Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Með frv. þessu er farið fram á heimild fyrir ríkisstj. til þess að innheimta skatta og tolla 1936 með sama viðauka og 1935. Það þarf engum orðum að því að eyða, að eins og nú er ástatt má ríkissjóður ekki missa þessar tekjur. Því leggur fjhn. einróma til, að frv. þetta verði samþ., aðeins með lítilsháttar breyt., sem skoða má sem leiðréttingu. Breytingin er sú, að vitnað er til laga nr. 73 29. des. 1934, því að frv. þetta snertir eitt ákvæði þeirra laga. Það eru ekki færri en 4 eldri lög, sem frv. þessu er ætlað að koma í staðinn fyrir. N. hefir borið frv. saman við öll þessi lög, og virðist rétt frá öllu gengið, er þetta snertir. Hv. 1. þm. Reykv. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og hygg ég, að fyrirvari sá sé aðeins vegna afstöðu flokks hans til málsins, en ekki sakir þess, að hann sem nm. hafi neitt að athuga við þá niðurstöðu, sem n. komst að. En því miður er hv.þm. ekki hér viðstaddur nú og getur því ekki gert grein fyrir fyrirvara sínum.

Jón Auðunn Jónsson Að því er snertir fyrirvara hv. 1. þm. Reykv., þá er ég ekki viss um, að hann sé bundinn við afstöðu Sjálfstfl. til málsins, eins og hv.frsm. vildi vera láta. Ég hygg t. d., að honum eins og fleirum þyki kannske tekju- og eignarskattur, sem settur var á síðasta þingi, nógu hár, þó ekki verði farið að bæta ofan á hann 10%. Það er þegar farið að sýna sig, og mun eiga eftir að sýna sig enn betur, að það er erfitt fyrir bæjar- og sveitarfélögin að ná inn aðaltekjum sínum, sem eru útsvörin, þegar farið er jafnlangt niður í vasa borgaranna og gert er með tekju- og eignarskattslögunum frá í vetur. Ég fyrir mitt leyti get því alls ekki gengið inn á að hækka þann skatt um 10%.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Hv. 1. þm. Reykv. tók ekki neitt fram um það í n., í hverju fyrirvari hans væri fólginn. Ég gizkaði aðeins á, að hann væri gerður vegna afstöðu flokksins. En þó að það væri nú þetta atriði, sem hv.þm.N.-Ísf. minntist á, þá finnst mér það geta farið saman og allt staðizt.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Þó að hér sé um stórt mál að ræða, þá býst ég ekki við að þurfa að vera langorður í minni framsögu, þar sem mjög ýtarleg grg. fylgir frv., og ég get að mestu leyti látið nægja að vísa til hennar. Ég ætla, að það hafi verið á þinginu 1933, að samþ. var ályktun um, að fara skyldi fram rannsókn á gjafasjóðum, hve margir þeir væru og hvernig ástatt væri um þá. Síðan hefir verið unnið að þessari rannsókn, en þó mun henni ekki vera lokið ennþá. En eigi að síður hefir hún leitt í ljós, að það eru ekki færri en 300 gjafasjóðir í landinu, sem fengið hafa staðfesta skipulagsskrá. Þar fyrir utan eru þó margir sjóðir, sem ekki hafa fengið staðfesta skipulagsskrá. Hversu margir þeir eru, verður ekki séð ennþá, eða hitt, hve mikið fé er í sjóðum þessum. Aðeins hafa 65 af þeim birt opinberlega reikninga sína, og nemur fé þeirra hátt upp í 2 millj. kr. Annars þykir kunnugum mönnum það varlega áætlað að telja fé allra slíkra sjóða í landinu 4 millj. kr. Það er því ekki hægt annað að segja en að þetta sé mikið fé og skipti almenning miklu, hvernig um það fer. Þá verður líka ekki annað sagt en að það skipti gefendurna einnig miklu, að fénu sé varið til þeirra hluta, sem þeir hafa ætlazt til, og að þeir komi að sem mestu gagni samkv. því, sem gefendur hafa ætlazt til. Allir þessir sjóðir eru vitanlega stofnaðir til þess að vinna að hagsmunum almennings á einhvern hátt, og þess vegna fara saman réttur gefanda, sem stofnað hefir sjóðinn, og hagsmunir almennings, sem á að njóta góðs af honum, með því, að sem örugglegast sé um þetta búið. En þótt undarlegt kunni að virðast og næsta furðulegt, þá hefir ríkisvaldið fram á síðustu ár engin afskipti haft af þessum sjóðum, eða a. m. k. ekki litið neitt eftir því, að fé þeirra væri ávaxtað á tryggilegan hátt eða því varið samkv. því, sem skipulagsskrá sjóðsins eða gefandinn hefir ætlazt til að gert væri. Og þá er vitanlegt, þótt ekki séu til neinar skýrslur um það, og ég á þessari stundu geti ekki sannað það, að til hafa verið gjafasjóðir, þó að þeir hafi kannske ekki verið stórir, sem nú eru blátt áfram týndir. Ennfremur má búast við, að sjóðirnir séu ef til vill að einhverju leyti notaðir öðruvísi heldur en gefandinn hefir ætlazt til að gert væri, og að fé þeirra sé ekki svo tryggilega ávaxtað sem hægt væri að gera. Það var fyrst á síðasta þingi, að hafizt var handa í þessu efni. Eins og menn muna, var fyrir forgöngu hv.þm. Dal. flutt hér frv. á síðasta þingi um eftirlit með sjóðum, sem fengið hafa konungsstaðfestingu á skipulagsskrá sinni. Þetta frv., sem hv.þm. Dal. flutti, var, eins og menn muna, gert að lögum og er að nokkru leyti komið til framkvæmda. Samkv. þeim l. er því svo fyrir komið, að kosnir eru með hlutfallskosningu á Alþingi þrír menn til þess að hafa eftirlit með þessum sjóðum. Það var vitanlega góðra gjalda vert að hefjast handa í þessu máli eins og hv.þm. Dal. gerði á síðasta þingi, og eðlilegt eins og þá stóð, þar sem þá var ekki orðið eins kunnugt um, hvað hér var um að ræða, að byrjað var í smáum stíl eins og gert var. Menn voru dálítið hikandi hér í þinginu, hvort ekki ætti að bíða lengur að setja þessi lög, þangað til meira upplýstist um sjóðina, heldur en þá lá fyrir. En eftir þeim upplýsingum, sem nú eru fengnar, virðist það vera sýnilegt, að nefnd manna, sem á að hafa þetta eftirlit algerlega í hjáverkum, getur ekki haft fullnægjandi eftirlit með öllum þessum sjóðum né gert þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru í því efni. Þess vegna er það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefir verið samið og lagt fram. Samkv. þessu frv. er að vísu ætlazt til, að þessi þingkosna n. haldi áfram að vera til, en með dálítið breyttu fyrirkomul., og að við hlið hennar verði skipaður fastur starfsmaður, er sjái um framkvæmdir og annist hin daglegu störf, sem þarf að inna af hendi vegna þessa eftirlits. Þessi tilhögun, sem stungið er upp á í frv., byggist vitanlega á þeirri skoðun, eftir að athugun hefir farið fram á málinu, að ef þetta eftirlit og ráðstafanir út af því á að koma að verulegum notum, veiti ekki af daglegu starfi við þetta og föstum starfsmanni, sem vitanlega er miklu hentugra heldur en þótt ætlazt væri til, að n. innti þetta starf daglega af hendi. Þá er einnig lagt til í þessu frv. að skylda þá gjafasjóði, sem hafa ekki ennþá fengið konungsstaðfestingu á skipulagsskrá sinni, að leita hennar. Ennfremur er lagt til, að þetta sjóðaeftirlit, sem frv. gerir ráð fyrir, að sett verði á stofn, gefi leiðbeiningar um reikningshald sjóða og hafi vald til þess að skerast í leikinn, ef út af ber um rekstur sjóða, reikningshald eða annað, sem ábótavant kann að vera um meðferð þeirra. Einnig er lagt til, að möguleikar verði til þess að breyta skipulagsskrá sjóða, ef tímarnir eru orðnir svo breyttir, að skipulagsskráin er ekki lengur framkvæmanleg eða kemur í bága við þá hætti, sem nú eru orðnir. En þetta verður þó aðeins gert þannig, að reynt verði að hafa skipulagsskrá og starfssvið viðkomandi sjóðs svo nálægt því, sem stofnandinn hefir ætlazt til, sem mögulegt er. - Þá er og lagt til, að almennir sjóðir og sjálfseignarstofnanir, t. d. sjóðir, sem ráðuneytið hefir undir umsjón sinni, verði lagðir undir þetta sjóðaeftirlit ríkisins. Ég geri ráð fyrir, og byggi það á því, hverjar undirtektir frv. hv.þm. Dal. fékk í fyrra, að menn verði nokkuð sammála um það, að þessar ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, séu nauðsynlegar í sjálfu sér. Og ég geri ráð fyrir því jafnframt og þar af leiðandi, að það, sem menn kynnu að hafa á móti þessu frv., væri einna helzt það, og eiginlega eingöngu, að þeim þætti of mikið lagt í kostnað samkv. því til þess að framkvæma þetta eftirlit. Í því sambandi er fyrst á það að líta, að kostnaðurinn, sem leiðir af samþykkt þessa frv., kemur ekki beinlínis á ríkissjóðinn, þar sem í frv. er ákvæði um, að sjóðir þeir, sem frv. fjallar um, greiði kostnaðinn, sem af framkvæmd laganna leiðir. En ég geri ekki svo mikið úr þessu atriði, því að vitanlega er það nokkuð sama fyrir þjóðarheildina, hvort það er ríkissjóður, sem ber kostnaðinn. eða þessir sjóðir. En hitt er miklu meira atriði, að það er alveg óvíst, hvort þetta fyrirkomulag, sem stungið er upp á í frv., verður nokkuð dýrara en það, sem nú er, en á þó að nást miklu meira heldur en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Það er kunnugt, að fyrir vörzlu þeirra sjóða, sem eru undir umsjón ráðuneytisins, er greidd hærri upphæð heldur en nemur launum þessa starfsmanns, sem frv. gerir ráð fyrir, að skipaður verði. Ef sjóðaeftirlitinu yrði falin varzla þessara sjóða, þá hyrfu um leið þessi útgjöld af því, þ. e. a. s. flyttust til. Það sýnist því liggja þannig fyrir, að það megi fá fullkomið eftirlit með þessum sjóðum og öllum öðrum fyrir það sama og varzla þessara sjóða, sem heyra undir stjórnarráðið, kostar nú. Ég skal þó ekki fullyrða, að þetta reynist nákvæmlega svo, en a. m. k. má fullyrða, að það verður ekki um mikil ný útgjöld að ræða, ef sú tilhögun verður ofan á, að varzla þessara sjóða verður látin heyra undir sjóðaeftirlitið og því goldið fyrir það. Eins og ég sagði í upphafi, fylgir frv. ýtarleg grg., og ég ætla að láta nægja að öðru leyti að vísa til hennar, en vildi aðeins minnast á meginstefnu frv. í aðalatriðum, en ekki fara út í smærri atriði. - Ég vil svo að lokum leyfa mér að leggja til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og fjhn.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég hefi aðeins fljótlega farið yfir þetta frv., sem hér liggur fyrir, og ætla því nú aðeins að gera fáeinar aths. við það. Ég býst við, að við seinni umr. málsins verði ég búinn að athuga það nánar og geti þá gengið rækilega í gegnum frv. Á síðasta Alþingi, þegar ég bar fram frv. um eftirlit með sjóðum, sem hlotið höfðu konunglega staðfestingu, gat ég þess, að þegar reynsla fengist fyrir því, hvernig færi um það eftirlit, sem þar var gert ráð fyrir í því frv., sem nú er orðið að lögum, væri rétt, ef sú reynsla gæfi ástæðu til þess, að færa út kvíarnar og láta fleiri sjóði komast undir það eftirlit, sem stofnað var með þeim lögum. Nú sé ég, að fjmrn. hefir með miklu írafári komið þessu frv. af stað. Lögin um þetta efni, sem samþ. voru á síðasta þingi, eru ekki ennþá gengin í gildi, en samt er farið af stað með þetta frv., sem ég býst við, að sé í anda sumra flokksmanna hv.flm., er alls ekki vildu, að hitt frv. næði fram að ganga, - ég undanskil þó hv.flm. þessa frv., sem ekki lagði nema gott eitt til hins frv. -, en fyrir einhverja handvömm hjá stjórnarflokkunum í hv.Nd. slysaðist þannig, þó að það væri flutt af andstæðingum þeirra, að það náði samþykki deildarinnar og staðfestingu konungs. En Adam var ekki lengi í Paradís, og þessi lög eiga ekki lengi að standa, því að eins og ég tók fram áðan, á að umskapa þau áður en þau ganga í gildi. Það er ekki nóg með það, að það síu bornar fram breyt. á þeim, heldur er grg. þessa nýja frv. fjandsamleg og að mörgu leyti bein árás á fyrra frv. Þar eru hártoganir og rangfærslur eins og t. d. það, að eftirlitsmennirnir eigi ekki að hafa afskipti af, að fé sjóðanna sé tryggilega ávaxtað, eða hafa eftirlit með reikningum og bókhaldi þeirra. Það er einmitt beint tekið fram í lögunum, að þeir eigi að athuga og safna skýrslum um hag sjóðanna og allan rekstur þeirra og hafa eftirlit með fyrirkomulagi þeirra. En þegar maður svo litur á, hvað hv. flm, meinar með þessu frv., þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upphafið á umsögninni um 9. gr. frv.: „Aðalverk sjóðaeftirlits ríkisins á að vera að líta eftir rekstri og fjárgæzlu sjóða og sjálfseignarstofnana og gæta þess, að skipulagsskrár þeirra séu ekki brotnar“. Þetta er í raun og veru nákvæmlega það sama og gert er ráð fyrir í l. frá síðasta þingi. Ég segi fyrir mig, að þar til annað reynist treysti ég eftirlitsmönnunum, sem kosnir voru á síðasta þingi, til þess að líta eftir þessum sjóðum. Ég sé enga ástæðu til, þó að það sé mótflokksmaður minn, hv. 4. þm. Reykv., að ætla það, að hann standi ekki sæmilega í þessari trúnaðarstöðu, sem honum er fengin með lögum þeim, er nú gilda um eftirlit sjóða. Einmitt þessir menn eiga að kynna sér allt fyrirkomulag sjóðanna, og þeir munu verða manna færastir um að breyta þessum lögum á sínum tíma, ef þess þykir þörf, þegar gögn öll eru fengin. Þá vil ég minnast fáeinum orðum á frv. sjálft. Það segir í 1. gr. frv., að þetta sjóðaeftirlit eigi að ná til allra sjóða, að undanteknum þeim, er þar eru taldir upp. Eftir orðanna hljóðan eiga allir sjóðir að heyra undir eftirlit þessa nýja embættismanns. T. d. fjallskilasjóðir, bústofnslánasjóðir, sjóðir hvers búnaðarfélags í hreppum landsins, kvenfélagasjóðir, ef þeir eru nokkrir til, sjóðir ungmennafélaga, sjóðir kirkna eða safnaða, og ef lestrarfélög í sveitum landsins eiga 10 eða 12 kr., á það að heyra undir þetta sjóðaeftirlit, enda er beint sagt í grg. frv., að bókasöfn eigi að heyra undir eftirlit þessa nýja embættismanns, og ég sé ekki neinn greinarmun á lestrarfélögum og bókasöfnum, a. m. k. ekki þann, að þau heyri ekki einnig undir þetta eftirlit. Ég er ekki fjarri því, að það sé rétt, að þessi nýi launamaður ásamt gæzlustjórum eigi að rannsaka og líta eftir sjóðum stjórnmálaflokka, hvaðan þeir fái sitt gull - ég býst við, að þeir eigi að hafa eftirlit jafnvel verkfallssjóða, þar sem þeir eru til. Ég sé ekki annað eftir þessu frv. en að allt bendi í þá átt. Finnst mér þetta vera helzt til víðtækt. Þá er, eftir því sem af grg. frv. má skilja, gert ráð fyrir, að nú eigi að hætta að lána úr þessum sjóðum gegn tryggingu í fasteign, og í þess stað eigi að lána sýslu- og bæjarfél. og kaupa ríkisskuldabréf og bankavaxtabréf. Ég sé ekki, að það sé breyt. til batnaðar um öryggi fjár sjóðanna, þó hætt sé að lána út gegn mjög góðri tryggingu í öruggri fasteign, en horfið að því að lána sýslu- og bæjarfélögum, því að eftir þeim umr., sem hér fóru fram í hv.Nd. í gær, þá leit út fyrir, að fjárhagur allra sýslu- og bæjarfélaga væri ekki svo öflugur, að eftir því væri sækjandi að lána þeim fé, þar sem þar var upplýst m. a., að lögboðin gjöld í ríkissjóð hefðu ekki verið greidd frá sumum þessum sýslu- eða bæjarfélögum um fjögra ára skeið. Ég tel þess vegna skakkt að hverfa frá þeirri leið að lána gegn fasteignaveði, og mér finnst það of langt gengið að þröngva þessum sjóðum til þess að kaupa ríkisskuldabréf eða lána bæjarsjóðum á þennan hátt. Við vitum, að nú á tímum er allt gert til þess að afla fjár í ríkissjóð, og að ná sem mestu af einstaklingunum þangað, og nú virðist eiga að fara svo að, að koma sjóðunum einnig í þá miklu hít, þegar skattgeta einstaklinganna er að þrjóta. Ég get ekki fallizt á, að kostnaðurinn við þetta eftirlit verði svo lítill eins og hv.flm. hélt fram. Hér bætist algerlega við nýtt embætti með 6 þús. kr. launum, og ekki verða lægri laun gæzlustjóranna, býst ég við, heldur en eftirlitsmannanna, sem nú eru.

Það má lækka þann kostnað

. Það mun hæstv. fjmrh. eiga að segja til um, hvað mikið það verður. Ég geri ráð fyrir, að þetta hafi stóraukin útgjöld í för með sér fyrir sjóðina, þar sem gert er ráð fyrir því, að þessi kostnaður lendi allur á þeim, en ekki ríkissjóði, en það er náttúrlega vel til fallið að stofna embætti, sem algerlega hvíla á þessum, sjóðum, þegar ekki er hægt, eða a. m. k. erfitt, að fá fé úr ríkissjóði handa þeim mönnum, sem suma langar til að koma í feit embætti. Ég tel sjálfsagt að athuga þetta mál vel, og helzt ætti að líða hjá þetta þing áður en hreyft er við því. Vona ég, að það fari hægt og bítandi, og að helzt verði ekki hreyft við því að svo stöddu.

Sigurjón Á. Ólafsson [óyfirl.]: Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að segja. Er það nánast fyrirspurn til. hv.flm. - Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að leggja dóm á frv. yfirleitt; ég hefi ekki kynnt mér það nógu rækilega til þess, þó að það liggi nú fyrir til 1. umr. En það, sem mér datt í hug að spyrja hv.flm. að, er út af 1. gr. frv., hvort með henni sé meint, að þetta eigi að ná til sjóða, sem eru fyrir utan það að heita gjafasjóðir og hafa öðlazt konungsstaðfestingu á skipulagsskrá sína, eða sjóða, sem á einn eða annan hátt eru styrktir af ríkinu eða öðrum opinberum stofnunum. Ég tel sjálfsagt, að þessir sjóðir séu háðir eftirliti ríkisvaldsins, en svo eru ýmsir aðrir sjóðir, sem hv.þm. Dal. var að tæpa á, og ég vil í því sambandi sérstaklega beina þeirri fyrirspurn til hv.flm., hvort t. d. sjóðir verkalýðsfélaga, hvort sem það eru kaup deilusjóðir; sjúkrasjóðir eða aðrir sjóðir, sem eru; innan verkalýðsfélaganna, eigi að vera háðir þessu eftirliti. Ég er ekki viss um eftir orðanna hljóðan á 1. gr. frv., hvort á að telja slíka sjóði sjálfseignarsjóði eða bjargráðasjóði, en tel það mjög æskilegt, að það komi skýrt fram af hálfu flm. þessa frv., hvað víðtækt þetta eftirlit á að vera, ef það verður sett á stofn. Ég dreg enga dul á það að það eru ýmsir sjóðir innan ýmsra félaga í landinu sem e. t. v. er ekki talið nauðsynlegt að heyri undir opinbert eftirlit, en aftur á móti eru aðrir sjóðir, sem sjálfsagt er, að séu háðir opinberu eftirliti. Ég vildi því fá, skýr svör við þessu, og það er verkefni þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að gera þetta svo vel ljóst, að enginn vafi geti leikið á um, til hvaða sjóða eftirlitið á að ná. - Ég tel ekki þörf við þessa umr. að gagnrýna frv., en ég skal taka það fram, að það er mín skoðun, að andi frv. stefni í rétta átt, og sennilegt er, að með nokkrum breyt. verði hægt að fylgja því fram til sigurs.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Ég vil ekki fullyrða að tekizt hafi að orða gr. frv. svo skýrt, að skilningur á þeim geti ekki orkað tvímælis: Þá finnst mér liggja ljóst fyrir það atriði, sem hv. 4. þm. Reykv. og hv.þm. Dal. gerðu að umtalsefni. Er það að sjálfsögðu meining frv., að það nái ekki til annara sjóða en gjafa- eða sjálfseignarsjóða, sem ekki eru eign ákveðins aðilja. Kemur því ekki til mála, að hér undir. geti heyrt félagasjóðir, svo sem kvenfélaga, sem hv.þm. Dal. virtist helzt bera fyrir brjósti, eða sjóðir verkalýðsfélaga, sem hv. 4. þm. Reykv. lét sér aftur á móti sérstaklega. annt um. Ef þetta þykir ekki nægilega skýrt í frvgr., er sjálfsagt, að n. sú, sem málið fær til meðferðar, kveði þar skýrt á um. - Sama má t. d. segja um fjallskilasjóði í sveitum, sem skoða má sem grein af sveitarsjóðum. Hv. þm. Dal. talaði um, að frv. eða grg. þess væri skrifuð í fjandsamlegum anda við frv. það, sem hann flutti í fyrra og nú er orðið að l. Það get ég ekki séð. Þetta frv. er eðlilegt framhald af frv. hans. Hann á hugmyndina að þessu máli, þó að aðrir hafi nú tekið við og aukið þar við, er hann gekk frá. Er í slíka enginn fjandskapur. Það má segja, að þetta frv. sé ekki fram sett til að „afnema lögmálið og spámennina, heldur til að fullkomna það“. Ég get ekki annað en tekið undir það, sem hv.þm. Dal. sagði um þá þrjá menn, sem kosnir voru til að hafa eftirlit með sjóðunum, að þetta eru allt ágætir menn og vel til starfsins hæfir. En þessir menn hafa öðrum störfum að gegna, og hefir víst aldrei verið til þess ætlazt, að þeir ynnu þetta verk öðruvísi en í hjáverkum. Ég ímynda mér, að hv.þm. Dal. hafi ekki heldur ætlazt til þess, eins og sést á launaupphæð þeirri, sem hann ætlaði þeim í frv. sínu. Býst ég við, að Alþingi muni kjósa þessa sömu menn áfram, ef einn þeirra verður þá ekki framkvæmdarstjóri. Þá fann hv.þm. Dal. frv. það sérstaklega til foráttu, að látið er skína í, að fé sjóðanna megi verja til kaupa á ríkisskuldabréfum og öðrum verðbréfum. Ég tel þetta einmitt kost á frv. Eru að því mikil vandræði hér á landi, hve illa gengur um alla verðbréfasölu. Fyrir sjóði, sem á að ávaxta, eins og ýmsa gjafasjóði (og suma þessa sjóði á að ávaxta í 100 ár, jafnvel 150 ár) - fyrir slíka sjóði væri eins gott að eiga trygg verðbréf eins og að geyma féð í sparisjóðum, sem ekki eru alltaf sem tryggastir. Að því er kemur til þess, að stofna eigi nýtt embætti með 6000 kr. launum, þá er það að nokkru leyti rétt, Annars liggur hér líka fyrir að afnema embætti með miklu hærri launum, og gæti þá þetta tvennt gengið upp. Og þó að núgildandi l. gildi áfram, held ég, að reka hlyti að því, að n. yrði að fá aðstoð við daglega afgreiðslu starfanna. Nú þegar eru hærri upphæðir en hér er farið fram á greiddar fyrir vörzlu örfárra sjóða, og er því ólíklegt, að hér verði um veruleg ný útgjöld að ræða. Annað það, sem hv.þm. Dal. minntist á, heyrir fremur undir 2. umr. málsins, og mun ég geyma að svara því þangað til.

Þorsteinn Þorsteinsson Mér korn það kynlega fyrir, sem hv. 1. þm. Eyf. hélt fram um fjallskilasjóði. Ég skal ekki þjarka mikið um það mál, en læt mér nægja, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp 5. málsgr. 25. gr. úr sveitarstjórnarl.: „Fyrir 15. janúarmánaðar ár hvert skal reikningshaldari einnig gera reikning fjallskilasjóðs hreppsins síðastliðið almenaksár. Skal öll hreppsnefndin og rannsaka þann reikning og bera ábyrgð á, að hann sé réttur. Um yfirskoðun þessa reiknings og úrskurðun skulu gilda öll. hin sömu fyrirmæli sem um reikning hreppsins“. Sýnir þetta óhrekjanlega, að í lögum er gert ráð fyrir og beinlínis fyrirskipað að hafa fjallskilasjóði. Hv. þm. útskýrði, hvaða sjóðir heyra undir þessi 1. Skildist mér það eiga að vera sjóðir, sem ekki væru í eign ákveðins aðilja. Þetta mál yrði víst að diskútera lengur en tími er til hér, ef komast ætti að ákveðinni niðurstöðu um það atriði. Getur það verið álitamál, hvað teljast skuli ákveðinn aðili. Að lokum yfirgekk hv.þm. mig alveg með því að líkja frv. sínu við evangelíum það, sem Kristur kom fram með, og með því að líkja sjálfum sér við hann, er hv.þm. kvaðst ekki vera fram kominn til að afnema lögmálið og spámennina, heldur til að fullkomna það. Margir munu þeir vera, er telja þetta sjálfsálit, og það ekki lítið, hjá hv. 1. þm. Eyf.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Ég sé ekki, að það, sem hv.þm. Dal. sagði um fjallskilasjóði, hreki það, sem ég sagði. Þó að ákveðið sé í sveitarstjórnarl., að reikningar fjallskilasjóða, ef til eru, skuli gerðir fyrir ákveðinn tíma ár hvert, þá sé ég ekki, að það ákveði nokkuð það, hvort fjallskilasjóðir eigi að vera til. T. d. er reikningshald sjóða í Eyjafjarðarsýslu í ágætu lagi, en þar eru engir fjallskilasjóðir til. Er þar jafnað niður á menn gangnaskilum, er þeir eiga að inna af hendi, og kemur það í stað þess hlutverks, sem fjallskilasjóðum er ætlað annarsstaðar. Þetta er í samræmi við fjallskilareglugerð sýslunnar, sem staðfest er af stjórnarráðinu.

Þorsteinn Þorsteinsson Við hv.flm. erum nú komnir nokkuð langt út frá efninu. Ég las hér upp úr l., að hver oddviti ætti að gera reikning fjallskilasjóðs. Þá gefur hv.flm. í skyn, að þessi l. séu ekki lesin svona í Eyjafirði. Það er eins og þegar maðurinn var að deila við granna sinn um stjórnmál. Hann kvað þetta standa í Ísafold, en hinn þrætti. Sækir hann þá Ísafold og les fyrir honum. „Ekki les ég það svona í minni Ísafold“, sagði hinn. - Þó að þetta kunni að vera svona eftir fjallskilareglugerð Eyjafjarðarsýslu og jafnvel samþ. af stjórnarráðinu, þá afnemur það þó ekki lög.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Ég heyrði, að hv.þm. Dal. las upp úr h, að það ætti að vera búið að gera reikninga fjallskilasjóða, þar sem þeir eru til, á ákveðnum tíma. En ég vil spyrja hann: Hvar eru ákvæði um, að fjallskilasjóðir skuli vera til í öllum hreppum?

Thor Thors Ég geri ráð fyrir, að 8. málið á dagskránni (frv. um atvinnudeild og rannsóknarstofnun við Háskóla Íslands) eigi einnig að ganga hér undir atkv. Það er nú nokkuð fámennt í d., en ég sem flm. þess mun ekki hafa á móti, að atkvgr. fari fram, þar sem mér skildist á hv.þm. Hafnf., að samkomulag væri um að leyfa því máli að ganga til 2. umr. Eins munum við sjálfstæðismenn þá ekki setja okkur á móti því, að það mál, sem nú liggur fyrir, fari til 2. umr., því ég vænti, að samið verði um bæði þessi mál í n.

Thor Thors Ég veit ekki, hvort hæstv.atvmrh. vildi snúa út úr orðum mínum. Ég sagði, að frv. sjálfstæðism. væri ekki að öllu leyti byggt á láni. Þar er gert ráð fyrir, að af þeim 5 millj., sem alls er ætlazt til, að lagt sé til skuldaskilasjoðs, verði 3 millj. teknar að láni, en hitt fengið með því að láta útflutningsgjald af sjávarafurðum renna til sjóðsins. En nú skiptir það mestu máli, að viðhorfið hefir stórum breytzt til hins lakara frá því á síðasta þingi. Ef frv. hefði gengið fram þá, meðan engin loforð lágu fyrir frá ríkisstj. gagnvart erlendum lánardrottnum, voru miklu meiri möguleikar til þess að afla sjóðnum lánsfjár. Ef hæstv. ráðh. hefir trú á, að hægt sé að fá lán innanlands, þá óska ég honum til hamingju og vil segja: mikil er trú þín, kona ! En ég er hræddur um, að honum verði ekki að trú sinni, og vil ég í því sambandi benda á erfiðleika bæjarfélaga um að fá smálán á undanförnum árum.

Þorbergur Þorleifsson Það er rangt, sem hv.þm. A.-Húnv. sagði í ræðu sinni, og fleiri hafa látið lík orð falla um, að þeir, sem ekki vildu samþ. þetta frv. landbn., séu andvígir því að útrýma kláðanum úr landinu. Brtt. okkar hv.þm. Borgf. miða að því að útrýma kláðanum úr landinu, hér er ekki um skoðanamun á því að ræða, hvort útrýma skuli kláðanum eða ekki, heldur hvaða aðferð beri að nota til þess, og um það hefir verið deilt frá öndverðu í þessu kláðamáli, sem er gamalt hér á landi. Það liggur svo opið fyrir, að ekki þarf um að deila, að enginn maður í landinu vill halda kláðanum við, en um útrýmingaraðferðina eru skiptar skoðanir. Þá talaði hv.þm. A.-Húnv. um það, að þessar brtt. okkar væru ekki rétt stílaðar. En ég vænti, að hann hafi athugað það, að við leggjum til, að fyrirsögn frv. verði breytt til samræmis við það efni, sem eftir okkar till. á að fjalla um. Sé ég því ekki annað en að vel megi samþ. okkar till. til gagns fyrir málið. Annars kom fátt nýtt fram í ræðu hv.þm., og mér finnst hann ekki eins ákveðinn í málinu og hann var upphaflega, og vona ég, að hann sannfærist smátt og smátt um það, að sú aðferð, sem hann og samnm. hans vilja hafa í þessu máli, nfl. demba yfir landið tveimur útrýmingarböðunum hvorri á eftir annari, er svo hættuleg, að óforsvaranlegt er að samþ. hana. Það, sem er þyngst á metunum hjá mér í þessu máli, er heilsa fénaðarins í landinu. Það er óhætt að fullyrða, að af því myndi stafa hinn mesti voði, ef notuð væri sú aðferð, sem í frv. er gert ráð fyrir, að baða tvisvar sinnum með stuttu millibili. Og þótt sýna megi fram á það, að bein fjárútlát við böðunina yrðu miklu meiri en 10–20 þús. kr., eins og hv.þm. A.-Húnv. var að tala um, þá er samt líf og heilsa fénaðarins það, sem mestu ræður hjá mér um afstöðuna til þessa máls. Ég er nokkuð kunnugur á svæðinu frá Langanesi og til Reykjavíkur og veit, að heilsa fénaðarins á því svæði er þannig vegna ýmiskonar pesta, annara en fjárkláðans, að slíkar baðanir, sem frv. ráðgerir, myndu valda stórfelli. Og ég hygg, að aðrir landshlutar hafi ekki ósvipaða sögu að segja. Þessu til sönnunar vil ég leyfa mér að lesa upp kafla úr bréfi ekkju vestur á landi, sem sækir um styrk til fjvn. vegna plágu í fé hennar. Þessi kafli hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég er hér einstæðingur, eins og þér vitið, og sé engar leiðir á efnalegu sviði til að komast áfram, vegna þess tjóns, sem ég hefi beðið við skepnumissi síðastl. vor. Ég varð fyrir því óláni, að þessi mikla fjárpest, sem víða gekk yfir, kom hér, eftir að skepnur voru farnar af húsi, og missti ég 30 ær, 30 gemlinga og fimmtíu unglömb, og þar að auki vantaði mig 30 ær í ull, þegar smalað var til rýjunar í vor, og býst ég við, að þær séu með öllu dauðar. Og þær fáu kindur, sem eru hér í kring, virðast ekki taka neinum sumarbata, að líkindum af veiki, sem í þeim er“. Eins og þessi bréfkafli ber með sér, þá er sýnilegt, að þessa sömu sögu geta tugir, jafnvel hundruð bænda sagt um land allt. Og þá má nærri geta, hvort fé með slíka pest í sér þolir aðra eins meðferð og frv. gerir ráð fyrir.

Þetta fé er nú farið

. Já, að vísu, en ef hv.þm. Snæf. ímyndar sér, að þar með sé útrýmt öllu lasburða fé úr landinu, þá á hann mikið eftir að læra búnaði vitkomandi.

Ég myndi ekki fara til þessa hv.þm. til að nema búfræði

. Þótt hv.þm. Snæf. bæri ekki gæfu til að læra hjá mér, er ekki útilokað, að hann gæti samt sem áður eitthvað lært. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Ak. hélt fram, að kláðinn myndi vera víðar en menn grunaði, því að honum væri leynt, þá vil ég segja það, að kláðinn er ekki eins voðaleg pest og lýst hefir nú verið, ef hægt er að leyna honum. Og þetta dæmi hans, að 2 kláðakindur úr Árnessýslu hefðu verið seldar í Húnv.s., sannar alls ekkert um kláða í Árnessýslu, því að auðvitað hafa kindurnar haft samgang við fé úr Húnav.s. Ætti málstað hv.þm. að vera heppilegast, að sem minnst kæmi fram af slíkum dæmum máli hans til stuðnings. En það er eðlilega reynt að gera það að rökum, sem þó engin rök eru.

Thor Thors Ég verð að segja um þetta mál, sem var eitt af stærri málum síðasta þings og eitt hið mesta deilumál þá, að mér þykir leitt, að það skuli vera tekið upp nú, þegar svo fámennt er í d. sem raun ber vitni um og þegar fulltrúar sjálfstæðismanna í sjútvn. eru fjarstaddir. En að þeir eru ekki mættir, stafar af því, að þeir héldu, að haldið myndi áfram umr. um mál það, er hér var áður til umr. og ekki var lokið. Ég ætla ekki að taka að mér hlutverk þeirra, en þó verð ég að segja, að þetta frv. er okkur sjálfstæðismönnum sár vonbrigði. Það frv., sem borið var fram í fyrra, beindist að skuldaskilum allrar útgerðarinnar. En stefna stjórnarflokkanna í þessu máli er sú, að sinna aðeins hinni smærri útgerð. En jafnvel út frá uví sjónarmiði er þetta frv. lítilsvirði. Ég sé ekki betur en þau fjárframlög, sem gert er ráð fyrir, séu ófullnægjandi, og alls ekki trygging fyrir því, heldur þvert á móti mjög vafasamt, hvort nokkurt fé er hægt að leggja fram í þessu skyni. Að vísu er svo sagt í frv., að stofnfé skuldaskilasjoðs eigi að vera 11/2 millj., og skuli sú upphæð tekin að láni og ábyrgð ríkissjóðs vera fyrir því láni. Enda þótt það hljóði svona í frv., þá vita allir hv.þm. og öll þjóðin, að mjög er það óvíst, hvort hægt er að nota þessa grein frv. Það er opinbert mál, að í sambandi við lántökuna síðustu í Lundúnum varð núv. hæstv. fjmrh. að gefa skriflega yfirlýsingu, sem hefir verið birt í blöðunum hér, að það væri stefna hans og núv. ríkisstj. að halda ríkinu frá öllum lántökum erlendis, unz gjaldeyrisvandræðum þjóðarinnar væri breytt í betra horf. Það eru aðeins nokkrir dagar síðan þessi yfirlýsing var gefin. Og á þessum fáu dögum hefir engin breyt. orðið, sem réttlæti það, að stj. fari, þvert ofan í gefin loforð, að leita fyrir sér um lántöku erlendis. Það er öllum ljóst, að fjármálaástandið hér innanlands er ekki slíkt, að hægt sé að vænta þess, að útvega megi hér þetta lán, að uppbæð 11/2 millj kr. Mér finnst því augljóst, að hér sé um kák eitt að ræða og að engin alvara liggi á bak við þetta frv. Ríkisstj. má vera það fullkomlega ljóst, að innanlands verður þetta lán ekki tekið, og ríkisstj. ætti að vera allra manna bezt kunnugt um það, að hún má ekki leita fyrir sér um lántöku erlendis. Hvers virði er þetta þá í frv.? Það er gersamlega einskis nýtt, og frv. eins og það liggur nú fyrir einungis til þess að villa mönnum sýn. Ég sagði áðan, að þetta frv. væri okkur sjálfstæðismönnum sár vonbrigði. Frv. um skuldaskilasjóð, eins og það lá fyrir síðasta Alþ., var vandlega undirbúið af milliþingan., sem starfað hafði að sjávarútvegsmálum. Það frv. var jafnvel betur rökstutt en nokkurt annað frv., sem lá þá fyrir þinginu. Það var rökstutt með bók, sem fól í sér skýrslu um afkomu og fjárhag allra útgerðarmanna á landinu, og sýndi þessi skýrsla, hversu knýjandi þörf það var fyrir ríkisvaldið að veita þessum aðalatvinnuvegi landsmanna einhverja hjálp, sem að gagni mætti koma. Það var jafnknýjandi þörf - ef ekki ennþá bráðnauðsynlegri - eins og var til þess að bjarga landbúnaðinum, sem Alþ. tók að sér að reisa úr rústum með löggjöfinni um kreppulánasjóð. Þá má varpa fram þeirri spurningu, hvort sjávarútvegurinn verði ekki að teljast svo nauðsynlegur þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar, að ástæða sé til þess fyrir ríkisvaldið að bjarga honum við. Ég hygg, að hver og einn einasti hv.þm., sem lítur á fjárhagsafkomu þjóðarinnar með sanngirni, hljóti að viðurkenna, að rík ástæða hafi verið fyrir hendi til þess. En af öllum þessum ástæðum eru það okkur sjálfstæðismönnum sár vonbrigði, að þegar ríkisstj. hefir tekið þetta mál að sér að lokum, þá skuli frv., sem hún ber fram, ekki vera burðugra en þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það var ljóst á síðasta þingi, að allir útvegsmenn og allflestir sjómenn lögðu hið mesta kapp á það, að Alþ. tæki málinu með festu og alvöru. Frv. um skuldaskilasjóð hafði aðeins legið fyrir þinginu stutta stund, þegar tóku að berast áskoranir úr öllum héruðum landsins, og það jafnt frá framsóknarmönnum og alþýðuflokksmönnum sem sjálfstæðismönnum, sem skoruðu á Alþ. að samþ. frv. um skuldaskilasjóð. Áskoranir þessa efnis komu úr kjördæmi hæstv.atvmrh. og ýmsum öðrum kjördæmum, sem stj.liðar eru fulltrúar fyrir á Alþ. Þegar þess er gætt, hve ríkar og almennar óskir virtust vera um það með þjóðinni, að á þessu máli væri tekið með alvöru og festu, þá er það óskiljanlegt, að hæstv.ríkisstj. skuli leyfa sér að bera slíkt frv. fram, og vil ég undirstrika þau orð, að það er nánast til þess að slá ryki framan í sjávarútvegsmenn. Vegna þess að hæstv.ríkisstj. hefir ekki viljað ganga lengra en þetta frv. ber vott um, þá tel ég óhjákvæmilegt, að sjálfstæðismenn beri fram annað frv. og taki upp ákveðna og harða baráttu fyrir því hér á hv.Alþ. Ég tel það því nauðsynlegra, þar sem það er vitað, að óskir sjávarútvegsmanna um allt land standa þar að baki þeirra.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er rangt hjá hv.þm. Snæf., að í því frv., sem sjálfstæðismenn báru fram á síðasta þingi, hafi ekki verið gert ráð fyrir lántöku nema að litlu leyti. Ég man það ekki nákvæmlega, af því að ég hefi ekki frv. hjá mér, en mig minnir, að það hafi verið á 5. millj., sem taka skyldi að láni samkv. frv., en þá upphæð átti síðan að endurgreiða úr ríkissjóði með þeirri upphæð, sem útflutningsgjaldið af sjávarafurðum nemur á hverju ári. Hv. þm. hlýtur að geta skilið, að 150 þús. kr. ná skammt til skuldaskila, en það er sú upphæð, sem gera má ráð fyrir, að útflutningsgjaldið nemi á einu ári. Tilgangurinn með frv. sjálfstæðismanna var sá, að taka 4-5 millj. kr. að láni, og borga vexti og afborganir af því láni með upphæð, sem svaraði útflutningsgjaldi því af sjávarafurðum, sem rennur í ríkissjóð. Það verður ekki séð, hvernig ríkissjóður átti að hafa þetta fé handbært á annan hátt en taka það að láni. Það verður ekki annað séð en að hin raunverulega lausn, sem sjálfstæðismenn tala um - en sú lausn á auðvitað ekki að vera neinn loddaraleikur -, geti orðið á annan hátt en með lántöku. Mér þykir ólíklegt, ef sjálfstæðismenn koma fram með frv., að það geti komizt hjá þessari lausn málsins. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að karpa um þetta mikið lengur. Ég veit ekki hvort það kemur skýrt fram, að hér er ætlazt til þess, að lánið sé tekið innanlands, og vil ég halda, að ekki séu lokaðir möguleikar fyrir því. Þær skuldir, sem hér er að ræða um greiðslu á, eru við innlenda lánardrottna, og mun ekki vera tilgangur flm. að tekið verði til þess erlent lán, því það verður ekki tekið beinlínis til að auka atvinnu, heldur er hér aðeins um skuldaskil að ræða. Hv. þm. talaði digurbarkalega um, að þessi 11/2 millj. mundi hrökkva skammt, og skal ég fúslega játa það. En þó að skuldaskilin séu nauðsynleg, verður þó að athuga, að því meira sem lagt er til skuldaskilasjóðs, því minna verður til annara framkvæmda.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Á síðasta þingi var flutt frv. um skuldaskilasjóð útgerðarmanna. Varð málinu ekki lokið á því þingi, en ég beindi þá tilmælum til sjútvn. um að athuga, hvort ekki væri hægt að afgr. það þannig, að viss grein útgerðarinnar fengi skuldaskil. Gat ekki orðið samkomulag um þetta á því þingi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, miðar að því að hjálpa þeim hluta vélbátaútvegsins, sem ekki getur talizt sjálfbjarga, til að fá skuldaskil. Í frv. er gert ráð fyrir, að þeim vélbátaeigendum einum verði hjálpað til að fá skuldaskil, sem skulda meira en 75% af virðingarverði eigna. Þó geri ég ráð fyrir, að eitthvað kunni að verða rýmt hér til. En ætla má, að þeir, sem skulda minna en 75%, geti staðið nokkurn veginn óstuddir. Hér er fylgt þeirri meginreglu að veita þessi lán í peningum, en ekki í skuldabréfum eins og kreppulánasjóður hefir gert. Gert er ráð fyrir, að einungis vélbátaútvegurinn fái þessa hjálp, og þá aðeins þeir, sem skulda yfir 75% á móti eignum, en aftur er ekki til þess ætlazt, að togaraútgerðin hljóti hana, enda er hún í hendi stærri og öflugri félaga. Þá ber og á það að líta, að vélbátaútvegurinn veitir tiltölulega miklu fleiri mönnum atvinnu. Það má gera ráð fyrir því, að þetta séu alláhættusöm lán og að nokkuð tapist af þeim. Þó er það mjög komið undir árferði, hvort þau heimtast vel eða illa. En til þess er ætlazt, að það, sem heimtist inn, renni ekki aftur í ríkissjóð, heldur í fiskveiðasjóð. Ég skal enga áætlun gera um það, hve mikið af lánunum endurgreiðist. Það fer, eins og ég sagði áðan, eftir árferði, sölumöguleikum og öðru. Ég vildi óska, að málinu mætti hraða svo, að hægt væri að afgr. það á þessu þingi. - Þessi lán eru hagstæðari en flest þau lán, sem sjávarútvegurinn á völ á. Vextir eru 41/2% á ári, og lánin eru vaxtalaus fyrsta árið og afborganalaus fyrstu 3 árin. Ég legg til, að frv. verði vísað til sjútvn.

Thor Thors Hæstv. atvmrh. vildi telja litla ástæðu til þess að viðhafa þau orð, að þetta frv. væri okkur sjálfstæðismönnum sár vonbrigði. En ég hygg, að þegar hæstv. ráðh. athugar það með sjálfum sér, hverja lausn frv. býður upp á, þá hljóti hann sjálfur að sannfærast um það, að frv. er alger vonbrigði. Ég sagði ekki, að það vantaði rökstuðning fyrir frv. Sá rökstuðningur, sem er fyrir skuldaskilum almennt, nær líka til þessa frv. En ég staðhæfði, að frv. væri ekki flutt af alvöru og að það byði ekki upp á neina lausn á málinu, og veit hæstv. ráðh. það miklu betur en hann vill láta í veðri vaka. Hæstv. ráðh. sagði, að stj. hefði ekki neitt loforð fyrir láni, en hann vildi láta í það skína, að hún gæti vænzt þess að fá lán. En hæstv. ráðh. veit, að ríkisstj. hefir lofað að taka ekki lán erlendis, og er stj. skyldug til þess að standa við það loforð. Hvar ætti hún þá að taka lán? Innanlands? Hæstv. ráðh. veit of vel, að fjárhagsástandið innanlands er ekki slíkt, að ástæða sé til þess að ætla að hægt sé að fá lán hér. Þess vegna mælir hæstv. ráðh. af fullkomnu alvöruleysi, þegar hann vill láta í veðri vaka, að lánið sé fáanlegt. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri einkennilegt, ef 11/2 millj. fengist ekki, þar sem sjálfstæðismenn hefðu ætlað að fá 5 millj. til þessa, og hefði átt að taka mestan hluta þess fjár að láni. Nú veit hæstv. ráðh., að viðhorfið í fjármálunum er svo breytt frá því á síðasta þingi, að lántöku má nú ekki leita erlendis. Sjálfstæðismenn munu ekki leika neinn loddaraleik með það. Þeim er það ljóst, að lántaka er útilokuð. Ég vil minna hæstv. ráðh. á, að það var ekki eingöngu lánsheimildin, sem skuldaskilasjóður átti að lifa á samkv. frv. sjálfstæðismanna, heldur var ákveðið í frv., að sjávarútvegurinn sjálfur skyldi að nokkru leyti standa undir þessu, þar sem útflutningsgjald af sjávarafurðum átti að renna til þess að koma á skuldaskilum. Þar sem búið er að afnema útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, þá virðist sanngjarnt, að þessi óréttláti skattur á sjávarafurðirnar sé látinn koma sjávarútveginum sjálfum til góðs. Þegar þess er gætt, að útflutningsgjaldið nemur um 800 þús. kr. á ári, eða rúmlega helming af þeirri upphæð, sem ætluð er til skuldaskila samkv. þessu frv., þá er það ljóst, að sú aðferð, að láta útflutningsgjaldið renna til skuldaskila, gæti orðið fullkomin lausn, þar sem útflutningsgjald af sjávarafurðum á 2 árum nemur meiru en sú upphæð, sem verja á í þessu skyni samkv. frv. þessu. Ég skal að svo stöddu ekki fullyrða neitt um það, hvaða ráð við sjálfstæðismenn tókum upp til lausnar á þessu máli. Það verða fulltrúar okkar í sjútvn., sem mestu ráða þar um. En hitt vil ég staðhæfa, að þar mun verða bent á hina raunverulegu lausn þessa máls, en ekki leikin slík loddarabrögð sem þetta frv. er. Hæstv. ráðh. minntist á, að samkv. frv. um fiskimálanefnd frá síðasta þingi ætti að verja 1 millj. kr. til þess að reyna að tryggja framtíð sjávarútvegsins með því að taka upp ýmiskonar nýbreytni á sviði. fiskverkunar. Ég hygg, að sú upphæð, sem ætluð er, sé ónóg til þess að koma afurðasölumáli sjávarútvegsins eða fiskverkuninni í það horf, sem nauðsynlegt er. Að lokum vil ég svo minna á, að þegar verið var að ræða um kreppuhjálpina til bænda, voru þau orð látin hljóma, að ekki skyldi farið að skipta um menn í bændastétt. Fyrir okkur sjálfstæðismönnum vakir sama hugsunin, sem vakti fyrir þeim mönnum, sem stuðluðu að því, að l. um kreppulánasjóðs voru samþ. Við viljum ekki láta skipta um menn í hópi útgerðarmanna, þegar hægt er að komast hjá því. En lausn þessa máls kemur að litlum notum í framtíðinni, ef útgerðarmönnum öllum er ekki gert kleift að stunda starfrækslu sína áfram, en það má gera með því að koma skuldunum á betri grundvöll, útvega mönnum lægri vexti á lánum og lengri afborgunartíma, og veita verulegan afslátt á skuldunum, svo að skuldaskilin geti orðið greiðari. Ég sé svo ekki annað en það sé þýðingarlaust og óþarft á þessu stigi að ræða frekar um ágreiningsefnin milli flokkanna út af lausn þessa vandamáls, og því minni ástæða til þess, þar sem sjálfstæðismenn munu leggja sínar till. fyrir Alþ. einhvern næstu daga og berjast fyrir þeim á sama hátt og á síðasta þingi.

Frsm. (Jón Pálmason) Það kemur sjálfsagt fáum á óvart, sem fylgzt hafa með gangi þessa máls á undanförnum þingum, þó slíkur ágreiningur komi fram, sem felst í brtt. á þskj. 89, frá hv.þm. Borgf. og hv.þm. A.-Sk. Um þessar brtt. vil ég fyrst segja það, að þær eru ekki stílaðar á réttan hátt, þar sem þær eru bornar fram sem brtt. við frv. um útrýmingarböðun, því þær eru blátt áfram brtt. við l. um þrifabaðanir frá 1914, og það meira að segja mjög óverulegar brtt., því í þeim l. eru mjög skýr ákvæði um það, að almennar þrifabaðanir skuli vera undir eftirliti hreppsnefnda. Hér er því í sjálfu sér ekki um neinar nýjar till. að ræða, og er því nú með þessum brtt. kominn í ljós sá meginágreiningur, sem jafnan hefir uppi verið um þetta mál milli þeirra, sem ekkert vilja gera til þess að útrýma sýkinni, og hinna, sem telja það nauðsynlegt. Það er augljóst, að flm. þessara brtt. þykjast ætla að halda sýkinni í skefjum með samskonar ráðstöfunum og lögskipaðar hafa verið alla tíð síðan 1914 og menn hafa nú séð, hvernig hafa gefizt. Snertandi það, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að hér væru sömu öryggisákvæði og í frv. okkar landbn.manna, þá er það fjarstæða ein, því að í þessum till. er ekki gert ráð fyrir neinni allsherjar útrýmingarböðun, svo sem tvöföldu baði og öðrum þeim ráðstofunum, sem í frv. greinir. Að nokkur von sé til þess, að svipaður árangur náist með því að samþ. þessar brtt., liggur í augum uppi, að ekki getur verið. Hvað það snertir, að kostnaðurinn við framkvæmdina eftir frv. muni verða margfaldur, eins og hv.þm. Borgf. hélt fram, þá má mikið um það deila, hvað sé dýrast og hvað ódýrast í þessum efnum. Ég fyrir mitt leyti tel það dýrara en allt annað í þessum sökum að láta þessa fjársýki vera viðloðandi í okkar landi eins og hún hefir verið, er og verður, ef ekki verða gerðar ráðstafanir til þess að fá henni útrýmt. Það er ekkert annað en grýla, að útrýmingarkostnaðurinn verði svo gífurlegur. Það er ekkert annað en fjarstæða. Hvað ríkissjóð snertir á hann ekki að leggja fram annað en baðlyf í aðra böðunina. Í eina böðun verða fjáreigendur hvort sem er að leggja fé, og er því ekki um aukinn kostnað fyrir þá að ræða. Í l. um þrifaböðun er gert ráð fyrir, að eftirlit sé jafnan framkvæmt, og það gera flm.brtt. einnig, en ég geri ekki ráð fyrir, að kostnaðurinn verði meiri fyrir það árið, sem böðunin fer fram, og því verði á því sviði ekki um aukin útgjöld að raða frá því, sem ella myndi. Ef við lítum á þetta frá hálfu ríkissjóðsins sjálfs, má gera ráð fyrir, að baðlyfið kosti um 20–30 þús. kr. í aðra böðunina. En árið 1933 þurfti ríkissjóður að leggja fram til þessara prófbaðana, sem ekki komu að neinn gagni, rúml. 12,7 þús. kr., og árið 1934 rúml. 9,9 þús. kr. Hér er því í mesta lagi um 10–20 þús. kr. kostnaðarauka fyrir ríkissjóðinn sjálfan að ræða, ef ekki verður um útrýmingarböðun að ræða nema eitt ár, sem við vonum, að muni nægja. Allar þessar kostnaðargrýlur er því ekki ástæða til að taka alvarlega. Hitt er miklu meiri kostnaður fyrir fjáreigendur landsins, auk annars, sem hægt er um það að segja, að láta þessa þyki vera viðloðandi í sauðfénu eins og nú er og fer sífellt versnandi. Hvað því viðvíkur, að hv. síðasti ræðumaður var að tala um smíðagalla á frv. landbn. hvað snertir útrýmingarböðun í kaupstöðum, þá er það, að mér skilst, misskilningur hjá honum, því að í 1. gr. frv. stendur, að útrýmingarböðun skuli fram fara á öllu sauðfé á landinu. Og þótt það sé rétt, að ekki sé tiltekið, að sérstakur eftirlitsmaður skuli vera í kaupstöðum, þá er það gefin sök, að kaupstaðir fylgja með þeim sýslufélögum, sem þeir eru í.

í hvaða sýslufélögum eru kaupstaðirnir?

. Þeir tilheyra þá næstu sýslufélögum. Í kaupstöðum er ekki það margt fé, að ekki megi vel hafa sama eftirlitsmanninn fyrir t. d. Gullbringusýslu og Reykjavík, og fyrir Eyjafjörð og Akureyri. Hvað kaupstaðina snertir eiga þeir því að teljast til þeirra sýslufélaga, sem þeir landfræðilega eru í. En ef það þætti eitthvað öruggara að koma því inn í frv., að sérstakir eftirlitsmenn væru í kaupstöðum, þá er auðvitað opin leið til þess. Það verður aldrei að ágreiningsefni. Annars vænti ég, að hv.þm. athugi það, að hér er um tvær gagnólíkar stefnur að ræða í þessu máli. Önnur er sú, sem landbn. fylgir, að gera alvarlega gangskör að því að útrýma þessari plágu úr landinu. Hin er að halda áfram kákinu og láta allt vera eins og það hefir áður verið. Sú stefna er grundvölluð á vantrú á því, að unnt sé að útrýma kláðanum með öllu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en að sjálfsögðu má gera ráð fyrir, að einhverjar frekari umr. verði um málið, og munum við í landbn. Þá hafa einhverju til að svara, ef á okkur verður deilt.

Pétur Ottesen Það hefir komið fram nú á þessu þingi, eins og raunar jafnan undanfarið, er till. hafa verið fram bornar um sauðfjárbaðanir til útrýmingar á fjárkláðanum, að nokkuð skiptir í tvö horn um afstöðu hv.þm. til málsins. Sumir vilja fara þá leið, sem lagt er til með frv. þessu að farin verði, að láta fara fram allsherjar útrýmingarböðun, samskonar og a. m. k. einu sinni áður hefir verið látin fara fram, að vísu með allmiklum árangri, en þó alls ekki þeim, að útrýma sýkinni eins og raun ber vitni um. Hinsvegar eru aftur á móti þeir, sem byggja vilja á reynslunni um það, að hægt er að halda sýkinni í skefjum með árlegri þrifaböðun á fénu, án þess sýkin valdi verulegu tjóni á því eða afurðamissi hjá bændum. Hafa þeir haldið því fram, að það, að kláðinn hefir magnazt á einstöku stöðum, hlyti að orsakast af því fyrst og fremst, að þrifaböðuninni væri þar mjög áfátt. Af þessu þykir ljóst, að réttasta leiðin til umbóta í þessu efni sé sú, að skerpa eftirlitið með þrifaböðuninni, eða færa það í líkt horf í framkvæmdinni eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. að eftirlitið verði með útrýmingarböðuninni. Nú höfum við hv.þm. A.-Sk. flutt nokkrar brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir, sem stefna að því, að frv. geri aðeins nokkrar breytingar á lögunum frá 1914 um sauðfjárbaðanir. Þar eru bornar fram eftir rækilega athugun á þessu máli og gera allar þær breytingar á nefndum lögum, sem felast í frv. og stefna til frekara öryggis gegn sýkinni. Það felst því jafnmikið öryggi í okkar brtt., sem gera ráð fyrir bættu fyrirkomulagi á þrifaböðunum, þar sem þess gerist þörf, eins og í ákvæðum frv. um útrýmingarböðun. við höldum því fram, og væntum, að hv. d. geti fallizt á það, að rétt sé að gera tilraun með það fyrirkomulag á þrifaböðun, sem við bendum á, áður en lagt er í útrýmingarböðun, þar sem allt virðist benda til þess, að með þrifaböðun megi ná svipuðum eða sama árangri. Við leggjum því þessar brtt. okkar undir dóm hv. d. og væntum þess, að hún geti orðið okkur sammála. Hitt er það, ef nokkuð á að horfa á kostnaðarhliðina í þessu máli, þá er það ekkert áhorfsmál, hvor aðferðin er dýrari, og þar sem jafnlangt er gengið í okkar brtt. um árangur og öryggi af þrifaböðunum eins og í frv., þá sýnist það liggja ljóst fyrir, að brtt. á að samþ. Við gerum ennfremur ráð fyrir því í okkar brtt., ef reynslan sýnir, að á einhverjum stöðum verði venjulegar þrifabaðanir ekki nægilegar, að þá verði gerðar þar frekari ráðstafanir, þ. e. a. s. með annari böðun á sama hátt og ráð er fyrir gert í l. frá 1901. Hinsvegar gerum við ekki ráð fyrir, að til slíkra ráðstafana þurfi að grípa yfirleitt, eftir að öruggt eftirlit er komið á með þrifaböðun, eins og gert er ráð fyrir í okkar brtt. Ég vona, þó að þessar brtt. okkar hafi aðeins skamma stund legið frammi, þá liggi það ljóst fyrir, að þær fela í sér allar þær öryggisráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil taka það fram, að á l., sem nú gilda um útrýmingu fjárkláðans, er sá galli, að þau ná ekki til kaupstaðanna. Sama má segja um frv. þar er gert ráð fyrir eftirlitsmanni í hverri sýslu, og baðstjórum í hreppunum, en ekkert hliðstætt eftirlit er í kaupstöðunum. Þó er vitanlega margt fé í kaupstöðunum. Hér er bersýnilega um ósamræmi að ræða, því ekki er hálft gagn að eftirlitinu í sveitunum, ef ekkert hliðstætt er í kaupstöðunum. Fyrir þessu höfum við séð í okkar brtt., með því að leggja til, að eftirlitið gangi jafnt yfir og sama öryggi tryggt bæði í kaupstöðum og sveitum, og mælir það vitanlega með okkar brtt. samanborið við frv.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég þarf í rauninni fáu að svara hv.þm. Snæf. mér þykir það leitt, að þetta frv. skuli hafa orðið honum vonbrigði. En mig furðar stórlega á því, að slík vonbrigði skuli hafa átt sér stað, en þau stafa kannske af því, að hann átti ekki sæti í sjútvn. En þetta frv. um skuldaskilasjóð, sem hér liggur fyrir, er nákvæmlega samkv. samkomulagi, sem varð á síðasta þingi um þetta mál. Þá var það boðið, að taka út úr vélbátaútveginn og reyna að leysa úr vandræðum þeirra, sem þar eru verst stæðir, með því að taka 11/2 millj. kr. lán. Nú telur hv.þm. Snæf., að þessi 11/2 millj. sé sýnd veiði, en ekki gefin, og að engar líkur séu til þess, að hægt sé að fá lán í þessu skyni. Ég skal nú ekki vera með neinar fullyrðingar í því efni, enda er rétt, að engin ákveðin loforð eru gefin um það. En að sjálfsögðu hefir stj. fullkomlega von um, að það sé mögulegt, því annars hefði hún ekki borið þetta frv. fram. En heldur hv.þm., að það hefði verið auðveldara að fá 5 millj. kr. lán? ég hygg, að ef það er örðugleikum bundið að fá upphæð, sem nemur 11/2 milij. kr. - en um það skal ég engu spá -, þá sé það ekki minni örðugleikum bundið að fá þá upphæð þrefalda eða fjórfalda. Hv. þm. þykir rökstuðningur sá, sem fylgir frv., lítill. Hann sagði, að það hefði verið mikili munur í fyrra, því þá hefði rökstuðningurinn verið heil bók, sem hafi innihaldið upplýsingar um fjárhag allra útvegsmanna á landinu. Ég vil benda á, að það er sami rökstuðningur, sem liggur á bak við þetta frv. Það sýndi sig á þessari bók mþn., að þeim verst settu af vélbátaeigendunum má veita mikla hjálp með þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég skal játa, að upphæð sú, sem ætluð er til þessa í frv., er ekki ýkjarausnarleg, en það er von til þess, að með þessari upphæð megi ná því marki, sem frv. er ætlað að ná. Það er hlutur, sem enginn getur lokað augunum fyrir, að framlög ríkissjóðs hljóta að takmarkast af þessu tvennu: Annarsvegar getu ríkissjóðs til að afla fjárins, og hinsvegar því, hversu aðkallandi kröfur eru um hjálp af hendi hins opinbera. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði á síðasta þingi, að hversu mikilsvert sem það er að koma útgerðinni á sæmilegan fjárhagslegan grundvöll, þá má hið opinbera ekki binda svo fjárhagslega getu sína, að ekki sé eitthvert fé fyrir hendi til þess að létta undir með útgerðinni, þannig, að atvinnureksturinn geti haldið áfram, t. d. með ýmiskonar nýbreytni, sem varðar verkun fiskjarins, o. s. frv. Með l. um fiskimálanefnd frá síðasta þingi var samþ. að heimila ríkisstj. að taka 1 millj. kr. lán í því skyni að letta undir með afkomu útgerðarinnar og til þess að taka upp ýmiskonar nýbreytni í verkun fiskjarins o. s. frv. Ég tel skylt að nota þessa heimild út í æsar. Það liggur í augum uppi, að það má ekki algerlega takmarka getu hins opinbera við að veita hjálp til skuldaskila. Þeir sjálfsögðu aðilar í því efni eru lánsstofnanir þær, sem lánað hafa fé til þessara fyrirtækja. Hv. þm. Snæf. taldi ekki vænlegt að leita til útlanda um lán í þessu skyni. Ég er honum sammála um það, því hér er ekki um það að raða að skapa nýjan atvinnuveg eða nýja tekjulind, hvorki fyrir einstaklinga eða ríkið, heldur að koma skuldunum í hagkvæmara horf, útvega betri lánskjör og strika út þær skuldir, sem telja má tapaðar. Ég sé enga ástæðu til þess að fjargviðrast út af því, þó sjálfstæðismenn úr sjútvn. séu ekki viðstaddir þessa umr. Ég hefi lagt til, að málinu væri vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr., og fá þeir þá aðstöðu til þess að athuga frv. og segja álít sitt um það.

Frsm. (Jón Pálmason) Ég var að doka við til þess að vita, hvort fleiri af hv.þdm. vildu ekki láta til sín heyra og gera grein fyrir sinni skoðun á þessu efni. En úr því að það er ekki, þá ætla ég að segja nokkur orð til frekari áréttingar. Ræðu hv.þm. A.-Sk. þarf ég ekki að svara, hví að hún var aðeins innlegg í málið handa hv.þdm. til þess að hlæja að, enda þótt hv.þm. Borgf. segðist lítið þurfa að segja til viðbótar því, sem hv.þm. A.-Sk. hefði sagt. En snertandi það, sem hv.þm. Borgf. sagði, þá kemur þar fram sami skoðanamunurinn og áður, þar sem hann hefir þá trú, að ekki sé hægt að útrýma fjárkláðanum. Það er auðvitað rétt, að það tekst ekki með þrifaböðun, en hann vildi halda því fram, að það gæti ekki heldur tekizt með útrýmingarböðun. Við getum auðvitað hvorugur um það sagt, hvað takast megi, fyrr en reynslan hefir leitt það í ljós. En ef gerð er hin ýtrasta tilraun og ef hún er framkvæmd eftir fróðra manna fyrirsögn, þá eru meiri líkur en ella til þess, að takast megi að losna við kláðann að fullu. Hv. þm. var að tala um, að sömu öryggisráðstafanir væru í brtt. og í frv., en hann komst þó jafnframt að þeirri niðurstöðu, að ef brtt. yrðu samþ., þá yrði kostnaðurinn miklu minni en ef frv. yrði samþ. Í þessu kemur nú fram mótsögn, og það getur því ekki samrýmzt hvað öðru, því ef öryggisráðstafanirnar eru hinar sömu sem í frv., þá er það auðvitað fjarstæða, að kostnaðurinn geti verið minni. Hann vék að útrýmingarböðun í Árnessýslu til sönnunar því, hvernig fyrirkomulagið, sem frv. fer fram á, muni reynast. Ef slík útrýmingarböðun hefir fram farið, þá er það augljós hlutur, að hún er ekkert annað en kák, þar sem fjársamgöngur eru á allar hliðar. Það er augljóst, að þó að útrýmingarböðun fari fram á takmörkuðu svæði, þá er sáralítið gagn að því og getur aldrei komið öllu landinu að gagni. Hv. þm. var að tala um, að í kostnaðinum árið 1934 væri innifalin útrýmingarböðun í Rangárvallasýslu, og skal ég ekkert um það segja. Ég hygg þó, að það sé ekki, því að kostnaðurinn 1933 var 3 þús. kr. meiri. Ef slík útrýmingarböðun hefir farið fram, þá hygg ég, að sá kostnaður sé ógreiddur, en um það getur hv. 1. þm. Rang. gefið upplýsingar. Hv. þm. var að tala um aukið öryggi við að baða féð í sundþró. En í því er ekki fólgið meira öryggi, en ég skal viðurkenna, að það er þægilegra en í öðrum baðkerum og kostar minna baðlyf. En á annan hátt er það ekkert betra. Hv. þm. vildi gera mikið úr þeirri hættu, sem fénu stafaði af böðuninni vegna óheilbrigði í fénu. Ég vil þá benda á það, að sumstaðar fer fram tvöföld böðun, og ef hér er um að ræða háska fyrir heilbrigði fénaðarins, þá ætti hann að koma í ljós við þessa tvöföldu böðun. Ef þetta er hættulegt fyrir heilbrigði fénaðarins, þá er það mikil mótsögn hjá hv.þm., þegar hann telur, að hættulaust sé að reka féð á milli bæja upp úr böðuninni. En ef hér er um að ræða hættu fyrir heilbrigði fjárins, þá liggur hún fyrst og fremst í þessari aðferð. Ég sé ekki ástæðu til þess að þræta lengur um þetta mál, því að það liggur ljóst fyrir. Ágreiningurinn er fyrst og fremst um það, hvort taka eigi alvarlega á þessu máli, eða láta það „danka“ í svipuðu horfi og nú er. Ég fullyrði, að í till.hv.þm. Borgf. og meðflm. hans er engin öryggisráðstöfun önnur en sú, að nota á ákveðið baðlyf. Ég skal játa, að það atriði getur haft mikla þýðingu, en þrátt fyrir það er það engan veginn öruggt, að reynsla fáist fyrir því, hvort hægt er að útrýma fjárkláðanum eða ekki.

Guðbrandur Ísberg Hv. þm. Borgf. gat þess í sinni ræðu, að tvær stefnur væru uppi í landinu hvað útrýmingu fjárkláðans snerti. Annarsvegar eru þeir, sem vilja algerða útrýmingu, og hinsvegar þeir, sem ekki hafa trú á, að hún megi takast, en vilja halda kláðanum niðri með þrifaböðun. Hv. þm. gat þess, að kláðinn væri mjög misjafnlega útbreiddur. Ég hygg, að þarna sé önnur ástæðan fyrir því, að menn ekki í einu hljóði aðhyllast útrýmingarböðun. - Á síðasta Alþ. gaf hæstv. landbúnaðarráðh. skýrslu um útbreiðslu kláðans, eftir þeim upplýsingum, sem fengizt höfðu um það efni úr sýslum og kaupstöðum. Ég gerði þá engar aths. við þær skýrslur, vegna þess að málið lá þá ekki fyrir í frv.-formi. En ég vil geta þess nú, að þessum skýrslum er tæplega leggjandi mikið upp úr. Í því sambandi vil ég geta þess, að seint á árinu 1934 lagði atvmrn. fyrir sýslumenn hvarvetna að safna skýrslum í öllum hreppum um útbreiðslu fjárkláðans. Hvað Húnavatnssýslu snertir var strax horfið að þessari skýrslusöfnun, og tókst að mestu leyti að afla þeirra, nema hvað vantaði úr þremur hreppum, þar sem kláðinn er töluvert mikið útbreiddur. Töldu þeir, sem skýrslurnar áttu að útvega, þýðingarlaust að eiga við það, þar sem kláðinn væri að meira eða minna leyti á hverjum bæ. í ágústmánuði fékk ég svo bréf frá atvmrn., þar sem þess er beiðzt, að skýrslurnar séu sendar, en ég hafði þá sent þær frá mér fyrir 3 mánuðum. Þegar ég spurðist fyrir um, hverju þetta sætti, fékk ég þær upplýsingar, að skýrslurnar frá mér væru komnar, og að ég hefði verið sá einasti, sem hefði sent skýrslur á hinum tilsetta tíma. Nú vil ég leggja það undir dóm hv.þdm., hversu mikið þeim finnst upp úr slíkum skýrslum leggjandi, sem safnað er í ágústmánuði, og það í snarkasti. Það hefir verið símað til oddvitanna og fengnar þær upplýsingar, sem þeir mundu í bili, og skýrslurnar síðan samdar eftir því. Upp úr slíku er ekki mikið leggjandi. Í héruðum, þar sem kláðinn er lítið útbreiddur, hafa bændur talsverða tilhneigingu til þess að leyna því, þótt þeir verði kláðans varir. Þetta er eðlilegt, því að þegar allur fjöldinn er laus við kláða, er mönnum illa við að láta féð hafa samgang við kláðakindur. Ég vil sem dæmi þess, hvernig kann að vera ástatt í sumum þessum sýslum, geta þess, að haustið 1933 voru í Auðkúluhreppi í Húnav.s. seldar tvær kindur með kláða. Það hafði ekki komið fyrir um langan aldur. Kindurnar voru ekki úr Húnav.s., þeirri sýslu, sem þó er talin verst farin hvað kláða snertir, heldur úr Árnessýslu, en samkv. skýrslu landbúnaðarráðh. hafa í þeirri sýslu aðeins komið fyrir 2 kláðatilfelli á árinu 1934. Ég get ímyndað mér, að svipað sé annarsstaðar, þótt lítið eða ekki sé talið, að kláðans verði vart. Þeir menn, sem vilja láta þrifaböðun nægja, vita ekki, hver útbreiðslan er, og því skiljanlegt, að áhuginn fyrir allsherjarböðun sé lítill. Ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum. En þeir menn, sem trúa því, að hægt sé að útrýma kláðanum, eins og næstum því tókst 1904, greiða allir atkv. með allsherjar útrýmingarböðun. En þeir hinsvegar, sem trúa því, að kláðamaur geti kviknað af sjálfu sér, þeir greiða atkv. með því að káka við þrifaböðun og halda kláðanum niðri á þann hátt, en útrýma honum ekki. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. að sumu leyti réttilega tók fram, að það vantaði ákvæði í frv. um eftirlitið í kaupstöðum, þá er það alveg rétt, að þótt tekið sé fram í frv., að böðunin skuli ná til alls fjár á landinu, hefir láðst að geta um, hversu eftirlitinn skuli hagað innan kaupstaðanna. Þetta stafar einungis af gleymsku, og ég vil beina því til hv.frsm. landbn., hvort ekki væri rétt að fá málinu frestað nú, svo að tími gæti unnizt til að lagfæra þetta. Um brtt.hv.þm. Borgf. og hv.þm. A.-Sk. hefi ég fátt eitt að segja. Ég get ekki séð, að þær séu stílaðar við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Þær eru umorðun á allt öðrum l., sem þetta frv. hreyfir alls ekkert við, þrifaböðunarlögunum frá 1914, og hefði því átt að koma fram sem sjálfstætt frv., eða sem breyt. við þau l. við þetta frv. eiga þær ekki heima. Af þessum ástæðum væri e. t. v. rétt að athuga þetta nánar í landbn., því að þessum brtt. svokölluðu er ekki útbýtt fyrr en málið kemur hér til umr.