Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur tilkynning frá þingflokki Frjálslynda flokksins um að í stað Sverris Hermannssonar taki Guðjón Arnar Kristjánsson sæti í allshn. Skoðast það samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti vill geta þess varðandi þinghald í dag að ráð er fyrir því gert að fram fari atkvæðagreiðsla að loknu matarhléi, um hálftvöleytið, til að ganga frá afbrigðum. Enn fremur er reiknað með því að frekari atkvæðagreiðslur verði þegar líða tekur á daginn, aftur um afbrigði. Ég bið hv. þm. að vera því viðbúna með jafnvel stuttum fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 og er það frá meiri hluta fjárln. Mikil umskipti hafa orðið í íslenskum þjóðarbúskap á þessu ári. Eftir því sem á árið hefur liðið hafa birst æ skýrari merki um samdrátt í þjóðarbúskapnum og er það eftir að vaxtarskeið sem á undanförnum árum hefur staðið yfir kemur til loka. Til marks um það er áætlað að þjóðarútgjöld í heild dragist saman um 3% á þessu ári og spáð er rúmlega 3% samdrætti á næsta ári. Samkvæmt þessu minnka þjóðarútgjöld um 6% samanlagt á umræddum árum. Landsframleiðslan breytist minna því að innflutningur á vöru og þjónustu dregst mest saman. Hagvöxtur er reyndar talinn verða 2,2% á þessu ári en hann kemur allur fram á fyrri hluta ársins og því er gert ráð fyrir samdrætti á síðari hluta þess. Í nýbirtri spá Þjóðhagsstofnunar er reiknað með 1% í samdrætti á næsta ári. Það virðist því enginn vafi á að samdráttur hefur tekið við af vaxtarskeiðinu. Slíkar tölur gefa e.t.v. takmarkaða mynd af niðursveiflunni og því getur verið gagnlegt að skoða hana einnig í sögulegu ljósi. Síðast var afturkippur í hagkerfinu á árunum 1992 og 1993. Þá drógust þjóðarútgjöld saman um nálægt 1,5% hvort árið eða samtals um 9%. Landsframleiðslan minnkaði hins vegar um 3,3% á árinu 1992 en jókst síðan lítillega árið eftir. Af þessu má sjá að lægðin í efnahagslífinu var nokkru dýpri á þessum árum en gert er ráð fyrir að verði nú. Ef litið er aðeins lengra aftur í tímann til niðursveiflunnar á árunum 1988 og 1989 kemur í ljós að þjóðarútgjöldin drógust þá saman um 5% og landsframleiðslan stóð nánast í stað. Þessi lægð var því grynnri en búist er við að hún verði á þessu og næsta ári. Svo geta menn borið saman þessi tímabil í huga sér, bæði eftir minni og með hliðsjón af því talnaefni sem hér hefur verið rakið. Margt hefur breyst í þjóðbúskapnum frá þessum samdráttartímum og að baki þeim liggja mismunandi ástæður. Engu að síður sýnir þetta efni að við stöndum frammi fyrir umtalsverðum vanda. Sá vandi er fyrst og fremst í efnahagslífi okkar og athafnalífi og ekki svo ýkja ólíkur að umfangi sem ég ræddi um á þeim árum er um var getið. Því skyldi engan undra að mikið hafi gengið á við fjárlagagerðina að þessu sinni. Breytt efnahagsleg skilyrði hafa einfaldlega leitt til viðbragða af hálfu stjórnvalda sem hafa birst í skattaaðgerðum sem kynntar voru í október og sparnaðar- og aðhaldsaðgerðum sem unnið hefur verið að undanfarna daga. Í þessu sambandi má rifja upp að haustið 1992 var einmitt farið í víðtækar ríkisfjármálaráðstafanir og fyrir vikið breyttist fjárlagafrv. verulega í meðförum þingsins. Þar var bæði um sparnaðarátak að ræða og örvandi aðgerðir fyrir athafnalífið. Ég ætla ekki að fara nánar út í slíkan samanburð enda aðstæður öðruvísi nú en þá, ekki síst að því er varðar aðdragandann. Meginatriðið er hins vegar að þetta eru eðlileg viðbrögð af hálfu stjórnvalda við stórfelldum breytingum á efnahagslegum skilyrðum. Einnig er ástæða til að vekja athygli á því að efnahagsleg skilyrði eru ekki aðeins lakari en áður var gert ráð fyrir heldur jafnframt óvissari. Aukin óvissa verður bæði rakin til atburða innan lands og ekki síður utan þess. Spenna í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl., stríðið í Afganistan og átökin fyrir botni Miðjarðarhafs geta birst í óvæntum myndum í efnahagsmálum á alþjóðavettvangi. Hér innan lands er óneitanlega mikil óvissa um efnahagshorfur sem m.a. stafa af óstöðugleika á gjaldeyrismörkuðum og óvissu um hvort launalið kjarasamninga verður sagt upp í byrjun næsta árs. Því er erfitt að henda reiður á verðlagshorfum eins og mikill munur á verðbólguspám gefur til kynna. Þjóðhagsstofnun reiknar t.d. með að verðbólgan milli áranna 2001 og 2002 verði 6,1% og um 3,5% frá upphafi til loka ársins 2002 sem er svipað og Seðlabankinn spáir en Landsbankinn spáir aftur á móti 6,7% verðbólgu milli umræddra ára og 4,9% frá upphafi til loka ársins í nýútgefnu riti sínu. Þessi óvissa gerir hagstjórn erfiðari og veldur því að menn verða að hafa góðar gætur á framvindunni á næstu mánuðum til að geta gripið inn í ef frekari tilefni verða til slíks. Þrátt fyrir þessa óvissu má færa sterk rök fyrir því að efnahagsniðursveiflan verði skammvinn. Þannig er reiknað með að efnahagslífið rétti úr kútnum þegar kemur fram á árið 2003. Hagvöxtur verði þá því sem næst 3% ef ráðist verður í áformaðar virkjunarframkvæmdir en ella um 1% minni. Ef þessar spár ganga eftir fylgir hagsveiflan hér á landi í mikilvægum atriðum hinni alþjóðlegu sveiflu þótt flest bendi til að dýfan hér á landi verði nokkru dýpri og standi e.t.v. nokkrum mánuðum lengur. Þetta stafar af því að fyrir utan erfiðari ytri skilyrði er óhjákvæmilegt að þjóðarbúið lagi útgjöld sín að tekjum til að minnka viðskiptahallann og skapa þannig traustari grunn fyrir stöðugleika og jafnvægi í efnahagslífinu í næstu framtíð. Enginn vafi er á því að viðskiptahallinn hefur verið okkar helsta vandamál í efnahagsmálum á undanförnum árum. Hallinn náði hámarki í fyrra. Þá var hann 67 milljarðar kr. en það samsvarar 10% af landsframleiðslunni. Endurskoðaðar spár um þetta sýna að búast má við helmingi minni halla á næsta ári, um 5% af landsframleiðslu eða um 38 milljarða kr. Þarna er því í sjónmáli mikilsverður árangur. Fyrirtæki og heimili taka á sig mestan hluta samdráttar í viðskiptahallanum. Útgjöld heimila og fjárfesting fyrirtækja minnkar verulega á þessu ári og því næsta. Mikilvægt er að ríkissjóður leggist á sveif með einkaaðilum í þessu efni eins fast og unnt er miðað við núverandi horfur í þjóðarbúskapnum. Þessu hefur verið beitt og ég hef lagt áherslu á það í starfi fjárln. á síðustu vikum í góðri samvinnu við ríkisstjórn og aðra aðila. Þetta endurspeglast í þeim tillögum sem meiri hluti fjárln. leggur fram og eru það umtalsverðar ráðstafanir sem gerðar eru og birtast nú hvað skýrast í þeim tillögum sem koma fram við 3. umr. og líka með tilvísun til þeirrar umræðu og tillagna sem komu fram við 2. umr. Ég mun á eftir lýsa þeim brtt. nánar en þær liggja einnig fyrir í þingskjölum í þinginu. Ég tel að fjárln. Alþingis og Alþingi hafi með þessum hætti lagt sitt af mörkum til að efla stöðugleika í þjóðfélaginu og senda skýr skilaboð til atvinnulífsins, til markaðarins, til félaga og heimila og einstaklinga til þess að sem fyrst verði komist úr úr þeirri tímabundnu lægð sem búast má við í efnahagsmálum og við komumst svo skjótt sem verða má til vaxtar og framfara að nýju. Ég vík nú að nál. meiri hluta fjárln. en fjárln. hefur haft fjárlagafrv. til athugunar frá því að 2. umr. fór fram 27. nóvember sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn B-hluta stofnana, þ.e. Ríkisútvarps og Íbúðalánasjóðs. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar og efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frv. og horfur í þjóðarbúskapnum. Í nefndarálitinu er fyrst og fremst gerð grein fyrir meginbreytingum sem varða tekjuhlið frv. Þá er einnig gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að gerðar verði á sundurliðunum 2--4. Að lokum er gerð grein fyrir breytingum sem lagt er til að verði gerðar á 5. og 6. gr. frv. Mun ég nú gera grein fyrir helstu breytingum sem meiri hluti fjárln. leggur til að gerðar verði á 7. gr. frumvarpsins. Þar er nýr liður sem fjallar um að selja mannvirki á jörðinni Kópareykjum, Borgarfjarðarsveit, Borgarfjarðarsýslu. Einnig er tillaga við 7. gr. um að liður 3.16 falli brott og liður 3.9 orðist svo: ,,Að selja íbúðarblokk við Kópavogsbraut, sem nú er nýtt fyrir fatlaða, ásamt landspildum í nágrenni hennar, og ráðstafa hluta af andvirðinu til að koma upp þremur sambýlum fyrir fatlaða og til uppbyggingar á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi.`` Enn fremur eru við 7. gr. nýir liðir, 3.19--3.22, sem orðist svo: ,,Að selja eignarhlut ríkisins í fasteignum á Varmalandi í Borgarfirði sem nýttar hafa verið fyrir starfsemi Kennaraháskóla Íslands og verja andvirðinu til nýbyggingar skólans. Að selja eignarhlut ríkisins í fasteigninni Eskihlíð 5, Sauðárkróki. Að selja eignarhlut ríkisins í heilsugæsluseli að Helluhrauni 17, Mývatnssveit, og kaupa eða leigja annað hentugra. Að selja eignarhlut ríkisins í Rauðarárstíg 31 og verja andvirði sölunnar til uppbyggingar á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi.`` Við 7. gr. er einnig tillaga um að liður 4.15 orðist svo: ,,Að selja jörðina Kvígsstaði, Borgarfjarðarsveit, Borgarfjarðarsýslu.`` Og liður 4.21 orðist svo: ,,Að selja jörðina Bárustaði, Borgarfjarðarsveit, Borgarfjarðarsýslu.`` Ég les hér einnig allnokkra nýja liði við 7. gr., 4.38--4.51, sem orðist svo: ,,Að selja jörðina Tjaldbúðir, Staðarsveit, Snæfellsnessýslu. Að selja jörðina Kolfreyju, Fáskrúðsfjarðarhreppi, Norður-Múlasýslu. Að selja hluta af jörðinni Dalir II, Fáskrúðsfjarðarhreppi, Suður-Múlasýslu. Að selja hluta af jörðinni Stað í Staðardal, Hólmavíkurhreppi, Strandasýslu. Að selja hluta af jörðinni Knappstöðum í Fljótum, Skagafirði, Skagafjarðarsýslu. Að selja hluta af jörðinni Brúum í Aðaldælahreppi, Suður-Þingeyjarsýslu. Að selja hluta af jörðinni Kirkjuferjuhjáleigu, Ölfusi, Árnessýslu. Að selja eða leigja um 277 ha landspildu í eigu ríkisins í Gerðahreppi norðan Sandgerðisvegar og sunnan Garðskagavegar sem ekki er nýtt í þágu varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. 
             Að selja jörðina Hvítsstaði í Borgarbyggð, Mýrasýslu. Að selja jörðina Flateyri, Fjarðabyggð, Suður-Múlasýslu. Að selja jörðina Framnes, Fjarðabyggð, Suð\-ur-Múla\-sýslu. 
             Að selja jörðina Hraun, Fjarðabyggð, Suður-Múlasýslu. 
             Að selja jörðina Sómastaðagerði, Fjarðabyggð, Suður-Múlasýslu. 
             Að selja jörðina Sómastaði, Fjarðabyggð, Suður-Múlasýslu.`` 
             Virðulegi forseti. Það er stöðugt gripið fram í fyrir mér hér úti í salnum og truflar það mál mitt. Má ég biðja um aðstoð forseta ef því heldur áfram. 
             
             
             
             
            

Þarf forseti að árétta þetta frekar?

Virðulegi forseti. Ég þakka góða aðstoð við ræðuhöldin. Ég held áfram að lesa og gera grein fyrir 7. gr. Liður 6.30 falli brott. Liður 6.1 orðist svo: ,,Að kaupa fasteignir fyrir Stjórnarráð Íslands á sk. stjórnarráðsreit við Arnarhvol í Reykjavík.`` Liður 6.3 orðist svo: ,,Að kaupa fasteignir sem nauðsynlegar eru vegna skipulags Menntaskólans í Reykjavík, og eru innan svæðis sem markast af Lækjargötu, Amtmannsstíg, Þingholtsstræti og Bókhlöðustíg.`` Liður 6.17 orðist svo: ,,Að kaupa húsnæði við Eiríksgötu fyrir starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss.`` Við 7. gr. eru enn fremur nýir liðir, 6.31--6.35, og orðist svo: ,,Að kaupa viðbótarhúsnæði fyrir Heilsugæsluna í Hafnarfirði. Að kaupa jörðina Galtastaði fram í Hróarstungu, Norður-Héraði, Norður-Múlasýslu. Að kaupa eignarhlut St. Fransiskusreglunnar í St. Fransiskusspítalanum, Stykkishólmi. Að kaupa eignarhlut Reykhólahrepps í Flatey á Breiðafirði og taka til þess nauðsynleg lán. Að kaupa eða leigja húsnæði fyrir heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu og taka til þess nauðsynleg lán.`` Þá bætist nýr liður við 7. gr. sem er 7.13 en þar segir: ,,Að lækka fjárheimildir á fjárlagaliðunum 996 Íslenska upplýsingasamfélagið hjá ráðuneytum, alls um 100 millj. kr., og færa þær inn á liðinn 09-481 Útgjöld samkvæmt heimildaákvæðum til að framfylgja tillögu um lækkun útgjalda í þeim verkefnum. Jafnframt að færa fjárheimildir á milli fjárlagaliðanna 996 Íslenska upplýsingasamfélagið hjá ráðuneytum og annarra fjárlagaliða eftir því sem við á vegna mótframlaga stofnana til verkefna á þessu sviði sem dregið verður úr eða fallið frá.`` Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir 7. gr. í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Virðulegi forseti. Ég geri þá grein fyrir og skýri einstakar brtt., mun þó ekki lesa þær allar heldur vísa til þingskjala sem liggja frammi. Ég vík að einstökum ráðuneytum og stofnunum þeirra en fyrst vil ég fara nokkrum orðum um þær brtt. sem gerðar eru hér við 3. umr. og varða æðstu stjórn ríkisins. Lagt er til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði lækkuð um 45,1 millj. kr. Þar er fyrst að geta Alþingis. Alþjóðasamstarf. Lagt er til að fjárveiting til alþjóðasamstarfs Alþingis hækki um 26,4 millj. kr. Tillagan er þríþætt. Í fyrsta lagi er um að ræða 15 millj. kr. tímabundna hækkun til að standa straum af útgjöldum við fjórar ráðstefnur og fundi á Íslandi en það eru þemaráðstefna Norðurlandaráðs, fundur þingmannanefndar EES og tveir norrænir samráðsfundir IPU sem eru alþjóðasamtök þingmanna. Í öðru lagi er um að ræða 4,6 millj. kr. tímabundna hækkun til að greiða hlut Íslands við að setja upp sýningu helgaða veiðimenningu Vestur-Norðurlanda og í þriðja lagi er um að ræða 6,8 millj. kr. hækkun til að mæta gengishækkunum umfram verðlagsforsendur fjárlaga vegna þátttökugjalda í alþjóðasamstarfi og ferðakostnaðar erlendis. Almennur rekstur. Lögð er til 2,4 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til að mæta útgjöldum við framkvæmd kjarasamnings við starfsmenn Alþingis. Jafnframt er lagt til að fjárveiting hækki um 1,5 millj. kr. til að mæta gengishækkunum umfram verðlagsforsendur fjárlaga við alþjóðasamstarf á vegum forseta og forsætisnefndar. Sérverkefni. Lögð er til 7 millj. kr. tímabundin hækkun framlags til verkefnis við skönnun eldri árganga Alþingistíðinda. Áætlun gerir ráð fyrir að myndað verði heillegt stafrænt og birtingarhæft yfirlit um öll skjöl Alþingis frá því að það var endurreist árið 1845. Þá er lagt til að fjárveiting hækki um 0,6 millj. kr. til að mæta gengishækkunum umfram verðlagsforsendur fjárlaga við rekstur Jónshúss og fræðimannsíbúðar í Kaupmannahöfn. Lagt er til að framlag til reksturs fasteigna lækki um 10 millj. kr. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnar um aukið aðhald í útgjöldum. Undir liðnum Fasteignir er lögð til 23 millj. kr. tímabundin lækkun framlags til viðgerða á Alþingishúsinu. Er þá miðað við að tengingu Skála við Alþingishús verði frestað og ekki ráðist í breytingar innan dyra í Alþingishúsinu. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnar um aukið aðhald í ríkisútgjöldum. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundna lækkun framlags til breytinga í Alþingishúsinu. Er þá miðað við að tengingu Skála við Alþingishús verði frestað og ekki ráðist í breytingar innan dyra í Alþingishúsinu. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnar um aukið aðhald í útgjöldum. Ég vík þá að forsætisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild ráðuneytisins verði lækkuð um 254 millj. kr. Til að leiðrétta stöðu fjárlagaliða vegna mótframlaga ráðuneytisins til verkefna íslenska upplýsingasamfélagsins er lagt til að 3 millj. kr. millifærist af þessum lið þannig að 1,5 millj. kr. færist á lið 01-251 Þjóðmenningarhúsið og 1,5 millj. kr. á lið 01-902 Þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Lagt er til að framlag til nýbygginga fyrir Stjórnarráðið lækki um 200 millj. kr. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þjóðmenningarhúsið. Á þennan lið millifærast 1,5 millj. kr. af lið 01-190 Ýmis verkefni til að leiðrétta stöðu fjárlagaliða vegna mótframlaga ráðuneytisins til verkefna íslenska upplýsingasamfélagsins eins og að framan greinir. Vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn. Gerð er tillaga um að framlag til framkvæmda við vestnorrænt menningarhús í Kaupmannahöfn lækki tímabundið um 54 millj. kr. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum. Til að leiðrétta stöðu fjárlagaliða vegna mótframlaga ráðuneytisins til verkefna íslenska upplýsingasamfélagsins er lagt til að 1,5 millj. kr. millifærist á þennan lið af lið 01-190 Ýmis verkefni. Þá eru gerðar tillögur er varða menntamálaráðuneytið. Lagt er til að fjárheimild menntamálaráðuneytis verði lækkuð um 159,3 millj. kr. Háskóli Íslands. Lagt er til að framlag til rannsókna lækki um 25 millj. kr. og er því áætlað fyrir 55 millj. kr. tímabundinni hækkun til rannsókna í skólanum frá fjárlögum yfirstandandi árs í stað 80 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu. Í fjáraukalögum fyrir árið 2001 er farið fram á 80 millj. kr. framlag til rannsókna í skólanum. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í ríkisútgjöldum. Ég vil þá í nokkrum orðum gera grein fyrir breytingartillögum undir liðnum 1.13 Háskólasjóður. Lagt er til að framlag til Háskóla Íslands vegna sóknargjalda verði lækkað um 4 millj. kr. frá frumvarpinu en þar er gert ráð fyrir 14,9 millj. kr. hækkun á þessu viðfangsefni. Skv. 2. gr. laga nr. 91/1987 er framlagið reiknað sem tiltekin fjárhæð fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári. Í greininni er jafnframt kveðið á um að sóknargjaldið hækki í samræmi við hækkanir á meðaltekjuskattsstofni milli næstliðinna tveggja ára. Þar sem framlag til þessarar starfsemi hefur verið hækkað að fullu miðað við launabreytingar milli ára hefur það hækkað umfram almennar verðlagshækkanir sem gert hefur verið ráð fyrir í framlögum til rekstrarverkefna í fjárlögum um árabil. Þá hefur ekki heldur verið dregið úr hækkunum á framlaginu þau ár sem fjárlög hafa gert ráð fyrir hagræðingu í rekstri ríkisstofnana og sjálfseignarstofnana sem ríkið greiðir framlög til. Í frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem lagt hefur verið fram á Alþingi er lögð til breyting á tilvitnaðri grein laganna fyrir árið 2002 á þann veg að fjárhæð fyrir hvern einstakling verði óbreytt frá árinu 2001. Framlagið hækkar þó sem nemur áætlaðri fjölgun einstaklinga milli ára en hún er talin verða 1%. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Ég vík þá að Byggingarframkvæmdum og tækjakaupum. Lagt er til að fyrirhuguðum 400 millj. kr. framkvæmdum við Náttúrufræðihús sem miðað var við að hæfust á miðju ári 2002 verði seinkað þannig að framkvæmt verði fyrir 200 millj. kr. á árinu. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Framhaldsskólar, stofnkostnaður. Bygg\-ing\-ar\-fram\-kvæmd\-ir, óskipt. Lagt er til að frestað verði fyrirhuguðum framkvæmdum við framhaldsskóla að fjárhæð 100 millj. kr. og nema byggingarframkvæmdir við framhaldsskóla þá 372 millj. kr. á árinu 2002. Skipting framlagsins er sýnd í breytingartillögum meiri hlutans. Lagt er til að framlag til leigugreiðslu framhaldsskóla til Fasteigna ríkisins og Fasteigna framhaldsskóla, sem ganga til viðhalds skólahúsnæðis, lækki tímabundið um 75 millj. kr. Lækkunin hefur áhrif á framlög til allra framhaldsskólanna og er skipting fjárhæðarinnar á einstaka liði fjárlaga sýnd í sérstökum yfirlitum I í breytingartillögum meiri hlutans. Í frumvarpinu er áætlað fyrir 150 millj. kr. hækkun á milli ára og er því lagt til að helmingi þeirrar hækkunar verði frestað til ársins 2003. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þá vík ég að Kvikmyndaskoðun. Menntamálaráðuneytið hefur breytt reglugerð um Kvikmyndaskoðun, nr. 388/1995, sem áætlað er að leiði til þess að áætluð rekstrargjöld lækki um 1 millj. kr. og áætlaðar innheimtar ríkistekjur vegna kvikmyndaskoðunar lækki um sömu fjárhæð. Breytingin hefur því ekki áhrif á útgjöld ríkisins. Um Fornleifavernd ríkisins er gerð tillaga og lagt til að millifærðar verði 30 millj. kr. á þennan nýja lið í samræmi við ákvæði safnalaga. Þar af eru 20,6 millj. kr. millifærðar af Þjóðminjasafni Íslands, viðfangsefni 1.01, og 9,4 millj. kr. vegna launa minjavarða sem eru starfsmenn Fornleifaverndar ríkisins af viðfangsefni 1.10 Byggða- og minjasöfn. Þá er að geta tillagna er varða Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um fjárveitingu til þriggja verkefna sem alls nema 19 millj. kr. Í fyrsta lagi er lögð til 9 millj. kr. tímabundin fjárveiting til átaks í fjarvinnsluskrám safnsins í gagnagrunninn Sarp. Í öðru lagi er gerð tillaga um 6 millj. kr. tímabundna hækkun fjárveitingar til áframhaldandi rannsókna í Reykholti í Borgarfirði. Loks er gerð tillaga um 4 millj. kr. fjárveitingu til Þjóðminjasafnsins til að taka til varðveislu og skráningar málverkasafn Bjarna Jónssonar um íslenska sjávarhætti. Um lokagreiðslu er að ræða. Þá er lagt er til að millifærðar verði 20,6 millj. kr. af þessum lið á nýjan fjárlagalið, 02-901 Fornleifavernd ríkisins, í samræmi við ný safnalög. Byggða- og minjasöfn. Lagt er til að millifærðar verði 48,4 millj. kr. af liðnum. Annars vegar fara 9,4 millj. kr. á nýjan fjárlagalið Fornleifaverndar Íslands í samræmi við ákvæði nýrra safnalaga og hins vegar 39 millj. kr. á lið 02-918 Safnasjóður sem er nýr liður samkvæmt safnalögum sem samþykkt voru á síðasta löggjafarþingi. Ég vík að Safnasjóði. Lögð er til 58 millj. kr. fjárveiting sem er millifærð á þennan nýja lið samkvæmt safnalögum sem samþykkt voru á síðasta löggjafarþingi. Millifærðar eru 39 millj. kr. af lið 02-902 1.10 Þjóðminjasafn, byggða- og minjasöfn, 16 millj. kr. af liðnum 02-919 1.90 Söfn, ýmis framlög, og 3 millj. kr. af fjárlagalið umhverfisráðuneytsins, 14-190 1.59 Náttúrugripasöfn. Söfn, ýmis framlög. Lagt er til að liðurinn hækki um 3 millj. kr. Af fjárveitingunni eru 2 millj. kr. ætlaðar Sjávarsafninu á Norðurtanga, Ólafsvík, en gert var ráð fyrir 0,5 millj. kr. til þess við 2. umr. um frumvarpið. Þá er gert ráð fyrir 1 millj. kr. til varðveislu og viðhalds eikarbátsins Húna II. Hins vegar er lagt til að millifærðar verði 16 millj. kr. af þessum lið á nýjan fjárlagalið 02-918 Safnasjóður sem stofnað er til með nýjum safnalögum. Endurbótasjóður menningarstofnana. Lagt er til að fallið verði frá fyrirhuguðum 50 millj. kr. framkvæmdum á vegum Endurbótasjóðs. Nemur framlag úr ríkissjóði því 335 millj. kr. samanborið við 385 millj. kr. í frumvarpinu. Gerð er breytingartillaga við 6. gr. frumvarpsins um skerðingarákvæði. Skipting framlagsins kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Ríkisútvarpið, afnotagjöld. Lagt er til að framlag hækki um 250 millj. kr. vegna ákvörðunar um 7% hækkun á afnotagjöldum Ríkisútvarpsins. Afnotagjöldin færast um tekjuhlið fjárlaga og er ráðstafað til Ríkisútvarpsins. Hækka tekjur og gjöld um sömu fjárhæð og hefur breytingin því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Lagt er til að áætlað verði fyrir 1,7 millj. kr. meiri ríkistekjum af höfundarréttargjaldi sem innheimt er vegna flutnings tónverka við jarðarfarir. Innheimtan fer fram á vegum STEF í samræmi við 3. gr. reglna nr. 232/1974. Tekjur af gjaldinu námu rúmlega 2,7 millj. kr. á árinu 2000 og er því lagt til að áætlað verði fyrir sömu fjárhæðum á árinu 2002. Breytingin hefur ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þá er að geta þriggja liða undir menntamálaráðuneyti 02-982 Listir, framlög. Liður 1.83 Samningur við Menningarborgarsjóð. Lagt er til að 5 millj. kr. framlag til samnings við Menningarborgarsjóð á viðfangsefni 1.83 verði millifært yfir á nýtt viðfangsefni, 1.84, með sama heiti. Vegna mistaka var framlagið fært á lið 1.83 sem hefur í fjárlögum og bókhaldi staðið fyrir önnur verkefni. Listir. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. framlag til Rannsóknastofnunar í helgisiðum í Skálholti. Óskipt fé liðarins lækkar um sömu fjárhæð. Farið er fram á 17 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar menningarmiðstöðva á Austurlandi í samræmi við viljayfirlýsingu menntamálaráðherra og formanns Sambands sveitarfélaga á Austurlandi í tengslum við undirritun samnings milli ríkis og sveitarfélaga í landsfjórðungnum um að efla þar menningarstarf og beina stuðningi ríkis og sveitarfélaga þar í einn farveg. Undir lið 983 1.10 Fræðistörf er gerð tillaga um 1,5 millj. kr. framlag af liðnum til Margrétar Hermanns Auðardóttur vegna rannsókna í Herjólfsdal. Ýmis framlög. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. framlag til framkvæmda á Laugarbrekku undir Jökli til að minnast Guðríðar Þorbjarnardóttur. Er þá lokið greinargerð minni um það er varðar menntamálaráðuneytið og vík ég næst að utanríkisráðuneytinu. Utanríkisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild utanríkisráðuneytisins verði lækkuð um 43,4 millj. kr. Ég vík fyrst að nokkrum þáttum er snerta sýslumanninn á Keflavíkurflugvelli. Lagt er til að fjármögnunarliðurinn Greitt úr ríkissjóði hækki um 67,6 millj. kr. og á móti lækkar fjármögnunarliðurinn Innheimt af ríkistekjum um sömu fjárhæð. Um er að ræða breytingu á fjárreiðum þar sem tekjur af vopnaleitargjaldi hafa verið færðar á embættið, en nú er lagt til að þær verði færðar á Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli í samræmi við lög nr. 60/1998, um loftferðir. Löggæsla á Keflavíkurflugvelli. Gerð er tillaga um 22 millj. kr. tímabundið framlag vegna aukins kostnaðar í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. Um er að ræða kostnað vegna aukins eftirlits á varnarsvæðum. Þá er gerð tillaga um sértekjur embættisins á þann veg að þær hækki um 137,6 millj. kr. vegna útseldrar þjónustu við vopnaleit hjá embættinu. Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli hefur falið embættinu að framkvæma vopnaleitina samkvæmt samningi og hækka því sértekjur embættisins. Útgjöldunum er mætt með jafnháum tekjum af vopnaleitargjaldi á tekjuhlið fjárlaga. Í fjárlögum 2001 var áætlað að vopnaleitargjaldið skilaði 67,6 millj. kr., miðað við 125 kr. á farþega sem fer um Keflavíkurflugvöll, en nú er gert ráð fyrir að gjaldið verði hækkað og skili á árinu 2002 137,6 millj. kr. og verði 300 kr. á farþega. Hækkunin er til að mæta kostnaði við aukna vopnaleit í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum í september. Um er að ræða greiðslur frá Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli fyrir vopnaleit sem framkvæmd er hjá embættinu. Loks er lagt til breytt heiti á viðfangsefninu. Vík ég þá næst að Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli. Þar er lagt til að fjárheimild stofnunarinnar hækki um 137,6 millj. kr. vegna aðkeyptrar þjónustu við vopnaleit hjá sýslumanni á Keflavíkurflugvelli. Stofnunin hefur falið embættinu að framkvæma vopnaleitina samkvæmt samningi og koma því fram auknar sértekjur hjá sýslumanninum á Keflavíkurflugvelli. Útgjöldum er mætt með jafnháum tekjum af vopnaleitargjaldi á tekjuhlið fjárlaga. Í fjárlögum 2001 var áætlað að vopnaleitargjald skilaði 67,6 millj. kr., miðað við 125 kr. á farþega sem fer um Keflavíkurflugvöll, en nú er gert ráð fyrir að gjaldið verði hækkað og skili á árinu 2002 137,6 millj. kr. og verði 300 kr. á farþega, eins og áður var getið. Hækkunin er til þess að mæta kostnaði við aukna vopnaleit í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum. Gjöld stofnunarinnar lækka um 20,4 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun um tekjur af lendingargjaldi er gert ráð fyrir að tekjurnar verði 531,2 millj. kr. árið 2002. Gert er ráð fyrir að lendingartonnum fækki um 20% vegna minni umferðar á árinu 2002. 25% hluti áætlaðra lendingargjalda sem runnu til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar í B-hluta fer nú í að greiða niður skuldir Flugmálastjórnar og færist sem viðskiptahreyfing í fjárlögum fyrir árið 2002. Miðað við 531,2 millj. kr. tekjur er sá hluti 132,8 millj. kr. Hins vegar eru tekjur stofnunarinnar skertar vegna hagræðingar og samtals verður því viðskiptahreyfingin 113,9 millj. kr. Íslensk friðargæsla. Lögð er til tímabundin lækkun framlags um 45 millj. kr. á viðfangsefnið. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Landbúnaðarráðuneytið. Lagt er til að fjárheimild landbúnaðarráðuneytis verði lækkuð um 9 millj. kr. Lögð er til 5 millj. kr. lækkun framlags til framkvæmdanefndar búvörusamninga. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lögð er til 3 millj. kr. lækkun framlags til verðlagsnefndar landbúnaðarafurða. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Ýmis verkefni. Lögð er til 1 millj. kr. lækkun safnliðarins. Sundurliðun var sýnd í sérstökum yfirlitum III í breytingartillögum meiri hlutans við 2. umr. um frumvarpið. Fjárveiting til einstakra verkefna helst óbreytt en óskipt fé lækkar. Aðfangaeftirlit ríkisins. Lögð er til 1,5 millj. kr. lækkun á framlagi. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Skógrækt ríkisins. Þar er lagt til að veitt verði 8 millj. kr. tímabundið framlag til Skógræktar ríkisins. Fjárþörf þessi er til komin vegna þess að Skógræktin þarf að aðlaga rekstur sinn úrskurði samkeppnisráðs nr. 33/1999. Í úrskurðinum kemur fram að stofnunin skuli hætta framleiðslu skógarplantna. Fjárveitingin kemur í stað tekna af sölu plantna og er áformað að hún lækki um 2 millj. kr. á ári til ársins 2005. Hvað varðar Jarðasjóð og Jarðeignir ríkisins er gerð tillaga um 6,5 millj. kr. lækkun á framlagi. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Sjávarútvegsráðuneytið. Lagt er til að fjárheimild sjávarútvegsráðuneytisins verði hækkuð um 71 millj. kr. Ýmis verkefni. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til könnunar á hagkvæmni kalkþörungavinnslu í Arnarfirði annars vegar og Húnaflóa hins vegar, 5 millj. kr. á hvorn stað. Hafrannsóknastofnunin. Lagt er til að fjárveiting til stofnunarinnar verði hækkuð um 10 millj. kr. vegna verðhækkana á eldsneyti. Undanfarin missiri hefur eldsneyti sem notað er til að knýja rannsóknarskip Hafrannsóknastofnunarinnar hækkað mikið í verði. Þessar verðhækkanir stafa að stórum hluta af þróun olíuverðs á alþjóðamörkuðum en í þeim gætir einnig áhrifa af lækkandi gengi íslensku krónunnar. Lagt er til að fjárveiting stofnunarinnar verði verðbætt á næsta ári í ljósi framangreinds en einnig í ljósi spár efnahagsdeildar OECD um 3,8% lækkun á innflutningsverði hráolíu á árinu 2002. Settur hefur verið upp sérstakur kostnaðarútreikningur vegna eldsneytis fyrir bæði Hafrannsóknastofnunina og Landhelgisgæsluna. Reikningurinn er útfærður þannig að fari olíuverð lækkandi miðað við forsendur fjárlaga fyrir árið 2002 verður ávinningurinn reiknaður mánaðarlega hjá þessum stofnunum með hliðsjón af olíunotkun. Það verður síðan á ábyrgð stofnananna að verðlagsávinningurinn verði ekki notaður í aðra starfsemi heldur skili hann sér í samsvarandi afgangi á fjárheimildum í árslok. Fari eldsneytisverð hins vegar hækkandi miðað við forsendur fjárlaga fyrir árið 2002 færist tapið á sama hátt á reikninginn og skýrir þá útgjöld umfram fjárheimildir í árslok sem því nemur. Slík umframútgjöld kunna þá að koma til skoðunar við árlegan undirbúning fjárlaga en þó er gert ráð fyrir að stofnanirnar hafi nokkurt svigrúm til sveiflujöfnunar á eldsneytiskostnaði milli ára eða nýti afganginn frá fyrri árum. Viðhald rannsóknaskipa. Lagt er til að 25 millj. kr. framlag í frumvarpinu til viðgerða á rannsóknarskipinu Bjarna Sæmundssyni falli niður þar sem hluta af viðgerð skipsins verður frestað. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lagt er til að tekjur Fiskistofu verði auknar um 50 millj. kr. og bein framlög úr ríkissjóði til stofnunarinnar lækki að sama skapi. Áformað er að hækka veiðieftirlitsgjald þannig að það standi að fullu undir kostnaði við veiðieftirlit Fiskistofu. Þetta er liður í tillögum ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þróunarsjóður sjávarútvegsins. Gert er ráð fyrir 76 millj. kr. hærri innheimtu ríkistekna af þróunarsjóðsgjöldum sem renna til sjóðsins. Samsvarandi hækkun verður gerð á tekjuhlið fjárlaga og hefur breytingin því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild dóms- og kirkjumálaráðuneytis verði lækkuð um 139,6 millj. kr. Lagt er til að 12 millj. kr. framlag til hugbúnaðargerðar og til kaupa á tækjum vegna Schengen-samstarfsins falli niður. Tillagan er liður í ákvörðun ríkis stjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Gerð er tillaga um að lækka framlag til Kirkjumálasjóðs um 8 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu en þar er gert ráð fyrir 11,8 millj. kr. hækkun. Framlagið er reiknað sem 11,3% af sóknargjöldum og lækkunin er í samræmi við tillögur á öðrum liðum fjárlaga um að dregið verði úr aukningu þessara framlaga. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lagt er til að Kirkjugarðasambandi Íslands verði veitt 3 millj. kr. tímabundið framlag til að hægt verði að halda áfram skráningu í fámennari sóknum landsins sem ekki hafa möguleika á því að greiða fyrir þá vinnu. Um er að ræða söfnun og skráningu legstaða- og söguupplýsinga í sóknum sem hafa færri en 500 gjaldendur, svo og kostnað við mælingu og gerð korta viðkomandi kirkjugarða. Verkefnið er unnið til að koma legstaðaskrám og uppdráttum af kirkjugörðum inn á vefinn sem ber nafnið gardur.is. Lagt er til að framlag til kirkjugarða vegna kirkjugarðsgjalds verði lækkað um 30,4 millj. kr. eða um sömu upphæð og gert var ráð fyrir að framlagið hækkaði í frumvarpinu. Skv. 39. gr. laga nr. 36/1993 er framlag til kirkjugarða reiknað sem tiltekin fjárhæð fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári. Í greininni er jafnframt kveðið á um að kirkjugarðsgjaldið hækki í samræmi við hækkanir á meðaltekjuskattsstofni milli næstliðinna tveggja ára. Þar sem framlag til þessarar starfsemi hefur verið hækkað að fullu miðað við launabreytingar milli ára hefur það hækkað umfram þær almennu verðlagshækkanir sem gert er ráð fyrir í framlögum til rekstrarverkefna í fjárlögum frá því að lögin voru sett árið 1993. Þá hefur ekki heldur verið dregið úr hækkunum á framlaginu þau ár sem fjárlög hafa gert ráð fyrir hagræðingu í rekstri ríkisstofnana og sjálfseignarstofnana. Í frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem lagt hefur verið fram á Alþingi er lögð til breyting á tilvitnaðri grein laganna fyrir árið 2002 á þann veg að fjárhæð fyrir hvern einstakling verði óbreytt frá árinu 2001. Framlagið hækkar þó sem nemur áætlaðri fjölgun einstaklinga milli ára en hún er talin verða um 1%. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aðhald í útgjöldum. Þá er gerð tillaga um framlag til Kirkjugarðasjóðs á þann veg að það lækki um 2,6 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frv. Framlagið er reiknað sem 8% hlutdeild í kirkjugarðsgjaldi og er lækkunin í samræmi við tillögu um að dregið verði úr útgjaldaaukningu kirkjugarða á viðfangsefni merkt 1.11 undir þessum lið fjárlaga. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnar um aukið aðhald. Þá er gerð tillaga um sóknargjöld, þ.e. sóknargjöld til þjóðkirkjunnar og til annarra trúfélaga. Lagt er til að framlag til þjóðkirkjunnar vegna sóknargjalda verði lækkað frá því sem gert er ráð fyrir í frv. en þar er gert ráð fyrir 104,7 millj. kr. til hækkunar á viðfangsefninu. Þá er lagt til að framlag til annarra trúfélaga vegna sóknargjalda verði lækkað um 6,1 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frv. en þar er gert ráð fyrir 14,8 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu. Skv. 2. gr. laga nr. 91/1987 er framlagið reiknað sem tiltekin fjárhæð fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári. Í greininni er jafnframt kveðið á um að sóknargjaldið hækki í samræmi við hækkanir á meðaltekjuskattsstofni milli næstliðinna tveggja ára. Þar sem framlag til þessarar starfsemi hefur verið hækkað að fullu miðað við launabreytingar milli ára hefur það hækkað umfram þær almennu verðlagshækkanir sem gert hefur verið ráð fyrir í framlögum til rekstrarverkefna í fjárlögum um árabil. Þá hefur ekki heldur verið dregið úr hækkunum á framlaginu þau ár sem fjárlög hafa gert ráð fyrir hagræðingu í rekstri ríkisstofnana og sjálfseignarstofnana. Í frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem lagt hefur verið fram á Alþingi er lögð til breyting á tilvitnaðri grein laganna fyrir árið 2002 á þann veg að fjárhæð fyrir hvern einstakling verði óbreytt frá árinu 2001. Framlagið hækkar þó sem nemur áætlaðri fjölgun einstaklinga milli ára en hún er talin verða um 1%. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þá er hér gerð tillaga um að lækka framlag til Jöfnunarsjóðs sókna um 13 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu en þar er gert ráð fyrir 19,4 millj. kr. til hækkunar. Framlagið er reiknað sem 18,5% af sóknargjöldum og er lækkunin í samræmi við tillögur á öðrum liðum fjárlaga um að dregið verði úr aukningu þessara framlaga. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þá er gerð tillaga um að fjárheimild félagsmálaráðuneytisins verði lækkuð um 234 millj. kr. Undir liðnum Heimili fyrir börn og unglinga eru veittar 10 millj. kr. í framlag til meðferðarheimilis Götusmiðjunnar að Árvöllum til að styrkja starfsemi heimilisins. Undir liðnum Málefni fatlaðra, Reykjavík, undir Almennur rekstur er lagt til að framlag til Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra í Reykjavík hækki um 25 millj. kr. vegna reksturs nýs sambýlis í samræmi við áform félagsmálaráðuneytis um styttingu biðlista. Jafnframt er lagt til að framlag til Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra í Reykjavík hækki um 25 millj. kr. til eflingar skammtímaþjónustu fyrir fatlaða í Reykjavík. Þá er með sama hætti vikið að Framkvæmdasjóði fatlaðra og lagt til að framlag til sjóðsins lækki um 25 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu en að fjárheimildin verði færð á lið 07-701 Málefni fatlaðra, Reykjavík og verði varið til eflingar skammtímaþjónustu fyrir fatlaða, eins og getið var hér að frama. Um Atvinnuleysistryggingasjóð eru gerðar tillögur og lagt til að 250 millj. kr. sem eru vaxtatekjur úr Atvinnuleysistryggingasjóði af inneign markaðra tekna verði færðar á sjóðinn í samræmi við framsetningu í ríkisreikningi. Endurskoðuð áætlun um vexti af inneign sjóðsins af mörkuðum tekjum leiðir í ljós að þær verða mun hærri en áætlað var í frumvarpinu. Lagt er til að 10 millj. kr. vaxtatekjur Tryggingasjóðs sjálfstætt starfandi einstaklinga af inneign markaðra tekna verði færðar á sjóðinn í samræmi við framsetningu ríkisreiknings. Þá eru gerðar tillögur undir liðnum Fæðingarorlof og vikið þar að tveimur liðum, 1.01 Umsýslukostnaði Tryggingastofnunar ríkisins og 1.11 Fæðingarorlofssjóði. Lagt er til að 48 millj. kr. fjárveiting renni til rekstrarkostnaðar Fæðingarorlofssjóðs og að hún verði millifærð af tilfærsluframlagi sjóðsins, viðfangsefni 1.11, á rekstrarviðfangsefni, 1.01. Samkvæmt lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, sér Tryggingastofnun ríkisins um vörslu sjóðsins, reikningshald hans og afgreiðslu í umboði félagsmálaráðherra. Áætlunin er byggð á mati Ríkisendurskoðunar sem telur að kostnaður Tryggingastofnunar árið 2002 nemi 48 millj. kr. vegna launakostnaðar, viðhalds hugbúnaðar og hlutdeildar í föstum kostnaði. Undir liðnum Félagsmál, ýmis starfsemi er undirliðurinn Móttaka flóttamannahópa. Lögð er til 10 millj. kr. lækkun á framlagi til móttöku flóttamannahópa sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Undir liðnum Ýmis framlög er gerð tillaga um að 1 millj. kr. fari til fjárveitingar til foreldra hreyfihamlaðs drengs til lyftukaupa á heimili fjölskyldunnar. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis verði lækkuð um 106,9 millj. kr. Ég vík hér fyrst að Tryggingastofnun ríkisins. Óskað er eftir að 48 millj. kr. verði færðar af liðnum 07-989 1.01 Umsýslukostnaður til greiðslu umsýslukostnaðar Tryggingastofnunar ríkisins vegna starfsemi Fæðingarorlofssjóðs árið 2002. Samkvæmt lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, sér Tryggingastofnun ríkisins um vörslu sjóðsins, reikningshald hans og afgreiðslu í umboði félagsmálaráðherra. Áætlunin er byggð á mati Ríkisendurskoðunar sem telur að kostnaður Tryggingastofnunar árið 2002 nemi 48 millj. kr. vegna launakostnaðar, viðhalds hugbúnaðar og hlutdeildar í föstum kostnaði. Tekjur og gjöld Tryggingastofnunar hækka um sömu fjárhæð þar sem kostnaðurinn er greiddur af tekjum Fæðingarorlofssjóðs. Ég vík þá að bótum samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Þar er liðurinn 1.51 Uppbætur. Lagt er til veitt verði heimild til að fjölga dvalarrýmum á Hornafirði um tvö og að kostnaður við það verði 3,2 millj. kr. Viðræður standa yfir við Hornafjörð um fyrirkomulag heilsugæslu- og öldrunarþjónustu í Austur-Skaftafellssýslu. Lög um reynslusveitarfélög falla úr gildi um næstu áramót og samningur við Hornafjörð sem gerður er á grundvelli þeirra laga. Markmið nýs samnings er að efla stjórn sveitarfélagsins á málaflokknum, laga stjórnsýsluna betur að staðbundnum aðstæðum, bæta þjónustu við íbúana og nýta betur fjármagn hins opinbera. Í samningsdrögum er gert ráð fyrir að framlag hækki um 3,2 millj. kr. vegna fjölgunar um tvö dvalarrými. Enn fremur er áformuð framtíðaruppbygging öldrunarþjónustu á svæðinu, en áætlanir eru um að byggja við hjúkrunarheimilið. Undir liðnum Sjúkratryggingar er liðurinn Lækniskostnaður. Þar er lögð til 160 millj. kr. lækkun sjúkratrygginga vegna áforma um afnám 5.000 kr. þaks á hverja komu til sérfræðilæknis. Eftir sem áður verða heildarþök vegna lækniskostnaðar óbreytt. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Varðandi lið 1.15 Lyf er lögð til 310 millj. kr. lækkun lyfjaútgjalda vegna breytinga á greiðsluþátttöku lyfja. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald. Tillögur eru gerðar um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands og er lagt til að rekstrargrunnur stofnunarinnar verði hækkaður um 6 millj. kr. vegna aukinna verkefna. Hér er um að ræða kostnað við læknisþjónustu og ráðningu heyrnarfræðings til að hægt verði að bæta afgreiðslu heyrnartækja og auka þjónustu við landsbyggðina. Hins vegar er lagt til að 57,9 millj. kr. framlag undir þessum lið sem varið hefur verið til að greiða niður hjálpartæki vegna heyrnar- og talmeina verði fært á lið 08-399 1.55 Niðurgreiðsla hjálpartækja vegna heyrnar- og talmeina. Heilbrigðisráðherra hefur lagt fram frumvarp á Alþingi þar sem lagt er til að heimilt verði að veita einkaaðilum rekstrarleyfi til að annast tiltekna þjónustu við heyrnarskerta og heyrnarlausa. Neytendur njóta sömu greiðsluþátttöku ríkis við kaup á hjálpartækjum án tillits til þess hvert þeir kjósa að beina viðskiptum sínum. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Gerð er tillaga um 8,8 millj. kr. fjárveitingu til að mæta kostnaði við bakvaktir lækna við sjúkraflugsvakt á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Fyrr á þessu ári var gerður samningur við Flugfélag Íslands um rekstur sjúkraflugs á Norður- og Austurlandi. Með honum tryggir Flugfélag Íslands þjónustu á svæðinu allan sólarhringinn út frá Akureyri. Með samningnum er sett á fót miðstöð sjúkraflugs á Akureyri og starfsemi Fjórðungssjúkrahússins efld. Til að bæta þjónustuna enn frekar er áformað að hefja bakvaktir lækna við Fjórðungssjúkrahúsið. Með þessari nýbreytni þarf starfandi læknir á svæðinu ekki lengur að fylgja sjúklingi í sjúkraflug og skilja héraðið eftir læknislaust. Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Lagt er til að veitt verði 30 millj. kr. framlag til að koma á þjónustusamningi við SÁÁ og er framlagið háð því skilyrði að samkomulag náist og þjónustusamningur verði undirritaður. Þá er farið fram á 20 millj. kr. framlag vegna fyrirhugaðs átaks á sviði geðheilbrigðismála. Geðsjúkdómar og geðraskanir eru á meðal algengustu sjúkdóma á Íslandi. Brýnt er að efla forvarnir á þessu sviði og þjónustu við þá sem haldnir eru þessum sjúkdómum. Einnig er farið fram á 20 millj. kr. framlag til sama málefnis á liðnum 08-500 Heilsugæslustöðvar, almennt. Landspítali -- háskólasjúkrahús. Lögð er til 200 millj. kr. hækkun framlags til styrktar reksturs sjúkrahússins. Er framlagið ætlað til að auðvelda frekari sérhæfingu og tryggja að reksturinn verði innan fjárheimilda árið 2002. Lögð er til 41,9 millj. kr. lækkun á framlagi til stofnframkvæmda Framkvæmdasjóðs aldraðra undir liðnum Stofnkostnaður og endurbætur. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Kostnaður samkvæmt lögum um farsóttir, sóttvarnir og ónæmi. Lagt er til að veitt verði 30 millj. kr. framlag til fjölþættra sýklavarna og er það til viðbótar 20 millj. kr. framlagi sem samþykkt var við 2. umr. um frumvarpið. Gert er ráð fyrir að birgðir af bóluefni verði auknar, viðbrögð við bráðameðferð efld og fræðsla meðal heilbrigðisstarfsmanna aukin. Einnig er gert ráð fyrir að Landspítali -- háskólasjúkrahús ráðist í endurbætur á aðstöðu og breyti forgangsröðun stofnkostnaðarverkefna í þessum tilgangi. Niðurgreiðsla hjálpartækja vegna heyrnar- og talmeina. Lagt er til að 57,9 millj. kr. framlag sem hefur verið til að greiða niður hjálpartæki vegna heyrnar- og talmeina verði fært á þetta nýja viðfangsefni 08-399 1.55 Niðurgreiðsla hjálpartækja vegna heyrnar- og talmeina. Heilbrigðisráðherra hefur lagt fram frumvarp á Alþingi þar sem lagt er til að heimilt verði að veita einkaaðilum rekstrarleyfi til að annast tiltekna þjónustu við heyrnarskerta og heyrnarlausa. Gert er ráð fyrir að neytendur njóti sömu greiðsluþátttöku ríkis við kaup á hjálpartækjum án tillits til þess hvert þeir kjósa að beina viðskiptum sínum. Jafnframt er lagt til að 12 millj. kr. framlagi verði varið til að draga úr biðlistum eftir hjálpartækjum fyrir heyrnarskerta. Reynslusveitarfélagið Akureyri. Hjúkrunarrými. Lagt er til að 41 millj. kr. komi til hækkunar framlags til að mæta kostnaði við breytingu 18 dvalarrýma í hjúkrunarrými. RAI-mat sýnir að það eru a.m.k. 18 einstaklingar sem vistast í þjónusturýmum á Hlíð og í Kjarnalundi sem ættu að vera í hjúkrunarrýmum. Lagt er til að greitt verði fyrir 18 hjúkrunarrými til viðbótar stofnunum Akureyrarbæjar og að frá því dragist jafnframt framlög til 18 þjónusturýma. Reynslusveitarfélagið Hornafjörður. Hjúkrunarrými. Við\-ræð\-ur standa yfir við sveitarfélagið Hornafjörð um þjónustusamning um heilsugæslu- og öldrunarþjónustu í Austur-Skaftafellssýslu. Lög um reynslusveitarfélög falla úr gildi um næstu áramót og samningur við Hornafjörð sem gerður er á grundvelli þeirra laga. Markmið nýs samnings er að efla stjórn sveitarfélagsins á málaflokknum, laga stjórnsýsluna betur að staðbundnum aðstæðum, bæta þjónustu við íbúana og nýta betur fjármagn hins opinbera. Áformað er að gera þjónustusamning um heilsugæslu- og öldrunarþjónustu á svæðinu. Í samningsdrögum er áætluð hækkun daggjalds í öldrunarþjónustu samtals 5,2 millj. kr. miðað við 26 hjúkrunarrými. Er tekið mið af daggjaldataxta til annarra hjúkrunarheimila samkvæmt RAI-hjúkrunarþyngdarstuðli. Í samningsdrögum er enn fremur áformuð framtíðaruppbygging öldrunarþjónustu á svæðinu, en áætlanir eru um að byggja við hjúkrunarheimilið. Hjúkrunarheimili. Almennur rekstur. Lagt er til 20 millj. kr. framlag til að lagfæra daggjaldataxta þjónusturýma og/eða breyta þjónusturýmum í hjúkrunarrými. Heilsugæslustöðvar, almennt. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. framlag vegna fyrirhugaðs átaks á sviði geðheilbrigðismála, en eins og áður kom fram í máli mínu eru geðsjúkdómar og geðraskanir meðal algengustu sjúkdóma á Íslandi. Brýnt er að efla forvarnir á þessu sviði sem og þjónustu við þá sem eru haldnir þessum sjúkdómum. Einnig er farið fram á 20 millj. kr. framlag til sama verkefnis á liðnum 08-370 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Þá er lögð til 40 millj. kr. hækkun á komugjöldum til heilsugæslustöðva en þau hafa ekki verið hækkuð frá árinu 1996. Er gert ráð fyrir að útgjöld hækki um sömu fjárhæð og tekjurnar renni óskiptar til að styrkja rekstur heilsugæslustöðva, en nokkur rekstrarhalli er á heilsugæslunni í Reykjavík. Skipting þessarar fjárhæðar á heilsugæslustöðvarnar verður sýnd í sérstökum yfirlitum II í breytingartillögum meiri hlutans og verður færð á viðkomandi stofnanir í fjárlögum. Sjúkraflutningar. Veitt er 8,8 millj. kr. framlag til að ljúka samningum við sýslumannsembættið á Selfossi um sjúkraflutninga í Árnessýslu. Svæðið er víðfemt og eitt það umfangsmesta sem er í umsjón eins aðila. Fyrir liggja drög að nýjum samningi en hann er sambærilegur við aðra samninga um sjúkraflutninga. Fjármálaráðuneytið. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytisins verði lækkuð um 800 millj. kr. Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 680 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Sú lækkun er í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Lífeyrissjóður alþingismanna. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 15 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Sú lækkun er í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Lífeyrissjóður ráðherra. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 4 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Sú lækkun er í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 64 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Sú lækkun er í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Eftirlaunasjóður starfsmanna Útvegsbanka Íslands. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 11 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og er það í samræmi við endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Eftirlaun fyrrum bankastjóra Útvegsbanka Íslands. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 2 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Eftirlaun hæstaréttardómara. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 4 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Lífeyrissjóðir sveitarfélaga vegna samrekstrarstofnana. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 19 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Aðrar lífeyrisskuldbindingar og eftirlaun. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins lækki um 1 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Eru þessar lækkanir og tillögur sem hér voru lesnar að framan gerðar í samræmi eftir endurskoðun á áætlun um breytingar á gjaldfærðum lífeyrisskuldbindingum ríkissjóðs árið 2002. Fasteignamat ríkisins. Landskrá fasteigna. Lagt er til að fjárveiting til smíði Landskrár fasteigna lækki um 20 millj. kr. en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að framlagið hækki um sömu fjárhæð. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Þá vil ég koma að nokkrum orðum um fjárlagaliðinn 481 6.01 Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Lagt er til að fjárheimild liðarins verði lækkuð um 100 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Tillagan skýrist af áformum um lækkun útgjalda vegna verkefna á sviði íslenska upplýsingasamfélagsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veitt verði sérstakt framlag að fjárhæð 231,5 millj. kr. til þessara verkefna og að ýmsir fjárlagaliðir ráðuneyta leggi til mótframlög að fjárhæð 198,5 millj. kr. þannig að samtals verði 430 millj. kr. til ráðstöfunar. Fjárheimildirnar eru færðar á lið 996 Íslenska upplýsingasamfélagið hjá hverju ráðuneyti og eru verkefnin sem fá hlutdeild í sérstaka framlaginu valin af verkefnisstjórn átaksins um íslenska upplýsingasamfélagið. Ráðuneytin leggja fjárlagaliðnum til mótframlög af fjárheimildum viðkomandi stofnana sem nema a.m.k. helmingi kostnaðar fyrir utan verkefni sem teljast vera sameiginleg. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir að sérstakt framlag til verkefnanna verði lækkað um 100 millj. kr. Í heimildargrein er jafnframt gert ráð fyrir að lækkun fjárheimilda verði færð á liði 996 Íslenska upplýsingasamfélagið innan ársins þegar forgangsröð verkefna hefur verið endurskoðuð í ljósi þess að sérstaka framlagið verður minna. Er þá einnig gert ráð fyrir að mótframlög sem færð hafa verið milli liðanna og viðkomandi stofnana geti lækkað eða fallið niður. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Fasteignir ríkissjóðs. Rekstur fasteigna og Viðhald fasteigna. Lagt er til að sértekjur lækki um 75 millj. kr. á viðfangsefninu 1.11 Rekstur fasteigna. Á móti lækkar fjárheimild á viðfangsefni 5.21 Viðhald fasteigna um sömu fjárhæð. Tillagan felur í sér að veltuaukning stofnunarinnar verður minni en gert var ráð fyrir í frumvarpinu þar sem nú er fyrirhugað að farið verði hægar í sakirnar við að færa umsjón með fasteignum framhaldsskóla til stofnunarinnar. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Launa- og verðlagsmál. Gerð er tillaga um 300 millj. kr. hækkun á fjárheimild þessa liðar. Skýrist það af launahækkunum sjúkraliða umfram það sem gert hefur verið ráð fyrir í forsendum frumvarpsins en nýr kjarasamningu við stéttarfélag þeirra tók gildi 1. nóvember sl. Skipting á fjárheimildum til stofnana vegna kjarasamningsins er sýnd í sérstökum yfirlitum IV í breytingartillögum meiri hlutans en þar er gert ráð fyrir að nýtt verði 261,1 millj. kr. fjárheimild sem var fyrir hendi á þessum lið í frumvarpinu, auk hækkunarinnar sem fram kemur í tillögunni. Lagt er til að gerð verði almenn 1% hagræðingarkrafa til stjórnsýslustofnana ríkisins. Slík krafa skilar 180 millj. kr. lækkun rekstrarútgjalda umfram það sem þegar hefur verið lagt til í frumvarpinu. Skipting á lækkun fjárveitinga er sýnd í sérstökum yfirlitum V í breytingartillögum meiri hlutans. Lagt er til að fjárheimild samgönguráðuneytis verði lækkuð um 89 millj. kr. Ýmis verkefni. 1.44 Markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu. Farið er fram á 150 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár til markaðssóknar í ferðaþjónustu, bæði innan lands og erlendis. Í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. hefur orðið vart samdráttar í íslenskri ferðaþjónustu. Mikilvægt er að sporna við þessari þróun en ferðaþjónustan hefur skilað þjóðarbúinu vaxandi gjaldeyristekjum undanfarin ár. 1.45 Söfn tengd samgöngum og ferðaþjónustu. Veitt er 5 millj. kr. framlag til Norður-Siglingar á Húsavík til að styrkja rekstur, en eitt höfuðmarkmið félagsins er að kynna íslenska strandmenningu og varðveita ákveðna þætti hennar. Vegagerðin. 1.01 Yfirstjórn. Lögð er til 6 millj. kr. hækkun á liðnum. Vegna breytinga á lögum nr. 73/2001, um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi, sem samþykktar voru á Alþingi með gildistöku 1. september sl. er gert ráð fyrir að útgjöld Vegagerðarinnar vegna eftirlits og útgáfu rekstrarleyfa til sérleyfishafa hækki um 6 millj. kr. og verði samtals 9 millj. kr. á ári. Kostnaður af leyfisveitingunum er borinn uppi af leyfisgjöldum og hefur verið gert ráð fyrir tekjum vegna þeirra á tekjuhlið fjárlaga. 6.10 Nýframkvæmdir. Lögð er til 150 millj. kr. tímabundin lækkun á framlagi til nýframkvæmda umfram það sem þegar er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Siglingastofnun Íslands. 6.70 Hafnamannvirki. Lögð er til 100 millj. kr. tímabundin lækkun á framlagi til hafnamannvirkja umfram það sem þegar er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lagt er til að fjárheimild iðnaðarráðuneytis verði lækkuð um 110 millj. kr. Ýmis orkumál. 1.13 Hafsbotnsrannsóknir. Lögð er til 10 millj. kr. lækkun á framlagi vegna frestunar hafbotnsrannsókna en í frumvarpinu er 70 millj. kr. varið til verkefnisins. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Byggðastofnun. 6.41 Þátttaka í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni. Gerð er tillaga um niðurfellingu á 100 millj. kr. framlagi vegna þátttöku ríkissjóðs í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 300 millj. kr. til verkefnisins en það framlag hefur ekki verið nýtt nema að hluta undanfarin ár. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lagt er til að fjárheimild viðskiptaráðuneytis verði óbreytt. 1.01 Löggildingarstofa. Lögð er til 10 millj. kr. lækkun á framlögum ríkissjóðs til stofnunarinnar sem mætt verði með hærra hlutfalli ríkistekna sem innheimtar eru af notendum þjónustunnar. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. Lagt er til að fjárheimild umhverfisráðuneytis verði lækkuð um 152,5 millj. kr. Ýmis verkefni. 1.58 Náttúrugripasöfn. Í samræmi við safnalög er lagt til að 3 millj. kr. fjárveiting til náttúrugripasafna verði færð frá umhverfisráðuneyti til menntamálaráðuneytis á lið 02-918 Safnasjóður. Lagt er til að framlag til Ofanflóðasjóðs lækki tímabundið um 160 millj. kr. Tillagan er liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aukið aðhald í útgjöldum. 1.10 Náttúrustofa Neskaupstað. Lögð er til 3,5 millj. kr. fjárveiting til rannsókna á hreindýrastofninum. 1.12 Náttúrustofa Bolungarvík. Lögð er til 3,5 millj. kr. fjárveiting til áframhaldandi rannsókna á Hornstrandafriðlandi. 1.13 Náttúrustofa Stykkishólmi. Veitt er 3,5 millj. kr. fjárveiting til rannsókna á minkastofninum. Virðulegi forseti. Ég les ekki ýmis gögn sem hér eru til viðbótar, en það eru skýringar við breytingartillögur við sundurliðanir vegna B-hluta og C-hluta. Vil ég vísa þar til 5. og 6. gr. Er þessa efnis alls getið ítarlega í gögnum sem lögð hafa verið fram í þinginu. Að lokum vil ég geta þáttar er varðar samgrn. eftir samráð við Ríkisendurskoðun. Sú breyting er gerð á framsetningu upplýsinga í fjárlagafrv. fyrir árið 2002 í samanburði við fyrra ár að fjárlagaliður 10-472 Flugvellir er sameinaður fjárlagalið 10-471 Flugmálastjórn. Í endurskoðunarskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 2000 er m.a. vikið að framsetningu á framangreindu viðfangsefni hjá Flugmálastjórn. Þar segir m.a., og vitna ég, með leyfi forseta, til þess texta: ,,Flugmálastjórn hefur að mati Ríkisendurskoðunar ekki aðgreint rekstur Flugmálastjórnar, flugvalla og Alþjóðaflugþjónustunnar eins og lög um fjárreiður ríkisins gera ráð fyrir. Birting ofangreindra viðfangsefna í fjárlögum og ríkisreikningi er ekki heldur með samræmdum hætti. ... Þar sem um er að ræða ósamræmi er brýnt að leitað verði álits ríkisreikningsnefndar, sbr. lög nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins, á því hvernig framsetning á rekstri Flugmálastjórnar í fjárlögum og ríkisreikningi á að vera.`` Ekki eru gerðar tillögur um að breyta skipan þessara mála til fyrra horfs við afgreiðslu þessa frv. Hins vegar telur fjárln. að þegar breytingar verða á framsetningu upplýsinga í ríkisreikningi eða í fjárlögum sé mikilvægt að gæta ákvæða laga um fjárreiður ríkisins. Slíkar breytingar fái faglega umfjöllun hjá þar til bærum aðilum. Fjárln. telur að rétt sé og nauðsynlegt að ríkisreikningsnefnd fjalli og álykti um þessa breytingu áður en hún festist í sessi. Virðulegi forseti. Ég lýk hér lestri brtt. og greinargerðar sem meiri hluti fjárln. leggur hér fram við 3. umr. Óþarft er að gera grein fyrir ástæðum þess að þær tillögur eru hér efnismiklar. Þessi mikla vinna milli 2. og 3. umr. hefur mætt mjög á þeim sem að hafa komið. Þar á ég að sjálfsögðu við nefndarmenn í hv. fjárln. og vil ég sérstaklega þakka þeim gott samstarf, bæði þeim sem skipa meiri hluta nefndarinnar og jafnframt þeim sem skipa minni hlutann. Ég þakka þessum hv. þm. fyrir gott samstarf og fyrir að greiða götu þessara umfangsmiklu tillagna þannig að hér verði haldið þeirri tímaáætlun sem fjárln. og Alþingi settu sér. Ekki síður vil ég þakka starfsliði þingsins fyrir afar vandað starf, en mætt hefur mjög á starfsliðinu við þessa tillögugerð og framsetningu sem hér hefur verið gerð grein fyrir.

Herra forseti. Ég hef ekki beint upp á fundarstjórn forseta að klaga. Aftur á móti verð ég að vekja athygli á því að við erum að ræða rammafjárlög og erum búin að vera í þessari umræðu frá því klukkan hálfellefu í morgun, en enginn ráðherra hefur gefið sér tíma til þess að sitja við þessa umræðu í salnum. Í morgun var hér enginn ráðherra þegar umræðan hófst og ég spyr hæstv. ...  Aftur á móti spyr ég --- ég fagna hæstv. ráðherra ... 

Forseti getur upplýst að hæstv. fjmrh. er viðstaddur umræðuna.

Ég sé hann og fagna honum. En hversu margir aðrir? Nú eru rædd rammafjárlög þar sem hver ráðherra ber ábyrgð á sínu ráðuneyti og ég vil fá að vita hversu margir ráðherrar eru í húsinu. 
            

Á þessari stundu er hér aðeins hæstv. fjmrh.

Er það einn ráðherra? Ég vil líka vekja athygli á því að hæstv. forsrh. sem er nú verkstjóri þessarar ríkisstjórnar, hefur heldur ekki séð sóma sinn í því að vera viðstaddur þessa fjárlagaumræðu. Mér finnst full ástæða til þess að ráðherrarnir séu viðstaddir. Verið er að skera mikið niður á fjárlögum og það er verið að taka hérna mjög afdrifaríkar ákvarðanir fyrir ákveðinn hóp fólks. Ég fer fram á það, herra forseti, að ráðherrarnir verði viðstaddir þessa umræðu í dag.

Forsrh. er við jarðarför norður á Akureyri.

Herra forseti. Út af þessum orðum hv. þm. --- ég hef séð ráðherra í þessum sal, m.a. stendur hæstv. fjmrh. hér í dyrunum og hæstv. samgrh. hefur verið hér. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur verið hér í húsi en vegna tækninnar hér í þinginu geta menn fylgst með umræðu. Það skal tekið fram, og er aldrei of oft tekið fram, að þó að það séu að vísu ekki mjög margir þingmenn hér í augnablikinu fylgjast þeir mjög gjarnan með umræðum á skrifstofum sínum. Við eigum að nýta okkur þessa tækni því að það er mjög margt hægt að gera meðan menn eru á skrifstofum. Mér finnst í raun og veru óþarfi að vekja athygli á þessu og fáránlegt að segja að þeir hafi ekki verið hérna þar sem ég hef a.m.k. orðið var við þessa þrjá hæstv. ráðherra, og hæstv. fjmrh. sem ber ábyrgð á fjárlögunum stendur hér í dyrunum.

Herra forseti. Það var einn af varaforsetum Alþingis sem lauk hér máli sínu og varði af miklum móð þá réttmætu aðfinnslu að hér mæta forustumenn hæstv. ríkisstjórnar ekki til leiks. Ég vil líka minna á það sem stendur í þingsköpum sem hv. varaforseti ætti að kynna sér að mönnum er skylt að sækja þingfundi. Það er alveg út í hött að vísa til þess að menn geti fylgst með því sem hér gerist á þingfundum hvort heldur úti í Vonarstræti eða annars staðar. Það er að vísu hagræði í því ef þannig stendur á fyrir mönnum að þeir geti ekki sinnt þingskyldu sinni.

Herra forseti. Ég vil ítreka þá beiðni að ráðherrar láti svo lítið að vera viðstaddir þessa fjárlagaumræðu. Það gæti verið svo að þingmenn sem taka þátt í umræðunni vildu eiga orðastað við þessa ráðherra. Ég vek aftur athygli á því að þetta eru rammafjárlög þar sem við þurfum að eiga orðastað við hvern og einn ráðherra varðandi þær breytingar sem er verið að gera á fjárlögunum. Þess vegna ítreka ég þá beiðni mína að ráðherrarnir láti svo lítið að vera viðstaddir þá umræðu sem fer hér fram, þriðju og síðustu umræðu um fjárlög.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem komið hefur fram á að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli ekki vera viðstaddir þessa umræðu. Auðvitað kunna að vera eðlilegar og lögmætar ástæður fyrir því að þeir geti ekki allir mætt en mér finnst algjört lágmark, þegar verið er að ræða fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2002, að ráðherrar sýni umræðunni a.m.k. þann áhuga og þá virðingu að vera hér viðstaddir til þess að svara fyrir fjárlögin eða taka eftir og eiga orðastað við þá alþingismenn sem vilja ræða um málaflokka þeirra, jafnvel leggja inn gott orð. Mér finnst, herra forseti, með ólíkindum að hér skuli menn koma upp, eins og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, og bera blak af ráðherrum, vísa til þess að þeir kunni að sitja á skrifstofum sínum. Herra forseti, ef ráðherrar taka ekki frá þá daga sem verið er að ræða fjárlög íslenska ríkisins til að vera hér á Alþingi hljóta starfsskyldur þeirra að vera orðnar allt aðrar en þeim er ætlað samkvæmt þeim leikreglum sem ég hélt að við störfuðum öll eftir. Almennir þingmenn reyna að vera hér í salnum og taka þátt í umræðu, a.m.k. vera til viðtals, þegar verið er að ræða þá málaflokka sem þeim koma við á hverjum tíma. Það er lágmark, herra forseti, að ráðherrarnir taki þátt í þessari umræðu, séu viðstaddir hana, séu hér til viðtals og hægt sé að eiga við þá orðastað. Ef þeir líta þannig á málin að slíkt sé ekki nauðsynlegt þarf a.m.k. að líta svo á að taka þurfi hér vinnubrögð öll til gagngerðrar endurskoðunar því að við svo búið má ekki standa, herra forseti.

Herra forseti. Áðan var hér fullyrt að enginn ráðherra væri í salnum og enginn ráðherra að hlusta á þessa umræðu. Eins og hv. þm. vita er tölvuborð í sæti hæstv. forseta þar sem hann getur fylgst með hvaða þingmenn og hvaða ráðherrar eru viðstaddir umræðu hverju sinni. Allir slá sig inn í kerfi þingsins og þannig er alltaf hægt að fylgjast með því hverjir eru mættir. Hugsanlega mætti hafa þann hátt á að með ákveðnu millibili birtist hér á skermi þannig að alþjóð mundi fylgjast með því hverjir eru að störfum í þinginu hverju sinni, hvort heldur er á nefndarfundum eða öðrum fundum. Það held ég að væri ágætis leið til að fólk fylgdist með viðveru. Býsna margir hafa tilhneigingu til að koma því orði á þingheim að hann sé ekki viðstaddur umræðu og þar fram eftir götum. Það ættum við að hugsa um hvert um sig. Við vitum líka að þingmenn og ráðherrar eru mjög uppteknir við mörg störf eins og gengur og gerist. Þess vegna væri hugsanlega ágætisleið að birta þetta á skjá en við eigum ekki sífellt að vera að kvarta undan því að þingmenn og ráðherrar séu ekki viðstaddir ákveðnar umræður hverju sinni.

Herra forseti. Ég kýs að eyða ekki orðum á þau ummæli hv. 5. þm. Suðurl. sem hér talaði á undan mér um að þingið sé svo tæknivætt. Ég vil hins vegar taka undir þau orð sem hér hafa fallið frá hv. þm. sem hafa kvartað undan því að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir þessa umræðu. Ég vil bera upp þá frómu ósk við hæstv. forseta að þegar kemur að mér á mælendaskránni verði hæstv. menntmrh. og hæstv. umhvrh. hér í salnum vegna þess að ég þarf að eiga við þau orðastað. Ef hv. þm. þurfa að beita svona aðferðum til að fá hæstv. ráðherra í salinn er það miður en ég óska eftir því við hæstv. forseta að þessari beiðni minni verði komið á framfæri við þá tvo ráðherra sem ég nefndi.

Forseti mun taka athugasemdir hv. þingmanna til athugunar.

Herra forseti. Mig langar aðeins til að eiga orðastað við hv. formann fjárln. Ég tek eftir því að verið er að taka þakið af ferliverkum hjá sjúklingum, það er verið að hækka gjöld á sjúklinga um 200--300% í þessum fjárlögum áður en kemur að hámarksgjaldi fyrir læknisþjónustu sem var hækkað um 50% í sumar. Ég spyr hv. þm. hvort hann telji að þarna séu breiðu bökin. Ég vek athygli á því að gjöld fyrir sjúklinga hafa hækkað mjög í tíð þessarar ríkisstjórnar. Mig langar til að nefna dæmi af krabbameinssjúklingi, 18 ára stúlku utan af landi, sem greindist með krabbamein núna í haust. Hún þarf að koma til Reykjavíkur á 14 daga fresti til að fara þar í göngudeildarmeðferð. Hún þarf að greiða fyrir krabbameinsmeðferðina --- fyrst þarf hún að greiða fyrir lyfjabrunn 6.500 kr., fyrir viðtal við lækni og lyfjainnhellingu 9.300 kr., síðan annan daginn í blóðprufu 1.580 kr. og loks fyrir rannsókn 1.200 kr. Þetta eru 18.580 kr. sem þessi unga stúlka, 18 ára gömul, sem greinst hefur með krabbamein, þarf að greiða á göngudeild. Síðan á að fara að hækka gjöldin fyrir ferliverkin og sérfræðiþjónustuna, taka í burtu 5.000 kr. þakið sem var ekki lítið látið með þegar þessi ríkisstjórn kom því á. Það á að taka af sem gerir það að verkum að gjöld fyrir sjúklinga sem þurfa að koma til sérfræðilækna eða í ferliverk geta hækkað um 200--300% áður en kemur að afsláttarkortinu. Ég spyr hv. þm.: Eru þetta breiðu bökin hjá flokknum sem vill fólk í fyrirrúmi?

Virðulegi forseti. Hér tel ég að verið sé að koma til móts við þá sem þurfa að njóta þjónustunnar og sömuleiðis að auka aðhald og hagræðingu í rekstri heilbrigðiskerfisins. Hundraðshluti sjúklings í heildarkostnaði við komu til klínísks sérfræðilæknis var 45,1% árið 1996 en hafði lækkað í 29,9% á árinu 2000. Ég tel að fullt tilefni hafi verið til að bregðast við með þessum hætti og er tilbúinn til að veita hv. þm. aðgang að gögnum um þróun komugjalda á heildarrekstrarkostnaði til heilsugæslustöðva frá 1998--1999 sem styðja dyggilega þá tillögu sem hér er lögð fram.

Herra forseti. Þetta svar var algjörlega út í hött. Ég var ekki að tala um komugjöld á heilsugæslustöðvar. Ég var að tala um greiðslur fyrir ferliverk. Þau voru ekki hærri fyrir sjúklinginn en 6.000 kr. og eru það ekki enn þá. En með þessu frv. ríkisstjórnarinnar á að taka það hámark af þannig að það getur farið upp í yfir 18 þús. kr. þangað til afsláttarkortið fer að virka. Þannig getur ein koma til sérfræðilæknis farið yfir 18 þús. kr. og síðan borgar sjúklingurinn 1/3 af gjaldinu eftir það, eftir að hann er kominn með afsláttarkortið. Ég minni á að hvert afsláttarkort fellur úr gildi um áramót og þá þurfa menn að safna sér aftur upp í afsláttarkort ef þeir þurfa mikið að sækja til læknis þannig að þarna er verið að auka verulega álögur á sjúklinga með þessari breytingu og, eins og ég sagði, verið er að hækka gjöldin fyrir sérfræðilæknisþjónustuna og ferliverkin um 200--300% í vissum tilvikum. Er það þetta sem flokkurinn vildi með fólk í fyrirrúmi?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að þakið 18 þús. kr. heldur sér. Eins og ég gat um áðan, og átti einmitt við það efni sem hv. þm. spurði um, er það svo að hundraðshluti sjúklings í heildarkostnaði við komu til klínísks sérfræðilæknis var 45,1% á árinu 1996 en hafði lækkað í 29,9% á árinu 2000. Ég er tilbúinn, eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, að láta hv. þm. hafa allt slíkt efni sem styður þessa tillögu og gerir hana fyllilega réttmæta.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram um viðveru hæstv. ráðherra en vil þó að það komi skýrt fram að hæstv. heilbrrh. sem var hér í morgun lét vita af því að hann þyrfti að bregða sér frá og yrði ekki við umræðuna fyrri hluta dags. Hann hafði samband við framsögumenn minnihlutaálitanna svo að öllu sé haldið til haga. Virðulegi forseti. Gott væri ef önnur eins yfirvegun og agi væru í tillögum þeim sem hv. formaður fjárln. flytur með nál. meiri hluta fjárln. eins og var í ítarlegum flutningi hans á nál. meiri hluta fjárln. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég mæli fyrir frhnál. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 frá 1. minni hluta fjárln. á þskj. 498. 
             Virðulegi forseti. Ég verð að taka það fram að mér sýnist að eitthvað hafi misfarist í yfirlestri þingskjalsins áður en því var dreift í hraðanum sem var síðustu nótt. En um forsendur frv. segir í áliti 1. minni hluta: Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar með frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 eru að draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja varanlegan stöðugleika. Þessum markmiðum ætlaði ríkisstjórnin að ná með aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum sem lýsir sér m.a. í því að hún stefndi að því að tekjuafgangur næsta árs yrði 18,6 milljarðar kr. og lánsfjárafgangur 41 milljarður kr. Megináherslan samkvæmt fjárlagafrumvarpi var lögð á að bæta rekstrarskilyrði atvinnulífsins. Lækkun skatta og einkavæðingaráform eru sögð hluti af þeirri stefnu. Ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að sala ríkisfyrirtækja gefi um 15,5 milljarða kr. tekjur eða langstærstan hluta af áætluðum tekjuafgangi. Án sölu eigna er tekjuafgangur aðeins rúmir 3 milljarðar kr. Helstu efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins voru m.a. að hagvöxtur yrði um 1% og hækkun verðbólgu yrði nálægt 3% innan ársins og um 5% á milli áranna 2001 og 2002. Þessar forsendur höfðu þegar breyst áður en 1. umr. fór fram eins og Samfylkingin benti á. Ríkisstjórnin brást illa við þeim málflutningi eins og kom fram í yfirlýsingum og fréttatilkynningum frá ráðherra. Nú við 3. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2002 er komin endurskoðuð þjóðhagsspá sem staðfestir veikleika frumvarpsins og hefur fjármálaráðuneytið einnig breytt sinni spá verulega og þar með viðurkennt þær athugasemdir sem Samfylkingin gerði við þær forsendur sem frumvarpið byggðist á. Þó er í mörgum atriðum verulegur munur á spám þessara tveggja stofnana eins og vikið verður að hér á eftir. Við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga lagði meiri hluti fjárlaganefndar til að útgjöld hækkuðu um 2,2 milljarða kr. Að mati 1. minni hluta var umræða um þær tillögur sem þar komu fram að hluta til marklaus þar sem fyrir lá að stór mál biðu 3. umr. Var einnig bent á að líklegt væri að einhverjar þessara tillagna mundu taka verulegum breytingum við 3. umr. Þetta hefur gengið eftir, t.d. hvað varðar lífeyrisskuldbindingar og framlag til byggingar Náttúrufræðihúss. Efnahagsforsendur. Eins og venja er til liggur nú fyrir endurskoðuð þjóðhagsspá frá Þjóðhagsstofnun. Eins og von var á eru efnahagshorfur á næsta ári töluvert lakari en gert var ráð fyrir þegar frumvarp til fjárlaga var lagt fram. Nú er gert ráð fyrir að einkaneysla dragist saman um 1,5% og að fjárfestingar dragist saman um 14%. Þá er gert ráð fyrir að innflutningur dragist saman um 7,1% og útflutningur um 1,8%. Þjóðhagsstofnun gerir nú ráð fyrir að landsframleiðsla dragist saman um 1% en í fyrri spá stofnunarinnar var gert ráð fyrir 0,3% samdrætti. Ef þessi spá gengur eftir þá er það í fyrsta sinn síðan 1992 að landsframleiðsla dregst saman á milli ára. Þá er gert ráð fyrir að verðbólga verði um 6,1% á milli ára. Í forsendum Þjóðhagsstofnunar fyrir þeirri verðlagsspá er gert ráð fyrir að gengisvísitala krónunnar verði 147,2 sem var skráð gengi hennar 3. desember sl. Þá bendir stofnunin á að spenna á vinnumarkaði sé að minnka og reiknar með að atvinnuleysi verði um 2% á næsta ári. Verulega dregur úr launaskriði og er þess reyndar þegar farið að gæta. Þjóðhagsstofnun tekur fram að nokkur óvissa ríki um spána, ekki síst launa- og gengisforsendur. Launaforsendur byggjast m.a. á því að kjarasamningar verði ekki endurskoðaðir. Miðað við þá þróun sem verið hefur undanfarið má telja næsta víst að þeim verði sagt upp á næsta ári. Það kemur einnig fram að í þeim forsendum sem Þjóðhagsstofnun gefur sér er gert ráð fyrir að efnahagsstefnan verði aðhaldssöm en þess sjást ekki merki í frumvarpi til fjárlaga né þeim efnahagsráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur nú kynnt við lokaafgreiðslu fjárlaga. Nýrri tekjuspá fjármálaráðuneytisins fylgdi endurskoðuð efnahagsspá. Þessi spá er í veigamiklum atriðum frábrugðin spá Þjóðhagsstofnunar. Miðað við að sérfræðingar hafa talið spá hennar í bjartsýnna lagi verður ekki annað sagt en þessi nýja spá ráðuneytisins lýsi upp skammdegið. Ráðuneytið spáir reyndar að landsframleiðsla dragist saman um 0,5% sem er umtalsverð breyting frá því að frumvarpið var lagt fram en þá gerði ráðuneytið ráð fyrir að landsframleiðslan ykist um 1%. Mestur munur á spá þessara tveggja stofnana liggur í mati þeirra á þróun á inn- og útflutningi vöru og þjónustu. Þannig spáir ráðuneytið að útflutningur vöru og þjónustu aukist um 1% á næsta ári en Þjóðhagsstofnun spáir 1,8% samdrætti. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir í sinni spá að innflutningur vöru og þjónustu dragist saman um 4,3% en í endurskoðaðri þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir mun meiri samdrætti eða 7,1%. Verður að telja þennan mun ótrúlegan í ekki stærra efnahagsumhverfi en raun ber vitni. Gert er ráð fyrir að halli á vöruskiptum minnki nokkuð á milli ára og er nú gert ráð fyrir að hallinn nemi 3,9 milljörðum kr. Þá má búast við að jöfnuður á þjónustuviðskiptum verði jákvæður á næsta ári sem nemur 2 milljörðum kr. Þrátt fyrir þetta er samt gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði 38,5 milljarðar kr. eða 4,9% af landsframleiðslu. Ástæða þessa er sú að vegna skuldasöfnunar erlendis og óhagstæðrar þróunar aukast vaxtagreiðslur af erlendum skuldum jafnt og þétt og spáð er að jöfnuður þáttatekna verði af þeim sökum neikvæður um 35,8 milljarða kr. á komandi ári. Breytingar á gjöldum við 3. umr. Eftir 2. umr. gerði frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2002 ráð fyrir að útgjöld næmu 241,5 milljörðum kr. Nú við 3. umr. frumvarpsins er lagt til að útgjöld ríkisins á næsta ári verði skorin niður um rúma 2 milljarða kr. Það sem einkennir þennan niðurskurð er þrennt. Í fyrsta lagi er frestað ýmsum framkvæmdum, í öðru lagi er aukinn hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði og komugjöldum og í þriðja lagi er markmiðinu náð með að reikna niður lífeyrisskuldbindingar. Í samræmi við forsendur fjárlaga fyrir þetta ár hækkuðu komugjöld, þök og hámarksgreiðslur fyrir hverja komu til sérfræðilæknis frá og með 1. júlí sl. Þessar breytingar juku hlut sjúklings við komu til sérfræðilækna. Endanleg áhrif þessara hækkana liggja ekki fyrir en áætlanir heilbrigðisráðuneytis gerðu ráð fyrir að hlutur sjúklings í heildarkostnaði við komu til sérfræðings yrði um 32%. Ríkisstjórnin telur ekki nóg að gert og ætlar nú að höggva í sama knérunn með viðbótarhækkunum. Samkvæmt svörum heilbrigðisráðuneytis á að ná áformuðum sparnaði í lyfjakostnaði með fjölþættum aðgerðum. Þar vega þó þyngst áform um hækkun á lágmarks- og hámarksgreiðslum lyfja. Sá kostnaður mun einnig lenda á sjúklingum. Þá er nauðsynlegt að gera athugasemd við þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram vegna gjaldfærðra lífeyrisskuldbindinga. Í frumvarpi til fjárlaga var gert ráð fyrir að þær næmu 6,2 milljörðum kr. Við 2. umr. um fjárlög voru þær lækkaðar um 624 millj. kr. vegna skekkju sem talin var vera í reikningsgrunni. Nú við 3. umr. eru þær enn lækkaðar og nú um 800 millj. kr. á sömu forsendum, þ.e. að grunnurinn hafi ekki verið réttur. Þetta eru ekki trúverðugar breytingartillögur. Líklegra er að hér sé um að ræða ,,afgangstölu`` sem sniðin er að þörfum ríkisstjórnarinnar til að henni takist að ná þeim tekjuafgangi sem hún lagði upp með í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002. Það eru hins vegar engin rök fyrir þessari lækkun. Allar stærðir varðandi kjarasamninga, að undanskildum kjarasamningum sjúkraliða, voru þekktar og komnar fram þegar frumvarpið var lagt fram. Þá er ekkert í spá um launaþróun sem réttlætir þessa lækkun. Það er því ekki hægt að færa skynsamleg rök fyrir þessum breytingum og bendir allt til að gjaldfærðar lífeyrisskuldbindingar verði ekki undir upphaflegri áætlun, þ.e. um 6 milljarðar kr. á árinu 2002 og gætu jafnvel orðið hærri. Lánsfjáráætlun. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga er gert ráð fyrir að ríkissjóður taki að láni 15 milljarða kr. á næsta ári og að hreinn lánsfjárjöfnuður verði 41,2 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði niður lán að fjárhæð 40,2 milljarðar kr. og að sala hlutabréfa og eignarhluta nemi 20 milljörðum kr. Ljóst er að miðað við þá fjármálastjórn sem ríkisstjórnin hefur tamið sér og þá miklu veikleika sem eru á tekjuhlið er hætt við að markmið um enn frekari skuldalækkun gangi ekki eftir. Tekjuhlið frumvarpsins. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir að tekjur næmu 258,9 milljörðum kr. Strax við 1. umr. komu fram efasemdir um tekjuhlið frumvarpsins. Var helst horft til þess að ýmsar efnahagsforsendur voru byggðar á mikilli bjartsýni. Nú hefur verið lögð fram endurskoðuð tekjuspá sem gerir ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs breytist ekkert frá frumvarpi. Þetta gerist þrátt fyrir að efnahagsforsendur fjármálaráðuneytisins séu heldur svartari en það hafði áður gert ráð fyrir. Samkvæmt frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum er gert ráð fyrir að skattahækkanir og hækkun rekstrartekna einstakra stofnana, sem koma fram í hækkuðum þjónustugjöldum, skili um 1 milljarði kr. í tekjuauka. Auk þess er gert ráð fyrir að hækkun áfengis- og tóbaksgjalds skili um 450 millj. kr. Ljóst er að hluti þessara hækkana fer beint inn í vísitöluna og hækkar þar með skuldir heimilanna. Að mati 1. minni hluta eru þau vinnubrögð sem höfð eru við gerð tekjuáætlunar með eindæmum. Enn einu sinni er tekjuhliðin ,,aðlöguð`` að gjaldahlið þannig að viðunandi tekjuafgangur náist. Ekki verður séð að þær efnahagsforsendur sem fjármálaráðuneytið gefur sér varðandi launaþróun, atvinnuleysi og fjárfestingar standi undir þeim auknu tekjum af tekjuskatti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þá virðast áætlaðar tekjur af virðisaukaskatti ekki standast þegar litið er til samdráttar í einkaneyslu og verulegs samdráttar í innflutningi á vöru og þjónustu. Að öllu samanlögðu telur 1. minni hluti ekki óvarlegt að áætla að tekjur séu ofmetnar um 3,5 til 4 milljarða kr. Verðlag og gengismál. Þjóðhagsstofnun spáir því að verðbólga verði um 6% á milli áranna 2001 og 2002. Þetta er heldur lægri verðbólga en stefnir í að verði á þessu ári. Þetta byggist þó að sjálfsögðu mikið á þróun gengis á árinu 2002. Það er mikilvægt fyrir íslenska fjármálamarkaðinn og krónuna að ríkissjóður sé rekinn með afgangi en ekki er sama hvernig sá afgangur er samansettur. Eftir að tillögur ríkisstjórnarinnar birtust í fjölmiðlum hefur ekki orðið sú breyting til batnaðar á gengi krónunnar sem vænta mátti. Það sýnir að fjármálamarkaðurinn metur að frumvarpið eins og það lítur núna út, og þar með tillögur ríkisstjórnarinnar, sé ekki trúverðugt og byggist á allt of veikum forsendum. Áhrif þess á efnahagsumhverfið verða því lítil sem engin. Þegar helmingur niðurskurðartillagna byggist á bókhaldslegum millifærslum og tekjuhliðin er notuð sem afgangsstærð er ekki furða þótt svo fari. Það eina sem er varanlegt í tillögum ríkisstjórnarinnar eru hækkandi álögur á almenning, þó sérstaklega á nemendur og sjúklinga. Breytingartillögur 1. minni hluta. Við 3. umr. leggur 1. minni hluti fram breytingartillögur sem gera ráð fyrir að tekjuafgangur ríkissjóðs verði rúmlega 3 milljarðar kr. að frádregnum söluhagnaði ríkiseigna. Lagt er til að skatteftirlit verði hert með 100 millj. kr. aukinni fjárheimild. Gert er ráð fyrir að það skili auknum skatttekjum sem samsvara um 810 millj. kr. Þá er einnig lagt til að þróunarsjóðsgjald verði hækkað um 900 millj. kr. og þeirri hækkun ráðstafað til stofnana sjávarútvegsins á móti lækkun sömu upphæðar úr ríkissjóði. Þá gerir 1. minni hluti tillögur um að framkvæmdum á stjórnarráðsreit og við Vestnorræna menningarhúsið í Kaupmannahöfn verði slegið á frest og þannig sparaðar tæpar 400 millj. kr. Aðrar sparnaðartillögur gera ráð fyrir aðhaldsaðgerðum af hálfu ráðuneyta og stofnana ríkisins með lækkun ferða- og risnukostnaðar, sérfræðikostnaðar, annars rekstrarkostnaðar og frestunar á flutningi fjárheimilda milli ára. Samtals skila þessar tillögur um 2 milljörðum kr. Við þær aðstæður sem nú eru uppi í efnahagsmálum þjóðarinnar gerir 1. minni hluti aðeins tillögur um aukin útgjöld til þriggja málaflokka, þ.e. til heilbrigðisstofnana, málefna fatlaðra og löggæslu. Tillögurnar nema samtals 625 millj. kr. Og, virðulegi forseti, yfir þessar tillögur verður farið síðan aftur af öðrum hv. þm. Samfylkingarinnar. Aðhald og eftirlit. Það má segja að það sé eins og að berja höfðinu við steininn að hvetja ríkisstjórnina til að sýna aðhald og sparsemi á næsta ári. Það væri forsvarsmönnum hennar væri hollt að lesa nefndarálit fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd vegna fjáraukalaganna fyrir árið 2001 og frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2002. Ekki er úr vegi að rifja upp aðvörunarorð Seðlabankans sem birst hafa reglulega í ritum hans frá árinu 1998. Í nóvember það ár vakti bankinn athygli á því að mikill vöxtur útlána væri verulegt áhyggjuefni af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi ýtti hann undir vöxt innlendrar eftirspurnar og stuðlaði þannig að auknum viðskiptahalla og/eða meiri verðbólgu og í öðru lagi gæti mikilli útlánaþenslu fylgt veruleg áhætta fyrir lánastofnanir sem gætu leiðst út í áhættusamari lánveitingar sem ekki skiluðu tilætlaðri ávöxtun þegar slægi í bakseglin í þjóðarbúskapnum. Ári síðar benti bankinn á að full ástæða væri til að taka alvarlega þann vanda sem viðskiptahallinn skapaði þar sem hann gæti til lengdar grafið undan stöðugleika gengisins, auk þess sem vaxandi skuldir þjóðarbúsins sem honum fylgja gera það viðkvæmara fyrir áföllum. Í febrúar árið 2000 lagði Seðlabankinn til að beitt yrði aðhaldssamri ríkisfjármálastefnu og taldi það ásamt minnkandi viðskiptahalla geta leið til þess að draga mætti úr hækkun raungengis. Taldi bankinn sérstaklega mikilvægt að ekki yrði farið fram úr útgjöldum fjárlaga og að tekjur umfram fjárlög skiluðu sér að fullu í bættri afkomu ríkissjóðs. Síðar á árinu 2000 vakti Seðlabankinn athygli á að ólíklegt væri að svo mikið ójafnvægi í utanríkisviðskiptum gæti viðgengist til lengdar án snöggra umskipta og væri alvarleg ógnun við stöðugleika til frambúðar. Allar þessar aðvaranir kaus ríkisstjórnin að hunsa og vildi ekki horfast í augu við vandann og taka á honum nægjanlega tímanlega til að forðast þá hröðu niðursveiflu sem nú blasir við. Í þessu frumvarpi er ekki leystur vandi margra ríkisstofnana sem standa höllum fæti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir tímabilið janúar til september 2001 kemur fram að hjá 30 stofnunum eða á safnliðum fjárlaga nemur hallinn 20% eða meira af heildarfjárheimildum ársins. Ríkisendurskoðun telur með öllu óraunhæft að flytja svo mikinn halla á milli ára nema að ljóst sé að stofnanir geti hagrætt svo í rekstri að þær ráði við slíka skerðingu. Að sama skapi telur Ríkisendurskoðun þörf á að endurskoða rekstrargrunn þeirra stofnana sem safnað hafa upp fjárheimildum. Þannig er ljóst að endurskoða þarf reglur sem settar hafa verið um flutning fjárheimilda milli ára. Í fyrri nefndarálitum hefur 1. minni hluti fjárln. gert grein fyrir þeim lögum og reglugerðum sem gilda um fjárveitingar úr ríkissjóði og eftirlit með þeim. Hefur hann í því sambandi vitnað til skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlagaferlið en þar koma fram ýmsar áhugaverðar staðreyndir um fjárlagagerð og eftirlit með þeim sem vert er að gefa gaum. Þar er m.a. bent á að eftir á veitt fjárheimild feli í raun í sér raunverulegt framsal fjárveitingavalds til ríkisstjórnarinnar enda þótt hið formlega vald sé hjá Alþingi. Á þessu ári kom einnig í ljós að reglugerð fjármálaráðuneytis um framkvæmd fjárlaga hélt hvorki vatni né vindi þegar kom að útgjalda\-ákvörðunum einstakra ráðherra. Má í því sambandi benda á samninga fjármálaráðherra við Skýrr hf. og umframkeyrslu einkavæðingarnefndar forsætisráðherra. Mikil fjölgun hefur orðið á samningum ráðuneyta um fjárfestingar og ýmis rekstrarverkefni. Þetta hefur m.a. leitt til þess að stór hluti þeirra fjármuna sem ætlaðir eru til ýmissa verkefna í fjárlögum eru þegar samningsbundnir. Þetta er varasöm þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og dregur því í raun úr fjárveitingavaldi Alþingis. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 kemur fram að alls nemur skuldbinding vegna þessara samninga rúmum 18 milljörðum kr. á því ári. Alþingi samþykkir ár hvert fjölda lagabreytinga er varða stofnanir ríkisins. Eftirlitið með framkvæmd laganna er mikilvægur þáttur í allri stjórn á útgjöldum ríkisins til einstakra stofnana og verkefna. Það er hlutverk framkvæmdarvaldsins að sjá til þess að vilji Alþingis nái fram að ganga. Nauðsynlegt er að Alþingi sé á hverjum tíma vel upplýst um framkvæmd laga. Það verður síst gert með því að torvelda Alþingi aðgang að upplýsingum og jafnvel koma algjörlega í veg fyrir að umbeðnar upplýsingar berist. Slík vinnubrögð eiga ekki að tíðkast í lýðræðisþjóðfélagi. Virðulegi forseti. Undir nál. 1. minni hluta skrifa auk mín hv. þingmenn Gísli S. Einarsson og Einar Már Sigurðarson. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki í þessari framsögu minni með nefndaráliti okkar, fulltrúa Samfylkingarinnar, að fara ítarlega yfir einstakar breytingatillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar flytur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það verður gert hér á eftir þótt þær séu í sjálfu sér ekki mikillar umræðu virði. Þessar tillögur eru fyrst og fremst afrakstur þeirra vinnubragða sem hafa einkennt fjárlagagerðina síðustu ár, og ef til vill á það stærstan þátt í ótrúverðugleika þeirra. Ábyrgðin á tillögunum og þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru við undirbúning og lokagerð fjárlaga er þeirra sem tillögurnar og frumvarpið flytja. Fulltúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn., hv. þm. Össur Skarphéðinsson formaður Samfylkingarinnar og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, fóru í umræðum í gær og í ítarlegu nefndaráliti yfir skattapakka ríkisstjórnarinnar og eins og fram kemur í nefndarálitinu eru skattatillögurnar að okkar mati að mörgu leyti illa ígrundaðar og fljótfærnislegar miðað við það ástand sem er í efnahagsmálum þjóðarinnar. Mörgum hættir til að detta í þann pytt þegar vel árar að fara í gervi jólasveinsins og útdeila gjöfum, loforðum og samningum. Það hefur ríkisstjórnarmeirihlutinn sannarlega gert á undanförnum árum og aukið útgjöld ríkisins gífurlega. Tekjurnar hafa vissulega aukist en það hafa útgjöldin einnig gert og ekki alltaf skynsamlega farið með. Hins vegar getur reynst erfitt að standa við öll fyrirheitin og samningana þegar að kreppir. Það hefur jafnvel gerst að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafi strax að lokinni afgreiðslu fjárlaga, án þess að nokkur umræða hafi átt sér stað á Alþingi, gert samninga um fjárfestingar og rekstur. Það eru ólíðandi vinnubrögð og til þess eins fallin að draga úr trúverðugleika fjárlaga. Stór hluti þeirra fjármuna sem áætlaðir eru til ýmissa verkefna eru þegar samningsbundnir, og margir samningar gerðir án undangenginnar umræðu í sölum Alþingis. Samþykki Alþingis kemur oftar en ekki eftir á þegar ráðherrar hafa í raun skuldbundið fylgilið ríkisstjórnar til að samþykkja raunverulegt ,,fjárveitingavald`` ríkisstjórnarinnar og þar með draga úr vægi þess fjárveitingavalds sem á að vera hjá Alþingi. Það hefur verið skert stórlega, er varla lengur til staðar, a.m.k. ekki á þann hátt sem lög gerðu ráð fyrir. Þá hafa þau vinnubrögð verið tekin upp að stofnanir ráðuneyta senda erindi sín inn í gegnum fagráðuneyti og ,,fá`` að koma fyrir fjárlaganefnd ef ráðuneytin náðarsamlega samþykkja og helst að fulltrúi þeirra sitji yfir þegar stofnanir flytja mál sitt. Alþingi fer með fjárveitingavaldið en hefur einnig mikilvægu eftirlitshlutverki að gegna með fjárreiðum ríkisins og því að farið sé að lögum. Til þess að þetta eftirlitshlutverk sé virkt þurfa þingmenn, ekki síst þeir sem sitja í fjárlaganefnd, að hafa grunnupplýsingar um rekstur stofnana --- um lögbundið hlutverk þeirra, um möguleika þeirra til að sinna hlutverki sínu og um raunverulega fjárþörf þeirra. Aðeins þannig getur Alþingi rækt hlutverk sitt. Ár hvert samþykkir Alþingi breytingar er varða stofnanir ríkisins. Fjöldi lagabreytinga er svo mikill að það samsvarar því nánast að á hverjum virkum degi allan ársins hring væru samþykkt ný lög. Ég efast um að önnur þjóðþing skáki okkur í þeim efnum. Af hálfu Alþingis er þó eftirlitinu með framkvæmd þessara laga stórlega ábótavant sem þó er afar mikilvægur þáttur í allri stjórn á útgjöldum ríkisins til einstakra stofnana og verkefna. Það er löngu tímabært að finna leiðir til að efla eftirlitshlutverk Alþingis og það verður ekki gert með því að torvelda þingmönnum aðgang að upplýsingum, jafnvel koma algjörlega í veg fyrir að þær fáist eins og nýleg dæmi sanna, eða með því að hefta samskipti stofnana við nefndir Alþingis. Slík vinnubrögð eiga ekki að tíðkast í lýðræðisþjóðfélagi. Það að takmarka aðgang þingmanna, ekki síst fjárlaganefndarmanna, að grunngögnum um rekstur stofnana kemur í veg fyrir að eðlileg málefnaleg umræða og skoðanaskipti um hlutverk stofnana og stöðu þeirra eigi sér stað. Einnig er mikilvægt að skoða hvort á því eigi að verða breyting, hvort hlutverk einstakra stofnana og/eða ráðuneyta skarist, hvort stofnun sé að sinna verkefnum sem henni hafa ekki verið falin með lögum frá Alþingi og hvort um tvíverknað sé að ræða þannig að fjárveitingar nýtist illa eða ekki. Þessum verkum geta alþingismenn ekki sinnt nema þeir hafi fullnægjandi upplýsingar hverju sinni um grunnstöðu stofnunar. Þá þarf að vera í stöðugri skoðun hvaða verkefni eiga að vera greidd af samfélaginu og hver ekki. Breyttir tímar, breytt umhverfi innan lands og utan kallar á breytta verkaskiptingu og aðra forgangsröðun. Það er hins vegar vonlaust fyrir alþingismenn sem hér eiga að greiða atkvæði og ráðstafa gífurlegum fjármunum sem greiddir eru úr sameiginlegum sjóðum landsmanna að vinna þetta verk svo vel fari ef lágmarksupplýsingar liggja ekki fyrir eða þingmönnum er beinlínis meinaður aðgangur að þeim. Skýr forgangsröðun verkefna í ríkisrekstri er nauðsynleg, ekki síst ef kreppir að. Forgangsröðun í ríkisfjármálum hefur ekki verið skýr í tíð þessarar ríkisstjórnar og á því hefur ekki orðið breyting miðað við það frumvarp sem hér er til lokaafgreiðslu. Á meðan úr nógu var að spila léku menn sér með fjárlög ríkisins, úthlutuðu til verkefna án þess að nokkur sjáanleg umræða ætti sér stað um forgang eða mikilvægi, jafnvel til verkefna sem orkar tvímælis að eigi að vera á kostnað sameiginlegra sjóða landsmanna, á meðan önnur sem hingað til hefur verið sátt um voru látin sitja á hakanum eða búa við fjársvelti þannig að þau gátu, og geta, vart sinnt lögbundnum hlutverkum sínum. Samið er um launahækkanir, jafnvel án þess að fjárveitingar fylgi í kjölfarið til að mæta þeim. Sértekjur stofnana eru ofáætlaðar eða vanáætlaðar. Eins og kom fram í nál. teljum við að allt of litlum tíma sé af hálfu Alþingis varið til þess að kanna ítarlega þegar stofnun fer ítrekað fram úr fjárlögum. Það starf þarf ekki allt að vera unnið af fjárlaganefnd. Þar gætu og ættu að koma að verki viðkomandi fagnefndir. Þeirra hlutverk er í raun mjög mikilvægt. Það kæmi til með að styrkja tengsl og þekkingu fagnefnda á rekstri stofnana ríkisins og þeim verkefnum sem tengjast verksviði viðkomandi fagnefndar. Umfjöllun fagnefnda um einstaka kafla frumvarpsins í aðdraganda umræðna um fjárlög og önnur lög er tengjast stofnunum á sérsviði nefndarinnar yrðu þá markvissari og marktækari. Fyrir nokkrum árum var tekin upp sú vinnuregla að í undirbúningi frumvarps til fjárlaga fengju fagráðuneytin hvert um sig ákveðinn fjárhagsramma í upphafi fjárlagagerðar og þeim yrði falið að yfirfara tillögur þeirra stofnana sem heyrðu til viðkomandi ráðuneyta. Síðan áttu þau að skila tillögum til fjármálaráðuneytis um framlög til þeirra. Áður var vinnureglan sú að fjármálaráðuneytið yfirfór allar tillögur og tók í raun ákvörðun um hverjar þeirra færu inn í frumvarpið. Stofnanir höfðu síðan möguleika á breytingum í gegnum vinnu Alþingis, þá fyrst og fremst fjárlaganefndar. Fagráðuneytin höfðu því takmörkuð áhrif. Rökin fyrir því að færa fjárlagatillögur meira til fagráðuneyta voru fyrst og fremst að þau þekktu betur mál þeirra stofnana er undir þau heyra og væru því betur í stakk búin til að taka ákvarðanir um framlög til þeirra og þau verkefni sem stofnunin ætti að vinna. Auk þess bjuggust menn við að tillögurnar yrðu þá unnar í betri sátt við einstakar stofnanir. Þessi breyting varð hins vegar til þess að aðkoma Alþingis að málum var miklum mun minni en áður. Ráðuneytin tóku upp þau vinnubrögð að öll erindi færu í gegnum þau, helst ekki beint til fjárlaganefndar þingsins sem þýðir auðvitað skert frelsi þeirra sem reka stofnanir ríkisins og stríðir gegn þeim yfirlýstu markmiðum ríkisstjórnarinnar að auka frelsi og sjálfstæði stofnana. Þetta hefur einnig dregið úr, eins og ég hef áður sagt, möguleikum Alþingis til að rækja fjárveitinga- og eftirlitshlutverk sitt eins og því ber skylda til. Einstök ráðuneyti bera ábyrgð og hafa einnig eftirlitshlutverki að gegna með stofnunum sínum. Vissulega eru til ráðuneyti sem sinna þessu hlutverki sínu vel. En hin eru einnig til sem gera það ekki á fullnægjandi hátt, hvorki með rekstri né þeim verkefnum sem viðkomandi stofnun fæst við, og samráði við stofnanir í aðdraganda fjárlagagerðar er einnig ábótavant. Þá virðist ábyrgðarleysi flestra fagráðherra algert þegar kemur að umfjöllun um stofnanir þeirra eða ráðuneytið sjálft á Alþingi, hvort sem um er að ræða umræðu og afgreiðslu fjárlaga eða fjáraukalaga. Þá er algerlega undir hælinn lagt hvort fagráðherrar eru á staðnum þótt verið sé að ræða mál þeirra eigin ráðuneyta. Þá má fjármálaráðherra svara fyrir útdeilingu innan allra ramma eða svara fyrir framúrkeyrslu einstakra stofnana eða ráðuneytanna sjálfra. Brýnt er að settar séu skýrar reglur um meðferð þeirra tillagna sem hvert fagráðuneyti fær frá stofnunum sínum sem tryggi efnislega meðferð í takt við þau lög og reglur sem um viðkomandi stofnun gilda --- samræmdar reglur þannig að um samræmd vinnubrögð allra ráðuneyta verði að ræða. Ég tel einnig sjálfsagðar skyldur ráðherra að vera síðan hér til svara um þær stofnanir sem til viðkomandi ráðuneytis heyra. Á fundi með fulltrúum fjármálaráðuneytis kom fram að engar vinnureglur, samræmd viðmið eða mælikvarðar virðast vera fyrir hendi sem beita má til að meta með sanngjörnum hætti rekstrarlega stöðu ríkisstofnana með tilliti til þeirra verkefna sem þeim ber að sinna eða til að meta það sem kalla mætti lágmarksfjárþörf stofnana. Slíkar reglur, viðmið og mælikvarða er hvorki að finna í fagráðuneytum né fjármálaráðuneyti. Þessi skortur á viðmiðum og mælikvörðum kemur vissulega skýrt fram þegar meta á kostnað nýrra verkefna. Ríkisstofnanir velja sér ekki verkefni líkt og einkafyrirtæki gera. Þær taka við þeim frá Alþingi eða frá fagráðherra í Stjórnarráðinu og verða að sinna þeim, oft án þess að hafa fjárhagslega burði til þess og án þess að eðlilegt mat hafi farið fram á þeim kostnaði sem verkefninu fylgir eða hvort stofnuninni beri lögum samkvæmt að sinna því. Hér á Alþingi má sjá með frumvörpum kostnaðarmat einstakra verkefna sem unnið er að frumkvæði viðkomandi ráðuneytis eða fjármálaráðuneytis, jafnvel ekki í samráði við þá stofnun eða þann aðila sem á að vinna þau verkefni sem frumvarpið felur í sér. Þetta hefur leitt til þess, eins og stundum hefur mátt sjá í ríkisreikningi, að rangar kostnaðaráætlanir, yfirleitt of lágar, eru settar fram í byrjun sem leiðir af sér hallarekstur þeirrar stofnunar sem hlut á að máli. Á þessu sviði þarf að vanda betur til vinnunnar. Fyrir nokkrum árum var tekin upp sú jákvæða nýbreytni að stofnanir ríkisins gátu gert samninga um árangursstjórnun. Þeir samningar hafa þó, að því er virðist, aldrei skilað fullum árangri, meðal annars vegna þess að áðurnefnd samræmd viðmið eru ekki til þegar kostnaður við rekstur einstakra verkefna, húsnæði og mannahald er metinn. Ef horft er til stofnana með svipuð eða sambærileg verkefni virðist ekki vera samræmi í fjárveitingum til þeirra. Fulltrúi fjármálaráðuneytisins á fundi fjárlaganefndar sagði að ekki væri borinn saman kostnaður slíkra stofnana á hverja einingu sem hlýtur þó að vera liður í að ná tökum á rekstri ríkisstofnana og auka möguleika á skilvirku eftirliti og raunhæfum fjárveitingum. Það er ekki vandalaust að koma upp samræmdum viðmiðum fyrir sambærilegan rekstur. Menntamálaráðuneytið hefur verið með ákveðið líkan í gangi fyrir skólana en þar hefur, að mati skólastjórnenda framhaldsskóla, ekki verið tekið tillit til ýmissar sérhæfingar og sérverkefna sem eru hjá einstökum skólum. Það hefur því leitt til mikils hallareksturs einstakra skóla þó að fyllstu aðgæslu hafi verið gætt í rekstri þeirra. Þó má reikna með að í hverjum skóla séu verkefnin nokkuð þekkt stærð ásamt fjölda þeirra sem stunda nám og vinnu en sérhæfinguna verður að meta sérstaklega. Ef til vill er erfiðara að eiga við stofnanir eins og heilbrigðisstofnanir. Fyrir það fyrsta þarf þar að skilgreina með skýrum hætti þjónustustig og þau verkefni sem á að vinna á einstökum stofnunum og síðan að reyna að meta fjárþörf út frá því. Hingað til höfum við nánast ætlast til að allar heilbrigðisstofnanir sinntu öllum eða sem flestum verkefnum. Ef til vill er erfiðast að meta kostnað við rekstur sjúkrastofnana sem sinna bráðatilfellum. Þá hafa orðið örar framfarir á sviði lækninga og hægt er að sinna mun fleiri sjúklingum en áður á mun styttri tíma. Þetta eru jákvæðar framfarir. Afköstin eru aukin en um leið er þjónustan dýrari og sömuleiðis þarf fullkomnari tæki til að þjónustan sé góð. Við viljum þessar framfarir en þá verðum við að gera okkur grein fyrir því að þær kosta mikla fjármuni sem þó skila sér fljótt aftur þar sem framfarirnar þýða einnig skjótari bata sjúklings sem skilar sínu út í þjóðfélagið. Við höfum verið gjörn á að dæma þá sem reka heilbrigðisstofnanir sem og aðrar stofnanir fyrir ítrekaðan hallarekstur. Jafnvel gengið svo langt að segja að ef viðkomandi stofnun væri einkarekin en ekki ríkisrekin væri reksturinn allur annar. Þetta er óvæginn dómur og felur í sér lítilsvirðingu gagnvart þeim fjölmörgu aðilum sem reka þessar stofnanir og búa við það að eiga í erfiðleikum með að gera raunhæfar rekstraráætlanir. Fjárlög ríkisins eru enn aðeins afgreidd til eins árs í senn og enginn veit með vissu við hverju má búast fyrr en að lokinni afgreiðslu fjárlaga, eða hvort viðkomandi stofnun fær ný verkefni ákveðin af ráðherra eða Alþingi á miðju fjárlagaári án þess að fjármagn fylgi með. Það var til að mynda tekin ákvörðun um að sameina sjúkrahúsin í Reykjavík, í hagræðingarskyni. Flestir hafa áreiðanlega gert sér grein fyrir að sú hagræðing yrði nokkuð kostnaðarsöm og skilaði sér ekki að fullu strax á fyrstu árum eftir samrunann. Auk þess sem þetta háskólasjúkrahús sinnir öllum alvarlegustu, jafnframt dýrustu sjúkdóms- og slysatilvikum sem hér eru, hafa þar einnig orðið dýrar tækniframfarir og meiri framleiðni, en um leið meiri fjárþörf. Fyrirsjáanlegur rekstrarhalli á Landspítalanum á þessu ári er metinn um 500 millj. kr. 200 millj. fengust upp í þennan halla á fjáraukalögum. Þá eru 300 millj. eftir sem þarf að flytja yfir á næsta ár. Fjárlög næsta árs munu væntanlega fela í sér nær óbreytta tölu frá síðustu fjárlögum að viðbættum 200 millj. í samræmi við fjáraukalögin. Það er ljóst að rekstrarvandi spítalans á næsta ári verður verulegur. Nú er það alls ekki þannig að Landspítalinn sé illa rekin stofnun, öðru nær. Rekstrarhallann á þessu ári má að verulegu leyti skýra út með því að forsendur hafa brugðist frá því að fjárlög síðustu ára voru samþykkt. Gengishrun krónunnar ...

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hún hyggist ljúka ræðu sinni á næstu 3--5 mínútum.

Ég lofa því ekki, virðulegi forseti, en ég ætla að ljúka ræðu minni fyrir hlé, en það verður ekki langt fram yfir 5 mínútur.

Gjörðu svo vel.

Nú er það alls ekki þannig að Landspítalinn sé illa rekinn. Rekstrarhallann á þessu ári má rekja eins og ég sagði m.a. til gengishruns krónunnar sem hefur leitt til þess að allur innflutningur á lyfjum og rekstrarvörum hefur stórhækkað í verði og þar að auki hefur innlent verðlag hækkað mun meira en reiknað var með þegar fjárveitingar til spítalans voru ákveðnar. Ef litið er nánar á rekstur spítalans kemur í ljós að þær breytingar sem staðið hafa yfir og standa enn yfir í kjölfar sameiningar sjúkrahúsanna eru að skila árangri og hagræðingu þó enn hafi það ekki skilað sér að fullu. Þrátt fyrir þetta virðist staða spítalans vera sú að stjórnendur hans þurfa strax í upphafi næsta árs að finna út hvernig á að bregðast við rekstrarvanda. Við þekkjum öll þær leiðir sem stjórnendum spítalans eru færar; þær felast í niðurskurði, uppsögnum, minni þjónustu, lokunum deilda, lengingu biðlista, önnur eru úrræðin ekki. Hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi nemur launakostnaður um 70% af rekstrarkostnaði spítalans. Á sumum deildum er þessi prósenta hærri, t.d. á geðdeildum, á öðrum er hún lægri. Ríkisstjórnin er því með niðurskurði og því að viðhalda fjárvöntun miðað við þarfir þessa mikilvæga sjúkrahúss beinlínis að þrýsta stjórnendum spítalans út í uppsagnir. Það er eina raunhæfa leiðin til að halda sig innan ramma fjárlaga vegna þeirrar einföldu staðreyndar að helstu eignir spítalans eru mannauður. Þetta er nokkuð sem hið háa Alþingi þarf að gera sér grein fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Það er því út í hött að halda því fram að rekstrarhallinn verði ekki til þess að skerða grunnþjónustuna til almennings þegar litið er til stöðu Landspítalans, ef hallinn verður ekki bættur umfram það sem gert er ráð fyrir. Allur þessi niðurskurður bitnar yfirleitt á þeim sem síst skyldi, og á sama tíma er verið að leggja til að komugjöld og lyfjakostnaður hækki, sem aftur bitnar á sömu hópunum. Það er útilokað að endar nái saman í rekstri eins og þessum þegar allar forsendur bregðast en ganga um leið út frá því að þjónustustigið sé óbreytt. Það sama á reyndar við um fjölda annarra stofnana. Önnur hlið á fjárhagsvanda Landspítalans sem skiptir miklu máli er fjárþörf til framkvæmda vegna sameiningar sjúkrahúsanna. Það gefur augaleið að það þarf að klára nauðsynlegar breytingar á húsnæði spítalanna til þess að ljúka sameiningunni og ná fullri hagræðingu sem aftur mun koma fram í bættum rekstri. Að mínu mati hafa stjórnendur Landspítalans unnið þrekvirki við að koma sameiningunni á með þeim hætti að segja má að sátt og friður ríki um breytingarnar hjá starfsfólki spítalans, að því marki sem hægt er að ætlast til. Það er augljóst að jafnmiklar breytingar og tilfærsla heilla deilda milli húsa og sameiningar þeirra fela í sér mikla röskun fyrir starfsemina og mikið álag á starfsfólk. Þetta hefur þó gerst á tiltölulega átakalítinn hátt meðal annars vegna þess að starfsfólk hefur haft fyrir sér vel tímasetta sýn allt til enda breytinganna og haft væntingar um að staða mála kæmist í eðlilegt horf miðað við að þær áætlanir stæðust. En ef fjárlagafrumvarpið er skoðað er komin upp alvarleg staða. Í fjárlagafrumvarpinu eru 248 millj. kr. ætlaðar til breytinga og meiri háttar viðhalds en fjárþörfin samkvæmt mati spítalans er 460 millj. kr. Það vantar því 212 millj. kr. upp á til þess að endar nái saman í viðhalds- og framkvæmdafé þannig að hægt sé að koma fólki inn á vinnustaði sína til þess að sinna störfum sínum. Í þessu sambandi má t.d. benda á að viðhaldsfé þarf til þess að spítalinn geti tekið á móti starfsemi Vífilsstaða. Þar eru nú um 60 sjúkrarúm og það er ekki úr vegi að rifja það upp að það var árið 1998 sem tekin var ákvörðun um að leggja Vífilsstaði af, en það er fyrst að koma til framkvæmda núna. Fjárþörfin er því löngu ljós. Þá má enn og aftur minna á að þessar breytingar eru nauðsynlegar til þess að full hagræðing náist af sameiningunni og þær eru væntanlega líka forsenda þess að sú sátt sem náðst hefur fram innan spítalans um málið standi til lengdar. Ég tek þetta dæmi, virðulegi forseti, um það þegar ákvarðanir eru teknar um stórframkvæmdir, eins og þá að sameina þessi tvö mikilvægu sjúkrahús, án þess að raunveruleg fjárþörf sé metin strax í upphafi og framkvæmdin kláruð þannig að vel fari. Aðrar minni ákvarðanir mætti nefna, en ég læt nægja að taka þetta dæmi. Starfsfólk og stjórnendur sjúkrahússins hafa sannarlega lagt sitt af mörkum til þess að þessi stóra framkvæmd gæti átt sér stað án stórra átaka og með sem minnstri röskun fyrir sjúklinga. Umbunin fyrir þetta góða starf virðist vera lokanir deilda, uppsagnir fólks og samdráttur í þjónustu, allt vegna þess að dæmið var ekki skoðað frá upphafi til enda. Þannig bitna ákvarðanir stjórnvalda oftar en ekki á stjórnendum stofnana og á starfsfólki og þeim sem viðkomandi stofnun á að þjónusta. Í nefndaráliti okkar, fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, við 1., 2. og nú 3. umr., kemur fram mikil gagnrýni á þau lausatök sem einkenna rekstur ríkisins. Stór ástæða þess er hversu ómarkviss áætlanagerðin er, sem bitnar af fullum þunga á öllum rekstri ríkisstofnana. Því er oft verið að hengja bakara fyrir smið þegar starfsfólk og stjórnendur stofnana eru harðlega gagnrýnd fyrir slæleg vinnubrögð og framúrkeyrslu fjárlaga. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að við búum við fjárlög hvers árs sem ber að virða. Það getur hins vegar reynst erfitt ef áætlanir eru í engu samræmi við rekstrarumfang eða lögbundnar skyldur einstakra stofnana. Því ber að vanda til verka við gerð fjárlaga hverju sinni. Því miður virðist sem sú breyting að fá hverju fagráðuneyti meiri ákvörðunarrétt í málefnum þeirra stofnana sem til þeirra heyra í öllum tilvikum, ekki hafa skilað þeim árangri sem vænst var. Ég tel nauðsynlegt að endurskoða þá ákvörðun jafnvel að fjármálaráðuneytið yfirtaki vinnuna að stærri hluta aftur. Eða að sett verði skýr samræmd viðmið við ákvarðanatöku og umfjöllun um fjárveitingar til einstakra stofnana og verkefna, viðmið sem öll ráðuneyti verða að hafa í heiðri. Þar á ofan hefur ekki farið fram markviss vinna í að skilgreina og forgangsraða verkefnum ríkisins, jafnvel bæst við verkefni sem betur eða jafn vel væru komin annars staðar. Sparnaðartillögur ríkisstjórnarinnar við þessa 3. umr. fjárlaga eru ómarkvissar og nánast gefið að þær munu ekki standast eru í besta falli hreinn sýndarveruleiki og minna um margt á söguna um nýju fötin keisarans. Þar má fyrst nefna, eins og við gerum í nefndarálitinu, breytingar á lífeyrissjóðsgjöldum. Við 2 umr. þurfti að skera niður til þess að vega upp á móti rúmlega 2 milljarða króna útgjaldaaukningu. Flest til mikilvægra verkefna. Hvað er þá gert? Er skorið niður á minna mikilvægum verkefnum? Nei, menn fundu út að grunnurinn sem gefinn var í frumvarpinu rúmum mánuði áður vegna lífeyrisskuldbindinga væri rangur. Hægt væri að lækka þær greiðslur um nákvæmlega 624 millj. kr. Hvað hafði gerst á þessum rúma mánuði frá því að frumvarpið var lagt fram sem breytti þessum forsendum á þeim tíma? Ekkert. Enda hefur það ekki komið fram í skýringum með breytingunum. Og núna, rúmri viku seinna eftir að ríkisstjórnin fann út skekkju uppá 624 millj. kr. í grunni lífeyrisskuldbindinga hafa þeir fundið út að skekkjan var miklu meiri, nú má taka 800 millj. kr. til viðbótar. Þannig að tæplega 1,5 milljarðar króna hafa nú verið teknir út úr þeim áætlunum sem gerðar voru vegna lífeyrisskuldbindinga án þess að sjáanlegar ástæður séu fyrir því á þeim tíma sem liðinn er frá því að frumvarp til fjárlaga var lagt fram fyrir rúmum tveimur mánuðum. Hver trúir því að svo stór skekkja hafi verið gerð jafnvel þó ekki sé vandað til áætlanagerðar, eða ástand efnahagsmála svo ótryggt að erfitt er að leggja mat á útgjaldaþróun? Lífeyrisskuldbindingar ættu að vera nokkuð þekkt stærð. Það væri ef til vill hægt að horfa fram hjá skekkju upp á rúmar 600 millj. en 1.500 millj. er full mikið í lagt. Eitt af því jákvæða sem gerst hefur í ríkisfjármálum er að farið hefur verið að ráðum Ríkisendurskoðunar varðandi færslur og sýnileika skuldbindinga ríkisins. Það er sannarlega vont ef verið er að snúa af þeirri braut, vegna þess að menn höfðu ekki kjark í raunverulegan niðurskurð á útgjöldum ríkisins. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, m.a. úr samtölum við Ríkisendurskoðun, eru þessar tillögur fullkomlega óraunhæfar eins og aðrar niðurskurðartillögur sem hér eru frá ríkisstjórninni, meðal annars um frestun framkvæmda sem eru ekki sparnaður til lengri tíma litið. Þá á að ná fram sparnaði með því að leggja auknar álögur á sjúklinga og nemendur, og með hækkun á lyfjakostnaði, komugjöldum og skólagjöldum háskólanema. Þar hefur Framsfl. skíttapað enn einni orustunni við Sjálfstfl. Þetta eru helstu áherslurnar í sparnaðartillögum ríkisstjórnarinnar. Ótrúverðugar tillögur, enginn langtímasparnaður nema sem almenningur í landinu á að skila í formi hærri gjaldtöku. Frumvarpið og niðurstaða þess eru vissulega nokkurn veginn á pari eftir að nokkrir smáir útgjaldaliðir bætast við, og tækjakaup Menntaskólans á Laugarvatni upp á heilar 8 millj. kr. sem meiri hluti fjárlaganefndar fékk samþykkt við 2. umr. eru tekin til baka af ráðuneytinu. Dæmigert hvernig farið er fyrir fjárveitingavaldi Alþingis, meira að segja hinar smæstu tillögur eru teknar til baka ef hv. þm. meiri hlutans sýna pínulítið sjálfstæði í vinnu sinni. Að þessu samþykktu þá eru fjárlög og frumvarpsniðurstöður nokkurn veginn á pari. En eins og við höfum margbent á, þá vantar trúverðugleikann, það vantar raunverulegan vilja til að takast á við þann vanda sem við blasir í efnahagsmálum. Langtímasparnaður sem meðal annars gæti falist í tillögum þess efnis að sameina ráðuneyti eins og ráðuneyti atvinnuveganna í eitt, að sameina rannsóknastofnanir atvinnuveganna í eina stofnun, að sameina landbúnaðarskólana undir eina stjórn og færa til menntamálaráðuneytis og að sameina skógrækt og landgræðslu í eina sæng, eins og Ríkisendurskoðun lagði eitt sinn til, og sameina og endurskipuleggja rekstur ýmissa annarra stofnana svo eitthvað sé nefnt. Tillögur sem skila árangri, ekki strax, ekki skammtímabata heldur sparnaði til lengri tíma litið. Slíkar tillögur er ekki að finna frá ríkisstjórninni eða meiri hlutanum, né heldur tillögur um bætt vinnubrögð markvissari áætlanagerð, skýrari forgangsröðun. Aðeins skammtímalækning sem endist stutt jafnvel ekki til áramóta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir framsögu hennar, ábendingar og spurningar. Ég tel nauðsynlegt, áður en þessari umræðu lýkur hér í dag, að fulltrúar Samfylkingarinnar, sem hv. þm. talaði væntanlega fyrir, geri mjög skýra grein fyrir útfærslunni á því hvernig Samfylkingin og fulltrúar hennar vilja ná 3 milljörðum kr. í tekjuafgang á rekstrargrunni fjárlaganna. Ég er ekki að biðja um tillögur þar sem sagt er að spara skuli hálfan milljarð í ráðuneytunum og aðrar slíkar fyrirsagnir, ég vil sjá í þingskjali og ræðum sundurliðaðar tillögur um tekjur og útgjöld, tillögur sem sýna hvernig Samfylkingin hyggst ná þessu. Það kom ekki fram í ræðu hv. þm. Af þeim fáum tölum sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni mátti ráða að hv. þm. væri sammála meiri hluta fjárln. um þær niðurskurðartillögur sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Ég fagna því ef svo er. Í öðru lagi vil ég koma að orðum þingmannsins um þær fjárveitingar sem menntmrn. gerði tillögu um að væru dregnar til baka varðandi tölvumál í Menntaskólanum á Laugarvatni. Það var fullt samráð milli formanns fjárln. og menntmrh. og menntmrn. um meðferð þess máls. Það felst engin lítillækkun í því fyrir fjárln. að fallast á þá málsmeðferð sem þar var höfð.

Virðulegi forseti. Eins og hv. formaður fjárln. veit og er vel kunnugt um var í alla nótt unnið að því, m.a. að koma í prentun tillögum meiri hluta fjárln. Þannig stendur á að tillögurnar frá 1. minni hluta, fulltrúum Samfylkingarinnar í fjárln., eru ekki komnar hér á borðið útfærðar en þær munu koma. Von er á þeim núna á næstu mínútum eftir því sem skrifstofa þingsins upplýsti við mig rétt áðan en það hafði bara ekki unnist tími til að ganga frá þingskjalinu. Ég lýsti því í ræðu minni að farið yrði yfir þær nákvæmlega, ekki í einni ræðu, heldur nokkuð mörgum í dag, af hálfu Samfylkingarinnar, þannig ég býst við að þegar þessum fundi lýkur verði hv. þm. formaður fjárln. afar vel upplýstur um tillögur Samfylkingarinnar, gott ef hann verður ekki farinn að styðja þær.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hér eru þingmenn Samfylkingarinnar ekki tilbúnir og í raun alveg á náttfötunum með sínar tillögur þegar kemur að málflutningi hér. Þetta eru sömu þm. hv. og gagnrýnt hafa okkur í meiri hlutanum fyrir að koma seint fram með tillögur til þingsins. Það var vitað með löngum fyrirvara að hér stæði til að ná þriggja milljarða afgangi af rekstrargrunni fjárlaganna og hefði því Samfylkingin vel getað notað þann tíma sem þar gafst til að koma með tillögur sínar og hafa þær tilbúnar. Þannig hefðum við í meiri hlutanum haft tíma til að átta okkur á þessum merku tillögum. Ég vildi síðan víkja að einu atriði sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni en það var lækkun lífeyrisskuldbindinga um 800 millj. kr. Allir gera sér grein fyrir því að lífeyrisskuldbindingar eru gríðarlega miklar og háar og því er það svo að smávægilegar breytingar þýða háar upphæðir í fjárlagafrv. Ég ætla aðeins að drepa á nokkur atriði. Í fyrsta lagi. Áætlaðar lífeyrisskuldbindingar við árslok 2001 reyndust ofmetnar. Nú liggja kjarasamningar við ríkisstarfsmenn fyrir og kerfisbundnar hækkanir á næsta ári. Verulega dregur úr launaskriði samkvæmt endurskoðun á efnahagsforsendum. Lokið er við svonefnda kerfisbreytingu á kjarasamningum þar sem aukagreiðslur færast á dagvinnulaunum, en slíkar breytingar hafa mikil áhrif á skuldbindinguna þar sem hún fylgir dagvinnulaunum. Fleiri atriði get ég talið sem skýra þá breytingu sem hefur orðið á liðnum sem tengist lífeyrisskuldbindingum í fjárlagafrv.

Virðulegi forseti. Hvað varðar lífeyrisskuldbindingarnar þá lágu allir kjarasamningar fyrir nema við sjúkraliðana þegar frv. var lagt fram í haust. Þær skýringar sem hér hafa verið gefnar, sem og þær sem við höfum fengið við störf í fjárlaganefnd, útskýra ekki að hægt sé að taka út úr grunninum 1.424 millj., það er bara ekki þannig. Eins og ég segi væri hægt að skilja þessa skekkju ef við værum að tala um fyrri töluna sem afgreidd var frá meiri hluta fjárln. fyrir rétt rúmri viku síðan. En síðan þá hafa bæst við 800 millj. sem hægt er að taka þarna út. Þetta er hreint og klárt bókhaldsfiff og það vitum við öll. Að hv. formaður fjárln. skuli tala á þann hátt sem hann gerir hér, um fólk á náttfötum í sölum Alþingis. Ja, stundum hefur nú verið sagt í minni heimabyggð, virðulegi forseti: Þeir sletta skyrinu o.s.frv.

Herra forseti. Það hvarflar ekki að mér að sletta skyrinu. Ég vil þakka hv. þm. fyrir ræðuna sem var um margt ágætishugleiðing. Hún talaði að vísu um skammtímalausnir og nýju fötin keisarans. Það er kannski þess vegna sem mig langar til að spyrja einkum um tvennt sem fram kom í ræðu hennar. Hv. þm. talaði um hert skatteftirlit. Talaði um að Samfylkingin vildi verja 100 millj. í viðbótarfjárheimild til herts skatteftirlits, sem ætti síðan að skila 810 millj. Mig langar að vita hvað býr þarna að baki. Hv. þm. talaði líka um bókhaldsfiff. Ég er alveg viss um að hér er ekki um neitt bókhaldsfiff að ræða en fróðlegt væri að fá að heyra útskýringar á þessu. Hv. þm. talaði einnig um breytt umhverfi innan lands og utan, sem er svo vissulega rétt. Hv. þm. talaði um að lækka ferðakostnað Alþingis og undir það get ég í sjálfu sér tekið. En mig langar til þess að vita hvað býr að baki? Eigum við að fækka t.d. þeim sem fara á Evrópuþing eða Norðurlandsráðsþing o.s.frv.? Við höfum auðvitað okkar skyldum að gegna í alþjóðlegu samstarfi en fróðlegt væri að vita hvað býr þarna að baki. Það var líka talað um sérfræðikostnaðinn. Um hvað er verið að tala? Er t.d. verið að tala um það þegar við þingmenn leggjum fram fyrirspurnir hér? Þá þarf oft að kalla til sérfræðinga og það kostar mikla peninga. Stendur til að setja einhverjar hömlur á það t.d. vegna þess að þar eru um verulegan kostnað að ræða? Ég er alveg viss um að hv. þm. hefur svör við þessu og hér er vonandi ekki um einhverjar skammtímalausnir að ræða hjá Samfylkingunni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason sem á sæti í fjárln. ætti að vita að samkvæmt upplýsingum frá skattrannsóknarstjóra þá skilar hver króna sem sett er í hert eftirlit mun hærra hlutfalli til baka. Þegar Samfylkingin, sem vill gjarnan vinna sín verk vel, setti fram þessa tillögu þá var það að sjálfsögðu gert og farið nákvæmlega eftir þeim leiðbeiningum sem hafa komið fram frá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Ég held að hv. þm. hljóti að vita það hvert hlutfallið er þarna á milli og hafi fengið þær upplýsingar rétt eins og við. Varðandi það að skera niður ferðakostnað og risnu. Reyndar var talað um ráðuneytin í tillögunum, en sjálfsagt má gera það á allri yfirstjórn. Það er samkvæmt ábendingum sem m.a. hafa komið frá Ríkisendurskoðun og má finna í skýrslum Ríkisendurskoðunar. Fjárlaganefndarmenn mættu gjarnan gera meira af því að fara ítarlega í þær skýrslur eins og við höfum reynt að gera, taka ábendingar þeirra til greina. Þessar ábendingar koma fram í tillögum okkar, bæði hvað varðar ferðakostnað, risnu og sérfræðikostnað ráðuneytanna. Þetta eru ábendingar sem hafa komið fram frá Ríkisendurskoðun um að þarna hafi vöxturinn orðið mun meiri en eðlilegt geti talist. Tillögur okkar eru í samræmi við þær athugasemdir sem komið hafa fram.

Herra forseti. Það er vissulega rétt að okkur berast margar skýrslur og margar ábendingar í þeim skýrslum. Ég spurði hv. þm. hvort hún gæti t.d. bent okkur á það, ef við erum að tala um niðurskurð varðandi ferðir og þátttöku okkar í alþjóðasamstarfi, í hverju hann ætti helst að vera fólginn. Ég vildi gjarnan fá að heyra hugleiðingar þessa ágætisfólks í þeim efnum og finnst nauðsynlegt að skýra það nákvæmlega út. Mjög margir hafa horft til þess að það fara miklir peningar í þetta, bæði í Alþingi, í ráðuneytunum, hjá fyrirtækjum og öðrum, vegna þess að alþjóðlegt samstarf er gríðarlega mikið. Það er í raun oft á tíðum einfaldara að fara á fundi til nágrannalandanna heldur en ferðast hér innan lands. Þess vegna vildi ég gjarnan að hv. þm. mundi skýra það betur út. Í raun og veru svaraði hv. þm. ekki þessu með sérfræðikostnaðinn. Þar vildi hv. þm. gera ákveðnar úrbætur og skera niður. Ég spurði hv. þm. hvort skera ætti þann kostnað niður hjá þinginu, eins og oft hefur komið fram er gríðarlega dýrt að svara öllum þeim fyrirspurnum sem við þingmenn leggjum fram, hvort heldur við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég vildi gjarnan fá betri útskýringar á þessum málum.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. að við þurfum í auknum mæli að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi. Breytt umhverfi felur það í sér. En við búum sem betur fer við breytt umhverfi á fleiri sviðum, t.d. á sviði fjarskiptatækni. Það er alveg klárlega þannig að hægt er að nota þá tækni miklu meira en gert er í dag til þess að draga úr þeim kostnaði sem íslenska ríkið hefur af ferðalögum og vegna þess að við erum að senda fólk til fundarstarfa erlendis. Ég er ekki að draga úr vægi þessa samstarfs. Það eykst og á að aukast vegna þess að við viljum vera virkir þátttakendur. En við getum gert það á fleiri en einn veg. Hvað varðar sérfræðikostnaðinn sem hv. þm. nefndi hér áðan þá er sá kostnaður mjög stór hluti af rekstrarkostnaðinum. Hann er mjög stór hluti í rekstrarkostnaði ráðuneyta og stofnana og eins hjá Alþingi. En varðandi hvernig eigi nákvæmlega að útfæra það held ég að ég yrði að treysta stjórnendum viðkomandi ráðuneyta og Alþingis til að útfæra aðferðir til að draga úr kostnaðinum og setja kannski skýrari reglur um hvernig með þennan kostnað skuli farið.

Herra forseti. Það var afar óvenjuleg ræða sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárln., flutti hér áðan. Hann kvartaði yfir því að tillögur 1. minni hluta fjárln. væru ekki tilbúnar og ekki búið að dreifa þeim í sal. Það vill að vísu svo til að það er búið að dreifa þeim nú í millitíðinni og ástæðan var auðvitað sú að þær voru í vinnslu hjá nefndasviði sem hefur verið önnum kafið, m.a. vegna þess að margar tillögur hafa komið fram og mikil vinna hefur lent á þessu ágæta starfsfólki, auðvitað fyrst og fremst vegna þess að tillögur meiri hluta fjárln. hafa verið svo seint á ferðinni. Það má segja að það hafi allt haldið hér gagnvart því að taka þessi mál fyrir samkvæmt dagskrá þingsins. 3. umr. fjárlaga fer fram, fyrst og fremst að ég tel vegna þess að minni hluti fjárln. hefur verið liðlegur í störfum sínum og ekki verið með háværar ásakanir eða reynt að tefja störf í nefndinni heldur reynt að flýta fyrir þeim. Þess vegna verð ég að segja það, herra forseti, að það eru nokkuð kaldar kveðjur sem formaður fjárln. sendir til minni hluta nefndarinnar. Ég fullyrði, herra forseti, að þessar ásakanir eru algjörlega rakalausar og eiga ekki við neitt að styðjast í raunveruleikanum.

Herra forseti. Ég flyt hér frhnál. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2002. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2002 kemur nú til lokaafgreiðslu við 3. umr. Vísað er til nál. 2. minni hluta við 2. umr. fjárlaga fyrr í haust. Fullkomin óvissa ríkir um tekjuhlið fjárlaganna, og breytast forsendur nánast dag frá degi. Ástæða þessa er að meginhluta heimatilbúinn vandi ríkisstjórnarinnar. Hættumerkin í þróun efnahagsmála hafa blasað við sl. 2--3 ár, svo sem mikill viðskiptahalli, gífurlegar erlendar lántökur og mikil aukning útlána bankakerfisins, en hægt hefði verið að bregðast við þeim áður en komið var í óefni. Erlendar skuldir þjóðarbúsins eru nú orðnar hærri en sem nemur árlegri landsframleiðslu. Ríkisstjórnin, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., með forsrh. og fjmrh. í broddi fylkingar hefur þar til nú þverneitað allri gagnrýni og fullyrt að allt væri í stakasta lagi. Herra forseti. Það væri hreint oflof að segja að ríkisstjórnin hafi flotið sofandi að feigðarósi því flestar árar hafa verið úti til þess að róa þjóðarskútunni í öfuga átt. Frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingar í skattamálum er til umfjöllunar samtímis hér í þinginu og vísað er til nál. fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efh.- og viðskn. við það frumvarp. Herra forseti. Áætlað er að tekjur ríkissjóðs á næsta ári, árið 2002, verði 257,9 milljarðar kr. sem er sama fjárhæð og gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð 239,4 milljarðar kr. Tekjuafgangur ríkissjóðs er því áætlaður 18,5 milljarðar kr. Herra forseti. Mig langar til að víkja aðeins fyrst að vinnunni við fjárlagagerðina. Ríkisstjórnin leggur fram frumvarp til fjárlaga í upphafi þings. Að því búnu fer það til fjárlaganefndar til frekari umfjöllunar. Sú hefð hefur skapast að við 2. umr. eru lagðar fram meginbreytingar þingsins á gjaldahlið frumvarpsins. 2. umr. hefur í auknum mæli snúist um efnahagshorfur og stefnu í ríkisfjármálum þrátt fyrir að endurskoðuð þjóðhagsspá og tekjuáætlun fyrir næsta ár liggi ekki fyrir. Við 3. umr. er lögð fram endurskoðuð tekjuáætlun fyrir næsta ár og jafnframt þær efnahagsforsendur sem ríkisfjármálin byggjast á næsta ár. Ítarleg umræða fer fram innan fjárlaganefndar um sundurliðaða gjaldahlið frumvarpsins. Fjölmargir aðilar koma fyrir nefndina og skýra einstaka útgjaldaliði. Tekjuhlið frumvarpsins fær aftur á móti afar litla umfjöllun í fjárlaganefndinni sem er þó ekki síður mikilvæg hlið fjárlagafrumvarpsins. Má nefna í því sambandi að endurskoðuð tekjuáætlun var kynnt í nefndinni rétt um það leyti sem hún afgreiddi frumvarpið frá sér, þ.e. sama dag. Þá komu boðaðar tillögur ríkisstjórnarinnar um niðurskurð útgjalda heldur ekki fyrir fjárlaganefnd fyrr en sl. miðvikudag eða sama dag og nefndin varð að afgreiða frumvarpið úr nefnd ef takast átti að láta 3. umr. fara fram föstudaginn 7. desember, sem sagt í dag, eins og starfsáætlun þingsins gerði ráð fyrir. Hins vegar gerði verkáætlun fjárlaganefndar ráð fyrir að tillögur ríkisstjórnarinnar fyrir 3. umr. lægju allar fyrir hjá nefndinni fyrir 30. nóvember. Þarna hefur því nokkuð skort á að þeir sem eiga að skila upplýsingum og gögnum til nefndarinnar standi við þau tímamörk sem þeim eru sett og eru hluti af starfsáætlun þingsins. Vegna tímaskorts fengu efnahagsforsendur og tekjuhlið frumvarpsins því afar litla umfjöllun í nefndinni. Niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar hlutu sömu örlög. Spurningar og beiðni um útskýringar á einstökum liðum frá nefndinni bárust ekki fyrr en eftir að hún hafði afgreitt fjárlagafrumvarpið frá sér til 3. umr. og sum svör bárust alls ekki. Fjárlaganefnd hefur ekki á sínum snærum eigin ráðgjafa eða sérfræðinga í efnahagsmálum og verður því að reiða sig á útskýringar sérfræðinga framkvæmdarvaldsins. Það er því mikilvægt að vönduð svör og skýringar berist nefndinni fljótt og undanbragðalaust. Í flestöllum tilfellum er það svo en þó vill verða á því misbrestur og er nærtækasta dæmið þegar forsætisráðuneytið neitaði að svara spurningum nefndarinnar um sundurliðun á kostnaði á 300 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta kostnaði við sérfræðivinnu og ráðgjafarkostnað einkavæðingarnefndar. Að mati 2. minni hluta er afar brýnt að yfirstjórn Alþingis, forsætisnefnd og þingflokksformenn, fari gaumgæfilega í gegnum stöðu Alþingis og þingnefnda gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hér er nefnilega virkileg hætta á ferðum gagnvart lýðræðinu, gagnvart þingræðinu. Hættan er sú að hér þróist ríkisstjórnarbundið þingræði í stað þingbundins ríkisvalds. Þingið þarf að mínu viti, herra forseti, að eignast eigin þjóðhagsstofnun sem starfar með Alþingi í efnahagsmálum og fjármálastjórn ríkisins. Að mati 2. minni hluta er mun eðlilegra að við 2. umr. sé fjallað um tekjuáætlun, efnahagsforsendur og stefnu í ríkisfjármálum. Við þá umræðu væri tekjuhlið frumvarpsins ákveðin en við 3. umr. væru útgjöldin endanlega ákveðin og frágengin og þá færi fram eins konar fínpússun á frumvarpinu sjálfu. Það er nefnilega góður siður að átta sig fyllilega á því úr hvaða peningum er að spila. Það þykir góður siður á vönduðum heimilum að telja fyrst í buddunni og ákveða síðan útgjöldin. Þannig ætti það einnig að vera hjá Alþingi gagnvart ríkisfjármálum. Víkjum nú að forsendum fjárlagafrumvarpsins. Þjóðhagsstofnun lagði fram endurskoðaða þjóðhagsspá fyrir næsta ár nú á dögunum. Þar er gert ráð fyrir að einkaneysla dragist saman um 1,5% og að fjárfestingar dragist saman um 14%. Þá er gert ráð fyrir að innflutningur dragist saman um 7,1% og útflutningur um 1,8% og landsframleiðsla dragist saman um 1% en í fyrri spá stofnunarinnar var gert ráð fyrir 0,3% samdrætti í landsframleiðslu. Ef þessi spá gengur eftir er það í fyrsta sinn frá 1992 sem landsframleiðsla dregst saman á milli ára. Þá er og gert ráð fyrir að verðbólga verði um 6,1% á milli áranna. Í forsendum Þjóðhagsstofnunar fyrir þeirri verðlagsspá er gert ráð fyrir að gengisvísitala krónunnar verði 147,2 sem var skráð gengi hennar 3. desember sl. Þá bendir stofnunin á að spenna á vinnumarkaði sé að minnka og reiknað sé með um 2% atvinnuleysi á næsta ári. Verulega dregur úr launaskriði og þess er reyndar þegar farið að gæta. Þjóðhagsstofnun tekur fram að nokkur óvissa ríki um spána, ekki síst launa- og gengisforsendur. Launaforsendur byggja m.a. á því að kjarasamningar verði ekki endurskoðaðir. Fjárlagafrumvarpið sem hér er lagt fram byggir á efnahagsforsendum fjármálaráðuneytisins. Þær eru í veigamiklum atriðum frábrugðnar spá Þjóðhagsstofnunar. Ráðuneytið spáir reyndar að landsframleiðsla dragist saman um 0,5% sem er umtalsverð breyting frá því að frumvarpið var lagt fram en þá gerði ráðuneytið ráð fyrir að landsframleiðslan ykist um 1% á næsta ári. Mestur munur á spá þessara tveggja stofnana liggur í mati þeirra á þróun á inn- og útflutningi vöru og þjónustu. Þannig spáir fjármálaráðuneytið að útflutningur vöru og þjónustu aukist um 1% á næsta ári á meðan Þjóðhagsstofnun spáir 1,8% samdrætti. Fjármálaráðuneytið gerir í sinni spá ráð fyrir að innflutningur vöru og þjónustu dragist saman um 4,3% en í endurskoðaðri þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir mun meiri samdrætti í innflutningi eða 7,1%. Þessar tölur og þessar spár undirstrika þá miklu óvissu sem er í efnahagsmálum þjóðarinnar um þessar mundir og á næstu missirum. Gert er ráð fyrir að halli á vöruskiptum minnki nokkuð milli ára og er nú gert ráð fyrir að hallinn nemi 3,9 milljörðum kr. Þá má búast við að jöfnuður á þjónustuviðskiptum verði jákvæður á næsta ári sem nemur 2 milljörðum kr. Þrátt fyrir þetta er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði 38,5 milljarðar kr. eða 4,9% af landsframleiðslu. Ástæða þessa er sú að vegna skuldasöfnunar erlendis og óhagstæðrar þróunar aukast vaxtagreiðslur af erlendum skuldum jafnt og þétt og spáð er að jöfnuður þáttatekna verði af þeim sökum neikvæður um 35,8 milljarða kr. á komandi ári. Fjárlög ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2002 eru því afgreidd nú við mikla óvissu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Eftir langvarandi og nær fullkomið andvaraleysi skiptir nú yfir í mikinn ótta um gengi krónunnar og verðbólgu. Í mars á þessu ári voru gerðar breytingar á fyrirkomulagi stjórnar peningamála hér á landi. Meginatriði þessara breytinga fólust í því að 2,5% verðbólgumarkmið varð meginviðmið peningastefnunnar. Samtímis voru vikmörk gengisstefnunnar afnumin. Á árinu féll ríkisstjórnin frá fastgengisstefnunni og setti efnahagslífinu verðbólgumarkmið og fól Seðlabankanum að framfylgja þeim með peningamálastefnu sinni. Ljóst er að sett markmið hafa engan veginn náðst, og fjarri því, enda er verðbólguhraðinn nú um 8,8% og spáð er um 6% verðbólgu milli áranna 2001 og 2002. Herra forseti. Bæði verðbólgan og gengi krónunnar skiptir efnahagslífið og kjör fólks að sjálfsögðu afar miklu máli. Atvinnulífið er mjög skuldsett í erlendum gjaldmiðlum og þolir illa gengislækkun. Sama gildir um fjárhag heimilanna en lægra gengi hækkar vöruverð og höfuðstól verðtryggðra lána. Sú staða sem þjóðarbúið stendur nú frammi fyrir kom ekki til af sjálfu sér. Hún er afleiðing þeirra mistaka í hagstjórnarákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið á síðustu árum. Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýsir miklum áhyggjum af gangi mála. Ef þetta ástand varir miklu lengur er hætta á því að útflutningsgeta þjóðarbúsins skaðist þegar til lengri tíma er litið. Jafnvægi í efnahagslífinu innan lands og aukinn útflutningur er eina varanlega lausnin á viðskiptahallanum. Herra forseti. Fjárlaganefnd er kunnugt um fjárhagsvanda og uppsafnaðan halla margra stofnana og heilla málaflokka sem ekki fá úrlausn í þessu fjárlagafrumvarpi. Þar má telja fjárskuldbindingar vegna félagslega húsnæðiskerfisins sem velt var einhliða yfir á sveitarfélögin. Fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins er óleystur þótt leyfð hafi verið lítils háttar hækkun á afnotagjöldum á næsta ári. Margir framhaldsskólar sitja uppi með skuldir frá fyrri árum og eiga í miklum fjárhagserfiðleikum og geta lent í því að verða að skera niður námsframboð. Það er ljóst að framkvæmdarvaldið hefur verið uppteknara við að einkavæða skólakerfið og fella rekstur framhaldsskólanna inn í miðstýrð reiknilíkön en að efla og þróa skólastarfið sjálft, stöðu þess og markmið og þá menntun sem skólarnir veita, treysta bönd skóla og skólastarfs við fjölskyldulíf, atvinnuvegi og sitt nánasta umhverfi. Bæði Skólameistarafélag Íslands og Félag framhaldsskólakennara hafa þráfaldlega bent á grundvallarskekkjur í þeirri reiknireglu sem nú er beitt við skiptingu fjár á skólana og birtist í því að fjármagn er skert til skóla með verknáms- og starfsnámsbrautir og skóla sem reka heimavistir og þeir sitja nú uppi með skuldir svo skiptir tugum eða jafnvel hundruðum milljóna króna. Fjárhagsvanda einstakra framhaldsskóla verður að leysa þegar í stað. Brýnt er að hugmyndafræðin að baki reiknilíkansins við skiptingu fjárins verði endurskoðuð þannig að stutt verði við metnaðarfullt og fjölbreytt nám hvarvetna á landinu, nám sem taki mið af þörfum allra nemenda og tryggi góðan starfsanda. Þetta mál var til umfjöllunar á síðasta ári og þá var þess vænst að nauðsynlegar leiðréttingar yrðu gerðar á reiknilíkani menntamálaráðuneytisins. Í haust kom hins vegar í ljós að ekki hafði verið bætt úr fjárhagsvanda margra skóla og þeir stóðu áfram frammi fyrir mikilli óvissu. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem dreift var nú á dögunum, um framkvæmd fjárlaga fyrir tímabilið janúar til september 2001 er þetta harðlega gagnrýnt og bent á að ekki þýði að flytja halla á milli ára nema ljóst sé að viðkomandi stofnun geti með raunhæfum hætti hagrætt hjá sér til að vinna á hallanum. Yfirlit í fylgiskjali II með þessu nál. sýnir vel þá stöðu sem sumir skólar eru í og hve brýnt er að úr vanda þeirra verði leyst. Í því sambandi þarf að taka fullt tillit til séraðstæðna hvers skóla. Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárlaganefnd hefur ítrekað lagt áherslu á að endurskoðun á reiknilíkaninu og uppgjöri á fjárhagsvanda skólanna yrði lokið áður en gengið væri frá fjárlögum næsta árs. Engin svör hafa borist um það og með skírskotun til mjög alvarlegra athugasemda Ríkisendurskoðunar um fjármál framhaldsskólanna er ljóst að Alþingi verður að beita sér með beinum hætti í þessu máli áður en í meira óefni er komið. Í ályktun Félags framhaldsskólakennara í nóvember sl. kom fram að veruleg hætta væri á að markmið og fyrirheit um að styrkja stöðu framhaldsskóla í breyttu umhverfi og nýjum kjarasamningi yrðu aðeins orðin tóm ef ekki yrði tryggt fé á fjárlögum ársins 2002 til þess að framkvæma þær endurbætur á reiknilíkani fyrir framhaldsskóla sem nauðsynlegar væru og undirbúnar hafa verið í menntamálaráðuneytinu. Starfshópur ráðuneytismanna og skólameistara hefur skilað skýrslu um endurskoðun líkansins. Félag íslenskra framhaldsskóla telur að á þeim grunni þurfi að taka pólitískar ákvarðanir um hærri fjárveitingar til skólanna, hækka afskriftafé, ætla af raunsæi fyrir launum þjónustudeilda skólanna og viðhaldi og endurnýjun húsa. Herra forseti. Alþingi hlýtur og verður að byggja fjárveitingar sínar á raunhæfum forsendum hverju sinni. Skólar eru lifandi stofnanir sem taka sífelldum breytingum og því verður reiknilíkanið, eigi að beita því, að mæta hverju sinni. Herra forseti. Það þarf gjörbreytta stefnu í efnahagsmálum og atvinnumálum þjóðarinnar. Í stað þess að styrkja innviði atvinnulífsins og byggð og búsetu í landinu öllu hefur ríkisstjórnin blásið upp tímabundið ,,góðæri`` með einkavæðingu almannaþjónustu, gífurlegri byggðaröskun og skuldasöfnun. Sjávarútvegurinn er einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar og sýnir sig best að þegar ,,nýja hagkerfið`` gengur ekki upp þá er traustið sett á hann. Það skiptir miklu fyrir þjóðarbúið að sjávarútvegurinn sé rekinn með hagsmuni þjóðarinnar allrar í huga. Þótt markmið laganna um stjórn fiskveiða sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofna og, eins og stendur í lögunum, með leyfi forseta, ,,tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu`` er fjarri því að sú sé raunin. Í mörgum tilvikum er ástand fiskstofnanna nú svipað eða jafnvel verra en fyrir daga kvótakerfisins. Ljóst er að ríkisstjórnin ætlar í sjávarútvegsmálum að fylgja eftir tillögum svokallaðs meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar um stjórn fiskveiða sem er nánast óbreytt kvótakerfi með lítils háttar gjaldtöku sem mun áfram leiða til þess að fiskveiðiheimildir færast á æ færri hendur og sjávarútvegsfyrirtækjum fækkar í sjávarbyggðum meðfram ströndum landsins með tilheyrandi byggðaröskun. Þessari stefnu er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð andvíg og telur hana hættulega atvinnulífi landsmanna. Stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjávarútvegsmálum hefur sem meginmarkmið: að tryggja í verki sameign þjóðarinnar á fiskstofnum og réttláta skiptingu afrakstursins, að gera grundvallarbreytingu á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sem komi til framkvæmda í áföngum á næstu 20 árum, að bæta umgengni og stuðla að sjálfbærri nýtingu auðlindarinnar og efla vistvænar veiðar, að skapa forsendur til að treysta búsetu við sjávarsíðuna, að tryggja atvinnuöryggi og kjör fiskverkafólks og sjómanna, að stuðla að betra jafnvægi og réttlátari leikreglum í samskiptum helstu aðila innan sjávarútvegsins, þ.e. útgerðar og fiskvinnslu, verkafólks og sjómanna, sjávarbyggða og samfélagsins alls, að standa þannig að nauðsynlegum kerfisbreytingum og aðgerðum að stöðugleiki verði tryggður og hæfilegur aðlögunartími gefist. Sjávarútvegurinn, fiskveiðarnar og fiskvinnslan gegna lykilhlutverki í atvinnulífi og efnahagsbúskap okkar Íslendinga. Sá vandi og sú óvissa sem nú blasir við í fjármálum ríkisins og þjóðarbúskapnum í heild á ekki hvað síst rætur að rekja til rangrar stefnu ríkisstjórnarinnar í fiskveiði- og fiskverndarmálum. Herra forseti. Til þess að hér megi auka hagvöxt á ný, greiða niður erlendar skuldir, tryggja atvinnulíf og búsetu um allt land er afar brýnt að stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fiskveiðistjórn komi sem fyrst til framkvæmda. Það að stjórnvöld virðast ætla að halda áfram í nánast óbreyttu kerfi í stjórn fiskveiða er ein alvarlegasta ógnun við efnahag og atvinnulíf landsins hvort heldur er litið til lengri eða skemmri tíma. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á að ríkisfjármálum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Mikilvægt er að létta af þeirri spennu sem hefur magnast á síðustu árum vegna aukins tekjumunar í þjóðfélaginu og kerfisbundinnar mismununar á lífskjörum fólks. Allir þegnar þjóðfélagsins skulu eiga tryggð mannsæmandi samfélagslaun. Öll mismunun á lífskjörum leiðir til hættulegrar spennu og þenslu í þjóðfélaginu, sem og röskunar fjölskyldubanda, byggðar og atvinnulífs. Gegn þessu ójafnvægi verður að berjast með öllum tiltækum ráðum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna, að framlög til umhverfismála verði aukin og að tekið verði upp ,,grænt bókhald`` þegar meta skal arðsemi í rekstri og framkvæmdum. Mikil byggðaröskun, stöðugir fólksflutningar á höfuðborgarsvæðið og sá mikli viðskiptahalli sem við höfum búið við síðustu ár sýnir það ótvírætt að viðskipta- og þjónustugeirinn á suðvesturhorninu hefur vaxið langt umfram það sem aukning í þjóðarframleiðslu gefur tilefni til. Þessu verður að snúa við ef við eigum að ná eðlilegum hagvexti og jafnvægi í viðskiptum og greiða niður skuldir þjóðarbúsins við útlönd. Á síðustu árum hefur þróast hér hagkerfi, efnahags- og atvinnulíf sem nærist á viðskiptahallanum og er orðið háð honum. Það verður þrautin þyngri að snúa af þeirri braut, en það er afar brýnt. Krafa um hagræðingu sem tekur einungis tillit til tímabundinna arðsemiskrafna fjármagnseigenda og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar hefur villt stjórnvöldum sýn og leitt atvinnulífið inn á villigötur sem þjóðin öll sýpur nú seyðið af. Hér verður að breyta um kúrs. Stöðva þarf einkavæðingu almannaþjónustunnar. Búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að varanlegri verðmætaaukningu í þjóðfélaginu og þar með raunhagvexti. Beina þarf athyglinni að litlum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem hugvit og framtak sérhvers einstaklings fær notið sín og að atvinnurekstri sem er í takt við íslenskar aðstæður og íslenskan veruleika og byggist á sjálfbærri nýtingu náttúrauðlindanna. Takist þetta mun byggjast upp blómlegt atvinnulíf á raunsönnum grunni um allt Ísland. Í þessum stóru málaflokkum greinir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð á við stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar um forgangsröðun, áherslur og pólitíska sýn. Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð flytur örfáar brtt. við fjárlagafrv. við lokaafgreiðslu þess. Þessar brtt. lúta í fyrsta lagi að því að skerpa og undirstrika áherslur flokksins í fjármálum ríkisins. Við leggjum til að hinum boðuðu skattbreytingum sem liggja nú fyrir þinginu verði að hluta til frestað og þar af leiðandi fái ríkissjóður í tekjur af sérstökum tekjuskatti, 600 millj. kr., sem nú er gert ráð fyrir að falli niður, og einnig að hluti af þeim eignarskatti sem ætlunin er að falli út samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar verði frestað þannig að ríkissjóður haldi þar áfram um 500 millj. kr. Síðan leggjum við áherslu á aðra málaflokka. Við leggjum áherslu á menntun. Við leggjum áherslu á málefni Þjóðminjasafnsins. Við leggjum áherslu á menningarstofnanir. Við leggjum áherslu á málefni fatlaðra. Við leggjum áherslu á heilbrigðismálin og við leggjum áherslu á að ekki verði ráðist í ótímabærar framkvæmdir vegna stóriðju, stóriðju sem ekki einu sinni hefur verið tekin ákvörðun um að fari í gang. Herra forseti. Nánar verður gerð grein fyrir einstökum tillögum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs við umræðurnar seinna í dag.

Herra forseti. Þetta var löng og mikil ræða hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég hef svo sem ekki mjög margar spurningar til hans í þessum efnum. Mig langar þó að spyrja: Á einum stað í þessum gögnum stendur að búa þurfi atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að verulegri verðmætaaukningu í þjóðfélaginu og þar með raunhagvexti. Hvað á þingmaðurinn við með þessu?

Herra forseti. Ég hef áður í umræðum um fjárlög einmitt tekið þetta mál fyrir sem hv. þm. spyr um. Ég tel engan veginn eðlilegt að banka- og peningastofnanir sem eru meira að segja að hluta til enn þá í ríkiseigu séu að skerða þjónustuna, loka útibúum og skerða þjónustuna vítt og breitt um landið, einmitt á svæðum þar sem þessir grunnatvinnuvegir þjóðarinnar sem skila raunverulegum þjóðartekjum, sem skila útflutningstekjum --- að þar sé verið að skerða þessa þjónustu og loka og væntanlega að færa þjónustuna í aðra landshluta. Herra forseti. Ég benti líka á það í ræðu minni hvernig hér hefur á síðustu árum, einmitt í ljósi viðskiptahallans, myndast og þróast atvinnulíf sem nærist á viðskiptahallanum og gefur ekki raunsannar þjóðartekjur. Þessar áherslur dreg ég hér fram. Ég hef líka bent á, og það kemur fram í tillögum okkar hér, herra forseti, nauðsyn þess að leggja áherslu á að efla menntun og menntunarstarf úti um land til að styrkja búsetuna þar, að veita fjármagn til þessara þátta sem í raun ráða búsetu og því hvort fólk býr í þeim byggðarlögum og vinnur við þær atvinnugreinar sem gefa hinar raunsönnu þjóðartekjur og þar með líka útflutningstekjur.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki þessari einföldu spurningu minni. Það stendur hérna: ,,Búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að varanlegri verðmætaaukningu í þjóðfélaginu og þar með raunhagvexti.`` Þetta var spurning mín og ég vil gjarnan fá meira konkret svar við henni. Ég var ekki að tala um þjónustu banka eða peningastofnana eða neitt í þeim efnum heldur bara að fá svar við þeirri spurningu.

Herra forseti. Í mínum huga skiptir einmitt ekki hvað síst máli þjónusta banka, þjónusta pósthúsa, hin almenna þjónusta. Það skiptir máli hvernig fjarskipti eru, möguleikar til gagnaflutnings úti um land. Og áherslan á að vera í þá veruna að í það sé lagt fjármagn af hálfu ríkisins þegar verið er að forgangsraða fjármagni. Og með því að styrkja byggð og styrkja þessa grunnþætti samfélagsins einmitt úti um landið þá erum við líka að skapa atvinnulífinu fýsilegri umgjörð og fólki fýsilegri búsetu. Ég geri alveg ráð fyrir því, herra forseti, að hv. þm. hljóti að átta sig á þessu og gera sér grein fyrir þessu. Við erum t.d. andvíg því að hækka skólagjöldin á framhaldsskólanemendum og háskólanemendum. Okkur finnst nóg að gert og nógur kostnaður fyrir þetta unga fólk utan af landi að þurfa að leggja á sig mikla fyrirhöfn og verulegan kostnað til að sækja nám, framhaldsskólanám eða háskólanám fjarri heimabyggð sinni þó ekki sé verið líka núna, eins og liggur fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar, að hækka skólagjöld, hækka innritunargjöld á nemendum. Það er ekki til að styrkja atvinnulíf, menntun og búsetu um land allt og tryggja þar með hinn raunsanna hagvöxt.

Herra forseti. Formaður fjárln., hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, lýsti í upphafi ræðu sinnar þeirri skoðun sinni og talaði eins og það væru staðreyndir í bakgrunni að við stæðum frammi fyrir mikilli lægð í efnahagsmálum, hættulegri lægð sem þyrfti að mæta með gagngerum ráðstöfunum, og að fjárlagafrv. eins og talað er fyrir flytti skýr skilaboð til alls almennings og félaga um að nú verði að beita nýjum tökum í viðureigninni við þennan mikla vágest sem manni skildist að stefnan og viðhorfin í efnahagsmálum væru. Ég skal ekki segja um hvernig háttað er samskiptum forustumanna hæstv. ríkisstjórnar, t.d. hæstv. forsrh. og formanns fjárln., en svo er að sjá að þar sé ekkert samband á milli og að hv. formaður fjárln. lesi ekki skilaboðin sem birtast frá hæstv. forsrh. um stöðu mála og er þar einna greinilegast til orða tekið af hálfu hæstv. forsrh. í viðtali við Morgunblaðið frá 22. nóvember. Ég vísaði nokkuð til þess viðtals hér á dögunum og ég endurtek það ekkert, en hann lýsti því yfir að allar efnahagsforsendur á Íslandi væru í lagi.  Hvers vegna gerir þá formaður fjárln., hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, sér áhyggjur af þessari stöðu? Hv. formaður lýsir því yfir í viðtalinu að verðbólga sé á niðurleið, kaupmáttur að aukast, framlegð í sjávarútvegi að aukast gríðarlega, eins og það er orðað þar. Hvernig skyldi sú framlegð hafa orðið til, þessi gríðarlega framlegð í sjávarútvegi? Hann segir á öðrum stað í viðtalinu að það verði aldeilis ekki brugðið á gömul eða eins og segir þar, með leyfi forseta: ,,Það er ekki fyrirhugað að hlaupa eftir einhverjum gamaldags reddingum eins og tíðkuðust í gamla daga.`` En hvert er það ráð sem brugðið var á til björgunar sjávarútveginum? Skyldi það vera nýtt fyrirbrigði að beita fyrir sig bullandi gengisfalli? Í þá áratugi sem ég man eftir úr íslenskum þjóðmálum var þetta ráðið og á það var brugðið nú. Það er eins og menn eigi erfitt með að skilja og ég vék hér áður að fyrr í umræðum um tekjuskattinn, að menn skilji ekki með hvaða hætti er unnið að viðreisn sjávarútvegsins sem fallinn var í botnlausar skuldir vegna þess að menn höfðu hrammsað út úr honum tugi milljarða ef ekki hundruð milljarða í kvótabraski. Það er frá öllum almenningi sem fjárhæðirnar eru teknar og færðar sjávarútveginum. Neytandinn íslenski borgar þetta allt saman með hærra vöruverði af innfluttum vörum. Hæstv. forsrh. tilkynnir að gengið muni fara hækkandi, í síðasta lagi upp úr áramótum og, með leyfi forseta, segir hann orðrétt í þessu viðtali: ,,Það gæti meira að segja þurft að gæta þess að gengið hækkaði ekki of ört.`` Vill nú ekki hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson hlýða til þessa eiðsspjalls og varpa öndinni léttara af því að ástæður eru svona björgulegar? Enda getur ekki verið að hv. formaður fjárln. geri sér í raun neina grein fyrir því að neitt sé að vegna þess að meðferð á fjárlögunum og innihald þeirra bregst í engu við neinum vanda, þannig að þótt hann tali í aðvörunartón í aðfaraorðum sínum þá trúir hann hæstv. forsrh. í raun ella væru önnur vinnubrögð höfð uppi vegna frágangs fjárlaganna. Í sambandi við spennuna sagði hæstv. forsrh. að þetta væri einhver óróleiki á hinum svokallaða markaði vegna jólainnkaupa. Það hefði kannski verið ráð til að bregðast við þeim vanda að fresta jólunum. Það var einu sinni uppi tillaga um það og þeir bræður Jón Múli og Jónas Árnasynir sýndu fram á hvernig það var gert. Hér lýsti hæstv. forsrh. yfir því að gengisbreytingin hefði þegar skilað miklu inn í efnahagslífið. Ég held að það þyrfti að taka allan almenning í kennslustund um hvers slags auðlegð það er og ábati sem fæst inn í íslenskt þjóðfélag með gengisbreytingu. Ég hef áður vikið að þessum málum og það er ekki of oft sem þessi góða vísa er kveðin. Við gengisbreytingu á íslensku krónunni breytist ekkert vegna þess sem við fáum fyrir vöru okkar erlendis. Það er verið að færa fjármagn til innan lands og kemur okkar afkomu ekkert við í heild, þjóðfélaginu. Með gömlum aðferðum er verið að reyna að rétta við fjárhag sjávarútvegsins, útveginn er að bera upp á sker vegna þeirra ótrúlegu vinnubragða sem viðhöfð eru í stjórn þess útvegs, þeirrar atvinnugreinar undir og á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar. En menn eiga eftir að þreifa á öðru, það er eitt sem víst er, í sambandi við þau mál og það er ekki langt undan án þess að ég ætli að gerast neinn sérstakur spámaður í þeim efnum. Ég fer einnig að efast um að hæstv. ríkisstjórn og fjármálayfirvöld geri sér neina grein fyrir því til hvers á að beita fjárlögum þjóðfélagsins eða að fjármálayfirvöldin neita að taka mark á því. Ég er þeirrar skoðunar aftur á móti að beiting fjárlaga á þenslutímum sé aðaltækið sem ríkisstjórn á hverjum tíma hefur til þess að draga úr spennu og ráða við að efnahagsmálin sígi ekki á ógæfuhlið. Og að ég skuli vera þessarar skoðunar um málið og viðhorf ráðandi manna í fjármálum ríkisins kemur til af því að ekki er að sjá að nein viðbrögð séu höfð uppi til þess að bregðast við þeim vanda sem við blasir. Fjárlögin, forsendur fjárlaga, segir hæstv. ríkisstjórn, og tilgangur þeirra, sé að draga úr spennu, sporna við viðskiptahalla, draga úr verðbólgu, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja stöðugleika. Menn ættu að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort ekki sé stöðugleiki hér. Eftir þessum orðum þarf víst að tryggja hann á nýjan leik. En menn eiga auðvitað að leita þangað sem svör er að fá. Hvernig lítur svo dæmið út um beitingu fjárlaganna eða afgreiðslu þeirra? Undirstöðuatriði er að draga úr útgjaldahlið fjárlaga og alveg miskunnarlaust eins og nú horfa við sakir. Í fjárlagafrv. fyrir þetta ár sem er að líða, þegar það var lagt fram, var gert ráð fyrir tæplega 210 milljarða útgjöldum. Fjárlagafrv. nú er 239 milljarðar og hækkun þess vegna milli frumvarpanna um 14% tæp. Og fjárlög þau sem við búum við nema nú 219 milljörðum, námu 219 milljörðum við afgreiðslu í desember í fyrra. Síðan hafa menn valsað um og gengið í sjóðinn og fengið sér hnefa með því að eyða heimildalaust nærri 15 milljörðum, eins og kom í ljós við afgreiðslu á frv. til fjáraukalaga. Og þá þýðir það að frá árinu 2000 hefur hækkun orðið á útgjaldahlið fjárlaga árið 2000 og er orðin á yfirstandandi ári 20% milli þessara tveggja ára. Hvorki meira né minna. Það er ekki verið að draga úr spennu með þessum ósköpum. Spurningin er auðvitað: Hvernig stendur á þessu? Ég hef haldið því fram að það sé vegna þess að menn vilji halda því að þjóðinni að hér sé áframhaldandi góðæri og allar efnahagsforsendur í besta lagi. Og það er kannski ekki von að menn ráði við það að taka tillit til hinnar alvarlegu stöðu þegar þessu er haldið að þeim af sólinni miklu. Hvað svo um frv. til fjárlaga fyrir næsta ár? Það var við framlagningu 241,4 milljarðar kr. Ef við tökum töluna frá fjárlagafrv. í fyrra, þá er það 22,4% hækkun. Milli fjárlagafrv. fyrir árið sem er að líða og frv. sem lagt er fram fyrir næsta ár er 10% hækkun. Að jafnaði er það svo að eigi bregður mær vana sínum. Miðað við þann sóðaskap í meðferð fjármálanna sem við stöndum frammi fyrir og fjármálayfirvöld leyfðu sér á síðasta ári er ekki ofætlað að gera ráð fyrir einum 15 milljörðum sem þeir tækju til sín og sóuðu án heimilda á næsta ári. Þá er hækkunin milli þessara tveggja ára, útgjaldahliðar fjárlaga í ár og þess sem gert er ráð fyrir og má gera ráð fyrir á næsta ári, 17% hækkun. Sem sagt allt á hverfanda hveli, svo ekki sé kveðið fastar að orði. Frsm. og formaður fjárln. gat þess, að því mig minnir, að mikið hefði gengið á fjárlagagerðinni. Það undrar nú engan sem fylgst hefur með því þótt úr fjarlægð sé. Þeir grúfðu sig yfir það í fjárln. í allt haust að gera tillögur um breytingar á frv. eins og það var lagt fram. Í ljós kom, þegar leið að lokum, að þeir höfðu aukið við útgjöldin um yfir 2 milljarða kr. Á þessum spennutímum sem formaðurinn talar um að þurfi að bregðast hart við til þess að draga úr spennu, verðbólgu, viðskiptahalla o.s.frv., þá stjórnar hv. þm. því nú að hækkun var lögð til. Svo er mönnum tilkynnt í beinni útsendingu í Silfri Egils að til standi að draga saman útgjaldahlið fjárlaga --- skera niður. Nú hefur verið unnið að því, á náttfötunum eins og hv. formaður gat sérstaklega um, og niðurskurðurinn nemur nokkurn veginn þeirri fjárhæð sem þeir áður höfðu lagt til, meiri hluti fjárln., að yrði aukið við á fjárlögum. Menn byrja því á upphafinu á nýjan leik, með þá útgjaldahlið fyrir framan sig sem gert var ráð fyrir í frv. eins og það lá fyrir í fyrstu, þegar það var lagt fram. Það er satt að segja mjög undarlegt að sjá þvílík vinnubrögð. Ég rifja það upp að ég hygg að ég hafi haft gömul kynni af vinnubrögðum fjárveitinganefndar, eins og hún hét þá, og mér næst að halda að vinnubrögð á borð við þetta séu fordæmalaus, séu með öllu fordæmalaus. Og hvað er svo verið að fikta við? Það birtist á forsíðu Fréttablaðsins í gær að þeir sem ættu að borga væru námsmenn og sjúklingar. Ég ætla nú ekki að fara mörgum fleiri orðum um það háttalag, en það er ekki tekið á neinum lið af neinni alvöru. Það er fiktað við þetta fram og aftur og borið niður á þeim stöðum sem síst skyldi að vísu, en um átak til þess að bregðast við hættunni og erfiðleikunum er ekki að ræða. En gæluverkefnin fá að halda sér og eins og til þeirra hefur verið stofnað. NATO-fundur upp á fleiri hundruð milljónir kr. og það er of seint að rifja upp annað eins fyrirbrigði og stofnun sendiráðs í Japan fyrir 1.000 millj. kr. Nei, þeim forsendum sem fyrir þessu frv. lágu og ég rifjaði hér upp, þ.e. að mæta þeim vandamálum sem við blasa, er ekki veitt nein viðspyrna, engin viðspyrna gegn því erfiða og hættulega ástandi sem við búum við. Tilgangurinn eins og hann birtist frá hæstv. ríkisstjórn nær ekki fram að ganga, enda hlýtur hann að vera settur fram til málamynda. Frjálslyndi flokkurinn varar við þessum vinnubrögðum. Hann mun engan þátt taka í lokaafgreiðslu fjárlaganna, hann vill engan hlut eiga þar að og til engrar ábyrgðar verða kallaður fyrr eða síðar.

Herra forseti. Nú við 3. umr. um fjárlög setja að sjálfsögðu svip sinn á umræðuna þær tillögur sem hér liggja fyrir í bandormsformi og eiga formlega að koma til umræðu á morgun svo og sú niðurstaða að lækka nokkuð þau útgjaldaáform sem gerð var grein fyrir þegar fjárlagafrv. kom hér fyrst til umræðu. Það sem ég vil fyrst og fremst segja um þetta er að þessi niðurskurður er ákaflega lítill. Menn verða að átta sig á því hvernig hann er til kominn. Menn ákváðu að bregðast strax við nú í haust þegar ljóst var að tekjurnar mundu kannski ekki verða nákvæmlega eins og við ætluðum í upphafi, að útlitið væri verra en menn hefðu gert ráð fyrir í upphafi. Það er alveg rétt sem margir hafa sagt um þessar tillögur að mun æskilegra hefði verið að þær hefðu að mestum hluta eða öllum fjallað um niðurskurð á rekstri. Ég er alveg sammála á því. En niðurskurður á rekstri ríkisins er hlutur sem þarf mikinn undirbúning. Sex til tólf mánuðir mundi ég ætla að væri réttur aðdragandi að því, ef sá niðurskurður á að vera raunhæfur og ekki bara sýndarmennska. Þær tillögur sem hér liggja fyrir bera því vitni að vera aðgerðir sem gripið er til með skömmum fyrirvara. Þær hefðu miklu frekar átt að vera um reksturinn. Vonandi verður svo að menn horfist í augu við að lækka verður rekstrarkostnað ríkisins. Hann hefur vaxið gríðarlega mikið og það er ekki ástæða til að halda því áfram. Ég hef áður gert það að umræðuefni hvernig launakostnaður ríkisstarfsmanna hefur vaxið. Við það hefur hvað eftir orðið uppi fótur og fit, menn hafa staðið hér upp og mótmælt því. Það er sjálfsagt að menn mótmæli en þá ég bið þá sem mótmæla því að koma mótmælum sínum á framfæri við þær stofnanir sem annast það að gera hér tölfræðirannsóknir, til Seðlabankans, Þjóðhagsstofnunar, Hagstofunnar eða kjararannsóknarnefndar, en vera ekki að mótmæla mér vegna þess að niðurstöðum allra þessara stofnana ber saman. Laun ríkisstarfsmanna miðað við 100 stig árið 1990 eru í dag á þriðja ársfjórðungi þessa árs 209,6 stig á móti 173,2 á hinum almenna markaði. Ég ætla að ítreka það enn einu sinni, herra forseti, að þetta má ekki halda svona áfram. Þetta má ekki undir neinum kringumstæðum halda svona áfram. Með allri virðingu fyrir því góða fólki sem vinnur hjá ríkinu, með allri virðingu fyrir því duglega, vel menntaða og metnaðarfulla fólki sem vinnur hjá ríkinu og leggur sig eflaust allt fram í sínu starfi, þá verða menn og mega vita það að ríkisstarfsmenn geta aldrei vænst annarrar launaþróunar og annarrar kjaraþróunar en það fólk sem vinnur við framleiðsluna í landinu. Þetta má bara ekki halda svona áfram, það má bara ekki. Ég minni menn á að á þessu er aldrei neinn endir. Við erum aldrei búin að semja við þessa hópa. Ef menn vilja leggja eyrun við, þá má svo sem heyra hófadyninn. Það eru riddarasveitir læknafélaganna sem núna eru að nálgast. Er einhver undankoma? Nei, það er engin undankoma. Menn komast ekki hjá því að láta sverfa til stáls og það verður þá einu að gilda hvar það endar. Við megum ekki halda þessari þróun áfram, ríkinu og sveitarfélögunum leyfist það ekki. Menn verða að gera sér grein fyrir að þessi þróun á Íslandi á undanförnum árum er háskaleg. Hlutfall launa í þáttatekjum þjóðfélagsins er núna 65% og hefur stöðugt farið hækkandi á undanförnum árum. Ef við lítum á hagsöguna, förum svona 30 ár aftur í tímann, þá er eitt dæmi þess að hlutfall launa hafi verið svo hátt. Það var árið 1988. Þá fór hlutfallið upp í 66,4% og ég vona, herra forseti, að allir muni hvernig fór þá. Það fór illa þá. 
             Þeir sem bera ábyrgðina eru þeir sem semja á launamarkaði. Auðvitað er ábyrgðin sveitarfélaganna og ríkisins, auðvitað er hún þeirra. Þeim leyfist ekki að gera kjarasamninga sem eru umfram það sem atvinnuvegirnir geta borgað fólkinu í landinu. Við verðum því að horfast í augu við að núna gildir það eitt að stöðva þann vöxt í rekstrarkostnaði ríkisins sem verið hefur um árabil. Það verður að gerast sama hvað það kostar. Samneyslan í landinu hefur farið vaxandi, sérstaklega hin síðari ár og hún er að nálgast rétt u.þ.b. 24% af vergri landsframleiðslu. Þetta hlutfall hefur yfirleitt legið í 21% og á að vera þar. Ef það hækkar svona gríðarlega verða menn að horfast í augu við það að eitthvað lætur undan, annaðhvort fjárfestingin eða þá kaupmátturinn í landinu. Það er ekkert annað sem getur látið undan. Það eru ekki nein önnur skipti, það er þá einkaneyslan. Þetta er því svona. Við erum að afgreiða fjárlög og hið sama gildir um ríkisútgjöldin, hlutfall launa í ríkisútgjöldum hefur farið vaxandi. Við verðum að stöðva þá þróun hvað sem tautar og raular. Þó svo gæfulega hafi viljað til á undanförnum árum að ríkið hafi ekki aukið skuldir sínar erlendis, það hefur verið okkar aðalgæfa, þá verðum við að horfast í augu við að þessi þjóð er gríðarlega skuldug. Hún skuldar 600 milljarða, þessi litla þjóð með aðeins 280 þús. íbúa. Þó að ríkið hafi til allrar hamingju ekki verið að auka skuldir sínar skulum við minnast þess hvað er að veði fyrir þessum skuldum. Það eru jú bankarnir, lífæðar þjóðfélagsins og framleiðslutækin. Það er eins gott að menn geri sér grein fyrir því hver staðan er og eins gott að ekkert komi fyrir. Það er engin ástæða til annars en að horfast í augu við að okkur hefur gengið vel, okkur hefur farnast vel. Lífskjör í landinu eru góð og mikil atvinna en við verðum að fara varlega. Við höfum dæmin um að okkur hafi mistekist vegna þess að við höfum verið kærulaus. Herra forseti. Nokkur orð um störf fjárln. Það hefur valdið mér vonbrigðum að jafnvel þingvanir menn virðist jafnvel ekki gera sér grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin vinnur með þingmeirihluta sínum. Að sjálfsögðu vinnur meiri hluti fjárln. með sinni ríkisstjórn. Að sjálfsögðu er sá siður, sem hefur verið hér að ég ætla alla tíð, að ríkisstjórnin, sem er flutningsmaður fyrir stjfrv. --- fjárlagafrv. er stjfrv. --- hafi áhrif á það og hafi meiningar um hvernig það eigi að líta út og kemur því með margar breytingartillögur meðan frv. er til umfjöllunar. Ríkisstjórnin snýr sér til þingnefndarinnar og biður hana að flytja brtt. sína. Ég hélt að öllum væri þetta ljóst en það virðist ekki vera og því er rétt að fara yfir þetta. Þetta eru sameiginlegar brtt., sameiginlegar tillögur meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnarinnar. Það er mjög nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því. Hins vegar er öllum frjálst, herra forseti, eins og menn vita að flytja sínar tillögur. Öllum er frjálst að gera það. Þeir sem telja sig ekki þurfa á fulltingi ríkisstjórnarinnar eða meiri hluta fjárln. að halda geta náttúrlega flutt tillögur sínar sjálfir, t.d. forseti Alþingis. Það er ekkert að því að hann flytji tillögur sínar sjálfur. Ekki hefði ég á móti því, herra forseti, að sú skipan kæmi að þeir flyttu bara sínar tillögur. Þá gætu hv. þm. greitt atkvæði um þær ef þeir vildu, hvernig sem þeir vildu. Ég á ekki von á að það verði breyting í þá átt en ég nefni þetta. Til viðbótar við störf nefndarinnar er rétt að ítreka og fara yfir að að sjálfsögðu veitir þingið áheyrn, tekur á móti erindum frá gríðarlegum fjölda félagasamtaka og einstaklinga. Flestir ef ekki allir eru þeir að vinna sjálfboðaliðastarf fyrir þetta þjóðfélag til gagns og blessunar. Í mínum huga er klárt að stór hluti af farsæld Íslands er hversu yfirgripsmikið sjálfboðaliðastarf á sér stað hér. Þingið hefur alla tíð séð sóma sinn í að reyna, þó ekki væri nema á táknrænan hátt, að styðja þessi samtök, alls konar samtök sem vinna að félagsmálum, líknar- og heilbrigðismálum og talið af því sóma.  Við höfum oft styrkt hið mikla og góða starf björgunarsveitanna, hið ómetanlega starf sem þær sinna. Við höfum líka tekið þátt í því að reyna að styrkja með öllum ráðum baráttuna gegn eiturlyfjum. Í okkar huga er það grafalvarlegt mál þegar við styrkjum björgunarsveitirnar t.d. til þess að geta átt leitarhunda eða að styrkja hundahald í þeim tilgangi að berjst gegn eiturlyfjunum. Okkur finnst það grafalvarlegt mál og eðlilegt að styrkja það, og ekkert fyndið við það á nokkurn hátt, alls ekki. Ég tel líka rétt að hafa orð á því hér að það er eitt stílbrot í þessum tillögum okkar frá því sem hefur verið undanfarin ár, en fjárln. hefur á undanförnum árum að eigin frumkvæði lagt til nokkra peninga til að auka skógrækt á Íslandi. Í því sambandi hefur tekist að koma nokkru fé í skógræktarverkefni hingað og þangað um landið. Gert hefur verið átak í skógrækt um allt land og er ekki vafi, herra forseti, að þetta hefur verið giftusamlegt og til gæfu. Hins vegar er það svo að fjárln. getur ekki ár eftir ár staðið fyrir hækkunum á þessum liðum. Það verður að líta svo á að þær fjárhæðir sem núna eru veittar til landshlutabundinna skógræktarverkefna verði óbreyttar nema til komi stuðningur frá landbrn. Einnig er ástæða til þess að nefna, af því að það hefur komið til nokkurrar umræðu varðandi þann bandorm sem hér kemur til formlegrar umræðu á morgun, að Ísland ver gríðarlega háum fjárhæðum --- alveg sama hvernig það er mælt og yfirleitt er samanburðurinn á milli landa gerður sem hlutfall af vergri landsframleiðslu --- hærri hlutfallstölu en flest önnur Evrópuríki til heilbrigðismála. Erum við þó mjög ung þjóð í samanburði við aðrar Evrópuþjóðir. Við erum hærri en nærri því allar Evrópuþjóðir, í alhæsta kanti. Hins vegar, ef við berum saman þennan kostnað við Evrópuþjóðirnar og allar OECD-þjóðirnar, þá er það gegnumgangandi að í öllum ríkjum Evrópu er kostnaður þeirra sem njóta þjónustu heilbrigðismála nokkurn veginn sá sami í öllum ríkjum Evrópu eða um 2% af vergri landsframleiðslu, en miklu hærra í Bandaríkjunum. Það er miklu réttara að miða við Evrópu. Ísland sker sig úr öllum öðrum Evrópuríkjum. Á Íslandi er hlutdeild sjúklinga 1% af vergri landsframleiðslu. Einstaklingarnir borga hér hlutfallslega helmingi minna í heilbrigðiskostnaðinn en sjúklingar í öðrum Evrópuríkjum. Það er rétt, herra forseti, að minna á þetta og fara yfir þannig að mönnum sé þetta kunnugt. Við 2. umr. gerðu menn nokkrar athugasemdir við að eitthvað skorti á fagleg vinnubrögð þar sem við værum að gera tillögur um að veita smápeninga til nokkurra menningartengdra ferðaþjónustuverkefna vítt um Ísland eins og við höfum gert á undanförnum árum. Ég fullyrði, herra forseti, að öll þessi verkefni eru mjög faglega unnin, öll gögn um þau liggja fyrir og bestu menn á hverju sviði, mestu fagmenn og bestu menn Íslands koma að því eins og sjá má ef við skoðum þessi gögn. Þannig að engin hætta er á skorti á fagmennsku. En þessi sjónarmið koma stundum fram, í Reykjavík aðallega hjá sjálfskipuðum menningarvitum, að úti á landi séu ekki fagleg vinnubrögð, þar sé eitthvað annað. Það er rangt og rétt að undirstrika það. Að lokum, herra forseti, er rétt að benda á að nokkrar umræður hafa orðið um tekjuhlið þessa frv. Menn hafa ekki verið á eitt sáttir um hana og bent á það að tekjuspárnar væru misvísandi. Það er ekki óeðlilegt þó að tekjuspárnar séu misvísandi á slíkum óróleika- og óvissutímum sem við lifum núna. Það er eðlilegt að þar sé misvísun. En hvernig svo sem veruleikinn verður á næsta ári og þar næsta, hvort hinar svartsýnu spár reynast réttar eða hinar bjartsýnu, hvort sem ástand og horfur fyrir þetta þjóðfélag eru sæmilegar, góðar eða slæmar, þá er alveg þarflaust að kýta um það hér. Það er alveg sama á hvorn veginn þetta fer á næstu missirum eða mánuðum, verkefnið verður alltaf hið sama. Verkefnið er óumflýjanlegt, þ.e. að við verðum að vinna að því og vanda í alla staði það verk að stöðva útþenslu ríkisins og koma í veg fyrir þá þróun sem verið hefur. Við þurfum að vinna að því á raunhæfan og heilbrigðan hátt eins og vel er hægt að gera, að kostnaðarhlutföll ríkisins lækki.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson deilir á kjarasamninga opinberra starfsmanna, segir þá hafa fengið hlutfallslega of stóran skref af kökunni. Þá spyr ég: Er það ekki rétt að þeir sem semja fyrir hönd ríkisins, eru á ábyrgð ríkisstjórnar og fyrst og fremst á vegum hæstv. fjmrh.? Hvern er hv. þm. í raun að skamma ef ekki ríkisstjórnina og hæstv. fjmrh.? Þeir fá skammirnar, heyrist mér. Ég spyr hvert hann beinir átölum sínum. Er verið að skamma þessa aðila? Síðan talar þingmaðurinn um svartsýna og bjartsýna spá. Ég segi bara, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og virðulegur forseti, að það ætti að fara að spám okkar jafnaðarmanna. Þær hafa verið raunsæjar.

Herra forseti. Auðvitað kom það skýrt fram í máli mínu að þeir sem semja bera ábyrgð á því ...

Fjmrh.

Á undanförnum mánuðum, missirum og árum hefur aldrei komið svo til kjaradeilna að stjórnarandstaðan hafi ekki komið hér og efnt til sérstakrar umræðu til þess að krefjast þess að fjmrh. semji og gangi að eðlilegum, hóflegum og sanngjörnum kröfum sem uppi hafa verið. Það er stjórnarandstaðan sem hefur gert það og svo getur hún sakað ríkisstjórnina um orðinn hlut. Það er alveg rétt. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á þessu en hver var þeirra hlutur, herra forseti? Hann liggur alveg fyrir. Menn skulu átta sig á því að við höfum farið óvarlega og það verður að draga það fram vegna þess að í framtíðinni verðum við að miða við það eitt að fara varlegar og rétt að, passa upp á að ríkisútgjöldin og laun ríkisstarfsmanna hækki eins og annarra.

Virðulegur forseti. Þetta eru naumast skýr svör. Það á að kenna --- hverjum? --- stjórnarandstöðunni um núna þegar illa fer vegna þess að við höfum komið með sanngjarnar og réttlátar ábendingar um að það eigi að reyna að koma í veg fyrir verkföll og í veg fyrir töf á vinnumarkaði vegna kjarasamninga og vegna verkfalla. Við höfum aldrei sagt að það ætti að ganga að þeim kröfum sem settar eru fram, aldrei nokkurn tímann. Við höfum aðeins sagt að það eigi að semja, það á bara að semja. 
            

Ég var ekki að bjalla á hv. ræðumann. Ræðumaður á 24 sekúndur eftir ef hann vill ljúka. Ég var hins vegar að biðja þingheim um að hafa hljóð.

Þetta er það sem kristallast í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hann er að skamma ríkisstjórnina og númer eitt hæstv. fjmrh. fyrir að hafa ekki gætt nægjanlega vel að hagsmunum ríkisins í þessum samningum. Og svo á að kenna stjórnarandstöðunni um. Heyr á endemi.

Herra forseti. Ég hef áður minnst á það í þessum ræðustól að Alþýðusamband Íslands hefur gengið fram af mikilli ábyrgð í launamálakröfum sínum allan síðasta áratug, allir farið þar saman og samið með tilliti til hagsmuna þjóðfélagsins í heild. Ríkisstarfsmenn hafa ekki haft uppi þau vinnubrögð. Þeir hafa farið í hverju félagi fyrir sig, hvert og eitt, að krefjast launa fyrir sig og umbjóðendur sína í engum takti við það sem verkafólk þessa lands hefur sætt sig við. Það eru þessi vinnubrögð og þessi saga sem ég er að vekja athygli á til að biðja menn að forðast að halda þeim áfram.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður

Forseti vill biðja hv. þm. að gefa ræðumanni tilhlýðilegt hljóð.

talaði um að það væri of lítill niðurskurður, það þyrfti að skila meiri afgangi. Því erum við sammála. Í tillögum okkar erum við að skila meiri afgangi. En hvar bitnar niðurskurðurinn hjá þessari ríkisstjórn, á hverjum bitnar hann? Hver er að borga afganginn hjá þessari ríkisstjórn? Það eru sjúklingar, það eru námsmenn og það eru fatlaðir. Það er allt í lagi að spara og fara vel með almannafé en það á ekki að bitna á velferðarkerfinu. Þannig forgangsraðar þessi ríkisstjórn. Hún er að auka álögur á sjúklinga um 200--300% í sérfræðiþjónustunni. Sérfræðilæknisþjónustan hækkaði í sumar og nú er hún að hækka enn þá meira og hámarksgreiðslan áður en fólk fær afsláttarkort hefur líka verið að hækka, hækkaði um 50% í sumar, þannig að það eru verulega auknar álögur á sjúklinga í þessu fjárlagafrv. Ég spyr hv. þm.: Er það þannig sem 

Ég bið þingmenn um að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég hef áður farið yfir það í ræðu minni og bent mönnum á það hvernig kostnaðarskipting er á Íslandi miðað við öll önnur Evrópuríki. Sjúklingar borga hér hlutfallslega helmingi minna en í öðrum Evrópuríkjum. Ég hef líka farið yfir það áður að hlutdeild hins opinbera á Íslandi í heilbrigðismálum er mjög mikil. Gríðarlega miklum peningum er veitt til þessa málaflokks. En ég get tekið undir það með öllum öðrum hv. þm. hér og nú og fyrir 5 árum, 10 árum og 15 árum að það er ástæða til að fara yfir það hvernig við verjum þessum peningum, hver stjórn okkar á heilbrigðismálunum er, hvernig þeim er varið. Allar þjóðir Evrópu eiga við þennan vanda að stríða. Tilhneigingin til þess að peningarnir fara allir í hátækni og viðgerðarþjónustu er alls staðar rík í staðinn fyrir að koma peningunum niður í heilbrigðiseftirlitið.

Herra forseti. Ég vil minna hv. þm. á að við Íslendingar greiðum hærri skatta vegna þess að við viljum borga skatta til þess að þurfa ekki að vera að borga þegar við erum orðin veik, þegar við þurfum á heilbrigðisþjónustu að halda. Það er vilji almennings. Það hefur verið fundið út í skoðanakönnunum að menn vilja borga hærri skatta til að ekki sé verið að rukka fólk þegar það er orðið sjúkt og getur ekki aflað tekna lengur eða þegar það er orðið fatlað. Ég minni líka á að niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar munu hafa þau áhrif að þjónusta í heilbrigðiskerfinu mun dragast saman. Ég bendi bara á Landspítalann. Þar mun þjónusta dragast saman og við munum missa hæfa starfskrafta úr landi með þessu áframhaldi ef tillögur ríkisstjórnarinnar verða að veruleika. 

Herra forseti. Íslendingar eru til allrar hamingju að borga lægri skatta en aðrar þjóðir, sérstaklega skandinavísku þjóðirnar. Eigi að síður er Ísland að verja hlutfallslega meiri peningum miðað við þjóðarframleiðslu til heilbrigðismála heldur en Danir, heldur en Finnar, heldur en Þjóðverjar o.s.frv. Þeir peningar sem okkur kann að vanta --- ég er ekki að gera lítið úr vanda sjúkrahúsanna, það er stjórnunarvandamál, við erum að missa alla peningana alveg eins og hinar þjóðir Evrópu upp í hátæknina sem er svo rosalega kostnaðarsöm í staðinn fyrir að koma peningunum fyrir í grunnþjónustunni. Þetta er vandamál á Íslandi, þetta er vandamál um alla Evrópu. 
            

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. varaformanns fjárln. að hann hafði áhyggjur af skuldasöfnun þjóðarinnar upp á 600 milljarða. Þann tíma sem ég hef verið á þingi hefur verið varað mikið við þessari skuldasöfnun í útlöndum. En hingað til hafa stjórnarsinnar varið hana með því að segja: Ríkið er að minnka skuldirnar, það gerir ekkert til að fyrirtækin í landinu safni skuldum í útlöndum. Ég spyr því hv. þm.: Er hann fyrst að átta sig á því núna og hafa áhyggjur af því núna að íslenska þjóðin með bankakerfi sínu og peningakerfi er ábyrg fyrir þessari skuldsetningu í útlöndum?

Herra forseti. Ég get alveg upplýst að það er ekki svo. Ég er ekki fyrst núna að hafa áhyggjur af því. Það er rétt sem hefur farið fram í umræðunum á undanförnum árum, ríkið hefur til mikillar blessunar verið að passa sig og ekki aukið skuldir sínar á undanförnum árum heldur minnkað þær. En íslenska þjóðfélagið hefur verið að gera það á ábyrgð banka, á ábyrgð einstaklinga og félagasamtaka og ég er aðeins að segja það sem ég held að hver einasti maður viti. Við höfum mikla tilhneigingu, Íslendingar, til þess að fara óvarlega í peningamálum. Það hefur margsinnis komið yfir okkur að við erum að fara óvarlega. Og þjóð sem skuldar svo mikið þó að ríkið sé ekki í beinni ábyrgð á því verður að passa sig og fara varlega. Ég sagði áðan, herra forseti: Það er eins gott að það komi ekkert fyrir vegna þess að við erum jú ein þjóð. Þetta hefur öllum verið ljóst og hefur alltaf verið ljóst.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti flett upp í mörgum þingræðum þar sem stjórnarsinnar vörðu þessa lántöku í útlöndum með því að það mundi aldrei fara svo að íslenska efnahagskerfið yrði ábyrgt fyrir henni. Þeir héldu, stjórnarsinnar, alveg þangað til núna að þetta væru allt peningar sem mundu bara tapast í bankakerfi heimsins. Og það er gott ef hv. stjórnarsinnar, og þar á meðal hv. varaformaður fjárln., eru farnir að átta sig á því að þetta er alvarlegur hlutur. Það er gott en það er of seint. Er það ekki þannig, virðulegur forseti, ég spyr hv. varaformann fjárln.: Er það ekki umgerðin sem hæstv. ríkisstjórn hefur skapað síðustu 10 ár sem er að framkalla þann vanda sem við erum að glíma við núna? Það þýðir ekki að ráðast bara á launin, er það? Er það ekki umgjörðin sem gerir það að verkum að menn fara vítt og breitt um og allt fer úr böndum? Það hefur ekki verið haldið á málum, er það, eins og efni stóðu til.

Herra forseti. Það var 1995 sem við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Þar með var frjálst fjármagnsflæði staðreynd. Menn höfðu ekki leyfi eða getu áður fyrr til þess að ganga svo um í útlöndum að sækja sér fé eins og hefur verið gert síðan. Þetta er það frelsi sem við höfum fengið og þetta frelsi verður ekki aftur tekið. En menn verða að fara varlega og við höfum eflaust hagað okkur á umliðnum árum eins og kálfar á vorin, loksins þegar menn sluppu út. Ég efast ekkert um það. Ég vona að sú ræða hafi aldrei verið haldin að menn segðu að þetta gerði ekkert til.

Jú.

Ja, það finnst mér mjög leiðinlegt ef einhver hefur haldið þá ræðu. Það er allt í lagi að fletta upp á henni vegna þess að sannarlega hefur öllum verið það ljóst alla tíð að þetta er ein þjóð og óvarleg skuldsetning getur komið niður á henni eins og dæmin sanna um litlar þjóðir í sögunni sem hafa misstigið sig í efnahagsmálum. Það eru ljótar og leiðinlegar sögur og ég ætla bara rétt að vona að það liggi ekki fyrir Íslendingum í framtíðinni.

Herra forseti. Varaformaður fjárln. tók það fram að niðurskurðurinn svokallaði væri ákaflega lítill. Hv. varaformaður fjárln. er annar áhrifamesti þingmaðurinn um gerð og frágang fjárlaga hverju sinni. Ég gæti haldið svipaða ræðu sem fulltrúi stjórnarandstöðu eins og hann hélt hér. Hann talar að vísu með Albaníustíl löngum og löngum. En hvað liggur eftir þennan næstmesta valdamann í fjárln.? Hvað liggur eftir hann annað en þessar sanngjörnu og góðu ræður sem hann flytur? Hann segir að niðurskurðinn í fjárln. hafi borið að með skömmum fyrirvara. Það er svo. Hann vann frá 1. október og alveg fram að Silfri Egils 25. nóvember í því að auka við útgjöldin. Hvað svo um alla þessa nauðsyn þarna sem er um að tefla?

Herra forseti. Mér er ekki alveg ljóst í hverju þetta andsvar var fólgið. En hitt er annað mál að við gerð og undirbúning og vinnuna í kringum fjárlagafrv. er fjárln. að störfum og vinnur með ríkisstjórn sinni. Það hefur alltaf gerst að á þeim tíma hafa orðið kostnaðarbreytingar, tillögur um nýjan kostnað komið fram o.s.frv. Menn hafa verið að færa þetta fram og til baka. Að gefnu tilefni, af því að ég hef skoðað það nokkur ár aftur í tímann hverjar þær litlu tillögur sem fjárln. hefur starfað að og sumir kalla dekurverkefni þingsins, þ.e. stuðningur við félagasamtökin, heilbrigðismálin og menningarmálin á Íslandi, ætla ég að rifja það hér upp að þær hafa á síðustu árum numið þetta frá 0,1%--0,116%. Þetta eru hinar miklu hækkanir sem fjárln. og Alþingi eru að vinna að á haustin.

Er þetta eina vinnan?

Eina? Tókstu það þannig?

Herra forseti. Andsvar mitt var í því fólgið að upplýsa það sem hann virðist reyna að dylja, hv. þm., að hann ber fullkomna ábyrgð á stöðu fjármálanna og afgreiðslu þeirra hverju sinni, meira að segja næstmesta ábyrgð allra þeirra sem eiga sæti á hinu háa Alþingi. Hann setur á tölur um það að ófarnaðurinn í launamálum landsins sé allur opinberum starfsmönnum að kenna. Hann vill ekki taka mark á því sem ég hef áður bent á. Hvar var hann þegar ákveðið var að hækka laun þingmanna daginn eftir síðustu kosningar? Dettur honum í hug að það hafi ekki verið fyrirmynd? Nei, athugasemdir verða menn að gera við það þegar næstvaldamesti maðurinn í fjármálum setur hér á tölur til þess að reyna að skjóta sér undan ábyrgð sinni, talar að vísu um að ríkisstjórnin beri ábyrgð með fjárln. Þó það nú væri. Um það þræta menn ekki.

Herra forseti. Það er slæmt ef einhver hefur skilið mál mitt þannig að ég teldi að ég bæri ekki ábyrgð. Auðvitað berum við sameiginlega ábyrgð á fjárlögunum, ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn. Það hefur aldrei farið milli mála. Ég vil gera athugasemd, herra forseti, ég hef ekki vitað það fyrr að það væri að skjóta sér undan ábyrgð að segja rétt og satt frá því að við höfum gert mistök. Er það að skjóta sér undan ábyrgð að horfast í augu við það að launaþróun opinberra starfsmanna hefur verið mjög óhagstæð? Er það að skjóta sér undan ábyrgð að segja frá því að kostnaðarhlutdeild ríkisins hefur vaxið? Er það að skjóta sér undan ábyrgð að benda á það að samneyslan hefur vaxið hér allt of mikið? Er það að skjóta sér undan ábyrgð að fara yfir þetta og segja frá þessu og tala um það um leið og menn vara við og segja: Við höfum dæmin úr íslenskri hagsögu um það að fari menn svo óvarlega getur farið illa? Það er ekki að skjóta sér undan ábyrgð, herra forseti, það er einmitt að taka á sig ábyrgð, að koma fram, segja frá því sem mistekist hefur, segja frá því sem hefur verið gert rétt, segja frá því sem hefur verið gert rangt, viðurkenna það og horfast í augu við það. 
            

Herra forseti. Það er eins og venjulega þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur talað hér, þá lifnar mjög yfir umræðunni enda er ræðan væntanlega hugsuð til að hressa þingsalinn örlítið við. Ræðan er að vísu æðioft býsna lík fyrri ræðum og svipað er alltaf innihaldið en ég vil nota tækifærið, herra forseti, og fá örlitla söguskýringu hjá hv. þm. Hann fjallaði nokkuð um launaþróun opinberra starfsmanna og það er auðvitað rétt hjá honum að í launaþróun opinberra starfsmanna er líklega svona 20% munur sl. fimm ár í samanburði við hinn almenna markað. Það er spurning hvort hv. þm. getur ekki upplýst okkur um það hvenær þessi þróun hófst og hvað það var sem kom henni af stað. Það vill svo til að við höfum a.m.k. fulltrúa annars viðsemjandans í þessu húsi þannig að það ætti að vera hægt að fjalla eitthvað um hlut þess aðila, hinir eru jú fjarstaddir. Það væri býsna skemmtilegt ef hv. þm. gæti rifjað upp með okkur hvað hann telur að hafi komið þessari þróun af stað.

Herra forseti. Það er alveg óþarfi að ég noti þessa mínútu til að rifja það upp en ég skal minna þingmanninn á að í fjárlagafrv. 2000, við fjárlagafrv. 1999 og við fjárlagaafgreiðslu 1998 fór ég nákvæmlega í gegnum þetta, gagnrýndi lið fyrir lið hvað hafði verið gert rangt, gagnrýndi mjög mikið þegar ríkið, hið opinbera, hætti og afnam þá aðferðafræði sem alltaf hefur verið viðhöfð í samningum, að hnýta hnútana fyrst og semja svo. Menn geta flett þessu upp í þingræðum ár eftir ár.

Herra forseti. Það var staðfest sem ég var að vona, að hv. þm. hefði ekki gleymt hvernig þetta hófst og það er auðvitað ánægjulegt og ég vona að hann lesi þessar ágætu ræður sínar kvölds og morgna eða ætíð þegar hann fer að hafa áhyggjur af því að gleyma einhverju úr þeim. En, herra forseti, hv. þm. sagði ýmislegt fleira og m.a. það að þær tillögur sem nú lægju fyrir frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárln. hefðu verið unnar með skömmum fyrirvara og þær bæru þess merki. Það er auðvitað spurning hvort þetta segi ekki ansi margt um tillögurnar, þær bera þess einmitt mjög vel merki að vera unnar með skömmum fyrirvara. Það er með ólíkindum vegna þess að það hefur blasað við mjög lengi hvert stefndi. Og margt af því sem hv. þm. var einmitt að benda á er búið að standa yfir mjög lengi og menn hefðu getað verið viðbúnir þessu og hefðu þess vegna átt að geta tekið á rekstrinum með þeim fyrirvara sem hv. þm. nefndi. Ég vil spyrja hv. þm.: Er ekki tillagan sem er nú í tvígang búið að nefna varðandi það að lækka lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs einmitt um það að menn hafa haft skamman fyrirvara og ákveðið að fara hinar einföldu leiðir og höfðu kannski ekki mjög traust land undir fótum þegar þeir voru að reikna útkomuna í þeim efnum?

Herra forseti. Ég hef engar efasemdir um starf fjárlagadeildar fjármálaráðuneytisins, ég hef enga ástæðu til að vefengja tölur þeirra, hvorki nú né fyrr. Við vinnum mjög mikið með þeim, við vitum að þetta fólk er ákaflega hæft og vandað.  Það liggur líka fyrir að ríkisstjórnin tók ákvarðanir sínar í apríl um hvert stefna skyldi með þessum rammafjárlögum. Menn gerðu sér vonir um að útlitið væri betra í efnahagsmálum heldur en kom í ljós á haustmánuðum. Ef menn ætla að taka á rekstrarkostnaðinum kostar það auðvitað langan fyrirvara eins og ég fór yfir í ræðu minni, a.m.k. hálft til eitt ár. Það þekkja allir og vita. En að lokum, herra forseti, vil ég nú nefna að ég held að það sé miklu hollara fyrir hv. þm. að hann lesi ræðurnar mínar kvölds og morgna.

Herra forseti. Því miður er hv. 18. þm. Reykv. genginn úr húsi. Hann gagnrýndi reyndar í morgun að það vantaði bæði þingmenn og ráðherra og minnti þann sem hér stendur á að hann væri einn af varaforsetum þingsins og ætti að passa upp á að þingmenn væru á staðnum. En ég segi þetta vegna þess að hann ræddi enn einu sinni um laun þingmanna og talaði í þá veru eins og við hefðum beinlínis um það sjálf að segja. Þessum ágæta þingmanni þykir sjálfsagt lítið til launa þingmanna koma vegna þess að lífeyrisréttindi bankastjóra og ráðherra eru veruleg. Ég er orðinn ansi þreyttur á að hlusta endalaust á það eins og við höfum beinlínis með það sjálf að gera hver laun þingmanna eru. Því miður er þessi hv. þm. genginn úr húsi og þetta pirrar mig. Þess vegna byrja ég nú ræðu mína á þessum orðum. Markmið ríkisstjórnarinnar með framlagningu þessara fjárlaga er að draga úr verðbólgu, draga úr viðskiptahalla og treysta undirstöður atvinnulífsins. Enn er stefnt að þessum markmiðum ljóst og leynt með framlagningu fjárlaga ársins 2002. Og með þessu viljum við treysta atvinnulíf landsins og velferð þjóðarinnar. Eins og fram kom í ræðu í dag verðum við að fara varlega í útgjöldum ríkisins. Menn deila um hvort við skerum of mikið niður eða of lítið og þar fram eftir götum. Við getum hins vegar glaðst yfir því að það er næg atvinna í þessu landi og við búum við góð lífskjör. Í umræðu dagsins í dag megum við ekki gleyma þessum grundvallarþáttum. Formaður fjárln. hefur gert grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnarinnar nú í 3. umr. og er í raun óþarft að hafa mörg orð um þær til viðbótar. Það hefur líka komið fram að það eru miklar sveiflur sem eiga sér stað í íslensku efnahagskerfi og þær sveiflur eiga sér einnig stað í erlendum nágrannaríkjum okkar. Tekjur eru minni en gert var ráð fyrir og við lifum við ákveðna óvissu í íslensku hagkerfi. Á sama hátt má segja að líka ríki ákveðin óvissa í hagkerfum heimsins, m.a. eftir þá hörmungaratburði sem áttu sér stað 11. september sl. Þjóðhagsstofnun hefur farið yfir forsendur fyrir þjóðhagsspá og öðru slíku og það er einmitt þetta sem m.a. hefur komið fram á þeim fundum. Aðaláhersluatriði fjárln. hafa verið, nú sem nokkur undanfarin ár, fjarvinnsla á Íslandi, að leggja áherslu á fjarnám, á menningartengda ferðaþjónustu sem margir hafa viljað gera lítið úr hér í þingsölum og tala um að fjárln. sé að leggja peninga í ýmiss konar verkefni sem menn hafa tilhneigingu til að gera lítið úr. Menn gleyma því hins vegar að þessi verkefni skipta hinar dreifðu byggðir mjög miklu máli, bæði verkefnin sjálf og síðan byggðarlögin. Þær litlu fjárveitingar sem er varið til þessara verkefna hafa oft skipt sköpum. Þessu megum við ekki gleyma. Og við megum heldur ekki gleyma því að í þingsölum er oft og tíðum talað um að við þurfum að gera eitthvað annað. Þetta er einmitt ,,eitthvað annað``. Við erum að aðstoða við ýmiss konar smáverkefni og það er einmitt ,,eitthvað annað`` sem við erum að gera í þessum efnum. Við höfum líka í gegnum árin lagt mikla áherslu á að styrkja landshlutabundin skógræktarverkefni. Það hefur okkur hins vegar ekki tekist núna í þessari fjárlagagerð og það er auðvitað skylda fjmrn. að leggja peninga, viðbótarfjármagn, í verkefni sem þessi til að tryggja að þau geti haldið áfram. Nákvæmlega á sama hátt er algengt að ráðherrar séu að gera samninga um ýmiss konar mál og málaflokka, eins og menningarmál o.þ.h. Þegar gengið er frá svona samningum er brýnt að fagráðherrar tryggi að fjmrn. leggi peninga til þessara verkefna þannig að fjárln. sitji ekki uppi með það á ári hverju að þurfa að leggja viðbótarpeninga í slík verkefni. Þetta er auðvitað samvinna fjmrn. og viðkomandi fagráðuneyta. Einn viðkvæmasti þáttur í ríkisfjármálunum er málefni heilbr.- og trmrn. Það er alveg ljóst, og þessi málaflokkur snertir í raun og veru alla íbúa þjóðarinnar og er þess vegna, eins og ég segi, afar viðkvæmur málaflokkur. Þáttur heilbr.- og trmrn. í útgjöldum ríkisins er æðistór, 37,3% af heildarútgjöldum ríkissjóðs ef ég man rétt en næst koma fjmrn. og menntmrn. Heildarútgjöld heilbr.- og trmrn. fyrir árið 2002 eru áætluð um 92,6 milljarðar á rekstrargrunni. Áætlaðar sértekjur eru 3,4 milljarðar og eru gjöld því umfram sértekjur 89,2 milljarðar þannig að sjá má að sértekjur í þessum málaflokki eru til þess að gera mjög litlar. Heildartekjur ríkissjóðs í fjárlögum eru 258 milljarðar. Heildarútgjöld heilbr.- og trmrn. aukast í þessum fjárlögum um 9,3 milljarða og í reynd hækka framlög --- ég tek það fram að framlög eru að hækka --- til heilbrigðis- og tryggingamála um 11,1 milljarð. Við vitum að við gætum nýtt hverja einustu krónu sem kemur inn í ríkissjóð í þennan málaflokk en því miður búum við ekki svo vel að við getum það. Þess vegna skiptir miklu máli hvernig við förum með þessa peninga. Það er líka athyglisvert þegar verið er að skoða þessar tölur að um 80% af útgjöldum heilbrrn. er launakostnaður þannig að hér er auðvitað um gríðarlegar fjárhæðir að ræða. Í málaflokknum eru laun umfram verðlagsbreytingar um 7 milljarðar. Þetta er 3 milljarða útgjaldaaukning sem fer m.a. í almannatryggingakerfið. Þar er eins og stundum er sagt einber útgjaldaaukning, þjóðin er að eldast, fólkinu fjölgar sem betur fer og ég hef einmitt lagt fram á þingi þáltill. um það á hvern hátt eigi að meta þessar breytingar í framtíðinni. Sífellt er verið að finna upp betri og dýrari lyf sem notuð eru og sem betur fer höfum við einnig borið gæfu til að auka framlög til elli- og örorkulífeyrisþega. Í þessum fjárlögum er gert ráð fyrir að verja 80 millj. til þess að vinna á biðlistum eftir liðskiptaaðgerðum og heilsu- og forvarnaverkefni er varða heilbrrn. eru um 161 millj. og við verjum 393 millj. til öldrunarmála. Líka hefur komið fram í þessari umræðu að sjúklingar greiða helmingi minna fyrir læknisþjónustu á Íslandi en gengur og gerist í Evrópu og er ég í sjálfu sér mjög glaður yfir því. Mér finnst sjálfsagt að þetta komi fram í umræðunni af því að mér finnst fjárlagaumræðan við 3. umr. hafa snúist um að við séum að verja minni peningum til heilbrigðisþjónustu en við erum að gera. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að þessu sinni en vildi að þetta kæmi fram í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir yfirgripsmikla og fræðandi ræðu um fjárlögin og þær tillögur sem hér liggja fyrir við 3. umr. Ég verð þó að segja, herra forseti, að ég sakna nokkuð skýringa á ýmsum liðum sem ég hef ekki fengið fyllilega skýrða í dag og vil því nota tækifærið og athuga hvort hv. þm. gæti ekki gefið mér einhverjar skýringar. Ég vil byrja á því að það hefur vakið verulega athygli mína og fleiri trúi ég að við 2. umr. var samþykkt tillaga um að setja til viðbótar 250 millj. kr. í svokallað Náttúrufræðihús í Vatnsmýrinni. Nú við 3. umr. kemur tillaga frá sömu aðilum um að taka til baka 200 millj. af þessum 250 millj. sem voru samþykktar við 2. umr. Ég verð að segja, herra forseti, að það skortir algjörlega skýringar á því hvað þarna hefur gerst í millitíðinni. Ég verð eiginlega að segja til viðbótar, herra forseti, að það er býsna erfitt, þrátt fyrir töluverða leit í pappírum, að átta sig á því hvernig þessar framkvæmdir standa. Þannig er að enn eru heimildir varðandi lántöku Happdrættis Háskólans upp á 650 millj. í frv. og ekkert út af fyrir sig sem bendir til að því verði breytt. Samt sem áður segir hér í texta, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að fyrirhuguðum 400 millj. kr. framkvæmdum við Náttúrufræðihús sem miðað var við að hæfust á miðju ári 2002 verði seinkað þannig að framkvæmt verði fyrir 200 millj. kr. á árinu.`` Ég velti því fyrir mér, herra forseti, hvernig á því standi að happdrættið hefur lántökuheimild upp á 650 millj. ef í fyrsta lagi var aldrei fyrirhugað að vinna nema fyrir 400 og enn erfiðara er að skilja þetta núna ef bara á að framkvæma fyrir 200 millj.

Herra forseti. Þetta andsvar er sérkennilegt að því leytinu til að ég vék alls ekkert að þessum málaflokki 

Herra forseti. Ég er hræddur um, þó að ég hafi ekki sprangað þarna um daglega eða velt þessu fyrir mér sólarhringum saman, að hv. þm. sé á miklum villigötum ef hann heldur að þessar 200 millj. séu eingöngu sparnaður vegna þess að það er þó hægt að lesa úr þessum texta að ætlunin er að draga úr framkvæmdum eða hefja þær miklum mun seinna en áætlað var. Það sem ég var að velta fyrir mér er að þessar tölur passa ekki saman. Og það er náttúrlega afar sérkennilegt ef raunin er sú að hv. þm. sem sitja í meiri hluta fjárln. og leggja fram þessar tillögur hafi ekki gert sér grein fyrir í hverju þær felast. Það hlýtur að minna okkur á orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar hér áðan um að fyrirvarinn hafi verið svo skammur að varla hafi verið hægt að standa almennilega að þessari tillögugerð. Og það er alveg greinilegt að ekki hefur unnist tími til að uppfræða hv. þingmenn í meiri hluta fjárln. um hvað í þeim felst. Það er auðvitað grafalvarlegt mál, herra forseti, ef hér liggja fyrir tillögur um ýmsa hluti sem flutningsmenn vita ekki hvað þýða. Ég gæti, herra forseti, ábyggilega tínt til fleiri atriði sem mér fannst hv. þm. sleppa í ræðu sinni þrátt fyrir að hún væri yfirgripsmikil og víða væri komið við. Ég minnist þess t.d. að það hefur verið margítrekað, og það er til í pappírum í fjárlagafrv., að búið var að lofa hér nýrri byggðaáætlun. Á nokkrum stöðum í fjárlagafrv. er svo sagt að ýmsar fjárheimildir hafi fallið niður vegna þess að byggðaáætlun rennur út en jafnframt sagt að ný byggðaáætlun muni koma inn áður en afgreiðslu fjárlaga lýkur og þá muni koma fram nýjar tillögur um einhverja fjármuni til að tryggja þá byggðaáætlun. Svo er ekki að sjá, herra forseti. Ég spyr því hv. þm. hvort hv. þingmenn í meiri hluta fjárln. hafi eitthvað spurst fyrir um þetta eða fengið einhverjar upplýsingar sem af einhverjum ástæðum hefur verið talin ástæða til að halda leyndum fyrir minnihlutamönnum í fjárln.

Herra forseti. Á margan hátt er þetta sérkennilegt andsvar vegna þess að þingmenn fara yfirleitt í andsvör vegna þeirrar ræðu sem flutt er.  Vinnan í fjárlaganefndinni er býsna fjölbreytt og flókin en um leið afar skemmtileg. Og við eigum mjög gott samstarf, bæði minnihlutamenn og meirihlutamenn, í því starfi. Það er alveg ljóst --- og ég miða við þá þingreynslu sem ég hef hér --- að við vinnum mjög náið saman og það á við um, eins og ég segi, bæði minnihlutamenn og meirihlutamenn. Það er ekki verið að halda neinum upplýsingum frá minni hlutanum, langt í frá. 

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. síðasti ræðumaður talaði um að næg atvinna væri í landinu. Betur væri að satt væri. Því miður hefur atvinnuástandið versnað og stöðugt fjölgar á atvinnuleysisskrá, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Allmörg fyrirtæki berjast í bökkum. Ég veit til þess að bifreiðainnflutningsfyrirtæki hafa verið að fækka starfsmönnum um þriðjung. Ferðaskrifstofufyrirtækjum fækkar, fólk er atvinnulaust og margir hafa verið án atvinnu í því miður allt of langan tíma. Hv. þm. gerði hér að umtalsefni liðskiptaaðgerðir og gott ástand í heilbrigðiskerfinu o.s.frv. Mig langar til að spyrja hv. þm., herra forseti: Finnst honum eðlilegt að fólk sé að greiða 20--30 þús. kr. fyrir ferliverk, fyrir aðgerðir hjá sérfræðilæknum, eins og verður eftir að þetta fjárlagafrv. verður orðið að lögum, þ.e. að það hækki úr 5 þús. kr. upp í 20--30 þús. kr. og jafnvel meira fyrir slíkar aðgerðir? Ég minnist þess, herra forseti, að þegar systir hv. þm. var yfir þessu ráðuneyti heilbrigðismála þótti henni það ekki eðlilegt og lækkaði þessa upphæð niður í hámark 5 þús. kr. Nú er ríkisstjórnin sem sagt að fara til baka og hækka þetta um 200--300%. Ég hefði gjarnan viljað fá svar frá hv. þm. sem hefur farið hér fram undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi`` og ég spyr hvort þarna séu sjúklingar í fyrirrúmi.

Herra forseti. Háttvirtum þingmanni er mjög tamt að nota orðin ,,Fólk í fyrirrúmi``. Það er eins og hún sakni þess að vera ekki lengur í þeim flokki sem hún fylgdi  Það kemur mér á óvart þegar hv. þm. fer að vitna hér í systur mína. 

Forseti ætlar ekki að blanda sér í orðræðu hv. þm. en finnst samt meira viðeigandi að hér sé talað um hæstv. fyrrv. heilbrrh. en fjölskyldubönd látin liggja milli hluta.

Herra forseti. Það varð fátt um svör hjá hv. þm., því miður. Vissulega hefði ég viljað sjá að fólk væri í fyrirrúmi hjá hinum ágæta flokki, Framsfl. Þess vegna spyr ég hv. þm. út í þessi mál. Ég fékk engin svör við því hvort honum þætti eðlilegt að greitt yrði fyrir læknisverk, eftir að frv. verður að lögum, 20--30 þús. kr. sem núna eru rukkaðar 5 þús. kr. fyrir. Það eru engin svör við því. Það hjálpar ekki þeim sjúklingi hvort þetta er 1 eða 2 eða 3% af vergri þjóðarframleiðslu, það hjálpar ekki sjúklingnum sem þarf að borga fyrir þessa þjónustu. Ég minni á dæmið sem ég nefndi í andsvari við hv. formann fjárln. í morgun um ungu stúlkuna, námsmann, sem varð alvarlega krabbameinsveik. Þegar hún kemur í fyrstu meðferð þarf hún að borga yfir 18 þús. kr. fyrir göngudeildarþjónustu. Vissulega fær hún síðan afsláttarkort en það rennur úr gildi um áramótin og þá þarf hún að fara að borga aftur. Við þetta bætist að vegna hliðarverkana lyfja missir hún sjón og þarf að kaupa gleraugu. Það er engin aðstoð við það úr heilbrigðiskerfinu. Er það þetta sem hv. þm. vill? Þetta er það sem Framsfl. er að leggja til við þessa fjárlagagerð. Það á að láta þetta fólk greiða meira. Finnst mönnum þetta rétta forgangsröðunin í heilbrigðiskerfinu í dag? Það er von að hv. þm. sé svarafátt.

Herra forseti. Hv. þm. kemur inn á viðkvæm persónuleg mál, eins og hún gerir gjarnan þegar hún kemur í ræðustól. Það vill þannig til að hv. þm. vann hjá Tryggingastofnun ríkisins og þekkir þennan málaflokk afar vel. Ég er ekkert frá því að hv. þm. héldi þar enn starfi sínu ef hv. þm. dytti út af þingi, en það er auðvitað aukaatriði í þessu máli. 
             Hv. þm. kom, eins og ég sagði, inn á afar viðkvæm mál. Þau má því miður alltaf finna í samfélagi okkar. Við finnum þau í heilbrigðiskerfinu, í félagsmálakerfinu, í menntakerfinu og þekkjum þau af störfum sem við höfum verið að vinna að. Það má með sanni segja að öll þessi mál eru þyngri en tárum taki, það er alveg ljóst. Ég er viss um að hver og einn af þeim þingmönnum sem hér sitja á Alþingi, þessara 63 þingmanna, vildu gjarnan að kerfið okkar gæti verið svo fullkomið að svona dæmi kæmu ekki upp. Hér á landi búa aðeins 280 þús. manns og þegar við skoðum þessi mál og berum okkur saman við aðrar þjóðir, eins og ég var að reyna að segja hér áðan, stöndum við sem betur fer vel að vígi. Við viljum að kostnaðarþátttaka almennings, eins og við höfum margsagt, sé eins lítil og mögulegt er. 

Herra forseti. Mesta vandamál Íslands í dag er uppsöfnun viðskiptahalla. Viðskiptahalli er í rauninni hið sama og ofþensla. Viðskiptahalli af völdum einkaneyslu, vegna óarðbærra fjárfestinga, er alltaf neikvæður því að þá er fjármunum eytt án innstæðu. Viðskiptahalli sem stafar af fjárfestingum sem skila arði er jákvæður því að arðurinn er fyrirsjáanlegur. En skuldasöfnunin hefur átt sér stað og er í raun sjálfskaparvíti á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Íslenska hagkerfið getur ekki brugðist öðruvísi við en nú hefur verið gert og hlaut að verða. Það hlaut að verða gengisfelling fyrr eða síðar í samræmi við það sem við jafnaðarmenn höfðum sagt. Við Íslendingar höfum ferðast á lúxusfarrými með sólgleraugu eins og skýjaglópar undir forustu ríkisstjórnarinnar, í stað þess að vera á fyrsta farrými eins og við hefðum getað. Sú holskefla sem er að ganga yfir er enn ekki farin að hjaðna, við getum e.t.v. séð fyrir okkur að það styttist í brotið en við erum vonandi á hábárufaldinum eins og er. Virðulegur forseti. Það er ólíklegt að dollar fari niður fyrir 102--105 kr. í framhaldi af siglingunni sem við höfum verið á. Vonandi náum við að komast í gegnum tvö næstu ár án mikilla sveiflna. Það sem ræður því í íslensku samfélagi er að atvinnuuppbygging verði í samræmi við væntingar og að auðlindin í hafinu gefi af sér ámóta og hún hefur gefið af sér á síðustu mánuðum eftir gengisfellingar. Allt er þetta samt bundið við festu í stjórn efnahagsmála. Það sem skapar óöryggi um þessar mundir er óvissa vegna kjarasamninga sem eru í uppnámi vegna þess að ríkisstjórnin missti verðbólgu langt upp fyrir markmið sem voru grundvöllur almennra kjarasamninga sem eru í raun lausir í febrúar nk. Vitna má til spár Landsbanka, Íslandsbanka og Seðlabanka um þróun efnahagsmála. Þess má geta að Þjóðhagsstofnun er varfærnari í spám sínum en þessir aðilar en bendir þó á að atvinnuleysi gæti aukist í allt að 2,5% auk þess að búast megi við styttingu vinnutíma. Þjóðhagsstofnun spáir samdrætti þjóðarútgjalda sem nemur 3,1% í stað 2,5% eins og var þegar frv. var lagt fram. Vonandi leiðir það til minni viðskiptahalla sem léttir vafalaust þeim þrýstingi sem verið hefur á krónunni. Það veldur sannarlega áhyggjum að spáð er samdrætti í landsframleiðslu. Það hefur ekki gerst síðan 1992 en þá dróst landsframleiðsla saman um 3,3% en nú er spáð um 1% samdrætti. Virðulegur forseti. Í öllum áætlunum sem gerðar hafa verið er gert ráð fyrir stækkun Norðuráls og að af byggingu Reyðaráls verði og því sem með fylgir. Það er enginn vafi á því að þessar framkvæmdir virðast standa undir væntingum um efnahagsástand í spám þeirra sem áður voru nefndir. Það er þungt að þurfa sífellt að vera að minnast á skuldakónga heimsins. Við Íslendingar erum skuldugasta landið af þeim sem við berum okkur saman við. Það blasir við að fara verður í sérstakar aðgerðir vegna skulda. Það má minna á að Danir gripu til svonefnds kartöflukúrs sem er vísun til megrunar. Það er ekki um annað að ræða fyrir okkur Íslendinga en að grípa til svipaðra ráða og fara í megrunarkúr varðandi skuldir þjóðarbúsins. Meðan við búum við eigin mynt verður að beita öflugri aðhaldsstjórn en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur beitt. Sú ríkisstjórn hefur gert Íslendinga að skuldakóngum heimsins. Sú kenning er uppi að áliðnaðurinn noti oft þann tíma, þegar verð er lágt fyrir afurðina, til að byggja upp. Það er varla fýsilegt að byggja upp þar sem orkugjafinn er olía, eins og er í arabaríkjunum, þannig að með tilliti til mengunar gagnvart heimsbyggðinni er orkugjafinn á Íslandi heppilegri kostur. Vonandi mun atvinnustigið verða traust í ljósi þess. Það er, virðulegur forseti, enn þá ástæða til að minnast á stuttu hagfræðikenninguna sem byggist á miklum vísdómi. Hún er sú, að það beri ekki aðeins að líta til skammtímastefnu eða skammtímaákvarðana heldur á langtímaáhrif og skoða afleiðingarnar, ekki aðeins fyrir einn hóp heldur fyrir alla hópa. Með tilliti til þessarar kenningar er ekki hægt annað en að finna að ýmsum skyndiaðgerðum ríkisstjórnar varðandi ráðstafanir í ríkisfjármálum sem nú liggja fyrir til afgreiðslu með fjárlagafrv. Sumir kalla það niðurskurð. Álögur á aðgang að grunnþjónustu í heilbrigðiskerfinu, lyfjum og komugjöldum, eru rangar aðgerðir sem ber að hafna. Samfylkingin hafnar einnig skólagjöldum. Öll þessi áform um aukna gjaldtöku koma harðast við aldraða og þá sem minna mega sín og þurfa lyf og til læknis, og síðan nemendur sem oft eru mjög tekjulágir en búa við mismunandi heimilisaðstæður. Virðulegur forseti. Ég leggst ekkert gegn gjaldtöku af tóbaki eða áfengi. En það er mikil ástæða til þess að byggja upp að nýju vísitöluviðmiðun. Ég tel að það gangi ekki að munaðarvörur hækki greiðslubyrði lána. Ég tel að ekki eigi að taka mið af varningi af því tagi. Reyndar hef ég miklar efasemdir um sjálfvirkar hækkanir sem verða af völdum verðhækkana einhverra vörutegunda sem ekki eiga erindi inn í verðlagsviðmiðun. Herra forseti. Ég var ákveðinn í því að halda stutta ræðu en ég er kominn að þeim tilögum sem kallaðar eru af ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. sparnaðartillögur. Þar eru stórfelldar blekkingar á ferð. Hér er um að ræða tillögur sem eru ekkert annað en gaddavírstillögur af verstu gerð. Ég nefni fyrst til 800 millj. kr. lækkun lífeyrisskuldbindinga, sem er fullkomlega óraunhæf tala nema ríkisstjórnin ætli að hefja stórfelldar uppsagnir starfsmanna til að losna við þær skuldbindingar. Ég hef ekki heyrt þá kynningu að til standi að segja upp hópum opinberra starfsmanna. Það getur ekki staðist. Lífeyrisskuldbindingar hafa hingað til verið vanáætlaðar og nægir í því tilviki að vísa til skýrslu Ríkisendurskoðunar vegna ríkisreiknings fyrir síðasta ár. Ég geri það hér með, með leyfi forseta. Í þessari skýrslu er vakin athygli á stöðugri aukningu skulda ríkissjóðs sem námu 413 milljörðum í árslok 2000 og höfðu hækkað um 30 milljarða á árinu. Þar segir: ,,Nýjar skuldbindingar á árinu námu alls 37 milljörðum kr. en voru rúmir 22 milljarðar kr. á árinu 1999. Aukning nýrra skuldbindinga á einkum rætur að rekja til þess að á árinu var gengið frá nýjum kjarasamningum við kennara í grunn- og framhaldsskólum. Um var að ræða kerfisbreytingu þannig að yfirvinnu- og aukagreiðslur voru felldar inn í dagvinnulaun. Athygli skal vakin á því að lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs hafa aukist um rúma 68 milljarða kr. frá 1997 eða um 72% á aðeins þremur árum. Ástæðan er sú að á tímabilinu hafa verið gerðir kjarasamningar við fjölmörg stéttarfélög opinberra starfsmanna sem hafa haft í för með sér verulega hækkun grunnlífeyris.`` Á þessum tíma kemur hæstv. ríkisstjórn með 1.440 milljarða lækkun á lífeyrisskuldbindingum þar sem standa ekki nokkur rök til þessara aðgerða, engin rök. Þess vegna segi ég: Slíkar tillögur eru gaddavírstillögur. Svo ég nefni nokkrar gaddavírstillögur í viðbót þá bendi ég á liðinn Sjúkratryggingar. Það eru ekkert nema gaddavírstillögur þegar menn koma með tillögu um lækkun upp á 310 millj. kr. í ríkisútgjöldum. Það er raunverulega bara tilfærsla yfir á sjúklinga og þá sem þurfa að nota lyf. Þetta eru gaddavírstillögur og ekkert annað. Um er að ræða stórfelldar álögur á sjúklinga og þetta kalla menn sparnað fyrir ríkið en ég segi bara: Þetta er til skammar. Enn undir liðnum Sjúkratryggingar, virðulegur forseti. Þar er afnumið þak á greiðslu komugjalda til sérfræðilæknis. Með því á að ná í 160 millj. kr. og þetta á að heita sparnaður. Ég segi bara, virðulegur forseti, --- gott að þeir eru tveir fyrir aftan mig --- menn ættu að skammast sín fyrir slík vinnubrögð. Þetta kallar ríkisstjórnin aðhald í útgjöldum í stað þess að kalla það réttu nafni, þ.e. að leggja aukinn kostnað á þá sem þurfa að leita til sérfræðinga. Að lokum er ekki hægt annað en gera að umtalsefni það sem mér finnst aðhlátursefni, virðulegur forseti, í þessum sparnaðartillögum eða hvað á að kalla þær. Ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. lagði 27. nóv. til við 2. umr. fjárlaga að auka útgjöld til Náttúrufræðihúss um 250 millj. kr. Nokkrum dögum síðar, sem sagt núna, kemur tillagan til baka um frestun framkvæmda sem nemur 200 millj. kr. Ég verð bara að segja það, hvílík snilld, hvílíkur jójóleikur og vita svo ekki einu sinni hvað stendur í fjárlagafrv. eins og hér kom fram áðan. Þar liggur nefnilega fyrir lántökuheimild upp á 650 millj. svo það passar engan veginn saman sem menn eru að gera í þessum málum. Síðan má nefna, virðulegur forseti, það sem er að gerast við hliðina á okkur. Verið er að byggja þjónustuskála við hliðina á Alþingishúsinu og vert er að minna á að fyrir tveimur árum kom dæmigerð tillaga til sparnaðar upp á 100 millj. á þeim tíma og þá var byggingu skálans frestað. Það er löngu komið í andlitið á okkur allt það sem ég sagði þá, að við erum búin að stórtapa á þeirri frestun. Verið er að byggja þjónustuskála við hliðina á þessu húsi. En hvað gera menn svo? Loka fyrir framkvæmdina á þann veg að ekki á að vera nein tenging á milli húsa. Þar taka menn sig til og í stað þess að klára þetta verk úr því að það er hafið og tengja saman byggingarnar, þá á að loka þessu. Hvílík snilld. Heilar 80 millj. í sparnað alls og húsið stendur ónotað. Þetta er bara hreint grín. Virðulegi forseti. Ekki er tekið á því sem unnt hefði verið og sanngjarnt í tillögum minni hlutans en það er að fara eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar með lækkun kostnaðar vegna ferða opinberra aðila innan lands og utan. Þar er unnt, virðulegur forseti, að ná stórum fúlgum með smáaðhaldi en menn vilja ekki eiga við það, hvorki hæstv. ríkisstjórn né virðulegur meiri hluti hv. fjárln. Ekki er verið að eiga við slíka hluti þar sem kostnaður hefur aukist á milli ára um yfir 30%. Nei, það skal ekki tekið á slíkum lúxus. Ég vitna til þess að Samfylkingin hefur sett fram tillögur um niðurskurð um 420 millj. sem er 20% af þeim kostnaði sem er vegna þessa liðar. Þetta er liður upp á yfir 2.000 millj. kr., 2 milljarða og 75 millj. En þar vitna ég enn til ábendinga frá Ríkisendurskoðun. Eftir þessu hefðu menn átt að fara. Þarna var hægt að ná í pening en ekki hjá sjúklingunum, ekki hjá gamla fólkinu. Og, með leyfi forseta, les ég upp ábendingu Ríkisendurskoðunar. ,,Hjá nokkrum ráðuneytum hafa verið í gildi reglur sem kveða á um að starfsmenn þeirra sem eru í fylgd með ráðherra fái sömu kjör og ráðuneytisstjóri, þ.e. fái greidda gistingu og 80% dagpeninga. Ríkisendurskoðun telur að þetta sé ekki í samræmi við reglur um ferðakostnað. Í þeim tilvikum þar sem starfsmenn þurfa að vera í gistingu sem er verulega dýrari en gistihluti dagpeninga þá á að greiða fyrir gistingu auk almenns hluta dagpeninga. Ríkisendurskoðun bendir á að greiðsla dagpeninga er hugsuð sem endurgreiðsla á útlögðum kostnaði en ljóst er að í mörgum tilvikum eru dagpeningar hærri en honum nemur.`` Það er þetta sem á að taka upp. Það þarf ekkert að minnka ferðir, það þarf ekkert að minnka samskipti erlendis. Þau eiga að fara fram eftir þörfum. En það á að gera mönnum það að leggja fram reikninga og fá greitt í samræmi við það sem kostnaðurinn er, ekki að menn geti haft þetta sem tekjupóst eins og bent er á að gert er samkvæmt ábendingum Ríkisendurskoðunar. Það er einnig annar liður hjá ráðuneytunum sem bent hefur verið á hvað eftir annað af Ríkisendurskoðun. Það eru uppsafnaðar ónotaðar heimildir sem unnt er að lækka verulega. Á þetta hefur verið bent í athugun Ríkisendurskoðunar og það hefur aldrei verið farið eftir því, aldrei nokkurn tíma. Þarna er hægt að sækja mörg hundruð millj. og ég vonaðist eftir að þær kæmu sem niðurskurðartillögur frá hæstv. ríkisstjórn. Nei, þær komu ekki. En álögur á sjúklinga og gamalmenni, þær komu, 310 millj. vegna lyfja og 160 millj. vegna heimsókna til sérfræðinga. Þetta er ekki par fínt. Og síðan blekkingartillögur upp á 800 millj. vegna lífeyrisgreiðslna. Það er ekki svona sem við eigum að vinna. Ég veit að hægt væri að ná miklu meiri sparnaði en gert er ráð fyrir og við höfum lagt fram tillögur sem ég bíð eftir að hæstv. ráðherrar skoði og athugi hvort þeir eigi ekki möguleika á því að fara að tillögum Samfylkingarinnar um raunverulegan sparnað. Við munum greiða atkvæði með þeim tillögum sem við teljum að rétt sé að eiga við. En ég er búinn að tilkynna að við munum verða á móti hækkun lyfjakostnaðar til þess hóps sem þarna á í hlut. Við munum verða á móti því. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að fara yfir tillögur sem menn voru að ræða um áðan sem heita menningar- og ferðatengdar tillögur sem meiri hluti fjárln. gerir tillögu um. Ég veit að það er gert af góðum hug og menn hafa reynt að vanda sig í þeim málum. Ég er kannski ekki sammála því sem þar er gert, en ég veit að menn hafa reynt að vanda sig við þau verkefni en það er aðeins lítill hluti þeirra verkefna sem fjárln. er að fást við. Og það ber að segja frá því að nánast er það svo að minni hluti fær tilkynningu um hvað það er sem menn gera tillögu um. En ég segi aftur að ég veit að það er gert af góðum hug sem þar er unnið en það er auðvitað ekki yfir gagnrýni hafið.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson gagnrýnir ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. fyrir sýndartillögur, slæleg vinnubrögð og fljótfærni. Ég saknaði þess alveg fram að þessari umræðu að hafa ekki séð eða heyrt neinar tillögur frá minni hluta fjárln. Þeir hafa reyndar básúnað það hversu illa þetta er unnið hjá meiri hlutanum en þær tillögur sem ég sé allt í einu komnar inn á borð hjá mér, brtt. frá minni hluta fjárln. hafa aldrei komið fyrir augu meiri hlutans. Eins og allar tillögur meiri hlutans hafa verið unnar, þá hefur minni hluti fjárln. fengið að skoða þær í margar vikur.  Ráðist er með miklum hamagangi á ýmis mál sem sagt er að séu til þess að níða niður þá sem minna mega sín aðallega, þ.e. þá sem þurfa að nýta sjúkrahúsin og þjónustu hjá svæðisskrifstofum fatlaðra og annarra slíkra. Því er haldið fram að verið sé að skera niður hjá þeim aðilum. Ég vil bara benda hv. þm. á að málefni fatlaðra í Reykjavík fá 45% hækkun á milli fjárlaga 2001 og 2002. 

Virðulegi forseti. Í ræðu minni nefndi ég ekki málefni fatlaðra en ég skal gera það og taka þá til að svæðisskrifstofa fatlaðra er með 140 millj. kr. halla. Það er verið að klóra í bakkann með þeim tillögum og það ber að virða, en það stendur nú mikið út af bæði þar og á Reykjanesi. Þær tillögur sem ég gerði að umtalsefni voru aðeins 2--3 tillögur, ein sem er sýndartillaga og varðar lífeyrisgreiðslur og tvær tillögur sem varða það að flytja kostnað frá ríkinu yfir á sjúklinga, í báðum tilvikum. Um er að ræða 160 millj. vegna komu til sérfræðinga og 310 millj. vegna lyfja. Ég kalla þetta gaddavírstillögur og ég stend bara við það. Síðan er hitt sem nefnt var hér áðan, að við hefðum haft í margar vikur sparnaðartillögur ríkisstjórnar. Það kom fyrst fram á sunnudegi í þættinum Silfri Egils að það ætti að birta þær. Það kom frá hæstv. forsrh. Það hafði ekki einn einasti þingmaður, sitjandi í fjárln., hugmynd um að eitthvað slíkt stæði til. 

Herra forseti. Hv. þm. talar um gaddavírstillögur. Ég fer að halda að hann hafi eitthvað ruglast á því að hér er komin fram tillaga um breytingar á girðingarlögum.  Við getum séð það, herra forseti, að verið er að gera mjög margt til að leiðrétta stöðu sjúkrahúsa um allt land. Það er ekki verið að leggja á álögur, það er verið að reyna að auka þjónustu. Fólk sem dvelur á sjúkrahótelum borgar hluta af þeim kostnaði sem til fellur vegna matar og annars. Ég heyri ekki annað en öllum finnist það eðlilegt. Ég hef alla vega ekki heyrt neinn kvarta yfir því nema stjórnarandstöðuna.

Að hvað?

Ég hef ekki heyrt neinn kvarta yfir því nema stjórnarandstöðuna. Ég ætla að benda á nokkrar tölur sem sýna að verið er að gefa í varðandi fjárlög til heilbrigðismála. Til dæmis aukast framlög til Landspítala -- háskólasjúkrahúss um 13% eða tæpa 2,4 milljarða á milli ára. Til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri koma 173 millj. til viðbótar milli ára sem er 8% aukning. Í Vestmannaeyjum bætast við 7%, á Selfossi 11% og Suðurnesjum 15% þannig að það er alls staðar verið að bæta við og alls staðar verið að gera mun meira en sem svarar verðbólgunni. Ég held því, herra forseti, að hv. þm. hafi ekki lesið í sjálfu sér það sem verið var að gera heldur pikkar út einstaka liði sem hann telur geta verið einhvers virði að tortryggja en þegar grannt er skoðað, þá er það um leið feilhögg eins og annað.

Virðulegur forseti. Ég met það sem vel er gert. Það fer ekkert á milli mála. Engu að síður horfum við fram á um það bil milljarðshalla í heilbrigðiskerfinu. Af hvaða völdum? Vegna kostnaðarhækkana. Vegna gengisfellingar. Það er ekki tekið á þeim vanda hér. Það er bara þannig. Ég met hins vegar það sem vel er gert og það er alrangt að ég hafi farið yfir allar tillögur, eins og hv. þm. Kristján Pálsson lét í veðri vaka, og gert lítið úr þeim. Ég sagði að við mundum greiða sumum tillögum atkvæði og vonast hreinlega eftir því að minni hlutinn fái stuðning við þær tillögur sem hann lagði fram. Tillögur sem lagðar eru fram, út frá hverju? Út frá ábendingum Ríkisendurskoðunar. Það ætti hæstv. ríkisstjórn og virðulegur meiri hluti á Alþingi að taka til fyrirmyndar frá okkur í Samfylkingunni, að styðjast við tillögur Ríkisendurskoðunar varðandi þessi mál. Ég get sagt að ef menn fallast ekki á nafnið gaddavírstillögur þá eru þær bara prumptillögur og ekkert annað.

Herra forseti. Ég er ekki að biðja um að stjórnarandstaðan gagnrýni ekki fjárlögin, ég átti von á því. En þær tillögur sem hv. 5. þm. Vesturl. kallar gaddavírstillögur eða prumptillögur, eða hvað hann vill kalla það, eru tillögur um að innheimta hluta af aukningunni í heilbrigðiskerfinu með breytingum á gjaldskrá. Það var reynt að hafa það til hliðsjónar að gjaldskrárnar hækkuðu ekki að raungildi. Svo er að vísu ekki með sérfræðikostnaðinn en varðandi lyfjakostnaðinn og komugjöldin á heilsugæsluna þá er reynt að hafa það til viðmiðunar. Varðandi lyfjakostnaðinn vil ég leiðrétta að það er ekki ætlast til að þessar 310 millj. lendi allar á sjúklingum. Ætlunin er einnig að taka á heildsölu- og smásöluverði innan þessara 310 millj. og breyta viðmiðun varðandi samheitalyf. Við ætlum að fara yfir breytingar þar. Ég vildi koma þessu til skila á þessu stigi umræðunnar. Ég veit að hv. 5. þm. Vesturl. hlustar og af því að hann er sanngjarn maður þá veit ég að hann tekur við þessum ábendingum mínum. Eins varðandi ferðalög ráðuneyta og utanferðir almennt þá verð ég að halda því til skila að það er gerð 3% hagræðingarkrafa á yfirstjórn ráðuneyta. Ég vil koma því til skila í umræðunni að það er ætlast til að menn dragi saman og líka í þessum kostnaði eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég virði svar hæstv. heilbrrh. og þakka fyrir ábendingarnar en ég minni hæstv. heilbrrh. á að gjaldtaka vegna komu sjúklinga til sérfræðinga var hækkuð í sumar. Nú á aftur að verða hækkun. Þess vegna er þetta gagnrýnt og það alvarlega. Ég kem ekki upp og gagnrýni hækkun sem er samfara eðlilegri verðþróun. Ég get það ekki. Ég verð að viðurkenna hana. Það sem um er að ræða er hækkun gjaldtöku vegna lyfja og hæstv. heilbrrh. segir að það eigi líka að skoða verðmyndunargrundvöll lyfja. Þá spyr ég hæstv. heilbrrh.: Hversu stór hluti af þessum 310 millj. á að falla á þá sem nota lyfin? Ég veit ekki hvort hann getur svarað þessu en þetta er auðvitað verið að deila um. Ég deili á að menn skoði ekki betur þá liði sem m.a. við í Samfylkingunni bendum á í tillögum okkar til sparnaðar fremur en að gera það sem ég hef gert að umræðuefni. Tillögur upp á 800 millj. bara til þess að núllstilla, ég kalla það til að núllstilla fjárlagafrv. Það er ekkert annað á ferðinni. Menn ákváðu að halda í þá tölu sem sett var fram í upphafi. Þess vegna er verið að núllstilla með þessum 800 millj. Menn vita fyrir fram að þær standast ekki. Þessi tala stenst engan veginn.

Herra forseti. Ég kannast vissulega við hækkanir á gjaldskrám á komum til sérfræðinga í sumar. Sérstaklega voru það röntgenrannsóknir sem hækkuðu en þá var breytt um kerfi. Þá fóru menn að greiða hlutfallslega í stað þess að greiða fasta upphæð. Ég kannast mætavel við það. En varðandi hækkanirnar í sumar var reynt að hafa til grundvallar að hækkanirnar yrðu sem minnstar að raungildi. Hins vegar héldum við komugjöldum í heilsugæsluna óbreyttum þegar gjaldskrám var breytt í sumar. Varðandi það hve hátt hlutfall af þessum 310 millj. mundi væntanlega lenda inni í aukinni greiðsluþátttöku þá höfum við stefnt að því að hægt verði að ná 1 / 3 þessarar upphæðar með öðrum aðgerðum. Greiðsluþátttakan yrði í kringum 200 millj. af hækkuninni. Þetta eru þau markmið sem við höfum sett okkur og ég vil láta þau koma fram við þessa umræðu þannig að þau liggi fyrir. Þetta eru markmið okkar. Ég endurtek að þessar ráðstafanir eru til að mæta í þröngri stöðu litlum hluta af þeirri aukningu á framlögum til heilbrigðiskerfisins í fjárlögum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 frá nefndarmönnum í menntmn. Nefndin hefur fjallað um úthlutun listamannalauna fyrir næsta ár. Menntmn. leggur til að sömu listamenn og njóta heiðurslauna hljóti þau árið 2002. Þeir eru: Atli Heimir Sveinsson, Árni Kristjánsson, Ásgerður Búadóttir, Erró, Fríða Á. Sigurðardóttir, Guðbergur Bergsson, Guðbjörg Þorbjarnardóttir, Gunnar Eyjólfsson, Hannes Pétursson, Herdís Þorvaldsdóttir, Jón Nordal, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson, Matthías Johannessen, Róbert Arnfinnsson, Rúrik Haraldsson, Stefán Hörður Grímsson, Thor Vilhjálmsson, Þorsteinn frá Hamri, Þráinn Bertelsson og Þuríður Pálsdóttir. Jafnframt gerir nefndin tillögu um að hver heiðurslaun verði 1.600 þús. kr. Menntmn. stendur einróma að þessari tillögu.

Herra forseti. Ýmsar mikilvægar breytingar hafa verið gerðar á fjárlagafrv. milli 2. og 3. umr. sem nauðsynlegar eru til þess að ríkissjóður skili um þriggja milljarða kr. rekstrarafgangi eins og stefnt var að í upphafi. Ég styð, herra forseti, að sjálfsögðu allar þær tillögur sem hér eru lagðar fram til breytinga á frv. þó deila megi um hvað eigi að skera og hvað ekki. Meginmarkmið stjórnarmeirihlutans á Alþingi er að vernda velferðarkerfið, menntun og heilbrigðismál, og hefur það náðst og rúmlega það í flestöllum tilfellum. Það láta margir hátt, herra forseti, þegar kemur að þessum viðkvæmu málum og vilja slá keilur á kostnað stjórnarmeirihlutans. Það er alveg ljóst að slegnar hafa verið margar pappírskeilur að þessu sinni. Tölurnar tala sínu máli þegar borin eru saman framlög á fjárlögum 2001 við framlög árið 2002. Ég ætla að leyfa mér að bera saman nokkrar stofnanir hins opinbera í þessum málaflokkum. Ég fékk frá fjmrn. samanburð þar sem bornar eru saman nokkrar stofnanir á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi sem sinna félagsmálum, málefum fatlaðra, í heilbrigðismálum, menntamálum og löggæslumálum. Varðandi málefni fatlaðra er ekki hægt að segja annað en að þar hafi verið tekið vel á og gert ráð fyrir að hægt verði að bæta aðsteðjandi vanda hjá viðkomandi stofnunum sem starfa víðs vegar um landið. Til þess að átta sig á umfangi þessa má nefna að bætt hefur verið við til málefna fatlaðra í Reykjavík, 379,6 millj. kr. eða 45% frá yfirstandandi fjárlagaári. Til málefna fatlaðra í Reykjanesi er bætt við 182,9 millj. eða 29% á milli ára. Til málefna fatlaðra á Suðurlandi er bætt við 69,7 millj. eða 32% á milli ára. Ef við lítum á heilbrigðiskerfið og nokkrar stórar stofnanir um landið, þá bætast við hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri 173,1 millj. eða 8%, hjá Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi bætast við 2.357,2 millj. eða 13%, hjá St. Jósefsspítala í Hafnarfirði 33,4 millj. eða 7%, hjá Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja 38,6 millj. eða 11%, Heilbrigðisstofnunin á Selfossi 59,3 millj. eða 11% og hjá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja bætast við 101,2 millj. eða 15%. Það er augljóst af þessum tölum, herra forseti, að það er ekki verið að skera niður þjónustu hjá heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið. Í menntamálum hefur verið bætt við hjá Háskóla Íslands 801,3 millj. eða 25% á milli þess sem var í ár og næsta árs, hjá Fjölbrautaskóla Suðurnesja hefur verið bætt við 65,6 millj. eða 29%, til Fjölbrautaskólans í Vestmannaeyjum er bætt við 29,4 millj. eða 34%. Hjá Fjölbrautaskóla Suðurlands er bætt við 87,1 millj. eða 32%. Það er augljóst að á sviði menntamála er verið að bæta við til allra helstu menntastofnana landsins verulegu fjármagni til að mæta þeim vandamálum sem þar er við að eiga og komast hjá því að leggja aukaálögur á fólk eða álögur umfram það sem nauðsynlegt er. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram í tilefni af því að það hefur verið gagnrýnt hér að innritunargjöld hafi verið hækkuð lítillega eftir að hafa verið hin sömu í mörg ár. Það er full ástæða til að benda á að samfara þessari hækkun, sem var vísitöluhækkun, eru framlögin til þessara stofnana hækkuð mjög verulega. Vegna þess að löggæslumál hafa komið mjög til umræðu í þjóðfélaginu, ekki síst í þingsölum, þá taldi ég ástæðu til þess að skoða hvað löggæslumálin, sýslumenn, hafa fengið út úr þeim fjárlögum sem nú eru til umræðu. Ég ætla að leyfa mér að lesa, herra forseti, það sem fjmrn. upplýsti um hvað það varðar. Í ljós kemur að sýslumaðurinn í Reykjavík bætir við sig 17,6 millj. eða 9%. Sýslumaðurinn í Vestmannaeyjum bætir við sig 22,7 millj. eða 21%. Sýslumaðurinn á Selfossi bætir við sig 44,2 millj. eða 23%. Sýslumaðurinn í Keflavík bætir við sig 58 millj. eða 20%. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði bætir við sig 57,8 millj. eða 18% og sýslumaðurinn í Kópavogi bætir við sig 50,3 millj. eða 20%. Það er ljóst, herra forseti, að framlög til þessara stofnana hafa öll hækkað verulega. Ég held að það sé full ástæða til þess að vekja athygli á sýslumannsembættum á landsbyggðinni þar sem því hefur haldið fram að þar sé verið að skera verulega niður. Þar er ekki verið að skera niður. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um hvernig þessum fjármunum er varið en ljóst er að sýslumannsembættin hafa meira til ráðstöfunar til starfsemi sinnar en þau hafa haft á þessu ári. Herra forseti. Ég vildi að þetta kæmi hérna fram. Ég geri ekki ráð fyrir því að stjórnarandstaðan hafi endilega sérstakan áhuga á að heyra það, en ég heyrði það í þætti í gær þar sem Ögmundur Jónasson var að orða skoðanir sínar að hann sagði að helst væri níðst á sjúkum og skólabörnum. Það voru hans óbreyttu orð í Kastljóssþættinum í gær um það sem ríkisstjórnin væri að gera. Það voru hans orð. Herra forseti. Ég ætla að snúa mér aðeins að þeim breytingum sem kynntar eru í nál. meiri hluta fjárln. þar sem ég ætla að stoppa við örfá verkefni. Heyrnar- og talmeinastöðin hefur fram að þessu haft einkarétt á að greina sjúklinga og afgreiða hjálpartæki vegna heyrnar- og talmeina. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson hefur ákveðið að fara fram á heimild Alþingis til að einkaaðilar megi veita þessa þjónustu. Ég er sannfærður um að biðlistar vegna þessarar þjónustu eiga eftir að hverfa eins og dögg fyrir sólu þegar þetta gerist, og mun 12 millj. kr. viðbótarfjárveiting hjálpa til þess. Verð mun lækka við þetta og þjónusta batna án þess að ég sé neitt að gera lítið úr störfum þess ágæta fólks sem vinnur að þessum málum hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni. Það fólk vinnur gott verk í heftu umhverfi. Ég fagna einnig því átaki sem boðað er af hæstv. samgrh. Sturlu Böðvarssyni í markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu. Það er sannarlega nauðsyn að efla bjartsýni í þessari grein eftir gjaldþrot gamalgróinna fyrirtækja í greininni. Flugferðum til og frá landinu hefur fækkað verulega á síðustu tveimur mánuðum og samkvæmt tölum sem ég hef fengið frá Keflavíkurflugvelli hefur þeim fækkað um 14% í október og það sama hefur gerst í nóvember sé miðað við sama tímabil í fyrra. Viðskipti í Fríhöfninni hafa dregist saman um sambærilega prósentutölu, sem þýðir um 100 millj. kr. samdrátt í sölu Fríhafnarinnar á þessum tveimur mánuðum miðað við sömu mánuði í fyrra. Öllum samdráttarskeiðum, herra forseti, fylgja þó ákveðin tækifæri og tel ég að með þessu útspili hæstv. samgrh. megi gera ýmislegt til að ná þeim. Mér er kunnugt um að í undirbúningi á vegum Flugstöðvarinnar í Keflavík eru ýmsar aðgerðir sem lúta að því að auka sókn erlendra ferðamanna hingað sem geta einnig skipt verulegu máli. Ferðalög eru nauðsynleg fyrir eyþjóð eins og okkar. Okkar eina flugfélag sem hefur haldið uppi áætlunum á milli landa, Flugleiðir, þolir ekki mikinn samdrátt að þessu leyti. Það er skiljanlegt að fólk sé órólegt eftir atburði undanfarinna vikna, en þeir atburðir eru nú liðnir hjá. Atvinnuástand þjóðarinnar býður upp á að hér sé bjartsýnt fólk sem horfir fram á veginn og ferðist bæði innan lands og utan. Herra forseti. Byggðastofnun fékk fyrir þremur árum samþykkta á Alþingi byggðaáætlun sem m.a. fól í sér styrki til eignarhaldsfélaga sveitarfélaganna og áttu þeir að nema 300 millj. kr. á ári í þrjú ár. Mikil þörf hefur verið fyrir þetta fjármagn úti á landsbyggðinni og hefur það svo sannarlega lyft undir atvinnuuppbyggingu þar sem þörfin er mest. Þetta form hentar líka vel vegna þess að þarna eru það heimamenn sem meta þörfina og fylgjast með því hvernig til tekst. Af hálfu Byggðastofnunar hafa verið sett afar ströng skilyrði til að þessir peningar væru afhentir og samskiptin við stofnunina þannig að illt er við að una. Í stað þess að leita leiða til að styrkirnir yrðu greiddir út hafa skilyrðin verið breytileg og þannig komið mönnum í opna skjöldu. Aðalásteytingarsteinninn hefur verið að hlutur heimamanna hefur ekki verið metinn eins og um var talað og jafnvel óleysanlegt sumum eignarhaldsfélögum að uppfylla skilyrði Byggðastofnunar. Þetta hefur leitt til þess að nokkur hluti af þessum styrkjum hefur ekki verið greiddur út. Það er ástæðan fyrir því að framlagið hefur ekki verið nýtt undanfarin ár. Þetta er alvarlegt mál, herra forseti, og verður að átelja þessi vinnubrögð Byggðastofnunar. Lækkun þessa liðar um 100 millj. er einfaldlega andstætt byggðastefnunni. Ég vona að þetta leiði ekki til þess að eignarhaldsfélögin tapi þessu fé enda vart boðlegt miðað við þær tímabundnu aðstæður sem nú eru að skapast. Herra forseti. Starfsemi Ríkisútvarpsins hefur verið mikið í umræðunni á Alþingi undanfarin ár og sýnist sitt hverjum hvert stefna eigi í rekstrarformi RÚV. Kröfurnar til fyrirtækisins hafa þó alltaf verið vaxandi þó að framlög í afnotagjöldum hafi aukist minna. Til marks um umsvifin hefur útsendingartímum fjölgað hjá sjónvarpinu úr 1.505 klukkutímum á ári í 3.690 á 15 ára tímabili, frá 1985--2000, eða rúmlega tvöfaldast. Innlent efni hefur á sama tíma þrefaldast. Útsendingar sjónvarpsins ná nú til 99% landsmanna og er þessi dreifing víðtækari en í flestum öðrum löndum í kringum okkur. Þjónusta á Rás 2 hefur einnig vaxið stöðugt frá því að hún var sett á laggirnar 1983 og ber þar sérstaklega að nefna svæðisbundnar útsendingar á landsbyggðinni sem eru hluti af Rás 2. Þetta hefur allt gerst eftir að Ríkisútvarpið hætti að starfa í skjóli einkaleyfis á útvarpi og sjónvarpi árið 1985. Maður spyr sig hvort öll þessi þróun hefði orðið án þeirrar samkeppni sem Stöð 2 hefur veitt á þessu tímabili. Samkeppni frá öðrum löndum er einnig staðreynd og fer eflaust vaxandi þar sem lítill sem enginn kostnaður vegna afnotagjalda fylgir notunum þaðan. Stjórnendur RÚV hafa reynt að draga mjög úr öllum rekstrarkostnaði á undanförnum árum með ágætum árangri. Tekið er tillit til þess í fjárlagafrv. með ýmsum hætti, m.a. hækkun afnotagjalda um 7%. Þessi hækkun afnotagjalda er þó ekki í neinum takt við það sem þyrfti svo mætt yrði auknum umsvifum síðustu ára eða hækkun vísitölunnar. Hallinn á RÚV á næsta ári gæti því orðið um 147 millj. kr. Það er að sjálfsögðu óásættanlegt, herra forseti, að það þurfi að reka svo mikilvæga stofnun með svo miklum halla. Af þessum sökum er ekki hægt að mæta ýmsum kröfum og má þar nefna það dæmi að Alþingi hefur samþykkt að beina þeirri ósk til stofnunarinnar að allt sjónvarpsefni verði textað fyrir heyrnarlausa og heyrnardaufa. Aðeins hefur verið hægt að mæta þessu að hluta, þ.e. með sérstökum fréttatíma og svo textun á takmörkuðu efni. Eðlilegt verður að telja að þjóðin standi með myndarlegum hætti að rekstri RÚV. Þó að styr standi um rekstrarformið má það ekki bitna á stofnuninni sjálfri sem að flestra áliti skilar mjög góðu verkefni. Herra forseti. Við þetta tækifæri vil ég fara nokkrum orðum um stöðu námsmanna hjá Lánasjóði ísl. námsmanna. Ég vil vekja athygli á því að sjóðurinn er rekinn með 582 millj. kr. hagnaði í ár. Ýmsar skýringar eru á þessu, m.a. að jafnvægi er ekki enn komið á í vaxtamun og framlög ríkissjóðs eru um 2,5 milljarðar kr. á næsta ári, en miðað er við að sjóðurinn geti staðið við skuldbindingar sínar sjálfur. Allir milljarðarnir til námsmanna eru með ábyrgðum foreldra og vina viðkomandi. Eftir langt nám hafa margir námsmenn safnað gríðarlegum skuldum og dæmi eru um upp í allt að 16,5 millj. kr. í skuld á einn námsmann. Skuldin er mun minni hjá flestum en staðreyndin er samt sú að eftir langt nám er ekki óalgengt að námsmaður skuldi yfir 10 millj. kr. Það hlýtur að vera mikið áhyggjuefni flestra námsmanna að þurfa að burðast með þessar skuldir á herðunum alla sína vinnuævi. Þær bætast ofan á skuldir vegna húsnæðis og annars sem ungt fólk þarf að eignast til þess að lifa eðlilegu lífi. Herra forseti. Ég lít svo á að ástæða geti verið til þess að skoða þessi mál í öðru ljósi en við gerum í dag. Námsmenn okkar leggja á sig gríðarlega vinnu til að afla sér réttinda og viðurkenningar, oft erlendis, sem gagnast landi og þjóð eins og dæmin sanna. Án þessa fólks getum við ekki verið. Ég tel að til greina gæti komið að framlag lánasjóðsins til þessa fólks verði að hluta til metið sem vinna og að lánasjóðurinn greiði þessu fólki laun. Hugmynd mín er sú að námsmaður sem skilað hefur þrem árum í háskólanámi fari á laun eftir það ef hann stundar framhaldsháskólanám á sömu braut. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið gætu um 800 námsmenn fallið undir þessa skilgreiningu og launaútgjöld sjóðsins til þeirra orðið um 600 millj. kr. á ári. Ekki er gott að sjá hvort þetta örvaði til lengra náms, en ef svo væri er það ekki þjóðhagslegur skaði nema síður væri. Ég held að mikil vinna námsmanna og vaxandi kostnaður muni fæla fólk frá löngu námi að óbreyttu. Ljóst er að í allt of mörgum tilfellum er langt nám ekki ,,arðbært`` fyrir námsmanninn sjálfan þótt það sé það fyrir þjóðina í heild. Ég vil að þessi mál verði skoðuð, herra forseti, og mun beita mér fyrir því að svo verði. Á Norðurlöndunum eru þessi mál með mismunandi hætti en þeir nota þó styrkjaformið meira en við og þá sérstaklega Norðmenn og þá vegna máms stúdenta á erlendri grundu. Herra forseti. Nokkur afturkippur er í þjóðarbúskapnum um þessar mundir og kemur þar margt til eins og allir vita. Engin ástæða er þó til að örvænta enda staða á vinnumarkaði góð og skil fólks í lánastofnunum með betra móti og bendi ég á tölur sem komið hafa frá Íbúðalánasjóði því til staðfestu. Ákveðinn ótti býr þó í hugum margra um stöðu sína og er það eðlilegt miðað við þá umræðu sem farið hefur fram og stjórnarandstaðan hefur kynt undir. Hægt er að tala sig niður og draga þannig úr hvata til að gera eitthvað í málum og bíða heldur. Að almenningur missi trúna er það versta sem getur komið fyrir því ekkert bendir þó til að kreppa sé í aðsigi þótt margt megi gera sem geti hjálpað til. Ég tel að skoða megi ýmis verkefni hraðar en gert hefur verið. Þar rísa hæst í mínum huga virkjanir og álver eða magnesíumverksmiðja. Samningar um stækkun álversins í Hvalfirði og Straumsvík hafa verið til skoðunar sem og magnesíumverksmiðjan á Reykjanesi. Virkjanir samfara þessum hugmyndum eru á lokastigi í umhverfismati. Allt er því að verða tilbúið svo fara megi af stað þegar ákvörðun er tekin. Brýnt er að það verði sem fyrst. Til er þumalfingursregla sem segir að hagsæld þjóðar sé í beinu hlutfalli við rafmagnsframleiðslu hennar. Þó að þetta séu ekki algild vísindi er reynsla okkar sú að tilkoma álvera og aukin framleiðsla stóriðjuvera hefur skapað þessari þjóð meiri hagsæld en hún hefur nokkru sinni séð. Herra forseti. Skattatillögur ríkisstjórnarinnar hafa komið að hluta til inn við vinnslu þessa frv. Þar kennir margra grasa, m.a. eru viðmiðunarmörk til hátekjuskatts hækkuð um rúmar 40 þús. kr. eða úr 280 þús. í 322 þús. Þetta eru meðaltekjur eða um það bil í dag og því eðlileg viðmiðun hvað sem segja má um hátekjuskatt að öðru leyti. Ýmislegt hefur verið sagt um þessa eðlilegu ráðstöfun og síðast af hv. þm. Ögmundi Jónassyni í Kastljósinu í gær þar sem hann var í umræðum ásamt hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde. Þar sagði hann um það fólk sem greiðir hálaunaskatt, með leyfi forseta: ,,Ég blæs á það þegar menn eru að hefja upp til skýjanna fólk á ofurlaunum,`` --- segir Ögmundur Jónasson í þessum þætti, og ég held áfram --- ,,sem hefur klórað til sín iðulega allt of mikið í sinn hlut. Ég held það sé meira að segja í mörgum tilvikum vitlausasta fólkið í þjóðfélaginu.`` 
             Vegna óska hv. þm. um að ég endurtaki þetta, get ég gert það, herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði þetta svona í þessum Kastljóssþætti: ,,Ég blæs á það þegar menn eru að hefja upp til skýjanna fólk á ofurlaunum sem hefur klórað til sín iðulega allt of mikið í sinn hlut. Ég held það sé meira að segja í mörgum tilvikum vitlausasta fólkið í þjóðfélaginu.`` Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé dómur þingmannsins um þennan stóra hlut þjóðarinnar. Það er a.m.k. ljóst að ef þetta eru rök Vinstri grænna eru tillögur ríkisstjórnar og þingmeirihlutans í góðu lagi. Herra forseti. Ég þakka formanni og varaformanni fjárln. fyrir mjög góða samvinnu við vinnu þessa frv. og fjárlaganna að þessu sinni. Formaðurinn Ólafur Örn Haraldsson sem er nýr í starfi hefur staðið sig vel og samstarfsmenn hans í meiri hluta og minni hluta hafa lagt sig fram um að vinna af heilindum að því að koma þessu frv. fram. Ég þakka sérstaklega minni hlutanum fyrir ánægjulegt samstarf fyrir mína parta og ég vil einnig þakka starfsmönnum nefndarinnar sem eru einstaklega liprir og duglegir við að verða við hinum ólíkustu og ótrúlegustu óskum sem koma fram um upplýsingar frá okkur nefndarmönnum.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að stjórnarandstaðan hafi ekki áhuga á þeim tölum sem hann fór með um t.d. aukningu á fjárframlögum til heilbrigðisstofnana og til málefna fatlaðra. Ég hefði gjarnan viljað sjá hv. þm. reikna á sama hátt út hvað launa- og verðlagsþróun í landinu hefur þýtt í halla fyrir þær stofnanir sem hann nefndi hér, bæði á sviði heilbrigðismála og í málefnum fatlaðra. Rétt er að rifja það upp að Landspítalinn einn og sér --- þrátt fyrr þær hækkanir sem hafa fengist --- fer með 300 millj. kr. halla yfir áramótin og þá er ekki talið til það sem hann þarf í stofnkostnað eða viðhald. Hvernig ætlar hv. þm. Kristján Pálsson að segja að hægt sé að mæta þessum halla öðruvísi en með skertri þjónustu?  
            

Herra forseti. Ég átta mig ekki almennilega á þessu andsvari. Ég sagði að Landspítalinn -- háskólasjúkrahús hefði fengið 13% aukningu. Verðbólgan er u.þ.b. 8%. Bætt var við stofnunina 2.357,2 millj. kr. Ef ég man rétt var 400 millj. á aukafjárlögum bætt við stofnunina. Ég get ekki séð annað en verið sé að mæta þeim framúrakstri sem hefur orðið vegna ýmissa ástæðna. Ástæðurnar voru ekki bara launaþróun eða vísitöluhækkanir. Það var líka kostnaður vegna sameiningar. Ég held að hv. þm. ætti að skoða betur þær tillögur --- ég bendi a.m.k. á Landspítalann -- háskólasjúkrahús --- og átta sig á því að það er einmitt verið að gera það sem þingmaðurinn heldur að við höfum ekki gert.

Hv. þm. Kristján Pálsson getur þá kannski svarað því hvort sá hallarekstur sem myndast, bara vegna gengishruns sem hefur orðið á árinu og hefur falið í sér gífurlegar hækkanir á lyfjakostnaði og rekstrarvörum hjá Landspítalanum, hefur verið tekinn inn í þessa reikninga og hvort honum sé að fullu mætt með þessum framlögum. Svo er ekki. Og bara vegna þess að það var nefnt --- ég ætla ekki að ræða Sjúkrahús Suðurlands, ég er búin að gera það oft í ræðustól --- á Akureyri var til að mynda fengin heimild til að kaupa röntgentæki. Þegar útboð fór fram á sínum tíma var reiknað með að þau kostuðu 80 millj. En hvað kosta þau í dag? 105 millj. 25 millj kr. viðbót fellur á sjúkrahúsið. Hvar er þessu mætt? Það þýðir ekki að vera með svona sýndarmennsku. Menn verða að vera með raunsannar tölur og þetta er bara hreint og klárt þvaður. Það er ekki frekar tekið á þessum aðstæðum en öðrum sem stofnanirnar fá að búa við.

Herra forseti. Þetta er algjör misskilningur. 305 millj. voru settar til að mæta gengishalla og öðrum óvæntum kostnaði sem kom upp hjá sjúkrahúsunum.  Við erum núna að tala um næsta ár og samkvæmt þeim tölum sem ég hef verið að lesa upp eru sjúkrahúsin að fá 7--15% hækkun, sjúkrahúsið hér í Reykjavík 13% eða 2,4 milljarða, og það á að vera meira en það sem snýr að hækkun vegna vísitölu og gengis miðað við þær áætlanir sem gerðar eru.

Herra forseti. Það er alveg með ólíkindum að heyra þau gullkorn eða hitt þó heldur sem hrjóta hér af vörum hv. þm. Kristjáns Pálssonar þegar maður leiðir hugann að því að hann hefur setið í hv. fjárln. og unnið, að því er maður heldur, þá vinnu sem liggur að baki þeim tillögum sem hv. alþm. hafa verið að fjalla hér um. Og ég spyr: Ætlar hv. þm. að neita því að tillögur ríkisstjórnarinnar við fjárlagafrv. og tillögur meiri hluta fjárln. feli í sér hækkaðar álögur á sjúklinga og skólafólk? Til þess að auðvelda hv. þm. svarið vil ég að hann víki í svari sínu sérstaklega að innritunargjöldum í opinbera háskóla, efniskaupa- og innritunargjaldi nemenda í framhaldsskólum og gjaldi fyrir ferliverk á sjúkrahúsum.

Herra forseti. Ég man ekki betur en ég hafi talað sérstaklega um innritunargjaldið. Það gjald er að hækka miðað við vísitöluhækkun á þessum tíma. Þetta er þar að auki gjald sem er hámarksgjald þannig að ekki er ætlast til að tekið verði meira gjald en sem nemur þeim kostnaði sem til fellur við innritun og þann kostnað sem má taka samkvæmt þeim lögum sem þessu fylgir. Ég held að í þessu efni sé ekkert að fela. Ég var aftur á móti að benda á að flestallar skólastofnanir, þar á meðal háskólinn, eru að fá mun hærri framlög á næsta ári en sem nemur verðbólgunni og Háskóli Íslands sérstaklega. Það er engin skömm að segja frá því, það er að sjálfsögðu ánægjulegt og ég þakka hv. þm. fyrir hrósið að því leyti.

Herra forseti. Hér er hv. þm. að fara með rangar staðhæfingar og það vita allir sem vilja vita. Ég þarf ekki að nefna nema eitt lítið dæmi, Háskóli Íslands þarf t.d. að búa við það undir þessu fjárlagafrv. sem hér er fjallað um að verðbótaprósentan á kennsluþátt skólans er viðurkennd en ekki verðbótahækkun á rannsóknaþáttinn. Þá spyr ég bara hv. þm.: Hvernig getur hann haldið slíku fram í andsvarinu þegar allir þingmenn vita að það er ekki rétt sem hv. þm. segir? Það er verið að auka álögur á skólafólk og á sjúklinga, og verið er að gera skólastofnunum sem reknar eru fyrir opinbert fé erfiðara fyrir. Og að hv. þm. skuli leggja svona til stjórnarandstöðunnar með staðreyndir og fullyrðingar af þessu tagi er bara ekki boðlegt, herra forseti.

Herra forseti. Með fullri virðingu fyrir því hvað hv. þm. telur boðlegt hef ég fram að þessu talið að tölur frá fjmrn. væru boðlegar hv. þm. Ég var einungis að lesa upp tölur sem koma frá ráðuneytismönnum. Ég geri ekki ráð fyrir því að þeir séu með rangar tölur. Ég kannast ekki við að þeir gefi rangar upplýsingar. Ef svo væri, verður það leiðrétt. En Háskóli Íslands fær samkvæmt þessum tölum, 25% aukningu á milli áranna eða 801,3 millj. Menntaskólinn í Reykjavík fær 72,8 millj. kr. viðbót eða 30%, Suðurnesin 65,6 millj. eða 29%, Vestmannaeyjar 34% og Suðurland 32%. Þetta er því alveg frá 25 og upp í 34% hækkun hjá þessum stærstu skólastofnunum. Hv. þm. segir að ég fari með staðlausa stafi og ég hafi ekki hugmynd um þetta. Mér finnst alveg makalaust að hlusta á þetta. Ég er ekki að búa þessar tölur til. Þær koma frá ráðuneytinu.

Herra forseti. Ég kem hingað til að gera athugasemdir við þau ummæli þingmannsins sem lutu að Byggðastofnun. Málið er mér skylt þar sem ég sit í stjórn stofnunarinnar, og ummæli hv. þm. um styrki Byggðastofnunar til eignarhaldsfélaga og hvernig framlag heimamanna væri metið voru rangar fullyrðingar að mínu mati og ég vísa þeim algerlega á bug fyrir hönd stofnunarinnar. Ég vil benda hv. þm. á að stofnuninni ber að setja fé til eignarhaldsfélaga samkvæmt lögum og hefur gert það þar sem heimamenn hafa verið tilbúnir að leggja fram framlag á móti en samkvæmt reglugerð má stofnunin ekki eiga meira en 40% í þeim félögum og því er ekki hægt að láta út fé nema 60% fjár komi á móti heiman úr héraði. Það er auðvitað það sem skiptir máli og það er ekki hægt að fallast á það sem meginreglu að stofnunin kaupi fé í eignarhaldsfélögum án þess að mótframlag komi til.

Herra forseti. Ég ætla ekki að mótmæla því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson segir um að það eigi að koma framlag á móti. Það hefur samt sem áður gerst að eignarhaldsfélögin koma fram á mjög mismunandi tímum. Sum eignarhaldsfélög eru 7--8 ára gömul, voru stofnuð á þeim tíma með mjög ríflegu framlagi heimamanna. Þau hafa verið skikkuð til að gera nákvæmlega það sama og ný eignarhaldsfélög eru að gera í dag og gott betur og eftir því sem ég hef heyrt hafa reglurnar stundum breyst mjög skyndilega. Eftir því sem ég hef heyrt, herra forseti, hefur þetta valdið verulegum erfiðleikum. Ég er ekki að ásaka hv. þm., formann Byggðastofnunar, um að hafa gert eitthvað vísvitandi í þessum málum en ég fullyrði það að fyrir þessi félög hefur þetta verið ótrúlega erfitt og illleysanlegt.

Herra forseti. Ég held að rétt sé að fara aðeins yfir málið. Það eru nokkur eignarhaldsfélög í landinu sem hafa verið stofnuð fyrir atbeina Byggðastofnunar. Hún hefur keypt hlutafé í þeim fyrirtækjum í samræmi við það sem heimamenn á starfssvæði félagsins hafa lagt fram á móti í hlutföllunum 40% á móti 60%. Það var til eitt eignarhaldsfélag sem hafði verið stofnað áður, Eignarhaldsfélag Suðurnesja. Þar höfðu heimamenn lagt fram fé og fjárfest í ýmsum fyrirtækjum og Byggðastofnun ákvað að kaupa sig inn í það félag fremur en að hvetja til stofnunar nýs félags. Fallist var á það fyrsta árið, 1999, að Byggðastofnun legði fram framlag sitt án sérstaks mótframlags frá öðrum eigendum félagsins. Það er eina frávikið frá þeirri meginreglu að láta ekki út fé í þessu skyni nema á móti kæmi mótframlag. Hv. þm. hlýtur að skilja að við getum ekki fallist á að eldri fjárfestingar verði teknar gildar sem mótframlag því að það er enginn hörgull á eldri fjárfestingum sem menn geta talið fram á móti framlagi Byggðastofnunar.

Herra forseti. Ég sagði að það sama ætti yfir öll fyrirtæki að ganga í þessu tilfelli. En ég ætla ekki að gera það að aðalatriði. Það sem ég held að skipti langmestu máli í þessu er að eignarhaldsfélögin um allt land hafa ekki möguleika til þess að uppfylla þessi ströngu skilyrði. 40% eigið fjárframlag af svæðinu er bara einfaldlega of mikið fyrir þessi svæði.  Ég efast ekki um að við erum alveg sammála, hv. þm. og ég, um að við teljum að byggðir landsins þurfi á þessu fé að halda.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson kom víða við í ræðu sinni. Ég ætla nú ekki að fara yfir sviðið allt en velta upp a.m.k. tveimur þáttum í ræðunni. Sá kafli ræðunnar sem fjallaði um byggðamálin var athyglisverður. Mér finnst nauðsynlegt að spyrja hv. þm. hvort hann hafi einhverjar upplýsingar sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason hafði ekki --- en þeir félagar sitja báðir í meiri hluta fjárln. --- varðandi það að væntanlega kæmu inn tillögur vegna nýrrar byggðaáætlunar. Því miður hefur slíkt ekki sést á borðum okkar í fjárln. og spurning hvort þetta hefur á einhvern hátt verið skýrt í meiri hluta fjárln. Hvað veldur því að eingöngu eru teknir út þeir liðir sem tilheyrðu gömlu byggðaáætluninni en hin nýja byggðaáætlun á sér hvergi stoð í fjárlagafrv.? Hitt málið sem ég kem að í seinna andsvari mínu og hv. þm. getur farið að undirbúa sig með varðar framhaldsskólana.

Herra forseti. Ég verð að upplýsa það að ég sit ekki í stjórn Byggðastofnunar, ég er reyndar varamaður þar en ég sit þar ekki marga fundi. Ég veit samt að unnið er að byggðaáætlun og mér er sagt að hún verði lögð fram mjög fljótlega. Það er náttúrlega ekki hægt að ætlast til þess að meiri hluti fjárln. geti svarað til um hvað verið er að gera í stofnunum hingað og þangað um landið. Ég veit hins vegar að það er verið að vinna þessa áætlun og hún mun koma fyrir þingið mjög fljótlega. Í tengslum við það er verið að skoða ýmislegt, eftir því sem ég hef fregnað frá markaðs- og atvinnuþróunarfélögum. Meðal annars er verið að skoða samninga við markaðs- og atvinnumálaskrifstofur en það voru gerðir stórir samningar við þessar stofnanir. Þá samninga er verið að endurskoða sem hlýtur að taka töluverðan tíma því að þetta er mjög viðkvæmt mál.

Herra forseti. Það er náttúrlega ekki unnið að þessu í Byggðastofnun heldur er sérstakur starfshópur á vegum iðnrh. að vinna að þessari nýju byggðaáætlun. Hins vegar er það ámælisvert að teknar skuli út fjárveitingar sem voru inni í fjárlögum þessa árs vegna gömlu áætlunarinnar. Það kemur aftur á móti ekkert inn vegna hinnar nýju þannig að það boðar væntanlega að það verði ekki til neitt fjármagn til þess að vinna eftir nýrri áætlun á næsta ári. Hitt sem ég ætlaði að minnast á við hv. þm. er skólakerfið, vegna þess að hann tók það sérstaklega fyrir og taldi þar vera allt með miklum sóma og í miklum blóma og fjárstreymið væri nær óstöðvandi í þann málaflokk. Þetta kemur okkur auðvitað verulega á óvart sem höfum setið fundi fjárln. vegna þess að --- ég hélt að hv. þm. hefði líka verið viðstaddur --- við fengum heimsóknir m.a. frá skólameisturum í framhaldsskólum þar sem þeir lýstu ástandinu hjá sér og hversu brýnt það væri að reiknilíkanið sem notast er við yrði endurskoðað. Það er m.a. búið að skila til nefndar sameiginlegu áliti af hálfu ráðuneytis og skólameistara þar sem niðurstaðan er mjög skýr, að það þurfi að taka á þessu máli. Það var rætt afskaplega jákvætt um það í nefndinni að gera slíkt en ekkert hefur gerst.

Herra forseti. Ég man vel eftir þessari heimsókn, jafn vel og hv. þm.,  Þar kom fram, og ég hef undir höndum lista eins og hv. þm., að skólarnir eru afskaplega misjafnlega staddir, það á við um skóla á verkmenntastigi jafnt sem á öðrum stigum. Það er því engin samfella þarna á milli. Ég held því að ekki sé hægt að segja annað en að rekstur skólanna sé mjög misjafn. Það sem ég meina með samfellu er einfaldlega að verkmenntaskólar eru ekkert verr staddir en hinir.

Herra forseti. Hér á þessum föstudegi fer fram 3. umr. um fjárlög ríkisins og til stendur að afgreiða þau í kvöld eða á morgun. Rakið hefur verið allnákvæmlega hvernig vinnan að fjárlagagerðinni hefur gengið fyrir sig, sérstaklega þessa síðustu daga og hversu lítill tími hefur verið fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að undirbúa okkur og skoða breytingar og vinna úr tillögum meiri hlutans hér á þingi. Hugsanlega kemur það eitthvað fram í undirbúningi okkar en svona gengur þetta fyrir sig. Við höfðum óskað eftir því að 3. umr. yrði ekki fyrr en á mánudaginn þannig að við gætum undirbúið okkur betur en við verðum að halda út daginn í dag. Miðað við þá áherslu sem var lögð á að hafa þessa umræðu í dag og klára þessa vinnu þá hefði ég búist við því að stjórnarliðar sætu hér í sætum sínum og ynnu með okkur að frágangi málsins. Það hefur verið minnst á að allir hafi sjónvarpsskjá í vinnuherbergjum sínum og geti setið þar. Vissulega er það svo. Það á við um þingmenn sem ráðherra. En eftir sem áður, miðað við þann undirbúning og þá áherslu sem var lögð á að vinna þessa vinnu hér í dag, herra forseti, þykir mér ámælisvert að hér sé nær tómur salur. Hann hefur verið nærri tómur í dag. Það á bæði við um þingmenn og ráðherra. Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum yfir fjárlagafrv., ekki að tína hvern einasta lið en nefna helstu þætti sem mér finnst rétt að gera athugasemdir við. Við viðurkennum það öll hér í þessum sal og finnum fyrir því úti í þjóðfélaginu að efnahagsástandið er ekki eins og spáð hafði verið. Það hefur haft þó nokkurn aðdraganda. Ekki hefur verið hlustað á aðvörunarorð minni hlutans, ekki heldur Seðlabankans né Þjóðhagsstofnunar. Minni hlutinn hefur ekki verið að hrópa ,,úlfur, úlfur`` eða verið með upphrópanir um versnandi ástand til að reyna að koma höggi á meiri hlutann heldur höfum við haft verulegar áhyggjur af versnandi horfum í efnahagsmálum enda séð hvernig þau gætu þróast, burt séð frá þeim hörmulega atburði, herra forseti, sem varð þann 11. september. En nú virðist hann orðinn nokkurs konar akkeri fyrir hæstv. ríkisstjórn Íslands og alveg örugglega fleiri lönd til að breiða yfir ýmis útgjöld. Stjórnvöld hafa vísað til þeirra hörmulegu atburða sem urðu þá og viðbragða við þeim til að réttlæta ýmsar gjörðir. Sannarlega kallaði sá dagur á breytta hugsun og breytt vinnubrögð, m.a. í Flugstöð Leifs Eiríkssonar, vopnaleit og annað sem við höfum ekki talið að við þyrftum. En heimsmyndin hefur breyst þannig að við þurfum að setja okkur í aðrar stellingar og það kostar sitt. En ég bið þingheim að minnast þess að það er ákaflega auðvelt að fljóta með í múgæsingu og hysteríu þegar kemur að hernaðarumsvifum og viðbrögðum við hryðjuverkum. Ég held að það sé betra að staldra aðeins við og anda djúpt og muna eftir mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og að Sameinuðu þjóðirnar séu til áður en við látum dragast með í miklar aðgerðir. Það er alveg ljóst að ef okkur tekst að ná okkur upp úr þessari niðursveiflu, þó ekki verði fyrr en árið 2003, þá mun hæstv. ríkisstjórn nota efnahagsástandið til þess að réttlæta enn frekar þá áætlun sína að koma á stóriðju á Austurlandi og fara í þær virkjanaframkvæmdir sem þeim tengjast þó að þær hafi verið metnar þannig að náttúruspjöllin séu það mikil að ekki sé réttlætanlegt að fara í virkjunina, eins og fyrirhugað var. Efnahagsástandið verður örugglega notað enn frekar til að píska þá framkvæmd áfram. Herra forseti. Eins og fjárlögin eru lögð fram --- fyrst sú hækkun sem fram kom hjá meiri hluta fjárln. og svo skyndilega niðursveifla og lækkun um nokkurn veginn sömu tölu frá hæstv. ríkisstjórn um rúma 2 milljarða kr. --- endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar. Að vísu er þessum niðurskurði dreift á öll ráðuneyti. Allir eiga að bera sitt en þó sér maður eftir sem áður hvaða fjárlagaliðir eru helst skertir. Mér voru það mikil vonbrigði að sjá að það eigi að innheimta enn frekar gjöld af sjúklingum og að lyfjaverð muni hækka. Þó að það eigi að koma á hagræðingu varðandi samheitalyf og nýtingu ódýrari lyfja mun hækkunin eftir sem áður lenda á sjúklingum og eins hækkun vegna komu til sérfræðinga. Því hefur ekki verið svarað hér hversu hátt eigi að lyfta þessu þaki, sem nú er 5.000 kr. Hversu hátt á það að fara? Eins munu komugjöld til heilsugæslunnar hækka. Ég var að vona, herra forseti, að sjúklingum yrði hlíft við beinum niðurskurði og það mundi nægja að láta hann koma niður á á stofnununum. Annar rauður þráður hér í gegn er að það eigi að selja enn frekar eignir ríkisins. Þær stóru eru nú að týna tölunni hver af annarri en nú á að einhenda sér í að selja jarðir. Ég harma að svo ákaft skuli farið í að selja ríkisjarðir þar sem engin markviss stefna eða markmið og tilgangur með sölu jarðanna liggur fyrir. Herra forseti. Þegar til framtíðar er litið gæti verið gott að ríkið ætti jarðir, sérstaklega á stöðum þar sem náttúrufegurð er mikil og hægt að koma upp útivistarsvæðum eða vettvangi fyrir fólk að fara um. Þar gæti það a.m.k. verið aðgengilegt og öllum almenningi opið en ekki í einkaeign, aflokað og afgirt. Það verður æ algengara þegar jarðir eru seldar til einkaeignar og ekki til búskapar að jarðir séu lokaðar af. Ég hvet hæstv. landbrh. til að leggja fram stefnumótun varðandi sölu á ríkisjörðum, hvaða jarðir eigi að selja, hverjum eigi að halda eftir og skýra markmiðin með sölunni, ekki bara þau að ná inn fé í ríkiskassann. Eins hef ég alltaf talið rangt að fresta þeim framkvæmdum sem hafnar eru. Ef farið er í byggingu tel ég að byggingar\-áætlun eigi að standa, það eigi að klára bygginguna og frekar að fresta þeim sem ekki er byrjað á. Það er dýrt að vera með frestanir eftir að byrjað er á byggingu og ég tel að við ættum að reyna að komast hjá slíkum vinnubrögðum. Það sama á þá við um viðbyggingu við Alþingishúsið. Þó að við ætlum að sýna gott fordæmi með frestun tel ég að við hefðum átt að halda áfram og klára þessa byggingu. Hún verður engum að gagni hálfköruð eins og hún er. Það er mikilvægt að geta nýtt hana þar sem þar verður eina aðgengið fyrir fatlaða og þegar upp er staðið held ég að enginn sparnaður verði af þessu. Þegar við erum að fresta framkvæmdum skiptir líka máli hvaða tíma við veljum til þess. Og, herra forseti, ef við erum að horfa fram á tíma núna þar sem byggingarframkvæmdir eru að minnka, ef efnahagslífið er þannig að nýbyggingum fækkar og dregið er úr stórframkvæmdum, tel ég að ríkið eigi að halda uppi ákveðnum verkþáttum til þess að halda uppi vinnu í landinu. Ef einkaaðilar halda að sér höndum er gagnlegt að framkvæmdir eins og vegaframkvæmdir og framkvæmdir á vegum hins opinbera séu látnar ganga til að halda uppi vinnu á viðkomandi stöðum. Það hlýtur alltaf að vera erfitt að skera niður og segja hvar má þá sleppa en ég held að það sé alveg ljóst að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði teljum að hér sé eitt verkefni sem er þegar orðið dýrt, og verður á endanum mjög dýrt, og það er NATO-fundurinn næsta sumar. Það verkefni hefði átt að slá af. Þó að við séum búin að setja einhvern pening í undirbúning á að slá það af, og þar kemur margt til. Hugsanlega var hægt að segja á meðan góðærið var að við hefðum efni á þessu en núna er farið að þrengja að í þjóðarbúinu og kostnaðurinn við fundinn á eftir að verða miklu hærri en við sjáum á pappír núna. Þar koma líka til hryðjuverkin 11. september --- nú hlýtur að þurfa miklu meiri gæslu og viðbúnað við þennan fund hér á Íslandi næsta vor en áætlað var. Og það er alveg spurning að mínu mati hvort við séum undir það búin að halda slíkan fund á Íslandi. Þetta er a.m.k. verkefni sem ég tel að við hefðum átt að slá af. Ég hefði frekar viljað sjá markvissar áherslur til að treysta byggð á landsbyggðinni í frv. Ef við ætlum okkur að snúa þeirri byggðaþróun við sem verið hefur í gangi verðum við að gera það markvisst. Þá verður þess að sjá stað í fjárlagafrv. Þegar við erum að tala um að styrkja byggð eru það ákveðnir þættir sem skipta máli, m.a. góð menntun, en framhaldsskólarnir í landinu eiga í miklum erfiðleikum og það á við um landsbyggðina líka. Þarna hefðum við þurft að auka við en ekki skera niður eða vera með þær aðhaldsaðgerðir sem eru í dag. Vegaframkvæmdir eru líka mikilvægar til að snúa byggðaþróuninni við. Það er líka mikilvægt að styrkja Byggðastofnun og þróunarstofurnar til að koma á nýsköpun og þróunarverkefnum úti um allt og það er líka mikilvægt að styrkja fjórðungssjúkrahúsin til að þau geti aukið starfsemina, skapað sér sérhæfð verkefni og markað sér sess í staðinn fyrir að dala eins og þau hafa gert, í fyrsta lagi vegna fækkunar íbúa og síðan vegna þess að þau hafa ekki haft möguleika á að auka sérfræðiþjónustu eða vera með sérþjónustu sem allir landsmenn gætu sótt. Heilbrigðisstofnanirnar, framhaldsskólarnir og háskólarnir --- allar þessar stofnanir eru í miklu fjársvelti. Rekstrarvandinn er farinn að ógna starfsemi þessara stofnana og, herra forseti, einhvern veginn læðist það að mér að með því að halda bæði skólum og heilbrigðisstofnunum í spennitreyju þannig að þær geti ekki sinnt verkefnum sínum verði þeim öflum sem vilja koma hér á einkarekstri og einkavæðingu á öllum sviðum gert auðveldara fyrir að benda á að þessar stofnanir sinni ekki hlutverki sínu og því verði að koma á einkarekstri og það sé það eina rétta. Þessar stofnanir fá prósentuhækkanir en það er alveg ljóst að þær hækkanir sem koma fram í frv. duga varla til þess að fylgja eftir launaþróun, hvað þá fara í frekari þróun. Herra forseti. Þá langar mig til að nefna hérna nokkur atriði sem snúa að menntmrn. og þá fyrst að Ríkisútvarpinu sem hefur átt í miklum rekstrarerfiðleikum í mörg ár. Það fær að vísu hækkun með afnotagjöldum á nýju ári en eftir sem áður verður vandi í rekstri Ríkisútvarpsins og eftir stendur vandi svæðisstöðvanna. Sú hugmynd að gera svæðisútvarpið á Akureyri að miðstöð Stöðvar 2 var hugmynd sem var reifuð hér í þessum ræðustóli. Ég tel alveg fráleitt að fara í þær aðgerðir. Það á aftur á móti að efla svæðisútvarpið, og útvarpsstöðin á Akureyri gæti orðið miðstöð svæðisstöðvanna úti á landi. Svæðisstöðvarnar eru vel mannaðar og jafnvel hægt að gera enn betur. Þær geta sinnt dagskrárgerð sem mundi nýtast bæði á Rás 2 og Rás 1 og ég tel að með því móti, að efla svæðisstöðvarnar og koma þeim betur inn í útvarpssendingar Rásar 1 og 2, mundum við leggja stóran skerf til uppbyggingar menningar úti á landi. Menntaskólinn á Egilsstöðum er einn af þeim skólum sem eiga og hafa átt í rekstrarerfiðleikum og nú á aftur að minnka framlög sem áttu að koma fram til að styrkja leigu fyrir skólann. Þessi niðurskurður á eftir að koma sér mjög illa því að skólinn hefur sprengt utan af sér húsnæðið. Staðið hefur til að byggja nýjan skóla, það er núna í undirbúningi og ég hafði vonast til að framkvæmdum yrði frekar flýtt en seinkað eins og nú stendur til. Skólinn hefur þurft að leigja húsnæði úti í bæ fyrir nemendur sína og ég sé ekki fyrir hvernig hann muni komast út úr þessum rekstrarerfiðleikum, að fá ekki fullan styrk eins og um hafði verið talað, nema það komi þá fram í hærri húsaleigu hjá nemum. Reynt hefur verið að byggja upp fjarnám víða um land með fræðslusetrum. Fræðslunetið sem er fyrir háskólanám og hefur miðstöð á Egilsstöðum hefur staðið undir björtustu vonum. Aðsókn að skólanum eða fjarnáminu hefur verið mjög mikil og til að fylgja eftir þessari þróun til að hvetja fólk til að sækja sér meira nám verður auðvitað að fylgja því eftir með styrkingu til skólans, til Fræðslunets Austurlands og þessara fjarskiptamiðstöðva sem sinna fjarnáminu. En þarna vantar upp á og það kemur eingöngu niður á framboði til náms, það verða þá færri sem geta sótt skólann. Allt snýr þetta að því að styrkja og þótt ég taki hér dæmi úr mínu kjördæmi eru svipaðar aðstæður annars staðar. Eins hefði ég viljað sjá --- og kem ekki auga á hér í fjárlagafrv. --- vilja hins opinbera til að færa störf út á land með fjarvinnsluverkefni en hann er ekki sýnilegur. Eins og miklar væntingar voru byggðar upp í kringum þessi fyrirheit hafa þær hrunið og víða er fólk að reyna að halda stöðvunum gangandi með einstaka verkefnum. Á flestum stöðum voru það konur sem réðu sig í þessa vinnu en þær ganga nú um atvinnulausar. Ég tel mikilvægt verkefni að einhenda sér í að færa fjarvinnslustörf út um land og standa við stóru orðin. Einstaka sérskólar eins og Hússtjórnarskólinn á Hallormsstað eru líka mikilvægir, ekki bara sem landshlutabundnir skólar heldur til að halda uppi ákveðnu námi í landinu. Hússtjórnarskólar eru orðnir fáséðir og við eigum að hlúa að þeim sem enn eru starfandi. Herra forseti. Mig langaði í nokkrum orðum að fara hér yfir verkefni landbrn. en þar er m.a. hlutverk Skógræktar ríkisins. Hún hefði þurft að fá meiri framlög en hér kemur fram. Og þrátt fyrir 8 millj. kr. aukafjárveitingu sem kemur fram í brtt. duga þær ekki sem uppbót fyrir sérverkefni því að Skógrækt ríkisins var líka með sölu á öðrum plöntum en skógræktarplöntum og mun eiga í miklum erfiðleikum með bara að halda rekstri sínum þar sem þessi sérverkefni hafa verið tekin af henni. Eins má benda á það, herra forseti, að verkefnið Átak í landgræðslu og skógrækt, sem var átak um kolefnisbindingu, er fellt niður. Mér þykir það mjög undarlegt því það á að bjarga stóriðjunni í framtíðinni að hér sé skógrækt í miklum blóma. Til þess þurfa að liggja fyrir einhverjar niðurstöður um hvað skógræktin og önnur landgræðsluverkefni duga í kolefnisbindingu og því hefði ég haldið að átak í landgræðslu og skógrækt, þ.e. þetta kolefnisbindingarverkefni, yrði að vera áfram og það virðist sem Landgræðslan hafi fengið öll framlög til kolefnisbindingarinnar, ef ég get lesið rétt út úr frv. Herra forseti. Víða um land hefur verið hrundið af stað miklum verkefnum í skógrækt. Miklar væntingar eru bundnar við skógræktina, sérstaklega hjá þeim bændum sem eru að hætta búskap og vilja snúa sér að öðru án þess að fara af jörðum sínum. Samningar hafa verið gerðir vegna ákveðinna skógræktarverkefna og það er auðvitað alveg nauðsynlegt, þrátt fyrir niðurskurð, og skylda okkar að standa við alla þá samninga þannig að áætlanir sem samið hefur verið um við bændur standist. Annað væru hrein og bein svik. Menn verða að geta treyst á samninga þegar farið er í svona verkefni enda snúast þau um atvinnu fólks. Varðandi félmrn. þá hafa málefni Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins verið þó nokkuð til umræðu hér. Greiningarstöðin fékk fjárveitingu af fjáraukalögum upp í halla. Sú hækkun sem stöðin fær á fjárlögum mun varla duga til að halda í við launahækkanir en dugir alls ekki til að þróa starfið áfram eða mæta nýjum verkefnum. Til þess er ekki króna. Það eina sem starfsmenn Greiningarstöðvarinnar geta gert á næsta ári er að draga enn úr starfseminni. Við svo búið má ekki standa miðað við þau verkefni sem bíða. Eðlilega fjölgar verkefnunum og þau verða flóknari og fleiri einstaklingar fá greiningu, bæði vegna mannfjölgunar og vegna þess að fleiri fæðast og lifa sem áður fyrr hefðu ekki gert það vegna fötlunar. Þekking sérfræðinga er alltaf að aukast þannig að nú væri hægt að grípa fyrr inn í og hjálpa fleirum ef hægt væri að manna Greiningarstöðina eins og þarf. Engum skal detta í hug að þar sé verið að leika sér eða fimbulfamba um eitthvað sem ekki er. Það er ótækt að það skuli þurfa að bíða í tvö ár eftir meðferð, eftir að grunur kemur upp um að eitthvað sé að, og koma barninu ekki í greiningu eða meðferð fyrr en eftir tvö ár, vera stöðugt að bíða eftir því að komast að hjá sérfræðingum, jafnvel það seint að niðurstaðan verður: Ef þú hefðir komið fyrr þá hefði verið hægt að gera eitthvað. Varðandi heilbr.- og trmrn. fagna ég því ef gengið verður frá samningi við Heilbrigðisstofnunina á Hornafirði, þ.e. náist samningar um þetta reynsluverkefni og verði því haldið áfram. Það hefur gengið vel en nokkuð hefur skort á að fjármagnið dygði. Ég bind vonir við að samningar náist um verkefnið og ekki síður að samningar náist um að byggja við stofnunina, við hjúkrunardeildina þannig að það sé ekki til bráðabirgða. Síðast var byggt til bráðabirgða en það má ekki verða að aftur verði byggt til bráðabirgða, að þjónustudeildir verði ekki hafðar með og áfram verði sami barningurinn. Það á við um þessa eins og margar aðrar stofnanir. Það er verið að skera niður til að spara en það er ekki alltaf gert á réttum stöðum. Mig langar, herra forseti, varðandi heilbrigðisþjónustuna almennt að vísa til fyrirspurnar sem ég lagði fram á þinginu nú í vetur ásamt Steingrími J. Sigfússyni, um biðlista í heilbrigðiskerfinu. Þar kemur mjög skýrt fram hvernig þjónustan er. Biðlistar segja töluvert um aðgengi sjúklinga að heilbrigðisstofnunum. Þegar við lítum á biðlista að Landspítalanum þá eru þeir langir á mörgum sviðum. Þar þarf lengi að bíða og því vil ég segja hér nokkrur orð um Landspítalann. Það er orðinn svo stór útgjaldaliður í fjárlögum ríkisins að ég tel rétt að við stöldrum aðeins við og sjáum hvort þar er ekki hægt að leita einhverra lausna. Í upphafi vil ég taka fram að ég hef aldrei verið hlynnt sameiningu Landspítala og Borgarspítala. Ég taldi þessar einingar hæfilega stórar eins og þær voru. En nú verður ekki aftur snúið og þá er ekki um annað að ræða en að gera þetta að brúklegri stofnun. Ég tel að allan tímann hafi kostnaðurinn við að gera þetta að brúklegri stofnun verið vanmetinn, þ.e. bara að breyta húsnæðinu --- burt séð frá öllum flutningum á deildum fram og til baka. Borgarspítalinn er orðinn yfir 30 ára gamall og hafði lítið verið fyrir hann gert varðandi endurnýjun og viðhald, a.m.k. á mörgum deildum. Þegar komið er inn með nýja starfsemi á gamlar deildir --- deildir sem væru ekki byggðar eins í dag, en þetta er það húsnæði sem á að nota --- þá er það óhemjudýrt í slíku húsnæði. Ég held að allan tímann hafi þessi kostnaður verið vanmetinn þannig að þrátt fyrir að bætt hafi verið inn 200 milljónum núna þá tel ég að þar vanti enn a.m.k. 200 milljónir upp á, eingöngu til breytinga á húsnæðinu til að geta komið starfseminni í almennilegt horf. Dragist mjög lengi að starfsemi Landspítalans verði heildstæð þá er það bara bensín á eld fyrir þá sem vilja koma öllu út í einkareksturinn. Þá er hægt að benda á að hin opinbera þjónusta sé ónýt, dugi ekki til og öllu þurfi að koma í einkarekstur. Þó ég hafi áhyggjur af rekstri Landspítalans þá vil ég, eins og ég nefndi hér í upphafi máls míns, að við leggjum áherslu á fjórðungssjúkrahúsin og stofnanir úti á landi, að auka farþjónustu og sérfræðiþjónustu úti á landi. Við þurfum að styrkja sérverkefni úti á landi þannig að stofnanirnar hafi möguleika á að byggja sig upp. Það er alveg ljóst að Tryggingastofnun ríkisins verður áfram í miklu basli vegna tölvukerfisins. Ég veit ekki hvað gerist ef það hrynur svo, eins og vírus kæmist í það. Einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að engu megi muna að þetta kerfi gangi. Ég veit ekki hversu lengi má draga það að endurnýja tölvukerfi Tryggingastofnunar. Ég vil gjarnan fá svör varðandi Heyrnar- og talmeinastöðina. Hæstv. heilbrrh. er ekki hér en getur þá hugsanlega svarað mér síðar eða hæstv. fjmrh. Það hefur komið fram að miðað við þær breytingar sem gera á verði hægt að fjölga verkefnum og rekstur stöðvarinnar verði ódýrari. Þá vil ég bara spyrja viðkomandi ráðherra, þ.e. þann sem kost á að svara: Hvernig getur reksturinn orðið ódýrari ef hann verður einkarekstur? Ef það á að kosta sjúklinga hið sama að fá tæki hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni og hjá einkarekinni stöð, hlýtur það ekki að þýða að ríkið eigi bara að taka meiri þátt í greiðslum fyrir tæki en er í dag? Mín reikningskúnst segir að þannig hljóti það að vera, það sé eina leiðin til að gera þetta ódýrara. En það væri gott að fá skýr svör við því hvort meiningin sé að auka kostnaðarþátttöku sjúklinga við kaup á heyrnartækjunum. Herra forseti. Ég fer að ljúka máli mínu. En það á að skera niður til vegagerðar. Það hefur ekkert komið fram um hvaða vegalagningar er að ræða eða hvernig það á að skiptast. Eins hefur ekki komið fram hvort þessi niðurskurður muni hafa áhrif á útboð á fyrirhuguðum jarðgöngum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar, og Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Ég vil taka fram að ég teldi það mjög óskynsamlegt, sérstaklega miðað við þær þrengingar sem nú eru, að bjóða pakkann út í heilu lagi. Ef menn eru ákveðnir í að gera það þannig ætti í það minnsta að bjóða upp á tvo valkosti, þ.e. að bjóða í allan pakkann eða í hvor jarðgöngin fyrir sig. Það er ekki ljóst og ekkert víst að það sé ódýrara að bjóða í pakkann í heilu lagi. Það er alls ekkert öruggt. Það verður ekki ljóst nema gefinn sé sá möguleiki að bjóða megi, annaðhvort í allan pakkann eða í hvor göngin fyrir sig. Miðað við ástandið eins og það er núna, bæði varðandi samdrátt og aðhaldsaðgerðir þá teldi ég fráleitt, ef það kæmi í ljós að það væri ekki ódýrara að bjóða í allan pakkann, að láta það bitna á þessum ódýru jarðgöngum fyrir austan. Ég teldi slæmt ef menn teldu sig fyrir vikið ekki geta fara í þau. Ég legg áherslu á þetta. Það stendur til að kynna þetta stóra og mikla verk á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hvet til þess að það verði kynnt þannig að það séu a.m.k. tveir möguleikar í stöðunni. Ég hefði getað nefnt fleiri dæmi en, herra forseti, ég held að nóg sé komið í bili af þeim hugleiðingum mínum og því sem ég hef verið að velta fyrir mér. Vissulega eru verkefnin mörg og ekki auðvelt fyrir hv. fjárln. að velja og hafna. En þetta er spurning um áherslur.

Herra forseti. Aðeins örfá orð sem innlegg í umræðuna um fjárlög, þá þriðju og síðustu sem að sönnu er einnig eins og hér hefur komið í ljós umræða um efnahgsmál og framtíðarhorfur í þjóðarbúinu og staða mála almennt til sjávar og sveita. Út af fyrir sig væri kannski ekki nokkur ástæða til að setja á neina ræðu undir þeim formerkjum því að hér á síðustu dögum og vikum hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson haldið alloft ræður og farið mikinn og gefið einkunnir á báða bóga. Ætla mætti fyrir ókunna að þar færi stjórnarandstæðingur sem hefði haldið hér uppi verulegu andófi og hörðu gegn stefnu ríkisstjórnarinnar á síðustu sex árum, allt hennar stjórnartímabil, því að hann hefur ekki skafið utan af því og gagnrýnt mjög hvernig haldið hefur verið utan um efnahagsmálin og dregið upp dökka mynd af stöðu þeirra mála eins og þau eru í dag. Eins og ég segi, herra forseti, væri kannski ástæða til að láta þar við sitja. En auðvitað er það svo að þessi hv. þm., Einar Oddur Kristjánsson, er enginn meðaljón. Hann er einn helsti sérfræðingur sjálfrar ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans á hinu háa Alþingi í efnahagsmálum og peningamálum og hefur völd sem slíkur. Hann er hvorki meira né minna en varaformaður fjárln. Hann hefur að sönnu af þeim ástæðum verið þráspurður um hvort hann beri enga ábyrgð á þessu ófremdarástandi, hvort það geti látið sig gera að óhóflegar launahækkanir, að hans áliti, séu þeim um að kenna sem notið hafa, þeim opinberu starfsmönnum sem hann hefur talið hafa fengið of mikið í sinn vasa í kjarasamningum og kjaradeilum sem þeir hafa átt í, einstakir hópar og samtökin í heild, á umliðnum árum við fjárhaldsmann ríkissjóðs, hæstv. fjmrh. Þá hefur hv. þm. svarað því til að það væri nú kannski mestan part stjórnarandstöðunni um að kenna því að hún hefði leikið þann leik að koma hér í hvert einasta skipti sem kjaradeilur hafi átt sér stað og heimtað að gengið yrði að kröfum launafólks hvernig sem mál hafa staðið. Herra forseti. Ég set á þennan inngang svona til þess að undirstrika í raun það leikhús fáránleikans sem við okkur blasir við þessar aðstæður því að staðreynd mála er sú að núna fyrst reynir á ríkisstjórnina og á þennan þingmeirihluta, núna fyrst er ekki vindur í bakið. Núna fyrst renna ekki peningar í ríkissjóð sjálfkrafa inn um allar dyr og gættir eins og verið hefur. Núna fyrst þurfa stjórnarherrarnir að horfast í augu við að það kreppir að. Það eru erfiðleikar til lands og sjávar, það eru erfiðleikar í ríkisbúskapnum, það eru erfiðleikar hjá fólki og þá fyrst reynir á manninn. Þá fyrst fær maður að sjá framan í það sem að baki býr, sjá þær áherslur sem flokkar ríkisstjórnarinnar standa fyrir þegar til kastanna kemur, en einnig hitt hvernig þjóðarbúið er í stakk búið til að mæta slíku andstreymi, til að mæta þessum mótvindi eftir fimm til sex ára samfellt góðæri í landinu. Og, herra forseti, ekki þarf að fara mörgum orðum um að aðstæður hér í þjóðarbúinu eftir þetta langvarandi góðæri eru með þeim hætti að viðnámið er sáralítið. Möguleikar stjórnarflokkanna til að bregðast við eru sáralitlir og ætla ég þá ekki að fara yfir það leikhús sem sett hefur verið á fjalirnar hér á haustdögum þegar kemur að þróun vaxtamála og gengismála, þegar stjórnarherrarnir, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., staðgengill hans, og í för fylgir hæstv. fjmrh., láta að því liggja í almennri orðaræðu að nú komi þeim ekkert við og það sé ekki á þeirra valdsviði hvernig vaxtaþróun sé í landinu. Þeir hafi ekkert um það að segja lengur hvernig gengismál þróast því að nú sé það á hendi mannanna uppi í Seðlabanka, að vísu þeirra sömu sem þeir handpikkuðu og völdu til að stjórna þeirri stofnun, völdu þá einstaklinga sem þar ráða ríkjum alla sem einn. Þeir gleyma að geta þess að stjórn þeirrar stofnunar er einnig skipuð að meiri hluta til af hálfu stjórnarherranna sjálfra. Og dettur nokkrum í hug að einhver lifandi maður trúi því þegar hæstv. forsrh. Davíð Oddsson segist ekki ráða neinu um gang mála heldur Birgir Ísleifur, það sé hann sem stýri þessu? Hverjum dettur í hug að trúa svona staðleysu? En það bara hentar. Og dettur einhverjum mönnum það í hug að þeir taki ekki upp tólið, þessir stjórnarherrar, þegar þeim býður svo við að horfa og reyni að halda þannig utan um stjórnartaumana að mál gangi fram? Menn hafa nú hringt út af minna tilefni í mann og annan og látið í sér heyra. Auðvitað er þetta ekkert annað en það að menn eru að víkjast undan ábyrgð þegar það hentar. Og það hentar núna þegar verðbólgubálið er farið að brenna, það hentar núna þegar vextirnir eru upp úr öllu valdi og það hentar núna þegar krónan er ónýt. Þá er ósköp þægilegt að vísa sök, vísa ábyrgð í Seðlabankann. En auðvitað eru mál ekkert með þeim hætti. En þetta var útúrdúr, herra forseti. Ég talaði um viðnám og nú reynir á. Það er próf hjá ríkisstjórninni. Núna í fyrsta skipti reynir á að ríkisstjórnin þurfi að láta hendur standa fram úr ermum. Það voru digrar yfirlýsingar sem fóru á öldum ljósvakans í frægum þætti, Silfri Egils, um verulegan niðurskurð ríkisútgjalda. Það hafa verið digrar yfirlýsingar á síðustu dögum og vikum að nú þurfi að taka á. Afraksturinn er hér á borðum okkar. Hann er upp á nákvæmlega sömu upphæð, 2,2 milljarða kr. í niðurskurði, og hækkunin var milli 1. og 2. umr. Það er það sem gerst hefur. Herra forseti. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hér hefur verið áður sagt með réttu í hverju þessar sparnaðartillögur liggja en það sér auðvitað hver einasti maður að þær liggja í þremur meginþáttum. Í fyrsta lagi með bókhaldsfiffi þar sem afstemmt er með hækkun eða lækkun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs. Ég man ekki betur en að á hverju einasta ári á umliðnum árum hafi það verið með þeim hætti að menn hafi þurft að bæta í vegna þeirra skuldbindinga og hæstv. fjmrh. hafi þurft að moka út peningum vegna þess að menn hafi vanmetið þær skuldbindingar. Nú bregður hins vegar allt í einu svo við að hann telur sig í fjárlagafrv. sjálfu hafa ofmetið þær umtalsvert, upp á 800 millj. kr. Þetta er auðvitað svo gagnsætt að það er grátbroslegt. Í annan stað lýtur þetta að frestun framkvæmda og það þekkja allir af gamalli reynslu að það er auðvitað ekkert annað en að pissa í skóinn sinn. Það er enginn sparnaður í raun, það ýtir bara upp stíflu sem einhvern tíma springur og einhvern tíma kemur að því að ljúka þar verki. Í þriðja lagi, sem segir vissulega margt um þær áherslur sem er að finna hjá ríkisstjórnarflokkunum því auðvitað eru fjárlög, bæði gjaldamegin og teknamegin, meira en tölur á blaði. Þær segja líka til um þá pólitík sem rekin er í landinu. Í hvaða vasa er farið núna í þeim sparðatíningi, sem ég vil segja, til að ná saman fjárlögunum að þessu sinni? Jú, það er farið í kostnaðargjöldin í velferðarkerfinu. Herra forseti. Ég get ekki annað en rifjað það upp af því að mér er það minnisstætt hér á árunum 1991--1995 þegar kreppa var í landinu og flokksbræður mínir og ég þar meðtalinn vorum nauðbeygðir til þess að treysta fjárhag ríkisins við mjög erfiðar aðstæður. Þá var nú heldur betur lamið á ráðherrum jafnaðarmanna á þeim dögum. Hins vegar gættum við þess ævinlega á þeim tíma að fara með mikilli gát. Og við gættum þess ævinlega, herra forseti, að fara ekki yfir hin heilögu strik sem ég nefni svo, þ.e. að tryggja það að sjúkrahúsvist til að mynda væri sjúkratryggðu fólki á Íslandi ókeypis. Menn þyrftu sem sé ekki að skoða veskið sitt, skoða heimilisbókhaldið áður en fólk tæki um það ákvörðun, nauðbeygt, þótt þörfin lægi fyrir, hvort það ætti fyrir því að leggjast á spítala. Herra forseti. Mér þykir leitt að þurfa að segja það en ég held að menn séu að fikra sig yfir þessa heilögu línu þó ekki sé í miklu. Því að ég tek eftir því að í fylgifrv. fjárlaga, sem er bandormur og kemur til hinnar formlegu umræðu á morgun, er farið í nýja skilgreiningu á hinum svokölluðu sjúkrahótelum. Að vísu sáralítil upphæð, 10 millj. kr. ef ég man rétt, sem ríkissjóður ætlar að taka inn á þeim vettvangi. Mér hefur verið sagt og dreg það ekki í efa að sá háttur hafi verið á hafður núna um eitthvert skeið en hins vegar sé verið að skjóta undir þetta nauðsynlegri lagastoð og ekki ætla ég að draga það í efa. En hitt er ég búinn að kynna mér að sá háttur sem samkvæmt þessu stóðst ekki að öllu leyti gildandi lög var tekinn upp í tíð núverandi ríkisstjórnar á núverandi kjörtímabili. Þannig að eðli máls samkvæmt var þetta gjörð ríkisstjórnarinnar. En nú á að ganga skrefinu lengra og festa það í lög að fólk eigi að greiða fyrir sjúkrahúsvist. Og það á að ganga lengra til þess að fela þennan gjörning. Það á að endurskilgreina sjúkrahótelin og gera þau að einhvers konar annars flokks stofnun. Sjúkrahótel, og ég vil taka það mjög skýrt fram, eru úrræði sem ég hef ævinlega verið mjög spenntur fyrir og tel að ætti að virkja í stórauknum mæli í heilbrigðiskerfi okkar. Þau eru hagkvæmur og ódýr kostur og henta í ákveðnum tilvikum afskaplega vel. Ekki síst hefur þetta reynst góður kostur fyrir fólk sem býr úti á landi, fólk sem hefur þurft að sækja læknisþjónustu í Reykjavík, þurft að leggjast inn á spítala og þurft að vera í nálægð sjúkrahúsanna, í nálægð læknisþjónustu, og hefur því verið skipað í rúm á sjúkrahótelum einkum og sér í lagi sjúkrahótel Rauða krossins við Rauðarárstíginn. Nú er hins vegar verið að segja að þetta úrræði eigi ekki að skilgreina lengur sem úrræði innan heilbrigðisþjónustunnar, þ.e. þetta eigi ekki að vera sjúkrastofnun ef marka má þann texta sem fylgir í röksemdum með bandorminum. Ég gagnrýni þetta mjög harðlega. Ég trúi því ekki að hæstv. heilbrrh., eins og hann hefur talað hér á liðnum árum og jafnvel eftir að hann kom í þetta erfiða embætti sem embætti heilbrrh. er, hafi gert þetta ótilneyddur. Annaðhvort hefur hann ekki áttað sig á alvöru málsins ellegar þá að hann hefur verið ginntur til þess að stíga yfir þá línu. Því að ég undirstrika að hér er um algjöra smáaura að ræða. En það vel þekki ég íhaldið að þetta er auðvitað aðeins fyrsta hænufetið. Og þegar íhaldið er komið yfir þetta strik sem það reyndi mörgum sinnum í samstarfi með okkur jafnaðarmönnum, að gera heilbrigðiskerfið og sjúkrahúsin í landinu að markaðstorgi, en ævinlega var sagt nei, þá hætta þeir ekki með eitt hænufet. Ég vara því hæstv. heilbrrh. ákaflega mikið við að feta þetta hænufet og tel að honum hafi orðið á þarna mistök því að haldi þetta stjórnarsamstarf áfram einhvern tíma í viðbót sem ég vona nú að verði ekki og trúi að svo verði ekki, þá er þetta aðeins fyrsti þrýstingurinn og fyrsta pressan af mörgum sem í kjölfarið fylgja. Ég held því að menn hafi ekki almennilega áttað sig á hvað hér er á ferðinni sökum þess hve litlar upphæðir er um að tefla. En þetta er bara toppurinn af ísjakanum, það skal ég segja hér, herra forseti, svo vel þekki ég Sjálfstfl. þegar kemur að þessu. Hæstv. heilbrrh. væri auðvitað maður að meiri að finna þessar 10 milljónir, þessa smáaura annars staðar í þeim ramma sem honum er gert að spara heldur en að láta toga sig út í þessa mýri sem endar auðvitað bara með hreinum ósköpum. Herra forseti. Mér hefur orðið tíðrætt um þetta því að ég undirstrika að fjárlög eru meira en orð á blaði. Þau skipta líka sköpum um það hvaða áherslur, hvers konar samfélag við ætlum að skapa. Það veldur mér þess vegna enn frekari áhyggjum og vonbrigðum að heilbrrh. skuli hafa látið knýja sig og pína sig út í að hækka enn frekar kostnaðargjöld á notendur heilbrigðisþjónustu. Ég hef ævinlega verið þeirrar skoðunar og er enn, að þjónustugjöld í heilbrigðisþjónustu eigi rétt á sér að vissu marki, fyrst og síðast til þess að tryggja kostnaðarvitund þess sem þjónustunnar nýtur og ekki síst heldur út af hinu, til að tryggja að eftirlit með veitendum þjónustunnar, þ.e. læknum oft og tíðum, sé ekki eingöngu af opinberri hálfu, ekki eingöngu af hálfu Tryggingastofnunar, heldur líka frá notendum þjónustunnar, sjúklingunum sjálfum, þegar um hlutfallsgjald er að ræða. En þarna verður að vara sig mjög vel og þarna verða menn að gæta mjög vel að sér og því miður held ég að menn séu að fara yfir strikið að þessu sinni. Herra forseti. Ég undirstrika og minni á að það er ekki verið að taka hér útgjöld ríkissjóðs niður um einhverja tugi milljarða. Nei, það er öðru nær. Við erum að tala um sparnað upp á 2,2 milljarða í heild, og það er undir þeim kringumstæðum sem það vekur alveg sérstaka athygli að menn þurfi við þær aðstæður að detta niður í þessar holur að sækja peninga einmitt þangað. Herra forseti. Ég vek á því athygli að í brtt. þingmanna Samfylkingarinnar eru sparnaðartillögur til staðar upp á umtalsvert hærri upphæðir en þingmeirihlutinn hefur lagt hér fram. Við erum hins vegar með útgjöld einnig til hækkunar, til velferðarþjónustu, til heilbrigðiskerfisins og til málefna fatlaðra og fleiri þátta. Eftir sem áður er nettósparnaður umtalsvert meiri í tillögum þingmanna Samfylkingarinnar en hjá þingmeirihlutanum sjálfum. Með þessu erum við því fyrst og síðast að undirstrika að hægt er að spara, skera, án þess að koma við þessa grundvallarþjónustu sem við jafnaðarmenn lítum á sem heilaga. Vandi málsins er sá í bráð og lengd, herra forseti, að sú aukning útgjalda sem átt hefur sér stað stig af stigi, ár frá ári, á umliðnum sex árum og hefur þýtt tvöföldun ríkisútgjalda, gerir það að verkum að kerfið hefur bólgnað út. Það ber ekki á því í einni einustu tillögu sem hér er að finna að menn reyni, hvað þá meira, að takast á við hina kerfislægu útgjaldabólgu sem átt hefur sér stað. Það eru með öðrum orðum hvergi settar skorður við því að kerfið haldi áfram að bólgna. Auðvitað er það eins í ríkiskerfinu og öllum öðrum að það er ákveðin sjálfvirkni í því sem gerir það að verkum að það stækkar og stækkar ef ekkert er að gert. Vissulega eru til þættir í þjónustu ríkisins sem má taka niður. Herra forseti. Á þessu fyrsta prófi hefur ríkisstjórnin fallið. Um það er ekkert meira að segja. Henni hefur ekki tekist það markmið sitt að ná niður rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Henni hefur ekki tekist að hækka afganginn svo mikið að hægt sé að ganga að því nokkurn veginn sem vísu að það verði ekki rekstrarhalli á ríkissjóði að afloknu næsta ári. Þvert á móti liggur það nokkurn veginn ljóst fyrir. Ég skal leggja hér undir við hvern þann sem þorir að mæta mér í þeim efnum að það verður umtalsverður rekstrarhalli á ríkissjóði ársins 2003 gangi þær tillögur eftir sem meiri hlutinn hefur hér lagt fram. Að byggja afkomu ríkissjóðs að jafnmiklu leyti og raun ber vitni á sölu ríkisfyrirtækja --- og þekkjum við auðvitað þá þrautagöngu sem átt hefur sér stað í þeim efnum --- gerir það að verkum að óvissan er enn þá meiri en fyrr. Menn hafa líka reynsluna af því að þessum ráðherrum ríkisstjórnarinnar hefur ekki tekist þegar til kastanna kemur að halda það fast utan um pyngjuna að þeir standist þau fjárlög sem þeim hafa verið sett. Fjáraukalög, nýsamþykkt raunar fyrir yfirstandandi ár, þessa árs og fyrri ára hafa auðvitað sýnt það og sannað. Herra forseti. Það er því með þetta eins og annað. Ég veit ósköp vel að auðvelt er um að tala og erfiðara í að komast. Því miður þekki ég það eilítið frá fyrri tíð. Það verður að segja hverja sögu eins og hún er. Á þessu fyrsta alvöruprófi ríkisstjórnarinnar til að halda hér hlutum í þokkalegasta standi, til að halda málefnum ríkisins á floti nokkuð örugglega þannig að menn geti horft með nokkurri bjartsýni til framtíðar, hefur það ekki tekist. Ríkisstjórin fær falleinkunn.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tek undir það sjónarmið hans að mér finnst samkvæmt þeim tillögum sem ríkisstjórnin leggur til verið að grípa til ýmissa ráðstafana sem maður hefði frekar talið að væri betur væri látið ógert, t.d. kostnaðargjöld í sambandi við sjúklinga og lyf og heimsóknir til sérfræðinga, kostnaðargjöld í skólum og annað slíkt. Ég vil segja, eftir að hafa kynnt mér þær tillögur sem Samfylkingin hefur t.d. lagt fram um frv. um tekjuskatt og eignarskatt, að ég tel að þær tillögur séu mun skynsamlegri og eðlilegra hefði verið að taka á málunum eins og þeir hafa lagt til. Ég lýsi því yfir að mjög margt í þeim tillögum tel ég mig geta tekið undir. Ég tel að fyrir þeim verkum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram núna til þess að taka saman fjárlagagerðina fyrir næsta ár, fari líkt og gerðist á þessu ári, þ.e. að menn keyri fram úr í fjáraukanum þegar á næsta ári um 10--15 milljarða kr.

Herra forseti. Ég get ekki annað en þakkað hv. þm. af mikilli auðmýkt þær frábæru undirtektir sem hann sýndi málflutningi mínum og félaga minna í Samfylkingunni. Ég hygg að við séum sammála um að vona hið besta um framtíð þessa lands og þróun mála á næsta ári, en erum viðbúnir því versta.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í þessar sameiningarviðræður Samfylkingarinnar og frjálslyndra en ég þakka hv. 6. þm. Reykn. fyrir innlegg hans. Hann ræddi á málefnalega um kostnaðarhækkanir í heilbrrn. og hvernig menn mæta þessum aðsteðjandi vanda þar núna. Ég vildi bara láta það koma fram varðandi ræðu hans að það er rétt að verið er að skjóta lagastoð undir 10 millj. kr. gjaldtöku á sjúkrahótelum sem hefur verið við lýði núna um nokkurra ára skeið á því eina sjúkrahóteli sem hér er rekið. En ég vil undirstrika að það er engin stefnubreyting í því að fara eigi að taka upp innritunargjöld á sjúkrahús. Fram hefur komið að ég hef hafnað slíkum hugmyndum og það er engin stefnubreyting í því frá minni hálfu. Þetta er afmarkað mál og ég tel að það feli ekki í sér neina stefnubreytingu að taka innritunargjöld á öðrum stofnunum. Ég vildi láta þetta koma fram í framhaldi af ræðu hv. þm.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði og ég raunar vissi, að hæstv. heilbrrh. hefur lýst því mjög skýlaust og afdráttarlaust yfir að hann sé ekki til viðræðu um innritunargjöld á sjúkrahús ellegar að sjúklingar sem þar eru inniliggjandi taki þátt í kostnaði við, hvort heldur það eru sprautur eða handklæði eða sængur eða hvað eina, eins og Sjálfstfl. hefur gjarnan haldið fram. Ég var hins vegar að lýsa áhyggjum mínum af því, herra forseti, og ég get ekki leynt því að þær eru enn til staðar þrátt fyrir þessa yfirlýsingu ráðherrans, að hann hafi látið þarna fyrir litlar 10 milljónir hnika sér yfir línu sem áður var dregin. Sjúkrahótel eru óaðskiljanlegur hluti heilbrigðisþjónustunnar. Sem úrræði í framtíðinni er jafnvel mögulegt að ekki þurfi að útskrifa sjúklinga. Sjúklingar á Landspítalanum gætu verið fluttir á sjúkrahótel í helmingi ódýrara rúm, eins og hæstv. heilbrrh. þekkir. Ég hefði viljað sjá þetta og hef verið mikill bandamaður frumkvöðuls alls þessa, Ólafs Ólafssonar, fyrrum landlæknis, sem hefur verið mikill talsmaður þessa úrræðis. Þess vegna er mér annt um þessar stofnanir sem slíkar og finnst skjóta skökku við að það eigi að skjóta þeim út af borðinu í lagatexta sem sjúkrastofnunum. Það finnst mér vont út af fyrir sig. Enn verra finnst mér í því samhengi að samhliða eigi að festa í lög að sjúklingar --- því að þarna eru auðvitað engir aðrir en sjúklingar. Þarna eru engir hótelgestir. Það kemur enginn inn á sjúkrahótel af því að hann vilji endilega vera þar. Það er ekki þannig. Það velur það enginn að vera á sjúkrahótelum --- eigi að láta borga þó um litla upphæð sé að ræða. Ég bara veit það, og hæstv. ráðherra heilbrigðismála veit það líka, að íhaldið kemur núna strax eftir áramót og biður um næsta skref.

Herra forseti. Ég undirstrika að þessu fyrirkomulagi er ekki ætlað að draga úr gildi sjúkrahótela. Ég er þingmanninum alveg sammála um að þetta er æskilegt úrræði í heilbrigðisþjónustunni og þessi skilgreining á ekki að draga úr því. Ég tel að þetta sé eðlilegt og skynsamlegt úrræði í heilbrigðisþjónustunni og að það eigi að vinna að þróun hennar á næstu árum í þessa veru. Við erum alveg sammála um það. En ég tel að þetta ákvæði, sem er til þess að skjóta lagastoð undir framkvæmd sem verið hefur tíðkuð um árabil, eigi ekki að draga úr mikilvægi sjúkrahótela að neinu leyti.

Herra forseti. Það sem ég var fyrst og síðast að segja er að sú endurskilgreining á sjúkrahótelum sem er að finna í þessum lagatexta er dálítið vanhugsuð að mínu áliti. Ég held að hún geti dregið dilk á eftir sér. Þar er verið að skilja á milli starfsemi sem fer fram á sjúkrastofnunum og starfsemi sem er í þráðbeinu framhaldi á sjúkrahótelum, svo ég tali nú bara um þann þáttinn sérstaklega. Af því hef ég dálitlar áhyggjur. Hitt er svo að setja á sértæk gjöld fyrir það því að það er auðvitað augljóst til hvers leikurinn er gerður. Til hvers er verið að endurskilgreina sjúkrahótel með þessum hætti? Jú, það er til þess að menn geti réttlætt það að hægt sé að taka gjöld fyrir þetta. Mér finnst ljótur leikur að standa í slíkum tilfæringum. Ég ætla svo sem ekkert að orða það meira. Ég get undirstrikað það sem ég sagði áðan. Ég hef fulla trú á hæstv. heilbrrh. í því að reyna að sporna við. En fyrst og síðast hef ég mikla samúð með honum fyrir að búa við það böl að eiga við íhaldið þegar kemur að þjónustu við sjúkt fólk, veikt fólk og aldraða á Íslandi. Ég þekki þær þrautir sem hann gengur í gegnum þannig að hann veit líka að hann á minn stuðning í því að reyna að berja þá af sér þegar kemur að því að markaðsvæða og frjálshyggjutrylla heilbrigðiskerfið. Það verður að standa vörð um það. Ég vil trúa því að þrátt fyrir hrösun í þessum málum og hækkun komugjalda, muni hann standa sig þegar til kastanna kemur, a.m.k. munum við hjálpa honum til þess.

Herra forseti. Nú stendur yfir 3. umr. um fjárlög og því ekki óeðlilegt að líta örlítið til baka og rifja upp í hvaða sporum við vorum þegar frv. til fjárlaga fyrir árið 2002 var lagt fram hér á þinginu. Þá var mikið deilt um þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar í frv. Í stuttu máli mætti segja að í raun hafi ýmislegt af því sem þá var bent á ræst, þ.e. að horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar voru því miður ekki jafnbjartar og forsendur frv. gerðu ráð fyrir og ýmsir stjórnarliðar vonuðust eðlilega eftir. Þetta hefur á margan hátt komið fram í störfum fjárln. og eins í tillögugerð inn í þingið. Þess er skemmst að minnast að við 2. umr. um fjárlögin lágu fyrir tillögur frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárln. um aukin útgjöld, upp á 2,2 milljarða, þrátt fyrir að sama dag og við afgreiddum þá niðurstöðu frá fjárln. hafi hæstv. forsrh. boðað að þetta væri ekkert að marka, vegna þess að í raun og veru ætti eftir að ljúka nær allri vinnu við fjárlagafrv. og þess vegna mundi þetta allt gjörbreytast við 3. umr. Segja má að það hafi verið rétt hjá hæstv. forsrh., miklar urðu breytingarnar. Nú er lagt til að draga úr útgjöldum um nokkurn veginn sömu upphæð og lagt var til við 2. umr. að útgjöld yrðu aukin. Þar munar þó nokkru og er það unnið upp með því að gera ýmsar tillögur um auknar tekjur. Þannig stöndum við í raun og veru á svipuðum stað og við vorum þegar við hófum þessa umræðu, þ.e. afgangurinn á þessum pappírum er svipaður, rúmir 3 milljarðar kr. Vissulega hafa verið farnar ýmsar leiðir til þess að ná þessu marki sem ríkisstjórnin setti sér. Við verðum auðvitað að vona að það standist sem allra mest þó að við verðum því miður að benda á að margt sem bendi til sú áætlunargerð sem hér liggur fyrir standi að mörgu leyti á veikum grunni. Til þess að auka tekjurnar og mæta þeim tekjusamdrætti sem augljóslega blasir við á næsta ári eru ýmsar leiðir farnar til að auka tekjurnar. Það er auðvitað augljóst og hárrétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, varaformanni fjárln., að þessar tillögur hafa greinilega verið unnar með mjög skömmum fyrirvara. Hér er ekki um tillögur að ræða þar sem tjaldað er til framtíðar. Hér of mikið um einnota aðferðir og margar þeirra munu jafnvel ekki standa, þótt þær séu hugsaðar eitthvað lengur, nema eitthvað fram á árið. Þetta er auðvitað ekki til fyrirmyndar og er eiginlega með ólíkindum, vegna þess að um mjög langan tíma hafa menn mátt vita hvert stefndi í þessum efnum. Þess vegna hefði auðvitað strax í byrjun ársins átt að fara að undirbúa það hvernig menn ætluðu að mæta þessum vanda og fara að velta fyrir sér ýmsum þáttum, m.a. í rekstri ríkisins og hvernig ýmsir hlutir mættu betur fara. Það er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá því að á undanförnum árum, meðan fjármunir hafa streymt í ríkissjóð, hafa menn því miður ekki náð að halda nógu vel í taumana, í góðærinu svokallaða. Þannig má segja að nú reyni á en auðvitað hefði verið miklu heppilegra, meðan góðærið var, að menn stæðu sig þá og reyndu að koma skikk á hlutina. Það er auðvitað miklu erfiðara, þegar fer að þrengja að, að eiga ekki varasjóði til þess að gefa innspýtingu þar sem þörf er á. Varðandi þær breytingar á gjöldum við 3. umr. er áberandi og stærst frestun margs konar framkvæmda. Sumt er auðvitað umdeilanlegt og sumt hreinlega sérkennilegt og nefni ég þá sem dæmi, sem hefur auðvitað komið hér áður fram í umræðunni, það sem mest er áberandi, þ.e. breyting frá 2. umr. fjárlaga til þeirrar 3. varðandi hið margumrædda Náttúrufræðihús í Vatnsmýrinni. Við 2. umr. komu menn mjög vaskir til leiks og samþykktu tillögu um að auka framlagið til framkvæmdanna um 250 millj. kr. en segja svo 10 dögum síðar: Nei, þetta var ekki að marka, við ætlum að taka aftur til baka 200 millj. kr. Margt annað er sérkennilegt við þetta mál vegna þess að um leið hefur Happdrætti Háskóla Íslands, sem ætlaði að lána til þessara framkvæmda 650 millj., heimild til þess að taka slíkt lán. Samt sem áður segir í texta með brtt. að aðeins verði framkvæmt á næsta ári fyrir 200 millj. við þetta hús, þrátt fyrir að happdrættið hafi heimild til þess að taka lán upp á 650 millj. Það þýðir þá væntanlega að menn ætla að byrja seint á árinu en hugsanlega gera einhverja samninga sem ná inn á árið 2003. Ef ég man rétt var hins vegar upphaflega áætlunin með þetta hús að ljúka því 1998. Þetta er náttúrlega ein hörmungarsaga allt saman og ástæða til að vekja athygli á því að þetta eru ekki fyrstu hremmingarnar sem þetta hús lendir í. Ég efast um að hægt sé að slá þetta met sem þar hefur verið sett í hringlandahætti og handahófskenndum tillögum, eins og þetta dæmi sýnir. Það eru ekki bara framkvæmdir sem menn velta fyrir sér heldur er líka verið að leggja aukin gjöld, bæði á nemendur í framhaldsskólum og háskólum og síðan sjúklinga, bæði með lyfjakostnaði og hækkun á komugjöldum og eins og hér var rætt fyrir stuttu varðandi breytingar á svokölluðum sjúkrahótelum. En lengst er líklega gengið í kúnstunum þegar kemur að hinum svokölluðu lífeyrisskuldbindingum. Það er annað dæmið um hversu handahófskennd þessi vinnubrögð hafa verið hjá ríkisstjórnarflokkunum, hvort sem það er í ríkisstjórninni eða í starfi meiri hluta fjárln. Þegar við litum fjárlagafrv. augum í byrjun október var gert ráð fyrir að þessar lífeyrisskuldbindingar næmu 6,2 milljörðum kr. Við 2. umr. var tilkynnt að einhverrar ónákvæmni hafi gætt við útreikninga á lífeyrisskuldbindingum og þess vegna voru þessar skuldbindingar lækkaðar um 624 millj. kr. Enn á ný, 10 dögum síðar, hafa uppgötvast einhver reiknimistök. Ég get tekið undir með ýmsum hv. þm. sem hafa gefið yfirlýsingar um að þeir telji starfsfólk í fjmrn. almennt vel til þess fallið að reikna. En það ágæta fólk sinnir auðvitað sínum störfum og setur að sjálfsögðu ekki forsendurnar fyrir öllum sínum útreikningum heldur eru forsendurnar ákveðnar af þar til bærum aðilum. Ég trúi því að þetta sé allt saman rétt reiknað út frá þeim forsendum sem settar eru. En sem sagt, aftur uppgötvaðist einhver misskilningur eða ofreikningur og enn er lögð fram tillaga um að lækka þessar skuldbindingar um 800 millj. Á þessum u.þ.b. hálfa mánuði hafa menn uppgötvað reikningsskekkju upp á um 1,5 milljarða. Það er ekki einkennilegt að þetta veki hugrenningar um að hér sé um einhvers konar reiknikúnstir að ræða, þ.e. að menn hafi gefið sér fyrst hver útkoman ætti að vera og síðan hafi þeir reiknað inn í dæmið og þetta sé eitt af því sem menn hafi verið að reikna inn í dæmið. Reyndar vakti ein talan í viðbót sérstaka athygli mína sem erfiðara hefur hins vegar verið að kanna hvernig til er komin. Það er lögð til 250 millj. kr. lækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs og því borið við að það tengist vaxtagjöldum af þeirri skuld sem sjóðurinn á inni hjá ríkissjóði. En það er auðvitað líka afar sérkennilegt að svo há tala skuli finnast allt í einu og passa svona ljómandi vel inn í þá mynd sem menn eru að reyna að teikna. Þetta var varðandi gjöldin. Tekjuhlið frv. hefur auðvitað verið gagnrýnd verulega alveg frá 1. umr. Gerðar hafa verið athugasemdir við ýmsar forsendur. Við höldum áfram, í 1. minni hluta fjárln., í nál. okkar að benda á að ýmislegt sé hæpið í þeim forsendum sem notaðar eru. Við vekjum athygli á því að auðvitað hafa ýmsir aðrir bent á aðra hluti. Við nefnum t.d. Þjóðhagsstofnun sem kemst að annarri niðurstöðu um ýmsa þætti en áætlanir fjmrn. gera ráð fyrir. Það er hins vegar athyglisvert að fjmrn. hefur í ýmsum öðrum þáttum nálgast mun meira þjóðhagsspána frá því í haust, sem er að hluta til staðfest núna. Þannig er auðvitað ljóst að Þjóðhagsstofnun virðist hafa verið nær raunveruleikanum en ráðuneytið var þegar frv. var lagt fram. Það er sem sagt hægt að færa rök fyrir því að hér sé jafnvel verið að ofreikna tekjur upp á 3,5 til 4 milljarða kr. Auðvitað verður að vona að þetta sé sem næst raunveruleikanum en eins og hv. þm. Einar Oddur Kristrjánsson nefndi þá hafa þessar tekjuáætlanir oft og tíðum ekki staðist vel og það sé kannski ekki aðalatriðið að deila mikið um þær, vegna þess að stóra atriðið í þessu sé í raun og veru útgjöldin, þ.e. hvernig til tekst með að stjórna útgjöldum ríkissjóðs. Vissulega er það stóra málið vegna þess að hitt er kannski erfiðara að halda utan um, nema setja reglurnar um það hvernig gjaldanna er aflað. Það eru svo margir óvissuþættir í því að auðvitað er erfitt að vera með nákvæmni í slíkum spádómum, þótt menn reyni auðvitað að nálgast þá hluti eftir bestu vitneskju. Hins vegar eru ýmsir þættir sem ég vil minnast á áður en ég fer að mæla fyrir brtt. okkar í 1. minni hluta, varðandi hvernig staðið hefur verið að málum, bæði í sjálfri fjárln., og jafnframt nokkuð aftur í tímann. Þar vil ég fyrst nefna mál sem tengist framhaldsskólunum. Það er auðvitað algjörlega óviðunandi að ár eftir ár sé byrjað með fögur fyrirheit að hausti um að hlutir sem allir viðurkenna að þurfi að lagfæra, eins og reiknilíkan framhaldsskólanna, verði skoðaðir og öllu komið í það lag sem menn vilja. Menn nota þetta gjarnan sem fyrirmynd fyrir aðra starfsemi, að svona eigi að standa að hlutunum, þetta sé gegnsætt, menn geti áttað sig á því hvernig fjárveitingum er skipt til stofnana o.s.frv. Þetta fyrirkomulag var í raun tilraun, til að byrja með, sem var mjög athyglisverð og það sem kannski var mikilvægast var að almennt var mjög góð sátt um það meðal stjórnenda í framhaldsskólum að fara slíka leið. Þó að menn hafi strax bent á að líkanið sem notað væri væri stórgallað treystu menn því að sjálfsögðu að líkanið yrði endurskoðað reglulega og því breytt eftir því sem reynslan gæfi tilefni til. Það hefur því miður ekki orðið. Þessi skref hafa verið allt of fá og allt of stutt. Það hefur valdið vanda mjög víða og hefur m.a. vakið athygli Ríkisendurskoðunar, að það gangi ekki að standa að málum eins og gert er í þessu tilfelli. En ég ítreka að orð mín um málið snýr fyrst og fremst að því að ég tel mikilvægt, að svona reiknilíkani sé við haldið og það gefi sem allra besta niðurstöðu. Að öðru leyti tel ég til fyrirmyndar að útdeila fjármunum á þennan hátt vegna þess að þá sjá menn nákvæmlega hvernig að úthlutunni er staðið, að það er ekki tilviljunarkennt, heldur gegnsætt og hægt að fylgjast með því. Herra forseti. Eins og ég sagði hefur þetta vakið athygli í Ríkisendurskoðun, bæði þegar verið var að endurskoða ríkisreikning fyrir árið 2000 og eins í skýrslu sem nýkomin er út frá þeim sem heitir Framkvæmd fjárlaga janúar--september 2001. Og, með leyfi forseta, vil ég vitna til þessarar skýrslu: ,,Til dæmis námu fjárveitingar til eins menntaskóla 333 millj. kr. í fjárlögum vegna 2001, en sú fjárheimild var skert um 122 millj. kr. vegna halla fyrri ára. Að teknu tilliti til millifærslu annarra fjárheimilda á árinu nam fjárheimild skólans 261 millj. kr. á árinu 2001. Í lok september hafði hins vegar verið stofnað til útgjalda fyrir 318 millj. kr.`` Herra forseti. Ég vil endurtaka: Skólinn hafði fjárheimild upp á 261 millj. kr. árið 2001 en í lok september hafði stofnunin stofnað til útgjalda fyrir 318 millj. kr., sem sagt í lok september komin langt fram úr fjárheimildum ársins. Og með leyfi forseta held ég áfram í skýrslu Ríkisendurskoðunar: ,,Ekki verður séð að skólinn geti rétt reksturinn af miðað við þá fjárheimild sem honum er ætluð á árinu nema með mjög verulegum samdrætti í þjónustu, t.d. aðgerð á borð við að hætta að taka við nýjum nemendum. Þessi skóli er síður en svo einsdæmi um stofnun sem býr við svo skertar fjárheimildir að engin leið er til að veita þá þjónustu sem henni er ætlað. Á 30 fjárlagaliðum nemur skerðing fjárheimilda vegna halla fyrri ára 20% eða meiru af fjárheimild ársins. Í þeim hópi eru til að mynda fimm skólar og tvö sýslumannsembætti. Engin áform virðast liggja fyrir um hvort og þá hvernig þessar stofnanir eigi að draga saman þjónustu til að rekstur þeirra falli innan fjárheimilda.`` Herra forseti. Þannig segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar og þegar hún var gefin út í nóvember bentu þeir á að ekkert gæfi til kynna að taka ætti á þessum vanda. Enn í dag er ekkert sem bendir til þess að taka eigi á honum. Það er auðvitað gjörsamlega óviðunandi að stofnanir þurfi að búa við þessi skilyrði. Það hlýtur auðvitað að vera nauðsynlegt að farið sé nákvæmlega yfir þá þætti sem valda vandræðunum vegna þess að það er ekki hægt að láta stofnanir ár eftir ár sigla inn í umhverfi þar sem fjármunir eru ekki nægir fyrir þjónustunni, öðruvísi en að þá séu teknar ákvarðanir um að skerða þjónustuna. Þær ákvarðanir á auðvitað að taka á réttum stöðum ef það er vilji þeirra sem með völdin fara. Það er auðvitað ekki hægt að láta stjórnendur stofnana búa við slíkar aðstæður sem hér er lýst því í raun og veru er þeim gert ókleift að sinna störfum sínum. Herra forseti. Þetta var að hluta til útúrdúr frá því sem ég var að ræða hér um, reiknilíkön framhaldsskóla, en þó nátengt því vegna þess að þarna voru tilgreindir fimm skólar og dæmið var tekið um einn skóla sem, þrátt fyrir að vera menntaskóli, er verknámsskóli og er með síaukinn hluta á því sviði. Í raun og veru er þetta nátengt því að reiknilíkanið tekur ekki tillit til breytinga eins og þeirra að þessi tiltekni skóli breyttist frá því að vera hefðbundinn bóknámsskóli og fór að sinna verknámi mun meira en áður. Herra forseti. Það er a.m.k. eitt mál til viðbótar sem ég vildi minnast á vegna þess sem ég tel að skorti á það að við stöndum þokkalega að því að ljúka 3. umr. um fjárlagafrv., og það er býsna mikilvægt mál. Ég hef aðeins minnst á það í andsvörum í dag að í fjárlagafrv. er sagt frá ýmsum fjárframlögum sem tengd voru byggðaáætluninni sem er að ljúka um næstu áramót en hafa verið tekin út af þeirri einföldu ástæðu að áætluninni lýkur um næstu áramót. Þar af leiðandi er ekkert við því að segja að slíkt sé tekið út. En það sem er auðvitað ámælisvert er að í frv. segir að ný áætlun í byggðamálum verði lögð fram, og gert er ráð fyrir að hún verði samþykkt áður en fjárlög verða samþykkt fyrir næsta ár. Og þá er sagt í frv. að gert verði ráð fyrir framlögum vegna hinnar nýju byggðaáætlunar í fjárlögum fyrir árið 2002. Slíkt liggur ekki fyrir. Við í fjárln. höfum fengið svör frá iðnrn. um að þessi vinna hafi öllsömul tafist og þetta verði ekki lagt fyrir Alþingi fyrr en eftir áramót. Það þýðir ósköp einfaldlega að ef þessi nýja áætlun gerir ráð fyrir að peninga þurfi að nota til einhverra hluta í áætluninni verði það væntanlega ekki gert á árinu 2002. Það eru engar heimildir um slíkt í fjárlögum. Mér sýnist þannig stefna í að árið 2002 verði í þeirri merkingu fryst ár svipað og tillögurnar eru um að frysta gjöldin til þjóðkirkjunnar --- það verður sem sagt fryst til byggðamála. Ég sé ekki að á nokkurn hátt sé verið að taka á þeim málum, því miður, í tengslum við þessa nýju byggðaáætlun. Það er auðvitað ámælisvert að svo seint sé af stað farið að ekki sé hægt að ljúka þessari áætlunargerð fyrir áramót. Ef vel hefði átt að vera hefði auðvitað átt að leggja hana fyrst fram á vorþingi og við hefðum síðan getað rætt hana hér í haust meðfram fjárlögunum og verið búin að samþykkja hana með töluverðum fyrirvara þannig að hægt væri að tryggja vel það sem menn hefðu ákveðið að nota þyrfti peninga til þess að koma þeirri áætlun í framkvæmd. Ég held, herra forseti, að þetta geti því miður leitt til þess að útgjöld ríkissjóðs verði meiri á öðrum sviðum en menn áætla núna vegna þess að það er auðvitað auðvelt að færa rök fyrir því að sú byggðaþróun sem við höfum búið við hér allt of lengi sé þjóðfélaginu mjög dýr. Því miður stefnir í að þar verði framhald á. Það er ekki að sjá að hér liggi neitt fyrir um að menn ætli eitthvað að breyta kúrsinum. Þó hefur hann ekki verið rekinn með miklum krafti, því er verr og miður. Ég neita því ekki að ég gerði mér töluverðar vonir um að þessi nýja byggðaáætlun yrði kraftmeiri en sú eldri og að hún væri framkvæmdaáætlun þar sem nákvæmlega væri farið yfir það sem menn ætluðu að gera, ekki bara einhver óskalisti eins og við höfum því miður haft allt of oft fyrir framan okkur í þessum efnum. Það væri framkvæmdalisti þar sem væri nákvæmlega ákveðið hver ætti að framkvæma hvað og þá væri auðvitað hægt að búast við því að einhver árangur yrði af því verki. Herra forseti. Ég ætla einnig í ræðu minni að mæla fyrir brtt. 1. minni hluta, sem dreift hefur verið á þskj. 504 og er í 13 liðum. Ég tel að megnið af þessum liðum skýri sig að miklu leyti sjálft en vil þó fara um þetta nokkrum orðum, í fyrsta lagi segja að þessar brtt. gera ráð fyrir því að tekjuafgangur ríkissjóðs verði rúmlega 3 milljarðar að frádregnum söluhagnaði ríkiseigna. Við erum raunverulega á táknrænan hátt að segja að við séum sammála því að skila þurfi ríkissjóði afgangi af slíkri stærðargráðu árið 2002, m.a. vegna stöðunnar í efnahagsmálum. Við förum hins vegar töluvert aðrar leiðir en meiri hluti fjárln. leggur til þó að vissulega séu hér einstaka liðir sem eru keimlíkir tillögum meiri hlutans. Fyrst gerum við tillögu um að auka skatttekjur samanlagt um 810 millj. kr. Eiginlega er nauðsynlegt að skýra það með öðrum lið sem er 12. tölul. á þskj. 504, þ.e. hert skatteftirlit þar sem við leggjum til að 100 millj. fari í að auka þetta skatteftirlit. Það er heldur ekki tilviljum að það eru 100 millj. þar og 810 millj. á tekjuhliðinni. Þetta er gert samkvæmt ráðleggingum þeirra sem nokkuð þekkja til þessara mála, það er talað um sem þumalputtareglu að hlutfallið sem hert skatteftirlit skili sér í betri innheimtu skatts sé svona 1:8,5. Þetta hefur verið reynt í nokkrum löndum og menn telja að þetta hlutfall geti líklega orðið hærra á Íslandi en þar sem þetta hefur verið reynt, m.a. á Norðurlöndum. Þessu til stuðnings get ég bent á rit frá Ríkisendurskoðun frá því í júní sl. þar sem fjallað er m.a. um skattsvikamál; ferli, fjölda og afgreiðslu frá 1997--1999 en þar er m.a. fjallað um tillögur nefndar sem fjallaði um stöðuna varðandi virðisaukaskattinn. Menn komast að eftirfarandi niðurstöðu eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Þó mætti leiða að því líkur að umfangið væri á bilinu 6--8% af reiknuðum virðisaukaskattsstofni sem jafngildir um 4--5 milljarða tekjutapi hjá ríkissjóði á ári.`` Hér er eingöngu verið að tala um virðisaukaskattsstofninn þannig að við teljum góðar líkur á að þessu megi ná ef faglega er að verki staðið. Þess vegna teljum við einsýnt að leggja 100 millj. kr. undir til að freista þess að ná inn betri tekjum því það er auðvitað líka afar mikilvægt upp á það að sinna forvinnu í þessum efnum að skatteftirlitið sé með þeim hætti að sem allra mest skil verði á skattinum. Í 2. tölul., sem eru breytingar á sundurliðun 2, er fyrst tillaga um að nýbygging á stjórnarráðsreit verði lækkuð um 250 millj. kr. sem er sama upphæð og gerð er tillaga um í fjárlagafrv. Meiri hluti fjárln. gerir tillögu um að þarna verði teknar af 200 millj. og 50 millj. skildar eftir. Hér er því við að bæta að nokkur upphæð, ef ég man rétt á annað hundrað millj., er til inni á þessum lið frá fyrra ári og við teljum að það eigi að duga til að framkvæma það sem menn vilja gera á næsta ári án þess að það valdi miklum vandræðum. Það er sérkennileg saga í kringum ýmsar framkvæmdir við þennan stjórnarráðsreit og ég man það frá því í fyrra þegar við gerðum tillögu líka um að taka þarna peninga af var nýkomin skýrsla frá Ríkisendurskoðun um Þjóðmenningarhússframkvæmdirnar og þá töldum við ekki ástæðu til að sömu aðilar færu að fara í miklar framkvæmdir fyrr en þeir væru búnir að læra af þeirri skýrslu. Það má eiginlega segja að við framkvæmdir í Þjóðmenningarhúsinu hafi menn gert nær öll þau mistök sem hægt var að gera og ég held að þau rök geti í raun og veru átt við að stórum hluta til enn þó að vissulega hafi menn verið að reyna að bæta úr með reglugerðum síðan. Menn gerðu ráð fyrir því í fyrra þegar þeir voru að kaupa eitt húsið á þessum ágæta reit að því yrði breytt fyrir nokkur ráðuneyti. Þegar okkur í fjárln. voru í haust kynnt framtíðaráformin á reitnum var greinilega búið að breyta öllu frá árinu á undan því nú átti ekki að breyta þessu tiltekna húsi heldur var húsið metið svo slappt, og svo dýrt að gera við það að vænlegast var talið að rífa það. Þegar búið var að kaupa það var talið vænlegast að rífa það og byggja nýtt á grunninum. Þannig held ég að menn mundu alveg lifa við það þó að þessi fjárveiting yrði látin bíða eitt eða tvö ár til viðbótar. 3. tölul. er einnig svipaður og hjá meiri hluta fjárln., hið vest-norræna menningarhús í Kaupmannahöfn. Við leggjum til að öll upphæðin sem er á fjárlögum verði tekin en meiri hlutinn leggur til að aðeins hluti verði klipinn af. Athugasemdir hafa komið frá húsfriðunarfólki í Kaupmannahöfn og þarna þarf greinilega að leggja sig fram um að sætta deilur og við getum sagt að það séu líkur á að menn muni ekkert framkvæma á næsta ári. Ég held að nú sé vænlegra að menn eyði betri tíma í það og séu ekki í einhverri tímaþröng við að ná sátt í málinu því ekki viljum við standa í stríði við friðsæla íbúa Kaupmannahafnar við það að breyta húsum í þeirra ágætu borg. 4. liður, 5. liður, 6. liður og 7. liður eru í raun sami pakkinn, þ.e. hér er gerð tillaga um, eins og við höfum gert nokkrum sinnum áður við fjárlagaafgreiðslu, að auka tekjur Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og deila þeim síðan út á þessar þrjár stofnanir, þ.e. Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Fiskistofu. Þannig hafa verið innheimt gjöld af sjávarútvegi og þau síðan nýtt í þágu sjávarútvegsins. Þetta mun hins vegar spara 900 millj. í útgjöldum ríkissjóðs til þessara stofnana á móti. Þannig standa stofnanirnar raunverulega jafnar eftir. 8. tölul. er síðan til marks um að við metum það svo að þrátt fyrir þrengingar í þjóðarbúinu séu löggæslumál því miður með þeim hætti að þar þurfi eitthvað að taka á. Við leggjum því til að liðurinn 06-190 Ýmis verkefni, 1.74 Efling löggæslu hækki úr 0 í 100 millj. kr. Við teljum það eðlilegt miðað við að við höfum ekki nægar upplýsingar um hvernig best væri að deila þessum fjármunum út, að það sé ráðuneytið sem fari yfir málin og noti þessa upphæð þar sem þörfin er mest. Jafnframt hljótum við að átta okkur á að í þessum efnum breytast aðstæður auðvitað nokkuð fljótt. Það gæti þurft á næsta ári að bregðast við einhverju sem við sjáum ekki fyrir í dag. Þess vegna viljum við með þessu vekja athygli á vanda málaflokksins og leggjum til 100 millj. kr. aukningu til að efla löggæslu. Hér eru síðan tveir liðir undir félmrn., þ.e. annars vegar Málefni fatlaðra og hins vegar Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Segja má svipað um þennan málaflokk, 07-700 Málefni fatlaðra, að við teljum að full þörf sé á að styrkja málaflokkinn. Við leggjum annars vegar til undir liðnum Ýmis verkefni og setjum það þar af leiðandi í hendur ráðuneytisins að meta hvernig þessar 200 millj. verði nýttar til að styrkja málaflokkinn en víst er að af nægu er að taka. Greiningar- og ráðgjafarstöðin. Við gerum sem sagt ráð fyrir því hins vegar að eyrnamerkja sérstaklega 25 millj. kr. til stofnunarinnar. Síðan er hér heilbrigðisráðuneytið, þ.e. tölul. 08-190 Ýmis verkefni. Það eru 300 millj. Hér má segja svipað og ég hef sagt um síðasttalda liði, ráðuneytinu sjálfu er ætlað að meta hvernig best verði farið með þessar 300 millj. til að efla rekstrargrundvöll heilbrigðisstofnana. Það er auðvitað ljóst að víða eru mikil verkefni og vandi að leysa úr þeim en við teljum að hæstv. heilbrrh. eigi, þar sem hann býr yfir góðri reynslu af því að skipta fé eftir margra ára formennsku í fjárln., að vera fullfær um að átta sig á því hvar þörfin er mest. Þess vegna gerum við tillöguna á þennan hátt. Ég var búinn að skýra tölul. 12 þannig að ég fer beint þá yfir í þann síðasta, tölulið 13. Það eru fjórir nýir liðir við 7. gr. Þeir eru svohljóðandi: 7.13 Að lækka önnur gjöld ráðuneyta um 500 millj. kr. 7.14 Að fresta yfirfærslu ónotaðra heimilda ráðuneyta frá fyrra ári um 500 millj. kr. 7.15 Að fela ráðuneytum að skera niður ferða- og risnukostnað um 420 millj. kr. 7.16 Að lækka sérfræðikostnað hjá A-hluta stofnunum um 500 millj. kr. Hér er sem sagt um tæplega tvo milljarða að ræða og auðvitað um hreinar og klárar aðhaldsaðgerðir að ræða. Það er ekki hrein tilviljum hvaða þættir eru þarna valdir vegna þess að fyrir liggur, fyrir nær öllum þessum þáttum, rökstuðningur frá Ríkisendurskoðun. Meðal annars er bent á það hjá Ríkisendurskoðun varðandi ónotaðar heimildir að þar sé vandinn sá að setja þurfi um þetta nýjar reglur. Þess vegna göngum við ekki svo langt að frysta allt saman heldur tökum þarna hálfan milljarð og freistum þess að á næsta ári fari menn í að setja reglur sem duga vegna þess að nú er, liggur mér við að segja, sjálfkrafa færsla yfir áramót þrátt fyrir að jafnvel til fjölda ára hafi stofnunin ekki nýtt ákveðið fjármagn. Auðvitað þarf að vanda sig við þetta því þetta er ekki einfalt en við teljum að svo litlu broti sem hálfum milljarði af öllu þessu fjármagni eigi að vera auðvelt að ná fram. Að skera niður ferða- og risnukostnað um 420 millj. kr. er um 20% sparnaður. Við bendum á að þetta er ekki endilega tillaga um að skera niður ferðir heldur erum við fyrst og fremst að leggja áherslu á það, sem ég held að flestir kannist við, að í góðæri hafa ákveðnir liðir tilhneigingu til að hækka meira en ella. Við teljum þetta dæmi um það og enn á ný kalla ég Ríkisendurskoðun til vitnis í málinu. Í endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2000 bendir Ríkisendurskoðun á að þarna þurfi augljóslega að taka á, og telur að auki að víða sé jafnvel ekki farið eftir þeim reglum sem um þetta eiga að gilda. Ríkisendurskoðun bendir á að t.d. megi augljóslega lækka þenna kostnað verulega með því að beita þeirri einföldu reglu að greiða eftir reikningum. Við teljum að um raunhæfa tillögu sé að ræða, hafi menn á annað borð áhuga á að sýna aðhald í rekstri. Sama má segja um síðasta liðinn, þ.e. sérfræðikostnaðinn. Enn bendi ég á skýrslu frá Ríkisendurskoðun. Þar er bent á að svo aumlega hafi því miður verið að þessu staðið víða að menn hafi jafnvel ekki vitað hvað þeir ætluðu sér að fá frá þeim sérfræðingum sem var falið að vinna í ákveðnum verkum. Með því að undirbúa vinnu sérfræðinganna betur og bjóða út hluta af þeirri vinnu á að vera hægt að ná verulegum sparnaði. Við teljum að þetta séu markmið sem menn eiga að setja sér. Við teljum að ef ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hefðu unnið heimavinnuna sína allt þetta ár, miðað við þær aðstæður sem hægt var að sjá fyrir, hefðu menn þegar unnið þetta starf, menn væru reiðubúnir. Þá væri hægt að ná miklu meira út úr þessum liðum á næsta ári en við gerum hér tillögur um. Tillögur okkar taka auðvitað mið af því að menn eru ekki einu sinni farnir að setja sig í stellingarnar til að ná þessu fram. Herra forseti. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir brtt. 1. minni hluta fjárln. en að honum standa auk mín hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Gísli S. Einarsson.

Herra forseti. Hvað varðar reiknilíkan framhaldsskólanna sem hv. þm. Einari Má Sigurðssyni varð tíðrætt um í ræðu sinni var það rétt sem fram kom í máli hans að það var ákveðin tilraun til að byrja með, þ.e. að útdeila með þessum hætti fjármunum til framhaldsskólanna. En ég vil að gefnu tilefni taka fram að í flestum tilfellum hefur þetta tekist vel, ekki í öllum tilfellum en flestum. Nokkrir framhaldsskólar koma illa út úr þessu úthlutunarkerfi. Það eru nánar tiltekið verknámsskólar með litlar bekkjardeildir. Einn skóli, aðeins einn, kemur verulega illa út og hann gjarnan nefndur sem dæmi en það er Menntaskólinn í Kópavogi sem er með sérhæfðar matvælabrautir á sínum snærum. Eins og hv. 4. þm. Austurl. veit er verið að skoða mál hans sérstaklega. Eins hefur komið fram í þingsölum í máli hæstv. menntmrh. að verið er að endurskoða umrætt reiknilíkan, sérstaklega með þau atriði í huga sem koma neikvætt út fyrir framhaldsskólana. Vonandi lýkur þeirri vinnu sem fyrst með farsælli niðurstöðu fyrir alla framhaldsskóla í landinu.

Herra forseti. Þetta er því miður sami söngur og við höfum allt of oft heyrt og manni bregður eiginlega við að fólk skuli enn trúa þessum ósköpum. Eins og ég sagði í ræðu minni er því miður búið að segja þetta í þrjú, fjögur, fimm eða sex ár að nú sé verið að skoða þetta. Grunnur þessa reiknilíkans er frá 1993. Skólakerfið, ég tala nú ekki um framhaldsskólana, hefur gjörbreyst síðan þá. Þróunin er slík. Þannig er rangt, og ég mótmæli því, að nær allir, allir nema einn framhaldsskóli, hafi komið vel út úr reiknilíkaninu. Það er víðs fjarri veruleikanum. Því miður. Það sem hv. þm. sagði, að það væru helst litlir verkmenntaskólar sem stæðu illa í líkaninu, er einn reginmisskilningur og líklega einhverjar gamlar upplýsingar. Hið eina sem þó hefur verið gert í reiknilíkaninu frá 1993 er að að frumkvæði fjárln. var einmitt tekið á málefnum lítilla verkmenntaskóla. Þeir standa þannig hvað skást í kerfinu. Það sem hins vegar kemur út úr þeirri endurskoðun sem í raun er lokið með skýrslugerð sameiginlegs starfshóps skólameistara og ráðuneytismanna er að það séu verknámsskólar, stórir og meðalstórir, og síðan heimavistarskólar sem koma hvað verst út. Þeir sem koma hins vegar best út eru stórir bóknámsskólar. Meginvandi kerfisins eða reiknilíkansins er að ná utan um hina fjölbreyttu flóru framhaldsskólanna. Það verður ekki gert með því að vera ætíð að skoða og aldrei að gera neitt. Nú er komið að því, og þó fyrr hefði verið, að leggja fram raunhæfar tillögur og taka á þeim vanda sem um er að ræða í framhaldsskólakerfinu en segja ekki ætíð, eins og hæstv. menntmrh. er því miður búinn að gera allt of lengi, að verið sé að skoða einstaka skóla, þetta sé svo gott víðast hvar að við þurfum að velta fyrir okkur sérstaklega einstökum skólum. Það liggja fyrir skýrslur um að skoða þurfi miklu meira en einstaka skóla.

Herra forseti. Auðvitað þarf að skoða fyrst og framkvæma síðan. Það er nú bara þannig. Betra væri ef allir gerðu það. Ég sagði að einn skóli kæmi áberandi verst út og það er verið að skoða hans mál sérstaklega. Það veit hv. 4. þm. Austurl. Því miður er yfirleitt alltaf tekið dæmi af þessum skóla en það sýnir ekki hvernig heildin kemur út. Margir skólar koma mjög vel út úr reiknilíkaninu líka og endurskoðunin er þegar farin að hafa áhrif. Því til stuðnings mætti t.d. nefna Fjölbrautaskóla Vesturlands en forsvarsmenn þess skóla hafa lýst yfir ánægju með þá endurskoðun sem þegar hefur farið fram.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. er mér algjörlega sammála um að nauðsynlegt sé að skoða málið en það þurfi líka að framkvæma. Það var nákvæmlega það sem ég var að segja. Nú er búið að skoða og skoða og nú er komið að því að framkvæma. Ég veit að ýmsir forsvarsmenn framhaldsskóla hafa lýst því yfir að þeir væru ánægðir, að sjálfsögðu, með þá endurskoðun og þá tillögu sem liggur fyrir hjá þeim hópi sem vann að endurskoðuninni. Það sem ég var að tala um var að nú hefði þurft að fylgja þeim tillögum sem fyrir liggja. Því miður hefur það ekki verið gert. Bara til að rifja upp fyrir hv. þm., af því að hún er þingmaður í Norðurl. v., get ég einmitt nefnt dæmi um skóla í því kjördæmi sem því miður hefur komið illa út úr þessu líkani. Það er Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra á Sauðárkróki.

Herra forseti. Í þessu fjárlagafrv. sýnir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sitt rétta andlit. Þegar draga þarf saman í ríkisrekstri er hún fljót að finna matarholurnar. Eins og venjulega er ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Sjúkir og námsmenn eiga að borga og fatlaðir líða fyrir og bíða áfram eftir þjónustu. Þó svo eitthvað hafi verið komið til móts við þá er það hvergi nærri því sem búið var að lofa. Ef við berum hér saman tillögur Samfylkingarinnar og tillögur ríkisstjórnarinnar við þessa fjárlagagerð kemur fram mismunurinn á íhaldsstefnunni og jafnaðarstefnunni. Íhaldið vílar ekki fyrir sér að ráðast á velferðarkerfið á sama tíma og við jafnaðarmenn skilum svipuðum tekjuafgangi án þess að draga nokkuð úr velferðarþjónustunni. Og ég vísa hér til síðasta ræðumanns, hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar, sem fór yfir tillögur Samfylkingarinnar í þessari umræðu. Við stöndum við loforðin við fatlaða í tillögum okkar, við foreldra fatlaðra barna, og skilum samt sama og jafnvel aðeins meiri tekjuafgangi. Herra forseti. Við höfum verið að ræða þetta fjárlagafrv. í dag og hefði mátt taka á ýmsu. En ég ætla aðeins að stikla á stóru og fara yfir nokkur atriði sem varða félagsmálin og síðan heilbrigðismálin. Ég ætla að byrja á því að koma aðeins að málefnum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Í fjáraukalögunum var greiddur upp skuldahali sem hafði safnast upp hjá þessari mikilvægu stofnun í lífi fatlaðra barna. Þar voru sett þau skilyrði að væri borgaður upp skuldahalinn kæmu ekki frekari fjárveitingar til stofnunarinnar og vinnunnar þar. Þetta er mjög alvarlegt, herra forseti. Við vitum að það er þó nokkuð stór hópur fatlaðra sem fær enga þjónustu hjá þessari stöð. Það er líka margra mánaða bið eftir greiningu og ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að þingmenn hafi fengið bréf frá föður barns sem er búið að bíða lengi eftir þjónustu --- ég sé hér að það var sent til allra þingmanna --- þar sem hann lýsir því hvernig staðan er hjá foreldrum sem lenda í því að eignast barn sem þarf þjónustu Greiningarstöðvarinnar. Hann segir frá tveggja og hálfs árs gömlum dreng sem er seinn til og foreldrarnir fara með hann til heimilislæknis. Heimilislæknirinn vill ekki skera úr um þetta strax, segir þeim að bíða. Hálfu ári seinna fara þau aftur, drengurinn þroskast ekki eins og önnur börn á hans reki. Þá eru foreldrarnir beðnir um að fara með hann til barnalæknis. Hann þarf enn að bíða eftir þjónustu barnalæknis í tvo mánuði og þegar barnalæknirinn segir svo að hann þurfi að fara í greiningu á Greiningarstöð ríkisins er þar a.m.k. tíu mánaða bið. Þegar hann loksins er búinn að fá greininguna hjá Greiningarstöðinni eftir þessa löngu bið er enn bið eftir þjálfun, hálfs árs bið eftir talmeinafræðingi og enn lengri bið eftir iðjuþjálfun. Foreldrunum er sagt að barnið muni ná sér fái það rétta þjónustu. En þarna er það búið að bíða í nokkur ár liggur við þegar loksins fæst viðunandi þjónusta. Þetta er auðvitað ekki boðlegt í velferðarsamfélagi. Greiningarstöðin fær hér um 9 milljónir til rekstrar. Hún þarf 25 milljónir til viðbótar til að geta veitt öllum þjónustu, öllum þeim sem ekki fá þjónustu í dag. Ekki vill ríkisstjórnin verða við því. Nei, það eru aðrar áherslur. Og áfram eiga fötluð börn og foreldrar þeirra að bíða eftir þjónustu áður en hægt er að fara að veita þjálfun. Ég vil líka gera hér aðeins að umtalsefni loforð stjórnvalda um þjónustu vegna laga um málefni fatlaðra. Hér var búið að vinna heilmikla vinnu í undirbúningi að yfirfærslu þjónustu fatlaðra til sveitarfélaganna, sem ekki varð, og þar voru biðlistanefndir komnar að þeirri niðurstöðu að hægt væri að leysa alla biðlista á ákveðnu tímabili, fyrir 2005. Þessa biðlista átti sem sagt að leysa með ákveðnum fjárveitingum, þ.e. biðlista eftir búsetu, skammtímavistun og annarri þjónustu. Enn þá vantar heilmikið upp á að staðið verði við þessi loforð. Áfram á að bíða eftir því að stjórnvöld standi við þetta. Verið er að vísa á komandi ríkisstjórnir í þessum efnum. Það er verið að vísa til þeirra sem taka við stjórnartaumunum hér eftir næstu kosningar til að efna þau loforð sem ráðherrar í þessari ríkisstjórn hafa verið að gefa þessum hópi, fötluðum og foreldrum þeirra. Það ástand sem ríkir í málefnum fatlaðra er óþolandi. Það er verið að brjóta mannréttindi á þessum hópi, það ríkir mikil óvissa og mikið álag hvílir á þessum heimilum. Fólk veit ekkert hvað bíður, hvaða þjónustu það getur vænst og við vitum að fólk hefur verið að bíða eftir slíkri þjónustu í 10 ár og jafnvel lengur. Það þekkjum við öll af umfjöllun síðustu mánaða. Það er líka enn þá verið að svíkja loforðin um skammtímavistunina sem er þó grundvöllur þess að fólk geti haft börnin sín heima. Ef foreldrarnir bugast er ekki í nein hús að venda. Þá eru þetta orðin mjög dýr úrræði fyrir samfélagið. Herra forseti. Mig langar samt til að fagna einu sem kemur hér fram varðandi íbúa í blokkinni við Kópavogshælið. Ég sé að hæstv. heilbrrh. hefur tekist að leysa vanda þessa hóps, eins og hann talaði um á mánudaginn í óundirbúinni fyrirspurn frá mér að hann mundi beita sér í að gera. Það er fagnaðarefni því að þarna eru 20 einstaklingar sem ekki hafa notið viðunandi þjónustu og hafa reyndar aldrei fengið þjónustu eftir þeim lögum sem gilda um fatlaða. Ég fagna því að búið er að leysa þennan vanda. Ég vil gera næst að umtalsefni heilbrigðis- og tryggingamálin en ég sé að verið var að dreifa á borðin hjá okkur frumvarpi um breytingar á lögum um almannatryggingar og fleiri mál er varða heilbrigðis- og tryggingamálin. Ég sé að þar er verið að leggja til ýmsar úrbætur. Aftur á móti er í þessu frv. til fjárlaga verið að leggja verulegar álögur á þá sem eru sjúkir. Ég vil minna á það, herra forseti, að í sumar, þ.e. 1. júlí, hækkuðu greiðslur fyrir sérfræðilæknishjálp. Greiðslur fyrir röntgenþjónustu hækkuðu og þjónusta sérfræðilækna hækkaði. Þá var einnig hækkað hámarkið áður en menn fengju afsláttarkort og það var 50% hækkun bæði hjá almenningi og hjá öldruðum og öryrkjum. Þá hækkaði hámarkið, áður en afsláttarkorti var náð, um 50%, hjá almenningi úr 12 þús. kr. í 18 þús. og hjá lífeyrisþegunum úr 3 þús. kr. í 4.500. Þessi hækkun frá því í sumar mun verulega koma niður á sjúklingum í dag þar sem verið er að hækka sérfræðiþjónustuna og greiðslurnar fyrir ferliverkin. Ég held að menn hafi ekki alveg gert sér grein fyrir því hvað þarna er á ferðinni. Það á að láta sjúklinga greiða 160 millj. kr. til viðbótar til ríkisins fyrir þessa þjónustu. Það gerir það að verkum, ég skal nefna dæmi, að fari sjúklingur í algenga aðgerð, t.d. hnéaðgerð sem kostar yfir 20 þús. kr., borgar hann í dag, áður en þessi lög taka gildi, mest 5 þús. kr. fyrir aðgerðina. Það var sett þak á ferliverkin, á sérfræðiþjónustuna, sjúklingurinn borgaði ekki meira en 5 þús. Eftir að þessi lög taka gildi, þ.e. fjárlögin, er áformað að þarna sé ekkert þak á, afsláttarkortið muni gilda eftir 18 þús. kr. hjá almenningi og eftir 4.500 kr. hjá öldruðum og öryrkjum. En við skulum gera okkur grein fyrir því að afsláttarkortin gilda bara almanaksárið þannig að afsláttarkort þess sem fer í aðgerð í desember fellur úr gildi um áramótin. Vegna þess hvað gjöld hafa hækkað undanfarið hef ég verið að nefna hér dæmi sem mér barst fyrir nokkrum dögum af ungri stúlku, 18 ára gamalli, sem greindist með krabbamein. Hún greiðir yfir 18 þús. kr. fyrir göngudeildarmeðferð, fyrir fyrstu meðferð vegna krabbameinsmeðferðar. Hún mun auðvitað ná afsláttarkortinu með þessari greiðslu og greiðir því minna en það er aðeins fram að áramótum. Þá fellur það afsláttarkort úr gildi og hún þarf að byrja aftur að borga upp í hámarkið af afsláttarkortinu. Ég nefndi líka að aukaverkanir vegna lyfjanna hjá henni gera það að verkum að hún er að missa sjónina og það þarf að kaupa handa henni gleraugu. Það er enginn stuðningur vegna gleraugnakaupanna sem hlaupa á fleiri tugum þúsunda. Og það breytist auðvitað meðan hún er í meðferðinni vegna þess að lyfin hafa þessi áhrif. Það er auðvitað allsendis óþolandi að vera að leggja svona álögur á sjúklinga, fólk með alvarlega sjúkdóma eins og krabbamein. Áður var það svo að fólk borgaði ekki fyrir krabbameinsmeðferðina en þetta eru álögur sem hafa verið að koma í tíð þessarar ríkisstjórnar og síðast núna í sumar þegar greiðslurnar fyrir rannsóknirnar voru hækkaðar. Í þessari umræðu um hækkunina --- það er verið að hækka álögur á sjúklinga sem þurfa að fara í ferliverk um jafnvel 200--300% --- þess má geta að ég heyrði í fréttunum núna áðan, meðan ég var að bíða eftir að komast hér að, að BSRB hefur verið að láta gera úttekt á kostnaði sjúklinga í heilbrigðiskerfinu og hvernig hann hefur margfaldast á undanförnum tíu árum. Það er hreint alveg með ólíkindum, kostnaðurinn hefur aukist um mörg hundruð prósent  Ég er hér með þessa úttekt og það er hreint ótrúlegt hvað þessi ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur verið að leggja á sjúklinga. Kannski mætti segja að þetta væri ríkisstjórn Davíðs Oddssonar því á þessu tíu ára tímabili hefur það verið Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., sem hefur leitt þær ríkisstjórnir sem hafa verið hér við stjórnvölinn. Það er hér úttekt, sem er á föstu verðlagi, og lyfin sem þar eru tekin inn í eru alltaf á lægsta verði úr apóteki og það munar mörg hundruð prósentum í hverju dæminu á fætur öðru. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að fara yfir þessa úttekt. Ég geri ráð fyrir að hann hafi skoðað þetta því að ég sé að BSRB hefur borið þessi dæmi undir landlæknisembættið og Tryggingastofnun sem hefur staðfest að þetta er rétt, þessar álögur á sjúklinga. Það er alveg merkilegt að þessi ríkisstjórn skuli alltaf finna breiðu bökin hjá sjúku fólki. Ég vil minna á að sjúklingar sem eru ekki með laun í veikindum sínum, eins og mjög margir eru, fá sjúkradagpeninga sem eru svo svívirðilega lágir að það er ekki einu sinni hægt að lifa á þeim, fólk er undir hungurmörkum á þeim smánargreiðslum sem sjúkradagpeningarnir eru frá Tryggingastofnun ríkisins. 

Þeir sem eru í vinnu.

Ég minni t.d. á húsmæður, þær vinna líka, þær vinna á heimilum, þær fá ekki nema brot af sjúkradagpeningum. Þær fá hálfa sjúkradagpeninga sem eru smánargreiðslur og þær eiga að framfleyta börnunum sínum á rúmum 100 kr. á dag.  Herra forseti. Það er fyrir neðan allar hellur að veitast svona að velferðarkerfinu, veitast svona að sjúkum og þeim sem eru jafnvel búnir að missa starfsgetuna. Ég er undrandi á því að hæstv. heilbrrh. skuli láta þetta yfir sig ganga. Ég veit alveg hvaðan þessar sendingar eru komnar og geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé ekki öfundsverður í þeirri glímu. Herra forseti. Áfram með heilbrigðismálin. Hér hefur komið fram að gert er ráð fyrir að spara 310 millj. í lyfjakostnaði ríkisins. Þar af er sjúklingum ætlað að bera 200 millj. Það eru sem sagt á sjúklingunum sem álögurnar hafa farið yfir fleiri hundruð prósent á undanförnum árum, þeir eiga nú að fara að greiða 200 millj. til viðbótar í lyfjum. Ég vil aftur á móti fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að fara að taka á lyfjafyrirtækjunum og markaðssetningunni og auknum útgjöldum ríkisins vegna hennar, þ.e. vegna lyfjafyrirtækjanna. Vissulega hafa sjúklingar hagnast á því að apótekin hafa veitt afslátt. En það þarf auðvitað að stemma stigu við þeim vinnubrögðum sem viðgangast í lyfjageiranum hér á landi. Það þarf að taka á því. Það eru vinnubrögð sem eru alls ekki viðunandi. Ég tel að gagnsæjar og ákveðnar reglur þurfi um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja og það er löngu orðið tímabært. Í öðrum löndum eru menn með slíkar reglur, ekki öllum öðrum löndum en sums staðar, og við eigum að ganga fram sem gott fordæmi og taka á þessum málum. Það er auðvitað engin hemja eins og komið hefur fram hjá lyfjafræðingi Tryggingastofnunar ríkisins hvernig vinsælustu lyfin eins og þau eru kölluð eru margfalt dýrari en sambærileg lyf, t.d. bólgulyfin eins og hefur komið fram. Þessu þarf að taka á. Ég spyr, herra forseti, hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hann taka á þessum vanda? Það er verið að ræða þetta víða úti í heimi. Ég veit t.d. að það er ráðstefna hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni í Bonn núna í desember, þar sem stjórnvöld og yfirvöld í heilbrigðismálum ætla einmitt að ræða þann vanda sem markaðssetning lyfjafyrirtækja er, þ.e. í hækkun lyfjakostnaðar hjá hinum ýmsu löndum. Ég vildi gjarnan fá svör frá hæstv. ráðherra við því hvernig hann ætlar að ná þessum peningum niður, þessari lækkun á lyfjunum og velti fyrir mér hvort ekki væri ekki að ná þessu lengra niður. Ég tel það vera hægt. Það er eitt enn sem ég vildi nefna fyrst hæstv. ráðherra er hér í salnum og það er að ég er sannfærð um að ef hið opinbera greiddi niður sálfræðiþjónustu, þá gætum við lækkað lyfjakostnað verulega. Og það mundi skila sér sem hagnaður fyrir stjórnvöld, fyrir skattgreiðendur. Það að sálfræðiþjónusta er ekki greidd niður af hinu opinbera gerir það að verkum að þeir sem þurfa hana t.d. vegna þunglyndis og annarra kvilla í þá veru fara frekar til geðlækna en til sálfræðinga vegna þess að geðlæknisþjónustan er greidd niður. Og þar eru úrræðin frekar að gefa lyf en sálfræðingarnir vinna fólk frekar út úr vandanum. Og ég bendi hæstv. ráðherra á að skoða þetta dæmi, því ég tel að þarna sé leið sem við gætum farið sem væri öllum til hagsbóta, bæði skattgreiðendum og sjúklingum. Umræðan um sjúkrahótelin og 10 milljónirnar --- það er nú ansi langt seilst að ætla að fara að ná inn einhverjum 10 milljónum á sjúkrahótelunum. Við vitum alveg að það er mikið hagræði fyrir heilbrigðisþjónustuna að geta útskrifað sjúklinga úr dýrum rúmum á sjúkrahúsunum inn á sjúkrahótelin. Og þannig eru stjórnvöld að spara háar upphæðir. Það er því ákaflega slappt að þurfa að vera að seilast þarna í vasa sjúklinga, því við vitum alveg að það er mest landsbyggðarfólk sem er fer inn á sjúkrahótelin. Aðrir geta farið heim til sín og komið síðan í göngudeildarþjónustuna. Mig langar einnig að minnast aðeins á Landspítala -- háskólasjúkrahús og fjárveitingar til þess hátæknisjúkrahúss. Ég er sannfærð um að slíkur niðurskurður, þ.e. að ekki er tekið tillit til þarfa spítalans, mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Sameiningarferlið, sem er í fullum gangi, mun ekki geta gengið fram, sameiningarferli sem átti að skila hagnaði. Stjórnvöld hafa aldrei viljað viðurkenna að sameiningin kosti peninga. Það er sama sagan fyrir hver fjárlög eftir að ákveðið var að sameina þessi sjúkrahús. Menn hafa haldið að það kostaði ekkert að sameina sjúkrahúsin til að ná síðan fram hagræðingu. Auðvitað kostar þetta peninga og menn verða að gera sér grein fyrir því og setja pening í það til þess að hagnaðurinn skili sér. Ég vil vísa í grein frá ágætum starfsmanni Landspítalans, Önnu Lilju Gunnarsdóttur, sem var í Morgunblaðinu, ég man ekki hvort það var í dag eða gær, um þetta mál. Ef þetta verður látið standa svona eins og fjárlögin frá ríkisstjórninni líta út, þá verður starfsfólki örugglega sagt upp, ég óttast það. Og skuldahalinn mun lengjast. Herra forseti. Það er verulegt áhyggjuefni hvernig þessi ríkisstjórn býr að heilbrigðisþjónustunni í landinu og velferðarkerfinu sérstaklega þegar litið er til Landspítalans því þetta er sjúkrahús sem sendir ekkert annað. Hann þarf að taka við öllum tilfellum af landinu sem önnur sjúkrahús geta ekki ráðið við. Þetta sjúkrahús er með dýru aðgerðirnar. Þarna verðum við að standa almennilega að verki. Hvað ef við lendum í stórslysum eða einhverjum alvarlegum áföllum? Og svona er búið að eina stóra hátæknisjúkrahúsinu okkar. Nei, herra forseti, þetta gengur ekki. Ég heiti á hæstv. ráðherra að sjá til þess að breyting verði á áður en við afgreiðum þetta mál á morgun. Ég veit að hæstv. ráðherra veit alveg hvað þessar fjárveitingar fela í sér. En ég furða mig á því eins og ég hef gert áður hér í andsvörum í dag, að þingmenn og hæstv. ráðherrar Framsfl. skuli sætta sig við að það eigi að fara að hækka sérfræðiþjónustu eins og ferliverkin. Ég veit ekki betur en þeir hafi barist fyrir því að setja þetta 5 þús. kr. þak og það kom í þeirra tíð í ríkisstjórninni. Og ég skil ekki hvað þeim gengur til að fara að leggja þessar margföldu, mörg hundruð prósent auknar álögur á sjúklinga núna í ferliverka- og sérfræðiþjónustunni. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar til viðbótar og hún varðar Heyrnar- og talmeinastöðina. Nokkur umræða hefur verið um hana í fjárlagaumræðunni í dag og það kemur fram að menn eigi að geta fengið sambærilegar greiðslur, þ.e. ef þeir fá heyrnartæki hjá einkaaðilum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er verið að leggja þarna til að sjúklingar fái niðurgreiðslur hjá einkaaðilum sambærilegar og hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni og síðan verði þeir rukkaðir til viðbótar um það sem umfram er eins og gerist í einkaskólunum? Ég verð að segja að ég hef ákveðnar efasemdir um þetta allt saman og tel að við þurfum að skoða þetta mun nánar. Við erum með frv. um Heyrnar- og talmeinastöðina í heilbr.- og trn. og þar verður að taka á þeim málum og skoða þetta, því það er ekki viðunandi að menn geti farið að borga sig fram fyrir í þjónustu sem þessari. Og síðan hefði ég gjarnan viljað vita hvort sú fjárhæð sem ætluð er til hjálpartækja, þ.e. heyrnartækja og annarra hjálpartækja fyrir þá sem eru heyrnarskertir eða heyrnarlausir, eigi að skiptast á milli þessara þjónustuaðila, þ.e. einkaaðilanna og Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar. Herra forseti. Ýmis gagnrýni hefur komið fram á þessi fjárlög frá ríkisstjórninni. Við jafnaðarmenn höfum gagnrýnt harðlega hvernig niðurskurðurinn bitnar á sjúklingum, hvernig tekjuafgangurinn er greiddur af sjúklingum og námsmönnum, og við munum aldrei sætta okkur við það, aldrei. En ég held að mál sé að linni. Ég held að ég hafi komið flestu að sem ég tel að þurfi að komast að í umræðunni, en ég verð að segja að þessi úttekt BSRB og hagfræðinga þeirra á þróun kostnaðar sjúklinga, sem ég fór yfir fyrr í ræðu minni, er náttúrlega mjög merkilegt innlegg vegna hækkana á sjúklinga. Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari þeim örfáu spurningum sem ég beindi til hans í ræðu minni.

Herra forseti. Hv. þm. beindi til mín spurningu varðandi lyfjakostnaðinn, hvernig ég hygðist ná fram sparnaði þar með því að fara inn í heildsölu- og smásöluverðið. Ég hef átt viðræður við Lyfjastofnun um það mál og ég hef svo sannarlega haft þau áform að greina þann kostnað sérstaklega. Ég hef von um að það geti skilað sparnaði í þessum efnum og ég vona að þau markmið sem við setjum okkur standist varðandi það. Ég vil undirstrika varðandi sjúkrahótelin að þarna er verið að lögfesta gjöld sem hafa verið tekin um árabil og það hefur engin umræða verið um þau gjöld. Hins vegar eru það fleiri en landsbyggðarfólk sem þarna er því þetta er úrræði í heilbrigðiskerfinu sem er notað víða. Varðandi Landspítalann og sameiningarferlið, þá er alveg ljóst að það kostar peninga að sameina spítalana. Það var framlag á fjáraukalögum vegna sameiningarinnar. Það var líka framlag í fyrra vegna sameiningarinnar, 150 millj. í hvort skipti ef ég man rétt. Og það eru heimildir til sölu eigna núna sem spítalinn þarf ekki á að halda í sínum rekstri til þess að leggja inn í hagræðingar á spítalanum. Mér er alveg ljós fjárþörfin þar en hins vegar vil ég vara við stórslysaumræðu í þessu sambandi. Því hefur verið mætt ef eitthvað slíkt hefur komið upp á. Það eru dæmi um það og ekki gömul að Landspítalinn hefur fengið sérstök framlög vegna slysaöldu sem reið yfir, því miður. En ég mun í seinna andsvari taka fyrir Heyrnar- og talmeinastöðina.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég styð hann eindregið í viðleitni hans til að stemma stigu við lyfjaverðinu og því sem viðgengst þar. Varðandi sameiningarferlið, þá hefur það verið svo að ekki hafa komið fjármunir inn í það fyrr en eftir nokkra umræðu í fjárlögunum. Það er eins og fólk geri sér ekki grein fyrir því, þ.e. stjórnvöld, að það þurfi að vera peningar þarna. Mér heyrist á hæstv. ráðherra að það eigi að setja peninga sem koma inn vegna sölu í þann kostnað þannig að þá ætti það að leysast. Ég ætla ekki að vera með neinar hrakspár eða heimsendaspár í sambandi við slys, alls ekki. En við verðum að vera við öllu búin. Eins og staðan er í dag með sparnaðinn þá eru horfurnar þannig að gott starfsfólk í heilbrigðisþjónustunni mun hrökklast frá okkur. Það er það sem ég óttast. Ef við erum búin að hrekja frá okkur góða starfsmenn þá erum við auðvitað verr í stakk búin til að takast á við vandann. Ég held að það sé líka eitt af því sem við þurfum að hafa áhyggjur af þegar við stöndum svona að fjárveitingum til þessa stóra sjúkrahúss. En ég minni á að menn geta enn bætt um betur því hér eru fjárlagatillögur frá Samfylkingunni, frá okkur jafnaðarmönnum, þar sem tekið er á þessum málum, tekið er á greiðslum til spítalans, án þess nokkurs staðar að skera niður í velferðarkerfinu. Við jafnaðarmenn stöndum vörð um velferðarkerfið í öllum okkar tillögum. Ég vil líka minna á tillögur okkar í sambandi við skattamálin. Herra forseti. Hér vantar svör frá hæstv. ráðherra um Heyrnar- og talmeinastöðina. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari því í seinna andsvari.

Herra forseti. Fyrst um starfsfólk spítalanna. Ég tek eindregið undir það að gott starfsfólk er undirstaðan í hverri sjúkrastofnun. Ég vona satt að segja að þeir kjarasamningar sem gerðir hafa verið núna, og ég fagna, hjálpi til að halda í það góða starfsfólk sem við höfum. Gerðar hafa verið ráðstafanir til þess á fjárlögum að standa undir þeim. Ég vona það svo sannarlega því að það er undirstaðan. Varðandi Heyrnar- og talmeinastöðina þá höfum við verið með mál hennar til sérstakrar skoðunar. Við höfum verið með löggjöf um hana í endurskoðun sem er til meðferðar í heilbr.- og trn. Við höfum borgað á fjáraukalögum þann uppsafnaða halla frá fyrri árum sem var á Heyrnar- og talmeinastöðinni og lagt fram fjármagn til að stytta biðlista, þó að ég viðurkenni að ég hefði viljað hafa það meira. Við þurfum að taka þessa biðlista í áföngum. Við þurfum að fara vel yfir það og ég vænti samstarfs við heilbr.- og trn. um það hvernig við stöndum að greiðslum og greiðsluþátttöku varðandi annað fyrirtæki sem er komið inn í þetta mál. Ég vona að við getum fundið leið sem mismunar ekki fólki í því. Það er stefna mín að fólk hafi sambærilegan aðgang og að menn borgi sig ekki fram fyrir aðra. Ég hef marglýst því yfir og við verðum að finna leið í því efni. Ég tel að ekki sé hægt að mismuna á þann hátt að menn borgi niður hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni en ekki öðrum. Ég á ekki von á því að við getum tekið þann háttinn upp. Vonandi verður þessi samkeppni til góðs fyrir notendur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við frv. til fjárlaga sem er rætt hér í þinginu. Hún varðar Náttúrufræðistofnun Íslands. Tillagan liggur fyrir á þskj. 507. Um það er að ræða að breyta fjórum liðum í rekstri og bókhaldi stofnunarinnar án þess þó að tillagan hafi áhrif á heildarniðurstöðu fjárlagafrv. Þessir liðir hjá Náttúrufræðistofnun varða yfirstjórn, setur í Reykjavík, setur á Akureyri og sértekjur. Tillagan gegnur út á að til yfirstjórnar fari 14,9 millj., til seturs í Reykjavík 211,5 millj. og seturs á Akureyri 47,5 millj., en sértekjur lækki á móti. Ég les greinargerðina. Hún er stutt, herra forseti: ,,Lögð er til breyting á framsetningu fjárlagaramma Náttúrufræðistofnunar Íslands sem ekki hefur í för með sér breytingar á framlögum úr ríkissjóði. Breytingin felur í sér tilfærslur milli liða þannig að sértekjur seturs stofnunarinnar í Reykjavík hækka um 31,3 millj. kr. og verða 102,8 millj. kr. Á móti hækkar launaliður um 21,3 millj. kr. og önnur gjöld um 10,0 millj. kr. Þá er lagt til að sértekjur seturs á Akureyri hækki um 10,0 millj. kr. og verði 17,2 millj. kr. Á móti hækkar launaliður Akureyrarseturs um 6,0 millj. kr. og önnur gjöld um 4,0 millj. kr. Loks eru millifærðar 4,5 millj. kr. af launalið Reykjavíkurseturs á launalið yfirstjórnar og 3,5 millj. kr. af liðnum önnur gjöld Reykjavíkurseturs á liðinn önnur gjöld hjá yfirstjórn.``

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að ræða um þrískiptingu valdsins að gefnu tilefni. Í 1. gr. stjórnarskrár Íslands, Lýðveldisins Íslands, stendur, með leyfi forseta: ,,Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.`` Ég þarf á þessu að halda seinna í ræðu minni. Í 2. gr. er svo fjallað um þrískiptingu valdsins, í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Þessi þrískipting er fundin upp til þess að vernda borgarana fyrir ofurvaldi ríkisins sem oft voru kóngar eða keisarar með alveldi sem bæði settu lögin, framkvæmdu þau og dæmdu. Og til þess að vernda borgarana fyrir ofríki valdsins, ríkisins, hafa menn fundið upp þessa þrískiptingu valds og hún er afskaplega mikilvæg og hún þarf að vera hrein. En hún er ekki hrein á Íslandi. Herra forseti. Margir hv. þm. hafa tekið óstinnt upp þá gagnrýni sem ég hef haft uppi á verkaskiptingu á milli Alþingis og ríkisvalds, þ.e. hæstv. ríkisstjórnar og hv. Alþingis. Sérstaklega þeir hv. þm. sem sitja í hv. fjárln. Sumir hafa jafnvel tekið þessari gagnrýni persónulega, samt hef ég ætíð undirstrikað að ég er að gagnrýna vinnubrögðin sem hafa varað í áratugi en ekki þá þingmenn sem framkvæma núna með nákvæmlega sama hætti og gert hefur verið í áratugi. Gagnrýni mín snýst um eftirfarandi: Þegar sett er í fjárlög að gera eigi við gamlan bát fyrir einhverjar milljónir, þá eru þingmenn farnir að vasast í framkvæmdum, því þeir ætla sér að láta gera við þennan bát og það er jú framkvæmd. Það verður ekkert hjá því komist, þetta er sett í lög og þessi framkvæmd skal framkvæmd, það á að gera við þennan bát. Spurningar sem vakna upp í því sambandi eru í fyrsta lagi: Hver lagði fram erindi um að fara út í slíka framkvæmd með ríkisfé? Hver var það sem kannaði þörfina fyrir framkvæmdina? Hver var það sem fær þetta í gegn, talar við menn og kannar að framkvæmdin sé skynsamleg? Og að síðustu: Hver ber ábyrgð á framkvæmdinni? Segjum nú að komið hafi í ljós að þessi bátur sé bara grautfúinn og ekki sé hægt að gera við hann og búið væri að henda einhverjum milljónum úr ríkissjóði út í bláinn. Hver ber ábyrgð á því? Ekki getur það verið ráðherra. Hann tók enga ákvörðun um þetta. Það er Alþingi sem ber ábyrgð á því. En hver hefur eftirlit með framkvæmdum og hver hefur eftirlit með ábyrgðum? Það er Alþingi sjálft. Það er enginn annar sem hefur eftirlit með framkvæmdum. Sem sagt Alþingi ber sjálft ábyrgð á þeim framkvæmdum sem það þarna ákvað. Ég tel miklu skynsamlegra að setja ramma eins og er að komast á sums staðar, eins og t.d. varðandi Forvarnasjóð. Ég hef lagt fram spurningar til hæstv. heilbrrh. um Forvarnasjóð þar sem ég spyr í fyrsta lagi hve mikið af honum fari til landsbyggðarinnar og hve mikið til höfuðborgarsvæðisins. Þetta er eilíft deiluefni. Síðan spyr ég: Hvernig er kynjaskiptingu háttað í stjórnum þeirra félaga sem fá verkefni úr Forvarnasjóði? Það er til þess að gæta að því að þetta lendi ekki allt saman hjá karlmönnum eins og oft vill verða. Og síðan spyr ég: Hver er það sem metur þörf fyrir verkefni og hvaða verklag er haft við val verkefna? Og hvernig er fylgst með framvindu verkefna og hver annast það? Í fjórða lagi: Hvernig er háttað eftirfylgni og mati á árangri og hver annast það verk? Flest þessi framkvæmdaratriði sem ég er hér að tala um og spyrjast fyrir um, vantar þegar Alþingi sjálft ákveður framkvæmdina. Og það er mikil hætta á því að fé sé illa varið. Margir hv. þm. sem hafa talað við mig undanfarið og sumir reiðir mjög, hafa sagt að þeir treysti ekki ráðherrunum til þess að setja fjárveitingar út á land. Þeir treysta ekki ráðherrunum til þess að skynja þörf landsbyggðarinnar fyrir slíkar framkvæmdir, þ.e. að ráðherrarnir gleymi landsbyggðinni. Og þá er ég nefnilega kominn að 1. gr. stjórnarskrárinnar: ,,Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.`` Það vill svo til, herra forseti, að ráðherrarnir sitja í skjóli Alþingis. Ef alþingismönnum líkar ekki framkvæmd þeirra, t.d. á Forvarnasjóði, þá er bara að setja þá af. Það er mjög einfalt. Velja annað fólk til ráðherradóms. Það er svo einfalt. Þetta er vald sem Alþingi hefur og á að hafa og ætti kannski að nota sér oftar en það gerir. Til þess að ráðherrarnir framkvæmi eins og Alþingi vill og Alþingi þurfi ekki að standa hér í endalausum framkvæmdum eins og umræðurnar í dag og undanfarnar vikur hafa borið merki. Þetta er ekkert annað en framkvæmdir, herra forseti. Núverandi kerfi þar sem hálf þjóðin mætir fyrir fjárln. eða fagnefndir eða ráðuneyti og jafnvel allt þetta, býður upp á alls konar spillingu, ég er ekki að segja að það sé spilling, en það býður upp á hana. Það býður upp á það að ef einhver nær í gegn ákveðinni framkvæmd, þá fái hann eitthvað annað í staðinn, hvort sem það er atkvæði eða eitthvað annað. Þetta er hættan við núverandi kerfi. Ég er alls ekki að segja að það sé þannig, herra forseti. Sumir hv. þm. líta jafnvel svo á að slík fyrirgreiðsla sé pólitík og allt annað sé ekki pólitík, t.d. að semja lög og setja ramma utan um starfsemi þjóðfélagsins sé í rauninni ekki hlutverk löggjafans. Ég spyr: Hver á þá að gera það ef ekki löggjafinn? Ég hef litið þannig á að það sé hlutverk löggjafans að setja lög og semja þau líka, en það eru nánast engin lög samþykkt á Alþingi sem alþingismenn hafa samið. Nánast ekki nein. Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður hv. fjárln., sagði að ónefndur þingmaður, hann nefndi hann ekki á nafn, hefði gert grín að fíkniefnavörnum og uppeldi hunds. Ég er þessi ónefndi þingmaður, herra forseti. Meðal margra annarra framkvæmda sem ég gat um í 2. umr., þá fór ég í gegnum bátana og ég fór í gegnum söfnin og torfkofana og allt þetta sem fjárln. er að framkvæma, og þar á meðal nefndi ég hund. Ég var alls ekki að gagnrýna uppeldi hundsins sem slíks. Og ég var alls ekki á móti fíkniefnavörnum, guð forði mér, ég er mjög hlynntur fíkniefnavörnum. Það sem ég er á móti er að löggjafarsamkunda landsins, sem sér um löggjafarvaldið, sé að standa í annarri eins framkvæmd og að sjá um uppeldi á hundi. Ég hefði viljað fela dómsmrh. að ala upp tíu hunda, ég hef meira að segja bent hæstv. dómsmrh. á að setja fíkniefnahundinn á Litla-Hraun til þess að koma í veg fyrir það furðulega fyrirbæri að hvergi virðist vera auðveldara að komast í fíkniefni en inni á fangelsum landsins. Ég vil því endilega að aldir séu upp sem flestir fíkniefnahundar og það helst gert á sem hagkvæmastan hátt, kannski fimm eða sex í einu. Og mín vegna má það gerast úti á landi. Ef þingmenn óttast það að þetta sé allt sé framkvæmt í Reykjavík, þá eiga þeir bara að fara fram á það og spyrjast fyrir um það og gagnrýna ráðherrann og setja hann af ef hann ekki framkvæmir það úti á landi eins og þeir vilja. Ég var því ekki að gagnrýna uppeldi hundsins sem slíks, alls ekki. Ég tel bara að það sé verkefni framkvæmdarvaldsins en ekki löggjafarvaldsins. Hv. þm. upplýsti jafnframt að um 90% brtt. hv. fjárln. séu í reynd tillögur ráðuneytanna, hæstv. ríkisstjórnar. Ég verð nú bara að segja eins og er að ég hafði ekki áttað mig á þessu og þetta voru ný sannindi fyrir mér og er dálítið undarlegt. Og það er rétt hjá hv. þm. að það er undarlegt að það skuli renna upp fyrir manni ljós svona seint á ferlinum hér á þingi, en það vill svo til að ég hef ekki setið í fjárln. og manni er ekki sagt neitt voðalega mikið af því sem þar gerist. Það er ekkert verið að spyrja mig um hvaða framkvæmdir ég vilji fara út í, enda vil ég helst ekki fara út í neinar framkvæmdir. Ég tel að það sé bara á valdi ríkisstjórnarinnar að framkvæma og síðan vil ég geta spurt hana hvernig gengur með þær framkvæmdir sem hún ætlar sér að fara út í. Það má líka leggja fram línur. Það mætti t.d. í sambandi við öll söfnin geta þess að hæstv. ríkisstjórn ætti að framkvæma á þennan eða þennan háttinn, leggja áherslu á viðgerðir skipa eða bókasöfn eða eitthvað slíkt, en að fara að setja einstaka framkvæmdir í fjárlög, í lög lýðveldisins, er fráleitt. Það er þetta sem ég er að benda á. Ég er að benda á hvernig Alþingi grípur inn í verkefni framkvæmdarvaldsins með mjög stórtækum hætti og nánast allt haustið fer í þetta. Og það minnkar alla ábyrgð á þessum framkvæmdum. Það er þetta sem ég er að gagnrýna, herra forseti. Ég er alls ekki að gagnrýna einstaka þingmenn. Ég er alls ekki að gagnrýna hv. fjárln. því hún er að gera nákvæmlega eins og hún hefur gert í áratugi en það þarf ekki að vera rétt fyrir því. Svo hef ég bent á hinn endann sem er löggjafarvaldið, hver það er sem semur lög, og það er alveg á hreinu í mínum huga að sá sem setur texta fyrst niður á blað ræður mestu um það hvernig endanlegur texti lítur út. Sá sem setur niður texta á blað setur hann niður án þess að þurfa að svara fyrir kóng eða prest. Allir hinir sem koma að því seinna og ætla að breyta þeim texta, hvort sem það er ráðuneyti --- því oft eru það sömu stofnanir sem setja niður textann og eru að framkvæma lögin --- eða nefndir þingsins, þurfa að rökstyðja breytingar sem sá sem samdi textann þarf ekki. Þess vegna er vald þess sem semur lögin í upphafi geysilega mikið. Og miklu meira en þeirra sem koma síðar að og í rauninni bara endurskoða textann. En allt starf hv. þm. felst í því að endurskoða texta. Stundum eru gerðar miklar breytingar af því að það sýnir sig að textinn er ekki nógu góður, en það þarf að gerast með rökum. Það þarf að sýna fram á að það gangi ekki eins og textinn var. Vald þeirra sem semja lögin er því feikna mikið. Og það eru oft og tíðum þeir aðilar, herra forseti, sem framkvæma lögin gagnvart borgurunum. Þeir sem eru að framkvæma lögin gagnvart borgurunum, í sífellt flóknara kerfi, semja lögin vegna þess að enginn annar hefur vit á því. Þetta leiðir til þess að borgarinn verður alltaf minna og minna varinn fyrir öllum sérfræðingunum sem eru að framkvæma alls konar lagaákvæði, ég nefni samkeppnislög, nánast hvað sem er, vegna þess að þeir sem hafa vit á þessum ákvæðum eru þeir sem framkvæma þau og þeir semja lögin og ráða þar af leiðandi alltaf meiru og meiru. Þetta finnst mér, herra forseti, fela í sér ákveðna hættu. Ég tel að í þessu, þ.e. hve verkaskipting milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds er ógreinileg, felist ákveðin hætta og það er þess vegna sem ég er að benda á þetta. Ég er alls ekki að gagnrýna einstaka hv. þingmenn.

Herra forseti. Það eru nú staðreyndir sem menn ættu að kunna að stjórnskipan Íslands er dönsk. Hefðir, venjur og siðir eru meira og minna danskir. Það hefur þekkst hér allan tímann mjög náið samstarf ríkisstjórnarinnar við þingmeirihluta sinn. Í allri Evrópu, kannski helst að Frakklandi undanteknu, er ekki þessi þrískipting, hún er ekkert í gangi samkvæmt þessari 18. aldar ,,ídeólógíu`` um þrískiptingu valds, hún er að vísu í gangi í Bandaríkjunum. Og auðveldasta táknið til að sjá það eru þessir 12 stólar hérna, það eru stólar ráðherranna. Þessir ráðherrar eru allir þingmenn. Og svo eru menn að hneykslast á því að verkaskipting milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins sé ekki nógu skýr. Herra forseti. Það er enginn munur á tillögu sem kemur um breytingu á t.d. fjárlögunum, þ.e. hvort ég er höfundur að henni eða þingmaðurinn sem gegnir stöðu menntmrh. Á því er enginn munur. Og nákvæmlega sama aðferðin í samskiptum ríkisstjórnar við þingmeirihlutann á sér stað í fjárln. eins og í öllum öðrum nefndum þingsins. Ég hef t.d. setið fjögur ár, herra forseti. í efh.- og viðskn. þingsins ásamt hv. þm. Pétri Blöndal. Við höfðum mjög náið samstarf bæði við fjmrn. og viðskrn., eðlilega og að sjálfsögðu. Því kemur mér mjög á óvart þegar þingmaður kemur og segir þau tíðindi að hann hafi ekki áttað sig á því hver starfstilhögunin er. En það er eðlilegt að mínum dómi og sjálfsagt að þingmenn hafi afskipti af gerð fjárlaga. Þeir hafa alltaf haft það og enginn munur er á því hvort sú tillaga kemur frá þingmanni í nefndinni eða frá þeim þingmanni sem er ráðherra þess málaflokks.

Herra forseti. Það stendur í 2. gr. stjórnarskrárinnar engu að síður, með leyfi herra forseta: ,,Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.`` Stjórnarskráin gerir ráð fyrir þrískiptingu valdsins. Hafi það ekki verið framkvæmt þá er kominn tími til, herra forseti. Þó við höfum tekið upp einhverjar reglur frá Dönum og þeir aftur frá Evrópu, utan Frakklands, og að þar sé allt í graut með samskipti framkvæmdarvalds og löggjafarvalds þá segir stjórnarskráin annað og það byggir á ákveðinni heimspeki til þess að vernda borgara. Ég vildi gjarnan að það yrði skoðað hvort ráðherrar eigi að vera þingmenn. Mér finnst það ekki eðlilegt. Þeir eru beggja megin borðsins, ef við erum að líta þarna á stjórnarskrá Íslands. Þetta er því ekki fullkomlega rökrétt kerfi. Hér á hinu háa Alþingi hefur verið flutt frv. um það að ráðherrar séu ekki þingmenn, víki af þingi þegar þeir gerast ráðherrar. Það var flutt af hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, núv. hæstv. ráðherra  En varðandi það að ég þekki það úr hv. efh.- og viðskn. að náið samstarf sé við ráðuneytið, þá var það svo náið að ég hætti í nefndinni.

Herra forseti. Það er áreiðanlega bæði virðingarvert og sjálfsagt að hafa þau baráttumál að breyta þeirri stjórnskipan sem við höfum. Vel kann að vera, herra forseti, að til mikilla bóta sé að gera það. En það er bara ekki á dagskrá hér og nú. Við erum bara að afgreiða fjárlagafrv. og ég hef aðeins verið að benda á að öll tilhögun, öll framkvæmd og allt sem hefur komið fram í sambandi við það er samkvæmt þeim eðlilegu og sjálfsögðu vinnubrögðum sem hafa tíðkast hér um áratugi, áratug eftir áratug og engin breyting hefur þar verið á. Hins vegar getur það verið allt í lagi að taka það upp að reyna að fá þetta skýrara, taka upp þessa gömlu 18. aldar ,,ídeólógíu`` og fara að framkvæma hana hér, eins og t.d. Bandaríkjamenn eru mjög harðir á í mörgu tilliti. Þá er það bara sjálfstætt mál. Ég ber virðingu fyrir þeim skoðunum o.s.frv. Það er allt í lagi með það. Ég hef ekkert á móti þeim og held að öll sú umfjöllun geti verið hin besta. En hér hefur ekki verið unnið öðruvísi en allir siðir og okkar venjur leyfa.

Herra forseti. Ég ætla ekki að breyta stjórnskipuninni. Ég ætla að taka hana upp eins og hún á að vera. Þetta stendur í stjórnarskránni, herra forseti, og við höfum svarið eið að henni þannig að ég er ekkert að breyta stjórnskipuninni. Ég las upp úr 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þar er þessi þrískipting. Og hafi hún ekki verið framkvæmd þá hafa einhverjir aðrir brotið stjórnarskrána en ég.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal gagnrýndi það að nánast engin lög væru samin á Alþingi. Við höfum heyrt hv. þm. gagnrýna þetta aftur og aftur, mánuð eftir mánuð og ár eftir ár, bæði hér á Alþingi og í hinum ýmsu þáttum í sjónvarpi og útvarpi sem hv. þm. er duglegur að mæta í. Þetta er skoðun hans og sannfæring og ég ber virðingu fyrir þessari skoðun þó ég sé ekki endilega alveg sammála túlkun hans. Mér fannst reyndar hv. þm. örlítið ósamkvæmur sjálfum sér þegar hann fór svo að gagnrýna fjárln. Ég skildi hann þannig að hann væri að gagnrýna fjárln. fyrir að leyfa sér að gera eitthvað án þess að spyrja ráðherrann. Er þá ekki Alþingi að taka frumkvæðið og semja lögin sjálft? Hv. þm. nefndi dæmi af því ef fjárln. tæki sig til og veitti fé í einhvern fúakláf sem væri svo ónýtur að þá væri það Alþingi sem bæri ábyrgð en ekki ráðherrann. Mér fannst þetta svona ekki alveg ganga upp hjá hv. þm. En hvernig verða lögin til hérna á þingi? Yfirleitt er það nú þannig að þegar til stendur að flytja frumvarp um eitthvert mál þá er sett nefnd í málið. Í nefndina veljast yfirleitt einhverjir menn sem hafa þekkingu á viðkomandi málaflokki. Oftast er hafður með löglærður maður, einn eða tveir, til að passa upp á þá hlið málanna og oft eru í þessum nefndum þingmenn, einn eða tveir þingmenn til að tengja málið við þingið. Síðan þegar frv. er fullskapað og ráðherra leggur það fram þá fer það hér inn í þingnefnd og hv. þm. Pétri Blöndal er náttúrlega kunnugt um að á nánast hverju einasta máli, hverju einasta frv. sem kemur til þingnefndar eru gerðar mjög miklar breytingar, af því að þá koma þingmennirnir að málinu og koma með sinn vinkil á málið og yfirleitt breytast málin mjög mikið í meðferð Alþingis. Ég held því nú að sú aðferð sem við notum við lagasmíð sé ekki eins galin og hv. þm. vill vera láta. Ég er ekki alveg sammála honum í þessari túlkun.

Herra forseti. Varðandi það að ekki sé rökrétt hjá mér að gagnrýna það að Alþingi setji lög um einn ákveðinn bát eða viðgerð á bát og svo hins vegar það að þurfa að spyrja ráðherra um það, þá er það einmitt það sem ég sé sem verkefni framkvæmdarvaldsins, þ.e. að standa í framkvæmdinni sem slíkri, að gera við bátinn og kanna hvaða báta eigi að gera við. En síðan þurfi þeir að svara fyrir Alþingi um þá framkvæmd þannig að þeir þurfa að svara Alþingi af hverju þeir hafi gert við þennan bát en ekki hinn. Varðandi það hvernig frv. eru unnin ...  
             Síðan er það spurningin um hvernig frv. eru samin í dag, þ.e. af einhverri nefnd á vegum ráðuneytisins, oft af sérfræðingum. Þetta tel ég vera töluvert hættulegt, herra forseti. Vegna þess hve þjóðfélagið er orðið flókið, t.d. varðandi samkeppnislög, eins og ég nefndi, fjármálastofnanir eða eitthvað slíkt, þ.e. þetta er orðið svo flókið að sá sem semur lögin getur sett inn í þau nánast það sem hann vill. Ég teldi miklu eðlilegra að þingnefndir þingsins réðu þetta sama fólk til sín, sem það hvort sem er borgar, og léti það vinna á vegum þingsins. Erindin kæmu þá frá ráðuneytunum, frá einstaklingum eða samtökum til þingmanna eða þingnefnda um að það þurfi að setja lög um þetta og hitt og síðan semji starfsmenn þingsins þau undir eftirliti þingmanna eða þingnefndarinnar.

Herra forseti. Já, þetta er sjónarmið hjá hv. þm. Ég er nú reyndar ekki alveg sammála því, ef það á að veita fé í fúinn bát eða bát sem þarf að gera upp, að þá sé endilega meiri þekking á því í ráðuneytinu en hjá þeim þingmönnum sem um það fjalla hér í fjárln. Ég hef fullar efasemdir um það með mikilli virðingu fyrir ágætu starfsfólki ráðuneytanna. Hv. þm. segir að lögin séu yfirleitt samin af sérfræðingum. Ja, hvað eru sérfræðingar? Ég hef stundum setið í svona nefndum sem hafa verið að undirbúa lagasetningu og kallaðir hafa verið til menn. Í fyrra var ég t.d. í einni svona nefnd sem sneri að kjaramálum ákveðins hóps og kallað var til fólk frá þeim stéttarfélögum sem um fjölluðu, frá þeim fyrirtækjum sem ráku starfsemi í þessum sömu greinum og lögfræðingur, þingmenn. Þetta voru út af fyrir sig engir sérfræðingar. Ég tel að þetta hafi fyrst og fremst verið menn sem höfðu ágæta þekkingu á viðkomandi málaflokki. Ég er ekkert viss um að lagafrumvörp eða lagasetning yrði betri þó að við værum að klambrast við þetta hér á Alþingi alveg frá grunni. Ég held ekki. Ég held að það sé nefnilega ágætisaðferð að gera þetta svona. Eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu þá taka þessi frv. yfirleitt mjög miklum breytingum í meðförum þingsins og yfirleitt, eins og hér var kallað fram í áðan, til hins betra. Alþingi bætir frumvörpin. Ég held að niðurstaðan yrði ekki betri þó að þetta yrði gert hér alveg frá grunni. Ég hins vegar skil það að þetta er sannfæring hv. þm. og endurtek að ég ber virðingu fyrir skoðunum hans. En ég er honum ekki alls kostar sammála.

Herra forseti. Hv. þm. efast um að þekking sé í ráðuneytunum til þess að standa í framkvæmdum eins og t.d. viðgerð á bát. Það er kannski ljóður að ráðuneytin fari ekki út á land og kanni hvað sé að á hverjum stað. Svo ætti auðvitað að vera. Framkvæmdarvaldið er ekki bara framkvæmdarvald í Reykjavík. Það er framkvæmdarvald fyrir allt landið. En það virðist oft gleymast. Auðvitað á framkvæmdarvaldið að halda fundi og taka á móti fólki á staðnum og heyra hver vandamálin eru á hverjum stað varðandi framkvæmdir, alls konar opinberar framkvæmdir. Síðan um það hver semji lögin. Ég gat um það að sá sem semur lögin eða semur texta hann ræður mestu um endanlegt útlit hans. Það sem þingmenn eru að gera hérna, merkilegt nokk, er að kanna hvernig lögin muni koma út í framkvæmd. Hv. þm. sem eru á löggjafarsamkundunni eru að kanna hvernig gengi að framkvæma lögin í staðinn fyrir að framkvæmdarvaldið geri það. Miklu eðlilegra væri að þingmenn semdu lögin með sérfræðingum sínum, réðu til sérfræðinga, og síðan yrðu þau send til ráðuneyta og alls konar samtaka til að kanna hvernig gengur að framkvæma það sem þingmenn hafa sett saman. Þessu er snúið við, herra forseti. Þessu er snúið við í núverandi kerfi því að framkvæmdaraðilarnir semja lögin, en svo eru það þingmennirnir á löggjafarsamkundunni sem kanna hvernig gangi að framkvæma viðkomandi lög. Ég vildi gjarnan að menn alla vega hugsuðu þá hugsun hvort ekki sé eitthvað smábrogað við þetta.

Forseti vill skýra frá því að hv. 4. þm. Austurl. hefur óskað eftir að kalla aftur brtt. á þskj. 513.

Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég rifja það upp í nokkrum orðum að í morgun í umræðum um fundarstjórn forseta óskaði ég formlega eftir því að hæstv. menntmrh. og hæstv. umhvrh. yrðu viðstaddir ræðu mína. Það ber að virða sem vel er gert. Hæstv. menntmrh. kom að máli við mig um miðjan dag og sagðist því miður ekki geta verið viðstaddur, hann væri bundinn í báða skó og gæti ekki frestað plönum sínum þannig að hann gæti ekki verið viðstaddur þegar ég flytti mitt mál. En hann hét mér þó að svara spurningum mínum hér á vettvangi Alþingis þó síðar yrði. Því spyr maður: Hvað getur aumur stjórnarandstöðuþingmaður gert annað en að bukka sig og beygja sig undir vilja framkvæmdarvaldsins í þessum efnum?

Forseti vildi bara upplýsa hv. þm. um að hæstv. fjmrh. og hæstv. umhvrh. eru til staðar í þingsal.

Ég þakka forseta fyrir það. Ég var einmitt búin að sjá það út undan mér og var í þann mund að hafa orð á því. Hæstv. umhvrh. er hérna og ætlar að leggja við hlustir og svara kannski nokkrum spurningum sem ég hef um málefni er heyra undir ráðuneyti hennar. Ég sé ástæðu til þess að þakka fyrir viðveru hennar hér. Herra forseti. Það er ekki rismikið hlutskipti útivistarmannsins og náttúruunnandans Ólafs Arnar Haraldssonar þar sem hann þarf að tala fyrir munn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og mæra þann ímyndaða hagvöxt sem ríkisstjórnin heldur fram að verði svo og svo mikill ef af stóriðjuframkvæmdum verður. Öll þjóðin veit að að baki slíkra framkvæmda liggja mestu náttúruspjöll sögunnar og hv. þm., formaður fjárln., er ekki öfundsverður að þurfa að mæla fyrir slíkum spjöllum sem ýmsir reiknimeistarar úr hagfræðingastétt hafa sýnt fram á að eru hvorki hagvaxtarskapandi né á nokkurn hátt réttlætanleg aðgerð út frá sjónarmiðum náttúruverndar enda í hróplegu ósamræmi við lög um náttúruvernd. Í upphafi vil ég gera umhverfismálin að umtalsefni og hefja mál mitt á stofnunum umhvrn. sem ég gerði raunar hér við 2. umr. fjárlagafrv. Þess ber að geta að í áliti umhvn. til fjárln. sem lagt var fram við 2. umr. fjárlagafrv. kemur fram að nefndin telur afar mikilvægt að bæta úr brýnum vanda Náttúruverndar ríkisins sem enn eitt árið þarf að sætta sig við framlag sem ekki nægir fyrir lögbundnum verkefnum stofnunarinnar. Má þar nefna gerð náttúruverndaráætlunar og umsjón með landvörslu á friðlýstum svæðum og í þjóðgörðum. Nú hefur fjölgað um einn í þjóðgarðaflóru landsmanna, herra forseti, og er það vel. Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull var stofnaður í sumar en fjármunirnir sem Náttúruvernd ríkisins fær til að stofna þennan nýja þjóðgarð nema kannski 30 millj. kr. í allt. Þar er um að ræða 10 millj. af fjárlögum yfirstandandi árs, 10 millj. samkvæmt frv. því sem hér er til umfjöllunar og kannski 10 millj. sem eru fólgnar í heimild til húsakaupa fyrir þjóðgarðsvörð. Á ráðstefnu um væntanlegan Vatnajökulsþjóðgarð sem haldin var á Höfn í Hornafirði sl. föstudag kom fram að núvirði þess fjár sem sett var í stofnun þjóðgarðsins Skaftafells 1974 mun hafa verið 130 millj. kr., sem sagt 100 millj. kr. hærri upphæð á núvirði en þjóðgarðurinn Snæfellsjökull fær við stofnun sína. Sem framlag til stofnunar væntanlegs Vatnajökulsþjóðgarðs sem fyrirhugað er að opna á næsta ári, á alþjóðlegu ári fjalla --- og ber að fagna því --- eiga 3 milljónir að nægja. Er þá ekki rétt að spyrja, herra forseti, hæstv. umhvrh. og svo sem líka hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, formann fjárln.: Hvernig eru þessar hugmyndir rökstuddar, þ.e. hvernig rökstyður hv. fjárln. þessi framlög og þann mun sem kemur í ljós þegar núvirði stofnframlags til þjóðgarðs í Skaftafelli er skoðað? Hvers vegna er ekki staðið að stofnun þessara nýju þjóðgarða með sama stórhug og gert var 1974 í Skaftafelli? Meiri hluti fjárln. gerir ráð fyrir 200 millj. kr. framlagi til samgrn. til markaðssóknar í ferðaþjónustu innan lands, og reyndar ekki síður utan. Frv. gerir ráð fyrir 50 millj. og núna á milli umræðna hefur meiri hluti fjárln. lagt fram ósk um hækkun um 150 millj. Sem sagt 200 millj. í markaðsátak samgrn. Það vekur athygli, herra forseti, að slíkir fjármunir skuli liggja á lausu á sama tíma og ekkert virðist hugsað um að halda við þeim stöðum sem gert er ráð fyrir að hingaðkomnir ferðamenn vilji skoða. Staðir sem eru þó gulrótin á veiðistöng Ferðamálaráðs því eins og kunnugt er kynnir Ferðamálaráð Ísland á erlendri grund fyrst og fremst sem paradís fyrir þá sem vilja sækja heim hreina og tæra, ef ekki ósnortna, náttúru landsins. Eins og allir vita liggja helstu náttúruperlur okkar nú undir skemmdum vegna mjög aukins ágangs ferðamanna. Og það er einungis eitt ráð í þeim efnum ef ekki á að fara enn verr og það er að efla Náttúruvernd ríkisins og gera henni kleift að sinna landvörslu á þessum stöðum, reisa nauðsynleg mannvirki eins og snyrtingar, þjónustumiðstöðvar og gestastofur og halda við og leggja nýja göngustíga, merkja gönguleiðir og annast eftirlit með umgengni um þessar perlur okkar. Nú skal vikið að annarri stofnun sem heyrir undir hæstv. umhvrh. og er það Hollustuvernd ríkisins. Í áðurnefndu áliti sem hv. umhvn. sendi fjárln. segir um málefni Hollustuverndar ríkisins, með leyfi forseta: ,,Í máli fulltrúa Hollustuverndar kom fram að leiðrétta þurfi fjárlagafrumvarpið vegna eldri skuldbindinga og jafnframt vanti stofnunina nú um 55 millj. kr. til að standa við ýmsar skuldbindingar sínar sem falla undir forgangsmál. Þar af eru laun og verðbreytingar stofnunarinnar ekki leiðrétt nema að hluta. Stofnunin hefur fengið aukin verkefni sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu en mjög skortir á að stofnunin hafi fjárhagslegan grundvöll til að geta sinnt þessum verkefnum. Nefndin telur nauðsynlegt að kannað verði hvernig unnt sé að mæta þessum þörfum.`` Nú er komið að lokum fjárlagaumræðunnar og það virðist ekki bóla á lausn á þessum undirliggjandi vanda sem Hollustuvernd ríkisins hefur búið við um árabil, ekki heldur téðri leiðréttingu sem óskað hefur verið eftir þar sem í frv. eru ekki reiknaðar launahækkanir eða verðbætur nema að hluta. Það er varla skrýtið, herra forseti, þótt maður velti hér vöngum og spyrji: Hvers vegna er ekki hægt að leiðrétta augljósar skekkjur í frv. til fjárlaga þegar hægt er að gera jafnmargar brtt. og hv. meiri hluti fjárln. hefur nú þegar gert? Þá skulum við skoða í hverju vandi Hollustuverndarinnar er fólginn og þá um leið vandi neytenda, þ.e. okkar sem þurfum að reiða okkur á starfsemi hennar. Hlutverk Hollustuverndar ríkisins er að vernda þau lífsskilyrði sem felast í ómenguðu umhverfi, heilnæmum matvælum og skaðlausum nauðsynjavörum. Nú er svo komið að stofnunin kemst hvorki yfir að þýða né innleiða allar þær EES-reglugerðir sem við höfum skuldbundið okkur til að fara eftir eða leiða í lög til að tryggja lífsgæði okkar og barnanna okkar. Hér er um að ræða reglur er lúta að mengun vatns, lofts og sjávar, samræmingu á matvælaeftirliti um land allt, ýmis mál er lúta að meðferð og eftirliti með eiturefnum og hættulegum efnum og svona mætti raunar lengi telja. Manni finnst það önugt, herra forseti, þegar nýbúið er að samþykkja 14 milljarða kr. fjáraukalög þar sem innifalin eru hundruð milljóna til umdeildra verkefna á borð við einkavæðingarbrask hæstv. ríkisstjórnar og tugi millj. kr. til að greiða mat á umhverfisáhrifum álvers sem okkur hefur nú verið talin trú um að sé hugsað sem framkvæmd einhverra einkaaðila, álfursta sem starfa undir heitinu ,,Reyðarál``, en virðist þegar allt kemur til alls vera greitt af opinberu fé, að ekki sé talað um, herra forseti, fyrirhugaðar 300--400 milljónir sem á að nota til að halda leiðtogafund NATO-ríkjanna hér á Íslandi á næsta ári. Þegar allt þetta er skoðað, herra forseti, finnst mér skjóta skökku við að ekki skuli vera hægt að standa sómasamlega að heilbrigðis- og hollustueftirliti í þessu landi. Gott væri að heyra hæstv. umhvrh. fara um það nokkrum orðum hvort hún sætti sig við þetta eða hvort hún hyggist skjóta skildi fyrir Hollustuvernd ríkisins á annan hátt en þann að sjá til þess að stofnunin geti flutt í mannsæmandi húsnæði sem á að gera á næsta ári, og því ber að fagna. Þriðja stofnunin sem ég geri hér að umtalsefni, herra forseti, og heyrir undir hæstv. umhvrh. er Skipulagsstofnun. Sú stofnun hefur líka eins og hinar mikilvæg lögbundin hlutverk. Og það skiptir okkur öll miklu máli að þessi stofnun fái sinnt þeim hlutverkum sem henni eru falin í lögum. Það kom fram við 2. umr. fjárlagafrv. að á fjárlagalið 14-303 Skipulagsmál sveitarfélaga verði einungis 80 millj. til ráðstöfunar í stað 110 millj. í ár. Nú skal það tekið fram að hér er ekki um beint framlag úr ríkissjóði að ræða heldur gjald sem innheimt er með lagaheimild og að sönnu munu þessar 110 millj. innheimtast í Skipulagssjóð en 30 millj. af þeim munu víst eiga að liggja óhreyfðar og ekki vera aðgengilegar fyrir Skipulagsstofnun til að greiða niður kostnað sveitarfélaganna við aðalskipulagsgerð. Í áliti umhvn. til fjárln. sem ég áður hef nefnt er vikið að þessu máli og er nefndin sammála um að mikilvægt sé að Skipulagssjóður hafi fjárhagslega burði til að ná því setta markmiði að aðalskipulagsgerð fyrir öll sveitarfélög í landinu verði lokið árið 2008 eins og kveðið er á um í skipulags- og byggingarlögum. Nú er rétt að leita svara við því hjá hæstv. umhvrh. og/eða hv. formanni fjárln. sem meðal annarra orða er ekki sýnilegur hér í salnum, herra forseti, en gæti mögulega verið í hliðarherbergjum --- það mætti alveg gera hv. þm. viðvart að hér eru ýmsar spurningar sem væri gott að fá álit hans á. En ég spyr þá hæstv. umhvrh.: Hvað á það að fyrirstilla að frysta þessar 30 milljónir? Er kannski um einhver mistök að ræða sem væri hægt að leiðrétta? Það getur varla verið að hæstv. umhvrh. vilji setja aðalskipulag landsins í uppnám út af einhverjum frosthörkum í Skipulagssjóði. Úr því að ég er byrjuð að tala um frosthörkur má kannski geta þess að Veðurstofan heyrir jafnframt undir hæstv. ráðherra þannig að það er spurning hvort hún getur ekki beðið um gott veður í þessum efnum og stillt á svolitla þíðu til að losa um þessa fjármuni. Í ræðu minni við 2. umr., herra forseti, gerði ég að umtalsefni framlag til stuðnings ýmissa náttúruverndarsamtaka og er nú komið að þeim kafla á nýjan leik. Í 2. umr. um fjárlagafrv. virtist mér --- og ég gerði grein fyrir því í ræðu --- að einungis væri gert ráð fyrir 4 millj. kr. framlagi til stuðnings ýmissa náttúruverndarsamtaka og ég skammaðist eitthvað yfir því að með því væri verið að svíkja loforð hæstv. umhvrh. um umtalsverða hækkun til slíkra samtaka sem hún hafði gefið hér í þingsölum í tengslum við fyrirætlanir um að Náttúruverndarráð yrði lagt niður. Hæstv. ráðherrann hafði gefið yfirlýsingar um að fjármunir þeir sem farið hafa í starfsemi Náttúruverndarráðs, 8 millj. kr., yrðu notaðir til stuðnings við frjáls félagasamtök á sviði náttúru- og umhverfisverndar. En á yfirstandandi ári hafa 4 millj. farið til slíkra samtaka. Við nánari skoðun kemur í ljós að á fjárlagaliðnum 14-190 Ýmis verkefni er nú í heildina gert ráð fyrir 9,5 millj. kr. Af því eru ein og hálf milljón eyrnamerkt ákveðnu verkefni, skráningu gamalla húsa að Núpsstað en þá standa eftir 8 millj. Í greinargerð meiri hluta fjárln. við 2. umr. kom fram að liðurinn var hækkaður um 4 millj. kr. frá því sem frv. gerði ráð fyrir og segir í skýringu meiri hluta nefndarinnar að þessum 4 millj. eigi að verja til stuðnings ýmissa náttúruverndarsamtaka. Svo virðist sem meiri hluti nefndarinnar hafi ætlast til þess að framlag til náttúruverndarsamtaka hækkaði um 4 millj. frá því sem nú er veitt til þeirra eða í 8 millj. kr. samtals. Og ég spyr: Er það réttur skilningur hjá mér að á fjárlögum næsta árs komi til með að verða 8 millj. til ráðstöfunar til þessara frjálsu félagasamtaka? Ég vil minna í þessu sambandi, herra forseti, á ummæli úr bréfi umhvn. til fjárln. um þetta mál sem lýsir vilja umhvn. í þessum efnum en þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að af framangreindum safnlið 14-190 fari 1,5 millj. kr. til skráningar á gömlum húsum að Núpsstað á Suðurlandi. Nefndin gerir ekki athugasemdir við þessa tillögu og leggur jafnframt til að umhverfisráðuneytinu verði falið að skipta liðnum frekar milli frjálsra félagasamtaka, samtals 4,0 millj. kr. Þessum fjármunum verði skipt eftir vinnureglu sem ráðuneytið hefur mótað í samráði við félagasamtökin og verði þar m.a. tekið tillit til eðlis starfsemi viðkomandi félaga, umfangs þeirra og jafnræðis gætt við úthlutun. Nefndin leggur því til að umsókn Náttúruverndarsamtaka Íslands,`` sem var til umfjöllunar í nefndinni, ,,verði vísað til ráðuneytisins jafnframt því sem nefndin mælir með umsókninni.`` Þarna lýsir sem sagt umhvn. Alþingis, herra forseti, vilja sínum um að náttúruverndarsamtök hljóti styrk sem nemur öllum fjárlagaliðnum og svo þegar liðurinn er hækkaður upp í 8 millj. er mikilvægt að fá að heyra hvort hæstv. umhvrh. hyggist deila öllu því fé niður á frjáls félagasamtök. Og í niðurlagi þessa bréfs sem ég var að vitna til áðan segir líka, með leyfi forseta: ,,Umhverfisnefnd mun á yfirstandandi þingi taka til umfjöllunar hvernig ákvörðun um fjárframlög til félagasamtaka verði háttað í framtíðinni.`` Og ég tel mikilvægt, herra forseti, að gera sérstaklega grein fyrir þessari yfirlýsingu nefndarinnar hérna þar sem vilji nefndarinnar er þeim samtökum sem starfa á sviði umhverfis- og náttúruverndar mjög mikils virði. Yfirlýsing nefndarinnar er líka afar mikilvæg nú þegar stjórnvöld undirbúa löggildingu Árósasamningsins sem kveður á um aðkomu frjálsra félagasamtaka að stjórnsýslu umhverfis- og náttúruverndarmála. Herra forseti. Þá vík ég nokkrum orðum að þeim málaflokki sem heyrir undir menntmn. sem ég á einnig sæti í. Í því sambandi vil ég segja það eitt að hv. þm. Jón Bjarnason hefur gert hér í ítarlegu máli grein fyrir áliti 2. minni hluta fjárln. sem hann stendur að. Hann hefur í því áliti sínu gert grein fyrir nokkrum brtt. við fjárlagafrv. sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja fram. Ég tala hér fyrir þeim hluta brtt. á þskj. 505, herra forseti, sem varðar minjaverndina okkar, þjóðararfinn okkar, Þjóðminjasafn Íslands, Fornleifasjóð, safnasjóð og húsasafn Þjóðminjasafnsins. Herra forseti. Ég gat um það í 2. umr. um fjárlagafrv. að svo virðist vera sem enn ein mistökin hafi orðið hvað varðar Þjóðminjasafnið, að þar hafi ekki verið gert ráð fyrir þeim fjármunum sem nauðsynlegir eru til að Þjóðminjasafnið geti opnað á tilsettum tíma. Vonir hafa staðið til þess að endurbyggingu Þjóðminjasafnsins verði lokið á árinu 2003 þannig að hægt verði að opna safnið á 140 ára afmæli þess árið 2003. Samkvæmt frv. til fjárlaga 2002 er gert ráð fyrir fé til framkvæmda við bygginguna við Suðurgötu en ekki neinu fé til nýrrar grunnsýningar í safninu. Af því mætti ætla að ráðgert væri að opna Þjóðminjasafnið tómt --- án nokkurra þjóðminja --- en það getur varla verið ætlunin, herra forseti, því ef á að vera hægt að gera safninu kleift að opna nýja grunnsýningu á menningararfi þjóðarinnar í nýuppgerðu húsnæði safnsins á tilsettum tíma þarf að undirbúa hana þannig að sómi verði að og sýningin geti staðist kröfur sem gerðar eru til sýninga af þessu tagi. Til að koma slíkri sýningu upp, herra forseti, þarf að forverja gripi, það þarf að fjárfesta í tæknibúnaði, rita og gefa út sýningarskrár á nokkrum tungumálum og markaðssetja sýninguna og safnið í heild sem ekki hefur getað tekið á móti gestum frá 1999. Samkvæmt fyrirliggjandi áætlunum mun ný grunnsýning kosta Þjóðminjasafnið um 120 millj. kr. Það er raunhæft að deila þeim kostnaði niður á þrjú ár, 2002, 2003 og 2004. Ósk af þessu tagi hefur komið fyrir hv. fjárln. Með þessu þyrfti 40 millj. kr. framlag til sýningarinnar á næsta ári og fáist það ekki, herra forseti, eru engar líkur á að opnuð verði sýning í húsinu á afmælisárinu 2003. Þess vegna er samkvæmt þessari brtt. lagt til að Þjóðminjasafnið fái sem fyrsta þrep í undirbúningi þessarar opnunar á nýrri grunnsýningu 40 millj. kr. Í öðru lagi gerum við í þessari brtt. ráð fyrir að settur verði á laggirnar fornleifasjóður en svo er fyrir mælt í 24. gr. nýrra laga um þjóðminjar, nr. 107/2001. Í 1. umr. um fjárlagafrv. kom það fram í svari hæstv. menntmrh. við ræðu minni að búið væri að setja á stofn sjóðstjórn þessa fornleifasjóðs en hæstv. ráðherra viðurkenndi sömuleiðis að ekki væri gert ráð fyrir neinum fjármunum í fjárlagafrv. og á máli hans mátti skilja að þetta yrði allt skoðað á milli 2. og 3. umr., ekki einasta safnasjóðurinn sem hefur með réttu verið skoðaður og búinn til á nýjum fjárlagalið samkvæmt nýjustu tillögum meiri hluta fjárln., heldur einnig fornleifasjóðurinn. En ekki bólar á honum í tillögum meiri hluta hv. fjárln. Hlutverk þessa fornleifasjóðs á samkvæmt lögunum að stuðla að varðveislu og rannsóknum á fornleifum og forngripum. Tekjur sjóðsins eiga samkvæmt lögunum að vera framlag ríkissjóðs eftir því sem ákveðið er í fjárlögum en samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrv. er, eins og ég sagði áðan, ekki gert ráð fyrir neinu framlagi í þennan nýja sjóð. Og, herra forseti, það hlýtur að þurfa að leiðrétta það. Tillaga sú sem ég mæli hér fyrir gerir ráð fyrir 10 millj. kr. framlagi til að stofna fornleifasjóð. Í þriðja og síðasta lagi varðandi brtt. á þskj. 505 fjallar 5. liður brtt. um menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnað. Samkvæmt tillögum meiri hluta fjárln. hefur verið farið inn í þann sjóð, Endurbótasjóð menningarstofnana, og sést í tillögum meiri hlutans hvernig sá niðurskurður á að koma niður á ólíkum verkefnum sem heyra undir endurbótasjóðinn. Þar er gert ráð fyrir að endurbygging Þjóðminjasafnsins fái 225 millj. kr. sem er lækkun úr 240 millj. sem frv. gerði ráð fyrir. Þar er gert ráð fyrir að verndun gamalla húsa í umsjón Þjóðminjasafnsins fái 50 millj. kr. sem er 15 millj. kr. lækkun frá því sem frv. gerir ráð fyrir. Síðan eru taldar upp bókageymslur í Reykholti, þær halda sínum hlut, 5 millj. Framkvæmdastyrkir byggðasafna lækka samkvæmt tillögum meiri hlutans úr 25 millj., sem frv. gerði ráð fyrir, í 20. Endurbætur við Þjóðleikhúsið eru lækkaðar samkvæmt tillögum meiri hluta nefndarinnar úr 30 millj. sem frv. gerir ráð fyrir í 10 millj. Þjóðskjalasafn Íslands. Endurbætur við það standa í stað en síðan er óskipti liðurinn lækkaður. Brtt. hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lýtur einungis að húsasafni Þjóðminjasafnsins en það verður illa fyrir barðinu á þessum niðurskurði fjárln. og hlýtur að teljast undarlegt að meiri hluti fjárln. skuli upp á sitt einsdæmi úthluta umtalsverðu fé til endurbyggingar gamalla húsa víða um land --- og skal ekki gerð athugasemd, af sama gefna tilefni, við þau verkefni sem þar um ræðir --- en það hlýtur að vera undarlegt að þetta fjármagn skuli vera til á meðan verðmætustu og viðkvæmustu byggingar þjóðarinnar, t.d. torfbæir á forræði Þjóðminjasafnsins, þurfa að þola 15 millj. kr. niðurskurð. Samkvæmt síðustu brtt. meiri hluta fjárln. eru þessar 50 millj. kr. ætlaðar til húsasafnsins en á yfirstandandi ári og í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 65 millj. þannig að við flytjum hér brtt., herra forseti, sem gerir ráð fyrir 15 millj. kr. viðbótarframlagi til húsasafnsins svo það fái að halda sínum hlut. Það er líka eitt, herra forseti, í þessu sambandi sem verður að hafa í huga. Fjöldinn allur af fólki starfar við viðhald bygginga Þjóðminjasafnsins sem eru vítt og breitt um landið, handverksmenn sem hafa sérþekkingu á t.d. torfhleðslum og viðhaldi gamalla bygginga af þessu tagi. Því lengur sem dankast að halda við húsum af þessu tagi, því meiri verður skaðinn. Hér er því um afar brýnt verkefni að ræða og verður að sjá til þess að húsasafni Þjóðminjasafnsins verði gert kleift að starfa á þeim nótum sem það hefur gert hingað til. Að öðru leyti má segja það um nýju þjóðminjalögin og framkvæmd þeirra að það er önugt, herra forseti, að hæstv. menntmrh. skuli ætla að samþykkja það að Fornleifavernd ríkisins, hin nýja stofnun, skuli einungis vera tekin innan úr Þjóðminjasafninu með því að flytja til tvo eða þrjá fornleifafræðinga sem settir eru inn í annað skrifstofuherbergi en þeir hafa setið í hingað til og það er allt og sumt. Það eru engir nýir fjármunir ætlaðir í Fornleifavernd ríkisins. Ég fékk engin svör hjá hæstv. ráðherra varðandi þetta við 2. umr. fjárlaga. Okkur væri fengur að því ef hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson gæti gefið okkur einhverjar skýringar á áliti meiri hluta fjárln. í þessum efnum. Er það forsvaranlegt að setja á fót nýja ríkisstofnun á þann hátt að skera hana innan úr annarri? Það verður að segjast eins og er, herra forseti, það er ámælisvert þegar verið er að tala um þjóðararfinn okkar, um þjóðarmenningu okkar sem Þjóðminjasafninu hefur samkvæmt lögum verið falið að varðveita og hluti þeirrar varðveislu á að ganga til Fornleifaverndar ríkisins, að ekki skuli þá gengið fram af meiri metnaði og af meiri fagmennsku en hér er gert. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að varðandi mál af þessu tagi verður að sjá til þess að hæstv. ráðamenn þjóðarinnar haldi trúnað við þær stofnanir sem um ræðir, verði trúverðugir með því að sjá þeim stofnunum sem um er fjallað hér fyrir því fjármagni sem gerir þeim kleift að standa undir lögbundnu hlutverki sínu á faglegan og metnaðarfullan hátt. Það er algjör nauðsyn. Varðandi önnur mál sem heyra undir valdsvið hæstv. menntmrh. hafa hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gert grein fyrir sjónarmiðum okkar varðandi þær auknu álögur sem námsmenn þurfa að þola í þessu fjárlagafrv. Þó að lítillega sé dregið úr núna í nýjustu tillögum fjárln. er það svo lítið að það er nánast ekki orð á því gerandi, herra forseti. Enn þá þurfa námsmenn að lúta því að stór hluti af samdrætti í fjárlagafrv. er fjármagnaður af þeim. Þetta hafa hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gagnrýnt, sem og þá staðreynd að sjúklingar skuli eiga að hlaupa undir bagga með ríkisstjórninni. Við höfum sömuleiðis, herra forseti, flutt hér tillögur um breytingu á skatttekjum til að fjármagna verkefni á annan hátt en hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að gera. Við höfum lagt til að því verði frestað að gera breytingar á viðmiðun skattþreps þeirra sem hæst laun hafa, þar með yrði skapað svigrúm upp á 600 millj. kr. og við höfum lagt til að helmingnum af eignarskattslækkuninni verði frestað. Þannig verði til svigrúm upp á 500 millj. kr. Á breytingartillöguskjali okkar nr. 505 getur að líta hvernig við sjáum möguleika á að koma til móts við ákveðna þætti í áherslum okkar sem lúta að stefnu okkar í skattamálunum, stefnu okkar í velferðarmálunum, stefnu okkar í menningarmálum og stefnu okkar í umverfismálum, og rekin til föðurhúsanna þau orð hæstv. fjmrh. sem leyfði sér hér í lokasetningu í andsvari í gærkveldi að halda því fram að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefði ekki lagt fram neina stefnu að mér skildist í nokkru máli. Og mátti það standa þversum í hálsinum á hæstv. fjmrh. mín vegna og rek ég það til föðurhúsanna því að, eins og hann veit fullvel sem og aðrir þingmenn sem hér í sal hafa setið, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt hér fram hvert þingmálið á fætur öðru sem einmitt eru stefnumarkandi mál. Nægir þar að nefna endurreisn velferðarkerfisins, sjálfbæra atvinnustefnu, sjálfbæra orkustefnu og sérstakar aðgerðir í byggðamálum. Ég gæti talið áfram þannig að þau ummæli hæstv. fjmrh. séu rekin til föðurhúsanna. Herra forseti. Ég hef farið í nokkuð ítarlegu máli yfir þá málaflokka sem ég hef sinnt sem þingmaður og nefndarmaður í menntmn. og umhvn. Ég geri ráð fyrir að fá hér einhver viðbrögð frá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni og hæstv. umhvrh. sem hlýtt hefur á mál mitt. Að öðru leyti læt ég bara í ljósi vonbrigði mín með það að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti fjárln. skuli ekki hafa fundið aðrar leiðir en raun ber vitni til að standa undir fjármögnun ríkissjóðs á næsta ári.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir beindi nokkrum spurningum til mín sem ég kýs að fjalla hér um. Ekki er nægjanlegur tími í andsvari til að fjalla um þær spurningar eða gefa svör við þeim. Hér var spurt eftir að nokkrar stofnanir umhvrn. voru dregnar inn í umræðuna: Hví er ekki meira fjármagn veitt til þeirra? Eins og alkunna er erum við að reyna að hemja ríkisútgjöldin og því þarf að sýna aðhald í stofnunum. Það er verra að missa efnahagsmálin úr böndunum en að sýna aðhald í stofnunum okkar. Varðandi Náttúruvernd ríkisins hefur hún fengið stóraukið fé á síðustu árum eins og alkunna er en að sjálfsögðu hefðum við getað notað meira fé þar eins og í öðrum stofnunum. Það á við um stofnanir hjá ríkinu almennt að þær geta notað meira fé en við viljum sýna aðhald og við teljum að fjárveitingarnar séu nægjanlegar. Hér var fjallað um nýja þjóðgarðinn á Snæfellsnesi, þjóðgarðinn Snæfellsjökul, eins og hann heitir. Það er rétt sem hér kom fram að veittar eru 10 millj. kr. til hans á yfirstandandi ári og aðrar 10 millj. kr. á næsta ári og svo er heimild skv. 7. gr. til húsakaupa og menn vita ekki hvað það yrði hugsanlega há upphæð ef hún yrði nýtt en sú heimild er inni til hugsanlegrar notkunar varðandi húsnæðiskaup fyrir þjóðgarðsvörð. Að okkar mati er þetta fé nægjanlegt til að hefja starfsemi í þjóðgarðinum. Þjóðgarðsvörður er kominn til starfa og að sjálfsögðu mun aukið fjármagn fara til þessara mála í framtíðinni. Við teljum að þetta fé dugi vel til að hefja þessa starfsemi og það sé sómi af því. Að sjálfsögðu vilja heimamenn sjá aukið fé renna til þjóðgarðsins og hafa mikinn metnað fyrir hans hönd, sem er mjög skiljanlegt. Við viljum byggja hann upp á eðlilegan hátt og teljum þetta fé nægja vel til þess núna fyrst í stað. Hér var einnig fjallað um Skaftafellsþjóðgarð þegar hann var stofnaður og nefndar tölur sem færðar voru til núvirðis. Af því tilefni vil ég segja að eins og ráð er fyrir gert hefur ríkisstjórnin samþykkt að stefna að því að opna Vatnajökulsþjóðgarð á næsta ári. Þá yrði Skaftafellsþjóðgarður þar innan þannig að þær byggingar sem þar eru mundu nýtast fyrir Vatnajökulsþjóðgarðinn líka. Í fjárlagafrv. eru 3 millj. kr. til undirbúnings að stofnun þjóðgarðsins. En ljóst er að ef hann verður stofnaður á næsta ári þá mun á næstu árum fara aukið fjármagn til hans. Hins vegar er það svo, það truflar okkur aðeins í þessari stöðu núna, að óbyggðanefnd er að fjalla um eignarhald á Vatnajökli og á sveitarfélaginu Höfn í Hornafirði og svæðinu sem það sveitarfélag nær yfir á jöklinum, þ.e. um helmings af Vatnajökli. Nokkrir landeigendur hafa gert tilkall í hluta af Vatnajökli fyrir óbyggðanefnd. Það er því óljóst með eignarhaldið á hluta af jöklinum. Það hefur a.m.k. truflað mig varðandi stofnun þessa þjóðgarðs, þ.e. hvort rétt sé að stofna hann áður en búið er að úrskurða um eignarhaldið og þá með einhvers konar fyrirvara um eignarhaldið. Hins vegar er ljóst að hugur minn hefur staðið til þess að stofna þjóðgarð þar sem helst allt land innan borðs væri í ríkiseigu. Þó að náttúruverndarlögin leyfi að einkaland sé inni í þjóðgarði þá þurfa menn að ná samkomulagi um það land, hvernig á að nýta það o.s.frv. Þó að sú heimild sé fyrir hendi, að stofna þjóðgarð með einkalandi innan marka, þá hef ég ekki talið það hina æskilegu leið. Við lögðum okkur í líma varðandi Snæfellsjökulsþjóðgarð að semja við fjölmarga landeigendur um landið áður en við stofnuðum hann þannig að ríkið keypti þar allt land að undanskildum 300 hekturum sem við náðum ekki að kaupa, sem er einkaland innan þjóðgarðsins á Snæfellsnesi. Hér var líka rætt um fjármagnið sem fer í átak varðandi fjölsótta ferðamannastaði eða átak til að efla ferðamannaiðnaðinn hér eftir áfallið sem varð 11. sept. Reyndin er sú að fjármagn til fjölsóttra ferðamannastaða er stóraukið, 70 millj. kr. í ár og ráðgert er að svipuð upphæð renni til þessa á næstu þremur árum. Það eru þá fjögur ár samtals og upphæðin því í heild tæplega 300 millj. kr. til að bæta aðstöðu á fjölsóttum ferðamannastöðum. Þetta er stórsókn varðandi uppbyggingu á fjölsóttum ferðamannastöðum. Við höfum aldrei sett svo háar fjárhæðir til uppbyggingar á þeim. Þar inni í eru auðvitað meðtaldir þjóðgarðar og friðlýst svæði. Ég get nefnt það hér að á yfirstandandi ári hækkar fjárveitingin til Náttúruverndar ríkisins um 16 millj. kr., fer úr 9 millj. upp í 25 millj. kr., til þessara málefna, m.a. fer til þjóðgarðanna bæði í Skaftafelli og í Jökulsárgljúfrum tvöfalt hærri upphæð til innri uppbyggingar miðað við árið í fyrra. Þar hefur verið framkvæmt ýmislegt mjög jákvætt í ár varðandi uppbygginguna og þannig munum við reyna að halda á málum áfram í framtíðinni. Ég tel því að við séum að gera afar góða hluti varðandi uppbyggingu á fjölsóttum ferðamannastöðum, þjóðgörðum og friðlýstum svæðum um þessar mundir. Hér var rætt um Hollustuvernd ríkisins og dregið inn í umræðuna að miklar kröfur eru gerðar til stofnunarinnar varðandi tilskipanir Evrópusambandsins á EES-svæðinu. Það er rétt. Nýlega kom fram skýrsla sem sýnir að við höfum verið að innleiða um 1.100 tilskipanir á Íslandi. Þar af eru yfir 400 hjá umhvrn. Þannig erum við í umhvrn. með milli 30 og 40% af tilskipunum Evrópusambandsins á okkar herðum og meginþunginn er hjá Hollustuverndinni. Þessar tilskipanir eru líka að breytast frekar ört hjá okkur miðað við það sem við sjáum í öðrum ráðuneytum. Þetta er því mikil vinna og mikill þungi. Það ráðuneyti sem kemur næst á eftir okkur er dómsmrn., með um 200 tilskipanir, þannig að umhvrn. hefur þarna miklu meiri byrðar af þessu afar jákvæða samstarfi en önnur ráðuneyti. Mér er kunnugt um þrýstinginn á Hollustuvernd ríkisins að þessu leyti og við erum núna að skoða sérstaklega þær tilskipanir sem kominn er tími til þess að innleiða, sem ekki er gert ráð fyrir í núverandi fjárlagafrv. að veita fé til, en hugsanlegt er að við þurfum að bregðast við á næsta ári. Það verður skoðað alveg sérstaklega. Varðandi Hollustuvernd ríkisins þá hef ég verið því fylgjandi að við skoðuðum framtíð þeirrar stofnunar almennt sem og Náttúruverndar ríkisins. Ég hef verið að kynna mér hvað gerst hefur hjá öðrum löndum varðandi þessi mál. Ljóst er að menn hafa verið að sameina stofnanir til að byggja upp öflugar umhverfisstofnanir. Ég tel að við eigum að skoða þann möguleika hér, þ.e. hvort æskilegt væri að sameina Náttúruvernd ríkisins og Hollustuvernd ríkisins og hugsanlega veiðistjóraembættið sem er norður á Akureyri í eina öfluga umhverfisstofnun, sterka umhverfisstofnun, og sækja fram í þessum málaflokki með þeim hætti. Þá er ég ekki að boða að nokkuð verði lagt niður á Akureyri heldur að það yrði útibú frá þessari nýju stofnun, ég vil taka það sérstaklega fram. Þetta er allt á algjöru umræðustigi. Við höfum rætt þetta við forstöðumenn og þetta er ekki komið í neitt textaform eða neitt slíkt. Ég tel að landvinningar gætu orðið í umhverfismálum með því að búa til öfluga umhverfisstofnun. Varðandi Skipulagsstofnun þá er það rétt að í fjárlagafrv. eru 110 millj. kr. innheimtar í skipulagsgjaldinu. Það kemur fram á bls. 263 að greiddar eru úr ríkissjóði 80 millj. kr. og 30 millj. kr., þ.e. svokölluð viðskiptahreyfing sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kallaði að frysta peningana. Þarna eru sem sagt 30 millj. kr., svokölluð viðskiptahreyfing og ekki útséð um að þessir peningar verði notaðir. Ef við förum yfir þessar 80 millj. kr. í skipulagsvinnunni, þ.e. komi það mörg aðalskipulög frá sveitarfélögunum að það skríði yfir núverandi heimildir, sem eru 80 millj. verði þetta frv. að lögum, þá þurfum við að fara í viðræður við fjmrn. varðandi þessar 30 millj. kr. sem falla undir hina svokölluðu viðskiptahreyfingu. Þannig yrði það alveg ný ákvörðun, ef svo má segja, varðandi það mál. Þannig er ekki útséð um hvort það verði notað eða ekki. Aftur á móti er alveg ljóst að ef við förum yfir þessa upphæð, sem er ekki ljóst í dag, þá munum við fara í viðræður við fjmrn. um þá fjárhæð. Hins vegar er ekkert sem bendir til þess að um neitt uppnám verði að ræða varðandi skipulagsmálin. Síðan minntist hv. þm. á stuðning við náttúruverndarsamtök. Eins og hér hefur komið fram í ræðustól var meginhugmyndin á bak við að leggja niður Náttúruverndarráð, sem er núna í vinnslu í umhvn., ekki sú að þessar 8 millj. kr. sem hafa farið til Náttúruverndarráðs, færu í sparnað hjá ríkinu eða notuðust í eitthvað óskylt heldur á að nota þessa peninga í verkefni tengd náttúruvernd. Eins og hægt er að lesa út úr fjárlagafrv. þá eru 4 millj. nú þegar skráðar á náttúruverndarsamtök sem við höfum undanfarin ár deilt út frá umhvrn. eftir ákveðnum reglum. Við þá upphæð bætast núna aðrar 4 millj., þ.e. helmingurinn af þessum 8 millj. sem runnu til Náttúruverndarráðs, helmingurinn bætist við þær 4 millj. sem fyrir eru þannig að samtals verða þetta 8 millj. kr. Það er réttur skilningur hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að sú upphæð tvöfaldast sem fer til úthlutunar til umhverfisverndarsamtaka, bæði í rekstrarstyrki og verkefnastyrki. Þar er verið að tvöfalda framlagið. Félög sem munu geta sótt um fjármagn úr þessum potti, 8 millj. kr. potti, undirrita samstarfsyfirlýsingu við umhvrn. Nú þegar hafa fjölmörg félagasamtök gert það en þessi félög eru flokkuð í tvo hópa má segja. Þau eru annars vegar umhverfisverndarsamtök sem hafa það að meginmarkmiði að sinna umhverfismálum og hins vegar svokölluð frjáls félagasamtök sem eru líka í öðru en beinni umhverfisvernd. Við munum fara yfir þessi mál með þessum félögum þannig að allir átti sig á því hvaða reglur gilda um úthlutun fjármunanna og ekki verði neinn misskilningur á ferðinni varðandi það. Hluti fjármagnsins mun fara í rekstrarstyrki og stærri félög munu fá meira en minni félög, eins og verið hefur síðustu ár. Þessi stóru félög eins og Landvernd, Umhverfisverndarsamtök Íslands og Náttúruverndarsamtök Íslands hafa fengið helmingi hærri rekstrarstyrki en minni félögin. Hluti fjármunanna mun fara í verkefni. Ég tel eðlilegt að það sé stór hluti fjármagnsins sem fari í það, að það verði hvati fyrir félögin til að fara í verkefni. Þau geta reynt að sækja til þessa sjóðs. Meginhlutinn verður þá ekki rekstrarstyrkir sem fara beint út heldur verða þetta verkefnatengd framlög. Hluti af þessum potti fer síðan til að styrkja umhverfisverndarsamtökin til að sækja alþjóðafundi á sviði umhverfismála, í ferðastyrki. Það á eftir að búa til þessar reglur. Einhverjar viðræður hafa farið fram um það við frjálsu félagasamtökin en það er ekki búið að klára það ferli. Þetta er svar mitt um þennan helming fjármunanna sem áður fóru til Náttúruverndarráðs. Varðandi hinn helminginn, þær 4 millj. sem eftir standa, þá munu 2 millj. fara í Staðardagskrá 21 og slík verkefni sem verður þá hægt að sækja um eða ef ráðuneytið vill styrkja sérstaklega eitthvað á því sviði þá er svigrúm þar til þess. Svo munu 2 millj. kr. fara í verndaráætlun Breiðafjarðar en það er búið að skila inn verndaráætlun frá Breiðafjarðarnefndinni. Þar er búið að forgangsraða verkefnunum og þessar 2 millj. geta farið í þau verkefni sem þar eru efst á listanum. Breiðafjarðarnefndin mun koma að því máli. Það væri þá fyrsta fjármagnið sem fer beint í verkefnaáætlunina en hingað til hefur fjármagnið bara farið í rekstur á nefndinni sjálfri, Breiðafjarðarnefndinni. Ég tel að með þessum hætti nýtum við féð sem fór í Náttúruverndarráð áður með miklu skynsamari hætti. Ég tel að Náttúruverndarráð, eins og hér hefur margoft komið fram, sé barn síns tíma og þessar 8 millj. kr. nýtist ekki vel í dag. Ég tel það skyldu okkar fyrir hönd skattborgaranna að nýta þá fjármuni betur. Ég tel að með því að efla frjáls félagasamtök og umhverfisverndarsamtök þá geti þau betur veitt stjórnvöldum aðhald, sem ég tel eðlilegt að þau geri. Sumir reyna að setja þessa umræðu í það ljós að ráðherra vilji ekki hafa Náttúruverndarráð af því að það hafi gagnrýnt ráðherra og eitthvað slíkt. Svo er aldeilis ekki. Ráðið hefur reyndar gagnrýnt ráðherrann en það er ekki svo að ráðherrann taki það mjög nærri sér. Ég tel eðlilegt að stjórnvöldum sé veitt aðhald af samtökum og frjálsum félagasamtökum. Þess vegna tel ég eðlilegt að 4 millj. fari aukalega til frjálsra félagasamtaka sem munu þá frekar geta veitt aðhald á faglegum nótum, jafnvel faglegri nótum heldur hingað til. Þau geta notað þetta fé, bæði til þess að afla sér þekkingar og fara í spennandi verkefni. Ég held að allir hafi hag af því, ekki síður frjálsu félagasamtökin en stjórnvöld. Vonandi eflast þessi samtök og vonandi koma fleiri til starfa hjá þeim þegar þau hafa upp á meira að bjóða. Ég get nefnt hér af handahófi tvö verkefni sem frjáls félagasamtök hafa boðið upp á og við höfum styrkt. Ég tel þau verkefni til fyrirmyndar og við getum væntanlega styrkt fleiri slík verkefni í framtíðinni. Þar vil ég t.d. nefna tvö verkefni sem Landvernd hefur haft á sínum herðum og við höfum styrkt. Annars vegar er um að ræða vegar svokallað GATT-verkefni, þ.e. Vistvernd í verki, þar sem fjölskyldum er boðið að koma í samstarf við Landvernd til að bæta heimilishaldið þannig að það verði umhverfisvænna. Þetta hefur gengið mjög vel og á eftir að smita út frá sér í miklu fleiri fjölskyldur en nú er. Annað verkefni sem ég vil nefna hér af handahófi er Græna flaggið sem Landvernd er líka með, verkefni með fjölmörgum skólum sem fara í gegnum nokkur umhverfismál og bæta meðferð á ýmsum hlutum í skólunum þannig að skólarnir verði umhverfisvænni. Þau læra líka ýmislegt um orkumál, um endurvinnslu úrgangs o.s.frv. Þegar þau hafa staðið sig það vel að þau uppfylli ákveðin skilyrði þá mega þau flagga grænu flaggi fyrir utan sinn skóla. Þess vegna heitir verkefnið Græna flaggið. Við höfum getað styrkt bæði þessi verkefni og ég sé fram á góða tíma í þessu, að þegar við höfum úr auknu fé að moða þá getum við styrkt fleiri slík mjög jákvæð umhverfisverkefni.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. umhvrh. fyrir afskaplega greinargóð svör. Það er satt að segja sjaldan sem ráðherrar eru í jafngóðu formi til að svara og gefa sér svona góðan tíma. Oftar á maður því að venjast að manni sé svarað snubbótt í stuttum andsvörum en þetta svar var til fyrirmyndar. Varðandi innihald svarsins þá fagna ég auðvitað sérstaklega því sem hæstv. ráðherra sagði varðandi frjáls félagasamtök og stuðning við þau, þ.e. að hún skyldi staðfesta að skilningur minn á þeim stuðningi væri réttur. Ég geri kannski örlitla athugasemd við það er hæstv. ráðherra sagði að stærri félög mundu fá meira en minni. Ég mundi fremur telja eðlilegt að þau sem starfa meira fái meira en þau sem starfa minna og að stærðin í sjálfu sér skipti kannski ekki meginmáli. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi, af þessu af því að Landvernd var til umfjöllunar í svari hennar: Nú heyrir Landvernd eins og er undir landbrn. og hefur hlotið 4 millj. í stuðning frá landbrn. á yfirstandandi ári. Gert er ráð fyrir að Landvernd fái hið sama á næsta ári. Er verið að gera ráð fyrir því að Landvernd komi inn undir umhvrn. eða hvað? Ég spyr bara af því að hæstv. ráðherra nefndi Landvernd í þessu sambandi. Varðandi síðan hitt að hæstv. ráðherra telur, eins og hún sagði, næga fjármuni setta í náttúruverndina og að það sé fullur sómi af því fé sem sett er í þjóðgarðana. Þar erum við hæstv. ráðherra, bara ósammála. Þeir sem starfa í þessum geira hafa reynt að vekja athygli á því að þarna þurfi meira fjármagn en hæstv. ráðherra er ekki sammála. Við það verður þá bara að sitja. Hins vegar er spurningin um hinar pólitísku áherslur. Það er auðvitað alveg rétt að aukið fé hefur komið til Náttúruverndar ríkisins. Því ber að fagna og því hefur verið fagnað en það er ekki þar með sagt að allir séu alveg sáttir.

Virðulegur forseti. Allir forstöðumenn og allar stofnanir vilja fá meira fé. Það er hefðbundið og hefur verið svo alla tíð að ég tel. Varðandi frjálsu félagasamtökin þá höfum við hingað til látið þau sem eru stærri fá meira fé í rekstrarstyrki en minni félög. Auðvitað er umdeilanlegt hvort þannig eigi að hafa það. En ég vil benda á, vegna þess að hv. þm. sagði að það væri kannski eðlilegra að þeir sem störfuðu mikið ættu að fá meira, að ef við höfum þann hluta af pottinum stóran sem fer til verkefnatengdrar úthlutunar þá munu að sjálfsögðu þau félög sem eru snjöll og dugleg að finna upp á góðum verkefnum fá meira fé, þau sem geta þá sannfært okkur um að þau séu með góð verkefni. Það er því ómögulegt að átta sig á því í dag hvað hver fær, það fer eftir því hve duglegir menn eru. En ég tel að það þurfi líka að skoða stærð félaga að einhverju leyti varðandi rekstrarstyrki. Það er rétt að Landvernd fær fé eftir öðrum leiðum en úr þessum potti. Landvernd hefur fengið fé til annarra verkefna eins og í rammaáætlun þar sem þeir veita ákveðna þjónustu. Við höfum ekki skoðað það beint hvort lækka eigi fjárveitingar frá okkur til þeirra sem sækja fé annars staðar frá. Ég tel að það gæti verið mjög flókið og tel að það sé mjög jákvætt að félög reyni að afla sér tekna hjá fleiri aðilum, t.d. hjá einkafyrirtækjum og á annan hátt. Ég er ekki viss um að það væri æskilegt að við létum félög sem verða sér úti um fé annars staðar frá gjalda þess, ég veit ekki alveg hvar það mundi enda. Það er ekki búið að ganga frá neinum reglum í þessu sambandi en ég fagna því að þessi félög nái sér í fjármagn á sem breiðustum grundvelli.

Herra forseti. Ég lýsi fullum stuðningi við samstarfsyfirlýsingu hæstv. ráðherra og frjálsu félagasamtakanna. Það nægir mér alveg sem hún sagði áðan, að byggt yrði á henni varðandi stuðning til þessara frjálsu félagasamtaka. Varðandi Landvernd þá var ég einungis að fiska eftir því hvort það væri verið að hugsa um að flytja Landvernd til umhvrn. frá landbrn. Í raun bjó ekkert annað að baki vangaveltum mínum varðandi Landvernd. Ég tek bara fram að Landvernd vinnur mjög merk verk. Þar er vel haldið á málum í störfum varðandi rammaáætlunina og eins hafa samtökin haldið úti öflugri heimasíðu. Það er sannarlega ekki neitt við það að athuga. Mig langar einungis að ítreka hér eða koma inn á það sem ég sagði í ræðu minni, að umhvn. Alþingis hefur lýst vilja til að koma að þessu máli með hæstv. ráðherra og félagasamtökunum. Ég lít svo á að umhvn. öll sé stuðningsaðili þess að frjáls félagasamtök komi í auknum mæli inn í þessa stefnumörkun. Ég minni á að Árósasamningurinn er skammt undan og við hljótum að horfa fram á bjartari tíma og meiri kraft í samskiptum þeirra sem starfa í grasrótinni og hinna sem starfa í stjórnsýslunni. Að lokum vil ég svo taka það fram að ég tek orð hæstv. ráðherra varðandi 30 millj. kr. í frostinu sem viljayfirlýsingu þess efnis að fari umsóknir sveitarfélaganna fram úr þessum 80 millj. kr. þá komi hæstv. ráðherra til með að standa með sveitarfélögunum og losa 30 millj. kr. úr álögum fjmrh.

Virðulegur forseti. Það er alla vega alveg ljóst að fari upphæðin fram úr 80 millj. kr. sem eiga að renna til sveitarfélaganna vegna skipulagsmála þá munum við fara í viðræður við fjmrn. um það. Hins vegar er ekki hægt að segja um það hér og nú hvað út úr því kemur. Varðandi Landvernd skilst mér að það sé hefð fyrir því --- ég veit nú ekki hve löng sú hefð er --- að Landvernd fái fjármagn af landbúnaðarhluta fjárlaganna og ég hef ekki heyrt neinar vangaveltur um að til standi að færa það yfir til okkar. Ég hef ekki heyrt það. Í samstarfsyfirlýsingunni sem við höfum gert við þessi samtök --- það er opið fyrir fleiri samtök, það er ekki búið að ljúka því --- kemur fram að það eigi að setja gagnsæjar reglur varðandi úthlutun á þessu fé. Ég tel að það sé hinn eðlilegi farvegur, að umhverfisverndarsamtökin hafi eitthvað um það að segja svo að ekki komi upp misskilningur varðandi meðferð þessara fjármuna. Það er bæði gott fyrir frjálsu félagasamtökin og ráðuneytið að hafa þetta í einhverjum skorðum. Ég velti þessu svolítið fyrir mér þar sem umhvn. gæti alveg hugsað sem svo: Af hverju fáum við ekki bara að deila þessu út og koma með einhverjar beinharðar tillögur í því? Ég tel að það sé mun eðlilegra að hafa málin í þeim farvegi sem þau eru núna, að ákveðin upphæð fari óskipt til ráðuneytisins og að við deilum því svo út eftir ákveðnum reglum sem við höfum komið okkur saman um gagnvart þessum frjálsu félagasamtökum, þannig að það sé í föstum skorðum en hangi ekki við vilja umhvn. á hverjum tíma. Ég tel það meira framkvæmdarmál hvernig þessu fé er deilt út og tel því að við séum með þetta í réttum farvegi í dag.

Herra forseti. Við þessa umræðu, 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2002, hefur þó nokkuð verið rætt um forsendur og meðferð mála, niðurskurð og ekki hvað síst --- það tengist auðvitað fjáraukalagaumræðunni sem var á undan --- því þegar leynd hvílir á upplýsingum. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði hér áðan þó nokkuð um hlutverk Alþingis og framkvæmdarvaldsins og komst ítrekað að þeirri niðurstöðu að ábyrgðin lægi hjá Alþingi. Það er einmitt þess vegna, herra forseti, sem menn hafa lagt ríka áherslu á að þær upplýsingar sem eftir er leitað séu veittar. Það er erfitt að þurfa að axla ábyrgð á einhverju því sem maður ekki veit hvað er. En þetta var bara léttur undanfari þess sem ég ætla aðallega að ræða hér. Ég ætla fyrst og fremst að tala um brtt. sem þingmenn Samfylkingarinnar flytja hér við 3. umr., reyndar ekki allar heldur einungis hluta þeirra. Mig langar fyrst, herra forseti, að ræða svolítið um forsendurnar, koma aðeins inn í þá umræðu. Við 1. umr. um fjárlögin fannst hæstv. fjmrh. ekki ástæða til að menn væru að hlaupa upp til handa og fóta þó að forsendum fjárlagafrv. bæri ekki að öllu leyti saman við þjóðhagsáætlun. Hins vegar er full ástæða, herra forseti, til að ítreka að ýmislegt hefur breyst á þeim tveimur mánuðum sem liðnir eru síðan það var þannig að nú ber þeim forsendum sem hæstv. fjmrh. studdist við þá ekki saman við þær sem hann vill styðjast við í dag. Ég er ekki að nefna þetta í umræðuna hér til að reyna að gera lítið úr hæstv. fjmrh. eða hreykja mér eða einhverjum öðrum vegna þess að einhverjir hafi haft réttara fyrir sér hvað varðar forsendur. Mér finnst miklu frekar mikilvægt að við áttum okkur á því að nákvæmlega þessi staðreynd sýnir okkur hversu mikill óstöðugleiki er hér í efnahagslífinu. Ég held að það sé sú staðreynd sem menn eiga kannski dálítið erfitt með að höndla við þessa fjárlagagerð, þ.e. efnahagslífið er allt undir miklum sviptivindum, ef svo má segja. Gengið er óstöðugt og menn hafa verulegar áhyggjur af því hver þróunin muni verða næstu mánuði. Svo ég nefni örfáar tölur til að undirstrika það sem gerst hefur á þó ekki lengri tíma var talið að landsframleiðslan ykist um 1% þegar við vorum fyrst að ræða fjárlögin. En nú er talað um að hún dragist saman um 0,5%. Hér munar býsna miklu, herra forseti. Við kunnum að þurfa að horfa upp á aðrar eins breytingar næstu tvo mánuði ef menn halda áfram að spá, sem þeir ugglaust gera einhvers staðar. Sömuleiðis segir endurskoðuð þjóðhagsáætlun okkur að einkaneysla muni dragast saman um 1,5% sem er meira en reiknað var með. Jafnframt hefur komið fram að fjárfestingar muni dragast saman um 14%, sem er áhyggjuefni vegna þess að svo mikill samdráttur í fjárfestingum getur verið ávísun á atvinnuleysi. Allt eru þetta hlutir sem er ástæða til að hafa verulega áhyggjur af. Óstöðugt efnahagsumhverfi er nákvæmlega ekki það sem íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili þurfa á að halda þessa dagana, hvað þá þeir vextir sem því miður sýnast vera fylgifiskur þess að menn eru hér að reyna að ná tökum á efnahagsástandinu. Í gær var hér nokkuð rætt um skatta og efnahagsforsendur enda eðlilegt þar sem verið var að ræða skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar og þar með þann skattaramma sem ríkisstjórnin hyggst setja fyrir næsta og þarnæsta ár og um lengri framtíð. Nokkuð bar á góma í þeirri umræðu hvert efnahagsumhverfið væri, hverjar horfurnar væru og það hversu mikilvægt væri að efnahagslífið og atvinnulífið á Íslandi væri samkeppnisfært. Herra forseti. Auðvitað er það þannig að menn bíða eftir því og eru að reyna að gera einhverja hluti sem geta haft áhrif á markaðinn, haft áhrif á það að gengið stöðvist, flöktinu ljúki, eins og menn orða það svo pent þegar gengið hrapar um milli 25 og 30%. En samt er það þannig að það er kannski fátt sem býður upp á það, að því er virðist, að markaðurinn sætti sig við það sem verið er að gera. Alþingi hefur nýlega afgreitt fjáraukalög þar sem bæta þurfti við gildandi fjárlög um 14 milljörðum kr. og það er engin ástæða til þess, því miður, að ætla að niðurstaðan verði önnur á næsta ári nema hvað tekjurnar verða enn lægri og þar með verður útkoman verri. Þetta segi ég, herra forseti, vegna þess að ég trúi því sem menn segja sem gerst þekkja að því miður sé ákveðin innbyggð skekkja sem geri það að verkum að líklega verðum við alltaf, a.m.k. þangað til við mönnum okkur upp í að fara þá í grundvöll þess sem skakkt er talið vera, að kljást við það að þurfa eftir á að bæta svo og svo miklu inn í fjárheimildir líðandi fjárlagaárs. Herra forseti. Mig langar aðeins að vitna í það sem segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga frá janúar til september 2001. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þess eru mörg dæmi að stofnanir búi við skertar fjárveitingar sem nema tugum milljóna króna vegna halla fyrri ára og sem þær hafa velt frá einu ári til þess næsta. Á 30 fjárlagaliðum nemur skerðing fjárheimilda vegna halla fyrri ára þannig 20% eða meiru af fjárheimild ársins. Í þeim hópi eru til að mynda fimm skólar og tvö sýslumannsembætti. Engin áform virðast liggja fyrir um hvort og þá hvernig þessar stofnanir eigi að draga saman þjónustu til að rekstur þeirra falli að fjárheimildum.`` Í þessari skýrslu er jafnframt fjallað um að svo virðist vera að stofnanir fái ákveðna umbun fyrir að keyra fram úr. Menn hafa stundum látið það fara í taugarnar á sér að þeim stofnunum sem standa við fjárlög sé í sjálfu sér ekki umbunað heldur sé hitt vænlegra til frekari fjárveitinga að fara fram úr. Allt eru þetta ákveðin úrlausnarefni sem þarf að kljást við og betra er að eiga við ef efnahagsumhverfið er stöðugt heldur en hitt, og ég álít, herra forseti, að þetta verði okkar vandi ekki síður á næsta ári heldur en núna. Það gerðist hér við 2. umr. fjárlaganna að í raun var boðað að strax yrði farið í ámóta mikinn niðurskurð og sú aukning nam sem meiri hluti hv. fjárln. lagði til við umræðuna. En þó svo að þær tillögur kæmu í fjölmiðlum varð ekki sú breyting til batnaðar á gengi krónunnar sem forusta ríkisstjórnarinnar ætlaðist til og sýnir það einnig að fjármálamarkaðurinn metur það þannig að þetta fjárlagafrv. sé ekki trúverðugt og byggi á allt of veikum forsendum. Þetta er miður, herra forseti, vegna þess, eins og ég segi, að við þurfum á öðru að halda. En þetta og þær skattalækkanir og skattbreytingar --- hér í gær var líka fjallað um skattahækkanir --- áttu að mati ríkisstjórnarinnar samanlagt að hafa hér einhver áhrif en hafa greinilega ekki leitt til þess sem vænst var. Það kom fram í erindi sem ráðuneytisstjóri fjmrn., Baldur Guðlaugsson, hélt á ráðstefnu um það hvort evran hefði áhrif á Íslandi að bæði skattbreytingarnar og reikningsskil í erlendri mynt, sem frv. liggur fyrir um frá ríkisstjórninni einmitt nú, ættu að mæta þeirri skekkju sem íslenskt atvinnulíf hlýtur að búa við þegar horft er til þess annars vegar og hins vegar þess umhverfis sem fyrirtækjum í Evrópu er búið og verður búið þegar evran verður komin í umferð. Herra forseti. Við veltum því fyrir okkur þegar við horfum til þess hvernig ríkisstjórnin er að reyna að bregðast við með skattalækkunum hversu neðarlega þarf að fara með skatta fyrirtækja til þess að mæta þessum samkeppnismun sem er þarna á milli. Ríkisstjórnin hefur endað í tölunni 18%. En við hljótum að velta því fyrir okkur hvort það sé nægjanlegt, annars vegar til þess að fyrirtækin hafi hér samkeppnisstöðu og hins vegar til þess, sem er síðan hitt yfirlýsta markmiðið, að ná erlendri fjárfestingu inn í landið. Herra forseti. Ég er ekki viss um að þetta nægi til að vega upp það óhagræði sem er af litlum heimamarkaði og litlum gjaldmiðli en við skulum vona að það mæti því a.m.k. að einhverju leyti því það er afar mikilvægt. Eins og ég gat um var boðað strax við 2. umr. að um yrði að ræða niðurskurð a.m.k. jafnmikinn þeim viðbótartillögum sem þá voru kynntar af hálfu meiri hluta fjárln. Nú hefur sá niðurskurðarpakki verið kynntur og það verður að segjast eins og er, herra forseti, og vitna ég þá einnig til þess sem félagar mínir í Samfylkingunni hafa sagt hér fyrr í dag, að hann er ekki mjög traustvekjandi. Það eina í þeim pakka sem á að duga til langframa, ef það má orða það þannig, virðast vera auknar álögur á nemendur, bæði í framhaldsskólum og háskólum, og síðan þá sem þurfa að nýta sér læknisþjónustu eða kaupa sér lyf. Herra forseti. Mér finnst að þarna sé akkúrat ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Ég vil þess vegna gjarnan fara í þær tillögur sem við í Samfylkingunni leggjum til hvað varðar tekjur í ríkissjóð og bera þær saman við þær hugmyndir sem hæstv. ríkisstjórn virðist hafa um það hverjir séu aflögufærir í samfélagi okkar, vegna þess að það birtir best þá mismunandi lífssýn sem annars vegar jafnaðarmenn og hins vegar íhaldsmenn á Alþingi Íslendinga hafa, sýnir best þau mismunandi viðhorf sem menn hafa gagnvart því hvar eigi að skera, hvert eigi að leita þegar annaðhvort þarf að auka tekjur eða draga úr umsvifum hins opinbera. Fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln., hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Margrét Frímannsdóttir og Gísli Einarsson, hafa lagt fram brtt. á þskj. 504 í 13 liðum. Ég ætlaði að gera að umtalsefni 4., 5. og 6. liðinn sem snúa að því að hugmyndir okkar til tekjuöflunar lúta að því að íslenskur sjávarútvegur, íslensk útgerð greiði meira af þeim kostnaði sem til fellur vegna útgerðar en hún gerir í dag. Við ætlum þó ekki í þessu skrefi að ganga alla leið og láta útgerðina greiða allt. Við erum tilbúin að fallast á að skattgreiðendur taki þátt í því með útgerðinni enn um sinn að greiða þann kostnað sem af hlýst. En okkur finnst eðlilegt, herra forseti, að menn fari að stíga þau skref sem þarf að stíga. Á sama tíma og menn eru að láta hér nemendur og sjúklinga taka á sig frekari kostnaðargreiðslur finnst okkur eðlilegt að sú atvinnugrein sem þó byggir á því að nýta sameiginlega auðlind og, eins og jafnframt hefur komið fram, nýtur e.t.v. hvað mest góðs af þeirri efnahagsþróun sem orðið hefur undanfarið með lækkun gengis, leggi sitt af mörkum. Við höfum þess vegna lagt til, herra forseti, að þróunarsjóðurinn verði notaður sem farvegur fyrir frekari kostnaðargreiðslur útgerðarinnar þannig að í stað þess að menn greiði þar 1.300 kr. fyrir þorskígildistonnið verði farið upp í rétt um 4.000 kr., sem er u.þ.b. fjórar krónur fyrir hvert þorskkíló og þykir nú svo sem engum mikið. Þetta gefur viðbótartekjur upp á 900 millj sem við síðan teknískt útfærum þannig að komi inn sem viðbótarsértekjur fyrir ýmsar stofnanir sjávarútvegsins sem á móti þurfi þá ekki jafnmikið ríkisframlag. Herra forseti. Ég vil því til rökstuðnings að óhætt sé að stíga þetta skref víkja að svari við fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, fyrirspurn um það hversu miklum fjármunum íslensk útgerð hefur varið til þess að leigja sér aflamark á undanförnum árum. Ég ætla bara að víkja að árinu í ár þar sem til eru tölur fyrir hluta sl. fiskveiðiárs, þ.e. frá 1. sept. 2000 til 30. maí 2001. Á þessu tímabili leigja íslenskar útgerðir aflamark, þ.e. kvóta innan ársins, fyrir u.þ.b. 4 milljarða kr. Menn geta síðan framreiknað hversu mikið þetta hefði orðið ef allt árið hefði verið undir og þarna er ekki inni varanlega sala, einungis það sem leigt er, og það eru 4 milljarðar, herra forseti. Ég hef lengi verið áhugamaður um að útgerðin tæki frekari kostnað á sig, þ.e. greiddi meira af þeim kostnaði sem til fellur vegna starfseminnar. Mér hefur fundist í hæsta máta óeðlilegt að atvinnugrein sem á að vera fullburðug, ein af grundvallarefnahagsstoðum Íslands, greiddi ekki þann kostnað sem af henni hlýst heldur þyrfti að vera upp á skattborgara komin með svo stóran hluta og raun ber vitni. Mig langar fyrst að rifja upp það sem Phil Major sagði. Nefndur Phil Major var ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneyti Nýja-Sjálands þegar var verið að taka upp kostnaðargreiðslur í sjávarútvegi og ýmsar breytingar sem þýddu greiðslur fyrir veiðiheimildir, greiðslur fyrir eignarhald á tilteknum fiskstofnum, eins og þeir kusu að haga því þar. Niðurstaða hans eftir að koma til Íslands fyrir auðlindanefndina heitina og kynna sér stöðu mála --- hann skilaði henni síðan skýrslu --- var sú að endurheimta þyrfti kostnað vegna þjónustu sjútvrn., Fiskistofu og Hafrannsóknastofnunar við útgerðarfyrirtækin fyrir u.þ.b. 2.5 milljarða ísl. kr. á ári. Hann taldi að halda ætti áfram að innheimta kostnað vegna fyrri endurbóta, eins og það er þýtt hér úr ensku, þ.e. þróunarsjóðsins, og hann taldi að hugleiða ætti hvort innheimta ætti hluta af kostnaði eða allan kostnað vegna strandgæslu upp á u.þ.b. 800 milljónir ísl. kr. Niðurstaða hans í heildina var sú að ef útgerðin ætti að borga algjörlega fyrir sig það sem íslenskir skattborgarar nú gera þá mundi þessi upphæð vaxa úr einum milljarði sem hún er í dag upp í 5,5 milljarða í íslenskum krónum á ári. Hér munar dálitlu, herra forseti, á því sem menn eru að greiða og því sem Phil Major taldi að væri eðlilegt ef horft væri til kostnaðar. Herra forseti. Ég vil líka, til þess að undirbyggja það sem við erum að leggja til, vísa í lokaskýrslu auðlindanefndar þar sem Sveinn Agnarsson skrifar ritgerð um stjórn fiskveiða. Einn kaflinn er um kostnað við stjórn fiskveiða. Þar víkur hann að því að þeirri skoðun hafi vaxið fiskur um hrygg á síðustu árum að útgerðin eigi sjálf að bera hluta kostnaðar eða allan kostnað við fiskveiðistjórn og vísar þar bæði til Ástralíu og Nýja-Sjálands þar sem innheimt séu kostnaðargjöld af útgerðinni. Hann rifjar upp að Þróunarsjóðurinn hafi innheimt gjald af hverri brúttórúmlest frá 1994 og frá fiskveiðiárinu 1996--1997 hefur að auki verið greitt gjald af úthlutuðu aflamarki. En eftir að vera búinn að skoða þetta mál kemst Sveinn Agnarsson að þeirri niðurstöðu að útgjöld vegna útgerðar hafi á árunum 1990--1996 verið að meðaltali 1,9% af ríkisútgjöldum og áætlaður beinn kostnaður, bara vegna fiskveiðistjórnar, 1,1% af ríkisútgjöldum. Herra forseti. Það er í rauninni sama hvora töluna við notum. Ef við notum bara kostnaðinn vegna fiskveiðistjórnar og notumst við töluna 1,1% af ríkisútgjöldum, þá erum við að tala um 2,5 milljarða. Ef við hins vegar notum útgjöld vegna útgerðar sem voru að meðaltali 1,9% af ríkisútgjöldum á þessum tíma erum við að tala um um það bil 4,5 milljarða. Þessu, herra forseti, vildi ég endilega koma í umræðuna vegna þeirra 900 millj. sem Samfylkingin telur eðlilegt að innheimtar séu sem kostnaðargjald af útgerðinni og þá sem fyrsta skref. Ég geri mér grein fyrir því að þeir sem leggja hér til svokallað veiðigjald eða veiðileyfagjald í skýrslu endurskoðunarnefndar eru ekki að tala um kostnaðargjald. Þeir eru langt undir þessari upphæð. Þar kannski greinir á milli. Okkur finnst eðlilegt að burðug atvinnugrein greiði fyrir þann kostnað sem af henni hlýst en láti skattborgurum það ekki eftir. Ég verð að segja að ég hef skömm á þeim útgerðarmönnum sem kveinka sér undan slíku. Þetta eru menn og fyrirtæki sem fengið hafa að nýta sameiginlega auðlind mismunandi lengi en sér að kostnaðarlitlu. Mér finnst að þeir eigi að sjá sóma sinn í að bjóðast til þess að greiða þennan kostnað, enda fullkomlega óeðlilegt að hann sé greiddur af öðrum. Herra forseti. Ég ítreka að það er með þessum hætti sem við viljum nálgast tekjuöflun eða það að minnka útgjöld ríkisins en ekki með því að ganga að nemendum eða sjúklingum eins og hæstv. ríkisstjórn hefur valið að gera. Herra forseti. Ég vil samt sem áður, áður en ég lýk máli mínu, nefna alveg ótrúlega sérkennilega niðurskurðarhugmynd. Það er kannski ekki niðurskurðarhugmynd, herra forseti. Það er eiginlega frekar tekjuöflunarhugmynd hæstv. ríkisstjórnar. Ég nefndi áðan að ríkisstjórnin hefur helst séð matarholu í nemendum og sjúklingum. En ég gleymdi að geta þess að ríkisstjórnin sér matarholu í sóknargjöldum og kirkjugarðsgjöldum. Það er svolítið merkilegt af því að fjmrn. hefur tekið að sér að innheimta sóknargjöld fyrir hönd safnaðanna og síðan skilað til sókna landsins svo að hægt væri að rækja kirkjustarf úti um allt land. Hæstv. ríkisstjórn hefur nú komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé allt of mikið. Jafnvel þó einnungis sé farið eftir þeim reglum sem samið var um þá hefur hæstv. ríkisstjórn upp á sitt eindæmi komist að þeirri niðurstöðu að hér sé um allt of mikla peninga að ræða og að rétt sé að hluti þessarar fjármuna renni frekar í ríkissjóð, væntanlega til annarra og merkilegri verkefna --- kannski til að borga með útgerðinni, ég veit það ekki. Herra forseti. Alla vega liggur fyrir að ríkisstjórnin ætlar að kraka í ríkissjóð einhverjum milljónum með því að taka hluta af sóknargjöldunum. Ég verð að segja að margar eru þær dapurlegar niðurskurðartillögurnar en þetta er einhver sú fáránlegasta sem maður hefur séð lengi. Hún minnir reyndar á gamla tíma þegar hér kom mikill bandormur inn í þingið með alls konar ,,þrátt-fyrir``-tillögum þar sem reynt var að krækja í nokkrar milljónir hér og þar. Ég hélt að þeir tímar væru liðnir. En þeir eru greinilega ekki liðnir. Ríkisstjórnin er enn þá á gömlu nótunum og nú eru sóknargjöldin og kirkjugarðsgjöldin sem ein af matarholunum ásamt nemendum framhaldsskóla og háskóla og þeim sem þurfa að sækja læknisþjónustu. Herra forseti. Það er rétt að ítreka það enn að hér horfum við kannski upp á nákvæmlega það hvernig þessi ríkisstjórn lítur á málin og þá í raun líka að horfa á andstæðu þess, sem við jafnaðarmenn vildum gera ef við fengjum meiru ráðið. Við viljum reka hér arðbært atvinnulíf sem getur borgað en velferðarkerfið er hins vegar nokkuð sem við viljum slá skjaldborg um. Herra forseti. Ég held að þau fjárlög sem við erum að nálgast að ljúka umræðum um muni ekki leiða til þeirrar niðurstöðu sem hæstv. ríkisstjórn er að vonast eftir, þ.e. að hér verði burðugt efnahagsumhverfi. Ég óttast satt að segja, eins og ég gat um fyrr, að því miður séum við ekki bara á gömlu nótunum varðandi sóknargjöldin og ,,þrátt-fyrir``-ákvæðin heldur líka, varðandi það fjárlagafrv. sem hér er verið að ganga frá, að á næsta ári muni þurfa að fara í björgunarleiðangra. Þeir verða sársaukafyllri vegna þess að tekjurnar verða minni. Það liggur fyrir fyrir vegna þess að góðærið hefur ekki verið notað til þess að gera þær grundvallarbreytingar sem hefði þurft að nýta það til. Því miður er gert ráð fyrir að landsframleiðslan dragist saman og hagvöxtur verði minni en reiknað var með. Reyndar kemur fram að gangi þessi spá eftir þá sé það í fyrsta skipti síðan 1992 að landsframleiðsla dragist saman á milli ára. Við erum að ýmsu leyti, herra forseti, komin í gamlan tíma, kunnuglegan fyrir suma en eitthvað sem ég reikna með að flestir hafi vonast til að við hefðum kvatt.

Herra forseti. Fjárlagafrv. sem nú er tekið til lokaafgreiðslu tel ég að sé vanburða, bæði á útgjalda- og tekjuhlið. Ég tel ljóst að það gefi ekki þá festu á markaði eða í efnahagslífi sem nauðsynleg er til að slá á verðbólgu og viðskiptahalla og skapa svigrúm til vaxtalækkana. Ég held að þetta fjárlagafrv. hefði þurft að fara raunverulega til ríkisstjórnarinnar aftur og til endurskoðunar, hefði því verið ætlað að ná því markmiði sem ríkisstjórnin segist vilja stefna að. Í spá Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að samdráttur í einkaneyslu verði meiri en áður var reiknað með. Nú er búist við að samdrátturinn nemi 2% í stað 1% í fyrri áætlun. Samdrátturinn í einkaneyslu hefur veruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs og sýnir ljóslega að ríkissjóður hefur fyrst og fremst nærst á útgjaldaþenslu í þjóðfélaginu og mikilli einkaneyslu. Það ásamt sölu eigna hefur fyrst og fremst skilað þeim tekjuafgangi sem ríkisstjórnin hefur státað sig af, en ekki skynsamleg hagstjórn, sem síðan hefur aftur leitt til vaxandi verðbólgu og viðskiptahalla og svimandi hárra vaxta sem eru að knésetja bæði heimili og fyrirtæki. Vextir hér á landi eru þrisvar til fjórum sinnum hærri en í öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Viðskiptahallinn er enn svimandi hár. Skuldastaða fyrirtækja og einstaklinga er komin á mjög alvarlegt stig og gæti hreinlega, að mínu mati, farið að hrikta í stoðum fjármálastofnana af þeim sökum. Skuldir einstaklinga eru um 675 milljarðar kr. og nálgast 170% af ráðstöfunartekjum heimilanna. Auðvitað er mikið í húfi með að ná tökum á verðbólgunni því hvert einasta prósentustig í hækkun verðbólgunnar eykur skuldir heimilanna um hvorki meira né minna en 5--6 milljarða kr. Aukning á erlendum skuldum þjóðarbúsins er gríðarleg. Þær voru 80% af landsframleiðslu í fyrra, 110% af landsframleiðslu í ár og stefnir í 120% af landsframleiðslu á næsta ári eða um 940 milljarða kr. Í endurskoðaðri tekju\-áætlun kemur fram að samdráttur í einkaneyslu á sköttum af vöru og þjónustu mun dragast saman um 2,8 milljarða, ef ég man rétt, aðallega í virðisaukaskatti um 2,5 milljarða kr. Verulegar vísbendingar eru um að hér sé um vanmat á ferðinni að ræða og að einkaneyslan dragist miklu meira saman. Þar vísa ég til þess mismunar sem er á spá Þjóðhagsstofnunar um samdrátt í einkaneyslu og spá frá fjmrn., en þar munar um hálfu prósenti. Ég held að reynslan sýni okkur að við eigum að treysta Þjóðhagsstofnun betur en þeim spám sem fjmrn. gerir. Í því sambandi minni ég á að verðbólguspáin sem sett var fram af Þjóðhagsstofnun fyrir næsta ár var að hún yrði 5,9% en 5% hjá fjmrn. Ég spyr, herra forseti: Hvor hafði rétt fyrir sér? Spáin hjá báðum þessum aðilum er 6% þannig að Þjóðhagsstofnun spáði rétt í því máli. Það athyglisverða er, herra forseti, að séu forsendur Þjóðhagsstofnunar lagðar til grundvallar, má áætla að tekjur af virðisaukaskatti lækki ekki bara um 2,5 milljarða kr. heldur 1,2--1,5 milljarða til viðbótar og verði þá 3,7 milljarðar í tekjutap í stað 2,5 milljarða eins og það er í endurskoðaðri tekjuspá frá fjmrn. Það þýðir, herra forseti, að tekjutapið verður að líkindum mun meira en endurskoðuð tekjuáætlun gerir ráð fyrir. Ég bendi einnig á þann mismun sem kemur fram í spá Þjóðhagsstofnunar og fjmrn. varðandi innflutning á vöru og þjónustu. Það kemur fram í forsendum fjmrn. að hann dragist saman um 4,3%. En í endurskoðaðri þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir mun meiri samdrætti, eða 7,1%. Gangi það eftir sem kemur fram í endurskoðaðri þjóðhagsáætlun þá mun það auka á tekjutapið, sem áætla má um 300--400 millj. meira en þær 97 millj. sem áætlaðar eru í endurskoðaðri tekjuspá. Því er ljóst að aðeins vegna þess vanmats megi þegar bæta við það tekjutap sem þarna er áætlað, bæði varðandi þá vörugjaldið og virðisaukaskattinn eitthverju á bilinu 1,7--2 milljarða. Það er því ekki ofsagt í áliti 1. minni hluta að áætlað sé að tekjur séu ofmetnar um 3--4 milljarða. Herra forseti. Það er hárrétt lýsing í nefndaráliti 1. minni hluta að helmingur niðurskurðartillagnanna byggist á bókhaldslegum millifærslum og að tekjuhliðin sé notuð sem afgangsstærð. Veikleikarnir á útgjaldahlið eru líka miklir. Ég nefni sjúkrahúsin sem dæmi. Þar vantar nokkur hundruð milljónir upp á og því til viðbótar eru svo ýmsir veikleikar á útgjaldahlið, eins og hér hefur verið rætt í dag, t.d. 800 millj. í lífeyrisskuldbindingar, sem lækkaðar eru til að búa til það sem ég vil kalla, pappírstekjuafgang. Mér finnst einnig lítið trúverðug aukningin sem kemur fram m.a. í tekjuskatti einstaklinga og tel ég að hún sé verulega ýkt. Maður spyr: Til hvers? Er verið að knýja fram óraunhæfan afgang þannig að verið er að láta svo sýnast að tekjuafgangurinn sé meiri á fjárlögunum en hann í raun og sanni mun verða? Ég tel mjög óvarlegt að treysta því sem fram kemur í endurskoðaðri tekjuáætlun fjárlaga um verulega aukningu á skattgreiðslum einstaklinga sem er áætlað að gefi um 3 milljarða kr., enda er gert ráð fyrir verulega minna launaskriði en verið hefur, ekki síst þegar þessi aukning í tekjusköttum er skoðuð í samhengi við spá Þjóðhagsstofnunar sem segir að að teknu tilliti til breytinga á sköttum einstaklinga og vaxtalækkana undanfarið sé engu að síður gert ráð fyrir 1% samdrætti í kaupmætti ráðstöfunartekna. Auk þess er einn mikill óvissuliður í allri spánni, þ.e það uppnám sem kjarasamningarnir eru í og allar spár, raunar bæði um gengi og launaforsendur, eru í vindinum. Launaforsendur Þjóðhagsstofnunar byggja m.a. á því að launaforsendur kjarasamninga verði ekki endurskoðaðar. Ég tel að í heild séu þær breytingar sem sýndar eru í endurskoðaðri tekjuáætlun ofmetnar í þeim tilgangi að reyna í einhverri örvæntingu að skapa trú á fjárlögunum með sýndarmennskuafgangi sem ekki mun þegar á reynir standast, allt í þeim tilgangi, herra forseti, að koma í veg fyrir að miklir veikleikar fjárlaganna, bæði á útgjalda- og tekjuhlið, geti haft neikvæð áhrif á efnahags- og atvinnulífið. Mér kæmi heldur ekki á óvart að atvinnuleysi væri vanmetið, en forsendurnar byggjast á 2% atvinnuleysi miðað við 1,4% í ár. Í því sambandi er spáð verulegum samdrætti í fjárfestingum, eða um 14%. Spár Þjóðhagsstofnunar gera líka ráð fyrir að landsframleiðslan dragist saman um 1%, en í fyrri spá var gert ráð fyrir 0,3% samdrætti. Allt hefur þetta veruleg áhrif á atvinnustigið í landinu. Herra forseti. Allir vita að kjarasamningarnir eru í algjöru uppnámi núna. Verðbólgan var 8% sl. 12 mánuði. Verð á nauðþurftum hefur á stuttum tíma hækkað um 25%. Vextir eru hvergi hærri en hér. Gengið hefur fallið um 25--30% á þessu ári. Það er alveg ljóst, herra forseti, í mínum huga að það er búið að éta upp allar kjarabætur sem launafólk samdi um síðast og auðvitað er búið að éta upp þá litlu hækkun sem lífeyrisþegar, aldraðir og öryrkjar hafa fengið á sinn lífeyri. Ég er ekki með það blað við höndina, en ég sá haft eftir hagfræðingi ASÍ að hún telur að fyrir löngu sé horfin öll sú launahækkun sem launafólk fékk þegar síðast var samið. Herra forseti. Varðandi þær tekjutölur sem ég hef verið að nefna og endurskoðaða tekjuspá þá ég held að það sé alveg ljóst að verið er að setja þetta upp í þessa talnaleikfimi til að reyna að blekkja markaðinn og reyna að skapa trúverðugleika sem ekki stenst í kapphlaupinu við að reyna að styrkja gengið. Herra forseti. Ég skal láta þetta nægja um þetta. En ég vil aðeins fara í tillögur sem fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. hafa sett fram, en vil áður segja að tillögur okkar við fjárlagagerðina nú og tillögur stjórnarflokkanna endurspegla allt aðra sýn sem við viljum hafa á samfélaginu en stjórnarflokkarnir hafa, með líkum hætti og við sýndum fram á í gær við umræðuna um skattalagabreytingar ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Það er athyglisvert þegar aðhalds er krafist á öllum sviðum, þegar svo langt er gengið að verið er að setja hér á sjúklingaskatta, t.d. í auknum lyfjakostnaði, og komugjöld í heilsugæslunni og heimsóknum til sérfræðilækna um 500 millj., að þá eru aðalskrifstofurnar að auka kostnað sinn og þar er um að ræða raunhækkun upp á 170 millj. kr. Það er athyglisvert þegar maður skoðar raunaukninguna í aðalskrifstofu ráðuneytanna, herra forseti, sem ég er hér með sundurliðað, raunaukningu á framlögum til ráðuneytanna og stofnana þess, þ.e. ekki aðalskrifstofunnar heldur þeirra verkefna sem heyra undir öll þessi ráðuneyti, að þá er raunaukningin að meðaltali í öllum ráðuneytunum í fjárlagafrv. næsta árs um 4,3%. En þegar skoðuð er raunaukning á aðalskrifstofunum kemur allt annað í ljós í fjárlagafrv. Ég hef ekki borið það saman hvort eitthvað hafi þá breyst. Núna við 3. umr. er raunaukning í forsrn., þ.e. á aðalskrifstofunni 20,5%, en meðalraunaukning til þeirra verkefna sem heyra undir ráðuneytin eru 4,3%. Raunaukning á aðalskrifstofu sjútvrn. er 5,3%, en meðaltalið til þeirra verkefna sem heyra undir þessi ráðuneyti eru 4,3%. Raunaukning til aðalskrifstofu heilbrrn. er til að mynda 7,5% og raunaukning til aðalskrifstofu umhvrn. er 10,6%. Ráðherrarnir sjá því um sig, herra forseti. Ráðherrarnir sjá um sig og aðalskrifstofur sínar, að það sé nú haldið í við a.m.k. verðlag og gott betur því raunaukningin er 170 millj. hjá aðalskrifstofum ráðuneytanna meðan verið er að skera niður, herra forseti, framlög til velferðarkerfisins. Og svo langt er gengið að verið er að skattleggja sérstaklega sjúklinga og skólafólk og leggja aukin gjöld á bifreiðaeigendur, eins píndir og þeir eru nú fyrir. Það sem kemur mér sífellt á óvart, herra forseti, er að Framsfl. skuli láta teyma sig í þennan niðurskurð á velferðarkerfinu, ganga svo langt að alltaf er verið að finna matarholur þar sem síst skyldi, alltaf verið að leita til þeirra hópa sem verst hafa það í þjóðfélaginu og reyna að næla sér þar í einhverja peninga til þess að sýna einhvern afgang á fjárlögum. En aldrei er leitað þar sem á að leita í þessu efni. Mér kemur t.d. alltaf á óvart, þegar svona illa er komið í þjóðfélaginu að stjórnarflokkarnir hafa glutrað niður þeirri stöðu sem við höfðum í efnahagsmálum, að ekki skuli vera farið í að lækka risnu og ferðakostnað sem hefur aukist um tæpar 500 millj. á tveimur árum. Herra forseti. Aldrei er leitað að peningum þarna. Þar er þó um að ræða aukningu um tæpar 500 millj. á tveimur árum. og það er auðvitað hárrétt leið sem við í Samfylkingunni viljum fara, þ.e. að láta skera þá liði um 420 millj. Herra forseti. Ef það væri gert gætum við sloppið við að hækka lyfjakostnað á sjúklinga eða komugjöld í heilsugæsluna eða gjald fyrir heimsóknir sjúklinga til sérfræðinga. Það er vissulega athyglisvert sem fram kom í dag og BSRB hefur beitt sér fyrir, og eiga þeir þakkir skildar fyrir það, þ.e. að þeir sýna fram á hvaða aukning hefur orðið hjá heimilunum að því er varðar kostnað við heilbrigðisþjónustuna. Það reyndar ber saman við það sem kom fram í svari heilbrrh. við fyrirspurn minni fyrr á þessu þingi um að sjúklingar greiða þriðjung af lyfja- og lækniskostnaði. Og þetta kemur enn skýrar fram í þeim útreikningum sem BSRB birti í dag. Herra forseti. Tillögur meiri hlutans sýna að lítillega er verið að auka við framlög í málaflokk fatlaðra. Herra forseti. Þó það nú væri. Við sjáum neyðarástand hjá fötluðum í þjóðfélaginu vegna þess harkalega niðurskurðar sem fatlaðir hafa orðið fyrir í gegnum árin frá þessari ríkisstjórn. Sennilega hafa, herra forseti, um 2,5 milljarðar á liðnum sex árum verið skornir niður af lögbundnum framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Við stæðum ekki frammi fyrir þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir ef svo harkalega hefði ekki verið ráðist að þessum mikilvæga sjóði fatlaðra og raun ber vitni. Staðan er sú núna að 209 fatlaðir eru á biðlista eftir búsetuúrræðum, bæði sambýlum og þjónustuíbúðum. Þar fyrir utan eru 450 öryrkjar á biðlistum hjá Öryrkjabandalaginu eftir húsnæði. 10.800 dvalarsólarhringa vantar í skammtímavistun og 206 fatlaðir voru á biðlistum eftir dagþjónustu. Áætlaðar tekjur erfðafjárskatts hafa sífellt verið að skerðast meira og meira í gegnum árin og nú er svo komið að stjórnarflokkarnir beittu sér fyrir því raunverulega að loka framkvæmdasjóðnum, þ.e. því lögbundna framlagi sem átti að renna í sjóðinn. Hann hefur nú einungis tekjur af því sem ríkisstjórnin skammtar honum að eigin geðþótta á fjárlögum hverju sinni. Þar fyrir utan, herra forseti, þegar við erum að tala um stöðu þeirra verst settu í þjóðfélaginu eins og t.d. fatlaðra, þá hefur svo langt verið gengið að --- Ég spyr: Af hverju blikkar hér á mig ljós, herra forseti?

Ætli það sé ekki vegna þess að það er svolítið spennufall hérna, ekki í þingsalnum heldur í rafmagni. Tölvukerfið okkar hefur verið að stríða okkur í dag. Það er væntanlega þess vegna sem ljósið blikkar. En vonandi getum við lagað það innan tíðar.

Herra forseti. Ég ætlaði að fara að minnast á leiguíbúðir þar sem við vitum að er neyðarástand. 2.000 manns bíða eftir leiguíbúðum. Félmrh. hæstv. hefur talið sig vera að leysa þann vanda með auknu lánsfjármagni inn í leiguíbúðakerfið. En, herra forseti, það leysir ekki vandann þegar á sama tíma er verið að hækka svo vexti á þessum kjörum til leiguíbúða að hvorki félagasamtök né sveitarfélög treysta sér til að byggja leiguíbúðir, nema þá, herra forseti, að setja vaxtahækkunina beint inn í leiguverðið þannig að leigjendur þurfi sjálfir að standa undir þeirri hækkun. Þetta er auðvitað eins og við spáðum, herra forseti. Þegar verið var að leggja af félagslega íbúðakerfið spáðum við því að þetta mundi hafa þær afleiðingar að biðlistar mundu lengjast og að þetta mundi hafa alvarlegar afleiðingar fyrir þá sem ekki geta komið sér þaki yfir höfuðið af eigin rammleik og þurfa að vera ofurseldir leigumarkaðnum. Það er sama hvar við lítum, hvort heldur það eru málefni fatlaðra, sjúklinga eða húsnæðismál þeirra sem verst eru staddir í þjóðfélaginu, að allt hefur gengið á verri veg á umliðnum árum. Herra forseti. Ég held að ekki þýði út af fyrir sig mikið að reyna að sannfæra stjórnarliða. Þeir eru staðráðnir í að knýja fram þetta frv. eins og það er, óraunhæft bæði á útgjalda- og tekjuhlið. Ég vil þó ekki láta hjá líða að minnast á einn ákveðinn málaflokk sem ég hef verulegar áhyggjur af, þ.e. málefni löggæslunnar, reyndar um allt land, en þó sérstaklega í Reykjavík. Ég hafði bundið nokkrar vonir við, herra forseti, að dómsmrh. mundi sjá að sér og veita meira fjármagn til löggæslunnar í Reykjavík. En nú við lokaafgreiðslu fjárlaga stöndum við frammi fyrir því að sú er ekki raunin. Ég fullyrði, herra forseti, og hef gert það reyndar áður að svo hefur verið skorið niður í þeim málaflokki, þ.e. löggæslumálefnum, að ég hygg að sú þjónusta sé undir öryggismörkum. Við höfum farið í gegnum þá umræðu hér og ég skal ekki endurtaka hana, en það er alveg ljóst að a.m.k. 35 lögreglumenn vantar til að gæta almannaöryggis og tryggja réttaröryggi borgaranna svo viðunandi sé að mati lögreglustjórans í Reykjavík. Það er hart til þess að vita, herra forseti, að hér sé verið að ljúka fjárlagaafgreiðslunni án þess að veitt hafi verið til löggæslumálefna nauðsynlegt fjármagn. Ég lýsi auðvitað allri ábyrgð á ríkisstjórnina fyrir að standa þannig að málum og fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárln. hafa í brtt. sínum reynt að gera nokkra bragarbót á með auknu framlagi til löggæslunnar. Síðan finnst mér mjög sérstakt og vil nefna það hér að þrátt fyrir ítrekaðar óskir umboðsmanns barna sem m.a. hefur komið fram í fjölmiðlum hefur ekki verið orðið við sanngjarnri og eðlilegri ósk umboðsmanns barna um að auka lítillega fjármagn til þeirrar stofnunar. Herra forseti. Ég vil minna á í því sambandi að á síðasta þingi stóðu þingmenn úr öllum flokkum að því að hér yrði mótuð heildarstefna í málefnum barna. Maður spyr hvort hugur fylgi ekki máli, herra forseti, þegar því fylgir ekki aukið fjármagn. Ég velti stundum fyrir mér til hvers það fjölskylduráð er sem sett hefur verið á fót í samræmi við þáltill. um málefni fjölskyldunnar, til hvers sú nefnd er þegar ekki heyrist í henni þegar verið er að ganga svo harkalega fram í að skera niður framlög til þeirra málefna sem snúa að fjölskyldunni að víða er komin upp mjög alvarleg staða eins og ég hef nefnt. Málefni barna er vissulega einn málaflokkurinn og auðvitað væri hægt að hafa langt mál um það. Það skilar sér margfalt til baka ef við hlúum vel að þeim málaflokki sem snýr að börnunum, bæði öryggismálum þeirra og þeim málaflokki sem í heild og breidd snýr að velferð og öryggi barna í þjóðfélaginu. En það er ekki einu sinni látið svo lítið, herra forseti, að auka lítillega við framlög til þess mikilvæga embættis sem hefur með málefni barna að gera að það geti sinnt verkefnum sínum eðlilega. Herra forseti. Hér er líka boðaður niðurskurður til vegamála. Ef ég man töluna rétt er verið að ræða um 150 millj. Við vitum ekki hvar hann lendir, herra forseti, en ef gamla leiðin er farin endar hann vafalaust á höfuðborgarsvæðinu. Ég spyr, herra forseti, er skynsamlegt í þeirri niðursveiflu sem við erum í að draga úr fjármagni í þennan málaflokk? Herra forseti. Við umræður um ráðstafanir í ríkisfjármálum á morgun hef ég tækifæri til að ræða frekar þann alvarlega niðurskurð á fjárlögunum sem kemur fram í því frv. sem tekið verður til 1. umr., þar sem í raun og sanni má segja að gerð sé mjög alvarleg aðför að velferðarkerfinu og heimilunum í landinu, ekki síst sjúklingum og námsmönnum eins og ég hef rakið. Ég vildi geyma mér að ræða þann þátt mála frekar, herra forseti, en ítreka það sem hér hefur komið fram í máli mínu, herra forseti, að þetta frv. felur í sér mikla veikleika, bæði á útgjalda- og tekjuhlið eins og við í Samfylkingunni höfum sýnt fram á. Í tillögum okkar, bæði á tekju- og útgjaldahlið, reynum við að bæta úr en ég held að eitt sé ljóst við lokaafgreiðslu fjárlaga, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálun munu ekki ná því marki að slá á verðbólguna eða skapa nauðsynlegt svigrúm til vaxtalækkana. Það er miður, herra forseti, að svo sé í pottinn búið en ég held að við stöndum frammi fyrir því að ekki er meira að vænta af ríksstjórninni þegar hún stendur frammi fyrir alvörunni í efnahagsmálunum, þegar hún hefur ekki hagsveifluna við að styðjast, þegar hún hefur ekki við það að styðjast sem hefur fitað ríkisstjórn, þ.e. þensluna í þjóðfélaginu, þegar virkilega alvarlega reynir á hagstjórn í þjóðfélaginu og í ríkisstjórninni er ríkisstjórnin ekki starfi sínu vaxin.

Herra forseti. Í gær og í dag hefur farið fram umræða um fjármál ríkisins. Í gær voru ræddir tekjuskattar og tillögur ríkisstjórnarinnar um gagngerar breytingar á þeim og í dag fer fram umræða um fjárlagafrv. Í rauninni fer vel á því að ræða þau frumvörp eða þessar breytingar í senn því að annars vegar fjalla þær um tekjur ríkisins og hins vegar um útgjöld ríkisins. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, gerir vinnubrögð við fjárlögin að umræðuefni í áliti sínu og bendir á einmitt þetta atriði, að heppilegt sé að hafa þetta allt saman undir en nefnir jafnframt að vegna tímaskorts hafi efnahagsforsendur og tekjuhlið fjárlagafrv. fengið afar litla umfjöllun í nefndinni. Hann segir reyndar einnig að niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar hafi fengið of litla umfjöllun í vinnu nefndarinnar. Það sem við erum að fjalla um hér skiptir sköpum fyrir samfélagið allt. Tekjuskattar skipta máli fyrir fyrirtækin og einstaklingana, og þeir sem síðan njóta framlagsins í fjárlagafrv. horfa til þess sem hér verður ákveðið hvort sem þeir starfa innan heilbrigðisþjónustunnar, í skólakerfinu eða við aðra þjónustustarfsemi á vegum hins opinbera. Smáar stofnanir og stórar horfa til þess sem hér gerist. Stundum geta litlar upphæðir í fjárlagaafgreiðslunni skipt miklu máli fyrir stofnanir og þjóðfélagshópa. Þannig hefur núna farið fram umræða um stöðu fatlaðra í tengslum við fjárlagafrv. Landssamtökin Þroskahjálp efndu til borgarafundar fyrir fáeinum dögum og ræddu þar um vanefndir ríkisstjórnarinnar gagnvart þeim hópi, bentu á að í Reykjavík og á Reykjanesi séu á biðlistum fatlaðra eftir húsnæði yfir 200 manns --- hefði fjölgað frá því í fyrra um 25 --- og minntu á loforð og fyrirheit sem voru gefin fyrir fáeinum árum. Ég man vel eftir þeim fyrirheitum. Þetta var eitt af átakamálunum í síðustu kosningabaráttu, vorið 1999. Reyndar er rangt hjá mér að vísa til þess sem átakamáls því að fyrirheitin voru víðast hvar fögur, og ekki síst hjá ríkisstjórnarflokkunum. Þeir höfðu þá setið saman að völdunum frá miðjum 10. áratugnum og lofuðu þarna bót og betrun gagnvart þessum hópi sérstaklega. Sett var á fót svokölluð biðlistanefnd 1998, hún skilaði áliti einmitt rétt fyrir kosningarnar 1999 og þá var því lofað að biðlistunum yrði útrýmt fyrir árið 2006. Samkvæmt þeirri áætlun sem þá var uppi átti á þessu ári að verja 139 millj. kr. til að útrýma þeim listum. Sú upphæð væri að sjálfsögðu miklu hærri ef hún væri færð upp samkvæmt verðlagi. Væri hún færð upp samkvæmt vísitölu launa munaði þarna miklum fjárhæðum. Það er ekki staðið við þessi loforð og líður fram á árið 2000 og aftur er skipuð biðlistanefnd. Hún ætlar enn að útrýma biðlistunum og heitir því að verja 81,2 millj. kr. til verkefnisins á þessu ári. Síðan kemur til sögunnar kostnaðarnefnd vegna flutnings til sveitarfélaganna. Hún tekur einnig á þessum málum og telur að verja þurfi 173 millj. kr. til að útrýma biðlistum, þ.e. telur að þess þurfi á þessu ári. Síðan kemur frv. til fjárlaga árið 2002. Hvað skyldi standa í því frv.? Það eru 23 millj. kr. Eftir baráttufund Landssamtakanna Þroskahjálpar tvöfaldaðist upphæðin. Engu að síður er um alls ófullnægjandi fjárframlag að ræða til þessa verkefnis og að sjálfsögðu ekki í nokkru samræmi við það sem áður hafði verið lofað. Þetta nefni ég sem tiltölulega smáa upphæð þegar við höfum hliðsjón af fjárlögunum í heild en upphæð sem skiptir mjög miklu máli fyrir þá sem í hlut eiga. Við höfum fengið að kynnast því í umfjöllun fjölmiðla á undanförnum dögum hverju það skiptir fyrir fólk sem er á þessum biðlistum. Alþingismenn hafa fengið bréf frá fólki sem þarna á í hlut. Við höfum líka fengið bréf frá fólki sem hvetur Alþingi til að veita ríflegar til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. Hún hefur verið fjársvelt á undanförnum árum. Um það deilir held ég ekki nokkur maður enda var ákveðið í fjáraukalögum að veita 18,3 millj. kr. til Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. En svo bregður við að í greinargerð með því fjárframlagi er sérstaklega vísað yfir í fjárlögin og afgreiðslu fjárlaga því að hér segir, með leyfi forseta: ,,Framlagið er háð því skilyrði að ekki komi til nýrra fjárveitinga til stofnunarinnar frá því sem lagt er til í frv. þessu og fjárlagafrv. ársins 2002. Enn fremur er það skilyrði sett að stjórnendur stofnunarinnar geri nauðsynlegar ráðstafanir til að halda rekstri stofnunarinnar innan fjárheimilda.`` Nú er ég ekki að mæla gegn því að stofnunum sé haldið innan fjárheimilda. Að sjálfsögðu ber að leitast við að gera það. En þá þurfa fjárheimildir að sjálfsögðu einnig að vera í einhverju samræmi við þau verkefni sem við ætlumst til að þessar stofnanir sinni. Til marks um það að þessari tilteknu stofnun sé ekki nægilega ríflega skammtað eru bréf og erindi sem okkur hafa borist frá foreldrum barna sem þurfa á aðstoð Greiningar- og ráðgjafarstöðvarinnar að halda. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., gerir þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að umræðuefni í minnihlutaáliti sínu og hefur hann reyndar gert það á undanförnum árum einnig að taka vinnubrögðin við fjárlagagerðina til athugunar. Hann víkur sérstaklega að skólakerfinu. Samhengi er á milli þess annars vegar og þess sem ég nefndi varðandi Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Hann bendir á að bæði Skólameistarafélag Íslands og Félag framhaldsskóla hafi þráfaldlega bent á að grundvallarskekkjur séu í þeirri reiknireglu sem nú sé beitt við skiptingu fjár til skólanna og birtist í því að fjármagn sé skert til skóla með verknáms- og starfsnámsbrautir og skóla sem reka heimavistir og að þeir sitji nú uppi með skuldir svo skiptir tugum eða jafnvel hundruðum millj. kr. Mér finnst að þessi ummæli og athugasemdir eigi að vera okkur öllum til umhugsunar. Þegar gerðar eru kröfur til ríkisstofnana um að þær haldi sig innan þeirra fjárveitinga sem þeim eru skammtaðar þá þarf það að sjálfsögðu að vera gert af einhverju viti og í samræmi við þarfir og samræmi við þær kröfur sem til þessara stofnana eru gerðar. Ég sagði áðan að litlar upphæðir, tiltölulega litlar upphæðir, gætu skipt smáar stofnanir og hópa miklu máli. Vísaði ég t.d. í Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins sem á fjáraukalögum fékk 18,3 milljónir, sem bjargar eitthvað fjárhagnum, en er engan veginn nóg. Það er mat þeirra sem best þekkja til. En hvað er lítil upp hæð og hvað eru fáar krónur? Auðvitað eru 18,3 millj. kr. heilmiklir peningar. En þeir eru alla vega ekki eins margar krónur og 300 millj. sem ríkisstjórnin ætlar að verja til að standa straum af kostnaði við einkavæðingaráform sín. Og þetta er mjög smá upp hæð með hliðsjón af NATO-fundinum sem á að halda hér næsta vor. Þar á ekki að setja neinn af. Ég spyr: Þegar þeir verða farnir að sprengja þennan ramma, veislustjórar NATO, hvernig verður komið fram við þá? Verða þeim send skilaboð á sama hátt og menn leyfa sér að senda til forstöðumanna Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins sem rækja sitt hlutverk og sinna skyldum sínum af trúmennsku? Þetta finnst mér ástæða til að gera að umræðuefni. Herra forseti. Mig langar undir lokin til að víkja að upplýsingum sem fram voru reiddar í dag á vettvangi BSRB og lúta að hitamáli, deilumáli miklu á Íslandi í rúman áratug. Í rúman áratug hefur því verið harðlega mótmælt af hálfu almannasamtaka, sjúklinga og almennings, í greinarskrifum, ályktunum, á fjöldafundum, þegar kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni er aukin. Það verður gert með því að hækka komugjöld, taka greiðslur fyrir aðhlynningu og margvísleg viðvik á heilbrigðisstofnunum og síðan hefur lyfjakostnaður verið stóraukinn. Þessu hefur iðulega við andæft og mótmælt. Reyndar hefur þessi umræða tekið ýmsum breytingum. Fyrir miðjan tíunda áratuginn var talið að þetta væri til þess fallið að bjarga heilbrigðiskerfinu. Við þyrftum að efla kostnaðarvitund með sjúklingum þannig að þeir neituðu að taka hin dýru lyf o.s.frv. Menn á þeim tíma gáfust upp við það verkefni sem þeir hefðu átt að reyna að sinna, þ.e. að skapa þá eðlilega kostnaðarvitund með læknum og ábyrgðarkennd með læknum sem ég efast ekkert um að sé í þeirri stétt í ríkum mæli. En auðvitað eru það þeir sem eiga að hafa vit á því að fara vel með peninga almennings og að sjálfsögðu heilsu sjúklinga sinna þegar kemur að lyfjunum. Þetta var mjög ógeðfelld umræða sem fram fór hér fyrir miðjan síðasta áratug þegar starfsfólk á heilsugæslustöðvum víðs vegar um landið var tekið á námskeið til að læra á alls konar reikni- og sjóðsvélar og miklir fyrirlestrar voru haldnir um þetta efni á spítalagöngum landsins. Síðan birtist í sumar yfirlýsing eða greinargerð eða töflurit sem ég held að hafi bara verið merkt OECD, eða hvort það var Hagstofa Íslands sem birti það, sennilega mun það nú vera, þar sem fram kemur að kostnaðarþátttaka sjúklinga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu yrði að öllum líkindum lægri á árinu 2001 en á árinu 2000 og lægri en hún var á árunum 1997, 1998 og 1999 einnig, svo skeikaði einhverjum brotum úr prósenti. Einhverjir urðu til að stökkva hæð sína í loft upp og segja: ,,Þarna sjáiði. Þetta er allt út í hött. Það standast ekki þessar ásakanir um að kostnaðarhlutdeild sjúklinga sé að aukast.`` Reyndar er það svo að hún hefur ekki aukist mjög mikið hlutfallslega á allra síðustu árum. Mest virðist aukningin hafa verið rétt fyrir miðjan síðasta áratug og á því bili. Engu að síður hefur hún verið aukin. Hún hefur verið aukin á undangengnum árum og því miður eru enn að berast fréttir af því að aukin gjöld eru tekin af sjúklingum, lyfjakostnaður þyngist og síðan koma þessar undarlegu fréttir um að nú eigi að fara að leggja auknar álögur á sjúkrahótelin eða þá sem þau gista. Reyndar sagði hæstv. heilbrrh. í fréttum að þetta hefði viðgengist, að einfaldlega hefði vantað lagastoð undir þessa gjaldtöku. En ég spyr á móti: Eigum við ekki að hverfa frá þessari gjaldtöku? Er ekki eðlilegt að hverfa frá henni? Ég tel svo vera. Og þegar síðan þessar upplýsingar bætast ofan á þá held ég að ástæða sé til að taka stefnu í þessum málum til gagngerrar endurskoðunar. Þetta voru sem sagt upplýsingarnar sem fram komu, að sem hlutfall af vergri landsframleiðslu þá væri kostnaðarþátttaka sjúklinga á niðurleið. Því var ákveðið á vettvangi samtaka launafólks að gera á þessu könnun og fylgja nokkrum sjúkdómstilfellum, eins og það er kallað, sjö sjúklingum í gegnum lyfjameðferð og komu á heilsugæslustöðvar og sjúkrahús eftir atvikum í eitt ár. Þetta skyldi gert á árinu 1991, á árinu 1996 og á árinu 2001. Og þá koma aldeilis skuggalegar upplýsingar í ljós. Þannig er að einstaklingur með lungnaþembu og ýmsa skylda sjúkdóma greiddi á árinu 1990 samkvæmt verðlagi ársins í ár --- samkvæmt verðlagi ársins í ár því krónurnar voru að sjálfsögðu miklu færri, en þær voru færðar upp til verðlags ársins í ár --- árið 1990 greiddi þessi einstaklingur fyrir lyfjagjöf og fyrir læknisþjónustu sem hann þurfti á að halda 7.632 kr. Á árinu 2001 greiðir hann 69.702. Þetta er frá tæpum 8 þús. kr. í tæp 70 þús. Þetta er sprengingin sem þarna hefur orðið. Einstaklingur sem þjáist af þunglyndi og ýmsum öðrum kvillum --- við erum að tala um fólk sem býr við heilsuleysi --- greiddi árið 1990 23.697 kr. samkvæmt verðlagi ársins í dag. Það var 1990. Nú er þessi upphæð komin í 72.000. En til áréttingar á því sem ég sagði áðan, að mikið af þessum aukna tilkostnaði var kominn til um miðjan áratuginn, má nefna að upphæðin var komin í 71.248 árið 1996. Þó er ekki einhlítt að þróunin sé þessi. Gigtarsjúklingur sem þarf á margvíslegri meðferð að halda greiddi 1990 tæpar 30 þús., tæpar 50 þús. árið 2001. Hér erum við að tala um sama verðlag. Við erum að tala um jafnverðgildar krónur því þær hafa verið færðar upp til verðlagsins í dag. Þetta finnst mér vera óhugnanlegar staðreyndir. Þær koma mér ekki á óvart vegna þess að um þetta hefur pólitísk umræða snúist að verulegu marki á undanförnum árum. En það er annað sem er merkilegt við þessar upplýsingar sem hér eru reiddar fram, þ.e. hve lyfjakostnaður er mismunandi. Menn fóru út á þá braut fyrir fáeinum árum að markaðsvæða lyfjadreifinguna. Hugmyndin var sú að með því að gera það mætti ná lyfjakostnaðinum niður, þ.e. að ná mætti lyfjakostnaðinum niður með samkeppni. Ýmsir höfðu um þetta efasemdir og margir voru hreinlega andstæðir þessu og bentu á að líklegt væri að þetta mundi koma niður á dreifðum byggðum. Þar væri líklegt að lyfjaverðið yrði hærra en á höfuðborgarsvæðinu og einnig mætti ætla að með því að samkeppnisvæða lyfjamarkaðinn kæmi upp sú tilhneiging í þjóðfélaginu að fá þjóðina til að borða meira af pillum og taka inn meira af lyfjum vegna þess að það væri orðinn atvinnuvegur að koma lyfjunum niður í okkur. Þetta voru sjónarmið sem á vissan hátt eru gild. En þetta er í rauninni liðin tíð. Þetta hefur gerst. Það er búið að markaðsvæða þessa dreifingu á lyfjunum og þá er að gá hvernig hægt sé að nota markaðinn til þess að keyra lyfjaverðið niður. Það er mjög athyglisvert í þessum upplýsingum sem hér koma fram og ég er að fjalla um, hve mikil munur er á verðlagningu milli einstakra apóteka og lyfjakeðja. Þannig er með eitt sjúkdómstilfellið sem hér er greint frá, þ.e. lungnaþembusjúkling með skylda sjúkdóma, að ef hann fengi lyf sín samkvæmt verðlagningu með lyfjaskírteinum þá kostuðu þau 78.000 kr. rúmar, en ef hann fengi þau í apóteki þar sem verðlagningin er lægst þá fengi hann þau á 53.270 kr. Þarna munar um 25.000 kr. En síðan er næsta apótek þar fyrir ofan með 61.348. Þarna munar um 9 þús. kr. á milli apótekanna. En síðan er landsbyggðarapótekið með 62.133 og í öðrum sjúkdómstilvikum sem greint er frá í skýrslunni er munurinn á milli apóteka á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðarinnar meiri. Það hefur því sannast að þessi samkeppnisvæðing hefur í raun og sann komið niður á landsbyggðinni að þessu leyti. Ég kann engin svör við því hvernig eigi að bregðast við þessu. En eitt veit ég, það þarf að skoða þetta og bregðast við því. Að sjálfsögðu eigum við ekki að þola það að fólk sem býr utan höfuðborgarsvæðisins búi við annan og lakari kost í þessum efnum. Út á það gengur öll þessi umræða um heilbrigðisþjónustuna og heilbrigðiskerfið, að tryggja öllum þegnum landsins jafnan aðgang að þessari þjónustu, að aðhlynningu og læknisþjónustu án tillits til efnahags. Því miður hefur hér verið fylgt stefnu undangenginn áratug sem hefur gengið þvert á þau markmið og það er kominn tími til að snúa af þeirri braut.

Herra forseti. Hv. 13. þm. Reykv. kom hér með tölur um kostnaðarþátttöku sjúklinga á síðasta áratug sem BSRB hefur unnið. Ég þakka fyrir það innlegg. Mér hefur ekki gefist tími til að fara yfir þessar tölur í smáatriðum en mér virðist einboðið að við í heilbrrn. gerum það. Ég lýsi því yfir að ég vil gjarnan eiga samstarf við BSRB um að fara yfir þróunina á síðasta áratug. Hv. þm. tók það réttilega fram að þróunin hefur verið til hækkunar, sérstaklega á fyrri hluta síðasta áratugar. Ég ætla ekkert að orðlengja það en þær hækkanir sem nú hafa verið ákveðnar hafa flestar verið miðaðar við að hækka ekki að raungildi frá árinu 1996. Þarna hef ég ekki upplýsingar á reiðum höndum, t.d. um hvaða áhrif framfarir í læknismeðferð, fullkomnari rannsóknir á síðari hluta áratugarins og reyndar þessum áratug öllum, hafa á þessar tölur, þ.e. dýrari meðferðir og hærri lyfjakostnaður, en mér finnst einboðið að farið verði yfir það. Ég get staðfest að við áformum að skoða lyfjaverðið og þróun lyfjaverðs í heildsölu og smásölu og þá þróun sem verið hefur verið á síðasta áratug að því leyti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, þangað til mér verður talin trú um annað, að það að losa um lyfjaverslunina hafi verið til góðs í heildina. Samt er sjálfsagt að skoða þetta kerfi í heild.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessi jákvæðu viðbrögð. Varðandi samanburð á lyfjum þá er í flestum tilvikum um að ræða sömu lyf á þessum tíma. Í einhverjum tilvikum eru til komin ný lyf og í einu tilviki kom til dýrara lyf, þannig að það er alveg rétt. En á heildina litið þá er um nákvæmlega sambærileg lyf og sambærilega þjónustu að ræða. Eitt skal tekið fram og áréttað, að þegar heildarkostnaðurinn er reiknaður út þá er lagður þar til grundvallar lyfjakostnaðurinn í þeim apótekum þar sem lyfin eru ódýrust. Það er rétt hjá hæstv. heilbrrh. að til sögunnar hafa komið ný tækni og ný úrræði og þróunin orðið sú að fólk fer fyrr út af sjúkrahúsum yfir á svokölluð sjúkrahótel. Ég held að það sé mjög mikilvægt að tryggja að þar sé ákveðin samfella og litið á þau sem hluta af heilbrigðisþjónustunni. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. heilbrrh. hvernig hann vill taka á eða öllu heldur bregðast við þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á að taka 10 millj. út úr þessum geira, eins og lagt er til í fjárlagafrv. Ég hvet hæstv. heilbrrh. til að beita sér fyrir því að það verði endurskoðað.

Herra forseti. Varðandi sjúkrahótelin þá er það reyndar rétt sem hv. þm. tók fram í ræðu sinni, að hér er verið að renna lagastoðum undir gjaldtöku sem verið hefur um árabil og hefur reyndar ekki verið mikið í umræðunni. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að sjúkrahótel séu úrræði í heilbrigðiskerfinu sem gefa ber fullan gaum og þróa áfram. Það getur verið full skynsemi í því að útskrifa fólk af spítölum á sjúkrahótel og kann að vera að þetta úrræði verði algengara í framtíðinni en það er núna. Við munum auðvitað fylgjast með þróun þessarar gjaldtöku í framtíðinni og fara yfir það hvernig þessi gjaldtaka kemur út. Það hafa engin vandkvæði verið við þessa gjaldtöku enn sem komið er en við munum auðvitað fylgjast með þeirri þróun ef sjúkrahótel verða almennt úrræði í heilbrigðiskerfinu. Ég held að það sé skynsamlegt að þau verði það og margt mæli með því að efla þessa starfsemi. En þá munum við að sjálfsögðu fylgjast með því hvernig gjaldtöku verður háttað í framtíðinni fyrir þjónustuna sem þar er veitt. Þarna er ekki verið að taka upp nýja gjaldtöku heldur er rennt lagastoðum undir þá gjaldtöku sem verið hefur í mörg ár.

Herra forseti. Við munum fylgjast með þeirri þróun sem hér verður. Ég hefði nú viljað að þessi þróun yrði stöðvuð eða að henni yrði beint í annan farveg. Ég tel mjög óráðlegt að taka 10 millj. frá þessum sjúkrahótelum, eins og stendur til að gera í fjárlagafrv. Með hliðsjón af því hver þróunin hefur verið á liðnum árum og fram kemur í þessari greinargerð BSRB þá finnst mér ástæða til að staldra við og íhuga hvort ekki sé kominn tími til að hverfa af þessari braut. Ég vil eindregið hvetja til þess að hæstv. heilbrrh., sem mér sýnist hafa staðið býsna vel í fæturna gagnvart einkavæðingaröflunum í Sjálfstfl. og hugsanlega einnig í eigin flokki, staldri við og taki einnig þetta sérstaka mál til skoðunar.

Herra forseti. 3. umr. um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar hefur nú staðið hér í allan dag, frá því klukkan hálfellefu í morgun. Ég kveð mér hljóðs í lok þessarar umræðu til að lýsa furðu minni á því að hæstv. fjmrh. skuli ekki sjá sóma sinn í að flytja hér lokaræðu. Hv. þingmenn sem hér hafa fjallað um frv. í allan dag og gert ótal athugasemdir, margar hverjar mjög uppbyggilegar og með mjög jákvæðu hugarfari, eiga það skilið að hæstv. ráðherra virði þá viðlits. Og ef ekki hæstv. ráðherra þá hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárln. Í sannleika sagt bjóst ég við að umræðunni yrði lokað með ræðu frá öðrum hvorum þeirra. Það virðist ekki eiga að gera og ég get ekki, herra forseti, látið slíta þessum fundi án þess að lýsa óánægju minni með það.