt, að bryggja þessi varð margfalt dýrari en ráð var fyrir gert, og var það að vonum, þar sem alt efni hafði stórum hækkað í verði. Kaupfjelagsstjórnin sótti nú til þingsins um hækkaðan styrk, eftir verðshlutfalli nú og fyrir stríðið. Jeg hefi leitað mjer upplýsinga hjá verkfræðingum hjer, og töldu þeir sanngjarnt, að styrkurinn yrði hækkaður 31/2–4 sinnum, og mundi það þá svara til þess, að bryggjan kostaði nú ea. 40 þús. kr. En nú hefi jeg fengið símskeyti frá kaupfjelaginu um, að hún muni kosta 40 til 45 þús. kr. Í umsókninni frá mjer, sem lá fyrir fjvn., var farið fram á 13 þús. kr. styrk, miðað við 1/3 af áætlunarverði nú. En síðan er upplýst, að þessi upphæð verður ekki 1/3 hins raunverulega kostnaðar. Jeg get þakkað hæstv. atvrh. (P. J.) og háttv.frsm. (B. J.) fyrir það, hvað vel þeir hafa tekið í styrkveitingu til bryggjunnar. Það var auðheyrt á háttv.frsm. (B. J.), að hann hafði komið þarna og skyldi nauðsyn og þýðingu bryggjunnar fyrir hjeraðið og aðra notendur. Jeg get samt ekki verið ánægður með þessar 10 þús. kr., sem háttv.fjvn. hefir tekið upp. Auðvitað hefir þar ráðið sparnaður, eins og sjálfsagt er, og kann jeg auðvitað vel að meta þá ástæðu. En það má benda á ýmislegt, sem gengið hefir gegnum 1. og 2. umr., sem ekki verður talið jafnnauðsynlegt og þetta. Jeg hefi þó hikað við að fara fram á meira en 13 þús. kr., enda þótt 1/3, eins og lofað var í upphafi, sje 14–15 þús. Jeg get nefnt það, að bryggjan verður ekki prívatmanna eign, því að landssjóður á landið. Jeg hefi ekki enn komið með neina brtt., og ekki víst hvort jeg geri það til 3. umr., en jeg efast ekki um, að styrkurinn verði veittur að 1/3 hluta að afloknu bryggjusmíði, eftir þeim meðmælum, sem hann hefir frá háttv.frsm.fjvn. (B. J.). Jeg tel það fyrirheit um það, að kaupfjel. eigi von á 1/3 kostnaðar bryggjusmíðisins, og því skifti ekki miklu máli, hvort nú fæst sett inn í fjárlög einu þúsundi meira eða minna. Enda er venjan sú, að veita kostnaðar til svona fyrirtækja. Annar liður, sem jeg vildi minnast á, er Búnaðarfjelagsstyrkurinn, en háttv.þm. Borgf. (P. O.) hefir að mestu tekið af mjer ómakið. Jeg álít, að þessi styrkur geti komið að miklu liði, ef honum er rjett varið. En jeg tek undir það með hæstv. atvrh. (P. J.), að honum hefir ekki altaf verið rjett varið. Sum búnaðarfjelög hafa úthlutað honum eftir dagsverkatölu til fjelagsmanna, en þannig munar engan um hann. Aftur hafa önnur fjelög, og meðal þeirra það fjelag, sem jeg heyri til, varið honum til verkfærakaupa og annara fjelagsþarfa, og það tel jeg rjetta stefnu. Þannig hefir styrkurinn komið að góðum notum. Jeg vil eindregið leggja með því, að sett sje skilyrði fyrir veitingu hans, að honum sje varið á rjettan og hagkvæman hátt. Með því einu móti heldur hann fjelögunum saman og styrkir þau.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla aðeins að minnast lítillega á eina brtt. á þskj. 359, frá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Mjer þótti leitt að heyra undirtektir nefndarinnar, vegna þess, að mjer er kunnugt um málavexti og veit, að vel hefði mátt taka öðruvísi í þetta, og þó fremur af því, að jeg hefði viljað láta bæta við þriðja hreppstjóranum, eftir tilmælum sýslumannsins í Vestur-Skaftafellssýslu. Þessi maður heitir Eyjólfur Runólfsson frá Reynivöllum. Hann hefir þjónað hreppstjórastarfi í 50 ár, en lagðist í rúmið í fyrra og er nú orðinn blindur og örvasa. Hafi hann nokkuð átt til, þá munu nú öll efni af honum gengin. Þessi maður á skilið að fá einhverja viðurkenningu. Jeg ætla annars ekki að lengja umræðurnar mikið, því að þessir kaflar snerta mig lítið.

Þorleifur Guðmundsson Það er um 31. lið d. við 16. gr., um að dýpka siglingaleiðir inn til Stokkseyrar, að jeg finn ástæðu til að segja nokkur orð. Jeg mundi ekki hafa tekið til máls, ef hæstv. atvrh. (P. J.) hefði ekki ráðist á þessa styrkveitingu, án þess að færa nokkur gild rök fyrir skoðun sinni. Hann sagði, að þetta væri að kasta peningum í sjóinn. Það er satt. En það er hjer ekki sama og að glata þeim. Það á að nota þá til þess að sprengja sker, sem eru í sjónum, til þess að skip geti farið óhult leiðar sinnar. Þessi upphæð er smá, en hún verður að meira gagni heldur en margar þær, sem stærri eru. Jeg vil þakka háttv. nefnd, að hún var nógu vitur til að sjá, að ekki mátti ganga fram hjá þessari styrkbeiðni. Jeg skal svo gera lítillega grein fyrir, hvernig hún getur komið að gagni. Það ganga um þessa leið um 20 vjelbátar með 200 manns. Í hvert sinn sem bátur leggur út, er skipshöfnin í óvissu um, hvort hún komist inn aftur, og þá hvenær. Það þarf að dýpka leiðina þar, sem brimið er mest. Allir kunnugir vita, að það er engin skemtun að liggja úti á hafinu og vita ekkert um, hvort komist verði til lands. Það er að vísu stundum hægt að bjargast inn til Þorlákshafnar, en það er mjög ilt viðureignar. Jeg man eftir tveimur bátum, sem hafa farist þarna nú nýlega. Annar kom frá Þorlákshöfn og hann fórst með manni og mús. Hinn kom frá Reykjavík. Þegar hann kom á þessar stöðvar, treystist hann ekki til að leggja að. Báturinn fórst, en skipshöfnin bjargaðist fyrir tilviljun. Jeg vona, að háttv.þm. meti mannslífin meira en þessa fáu peninga. Það má líka gæta þess, að þessir peningar koma áreiðanlega aftur í ríkissjóð. Þessir bátar gáfu í fyrra um 4 þús. kr. í ríkissjóð. En ef þessi dýpkun gengur vel, er enginn vafi á því, að þeir geta gefið í það minsta einu þúsundi meira á ári. Mun þetta þá verða endurgreitt á 10–12 árum, með vöxtum og vaxtavöxtum. Oft hefir lán verið veitt til lengri tíma, og þótt viturlega ráðið. Kirk heitinn verkfræðingur áætlaði kostnaðinn 1916. En vegna verðfallsins, sem síðan hefir orðið á peningum, fjekk jeg Krabbe vitamálastjóra til þess að snara áætlun hans á nútíðarverð, og reyndist það 22 þús. og 800 kr. Jeg skal líka geta þess, að jeg finn til þess, að hið háa Alþingi hefir áður veitt fje til hafnarbóta hjá Stokkseyri. En þetta stendur ekkert í sambandi við það. Þessi styrkur er einungis ætlaður til þess að víkka út innsiglingarleiðina, sjerstaklega til að sprengja burtu sker, sem er í innsiglingunni. Jeg vil svo geta þess, að mjer finst þessi fjárveiting eiga fullan rjett á sjer, samanborið við ýmsa styrki, t. d. til íþróttamanna, og jeg tala nú ekki um eftirlaunin. Og þá þætti mjer færast skörin upp í bekkinn, ef þessi fjárveiting væri látin sitja á hakanum fyrir áðurnefndum styrkjum, þar sem þetta miðar beinlínis að því að afla meiri peninga. Jeg vona nú, að jeg hafi skýrt þetta nokkurnveginn fyrir háttv. deild, svo hún hafi sjeð, að þótt hæstv. atvrh. (P. J.) hafi hjer verið fljótur að hugsa, hafi hann ekki að sama skapi hugsað vel. Þá langar mig til að minnast örlítið á annað, og það er hreppstjórastyrkurinn. Þau tíðindi gerast nú, að allmargir hreppstjórar eru farnir að reka upp höfuðið hjer í deildinni. Jeg skal játa það, að þetta eru heiðarlegir menn, sem og líka flestir hreppstjórar eru. En þrátt fyrir það finn jeg enga ástæðu til þess að veita þeim nein heiðurslaun, því að sje það gert, má búast við, að oddvitarnir lalli á eftir, því að það eru heiðarlegir menn líka. Og þar á eftir má búast við bændum og sjómönnum og öðrum verkamönnum, því að alt eru þetta heiðarlegir menn, og svo eru flestir embættismenn, sem ekki eru í embættum, komnir á eftirlaun. Verður maður því að spyrja, hverjir eiga þá að vinna og borga. Jeg ætla nú eigi að fara fleiri orðum um þetta, því að jeg veit þá ekki nema jeg spilli fyrir styrkbeiðni þeirri, sem jeg hefi leyft mjer að flytja.

Magnús Kristjánsson Það er út af V. brtt. á þskj. 359, að jeg tek til máls. - Háttv. fjvn. hefir ekkert álit látið uppi um hana, vegna þess, að ekkert skjallegt hefir legið fyrir henni um þetta. Jeg áleit, að hjer væri um svo lítið að ræða, að ekki væri vert að auka annir hennar með því að fara að senda umsókn. Jeg vona, að allir deildarmenn sannfærist um, að hjer sje um mjög sanngjarna málaleitun að ræða. Jeg verð að skýra nokkuð frá manni þessum. Þótt hann sje eflaust sumum hv.þm. nokkuð kunnur, þá eru þó líklega einhverjir háttv. deildarmenn, sem ekki þekkja hann. Maður þessi fór til Vesturheims á unga aldri. Dvaldi hann þar nokkur ár. Kom svo heim, mest til þess að játa ættjörðina verða aðnjótandi þeirrar þekkingar, sem hann hafði aflað sjer í utanförinni, og sjerstaklega hinnar verklegu kunnáttu. Hið fyrsta, sem hann starfaði, eftir að hann kom heim, var það, að hann tók að sjer verkstjórn við skurðgröft í Staðarbygðarmýrum í Eyjafjarðarsýslu. Það er líklega hið fyrsta þess konar fyrirtæki, sem styrks hefir notið af opinberu fje hjer á landi. Síðan varð hann verkstjóri við vegavinnu landssjóðs, og var það í nærfelt 38 ár. Og bið einkennilegasta við það var það, að hann valdist til að vera verkstjóri á hinum verstu fjallvegum þessa lands, og má þar til nefna Sprengisand, Heljardalsheiði og Haugsöræfi. Jeg læt mjer nægja að telja þetta upp, þessu til sönnunar. Það er auðvitað ekki hægt að segja, að þessi maður hafi verið útilegumaður í orðsins eiginlegu merkingu, þá er það þó víst, að hann hefir átt við allharðan kost að búa. Jeg get getið þess, að hann hefir ekki einungis hugsað um að láta verkamenn sína afkasta sem mestu verki, heldur hefir hann sjálfur unnið meira en meðalmaður, því að óhætt er að segja, að hann sje tveggja manna maki til verks. Hann hefir alla tíð átt fyrir þungu heimili að sjá, þar sem hann hefir átt 8 börn, sem hann hefir komið öllum vel upp. Auk þess hefir hann orðið að stríða við mikið heilsuleysi konu sinnar. Mjer er kunnugt um, að ekki ómerkari maður en Páll sál. Briem sagði, að ef nokkur maður væri verður þess að fá ellistyrk, þá væri það hann, og sagðist ætla að stuðla að því, að hann fengi hann. En þessi maður sagðist ekki vilja sækja um styrk, fyr en hann gæti ekki lengur unnið. - Nú er hann 75 ára gamall og getur ekki unnið lengur fyrir sjer og sínum. Og finst mjer því öll sanngirni mæla með því, að hann fái þennan styrk, og jeg vona, að háttv. deild sýni það, að hún kunni að meta svona menn. Að lokum skal jeg geta þess, að ekkert hefir þessi maður óttast meir en það, ef svo færi, að hann þyrfti að leita á náðir framfærslusveitar sinnar. Finn jeg svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en vona, að þessi litla styrkbeiðni fái góðar undirtektir. Jeg skal svo eigi tefja umræðumar lengi, en þó langar mig til að geta þess, að mjer þótti kynlegt, er jeg fór yfir fjárlagafrv. og sá, að niður hafði verið feldur 14. liður 16. gr. í núgildandi fjárlögum. Það er nefnilega feldur burtu styrkur til manns til þess að leiðbeina í húsagerð til sveita. Jeg get að vísu verið fáorður um þetta, því að hæstv. atvrh. (P. J.) gerð nokkra grein fyrir, hvernig á þessu stæði. Jeg álít þetta svo þýðingarmikið, að það mætti ekki niður falla. Því hefir verið borið við, að þessi maður hefði eigi haft nóg að starfa, sökum hins óvenjulega ástands, sem nú hefir verið og er með allar framkvæmdir. Jeg fullyrði, að hann hefir ekki verið iðjulaus, og vel unnið fyrir mat sínum. Laun hans voru fyrst 1000 kr. á ári og því næst 1500 kr., og mjer finst ekki viðeigandi að fella þetta burtu, einmitt nú, þegar nýlega hafa verið bætt launakjör hans og útlit er fyrir að starfið fari óðum vaxandi. Til þess nú að sýna það, að hann hefir ekki verið með öllu iðjulaus þau ár, sem hann hefir haft þetta starf með höndum, skal jeg telja upp þá staði, sem hann hefir haft eftirlit með byggingu á, og eru þeir: 2014. Hjaltabakki í Húnavatnssýslu, Fremstagil og Holtastaðir. 2015. Grímsstaðir í Mýrasýslu, Sveinsstaðir í Húnavatnssýslu (skólahús), Glerárskógar í Dalasýslu. 2016. Munkaþverá í Eyjafjarðarsýslu, Hof í Svarfaðardal og Stóra-Hraun. 2017. Svarfhóll í Mýrasýslu, og enn fremur hafði hann ferðalög um Norðurland til leiðbeiningar. 2018. Sjúkraskýli á Hvammstanga og ferðalög um Skagafjarðarsýslu. 2019. Gufunes (peningshús). 1920 hafði hann ferðalög erlendis. 1921 á hann væntanlega að sjá um byggingar á Stað í Grunnavík og Melgraseyri. Jeg get nú ekki annað sagt en að þetta sje æðimikið starf, og svo mikilvægt, að ekki sje rjett að fella það niður, og hefði því þessi fjárveiting átt að standa í fjárlögunum. Það getur nú verið, að stjórnin hafi ætlað sjer að taka þennan styrk upp í aukafjárlögin, en jeg tel það mjög varhugavert að taka upp í aukafjárlög það, sem standa á í fjárlögum, og svo er með þetta. Því að tæplega er hugsanlegt, að maður, sem jafnvel er starfi sínu vaxinn sem þessi maður, geti verið að binda sig við starf, sem óvíst er að hann haldi nema um stundarsakir, og því ekkert eðlilegra en að hann fái sjer annað, sem tryggara er. Það hefði nú helst verið hægt að rjettlæta þetta, ef sannast hefði, að maður þessi væri ekki starfi sínu vaxinn. En það er nú þvert á móti, því að það er margsannað, að þau hús, sem hann hefir sjeð um byggingu á, eru með þeim bestu, sem hjer er um að gera. Að jeg fór að minnast á þetta nú. stafar aðallega af því, að jeg sje, að allrífleg upphæð hefir verið áætluð til aðstoðarmanns húsagerðarmeistara. En jeg get nú eigi talið það annað en afturför að fara að stofna hjer í Reykjavík slíka skrifstofustarfsemi, sem mestmegnis á að vinna að stjórnarbyggingum, því að jeg hefði talið það miklu nauðsynlegra að hafa 1 eða 2 menn, er hefðu það starf á hendi að leiðbeina með húsabyggingar í sveitum og undirbúa þær, því að svo bjartsýnn verður maður að vera, að gera sjer von um, að eitthvað breytist til batnaðar, svo hægt verði að halda áfram byggingum til sveita. Jeg fyrir mitt leyti tel hin illu húsakynni, sem víða eru enn til sveita, vera höfuðástæðuna fyrir því, hversu fólkið tollir þar illa og flytst til kaupstaðanna. Það má nú ef til vill segja, að þetta mál komi ekki öðrum við en stjórninni og manninum sjálfum, sem starfinu gegndi. En úr því jeg á annað borð stóð upp, gat jeg eigi annað en minst á það.

Jón Sigurðsson Það er út af 30. lið 16. gr. í fjárlagafrv. stjórnariimar, sem er styrkur til Sigurðar Ólafssonar á Hellulandi, að jeg stend upp. Það eru nú helst líkur fyrir því, að svo margir hreppstjórar hlaðist utan á hann, að þeir verði honum að fótakefli. Jeg vil því leyfa mjer að skýra háttv. deild frá starfi þessa manns, ef verða mætti, að það gæti orðið honum til styrktar hjer í deildinni. Þegar hann byrjaði búskap, var hann efnaður maður. En hugur hans hneigðist að öðru, því að hann var hugvitsmaður, og slíkum mönnum er ekki búsýsla hent. Hugurinn var því of fjarri, til þess að búskapurinn gæti blessast. Enda er það nú komið á daginn, því að nú eru efni hans gengin mjög til þurðar. Hann hefir lagt fram því nær alla sína krafta til þess að hugsa upp áhöld og verkfæri, sem okkur gætu að gagni komið, og mætti þar til nefna ,,rakstrarkonuna“, sem svo er nefnd, sem nú er orðin útbreidd víðsvegar um land og þykir hinn mesti kostagripur, bar sem hún á við. Hefði þessi maður dvalið meðal efnaðrar og fjölmennrar þjóðar, væri hann án efa orðinn viðurkendur hugvitsmaður og jafnvel orðinn efnaður fyrir hugvitssmíðar sínar. Okkur Íslendingum er flestum þjóðum fremur þörf slíkra manna, þar sem kalla má, að tæplega nokkurt útlent verkfæri, sem ætlað er til starfa í þágu landbúnaðarins, verði notað hjer óbreytt. Við verðum sjálfir að breyta útlendu vjelunum eða smíða nýjar við okkar hæfi. Þetta er torsótt starf og þýðingarmikið, og ber því að verðlauna það, sem vel er gert. öðrum til hvatningar. Jeg vona nú, að háttv. deild sýni það í verkinu, að hún viðurkenni þetta, og samþykki orðalaust þennan litla viðurkenningarvott til þessa manns. Úr því jeg stóð upp, vil jeg drepa á nokkur atriði önnur. Jeg vil þá fyrst minnast á styrkinn til búnaðarfjelaganna. Mjer þótti vænt um, að nefndin tók hann upp. Ef hún hefði ekki gert það, þá er mjer kunnugt um, að nokkrir þdm. voru ráðnir í að bera fram samskonar till. Þessi styrkur er ein af undirstöðunum undir búnaðarfjelagsskapnum á útkjálkum strjálbygðra sveita. Allir vita, hve erfitt er að halda saman nokkrum fjelagsskap í mjög strjálbygðum sveitum, þar sem kalla má, að hvert heimili verði sjerstakt ríki, sem verður að vera sjálfu sjer nóg. Þessi styrkur hefir hjálpað mjög mikið til að halda við fjelagsskapnum, þótt lítill sje. En það er rjett, að það verður að tryggja, að honum verði varið til sameiginlegra þarfa, svo sem til verkfærakaupa, verðlauna o. fl. Stjórnin getur falið sýslumönnum að úthluta styrknum, og krefjast þá þeirra skýrslna, sem með þykir þurfa. Annað, sem jeg vildi minnast á, er brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.), um lán til þess að koma á fót kjötniðursuðu í Reykholtsdal. Þetta mál hafði einmitt landbúnaðarnefnd athugað nokkuð, og kom það til orða, að slíka tilraun þyrfti að gera og styrkja mann til þess að fara utan og kynna sjer þetta; en þegar nefndin fjekk vitneskju um, að Borgfirðingar hefðu þegar hafist handa, sá hún ekki ástæðu til þess að gera tillögu þar að lútandi. Jeg býst því við, að öll landbúnaðarnefnd verði með þessari till. Þá vil jeg drepa lítið eitt á einn lið enn. en það er styrkurinn, 400 kr., til síra Björns Jónssonar í Miklabæ. Hann er nú orðinn alblindur, og þó tæplega sextugur maður. Fyrir því varð hann að segja af sjer prestskap í vetur, og verður nú að flytja burt frá staðnum, sem hann hefir dvalið á 20–30 ár. Hann á að vísu nokkur efni, en ef hann ætti langt líf fyrir höndum, þá mundu þau hrökkva skamt til framfærslu þeim hjónum. Hann er sæmdarmaður, sem er góðs maklegur, og áreiðanlega eins maklegur þessa styrks eins og ýmsir þeirra, sem þingið hefir þegar veitt margfalt hærri fjárupphæðir. Annars hefir hv.frsm. (B. J.) mælt svo vel fram með þessum litla styrk, að jeg hygg, að enginn hv.þdm. geti orðið á móti. Jeg vildi aðeins bæta þessu við, til þess að árjetta orð hv.frsm. (B. J.).

Pjetur Þórðarson Það eru ummæli nokkurra háttv.þdm. um styrkinn til búnaðarfjelaganna, sem kom mjer til þess að standa upp. Mig furðaði satt að segja á að heyra reynda búhölda, eins og háttv 2. þm.N.-M. (B. H.), háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.), hv.þm. Borgf. (P. O.) og háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.), viðhafa þau ummæli, er þeir höfðu. Jeg get ekki skilið, eftir hvaða reglum ætti að úthluta styrknum, öðrum en þeim, sem nefndin hefir sett. Ef t. d. ætti að fara að binda styrkinn við verkfærakaup, þá hygg jeg, að margur mundi brosa, því að bændur eru ekki svo fyrirhyggjulausir, að þeir hafi ekki trygt sjer verkfæri til þess, sem þeir ætla að láta gera. Og þau verkfæri, sem þeir þyrftu helst, væru þá svo dýr, að þeir yrðu að geyma styrkinn í mörg ár, áður en hann gæti komið að notum. Um leið vildi jeg minnast á eitt atriði í frv. Það er 16. gr. 4., skógræktin. Liðurinn er í tvennu lagi: a. laun 14,080 kr. og b. laun skógarvarða og til skógræktar 9000 kr. Nú þætti mjer betur að fá að vita hjá hæstv. atvrh. (P. J.), hvort b-liðurinn er ætlaður að nokkru leyti til launa, eða líka til skógræktar. Svo er mál með vexti, að maður einn í Mýrasýslu, sem á jörð með allmiklu skóglendi, hefir boðið skógræktarstjóra að gefa landinu landspildu nokkra, í því skyni, að þar verði sett upp skógræktarstöð eða plantekra. En til þess að koma þessu í kring, þarf nokkurt fje. Það þarf að gera girðingu alt að 200 m. langa. En svo stendur nú á, að girðingarstólpar frá skógræktinni eru einmitt til í Borgarnesi. Og þar sem mjer er kunnugt, að þessi maður vill gjarnan láta landinu í tje nokkra vinnu, líka ókeypis, þá hygg jeg, að hann mundi ekki telja eftir sjer að flytja þá á staðinn. Líka má benda á það, að margir vilja nú fá plöntur til þess að gróðursetja heima, kringum hús sín og bæi. Hefir þessi sami maður gert talsvert að því að láta menn fá þær, jafnvel hingað til Reykjavíkur og víðar. Nú vildi jeg fá að vita, hvort hægt væri að taka þessu tilboði. Mjer er kunnugt, að skógræktarstjóri er þess mjög fýsandi, en hann telur sig þurfa til þess meira fje en hann hefir úr að spila. Og ef jeg fæ það svar, að ekki sje hægt að taka það af þessari fjárveitingu, þá hygg jeg, að jeg finni mig knúðan til að koma með brtt. um hækkun á þessum lið til 3. umr.

Jón Auðunn Jónsson Jeg hafði búist við, að háttv.fjvn. mundi ekki verða öll á móti brtt. minni um lán til sjúkrahússbyggingar á Ísafirði. En mjer skildist þó á orðum háttv.frsm. (B. J.), að svo væri. Nefndin hefir ef til vill álitið, að ekki væri þörf á að veita þessa lánsheimild, þar sem styrkveitingin til þessa sama sjúkrahúss fjell. En jeg hefi ástæðu til að halda fast við þessa brtt., þótt hin fjelli. Jeg hefi talað við oddvita bæjarstjórnarinnar á Ísafirði, og telur hann víst, að bæjarstjórnin muni láta vinna að undirbúningi byggingarinnar næsta vetur, með því að afla innlends byggingarefnis, að svo miklu leyti sem unt verður. En til þess þarf fje, og það fje hyggur bæjarstjórnin, að auðveldara verði að fá, ef þessi lánsheimild er fengin. Háttv. fjvn. kveðst meðmælt því, að styrkur til sjúkrahússins á Ísafirði verði tekinn upp í næstu fjárlög, þ. e. fyrir árið 1923. Ef nefndinni er alvara um þetta, þá skil jeg ekki, hvernig hún getur staðið á móti lánsheimildinni nú, þegar hún veit þessar ástæður. Þá vildi jeg benda á styrkinn til búnaðarfjelaganna, sem orðið hefir hjer að talsverðu umræðuefni. Hefir háttv.þdm. nokkuð greint á um það, hvernig bæri að úthluta þessum styrk. Mjer virðist nú, að auðveldasta leiðin í því máli sje sú að hækka styrkinn til Búnaðarfjelags Íslands, svo sem nemur þessari upphæð, til þess að það gæti þá úthlutað því ríflegar til búnaðarsambandanna. Þau munu kunnugust öllum ástæðum og staðháttum, og því best fær um að úthluta rjettlátlega.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Enn sem áður hefir farið öðruvísi en við var að búast. Mestar umræður hafa orðið um 16 gr., og virðast þó allir vera þar sammála. Vil jeg nú leyfa mjer að drepa á ýms atriði, sem fram hafa komið í ræðum háttv.þdm., og vil jeg þá fyrst snúa mjer að hæstv. atvrh. (P. J.). Hann fann að því, að fjvn. hefði verið of ör á fje við 14. og 15. gr., en þá hjelt jeg satt að segja, að hann mundi geta fylgt nefndinni um 16. gr., þar sem nefndin hefir það eitt fyrir augum að styðja atvinnuvegina, eftir því, sem efnahagur leyfir. Vil jeg þá fyrst minnast á það, sem hann sagði um sandgræðsluna. Jeg veit frá fornu fari, af samstarfi okkar í fjvn. um mörg ár, að hann er mjer samdóma um nauðsyn þess að verja landbroti. En hann taldi þessar 5000 kr., sem nefndin leggur til, að bætt verði við, mundu hrökkva skamt. Satt er það, en þó mundu þær nægja til þess að hefta að nokkru leyti nýja sandgárann í Holtunum, sem ógnar heilli sveit með eyðingu. Og þar sem hinu er nú öllu ráðstafað, svo að það verður eigi til þessa notað, hygg jeg, að háttv.þdm. skiljist, að þessi viðbót sje eigi ófyrirsynju veitt. Og ef hæstv. atvrh. (P. J.) finnur að því einu, hve upphæðin er lítil, þá má hann vita það, að nefndin er fús til að fallast á hækkun, ef hann fer þess á leit. Hann kvaðst hafa felt niður styrkinn til búnaðarfjelaganna vegna þess, að lítið gagn mundi að verða, ef styrknum yrði úthlutað svo, sem áður hefir verið. Jeg þóttist nú einmitt hafa tekið fram, að það er ekki tilætlun nefndarinnar. Nefndin ætlast til, að styrknum sje úthlutað eftir dagsverkatölu til fjelaganna, en ekki til einstakra fjelagsmanna. Það er tilætlunin, að þessum styrk væri ekki úthlutað eftir dagsverkatölu, heldur væri fjenu varið til búnaðarframkvæmda, t. d. verkfærakaupa o. fl., sem þar að lýtur. Lagði nefndin mesta áherslu á, að styrkurinn væri veittur áfram, til þess að þar væri hvatarefni fyrir fjelagið til þess að halda áfram starfsemi sinni, og eins fyrir ný fjelög að verða til. Tel jeg þar með svarað fyrirspurn þeirri, sem hæstv. atvrh. (P. J.) lagði fyrir mig um þetta efni. Um liðinn, sem snertir Gísla Guðmundsson, sagði hæstv. atvrh. (P. J.), að hann teldi rjettast, að steypt yrði saman styrk þeim, sem væntanlega yrði veittur honum til rannsókna á kjöti, og launum þeim, er hann fær fyrir gerlarannsóknir sínar, og fært alt undir þann lið. Hjer er því til að svara, að nefndin leit svo á, að það væri hjer að ræða um dálítið óskyld efni, og því væri rjettast að hafa þetta sjerstakan lið. Jeg býst líka við, að það verði erfitt að hrekja þá skoðun nefndarinnar, því að eins og flestir vita, heyrir þreyta í vöðvum alls ekki undir gerla eða orsakast af þeim. Þá sagði hæstv. ráðherra (P. J.) um bryggjurnar á Blönduósi, að ótrúlegt væri, að þetta hjerað legði út í þann kostnað, að ráðast í tvær bryggjusmíðar í einu. Hvað sem ágiskunin hæstv. atvrh. (P. J.) líður. þá ætlar nú hjeraðið að ráðast í þetta, og þar sem það leggur svo mikið af mörkum sjálft til þessa fyrirtækis, þá ætti það ekki að verða til að draga úr þm. að veita fjeð, heldur hið gagnstæða. Þetta er bæði nauðsynjamál þessu hjeraði, og ætti auk þess að geta orðið gott fordæmi öðrum hjeruðum landsins í þessum efnum, og er þess síst vanþörf, þar sem höfnum og lendingarstöðum hjer er víða svo mjög áfátt. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði, að styrkur sá, sem áætlaður væri til að dýpka innsiglinguna að Stokkseyri, myndi ekki koma að gagni, sökum þess, hve lítill hann væri. Gagnvart þessu skal jeg taka það fram, að það liggja hjer fyrir skilríki þeirra verkfræðinganna Krabbe og Kirks, og benda þau til alls annars en að svo sje, sem hæstv. ráðherra (P. J.) segir. Hefir Krabbe sagt, að áreiðanlega megi fara eftir kostnaðaráætlun þeirri, sem gerð hefir verið; segir hann, að dýpkun hins vestra sunds muni kosta 14000 kr., en hins eystra 8600 kr. Verður það þá, eins og áætlað hefir verið, 22–24 þúsundir alls, og þær 8000 kr., sem nefndin hefir lagt til að veittar yrðu, 1/3 kostnaðarins. Jeg á bágt með að samsinna því hjá hæstv. atvrh. (P. J.), að nokkur ástæða sje til að óttast, að fje þessu verði þar með á glæ kastað, því að jeg hygg, að vart hafi annað fyrirtæki hjer á landi verið betur undirbúið en þetta. Þá mintist hæstv. ráðherra (P. J.) á skurðgröftinn í Miklavatnsmýri. Jeg skal þar bæta því við, að í skýrslu frá Geir Zoega verkfræðingi um þetta er eindregið lagt til, að þessi styrkur verði greiddur, og nemur sú upphæð 4800 kr. Á síðasta fjárlagaþingi voru veittar 3000 kr. til þessa, og eru það því 1800 kr., sem með þessu yrði bætt við. Nefndin leggur fastlega til, að þetta fje verði greitt, og telur það í fylsta máta sanngjarnt, enda mun ekkjunni full þörf á að fá sinn skaða bættan. Að því er snertir ráðunautinn Jóhann Kristjánsson, þá hefi jeg ekki getað skilið í því, hversvegna hæstv. atvrh. (P. J.) hefir felt hann niður, þangað til nú, er hann í ræðu sinni skýrði frá ástæðunni. En það verð jeg að játa, að sú ástæða þótti mjer heldur bágborin og alt að því ómannúðleg. Mjer finst það heldur hart, þó að nú sje ilt í ári og örðugt að afla húsaviðar, að ætla sjer að kasta þeim manni út á klakann, sem svo hefir unnið dyggilega um margra ára bil í þarfir landsins sem þessi. Virðist mjer rjett að láta manninn hafa sæmileg laun í bili, svo að hann megi vel lifa af, og sjá svo, hverju fram vindur. Er vonandi, að bráðum ljetti svo af þessari óáran, að hægt verði að taka hjer til starfa. Háttv. þm. Ak. (M. K.) hefir annars talað áður um þetta mál og fært fram gild rök fyrir, að þetta sje nauðsynlegt. Jeg var fyllilega samþykkur röksemdum hans, og jeg þori að segja það fyrir hönd bænda, bæði þeirra, sem hjer eiga hlut að máli, og annara, að þeim er ekki þægara verk gert en að láta þá fá góðan mann og rjettlátan fyrir ráðunaut, sem getur forðað þeim frá að lenda í greipum spekúlanta, sem annars kynnu auðveldlega að fjefletta þá. Þessi maður á einmitt þann eiginleika, sem mestu varðar hjer sem víðar, - hann er áreiðanlegir og heilráður maður. Jeg vænti þess nú fastlega, að hæstv. atvrh. (P. J.) komi annaðhvort fram með brtt. að þessu lútandi eða biðji nefndina að koma aftur inn þessum lið. Háttv. 2. þm.N.-M. (B. H.) drap á Búðareyri í ræðu sinni og ljet í ljós undrun sína yfir gerðum nefndarinnar í því máli. Jeg get þá sagt honum það, að ástæðan til þess, að nefndin lagði ekki til, að veitt væri nema 1/3 af upphæðinni, var sú, að hún bjóst við, að verðfall yrði svo mikið, að allur kostnaður mundi lækka svo, að þessi upphæð dygði; en ef svo verður ekki, þá býst jeg varla við, að nokkur tregða verði á því, að fjvn. á næsta þingi veiti það sem eftir er. Í ræðu háttv.þm. Borgf. (P. O.), sem annars var að mestu sammála mjer, er aðeins eitt atriði, sem jeg vil minnast á, þótt það komi þessu máli ekki beint við. Það er þessi skoðun verkfræðinganna, að ódýrara verði að veita raforku til Reykjavíkur úr Andakílsá en úr Soginu. Jeg býst ekki við, að þær rannsóknir, sem hafa verið gerðar þar að lútandi, hafi við svo mikið að styðjast, að á því sje byggjandi. Eftir því, sem jeg fæ skilið, yrði að taka meiri straum og hafa digrari leiðslu, ef valin yrði sú leiðin, sem þeir ráðgera, og auk þess þyrfti á sæleiðslu að halda yfir fjörðinn, en hún er jafnan miklu dýrari. Á jeg yfirleitt örðugt með að trúa, að ekki verði ódýrara að leiða raforkuna frá Soginu, eins og áður hefir verið ætlað, og býst jeg við, að þeim ágætu verkfræðingum hafi skotist í þessu efni. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) brást reiður við, þegar jeg sagði, að nefndin væri mótfallin till. um að hlaða mörgum hreppstjórum á bakið á Sigurði Ólafssyni. Þessu fylgdu annars engin heiftarorð af minni hálfu til þessara manna. Jeg veit, að Einar á Nesi er gamall og fátækur maður, sem líklega hefir þörf á að fá einhvern stuðning. en hinn manninn tel jeg alls ekki þurfa styrk; að minsta kosti eru hjer á landi margir hreppstjórar, sem fremur þyrftu hans með. Það er annars fjarri mjer að vilja ýfast við hreppstjóra, enda væri slíkt heldur óhyggilega gert af mjer, þar eð ekki sitja færri en 9 hreppstjórar hjer í deildinni; og það segi jeg, að ef þessi maður fengi styrk, þá vildi jeg láta bæta þeim við. Skal jeg til gamans nefna hv. form. fjvn. (Þorl. J.). Hann er nú búinn að vera hreppstjóri í 30 ár og væri víst allverðugur fyrir slíkan styrk. Það er hreinasti misskilningur hjá hv.þm., að jeg hafi með þessu haft í hyggju að sýna þor mitt og karlmensku, að leggjast á hreppstjórana. En þess vegna mun háttv.þm. hafa flogið þetta í hug, að hann hefir öðrum fremur getið sjer orðstír í þessum efnum. Hefir hann eins og kunnugt er, sýnt karlmensku sína með því að leggjast á prestsekkjur og aðra, sem farið hefir verið fram á að styrkja. Þá brást háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.) og reiður við, þegar jeg mintist á prestana áðan. Það var fjarri því að vera ætlun mín að fara að lasta prestastjettina, því að jeg veit vel og viðurkenni það, að prestar hafa verið manna þarfastir hjer á landi. Ef háttv.þm. (S. St.) kynni nokkuð að því að ráða svip manna, þá hefði hann líka vel mátt sjá, að sú athugasemd mín var fremur af glensi gerð en að hugur fylgdi máli. Jeg hefi líka oft sýnt, að jeg er prestavinur, þótt jeg þyki lítill trúmaður, og man jeg meðal annars, að það er ekki alllangt síðan, að jeg studdi háttv.þm. (S. St.) að því að fjölga prestunum, þótt hann hafi eigi launað mjer eins prestslega og vænta mátti af slíkum guðsmanni. Þá vil jeg enn minna á till. um fjárveitingu til Þórdísar Ólafsdóttur, til þess að halda áfram skólahaldi sínu. Þessi kona hefir unnið mikið gagn með starfi sínu og hefir fengið mjög góð meðmæli sýslumannsins í Dölum og ýmsra annara merkra manna í Dalasýslu, sem eindregið mæla með því, að henni verði veittur styrkur úr ríkissjóði, til að halda áfram kenslustarfi sínu. Jeg held svo, að það sje ekki fleira, sem jeg þarf að minnast á. Það ætti að vera óþarft að endurtaka það, að hjer er ekki um að ræða neitt kappsmál af minni hálfu, heldur hefi jeg nú aðeins skýrt frá því, hverjar eru till. nefndarinnar og um hvað hún hefir ekki sjeð sjer fært að gera till. Jeg vænti þess svo, að þeir, sem eftir mig tala, stilli orðum sínum svo í hóf, að jeg verði eigi til neyddur að tala í 3. sinn.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Það er nú orðið heldur áliðið dags, og skal jeg því reyna að vera svo stuttorður, sem mjer er frekast unt. Háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) hjelt, sem von var að, ræðu mikla um sandgræðslutill., og heyrði jeg af orðum hans, að hann heldur, að hugur minn standi öðruvísi til þess máls en er. Jeg væri alls ekki á móti því, að þetta fje yrði veitt, ef jeg hefði nógu mikla von um, að það hrykki til að stöðva jarðspellin. En mín skoðun er sú, að það komi ekki teljandi að liði, svo lítið sem það er. Það má vera, að þetta sje trúarskortur hjá mjer, en jeg lít svo á, að allar fjárveitingar verði að spara á þessum vandræðatímum, sem hætt er við, að ekki komi að nokkurn veginn tilætluðum notum. En nú munu Rangvellingar hafa trú á þessu, og vona jeg að þeir sýni það þá með því að leggja fram ríflegar fje, á móts við landssjóð, en þeir hafa áður gert, sem áður hafa notið styrks til sandgræðslu, og trúi jeg þeim vel til þess. Jeg skal annars lýsa yfir því, að viðnám landbrotanna í Rangárvallasýslu er eitt af þeim fyrirtækjum hjer á landi, sem jeg hefi mesta trú á, þegar nóg fje er fyrir hendi til þess að geta tekið það með nógum krafti. Jeg hefi því allan vilja á, að því sje hrundið sem fyrst til framkvæmda, en það er fjárskorturinn, sem er hjer, eins og víðar, þrándur í götu. Háttv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) talaði með þjósti til mín, út af ummælum mínum um dýpkun innsiglingar til Stokkseyrar. Að vísu er hann umboðsmaður þeirra þar eystra, en þó gæti hann reynt að tala með meiri kurteisi. Jeg endurtek það, að jeg hefi ekki trú á þessu fyrirtæki, nema mikið meira fje kæmi til, en það er ekki unt að veita. En hitt er að kasta peningum í sjóinn, að veita svo lága upphæð, að hún komi ekki að notum. Þá hefir stjórninni verið borið það á brýn, að hún hafi viljað draga 10 þús. kr. af Fiskifjelagi Íslands. Jeg hefi því miður ekki þau plögg við hendina, sem að þessu lúta, en jeg get fullyrt, að það voru liðir á áætlun fjelagsins, sem stjórnin varð að telja óþarfa. Það var fje til rannsóknar leiðum og lendingum og kaup til verkfræðilegrar aðstoðar. Jeg held, að fjelagið hafi einusinni sent mann kringum landið til þess að athuga leiðir og lendingar, en skýrslu um árangur þessarar farar hefi jeg ekki sjeð. Efast jeg ekki um, að fjelagið hafi þar gott yfirlit, eftir því sem leikmaður getur gert. Þarf til þess meira fje en unt er að veita nú, og aðra menn en fjelagið hefir á að skipa, ef halda á áfram á sama hátt. En svo hefir Kirk heitinn rannsakað á miklu fullkomnari hátt hafnarstæði og lendingar víðs vegar um land, og er það stórt verkefni, sem verið er að lúka við, að vinna úr hið nauðsynlegasta fyrir næstu árin. Háttv. þm. Ak. (M. K.) talaði um Jóh. Kristjánsson húsagerðarmann, og beindi ákúrum að stjórninni fyrir það, að hún hefði ekki tekið hann í fjárlögin. Jeg hefi áður skýrt frá ástæðum til þessa, og þarf ekki að endurtaka þær. Nú er mjög lítið um byggingar, og því lítið starf fyrir manninn sem stendur. Háttv. þm. Mýra (P. Þ.) talaði um laun skógvarða, sem hafa slæðst inn í liðinn til skóggræðslu, einungis í fyrirsögninni. Og er það af vangá í hreinskrift stjórnarfrv. Þarf að lagfæra þetta, og er jeg honum þakklátur fyrir að benda á það, enda er þarna um vangá að ræða í frv., sem leiðrjetta má. Þá vík jeg aftur að Búnaðarfjelagsstyrknum. Um hann hafa ýmsir talað. Jeg skal taka það fram, að jeg skal ekki leggjast á móti því, að hann verði hækkaður í 30 þús., ef fjenu verður aðeins varið til fjelagsstarfsemi. En viðvíkjandi athugasemdinni um þetta efni, tel jeg rjettara að hafa hana skýrari. Jeg skal þá víkja að háttv.frsm. (B. J.) örfáum orðum. Honum þótti jeg nokkuð þungur á móti, viðvíkjandi 16. gr., þar sem ætla mætti, að skoðanir mínar og nefndarinnar fjellu saman. En jeg var ekki að leggjast á móti nefndinni, heldur var jeg að skýra, hvað vakað hefði fyrir stjórninni, þegar sú grein var samin. Jeg hefi viljað setja mjer það mark að stilla fjárveitingum svo í hóf, að hægt sje að sigla þjóðarskútunni heilu og höldnu í höfn. Þetta hefir verið mark stjórnarinnar, og hafa fjárveitingar til atvinnu- og samgöngumála farið eftir því. Jeg tel ekkert unnið við það að samþykkja fjárveitingu til margra framkvæmda, þegar fyrirsjáanlegt er, að ekki verður hægt að greiða peningana. Jeg tel þá ver farið en heima setið. Skútunni verður að sigla heilli í höfn, til þess að hún verði viðbúin því fyr að leggja út aftur með fullum seglum, þegar veður lægir og betur byrjar. Við höfum beðið tjón, og við því er ekkert að segja eftir á, en það á að vera okkur áminning um að fara varlegar næst, því að það gæti verst hent okkur, ef skipið strandaði nú.

Sveinn Ólafsson Það er fátt eitt, sem jeg vil segja að þessu sinni, því að mjer er ekkert um það gefið, að umr. standi langt fram á nótt. Eitt atriði hefir hjer valdið einkennilegum misskilningi, og það er um meðferð styrks til búnaðarfjelaganna. Af hálfu nefndarinnar og hæstv. atvrh. (P. J.) hefir því verið haldið fram, að honum eigi aðeins að verja í sameiginlegar fjelagsþarfir, svo sem til verkfærakaupa. En hvað á að gera við styrkinn, ef svo stendur á, að á honum þarf ekki að halda? Er tilætlun þessara manna, að fjelagið setjist þá að sumbli og gæði sjer á styrknum? Það má kalla það til fjelagsþarfa. Jeg verð að halda því fram, að það sje of kínverskt að setja fjelögunum ákveðin skilyrði um meðferð styrksins. Þau ættu sjálf að geta best um það dæmt, hvernig þarf að nota hann, svo að sem mestum notum verði. Um þetta vil jeg ekki fjölyrða meira, heldur snúa mjer að 31. lið 16. gr. Mjer hefir láðst að leita upplýsinga hjá hæstv. stjórn um fjárveitinguna á þessum lið, en það ætti ekki að vera úrhættis nú. Hún er til sendimanns á Spáni, og verð jeg að segja, að mjög er óviðfeldið að samþykkja þann lið, fyr en vitað er, hvað sá maður hefir afrekað. Upphæðin er 20 þús. kr., en ef ekkert fæst í aðra hönd, annað en sú fullnæging hjegómagirni einstakra manna, að íslenskur sendimaður sje á Spáni, tel jeg því fje ekki vel varið. Jeg vildi vekja athygli á þessu, áður en menn samþykkja það til fullnustu. Jeg óska að fá að vita, hvað þessi maður gerir, ef hann gerir nokkuð á annað borð. Mjer er sama, þó svarið komi ekki fyr en við 3. umr. Þá er brtt. mín á þskj. 359, sem frsm. nefndarinnar (B. J.) mælti í móti og tók hart á. Hann bar einkum fyrir sig tvær ástæður. Fyrst þá, að styrkurinn til Sig. Ólafssonar væri veittur fyrir hagleik og hugvitsemi, og gætu því hreppstjórar þeir, er jeg vil veita viðurkenningu jafnt honum, eigi komið til greina, af því að þeir væru ekki hagleiksmenn. Þetta er vandræðavörn hjá háttv.þm. (B. J.), og allir sjá, að verðleikar fleiri en hagleikur eiga viðurkenningu skilda. Öll framkoma háttv.þm. (B. J.) mælir á móti þessari kenningu hans. Gamlir hreppstjórar hafa fengið styrk í viðurkenningarskyni 1919 og oftar, og hefir háttv.þm. (B. J.), svo fremi jeg man, ætíð stutt það. Hann hefir mælt með styrk til gamallar lækningakonu og hvers kyns bitlingum, sem nöfnum tjáir að nefna. Mjer kom því mjög á óvart, að háttv.þm. (B. J.) skyldi snúast gegn till. minni, og ekki er mjer það grunlaust, að háttv.þm. (B. J.) níðist á mönnum þessum í hefndarskyni við mig. Þessi grunur minn staðfestist, er jeg sá að honum sárnaði, er jeg mintist á bitlingabruðl hans. En þótt hægt sje að telja fram dæmi þess í alla nótt, vil jeg aðeins drepa á eitt. Maður einn þótti mjög leikinn í því að finna og vinna tóugreni. Hann sótti um 2500 kr. styrk til þingsins í viðurkenningarskyni, og fjekk hann fyrir atbeina háttv.þm. (B. J.). En svo var mál með vexti, að maður þessi átti þefvísan rakka, sem grenin fann, og átti því seppi styrkinn í raun og veru, því að styrkurinn var, nánast skoðað, viðurkenning á þefvísi hans. Hv. þm. (B. J.) hefir hælt sjer af því, að hafa aldrei viljað veita öðrum styrk en þeim, sem verðugir væru, og vænti jeg nú till. frá honum um áð veita seppa ríflegan styrk, það sem eftir er æfinnar. Önnur mótbára háttv.þm. (B. J.) var sú, að ef till. mín yrði samþ., mundi á eftir koma heill her hreppstjóra, sem allir vildu fá viðurkenningarstyrk. Þessa varasemi notar hann ekki að jafnaði, enda á hún hjer síst við, því ef veita á styrki til einstakra manna á annað borð, þá standa þeir óneitanlega næst, sem unnið hafa alla æfi kauplaust eða kauplítið í þarfir þjóðarinnar. Jeg tel að minsta kosti nær sanni að veita þessum mönnum styrk en óreyndum námsmönnum eða spjátrungum, sem ekkert hafa til nytja unnið, en þeir eiga helst upp á pallborðið hjá háttv.þm. (B. J.). Annars er ekki neina eðlilegt, að okkur beri hjer margt á milli, þegar um landssjóðsstyrki ræðir. Jeg hefi sett og set metnað minn í það að þiggja ekkert af því opinbera, heldur vinna fyrir mjer með höndum mínum og vera einskis þurfamaður. En háttv.þm. Dala. (B. J.) hefir sett metnað sinn í það að þigga sem oftast og þiggja sem mest. Til þess hefir hann setið á þingi, og það hefir verið starf hans í öll þessi ár. Jeg hefi nú ef til vill gefið háttv.þm. (B. J.) tækifæri til þess að skrafa dálítið sjer til skemtunar og öðrum til leiðinda. En svo marga þreytandi langloku hefi jeg hlustað á hjá honum, að ekki tel jeg eftir mjer að hlusta á eina í viðbót, og vona jeg, að hæstv. forseti leyfi honum að leysa frá skjóðunni.

Magnús Jónsson Jeg stend upp nauðugur. því að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) þóknaðist í dag að henda til mín þeim hnútum, sem jeg get ekki setið undir. Jeg fann ástæðu til að ræða einu lið í brtt. nefndarinnar, og tók um leið tækifæri til þess að minnast á Faust. Jeg andæfði till.háttv.þm., og gerði jeg það með rökum og illindalaust. Mjer kom það því á óvart, að háttv.þm. (Sv. Ó.) stóð upp og sneri út úr orðum mínum um Faust, biblíuna og passíusálmana. Jeg lagði ekki þessar bækur á sama mælikvarða, heldur benti á gildi þeirra, hverrar fyrir sig, og taldi þær allar stórmerkilegar og mörgum mönnum nauðsynlegar. Verður háttv.þm. (Sv. Ó.) að afsaka, þótt mjer verði á að nefna ritninguna með, þegar jeg nefni góðar bækur. En það hefði verið afsakanlegt, ef háttv.þm. (Sv. Ó.) hefði látið sjer nægja að snúa þannig út úr; honum er ekki óvön sú iðja. Hitt þótti mjer leiðara, að hann fann ástæðu til þess að gera mjer upp lubbalegar hvatir. Hann gat þess til, að jeg hefði farið í hrossákaup og verið að mæla með mínum eigin styrk. Viljann vantaði hv.þm. (Sv. Ó.)ekki til þess að reyna að svívirða mig, en vitsmunirnir voru ekki að sama skapi. Jeg hefi ekki haldið hingað til, að Faust væri svo vinsæll, að hægt væri að afla sjer atkv. með því að mæla með honum. Jeg býst við, að ummæli háttv.þm. (Sv. Ó.) hafi átt að skiljast svo, að jeg hafi gengið meðal manna og „agiterað“ fyrir sjálfum mjer. Sje þetta rjett skilið hjá mjer, felst í þessu óskemtileg aðdróttun. Jeg vil nú skora á þá háttv.þm., sem jeg hefi „agiterað“ í, að gefa sig fram og gefa skýrslu. Ef svo fer, sem jeg veit, að enginn verður til þess, því að jeg hefi við engan talað í þessu skyni, þá get jeg ekki gert að því, þó að háttv.þm. (Sv. Ó.) standi sem ómerkari maður eftir þetta algerlega tilefnislausa, en eitraða gorkúlukast til mín.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg þarf ekki neinu að svara, sem fram hefir komið síðan jeg settist niður, því að hæstv. atvrh. (P. J.) talaði ekki þann veg, að jeg þess vegna þyrfti að standa upp í þriðja sinn. En það er háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem knýr mig til þess. Hann hefir einu sinni enn sýnt, til hvers hann er kominn á þing. Og ef Sunnmýlingar lesa ræðu hans orðrjetta í Alþingistíðindunum, eins og hann flutti hana og skrifararnir heyrðu hana, þá þykist jeg vita, að hann hafi ekki brugðist vonum þeirra manna, er fólu honum að fara með umboð sitt á þingi. En þá má hv.þm. (Sv. Ó.) ekki umskrifa ræðu þessa, eins og allar aðrar ræður, er hann hefir fluttar á þingi hjer, því að kunnugt er það orðið, að hann hefir látið prenta í þingtíðindunum orð eftir sjer, sem hann hefir aldrei sagt, og margra dálka ræður, er hann hefir aldrei flutt í þinghelginni. Ef háttv.þm. (Sv. Ó.) er svo skilningslítill, að halda, að þm. Dalamanna sje einn að leggjast á móti honum, þá segi jeg honum það, að þm. Dalamanna hefir ekki áskilið sjer neitt sjeratkvæði um það, er hann mælir fyrir hönd sjö manna nefndar þeirrar, er fól honum framsöguna. Þetta hefði hv.þm. S.-M. (Sv. Ó.) átt að geta snuðrað uppi, ef hann er jafn grensmoginn og hundurinn, sem hann var að tala um. En hann mun ekki hafa fengið vitið í grenjunum, nje heilindi þau, er hann mælir af, heldur mun hvorttveggja vera keypt á hvalaveiðastöðinni í Mjóafirði. Þaðan mun honum og kominn gorgeir sá, er hann telur sig aldrei hafa unnið fyrir launum hins opinbera. Enda mun það og satt vera, að hann hafi aldrei unnið ærlegt handtak fyrir þjóðina, heldur sjálfan sig, og trúi jeg því vel, að slíkur maður, sem hann er að innræti, hafi sjeð um sig. Væri og eftir öðru hátterni hans, ef hann á langa þingsetu fyrir höndum, að hann veitti sjálfum sjer rífleg heiðurslaun fyrir umboðsmenskuna austur þar, svo þjóðin sæi hvílíkt fágæti hann væri. Annars sýnir hann hjer í öllu sínu ði, að enginn er líklegri til þess að bana hreppstjórunum hans en sjálfur hann. Hann mælir ekki með einni einustu fjárbeiðni til annara kjördæma en sjálfs síns, en hamast í móti mörgum. Illvígur við alla og illgjarn í allra garð. Hann leyfir sjer að koma með getsakir um sendimann ríkisins suður á Spáni, af þeim ástæðum, að hann, þm. (Sv. Ó.), hefir ekki í sinni æfilöngu rauðmagaverslun fengið brjef frá honum. Sýnir þetta, hversu illviljaður hann er mönnum og málefnum. Og vil jeg, áður en jeg lík máli mínu, endurtaka það, er jeg mælti í upphafi, að ef Sunnmýlingar sjá þessa ræðu hans óbrjálaða í Alþt. og að hann umskrifi hana ekki öðruvísi en þingskrifararnir heyrðu hana, þá mun hann vafalaust á sínum tíma fá fullar þakkir kjósenda sinna fyrir framhleypnina.