Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði frv. til l. um breytingu á lögum um Landhelgisgæslu Íslands á þskj. 93 og varðar það ákvæði laganna er fjallar um skiptingu björgunarlauna er falla í hlut Landhelgisgæslunnar þegar skip eða flugvél stofnunarinnar á aðild að björgun. Hjálpar- og björgunarstörf eru veigamikill þáttur í starfsemi Landhelgisgæslunnar og í lögum þeim sem um stofnunina gilda er talið meðal verkefna annars vegar að veita hjálp við björgun manna úr sjávarháska eða á landi og að annast aðkallandi sjúkraflutninga. Hins vegar að aðstoða eða bjarga bátum eða skipum sem kunna að vera strönduð eða eiga í erfiðleikum á sjó. Á 60 ára starfstíma Landhelgisgæslunnar hafa skip og loftför gæslunnar ótal sinnum veitt hjálp við björgun manna og skipa úr sjávarháska. Er þá oft starfað við hin erfiðustu skilyrði og tæki og starfsmenn lögð í hættu. Eiga starfsmenn lof og heiður skilin fyrir þeirra þátt. Að því leyti sem um björgun skipa og loftfara er að ræða eru í siglinga- og loftferðalögum ákvæði um hvenær skuli greiða björgunarlaun og hvernig þau skuli ákveða. Gilda þau ákvæði jafnt um tæki Landhelgisgæslunnar sem annarra. Er ekki ástæða til að rekja það hér. Hins vegar gilda sérákvæði um skiptingu þessara björgunarlauna þegar Landhelgisgæslan stendur að björgun. Samkvæmt lögum um Landhelgisgæsluna fellur 1/4 hluti nú til áhafnar en 3/4 til útgerðar. Þegar önnur skip standa að björgun er hlutur áhafnar 2/5 og útgerðar 3/5 og var hlutur áhafnar aukinn úr 1/3 þegar siglingalögum var breytt á síðasta ári. Við endurskoðun siglingalaga mun hafa verið talið að breyta ætti ákvæðum að því er varðar Landhelgisgæsluna til samræmis við aðrar útgerðir, er nefnd er endurskoðaði ákvæði siglingalaganna um björgun skv. þál. 1981 skilaði sínum tillögum, en tillögur þar að lútandi komust ekki til ráðuneytisins. Fjallar frv. þetta um þá samræmingu og má að öðru leyti vísa til athugasemda með frv. Rétt er að taka fram að sérstakar reglur gilda um björgun skipa sem tryggð eru hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og bótaábyrgðarfélögum. Á undanförnum árum hefur verið í undirbúningi að gera sameiginlega gjaldskrá um þóknun til varðskipa og fiskiskipa fyrir björgun fiskiskipa 100 rúmlesta og stærri miðað við að ekki sé um yfirstandandi hættu að ræða. Hafa viðkomandi aðilar nýlega undirritað samkomulag um slíka gjaldskrá sem gildir til reynslu í eitt ár. Að þessu samkomulagi standa annars vegar Samsteypa íslenskra fiskiskipatrygginga og hins vegar Landhelgisgæslan og Landssamband íslenskra útvegsmanna svo og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands. Í umræðum um þessa gjaldskrá þótti rétt að miða við að hlutur áhafnar í björgunarlaunum yrði sá sami hver sem að björgun stæði. Þótti því rétt að ákvæðum í lögum um Landhelgisgæsluna yrði breytt til samræmis við ákvæði siglingalaganna að þessu leyti. Er frv. þetta flutt til að koma á slíkri samræmingu. Rétt er þó að taka fram að ekki er gert ráð fyrir breytingu á innbyrðis skiptingu björgunarlauna milli áhafnar varðskips eða loftfars, en þar skiptast björgunarlaunin í réttu hlutfalli við föst mánaðarlaun en almenna regla siglingalaganna miðar við þriðjung af hluta áhafnar til skipstjóra. Herra forseti. Ég tel eigi þörf að skýra efni þessa frv. nánar og legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um skógvernd og skógrækt á þskj. 104. Þetta frv. var lagt fram á síðasta þingi en varð þá eigi útrætt. Núgildandi skógræktarlög eru að stofni til frá árinu 1955. Með lögum nr. 22 frá 1966 var bætt við þau lög ákvæðum um ræktun skjólbelta og styrki til slíkrar ræktunar, enda hafði reynsla manna þá sýnt að rækta mátti skjólbelti í flestum byggðarlögum landsins ef þeim var sýnd nægileg umhirða. Lögin frá 1966 gerðu ráð fyrir að allir jarðræktarmenn gætu notið styrks til að koma upp skjólbeltum, þ.e. styrkja vegna girðingarkostnaðar, plöntukaupa og gróðursetningar. Til að hljóta styrk skv. lögunum þurfti bæði að leggja fram töluvert af eigin fé auk þess sem fullnægja þurfti ýmsum skilyrðum. Með því var komið í veg fyrir að aðrir en duglegir ræktunarmenn hæfust handa um ræktun skjólbelta. Tæpur tveimur áratugum síðar eða með lögum nr. 76 30. maí 1984 er nýjum kafla bætt inn í skógræktarlögin, kaflanum um ræktun nytjaskóga á bújörðum. Þau lög kveða á um styrk ríkissjóðs til ræktunar nytjaskóga á bújörðum og getur styrkur í hverju tilviki mest verið 80% af stofnkostnaði við ræktunina, en viðkomandi bóndi eða jarðareigandi ber 20%. Það er hlutverk Skógræktar ríkisins að ákveða og semja um hvað skuli teljast til stofnkostnaðar í þessu sambandi en meginþættir stofnkostnaðar eru vinna, girðingarefni og plöntur. Lögin gera ráð fyrir að bændur vinni við ræktunina eins og þeir frekast hafa tök á. Starfsmenn Skógræktar ríkisins eða skógræktarfélög annast verkstjórn við girðingar, eru ráðgefandi um plöntuval og hirðingu. Ræktun nytjaskóga á bújörðum getur auk þess verið mikill atvinnugjafi í sveitum, en að svo miklu leyti sem bændur og heimafólk vinna ekki störfin er um að ræða möguleika á sumarvinnu fyrir ungt fólk. Bændur og forsvarsmenn skógræktarmála hafa í seinni tíð sýnt mikinn og vaxandi áhuga á aukinni skógrækt í þeim tilgangi að koma upp nytjaskógum á bújörðum og leggja með því grunninn að nýrri búgrein hér á landi. Lögin frá 1984 hafa einnig að markmiði skógrækt með skipulögðum hætti á grundvelli sérstakra áætlana um nytjaskóga og héraðsáætlana. Tilgangur laganna er einmitt sá að ríkissjóður hvetji til og styrki ræktun nytjaskóga á bújörðum, en forsenda stuðnings er að skógræktin verði liður í búskap á viðkomandi jörð. Ljóst er að skógræktarstarf á Íslandi hefur tvíþættan tilgang. Skógar eru ræktaðir til að prýða og bæta landið, en auk þess eru skógar einnig ræktaðir til nytja, framleiðslu borðviðar, girðingarstaura, jólatrjáa og skrautgreina. Þá eru afurðir skóga einnig nýttar sem eldiviður og er ekki ósennilegt að sá þáttur geti haft vaxandi þýðingu í framtíðinni. Auk þess sem sagt hefur verið hefur skógrækt margvíslegan tilgang annan sem fellur undir óbeinar nytjar. Skógar skapa skjól, vernda og bæta jarðveg, vernda annan gróður og auka fjölbreytni landsins. Þannig eykur skógrækt notagildi landsins á margvíslegan hátt, enda er skóglendi víða mjög eftirsótt til útivistar. Það frv. sem nú hefur verið lagt fram hefur einkum það markmið að fella saman framangreinda þrjá lagabálka um skógrækt og skógvernd í ein lög. Auk þess felur frv. í sér breytingar á gildandi löggjöf eins og nánar var gerð grein fyrir í framsögu með frv. á síðasta þingi og ég tel ekki ástæðu til að endurtaka nú. Hins vegar vil ég víkja að einu atriði. Í 36. gr. frv. er gert ráð fyrir að ríkissjóði sé heimilt að greiða laun og ferðakostnað vegna sérfróðs starfsmanns í skógrækt sem Skógræktarfélag Íslands kann að ráða til fræðslu og ráðgjafarstarfs í skógvernd og skógrækt á vegum félagsins. Það er sett þar inn samkvæmt tillögu frá nefnd sem forsrh. skipaði um þjóðarátak í trjárækt í þéttbýli og dreifbýli og hún hafði gert tillögu um að Skógræktarfélagið fengi þar starfsmann til þessara starfa. Ég held að það sé öllum hv. alþm. ljóst að áhugi fyrir skógrækt er sívaxandi og sem betur fer er reynslan að sýna að möguleikarnir eru þar miklir sem við eigum. Skógrækt ríkisins hefur unnið að því að skipuleggja þessi mál sem best og í drögum að landnýtingaráætlun, sem birt var á s.l. sumri, er m.a. sýnt hvernig Skógræktin hefur gert áætlun og úttekt á þeim stöðum sem best eru til þeirrar starfsemi fallnir. Ég vænti þess að þetta frv. fái góðar undirtektir hér á hv. Alþingi og afgreiðslu á þessu þingi. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að þetta mál skuli vera hér á dagskrá, m.a. með tilliti til þess svartnættis sem gætti í umræðum hjá sumum á Alþingi um landbúnaðarmál fyrir stuttu. Það eru stórtíðindi að nú er stefnt að því í vaxandi mæli að bændur hefji skógrækt í þessu landi. Það hefur oft og af mörgum verið litið svo á að hér sé um einhverja firru að ræða, þetta sé hlutur sem geti ekki gengið upp á Íslandi, og menn hafa þá oft horft til þess að hér hafi ekki vaxið greniskógar í landinu án þess að við flyttum þær plöntur til landsins. Hitt hefur gleymst að ef Ísland hefði verið í tengslum við annað land landfræðilega séð, sem sagt skagi, hefði greniskógur verið búinn að nema hér land. Ég gleðst einnig yfir því að hér er tekin ákvörðun um að skógræktarstjóri skuli ekki skipaður nema til sex ára í senn. Það fer ekki á milli mála að okkur Vestfirðingum þykir sem Skógræktin hafi verið nokkuð treg að undanförnu til að hafa Vestfirði með þegar rætt hefur verið um möguleika í skógrækt. Samt er það söguleg staðreynd og það geta menn lesið ef þeir vilja að þegar Eggert Ólafsson ferðaðist um Ísland voru hæstu tré á landinu í Vestfirðingafjórðungi, nánar tiltekið við Breiðafjörð í nágrenni Þingmannaheiðar. Ég hygg að stór svæði þar í nágrenninu henti að mörgu leyti mjög vel til skógræktar. Ég vænti þess að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi og að það náist samkomulag á Alþingi um vissar greinar sem e.t.v. valda deilum þar sem m.a. er fjallað um samskipti sveitarfélaga og Skógræktarinnar hvað varðar smölunarskyldu á búfé innan skógræktargirðinga. Ég tel að það komi mjög vel til greina á vissum svæðum á Íslandi, þar sem farið yrði af stað með skógrækt, að reyna að ná breiðri samstöðu um að taka þar land til trjáræktar þannig að hægt sé að draga verulega úr hinum mikla girðingarkostnaði sem hefur til þessa hamlað uppbyggingu eða stuðlað að lélegri nýtingu á því fjármagni sem til skógræktar hefur farið. Umræðu frestað.



Herra forseti. Frv. til l. um breytingu á lögum nr. 94 frá 19. júní 1933, um tékka, er ég mæli fyrir, er lagt fram hér á Alþingi í samræmi við það fyrirheit sem gefið var við setningu laganna um sparisjóði. Í XII. kafla laganna um sparisjóði er að finna ákvæði er heimilar Sambandi íslenskra sparisjóða að gangast fyrir stofnun lánastofnunar sparisjóða og var hún stofnuð þann 19. september s.l. Hlutverk þessarar lánastofnunar er að annast sameiginlega í þágu sparisjóðanna hagsmuni og er lánastofnuninni því heimilt að annast þau verkefni sem sparisjóðum eru falin utan innláns- og útlánsviðskipta við almenning. Til þess að lánastofnun geti gegnt því hlutverki, er henni er ætlað að hafa skv. lögunum um sparisjóði, er brýnt að stofnunin fái heimild til að gefa út tékka eins og er lagt til með þessu frv. Ég tel ekki þörf á því að fylgja frv. þessu úr hlaði með fleiri orðum, en vil að lokum ítreka að grundvöllur þessarar lagabreytingar var í raun lagður með setningu laganna um sparisjóði. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. viðskrh. að hér sé um að ræða samræmingarfrumvarp og í sjálfu sér ekki margt um það að segja, en nú vill svo til að áhrif nýrra seðlabankalaga, sem voru samþykkt hér fyrir nokkrum mánuðum, fara óðum að segja til sín. Þau taka gildi frá og með 1. nóv., ef ég man rétt, og þá er gert ráð fyrir að hið blessaða vaxtafrelsi fái loksins að njóta sín til gæfu fyrir þjóðina, sérstaklega þá sem eru að missa íbúðirnar sínar á nauðungaruppboðum og fyrirtækin í gjaldþrotum. Ég vildi af þessu tilefni spyrja hæstv. viðskrh. hvað hann telur að gerast muni í þessum efnum næstu daga. Telur hann líklegt að vextir muni fara hækkandi eða með hvaða hætti öðrum telur hann líklegt að vaxtapólitíkin í landinu breytist nú alveg á næstu dögum? Þá vil ég einnig víkja að því að í lögum hafa verið ákvæði til um okurvexti og okurlán. Samkvæmt túlkun hinna vísu bankayfirvalda á hinum nýju seðlabankalögum er hins vegar gert ráð fyrir því, að því er mér hefur skilist, að þeir vextir séu löglegir í landinu og þar með ekki okurvextir sem hæstir kunna að vera ákveðnir af einstökum bönkum og sparisjóðum, hversu vitlausir sem þeir vextir kunna að vera og í rauninni í ósamræmi við okurlögin sem til þessa hafa verið í gildi í landinu. Verði þetta ofan á er ljóst að forsendur fyrir okurmálum, sem hafa komið hér upp í stórum stíl á undanförnum mánuðum, geta breyst og dómsmálayfirvöld standa frammi fyrir óvissu og vanda í þessum efnum sem auðvitað kemur helst niður á þeim sem síst skyldi. Ég vil þess vegna, herra forseti, þó að það sé ekki beinlínis efni frv. sem hér er á dagskrá, leyfa mér að bera þær fyrirspurnir fram til hæstv. viðskrh. hvernig honum sýnist að vaxtamál muni þróast hér á næstu vikum eftir að seðlabankalögin eru að fullu komin til framkvæmda.



Herra forseti. Þessar fyrirspurnir snerta engan veginn efni þessa litla frv. sem er nánast samræming og leiðir af fyrri gerðum Alþingis. En lögin um Seðlabankann taka gildi 1. nóv. og það er verið að ganga frá síðustu vinnu í sambandi við reglugerð um starfsemi Seðlabankans um vaxtamálin almennt. Ég get ekki á þessu stigi fullyrt neitt um þá þróun sem verður. Við verðum að meta það og vega. Hins vegar, þó að það ríki frelsi í viðskiptabönkunum, held ég að ríkisbankarnir verði fyrst og fremst að vísa veginn í þeim efnum. Samkvæmt lögunum um viðskiptabanka, sem tóku gildi 1. jan. s.l., ber að leggja fyrir bankaráðin vaxtamálin. Í bankaráðunum eru kjörnir fulltrúar Alþingis og sumir hverjir alþm. Hvort sem mönnum líkar það eða ekki hefur það þó orðið ofan á í allmörgum flokkum. Það er fyrst og fremst aðhalds að vænta frá þeim og ég fyrir mitt leyti, sem viðskrh., er reiðubúinn að vera þar með til allra aðhaldsaðgerða í vaxtamálum, en ætlast auðvitað til þess og eðlilega að fulltrúar Alþingis í stjórn bankanna gæti þess að fara vel með það vald og meti það og vegi hversu langt sé hægt að ganga á þessum sviðum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau svör sem hann veitti mér þó ég hafi tekið málið upp undir máli sem snertir ekki beint vaxtamál sem slík. Það er alveg bersýnilegt að hæstv. ráðherra telur ekki að hann hafi mikið um þessi mál að segja, hann vísar þessu á bankaráð ríkisbankanna. Ætlast ráðherrann til þess að í bankaráðum ríkisbankanna fari menn að greiða atkvæði um vaxtaprósentur eða hvað? Það er mál sem við getum tekið hér til umræðu síðar og auðvitað geta viðskiptabankar ríkisins haft mjög veruleg áhrif. En ætli þeir telji sig nú ekki dæmda til þess að dansa með ef allt vaxtakerfið fer í gang hér í þjóðfélaginu, bæði hjá einkabönkum og sparisjóðum? Ætli ríkisbankarnir, þó stórir séu, telji sig ekki eiga býsna erfitt með að skerast úr þeim leik, jafnvel ljóta leik, sem fram undan kann að vera í þessum efnum. Þannig að ég held að í rauninni sé ekki hægt að ætlast til þess að bankaráð ríkisbankanna leysi þann vanda sem hér kemur upp. Kjarni málsins er sá að í lögunum um Seðlabanka Íslands er heimild fyrir ráðherra og ríkisstjórn til þess að taka ákvörðun um tiltekið hámarksvaxtastig hér á landi. Sú heimild er alveg ótvíræð. Það er mín skoðun og ég lét hana koma fram í nál. og umræðum um seðlabankalögin á síðasta þingi. Ég tel að ríkisstjórnin geti tekið ákvörðun um hámarksraunvexti hér á landi og að allir vextir sem kunna að vera umfram það tiltekna mark teljist brot á okurlögunum. Ég held að það sé alveg ljóst að viðskrh. hefur þetta vald og núv. hæstv. viðskrh. hefur viðurkennt að á forsendum seðlabankalaganna sé hægt að byggja slíkar ákvarðanir. Hann skortir því í rauninni ekki lagaheimildir í því efni að stemma hið fyrsta stigu við því vaxtaokri sem fram undan er. Hins vegar kann að vera að hann skorti til þess pólitískt þrek vegna þess ágreinings sem kann að vera á milli manna í stjórnarflokkunum um vaxtamálin.



Herra forseti. Mér finnst hv. þm. vera fullbráðlátur. Það er ekki enn runninn upp sá dagur sem lögin um Seðlabanka Íslands taka gildi og það er að vænta bæði reglugerðar um starfsemi bankans, um starfsemi bankaeftirlitsins, og það koma fréttatilkynningar frá bankastjórn Seðlabankans. Ríkisstjórnin mun fylgjast grannt með framvindu í vaxtamálum og ég veit ekki hvaðan hv. þm. hefur það að fram undan sé eitthvert stórkostlegt vaxtaokur. Hann hefur þá einhver betri sambönd hjá þessum herrum en ég.



Herra forseti. Ég hef engin sambönd, hæstv. ráðherra, hjá þessum "okurlánasjoppustjórum" hér á landi. Ætli það séu ekki einhverjir aðrir frekar sem hafa það? Og hæstv. ráðherra væri auðvitað sæmst að reyna að kynna sér hvernig hlutirnir eru reknir gagnvart almenningi í þeim stofnunum heldur en að vera uppi með skæting af því tagi sem hann var með hér. Það sem liggur fyrir er það að ný seðlabankalög eiga að taka gildi eftir heila tvo sólarhringa og ef því fylgja ekki ákvarðanir um að takmarka vexti getur hafist á næstu vikum tryllt vaxtakapphlaup og það er eðlilegt að mál af þessu tagi sé tekið til umræðu á Alþingi og óhjákvæmilegt og það væri skrýtið ef þingið tæki ekki á svona máli örfáum klukkutímum svo að segja áður en þessi nýju lög eiga að taka gildi.



Herra forseti. Á þskj. 86 hef ég leyft mér að flytja frv. ásamt þeim hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni, Jóni Baldvini Hannibalssyni og Hjörleifi Guttormssyni. Frv. er um breytingu á lögum nr. 97 1985 um stjórn fiskveiða. Það fer ekki mikið fyrir þessu frv. og engin ástæða til slíks, svo einfalt sem málið kann að vera. Frv. gæti þó að mínu viti losað um þau stjórnunartök sem hafa verið á fiskveiðum og gæti hugsanlega leitt til þess að betur fjaraði undan þeim kvótamönnum og eðlilegt athafnalíf gæti gengið á þeim svæðum sem byggja fyrst og fremst á fiskveiðum og fiskvinnslu. Þetta frv. er sem sagt um það að lina á þessum tökum. Í fyrsta lagi, þ.e. í 1. gr. frv., er lagt til að á eftir fyrri mgr. 1. gr. laganna sem nú eru í gildi komi ný mgr. svohljóðandi: "Ákvæði 1. mgr. taka ekki til veiða með línu og handfærum." Ég er að vona að menn séu orðnir nokkuð sammála um að línuveiðar og handfæraveiðar eigi a.m.k. ekki að vera háðar kvótaskiptingu. Ég held að frekar eigi að hvetja til slíkra veiða en að setja á þær hömlur og ég held að reynslan hafi einmitt sýnt að það er miklu frekar ástæða til slökunar í þessum efnum. Vissulega hefur átt sér stað nokkur slökun að því er þetta varðar en ég held að málið sé orðið þann veg vaxið að það eigi að afnema kvótann bæði í handfæraveiðum og línuveiðum. Síðan kemur kannske aðalbreytingin, þ.e. 2. gr. frv., en þar er lagt til að við 2. gr. laganna bætist ný mgr. er hljóði svo: "Við úthlutun á aflamarki og sóknarmarki til einstakra skipa ber ráðherra að taka sérstakt tillit til þess ef skip er gert út í byggðarlagi þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfar við fiskveiðar og fiskvinnslu og skal aflamark og sóknarmark þeirra skipa, verði eftir því leitað, aukið um a.m.k. 25% frá því sem það hefði ella orðið eftir almennri úthlutunarreglu." Kannske staldra menn við svona hlut. Eigi að síður er ég þeirrar skoðunar að það verði að gera ráðstafanir til þess að þau sjávarpláss sem byggja að langmestu leyti afkomu sína, afkomu þess fólks sem þar býr, á fiskveiðum og fiskvinnslu, að það verði að gera þeim kleifara en nú er að sækja þessa björg. Það hefur margoft verið á það bent að þörfin að þessu leytinu er brýn, ekki bara fyrir viðkomandi sjávarpláss eða byggðarlög heldur og líka fyrir þjóðarbúið, að nýta gæðin frá þeim svæðum sem er handhægast og ódýrast að nýta þau frá og skapa bestu verðmætin. Ég held að enginn vafi sé á því, og það þekkja hv. þingdeildarmenn trúlega ekkert síður en ég, að kvótastefnan hefur orðið þess valdandi að sjálfsbjargarviðleitni manna er heft. Komið er í veg fyrir að hægt sé að sækja þessa björg, eins og er, með eðlilegum hætti. Og það gerist meira: Í mörgum tilfellum er málið svo og hefur verið á þessu tímabili að það er ekki nema brot úr árinu sem bátar geta róið vegna kvótans. Svo langtímum skiptir verða bátar að liggja í höfn hluta úr árinu. Ég er þeirrar skoðunar - og ég vona að ýmsum sem hafa verið kvótamenn hafi snúist hugur og þeir hafi séð það í reynd a.m.k. að því er varðar sjávarplássin - að þar verði að gera breytingu á. Við horfum t.d. upp á allt of mörg dæmi þess, Vestfirðingar, að þessi stefna leggur byggðirnar í eyði. Við höfum eitt dæmi í höndunum nú sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni, einn staðinn sem er á þessari leið.

Hvaða staður er það?

Ég hygg að Vestfirðingnum sjálfum, hæstv. menntmrh., ætti að vera kunnugra um þessa hluti en svo að hann þurfi að spyrja úr ráðherrastól: Hvaða staður er það? Veit hæstv. ráðherra ekkert hvað er að gerast í landinu? Veit hæstv. ráðherra, útgerðaraðilinn hér á Reykjavíkursvæðinu, ekki neitt hvað er að gerast í fiskiðjum í kringum landið? Slíkar spurningar koma úr hörðustu átt að mér finnst af þokkalega uppöldum sjómannssyni. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geti gengið úr skugga um það sjálfur hvar þessi staður er hvar á kortinu hann er sá staður sem er verið að tala um.

Má ekki spyrja að því?

Auðvitað má spyrja og það færi betur að hæstv. ráðherra spyrði oftar greinda og góða menn áður en hann tekur ákvarðanirnar margar. En það var ekki aðalumræðuefni mitt að gera einstaka staði, tilnefnda, að umræðuefni. Þetta er á allt of mörgum svæðum, allt of mörgum stöðum sem þessi stefna hefur orðið þess valdandi að byggðirnar eru að flosna upp. Og auðvitað er það Alþingis, stjórnvalda, að gera ráðstafanir til að því verði breytt. Ég trúi því ekki, hvað sem kann að vera sagt um hæstv. menntmrh., að honum sé þetta ekki ljóst. Ég trúi ekki öðru en að þeir sem á annað borð gefa sér tíma til þess að hugleiða þennan þátt mála komist að raun um að breyting þarf að verða á. Tillögur efnislega líkar þeim sem liggja fyrir í frv. voru fluttar við afgreiðslu kvótamálsins haustið 1984. Þær tillögur fengu dræmar undirtektir. Eigi að síður hefur verið linað á kvótanum frá þeim tíma, og vegna hvers ætli það hafi verið? Ætli það hafi ekki verið vegna þess að hann þótti of harðneskjuleg stjórnunaraðferð eins og hann var búinn í hendur til framkvæmda þá? Og það er auðvitað líka nauðsyn á að lina enn á þessu taki, koma í veg fyrir að það haldi áfram að leggja byggðir í auðnir, það haldi áfram að verða þess valdandi að fólk flytjist búferlum frá þessum annars góðu landsvæðum sem gætu framleitt góðu vöruna til hinna svæðanna sem ekki hafa þær aðstæður. Í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir því, í 3. gr. frv., að fyrri tölul. 1. mgr. 9. gr. falli brott, en sá málsliður gerir ráð fyrir að hefta að hluta veiðar smábáta á tilteknum tímum. Ég vék að því áðan að slíkt finnst mér algjör óþarfi, að hefta þessar veiðar, og þess vegna er þessi tillaga flutt sem 3. gr. frv. Ég þarf út af fyrir sig ekki, herra forseti, að bæta miklu fleiru við. Kvótamálið hefur verið í stöðugri umræðu, um það hafa vissulega verið deildar meiningar. Ýmsir létu á sínum tíma flekast af þessum hugsjónum, margir þeirra hafa snúið til baka og ég vænti þess að þeim fjölgi enn sem komast á rétta leið - á rétt ról, svo notað sé sjómannamál - komast á rétt ról að því er þetta mál varðar.  Ég skal ekki, herra forseti, segja meira um þetta í bili en ég legg til að að umræðu þessari lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er er ákvæði um það í lögum um stjórn fiskveiða að lögin skyldu tekin til endurskoðunar fyrir ákveðinn tíma á þessu hausti og að því máli hefur verið unnið í sumar og haft um það samráð við sjútvn. þingsins og hagsmunaaðila. Það eru, eins og hv. frsm. Karvel Pálmason, 3. þm. Vestf., sagði, skiptar skoðanir um þessi mál og ljóst er að margir gætu hugsað sér ýmsar breytingar á þessum lögum. Sumir gætuhugsað sér það að vitað væri til lengri tíma að hverju við gengjum í þeim málum, m.a. með því að framlengja lögin þótt með einhverjum breytingum yrði. En niðurstaðan hefur orðið sú að ekki þykir rétt að breyta þessum lögum að svo komnu máli en það verður væntanlega verkefni komandi ríkisstjórnar að taka á því máli og eðlilegt að hún hafi svigrúm til þess. Mér heyrist að Alþfl. ætli sér stóran hlut í þeirri ríkisstjórn. Þess vegna er afar fróðlegt að fá upplýsingar um stefnu Alþfl. í þessu máli vegna þess að það hefur ekki legið alveg á lausu en nú hefur sjálfur þm. Vestf. og formaður Alþfl. flutt sameiginlegt frv. sem lýtur að þessu máli og ég á von á því að þetta sé þeirra aðalniðurstaða um breytingar í málinu en sé ekki flutt til þess að nú "fjari betur undan kvótamönnum" eins og hv. þm. tók hér fram, að það væri aðaltilgangur frv. Það væri nú út af fyrir sig fróðlegt að fá úr því skorið hvort það er tilgangurinn eða hvort tilgangurinn er sá að koma að þessum efnisbreytingum sem ég skal nú aðeins víkja að. Í fyrsta lagi er lagt til að ákvæði laganna taki ekki til veiða með línu og handfærum. Nú er það svo að smábátar eru mjög frjálsir til sinna veiða, en það eru þeir bátar sem einkum stunda handfæraveiðar. Því verður ekki með sanni sagt að neinar umtalsverðar takmarkanir séu á handfæraveiðum. Það er veiðiskapur sem almennt er mjög lítið stundaður af stærri skipum. Að því er línuveiðar varðar eru þær utan svokallaðs kvóta bæði fyrri hluta árs og seinni hluta árs. Þar með er kominn hvati til línuveiðanna og um þetta varð allbærileg sátt á síðasta þingi þegar fjallað var um línuveiðarnar. Það var mjög ákveðin skoðun mjög margra þm. að þar ætti að gæta meira frjálsræðis og sú varð niðurstaðan. Hins vegar verður að hafa í huga að inni í aflamarki viðkomandi skipa er sá afli sem þau fengu á línu á viðmiðunarárunum. Ég held því að ekki sé hægt að taka tillit til þeirra orða hv. þm. að ekkert tillit hafi verið tekið til þessara hluta. Að því er varðaði 2. gr. hafði hann mjög sterk orð um það mál, en þar er hann væntanlega að leggja til - eins og ég man eftir að ég rakti þegar sama tillaga var flutt 1984 og hafði þá tölur þar um - að skip í ákveðnum byggðarlögum verði sérstaklega skert. Það er því miður ekki hægt aðeins að bæta við, og ef um viðbót er að ræða til skipanna þarf að sjálfsögðu að huga að því hvernig hún eigi að skiptast. En hann vill með þessu halda því fram að öll skip sem gerð eru út frá útgerðarstöðum eins og Húsavík, Akureyri, Akranesi, Keflavík, Reykjavík eða Hafnarfirði, svo eitthvað sé nefnt, búi við mun skarðari hlut en önnur skip. Þá kemur náttúrlega upp sú spurning hvort þá verði nokkur rekstrargrundvöllur fyrir skipum frá þessum byggðarlögum og hvort er ekki í reynd miklu einfaldara að leggja það til að útgerð frá þessum stöðum sé hreinlega hætt. Ég býst við því að þegar hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson skrifaði upp á þetta frv. hafi hann enn þá verið ákveðinn í því að bjóða sig fram austur á landi þannig að það má vel vera að þetta hafi eitthvað breyst á seinni dögum hjá formanni Alþfl.  Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það var ekki mín ætlan að fara að upphefja sérstaka umræðu um þetta mál sem er mjög erfitt og viðkvæmt en hins vegar get ég ekki mælt með þessu sem hér er komið fram. En út af fyrir sig er fróðlegt að nú skuli liggja heldur meiri vitneskja fyrir um stefnumörkun Alþfl. í þessum málum, eða ég tek tillit til þess að formaður flokksins er þarna á blaði.



Virðulegi forseti. Ég tel augljóst að sú hugsun sem býr að baki þessa frv. sé góðra gjalda verð. Ég er ekki að segja að frv., þótt samþykkt yrði, mundi leysa allan vanda eða mikinn vanda. Hitt er deginum ljósara að hinar svokölluðu kvótareglur eru farnar að verða tilfinnanlegar úti um byggðir landsins. Þess vegna hæfir síst að skella skollaeyrum við því þegar hreyft er hugmyndum sem kunna að geta lagfært þær á einhvern veg. Ég álít því að það minnsta sem hægt sé að gera varðandi þetta einstaka mál sé að skoða það rækilega, að sú nefnd sem fær það til meðferðar kryfji það til mergjar og aðrir þeir sem völdin hafa í þessum efnum leiti eftir leiðréttingum á því mikla misrétti sem kvótinn leiðir af sér.



Herra forseti. Það er nú svo að þegar sumir líta yfir verk sín finnst þeim að þau séu harla góð og að þar hafi verið gætt réttlætis. Það er ekkert þorp að fara í eyði á Vestfjörðum, en það réttlæti sem Vestfirðingar hafa mátt búa við í kvótakerfinu hefur leitt til þeirrar þrengingar að á einu ári hefur flutt burtu nálægt því eitt þorp, þ.e. 350 manns. Og skyldi engan undra að þegar slíkir hlutir hafa gerst spyrjum við, sem erum fulltrúar fyrir þessi svæði, að því hvort það sé svo ósanngjarnt að þeir, sem fá flest atvinnutækifærin í þjónustunni, sitji uppi með að þurfa að gefa eftir einhver atvinnutækifæri á sviði framleiðslu. En því miður virðist vera vinsælast að tala um þetta í háði og spotti, því miður. Það er líka með þessa blessaða stjórnun að einhverra hluta vegna höfum við þolað óhefta sókn Breta á Íslandsmið, stjórnleysi yfir trillukörlum í um þúsund ár og samt lifir þorskurinn. Furðuleg skepna það. En núna telja menn að það muni allt farast ef ekki sé haft í lögum ákvæði sem takmarkar krókaveiði við landið. Og menn tala alltaf um að ef það verði bætt við á einum stað þurfi að taka frá öðrum. Það er nú það. Ég man ekki betur en það hafi verið bætt mjög myndarlega við loðnuflotann án þess að þeir hafi verið látnir skila nokkru aftur til baka af þorskkvótanum. Kannske erum við þar komnir að tonnalýðræðinu í LÍÚ, hagsmunaaðilunum sem hafa ráðið og komust að því að hafið ætti að vera einkaeign útgerðarmanna á Íslandi, en verkalýður í landi skyldi engan rétt hafa til þess fiskafla sem væri út af ströndinni. Ég efa að menn hugleiði nægilega hvað er að gerast í atvinnulegu tilliti. Vita menn að fyrir hvert eitt starf í frumvinnslugrein verða til níu störf í þjónustu? Ósanngirnin er þá ekki meiri en það að þær dreifðu byggðir sem nú biðja um að fá aukningu vita að það þýðir fyrir hvert eitt starf sem þar bættist við níu störf annars staðar. Og hvar verður þessi þjónusta til? Hún verður til yfir 75% á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er sent mikið af pósti til þm., alveg ógrynni af alls konar upplýsingum. Þar eru m.a. Tölvufréttir. Þar er sagt frá athugun Bandaríkjamanna á því hvað það sé sem hafi skapað þeim hagvöxtinn á liðnum árum. Menn skyldu nú halda að það væru tölvurnar. Nei. Þetta rit kemst að þeirri niðurstöðu að það eru ekki tölvurnar sem hafa skapað þeim hagvöxtinn. Tölvurnar skapa meiri vinnu fyrir þá sem vinna í þjónustunni. Þeir brjóta að vísu um það heilann hvort upplýsingaskyldan á atvinnuvegina hafi verið aukin það mikið að það hafi orðið vinnusparnaður af tölvunum þess vegna. Nei, það var ekki hvítflibbaliðið sem vann við tölvurnar sem skapaði hagvöxtinn í Bandaríkjunum. Það voru "bláu flibbarnir", þ.e. verkamennirnir sem unnu í verksmiðjunum. Og þeir sögðu einnig að það hefði orðið framleiðsluaukning vegna betra skipulags og stjórnunar. Það skyldi þó ekki vera að hrunið í hagvextinum á Íslandi eftir að framsóknaráratugnum lauk hafi verið vegna þess að menn héldu að tölvuvæðingin í þjónustunni væri svo arðbær og mundi skila svo miklum fjármunum inn til landsins? Nei. Það hefur verið þagað yfir því mjög kyrfilega að á árunum frá 1974 til 1978 var meiri hagvöxtur í þessu landi en hefur nokkurn tíma verið í annan tíma á Íslandi og þá var fjárfest í atvinnutækjum í landinu. En það er búið að sefja svo þjóðina að ef spurt er: Hvar er offjárfesting á Íslandi? þá segja menn: Í fiskiskipum, í fiskiskipum, í fiskiskipum. En hvar ætli offjárfestingin sé? Ætli hún sé ekki í verslunarhúsnæðinu hér í Reykjavík? Er hugsanlegt að hún sé í verslunarhúsnæðinu? Getur verið að það hafi verið þörf fyrir alla þá aukningu sem þar hefur átt sér stað? Nei, auðvitað verður aldrei skrifað upp á að það sé offjárfesting í verslunarhúsnæði. Hvernig dettur nokkrum manni í hug að halda slíku fram? Við sem veitum erlendar lánsheimildir til að byggja verslunarhallir á Íslandi fyrir erlent fé. Auðvitað er ekki offjárfesting í verslunarhúsnæði á Íslandi. Að vísu skapast umferðaröngþveiti í bænum þar sem þarf að breyta öllu gatnakerfinu svo það geti verið í takt við veruleikann. Nei, vandamálið eru trillukarlarnir, þessir voðalegu menn sem hafa verið að drepa þorskinn í sjónum, og það eru þessir menn sem sækja sjóinn með línu og hafa skilað besta hráefni á land um áratuga skeið. Ég geri ekki ráð fyrir því að afstaða nokkurs manns hér í salnum breytist þó það verði tekin törn á þeim til kvölds að kvelja þá með þá stefnu sem er framkvæmd, en því verða menn að gera sér grein fyrir að byggðastefna og hagvöxtur hafa farið saman í þessu landi. Í hvert einasta skipti sem slakað hefur verið á slíku og menn hafa hætt og hikað við að fjárfesta í dreifbýlinu hefur það þýtt minni hagvöxt á Íslandi. Sem betur fer erum við nú að auka fjárfestingar í ýmsum atvinnutækifærum, m.a. fiskeldi sem á eftir að færa þessari þjóð auð. En ofstjórnarhugsunin í sjávarútvegi hefur engu skilað nema því að það er búið að sefja það inn í íslenska þjóð að það séu of mörg fiskiskip, en það þurfi að fjárfesta í verslunarhúsnæði í stórum stíl.



Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við umræðu um þetta frv., en ræða hæstv. sjútvrh. gerir það að verkum að ég gat ekki látið undir höfuð leggjast að segja nokkur orð. Fyrst ætla ég að koma í örfáum orðum að þessu frv. Þetta frv. er að mínum dómi lítið frv. og nær ekki ýkjalangt. Ég tek undir röksemdafærslu hæstv. sjútvrh. hvað það snertir að handfæraveiðar eru svo að segja frjálsar. Ég tek líka að vissu marki undir röksemdafærslu sjútvrh. um að línuveiðar eru að verulegu leyti frjálsar. En það er ýmislegt annað sem að er og annað sem hvílir á okkur eins og mara og þær áhyggjur fara vaxandi með hverjum deginum sem líður. Það eru ákvæði þeirra laga sem í gildi eru, hvernig þau verka á ákveðna staði í landinu. Hvort sem við erum með kvóta eða móti kvóta getum við öll verið sammála um að það sé brýn nauðsyn á því að hafa stjórnun á fiskveiðum með ýmsum hætti, bæði með hámarksafla á ári, með margvíslegum friðunarráðstöfunum, sérstaklega til friðunar á ungfiski, og sömuleiðis þurfum við að hafa stjórn á milli skipastærða eins og togara og báta o.fl. sem of langt mál yrði upp að telja. Það sem mér virðist að fari verst með fólk er að þegar bátar eða fiskiskip eru almennt seld burtu úr byggðarlögum eða á milli byggðarlaga, hvort sem það er vegna nauðungarsölu eða sölu á frjálsum markaði, eru byggðarlögin skilin eftir því að kvótinn fylgir skipunum. Það sem hefur gerst á einstaka stöðum er mikil sorgarsaga sem verður ekki mælt á móti að fær engan veginn staðist. Það hafa t.d. orðið á s.l. fimm árum, 1981-1985, miklar breytingar á fiskiskipaflota Patreksfirðinga, þ.e. stórum fiskiskipum. Á sama tíma og eitt nýtt skip hefur bæst í flotann í skiptum fyrir 70 ára gamalt skip sem tekið var af skipaskrá hefur fiskiskipum fækkað stórkostlega svo að til stóráfalla horfir. Árið 1981 voru gerð út ellefu skip á þessum stað af stærðinni 110-300 lesta, þar af eitt aðallega til loðnuveiða en hin til bolfiskveiða og þá fyrst og fremst til þorskveiða. Þá var og gerður út einn skuttogari auk nokkurs fjölda smábáta yfir sumartímann. Á þessum árum hefur skipunum fækkað í þrjú, þ.e. um átta skip, og mest varð fækkunin 1982 en síðan sem nemur einu skipi á ári. Þetta er orðið það alvarlegt ástand að farið er að gæta vaxandi brottflutnings fólks úr þessu myndarlega kauptúni sem er staðsett við einhver bestu fiskimið á landinu. En þannig er þetta farið. Til þess að gera mönnum nokkra grein fyrir því var bolfiskaflinn sem landað var á þessum stað á árinu 1981 12 148 tonn, en það er talið að hann muni ekki verða nema um 7400 tonn á þessu ári. Árið 1981 var heildaraflinn 18,4 þús. tonn, en þá var loðnuaflinn af því um þriðjungur. Þessi heildarafli er núna aðeins 7600 tonn. Það sjá allir að við svo búið má ekki standa og áhyggjur fólks á þessum stað, og þetta er ekki eini staðurinn á landinu, eru mjög miklar. Úr þessu þarf því að bæta, ekki með því að loka eyrum og augum fyrir staðreyndum heldur með því að viðurkenna hvernig komið er og hver nauðsyn er á aðgerðum. Ég tel alveg sjálfsagt að orðið verði við þessu með því að leyfa innflutning í þessu tilfelli á skipi, en það er ekki nema bráðabirgðalausn. Mér er það alveg ljóst. Við verðum líka að taka tillit til staða þar sem hefur orðið fjölgun á skipum, þar sem framleiðslan hefur stóraukist, og auðvitað eigum við að fagna því. En hér er um geigvænlegt vandamál að ræða sem við verðum að finna einhverja lausn á hvort sem við elskum eða hötum þennan margumrædda kvóta. Við skulum láta það í þessu tilfelli liggja á milli hluta, en fyrst og fremst hugsa um það sem er óumflýjanlegt að gera. En það sem aðallega kom mér upp hér voru þau orð hæstv. sjútvrh. hvort samdrátturinn væri því að kenna að það ynnu svo margir við sjúkrahúsið á Ísafirði. Ég ætla að segja hæstv. sjútvrh. að sem betur fer hefur heilbrigðisþjónusta úti á landi, bæði á Austfjörðum, Norðurlandi, Vestfjörðum, Suðurlandi og Vesturlandi, verið að batna verulega á liðnum árum og þar er aukin þjónusta við fólkið í öllum þessum landshlutum sem gerir að verkum að það verða sífellt fleiri sem vinna við þessa þjónustu og það sem best er að fólk er ekki sent umyrðalaust suður til Reykjavíkur til hvers konar lækninga eins og komið var á tímabili. Það er farið að færa þessa þjónustu heim í héruðin. Ég ætla að gefa hæstv. sjútvrh. hér á eftir, þegar ég er búinn að láta ljósrita, Ný störf hjá ríkinu á tímabilinu 1974-1984, en það er myndrit. 



Virðulegur forseti. Mér fannst það á hæstv. samgrh. að hann ætlaði að stilla skap sitt í þessari umræðu og mér leiðist þessi útúrsnúningur sem hann var hér með. Ég var einfaldlega að benda á að það hefði átt sér stað veruleg aukning í þjónustu í heilbrigðiskerfinu víða í landinu, sérstaklega á nokkrum stöðum á landinu þar sem eru miðstöðvar, og regla eins og þessi gæti leitt til þess að vegna þess að það hefði gerst mundi viðkomandi staður falla undir þessa 35%-reglu. Hæstv. samgrh. virðist hafa tekið það þannig að ég væri að bera fram sérstaka gagnrýni á uppbyggingu heilbrigðiskerfisins sem hann m.a. hefur starfað við. Ég ætla á engan hátt að fara að blanda því máli saman við sjávarútvegsmál eða þá að ég ætli að fara að blanda saman við sjávarútvegsmál uppbyggingu verslunar í Reykjavík eða uppbyggingu banka o.s.frv. sem hefur gengið á í gegnum langan tíma og ýmsir bera ábyrgð á. Ég ætla ekki að fara að blanda þessu saman. En það er alger óþarfi af hans hálfu að taka þetta með þeim hætti nema um sé að ræða einhverja viðkvæmni út af þessum málum. Ég er ekki mjög hrifinn af uppbyggingu íslenska heilbrigðiskerfisins. Ég tel að þar sé hið mesta bruðl á ýmsum sviðum og læknar hafi þar um ráðið allt of miklu. Þau eru ekki aum launin þeirra sem vinna á sjúkrahúsunum í Reykjavík. Ég gæti vel trúað því að það þyrfti eitthvað að líta ofan í skipulag þessara mála. En að vera að blanda því saman við þetta með þessum hætti finnst mér á allan hátt fremur ósmekklegt. Og ég ann þeim þess mjög vel á Vestfjörðum að búa við hina bestu heilbrigðisþjónustu og hef áhuga fyrir því að sú þjónusta sé sem mest út um land. En rætt er um þá röskun sem hefur orðið í ýmsum byggðarlögum með tilflutningi skipa. Þar eru ýmsar ástæður. Á þeim stað sem hér hefur verið sérstaklega talað um eru ýmsar ástæður fyrir hendi. Það var löngu áður en sú fiskveiðistjórnun sem nú er var tekin upp að sú þróun byrjaði. Þannig er heldur ómaklegt að ætla að fara að rekja þá þróun sérstaklega til þess sem þar hefur gerst. Hitt er svo annað mál að margir bátar í landinu hafa verið seldir til þeirra staða þar sem rækjuveiðin og rækjuvinnslan hefur dafnað best og þeir fengið þar ný verkefni. Auðvitað hafa rækjuveiðarnar og rækjuvinnslan orðið til þess að bjarga mörgum fiskiskipum frá gjaldþroti. En það er jafnljóst að þau byggðarlög sem misst hafa þessi skip, annaðhvort vegna þess að þau hafa ekki trúað eins á þá uppbyggingu eða af öðrum orsökum, sitja eftir með skarðan hlut. Auðvitað þarf að ræða þau mál og líta til þeirra, en það er allt annað en einfalt. Og það er allt annað en einfalt að ná samstöðu um hverjir eiga erfiðast í þessu sambandi. Það koma mjög margir til mín og menn líta mjög misjöfnum augum á það. En ég fullyrði að veruleg fjölgun skipa mun aðeins auka vanda íslensks sjávarútvegs. Auðvitað skipta örfá skip litlu máli í því sambandi, en ef á að koma yfir okkur bylgja af nýjum fiskiskipum mun það auka verulega vanda íslensks sjávarútvegs og gera okkur erfiðara um vik að taka á þeim vandamálum sem þar er þó verið að vinna að.



Virðulegi forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði áðan nema ég fór ekki út í neina viðmiðun. Ég fór út í þetta að gefnu tilefni frá hendi sjútvrh. Hann var að ræða um sjávarútvegsmál, en það komst inn í ræðu hans um starfsmannahald við eitt tiltekið sjúkrahús, sjúkrahúsið á Ísafirði. Það má vel vera að ég sé eitthvað uppnæmari fyrir því en ýmsir aðrir og þá tek ég á mig að ég hafi verið það. Ég forðaðist að gera samanburð við aðrar atvinnugreinar. Ég vil líka undirstrika hér að þegar ég talaði um fækkun skipa á þessum stað tók ég fram að fækkunin hefði verið mest á árinu 1982. Ég hélt að það væri þá skiljanlegt að ég væri ekki að ráðast með því á kvótakerfið. En síðan hefur þetta haldið áfram. Ég held að það sé nauðsynlegt að tala um þessi mál án þess að gera það í þessari tóntegund. Ég talaði algerlega um þetta mál eins og það kemur fyrir og það er engum manni ljósara en mér hve erfitt hlutskipti það er að skipa embætti sjútvrh. á Íslandi. Ég ætla að láta það koma alls staðar fram að það er erfitt hlutskipti og oftast vanþakklátt. En það verður að taka tillit til þess þegar illa er komið og þá er hægt að gera undantekningarráðstafanir, ekki þannig að einn eða tveir þm. eða einn ákveðinn stjórnmálaflokkur slái sér upp á því heldur á manndómur þm. og flokka að vera með þeim hætti að leysa úr sárum og brýnum vanda án þess að einhver einn eða einhver ákveðinn hópur geti þakkað sér það heldur ríkisstjórnin í heild og Alþingi, sömuleiðis stjórnarandstaðan.



Herra forseti. Það vefst fyrir mönnum hvort það muni vera 35% íbúa á Ísafirði sem stundi fiskveiðar og fiskvinnslu. Það er kannske rétt að það komi hér fram að það eru 47% af íbúum Vestfjarðakjördæmis sem stunda fiskveiðar og fiskvinnslu og næsta kjördæmi sem kemur þar á eftir er Austfirðirnir með nálægt 35%. Það þarf enginn að hafa áhyggjur af Ísafirði í þessum efnum. Þeir eru örugglega langt fyrir ofan þau mörk sem hér er talað um. En það er nokkuð oft búið að koma því beint og óbeint á framfæri að það hafi verið offjárfest í sjúkrahúsi á Ísafirði. Það er kannske rétt undir þessum lið að svara því einu sinni hér í þingsölum hver er sannleikurinn í þessum efnum. Íslendingar eru búnir að fjárfesta í fleiri sjúkrarúmum pr. íbúa en aðrar Norðurlandaþjóðir. En í Vestfjarðakjördæmi, þegar þetta sjúkrahús er fullbúið, erum við með um helming af sjúkrarúmafjöldanum pr. íbúa miðað við það sem er í landinu. Þannig er staðan. Þetta vona ég að séu nægar upplýsingar fyrir þm. til þess að menn hætti að láta í það skína í tíma og ótíma að það hafi verið offjárfest í sjúkrahúsbyggingu á Ísafirði.



Virðulegi forseti. Ég fagna að sjálfsögðu þeim umræðum sem hér hafa orðið bæði um þetta mál svo og önnur brýn hagsmunamál sem hafa borið að garði og þá ekki síst á Vestfjörðum. Ég fagna því sérstaklega að hér hafa menn, a.m.k. sumir hverjir, rætt í hógværð þessi mál og sumir hverjir af víðsýni, þó ekki verði það sagt um alla. Það er nauðsynlegt þegar mál, ekki síst af þessu tagi, eru hér til umræðu að menn skoði þau í svolítið víðari hring heldur en gert hefur verið. Inn í umræðuna hér hefur komið Patreksfjarðarvandamálið, þó út af fyrir sig væri ekki meiningin að hefja umræður um þann sérstaka stað frekar en aðra sem eiga í erfiðleikum, kannske mismunandi miklum á hverjum stað. Auðvitað þarf að bregðast við þessum vandamálum, horfast í augu við staðreyndirnar, og koma í veg fyrir að þeir, sem vilja byggja þessa staði, fari þaðan burt. Það er auðvitað mál númer eitt. Það er mál þjóðfélagsins fyrst og fremst að koma í veg fyrir að hlutirnir þróist með þessum hætti. Mér finnst fáheyrð sú fáfræði sem lýsir sér hjá sumum hæstv. ráðherrum hér úr ræðustól í dag. Hæstv. menntmrh. hafði frumkvæðið í að vera illa upplýstur í efnum sem hann á að vita. Hæstv. sjútvrh. gerði þetta líka og þá úr ræðustól. Eins og aðeins hefur verið vikið að áður þá orðaði hann það svo: Líklega eru komnir svo margir starfsmenn á sjúkrahúsið á Ísafirði að þetta riðlar því. Veit ekki hæstv. ráðherra að það er bara búið að taka í notkun lítið brot af sjúkrahúsinu á Ísafirði? Ég hygg að hæstv. ráðherra ætti nú að gera sér ferð vestur á firði, vestur til Ísafjarðar og skoða það sjúkrahús, fjórðungssjúkrahús, sem þar er rekið núna og vita hvernig honum litist á þá aðstöðu sem því fólki sem þar vinnur og sjúklingunum sem þar liggja, er boðið upp á. Ég held að menn ættu að hugsa aðeins meira áður en þeir tala.

Það á nú við um fleiri.

Auðvitað á það við um fleiri, hæstv. ráðherra, þú hefur engan einkarétt á því. Auðvitað á það við um fleiri. Ég sýndi fram á það áðan að það á við um fleiri hæstv. ráðherra en þig. Og kannske verða þeir enn þá fleiri áður en dagurinn líður sem við heyrum í hér af svipuðum toga eins og hjá þessum tveim hæstv. ráðherrum. En þeir eru báðir að austan. Þeir eru báðir að austan sem þm. Ég mótmæli því, hæstv. sjútvrh., að ég hafi fullyrt það hér úr ræðustól að ekkert hafi verið linað á gagnvart handfærabátum og línuveiðum. Ég tók það sérstaklega fram að vissulega hefðu menn linað tökin eins og þau voru frá upphafi, vegna þess að þau voru allt of hörð, strax. En hver er nú linunin eins og lögin eru núna? Við skulum taka Vestfirðina. Ég þekki þar best til að ég held. Þar segir í 9. gr. laganna núna, með leyfi virðulegs forseta: "Botnfiskveiðar báta minni en 10 brúttólestir eru háðar eftirgreindum takmörkunum: 1. Veiðar eru ekki heimilaðar á eftirgreindum tímabilum: Í 10 daga um páskahelgi í mars 1986 og apríl 1987." Nú háttar svo til á Vestfjörðum, víðast hvar að minnsta kosti, að lítið er byrjað á handfæraveiðum á þessum tíma þannig að þetta skiptir kannske ekki meginmáli þar. En síðan skulum við halda áfram: "Enn fremur í 10 daga í ágúst og 7 daga í júní og október, hvorn mánuð, ár hvert." Á hæsta bjargræðistímanum fyrir handfærabáta, á þessu svæði a.m.k. Þetta kalla ég hömlur. Og ef það er rétt, og ég tek undir það með hæstv. sjútvrh., ef þetta er ekki svo mikils virði þá á auðvitað að aflétta þessum hömlum. Og ég fagna út af fyrir sig ræðu hæstv. sjútvrh. hér áðan miðað við þá ræðu sem hann flutti um sama mál 1984. Vissulega hefur hæstv. ráðherra vitkast í þessum efnum, þó á ýmsum öðrum sviðum hafi hann farið afvega. Þetta er, held ég, mál sem menn þurfa að skoða. Hæstv. ráðherra var að spyrja um stefnu Alþfl. Finnst þér það ekki gott, hæstv. ráðherra, hjá mér, að vera kominn með hv. þm. Reykv., formann Alþfl., á þessa skoðun?

Það er afrek.

Er það ekki afrek? Já, og ég vænti þess að það sé hægt að vinna slíkt afrek á fleirum, nema þá einhverjum tréhestum sem vilja sitja við sama keip þó þeir viti að þeir rói vitlaust.

Forstjóra Þjóðhagsstofnunar ...

Hvað segir hv. þm.?

Formann kvótanefndar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar.

Ég á nú ekki von á því að hann hafi samþykkt lögin hér. Eða rámar hv. þm. Svavar Gestsson í það að hann hafi tekið afstöðu í því máli hér? En það væri kannske ástæða til að spyrja hv. þm. Svavar Gestsson, formann Alþb.: Hvert er hans álit í þessum efnum? Hvar mundi hann greiða atkvæði, á hvern veg, í þessu máli? Og hvað gerði hann síðast þegar þetta var hér til umræðu? Ég man það, hv. þm. Svavar Gestsson. Þá varst þú kvótamaður í þessu tilfelli. Það er rétt við rifjum það upp undir svona umræðu. En vonandi hefur þú vitkast eins og hinn formaðurinn. Auðvitað eiga menn að skipta um skoðun ef þeim finnst að þeir hafi farið villir vegar. Það er ekkert sjálfsagðara. Og mér finnst að mér hafi orðið talsvert ágengt nú þegar og vona að fleiri fylgi á eftir. Hæstv. sjútvrh. sagði að hér væri verið að leggja til að skerða hjá einum og bæta við hina. Ég þarf nú ekki annað en vitna bara í ræðu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, ágæta ræðu sem hann flutti hér áðan eins og oftast áður, og svaraði nánast öllu sem svara þarf í þessum efnum. Þá hefur honum sjálfsagt verið hugsað til síns formanns í þessum efnum, hæstv. forsrh., og þar hittum við einn sem alltaf segist vera á móti kvótanum en greiðir honum alltaf atkvæði.

Þetta breytist þegar hann kemur frá Kína.

Akkúrat, við skulum koma að því, hæstv. samgrh. Kannske er brottför hans vegna þessa að vestan.

Það skyldi nú ekki vera.

Það skyldi nú ekki vera, já, það er rétt hjá þér, hv. þm. Svavar Gestsson. En svona eru nú hlutirnir. Og þeir eru í mínum huga afskaplega skrýtnir oft þegar þeir berja svona að dyrum hjá manni. Það er afskaplega forvitnilegt oft og tíðum að fylgjast með sama einstaklingnum frá skoðun til skoðunar, eftir því hvort hann á ríkisstjórnaraðild eða er í stjórnarandstöðu, eftir því hvort hann er ráðherra eða án ráðherradóms. Og ég er ekki hissa orðinn á því þó ýmsum aðilum úti í þjóðfélaginu hafi a.m.k. orðið hugsað til þess hvernig skoðanaskiptin eigi sér stað og hvers vegna. Ef það er svo, og menn komast að raun um það að draga verði af einhverjum til þess að bæta við - í þessu tilfelli þau sjávarpláss sem eru nánast komin að hruni vegna þessa - ef ástandið er þannig, þá á að gera það. Því að velflest önnur svæði hafa annað upp á að hlaupa. Upp á hvað er annað að hlaupa t.d. á Vestfjarðakjálkanum? Í öðrum atvinnugreinum? Eða eiga menn bara að leggja árar í bát og gera ekki neitt? Ætli það mundi ekki minnka í buddunni hérna á Reykjavíkursvæðinu ef þessi hluti legðist af í vinnslunni? Þær yrðu ábyggilega færri krónurnar, sem menn gætu hér á þessu svæði farið með í stóru verslanirnar, heldur en áður var. Ég held nefnilega að ef menn fást til þess að setja sig inn í þessi mál, setja sig inn í þær staðreyndir sem blasa við allt of víða í sjávarplássunum, að þá hljóti menn að sannfærast um það að breytinga er þörf. Hér er vissulega breytinga þörf. Og það á engin þvermóðska eða drumbsháttur að ráða neitt ferðinni í slíku. Það er þjóðarheildin sem að sjálfsögðu krefst þess að menn bregðist hér rétt við. Og það er hún sem krefst þess að menn stígi skref til þess þá að bjarga því sem bjargað verður úr því sem komið er. Mér er það alveg ljóst að þetta frv. leysir ekki allan vandann. Það er alveg ljóst. En það mun a.m.k. létta byrðarnar hjá þeim sem hvað harðast hafa orðið úti vegna kvótamálsins og það er tilgangurinn. Það er tilgangurinn að bægja frá þeirri hættu sem þegar hefur skapast og blasir við á miklu fleiri stöðum ef áfram verður haldið á sama vegi og verið hefur. Nú skal ég ekki, virðulegi forseti, hafa þessi orð öllu fleiri. Hæstv. sjútvrh. sagði að verið væri að endurskoða þessi mál nú og trúlega mundu sjást verk þeirrar nefndar, vonandi fyrir áramót, þannig að breyting ætti sér þá stað um áramót. Ekki svo? Þetta frv. gerir einmitt ráð fyrir því að það taki gildi frá og með áramótum. Og þess vegna er enn nægur tími, eða a.m.k. rýmri tími en oft hefur verið áður til þess að ræða þetta hér í þinginu og gera breytingar á lögunum. Ég vænti þess að menn hafi tekið vel eftir ágætri ræðu hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar. Menn ættu að skoða þetta í rólegheitum og ræða það af viti. Ég held að það sé rétt ályktun. Og ef menn gera það þá er ég handviss um að sannfæring manna stendur til þess að gera breytingar frá núverandi löggjöf til hins betra fyrir þá sem þegar eru komnir í erfiðleika og forða þeim frá erfiðleikum sem blasa við í dag.



Herra forseti. Í máli hæstv. sjútvrh. kom fram að sennilega væri þetta frv. við það miðað að aflakvóti yrði ekki skertur í neinu sjávarplássi á Vestfjörðum, og hefur það verið staðfest af einum flm. frv., hv. 5. þm. Vestf., að svo muni vera. Það er náttúrlega athyglisvert að þm. kjördæmis skuli leggja það til að hagur manna í öðrum kjördæmum skuli versna, en þeir einir njóta góðs af, og lýsir þeim hugsunarhætti sem  Nú veit ég að hv. 3. þm. Vestf., Karvel Pálmason, og ekki síður hv. 5. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, eru athugulir menn, að ég tali nú ekki um hv. 5. þm. Austurl., Hjörleif Guttormsson, sem ekki setja mælistiku niður án þess að gera sér grein fyrir afleiðingum hennar. Hér eru afleiðingar þess að þeirri mælistiku sé beitt. Hér er talað um það að þeir staðir, þar sem a.m.k. 35% vinnuafls starfi við fiskveiðar og fiskvinnslu, eigi að eiga tilkall til aflamarks og sóknarmarks frá skipum frá öðrum stöðum, þannig að afli þessara skipa vaxi a.m.k. um 25%, eða heimild þeirra til þessa afla vaxi a.m.k. um 25%. Nú vil ég biðja einhvern flm. að gera okkur grein fyrir því hér við 1. umr. til að flýta fyrir, um hversu mikla aflatilfærslu sé hér að ræða. Hvað gera þeir ráð fyrir að mikill afli færist á milli staða ef allir munu nýta sér þessa heimild? Mér skilst samkvæmt þessu frv. að þeir geri áfram ráð fyrir því að skip, sem fái úthlutað aflakvóta, megi selja kvótann. Hér er því ekki um það að ræða hvort viðkomandi sjái sér mögulegt að veiða meira, heldur er spurningin um hitt hvort viðkomandi vilji fá 25% af sínum kvóta í hendur gefins, til þess kannske síðar, ef þeir geta ekki veitt kvótann, að selja á þá staði sem ekki njóta þessarar 25% aukningar sem hér er talað um. Mér finnst forvitnilegt ef þetta gæti komið fram. Ég vil biðja hæstv. forseta að fresta umræðunni svo að hv. flm. gefist svigrúm til að rifja upp þá staði, sem eiga að verða fyrir þungum búsifjum af völdum þessa frv., til þess að hv. flm. gefist tóm til að reikna út um hversu mikla aflatilfærslu sé að ræða. Því ég veit að þeir hljóta að eiga þetta heima hjá sér ef þeir eru ekki með þetta við höndina hér. Ég bjóst satt að segja við því að flm. mundu gera grein fyrir þessum staðreyndum málsins í sínum frumræðum, til þess að þm. gætu áttað sig á því um hvað frv. raunverulega fjallar. Mig langar t.d. að spyrja hv. 1. flm.: Er hann búinn að athuga það, er það öldungis víst, að þó hann svipti þau skip, sem hér er talað um að svipta afla, öllum sínum afla, að það mundi duga til þess að auka aflann hjá hinum skipunum um 25%? Getur hann svarað þessu á stundinni? Eða heldur hann kannske að þessi skip eigi eftir 25% af sínum afla? Heldur hann að þessi skip eigi eftir 50% af sínum afla? Hver eru þessi stærðarhlutföll? Ég vil líka af gefnu tilefni spyrja um það, vegna þess að mér heyrðist á 1. flm. að hann væri reiðubúinn til þess að athuga það, hvort ekki væri rétt að fjölga fiskiskipum þannig að þeir staðir, þar sem ekki berst nægilegur afli á land til þess að um trygga atvinnu geti verið að ræða - slíkir staðir eru víðar en á Vestfjörðum - eigi að fá fiskiskip. Helst erlendis frá. Ég skildi hv. þm. svo. Af því tilefni vil ég spyrja hv. þm.: Telur hann að formaður Alþfl. sé sammála því að rétt sé að flytja inn togara og fiskiskip erlendis frá án þess að önnur séu flutt úr landi í staðinn eða sökkt eða með öðrum hætti fari úr útgerð? Það væri náttúrlega tímamótayfirlýsing ef Alþfl. mundi nú lýsa því yfir að fjárfesting í sjávarútvegi og í fiskiskipum væri ekki nægilega mikil og það væri af þeim sökum rétt að auka þá fjárfestingu með því að gefa t.d. innflutning á fiskiskipum frjálsan. Hver ætli stefna formanns Alþfl. sé í því máli? Það var sérstaklega boðað, ef ég man rétt, af formanni Alþfl. í mikilli ræðu áður en flokksþingið var haldið að móta ætti nýja stefnu í atvinnumálum og sérstaklega, ef ég man, talað um framleiðsluatvinnuvegina í því samhengi. Hér sjáum við hver stefnan er gagnvart stærri stöðunum. Hugmyndin er sú, eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh., að leggja niður útgerð á Akureyri, svo ég taki mitt kjördæmi. Svo ég taki kjördæmi formanns Alþfl., leggja niður ...

Um hvaða frv. er hv. ræðumaður að tala?

Ég er að tala um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1985, um stjórn fiskveiða.

Í hvaða grein er gert ráð fyrir að Akureyri verði lögð niður?

Ég hélt nú að . . .

Í hvaða grein? Er ræðumaður læs?

Ræðumaður er læs. En ég heyri að hv. flm. gerir sér ekki grein fyrir afleiðingum síns frv., en það er sennilega af því að hann er ókunnugur fyrir norðan. En það væri nauðsynlegt að fá svör við þessum spurningum. 
            



Virðulegur forseti. Hv. 2. þm. Norðurl. e. hikaði ekki við að láta reikna út meðalafla á togara á þann hátt að leggja saman veiðiskip á Vestfjörðum, Norðurl. v., Norðausturlandi og Austfjörðum. Með því móti lækkaði hann meðalafla Vestfirðinga um 25%. Síðan hafa þeir þurft að kaupa kvóta. Það er aðeins verið að fara fram á það að fá það til baka sem af þeim var tekið. Það er engin grein í þessu frv sem gerir ráð fyrir því að veiðar á Akureyri verði lagðar niður.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að heyra í hv. þm. Halldóri Blöndal aftur hér í þingsölum. Það hefur lítið heyrst til hans undanfarið. En spurningin er: Hvert er málið? Ég veit ekki betur - það verður þá leiðrétt ef ég fer með rangt mál - ég veit ekki betur en það sé nákvæmlega rétt það sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var að segja hér áðan, að hv. þm. Halldór Blöndal hefur gert þá hluti sem hann er að ætla öðrum, að svipta ákveðin sjávarpláss afla vegna kvótakerfisins. Það er ekkert í þessu frv. sem segir að svipta eigi Akureyri eða einhverja byggð á Norðurlandi afla. Það er ekki stafur um það. Þetta frv. er fyrst og fremst um það að auka þátt þeirra byggðarlaga sem hafa átt og eiga í erfiðleikum vegna kvótamálsins. Svo koma hér upp menn eins og hv. þm. Halldór Blöndal og fullyrða með rangfærslum að hér sé verið að leggja til að minnka eða leggja niður útgerð á þessum eða hinum staðnum. Hitt er svo annað mál, þegar við komum að skipainnflutningnum, það er alltaf verið að spyrja mig um stefnu formanns Alþfl. Það er eins og maður sé hér í vitnastúku til þess að svara fyrir formann síns flokks. Ég tek því mjög vel að til slíkra hluta sé ætlast af mér. Það er ekkert lítið á mann lagt og ekki til lítils ætlast. Og ég þakka traustið. Ég þakka traustið. Það er til máltæki, ef ég man rétt, sem er svona: Nauðsyn brýtur lög. Það er ekkert sem segir að endalaust eigi að halda sér við þá stefnu að í skipastólnum megi ekki fjölga. Það er ekkert sem segir það. Í því efni sem og mörgum öðrum geta aðstæður ráðið. Tímabíl geta ráðið því að það þurfi að gera slíkt. En ég veit ekki af hverju menn eru að spyrja um þetta hér. Í þessu frv. er ekkert verið að ræða um innflutning á skipum eða stækkun skipastólsins. Menn eru hér að draga inn í umræðurnar allt annað en frv. gerir ráð fyrir. Ég ætti alveg eins að ganga hér í skrokk á einstaka hv. þm. með spurningum um afstöðu þessa eða hins í þeirra hópi.

Formanns flokksins.

Á hæstv. sjútvrh. við formann Framsfl.? Við vitum nú um stefnu hans í þessum efnum, bæði með og á móti. Um hana þarf ekki að spyrja. Við vitum að vísu ekki eins gjörla um stefnu hæstv. fjmrh., formanns Sjálfstfl. En það væri kannske ástæða til þess að spyrja hv. þm. Halldór Blöndal um hana. Ég ítreka það hér og vísa því algerlega á bug að í þessu frv. sé verið að tala um það að svipta staði möguleikum til sjávarútvegs eða útgerðar. Hér er einvörðungu verið að tala um að skilað sé aftur til þeirra staða því sem búið er að taka af þeim og því sem þeir hafa fyrst og fremst byggt sína lífsafkomu á og koma til með að gera, í náinni framtíð a.m.k. Aðrir hafa möguleika til annarra hluta og það á líka að nota þá.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki vera langorður. Mér þykir leiðinlegt að hv. þm. Karvel Pálmason skyldi hafa misst af ræðu minni hér í gær, sem ég er með hér útskrift af og get fært honum, úr því hann var að tala um að það væri svo langt síðan ég hefði komið í þennan ræðustól. En það sem ég vil aðeins vekja athygli á er þetta. Í fyrsta lagi hefur hvorugur þeirra flm., sem hér hafa talað eftir að ég talaði síðast, gert grein fyrir því hvað þeir reiknuðu með að um miklar tilfærslur á afla yrði að ræða samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir. Í öðru lagi kom í ljós að hv. þm. Karvel Pálmason reiknaði ekki með því að taka afla frá neinu skipi, sem þýðir það að öll skip í landinu eiga að halda sínum hlut miðað við heildaraflakvóta. Þannig að ég sé að Karvel ætlar að gera mikið úr litlu og ferst öðruvísi en skáldinu sem einu sinni orti: Hugsað get ég um himin og jörð, en hvorugt smíðað. Vantar líka efnið í það. En mér heyrist að Karvel ætli að úthluta þorski sem ekki er til eftir hans málflutningi. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað