Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það eina sem mér finnst vera athyglisvert við þessa síðustu ræðu hv. þm. er það að það virtist koma honum sjálfum mjög á óvart að hann skyldi vera nefndur sem hugsanlegur stjórnarþingmaður í framtíðinni. Í öðru lagi sagði ég ekki endilega eftir næstu kosningar heldur síðar og í þriðja lagi vakti það sérstaka athygli mína að formaður Alþb. hlustaði mjög gaumgæfilega og brosti út undir eyru þegar ég sagði stjórnarþingmaður en ekki ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 545 við brtt. á þskj. 451 um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Auk mín er flm. Finnur Ingólfsson. Það þarf ekki langar skýringar við þessa brtt. þar sem í nefndaráliti um ráðstafanir í ríkisfjármálum frá heilbr.- og trn. voru menn sammála um eftirfarandi skýringu: Vegna nýrra laga um húsaleigubætur sem ganga í gildi 1. janúar 1995 er nauðsynlegt að tryggja að húsaleigubætur hafi ekki áhrif til lækkunar á bætur almannatrygginga. Þær breytingar þarf að gera á 11. og 12. gr. laganna á bótum félagslegrar aðstoðar að húsaleigubótum sé bætt við upptalningu þeirra tekna sem ekki skerða grunnlífeyri elli- og örorkulífeyris. Lagt er til að kveðið verði á um að með bótum félagslegrar aðstoðar sé annars vegar átt við bætur sem samkvæmt lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð, og hins vegar fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og þannig tryggt að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga skerði ekki bætur almannatrygginga á sama hátt og gilt hefur hingað til. Í meðförum hv. efh.- og viðskn. þynntist þetta allverulega út þannig að við óttumst að verði þessi brtt. ekki samþykkt þá muni þessar bætur skerðast. Í öðru lagi er c-liður þessarar brtt. nýr liður og hann hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 10. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þeir sem njóta bóta samkvæmt ákvæði þessu skulu undanþegnir greiðslu afnotagjalda hljóðvarps og sjónvarps samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð sem heilbr.- og trmrh. setur.`` Þegar húsaleigubæturnar flytjast yfir til sveitarfélaganna þá eru það nokkrir aðilar sem munu sjálfkrafa missa þennan rétt um frítt afnotagjald af útvarpi og sjónvarpi. Það má segja að það hefði verið eðlilegra að breyta útvarpslögunum, en þetta er einfaldara á þennan hátt og gengur fljótar fyrir sig og ég trúi ekki öðru en menn horfi á þetta með jákvæðum augum. Þetta eru ekki margir aðilar en þessa aðila munar mjög mikið um ef þeir missa þennan rétt til frís afnotagjalds sem er rúmlega 2.000 kr. á mánuði. Ég held að ég þurfi ekki að hafa mikið fleiri orð um þessar brtt. en ég ætla í leiðinni að gleðjast yfir því að mér skilst að menn séu hættir að ræða um að leggja niður héraðslæknisembættið í Reykjavík og í Norðurl. e. Mér skilst að það sé samkomulag um það málefni og ég hlýt að fagna því.

Hæstv. forseti. Það mun svo vera að ég hafi verið í miðri ræðu um þetta mál fyrir nokkru síðan þegar hlé var gert á fundi og ég varð góðfúslega við beiðni um að fresta máli mínu. En síðan hefur nokkurt vatn til sjávar runnið og ber það m.a. til að hæstv. fjmrh. hefur flutt brtt. og mælt fyrir þeim og ég vil byrja á því að fagna þeim tillögum og því samkomulagi sem þær vísa til og tvímælalaust munu þær breytingar greiða fyrir framgangi málsins hér á þingi svo að ekki sé meira sagt. Þær fela í sér tvennt sem hvort tveggja er til mikilla bóta varðandi afgreiðslu málsins. Það er í fyrra lagi að fallið er frá því vanhugsaða ráði að leggja niður embætti héraðslækna í Reykjavík og í Norðurl. e. og hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að þau embætti verði tekin með sama sniði á næsta ári og verið hefur og hann muni sjá til þess að til þess verði veitt fjármunum þannig að rekstur embættanna geti orðið með eðlilegum hætti á næsta ári. Þar með gefst tóm til að skoða starfsemi þeirra og endurmeta þau mál og ég fagna því. Í öðru lagi, og er það ekki síður mikilvægt, flutti hæstv. fjmrh. brtt. varðandi ákvæði um skerðingu á framkvæmdafé flugmálaáætlunar sem hljóðar upp á að heimildir til að ráðstafa fé flugmálaáætlunar, þ.e. af hinum mörkuðu tekjustofnum, til annarra hluta en framkvæmda eru takmarkaðar og bundnar við tiltekin verkefni, nánar tiltekið að kosta snjómokstur og viðhald flugvalla og tækja. Þar með er það ekki lengur svo eins og upphafleg ákvæði frv. voru að um sé að ræða flata skerðingu á tekjum flugmálaáætlunar óskilgreint í rekstur Flugmálastjórnar. Með slíku fyrirkomulagi væri auðvitað opið fyrir það að hækka slíka skerðingu út í það óendanlega næstum að segja þar sem ljóst er að rekstur Flugmálastjórnar með kostnað upp á hundruð millj. kr. gæti ef svo ber undir þurrkað að mestu leyti hina mörkuðu tekjustofna. Þar til viðbótar lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að ekki yrði gengið lengra gagnvart þessari skerðingu á næsta ári en allt að 40 millj. kr. þannig að það er í öllu falli ljóst að þetta bætir stöðu flugmálaáætlunar, þ.e. framkvæmdanna, um a.m.k. 30 millj. kr. á næsta ári og sannarlega munar um það þó að auðvitað hefði ekki veitt af þessum framkvæmdalið óskertum. Þannig var nú, hæstv. forseti, að ég var einmitt í miðri ræðu um flugmálaáætlun og hafði viðað að mér nokkrum litteratúr eins og sjá má hér um það mál og hafði hugsað mér að gera nokkuð rækilega grein fyrir stöðu flugmálaáætlunar, fara yfir hina upphaflegu flugmálaáætlun og hvernig mál hefðu fram þróast á þessu 6--7 ára tímabili sem síðan væri liðið. En ég held að ég geti ekki annað í krafti þess samkomulags sem felst í brtt. fjmrh. og er til að liðka fyrir framgangi málsins en að leggja þann litteratúr að mestu leyti til hliðar svo ágætur sem hann annars er og fróðlegur og látið að mestu leyti niður falla flutning á þessum síðari helmingi ræðu minnar sem átti aðallega að vera um stöðu og framkvæmd flugmálaáætlunar. Nú geri ég náttúrlega ráð fyrir því að þessi seinni helmingur ræðunnar verði ýmsum harmdauði, þ.e. menn gráti þá ræðu sem hér var aldrei flutt. En það verður þá að hafa það og vísast til tímans sem við höfum til að ljúka hér afgreiðslu mála og þess vilja að greiða fyrir því að þingstörfum megi ljúka á þessari nóttu. Sem sagt, hæstv. forseti. Ég fagna þessari niðurstöðu og tel þetta vera til bóta og lýsa vissum vilja til þess að menn mætist hér á miðri leið varðandi a.m.k. einhver af þeim ágreiningsefnum sem hér hafa verið uppi við afgreiðslu mála á undanförnum sólarhringum og það ber að virða slíkt og með vísan til þess fell ég að öðru leyti frá orðinu.

Virðulegi forseti. Það er á mörgum stöðum borið niður í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og margt sem ástæða væri til að gera að umtalsefni og jafnvel alvarlegar athugasemdir við en ég vil afmarka mig við fáein atriði og vísa að öðru leyti til málatilbúnaðar stjórnarandstöðunnar í þessu máli fram til þessa. Ég vil í fyrsta lagi minna á að sum af þeim ákvæðum sem hér eru í frv. eru ekki einvörðungu bundin við árið 1995 eins og heiti frv. gefur skýrt til kynna en frv. heitir Frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Forseti kvað í gær upp úrskurð hvað varðaði þau mál sem mætti blanda saman í einu frv. og væru óskyld að efni. Sá úrskurður grundvallaðist á þeim skilningi að efnisafmörkun frv. yrði að ráðast af tilgangi þess sem kæmi fram fyrst og fremst í heiti frv. Ég vil vekja athygli á þessu vegna þess að í frv. sem hér er til umræðu hafa menn gengið lengra en úrskurður forseta gefur til kynna að rétt væri. Menn hafa í sumum greinum frv. lagt til skerðingar sem eiga að verða varanlegar og standa um aldur og ævi þar til þeim verður breytt. Það er ekki það sem frv. heitir og annaðhvort verða stjórnarliðar að gera að mínu viti að breyta heiti frv. eða taka út úr frv. þau ákvæði þess sem ekki eru bundin við árið 1995 einvörðungu. Mér finnst það ekki vera stjórnarliðum til sóma að hræra saman breytingartillögum með þessum hætti án þess að gera þá sérstaklega grein fyrir því og auðvitað ættu þeir að hafa þær tillögur sem ætlað er að standa til lengri tíma í sérstöku frv. sem gæti þá verið frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum til lengri tíma. Mér finnst að stjórnarliðar hafi borið þetta mál þannig fram að þeir séu vísvitandi að reyna að plata þingmenn, láta þess ekki getið að hér sé um að ræða breytingar sem eiga að standa í lengri tíma. Ég hef ekki orðið var við það þó að ég hafi hlýtt hér grannt á umræður að þetta hafi verið sérstaklega tekið fram eða þess getið í framsögu fyrir málinu að sumar tillagnanna væru ekki afmarkaðar við 1995 einvörðungu og mér finnst það miður og flm. ekki til sóma að tala ekki skýrt í þessu efni og á engan hátt í samræmi við heiti málsins. Það vil ég nefna sérstaklega breytingarnar á lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum sem er að finna í 8. og 9. gr. frv. en það er greinilegt á því sem menn hafa náð fram í umræðum um það atriði að stjórnarliðið er með breytingar til lengri tíma, ekki bara fyrir árið 1995. Og það á líka við um fleiri greinar eins og ég hafði gert athugasemdir um í gær í upphafi umræðna þá og tel óþarft að endurtaka nú. Ég vil aðeins staldra við breytingarnar á lögunum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því að tillögur stjórnarliða eins og þær eru nú eftir fram komnar brtt. fjmrh. eru þannig að það er engin afmörkun á því hversu hátt hlutfall af mörkuðum tekjustofnum má renna til viðhalds eða annars reksturs heldur er það algerlega opið. Það kemur hvergi fram í frv. að það eigi að afmarkast við 70 millj. kr. af mörkuðum tekjustofnum eða 40 millj. kr. Það kemur hvergi fram í brtt. að afmörkun eigi að vera á nokkurn hátt þarna á milli árið 1995 og reyndar síðari ár. Með þessu eru þingmenn að opna það alveg upp á gátt að hægt sé að flytja fé úr framkvæmdaáætlun yfir í rekstur eða með öðrum orðum að lækka framlag ríkissjóðs til flugmála og nota fé sem annars á að fara til framkvæmda í að borga þann rekstur sem við höfum í dag gert ráð fyrir með flugmálaáætlun að ríkissjóður legði til. Með þessu eru stjórnarliðar að setja nýsetta flugmálaáætlun algerlega í uppnám. Flugmálaáætlun sem gildir fyrir árin 1994--1997. Þeir hafa upplýst það að áform þeirra fyrir næsta ár séu að skerða framkvæmdir um 40 millj. kr. og ég vil spyrja flutningsmennina sem ættu þá fyrst og fremst að vera hæstv. fjmrh. og væntanlega hæstv. samgrh. og vænti að ráðherrann svari þeim spurningum sem til hans er beint: Hvaða framkvæmdir samkvæmt flugmálaáætlun á að skera niður á næsta ári upp á samtals 40 millj. kr.? Hæstv. viðskrh. sem hér kom í gættina mætti svara því líka: Á t.d. að skera niður framkvæmdir á Patreksfirði á næsta ári, sem eiga að kosta nákvæmlega 40 millj. kr., að setja bundið slitlag á flugvöllinn þar? Eru það áform ríkisstjórnarinnar að bera enn niður á nauðsynlegum framkvæmdum í samgöngumálum á landsbyggðinni og skera þar niður? Þegar menn gera tillögu um það að taka fé sem búið er með samþykkt Alþingis að ráðstafa til framkvæmda og minnka það, þá verða menn líka að segja hvað það er sem menn ætla að skera niður --- og kemur nú hæstv. samgrh. og spyr ég hann: Hvaða framkvæmdir á næsta ári, sem eru hér í flugmálaáætlun, á að skera niður upp á samtals 40 millj. samkvæmt upplýsingum frá hæstv. fjmrh.? Og ég spyr líka: Hver eru áform ríkisstjórnarinnar fyrir síðari ár, fyrir árin 1996 og 1997, tvö seinni ár flugmálaáætlunarinnar? Hverjar eru áætlanir ríkisstjórnarinnar fyrir þau tvö ár? Hvað á að skera mikið niður af fjármagni til framkvæmda fyrir þau ár? 40 millj., 70 millj. eða hvaða tölu? Og hvaða framkvæmdir eru það sem eiga að fara undir niðurskurðarhnífinn á þeim tveimur árum? Ríkisstjórnin hlýtur að hafa einhverjar áætlanir um að breyta þeirri fjögurra ára flugmálaáætlun fyrst hún leggur það til að fá heimild til þess að skera niður framkvæmdafé í flugmálum á þessum tíma. Hún verður þá að segja hvað það er mikið sem hún ætlar að skera niður og hvaða framkvæmdir það eru sem eiga að detta út af borðinu. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst ömurlegt til þess að vita að hæstv. ríkisstjórn sem er svo vel haldin af efnahagsbatanum að hún getur leyft sér að fella niður skatta af fólki sem hefur háar tekjur og á miklar eignir en þegar kemur að framkvæmdum hvort sem það er í vegamálum eða flugmálum þá á að skera niður samkvæmt þessu frv. sem hér er til umræðu. Þá á að skera niður peningana til flugmálaáætlunar og það á að skerða markaða tekjustofna Vegagerðarinnar um 275 millj. kr. og láta það renna í ríkissjóð samkvæmt grein í þessu frv. sem er nr. 26. Hvers konar framkoma er þetta hjá hæstv. ríkisstjórn gagnvart íbúum á landsbyggðinni sem hafa bundið miklar vonir við það að ríkisstjórnir á hverjum tíma hefðu á því ríkan skilning að menn þyrftu að standa við þær áætlanir sem samkomulag hefur náðst um áður milli flokka og þingmanna að ætti að ráðast í á næstu árum? En þá kemur þessi ógæfusama ríkisstjórn og hleypur frá því samkomulagi sem þingmenn hennar hafa staðið að hér áður með því að afgreiða vegáætlun og flugmálaáætlun. Virðulegi forseti. Ég vil láta það duga að fjalla um þetta mál þó að það væri ástæða til að endurtaka sumt af því sem komið hefur fram í umræðunni og hnykkja á því frekar. Ríkisstjórnin þyldi það nú vel að fá einn lestur til viðbótar við þá sem komnir eru til að minna sig á hvernig frammistaðan er í þessum málum en ég læt þetta duga enda er þetta mál eitt og sér afar stórt og mikils um vert að þingmönnum takist að snúa ríkisstjórnina niður í þessum niðurskurðaráformum hvað varðar verklegar framkvæmdir á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Það eru örfá orð vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. Ég vil taka það fram að það er rétt hjá honum að frv. er fyrst og fremst um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 en í frv. eru að sjálfsögðu ákvæði sem eru til lengri tíma. Varðandi það mál sem hann sérstaklega gerði að umtalsefni hvernig ráðstafa skuli tekjum af flugvallargjaldi skal tekið fram að það er markað á hverjum tíma í flugmálaáætlun og svo mun verða gert einnig að þessu sinni. Það er nauðsynlegt að það komi fram að þessi tillaga er gerð í fullu samráði við fulltrúa stjórnarandstöðunnar og það var ekki um það ágreiningur hvernig hún var orðuð þó að það sé að sjálfsögðu ekki neinn yfirlýstur stuðningur við tillöguna sem slíka. Það er ekki mitt að segja til um það hvernig fjármununum er ráðstafað en það kemur að sjálfsögðu til kasta þingsins því að það er ekki hægt að afgreiða flugmálaáætlun og breytingar á henni nema þingið geri það þannig að hv. þm. getur alveg reitt sig á það að þingið mun þurfa að fjalla um flugmálaáætlun.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra að það sé sjálfsagt að ákvæði séu í frv. sem ná yfir lengri tíma en heiti þess segir. Að sjálfsögðu á svo ekki að vera að mínu mati. En ég vil minna ráðherrann á að hér erum við að ræða frv. til laga, við erum að breyta lögum samkvæmt tillögu hans og ef það verður samþykkt þá verða menn að framkvæma þau lög. Flugmálaáætlun er ekki lög heldur þál. þannig að menn verða að framkvæma þessa skerðingu sem hér er boðuð á næsta ári og þurfa ekkert endilega að fá nýja flugmálaáætun samþykkta til þess ef ég hef réttan skilning á þessu. En það sem ég held og var að spyrja eftir er að ég býst við því og tel það eiginlega víst að stjórnarliðið hafi sett upp fyrir sig hvar það er sem það ætlar að bera niður í áformuðum niðurskurði. Menn hjóta að hafa skoðað útdeilinguna á peningunum ef menn eru búnir að deila út þessum peningum og menn hljóta að hafa gert sér grein fyrir því hvaða framkvæmdir það eru sem þeir ætla að skera niður. Að öðrum kosti væru þessar tillögur ekki vel unnar að mínu mati ef menn hefðu bara tillögur um niðurskurð án þess að hafa gert sér grein fyrir hvað það er sem menn ætla að skera niður.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram að á undanförnum árum hefur það að sjálfsögðu gerst að tillögur sem gerðar eru í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á næstu árum hafa verið ótímabundnar tillögur. Tökum dæmi. Við vorum að flytja núna tillögu um að fella niður úr 5. gr. frv. lið 6.2. Það var ótímatekinn liður, enda var verið að fella þar niður ákveðna starfsemi. Það er auðvitað ekki ætlunin að það sé verið að rokka til með starfsemi til og frá eftir árum, þannig að það var auðvitað nauðsynlegt að taka af skarið. Það er ekkert sem útilokar að svona sé gert, ekki síst vegna þess að þessi frumvörp eru hugsuð til þess að fylla út í gjaldahlið fjárlagafrv. Sumt af því sem þar er verið að gera nær til fleiri ára heldur en eins. Þannig að það er ekkert rangt við það að tillögur sem þarna koma fram séu til fleiri ára heldur en einungis eins. Þetta þarf að koma skýrt fram og ég hélt að allir væru satt að segja nokkuð sammála um þetta, enda hefur þetta verið siður um nokkur ár. Í öðru lagi vil ég segja það af því að spurt var um flugmálaáætlun, að skerðingin er einungis 10% eða þar um bil, hygg ég. Það kann að fara þannig að sú skerðing sem þarna verður rýri ekki framkvæmdamátt samkvæmt áætluninni einfaldlega vegna þess að útboð á undanförnum missirum hafa sýnt að framkvæmdir eru ódýrari og hagkvæmari heldur en gert var ráð fyrir.

Virðulegur forseti. Það er aðeins til að hnykkja á því að ef menn vilja hafa í frv. af þessu tagi ákvarðanir sem eiga að gilda yfir lengri tíma en eitt ár þá eiga menn að láta frv. heita samkvæmt því. Menn eiga þá a.m.k. alls ekki að skýra frv. þannig að það sé um ráðstafanir á einu tilteknu ári eins og hér er gert.

Jarðræktarframlagið ...

Og það má vel vera að fyrir því séu fordæmi, virðulegi ráðherra, og eins og hann komst að orði, hafi verið siður um eitthvert skeið. En það er ekki siður að mínu mati heldur ósiður og menn eiga að hjálpast að að venja hver annan af ósiðum en ekki að viðhalda þeim. En það er alveg greinilegt af svörum hæstv. ráðherra að hann vill ekki upplýsa hvaða framkvæmdir það eru sem hann og ríkisstjórnin hyggjast skera niður af þeim sem eru í flugmálaáætlun. Hann vill bara segja það að á næsta ári á að skera niður 40 millj. Hann er ekki tilbúinn til að lýsa því yfir að á árinu 1996 verði niðurskurðurinn ekki meiri eða jafnvel minni. Hann vill hafa það opið að geta skorið meira niður en 40 millj. 

Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., Rannveig Guðmundsdóttir félmrh.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta utanrmn. á þskj. 522 um till. til þál. um fullgildingu samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar. Ég mæli einnig fyrir brtt. meiri hluta utanrmn. á þskj. 523. Nefndin skiptist í afstöðu sinni til þessa máls eins og fram kemur á þskj. en ágreiningurinn er ekki um það að þetta mál skuli ná fram að ganga heldur áherslur varðandi þann mikla samning sem hér er um að ræða. Virðulegur forseti. Í gær sat utanrmn. á fundum um málið og sá gleðilegi atburður gerðist að samstaða skapaðist í nefndinni um það að Ísland skyldi gerast stofnaðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og til þess að það megi verða þarf Alþingi að samþykkja þær tillögur sem hér liggja fyrir nú fyrir áramótin en síðustu forvöð til þess að skila fullgildingarskjölum vegna stofnaðildarinnar er 31. des. Það var markmið okkar sem unnum að þessu máli á vettvangi utanrmn. í gær að ganga þannig frá málum að þetta tækist og við náðum samkomulagi sem birtist í 2. mgr. þáltill. eins og hún liggur fyrir á þskj. 523 og vil ég leyfa mér að lesa þann texta, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ítrekar að þrátt fyrir fullgildingu samningsins gildi óbreytt skipulag á innflutningi landbúnaðarvara þar til lögum hefur verið breytt með hliðsjón af samningnum. Þær lagabreytingar, þar með taldar tollabreytingar, skulu gerðar með hliðsjón af GATT-tilboði Íslands til að veita innlendri framleiðslu nauðsynlega vernd. Landbúnaðarráðherra verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Í þeim málslið sem utanrmn. bætti við hina upprunalegu till. til þál. eins og hún kom frá ríkisstjórninni felst stefnumörkun sem lýtur að því hvernig tekið verður á málinu þegar Alþingi fjallar um breytingar á innlendri löggjöf til þess að laga hana að þessum samningi. En það lá fyrir í nefndinni eins og kemur fram í áliti hennar að ljóst er samkvæmt bréfi frá framkvæmdastjóra GATT til hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar að Alþingi hefur ótvírætt svigrúm og tíma til að vinna að slíkri lagasetningu þrátt fyrir að heimildin til fullgildingar sé veitt. Í umræðum innan utanrmn. voru okkur kynnt frumvörp frá Noregi um það hvernig Norðmenn ætla að standa að því að breyta tollalögum hjá sér í samræmi við breytingar á GATT-samkomulaginu og það kom fram í nefndinni að líta mætti til Noregs við frágang málanna hér á landi. Nefndin ræddi einnig við tvo fulltrúa sem starfað hafa í nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar um það hvernig staðið skuli að því að smíða þá innlendu löggjöf sem nauðsynleg er í framhaldi af fullgildingu þessa mikilvæga samnings og fékk upplýsingar um málið í grófum dráttum til birtingar með nefndaráliti sínu og vísa ég þar til fskj. I og fskj. II. Einnig ákvað nefndin að birta sem fskj. III yfirlýsingu frá samstarfsnefnd fimm ráðuneyta um markmið lagabreytingar vega fullgildingar samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar. Þessi gögn bárust nefndinni frá þessari ráðuneytanefnd og birtast þau hér sem fylgiskjöl. Einnig var það álit utanrmn. að æskilegt væri að kynnast viðhorfum landbn. Alþingis til málsins því að þær breytingar sem hér er um að ræða á viðskiptaumhverfi Íslands snerta ekki síst landbúnaðinn og landbn. fundaði um málið um kvöldmatarleytið í gær og sendi síðan utanrmn. bréf sem birtist sem fskj. IV og ég vildi mega lesa, með leyfi hæstv. forseta: ,,Landbúnaðarnefnd Alþingis fjallaði á fundi sínum í dag um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar (229. mál) og breytingartillögu utanríkismálanefndar við þá tillögu. Nefndin leggur áherslu á að afgreiðslu tillögunnar verði hraðað svo að Ísland geti orðið í hópi þeirra þjóða sem fullgilt hafa samninginn þegar stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar fer fram. GATT-samningurinn kemur til með að hafa víðtæk áhrif á íslenskan landbúnað í framtíðinni. Hyggja ber sérstaklega að því að landbúnaðurinn fái ráðrúm til að aðlagast þeim breytingum, annað mundi leiða til ófarnaðar. Jafnframt er vakin athygli á að í GATT-samningnum felast sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað sem mikilvægt er fyrir Íslendinga að leggja rækt við. Nefndin telur að með þeim áherslum sem fram koma í breytingartillögu utanríkismálanefndar, sérstaklega þar sem kveðið er á um forræði landbúnaðarráðherra, sé gengið til fulls á móts við framangreind sjónarmið. Landbúnaðarnefnd gerir því ekki tillögur til breytinga.`` Undir þetta rita landbúnaðarnefndarmenn þannig að það náðist eins og af þessu sést mikilvæg samstaða á milli þessara tveggja þingnefnda, utanrmn. og landbn., um málið og tel ég það mikilvægan lið í því að greiða fyrir skjótum framgangi þess á Alþingi og vonast ég til þess að sú samstaða endurspeglist í umræðum sem um þetta mál munu fara fram hér á eftir. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri. Ég hef lagt málið fram. Það liggur skýrt og ljóst fyrir. Ég vil aðeins í lok máls míns þakka samnefndarmönnum mínum í utanrmn. fyrir það góða samstarf sem tókst með okkur í gær um lausn máls. Ég tel að þar hafi verið tekið á málum af raunsæi. Menn átta sig á því að nauðsynlegt var fyrir Íslendinga að gerast stofnaðilar að þessum mikilvægu alþjóðasamtökum og menn áttuðu sig jafnframt á því að það yrði ekki unnt nema allir legðust á eina sveif í því efni og það samkomulag sem tókst í nefndinni í gær er til marks um eindreginn samstarfsvilja nefndarmanna um það að þetta takist og verði samþykkt á Alþingi í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta utanrmn. sem er að finna á þskj. 525. Svo sem fram hefur komið í ræðu frsm. meiri hluta utanrmn. náðist víðtækt samkomulag milli allra flokka, bæði innan utanrmn. og einnig landbn. varðandi það að þetta mál skyldi ná fram að ganga og komast úr nefndum og í umræðu á Alþingi. Þrátt fyrir að ég standi að minnihlutaáliti tel ég að ég hafi átt þátt í þessu samkomulagi og ber eins og aðrir nefndarmenn fulla ábyrgð á því og mælti með því innan þingflokks míns. Um það er ekki ágreiningur. Álit minni hluta utanrmn. er komið til af öðru og það er vegna þess sem fram kom í fyrri umr. um þetta mál að það eru ákveðnar efnislegar athugasemdir við samninginn sem við kvennalistakonur höfum fram að færa en það merkir ekki það að við viljum ekki sjá hann ná hér fram á Alþingi. Samningur um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar, sem leysir GATT-samninginn af hólmi, er margþættur. Í honum er að finna mörg atriði til hagsbóta fyrir þær þjóðir sem munu eiga aðild að honum, t.d. ný ákvæði um hugverk, en á hinn bóginn vantar í hann þær áherslur í umhverfismálum sem Kvennalistinn telur nauðsynlegar við gerð svo mikilvægs alþjóðlegs viðskiptasamnings. Stofnanaþáttur samningsins hefur enn fremur vakið spurningar um hvort verið sé að færa yfirþjóðlegri stofnun meira vald en æskilegt er. Almennt má segja að viðskiptasjónarmið hafi ráðið mestu fram til þessa um gerð alþjóðasamninga og er það kannski ekki óeðlilegt þar sem hér hefur fyrst og fremst verið um að ræða fríverslunarsamninga annars vegar og svo hins vegar aukna viðskiptasamvinnu, bæði á alþjóðlegum vettvangi og þar hefur GATT auðvitað staðið upp úr og enn fremur innan Evrópu. En því er ekki að neita að sú áhersla hefur farið vaxandi í umræðunni að einnig verði að bera fyrir brjósti umhverfissjónarmið og það má segja að í þessari umræðu sem verið hefur um þann samning sem leysir nú GATT-samninginn af hólmi þá hafi þessar raddir heyrst af vaxandi styrk. En því miður höfum við ekki séð það að þessu sinni að þær hafi getað sett mark sitt á þann samning sem við höfum hér í höndum. Hins vegar vil ég búast við því og gera ráð fyrir því að þessi sjónarmið muni koma fram með vaxandi þunga á næstu árum. Það er vaxandi áhersla á öll þessi mál innan alþjóðlegs samstarfs og ég held að það sé mun heillavænlegra fyrir framtíð allrar samvinnu á jörðinni að þessi sjónarmið verði tekin sérstaklega fyrir og tengd þeim viðskiptasamningum sem við sjáum. Varðandi það að færa yfirþjóðlegum stofnunum það vald sem nú er e.t.v. að gerast þá verð ég að viðurkenna að mér þótti ekki mjög gott að heyra yfirlýsingar hæstv. utanrrh. þar sem hann vísar beinlínis til þess að það sé hægt að beita slíku valdi. Ég er hins vegar á því að við höfum með því samkomulagi sem hér hefur náðst séð við slíku og höfum í hendi okkar það að geta beitt gildandi íslenskum lögum. Og ég vil vísa til þess brots úr bréfi frá framkvæmdastjóra GATT, sem birtist í nál. meiri hluta utanrmn., þar sem talað er um að lagasetning sé ekki tæknilega nauðsynleg áður en til fullgildingar kemur og að sjálfsögðu þýðir það að við höfum svigrúm, þó það sé kannski ekki stórt, til þess að ganga frá þessum lögum. En vissulega hefði verið mun æskilegra að þessi texti hefði séð dagsins ljós áður en við gengum frá þessum málum. Minni hluti utanrmn. er sammála þeirri niðurstöðu, sem samstarfsnefnd fimm ráðuneyta hefur komist að, að forræði þess hluta samningsins, sem varðar landbúnaðarmál, verði í höndum landbrh. Þetta er kannski forsendan fyrir því samkomulagi sem náðist og aðalatriðið sem varðar þær deilur sem hér hafa verið og ég tel að nú sé verið að leiða til lykta með þessari afdráttarlausu yfirlýsingu sem kemur fram í nál. og þeirri brtt. sem fylgir þessari tillögu nú. Þrátt fyrir að stuttur tími hafi gefist til umfjöllunar um samninginn á yfirstandandi þingi vill fulltrúi Kvennalistans í utanrmn. greiða fyrir því að samningurinn verði fullgildur fyrir áramót, ekki síst í ljósi þess að um það hefur náðst víðtæk samstaða allra flokka. Kostir og gallar samningsins vega nokkuð jafnt að mati fulltrúa Kvennalistans og mun minni hlutinn því sitja hjá við afgreiðslu málsins. Undir þetta ritar sú sem hér stendur, en ég hef einungis því við að bæta á þessu stigi málsins að vissulega hefði ég kosið að við hefðum svigrúm til meiri efnislegrar umræðu um þetta stóra mál vegna þess að hér eru vissulega ýmis atriði sem þarf að gæta að. En eins og þetta samkomulag og sú atburðarás sem varð í gær þá vil ég gera það sem í mínu valdi stendur til að greiða fyrir þessu máli og virða þetta samkomulag og þá samstöðu sem varðar a.m.k. eitt mikilvægt mál, en það eru afdrif íslensks landbúnaðar í þeim breytingum sem óhjákvæmilega hljóta að verða og eru eðlilegar í því viðskiptaumhverfi sem við lifum og hrærumst í. Síðan er það seinni tíma músík að fara ofan í fleiri atriði og þá í samstarfi við alþjóðlega aðila og gæta þess að meira verði hugað að umhverfissjónarmiðum og það er ekki síst mikilvægt varðandi landbúnað og einnig það að þess sé gætt að við förum ekki að færa það vald sem á að vera hjá þjóðríkjum yfir til yfirþjóðlegra stofnana og nota þær sem óeðlilegar svipur gegn því ákvörðunarvaldi sem er innan hvers þjóðríkis fyrir sig. Ég trúi því og treysti að við höfum gert það með þessari afgreiðslu málsins og mun því ekki hafa þessi orð fleiri að svo stöddu. En ef umræðan gefur tilefni til þá er ég að sjálfsögðu fús að svara þeim spurningum sem upp kunna að koma.

Frú forseti. Ég tel að hér hafi fundist skynsamleg lending eða bráðabirgðalending væri kannski réttara orðalag. Hér er um mjög vandasamt mál að ræða þar sem það er enginn ágreiningur um það að við eigum að verða aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnun og að það er okkur nokkurt metnaðarmál að vera stofnaðilar að stofnuninni, þó að það sé ekki lífsnauðsyn og hafi hér rækilega komið fram að við glötum ekki neinum rétti þó við hefðum dregið afgreiðslu þessa máls fram yfir áramót. En allt um það, þá er það heppilegt að við verðum stofnaðilar. Af þessu samstarfi kemur til með að hljótast margvíslegt hagræði. Því miður hefur í undirbúningi málsins á ýmsan hátt verið fórnað hagsmunum landbúnaðarins til þess að ná öðrum hagsmunum. Það hefur verið verslað á kostnað landbúnaðar til þess að ná hagræði fyrir aðrar atvinnugreinar. Íslenskur landbúnaður er í mikilli hættu og þegar þetta bætist ofan á þá syrtir heldur í álinn og þrengir mjög kosti landbúnaðarins, en ég tel að með því skrefi sem stigið er nú þá sé gert það skásta úr stöðunni sem mögulegt er. Eins og brtt. meiri hluta nefndarinnar ber með sér og reyndar sannast líka í fylgiskjölum, þá verður hér óbreytt ástand í innflutningsmálum landbúnaðarafurða þangað til Alþingi hefur breytt lögum. Til þess gefst frestur svo missirum skiptir eða jafnvel upp í ár og þá lagasetningu þarf að vanda og ég tel að hún verði verkefni nýrrar ríkisstjórnar. Núv. hæstv. ríkisstjórn er ekki heppileg til þess að hafa forustu um það mál. Nú er því ekki að leyna að innan hennar eru menn sem hafa burði til þess að vinna góð verk og gætu út af fyrir sig haft þarna forustu. En afskipti . . .  Alþfl. stendur frammi fyrir því hvort hann vill slást í förina eða stoppa málið. Hann stendur frammi fyrir því hvort hann vill stoppa málið eða bíta á jaxlinn og dansa með og það er hinn eðlilegi gangur málsins. Hæstv. utanrrh. bítur á jaxlinn og lætur sem svo að þetta verði að vera í lagi. Hann hefur heldur enga aðra kosti og það er vel. Hann að vísu kemur í fjölmiðla, fer þar með óskynsamlega og náttúrlega staðlausa stafi. Þetta minnir svona á Jón sterka í frægu bókmenntaverki Jóns Thoroddsens, ,,Sáuð þið hvernig ég tók hann?``. Hann reynir sem sagt að koma standandi niður og það er honum ekki of gott. Ég hef ekki trú á því að kjaradeilur næstu vikna verði leystar á þann hátt sem Alþfl. lagði upp þar sem aðstoðarmaður hæstv. utanrrh., Þröstur Ólafsson, lagði það til að leysa kjaradeilurnar og gera kjarasamninga með því að opna fyrir innflutning, nota GATT-samninginn til þess að galopna fyrir innflutning á ódýrum landbúnaðarafurðum og verkalýðurinn eða launþegar, þeir þyrftu ekki kauphækkun, það væri hægt að skaffa þeim ódýrari mat. Það átti sem sagt að senda bændum reikninginn fyrir þær kjarabætur sem alþýðunni væru boðnar. Þetta verður vonandi ekki niðurstaðan og vonandi verður Alþfl. ekki í þeirri stöðu að ná valdi á þessu máli aftur og það verður þjóðin að passa. Samkvæmt ákvörðun Alþingis sem hér verður væntanlega tekin innan skamms þá verður, eins og segir í tillgr.: ,,Landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Hér er ekki kveðið vægt að orði. ,,Landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara.`` --- Hvorki meira né minna. Að vísu þarf hæstv. fjmrh. að stimpla tollamálið og kemur að því með óbeinum hætti þar af leiðandi. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að einhvern tímann taki við húsbóndavaldi í landbrn. maður sem ekki ber hagsmuni landbúnaðarins fyrir brjósti. Það hefur ekki gerst fram að þessu nema þá um örstuttan tíma. Ég held að allir landbúnaðarráðherrar fyrirfarandi ára hafi haft metnað til þess að reyna að standa sig og sumir hafa gert það vel. En það er hægt að hugsa sér að mislukkaður ráðherra taki við þessu embætti þó að það sé á móti minni von. Hann hefur að vísu þá tækifæri til þess að opna allar gáttir og það er gallinn við þennan GATT-samning að ef ríkisvald og landbrh. er einbeittur í því að opna þá getur hann það samkvæmt GATT-samningnum og því frelsi sem hann veitir. Ég tel að þjóðin verði að gá að sér og reyna að sjá til þess að ríkisstjórn verði ekki skipuð með þeim hætti í framtíðinni. Það hefur verið gert nokkuð úr því af sumum að reyna að stilla þessu máli þannig upp að á öðrum kantinum séu neytendur og á hinum kantinum sé landbúnaðurinn. Ég mótmæli þessari skiptingu, við erum öll á sama báti. Þeir sem stunda landbúnað, þeir sem vinna að landbúnaði eða þjónustu við landbúnaðinn með einum eða öðrum hætti eru auðvitað neytendur og ófarir eða hrun í landbúnaði kemur niður á neytendum þannig að það eru engin skil þarna á milli. Það er ekki hægt að stilla þessum aðilum upp sem einhverjum andstæðingum þó það hafi verið reynt og reynt að fiska í því grugguga vatni. Frú forseti. Áður en ég skil við þetta mál og vík héðan úr ræðustól vil ég láta þess getið að ég tel að undirbúningi ríkisstjórnar Íslands hafi verið áfátt. Ég hef rakið orsakir þess, þ.e. fyrst og fremst fyrir það að hún var í gíslingu hjá hæstv. utanrrh. Ég minni á, og það var rætt nokkuð í utanrmn., hvernig Norðmenn hafa farið að. Undirbúningur þeirra var með allt öðrum og markvissari hætti. Norska Stórþingið gengur að verki með miklu betri undirbúningi en við gerum. Þó kann að vera að á því séu og það eru í því ljósir punktar að undirbúningur er ekki lengra kominn hér þar sem búið er að skáka Alþfl. út úr málinu. Ég er sem sagt mjög ánægður, frú forseti, yfir þessari niðurstöðu þrátt fyrir það að margt sé óleyst og eftirvinnan að verulegu leyti eftir þá vonast ég eftir því að hún takist farsællega. Ég þakka formanni utanrmn. fyrir ágæta samvinnu og meðnefndarmönnum og lýsi fullum stuðningi við þá brtt. sem liggur fyrir á þskj. 523.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur verið tekist á um tvær meginstefnur í alþjóðlegum viðskiptum. Önnur stefnan hefur falið það í sér að skipta heiminum upp í viðskiptablokkir sem hver um sig reyndi að tryggja sína sérhagsmuni og einangra sig frá hinum hluta heimsins. Hin stefnan hefur boðað að mikilvægt væri að tengja veröldina alla í eitt alþjóðlegt viðskiptakerfi þar sem allar þjóðir heims væru hluti af því kerfi. Við fulltrúar Alþb. á Alþingi höfum á undanförnum árum verið talsmenn hinnar síðari stefnu, að mikilvægt sé að Ísland og veröldin öll sé tengd í alþjóðlegt viðskiptakerfi þar sem allar þjóðir heims séu þátttakendur á jafnréttisgrundvelli og skipting veraldarinnar í ríkar þjóðir og fátækar sé ekki lögð til grundvallar og hörð eiginhagsmunahyggja viðskiptabandalaga fái ekki að vera ráðandi afl. Það er nokkuð sérkennilegt á þeim mánuðum sem eru í aðdraganda þess að Íslendingar staðfesti GATT-sáttmálann þá hefur hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson gerst talsmaður hinnar fyrri stefnu, að Ísland hverfi frá því að leggja fyrst og fremst áherslu á að vera þátttakandi í víðtæku alþjóðlegu viðskiptakerfi og Ísland skipi sér innan einnar af hinum einangrunarsinnuðu viðskiptablokkum, Evrópusambandinu. Þeir sem þekkja vel aðdragandann að nótum GATT-samkomulagsins fylgdust auðvitað mjög vel með því hvernig Evrópusambandið hélt viðræðunum um GATT í gíslingu. Sérhagsmunahyggja Evrópusambandsins kom lengst af í veg fyrir það að samkomulag gæti náðst í GATT-málunum. Það var í raun og veru aðeins á elleftu stundu sem það tókst með samstilltu átaki fjölmargra þjóða í veröldinni að brjóta á bak aftur sérhagsmunahyggju Evrópusambandsins innan GATT-viðræðnanna. Það samkomulag sem við erum að staðfesta er fyrst og fremst ánægjulegur vitnisburður um það hvernig þjóðum heims frá Asíu, Suður-Ameríku, Afríku og skynsamari þjóðum í Evrópu og í álfu Ameríkulanda tókst að ýta einangrunar- og sérhagsmunahyggju Evrópusambandsins svo mjög til hliðar að samkomulag náðist. Ég tel þess vegna mjög mikilvægt að Ísland gerist stofnaðili að GATT, ekki aðeins vegna efnis málsins sjálfs heldur líka vegna þess að sú aðild gerir að engu þá kenningu sem hæstv. utanrrh. hefur flutt hvað eftir annað, bæði á þingi og utan þings á undanförnum mánuðum, að Ísland sé að einangrast í alþjóðlegu og efnahagslegu tilliti. Hæstv. utanrrh. hefur flutt þann boðskap að ef Ísland gerist ekki aðili að Evrópusambandinu þá muni það einangrast efnahagslega. Staðfesting GATT-samkomulagsins er skýrasta afsönnun þessarar kenningar hæstv. utanrrh. Auðvitað er það þannig með víðtæka, alþjóðlega samninga eins og GATT-samninginn að margt orkar tvímælis sem í honum er. Það hlýtur að vera eðli máls samkvæmt þegar þjóðir heims ná fjölþættu samkomulagi um margvísleg mál að bæði einstaklingar, samtök og þjóðir geta litið ýmislegt í þeim texta mismunandi augum. Ég er sammála því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson að það hefði verið æskilegt að í GATT-samningnum væri ríkari áhersla á umhverfismál og verndun lífríkis jarðarinnar. Ég er hins vegar sannfærður um það að straumur tímans og aukinn styrkur þeirra sjónarmiða á alþjóðlegum vettvangi muni á næstu árum jafnt og þétt styrkja þá hagsmunagæslu sem felst í nauðsynlegri verndun umhverfisins. Ég tel að alþjóðlegir samningar um þau efni sem tekist hafa á undanförnum árum og síðan síaukin viðleitni, bæði almannasamtaka og þjóða, að tryggja þau mál muni gera það að verkum að þótt ýmislegt skorti í texta GATT-samkomulagsins um þau mál þá muni innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og í þeim viðræðum sem munu fara fram á vettvangi hennar þau sjónarmið sífellt vega þyngra. Vandi okkar Vesturlandabúa hins vegar þegar við höldum því fram að umhverfissjónarmiðanna sé ekki nægilega gætt innan samninga af því tagi sem við erum að fjalla um þá stöndum við í þeim sporum að ef hinar fjölmennu þjóðir Asíulanda, Afríkulanda og Suður-Ameríkulanda, sem er yfirgnæfandi meiri hluti mannkyns, temja sér svipaða lifnaðarhætti og ná svipuðu lífskjarastigi og felst í daglegu lífi okkar Vesturlandabúa þá væri það einhver mesta ógnunin við lífríki jarðarinnar og gæslu þeirra hagsmuna í framtíðinni. Það er þversögn sem við Vesturlandabúar ræðum því miður ógjarnan þegar við erum að setja fram á alþjóðlegum vettvangi kröfur um aukna umhverfisvernd. Kannski er það brýnasta verkefnið í alþjóðlegri umræðu á næstu missirum að takast á við þennan vanda. Annars vegar sanngjarna, nauðsynlega og mikilvæga kröfu mikils meiri hluta heims um bætt lífskjör í daglegu lífi þjóða og einstaklinga og hins vegar nauðsyn þess að mannkynið allt taki höndum saman um að vernda það lífríki sem okkur hefur verið fært. Hér er ekki tími til þess að ræða það mál nánar en það er hins vegar mikilvægt að á Alþingi Íslendinga geri menn sér grein fyrir því að eigi að tryggja verndun lífríkis jarðarinnar á næstu áratugum þá er ég sannfærður um það að tvennt er nauðsynlegt. Annars vegar veruleg skerðing á sjálfsforræði þjóðanna í alþjóðlegu samstarfi. Viss skerðing á sjálfsákvörðunarrétti þjóða sem hingað til hefur verið talinn óhjákvæmilegur og mikilvægur til þess að alþjóðleg samtök geti sett þeim þjóðum sem eru að eyða lífríkinu þannig stólinn fyrir dyrnar að þær geti ekki haldið áfram sinni viðleitni. Skýrasta dæmið til að útskýra þetta í hnotskurn er spurningin um regnskógana í Brasilíu. Á að viðurkenna rétt Brasilíu til þess að fara með þau mál samkvæmt eigin sjálfsákvörðunarrétti eða á mannkynið allt að krefjast íhlutunar um þá meðferð á grundvelli þess sem stundum hefur verið sagt að regnskógarnir séu stór hluti af lungum jarðarinnar og án þeirra væri lítil von til þess að jafnvel við hér á Íslandi og börn okkar gætum lifað góðu lífi? Hitt atriðið felst síðan í ákveðinni sjálfsafneitun þess hluta mannkyns sem nú býr við best lífskjör varðandi þróun þeirra á komandi tíð. Það er ekki tími til þess hér milli jóla og nýárs að fara ítarlegri orðum um þessa þætti en ég vildi þó minnast á þá vegna þess að þeir eru mikilvægur hluti af þeirri alþjóðlegu umræðu sem hlýtur að fara fram og fer nú þegar fram á þessu sviði og GATT-samkomulagið er hluti af þeirri umræðu og mikilvægur vettvangur á næstu árum fyrir þróun hennar. Þótt hér á landi hafi athyglinni einkum verið beint að þeim þáttum GATT-samkomulagsins sem snertir landbúnað þá er það auðvitað þannig að í þessu samkomulagi er að finna mjög veigamikla þætti á öðrum sviðum. Ég tel það mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að geta gerst þátttakendur og eiga þann þátttökurétt sem í samkomulaginu felst varðandi þessa málaflokka. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér væri hægt að nema hér staðar í minni ræðu og láta það duga að lýsa þessum almennu sjónarmiðum sem ég hef gert ef ekki væri fyrir þá staðreynd að embætti utanrrh. gegnir hæstv. ráðherra Jón Baldvin Hannibalsson. Ég hafði ekki ætlað mér það, hæstv. ráðherra, að fara í þá umræðu að greina frá því í þingsalnum hvernig hæstv. ráðherra var settur algjörlega til hliðar og hvernig það ráðuneyti sem hann stýrir var vegna afstöðu hans og þeirrar stefnu og vinnubragða sem hann hefur fylgt sett til hliðar í afgreiðslu málsins. En það er hins vegar óhjákvæmilegt vegna ummæla hæstv. utanrrh. í gær og vegna viðtals hans við Morgunblaðið í dag að láta staðreyndir þess máls koma fram í þingsalnum. Það er nefnilega þannig, hæstv. utanrrh., menn geta sagt af sér með ýmsum hætti. Menn geta sagt af sér með því að formlega biðjast lausnar og gefa út um það opinbera tilkynningu. Menn geta sagt af sér með þeim hætti að aðrir biðjist lausnar fyrir þá og það getur gerst bæði de jure og de facto. Það sem gerðist í meðferð GATT-málsins á Alþingi var að de facto var beðist lausnar fyrir hæstv. utanrrh. Það er ástæðan fyrir því óheflaða orðbragði og þeim skætingi sem hæstv. utanrrh. lét frá sér fara um verk utanrmn. í Ríkisútvarpinu í gær. Þau ummæli hæstv. utanrrh. um verk utanrmn. og þá tillögu sem meiri hluti nefndarinnar leggur hér fram voru auðvitað svo gjörsamlega úr takt við það sem er við hæfi af hálfu virðulegs ráðherra að þeir sem að málinu koma hljóta að leita skýringa og spyrja hvers vegna. Í um það bil hálft ár var starfandi á vegum stjórnarflokkanna embættismannanefnd fimm ráðuneyta sem hafði það verkefni að ganga frá lagaundirbúningi og efnisþáttum þess sem nauðsynlegt væri að hrinda í framkvæmd á Íslandi í formi lagabreytinga og stjórnvaldsákvarðana til þess að tryggja framkvæmd GATT-samningsins annars vegar á þann veg að samningurinn væri virtur og hins vegar að gætt væri þeirra hagsmuna íslensks atvinnulífs sem við viljum gæta. Flokkur hæstv. utanrrh. átti tvo fulltrúa í þessari embættismannanefnd, fulltrúa viðskrn. og fulltrúa utanrrn. Því var lýst yfir af hálfu utanrmn. þegar þetta mál kom til meðferðar að nefndin mundi bíða eftir þeirri niðurstöðu sem fengist úr þessari nefnd áður en GATT-samningurinn yrði tekinn til afgreiðslu. Það var þess vegna alveg ljóst að sá ráðherra sem bar ábyrgð á samningnum á þingi og lagði hann fram, hæstv. utanrrh., hann hafði þá frumskyldu --- ég endurtek það --- að tryggja að embættismannanefndin lyki verki sínu í tæka tíð og með þeim hætti að það dygði til þess að tryggja framgöngu málsins á Alþingi. Ég ætla hér að taka þá líkingu máli mínu til skýringar að það er almennt viðurkennt á Alþingi að ætli fjmrh. sér að tryggja framgang fjárlaga og lánsfjárlaga verður hann að sjá til þess að niðurstaða fáist í ákveðnum málum og beina embættismönnum sínum til verka á þann veg að sú niðurstaða sé þinginu ljós. Þess vegna afgreiðir þingið fjárlög og lánsfjárlög vegna þess að þó kannski sé deilt um einstök stefnumál hjá hæstv. fjmrh. þá viðurkennir þó þingið það að hann hafi skilað þannig embættislega verki sínu að hægt sé að afgreiða fjárlögin og lánsfjárlögin. Það hefur núv. fjmrh. gert þó við deilum um margt í verkum hans. Þess vegna hefur þingið nú þegar samþykkt fjárlög og lánsfjárlög og embættismenn ráðuneytisins tekið virkan þátt í þeim störfum. Það kom hins vegar ljós þegar utanrmn. á fyrsta degi þings eftir jólahald fékk að líta þann texta sem embættismannanefndin hafði skilað af sér að sá texti var ekki nothæfur, hann dugði ekki sem grundvöllur afgreiðslu GATT-samkomulagsins á Alþingi. Ekki vegna þess að formaður nefndarinnar, ráðuneytisstjórinn í forsrn., hefði ekki sinnt störfum sínum vel heldur einfaldlega vegna þess að fulltrúar Alþfl. og sérstaklega utanrrh. í nefndinni höfðu haft þannig afstöðu í starfi nefndarinnar að hæstv. utanrrh. hafði brugðist þeirri embættisskyldu sinni að tryggja það að efnislegur frágangur þessara mála væri á þann veg að þingið gæti afgreitt málið. Það var nokkuð ljóst á fyrsta hálftímanum í utanrmn. að málin voru komin í óefni. Ekki vegna afstöðu þingsins, hæstv. utanrrh., ekki vegna þess sem hæstv. utanrrh. segir í viðtali við Morgunblaðið í dag, svo ég vitni orðrétt: ,, . . . að öfgakenndustu fulltrúar eiginhagsmuna og verndarstefnu í landbúnaði hótuðu því að taka þetta mál í gíslingu bæði innan raða samstarfsflokksins og stjórnarandstöðunnar.`` Hæstv. utanrrh. Þetta er fullkomið rugl. Þetta er vísvitandi tilraun til að blekkja þjóðina eða þá svo óheyrileg sjálfsblekking að hæstv. utanrrh. lifir í einhverri sérkennilegri veröld og er auðvitað merkilegt að samstarfsflokkurinn skuli fá þessa kveðju frá hæstv. utanrrh. á afgreiðsludegi GATT og væri fróðlegt að spyrja: Hverjir eru ,,öfgakenndustu fulltrúar eiginhagsmuna og verndarstefnu í landbúnaði innan raða samstarfsflokksins``? Nei, hæstv. utanrrh. Málið er ekki svona vaxið. Málið stóð einfaldlega þannig í gærmorgun að það embættislega verk sem hæstv. utanrrh. er búinn að bera ábyrgð á mánuðum saman hafði ekki verið unnið vegna þess að hæstv. utanrrh. hafði látið fulltrúa sína starfa þannig að því verki að þegar kom að afgreiðslu málsins var ekkert í hendi sem dugði þinginu til að byggja afgreiðsluna á. Það var þá sem nefndarmenn í utanrmn. undir forustu formanns utanrmn. sem tilheyrir samstarfsflokknum, hæstv. utanrrh., hófu umræður um það að smíða í utanrmn. efnislegan texta sem dygði til þess að þingið gæti afgreitt málið fyrir áramót. Og vegna þess að einn af hirðmönnum utanrrh. er sá eini sem hlær í salnum, hvort sem hann er að gera það til þess að halda einhverju áliti hjá formanni Alþfl. eða af eigin hvötum, ég ætla að láta það liggja á milli hluta, þá er rétt að upplýsa það einnig að í þeirri vinnu var enginn af embættislegum fulltrúum hæstv. utanrrh. Þvert á móti komu aðstoðarmaður utanrrh., og er óhjákvæmilegt að segja þá sögu alveg eins og hún var, Þröstur Ólafsson, og fulltrúi utanrrh. í embættismannanefndinni hlaupandi með írafári ofan úr utanrrn. og voru að þvælast um gangana í Þórshamri til þess að reyna að kynna sér hvað var að gerast og reyna að grípa þar inn í en var aldrei hleypt inn á fundinn. Málið var afgreitt í utanrmn. án þess að embættislegur fulltrúi utanrrn. í nefndinni né heldur aðstoðarmaður utanrrh. kæmu nokkuð að því verki. En aftur á móti voru ráðuneytisstjórinn í forsrn. og aðstoðarmaður landbrh. virkir embættislegir samverkamenn utanrmn. í vinnunni. Það var þannig, hæstv. utanrrh., að til þess að geta afgreitt þetta mál varð ekki aðeins að taka það úr pólitískum höndum hæstv. utanrrh. heldur varð líka að taka það úr embættislegum höndum utanrrn. Og það var sá hópur þingmanna undir forustu formanns utanrmn. og þeir embættismenn sem ráðuneytisstjórinn í forsrn. fór fyrir sem gerðu það kleift að Íslendingar yrðu stofnaðilar að GATT-samkomulaginu. Þetta heitir, hæstv. utanrrh., að biðjast de facto lausnar fyrir hæstv. utanrrh. Auðvitað hefðum við í utanrmn. ekki verið að rekja þetta í þingsölum og sýnt hæstv. utanrrh. þá tillitssemi að geyma þetta hjá okkur sjálfum en hrokafull og lítilsvirðandi ummæli hæstv. utanrrh. í Ríkisútvarpinu í gær í garð utanrmn. og þeirrar vinnu sem þar var unnin gera það óhjákvæmilegt að sýna fram á og segja frá í reynd hvernig þessir hlutir gerðust. Að pólitískur aðstoðarmaður utanrrh. og embættislegur fulltrúi utanrrh. í nefndinni höfðu þann sess í þessari vinnu að þvælast bara frammi á gangi. Og hæstv. utanrrh. sem þó á seturétt á fundum utanrmn. og er rétt að rifja það upp að hæstv. utanrrh. sem er eini ráðherrann sem á reglubundinn seturétt á fundi þingnefndar var hvergi nærri. Enginn af þeim mönnum sem þennan texta smíðuðu nema kannski þingmaður Alþfl., ég skal ekkert um það segja, hirti einu sinni um það að hafa samband við hæstv. utanrrh. um þann texta vegna þess að öllum var ljóst hvernig málið stóð. Það er mjög merkileg staðreynd um stöðu hæstv. utanrrh. að þessi mikilvægi samningur sé afgreiddur á Alþingi og af utanrmn. með þeim hætti sem ég hef hér lýst. Þess vegna er það auðvitað ótrúlegt að hæstv. utanrrh. skuli yfir höfuð leyfa sér að lýsa því yfir sem hann gerði í Ríkisútvarpinu í gær og bæta svo við í Morgunblaðinu sem birt er í dag. GATT-samkomulagið er þess vegna afgreitt hér á Alþingi, hæstv. utanrrh., þrátt fyrir hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, og vegna þess að yfirgnæfandi meiri hluti þingsins tók málið í sínar eigin hendur. Það sýnir best úr hvílíkum takti hæstv. utanrrh. er við meiri hluta þingsins að það tók þann þingmannahóp sem að þessu verki vann aðeins eina og hálfa klukkustund að ganga frá því, smíða textann og ganga frá því. Og þó að Kvennalistinn hafi ákveðið að skila séráliti þá ber að þakka þátttöku fulltrúa Kvennalistans í þeirri vinnu því fulltrúi Kvennalistans, hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson, var fullur þátttakandi í þeirri vinnu með okkur hinum. En þeir sem ekki voru þátttakendur voru embættislegir fulltrúar utanrrh. og utanrrh. sjálfur sem þó á seturétt á fundum nefndarinnar. Þess vegna er óhjákvæmilegt, hæstv. utanrrh., að segja frá því í þingsalnum að allt þetta stærilæti í yfirlýsingum við Ríkisútvarpið og allt þetta stærilæti í yfirlýsingum við Morgunblaðið er bara vitnisburður um stöðu manns sem hefur tapað, hefur ekki bara tapað efnislega heldur hefur tapað svo stöðu sinni sem utanrrh. að þingið getur ekki afgreitt mikilvægustu alþjóðasamninga sem eru til afgreiðslu á þessu þingi nema ýta hæstv. utanrrh. algerlega til hliðar og biðjast de facto lausnar fyrir hann í verki. Þess vegna er það ekki þannig, hæstv. utanrrh., að brtt. utanrmn. sé eitthvað sem párað er á blað, eða hvaða háðsyrði það voru sem hæstv. utanrrh. notaði um texta utanrmn. og formlega brtt. Sá texti mun lifa sem vitnisburður um það hvernig hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, var orðinn fullkomlega marklaus, áhrifalaus, valdalaus og merkingarlaus á síðustu mánuðum á valdaferli sínum. Ég sagði það áðan að það væri embættisskylda sérhvers ráðherra að vinna þannig með þinginu í þeim málum sem hann leggur fram að þinginu takist að afgreiða þau. Ég tók dæmi af því áðan hvernig hæstv. fjmrh. hefur þá skyldu með embættismönnum fjmrn. að vinna þannig að ákvörðunum í tengslum við fjárlög og lánsfjárlög að hægt sé að afgreiða þau. Hvað mundu menn segja um stöðu þess fjmrh. ef hann væri kominn þannig að þingið hefði orðið að ýta til hliðar öllum embættismönnum fjmrn. sem kæmu að lánsfjárlögum og fjárlögum til að geta afgreitt þau tvö mikilvægustu frv. og fjmrh. hefði hvergi fengið að koma nærri jafnvel sem samráðsaðili þingnefndarinnar varðandi afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga? Auðvitað hefði allt þingið og þjóðin áttað sig á því fjmrh. sem væri þannig kominn væri búinn að glata öllu því sem er pólitísk forsenda þess að ráðherra geti gegnt embætti sínu, þ.e. því trausti og þeim trúnaði sem er hluti af daglegri vinnu ráðherra í þinginu. Því að ráðherraembætti er ekki bara tign, hæstv. ráðherra, eða ferðalög eða sæti á fínum fundum. Ráðherraembætti er dagleg vinna, m.a. með samstarfsmönnum í ríkisstjórn og hins vegar með þinginu. Það er alveg ljóst að í þeirri daglegri vinnu undanfarið hálft ár sem utanrrh. átti aðild að varðandi embættisnefndina sem átti að undirbúa þetta mál skilaði hann engu verki. Og það var líka ljóst að í þeirri daglegu vinnu sem var forsenda þess að þingið gæti afgreitt GATT-sáttmálann var utanrrh. ekki aðeins enginn þátttakandi heldur beinlínis þannig staddur að það var ekki fyrr en honum og hans fulltrúum var ýtt til hliðar að hægt var að afgreiða málið. Það var nokkuð um það rætt í nefndinni að yfirlýsingar aðstoðarmanns utanrrh. 23. des. sl. við Stöð 2 um það hvernig ætti að tengja staðfestingu GATT-samkomulagsins kjarasamningum sem þarf að gera á næstu vikum fælu í sér svo óraunhæfar og satt að segja botnlausar yfirlýsingar út frá efni máls að ef þær yrðu marktækar pólitískt þá væru þær í reynd yfirlýsingar sem gætu komið í veg fyrir að samningurinn væri staðfestur á þann hátt sem eðlilegt væri, bæði samkvæmt hans inntaki, aðdraganda og upphafi. Sumir í nefndinni töldu, og það var nú til þess að þessar yfirlýsingar fengu kannski frekar léttvægan sess, að hér væri á ferðinni hefðbundin framkoma aðstoðarmanns utanrrh. sem ekki væri endilega pólitísk stefna ráðuneytisins. En hvað gerist í morgun? Í morgun birtir Morgunblaðið nákvæmlega hliðstæða yfirlýsingu hæstv. utanrrh. sjálfs þar sem hann er að lýsa því yfir: ,,Hann benti á að kjarasamningar væru lausir og menn stæðu frammi fyrir því hvort fara ætti kauphækkunarleið upp á 10--15% eða hvort það væri skynsamlegra að varðveita stöðugleikann og tryggja kjarabætur með því að stuðla að lækkuðu verði á lífsnauðsynjum. ,,Verkalýðshreyfingin hefur væntanlega eitthvað að segja um það þegar hún sest nú að samningaborði hvernig þessi tollvernd verður stillt í upphafi því ef hún vill að umbjóðendur sínir fái að njóta kaupmáttaraukningar í formi lækkaðs verðs þá er lykilákvörðunin sú sem fram undan er hversu hátt tollverndin verður stillt. Það er ekkert launungarmál að öfgakenndustu talsmenn sérhagsmunanna vilja fara með allt upp í topp þannig að njótendur njóti einskis í upphafi af GATT-samningunum.```` Það eru væntanlega þessir sömu öfgakenndustu talsmenn sérhagsmuna í samstarfsflokknum sem hæstv. ráðherra var að vitna til fyrr í þessu Morgunblaðsviðtali. Tæki þingið mark á orðum hæstv. utanrrh. þá er það þannig að þetta viðtal við hann í Morgunblaðinu í dag er auðvitað vísasti vegurinn til að spilla fyrir því að þingið afgreiði þennan samning fyrir áramót. Hæstv. utanrrh. er þess vegna enn að brjótast um og reyna að spilla fyrir að þingið afgreiði þennan sáttmála. Þegar utanrmn. er búin að taka málið í sínar hendur og bjarga því sem bjargað verður undir forustu formanns utanrmn. þá heldur utanrrh. áfram að reyna að koma í veg fyrir það að GATT-samningurinn verði afgreiddur með því að tengja við hann mál sem ekki er hægt að tengja við hann efnislega vegna þess að það vita allir að tímasetningin er með þeim hætti, aðdragandi samningsins er með þeim hætti, fyrsta ár gildistökunnar með þeim hætti að það er efnislega útilokað, hvað sem menn vilja, að tengja 10--15% lækkun matvælaverðs í landinu á upphafsmánuðum nýs kjarasamnings við gildistöku GATT-samkomulagsins. Efnislega er þessi yfirlýsing bara rugl, svo notað sé rétt orð um það, og er annaðhvort sett fram á þeim grundvelli eða hæstv. utanrrh. veit bara ekki hvað hann er að tala um og hefur ekki einu sinni gripsvit á því hvers eðlis GATT-samkomulagið er og hvernig aðdragandi og upphafstími þess verður í reynd. Eða þá að hæstv. utanrrh. notar embætti sitt til þess að blekkja vísvitandi fólkið í landinu og gera því vísvitandi erfiðara fyrir að ná kjarasamningum í upphafi ársins með því að búa til einhverjar væntingar um að hægt sé að lækka matvælaverð um 10--15% á fyrstu mánuðum næsta árs bara með því að menn stilli einhverjar skrúfur í GATT-samkomulaginu. Það er auðvitað, hæstv. forseti, mjög leitt að þurfa að vera að nota tímann milli jóla og nýárs þegar þingið á að vera að afgreiða önnur mál til þess að fara ofan í saumana á þessum yfirlýsingum hæstv. utanrrh. og rekja annars vegar það sem rétt er og satt hvað snertir atburðarásina á Alþingi og hins vegar raunverulegt inntak samningsins í ljósi yfirlýsingar fyrsta aðstoðarmanns ráðherra og nú ráðherrans sjálfs um samstillingu kjarasamninga og gildistöku GATT-samkomulagsins. Það er eins og hæstv. utanrrh. vilji beinlínis vera spellvirki gagnvart næstu kjarasamningum því ef það er eitthvað sem mundi setja næstu kjarasamninga gersamlega í óleysanlega stöðu væri það að verkalýðshreyfingin tæki upp þessa kröfu hæstv. utanrrh. og heimtaði það að á grundvelli GATT-samkomulagsins yrði í janúar og febrúar verðlag á lífsnauðsynjum í landinu lækkað um 10--15%. Virðulegi forseti. Ég hef talið það alveg óhjákvæmilegt, því miður, að verja nokkrum tíma til þess að rekja staðreyndirnar í meðferð þingsins á þessu máli og fjalla nokkuð um hlut hæstv. utanrrh. og hans embættislegu fulltrúa í málinu. Þótt ég beri fulla virðingu fyrir þeim einstaklingum sem embættismönnum þá hafa það einfaldlega orðið þeirra illu örlög að þurfa að vera fulltrúar hæstv. utanrrh. í þessari atburðarás. Að lokum vil ég svo geta þess að fyrir um það bil tveimur mánuðum var sagt frá því í utanrmn. af ráðuneytisstjóra utanrrn. að tekin hefði verið ákvörðun um það af Íslands hálfu að styðja framboð Salinas, fyrrv. forseta Mexíkó, í framkvæmdastjórastöðu hinnar alþjóðlegu stofnunar sem setja á upp á grundvelli GATT. Þessi yfirlýsing var sett fram í utanrmn. og kom þar í formi tilkynningar og ég veit það að formaður utanrmn. er reiðubúinn að staðfesta það hér. Mér þætti fróðlegt að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann getur ekki einnig staðfest það að sú afstaða hafi verið kunngerð, annaðhvort í samtölum hans og hæstv. utanrrh. eða þá á vettvangi ríkisstjórnar, svo að það liggi ljóst fyrir að bæði gagnvart utanrmn. og ríkisstjórn hafi það verið tilkynnt sem ákvörðun Íslands að styðja framboð Salinas. Ég nefni þetta hér vegna þess að mér er kunnugt um það að á alþjóðalegum vettvangi hefur þessi ákvörðun ekki verið birt þeim aðilum sem þar eiga hlut að máli og vegna þess að ráðuneytisstjórinn í utanrrn. lýsti fyrir skömmu síðan þeirri persónulegu skoðun sinni að það ætti að styðja einhvern annan frambjóðanda. Það væri til að kóróna hringlandahátt og vitleysu hæstv. utanrrh. í þessu máli ef það ætti líka að fara að hringla með þetta þrátt fyrir það að formlega hafi verið tilkynnt hvern íslenska ríkið mundi styðja. Halda menn að val á mönnum í stjórnendastöður þessarar nýju alþjóðlegu stofnunar sé bara eins og prófkjörin í Alþfl., að það sé hægt að breyta um afstöðu hvern menn vilja styðja eftir því hvernig kaupin gerast á prófkjaraeyrinni? Auðvitað ekki. Það væri auðvitað til þess að gera að engu sjálfsvirðingu Íslands við gildistöku þessa samnings ef allt í einu ætti að gera marklausar þær yfirlýsingar sem hér hafa verið birtar bæði í utanrmn. og væntanlega einnig gagnvart hæstv. forsrh. eða ríkisstjórn varðandi þann frambjóðanda sem Íslandi ber að styðja. Ég tel reyndar að sú ákvörðun sem okkur var tilkynnt, að styðja fyrrv. forseta Mexíkó til þessa embættis, mundi þjóna mjög vel hagsmunum Íslands á hinu nýja og öfluga markaðssvæði sem kennt er við NAFTA og nær nú kannski til fleiri ríkja Suður-Ameríku með væntanlegri þátttöku Chile í því samkomulagi. Markaðurinn í Bandaríkjum Norður-Ameríku og væntanlega einnig í þeim ríkjum sem tengjast þeim markaði hefur sl. 50 ár verið grundvallarmarkaður fyrir okkur Íslendinga. Það er skynsamlegra fyrir okkur að eignast þá stóru plúsa, og ég veit að þeir eru mjög stórir, sem Ísland mundi hljóta við það að verða meðal þeirra Evrópuríkja sem styddu framboð forseta Mexíkó í stað þess að styðja þann Ítala sem boðinn er fram á móti honum. Ég held að hagsmunir okkar innan Evrópu séu nægilega tryggðir með samskiptum okkar við önnur Evrópuríki og þeir hvíli í sjálfu sér ekkert á því hvort Ísland greiði atkvæði með þessum Ítala eða ekki heldur þjóni það beinlínis efnahagslegum hagsmunum Íslendinga að standa við þá ákvörðun sem tilkynnt var í utanrmn. fyrir tveimur mánuðum síðan. Virðulegi forseti. Ég vonast til að okkur takist að afgreiða þetta mál fyrir áramót. Við höfum mörg á Alþingi gert okkar sem hægt er til þess að það geti orðið kleift, en það er aðeins maður sem gæti komið í veg fyrir það. Og það er hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson.

Hæstv. forseti. Vegna þess sem hv. þm. nefndi síðast vil ég staðfesta að það varð samkomulag um það milli mín og utanrrh. að styðja þann kandídat sem hv. þm. nefndi til þessa starfs og það samkomulag okkar var kynnt, að vísu óformlega, í ríkisstjórn. Ég veit ekki annað en a.m.k. ræðismanni Mexíkó hér á landi hafi verið gert aðvart um það, þó vil ég ekki fullyrða það, ég veit ekki annað, þannig að sú afstaða var tekin. Það er stundum haft á orði og ekki bara á þessu kjörtímabili heldur löngum áður að þegar þingið stendur við kaflaskil, hvort sem það er í kringum jól eða á vorin, að þá sé erfiðara en ella að ná samkomulagi um veigamikil mál. Sjálfsagt eiga allir flokkar hlut að þeim veruleika. Þess vegna tel ég að það sé miklu merkari atburður sem reyndar var merkur þegar af sjálfu sér að það skuli takast á mjög skömmum tíma að ná meginsamkomulagi hér í þinginu í jafnþýðingarmiklu máli og þessu að standa saman um afgreiðslu þess og ég tel fulla ástæðu til þess að færa utanrmn., landbn. og öðrum sem að málinu hafa komið sérstakar þakkir fyrir málefnalega vinnu og málefnalega afstöðu við undirbúning málsins sem var forsenda þess á þessum fáu dögum að tryggja framgang þess og tryggja það að Ísland gæti gerst stofnaðili að þessum mikilvæga áfanga í alþjóðlegum viðskiptum. Ég er þess fullviss að hér er um að ræða skref sem verður Íslandi mikilvægt þegar árin líða og það hefði verið Íslandi til tjóns og minnkunar ef ekki hefði náðst að koma þessu fram og því er sóminn meiri þegar það tekst og tekst í jafngóðri sátt og tekist hefur hér. Ég lít þannig á að auðvitað sé þetta mikilvægt skref í þágu neytenda í landinu, frambúðarskref, og í þágu aukinna viðskiptaumsvifa og frjálsra viðskipta í veröldinni og eins og ég segi, þar með í þágu neytenda. Ég verð þó hins vegar að segja að það heyrist stundum eða er stundum gefið í skyn í umræðum í þjóðfélaginu að við hér á landi tökum eitthvað öðruvísi á þessum málum en aðrir gera og við séum fastir í fari og verndarsinnaðri en aðrar þjóðir eru gagnvart mikilvægum málaflokki til að mynda eins og landbúnaðinum. Þetta er ekki rétt í þessu tilviki. Ég hygg að það sé víðtæk sátt um það í þjóðfélaginu að þegar slík kerfisbreyting er gerð þá séu landbúnaðinum, ég tala nú ekki um þegar hann hefur gengið í gegnum slíkar hremmingar eins og hann hefur orðið að gera á undanförnum árum, búin eðlileg aðlögunarskilyrði að þessum breytingum. Ég tel reyndar að íslenskur landbúnaður hafi tekið mjög málefnalega afstöðu til þessa mikilvæga máls og fylgt því jafnvel þó að íslenskur landbúnaður og forráðamenn hans hafi séð að landbúnaðurinn mundi eiga í töluverðum vanda vegna þessara breytinga, þá hefur hann í hvívetna tekið mjög málefnalega afstöðu til þessarar ákvörðunar og þessa samstarfs og um þátttöku Íslands í því. Í nýlegri skýrslu eða greinargerð frá OECD er sagt eitthvað á þá lund að það muni fyrstu árin ekki verða nein meginbreyting á almennum landbúnaðarviðskiptum í veröldinni þrátt fyrir breytingarnar í GATT vegna þess að nær allar þjóðir muni kosta kapps um það að gefa sínum landbúnaði eðlilegan aðlögunar- og umþóttunartíma og nýta til þess þær heimildir, aðlögunarverndarheimildir, sem fullt samkomulag er í GATT um að séu heimilaðar og megi nýtast. Í þessari skýrslu er rætt um að það sé hinn sérstaki takmarkaði innflutningur í landbúnaði sem muni sjá stað í fyrstunni og það muni öll ríki gera sér far um að tryggja sínum landbúnaði eðlilega vernd og eðlilega aðlögun. Þess vegna er ekki rétt að við séum eitthvað sérstök í þeim efnum, útnesjamenn í þeim efnum. Það erum við ekki. Við hins vegar hljótum að gera ráð fyrir því að okkar landbúnaður sitji við sama borð í þeim efnum og þessi mikilvæga grein í öðrum löndum gerir. Ég tel því að hvað landbúnaðinn varðar þá hafi af þingsins hálfu og landbúnaðarins hálfu verið unnið mjög málefnalega að þessu máli og af fullkomnum heilindum. En um leið tel ég að GATT sé mál neytenda og afstaða landbúnaðarins undirstriki það í þessum efnum að hagsmunir neytenda og landbúnaðarins fara saman. Það er góður skilningur á því, tel ég, í íslenskum landbúnaði og það er óþarfi að gera skóna að öðru, að landbúnaðurinn hafi ekki áhuga á hagsmunamálum neytenda. Auðvitað skilur landbúnaðurinn það betur en allar aðrar stéttir að það eru þeir tveir aðilar sem eiga mesta samleið, það er landbúnaðurinn og neytendur í landinu. Ég tel því að það hefði verið með öllu óeðlilegt þegar stigið er mjög mikilvægt skref í þágu neytenda ef ekki á sama tíma væri þess gætt að Ísland nyti a.m.k. sambærilegrar verndar fyrir mikilvæga grein í sínu efnahagslífi og sínu þjóðlífi eins og aðrar þjóðir ætla sér að gera. Ég átti það erindi einkum í þennan ræðustól nú að svara tiltekinni fyrirspurn hv. þm. þess sem síðast talaði og í annan stað að færa þingmönnum þakkir, þessum tveimur mikilvægu nefndum sérstaklega, fyrir það hversu málefnalega og af mikilli sanngirni hefur að þessu máli verið unnið.

Hæstv. forseti. Ég mun ræða þetta mál efnislega síðar en ég vildi aðeins koma hér upp og þakka hæstv. forsrh. fyrir þau orð sem hann sagði og ég get tekið undir að flestu eða öllu leyti og þó sérstaklega það sem hann talaði um málefnalega afstöðu landbúnaðarins til þessa samnings. En sú afstaða landbúnaðarins hefur að sjálfsögðu mótast af því að hann væntir þess að afstaða ríkisvaldsins verði þá málefnaleg í verki og því vildi ég nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. forsrh. að því hvort nú muni ekki fyrir áramótin á sama hátt og við afgreiðum þetta mál fyrir áramótin verða birt reglugerð um jöfnunargjöld sem útflutningur landbúnaðarafurða á að njóta samkvæmt þeim lögum sem þegar hafa verið sett um það.

Hæstv. forseti. Ég get því miður ekki svarað þessari spurningu á þessu augnabliki. Málið er í höndum hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. Þeir hafa auðvitað rætt um þetta mál. Ég tel mjög mikilvægt og tek undir með hv. þm. að slík regla liggi fyrir sem fyrst svo að aðilar sem að útflutningi kæmu í þessari grein viti um þá reglu og viti að sú regla sé jafnaðarregla þannig að allir þekki sína hagsmuni í þessum efnum. Ég tek undir með hv. þm. að það er brýnt að þessi niðurstaða fáist sem allra fyrst, en ég get því miður ekki án þess að hafa tækifæri til þess að kanna það sérstaklega svarað því hvort það gerist á þessum 2--3 dögum sem eru til áramóta.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það að lýsa yfir vilja sínum til þess að þessi reglugerð birtist sem fyrst og það er að sjálfsögðu rétt að það er á forræði hæstv. landbrh. að gefa hana út, en það er mjög mikils virði að vita það að hæstv. forsrh. mun gera það sem hann getur til þess að hraða útgáfu hennar og ég mun þá spyrja hæstv. landbrh. að því síðar í þessari umræðu hvernig þessi vinna stendur.

Virðulegur forseti. Hér er fyrirliggjandi till. til þál. um fullgildingu samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar sem er kannski grundvallarþáttur í því sem nú er talað um sem niðurstöðu Úrúgvæ-viðræðnanna og þeirra samninga sem tengjast þeirri lotu sem kláraðist sl. vor og þá undirritaði m.a. íslenski utanrrh. lokatexta 15. apríl sl. Það mætti halda að á Alþingi Íslendinga væri almenn ánægja ríkjandi með þetta samkomulag sem þarna liggur fyrir og hefur verið staðfest af utanrrh. og hér sé í rauninni í uppsiglingu eitthvert nýtt blómaskeið í alþjóðaviðskiptum sem muni leiða til almennrar farsældar fyrir heimsbyggðina. Það væri vissulega betur að svo væri og það væri vissulega betur að við Íslendingar mættum vænta þess að njóta jákvæðrar og góðrar uppskeru af þeim víðtæka samningi sem kenndur hefur verið við Úrúgvæ. Ég er ekki í hópi þeirra sem eru bjartsýnir sérstaklega í þeim efnum og ég tel nauðsynlegt við þessa umræðu hér að draga fram nokkra þætti sem eru í mínum huga varðandi þetta víðtæka samkomulag og sem ég held að endurspegli raunar mjög víðtæka tortryggni í samfélaginu hér á Íslandi og mjög víða um heim á þá almennu stefnu svonefndrar fríverslunar sem verið er að læsa saman í æ auknum mæli með alþjóðasamningum af því tagi sem hér um ræðir. Ég held að það samkomulag sem staðfest var af Íslands hálfu með fyrirvara um samþykkt Alþingis 15. apríl sl. séu engin fagnaðartíðindi fyrir stóran hluta mannkyns sem rambar á hungurbarmi og hagar þó þar mjög misjafnlega til eftir því hvar borið er niður. Og ég held líka að fyrir markmið sem við berum öll fyrir brjósti væntanlega um farsælt líf á Íslandi, öruggari atvinnu í framtíðinni, þá séu hér ekki lyklarnir að því að þeim markmiðum verði náð eða viðhaldið með þessu samkomulagi. Það blasir við okkur víða um heim og í Evrópu ekki síst að atvinnuleysi fer sífellt vaxandi. Það stækkar stöðugt sá hópur sem ekki fær notið réttar til vinnu. Og það væri ástæða til þess að það væri meira fjallað um það í þjóðþingum landanna og í valdastofnunum hvaða áhrif ríkjandi viðskiptastefna hefur og sú þróun sem er í gangi í þeim efnum og m.a. endurspeglast í þessu samkomulagi á í þeirri almennu, víðtæku kreppu sem hagkerfi heimsins sem við getum kallað svo í einföldu sniði þar sem hinn sterki ræður, hinn sterki og efnahagslegi ræður og fær aukið svigrúm með síminnkandi hömlum gegn starfsemi sinni og þar fremstir í flokki auðvitað hinir sterkustu, fjölþjóðafyrirtækin, sem eru að fá völlinn frían í mjög auknum mæli frá því sem verið hefur og eru í rauninni þeir aðilar sem hafa undirtökin, sterkari tök en valdastofnanir einstakra þjóðríkja hvort sem eru ríkisstjórnir eða þeir sem löggjöf setja sem eru í æ auknum mæli að afsala sér möguleikunum til að grípa inn, til að stýra, til að hafa áhrif á efnahagsstarfsemi í eigin landi og á eigin svæði. Það eru spurningarnar í tengslum við þetta og samhengi þessara þátta við enn þá afdrifaríkari þætti sem snerta mannkynið allt og möguleika mannkyns til að hjara hér á jörðinni til frambúðar sem tengjast þessu máli. Þar á ég við áhrif þessarar almennu stefnu fríverslunar og svonefndra frjálsra alþjóðaviðskipta, ekki síst á fjármagnssviði, sem verið er að gera að þætti í GATT og er kannski fyrir utan landbúnaðarþáttinn einn gildasti þáttur þessa samkomulags sem hér um ræðir og kennt er við Úrúgvæ. Þar sem verið er að afnema hömlurnar ekki ósvipað og gert hefur verið svæðisbundið, að vísu ekki jafnsamþætt og njörvað niður með sama hætti og fjórfrelsið innan Evrópusambandsins og á hinu Evrópska efnahagssvæði, en þar sem stjórnvöld eru að missa öll tök á stýringu fjármagns, á möguleikum um að hafa eitthvert eftirlit og hömlur með tilfærslu fjármagns á viðkomandi svæði og þegar GATT er til umræðu þá einnig varðandi heimsbyggð alla eða þá sem eru aðilar að GATT og undirgangast þá samninga. Það tengist ekki þessu máli með beinum hætti en það tengist öðrum samningi það sem gerist nú innan örfárra daga í sambandi við frjálsa fjármagnsflutninga að Íslendingar afsala sér möguleikum á áhrifum í raun á flutningi fjármagns inn og út úr landinu. Það verður kannski fátt sem hefur jafnmikil áhrif á komandi ári og komandi árum á íslenskt efnahagslíf heldur en einmitt þessar heimildir þegar sparifé landsmanna fer á flakk vítt um heimsbyggðina, sparifé almannasamtaka, lífeyrissjóða og það helsta sem við höfum haft hér til að leggja í fjárfestingar í okkar landi og út frá okkar sjónarmiðum fer að leita ávöxtunar víða um heim. En það allra afdrifaríkasta, virðulegur forseti, í þessu máli tengist þeirri miklu og stóru brotalöm Úrúgvæ-viðræðnanna að taka ekki hið minnsta tillit til áhrifa þessa samkomulags á umhverfi jarðar og aðbúnað lífríkis á jörðinni að því er snertir mannleg umsvif og framleiðslu. Það hefur ekkert verið fjallað um slíkt á vegum GATT, bara ekki nokkurn skapaðan hlut. Það liggja aðeins fyrir fögur orð og fyrirheit um það að næst sé nú ástæða til að fara að huga að þessum undirstöðuþáttum. Þegar búið er að læsa allt hitt --- þegar búið er að ganga frá hinu öllu sem tengist efnahagssviðinu --- þá ætla menn að setjast niður til friðþægingar til að fara að fjalla um umhverfismál og raunar einnig því sem kallað er félagsleg réttindi og félagsleg málefni. Þetta er nákvæmlega sama aðferðafræðin og gerst hefur svæðisbundið innan Evrópusambandsins. Nákvæmlega það sama. Það eru engin bindandi ákvæði sem snerta umhverfismálin sem geta stöðvað þá óheillaþróun sem allir sem vilja hafa augun opin sjá að er að skella yfir okkur og herða að okkur í síauknum mæli á heimilinu jörð. Það er ekki sæmilegt, virðulegur forseti, að þessi atriði skuli ekki vera dregin fram með skýrum hætti í álitsgjörðum á Alþingi Íslendinga þegar þetta mál er til umræðu. En á það var minnst hér mjög réttilega af hv. 8. þm. Reykn. sem vék að þessari brotalöm, þessum álitaefnum varðandi GATT-samkomulagið í sinni ræðu áðan. Það er dregið fram í nál. minni hluta utanrmn., sem Anna Ólafsdóttir Björnsson stendur að fyrir hönd Kvennalistans. Spurningin sem við okkur blasir er í rauninni sú: Ætlum við okkur að ráðast í það verkefni að reyna að koma í veg fyrir umhverfiskreppuna sem er að sverfa að og á eftir að berja að dyrum hjá mannkyninu í síauknum mæli og fyrr en nokkurn varir í rauninni? Svo minnt sé á orð framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna í tengslum við ráðstefnuna í Ríó 1992 þá var tímaramminn sem hann ætlaði mannkyninu til að fara að vinda ofan af því spori sem það er á að því er varðar umhverfismálin, tíminn var aðeins tíu ár eða áratugur hið mesta ef ekki ætti að stefna í mjög aukinn ófarnað og harðari kreppu í tíð þeirra sem nú eru fæddir á jörðinni. En ráðandi öfl, þau sem gætu ráðið ef þau vildu, bregðast ekki við. Það er bara keyrt áfram eins og þessi blika sé bara blekking, hún sé ekki þarna, það sé ekki þessi vá fyrir dyrum. Mótsögnin og ræfildómurinn í þeim sem kallast leiðtogar hinna einstöku landa og þjóða, sem hittast öðru hvoru á alþjóðavettvangi eins og í Ríó og hafa uppi fögur orð, birtist svo í því að þegar kemur til alvörunnar að grípa inn í gangverkið þá er ekkert innihald, þá er enginn vilji, þá er bara að herða á lönguvitleysunni, aukinni framleiðslu, aukinni efnahagsstarfsemi, hraðari hagvexti eftir þeirri formúlu sem nú einkennir í síauknum mæli alþjóðaviðskipti. Við Íslendingar ætlum bara orðalaust án þess að taka eftir að halda áramótin og halda að við höfum stigið hér eitthvert gæfuspor með því að fara að staðfesta samninginn um stofnun þessarar Alþjóðaviðskiptastofnunar.

Eigum við að hætta við áramótin?

Hv. þm. að norðan spyr hvort við eigum að spyrja við áramótin. Það var nú ekki hugmyndin og ég held, hv. þm., að það sé ástæða til að ræða þessi mál öðruvísi en í flimtingum, sem mér finnst þetta frammíkall bera vott um. Að vilja ekki horfast í augu við alvöru málsins. Það er, virðulegur forseti, góðra gjalda vert eins og kemur fram í áliti og brtt. meiri hluta umhvn. að reyna að bregða smáskildi við í sambandi við þær lagabreytingar sem við erum knúin til að gera á grundvelli þessa samnings. Og að afhenda þeim ekki orðalaust tækin, pennana og verkfærin, sem hvað ólmastir eru eins og hæstv. utanrrh. að fá þetta mál fram. Það er góðra gjalda vert en það dugar bara afskaplega skammt. Það er mikil blekking sem felst í því að halda að hér sé í rauninni með þessari breytingu, með því að snúa upp á hendurnar á vesalings Alþfl. og formanni hans, utanrrh. hæstv., þá séu menn í rauninni að koma í veg fyrir afleiðingar bindandi ákvarðana í þessu samkomulagi. Það er mikil blekking og skammgóður vermir þó að ég geri ekki lítið úr því að þeir sem eiga að véla um þætti eins og landbúnarðarmál í Stjórnarráði Íslands geti haft þar tök, áhrif, styrkari heldur en ef þetta væri t.d. í höndum viðskrn. En hvaða tryggingu hafa menn fyrir að þar ríki sá vilji, sá pólitíski vilji til frambúðar að beita þó þeim hömlum sem mögulegar eru samkvæmt þessu samkomulagi? Hvaða tryggingu höfum við fyrir því? Ég held, virðulegur forseti, að menn eigi að líta á efni málsins, samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina, sem hér liggur fyrir til staðfestingar. En ekki að vera að berja sér á brjóst fyrir það að menn hafi komið tímabundið einhverjum böndum á hæstv. utanrrh. Hann á hvort sem er ekki langt eftir í embætti, sá hæstv. ráðherra. Ég held að menn eigi að líta á efni málsins en það virðist hafa farið ansi lítið fyrir því í þessari umræðu. Er ekki ástæða til að kynna þjóðinni þann samning um Alþjóðaviðskiptastofnun sem hér á að staðfesta. Það liggja engar greinargerðir fyrir. Hæstv. utanrmn. hefur haft fjóra fundi núna í skammdeginu um þennan samning og lítið sem ekkert haft í höndunum í rauninni. Engar úttektir eða greinargerðir á áhrifum þessa samnings varðandi Ísland sérstaklega og hæstv. utanrmn. hefur verið að bíða hnípin eftir álitsgerð ríkisstjórnar og loforðunum um það, yfirlýsingum, varðandi það hvernig framhaldið eigi að verða í sambandi við lögfestingar hér og svo birtast afurðirnar á þessum blöðum hér, fylgiskjölum með áliti utanrmn. Ég held að það hafi ekki verið það sem um var beðið í rauninni. Það er svona til að veifa einhverju í þeim efnum, til að friða þá sem gerðu kröfur um að fá þarna yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda. Þetta eru upptalningar á helstu atriðum lagasetningar um landbúnaðarafurðir vegna GATT-samninga, dags. 28. des. Er ekki 29. des. í dag? Kom í gær. Það er minnisblað um nauðsynlegar lagabreytingar vegna aðildar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni dags. sama dag, í gær. Það er yfirlýsing frá samstarfsnefnd fimm ráðuneytum um markmið lagabreytingar vegna fullgildingar samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar, dags. 21. des. sl., og er nú ekki mjög merkilegt innihald, virðulegur forseti. Ég sé þarna hvergi neina yfirlýsingu ríkisstjórnar um lagasetningu og hvernig standa eigi að lagasetningu sem flestir voru þó sammála um fyrir skemmstu að væri nauðsynlegt að kæmi hér til sýnis a.m.k. og helst til afgreiðslu áður en þessi stóri samningur og meginþáttur hans um Alþjóðaviðskiptastofnunina kæmi til afgreiðslu á Alþingi Íslendinga. Það er satt að segja, virðulegur forseti, með miklum endemum hvernig þetta mál er framreitt fyrir Alþingi. Að það skuli síðan vera talið alveg sérstakt keppikefli og einhver höfuðnauðsyn að afgreiða þetta mál nú fyrir áramót. Að mínu mati er það blekking. Það varðar enga mikilvæga hagsmuni fyrir Íslendinga að þessi staðfesting liggi fyrir af hálfu Alþingis núna á þessum degi eða á því sem lifir ársins. Við höldum okkar varðandi það sem í gildi er og ekki hefur verið sagt upp innan þess GATT-samkomulags sem fyrir liggur og hefur verið í gildi til þessa fram eftir næsta ári og næsta ár. Það er árs fyrirvari ef ég man rétt í þeim efnum. Við höfum allan tíma hér ef menn vilja taka sér hann til að fara ofan í þetta mál efnislega og til að fjalla um lagasetninguna í tengslum við staðfestingu á kjarna í þessu samkomulagi. Þessi vinnubrögð eru auðvitað algjörlega óþolandi gagnvart Alþingi Íslendinga og þeim sem hér eru fulltrúar fyrir íslenska þjóð, að bjóða mönnum vinnubrögð af þessu tagi. Mér finnst dapurlegt að meiri hluti hér á Alþingi Íslendinga skuli vilja stíga það skref að taka undir þá kröfu hæstv. utanrrh. að þetta samkomulag verði að fara í höfn hér fyrir áramót. Virðulegur forseti. Ég ætla í framhaldi af þessum athugasemdum varðandi málsmeðferðina sem ég hef haft hér að víkja að nokkrum atriðum sem tengjast samningnum sjálfum sem liggur fyrir í þessum doðranti hér, falin inn á milli í þessum óblaðsíðusetta doðranti, þar sem ekkert almennt efnisyfirlit er að finna til þess að komast að einstökum þáttum og ég efast um að meiri hlutinn á Alþingi Íslendinga hafi haft fyrir að lesa. Það væri nú gott, virðulegi forseti, að það væri gerð aðeins könnun á því fyrir atkvæðagreiðsluna í dag, ef hún fer fram á þessum degi, hverjir það eru sem hafa farið í gegnum þetta. Hverjir hafa farið í gegnum það sem liggur að baki þessum samningi? Ég ætla að benda á örfá atriði sem tengjast samningnum sjálfum án þess að fara að fjalla í löngu máli um það, svo sem vert væri og ég ætla að bera aðeins niður í réttarstöðu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar þar sem segir: ,,Alþjóðaviðskiptastofnunin skal hafa réttarstöðu lögaðila og skal sérhver aðili veita henni það lagalega vald sem kann að vera nauðsynlegt til að hún geti gegnt hlutverki sínu.`` --- Mér láðist, virðulegur forseti, að biðja um leyfi til tilvitnunar. Það er gert hér með og varðandi fleiri þætti úr samningnum. --- Sérhver aðili skal veita stofnuninni það lagalega vald sem kann að vera nauðsynlegt til að hún geti gegnt hlutverki sínu. Þetta er almennt og þetta er víðtækt. Um ákvarðanatökuna er fjallað í IX. gr. í samningnum, á bls. 13, langt inni í þessum doðranti, svona sentimetra inni í doðrantinum, mælt á þverhönd. Þar segir, virðulegur forseti: ,,Alþjóðaviðskiptastofnunin skal áfram fylgja venjunni um ákvarðanatöku með samhljóða áliti sem farið var eftir í GATT-samkomulaginu 1947. Ef ekki er kveðið á um annað skal taka ákvörðun í máli með atkvæðagreiðslu fáist niðurstaða ekki með samhljóða áliti. Á fundum ráðherrastefnunnar og aðalráðsins hefur sérhver aðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni eitt atkvæði. Þegar Evrópubandalagið neytir atkvæðisréttar síns skulu atkvæði þess vera jafnmörg og þau aðildarríki þeirra sem eru aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ákvarðanir ráðherrastefnunnar og aðalráðsins skulu teknar með meiri hluta greiddra atkvæða nema kveðið sé á um annað í þessum samningi eða í viðkomandi alþjóðaviðskiptasamningi.`` Hér er auðvitað um að ræða alveg gjörbreytingu frá þeim reglum sem hafa gilt innan GATT þar sem hvert einstakt ríki hefur haft neitunarvald. Hér er verið að innleiða meirihlutaákvarðanatöku með þeim hætti sem til er vísað, með undantekningum þó, og síðan segir í tölulið 2: ,,Ráðherrastefnan og aðalráðið hafa óskorað vald til að samþykkja túlkanir á þessum samningi og alþjóðaviðskiptasamningunum.`` --- Og síðar: ,,Ákvörðun um að samþykkja túlkun skal tekin með meiri hluta aðila sem nemur þremur fjórðu.`` --- Að því er varðar túlkanir, en að öðru leyti er það almennur meiri hluti greiddra atkvæða. Síðan eru sérstakar heimildir varðandi sérstakar aðstæður þar sem unnt er að veita undanþágu frá skyldu sem aðili hefur samkvæmt samningnum eða einhverjum af alþjóðaviðskiptasamningunum. Þar er síðan flókið kerfi um það hvernig um skuli fjalla varðandi hugsanlegar undanþágur og þau atriði skulu tekin upp árlega, ár hvert og yfirfarið og metið hvort aðstæður séu áfram fyrir hendi og auðvitað reynt að þrengja að þeim í kjölfarið. Það sem er athyglisvert, virðulegur forseti, varðandi þessi ákvæði er þetta: Það er verið að innleiða ákvarðanatöku með meiri hluta, almennt séð, það er meginregla, en það er jafnframt tryggt með þessum samningi að hvert ríki hefur eitt atkvæði með undantekningunni Evrópusambandið, sem er að tryggja sér þarna aukin áhrif, t.d. mælt í samanburði við Bandaríkin, sem hafa í þessu kerfi sem hér er innleitt aðeins eitt atkvæði. Og var það auðvitað eitt af þeim atriðum á Bandaríkjaþingi sem borið var fram af andstæðingum staðfestingar GATT-samningsins, að Bandaríkin væru sett þarna skör lægra en t.d. Evrópusambandið og hliðstætt öðrum ríkjum að því er snertir vægi í sambandi við ákvarðanatökuna. Virðulegur forseti. Síðan er rétt að benda á atriði sem varða uppsögn samningsins og vissulega getur verið mönnum til nokkurrar huggunar eftir að hafa verið reyrðir í þetta net. En hafa skulu menn hugfast að auðveldara er í að komast en úr að rata, eins og í sambandi við aðild að flóknu gangverki alþjóðaskuldbindinga og ekki þarf að eyða mörgum orðum að. En þar segir í XV. gr. stofnsamnings um uppsögn: ,,Sérhver aðili getur sagt upp þessum samningi. Slík uppsögn gildir bæði um þennan samning og alþjóðaviðskiptasamningana og öðlast gildi að sex mánuðum liðnum frá þeim degi sem aðalframkvæmdastjóri Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar fær skriflega tilkynningu um uppsögn.`` Þetta er ákvæði sem sýnir ótvírætt að það er hægt að segja upp og það tekur gildi með hálfs árs fyrirvara ef slík uppsögn liggur fyrir. Síðan er það að lokum það sem ég ætla að víkja að varðandi samninginn sjálfan um Alþjóðaviðskiptastofnunina í XVI. gr., tölulið 3, 4 og 5, mjög veigamikil ákvæði sem nauðsynlegt er að menn horfist í augu við og einnig hv. formaður landbn., varðandi þetta mál, þar sem segir í Ýmsum ákvæðum þessa samnings sem hér á að greiða atkvæði um: ,,Ef ákvæði í þessum samningi stríðir gegn ákvæði í einhverjum af alþjóðaviðskiptasamningunum skal ákvæði þessa samnings ganga framar þar sem þá greinir á.`` Í tölul. 4: ,,Sérhver aðili skal sjá til þess að lög hans, reglugerðir og stjórnsýslumeðferð samrýmist skuldbindingum hans sem kveðið er á um í samningum viðaukanna.`` Og þá reynir nú á það, hv. þingmenn, hv. formaður landbn. meðal annarra góðra og gildra þingmanna, að hafa lesið viðaukana og áttað sig á því. Sjálfsagt hefur verið farið vandlega yfir þá á fundi landbn. í gærkvöldi, sem skotið var á til að fjalla um málið. Og tölul. 5 í Ýmsum ákvæðum samningsins hljóðar svo: ,,Ekki er unnt að setja neina fyrirvara að því er varðar ákvæði þessa samnings. Fyrirvara að því er varðar ákvæði alþjóðaviðskiptasamninganna er einungis unnt að setja að því marki sem kveðið er á um í þeim samningum. Fyrirvarar að því er varðar ákvæði í fjölþjóðaviðskiptasamningi heyra undir ákvæði þess samnings.`` --- En þar kemur Ísland ekki við sögu, ef ég hef tekið rétt eftir í sambandi við fjölþjóðaviðskiptasamninga. Þetta eru þau atriði, virðulegi forseti, gripið niður í þessari þverhandarþykku bók og reyndar tvöfalt það, sem ég tel ástæðu til að rifja upp við síðari umræðu um málið, þannig að það liggi þó fyrir að menn hafi skoðað það eitthvað eða hlýtt á það á Alþingi áður en mál þetta er afgreitt. Hæstv. utanrrh., sem stendur að baki þessu þskj. sem ábyrgðaraðili, segir eða hans hjálparmenn í greinargerð um óbeinan ávinning Íslands af Úrúgvæ-viðræðunum. Þar er að finna staðhæfingar sem ég leyfi mér að mótmæla vegna þess að þær eru víðtækari heldur en réttmætt er: ,,Einhugur ríkir um að samningurinn um Alþjóðaviðskiptastofnunina muni leiða til aukinna heimsviðskipta, hagvaxtar og betri lífskjara.`` --- Einhugur. Hvaða einhugur er það sem ríkir um slíkt? Hvar er sá einhugur? Hvaða mælikvarði er þetta?

Aðildarríkja.

Aðildarríkja. Það hefði mátt segja það. En ef hlýtt er á fjöldasamtök og einstaklinga víða um lönd, fólk sem hefur fjallað um þessi mál, sett sig inn í þau, þá er margt annað uppi á döfinni. Og t.d. varðandi Noreg, nágrannaland okkar, þá eru stór og fjölmenn samtök sem sameinuðust í fylkingu á móti þessu Úrúgvæ-samkomulagi og vöruðu þar sterklega við. Það eru stærstu náttúruverndarsamtökin í Noregi, bæði gamalgróin eins og Naturvern forbundet og yngri samtök, sem vara sterklega við samningnum og það eru samtök smábænda í Noregi, sem vita auðvitað hvað er að ganga yfir og hvað kemur í kjölfarið. Ætli það sé ekki rétt að hafa það í huga þegar menn ætla að stimpla þetta hér á Alþingi, hver verði áhrifin fyrir íslenskan landbúnað vegna þeirra skuldbindandi ákvæða um almennan innflutning, frjálsan innflutning landbúnaðarvara sem meginreglu og aukinn kvóta á innflutningi á lægri tollum. Ég sá það í einhverju blaði á dögunum að menn voru að tala um að það þyrfti að skapa hér í landinu um 13.000 störf til aldamóta, sem eru eftir sex ár, sem eru skammt undan. 13.000 ný störf. Ætli það verði viðráðanlegra verkefni vegna ákvæða þessa samnings? Ég er ansi hræddur um ekki, þegar straumur fólksins úr strjálbýlinu til þéttbýlisins á eftir að stríkka, þegar æ fleiri koma á mölina vegna áhrifa þessa samnings á íslenskan landbúnað og hélt maður nú að væri út af fyrir sig nóg komið í sambandi við þær hremmingar sem þeir sem landbúnað stunda á Íslandi við ríkjandi aðstæður búa við. Það er ekki vafi, virðulegur forseti, eins og stendur í grg. hæstv. utanrrh., að heimsviðskipti munu vaxa og hagvöxtur mun væntanlega aukast, þó að það séu mjög skiptar skoðanir um hversu mikið. Menn eru að reyna að flagga þar og sýna stórar tölur. En málið er bara það, hv. samþingmenn, að aukin heimsviðskipti og aukinn hagvöxtur sem mælikvarði á endanlega framleiðslu er bara ekkert sem við eigum að óska eftir sem eitthvert eftirsóknarvert markmið vegna þess --- og glennir nú hv. fyrrv. formaður efh.- og viðskn. upp skjáinn, kominn hér í þingsal --- það er bara ekki markmið sem er eitthvað til að sækjast eftir vegna þess að það vegur að þeim grundvelli sem við búum við, þ.e. sem náttúran býður okkur hér á heimilinu jörð, vegna þess að heimilið jörð þolir ekki þetta gangverk aukinnar efnislegrar framleiðslu mikið lengur. Og þegar sendinefndirnar til Kína eru að básúna það og draga það fram hvað er að gerast í því landi skertra mannréttinda og kúgunar, jú, það er aukinn hagvöxtur. Þannig að hv. þm. Árni Johnsen --- mér liggur við að segja, virðulegur forseti, gat vart vatni haldið þegar til baka kom, yfir allri dásemdinni, undir hinu alsjáandi auga flokksins austur í Kína, þangað sem hæstv. utanrrh. ætlar nú að senda sérstakan sendimann sinn og byggja upp byggja upp sendiráð Íslands. 

En sendinefnd Alþingis?

Og hver halda menn að verði áhrifin fyrir umhverfið á heimilinu jörð þegar efnahagsvöxturinn í Kína, fimm milljarða ríki, væri kominn eitthvað nálægt því stigi sem við þjóðir Evrópu búum við svona að meðaltali til? Heldur hv. fyrrv. formaður efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, að það verði sérstaklega gaman að draga andann þegar svo væri komið? Að það verði mikið andrými að hafa þegar svo verður komið og þessu eftirsóknarverða markmiði verður náð? Þarf ekki annað til að draga fram hvert stefnir. Heimurinn þolir það ekki, jörðin þolir það ekki. Lífríki jarðar þolir það ekki að færa efnislega framleiðslu sex milljarða manna upp eitthvað nálægt því stigi sem sólundin á Vesturlöndum er stödd á núna. En það er ekkert verið að ræða um það. Það hefur ekki verið minnst á það einu orði til þessa, hæstv. forseti, í hinum löngu Úrúgvæ-lotum, ekki minnst einu orði á það. Aðalsamningamaður Evrópusambandsins, Leon Britten, í Úrúgvæ-viðræðunum setti skýra fyrirvara um að það ætti að fara að taka upp þá þulu því hann óttaðist að það yrði bara til að menn færu að byggja upp ,,próteksjónisma``, vernd, og nýja múra gegn hinu altæka frelsi vöruframleiðslu og frjálsra þjónustuviðskipta sem verið er að innleiða hér. Hann sagði þetta 17. jan. sl., fyrir tæpu ári, þegar verið var að ræða um að gera GATT eitthvað grænna eins og það er kallað, taka upp græna umræðu innan GATT. Þá hafði Leon Britten sterkan fyrirvara því það gæti verið fyrsta skrefið í átt til aukinnar verndunar. Þá sjá menn hvernig möguleikarnir eru að sækja á í þeim efnum í hinni væntanlegu grænu lotu Úrúgvæ-viðræðnanna. Fyrir utan almenn áhrif aukinna efnahagsumsvifa og aukins hagvaxtar, hæstv. forseti, koma síðan sértækar aðgerðir sem tengjast þessum samningum sem varða lífríkið tengt framleiðslustarfsemi. Með ákvæðunum í þessari bók er verið að opna fyrir úthlutun einkaleyfa á genbreyttum, þ.e. erfðabreyttum, lífverum til nota í landbúnaði. Raunar er nú svo komið að ef litið er til þróunarlanda þá ráða fjölþjóðafyrirtæki á sviði matvælaframleiðslu nú þegar yfir miklu af framleiðsluafurðunum og bakgrunni framleiðslunnar. En með þessum ákvæðum um erfðabreyttar lífverur og einkaleyfi í þeim efnum þá eru þau að ná samningsbundnum tökum sem veita þeim vald yfir útsæði bænda um heim allan sem þurfa þá að fara að gjalda skatt fyrir að fá að nota þessar erfðabreyttu lífverur.

Verður það líka á Seljavöllum?

Hér kom einn úr hv. landbn. með innskot alveg í stíl við það fyrra sem á máli dagspressunar væri líklega kallað gálgahúmor í sambandi við málið. En málið er bara alvarlegra en svo.

Er þingmaðurinn á móti eignarrétti á hugverkum?

Er þingmaðurinn á móti eignarrétti á hugverkum? Á það að tengjast spurningunni um að hvort það eigi að leyfa einkaleyfi á lífverum til notkunar í landbúnaði? Tengir þingmaðurinn það saman? Hann hefur stólinn til að svara fyrir um það. Ég tel að þessi þáttur í sambandi við samningana um einkaleyfi á lífverum til nota í landbúnaði sé eitthvert hið alvarlegasta sem er í þessum samningum öllum saman. Það er verið að líta til þessara samninga í tengslum við stöðu þróunarríkjanna sem svo eru kölluð. En þá skulu menn gæta þess, hæstv. forseti, að þróunarríki verða ekki sett undir einn hatt. Það háttar mjög misjafnlega til hvað áhrif ákvæði þessa samnings hafa á einstökum svæðum og í einstökum löndum, m.a. að því er varðar landbúnaðinn sem er nú það sem meiri hluti fólks í mörgum af fátækari ríkjum heims leggur fyrir sig enn í dag. Það er t.d. alveg óumdeilt tel ég vera, ég hef a.m.k. ekki séð því neitað, að sá hluti heims sem er verst kominn í efnahagslegu tilliti, Afríka sunnan Sahara, muni fara mjög illa út úr þessum samningi ofan á alla þá ógæfu sem sá hluti heims býr við nú þegar og getur ekki reiknað með neinni þátttöku í þeim efnahagsvexti sem á að fylgja þessum samningi og menn líta á sem eftirsóknarverðan. Hér er því ekki um einhverja patentlausn á vanda fátækasta hluta heimsins að ræða, síður en svo. Það liggur fyrir í talnaefni og staðhæfingum a.m.k. byggðar á talnaútreikningum að tveir þriðju hlutar af ávinningi þessa samnings muni falla hinum ríku löndum beint í skaut, tveir þriðju hlutar af milljörðunum sem taldir eru til tekna í sambandi við aukin efnahagsumsvif og hagvöxt sem afleiðingar af þessum samningi. Lönd sem eru innflytjendur matvæla verða alveg sérstaklega fyrir barðinu á ákvæðum þessa samnings. Og þau hundruð milljóna fólks í einstökum slíkum löndum eins og Indlandi sem leggja það fyrir sig að yrkja jörðina verða harðast fyrir barðinu. Vegna þess að þeir mæta samkeppni fyrir utan það að þurfa að fara að greiða fyrir útsæðið, fyrir að fá að nota útsæðið, til þeirra sem hafa fengið einkaleyfið og hafa ekki í mörg skjól að leita. Hundruð milljóna að mati Indverja sjálfra, þ.e. talsmanna sem eru gagnrýnir á þennan samning og ég get reitt fram dæmi, hundruð milljóna indverskra bænda sem bætast við þá sem ekkert hafa fyrir sig að leggja vegna þess að það er verið að opna fyrir innflutninginn, hin frjálsu viðskipti með landbúnaðarafurðir. Fyrir þá sem líta á það sem eitthvert markmið að jafna kjörin á heimilinu jörð þá er þetta ekki leiðin. Það má auðvitað leiða líkur að því að þetta alþjóðakerfi sem hér er verið að setja á laggirnar með þessari stofnun og því sem henni heyrir gefi þróunarríkjum ákveðið sóknarfæri. En þau ríki eru ekki sú einsleita heild sem stundum er látið að liggja og stimpillinn hópur 77-ríkjanna gefur stundum tilefni til að ætla. Þar eru aðstæður gjörólíkar innbyrðis. Það háttar mjög misjafnlega til. Af hálfu Íslands og íslenskra stjórnvalda hefur verið fjallað um þetta mál á undirbúningsstigi. Það var m.a. komið í veg fyrir það í ársbyrjun 1992 að ríkisstjórnin í rauninni gengi blindandi til leiks, svona svipað og hæstv. utanrrh. hefði kosið að hún gerði, því hann vildi ekki neina fyrirvara í þessum efnum. Hann vildi bara opna þetta og steypa sér til sunds með sama hætti og hann hefur gert inn í Evrópustrauminn, bara fyrirvaralaust og blindandi. En það var komið í veg fyrir það og það var gerð ríkisstjórnarsamþykkt 10. jan. 1992 sem reyndi að stemma stigu við því versta í sambandi við stöðu íslensks landbúnaðar. Það var yfir þessi mál farið einnig u.þ.b. ári síðar. Við ræddum það á Alþingi, ef ég man rétt, í nóvember 1993 og liggur fyrir yfirlit, virðulegur forseti, um landbúnaðarskuldbindingar Íslands. Svo það sé nú rifjað upp vegna þess að það er gildur þáttur þessarar umræðu þá varða skuldbindingarnar, eins og segir í yfirliti frá stjórnvöldum frá 16. nóv. 1993, markaðsaðgang, innanlandsstuðning, útflutningsstuðning og hertar reglur um innflutningshömlur á grundvelli heilbrigðis- og sjúkdómavarna. Meginniðurstaða varðandi markaðsaðgang er að tollar leysa af hólmi magntakmarkanir og aðrar innflutningshindranir. Jafnframt skal leyfa tiltekinn lágmarksaðgang á lægri tollum auk þess að tryggja þann markaðsaðgang áfram sem fyrir hendi var á viðmiðunartímanum 1986--1988. Þá er gert ráð fyrir því að dregið verði úr tollvernd í áföngum á árunum 1995--2001 að meðaltali um 36% þó þannig að fyrir enga vöru verði lækkunin minni en 15%. Lágmarksaðgangurinn á lægri tollum á að vera 3% af innanlandsneyslu við gildistöku Úrúgvæ-samningsins og aukast í 5% á sex árum. Reikna á út heildarinnanlandsstuðning með fáeinum undanþágum sem veittur var að meðaltali árið 1986--1988. Innanlandsstuðningur samkvæmt þessu á að lækka í jöfnum áföngum. Alls 20% niðurskurður á 6 árum. Jafnframt er gert ráð fyrir að dregið verði úr stuðningi til útflutnings í formi fjárframlaga og einnig með magntakmörkunum á samningatímanum, magnútflutningsbættra vara um 21% og fjárframlaga til útflutningsbóta um 36%. Þetta er það sem segir í þessum texta. Auðvitað var breytt um kerfi í sambandi við þann búvörusamning sem í gildi er þar sem horfið var frá útflutningsbótum og var það mjög rætt á þeim tíma þegar þessi umræða fór fram á undirbúningsstigum þessara samninga og hvernig Íslendingar í rauninni lentu úti í kuldanum vegna þeirra breytinga sem við höfðum gert þá þegar á okkar kerfi og höfðum minni möguleika til að nýta þá vörn sem ella hefði verið til staðar í sambandi við aðlögun að skilmálum þessa samnings. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar sem snýr að landbúnaðinum en taldi rétt að rifja þetta upp. Það breytir engu, hæstv. forseti, um þau meginskilyrði sem hér eru samningsbundin hver situr í ráðuneyti landbúnaðarmála. Það verður að framkvæma þennan samning. Ég hef farið hér yfir ákvarðanir hans sem leyfa ekki nein frávik nema frá því sé gengið sem undanþágum í því flókna kerfi sem þar lýtur að og ekki er nú líklegt að Íslendingar komi þar miklum vörnum við sérstaklega. Síðan er spurningin, hæstv. forseti: Hvernig standa lóðin? Hvernig á að leggja lóðin á metaskálarnar í þessu stóra máli? Ég hef í mínu máli lagt á það megináherslu að halda til haga þeim þáttum þessa stóra máls sem eru tvísýnir og neikvæðir horft til lengri tíma. Ég hef talið alveg nauðsynlegt að gera grein fyrir því að ég tel að menn séu hér á alröngu spori og stefni í harðari árekstur en ella væri vegna þessarar stefnu í alþjóðaviðskiptum, harðari árekstrum við þau lífsskilyrði sem við ella gætum búið við, þ.e. við umhverfi jarðar, en væri ef menn beittu sér með öðrum hætti og fylgdu ekki þeim formúlum sem hér eru lagðar til grundvallar. Og það er ekki minnsta áhyggjuefnið af minni hálfu varðandi þetta mál. Litið til skammtímahagsmuna íslensks þjóðarbúskapar þá geta menn fundið út að einhverra hagsbóta sé að vænta af áhrifum þessa samnings um íslenskan þjóðarbúskap til skamms tíma litið og því miður eru það þessi skammsæju sjónarmið sem ráða oftast ferðinni þegar verið er að taka ákvarðanir en ekki í rauninni grundvallarstefna um það hvert verið er að sigla, hvert haldið er. Það er það sem er ógæfusamlegast í vegferð mannkyns þessi ár og áratugi að skammtímamælikvarðinn, skammtímaáhrifin, eru látin ráða þegar ákvarðanir eru teknar um hvert halda skal. Og þjóðir og þjóðaforusta megna ekki að knýja fram þær róttæku breytingar í efnahagslegu tilliti og varðandi efnahagsstefnu sem nauðsynlegar eru til að forða þeim ófarnaði sem stefnir í vegna áhrifa á umhverfi jarðar. Ég ætla mér ekki, virðulegur forseti, að fara að stöðva þessa lest hér og nú. Ég met það að margir sem skoða þetta mál viðurkenna það, bæði opinberlega og innra með sér að hér er um mjög tvísýna siglingu að ræða. Það væri auðvitað þörf fyrir okkur á Alþingi Íslendinga sem og annars staðar að gaumgæfa þessi atriði betur áður en menn fara að stimpla verk embættismanna og sendimanna einstakra ráðuneyta og ráðherra viðskiptamála í löndunum og gera það gildandi á þjóðþingum eins og á Alþingi Íslendinga. En til þess á ekki að veita ráðrúm. Við fáum hins vegar afleiðingar þessa samnings, afleiðingar þess skrefs sem hér er verið að stíga, til umsagnar og meðferðar á Alþingi Íslendinga í formi lagabreytinga sem við verðum knúin til að gera til að uppfylla ákvæði þessa samnings. Þar gefst tilefni til umræðna um þetta mál almennt, en það er í þessu tilviki á þessari stundu sem grundvallarákvörðun er verið að taka og hitt eru afleiðingar sem skipta minna máli vegna þess að menn geta ekki miklu breytt nema segja sig úr leik og til þess hafa menn möguleika. Ég mun, virðulegur forseti, gera grein fyrir atkvæði mínu þegar kemur til niðurstöðu í sambandi við málið. Ég met það sem hér hefur komið fram, m.a. frá formanni Alþb., í sambandi við þá almennu stefnu sem hér er fylgt og hér er upp tekin og þær aðvaranir sem hann lét falla í þessu efni. Ég veit af því að í mínum þingflokki eru miklar áhyggjur varðandi þá stefnu sem hér er verið að fylgja þar sem einn eltir skottið á öðrum í gerð alþjóðaviðskiptasamninga. Það er óhjákvæmilegt að ræða þessi skref þó að það verði þegar við verðum að kljást við afleiðingarnar í formi lagabreytingar á síðari stigum. Ég mun ekkert af mér draga ef ég verð hér til þess að taka þátt í þeirri umræðu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir afar yfirgripsmikla ræðu þó að ég sé ekki sammála honum í öllum atriðum. Það er eitt sem mig langar til þess að spyrja hv. þm. um varðandi umhverfismálin. Vissulega deili ég þeim áhyggjum með þingmanninum en ég vil spyrja hv. þm. að því hvaða lausn hann sjái á umhverfisvanda heimilisins jarðar, eins og hann nefndi í sinni ræðu, þannig að hún felist ekki í alþjóðasamningum og þar af leiðandi yfirþjóðlegu valdi til þess að framfylgja þeim. Í öðru lagi langar mig til þess að spyrja hv. þm. varðandi afstöðu hans til málsins sem mér fannst þó vera nokkuð skýr. Ég túlkaði ræðu hans að hann væri á móti Úrúgvæ-lotunni og GATT, móti nýju tollastofnuninni og spyr því hv. þm.: Er þingmaðurinn alfarið á móti þátttöku okkar í GATT fram að þessum tíma? Er það skoðun hans að það hafi verið okkur til tjóns og við eigum nú á þessum tímapunkti að segja skilið við þessa stofnun? Ég held að það sé nauðsynlegt að það komi fram hér hvort þetta er raunverulega afstaða þingmannsins.

Virðulegur forseti. Það er vissulega stórt spurt og hér verður ekki langt svar varðandi þá tvo þætti sem hv. þm. spurði um varðandi mína afstöðu. Ég er ekki andvígur því að það sé leitast við að binda viðskipti í heiminum samningum og leitast við að ná alþjóðlegu samkomulagi í þeim efnum, hvort sem það er í sambandi við tollamál, á vörusviði, þjónustusviði eða almennt. Sú afstaða sem ég túlkaði felur í sér það mat að menn séu á alröngu spori með því allsherjarfríverslunarfyrirkomulagi sem verið er að herða, verið er að gefa aukna áherslu með Úrúgvæ-samkomulagi núna, menn séu þar á röngu spori. Það er á grundvelli þess sem ég gagnrýni þetta samkomulag og hef áhyggjur af því. Í öðru lagi um afstöðuna til núverandi skipunar mála innan GATT. Ég hef ekki verið andstæðingur þeirrar starfsemi í megintriðum, þ.e. ég hef ekki verið að leggja það til að við segðum okkur frá starfsemi GATT sem hefur verið fram til þessa með verulega öðrum hætti heldur en hér er verið að innleiða þar sem hvert ríki hefur haft neitunarvald. Hér er verið að ganga mun lengra í þessu máli, í rauninni er gerð eðlisbreyting á þessu með því kerfi sem verið er að innleiða með þessari Alþjóðaviðskiptastofnun og það er afskaplega slæmt að þjóðir heims skuli vera að festa sig í slíku neti í stað þess að leita annarra leiða. Það er mikið áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Ég hlýt í framhaldinu að spyrja hv. þm. að því hvort það sé hans skoðun, og af því að ég veit að hann hefur kynnt sér þessi mál til hlítar, að við getum haldið því sem við höfum í dag innan GATT en hafnað þátttöku í Úrúgvæ-lotunni og því sem henni fylgir. Þetta finnst mér vera grundvallaratriði og verður að koma fram því að eins og ég horfi framan í málið, þá sé ég ekki að við höfum þennan kost. Við höfum ekki annan kost ef við ætlum að taka þátt í samstarfinu innan GATT eins og ég sé málið.  Virðulegi forseti. Ég hlýt einnig að vekja athygli á því að hv. þm. svaraði ekki fyrri spurningunni sem ég bar fram varðandi umhverfismálin, hvernig hv. þm. sæi að við gætum leitað lausnar þeirra mála á heimilinu jörð án þess að allir heimilismenn bindist samtökum og þar af leiðandi verði að setja yfirþjóðlegar reglur sem menn verði þá að hlýða. Því að mér fannst þungamiðja í ágætri ræðu þingmannsins sú að það sem væri hvað verst í þessu væri þetta yfirþjóðlega vald í viðskiptamálum. 
             Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Ég taldi mig hafa svarað þessu atriði sem hér er gengið eftir. Ér er ekki andstæðingur þess að ganga til skuldbindandi samkomulags á alþjóðavísu sem horfir augljóslega til heilla og forðar mönnum frá þeim árekstri sem fram undan er að óbreyttri stefnu í sambandi við þennan grundvallarþátt, umhverfismálin. Slíku munu auðvitað fylgja takmarkanir á svigrúmi einstakra þjóða til athafna og umsvifa en það er langt á milli þess að keyra þetta spor án minnsta tillits til umhverfisins og þess að bindast samningum þar sem tekið er tillit til slíkra grundvallarhagsmuna. Varðandi spurninguna um að geta haldið einhverju af þeim ávinningum sem fyrir liggja til þessa þá hef ég skilið málið þannig eins og það liggur fyrir að hagsbætur sem ekki er sagt upp, þ.e. úr gamla samkomulaginu, geti haldist gagnvart þeim ríkjum sem viðurkenna það en gagnvart þeim sem segja því upp falli það úr gildi. Það er því á óvissan að róa í þeim efnum og veit enginn hvað upp kemur í sambandi við það. En ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að ég hef ekki sagt hvernig ég ræð atkvæði mínu í þessu efni og það geri ég þegar til atkvæðagreiðslu kemur.

Virðulegi forseti. Það var einkar athyglisvert að heyra hv. þm. Hjörleif Guttormsson lýsa því yfir að hann væri reiðubúinn til þess að afsala þjóðinni hinu formlega fullveldi í samningum um umhverfismál og spurning hvort það á þá við um einhver önnur svið. En það sem mig langar til að fjalla um í ljósi ræðu hv. þm. er að ef við lítum á hvernig þróun mála hefur verið á undanförnum árum og áratugum þá hygg ég að það sé nokkuð góð fylgni milli þess hversu þjóðir hafa getað tekið myndarlega á umhverfisvandamálum og þess hver velmegun hefur verið mikil og að í rauninni sé hagvöxtur og framfarir forsenda þess að hægt sé að takast á við að leysa umhverfisvandamálin. Í annan stað er fróðlegt að rifja upp að í kringum 1970, að mig minnir, var gefin út fræg skýrsla af svokölluðum Rómarklúbbi þar sem því var spáð að fyrir tíu árum mundu helstu náttúruauðlindir og hráefni heimsins vera upp urin miðað við þær forsendur sem þá voru. En það sem hefur gerst í millitíðinni er einmitt það sem kallað er efnisbylting þar sem einmitt framfarirnar og hagvöxturinn hefur leitt til þess að menn nýta mun betur efni jarðarinnar, orku og annað, en áður var og þessi hamfaralýsing sem var gerð á sínum tíma varð aldrei að raunveruleika. Nú hygg ég að það sé afstaða og trú flestra sem nálægt þessum málum koma að þessi bylting sé áfram í fullum gangi og forsenda þess að þetta geti haldið áfram með þessum hætti og umhverfið geti haldið áfram að lagast séu einmitt framfarir í viðskiptum eins og GATT-samkomulagið nýja gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega eðlilegt og raunar ánægjulegt að fá framkvæmdastjóra Verslunarráðsins, hv. þm. Vilhjálm Egilsson, til þess að fara með sína trúarjátningu í sambandi við alþjóðaviðskipti og hvernig hann metur efnahagsmál. Og þar kemur fram þessi barnslega trú eða réttlæting á því að halda óbreyttri stefnu, þ.e. að hægt sé að plástra. Að svokallaðar efnahagsframfarir með auknum hagvexti og auknum efnahagsumsvifum séu það sem gefur mönnum möguleika til að leysa umhverfisvandann. Þetta hefði einhvern tímann verið kallað á íslensku að pissa í skóinn sinn því að það er í rauninni ekkert annað sem er á ferðinni. Auðvitað má, litið til einstakra atriða, sýna fram á að það kosti peninga að koma við mengunarvörnum og öðru þess háttar. Það er ekki mál mála. Það er að grípa á undirstöðuþættinum, hinni auknu mengun sem fylgir óhjákvæmilega efnahagsstarfsemi þar sem þarf að nota orku, áhrifin á lofthjúp jarðar og annað þess háttar. Fram hjá því verður ekki horfið og það verður ekki plástrað yfir það með þeim hætti sem hv. þm. var að vísa til. Hann skilur ekki undirstöðurnar og túlkun hans á forsögn Rómarklúbbsins eða mati Rómarklúbbsins 1972 um endimörk vaxtar, eins og mig minnir að það heiti á íslensku, The Limits to Growth, að segja að það hafi verið slegið af. Það hafi bara fundist einhver töfralausn með efnissparnaði til þess að koma í veg fyrir þetta allt saman, þetta hefði allt átt að þrjóta fyrir 10 árum. Ég held að hv. þm. þyrfti nú að lesa The Limits to Growth, endimörk vaxtar, frá Rómarklúbbnum og síðari bækur hans einnig til þess að rifja það upp hvað þarna er sagt. Þar er engin spá um þurrð eftir 10 ár eða þess háttar og þar eru auðvitað slegnir fyrirvarar um þær forsagnir sem veittar eru, en grundvallargagnrýnin stendur.

Virðulegi forseti. Það eru margir sem hafa orðið fyrir því að hafa fengið votta Jehóva í heimsókn og þeir komu nokkrum sinnum og voru með það fyrir nokkrum árum að þeir væru búnir að spá fyrir um heimsendi og var tiltekin dagsetning þar höfð í huga. Síðan leið sá dagur og heimsendir varð ekki. Þá finna þeir einhverjar skýringar á þessu og það sama hefur verið að gerast með þennan blessaða Rómarklúbb, að þær hamfaralýsingar sem komu fram í þessari fyrstu skýrslu klúbbsins rættust ekki og af þeim ástæðum m.a. sem ég hef verið að lýsa. Eitt af því sem er jákvætt við þennan samning og kannski það merkilegasta við hann, er það að það eru gerðar skýrari alþjóðlegar leikreglur í viðskiptum og betra kerfi til þess að leysa úr deilumálum. Það er held ég sama hvernig við snúum því máli, það hlýtur alltaf að vera í hag þeim þjóðum sem eru fáar og smáar og eiga lítið undir sér, að það séu til staðar skýrar leikreglur, það séu til staðar möguleikar til þess að leysa úr deilumálum með óháðum hætti. Þess vegna er GATT-samningurinn sérstakt fagnaðarefni einmitt fyrir þjóð eins og okkur Íslendinga. Í annan stað er það mjög merkilegt að þingmaðurinn skuli ímynda sér að það geti verið í þágu hagsmuna okkar Íslendinga að standa fyrir utan þennan samning þegar nánast allar þjóðir heims eru ýmist að gerast stofnaðilar að GATT eða hafa í hyggju að gerast aðilar að þessum samningi. Og hvað er það eiginlega sem þingmaðurinn vill þá að Ísland geri? Hvaða kostur er það sem hann hefur á móti því að gerast aðili að þessum samningi?



Virðulegi forseti. Hv. þm. vék einmitt að því réttilega að þetta eru leikreglur í viðskiptum sem verið er að innleiða með þessu. Það gleymdist bara hitt sem máli skiptir, það er að skilyrðin til að lifa af séu höfð sem mælikvarði í þessum leikreglum sem verið er að innleiða. Og það hjálpar litlu landi ósköp lítið að lenda undir því að þar eru allir á einum báti. Þegar afleiðingar þeirrar blindu stefnu, hagvaxtarstefnu sem svo er stundum kölluð, eru innleiddar þar sem hinn sterki í rauninni fær völdin, fær leikvöllinn, fjölþjóðafyrirtækin sem seilast eðli máls samkvæmt til sífellt meiri áhrifa í alþjóðaviðskiptum, og það hjálpar lítið smáþjóð þó að hún hafi atkvæði að formi til við þær aðstæður sem verða afleiðingin. Spurningin hvort það verði okkur til hagsbóta að standa utan við. Ég hef ekki sagt neitt um það hvort við eigum að vera þátttakendur í þessu eða ekki. Ég hef verið að gagnrýna þessa vegferð. Ég hef verið að gagnrýna þann samning sem hér er verið að innleiða af þeim þjóðum sem hafa þegar staðfest hann. Og ég er ekki í neinum vafa um það að okkur Íslendingum mundi farnast prýðilega og hefðum ágætis efni á því út af fyrir sig að standa utan við. Ég er hins vegar ekkert viss um það að Íslendingar almennt séu undir það búnir að mæta því einir sér. Það þarf vissulega að ná samtökum á alþjóðavettvangi að breyta um stefnu. Við gerum það ekki einir sér og þannig verður að sjálfsögðu að meta málið.

Hæstv. forseti. Það er öllum ljóst hversu mjög við Íslendingar erum háðir alþjóðaviðskiptum og þar af leiðir að að sjálfsögðu verðum við að vera aðilar að þeim helsta alþjóðlega viðskiptasamningi sem er í gildi á hverjum tíma. Það er ekki þar með sagt að við séum ánægðir þar með alla hluti og vildum ekki gjarnan að ýmsu væri þar á annan veg háttað. Það tók mörg ár að undirbúa þann samning sem nú er hér til umræðu og afgreiðslu af hálfu Alþingis og þar reyndu þjóðirnar að sjálfsögðu að gæta sinna hagsmuna og fá sem mest út úr þeirri niðurstöðu sem þar varð svo að lokum fengin. En lengi var tekist á um mjög mikilvæg málefni. Ég get tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Austurl. áðan, um áhyggjur yfir því hver áhrif þessi samningur muni í reynd hafa á okkar mannlíf. Ég vil í því sambandi aðeins minnast á viðhorf Alþjóðabændasamtakanna til umhverfismála og þar með þessa samnings. Þessi samtök, Alþjóðabændasamtökin, höfðu lítt haft afskipti af þessum umhverfismálum fyrr en haldin var ráðstefna hér í október 1991 og á henni var lagður grundvöllur að þeirri vinnu sem síðan hefur verið unnin á vegum Alþjóðabændasamtakanna. Fyrsti áfanginn var lokaundirbúningur að ráðstefnunni í Ríó og á grundvelli samþykkta sem gerðar voru á ráðstefnunni hér í Reykjavík höfðu bændasamtökin sín áhrif þar. Hins vegar var þessi Úrúgvæ-samningur svo langt á veg kominn að það var orðið of seint að hafa áhrif á grundvallaratriði hans, en það var strax lögð áhersla á það að slík vinna þyrfti að hefjast sem allra fyrst og sem betur fer mun hún nú vera hafin, til þess að leggja grunn að breytingum á þessum alþjóðasamningi. Það er vissulega rétt sem hv. 4. þm. Austurl. sagði, að það er vont að gera samning sem að sumu leyti stefnir í öfuga átt en stundum virðast staðreyndirnar þurfa að koma nógu skýrt í ljós til þess að menn hverfi frá villu síns vegar. Ég tel að Íslendingar eigi að leggja sig fram um að vinna að þessum málum og það hljóti þeir að verða að gera í samstarfi við aðrar þjóðir, því aðeins næst árangur. Í samræmi við það að ég tel að Íslendingar eigi að standa þarna vel að verki eins og þeir geta, þá hef ég staðið að flutningi þáltill. um fund á Þingvöllum árið 2000, sem sérstaklega mundi þá fjalla um umhverfis- og friðarmál. Það má einnig spyrja sig að því hver áhrif þessa samnings muni verða. Það hafa margir erlendir aðilar vakið athygli á því aukna valdi sem hinir stóru fjölþjóðaauðhringir, viðskiptaauðhringir, munu hafa og hafa jafnvel sagt að þessi samningur sé samningur í þágu þeirra, en hins vegar óttast að hin jákvæðu áhrif fyrir þróunarþjóðirnar, sem var og er yfirlýstur tilgangur þessa samnings, að þau áhrif munu verða of lítil og jafnvel neikvæð þegar upp verður staðið vegna þess gífurlega valds sem þessir viðskiptahringir hafa. Vissulega er það, má segja, yfirþyrmandi ef reynt er að skyggnast og kynna sér það vald sem er t.d. hjá hinum alþjóðlegu verðbréfamörkuðum og þau áhrif sem þeir hafa á gengi gjaldmiðla og önnur mikilvæg áhrif á verðmæti í heiminum. Því miður þá getum við Íslendingar orðið leiksoppar þessa kerfis þegar gengisskráningin fer að ráðast algerlega af slíkum viðskiptum og því ekki gott að segja hvað framtíðin ber í skauti sínu að þessu leyti. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að þessum atriðum, en vildi leggja áherslu á að það eru ekki eingöngu jákvæðar hliðar sem þessi samningur hefur í för með sér fyrir okkur og aðrar þjóðir, þó að vissulega vilji ég vona að sá jákvæði ávinningur verði sem mestur og það takist að komast að samkomulagi um að draga úr hinum neikvæðu áhrifum. Þá vil ég víkja aðeins að þessu máli eins og það snýr við okkur hér á Alþingi. Ég sat fundi utanrmn. í gær þegar lokið var umfjöllun um það og hér hefur nú verið lýst áður hvernig sú vinna gekk fyrir sig. Það kom því miður í ljós að undirbúningsvinna ríkisstjórnarinnar að þessu máli var öll í molum og það var ákaflega fátæklegt sem þar var lagt fram eins og kemur í ljós á þeim fylgiskjölum sem eru með nál. meiri hluta utanrmn. Það stingur mikið í stúf við þá vinnu sem nágrannar okkar, t.d. Norðmenn, inntu af hendi til að undirbúa gildistöku samningsins þar sem þeir lögðu fram vel útfært frv. strax í byrjun október þegar stjórnþingið kom til fundar og afgreiddu það nú fyrir jól áður en til gildistöku samningsins kemur. Það kom fram hjá hv. frsm. meiri hluta utanrmn. að þessi vinna Norðmanna var til umræðu í utanrmn. og þá jafnframt að þangað væri að sækja góðar fyrirmyndir að þeirri vinnu sem nú verður að fara að taka upp úr því að hún hefur ekki verið innt af hendi á vegum íslenskra stjórnvalda. Það sem fyrst og fremst kom fram af hálfu ríkisstjórnarinnar var yfirlýsing sem birt er sem fskj. með nál. frá samstarfsnefnd á vegum ríkisstjórnarinnar. Það var strax ljóst að hún gat ekki orðið neinn samkomulagsgrundvöllur við afgreiðslu málsins. Þar má t.d. benda á það sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,, . . . og veita megi innlendri framleiðslu þá vernd sem henni er óumdeilanlega nauðsynleg til þess að geta lagað sig að breyttum aðstæðum.`` Ég býst við að flestum sé ljóst miðað við þá umræðu sem fram hefur farið um þessi málefni landbúnaðarins í sambandi við GATT-samninginn að þá yrði það ekki mikil vernd ef hún skyldi ekki ganga lengra en það að allir gætu orðið sammála um að hún yrði. Þessi yfirlýsing gengur því í þveröfuga átt við það sem varð niðurstaðan hjá utanrmn. í þeirri viðbót við þáltill. sem samkomulag var um að bæta við og kveður á um það að tollabreytingar skuli vera gerðar með hliðsjón af GATT-tilboði Íslands sem ríkisstjórnin sendi en í því tilboði liggja fyrir þær tölur sem reiknaðar voru út að væri heimilt að setja inn í tollskrá, tollaígildi, þegar samningurinn tæki gildi. Norðmenn hafa lagt þessar tölur til grundvallar við sína tollskrárbreytingu og reiknað það út nákvæmlega allt fram til ársins 2000. Í þessari viðbótartillögu er einnig tekið fram að landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir og það þýðir þá að sjálfsögðu það að hann mun fjalla um allar þær vörur sem eru í tollkafla I--XXIV sem fjalla um landbúnaðarvörur að undanskildum III. kaflanum þar sem er fiskur. Það hefur verið bent á það áður í umræðunum að þetta samkomulag utanrmn. stingi algerlega í stúf við þær yfirlýsingar sem hæstv. utanrrh. hefur gefið og kom hvað skýrast fram í viðtali við hann í fjölmiðlum í gærkvöldi. Mér fannst það vera dapurlegt svo ekki sé meira sagt að heyra hæstv. utanrrh. íslensku þjóðarinnar fagna því að nú væri hægt að fara að sækja vald erlendis frá til þess að taka fram fyrir hendur á íslenskum stjórnvöldum og taka af þeim ráðin til að ná sér niðri á íslensku þjóðfélagi. Það er vissulega ekki gott að slíkt viðhorf skuli koma fram hjá þeim fulltrúa íslensku þjóðarinnar sem hefur borið ábyrgð á samningagerð við erlendar þjóðir síðustu árin og undirstrikar að það var því ekki að ástæðulausu sem viðbrögð hans vöktu tortryggni hjá þeim sem vildu halda fram okkar hagsmunum. Í nefndarálitinu frá meiri hluta utanrmn. er minnt á mikilvægan fyrirvara í GATT-tilboði Íslands um varnir gegn dýrasjúkdómum og nauðsyn þess að þeirra sé gætt við framkvæmd samningsins. Það hefur orðið íslensku þjóðinni dýrkeypt þegar hættulegir dýrasjúkdómar hafa borist til landsins og með greiðari samgöngum verður að leggja enn þá meiri áherslu á að reyna að gera allt sem hægt er til að verjast þeim. Það er líka enn þá mikilvægara þegar það er að koma í ljós hversu mikils virði það er að geta framleitt vörur sem eru hreinar og lausar við öll óæskileg efni hvort sem það er vegna einhverra sjúkdóma eða efna sem talið er óhjákvæmilegt að nota til þess að verjast þeim. En slík lyf gegn sjúkdómum við ræktun og framleiðslu matvæla hefur á síðustu áratugum orðið gífurlegur mengunarvaldur í mörgum löndum og er það mikið atriði fyrir okkur að losna við slíkt. Því verður aldrei of mikil áhersla lögð á þennan þátt og því nauðsynlegt að standa rækilega á þeim fyrirvara sem þar var gerður og gæta þess að þar verði hvergi slakað á. Ég lýsti því yfir hér áðan að mig langaði að bera fram fyrirspurn til hæstv. landbrh. Ég vil spyrja að því hvort hann sé ekki í húsinu.

Hæstv. landbrh. er ekki í húsinu eins og er.

Ég hafði boðað það hér að ég vildi bera fram spurningu við hann um reglugerð vegna jöfnunargjalda vegna útflutnings sem hæstv. forsrh. lýsti hér yfir áðan að væri mjög mikilvægt að kæmi sem allra fyrst en vísaði málinu að öðru leyti til hæstv. landbrh. Ég vil þá vonast til þess að ég fái tækifæri til þess síðar við þessa umræðu að bera þá fyrirspurn fram til hæstv. landbrh. svo að hann geti tjáð sig um það hvernig það mál stendur og gefið fyrirheit um það hvenær hún muni sjá dagsins ljós. Ég ætla þá ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta mál að þessu sinni. Ég legg sem sagt áherslu á það að hér er um að ræða samning sem við Íslendingar hljótum að verða aðilar að og jafnframt því sem ég læt ítrekað í ljós vonbrigði mín yfir því hversu lítið hefur miðað undirbúningi ríkisstjórnarinnar að því að koma honum í framkvæmd og gera hann framkvæmanlegan og því láta í ljós vonbrigði að það skuli verða að afgreiða hann við slíkar aðstæður hér á Alþingi. Við því varð ekki gert úr því sem komið var á þessum fáu dögum á milli jóla og nýárs, sem við höfum til umráða að þessu sinni, en tel að með því víðtæka samkomulagi sem náðist í utanrmn. sé mörkuð mikilvæg stefna um það hvernig þar eigi að standa að verki þegar að því kemur að Alþingi muni ganga frá þeim málum.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mikilvægt mál, þ.e. till. til þál. um fullgildingu á samningi um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar. Það eru ýmsar hliðar á þessu máli. Ég ætla í máli mínu að minnast einkum og sér í lagi á mikilvægi samningsins fyrir Ísland öðrum þræði en einnig á þau tök sem tekin hafa verið á landbúnaðarþætti GATT-samkomulagsins frá Úrúgvæ af hv. utanrmn. Alþingis og landbn. þingsins. Mikilvægi þessa samnings fyrir Ísland er í raun og veru mjög augljóst. Allir áfangar í GATT-samstarfinu hafa verið Íslandi mikilvægir, þessi ekki síst. Tryggingarnar sem felast í þessum samningi og reglurnar um viðskipti sem boða í raun og veru vaxandi frelsi í alþjóðaviðskiptum eru þjóð sem lifir í bókstaflegri merkingu þess orðs á alþjóðlegum viðskiptum afar brýnar. GATT-samkomulagið eða þau þrep sem menn hafa náð í samningum innan GATT hafa sífellt tryggt betur og betur stöðu smáríkja í alþjóðaviðskiptum með þeim hætti sem þessi smáríki hefðu ekki getað tryggt sér öðruvísi. Samningar af þessu tagi eru því sérlega mikilvægir fyrir smáríki og samstarf á sviði alþjóðaviðskipta er ekki síst þeim í hag. Að því er varðar þá nýjung í þessu þrepi samninganna að þeir ná nú til landbúnaðarvara þá mun sú ákvörðun til lengri tíma litið verða til þess að draga úr styrkjakerfi í landbúnaði og verndarstefnu en slík stefna hefur um langt skeið dregið verulega úr því að markaðskerfi skapaðist í alþjóðlegum viðskiptum með landbúnaðarvörur. Þetta mun hafa víðtæk áhrif en að sama skapi mun það leiða til þess að um alllangt aðlögunartímabil verður að ræða þar sem þjóðir heimsins munu leitast við að tryggja hagsmuni síns landbúnaðar á meðan þessi umskipti í anda GATT-samkomulagsins verða. Ef svo fer sem horfir, þá mun þetta leiða til þess að almennt verður viðurkennt að landbúnaðarafurðir ganga þjóða í millum í viðskiptum á undirverði. Það hefur skapast það viðhorf, einkum og sér í lagi í hinum iðnvæddu ríkjum, vestrænum ríkjum, sem hafa haft efni á því að greiða niður landbúnaðarvörur, að neytendum hefur í raun og veru verið komið upp á það að líta þannig á landbúnaðarvörur að þær eigi að vera ódýrar, mun ódýrari en sem nemur framleiðslukostnaði. Ef GATT-samkomulagið að því er varðar landbúnaðarafurðirnar og viðskiptin með landbúnaðarvörur nær tilgangi sínum, þá mun það leiða til þess að landbúnaðarafurðirnar, matvælin, munu fá nýjan sess í neyslumunstrinu, munu fá viðurkenningu í neyslumunstrinu sem framleiðsluvara sem kostar meira í framleiðslu en menn hafa almennt verið fúsir til þess að viðurkenna hingað til. Með þessari breytingu, ef hún næst fram með eðlilegum hætti, mun þetta breyta verulega stöðu þeirra ríkja sem eru þannig sett að landbúnaðarframleiðsla skiptir miklu fyrir hagkerfi þeirra. Þar á meðal eru t.d. allmörg ríki þriðja heimsins sem hafa liðið stórkostlega fyrir millifærslu og styrkjakerfi í landbúnaði, fyrir lágt verð í landbúnaði sem hefur verið haldið uppi með styrkjakerfi og millifærslum. Þetta mun einnig bæta stöðu þeirra sem hafa verið að draga úr styrkjum við landbúnaðinn og þar eru Íslendingar framarlega í flokki. Þegar til lengri tíma er litið mun þessi samningur um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og árangurinn sem náðist í Úrúgvæ-lotunni leiða til þess að það verða heilbrigðari heimsviðskipti með landbúnaðarvörur og það mun leiða til hærra verðs á landbúnaðarvörum en hinn falski búvörumarkaður, sem hefur t.d. þrifist í Evrópu, hefur verið reiðubúinn til að viðurkenna. Á sama hátt er mjög mikilsvert að hér á Alþingi hefur orðið breið samstaða um það að tryggja hagsmuni íslensks landbúnaðar á því tímabili sem það tekur að breyta alþjóðlegum viðskiptum með landbúnaðarvörur í anda GATT-samkomulagsins. Þetta breiða samkomulag mun tryggja það að hagsmunum íslensks landbúnaðar verður ekki fórnað vegna meintra stundarhagsmuna neytenda. Langtímahagsmunir neytenda standa hins vegar augljóslega til þess að landbúnaðurinn fái eðlileg vaxtarskilyrði og eðlilega verðmyndun á sínum framleiðsluvörum. Það er ástæða til þess að leggja áherslu á það að þetta breiða samkomulag endurspeglar skilning þingmanna á því hversu mikilvæg matvælaframleiðslan og landbúnaðarframleiðslan er fyrir Íslendinga, hversu mikilvæg þessi framleiðsla er fyrir atvinnulíf, en ekki aðeins fyrir atvinnulíf heldur fyrir menningu Íslendinga í heild. Við erum öðrum þjóðum fremur matvælaframleiðsluþjóð og menning okkar, ekki einungis verkmenning okkar heldur menning okkar í heild dregur mjög dám af þessu hlutverki okkar, hlutverki matvælaþjóðarinnar og þetta hlutverk stendur djúpum rótum í þjóðfélaginu. Þessi þáttur í atvinnulífi okkar og menningu hefur ekki aðeins afgerandi þýðingu fyrir mjög stórar greinar atvinnulífsins eins og t.d. matvælaiðnaðurinn, heldur hefur þetta líka verulega þýðingu fyrir aðrar atvinnugreinar og sérstaklega fyrir framtíðarþróun greina eins og t.d. ferðamennsku. Þar sem ferðamennska hefur náð mestum hagnaði, þar sem arðsemi er mest í ferðamennsku, þar er hún samofin matvælaframleiðslu og þeirri menningu sem þrífst í kringum matvælaframleiðsluna. Þetta er kannski eitt af því sem við Íslendingar eigum eftir að þróa, það er að tengja betur saman hagsmuni matvælaframleiðslunnar á Íslandi og ferðamennskunnar. Það samkomulag sem hefur náðst í sambandi við þetta mál, endurspeglar fullan skilning á mikilvægi landbúnaðarframleiðslunnar og matvælaframleiðslunnar í heild og það er mjög jákvætt. Hér hafa orðið verulegar umræður um það hvort í GATT-samkomulaginu séu fólgnar sérstakar hættur varðandi umhverfismál. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að þær umræður hafi farið inn á nokkrar villigötur. Er viðskiptafrelsið sem slíkt og umhverfissjónarmið ósættanleg fyrirbæri? Er hægt að halda því fram í ljósi einhverrar sögulegrar reynslu að áætlanabúskapur og skipulagning hafi leitt það í ljós að þar sé umhverfismálum betur komið heldur en þar sem viðskiptafrelsi ríkir? Ég held að það sé mjög hæpið að halda slíku fram. Sennilega er það óvíða sem hugmyndafræði skipulagshyggju og áætlanabúskapar hefur gengið eins langt eins og í Sovétríkjunum fyrrverandi eða eins og í Austur-Þýskalandi sem þá var. Á fáum landsvæðum í heiminum hafa mistök í umhverfismálum orðið eins átakanleg og einmitt þar. Ég hygg að kannski hafi þessi mistök komið einna berast í ljós á því svæði í fyrrverandi Austur-Þýskalandi umhverfis Leipzig og fleiri góðar borgir þar sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var við nám og naut aðstöðu til þess að öðlast skilning á heiminum og umhverfismálum alveg sérstaklega. Eins og stendur nú þá eru þessi öfl sem kenna sig við viðskiptafrelsi þó að þau feti ekki alltaf þá slóð alveg þráðbeina, þá eru það þessi öfl sem kenna sig við viðskiptafrelsi og markaðshyggju í Þýskalandi og í Vestur-Evrópu almennt, að gera það sem þau geta til þess að hreinsa upp eftir áætlanabúskapinn í Austur-Evrópu og er nú ærinn starfi þar fyrir hendi. Ég get ekki fallist á það að viðskiptafrelsi í sjálfu sér og umhverfissjónarmið séu ósættanleg. Þó að ég sé sammála þeim sjónarmiðum sem hafa komið hér fram að það séu allmiklar eyður í þetta viðskiptafræðisamkomulag um umhverfismálin. Það er hárrétt. Það eru eyður þar og hefði ég gjarnan viljað sjá tekið betur á þeim málum. En að fara að leggja saman tvo og tvo og segja sem svo að viðskiptafrelsi gangi beinlínis á hagsmuni umhverfismála er afar hæpin hugmyndafræði. Við þurfum að sjálfsögðu að vinna í þágu umhverfismála og viðskiptafrelsis í senn og þessi sjónarmið eru sættanleg. Ég vil taka það fram alveg sérstaklega að eitt af því sem háir umhverfismálum í fyrrverandi Sovétríkjunum, þ.e. Rússlandi, er skortur á hagvexti. Það er sóun á náttúruauðlindum. Það er léleg nýting á raforku. Það er léleg nýting á hráefnum, auðlindum Rússlands. Bætt tækni, bætt nýting, betri nýting orkunnar og minni sóun auðlinda er einmitt það sem hin vestrænu ríki eru nú að reyna að hjálpa Rússlandi til þess að ná tökum á til að ná meiri hagvexti og minni sóun á náttúruauðlindum. Ég held að þessi kenning að hagvöxturinn gangi beinlínis gegn markmiðum umhverfisverndarinnar sé orðin tímaskekkja. Þetta var útbreidd kenning en við nánari skoðun þá stenst hún ekki og það er ekki hægt að ímynda sér að við náum verulegum árangri í umhverfismálum nema við byggjum á hagvexti en auðvitað þarf grundvöllur hagvaxtarins að vera heilbrigður. Um það hygg ég að við hv. þm. Hjörleifur Guttormsson getum verið sammála. Við getum ekki náð tökum á umhverfismálum með því að hafna hagvaxtarþættinum. Það gengur ekki upp. Ég hefði því viljað mælast til þess að í þessum umræðum um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar um GATT-samkomulagið og þá áfanga sem við höfum náð á þeirri braut þá færu menn ekki inn á þær brautir að telja að viðskiptafrelsi og umhverfissjónarmið séu ósættanleg markmið. Það er einnig rétt að geta þess hér að þær hömlur, sem hafa verið á viðskipti með landbúnaðarafurðir, hafa ekki virkað í þágu umhverfisverndar. Þær hafa m.a. leitt til þess að þjóðir sem eru landbúnaðarþjóðir í eðli sínu en hafa ekki fengið eðlilegt markaðsverð fyrir sínar afurðir hafa sótt í ýmsar auðlindir eins og t.d. skóga. Þetta hefur gerst í stórum stíl í Asíu, í Suður-Ameríku og Afríku þar sem auðlindum af þessu tagi hefur verið eytt, m.a. vegna þess að landbúnaðarafurðir hlutu þar ekki eðlilega markaðssetningu vegna niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum. Það má ekki skilja orð mín svo að ef og þegar almennur markaður verður orðinn fyrir landbúnaðarvörur með eðlilegri hætti heldur en verið hefur vegna viðskiptahamla þá munu ekki skapast nein umhverfisverndarmál vegna þess. Það má ekki skilja orð mín þannig. Því fer víðs fjarri. Það munu skapast sérstök umhverfisvandamál vegna þess að viðskipti með landbúnaðarafurðir verða frjálsari. Það er rétt. En það mun einnig létta af ýmsum þeim þrýstingi sem hefur verið á því að menn gengju virkilega á verðmætar auðlindir náttúrunnar eins og t.d. skóga heimsins til þess að bjarga sér út úr þeim efnahagsógöngum sem höft á landbúnaðarviðskiptin hafa skapað. En þetta er flókin mynd. Ég tek undir það sem menn hafa sagt hér, það hefði verið ákjósanlegt að taka á þessum umhverfismálum að svo miklu leyti sem það er hægt í samningum af þessu tagi en að þeir áfangar sem náðst hafa innan GATT séu með þeim hætti að þeir gangi þvert á sjónarmið umhverfisverndar það get ég ekki fallist á. Ég hygg að menn þurfi að taka þessi mál allt öðrum tökum ef þeir vilja sjá einhvern árangur á þessum báðum sviðum, þ.e. viðskiptasviðinu annars vegar og umhverfissviðinu hins vegar. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég hygg nú raunar að hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. e., hafi beint orðum sínum e.t.v. frekar að öðrum ræðumönnum hér en þeirri sem hér stendur. Við kvennalistakonur gagnrýnum skort á umhverfisáherslum í samningnum og það er megingagnrýni okkar á þann samning sem hér er til umræðu og ég held að hv. þm. geti ekki annað en tekið undir að sáralítið er tekið á þessum málum. Þrátt fyrir það skapast ákveðnar aðstæður við gerð samningsins eins og hann kom réttilega inn á undir lok ræðu sinnar sem valda auknum heimsviðskiptum og þau viðhorf sem þar ráða ferðinni eru fyrst og fremst hagsmunir stórfyrirtækja. Þetta er að sjálfsögðu atriði sem getur mjög stangast á við umhverfismál. Það hafa verið umræður um að taka sérstaklega á umhverfismálum varðandi gerð slíkra stórra viðskiptasamninga og þetta er sýnu stærsti samningurinn sem um er að ræða. En þessi sjónarmið hafa því miður ekki enn þá náð fram. Ég er hins vegar bjartsýn kona og tel að þróunin í heiminum verði sú að í framtíðinni verði betur gætt að þessum málum. En það gerist ekki nema stöðug umræða og stöðugur þrýstingur sé í þá átt.

Virðulegi forseti. Ég hlýddi á málflutning hv. 9. þm. Reykn. Ég hef sagt í ræðu minni að ég geti fallist á að ekki hafi verið tekið á umhverfisþættinum. Ég er hins vegar honum efnislega ósammála um að það geti verið gild rök til þess að hafna að taka jákvæða afstöðu til þessa máls sem hér er til umfjöllunar. Annað atriði sem hann rétt drap á hér en ég kom lítið að í ræðu minni var það hvort þessi samningur sem slíkur og þeir áfangar sem við höfum náð innan GATT skapi eitthvert sérstakt gósenland fyrir stórfyrirtæki eins og hér hefur komið fram bæði hjá hv. síðasta ræðumanni og einnig frá fleiri ræðumönnum. Þetta leyfi ég mér að draga mjög í efa. Ég held að það sé hægt að færa mjög sterk rök fyrir því að það séu einmitt þvert á móti smærri fyrirtækin sem hafa blómstrað einmitt í krafti þeirra áfanga sem náðst hafa í gegnum GATT. Það eru ekki stórfyrirtækin sem eiga sinn varnaraðila í GATT. Þvert á móti hefur sýnt sig að það eru smærri og meðalstór fyrirtæki sem hafa tekið að blómstra undir þeim áföngum sem við höfum náð í gegnum GATT.

Virðulegi forseti. Það mun útheimta meiri ræðuhöld en ég hef stefnt að í þessu mikilsverða máli að fara nánar út í seinasta efnisatriði í svari hv. þm. En ég held að ég geti ekki annað en ítrekað fullyrðingu mína og sannfæringu mína um að ég held að fyrst og fremst hafi hagsmunir hinna stærri fyrirtækja ráðið ferðinni. Ég held að það þurfi ekki að vera neitt feimnismál vegna þess einfaldlega að þau hafa sterkust ítök í viðskiptaheiminum hér og nú. Hins vegar varðandi það að smá og meðalstór fyrirtæki hafa blómstrað þá held ég að það sé ekki vegna neinna slíkra viðskiptasamninga heldur þvert á móti vegna þess að þetta eru lífvænlegar stærðir. Þetta eru fyrirtæki sem hafa miklu meiri aðlögunarhæfileika og að mörgu leyti meiri vaxtarbrodda í sér vegna þess að auðveldara er að vera með ákveðið frumkvæði og sveigjanleika og nýsköpun í þessum smáu og meðalstóru fyrirtækjum. Ég held að það sé eðli þeirra vegna en ekki vegna þess að hagsmuna þeirra hafi verið sérstaklega gætt sem þau hafa sýnt sig að vera kannski það sem hagvöxtur hefur fyrst og fremst byggt á. Raunverulegur hagvöxtur og sá hagvöxtur sem ég held að sé í mun meiri sátt við umhverfið en uppgangur stórjöfra af hvaða tagi sem eru.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er þarna um að ræða að því er ég tel grundvallarmisskilning af hálfu hv. 9. þm. Reykn. Það gildir nákvæmlega það sama um smáfyrirtæki og um smáþjóðirnar. Það eru fyrst og fremst smáfyrirtækin og smáþjóðirnar sem fá sinn hlut réttan í samningum af þessu tagi. Smáfyrirtækin og -ríkin sem hafa ekki burði til að tryggja hagsmuni sína öðruvísi en með alþjóðlegum samningum af þessu tagi. Það eru því eðli málsins samkvæmt fyrst og fremst smáfyrirtækin og meðalstóru fyrirtækin sem njóta góðs af þeim áföngum sem við höfum náð í gegnum GATT-samkomulagið.

Virðulegur forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm., m.a. sá síðasti ræðumaður hér vék að umhverfisþættinum í sambandi við þetta stóra mál. Mér fannst gæta meiri skilnings hjá honum en t.d. hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmi Egilssyni, sem ég átti smávegis orðastað við hér síðast á eðli þessa vanda. Það þykir mér vænt um. En ég vildi aðeins víkja að því sem kom fram í máli hv. þm. Tómasar Inga Olrich að það væri einhverjar fyrirmyndir að sækja í þjóðfélagskerfi í Austur-Evrópu sem liðið er undir lok og hefur fallið fyrir borð í boðaföllum sögunnar. Þar hefði verið að vænta einhvers annars sem hægt væri að vísa til í sambandi við samhengi efnahagsstarfsemi og umhverfis. Svo er alls ekki. Það þjóðfélagsmynstur, sem þar var keyrt fram með miðstýringu og mikilli harðneskju, byggði einmitt á því að auka sem mest efnislega framleiðslu sem meginmarkmið og setti málið fram svo vitnað sé til leiðtoga þar eins og Khrústsjovs og kannski fleiri að það væri markmiðið að yfirtrompa, að vinna hið efnahagslega kapphlaup við Vesturlönd og þeim mundi takast það. Í þessu skipulagða kapphlaupi var gífurlega miklu fórnað, ekki síst umhverfishagsmunum eins og dæmin sanna og við blasir. Það er síst til að vísa til einhvers af þeim toga. En grundvöllurinn var í rauninni sá sami, markmiðið var efnisleg framleiðsla og samkeppni um það sem eitthvert meginmarkmið. Ekki er tími til að víkja að fleiri þáttum sem hv. ræðumaður nefndi en ég vildi koma þessu á framfæri.

Virðulegi forseti. Sá samanburður á viðskiptafrelsi annars vegar og markaðsbúskap og hins vegar á áætlunarbúskapnum sem viðgekkst í Sovétríkjunum fyrrverandi er bara einfaldlega vegna þess að við höfum þarna sláandi dæmi um það hvernig tekið er einmitt á umhverfismálunum annars vegar þar sem markaðsbúskapur þrífst og viðskiptafrelsi er haft í hávegum og hins vegar þar sem menn ætla sér að stjórna þessu að bestu manna yfirsýn eins og hefur nú alltaf verið áætlunin hjá þeim sem hafa lagt fyrir sig áætlunarbúskap. Það er nú ekki svo að ekki hafi verið tekið á umhverfismálunum í Sovétríkjunum, þvert á móti, þar voru á pappírnum umhverfismálin í besta lagi. Þeir voru forusturíki í umhverfismálum eftir því sem þeir sögðu sjálfir og hagvöxturinn var þar líka í besta lagi. Hagvöxturinn var þar til fyrirmyndar sögðu þeir og voru forusturíki í hagvexti að þeirra eigin mati. Svo kom í ljós þegar menn fóru að skoða þetta vísindalega að umhverfismálin höfðu bara gjörsamlega verið látin eiga sig. Þau voru bara til á pappírum, bara til í áróðursráðuneytinu. Það var mjög svipað með hagvöxtinn, satt best að segja. Hann var líka bara til á pappírnum. Ég tek bara dæmi úr þeim raunveruleika sem við þekkjum þar sem menn nota annars vegar markaðsbúskap þar sem hægt er að færa umhverfismálin inn í markaðskerfið og láta þau fá sinn prís og svo hins vegar áætlunarbúskapinn þar sem menn ætla sér að bestu manna yfirsýn að stýra þessum málum og telja að með skipulagningu og áætlunarbúskap sé hægt að leysa þessi mál.

Virðulegur forseti. Þetta var nú heldur rýrt. Sannleikurinn er sá að í Sovétríkjunum sálugu var því ekki haldið sérstaklega á lofti að þau væru fyrirmyndarríki í umhverfismálum. Sannleikurinn er sá að þau tóku ekki þátt í neinni alþjóðlegri viðleitni til að leysa þann vanda. Þau mættu ekki á Stokkhólmsráðstefnuna 1972, þau sátu heima ásamt öðrum ríkjum í Austur-Evrópu og voru ekki þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi. Þetta blasti við. Það getur vel verið að einhverjar ræður hafi verið haldnar heima fyrir en þetta var öllum ljóst sem fylgdust með þessum málum. Ég kynntist þessu á meðan ég var þar austan tjalds og sannarlega var það ekki til fyrirmyndar hvernig á þeim málum var haldið og máttu allir sjá sem fóru þar um. Hitt er annað mál að þegar málin eru gerð upp og litið yfir kemur margt í leitirnar eins og hlýtur að vera þar sem um er að ræða lokað kerfi þar sem gagnrýnin rödd almennings fékk ekki að njóta sín. Því er alveg ljóst að þarna varð stórfelldur ófarnaður. Hitt er svo annað mál að markaðsbúskapur sem byggir á því módeli, sem hér er verið að keyra fram, leysir ekki vandann, síður en svo. Það sem er að gerast núna jafnhliða því sem tilraunir eru uppi um til þess að hreinsa upp í Austur-Evrópu, sem mun kosta mikið, er jafnframt viðleitni í þá átt að komast yfir náttúruauðlindir Austur-Evrópu, m.a. með þeim orkusáttmála sem viðskrh. Alþfl. var að undirrita núna. Megininntak hans var að komast yfir náttúruauðlindir og olíuauðlindir, sem sagt orkuauðlindir Austur-Evrópu, til að herða á hagvextinum með þeim umhverfisáhrifum sem það hefur. Það sem skiptir máli í þessu sambandi það er sú raunverulega mengun sem verður og með aukinni framleiðslu eykst hún óhjákvæmilega samhliða aukinni orkunotkun sem því fylgir. Ég tók dæmið af Kína, því mikla flaggskipi sem margir eru að hampa hér, m.a. þingmenn Sjálfstfl., þar sem tekur steininn úr og mun nú muna um þegar þeir fara að reyna að knýja fram sitt kerfi eftir vestrænni fyrirmynd.

Virðulegi forseti. Ég vil enn vekja athygli á því að hv. þm. hefur sett sem andstæður viðskiptafrelsi og áætlunarbúskap hins vegar. Ekki endilega áætlunarbúskap eins og Sovétríkin stunduðu en áætlunarbúskap engu að síður. Ég vil aðeins geta þess að að því er varðar Sovétríkin þá var hvað eftir annað fullyrt að þar væru umhverfismál í lagi á sama hátt og það var fullyrt að atvinnuleysi væri ekki til og að verðbólga væri ekki til heldur. Þetta var hluti af þeirri ímynd sem þeir sköpuðu sér. Það er einu sinni svo að sá aðili sem hefur fengið það hlutverk að hreinsa til eftir þennan ósóma í austurvegi er markaðshagkerfið og það vinnur að þessu. Vinnur það að því bara til að komast að nýjum auðlindum? Er málið svona einfalt, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson? Nei, að sjálfsögðu er það ekki svona einfalt vegna þess að hluti af því sem verið er að gera nú í Austur-Evrópu með aðstoð og tæknilegri ráðgjöf frá Vestur-Evrópu er að stuðla beinlínis að því að náttúruauðlindum sé ekki sóað. Að menn fái þar betri tækni til að nýta raforkuna m.a. til að flytja raforku m.a., til þess að draga úr mengun. Vegna þess að hin vestrænu ríki líða nú fyrir mengunina frá Mið-Evrópu og Austur-Evrópu. Mér finnst alveg ástæðulaust af hv. þm. að vera að draga úr þeim markmiðum sem Vestur-Evrópuríkin hafa sett sér með þessu samstarfi, m.a. Evrópusambandið sem hefur unnið mikið verk á þessu sviði. Þó þeir fari ekki alltaf þær leiðir sem mér hugnast hafa þeir engu að síður lagt áherslu á þennan þátt málsins.

Virðulegi forseti. Hér eru vissulega nokkur tímamót en þau hefðu getað verið ánægjulegri og við fram úr friðarjólum haldið friðaráramót. Þetta hefði getað gerst hefði það samkomulag sem hér er verið að staðfesta með því að fullgilda svonefnt GATT-samkomulag frá 15. apríl átt sér skemmtilegri aðdraganda en raun ber vitni því að á þessi tímamót ber skugga. Það er sami skugginn sem sl. 7 ár hefur legið yfir landbúnaðarmálum á Íslandi og birtist með síendurteknum hætti og kemur enn og nú fram sem er hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson. En það ber vissulega að fagna sameiginlegri vinnu utanrmn. og vegna hennar eru þessi mál leyst í bili. En ánægja hæstv. utanrrh. með verk nefndarinnar kemur í ljós með þeim orðum hans að hann kallar störf nefndarinnar hnoð. En þrátt fyrir ákveðinn varnarsigur skulu menn gera sér þess grein að enn leikur hæstv. utanrrh. lausum hala í þessum málum. Hann er fulltrúi Íslands erlendis ásamt sínum undirmönnum og kemur þar einn við sögu. Ég hitti hæstv. utanrrh. í gærmorgun og honum var glatt í skapi og við tókum tal saman um GATT. Nú væri allt í lagi, Alþfl. mundi ekki gera athugasemd og nú væri bjart og blítt fram undan. Okkur kom saman um að batnandi manni væri best að lifa og meira að segja stórbatnandi. Þetta var í gærmorgun. Síðan komu fjölmiðlaviðtöl  Frá því að hæstv. utanrrh. undirskrifaði GATT-samninginn 15. apríl, eða fyrir nær 9 mánuðum síðan, hefur verið unnið að því innan ríkisstjórnarinnar að ná samstöðu um framkvæmd á skuldbindingum Íslands um landbúnaðarmálin með því að koma á breytingum í landbúnaðarlöggjöfinni sem nauðsynlegar eru og var talin forsenda þess að hægt yrði að staðfesta samninginn. Sú lagasmíð hefur ekki tekist svo sem kunnugt er og þegar við erum fallnir á tíma er sú óvanalega aðferð viðhöfð að bæta í texta þáltill. yfirlýsingu um það sem Alþingi ætlaði að gera en á ógert. Þetta örþrifaráð er tekið til þess að Ísland verði sér ekki til skammar eða smánar á alþjóðavettvangi og til að breiða yfir það upplausnarástand sem er í mótun stefnu í landbúnaðarmálum vegna þeirra umbrota sem eru á alþjóðlegum vettvangi en sú stefnumótun hefur reynst gjörsamlega ómöguleg í samstarfi við Alþfl. Viðbótartexti sem í þáltill. er á að tryggja að landbúnaður á Íslandi fái þá vernd sem samningurinn heimilar gegn niðurgreiddum útflutningi annarra ríkja til Íslands. Sú vernd sem innflutningstakmarkanir áður voru er nú breytt í tollígildi. Það leiðir af sér að lögfest verður að nota tollígildin að fullu eins og þau eru boðin í samningstilboði Íslands en íslenskum stjórnvöldum veitt heimild til að draga úr þeim þegar innflutnings er þörf. Enn fremur að landbrh. verði tryggt forræði ákvarðana um breytingu tollígilda og um allar aðrar efnislegar ákvarðanir í stjórnkerfi sem varðar landbúnaðinn og innflutning landbúnaðarvara. Með öðrum orðum að framkvæmd á landbúnaðarhluta samningsins falli undir valdsvið landbrh. Að sjálfsögðu eru, eins og ég gat um fyrr, í þessu nokkur tímamót. Treysta verður því að þessi niðurstaða Alþingis verði virt þegar kemur að nauðsynlegum lagabreytingum. Það á eftir að sjá. En ég ítreka þetta vegna þeirrar yfirlýsingar frá hæstv. utanrrh. sem birtist í fjölmiðlum á sama tíma og unnið er að þessu máli í einlægni á hv. Alþingi að því er maður hélt eins og ég gat um fyrr í mínu máli. En hæstv. ráðherra lætur hafa það eftir sér að það sé sama hvaða texta Alþingi hnoðar saman því staðfesting Íslands á samningnum leiði af sér að landbúnaður á Íslandi muni standa uppi varnarlaus að sex árum liðnum. Því er það á hæstv. utanrrh. að heyra að það sé ekki spurning um hvort heldur hvenær hann sér drauma sína rætast um að knésetja íslenskan landbúnað með erlendri samkeppni. Sömu jólakveðju sendi einnig aðstoðarmaður hans með því að bjóða fjárhagslega afkomu bænda sem skiptimynt í komandi kjarasamningum. Það þarf vissulega hagstæða kjarasamninga en þeir geta ekki leysts með hömlulausum innflutningi ódýrra landbúnaðarafurða. Stórhækkun skattafsláttar á lágtekjur er hins vegar leið í afgreiðslu kjaramála fremur en leið hæstv. aðstoðarmanns utanrrh.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til umræðu er að mínu mati eitt af þeim mikilvægari sem Alþingi fjallar um á þessu þingi og hugsanlega á þessu kjörtímabili. Það samkomulag sem náðist í gær er þess vegna að mínu mati afar mikilvægt og ég hlýt að fagna því því það er einu sinni þannig að það er að mínu mati æskilegt að í stærri utanríkismálum nái menn sem breiðastri samstöðu. Ég hrökk svolítið við fyrir nokkrum vikum þar sem ég var staddur vestur í Washington í kjölfar kosninga þar til þings og fylgdist þar nokkuð með þeirri umræðu í sjónvarpi. Sú umfjöllun náði m.a. til þess að það var viðtal við starfsmannastjóra Hvíta hússins, sem ég á reyndar alltaf jafnerfitt með að skilja og átta mig á að sé einn af valdamestu mönnum Bandaríkjanna. Þetta var sömu dagana og hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. voru á Norðurlandaþingi í Tromsö og við sem vorum þarna fyrir vestan vorum að fá í fréttaskeytum yfirlýsingar þeirra um utanríkismál, mikilvæg utanríkismál, sem gengu út og suður. Maður gat eiginlega ekki áttað sig á því eða skilið að þetta væru aðilar sem sætu saman í ríkisstjórn. En þetta ber upp á sama tíma og ég horfi á þetta viðtal við starfsmannastjóra Hvíta hússins og hann segir að það sé engin nýlunda að það standi ekki sami meiri hluti á bak við bandaríska þingið og forsetann, þetta hafi þeir lifað við oftsinnis og komist bara þokkalega frá. En hann bætti síðan við: Það er hins vegar eitt sem má ekki gerast og það er það ef við hættum að tala einum rómi út í frá í mikilvægum utanríkismálum. Þetta viðtal hefur setið dálítið fast í mínum huga og ekki síst af því að þetta féll einmitt í tíma saman við fræga ferð þessara tveggja ráðherra, sem eru náttúrlega þeir sem eiga að leiða utanríkismálaumræðuna, fræga ferð þeirra á Norðurlandaþing í Tromsö. Og leiðir hugann að því að við erum núna, og náðum samkomulagi í gær, kannski fyrst og fremst fyrir forgöngu stjórnarandstöðunnar og ef ég veit rétt þá er það að tillögu hv. 2. þm. Suðurl. að sú leið var farin sem þarna var gert varðandi það að breyta sjálfum tillögutextanum í staðinn fyrir þá yfirlýsingu sem annars lá í loftinu og yrði gefin samhliða þessari staðfestingu. Þá stöndum við í þeirri stöðu að vegna stöðugs ósamkomulags, ekki milli stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur milli stjórnarflokka og einstakra ráðherra, þá er þetta ár að fara í súginn án þess að menn hafi unnið heimavinnuna sína vegna GATT-samkomulagsins. Okkur var tilkynnt á síðasta vetri að það væri búið að setja á laggirnar fimm ráðuneyta nefnd sem ætti að vinna heimavinnuna og nú vil ég ekki gagnrýna þá nefnd eða þá embættismenn því að sjálfsögðu geta þeir ekkert unnið nema þeir fái hina pólitísku forskrift eftir hverju á að vinna. Sú pólitíska forskrift kom aldrei. Það kom rækilega í ljós við 1. umr. þessa máls. Þegar gengið var eftir einstökum atriðum, til að mynda varðandi lágmarksaðgang í landbúnaði og fleiri atriði, þá voru ráðherrar ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh., algjörlega blankir í málinu. Það eina sem kom þó fram bitastætt var frá hæstv. utanrrh. sem var í þá veru að þetta ætti að leysa með einhvers konar bingó-lottói og færi það kannski vel á því að það yrði gert á laugardagskvöldum á Stöð 2. En því miður stöndum við frammi fyrir þessu. Að mínu mati er það hins vegar skylda Alþingis að bregðast við á þann hátt sem nú er verið að gera og að ganga frá samþykkt samningsins því ég tel það afar mikilvægt að við verðum með sem stofnaðilar að nýju alþjóðatollamálastofnuninni. En forsagan er þessi að ríkisstjórnin hefur ekki komið sér saman um málið. Ég ætla í sjálfu sér ekki að feta í fótspor þeirra sem hér hafa talað og skellt þeirri skuld alfarið á hæstv. utanrrh. Að sjálfsögðu ber hann mikla ábyrgð í utanríkismálum og fer með þau en menn skulu ekki gleyma því að það er hæstv. forsrh. sem leiðir ríkisstjórnina og að mínu mati er það fyrst og fremst á ábyrgð hans að þetta mál er ekki komið lengra en raun ber vitni þegar við staðfestum GATT-samkomulagið hér vonandi á þessum degi. Auk þess sé ég ekki ástæðu til þess að eyða mörgum orðum á hæstv. utanrrh. út af þessu máli því mér sýnist að sá maður með sínum kostum og göllum sé að spila sig út úr íslenskri pólitík innan nokkurra vikna. Ég sé því ekki ástæðu til þess að vera hér að velta honum upp úr þessu máli frekar en bendi á að ábyrgðin á því að ekki er komið lengra varðandi nauðsynlegar lagabreytingar hlýtur að vera á herðum verkstjóra ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. Ég flutti nokkuð ítarlega ræðu um viðhorf mín gagnvart alþjóðaviðskiptum og GATT við 1. umr. þessa máls og þarf í sjálfu sér ekki að endurtaka það. Ég ætla þó að fara hér orðum um nokkra þætti sem að þessu lúta. Það er þá fyrst gagnvart landbúnaðinum. Það er alveg rétt að þessi lota GATT-viðræðnanna hvað okkur snertir hefur væntanlega mest áhrif hérlendis gagnvart landbúnaði. Það er hins vegar annað mál að tollasamkomulagið sem slíkt í heild hefur á umliðnum árum lagt grunninn að okkar utanríkisverslun og okkar útflutningi. Ég er ekki alveg sammála því sem hæstv. forsrh. sagði í dag í stuttri en annars ágætri ræðu að hér væri fyrst og fremst um að ræða hagsmunamál neytenda á Íslandi. Ég býst við að hæstv. forsrh. hafi sett þetta fram í ákveðnum pólitískum tilgangi og það hafi átt að þjóna tilgangi sem slíkt, en mín skoðun er sú að GATT-samkomulagið sé fyrst og fremst fyrir okkur Íslendinga, svo mikil útflutningsþjóð sem við erum, fyrst og fremst hagsmunamál okkar útflutningsatvinnuvega. Ég hef ekki séð enn þá hvernig hið nýja GATT-samkomulagi um landbúnaðarmál og matvælaframleiðslu snertir verðlag á matvöru hér á landi. Að vísu snertir það þannig nú þegar að innlend matvælaframleiðsla, innlendur landbúnaður, hefur á síðustu fjórum árum stórlækkað sitt verð og það hefur komið neytendum til góða nú þegar. En ég er ekki búinn að sjá það enn þá hvaða áhrif þetta hefur á þau 50% af matvælum okkar Íslendinga sem við flytjum inn af því sem við neytum.

Hækka þau nokkuð örugglega.

Hv. 4. þm. Norðurl. e. grípur hér fram í að það muni hækka þau nokkuð örugglega. Ef sá tilgangur sem ég sé í GATT-samkomulaginu að færa verð á landbúnaðarvörum í milliríkjaverslun nær raunverulegu kostnaðarverði þá muni þetta hækka þennan hluta matvælareiknings íslenskra neytenda. Það liggur ekkert fyrir enn þá hvort þetta muni hækka eða lækka í heild matvælaverð á Íslandi. Vonandi næst það markmið að hætt verði að versla með landbúnaðarvörur milli landa á því svokallaða heimsmarkaðsverði í dag sem eru spottprísar sem í fæstum tilfellum eru í nokkru samhengi við framleiðslukostnaðinn. Það kemur að einu dæmi sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tók í annars á margan hátt ágætri ræðu um áhrifin á þróunarlönd eins og Indland. Sú röksemdafærsla fannst mér ekki ganga upp því að hv. þm. sagði að þetta samkomulag mundi gera það að verkum að þar mundu, eins og þingmaðurinn sagði, hundruð milljóna indverskra bænda flosna upp. En hvaðan eiga öll þau matvæli að koma á þessu lága verði sem eiga að geta leyst af hólmi hundruð milljóna indverskra bænda? Sá litli markaður með þessar vörur milli landa sem er í gangi í dag á því lága verði sem kallast heimsmarkaðsverð mun ekki geta annað þessu. Og hvar á að framleiða þetta? Þannig að svona röksemdafærsla fellur um sjálfa sig. Ég er vægast sagt hissa á því að jafn vel lesinn og gjörhugull maður og hv. þm. er skuli bera svona málflutning á borð. Hitt er svo annað mál að markaðurinn sem er með þessar vörur á lágu verði í heiminum er þó það stór að hann getur lagt íslenskan landbúnað, landbúnað þessarar litlu þjóðar, í rúst á nokkrum missirum ef honum er hleypt hér að óheftum. En að þvílíkt magn sé þarna á ferðinni á þessu lága verði að það geti leyst af hólmi mikinn hluta matvælaframleiðslu Indlands er náttúrlega algjör bábilja. Varðandi síðan umhverfisþáttinn þá tek ég undir og deili áhyggjum með þeim sem talað um að í Úrúgvæ-lotunni sé ekki tekið á umhverfismálunum. Ég get hins vegar ekki tekið undir að það geri það að verkum að við eigum að hafna þessu samkomulagi. Það gerir það hins vegar að verkum að við sem matvælaútflytjendur hljótum að berjast fyrir því á þessum vettvangi að sú umræða sé þar tekin upp af fullum krafti. Það verður að gerast því það gengur ekki til lengdar að það sé knúin fram ódýr matvælaframleiðsla og kostnaðurinn við það sé skuldfærður á komandi kynslóðir sem því miður er verið að gera víða í heiminum í dag með því að ganga nær landinu en það þolir með því að nota við framleiðsluna hjálparefni sem við vitum orðið að eru óæskileg og hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar varðandi framtíðarnot landsins sem er undir landbúnaðarframleiðslu. Á þessu verður að taka og ég sé enga aðra leið til þess en að gera það í formi alþjóðasamninga. Ég sagði við 1. umr. að það væri mín skoðun að það yrði að gerast að einhverju leyti á svipaðan hátt og farið var með hafréttarmál á Alþjóðlegu hafréttarráðstefnuna --- af því að ég horfi framan í hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson sem í þeirri umræðu allri átti mikinn þátt og skipaði stórt hlutverk. Ég er þeirrar skoðunar að það verði að fara hliðstæða leið varðandi umhverfisþáttinn hvað snertir matvælaframleiðslu í heiminum. Menn verða að ná samkomulagi sem verður að mínu mati að byggjast á markaðslausnum. Við náum þessu aldrei fram öðruvísi. Sem verður þá að byggjast á því að ágangurinn á landið verði verðlagður þannig að það komi inn í matvælaverð á hverjum tíma. Ef menn eru að fara þar út fyrir velsæmismörk, ganga á landið, þá verði menn að borga fyrir það á þeim tíma sem sú framleiðsla fer fram en sá reikningur verði ekki geymdur til komandi kynslóða. Þetta hlýtur að verða eitt af stóru verkefnunum í utanríkismálum og alþjóðamálum á næstu árum og hagsmunir Íslands í þessum málum eru þeir að við hljótum að berjast fyrir því að innan GATT verði þessi umræða tekin upp af fullum þunga. Hitt er annað mál varðandi umhverfismál almennt að þar er ég að nokkru leyti ósammála hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Ég get ekki tekið undir það að efnahagsframfarir séu í andstöðu við framfarir í umhverfismálum. Kannski þvert á móti að slíkt hljóti að fara saman og það reyndar segir sagan okkur. Sagan segir okkur það að iðnbyltingin í Evrópu, sá efnahagsbati sem þar kom, leysti Evrópuþjóðirnar undan mjög erfiðum umhverfismálum, að vísu í þeirra nærumhverfi. En það færði okkur hins vegar önnur vandamál sem við verðum að takast á við og ég sé ekki að við getum tekist á við þau vandamál með því að hverfa til fortíðar. Ég sé ekki að þau verði leyst öðruvísi en með nýjum framförum. Ég hlýt að treysta því að nýjar tækniframfarir muni á næstu árum leysa okkur að verulegu leyti undan viðjum þeirrar mengunar sem vissulega stefnir heimsbyggðinni í hættu í dag. Forsenda þess er það að efnahagurinn sé traustur. Að við höfum efni á því að vinna á þann hátt. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ræddi mikið um vanda þróunarlandanna og hann er mikill. Eitt af stóru vandamálunum þar eru einmitt umhverfisspjöll þar sem menn í fátækt sinni eru að ganga svo nærri umhverfi sínu, þar sem menn eru líkt og við gerðum á fyrri öldum að höggva niður sitt umhverfi til eldsneytis. Þetta mál verður að mínu mati ekki leyst öðruvísi en með framförum, ekki afturhvarfi til fortíðar. Virðulegur forseti. Mín samandregna niðurstaða er því sú að okkur sé mikilvægt að vera í hópi þeirra þjóða sem skrifa undir þennan samning fyrir áramót og vera þar af leiðandi í hópi stofnfélaga. Ég held að það hafi komið fram í þessari umræðu, meira segja hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni í andsvari við þann sem hér stendur, að við hljótum að vera þátttakendur í hinu alþjóðlega tollasamstarfi áfram. Við, þessi mikla útflutningsþjóð, eigum þar engra annarra kosta völ. Þess vegna eigum við að gera okkur gildandi með því að vera stofnþátttakendur í þeirri lotu sem nú er að ljúka og láta síðan rödd okkar heyrast þar af fullum krafti á næstu árum. Við getum haft áhrif ef við viljum. Það sannar hafréttarráðstefnan og sú niðurstaða sem þar fékkst. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum í framhaldinu núna að láta rödd okkar heyrast kröftuglega varðandi umhverfismálin innan alþjóðatollastofnunarinnar og vinna af krafti með þeim þjóðum sem vilja og sjá nauðsyn þess að umhverfismálin verði tekin inn af fullum þunga. En það verður hins vegar, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að byggjast að verulegu leyti á markaðslegum grunni þannig að við getum virkjað viðskiptaöflin í heiminum í þágu þessa markmiðs.

Hæstv. forseti. Er ekki hæstv. utanrrh. nærstaddur? Ég treysti því að hæstv. ráðherra sé ekki gufaður út.

Forseti skal gera ráðstafanir til að láta hæstv. ráðherra vita að hans sé óskað í þingsalinn.

Hæstv. forseti. Ég held að það megi kannski skipta umfjöllun um þetta mikla mál í tvennt í grófum dráttum.  Este á árinu 1986, ef ég man rétt. Er þetta orðin ein mesta viðræðulota á þessu viðskiptasviði sem staðið hefur í veröldinni og tekur fram þeim sem á undan komu eins og Tókíó-viðræðunum og öðrum slíkum. Fyrst um þetta síðara, samninginn sem slíkan og stöðu hans í alþjóðlegu samhengi. Ég vil í byrjun taka það fram að niðurstaða mín er sú að í heildina tekið þá sé það jákvætt að þessi niðurstaða hefur náðst. Það sé skref í rétta átt í alþjóðaviðskiptum og það sé betra en ekki. Það sé tvímælalaust betra en óbreytt ástand að niðurstaða hefur náðst í Úrúgvæ-viðræðum GATT- samningana. Það er þrennt kannski sérstaklega sem ég tel samningnum til tekna og eigi að geta orðið mönnum til góðs í þessu sambandi. Það fyrsta og það mikilvægasta að mínu mati er að jákvæð niðurstaða í samningnum dregur tvímælalaust úr hættunni á því að heimurinn skiptist upp í stríðandi viðskiptablokkir í enn ríkari mæli en nú er á næstu árum. Það er alveg borðleggjandi að sú hætta hefur verið og út af fyrir sig er fyrir hendi, að aukin viðskiptasamvinna og aukin fríverslun innan tollabandalaga, innan samstarfs á meginlöndunum, gæti á hinn bóginn falið í sér aukna hættu á viðskiptastríði milli þessara blokka. Auðvitað þekkja menn þetta vel úr glímum Evrópusambandsins og Ameríkumanna og út af fyrir sig einnig af deilum Bandaríkjamanna og Japana, sem í vaxandi mæli eru fulltrúar fyrir hvor sína viðskiptablokkina. Það hefði auðvitað verið háskalegt og í raun og veru í framhaldi af þróun síðari hluta 8. og alls 9. áratugarins, sem fól í sér ýmsar vísbendingar um að í vændum gæti verið harðnandi stríð milli þessara blokka, ef engin niðurstaða hefði náðst eða hún hefði runnið út í sandinn. Það er hreyfing í gangi til að auka innbyrðis viðskipti á meginlöndunum, ekki bara í Evrópu, sem mönnum hér er tamt að líta fyrst og fremst til, heldur líka í Ameríku allri og við Kyrrahafið, bæði í vaxandi viðskiptaveldum í norðanverðri Asíu og eins á öllu Kyrrahafssvæðinu með Indónesíu, Filippseyjum og Eyjaálfu meðtalinni. Þannig að í fyrsta lagi held ég, virðulegur forseti, að það sé ekki vafi á því að þessi niðurstaða er mikilvæg í þessu samhengi. Hún dregur tvímælalaust úr hættunni á því að þessi blokkamyndun ágerist. Ríki sjá að þeim er ekki jafnmikil hætta búin þó þau standi sjálfstætt í viðskiptalegu tilliti vegna Úrúgvæ-niðurstöðunnar en ella hefði verið. Það getur haft áhrif í þá átt að þau velji frekar að halda sjálfstæðri stöðu sinni í viðskiptalegu tilliti heldur en að gerast aðilar að tollabandalögum. Þetta getur til að mynda haft heilmikil áhrif á það hvaða stöðu, svo dæmi sé tekið, ríki í Suður-Ameríku velja sér í viðskiptalegu tilliti á komandi árum. Einnig má heimfæra þetta upp á vaxandi viðskiptaveldi í Suðaustur-Asíu. Í öðru lagi held ég að það sé mikilvægt að með samningnum koma undir alþjóðlegar viðskiptareglur ýmis svið sem áður hafa legið þar alveg út undan. Þar hefur náttúrlega verið mest rætt um landbúnaðinn, af eðlilegri ástæðu svo sem, en ég held að það sé ekki síður mikilvægt að þarna koma þjónustuviðskipti, viðskipti með hugbúnað og vörur eins og til að mynda vefnaðarvörur eða textílvörur komast nú í fyrsta skipti inn undir þau ákvæði alþjóðlegra tollasamninga sem hér um ræðir og fjalla um vöruviðskipti. Það er eitt svið þar sem þróunarlöndin og ýmis til að mynda Asíulönd hafa sótt á um að komast á markað með ódýrari framleiðslu en hin iðnvæddu ríki hafa framleitt, en alls konar girðingar, magnkvótar og tollar hafa staðið í veginum. Þannig að til að mynda það að að lokum tókst að ná samkomulagi um þátt textílvörunnar inn í þessa samninga er mikilvægt í þessu samhengi. Það var merkilegt að hér á Íslandi var kannski af skiljanlegum ástæðum sárasjaldan á þennan þátt málsins minnst, en þeir sem fylgdust með samningnum á alþjóðlegum vettvangi vissu að þetta var stór ásteytingarsteinn um langt skeið ekkert síður en til að mynda viðskipti með landbúnaðarvörur. Í þriðja lagi nefni ég landbúnaðinn og þau áhrif sem samningurinn kann að hafa og ég tek það fram, kann að hafa, í því sambandi að auka mögulegan aðgang þróunarríkja með landbúnaðarframleiðslu sína á markað hinna betur megandi þjóða. Verði það niðurstaðan og þróunin í þá átt að þar opnist möguleikar fyrir þá framleiðslu sem er uppistaðan í landsframleiðslu langflestra þróunarríkja, þ.e. landbúnaðarvörur eða matvæli, þá getur það vissulega haft umtalsverð áhrif til góðs. Staðreyndin er náttúrlega sú að þróunarlöndin, þriðja heims ríkin, eru að yfirgnæfandi meiri hluta til fyrst og fremst matvælaframleiðsluþjóðir og landbúnaðarlönd. Þannig að þau hafa í sjálfu sér ekki svo mikið annað að bjóða inn á heimsmarkaðinn heldur en einhverja umframframleiðslu á því sviði, ef hún er þá fyrir hendi. Ég mun aðeins koma að því síðar. Þetta þrennt, hæstv. forseti, tel ég vera samningnum til tekna og gera það að verkum að hann er þrátt fyrir allt, svo langt sem það nær, skref fram á við. En ég hef líka mikla fyrirvara á um þennan samning og það er langt í frá að niðurstaða hans sé í öllum efnum sú sem ég hefði viljað sjá gerast í alþjóðaviðskiptum um þessar mundir og það hef ég svo sem áður látið koma fram. Ég hef þar mjög marga fyrirvara og ég set þar efst á blað það sem áður hefur verið nefnt hér og reyndar gerð ágæt skil af öðrum ræðumönnum, þ.e. umhverfismálin. Það er ekki hægt að neita því að sjálfur grundvöllur þessa samnings er í eðli sínu tiltölulega nakinn kapítalismi, tiltölulega nakin auðhyggja af því tagi að þeir sem best mega sín í viðskiptum eigi að fá að njóta þess og þeim eigi að standa allar dyr opnar með sín fjármagnsumsvif og sína framleiðslu um alla heimsbyggðina. Þetta sjónarmið gengur auðvitað þvert á áhyggjur manna af umhverfi jarðarinnar og því álagi sem núverandi umsvif, núverandi efnahagsumsvif í heiminum valda á auðlindirnar, svo ekki sé talað um þann vöxt efnahagsumsvifa sem spáð er að samningurinn hafi í för með sér. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef nú alla tíð verið hrifinn af gamla Keynes sem sagði á einhverjum stað að hann teldi það nú farsælast fyrir mannkynið að ullin væri spunnin heima alls staðar þar sem kostur væri.  Hvers vegna, hæstv. utanrrh., gæti það farið svo að þetta mundi þegar upp væri staðið skipta kannski sköpum um möguleika mannkynsins til að glíma við þessi umhverfisvandamál og þó ekki sé nema bara að brauðfæða sjálft sig á komandi áratugum og það er ærinn hausverkur að sjá fram úr því eins og fjölgunin er? Jú, það er auðvitað vegna þess að hið alþjóðlega viðskiptakerfi, allir flutningarnir, öll orkueyðslan sem felst í þeim gífurlegu flutningum, t.d. á neysluvörum fram og til baka um heiminn, er að stórum hluta til hægt að leysa með öðrum hætti með því að nota heimafengna framleiðslu. Þetta veldur auðvitað gífurlegu álagi á auðlindir jarðarinnar. Hið alþjóðlega flutningakerfi, það kostar gífurlega orku að reka það, skip, flugvélar, lestir og það dótarí er að kriss-krossa um meginlönd, álfur og höf og loft, að flytja vörur fram og til baka. Japönsk sjónvörp til Bandaríkjanna og bandarísk sjónvörp til Japans o.s.frv. Frá umhverfislegu sjónarmiði séð og út af fyrir sig einnig efnahagslegu, þá er nú ekki alltaf mikil skynsemi í því. Er það? Ég held að þeir tímar séu bara liðnir að menn geti skellt skollaeyrum við þeim alvarlegu hættum sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við álag á auðlindir jarðarinnar. Ef við eigum að hafa einhverja minnstu von um að sex, átta og síðan tíu milljarðar manna geti lifað hér á jörðinni sómasamlegu lífi þegar kemur nokkra áratugi inn á næstu öld þá verða menn að brjóta odd af oflæti sínu og horfast í augu við þessi vandamál. Hugsun sem gengur út á það eitt að auka blint hagvöxt og heimsviðskipti, án þess að taka á þessum málum, hún er ekki sjálfbær, hún gengur í raun og veru ekki upp í því nýja samhengi sem við verðum að skoða hlutina í. Nú er ekki þar með sagt að það sé skynsamlegt að snúast algerlega gegn aukinni sérhæfingu og verkaskiptingu í framleiðslu í heiminum. Það er ekki svo. Ég held að flestir hugsandi menn sjái að í því eru líka fólgnir heilmiklir möguleikar til þess að gera hlutina með hagkvæmari hætti heldur en ella væri fyrir mannkynið. En að setja því ekki til að mynda einhverjar skorður að svona einfaldari daglegar neysluvörur, það sé ekki í einhverjum mæli haft að leiðarljósi að þær séu heimatilbúnar, það held ég að sé ákaflega óskynsamlegt. Ég held að það eigi að minnsta kosti að miða að því að menn rækti sín hrísgrjón og spinni sína ull og byggi sín hús og leggi sína vegi sem allra mest sjálfir og það sé þá frekar þegar kemur upp í háþróaðri framleiðslu og hluti sem krefjast eðli málsins samkvæmt meiri sérhæfingar sem heimsviðskiptin taki við. Við skulum líka ekki gleyma því að í raun og veru er það svo að það er aðeins um fjórðungur mannkyns sem er eiginlegir þátttakendur í þessum heimsviðskiptum, þrír fjórðu hlutar mannkyns taka alls ekki þátt í þeim. Af hverju er það? Það er af því að þeir hafa ekki efni á því. Þeir hafa hvorki neitt til að kaupa með né selja.  Þá kem ég að hinu, hæstv. forseti, sem ég hef aðallega fyrirvara við um þennan samning, fyrir utan umhverfismálin og það er þetta: Þessi samningur er í raun og veru áframhaldandi uppgjöf gagnvart því að taka á þessum ósanngjörnu skiptum í viðskiptum iðnvædda heimsins og þróunarríkjanna. Hann gerir hlutina ekkert verri, ég viðurkenni það, en hann gerir þá heldur ekki betri svo neinu nemur. Og þessi veika von sem felst kannski í því að taka hluti eins og textílvörur og landbúnaðarvörur inn undir þessi fríverslunarákvæði og opna í vissum mæli upp markaðinn, ég óttast því miður að hún muni ekki nýtast þróunarríkjunum nema í mjög litlum mæli og alls ekki þeim verst settu því miður. Alls ekki. Jú, þau eiga möguleikana, segja menn, en þau eru bara ekki í færum til að nýta sér þá. Eina ástæðan strax er náttúrlega sú að mjög mörg þróunarlönd sem fyrir 10 eða 15 árum hefðu getað flutt út matvæli geta það ekki lengur. Þau eru orðin innflytjendur á matvælum í stórum stíl, þar á meðal nánast öll Afríkulönd og fjölmenn ríki í Asíu og Suður-Ameríku eru að verða þannig stödd. Þau munu þar af leiðandi ekki njóta mikilla nýrra markaða fyrir landbúnaðarvörur eða hvað? Nei. Þau flytja inn matvæli og hvaða áhrif hefur þá samningurinn fyrsta kastið á þeirra viðskiptareikning? Hann eykur viðskiptahallann vegna þess að heimsmarkaðsverð í viðskiptum með matvæli fer hækkandi í kjölfar samningsins og innflutningurinn verður dýrari fyrir þau lönd sem hafa á síðustu 10--20 árum horfið úr hópi útflytjenda og orðið innflytjendur á matvælum. Það á því miður við um fjölmörg þróunarríki þannig að ekki er myndin björt hvað þetta snertir. Í sambandi við þessa framleiðendur er það fyrst og fremst markmiðið hjá öllum að komast inn á markaðina hjá hinum velmegandi löndum, þeim ríkjum sem hafa mikinn kaupmátt og geta borgað hátt verð fyrir vöruna. Þess vegna eru það matvælamarkaðir eins og í Sviss og út af fyrir sig á Íslandi, Kanada, Austurríki og víðar sem eru litnir hýru auga af hinum stóru útflytjendum af því að þar hafa menn mikla kaupgetu og geta borgað hátt verð og það var markmið að brjóta niður vernd slíkra ríkja gegn innflutningi sem stóru matvælaútflytjendurnir voru að reyna að beita sér fyrir. Það er í grófum dráttum óviðkomandi þróunarlöndunum. Staðreyndin er sú, eins og kom eiginlega inn í umræðuna í frammíkalli áðan, að gamla svikamyllan er bara í gangi og hún hefur ekkert verið aftengd. Þessi gamla góða svikamylla nýlenduveldanna að kaupa hráefni frá vanþróuðum ríkjum á lágu verði til sín, til virðisauka, og hirða allan þann gjaldeyri til baka með einhverjum útflutningi á unnum og háþróuðum vörum þegar þar að kemur. Þessi gamla góða svikamylla er í fullu gildi og þessi GATT-samningur hróflar ekkert við henni, ekki nokkurn skapaðan hlut. Í árdaga viðræðnanna reyndu þróunarríkin að koma sjónarmiðum af þessu tagi inn í umræðuna eins og t.d. að það yrði að setja lágmarksverð á viðskipti með hráefni og það yrði að tryggja einhver lífvænleg kjör fyrir þau ríki sem fyrst og fremst sitja föst í því hlutverki að vera hráefnisútflytjendur fyrir iðnframleiðslu og fullvinnslu í hinum þróuðu löndum. Það er ekkert slíkt í textunum. Það fór allt út af borðinu. Að lokum varð þetta niðurstaða sem risarnir innsigluðu á lokuðum fundum sín í milli. Það urðu m.a. örlög ræðumanns að eyða nokkrum dögum af lífi sínu í það að fylgjast með þessari vitleysu fyrir nokkrum árum. Það fór heil vika í það að fylgjast með árangurslausum fundum í Brussel í byrjun desember 1990. Og það var lærdómsríkt fyrir ýmissa hluta sakir að kynnast því svona innan frá hvernig þessir hlutir gengu fyrir sig og eftir hvaða lögmálum og brautum þeir ganga á bak við hin lokuðu tjöld fundanna í græna herberginu. Þegar þangað er komið þá eru allir aðrir en fáeinir útvaldir úr hópi vestrænna og þróaðra ríkja farnir frá borðinu og eftir sitja hópar slíkra sem eru að glíma sín í milli um sín mikilvægu hagsmunamál. Svo lýðræðislegt og huggulegt er þetta nú. Ég skal hins vegar viðurkenna það að í þessu samhengi skiptir aðild ríkjanna að Alþjóðaviðskiptastofnuninni nokkru máli og þær vonir sem við gætum bundið við að aðildin þar nýttist mönnum í einhverjum mæli á komandi árum til þess að rétta sinn hlut. En óskaplega er það nú einhvern veginn veikt í mínum huga sem í því er fólgið. Sömuleiðis var lærdómsríkt að kynnast því, hæstv. forseti, hvernig aðilar eins og Evrópusambandið ráku sína sérhagsmuni í þessum efnum af fullkomnum fantaskap og veigruðu sér ekkert við því að halda allri heimsbyggðinni, ef svo má að orði komast, núna um jólaleytið uppi árum saman vegna sinna sérkrafna. Bandaríkjamenn voru ekkert hótinu skárri nema þeir eru flinkari áróðursmenn og unnu alltaf áróðursstríðið og fjölmiðlastríðið en Evrópusambandið tapaði, sat uppi með þann vonda og ljóta stimpil að það væri að passa upp á einhverja bændur í Ölpunum og væri svona þversum vegna þess á sama tíma og Bandaríkjamenn héldu kannski öllu í uppnámi vegna sérhagsmuna sinna í skipasmíðum eða einhverjum öðru slíku og komust upp með það án þess að nokkurn tíma væri um það talað. Þannig er nú það, hæstv. forseti. Það hefur mikið verið rætt um það hér uppi á Íslandi að þegar Úrúgvæ-lota GATT-samninganna gangi í gildi þá muni matvælaverð lækka. Ég hef ekki almennilega áttað mig á því hvers vegna þessi umræða hefur verið rekin á þeim nótum sem hún er og kannski er það hæstv. utanrrh. og flokkur hans sem bera nokkra ábyrgð á því að samningur sem gagngert er þannig úr garði gerður að hann gerir ráð fyrir a.m.k. 30--40% hækkun á heimsmarkaðsverði með matvörur er seldur mönnum uppi á Íslandi af þessum miklu áróðursmönnum, hæstv. utanrrh. og hans mönnum, sem alveg sérstakt innlegg í það að lækka matvöruverð. Það er mjög sérkennilegt að snúa hlutunum þannig á haus. En hvað er það nú sem felst í þessum samningi? Það er það að út á þann markaðsaðgang sem ríkin eiga að veita fyrir sínar vörur þá er þeim gert að draga úr stuðningi við landbúnaðinn, draga úr niðurgreiðslum, draga úr útflutningsuppbótum, um verulegar fjárhæðir. Og þegar hvort tveggja gerist að menn draga úr innanlandsstuðningi við landbúnað, t.d. í Bandaríkjunum þar sem mestu máli skipta niðurgreiðslur á korni, og svo til viðbótar úr útflutningsuppbótum hvað getur annað gerst en heimsmarkaðsverðið hækki? Og kornverðið í heimsviðskiptum er í raun og veru gullmyntfótur landbúnaðarframleiðslunnar í heiminum í þeim skilningi að það setur verðið á matvælunum. Allt hvítt kjöt, brauð og annað því um líkt sem byggir á korninu verðleggst í framhaldi af heimsmarkaðsverði á korni. Það er alveg ljóst að niðurgreiðslur og styrkir til kornframleiðenda í Bandaríkjunum eru sú breyta í heimsviðskiptum með landbúnað sem langmestu máli skiptir. Og þar er staðan sú að það á að draga úr innanlandsstuðningi um 20% í jöfnum áföngum á sex árum og það á að draga úr útflutningsstyrkjum um 36%. Hvernig getur þetta haft annað í för með sér en umtalsverða hækkun á þessum vörum? Það er alveg borin von annað. Út af fyrir sig er það rétt að við Íslendingar ættum a.m.k. tímabundið þann kost að hleypa niðurgreiddum og styrktum innflutningi á búvörum inn í landið án nokkurra tolla þannig að almenningur ætti þess kost a.m.k. tímabundið að kaupa ódýrari vöru en innlendri framleiðslu næmi. En það yrði ekki til hagsbóta Íslendingum sjálfum þegar upp er staðið að mínu mati og þegar til kæmi það atvinnuleysi sem í kjölfarið mundi sigla og hrun innlendrar framleiðslu. Síðan færi heimsmarkaðsverðið á næstu árum hækkandi þannig að innan kannski 5--10 ára væru menn engu betur settir að öðru leyti en því að þeir hefðu tapað einni atvinnugrein út úr landinu. Ég leyfi mér að minna á það að þó að framleiðslugeta heimsins á matvælum sé í augnablikinu mikil, a.m.k. hinna iðnvæddu ríkja, og þar sé svæfð og geymd ákveðin framleiðslugeta í formi akurlendis sem hefur verið tekið úr notkun o.s.frv., þá er þörfin að vaxa, fólkinu að fjölga og augljóst mál að sú tímabundna umframframleiðsla kannski upp á 2--3% að magni til af heimsframleiðslu sem hefur valdið hinu lága verði getur horfið og hvar standa menn þá? Þá geta menn þess vegna fengið á skömmum tíma ígildi olíukreppu í matvælum. Það er ekkert sem segir að matvælaverðið geti þá ekki á skömmum tíma hækkað um hundruð prósentna eins og olíuverðið gerði á sínum tíma af því að matvælin eru af mörgum ástæðum í eðli sínu takmörkuð framleiðsluvara þó að þau séu vonandi ekki tæmanleg með sama hætti og hið brennanlega eldsneyti. Það er augljóst mál að umhverfismálin setja æ meira mark sitt á það svigrúm sem landbúnaður hefur til framleiðslu. Það nægir að taka Holland þar sem búið er að taka úr notkun upp undir 20% af landbúnaðarlandi af umhverfisástæðum og sama er að gerast í fleiri þéttbýlum löndum. Þetta hlýtur að koma til með að hafa heilmikil áhrif á framleiðslugetuna og verð á komandi árum að svo miklu leyti sem lögmál framboðs og eftirspurnar spilar þar eitthvað inn í og það er ekki síst hugsunin að þau ráði meiru í heimsviðskiptum með búvörur á komandi árum. Þetta held ég að menn ættu að hugleiða og gleypa ekki þennan samning hráan sem eitthvert töfraorð og lausn alls þess vanda sem við er að glíma. Hann er að mínu mati, eins og ég hef sagt, þrátt fyrir allt skref í rétta átt á þeim sviðum sem hann tekur til og svo langt sem hann nær en það vantar líka ýmislegt í hann til þess að hægt sé að segja að hann svari öllum vandamálum líðandi stundar og þeim sem við stöndum frammi fyrir. Þá, hæstv. forseti, aðeins að því sem að okkur hér heima fyrir snýr. Það er alveg ljóst að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hefur verið staðið hraklega að undirbúningi þessa máls, skammarlega. Það er bara áframhald og viðbót við það hneyksli sem öll framganga þessarar ríkisstjórnar hefur verið í málefnum landbúnaðarins hvað þetta snertir. Og þá ekki síst að allt sem lýtur að samskiptum stjórnarflokkanna á því sviði er búið að vera einn farsi og ein della frá upphafi þannig að ríkisstjórnin hefur ekki verið starfhæf með neinum eðlilegum hætti í þeim efnum. Þessi langavitleysa um það hvernig gengið væri frá málefnum landbúnaðarins gagnvart alþjóðlegum samningum, EES og síðan GATT, er fræg að miklum endemum. Enn er þannig að þessu staðið að heilt ár hefur farið í súginn frá því að forsrh. skipaði starfsnefnd snemma á þessu ári, líklega í febrúarmánuði sl., sem engu hefur skilað því að nú verður að afgreiða málið hér þannig að utanrmn. bjargar því í horn, hysjar buxurnar upp um hæstv. utanrrh. og bjargar því í horn að það er hægt að afgreiða samninginn fyrir áramót. Það er ekki undirbúningur ríkisstjórnarinnar, það er ekki texti frá hæstv. utanrrh. eða hæstv. forsrh. sem leysir þetta mál í gegnum þingið. Ó, nei. Það er vinna í utanrmn. sem bjargar því í horn að hægt sé að afgreiða þetta. Ég spurði hæstv. utanrrh. í tvígang eftir því í haust, fyrst í október og svo í nóvember, hvernig þessum undirbúningi miðaði og hvort væri virkilega ekki ætlunin að Íslendingar reyndu að manna sig upp í það að hafa tilbúna löggjöf og útfærslu gagnvart tollskrá og öðru slíku eins og aðrar þjóðir hafa gert. Og utanrrh. bar sig þá mannalega, a.m.k. í hið fyrra skiptið, og taldi að þetta liti þokkalega vel út. En niðurstaðan er hrein hörmung. Og það er rangt að að þessu leyti til sé verið að gera þetta eins á Íslandi og í öðrum löndum vegna þess að þó að Norðmenn fullgildi samninginn með þingsályktun þó að þeir hafi ekki að öllu leyti gengið frá málum í löggjöf þá liggja fyrir til að mynda algerlega útfærðar tillögur gagnvart tollskrá og jöfnunargildum í Noregi sem ég hef séð og skoðað, svona þykk bók. Ef við hefðum eitthvað slíkt í höndunum þá stæði málið öðruvísi þó að e.t.v. ætti eftir að taka lagatextann hvað varðar tollalög, búvörulög og annað slíkt í gegn en það vantar þennan bakgrunn málsins plús breytingar á löggjöf. Og þegar svo kemur ræfilslegur texti frá ríkisstjórninni eða nefnd ráðuneyta þá er hann ónothæfur. Honum er hent lið fyrir lið, orð fyrir orð, kommu fyrir kommu og saminn nýr texti í utanrmn. og það er á grundvelli þess texta sem þetta mál er að líkindum að bjargast hér í gegn fyrir áramót. Auðvitað er þetta alveg hrikaleg niðurstaða, þvílík niðurlæging og sneypa fyrir hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstjórn að engu tali tekur. Ég vil svo gera lítillega að umtalsefni annað sem ég hef svolítið undrast, hæstv. forseti, og undrast þó satt best að segja ekki, hæstv. forseti, því ýmsu er maður nú orðinn vanur, en það er að utanrrh. fer að mínu viti, mjög offari í því þegar hann er að túlka ávinninga okkar Íslendinga af þessu GATT-samkomulagi. Ég hef til að mynda tekið eftir því að það er fjallað mjög belgingslega t.d. um það hvað við Íslendingar séum að fá miklar tollalækkanir á útflutningi til Bandaríkjanna. Það hefur mátt skilja stundum á hæstv. utanrrh. að það séu að verða alveg stórtíðindi í sambandi við tollalækkanir á okkar mikilvægustu útflutningsvörum til Bandaríkjanna. Ég fór að athuga þetta svolítið um daginn og er þetta svo? Eru að gerast þarna einhver stór undur? Það er svo hlálegt mál þegar betur er að gáð að það tekur engu tali. Staðreyndin er sú að við Íslendingar höfum notið upp á síðkastið nánast algers tollfrelsis fyrir okkar mikilvægustu útflutningsvörur til Bandaríkjanna. Hver er meðaltollur á íslenskum útflutningi til Bandaríkjanna?

0,7%.

0,7%, rétt, hæstv. utanrrh. Það er nú líklegt að það séu innstæður fyrir því að segja að í vændum séu einhver gífurleg tímamót hvað varðar það að við séum að fá stórkostlegar tollalækkanir inn á Bandaríkin og þess vegna verði að afgreiða þetta fyrir áramót o.s.frv. o.s.frv. bla, bla, bla. Það er nú aldeilis ekki svo. Því það hlálegasta af öllu saman er að tollastofnun Bandaríkjanna hefur mjög nýlega ákveðið --- hvað? Að hún nenni ekki lengur að innheimta þetta smáræði, það svari ekki kostnaði. Og ég hef hér skjal þar sem það kemur fram að tollarnir sem þetta varði séu 4,134 cent á kg sem er fastur tollur á vissar fiskafurðir og verður náttúrlega þeim mun minni sem verðmæti vörunnar á einingu er hærra. Og síðan segir í þessu skjali, með leyfi forseta: ,,Bandaríska tollastofnunin ákvað nýlega að það kosti meira að innheimta og stjórna innheimtunni og hefur því ákveðið að fella hann niður.`` Það er öll ósköpin sem utanrrh. hefur belgt sig yfir. Það eru leifar af tollum sem eru orðnar svo lágir að tollastofnun Bandaríkjanna ákvað að það svaraði ekki kostnaði að innheimta þá og felldi þá niður fyrir GATT. Hvað er þá að lækka, hæstv. utanrrh.? Tolla sem er búið að fella niður? Nei. Þetta er fengið þannig að það er talað um tollbindingarnar og það er sagt að þær séu að lækka svona mikið, 99% eða hvað það nú er. Jú, jú. En það eru tollbindingar sem hafa ekki verið nýttar árum saman. Þetta er nú málflutningur af því tagi að ég held að það jaðri við blekkingastarfsemi að stilla málum svona upp. Og ætli það sé ekki víðar þegar farið væri yfir þetta. Ég skal játa það að ég þekki það ekki eins og ég ekki lagt í það vinnu að fara yfir það hver sé munurinn annars vegar á tollbindingum gagnvart löndum eins og Kanada, Japan, Suður-Kóreu og öðrum slíkum sem nefnd hafa verið í þetta samhengi og hins vegar rauntollunum. En mér býður svo í grun að þegar upp er staðið sé þetta tiltölulega léttvægt og upphæðirnar í raun og veru hverfandi lágar. Það er að vísu alveg rétt að einstaka framleiðsluvörur eins og t.d. unnar ullarvörur hafa verið með nokkra tolla inn á Bandaríkin og þeir lækka við gildistöku samningsins. Það er gott og það er vel og allt í lagi að tíunda það og halda því til haga, en gera úr því stórmál í sambandi við afgreiðslu þessa samnings er broslegt og segir mér bara það að menn hafa orðið af litlu að má þegar þeir grípa til slíkra hálmstráa. Að blása sig út út af tollalækkunum inn á Bandaríkin sem bandaríska tollastofnunin er hætt að nenna að innheimta. Það er allt og sumt. Það er betra en ekkert og allt er hey í harðindum eins og sagt var svo að enn sé nú tekinn upp einn gamall og góður íslenskur málsháttur: Allt er hey í harðindum og hollur er heimafenginn baggi. Það held ég að séu ágætis einkunnarorð í þessu sambandi.  Hæstv. forseti. Ég ætla þá ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég endurtek það að ég tel betra en ekki að þessi niðurstaða náðist og auðvitað er rétt og skylt svona undir áramót að vera í góðu skapi og bjartsýnn á lífið og tilveruna og við skulum vona að hin nýja alþjóðlega viðskiptastofnun sem stóð nú til að setja á fót strax eftir seinni heimsstyrjöld og átti að vera ein af þremur meginstoðum viðskipta og reglu í heimsviðskiptunun ásamt með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Alþjóðabankanum, komst aldrei á laggirnar, varð aldrei annað en tollasamningur eins og GATT hefur verið fram að þessu. Hún er nú að líta dagsins ljós eftir nokkra daga vonandi og eigum við ekki að óska henni alls góðs og vona að hún geti haft heillavænleg áhrif á þróun heimsviðskiptanna. En hennar bíður svo sannarlega ærið verkefni og það sem maður kannski hefði helst viljað, ég segi a.m.k. fyrir mitt leyti að ég hefði helst viljað sjá vera að gerast í helstu viðskiptunum um þessar mundir að menn væru raunverulega að rétta hlut þróunarríkjanna og taka á því mikla misrétti sem er í raun innbyggt í heimsviðskiptakerfið í dag. Því er því miður ekkert að miða fram á veginn og það er dapurlegt. Hvað okkur Íslendinga sjálfa snertir þá höfum við auðvitað að miklu leyti í okkar höndum hvernig okkur vegnar í þessu sambandi. Nú tel ég út af fyrir sig að eftir því sem þær heimildir eru sem við höfum þá eigi að vera hægt að nýta þær skynsamlega til þess að standa vörð um innlenda framleiðslu og varna því að innlendar atvinnugreinar líði undir lok vegna ósanngjarnar samkeppni. Það þarf auðvitað að fara með þær heimildir af hófsemi en jafnframt skynsemi og það hlýtur að vera markmið og keppikefli að viðhalda hér fjölbreytilegri starfsemi og að við séum að sem mestu leyti sjálfum okkur næg um mikilvægustu lífsnauðsynjar þjóðarinnar. Ég vona að mönnum takist að nýta þessar heimildir þannig að það gangi eftir.

Virðulegi forseti. Eins og málsskjöl bera með sér fjallaði landbn. um afgreiðslu þáltill. sem hér er til umræðu og hafði reyndar nokkurt samstarf við hv. utanrmn. um afgreiðslu þessa máls. Ég hlýt að þakka utanrmn. fyrir það samstarf og þá niðurstöðu sem hér hefur fengist um leið og ég þakka landbúnaðarnefndarmönnum fyrir gott samstarf við afgreiðslu þessa máls. Mér þykir rétt að vekja athygli á því að undir bréf landbn. hafa nefndarmenn allir skrifað sem viðstaddir voru. Það hefur reyndar fallið niður nafn hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sem ég vona að verði bætt úr við frekari meðhöndlun þessa þingplaggs í þinginu. Hann fór yfir þetta mál að landbúnaðarnefndarfundi loknum og tjáði sig samþykkan því. Ég vek athygli á því sem kemur fram í textanum, sérstaklega þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hyggja ber sérstaklega að því að landbúnaðurinn fái ráðrúm til að aðlagast þeim breytingum, annað mundi leiða til ófarnaðar.`` Og enn fremur: ,,Jafnframt er vakin athygli á að í GATT-samningnum felast sóknarfæri fyrir íslenskan landbúnað sem mikilvægt er fyrir Íslendinga að leggja rækt við.`` Þetta eru að sjálfsögðu mikil grundvallaratriði og afar þýðingarmikið að þau séu áréttuð við umræður á Alþingi og skuli vera hér með þessum áherslum fylgiplagg með afgreiðslu utanrmn. Það hlýtur líka að vera afar þýðingarmikið og ber að fagna þeirri samstöðu sem hefur náðst um afgreiðslu þessa máls í þinginu og hefur það eitt út af fyrir sig mjög sannfærandi niðurstöðu í för með sér. Og einmitt sú niðurstaða er afar trúverðug, m.a. gagnvart landbúnaðinum, bændum landsins, og styrkir náttúrlega þessa niðurstöðu gífurlega mikið. Hér hafa menn talað nokkuð um það að æskilegra hefði verið að frumvörp að nýrri löggjöf lægju fyrir þegar þessi ákvörðun er tekin. Það má kannski til sanns vegar færa að það hefði verið betri kostur en ég sé ekki að það skipti neinu sérstöku máli í þessum efnum. Afstaða Alþingis liggur fyrir og ég sé ýmsa kosti í því að í framhaldsumræðuna, sem hlýtur að verða í þjóðfélaginu, m.a. í landbúnaðinum, hafi menn tök á að leggja sín ráð og sínar áherslur. Það tel ég afar þýðingarmikið nú þegar fyrir liggur að niðurstaða hefur verið fengin í afstöðu Íslendinga til GATT-málsins. Ég sé ekki að það breyti svo miklu hvort heldur menn ganga frá löggjöfinni aðeins fyrr eða aðeins síðar. Hér hafa ýmsir hv. þm. líka verið að tala um það í þessum ræðustóli að ekkert hafi í raun verið aðhafst í þessum málum. Ég held að það sé reyndar mikill misskilningur og meira að segja vill nú svo til að sá búvörusamningur sem í gildi er og landbúnaðarmálin hafa þróast eftir þetta kjörtímabil tekur æðimikið mið af því sem menn álitu að mundi gerast í sambandi við GATT. Og tilboð íslenskra stjórnvalda um tollígildi hafa verið staðfest og sú niðurstaða, eins og kunnugt er, liggur fyrir. Þetta eru að sjálfsögðu afar mikilvægar niðurstöður og þær eru í hendi eins og kunnugt er. Það er líka athyglisvert að landbúnaðurinn hefur náð ýmsum grundvallaratriðum meira að segja sem ekki þurfti að uppfylla fyrr en um næstu aldamót eins og t.d. niðurfærslu á framlögum til þess atvinnuvegar og má nú kannski reyndar segja að fullharkalega hafi verið gengið fram í þeim efnum, en eigi að síður liggur þó þessi niðurstaða fyrir að þeim árangri sem krafa var um að næði fram um næstu aldamót hefur þegar verið náð. Það má líka minna á það, ekki síst þegar verið er að tala um neytendasjónarmið og viðskipti neytenda og landbúnaðarins, að miklar verðlækkanir hafa þegar orðið á landbúnaðarafurðum á síðustu árum. Það sætir í rauninni undrun hve mikið hefur verið lagt á landbúnaðinn á síðustu árum, bæði að því er varðar samdrátt í framleiðslu og meira að segja við þær aðstæður á sér stað mikil verðlækkun á landbúnaðarvörum. Það liggur fyrir að í kindakjötsframleiðslunni nemur þessi verðlækkun á allra síðustu árum, líklega þremur síðustu árum, um 10% og þegar litið er til aðeins lengri tíma kemur upp sama tala í sambandi við mjólkurframleiðsluna. Landbúnaðurinn hefur vissulega verið að laga sig að breyttum háttum og ég segi: Geri aðrir betur. Að sjálfsögðu liggur fyrir að breyta löggjöfinni með tilliti til breyttra aðstæðna og ég fæ ekki séð að það sé neitt óskapaverk því að margt í íslenskri löggjöf, t.d. í búvörulögunum, tekur mið af þessum breyttu háttum. Það þarf að sjálfsögðu að breyta til á þeim vörulistum sem lögbundnir voru, listi 1 og listi 2, við síðustu breytingar á búvörulögunum. Það koma sérstaklega inn aðrar vörur í sambandi við lista 1 sem eru bannvörurnar núna, fersku kjötvörurnar og annað færist á lista 2 og trúlega fleiri vörutegundir. Fyrir liggur góður grundvöllur til þessara breytinga og eins er um annað það sem nú hefur verið staðfest að eigi að vera í vörslu landbrh. að tiltölulega auðvelt er að koma fyrir að svo miklu leyti sem það hefur ekki þegar verið gert. Það er út af fyrir sig eftirtektarvert að jöfnunargjöldin, sem eru nú lögð á og gefin hefur verið út reglugerð um, eru mjög svipuð og væntanleg tollígildi verða. Því verður ekki svo afskaplega mikil breyting í þessum efnum þegar litið er til þess sem fyrir liggur nú um þessar mundir. En þetta verk þarf auðvitað að vinna og menn hafa talað um að það muni bíða nýrrar ríkisstjórnar. Ég vil þá frekar segja að það muni bíða nýs Alþingis því að með því að samstaða um þetta mikilvæga mál hefur náðst með þessum hætti hlýtur það að verða þingsins að leiða það til lykta hverjir sem svo koma til með að stjórna landinu eftir næstu alþingiskosningar. En vissulega þarf að huga að fleiru og ég sakna þess að það hefur ekki verið í umræðunni, a.m.k. ekki að því marki sem ég hef getað fylgst með henni hér á þessum degi. En að því þarf náttúrlega sérstaklega að huga og á því vek ég athygli í lok ræðu minnar að landbúnaður á Íslandi þarf að fá sömu kjör við að búa eins og gerist meðal annarra þjóða. Í þeim efnum stöndum við höllum fæti í samanborið við það sem gerist erlendis. Þar á ég t.d. við græna stuðninginn eins og gjarnan er nefnt. Hann er víða og kannski víðast miklu meiri heldur en á Íslandi og mikið hagræði fyrir þá bændur í þeim löndum sem hans njóta. Auðvitað fer ekki hjá því að á það mál verði sérstaklega að líta í framhaldi af þeirri umræðu sem nú hlýtur að eiga sér stað. Ég minni í þessum efnum t.d. á jarðræktarlögin sem hafa verið gerð að stórum hluta óvirk en fela náttúrlega í sér grundvöll að því að hægt sé að reka hér menningarbúskap. Það er að sjálfsögðu alger grundvöllur þess að ræktuninni sé haldið í eðlilegu horfi. Það er mikil niðurlæging sem felst í því að gæta þar ekki sérstaklega að. Hér er t.d. um að ræða algert grundvallaratriði að því er varðar framgang á vistvænum landbúnaði sem takmarkar áburðarnotkun en gerir aftur á móti um leið kröfu um betri og vandaðri ræktun sem skilar betri árangri. Þetta eru að sjálfsögðu grundvallaratriði og verður ekki hægt að komast hjá því að taka þau inn í umræðuna um græna geirann sem felst í GATT-samkomulaginu. Eins er um jöfnunargjöldin sem a.m.k. í fyrstunni hljóta að verða tekin upp hjá okkur og það er mál fróðra manna að einmitt jöfnunargjaldakerfi EB muni lifa áfram. Að þessu og ýmsu fleiru verða menn að hyggja til þess að gera landbúnaðinum bærilegra að taka á móti þeim breytingum sem eru fram undan. Á þetta legg ég sérstaka áherslu um leið og ég lýk hér máli mínu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Nú þegar væntanlega líður að lokum umræðunnar vil ég gjarnan nota tækifærið og lýsa mikilli ánægju minni persónulega og flokks míns með það að samstaða skuli hafa tekist með a.m.k. fjórum af fimm þingflokkum um að tryggja að Ísland eigi stofnaðild að hinni væntanlegu alþjóðaviðskiptastofnun sem tekur til starfa nú um áramótin. Ég sagði fjórir af fimm þingflokkum vegna þess að mér hefur skilist á nefndaráliti Kvennalistans að þær hyggist sitja hjá við afgreiðslu málsins. Nú þarf út af fyrir engum að koma á óvart að formaður Alþfl. og við þingmenn Alþfl. fögnum slíkri niðurstöðu. Það er ekki nýtt fyrir mönnum að Alþfl. hefur áratugum saman verið einn harðvítugsti andstæðingur haftastefnu hér innan lands og ótrauðasti talsmaður fríverslunar í viðskiptum okkar við útlönd eins og staðreyndir mála um helstu mál á því sviði staðfesta á undanförnum árum og áratugum. Það kemur þess vegna ekki á óvart með nokkru móti. Hitt er kannski enn þá meira ánægjuefni að fulltrúar annarra stjórnmálaflokka lýsa sig jafnánægða með þessas niðurstöðu og þá tek ég undir með hv. þm. 6. þm. Suðurl. að batnandi mönnum og ég tala nú ekki um stórbatnandi mönnum er best að lifa. Þetta er ekki síst í ljósi þess að hér er um stórmál að ræða. Þótt mönnum hætti til á þessum tímum að ofnota kannski orðið söguleg ákvörðun mundi ég jafnvel leyfa mér að nota það um þessa ákvörðun einfaldlega vegna þess að áhrifin af þessari ákvörðun eiga eftir að fara vaxandi eftir því sem árin líða og þeirra mun gæta fram á næstu öld.  Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér margt skynsamlegt um umhverfismál og tengsl umhverfismála og viðskipta en það er kannski einmitt þessi punktur málsins sem er þýðingarmestur að því er þetta tvennt varðar. Umhverfismál eru gjarnan nefnd sem dæmi um mál sem eru þess eðlis að þau takmarkast ekki við landamæri þjóðríkja og afleiðingar umhverfisspjalla og mengunar spyrja ekki um landamæri. Ef við viljum ráðast að rótum þeirra vandamála þá eru þau þess eðlis að þau kalla á alþjóðlegar reglur og framsal á valdi þjóðríkja í hendur alþjóðlegra stofnana, samþjóðlegra stofnana, til þess að ráða við afleiðingar slíkra mála þannig að þetta sætir nú allt saman nokkrum tíðindum. Þess vegna átti ég bágt með að skilja það t.d. hvers vegna hv. þm., formaður Alþb., sem vildi með réttu eða röngu eigna sér málið og taldi að hann að vísu með aðstoð annarra góðra manna í utanrmn. og formanns nefndarinnar hefði nánast bjargað málinu fyrir horn. Hann virtist ekki vera með miklu gleðibragði í ræðu sinni og taldi að með því að ná þessu máli fram hefði hann fyrst og fremst verið að vinna áfangasigur í heilögu stríði gegn Alþfl. Hvernig sú röksemdafærsla gengur upp er erfitt að skilja vegna þess að öllum mönnum er ljóst að ef nokkrum mönnum er þetta fagnaðarefni þá er það okkur alþýðuflokksmönnum. Það er í samræmi við málflutning okkar og stefnu okkar á undanförnum árum. Við erum baráttumenn fyrir þessu máli og þessi niðurstaða er engum kærkomnari en okkur. Það er því fjarri því að niðurstaðan sé á nokkurn máta á skjön við eða í andstöðu við sjónarmið okkar alþýðuflokksmanna. Menn hafa vikið nokkrum orðum að því hvort það hefði skipt máli að ná þessari niðurstöðu þannig að Ísland hefði getað gerst stofnaðili og velt því fyrir sér hvaða afleiðingar það hefði haft ef afgreiðsla málsins hefði dregist. Í því efni sagði hv. þm. Steingrímur Sigfússon að af minni hálfu hefði verið reynt að koma á framfæri einhverjum blekkingum í því sambandi. Ég andmæli því og vísa einfaldlega til þess að allar staðreyndir um það mál hafa verið kynntar og liggja á borðum manna. En það er ástæða til að íhuga hvað hefði gerst ef Alþingi Íslendinga hefði heykst á því að taka þessa sögulegu ákvörðun. Víst er það svo að við hefðum þá ekki notið ávinnings af þeim tvíhliða tollalækkunum sem við höfum samið um. Þá segja menn: Ja, það var nú lítill akkur í því á Bandaríkjamarkaði því meðaltalstollar þar nú eru orðnir mjög lágir. Þær upplýsingar sem við byggjum á eru náttúrlega þær að við erum annars vegar að tala um tollbindingar og við erum að tala um viðmiðunarárin sem allt þetta móverk er nú á byggt. Og það er rétt, að því er Bandaríkin varðar voru tollar lágir að meðaltali. Því er hins vegar alls ekki að heilsa um mörg önnur lönd. Og það er ekki bara að við hefðum farið á mis við þann ávinning sem við sömdum um, við gerðum slíka tvíhliða samninga við nokkur Asíulönd. Margir hv. þm. hafa vakið á því athygli að þar væru vaxtarmarkaðir okkar, ekki síst fyrir fiskiðnað og fiskafurðir og tæknibúnað að því er varðar fiskvinnslu og fiskiðnað. Og það eru mjög verulegar tollalækkanir sem þar var samið um á vaxtarmörkuðum eins og í Japan, Kóreu og víðar. En þetta er þó minnsta málið í þeim heildarhagsmunum sem um var að ræða vegna þess að við njótum allra þeirra tollalækkana sem aðrar þjóðir sömdu um innbyrðis sín í milli og það eru ekki óverulegar tölur hvort heldur við mælum það í prósentum eða beinlínis í krónum og aurum. Meginmarkmiðið á tollasviðinu að því er varðar þessa lotu GATT-umræðna var að ná niður tollum um um það bil 33%. Niðurstaðan er sú að það tókst að gera ögn betur, t.d. að því er varðar tolla fyrir iðnaðarvörur þá lækka þeir að meðaltali um 40%, líka frá tollbindingu viðmiðunarársins, það skal tekið fram. En að þetta skiptir máli sést best á því að það er áætlað að hlutur iðnvarnings sem nú bætist við á næstu árum, vegna þessara tollalækkana, á mörkuðum þróaðra ríkja geti aukist úr 20--44% að markaðshlutdeild. Þannig að það fer ekkert á milli mála að hér er verið að færa til mikil verðmæti og skapa mikil verðmæti með aukningu viðskipta, samanber þær heildartölur sem birtar hafa verið um aukningu þjóðarframleiðslunnar eða heimsþjóðarteknanna sem afleiðingu af þessu þegar allar afleiðingarnar eru komnar til skila. Það má nefna fleira sem við hefðum orðið af. Ef við hefðum ekki gerst stofnaðilar þá hefðum við ekki getað beitt fyrir okkur þeim reglum sem felast í samningum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar til þess að verja okkar hagsmuni. Mér dettur í hug að nefna t.d. að þegar hvalveiðimál ber á góma er oft talað um að við búum við þá hótun eða eigum yfir höfði okkar þá hótun að bandarísk stjórnvöld muni beita okkur viðskiptaþvingunum og þá hafi ýmsir orðið til þess að benda á það að leiðin til þess að mæta því væri hugsanlega sú að taka það upp sem deilumál innan GATT þar sem almenna reglan er sú að ekki megi hóta viðskiptaþvingunum út af óskyldum deilumálum. Það hefðum við ekki getað gert, ef á hefði reynt, ef við hefðum ekki gerst aðilar. Eftir sjö mánuði frá gildistöku samningsins missa þau ríki sem ekki hafa fullgilt rétt til meira að segja áheyrnaraðildar, hafa engan aðgang að gögnum eða upplýsingum. Eftir eitt ár fellur gamli GATT-samningurinn frá 1947 úr gildi, sem þýddi að Ísland mundi ekki einu sinni njóta þeirra réttinda sem við höfum nú og þá væri sannarlega orðið illt í efni. Það þýddi einfaldlega að við værum réttlausir í milliríkjaviðskiptum og varnarlausir gagnvart hugsanlegum aðgerðum annarra ríkja af hvaða tagi sem það gæti orðið. Eftir tvö ár frá gildistöku fellur niður réttur þeirra ríkja sem eru aðilar að GATT frá 1947 til þess að gerast aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Eftir þann tíma hefðu þau þurft að semja um aðildina alveg sérstaklega. Það er því engum orðum aukið að það var mikið í húfi, fyrir utan það sem menn hafa sagt hér hver á fætur öðrum, þann álitshnekki sem Ísland hefði orðið fyrir ef það hefði komið á daginn að það hefði reynst okkur ofviða að taka þessa ákvörðun um að gerast stofnaðili og vera þannig í hópi þeirra ríkja sem við höfum sögulega séð átt mest samskipti við og þar er öll að finna. Að því er varðar almenn áhrif GATT-samningsins eða stofnunar Alþjóðaviðskiptastofnunar er út af fyrir sig hægt að hafa mörg orð. Ég ætla ekki að gera það. Hér hefur umræðan því sem næst öllsömul snúist um landbúnaðarþátt samninganna. Menn hafa vísað til greinargerðar frá OECD um mat á áhrifum þessara samninga. Það mun vera fleiri en ein skýrsla frá OECD til um það efni. Mér er kunnugt um sérfræðingaskýrslu frá OECD sem metur sérstaklega áhrif landbúnaðarsamninga Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar á alþjóðaviðskipti með landbúnaðarafurðir á næstu árum. Þetta er sérfræðingaskýrsla dags. 12. des. á þessu ári og þar segir svo, með leyfi forseta, um heildarniðurstöðuna: ,,Landbúnaðarsamningurinn markar alger þáttaskil. Loks hefur tekist að setja almennar lagalega bindandi reglur sem hafa stefnumarkandi áhrif á viðskipti á þessu sviði. Auk þess hafa ríkin tekið á sig sérstakar skuldbindingar í smáatriðum um það hvernig ákvæðum samningsins verður framfylgt.`` Þetta er auðvitað kjarni málsins. Þótt menn hafi lengi deilt um landbúnaðarstefnu hér á landi sem annars staðar og almennt um það hvort haftastefna sé til frambúðar æskileg eða óæskileg eða verndarstefna í milliríkjaviðskiptum, ég tala nú ekki um hugmyndir manna sem boða sjálfsþurftarbúskap og kenna af einhverjum mér óskiljanlegum ástæðum við sjálfan lord Keynes. Þetta getum við allt deilt um. En það er óumdeilanlegt að þessi breyting, aðild okkar að þessari stofnun, markar algerlega þáttaskil í grundvallaratriðum þótt áhrifin af þessari ákvörðun verði þeim mun meiri sem frá líður. Í því efni skiptir ekki meginmáli, ef menn hugsa til skamms tíma, hvað hann heitir maðurinn sem situr á stól landbrh. á næstu árum vegna þess einfaldlega að það verður hlutverk hans að framfylgja þessum reglum og standa við þessar skuldbindingar fyrir hönd Íslands. Í þessari skýrslu segir einnig á þessa leið: ,,Árangurinn er lagalega bindandi rammi sem setur skorður við því hvernig ríki haga landbúnaðarstefnu sinni og sem mun smám saman leiða til aukins frelsis í landbúnaðarviðskiptum. Þótt skammtímaáhrif hans verði e.t.v. takmörkuð ber að skoða árangur hans í ljósi þess hver staðan væri ef ekki hefði til hans komið og það að hann snýr haftaþróuninni sem verið hefur við.`` Um markaðsaðganginn segir á þessa leið: ,,Sá árangur að öllum viðskiptahindrunum, öðrum en tollum, verður breytt í tolla [þ.e. tollígildi] er í raun risaskref í frelsisátt. Í því felst veruleg kerfisbreyting í viðskiptum á þessu sviði og með því er verndar- eða haftakerfið sem tröllriðið hefur landbúnaðarviðskiptum fært upp á yfirborðið.`` Með öðrum orðum, verndin verður gagnsærri í stað þess að vera falin í kvótum, innflutningsleyfum, bönnum, gjöldum o.s.frv. Þetta mun auðvelda samningaviðræður í framtíðinni til muna sem munu þá snúast um lækkun tolla í framhaldinu og yfirleitt að henda reiður á því í hverju höftin eru fólgin. Með þessu er að vissu marki gengið lengra en með iðnaðarvörur, m.a. vegna þess að tollar og tollígildi á öllum landbúnaðarafurðum hjá öllum aðildarríkjum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar verða bundnir, þ.e. þeir verða með hámarki sem óleyfilegt er að fara upp fyrir. Síðan segir hér: ,,Sá böggull fylgir þó skammrifi að algengt er að ríki hafa reiknað tollígildi upp úr öllu valdi`` --- dirty tariffication, eins og það er kallað. --- ,,Niðurskurður þeirra og annarra tolla á aðlögunartímanum á að vera 36% að meðaltali en aldrei minna en 15%. Þetta þýðir að fyrir viðkvæmustu vörurnar er niðurskurðurinn eingöngu 15%, en hærri fyrir þær sem minna máli skipta til að ná 36% meðaltalinu.`` --- Sem er reyndar einnig tilfellið í íslenska tilboðinu. --- ,,Þetta getur haft í för með sér að þessar tollalækkanir munu ekki hafa veruleg áhrif til aukins markaðsaðgangs fyrsta kastið.`` --- Látum nú þetta nægja um mat á hinum almennu áhrifum þessa. Þá langar mig að víkja að örfáum atriðum öðrum. Það er spurningin um framkvæmdina hér innan lands að því er varðar verkaskiptingu milli ráðuneyta. Það er spurningin um það hvernig við metum stöðu málsins annars vegar út frá samkeppnisstöðu landbúnaðarins og þeim áhyggjum sem sumir hafa lýst að því er varðar samkeppnisstöðu hans eða áhrif þess á hag neytenda og síðan framhald málsins að því er varðar breytingar á innlendri löggjöf. Fyrst um verkaskiptingu ráðuneyta. Nú er það svo að það er meginreglan varðandi verkaskiptingu milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands að það er fjmrn. sem fer með tollamál og það er viðskrn. sem fer með innflutningsverslun. Þetta eru meginreglur og út af fyrir sig væri æskilegt og hreinlegast í stjórnsýslunni að halda sig við þær reglur. Allar málamiðlunarlausnir sem kalla á einhvers konar skiptingu valds eða skiptingu ábyrgðar milli ráðuneyta eru út af fyrir sig ekki heppilegar. En nú þarf ekki að orðlengja mikið um það vegna þess að það vill svo til að þetta mál, að því er varðar innflutning landbúnaðarafurða, hefur verið útkljáð með samkomulagi sem reyndar hefur verið leitt í lög. Í sambandi við þær breytingar sem gerðar voru á búvörulögunum og urðu að lögum 15. apríl 1994 þá er þetta mál útkljáð á þennan veg. Þar segir í 3. gr.: ,,Landbrh. er heimilt, til þess að jafna samkeppnisstöðu innlendra og innfluttra vara, að leggja verðjöfnunargjöld á innfluttar landbúnaðarvörur sem tilgreindar eru í viðauka I og II með lögum þessum og jafnframt eru framleiddar hér á landi.`` Það var ekki lítið togast á, virðulegi forseti, um þessi fáu orð sem skipta þó verulegu máli. Rökin fyrir því að hverfa frá meginreglu um verkaskiptingu ráðuneyta eru nefnilega þau að meðan landbúnaðurinn sem atvinnugrein býr við jafnmikil ríkisafskipti og framleiðslustýringu og raun ber vitni þá muni innflutningur geta haft áhrif, meiri og beinni áhrif, á afkomu hans og þess vegna sé réttlætanlegt að ákvarðanir jafnvel um verðjöfnunargjöld, sem eru í eðli sínu einhvers konar tollar, séu, a.m.k. meðan verið er að koma þessu kerfi á, í höndum landbrh. En það er ástæða til þess að leggja áherslu á það að þetta frávik frá meginreglunni um verkaskiptingu ráðuneyta sætir ákveðnum takmörkunum vegna þess að í þessum sömu lögum segir einnig: ,,Við ákvörðun verðjöfnunargjalda skal ráðherra hafa sér til ráðuneytis nefnd þriggja manna. Skal einn skipaður án tilnefningar, annar af fjmrh. og hinn þriðji af viðskrh. Nefndin skal afla upplýsinga um verð sem álagning gjaldanna miðist við, en jafnframt tryggja nauðsynlegt samráð milli ráðuneyta þannig að þess sé gætt að samanlögð álagning innflutningsgjalda sé innan þeirra marka sem greinir í 6. mgr.`` sem er skilgreiningin á verðjöfnunargjöldum. Rísi ágreiningur í þessari nefnd, segir síðan á þá leið að þá ,, . . . skal ráðherra bera málið undir ríkisstjórn``. Þetta er nú svona nokkuð flókið og að mörgu leyti gagnrýnisvert móverk. En engu að síður, þetta varð niðurstaðan, um þetta var samið á sínum tíma milli stjórnarflokkanna og um þetta varð samstaða sem dugði til þess að þetta er fest á lögbók. Þetta eru lögin. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla að við þetta verði ekki staðið þannig að um það mál þarf ekkert að orðlengja frekar. Það er búið að leysa það, útkljá það og lögfesta það. Fáein orð um spurningarnar um stöðu landbúnaðar og hins vegar hag neytenda í tengslum við mat manna á þessari ákvörðun. Ég held að þeir sem hafa lýst þyngstum áhyggjum af stöðu landbúnaðarins vegna þessara breytinga þurfi ekki að hafa þær áhyggjur sem þeir lýsa. Hvers vegna ekki? Það er vegna þess að það er innbyggt í þetta kerfi um leið og það tekur til starfa að framleiðendur njóta skilgreindrar, óbreyttrar tollverndar. Þeir eiga að vera í jafnstöðu þegar kerfið byrjar og síðan á það að gerast í áföngum á sex árum að dregið verði úr þessari innflutningsvernd sem samsvarar 36% á 6 árum og er þó sveigjanleiki í því innbyrðis hvernig sú tollvernd leggst á einstakar afurðir. Það er með öðrum orðum fullt tillit til þess tekið og það er þess vegna að mínu mati algjörlega óþarfi að vera að hafa einhver stór orð uppi um það að hér sé einhver aðför að landbúnaðinum. Það er fullt tillit tekið til þess að kerfið byrjar í jafnstöðu. Síðan geta menn hins vegar spurt: Verður það virt í framkvæmd? Ég vitnaði hér áðan í ummæli sérfræðinga OECD sem sögðu: Því miður er það svo að í upphaflegum tilboðum einstakra ríkja, sem kveða á um hámarksheimildir til tollsetningar, hafa menn í mörgum tilvikum gert sig seka um það sem heitir dirty tariffication, með öðrum orðum með því að stilla þessar hámarksheimildir, tollígildin, hátt yfir það sem raunverulegar forsendur voru til. Þetta er það eina sem varðar framkvæmdina sem ég hygg að menn munu eðlilega skoða mjög vandlega vegna þess að ef þær hugmyndir eru uppi hjá einhverjum að nú eigi að nota tækifærið til þess að auka tollverndina langt umfram það sem staðreyndir liggja til þá er það auðvitað misnotkun. Þá er ekki verið að tala um jafnstöðu heldur er verið að tala um það að reyna misnota kerfið til þess að auka tollverndina. Það ber að varast vegna þess að með því væru menn að sýna vafasaman vilja til þess að halda þær reglur sem hér er verið að setja og í annan stað að ganga á snið við eðlilega sanngirni gagnvart sjónarmiðum neytenda. Hver er þá hagur neytenda í þessu máli? Hverjar eru líkurnar á því hvaða áhrif þetta hafi á verðlag á lífsnauðsynjum við búðarborðið? Um það þarf ekki að hafa mörg orð á þessu stigi, reynslan mun leiða það í ljós. En það fyrsta sem neytendur eiga að uppgötva er það að núna verður heimill 3% lágmarksinnflutningur, þ.e. 3% af markaðshlutdeild á lágum tollum og þar er sett hámark sem þætti hátt að því er varðar 2. gr., 32%, yfir það má ekki fara, en þykir ekki hátt í þessum bransa enn sem komið er. Það getur skipt máli hvaða aðferð verður notuð til þess hvort neytendur fá að njóta verðlækkunaráhrifa af þessum mjög takmarkaða innflutningi. Það er óútkljáð mál. Í annan stað á að vera tryggt að ríkjandi markaðsaðgangur, þ.e. sá markaðsaðgangur sem var leyfður fyrir á engum eða lágum tollum, haldist óbreyttur. Hann má ekki hækka. Framkvæmdin að því er það varðar getur líka skipt verulegu máli varðandi hag neytenda því það er hægt að haga þessari framkvæmd þannig á fákeppnismörkuðum að þetta leiði til aukins milliliðagróða og hærri álagningar og hærra verðlags fyrir neytendur. Síðan er það í þriðja lagi spurningin um það hvaða verðlagsáhrif þetta hefur í heild sinni og þá til skamms tíma og til lengri tíma. Til skamms tíma, þ.e. nú á næstunni þegar við tökum ákvarðanir um endurskoðun tollskrár, þá skiptir það máli auðvitað hvort heldur við lítum á málið út frá sjónarmiði framleiðenda eða neytenda, að það sem menn eru að gera er að stilla tollana í jafnstöðu, að þeir tryggi raunverulega óbreytta stöðu en jafnframt skiptir það mjög miklu máli fyrir neytendur að þeir verði ekki spenntir umfram það. Og í þeim skilningi eru skammtímaáhrifin þess eðlis að þau skipta máli, ekki bara fyrir framleiðendur heldur líka fyrir neytendur. Þess vegna er það sem ég segi, að það er eðlilegt að fulltrúar launþegasamtaka, nú þegar þeir hafa lausa kjarasamninga, skoði það mjög vandlega hvernig staðið verður að þessari framkvæmd. Þegar menn líta hins vegar á málið til lengri tíma litið, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og reyndar fleiri í þessari umræðu hafa gert, þá spyrja menn sem svo: Hvernig má það vera ef það er verið að draga úr stuðningi innan lands við landbúnaðarframleiðslu og það er verið að draga mjög verulega úr útflutningsbótum frá útflutningsríkjunum að það geti, þegar lengri tímar líða, leitt til verðlækkunar á landbúnaðarafurðum eða matvælum fyrir almenning? Þeir sem þannig spyrja hugsa um þetta einhvern veginn statískt og telja að um leið og dregið er úr ríkisstuðningi þá hljóti það að leiða til samsvarandi verðhækkunar. Ástæðan fyrir því að menn meta það almennt ekki svo er þessi: Verndarstefnan í landbúnaði í heiminum er slík að aðeins lítill hluti af landbúnaðarframleiðslu heimsins hefur yfirleitt verið nokkuð í útflutningi eða í milliríkjaviðskiptum. Yfirleitt hefur verið um að ræða einskonar sjálfsþurftarbúskap. Það er því afar lítill hluti af heildarlandbúnaðarframleiðslu heimsins sem hefur lotið lögmálum framboðs og eftirspurnar á einhverjum heimsmarkaði. Afar lítill hluti. Það sem gerist í framtíðinni er það að nú opnast markaðurinn fyrir viðskipti með þessar vörur rétt eins og iðnaðarvörur eða þjónustuvörur og við lítum til reynslunnar af því sem þar hefur gerst. Meginskýringin á bættum lífskjörum manna í hinum þróaða heimi byggir á því að hindrunarlaus milliríkjaviðskipti, afnám tollmúra og afnám viðskiptahindrana, vaxandi samkeppni, aukin framlegð og framleiðni, hefur leitt til verðlækkunar sem hefur lyft upp lífskjörum þessara þjóða. Menn leyfa sér að álykta að svipað muni gerast að því er varðar landbúnaðarafurðir, þegar stóraukið framboð berst inn á markaðina, þegar lögmál framboðs og eftirspurnar fá að njóta sín og það muni líka, þegar fram líða stundir, verða til þess að jafna mjög lífskjör í heiminum, jafna lífskjör milli þeirra sem eru að láta af forréttindum að baki verndarmúrum, þ.e. í hinum ríka heimi, þannig að þróunarríkin og þó með fullum fyrirvara á því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði, að þeim ber ekki að steypa í einn hóp, það er mjög ólíkt skipt kjörum og aðstöðu þeirra. En engu að síður, þau líta svo sjálf á, stjórnvöld þessara ríkja, að það sé þeim mikið hagsmunamál að fá aðgang að þessum mörkuðum þar sem kaupgeta er mikil og að það geti skapað auð og verðmæti og lyft lífskjörum í þeirra löndum. --- Þetta held ég að sé kjarni málsins um það. Virðulegi forseti. Síðan hafa menn farið nokkuð hörðum gagnrýniorðum um það hversu skammt á veg komið er undirbúningi málsins hér heima að því er varðar það sem vitað var fyrir löngu síðan að þurfti að gera. Það var að endurskoða tiltekna lagabálka, sérstaklega tollskrá og nokkur önnur lög, þannig að þeir yrðu í samræmi við þær skuldbindingar sem við nú tökum á okkur og að taka ákvarðanir um útfærslu eða framkvæmd málsins, eins og t.d. varðandi lágmarksmarkaðsaðgang, ríkjandi markaðsaðgang, hvernig það verður útfært og reyndar lagahreinsun sem þarf að framkvæma því það er ýmislegt annað í innlendri löggjöf sem ekki samrýmist þessum skuldbindingum. Og hvað er um þetta að segja? Sumir hafa veist harðlega að utanrrh. og talið að hann hafi ekki unnið heimavinnuna sína í þessu efni. En nú vil ég minna hv. þm. á að niðurstaðan í þessu máli var þessi: Það var skipuð nefnd fulltrúa fimm ráðuneyta undir forustu forsrn. til þess að vinna að þessu máli. Það eiga með öðrum orðum fulltrúa í nefndinni fulltrúar forsrn., þ.e. ráðuneytisstjórinn í forsrn., fulltrúar fjmrn. augljóslega vegna tollskrár, fulltrúar viðskrn., augljóslega vegna innflutningsmálefna, fulltrúar landbrn. og fulltrúar utanríkisviðskiptaráðuneytis. Það er þessi nefnd sem með þetta mál hefur farið og hin stjórnarfarslega ábyrgð er ekki á höndum utanríkisviðskiptarh., hún er, eins og þegar um er að ræða samstarfshópa af þessu tagi með fulltrúum margra ráðuneyta, á verkstjórnarlegri ábyrgð forsrh.  Nú vil ég gjarnan bæta nokkru við, hv. þm. Í fyrsta lagi að það er alveg ljóst af þeim reglum sem að þessu lúta að það er ekki lífsnauðsyn tæknilega séð til þess að fullnægja okkar skuldbindingum að þetta liggi fyrir um framkvæmdina nú þegar. Ég nefni sem dæmi að Evrópusambandið hefur látið það á þrykk út ganga og lýst því yfir að þeir muni miða sinn undirbúning við að framkvæmdin geti að fullu og öllu hafist 1. júlí. Mikið lengur má það kannski ekki dragast vegna þess að þá förum við að eiga á hættu að tapa ýmsum þeim réttindum sem við nú höfum í skjóli gamla GATT. En ég man ekki betur en sumir hv. þm. hafi gert þær kröfur að þetta ætti allt að liggja á borðinu. Menn vildu fá að sjá hvernig tollskrá lítur út endurskoðuð. Menn vildu fá að vita nákvæmlega hvernig á að útfæra framkvæmdina varðandi útboð eða aðrar aðferðir varðandi ríkjandi markaðsaðgang eða lágmarksmarkaðsaðgang. Menn geta gert þá pólitísku kröfu að vilja vita þetta. Það er ekki, með öðrum orðum, tæknileg nauðsyn, við erum ekki að brjóta neinar skuldbindingar þó að þetta liggi ekki fyrir og það er kannski eðlilegt að það taki sinn tíma. En ég vil aðeins segja um þetta að það sem er sögulegt á þessari stundu er að þingheimur hefur í stórum dráttum, með kannski undantekningunni einn þingflokkur, sameinast um að það sem langsamlega mestu máli skiptir sé sú stórpólitíska ákvörðun að stíga þetta skerf, að gerast stofnaðili frá byrjun. Að taka á sig þær skuldbindingar sem í því felast og marka þar með stefnu til framtíðar sem í því felst og um það geta ekki verið neinar deilur. Hitt getur vafalaust valdið deilum hvernig við útfærum þetta og framkvæmum hér innan lands. Það er hins vegar í vinnu á vegum þessa starfshóps sem ég hef margsinnis vitnað til og það er alveg á hreinu að á þessu stigi málsins, þar til sá starfshópur hefur skilað sínum niðurstöðum, hefur engin afstaða verið tekin til þeirra einstöku kosta sem þar eru til umræðu í nefndinni. Virðulegi forseti. Ég vil við lok málsins árétta það að mér er það alveg sérstakt ánægjuefni og flokksmönnum mínum áreiðanlega öllum, að málið hefur tekið þessa stefnu og það hefur skapast þessi samstaða, þrátt fyrir pólitískan ágreining um margt, um þetta mikla mál. Ég sagði áðan að þegar menn mundu líta til baka síðar meir til þessa dags þá verður þessi ákvörðun talin vera söguleg og ef menn skoða það frá sjónarhóli handan aldamóta þá munu menn telja að þetta hafi verið risaskref fram á við í átt frá hefðum haftastefnu og verndarstefnu yfir í algjörlega nýtt stjórnkerfi sem byggir á grundvallarhugmyndum og grundvallarreglum frjálsra viðskipta. Út frá því sjónarmiði tel ég það heiður hverjum þeim þingmanni sem greiðir atkvæði með þessari tillögu að hafa átt hlut að því. Þess vegna er mér það ánægja að lokum að taka undir þakkir manna til formanns utanrmn. og samnefndarmanna hans allra fyrir þeirra hlut að því að greiða götu málsins, sem og allra þeirra formanna þingflokka og þingmanna sem lýst hafa svo eindregnum stuðningi við þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst, vegna lokaorða hæstv. ráðherra, segja að það er mjög athyglisvert og hraustlega mælt af honum að fagna þessari niðurstöðu vegna þess að það liggur alveg í augum uppi að Alþfl. hefur verið beygður í þessu máli. Og það er ekki nóg með það að menn slái því föstu í þessari ályktun sem hér er verið að ræða að landbrn. eigi að fara með innflutning á landbúnaðarafurðum heldur er líka beinlínis tekið fram í ályktuninni að landbrn. eigi að fara með það stjórnkerfi sem skapað verði í framhaldi af þeirri ályktun sem menn eru hér að tala um. Þannig að hér er það auðvitað alveg ljóst að Alþfl. og afstaða hans í þessu máli hefur gjörsamlega verið rekinn til baka. Naglinn er kafrekinn í spýtuna og síðan er hann rekinn enn þá dýpra með sýl á eftir og ofan á honum er fallhamar. Þannig að í rauninni stendur ekkert eftir. Alþfl. hefur svo að segja verið beygður gjörsamlega í málinu. En það breytir ekki því að hitt var kostulegt líka sem hæstv. ráðherra sagði þegar hann fjallaði um afstöðu okkar sumra hér sem lýst höfðum stuðningi við þennan samning. Í þeim hópi er ég. Og ástæðan er ósköp einfaldlega sú, eins og við höfum oft áður tekið fram úr þessum ræðustól, að við höfnum hólfastefnunni í efnahagsmálum heimsins og teljum skynsamlegra að reyna að ná heildarsamningum, m.a. af því tagi sem hér er um að ræða, til þess að auðveldara verði í framhaldinu af því að koma böndum á kapítalismann, m.a. með nýjum alþjóðlegum umhverfissamningum af margvíslegu tagi. Þetta eru auðvitað hlutir sem hæstv. utanrrh. þarf að gera sér ljóst að eru meginástæðurnar fyrir þeim áherslum sem við höfum haft í þessu efni um leið og við gagnrýnum, eins og ég gerði við 1. umr. málsins, ofuráhersluna á samkeppnisþjóðfélagið og hagvaxtarþjóðfélagið, eins og reyndar kemur fram í grg. með þeirri tillögu sem við erum hér að ræða um sérstaklega. Þar eru mjög gagnrýniverðir punktar, en í það heila tekið er það skynsamlegt, að mínu mati, að lenda málinu að sinni eins og lagt er til af utanrmn.

Herra forseti. ,,Það voru hljóðir og hógværir menn sem héldu til Reykjavíkur``, segir í merku kvæði og aldrei þessu vant var hæstv. utanrrh. hljóður og hógvær í ræðustólnum og það fer honum vel. Það fer honum eiginlega betur heldur en sá gassagangur sem hæstv. ráðherra leyfir sér venjulega í ræðustólnum. En til þess liggja orsakir sem hér hefur oft verið minnst á í dag. Málið hefur verið tekið með formlegum hætti úr höndum hans, Alþingi er laust úr landbúnaðarprísund Alþfl. og Alþfl. kominn út í horn. Hæstv. ráðherra hafði vit á því með sinni hógværu ræðu að æsa hér ekki upp til lengri umræðna og það ber vott um vitsmuni, sem ég átti satt að segja ekki von á að hann sýndi, og skapstillingu. Hitt er svo annað mál að það getur vel verið að þegar hann kemst í sjónvarpið í kvöld eða útvarpið eða jafnvel bara í Alþýðublaðið, svo við tökum okkar minnsta bróður, þá fari hann að láta gamminn geysa og þá byrji landið aftur að rísa, eins og þegar þeir félagar úti í Kaupmannahöfn voru búnir að fá sér franskt brennivín og súpu. Hæstv. utanrrh. gerði nokkurn samanburð á GATT-samningnum annars vegar og EES-samningnum hins vegar. Ég var einn af þeim sem voru andvígir EES-samningnum, en ég hef alla tíð verið fylgjandi GATT-samningnum og stofnun þessarar Alþjóðaviðskiptastofnunar. Þetta eru ósambærilegir hlutir. GATT-samningurinn er víðtækur, EES-samningurinn er þröngur, hólfastefna, eins og hv. 9. þm. Reykv. orðaði það ágætlega áðan. Ég vildi ekki fara inn í þetta hólf sem EES-samningurinn er. Það er ekkert í GATT-samningnum sem sneiðir nærri hinni íslensku stjórnarskrá, sem er allt annað en hægt er að segja um EES-samninginn sem brýtur stjórnarskrána og það er meira að segja viðurkennt af hæstv. utanrrh. Nú fyrir jólin lagði hann það til að stjórnarskrárbreyting yrði gerð þannig að EES-samningurinn og hliðstæðir samningar gætu orðið samrýmanlegir íslenskri stjórnarskrá. Hann stakk nefnilega upp á því að breyta, að nota tækifærið þegar kosningalögum yrði breytt og nýr mannréttindakafli samþykktur í stjórnarskrána, að taka þar inn ákvæði líka um milliríkjasamninga. Framsfl. hefur alla tíð verið einhuga um það að styðja það viðskiptasamstarf sem formað er með GATT-samningnum og ég hef reyndar aldrei heyrt neina rödd á Alþingi í þá veru að við ættum að standa utan GATT og við ættum ekki að gerast aðilar. Ágreiningurinn hefur verið um það hvernig við byggjum okkur út í þessa sambúð, þennan félagsskap við aðrar þjóðir í gegnum GATT og hvernig við ættum að vernda íslenska framleiðslu, hvernig við ættum að halda áfram að lifa hér á landinu, hvernig við ættum að fara að því að fórna ekki okkar eigin atvinnuvegum þrátt fyrir það hagræði sem við fáum af GATT-samningnum. Hæstv. utanrrh. lét sem hann fagnaði því að hér væri verið að samþykkja aðild Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ég efa það ekki að hann er undir niðri kannski ánægður með það, en hann hefði átt að passa leistann sinn. Fagnaðarlætin voru reyndar ekki áberandi þó að orðin hljóðuðu upp á það, en hann hefði átt að passa leistann sinn og halda sig við hann og ekki tefla þessari samþykkt í tvísýnu eða fresta henni með undarlegum og óskynsamlegum vinnubrögðum. Hann hefði ekki átt að reyna að nota samninginn til þess að níðast á íslenskum landbúnaði. Hann átti ekki að blanda saman störfum sínum sem hæstv. utanrrh. og störfum sínum sem formaður Alþfl. Hann hefði alltaf átt að skilja formann Alþfl. eftir heima þegar hann fór út fyrir landsteinana sem utanrrh. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og hann hefði jafnvel ekki átt að taka hann með á ríkisstjórnarfundi þegar rætt hefur verið um landbúnaðarmál. Hæstv. utanrrh. kallaði það að reyna að halda utan að sínu með háum tollum ,,dirty tariffication``. Ég er ekki sammála þessu nafni sem hæstv. utanrrh. notaði hér og hefur sjálfsagt eftir öðrum því hann er ágætlega mæltur á íslenska tungu. Ég tel að okkur beri skylda til og það sé skynsamlegt fyrir okkur að hugsa fram í tímann, vita það að aldamótin eru skammt undan, sex ár eru fljót að líða og við ætlum að búa hér miklu lengur heldur en sex ár. Alþingi hefur ákveðið verkaskiptingu ráðuneytanna og Alþingi hefur sett inn ákvæði í búvörulög. En ég vek athygli hv. þm. á því að það er hægt að breyta þeim ákvæðum sem hæstv. utanrrh. vitnaði til í búvörulögum og sagði að hefði verið samkomulag um hjá núv. stjórnarflokkum. Það er alveg rétt, það varð samkomulag um það. Honum tókst að beygja Sjálfstfl. í þessu máli, eins og svo margoft áður á fyrri stigum málsins, en sem betur fer er Sjálfstfl. að réttast upp núna og hættur að taka við fyrirskipunum frá hæstv. utanrrh. varðandi þetta efni. En þó að þeir Viðeyjarbræður, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., geri með sér samkomulag þá þarf það ekki að standa um alla eilífð því, eins og menn vita, þá hafa þeir ekki stofnað þúsund ára ríkið. Hæstv. utanrrh. klappaði enn sama steininn og þénari hans, Þröstur Ólafsson, og vísaði á bændur, að þeir eigi að bera kostnaðinn af næstu kjarasamningum. Ég held að þetta sé ekki skynsamlegur málflutningur og ég held að menn ættu að varast að gera sér einhverjar grillur um það að nota GATT-samninginn sérstaklega til þess að koma hér á kjarasamningum. Undirbúningur af hálfu ríkisstjórnar Íslands að þessu máli hefur verið ófullnægjandi. En eftir á að hyggja þá er ég þakklátur fyrir að hann skuli ekki vera lengra kominn heldur en raun ber vitni vegna þess að það verður verkefni nýs þings og verkefni nýrrar ríkisstjórnar að búa okkur með lagasetningu undir GATT-samstarfið í framtíðinni og það er mjög ólíklegt að hér verði ekki farsælli stjórnarstefna í þessu efni heldur en verið hefur nú um sinn. Hæstv. utanrrh. vildi kenna hæstv. forsrh. um það að undirbúningur hefur ekki verið betur á veg kominn eða lengra á veg kominn heldur en raun ber vitni. Það er kannski mannlegt af hæstv. utanrrh. að hann reyni að hnýta eitthvað í hæstv. forsrh. eftir þá meðferð sem hann fékk í góðlátlegri ræðu hæstv. forsrh. fyrr í dag. Það er eitt atriði sem ég vil minnast á enn, herra forseti, og er geysilega mikilvægt í þessu sambandi, þó að það sé ekki tekið fram í tillögugreininni, en það er tekið fram í nál., að sjá til þess að halda vel á sjúkdómavörnum. Búfé okkar er með þeim hætti vegna langrar einangrunar að það er ákaflega viðkvæmt fyrir sjúkdómum og af því höfum við dapra og dýrkeypta reynslu, af búfjárpestum sem hafa flust að utan. Ég tel að við þurfum að vanda okkur ákaflega í framtíðinni að hafa þær hömlur á að hingað berist ekki pestir. Þingheimur hefur sameinast um þetta mál og jafnvel þó að hæstv. utanrrh. vitnaði þráfaldlega til Kvennalistans, sem ekki kemur til með að greiða þessu máli atkvæði, þá er Kvennalistinn ekki á móti því og það vil ég ítreka og undirstrika sérstaklega. Við skulum fara yfir það hvað það er sem þingheimur sameinast um. Það stendur allt saman á þskj. 523. Þingheimur sameinast um það að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar. Í öðru lagi sameinast þingheimur um það að hér verði áfram óbreytt skipulag í gildi hvað varðar innflutning landbúnaðarvara þar til lögunum hefur verið breytt með hliðsjón af samningnum. Og eins og ég sagði áðan þá verður það verkefni nýrrar ríkisstjórnar og vonandi tekst vel til með þær lagabreytingar. Síðan sameinast þingheimur um að gefa næstu ríkisstjórn nokkra forskrift um hvernig að lagabreytingunum skuli standa þar sem segir: ,,Þær lagabreytingar, þar með taldar tollabreytingar, . . . `` --- Herra forseti, ég endurtek: ,, . . . þar með taldar tollabreytingar, skulu gerðar með hliðsjón af GATT-tilboði Íslands til að veita innlendri framleiðslu nauðsynlega vernd.`` Þetta er leiðsögnin um lagabreytingarnar. Í fimmta lagi sameinast þingheimur um það að ,,landbrh. verði tryggt forræði um allar`` --- ég endurtek --- ,,allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Herra forseti. Ég læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. fullyrti að ég hefði í ræðu minni áðan kennt hæstv. forsrh. um að undirbúningi væri áfátt í svokallaðri fimm manna nefnd. Það er ósatt. Hið rétta er þetta: Hv. 8. þm. Reykn. notaði mikinn hluta af ræðutíma sínum áðan til þess að fullyrða ranglega að starf þessarar nefndar væri stjórnskipulega á ábyrgð utanrrh. Það er rangt og það leiðrétti ég.

Það sagði ég bara aldrei.

Það er rangt og það leiðrétti ég og leiðrétti það eins oft og þurfa þykir vegna þess að þessi starfshópur og vinna hans er ekki á stjórnskipulegri ábyrgð utanrrh. Ég er ekki ábyrgur fyrir vinnu þessa starfshóps. Utanrrn. á einn embættismann í þeirri nefnd og það er allt og sumt.

En málið er stjórnskipulega . . .

Hef ég orðið eða hvað? Í annan stað, virðulegi forseti, að því er varðar það verk sem óunnið er í þessari nefnd þá liggur það alveg ljóst fyrir að nefndin mun halda áfram sínum störfum. Henni ber að koma með tillögur um endurskoðun laga, um útfærslu og framkvæmd. Það hefur ekki á þessu stigi málsins verið tekin nein afstaða til einstakra tillagna eða kosta sem þar eru á borðum nefndarmanna og það er alveg ljóst að það er sameiginlegur skilningur forustumanna stjórnarflokkanna að hendur nefndarmanna í því efni hafi á engan máta verið bundnar fyrir fram varðandi endanlega niðurstöðu um útfærslu eða framkvæmd.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. er verkstjóri þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. ber höfuðábyrgð á þessari rkisstjórn. Það sem henni tekst vel til ber að telja hæstv. forsrh. til tekna, það sem henni mistekst ber forsrh. með einum eða öðrum hætti einhverja sök á, að vísu kannski mismikla eftir því hvar veikleikarnir eru. Það er alveg satt hjá hæstv. utanrrh. að hann bar ekki stjórnskipulega ábyrgð á þessum vinnuhóp. Það gerði að sjálfsögðu hæstv. forsrh. sem átti formanninn í þessum vinnuhóp. Hitt er svo aftur deginum ljósara að þegar maður lítur á það sem þessi vinnuhópur er búinn að gera, þá yfirlýsingu sem samstarfsnefnd fimm ráðuneyta um markmið lagabreytinga vegna fullgildingar samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar og prentuð er á þingskjalinu sem fskj. III, þá hefur þessi vinnuhópur ekkert komist áfram. Hann er nánast engu búinn að skila. Þetta er óskaplega þunnt plagg sem hann leggur fram. Það er ekkert með það gerandi og þess vegna vildi utanrmn. ekki taka þá vinnu gilda og fór heldur í það að breyta tillögunni. Hvers vegna hefur þessi vinnuhópur sem skipaður er fimm ágætum einstaklingum, mjög hæfum og dugandi mönnum og flugskýrum, a.m.k. sumum þeirra, ekki skilað meiru? Það er vegna þess að Alþfl. var með puttana í spilinu og kom í veg fyrir það að sómasamleg niðurstaða fengist og þess vegna varð ekkert úr verki.

Virðulegi forseti. Nú gerist það að hv. þm. fer heldur óvirðulegum orðum um þá yfirlýsingu sem formaður þessa starfshóps, ráðuneytisstjórinn í forsrn., lagði á borð með sér í utanrmn. fyrir hönd starfshópsins og segir að illa hafi til tekist og ekkert með það plagg gerandi og þess vegna hafi þeir þurft að taka sig saman um það að bæta heldur betur um. Þetta skjal formannsins sem kynnt var í utanrmn. er með umboði starfshópsins að sjálfsögðu, en það var ekki umsamið skjal. Það er kynnt í umboði nefndarinnar en það er algerlega á ábyrgð formannsins og 

Herra forseti. Nú þykir mér skörin vera farin að færast upp í bekkinn. Ég verð að rifja upp umræður sem urðu í utanrmn. einmitt um þetta skjal. Þangað mætti formaður nefndarinnar, Ólafur Davíðsson. Við höfðum óskað eftir því að fá stefnumörkun ríkisstjórnarinnar áður en við afgreiddum GATT-málið úr nefnd og formaður utanrmn. hafði tekið mjög sterklega undir þá beiðni sem ég og fleiri nefndarmenn höfðum sett fram. Það kemur ekki stefnumörkun frá ríkisstjórninni heldur kemur Ólafur Davíðsson á fundinn og dreifir þessari yfirlýsingu sem birt er hér sem fylgiskjal III og ég sagði áðan að væri lítils virði og get endurtekið það ef menn vilja. Ég spurði eftir því hvort þetta bæri að skilja sem yfirlýsingu ríkisstjórnar Íslands. Formaður svaraði því til og rakti söguna af vinnu nefndarinnar, að þetta væri yfirlýsing frá samstarfsnefnd fimm ráðuneyta, ekki bara frá Ólafi Davíðssyni heldur frá nefndinni allri sem heild og þeir hefðu haft hver um sig samráð við sína ráðherra um efni yfirlýsingarinnar. Ef Ólafur Davíðsson hefði haft frjálsar hendur þá er ég sannfærður um að hann hefði komið með eitthvað bitastæðara á fund utanrmn. til þess að leggja fyrir okkur en vegna afskipta Alþfl. varð ekki meira úr verki heldur en þetta.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla um GATT sem slíkt. Ég tel að sá rökstuðningur sem komið hefur fram í málinu í dag sé fullnægjandi og ég tek undir hann allan enda stuðningsmaður þess að fullgilda þennan samning. Ég vil eingöngu fá að eyða örfáum orðum um þá brtt. sem lögð hefur verið fram og ég er ekki alveg fyllilega sáttur við og verð því að tjá hv. þm. Páli Péturssyni það að þingheimur mun ekki sameinast um þessa tillögu því ég fæ ekki betur séð en með þessari brtt. sé verið að færa alræðisvald í þessum málaflokki í hendur landbrh. og það er hlutur sem ég get ekki fyllilega sætt mig við. Það stendur í síðasta málslið brtt.: ,,Landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Landbrh. fær sem sagt forræði yfir öllum efnislegum ákvörðunum í stjórnkerfinu og ég hlýt að velta því fyrir mér hvað þetta þýðir. Snertir þetta aðra málaflokka en t.d. innflutninginn og tollunina sjálfa sem hér hefur verið til umræðu? Snertir þetta mál eins og heilbrigðismál, hollustuvernd, umhverfismál og aðra slíka hluti? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra reyni að túlka þessa brtt. fyrir mér og þingheimi líka, hvort þetta sé með þessum hætti eða hvað þetta þýði og hverjar afleiðingar slíkrar brtt. séu. Eins og þetta lítur út fyrir mér er verið að færa alræðisvald í hendur landbrh. og við það get ég ekki sætt mig. Ég tek nefnilega undir orð hæstv. utanrrh. að ef hlutirnir væru eðlilegir þá ættu þessi mál að vera vistuð í ráðuneytum fjármála og viðskipta. Það má allt eins spyrja sig að því hvort það eigi þá að fara að brjóta upp innflutningsverslunina eins og hér er gert, til að mynda að setja allan iðnvarning undir iðnrn., íþróttavörur undir menntmrn. og þar fram eftir götum. Ég tek þess vegna fyllilega undir orð hæstv. ráðherra um að þetta væri hugsanlega betur komið í fagráðuneytunum en með þeim hætti sem hér er gert. Það er minn skilningur að við samþykkt þessarar þáltill. og um áramótin þegar GATT tekur gildi þá upphefjist heimild til þess að flytja inn það sem menn kalla lágmarksaðgang, þau 3% sem hér hefur verið rætt um og ég óska eftir upplýsingum um það hvernig á að standa að slíkum innflutningi. Hvaða kerfi á að vera í gangi við þann innflutning? Á það að vera útboðið sem hæstv. ráðherra nefndi áðan eða lotterí eins og talað var hér um fyrir nokkrum dögum eða vikum síðan? Eða með hvaða hætti á að standa að þessu? Ég skil það þannig að nú þegar ætti mönnum að vera heimilt að panta inn á móti þessum 3%, strax við fullgildingu á þessum samningi og það eru skilaboð sem verða að komast út til viðskiptalífsins hvort það er heimilt að fara af stað með slíkt. Ef svo er ekki hvernig á þá að taka á þeim aðilum sem hafa skilið það á þann hátt? Eða hvenær á þetta að taka gildi og með hvaða hætti? Ég vil einnig fá að vita það sem ég heyrði hér frá hæstv. landbrh.: Er það meiningin að færa þetta á eina hendi, t.d. að Mjólkursamsalan eigi að fara með þetta allt? Þá spyr ég: Hvar er hagur neytenda? Ég minnist þess að enn þann dag í dag er þó frjáls álagning í landinu og henni væri þá í sjálfsvald sett að setja verðið upp í þær hæðir að það yrði engum neytanda til góðs. Það yrði innlendu framleiðslunni til góðs en ekki neytandanum. Ég óska því eftir skýringu við þetta. Auðvitað er afar slæmt að frumvörp og nánari útfærsla liggi ekki fyrir en ég held að línurnar í GATT-samkomulaginu séu nokkuð skýrar þannig að það er kannski ekki eins alvarlegt og mörgum fannst þegar við vorum að ræða um EES. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra, þó að ég hafi ekki heyrt þau ummæli hans en hér hefur verið vitnað í þau, að þessi brtt. er hálfgert hnoð. En það kemur væntanlega betur í ljós þegar hæstv. ráðherra svarar spurningu minni um þessa tillögu. Hér er um að ræða sex ára aðlögun og mig langar líka að spyrja að því hvort tæknilega sé hægt að draga málið um einhvern tiltekinn tíma vegna þessarar aðlögunar, hvort hægt er að draga það að leggja fram frumvörp í ótiltekinn tíma. Og þá einnig: Hvenær er þá hugsunin að leggja fram frumvörp? Eigum við von á að sjá þau í febrúar t.d.? Ef svo er þá er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að þetta er hálfgert hnoð. En ég verð að segja það að með þessari tillögu þykir mér framsóknarmönnum á þingi fjölga allhratt og reyndar ískyggilega hratt. Hæstv. ráðherra kom aðeins inn á það varðandi verðjöfnunargjöld að landbrh. hefði heimild til að leggja þau á vörur sem jafnframt væru framleiddar hérlendis. Mig langar aðeins að spyrja í framhaldi af því: Ef t.d. væri fluttur inn ostur sem ekki er framleiddur hérlendis er sá innflutningur þá frjáls og óháður eða hvernig yrði tekið á slíkum innflutningi eða sambærilegum innflutningi? Hæstv. forseti. Þetta er aðallega það sem ég vildi spyrjast fyrir um. Ég er stuðningsmaður aðildar að þessum samningi og vil að það komi skýrt fram en óska eftir svörum við þeim spurningum sem ég hef borið fram.

Herra forseti. Það er hárrétt mat hjá hv. 5. þm. Reykv., Inga Birni Albertssyni, að landbrh. hefur vald á þessu máli. Hann getur bara lesið tillöguna, hún er auðskiljanleg og ég trúi ekki öðru ef hann gefur sér tíma til þess en hann skilji hvað er verið að fara. Hv. þm. sagðist ekki geta sætt sig við þessa tillögu. Ef svo er ekki móti minni von þá verður hann annaðhvort að sitja hjá eða greiða atkvæði gegn. Svo langt gengur það. Það liggur sem sagt ákvörðun fyrir að landbrh. fer með þetta mál og það er ekki hæstv. utanrrh. sérstaklega að túlka þessa tillögu. Það er höfunda tillögunnar að túlka hana. Hann getur spurt formann utanrmn., Björn Bjarnason, hv. 3. þm. Reykv., félaga sinn og flokksbróður, ef hann er í vandræðum með túlkun á þessari tillögu. En þó að hæstv. utanrrh. þurfi ekki að túlka tillöguna þá þarf hann að skilja hana og á það vil ég leggja áherslu. Það gilda sömu reglur um innflutning og gilda í dag þar til íslenskum lögum hefur verið breytt. Það er tekið skýrt fram í tillögunni. Ég verð að játa að mér þykir slæmt að hv. 5. þm. Reykv. sættir sig ekki við þetta og heildsalinn hefur tekið yfirhöndina yfir hans venjulegu heilbrigðu skynsemi.

Hæstv. forseti. Ég held að heildsalinn hafi ekki tekið yfir frekar en bóndinn hafi oft tekið yfir málflutning ýmissa hv. þm. úr þessum ræðustól á þeim árum sem ég hef setið hér. Ég held að hv. þm. þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að það séu einhverjir eiginhagsmunir sem ráða mínum málflutningi. Ég spurðist fyrir um vald ráðherra, það er rétt. Mér fannst ekki koma neitt svar frá hv. þm. um það annað en ég ætti að lesa tillöguna. Tillagan er bara óskýr. Ég spurðist fyrir um ýmsa málaflokka sem með þessu mundu hugsanlega falla undir forræði landbrh. Ég fékk ekki svar við því en ef ég man, ég er ekki með tillöguna hér hjá mér, þá er hv. þm. einn af flm. og honum hefði verið í lófa lagið að svara því sjálfur úr ræðustólnum. En ég dreg enga dul á það að ég hygg að þessi tillaga hafi verið borin undir hæstv. utanrrh. og honum sé fullljóst út á hvað hún gengur og þess vegna ekkert óeðlilegt við það að inna hann eftir því hver hans skilningur sé á henni. Ég hef engan áhuga á því að heyra hver skilningur formanns utanrmn. er á þessari tillögu, nákvæmlega ekki nokkurn áhuga á að heyra það þó að honum sé auðvitað í sjálfsvald sett hvort hann kemur hér upp og gerir frekari grein fyrir því. Hvað atkvæðagreiðsluna varðar þá verð ég að hryggja hv. þm. með því að ég mun greiða atkvæði gegn þessari brtt. en ég mun auðvitað greiða atkvæði með fullgildingu samningsins.

Herra forseti. Ég get í einu orði svarað hv. þm. Forræðið fellur undir hæstv. landbrh. og það tekur sig ágætlega út í þessari tillögu. Ég get hins vegar glatt hv. þm. og heildsala með því að hann getur verslað eins og hann hefur gert þangað til lögunum verður breytt. Hann getur flutt inn landbúnaðarafurðir á sama hátt og hann hefur gert fram að þessu þangað til lögunum verður breytt. Þá veitist honum e.t.v. svigrúm til þess að flytja einhverjar fleiri landbúnaðarvörur inn eða aðrar landbúnaðarvörur. En það er ekkert verið að taka af honum leyfið að flytja inn eina fyrirferðarmestu landbúnaðarafurð Evrópu, rauðvínið. Hann getur gert eftir áramót eins og fram að áramótum.

Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hv. þm. kynni sér betur þær vörur sem sá sem hér stendur selur og flytur inn til landsins. Það vill svo til að ég er ekki innflutningsaðili að rauðvíni. Ef hann hefur verið að versla það í þeim mikla misskilningi að hann væri að styðja við bakið á mér þá er það nú ekki rétt.

Ég gerði það nú fyrir sjálfan mig.

Já, ætli það hafi ekki verið með þeim hætti. En það er ekki enn komið svar við því sem ég spurði um, hvert væri valdsvið ráðherrans með þessu. Nær það yfir heilbrigðismál? Nær það yfir umhverfismál? Nær það yfir hollustuvernd? Hvert er valdsvið ráðherrans með þessu? Ég held því fram að með þessum tillöguflutningi sé verið að færa alræðisvald í hendur ráðherra og það get ég ekki sætt mig við.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að verkaskipting í Stjórnarráði Íslands sé ákveðin með þáltill. Svo er ekki. Það er gert með lögum. Og svarið við spurningu hv. þm. um það hver er verkaskiptingin og hvert er valdsvið landbrh., fjmrh. og viðskrh. er að finna að því er varðar rétt ráðherra til að leggja á jöfnunargjöld við innflutning landbúnaðarafurða með þeim takmörkunum sem ég kynnti áðan. Þetta er í lögum frá 15. apríl 1994, breytingar á búvörulögum. Landbrh. hefur rétt til þess að ákvarða verðjöfnunargjöld en með þeim takmörkunum að hann verður að ráðfæra sig við nefnd. Ef ágreiningur rís þá fer það fyrir ríkisstjórn. Það eru lögin í landinu. Að því er varðar aðlögunartíma að framkvæmd GATT eftir að við erum orðnir aðilar þá er hann strangt til tekið enginn og hin almenna þjóðarréttarregla er sú að þegar við höfum gerst aðilar að alþjóðasamningi þá ber okkur að virða þær skuldbindingar sem í samningnum felast út af fyrir sig frá fyrsta degi. Að því er varðar lágmarksaðgang sem hv. þm. hefur spurt um áður, hvert fyrirkomulagið verður, þá get ég ekki svarað því af þeirri einföldu ástæðu að þetta ásamt með ýmsum öðrum málum um framkvæmd og útfærslu og lagabreytingar er til umfjöllunar í starfshópi undir forustu forsrn. sem hefur það hlutverk að skila slíkum tillögum og vinnur að þeim áfram. Ég hef lýst hver mín skoðun er á því hvernig það fyrirkomulag ætti að vera til þess að tryggja hámarkshagsmuni neytenda að koma í veg fyrir verðhækkanir. Hv. þm. spurði um osta. Ef um er að ræða osttegund sem ekki er framleidd hér á landi, hvað gerist með hana? Ef um er að ræða framleiðslu sem er sérstök og ekki framleidd hér á landi þá er það ekki landbrh. að ákveða verðjöfnunargjald heldur fer með það mál samkvæmt tollskrá og það er í höndum fjmrh.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki skilið hæstv. utanrrh. á annan veg en þann að það sé rétt eftir honum haft og rétt mat hjá hæstv. ráðherra að þessi tillaga er algert hnoð. Hún hefur þá nákvæmlega ekkert gildi. Eftir því sem hæstv. utanrrh. sagði hér áðan þá fer landbrh. eingöngu með þann þátt sem snýr að verðjöfnunargjöldum og þar með er þessi tillaga sem tryggir forræði um allar efnislegar ákvarðanir í stjórnkerfinu gersamlega marklaus og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að upplýsa málið.

Herra forseti. Ég var satt að segja mjög undrandi þó að ekki sé tekið sterkar til orða þegar hæstv. ráðherra tók til við lestur sinn sem var nú æðilangur, líklega hálftími eða eitthvað slíkt gæti ég trúað. Ég sá ekki hvaða tilgangi hann hafði að þjóna. Þarna var eiginlega meiri og minni botnleysa, endurtekningar. Ég held að fæstir hér inni gætu sagt mér hvað raunverulega var í ræðunni. Var eitthvað í henni? Hafði hún einhvern tilgang? Þurfti ráðherrann að koma hingað til þess að segja okkur það sem var í þessari ræðu hans? Ég held að það væri ágætt að fá hana óslitna í útvarpi einhvers staðar þar sem hann getur sjálfur metið það hvers virði slíkur málflutningur er. En ég ætla ekki neitt að orðlengja það frekar. Það er búið að skora á formann utanrmn. og ég held að það sé ágætis hugmynd að hann staðfesti hvað sé rétt og hvað sé a.m.k. óþarft eða raunar rangt.

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir því í dag að bera fram spurningu til hæstv. landbrh. og vildi vita hvort hann væri í húsinu nú.

Forseti getur upplýst að hæstv. landbrh. er í húsinu og verða gerðar ráðstafanir til þess að gera honum viðvart.

Ég þakka fyrir. En ég vil aðeins víkja að því sem hér hefur verið rætt. Hæstv. utanrrh. ræddi áðan um forræði í landbúnaðarmálum og hvaða gildi sú brtt. hefur sem utanrmn. flytur við þessa þáltill. þegar hún hefur verið samþykkt. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hæstv. utanrrh. að þáltill. breytir ekki lögum, enda held ég að það hljóti að vera öllum skýrt að þetta er ekki þannig sett fram. Hér er verið að kveða á um það út frá hvaða sjónarmiði skuli unnið að lagabreytingum til þess að leggja fyrir Alþingi til samþykktar og þar er kveðið á um að landbrh. verði tryggt forræði um allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varða landbúnað og innflutning landbúnaðarvara. Þetta eru þau fyrirmæli sem Alþingi gefur þeim sem vinna að undirbúningi lagabreytinganna og mun verða lagt fyrir Alþingi þegar það verður tilbúið til samþykktar. Hér er því um alveg ótvíræða stefnumörkun að ræða. Og það a.m.k. vefst ekki fyrir Norðmönnum að taka upp þennan hátt því að þar er alveg skýrt kveðið á um það í þeirra þingskjali að landbúnaðarráðuneytið muni hafa höfuðábyrgð fyrir daglegri stjórn á kerfinu sem fjallar tollabreytingar á landbúnaðarvörum og það vorum við að ræða um fyrr að við gætum tekið til fyrirmyndar. Mig langaði þá að nota þetta tækifæri og bera fram spurningu til hæstv. landbrh. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í dag að hann teldi að það væri mjög brýnt að sem allra fyrst væri gefin út reglugerð um jöfnunargjöld vegna útflutnings á unnum landbúnaðarvörum og öðru slíku, en vísaði því til hæstv. landbrh. að svara því hvenær það gæti orðið. Hann óttaðist að það mundi ekki vera hægt á þessum eina degi fyrir áramótin. Ég vildi því spyrja hæstv. landbrh. hversu margar vikur verði liðnar af hinu nýja ári þegar þessi bráðnauðsynlega reglugerð að mati hæstv. forsrh. muni líta dagsins ljós. Ég held að það hljóti að vera mikilvægt fyrir hæstv. landbrh. að hafa yfirlýsingu hæstv. forsrh. um að það sé hans mat að hún sé mjög nauðsynleg og muni væntanlega veita þann stuðning sem þarf.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Eins og fjárlög liggja nú fyrir þá er heimild til þess í 6. gr. að verja fé til verðjöfnunargjalda til stuðnings útflutningi á matvælum þar sem um unnar matvörur er að tefla, hvort við nú kynnum að skilgreina þær endilega sem landbúnaðarvörur eða fiskmeti eftir því hvaða hlutfall er þar á milli, en við skulum segja að þegar um unnar matvörur er að tefla en í sumu fiskmeti er t.d. bræddur ostur og þar fram eftir götunum. Það er heimild til að greiða slík verðjöfnunargjöld við útflutning og eins og hæstv. forsrh. lýsti yfir í dag þá er unnið að því að almenn reglugerð um þau efni geti legið fyrir í öndverðum janúarmánuði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir þetta svar og þá mun þessi reglugerð liggja fyrir þegar Alþingi kemur saman til funda á nýju ári.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. og nál. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn. og nefndin hefur klofnað um málið. Ég flyt hér brtt. meiri hlutans. Í fyrsta lagi gerir nefndin þá tillögu við 2. gr. frv. að a- og b-liður falli brott. Þarna var verið að gera tilraun til þess í frv. að skattleggja að einhverju leyti staðaruppbót þeirra sem starfa í utanríkisþjónustunni og í vinnu erlendis á vegum íslenska ríkisins en það hefur verið ákveðið að skoða þetta mál betur og þess vegna er ekki gert ráð fyrir því að þetta verði í lögunum. Í annan stað er varðandi 2. gr. gert ráð fyrir því að bæta við því að nú verði heimilt að draga frá tekjum kaup á stofnfjárbréfum í sparisjóðum, sbr. lög nr. 43/1993, um viðskiptabanka og sparisjóði. Það eru sett ákveðin skilyrði fyrir þessum frádrætti sem eru þau að útboð slíkra stofnfjárbréfa verða að vera opin fyrir alla einstaklinga sem eiga lögheimili á starfssvæði viðkomandi sparisjóðs og eigi sé heimilt að innleysa stofnfjárhlut í tíu ár frá útgáfu. Þá eru breytingar við 3. gr. frv. Þar er breytt hugtakinu verktakagreiðslur í verktakasamninga og vísað í 96. gr. vegna framkvæmdarinnar. Næsta breyting sem lögð er til er við 7. gr. frv. Þar er fjallað um það að mögulegt sé að setja nánari reglur um útborgun barnabóta, innheimtu ógreiddra barnabóta og skuldajöfnun barnabóta á móti opinberum gjöldum til ríkissjóðs. Þar er bætt inn að það megi skuldajafna á móti opinberum gjöldum til sveitarfélaga og vangreiddum meðlögum til Innheimtustofnunar sveitarfélaga. Um framkvæmd þessa skal geta í reglugerð. Þarna er verið að taka á bæði barnabótum, barnabótaauka og skuldajöfnun vaxtabóta. Í 10. gr. er því bætt við að framtalsskylda hvíli á lögaðila en sé um bókhaldsskylda aðila að ræða skal í framtalinu fylgja ársreikningur, skv. 1. mgr., en í skráðum félögum er nægilegt að þeir sem hafi heimild til að binda félagið undirriti framtalið. Síðast en ekki síst er gerð breyting á gildistökuákvæðinu samkvæmt tillögum nefndarinnar sem fyrst og fremst felur það í sér að ákvæði sem er í e-lið 2. gr. frv. um skattfrelsi húsaleigutekna er látið taka gildi við álagningu tekjuskatts á árinu 1995 vegna tekna á árinu 1994. Þetta er í stórum dráttum þær brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur ákveðið að leggja til við frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Þetta frv. er óvenju lítið miðað við það sem oft hefur verið að gerast fyrir jólin í sambandi við ríkisfjármálin og eru tiltölulega litlar breytingar í því. Þess vegna eru brtt. í samræmi við það og taka ekki á mörgum atriðum. Frv. er fyrst og fremst ívilnandi fyrir skattgreiðendur og þau atriði sem til skattþyngingar horfa eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þetta er nál. minni hluta efh.- og viðskn. en þann minni hluta skipa ásamt þeim sem hér stendur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Kristín Ástgeirsdóttir og Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Í upphafi ætla ég í örfáum orðum að gera grein fyrir tilkomu þessa frv. og vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar við framlagningu þess á Alþingi. Þegar áætlað var strax í byrjun október að þing færi heim í jólafrí 17. des. varð ljóst þegar fjárlagafrv. lá fyrir að gera þyrfti ráðstafanir til að tryggja grundvöll þess bæði með ráðstöfunum í ríkisfjármálum og eins með breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar voru hins vegar þau að þegar fjórir dagar voru eftir af þingi miðað við þá starfsáætlun er þingið starfaði eftir lagði ríkisstjórnin fyrst fram það frv. sem hér er til umfjöllunar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og þegar tveir dagar voru eftir af áætluðum þingtíma var fyrst mælt fyrir frv. Það verður því að segjast eins og er að hv. efh.- og viðskn. fékk ekki mikinn tíma til umfjöllunar um málið og það er óeðlilegt í alla staði að gefa nefndum þingsins ekki meiri tíma en þann sem hér um ræðir til þess að fjalla um svo veigamikil mál sem breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt eru og þær breytingar hafa auðvitað áhrif á hvern einasta Íslending. Því er mjög nauðsynlegt og það á og þarf að breyta þeim vinnubrögðum er þessi ríkisstjórn og aðrar ríkisstjórnir hafa haft á undanförnum árum að koma mjög seint fram með svo veigamiklar breytingar á svo veigamiklum lögum sem lögin um tekjuskatt og eignarskatt eru. Í upphafi nefndarálitsins gerum við örlitla grein fyrir yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn lagði fram og sendi frá sér 10. desember sl. en þær breytingar sem lagðar eru til í því frv. sem hér er til umfjöllunar byggja að stærstum hluta til á þeim yfirlýsingum fyrir utan það að hluti af þeim yfirlýsingum nær ekki til þessa frv. heldur er þar um ákveðin fyrirheit að ræða sem ríkisstjórnin ætlar alls ekki að standa við ef af reynslunni má dæma. Það hefur borið við og hvað eftir annað hefur það gerst að í tengslum við kjarasamninga, hvort sem um nýja kjarasamninga að ræða eða endurskoðun á kjarasamningum að ríkisstjórnin hefur gefið út yfirlýsingar og fyrirheit og flest þessara fyrirheita hafa verið í þá veru að um stórkostlega aukningu á verklegum framkvæmdum ætti að vera af hálfu hins opinbera. Í tengslum við kjarasamninga í maí 1993 voru gefin fyrirheit af hálfu ríkisstjórnarinnar um að verja allt að 2.000 millj. kr. til verklegra framkvæmda. Í samantekt, sem efh.- og viðskn. hefur fengið frá Alþýðusambandi Íslands, er talið að enn skorti 700 millj. kr. á að ríkisstjórnin standi við þau loforð sem hún gaf í tengslum við kjarasamningana í maí 1993. Því til viðbótar er gert ráð fyrir að í fjárlagafrv. því sem nú hefur verið samþykkt fyrir árið 1995 séu verklegar framkvæmdir skornar niður milli ára sem nemur 2.000 millj. kr. Það eru ekki einu sinni tilburðir af hálfu ríkisstjórnarinnar til að standa við þau fyrirheit sem hún gaf í tengslum við kjarasamningana í maí 1993 heldur er haldið áfram á þeirri braut að skera niður verklegar framkvæmdir. Slíkt hlýtur auðvitað í því atvinnuástandi sem nú er að leiða til aukins atvinnuleysis þrátt fyrir að menn séu að spá betri tíð á ýmsum sviðum. Það hefur verið siður hjá ríkisstjórninni og í öllum samskiptum við aðila vinnumarkaðarins í tengslum við flest þau vandamál sem þar hafa komið upp að gefnar hafa verið út yfirlýsingar og það er umhugsunarefni hversu mikið langlundargeð aðilar vinnumarkaðarins hafa sýnt ríkisstjórninni því að þeir hafa í raun látið hana komast upp með að gera ekkert annað en gefa út yfirlýsingar, yfirlýsingar sem menn hafa kannski oft og tíðum vitað að ríkisstjórnin ætlaði alls ekki að standa við. Það langlundargeð er umhugsunarvert sem aðilar vinnumarkaðarins hafa sýnt ríkisstjórninni. Í tengslum við endurskoðun á kjarasamningum nú síðast var ákveðið að fara út í stórkostlegar samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu og í kjölfar þess varð uppi mikill vandræðagangur í stjórnarliðinu því að forsrh. lýsti því yfir að þessar vegaframkvæmdir bæri að fjármagna með því að hækka bensíngjald. Þessi ákvörðun forsrh. skapaði andstöðu og varð til þess að aðilar vinnumarkaðarins, bæði Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið, vöruðu við þeirri leið sem ákveðið var að fara. Forsrh. dró síðan í land en þvert ofan í yfirlýsingar forsrh. að bensíngjald yrði ekki hækkað var það hækkað 1. des. sl. Vorið 1993 lýsti ríkisstjórnin því yfir í tengslum við gerð kjarasamninga að það bæri að koma á fyrir 1. janúar 1994 fjármagnstekjuskatti og skyldi skatturinn miðaður við það að nafnvextir skyldu skattlagðir er næmi 10%. Enn hefur ekkert bólað á þessum fyrirheitum og hafa aðilar vinnumarkaðarins ekki gengið eftir þeim nema með veikum mætti en nú er ríkisstjórnin í yfirlýsingu sinni frá 10. des. að óska eftir því að málið sé sett í nefnd þar sem tilnefndir séu aðildar vinnumarkaðarins og hinna stjórnmálaflokkanna hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu á Alþingi. Um þetta hefur ekki náðst samkomulag og hefur komið fram að stjórnarandstöðuflokkarnir eru ekki tilbúnir til þess að tilnefna menn í nefndina nema hlutverki hennar sé að allverulegu leyti breytt. En það sem er alvarlegast í málinu er að ríkisstjórnin gefur fyrirheit um hvernig þetta skuli framkvæmt, stendur ekki við þau og frestar síðan málinu samkvæmt yfirlýsingu frá 10. des. aftur til upphafs árs 1996 og ætlar þannig enga ábyrgð að bera á þeim yfirlýsingum sem hún er að gefa núna og ekki heldur á því hver framkvæmd málsins verði. Í yfirlýsingunni, sem ríkisstjórnin sendi frá sér 10. des., er sérstaklega fjallað um hækkun persónuafsláttar um áramót. Þar er látið að því liggja að sérstök ákvörðun liggi að baki því að hækka eigi persónuafslátt um 2.150 kr. úr 57.228 kr. í 59.300. Hér er því miður um hreinar blekkingar að ræða og það hefur komið fram að ef um raunhækkun á þessum persónuafslætti um 2.150 kr. væri að ræða þýddi það útgjaldaauka fyrir ríkissjóð á bilinu 1.500--1.700 millj. kr. Fjmrn. hefur hins vegar upplýst að útgjaldaauki ríkissjóðs af hækkuninni verði í kringum 200--300 millj. kr. Staðreyndin er sú að í fjárlagafrv. hafði verið gengið út frá því að persónuafsláttur yrði hækkaður eins og uppfærsla verðlags gerir ráð fyrir og í raun og veru er lögbundið í skattalögum að muni gerast um mitt ár. Sú yfirlýsing sem gefin var 10. des. um sérstaka hækkun persónuasláttar er því hrein blekking og var búið að gera ráð fyrir henni og gert ráð fyrir henni í lögum. Varðandi yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er snýr að húsnæðismálum og lækkun húshitunarkostnaðar er þar fyrst og fremst um að ræða fögur orð á blaði því að ekkert er í fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir því að fjármunir séu tryggðir til þess að standa undir skuldbreytingum við þá sem eru í mestum greiðsluerfiðleikum við Húsnæðisstofnun ríkisins og ekkert er í fjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir því að hægt sé að lækka húshitunarkostnað. Þetta eru kannski fyrstu orðin sem þarna eru sett á blað í nýrri framhaldssögu sem ríkisstjórnin mun halda áfram með með yfirlýsingar um hluti sem ekki á að standa við og ekkert stendur að baki. Það er mat Alþýðusambands Íslands, hagdeildar sambandsins að í þeirri yfirlýsingu og í frumvarpi því sem hér er til umræðu felist í raun og veru ekki kjarajöfnun heldur í raun og veru aukin mismunun. Það kemur fram í áliti Alþýðusambandsins svo að ég vitni í það orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er vandséð [að mati hagdeildar Alþýðusambands Íslands] með hvaða hætti þessi skattkerfisbreyting á að uppfylla þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér með þessum aðgerðum. Þannig hafa þessar tillögur engin áhrif á afkomu þeirra sem eru allra tekjulægstir og eignaminnstir. Hækkun persónuafsláttar um 500 kr. bætir ekki afkomu þeirra sem eru undir skattleysismörkum. Hins vegar lækkar skattbyrði með hækkandi tekjum og meiri eignum. Þannig fá einstaklingar með 250 þús. kr. tekjur á mánuði um 1.750 kr. lækkun á sköttum á mánuði og ef þeir eiga 15 millj. kr. skuldlausa eign yrði skattalækkunin tæplega 4.900 kr. á mánuði. Gagnvart hjónum með 500 þús. kr. tekjur á mánuði eru þessar fjárhæðir tvöfaldaðar eða úr 3.500 kr. í tæplega 9.800 kr. á mánuði. Mælt sem hlutfall af ráðstöfunartekjum, þ.e. eftir skatt, vegur þessi skattalækkun 3% á mánuði gagnvart 0% hjá þeim tekjulægstu. Því má segja að skattalækkunin nái sérstaklega til stóreignafólks sem venjulegar tekjur og ekki er með nokkru móti hægt að tengja það hugtakinu ,,kjarajöfnun`` --- að mati hagdeildar Alþýðusambands Íslands. Til nánari skýringar á þessu vísast til greinargerðar Alþýðusambandsins um yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. des. sem fylgir með nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn. Þá er ég kominn að þeim þáttum í nefndarálitinu er snúa að þeim lagabreytingum sem gert er ráð fyrir í því frv. sem hér er til umfjöllunar og þá fyrst að afnámi tvísköttunar lífeyrisgreiðslna. Þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp árið 1988 voru allir frádráttarliðir, sem giltu í eldra tekjuskattskerfi, felldir niður, þar á meðal iðgjaldagreiðslur launafólks í lífeyrissjóði. Það þýddi með öðrum orðum að gert var ráð fyrir að inn í persónuafslættinum væri áætluð ákveðin upphæð fyrir þessu skattfrelsi. Nú hefur það hins vegar gerst eins og allir eru sammála um að persónuafslátturinn hefur dregist saman eða lækkað að raungildi og má því segja að aftur sé komið til ákveðinnar tvísköttunar. Það sem er kannski mikilvægast við þetta er að ríkisstjórnin með þeirri tillögu sem hún boðar hér er í raun og veru að fallast á það grundvallarsjónarmið þeirra sem hafa haldið fram að um tvísköttun væri að ræða. Í flestum löndum í kringum okkur er sú leið farin að skattafslátturinn er veittur af iðgjaldinu þegar það er greitt inn í lífeyrissjóð. Ríkisstjórnin hefur hins vegar valið þá leið að finna út eftir reiknikúnstum að veita 15% afslátt af útgreiðslu úr lífeyrissjóði. 15% ætla ég ekki að deila hér um. Fyrir því eru færð ákveðin rök en um þau má auðvitað deila og sýnist sitt hverjum. Ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin velur þessa leið er sú að hún er ódýrari í fyrstu, þ.e. útgjaldaáhrifin eða tekjuminnkunin fyrir ríkissjóð mun nema um 250--300 millj. kr. Aftur á móti ef við horfum aftur til ársins 2015 þegar lífeyrissjóðirnir eru í raun farnir að þjóna því hlutverki sem þeim var ætlað strax árið 1970 og gert er ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir séu uppbyggðir með svipuðum hætti þá þýðir þetta að útgjöldin munu verða nákvæmlega þau sömu árið 2015 og ákvörðun sem hefði verið tekin í dag um að taka 4% sem er iðgjald launamannsins inn í lífeyrissjóð og afnema skatt af því. Í raun og veru er ríkisstjórnin með þessu að fría sig þeirri ábyrgð sem felst á þeirri kerfisbreytingu, sem þarna er lögð til, og senda reikninginn sem hlýst af þessu yfir á komandi kynslóðir. Það er mat þeirra sem þurfa að fjalla um þessi mál eins og Hrafns Magnússonar, framkvæmdastjóra Sambands almennra lífeyrissjóða, sem eins og hann orðaði það sjálfur á fundum í nefndinni, að meira og minna í 25 ár hefði hann verið að fást við lífeyrissjóðamál og margar einkennilegar og skrýtnar tillögur hefðu komið fram í þessum efnum en þetta væri eins og Hrafn orðaði það sjálfur sú vitlausasta sem hann hefði nokkurn tíma heyrt um. Þegar betur er að gáð mun sú breyting, sem lögð er til af hálfu ríkisstjórnarinnar, leiða til mjög mikillar mismununar. T.d. ekki gert ráð fyrir því að öryrkjar njóti nokkurs í þessari tvísköttun. Ekki er gert ráð fyrir því að þeir sem eru undir 70 ára aldri og geta farið að taka lífeyri 67 ára njóti neins. Ekki er gert ráð fyrir því að heil stétt sjómanna njóti neins fyrr en þeir eru orðnir sjötugir og hafa núna í dag heimild til þess að taka lífeyri þegar þeir eru 65 ára, gátu það fyrir ári þegar þeir voru 60 ára. Fyrir utan það að verið er að skapa þeim einstaklingum, þeim mönnum sem eru í þeirri stöðu að geta gert sérsamninga við launagreiðendur sína, möguleika á viðbótar 15% skattafslætti með því að þeir menn sem eru í þeirri stöðu að geta gert sérsamninga um kjör sín, semji um það að launagreiðandi greiði ákveðinn hlut af launum viðkomandi inn í t.d. frjálsa lífeyrissjóðinn eða hvaða annan lífeyrissjóð sem er. Þegar til útgreiðslu úr þeim lífeyrissjóði kemur og launamaðurinn hefur í rauninni aldrei greitt neinn annað en hafa gert þennan hluta af sínum kjörum að greiða þetta framlag inn í sjóðinn mun þessi einstaklingur fá 15% skattafslátt af þeim launum er hann hefur greitt inn í lífeyrissjóðinn og hefur þannig sparað til framtíðar þegar til útgreiðslunnar kemur. Þetta leiðir auðvitað til hrikalegrar mismununar fyrir utan það að þetta mun hvetja til þess að launamenn og þeir menn sem hafa þá aðstöðu til að geta gert slíka sérsamninga við vinnuveitendur sína munu fara þá leið í ríkara mæli en þeir hafa gert í dag og þó er vitað til þess að þessi leið er nú valin. Því miður er af hálfu ríkisstjórnar vanhugsuð, illa undirbúin tillaga sem mun leiða til mismununar og leiða til ófyrirséðs útgjaldaauka fyrir ríkissjóð og eins og ég sagði áðan er verið að senda reikning komandi tíma yfir á komandi kynslóðir. Með öðrum orðum er ríkisstjórnin að velta vandamálunum á undan sér. Stóreignaskattar eru lækkaðir samkvæmt þessu frv. Árið 1989 var lagður sérstakur eignarskattsauki á þá sem voru yfir tilteknum mörkum og miðað við eignarskattsstofn sem á þessu ári er í kringum 10 milljónir kr. hjá einstaklingum og 20 millj. kr. hjá hjónum. Árið 1990 var þessi sérstaki eignarskattsauki, sem var 1,5%, lækkaður um helming eða niður í 0,75% og hann var sérstaklega tekjutengdur. Um leið og tekið var meira mið af tekjum einstaklinganna var þessi skattur í raun miklu réttlátari. Ríkisstjórnin hefur haft alla möguleika á því allt þetta kjörtímabil hefði einhver pólitískur vilji verið fyrir því að afnema skattinn en hann hefur gengið undir nafninu ekknaskattur. Það er hins vegar ekki fyrr en nú rétt fyrir kosningar að menn taka þá ákvörðun að afnema skattinn. Þess vegna hvarflar að manni að þetta sé auðvitað gert í pólitískum tilgangi til þess að sýnast rétt fyrir kosningar og auðvitað er enn þá óeðlilegra að þetta skuli vera gert á þeim tíma þegar ríkisstjórnin er að bjóða upp á samstarf við stjórnarandstöðuflokkana og við aðila vinnumarkaðarins um að koma á fjármagnsteknaskatti því að þessi stóreignaskattur eins og hann er kallaður eða ekknaskatturinn er hluti af því fyrirkomulagi og heildarendurskoðun sem þarf að eiga sér stað á öllu eignar- og tekjuskattskerfinu. Því er enn furðulegra að þessi tími skuli vera valinn. Hátekjuskattur er lækkaður en með ráðstöfunum ríkisstjórnar í nóvember 1992 var ákveðið að leggja á sérstakan 5% tekjuskatt, tekjuskattsauka sem hefur verið nefndur hátekjuskattur. Þegar fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar kom fram í upphafi þings í byrjun október kom skýrt fram að ríkisstjórnin hafði ekki í huga að leggja þennan skatt lengur á og stóð til að fella hann niður. Sú breyting varð hins vegar á þegar skattafrv. leit dagsins ljós að ákveðið var að halda hátekjuskattinum að ákveðnu marki áfram en viðmiðunartekjumörkin voru hækkuð um 25 þús. kr. á mánuði hjá einhleypingum og 50 þús. kr. hjá hjónum. Skatturinn hefur skilað á árinu 1994 í kringum 400 millj kr., kannski 350 millj. kr. í innheimtu en áætlað er að með þeirri breytingu, sem nú er lögð til, muni hann skila ríkissjóði um 100 millj. kr. minna en hann gerir á árinu 1994. Það er skoðun minni hluta efh.- og viðskn. að óeðlilegt sé við þessar kringumstæður að draga úr hátekjuskattinum, ekki síst þegar haft er í huga að á sama tíma er gert ráð fyrir að lækka greiðslur almannatrygginga, þ.e. lífeyrisgreiðslurnar, um 850 millj. kr. Hvar mun sú lækkun koma fram? Jú, hún mun koma fram hjá ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Með öðrum orðum eru menn að lækka bætur almannatrygginga, sem nemur 850 millj. kr., en menn eru að lækka skattabyrði af hátekjufólki um 100 millj. kr. Í yfirlýsingu forsrh. frá því í maí 1994 og í tengslum við endurskoðun kjarasamninga var gert ráð fyrir að fyrirtæki geti nýtt sér rýmri heimildir til flýtifyrninga vegna fjárfestingnarfyrirtækja í atvinnulífinu á árinu 1994 og árinu 1995. Frá því í maí hafa aðilar vinnumarkaðarins hvað eftir annað gengið á eftir því við ríkisstjórnina að fram kæmu skýrar reglur með hvaða hætti fyrirtækin gætu nýtt sér flýtifyrningarnar, vildu þau fara út í aukna fjárfestingu. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir í þessum efnum hefur ekkert komið fram frá ríkisstjórninni fyrr en núna um miðjan desember 1994 með hvaða hætti fyrirtækin geti nýtt sér flýtifyringuna. Flýtifyrningin tekur aðeins til tveggja ára, þ.e. ársins 1994 og 1995. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess að atvinnulífið þori að leggja út í fjárfestingar við þær kringumstæður sem nú eru þegar algerlega er óljóst með hvaða hætti menn gætu nýtt sér þá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að reglur yrðu settar um flýtifyrninginu fyrirtækja. Það liggur fyrir vegna þess að reglurnar hafa ekki verið settar þá hafa fyrirtæki heldur ekki ráðist í að fjárfesta í þeim mæli sem annars hefði kannski orðið. Þar sem ekki eru nema fáir dagar eftir af þessu ári er fyrra árið liðið af þeim tveimur sem ríkisstjórnin gaf fyrirheit um að flýtifyrningarnar giltu. Það má því segja að sú yfirlýsing, sem gefin var í maí 1994, komi ekki að nema litlu gagni og kannski ekki að neinu gagni fyrir þau fyrirtæki sem annars hefðu viljað ráðast í fjárfestingar á þessu ári en hafa ekki gert af því að reglurnar voru ekki skýrar og munu á árinu 1995 hugsanlega ráðast í einhverja fjárfestingu en það mun þó ekki nýtast til atvinnusköpunar nema að litlu leyti. Ég hef í framsögu fyrir nefndarálitinu í fyrsta lagi gert grein fyrir þeim yfirlýsingum sem ríkisstjórnin hefur verið með og á hvern hátt hún hefur ekki staðið við þau fyrirheit sem þar hafa verið gefin og svo í öðru lagi gert grein fyrir þeim stærstu hlutum sem koma fram í því frv. sem hér er til umfjöllunar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og hvað í því felst og hvaða áhrif það muni hafa. Eins og ég sagði í upphafi er þetta álit minni hluta efh.- og viðskn. Minni hlutinn stendur sameiginlega að nefndarálitinu en mun við 2. umr. málsins flytja sjálfstæðar brtt. og láta á það reyna við atkvæðagreiðslu hvort þær hafa stuðning eða ekki.

Hæstv. forseti. Ég ætla að mæla fyrir brtt. sem útbýtt hefur verið á fundinum sem birtar eru á þskj. 539 en það mun að vísu standa svo á að enn eigi eftir að veita afbrigði fyrir því að þær komi hér fyrir og í trausti þess að svo verði gert síðar á fundinum áður en til atkvæðagreiðslu kemur leyfi ég mér að vísa í það þskj., sem útbýtt hefur verið, en ekki tekið á dagskrá. Fyrst mun ég fara nokkrum orðum um efni þessa skattafrv. almennt að svo miklu leyti sem ég get ekki vísað í. Mér nægir ekki að vísa í ágæta framsöguræðu frsm. minni hluta hér áðan og nál. á þskj. 541. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt tengist þetta skattafrv. að nokkru leyti yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var á frægum laugardagsfundi snemma í desembermánuði ef ég man rétt og kynnt fjölmiðlum nokkrum mínútum áður en aðalfréttatímar að kvöldi áttu að hefjast þannig að ekki gafst mikill tími til að fara gagnrýnum augum yfir þau skjöl enda voru fyrstu viðbrögð manna þau að þarna væru á ferðinni tímamótaaðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum og til lífskjarajöfnunar í þjóðfélaginu. En smátt og smátt kom veruleikinn í ljós og í raun og veru er það svo að annað eins blekkingarskjal hefur ekki í langan tíma verið sent fram í dagsljósið á ísaköldu landi og er þá langt til jafnað því að ýmsu eru menn nú vanir. Staðreyndin er sú að eftir stendur harla fátt í skjalinu sem sætir einhverjum tíðindum. Mestan part voru á ferðinni gömul loforð, flest óefnd eða verið var að margselja saman hlutinn og að hinu leytinu til voru ráðstafanir í skattamálum sem sumar hverjar ganga bókstaflega sagt í þveröfuga átt við það yfirlýsta markmið tillagnanna að jafna lífskjörin í landinu. Þetta hefur auðvitað verið rækilega afhjúpað í umræðum og úti í þjóðfélaginu á síðustu vikum í umsögnum aðila vinnumarkaðarins og sérstaklega Alþýðusambandsins og BSRB er rækilega sýnt að á ferðinni eru fyrst og fremst tilfærslur í skattakerfinu sem koma til góða tekjuháu stóreignafólki. Varla verður fundið út meira öfugmæli en það að í því felist sérstök lífskjarajöfnun á Íslandi í dag að létta sköttum af fólki með tekjur yfir 200 þús. kr. einstaklingar og 400 þús. kr. hjónum eða fólki sem á yfir 10 millj. kr. skuldlausar eignir. Ég veit ekki hvar í ósköpunum menn eru staddir ef þeir ætla að koma því heim og saman að það sé liður í tekjujöfnun á Íslandi í dag. Ég segi bara að þeir menn sem þannig tala bera ekki mikið skynbragð á veruleikann eins og hann er um þessi jól og þessi áramót hjá þjóðinni sem samkvæmt skoðanakönnunum stendur þannig að fimmtungur telur sig ekki hafa efni á jólahaldi, telur sig ekki hafa efni á því að gera betur við sig í mat og drykk og klæðum eða hvað það nú er sem fylgir því standi. Nei, hæstv. forseti. Þetta var auðvitað harla nöturlegt og ég endurtek að það er eiginlega langt síðan maður hefur staðið frammi fyrir svona ósvífni, svona grimmri ósvífni eins og birtist í í blekkingartilraun ríkisstjórnarinnar með laugardagssamþykktinni frægu fyrr í mánuðunum. --- Kemur nú hæstv. forsrh. skeiðandi inn í salinn og veri hann velkominn. Vona ég að hæstv. forsrh. sitji hér og fylgist með umræðum og standi fyrir máli sínu. Um frv. sjálft, hæstv. forseti, sem að hluta til ber út í dagsljósið ákvarðanir laugardagsfundarins en að öðru leyti eru óskyldar aðgerðir í skattamálum er það að segja að ég hlýt að gera að nokkru umtalsefni fyrst hina svokölluðu tillögu um afnám tvísköttunar. Enn er það á ferðinni að menn gefa hlutunum ekki rétt nöfn. Ég verð að segja alveg eins og er að eftir að hafa velt því máli fyrir mér og skoðað það þann tíma sem maður hefur haft frá því að frv. kom fram eða yfirlýsingin var gefin þeim mun meira er mér brugðið, hæstv. forseti, yfir því sem þar er að gerast. Satt best að segja tel ég að þetta sé afar stórt mál þannig að fólk hafi kannski ekki almennt áttað sig á því hversu gífurlega afdrifarík ákvörðun gæti verið á ferðinni ef hún verður stefnumarkandi og fordæmisgefandi fyrir það sem fram undan er í þessum efnum og í öðru lagi eftir því hversu geysilega vanhugsuð það er að ætla sér að afgreiða skattfrelsi lífeyristekna að því marki sem þær eru það með þessum hætti. Ég hef orðið mjög sterka sannfæringu fyrir því, hæstv. forseti, að menn séu að stefna inn á alranga braut og það sem ég óttast er auðvitað að verði þessi 15% skattfrelsi lífeyristeknanna tekin upp nú, sem er vinsæl aðgerð hjá fjöldamörgum í þjóðfélaginu, þeim sem þiggja lífeyri í dag og á komandi árum, þá sitji menn uppi með það og engin ríkisstjórn, enginn meiri hluti á Alþingi á komandi árum treysta sér til að breyta því. En hvað þýðir það? Það þýðir væntanlega að hinu leytinu að menn sitja uppi með skatt á inngreiðslur í lífeyrissjóðakerfið um aldur og ævi, að sá frádráttur af tekjum manna sem gengur til að mynda lífeyrisréttindin í uppsöfnunarkerfi eins og hér er verður skattlagður. Það er vont, það er hættulegt, það grefur undan framtíð þessa kerfis. Það felur ekki í sér hvata til þess að fólk leggi fyrir af launum sínum til að mynda bærileg lífeyrisréttindi á síðari hluta ævinnar. Staðreyndin er náttúrlega sú sem má sjálfsagt ekki nefna, það er sjálfsagt leyndarmálið sem ekki má tala um, að það er sáralítil tvísköttun á ferðinni enn þann dag í dag í lífeyriskerfinu. Eftir því sem hægt er næst að komast hefst hún í rauninni ekki fyrr en upp úr 1988 þegar staðgreiðsla er tekin upp og þó þannig að samkvæmt því sem sagt var 1988 var persónufrádráttur miðaður við það að hann fæli í sér viðmiðun eða öllu heldur skattfrelsi inngreiðslna í lífeyrissjóð. Fram til 1988 voru iðgjöld í lífeyrissjóð ekki skattlögð eða voru frádráttarbær í eftirágreidduskattkerfi þess tíma. Hins vegar er það viðurkennt að skattfrelsismörk hafa síðan lækkað, ekki staðið í því sem þau voru 1988 og með því má í raun og veru segja að til sögunnar komi ákveðin tvísköttun, að 4% inngreiðslur launamanna sjálfra í lífeyrissjóði eru skattskyldar tekjur. Og hver er þá tvísköttun í dag hjá manni sem til að mynda greiddi í lífeyrissjóð á árunum 1988--1992 og hóf svo töku lífeyris á árinu 1993 eða 1994? Jú, hún eru þessi 4--5 ár í mesta lagi af kannski 30--40 árum, 25--30 árum a.m.k., sem viðkomandi hafði greitt í lífeyrissjóð, einhver örlítil prósenta af öllum þeim tíma sem lífeyrisréttindin hafa myndast á. Að hinu leytinu til er það auðvitað þannig að allir þeir sem fá nú lífeyri, án tillits til þess að hve miklu leyti eða hvort yfir höfuð þeir hafa nokkurn tíma á ferlinum orðið fyrir tvísköttun, fá þessi 15%. Þannig að þessi aðgerð, hvað sem um hana má segja að öðru leyti og í raun og veru ágæt, sem hún er gagnvart því að hún bætir stöðu þessa hóps vissulega, þá er hún ekki nema að mjög litlu leyti í reynd afnám eiginlegrar tvísköttunar. Þetta eiga menn bara að segja eins og er. Vilji menn hins vegar bæta stöðu lífeyrisþega, aldraðs fólks, þá eru margar leiðir til þess og eðlilegast væri að minnka skerðingu grunnlífeyris eða gera þetta í gegnum almannatryggingakerfið eða með öðrum slíkum ráðstöfunum. En að dulbúa þessa aðgerð með þessum hætti er að mínu mati ómálefnalegt og næstum að segja auðvirðilegt. Mér liggur við að segja það. Og það versta við málið er það, sem kom ágætlega fram hjá frsm. minni hluta, að þessi aðgerð felur ekki í sér það skattfrelsi inngreiðslna í lífeyrissjóði sem er baráttumál allra þeirra sem í raunveruleikanum hafa verið að krefjast þess að ekki yrði um neina tvísköttun að ræða. Hún felur þar af leiðandi ekki í sér þá stuðningsaðgerð við lífeyrissjóðakerfið í landinu sem það væri og hún ber í sér ýmiss konar óréttlæti sem mun fylgja henni um aldur og ævi í þessari aðferð, til að mynda það að þeir sem fá aukin lífeyrisréttindi vegna meiri greiðslna atvinnurekenda heldur en þeirra 6% sem reiknireglan er miðuð við, fá í raun og veru ekki afnám tvísköttunar á lífeyri, þeir fá tvöfaldan skattafrádrátt. Var það það sem menn ætluðu að gera? Við skulum hugsa okkur dæmi um mann sem semur við sinn vinnuveitanda um að borga í sínu nafni inn í lífeyrissjóð ekki bara 6% heldur 10 eða 12%. Fyrirtækið dregur þau útgjöld frá skatti. Fyrirtækið dregur þau útgjöld frá sem rekstrargjöld áður en það borgar skatta. Þar með bera þær inngreiðslur ekki skatt, þær eru skattfrjálsar. Síðan kemur að því einhverjum árum seinna eða áratugum að viðkomandi maður fær útgreiddan lífeyri og hann er þá sem þessum inngreiðslum nemur meiri en hann hefði verið ef einungis hefðu verið greidd 6%. Hvað gerist þá? 15% reglan tekur til lífeyrisins hlutfallslega. Niðurstaðan: Tvöfalt skattfrelsi, ef hægt er að komast svo að orði. Var það þetta sem menn ætluðust til? Nei, auðvitað ekki. Þar með er þessi aðgerð ekki einungis þannig að hún er hlutfallsleg og felur í sér fleiri krónur til þeirra sem hæstan hafa lífeyrinn, fá mest útborgað. Hún er meira en það, eins og sýna má fram á með þessu dæmi. Það má nefna það sem atriði líka í þessu sambandi að auðvitað gerist það í uppsöfnunarkerfi lífeyrisréttinda sem bundið er við einstaklinga, að einhver hluti þeirra sem lífeyrisgreiðslurnar inna af hendi nýtur aldrei útgreiðslnanna, til að mynda af þeirri einföldu ástæðu að viðkomandi andast áður en hann kemst á lífeyristökualdur.  Og fleiri og fleiri dæmi af þessu tagi má taka. Það segir mér bara: Að lokum er niðurstaðan sú, það er tóm della í uppsöfnunarkerfi að ganga frá þessu máli öðruvísi en þannig að það sé á inngreiðsluhliðinni vegna þess að hitt kemur áratugum seinna. Og hver veit hverjir njóta þess og hvaða aðstæður verða þá við lýði. Auðvitað á að ganga frá þessu máli þannig að inngreiðslurnar séu skattfrjálsar. Það er lágmark að gera það þannig. Vilji menn hins vegar bæta svo stöðu aldraðra á líðandi stundu eða á hvaða tíma sem er þá gera menn það með öðrum hætti en þessum. Ég er, hæstv. forseti, orðinn svo algerlega sannfærður um það að þarna eru menn að lenda úti á rangri braut, að ég get ekki annað en látið þá ósk mína í ljós að menn nái með einhverjum hætti að afstýra því slysi sem ég held að hér sé að verða. Ég teldi hyggilegast úr því sem komið er að allir flokkar sameinuðust um það að fresta afgreiðslu þessa máls, tækju sér tíma í að skoða það fyrstu mánuði næsta árs að reyna að gera þetta með einhverjum öðru hætti. Sú aðferð sem ég held að sé þar langvænlegust og ég hef reyndar prufað undanfarna daga að útfæra það hvernig væri hægt að ganga frá þessu á hina hliðina, væri að innleiða skattfrelsi inngreiðslna í lífeyrissjóði í áföngum þannig að menn tækju til að mynda 1% launamannsins í 1. áfanga og 1,5% sjálfstætt starfandi atvinnurekenda vegna eigin inngreiðslna, síðan tækju menn 2% og 3, 4 og þannig innleiddu menn þetta í áföngum á nokkrum árum. Létu kannski hvert prósent standa í tvö ár eða svo. Þannig ætti á 6--8 ára tímabili innleiða fullt skattfrelsi inngreiðslna. Á móti mætti hugsa sér að hafa einhvern frádrátt við lýði um nokkurt árabil vegna þess hóps sem sannanlega varð fyrir tvísköttun á árabilinu 1988--1994. Reyndar væri besta leiðin í því máli að gera það einfaldlega upp við hvern og einn, taka lífeyrisiðgjöld viðkomandi launamanna á árabilinu 1988--1994, samkvæmt skattframtölum, og gera það upp hve mikinn skatt viðkomandi greiddi af þessum inngreiðslum en fékk ekki frádreginn og ganga frá því sem skattafrádrætti sem viðkomandi ætti geymdan og mætti nota á næstu árum. Flóknara er það nú í raun og veru ekki að gera þennan tvísköttunarþátt málsins upp og annað eins hafa menn nú gert. Með öðrum orðum, viðkomandi einstaklingar ættu geymdan tiltekinn frádrátt vegna inngreiðslna í lífeyrissjóð á árabilinu 1988--1994. Ef menn telja þetta of flókið þá má auðvitað hugsa sér að nota þessa 15% aðferð eða lífeyristeknaaðferð þannig að einhver tiltekinn frádráttur væri við lýði um nokkurt árabil og þrepaðist út á móti skattfrelsi iðgjaldanna. Ónefnt er í þessu sambandi það ranglæti sem vissulega er sláandi í þessu efni og Vinnuveitendasambandið gerir að miklu máli í sinni umsögn, að sjálfstætt starfandi atvinnurekendur skuli ekki fá að draga þau 6% sem þeir greiða sjálfra sín vegna í lífeyrissjóð frá sem venjulegan rekstrarkostnað. það er auðvitað argasta óréttlæti og úr því að aðrir verða ekki til þess hér þá skal ég gjarnan taka upp hanskann fyrir þessa aðila í atvinnulífinu. Þetta er auðvitað alveg fáránlegt, að mönnum skuli vera mismunað með þessum hætti vegna þess að þeir eru einyrkjar eða sjálfstætt starfandi í atvinnulífinu þá fái þeir ekki sambærilega skattalega meðhöndlun og aðrir í þjóðfélaginu gagnvart svona persónubundnum réttindum eins og lífeyrisréttindin eru. Þetta er algerlega út í hött. En Sjálfstfl. er ekki að leggja til hér að taka á þessu máli, aldeilis ekki. Varðandi þetta atriði er svo eitt enn og það er að þó að þessi aðferð, að gefa mönnum 15% frádrátt á lífeyristekjur frá sköttum, sé ódýr núna í augnablikinu og kosti ríkissjóð minna og væntanlega valin vegna þess, þá hlýtur hún auðvitað á tiltölulega skömmum tíma, með því að lífeyrissjóðakerfið kemst í jafnvægi, inngreiðslur og útgreiðslur, að verða jafndýr hinni. Hún er bara miklu verri og gallaðri aðferð. Menn geta auðvitað keypt sér tíma með þessu og þetta er ódýrara um nokkurt árabil, en það er lágkúrulegt að láta það eitt ráða niðurstöðunni. Það er lágkúrulegt. Hæstv. forseti. Það getur vel verið að það sé hreinlega eins og að reyna að bera sólina út í skjóðu að tala um þetta hér og það nenni enginn að hlusta á þetta. Alla vega nenna hæstv. ráðherrar ekki að vera hér viðstaddir. Og þetta sé þannig vaxið að hæstv. ríkisstjórn af áróðurspólitískum ástæðum hendir þessu út á einum laugardegi og kemst svo ekki frá því máli, búin að lofa öllum lífeyrisþegum í landinu þessari jólagjöf eða nýársgjöf, 15% skattfrelsi á öllum lífeyri, og það er auðvitað vel til vinsælda fallið. Og það er kannski stórhættulegt af manni sem ætlar í framboð að standa hér og tala með þeim hætti sem ég geri um þetta mál, en mér er alveg sama. Sannfæring mín er sú að menn séu gera hérna afdrifarík mistök og þá segi ég það þó að að hljómi ekki endilega eins og músik í allra eyrum. Ég er alveg viss um að ef menn festast á þessu spori og sitja svo fastir þar, vegna þess að þegar einu sinni er búið að veita þessi skattfríði á útgreiddan lífeyri þá verður erfitt að taka það af. Það verður öflugur hópur úti í þjóðfélaginu sem mun mótmæla hástöfum hvenær sem ætti að reyna að gera það, eðlilega  Ég er líka hræddur um þetta, hæstv. forseti, vegna þess að ég held að þetta mál muni verða mönnum fótakefli þegar að því kemur, sem fyrr eða síðar verður að takast á við, að endurskipuleggja og stokka upp lífeyrissjóðakerfið í landinu, samræma lífeyrisréttindin, fækka og stækka lífeyrissjóðina. Við vitum öll að það kerfi gengur í raun ekki eins og það er uppbyggt í dag. Þar verður að taka á málum og það hyldýpismisræmi sem er í lífeyrisréttindum stenst ekki, a.m.k. vil ég ekki sjá það til frambúðar, þá mun þetta verða mönnum fjötur um fót. Það að hafa ekki valið þá leið að styrkja kerfið með skattfrelsi inngreiðslnanna mun þvælast fyrir mönnum, það mun verða til bölvunar, því að á hinn bóginn væri það mjög góð aðgerð til þess að treysta stöðu lífeyrissjóðakerfisins í landinu, að veita þessi skattfríðindi á inngreiðslurnar og hvetja með því fólk til þess að leggja til hliðar og spara í lífeyrissjóðakerfinu og þess vegna mætti að mínu mati hafa þessar frádráttarheimildir rýmri heldur en ströngustu lög gera ráð fyrir. Það væri hægt að hugsa sér að launamennirnir sjálfir mættu leggja inn 6% skattfrjáls en ekki bara 4 og fyrirtækin mættu bæta við 2--4% við sinn starfsmann áður en það hætti að vera skattfrjálst, sem út af fyrir sig er reyndar ekki takmarkað í dag en kæmi til greina að setja þak á. Hæstv. forseti. Þetta vil ég segja um þetta atriði þó að það sé þegar búið að gera það hér að nokkru umtalsefni. En það er nú tvímælalaust þannig að þetta mál er hér langstærst, svona ,,prinsipielt``, af því sem hér er á ferðinni og ég endurtek það, ég skora á menn að hugleiða hvort ekki sé unnt að skapa hér samstöðu um það með aðilum vinnumarkaðarins og fleirum að fresta afgreiðslu þessa máls a.m.k. um 1--2 mánuði. Þing kemur aftur saman í janúar og situr fram í lok febrúar þannig að það er út af fyrir sig nógur tími til að ganga frá þessum breytingum þá ef menn velja það að lokum að hafa þetta svona, en menn fengju þá a.m.k. andrúm til þess að fara yfir þetta. Ég er sannfærður um að aðilar vinnumarkaðarins og a.m.k. stjórnarandstaðan, eru tilbúin til að ganga inn á samkomulag um að gera þetta svona því að það er svo mikið í húfi hér. Og mér finnst þetta mál og þessi aðferð alls ekki hafa fengið þá athygli eða umræðu, hvorki hér, auðvitað tímans vegna, og þaðan af síður úti í þjóðfélaginu, sem eðlilegt væri þegar svona stórmál er að fara hér í gegn. Í öðru lagi, hæstv. forseti, ætla ég að nefna upp úr efni frv. ákvæði um vaxtabætur í 7. gr. Ég hef reyndar áður gert það að umtalsefni og varað við því að menn eru þar að gera breytingu sem þeir vita ekki almennilega hvað felur í sér. Það er ljóst að á ferðinni er einhver skerðing vaxtabóta til tiltekins hóps, þeirra sem þiggur vaxtabætur og það gerist í gegnum það að það er snúið þarna við ákveðinni röð. Í stað þess að takmarka vaxtabótastofninn í upphafi og draga vaxtatekjur síðan frá á eftir þá eru vaxtatekjurnar dregnar frá fyrst, sem þýðir það að vaxtabótastofninn lækkar í tilvikum þeirra sem hafa einhverjar vaxtatekjur. Þetta er líka að mínu mati óeðlilegur uppgjörsmáti, að draga ekki fyrst vaxtatekjurnar frá og ákveða svo hver sé vaxtabótastofninn. Það er að vísu sagt að það séu ekki nema innan við 10% af þeim sem þiggja vaxtabætur sem hafi vaxtatekjur á móti, en eftir stendur að það er þá verið að skerða sérstaklega hag þessa hóps í vaxtabótakerfinu og er nú nóg komið af því hvernig búið er að þjarma að þeim hópi. Í þriðja lagi nefndi ég til að það gleymist ekki, að samkvæmt frv. á að fella niður lokamálslið 83. gr. tekjuskattslaganna, þ.e. ákvæðið um álag á stóreignir fólks með tekjur yfir vissum mörkum. Ég tel þetta alveg sérstakt örlæti og sérstaka rausn við hóp sem að mínu mati er síður en svo lakast settur í íslensku þjóðfélagi í dag. Fyrir það fyrsta er nú fólk sem á yfir 10 millj. kr. nettóeign, hreina eign þegar allir frádrættir eru komnir til sögunnar 

Þetta er samt margsköttun ...

Þetta er engin margsköttun, hv. þm. Þetta er náttúrlega mikill misskilningur og draugur sem maður þarf að glíma við í allri þessari umræðu. Fólk kallar allt margsköttun af því að það hafi einhvern tíma borgað tekjuskatt af launum sínum í fyrndinni. En auðvitað er þetta ekki margsköttun vegna þess að það er ekki verið að skattleggja aftur sama stofninn í sjálfu sér  Mér er ómögulegt að skilja að á sama tíma og menn leggja á óbreyttan almennan eignarskatt af fullu miskunnarleysi, án nokkurrar tekjuviðmiðunar, alveg niður í núll tekjur, þá eiga menn að borga almenna eignarskattinn, hann er ótekjutengdur, ekkjur, munaðarlausir og allir slíkir.

Það er nú óréttlætið.

Það er ekki kallað ekkjuskattur eða óréttlæti af Sjálfstfl. En þetta álag á stóreignir hátekjufólksins, það ætlar allt vitlaust að verða þegar það er lagt á. Og ég tel í öllu falli, ef menn meina eitthvað með því að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp eða öllu heldur að skattlagning eigna og fjármagnstekna verði nú loksins samræmd á næsta ári eða þar næsta, að fella þetta þá niður áður er alveg fráleitt. Lágmark væri að láta þetta standa þangað til niðurstaða er fengin í það mál. Þarna hafa menn efni á því að missa út 120 millj., en það er eins og eigi að draga, ég veit ekki hvað, undan nöglum hæstv. fjmrh. þegar aðrir málaflokkar eiga í hlut. Ég gæti þar nefnt aftur lífeyrinn. Við höfum verið að reyna að fá því framgengt að örorkulífeyrir fengi a.m.k. sömu meðferð og almennur lífeyrir hér í þessari 15% reglu ríkisstjórnarinnar. Við höfum átt um það fundi með hæstv. fjmrh., en það er eins og það eigi bara að slíta sálina úr hæstv. ráðherra að nefna það. En það er hægt að fíra út 120 millj. til þessa stóreignahóps í þjóðfélaginu. Þetta er mjög sérkennilegt satt best að segja. Ég gleymdi nú eiginlega að nefna það, hæstv. forseti, í sambandi við þessa tvísköttunardellu, að þessi 15% regla er miðuð við 70 ára aldursmörk sem er náttúrlega alveg merkileg hugmyndafræði, að menn skuli ekki fá þessa skattalegu meðferð fyrr en þeir hafa náð 70 ára aldri. Það þýðir til að mynda að sjómenn sem hafa af sérstökum ástæðum og eðlilegum og rökstuddum rétt til þess að hefja töku lífeyris fyrr en aðrar stéttir vegna þess að það er þannig með sjómannsstarfið og er viðurkennt, að það er erfitt og áhættusamt og hentar kannski ekki vel mönnum sem komnir eru hátt á sjötugsaldur. En þetta þýðir það að sjómenn fá í raun og veru lakari skattalega meðferð á sínar lífeyristekjur í heild en aðrar stéttir því að þeir ná aldrei sömu skattfríðindum út úr þessu vegna þess að þeir hefja töku lífeyris fyrr og lífeyrisrétturinn lækkar sem því nemur, því miður að mestu leyti vegna þess að menn heyktust á því að styrkja Lífeyrissjóð sjómanna þannig að hann gæti borgað þennan mismun án þess að skerða lífeyrisréttinn. Það er núna að gerast. Lífeyrisréttur sjómannastéttarinnar í heild er að skerðast vegna þess að þeir hafa þennan rétt til að hefja töku lífeyris fyrr og þar með ná þeir aldrei sömu skattalegu meðferð út úr sínum lífeyrismálum og aðrir stéttir í landinu því það er alveg ljóst að einhver hluti sjómanna nýtir sér þennan rétt, að hefja töku lífeyris fyrr. Þetta er óréttlæti, þetta er mismunun og er auðvitað alveg fráleitt og sýnir enn einu sinni hvað þessi regla er vitlaus. Þá vil ég, hæstv. forseti, enn fremur nefna þessa útþynningu á hátekjuskattinum sem hér er á ferðinni. Það þóttu óneitanlega þó nokkur tíðindi þegar hæstv. ríkisstjórn kynnti þá ákvörðun sína í haust að halda við þau áform að fella hátekjuskattinn niður um þessi áramót og koma þannig með alveg sérstaka jólagjöf handa fólki með yfir 200 þús. kr. tekjur á mánuði, einstaklinga og 400 þús. kr. hjón. Þennan óverulega ræfil af hátekjuskatti sem hér hefur þó verið lagður á í ein tvö ár. Þetta vakti náttúrlega furðu og undrun alls staðar í þjóðfélaginu og var harðlega gagnrýnt hér á þingi og í þjóðfélaginu og niðurstaðan er sú, að vísu, að ríkisstjórnin heykist á þessu, dregur jólagjöfina til baka til hátekjufólksins, en þó ekki alveg, nei. Skatturinn er þynntur út um einn fjórða og hundrað milljónum sleppt í gegnum það að hækka skattfrelsismörk --- ekki lágtekjufólksins, ekki þessara ræfla sem hafa byrjað að borga tekjuskatt við 57 þús. kr. á mánuði, nei, þeirra sem höfðu álag á tekjur yfir 400 þús. kr. fjölskyldutekjum á mánuði. Þar þarf að hækka skattfrelsismörkin í 450 þús. Þetta er nú réttlætið.  En staðreyndin er sú að langhæsti skatturinn, hæstur í prósentum, hvílir á því fólki sem er með laun á bilinu 110--115 þús. og upp í rúmlega 200 þús. á mánuði, fjölskyldutekjur, því á tekjubili skerðist barnabótaaukinn út, skerðast vaxtabæturnar út, koma til sögunnar tekjutengdar afborganir námslána og fleiri þættir spila þar inn í. Síðan þegar þessar skerðingar eru búnar og þessir bótaliðir horfnir við svona rúmlega 200 þús. kr. fjölskyldutekjur á mánuði þá snarlækka menn í skatti upp í alveg 450 þús. Það er helst að sýna þetta myndrænt, hæstv. forseti, því að þetta er svo ótrúlegt og lygilegt í orðum að það trúir því varla nokkur maður. En staðreyndin er sú að tekjuskattsstiginn er svona. Þessu hefði verið hægt að breyta og væri hægt að breyta, annars vegar með því að endurskoða þessa tekjutengingu og gera hana öðruvísi úr garði þannig að þessi óhæfilega jaðarskattsprósenta á þessu tekjubili væri ekki fyrir hendi. Það sem ég teldi auðvitað lágmark að væri gert er að setja þak á skerðingarákvæði þannig að þau gætu þá aldrei valdið þyngri skattbyrði eða hærri jaðarskattsprósentu en til að mynda 55% þannig að það flettist út og aldrei meira en eitthvað af því tagi væri tekið. Það væri mjög einföld aðgerð sem væri í sjálfu sér auðvelt að útfæra. En hin leiðin er vissulega líka fær og hún er sú að vera með t.d. tveggja þrepa hátekjuskatt sem spilaði á móti tekjutengingu bótaliðanna þannig að menn lækkuðu þó aldrei í skatti með hækkandi tekjum. Það er auðvitað alger óhæfa og svívirða að svo öfugur skattur að skuli vera fyrir hendi í skattkerfinu. Að lokum um efni frv., hæstv. forseti, vil ég nefna ákvæðið um flýtifyrningar sem var eitt af loforðum ríkisstjórnarinnar til atvinnurekenda í tengslum við eitthvert möndl á sl. vori. Þar er enn eitt dæmið á ferðinni um lítt hugsaða breytingu sem lítill tími hefur unnist til að skoða og ég harma það vegna þess að hugmyndir komu fram í efh.- og viðskn. um að gera þessa reglu öðruvísi úr garði og miklu skynsamlegar að mínu mati. Í staðinn fyrir að taka upp tímabundna flýtifyrningu vegna nýrra fjárfestinga væru fyrningaprósenturnar, mörkin færð til í báða enda þannig að fyrirtækin gætu hvort sem heldur er fyrnt hraðar ef þau væru að borga tekjuskatt og stæðu í fjárfestingum en þau gætu líka fyrnt hægar ef þannig stæði á hjá þeim að þau væru að ráðast í einhverjar fjárfestingar en greiddu ekki skatt vegna uppsafnaðs taps eða af öðrum ástæðum. Þá væri þeim á hinn bóginn líka heimilt að geyma sér fyrningarnar, að afskrifa eignirnar þannig hægar og færa þá fyrningarmörkin annars vegar upp í kannski 15--20%, hins vegar niður í svo sem 5%. Ég held að þetta væri skynsamleg regla og kæmi eðlilegar út en svona tímabundin aðgerð svo ekki sé talað um þann fáránleika að þessu var lofað á síðasta vori og á nú að koma til framkvæmda e.t.v. --- ja, eigum við að segja að þetta verði samþykkt á morgun, hæstv. forseti. Þá verður eftir einn virkur dagur af árinu til þess að ráðast í fjárfestingar til að nýta sér þessar fyrningarheimildir á árinu 1994. Ég er ekki viss um að það yrðu allt gáfulegar fjárfestingar sem menn réðust þá í. Það er ekki mjög skynsamlegt að ýta undir að svoleiðis vitleysisfár grípi um sig. Ég hef a.m.k. skilið það svo að afleiðingin af því að dregist hefur svona úr hömlu að staðfesta eða ganga frá þessu loforði verði þessi. Hæstv. forseti. Ég flyt á þskj. 539 nokkrar brtt. og fylgir þeim lítils háttar greinargerð sökum þess að minni hluti efh.- og viðskn. skilaði sameiginlegu nefndaráliti og þess vegna var ekki við hæfi að rökstyðja einstakar breytingartillögur eintakra nefndarmanna í því nefndaráliti. Ég valdi því þann kost að láta lítils háttar greinargerð fylgja breytingartillögunum þeim til útskýringar. Þessar breytingartillögur eru fluttar í samræmi við þá skattastefnu og þá áherslu á lífskjarajöfnun sem Alþb. hefur gert að einu helsta baráttumáli sínu á undanförnum árum. Tekjujafnandi aðgerðir í skattkerfinu leika auðvitað stórt hlutverk í öllum slíkum tillögum og með þessu leggjum við áherslu á okkar stefnu á þessu sviði, tekjujöfnun samhliða tekjuöflun til ríkissjóðs til að styrkja undirstöðu velferðarkerfisins og efla atvinnulíf. Einnig vil ég leyfa mér að vísa í breytingartillögur sem ég flutti af svipuðu tilefni á síðasta þingi við það frv. ríkisstjórnarinnar um skattamál sem þá var til meðferðar en þá flutti ég ítarlegar brtt. fyrir hönd Alþb. við skattafrv. ríkisstjórnarinnar jafnframt því sem Alþb. studdi að sjálfsögðu lækkun matarskattsins eins og við höfum jafnan gert. Þær tillögur hafa orðið talsvert umræðuefni úti í þjóðfélaginu og skattaumræðan á síðasta þingi var nokkuð hörð og nægir þar að minna á þá sérstöku uppákomu að Framsfl. sneri við blaðinu og tók upp þá stefnu að leggjast gegn lækkun matarskattsins og vilja fara þar aðrar leiðir í þeim efnum. Ríkisendurskoðun hefur síðan metið allar tillögurnar og gefið tillögum Alþb. þá einkunn að í þeim felist langmest tekjujöfnun og lífskjarajöfnun og held ég að það sé óumdeilt að þær áherslur sem við höfum lagt með hátekjuskatti, stóreignaskatti og hækkaðri tekjuskattsprósentu fyrirtækja sem væru færðar yfir í vaxtabætur, hækkun skattfrelsismarka og fleiri slíkar aðgerðir fólu í sér langróttækustu kjarajöfnunina af öllum tillögum sem voru fluttar á síðasta þingi. Þessar breytingartillögur eru fluttar í þeim sama anda og eru efnislega að hluta til samhljóða. Af því að ég veit að breytingartillögutextinn er mikil latína fyrir óinnvígða nema menn hafi við höndina lög og reglugerðir og allt dót um þetta efni leyfi ég mér að gera grein fyrir þeim hér tölusett á mæltu máli í greinargerðinni. Í 1. tölul. brtt. er lögð til hækkun skattleysismarka í 60 þús. kr. á mánuði nú um áramótin. Þetta er liður í stefnu alþýðubandalagsmanna um að hækka skattleysismörkin í áföngum. Það er auðvitað algerlega óhæfilegt hvernig þau hafa verið skert á undanförnum árum og þetta væri fyrsti áfangi á vegferð í þeim efnum. Það er að vísu vel þekkt staðreynd að það er dýrt að hreyfa til skattfrelsismörkin. Hverjar þúsund kr. í hækkuðum skattleysismörkum á mánuði kosta nálægt 780 millj. kr. þannig að þetta hreyfir auðvitað stórum tölum í fjárlögunum. Sú aðgerð að hækka þetta í 60 þús. kr. um áramót, og síðan mundi það fylgja verðlagi og hækka samkvæmt lánskjaravísitölu mánuðina desember--júní hinn 1. júlí nk., kostaði ríkissjóð um 1.200 millj. kr. á ári umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir. Fjárlögin gera ráð fyrir því að skattleysismörkin verði 58.425 kr. nú um áramótin og hækki síðan í tæpar 59.300 kr. 1. júlí nk. Í öðru lagi gera tillögurnar ráð fyrir því að breytt verði ákvæðum laga um vaxtabætur þannig að horfið verði frá þeirri 400 millj. kr. skerðingu sem varð á vaxtabótunum í ráðherratíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og kom til framkvæmda nú á árinu. Eins og óþarft er að minna á kom til framkvæmda skerðing á vaxtabótum sem jafngildir um 400 millj. kr. útgjöldum eða öllu heldur tekjum til ríkissjóðs á þessu ári. Brtt. er einfaldlega þannig úr garði gerð að hún færir til baka ákvæði vaxtabóta í þar til gerðum kafla tekjuskattslaganna þannig að þessari 400 millj. kr. skerðingu er skilað. Þetta er ekki síst gert vegna þess að framangreind skerðing vaxtabótanna kom auðvitað algerlega aftan að því fólki sem var með húsnæðisskuldbindingar á bakinu og var þvert á gefin loforð um að vaxtabætur yrðu ekki skertar. Þetta er þeim mun alvarlegra sem stór hluti þessa fólks batt sér skuldbindingar samkvæmt húsbréfakerfinu og gekk í gegnum greiðslumat o.s.frv. sem byggði á tilteknum forsendum. Þess vegna er það að okkar mati alveg sérstakt réttlætismál að skerðingin sem slík gangi til baka og kostnaður ríkissjóðs vegna þessara breytinga ætti að liggja nálægt þessum sömu 400 millj. kr. og voru skertar á sínum tíma. Þetta leysir ekki nema brot af þeim vanda sem við er að glíma í húsnæðismálum og miklu víðtækari björgunaraðgerðir þarf til eigi að afstýra því hruni í húsnæðismálum sem yfirvofandi er og það höfum við alþýðubandalagsmenn ályktað um og útfært í okkar stefnu um lífskjörin og vanda heimilanna. Í þriðja lagi leggjum við til að tekjuskattur fyrirtækja verði á næsta ári vegna tekna liðins árs 39% en ekki 33%. Það ótrúlega hefur verið gert að á tveimur árum hefur tekjuskattsprósentan af hagnaði fyrirtækja lækkað úr 45% í 33%. Þetta hefur verið gert til viðbótar því að aðstöðugjald upp á 4 þúsund millj. kr. var létt af fyrirtækjunum á einu bretti.

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn að ætlunin er að gefa nú hlé kl. 7 til kl. 8.30 og forseti vill því spyrja hv. þm. hvort hugsanlegt sé að hann geti lokið ræðu sinni fyrir þann tíma.

Það er hugsanlegt ef ég mætti fara kannski nokkrar mínútur fram yfir 7, hæstv. forseti, ef á þyrfti að halda og ég ætlaði mér að gera það.

Já, forseti vill þá biðja hv. þm. að halda áfram ræðu sinni.

Ég er alveg á lokasprettinum eins og það heitir á máli hlaupara, hæstv. forseti. Þetta leggjum við til og við teljum í raun og veru ærna ástæðu til. Má þá líka benda á að það er ætlunin samkvæmt þessu frv. að auka frádráttarheimildir fyrirtækjanna frá tekjuskatti, þ.e. með upptöku svonefndra flýtifyrninga. Þess þá heldur er enn síður ástæða til að vorkenna fyrirtækjunum að borga sambærilega skattprósentu og launamaðurinn verður að gera af öllum sínum tekjum yfir skattfrelsismörkum. Þetta gæfi umtalsverðar tekjur í ríkissjóð þar sem hagnaður fyrirtækja hefur aukist enda hefur verið létt af þeim sköttum í stórum stíl eða áætlaðar 700--800 millj. kr. Að lokum, hæstv. forseti, er svo lagt til í brtt. á þskj. 539 að hátekjuskatturinn leggist á sömu tekjumörk og áður var, þ.e. 200 þús. hjá einstaklingum og 400 þús. hjá hjónum en þau mörk verði ekki hækkuð eins og meiri hlutinn gerir ráð fyrir og verði 8% í staðinn fyrir 5% þannig að að muni aðeins meira um hátekjuskattinn og það sé í raun og veru hægt að segja að um eiginlegan hátekjuskatt sé að ræða. Sú breyting gæfi um 650 millj. kr. í hátekjuskatt, þ.e. um 350 millj. kr. í viðbót við það sem fjárlagafrv. og tillögur meiri hluta gera ráð fyrir. Niðurstaðan af breytingartillögunum er því að útgjöld og tekjur ríkissjóðs eru samkvæmt þeim í þokkalegu jafnvægi. Að vísu kostar þetta nokkru meira en tekjuöfluninni nemur en á hitt ber að líta að síðan mundi ýmis óbeinn ávinningur af þessu skila sér í ríkissjóð eins og jafnan er þegar svona breytingar eru í gangi og þess vegna yrði ekki mikið á mununum þegar upp yrði staðið að okkar mati. Með þessu viljum við alþýðubandalagsmenn undirstrika áherslur okkar í þessum efnum og þá tekjujöfnun og þá tekjuöflun fyrir ríkissjóð sem við höfum í skattastefnu okkar viljað beita okkur fyrir. Það er auðvitað alveg ljóst að það þarf að gera hvort tveggja, jafna lífskjörin með tekjujafnandi tilfærslum í skattkerfinu og afla ríkissjóði tekna til þess að treysta grundvöll velferðarkerfisins á Íslandi. Velferðarkerfið verður ekki rekið nema fyrir tekjur nema menn sýni það ábyrgðarleysi að taka rekstur þess að láni í útlöndum eins og núv. ríkisstjórn gerir og við höfum þess vegna í tillögum okkar reynt að sýna ábyrgð og leggja til tekjuöflun á móti þeim tilfærslum sem við erum að leggja til. Félagar mínir, hv. þm. í Alþb., hv. þingmenn Svavar Gestsson og Kristinn H. Gunnarsson, leggja til aðrar breytingar sem lúta að lagfæringum m.a. á högum námsmanna og einstaklinga sem misst hafa maka sinn gagnvart skattlagningu eignarskatts. Þar eru á ferðinni lagfæringar á atriðum sem ekki kosta mikil útgjöld og breyta þess vegna ekki miklu í þessu heildardæmi skattatillagna okkar alþýðubandalagsmanna. Hæstv. forseti. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta enda hafði ég lofað að ljúka máli mínu um sjöleytið. Ég held að þegar upp er staðið verði ekki sagt annað en þessi ríkisstjórn hafi á kjörtímabilinu ástundað hið argasta óréttlæti í skattamálum. Það hefur dregið í sundur í lífskjörum vegna skattastefnu stjórnarinnar. Hún hefur hyglað stóreigna- og hátekjufólki og gróðafyrirtækjum en lækkað skattfrelsismörk og aukið skattpíningu á almennum launamönnum í staðinn. Það er ömurleg stefna og ekki hægt að hafa um hana önnur orð en það. Hún er hins vegar í fullu samræmi við þá frjálshyggju, íhalds- og afturhaldsstefnu sem þessi ríkisstjórn gerði í upphafi að siglingaljósi sínu í anda úreltra frjálshyggjukenninga sem sem betur fer er alls staðar búið að kasta fyrir róða nema hér uppi á Íslandi, en það verður vonandi gert innan fárra mánaða í kosningunum 8. apríl nk.

Hæstv. forseti. Það er margt í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem mætti veita andsvar við, en ég bað um orðið þegar hv. þm. var að fjalla um tvísköttun á lífeyrisgreiðslur. Það gleður mig að fá að stíga í ræðustól með jafnfögru liði þingmanna og hér er inni, einvala lið og mönnum hlýtur að líða vel að ávarpa slíkan hóp. En ég vil segja við hv. þm. að ég er í sjálfu sér innilega sammála því sem hann sagði um þennan þátt málsins. Ég hygg að ef hann skyggnist í hugskot sín þá minnist hann þess hugsanlega að það var mín skoðun innan efh.- og viðskn. að þarna værum við að fara ranga leið. Það ætti að fara þá leið sem hv. þm. boðaði hér. Það var m.a. með þetta í huga ásamt öðru í frv., m.a. heilsugæsluna, sm ég skrifaði faktískt undir þetta með fyrirvara þar sem ég áskildi mér rétt bæði til að flytja brtt. og fylgja brtt. sem fram kæmu. Ég hafði því frekar átt von á því úr því að hv. þm. Alþb. báru fram brtt. mundu þeir taka á þessum þætti málsins og hefði í sjálfu sér fagnað því. Ég treysti mér ekki til þess sjálfur en hefði svo gjarnan viljað sjá menn fara þessa leið vegna þess að ég er sammála því að ég held að menn séu hér að velja vitlausa leið sem muni reynast okkur mjög dýrkeypt þó að hún sé ódýr í upphafi. Auðvitað er erfið ákvörðun að fara þá leið sem hv. þm. boðaði hér áðan en stundum verða menn að gera það sem erfitt er. Ég verð að segja það að mér fannst innan efhn. að menn væru ekki með fulla sannfæringu fyrir að fara þessa leið. Mér fannst það en einhverra hluta vegna ákváðu menn engu að síður að fara þessa leið og treystu sér ekki í þann slag eða þá vinnu að fullmóta skynsamlegri tillögu. Þar af leiðandi get ég í sjálfu sér tekið undir uppástungu hv. þm. að eðlilegast væri að fresta þessum þætti frv. og vinna þetta örlítið betur í jólaleyfinu og á þeim fjórum vikum sem eftir lifa af þingi þegar þingið kemur saman aftur. En ég verð á sömu stundu að segja að ég er ekki bjartsýnn á að sá frestur verði gefinn. Hins vegar vil ég hvetja hv. þm. til þess að íhuga það ef hann er með fullmótaða hugmynd um brtt. að láta hana endilega koma fram. Síðan, hæstv. forseti, hefði verið hægt að ræða aðeins á öðrum nótum og ég er kannski ekki alveg samsinna hv. þm. um það sem hann sagði um eignarskattinn og tvísköttunina en það bíður aðeins.

Hæstv. forseti. Ég þakka eiginlega fyrir hreinskilnina. Ég get alveg staðfest það að hv. þm. lýsti ýmsum efasemdum um þetta og það gerðu fleiri í efh.- og viðskn. án þess að rétt sé að orðtaka menn þar hingað, þá held ég að við séum ekki að ljóstra upp neinu leyndarmáli þó við segjum það að maður hafði þá tilfinningu að menn hefðu ekki djúpa sannfæringu fyrir því að þetta væri skynsamleg aðgerð. En málin eru einfaldlega í þeirri stöðu að ríkisstjórnin spilar þessu út og lofar þessu og bindur hendur manna, a.m.k. margra. Ég skil það því svo að stjórnarliðar hafandi þó ekki mikla sannfæringu fyrir því að þetta sé skynsamlegt telji sig bundna og eiga ekki annan kost nema einstöku menn sem af einhverjum kjarki og myndarskap rífa sig lausa. Ég segi alveg eins og er að ég hef haft þessa sömu tilfinningu og öll athugun á málinu gerir það að verkum að maður sannfærist um það. Ég er alveg viss um það að hvaða þingmaður sem er sem tæki eins og tvo daga í að kynna sér þessi mál og fara yfir gögn, ræða við forsvarsmenn lífeyrissjóða, verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda og ræða við fagmenn á þessu sviði, þá sem þekkja til þessara mála, sannfærist á þeim tveimur dögum um það að þetta sé röng aðferð. Varðandi það að við flytjum ekki brtt. þá sagði ég reyndar í minni ræðu að ég hefði glímt við það að útfæra brtt. en það er bæði flókin tæknileg vinna og erfið, má segja, pólitísk ákvörðun að ákveða það að spila slíku út og þess vegna hef ég kynnt þær hugmyndir hér munnlega en ekki flutt þær sem brtt. Okkar meginósk er sú að málinu verði frestað og allir sameinist um það að gera pólitískt samkomulag um að fresta afgreiðslu málsins um sinn.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi skýrt fram alla vega af minni hálfu að ég læt ekki ríkisstjórn binda hendur mínar. Ég læt ekki ríkisstjórn koma með einhverja bölvaða vitleysu og ætlast til þess að ég samþykki slíka hluti. Ef ég er sannfærður um að um slæmt mál, um vitlaust mál sé að ræða þá hvarflar ekki að mér hvorki í þessu máli né öðrum að standa að því og ég hygg að það sé mönnum fullljóst. Ég tel því að það sé á okkar ábyrgð hér að fara yfir mál og meta hvort þau eru góð og skynsamleg eða ekki hvað sem ríkisstjórnin hefur gefið út. Það er okkar hér að ákvarða, hér í þingsalnum og í nefndum. Ríkisstjórn bindur alls ekki hendur okkar sem hér störfum. Þetta vil ég að sé algerlega klárt. Síðan vil ég bæta við það sem hv. þm. sagði um þessa tillögu um afnám tvísköttunar af lífeyri að hver einasti aðili sem kom til nefndarinnar til þess að gefa umsögn um þennan þátt. frv. að undanteknum einum mælti gegn þessu og mjög harkalega og flutti mjög kröftug rök fyrir því. Þeir einu sem af skiljanlegum ástæðum mæltu með þessu voru þeir sem hagnast beint af því á þessari stundu og það voru samtök aldraðra og það var mjög skiljanlegt. En við eigum að hugsa um málið í miklu víðara samhengi og við eigum að horfa fram í tímann. Og það sem við sjáum fram á þegar við lítum fram í tímann er að þetta muni reynast vitlaust kerfi, þetta muni reynast mjög dýrt og erfitt í framkvæmd og það sem meira er að þetta muni verða kerfi sem verður nánast ómögulegt að komast út úr. Og þegar menn hafa þá sýn er mjög alvarlegt að standa að samningu slíks ákvæðis og er í þessu frv.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sérstaklega að tekist hefur samstaða hér á Alþingi um að handlanga þessu flókna máli yfir núv. hæstv. ríkisstjórn sem ekki var fær um að vinna sína heimavinnu. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Samningurinn sem hér er leitað staðfestingar á hefur fengið afar takmarkaða skoðun á Alþingi og sáralitla kynningu í þjóðfélaginu. Þörf var á mun meira svigrúmi til að fjalla um hann. Engin haldbær rök eru fyrir því að afstaða Alþingis þurfi að liggja fyrir nú fyrir áramót. Eðlilegt væri að fyrir þinginu lægju jafnhliða samningnum helstu frumvörp að lagabreytingum sem fylgja verða í kjölfarið. Ekkert af þeim frumvörpum liggur hér fyrir. GATT-samningurinn sniðgengur með öllu umhverfismál og festir í sessi efnahags- og viðskiptakerfi sem auka mun enn á sóun náttúruauðlinda og bæta við mengun á heimsvísu. Fyrir Íslendinga felur GATT-samningurinn í sér vissar hagsbætur til skamms tíma litið en honum fylgja einnig afar neikvæðir þættir sérstaklega að því er varðar landbúnað vegna ört vaxandi samkeppni við innfluttar afurðir. Afleiðingarnar munu m.a. koma fram í auknu atvinnuleysi. Ég veit að margir hafa svipaðar áhyggjur og ég vegna þessa máls. Ég vil enga ábyrgð taka á þessum samningi og greiði því ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég tel mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að vera með sem stofnaðilar að hinni nýju alþjóðatollamálastofnun þó svo að vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar að undirbúningi málsins sé ekki til fyrirmyndar. Ég segi því já. Ég hlýt hins vegar, virðulegi forseti, að nota þetta tækifæri, af því að ég er kominn hér upp, til þess að bjóða hv. þm. Hjörleif Guttormsson velkominn í hjásetuklúbbinn við afgreiðslu mikilvægra utanríkismála.

Það meginmarkmið GATT-samningsins að draga úr innflutningshömlum og lækka tolla í viðskiptum ríkja er tvímælalaust jákvætt markmið og kemur sér vel fyrir íslenskt efnahagslíf. Á hinn bóginn er samkeppnisaðstaða íslensks landbúnaðar tvísýn og erfið. Þótt erlendir framleiðendur bjóði hugsanlega lægra verð má aldrei gleyma því að stóraukinn innflutningur búvara á kostnað íslenskrar framleiðslu þýðir aukið atvinnuleysi í landinu, verulegan samdrátt í úrvinnsluiðnaði og minnkandi þjóðartekjur. Ég er ágætlega sáttur við orðalag tillögunnar eins og hún kemur frá hv. utanrmn. Ég minni þó á að allt veltur á útfærslu málsins í löggjöf og í framkvæmd að loknum næstu kosningum til Alþingis. Ef illa er á málum haldið getur illa farið fyrir íslenskum landbúnaði en ef vel er að málum staðið af hálfu nýs þingmeirihluta eftir næstu kosningar ætti hinn nýi GATT-samningur ekki hafa veruleg áhrif til hins verra á íslenskan landbúnað, en hins vegar að bjóða upp á viss sóknarfæri. Í þeirri von að svo verði segi ég já.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, en með þessu frv. hefur ríkisstjórnin gefið þá yfirlýsingu að í því felist aðgerðir til kjarajöfnunar. Hér áðan töluðu hv. 11. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Norðurl. e. og gagnrýndu ýmis ákvæði frv. þannig að ég get stytt mál mitt, en frv. var gagnrýnt við 1. umr. fyrir margra hluta sakir. Þegar þetta frv. var til 1. umr. var m.a. gagnrýnt að í því fælist lítil kjarajöfnun til láglaunahópanna í þjóðfélaginu og við meðferð málsins í efh.- og viðskn. hygg ég að flest það hafi verið staðfest sem ég og fleiri héldum fram í því efni við 1. umr. málsins. Það virðist sama hvar borið er niður í ákvæðum frv. Skattahagræðið sem í frv. felst skilar sér einkum til tekjuhæstu hópanna. Það sem mikið hefur verið gagnrýnt í þessu frv. og mikið var rætt í efh.- og viðskn. var sú aðferð sem hér er sett fram við það að afnema tvísköttun á lífeyri. Þessi aðferð hefur m.a. verið gagnrýnd af ASÍ og reyndar fleiri aðilum sem komu til fundar við nefndina. Þannig hefur ASÍ sett fram þá skoðun sína og stutt það rökum að sú aðgerð að 15% af útgreiddum lífeyri sé skattfrjáls skili sér best til hærra launuðu hópanna og reyndar mest til þeirra sem hæstan lífeyri hafa. Þannig segir í greinargerð ASÍ, með leyfi forseta: ,,Almennt er það þannig að í þeim sjóðum sem njóta ábyrgðar launagreiðenda er vægi framlags launafólks allnokkru minna en gildir í almennu lífeyrissjóðunum. Vægi framlags launafólks í greiðslum úr lífeyrissjóðunum er frá 17,4% á almenna markaðnum í um 4% í lífeyrissjóði ráðherra og tæplega 7% í lífeyrissjóði alþingismanna. Því mun þessi útfærsla á afnámi tvísköttunar færa þeim sem þegar búa að mun betri lífeyriskjörum en þorri almennings njóta þess til viðbótar að fá þennan skattaafslátt.`` Síðan er sýnt fram á það í töflu hvernig þetta getur komið út fyrir lífeyrisþega, annars vegar þeirra sem taka lífeyri úr SAL-sjóðunum, hins vegar þeirra sem taka lífeyri úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og síðan er til samanburðar Lífeyrissjóður ráðherra og alþingismanna. Þeir sem minnst fá út úr þessu skattahagræði sem hér er sett fram eru þeir sem taka lífeyri sinn úr SAL-sjóðunum en meðallífeyrir þeirra á ári er samkvæmt útreikningum ASÍ um 145 þús. og fá þeir út úr þessu skattahagræði 22 þús. Meðallífeyrir á ári úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins er samkvæmt útreikningum ASÍ 544 þús. og frádrátturinn og skattahagræðið sem opinberir starfsmenn fá eru 82 þús. Síðan taka þeir samanburð af Lífeyrissjóði ráðherra og alþingismanna þar sem kemur mun meira skattahagræði út úr því. Auðvitað er hægt að taka fleiri til samanburðar en alþingismenn og ráðherra eins og bankastjóra og forstjóra opinberra stofnana sem koma mun betur út úr þessu skattahagræði en venjulegir launþegar sem taka lífeyri sinn hjá SAL-sjóðunum. Síðan hefur því verið haldið fram, sem ég held að sé með fullkomnum rökum, að með þessari leið sé farin ódýrasta leiðin í þessu efni en það er fyrst og fremst verið að ávísa á framtíðina og hafa útreikningar sýnt að með hverju árinu sem líður fram til ársins 2010 mun þessi skattaafsláttur aukast mjög verulega. Og það hefur reyndar verið sýnt fram á það og mjög glögglega fyrr í dag af hv. 4. þm. Norðurl. e. að það hefði verið mun skynsamlegra að skattahagræðið kæmi á inngreiðslurnar eða iðgjaldahlutann og það hefði verið gert í áföngum. Þó að það hefði verið dýrara fyrsta kastið þá jafnar það sig út í framtíðinni. Ég held því að með þessari leið sé í fyrsta lagi verið að ávísa verulega á framtíðina og í annan stað kemur þetta mjög ójafnt niður á hinum ýmsu lífeyrisþegum. Síðan er annar þáttur þessa máls. Með þessari leið er miðað við, eins og fram hefur komið, að þetta skattahagræði geti fólk ekki nýtt sér fyrr en við 70 ára aldurinn og það er vitað að margir taka lífeyri fyrr, eins og hér hefur verið bent á, bæði sjómenn og eins er hægt að taka lífeyri við 67 ára aldurinn. Og svo það sem mér þykir nú verst í þessu, að örorkulífeyrisþegar, sem hafa greitt sín iðgjöld eins og aðrir inn í sjóðina, fá ekkert skattahagræði samkvæmt þessari aðgerð ríkisstjórnarinnar. Ég verð að segja það að mér finnst það mjög dapurlegt að ríkisstjórnin, sem kallar þessar aðgerðir kjarajöfnunaraðgerðir, skuli skilja eftir örorkulífeyrisþegana, sem þiggja lífeyri úr lífeyrissjóðum, þegar hún setur fram sínar aðgerðir til þess að afnema tvísköttun. Hér er um nokkuð stóran hóp að ræða, sem margir hverjir búa við mjög erfiðar aðstæður, þannig að það hefði verið fullkomlega réttlætanlegt að þessi hópur hefði einnig fallið þarna undir vegna þess að það má segja að hann hafi búið við tvísköttun eins og sá hópur sem er verið að veita þarna ákveðið skattahagræði. Virðulegi forseti, ég hef því leyft mér að flytja breytingu á þskj. 511, þar sem ég legg til að örorkulífeyrisþegar sem eiga réttindi í þeim lífeyrissjóðum sem um ræðir í 1. málsl. skuli einnig njóta sama skattahagræðis við útgreiðslu. Ég hef reynt að skoða hvað hér væri um háa fjárhæð að ræða. Ríkisstjórnin hefur áætlað að um 200 millj. muni það skattahagræði kosta sem hún leggur til með þessari leið, en miðað við það að taka örorkulífeyrisþegana inn líka þá hygg ég að það muni kosta um 75 millj. til viðbótar. Vissulega eru það peningar, virðulegi forseti, en þegar til þess er litið að ríkisstjórnin er að þynna út hátekjuskattinn þannig að ríkissjóður verður af 100 millj. á næsta ári, miðað við það sem ríkissjóður hafði á þessu ári í hátekjuskatt, þá sýnist manni að ef ríkisstjórnin hefði haldið sig við sömu fjárhæð varðandi hátekjuskattinn á næsta ári þá hefði verið vel inni til fyrir því að afnema líka tvísköttun varðandi örorkulífeyrisþegana. Ég get því tekið undir margt af því sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. í þessu máli, að menn eiga eftir að lenda í erfiðleikum með þessa aðferð sem hér er lögð til og hefði kannski þurft lengri tíma til þess að skoða þetta mál þannig að þetta hefði ekki komið út með þeim hætti sem manni sýnist þessi leið koma út, þ.e. að mismuna mjög verulega og þeir fái út úr þessari aðgerð sem mest hafa fyrir, auk þess sem örorkulífeyrisþegar eru algerlega skildir eftir í þessari útfærslu ríkisstjórnarinnar. Sama gildir varðandi það sem ríkisstjórnin kýs að nefna ekknaskatt. Þar er verið að aflétta sköttum af stóreignafólki og hefur verið sýnt fram á það í þessari umræðu, í umfjöllun í nefndinni, í greinargerð ASÍ, að í flestum tilvikum er hér um stóreignafólk að ræða með miklar eignir. Ég hef sýnt fram á það og fengið um það útreikninga frá fjmrn. að stór hluti þess fólks sem greiðir þennan stóreignaskatt, sem ég vil kalla svo, sem nú á að létta af því, er með yfir 8 millj. kr. í tekjur og yfir 20 millj. kr. í nettóeign, skuldlausri eign. Og ef ríkisstjórnin telur sig hafa efni á því að létta sköttum af nokkur hundruð fjölskyldum, sem eru með 6, 7, 8, 9 og 10 millj. í tekjur og 15 og 20 millj. skuldlausar eignir, þá skilur maður ekki þá aðferð ríkisstjórnarinnar og það sem hún kallar kjarajöfnun, að veita þetta fjármagn ekki frekar til þess að bæta stöðu lífeyrisþega eða þá t.d. að hækka barnabótaaukann. Þannig að þetta er allt á sömu bókina lært hjá ríkisstjórninni, að hvert ákvæðið á fætur öðru í þessu frv. tryggir betur hag þeirra sem betur höfðu það fyrir. Reyndar er það svo, virðulegi forseti, að ASÍ hefur í sinni greinargerð að verulegu leyti tekið undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á frv. og vil ég vitna til þess, með leyfi forseta. En í greinargerð ASÍ segir: ,,Þannig hafa þessar tillögur engin áhrif á afkomu þeirra sem eru allra tekjulægstir og eignaminnstir. Hækkun persónuafsláttar um 500 kr. bætir ekki afkomu þeirra sem eru undir skattleysismörkum. Hins vegar lækkar skattbyrðin með hækkandi tekjum og meiri eignum. Þannig fá einstaklingar með 250 þús. kr. tekjur á mánuði um 1.750 kr. lækkun á sköttum á mánuði og ef þeir eiga 15 millj. kr. skuldlausa eign yrði skattalækkunin tæplega 4.900 á mánuði. Gagnvart hjónum með 500 þús. kr. tekjur á mánuði eru þessar fjárhæðir tvöfaldar eða frá 3.500 til tæplega 9.800 kr. á mánuði.`` Sem sagt, þeir sem eru með 500 þús. kr. tekjur fá í þessu skattahagræði eða skattatillögum ríkisstjórnarinnar um 9.800 kr. á mánuði meðan aðrir fá ekki nema 500 kr. eða 1.700 kr. eins og hér er sagt og þeir sem eru undir skattleysismörkum fá ekki neitt. ASÍ segir hér: ,,Mælt sem hlutfall af ráðstöfunartekjum, þ.e. eftir skatt, vegur þessi skattalækkun 3% á mánuði gagnvart 0% hjá þeim tekjulægstu. Því má segja að skattalækkunin nái sérstaklega til stóreignafólks með verulegar tekjur og það er ekki með nokkru móti hægt að tengja það hugtakinu ,,kjarajöfnun``.`` Síðan hefur ASÍ sett fram töflur þar sem fram kemur mjög skýrt að einstaklingur t.d. með 100 þús. kr. fær hér 500 kr. í lækkun á skattbyrði. Einstaklingur með 250 þús. kr. fær 4.875 kr. í lækkun á skattbyrði. Hjón með venjulegar eignir með 500 þús. í tekjur fá 3.502 kr. í lækkun á skattbyrði og hjón með 30 millj. kr. hreina eign og 500 þús. kr. í tekjur fá auðvitað mest samkvæmt þessum tillögum ríkisstjórnarinnar eða tæpar 10 þús. kr. Virðulegi forseti. Varðandi ekknaskattinn vil ég segja að það hefur verið sýnt fram á að þetta sé stóreignaskattur. Ég vil líka vísa til þess að það eru ákvæði í 66. gr. skattalaga sem heimila ívilnanir, af því að hér hefur verið nefnt að þetta sé ekknaskattur, þ.e. lækkun á eignarskatti, ef gjaldþol skerðist verulega vegna fráfalls maka. Þetta er í 80. gr. skattalaga, að það er heimild til þess að lækka eignarskatt verulega ef gjaldþol skerðist verulega vegna fráfalls maka. En það eru fáir sem virðast vita um þetta ákvæði vegna þess að það voru einungis sex einstaklingar á landinu öllu sem leituðu eftir að fá niðurfellingu eða lækkun á sínum gjöldum vegna þessa ákvæðis. Ég tel að það ætti þá að kynna þetta ákvæði betur ef svo er að einhverjir einstaklingar koma illa út úr þessu varðandi það sem ríkisstjórnin kallar ekknaskatt. Ég nefni enn fremur að það er ákvæði í skattalögum sem heimilar það að við fráfall maka skattleggist eftirlifandi maki eins og um hjón væri að ræða í fimm ár og með þeirri tillögu sem hér hefur verið lögð fram af hv. 5. þm. Vestf. og hv. 9. þm. Reykv., þar sem fimm árin eru felld brott, þá er náttúrlega augljóst að það eru engar forsendur til þess að kalla þetta ekknaskatt. Nokkur orð um hækkun skattfrelsismarka. Það er ljóst að hér hefur verið beitt nokkurri reiknileikfimi varðandi það mál og einungis er um að ræða 500 kr. hækkun á persónuafslætti fram yfir venjulegar verðlagsbreytingar. Ég hef sagt það, virðuleg forseti, að ef í þetta fara 1.500--1.600 millj. kr. þá hefði verið skynsamlegra að nýta þetta fjármagn með öðrum hætti. Ég held og hreyfði því reyndar í efh.- og viðskn. og spurði fulltrúa launþega að því, t.d. fulltrúa ASÍ, hvort það væri ekki tímabært að skoða það að persónuafsláttur yrði stighækkandi þannig að sama krónutöluhækkunin rynni ekki upp eftir öllum launastiganum þannig að maðurinn með 60--70 þús. kr. fengi það sama í persónuafslátt og sá sem væri með 500 þús. eða 1 millj. Ég heyrði ekki betur á fulltrúum ASÍ heldur en að þeir teldu þetta athyglisverða hugmynd sem þyrfti að skoða og í ljósi þess að við höfum þá staðreynd fyrir framan okkur að það að hækka skattleysismörkin úr 57 þús. í 71 þús. kr. kostar um 12 milljarða kr. þá hljóta menn að staðnæmast við það hvort ekki sé tímabært að skoða það að persónuafslátturinn sé tekjutengdur. Ég sýndi fram á það, virðulegi forseti, við 1. umr. málsins og hef látið Þjóðhagsstofnun reikna það út að ef sú fjárhæð sem fer núna til hækkunar á persónuafslættinum hefði verið nýtt eingöngu til hópa undir 150 þús. kr. þá hefði breyting á tekjuskatti og útsvari þessa hóps eða lækkun á tekjuskatti og útsvari orðið 22,4% í staðinn fyrir 11,7%, ef þessari fjárhæð hefði alfarið verið varið til tekjulægstu hópanna. En þessa hugmynd virðist ekki fá  Það hefur verið rætt hér nokkuð um fjármagnstekjuskattinn og það er alveg ljóst að það sem ég hélt nú satt að segja að ríkisstjórnin mundi láta verða sitt verk á síðasta ári kjörtímabilsins, að koma hér á fjármagnstekjuskatti, ætlar ekki að verða raunin. Það virðist vera svo að það sé sett af stað enn ein nefndin, önnur eða þriðja nefndin, til þess að skoða fjármagnstekjuskatt og alveg ljóst að Alþfl. sem lagði mikla áherslu á fjármagnstekjuskattinn og ályktaði um það á flokksþingi í sumar að þessi skattur skyldi koma á sl. haust, það gengur ekki eftir og Alþfl. virðist þurfa að sætta sig við það að málið verði áfram látið liggja í nefnd. Ég held að sú tillaga að breikka eignarskattsstofninn þannig að peningalegar eignir falli líka undir eignarskattsstofninn geti skilað verulegum fjármunum. Um er að ræða kannski 2,2 milljarða. Þar er um að ræða ákveðið fríeignarmark og ef menn vilja hækka það fríeignarmark þá yrði eitthvað heldur minna til ráðstöfunar, en þetta er leið sem auðvelt hefði verið að koma á um áramótin ef vilji hefði verið fyrir hendi. Ég er lítið hrifin af þeirri leið sem verkalýðshreyfingin hefur talað fyrir sem er þessi 10% nafnvaxtaskattur þar sem ekkert frítekjumark er, tel að hann muni einungis leggjast á venjulegan sparnað fólks en tel að þessi leið hefði verið vel fær og þá hefði verið fjármagn til ráðstöfunar til raunverulegrar kjarajöfnunar. Ég tel líka að það hefði þurft að skoða það að ónýttur skattaafsláttur barna væri millifæranlegur. Einstæðir foreldrar sérstaklega sem ekki geta nýtt sér skattahagræðið sem er hjá hjónum um millifæranlegan persónuafslátt geta ekki notið þess að nýta ónýttan persónuafslátt barna og tel ég það mikið réttlætismál sem sé rétt að skoða. Og af því að ég nefni hér fjármagnstekjuskattinn þá finnst manni mjög skrýtið þegar verið er að afnema stóreignaskattinn að það sé gert áður en fjármagnstekjuskattur verður lagður á. Virðulegi forseti. Ég get farið að stytta mál mitt. Ég hef lýst þeirri brtt. sem ég flyt varðandi örorkulífeyrisþegana. Ég held að hér sé um að ræða 75 millj. kr. eftir því sem ég hef komist næst. Ég veit að stjórnarandstaðan hefur lagt mikla áherslu á það og reynt að þrýsta því fram að fá stjórnarliða til að fallast á þá brtt. en ég tel að hér sé um mikið sanngirnismál að ræða sem hefði átt að falla með þessari aðferð sem ríkisstjórnin leggur hér til. Ég legg til einnig í brtt. á þskj. 511 eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ríkissjóður skal greiða bætur til þeirra námsmanna er eiga rétt á eftirágreiddum námslánum hjá Lánasjóði ísl. námsmanna. Bæturnar skulu nema sem svarar 80% af lántökukostnaði sem þeir hafa þurft að greiða vegna lána hjá bönkum eða sparisjóðum fram að útborgunardegi námslánsins. Lán, sem myndar bótarétt samkvæmt þessari grein, getur aldrei numið hærri fjárhæð en viðkomandi námsmaður á rétt á samkvæmt reglum Lánasjóðs ísl. námsmanna hverju sinni. Lækkun á tekjuskattsstofni framfærenda skv. 4. tölul. 1. mgr. 66. gr. skerðir ekki rétt námsmanns samkvæmt þessari grein.`` Ég held að það sé alveg ljóst að þessar eftirágreiðslur hafa verulega þyngt greiðslubyrði hjá námsmönnum og samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið í því efni þá getur þessi vaxtabyrði orðið á bilinu 20--50 þús. kr. Þegar þessari breytingu var komið á á sínum tíma voru um hana deildar meiningar milli stjórnarflokkanna. Þetta var mjög tekið fyrir í Alþfl. á sínum tíma, m.a. á flokksþingi þar sem niðurstaðan varð að eftirágreiðslurnar yrðu skoðaðar sérstaklega og hvernig mætti létta greiðslubyrði hjá námsmönnum vegna þess, en ég hef ekki orðið vör við að út úr því hafi komið neitt. En námsmenn þurfa að sæta því að vegna lána sem þeir þurfa að taka vegna þessa fyrirkomulags þá þurfa þeir að bera yfirdráttarvexti á tékkareikningi sem getur orðið mjög mikið ef lánin eru há. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara frekar yfir þetta mál. Ég fór mjög ítarlega yfir þessa þætti frv. við 1. umr. og lýk því máli mínu.

Herra forseti. Eins og ég skildi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þá vill hún nokkuð breyta fyrirkomulagi um skattleysismörkin. Ég skildi hv. þm. svo að í þessum breytingum fælist nokkur þynging á sköttum á fólki sem er á tekjubilinu 150--160 þús. kr. en á hinn bóginn liggur ekki fyrir brtt. frá hv. þm. í þessa veru. Ég sé að hv. þm. hefur lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt. Þar er heldur ekki minnst á þetta en gengið út frá því að fyrirkomulag persónuafsláttar verði með allt öðrum hætti en hv. þm. var að lýsa hér. Mig langar því til að spyrja hv. þm. hvort hann ætli að flytja brtt. í anda sinnar ræðu svo að þingmenn geti áttað sig á því hvað hann er að fara.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög ljóst hvað ég er að fara í þessu efni. Ég skýrði það mjög vel við 1. umr. þessa máls og aftur núna. Ég tel að þær 1.500--1.600 millj. kr. sem á að auka persónuafsláttinn um hefðu átt að ganga til tekjulægri hópanna. Hæstv. landbrh. spyr af hverju ég flytji ekki brtt. við þetta mál. Ég hreyfði þessu máli í efh.- og viðskn., fékk ekki undirtektir við það og tel tilgangslaust að flytja það hér. Hins vegar hef ég flutt brtt. sem kosta mjög lítið og skal ekki standa á mér fái ég undirtektir við þær og þær verða samþykktar við 2. umr. þessa máls, ég geri ráð fyrir að þetta muni kosta svona um 150 millj. kr., að flytja brtt. til þess að mæta því sem þetta kostar. En heyri ég undirtektir hjá hæstv. landbrh. við það að ríkisstjórnin sé tilbúin til þess að skoða breytingu á persónuaslættinum þannig að þessi fjárhæð renni til láglaunahópanna þá mun ég auðvitað skoða minn hug í því efni og flytja umsvifalaust brtt. við það ef ég finn að það hafi einhverjar undirtektir hjá ríkisstjórninni en ég hef ekki heyrt það hingað til.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði því ekki sem mér finnst nauðsynlegt að fram komi, hvort í tillögum hans felist hækkun á sköttum þess launafólks sem er með 150--160 þús. kr. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að fá það skýrt. Ég held að það sé líka nokkur mælikvarði á hvað hv. þm. meinar ef hann mundi nú t.d. gefa okkur á blaði þó að ekki væri í formlegu þingskjali útfærslu á sinni tillögu þannig að það sé þá hægt að athuga efni hennar og reyna að gera sér grein fyrir því hvað hv. þm. á við.

Það bregður nokkuð öðru við, virðulegi forseti, þegar hæstv. landbrh. er farinn að hafa áhyggjur af láglaunafólkinu og fólki með 150 þús. kr. tekjur. Ég hef ekki orðið vör við það að hæstv. landbrh. styðji okkur sem höfum verið að tala fyrir því að koma hér á fjármagnstekjuskatti til að fá eins og 1--2 milljarða til þess að bæta hlut þessa fólks sem er með 150--200 þús. kr. í tekjur eða þá að halda a.m.k. hátekjuskattinum óbreyttum á næsta ári eins og hann var á þessu ári. Meðan hæstv. landbrh. ber það ekki einu sinni við að styðja slíka brtt. þá tek ég lítið mark á því að hann sé að sjá aumur á fólki með 150--200 þús. kr. tekjur.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 544 sem ég flyt ásamt hv. þm. Finni Ingólfssyni. Ég vil í upphafi taka það fram að henni verður dreift aftur prentaðri upp á nýtt þar sem felld var niður ein setning sem við nánari athugun átti í sjálfu sér miklu betur heima með útskýringum og framsögu með tillögunni en í tillögunni sjálfri. Þar stendur m.a., með leyfi forseta: ,, . . . hvað varðar óheyrilega háan jaðarskatt`` o.s.frv. Virðulegi forseti. Þessi tillaga er flutt til þess fyrst og fremst að vekja athygli á því að vanhugsaðar breytingar á skattkerfinu síðustu árin gera það óhjákvæmilegt að skattkerfið sé tekið til heildarendurskoðunar. Þetta hefur gerst á þann hátt að rokið hefur verið í breytingar með til þess að gera skömmum fyrirvara, oftast eins og núna rétt fyrir jól, án þess að það sé unnið eftir nokkurri heildarstefnu. Þetta hefur gert það að verkum án þess að, býst ég við, að nokkur hafi ætlað sér það en nú er svo komið að jaðarskattur á tekjur sem eru tæplega 120 þús. kr. getur farið allt upp í 70%. Ef um er að ræða aðila sem lenda uppi í hátekjuskattsmarkinu þá getur þessi jaðarskattur farið upp í 75%. Það gefur auga leið að þarna er skattlagningin komin langt út fyrir það sem réttlætiskennd skattborgaranna þolir og slík skattlagning kann ekki góðri lukku að stýra. Þetta hefur verið gert með því að tekjutengja til að mynda vaxtabæturnar og fleiri þætti. Síðan geta menn velt því fyrir sér hvernig hægt er að beita skattleysismörkunum til tekjujöfnunar. Hv. 12. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, var hér með hugmyndir um að tekjutengja til viðbótar skattleysismörkin. Hvaða jaðarskattur kæmi þá út? Ég átta mig ekki alveg á því upp í hvað . . .

100%.

Hér segir hv. þm. Svavar Gestsson að það gæti farið upp í 100% jaðarskatt og það væri orðin mjög skondin staða ef svo væri komið. Ég átta mig ekki alveg á því varðandi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, nú er hún reyndar farin úr þingsalnum, en eftir því sem ég best veit er hv. þm. einnig þeirrar skoðunar að það eigi að viðhalda sérstökum hátekjuskatti. Ef búið er að gera skattkerfið þannig að álagningarprósentan er í fleiri þrepum og auk þess á að tekjutengja eða hafa þrep í persónuafslættinum þá erum við að mínu mati komin út í algeran skrípaleik. Þarna verða menn því að velja á milli. --- Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir heyri til mín þó hún sé ekki hér. Ber þá að túlka orð hennar þannig að hún sé fallin frá hugmyndum um hátekjuskatt því að þetta tvennt fer að mínu mati alls ekki saman? Og ég held að við verðum að vara okkur mjög vel á að vera að slengja fram tillögum sem gera það að verkum að óheyrilegur skattur leggst á til þess að gera lágar og meðaltekjur. Það er hlutur sem við verðum að passa okkur alvarlega á. Virðulegur forseti. Þegar ég ætlaði að fara að fletta upp í skattafrv. ríkisstjórnarinnar þá sé ég að ég hef gripið með mér frv. til laga um mannanöfn, en það gerir kannski ekki stórt til. En það er ýmislegt í þessum tillögum sem mér finnst vera vanhugsað og sett fram án þess að menn átti sig almennilega á hvaða afleiðingar það hefur. Þar vil ég sérstaklega nefna það sem hefur verið gert áður, þ.e. afnám svokallaðrar tvísköttunar sem er í raun alls ekkert afnám tvísköttunar heldur hækkun á frítekjumörkum þeirra sem þiggja lífeyri í dag sem í fæstum tilfellum háttar þannig til hjá að greiðslurnar lífeyrissjóðina á sínum tíma í hafi verið tvískattaðar því sú gjörð gerð hefur ekki átt sér stað nema í til þess að gera fá ár. Og nánast öllum ber saman um það sem um þetta mál hafa fjallað að hér séu stjórnarflokkarnir að velja þá verstu leið sem hægt er að fara. Það ber öllum saman um það að taki menn þá ákvörðun að afnema tvísköttuna þá verði menn að gera það frá hinum endanum og gera greiðslur launþeganna í lífeyrissjóðinn skattfrjálsar, þ.e. 4%-þáttinn. Væntanlega hefur sú leið ekki verið farin vegna þess að það er ósköp einfalt reikningsdæmi að verði það gert þá þýðir það í upphafi tekjutap fyrir ríkissjóð upp á 1,5 milljarða. En sú leið sem nú er valin, með öllum sínum vanköntum, þýðir líka eftir nokkurt árabil, 10--15 ár, tekjutap upp á þessa sömu upphæð. Ég nefni það að ef sú leið að afnema skattlagningu á inngreiðslunum hefði verið valin þá hefðu menn sloppið við ýmsa vankanta sem menn eru að sjá á þessu núna eins og það að þeir sem eru innan við sjötugt og taka lífeyri á þeim aldri njóta þessa ekki og sömuleiðis örorkubótaþegar. Það er því eiginlega ótrúlegt eða maður skilur ekki hvers vegna þetta er gert á þennan hátt. Og þó er ástæðan væntanlega sú að þetta er ákveðið á síðustu stundu og það kom fram í umfjöllun nefndarinnar um þetta mál að það var ekkert rætt við hagsmunaaðilana heldur var þessu skellt fram samkvæmt einhverjum samtölum uppi í ráðuneyti að því er virðist. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt fleira í þessu sem maður veltir fyrir sér, m.a. lækkun stóreignaskattsins. Þar sýnist mér að sé um að ræða eina skyndiákvörðunina enn því að það eru engin rök fyrir því að lækka stóreignaskattinn öðruvísi en það sé liður í frekari aðgerðum í skattamálum og þá liður í því að taka upp skattlagningu á fjármagnstekjur eða fjármagnseign. Við framsóknarmenn lögðum fram tillögur í fyrra við framlagningu skattamála þar sem beinlínis var lagt til að stóreignaskatturinn yrði lagður af en það var liður í því að taka alla fjármagnseign inn í eignarskattsstofninn og breikka hann á þann hátt og hækka síðan fríeignarmarkið hjá hjónum um 1 millj. Samkvæmt útreikningum okkar mundi þetta þýða þegar það skilaði sér að fullu í ríkissjóð auknar tekjur upp á 1,5 milljarða. Við þorðum þó ekki að reikna með á fyrsta ári nema 800 millj. til 1 milljarð. Við lögðum hliðstæða tillögu fram við framlagningu fjárlaga, því að hér ganga allir hlutir öfugt á þessu haustþingi, að sjálfsögðu á samkvæmt hinni eðlilegu reglu að afgreiða skattamálin á undan fjárlögunum. Þar lögðum við til nýja tekjuöflun upp á tæplega 1,5 milljarða með þessu og fleiri aðgerðum og því yrði að hluta til varið til þess að hækka barnabætur og vaxtabætur og síðan í nokkra útgjaldaliði í fjárlögunum þar sem okkur þótti að með til þess að gera lágum upphæðum væri hægt að bæta nokkuð úr. Þar var um að ræða jöfnun á námskostnaði, jöfnun á hitakostnaði og nokkra liði í menntamálum og útgreiðslu á útistandandi skuld ríkisins vegna jarðræktarbóta. Þessar tillögur voru allar felldar, bæði tekjumegin og gjaldamegin, og við töldum þess vegna ekki ástæðu til þess að vera að endurflytja þær með skattafrumvörpunum en flytjum þess í stað þá brtt. sem hér er um allsherjarendurskoðun á þessum þáttum, þ.e. skattkerfinu í heild. Virðulegi forseti. Það kom fram í umfjöllun nefndarinnar, þó að hún væri ekki burðug vegna þess að nánast var ekki um að ræða nokkurn tíma til vinnu, þetta kom allt það seint fram, þó komu veigamiklar athugasemdir fram. Ég ætla ekki að nefna margar en hlaupa þó á örfáum atriðum. Ég nefni m.a. sameiginlega kröfu aðila vinnumarkaðarins, bæði VSÍ og Alþýðusambandsins, gagnvart skattlagningu á akstri launþega til og frá vinnu. En nokkrir skattstjórar eru búnir að úrskurða sem svo að ef vinnuveitandi á eigin bíl ekur launþega til og frá vinnu þá skuli það tekjufært á launþegann og honum reiknaðar tekjur fyrir þessi hlunnindi, jafnvel þó að ástæðan sé sú að vegna sameiningar fyrirtækja eða annarra aðgerða þá þurfi launþegar að sækja vinnu um mun lengri veg en áður. Hæstv. fjmrh. var ófáanlegur til þess að gera tillögu um breytingar á þessu, sem er nánast óskiljanlegt. Hér í frv. er síðan heilmikill rökstuðningur í athugasemd við frv. hvers vegna þetta sé ekki gert og reyndar eru athugasemdir við lagafrv. þetta, á bls. 6 í þessu frv., einhver sérstakasti texti sem ég hef séð hér í lagafrv. því að athugasemdirnar fjalla fyrst og fremst um þætti sem eru ekki í frv. og hvers vegna þeir séu þar ekki. Ég man ekki eftir því að hafa séð slíkt áður. Ég nefni einnig að Vinnuveitendasambandið var með nokkuð aðrar tillögur gangvart þeim flýtifyrningum sem er lagt til að hér verði leyfðar og var um samið við kjarasamninga á síðasta vori og benda þar á að á margan hátt væri miklu skynsamlegra að taka upp þá reglu að hafa breiðari prósentu varðandi leyfilegar fyrningar, t.d. varðandi verksmiðju- og iðnaðarvélar, þannig að menn gætu valið um fyrningarhlutfall frá 5 og upp í 18%, í staðinn fyrir 9--12% eins og það er í dag. Hugsunin á bak við þetta er sú að fyrirtæki séu ekki með skattalögum neydd til þess að gera upp með skattalegu tapi, með því að þau séu neydd til þess að vera með svo og svo háa fyrningarprósentu og ekki síst með tilliti til þess að samkvæmt nýlegum breytingum á skattalögum þá fellur yfirfæranlegt tap niður eftir fimm ár. Það er svolítið sérstakt að velta því fyrir sér í því ljósi að til landsins hafa verið að koma erlendir aðilar, m.a. japanskir, skoðað fjárfestingarmöguleika og sagt sem svo að þeir séu ekki að leita eftir neinum skammtímagróða. Þeir séu vanir því að þurfa að bíða 10--20 ár eftir að fjárfestingar fari að skila arði. En það er greinilegt að löggjafinn, eins og hann er samansettur hér á landi núna, er ekki tilbúinn til þess að hugsa til svo langs tíma. Virðulegur forseti. Það er vissulega ýmislegt fleira sem hér væri hægt að gera að umtalsefni gagnvart skattastefnu núv. ríkisstjórnar. En ég vil leggja áherslu á það að lokum að það er kominn tími á það að endurskoða skattkerfið í heild sinni og það sögðum við framsóknarmenn þegar ríkisstjórnin bauð upp á nefndaskipun til þess að skoða upptöku fjármagnstekjuskatts, að við höfnuðum því að taka þátt í þeirri vinnu á þeim forsendum sem þar voru gefnar en við værum hins vegar tilbúnir til þess að gera slíkt á breiðari grunni, eins og kemur fram í þeirri tillögu sem hér er lögð fram.

Virðulegi forseti. Ég vil óska eftir því að frsm. meiri hluta efh.- og viðskn. verði viðstaddur hér í þingsölum til að hlýða ræðu mína. Ég hafði hugsað mér að beina til hans fyrirspurn og ég tel eðlilegt að beina henni til hans sem ábyrgðarmanns málsins af hálfu þingnefndar fremur en að beina fyrirspurninni til fjmrh. sem er ábyrgðarmaður málsins af hálfu framkvæmdarvaldsins, en það fer eins og mönnum er kunnugt ekki með meðferð málsins hér í þinginu. Ég tel því eðlilegt að beina spurningum um málið til frsm. efh.- og viðskn. og vildi óska eftir því að forseti gerði ráðstafanir til þess að hann yrði hér viðstaddur.

Forseti hefur nú þegar gert ráðstafanir til þess að hv. 5. þm. Norðurl. v. komi í salinn.

Ég þakka forseta fyrir og veit að þingmaðurinn mun koma um hæl þannig að mér er ekkert að vanbúnaði að halda áfram ræðu minni um þetta mál. Það hefur verið fjallað nokkuð ítarlega um efnisatriði þessa máls af hálfu talsmanns okkar alþýðubandalagsmanna í þessum málaflokki og er ekki þörf á að bæta miklu þar við af okkar hálfu, en ég vil þó kannski fara nokkrum orðum um einstaka þætti málsins sem mér finnst ástæða til að verði frekar dregnir inn í umræðuna en verið hefur. Þar vil ég fyrst minnast á ákvæði frv. um skattalega meðferð á hlutafjárkaupum. Það er alveg rétt sem fram kemur í athugasemd með frv. að hér eru menn að gera breytingu frá því sem áður var búið að ákveða að yrði í náinni framtíð. En hitt er rétt að undirstrika að það er ekki verið að gera neina breytingu frá þeim lögum sem gilda um það efni, lögum nr. 111/1992, fyrir árin 1994 og 1995. Þannig að mér sýnist að það muni ekki reyna á hina efnislegu breytingu í 2. gr. frv. fyrr en með fjárfestingu eða kaupum á hlutabréfum á árinu 1996 og 1997, en þá fyrst muni koma fram breytingin sem er í þessu frv., að hámarkið á því hlutafé sem skapar rétt til endurgreiðslu á tekjuskatti verður áfram 80% af kaupverði í stað þess að lækka niður í 50% eins og það á að gera á árunum 1996 og 1997. Það er í raun því miður þannig þegar maður fer að skoða þessa tillögu, að hér er um að ræða miklu minni breytingu en ætla mátti miðað við kynninguna á henni í upphafi. Ég vil rifja það upp að ég var mjög andvígur þeirri breytingu sem gerð var fyrir tveimur árum að lækka skattalegan ávinning af því að fólk keypti eða verði sínu sparifé að einhverju leyti til kaupa á hlutabréfum og afnema þá heimild í áföngum. Ég taldi og tel enn að sú breyting hafi verið afar misheppnuð og misráðin og vænti þess að sú breyting sem hér er lögð til að láta fyrsta áfangann í niðurþrepuninni standa í stað þess að láta þrepunina ganga alla leið og afsláttinn deyja út sé viðurkenning stjórnarliða á því að um hafi verið að ræða vanhugsaða breytingu. En það er eitt atriði í brtt. sem mér finnst ástæða til að spyrja eftir. Ég sé ekki um það glöggar skýringar í frv. Það er það skilyrði að til þess að réttur skapist til endurgreiðslu á tekjuskatti í hlutfalli við kaup á hlutabréfum þurfi viðkomandi að eiga hlutabréfin í a.m.k. þrjú ár. Ég spyr: Hvað gerist ef það fyrirtæki sem hlutabréfin voru keypt í verður gjaldþrota innan þess tíma? Þetta er ekki bara fræðilegur möguleiki sem ég er að velta fyrir mér, þetta er raunverulegur möguleiki. Fólk er víða um land að leitast við að halda í gangi atvinnufyrirtækjum eða að setja á fót ný og leggja peninga í þau með því að kaupa hlutabréf jafnvel þó að það sé mjög ótrygg framtíð þessara fyrirtækja þannig að það er mjög raunhæft að um geti verið að ræða . . .

Forseti vill biðja hv. þingmenn í hliðarsal að hafa lágt.

Ég þakka forseta, en það er mjög raunhæft að um geti verið að ræða að fyrirtæki lifi ekki þessi þrjú ár þannig að þá spyr ég: Hvað gerist þá? Verður viðkomandi skattgreiðandi að endurgreiða skattafsláttinn sem hann fékk árinu eftir að hann fjárfesti eða verður litið svo á að hann haldi fengnum skattafslætti? Ég vil biðja frsm. meiri hluta nefndarinnar að athuga þetta atriði málsins og svara því hér á eftir þegar ég hef lokið máli mínu en mér finnst nokkuð miklu skipta og vera nokkuð mikilvægt fyrir það fyrsta að ákvæðið sé skýrt þannig að mönnum sé ljóst hvernig það á að virka og í öðru lagi að það sé skilið á þann veg eins og ég hefði kosið að fari fyrirtækið í gjaldþrot innan tímamarka, innan þriggja ára, þá verði eftir sem áður látinn standa sá réttur sem viðkomandi skattgreiðandi eða framteljandi hafi áunnið sér til lækkunar á tekjuskatti. Ég tel nauðsynlegt að ganga eftir svörum þessum svo að það fáist á hreint hver skilningur þeirra er sem að málinu standa um þetta atriði. Virðulegur forseti. Áður en ég vík að öðrum þáttum í þessu máli, sem ég geri lítillega, vil ég mæla fyrir tveimur brtt. á þskj. 543 sem ég flyt ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni. Þar er um að ræða tvær sjálfstæðar brtt. um ólík efnisatriði sem mér þykir rétt að kynna örfáum orðum. Fyrri brtt. er á þann veg að efni til að lagt er til að til vaxtagjalda reiknist ásamt vöxtum og tilgreindum kostnaði af lánum vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði einnig kostnaður vegna lána sem námsmaður hefur tekið vegna náms síns. Þar er átt við nám sem er lánshæft samkvæmt reglum Lánasjóðs ísl. námsmanna þannig að það er afmarkað og skilgreint hvaða nám er um að ræða sem gæti skapað rétt til þess að lán sem tekin eru vegna þess láns skapi rétt til vaxtabóta. Af okkar hálfu er gert ráð fyrir því að vaxtagjöld verði skilgreind með sama hætti og gert er með lán af íbúðarhúsnæði þannig að ekki á að vera neinn vafi á því hvernig ber að skilja vaxtagjaldahugtakið varðandi lán vegna náms. Til þess að koma þessari breytingu fram og fyrir í lögunum um tekju- og eignarskatt þá höfum við flm. lagt til að umorða 1. mgr. í c-lið 69. gr. laganna um tekjuskatt og eignarskatt. Þá á ég við þann lagatexta sem var samþykktur á síðasta vori, hygg ég að hafi verið, alla vega á síðasta þingi og mun taka gildi á næsta ári. Síðari brtt. er að efni til þannig að við leggjum til að þegar svo stendur á hjá framteljanda að hann hefur misst maka sinn þá verði það viðtekin regla að við álagningu eða við ákvörðun á eignarskattsstofni verði hann ákvarðaður á eftirlifandi maka með sama hætti og um hjón væri að ræða, þ.e. við erum að leggja til að framteljandi sem býr t.d. við það að eiga hóflegt íbúðarhúsnæði, skuldilítið eða jafnvel skuldlaust, þurfi ekki að sæta því að fara að borga eignarskatt af eigninni við það eitt að missa maka sinn. Því miður getur það gerst því að þá stendur hann einn að eigninni í stað þess að um tvo sé að ræða eins og er þegar hjón eiga í hlut. Árið 1989 var sú breyting gerð á 81. gr. laganna að tekin var upp þessi regla en þó aðeins fyrstu fimm árin eftir lát maka. Við leggjum til að framlengja regluna þannig að hún verði ótímabundin en háð því skilyrði að um sé að ræða eftirlifandi maka sem sitji í óskiptu búi. Með þessu móti teljum við að það sé búið að sjá fyrir með varanlegum hætti hugsanlegum vanda þeirra sem missa maka sinn og búa við þær aðstæður sem greinin gerir ráð fyrir. Það má eiginlega segja að með þessu sé verið að afnema varanlega allar hættur á því að fráfall maka hækki menn upp í sköttum þó að engin breyting verði að öðru leyti og engin breyting á eignum sem réttlæti það. Ég vil láta það koma fram vegna umræðna hér á þingi undanfarin ár um svokallaðan ekknaskatt, sem er í annarri grein en þessari, að það er óskylt mál og reyndar tel ég að sá ekknaskattur sem þeir eiga við sem um það mál tala sé í raun ekki eiginlegur eignarskattur heldur stóreignaskattur og er ekki hlynntur því að hann verði afnuminn eins og lagt er til af hálfu stjórnarliða. Ég hef lokið við að mæla fyrir þessum brtt., virðulegur forseti, og vil segja það um málið almennt, breytingarnar á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, að mér finnst þær bera vott um nokkurt stefnuleysi í skattamálum til langs tíma litið. Menn eru að fikta við breytingar frá einu ári til annars og mér virðist ekki vera nein heildarstefna á bak við hinar árlegu breytingar nema þá að þessu sinni. Sérstaklega er sú breyting mjög áberandi að þær eru ívilnandi gagnvart fólki með háar tekjur og miklar eignir. Það er sú áhersla sem kemur fram skýrast af hálfu stjórnarliða í þessu frv. og út af fyrir sig getur verið góð lýsing á þeirra stefnu en er mjög umdeild og um standa miklar pólitískar deilur og það má segja að þessi efnismeðferð í frv. skerpi að sumu leyti hinar pólitísku línur. Hún gerir það að verkum að fólki verður betur ljóst hverjar eru megináherslur í pólitík stjórnmálaflokkanna, a.m.k. annars vegar þeirra flokka sem standa að þessu, stjórnarflokkanna og hins vegar Alþb. a.m.k. og e.t.v. annarra stjórnarandstöðuflokka líka. En í heildina tekið og horft yfir kjörtímabilið allt þá finnst mér áberandi hvað breytingarnar eru handahófskenndar og eru markaðar mjög skammtímahugsun. Annað sem mér finnst mjög áberandi í þessum málum er að láglaunastefna í þjóðfélaginu er mjög ríkjandi og ríkisvaldinu hefur verið beitt fyrir vagninn að mörgu leyti í því skyni að viðhalda láglaunastefnunni. Það er auðvitað pólitískt verkefni þeirra sem munu taka við á næsta ári í landsstjórninni að breyta þessu og koma fram með burðuga launastefnu sem hefur það markmið að hækka eða auka tekjur þeirra sem hafa lágar tekjur. Einn þáttur í þeirri launastefnu verður að fara í gegnum þann frumskóg af bótum sem menn hafa verið að skapa í gegnum árin og tengja við tekjur og eignir og eru því miður orðnar svo margar og innbyrðis hafa áhrif hver á aðra að þær eru farnar að mörgu leyti að virka neikvætt. Það er óhjákvæmilegt að mínu viti að fara í gegnum þessa bótaflokka alla og tengingar þeirra og endurhugsa það kerfi og koma fram með heildstætt tekjuuppbótarkerfi sem auðvitað er fullkomlega eðlilegt að ríkisvaldið hafi, 

Virðulegi forseti. Út af því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi um vil ég fyrst þakka honum fyrir þá ábendingu sem hann kom með varðandi gildistökuákvæðið. Það verður tekið til skoðunar með öðrum atriðum núna á milli umræðna. Varðandi þá umfjöllun sem hann var með um gjaldþrot innan þriggja ára eignarhaldstíma á hlutabréfum þá held ég að ég geti fullyrt það að ef fyrirtæki verður gjaldþrota verður frádrátturinn ekki tekjufærður. Ég lít svo á að til þess að hægt sé að tekjufæra þann frádrátt sem fólk hefur nýtt sér vegna hlutabréfakaupa þá þurfi viðkomandi einstaklingur að hafa selt bréfin og það sé það sem um er að ræða en ekki það að fyrirtækið verði gjaldþrota og eignin sé afskrifuð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni fyrir svörin. Ég skil hann þannig að þetta sé alveg ótvírætt að þegar aðstæður sem viðkomandi eigandi hlutabréfanna ræður ekki við verða þess valdandi að eignarhaldstíminn næst ekki þá lendi það ekki á honum að endurgreiða fenginn skattafslátt. Þetta er þá alveg skýrt og ég vil þakka honum fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá biðlund sem mér hefur verið sýnd hér með því að hleypa örðum þingmönnum fram fyrir mig vegna þess að ég er á stöðugum samningafundum með öðrum þingflokksformönnum og ég get upplýst að það hillir undir samkomulag. En ég ætla aðeins að taka örfáar mínútur í það að lýsa skoðun minni á því frv. sem hér er til umræðu. Ég vil í upphafi máls míns rifja það upp að samkvæmt því fjárlagafrv. sem nýbúið er að samþykkja á hinu háa Alþingi og því sem á undan er gengið á þessu kjörtímabili þá stefnir í að hallinn á ríkissjóði verði um það bil 40 milljarðar kr. á þessu kjörtímabili. Þessi halli bætist ofan á mikla skuldasöfnun frá fyrri árum og því hefði maður haldið að það væri markmið ríkisstjórnarinnar að reyna að ná fjárlagahallanum niður og reyna að leita leiða til tekjuöflunar í stað þess að fara að létta sköttum af þeim sem betur mega sín í þjóðfélaginu. En það eru að nálgast kosningar og þetta frv. sem hér er til umræðu ber þess vott að hér er kosningamál á ferðinni. Hér er lagt til að leggja niður svokallaðan stóreignaskatt sem þeir hafa greitt sem mestar eiga eignir og hafa haft sæmilegar tekjur. Hér er mörkunum breytt varðandi hátekjuskattinn og hér er farið út í afnám tvísköttunar á lífeyri ellilífeyrisþega með mjög umdeildum hætti. Það er vissulega rétt að þessi 15% regla sem hér er tekin upp kemur mörgum gamalmennum til góða en hún kemur þeim mest til góða sem mest fá greitt úr lífeyrissjóðnum svo að hér er um það að ræða að það er verið að hygla þeim sem meira mega sín á meðan hinir lægst launuðu sem orðið hafa að taka á sig skattahækkanir og gjöld af ýmsu tagi fá ekkert í sinn hlut. Þetta er ekki góð pólitík að mínu mati og sérstaklega þegar við horfum fram á þennan mikla halla þá hefði verið ástæða til þess að breyta ekki þessum ákvæðum heldur reyna að halda inni þeim tekjum sem þó er hægt að afla með sæmilega auðveldum hætti. Ríkisstjórnin gaf yfirlýsingu 10. des. sl. þar sem hún birti sín áform um atvinnusköpun og ýmsar aðgerðir til þess að auka vinnu og til þess að breyta skattkerfinu en viðbrögð Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins bera það með sér að ekki er mikill fögnuður í þeim herbúðum vegna þessara áforma. Hér er ekki verið að gera það sem gera þarf. Eins og rakið var við 1. umr. þá var boðuð hækkun persónuafsláttar en þegar betur var skoðað kom í ljós að þessi hækkun var einungis í samræmi við hækkun verðlags, það er verið að reikna upp þessar upphæðir og reyndar 400 kr. þar til viðbótar. Þetta segir ekki mikið hjá því fólki sem er að reyna að þrauka og lifa af lágum tekjum. Við kvennalistakonur munum að sjálfsögðu ekki styðja þessar breytingar og leggjum það til að þessum tekjuöflunarleiðum verði haldið inni hjá ríkissjóði. En það er eitt mál sem ég vil nefna sérstaklega og sem hefur eftir því sem ég best veit ekki fundist lausn á en það eru málefni Búseta. Þau hafa lítið komið við sögu í umræðunum í dag en þannig er mál með vexti að Búseti fór þess á leit að það fólk, sem býr í almennum kaupleiguíbúðum, það munu vera um 53 íbúðir, fái greiddar vaxtabætur á öll þau lán sem hvíla á þessum íbúðum. Það varð niðurstaða meiri hlutans að þetta væri ekki mögulegt. Það var gerð lagabreyting í fyrra sem hafði það í för með sér að þeir sem búa í almennum kaupleiguíbúðum innan Búseta fá reyndar allir vaxtabætur á sinn eignarhlut en reynslan varð sú sem reyndar var sagt fyrir um þá að þetta skilaði þeim ákaflega litlu. Staðreyndin er sú að þessar íbúðir eru svo dýrar í rekstri og það er að verða fólki svo erfitt að standa undir þessu og þarna er einfaldlega verið að leita leiða til þess að hjálpa þessu fólki. En það er alltaf sama sagan með vinnubrögð á hinu háa Alþingi að við vorum í þvílíkum spreng með að fara yfir frv. og afgreiða þetta mál að það hefur alls ekki gefist tími til þess að fara nægilega ofan í þetta mál og ég fæ ekki betur séð en Búseti og það fólk sem býr í almennum kaupleiguíbúðum verði skilið eftir á köldum klaka. Það þarf vissulega að skoða það mál betur því að það sem gerist þarna er einfaldlega það að fólk mun gefast upp á því að búa í þessum íbúðum og það mun losa sig við þær og reynslan hefur verið sú, bæði hjá Búseta og hjá sveitarfélögunum, að þessum íbúðum, almennu kaupleiguíbúðunum, hefur verið breytt í félagslegar íbúðir og það þýðir það að ríkið tekur á sig niðurgreiðslu vaxta. Það hefði því þurft að skoða það dæmi miklu betur hvernig þetta kemur út fyrir ríkið, hvort það hefði ekki hugsanlega verið hagkvæmara að gera þarna lagabreytingu gagnvart þessum litla hópi, en mér er alveg ljóst að það er flókið mál og við hefðum þurft að hafa tíma til þess að skoða þetta almennilega. Ég get ekki látið hjá líða, herra forseti, að minnast hér á brtt. Jóhönnu Sigurðardóttur, hv. 12. þm. Reykv. Ég verð að segja að það datt alveg yfir mig þegar ég sá þessa tillögu. Það er alveg makalaust eftir að hafa horft upp á og tekið þátt í þeirri miklu deilu sem varð um breytingarnar á Lánasjóði ísl. námsmanna þar sem við stjórnarandstæðingar börðumst eins og ljón gegn þessum breytingum með þau meginrök að sjálfsögðu að þarna væri verið að íþyngja kjörum námsmanna og þessar breytingar mundu þýða það að sá hópur fólks sem mundi eiga í erfiðleikum með að standa undir þessum lánum, hvað þá að koma sér upp húsnæði eftir að námi lyki, og það heyrðist ekki orð frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á þeim tíma. Svo kemur hún hér eftir að vera búin að segja af sér embætti ráðherra og flytur tillögu þess efnis að bæta nú kjör námsmanna. Það er góðra gjalda vert að taka upp þeirra málefni en þetta er þvílík hræsni að það er ekki hægt annað en segja það hreint út. Það er makalaust að horfa upp á þetta að um leið og fólk gengur út úr stjórnarsamstarfi þá snýr það við blaðinu og kemur með tillögur af þessu tagi. Mér finnst alveg makalaust að horfa upp á þetta, fyrst að taka þátt í því að leggja á auknar álögur, koma á vöxtum í námslánakerfinu og svo á að fara að greiða vaxtabætur til þessa sama hóps. Fólk verður aðeins að hugsa hvað það er að gera og taka ábyrgð á sínum gerðum. Ég get ekki annað en minnt á þetta, hæstv. forseti. Vegna þess að hér eru vonandi að takast samningar um lok þinghaldsins á þessu ári þá ætla ég ekki að segja mikið meira. Ég hefði getað talað langt mál um þessa tvísköttun og 70 ára regluna sem hér er miðað við. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á þá leið sem hér er verið að fara í þessu frv. Það er alveg ljóst að þetta mun kosta ríkissjóð hundruð milljóna á næstu árum vegna þess að sá hópur aldraðra sem greitt hefur í lífeyrissjóði fer stöðugt vaxandi þannig að hér er um mjög hæpna leið að ræða, enda hefur t.d. Alþýðusambandið bent á aðrar leiðir, þ.e. að nálgast málið frá hinum endanum, þ.e. iðgjaldagreiðslur launþega verði skattfrjálsar, sem kæmi fólki ekki til góða fyrr en síðar meir, en það er auðveldari leið heldur en sú sem hér er farin og réttlátari. En ríkisstjórnin ætlar að halda fast við þetta ákvæði en mér segir svo hugur um að menn muni þurfa að setjast yfir þetta dæmi jafnvel innan árs. Ég ætla þá ekki að segja meira í bili en ítreka það að við kvennalistakonur leggjumst gegn þeim breytingum sem verið er að gera á hátekjuskattinum og við leggjumst gegn breytingunum á stóreignaskattinum. Að öðru leyti er hér um tæknilegar breytingar að ræða. Það eru nokkur atriði sem koma fyrirtækjunum til góða eins og flýtifyrningarnar og ég held að ekki veiti af að efla fjárfestingu en reyndar gerist það þá ekki fyrr en á næsta ári. Ég læt þá máli mínu lokið, herra forseti.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni í gær í umræðum um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 gerði ég að umræðuefni það sem snýr að brtt. hv. efh.- og viðskn. og þá sérstaklega 2. lið sem er um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar. Ég fór allítarlega yfir það í gær að ég óttaðist mjög að hér væri unnið á allábyrgðarlausan hátt og síðan hefur mér gefist tækifæri til að fara nánar ofan í þetta frv. Það hefur auðvitað staðfest það sem ég hélt að með húsaleigubótum getur vel svo farið að í mörgum tilvikum skaðist lífeyrisþegar við að taka húsaleigubætur. Hér er um það að ræða að þegar verið er að hrófla við flóknum lagabálki eins og lög um almannatryggingar eru og setja þau í samspil við bætur frá sveitarfélögum þá sjást menn ekki fyrir. Það sem blasir við er og ég ætlast kannski ekki til að fólk eigi gott með að setja sig inn í það sem ég segi nú, en ég vona að það sé það skýrt að það skiljist, en það liggur fyrir að fái lífeyrisþegi húsaleigubætur frá sveitarfélaginu svo að mánaðartekjur lífeyrisþegans fara yfir 57 þús. kr. á mánuði þá er hann kominn í skatt og greiðir 42% af þessum tekjum í skatt. Séu einhverjar aðrar tekjur en tryggingabætur yfir upphæðinni 18 þús. kr. á mánuði, t.d. styrkur frá sveitarfélaginu eða húsaleigubætur, þá skerðast tekjur hans um 45% af þessum umframtekjum. Þá fær lífeyrisþegi ekki lengur afnotagjald af síma greitt en til þess þarf hann að hafa óskerta tekjutryggingu en nú hefur tekjutryggingin skerst. Þar til upplýsingar skal bent á að orðið tekjutrygging kemur tæplega fyrir í þessum texta heldur er þetta kallað uppbót sem er reyndar gamalt orð yfir tekjutryggingu. Það er mjög villandi og eðlilegt að fólk misfari sig á þessum tveimur orðum. Til þess að koma í veg fyrir að lífeyrisþegar skerðist í tekjum við að taka húsaleigubætur þá verður að bæta inn í c-lið 2. brtt. efh.- og viðskn. orðunum ,,frá sveitarfélagi`` þannig að greinin orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: ,, Ef aðrar tekjur ellilífeyrisþega en lífeyrir almannatrygginga, bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og húsaleigubætur frá sveitarfélagi . . . `` því ef það stendur ekki þá koma þær inn eins og aðrar tekjur og skerða þar með svo að um munar það sem lífeyrisþeginn hefur á mánuði sér til framfærslu. Í öðru lagi, hæstv. forseti, skerðist tekjutrygging eða það sem hér er kallað uppbót vegna húsaleigubóta. Þá skerðist fleira. Þá skerðist heimilisuppbót einnig og nú krónu fyrir krónu í stað þess að áður skertist hún á sama hátt og tekjutrygging. Og þá fellur að sjálfsögðu sérstök heimilisuppbót líka niður. Uppbót á lífeyri sem greidd hefur verið hafi lífeyrisþegi nær engar aðrar tekjur haft en tryggingabætur, m.a. vegna húsaleigu, lyfjakostnaðar o.fl., ef þetta fellur einnig niður, þá missir lífeyrisþeginn ókeypis afnot af útvarpi og sjónvarpi. Í nefndaráliti hv. efh.- og viðskn. segir neðst á fyrstu blaðsíðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í sambandi við þessar breytingar vill meiri hlutinn taka sérstaklega fram að ekki er ætlunin að skerða rétt þeirra bótaþega sem eiga rétt á niðurfellingu á afnotagjaldi útvarps og sjónvarps, sbr. 2. mgr. 24. gr. útvarpslaga, nr. 68/1985 (18. gr. rgl. nr. 35/1986, sbr. rgl. 478/1986). Nauðsynlegt verður að endurskoða framkvæmd þessara mála í kjölfar þess að farið verður að greiða húsaleigubætur í stað uppbótar á lífeyri til þeirra er greiða háa húsaleigu.`` Hvað þýðir þetta? Það þýðir að þeir sem hafa fengið uppbót hjá Tryggingastofnun ríkisins, og nú eru menn að tala um uppbót sem er sérstakur bótaflokkur en ekki tekjutryggingu, þá hlýtur það að vera ætlunin að fara í hvert þeirra milli 2 og 3 þús. mála sem liggja hjá Tryggingastofnun ríkisins og tína út þá sem hafa haft uppbót vegna húsaleigu, en menn hafa síðan fengið og áreiðanlega miklu fleiri uppbót vegna mikils lyfjakostnaðar og annars slíks. Þá stendur til að vegna húsaleigubóta falli uppbót þeirra sem fengu uppbótina vegna húsaleigu niður og þar með er fallinn rétturinn til ókeypis útvarps- og sjónvarpsafnota. Það liggur í eðli máls að einhver skoðun nefndarinnar í nefndaráliti hefur enga þýðingu. Ríkisútvarpið greiðir ekki niður útvarp og sjónvarp nema samkvæmt útvarpslögum og þau kveða svo á að þeir sem njóta uppbótar á lífeyri þurfi ekki að greiða afnotagjald af útvarpi og sjónvarpi. Það liggur því alveg fyrir að til þess að þetta hafi einhverja þýðingu verður að breyta útvarpslögunum. Það segir enginn Ríkisútvarpinu að fara að greiða þetta eftir allt öðrum reglum en lög kveða á um svo að það liggur alveg á borðinu að þessar þúsundir missa réttinn til útvarps og sjónvarps. Virðulegi forseti. Ég veit að þetta er ósköp leiðinleg lesning og sennilega óskiljanleg öllu venjulegu fólki þó að þetta sé harla skýrt þannig séð en þetta segir okkur náttúrlega ekkert annað en það að það verður í brtt. --- hér kemur formaður hv. efh.- og viðskn. og má greinilega ekki vera að því að hlýða á mál mitt og það þykir mér afar miður vegna þess að ég held að hann sé maðurinn sem þarf að hlýða á það. Ég vil nú spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé einhver leið að einhver úr efh.- og viðskn. hlusti á mál mitt af því að ég vil taka fram að ég hef farið yfir þetta í dag aftur með starfsfólki Tryggingastofnunar þannig að það er enginn vafi á því að það sem ég er að segja er rétt. Þess vegna er alveg nauðsynlegt áður en kvöldið er úti að nefndin verði búin að skoða þetta mál.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að formaður efh.- og viðskn. verði hér í salnum.

Annars hefur auðvitað mál mitt enga þýðingu. Mér leiðist heldur að vera að tala einungis til þess að það verði skráð í þingtíðindi. Ég held að hér sé um mikilvægt mál að ræða sem varðar þúsundir lífeyrisþega og ég er alveg sannfærð um að enginn á hinu háa Alþingi er á þeirri skoðun að það beri að stórskerða kjör ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Ég er alveg sannfærð um það að samþykki menn frv. eins og það liggur fyrir þá eru þeir að gera það án þess að ætla það. Þess vegna vil ég endilega að þessi leiðrétting komist á framfæri. Það er hægt að bjarga þessu með því að færa inn í frv. þegar talað er um húsaleigu, ,,húsaleigu frá sveitarfélagi``. Þar með er tryggt að það skerði ekki tryggingabætur. Menn hafa afgreitt þetta þannig, þessar athugaemdir mínar að í 2. brtt. lið a og b, segir: ,,Til tekna í þessu sambandi teljast ekki bætur almannatrygginga, tekjur úr lífeyrissjóðum, bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð eða húsaleigubætur.`` En það verður að standa húsaleigubætur frá sveitarfélagi því að húsaleigubætur frá Tryggingastofnun, það er alveg ljóst að þær skerða ekki greiðslur, en um leið og það er orðin greiðsla frá sveitarfélagi, þá skerðir það tryggingabætur og reytir af lífeyrisþegum öll þau réttindi og hlunnindi sem þeir hafa. Það er þetta sem ég hef reynt að segja án þess að það sýnist vera mikill áhugi á því að hlýða á það mál mitt. Ég veit ekki hvað gera skal. Ég bað hér í gær um að hæstv. heilbr.- og trmrh. yrði viðstaddur og hann var það. Ég beindi þessum spurningum til hans í gær og hann virtist ekki vera fær um að svara því. Þannig stendur málið. En ég get alveg fullvissað hv. alþingismenn um að verði þetta samþykkt svona er ég ansi hrædd um að þegar greiðslur koma til lífeyrisþega í næsta mánuði bregði mönnum heldur betur í brún þannig að þetta nær ekki nokkurri einustu átt. Og rétt að lokum, ég er orðin úrkula vonar um að nokkur nenni að hlýða á þetta mál mitt, en nái þetta fram að ganga svona þá liggur það hreinlega fyrir að taki lífeyrisþegi, sem ekki hefur annað en tryggingabætur til að lifa af, húsaleigubætur og þær eru frá sveitarfélaginu þá fer hann að borga 42% skatt af tekjum sínum sem hann gerir ekki annars og bætist við, hafi maðurinn einhverjar smáupphæðir, segjum t.d. einhverjar litlar tekjur eins og margir öryrkjar reyna að vinna sér inn, einhverjar krónur, nái þetta 18 þúsund kr. á mánuði þannig að tekjurnar yrðu 68 þús. á mánuði, og við vitum öll hvað er hægt að gera mikið við það nú til dags, þá er maðurinn farinn að skerðast um 45% af þeim tekjum og þar með er hann farinn að borga stóran hluta af þessu til baka. Og ég vil nú biðja hæstv. forseta úr því að enginn úr nefndinni getur lagt það á sig að vera hér --- nú sé ég að hér er staddur hv. 6. þm. Norðurl. e. og ég vænti þess að hann skilji um hvað ég er að tala. Ég vil taka það fram að ég kallaði til mín í dag deildarstjóra upplýsingadeildar í Tryggingastofnun ríkisins. Það vill nú svo til að ég var forveri hennar í starfi og ég hygg að við eigum það sameiginlegt að vita nokkuð um tryggingalöggjöfina, allt þetta staðfesti hún í dag og síðdegis í dag var síðan hringt í mig frá ríkissjónvarpinu. Fréttamenn þar höfðu sest niður og reiknað út dæmi, ég hygg að þær fréttir gætu komið núna kl. 11 í kvöld, og komist að nákvæmlega sömu niðurstöðu, að það gæti verið til stórskaða fyrir lífeyrisþega að taka húsaleigubætur frá sveitarfélaginu. Þá hljótum við að spyrja: Til hvers er þá þessi leikur gerður? Það er ekki svo auðvelt, virðulegi forseti, eins og ég sagði áðan að fara inn í jafnflókið kerfi og almannatryggingalöggjöfin er án þess að gerþekkja það og síst af öllu þegar á svo að fara að slá því saman við aðstoð frá sveitarfélagi sem er allt annar hlutur og lýtur allt öðrum reglum. Af því að ég held að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi ekki verið hérna við upphaf ræðu minnar þá sýnist mér, og ég hef borið það undir fólk sem er mér enn betur að sér um þetta sem er sú manneskja sem annast upplýsingar til bótaþega hjá Tryggingastofnun ríkisins, að þessum vandræðum mætti bjarga með því að bæta við í brtt. hv. efh.- og viðskn. þar sem stendur: ,,félagslega aðstoð eða húsaleigubætur``, það þurfi að standa ,,frá sveitarfélagi`` því að þá á málið í raun og veru að vera í lagi. Hið sama gildir í lið c. Þetta þarf að vera í 2. brtt. lið a, b og c. Þá sýnist mér að þetta eigi að vera í lagi. Og það getur varla verið ofverk nefndarinnar að bjarga þessu áður en nóttin er úti þannig að þetta verði ekki samþykkt svona eins og það liggur fyrir. Ég bar fram spurningar í gær og ég vil upplýsa það að ég hef fengið svör við þeim, að vísu ekki hjá þeim sem ég spurði sem var hæstv. heilbrrh. Ég spurði hvað teldist til tekna þar sem segir: Ekki aðrar tekjur en og spurði um meðlag vegna þess að það má segja að það séu ekki tryggingabætur og það mun ekki koma fram sem tekjur. Það er alveg ljóst og ég hef þess vegna ekki áhyggjur af því lengur. En þetta hef ég reynt að útskýra, hæstv. forseti, og vænti þess að hv. nefnd leggi það á sig og ég er fús til þess að hitta nefndina og halda þá ræðu mína enn á ný. Annað get ég ekki um þetta sagt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur fyrir ábendingarnar en ég vil þó leiðrétta hana um tillögur nefndarinnar. Hér er um að ræða tillögur meiri hluta nefndarinnar, þ.e. meirihlutafulltrúanna í nefndinni og þær breytingartillögur eru í raun alfarið á ábyrgð þeirra, m.a. vegna þess að því var hafnað að taka inn nema hluta af þeim tillögum sem komu samhljóða frá heilbr.- og trn. En ég mun koma ábendingunum til skila og við skulum vona að hægt verði að gera hið besta úr þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir ábendingarnar og þá ágætu ræðu sem hún flutti. Ég tel mjög mikilvægt að þetta komist til skila og að breytingartillögurnar verði fluttar. Þess vegna skora ég á hana þar sem hún er búin að vinna það mikið í þessu máli að flytja sjálf breytingartillögur eða a.m.k. láta útbúa þær við breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að þetta verði lagað. Þar sem enginn af þeim sem flytur þessar brtt. var í salnum þegar hv. þm. talaði tel ég rétt að þetta verði sett á þskj. þannig að menn átti sig á því í raun og veru hvað þarna er á ferðinni.



Hæstv. forseti. Mér er það ljúft og skylt að útbúa þær breytingartillögur sem ég var að benda á að þyrfti að gera en síðan þarf líka að breyta útvarpslögunum því að þangað til það hefur verið gert verður ekki um að ræða ókeypis afnot af útvarpi og sjónvarpi fyrir það fólk sem fær húsaleigubætur og missir þar með uppbótina. En það er síðari tíma mál sem er sjálfsagt að semja við útvarpið í einhverju millibilsástandi en ég skal sjá til þess að lagðar verði fram brtt. ef þess er óskað og skal ganga í það hér og nú.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem mig langaði til að ræða við hæstv. fjmrh. áður en umræðunni lýkur vegna þess að mér sýnist að hér standi út af nokkur atriði sem ekki hefur verið fjallað um til þessa og óhjákvæmilegt er að fá ákveðin svör við. Ég ætlaði einkum og sér í lagi að ræða skerðinguna á Framkvæmdasjóði fatlaðra og á hvaða forsendum hún byggist. Ég vík þá að máli mínu, hæstv. forseti, þar sem ég sé að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn og byrja þá á I. kaflanum sem fjallar um grunnskólann. Þeim þætti hafa út af fyrir sig verið gerð mjög glögg skil af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur þannig að ég tel ekki ástæðu til þess að bæta þar neinu við en síðan ætlaði ég að víkja sérstaklega að breytingu á lögum um málefni fatlaðra. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Við lögin bætist eftirfarandi ákvæði til bráðabirgða: Þrátt fyrir ákvæði 40. gr. laganna um hlutverk Framkvæmdasjóðs fatlaðra er á árinu 1995 heimilt að verja allt að 40% af ráðstöfunarfé sjóðsins til eftirfarandi verkefna samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra.`` Í greinargerðum um málið er einnig talað um 40% af ráðstöfunarfé sjóðsins. Þá er spurning mín til hæstv. fjmrh. þessi: Hvert er ráðstöfunarfé sjóðsins? Er það fjárlagatalan eða er það sú tala sem upp mun koma þegar erfðafjársjóðsdæmið hefur verið gert upp? Það er eins og kunnugt er allt önnur tala sem þar er um að ræða. T.d. er það þannig að á árinu 1994 skilar að Erfðafjársjóður um það bil 50 millj. kr. meira en gert er ráð fyrir í fjárlögunum sjálfum, hvorki meira né minna. Á þessu ári munar þetta 50 millj. kr. þannig að ef þessi 40% skerðing væri þá komin til sögunnar væru menn að tala um 20% mun til eða frá. Ég sé, hæstv. fjmrh., að í gögnum málsins liggur það að 40% skerðingin er miðuð við fjárlagatöluna. En þá vil ég spyrja: Er það þá ljóst að Framkvæmdasjóður fatlaðra haldi fullum tekjum af erfðafjárskatti sem kunna að koma umfram fjárlagatöluna sem er brúttó upp á 330 millj. kr. ef ég man rétt? Það er mjög mikilvægt að fá á hreint, hæstv. forseti, og þess vegna ákvað ég að leggja þessa spurningu fyrir hæstv. fjmrh. Í öðru lagi langar mig til að víkja að öðrum breytingum sem gert er ráð fyrir og mér finnst nokkuð sérkennilegt að sjá að eru varanlegar en ekki tímabundnar. Þær skerðingar sem hér er gert ráð fyrir eru yfirleitt allar tímabundnar. Skerðingin á grunnskólalögunum er tímabundin, skerðingin á lögunum um málefni fatlaðra er til bráðabirgða. Breytingin á lögunum um atvinnuleysistryggingar er líka til bráðabirgða. En breytingin á lögunum um heilbrigðisþjónustu er varanleg og breytingin á lögunum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum er líka varanleg. Ég spyr hæstv. ráðherra auðvitað að því: Af hverju voru ekki flutt um þetta sjálfstæð frumvörp eins og margoft hefur verið talað um hér í öðru samhengi? Mér finnst út af fyrir sig alveg hugsanlegt að flytja frumvörp um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem gilda bara fyrir viðkomandi fjárlagaár, þ.e. í þessu tilviki 1995, en jafnfráleitt finnst mér það hins vegar eins og hér er gert ráð fyrir að taka varanlega út úr flugmálalögunum og varanlega út úr heilbrigðislögunum þetta ákvæði því að það er annað mál. Ég lít þannig á að þetta sé tekið út fyrst og fremst vegna þess að hvorki hæstv. heilbrrh. né heldur hæstv. samgrh. treystu sér til að flytja um þetta sjálfstætt frv. um það sem að þeim snýr. Það tæki lengri tíma að fara í gegnum þingið. Hæstv. forseti. Í þriðja lagi vek ég athygli á því að nú er gert ráð fyrir því í fyrsta sinn að taka skattinn, sérstakan eignarskatt, í rekstur. Það hefur aldrei verið gert áður. Það er náttúrlega dálítið hallærislegt svo að ekki sé meira sagt á þessu ári þegar menn voru að opna Þjóðarbókhlöðu fyrir nokkrum dögum skuli staðan vera þannig að ríkissjóður eykur ekkert framlög sín til rekstrar Landsbókasafns -- Háskólabókasafns samanlagt heldur er um að ræða lækkun á framlögum ríkissjóðs fyrir Þjóðarbókhlöðuna miðað við þessar tvær stofnanir í ár og í staðinn taka menn hins vegar 40 millj. kr. af sérstökum eignarskatti í rekstur. Það er alveg nýtt og ég segi fyrir mig, ég greiði atkvæði gegn þessu. Ég tel að nauðsynlegt hefði verið að gera allt annað við peningana. Ég hefði talið að það hefði auðvitað átt að gera áætlun um uppbyggingu þeirra stofnana sem þarf að gera við og laga, svo sem Þjóðskjalasafn, Þjóðminjasafn og Þjóðleikhús og fjármunina hefði átt að nota skipulega í því skyni auk þess sem það hefði auðvitað mátt hugsa sér að á árinu 1995 hefði einhver hluti af þeim peningum verið notaður sérstaklega til að kosta búnað Þjóðarbókhlöðunnar en það er mál sem við ræddum á síðasta þingi en ég sé að ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt með. Í fjórða lagi fagna ég því að ríkisstjórnin verður að taka til baka 12. gr. þessa frv. þar sem stóð til að slátra listskreytingasjóði. Ég tel að það sé fagnaðarefni og jákvætt að menn hafa áttað sig á því að það gengur ekki að standa þannig að málum að leggja hann niður eins og átti að gera. Þá vil ég þessu næst víkja að vinnubrögðum í þessu máli. Í tillögum ríkisstjórnarinnar var gert ráð fyrir tilteknum breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar. Félmn. fjallaði um þetta mál og skilaði mjög löngu nefndaráliti frá 16. sept. 1994 sem er undirritað af Gísla S. Einarssyni, formanni nefndarinar. Þar er sérstaklega sagt að þetta séu mjög fínar tillögur sem ríkisstjórnin er að gera í sambandi við Atvinnuleysistryggingasjóð. Síðan er niðurstaðan sú, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin sjálf tekur allar tillögurnar til baka sem hún var búin að láta vesalings félmn. rökstyðja og hv. þm. Gísla S. Einarsson sem hefur oft komist í hann krappan í þessari stofnun eins og kunnugt er. Ríkisstjórnin tekur allar tillögurnar til baka, segir sjálf að þær séu tóm vitleysa, en hv. þm. Gísli S. Einarsson er búinn að blessa tillögurnar í bak og fyrir. Niðurstaðan er sú að öllu þessu er breytt og öllu þessu umsnúið, en hin nýja versjón, hin nýja breyting, er aldrei lögð fyrir félmn. Alþingis. Það er aldrei fjallað um hana þar nokkurn tíma. Það er eingöngu fjallað um það í efh.- og viðskn. en aldrei í hv. félmn. og hið sama er auðvitað að segja um ýmsar aðrar breytingar sem menn eru að gera á þessu frv. frá og með 2. umr. um málið. Ég verð einnig að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst nokkuð sérkennilegt að það hefur verið þannig að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur flutt tvær rækilegar ræður um almannatryggingaþáttinn í frv. þar sem ég tel að hún hafi sýnt fram á það að hlutirnir ganga alls ekki eins og þeir eru settir upp í þessum frumvörpum. En það er bersýnilega ákvörðun ríkisstjórnarinnar að láta sem ekkert sé að því er þessi mál varðar og ég tel að það sé gagnrýnisvert að ekki skuli fást samtal um þessi mál í stofnuninni, að það skuli gerast aftur og aftur að hv. þingmenn eru að flytja mál sitt án þess að hæstv. ráðherrar láti svo lítið sem að svara þeim athugasemdum einu orði. Ég tel að þetta sé kannski sérstaklega mikið umhugsunarefni að því er varðar fagráðherrana. Þeir eru alveg steinhættir að koma nálægt þessum málum í umræðunni í þessari stofnun. Það á bæði við um menntmrh. og heilbrrh. en hins vegar er útilokað að gagnrýna hæstv. fjmrh. fyrir það að hann hafi ekki sinnt sínum málum. Ég tel að hann hafi sinnt skyldu sinni að reyna að svara þó svo því verði ekki neitað að stundum hafi svörin ekki verið þannig að maður hafi verið alls kostar ánægður með þau. Ég hefði í þessu sambandi, hæstv. forseti, viljað spyrja hæstv. félmrh. tveggja spurninga. Er hæstv. félmrh. hér í húsinu?

Hæstv. félmrh. hefur fjarvistarleyfi en starfandi félmrh., Össur Skarphéðinsson, er ekki í húsinu.

Það er spurning hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. gæti hugsað sér að koma og svara eða hvort það væri kannski frekar hæstv. fjmrh. Málið er snúið vegna þess að hér er komið að þýðingarmiklu efnisatriði í sambandi við lögin um atvinnuleysistryggingar sem verður eiginlega að fá úr skorið. Hér stendur í brtt. og hér er hv. formaður heilbr.- og trn. og hann kann þetta kannski, sjálfsagt kann hann þetta alveg. Það stendur hér, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1994 er Atvinnuleysistryggingasjóði heimilt að greiða þeim sem þegið hafa atvinnuleysisbætur í samtals fjóra mánuði eða lengur á tólf mánaða tímabili sambærilega uppbót og kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins gera ráð fyrir.`` Hérna er verið að afla lagaheimilda fyrir eingreiðslunum. Ég skil þetta svo að verið sé að afla lagaheimildar fyrir eingreiðslunum úr Atvinnuleysistryggingasjóði en þá vil ég spyrja: Ef menn eru tilbúnir til þess að afla lagaheimildar fyrir eingreiðslunum á árinu 1994, af hverju vilja menn þá ekki afla lagaheimildar fyrir eingreiðslunum á árinu 1995? Eins og fjárlögin voru afgeidd fyrir nokkrum dögum eru ekki til peningar í þessar eingreiðslur og það er auðvitað mjög athyglisvert að þessir hlutir skuli standa svona og alveg óhjákvæmilegt að spyrja hv. formann heilbr.- og trn. hvort hann hefur hugsað sér að standa þannig að málum að menn fái þessar eingreiðslur á árinu 1995 og það er auðvitað spurning sem má kannski líka beina til hæstv. fjmrh. sem hefur vafalaust íhugað þetta mál. Síðan er annað atriði, hv. þm., sem ég vil sérstaklega beina til hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í samræmi við 5. mgr. 22. gr. skal stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt á árinu 1995, þrátt fyrir ákvæði 37. gr., að gera tillögu til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda verði dregið samsvarandi úr greiðslu atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað.`` Með öðrum orðum hér er verið að segja að heimilt sé að styrkja sérstök verkefni með því skilyrði að dregið verði úr greiðslu atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað. Þarna finnst mér satt best að segja að menn séu að tengja saman hluti sem þurfa ekki endilega að vera alveg skyldir og þess vegna vil ég spyrja hv. þm. að því og formann nefndarinnar hvort hann sér þetta þannig fyrir sér að það sé alger forsenda fyrir því að styrkja verkefni á vegum sveitarfélaga á viðkomandi stað að dregið sé samsvarandi úr greiðslu atvinnuleysisbóta á hinum sama stað. Síðan segir hér: ,,Úthlutun styrkja skal vera í samræmi við reglur sem ráðherra setur að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga.`` Það hlýtur þá væntanlega að vera félmrh. sem setur þessar reglur og spurningin er þá sú: Liggur ekki þegar fyrir hvernig þær reglur verða? Ég vildi gjarnan óska eftir því að svör fengjust við þessum spurningum, hæstv. forseti, og jafnframt óska ég eftir því að hæstv. fjmrh. svari þeim spurningum sem ég beindi til hans því að óhjákvæmilegt er að fá um það alveg nákvæmar upplýsingar hvernig hæstv. fjmrh. hefur hugsað sér að haga skerðingunni á Framkvæmdasjóði fatlaðra. Ekki hefur verið spurt um það til þessa og menn hafa ekki slegið því föstu hingað til í þessum umræðum hvernig verður farið með þá hluti. Ég ætla út af fyrir sig, hæstv. forseti, ekki að ræða í einstökum atriðum um það hvernig menn hugsa sér að framkvæma þá hluti sem hér er gert ráð fyrir. Hér stendur t.d.: ,,Skattstjórum og Tryggingastofnun ríkisins er skylt að láta Atvinnuleysistryggingasjóði í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru við framkvæmd laga þessara.`` Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta að allar úthlutunarnefndir atvinnuleysisbóta í landinu geti fengið hvaða upplýsingar sem er úr skattaframtölum manna? Þýðir þetta það? Er það eðlilegt? Það getur vel verið að það sé eðlilegt. Það þarf dálítil rök fyrir því vegna þess að það hefur verið talið vera þannig að menn ættu auðvitað að geta treyst á tiltekna leynd að því er varðar sinn persónulega fjárhag. Ég er þá ekki að tala um skattana sem eru opinbert mál heldur hinn persónulega fjárhag í einstökum atriðum. En það er dálítið skrýtið ef á að fara að haga þessum hlutum þannig að þeir sem fá atvinnuleysisbætur séu seldir undir það kerfi að skattstjórar séu neyddir til þess að láta Atvinnuleysistryggingasjóð og þar með nefndirnar hafa allar upplýsingar um fjárhag og tekjusamsetningu viðkomandi einstaklinga. Ég er hlynntur því að menn séu ekki að borga meira út af atvinnuleysisbótum sem ekkert eru en gera á samkvæmt lögum og reglum. En ég segi það alveg eins og er, á þetta fólk að búa við alveg sérstaklega harðan kost og mikla smámunasemi í þessu efni, atvinnuleysingjarnir? Ég tel það ekki vera. Ég skil ekki af hverju þetta er svona. Ég get beint þeirri spurningu til hv. þm. Gísla Einarssonar, sem á sæti í félmn. og er formaður hennar að ég best veit, hvernig stendur á þessu. Ætla menn sérstaklega að fara að elta uppi þetta fólk sem er á atvinnuleysisbótunum? Ég held að það ætti fyrst að fara í hina sem eru kannski með aðeins meira af seðlum en þetta fólk sem á enga peninga og á ekki einu sinni vinnuafl sem neinn vill kaupa af því þannig að það verður að vera á atvinnuleysisbótum. Ég vil spyrja að því: Hver fær þessar upplýsingar? Það stendur að vísu hér að það eigi að fara með þær sem trúnaðarmál. En þegar þetta væri komið á hendurnar á öllum atvinnuleysisbótanefndum allt í kringum landið, það er máltæki sem segir: Þjóð veit þá þrír vita, en ætli það sé ekki óhætt að segja: Þjóð veit alveg nákvæmlega þá 300 vita. Ég held að það gangi ekki að meðhöndla þetta fólk, sem er á atvinnuleysisbótum miklu harkalegar, en alla aðra varðandi einkafjárhag manna og ég vil fara fram á það að bæði hæstv. fjmrh. og hv. formaður félmn. tjái sig um af hverju á að fara svona í þetta. Ég held að það væri sniðugt ef menn vildu sleppa þessari vitlausu tillögu hérna og gleyma henni í atkvæðagreiðslunni á eftir eða í nótt hvenær sem það nú verður. Mér þætti snjallt að hafa það þannig og bendi á það að ég held að þetta sé ómögulegt þannig að ég mundi beina því mjög ákveðið til manna að skoða það núna í allri vinsemd fram undir miðnættið hvort ekki á bara að sleppa tillögunni því að það á ekki að fara miklu harkalegar að þessu fólki en öllum öðrum í sambandi við skattframtöl. Það á ekki að dreifa skattframtölum fólks út um allar koppagrundir þó það sé atvinnulaust. Það er alveg ástæðulaust að líta á atvinnulausa einstaklinga í landinu sem sérstaka óbótamenn fyrir fram því að auðvitað er ekki þessu fólki að kenna þó að það sé atvinnulaust heldur okkur hinum sem berum meiri og minni ábyrgð fyrr og síðar á stjórnkerfi landsins. Þess vegna fer ég fram á það í allri vinsemd að hæstv. ráðherrar íhugi það alvarlega að hætta við þessa tillögu því að hún er ekki skynsamleg. Ég hef lagt fyrir nokkra aðila nokkrar spurningar, hæstv. ráðherra, og það eru reyndar fjölmörg önnur atriði sem ég vildi spyrja um og ræða en tíminn leyfir ekki að ég fari eins ítarlega út í þessa hluti og ég hefði viljað en vil þess vegna óska eftir því að þessir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn svari því nánar sem hér er á ferðinni. Auðvitað er þetta næsta ótrúlegt mál satt að segja, þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, og satt að segja væri ástæða til þess að fara miklu nánar yfir það. Hér er náttúrlega um að ræða undirstöðuna undir kjaramálastefnu ríkisstjórnarinnar, sem birtist okkur nú í sjúkraliðaverkfallinu. Það er auðvitað alveg ferlegt að menn skuli vera að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum án þess að ræða það í leiðinni. Auðvitað hefði átt að setja inn ákvæði um að skipa fjmrh. að semja við sjúkraliða. Það væru skynsamlegar ráðstafanir í ríkisfjármálum rétt eins og hæstv. heilbrrh. orðaði það í fréttunum í kvöld þegar hann snupraði starfsbróður sinn í viðtali í sjónvarpinu. Það er náttúrlega alveg hlálegt að einstakir ráðherrar skulu komast upp með það að þvo sér í fjölmiðlum annan hvern dag eins og hæstv. heilbrrh. eins og hann beri enga ábyrgð á sjúkraliðaverkfallinu en í hinu orðinu er það þannig að það er hæstv. fjmrh. sem ræður öllum þessum hlutum. Það er náttúrlega alveg ofboðslegt til þess að vita, hæstv. forseti, ef menn eru að ljúka þinginu núna á næstu klukkutímum vitandi það að sjúkraliðaverkfallið stendur eins og það stendur, vitandi það að það sem menn voru að segja í fjölmiðlum í kvöld væri í raun og veru að ef verkfallið leysist ekki núna fyrir annað kvöld eins og hæstv. heilbrrh. veru orðaði það: ,,Er nokkuð betra við morgundaginn að gera en að semja við sjúkraliða?`` Ég er sammála því. Ég væri alveg til í að styðja hæstv. heilbrrh. í því að setja bara inn ákvæði um að fela fjmrh. að semja á morgun þannig að hæstv. heilbrrh. þurfi ekki að segja þetta í sjónvarpinu heldur geti hann líka sagt það í lögum. Mér fyndist skynsamlegt að smella þessu í lögin úr því að við erum með þessar ráðstafanir í ríkisfjármálum hvort eð er og flýta jafnvel gildistökunni ef þannig stendur á. En hitt er hins vegar alveg augljóst mál að ef ekki verður gengið frá samningum við sjúkraliðana núna á þeim sólarhring sem fram undan er eins og hæstv. heilbrrh. sagði í kvöld þegar hann hélt skammarræðuna í sjónvarpi yfir hæstv. fjmrh. er hætt við því að menn setji klukkuna á núllpunkt á nýjan leik og byrji aftur á reit eitt og menn verði hér jafnvel fram eftir öllum janúarmánuði að standa í þessum kjaradeilum. Það sem hæstv. heilbrrh. var í raun og veru að segja var það að væri ekki samið við sjúkraliðana núna á næsta sólarhring mundu þeir lenda fremst í samningabiðröðinni sem hefst frá og með næstu áramótum og þeim væri þar með gert að draga hlassið, draga ækið, alla launamannastéttina í landinu, m.a. leikskólakennara, ofan á það langa verkfall sem þeir hafa staðið í. Einn af þingmönnum Alþfl. er þar í stjórn en þeir voru í kvöld að gera kröfu um 80 þús. kr. lágmarkslaun samkvæmt fréttum fjölmiðla þannig að það er drengilegt eða hitt þó heldur að hætta þingstörfum núna, m.a. þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum án þess að taka á máli láglaunafólksins, sjúkraliðanna. Það má ekki gera heldur á hæstv. heilbrrh. að koma í sjónvarpinu á morgun og segja: ,,Ég hefði nú viljað semja. Þetta er nú meiri ræfildómurinn að semja ekki. Hvað er nú samninganefnd ríkisins að gera? Það eru til nógir peningar og mikill efnahagsbati.`` Það er vont ástand á spítölunum, voðalegt ástand á spítölunum og hjúkrunarheimilum aldraðra. En staðan er þannig að fjmrh. gerir ekki neitt og spilar svona tveimur, þremur og fjórum skjöldum við þær aðstæður sem nú eru uppi í landinu, það náttúrlega er yfirgengilegt. Þannig að í sjálfu sér eru menn að setja hér á svið gagnvart almenningi í landinu um þessar mundir hreinan skrípaleik, því miður, hreinan skrípaleik. Hér er verið að skera niður kaupið, skera niður lífskjörin í þessu frv. hér upp á fleiri, fleiri hundruð milljónir eða jafnvel fleiri milljarða króna. ( Gripið fram í: Er skorið af öllum?) Það er ekki skorið af öllum, það er bara skorið af sumum. Það er skorið þeim mun meira af mönnum sem þeir hafa minna, það er svo snjallt, og þeim mun minna af mönnum sem þeir hafa meira, sem er enn þá snjallara. En þessi hagfræði eymdarinnar sem Alþfl. og Sjálfstfl. hafa innleitt á þessu kjörtímabili atvinnuleysisins á Íslandi á að halda áfram inn á næsta ár, en það verður vonandi síðasta árið sem menn reyna að sýna svona vitleysu í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum sem er að finna á þskj. 551 og eru við það frv. sem hér er til 2. umr. Þessar brtt. eru tvær, önnur er við 5. gr. frv. og hún er einföld. Lagt er til að liðurinn 6.2 falli brott en sá liður fjallar um héraðslækna og nær til borgarlæknis annars vegar og héraðslæknisins á Akureyri hins vegar. Það er lagt til að þessi liður falli brott. Efnislega felst í þeirri breytingu ef samþykkt verður að starfsemi þessara embætta verði með sama eða svipuðu sniði og á yfirstandandi ári og mun ég beita mér fyrir því að fjárveitingar verði á þann veg. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að breyting verði á 9. gr. og í stað þeirrar greinar sem nú er 9. gr. komi texti sem er á þskj. 551. Þar segir að 14. gr. laganna, en það eru lög um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, orðist á þennan veg, með leyfi forseta: ,,Tekjum af flugvallargjaldi skal einungis varið til framkvæmda í flugmálum, svo og snjómoksturs og viðhalds flugvalla og tækja.`` Hér er verið að leggja til að sú breyting verði gerð að í stað orðanna ,,rekstrar flugvalla og framkvæmda í flugmálum`` sé reksturinn skilgreindur nákvæmar en gert er í frv. og nær hann nú til snjómoksturs og viðhalds flugvalla og tækja. Ég vil taka það fram að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að undirbúa breytingu á þáltill. um flugmálaáætlun á þann veg að sú tala sem í henni er ætluð til rekstrar flugvalla á næsta ári breytist úr 70 millj. kr. í 40 millj. kr. Þetta þýðir að einungis 40 millj. kr. verður varið til rekstrar en afgangi teknanna verði varið til stofnkostnaðar eins og verið hefur á þessu og umliðnum árum. Hv. þm. Svavar Gestsson flutti ræðu fyrr í þessari umræðu og varpaði fram nokkrum spurningum sem ég mun leitast við að svara í stuttu máli. Í fyrsta lagi var spurt hvort skerða ætti framkvæmdafé Framkvæmdasjóðs fatlaðra samkvæmt fjárlagatölu eða niðurstöðutölu eftir að fyrir liggur hve miklir fjármunir fást úr Erfðafjársjóði. Ég vil taka það fram að það er ekki ætlunin að skerða fjárframlag til Framkvæmdasjóðs fatlaðra og sú skerðing sem gengur til rekstrar er miðuð við fjárlagatöluna. Þetta hefur reyndar komið fram í umræðum áður en er endurtekið hér. Þess ber að geta að sjálfsögðu að um óvísar tekjur er að ræða. Stundum kann þannig að fara að tekjur Erfðafjársjóðs séu lægri en fjárlagatalan. Ég vek athygli á því en þetta er þá einn af örfáum sköttum sem ekki heyrir undir fjmrn. heldur heyrir hann undir félmrh. og ráðuneytið og félmrh. gefur út reglugerð. Hv. þm. vék að málum sem ég hef þegar minnst á í sambandi við brtt. en síðan ræddi hann um sérstakan eignarskatt sem getið er um í II. kafla þessa frv., þ.e. 11. gr. frv. og sagði að í raun legðist lítið fyrir kappann og átti þá við ríkisstjórnina því að þarna væri verið að taka 40 millj. kr. af sérstökum eignarskatti og færa til rekstrar. Af þessu tilefni vil ég taka eftirfarandi fram: Í fyrsta lagi voru lagðir talsvert meiri fjármunum til Þjóðarbókhlöðu á yfirstandandi ári en efni stóðu til og var dregið á tekjur næsta árs. Í öðru lagi er ljóst að til Þjóðarbókhlöðunnar eða Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns renna á næsta ári samkvæmt fjárlögum 40 millj. kr. umfram það sem gekk til beggja þessara safna á yfirstandandi ári. Þessu til viðbótar hefur síðan Háskóla Íslands verið lofað, og það kemur fram í fjárlögum, ákveðinni peningaupphæð. Ef ég man rétt þá eru það 100 millj. kr. eða 90--100 millj. kr. og þar af var ætlunin að 35--40 millj. kr. gengju til rekstrar þessa bókasafns. Þetta fer ég með eftir minni en ég heyri að tveir hv. fjárlaganefndarmenn leiðrétta mig og segja að skiptingin sé 70:30. Það sem skiptir ekki öllu máli. Það sem skiptir máli er að það fara 70 millj. kr. til rekstrar Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns umfram það sem rennur til rekstrar þessara beggja bókasafna á yfirstandandi ári. Það er afar brýnt að þetta komist til skila vegna þess að því hefur verið haldið fram að skorið sé við nögl þegar fjármunir eru reiddir af hendi til þessa mikilvæga safns. Þá vil ég, virðulegi forseti, vegna orða hv. þm. um þær brtt. sem liggja fyrir frá meiri hluta hv. efh.- og viðskn. segja að í 1. brtt. b-lið er sagt að skattstjórum sé skylt að láta Atvinnuleysistryggingasjóði í té upplýsingar. Hv. þm. gagnrýndi þetta en það ber að taka fram að það er skylda samkvæmt þessari grein að farið sé með þessar upplýsingar sem trúnaðarmál og það þýðir að sjálfsögðu að sömu reglur gilda um þá sem handfjalla þessi mál af hálfu Atvinnuleysistryggingasjóðs sem er opinber sjóður og um þá sem vinna á skattstofum. Það skal gæta trúnaðar. Þetta verður tekið fram. Varðandi c-lið a skal þess getið að hér er verið að sækja um eftiráheimild vegna svokallaðra eingreiðslna sem fylgdu kjarasamningum á yfirstandandi ári. Loks vil ég geta þess að í 6. gr. c-lið b er verið að lögfesta þá reglu sem í gildi hefur verið um samskipti sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þessi regla hefur stundum verið kölluð króna á móti krónu. Með öðrum orðum, þegar sveitarfélag efnir til atvinnuskapandi aðgerða leggur sjóðurinn fram krónu á móti krónu, enda sé verið að taka fólk út af atvinnuleysisskrá. Ég get ekki orðað þetta nákvæmar hér en eins og kemur fram þá er ætlunin að setja um þetta sérstakar reglur í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga enda er þessi brtt. flutt vegna viðræðna sem hafa átt sér stað milli ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Það eru held ég ekki fleiri atriði sem hv. þm. minntist á og ég tel ástæðu til þess að fjalla frekar um hérna nema frekara tilefni gefist.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að það hefur komið fram að hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir að skerðingin á fé Framkvæmdasjóðs fatlaðra miðast við fjárlagatöluna en ekki þá tölu sem endanleg kann að vera í reikningum sjóðsins þegar erfðafjárskatturinn hefur verið gerður upp. Þetta er sérstaklega mikilvægt vegna ársins 1994 þar sem fjárlagatalan segir eitt en niðurstaða erfðafjárskattsins er sú að hann hvorki meira né minna en 50 millj. kr. hærri en um er að ræða í fjárlögum þess árs og gert er ráð fyrir í fjárlögum þess árs. Þess vegna ber að líta svo á að á þessu ári sé þessi 50 millj. kr. tala frí við við þessa skerðingu af því að hún miðast eingöngu við fjárlagatöluna og þannig hefur Framkvæmdasjóður fatlaðra alla þessa fjármuni. Það er mjög mikilvægt að það liggi hér fyrir frá hæstv. fjmrh. eða ég skil hann á þennan veg. Í annan stað þakka ég honum fyrir þau svör sem fram komu hjá honum að öðru leyti. Ég vil aðeins segja að það er náttúrlega ljóst að það er mjög illa farið með Þjóðarbókhlöðuna á árinu 1995 í fjárveitingum til rekstrar og ríkissjóður leggur sáralítið til hennar á næsta ári umfram það sem á þessu ári er veitt til Landsbókasafnsins og Háskólabókasafnsins. Það sem fer til Þjóðarbókhlöðunnar umfram það tvennt: Það eru annars vegar peningar af þessum sérstaka eignarskatti og hins vegar peningar af hinum fjársvelta Háskóla Íslands þannig að í raun og veru eru svör fjmrh. í þeim efnum að mínu mati fullkominn kattarþvottur.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis taka það fram að það var gert ráð fyrir því að þegar Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn væri komið í full not þá yrði rekstrarkostnaðurinn um það bil 120 millj. kr. meiri en rekstur þessara tveggja bókasafna í ár. Það liggur nú fyrir að 70 millj. kr., meira en helmingurinn af þessari upphæð, kemur strax inn á næsta ári en auðvitað er það svo þegar verið er að taka í notkun ný mannvirki þá tekur stundum nokkur ár að ná fram fullum fjárveitingum. Ég vil einnig taka það fram vegna orða hv. þm. að það hlýtur að vera þannig að smám saman verði að hægja á byggingaráformum víðs vegar í þjóðfélaginu á vegum hins opinbera og leggja meiri áherslu á rekstur því að það er ekki sífellt hægt að byggja, byggja og byggja meðan við höfum ekki fjármuni til þess að reka þau mannvirki sem byggð eru. Þetta kemur víða fram í fjárlögum nú, hefur reyndar gert áður, en ég veit að hv. þm. á eftir að reka sig á það síðar, ekki síst ef hann verður ríkisstjórnarþingmaður, að þetta eru vandræði sem ekki er hægt að leysa með öðrum hætti en þessum. Þá vil ég að allra síðustu, virðulegi forseti, láta það koma fram að forustumenn Háskóla Íslands hafa lýst því sérstaklega yfir að þeir séu ánægðir með þá ráðabreytni hv. Alþingis að leggja háskólanum og safninu til nýja fjármuni eins og gert var við 3. umr. fjárlaga.

Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, í þessum andsvarstíma þó að það væri ástæða til að ræða það mjög ítarlega, að þakka hæstv. fjmrh. fyrir það takmarkalausa traust sem hann sýndi mér í sínu síðasta andsvari þegar hann lýsti því yfir að ég væri væntanlegur ríkisstjórnarþingmaður eftir næstu kosningar og tel ástæðu til að þakka honum það alveg sérstaklega. Þetta er alveg nýtt að ráðherra útdeili titlum með þessum hætti og ég þakka ráðherranum fyrir það. Ég útnefni alveg sérstaka menn í þessu skyni og ég þakka honum fyrir það. Í annan stað ætla ég að segja að það er alveg rétt að það verður að taka einhverja peninga til rekstrar þegar verið er að byggja en þessi sjóður er ekki til byggingar. Hann er til þess að gera við hús. Við erum með nokkur hús sem eru léleg, illa farin og næstum að segja ónýt. Þar er um að ræða Þjóðskjalasafn, Þjóðminjasafn og Þjóðleikhúsið að hluta til. Það verður að fara í þessar framkvæmdir, það verður að fara í þessar endurbætur, annars verður að loka þessum húsum. Þess vegna á að nota þennan sjóð í þau verk og gera um það áætlanir og þess vegna er vitlaust að taka þennan sjóð í rekstur. Það er það grundvallaratriði sem ég lagði áherslu á hér áðan sem ég heyrði að hæstv. fjmrh. tók ekki eftir eða a.m.k. samþykkti ekki og þó veitti hann mér þennan væntanlega athyglisverða og umdeilda titil hér áðan.