Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JPálm): Þessi umr. í kvöld, sem er almenn umr., fer fram með þeim hætti, að hver þingfl. hefur til umráða 50 mínútur, en hefur heimild til að skipta þeim tíma milli fleiri ræðumanna, eftir því sem flokkunum þykir við eiga. Röð flokkanna í kvöld er þannig, að fyrst er Sameiningarfl. alþýðu - Sósfl., þá Alþfl., í þriðja lagi Framsfl. og síðast Sjálfstfl. Nú hefst umr. og tekur til máls fyrri fulltrúi Sameiningarfl. alþýðu - Sósfl., hv. 5. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hinn 30. nóv. s.l. birtist feitletruð þrídálka fyrirsögn á 12. síðu Morgunbl., svo hljóðandi: „Alvarlegar söluhorfur íslenzkra afurða. Ísfiskmarkaðurinn að lokast og 2/3 hlutar hraðfrysta fisksins óseldir.“ - Nokkrum dögum áður hafði sama blað sagt það lygi, þegar sósíalistar höfðu bent á þessa staðreynd sem dæmi þess, hvernig markaðsmálum okkar er komið vegna stjórnar undanfarinna ára. Nú þótti enn þá meiri nauðsyn til að viðurkenna sannleikann, því að þá þurfti að sannfæra þjóðina um, að atvinnuvegirnir gætu ekki borið kauphækkanir. Viðtæk verkföll höfðu verið boðuð næsta dag. Fjárlfrv. var til 1. umr. snemma í október. Fjmrh. flutti framsöguræðu. Tíminn birti hana undir fimm dálka fyrirsögn, svo hljóðandi: „Greiðsluhallalaus ríkisbúskapur í 3 ár án skatta- og tollahækkana.“ Niðurlag ræðunnar var á þessa leið: „Aðalúrræðin til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi verða að vera meiri afköst, meiri vinna, meiri framleiðsla og þar með meiri þjóðartekjur.“ - Fögur er kenningin, ekki vantar það. En til er stofnun ein í þjóðfélaginu, sem á að gegna því hlutverki að tryggja hverjum manni möguleika til að beita orku sinni að meiri afköstum, meiri framleiðslu og sköpun meiri þjóðartekna. Þessi stofnun heitir ríkisstj. og hefur sér til stuðnings meiri hl. Alþ. Undir aðgerðum þessara aðila er það fyrst og fremst komið, hvort framleiðslugeta einstaklinga er notuð til þessa eða liggur ónotuð sem dæmi þeirrar mestu eyðslusóunar, sem átt getur sér stað í nokkru þjóðfélagi. Eitt er það, sem veruleg áhrif hefur á möguleika hverrar ríkisstj. til að reka þjóðarbúið vel, þ.e., hve mikið fjármagn hún hefur til umráða í erlendum gjaldeyri. Sé hann mjög lítill, verða allar aðstæður hennar erfiðari. Í hagtíðindahefti s.l. októbermánaðar birti Hagstofa Íslands yfirlit um gjaldeyristekjur og gjaldeyrisnotkun þjóðarinnar s.l. 2 ár. Er þar upplýst, að s.l. ár, 1951, höfum við haft til ráðstöfunar - auk þeirra erlendu lána, sem tekin voru - 1.032 millj. kr. Þar við bætast svo erlend lán, sem tekin voru á árinu, að upphæð 89 millj. kr. Þessi lán voru tekin vegna Sogs- og Laxárvirkjunar og landbúnaðarframkvæmda. Þessar upphæðir báðar til samans nema því samtals 1.121 millj. - og er þó raunar heldur meira. Þetta er langsamlega mesta eyðsla á erlendum gjaldeyri, sem nokkurn tíma hefur átt sér stað á Íslandi á einu ári, þrátt fyrir það þó að fullt tillit sé tekið til þeirra breytinga, sem orðið hafa á verðgildi krónunnar. Gjaldeyrisskortur hefur ekki háð rekstri þjóðarbúsins í höndum hæstv. ríkisstj. Þetta sama ár, 1951, voru hinar beinu gjaldeyristekjur, þar með talið gjafafé, en auk erlendra lána, 376 millj. hærri, en næsta ár á undan, 1950. Það skortir að vísu fullt tillit til þess, að tekjur janúar- og febrúarmánaðar 1950 eru metnar á hærra gengi, en munurinn er áreiðanlega ekki minni en 300 millj., þó að tillit sé tekið til þess líka. Það hefði sannarlega ekki átt að síga á ógæfuhlið, hvorki hvað afkomu atvinnulífsins né almennings snerti, ef allt hefði verið með felldu. Á 9 fyrstu mánuðum þessa árs höfum við flutt út vörur fyrir nærri 425 millj. Þá var óseldur mestur hlutinn af hraðfrysta fiskinum, sem er ein aðalframleiðsluvaran, eins og Morgunblaðið lýsti. Ísfisk verður að hætta að framleiða vegna lokunar brezka markaðarins. Búið að framleiða upp í mestalla samninga, sem gerðir hafa verið um saltfisksölu. Hvernig finnst ykkur þeir vera, möguleikarnir til að auka afköstin, auka framleiðsluna, auka þjóðartekjurnar? Þó veit hver maður, að framleiðslutækin og framleiðslugetan er hvergi nærri notað til fulls. Vegna síversnandi kjara almennings eru skollin yfir viðtækustu verkföll, sem enn hafa verið háð á Íslandi, en fjmrh. hælir sér af greiðsluhallalausum ríkisbúskap í 3 ár án skatta- og tollahækkana. Hvers konar stjórn hefur verið á efnahagsmálum þjóðarinnar undanfarin ár? - Hinn 3. júlí 1948 var samningur um þátttöku Íslands í svo kallaðri efnahagssamvinnu vestrænna þjóða undirritaður af Bjarna Benediktssyni utanrrh. Samvinna þessi hefur einnig hlotið nafnið Marshallaðstoð, og munu flestir Íslendingar kannast bezt við það nafn. Okkur var sagt, að þar væri á ferðinni ein stórkostlegasta hjálparstarfsemi, sem mannkynssagan þekkir. Á 4 árum skyldi reist úr rústum atvinnu- og efnahagslíf hinna hrjáðu styrjaldarþjóða í Vestur-Evrópu og því verki lokið árið 1952. Auðvitað skyldu Íslendingar fá að vera með. Allur þingheimur borgaralegu flokkanna á Íslandi trúði þessu, og hann trúði því einnig, að í þessu væri göfugmennskan ein að verki. Bjarni Benediktsson sagði svo í þingræðu um þetta mál: „Allir frjálshuga menn skilja, að þar (þ.e. í Bandaríkjunum) ræður skilningur á því, að atvinna og velsæld geti ekki ríkt í einu landi til lengdar, ef það er umkringt atvinnuleysi, fátækt og eymd. Þennan skilning á því, að ef manni sjálfum á að vegna vel, þá verði meðbræðrum hans einnig að gera það, hefur allt of lengi skort í viðskiptum þjóðanna. Þeim mun meiri ástæða er til að fagna því, þegar hann birtist á jafnáþreifanlegan hátt í framkvæmdum voldugustu þjóðar í heimi.“ Einn stjórnmálaflokka tók Sósfl. eindregna afstöðu móti þátttöku Íslands í samstarfi þessu og hélt fram gagnstæðri skoðun um eðli þess. Við héldum því fram, að hér væri um vægðarlausan „business“ að ræða. Allt væri kerfið við það miðað að troða amerískum vörum inn á heimamarkaði þátttökuríkjanna og hindra þróunina í þeirra eigin framleiðslu. Þannig mundu Bandaríkin gera hættu þá, sem yfir þeim vofði, að útflutningsvöru til þátttökuríkjanna, og Ísland mundi verr á vegi statt efnahagslega að áætluninni lokinni, en við upphaf hennar. Form. Sósfl., Einar Olgeirsson, komst svo að orði í þingræðu um málið: „ Hæstv. viðskmrh. lauk ræðu sinni um framtíðaráætlunina með því, að allt þetta væri miðað við það að geta staðið á eigin fótum 1952. Ég er hræddur um, að raunveruleikinn verði sá, ef haldið er áfram eins og nú er byrjað, að allt sé miðað við það, að Ísland eigi að krjúpa að knjám Bandaríkjanna árið 1952 og biðja um fleiri dollara, af því að markaðir séu eyðilagðir, og muni Íslendingar þá bjóða upp á meiri fríðindi í landinu til þess að mega verða áframhaldandi vináttu Ameríkumanna aðnjótandi.“ Hvað annað en þetta var að gerast í maí 1951, þegar 43 þm. var hóað saman á klíkufund í Reykjavík til að samþ. bandaríska hersetu, sem engum manni með heilbrigða skynsemi kemur til hugar að þörf sé eða þýðingu hafi Íslandi til varnar. Svo ör hefur þróunin orðið, að þessir atburðir gerast ári fyrr, en áætluninni lýkur. Með þátttöku Íslands í þessari svo kölluðu efnahagssamvinnu var því slegið föstu, að íslenzka þjóðin skyldi að verulegu leyti hætta að vinna fyrir sér sjálf. Í samræmi við þá fyrirætlun hefur efnahagsmálum hennar verið stjórnað þessi ár, en enginn skyldi halda, að ætlazt væri til, að hún héldi lífskjörum sínum óskertum, a.m.k. ekki allur almenningur. Til dæmis er í skýrslu hins bandaríska Marshallsérfræðings um Ísland rætt um það, að meðan á viðreisninni standi muni Ísland þurfa að skerða kjör íbúa sinna allverulega. Til þess að sýna fram á samhengið milli þessara hluta allra, verður að rekja stjórnaraðgerðir ríkisstj. og meiri hl. þings þessi ár. Rétt er einnig að bregða ljósi yfir samræmið milli þessara stjórnaraðgerða og hvatningar fjmrh. um meiri afköst, meiri framleiðslu, meiri vinnu og meiri þjóðartekjur, og enn fremur er rétt að bregða ljósi yfir fullyrðinguna um greiðsluhallalausan ríkisbúskap án skatta- og tollahækkana. Ég vænti þess, að þeir, sem lásu Tímann á stríðsárunum og fram yfir stríð, minnist þess, hvert var aðalumræðuefni hans þá. Í hverju blaði var rætt um verðbólgu og aftur verðbólgu. Verðbólgan var talin undirrót allra meina. En eftir að Framsókn komst í ríkisstjórn aftur og einkum eftir að Marshallsamningurinn var gerður, hefur verðbólga tæplega verið nefnd á nafn í Tímanum, og bæði íhaldið og Framsókn virðast nú álíta, að verðbólga sé þjóðarinnar eina bjargráð, - að verðbólga sé undirrót allra gæða. Atburðarásin hefur nánast verið þessi: Samkv. því ákvæði Marshallsamningsins, að Íslendingar skyldu koma á og viðhalda réttu gengi, var samþ. gengisbreyt. í marz 1950. Allur erlendur gjaldeyrir var hækkaður í verði um 75%. Þar með var þá ákveðið, að hver íslenzkur verkamaður, hver íslenzkur bóndi, hver íslenzkur iðnaðarmaður o.s.frv. skyldi þurfa þeim mun lengri tíma, en áður, til þess að vinna fyrir hverri einingu af erlendum nauðsynjum, sem hann þarf að kaupa. Það var ekki óeðlileg ráðstöfun, einmitt áður en mest var innflutt fyrir aðstoðarféð. Þetta var fyrsta viðreisnarráðstöfunin, og var fullyrt, að tilgangurinn væri sá einn að bjarga útflutningsframleiðslu þjóðarinnar frá hruni. Enn fremur hafði það verið stórt mál hjá báðum núverandi stjórnarfl. í kosningunum 1949, að létta þyrfti fiskábyrgðargreiðslunum af ríkissjóði. Til þess að mæta þeim hafði söluskatturinn verið lagður á og því sérstaklega yfirlýst af ríkisstj. í umr. um dýrtíðarsjóðinn 1948. Á árinu 1949 var söluskattur áætlaður 36 millj., en innheimtur 43 millj. En svo undarlega vildi til, að þótt fiskábyrgðargreiðslunum væri létt af ríkissjóði með gengisfellingunni, var söluskatturinn ekki afnuminn, heldur hækkaður um 11 millj., og árið 1950 var hann innheimtur samkv. ríkisreikningi með 54 millj. Tæpu ári eftir gengislækkunina var bjargráð hennar á enda. Þá þurfti að taka upp nýja aðferð, og varð fyrir valinu bátagjaldeyriskerfið svo nefnda. Þá var lagður á vöruverðið nýr tollur, sem að vísu var ekki látinn koma inn á fjárl., því að ríkisstj. tók sér vald til að ákveða hann með reglugerð daginn eftir að Alþ. var sent heim. Sjálf bátagjaldeyrisupphæðin nam nærri því 60 millj. kr. á s.l. ári, þar við bætist verzlunarálagning og fleira, sem ofan á kemur, svo að áreiðanlega má fullyrða, að skatturinn, sem fólkið greiðir í hækkuðu vöruverði, nemur ekki minna en 100 millj. kr. Þessi skattlagning er gerð af ríkisstj. utan við öll lög. Og hvað gerist svo um söluskattinn, jafnframt því sem bátagjaldeyririnn er upp tekinn til þess að gegna því hlutverki, sem hann átti upphaflega að gegna, þ.e. að koma í stað fiskábyrgðargreiðslnanna, eftir að gengislækkunin hafði brugðizt öllum vonum? Var þá söluskatturinn afnuminn? Nei, hann var innheimtur með 90 millj. kr. s.l. ár, og svo öruggur er þingmeirihl. stjórnarfl. um þennan skatt, að á þessu fjárlagafrv. er hann hækkaður í áætluninni um 6 millj. frá því, sem hann var á fjárl. yfirstandandi árs. Annálaritarar fyrri alda voru stuttorðir og gagnorðir. Þeir mundu hafa lýst þessari þróun í annálsformi eitthvað á þessa leið: 1948: Greitt vegna fiskábyrgðarl. 15 millj. kr. Innheimtur söluskattur kringum 19 millj. kr. 1949: Greitt vegna fiskábyrgðar 31 millj. kr. Innheimtur söluskattur 43 millj. kr. 1950: Fiskábyrgðargreiðslum létt af ríkissjóði með gengislækkun. Innheimtur söluskattur 54 millj. kr. Innheimtur verðtollur 58 millj. kr., 14 millj. kr. hærri en áður. Innheimtir tollar og skattar samtals 216 millj. kr. 1951: Tekið upp bátagjaldeyriskerfi, jafngildandi 100 millj. nýjum tolli. Innheimtur söluskattur 90 millj., 36 millj. hærri, en árið áður. Innheimtur verðtollur 118 millj., - 60 millj. hærri en árið 1950. Innheimtir tollar og skattar samtals 317 millj., þ.e. rúmum 100 millj. hærri, en árið 1950. Svo er reynt að telja okkur trú um, að hér sé rekinn greiðsluhallalaus ríkisbúskapur án skatta- og tollahækkana. Þetta er beinlínis hávísindaleg aðferð við sköpun verðbólgu og til þess að ná sem mestu af tekjum almennings í þessa hít, enda er það í fullu samræmi við áætlun hins bandaríska Marshallsérfræðings um, að íslenzka þjóðin yrði að fórna verulegum hluta af sínum félagslegu fríðindum á altari þessarar efnahagssamvinnu. Hér er þó ekki nærri því öll sagan sögð. Jafnframt því sem bátagjaldeyriskerfið var upp tekið, var fengið á annað hundrað millj. kr. framlag frá Greiðslubandalagi Evrópu til að flytja inn fyrir vörubirgðir í landið og jafnframt gera verzlunina frjálsa, eins og það er kallað. Auðvitað er það öfugmæli, því að enginn má t.d. selja vöru út úr landinu, nema með sérstöku leyfi. En fyrir þetta fé hefur verið dyngt inn í landið hvers konar varningi, bæði nauðsynlegum og ónauðsynlegum, í svo ríkum mæli, að í mörgum tilfellum hefur hann bolað innlendri framleiðslu út af innlenda markaðinum og skapað stöðvun innlendra framleiðslufyrirtækja og þar með atvinnuleysi í stórum stíl. Sem dæmi um þróunina á árinu 1951 má nefna 40 iðnaðarfyrirtæki í Reykjavík, sem höfðu 699 menn í vinnu í ársbyrjun þess árs, en 221 í lok þess. Fækkunin á þessu ári nam 478 eða meir en 2/3. Sum þessara fyrirtækja höfðu alveg hætt, önnur því sem næst. Það er þokkalegur þjóðarbúskapur, að fá erlent láns- og gjafafé til að flytja inn vörur, sem verið er að framleiða í landinu, og leggja innlendu framleiðsluna niður og gera fólkið jafnframt atvinnulaust. Og hvernig finnst ykkur þetta samrýmast hvatningarorðum fjmrh. um meiri vinnu, meiri afköst, meiri framleiðslu og meiri þjóðartekjur? Þá er það hið svo kallaða verzlunarfrelsi og frjálsa álagningin, sem fylgdi þessum ráðstöfunum. Í því sambandi er vert að athuga dálítið sérstaklega þátt Framsfl. Hann hefur einmitt sérstaklega unníð sitt fylgi á því að þykjast vilja sem mestar umbætur á verzlunarkerfinu. Þegar Eysteinn Jónsson og Bjarni Ásgeirsson voru ráðherrar í Stefáns Jóhanns-stjórninni og Hermann Jónasson í fjárhagsráði, flutti hann þar till. um nýja tilhögun á verzlunarmálum, sem Framsókn taldi þá að einar væru allra meina bót. Svo langt gekk, að þetta var talin aðalástæðan til stjórnarslitanna 1949, sem Framsókn stóð fyrir. En svo kynlega brá við, að þegar til stjórnarsamninganna kom við íhaldið, virtist Framsókn hafa steingleymt þessum ágætu málum, enda kosningar þá nýafstaðnar. Í þess stað var gengið inn á það, sem kallað hefur verið frjáls verzlun, en í reyndinni er ekkert annað, en einokun voldugustu klíknanna með aðstoð ríkisvaldsins og bankanna. Yfirstjórn viðskiptamálanna öll var falin aðalforingja heildsalanna í Reykjavík, Birni Ólafssyni. Jafnframt því var gefin frjáls álagningarheimild á verulegum hluta innflutningsins, og nú eiga framsóknarráðherrar aldrei nógu sterk orð til að dásama ágæti þessa fyrirkomulags undir stjórn Björns Ólafssonar. Rétt er að líta á, hvernig verðlagsmyndunin fer fram undir þessu fyrirkomulagi frjálsrar verzlunar, sem svo er kallað. Síðasta skýrsIa verðgæzlustjóra er góð heimild um þá hluti, og örfá dæmi úr henni tekin af handahófi nægja til að sýna ástandið í stórum dráttum. 4 vörusendingar af bómullarefni kosta samtals í innkaupi 64 þús. kr. Fragt, tollar og söluskattur á þetta magn nemur 38 þús. kr. Þá tekur verzlunarkerfið íslenzka við, og í meðferð þess bætast við 68 þús. kr. Þannig fæst 170 þús. kr. útsöluverð á vörumagni, sem kostar í innkaupi 64 þús. Þetta dæmi er tekið úr A-listavörum, þar sem bátagjaldeyrir kemur ekki til greina. En þá er bezt að lita á dæmi úr B-lista. 4 vörusendingar, 2 af ullarefnum, ein af gaberdine og ein af gólfteppum, kosta samtals í innkaupi 230 þús. Í fragt, bátagjaldeyri og ríkisskatta bætast við 255 þús. Síðan bætir verzlunarkerfið ofan á 185 þús. kr. Þá verður 230 þús. kr. innkaupsverð að 665 þús. kr. útsöluverði. 3 sendingar af bifreiðavarahlutum kosta samtals að innkaupsverði 81 þús. Við bætast 78 þús. kr. í fragt, ríkissköttum og bátagjaldeyri. Þá tekur verzlunin við, og hún þarf 75 þús. á þetta magn, og 81 þús. kr. innkaupsverð verður 234 þús. kr. útsöluverð. Ég gæti talið tugi af slíkum dæmum sem þessum úr skýrslunni, en tíminn leyfir ekki meira. Með þessum dæmum hef ég viljað sýna tvennt. Í fyrsta lagi, hvílík fjarstæða það er, þegar reynt er að afsaka verðbólguna hér með háu verði erlendis, og í öðru lagi hitt, hversu þungt þetta ástand hvílir bæði á afkomumöguleikum einstaklinganna og atvinnufyrirtækjunum. Í því sambandi skal ég enn fremur benda á þá kjaraskerðingu, sem aðgerðir þessar allar með afleiðingum sínum hafa skapað. Reiknuð hefur verið út um alilangan tíma svo kölluð framfærsluvísitala. Á hún að vera mælikvarði á það, hve dýrt sé að lifa. Í janúar 1943 var þessi vísitala 310 stig. Síðan hefur hún vaxið svo samkv. upplýsingum hagstofunnar, að í október s.l. var hún 619 stig og hefur hækkað síðan. Hún hefur því fyllilega tvöfaldazt á þessum árum. Laun eru greidd eftir svo kallaðri kaupgjaldsvísitölu. Til þess að hindra það, að launagreiðslur fylgdu dýrtiðinni, hafa ýmiss konar breytingar verið gerðar á kaupgjaldsvísitölunni á þessum árum með l. frá Alþ. Fyrst var hún bundin í 300 stigum 1948, og hélzt það fram að gengislækkun. Þá var hún orðin 42 stigum á eftir framfærsluvísitölunni. Þá var hún skrifuð niður í 100, gerð að grunnkaupi. Síðan hefur hún hækkað og er nú 150 stig, og eftir því er kaup greitt. Ef aldrei hefði verið gerð tilraun til þess að falsa þessa kaupgjaldsvísitölu, hefði hún átt að vera núna 230 stig, miðað við þann útreikning, sem hún er reiknuð eftir núna, í staðinn fyrir 150. Þannig er kaupmáttur launanna fyllilega þriðjungi lægri, en hann var í ársbyrjun 1947. Svo mikið eru launahækkanirnar á eftir dýrtíðinni. Þetta dreg ég fram til þess að sýna fjarstæður þeirra blekkinga, sem sífellt er haldið fram, að kauphækkanir séu orsök verðbólgunnar, því að það getur hver meðalgreindur maður skilið, að sá þátturinn, sem er langt á eftir, getur ekki verið frumorsök hinna þáttanna, sem eru langt á undan. Ég bendi enn fremur á það, að kröfur þær, sem verkalýðsfélögin gera núna um kjarabætur, eru aðeins brot af þeirri kjararýrnun, sem orðið hefur á þessum árum samkv. þessum útreikningum. Þó er ekki þar með fullsögð sagan. Atvinnurýrnun og atvinnuleysi eykur muninn enn þá meir og dregur enn þá meir úr kaupgetunni. Fyrir bændur landsins er hin rýrnandi kaupgeta búin að hafa svo alvarlegar afleiðingar, að í stað þess, að áður var hvert kjötkíló, hver smjörpakki, hver ostur og hver mjólkurlítri rifinn út um leið og hann kom á markaðinn, er nú komin svo alvarleg sölutregða, að sumar framleiðsluvörur landbúnaðarins hlaðast upp og verða skemmdum að bráð. Pólitískir leiðtogar bændastéttarinnar eru að reyna að fela þessar staðreyndir fyrir bændunum, en tekst það heldur óhöndulega. Það virðist nú vera eitt aðaláhugamál ýmissa þessara leiðtoga að hindra aukningu mjólkurframleiðslunnar, jafnvel draga úr henni. Af of mikilli kjötframleiðslu hafa þeir þó ekki þurft að hafa áhyggjur, því að þar hafa fjárpestirnar tekið af þeim ómakið, enn sem komið er. Það, sem nú er að gerast í þessum málum, er áþreifanlegasta sönnun þess, hve hagsmunir bóndans, verkamannsins, iðnaðarmannsins og sjómannsins eru samanslungnir og verða á engan hátt aðskildir. Verkfallið, sem nú er háð, er í þágu bændanna líka sem annarra atvinnustétta, því að haldi áfram síversnandi kaupgeta þeirra vinnustétta annarra, þá er alveg útilokað, að bændastéttin geti staðið ein upp úr, og þá er þróun landbúnaðarins stöðvuð. En atvinnuvegirnir geta ekki borið kauphækkanir, veit ég að svarið verður. Og því til sönnunar er bent á markaðsástandið, sem Morgunblaðið lýsti. Það er rétt, að atvinnulífið á líka í erfiðleikum, og þar er einmitt komið að kjarna málsins. Atvinnuvegirnir eiga í erfiðleikum hjá þjóð, sem hefur undanfarin ár haft vaxandi gjaldeyrisfúlgur til ráðstöfunar með hverju ári og árlega lækkar lífskjör þess fólks, sem við atvinnuvegina starfar. Kjarni þessa máls er sá, að í þjóðfélaginu er til annað ráð, fjármálalegt peningaráð, sem ræður ríkisvaldinu og með aðstoð þess dregur til sín arðinn af vinnu fólksins í atvinnulífinu. Oft hefur verið á það minnzt, að s.l. ár hafði Landsbankinn 28 millj. kr. í hreinan ágóða. Hver hefur greitt þann ágóða annar en atvinnuvegirnir? Eitt stærsta auðfélag Íslands, Eimskipafélagið, sem flytur mikið af vörum landsmanna, hefur grætt tugi milljóna sum árin. Þetta fyrirtæki nýtur skattfrelsis og rakar saman gróða á of háum farmgjöldum. Olíuhringarnir, sem við kaupum allar olíur og benzín af, eru voldugustu auðfélög veraldarinnar og arðræna íslenzkt atvinnulíf með aðstoð innlendra leppa sinna um marga milljónatugi árlega. Það er frægt dæmið um Olíufélagið h/f, leppfélag Standard Oil, sem nú liggur undir ákæru fyrir 2 millj. kr. fjárdrátt í sambandi við gengislækkunina. Slíkt var þó bara smáaukaþóknun. En hver greiðir slíkar aukaþóknanir og annan gróða nema atvinnulífið? Ég sagði áðan, að þessar peningaklíkur réðu ríkisvaldinu, og ég vil nefna dæmi um áburðarverksmiðjumálið því til sönnunar, hvernig ríkisvaldið er notað til skefjalauss fjárdráttar í þeirra þágu. Upphaflega var tilgangurinn sá, að áburðarverksmiðjan yrði eign ríkisins og rekin af því. Þannig hafði málið verið samþ. við 5 umr. í Alþ. Við síðustu umr. málsins í Ed. kom núverandi viðskmrh., Björn Ólafsson, því inn í frv., að leita skyldi hlutafjárframlaga til stofnunar fyrirtækisins og er hlutafé einstaklinga næði 4 millj., skyldi ríkið bæta við 6 millj. kr. hlutafé og verksmiðjan þá rekin sem hlutafélag. Þetta var samþ. og hefur verið gert. Verksmiðjan er áætluð kosta 108 millj. kr. Þar af leggja hluthafar, aðrir en ríkið, fram 4 millj. 104 millj. leggur ríkið fram, þar af 6 millj. sem hlutafé og 98 millj. á annan hátt. Það er ekki stafur um það í lögunum, að þetta málamynda hlutafélag eigi að vera eigandi verksmiðjunnar, en ráðh. lýsa því yfir hver af öðrum á Alþingi, að svo eigi það að vera. Gert er ráð fyrir, að reksturinn greiði stofnkostnaðinn. Það þýðir, að einstaklingar, sem fram hafa lagt 4 millj. kr., verða að 2/5 hlutum eigendur að fyrirtæki, sem ríkið hefur lagt 104 millj. króna til að stofnsetja. Þetta er reksturinn látinn gefa þeim jafnótt og stofnkostnaðurinn er greiddur, því að hann á að greiðast af rekstrinum. Þetta er það, sem ég kalla yfirráð og beitingu ríkisvaldsins til skefjalauss fjárdráttar í þágu peningaklíkna þeirra, sem sjúga sig fastar á efnahagslífið, hvar sem færi gefst og nota til þess vald sitt yfir öllum hinum þremur borgaralegu stjórnmálaflokkum. Og bændafulltrúar utan af landi, sem í raun og veru eru heiðarlegustu menn, eru látnir rétta upp hendur til atkvgr. með þvílíku hneyksli. Svo eru það aðalröksemdir ríkisstj. og hennar flokka gegn því, að atvinnuvegirnir greiði verkafólki sínu viðunandi laun, að reksturinn geti ekki borið það. Þá vil ég benda á samhengi þessarar þróunar; sem ég hér hef lýst, og lýsingar Morgunblaðsins á markaðsmálunum, sem fyrr er getið. Ef ein þjóð ætlar að lifa á vinnu sinni, en ekki bónbjörgum, þá verður hún að geta selt framleiðslu sína, en fyrsta skilyrði til þess, að hún geti selt framleiðsluna, er það, að hún kaupi í staðinn framleiðslu þeirra þjóða, sem hún selur til, þ.e. kaupi nauðsynjar sínar hjá þeim, en ekki öðrum. Og til þess að geta selt mikið og framleitt mikið, þá þarf hún að kaupa mikið í staðinn. En til þess að hún geti keypt mikið, er ekki nóg, að fámenn yfirstétt hafi næga kaupgetu. Þjóðin þarf að hafa næga kaupgetu öll. Næg kaupgeta alls almennings er undirstaða þess, að hægt sé að nota framleiðslutæki okkar til fulls. Hún er undirstaða þess, að við getum sýnt meiri afköst, meiri framleiðslu og skapað meiri þjóðartekjur. Annars losnum við ekki við framleiðsluna og efnahagslífið lendir í strand. Þegar við kaupum nauðsynjavörur okkar fyrir gjafafé, eyðileggjum við sjálfir möguleikann á að selja framleiðslu okkar, eyðileggjum möguleikann til að nota afkastagetuna og sköpum atvinnuleysi, kreppu og eymd. Þegar skattapíning sú, sem ég hef lýst, er í tilbót notuð til að rýra kaupgetuna, eru enn þá skertir möguleikar til þess að selja framleiðslu þjóðarinnar, vegna þess að mestan hluta þjóðarinnar skortir möguleika til að kaupa andvirði framleiðslunnar, þegar það er innflutt í landið. Allar búðarholur Íslands eru núna fullar af erlendum varningi, sem fluttur er inn fyrir gjafir og lánsfé og fólkið getur ekki keypt. En sjálfstæði Íslands hefur verið gert að útflutningsvöru til þess að greiða með því þetta gjafafé. Afleiðing þeirra ráðstafana er sú, að 2/3 hlutar einnar aðalframleiðsluvörunnar liggja óseldir. Hér eiga allir þrír borgaralegu flokkarnir sömu sök. Þetta er afleiðing þeirra örlagaríku ákvarðana að láta þjóðina fara að lifa á gjöfum í stað þess að vinna fyrir sér. Sú stjórn á atvinnumálum, fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar, sem þá var upp tekin og fylgt hefur verið siðan, gat aldrei leitt til annars, en þess ástands, sem núna ríkir. Þannig er lokað þeim vítahring, sem dreginn hefur verið um þjóðfélagið, lokað í sjálfheldu ráðleysis ríkisstj., sem heldur að sér höndum og treystir aðeins á bandarískan dollarastraum í sambandi við hernaðaraðgerðir á Íslandi. Nú standa yfir ein hin víðtækustu verkföll, sem hér hafa verið háð. Farið er fram á, að bættur verði aðeins lítill hluti þeirrar kjaraskerðingar, sem orðið hefur á síðustu 6 árum. Þessar kröfur eru verk Alþingis og verk þeirra ríkisstjórna, sem með völd hafa farið þessi ár. Alþingi og ríkisstj. hafa lagt þessar kröfur upp í hendur þeirra aðila, sem verkfallið heyja. Þessi verkfallsbarátta er því í raun og veru barátta við beinar afleiðingar vísvitandi stjórnarstefnu, sem leitt hefur til ófarnaðar, barátta við afleiðingar dýrtíðar, atvinnuleysis og kreppu. En jafnframt því að vera barátta gegn þessari stjórnarstefnu og þróun þeirri, sem af henni leiðir, þá er verkfallsbaráttan einnig núna barátta fyrir meiri afköstum, meiri framleiðslu og meiri þjóðartekjum. Ég beini þeirri áskorun til ykkar, sem í þessari baráttu standið, að standa fast saman í baráttu ykkar núna. Undir úrslitum hennar getur það verið komið, hvort áfram verður haldið þeirri helstefnu, sem undanfarið hefur verið fylgt, eða takast mætti að mynda samtök, sem knúið geta stjórnmálin inn á aðrar og heillavænlegri brautir. Þessi barátta, verkfallsbaráttan, sem núna er háð, er því aðeins fyrsta skref. Til þess að vernda það, sem kann að vinnast í henni, þarf þegar að stíga annað skref. Það skref er að mynda samtök allra þeirra stétta, sem halloka hafa farið fyrir þróun, sem hingað til hefur átt sér stað í þessum efnahagsmálum, mynda samtök til að fá nýja ríkisstjórn, ríkisstjórn, sem gerbreytir um stjórnarstefnu, bæði í innanlandsog utanríkismálum, ríkisstjórn, sem snýr við hjóli efnahagsþróunarinnar, ríkisstjórn, sem þorir að heimta erlent herlið burt af íslenzkri grund, og ríkisstj., sem þorir að berjast fyrir endurheimt þess sjálfstæðis, sem gert var að útflutningsvöru fyrir Marshalldollara. Tækifærið til að stíga þetta skref kemur á næsta ári.

Forseti (JPáIm): Þá hefur hv. 5. landsk. þm., Ásmundur Sigurðsson, lokið máli sínu. - Tekur nú til máls síðari ræðumaður Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl., hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson.



Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Ástandið í þjóðfélaginu hjá okkur í dag minnir mig á, hvernig hér var umhorfs fyrir átta árum, haustið 1944. Þá sat að völdum hér nærri því eins úrræðalaus og duglaus stjórn eins og sú, sem nú situr. Hún var af alþýðu manna kölluð Coca-cola-stjórnin, í höfuðið á þeim Birni Ólafssyni og Vilhjálmi Þór, sem mótuðu efnahagspólitík hennar. Það voru mörg verkalýðsfélög í verkfalli það haust og heimtuðu hækkað kaup. Stjórnin sá ekkert úrræði, hún sá ekkert nema hrunið fram undan. Í hennar augum voru öll sund lokuð, enginn möguleiki til kauphækkana, allir atvinnuvegir á hausnum, - og stjórnin lagði fram frv. um lögskipaða lækkun á kaupi, og Framsfl. stappaði stálinu í atvinnurekendur. Þeir skyldu bara stöðva allt atvinnulíf, frekar en láta að kröfum verkalýðsins. Þær væru bara til að eyðileggja þjóðfélagið, eins og Tíminn og Vísir sögðu. Og þá átti þjóðin um 500 millj. kr. í peningum erlendis. Þá sagði Sósfl. þjóðinni, að hún væri rík, að hún gæti veitt verkalýðnum betri lífskjör, en hann hefði, að það væri ekkert böl fram undan, heldur þvert á móti bjartari og betri tímar, uppbygging afkastameira og fjölskrúðugra atvinnulífs en áður, ef aðalstéttir landsins aðeins hefðu hug og dug til þess að taka höndum saman um að leysa af hendi það hlutverk, sem beið þeirra, nýsköpun atvinnulífsins. Og þjóðin trúði Sósfl. Gæfa Íslands, samheldni og skilningur beztu krafta andstæðra stétta bjargaði okkur úr klóm eysteinskunnar, úrræðaleysisins og eymdarinnar. Eysteinn og Björn, hæstv. núverandi viðskmrh. og fjmrh., hafa kyrjað: Fram undan er hrun. - Við sósíalistar sögðum: Fram undan er blómlegasta tímabil íslenzks atvinnulífs, ef farið er að okkar ráðum og alþýðan fær að marka stefnuna með útrýmingu atvinnuleysis, hækkun kaupgjalds og útvegun nýrra atvinnutækja. - Og það varð eins og við sósíalistar sögðum fyrir. Fram undan voru beztu afkomuár, sem íslenzk alþýða hefur lifað, af því að hún markaði sjálf stefnuna í þágu sinna hagsmuna á verulegum sviðum stjórnmálalífsins. Og hvar stæði Ísland í dag, ef við nytum ekki þess, sem þá var gert, ef ekki væru nýsköpunartogararnir, skýjaborgirnar eða gumsið, eins og Eysteinn kallaði það og sagðist ekki vita, hvað þjóðin ætti eiginlega við þetta að gera? Hvernig væri afkoma þjóðarinnar, ef Eysteinn og Björn, hæstv. ráðh., hefðu fengið að ráða þá og engir togarar verið keyptir til landsins eða í hæsta lagi 6 seint og síðar meir? Á skýjaborgum Sósfl. frá 1944 lifir þjóðin í dag. Það reyndist rétt, sem við sósíalistar sögðum. Það reyndist skakkt, sem afturhaldsflokkarnir sögðu 1944. Mennirnir, sem aldrei hafa haft vit á þjóðarbúskap Íslendinga og þörfum þjóðarinnar, aldrei haft vilja til að vinna fyrir íslenzka alþýðu og hagsmuni hennar, höfðu á röngu að standa. Og hvað gerðist svo 1948? Þá var gerbreytt um efnahagspólitík, Benjamínsjafnvæginu var komið á undir amerískri yfirstjórn. Björn og Eysteinn og allt heila hyskið sagði: Nú er risaáætlun í undirbúningi. Henni verður lokið 1952. Með 500 millj. kr. aðstoð erlends stórveldis verður afkomuöryggi Íslendinga tryggt, svo að við stöndum á öruggum grundvelli 1952. - Hvað sögðum við sósialistar þá? Við sögðum, að það væri verið að selja frumburðarrétt Íslendinga til þessa lands fyrir amerískan baunadisk. Við sögðum, að það ætti í krafti amerísks gjafakorns að drepa stórhug Íslendinga. Við sögðum, að í anda amerísks auðvalds ætti að rýra lífskjör íslenzkrar alþýðu um helming á fáum árum. Við sögðum, að það ætti að selja Ísland amerísku herveldi sem drápsker. Ég kem að deilunni um Marshallaðstoðina. 19. okt. 1948 sagði ég orðrétt: „Það er leitt að vita, að hæstv. ríkisstj. skuli í stað góðra, raunverulegra áætlana hafa hægt og bitandi undirbúið gjaldþrot á sviði verzlunarmálanna 1952.“ Og hver er reynslan? Hrunið, sem stjórnarflokkarnir hófu að undirbúa 1948 og við sögðum fyrir, er nú komið fram, á þeim tíma, sem við sögðum, og fyrir þær orsakir, sem við þá röktum, traust ríkisstj. á fiskmörkuðunum í Bretlandi og annars staðar í Vestur-Evrópu, vanrækslu hennar á hagnýtingu fiskmarkaðanna í Austur-Evrópu. Það reyndist rétt, sem við sósialistar sögðum 1948. Það reyndist skakkt, sem afturhaldsflokkarnir sögðu 1948. Og nú situr að völdum dáðlausasta og úrræðalausasta ríkisstj., sem nokkurn tíma hefur setið að völdum á Íslandi, stjórn, sem búin er að gera landið að opinberri erlendri herstöð. þvert ofan í skýlaus loforð og heit, stjórn, sem búin er að leiða yfir landið sára fátækt og sviðandi smán. Það eru sömu öflin, sem standa að þessari stjórn, og stóðu að Coca-cola-stjórninni fyrir 8 árum, en þau eru því harðvítugri í alþýðu garð sem ameríska auðvaldið er voldugra hér á Íslandi nú en það var þá. Marshallaðstoðin, Atlantshafsbandalagið og hernámið hafa magnað þennan ameríska draug, sem þá reið húsum íslenzkrar alþýðu, svo að nú læsir hann krumlum sínum um háls hvers frjálsborins Íslendings og rænir brauði hans, rænir rétti hans til lifsins og landsins. Það er í dag verkfall gegn þessari ríkisstj., gegn helstefnu hennar, hungurstefnu hennar, viðtækasta verkfall, sem háð hefur verið á Íslandi. Og þessi ríkisstjórn svaraði eins og vant er, eins og allt kolsvart afturhald alltaf hefur svarað kröfum íslenzkrar alþýðu frá upphafi vega. Hún svaraði því, að það sé ekki hægt að borga hærra kaupgjald. Með núverandi stjórnarstefnu er síðan 1947 búið að ræna íslenzkan verkalýð helmingnum af þeirri kaupgetu, sem hann hafði þá. Bein lækkun á raungildi tímakaupsins fyrir aðgerðir ríkisstj., gengislækkun, bátagjaldeyri og annað slíkt, er minnst 30%. Verkalýður Íslands heimtar nú 15% grunnkaupshækkun. Það er aðeins helmingurinn af því, sem ríkisstjórnin er búin að stela af honum á undanförnum árum. Það er það minnsta af þýfinu, sem ríkisstj. ætti að geta skilað til baka, sú ríkisstj., sem þegið hefur að mála frá erlendri stjórn yfir 400 millj. kr. og notað það vald, sem sá auður gaf, til að rýra lífskjör íslenzkrar alþýðu, til að láta sverfa að þeim, sem mest vinna og minnst bera úr býtum í þessu landi. Getur þjóðarbúið þá uppfyllt kröfur verkalýðsins þrátt fyrir barlóm og blekkingar benjamínskunnar? Ber þjóðarbúið sig? Já, það ber sig ágætlega. Það er ekkert smáræði af þjóð, sem er 150 þús. sálir, að hún skuli hafa í þjóðartekjur samkv. útreikningi hæstv. fjmrh. um 2.200 millj. kr., eða um 15 þús. kr. á hvert mannsbarn, 75 þús. kr. á 5 manna fjölskyldu, ef jafnt væri skipt. Þjóðarbúið ber sig vel, af því að hér eru dugmiklar vinnandi stéttir að verki og hafa afkastamikil tæki til þess að vinna með, en það er ríkisstj., sem ræður því, hvernig tekjurnar af þjóðarbúinu skiptast. Og hvernig skiptir hún þessum tekjum? Hún skiptir þeim þannig, að engin verkamannsfjölskylda hefur þær meðaltekjur, sem hægt væri að láta Íslendinga fá. Þorri verkalýðsins í smábæjum Íslands verður að draga fram lifið á allt niður í 8–9 þús. kr. árslaunum. Og meginið af verkamönnum, þótt vinnu hafi allmikinn hluta ársins, kemst aðeins upp í 30 þús. kr. Og hvernig er svo með atvinnureksturinn? Ber sjávarútvegurinn sig? Skiptir ríkisstj. þjóðartekjunum þannig, að hún örvi þá, sem reka fiskiskipin, til útgerðar, sem er lífsskilyrði landsmanna? Ríkisstj. segir, að sjávarútvegurinn beri sig ekki. Við skulum taka orð hennar gild. Við skulum ganga út frá, að rekstrartap á togara sé 200 þús. til 250 þús. kr. til jafnaðar, eða um 10 millj. kr. af öllum togurunum. Og við skulum ganga út frá, að á öllum vélbátaflotanum sé álíka tap, um 10 millj. kr. En hvert fer þá gróðinn af þjóðarbúinu, gróðinn af vinnu verkamannsins, fiskimannsins, bóndans, allra vinnandi stétta landsins, gróðinn af vinnu alþýðunnar og millistéttanna - og tapið á atvinnurekstrinum? Ég skal segja ykkur, hvert ríkisstj. beindi gróðanum með fjármálastefnu sinni, með einokun sinni á verzlun og bönkum og öllu atvinnulífi landsins á síðasta ári,1951. Olíuhringarnir útlendu og innlendu græddu um 50 millj. kr. Saltfiskhringurinn græddi ótalda milljónatugi. Landsbankinn græddi 28 millj., bankarnir allir ekki undir 40 millj. kr. Eimskip græddi að minnsta kosti 12 millj. kr. Ríkissjóður tók sjálfur 60 millj. kr. í tekjuafgang, píndar undan blóðugum nöglum almennings á Íslandi. Ríkisstj. tók án lagaheimildar 60 millj. kr. í bátagjaldeyri og greiddi um 40 millj. kr. í gróða fyrir innheimtu hans og henti síðan þessari fúlgu í erlenda einokunarhringi eins og Unilever í Bretlandi með því að selja freðfiskinn þangað á 80 sterlingspund, þegar hægt var að selja hann á 130 sterlingspund annars staðar. Og svo er máske ekki alveg úr vegi, að stærstu heildsalarnir og S.Í.S. hafi eitthvað grætt, og fráleitt er heldur ekki, að okraraauðmagnið í Reykjavík, sem ríkisstj. hjálpaði með lánsfjárbanni sínu, hafi eitthvað grætt. Það eru áreiðanlega nokkrir milljónatugir, sem ríkismenn Rvíkur, gæðingar og skjólstæðingar ríkisstj., hafa náð af þjóðinni og atvinnuvegunum fyrir tilstilli hæstv. ríkisstj. M.ö.o., það er ekki undir 2–3 hundruð milljóna króna gróði af starfi vinnandi stéttanna á Íslandi, af erfiðum og áhættusömum atvinnurekstri Íslendinga, en sá gróði rennur ekki til mannanna, sem vinna, og aðeins að litlu leyti til mannanna, sem reka fiskiskipin og atvinnutækin. Gróðinn rennur fyrst og fremst til afætnanna, til auðhringanna, innlendra og erlendra, til bankanna og ríkisvaldsins, allt fyrir tilstilli ríkisstj. Alþýða Íslands heimtar nú sína réttlátu hlutdeild í þessum gífurlega gróða, sem hún skapar. Hún neitar að una því að skorta brýnustu nauðsynjar daglegs lífs, verða að neita börnum sínum um skólagöngu á æðri skóla, fara á mis við þau gæði, sem þjóðfélagið þegar getur veitt þeim. Og alþýða Íslands ber fram sínar skýlausu, réttmætu kröfur um tafarlausa kauphækkun, ekki aðeins í vitund þess, að hún eigi þessa peninga inni hjá þjóðarbúinu í hít hringavaldsins, heldur líka í vitund hins, að alþýðan treystir sér til að reka þjóðarbúskapinn betur og með meiri afrakstri, en nú er gert, ef hún fengi að ráða rekstri hans. Aðeins nýsköpunartogararnir einir, svo að ekki sé talað um öll önnur atvinnutæki í landinu, geta framleitt fyrir 526 millj. kr. útflutningsverðmæti, ef þeir eru settir í framleiðslu á saltfiski og freðfiski, um 53 þús. tonn af óverkuðum og verkuðum saltfiski, um 45 þús. tonn af freðfiski. Og það er hægt að selja þetta allt og miklu meira og fá í staðinn allar þær nauðsynjar, sem íslenzk alþýða þarf til fæðis og klæða, og allar byggingarvörur, sem þjóðin þarfnast, og megnið af rekstrarvörum núverandi atvinnuvega. Það, sem stendur í veginum fyrir sölu íslenzkra afurða erlendis í dag, er næst eftir einokunarstefnu ríkisstj., sem þegar hefur verið lýst, það, að kaupgeta alþýðunnar á Íslandi er allt of lítil, það, að íslenzk alþýða fær allt of lágt kaupgjald, svo að hún getur ekki keypt alla þá matvöru, vefnaðarvöru, skóvöru og allt annað, sem við getum fengið erlendis í skiptum fyrir þau ógrynni fisks, sem íslenzk alþýða framleiðir. Of litil kaupgeta íslenzkrar alþýðu er ekki aðeins böl alþýðuheimilanna, sem sverfur að húsmæðrum, börnum, mönnum um allt land nú sem stendur. Of lítil kaupgeta íslenzkrar alþýðu er líka þjóðarmein, sem þjóðinni allri er þörf á að sé tafarlaust upprætt. Íslenzka þjóðin er í dag ríkari, en hún hefur nokkurn tíma verið. Hún er miklu ríkari en 1944, þegar hún átti 500 millj. kr. í erlendu fé, því að í dag á hún m.a. flota nýsköpunartogara, sem færir henni árlega í bú yfir 500 millj. kr., ef hann er hagnýttur réttilega. En einokunarhrammur ríkisstjórnarinnar beygir þjóðina undir skortinn, þegar hún gæti lifað öll góðu lífi. Í dag neitar verkalýður Íslands því að una lengur við misskiptingu þjóðarteknanna, að una því lengur að þræla fyrir gróðahít einokunarhringanna og auðsöfnunarhít ríkissjóðs og banka. Alþýðan neitar því að láta lengur arðræna sig og féfletta, láta lengur blinda sig með blekkingunum um, að ekki sé hægt að skipta afrakstri þjóðarbúsins réttlátar, en gert er. Þjóðin er búin að fá nóg af þessari ríkisstj., meira en nóg af kaupráni hennar, atvinnuleysi, skattaáþján og smán, logandi, svíðandi smán hernámsins, sem öll þjóðin ber kinnroða fyrir. Öll þjóðin er í verkfalli gegn þessari ríkisstj., gegn fátæktinni, sem hún leiðir yfir fólkið, gegn óstjórninni og okrinu, sem hún leiðir yfir landið. Verkalýðssamtök Íslands þola ekki þessa hungurstjórn lengur. Meginið af öllum verkalýð Íslands er þegar í verkfalli til að mótmæla hungurpólitík hennar, til að knýja fram verulegar bætur á lífskjörum sínum, sem orðin eru óbærileg fyrir aðgerðir ríkisstj. Atvinnurekstur Íslands ber ekki þessa ríkisstj. og einokunarstefnu hennar lengur. Allir sanngjarnir atvinnurekendur segja: Við viljum gjarnan borga hærra kaup. Við vitum, að verkamenn þurfa þess, og við þurfum líka á meiri kaupgetu hjá alþýðunni að halda, svo að hún geti keypt vörur okkar, en ríkisstj. og gæðingar hennar flá okkur inn að skinninu með sköttunum í Eysteinshítina og okurvöxtum bankanna, með lánsfjárkreppunni, sem Benjamín og Björn Ólafsson fyrirskipa, með okrinu á olíunni og öðru, m.ö.o. plokka allt, sem atvinnureksturinn ætti að græða, yfir í auðhringabanka og eyðsluhítir ríkissjóðs. - Aldrei í sögu Íslands hefur nein innlend stjórn verið svo gersamlega fylgissnauð hjá þjóðinni, svo algerlega áhrifalaus á gang málanna, enginn tekur tillit til hennar, öll þjóðin hunzar hana, einu vinir hennar eru ofbeldismenn suður á Keflavíkurflugvelli. Á þeirra byssustingjum hvílir nú vald hennar á Íslandi. Og hæstv. ráðh. ætla samt til lengdar að sitja á þeim byssustingjum, og eru þeir þó valtir líka. Alþýða Íslands, millistéttir og atvinnurekendur, sem viljið reka atvinnuvegina til gagns fyrir okkar þjóð ! Það þarf meira, en þetta volduga verkfall, sem sýnir samtakamátt hins vinnandi lýðs, sem sýnir, hvað er hreyfiaflið í þjóðlífinu, sem sýnir, hvar vald þjóðfélagsins er, ef á það reynir. Það þarf meira til að breyta um í þjóðmálum Íslands. Það þarf verkfall kjósendanna um allt land á stjórnarfiokkana, á Framsókn og íhaldið, á þá, sem eru ábyrgir fyrir því ófremdarástandi, sem þjóðin býr við. Það þarf virkt verkfall í næstu kosningum á ríkisstj. og flokka hennar, sem feykir þeim út úr kjördæmunum, sem þeir illu heilli hafa blekkt til þessa. Það volduga verkfall, sem nú stendur yfir, munu einhuga verkalýðssamtök leiða til sigurs. Og það, sem ekki er hægt að vinna með þessu verkfalli, þarf pólitískt einhuga alþýða að vinna í næstu kosningum í bandalagi við allar starfandi stéttir landsins, við millistéttir bæjanna, við útvegsmenn, bændur og alla þá atvinnurekendur, sem vilja vinna með alþýðunni að afkomuöryggi og velmegun í okkar landi. Sköpun slíkrar þjóðfylkingar er boðorð dagsins. Heill og framtíð Íslands er undir því komin, að slík eining náist gegn einokunarvaldinu, útlendu og innlendu, og leppstjórn þess. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, lokið máli sínu, og tekur nú til máls fyrri fulltrúi Alþfl., hv. þm. Ísaf., Hannibal Valdimarsson.



Herra forseti. Íslenzkir hlustendur, nær og fjær. „Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá.“ Og nú er bezt að líta upp og lesa ávextina af stjórnartrénu, svo fagrir og girnilegir sem þeir annars eru á að líta og svo góðir, sem þeir hafa reynzt íslenzku þjóðinni. Það vantar ekki, að stjórnartréð ber mikla ávexti, greinar þess svigna undan þunganum og nema næstum við jörð. Og ekki er annað að sjá, en að greinunum liggi sumum við broti. Ef þetta væru nú góðir ávextir, girnilegir til fróðleiks og góðir að éta, eins og þar stendur, þá byggði Ísland ekki í dag, hnipin þjóð í vanda. En því miður er það svo. Íslenzk málefni, þau sem mestu varða, eru nú flest í fullkomið óefni komin. Það er í einni setningu ávextirnir af stjórnarstarfinu. Við vitum, hverju sáð var, og við sjáum ávextina, hvar þeir hanga á svignandi greinunum. Við nefnum sem dæmi gengislækkun, bátagjaldeyrisbrask, verzlunarokur, dýrtíðarflóð, atvinnuleysi með skort og neyð. Þetta er, hlustendur góðir, fremur ófagur ávaxtaklasi, og má fullyrða, að þessir ávextir standast á engan hátt það gæðamat, sem íslenzkri iðnframleiðslu er ætlað að standast. Þessi gróður tryggir engan veginn lifið í landinu. Það málið, sem um þessar mundir upptekur allra hugi, er verkfallsmálið, enda mun ég verja meginhluta ræðutíma míns í kvöld til þess að skýra frá gangi þess. Vegna þess ástands, sem stjórnarstefna núverandi ríkisstj. hefur skapað, sáu verkalýðsfélögin fram á það á s.l. sumri, að svo búið mátti ekki lengur standa. Tóku þau þá að segja upp samningum og bera saman ráð sín. Varð niðurstaðan sú, að til urðu á skömmum tíma órjúfandi samtök verkalýðsins í öllum landshlutum um samræmdar kröfur til kauphækkana og kjarabóta, því að alls staðar kreppti skórinn að á sama hátt með tilfinnanlegum afleiðingum dýrtíðar og atvinnuleysis. Kröfurnar voru fullmótaðar fyrir miðjan nóvember og þá þegar sendar atvinnurekendum og gerðar heyrinkunnar. Boðuðu mörg félög til verkfalls frá 1. desember, ef ekki næðust samningar fyrir þann tíma, en önnur hefja verkfallið smám saman á tímabilinu fram í miðjan desember. Er sýnt, að verkfall það, sem nú er hafið, verður þannig hið viðtækasta, sem nokkurn tíma hefur verið háð hér á landi. Nokkru áður, en verkalýðsfélögin fóru af stað með kröfur sínar, gerðu opinberir starfsmenn undir forustu Ólafs Björnssonar prófessors kröfur um miklar launahækkanir, þar sem svo væri komið, að laun hinna föstu starfsmanna hrykkju ekki lengur fyrir daglegum nauðsynjum. Um líkt leyti hófst mikil og almenn hreyfing meðal launamanna í Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur undir handarjaðri heildsalanna og þó í ónáð þeirra fyrir kauphækkunum og kjarabótum, og er það fyrst nú fyrir fáum dögum, að Morgunblaðið skýrði frá því fagnandi, að verzlunarmenn mundu þó ekki hefja verkfall fyrir kröfum sínum. Það þarf ekki að taka það fram, að enginn flokkslegur ágreiningur hefur verið um það innan verkalýðsfélaganna að bera þessar kröfur fram. Menn úr stjórnarflokkunum hafa verið jafnákveðnir og aðrir, því að neyðin brennur jafnt á þeirra bökum, sem annarra. Það er því vonlaust verk hjá íhaldinu að reyna að koma því inn hjá fólki, að nú sé verið að misnota verkalýðshreyfinguna í flokkspólitískum tilgangi. Hér er um svo hreina stéttarlega kjarabaráttu að ræða sem verið getur, og einmitt það gerir samtökin svo sterk, að algert óvit er að reyna að brjóta þau á bak aftur. Það verður einungis þeim til ófarnaðar, sem það reynir. Það sýnir líka vel, hversu almenn sú nauðsyn er, sem knúið hefur verkalýðsfélögin út í sitt nauðvarnarstríð, að hver beiðnin á fætur annarri hefur borizt alþýðusamtökunum frá launasamtökum utan þeirra um, að þau fái að vera með í þessari baráttu. Á þennan hátt hafa t.d. iðnsveinar og trésmiðir í Reykjavík slegizt í för með verkalýðsfélögunum og gengið út í baráttuna undir merkjum þeirra. Vil ég nú stuttlega sýna og minna á, hverjar kröfurnar eru, sem alþýðusamtökin hafa borið fram á hendur atvinnurekendum. Fyrsta krafan er sú, að allt grunnkaup í samningum hækki um 15%, þó þannig, að grunnkaup karla við almenna vinnu verði hvergi á landinu lægra en kr. 10.63 á klst. og að grunnkaup kvenna verði samræmt og hækki þannig, að bilið milli þess og grunnkaups karla minnki verulega frá því, sem nú er. Þetta þýðir, að verkalýðssamtökin beita sér nú fyrir því, að vinnan sé goldin sama verði hvar sem er á landinu, og jafnframt hitt, að kaup kvenna hækki hlutfallslega miklu meira, en karlmannskaup. Í því efni er takmarkið skýrt, nefnilega það, að greidd verði sömu laun fyrir sömu vinnu án alls tillits til þess, hvort vinnan sé framkvæmd af karli eða konu. Önnur meginkrafan er sú, að á allt grunnkaup verði greidd verðlagsuppbót mánaðarlega samkv. framfærsluvísitölu næsta mánaðar á undan þeim mánuði, sem kaup er greitt fyrir. Nú standa sakirnar þannig, að framfærsluvísitalan er komin upp í 163 stig, en kaupgreiðsluvísitölunni er haldið niðri í 153 stigum. Það er 10 stiga munur verkamönnum í óhag. Leiðrétting á þessu er því meira réttlætismál, þegar þess er gætt, að vísitalan sýnir hvergi nærri rétta mynd af aukningu dýrtíðarinnar. Til þess er nefnilega hyllzt af stjórnarvöldum að láta verðhækkanir, sem að mestu eru til komnar vegna stjórnarráðstafana, svo sem vegna tolla, söluskatts, bátagjaldeyris o.fl., koma á þær vörur, sem annaðhvort alls ekki eða að mjög litlu leyti eru teknar með í vísitölugrundvöllinn. Þetta sýnir berlega, að kjararýrnun sú, sem orðin er, er í rauninni miklu meiri en framfærsluvísitalan gefur til kynna. Og að því þarf ekki að eyða orðum, að stórfelldust er kjaraskerðing þess launafólks, sem að undanförnu hefur ekki fengið fulla kaupgjaldsvísitölu á kaup sitt, enda er þess nú krafizt, að allir innan samtakanna verði látnir sitja við sama borð í því efni. Svo órækar sannanir hafa samtökin lagt á borðið fyrir þeirri kjararýrnun, sem þau hafa orðið að þola, að atvinnurekendur hafa ekki treyst sér til að hnekkja þeim. Þeir viðurkenna flestir, að ekki sé lengur hægt að lifa af launum verkamannsins. Það er nálega sama, hvaða nauðsynjavara er nefnd, það kostar verkamanninn nú fleiri mínútur að vinna fyrir henni en fyrir nokkrum árum. Þetta er kjararýrnun, svo að ekki verður um deilt. Sé borið saman hækkun kaups og hækkun vöruverðs síðan í októbermánuði 1947, verður þetta upp á teningnum: Hækkun kaupsins á þessum tíma er 58.6%, en hækkun hinna algengustu nauðsynjavara til fæðis og klæðis er þetta frá 60% allra lægst og allt upp í 533%. - Ég hef ekki heldur trú á því, að staðið verði gegn kröfunni um fulla mánaðarlega framfærsluvísitölu, enda er hún strax í rauninni annars eðlis, ef unnt yrði að gera ráðstafanir til verðlagsstöðvunar eða jafnvel verðlækkunar í sambandi við þessa kaupgjaldssamninga. En von mín er, að slíkt megi takast. Þriðja krafan er sú, að atvinnurekendur greiði 4% á greidd vinnulaun í atvinnuleysistryggingasjóð, sem ætlunin er að stofna til. Atvinnuleysistryggingar eru nú orðnar lögfestar í mörgum nágrannalöndum og hafa fengið mikla og góða reynslu. Er það flestra manna mál, að þær séu einna sjálfsagðastar allra trygginga. Atvinnuleysið er í senn þjóðfélagsmeinsemd og slíkt þjóðfélagsböl, að einskis má láta ófreistað til að afstýra lamandi og tærandi áhrifum þess. Þá er komið að fjórðu kröfunni, lengingu orlofsins úr 12 dögum í 18 daga. Þetta þýðir hækkun orlofsfjár um 2% eftir reglum orlofslaga. Nú má í þessu sambandi minna á, að ríkisstj. íhalds og vinstri manna í Danmörku lögfesti einmitt á s.l. ári að kröfu verkalýðssamtakanna 61/2 % orlof verkamanna þar í landi, og má af því marka, að ekki verður þetta með nokkru móti heimfært undir kommúnisma, þótt gengið yrði að kröfunni um 6% orlof hér. Fimmta krafan er þess efnis, að athugaðir verði möguleikar á framkvæmd 40 stunda vinnuviku, og sú sjötta og síðasta, að bætt verði kjör iðnnemanna til mikilla muna frá því, sem nú er. Er þjóðinni þess brýn þörf, að ungir menn séu hvattir, en ekki lattir til verklegs náms, því að við Íslendingar erum því miður eftirbátar margra annarra menningarþjóða í verklegri kunnáttu og þurfum á því sviði allt of margt til annarra að sækja. Þetta eru þá kröfurnar, sem verkalýðssamtökin hafa borið fram og eru ákveðin í að knýja fram til sigurs í einni eða annarri mynd. Á fyrsta samningafundi með atvinnurekendum neituðu þeir að ganga að kröfunum og báru við getuleysi sínu. Var málinu þá þegar vísað til aðgerða ríkissáttasemjara. Á fyrsta fundi, sem ríkissáttasemjari hafði málið til meðferðar, vék hann ræðu sinni að svofelldum niðurlagsorðum í grg. samninganefndar verkalýðsfélaganna fyrir kröfum sínum. Í grg. sagði svo: „Að lokum viljum við taka það fram, að þótt verkalýðshreyfingin sé nú eins og oft áður til þess neydd að bera fram kröfur sínar um kauphækkanir og getur raunar ekki gert það í öðru formi við samningsaðila sína, atvinnurekendur, þá er okkur það ljóst, að æskilegra væri að öllu leyti, ef unnt væri að koma því til leiðar, að auka kaupmátt launanna með öðrum ráðstöfunum og bæta afkomuskilyrði hins vinnandi fólks með aukinni atvinnu. En hvorugt þetta er á valdi verkalýðssamtakanna. Það er á valdi Alþ. og ríkisstj. að gera þær ráðstafanir vinnandi fólki til hagsbóta að löggjafarleiðum, sem jafngilt gætu þeim kjarabótum, sem í framangreindum kröfum felast.“ Samninganefnd verkalýðsfélaganna féllst þegar á uppástungu sáttasemjara um að ræða þessa leið við fulltrúa atvinnurekenda. Kváðu þeir sig ekki eygja neina aðra leið í bili til að leysa sinn vanda, en að biðja ríkisvaldið um aðstoð. Er þar skemmst af að segja, að sáttasemjari fékk heimild beggja málsaðila til að ræða það við ríkisstj., hvort hún vildi vinna að lausn deilunnar að löggjafarleiðum. Þetta mun sáttasemjari strax hafa gert, því að næsta dag var samninganefnd verkalýðsfélaganna boðuð á fund ríkisstj. til viðræðu um málið. Gerðum við þar grein fyrir skoðunum okkar á því, að ýmsar löggjafaraðgerðir mundu, ef til vill geta minnkað bilið milli deiluaðila, og nefndum við sem dæmi meðal annars þetta: lækkun farmgjalda, lækkun verðtolls, niðurfellingu eða lækkun söluskatts, t.d. í því formi, að hann legðist aldrei nema einu sinni á sömu vöru, lækkun heildsöluálagningar, lækkun smásöluálagningar, lækkun húsaleigu, t.d. í endurgreiðsluformi eftir fjölskyldustærð. Vaxtalækkun nefndum við einnig til léttis atvinnulífinu, og fleira kunnum við að hafa tekið í mál. - Ef eitthvað í þessa átt kæmi frá ríkisstj. í ákveðnu formi, kváðumst við mundu með aðstoð sérfræðinga meta, að hve miklu leyti það jafngilti kröfum okkar til atvinnurekendanna. Næsta dag barst svo fyrsta bréf ríkisstj., þar sem boðið var, að hafin skyldi sérfræðirannsókn á fjárhag ríkissjóðs og fjárhagshorfum hans, greiðslugetu atvinnuveganna og mörgu fleiru, að því tilskildu, að verkfallinu yrði frestað á meðan. Þetta heitir raunar að svara út í hött og setja óaðgengileg skilyrði. Þetta bréf var lagt fyrir fulltrúafund flestra þeirra verkalýðsfélaga, sem að deilunni standa, og var þar synjað um frestun verkfallsins. Eftir nokkra daga leitaði ríkisstj. enn eftir frestun verkfallsins, og þótti þá enn síður vera tiltækilegt að slá framkvæmd verkfallsins á frest, þegar það var komið í algleyming. En þetta virðist hæstv. ríkisstj. hafa gengið erfiðlega að skilja, og mun hún hafa lagt það út sem fjandskap verkalýðsfélaganna við sig, en slíkt er á misskilningi byggt. Þegar svo samninganefndin harmaði það í bréfi, að ríkisstj. hefði sýnt það fyrirhyggjuleysi að hafa engan viðbúnað í nóvembermánuði til að afstýra þeirri alvarlegu deilu, sem allir sáu þá fyrir að byrja mundi í desembermánuði, þá vitnaði ríkisstj. í bréf Alþýðusambands Íslands til verkalýðsfélaganna, dags. 25. ágúst í sumar. Telur hún sig löglega afsakaða um aðgerðaleysið í nóvembermánuði, fyrst ekkert finnist í ágústbréfi sambandsins um verkfall. Þetta er meiri fáfræði í verkfallsmálum, en ríkisstj. Íslands má gera sig seka um. Í því efni þarf hún líka eitthvað að kunna. Alþýðusamband Íslands tekur aldrei ákvarðanir um verkföll. Það eru verkalýðsfélögin sjálf. Og það vissu allir í nóvembermánuði, nema þá ríkisstj. ein, að félögin ætluðu mörg að fylgja kröfum sínum eftir með verkfalli frá og með 1. des. Ríkisstj. hefur því ekki fylgzt með aðdraganda málsins sem skyldi, og af þeim sökum hefur hún reynzt svo óviðbúin sem raun ber vitni. Um þetta er ekki til nokkurs hlutar að reyna að slá ryki í augu almennings. En viðbúin hefði hún vissulega mátt vera frá því í ágústmánuði, er henni var kunnugt um uppsagnir samninga við atvinnurekendur. Það var teiknið, sem boðaði storm. Að ósk sáttasemjarans voru þann 29. nóv. kosnar undirnefndir, bæði af hendi verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda, til þess að vinna áfram að lausn deilunnar. Þessar nefndir báðu sáttasemjara að koma á framfæri við Hagstofu Íslands og ýmsar aðrar tilteknar stofnanir ýmsum spurningum, sem m.a. hnigu í þessa átt: 1) Hvaða þýðingu mundi það hafa fyrir vöruverð í landinu, ef ekkert væri lagt á bátagjaldeyrisálagið nema útlagður kostnaður? 2) Hvaða áhrif hefði það á vöruverð, ef heildsöluálagning væri aldrei hærri en 10% og smásöluálagning aldrei hærri en 30%? Þessum spurningum var síðan víkið þannig við, að beðið var um athugun á, hvaða áhrif það hefði á vöruverð til lækkunar, ef ákveðin yrði nú sama álagning í heildsölu og smásölu og gilti, þegar verðið var seinast háð verðlagsákvæðum. Í þriðja lagi var spurt um söluskattinn og beðið að athuga, hvað hann mundi lækka mikið, ef hann yrði aðeins lagður á vörur í heildsölu og smásölu, þ.e.a.s. tvisvar sinnum. Einnig skyldi athuga, hvaða lækkun fengist á honum, ef hann yrði aldrei lagður á vöru eða þjónustu nema einu sinni. Þá var í fjórða lagi spurt um það, hvaða áhrif það mundi hafa, ef útlánsvextir yrðu lækkaðir um 1–2%. Tvær spurningar voru bornar fram um verðlag landbúnaðarafurða. Fyrri spurningin var þessi: Hvaða áhrif mundi það hafa á verðlagið, ef meðalbúið væri áætlað ca. 15% stærra, en nú er gert, - og í öðru lagi, ef dreifingarkostnaður landbúnaðarvara færi ekki fram úr 25% af verðinu til framleiðenda? Um margt fleira var spurt, er allt hné í þá átt að geta myndað sér skoðun um, að hve miklu leyti kynni að reynast fært að minnka bilið milli deiluaðila með löggjafaraðgerðum til verðlækkunar. Að þessu hefur sem sé verið starfað undanfarna daga, og er ég sannfærður um, að þetta er leiðin, sem þjóðin vill að farin sé og reynd til þrautar. Það er uppörvandi og ánægjulegt að heyra það í útvarpi og blöðum þessa dagana, að einmitt þann 1. des. létti norska stjórnin öllum tolli af kaffi og sykri í Noregi. Og seinustu dagana hafa verið gerðar þar ráðstafanir til verðlækkunar á 20–30 helztu lífsnauðsynjum norskrar alþýðu. Hefur norska útvarpið einmitt skýrt frá því, að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar til að lækka dýrtíðina og auka kaupgetu almennings, svo að honum endist betur tekjurnar til kaupa á nauðsynjum og komizt verði hjá kauphækkunum. Hér hefur nú verið frá því skýrt, hvað gerzt hefur í verkfallsmálunum síðan 1. des. Og í dag standa málin þannig, að engin svör hafa fengizt frá ríkisstj. um það, hvort hún vilji hjálpa atvinnurekendum, sem hún hefur þó mergsogið svo með stjórnaraðgerðum, að þeir þykjast nú einskis megnugir til þess að koma til móts við kröfur verkalýðssamtakanna. Þeir þykjast í raun og veru vera þess ómegnugir að greiða það kaup, sem geri verkafólki mögulegt að draga fram lífið. Vera má, að það komi í ljós á næstu dögum, að ríkisstj. viðurkenni nauðsyn verkafólksins á kjarabótum, og er þá vel. En það er líka hugsanlegt, að því verði haldið fram í þessum umræðum, að ríkissjóður sé þess ekki megnugur að leggja fram fé til lausnar deilunni. En ef slík fullyrðing yrði borin hér fram, þá vil ég mótmæla henni, þegar í stað. Tekjuáætlun fjárlaga er enn sem fyrr fullum 20 millj. kr. of lág, þrátt fyrir ca. 9 millj. kr. hækkun meiri hl. fjvn. Fella má og niður risnu allra nema forseta Íslands, forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Bifreiðakostnað allan hjá starfsmönnum ríkis og ríkisstofnana má og á að fella niður, og aukavinnu alla hjá ríki og ríkisstofnunum á að fella niður og taka alveg fyrir, en það segir meiri hl. fjvn. að nemi um 8 millj. Hygg ég, að með þessu öllu samanlögðu mætti spara um það bil 10 millj. kr. útgjöld. Með auknu aðhaldi og fastari stjórn mætti fækka starfsfólki hjá ríki og ríkisstofnunum, svo að við það spöruðust, eftir því sem ég hef komizt næst, að minnsta kosti 2 millj. króna. Það er aðeins um 50 manns, sem þyrfti að fækka um, með um 40 þús. kr. árslaun, og er þar vægt og varlega í sakirnar farið. Nægilegt er að hafa eitt sendiráð á Norðurlöndum í stað þriggja og eitt sendiráð á meginlandi Evrópu í stað tveggja, sem ákveðið er að hafa þar á næsta ári og framvegis. Við þetta sparast veruleg upphæð. Þá má og skera burt fjölda gjaldaliða, smárra og stórra, um allt fjárlagafrv., sem enginn mundi sakna, og spara með því a.m.k. um 5 millj. kr. upphæð. - Kostnaður við sauðfjársjúkdómavarnir er nú orðinn 17 millj. kr. á ári. Þetta eru ekki í eðli sínu rekstrargjöld eins árs, og mætti vel dreifa því á 10–15 ár með lántöku eða með greiðslu í ríkisskuldabréfum að einhverju verulegu leyti. Þannig mætti fá 16–17 millj. kr. - Á frv. er liður, sem heitir kostnaður við ráðstafanir vegna ófriðarhættu, að upphæð 1 millj. kr. Þá milljón má nú spara, sem hefur fer. Þetta gerir samtals 56 millj. kr., og er ég þó þeirrar skoðunar, og hef látið það í ljós áður, að 18. gr. fjárl. megi alveg hverfa úr fjárlögum í þeirri mynd, sem hún er, en hún er nú komin upp í 12 millj. kr. Væru þá þarna til umráða um það bil 68 millj. kr., fengnar með réttri tekjuáætlun fjárl. og með niðurskurði á gjaldabálki. Þeirri upphæð, eða hluta hennar eftir þörfum, mætti verja til lausnar vinnudeilunni með hverri þeirri aðferð, sem hagfelldust þætti. Vinnudeilan og lausn hennar er óefað stærsta mál þjóðarinnar í dag. Hún er engin tilbúin og tilfundin stjórnmálaherferð á hendur ríkisvaldinu. Hún er ómótstæðileg þjóðhreyfing fólksins, sem framleiðslustörfin vinnur. Hún er undirbúin, hafin og háð af fólkinu sjálfu, sem ber nú fram lágmarkskröfur sínar um kaup og kjör, af því einu, að fólkið sér sér ekki fært að draga fram lífið og vill ekki una því að búa við óbreytt kjör, þegar aðrir hafa tækifæri til óheftrar auðsöfnunar. Og ég segi: Vei þeirri ríkisstj., sem synjar vinnandi stéttum um réttinn til sómasamlegs lífs eða lætur sem þau mál séu sér óviðkomandi. Dráttur á lausn deilunnar kostar þjóðina offjár í glötuðum verðmætum. En fátt er þó svo með öllu illt, að ekki fylgi nokkuð gott, því að drátturinn gerir annað. Hann þrýstir sundruðum kröftum alþýðunnar saman í einn farveg, sem rífur allar hindranir úr vegi, þegar mótspyrnu er mætt. Sigurinn er öruggur að mínu áliti í þessu réttlætisstríði öreigans gegn okrinu, hvað svo sem ríkisstj. gerir eða lætur vera að gera. Enn þá hefur hæstv. ríkisstj. ekkert gert í þessu máli annað, en það að veita samningamönnum verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda eitt viðtal og láta vera að banna Hagstofu Íslands og nokkrum öðrum stofnunum að vinna að athugunum og útreikningum fyrir samninganefndirnar. Þetta er sannleikurinn í máli nú. En þetta þykir mér og mörgum öðrum fulllítið á sig lagt af ríkisstj., þegar atvinnulífið á í hlut og hefur verið stöðvað í 6 daga. Kröfum verkalýðsfélaganna varð að stefna til atvinnurekendanna. En sé það rétt, að þeir séu þess ekki megnugir að greiða það kaup við framleiðslustörfin, sem lífvænlegt geti talizt, þá hlýtur það að vera stjórnarfarið í landinu, sem veldur því getuleysi fyrst og fremst. Þess vegna liggur málið ljóst fyrir. Ríkisstj. verður þegar í stað að koma atvinnurekendum til hjálpar, að svo miklu leyti sem þá kann að skorta getu til þess að fullnægja lágmarkskröfum verkalýðssamtakanna. Og þessa hjálp á ríkisstj. að leggja fram fljótt, því að nú er dýr hver dagurinn. En að því er verkalýðssamtökin snertir, þá er sú hjálpin bezt þegin, sem virkust reynist til stöðvunar eða lækkunar á dýrtíðinni eða kemur að mestu gagni til aukinnar atvinnu. Ef það hefur hvarflað að hæstv. ríkisstj. að afgr. fjárl. nú, áður en deilan er leyst, þá tel ég það mjög miður farið. Og ef hún skyldi hafa látið sér detta það í hug að senda þingið heim að verkfallinu óleystu, þá teldi ég það hið mesta glapræði og jafnvel ábyrgðarleysi. Ég segi nú, eins og ég sagði við 2. umr. fjárl., að það verður að endurskoða alla afgreiðslu fjárlfrv. með það fyrir augum að nema burt úr því öll þau útgjöld, sem ekki geta talizt lífsnauðsyn fyrir fátækt þjóðfélag. Jafnframt þessu á að lækka tolla og skatta. Með löggjafarvaldi verður að lækka vexti og farmgjöld, svo og - og ekki sízt - álagningu bæði heildsala og smásala og hafa með því strangt eftirlit, að þeim lagaákvæðum sé framfylgt. Þetta tel ég vera leiðina til bættrar afkomu atvinnuveganna og til aukinnar atvinnu. Þetta tel ég leiðina til aukinnar kaupgetu og örari viðskipta. Þetta er leiðin til lækkaðrar dýrtíðar og þar með lækkaðs rekstrarkostnaðar ríkisbáknsins og allrar starfrækslu í landinu. Þetta er vissulega leiðin til betra lífs á Íslandi. Og það verður ekki talin sök verkalýðsfélaganna, ef við berum ekki gæfu til að fara þessa leið í þetta sinn. Ég kemst ekki hjá því að víkja nokkrum orðum að þeim vandamálum, sem skapazt hafa við veru hins erlenda setuliðs, sem nú dvelur hér í landinu. Ég var andvigur því á sínum tíma, að Íslendingar gengju í Atlantshafsbandalagið, og taldi, að Ísland ætti í lengstu lög að halda sér utan við öll hernaðarsamtök stórvelda. Meiri hl. Alþ. var, sem kunnugt er, á annarri skoðun og taldi, að öryggi landsins væri í hættu, ef við gengjum ekki í bandalagið. Þegar setuliðið settist hér að fyrir hálfu öðru ári, var það auðvitað bein afleiðing af þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu. Um þær mundir var útlitið í alþjóðamálum mjög uggvænlegt. Kóreustríðið hafði brotizt út, og enginn vissi nema sá neisti gæti orðið til þess að kveikja alheimsbál, þegar minnst varði. Af þessum sökum féllst ég á það sem illa nauðsyn, að fámennt erlent setulið settist hér að um stuttan tíma, meðan séð væri, hvað yrði úr þeim átökum milli voldugra aðila, sem þá voru hafin. Síðan er mikið vatn runnið til sjávar. Kóreustyrjöldin hefur, sem betur fer, ekki breiðzt út til annarra landa, svo að okkur geti stafað hætta af. Það standa því nú vonir til þess, að ástandið í heimsmálunum geti breytzt svo innan ekki langs tíma, að Íslendingar geti endurskoðað afstöðu sína til erlends setuliðs í landinu. En í því efni verðum við óefað að taka ákvarðanir okkar með fullri hliðsjón af aðgerðum nánustu nágranna- og vinaþjóða okkar. Við erum í þessu efni hlekkur í keðju, sem hvergi má bresta. Hlýtur það að vera ósk allra góðra Íslendinga, að erlent herlið hverfi héðan svo fljótt sem mögulegt er. Sama er og afstaða allra þjóða, sem orðið hafa að veita erlendu herliði móttöku, og allar slíkar þjóðir hljóta að lita á veru erlends herliðs í löndum sínum sem neyðarástand og byrði, sem aðeins verði þoluð sem öryggisráðstöfun á hættutímum. Við eigum í þessu efni samleið með öðrum þjóðum og munum haga aðgerðum okkar með tilliti til þess, sem þær telja sér fært að gera. Því miður hefur ríkisstj. ekki reynzt röggsöm í þessum málum fremur en öðrum, og verður að krefjast þess, að skýrar reglur séu settar og þeim haldið í heiðri, á meðan við verðum að sætta okkur við þetta leiða tvibýli í landinu. Stjórnarvöldin verða að sjá svo um, að hvor búi að sínu, herinn og Íslendingar, og að þess sé vel gætt, að þjóðerni okkar og menning eru í hættu, jafnvel í voða stödd, ef við gætum þessa ekki vel. Íslendingar vilja áreiðanlega eiga góða og friðsamlega sambúð við allar þjóðir, og það er þeirra æðsta ósk að fá að vera óáreittir í landi sínu. En það mun enginn lá Íslendingum, að þeir vilji ekki fórna menningu sinni og sjálfstæði og þannig ekki þola, að Ísland verði hernaðarstöð um aldur og ævi. En með menningu vorri og sjálfstæði yrði það vissulega goldið, ef svo færi. Þetta tel ég ástæðu til að segja hér, svo að enginn þurfi að vera í vafa um afstöðu mína í þessu máli. Ríkisstj. byrjaði feril sinn með gengislækkuninni fyrir hálfu þriðja ári. Menn muna eftir hinum fögru loforðum um hliðarráðstafanir, sem áttu að gera þessa ráðstöfun léttari öllum almenningi. Loforðin voru gefin, en algerlega svikin. Menn muna eftir því, að sérfræðingar stjórnarinnar fullvissuðu þjóðina um, að framfærsluvísitalan mundi hækka um ein 11 - ég endurtek 11 - stig. En nú er hún komin upp í sex sinnum 11 stig, eða því sem næst. Menn muna fullyrðingarnar um það, að gengislækkunin mundi verða allra meina bót fyrir þjóðina, koma atvinnuvegunum á réttan kjöl og gera hana efnahagslega sjálfstæða. Gengislækkunin á sinn hlut í því, að viðskiptajöfnuðurinn er nú óhagstæðari, en nokkru sinni. Menn muna einnig þau aðvörunarorð Alþfl.-manna, að þessi gengislækkun mundi aðeins leiða til annarrar gengislækkunar og svo koll af kolli. Og nú er svo komið, að sumir þeir menn, sem ákafastir voru á sínum tíma í að verja gengislækkunina, eru farnir að tala mjög um yfirvofandi lækkun krónunnar enn á ný. Og þá kem ég að því hneykslinu, sem er enn verra undir stjórn hæstv. ríkisstj., en það er bátagjaldeyririnn svo kallaði. Nú er það að vísu ekki nýtt og ekki óeðlilegt í sjálfu sér, að innflutningsgjöld á ónauðsynlegum vörutegundum séu stundum notuð til þess að styrkja aðalatvinnuveg þjóðar. En með bátagjaldeyrinum hefur ríkisstj. tekizt að koma þessum málum svo fyrir, að fyrir hverja krónu, sem bátarnir fá, rennur önnur króna í vasa heildsalanna, sem vörurnar flytja inn. Það er eitt út af fyrir sig að taka fé af landsfólkinu til þess að halda atvinnutækjum þess gangandi, en hitt er annað og verra að leyfa heildsölum að tvöfalda þennan skatt og taka helminginn í sinn vasa. Slíka verzlunarhætti geta landsmenn með engu móti sætt sig við. Þm. Alþfl. hafa nú lagt fram frv. á Alþ. um endurskipulagningu þessara mála, þar sem bent er á ráð til þess að skera meinsemdina úr bátagjaldeyrisskipulaginu og fyrirbyggja með öllu það brask, sem því hefur verið samfara. Í þessu frv. er ákvæði um nýja skipun markaðsleitar fyrir afurðir bátaflotans, og þar er það fyrirbyggt, að frystihúsin fái bróðurpart hugsanlegrar aðstoðar, en sjálfir bátarnir lítið sem ekkert. Hefur Alþfl. með þessu frv. sínu á fyllilega ábyrgan og framkvæmanlegan hátt sýnt fram á leiðir til úrbóta í þessum efnum, sem jafnframt mundu fyrirbyggja hið hneykslanlega brask með bátagjaldeyrisvörurnar. Ég þarf ekki að taka það fram, að kommúnistar hafa ekki, frekar en fyrri daginn, sýnt ábyrga umhugsun eða andstöðu í þessum efnum og hafa þar ekkert nema lýðskrum fram að færa, enda ekki þess að vænta úr þeirri áttinni. Ég hef nú rætt um nokkur einstök atriði í syndaregistri hæstv. ríkisstj., en hvergi nærri tæmt þann bikar. Ég vil þá snúa mér næst að iðnverkafólkinu, sennilega fjölmennustu stétt þessa lands. Og ég vil leyfa mér að láta það leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ríkisstj. Það spyr: Af hverju hafa verksmiðjurnar verið neyddar til þess að draga saman seglin eða loka dyrum sínum? Af hverju standa dýrmætar vélar í landinu ónotaðar? Af hverju er þjálfað iðnverkafólk látið sitja auðum höndum, meðan þjóðinni er á engu meiri þörf heldur en aukinni framleiðslu? Ég geri einmitt ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. muni svara þessu með hagfræðikenningum sinna hirðspekinga eitthvað á þá lund, að geti íslenzkur iðnaður ekki keppt við erlendan, þá eigi hann ekki rétt á sér, því að hver eigi að vinna það, sem hann geti bezt gert. Ef til vill segja spekingar ríkisstj.: Íslendingar eiga að veiða fisk, en flytja inn iðnaðarvörur. - Þessi hagfræðikenning hefur nú verið reynd hér á landi, og hún hefur ekki reynzt rétt að því er okkur snertir. Sjávarútvegurinn hefur ekki getað tekið við fleira fólki, og árangurinn hefur aðeins orðið atvinnuleysi og stórvandræði iðnfyrirtækjanna. Þessi kenning er hér á landi álíka skynsamleg og það væri af bónda í sveit að segja konu sinni að kaupa allt utan heimilis, sem kynni að fást tiltölulega ódýrt aðkeypt, t.d. að hætta að prjóna sokka á heimilinu, af því að það væri hægt að fá þá í verksmiðjum, sem gætu jafnvel framleitt jafngóða vöru. Hagur bónda þessa væri sízt betri, þótt konan fylgdi slíku ráði. Þannig er það augljóst mál, að Íslendingar verða að hlúa að iðnaði sínum, gefa honum tíma og tækifæri til að þroskast, bæta sig, því að um það verður ekki villzt, að framtíðarafkoma íslenzku þjóðarinnar er að miklu leyti undir því komin, að hér rísi upp stórfelldur iðnaður og þá fyrst og fremst stóriðnaður. Við Alþfl.- menn höfum lagt fyrir Alþ. till. okkar í þessum efnum, og þær eru á þá lund, að tollar verði litlir sem engir á hráefni til iðnaðar, en fari stighækkandi eftir því, sem varan er meira unnin. Þetta er hin eina rétta leið í þessum efnum, því að það gengur vitfirringu næst að flytja erlent vinnuafl inn í landið í formi fullunninnar vöru, meðan atvinnuleysi er í landinu sjálfu. Við verðum að láta íslenzkar hendur ganga fyrir öllum störfum fyrir íslenzku þjóðina. Það er leiðin til útrýmingar atvinnuleysi. Að lokum vil ég svo segja þetta: Lausn vinnudeilunnar, lækkun dýrtíðar og bætt kjör hinna vinnandi stétta eru kjörorð dagsins og meginviðfangsefni þings og stjórnar, ef þau skilja sitt hlutverk.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. þm. Ísaf. lokið máli sínu. - Tekur nú til máls síðari fulltrúi Alþfl., hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason.



Herra forseti. Þessar eldhúsumræður fara fram undir óvenjulegum kringumstæðum. Það er verkfall í landinu. Þetta verkfall er víðtækara, en nokkurt annað verkfall, sem háð hefur verið á Íslandi. Um hvað er barizt í þessari deilu? Verkalýðssamtökin hafa ekki lagt og eiga ekki að leggja höfuðáherzlu á, að kaup sé hækkað. Aðalkrafan hefur verið sú, er sú og á að vera sú, að kaupmáttur launanna sé aukinn með lækkun verðlags, einkum og sér í lagi á þeim vörum og þeirri þjónustu, sem láglaunafólk kaupir fyrir tekjur sínar. Slíkt er á valdi ríkisstj. einnar. Hitt er svo annað mál, að meðan þverneitað er að verða við slíkum kröfum, þá eiga verkalýðssamtökin einskis annars úrkosta, en að hækka kaupið. Þau eða umbjóðendur þeirra stjórna landinu ekki, því miður. Þau geta ekki gert ráðstafanir til niðurfærslu verðlags og tekjujöfnunar. Hið eina, sem þau geta gert, er að hækka kaup félaga sinna, og það gera þau, ef þau fá því ekki framgengt, sem þau vildu helzt, en þau gera það sem hreina neyðarráðstöfun, því að þau vita, að krónutala kaupsins hefur ekki úrslítaáhrif á lífskjör launþeganna. Ef ríkisstj. vill koma í veg fyrir slíka kauphækkun, er henni það innan handar með því að gera nokkrar róttækar ráðstafanir til verðlækkunar og tekjujöfnunar. Það er blekking, þegar sagt er, að í þessum átökum sé verið að reyna að skipta meiru, en til sé, atvinnuvegirnir geti alls ekki skilað láglaunafólki meiru, en það fær nú. Þetta er hættulegasta blekkingin, sem ríkisstj. og atvinnurekendur hafa nú í frammi gagnvart launþegum. Kjarni þeirrar deilu, sem nú er háð, er ekki viðleitni til að skipta meiru, en til er eða koma atvinnuvegunum á kaldan klaka, heldur að skipta því, sem til er, af auknu réttlæti og láta atvinnuvegina skila meiru til þeirra, sem vinna við þá, en minnu til eigendanna og alls konar braskara og milliliða. Mig langar til að spyrja einnar spurningar, ekki aðeins hæstv. ríkisstj. og hv. alþm., heldur ykkur öll, sem mál mitt heyrið, - spurningar, sem snertir kjarna þess máls, sem nú er deilt um. Við munum öll tímana fyrir heimsstyrjöldina. Þeir voru erfiðir. Hinir lægst launuðu bjuggu við kröpp kjör. Á undanförnum áratug hafa lífskjör þjóðarinnar batnað mjög mikið. Þetta vita allir. En nú kemur spurningin: Finnst ykkur, að lífskjör hinna lægst launuðu hafi átt að batna meira eða minna en hinna? Finnst ykkur, að framfarirnar undangenginn áratug hafi átt að verða til þess að minnka bilið milli hins fátæka og ríka eða til þess að breikka það? Þetta er spurning, sem hver einasti maður verður að svara með sjálfum sér, og þeir, sem taka þátt í opinberu lifi, ættu ekki að komast undan því að svara henni opinberlega. Mér segir svo hugur um, að fáir þeirra þyrðu að svara henni öðruvísi, en þannig, að auðvitað hefðu framfarir síðasta áratugs átt að verða til þess að jafna lífskjörin eða að minnsta kosti ekki til þess að gera þau ójafnari. En nú skal ég sýna fram á, þannig að ekki verði með rökum á móti mælt, að frá 1939 og til 1950 minnkaði hlutur hinna lægst launuðu, þ.e.a.s. Dagsbrúnarmanna og annarra, er svipuð kjör hafa, í þjóðartekjunum. Ég kemst ekki hjá því að nefna fáeinar tölur í þessu sambandi, en ég mun flytja mál mitt þannig, að ríkisstj. og málsvörum hennar gefist sem beztur kostur á að andmæla rökum mínum, ef þeir treysta sér til. 1939 voru þjóðartekjurnar taldar 155 millj. kr. 1950 höfðu þær aukizt upp í 1.593 milljónir. Verðgildi peninganna minnkaði hins vegar sökum hækkandi verðlags, og fólkinu fjölgaði. Sé tekið tillit til verðlagsbreytingarinnar og fólksfjölgunarinnar, kemur í ljós, að raunverulegar þjóðartekjur á hvern íbúa, þ.e.a.s. þjóðartekjurnar mældar í raunverulegum verðmætum, hafa aukizt um 63%. Ef þeirri aukningu þjóðartekna, sem hér varð á þessu tímabili, hefði verið skipt hlutfallslega jafnt á milli allra borgara þjóðfélagsins, hefðu kjör allra átt að geta batnað um 63%. Kaupmáttur launanna hefði átt að aukast um 63%. En nú skulum við athuga afkomu hinna lægst launuðu í þjóðfélaginu og miða við Dagsbrúnarverkamann. Í desember 1950 var kaupmáttur tímakaups Dagsbrúnarverkamanns aðeins 30% meiri, en hann var 1939. Kaupmáttur tímakaupsins hefði því átt að vera 25% hærri, en hann var, til þess að vera jafn þeirri meðalhækkun, sem varð á þjóðartekjunum. Hér er að vísu eins að geta. Við notum ekki allar þjóðartekjurnar til neyzlu. Við notum hluta af þeim til fjárfestingar, og fjárfestingin var tiltölulega miklu meiri 1950 en 1939. Einhverjir kynnu að segja, að ekki sé eðlilegt, að kaupmáttur tímakaupsins vaxi nema í hlutfalli við aukningu þess hluta þjóðarteknanna, sem notaður er til neyzlu. Ef tekið er fullt tillit til þessa og gert ráð fyrir því, að fjárfestingin 1950 hafi verið 18.3% af þjóðartekjunum, en 1939 10% af þjóðartekjunum, þá kemur í ljós, að aukning þess hluta af þjóðartekjunum, sem notaður hefur verið til neyzlu, hefur numið 48%, en kaupmáttur tímakaups Dagsbrúnarmannsins hefur ekki aukizt nema um 30%. Raunverulegt kaup hans þarf því að hækka um 14% til þess eins að ná meðaltali þess, sem allar stéttir hafa fengið til aukinnar neyzlu. Verulegur hluti fjárfestingarinnar er í höndum hins opinbera. Hins vegar er engin sanngirni í því að hugsa sér, að hinir efnameiri eigi að eignast allt það, sem einstaklingar hafa fest fé í, því að þá raskaðist eignaskiptingin enn. Hinir ríku yrðu ríkari, en hinir fátæku fátækari. Ef Dagsbrúnarmaður hefði því átt að vera hlutfallslega eins settur 1950 og hann var 1939, hefði kaupmáttur launa hans þurft að vera eitthvað milli 14 og 25% hærri, en hann var í raun og veru. Ef tekið er meðaltal, hefði hann átt að vera 19–20% hærri. Árið 1950 er hið síðasta, sem tölur eru til um, en ekki er hægt að segja með vissu, hver breyting hefur orðið á hlutdeild láglaunamanna í þjóðartekjunum síðan 1950. Margt bendir þó til þess, að hún hafi enn farið minnkandi. Það er því óhætt að segja, að Dagsbrúnarmaður eigi nú siðferðislegan rétt á 19–20% aukningu á kaupmætti launa sinna til þess eins að vera ekki hlutfallslega verr settur, en hann var 1939. Í raun og veru á hann rétt á meiri aukningu. Þessi niðurstaða er svo mikilvæg, að hver einasti maður verður að hugleiða hana. Með henni er sýnt fram á, að láglaunastéttirnar hafa dregizt aftur úr í baráttunni um lífsgæðin. Þær hafa fengið minna í sinn hlut, en hinar efnameiri, en hefðu þó vissulega átt að fá meira, því að ójöfnuðurinn var of mikill 1939, en ekki of lítill. Og ég vil ekki láta hjá líða í þessu sambandi að minna á, að Ísland mun vera eina landið í Norðvestur-Evrópu, þar sem slíkt gerðist á þessum tíma. Alls staðar annars staðar jöfnuðust lífskjörin. Þessi staðreynd er í raun og veru undirrót og kjarni deilunnar, sem nú er háð milli verkalýðssamtakanna annars vegar og atvinnurekenda með ríkisstj. að bakhjarli hins vegar. Það er ekki um það að ræða að skipta meiru, en aflast. Það er um hitt að ræða, að skipta því, sem aflast, af meira réttlæti, að láta skiptinguna vera a.m.k. ekki óhagstæðari hinum lægst launuðu, en hún var 1939, en það er hún nú. Hverjum dettur í hug í alvöru, að atvinnuvegirnir geti ekki borið hlutfallslega jafnhátt kaupgjald nú og þeir gátu 1939? Til hvers hafa þá allar framfarirnar verið? Til hvers var þá öll nýsköpunin? Var það virkilega tilætlunin, að hún yrði til þess, að hinir lægst launuðu fengju hlutfallslega minna en áður, en hinir ríkari meira? Í þessum staðreyndum, sem ég hef lýst, felst svo þungur dómur um afstöðu ríkisstj. í deilunni, að hún kemst ekki hjá því að taka afstöðu til þeirra. Ég ætla fyrir fram að vara hæstv. ríkisstj. við einu svari. Hún hefur átt það til, þegar henni hafa verið sagðar óþægilegar tölur, að láta sér nægja að segja, að þær væru rangar, án þess þó að færa þeim orðum sínum stað, og látið svo þar við sitja, í von um, að fylgismenn trúi sér betur, en andstæðingunum. Um allar þær tölur, sem ég hef nú nefnt, að einni undantekinni, er það að segja, að þær eru sóttar í fræðirit eftir hagfræðing, sem ég veit, að hæstv. ríkisstj. vantreystir ekki, próf. Ólaf Björnsson. Þetta fræðirit er Þjóðarbúskapur Íslendinga, rit, sem notað er við kennslu í háskólanum og ýmsir kunnir hagfræðingar hafa skrifað ritdóma um án þess að hafa nokkuð við að athuga hvað það snertir, sem ég hef hér gert að umtalsefni. Eina talan, sem er ekki úr þessu riti, er sú áætlun, að fjárfestingin 1939 hafi numið 10% af þjóðartekjunum, en um það efni eru engar skýrslur til. Hæstv. ríkisstj. verður því að andmæla þessum staðreyndum með öðru, en hrópum um, að þessar upplýsingar séu rangar, og ég skora á málsvara ríkisstj., þá sem tala hér í kvöld eða annað kvöld, að andmæla þeim. Ég skora jafnframt á þá að gera grein fyrir því, hvort þeir ætlast í raun og veru til þess, að hlutdeild hinna lægst launuðu í þjóðartekjunum sé nú minni, en hún var á erfiðleikaárunum fyrir stríð. Allir hugsandi menn gera sér ljóst, að ekki er víst, að hækkuð krónutala kaups nægi til þess að leiðrétta þetta hlutfall. Meðan ríkisvaldið er í höndum óvina hinna lægst launuðu, er því innan handar að ræna þá aftur því, sem þeir kunna að fá í kauphækkun, og þá er enginn betur settur, heldur allir verr. Þess vegna verða allir launamenn að skilja, að það er ekki nóg að sigra í baráttunni um krónutölu kaupsins og raunar alls ekki aðalatriði, - en hver efast raunar um, að verkalýðssamtökin sigri í þessum átökum? Aðalatriðið fyrir launastéttirnar er, að ríkisvaldið sé í höndum fulltrúa þeirra sjálfra, en ekki andstæðinga þeirra. Þangað til svo verður, er enginn sigur í kaupdeilum öruggur. Þess vegna er mergurinn málsins nú eins og ávallt sá, að alþýða manna til sjávar og sveita geri sér ljóst, hverjir eru hagsmunir hennar, hvaða flokkar vinna gegn þeim og hvaða flokkar fyrir þá. Þeir, sem veittu núverandi stjórnarflokkum brautargengi við síðustu kosningar, hljóta nú að hugleiða, hvort ríkisstj. hafi gert það, sem þeir ætluðust til. Og mig langar til þess að spyrja þá: Ætluðuzt þið til þess, að haldið yrði þannig á málum, að hér yrði stórkostlegt atvinnuleysi? Ætluðuzt þið til þess, að verulegur hluti innlends iðnaðar yrði beinlínis lagður í rúst með hóflausum innflutningi alls konar varnings, sem auðvelt er að framleiða í landinu? Gerðuð þið ráð fyrir því, að lagt yrði út í svo ábyrgðarlaust ævintýri í verzlunarmálunum; að hallinn á viðskiptunum við útlönd yrði um 600 millj. kr. á 21/2 ári? Bjugguzt þið við því, að haldið yrði áfram á verðbólgubrautinni? En útlán bankanna hafa aukizt á valdatíma stjórnarinnar um meira, en 500 millj. kr. Gerðuð þið ráð fyrir því, að öll skipun viðskiptamálanna yrði við það miðuð, að milliliðir ættu sem auðveldast með að maka krókinn? Áttuð þið von á, að ríkisstj. mundi láta það viðgangast, að heildsalar, sem vissulega voru þó ekki sú stétt, sem harðast hafði orðið úti, þrefölduðu meðalálagningu sína á helztu neyzluvöru, svo sem vefnaðarvöru, og margfölduðu hana á margar aðrar? Bjugguzt þið við því, að ríkisstj. teldi það viðeigandi og ágætt, að heildsalar hækkuðu álagningu sína á innflutta vefnaðarvöru samkvæmt frílista um 15 millj. kr. umfram það, sem verðlagsákvæðin höfðu heimilað, en það svarar til árslauna hvorki meira né minna en 500 Dagsbrúnarmanna? Það má spyrja: Kusuð þið stjórnarflokkana til þess að koma á bátagjaldeyrisbraskinu? Þið vitið, hverjum það hefur þjónað. Hlutarsjómenn vita, að þeir hafa haft af því takmarkaðan ávinning. Útvegsmenn vita líka, að þeir hafa ekki fengið bróðurpartinn. Allir vita, að það eru milliliðirnir í útgerðinni og verzluninni, sem mest hafa fengið í sinn hlut. Verzlunarálagningin á þær bátagjaldeyrisvörur, sem búið er að yfirfæra fyrir, nemur vafalaust ekki undir 100 millj. kr. Hér langar mig til þess að skjóta inn þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort það sé rétt, að eigendum skemmds saltfisks, framleidds á árinu 1950, hafi verið leyft að innheimta bátagjaldeyrisálag á andvirðið og veita þannig tapi sínu yfir á almenning, og ef svo er, þá hversu miklu þetta nemi. Almenningur er að vísu ýmsu vanur af hálfu ríkisstj., en sé þetta rétt, er hér um að ræða furðulegt hneyksli, sem skýra verður til fullnustu. Og enn má spyrja: Bjugguzt þið við því, að ekkert, bókstaflega ekkert yrði gert til þess að hefta vöxt dýrtíðarinnar? En hún hefur vaxið um 63%, síðan ríkisstj. tók við völdum, og er það að minnsta kosti Evrópumet. Gerðuð þið ráð fyrir því, að hjá þessari ríkisstj. mundi verða sukksamara, en hjá nokkurri annarri, sem hér hefur verið við völd? Áttuð þið von á því, að ríkisstj. sýndi enga viðleitni til nokkurs sparnaðar í ríkisrekstrinum, svo að reynt yrði að draga eitthvað úr skattabyrðinni? Kusuð þið hana til þess að halda áfram að leggja skatta og tolla á tekjur og neyzlu hins fátækasta, en horfa aðgerðalaus á, að auðurinn safnaðist á æ færri hendur? En ég hef öruggar heimildir fyrir því, að eignir 20 ríkustu einstaklinganna hér í Reykjavík muni nema um 190 millj. kr. og 20 ríkustu félaganna um 366 millj., eða samtals 556 millj. kr. Ég veit, að þeir launþegar og alþýðumenn, sem kosið hafa stjórnarflokkana, hafa ekki ætlazt til þess, að stefna stjórnarinnar yrði eins og hún hefur orðið, og þess munu þeir vafalaust minnast við næstu kosningar. Hvað margir þeirra 15 þúsunda, sem nú eru í verkfalli, skyldu ætla sér að kjósa þá flokka, sem nú stjórna landinu? Á næsta sumri verður kosið til Alþingis. Þá þurfa íslenzkir kjósendur að tryggja, að skipt verði algerlega um stjórnarstefnu. Afturhaldsöflin, sem ráðið hafa mestu um stjórn landsins á liðnum áratug, verða að missa ítök sín. Verkamenn, sjómenn, iðnaðarmenn og opinberir starfsmenn í bæjum eiga að taka höndum saman við bændur í sveltum undir merkjum lýðræðis og frelsis. Undir merkjum lýðræðis og frelsis á íslenzk alþýða að sameinast til voldugs átaks til þess að bæta kjör sín og auka menningu sína, til þess að gera þjóðfélagið betra og réttlátara, til þess að auka framleiðsluna, tryggja öllum stöðuga atvinnu og öllum réttmætan hlut af afrakstrinum, til þess að útrýma spillingu og fjárbraski, en tryggja ábyrga og heiðarlega stjórn.

Forseti (JPálm): Þá hefur hv. 3. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, lokið máli sínu. - Tekur nú til máls fyrri fulltrúi Framsfl., hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur, fjær og nær. Hv. stjórnarandstæðingar hafa nú í ræðum sínum látið hv. Alþ. og hv. hlustendum í té þá lýsingu, sem þeim þykir hlýða að gefa við þetta tækifæri á núverandi stjórnarháttum og ástandi yfirleitt í landinn. Af málflutningi þeirra verður það helzt ráðið, að ríkisstjórn sú, er hér hefur verið við völd síðustu árin, hafi átt það eitt áhugamál að spilla afkomu þjóðarinnar og rýra lífskjör almennings í landinu, þetta hafi henni tekizt, eins og bezt megi sjá á því, að nú standi yfir allsherjarverkfall og atvinnuvegirnir þar með stöðvaðir að fullu. Ljótt er, ef satt væri, og mætti raunar undarlegt heita, ef meiri hluti kjósenda í lýðræðislandi veldi sér stjórn, sem svo hastarlega færi að ráði sínu gagnvart umbjóðendum sínum. Munu og flestir þeir, er á þessar umr. hlýða, gera sér grein fyrir því, að eitthvað muni vera meir, en lítið bogið við þennan málflutning. Ég ætla ekki að nota þann tíma, sem ég hef hér til umráða, til æsiupphrópana og rakalausra fullyrðinga, eins og að minnsta kosti sumir málssvarar hv. stjórnarandstæðinga hafa viðhaft í ræðum sínum, heldur ætla ég að láta staðreyndirnar tala. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta í einstökum atriðum, en í þess stað frá mínu sjónarmiði rifja upp nokkuð af því helzta, er gerzt hefur í efnahagsmálum þjóðarinnar á þessum tíma. Ég held, að það sé hollt að byrja á því að rifja það upp nú, hvernig ástandið var á ýmsum sviðum, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum fyrir tæplega 3 árum, og hvað það var þá, sem einkum sætti gagnrýni almennings og var aðalviðfangsefni þeirra, er fengust við opinber mál. Ég vil þá fyrst nefna, að undanfarin ár, þ.e.a.s. 1947 til ársloka 1949, hafði stjórn hv. 8. landsk., Stefáns Jóh. Stefánssonar, farið með völd. Þessi stjórn reyndi í upphafi að taka allfast á sumum málum og reyndi að veita viðnám gegn verðbólgu og vaxandi dýrtíð. Þannig var það stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar, sem ákvað að binda vísitöluna varðandi kaup og launagreiðslur á þann hátt, að miðað var við 300, þannig að kaupgjald var eigi greitt á þau vísitölustig, er umfram voru þá tölu. Þetta er glöggur vottur þess, að þegar Alþfl. fer með ríkisstjórn, þá tekur hann til úrræða, er hann svo hamast gegn, þegar hann er í stjórnarandstöðu. Stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar gafst algerlega upp á árinu 1949, svo að algert hrun meginatvinnuvega þjóðarinnar og gjaldþrot ríkissjóðs var fyrirsjáanlegt, ef ekki væri leitað nýrra róttækra úrræða. Þá um áramót, 19491950, var m.a. svo ástatt, að mikið af útflutningsvörum landsins var óseljanlegt, nema með því móti, að greiddar væru með framleiðslunni útflutningsuppbætur úr ríkissjóði og ríkið tæki ábyrgð á útflutningsverðinu. Þetta ástand hófst í árslok 1946, og er víst ekki ofmælt, þótt sagt sé, að það hafi verið farið að vekja almenna óánægju meðal þjóðarinnar, enda fékk ríkissjóður ekki lengur undir því risið. Flestir voru sammála um, að ekki yrði haldið áfram á sömu braut, og þá lá ekki annað fyrir, en stöðvun útflutningsframleiðslunnar, sem þýðir sama og algera stöðvun sjávarútvegsins, ef ekki yrði gripið til nýrra úrræða. Í verzlunarmálum var ástandið þannig, að flestar nauðsynjavörur voru skammtaðar, en skömmtunin hafði að verulegu leyti mistekizt og var mjög óvinsæl. Kvartanir um vöruskort á frjálsum markaði fóru sívaxandi, en svartur markaður blómgaðist jafnt og þétt með þessum afleiðingum: Mjög margar vörur voru seldar við miklu hærra verði, en leyfilegt átti að vera, þótt strangt verðlagseftirlit væri. Vefnaðarvörur voru lítt fáanlegar í búðum, en heimilin urðu að kaupa tilbúnar flikur uppsprengdu verði, sem bæði fyrr og síðar hafa aðallega verið saumaðar heima til að spara heimilum útgjöld. Þetta muna sjálfsagt flestir, þegar á það er minnzt. Menn muna það sennilega líka, að á þeim tíma var allur vöruinnflutningur háður innflutningsleyfum og þá oft að því fundið með sterkum orðum, að öll viðskipti væru reyrð í viðjar, þar sem enginn mætti sig hræra. Hér er aðeins skýrt frá staðreyndum um þetta efni. Á þessum tíma voru og allar byggingar háðar fjárfestingarleyfum, en á því hefur nú í seinni tíð nokkur breyting orðið, sem kunnugt er, þar sem hinar minni íbúðir hafa verið gefnar frjálsar til mikils hagræðis og léttis. Um fjárhag ríkissjóðs, þegar stj. tók við, skal ég þó ekki hafa mörg orð, en í stuttu máli sagt var hann þannig, að mikill árlegur greiðsluhalli hafði orðið næstu árin á undan, safnazt fyrir stórar upphæðir í óumsömdum, lausum skuldum, og Alþ. hafði í raun og veru gefizt upp við að koma saman fjárl., því að um miðjan marz 1950 var ekkert farið að vinna að fjárl. þess árs, þótt nærri fjórðungur fjárlagaársins væri þá liðinn. Margt fleira mætti rifja upp um ástandið á þessum tíma og óánægju almennings með það ástand, sem glögglega kom fram á margan hátt. Þótt fólk þá væri óánægt með afkomu sína, þá var þó ástandið það, að þjóðin lifði langt yfir efni fram, svo að auðsjáanlega leiddi til allsherjargjaldþrots, ef svo færi fram, enda stóð þá fyrir dyrum alger stöðvun útflutningsframleiðslunnar og í kjölfar hennar almennt atvinnuleysi, - miklu stórkostlegra, en nokkru sinni fyrr, hefði þekkzt með þjóð vorri. Sumir menn segja, og má að vísu færa að því nokkur rök, að slík allsherjarstöðvun hlyti að hafa komið því til vegar, er stundir liðu, að kaupgjald og verðlag innanlands tæki breytingum til lækkunar til samræmis við hið lága útflutningsverð í íslenzkum krónum. En sú breyting hefði áreiðanlega tekið langan tíma, kostað þjóðfélagið mikla fjármuni, valdið stórfelldara atvinnuleysi, en þekkzt hefur áður með þjóð vorri og þess vegna komið langþyngst niður á vinnandi fólki í landinu. Þjóðin hafði á prjónunum mikil áform um rafvirkjanir og fleiri stórframkvæmdir, sem enginn grundvöllur var fyrir að hefjast handa um, með þeirri fjármálapólitík, sem hafði verið ríkjandi að undanförnu. Hvað hefur svo stj. og þingmeirihl. sá, er að henni stendur, gert til breytinga á því ástandi, sem nú hefur verið lýst? Hverjar eru þessar ráðstafanir, sem nú eru taldar henni til dómsáfellis af hv. stjórnarandstæðingum? Ég mun minnast hér á nokkrar þeirra. Verðgildi hins erlenda gjaldeyris hefur verið breytt til samræmis við hið innlenda verðlag, sem skapazt hafði. Þetta var fyrst gert með því að breyta hinni almennu gengisskráningu, en síðan með því að taka upp hinn svo nefnda bátagjaldeyri. Bátagjaldeyrisfyrirkomulagið er í því fólgið, að útvegsmönnum var í rauninni heimilað að ráða sjálfir gengi á tilteknum hluta gjaldeyris þess, er aflað var á þeirra vegum, en sú gengisbreyting, er þannig kom fram, eingöngu látin koma niður á verði tiltekinna vara, er ekki teljast til brýnustu lífsnauðsynja. Auðvitað var hægt að hafa almennu gengisbreytinguna meiri og sleppa bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu, en viðbótarhækkunin, sem fékkst með bátagjaldeyrinum, hefði þá komið niður á brýnustu nauðsynjum, þ. á m. rekstrarvörum útgerðarinnar sjálfrar, og þá um leið étið sig upp að nokkru leyti, eins og ávallt verður að einhverju leyti um almennar gengislækkanir. En hjá þessu hvoru tveggja vildu menn komast, og þess vegna var bátagjaldeyrisfyrirkomulagið valið, þótt ýmislegt megi að því finna að sjálfsögðu. Hin opinbera gengisbreyting 1950 var í rauninni ekkert annað, en leiðrétting til samræmis við framleiðslukostnaðinn, eins og hann var orðinn. Misræmið milli framleiðslukostnaðar og erlends gjaldeyris var orðið svo mikið, að segja mátti, að allir vildu kaupa allt frá öðrum löndum, ef unnt var að fá gjaldeyri til þess, en enginn gat selt neitt út úr landinu á samkeppnisfæru verði, og getur slíkt vitanlega ekki gengið til frambúðar, jafnvel þótt beitt sé ströngum gjaldeyrishöftum. Þetta er hin almenna ástæða til þess, að gengisbreyting hlýtur alltaf að koma fyrr eða síðar, ef kostnaðurinn innanlands verður í íslenzkum krónum mun meiri, en framleiðslukostnaðurinn er í viðskiptalöndunum. Samhliða gengisbreytingunni hefur innflutningur verið gefinn frjáls að miklu leyti og skömmtun að mestu afnumin. Þetta var mögulegt vegna gengisbreytingarinnar og þess hluta hinnar erlendu efnahagsaðstoðar, sem veittur var til að koma á frjálsum viðskiptum, er stofnað var hið svo kallaða Greiðslubandalag Norðurálfu. Af öðrum ráðstöfunum í tíð núverandi ríkisstj. má t.d. nefna hina miklu breytingu, sem orðið hefur á fjárhag ríkissjóðs, sem m.a. hafði það í för með sér, að á árinu 1951 lagði ríkið meira fé fram til atvinnuveganna, en dæmi eru til áður, þar sem greiðsluafgangi ríkissjóðs þetta ár var öllum varið til þess að efla atvinnulífið og fyrirbyggja atvinnuleysi. Greiðsluafgangur ríkissjóðs það ár varð svo mikill, að hægt var á þann hátt að forða frá miklum erfiðleikum viða um land. Þá hefur allmikið verið gert að því umfram það, sem áður var, að útvega lánsfé til byggingar íbúðarhúsa í þágu almennings, bæði í sveit og við sjó, og á þann hátt að greiða fyrir þessum framkvæmdum. Enn fremur befur verið útvegað allmikið fé til starfsemi Ræktunarsjóðs, eins og kunnugt er. Hafin var og er nú vel á veg komin bygging hinna miklu raforkuvera við Sog og Laxá,svo og bygging áburðarverksmiðju. Hér er aðeins stiklað á stóru, en mest er um það vert, að meginframleiðslu landsmanna hefur yfirleitt verið haldið gangandi með þeim ráðstöfunum, sem lýst hefur verið, og framleiðsluvörur, sem ella hefðu verið óseljanlegar, hafa orðið þess megnugar að afla þjóðinni gjaldeyris, eins og verður að vera á hverjum tíma, ef þjóðarbúskapurinn á að geta haldið áfram. Ég vil leyfa mér að hafa þá skoðun og þykist hafa sterk rök fyrir því, að ef þjóðin hefði síðan á árinu 1950 átt við að búa, þótt ekki væri nema meðalárferði að því er viðkemur tíðarfari, aflabrögðum og viðskiptum út á við, þá hefðu þær ráðstafanir, sem nefndar hafa verið, og ýmsar aðrar, sem gerðar hafa verið undanfarin ár, fyllilega borið þann árangur, sem til var ætlazt, og það á þann hátt, að glögglega hefði sýnt sig í batnandi afkomu almennings, en því miður hefur þjóðin ekki átt slíku árferði að fagna, og það verða menn að muna, er meta skal, við hverju megi búast. Síldveiðarnar hafa nú enn brugðizt í 3 sumur samfleytt til viðbótar þeim 5, er áður voru, og aldrei þó elns hastarlega og s.l. sumar. Aflaleysi á bátamiðum viða hér við land hefur verið svo stórkostlegt, að valdið hefur því, að við hefur legið, að ýmis bæjarfélög gæfust upp. Hefur ríkið orðið að hlaupa undir bagga og láta miklar upphæðir til þess að afstýra mestu vandræðunum. Óþurrkar, vetrarharðindi og áframhaldandi fjárpestir hafa herjað á landbúnaðinn um mikinn hluta landsins ár eftir ár á þessum tíma og ríkissjóður orðið að greiða miklar upphæðir þess vegna. Slík áföll hljóta að hafa sín áhrif, beint eða óbeint, á hina almennu afkomu í landinu. Þetta vita flestir eða allir, þótt það sé, ekki alltaf íhugað sem skyldi. En hér kemur fleira til, sem almenningur veit ekki eins glögg skil á, enda sjaldnar um það talað. Fyrir þjóðarbúskapinn skiptir það ákaflega miklu máli og getur jafnvel valdið mestu um lífskjör fólksins í landinu, hvaða hlutfall er á milli verðs á innfluttum og útfluttum vörum á hverjum tíma, en það er hins vegar ekki nema að mjög litlu leyti á valdi þjóðarinnar sjálfrar. Þetta hlutfall er það, sem átt er við, þegar talað er um verzlunarárferði. Því hærra sem verðið er á útfluttum vörum, en því lægra sem það er á innfluttum vörum, því betri verður afkoma þjóðarinnar sem heildar af þessum ástæðum. Þetta hlutfall er hægt að reikna út, enda hefur það verið gert af hagfræðingum samkv. opinberum skýrslum, er fyrir liggja. Skal ég nú skýra frá nokkrum niðurstöðum í þessu efni. Útreikningar um þetta efni sýna, að verzlunarárferði fór mjög batnandi á fyrstu stríðsárunum og var mjög hagstætt á árunum 1940–42. Stafaði það af því, að verð útflutningsvaranna hækkaði þá miklu meira, en verð innflutningsvaranna. Árin 1943–44 var hlutfallið hins vegar nokkru óhagstæðara, og stafaði það af áframhaldandi hækkun innfluttu varanna, en á árunum 1945, 1946 og 1947 var verzlunarárferðið aftur gott, enda hækkuðu útfluttu vörurnar þá stórlega í verði, einkum vegna matvælaskortsins eftir styrjöldina. Síðan hefur það stöðugt farið versnandi frá ári til árs. Sé verzlunarárferðið 1951 borið saman við verzlunarárferðið 1946, kemur í ljós, að hlutfallið hefur versnað um 30%, miðað við árið 1946. Þetta þýðir það, að ef á árinu 1951 hefði verið sama verzlunarárferði og 1946, hefði það svarað til þess, að við hefðum fengið rúmlega 300 millj. kr. meira fyrir útflutningsframleiðsluna það ár, en við raunverulega fengum. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar hefðu þannig orðið 300 millj. meiri, og þessar 300 millj. kr. hefðu komið fram sem auknar þjóðartekjur, sem hægt hefði verið að skipta milli atvinnuveganna og þess fólks, sem við þá vinnur, og bæta þannig kjör þess. Ef verzlunarárferðið hefði verið jafngott s.l. ár og 1946, hefði sýnilega getað verið um gróða að ræða hjá atvinnuvegunum og þar með raunverulega verið grundvöllur til kjarabóta fyrir almenning í landinu. En þetta gefur líka að verulegu leyti hugmynd um ástæðuna til þess, að kjör manna nú eru ekki betri, en þau raunverulega eru, og er ástæða til að festa sér það vei í minni. Það er aldrei hægt að skipta meiru en aflast, og hið sama gildir um þjóðartekjurnar. Sé verzlunarárferðið og aðrar ástæður innanlands þannig, að atvinnuvegirnir græði fé, þá er myndaður grundvöllur fyrir kauphækkanir og aðrar kjarabætur verkafólki til handa. Það er föst venja foringja verkamanna, sem vilja láta telja sig ábyrga, að sanna það fyrir fram, áður en verkfall er hafið, að atvinnurekendur geti greitt hærra kaup. Þessa aðferð viðhafa verkalýðsforingjar í nágrannalöndum vorum, enda er engin leið önnur fær. Vitanlega á að greiða eins hátt kaup og atvinnuvegirnir mest geta þolað, en sé farið yfir þau takmörk, verkar það á þann veg, að atvinnurekstur dregst saman, en atvinnuleysi eykst. Verkalýðsforingjar vorir hafa því miður algerlega vanrækt að taka sér til fyrirmyndar fordæmi félaga sinna frá öðrum löndum hvað þetta snertir. Mun það bitna þungt á þeim verkamönnum, sem hafa kosið þá til þessara ábyrgðarmiklu trúnaðarstarfa. Þegar gengisbreytingin var gerð, hlaut það að sjálfsögðu að hafa í för með sér allmikla verðhækkun fyrst um sinn í íslenzkum krónum. Var gert ráð fyrir uppbótum til launþega vegna þeirra verðhækkana. Skömmu eftir að gengisfellingin varð og m.a. vegna Kóreustyrjaldarinnar, sem skall á sumarið 1950, urðu verðhækkanir á erlendum vörum miklu meiri, en sem gengisbreytingunni nam, og gerði það allt örðugra um framkvæmd þessara mála. Nú hefur hér orðið breyting á. Verðhækkun sú, er Kóreustyrjöldin hratt af stað um heim allan, virðist vera stöðvuð, og sumar erlendar vörur hafa jafnvel lækkað nokkuð í verði aftur á heimsmarkaðinum í seinni tíð, eins og kunnugt er. Þess hafa líka sézt merki á innanlandsverðlaginu hér á þessu ári, að það væri í þann veginn að stöðvast, ef ekkert óvænt kæmi til. Bið ég menn að veita þessu sérstaka athygli. Fyrstu 10 mánuði ársins í fyrra, 1951, hækkaði verðlagið um 18%. Fyrstu 10 mánuði þessa árs hækkaði það hins vegar ekki nema um 61/2%, og er þá búíð að taka tillit til þeirrar verðhækkunar, sem varð á landbúnaðarvörum á s.l. hausti, en þessi verðhækkun landbúnaðarvaranna er ákveðin eftir á í samræmi við þær verðiags- og kaupgjaldshækkanir, sem orðið hafa næsta ár á undan, og er þetta reiknað út samkv. vísitölu landbúnaðarvara. Það, sem ég hef nú sagt, sýnir, að verðhækkunaraldan er nú að mestu stöðvuð og að þjóðin hefur það því í hendi sinni, hvort henni verður hleypt af stað aftur, því að ekki er búizt við verulegum hækkunum erlendis frá í næstu framtíð. Ríkisstj. hefur haft gildar ástæður til að ætla, að stj. Alþýðusambands Íslands vildi fyrir sitt leyti gæta varúðar í þessum málum. Þegar verkalýðsfélögin sögðu upp samningum vorið 1951, náðist samkomulag áður, en til verulegs verkfalls kæmi milli verkalýðssamtakanna og atvinnurekenda og þá með aðstoð ríkisstj. Voru þá gerðar nokkrar breytingar á kjörum, sem báðir aðilar gátu vel sætt sig við. Jafnframt var það tryggt, að samningum yrði ekki sagt upp næstu 6 mánuði. Síðan hefur vinnufriður haldizt. Á s.l. vori áttu sér enn stað viðtöl um þessi mál milli ríkisstj., Alþýðusambandsins og atvinnurekenda. Varð það þá enn niðurstaðan, að engar vinnustöðvanir yrðu gerðar næstu 6 mánuðina. Samkomulag náðist um nokkur atriði, þ. á m. það, að sett yrði á laggirnar atvinnumálanefnd ríkisins til að vinna gegn atvinnuleysi á stöðum, sem hafa orðið hart úti vegna aflaleysis o.fl., og var þetta gert eftir sérstakri ósk Alþýðusambandsins, en í n. eiga sæti fulltrúar Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og ríkisstj. N. þessi hefur gert allmargar till. til úrbóta á atvinnuástandinu á ýmsum stöðum, og hefur að mestu leyti verið eftir þeim farið. Ríkisstj. hefur samkv. því, sem nú hefur verið rakið, haft fulla ástæðu til að ætla, að það væri einlægur ásetningur Alþýðusambandsins að stuðla að því, að vinnufriður mætti haldast, og gera ekki kauphækkunarkröfur, sem atvinnuvegunum eru um megn og leiddu því af sér meiri eða minni framleiðslustöðvun og röskuðu algerlega því jafnvægi, sem stefnt hefur verið að í kaupgjalds- og verðlagsmálum að undanförnu. Tel ég og rétt og skylt að viðurkenna þessa afstöðu Alþýðusambandsins á undanförnum árum. Virtist líka sérstök ástæða til að ætla, að framhald yrði á slíku, þar sem útlit var fyrir, að jöfnuður væri í þann veginn að nást innanlands milli kaupgjalds og verðlags, eins og ég hef áður nefnt, og því minni ástæða, en jafnvel stundum áður til að hefjast sérstaklega handa í þessum efnum. Í ágústmánuði s.l. skrifaði stj. Alþýðusambandsins sambandsfélögunum bréf, og segir þar m.a. á þessa leið: „Eins og ykkur hefur þegar verið tilkynnt, verður Alþýðusambandsþing haldið um miðjan nóvember n.k., og væri ekki óeðlilegt, að verulegum tíma þingsins yrði varið til þess að ræða þau málin, sem áður er getið (þ.e.a.s. kaup- og kjaramálin ásamt fleiru), og tæki það þá ákvarðanir um, hvað gera skuli. Á það skal bent, að þótt samningum væri sagt upp á næstunni, þannig að þeir yrðu úr gildi 1. des. n.k., er ekki þar með sagt, að nauðsynlegt væri að fara í aðgerðir eða deilu þá þegar, ef sambandsþingi sýndist annað vænlegra.“ Enn virðist sama stefnan í kaup- og kjaramálum vera ráðandi hjá stj. Alþýðusambands Íslands, þegar þetta bréf er ritað. Hún vill hafa samningana lausa, þegar Alþýðusambandsþingið kemur saman, til þess að þingið sjálft fái að fjalla um þá, og lætur sambandsfélögin vera í þeirri trú, að ekki komi til þess að ákveða verkföll fyrr, en þingið hafi tekið afstöðu til þess. Vitað er og að mörg verkalýðsfélög sögðu upp samningum eingöngu á þessum grundvelli, en gerðu alls ekki ráð fyrir því, að til verkfalls kæmi. En nú virðast skyndilega hafa verið teknar upp nýjar vinnuaðferðir í þessum málum. Það leynir sér ekki, að Alþýðusambandsstj. og aðrir forráðamenn þess verkfalls, sem nú stendur yfir, hafa ákveðið að knýja verkfall fram án þess að reyna til þrautar samningaleiðir á sama hátt og gert var 1951 og aftur s.l. vor. Þar sem undirtektir hjá verkalýðsfélögum um uppsögn samninga voru mjög daufar og það svo, að einungis fá þeirra höfðu látið til sín heyra, þegar komið var fram í október, var farin sú leið að sigla undir fölsku flaggi, láta í veðri vaka við verkalýðsfélögin, að einungis ætti að hafa samninga lausa, þegar Alþýðusambandsþingið kæmi saman 23. nóv., en að sjálfsögðu tæki þingið sjálft þá málið í sínar hendur, en hins vegar haga öllum undirbúningi þannig að draga á langinn, að nokkrar verulegar viðræður gætu átt sér stað fyrir 1. des., þegar verkfall gat fyrst hafizt. Síðustu dagana áður en Alþýðusambandsþingið kemur saman, eggja svo verkfallsforingjarnir sem flest félög til þess að hefja verkfall frá 1. des., til þess að algerlega sé búið að binda hendur Alþýðusambandsþingsins, áður en það tekur til starfa. Meiri lítilsvirðingu er ekki hægt að sýna frjálsum félagsskap, en hér hefur verið gert. Það er fyrst um miðjan nóvember, að samningan. verkalýðsfélaganna leggur kröfur sínar fyrir atvinnurekendur, en séu þær teknar undir eitt, munu þær nema um 30% kjarabótum, þar af 15% bein grunnkaupshækkun. Sáttasemjari er fyrst til kvaddur eftir 20. nóv., um það bil viku áður, en verkfall skyldi skella á. Það er fyrst 27. nóv., þremur dögum áður en verkfall skyldi hefjast, að n. frá delluaðilum koma til ríkisstj. Óskaði samningan. verkalýðsfélaganna eftir því, að ríkisstj. skærist í leikinn, þar sem atvinnurekendur teldu sig ekki geta greitt hærra kaupgjald. Voru þá í því samhandi nefnd nokkur atriði, sem óskað var sérstaklega eftir að athuguð væru og að einhverju leyti gætu haft kjarabætur í för með sér. Ríkisstj. tók strax vel í, að slík rannsókn færi fram, bauðst til að stuðla að því, að n. frá deiluaðilum og ríkisstj. tæki allt þetta til athugunar og rannsóknar, en að sjálfsögðu gegn því, að verkfallinu yrði frestað meðan slík rannsókn stæði yfir. Var það og í fullu samræmi við þau vinnubrögð, sem viðhöfð voru bæði vorið 1951 og aftur vorið 1952, en þessu var skilyrðislaust hafnað af hálfu samningan. verkalýðsfélaganna. Þessi vinnubrögð öll bera þess ljóst vitni, að n. af ásettu ráði stefndi beint til verkfalls og vildi ekkert annað. Glæfralegri og ábyrgðarlausari verkamálapólitík hefur aldrei verið leikin, og hver er ástæðan? Hún getur aðeins verið ein. Stjórnarandstæðingar núverandi ríkisstj. og þingmeirihluta sáu, að ástand yfirleitt í atvinnu- og fjárhagsmálum fór batnandi. Atvinnuleysi er minna, en fyrir ári. Horfur um aflabrögð og atvinnulíf eru betri sums staðar, þar sem erfiðast var áður, þótt víða séu mikil vandræði enn. Vitað var, að hægt yrði að afgreiða fjárl. á sómasamlegan hátt, án þess að þyrfti að hækka nokkra skatta. Líkur voru til, að hægt yrði að ljúka hinum miklu mannvirkjum, rafvirkjununum og áburðarverksmiðju, á næsta ári. Margt fleira hliðstætt þessu mætti nefna. Þennan árangur af starfi ríkisstj. og þingmeirihl. varð að eyðileggja, hvað sem það kostaði. Kosningar voru fram undan innan fárra mánaða. Stjórnarandstæðingar óttuðust hina sterku aðstöðu stjórnarfl. í þeim. Þess vegna var ekki hlustað á þá till. ríkisstj., sem hún ekki einu sinni, heldur tvisvar bar fram, að fresta verkfalli meðan rannsókn, sem samningan. verkalýðsfélaganna sjálf óskaði eftir að yrði framkvæmd, færi fram. Hefði verið farið að till. ríkisstj., verkfalli frestað í bili, n. skipuð frá deiluaðilum báðum og ríkisstj. til þess sameiginlega að taka til meðferðar ráðstafanir, er að einhverju leyti gætu greitt úr deilunni, hefði ríkisstj. að sjálfsögðu farið eins að og áður undir sömu kringumstæðum, leitað að leiðum til samkomulags til þess að hindra það, að til verkfalls þyrfti að draga, og veitt alla aðstoð að því. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við því að segja, þó að þeir pólitísku stríðsmenn, sem valizt hafa til einhvers konar forustu hjá verkalýðssamtökunum, tefli sitt pólitíska tafl með nokkru tilliti til þeirra kosninga, sem standa fyrir dyrum á næsta ári. Og ríkisstj. ætlast ekki til neinnar tillitssemi í sinn garð af þeirra hálfu. En þá kröfu verður vissulega að gera til þessara manna, að þeir haldi slíkum aðgerðum innan skynsamlegra takmarka og gangi ekki lengra, en lög leyfa. Verkfall og afleiðingar þess eru ekkert gamanmál. Verkfall bitnar þunglega á öllum þeim, er þátt í því taka og missa vinnu sína af þeim ástæðum. Þess ber því að krefjast af verkfallsforingjum, að slíku vopni sé ekki beitt fyrr, en fullprófað sé, að ekki séu önnur úrræði fyrir hendi. Þetta hafa þeir foringjar, er þessu verkfalli stjórna, vanrækt, eins og glögglega er rakið hér að framan. Þeir hafa fyrirhyggjulaust flanað út í þetta verkfall, áður en reynt var til þrautar að ná samningum. Slíkum foringjum geta verkamenn ekki treyst, því að með slíkum vinnubrögðum leiða þeir umbjóðendur sína, verkamennina, og þjóðfélagið allt til vaxandi fátæktar og örbirgðar. Árið 1950 var af hálfu Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja skipuð sérstök nefnd hagfræðinga og annarra sérfróðra manna, er athuga skyldu og semja skýrslu um viðhorf launþega til kauphækkana yfirleitt. Þessi n., fulltrúar launþeganna sjálfra, samdi þessa skýrslu, og segir þar m.a. á þessa leið: „Í stuttu máli má segja, að eins og viðhorfið er nú í íslenzku þjóðfélagi, séu almennar kauphækkanir ekki vænleg leið til kjarabóta fyrir launþega. Það, sem mestu ræður um slíkar kjarabætur, eru tæknilegar, stjórnmálalegar og félagslegar aðstæður, sem launþegasamtökin aðeins geta haft óbein áhrif á. miklar almennar kauphækkanir hafa einnig í för með sér alvarlegar truflanir á starfsemi efnahagslífsins og síaukna verðmætisrýrnun sparifjár, afleiðingar, sem launþegasamtökin geta ekki látið hjá líða að taka tillit til, er þau marka stefnu sína.“ Menn athugi, að það eru fulltrúar launþeganna sjálfra, sérfróðir og athugulir menn, sem fyrst og fremst höfðu launþegasjónarmið í huga, sem þessi ummæli létu frá sér fara. Þeir launþegar, sem kunna að líta á það með tortryggni, sem ríkisstj. segir, ættu þó að minnsta kosti að taka fullt mark á orðum sinna eigin fulltrúa. Þessi ummæli eru tekin úr skýrslu um afstöðu launþega til kauphækkana árið 1950. Hafi þessi ummæli verið rétt þá, að almennar kauphækkanir séu ekki vænleg leið til kjarabóta, þá er víst, að hið sama gildir nú, nema það væri þá í enn ríkari mæli.

Forseti (RÞ): Hæstv. forsrh., Steingrímur Steinþórsson, hefur lokið máli sínu. - Nú tekur til máls siðari fulltrúi Framsfl., hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson.



Herra forseti. „Þetta geta þeir“, sagði Alþýðublaðið, það flutti fregnir um verðlækkanir í Noregi. Hannibal Valdimarsson var einnig hrifinn af þessum verðlækkunum hér áðan. En hvað mundu þeir segja hér um þá aðferð að taka einstakar vísitöluvörur út úr og lækka á þeim verðlagið með niðurborgun eða með tollalækkunum? Fram að þessu hafa þvílíkar aðferðir verið kallaðar hér fölsun vísitölunnar, af því að þá lækka þær vörur einar, sem eru í vísitölunni, og kaupið þar með, en ekki hinar vörurnar, sem eru utan við vísitöluna, og einmitt þessi aðferð var ein af þeim, sem Alþýðusambandið lagði áherzlu á eftir gengislækkunina að ekki væri notuð á Íslandi. Hv. þm. Ísaf. kom hér með leynivopnið við sparnaðinum. Ég mun ræða það nánar annað kvöld. En aðaltill. voru tvær. „Það má strika út 16 millj. kr. fjárveitingu til sauðfjárveikivarnanna, greiða bæturnar með skuldabréfum.“ Fjárlausir og tekjulausir bændur eiga sem sé að lána ríkissjóði fé til þess að greiða sjálfum sér fjártjónsbæturnar. „Það má strika út 8 millj. kr., sem greiddar eru í aukavinnu og tímavinnu,“ sagði Hannibal. Það skipti þm. auðvitað engu, þótt það yrði að kaupa fasta starfsmenn til þess að vinna þá vinnu, sem nú er unnin í aukavinnu, og ekkert varðar hann heldur um það, þótt forstöðumenn starfsgreinanna haldi því fram og leggi við sóma sinn, að þeir láti vinna aukavinnu af því, að það sé dýrara að hafa fleiri fasta starfsmenn. Málflutningur stjórnarandstæðinga hér ber þess ekki vott, að þeir beri mikla virðingu fyrir sér eða hafi mikið álit á hlustendum. Við skulum athuga ofur lítið áróður þeirra um fjármálin. Þegar búið er að tína gífuryrðin úr, þá er eftir kjarninn, en hann er sá, að því er þessi mál varðar, að vera á móti öllum sköttum og tollum til ríkissjóðs, þykjast vera með sparnaði, sem þeir þó af góðum og gildum ástæðum vilja ekki trúa neinum fyrir, og ef þeir gera það, þá reynast till. eins og þær, sem Hannibal Valdimarsson flutti hér áðan, fylgja svo samtímis hverri útgjaldatill. og hverju frv. til útgjalda, sem fram kemur, og gera loks sjálfir stórfelldar kröfur á hendur ríkissjóði með frumvarpaflutningi og fundasamþykktum. Ein uppáhaldskenning þessara manna núna um skeið, eða nánar tiltekið síðan þeir fóru úr ríkisstj., hefur verið sú, að hækkaðir tollar eigi meginþátt í dýrtíðinni og að mögulegt væri að gera stórfelld átök til lækkunar henni með lækkun tolla og söluskatts. Það er mál út af fyrir sig, að núverandi ríkisstj. og þingmeirihluti hafa ekki hækkað tolla, og geri ég því skil síðar, en hitt skiptir meginmáli í sambandi við þessar fullyrðingar, hvort hægt er eða ekki að lækka svo að um munar verðlag í landinu með því, að ríkissjóður afsali sér að verulegu leyti tolltekjunum. Hver eru þá áhrif tollanna á dýrtíðina? Söluskatturinn og verðtollurinn hafa mesta þýðingu í þessu sambandi. Þeir gefa ríkissjóði nærri 200 millj. kr. á ári, eða sem næst helming ríkisteknanna. Hagstofustjóri hefur áætlað eftir minni beiðni, hversu miklu söluskatturinn og verðtollurinn muni nema í verðlaginu yfirleitt. Hefur hann komizt að þeirri niðurstöðu, að samtals nemi þessir skattar, sem færa ríkissjóði helming teknanna, um 101/2 vísitölustigi. Setjum nú svo, að þeir væru lækkaðir um 10%. Þá mundi það samkv. þessu lækka vísitöluna um rúmlega 1 stig og verðlag þeirra vara, sem eru utan við vísitöluna, sennilega að sama skapi. Kaupgjald mundi þá hins vegar að sjálfsögðu lækka einnig um þetta rúmlega 1 stig, og því mundi þessi ráðstöfun ekki verða að neinu leyti kjarabót fyrir verkamenn eða aðra launþega, en ríkissjóður mundi missa 18 millj. af tekjum sínum. Það mundi aftur á móti hafa þær afleiðingar, sem ég kem að síðar og allra sízt væru hagstæðar fyrir verkamenn. Þetta vita forkólfar stjórnarandstæðinga, og það þarf því mikla forherðingu til að berja höfðinu við steininn ár eftir ár í þessu sambandi, og það er þokkalegur trúnaður við málstað þeirra manna, sem hafa falið þeim forstöðu mála sinna, að halda því fram og hafa haldið því fram gegn betri vitund, að hægt væri að gera stórátök til lækkunar verðlagi og til kjarabóta fyrir launþega með því að lækka eitthvað tollana. Ég veit ekki, hvaða orð eiga bezt við um þá forkólfa stjórnarandstöðunnar, sem telja verkamönnum trú um, að það væri sérstakur hagur fyrir þá, að lækkaðir væru tollar við þessar aðstæður og dregið þannig stórkostlega úr þeim möguleikum, sem ríkissjóður hefur til að halda uppi framkvæmdum og gera ráðstafanir til atvinnuaukningar. En þá kemur spurningin: Er ríkissjóður ekki ágætlega aflögufær? Getur hann ekki haldið uppi öllum nauðsynlegum greiðslum, ríflegum fjárframlögum til verklegra framkvæmda og atvinnuaukningar? Er ekki óhætt þess vegna að lækka ríkistekjurnar? Gott væri að fá tollalækkanir, þótt þær hefðu ekki mjög mikil áhrif á dýrtíðina, mundi margur segja. Um þetta vil ég fara fáeinum orðum. Áður en núverandi ríkisstj. tók við, var ríkissjóður rekinn með gífurlegum greiðsluhalla, síðustu tvö árin um 40 millj. kr. að meðaltali á ári. Strax á fyrsta ári tókst að rétta þennan halla alveg við, og stóðust tekjur og gjöld á árið 1950. Árið 1951 var verulegur greiðsluafgangur vegna þess, að þá var flutt óvanalega mikið inn í sambandi við breytta verzlunarstefnu, enda jukust vörubirgðir í landinu á því árí. Þessi greiðsluafgangur var allur notaður til framlaga í þágu atvinnuveganna, til framkvæmda og til þess að greiða hluta af andvirði 10 togara, sem ríkið keypti og dreift var um landið. Horfur um afkomu ríkissjóðs á þessu ári, áður en verkfallið, sem nú stendur yfir, skall á, voru þær, að jöfnuður náist, en ekki meira, og því ekkert fé verða til ráðstöfunar af ríkissjóðstekjum þessa árs til atvinnumála, sem þó hefði verið nauðsynlegt að styðja með fjárframlögum. Horfurnar um afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1953 eru þær, eftir 2. umr. þeirra, að það er hægt að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaust og hægt að ætla eitthvert fé til atvinnuaukningar án þess að leggja á nýja skatta og tolla, ef ekki verða gerðar ráðstafanir til stórkostlegra, almennra kauphækkana. Næðu hins vegar fram að ganga kröfur þær, sem nú liggja fyrir um kauphækkanir, þá yrði afleiðingin annað af tvennu eða hvort tveggja, að skera yrði niður stórkostlega eða fella með öllu niður verklegar framkvæmdir eða hækka tollana um marga milljónatugi. En hvað hefur þá áunnizt fyrir almenning við þessa stefnubreytingu í fjármálum, sem ég var að lýsa áðan, og við það, að rekinn hefur verið greiðsluhallalaus ríkisbúskapur? Það er fyrst, að ríkissjóður hefur getað haldið uppi miklum verklegum framkvæmdum. Ríkissjóður hefur getað innt af höndum stóraukin framlög til framkvæmda í kaupstöðum, kauptúnum og sveitum. Nægir í því sambandi að minna á lán til smáíbúða, verkamannabústaða, til ræktunar og húsabygginga og framlög til atvinnutækjakaupa þar, sem verst hefur á staðið. Þá hefur ríkissjóður verið þess megnugur að leggja fram verulega fjármuni þar, sem sérstök óhöpp hafa steðjað að, svo sem harðindi eða aflaleysi, til styrktar og atvinnuaukningar, og nema þau framlög, sem ríkissjóður hefur innt af hendi og er í þann veginn að greiða til þessara mála á þessum síðustu tveim árum, um 20 millj. kr. Hefur þetta fé víða komið að ómetanlegu gagni. Tekizt hefur að leysa út og fá til landsins togarana 10, sem búið var að festa kaup á, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, en tvímælalaust hefði orðið að selja erlendis vegna vanskila og hefðu aldrei til landsins komið, ef ríkissjóður hefði ekki haft aukin fjárráð frá því, sem var, þegar hallabúskapurinn var látinn viðgangast. Hallalaus ríkisbúskapur hefur fremur, en nokkuð annað opnað okkur aðgang að Alþjóðabankanum, og hafa frá þeirri stofnun runnið inn í landið 70 millj. kr. í lánsfé á þessu tímabili til virkjananna, áburðarverksmiðjunnar og landbúnaðarins. Ég fullyrði, að það er með öllu óhugsandi, að þessi lán hefðu fengizt, ef hér hefði rekið á reiðanum um fjárhagsafkomu ríkisins og það ófremdarástand haldizt í þeim málum og í framleiðslumálum, sem hér ríkti áður, en núverandi stjórn tók við. Vegna þess, að ríkisbúskapurinn var hallalaus og stefnt með því og fleiri ráðstöfunum að auknu jafnvægi í þjóðarbúskapnum, lagði Greiðslubandalag Evrópu einnig fram 73 millj. ísl. króna til þess að stuðla að því, að verzlunin gæti orðið frjálsari, en áður. Þetta framlag hefði aldrei getað komið til mála, ef ríkisbúskapurinn hefði ekki verið færður í lag, og hefði hallarekstur ríkisins verið látinn halda áfram, hefðu menn síðustu árin búið áfram við vöruskortinn, svartamarkaðinn, keðjuokrið og misréttið í verzluninni, sem menn urðu að þola áður til tjóns og vanvirðu. Það mætti leiða nokkrum getum að því, hvernig hér væri ástatt, ef ekki hefði verið tekið í taumana og hallareksturinn stöðvaður. En á þessum fáu dæmum sést, að hin breytta fjármálastefna hefur blátt áfram komið í veg fyrir hrun og afstýrt stórfelldu atvinnuleysi, sem hefði hlotið að verða hlutskipti manna, ef áfram hefði verið látið reka á reiðanum. Það væri ekki hægt að hugsa sér verri fjörráð við alþýðu stéttir landsins, en þau að svipta ríkissjóð tekjum, þannig að taka yrði upp aftur óreiðu- og hallabúskap ríkisins, með þeim afleiðingum, sem það hlyti að hafa fyrir möguleika ríkissjóðs til að halda uppi framkvæmdum í landinu, og þá jafnframt vegna þess, að slíkt búskaparlag mundi gersamlega girða fyrir, að hægt væri að fá erlent lánsfjármagn til þeirra framkvæmda hér á landi, sem við þurfum að fá erlent fé til eða láta ógerðar ella. Stjórnarandstæðingar eru sífellt að klifa á einhverju, sem þeir kalla skatta- og tollahækkanir núverandi ríkisstj. Þegar þeir á hinn bóginn eiga að gera grein fyrir fullyrðingum sínum um þetta, vefst þeim tunga um tönn, reyna þó að halda því fram helzt, að núverandi ríkisstj. hafi aukið skattabyrðarnar sem söluskattinum nemur, þar sem söluskatturinn hafi áður verið notaður í útflutningsuppbætur, en gangi nú til ríkissjóðs. Það er rétt, að fyrir gengislækkunina átti söluskatturinn að ganga til útflutningsuppbóta og til dýrtíðarráðstafana innanlands, en söluskatturinn gekk bara ekki til þessara ráðstafana, nema að litlu leyti. Hann hvarf í þann gífurlega greiðsluhalla, sem var á rekstri ríkissjóðs fyrir gengisbreytinguna. Við sjáum einna gleggst, hvernig þetta mál raunverulega lá fyrir, á því, að áður en gengisbreytingin var gerð, hafði verið lagt fram frv. til fjárlaga fyrir árið 1950, þar sem gert var ráð fyrir söluskattinum tekjumegin, en engum útflutningsuppbótum gjaldamegin, og með því móti náðist jöfnuður á frv. og engu öðru móti. M.ö.o., fjárlagafrv. fyrir 1950 var viðurkenning á því, að fyrir gengislækkunina var svo komið, að söluskatturinn stóð ekki undir útflutningsuppbótum, heldur varð að renna í ríkissjóð. Þetta er heldur ekkert undarlegt, þegar þess er gætt, hversu gífurlegur greiðsluhalli var þessi árin. Lausaskuldasöfnunin, nam meiru en útflutningsuppbótunum. Það er óhagganleg staðreynd, að núverandi ríkisstj. hefur náð þeim árangri um fjárhagsafkomu ríkisins, sem fyrir liggur, og getað innt af hendi þau framlög í þágu almennings, sem hún hefur gert, án þess að skattalöggjöf eða tollalöggjöf hafi verið breytt til hækkunar. Nokkrar tilfærslur hafa verið gerðar í skatta- og tollalöggjöfinni, en heildaráhrif þessara breytinga eru tvímælalaust til lækkunar, en ekki hækkunar. Slíku hefur þjóðin hins vegar ekki átt að venjast undanfarið, og það má teljast meira en lítil óskammfeilni af stjórnarandstæðingum, sem aldrei hafa tekið þátt í stjórn, án þess að það hafi þurft að hækka skattana og tollana, að gera skatta- og tollamálin að sérstöku ádeiluefni á þá stjórn, sem án nýrra skatta- og tollahækkana hefur skilað greiðsluhallalausum ríkisbúskap í þrjú ár og lagt fram meira fé til verklegra framkvæmda og stuðnings atvinnumála, en dæmi eru til áður. Ofan á þetta bætist svo, að einmitt vegna fjármálastefnu stjórnarinnar hefur mjög mikið erlent fjármagn komið til landsins og opinberar framkvæmdir, sem stjórnin hefur útvegað fé til, orðið svo miklar, að ekkert sambærilegt hefur áður þekkzt. Á hverju ári hafa stjórnarandstæðingar reynt að eyðileggja þessa stefnu í framkvæmd. Þeir hafa beitt sér gegn samþykkt söluskattsins t.d. og með óheiðarlegu lýðskrumi reynt að koma því inn hjá mönnum, að ríkissjóður þyrfti ekki á honum að halda. Hefðu orð þeirra og till. verið að einhverju höfð, þá væri það nú orðið að stórtjóni fyrir afkomu alþýðustéttanna og þjóðarinnar í heild. Það ætti að geta verið hverjum ljóst, sem hugleiðir, hver áhrif fjármálastefna stjórnarinnar hefur haft fyrir atvinnu og framkvæmdir í landinu. Þá kem ég að ríkisútgjöldunum, þeirri spurningu, hvort hægt sé að lækka ríkisútgjöldin, og vík um leið að afstöðu stjórnarandstæðinga til þeirra mála. Þótt ég hafi sýnt fram á, að lækkun ríkisútgjaldanna og þar af leiðandi lækkun á tollum mundi ekki hafa nein veruleg áhrif á dýrtíðina, þá væri lækkun ónauðsynlegra ríkisútgjalda þýðingarmikil fyrir því, og þá ekki sízt vegna þess, að ef hægt væri að lækka þau, þá væri auðveldara um vík að lagfæra agnúa á skattalöggjöfinni, og þá losaðist fé, sem unnt væri að láta ganga til sumra þeirra nauðsynjamála, sem nú verða ýmist að bíða betri tíma eða ganga hægara að marki, en skyldi. Reyna má að bregða upp á örfáum mínútum mynd af ríkisútgjöldunum, miða þá við fjárlagafrv. eftir 2. umr. Til vaxtagreiðslna eru áætlaðar 3 millj. og 700 þús. kr. Ekki verður hlaupizt frá þeim. - Alþingiskostnaður er metinn á 3 millj. og 700 þús. kr. Engan hef ég heyrt halda því fram, sem til þekkir, að hægt væri að komast af með styttra þinghald, en verið hefur síðan þessi stjórn tók við. Engar till. eru heldur í hávaða um það að leggja Alþ. niður, þótt hitt sé á hinn bóginn ljóst, að ætlunin sé að setja þinginu stólinn fyrir dyrnar, og þeir standi fyrir því, sem ekki hafa fengið umboð þjóðarinnar í kosningum til þess að ráða málum á Alþ. Til dómgæzlu og lögreglustjórnar eru veittar 25 millj. kr., landhelgisgæzlan og lögreglukostnaðurinn er um 16 millj. kr. af því. Ekki er hin minnsta hreyfing uppi um að draga úr þessum kostnaði. Þvert á móti eru háværar kröfur um það úr öllum áttum, að ríkið taki á sig meira af lögreglukostnaði, og úr öllum áttum kröfur um meiri landhelgisgæzlu. Auðvitað eru stjórnarandstæðingar háværastir í þessum kröfum eins og öllum kröfum, sem horfa til aukinna útgjalda ríkisins. Til læknaskipunar og heilbrigðismála eru veittar 28 millj. kr. Þetta er aðallega hallinn á sjúkrahúsum ríkisins, framlag til sjúklinga, sem þjást af langvinnum sjúkdómum, læknalaun og framlög til byggingar sjúkrahúsa. Úr öllum áttum eru óskir og kröfur um meiri framlög til heilbrigðismála, og stórar stofnanir eru í byggingu, sem munu hafa í för með sér aukin framlög til þessara mála í framkvæmdinni. Sterkar óskir eru um aukin framlög til sjúkrahúsabygginga. Stjórnarandstæðingar eru auðvitað fremstir í flokki um kröfurnar. Það er svo auðvelt að krefjast framlaga til vinsælla mála, ausa svo svívirðingum á þingmeirihlutann fyrir að taka ekki allar slíkar óskir til greina, þykjast svo þar á ofan berjast fyrir sparnaði og lækkun ríkisútgjalda og afnámi tolla. Til samgöngumála hafa verið veittar 60 millj. kr. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta. Þetta fé fer til vegagerða, hafnargerða, brúa og strandferðakostnaðar og flugmála. Það er á allra vitorði, að menn koma tæplega svo saman, tveir eða fleiri, að ekki sé á það minnzt, að hækka þurfi þessi framlög, og um yfirboð stjórnarandstæðinga í þessu er óþarft að ræða. Þau eru svo alþekkt. Til kirkjumála eru veittar 6 millj. kr., og er nú alveg nýlega fenginn öruggur vitnisburður um það, að Alþ. ætlar sér ekki að lækka framlög til þeirra mála. Það sást á síðasta þingi, þegar fjallað var um fækkun prestakalla. Til kennslumála fara 56 millj. Mörgum þykir kennslulöggjöfin dýr í framkvæmd, en ekki geri ég ráð fyrir, að stjórnarandstæðingum finnist það, því að þeir höfðu forustu um setningu hennar og ætluðu að rifna af monti út af því. Þeir hafa enn fremur uppi sífelld yfirboð til skólamála. Um möguleika á því að spara á skólakostnaðinum er það að segja helzt í fljótu bragði, að það mun sýna sig í því sambandi, að auðveldara er að stofna til kostnaðar af þessu tagi, en að losna við hann aftur. Eitt er vist, að þótt samtök fengjust um skynsamlegar sparnaðarráðstafanir í því efni og ráðstafanir til þess að takmarka óeðlilega útþenslu í þessum málum, þá tekur það sinn tíma, að slíkar ráðstafanir hafi áhrif til lækkunar útgjalda, og mundi ekki hafa nein áhrif á þau fjárlög, sem nú verða afgreidd, eða tekjuþörf ríkissjóðs á næsta ári. Til bókmennta og listastarfsemi og til rannsókna í opinbera þágu eru veittar 11 millj. Þetta er kostnaður við söfnin, skáldalaunin, veðurþjónustan og rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Enginn hefur viljað halda því fram, að feitan gölt væri að flá til lækkunar á þessari grein fjárlaganna, og allra sízt stjórnarandstæðingar. Til atvinnuveganna eru veittar 53 millj. kr. á 16. gr. Linnir ekki kröfum úr öllum áttum um aukin framlög til atvinnuveganna og stjórnarandstæðingar auðvitað fremstir í flokki með yfirboð sín og sýndarkröfur. Á þessari grein eru framlög til raforkumála t.d., og þekkja menn flestir þörfina fyrir aukin framlög til þeirra mála. Til félagsmála eru veittar 45 millj., og er langsamlega mestur hluti þeirrar fjárhæðar vegna tryggingalaganna. Liggja hér fyrir Alþ. till. frá stjórnarandstæðingum um stórkostlega aukin framlög til trygginganna. Til eftirlauna og styrktarfjár og til óvissra útgjalda er samtals veitt 41 millj. kr. Þar af eru 28 millj. vegna niðurgreiðslu á vörum innanlands, og mundi dýrtíðin óhjákvæmilega hækka mikið, ef niðurgreiðslum þeim væri hætt eða þær lækkaðar. Um 12 millj. kr. eru eftirlaun og styrktarfé, aðallega framlög til lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna samkv. l. og nokkrar fjárveitingar til uppbóta á eftirlaun, sem menn hver um annan þveran hafa keppzt við að samþ., stjórnarandstæðingar ekki síður en aðrir. Loks eru á fjárlögum afborganir lána og greiðslur vegna ríkisábyrgðar, 22.5 millj., en frá þeim skuldbindingum verður víst tæpast hlaupið, og framlög á 20. gr. til eignaaukningar, þ.e.a.s. framlög til verklegra framkvæmda, sem taldar eru varanleg eign, þegar lokið er, 18 millj. kr., og enginn vill lækka þau, heldur keppast allir við að fá þau hækkuð sem mest, stjórnarandstæðingar auðvitað óþreytandi í svívirðingum sínum um ríkisstj. fyrir það að stórauka ekki þessi framlög. Þá hef ég talið 375 millj. af útgjöldum fjárlagafrv., en gjöldin eru alls 400 millj. Ég hef því talið 931/2% af öllum ríkisútgjöldunum. og allir þessir liðir, sem ég hef talið, eru þannig vaxnir, að þeir eru annaðhvort alveg fastir eða þess eðlis, að stjórnarandstæðingar hafa uppi háværar kröfur um hækkun á þeim. Og ýmsir þessir liðir og það sumir hinir stærstu eru þannig, að nær öll þjóðin óskar eftir hækkun á þeim, ef peningar væru til að leggja meira fé fram. Eftir eru þá ótaldar 25 millj. kr. Það er kostnaður við ríkisstarfræksluna í þrengstu merkingu, utanríkisþjónustan, skatta- og tollainnheimta, sameiginlegur embættiskostnaður yfirleitt. Þessi kostnaður nemur 61/2% af útgjöldunum. Öllum væri að sjálfsögðu ósárt um, þó að þessi upphæð væri lægri, ef hægt væri að inna alla nauðsynlega þjónustu ríkisins af hendi samt sem áður. Allt kapp verður að leggja á slíkt, enda sífellt unnið mikið starf af ýmsum til þess að takmarka þennan kostnað. Ég skal engar fullyrðingar frammi hafa um möguleika í þessu sambandi. En til þess að fá mynd af málinu skulum við gera okkur í hugarlund, að einhver hinna miklu sparnaðarkappa kæmi til sögunnar og hann kæmi á 15% - eða til þess að vera ekki of smátækir skulum við segja 20% lækkun á þessum beina starfrækslukostnaði. Slíkt átak mundi þýða 5 millj. kr. sparnað eða 1.2% lækkun á ríkisútgjöldunum. Lítið mundi það nú hrökkva upp í allar till. stjórnarandstæðinga um hækkun ríkisútgjaldanna á öðrum sviðum, til skólamála, tryggingamála, heilbrigðismála, samgöngumála o.s.frv., og lítið mundi verða afgangs til lækkunar sköttum og tollum. Hér við bætist svo, að stjórnarandstæðingar eru sífellt að koma sér í mjúkinn hjá opinberum starfsmönnum með því að ýta undir kröfur af þeirra hendi um almennar grunnlaunahækkanir þeim til handa. Annars eru stjórnarandstæðingar þrautreyndir sparnaðarmenn. Við þekkjum sparnað Áka Jakobssonar í flugmálum og síldarmálum t.d., Brynjólfs Bjarnasonar í kennslumálum og forkólfa Alþfl. í starfsgreinum þeim og stofnunum, sem þeim hefur verið falið að stýra. Kommúnistar og Alþfl.- menn eru blátt áfram frægir fyrir hirðuleysi um kostnað við opinberan rekstur. Eitt dæmi, sem sýnir glöggt, hve takmarkalaus hræsni stjórnarandstæðinganna er, þegar þeir eru að tala um sparnað í opinberum rekstri, er afstaða þeirra til vinnutíma opinberra starfsmanna. Þegar núverandi ríkisstj. beitti sér fyrir því að lengja vinnutíma opinberra starfsmanna úr 351/2 klst. á viku í 381/2 klst. á viku, eða um klst. á dag, þá reyndu útsendarar stjórnarandstæðinga með öllu móti að fá opinbera starfsmenn til þess að gera ólöglegt verkfall og reyna þar með að koma í veg fyrir lengingu vinnutímans. Það var ekki þeim að þakka, heldur hinu, að opinberir starfsmenn fóru sínu fram og höfðu þeirra æsingar að engu, að til slíks kom ekki. Ég ætla, að með þessum upplýsingum hafi verið rækilega flett ofan af blekkingum stjórnarandstæðinga um ríkisútgjöldin, tollana og samband þeirra við verðlagsmálin. Þessar upplýsingar og afstaða stjórnarandstæðinga til fjármálanna sýnir það alveg svart á hvítu, svo að ekki verður um deilt, að engin stjórn né nokkur þingmeirihluti er svo mikið sem hugsanlegur eins og nú standa sakir, sem haft gæti lægri fjárlög og lægri ríkisútgjöld en þessi stjórn og sá meiri hluti, sem nú ræður afgreiðslu mála á Alþ. Ef stjórnarandstæðingar leyfa sér að vefengja þetta, þá þýðir það, að þeir stimpla till. sínar til aukinna ríkisútgjalda botnlaust skrum. Enn fremur er það alveg augljóst mál af þessum upplýsingum, að engir möguleikar eru fyrir hendi til þess, hvorki fyrir þá stjórn, sem nú situr, né aðrar, að færa niður ríkisútgjöldin þannig, að það hafi áhrif á dýrtíðina, nema með því að skera stórkostlega niður framlög til atvinnuveganna, til verklegra framkvæmda, til trygginga, heilbrigðismála og allrar annarrar slíkrar þjónustu. Þetta er blátt áfram staðreynd. Þótt öll minna vinsæl útgjöld væru skorin að kviku, þá dregur það ekki sem máli skiptir í þessu sambandi. Afleiðing af slíkri niðurskurðarpólitík yrði hins vegar hreinlega stórfellt atvinnuleysi og kjararýrnun allra þeirra, sem erfiðasta hafa aðstöðuna vegna óstöðugrar atvinnu, heilsuleysis, ómegðar eða vegna annarra erfiðleika. Er þetta það, sem á að þvinga fram með baráttunni fyrir því að svipta ríkissjóð tekjum hans? Eða er það hallareksturinn, sem að er keppt, sem á örstuttum tíma mundi leiða til sömu niðurstöðu? Sagan um fjárhagsmálin og afskipti stjórnarandstæðinga af þeim er óvenjulega ljót saga. Maður getur skilið kommúnistana. Þeir vilja þjóðskipulagið feigt, vilja koma hér á einræði að rússneskri fyrirmynd, þar sem ekki þarf á skilningi almennings að halda, þar sem verkföll eru bönnuð, kaupið skammtað af stjórninni og þar sem barátta gegn söluskatti Stalins mundi jafngilda landráðum. Kommúnistar vinna sem sé hér og í öðrum lýðræðisþjóðfélögum eftir reglunni: Þeim mun vitlausara, þeim mun betra. - En hvað eru Alþfl.- menn að fara með því að snúa svo gersamlega við öllum staðreyndum og taka upp þessar starfsaðferðir, sem hljóta að koma þeim sjálfum í koll, ef nokkur legði minnsta trúnað á það, sem þeir halda fram nú um efnahagsmálin? Það er erfiðara að sjá. Allur málflutningur stjórnarandstæðinga í fjárhagsmálunum er þannig, að þeir ættu að biðja fyrirgefningar á honum, ekki fyrst og fremst ríkisstj., þótt sumum kynni að finnast það eðlileg kurteisi, heldur fyrst og fremst það fólk, sem hefur haft þá að trúnaðarmönnum og þeir hafa gefið rangar upplýsingar. Nú hefur verið stofnað til mikillar deilu við atvinnurekendur um launakjör, deilu, sem á sér þó pólitískar rætur fyrst og fremst. Inn í þá deilu hefur þeim málum mjög verið blandað, sem ég hef rætt hér í kvöld. Menn eru nú að sannfærast fullkomlega um það af því, sem upplýst hefur verið, að hnútur sá, sem er nú riðinn, verður því miður ekki með því leystur, að dýrtið verði lækkuð á kostnað ríkissjóðs, nema þá með svo geigvænlegum afleiðingum fyrir þá, sem sízt mega við áföllum, að enginn heiðarlegur maður getur gerzt talsmaður þess, að svo verði gert. Verði á hinn bóginn knúnar fram kauphækkanir, sem atvinnureksturinn getur ekki með nokkru móti borið, þá þýðir það ekki nema eitt af tvennu: almennt atvinnuleysi eða gengisfall, eða aðrar slíkar ráðstafanir, til þess að framleiðslan geti gengið. Enginn getur hagnazt neitt af því. Hér er því vandi úr að ráða. Hafa verður í huga, að það, sem mestu máli skiptir, er að tryggja og efla atvinnuna og jafnframt að þeir, sem mesta þörf hafa fyrir að bæta sinn hag, eru fjölskyldumenn í lægstu tekjuflokkunum. Því verður að leita gaumgæfilega eftir leiðum til þess að bæta hag þessara manna frá því, sem nú er, án þess að til ráðstafana þurfi að koma, sem leiða af sér samdrátt atvinnu og enn þá aukna dýrtíð. Ef stjórnarandstæðingar í Alþýðusambandinu hefðu látið hagsmunasjónarmið ein ráða gerðum sínum nú, þá hefðu þeir leitað samvinnu við ríkisstj. um ráðstafanir í þessa stefnu, í stað þess að knýja fram á bak við Alþýðusambandsþing í raun og veru verkföll um kröfur, sem ekki gætu orðið að gagni verkamönnum, þótt þær fengjust samþ., en á hinn bóginn skapað öngþveiti í framleiðslunni, sem kæmi fram í kjararýrnun, en ekki kjarabótum.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, lokið máli sínu. Og tekur nú til máls fyrri fulltrúi Sjálfstfl., hæstv. atvmrh., Ólafur Thors.



Herra forseti. Þá hafa menn nú heyrt, hvers konar stjórn það er, sem þjáir og þjakar vesalings íslenzku þjóðina á þessum síðustu og verstu tímum. Bölvaðir eru brezkir útgerðarmenn, segja menn sín á milli, en þó eru þeirra fantabrögð aðeins svipur hjá sjón, miðað við alla þá ógæfu, sem forustumenn stjórnarandstöðunnar segja, að við, sem í ráðherrastólunum sitjum þessa stundina, kaldrifjaðir og Illviljaðir, séum að leiða yfir þjóðina. Án efa trúa einhverjir úr stjórnarandstöðunni. Þó er sá smáhængur á, að ef menn hafa áður heyrt eldhúsdagsumræður, rámar kannske þá minnugustu í að hafa heyrt eitthvað svipað áður, jafnvel oft áður. Og þegar betur er að gáð, kemur í ljós, að þessi ægistjórn, sem nú fer með völdin, er ekkert einsdæmi, heldur rétt og slétt eins og allar ríkisstj. hér á landi hafa verið, ef treysta má lýsingum stjórnarandstæðinga á hverjum tíma á stjórn landsins og jafnvel lýsingu minna ágætu samstarfsmanna í ríkisstjórn á einni þeirri beztu stjórn, sem hér hefur verið, nýsköpunarstjórninni, og harma ég nú mjög þær fullyrðingar allar, ef menn skyldu þá síður taka mark á þeirra ágætu ræðum nú. Ég mun verja mínum stutta ræðutíma hér í kvöld til þess að svara í stórum dráttum þeim ræðum, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa flutt hér í kvöld. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að haustið 1949 var svo komið högum sjávarútvegsins, að við blasti alger rekstrarstöðvun, nema annað tveggja væri gert, að leggja geigvænlega nýja skatta, svo að hundruðum milljóna króna næmi, á þjóðina til styrktar útveginum eða að freista þess að hleypa nýju fjöri í framleiðslustarfsemi landsins með því að lögfesta hið mikla verðfall peninganna, sem þá var orðin staðreynd. Minnihlutastjórn Sjálfstfl., sem með völdin fór um áramótin 1949 og 1950, valdi síðari kostinn og lagði fyrir Alþ. till. sínar í þeim efnum, sem í aðalatriðum voru samþ. í marzmánuði 1950. Er þetta allt svo kunnugt, að ég leiði hjá mér að rekja þá sögu hér, en leyfi mér þó aðeins að minna á tvær staðreyndir. Önnur er, að alvöruleysi andmælenda gengisfellingarinnar skilst bezt á því, að ekki einn einasti þeirra hefur bent á tekjustofn, sem nægja mundi til þess að standa undir svo miklu sem 1/10 hluta þeirra útgjalda, sem á ríkissjóð hefðu verið lögð, ef hindra átti allsherjar atvinnuleysi eftir troðnum slóðum styrktar- og uppbótastefnunnar. Hin staðreyndin er, að ef öllu hefði undið fram með eðlilegum hætti, mundi gengisfellingin hafa nægt til að afstýra því böli allsherjar atvinnuleysis, sem við blasti í árslok 1949. Hitt er svo alkunna, að óhöppin, sem hafa steðjað að, eru mörg, ekki sízt að því er varðar sjávarútveginn. Varð þess vegna ekki hjá því komizt að gripa til hins svo nefnda bátagjaldeyris til þess að halda uppi atvinnu allra þeirra þúsunda sjómanna og iðnaðarfólks, sem við hraðfrystihúsin vinna, og allra annarra, sem starfa að verkun aflans. Það eru þessar ráðstafanir, sem þeir, sem kaldan hug bera til útvegsins, hafa gert sér svo tíðrætt um, m.a. í kvöld, og nota þær að yfirskini til síendurtekinna árása á stjórnina. Hefur þeim árásum raunar jafnóðum verið hrundið, en þó í rauninni bezt af stjórnarandstæðingum sjálfum, sem engin önnur úrræði hafa getað bent á. Og þeim úrræðum, sem Alþfl. nú til málamynda ber fram á þessu þingi, munu áður en langt um liður verða gerð þau skil, að það mun renna upp fyrir sjómönnum, útvegsmönnum og öllum, sem góðan hug bera til íslenzks sjávarútvegs, að það eru ekki annað en sýndarúrræði, einokun og einræði. Eru þessar árásir út af bjargráðum útveginum til handa því ámælisverðari sem óhöpp útvegsins hafa verið fleiri og stærri. Ég nefni þar til aðeins 8 síldarleysisár í röð og hið óhagstæða verzlunarárferði, sem Íslendingar hafa átt við að búa síðustu árin. Ég á hér við, að verðhækkun aðkeyptrar vöru hefur orðið miklu meiri, en verðhækkun útfluttrar vöru. Hversu örlagarík áhrif þetta hefur haft á afkomu þjóðarinnar, skilja menn bezt á því, að ef hlutfallið milli verðlags aðkeyptrar og útfluttrar vöru hefði verið hið sama árið 1951 eins og var árið 1946, þá mundu Íslendingar hafa fengið á fjórða hundrað millj. kr. meira fyrir útflutningsvöru sína á árinu 1951, en raun ber vitni um. Og það má sannarlega sjá minna grand í mat sínum. En þrátt fyrir alla þá örðugleika, sem orðið hafa á vegi þjóðarinnar, þá verður að viðurkenna, að allt hefur gengið stórslysalaust. Vandræði iðnaðarins út af tilslökun á hinum illræmdu höftum og bönnum eru án efa að miklu leyti stundarfyrirbrigði. Munu allir þeir, sem bezt börðust fyrir hinu langþráða verzlunarfrelsi, sameinast um að ráða fram úr þeim vanda og ekki láta þá glepja sér sýn, sem meira hugsa um það að reyna að hagnýta vandamál iðnaðarins sjálfum sér til pólitísks framdráttar, en að leysa sjálfan vandann. Á ég þar ekki sízt við Alþfl., og raunar má ekki heldur gleyma garminum honum Katli, kommúnistunum. En þá hefur þjóðin að nýju öðlazt verulegan hluta þess verzlunarfrelsis, sem hún hafði orðið áður á bak að sjá fyrir tveimur áratugum. Hafa einokunarpostularnir að sjálfsögðu hamazt gegn verzlunarfrelsinu og mest haft verðlagsmálin að yfirskini. Vafalaust má með réttu sýna fram á einhverja ágalla þeirrar skipunar, sem nú ríkir. En samanburðurinn á henni og því ástandi, sem áður ríkti, sýnir þó alveg ljóslega mikla breytingu til bóta. Áður var það meginatriðið að halda vísitölunni niðri með niðurgreiðslum úr ríkissjóði, vöruskömmtun og verðlagsákvæðum. Um hitt var litið hirt, hvort mikill eða lítill hluti af nauðsynjum þjóðarinnar var fáanlegur með þessu tiltekna verði. Þröng innflutningshöft og bönn voru einn liður þessa háskalega hagkerfis. Af því leiddi mikinn vöruskort. Margt af nauðsynjum almennings var ýmist ófáanlegt eða aðeins á svörtum markaði og þá við margföldu hinu lögheimilaða verði: Vísitalan og þar með kaupgjaldið, sem auðvitað var byggt á lögheimilaða verðinu, var þess vegna ekkert nema helber blekking og tvímælalaust skæðasta leynivopnið, sem beitt hefur verið gegn hagsmunum launþeganna í kjarabaráttu þeirra. Núverandi stjórn gerði þennan draug landrækan. Hún rauf þessa svikamyllu blekkinga og falsaðra talna. Hún sá borgið því, sem neytendur varðar mestu og bezt tryggir hagsmuni þeirra, þ.e.a.s., að innflutningur og framboð á nauðsynjum almennings fullnægi þörfinni. Með þeim hætti einum er til frambúðar hægt að tryggja hæfilegt vöruverð í landinu, því að þegar vörurnar eru nógar, þá skapar samkeppni seljendanna og dómgreind almennings hið rétta verðlag. Ég læt þessum fáu orðum um störf stjórnarflokkanna lokið með því að benda á, að heildarmyndin af samstarfinu er sú, að með samfelldum ráðstöfunum, gengisfellingu, bátagjaldeyri, greiðsluhallalausum fjárlögum, án nýrra skatta, stórauknu verzlunarfrelsi og ýmsu öðru hefur stjórnarflokkunum þrátt fyrir óvænta og óvenjulega örðugleika, svo sem aflabrest, markaðstöp, illt tíðarfar til lands og sjávar og síðast en ekki sízt mjög óhagstætt verzlunarárferði, tekizt að halda framleiðslustarfsemi þjóðarinnar í horfinu. Jafnframt hafa þessar ráðstafanir aukið traust Íslands út á við og með því gert þjóðinni fram að þessu kleift að afla fjár til stórframkvæmda þeirra, sem nú eru á döfinni fyrir atbeina ríkisstj., virkjunar Sogsins, Laxár og byggingar áburðarverksmiðjunnar. Má stjórnin þess vegna vel una hag sínum og hlutskipti og getur ótrauð gengið undir dóm almennings og almennar kosningar hvenær sem er. Vegna ummæla stjórnarandstæðinga hér í kvöld kemst ég ekki hjá því að beina nokkurri gagnrýni að óviturlegum aðdróttunum stjórnarandstöðunnar. Íslendingar eiga nú sem oft áður við margt að stríða og kannske fremur nú, en oft fyrr. Okkur skortir mikið fé, a.m.k. 70 millj. kr., til að ljúka hinum miklu framkvæmdum, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Til sementsverksmiðjunnar mun enn fremur þurfa um 80 millj. Þá er og nauðsynlegt, að takast megi að útvega a.m.k. 40 millj. kr., svo að auðið verði að ráðast í bráðnauðsynlegar byggingar smáíbúða og til landbúnaðarframkvæmda. Og þá eru ótalin mörg alveg nauðsynleg lán. Það standa vonir til, að sumt af þessu takist, en ekki allt, og þó ekkert nema unnið verði af alhug og fylgt á eftir svo sem auðið er. Þá er það líka áhyggjuefni, hversu ræðst fram úr afurðasölunni. Saltfisksalan hefur að vísu gengið vonum betur, en þó grúfir óvissa yfir framtíðinni. Þunglega horfir um sölu hraðfrysts fisks og beinlínis voveiflega um ísfiskinn. Við þetta bætist, að jafnvel þótt gert sé ráð fyrir, að úr sölutregðunni greiðist, er hagur útvegsins hallur, eins og allir vita. Er þess skemmst að minnast, að sumarið 1951 fóru fram skuldaskil bátaflotans. Þá kom í ljós, að nær enginn bátaútvegsmanna átti fyrir skuldum. Siðan hafa enn riðið yfir tvö síldarleysisár og rýr afli á þorskveiðum. Meiri hluti togaranna er einnig rekinn með halla og getur ekki staðið í skilum við lánardrottna sína. Það er þess vegna sannmæli, að þrátt fyrir gengisfellinguna og bátagjaldeyrisfríðindin berst sjávarútvegurinn í bökkum. Gegn þessum vanda ber þjóðinni einhuga að snúast. En hver eru svo úrræðin, sem stjórnarandstaðan bendir á til þess að sigrast á vandanum? Þau eru tvö. Hið fyrra er, að ríkisvaldíð brjóti niður þá skjólgarða, sem útvegsmenn hafa reist sér í því skyni að tryggja sér sem hæst verðlag á framleiðsluvöru sinni. Alþfl. ber fram frv. um að svipta útvegsmenn því frelsi, sem sölusamtök þeirra eru reist á, og setja í þess stað allsherjar einræði og einokun. Kommúnistar vilja svipta útveginn frelsi undir yfirskini aukins frelsis. Þeir vilja veita sérhverjum þeim, sem sér, sér stundarhag í því að rjúfa samtök útvegsmanna, sem fyllst frelsi til þess. Skilja kommúnistar þó mætavel, að það frelsi leiðir beint í ánauð og ófrelsi versnandi afkomu og aukinna skulda útvegsins, en tryggir að vísu þeim erlendu þjóðum, sem af okkur kaupa, og þá ekki sízt þjóðunum austan járntjaldsins, lægra verðlag á íslenzkum afurðum og íslenzku kommúnistadeildinni gróða af þeim viðskiptum. Hitt bjargráðið, sem stjórnarandstæðingar benda útveginum á, er almenn grunnkaupshækkun um land allt, sem nemur svona 30–35%, eins og ég hef nú tekið fram í kvöld. Á það mál getur ríkisstj. lítil áhrif haft, þótt sjálfsagt sé að athuga öll skynsamleg úrræði, sem á kynni að verða bent til þess að bæta kjör almennings í landinu og þá ekki sízt þeirra, sem erfiðast eiga. Ef stjórnarandstaðan ætlast til þess, að því sé trúað, að barizt sé fyrir bættum lífskjörum launþeganna, þá kemst hún ekki undan réttmætu ámæli fyrir að halda óvenjulega óskynsamlega á málum, enda mun almennt álitið í landinn, að málsmeðferð öll sanni, að hér sé fyrst og fremst um pólitíska atlögu á hendur ríkisstj. að ræða. Umboðsmenn launþeganna virðast í orði og verki viðurkenna, að atvinnurekendur geti ekki bætt á sig nýjum útgjöldum. Til þess benda hin nýju vinnubrögð, sem nú eru tekin upp. Í stað venjulegra samninga við atvinnurekendur er nú kröfunum stefnt að ríkissjóði. Atvinnurekendur una að sjálfsögðu ágætlega þessari viðurkenningu fulltrúa launþeganna á getuleysi atvinnurekendanna og telja efalaust hyggilegt að athuga með þeim, hvað ríkissjóður geti lagt af mörkum. Síðan bera fulltrúar launþega fram við ríkisstj. margar og mismunandi óskir. Þetta gera þeir fjórum dögum áður, en allsherjarverkfall á að hefjast. Það kemur í ljós, að þeir hafa mjög óljósar hugmyndir um málið. Þeir virðast aðeins vita, að þeir ætla að gera kröfur á hendur ríkissjóði, þessum sjóði, sem þó að öllu leyti er varið í þágu almennings í landinu, en þeir gera sér mjög takmarkaða grein fyrir hinu, hvort það eru launþegar eða atvinnurekendur, sem hagnast á því, að kröfurnar nái fram að ganga. Ríkisstj. bregzt þó vel við og býður samstarf um rannsókn málsins, en mælist til þess, að böli verkfallsins sé bægt frá dyrum verkalýðsins og þjóðarinnar allrar meðan rannsókn fer fram. Handhafar verkfallsréttarins taka þetta ekki í mál, heldur er verkfall, sem þeir sjálfir segja að kosti þjóðarbúið 2–3 millj. kr. á dag, fært yfir þjóðina, en síðan er byrjað að rannsaka, hvort eitthvað sé nú hægt að veita úr ríkissjóðnum, og sé svo, hvort nokkuð sé þá á því að græða. Það bætir svo ekki málstaðinn að ætla að reyna að koma sökinni á ríkisstj. fyrir að samþ. ekki fyrir fram kröfur, sem enginn veit, hverjum eru til hagsbóta né heldur hversu mikið kosta þann sjóð, sem stendur undir þörfum almennings í landinu. Hyggileg vinnubrögð verða þetta tæplega talin. Ríkisstj. er nú að leitast við að láta afla ýmissa upplýsinga til leiðbeiningar fyrir þá, sem kröfurnar eru að gera, svo að þeir geti gert sjálfum sér grein fyrir, hvort þeir nú að athuguðu máli telja réttara að fylgja kröfunum fram eða falla gersamlega frá þeim. Víkur nú aftur sögunni að atvinnurekendum. Enginn dregur í efa, að launafólk þurfi síns með og þótt meira væri. Það sjónarmið skiptir miklu máli, en getur því miður ekki skorið úr. Það, sem úr sker, er, að sé það óvefengjanleg staðreynd, að í rekstri aðalframleiðslutækja þjóðarinnar, báta- og togaraflotans, sé að minnsta kosti ekki um gróða að ræða, þá eykur það ekki hag launþeganna að leggja á framleiðsluna ný útgjöld. En blandist mönnum hugur um gjaldgetu útvegsins, er auðvelt að ganga úr skugga um það, hvað satt er í þeim efnum. Það er ekki hægt að víkja sér undan vandanum með því að benda á búmannshyggju og barlóm atvinnurekenda, sem aldrei þykjast neinu geta á sig bætt. Rekstur flestra togaranna er í höndum bæjarfélaga eða annarra opinberra aðila og reikningar þeirra eru opnir almenningi. Í rekstri bátanna er heldur ekkert hulið þeim, sem honum vilja kynnast. Um allt þetta hafa því handhafar verkfallsréttarins full gögn, sem þeim ber að leggja fyrir almenning, ef þau sanna eða jafnvei aðeins leiða líkur að því, að bætandi sé á útgjöld atvinnurekenda, án þess að böl hljótist af fyrir verkalýðinn. Ef til vill skýrir það málið fyrir hv. hlustendum, að minnt sé á það, að með lagasetningu frá tímum utanþingsstjórnarinnar er svo um hnúta búið, að bændur og launþegar fylgist að með kauphækkun. Fái launþegar hækkun, hækka afurðir bænda að sama skapi í verði, þótt bóndinn að sönnu fái sína hækkun aðeins einu sinni á ári og eftir á. Þannig stafar hækkun landbúnaðarafurðanna núna í haust af þeim hækkunum, sem launþegar voru búnir að fá á undanförnum 12 mánuðum. Þessi dýrtíðarskrúfa verður ekki stöðvuð gegn vilja fjölmennustu stétta þjóðfélagsins. En varðandi útflutning framleiðslunnar, sem allar þessar hækkanir lenda á, er aðra sögu að segja, þá, að verðlag útflutningsvörunnar á erlendum markaði er að sjálfsögðu alveg hið sama, hvort sem kaupgjald á Íslandi er hærra eða lægra. Af þessu leiðir, að sé kaupgjald hærra, en afurðaverðið fær undir risið, þá hlýtur framleiðslan að dragast saman og atvinnuleysi að skapast. Þegar svo stendur á, eru kauphækkanir ekki kjarabætur, heldur tilræði við verkalýðinn. Öllum þessum. staðreyndum er nauðsynlegt að menn geri sér glögga grein fyrir. Í ljósi þeirra liggur málið þannig fyrir: Það er almennt ætlað, að atvinnurekendur geti ekki bætt á sig útgjöldum. Samt sem áður eru bornar fram kröfur um stórfelldar kauphækkanir og kjarabætur. Af því leiðir, að sé til þess ætlazt, að atvinnurekendur verði við þeim óskum, er óhjákvæmilegt, að þeim verði veitt aðstoð til þess, og þá ris sú spurning, hvort það sé hægt og þá hvernig. Það er mögulegt að minnsta kosti að forminu til, að því er sjávarútveginn snertir, að veita þá aðstoð með nýrri gengislækkun. Vilja menn það? Það væri mögulegt með auknum bátagjaldeyri, einnig til handa togurunum. Vilja menn það? Það væri mögulegt með því að leggja stórfellda nýja skatta á þjóðina, sem ríkissjóður síðan notaði til þess að styrkja atvinnurekendur til að hækka kaupgjaldið. Vilja menn það? Vilji menn ekkert af þessu, þá verða menn að segja til um, hvaðan atvinnurekendum á að koma gjaldþol til að bæta á sig nýjum útgjöldum. Geri menn það ekki, og leggi menn nýjar kvaðir á atvinnurekstur, sem þegar er í kröggum, án þess að bæta hag hans á öðrum sviðum, er verið að leggja þann atvinnuveg í rúst og með því lífsafkomu fólksins. Sá, sem ekki getur svarað skýrt og afdráttarlaust, með hverjum hætti á að gera atvinnurekendum landsins kleift að rísa undir nýjum gjöldum, en treystir sér þó ekki til að halda því fram, að bæta megi útgjöldum á atvinnurekendur, hann viðurkennir, að enda þótt launþegar fengju öllum kröfum sínum framgengt, eru þeir ekki betur settir, heldur verr. En hvar er þá komið málstað verkfallsins? Ég leiði hjá mér að spá um málalokin, en bið verkalýðinn að athuga þetta tvennt: 1) Ef atvinnurekendur þola ekki hærra kaupgjald, mun sérhver sýndarsigur snúast gegn verkalýðnum, og fær góður vilji ríkisstj. í þeim efnum engu áorkað. 2) Með yfirlýsingu, sem stjórnarandstæðingar hafa gefið hér í kvöld og þeir létu Alþýðusambandsþingið samþ. sem beinan lið í kaupgjaldsmálunum, þ.e.a.s. yfirlýsingu um það, að kauphækkanir og kjarabætur væru verkalýðnum gagnslausar, nema því aðeins að launþegar hétu því að kjósa engan stuðningsmann núverandi ríkisstj. á þing, hafa þeir viðurkennt, að kjarabætur séu aukaatriði, en pólitísk árás á ríkisstj. aðalatriðið. Síðan hefur öll málsmeðferðin verið í samræmi við þetta. Fyrst á að heimta hærra kaup af þeim, sem enga útgjaldahækkun geta borið. Böl verkfallsins á svo að nota til þess að æsa verkalýðinn gegn ríkisstj. En reyni ríkisstj. að leysa deiluna og vinni það til sætta að brjóta vitandi vits lögmál efnahagslífsins, er ætlunin að telja verkalýðnum trú um, að þær afleiðingar, sem af þessu kunna að verða, stafi af illvilja ríkisstj. í garð launþega. Sjái menn ekki gegnum svo þunnan blekkingavef, þá eru þeir blindir og verður ekki bjargað. Sannleikurinn er sá, að kommúnistar eru ekki að vinna fyrir launþegana, heldur eru þeir með blekkingum að reyna að ginna launþega til fylgis við sig í baráttunni fyrir alheimskommúnisma. Annars er það táknrænt fyrir þessa verkfallsbaráttu, að þeir, sem að verkfallinu standa, leggja megináherzlu á að telja þjóðinni trú um, að stjórnin hafi svíkið skyldu sína með því að taka ekki málið fyrir löngu í sínar hendur og tryggja lausn þess. Og þótt undarlegt megi virðast, þá sýnist svo sem ýmsir gíni við þessu, gíni við þessari fásinnu. En hvar í heiminum vita menn dæmi þess, þegar kaupdeila er í uppsiglingu, að ríkisstj. segi: Blessaðir verið þið ekki að rifast. Ríkissjóður borgar það, sem á milli ber? - Ef menn hugleiða, hvert slíkar aðgerðir ríkisvaldsins gagnvart kaupdeilum, sem á hverjum tíma eru í aðsigi, leiða, þá hljóta allir að skilja, að ríkisstj., sem þannig hegðar sér, gerir ekki skyldu sína, heldur þvert á móti hefur hún með því unnið sér til óhelgi með bjálfalegum og þjóðhættulegum aðgerðum. Löggjafinn - og þar með bæði Alþfl. og kommúnistar - hefur ákveðið, að ef aðilar geta ekki leyst kaupdeilur sínar, þá taki sáttasemjari ríkisins málið í sínar hendur. Hann hefur gert það nú eins og jafnan fyrr, en auk þess hefur ríkisstj. einmitt sérstaklega í þessu máli tekið vel á óskum verkfallsmanna strax og þeir sneru sér til hennar. Það dettur auðvitað engum skynsömum manni í hug, að ríkisstj. óski ekki jafnvel öllum öðrum fremur, að deila þessi leysist fljótt og vel. En hér nær góður vilji skammt. Og hvaða ráð geta menn gefið ríkisstjórninni til lausnar á þessari þjóðhættulegu deilu, sem þá ekki fyrr en varir bitnar á verkalýðnum sjálfum? Vilja menn hugleiða þessa spurningu og svara henni, ef þeir geta? - Að auka kaupmátt launanna með því að lækka dýrtíðina, sagði hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason. Það kemur í ljós sem fyrr, að menn tala meira um þetta mál en þeir hugsa, því að lækkun dýrtíðarinnar eykur sáralitið kaupmátt launanna, vegna þess að krónufjöldinn, sem menn fá í kaup, minnkar eða vex í hlutfalli við dýrtíðina og vísitöluna. Minnki dýrtíðin, fá menn færri krónur handa á milli, en að vísu stærri, og eitthvað hagnast þeir á því, þar sem kaupa þarf fleira en það, sem í vísitölunni felst. Þó fer mjög fjarri, að fólk með þessu fái einhverjar verulegar kjarabætur. En vilji menn þessa lausn deilunnar, þá er sjálfsagt, að hún sé athuguð tafarlaust og með velvilja. Verður þó enn að minna á, að ef sú leið er farin, er óumflýjanlegt að leggja á nýja skatta eða draga úr fríðindum, sem ríkissjóður miðlar almenningi, og mundi þá ekki margur heldur kjósa einhverja lækkun beinna skatta á þeim, sem erfiðast eiga með greiðslu þeirra? Eitthvað mætti ef til vill gera í þeim efnum, án þess að eftirköst hlytust af. Sem dæmi þess, hversu erfitt er að lækka vísitöluna með greiðslum úr ríkissjóði, þá skal ég aðeins benda á, að krafa verkfallsmanna um að lækka söluskattinn og verðtollinn um 10% mundi kosta ríkissjóð 19 millj. kr., en aðeins lækka vísitöluna um eitt einasta stig, og yrði allur hinn óvinsæli söluskattur afnuminn, þá mundi ríkissjóður tapa 85 millj. kr., vísitalan ekki lækka nema um 4 stig, en launþegar nær ekkert hagnast, vegna þess að þeim krónum, sem þeir fá í kaup, fækkar með lækkaðri vísitölu. Allt er þetta því flóknara mál, en menn gera sér almennt grein fyrir. Og það er líklegra, að köld skynsemi og hugarró finni eitthvert viðhlítandi úrræði út úr þessum vanda, séu þau á annað borð til, en það hugarfar, sem grær í æsingu mikils verkfalls. En aðalatriðið er, að það er ekki hægt að skipta meiru en aflast, og velta því lífskjör þjóðarinnar alltaf langsamlega mest á aflamagni og verðiagi útflutningsvöru okkar. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sagði að vísu, að þetta væri fásinna. Aðalatriðið væri, að atvinnurekendur ættu að fá minna, en þeir fá nú. Þetta leyfir þessi hv. þm. sér að segja, þegar foringi hans, hv. þm. Hannibal Valdimarsson, var að enda við að lýsa yfir, að atvinnurekendur væru á heljarþröm, og Gylfi Þ. Gíslason verður að temja sér að virða orð síns foringja. Það er góð regla. Ég hef nú gerzt nokkuð fjölorður um það, sem allir eiga að vita, þ.e.a.s., að nær allur atvinnurekstur landsmanna berst í bökkum og að sala útflutningsafurðanna er ýmist ótrygg, treg eða með öllu stöðvuð. Allt hvetur þetta til varfærni í málefnum framleiðslunnar, en auk þess hafa nú þeir atburðir gerzt, sem einstakir eru í sögu Íslendinga um langt árabil, þegar erlent vald reynir að svelta þjóðina til hlýðni. Eru hér að verki menn, sem um langt árabil hafa setið að matborði Íslendinga og satt sig vel. Við höfum margt gott gert þessum mönnum, en aldrei illt. Með því að hætta lífi okkar sjálfra höfum við oft bjargað lífi brezkra sjómanna, en nú, þegar við verjum lif okkar og afkomu og búum jafnframt í haginn fyrir brezku útgerðina með því að hagnýta okkur lögmætan og raunar tildæmdan rétt til að forða gereyðingu fiskimiðanna, gjalda brezkir útgerðarmenn og yfirmenn á skipum þeirra veittar velgerðir og velmegun með því að loka brezkum fiskimörkuðum fyrir okkur. Ég vil forðast öll stóryrði, en íslenzka þjóðin fordæmir og fyrirlítur þessar kúgunartilraunir brezkra þegna gegn íslenzkum hagsmunum og fellir sig því illa við afskipti eða afskiptaleysi brezkra stjórnarvalda af þeim ósóma. En fyrirlitlegastir erum við Íslendingar þó sjálfir, ef við svörum hverjum heiftúðugum árásum erlends valds með innbyrðis deilum eða jafnvel allsherjarverkfalli. Allir aðrir slíðra þó sverðin, þegar óvinurinn ræðst inn í land þeirra, en við ætlum að svara þessari erlendu ofsókn því einu, að við megum ekki vera að því að sinna henni, að okkur gefist ekki tími til að undirbúa sóknina á hendur árásarmönnunum, vegna þess að við megum ekki vera að því að hugsa um frumdrætti þeirrar myndar, sem við eigum að sýna heiminum af þessu gerræði, vegna þess að við séum önnum kafnir við að murka lifið hver úr öðrum. Nú fremur, en nokkru sinni fyrr ber Íslendingum heilög skylda til að efla samhug og standa allir sem einn gegn erlendu valdi. Við erum að vísu fáir og veikburða, en ef við fellum niður hjaðningavígin og reynum í bróðerni að deila með sanngirni og skynsemi því, sem aflað er, þá eigum við þó styrk gáfaðrar menningarþjóðar, sem á grundvelli laga og réttar berst fyrir lífi sínu og tilveru. Allsherjarverkfall er að sönnu vopn í þeirri baráttu, en það er ekki vopn í okkar hendur, heldur vopn, sem við leggjum í hendur andstæðingum okkar, til þess að þeir fái betur unnið á okkur. Slíkt atferli er þjóðarsmán. Þess vegna ber okkur öllum að sýna skilning og velvilja og láta einskis ófreistað til að leysa þessa ógiftusamlegu deilu. Ég á þess ekki kost að taka frekari þátt í þessum umr., þar eð ég er á förum til Parísar, þar sem ég mun sitja tvo fundi ýmissa ráðh. vestrænna landa, en þátttaka mín í þeim fundum var ákveðin og tilkynnt snemma í siðasta mánuði. Er aðalerindi mitt að vinna að málstað Íslands í landhelgismálinu. Veit ég ekki, hvort mér verður nokkuð ágengt, en ekki skortir mig viljann, og ég veit einnig, að einhuga góðhugur allrar íslenzku þjóðarinnar fylgir mér til leiðarenda.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, lokið máli sínu. - Tekur nú til máls síðari fulltrúi Sjálfstfl., hæstv. dómsm.- og utanrrh., Bjarni Benediktsson.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Íslendingar hafa lengst af búið í strjálbýli og þurft að sækja viðurværi sitt í jarðargróður eða sjávarafla. Meðan svo háttaði, þurftu menn mjög að treysta á sinn eigin mátt og megin, og gat þó aldrei dulizt, að veðurfar og aflabrögð réðu eigi síður miklu um afkomu þeirra en dugnaður og atorka, jafnframt því sem afkoman var ætíð mjög háð verzlunarháttunum. Íslendingar voru lengi lítt félagslyndir, og var það eitt helzta verkefni forustumanna á 19. öld og fyrri hluta hinnar 20. að vekja þá til vitundar um mátt og gagnsemi samtakanna. Allt hefur þetta gerbreytzt á fáum árum. Sem betur fer helzt að vísu enn víðast hvar byggð um sveitir landsins, en svo margir búa nú í þéttbýlinu, að höfuðborg okkar er sennilega hlutfallslega hin stærsta í heimi. Með almennum samtökum hafa menn sigrazt á ýmsum örðugleikum okkar harðbýla lands og bætt aðstöðu sína til framleiðslu og viðskipta, enda hefur félagslyndi þroskazt svo, að ýmsir virðast nú ætla, að öllu verði náð, ef menn bindast um það samtökum eða gera um það fundarsamþykktir. Þéttbýlið og meiri verkaskipting með þjóðinni en áður, leiða meira að segja til þess, að sumir gleyma því, að líf hvers einstaklings og þjóðarheildarinnar er enn mjög háð veðurfari og aflabrögðum. Í stað þess að gera sér þessi einföldu sannindi ljós, er reynt að telja mönnum trú um, að ekki þurfi annað en að samþykkja nógu háar kröfur á hendur einhverjum öðrum eða nógu mögnuð afskipti ríkisvaldsins og ráðsmennsku þess, til þess að allt sé í lagi. Skýzt þá sumum einnig yfir, að afkoma okkar er mjög háð viðskiptum við aðrar þjóðir og verðlagi á heimsmarkaði, sem við ráðum litlu eða engu um. Stjórnarandstæðingar, svo sem hv. þm. Ásmundur Sigurðsson áðan, kenna t.d. ríkisstj. og stefnu hennar um, að afkoma almennings sé ekki svo góð sem skyldi, og fullyrða, að lífskjörunum hafi hrakað á seinni árum, annaðhvort vegna illvilja eða mistaka ríkisstj. Það er saga fyrir sig, hvort það sé satt, að lífskjörunum hafi hrakað sínari ár. Það er a.m.k. fullvíst, að frásagnir stjórnarandstæðinga um það eru mjög villandi, og öruggt er, að ekki er það vegna skorts á verkföllum eða af því að kaupið hafi ekki hækkað í krónutölu, ef lífskjörunum hefur hrakað. Hitt væri að vísu ekki nema eðlilegt, að þjóðin ætti nú við verri kjör að búa, en á fyrstu árunum eftir stríðið. Þá voru afurðir okkar enn í háu verði, miðað við verð á þeim vörum, sem við þurftum að kaupa inn, og aflabrögð og árferði var gott, miðað við það, sem sínar hefur verið. Nokkur aflabrestur varð raunar þá þegar á síldveiðum, en þess er að gæta, að til viðbótar eðlilegum tekjum af atvinnuvegunum vorum við þá enn að eyða því fé, sem við höfðum aflað á stríðsárunum. Því fé var að verulegu leyti varið til framkvæmda, sem ætla mátti að mundu reynast nytsamar, og þó að þá færi eitthvað í súginn eins og gengur, þá hafði fjöldi manna vinnu af þessum framkvæmdum öllum og naut því mikils góðs af þeim, meðan þær stóðu yfir, en á því byggist það ástand í atvinnumálum á þessum árum, sem Einari Olgeirssyni varð svo fjölrætt um áðan. Hitt gleymdi Einar að minna á, að mikill hluti þessara framkvæmda var gerður til þess að geta hagnýtt síldaraflann hér við land. Menn vonuðust þá til og byggðu á fyrri ára reynslu um það, að þessi síldveiðiundirbúningur yrði mjög arðbær, þegar tímar liðu. Við skulum vona, að svo muni reynast, áður en yfir líkur, en enn sem komið er hefur hann einungis orðið að byrði. Í þessum miklu síldveiðiframkvæmdum höfum við bundið stórkostlegt fé, og ekki nóg með það, við síldveiðarnar hafa á ári hverju unnið þúsundir manna. Öll vitum við, að því vinnuafli og þeim fjármunum hefur að verulegu leyti verið kastað á glæ nú um margra ára skeið. Að kunnugustu manna yfirsýn má ætla, að þótt ekki hefði fengizt á sumarsíldveiðunum árin 1945–52 nema meðalafli, miðað við næstu ár á undan, þá hefðu gjaldeyristekjur þjóðarinnar á þessum árum reynzt 1.500 millj. kr. meiri, en raun varð á, og hefðu þar af komið í hlut útvegsmanna og skipverja nær 900 millj. meira en var. Þetta hlýtur að segja til sín í afkomu alls almennings, ekki aðeins þeirra, sem þennan atvinnuveg hafa stundað, heldur og allrar þjóðarinnar. Ofan á þetta hefur bætzt eyðing fiskimiðanna og þar af leiðandi aflatregða á öðrum veiðum en síldveiðum, harðindi í sumum byggðarlögum ár eftir ár og óhagstæðari verzlunarkjör, en voru á fyrstu árunum eftir stríð, eins og þegar hefur verið rækilega sýnt fram á í þessum umræðum og ég þarf því ekki að rekja frekar. Ástæðan til þeirrar verðbreytingar er sú, að á fyrstu árunum eftir stríð var í nágrannalöndum okkar skortur á matvöru, sem nú er úr sögunni. Kommúnistar segja raunar, að það sé rangri stefnu í afurðasölumálunum að kenna, að við eigum nú við erfitt verzlunarárferði að búa, og færðu fulltrúar þeirra áðan þá kenningu sína í æði skáldlegan búning. Sá söguburður kommúnista hefur verið marghrakinn. Þegar því t.d. er haldið fram, að ríkisstj. vilji ekki hafa viðskipti við Austur-Evrópu, er sannleikanum alveg snúið við. Íslenzka stjórnin hefur gert allt, sem í hennar valdi hefur staðið, til þess að greiða fyrir viðskiptunum og hefur samkvæmt óyggjandi alþjóðlegum skýrslum, tekizt það miklu betur, en flestum eða öllum öðrum stjórnum vestan járntjaldsins. Fyrirgreiðsla stjórnarinnar hefur komið fram með mörgu móti. Alveg nýlega hefur t.d. ríkisstj. lagt fram um 50 millj. kr. ríkisábyrgð til þess að greiða fyrir þessum viðskiptum. Stjórnin hefur meira að segja oft og tíðum neytt innflytjendur til að kaupa vörur hærra verði frá þessum löndum, en þeir gátu fengið þær fyrir annars staðar, til þess með því móti að létta undir með sölu íslenzkra afurða. Af þessu hefur leitt hærra verðlag, en ella innanlands, en ef það er eina ráðið til þess að halda uppi atvinnunni, tjáir ekki að horfa í það, og allra sízt situr það á þeim, sem ætíð kvarta undan, að viðskiptin við þessi lönd séu allt of lítil, að býsnast yfir því háa verðlagi, sem af þeim viðskiptum leiðir, en það gerðu kommúnistar áðan. Til staðfestingar því, að núverandi ríkisstj. hafi greitt fyrir viðskiptum við þessi lönd, skal ég aðeins geta þess, að á árinu 1946, þegar kommúnistar voru í ríkisstjórn, seldum við til Póllands fyrir aðeins 750 þús. kr., en á árinu 1951 fyrir nærri 38 millj. kr. Til Tékkóslóvakíu seldum við 1946 fyrir 81/2 millj., en á árinu 1951 fyrir rúmar 17 millj. kr. Til Ungverjalands seldum við 1951 fyrir rúmar 2 millj., en ekkert 1946. Um tilraunir Íslands til viðskipta við sjálf Sovétríkin rússnesku skal ég aðeins vitna til tilkynningar utanrrn. um þessi efni, er gefin var hinn 31. okt. s.l. Þar er sannað, að íslenzka stjórnin hefur æ ofan í æ leitað eftir því við rússnesk stjórnarvöld, að verzlunarviðskipti milli landanna gætu tekizt. Það hefur ætið strandað á rússnesku stjórninni. Síðast skrifuðum við rússneska sendiráðinu um þessi efni hinn 7. okt. s.l., og hefur reynzt enn sem fyrr, að tregt er um svar, og er það ókomið enn. Þessi framkoma Rússa í viðskiptum við Íslendinga kemur nú orðið engum á óvart. Hv. þm. Áki Jakobsson lýsti á sínum tíma yfir því hér á Alþ., að ekki væri hægt að búast við því, að Rússar vildu verzla við Íslendinga, meðan svo vondur maður sem Bjarni Benediktsson væri utanríkisráðherra. Þarna kom fram, að skilyrði viðskiptanna væri, að Rússar réðu utanríkisstefnu Íslendinga. Síðan hafa kommúnistar reynt að hlaupa frá þessari hreinskilnu yfirlýsingu Áka Jakobssonar, en við réttarhöldin í Prag nú síðustu vikurnar hafa komið fram í þessu mikilsverð gögu. Í tékkneska blaðinu Lidova Demokratiee frá 26. nóv. s.l. er t.d. sagt frá því, hvernig fyrrverandi aðstoðarverzlunarmálaráðherra Tékka, Rudolf Margolius, hafi játað á sig skemmdarverk í utanríkisverzlun landsins. Segir þar, að Margolius hafi látið hagsmuni Tékkóslóvakíu sitja á hakanum fyrir hagsmunum auðvaldsríkja, sem hann gerði viðskiptasamninga við, og telur hann Ísland sérstaklega á meðal þessara ríkja og segist hafa verið því mótfallinn, að fiskur og fiskafurðir yrðu fluttar inn frá Póllandi, þótt slíkur innflutningur þaðan hefði auðveldlega fullnægt Tékkóslóvakíu. Að fenginni þessari játningu lýsti ákærandinn því, að með því að gera slíka samninga hefði sakborningurinn framið skemmdarverk gegn grundvallarreglum þeim, sem viðskiptasamninga hinna kommúnistísku ríkja ætti að byggja á. Margolius var síðan dæmdur til dauða og hengdur miðvikudaginn 3. des. s.l. En daginn áður var yfirmaður hans, sjálfur verzlunarmálaráðherrann, sviptur embætti, og má nærri geta um orsakirnar til þess. Eftir þessa harmsögu ætti að vera óþarfi að deila um, af hverju erfiðleikarnir um viðskipti við þjóðirnar austan járntjalds spretta. Annar söguburður kommúnista um afurðasöluna er eftir þessu. Hv. varaþm. Magnús Kjartansson sagði frá því á Alþ. 29. okt. s.l., að íslenzkur saltfiskur, sem íslenzkir framleiðendur fengju greiddar fyrir hér á landi kr. 2.90 fyrir kg, kostaði í smásölu á Ítalíu kr. 9.66 kg. Þm. sagði því hækkunina vera hvorki meira né minna en 233% og bætti við: Þótt hluti af þessu væri eðlilegur kostnaður, væri augljóst, að milliliðaokrið væri óhemjulegt og auðvelt ætti að vera að tryggja Íslendingum mun hærra verð með heiðarlegum verzlunarháttum. - Þannig segir Þjóðviljinn frá þessari uppljóstrun ritstjóra síns, og skal ég ekki dæma um sannleiksgildi hennar, en sé hún rétt, er það vissulega einsdæmi, að svo sé um nokkuð það, er kemur frá þeim hv. varaþm. og ritstjóra. En það eru aðrar frásagnir, sem ég hef úr öruggum skýrslum og ekki verða vefengdar, frásagnir, sem eru lærdómsríkar á margan veg, m.a. um það, hvort við mundum eiga von á lægri álagningu, en nú á nauðsynjum, ef kommúnistar fengju að ráða einir hér á landi. Rússar keyptu saltsíld frá Íslandi á árinu 1946, þegar hv. þm. Áki Jakobsson var yfirmaður sjávarútvegsmála. Verðið á hverju kg síldarinnar, sem framleiðendur fengu hér, var kr. 1.71. Samkvæmt skýrslu sendiráðs Íslands í Moskva, dags. 2. des. 1946, til utanrrn. var íslenzka síldin seld í verzlunum í Moskva út á skömmtunarseðla fyrir ísl. kr. 39.16. Það verð er 2.190% hærra en verðið, sem íslenzku framleiðendurnir fengu fyrir vöru sína. Með þessu er þó ekki sagan öll sögð. Þeir, sem ekki eru í náðinni hjá stjórnarherrunum í Moskva, verða að kaupa nauðsynjar sínar án skömmtunarseðla. Á þessum tíma var því saltsíld einnig seld í verzlunum austur þar óskömmtuð, en kostaði þá hvert kg frá kr. 85.92 upp í kr. 220.92. Íslenzka síldin var ein dýrasta síldartegundin, sem þar var seld, og ef við miðum við það, þá var álagningin til þeirra, sem ekki fengu skömmtunarseðla, á þessa íslenzku vörutegund 12.850% frá því, sem íslenzku framleiðendurnir fengu fyrir vöruna. Kommúnistaþingmanninum þótti mikið um álagninguna á ísl. saltfiskinn suður á Ítalíu, og kommúnistar hér guma mikið yfir álagningu íslenzkra heildsala. En hvað er hún hjá því, sem þarna reyndist um íslenzku síldina austur í sæluríki kommúnista? Þeir, sem telja þá stjórnarhætti, er til slíkra óskapa leiða, hina eftirsóknarverðustu, ættu sannarlega hvorki að býsnast yfir lélegri afurðasölu íslenzkra útflytjenda né ásaka íslenzka innflytjendur fyrir álagningu þeirra, eða hver getur nefnt dæmi úr íslenzkri verzlunarsögu, sem við þetta jafnist? Áróður kommúnista er við það miðaður að villa um fyrir veilum sálum, en ekki hitt, að segja mönnum, hvað er satt og rétt. Enginn skyldi halda, að það hefni sín ekki að hafa slíkan málflutning í frammi. Einhverjir láta raunar ruglast um sinn - og því miður of margir, eins og dæmin sanna. En heilbrigð skynsemi og dómgreind almennings verður þó yfirsterkari að lokum. Við hinu verður ekki gert, að þessar sífelldu staðlausu ásakanir trufla hugarfar þeirra sjálfra, sem um það gera sig seka. Dæmi þess varð alþjóð heyrinkunnugt á s.l. hausti. Einn forustumanna kommúnista, aðalfjármálasérfræðingur flokksins, sem þó alveg nýlega hafði verið í framboði við alþingiskosningar fyrir flokk sinn, var að næturlagi á ferðalagi milli Akureyrar og Reykjavíkur með svefnvagninum svo kallaða. Er menn héldu hann hafa sofnað værum blundi, hrökk hann skyndilega upp og kvað sér vera horfið stórfé síðan hann kom í vagninn. Við rannsókn sannaðist, að hann hafði sjálfur á sér peningana, sem hann fullyrti, að sér væru horfnir. Þetta atvik er engin tilviljun. Það er táknrænt fyrir hugarfar og baráttuaðferðir kommúnista. Hinar sífelldu staðlausu ásakanir kommúnista enda með því að æra þá sjálfa. Hér í lýðræðislandi getum við tekið þessu léttilega, en öðruvísi horfir við, þar sem þessir menn einir hafa völdin. Þar er miskunnarlaust fylgt þeirri höfuðkenningu hinna kommúnistísku fræða, að réttvísin eigi að vera verkfæri í höndum valdhafanna. Þar nægir ákæra valdhafans til þess, að hinum ákærða sé miskunnarlaust refsað. Slíkur hugsunarháttur er okkur Íslendingum fjarlægur, en við skulum þó gæta þess, að hann eitri ekki smám saman hugarfar einhvers hluta þjóðarinnar. Það má aldrei þola neinum það að láta önnur lög ganga yfir vini sína og skoðanabræður, en aðra landsmenn. Öllum getur að vísu skjátlazt, því að enginn er alfullkominn, en munurinn er sá, hvort menn vilja keppa að því, að lögin gangi jafnt yfir alla, eða beita réttvísinni á þann veg, sem hin kommúnistísku fræði segja til um og við heyrum nú daglega ömurleg dæmi um utan úr heimi. Hinn kommúnistíski hugsunarháttur hlýtur að leiða til ofbeldis og kúgunar, og þegar uppi er í landinu heill flokkur, sem meðal annars með þessu móti vill grafa undan lögum og rétti, þá hlýtur að spretta af því ýmiss konar ófagnaður; eða getur nokkrum dulizt, að þarna er m.a. að leita skýringanna á vaxandi ofbeldishneigð nokkurs hluta íslenzks æskulýðs og ýmissa annarra óheillafyrirbæra í íslenzku þjóðlífi? Efnahagsmálin eru að vísu mikilsverð, en við skulum þó varast að hugsa um þau ein. Maðurinn lifir ekki á einu saman brauði, og það er einnig hægt að villa svo fyrir mönnum, að þeir gleymi hinum gömlu sannindum, að þeir verða að vinna fyrir brauðinu í sveita síns andlitis. Sá hugsunarháttur, sem ég drap á áðan, að það eitt nægi til þess að sjá öllu borgið að koma saman og gera samþykktir, er merki þess, að menn hafa misst sjónar af þeim staðreyndum, sem byggja verður á, ef vei á að fara. Afskipti ríkisins og samtakamáttur ýmiss konar félagsheilda gera gagn, meðan menn halda sér að því, sem mögulegt er og framkvæmanlegt, en lengur ekki. Það er t.d. enginn efi á því, að þátttaka Íslands í ýmiss konar alþjóðlegum samtökum á undanförnum árum, t.d. samstarfinu, sem kennt er við Marshall, hefur haft mjög heillavænleg áhrif, gagnstætt því sem kommúnistar létu í kvöld. Bein óafturkræf framlög til okkar, auk lána og fyrirgreiðslu um afurðasölu í þessu sambandi, hafa numið 364 millj. kr. Þetta er að vísu ekki nema lítill hluti þess tjóns, sem við höfum beðið af aflabresti, harðindum og óhagstæðu verði á íslenzkum vörum undanfarin ár. En auðsætt er, að þessir örðugleikar mundu hafa orðið mun þungbærari fyrir almenning en orðið hefur, ef þessa samstarfs hefði ekki notið við, enda höfum við í skjóli þess ráðizt í stærstu verklegar framkvæmdir, sem hér hafa verið gerðar. Þetta þora kommúnistar ekki annað en að játa í öðru orðinu, eins og þegar Einar Olgeirsson í fyrrá þakkaði þeim, kommúnistum, hversu mikil Marshallframlögin hefðu verið. En hin kommúnistíska skopparakringla snýst ört, og blasti önnur hlið hennar við okkur í kvöld, en í fyrra. Hraðinn á snúningnum fer eftir því, hversu hvasst hann blæs að austan hverju sinni. Samstarf, sem miðar að því að bæta hag þeirra, er saman vinna, hvers um sig og allra í heild, miðar til góðs, meðan menn láta það ekki verða til þess að rugla sig í þeim óhagganlegu sannindum, að til lengdar getur enginn lifað umfram efni. Þetta á jafnt við um samstarf þjóðfélagsþegnanna sem um samstarf milli ríkja. Það er eðlilegt, að ríkið haldi uppi ýmiss konar starfrækslu, ráðist í margs konar framkvæmdir og hlaupi undir bagga með þeim, sem fyrir sérstökum óhöppum verða. Allt getur þetta komið að góðu gagni, en menn verða að muna, að það er ekkert allsherjar læknisráð að vísa á ríkið og þess úrræði. Ríkisstj. og Alþ. hafa ekki yfir öðru fé að ráða en því, sem tekið er af borgurunum sjálfum. Kröfur um nýjar ráðstafanir af hálfu ríkisvaldsins, ráðstafanir, sem hljóta að hafa ný útgjöld í för með sér, eru þess vegna í raun og veru kröfur um nýja skatta. En hvar á að taka þá? Spyr sá, sem ekki veit. Og þeir verða áreiðanlega fleiri en ég, sem telja, að skattarnir séu nú þegar orðnir yfrið háir í þessu landi. Nú þegar er búið, m.a. með háum sköttum á svo kallaðar hátekjur, að jafna lífskjörin svo hér á landi, að ekki er hægt að benda á neitt annað þjóðfélag, þar sem lífskjör manna eru svo jöfn sem hér. Samanburður Gylfa Þ. Gíslasonar á hlutfalli kaups verkamanna 1939 og 1950 var mjög villandi, þegar af þeirri ástæðu, að hann gleymdi því hryggilega atvinnuleysi, sem var hér á árunum fyrir 1939 og á árinu 1939 sjálfu. Hann bar aðeins saman tímakaupið, en ekki hversu marga tíma hver maður vann og þess vegna hvert raunverulegt kaup hans var. Og það vita allir, að þó að nokkuð hafi borið á atvinnuleysi, því miður, sérstaklega á s.l. ári, þá er það alveg hverfandi, miðað við það, sem var á árunum fyrir stríð. Hlutfallslega eru verkamenn því, þegar á heildartekjur þeirra er litið, miklu betur stæðir, en Gylfi Þ. Gíslason vildi vera láta. Jöfnuðurinn er góður og nauðsynlegur og okkar mesta stolt, Íslendinga, að við höfum meiri jöfnuð en nokkur önnur þjóð. En við skulum þó minnast orða Stalíns, mannsins, sem Brynjólfur Bjarnason í för sinni á þing hins „dýrðlega kommúnistaflokks“ á dögunum nefndi „hinn mikla“, þeirra orða, er sá „mikli maður“ mælti í ræðu 1934, er hann sagði á þessa leið: „Það verður í eitt skipti fyrir öll að yfirvinna vöntunina á persónulegri ábyrgð við vinnuna og útrýma jafnaðarfarganinu úr launakerfinu.“ Þetta sagði sá „mikli maður“. Við Íslendingar viljum þó áreiðanlega ekki ganga jafnlangt í ójöfnuðinum og gert er í Rússlandi, þar sem fjöldi embættismanna og gæðinga stjórnarinnar hefur t.d. 27-föld laun á við verkamenn. Við látum okkur nægja, að æðstu embættismennirnir hafi tvöföld verkamannalaun. En verður er verkamaðurinn launanna, og erfiði og áhætta, sem samfara er dug og framtaki, krefst sinnar umbunar, enda getur ekkert þjóðfélag staðizt til lengdar, þar sem ekki er gert mögulegt að safna því fjármagni, sem er nauðsynleg undirstaða heilbrigðs atvinnurekstrar, er einn getur tryggt almenningi örugga og stöðuga atvinnu. Er eftirtektarvert, að sú söfnun fjármagns, sem t.d. Einar Olgeirsson taldi upp áðan og fann að, er að langmestu leyti í höndum aðila svo sem Eimskips, bankanna og annarra slíkra, sem starfa beinlínis að uppbyggingu atvinnulífsins. Hvaða sjómaður vildi vera án nýju Fossanna, prýði Íslands? En það eru möguleikarnir til þess, að slík nýsköpun geti átt sér stað, sem Einar Olgeirsson og hans félagar vilja nú koma í veg fyrir. Stjórnarandstæðingar tala um verzlunargróða. En hvernig stendur á því, að kaupfélögin, sem þeir sjálfir standa fyrir, bæði Kron og kaupfélagið á Ísafirði, sem Hannibal Valdimarsson er einn aðalmaðurinn í, skuli ekki halda álagningunni niðri, ef hún er óhæfileg? Þeir hafa það í hendi sér að keppa út alla heildsalana og kaupmennina. Það, að þeim tekst það ekki, er þyngsti dómurinn yfir allri þeirra orðmælgi hér í þinginu nú og endranær. Skattabyrðin reynist almenningi einmitt svo þung vegna þess, að nú þegar er búið að skattleggja þá, sem hærri tekjurnar hafa, svo mikið, að með hærri skattstigum er ekki hægt að auka tekjur ríkissjóðs svo að neinu nemi. Þess vegna verður að innheimta skattana af öllum fjöldanum, svo að ríkis- og sveitarstjórnir geti staðið undir öllum þeim margháttuðu verkefnum, sem á þær hefur verið hlaðið. Kröfurnar um ýmiss konar ráðstafanir af hálfu þessara aðila eru því nú orðið ekkert annað en kröfur um, að aukið fé sé tekið af öllum almenningi og ráðstafað með einhverja sérhagsmuni fyrir augum. Þetta eru einföld sannindi, sem vissulega er kominn tími til að menn átti sig á og skilji til hlítar. Jafnhliða sífelldum kröfum um stórauknar framkvæmdir af hálfu ríkisins er nú krafizt skattalækkana. Ég skal vera fyrsti maður til að styðja þær, aðeins ef sýnt er fram á, hvað af ríkisútgjöldunum er hægt að skera niður, en þar láist þessum sömu mönnum að bera fram raunhæfar till. Það kom glögglega fram hjá Hannibal Valdimarssyni áðan, eða hver trúir því t.d., að hann muni, þegar þar að kemur, beita sér fyrir afnámi greiðslu á eftirvinnu opinberra starfsmanna? Hann, maðurinn, sem lagði á það alveg sérstaka áherzlu í ræðu sinni, að þeir ættu nú þegar við of bág kjör að búa. Nei, hjá kröfuforsprökkunum stangast sannarlega hvert á annars horn. Sannleikurinn er sá, að allt of margir vilja hlunnindin, en ekki útgjöldin, sem þeim fylgja. Auðvitað er með löggjöf hægt að veita síaukin hlunnindi til alls og allra, alveg eins og hægt er með samningum að kveða á um hvaða kaup sem vera skal. En ef þetta styðst ekki við veruleikann, ef raunveruleg geta er ekki á bak við, kemur þetta að engu haldi, heldur hefnir sín, áður en varir, með enn auknum örðugleikum. Eins og högum okkar nú er háttað, verður augunum ekki lokað fyrir því, að við sem þjáð lifum umfram efni. Einni þjóðfélagsstétt þýðir ekki framar að gera kröfur á hendur öðrum, hvorki öðrum stéttum né þjóðarheildinni. Slík kröfugerð getur aðeins leitt til vandræða, til verðbólgu, til eyðingar fjárverðmætanna, gengislækkunar og enn aukinna örðugleika hvers einstaklings og þjóðfélagsheildarinnar. Þetta eru erfiðar staðreyndir, en engu að síður sannar. Eina örugga ráðið til að bæta hag þjóðarinnar til frambúðar er aukin sköpun verðmæta, sem ekki verður náð nema með stöðugri vinnu, meiri afköstum, aukinni og fjölbreyttari framleiðslu. - Góða nótt.

Forseti (JPálm): Þá hefur hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, lokið máli sínu. Er hann síðasti ræðumaðurinn hér í kvöld. Umr. er nú frestað og heldur áfram kl. 8 annað kvöld.