Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Auðunn Jónsson Það er aðallega fyrirspurn til þeirra hv.þm., sem hafa borið fram till. um styrk til frystihúsanna, um það, við hvað er miðað, þegar talað er um stofnkostnað. Ég veit, að samvinnufél. hefir keypt frystihús. Byggingarkostnaður þessa húss var frek 100 þús. kr., en samvinnufél. keypti það fyrir 50 þús. kr. Er nú meiningin, að þetta samvinnufél. fái ríkisstyrk til kaupanna? Og ef svo er, þá 50 þús. eða 25 þús. kr. Það gerir náttúrlega mikinn mun á styrkupphæðinni, við hvaða upphæð er miðað, Kaupverð eða kostnaðarverð. En hvað viðvíkur því, sem hv.þm.N.Þ. sagði um kjötverðið og ullarverðið, þá verð ég að draga í efa, að það sé rétt. Að því leyti er kjötið snertir, þá veit ég ekki til, að fengizt hafi á erlendum markaði fyrir saltkjötið meira en 44-45 aur. á kg., a. m. k. ekki á Vesturlandi. En ef það er rétt, sem hv.þm. sagði, þá væri rétt að breyta um og nota meira þann innlenda markað, þar sem verðið er um það tvöfalt eins og fyrir skyr og smjör, og draga meira úr hinni framleiðslunni. Að því er snertir gengið á krónunni, þá koma að sjálfsögðu sömu hlutföll til greina á fiskverðinu og kjötverðinu.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég vil aðeins leyfa mér að mæla með því, að skrifl. brtt. frá hv.þm. Borgf. verði samþ., því hún felur í sér þau atriði, sem sérstaklega verður að taka til greina í þessu máli. En það er, að ekki skapist fordæmi, sem þingið teldi sig bundið við í framtíðinni, og að málið verði vel athugað áður en það fær fullnaðarafgreiðslu frá stj. Skal ég svo ekki lengja umr. frekar.

Jónas Þorbergsson Ég ætla aðeins að minnast ofurlítið á þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég vil ekki álíta, að hv.flm.brtt. á þskj. 676 hafi borið hana fram í þeim ákveðna tilgangi, að við niðurstöðu málsins yrði eitt af mjólkurbúum landsins undanskilið. Enda hefir hv.flm. í grg. fyrir till. lýst þeim tilgangi hennar, að koma í veg fyrir, að fordæmi skapist, og að færa frv. til samræmis við aðrar ráðstafanir hliðstæðar, t. d. styrk til frystihúsanna. Hinsvegar má telja víst, að niðurstaðan af þeirri athugun, sem brtt. gerir ráð fyrir, verði sú, sem hv. 1. þm. Eyf. drap á, nefnilega, að mjólkursamlag Eyfirðinga yrði undanskilið þeim viðbótarstyrk, sem hér er um að ræða, því það mundi sennilega ekki verða talið hans þurfandi. En ég verð að segja það, af því að ég er nokkuð kunnugur samvinnumálum Eyfirðinga, að ég teldi þá niðurstöðu í hæsta lagi ómaklega. Eyjafjörður er eitt af elztu og merkustu samvinnuhéruðum landsins. Samvinnufélagsskapurinn þar hefir verið svo heppinn að njóta hinnar ágætustu forustu og góðra starfskrafta. Honum hefir verið stjórnað af ráðdeild og dugnaði. Sjálfir eru Eyfirðingar dugnaðarmenn og gætnir í fjármálum sínum. Eitt af því, sem telja má, að þeir hafi haft forgöngu i, er einmitt stofnun mjólkurbúa hér á landi. Kaupfélag Eyfirðinga hóf fyrst undirbúning í þessa átt og stofnaði fyrsta nýtízku mjólkurbú hér á landi. Og óhætt má staðhæfa, að Mjólkurbúi Eyfirðinga hafi frá öndverðu verið stjórnað af miklum dugnaði og hagsýni. Þess vegna yrði niðurstaðan e. t. v. sú, ef rannsakaður væri hagur mjólkurbúanna, að hagur þessa mjólkurbús yrði álitinn það betri en hinna, að ekki væri ástæða til að láta það njóta þess stuðnings, sem frv. ræðir um. Í reyndinni kæmi þetta þá þannig fram, að Eyfirðingar, einhverjir fremstu og beztu samvinnumenn landsins, yrðu á þennan hátt að gjalda dugnaðar síns og forustu sinnar á þessu sviði. Það tel ég alls ekki maklegt og get ekki veitt neinn stuðning til slíks. Það hefir verið vikið að því í þessum umr., að mjólkursamlag Eyfirðinga stæði betur að vígi heldur en önnur mjólkurbú á landinu. Ég hefi nú í þeim fáu orðum, sem ég hefi sagt hér, bent á, í hverju það er fólgið, ef það stendur betur að vígi. En á annað hefir ekki verið bent, sem einnig getur komið til greina í þessu máli, og það er, að Eyfirðingar hafa um sumt lakari aðstöðu til þess að reka mjólkurbú heldur en héruðin á Suðurlandi. Í Eyjafirði hagar svo til, að þar getur gert svo mikil snjóalög, að þau hindri að miklu leyti alla flutninga og þar með starfsemi mjólkurbúsins mikinn hluta af árinu. Þann aðstöðumun finnst mér einnig ástæða til að taka til greina við afgreiðslu þessa máls. Ég hefi hugsað mér við atkvgr. að fylgja frv. óbreyttu, en greiða atkv. á móti brtt., því ég tel, að þær geti leitt til þeirrar niðurstöðu, sem ég hefi drepið hér á og ég teldi í hæsta lagi óréttmæta.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það er aðeins út af fyrirspurn hv.þm.N.-Ísf. um það, hvað ætti að leggja til grundvallar, þegar um væri að ræða styrkveitingu í því tilfelli, sem hann nefndi. Það er vitanlega kaupverðið, sem lagt verður til grundvallar, því það er stofnkostnaður núverandi eiganda.

Flm. (Jón Jónsson) Eins og menn muna hefir Alþingi áður haft til meðferðar frv. um heimild fyrir ríkisstj. til að banna innflutning á útlendu kjarnfóðri. Aðalgreinin var þá felld, en frv. fór hinsvegar ekki fram á, að rannsókn yrði hafin á innlendum fóðurbætiefnum. Þá þótti ekki ástæða til þess að halda áfram með frv., því að þau ákvæði, sem eftir stóðu, er að finna í lögum frá 1929 um rannsóknir í þarfir atvinnuveganna. En af því að þetta mál er svo mikilvægt og brýn þörf á rannsóknum á því sviði, þá hefi ég leyft mér að flytja þessa þáltill. Ég hefi borið málið undir okkar helzta vísindamann á þessu sviði, prófessor Níels Dungal, og hann hefir og aðstoðað mig við samning till. Ég vænti þess, að hv. dm. sé það ljóst, hve miklu máli það skiptir fyrir þjóðina, að þetta mál sé rannsakað, því að oft vill vera svo, að of miklu er kostað til skepnufóðurs, vegna ófullkominnar blöndunar næringarefna. Erlendis hafa farið fram ýtarlegar rannsóknir á þessu sviði, til þess að gera bændum fært að fá sem mestar afurðir gegn sem minnstum tilkostnaði. En hér eru alveg sérstakar kringumstæður, og fólkið þar að auki ókunnugt rannsóknum þessum, sem gerðar hafa verið erlendis, og því útilokað, að menn geti fært sér þær í nyt. Meiningin með tillögu minni er að ýta undir ríkisstjórnina til að hefjast handa við þessar nauðsynlegu rannsóknir, og verði almenningi svo gert kleift að hagnýta sér árangurinn af þeim. Ég býst við, að hagurinn af þessu verði metinn í tugum þúsunda. Ég vona því, að hv. deild hleypi till. í gegn til síðari umr. og loks áleiðis til ríkisstjórnarinnar. Já, ef þess er óskað, að málið bíði og fari í nefnd, þá lætur víst næst að það fari til landbn.

Björn Kristjánsson Það er nú eins og síðast, er ég talaði í þessu máli, að tveir hv.þm., báðir meðflm. mínir að brtt. á þskj. 676, hv.þm. V.-Húnv. og hv. 1. þm. Skagf., hafa tekið af mér ómakið, svo að ég var ráðinn í því að falla frá orðinu, hefði ég ekki fengið tilefni í ræðu síðasta ræðumanns, hv.þm.N.-Ísf., til þess að segja nokkur orð, aðallega út af einu atriði. Hv. þm. var að vefengja það, að verðfall á landbúnaðarafurðum væri eins mikið og af væri látið. Ég er vel kunnugur verðlagi á landbúnaðarafurðum eins og það var fyrir stríð og hefir verið síðan, og ég get fullyrt það, að verðið er orðið talsvert lægra en fyrir stríð. Ég get því undirstrikað það, sem hv.þm. V.-Húnv., hv.þm. Borgf. og hv.l.þm. Skagf. hafa sagt um verðfallið. Og sé eingöngu talað um verð á útfluttum landbúnaðarafurðum, þá er enginn vafi á, að það er miklu lægra nú en fyrir stríð. Ég skal nefna t. d. verð á kjöti. Ég held, að ég muni það rétt, að árið 1913 var verð á fyrsta flokks kjöti í Þingeyjarsýslu 70 til 75 aur. kg. Kjötverð á sama stað á síðasta hausti er að vísu ekki alveg fastákveðið enn, vegna þess að sölu kjötsins er ekki alveg lokið, en það er víst, að verðið verður aldrei hærra en 50 aur. kg. af bezta kjöti. Það sjá því allir, að hér er um stórfellda lækkun að ræða. Ullin var seld rétt fyrir stríð á kr. 1,50-2,00 kg. Ullin frá síðasta sumri er nú að vísu ekki seld nema að nokkru leyti, en eftir því sem selzt hefir, eru það beztu vonir, að hægt verði að reikna norðlenzka ull no. 1 á kr. 1,20 kg. Hér er því líka um mikið verðfall að ræða. En auk þess sem verðið á útfluttum landbúnaðarafurðum er miklu lægra að krónutölu nú en fyrir stríð, þá hefir krónan síðan lækkað stórlega að verðgildi, þannig að kaupmáttur hverrar krónu, sem fæst fyrir útfluttar vörur, hefir mikið minnkað. Það er því ekki aðeins, að verðfallið sé það, sem tölurnar sýna, heldur miklu meira. Þá ætla ég, úr því að ég stóð á fætur, að svara nokkrum atriðum í ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hv. þm. spurði um það, hvað við flm.brtt. á þskj. 676 meintum með heilbrigðum grundvelli. Við tókum þetta orðalag upp úr samskonar till., sem samþ. hefir verið í sambandi við kreppulánasjóð. Þar er talað um að hjálpa bændum til að reka bú sín á heilbrigðum grundvelli. Við meintum með þessu að létta það mikið á stofnkostnaði á búum þessum, að vextir og afborganir af skuldum þeirra legðust ekki allt of mikið á mjólkina, sem þar er unnin, svo að það yrði óbærilegt fyrir framleiðendur. Hv. þm. var að tala um, að við vildum ekki veita þessum fyrirtækjum, mjólkurbúi Eyfirðinga og öðrum, viðurkenningu fyrir það að ríða á vaðið með að stofna fyrirmyndar mjólkurbú. Ég vil algerlega mæla á móti þessu. Fyrst og fremst eru þessi bú búin að fá viðurkenningu, þar sem þau hafa fengið ¼ af sínum stofnkostnaði áður samkv. eldri lagaákvæðum. Og með því að við leggjum ekki á móti því, að þeim búum verði veittur styrkur á ný, þó við viljum ekki fastákveða í lögunum, hve mikill hann skuli vera, þá sýnum við með því, að við viljum gjarnan, að þau njóti þessarar viðurkenningar. Hv. þm. V.-Húnv. hefir sýnt fram á það með skýrum rökum, að þó stofnkostnaður mjólkurbúa sé mikill, þá er hann engu síður mikill á frystihúsunum. Eins get ég tekið undir það með hv.þm., að ef fengin hefði verið sú reynsla, sem upphaflega vantaði, þá hefði frystihúsabyggingum verið hagað öðruvísi, og vafalaust miklu fullkomnara. A. m. k. er það svo með það frystihús, sem ég þekki bezt, á Kópaskeri. Þá var hv. 1. þm. Eyf. að tala um einhverjar miður heiðarlegar hvatir, sem lægju á bak við till. okkar flm.brtt.

Ekki nefndi ég það

. Það mátti skilja það svo. En eins og hv. 1. þm. Skagf. tók greinilega fram, þá var það aðalatriðið hjá okkur, að þessi ákvæði verði ekki skoðuð framvegis sem fordæmi til þess að veita öðrum búum, sem kynnu að verða stofnuð, rétt til að fá helming styrks. Það er enginn vafi á því, hvað sem um það er sagt við þessar umr., að ef frv.gr. stendur óbreytt, þá muni þau bú, sem stofnuð verða síðar, fara fram á, og það með miklum rétti, að fá samskonar stuðning. Þetta er það, sem við viljum fyrirbyggja með brtt. okkar, og þess vegna leggjum við áherzlu á, að styrkurinn verði heimilaður, en ekki fastákveðinn í lögunum. En þetta er ekki af öfund til neins sérstaks félags, eins og mér skildist hv.þm. gefa í skyn. Má vera, að hann dragi það af ummælum mínum við 1. umr., þegar ég talaði um, að ekki væri þörf á að styrkja mjólkursamlag Eyfirðinga. Það var ekki af öfund til Eyfirðinga, heldur af hinu, að ég var því búi kunnugastur og vissi fyrir víst, að ástæður þess voru ólíkt betri en t. d. hjá Mjólkurbúi Flóamanna. Ég nefndi þessi bú aðeins til að sýna fram á, að ekki væri sama þörfin hjá öllum; og væri því réttara að hafa þetta í heimildarformi. Þetta sannast líka bezt á því, að ég nefndi annað bú, Mjólkurbú Rvíkur, í sömu andránni og á undan til þess að sýna, að það bú væri líka betur sett en Mjólkurbú Flóamanna. Hv. þm. Dal. var að tala um það, að Eyfirðingar hefðu gefið mjög gott fordæmi með því að koma þar fyrst upp fyrirmyndarbúi með fullkomnum vélum. Forstaða þess félags hefir verið alveg sérstaklega góð, og Eyfirðingar eiga mikinn heiður skilinn fyrir sinn dugnað og samheldni í samvinnumálum. Ég vil alls ekki draga úr þessu, en hinsvegar get ég ekki fallizt á þá ályktun, sem hv.þm. dró út af þessu, að rétt væri með þessum mjólkurbúastyrk að veita Eyfirðingum viðurkenningu, því að því fylgir sá ókostur, að þá geta aðrir komið á eftir, sem miklu minni rétt eiga á slíkri viðurkenningu, og heimtað samskonar stuðning. Ég hygg því, að betra sé að sýna kaupfélagi Eyfirðinga viðurkenningu á einhvern annan hátt. Ég vil benda á, að þau kaupfélög, sem fyrst hafa orðið til þess að koma upp frystihúsum, eins og t. d. á Hvammstanga, ættu þá líka rétt á að fá samskonar viðurkenningu, því það eru áreiðanlega ótaldar upphæðir, sem íslenzkir bændur hafa grætt á því, að hafizt var handa að byggja frystihús. Annars vil ég segja það út af því, sem fram kom í ræðu hv.þm. Dal. um þá erfiðleika, sem bændur eiga við að stríða með að flytja mjólkina í bú sín, að ég tel sjálfsagt, að tekið verði tillit til þeirra að einhverju leyti, þegar stjórnin fer að ákveða styrk til hinna einstöku búa eftir þessum lögum. - En hvað viðvíkur till.hv.þm. Borgf. um að fella niður seinni hlutann af till. okkar, þá get ég, eftir að hafa heyrt ummæli hæstv.atvmrh. og hv.frsm. um skilning þeirra á fyrri hluta frvgr. eins og við tillögumenn leggjum til, að hann verði, tekið í sama streng og hv. 1. þm. Skagf. og lýst yfir því, að ég legg ekki mikið kapp á, að hann standi og mun ekki mæla því í gegn, þó ég hinsvegar teldi réttast, að till. okkar yrði samþ. óbreytt.

Steingrímur Steinþórsson Ég sé ekki ástæðu til að lengja mikið umr. um þetta mál; verð þó að segja örfá orð út af ræðu hv. 1. þm. Eyf. Hann taldi, að brtt. okkar við 1. gr. frv. væri sérstaklega stefnt gegn mjólkursamlagi Eyfirðinga. En ég mótmæli algerlega, að henni sé beint gegn nokkru einstöku mjólkurfélagi. Í brtt. kemur einungis fram það, sem sumir af flm. frv. hafa þegar fallizt á, að hér sé um að ræða sérstaka ráðstöfun til hjálpar mjólkurbúunum vegna yfirstandandi kreppu, en ekki ákvörðun um, að framvegis skuli ríkið leggja fram sem styrk helming stofnkostnaðar þeirra mjólkurbúa, sem stofnuð kunna að verða. Það dettur engum í hug, að ef frv. væri samþ. óbreytt, yrði hægt að standa gegn því, að ríkið greiddi sama styrk til nýrra mjólkurbúa. Þá væri skapað fordæmi, sem ekki yrði hægt annað en fara eftir. Þetta eitt liggur til grundvallar okkar brtt. Mótmæli ég því harðlega öllum brigzlyrðum í þá átt, að hún sé fram borin af einhverjum verri hvötum. Það er síður en svo, að við sjáum ofsjónum yfir því, þó Mjólkursamlag Eyfirðinga fengi nokkrar krónur af þessum mjólkurbúastyrk, ef það hefir þörf á því. En hafi það enga þörf fyrir slíka hjálp, þá sé ég enga ástæðu til að veita því hana fremur en öðrum fyrirtækjum. Það eru áreiðanlega mörg fyrirtæki í landinu, sem kæmi mjög vel að fá einhverja hjálp á þessum tímum. Hv. þm. var að tala um, að þetta mætti ekki vera stuðningur við heilbrigðan atvinnurekstur. Ég veit ekki, hvað hann á við með því. Við viljum einmitt hjálpa heilbrigðum atvinnurekstri, sem ekki getur þó staðizt yfirstandandi kreppu. En að hjálpa atvinnurekstri, sem ekki þarf virkilega á hjálp að halda, í því er ekkert réttlæti og engin sanngirni á neinn hátt. Hv. þm. talaði um, að miklu dýrara væri að koma upp mjólkurbúum heldur en frystihúsum. Já, það er nokkru dýrara, en munurinn mun ekki vera mikill. Kostnaðurinn við að koma upp frystihúsi hefir komizt upp í 200 þús. kr., og ég hygg, að sum mjólkurbúin hafi varla orðið svo dýr. Dýrasta mjólkurbúið kostaði um 400 þús. kr., en það varð líka langsamlega dýrast. Stofnkostnaður þessara tveggja tegunda fyrirtækja er því mjög sambærilegur. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara út í neinn samjöfnuð þar á milli. Hv. þm. benti á, að við hefðum getað farið fram á viðbótarstyrk til frystihúsanna. Ég hefi eigi séð mér það fært. Ég tel ekki rétt að veita fyrirtækjum slíka aukafjárveitingu, nema brýna nauðsyn beri til. Út í það efni sé ég eigi ástæðu til að fara frekar, en mótmæli harðlega, að einhverjar sérstakar hvatir liggi til grundvallar fyrir brtt. okkar. Mér finnst hún sprottin af eðlilegum skilningi á því máli, sem hér liggur fyrir, og hvernig ber að leysa það. Um ræðu hv.frsm. landbn. og þá skrifl. brtt., sem hann hefir borið hér fram, get ég verið stuttorður. Hann hefir gengið þar að miklu leyti inn á það, sem fyrir okkur vakti. Er það því aukaatriði fyrir mér, hvort till. hans er samþ. eða ekki. Ég vænti, að hæstv. stj. taki til greina það, sem fram kom í ræðu hv.frsm. og ég nú vil endurtaka, að ætlazt er til, að greiðsla þessa ¼ af stofnkostnaði mjólkurbúanna fari fram að undangenginni rannsókn á hag þeirra, og því aðeins, að þess sé brýn þörf. Verði þessum skilningi ekki mótmælt, tel ég ekki skipta miklu máli, þó ekki standi í frv. sjálfu þau orð, sem hv.þm. Borgf. vill fella niður, því ég geri ráð fyrir, að hæstv. stj. hagi framkvæmdum eftir þeim ummælum, sem hér hafa fallið. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta atriði. Mér hafði dottið í hug að segja nokkur orð út af ræðu hv.þm.N.-Ísf., en hv.þm. Borgf. hefir nú svarað henni að nokkru leyti. Það er ekki af því, að ég geti ekki fallizt á ræðu hans að ýmsu leyti, en hann dró fram dæmi viðvíkjandi aðstöðu bænda hér á landi, sem mér virtust alls ekki rétt. Hann talaði t. d. um, að bændum dygði ekki að fá 20-22 aur. fyrir mjólkurpottinn. Það má vera, að mönnum dugi það ekki hér við Rvík, en ef bændur fengju almennt verð sem því svarar fyrir afurðir sínar, þá mundum við ekki þurfa að vera að bollaleggja um þær ráðstafanir hér, sem nú á að gera til viðreisnar landbúnaðinum, því þá munda bændur standa sig vel. En því miður er verðlag landbúnaðarafurðanna yfirleitt margfalt lægra en þessu svarar. Hv. þm. benti á það sem eitthvað sérstakt, að í Bandaríkjunum væri verðlag landbúnaðarafurða orðið lægra heldur en fyrir stríðið. Þetta er ekki annað en það, sem hér er orðið líka. Í haust fékkst t. d. ekki nema 6-7 kr. fyrir dilka. Ég man ekki betur en þeir væru í hærra verði 1912-1914. Þá munu hafa fengizt 8-9 kr. fyrir dilkinn, og það í betri krónum. Það er því ekkert einstakt dæmi, þó vöruverð sé komið niður fyrir það, sem var fyrir stríðið; það mun vera svo í flestum löndum. Það er ekki að miða við mjólkurverðið hér í Rvík, sem er alveg sérstakt, heldur verður að líta á hið almenna ástand. Vegna þess ástands verður að grípa til hinna sérstöku ráðstafana til hjálpar landbúnaðinum. Það er ekkert einsdæmi hjá okkur; svipaðar ráðstafanir er verið að gera í ýmsum löndum í kringum okkur. Þó stendur að einu leyti öðruvísi á hjá okkur en öðrum þjóðum. Við höfum lagt svo óhemju mikið fé í landbúnaðarframkvæmdir á síðustu árum, eftir okkar mælikvarða, að vart finnst hliðstætt dæmi hjá öðrum þjóðum. Við vitum, hvernig landbúnaðurinn var rekinn hér til skamms tíma, og hvernig hann er rekinn að miklu leyti enn. Bændur hafa næstum því ekkert af verkfærum, sem svara kröfum tímans, og vinna svo að segja með miðaldaaðferðum. Nú hefir verið lagt stórfé í það að færa búskapinn í nútíðarhorf, og það fé er viða ekki farið að svara vöxtum enn. Það hefir verið lagt mikið fé í að rækta jörðina, en hún er víða ekki komin í rækt enn. Þess vegna er aðstaða ísl. bænda erfiðari nú heldur en stéttarbræðra þeirra erlendis. Landbúnaðarkreppan lagðist á okkur með öllum sínum þunga á allra óheppilegasta tíma. Í nágrannalöndunum voru búnaðarumbæturnar komnar að gagni löngu áður, og þurftu bændur þar því ekki annað en halda í horfinu. Ég undra mig ekkert á því, þó menn eins og hv.þm.N.-Ísf., sem er að nokkru leyti fulltrúi fyrir annan atvinnuveg, bendi á það, að hér sé verið að færa landbúnaðinum miklar fórnir; það er ekki nema eðlilegt. En ég vildi vekja athygli á því, að mér fannst hv.þm. ekki gera eins mikið úr verðfalli landbúnaðarafurðanna eins og það er í raun og veru. Árið 1928 seldum við Skagfirðingar dilkana á 18-20 kr. og töðuhestinn einnig á 18-20 kr. Nú fáum við ekki nema 7 kr. fyrir dilkana og þykir gott, ef við getum selt töðuhestinn fyrir 5 kr. heima á túninu. Þetta sýnir, hvað hinar fábreyttu afurðir ísl. bændanna hafa fallið gríðarlega í verði á svona skömmum tíma. Það er varla hægt að hugsa sér, að atvinnurekstur, sem verður fyrir slíku skakkafalli, geti gengið sinn eðlilega gang án sérstakra ráðstafana. Um það, að auka þurfi fjölbreytni atvinnuveganna, er ég hv.þm. alveg sammála. Ég býst við, að það þurfi beinlínis að umskapa okkar landbúnað í framtíðinni. Nokkrar ráðstafanir hafa líka þegar verið gerðar á þessu þingi til þess að auka fjölbreytni framleiðslunnar. Það hafa verið sett 1. um innflutning karakúlafjár og um innflutning erlendra nautgripa af holdakyni. Fleira mætti benda á, sem sýnir, að menn hafa opin augu fyrir þessari þörf og vilja skapa möguleika til þess að umskapa landbúnaðinn eftir því sem kringumstæðurnar heimta nú og framvegis. Ég sé ekki ástæðu til að koma frekar inn á það mál, sem hér liggur fyrir. Ég mun út af fyrir sig láta afskiptalaust, hvort brtt.hv.þm. Borgf. er samþ. eða ekki.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svohljóðandi skrifl. brtt. frá hv.þm. Borgf.: [Sjá þskj. 692, I]. Vil ég leita afbrigða frá þingsköpum um, að till. þessi megi komast að.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Mér er ekki alveg ljóst, hvað það er, sem vakir fyrir flm. þessa frv., hvort það er frekar þörf þeirra mjólkurbúa, sem hér er talað um, að fái aukastyrk, eða fullvissan um það, að Mjólkurbú Flóamanna geti ekki staðið undir þeim skuldbindingum, sem á því hvíla, og því beri nauðsyn til að létta þær. Mér skilst vera gengið út frá því í frv., að Mjólkurbú Flóamanna geti greitt 200 þús. kr. af stofnkostnaði sínum. Því er slegið föstu í grg. frv., að frv. muni ekki hafa nein bein útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Það má vera, að það verði ekki, en ég hygg, að Mjólkurbú Flóamanna geti ekki greitt þær 200 þús. kr., sem því er ætlað að greiða samkv. frv., og ef svo færi, lenti það óbeinlínis á ríkissjóði, þar sem búnaðarbankinn yrði að afskrifa skuldina hjá sér. Mér finnst, að það hefði verið miklu eðlilegri leið í þessu máli að taka Mjólkurbú Flóamanna út úr og gera það upp á þann hátt, að það yrði sæmilega starfhæft. Jafnframt mætti taka til athugunar aðstöðu hinna mjólkurbúanna til rekstar, og ef það kæmi í ljós, að einhver þeirra stæðu ekki á sæmilegum grundvelli fjárhagslega, væri sjálfsagt að rétta þeim á einhvern hátt hjálparhönd. Nú í umr. hefir verið gerður samanburður á frystihúsunum og mjólkurbúunum, og því hefir verið haldið fram, að mjólkurbúin væru hlutfallslega miklu dýrari fyrirtæki heldur en frystihúsin, en þetta er alls ekki rétt, a. m. k. alls ekki, ef tillit er tekið til þess vörumagns, sem húsin hvor fyrir sig umsetja. Ég skal nefna sem dæmi, að mjólkursamlag Eyfirðinga umsetti mjólkurvörur fyrir um 285 þús. kr. síðasta ár, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi getað fengið, skilst mér, að sú bygging hafi kostað um 150 þús. kr. Til samanburðar ætla ég að taka það frystihúsið, sem fyrst var reist hér á landi með það fyrir augum að flytja út freðið kjöt. Byggingarkostnaður þess varð um 100 þús. kr., en á síðastl. ári var með því verðlagi, sem þá var á vörum, hægt að umsetja í þessu húsi vörur, sem voru seldar fyrir um 70 þús. kr. Hvor stofnunin halda svo háttv.þm., að vinni meira gagn í hlutfalli við stofnkostnað, sú, sem kostar 150 þús. kr. og umsetur vörur fyrir nær 300 þús. kr., eða hin, sem kostaði 100 þús. kr. og umsetur vörur fyrir 70 þús. kr.? Þau ákvæði, sem snerta frystihúsin og felast í frv. því um ýmsar ráðstafanir vegna kreppunnar, sem nýlega er afgreitt, voru eingöngu til þess að færa þessi fyrirtæki, frystihúsin, inn á sama grundvöll gagnvart ríkissjóði og mjólkurbúin eru nú á. Og ef hægt er að sýna fram á það með rökum, að mjólkurbúin standi ekki verr að vígi en frystihúsin, heldur miklu betur, þá sést, að það hefir verið fullkomin ástæða til þess að leiðrétta það misræmi, sem átt hefir sér stað milli þessara tveggja náskyldu fyrirtækja hvað ríkissjóðshjálp snertir. Það er vitanlega eins nauðsynlegt, að frystihúsin séu til í kjötútflutningshéruðunum eins og rjóma- og mjólkurbúin eru nauðsynleg til þess að gera mjólkina markaðshæfa. Og það má einnig benda á það, að mjólkurframleiðendur bera nú ólíkt meira úr býtum en kjötframleiðendur. T. d. hefir mjólkursamlag Eyfirðinga getað borgað 19½ eyri á hvert kg. mjólkur. Þetta er hreint ekki svo lítið og miklu meira en það, sem kjötframleiðendurnir fá fyrir kjötið. Að sjálfsögðu er rétt að taka það fram, að Eyfirðingar hafa sýnt svo stórkostlega miklu betri útkomu heldur en hin mjólkurbúin, og það svo, að það ætti kannske að stuðla að því með löggjöf, að þau lærðu af mjólkursamlagi Eyfirðinga, því ég sé enga eðlilega ástæðu fyrir því, að það geti veitt sínum meðlimum betri kjör en hin félögin. Það hlýtur að stafa af einhverri óheyrilegri óreiðu eða dáðleysi í rekstri þessara fyrirtækja hér fyrir sunnan, að útkoman er svo léleg sem raun er á. Við því er ekki hægt að gera, sem mistekizt kann að hafa um stofnun þessara fyrirtækja, úr því sem komið er, en ólagið á rekstri þeirra verður að lækna, ef á að fara að styrkja þessar stofnanir enn. Það verður að vera tryggt, að þær hér eftir feti ekki í sín fyrri fótspor með svo herfilegri ráðsmennsku með fé þjóðarinnar sem þar sýnist hafa verið. Ég skal fúslega játa það, að þegar á að styrkja slík fyrirtæki sem mjólkurbúin, þá sé ekki síður ástæða til þess að verðlauna þau félög, sem bezta afkomu sýna á rekstri sínum, en ég tel þetta frv. ekki fram komið í þeim tilgangi að verðlauna neina, heldur sé aðaltilgangur þess sá, að reyna að bjarga Flóabúinu upp úr því feni, sem það er sokkið i. Það er nú þannig statt, að það er ekki hægt að hjálpa því á annan hátt en að gefa því, en hvort þá á líka að gefa öllum hinum mjólkurbúunum eins, það er náttúrlega álitamál, þegar um slíkan fátækrastyrk er að ræða sem hér er. Þegar sá, sem þarfnast fátækrastyrks, fær styrk hjá bæjar- eða sveitarfélagi, þá fær hinn, sem ekki þarf styrks með, heldur engan styrk, þó vel mætti segja, að það væri fullkomlega sanngjarnt. Þetta er nú einu sinni svo, og hér getur það ekki orðið öðruvísi. Þjóðfélagið þarf að hjálpa þeim, sem ekki geta hjálpað sér sjálfir, og það kemur niður á hinum, sem betur gengur. Svo að ég víki aftur að samanburði á mjólkurbúunum og frystihúsunum, þá mun það vera svo, að allmikill hluti af stofnkostnaði mjólkurbúanna mun hafa farið til þess að gera þau sem vönduðust og sem mestar framtíðarbyggingar. Aftur er það áreiðanlegt, að ef eins hefði verið farið að við byggingu sumra frystihúsanna, þá hefðu þau orðið miklu dýrari en þau urðu. Sá verðmunur stafar að nokkru leyti af þeim barnasjúkdómum þessara fyrstu húsa, sem stöfuðu af því, að mönnum var fyrst ekki nægilega ljóst, hverjar leiðir voru beztar um form og fyrirkomulag á húsunum. Og ég get a. m. k. sagt það um fyrsta frystihúsið, sem byggt var og ég er kunnugastur, að það hefði verið byggt æðimikið öðruvísi en gert var, ef átt hefði að byggja það nú. Og úr því að á það hefir verið bent, að vel væri til fundið að verðlauna þau mjólkurbú, sem brotið hefðu ísinn hér á landi, þá get ég ekki stillt mig um að minna á það, að ekki væri síður ástæða til að verðlauna þau félög, er reistu fyrstu frystihúsin, því hvað sem verða kann um frystikjötsmarkaðinn í framtíðinni, þá er þó víst, að hingað til hafa frystihúsin unnið ómetanlegt gagn fyrir kjötmarkaðinn, því verðið á frysta kjötinu hefir alltaf verið hærra en verðið á saltkjötinu. Auk þess geta menn ímyndað sér, hvaða verð hefði orðið á saltkjöti undanfarin ár, ef allt kjöt hefði verið saltað, þegar ekki hefir einu sinni verið hægt að selja í Noregi það saltkjöt, sem við höfum haft á boðstólum. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að hér eigi aðeins að tala um hjálp handa því eina mjólkurbúi, sem nú er á heljarþröminni, og þeirri hjálp get ég verið fylgjandi, en hvað snertir önnur mjólkursamlög, sem betur eru stödd; sé ég ekki fært að styrkja þau þannig sem frv. ætlast til, enda ætla ég, að það mál sé ekki nægilega hugsað með tilliti til mjólkurfélaga, sem síðar kunna að verða stofnuð hér á landi og ættu að geta sneitt hjá þeim byrjunarörðugleikum, sem þetta bú hefir orðið fyrir. Ég hygg, að þau önnur mjólkurbú, sem nefnd eru í frv., hafi komizt hjá slíkum byrjunarágöllum. Af þessum ástæðum tel ég mig geta verið með brtt. þeirra hv. 1. Skagf. og hv.þm.N.-Þ. En það er hvorki af andúð né illvilja gagnvart þeirri framleiðslugrein, sem hér ræðir um. En mér finnst réttmætt að leita að réttlátri úrlausn eða mælikvarða milli þessara tveggja aðalframleiðslugreina landbúnaðarins og hygg, að svo bezt verði tryggð framtíð þeirra, að réttlátur grundvöllur fáist fyrir báðar þessar framleiðslugreinir.

Jón Auðunn Jónsson Hv. þm. V.-Húnv. nefndi dæmi af sínu íshúsi, sem kostað hefði 100 þús. kr. og umsetti árlega vörur fyrir aðeins 70 þús. kr. Ég get nú sagt frá hliðstæðri reynslu frá sjávarútveginum. Ég þekki fleiri en eitt dæmi fyrir vestan um íshús, sem notuð eru til þess að geyma beitu og hafa hlutfallslega minni umsetningu í rekstri miðað við stofnkostnað heldur en er í því dæmi, sem hv.þm. nefndi. Þessi íshús kostuðu frá 120 þús. til 160 þús. kr., en taka við vöru yfir árið, sem svarar 60 þús. kr. hvert hús, eða neðan við það, því heita hefir á Vesturlandi lækkað nálega um helming á síðustu þremur árum. Hv. þm. benti á, að mjólkurbúunum væri hollt að taka sér mjólkursamlag Eyfirðinga til fyrirmyndar. Ég býst við, að það sé rétt, en ég hygg, að góð afkoma þess stafi af því, að það hafi farið gætilega í sakirnar með útborgun til framleiðendanna og að það hafi þegar í byrjun myndað sér sjóð til þess að standast stofnkostnað búsins, og þess vegna standi það nú betur að vígi en önnur mjólkurbú. Þetta er vafalaust gott til eftirbreytni fyrir þau félög, sem eru að byrja nú, þó það verði vafalaust erfiðara vegna verðfallsins, sem nú er orðið á mjólkurafurðum. Annars er það nú svo, að þó verðfall hafi orðið mikið á landbúnaðarafurðum á síðustu 3 árum hér á landi, eins og tekið hefir verið fram, þá er það þó stórum meira úti í heimi. Og sízt er það meira verðfallið á landbúnaðarafurðunum nú en verðfallið var á sjávarafurðunum á árunum 1921-1926. Það var einmitt á árunum 1918 til 1925, sem mest var keypt til landsins af gufuskipum og mótorbátum, og þau skip voru keypt háu verði, en samhliða þessum miklu innkaupum kom verðfallið. Árið 1921 féll fiskurinn svo í verði, að skippundið, sem selt var áður á 280 kr., féll niður í 162 kr., en þá var ekkert talað um, að þyrfti að styrkja þennan atvinnuveg, enda var það heldur ekki hægt, en það var gert annað, sem ég vona, að aldrei endurtaki sig hér á okkar landi. Þeir menn, sem urðu fyrir þessu þunga áfalli, voru skammaðir og svívirtir, þeim var brigzlað um óforsjálni og fyrirhyggjuleysi og annað verra, jafnvel um glæpsamlegar tilhneigingar. Nú þegar kreppan sækir landbúnaðinn heim, þá kveður heldur við annan tón; nú sjá menn alvöru þessa máls og finna, að eitthvað þarf að gera. En ég vil vænta þess, að þetta kenni mönnum að skilja aðstöðu og erfiðleika sjávarútgerðarinnar hefur nú en gert var þá. Erfiðleikar landbúnaðarins stafa nú af sömu orsökum og erfiðleikar sjávarútvegsins 1921 til 1925, verðfalli afurðanna jafnhliða því, að of mikið hafði verið lagt í kostnað, of dýr vinnutæki keypt og of miklum peningum veitt inn í atvinnuna. Þetta hefir gilt um sjávarútgerðina alla tíð frá 1920 til þessa dags, en nú er landbúnaðurinn kominn í sömu ófæruna og engu minni. Samfara þessu hafa opinber gjöld stórhækkað á þessum árum. Ég hygg, að ef allt væri skoðað niður í kjölinn, þá mundi það ekki verða fjarri því með sjávarútveginn, sem er í Ameríku um landbúnaðinn, að opinberu gjöldin hafi hækkað um 250%. - Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að verð á landbúnaðarafurðum hér á landi væri nú víða orðið lægra en fyrir stríð. Ég held, að þetta sé ekki allskostar rétt. Það er ekki rétt að miða verðlagið aðeins við lifandi pening, t. d. dilkinn, því vænleikinn getur verið svo misjafn. Dilkar munu hafa verið fyrir stríð seldir á 5 til 6 kr. og hagfæringar á 3 til 4 kr., en hann segir, að síðastl. ár hafi dilkurinn gert 6 til 7 kr., en ef þetta er rétt, þá hlýtur verðlagið að hafa verið ákaflega misjafnt. Sumstaðar á Vestfjörðum gerði dilkurinn 10 til 12 kr. Auk þess getur samanburður á verðlagi nú og fyrir stríð verið óeðlilegur þegar miðað er við stykkjatölu. Nú er almennt meira af tvílembingum en þá var, sem sennilega stafar af betri meðferð og fóðrun ánna, en við það, að tvílembingarnir eru fleiri, þá verða dilkarnir að meðaltali léttari. Þess vegna má ekki miða við höfðatöluna, heldur fráleggið, kjöt, gærur, mör o. s. frv. En ef verðfallið er nú svo mikið sem talið er, þá ættu bændur að leggja meiri áherzlu á mjólkurframleiðslu, því þær vörur eru í miklu hærra verði nú en þær voru fyrir stríð. Þá var smjörkílóið selt á kr. 1,20 til 1,50, en nú er það selt á kr. 3,00 til 3,50. Hið sama er að segja um skyrið, það var selt fyrir stríð á 40 aur. potturinn af góðu skyri, en nú kostar hann 80 til 100 aur. Til samanburðar má geta þess, að fiskverðið er engan veginn hærra en það var fyrir stríð. Árið 1931 var meðalverð á verkuðum stórfiski 57 kr. skippundið, en fyrir stríð var það 65 kr. Síðastl. ár var verðið sambærilegra því, sem það var fyrir stríð, en nú lítur aftur verr út með verðið á þessu ári. - Þá var síldin í hærra verði fyrir stríð en hún er nú, og sömuleiðis var lýsi með betra verði þá en á síðastl. ári. En hvað verðið á heimsmarkaðinum snertir, þá er þess ekki að dyljast, að það er yfirleitt lægra en fyrir stríð. Þess vegna er það, að ef við ætlum okkur að vera útflutningsþjóð, þá verðum við að miða verðið á okkar framleiðslu með hinn erlenda markað fyrir augum, en ekki við óeðlilega hátt verð á vörunum í landinu sjálfu, sem ekki getur gilt nema fyrir lítinn hluta framleiðslunnar. Hv. þm. Borgf. sagði, að Englendingar væru nú horfnir frá frjálsri verzlun. Þetta er rétt; þeir hafa neyðzt til þess vegna tollmúranna, en ég held, að ef einhver lagfæring kæmist á í þeim efnum, þá kæmi það í ljós, að Englendingar eru fríverzlunarþjóð. Þeir trúa því, að það eigi að framleiða í hverju landi það, sem ódýrast er að framleiða, það sé fyrsta skilyrðið fyrir almennri velmegun og heilbrigðri verzlun. Hv. þm. Borgf. hafði misskilið það, sem ég sagði um verðlagið á landbúnaðarvörum í Ameríku og samanburð á því nú og fyrir stríð. Ég sagði, að eftir skýrslum Board of Agriculture í Bandaríkjunum væri verðið þar lægra nú, að vörumagn, sem 1 kr. fékkst fyrir fyrir stríð, fær bóndinn nú aðeins 56 aura fyrir. Þannig er verðfallið orðið um 44%. Þá held ég, að ég þurfi ekki fleira að taka fram út af ræðum hv.þm.

Sveinn Ólafsson Mér er ekki ljúft að tefja umr., en ég sé mér ekki annað fært en að gera stutta grein fyrir atkv. mínu. Ég verð að segja það, að ég lít á þetta mál mjög líkt og hv.þm.N.-Ísf. og get tekið undir margt af því, sem hann sagði viðvíkjandi samanburðinum á þessum erindum, sem hér liggja fyrir, og þeim erindum; sem vænta má, að berist á eftir og snerta útveginn og atvinnufyrirtæki, sem standa álíka höllum fæti og mjólkurbúin. En ég vil út af þeirri atkvgr., sem væntanleg er, taka það fram, að ég fylgi brtt. á þskj. 676, ekki af því, að ég sé henni í raun og veru fylgjandi, heldur af hinu, að ég vil með því reyna að fyrirbyggja, að 1. gr. frv., eins og hún er, verði samþ., því aðeins með því að samþ.brtt. á þskj. 676 kemst málið inn á það spor, að fremur má telja forsvaranlegt af d. að afgreiða frv. Nú er fundartíminn liðinn og því ekki fært að halda uppi umr. í bili. Þess vegna ætla ég að sleppa því að gera frekari grein fyrir atkv. mínu. En hinsvegar verð ég að segja það, að ef þessu á að fara fram, ef af líkum erindum og þessu á að sinna mörgum í viðbót við þær kreppuráðstafanir, sem til stendur að afgreiða, þá finnst mér, að líkurnar bendi í þá áttina, að hér verði setið til sláttar og verði þá fyrr eða síðar gefizt upp við þær ráðstafanir, sem eins réttlátt er að sinna eins og þessum, sem hér eru á dagskrá.

Jón Auðunn Jónsson Það eru aðeins nokkur orð almennt um þá stefnu, sem virðist vera hjá Alþ. um þessar mundir í atvinnumálum. Í þessu frv. er farið fram á, að styrkur til mjólkurbúa nemi helmingi stofnkostnaðar. Áður hafa þessi fyrirtæki verið styrkt með framlagi, sem nam ¼ stofnkostnaðar þeirra, og með því að veita þeim mjög hagkvæm lán fyrir hinum hlutanum. Þetta er nú verulegur styrkur, og ef atvinnurekstur ber sig ekki með því í venjulegum árum, þá finnst mér í þessu sem öðru stefnt í mesta óefni. Það er sí og æ verið að kvarta undan dýrtíð, og einstökum mönnum og stéttum gefin sök á dýrtíðinni. En jafnframt eru a. m. k. á þessu þingi gerðar ráðstafanir til frambúðar til að halda við dýrtíðinni. Ég er ekki að tala um það, sem gert er fyrir landbúnaðinn vegna yfirstandandi kreppu. Ég á ekki við þær ráðstafanir, sem gerðar eru til að rétta hann við. En þegar þar að auki er farið inn á þær brautir, sem mér virðast algerlega skakkar í atvinnulífi landsmanna, þá vil ég benda á það. Sumir menn virðast búast við því, að við getum rekið landbúnað með mikilli útflutningsstarfsemi, með því verðlagi á afurðum hans, sem nú er. En ef menn athuga verðlagið á heimsmarkaðinum, þá sjá menn, að þetta er blekking. Hvernig eigum við að reka útflutning á mjólkurvörum, þar sem mjólkurverðið er 8-9 aur. í Hollandi og Danmörku? En við teljum ekki, að við getum komizt af fyrir íslenzkan landbúnað með 16-20 aur. verði á lítra, án þess að fá styrk til að framleiða mjólkina fyrir þetta verð. Nú er t. d. smjörverðið í Danmörku, eftir nýjustu skýrslum að dæma, 1,45 kr. pr. kg. í 100 kg. pökkum af fyrsta flokks smjöri. Hér hefir gott smjör víðast verið selt á kr. 3,00-3,50 og jafnvel allt að 4,00 kr. Nú er bannaður innflutningur á þessari vöru, sem hægt er að fá miklu ódýrari annarsstaðar frá. Og farið er fram á að banna innflutning á niðursoðinni mjólk, sem unnin er úr hollenzkri mjólk. Náttúrlega hlýtur verðlagið stórkostlega að hækka við þessar ráðstafanir. Jafnframt fer kaupgjald nokkuð eftir verðlagi, ef rétt er með farið, þótt það hafi hér verið langt fyrir ofan það eðlilega í því sambandi. Í skýrslum frá Board of Agriculture, U. S. A., 15. nóv. síðastl., er tekið fram, að verðlag á öllum framleiðsluvörum þar sé samanlagt að meðaltali 561/16% af verði því, sem var á framleiðslunni fyrir stríð. Hinsvegar eru vinnulaun þar, eftir sömu skýrslum að dæma, 84% af því, sem var fyrir stríð. Skattar og tollar, sem hvíla á landbúnaðinum þar, hafa aukizt um 250% síðan fyrir stríð. Landbúnaðarráðuneytið þar sér enga von um neina breyt. til batnaðar fyrir landbúnaðinn, nema með því að minnka framleiðsluna stórkostlega, og hefir á undanförnum árum ekki séð sér fært að grípa inn í, þótt hundruð þúsunda bænda hafi orðið að hætta við framleiðsluna. Hér hafa bændur til skamms tíma verið hvattir til að framleiða sem allra mest, án þess að nein von hafi verið um erl. markað, fyrir afurðirnar, sem mundi borga nándar nærri það verð, sem framleiðendur nauðsynlega þurfa að fá. Ég held, að í þessu efni hafi verið ákaflega skakkt stefnt, en að það þurfi í þessu tilfelli eins og öðrum að minnka framleiðsluna, þegar ekki er hægt að selja hana því verði, sem þarf til þess að hún beri sig. Ég er orðinn undrandi yfir því, að þeir, sem hafa átt að veita forsjá landbúnaðinum - og ég á þar ekki sízt við Búnaðarfél. Ísl. -, að ráðandi menn þess hafa ekki, þrátt fyrir ábendingu frá öðrum þjóðum, gert tillögur til breyt. á framleiðsluháttunum. Við þurfum áreiðanlega að breyta mikið til og framleiða fyrst og fremst þær landbúnaðarvörur, sem við getum notað sjálfir innanlands, svo sem grænmeti, garðávexti, egg og fugla, en fremur að draga úr annari framleiðslu. Það er allmikið kvartað undan því, að þau atvinnufyrirtæki, sem hér ræðir um, mjólkurbúin, hafi orðið dýrari en búizt var við. En hvar sjáið þið annað í atvinnurekstri þessa lands og annara landa á undanförnum árum? Við höfum keypt skip frá útlöndum fyrir 5 árum. Fyrir 2 árum voru þau helmingi minna virði en það, sem við keyptum þau fyrir. Það má benda á íshúsin úti um land, sem notuð hafa verið til að frysta fisk og fleira, en þó sérstaklega beitu. Þessi íshús hafa nær undantekningarlaust verið rekin með tapi, í sumum tilfellum svo tugum þúsunda nemur. Ég veit, að þau mundu verða seld nú, ef nokkur vildi kaupa þau, fyrir helming þess verðs, er þau kostuðu, þegar þau voru byggð 1929-1930, eða minna. Ef yfirleitt ætti að koma í veg fyrir verðfall með styrk úr ríkissjóði til atvinnufyrirtækja, hvort sem er til lands eða sjávar, þá mundi lánstraust ríkissjóðs verða þrotið áður en því yrði fullnægt til hálfs, hvað þá til fulls. Menn mega ekki láta það blekkja sig, að á þessum, og því miður að mér sýnist á nálægum tímum, þá verður tap á atvinnuvegunum, líka á sjávarútvegi. Það var gerð lítilsháttar tilraun til þess í fyrra að bæta markaðsverð á fiski með því að stórútgerðin kom sér saman um að láta skip sín ganga a. m. k. 2 mán. skemur en venja er til á vertíðinni. Fiskframleiðsla lækkaði um 50-60 þús. skippund. Að nokkru leyti fyrir þessa ráðstöfun, svo og bætt sölufyrirkomulag, hækkaði verðið á erlenda markaðinum um full 20%. Menn eru að tala um það, að þess megi vænta, að vöruverð fari hækkandi í heiminum. Já, það er von margra, en ekki vissa. En það er víst, að það kemur okkur ekki til góða á heimsmarkaðinum, nema við verðum nokkurn veginn samkeppnisfærir við aðra. Vitanlega kemur verðhækkun þeim fyrst og fremst til góða, sem geta framleitt ódýrt, því að þeir, sem geta haldið atvinnurekstri sínum í jafnvægi með núverandi verðlagi, þeir hafa fyrst hag af verðhækkuninni, sem menn nú eru að vona eftir, og þeir munu þá auka framleiðslu sína. En við, sem erum að selja með tapi, og mundum gera það, jafnvel þótt verðlagið hækkaði eitthvað, njótum ekki þessarar aðstöðu. Þess vegna er að mínu áliti ekki um annað að gera fyrir okkur en að breyta þannig til, að neyta sem mest sjálfir af landbúnaðarafurðum okkar, þegar nú stendur svo á, að yfirleitt í öllum löndum nema Englandi er framleitt miklu meira af slíkum vörum heldur en þjóðirnar geta, hver fyrir sig, notað til eigin neyzlu eða markaður er fyrir. Það er hrein blekking að halda því fram, að hægt sé, eða að ætla sér að halda uppi vöruverði, sem er 50-100% fyrir ofan heimsmarkaðsverð, með styrkjum á einn eða annan hátt. Slíkt er firra, sem getur ekki lengi blessazt, því að vitanlega verður að taka það, sem er fram yfir 25 eða 30% af venjulegu markaðsverði, af einhverri annari framleiðslu. Og frá öðru en framleiðslunni fáum við ekki peninga. Ég sé ekki, eins og nú horfir, að nein von sé um verulega bót að því er landbúnaðarframleiðslu okkar snertir, ef ekki er hægt að framleiða fyrir lægra verð en nú er, nema með því að breyta til um framleiðslu að verulegu leyti. Í þessum kvörtunum, sem hér hafa komið fram, er nokkur barlómur, eins og kemur fyrir, þegar menn gefa opinberlega skýrslur um sínar framkvæmdir. Þess vegna get ég ekki fylgt þessu frv., og líka vegna hins, sem ég þykist hafa gert grein fyrir, að ég álít, að hér sé boginn spenntur of hátt, sem geti leitt til þess, að hann bresti, ef ekki er að gætt í tíma.

Bernharð Stefánsson Það eru nú orðnar nokkuð langar umr. um þetta mál, enda skal ég ekki lengja þær nema örlítið. Tveir af flm. þessarar till. á þskj. 676 hafa svarið og sárt við lagt, að henni væri ekki stefnt gegn Eyfirðingum, langt frá því. Hv. l.þm. Skagf. mótmælti því kröftuglega, að svo væri, og mér fannst á honum og hv.þm.N.-Þ., að það væri einhver sérstök ósvífni af mér að láta mér detta slíkt í hug. En það er nú svo, að ég er ekki sá fyrsti, sem nefni þetta hér í þessari hv. d. Eins og hv.þm.N.-Þ. vék að í sinni ræðu, þá voru það einmitt að nokkru leyti orð frá honum við 1. umr. þessa máls, sem gáfu það til kynna, að þetta væri það, sem fyrir vekti. Og það, sem kom mér til þess að tala um þetta atriði málsins, var einmitt það, að hv.þm. Borgf. hafði fundið þetta líka, og hann skoraði á mig að segja mitt álit um það, hvort ég teldi, að mjólkursamlag Eyfirðinga gæti komizt af án þessa styrks. Svo var hv.l.þm. Skagf. að tala um það, að ég hefði borið till.mennina brigzlum. Ég veit ekki til þess, að ég hafi haft í frammi nein brigzl við þá né talað um illar hvatir þeirra. Ég þekki ekki hjörtun og nýrun, og veit ekki, hvaða hvatir búa með þeim, en ég sagði bara, að þetta líktist óþægilega einni alþekktri tilfinningu mannanna. Það eru þessir hv.till.menn sjálfir, sem eru að tala um öfund, en ekki ég. „Hver er að tala um mig?“ sagði maðurinn í kirkjunni forðum. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að þetta ætti ekki að vera fátækrastyrkur samkv. þeirra till., heldur til þess að rétta heilbrigðum atvinnurekstri hjálparhönd, sem ekki væri hægt að reka á heilbrigðum grundvelli vegna kreppunnar. En jafnan áður þegar slíkum framkvæmdum hefir verið veittur stuðningur frá ríkinu, þá hefir það gengið jafnt yfir, án tillits til efnahags eða slíks. Það er dálítið hæpið, sem hv.þm. V.-Húnv. sagði um það, hvort væri dýrara mjólkurbúin eða frystihúsin, miðað við umsetningu þeirra. Það var eitt fyrir sig, að hann talaði um frystihúsin á þá leið, eins og þar væri ekki um neina umsetningu að ræða, nema aðeins kjötið. Það er máske svo í sumum frystihúsum, en vitanlega er um meiri umsetningu að ræða en kjöt í mörgum frystihúsum, þannig að það kemur ýmislegt fleira til greina í þessu efni. En ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara nánar inn á það. Hvað viðvíkur því, sem hv.þm. sagði um hina góðu afkomu mjólkursamlags Eyfirðinga, og hvað það geti goldið fyrir mjólkurkg., þá býst ég við, að þau ummæli hans geti valdið misskilningi. Þarna þarf að draga frá allan flutningskostnað mjólkurinnar, og það er nokkuð mikið, sem dregst frá í hinum fjarlægari sveitum. Hv. þm.N.-Þ. sagði, að þessi orð þeirra í till. um „heilbrigðan grundvöll“ væru tekin eftir öðru frv., sem hér hefði verið samþ. Það má vel vera, að þetta sé rétt. En það gegnir öðru máli þar en hér. Í frv. um kreppulánasjóð er um að ræða hjálp með lánum og öðru beint til framleiðendanna, til bændanna sjálfra, til þess að þeir geti rekið bú sín á heilbrigðum grundvelli. En hér í þessu máli er ekki um það að ræða, heldur um stuðning við samvinnufyrirtæki bænda. Það var út af þessu, að ég spurði, hvað þeir ættu við með „heilbrigðum grundvelli“. Samvinnufélag eins og t. d. mjólkursamlög geta verið rekin þannig, ef forstöðumennirnir eru starfinu vaxnir, að fyrirtækið beri sig vel sem slíkt, þó atvinnurekstur hinna einstöku félagsmanna beri sig illa. Því þó eitt slíkt samvinnufyrirtæki standi sig vel fjárhagslega og starfi að því leyti á heilbrigðum grundvelli, þá er engin sönnun fyrir því, að afkoma þeirra manna, sem að því standa, sé góð, m. ö. o., að framleiðsla þeirra beri sig. Er það þetta, sem hv.flm.till. kalla heilbrigðan atvinnurekstur? Mér hafði skilizt, að aðalatriðið í þessu máli væri ekki fyrirtækin sjálf, heldur félagsmennirnir, framleiðendurnir, að gera þeim mögulegt að reka atvinnuveg sinn og leggja til hráefni til þessarar starfsemi. Það væri náttúrlega vert að fara út í fleira, sem fram hefir komið, en ég ætla nú að sleppa því, og þá meðfram fyrir það, að þessir hv.þm., sem flytja þessa till., eru nú farnir að draga saman seglin og virðast nú vera gengnir inn á brtt. við sína till., sem a. m. k. gerir hana miklu aðgengilegri en hún var frá þeirra hendi í fyrstu.

Björn Kristjánsson Ég hafði við fyrri hluta þessarar umr. kvatt mér hljóðs til að svara hv.frsm. En 1. þm. Skagf. hafði þá gert það á undan mér og í ræðu sinni svarað hv.flm. Get ég látið það nægja og fell því frá orðinu að mestu leyti. Ég vil aðeins taka það fram, að þegar við bárum fram brtt. okkar á þskj. 676, við 1. gr. frv., höfðum við eigi gætt þess, að sú breyt. leiddi til annarar nauðsynlegrar breyt. á 2. gr., en þar segir svo: „Mjólkurbú Flóamanna greiðir þann helming af ríkissjóðsláni til stofnunar búsins“ o. s. frv. Er þar byggt á því ákvæði 1. gr. frv., að ríkið greiði helming stofnkostnaðar þessara mjólkurbúa. Ef brtt. á þskj. 676 verður samþ., þá er því ekki slegið föstu, að ríkið greiði helming stofnkostnaðar, og þá ekki heldur fyrir mjólkurbú Flóamanna, þar sem aðeins verður um heimild að ræða fyrir ríkisstj. að greiða hluta, sem mest má nema því, að framlag ríkissjóðs verði helmingur stofnkostnaðar alls. Þessu má ná með því að í stað orðsins „helming“ í fyrstu málsgr. 2. gr. komi: hluta. Mun ég afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. þess efnis og vænti, að henni verði leyft að koma til umr. og atkv. Að öðru leyti þarf ég eigi við að bæta það, sem háttv. 1. þm. Skagf. sagði um brtt. okkar við fyrri hl. þessarar umr.

Frsm. (Pétur Ottesen) [óyfirl.]: Ég drap á síðast, að hv.flm.brtt., er hafa sniðið brtt. eftir ákvæðum um styrk til frystihúsa, gengju lengra en þörf er á. Ég sagði þá, að mér virtist felast tortryggni í brtt. Má vera, að þetta hafi verið orsök þess, hve fast hv. 1. þm. Skagf. tók á orðum mínum. Ég er þess viss, að það skiptir ekki máli um framlag ríkissjóðs, hvort 1. gr. verður orðuð eins og í brtt. eða frv. Mér er kunnugt um, að hagur mjólkurbúanna er þannig, að allt veltur á því fyrir þeim, að þau fái þessa hjálp. Hv. 1. þm. Eyf. hefir lýst hag þess mjólkurbúsins, sem ég þekki sízt til, búsins á Akureyri, og staðfesti sú lýsing fullkomlega skoðun mína. Að því leyti kemur í sama stað niður, þótt brtt. verði samþ. En þar sem brtt. um styrk til frystihúsa hefir verið höfð til fyrirmyndar, hefði ég talið betra, að þeir hefðu gengizt inn á samkomulag um að orða þessa brtt. alveg á sama hátt eins og verður, ef orðin „ef rannsókn ...“ og til enda eru felld niður. Ég mun því bera fram skrifl. brtt. þessa efnis. En þótt sú till. verði samþ., er auðvitað alls ekki meiningin, að stjórnin láti ekki fara fram rannsókn áður en hún veitir styrkinn. Álít ég, að það felist m. a. í orðalaginu, „allt að ¼“, sem sýnir, að stjórnin er ekki bundin við vissa upphæð. Ég vona því, að allar deilur um þetta atriði geti fallið niður og get því látið ýmsu ósvarað í ræðu hv. 1. þm. Skagf. Það hefir verið sagt, að þetta gæti gefið fordæmi um að greiða til mjólkurbúanna helming í staðinn fyrir einn fjórða stofnkostnaðar. Ég hefi bent á, að í fjárlfrv. er ákveðinn ¼, og ætti það að vera nægileg hending um, að svo skuli vera framvegis. Þessi viðbótarstyrkur er eingöngu veittur vegna kreppunnar. Stofnkostnaður hefir stundum farið allt að helmingi fram úr áætlun. En til þess að taka af skarið vil ég bera fram skrifl. brtt. um að skjóta inn í brtt. þeirra hv.þm.N.-Þ., hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. V.-Húnv. aths. um, að styrkurinn sé veittur vegna yfirstandandi kreppu. Mundi 1. gr. þá verða á þessa leið: „Ríkisstjórninni heimilast að greiða úr ríkissjóði, vegna yfirstandandi kreppu, viðbótarstyrk til mjólkurbúanna í Eyjafirði, Borgarfirði, Árnessýslu og Reykjavík, er nemi allt að ¼ af stofnkostnaði þeirra hvers fyrir sig“. Hér hefir þá verið gengið á móts við flm.brtt. og aðra, sem óttast, að hér sé verið að gefa fordæmi um hærri styrk en áður. Þetta er svo góður grundvöllur til sátta, að allar frekari deilur ættu að geta fallið niður. Hv. þm.N.-Ísf. talaði almennt um, hvernig taka bæri af Alþingis hálfu slíkum óskum um stuðning, og skildist mér á honum, að hann vildi ekki ljá þeim liðsyrði. Hann sagði m. a., að hér væri verið að ganga inn á þá braut, að halda uppi atvinnuvegi, sem ekki gæti borið sig af sjálfsdáðum. Það, sem nú er gert vegna landbúnaðarins, bendir alls ekki til þess, að hið opinbera eigi að standa undir landbúnaðinum í framtíðinni, heldur á það aðeins að stuðla að því, að þessi atvinnuvegur geti fleytt sér yfir örðugleika kreppunnar. Verðfall á landbúnaðarafurðum síðustu árin nemur 70%, svo að ekki er furða, þótt einhversstaðar sjái á. Því er allt tal um óeðlilega hjálp frá öðrum atvinnuvegum alveg út í bláinn og verður ekki rakið til þeirra ráðstafana, sem nú hafa verið gerðar. Ég býst ekki við, að hægt sé í fljótu bragði að benda á þann atvinnurekstur við sjóinn, sem tekið gæti við fólkinu úr sveitunum. Hv. þm.N.-Ísf. talaði um, að ráðstafanir væru gerðar til að halda uppi dýrtíð í landinu. Býst ég við, að hann hafi þar átt við till., sem fram hafa komið í þá átt að tryggja landbúnaðinum markað fyrir vörur sínar í landinu sjálfu. Þingið hefir hingað til ekki tekið svo vel í slíkar till. sem ég hefði óskað. Þetta mál hefir tvær hliðar, og þetta er aðeins önnur hliðin og sú, er minna máli skiptir. Hún er sú, að á þennan hátt verður tvennt gert í senn, efld íslenzk framleiðsla og dregið úr atvinnuleysinu. Með því að tryggja innlendri framleiðslu innlendan markað er stigið stórt spor í þá átt að útrýma þessum vágesti, atvinnuleysinu. Allar þjóðir hafa meira og minna gripið til þeirra ráða að hindra innflutning á þeim vörum, sem framleiddar eru í landinu sjálfu, annaðhvort með tollum eða innflutningshöftum, og það jafnvel ákveðin fríverzlunarþjóð eins og Englendingar. Það var fullkomin mótsögn hjá hv.þm., að jafnframt því sem hann var að átelja ráðstafanir til að hækka verðlagið, benti hann á leið til þess, með því að minnka framleiðsluna. Það yrði auðvitað til þess að hækka vöruverðið, því að sennilega ætlar hv.þm. sér ekki að láta allar dyr standa opnar til að slá niður þá litlu framleiðslu, er hann vill láta vera eftir í landinu. Það, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði um mjólkurverðið, var alveg á misskilningi byggt. Framleiðendur mjólkur, sem smjör og ostar er unnið úr, fá um 12-14 aur. fyrir pottinn. Fyrir austan fjall fá framleiðendur 16-18 aur. Kringum Rvík er verðið nokkru hærra, en þó nokkuð misjafnt. Mun það þegar bezt lætur vera 22 aurar. Hv. þm. sagði, að verðfallið í Bandaríkjunum væri 45%, miðað við verðlag fyrir stríð. Gærur og ull hafa fallið meira en þetta hjá okkur, og kjötið líka. Bændur fengu í haust ekki nema 20 aur. fyrir 2 kg., og jafnvel aðeins 12¼ eyri. Svo var þetta í Rvík, og hafa þó bændur úti um land orðið harðar úti. Fyrir fyrstu sendinguna af frystu kjöti til Englands fengust ekki nema 20 aur. fyrir ½ kg., og var þá eftir að draga frá kostnað innanlands. Kjötið hefir fallið um 65% og mjólkin eftir upplýsingum hv.þm. G.-K. um 70% síðustu þrjú árin. Mér þótti vænt um, að hv.þm.N.-Ísf. talaði um nýbreytni í búnaðarháttum, að gera framleiðsluna fjölbreyttari og að laga sig meira eftir innlendum sölumöguleikum, t. d. með því að auka nautgriparækt, einkum þar sem léleg eru beitilönd, og auka framleiðslu á eggjum og grænmeti og efla alifuglarækt. Þetta hefir oft verið brýnt fyrir mönnum hér í deildinni og verið farið fram á stuðning við þessi þjóðfélagslegu nauðsynjamál, með því að tryggja þessum framleiðsluvörum innlendan markað, en ég verð að segja, að hv.þm.N.-Ísf. hefir ekki alltaf verið þeim megin í þeim málum, sem betur gegndi. Þetta vinnst upp og meira til, þegar litið er á þjóðfélagsheildina, því með því er dregið úr því þjóðarböli, sem atvinnuleysið er orðið. Það leiðir af sjálfu sér, að þeir skattar og tollar, sem lagðir eru á hvern einasta mann og hvert einasta atvinnufyrirtæki í landinu, til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hið opinbera hefir orðið að taka á sig vegna atvinnuleysisins, hljóta að verða yfirfærðir á vöruverðið í landinu. Það er engin leið til að skaffa fé til að bera þær byrðar, sem af atvinnuleysinu stafa, án þess að það komi niður á vöruverðinu. Eins og nú standa sakir, á því atvinnuleysið stærstan þátt í að viðhalda dýrtíðinni í landinu. Þess vegna er líka stuðningur til handa atvinnuvegunum og ráðstafanir til þess að landsmenn geti sjálfir notið sem bezt innanlandsmarkaðarins stærsti þátturinn í því að sporna á móti hækkandi vöruverði. Samkv. skýrslum, sem ég hefi fengið, hefir verið greitt hér í Rvík á síðasta ári um 600 þús. kr. í atvinnuleysisstyrki og til atvinnubótavinnu. Í þeirri upphæð felst einhver ofurlítill stuðningur við matgjafir, sem hér hafa farið fram, en þær eru líka vegna atvinnuleysis. Aftur er alls ekki talið þarna með neitt af þeim geysilegu upphæðum, sem greiddar hafa verið hér í fátækrastyrki, og stafar þó allmikill hluti þeirra af atvinnuleysinu. Það á eflaust verulegan þátt í dýrtíðinni hér í Rvík, að jafna verður þessum geysilega kostnaði niður á íbúa bæjarins og atvinnufyrirtæki þau, sem hér starfa. Svona er þetta mál, þegar á það er lítið frá almennu sjónarmiði. Því er rangt, þegar talað er um stuðning við atvinnuvegina, að dæma út frá því einu, að hann hamli á móti innflutningi og hækki vöruverðið í landinu. Því aðeins getur fallið réttur dómur um þessa hluti, að einnig séu teknar með í reikninginn þær miklu byrðar, sem leiðir af atvinnuleysinu og hvernig þær verka á vöruverðið. Ég ætla svo ekki að fara um þetta fleiri orðum, en endurtek það, að í þessu máli ættum við að geta mætzt á þeim grundvelli, sem ég hefi bent á, og afhendi ég nú forseta brtt. mína.

Bernharð Stefánsson Við fyrri hl. þessarar umr. vék háttv.frsm.n. því til mín, að ég gæti gefið upplýsingar um það, hvernig ástatt væri fyrir mjólkursamlagi Eyfirðinga á Akureyri. Hann sagðist búast við, út af brtt. á þskj. 676, að öll mjólkurbúin hér sunnanlands mundu verða þess styrks aðnjótandi, sem frv. getur um, eftir sem áður. M. ö. o.: að ekkert þeirra mundi geta starfað á heilbrigðum grundvelli, ef viðbótarstyrkur þessi verður ekki samþ. En háttv.frsm. bjóst þá við, að mjólkursamlag Eyfirðinga væri hið eina mjólkurbú, er kæmist af án viðbótarstyrks. Út af þessu vil ég nú fyrst og fremst taka það fram, að mér er ekki fyllilega ljóst, hvað háttv. till: menn meina með orðunum „heilbrigðum grundvelli“ - hvað þeir skilja við þessi orð, að reka fyrirtækin á heilbrigðum grundvelli. Hitt þykist ég skilja, þótt ekki sé það beinlínis játað, að þessari till. er stefnt gegn mjólkursamlagi Eyfirðinga. Ég get búizt við því, þótt ég viti það ekki gerla, að mjólkursamlag Eyfirðinga sé e. t. v. eitthvað betur sett fjárhagslega heldur en sum önnur mjólkurbú á landinu. En ég fullyrði það, hvað sem þessu kann að líða, að það hefir ekki að neinu leyti betri aðstöðu til starfsemi sinnar heldur en önnur mjólkurbú. Norður í Eyjafirði er sízt betri aðstaða í þessu efni heldur en á Suðurlandsundirlendinu og í Borgarfirði. Í fyrsta lagi er markaðurinn fyrir afurðirnar sízt betri á Akureyri heldur en hér í Rvík. Það vita allir. Og í öðru lagi er töluverður aðstöðumunur að því leyti, að mjólkurbúin hér á Suðurlandi geta yfirleitt gengið hindrunarlaust allt árið. En í Eyjafirði eru erfiðleikar oft og einatt miklir á því að koma mjólkinni til samlagsins. Það hafa verið góðir vetur undanfarið, en samt hefir orðið að aka mjólkinni á sleðum og mikið af henni alls ekki komizt til samlagsins tíma og tíma úr vetrinum. Ef því svo er, að mjólkursamlag Eyfirðinga er eitthvað betur sett en önnur mjólkurbú á landinu, sem ég skal þó ekki segja um hvort er, þá getur það ekki verið fyrir annað en það, að þar hafi verið gætt meiri fyrirhyggju um stjórn og rekstur fyrirtækisins heldur en annarsstaðar hefir verið gert. Og í öðru lagi kannske vegna þess, að félagsmenn hafi sýnt meiri sjálfsafneitun og ekki krafizt eins mikilla útborgana fyrir afurðirnar, heldur látið sér lynda, að lagt hafi verið til hliðar fé, til þess að tryggja fyrirtækið. Það er þá vist meiningin með þessari till., að mjólkursamlag Eyfirðinga og félagsmenn þess eigi að gjalda þess, ef svona er sem ég sagði, að meiri fyrirhyggju í rekstri og sjálfsafneitun félagsmanna hafi gætt hjá þeim heldur en meðal annara mjólkurbúa á landinu. Ég skal út af fyrir sig ekkert kvarta um þetta, en aðeins benda á, hvað hlýtur að liggja til grundvallar fyrir þessari till. Annars verð ég að segja það, burtséð frá þessari till., að ég kann ákaflega illa við þann anda, sem fram kemur í þessari till., sérstaklega vegna þess, frá hvaða mönnum hún er komin. Ég gæti betur unað því, að slík brtt. hefði komið frá einhverjum öðrum mönnum. Þessir menn vilja sem sé ekki láta veita þennan viðbótarstyrk til mjólkurbúanna sem viðurkenningu fyrir það, að hafa lagt út á nýjar brautir í þessu efni, né heldur sem endurgjald fyrir að hafa orðið að taka á sig aukakostnað, er óhjákvæmilega leiðir af því að ráðast í slíkar framkvæmdir áður en innlend reynsla er fengin í því efni. Nei, það vilja þeir ekki. Og alls ekki má hann vera til þess að stuðla að heilbrigðum atvinnurekstri, eftir þeirra skoðun. Það, sem þeir vilja, er, að ef eitthvað verður um þetta, að viðbótarstyrkur verði veittur, þá verði hann fátækrastyrkur og því skilyrði bundinn, að þau fyrirtæki, sem fá hann, verði rekin á óheilbrigðum grundvelli. Ég man nú reyndar ekki eftir því, að þegar ríkið hefir veitt atvinnurekstri, sem tilheyrir landbúnaðinum, stuðning, þá hafi það verið gert í þessu formi, sem hér er farið fram á í þessari till. Ríkið telur það þess vert að styðja að aukinni jarðrækt í landinu og veitir drjúgan styrk til þess. Bændur, sem njóta hans, eru mjög mismunandi efnum búnir. Má segja um suma þeirra, að þeir geti rekið bú sín á heilbrigðum grundvelli. Sumir þeirra kannske ekki. En styrkur þessi er greiddur út á unnin dagsverk, án tillits til þessa. Það hefir verið mikið talað um þetta mál í sambandi við frystihúsin, og það er vist með tilliti til þess, sem þessir hv.þm. hafa borið fram þessa brtt. En á það má benda, þegar þetta er borið saman, að mjólkurbúi með tilheyrandi tekjum er tiltölulega miklu dýrara að koma upp heldur en frystihúsi. Og í annan stað sé ég ekki beint, hvernig frystihúsum sem slíkum á að geta vegnað verr fyrir það, þó að þessi till. um mjólkurbúin verði samþ. Ég sé ekki, hvaða samband er þarna á milli. Mér finnst, að þessir hv.þm. hefðu getað flutt einhverjar sjálfstæðar till. um það, ef þeir telja þörf á því, að frystihús verði studd frekar heldur en hefir verið gert. Þær röksemdir, sem fram hafa komið hjá hv.flm., líkjast því leiðinlega mikið, að till. þeirra væri sprottin af vissri tilfinningu, sem er að vísu algeng meðal mannanna, en ég vil þó ekki nefna hér.  Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira og ætla ekki að leggja kapp á þetta mál. En ég vildi aðeins láta hv.flm.brtt. vita, að ég hefi tekið eftir því, hvað fyrir þeim vakir.