Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 3.30 síðdegis fer fram utandagskrárumræða um skuldastöðu þjóðarbúsins. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. forsrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Mál íslensks ríkisborgara sem hlaut 10 ára fangelsisdóm í Texas fyrir minni háttar afbrot sem hann framdi þegar hann var 11 ára gamall er bæði sorglegt og skelfilegt. Það er ljóst að reglur réttarríkisins eru ekki í hávegum hafðar í umræddu fylki Bandaríkjanna, enda er hægt að fullyrða að ekkert annað vestrænt ríki hefði brugðist eins við og Texas gerði í umræddu tilviki. Nú hefur viðkomandi einstaklingur setið í bandarísku fangelsi í meira en 7 ár og mun sitja næstu 3 árin í ströngu stofufangelsi þar sem öll vinna er bönnuð, nánast öll samskipti við fjölskyldu og vini bönnuð og í raun öll útivera óheimil. Fylgst er með stráknum með staðsetningartæki og mun minnsta yfirsjón valda því að honum er hent aftur í grjótið. Á sínum tíma beittu íslenskir embættismenn sér talsvert í málinu og hefur Bragi Guðbrandsson, forstöðumaður Barnaverndarstofu, meira að segja farið til Texas til að reyna að liðka fyrir málinu og eiga hann og aðrir embættismenn hrós skilið fyrir mikið starf og góðan vilja. En allt kom fyrir ekki og ekki hefur verið hægt að fá leyfi fyrir strákinn til að ljúka afplánun sinni hér á landi. Það er því mat þeirra sem hafa komið nálægt málinu að leiðir embættismanna séu fullreyndar og því beri að grípa til annarra lausna. Ein þeirra er aðkoma stjórnmálamanna að málinu. Það verður bara að viðurkennast að sum milliríkjamál leysast ekki fyrr en þau komast á borð stjórnmálamanna. Í svona málum getur aðkoma stjórnmálamanna, ég tala ekki um ef þeir eru hátt settir eins og ráðherrar eru, skipt sköpum. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort hann sé tilbúinn til að beita sér með beinum hætti fyrir lausn þessa sorglega máls, t.d. með því að hafa samband við stjórnvöld í Texas eða Washington til að umræddur Íslendingur geti lokið afplánun sinni hér á landi.

Frú forseti. Mál Arons Pálma Ágústssonar kom fyrst til umfjöllunar í ráðuneytinu 4. september 1997 en viku áður hafði þessi drengur verið dæmdur af dómstóli í Texas í 10 ára fangelsi fyrir þau afbrot sem hefur verið lýst. Móðir hans óskaði eftir því að ráðuneytið beitti sér fyrir því að Aron yrði framseldur hingað til lands. Sendiráði Íslands í Washington var þegar falið að kanna aðstæður piltsins og hvort unnt væri að óska eftir framsali hans og jafnframt fól sendiráðið ræðismanni Íslands í Hous\-ton að hafa samband við lögfræðinga og saksóknara til að afla upplýsinga um stöðu málsins og horfur. Allar götur síðan hefur sendiráðið og ræðismaðurinn beitt sér af alefli gagnvart yfirvöldum með bréfaskriftum, símtölum, tölvupósti og fundum í máli Arons. Í stuttu máli sagt hefur þessi viðleitni ekki borið þann árangur sem skyldi og hann ekki fengist framseldur til Íslands. Sendiherrar Íslands í Bandaríkjunum hafa tvívegis farið formlega fram á það, bæði núv. sendiherra og fyrrv. sendiherra. Nú þegar ljóst er að hann er laus úr fangelsi virðast engar formlegar leiðir vera lengur færar til að tryggja framsal Arons Pálma hingað til lands en utanrrn. er nú að kanna hvort einhverjir möguleikar séu á því að hann verði framseldur hingað til lands af mannúðarástæðum. Ég get ekki gengið lengra á þessu stigi en það er til athugunar. Þetta mál er hið furðulegasta og það skal sagt hér að við erum mjög ósáttir við samskipti við ríkið Texas í málinu. Það hefur komið skýrt fram og mun koma skýrar fram.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf okkur í málflutningi sínum. Ljóst er að bæði utanrrn. og eins sendiherrar Íslands í Bandaríkjunum hafa komið að málinu þann tíma sem drengurinn var í fangelsi, en því miður er löggjöf Texas-ríkis með þeim hætti að okkur sem hér lifum og störfum þykir með ólíkindum að þetta skuli viðgangast í hinu frjálsa ríki Bandaríkjanna. Ég hvet hæstv. utanrrh. og þær stofnanir sem geta komið að málinu að vinna að því áfram og vísa til mannúðarástæðna svo okkar íslenski ríkisborgari geti komið til Íslands og búið hér til frambúðar. Alla vega losa hann undan þeirri áþján sem stofufangelsið er sem hann býr við núna, eins ómannlegt og það er tel ég mikilvægt að halda áfram að vinna að málinu af mannúðarástæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf við málaleitan hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar og ítreka að það þarf að koma til mikil og sterk barátta íslenskra stjórnvalda til að færa heim einstaklinginn Aron Pálma Ágústsson. Þegar hann var 17 ára gamall og tekin var ákvörðun um að flytja hann úr barnafangelsi yfir í fullorðinsfangelsi var niðurstaða dóms eftir málaferli sú að ekki bæri að flytja hann í fullorðinsfangelsi. Niðurstaða dómarans var að best væri fyrir hann að fara heim til Íslands og ljúka afplánun sinni þar og fá eðlilega aðstoð og meðhöndlun fagfólks heima á Íslandi. Þá héldu menn að málið væri unnið og kannski fyrst og fremst Bragi Guðbrandsson sem hefur beitt sér í málinu af alefli, en eftir ríkisstjóraskipti í Texas var hins vegar lokað á allar frekari viðræður við íslensk stjórnvöld. Mér þykir gott að heyra að hæstv. ráðherra ætlar sér að láta það koma mjög skýrt fram að öll samskipti við Texas-ríki í málinu hafa verið fyrir neðan allar hellur og ekki sæmandi í samskiptum þjóða eins og menn hafa brugðist við og komið fram. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að beita sér í málinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanrrh. fyrir ágæt svör. Málið sem við lásum um í DV um helgina um þennan unga mann er alveg ótrúleg sorgarsaga, alveg með ólíkindum að svona lagað skuli geta gerst. Texas er reyndar langt frá Íslandi og löggjöf þar með allt öðrum hætti en hér og sem betur fer er löggjöf hér miklu mannúðlegri en við sjáum í þessu ótrúlega máli. Það er nánast með ólíkindum að það skuli hafa liðið 7 ár frá því að íslensk stjórnvöld hófu afskipti sín af málinu og enn hafi ekki náðst nein niðurstaða í því. Ég tek það fram að það er mjög virðingarvert og þakklætisvert að íslensk stjórnvöld skuli hafa beitt sér í málinu og ég er sannfærður um að þau hafa þrátt fyrir allt reynt að gera það sem þau gátu. En ég held að það hljóti að vera hægt að gera betur og að það hljóti að vera hægt að finna lendingu í málinu og fá hann framseldan til Íslands af mannúðarástæðum eins og hæstv. utanrrh. lýsti áðan. Ég vona svo sannarlega að hægt verði að finna snara lausn á málinu og ég veit að þingflokkur Frálsl. er mér heils hugar sammála í því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað að meðferð máls hins unga Íslendings, Arons Pálma Ágústssonar, hefur vakið bæði undrun og hrylling allra þeirra sem hafa fylgst með því og ástæða til að þakka hæstv. utanrrh. og íslenskum stjórnvöldum fyrir þann atbeina sem þau hafa haft að málinu. Það er alveg augljóst að mikið hefur verið gert til að reyna að hafa áhrif á gang málsins. Hins vegar er staðan sú, eins og allir vita, að við höfum því miður ekki haft erindi sem erfiði í þessu máli. Þess vegna er ástæða til að fagna því að hæstv. utanrrh. vilji halda áfram því verki sem hann hefur hafið, að reyna að bæta úr varðandi þennan unga Íslending. Ég held að öllum sé ljóst og allir sammála um að það er mjög mikilvægt að áfram verði haldið að vinna að hagsmunum hins unga manns og tryggja að mál hans fái annan endi en stefnir í núna. Það er augljóst mál að meðhöndlun málsins og meðferð þessa unga manns hefur verið með allt öðrum hætti en þeim sem við teljum viðunandi hér á Íslandi og í hinu íslenska réttarríki. Þess vegna er full ástæða fyrir okkur að hafa það í huga að hér er á ferðinni ungur Íslendingur sem á undir högg að sækja við aðstæður sem eru alls ekki bjóðandi. Þess vegna er ástæða til að fagna yfirlýsingu hæstv. utanrrh.

Frú forseti. Ég vil lýsa ánægju með svör hæstv. utanrrh. við spurningu minni áðan. Ég tel að hann hafi tekið hárrétta ákvörðun með afskiptum sínum af málinu sem ég lít á að verði að vera pólitísks eðlis. Það er alveg ljóst að það þarf atbeina ráðherrans sjálfs í þessu máli. Aðkoma embættismanna virðist ekki vera nægjanleg, en ég vil endurtaka þakkir til þeirra embættismanna sem hafa staðið sig eins og hetjur í þessu máli en við erum bara komin að leiðarlokum varðandi þá leið. Raunveruleikinn er sá að aðkoma stjórnmálamanna getur skipt sköpum í slíkum málum og oft þarf ekki annað en taka upp símtólið. Við höfum fordæmi í máli Sophiu Hansen þar sem stjórnmálamenn reyndu að beita sér gagnvart þarlendum stjórnvöldum þótt það hafi ekki dugað í það skiptið þegar á hólminn var komið. Einnig er rétt að hafa í huga að mál umrædds einstaklings hefur verið á borði skrifstofu ríkisstjóra Texas og þar af leiðandi á pólitískum vettvangi. Það eitt eykur líkurnar á að afskipti hæstv. utanrrh. geti skipt máli. Aðalatriðið er að sjálfsögðu að hér er um að ræða íslenskan ríkisborgara sem hefur verið beittur miklum órétti. Ég vil því fagna undirtektum hæstv. utanrrh. og ég vona að hann beiti sér af fullum pólitískum krafti til að leysa þetta mál farsællega

Virðulegur forseti. Það mál sem við greiðum nú atkvæði um hlýtur að teljast eitt hinna stærri á þessum vetri. Stækkun EES-svæðisins mun hafa veruleg áhrif hér á landi og í fleiri löndum sem eru aðilar að þessum samningi. Að mati ASÍ hefur samningurinn um EES þjónað hagsmunum Íslands vel. Það er til marks um þá sátt sem nú ríkir um EES-samninginn að fulltrúar allra þeirra stjórnmálaflokka er eiga sæti í utanrmn. Alþingis standa að sameiginlegu nefndaráliti. Því hefur verið haldið fram að EES-samningurinn stæði höllum fæti. Sú staðreynd að stækkun EES-samningsins er nú í höfn sýnir hins vegar þvert á móti og svart á hvítu að staða samningsins er sterk og mun eftir fullgildingu þjóðþinganna ná til um 400 millj. manna markaðar. Samningurinn getur því orðið um ókomin ár sú meginstoð í íslenskri utanríkispólitík sem hann hefur verið í um áratug og tryggt okkur aðgang að mikilvægu markaðssvæði.

Frú forseti. Það var að frumkvæði jafnaðarmanna á sínum tíma, í upphafi tíunda áratugarins, að EES-samningurinn varð að veruleika. Um það voru miklar deilur á hinu háa Alþingi og þingheimur klofinn. Nú liggur það hins vegar ljóst fyrir, má segja á fermingarafmæli EES-samningsins þar sem staðfesta má skírnina, að umbreytingar hafa orðið og þingheimur allur hefur áttað sig á því að við jafnaðarmenn höfðum rétt fyrir okkur á þeim tíma og höfum það enn þá enn þann dag í dag. Vitaskuld segi ég já, frú forseti.