Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 13.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um vanda sauðfjárbænda. Málshefjandi er hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir en til andsvara verður hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Á forsíðu Fréttablaðsins er landslýð greint frá því að til standi að flytja hlutabréf Landssímans frá samgrn. yfir í fjmrn. Rökin eru sögð þau að óeðlilegt sé að hluturinn sé á hendi þess aðila sem eigi að hafa eftirlit með samskiptareglum á fjarskiptamarkaði. Þetta kann að eiga við rök að styðjast. En er ekki eðlilegt að Alþingi sé upplýst um þetta? Ég vil minna á að fyrr í vikunni við umræður í þinginu var óskað eftir því að Alþingi yrði upplýst um samskipti samgrn. og fjmrn. hvað varðar arðgreiðslur frá Símanum. Við því fengust engin svör. En í þessari frétt Fréttablaðsins segir einnig frá því að áhugi fjárfesta hafi ýtt við einkavæðingarnefnd að ganga í málið að nýju. Sannast sagna, herra forseti, fer um þessa þjóð nú orðið þegar sú nefnd kemur saman til fundar. Ég spyr hvort menn ætli ekki að draga neinn lærdóm af reynslunni af einkavæðingu ríkisbankanna því að sömu aðilar og eru komnir með eignarhald á þeim hafa lýst áhuga á Landssímanum. Ég ætla að leyfa mér að vitna í frétt Fréttablaðsins, með leyfi forseta. Hér segir: ,,Framámenn í íslensku viðskiptalífi hafa mikinn áhuga á að kaupa Landssímann og hafa látið þann áhuga í ljós við einkavæðingarnefnd. Íslandsbanki og Straumur hafa látið nefndina vita af áhuga sínum, Kaupþing Búnaðarbanki hefur einnig áhuga og Opin kerfi í samstarfi við útlenda aðila en þeir höfðu mikinn áhuga á að kaupa Símann síðast þegar reynt var að selja hann. Eins benti verðbréfasvið Landsbankans á fyrir skömmu að nú væri rétti tíminn til að selja Símann og það mat hefur örugglega ekki farið fram hjá eigendum bankans. Einn eigendanna, Björgólfur Thor Björgólfsson, hefur verið að hasla sér völl á fjarskiptamarkaði og gert tilboð í samstarfi við þýska fjárfesta í búlgarska símann.`` Nú velta menn því fyrir sér hvort þeir geti fengið að kaupa Landssímann í einu lagi. Þá er talað um kaupverð upp á 38--45 milljarða kr. Þetta eru þeir fjármunir sem þessir aðilar hafa handa á milli. En hvað stendur til að gera? Þarf ekki að upplýsa Alþingi um hvað vakir fyrir ríkisstjórninni og hvort hún hafi ekki dregið neinn lærdóm af einkavæðingu ríkisbankanna?

Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir svo, með leyfi forseta: ,,Fylgt verði eftir heimild Alþingis um sölu á hlut ríkisins í Landssíma Íslands og þess gætt að sala fyrirtækisins fari fram þegar markaðsaðstæður eru hagstæðar og þannig tryggt að ríkissjóður fái sanngjarnt verð fyrir eign sína.`` Þessi yfirlýsing var gefin út í vor að afloknum kosningum. Það lá alveg fyrir í aðdraganda þeirra hver stefna ríkisstjórnarflokkanna var í þessu máli. Það hefur verið stefna þeirra og stefna ríkisstjórnarinnar að selja Landssímann. Það kemur skýrt fram í þeim plöggum sem fylgja fjárlagafrv. að þeirri stefnu verður fylgt fast eftir þó að ekki sé gert ráð fyrir tekjum af þeirri eignasölu á þessu stigi málsins. Þess vegna þarf engum manni að koma á óvart að undirbúningur hefjist að því að selja Landssímann. Það verður auðvitað staðið að því með fullkomlega eðlilegum hætti á vegum ríkisstjórnarinnar með ráðherranefnd um einkavæðingu í broddi fylkingar og síðan einkavæðingarnefndina, sem er starfsnefnd þeirrar ráðherranefndar. Allt þetta hefur legið fyrir um langa hríð. Það er auðvitað ómögulegt að fullyrða um hver verður kaupandi Símans. Ég hef enga hugmynd um það. Það verður væntanlega gengið í að auglýsa fyrirtækið til sölu með eðlilegum hætti. Þá gefa þeir sig fram sem hafa áhuga á að kaupa það. Hvað varðar fyrsta atriðið sem þingmaðurinn nefndi, þ.e. spurninguna um hvar forræðið yfir hlutabréfum ríkissjóðs eigi að vera, þá hefur það verið rætt um langa hríð að það sé óeðlilegt að eftirlitsaðilinn sé jafnframt handhafi hlutabréfsins. Í þessu tilfelli er samgrn. með hvort tveggja. Það er í samræmi við grundvallarverkaskiptingu í lögum og reglugerð um Stjórnarráð Íslands að eignarhluti ríkisins í fyrirtækjum sé á forræði fjmrn. eins og aðrar eignir nema sérstaklega sé um annað samið eða ákveðið í lögum. En þetta er í samræmi við þær meginreglur sem hér gilda.

Herra forseti. Fulltrúar Samf. gerðu á sínum tíma einmitt athugasemdir við að sama ráðuneyti færi með forræðið yfir Símanum og jafnframt eftirlit. Sú breyting sem verið var að kynna á síðum Fréttablaðsins í gær er því í fullkomnu samræmi við afstöðu Samf. Hins vegar er það alveg hárrétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það er auðvitað umhendis hjá hæstv. ríkisstjórn að kynna þau skipti með þessum hætti. Það hefði verið rétt að gera það þannig að þinginu yrði gerð grein fyrir því með öðrum hætti en því væri lekið í Fréttablaðið. Herra forseti. Ég vil að það komi skýrt fram hér að Samfylkingin hefur mótað stefnu um sölu Landssímans. Hún er þeirrar skoðunar að það eigi að selja samkeppnisrekstur Landssímans. Hins vegar viljum við verja hlut landsbyggðarinnar og tryggja að hún nái að þróast tæknilega og á grundvelli þeirra fjarskiptabreytinga með sama hætti og þéttbýlið. Þess vegna höfum við sagt að á heppilegum tíma væri rétt að selja samkeppnisreksturinn en það á að skilja dreifikerfið frá til að landsmenn hafi allir sömu tök á því að koma sínum afurðum á sviði hugbúnaðar frá sér og sömuleiðis á að sækja sér upplýsingar. Hins vegar finnst mér að hæstv. fjmrh. verði að gera betur grein fyrir því með hvaða hætti á að selja Símann. Hæstv. ráðherra sagði að það ætti að auglýsa hann til sölu. Ég tel, eins og hlutabréfamarkaðurinn hefur farið á allra síðustu mánuðum og missirum, að farsælt yrði, sé á annað borð er tekin ákvörðun að selja Símann, að gera það með þeim hætti að smáum fjárfestum, almennum borgurum í þessu landi, yrði gert mögulegt að fjárfesta í honum og reyna þannig að spýta nýju blóði í þennan markað sem hefur heldur farið dvínandi í þeim stórfiskaleik sem við höfum orðið vitni að. Herra forseti. Sala Símans hefur verið eitthvert mesta klúður sem hæstv. fjmrh. hefur lent í til þessa. Ég vara hann við því að ana út í söluna jafnilla undirbúinn og sagan hefur sýnt hann gera áður.

Herra forseti. Það eru merkilegar vendingar í þessu máli. Nú er Samfylkingin komin með gömlu stefnu Framsfl. en það var lengi vel stefna Framsfl. að það ætti að selja Símann en skilja grunnnetið eftir. Núna er Samfylkingin sem sagt komin með þessa stefnu en Framsókn hins vegar hlaupin fyrir björg og hefur lagst flöt í málinu fyrir frjálshyggjuliðinu í Sjálfstfl. Nú bendir allt til þess að enn eitt stórslysið sé í uppsiglingu í þessu hörmulega einkavæðingarferli. Það er augljóst mál hvað er að gerast varðandi forræði málsins. Nú á að rífa það af samgrh. enda tókst það ekki sérstaklega vel síðast þegar samgrh. hafði forustuna í málinu eins og kunnugt er. Eins og venjulega eru vinnubrögðin bara búin til jafnóðum. Reglurnar og aðferðirnar eru bara svona, fitjað upp á þeim utan um skrokkinn og í viðtali við formann einkavæðingarnefndar í gær eða dag, sem er auðvitað alveg kostulegt, segir hann eitthvað á þá leið að nefndin sé að byrja að funda. Það fyrsta sem hún ætli að gera sé að leita að ráðgjafa. Síðan á nefndin eftir að ákveða að hve miklu leyti þetta verður kannski að einhverju leyti selt í dreifðri eign og að hve miklu leyti nefndin leitar að kjölfestufjárfesti. Það er nýyrðið fína. Er það Samson sem er í vændum þar? Er það Og Vodafone kannski? Er bara ekki einfaldast að gera þetta strax, að búa til eina ríkisvædda einokun? Það er auðvitað það sem er í uppsiglingu. Enn eitt sviðið í almannaþjónustu á Íslandi á að leggja undir fákeppnis- eða einokunarmarkað með því að einkavæða Landssímann. Það blasir við hverjum manni að það verður afleiðingin. Svona eru vinnubrögðin öll hjá einkavæðingarnefnd þar sem formaðurinn fauk fyrir borð og varð að notast við ráðuneytisstjórann í forsrn. í staðinn. Það hefur verið svo mikið mannfall í nefndinni. Menn hafa sagt af sér hver á fætur öðrum vegna óánægju með vinnubrögðin þannig að nú er þetta bara komið inn í ríkisstjórnina sjálfa. Ráðuneytisstjórinn í forsrn. vélar um þetta. Vinnubrögðin eru auðvitað öll þannig að það þarf opinbera rannsókn á því hvernig þar hefur verið farið með eignir þjóðarinnar og allt í því sambandi.

Herra forseti. Við heyrðum sömu rulluna frá hæstv. fjmrh. og við höfum heyrt áður í tengslum við sölu á ríkiseignum. Hann sagði að hagsmuna þjóðarinnar yrði gætt í hvívetna, eða á þá lund var inntakið í svari hans. Einmitt vegna þess hvernig til hefur tekist held ég að almenningur á Íslandi hafi áhyggjur af þessu máli. Ég vil einnig benda á það, þar sem einkavæðingarnefnd og Landssímann ber hér á góma, að þingflokkur Vinstri grænna hefur óskað eftir því að Ríkisendurskoðun geri athugun á vinnubrögðum, verklagi og stjórnskipulegri stöðu einkavæðingarnefndar. Sérstaklega verði könnuð samskipti nefndarinnar við Landssíma Íslands. Eftir þessu var óskað formlega í janúarlok árið 2002. Við ítrekuðum þessa ósk og þetta erindi haustið 2002. Enn hefur engin skýrsla borist. Þetta er ekki fyrirspurn en ég vek athygli stjórnar þingsins á því að við höfum ekki fengið þessa skýrslu í hendur.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að það er samgrh. sem ber ábyrgð á þjónustu Landssímans og því að hann sé jafntryggur og hann efldur til að sinna fjarskiptaþjónustu um allt land. Lítum til reynslunnar erlendis af markaðsvæðingu á raforkukerfinu á síðustu mánuðum. Í Kaliforníu hrundi hið einkavædda markaðskerfi raforkukerfisins og ríkið varð að leysa það til sín. Við höfum undanfarið heyrt fréttir af árangri af markaðsvæðingu raforkukerfisins í Skandinavíu þar sem heilu löndin og landshlutirnir urðu rafmagnslausir. Svipaðar fréttir berast frá Ítalíu og Frakklandi og orsökin er markaðsvæðing þessara fyrirtækja, þessarar þjónustu. Þegar arðsemiskrafan er sett í forgang þá hirða menn ekki lengur um viðhaldið, reksturinn eða þjónustuna. Ég tel að ríkisstjórninni væri nær að taka markmið sín um sölu Landssímans til endurskoðunar í ljósi einkavæðingar og markaðsvæðingar slíkrar þjónustustarfsemi erlendis. Við upplifum það nú að tilkynnt er í fjölmiðlum að sala Landssímans hafi verið flutt frá samgrh. til fjmrh. Einhverra hluta vegna er samgrh. ekki lengur treyst til að fara með málið. Það sýnir nú best sambúðina innan ríkisstjórnarinnar. Ég spyr: Hvar er Framsfl.? Ég skil alveg Sjálfstfl. sem allt vill selja og markaðsvæða. Honum finnst allt vera falt fyrir peninga. En er Framsfl. virkilega sama sinnis? Er hann það í raun? Eru það skilaboðin til þjóðarinnar að Framsfl. sé búinn að leggja alla félagshyggju og alla samhjálp til hliðar og sé reiðubúinn að skríða í markaðsvæðingarsæng íhaldsins og selja Landssímann hæstbjóðanda?

Herra forseti. Ég veit að Framsfl. er ákaflega hugleikinn hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og formanni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Og ég veit að stundum sér hann ekkert annað en Framsfl. Hins vegar skil ég ekki hvað hv. formanni gengur til að koma hingað og drepa á dreif fullkomlega eðlilegri og góðri umræðu eins og hv. formaður þingflokks VG gerði. Hugsanlega endurspeglar þetta einhverja spennu og valdaátök innan VG, ég veit það ekki. En að fara að ráðast á Samfylkinguna fyrir það sem hæstv. fjmrh. gerir, það skil ég ekki. Herra forseti. Ég minnist þess að formaður VG hefur talað um að hann ætli að halda uppi harðri stjórnarandstöðu. Við sjáum hvernig hún er. Stjórnarandstaðan felst aðallega í því að berja á Samfylkingunni. Herra forseti. Hv. þm. kemur hér upp og gerir því skóna að Samfylkingin sé að búa til einhverja stefnu núna og taka upp stefnu eftir Framsfl. Nú er það að vísu þannig að Framsfl. er ekki alvondur. Það var nú sama höndin sem skrifaði stefnuskrá hins upphaflega jafnaðarmannaflokks og Framsfl., þannig að sitthvað má kannski af þeim flokki læra. Hins vegar er alveg ljóst að stefna Samfylkingarinnar er búin að vera svona um þriggja ára skeið og hún er nákvæmlega svona. Við teljum að heppilegt sé að selja samkeppnisrekstur Símans. Við teljum að það geti verið gott fyrir hlutabréfamarkaðinn og ef hann er seldur á réttum tíma, þá er það gott fyrir ríkið. En umfram allt er hugsanlegt að það geti spýtt nýjum vítamínum og blóði inn í þennan hugbúnaðariðnað sem hefur verið að kikna undan ofríki risans. Við höfum hins vegar sagt: Það á ekki að selja dreifikerfið, a.m.k. ekki að svo komnu máli, vegna þess að við erum að hugsa um landsbyggðina og fyrirtækin á landsbyggðinni. Við lítum á dreifikerfið eins og þjóðvegakerfið. En það getur vel verið að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé svo upptekinn af Framsfl. og illsku hans að hann sjái það ekki að það sem Samfylkingin er að gera þarna er að verja annars vegar markaðinn og hins vegar landsbyggðina. Og svo má nú ekki gleyma því að hv. þm. er ekki alveg hreinn þegar kemur að einkavæðingu. Var það ekki í samgönguráðherratíð hans sem menn byrjuðu á því að selja ríkisfyrirtæki?

Herra forseti. Mér er ljóst að ég hef auðvitað komið alveg heiftarlega við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ég fellst á það. Það eru gríðarlegar skammir um Samfylkinguna og það er mjög ljótt, en því miður satt, að segja að Samfylkingin hefur nú tekið upp stefnu Framsfl. í símamálinu. 
             Framsfl. var mikið að vandræðast með þetta mál eins og kunnugt er og kom sér upp þeirri línu, sem að vísu var fengin að láni frá öðrum, að mögulegt væri að standa þannig að breytingum á þessu sviði að hið opinbera héldi eftir grunnnetinu. Það var ekki ný hugmynd. Strax þegar núv. forseti Alþingis, þáv. samgrh., breytti Pósti og síma í hlutafélag tók ég það mál upp og spurði: Stendur til að hlutafélagavæða grunnnetið? Þá spurði þáv. samgrh.: Grunnnetið, hvað er það? Og síðan áttum við um þetta nokkur skoðanaskipti. Þannig að hugsunin var gömul en ekki ný. En staðreyndin er engu að síður sú að Samfylkingin er svona hálfvolg í þessu máli. Hún er bæði með og á móti því að einkavæða Landssímann, eins og heyra mátti hér, vill gera það bara öðruvísi en ríkisstjórnin. Enda er það alveg í samræmi við hinar nýju áherslur að Samfylkingin er hætt í stjórnarandstöðu og hefur tekið hér upp aðra hætti, eins og kunnugt er.

Er það þess vegna sem þú styður hækkun bensíngjalds ...?

Þetta er auðvitað alveg í fullkomnum takti við það. En ég áttaði mig ekki á að málið væri svona ofboðslega viðkvæmt í herbúðum Samfylkingarinnar að formaðurinn má hér vart kyrru halda í salnum fyrir óróleika þegar þetta ber á góma. Málið er auðvitað grafalvarlegt, herra forseti, og það er á íhaldinu sem þarf að berja í þessu máli og vonandi getum við sameinast um það. Það er auðvitað ofstæki og trúarbragðaaðferðir Sjálfstfl., frjálshyggjunnar, sem eru höfuðmeinsemdin og auðvitað aumingjaskapur Framsfl., þessi fullkomna niðurlæging Framsfl., sem leggst á kviðinn og lætur nýfrjálshyggjuliðið valta yfir sig í hverju málinu á fætur öðru. Það er auðvitað alveg hroðalegt að horfa upp á þetta. En ég sé nú að hæstv. heilbrrh. líður þó ekki verr en það að hann brosir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um það hverjir hafa gengið lengst í björgin. Þeir eru nú fullfærir um að skera úr því, leiðtogar stjórnarandstöðunnar sem hér hafa tekist á. En það eru tvö efnisatriði sem var fitjað hér upp á. Í fyrsta lagi: Er rétt að flytja forræðið yfir eignarhlut ríkisins í Landssímanum úr samgrn. yfir í fjmrn.? Svarið við því er já. Það er rétt að gera það og verið er að undirbúa það mál í samgrn. og það hefur verið í undirbúningi í nokkurn tíma, eins og flestum er nú væntanlega kunnugt. 
             Í öðru lagi er spurningin þessi: Á að fara að selja hlut ríkisins í Landssímanum? Svarið við því er líka já og það hefur legið fyrir um langa hríð. Það mál er í eðlilegum undirbúningi og ekkert meira um það að segja. Það liggur alveg fyrir hver stefna ríkisstjórnarinnar er í því máli. Það eina sem fram er komið í umræðunni, og er reyndar ekki nýtt, er að Vinstri grænir eru á móti því. Og hverjum þykja það tíðindi? 

Gert er ráð fyrir því að atkvæðagreiðslur verði klukkan hálftvö. Klukkan hálftvö fer fram kosning eins aðalmanns í bankaráð Seðlabanka Íslands, það er fyrsta dagskrármálið, og aðrar atkvæðagreiðslur ef umræðum verður lokið um 2., 3. eða 4. dagskrármálið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald. Frumvarp þetta er eitt af fylgifrumvörpum fjárlagafrv. næsta árs. Í frv. er lagt til að ákvæði 4.--7. mgr. 2. gr. laga um tryggingagjald verði felld brott. Sú breyting felur í sér að heimild launagreiðanda til lækkunar á tryggingagjaldi, sem nýta á sem iðgjald á móti iðgjaldi launamanns í tilviki séreignarlífeyrissparnaðar, er felld niður. Með lögum nr. 148/1998, um breyting á lögum um tryggingagjald, var kveðið á um lækkun tryggingagjalds launagreiðanda um allt að 0,2%, en þó ekki meira en sem næmi 10% af iðgjaldshluta launamanns samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þessa lækkun skyldi nýta sem iðgjald launagreiðanda á móti iðgjaldi launamanns til viðbótarlífeyrissparnaðar. Framangreind breyting á lögum um tryggingagjald var gerð í framhaldi af breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þar sem heimildir einstaklinga til skattfrádráttar vegna lífeyrisiðgjalda voru rýmkaðar. Þannig var launamönnum og þeim sem unnu við sjálfstæða starfsemi heimilt frá og með 1. janúar 1999 að lækka skattskyldar tekjur sínar um allt að 2% verðu þeir fjárhæðinni til lífeyrissparnaðar samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Með breytingum á lögum um tekjuskatt og eignarskatt vorið 2000 var þessi heimild hækkuð úr 2% í 4% auk þess sem heimild til lækkunar á tryggingagjaldi hækkaði úr 0,2% í 0,4%. Meginmarkmiðið með þessum breytingum var tvíþætt, annars vegar að skapa skilyrði fyrir aukinn þjóðhagslegan sparnað og hins vegar að efla lífeyrissparnað landsmanna jafnframt því að auka vitund og sjálfsákvörðunarrétt þeirra yfir þessu sparnaðarformi. Framangreindar breytingar hafa svo sannarlega náð markmiðum sínum með vaxandi þátttöku launþega ár frá ári í þessari sparnaðarleið. Er nú svo komið að ríflega helmingur opinberra starfsmanna tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaðinum og að því mér er best kunnugt tæpur helmingur á hinum almenna vinnumarkaði. Af þessu má draga þá ályktun að stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins hafi náð settu marki og vel það. Sparnaður í formi viðbótarlífeyris hefur náð góðri fótfestu meðal landsmanna sem eðlilegt sparnaðarform og því ekki lengur nein þörf sértækra ráðstafana á þessu sviði til að hvetja til sparnaðar, og því er lögð til umrædd breyting í þessu frv. Þar er lagt til að heimild til lækkunar tryggingagjalds vegna viðbótarlífeyrissparnaðar verði afnumin, en í því felst að greiðsla sú sem kemur úr ríkissjóði inn á reikninga þeirra sem spara með þessum hætti fellur niður. Greiðsla launagreiðandans er hins vegar óbreytt, það er engin hækkun sem verður hjá honum í þessu sambandi. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því að áfram verður í fullu gildi sá hvati til viðbótarlífeyrissparnaðar sem felst í frádrætti iðgjaldsins frá skattskyldum tekjum og jafnframt sá hvati sem felst í mótframlagi vinnuveitenda. Og það er breytingin frá því að upphaflega var lögfest að ríkið legði á móti inn á reikninga viðkomandi launamanna. Sú breyting er sem sé sú að samið hefur verið á hinum frjálsa markaði og milli opinberra starfsmanna og ríkisins um að auka þetta framlag og að mótframlag komi frá vinnuveitanda. Það er því ærinn hvati fyrir hendi í þessu kerfi eins og það er í dag og þess vegna er ástæðulaust að ráðstöfun sem upphaflega var hugsuð sem tímabundin hvatning haldi endalaust áfram. Þess vegna er lagt til að það fjármagn sem hér er um að tefla og gæti numið um hálfum milljarði kr. á ári verði nýtt til annarra þarfa, samanber það sem um það segir í fjárlagafrv. Ég legg því til, herra forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Frá því er skemmst að segja að afstaða Samf. til þessa frv. er neikvæð. Við erum á móti þessu frv. og munum greiða atkvæði gegn því. Nú er það svo að viðbótarlífeyrissparnaðurinn, sem hæstv. fjmrh. hafði forgöngu um, er eitt af því sem best hefur tekist hjá hæstv. ráðherra. Við vitum að hluti arfleifðar verðbólguáranna hér á landi var að sparnaðarhæfi landsmanna var nánast svipt burt. Það hefur gengið ákaflega illa að fá Íslendinga til þess að spara. Nú um stundir er afar þarft að efla þjóðhagslegan sparnað. Það sem best hefur tekist er einmitt að ýta undir þennan viðbótarlífeyrissparnað hjá fólki á vinnumarkaði. Hæstv. fjmrh. upplýsti áðan að það hefði tekist ákaflega vel. Herra forseti. Mikið vildi ég að hæstv. fjmrh. hlustaði á mig og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og hann héldu einkafund sinn seinna.

Ég tek undir óskir hv. þm.

Herra forseti. Það er alltaf gaman að hlusta á hv. þm. Einar Odd Kristjánsson en þó miklu skemmtilegra þegar hann er í ræðustól. Ég var að lýsa því áðan, herra forseti, til upprifjunar fyrir hæstv. fjmrh., að Samf. er á móti þessu frv. Við teljum að það sé síst tímabært að leggja til afnám þessa hvata til sparnaðar sem ríkið hefur komið á gagnvart launamönnum. Nú er það þannig að hvatinn til að taka þátt í lífeyrissparnaðinum er í reynd þrefaldur. Í fyrsta lagi er það skattfrestunin sem nemur greiðslu af iðgjöldunum. Í öðru lagi er það 2% mótframlag launagreiðandans sem felur í sér að ef starfsmaður tekur þátt í viðbótarlífeyrissparnaði upp á 2% af tekjum sínum þá greiðir launagreiðandinn 2% til viðbótar. Ríkið hefur síðan komið inn í þetta með þeim hætti að fyrir hvert prósent sem launagreiðandinn sparar slær ríkið 0,1% af tryggingagjaldi sem færist í raun yfir á lífeyrissparnaðarreikning launamannsins. Rökin sem hæstv. fjmrh. flytur fyrir þessu eru reyndar alls ekki út í loftið. Hæstv. ráðherra vísar til þess að vel hafi tekist til með þetta og það er rétt hjá honum. Hann greindi frá því, sem ég vissi ekki áður, að meira en helmingur opinberra starfsmanna hefur tekið þátt í þessu og um helmingur starfsmanna á almennum launamarkaði. Það sýnir að það er eftirspurn eftir þessu. Við aðrar aðstæður í samfélaginu, aðrar aðstæður í efnahagslífinu, væri þetta sennilega rétt ákvörðun hjá hæstv. fjmrh. Nú búum við hins vegar við sérstakar aðstæður. Ég er að vísu þeirrar skoðunar og ósammála Seðlabankanum að því leyti, að á næstu árum verði hagvöxtur töluvert meiri en Seðlabankinn hefur gert ráð fyrir. Ég tel að þenslan verði minni. Ég held að það sé hægt með samstilltu átaki okkar í stjórn og stjórnarandstöðu annars vegar og hins vegar afla á vinnumarkaði, að feta það einstigi sem feta þarf með agaðri hagstjórn til að hamla því að of mikil þensla verði í hagkerfinu, og það færi úr böndum þannig að verðbólgan losnaði úr þeim fjötrum sem hún er í núna og hugsanlega kæmist órói á gengið. Til þess að draga úr mögulegri þenslu þarf aukinn sparnað. Mér segir svo hugur þegar ég skoða þau gögn sem liggja fyrir, frá hæstv. fjmrh. sem hann hefur sýnt okkur í þjóðhagsáætlun og fjárlagafrv., frá greiningardeildum bankanna og því sem Seðlabankinn hefur látið frá sér fara, að þó hér verði allt í þokkalegu standi varðandi þensluna sé óljóst hvernig verður þegar við komum fram undir lok árs 2005 og 2006. Þá verður hugsanlega mikil þensla í samfélaginu. Við eigum eftir að sjá hvernig þær stærðir þróast. Það er fyrst og fremst tvennt sem ég hugsa um í því sambandi. Við vitum ekki hver niðurstaðan verður varðandi hækkun húsnæðislána, bæði lánshlutfalls, sem ég hef minni áhyggjur af fyrir hagkerfið, og hins hvort hámarksupphæðin verður hækkuð. Ég er viss um að í því felst umtalsverður þensluhvati í samfélaginu. Verði til viðbótar ráðist í framkvæmdir við Norðurál þá er ég smeykur um að sú braut sem hæstv. fjmrh. hefur teiknað upp kunni að grýtast mjög og verða torveldari yfirferðar. Ég held að við þurfum að búa í haginn og gera það sem hægt er til að draga úr þenslu. Eitt af því sem klárlega dregur úr þenslu og hvetur til sparnaðar er nákvæmlega þetta kerfi sem hæstv. fjmrh. kom á. Ég tel að hér sé mikið í húfi. Þegar ég skoða hagþróun síðustu ára tel ég mig sjá að í reynd hafi orðið vatnaskil með þeirri samstillingu sem tókst um að koma í veg fyrir að verðhækkanir færu yfir rauðu strikin fyrir einu og hálfu ári síðan. Ég held að þá hafi orðið vatnaskil í hagþróun okkar. Þá tókst ákveðið samstarf sem, ef það lukkast áfram, gerir það að verkum að við getum á næstu árum skapað mikil verðmæti sem munu duga til að fjármagna af ríkisins hálfu drjúgar skattalækkanir og sömuleiðis til að hrinda í framkvæmd drjúgum hluta þeirra velferðarúrbóta sem komið hafa fram, t.d. í tillögum ASÍ og BSRB. Sömuleiðis tel ég að undir bláenda kjörtímabilsins væri einnig mögulegt að leiðrétta svolítið hlut sveitarfélaga. Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir einstöku tækifæri í efnahagsmálum. Það er þetta einstaka tækifæri sem ræður afstöðu Samf. til stefnunnar í efnahagsmálum og þess vegna höfum við tekið mjög jákvætt í margt sem komið hefur fram í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég óttast hins vegar að þegar líður á kjörtímabilið þá kunnum við að sigla inn í miklu meiri ólgusjó. Ég velti því fyrir mér hvort nú sé rétt að draga úr þessum hvata til aukins sparnaðar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, þó að ég skilji vel að hann sjái þarna matarholu sem nemur hálfum milljarði og vilji ná henni og þetta sé eitt af þessum stillingaratriðum í frv.: Ef við hefðum þessar 500 millj. til að hvetja launafólk til að efla sparnað, væri ekki hægt að verja þeim með öðrum hætti? Í dag er það svo að við hvert prósent sem launamaðurinn sparar sjálfur aukreitis þá hefur hann fengið 0,1% og það byrjar að telja við fyrsta prósentið. Samtals getur þetta orðið 0,4%. Það munar verulega um þennan pening. Væri ekki hægt að fara þá leið að láta þennan hvata virka eftir að 2% er náð? Launamaðurinn mundi upp að því marki einungis láta stjórnast af skattfrestuninni af hálfu ríkisins annars vegar og hins vegar mótframlagi vinnuveitanda. En eftir það hefði hann aukinn hvata, tvöfaldan hvata á við það sem hann hefur í dag, fyrir þriðja og fjórða prósentið sem hann sparaði. Fyrir það fengi hann ekki 0,1% heldur 0,2%. Það er líklegt að ríkið mundi spara einhver hundruð milljóna króna á þessu. Ég þori ekki að fullyrða um það. En klárlega mundu ekki eins margir ráðast í að fara umfram 2%. Þetta gæti hins vegar leitt til að margir mundu láta freistast til að halda áfram sparnaðinum og fá þessar upphæðir. Þetta vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. um og biðja hann að svara einhvern tíma í lok umræðunnar. Það er sem sagt af umhyggju fyrir hagkerfinu en ekki endilega núverandi stöðu ríkissjóðs sem afstaða Samf. liggur svona fyrir. Við teljum að þó að vel hafi tekist til með þennan sparnað þá sé hlutverki hans alls ekki lokið. Það væri hægt að breyta honum til að nýta hann betur og þannig tækist okkur jafnvel að efla sparnað landsmanna og draga úr hugsanlegri ólgu þegar líður fram undir lok kjörtímabilsins.

Herra forseti. Það er enginn vafi á því í mínum huga að samkomulag aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingar og vinnuveitenda, á árunum í kringum 1970, um að hefja hér uppbyggingu lífeyrissjóða með söfnunarfyrirkomulagi, er eitt mesta gæfuspor sem við Íslendingar höfum tekið. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess í nútímanum, eftir að hafa skoðað samanburð á stöðu landa, Norðurlanda og Evrópulanda, að lífeyrissparnaðurinn í söfnunarsjóðum sé eitt af því sem geti átt eftir að skipta sköpum fyrir Ísland og lífskjör á Íslandi, sérstaklega eldri kynslóðarinnar á komandi árum og áratugum. Það mun gera Íslandi miklu léttara en ella að mæta breyttri aldurssamsetningu og býr til grunn til betra samkomulags milli kynslóðanna en ella hefði verið hægt að ná. Fróðlegt væri fyrir þá sem enn hafa allt á hornum sér gagnvart þessu kerfi að kynna sér t.d. umræðurnar í Þýskalandi undanfarin ár, um þá miklu erfiðleika sem Þjóðverjar standa frammi fyrir með sitt gegnumstreymiskerfi. Þar af leiðandi var það ekki síður ánægjulegt, herra forseti, þegar samkomulag tókst undir lok 10. áratugar síðustu aldar, á árinu 1998 ef ég man rétt, um að festa þetta kerfi betur í sessi með nýjum lögum og gera það altækt þannig að greitt væri af öllum launum allra vinnandi manna í samtryggingarkerfi sem næmi 10% af heildartekjum og festa í sessi form fyrir frjálsan viðbótarsparnað. Sú sátt sem að hluta náðist milli mjög ólíkra hugmynda, um hvort byggja ætti á samtryggingarkerfi í söfnunarsjóðum eða algerlega frjálsum lífeyristryggingum eða lífeyrissparnaði, var mjög merk. Það var mikið gæfuspor þegar hún náðist og þar lögðu margir gjörva hönd á plóginn. Hluti af því samkomulagi sem kom til framkvæmda í áföngum á árinu 1999--2000 og er enn að þroskast voru reglurnar um hinn frjálsa viðbótarsparnað sem byggði í raun á þríhliða samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisins í gegnum skattfrelsisákvæðin og þá hvatningu sem er til þessa sparnaðar með mótframlögum vinnuveitenda og beinni þátttöku ríkisins. Hvatningin hefur verið tvíþætt: Annars vegar skattfrestunin sem í sjálfu sér er ósköp eðlilegt fyrirkomulag hvað sköttun þessara tekna varðar, að inngreiðslurnar séu skattfrjálsar en síðan útgreiðslurnar meðhöndlaðar sem tekjur, og síðan þessi litli angi málsins sem við ræðum hér og fjmrh. gerir ekki mikið úr. Það kann vel að vera að það muni ekki hrikta í þessu grundvallarsamkomulagi, samstöðunni um þetta mál eða að þetta valdi miklum breytingum á áhuga manna á sparnaðinum. Þetta hlýtur þó að verka mjög letjandi á atvinnurekandahliðina. Það er mjög augljóst mál. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. fjmrh. um hinn pólitíska bakgrunn málsins. Hvaða viðræður við aðila vinnumarkaðarins liggja að baki þessum fyrirhuguðu breytingum? Er hugsanlega verið að búa til enn eina skiptimyntina í komandi kjarasamningum eins og læðst hefur að manni og manni, að það sé verið að setja ýmiss konar skepnuskap inn í fjárlagafrv., skerðingu atvinnuleysisbóta og krukk í þetta og hitt til að eiga uppi í erminni sem skiptimynt þegar kemur að kjarasamningum, að kippa því til baka? Þarna væri náttúrlega dúsa sem upplagt væri að láta atvinnurekendur fá aftur, þ.e. hætta við þessa breytingu ef svo bæri undir. Framsetning þessa frv. er einnig athyglisverð, herra forseti, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Er hæstv. fjmrh. ánægður með mat fjárlagaskrifstofunnar á þessu frv.? Ég las fyrst greinargerð frv. og síðan umsögn fjárlagaskrifstofunnar. Af hvorugu er neinar upplýsingar að hafa um kostnaðaráhrif málsins. Þar stendur ekki eitt orð um tekjuauka ríkissjóðs af þessum breytingum. Hvernig stendur á því? Til hvers er fjárlagaskrifstofan að fara yfir frumvörp? Er það ekki einmitt til þess að meta tekjuáhrifin á ríkissjóð? Það skrapp upp úr hæstv. fjmrh. í framhjáhlaupi að þetta væri hálfur milljarður. Það er nefnilega það. Þetta er hálfur milljarður í tekjuauka fyrir ríkissjóð sem færist á greiðendur tryggingagjalds, gjalds sem hefur hækkað hressilega á undanförnum árum eins og kunnugt er við misjafna hrifningu. Skattbyrði á atvinnulífið hefur t.d. færst talsvert frá skattlagningu hagnaðar yfir í skattlagningu launatengds kostnaðar. Það gerðist með því að lækka stórlega álagningarprósentu tekjuskatts á lögaðila en hækka verulega tryggingagjald á sama tíma. Margir hafa miklar efasemdir um þá þróun. Hún færir augljóslega til skattbyrði af fyrirtækjum sem eru að gera upp rekstur sinn með mjög góðri afkomu yfir á þau fyrirtæki sem hafa hlutfallslega há launaútgjöld. Við vitum að launakostnaðurinn er hátt hlutfall af kostnaði fyrirtækja í matvælaiðnaði og öðrum slíkum en þessi tilfærsla kemur ákaflega vel út fyrir fyrirtæki með mikla fjárhagsveltu en lítið mannahald, fámenn fjármálafyrirtæki með mikla umsetningu. Þetta er auðvitað sérstök jólagjöf til þeirra, að lækka á þeim skattinn en hækka í staðinn launaútgjöldin. Mér finnst, herra forseti, eins og það sé hálfpartinn verið að reyna að fela þetta hér, eða hver er ástæðan fyrir því að engar upplýsingar er að hafa, hvorki í greinargerð frv. né umsögn fjárlagaskrifstofunnar, sem er enn sérkennilegra, um það hvaða kostnaðaráhrif þetta hafi á ríkissjóð? Í raun og veru er þessi umsögn fjárlagaskrifstofunnar alveg stórmerkileg þegar hún er skoðuð betur því að hún er bara stytt endursögn á greinargerðinni. Það er ekkert nýtt í henni, ekki eitt orð, ekkert mat á því hvort þetta sé líklegt til að draga úr lífeyrissparnaði eða hvaða afleiðingar gætu orðið af þessu. Ekki einu sinni er minnst á það einu orði hvaða tekjuáhrif þetta hafi á ríkissjóð. Af því að það vill svo vel til að fjmrh. er hér til svara fyrir málið getur hann væntanlega líka tjáð sig um það hvort hann sé stoltur af þessari umsögn fjárlagaskrifstofunnar. Ég sé ekki annað en að það megi alveg eins sleppa því að senda henni frumvörp eins og að fá frá henni svona tuggu eins og þetta er. Herra forseti. Eins og heyra má á máli mínu hef ég, og við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, mjög miklar efasemdir um þetta mál. Það er út af fyrir sig alveg gilt sjónarmið að segja sem svo: Það var tímabundin aðgerð til að hvetja til þessa sparnaðar og koma honum á legg að ríkið tæki þátt í þessu með þeim hætti að slá af tryggingagjaldinu og greiða það inn á sparnaðinn. Þá hlýtur samt að vakna spurningin: Er rétti tíminn til að hverfa frá því núna, og það í einu skrefi, hætta því alveg? Þetta kom þannig til að fyrst komu 0,2% og síðan var fylgt eftir hækkuðum viðmiðunarmörkum með því að hækka það upp í 0,4%. Það þyrfti að koma til greina að fara þá út úr þessu í áföngum. Ég leyfi mér að halda því fram, og er þar á svipuðum nótum og hv. þm. Össur Skarphéðinsson --- það hlýtur að gleðja hv. þingmann mjög að við séum þó a.m.k. tiltölulega samstiga í þessu efni  Mér finnst þvert á móti að hæstv. ráðherra ætti að nálgast málið með þessari hugsun: Jú, þetta eru að vísu orðnir býsna miklir peningar, þ.e. hálfur milljarður á ári, af því að undirtektir almennings hafa verið svo gríðarlega góðar. Er það þá ekki gleðilegt og fínt og er það ekki það sem menn vildu? Jú, auðvitað. Efnahagslega er ekki nokkur minnsti vafi á því að það er mjög skynsamlegt og mjög æskilegt að þessi þróun haldi áfram. Það er mjög gott, bæði vegna framtíðarinnar þegar þarna verður á ferðinni sterkari tekjulegur grundvöllur þessa fólks þegar það fer á eftirlaun og líka vegna efnahagsástandsins í núinu og þess sem við blasir í þeim efnum. Þarna eru miklir fjármunir að fara úr umferð og færast yfir í sparnað. Er það ekki það sem alltaf er verið að tala um, að það vanti meiri sparnað á Íslandi, það sé of mikil eyðsla, of mikil neysla, of mikill viðskiptahalli? Jú. Og þetta er einmitt liður í að hamla með skynsamlegum hætti gegn því og byggja upp eignir á móti miklum og vaxandi skuldum. Heimilunum í landinu sem skulda tæp 180% af ráðstöfunartekjum veitir ekki af því að eiga einhvers staðar einhverjar eignir í handraðanum á móti. Það kemur sér mjög vel að það sé t.d. í traustum viðbótarlífeyrissparnaði. Ég hef því mjög miklar efasemdir um að þetta sé skynsamlegt eða að rétti tíminn til að fara í þessar breytingar sé a.m.k. nú. Það er dálítið merkilegt reyndar ef menn telja núna rétta tímann til þess að hverfa frá hverri hvatningaraðgerðinni á fætur annarri af þessu tagi. Má ég minna á að skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa er líka að falla niður einmitt um þessar mundir. 

Herra forseti. Mér þykir leitt ef búningurinn á frv., greinargerð þess og kostnaðarumsögn eru ekki þingmanninum að skapi. Mér þykir leitt ef hann telur sig ekki hafa fengið þær upplýsingar sem hann taldi sig eiga rétt á í þeim gögnum sem fylgja málinu en ég hlýt að benda á að upplýsingar um tekjutap af þessu máli er að finna m.a. í fjárlagafrv. þar sem getið er um þann ríflega hálfa milljarð sem gæti verið í húfi. En eitt verð ég að leiðrétta strax sem fram kom í máli þingmannsins. Hann hélt því fram, sennilega vegna misskilnings, að það væri verið að leggja auknar byrðar á launagreiðendur með þessari breytingu. Það er ekki svo. Það eina sem gerist er að þegar launagreiðandinn hefur tekið tryggingagjaldið til hliðar hættir hann að leggja þann hluta sem um er að tefla hér inn á reikning launamannsins en skilar honum í staðinn með öðrum hlutum tryggingagjaldsins í ríkissjóð. Það er ekki dregið meira af launagreiðandanum sjálfum, það er ekki um það að ræða að gjöldin sem hann þarf að borga hækki við þetta. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi strax fram. Að öðru leyti mun ég svara þingmanninum síðar í umræðunni.

Herra forseti. Hér er ekki misskilningur á ferð, heldur hef ég kannski ekki tekið nógu skýrt til orða. Ég talaði um að þetta mundi verka letjandi á launagreiðendurna. Ég tel að þeir geri mikinn greinarmun á því hvort þeir senda þetta í kassann hjá hæstv. fjmrh. Geir Hilmari Haarde eða hvort þetta er hvatningaraðgerð gagnvart starfsmönnum þeirra til að auka sparnað sinn. Það er það sem ég á við. Þetta var auðvitað hluti af þessu þríhliða samkomulagi sem ég lít svo á að hafi tekist milli aðila vinnumarkaðarins og ríkissjóðs á sínum tíma. Það sem ég gagnrýndi varðandi forsendur frv. eru ósköp einfaldlega tekjuáhrifin á ríkissjóð. Mér finnst mjög sérkennilegt að lesa umsögn frá fjárlagaskrifstofunni þar sem ekki er minnst einu orðin á tekjuáhrifin á ríkissjóð. Til hvers er fjárlagaskrifstofan þá að skoða frv.? Man hæstv. fjmrh. ekki hvenær það var upp tekið og hver rökstuðningurinn var? Hann var sá að fjárlagaskrifstofan fengi öll frv. til yfirlestrar þannig að það lægi alltaf fyrir þegar þau kæmu inn í þingið hvaða útgjalda- eða tekjuáhrif væri þeim samfara á ríkissjóð. Er það ekki? Er þetta ekki rétt munað? Hvernig stendur þá á því að hér kemur frv. þar sem hvorki í greinargerð fjmrh. né í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er neinar upplýsingar um þetta að hafa? Ég veit vel að það er hægt að fara yfir í fjárlagafrv. og finna þar út með yfirlegu hvaða tekjuáhrif þetta hefur þar af því að þetta er auðvitað fylgifrv. með þeim forsendum sem fjárlagafrv. byggir á. En ég tel að í hverju frv. af þessu tagi eigi matið á tekjuáhrifunum að koma sjálfstætt fram.

Herra forseti. Það er gott að rutt er úr vegi þeim misskilningi að hér sé verið að auka álögur á launagreiðendur. Svo er að sjálfsögðu ekki. Ég hygg hins vegar að í flestum tilfellum láti þeir sig einu gilda þegar þeir innheimta tryggingagjaldið hvort þeir greiða hluta af því síðan inn á reikning launamannsins eða hvort þeir greiða það í ríkissjóð. Í það minnsta vænti ég þess að þessi breyting verði ekki til þess að launagreiðendur dragi úr hvatningu sinni til launþeganna um að leggja inn á viðbótarlífeyrissparnaðarreikninga. Auðvitað er það staðreynd að það sparnaðarform er gríðarlega mikilvægt og heppilegt fyrir langflesta launamenn. Langsamlega flestir hafa hag af því að leggja inn á slíka reikninga þó að það geti verið breytilegt eftir aldri, vinnuumfangi og aðstæðum hvers og eins. Það breytist ekkert við þetta. Það er áfram gríðarlega hagstætt að leggja inn á þessa reikninga vegna þess að þetta eru skattfrjáls framlög og vegna þess að atvinnurekandinn leggur á móti eftir að um það var gert samkomulag milli vinnuveitenda og launþegasamtakanna. Viðbótarlífeyrissparnaður var lögfestur sem möguleiki þegar gerðar voru grundvallarbreytingar á lífeyrissjóðalögunum 1997 en þetta fór ekki að taka við sér fyrr en ríkið ákvað að koma til móts með því framlagi sem ákveðið var frá og með 1. janúar 1999. Nú hefur það kerfi verið við lýði í fimm ár og gengið afskaplega vel eins og ég hef hér rakið og þingmenn hafa tekið undir og þá teljum við óþarfa að halda því áfram. Ég heyrði það í umræðunni hér að þingmenn skilja nákvæmlega út á hvað þetta gengur en það er mismunandi mat á því hvort þetta sé tímabært. Ég tel að þetta sé núna tímabært og þess vegna er þetta lagt fram með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Enn á ný leggur hæstv. fjmrh. til að skattar verði hækkaðir en ekki lækkaðir þrátt fyrir fögur fyrirheit Sjálfstfl. í vor um að miklar skattalækkanir væru í vændum. Nei, núna leggur Sjálfstfl., nokkrum mánuðum síðar, til hverja tillöguna á fætur annarri um að hækka skatta. Fyrr í vikunni lagði hæstv. fjmrh. fram tillögu um að hækka þungaskattinn sem kemur sérstaklega illa niður á landsbyggðinni, bæði varðandi samkeppnisstöðu fyrirtækja og síðan vöruverð þar. Þetta eru ekki einu kosningaloforðin sem Sjálfstfl. og ríkisstjórnin vilja gleyma sem fyrst eftir kosningarnar. Nei, ég tel að frægasta kosningaloforðið sem verið er að ,,gleyma`` sé línuívilnun sem hæstv. forsrh. lofaði nú í haust. Ég er ekki einn um þá skoðun. Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Norðvest., Einar Oddur Kristjánsson, fullyrti á fundi vestur á Ísafirði að ef línuívilnun kæmi ekki til framkvæmda nú í haust væri hæstv. forsrh. að ganga á bak orða sinna. Eins og áður segir er ég sammála hv. þingmanni. Í hvað ætlar Sjálfstfl. að verja auknu fé? Hæstv. fjmrh., sjálfstæðismaðurinn, ver m.a. fé til þess að ríkið greiði háar upphæðir til þess að loka sláturhúsum á landsbyggðinni. Með þessu er flokkur sem gefur sig út fyrir að vera flokkur einkaframtaks að taka ákvörðun um að ríkið hagræði í atvinnugreinum landsmanna. Sjálfstfl. væri meiri sómi að því að vinna sig út úr miðstýrðu landbúnaðarkerfi og veita fólki á sjávarbyggðinni, svo sem á Bíldudal, atvinnuréttindi til þess að nýta sér nálæg fiskimið. Virðulegi forseti. Hætt er við að þessi aðgerð sem við erum að fjalla núna um geti leitt til þess að sparnaður dragist saman og það er það sem við þurfum síst á að halda nú um þessar mundir. Almennt um tryggingagjaldið, sem ég tel að við verðum að hafa í huga, vil ég segja að það er í raun lítið annað en launaskattur sem leggst á heildarlaunagreiðslur. Launagreiðandi skilar þessari skattgreiðslu til ríkisins rétt eins og staðgreiðslu tekjuskatts af heildarlaunum. Hækkun tryggingagjaldsins minnkar það svigrúm sem atvinnurekandi hefur til að greiða launafólki laun. Eftir því sem launagreiðslur eru hærra hlutfall af kostnaði fyrirtækja leggst hækkun tryggingagjalds með meiri þunga á fyrirtækin. Þau fyrirtæki þar sem launakostnaður er lágt hlutfall, eins og fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, munar minna um þessa hækkun. Því miður bitnar þessi hækkun oft og tíðum á minni fyrirtækjum. Öll hækkun tryggingagjalds er í raun flatur skattur á öll laun. Tryggingagjaldið leggst að því leytinu til þyngra á launagreiðslur lágra launa vegna þess að áhrifa persónuafsláttar gætir ekki. Hækkun tryggingagjalds og það að persónuafsláttur fylgi ekki verðlagsþróun, eins og hefur gerst undanfarin ár, er í raun lítið annað en hlutfallslega auknar álögur á launagreiðslur þeirra sem hafa lægstar tekjurnar. Öllum er ljóst að persónuafsláttur hefur ekki fylgt verðlagsþróun. Það hefur margoft komið fram. Það væri því fróðlegt að fá upplýsingar hjá hæstv. fjmrh. hvort tryggingagjald hafi hækkað á síðustu árum.

Ég vil minna hv. þingmann á að kenna skal þingmann við kjördæmi hans eða nefna hann fullu nafni. Ég vona að hv. þm. heyri hvað forseti segir. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Engu að síður vil ég að sjónarmið mín í þessu máli komi fram. Í fyrsta lagi vil ég segja að hæstv. fjmrh. hefur að mörgu leyti sýnt mikla framsýni varðandi lífeyrissjóði og lífeyrissparnað. Hann hefur viljað styrkja undirstöður lífeyrissjóðanna og viljað stuðla að hvatningu til lífeyrissparnaðar. Einmitt þess vegna veldur þetta frv. vonbrigðum. Með því er numin brott úr lögum heimild launagreiðanda til lækkunar tryggingagjaldi sem nýta á sem iðgjald á móti iðgjaldi launamanns í tilviki séreignarlífeyrissparnaðar. Ég er andvígur þessu af þremur ástæðum. Í fyrsta lagi veldur þetta kjaraskerðingu hjá þeim einstaklingi sem í hlut á, kjaraskerðingu hjá launafólki. Í öðru lagi. Þótt hér sé um lögbundin réttindi að ræða tengist þetta engu að síður kjarasamningum, óbeint að vísu. En ég hefði talið eðlilegt að taka þetta mál upp í tengslum við kjarasamninga. Í þriðja lagi tel ég rangt að gera þetta við þær aðstæður sem við búum við núna, hugsanlega þenslu í efnahagslífinu. Í stað þess að draga úr hvata til sparnaðar á að efla þann hvata. Þetta frv. gengur í þveröfuga átt.

Herra forseti. Kannski er nú ekki miklu að bæta við það sem fram er komið um þetta mál. Það er alveg ljóst að mat manna á fyrirliggjandi aðstæðum er misjafnt. Ég tel að þau fimm ár sem þetta kerfi hefur verið við lýði hafi sýnt það og sannað að umrætt fyrirkomulag, viðbótarlífeyrissparnaður, hefur skotið hér varanlegum rótum og meðlagið úr ríkissjóði var hugsað til þess að greiða fyrir því. Það hefur sem sagt tekist. Þar með tel ég að þörfin fyrir þetta framlag úr ríkissjóði sé í rauninni brott fallin. Ég hlýt líka að hafna því að með því að ríkissjóður ákvað einhliða að leggja til þetta fjármagn, eins og gert var hér að minni tillögu með lögum haustið 1998, þá sé nánast ekki unnt að fella þetta niður aftur nema þá í tengslum við kjarasamninga, eins og skilja mátti af ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Þingið hefur auðvitað fullt vald til að fella þetta niður alveg eins og þingið hafði fullt vald til að festa þetta ákvæði í lög. Auðvitað má alltaf deila um hvenær rétt sé út frá efnahagslegum sjónarmiðum að gera breytingu sem þessa. Ég tel ekki að hún muni skipta sköpum í þá átt að draga úr hvatningu manna til þess að spara. Auðvitað gerir maður sér grein fyrir því að hún getur haft þar einhver áhrif. Ég vona að þau verði mjög lítil og helst engin því að auðvitað er mjög brýnt að viðhalda hér þessu sparnaðarformi eins og öðru því sem myndar hinn þjóðhagslega sparnað og við verðum að halda áfram að byggja upp á næstu árum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði einmitt að því hvort málið hefði eitthvað verið rætt við aðila vinnumarkaðarins í aðdraganda þess að þetta frv. er lagt fram á Alþingi. Svarið við því er einfaldlega nei. Það hefur ekki verið gert. Ég taldi ekki að á því væri nein sérstök þörf eða að einhver skylda væri þar fyrir hendi um slíkar viðræður. En auðvitað er eðlilegt og sjálfsagt að efh.- og viðskn. leiti álits allra þeirra aðila sem telja sig þarna eiga hagsmuna að gæta. Mikið er talað um nauðsyn þess að draga úr ríkisútgjöldum. Þau eru samsett úr litlum framlögum hér og þar, misjafnlega litlum og misjafnlega stórum. Þetta er eitt af slíkum framlögum og hér er verið að draga úr ríkisútgjöldum með því að lækka þetta. Þetta er viðleitni í þá veruna. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort hægt væri að breyta fyrirkomulagi þessa kerfis, t.d. þannig að framlag ríkisins kæmi ekki til skjalanna fyrr en eftir að menn væru búnir að spara kannski 2% og þá á bilinu 2--4%, í stað þess að byrja frá fyrstu krónu eins og gert er í dag. Auðvitað er allt slíkt hægt. Það má alveg hugsa sér mismunandi útfærslur á framkvæmd þessa máls. En það er ekki sú tillaga sem hér liggur fyrir af minni hálfu. Ég legg hér til að það verði bara hætt við þetta og lagðar hreinar línur í því sambandi hvað þetta atriði varðar. Ég tel að við eigum ekki að binda okkur um aldur og ævi í fyrirkomulag sem við höfum tekið upp sem tímabundna hvatningu. Alveg það sama á við um það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi um hlutabréfaafsláttinn. Reyndar finnst mér mjög ánægjulegt að formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs skuli núna tala hér eins og sá sem hefur áhyggjur af því að hlutabréfamarkaður eflist ekki og að verið sé að draga úr hvatningu manna til að kaupa sér hlutabréf. Það er gott ef hann er kominn í okkar lið í því efni. En um það mál er það að segja að þar hefur þessi hvati verið við lýði í nokkur ár, reyndar alveg frá árinu 1984 í mismunandi mynd sem hefur þjónað sínum tilgangi. Hann hefur þjónað sínum tilgangi og hlutabéfamarkaði hér hefur m.a. vegna þessa fyrirkomulags vaxið mjög fiskur um hrygg. En þá er ekki ástæða til þess að halda því endalaust áfram að greiða með slíkum viðskiptum í formi skattafsláttar. Þetta er að hluta til sambærilegt mál. Þó er það þannig hér, herra forseti, að skattafslátturinn, hvað varðar hið frádráttarbæra iðgjald í vasa launþegans og í rekstri atvinnurekandans, heldur áfram. Þess vegna er hér áfram mjög rík hvatning til þess að spara þó svo að niður falli framlag ríkisins í þessu efni. Ég vil að öðru leyti þakka hér fyrir undirtektirnar og góðan skilning á efni málsins þó að menn séu, eins og fram kemur, ósammála um tímasetningu og aðstæður að öðru leyti.

Herra forseti. Við höfum í þessari umræðu farið vel yfir þetta mál og fyrir liggur að röksemdir hafa verið lagðar fram gegn þeim viðhorfum sem hæstv. ráðherra hefur og hann hefur auðvitað sín sjónarmið. Ég vil hins vegar ítreka að ég tel að ekki sé tímabært að afnema þennan hvata. Ég hugsa að í framvindu þessa máls á þinginu muni Samfylkingin leggja fram tillögu um að hvatanum verði breytt þannig að hann komi ekki til skjalanna fyrr en komið er yfir 2%. Landsmenn hafa áfram þann mikla hvata sem er mótframlag launagreiðandans. En við þurfum á meiri sparnaði að halda, sérstaklega þegar vindur fram um kjörtímabilið. Þess vegna held ég að nota eigi þessa peninga til þess að hvetja menn til þess að spara umfram 2%. Ég get hins vegar ekki lagt mat á það á þessu stigi hversu mikil áhrif slík örvun kynni að hafa vegna þess að það helgast af því hversu hátt hlutfall af viðbótarsparnaðinum er t.d. núna í formi sparnaðar umfram 2%. En þær upplýsingar liggja ekki á lausu skilst mér. Í annan stað, herra forseti, fannst mér hæstv. fjmrh. svolítið óheppinn að tala hér um hlutabréf og skattaívilnanir vegna þeirra. Þær voru eitt af því sem átti þátt í lyfta hlutabréfamarkaðnum á sínum tíma. Hæstv. ráðherra kemur núna og talar eins og að enn séu að verki þau lögmál sem leiddu til þess að aðgerðir ríkisins lyftu markaðnum á sínum tíma. Sá hvati var kannski ekki að öllu leyti fjarlægður en hann var minnkaður mikið. Og hvernig er hlutabréfamarkaðurinn í dag? Það er ekki nokkur maður að kaupa hlutabréf í dag. Það gera bara lífeyrissjóðir og menn sem heita Björgólfar. Það er bara þannig.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Frv. þetta er sumpart, eins og hið fyrra mál á þessum fundi, nátengt fjárlagafrv. næsta árs þó að þar sé einnig að finna önnur og almennari atriði. Ég vil byrja á því, herra forseti, að vekja athygli þingheims á því að lögin um tekjuskatt og eignarskatt hafa nú verið endurútgefin með nýju númeri og er nú að finna í sérprentun sem lög nr. 90/2003. Eins og þingreyndir menn muna var jafnan talað um þau sem lög nr. 75/1981, sem síðan hafði verið þráfaldlega breytt, jafnvel oft á ári, og orðið löngu tímabært að grisja og laga til með endurútgáfu þeirri sem heimiluð var í lögum í fyrra og nú er orðin að veruleika. Fyrir þá sem eru vanir að vinna með þessi lög er rétt að vekja athygli á því að röð greina hefur sumpart breyst en að öðru leyti er hið mesta þjóðþrifamál að gefa út lögin með nýju númeri eins og hér hefur verið gert. Það breytir þó ekki því að eflaust þarf að halda áfram að breyta skattalögum með nýjum frv. og frv. sem hér er lagt fram í dag á þskj. 88, herra forseti., er það fyrsta sem kemur til skoðunar á Alþingi og varðar breytingar á þessum nýútgefnu lögum. Þeim breytingum sem lagt er til að gerðar verði með þessu frv. má í meginatriðum skipta í fjóra þætti. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingar á hinum ýmsu viðmiðunarfjárhæðum laganna, svo sem persónuafslætti, sjómannaafslætti og viðmiðunum tengdum bótum og skerðingarmörkum, barnabótum, vaxtabótum o.s.frv. Lagt er til að viðmiðunarmörkin hækki í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrv. fyrir árið 2004 eða um 2,5%. Í öðru lagi er lögð til breyting á útreikningi vaxtabóta, nánar tiltekið hámarkshlutfalli vaxtagjalda af heildarskuldum. Með gildistöku núverandi reglna voru raunvextir af húsbréfum 6% og af lánum lífeyrissjóða 7%. Frá þeim tíma hafa vextir lækkað umtalsvert. Í dag eru húsbréfavextirnir 5% og vextir af lánum lífeyrissjóða á bilinu 5,5--6%. Í ljósi þessarar þróunar er talið eðlilegt að ofangreint hlutfall breytist í samræmi við langtímavexti af íbúðalánum. Með því verður jafnframt dregið úr hvata til frekari skuldsetningar hjá þeim sem eru að fjárfesta í eigin húsnæði en sú skuldsetning hefur óneitanlega verið mönnum visst áhyggjuefni og þráfaldlega komið til umræðu í þingsölum. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæði laganna um alþjóðleg viðskiptafélög verði felld brott. Frá því að lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, voru sett hafa aðeins 14 fyrirtæki fengið leyfi til að starfa sem alþjóðleg viðskiptafélög. Þar af eru einungis 5--6 með einhverja starfsemi í dag. Yfirlýstur tilgangur umræddra laga var að efla erlenda fjárfestingu hér á landi en af þeim tölum sem ég hef rakið má ráða að áhrif umræddra laga á íslenskt atvinnulíf hafi ekki orðið þau sem vænst var. Jafnframt hefur það gerst í millitíðinni að skattalegu umhverfi íslenskra fyrirtækja hefur verið gerbreytt, m.a. með þeirri miklu lækkun sem samþykkt var árið 2001 á tekju- og eignarsköttum fyrirtækja. Raunar má halda því fram að með þeim breytingum hafi verið stigið stórt skref í þá átt að gera lögin um alþjóðlegu viðskiptafélögin óþörf. Í því frv. sem nú liggur fyrir af minni hálfu er því mælt fyrir um brottfall þeirra ákvæða sem sett voru í tengslum við setningu laga nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög. Þau eru sem kunnugt er á forræði viðskrh. Nauðsynlegt þykir þó að veita þeim fyrirtækjum sem þegar eru starfandi sem alþjóðleg viðskiptafélög ákveðinn aðlögunartíma til að breyta rekstri sínum. Því er lagt til að sú breyting sem hér um ræðir komi ekki til framkvæmda fyrr en í ársbyrjun 2008. Jafnframt mun viðskrh. leggja fram frv. um afnám laganna um alþjóðleg viðskiptafélög þar sem lagt er til að nýjum fyrirtækjum verði ekki veitt leyfi til að starfa sem slík frá og með næstu áramótum. Í fjórða lagi, herra forseti, er í frv. mælt fyrir um niðurfellingu hins sérstaka 5% tekjuskatts, hátekjuskattsins, í árslok 2005. Fram að þeim tíma er lagt til að hann verði lækkaður í tveimur áföngum. Samkvæmt gildandi lögum verður sérstakur tekjuskattur 5% við álagningu á árinu 2004 vegna tekna ársins 2003. Hér er lagt til að við álagningu á árinu 2005 verði skatturinn 4% vegna tekna ársins 2004 og lækki síðan í 2% við álagningu á árinu 2006 vegna tekna ársins 2005. Viðmiðunarfjárhæð þessa skatts eins og aðrar viðmiðunarfjárhæðir eru samkvæmt frv. hækkaðar um 2,5% frá gildandi lögum. Ég tek fram að um þessa framlengingu er gott samkomulag milli stjórnarflokkanna. Auk þess eru í frv. lagðar til nokkrar minni háttar breytingar er varða framkvæmd laganna. Til dæmis er lagt til að heimilt verði að víkja frá meginreglunni um framtals- og skattlagningarstað þegar um það er að ræða að örðugleikar geti skapast þegar tveir skattstjórar hvor í sínu skattumdæminu koma að einu og sama málinu. Tilgangur breytinganna er að draga úr slíkum örðugleikum sem skapast kunna við álagningu, skattendurskoðun og skatteftirlit, t.d. ef fyrirtæki er staðsett í einu skattumdæmi en eigandi þess eða eigendur í öðru. Einnig er lagt til að heimilað verði að senda úrskurði skattstjóra í almennum pósti eða rafrænt í þeim tilvikum þar sem alfarið er fallist á kröfur kæranda. Tilgangur þeirrar breytingar er að draga úr þeim kostnaði sem leiðir af ábyrgðarsendingum skattyfirvalda en einnig að heimila og gera ráð fyrir þeim möguleika að kærendum verði sendir úrskurðir rafrænt eftir nánari reglum sem ríkisskattstjóri mun setja. Þetta eru meginatriði frv., herra forseti, og legg ég til að því verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. þingsins.

Herra forseti. Mig langar að gera að umræðuefni eitt tiltekið atriði í frv. sem hér liggur fyrir, þ.e. afnám alþjóðlegra viðskiptafélaga. Nú er það svo að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson lögðumst gegn þessu á sínum tíma og reyndar fleiri þingmenn. Við töldum að með þessu væri verið að aðstoða alþjóðleg fyrirtæki til þess að koma hingað og festa ból sitt á Íslandi og skjóta sér undan skattgreiðslum í heimalandi sínu. Í öllu falli kemur í ljós að þessi tilraun hefur algerlega mistekist og það má í sjálfu sér fagna því. Ég minnist þess að árum saman var sérstakur fjárlagaliður þar sem verið var að veita fjármuni til að kynna þessi alþjóðlegu viðskiptafélög og til að kosta sérstakan starfsmann í viðskrn. sem sinnti þeim. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað kostaði þessi tilraun sem núna hefur runnið út í sandinn?

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá þingmanninum að hér var gerð ákveðin tilraun og hún tókst ekki nógu vel. Við skulum bara viðurkenna það. Það kom ekki út úr þeirri tilraun það sem menn höfðu vænst hvað varðar stofnun alþjóðlegra viðskiptafélaga sem mundu greiða skatta samkvæmt sérstökum reglum í ríkissjóð. Til verkefnisins var varið ákveðnum fjárhæðum og gerður um það samningur við Verslunarráð Íslands að standa að tiltekinni kynningu á málinu. Ég hef það því miður ekki handbært hversu kostnaðurinn við þetta er orðinn mikill en ég geri ráð fyrir að viðskrh. geti greint frá því þegar frv. um að leggja niður lögin sjálf kemur fram.

Það eru 50 milljónir.

Að þessu leyti til er þetta frv. fylgifrv. með hinu málinu vegna þess að hér er eingöngu verið að fjalla um þau atriði sem er að finna í skattalögum og varða félögin sem um gilda sérstök lög.

Herra forseti. Mér þykir miður að hæstv. fjmrh. geti ekki upplýst hvað þessi vanhugsaða tilraun kostaði. Það kann að vera að einhverjir séu í salnum hérna sem geti sagt okkur frá því hversu mikið Verslunarráðið fékk til að sýsla um þessi mál, en þetta var auðvitað algerlega fordæmanleg tilraun. Það var út í hött að fara með peningana á þennan hátt að fela einhverjum aðila úti í bæ að sjá um þetta. Það mætti auðvitað velta því fyrir sér, er það þeim aðila sem þetta var falið að kenna að svona illa fór? Ekki skal ég fjölyrða um það. Hins vegar vil ég óska hæstv. fjmrh. til hamingju með að hafa nú þegar tekið á sig rögg og afnumið þessi félög vegna þess að ef ég man rétt, þá urðu þau einmitt til þess að íslenska ríkið var sett á sérstakan svartan lista hjá OECD yfir þau lönd sem höfðu búið til óæskilegt skattaskjól. Nú getum við horfið af þeim lista og því óska ég hæstv. ráðherra og ríkisstjórn til hamingju.

Herra forseti. Það er ekki rétt hjá þingmanninum að Ísland hafi verið sett á sérstakan svartan lista hjá OECD. Ég þekki þau mál afar vel vegna þess að sú vinna er unnin á vegum fjmrn. Hins vegar var þetta fyrirbæri, alþjóðaviðskiptafélög á Íslandi, sett á lista yfir það sem hugsanlega gæti talist hafa skaðleg áhrif í skattalegri samkeppni milli landa. En á svarta listann fór þetta aldrei, hv. þm., og hefði sjálfsagt aldrei farið hvort sem við hefðum afnumið lögin eða ekki. En um þetta verður að sjálfsögðu sjálfstæð umræða þegar flutt verður frv. um að afnema lögin en hér er eins og ég sagði eingöngu verið að fjalla um ákvæði skattalaganna hvað þessu viðvíkur.

Herra forseti. Í frv. er fjallað um ýmsar skerðingar á heimili og fjölskyldur sem ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir og það er auðvitað í órafjarlægð frá þeim kosningaloforðum sem stjórnarflokkarnir, einkum Sjálfstfl. gaf kjósendum í síðustu kosningum. Það er kannski ekki síst af þeim ástæðum sem þeir nú sitja að völdum því að of margir trúðu að þeir mundu standa við stóru orðin í skattamálum. Um hvað er verið að tala þegar við tölum um skattalækkanir hjá ríkisstjórnarflokkunum? Þeir segja að einhvern tíma undir lok kjörtímabilsins muni skattar lækka um 20 milljarða. En hver voru loforðin? Hægt er að rifja upp landsfund Sjálfstfl. sem talaði um skattalækkanir upp á 21--22 milljarða kr. Það kom fram í Morgunblaðinu í marsmánuði sl. Skyndilega hækkuðu þeir síðan skattaloforðin upp í 27--28 milljarða þegar þeir uppgötvuðu að ekki var gert ráð fyrir að skattleysismörkin hækkuðu í takt við launabreytingar. Þegar þeir standa frammi fyrir raunveruleikanum er aðeins um að ræða 20 milljarða kr. einhvern tíma undir lok kjörtímabilsins. Það vita auðvitað allir og sjálfstæðismenn ættu að vita það manna best þó að þeir virðist hafa gleymt því núna þegar þeir eru komnir til þings að forsrh. lofaði fyrir þeirra hönd að í upphafi þings yrðu settar fram tímasettar áætlanir um það hvenær skattalækkanirnar kæmu til framkvæmda. Talað var um að lækka virðisaukaskatt af matvælum, helminga skattþrep í erfðafjárskatti, afnema eignarskatt og hækka barnabætur. Við sjáum ekki neitt um þetta í fjárlagafrv. Hækkunin frá 22 milljörðum upp í 28 milljarða eins og ég sagði var sérstaklega skýrð með því að margítrekað var að skattleysismörkin áttu að halda í við það að tekjuskattur yrði lækkaður um 4% og skattleysismörk áttu þá að fara í 77--78 þús. kr. Nauðsynlegt er að hafa þetta allt í huga því að það er afar sérkennilegt að vera að fjalla um skattahækkanir ríkisstjórnarinnar á þessum tímapunkti en ekki skattalækkanir. Síðan er látið að því liggja að skattalækkanir geti hugsanlega komið í staðinn fyrir launahækkanir eða verið einhvers konar skiptimynt í kjarasamningum. Allt þetta kemur ofan á það sem birtist í frv. sem við fjöllum um núna að verið er að þrengja að vaxtabótakerfinu. Barnabæturnar eru óbreyttar og við sjáum í fjárlagafrv. ýmsar kostnaðarhækkanir í heilbrigðiskerfinu sem eru ekkert annað en dulbúnar skattahækkanir eins og í þjónustugjöldum í heilbrigðiskerfinu og hækkun á lyfjakostnaði. Við sjáum þetta í framlengingu á hátekjuskattinum sem ég hélt að væri sérstakt hugðarefni nýrra þingmanna Sjálfstfl. að mundi falla úr gildi nú um áramótin og við sjáum loforðin birtast í því að verið er að þyngja byrðarnar á þeim sem síst skyldi eins og að lækka atvinnuleysisbæturnar, aumar 77 þús. kr. sem atvinnulausir fá á mánuði sem allir vita að duga ekki fyrir framfærslu og hafa setið eftir á sl. kjörtímabili, en þær eru lækkaðar þegar atvinnulausir fara á atvinnuleysisskrá fyrstu þrjá dagana um hvorki meira né minna en 10 þús. kr. og fara niður í 66 þús., 11% lækkun á atvinnuleysisbótum hjá þeim sem síst skyldi. Full ástæða er til, herra forseti, að rifja upp þau skattaloforð sem stjórnarflokkarnir hafa staðið fyrir þegar við erum núna að fjalla um skattahækkanir í stað skattalækkana. Byrjað var á því sem ég skal ekki fara mörgum orðum um sem var rætt í gær að hækka skattana um 1 milljarð á heimilin í landinu gegnum hækkun á bíla og bensín. Mjög athyglisverðar tölur hafa komið fram um það mál frá Félagi ísl. bifreiðaeigenda og mér þótti athyglisvert að lesa Morgunblaðið í morgun að meira að segja virðist svo vera sem Morgunblaðinu sé farið að blöskra því að sérstakur leiðari er tekinn undir þessar auknu álögur á bifreiðaeigendur. En í fjölmiðlum nýlega kom fram hjá Runólfi Ólafssyni, framkvæmdastjóra FÍB, að hér sé um að ræða að með þessu verði skattbyrði af eldsneyti og bílum í nýjum hæðum og talar hann um 32 milljarða og það segir Runólfur vera 100% þyngri skattbyrði en lögð var á bifreiðaeigendur þegar Davíð Oddsson settist í Stjórnarráðið fyrir 12 árum. Til samanburður getur hann þess að verðbólga á sama tíma hafi verið um 50%. Síðan hefur komið fram að þetta er auðvitað ekkert annað en skattahækkun þegar um er að ræða 8--12 þús. kr. hækkun að meðaltali á ári á hvern bíleiganda. Ég minnist þess ekki að hæstv. fjmrh., hæstv. forsrh. eða aðrir frambjóðendur Sjálfstfl. hafi boðað þessa hækkun sérstaklega í síðustu kosningum. Þannig er ávallt komið í bakið á kjósendum að loknum kosningum og merkilegt að stjórnarflokkarnir skuli halda velli og að kjósendur séu ekki farnir að sjá í gegnum blekkingavef þeirra. Í þessu frv. er lögð til aðeins 2,5% hækkun á persónuafslætti, barnabótum og vaxtabótum. Það vekur auðvitað athygli að einungis er miðað við 2,5% hækkun þegar áætlað er að almenn launahækkun opinberra starfsmanna í fjárlagafrv. verði 3%. Hver er skýring hæstv. ráðherra á því að einungis er miðað við 2,5% þegar gert er ráð fyrir í frv. að almenn launahækkun opinberra starfsmanna verði 3% og að launavísitala hækki um 5% í fjárlagafrv.? Persónuafslátturinn hefur fylgt almennum umsömdum launahækkunum eða taxtahækkunum og því er ljóst að um er að ræða aukna skattbyrði umfram það sem verið hefur ef einungis á að miða við 2,5%, og væri æskilegt að hæstv. fjmrh. veitti nánari skýringu á þessu við umræðuna. Ef miða á við 2,5% verðlagsbreytingar hækkar persónuafslátturinn aðeins um 500--600 kr. og fer úr rúmlega 26.800 á mánuði og hækkar því lítillega, fer í 27.495 úr 26.820 ef ég er með réttar tölur hér. 1% hækkun á persónuafslætti er um 600 millj. kr. og ef við erum að tala um 2,5%, þá er hækkunin um 1,5 milljarðar en ef miðað er við launavísitölu ættu að vera um 3 milljarðar í hækkun á þessum lið. Herra forseti. Hér er ekkert annað á ferðinni en skattahækkanir sem bitna verst á lægst launaða fólkinu, lífeyrisþegum og atvinnulausum. Þegar maður lítur til barnabótanna, þá er gert ráð fyrir óbreyttri krónutölu milli ára í frv. og ég spyr um skýringu á því hvers vegna sú tala er óbreytt þegar gert er ráð fyrir að barnabæturnar taki verðlagshækkunum sem nema 2,5% eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Auðvitað er þetta eins og annað í algeru ósamræmi við landsfundarályktanir Sjálfstfl. en þar var kveðið á um að tekjutenging barnabóta yrði með öllu afnumin. Er ekkert að marka þessar landsfundarályktanir Sjálfstfl.? Hverju á fólk að trúa þegar landsfundur Sjálfstfl. kemur saman og segir að afnema eigi allar tekjutengingar á barnabótum og svo þegar raunveruleikinn kemur í ljós, er um að ræða óbreytta krónutölu í fjárlagafrv.? Ef við skoðum barnabætur síðasta árs og fjárhæðir sem til þeirra er varið á síðasta ári samanborið við árið 1995, áður en þessi ríkisstjórn tók við, þá vantaði á síðasta ári nærri 1.200 millj. kr. til að þær héldu raungildi sínu eins og þær voru á árinu 1995. Þá voru ótekjutengdar barnabætur greiddar með öllum börnum til 16 ára aldurs og vantar verulega á að það sé núna. Einhvern tímann var það reiknað út að á kjörtímabilinu, eða frá 1995, væri búið að skerða barnabæturnar um 10 milljarða kr. Það er því langt í land enn að barnabæturnar eða það fjármagn sem varið er til þeirra haldi því raungildi sem var á árinu 1995 og væri fróðlegt að fá fram hver eru áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar barnabætur. Þetta er nú mikið hugðarefni framsóknarmanna þó að þeir hafi ekki staðið við það sem þeir lofuðu á síðasta kjörtímabili í því efni, og spurningin er núna hvort framsóknarmenn ætli að halda sig við sama heygarðshornið og svíkja kjósendur líka á þessu kjörtímabili. Á að hækka barnabæturnar þannig að þær verði greiddar ótekjutengdar með öllum börnum að 18 ára aldri eða hvers er að vænta í þessu efni? Ég vil fara nokkrum orðum um vaxtabæturnar. Mér finnast rökin sem hæstv. fjmrh. setur fram fyrir lækkun vaxtabóta afar sérkennileg en þær eiga að lækka um, ef ég mann rétt, 600 millj. kr. Rökin eru þau að raunvextir langtímalána hafi lækkað verulega. Síðan segir að þegar ákveðið hafi verið að taka viðmiðunina upp árið 1993 hafi raunvextir á húsbréfum verið 6% og af lánum lífeyrissjóða 7% og nú séu húsbréfavextir 5% og vextir af lánum lífeyrissjóða 5,5--6%. Þetta eru sem sagt rökin að vextir á langtímalánum hafi lækkað verulega á síðustu tíu árum. En það hlýtur að segja sig sjálft, sem ekki er þá getið um í greinargerð með frv., að ef vextir hafa lækkað á þessum tíu árum, þá hljóta vaxtagjöldin væntanlega að hafa lækkað líka og þar með vaxtabæturnar. Síðan vantar auðvitað ýmsar aðrar stærðir inn í þetta eins og að meðallán, t.d. húsbréfalán, hafa hækkað verulega á þessum tíma en þó í engu samræmi við verðlagsbreytingar. Þannig voru meðalhúsbréfalán vegna notaðra íbúða rúmar 2,8 millj. á árinu 1993 en 3,7 millj. árið 2003 eða 32% hækkun og meðallán vegna nýbygginga voru 2,6 millj. árið 1993 en eru í dag tæpar 5 millj. vegna nýbygginga eða 85% hækkun. Þetta hlýtur auðvitað að hafa áhrif á skuldsetningu heimilanna og þar með vaxtabætur. Og því til viðbótar, herra forseti, sem er nauðsynlegt að halda til haga, hafa verið gífurlegar hækkanir á fasteignum og ef við skoðun hækkunina frá ágúst 1993 til ágúst 2003, eða 10 ára tímabili, þá hefur meðalfermetraverð á öllu húsnæði í fjölbýli hækkað um 85%. Það hlýtur auðvitað að koma fram í aukningu á skuldsetningu og þar með vaxtabótum. Ég sé því engin rök fyrir því að fara þá leið sem hæstv. ráðherra gerir og mér finnst hann halda utan við rökin sem hann teflir fram fyrir þessari skerðingu á vaxtabótum því sem máli skiptir sem er hækkun á lánum og gífurlegar hækkanir á verði á fasteignum. Síðan því til viðbótar, af því að hæstv. ráðherra nefnir vaxtalækkanir sem rökin til þess að lækka vaxtabætur, þá er ekkert tillit tekið til þessara miklu verðhækkana og líka mikilla vaxtahækkana í félagslega íbúðakerfinu þar sem vextir vegna viðbótarlána eru 5,6% en vextir í félagslega íbúðakerfinu voru 2,4%. Þetta eru vaxtahækkanir en ekki vaxtalækkanir sem gefa þá varla tilefni til þess að lækka vaxtabæturnar. Skuldaaukning fjölda heimila er af þessum tvennum toga; vegna mikilla verðhækkana á íbúðarhúsnæði eða um 85% og hækkana hjá fjölda fólks sem áður átti félagslega eignaríbúð á vöxtum þeirra úr 2,4% en það greiðir nú 5,6% vexti þannig að þetta eru auðvitað bara gervirök sem verið er að búa til til þess að finna einhverja leið til þess að skerða vaxtabætur, skerða kjör heimilanna til þess að fá meiri pening inn í ríkissjóð. Síðan má spyrja, herra forseti, hvaða áhrif þetta hefur. Hverjir lenda í þessu? Eftir því sem ég hef skoðað og aflað upplýsinga um, þá mun þetta hafa veruleg áhrif á 2.300--2.400 einstaklinga sem fá vaxtabætur. Ég er hér með dæmi af hjónum sem eru með eignarskattsstofn upp á 2--3 millj. og þessi hjón eru með tekjur á bilinu 3--4 millj. kr. Miðað við 5,5% af skuldum þeirra í staðinn fyrir 7% nemur skerðing á vaxtabótum þeirra 17 þús. kr. Það munar um það, herra forseti, og þetta er auðvitað bein kjaraskerðing hjá þessu fólki þegar verið er að fara þessa leið. Og ef við tökum fólk með tekjur á bilinu 4--5 millj. og sama eignarskattsstofn upp á 2--3 millj., þá er skerðingin á vaxtabótum vegna þeirrar leiðar sem ríkisstjórnin hefur valið um 26 þús. kr. Þegar maður lítur til þess hvernig meðaltal vaxtabóta er hjá þessu fólki horft til atvinnutekna og heildarskulda vegna íbúðarhúsnæðis skipt yfir á tíundir hjá þeim sem fá vaxtabætur, þá eru vaxtabætur mjög svipaðar hjá þeim sem hafa lægstu tekjurnar og þeim sem hafa hæstu tekjurnar þannig að vaxtabætur eru ekkert endilega að renna frekar til hátekjufólks en til lágtekjufólks. Eftirstöðvar af skuldum þeirra sem eru með vaxtabætur eru frá tæpum 4 millj. upp í 7,5 millj. kr. Herra forseti. Mér finnst því skorta öll rök fyrir að fara þessa leið sem hæstv. fjmrh. ætlar að fara. Síðan kemur hátekjuskatturinn. Ég man ekki betur en þegar hæstv. fjmrh. og forsrh. voru spurðir um þennan skatt í kosningunum, að þá hafi svarað verið á þann veg að það væri auðvitað sjálfgefið að hann rynni út um áramótin og ég býst við því að nýr hv. þm., 10. þm. Reykv. n., Sigurður Kári Kristjánsson, hafi trúað á því að hátekjuskatturinn mundi falla niður núna um áramótin. Ég býst líka við því að hv. þm. Birgir Ármannsson, 11. þm. Reykv. s., hafi trúað því að hátekjuskatturinn félli niður um áramótin og það verður fróðlegt að sjá hvernig þessir hv. þingmenn munu greiða þessu frv. atkvæði. En nú er hann framlengdur og á að stiglækka í 4% á næsta ári og í 2% árið 2005 og þá á hann að falla niður. Þetta á að gefa ríkissjóði um 80 millj. á næsta ári en greiðendur sérstaks tekjuskatts við álagningu 2003 voru tæplega 14.600. Þetta er ekki stór hópur af þeim sem greiða útsvar, eða um 6,8% af þeim sem greiða útsvar greiða hátekjuskattinn. En þar sem tekjumörk sérstaks tekjuskatts hækka minna en launabreytingar þá má gera ráð fyrir að greiðendum sérstaks tekjuskatts muni fjölga. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort ekki hafi komið til greina að hækka tekjumörkin, sérstaklega hjá einstaklingum vegna þess að þau eru alls ekki há, þau eru um 340 þús. kr. á mánuði en þá byrjar hátekjuskatturinn að tikka, en um 680 þús. kr. hjá hjónum sem er verulega há fjárhæð kannski um 7--8 millj. á ári, en mér finnst tekjumörkin frekar lág varðandi einstaklingana og hefði átt að skoða að hækka þau. Samfylkingin vill að þessi skattur hverfi en við höfum setið hjá þegar greitt hefur verið um hann atkvæði á síðustu þingum þar sem ríkisstjórnin hefur ekki haft burði til þess að lækka skatt á fólki með lægstu tekjurnar, atvinnulausu og tekjulágu fólki með um 90--100 þús. kr. á mánuði. Við teljum það vera forgangsverkefni að skoða skattalækkanir á þessa hópa. Síðan væri forvitnilegt að hæstv. ráðherra upplýsti okkur um það áður en þessari umræðu lýkur hver eru áform hans varðandi stimpilgjöldin. Því hefur verið marglofað og var lofað á síðasta kjörtímabili að fella niður stimpilgjöld í áföngum og ég sé ekki að þess sjái stað í því fjárlagafrv. eða í þeim frv. sem hafa verið boðuð á þessu þingi.

Herra forseti. Sannast sagna hef ég nokkrar áhyggjur af þessu skattalækkunartali. Ég vil leiðrétta mig og segja virðulegi forseti eða hæstv. forseti þar sem kona er í forsetastóli og biðst velvirðingar á því að hafa orðað ávarpið með þessum hætti. En svo að ég taki upp þráðinn þar sem ég byrjaði, þá hef ég nokkrar áhyggjur af þessu skattalækkunartali. Menn koma hér upp og brigsla ríkisstjórninni um svik í þeim efnum. Ég hef hins vegar litið svo á að skattalækkun sé ávísun á niðurskurð á opinberri þjónustu og komi til með að veikja undirstöður velferðarkerfisins í landinu. Ég minnist þess að í kosningabaráttunni hótaði Sjálfstfl. að skerða tekjur sveitarfélaga og ríkisins, hins opinbera, um 28 milljarða ef ég man rétt. Hótun Framsfl. nam 20 milljörðum. Samfylkingin talaði um skerðingu upp á 15 eða 16 milljarða. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vildum ekki skerða tekjur ríkisins og sveitarfélaganna vegna þess að við óttuðumst að niðurskurðarhnífnum yrði beitt þar sem síst skyldi, innan heilbrigðiskerfis, innan menntakerfis, eða á aðra þætti velferðarþjónustunnar þar sem mikill skortur er á fjármunum. Hins vegar velti ég því fyrir mér hvort til sé einhver málamiðlun. Nú liggur það fyrir að ríkisstjórnin ætli að lækka skattstigið um 20 milljarða á ári, að því er ég fæ best skilið, og ég velti því fyrir mér hvort til sé einhver málamiðlun. Ef þetta er orðinn hinn pólitíski veruleiki þarf að taka skattkerfið allt upp og endurskoða það frá grunni, að hinir tekjulægstu og millitekjuhóparnir fái meira í sinn hlut, fái ríkari skatta\-ívilnanir en þeir sem hafa hæstu tekjurnar. Í þessu frv. er byrjað á þveröfugum enda. Það er byrjað á því að lækka skattana hjá þeim sem eru tekjuhæstir því að gert er ráð fyrir að draga, að vísu í áföngum, úr hátekjuskattinum. Í sjálfu sér finnst mér hann ekkert heilagri en margt annað í þessu kerfi. En ef við ætlum að taka á skattbreytingum tel ég að við þurfum að gera það heildstætt. Við þurfum að taka annars vegar skattana, tekjuskattana, og hins vegar millifærslurnar, bæturnar sem svo eru nefndar, heildstætt til skoðunar. Ég velti því fyrir mér hvort til sé einhver millileið í því efni og get upplýst að það hefur m.a. verið rætt á vettvangi samtaka launafólks og vísa ég þar í skattatillögur sem voru kynntar af hálfu BSRB sl. vor og verða kynntar nánar útfærðar innan ekki langs tíma. Þetta var fyrsta atriðið sem ég vildi nefna í sambandi við þetta frv. og leggja áherslu á að ég er andvígur því að taka út eina mikilvægustu breytuna, lækkun á hátekjuskatti, og vek athygli á því og minni á að þetta er gert á sama tíma og ríkisstjórnin ætlar að stela 10 þús. kr. frá atvinnulausu fólki. Þetta er ein fyrsta stjórnarathöfn þessarar ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. að hlunnfara atvinnulaust fólk um 10 þús. kr. í upphafi atvinnuleysistímans, fólk sem stendur nánast veikast í þjóðfélaginu, tekjulega og félagslega. Ég hef beint því áður úr ræðustóli til hæstv. ríkisstjórnar að hún taki þessa ákvörðun til endurskoðunar því að ég trúi ekki að óreyndu að hún ætli að hrinda henni í framkvæmd. Þetta á að sjálfsögðu eftir að ganga til nefndar og ef hugboð mitt reynist rétt mun þetta einnig verða tekið upp á vettvangi verkalýðshreyfingar í tengslum við samninga. Síðan er í þessu frv. gert ráð fyrir að viðmiðunarfjárhæðir vegna tekjuskatts, eignarskatts, barnabóta og vaxtabóta hækki í samræmi við verðlagsforsendur fjárlaga. Þriðja atriðið eða meginatriðið sem þetta frv. tekur á lýtur að vaxtabótum. Þar er talað um skerðingu. Einnig finnst mér ástæða til að skoða vaxtabótakerfið í miklu víðara samhengi. Ég hef verið talsmaður þess að vaxtabætur og húsaleigubætur verði endurskoðaðar og komið á fót samræmdu húsnæðisbótakerfi. Það sem ríkisstjórnin gerir hins vegar með þessu frv. er að rífa vaxtabæturnar út úr öllu þessu stóra samhengi með það fyrir augum að skerða þær. Röksemdin sem reidd er fram í tengslum við þetta er sú að vextir hafi farið lækkandi og í greinargerð með frv. er rakið hvernig það hafi gerst því að hér segir, með leyfi forseta: ,,Þegar ákveðið var að taka viðmiðunina upp árið 1993 voru raunvextir af húsbréfum 6% og af lánum lífeyrissjóða 7%. Frá þeim tíma hafa vextir lækkað umtalsvert og nú eru húsbréfavextir 5% og vextir af lánum lífeyrissjóða um 5,5--6%.`` Eftir stendur að vextir eru háir og fólk þarf að leita á rándýran lánamarkaðinn eftir fjármagni á uppsprengdu verði. Það þekkjum við og þarf ekki að tíunda það fyrir landsmönnum. Þeir þekkja það á eigin buddu hvernig vaxtaokrið vinnur á fjárhagnum. Þannig að ég tel óeðlilegt að taka vaxtabótakerfið til skoðunar á svo þröngan hátt sem hér má sjá. Og aftur segi ég að við eigum að taka skattkerfið og millifærslukerfið heildstætt til skoðunar í stað þess að ráðast í svona bútasaum sem er allur á einn veg. Síðan var nokkuð vikið að því í umræðunni hvert verði hlutskipti hinna alþjóðlegu viðskiptafélaga, sem ríkisstjórnin hefur verið að gera tilraun með í samvinnu við Verslunarráðið. Það var spurt hve mikið þetta hefði kostað. Ef ég man rétt, þá erum við að tala um 45--50 millj. sem þetta tilraunaverkefni kostaði og hefur ekki borið nokkurn einasta árangur. Ég hef margoft tekið þetta mál upp á þingi og beint fyrirspurnum til hæstv. viðskrh. Lengi vel var fátt um svör. Ég vísaði yfirleitt í rannsóknir sem voru gerðar á vegum OECD á skaðlegri skattasamkeppni sem svo var kölluð og í kjölfar rannsóknanna kom OECD með tillögur og ábendingar til ýmissa ríkja sem ekki hlýddu lágmarksskilyrðum. Það var Sviss, Lúxemborg og eyjur á Ermarsundinu, Guernsey og önnur slík gósenlönd sem Landsbankinn t.d. hefur flutt starfsemi sína til. Eins og greint var frá í frægu viðtali sem einn af landsbankastjórunum úttalaði sig um í Morgunblaðinu á sínum tíma væri skiljanlegt að menn vildu hafa leynd yfir sínum persónulegum málum. Þess vegna var eðlilegt að flytja starfsemi bankanna inn í slíkar paradísir. Ísland var tekið sérstaklega til skoðunar af hálfu OECD, hvort það stæðist þessar reglur, grunnreglur, sem OECD var að vinna að. Mönnum þótti ástæða til að athuga þetta tilraunaverkefni, gæluverkefni viðskrn. og Verslunarráðsins. En fyrir þá sem ekki til þekkja þá er kveðið á um það í lögum varðandi alþjóðlegu viðskiptafélögin að þau greiði mun lægri skatta en önnur fyrirtæki, 5% tekjuskatt og eru síðan undanskilin ýmsum öðrum ákvæðum. Nema það er skemmst frá því að segja að OECD sá ástæðu til að taka viðskiptafélögin til sérstakrar athugunar og ég sakna þess svolítið í greinargerð með þessu frv. að við skulum ekki upplýst nánar um hvernig. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að við hefðum ekki komist á svarta listann, en við vorum engu að síður í athugun hjá OECD um að við kynnum að vera brotleg við tilraunir Efnahags- og framfarastofnunarinnar um að stemma stigu við skaðlegri skattasamkeppni. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni. Öll meginsjónarmið mín í þessu máli hafa hér með komið fram. Þetta frv. á eftir að fara til efh.- og viðskn. þingsins þar sem ég á sæti. Þar verður málið að sjálfsögðu skoðað í þaula og leitað álits frá samtökum launafólks og öðrum aðilum sem þetta frv. snertir. En ég legg áherslu á að breytingar á skattkerfinu á að skoða heildstætt. Enn vek ég athygli á þessu hrikalega samhengi á milli, annars vegar þeirrar tillögu sem fram er komin í ríkisstjórn að stela 10 þús. kr. af atvinnulausu fólki, því fólki sem minnst má við kjaraskerðingu, á sama tíma og hátekjuskatturinn er lækkaður. Þetta samhengi hlutanna held ég að engin ríkisstjórn, jafnvel ekki sú sem nú situr, geti verið stolt af.

Frú forseti. Kosningabaráttan síðastliðið vor var eftirminnileg fyrir margar sakir. Það er þó ekki ofsögum sagt að hún hafi meira og minna snúist um skattamál þegar á hólminn var komið. Það má meira að segja fullyrða, með góðum rökum, að hinn tæpi stjórnarmeirihluti ríkisstjórnarinnar hafi náðst með loforði um skattalækkanir. Í kosningabaráttunni bentu margir manni oft á að stjórnarflokkarnir byðu einfaldlega mestar skattalækkanir og því mundu þeir fá þeirra atkvæði. Nú kemur hins vegar þetta val fólksins í bakið á því. Nú ætlar ríkisstjórnin að svíkja kosningaloforð sín um skattalækkanir og er nú talað á allt öðrum nótum en var gert í kosningabaráttunni. Samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar á nefnilega ekki að lækka skatta heldur hækka þá. Stjórnarflokkarnir hafa hengt sig í 80 millj. kr. skattalækkun á svokölluðum hátekjuskatti af miklum rembingi og monti. En það sem sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og jafnvel sumir fjölmiðlar virðast ekki átta sig á er að hátekjuskatturinn hefði runnið sitt skeið á enda í lok ársins ef ekkert hefði verið gert. Þannig er hin rausnarlega skattalækkun upp á 80 millj. kr. í raun 1.400 millj. kr. skattahækkun á millistéttina í landinu. Það er pólitísk ákvörðun þessarar ríkisstjórnar að setja á svokallaðan hátekjuskatt næstu tvö árin sem ella hefði ekki lagst á millitekjufólkið í landinu. Það er ekki skattalækkun að leggja á skatt sem hefði annars ekki verið lagður á, þótt hann sé eilítið lægri en hann var. Eina skattalækkun ríkisstjórnarinnar er því í raun skattahækkun. Nú hefur hæstv. fjmrh. staðfest það að gott samkomulag hafi verið á milli Sjálfstfl. og Framsfl. um að standa fyrir þessari skattahækkun. Síðan má einnig minnast á 1 milljarðs kr. skattahækkun á bensíni og þungaskatti og skerðingu vaxtabóta um 600 millj. kr. Það sannast nú sem við í Samfylkingunni sögðum í kosningabaráttunni að Sjálfstfl. er skattahækkanaflokkur þegar til kastanna kemur. Það er eitt stjórnmálaafl í landinu sem boðar hreinar og klárar skattalækkanir þetta árið og það er Samfylkingin. Samfylkingin hefur boðað helmingslækkun á virðisaukaskatti á matvælum sem mundi færa íslenskum heimilum um 5 milljarða kr. Maður hefði nú haldið að þessari hugmynd yrði tekið fagnandi hjá ýmsum þingmönnum ríkisstjórnarinnar, sérstaklega hinum nýju og ungu þingmönnum Sjálfstfl. sem margir hverjir voru hreinlega kosnir út á loforð þeirra um skattalækkanir. En aldeilis ekki. Nú segja þessir hv. þm. að þeir geti ekki stutt slíkar skattalækkanir þar sem þær eru ekki á þeirra forsendum. Hvers lags málflutningur er þetta eiginlega? Annaðhvort styður maður skattalækkanir eða ekki. Síðan benda þessir nýju þingmenn á að þeir vilji bíða eftir skattapakka ríkisstjórnarinnar, sem kemur ekki fyrr en 2005 að hennar eigin sögn. Það er kannski ágætt að vita að þessir ungu herramenn munu ekki styðja neinar skattalækkanir fyrr en a.m.k. eftir tvö ár. Það væri nú gaman að heyra viðbrögð frá Sambandi ungra sjálfstæðismanna um svör fulltrúa þeirra á þingi. Það á ekki að skipta nokkru máli hvaðan skattalækkanir koma ef maður meinar það sem maður segir. En það er ekki nóg með að þessir sjálfskipuðu siðapostular frjálshyggjunnar neiti að styðja skattalækkanir, þótt þeim séu færðar þær upp í hendurnar, þá heyrist ekki bofs í þeim um skattahækkanir ríkisstjórnarinnar. Við í Samfylkingunni héldum að við gætum átt bandamenn í sumum þessara nýju þingmanna við að lækka skatta og álögur, af nógu er að taka, en svo er augljóslega ekki. Sjálfstfl. var ekki lengi að beygja þessa ungu menn undir flokkslínuna, það er aðeins rétt vika liðin frá þingsetningu og þess vegna harma ég sérstaklega viðbrögð þessa hóps þingmanna.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. 10. þm. Reykv. s., Ágústs Ólafs Ágústssonar, og veitti því sérstaka athygli að hann virtist lýsa því yfir fyrir hönd Samf. að hún vildi fella niður hátekjuskatt þegar um næstu áramót. Mér finnst þetta athyglisverð yfirlýsing. Ekki var hægt að skilja ummæli hv. þm. öðruvísi þar sem hann veittist mjög að Sjálfstfl. fyrir að svo skyldi ekki gert. Nema hv. þm. hafi talað undir rós og hagað orðum sínum með þeim hætti að þau yrðu greinilega misskilin en þá er heldur ekki hreinn hugur á bak við þau ummæli.

Frú forseti. Það sem ég var að benda á í máli mínu var að það væri meðvituð pólitísk ákvörðun að framlengja hinn svokallaða hátekjuskatt þvert á loforð ríkisstjórnarinnar. Samf. hefur sagt að hún er ekki talsmaður þess að við höfum sérstakan hátekjuskatt að því marki sem hann er núna. Það sem við fordæmum hins vegar eru svikin kosningaloforð sem við gerum okkur grein fyrir að stuðluðu að sigri þessarar ríkisstjórnar í síðustu kosningum. Hins vegar áttum við okkur á því að stjórnmál eru ætíð spurning um forgangsröðun. Það er sérstaklega ámælisvert að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er þessi litla 80 millj. kr. skattalækkun eins og þeir kalla hana sem er í raun skattahækkun eins og ég benti á í máli mínu á meðan ekkert er að gerast á öðrum sviðum sem kalla á miklu ríkari skattalækkanir og miklu meiri athygli ríkisstjórnarinnar. Það tel ég vera ámælisvert.

Frú forseti. Ég virðist nú vita betur en hv. þm. hver hefur verið afstaða Samf. fram að þessu til hátekjuskatts eftir hans ummælum hér áðan. En ég hygg á hinn bóginn að hv. þm. reyni enn að koma því til skila til þeirra sem þannig vilja hugsa að nú sé Samfylkingin á móti hátekjuskatti. Það eru kannski áhrif frá hv. þm. inn í þingflokk Samf. að hún hefur breytt svo um skoðun.

Frú forseti. Ég tel að hv. þm. sé einfaldlega að snúa út úr meginatriði í málflutningi mínum sem snerist um þá pólitísku ákvörðun að framlengja hátekjuskattinn. Samf. hefur sagt að þurfum að forgangsraða í þágu mannúðar og menntunar. Hvað felst í því? Í því felst ekki þessi litla viðleitni ríkisstjórnarinnar til skattalækkana sem snýr að hátekjuskattinum. Við teljum að af nógu sé að taka annars staðar. Við teljum að svigrúm ríkisstjórnarinnar til skattalækkana sé til staðar. Við höfum boðað metnaðarfullar tillögur í að lækka skatta á matvælum sem eins og fram kom í máli mínu hefur ekki notið stuðnings Sjálfstfl. eða annarra stjórnarflokka af þeirri skringilegu ástæðu að þær séu ekki á þeirra forsendum. Þess vegna tel ég framferði ýmissa þingmanna, sérstaklega í Sjálfstfl. sem hafa gefið sig út fyrir að vera skattalækkunarsinnar, mjög skrýtið í ljósi þeirra ákvarðana sem nú liggja fyrir hjá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Mér finnst berast óvenjulegur tónn úr herbúðum stjórnarandstöðunnar, einkum Samf., í umræðunni um skattamál. Þeir hafa greinilega valið þann kostinn að tala eins og þeir séu meiri skattalækkunarflokkur en ríkisstjórnin, þeir leggi meiri áherslu á að lækka skatta og hraðar en stjórnarflokkarnir. Þeir gefa til kynna að munurinn á milli þeirra og stjórnarflokkanna sé einkum fólginn í því að þeir vilji hafa lægri skatta en lagt er til af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru út af fyrir sig skýr pólitísk skilaboð og mér finnst tilhlökkunarefni að kljást við Samf. á þeim forsendum, sérstaklega þegar menn koma að því að þurfa að taka afstöðu til þess hvernig eigi að afla tekna fyrir ýmsum útgjöldum. Ég veit að af hálfu Samf. eru ýmsar hugmyndir um aukin útgjöld á mörgum sviðum sem auðvitað þarf að afla tekna til. Það eru nefnilega tvær hliðar á skattaumræðu, ekki bara tekjuhlið heldur líka útgjaldahlið. Þær verða auðvitað að spila saman. Ég er ekki viss um að hinir kappsfullu ungu talsmenn Samf. fyrir hröðum og miklum skattalækkunum verði jafnúrræðagóðir í umræðunum þegar kemur að því að afla tekna fyrir þeim útgjöldum sem þeir vildu gjarnan hafa hærri en ríkisstjórnin leggur til. Ég vil nefna eitt sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns. Hann talaði fyrir lækkun á virðisaukaskatti. Ég get tekið undir það sjónarmið af hans hálfu. Ég tel að lækkun virðisaukaskatts sé ákaflega skynsamleg aðgerð til að auka kaupmátt almennings. Hún hefur þann kost að hún er líkleg til að dreifa lækkuninni jafnar eftir tekjum viðtakanda en almenn prósentulækkun, t.d. tekjuskatts. Þannig má ætla að lágtekjufólk muni njóta góðs af lækkun virðisaukaskatts í ríkari mæli en hópar með hærri tekjur. Ég bendi á að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er einmitt kveðið á um að taka virðisaukaskattinn til athugunar í sambandi við skattalækkanaáform ríkisstjórnarinnar. Ég skil það svo að stjórnarflokkarnir séu sammála um að vinna að lækkun á virðisaukaskatti. Ég held að þau skeyti sem þingmaðurinn sendi héðan úr ræðustól hvað það varðar, að tilteknum þingmönnum, hafi ekki verið makleg í ljósi þess sem fyrir liggur. Ég vil víkja að tveimur atriðum í þessu frv. og mun gera grein fyrir öðrum sjónarmiðum en fram koma í frv. Í fyrsta lagi varðandi vaxtabætur. Í frv. er lagt til að lækka þá fjárhæð vaxtagjalda sem hver framteljandi getur talið fram úr 7% af skuldum niður í 5,5% af skuldum. Þetta er töluvert mikil lækkun, um 12% lækkun fjárhæðarinnar sem myndar stofn til vaxtabóta. Ég verð að segja að rökin sem færð eru fyrir þessari tillögu eru ekki nægilega sannfærandi að mínu mati. Rökin fyrir þessari tillögu eru fyrst og fremst þau að draga þurfi úr hvata til skuldsetningar hjá heimilunum. Ég er ekki viss um að þessi röksemdafærsla standist nákvæma skoðun. Bæði kemur hún illa við þá sem þegar hafa stofnað til skulda á grundvelli þeirra laga sem voru í gildi þegar viðkomandi gerðu skuldbindingar sínar. Og sá sem hefur keypt sér íbúð á þessum forsendum, að hámark vaxtagjalda væri 7% af fjárhæð skulda, á enga möguleika á að bregðast við þessari lækkun nema þá að selja íbúð sína og stofna til nýrra kaupa á öðrum forsendum. En það hljóta hv. þingmenn að vera sammála um, að það er ákaflega óheppilegt að gera breytingar eftir á á þeim skilmálum sem voru í gildi þegar menn réðust í fjárfestingu. Almennt er ekki æskilegt að menn geri svona breytingar eftir á sem viðkomandi sem í hlut eiga eiga ekki möguleika á að sjá fyrir. Það mælir á móti því að gera breytingu af þessu tagi. Í öðru lagi. Hafi raunvextir lækkað sem vissulega er rétt, a.m.k. í sumum tilvikum, þá er ekki þar með sagt að það hafi endilega lækkað vaxtakostnaðinn hjá viðkomandi íbúðareiganda. Hvað varðar húsnæðislánin eða fasteignaveðbréf hjá Íbúðarlánasjóði þá er ávöxtunarkrafan ákvörðuð í upphafi og vaxtaprósentan þar með þannig að henni verður ekkert breytt. Þó að ávöxtunarkrafan lækki síðar eins og gerst hefur þá hefur það ekki áhrif á þann sem keypti eða seldi þetta fasteignabréf á sínum tíma. Þannig hefur ekki orðið nein lækkun á vaxtagjöldum viðkomandi aðila. Hví skyldi ríkið þá draga úr þeim stuðningi sem stóð til boða þegar viðkomandi tók sína ákvörðun? Enn fremur ber að athuga að þar sem raunvextir hafa lækkað hefur það leitt til lægri vaxtagjalda hjá viðkomandi íbúðarkaupanda og þar af leiðandi til lægri útgjalda ríkissjóðs. Ríkið hefur í raun notið góðs af þeim breytingum nú þegar. Ég átta mig ekki alveg á þeirri röksemdafærslu sem færð er fyrir tillögunni í frv. Ég held að menn þurfi að skoða þetta vandlega í nefnd. Efh.- og viðskn. þarf að fá ítarlegar upplýsingar um hvaða áhrif þessi tillaga kann að hafa og hvernig þau áhrif yrðu eftir mismunandi tekjuhópum. Ég vil síðan nefna atriði sem menn þurfa að velta fyrir sér í þessu samhengi. Mun þessi röksemdafærsla hafa áhrif á þær fyrirætlanir að hækka lán Íbúðarlánasjóðs upp í 90%? Sú breyting hefur þau áhrif að þeir sem stofna til skulda geti skuldað meira en þeir gera í dag vegna þess að í heildina tekið verður vaxtakostnaður lægri og fyrir sömu mánaðarlegar greiðslur geta menn skuldað hærri fjárhæðir. Þannig að ef við hækkum þessi lán má leiða að því rök að sú breyting stuðli að því að auka skuldsetningu heimilanna. Erum við þá að segja, með því að beita þeim rökum hér í frv. að við ætlum að vinna gegn frekari skuldasetningu heimilanna, að þar með falli veigamiklar röksemdir fyrir öðrum fyrirætlunum? Við þurfum auðvitað að skoða þetta mál í samhengi, hvaða áhrif rökin sem við beitum í þessu frv. kunni að hafa á aðrar ætlanir ríkisstjórnarinnar. Hitt atriðið sem ég vil nefna stuttlega, því ég hef þegar gert grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi hátekjuskattinn, er að ég er almennt á þeirri skoðun að það eigi að dreifa skattlagningu eftir efnum og ástæðum og að núverandi kerfi tekjuskatts þar sem tekjuskattur er ein ákveðin prósenta með hátekjuskattinum, gangi allt of skammt í þá veru. Af heildartekjum sem ríkið aflar með því að leggja á tekjuskatt koma 98% af almenna prósentuþrepinu sem er eins fyrir alla. Það eru aðeins 2% af þeirri fjárhæð sem ríkið aflar sér með tekjuskatti sem koma af hinum sérstaka tekjuskatti sem kallaður er hátekjuskattur í daglegu tali. Með því að hafa svona lítinn mun leggjum við þungann á tekjuöflunina á almennar tekjur. Ég hefði viljað sjá að við færum meira í þá átt að draga úr þunganum á tekjuöfluninni á almennu skatttekjurnar og færa meira yfir á háu tekjurnar. Það er sú pólitíska stefna sem ég hefði viljað taka og vil tala fyrir, hvort sem það er á þessum vettvangi eða öðrum. En frv. gengur í alveg öfuga átt, það gengur í þá átt að draga úr skattlagningu á háu tekjurnar. Og það er einkum tvennt sem menn hafa gert á undanförnum tveimur árum til að draga úr þessari skattlagningu á háu tekjurnar, það er annars vegar að frítekjumark til sérstaka tekjuskattsins hefur verið hækkað mjög mikið, yfir 20% eða nákvæmlega um 21,7%, og svo hitt að prósentan hefur verið lækkuð úr 7% í 5%, og nú er lagt til að hún lækki niður í 4% og síðan 2% og síðan falli þessi skattur niður. Nú þegar má segja að áhrifin af því að hækka frítekjumarkið eins mikið og gert var og prósentuna, þýði að tekjurnar sem áætlaðar eru á næsta ári verða ekki nema um 1.400 millj. af hátekjuþrepinu en hefðu verið um eða yfir 3 milljarðar kr. ef menn hefðu haft óbreyttar forsendur frá því sem var fyrir tveimur árum. Þannig að það er búið að draga verulega úr skattlagningu á háar tekjur nú þegar. Og ef við skoðum hverjir það eru sem borga sérstaka tekjuskattinn eftir dreifingu skattgreiðenda í tekjuhópa þá kemur í ljós samkvæmt upplýsingum frá fjmrn. að það er aðeins 10% tekjuhæsti hluti framteljenda sem er að borga þennan skatt. Það er bara úr þeim hópi sem sérstakur tekjuskattur leggst á. Þannig að 90% framteljenda hafa tekjur undir þeim mörkum sem sérstakur tekjuskattur miðast við. Það má segja að það er sannarlega hátekjuskattur að leggja þennan skatt aðeins á efstu 10 prósentin. En það þýðir líka að við þurfum að leggja meiri tekjuskatt á hina sem neðar eru í almenna þrepinu, vegna þess að auðvitað spilar þetta saman því það er heildartekjuöflunin sem skiptir máli fyrir ríkissjóð. En ríkisstjórnin hefur komið sér saman um þessar tillögur og að sjálfsögðu munum við skoða þær í meðförum þingsins. Herra forseti. Það eru svo sem fleiri atriði sem vert er að fjalla um í þessu frv. en ég held ég láti þetta duga og nefni að síðustu fjármagnstekjuskattinn og ítreki þau sjónarmið mín að ég er á þeirri skoðun að minnka eigi muninn á skattlagningu fjármagns annars vegar og skattlagningu atvinnutekna hins vegar. Og ég er, svo merkilegt sem það nú er, algjörlega sammála Kåre Willoch, fyrrverandi formanni norska hægri flokksins, sem hefur kveðið upp úr með skoðanir sínar í þeim efnum nýlega, þar sem hann gagnrýnir mjög harkalega þennan mikla mun sem er á skattlagningu fjármagnstekna annars vegar og atvinnutekna hins vegar og telur að menn séu með því að senda þau pólitísku skilaboð að fjármagnið sé vinnunni eitthvað göfugra eða æðra og telur það siðferðilega ekki verjandi sjónarmið. Og er þó munurinn á skattlagninu fjármagnstekna og atvinnutekna mun minni í Noregi en hann er hér á landi. Þannig að ég ítreka þau sjónarmið mín sem ég lét koma hér fram í umræðunni í síðustu viku að ég tel að menn eigi að skoða það að hækka fjármagnstekjuskattinn og draga úr muninum á skattlagningu fjármagns annars vegar og atvinnutekna hins vegar.

Hæstv. forseti. Í samningi landbrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands við Bændasamtök Íslands um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum frá 11. mars árið 2000 eru settar fram eftirfarandi markmiðsgreinar, með leyfi forseta: ,,Að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda, að ná fram aukinni hagræðingu í sauðfjárrækt, að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið, að halda jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða, að efla fagmennsku, þekkingu og þróun í sauðfjárrækt.`` Eðlilegt er að samningsaðilar hafi sett mikilvægasta markmiðið í fyrirrúm við samningsgerðina, þ.e. að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda. Það er hins vegar ljóst að leiðin sem valin hefur verið að því marki er kolröng því að greinin á nú í meiri erfiðleikum en nokkru sinni fyrr og sauðfjárbændur eru eina stétt landsins sem í heild má kalla fátæka. Hnignun greinarinnar mun að óbreyttu hafa í för með sér alvarlega byggðaröskun með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir mörg byggðarlög sem eru veikburða fyrir. Þær skyldur sem lagðar eru á herðar bændum að selja erlendis þriðjung framleiðslu sinnar eru einsdæmi í íslensku atvinnulífi og örugglega þótt víðar væri leitað. Jafnframt er með því lögð mikil pressa á sláturleyfishafa sem neyðast til að leggja í stórkostlegar fjárfestingar til að fullnægja kröfum viðskiptaaðila sinna. Ekki nóg með það, heldur telja forstöðumenn eins stærsta sláturhúss landsins sig munu þurfa að framkvæma fyrir 10--20 millj. árlega til að halda leyfinu. Verð sem bændur fá fyrir kjöt sem flutt er á Ameríkumarkað er 120--150 kr. fyrir kíló og það nægir ekki fyrir breytilegum kostnaði. Eftir því sem mér var tjáð í gærkvöldi hefur verðið lækkað síðan í fyrra. Aðrir markaðir eru svipaðir eða lítið eitt skárri þrátt fyrir að aðeins besta kjötið, hryggir, læri og fituminnsta kjötið, fari á markaði erlendis. Afgangurinn er á borðum okkar Íslendinga og spillir fyrir á besta markaðnum, þeim íslenska. Það er dagljóst að útflutningsskyldan er hengingaról um háls smærri bænda. Annað markmið samningsins sem einnig hefur brugðist er að ná skuli jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða. Formaður landbn. mun ætíð hafa haldið því fram að samningurinn væri framleiðsluhvetjandi, sem hefur komið í ljós, og það er reyndar athyglisvert að formaður nefndarinnar talaði um þennan samning eins og um stjórnarandstæðing væri að ræða á fjölmennum bændafundi Samfylkingarinnar á Hellu sl. mánudagskvöld. Formaðurinn er reyndar sauðfjárbóndi og gerir sér grein fyrir bláköldum veruleikanum. Hæstv. forseti. Það er ekki ástæða til að halda að það hafi verið vilji landbrh. að svo færi með sauðfjárbúskap sem raun er orðin, enda hefur hann, eins og kunnugt er, sett á fót nefnd til að bregðast við neyðarástandi innan stéttarinnar. Sú nefnd á að skila niðurstöðum fljótlega og mun því væntanlega aðeins taka á bráðavanda greinarinnar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað hyggst ráðherra aðhafast til að tryggja að sauðfjárbændur geti áfram gegnt sínu mikilvæga hlutverki við að halda landinu í byggð? Telur ráðherra verjandi að skylda eina starfsstétt í landinu til að flytja allt að 38% framleiðslu sinnar á markað þar sem verðlag dugir ekki fyrir breytilegum kostnaði við framleiðsluna og bera því allan kostnað sjálfa? Telur ráðherra líklegt að útflutningur lambakjöts geti í náinni framtíð skilað bændum viðunandi verði fyrir framleiðslu sína og jafnframt staðið undir 10--20 millj. kr. árlegum kostnaði útflutningssláturhúsa við að halda útflutningsleyfi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ágæta ræðu og mjög góð viðhorf til sveitanna og skilning á því að afkoma og þróun sauðfjárbúskapar ræður miklu um þróun byggðarinnar í framtíðinni. Það gleður mig líka að heyra að Samfylkingin hefur ekki bara gott hjartalag heldur einnig góðan skilning á þessum þætti landbúnaðarins og stöðu hinna dreifðu byggða. Á síðustu 12--15 árum hefur ör tækniþróun og breytingar á búháttum, tæknibylting hér innan lands, samþjöppun í framleiðslu á hvítu kjöti og ekki síst minnkandi ríkisstuðningur við landbúnað gert það að verkum að búin stækka og þeim fækkar sem stunda matvælaframleiðsluna. Til dæmis var fjöldi greiðslumarkshafa eftirfarandi: Í kúabúum 1995 864, 2001 705, hafði fækkað um 27 á ári. Í blönduðum búskap, með ær og kýr, voru 459 bú 1995, 268 2001, hafði fækkað á ári um 32. Í sauðfjárbúskap hreinum 1995 1.904 bú, 2001 1.506, hafði fækkað um 66 bú á ári. Enn eru margir í sauðfé að framleiða of lítið til þess að ná launum. Útflutningsuppbætur voru slegnar af með sauðfjársamningnum 1990. Það hafði mikil áhrif á þróunina. Ríkisstuðningur á síðustu tveimur áratugum við landbúnað hefur dregist saman sem hlutfall heildarútgjalda ríkissjóðs úr 12% í fjárlögunum í rúm 4%. Á sama tíma hefur verð á landbúnaðarafurðum lækkað til neytenda og er nú svo komið að útgjöld vísitölufjölskyldunnar til matarkaupa sem hlutfall af heildarútgjöldum hefur lækkað úr 25% í 15%, þ.e. um 40%. Allir búvörusamningar sem gerðir hafa verið hafa miðað að því að bændur hefðu lífskjör eins og aðrir þjóðfélagsþegnar, atvinnugreinin þróaðist og búin stækkuðu. Sauðfjárbændur eru að litlum hluta eingöngu í því starfi, þeir sækja afkomu sína í aðrar búgreinar, í aðra atvinnu, þó að auðvitað séu þeir margir sem hafa ekkert annað sem lífsviðurværi sitt. Sauðfjárræktin er að stórum hluta aukabúgrein. Ung hjón sem í dag ætluðu eingöngu að búa með sauðfé og hafa lífskjör eins og verðlag er í dag, eins og viðmiðunarstéttir, þyrftu að búa sennilega með allt að því eitt þúsund vetrarfóðraðar ær. Ég hef því sem landbrh. horft mjög til þess fjölþætta hlutverks landbúnaðarins, vil skapa ný atvinnutækifæri, bæði í landbúnaði og með öðrum hætti, skógrækt, landgræðslu, ferðaþjónustu, hestamennsku eða atvinnusókn, kornið ásamt átaki í upplýsingatækni í dreifbýli sem lið í því að efla samkeppnishæfni sveita þessa lands. Hæstv. forseti. Ég hef ekki dregið dul á það að vandi sauðfjárbænda er mikill. Verðlækkun sauðfjárafurða á innanlandsmarkaði upp á 8--10% er staðreynd og þessi lækkun stafar fyrst og fremst af offramboði á kjöti, ekki hvað síst af svína- og kjúklingakjöti. Offramboð og neyslubreyting innan lands hafa orðið til þess að flytja þarf á erlenda markaði hærra hlutfall af kindakjötsframleiðslu en verið hefur til margra ára en markaðsverð erlendis er verulega lægra en fæst fyrir dilkakjöt á innanlandsmarkaði. Hins vegar eru það bændurnir sjálfir sem gera sína samninga. Þeir hafa óskað eftir því að hafa það með þeim hætti að það væri félagsleg aðgerð hversu mikið magn yrði flutt á erlendan markað. Staða sauðfjárbænda er ekki þannig að þeir þoli verulegan tekjusamdrátt. Því er mér ljóst að leita verður allra leiða til að tryggja sauðfjárbændum viðunandi rekstrarumhverfi og afkomu. Þess vegna skipaði ég núna í byrjun hausts nefnd til þess að fara yfir þessa stöðu. Hún mun skila mér tillögum á næstu vikum og þá mun ég ræða þær í ríkisstjórn og hér á hinu háa Alþingi. Samkvæmt 29. gr. laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum ber ráðherra að ákveða útflutningshlutfall kindakjöts að fengnum tillögum Bændasamtaka Íslands. Mér hefur alltaf fundist spurning hvort það ætti að vera hlutverk landbrh. að marka það hvað af magninu á að fara á innanlandsmarkað og hvað til útlanda. Það væri eðlilegt að stéttin sjálf bæri á því alla ábyrgð. Það er erfitt að fullyrða um það hvort útflutningur lambakjöts geti skilað bændum viðunandi verði. Þar koma til margir þættir, svo sem verð á erlendum mörkuðum, almennt efnahagsástand, gengisskráning, veðurfar o.fl. Á síðustu 4--5 árum hafa menn verið að selja þessa vöru á hæsta verði sem kjöt er selt á í heiminum, í Bandaríkjunum, á Ítalíu og í Danmörku, og þeir markaðir lofa vissulega góðu. Verð hefur verið hækkandi  Hæstv. forseti. Það er mér mikið mál 

Virðulegi forseti. Það hefur legið fyrir um nokkurra ára skeið að staða sauðfjárbænda væri að veikjast, í fyrsta lagi tekjulega og einnig sem atvinnugreinar. Mjög margir þættir hafa haft áhrif á þessa þróun en nú er staða flestra sauðfjárbænda orðin svo veik að ekki verður vikist undan því að nú þegar verði gripið til bráðaaðgerða til að verja kjör sauðfjárbænda svo að ráðrúm skapist til að móta framtíðarstefnu í málefnum landbúnaðarins eins og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur talað fyrir. Frú forseti. Hvers vegna þarf að verja afkomu sauðfjárbænda með opinberum aðgerðum? Það er nauðsynlegt til þess að halda uppi byggð og búskap í landinu til langrar framtíðar. Sauðfjárbúskapur er undirstaða búsetu í mörgum landshlutum og má ætla að erfitt eða ómögulegt verði að finna jafnstöðugan atvinnurekstur eða aðra atvinnustarfsemi sem gæti komið í hans stað víða um land. Ef meiri grisjun verður á sauðfjárbúum verður erfiðara fyrir þá sauðfjárbændur sem eftir eru að halda áfram við búskap og eins mun það hafa víðtæk félagsleg áhrif fyrir aðra íbúa í viðkomandi sveitarfélagi og veikja rekstrargrunn ýmissa fyrirtækja og þjónustu á viðkomandi svæði. Erfiður rekstur afurðastöðvanna hefur haft mikil áhrif á sauðfjárbúskapinn og það mun ekki bæta stöðu sauðfjárbænda að fækka enn afurðastöðvunum undir formerkjum hagræðingar í rekstri nokkurra stórra stöðva. Langur akstur með sláturfé og flutningar yfir sauðfjárvarnalínur er neikvætt á margan hátt og ættum við að horfa til þess að auðvelda bændum að reka sjálfir afurðastöðvar og möguleika á rekstri smærri afurðastöðva í heimabyggð.

Virðulegi forseti. Enginn skyldi efast um að forustumönnum bænda, sem stóðu fyrir síðasta sauðfjársamningi, hafi af einlægni gengið það til að styrkja sauðfjárræktina og standa að henni þannig að hún gæti blómgast. Margir í þinginu hjálpuðu til við að þessi samningur gæti gengið fram og studdum við hann og styrktum eins og við gátum. Forsenda samningsins var hins vegar sú von að verðlag á innlendum jafnt sem útflutningsmarkaði mundi standast miklu betur en raunin hefur verið. Það hefur alls ekki staðist á nokkurn hátt sem við settum til grundvallar þessum samningi, hvorki innan lands né erlendis. Þessar grunnforsendur eru ekki til staðar. Við sem stóðum fyrir þessu og styrktum þetta berum ábyrgðina á þessum samningi og það þýðir ekki annað fyrir okkur en að horfast í augu við staðreyndirnar. Þær eru þannig að afkoma bænda er slæm. Í fjárlagafrumvarpinu á bls. 112, lið 04-805, er stuðningur við sauðfjárræktina með niðurstöðutölu 2.610 millj. kr. Þar af eru til beingreiðsluhafa 1.602 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég get ekki metið stöðuna öðruvísi. Það er kaldranalegt að þurfa að segja það en að mínu mati höfum við enga aðra möguleika en að taka allar þessar greiðslur, allar 2.610 milljónirnar og færa inn til beingreiðsluhafanna. Það eru þau atvinnuréttindi sem við erum að verja. Við verðum að verja það sem hægt er að verja í stað þess að láta atvinnugreinina alla fara fyrir borð, sjá hana leysast upp í fátækt og verða að engu. Með því að styrkja beingreiðsluhafana erum við að tryggja að sauðfjárræktin eigin sér framtíð.

Virðulegi forseti. Sauðfjárbændur þola ekki tekjusamdráttinn árum saman. Í desember sagði ég um vandann varðandi sölumál kindakjötsframleiðslunnar að stuðla yrði að því að flutt yrðu út 400--500 tonn af dilkakjöti til viðbótar við það sem gert var ráð fyrir árið 2002. Þá var ætlunin að flytja út 1.700--1.800 tonn. Ef hæstv. landbrh. hefði brugðist við væri málið ekki eins erfitt fyrir sauðfjárbændur nú. Útflutningsskyldan sem skerðir tekjur bænda væri minni. Sem betur fer hefur útflutningur kindakjöts aukist á undanförnum árum. Hann var rúm 800 tonn 1999, en eins og áður sagði um 1.700--1.800 tonn árið 2002. Miðað við markaðsstöðuna á kjötmarkaðnum og mikla framleiðslu svína- og kjúklingabænda hefur dilkakjötssalan auðvitað verið erfið. Framboðið hefur valdið verðlækkunum á afurðum. Það hefur aukið samkeppni við kindakjötsframleiðsluna og eru allar horfur á að einnig í haust sitjum við uppi með meira af dilkakjöti en æskilegt væri. Rétt hefði verið að horfa til framtíðar á síðastliðnu hausti og gera sér grein fyrir vandanum. Það var tímabært fyrir ráðherrann síðasta haust að skoða í alvöru hvort ekki væri hægt að leysa fyrirsjáanlegan vanda, m.a. með því að stuðla að útflutningi á meira kjöti, ella safnaðist dilkakjötið fyrir. Kannski þarf að setja í það einhverja fjármuni en ég held að við verðum að horfast í augu við að vandinn er til staðar. Við verðum að takast á við að leysa hann. Virðulegi forseti. Frjálslyndi flokkurinn telur að breyta þurfi beingreiðslum í landbúnaði. Draga þarf úr framleiðsluhvatanum en jafnframt tryggja að bændur haldi tekjum sínum. Ég held að sú stefna gæti fækkað þeim vandamálum sem við búum við.

Frú forseti. Það er um tvennt að velja, að halda áfram að berja höfðinu við steininn og setja allt sitt traust á búvörusamninginn frá árinu 2000 eða að viðurkenna að forsendur samningsins eru brostnar, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur nú gert. Við þurfum að grípa til ráðstafana í samræmi við þá niðurstöðu. Það er gott að hæstv. landbrh. skuli hafa stofnað nefnd en hæstv. ráðherra hefur setið í ráðuneytinu í fjögur ár. Þetta er ekki nýr vandi. Það er líka rétt hjá hæstv. landbrh. að Samf. hefur gott hjartalag og er skilningsrík. En hún er líka mjög skynsöm --- mjög skynsöm, hæstv. landbrh. Þess vegna þurfum við að einbeita okkur að innanlandsmarkaði og sinna þörfum hans betur en hingað til hefur verið gert. Við eigum ekki að einblína á útflutninginn sem bjargráð kjötframleiðenda. Útflutningsskyldan mun ekki koma á jafnvægi hér á landi, það er fullreynt með hana. Við skulum líka hafa það í huga, frú forseti, að aðstæður sauðfjárbænda verða ekki slitnar úr samhengi við stöðu landsbyggðarinnar almennt. Í því skyni er vert að benda á ályktanir búnaðarþinga 2003 og 2002 um bráðaaðgerðir stjórnvalda vegna fjárhagsstöðu bænda almennt. Um hvað álykta bændur, frú forseti? Það er athyglisvert. Þeir álykta um þéttara og betra velferðarnet á landsbyggðinni. Þeir álykta um hækkun dreifbýlisstyrksins svo unglingar komist örugglega í framhaldsskóla, um hækkun barnabóta, jöfnun upphitunarkostnaðar og bætta heilbrigðisþjónustu í dreifbýli. Sá vandi sem hér er við að glíma snýr ekki einvörðungu að framleiðslunni, þó vissulega sé sá vandi mikill, heldur um mannsæmandi kjör til handa stéttinni, sauðfjárbændum og bændum almennt. Það er eins gott að þingheimur horfist í augu við að útflutningur dilkakjöts hefur ekki reynst sú vonarstjarna sem menn héldu heldur vonarpeningur sem litlu hefur skilað til bænda sjálfra.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi umræðunnar fagna því að hún skuli fara fram. Sú pólitíska afstaða sem birtist í fyrirspurnum hv. 6. Norðvest. gleður mig, sérstaklega að hún skuli taka undir með ráðherranum varðandi hið mikilvæga hlutverk landbúnaðarins í viðhaldi byggðar í landinu, ekki síst sauðfjárbóndans. Við verðum að gæta okkar á að horfa ekki þröngt á landbúnaðinn. Ég vil horfa til þess að fleiri bændur en sauðfjárbændur geti haldið landinu í byggð þó ég dragi ekki mikilvægi þeirra í efa á nokkurn hátt. Treysta verður tekjugrundvöllinn í sveitum landsins og tel ég að landbrh. og Alþingi hafi einmitt unnið afrek í þeim efnum með stórauknum framlögum til skógræktarverkefna og þátttöku bænda í landgræðslu. Það eru svo sannarlega skref í rétta átt. Ég tel hins vegar að við verðum að ýta undir aðlögunarhæfni íslensks landbúnaðar í sveitum landsins og leggja áherslu á hið fjölþætta hlutverk landbúnaðarins sem hæstv. landbrh. hefur gert. Ég tel að gildi þess fyrir framtíðarbúsetu í landinu sé afar mikið. Fáir í þessum sal deila um gildi þess að við höldum byggð á sem flestum stöðum í landinu. Liður í þessu er t.d. að auka sveigjanleika í íslenskum landbúnaði. Við verðum að skoða hvernig hægt er að gera bændum kleift að bregðast við breyttum markaðsaðstæðum, líkt og nú á kjötmarkaði, án þess að það dragi úr fjölþættu framlagi þeirra til þjóðfélagsins. Ég hygg að mikill stuðningur sé við það í okkar landi. Í þessu sambandi skipta menntun, þróun og rannsóknir miklu máli. Virðulegi forseti. Nýsköpunarverkefni eins og líftækni í landbúnaði, hörræktun, stóraukin kornræktun og aukin ferðaþjónusta í dreifbýli eru mikilvæg fyrir landbúnaðinn. Allt er þetta liður í að auka samkeppnishæfni hans og tryggja tekjugrundvöll.

Frú forseti. Að óbreyttu stefnir í að tekjur sauðfjárræktarinnar í heild lækki um 250--300 millj. kr. vegna verðlækkunar hjá afurðastöðvunum og aukinnar útflutningsskyldu. Sauðfjárbændur hafa ekki það borð fyrir báru að geta tekið slíkri tekjuskerðingu. Við bætist svo beint upplausnarástand í málum afurðastöðva og á kjötmarkaði hér á landi. Forustumenn bænda, ekki síst landbrh., hafa haft stór orð um óheilbrigða viðskiptahætti á kjötmarkaðnum og haldið því fram að fjármálastofnanir sem hafa stórfyrirtæki í alifugla- og svínarækt undir sínum handarjaðri beiti óhóflegum niðurboðum og skekki alla samkeppni kjötgreina. Fari fram sem horfir mun allt atvinnu- og byggðamunstur rústast í stórum landshlutum. Þrátt fyrir stór orð hefur hæstv. landbrh. ekkert aðhafst í þessum samkeppnismálum. Þingmenn Vinstri grænna hafa flutt lagafrv. hér á Alþingi sem miðar að því að takmarka svigrúm banka og fjármálastofnana til að styðja undirboð á almennum samkeppnismarkaði. Brýnt er að það mál nái fram að ganga sem fyrst. Þeim aðgerðum sem nú þarf að grípa til gagnvart sauðfjárbændum má skipta í tvennt. Í fyrsta lagi bráðaaðgerðir til að verja bændur frekari tekjumissi. Það má gera með sérstökum eyrnamerktum framlögum inn í núgildandi sauðfjársamning sem gangi beint til bændanna sjálfra. Hins vegar þarf að móta nýja framtíðarstefnu í landbúnaði sem m.a. verður að fela í sér að kjör bænda geti batnað og byggð í sveitunum styrkst á komandi árum. Frú forseti. Bráðaaðgerðir strax --- ekki eftir nokkrar vikur --- áður en sláturtíð lýkur þannig að bændur geti gert ráðstafanir nú þegar í haust. Ég tel það brýnast í dag að þegar í stað verði gripið til bráðaaðgerða til aðstoðar við sauðfjárbændur áður en sláturtíð lýkur í haust þannig að hægt sé að taka raunhæft á málinu í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Mér varð óneitanlega bilt við þegar ég heyrði hæstv. málshefjanda bera mér það á brýn að ég hefði talað eins og stjórnarandstæðingurinn á fundinum á Hellu. Í þessum sal hefur það aldrei farið á milli mála hvaða skoðanir ég hef í landbúnaðarmálum. Ég hef lýst skoðunum mínum bæði í ræðu og riti og talað sem stjórnarliði, hv. þm., en ekki sem stjórnarandstæðingur. Enn á ný erum við að ræða hér um tekjuskerðingu bænda sem á heildina litið verður á milli 200 og 250 millj. kr. á þessu ári. Það er ekki síst vegna þess hvernig staðan hefur verið á kjötmarkaðnum í um rúmt ár. Hvíta kjötið hefur flætt inn á markaðinn á niðurgreiddu verði og bankarnir hafa hjálpað framleiðendum til að halda því verði. Í rauninni ætti Samkeppnisstofnun að taka á því máli, að það sé verið að setja vöru á markað undir framleiðslukostnaði. Ég vil líka bregðast við því sem hér hefur verið rætt um, að fækkun sláturhúsa væri ekki af hinu góða. Ég er alveg þvert á móti sannfærð um að þessi fækkun, úrelding sem verið er að fara í núna, úr 17 sláturhúsum í 11, er af hinu góða. Sláturhúsin verða stærri og öflugri og meiri hagræðing ætti að skila sér til bænda þegar til lengri tíma er litið. Hvað varðar útflutningsskylduna þá spyr ég: Hvernig hefði markaðurinn verið í dag ef ekki hefði þurft að flytja út kjöt? Þá væri yfirfullur markaður af lambakjöti ofan á allt annað. Það varð að flytja út kjötið og verður að gera það. Það kjöt sem er fram yfir innanlandsneysluna verðum við að flytja út. Sem betur fer hafa þessi nýju sláturhús nýja tækni, gaspökkun. Það er hægt að flytja út kjöt í auknum mæli, bæði til Bandaríkjanna, Danmerkur og Ítalíu.

Frú forseti. Sauðfjárbúskapur á Íslandi er á heljarþröm, jafnvel að syngja sitt síðasta ef ekki verður brugðist við með öflugum og skjótum hætti. Á undanförnum árum hefur fjarað hratt undan greininni og sauðfjárbændur eru fullir örvæntingar um afkomu sína og möguleika greinarinnar, enda lái þeim hver sem vill í ljósi ráðleysis yfirvalda. Það verður að grípa til aðgerða sem duga til að gera sauðfjárbændum kleift að rétta framleiðslu sína við. Innantómar yfirlýsingar duga ekki til og bændur, frú forseti, lifa ekki á bröndurum einum saman. Eða getur það verið, frú forseti, að hæstv. landbrh. sé hreykinn af störfum sínum í þágu sauðfjárbænda í ráðherratíð sinni? Frú forseti. Þær aðgerðir sem þarf að grípa til í málefnum sauðfjárbænda eru m.a. þær að afnema útflutningsskylduna sem á sér engan samjöfnuð í íslensku viðskiptalífi, að leyfa tvær gerðir sláturhúsa, aðra sem uppfyllir kröfur innanlandsmarkaðar og hina með útflutningsleyfi, að gagnger endurskoðun fari fram á markaðssetningu innan lands, en markaðssetning á lambakjöti er fjarri því að standast samanburð við það sem viðunandi telst og, frú forseti, að endurskoða greiðslur til sauðfjárbænda með það að markmiði að þeim sem vilja hætta sé gert það mögulegt með byggðagreiðslum til nýtingar við aðra atvinnuuppbyggingu til sveita, en þeir sem vilja framleiða geri það áfram. Valið væri þeirra. Með þessu móti er stuðlað að jafnvægi í greininni og þeim sauðfjárbændum sem vilja snúa sér að annarri atvinnuuppbyggingu til sveita gert það kleift með réttlátum og sómasamlegum hætti.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka þessa umræðu. Sauðfjárbúskapurinn er mjög mikilvægur út frá byggðalegum sjónarmiðum. En hann er ekki eingöngu mikilvægur fyrir sveitir landsins. Hann er ekki síður mikilvægur fyrir þéttbýlið og landbúnaðinn almennt. Hæstv. landbrh. hefur einmitt lagt áherslu á þetta undanfarin ár, bæði í orði sem á borði. Íslenskur landbúnaður er vörsluaðili okkar dýrmæta lands ásamt því að hann tryggir neytendum einhverjar bestu og heilnæmustu landbúnaðarafurðir sem þekkjast. Landbúnaðurinn er stór hluti af sögu þjóðarinnar og sögulegri menningu hennar og því ber okkur skylda til að styrkja íslenskan landbúnað og auka samkeppnishæfni hans án þess að hann tapi sérkennum sínum. En ég vil víkja að kjötmarkaðnum og sölu dilkakjöts sem er auðvitað eitt af grundvallaratriðum þessa máls. Þeim bændum hefur fjölgað sem fullvinna afurðir sínar og markaðssetja þær sjálfir. Áhugi er meðal bænda að vinna saman að vinnslu og markaðssetningu afurða sinna. Ég tel að skoða þurfi hvort bændur geti í meiri mæli tekið sig saman, líkt og bændur hafa gert fyrir austan nýverið, og selt afurðir sínar beint frá býlinu, ef svo má segja. Þannig mætti hugsa sér að bændur innan héraðs selji afurðir sínar beint til neytenda. Þá bendi ég á hvort ekki mætti skoða hvort mögulegt sé að koma á héraðs bundnum bændamörkuðum. Þannig er hægt að efla markaðssetningu afurða og auka fjölbreytni í úrvinnslu þeirra. Þannig yrði leitað leiða til að opna markaði fyrir bændur þar sem sérstaða afurðarinnar og svæðisins kæmi best fram og neytandinn yrði meðvitaður um það sem gerir afurðina sérstaka og frábrugðna öðrum vörum. Mikilvægt og nauðsynlegt er að efla vöruþróun og auka markaðssókn og styrkja enn frekar stöðu lambakjöts á innlendum markaði. Ég tel vera sóknarfæri í þeim efnum en þar leikur atvinnugreinin sjálf lykilhlutverk.

Frú forseti. Rómantísk oftrú á erlendum mörkuðum er hættuleg. Það hjálpar lítið bændum sem fá 120--150 kr. fyrir kílóið þó að hægt sé að tala með þanið brjóst um besta kjötið og dýrasta markað heims. Það skiptir engu máli þegar bændur fá svo lítið í sinn vasa fyrir þetta góða kjöt. Ég verð þó að segja að ein setning í máli hæstv. landbrh. áðan vakti með mér ákveðna von, þ.e. þegar hann talaði um að hann óskaði þess að stéttin sjálf bæri ábyrgð á markaðssetningu afurða sinna.  Frú forseti. Það er skoðun mín að íhuga beri alvarlega þann kost að afnema útflutningsskylduna. Ég tel hana tvímælalaust vera alvarlegasta vandamál sem bændur glíma við. Það má bjóða upp á tvenns konar sláturhús á Íslandi, bæði fyrir útflutning og líka fyrir innlendan markað. Með því móti gefst þeim bændum sem telja sig geta haft af því hag kostur á að framleiða fyrir erlendan markað en aðrir, og ég hygg að þeir muni verða fleiri, munu einbeita sér að innanlandsmarkaði. Ég hef setið fleiri enn einn opinberan fund með hv. formanni landn., Drífu Hjartadóttur, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Ég vil þó segja við vin minn hv. þm. Björgvin Sigurðsson: Það hefur aldrei þótt galli þar sem hann var alinn upp, í hinum gamla Gnúpverjahreppi, að geta gert að gamni sínu, hvort sem það var nú Gestur á Hæli eða það að vera á þorrablótunum núna hvert ár. Það er leiðinlegt ef svona skemmtilegur ungur þingmaður ætlar að taka það að sér að verða leiðinlegur. Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Hún var málefnaleg. Ég tek sérstaklega undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Ég hef alltaf horft á innanlandsmarkaðinn og beðið bændur um að horfa á innanlandsmarkaðinn. Hann er þeirra sterkasta sókn. Það vígi verða þeir að verja. Útflutningsmarkaðurinn er von í framtíðinni sem þeir sjálfir ráða hvort þeir sækja eða ekki. Þeir geta fækkað sínu fé og þurfa kannski að gera það við þessar aðstæður. En þeirra er markaðurinn. Þeir verða að vera vakandi á markaðnum. Þeir verða að vera sölumenn. Þeir verða að berjast fyrir því að á öllum hótelum og matsölustöðum, í öllum skólum sé lambakjötið selt. Það er ekkert einfalt að vera bisnessmaður í dag en það þurfa bændur og þeirra afurðarstöðvar að hafa í huga. Ég hef verið talsmaður þess að íslenskur landbúnaður selji sínar hágæðavörur á erlendum mörkuðum. Ég sé þó að vinum Íslands fjölgar og ég sé að verðið þar er núna, eða svo segja þeir í Washington, komið upp undir 200 kr. til bóndans en er kannski hér heima 250--300 kr. Menn hafa því verið að minnka það bil og ef gengið væri eins og í fyrra þá væri staðan önnur. Ég vil svo hér segja um það sem fer til bændanna, 2.600 millj. á fjárlögum, að það fer að megninu til bænda, aðeins 300 millj. í sölu- og markaðsstarf af þessari upphæð. Ég vil líka segja að mér var glatt í huga og ég var stoltur árið 2000 þegar 66% bændanna samþykktu nýjan búvörusasmning sem innihélt 17,5 milljarða til sjö ára. Þeir áttu von um að staðan á markaðnum væri öðruvísi. Það hefur ekki gerst. Ég ætla ekki að segja upp samningnum við þá. Það er þeirra mat og ég bíð auðvitað niðurstöðu þeirrar nefndar sem nú er að störfum til þess að skoða þessi mál fyrir mig, hæstv. forseti, og ríkisstjórnina.

Virðulegi forseti. Ég hélt ég hefði verið nógu skýrmælt áðan þar sem ég svarði hv. frummælanda varðandi orð mín á fundi á Hellu og áfram með það að skoðanir mínar á landbúnaðarmálum hafa aldrei farið á milli mála. Það veit hæstv. landbrh. vel. Þær hafa komið fram í þingsölum. Ég hef aldrei talað á móti útflutningsskyldunni af því að ég veit að hún þarf að vera. Hún þarf að vera vegna þess að ef ekki hefði verið gripið til útflutningsskyldu þá hefði safnast hér upp hátt kjötfjall og því mega nú bændur síst af öllu við. Hvað hefði þá gerst ef enn meira kjöt hefði komið inn á markaðinn og enn meira verðfall hefði orðið á vörunni?

Ég minni þingmanninn á að undir þessum lið er einungis heimilt að bera af sér ávirðingar eða sakir.

Virðulegur forseti. Sú tillaga ríkisstjórnarinnar sem liggur fyrir þessum fundi um að skerða sérstaklega vaxtabætur, skerða vaxtabætur til skuldugra framteljenda, er skammarleg. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sagði fyrir aðeins nokkrum mánuðum síðan í sjónvarpsviðtali í Kastljósi, og með leyfi virðulegs forseta ætla ég að fá að reyna með hjálp tækninnar að vitna í orð hans orðrétt: ,,En því má ekki fólkið í landinu fá skattalækkanir sem það getur notað m.a. til að borga niður sínar skuldir? Ríkið er búið að borga niður mikið af sínum skuldum. Fólkið í landinu þarf líka að borga niður sínar skuldir. Það fær tækifæri til þess með bættum kjörum, með því að skattar lækki svona mikið. Ég held að það sé akkúrat rétti tíminn til að færa fólkinu í landinu með beinum hætti árangurinn af verkum manna.`` Þetta var boðskapur hæstv. forsrh. fyrir aðeins nokkrum mánuðum síðan. Það átti að beita svona miklum skattalækkunum til þess að hjálpa fólkinu í landinu við að borga niður skuldir sínar. Og núna var akkúrat rétti tíminn til þess að grípa til þessara ráðstafana. Virðulegur forseti. Hvar er hæstv. forsrh. Davíð Oddsson núna? Hvar er hæstv. forsrh. núna þegar þing er komið saman og hann og ríkisstjórn hans er að efna þessar yfirlýsingar gagnvart fólkinu í landinu og skuldum þess? Hvar er þessi hæstv. forsrh., virðulegur forseti? Ég held, virðulegur forseti, að ég lesi orð hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar aftur vegna þess að sú tilaga sem liggur fyrir þessum fundi hljóðar ekki upp á það að hjálpa eigi fólkinu í landinu að borga niður sínar skuldir. Hún hljóðar ekki einu sinni upp á það að leyfa fólkinu í landinu að búa við sömu skilyrði og það bjó við þegar forsrh. mælti þessi orð í vor. Nei, hún hljóðar upp á það að forsrh. ætlar að efna orð sín með því að skerða vaxtabætur um 600 millj. kr. og svíkja þar með ekki aðeins það sem hann lofaði, að lækka skattana, heldur ganga þvert gegn því sem hann lofaði, ganga þvert gegn því með því að gera fólkinu í landinu beinlínis erfiðara fyrir að borga skuldir sínar. Við vitum um hvaða fólk er að ræða, hæstv. forseti. Um er að ræða fyrst og fremst ungt fjölskyldufólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og býr við óhóflegar skattaálögur. Ég hygg að hver einasti þingmaður í þessum sal, fyrir utan auðvitað þingmenn Vinstri grænna, hafi sagt í kosningabaráttunni í vor að byrðum yrði að létta af þessu fólki. Virðulegur forseti. Ég ætla að fá að lesa aftur yfirlýsingar hæstv. forsrh. frá því í vor: ,,En því má ekki fólkið í landinu fá skattalækkanir sem það getur notað m.a. til að borga niður sínar skuldir? Ríkið er búið að borga niður mikið af sínum skuldum. Fólkið í landinu þarf líka að borga niður sínar skuldir. Það fær tækifæri til þess með bættum kjörum, með því að skattar lækki svona mikið. Ég held að það sé akkúrat rétti tíminn til að færa fólkinu í landinu með beinum hætti árangurinn af verkum manna.`` Tilvitnun er lokið, virðulegur forseti. Þessi orð eru efnd, ekki bara með því að svíkja öll fyrirheitin um skattalækkunarfrumvörpin sem áttu að birtast hér í haust heldur með því, eins og við höfum rakið hér síðustu daga, að hækka ýmis gjöld og skatta. Fyrir ýmsum af þeim aðgerðum má kannski færa rök. En ekki fyrir þessari aðgerð, virðulegur forseti, að minnka stuðninginn og auka sérstaklega álögur á ungt skuldsett fjölskyldufólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Í stað þess að efna fyrirheit sín við fólkið í landinu, um að hjálpa því við að lækka skuldir sínar með því að létta af því sköttunum, á að draga úr vaxtabótum. Það er ekki bara að svíkja kosningaloforð, það er að ganga þvert gegn því sem maður segir. Stundum eru ekki aðstæður til að efna loforð. Það getur þurft að draga það og gæti þurft að ganga eftir því. En það er auðvitað ekkert annað en ósvífni, virðulegur forseti, að ganga með jafnbláköldum hætti þvert gegn yfirlýsingum sínum. Þessi hópur, ungt fjölskyldufólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið, er sennilega sá hópur skattgreiðenda sem síst má við því að skattar þess séu hækkaðir. Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. hefur reynt að færa einhver rök fyrir þessari skattahækkun. En þar stendur auðvitað ekki steinn yfir steini. Þar stendur ekki steinn yfir steini. Það er eins og um annað í málflutningi hans á þessu haustþingi, að það sem heitir í fjmrn. að eitthvað lækki virðist fyrir okkur hinum öfugt, að það hækki. Því hefur t.d. verið haldið fram að ástæðan fyrir því að dregið sé úr vaxtabótum sé sú að hér hafi vextir verið að lækka, þar með kostnaður heimilanna og því rétt að breyta þessum viðmiðunum. En hér hefur sama fjármálaráðuneyti lagt fram frv. til fjáraukalaga. Þar kemur skýrt og greinilega fram hið gagnstæða, að vaxtabætur þarf að auka í ár. Hvers vegna eru vaxtabæturnar að aukast? Þær aukast í ár vegna þess að vaxtakostnaður greiðendanna hefur aukist. Það er auðvitað þannig. Það er auðvitað ekki þannig, virðulegur forseti, að vextirnir á húsnæðislánunum sem fólk tók fyrir þremur árum eða fimm árum verði lækkaðir núna. Það er ekki þannig þó um sinn hafi kannski langtímavextir lækkað. Auðvitað er það ekki þannig að þeir sem eru búnir að ráðast í fjárfestingar og kaupa sér hús fái endurgreidd afföllin af húsbréfunum af því að kjörin á lánamörkuðum séu orðin svo góð. Auðvitað ekki og fjarri því. Það er auðvitað fyllilega ómaklegt gagnvart þessu unga fjölskyldufólki að raska með þessum hætti, þeim forsendum sem það hefur gefið sér fyrir því að ráðast í stærstu fjárfestingu lífsins. Það er mjög mikilvægt þegar ungt fólk stofnar til heimilis og kaupir íbúð til að búa saman í og ala upp sín börn, að þær forsendur sem til grundvallar eru lagðar haldi og það komi ekki stjórnmálamenn eins og hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og breyti þeim og dragi úr stuðningnum. Það er dálítið skrýtið þegar hæstv. fjmrn. segir okkur að vextir séu nú lágir og því eigi að draga úr vaxtabótum. Þegar menn aðgæta þriggja ára hugmyndir fjmrn. þá gerir fjmrn. ráð fyrir því að vextir muni hækka mjög ört vegna þenslu á næstu árum. En gerir fjmrn. ráð fyrir að þá muni viðmiðin í vaxtabótunum hækka aftur? Nei, virðulegur forseti, fjmrn. gerir ekki ráð fyrir því að þegar vextir hækki aftur þá aukist vaxtabæturnar á ný. Hér verður auðvitað, virðulegur forseti, að kalla eftir Framsfl. Hér verður að kalla eftir fulltrúum Framsfl. í umræðuna. Hvað er hér á ferðinni? Hér eru á ferðinni grundvallaratriði sem varða þann hóp sem Framsóknarflokkurinn veitti fyrst 90% lán. Það er auðvitað þannig að ein af ástæðunum fyrir því að vaxtabæturnar eru að aukast er sú að það var horfið frá verkamannabústaðakerfinu. Það voru tekin upp 90% lán með verðtryggingu og 5,8% raunvöxtum til efnaminnsta fólksins í landinu, til þess að það gæti fjármagnað sér kaup á íbúðarhúsnæði. Því var lofað og Framsfl. lofaði því aftur og aftur og aftur og aftur að greiðslubyrði efnaminnsta fólksins í viðbótarlánakerfinu yrði ekki þyngri en greiðslubyrði þess var í verkamannabústaðakerfinu. Þessu lofaði Framsfl. efnaminnsta fólkinu aftur og aftur og aftur og aftur. Þeir voru spurðir, ekki einu sinni og ekki tvisvar og ekki þrisvar: Verða ekki vaxtabæturnar skertar? Þeir sögðu nei. Við hljótum að ætlast til að það verði gerð grein fyrir því hversu mikið greiðslubyrði þessa hóps þyngist við þessar aðgerðir. Við hljótum að kalla eftir því að fulltrúar Framsóknarflokksins í þessum sal skýri með hvaða hætti þeir hafa gleymt loforðum sínum gagnvart kjósendum. Virðulegur forseti. Auðvitað eru ýmis atriði í þessu frv. sem vert er að ræða önnur en þau sem snúa að vaxtabótunum. En ég hef kosið að draga vaxtabæturnar sérstaklega fram. Þó að það hafi ekki verið sérstakt forgangsmál hjá okkur í Samf. að fella niður sérstaka tekjuskattinn, sem sumir hafa ranglega nefnt hátekjuskatt, þá leggst hann talsvert þungt á fólk sem hefur þunga framfærslubyrði, miklar skuldir, hefur fyrir börnum að sjá og þarf þess vegna að vinna mikið. Þegar menn leggja auknar álögur á þennan hóp með því að skerða vaxtabæturnar og hafa árum saman dregið úr stuðningi við þennan hóp í barnabótakerfinu, þá er það auðvitað, fyrir Sjálfstfl., að bíta höfuðið af skömminni að endurnýja svo líka sérstaka tekjuskattinn. Þegar þetta spilar allt saman, lægri vaxtabætur, lægri barnabætur og endurupptaka á sérstaka tekjuskattinum, þá eru menn að gera þessu fólki, barnafólki sem er að koma sér upp húsnæði, ákaflega erfitt fyrir, virðulegur forseti, svo ekki sé meira sagt. Hér er auðvitað verið að ganga þvert gegn því sem menn hafa lofað. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar fyrr í dag við þessa umræðu. Mér fannst gleðiefni að fulltrúi Vinstri grænna í þessari umræðu skyldi með svo jákvæðum hætti fjalla um skattalækkanir og opna fyrir það í fyrsta sinn að hv. þm. Ögmundur Jónasson telji koma til greina að skoða, í því góðæri sem í hönd fer, skattalækkanir. Það eru nýir tónar hjá þingmönnum Vinstri grænna og full ástæða til að fagna því. Við í Samf. höfum auðvitað deilt þeim sjónarmiðum með stjórnarflokkunum að ef rétt er á málum haldið muni á þessu kjörtímabili gefast nokkuð svigrúm til skattalækkana. Við höfum hins vegar haft allt aðrar áherslur í því efni en stjórnarflokkarnir og leggjum mesta áherslu á matvælaverðið eins og fram hefur komið, að lækka virðisaukaskattinn á matvörunni. Við teljum það auðvitað fráleita ráðstöfun í skattamálum að draga úr vaxtabótum til þeirra skattgreiðenda sem helst þarfnast stuðnings af skattkerfi okkar, sem verst hafa farið út úr jaðarsköttunum eins og sýnt hefur verið fram á með fjölmörgum dæmum. Ég vil líka fagna yfirlýsingum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, þm. Framsfl., um vaxtabæturnar. Hann hefur tekið undir þau sjónarmið að rökstuðningur hæstv. fjmrh. fyrir því að skerða vaxtabæturnar séu alla vega hæpnar. Það er eðlilegt að stjórnarþingmaður taki ekki dýpra í árinni við 1. umr. En sá rökstuðningur er auðvitað bara, virðulegur forseti, hreint fráleitur. Þá hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ágætlega bent á hvernig verið er að skerða kjör hinna verst settu með þessu frv. með því að persónuafslátturinn fylgir ekki einu sinni launakjörum. Hann fylgir ekki launavísitölu heldur og eru það auðvitað talsverðar auknar álögur á þá lægst settu ef persónuafslátturinn á ekki að fylgja launaþróun. Að síðustu vildi ég, virðulegur forseti, fá að spyrja hæstv. fjmrh. þeirrar spurningar sem hann var spurður að í morgun, um alþjóðlegu verslunarfélögin. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði að því hvað þessi tilraun með alþjóðlegu verslunarfélögin hefði kostað, vegna þess að sú tilraun hefur greinilega algjörlega mistekist og verið mistök frá upphafi. Hæstv. fjmrh. svaraði ekki þeirri spurningu en vísaði á viðskrh. sem er ekki viðstaddur og jafnvel ekki á landinu. Mér finnst, hæstv. fjmrh., ekki annað en sjálfsagt mál að ráðherra leiti eftir því við ráðuneytið að við fáum þessar upplýsingar inn á fundinn. Þessi umræða er greinilega langt frá því að vera búin og það getur ekki verið mjög flókið fyrir hina fjölmörgu starfsmenn fjmrn. að fletta upp og athuga hversu mikill kostnaður hefur verið við þessi mistök stjórnarliðsins. En ef ekki, þá getur eflaust hv. þm. Birgir Ármannsson upplýst okkur um kostnaðinn, a.m.k. gagnvart Verslunarráðinu. Virðulegur forseti. Það er freistandi að fá í þriðja sinn að lesa upp yfirlýsingar hæstv. forsrh. frá því á vordögum. Ég ætla þó ekki að íþyngja þingheimi með því en lýsi furðu minni á því að þessar og aðrar yfirlýsingar forsrh. og fjmrh. um hvað þeir ætluðu að gera á þessu þingi í haust hafi ekki hafa verið spilaðar aftur og aftur á öldum ljósvakans á liðnum dögum. Það sætir furðu vegna þess að auðvitað er það bæði hlutverk stjórnarandstöðu og fjölmiðla að ganga eftir því að menn efni orð sín.

Herra forseti. Það er greinilegt að það situr í hv. þm. að hans eigin ummæli um skattamál á vettvangi Reykjavíkurborgar hafi verið spiluð aftur og aftur og aftur í sjónvarpi á sínum tíma. Nóg um það. Ég vildi rifja aðeins upp eitt atriði þar sem hann fór með rangt mál og benda honum á misskilning í máli hans. Í langtímaáætlun í ríkisfjármálum er ekki gert ráð fyrir hækkun langtímavaxta. Það er gert ráð fyrir því að skammtímavextir sem Seðlabankinn ákveður hækki en það er ekki gert ráð fyrir hækkun langtímavaxta. Þetta hefur að sjálfsögðu áhrif á málflutning hans. Ég vænti þess að hann reikni sína hluti upp á nýtt út frá þessari staðreynd sem liggur fyrir í þessum gögnum.

Virðulegur forseti. Já, vel man ég, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde, þegar fjölmiðlar spiluðu orð mín um það að við í Reykjavíkurlistanum ætluðum að lækka gjöld á Reykvíkinga. Mér fannst ekkert athugavert við að þau væru spiluð aftur og aftur og aftur. Auðvitað er það hlutverk fjölmiðla að veita stjórnmálamönnum aðhald. Ég ætlast bara til þess að hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni sé veitt sama aðhald og öðrum í því efni og að menn þori að spila aftur yfirlýsingar hans, m.a. um skattamál, þegar tilefni er til, hæstv. fjmrh. Hitt vekur nokkra athygli ef fjmrn. gerir ráð fyrir því að stýrivextir Seðlabankans hækki umtalsvert en það muni ekki hafa áhrif á langtímavexti. Ég ætla svo sem ekki að deila hér við hæstv. fjmrh. um þetta atriði en það breytir ekki grundvallaratriði málsins, þ.e. að vaxtabætur eru hærri í ár vegna þess að vaxtabyrði heimilanna er meiri. Fólkið er að borga meira í vexti. Vextirnir á lánum sem fólk er búið að taka eru ekkert að fara að lækka. Þess vegna á viðmiðið um vaxtabætur ekki heldur að lækka. Ef hæstv. fjmrh. vill efna loforð um að lækka skattana til að hjálpa fólkinu í landinu til að greiða niður skuldir þá á hann að auka vaxtabæturnar en ekki draga úr þeim.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu benda þingmanninum á að reyna að átta sig betur á þeim grundvallarmun sem er á skammtímavöxtum og langtímavöxtum hér í landi og myndun þeirra, því það hefur hann greinilega ekki gert.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. fer sem fyrr að hann kýs að halda sig við umræðu um einhverja hluti sem kannski munu gerast í framtíðinni og hvort skammtímavextir eftir einhver ár eða langtímavextir verði hærri eða lægri. Hann forðast eins og heitan eldinn að ræða það sem er að gerast núna og það sem núna brennur á fjölskyldufólki í landinu. Það sem núna brennur á því er að sá sami hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og lofaði fólkinu í landinu því fyrir nokkrum mánuðum síðan að hann ætlaði að hjálpa því við að lækka skuldir sínar alveg sérstaklega með því að lækka skattana, ætlar núna að hirða af fólkinu í landinu 600 milljónir í vaxtabætur og auka þannig sérstaklega skattheimtu á þeim sem helst ætti að styðja í lífsbaráttunni, ungu fjölskyldufólki sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið.

Hæstv. forseti. Rétt til að skerpa aðeins á kunnáttu hv. þm. í skattastefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hann vék að í máli sínu þegar hann sagði að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefði einn flokka neitað að syngja skattalækkunarkórinn þá er það rétt í sjálfu sér varðandi flata lækkun á skatti yfir línuna. Hitt verður hv. þm. að hafa í huga að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagði fram öfluga skattastefnu sem hefði komið láglaunafólki og millitekjufólki til góða. Þar var um að ræða breytingar á húsnæðisframlagi, breytingar á eignarskatti, breytingar á vaxtabótum og það að gera leikskólann gjaldfrjálsan sem hefði orðið tekjubót fyrir hjón með tvö börn upp á u.þ.b. milljón á ári. Hv. þm. verður að hafa það sem sannara reynist. Þó Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi lagst gegn flötum skattalækkunum og neiti að gagnrýna fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar frá hægri þá hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð öfluga skattastefnu sem kemur til með að gagnast láglaunafólki og millitekjufólki.

Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir sjónarmiðum varðandi vaxtabætur. Ég held að sé rétt að árétta að þetta hlýtur að spila saman og tillögur af því taginu sem koma frá ríkisstjórn í þessu máli verður að skoða með hliðsjón af málinu í heild. Þegar menn hafa tekið ákvörðun um fjárfestingar á tilteknum forsendum um stuðning frá ríkissjóði þá verður að fara ákaflega varlega í að breyta þeim reglum. Við þurfum að skoða vandlega hvort af þeirri breytingu hljótist vandræði sem menn sjá ekki fyrir núna. Ég vil ekki taka þátt í því að gera breytingar sem koma fólki mjög illa og breyta þeim forsendum sem það lagði til grundvallar þegar það réðist í þá fjárfestingu sem íbúðakaup eru. Þetta er því nokkuð sem menn verða að skoða vandlega í þinglegri meðferð. Eitt af því sem menn hafa verið að gera á undanförnum árum, og kom fram í máli þingmannsins, er að hækka vexti á lánum úr gamla Byggingarsjóði ríkisins sem voru 0% eða 1%. Það var rökstutt með því að þeir sem ættu í erfiðleikum að óbreyttu við að bera þá vaxtahækkun fengju hana bætta í gegnum vaxtabætur þannig að nettóáhrifin yrðu viðráðanleg fyrir viðkomandi einstakling. Þess vegna verður að fara mjög varlega í að kippa fótunum undan bótahliðinni ef menn breyta ekki vaxtaprósentuhliðinni samhliða. Ég vildi bara árétta þetta, herra forseti, þannig að það lægi alveg fyrir af því hv. þm. auglýsti sérstaklega eftir talsmönnum Framsóknarflokksins í þessari umræðu. En mig langar að spyrja hv. þm. um eitt: Er það rétt skilið hjá mér að hann sé algerlega ósammála mér í því að rétt sé að hafa hátekjuskatt, að það sé rétt að leggja á menn skatta eftir efnum og ástæðum? Mér fannst hv. þm. tala gegn sérstökum tekjuskatti.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst fá að koma að spurningunni sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson endaði á um sérstaka tekjuskattinn. Ég held að ég hafi lýst því ágætlega í máli mínu að ég tel að skattar séu settir í samhengi og það samhengi sem hér er uppi gerir það að verkum að sérstaki tekjuskatturinn er ekki lengur neinn hátekjuskattur. Hann er skattur sem leggst að verulegu leyti á fjölskyldufólk, barnafólk sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og þarf að vinna mikið og hefur þess vegna af þeim ástæðum miklar tekjur. Því er ekki mætt í vaxtabótum heldur eru þær skertar og því er ekki mætt í barnabótum því þær hafa verið dregnar saman. Og við þær aðstæður tel ég gagnrýnivert að taka aftur upp sérstaka tekjuskattinn. Ég tel hins vegar vel koma til greina og auðvitað sjálfsagt mál að fólk greiði skatta eftir efnum og aðstæðum og við í Samfylkingunni orðuðum það m.a. þannig að tilefni kynni að vera til þess að taka allt tekjuskattskerfið til endurskoðunar. En það ræðum við nú ekki hér í stuttum andsvörum. Ég vil hins vegar fagna yfirlýsingum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að skoða þurfi þetta með vaxtabæturnar vel og að í raun gangi þetta þvert gegn því sem menn hafa sagt efnaminnsta fólkinu og áður en það réðist í fasteignakaup vegna þess að þó að stöðugleiki í ríkisfjármálum og efnahagsmálum skipti mestu máli þá skiptir stöðugleiki fyrir heimilin og fjölskyldurnar í landinu enn þá meira máli. Og þær forsendur sem heimilin hafa lagt til grundvallar þegar þau ráðast í stærstu fjárfestingu lífsins um stuðning úr vaxtabótakerfinu verða einfaldlega að halda gagnvart húsnæðiskaupendum. Þær verða a.m.k. að halda. Látum vera þó menn auki ekki stuðninginn við þau. Látum vera þó menn lækki ekki skattana á þau. En að minnka sérstaklega stuðninginn við þá sem skuldsettastir eru vegna íbúðakaupa er ósvinna, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að áhugavert væri á næstu mánuðum að fara yfir þessa skattaumræðu með fulltrúum Samfylkingarinnar til þess að átta sig á því hvernig stefnan liggur í þessum efnum. Það getur auðvitað verið forvitnilegt að sjá hvernig hún skýrist. Ég vil draga fram ákveðnar staðreyndir, herra forseti. Af þeim sem telja fram greiða aðeins 6--7% sérstakan tekjuskatt. Það þýðir að 93--94% framteljenda hafa tekjur undir þeim mörkum sem sérstakur tekjuskattur miðast við. Af þeim sem telja fram greiða hins vegar yfir 60% almennan tekjuskatt sem þýðir að um og innan við tíundi hver skattgreiðandi er að borga sérstakan tekjuskatt. Það er vegna þess að mörkin eru svo há að þau miðast við einstakling með 4,2 milljónir í árstekjur eða hjón með 8,4 milljónir í árstekjur. Aðeins 6--7% framteljenda hafa svona miklar tekjur. Athugasemd mín í þessu máli 

Það er ein mínúta í seinna andsvari.

Virðulegur forseti. Áherslur Samf. í skattamálum þurfa ekki að koma hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni neitt á óvart. Þær voru ágætlega kynntar í kosningabaráttunni. Við höfum m.a. sagt að við höfum ekki litið svo á að lækkun á sérstaka tekjuskattinum væri forgangsmál hjá okkur, ekki forgangsmál, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. En við höfum sagt að hjá okkur sé forgangsmál, og um það höfum við flutt frv. á þessu þingi, að lækka virðisaukaskatt á matvöru vegna þess að við höfum talið að það kæmi heimilunum í landinu og hinum lægst launuðu mest og best til góða. Við segjum hins vegar alveg skýrt, og í raun heyrist mér hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vera sjálfur að gefa það í skyn, að það að draga úr vaxtabótum um 600 millj. sé algerlega fráleit ráðstöfun í skattamálum og ámælisverð og sennilega ein af ámælisverðustu skattahækkununum sem stjórnarflokkarnir leggja fram hér á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar stjórnarfrv. um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Ýmis orð hafa verið látin falla um þetta frv., m.a. frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, og um orð og efndir ríkisstjórnarflokkanna vegna kosningaloforða sem gefin voru í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa fyrst og fremst sakað ríkisstjórnarflokkana og okkur sjálfstæðismenn um að hafa svikið kosningaloforð okkar og fyrir að ætla ekki að standa við þau, hafa svikið fólkið í landinu með því að grípa til gylliboða í aðdraganda kosninga en ætla síðan að ganga á bak orða okkar. Við ungu þingmennirnir sem erum að taka sæti hér á Alþingi höfum verið spurðir hvernig okkur líði undir þessum meintu svikum. Ég get upplýst ágætan og réttkjörinn formann Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, um að okkur líður bara býsna vel, meira að segja alveg gríðarlega vel. Ástæðan er sú að engin kosningaloforð hafa verið svikin. Og það sem meira er, þau verða ekki svikin. Fyrir síðustu alþingiskosningar lofuðum við sjálfstæðismenn því að við mundum lækka tekjuskatt um 4%, að við mundum afnema eignarskattinn og við mundum gera breytingar á virðisaukaskattinum og erfðafjárskattinum til lækkunar og leiðréttingar. Öll þessi stefnumál okkar sjálfstæðismanna sem við kynntum fyrir síðustu kosningar rötuðu inn í stjórnarsáttmálann. Stjórnarsáttmálinn var frágenginn og hann var undirritaður af stjórnarflokkunum og það er nú með svoleiðis sáttmála að við þá verður staðið. Ég sem ungur þingmaður og talsmaður skattgreiðenda hér á þingi get því ekki annað en verið sáttur við það hvernig til hefur tekist. Ég fagna því að í stefnuræðu hv. forsrh. er tekið fram að heilum 20 milljörðum verði varið til skattalækkana á þessu kjörtímabili. Ég leyfi mér að fullyrða að engin ríkisstjórn fyrr eða síðar hefur lagt upp með önnur eins skattalækkunaráform og sú sem nú situr. Ég fagna því og það ættu skattgreiðendur að gera líka þrátt fyrir að fulltrúar stjórnarandstöðunnar æmti hér og skræmti yfir loforðum sem þeir telja að hafi verið svikin. En það hefur ekki verið gert. Það eina sem má kannski nefna af því sem nefnt var í kosningabaráttunni var að talað var um að lögfesta hér í upphafi dagsetningar á lækkun tekjuskattsins. Það varð síðan niðurstaða stjórnarflokkanna að útfæra það nánar í tengslum við gerð kjarasamninga. Það er mjög ábyrg leið við stjórn efnahagsmála að setja fram skattalækkanirnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Gagnrýni stjórnarandstöðuflokkanna snýst því í rauninni, ef maður skoðar þær umræður sem hér hafa farið fram, fyrst og fremst um útfærslu á þeim skattalækkunarloforðum sem ráðist var í en ekki um það hvort loforðin hafi verið efnd. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að víkja að einu atriði í því frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Það er 12. gr. frv. Þar kemur fram að lagt er til að sérstakur tekjuskattur, sem í daglegu tali er nefndur hátekjuskattur, verði framlengdur um tvö ár en jafnframt lækkaður í tveimur áföngum þannig að hann falli niður að lokum. Það er jafnframt miðað við að viðmiðunarfjárhæðir skattsins verði lækkaðar um 2,5% frá núgildandi lögum. Eins og fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh. þá sagði hann að hann hafi litið svo á og það hafi hæstv. fjmrh. gert líka, að hátekjuskatturinn væri sjálffallinn niður um næstu áramót. Ráðherrarnir, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., voru nú reyndar ekki þeir einu sem álitu að hátekjuskatturinn eða hinn sérstaki tekjuskattur ætti að falla niður þá. Sá sem hér stendur deildi þeirri skoðun með ráðherrunum tveimur. Hins vegar sagði hæstv. forsrh. að það hefði orðið að samkomulagi milli stjórnarflokkanna að framlengja hátekjuskattinn en lækka hann með þeim hætti sem fram kemur í frv. þannig að hann yrði felldur niður árið 2006. Ég get alveg sagt það í þessum sal að ég varð fyrir vonbrigðum með að hátekjuskatturinn skyldi ekki falla niður um næstu áramót. Ég varð fyrir vonbrigðum með það að það hafi þurft að ganga til sérstaks samkomulags um að framlengja hátekjuskattinn. Það voru mikil vonbrigði. Ég hefði talið að ef hátekjuskatturinn yrði framlengdur þá yrðu viðmiðunarmörkin hækkuð. En þetta var ekki gert. Hins vegar hlýt ég að fagna því að verið sé að festa í lög ákvæði sem gera það að verkum að lokum, eftir tiltölulega stuttan tíma, að þessi hátekjuskattur heyri sögunni til.

Þau voru í lögum.

Ég hlýt að fagna því að hann falli niður, hv. þm., árið 2006, vegna þess að ég tel að hátekjuskatturinn sé í fyrsta lagi mjög óréttlátur í eðli sínu. Ég tel að allir skattgreiðendur hér á landi eigi að greiða jafnháa prósentu til ríkisins. Jafnframt tel ég að hátekjuskatturinn, sem kallaður hefur verið svo, standi ekki undir nafni vegna þess að hann leggst á margt ungt fólk sem hefur allt annað við sínar tekjur að gera en að greiða hærri skatta en hinn almenni launamaður. Ég fagna því a.m.k. að það verði leitt í lög að hátekjuskatturinn verði felldur niður og mun styðja það, enda er Sjálfstfl. eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur haft það á stefnuskrá sinni, bæði fyrir síðustu kosningar og áður, að afnema hátekjuskattinn. Hvað sem fagurgala annarra stjórnmálaflokka og fulltrúa þeirra hér í þingsalnum líður þá hafa aðrir stjórnmálaflokkar ekki fram að þessu sýnt neinn sérstakan áhuga á því í sínum stefnuskrám, hvorki fyrir síðustu kosningar né þar áður, að afnema þennan hátekjuskatt. Ég hlýt því að styðja þetta frv. sem leiðir til þess að hátekjuskatturinn verður á endanum afnuminn, enda sýnist mér að ekki veiti nú af að við talsmenn skattgreiðenda stöndum að baki stjórninni varðandi breytingu á hátekjuskattinum vegna þess að ég gat ekki skilið orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan öðruvísi en svo en hann væri bara hreinlega andsnúinn þeirri breytingu á hátekjuskattinum sem boðuð er í frv. Mér sýnist af þeim ummælum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lét falla hér áðan að við sem viljum hag skattgreiðenda sem mestan verðum einfaldlega að hafa okkur alla við til þess að tryggja afnám hátekjuskattsins. Ekki er hægt að treysta á þingmenn Samfylkingarinnar í því máli enda gat hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson ekki svarað þeirri spurningu áðan hvort þingflokkur Samfylkingarinnar væri á móti hátekjuskattinum. Svo kom hér hv. þm. Helgi Hjörvar upp í pontu og var spurður þessarar sömu spurningar af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hann treysti sér ekki til þess heldur heldur sagði að mikilvægt væri að skattar yrðu settir í samhengi. En hann tók ekkert afstöðu til spurningarinnar að öðru leyti. Það kæmi nú á óvart ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson eða hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem stóðu að því að koma þessum hátekjuskatti á mundu styðja það núna að hann yrði afnuminn.

Með hverjum?

Það kæmi mér á óvart.

En með hverjum stóðum við að því?

Já, þið stóðuð að því með Sjálfstfl. En sem betur fer er sá ágæti flokkur að stefna að því að afnema þenna skatt núna og þó fyrr hefði verið. Virðulegi forseti. Ég hef lokið þessum athugasemdum mínum við 12. gr. frv. Ég ítreka það að ég hefði frekar viljað sjá hátekjuskattinn felldan úr gildi um næstu áramót. En það er ásættanlegt að mínu mati að hann verði felldur niður á kjörtímabilinu og það er algjörlega í samræmi við þær yfirlýsingar sem við sjálfstæðismenn gáfum fyrir þessar kosningar þar sem við töluðum um að hátekjuskatturinn yrði felldur niður á þessu kjörtímabili. Það er verið að gera og ekki er hægt að halda því fram, hvorki hér ná annars staðar, að í því felist einhver svik. Slíkar yfirlýsingar eru einfaldlega rangar.

Virðulegi forseti. Ég kem upp í tengslum við það frv. sem liggur frammi um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Eins og fram hefur komið er þetta frv. ein af forsendum fjárlagafrv. sem lagt var fram á þinginu í síðustu viku og hefur gefið þingmönnum stjórnarandstöðunnar að því er virðist tækifæri til þess að draga inn í umræðuna kosningabaráttuna frá því í vor. Eins og fram hefur komið, hér síðast í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, þá er því haldið fram í umræðunni að við þingmenn Sjálfstfl. höfum nú gleymt þeim hugmyndum um skattalækkanir sem við kynntum fyrir kjósendum á vormánuðum. Það virðist standa upp úr í þessari umræðu annars vegar það að ekki séu kynntar hér á haustþinginu hugmyndir okkar um tímasetningar á skattalækkununum og finnst mér menn gera fullmikið úr því atriði sérstaklega. Á hinn bóginn verður þingmönnum stjórnarandstöðunnar tíðrætt um að þær hugmyndir sem kynntar voru skuli ekki koma til framkvæmda fyrr en síðar á kjörtímabilinu. Þetta eru auðvitað gamlar fréttir og ekkert annað. Þetta kemur allt saman skýrt fram í stjórnarsáttmálanum, stjórnarsáttmálanum frá því í maí á þessu ári, þannig að það vekur athygli að þingmenn stjórnarandstöðunnar skuli sjá ástæðu til þess núna að eyða löngu máli í að skattalækkanahugmyndir Sjálfstfl. skuli ekki koma til framkvæmda nú strax á næsta ári og þeirra verði ekki vart í fjárlagafrv. fyrir árið 2004. Virðulegi forseti. Þegar talið berst að því frv. sem hér er lagt fram og það tengt við fjárlagafrv. sem lagt var fram í síðustu viku þá tel ég nauðsynlegt að þingmenn skoði málin aðeins í víðara samhengi heldur en gert hefur verið hingað til og umræðan í dag ber vott um. Í fyrsta lagi hefur margoft komið fram í umræðunni um fjárlagafrv. sem hæstv. fjmrh. kynnti á fyrstu dögum þingsins, í máli hans og í umræðu um frv. sjálft, nú síðast í ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, að allar helstu skattalækkanahugmyndir Sjálfstfl. eins og þær voru kynntar á vordögum er að finna í stjórnarsáttmálanum. Það er auðvitað stóra atriðið. Þegar kemur hins vegar að því að þingmenn stjórnarandstöðunnar væna þingmenn Sjálfstfl. um að hlaupast undan loforðum sínum og ætla ekki að standa við hugmyndir sínar um skattalækkanir þá ber að hafa í huga að fleira er í pólitík Sjálfstfl. en skattalækkanahugmyndirnar sem eru þegar komnar inn í stefnuyfirlýsinguna. Flokkurinn hefur staðið fyrir stöðugleika í efnahagsmálum. Við höfum lagt áherslu á að jafnvægi ríki í ríkisfjármálunum og það frv. sem hér liggur frammi um breyting á lögum um tekju- og eignarskatt er mikilvægt innlegg í það mál. Það er mikilvægt innlegg í það mikilvæga verkefni að viðhalda hér hagvexti, auka kaupmátt og halda verðbólgu lágri. Við erum að finna leiðir til þess að halda niðri ríkisútgjöldunum um leið og unnið er að verkefnum eins og þeim að auka hér afgang á ríkisfjárlögum, draga úr vexti samneyslunnar, greiða niður erlendar skuldir og halda verðbólgunni lágri og atvinnustiginu háu. Ekkert af þessu er nefnt í umræðu stjórnarandstöðuflokkanna um fjárlagafrv. eða það frv. sem hér er verið að kynna og tengist auðvitað fjárlagerðinni fyrir næsta ár. Engar af þessum staðreyndum eru tíndar til þegar talað er um kjör almennings sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í þingsalnum í dag. Það er nefnilega svo að samkvæmt nýútkominni þjóðhagsáætlun mun kaupmáttur halda áfram að aukast. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur vaxið meira undanfarin ár en dæmi eru áður um. Í nýútkominni þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir því að kaupmáttur muni halda áfram að aukast á árinu 2004 um 2,5%, á árinu 2005 um 4% og um 2,75% á árinu 2006. Þetta eru dæmi inn í næstu þrjú ár. Þetta eru kjarabætur. Hér er verið að tala um ráðstöfunartekjur launþeganna. Þetta eru kjarabætur sem munu koma öllum til góða, líka þeim sem haldið er fram að vegið sé að með því frv. sem hér er til umræðu. Því verður ekkert horft fram hjá þeirri staðreynd þegar rætt er um fjárlagafrv. og það frv. sem hér er lagt fram á þessu haustþingi og tengist fjárlagafrumvarpsgerðinni, að hlutirnir haldast í hendur. Það er ekki boðlegt að slíta hlutina úr samhengi með þeim hætti sem gert hefur verið í umræðunni hingað til. Samkvæmt minni bestu vitund eru allir stjórnmálaflokkar landsins og þeir sem hafa fjallað um framtíðarhorfur í efnahagsmálum sammála um að ríkisfjármálin muni gegna lykilhlutverki við hagstjórn næstu ára. Um þetta eru stjórnarflokkarnir jafnframt sammála og það kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa séð ástæðu til þess að draga hugmyndir sínar um lækkun virðisaukaskatts um 5 milljarða inn í þá umræðu sem hér fer fram um þetta frv. Þess vegna hlýtur maður að spyrja hvernig það fari saman hjá þeim stjórnmálaflokki að leggja áherslu á aðhald í ríkisfjármálunum, leggja áherslu á að hér ríki jafnvægi í ríkisfjármálum, á sama tíma og þeir leggja til að ríkistekjurnar verði dregnar saman um 5 milljarða. Hvar á að mæta þeirri lækkun tekna ríkissjóðs sem fylgir þessari hugmynd? Hvar á að gera það? Á það að gerast á kostnað afgangsins sem kynntur er í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna? Er það þá skoðun þessa stjórnmálaflokks að það skipti engu máli að ríkissjóður verði rekinn með afgangi á komandi ári? Maður hlýtur að þurfa að spyrja spurninga af þessu tagi þegar rætt er um þau frv. sem hér eru lögð fram og tengjast fjárlagafrumvarpsgerðinni fyrir komandi ár. Það er nefnilega skoðun undirritaðs að sá afgangur sem lagt er upp með í fjárlagafrv. fyrir komandi ár megi ekkert vera minni en þar er kynnt. Virðulegi forseti. Það skal tekið fram að ég verð að taka undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að ég harma að ekki hafi tekist samstaða um að fella niður sérstaka tekjuskattinn og láta hann renna út núna um áramótin. Þessi skattur er ósanngjarn. Ég fagna því auðvitað jafnframt að hér skuli koma upp þingmenn eins og hv. þm. Helgi Hjörvar og draga athygli að því hversu ósanngjörn skattbyrði þetta er. En þetta er kannski eitt dæmi um það að þegar menn leggja á tímabundna skatta þá er gjarnan vakin athygli á því af hálfu Sjálfstfl. að tímabundnir skattar hafi tilhneigingu til þess að endast lengur en lagt var af stað með. Ég tel að þetta sé einmitt dæmi um það sem menn ættu að hafa í huga og reyna að draga lærdóm af, þ.e. að tímabundin skattlagning hefur tilhneigingu til þess að dragast úr hófi fram. Menn skulu læra af þessu dæmi um leið og þeir eiga auðvitað að fagna því nú skuli hafa tekist samstaða meðal þeirra sem stýra landinu um að skatturinn skuli falla niður fyrir fullt og allt eftir árið 2005. Skatturinn hefur beinst að ungu fjölskyldufólki sem er reiðubúið að leggja mikið á sig til þess að auka tekjur sínar á sama tíma og fjárfest er í fasteign og fjölskyldan stækkar. Almennt eigum við að haga skattlagningunni þannig að það borgi sig að vinna, að það borgi sig að sækja sér tekjur út á vinnumarkaðinn. Þessi skattur stríðir gegn því markmiði. Þess vegna er það sérstakt fagnaðarefni að nú hafi tekist samkomulag milli stjórnarflokkanna um að afnema skattinn með öllu árið 2005. Svo verðum við auðvitað að halda því til haga að þessi skattur verður lækkaður núna um áramótin og það er í sjálfu sér hægt að fagna því fyrst að sú leið var farin að láta hann ekki renna út. Hér hafa alþjóðleg viðskiptafélög verið nefnd til sögunnar enda snerta alþjóðlegu viðskiptafélögin að hluta til frv. sem hér liggur frammi. Ég vil koma því að í þeirri umræðu að ég tel að sú leið sem nú er verið að fara, þ.e. að kæfa þá hugmynd eða draga til baka þá hugmynd um alþjóðlegu viðskiptafélögin sem fólst í lagasetningunni á sínum sé ekki dæmi um að við höfum haft slæman ásetning í upphafi eða að hugmyndin hafi verið vond í grunninn. Þetta er hins vegar dæmi um að með málamiðlunum og með því að taka hálf skref þá geta góðar hugmyndir klúðrast. Við eigum að draga þann lærdóm af þessari löggjöf um alþjóðlegu viðskiptafélögin. Við eigum að hlusta á raddir atvinnulífsns. Við eigum að hlusta á þær ábendingar sem koma úr atvinnulífinu um hvaða nauðsynlegu forsendur þurfi að liggja að baki lagasetningu af þessu tagi og við eigum að halda áfram að finna leiðir til þess að draga að erlent fjármagn inn í íslenskt atvinnulíf. Það hefur komið fram í umræðunni um alþjóðlegu viðskiptafélögin, og rétt er að því sé haldið til haga, að sú kynning sem fram hefur farið á Íslandi sem fjárfestingarkosti hefur komið til góða þó að það hafi birst annars staðar í atvinnulífinu og viðskiptalífinu en einmitt í alþjóðlegu viðskiptafélögunum. Það er í sjálfu sér gott. Að lokum, virðulegi forseti, um vaxtabæturnar. Ekki skal ekki gert lítið úr því markmiði sem kynnt er í lögunum að með þeirri lagabreytingu sem hér er kynnt í frv. er verið að draga úr hvata til frekari skuldsetningar hjá þeim sem eru að fjárfesta í eigin húsnæði. Ég gat ekki betur skilið orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan, fyrr í umræðunni, en svo að þegar ungt fólk væri að taka ákvarðanir um fjárfestingar í húsnæði þá væri m.a. og að stórum hluta til byggt á því í dag, þegar horft væri til framtíðar, að vaxtabótastuðningurinn kæmi frá ríkinu. Ég vil bara af þessu tilefni vekja athygli á mikilvægi þess að ungt fólk sem ætlar að fjárfesta í húsnæði í fyrsta sinn á auðvitað fyrst og fremst að geta byggt á stöðugleika í efnahagsmálum, á auknum hagvexti og á kaupmáttaraukningu til lengri tíma litið. Það eru hinar almennu aðgerðir sem við getum beitt til þess að auðvelda fólki að eignast húsnæði, til þess að auðvelda fólki lífsbaráttuna, og það er með slíkum aðgerðum sem við ættum auðvitað almennt að létta undir með þeim sem haldið er fram að þessi lagabreyting beinist sérstaklega gegn.

Virðulegi forseti. Það mál sem við hér ræðum er frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Um nokkra liði þess þarf ekki að hafa langt mál, t.d. varðandi það að ákveðnar upphæðir og viðmiðanatölur hækki um 2,5% í samræmi við fjárlög. Það er auðvitað eðlilegt miðað við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur tekið þó kannski mætti segja að eðlilegra væri að þau fylgdu almennum launabreytingum, alla vega varðandi persónuafsláttinn. En það má auðvitað hafa langt mál um það hvernig persónuafslátturinn hefur í raun dregist aftur úr að raungildi til í nokkuð mörg undanfarin ár. Sýnt hefur verið fram á það með tölum að skattbyrði á fólk með lægri tekjur hefur aukist og mun fleiri einstaklingar í þjóðfélagi okkar greiða núna tekjuskatt en áður var þegar staðgreiðslukerfið var tekið upp og persónuafslátturinn settur á. En það sem ég vil sérstaklega ræða í þessu frv., virðulegi forseti, er m.a. atriði sem snýr að vaxtabótunum og því að það skuli vera orðið markmið núna að lækka vaxtabætur fólks. Hér er verið að koma í bakið á fólki, sérstaklega fólki sem hefur verið að kaupa sér húsnæði á undanförnum árum. Þó að því sé haldið fram að núna hafi vextir lækkað þá hafa þeir ekki lækkað á skuldbindingum fólks sem það hefur þegar tekið að þessu leyti til. Hér er í raun verið að vega að stöðu þess fólks sem hefur á undanförnum árum verið að gangast undir skuldbindingar varðandi kaup á eigin húsnæði. Þar að auki er þessi útfærsla ekki í samræmi við þá stefnu sem stjórnarflokkarnir kynntu í kosningabaráttu sinni um að það mundi verða þeirra hlutskipti markvisst á þessu kjörtímabili að lækka skatta um allt að 20 milljarða eða jafnvel 28, en ekki stuðla að skattahækkunum eða álögum sem kæmu niður þannig að skattbyrði fólks og gjöld til ríkisins færu vaxandi á kjörtímabilinu. Virðulegi forseti. Mér sýnist að þessi breyting á vaxtabótunum geti þýtt að fólk með lán á bilinu 4--8 millj. vegna húsnæðiskaupa sé að greiða meira í álögur sem nemur 15--30 þús. kr. á ári en ella væri. Þetta er samt háð dreifingu tekna fólks. Virðulegi forseti. Annað atriði sem ég vil gera að umtalsefni er það sem kemur fram í 12. gr. frv. um hátekjuskattinn svokallaða. Ég tel, og það er bara mín skoðun og míns flokks og við settum það fram skýrt í kosningabaráttunni, að það sé röng stefnumótun að fara af stað með því að lækka hátekjuskattinn í stað þess að horfa til þeirra atriða sem gætu komið tekjulágu fólki til góða og barnafólki sérstaklega og barnafjölskyldum sem oftast nær eru nú jafnframt ungar fjölskyldur sem hafa verið að koma sér þaki yfir höfuðið. Ekki er sem sagt tekið á því, hvorki í gegnum persónuafsláttinn né með öðrum aðferðum, að koma til móts við það fólk heldur er farið beint í að afnema í áföngum núna hinn svokallaða hátekjuskatt. Út af fyrir sig get ég tekið undir að viðmiðunartölur varðandi hátekjuskattinn upp á 4,2 milljónir á einstakling eru ekki háar. Vel væri athugandi að hækka þær viðmiðunartölur og alls ekki er fráleitt að hugsa sér að við í Frjálslynda flokknum mundum styðja það að fara með þessar tölur t.d. upp í 400 þús. kr. á einstakling eða kannski ríflega það. En eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna, m.a. hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, greiðir hins vegar ekki fjölmennur hópur í þjóðfélagi okkar hátekjuskattinn. Ef tekjuviðmiðunin væri eitthvað hækkuð frá því sem nú er, en hún er um 350 þús. kr. á hverjum mánuði miðað við það sem stendur í frv., þá mundi það auðvitað fækka enn þeim sem greiða hátekjuskattinn og e.t.v. frekar verða til þess að fólk sem er að leggja á sig mikla vinnu, m.a. vegna þess að það er að reyna að eignast húsnæði, mundi þá ekki greiða skattinn. En upplýsingarnar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom fram með um að aðeins 10% skattgreiðenda greiddu hátekjuskattinn og stór hluti þeirra væri verulega yfir þessum tekjumörkum voru afar merkilegar. Ég vil lýsa þeirri skoðun okkar flokks að við teljum að farið sé öfugt af stað með því að byrja á að lækka hátekjuskattinn í stað þess að taka annaðhvort þá útfærslu sem snýr að barnafjölskyldum í landinu og vinna þannig með unga fólkinu sem er að reyna að eignast þak yfir höfuðið eða þá að skoða persónuafsláttinn sérstaklega því að persónuafslátturinn hefur ekki haldið gildi sínu á undanförnum árum eins og ég hef áður sagt. Þar skilur á milli okkar og ríkisstjórnarflokkana í þessu máli og okkar skoðun er sú að hér sé lagt upp í ranga vegferð á röngum tíma. Svo er verið að breyta og fella niður í þessu frv. það sem var og er í lögunum í dag kallað alþjóðleg viðskiptafélög og átti að verða til mikillar innspýtingar í þjóðfélagi okkar. En það fyrirbæri hefur greinilega mistekist. Hér er upplýst að aðeins 14 fyrirtæki séu skráð í landinu undir þessu alþjóðlega heiti og aðeins sex þeirra séu með starfsemi. Því er kannski sjálfgefið að breyta lögunum að því er þetta varðar. Virðulegi forseti. Eins sakna ég þó og það er að upplýsingar frá fjmrn. skyldu ekki hafa fylgt með frv. sem fylgiskjal um það hvernig tekjudreifingin er varðandi hátekjuskattinn þar sem nákvæmlega væri sundurliðað hversu mikið af þessum 10% væri með þessar eða hinar tekjurnar og hvernig skattbyrðin dreifist á þau 10% sem greiða hátekjuskatt á annað borð. Síðan hefði ég líka mjög gjarnan viljað sjá í fylgiskjali með frv., virðulegi forseti, rök fyrir því og það uppfært varðandi tekjubil og með tilliti til skulda heimilanna varðandi íbúðalán, hvernig þær byrðar sem hér er verið að leggja á fólk eru að breytast. Ég hefði talið eðlilegt að töflur sem sýndu þá breytingu sem hér er verið að boða fylgdu frv. Auðvitað munu þær koma fram í efh.- og viðskn. þegar málið verður skoðað en vissulega hefði verið lítið mál, held ég, hjá fjmrn. að láta slíkar upplýsingar fylgja því að ráðuneytið hlýtur að hafa þessar upplýsingar og hafa skoðað þær þegar verið var að vinna frv. Það getur ekki verið að frv. komi inn í þing án þess að ráðuneytið hafi skoðað þessar tölur og þessar stærðir, hvernig þær dreifast á skattgreiðendur annars vegar í hátekjuskattinum og hins vegar með því að breyta vaxtabótunum. Virðulegi forseti. Við í Frjálslynda flokknum höfum sýnt á spil okkar varðandi áherslur í skattamálum, m.a. með því að leggja fram þáltill. á hinu háa Alþingi um að skoða skattaútfærslur sem sérstaklega snúa að barnafjölskyldum. Ég vonast sannarlega til þess þegar það mál kemur hér til umræðu sem verður vonandi einhvern tíma á haustdögum að menn taki þeirri þáltill. vinsamlega vegna þess að ég tel að hún sé gott innlegg í það að skoða hvernig við viljum láta skattkerfið þróast hér á komandi árum og áratugum og hvernig við viljum líta til þess að barnafjölskyldur beri minni skattbyrði meðan þær eru að framfleyta börnum sínum og hvernig það megi spila saman með afkomu fjölskyldna í þessu landi. Það held ég að sé mikið mál upp á framtíðina að gera, virðulegi forseti, og þess vegna vonast ég vissulega til þess að það mál fái hér góða umræðu þegar að því kemur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 111, sem er 111. mál, en um er að ræða frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, og lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum. Um er að ræða frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum nr. 103/2003, til þess að unnt sé að lögleiða að fullu í íslenskan rétt tilskipun 91/67/EBE í Evrópurétti um skilyrði á sviði dýraheilbrigðis sem áhrif hafa á markaðssetningu eldisdýra og afurða þeirra. Forsaga þessa máls er nokkuð löng. Tilskipunin er hluti af EES-samningnum samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 69/98 frá 17. júlí 1998, og hefur að geyma ákvæði um skilyrði sem þarf að uppfylla til þess að milliríkjaviðskipti geti átt sér stað með eldisdýr og afurðir þeirra innan og utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ísland hafði lengi undanþágu frá ákvæðum tilskipunarinnar. En sú undanþága féll endanlega úr gildi 30. júní 2002 og fékkst ekki framlengd þrátt fyrir að ítrekað hafi verið eftir því leitað af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ég trúði því að við fengjum hana upp tekna á ný og taldi það mikilvægt til að halda uppi friði um okkar dýrmætu laxveiðiár. Það gekk ekki og því höfum við orðið að leita annarra leiða til að verja þá auðlind og ég vona að þótt tilskipunin nái fram verði engu raskað eða meira áhætta tekin en þegar hefur verið gert með ströngum reglum sem hér gilda um fiskeldi í heild. Alþingi Íslendinga hefur með strangri löggjöf varðað það hvernig að þeim málum skuli staðið. Eftirlitsstofnun EFTA fylgdist náið með framgangi mála hér á landi um innleiðingu tilskipunar 91/67 eftir að ljóst var að undanþágan fengist ekki framlengd. Meðal annars sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum fjögur formleg kvörtunarbréf, dagsett í júní, nóvember og desember 2002, vegna þess að tilskipunin með áorðnum breytingum hafði ekki verið innleidd og gerði jafnframt grein fyrir að sá tími sem íslensk stjórnvöld höfðu til svara, skýringa eða úrbóta væri að renna út. Frumvarp var lagt fyrir Alþingi í mars sl. á löggjafarþingi 2002--2003 sem hafði að geyma nauðsynlegar lagabreytingar til þess að unnt væri að lögleiða tilskipunina. En það var ekki afgreitt frá þinginu á þeim forsendum að tíminn til að vinna málið í landbn. væri of naumur og var það því ekki tekið til 2. umr. Samhljóða frv. sem sjútvrh. lagði fram vegna eldis sjávardýra var hins vegar samþykkt fyrir þinglok. Í apríl 2003 þegar tilskipun 91/67 hafði enn ekki verið innleidd sendi Eftirlitsstofnun EFTA íslenskum stjórnvöldum rökstutt álit sem er síðasta formleg viðvörun í málsmeðferð Eftirlitsstofnunar EFTA, þar sem Íslandi var gefinn tveggja mánaða lokafrestur til að innleiða tilskipun 91/67 í íslenskan rétt. Eftir þann frest yrði tekin ákvörðun um hvort höfðað yrði mál gegn íslenska ríkinu vegna samningsbrots fyrir EFTA-dómstólnum. Í júní sl. þegar áðurnefndur tveggja mánaða frestur var liðinn lögðu stjórnvöld í Evrópusambandsríkjum, nánar tiltekið í Skotlandi og á Írlandi, bann við innflutningi eldisdýra og afurða þeirra héðan frá Íslandi með skírskotun til þess að Ísland og fiskeldisstöðvar hér á landi höfðu ekki sambærilegar viðbótartryggingar fyrir heilbrigðisástandi eldisdýra og gilda í Evrópulöndum. Eftirlitsstofnun EFTA hafði hafnað að gefa út slíkar tryggingar fyrir Ísland fyrr en löggjöf hér á landi hefði verið aðlöguð ákvæðum tilskipunar 91/67. Fiskeldið er ný atvinnugrein hér á landi og er í miklum vexti. Möguleikar Íslendinga á þessu sviði eru miklir þegar til framtíðar er litið. Íslensk fyrirtæki hafa flutt út eldisfisk og hrogn til Skotlands, Írlands og annarra aðildarríkja Evrópusambandsins í ört vaxandi mæli. Viðskiptabann þetta tefldi í tvísýnu rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja og olli þeim og íslensku fiskeldi miklum álitshnekki. Í húfi voru miklir fjárhagslegir hagsmunir og tugir starfa og blöstu uppsagnir við ef ekkert yrði að gert. Íslensk stjórnvöld áttu ekki annarra kosta völ en að gera allt sem í þeirra valdi stóð til að leysa úr þeim vanda sem þarna var kominn upp og hnekkja þessum viðskiptahindrunum. Af samskiptum íslenskra stjórnvalda við Eftirlitsstofnun EFTA á þeim tíma var ljóst að viðskiptahindrunum þessum yrði ekki hnekkt nema því aðeins að tilskipunin 91/67 yrði lögleidd hér á landi. Þar sem lagaheimild skorti til að lögleiða tilskipunina 91/67 í íslenskan rétt var komin hér upp sú staða að brýn nauðsyn var fyrir hendi til að setja bráðabirðgalög sem hefðu að geyma nauðsynlega lagaheimild til þess að unnt væri að lögleiða tilskipun 91/67. Hinn 1. júlí 2003 voru sett bráðabirgðalög, nr. 103/2003, sem hér eru til umfjöllunar. Þegar eftir setningu bráðabirgðalaganna var tilskipun 91/67 lögleidd hér á landi með reglugerðum og leitað leiða til að afgreidd yrði beiðni Íslands um viðbótartryggingar sem fela í sér viðurkenningu á stöðu fisksjúkdóma hér á landi eða einhverju besta heilbrigðisástandi sem þekkist í veröldinni og verður nú okkar helsta vörn gegn innflutningi nýrra fiskstofna, enda er það ekki á dagskrá af hálfu fiskeldismanna. Þeir eiga þennan norska eldisstofn sem hér hefur verið notaður í fiskeldið og er seldur úti um heim, eins og ég gat um áðan. Stjórnvöld í Skotlandi og á Írlandi féllu í framhaldi af því frá áðurnefndum viðskiptahindrunum sem beint hafði verið að íslenskum fiskeldisfyrirtækjum. Samkvæmt 28. gr. stjórnarskrárinnar ber að leggja bráðabirgðalög fyrir Alþingi þegar það er saman komið á ný. Samþykki Alþingi ekki bráðabirgðalög eða ljúki ekki afgreiðslu þeirra innan sex vikna eftir að þingið kom saman falla þau úr gildi. Ef frv. þetta verður að lögum felur það í sér nauðsynlega lagaheimild fyrir áframhaldandi gildi þeirra reglugerða sem settar voru sl. sumar til að innleiða tilskipun 91/67 hér á landi eða nýrra reglugerða um sama efni þegar gildistíma bráðabirgðalaganna er lokið. Hæstv. forseti. Efnislegar breytingar sem frv. hefur að geyma varða innflutning á fiski, hrognum og sviljum, sem eru í meginatriðum eftirfarandi: 1. Gert er ráð fyrir að lögfest verði heimild til innflutnings lifandi laxfiska og annarra fiska er lifa í ósöltu vatni skv. lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, en samkvæmt ákvæðum laganna, áður en bráðabirgðalög nr. 103/2003 voru sett var slíkur innflutningur bannaður. Jafnframt er lagt til að lögfest verði heimild til notkunar erlendra flutningstækja hér á landi vegna fiskeldis, t.d. brunnbáta. 2. Gert er ráð fyrir að lögfest verði ákvæði í lög nr. 54/1990, um innflutning dýra, um að heimilt sé að flytja til landsins lifandi fisk, krabbadýr eða lindýr frá eldisstöð. Slíkt ákvæði felur í sér undantekningu frá þeirri meginreglu sem fram kemur í 2. gr. laganna um að óheimilt sé að flytja til landsins hvers konar dýr, tamin eða villt, svo og erfðaefni þeirra nema landbrh. veiti undanþágu frá því banni. Jafnframt er miðað við að lifandi fiskur, krabbadýr og lindýr sem flutt verða inn samkvæmt þessu undanþáguákvæði þurfi ekki að fara í einangrun í sóttvarnastöð eins og gildir um önnur dýr sem flutt eru inn samkvæmt undanþáguheimild landbrh., t.d. hundar og kettir. Í stað þess er í frv. kveðið á um margs konar sjúkdómavarnir sem ég mun nú gera grein fyrir. Hæstv. forseti. Í frv. er gerð tillaga um að lögfest verði sérstök ákvæði í lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim til að takmarka útbreiðslu sjúkdóma þrátt fyrir innflutningsheimildir þær sem gert er ráð fyrir að lögfestar verði með framangreindum ákvæðum í lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði og lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra. Meðal annars er gert ráð fyrir að landbrh. sé í samráði við embætti yfirdýralæknis heimilt að takmarka eða banna inn- og útflutning tiltekinna eldisdýra eða afurða þeirra til lengri eða skemmri tíma til tiltekins lands eða landsvæðis telji hann að slíkur flutningur valdi eða sé líklegur til að valda útbreiðslu sjúkdóma. Þá er gert ráð fyrir að landbrh. setji með reglugerð ákvæði sem nauðsynleg eru með tilliti til sjúkdómahættu vegna innflutnings sem leyfður verður á grundvelli laganna. Geta slík reglugerðarákvæði m.a. falið í sér skyldu til að setja innflutt eldisdýr í einangrun ef hætta á sjúkdómum gefur tilefni til. Á fylgiskjali með frv. þessu er að finna kostnaðarumsögn fjmrn. um frv. og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frv. Hæstv. forseti. Með frv. þessu er einungis verið að gera nauðsynlegar breytingar á lögum til þess að efna samningsskuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Ég endurtek: Til þess að efna samningsskuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Undan þeirri skyldu getur þingið ekki vikið sér. Það snýr ekki að því hvort við studdum EES-samninginn eða ekki á sínum tíma. Íslensk stjórnvöld hafa ítrekað leitað eftir áframhaldandi undanþágu frá þeim skuldbindingum um frjálsan innflutning á lifandi eldisfiski, eins og ég gat um áðan, sem tilskipun nr. 91/67 byggir á. Af viðræðum íslenskra stjórnvalda við Eftirlitsstofnun EFTA sl. eitt og hálft ár er orðið ljóst að Ísland á ekki kost á slíkri undanþágu og eru þessar lagabreytingar því óhjákvæmilegar. Í umræðum um frv. þetta hefur því verið haldið fram að það feli í sér hættu á að sjúkdómar berist hingað til lands og einnig hættu á erfðablöndun sem kunni að valda tjóni á íslenska laxastofninum. Hér þykir rétt að benda á að með þeim reglugerðum sem settar voru sl. sumar hefur verið reynt að loka fyrir alla sjúkdómahættu sem stafað getur af innflutningi eldisdýra og afurða þeirra hingað til lands, en um er að ræða samræmdar reglur sem gilda fyrir allt Evrópska efnahagssvæðið, m.a. hafa verið settar strangar reglur um þau skilyrði á sviði dýraheilbrigðis sem þarf að uppfylla til þess að innflutningur eldisdýra og afurða þeirra hingað til lands geti átt sér stað og einnig reglur um eftirlit með því að þau skilyrði séu uppfyllt. Ef einhver hætta er á að sjúkdómar berist með innflutningi eldisfisks eru víðtækar heimildir til að koma í veg fyrir slíkan innflutning og banna alfarið innflutning af tilteknum svæðum sem sjúkdómahætta stafar frá. Einnig eru ákvæði í lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, sem gilda um varnir gegn útbreiðslu fisksjúkdóma hér á landi. Reglugerðirnar og ákvæði laganna eru að mínu mati ásættanleg vörn gegn útbreiðslu fisksjúkdóma hér á landi og tel ég að nokkuð góð sátt ríki um innflutning eldisdýra, að þeim fylgi ekki sjúkdómahætta eftir setningu þessara reglugerða. Enginn vafi er á að nauðsynlegt er að efla íslenska laxastofninn gegn erfðablöndun. Ég endurtek: Engin vafi er á að nauðsynlegt er að vernda íslenska laxastofninn gegn erfðablöndun og ekki er ástæða til að draga í efa að um það eru allir þingmenn sammála eða ég vona það. Það verður hins vegar að gera með þeim úrræðum sem tiltæk eru og án þess að brjóta samningsskuldbindingar Íslands á alþjóðlegum vettvangi. Norskur laxastofn hefur verið hér á landi í um 20 ár og er nú þegar notaður í fiskeldi, en samkvæmt því er erfitt að færa rök fyrir að í fiskeldi hér á landi megi eingöngu nota innlendan stofn. Sá stofn sem hér er notaður nú í fiskeldi er af erlendum uppruna ræktaður og kynbættur hér og því er, og ég endurtek, erfitt að færa rök fyrir því að hér á landi megi eingöngu nota innlendan stofn. 

Ekki til þess að leka ...

og setja hér upp ströngustu reglur sem hægt er að hugsa sér.

Þú hefur ekki haft stuðning þingsins til að leka niður.


             Enda hefur það aldrei hvarflað að Flóamanninum sem hér stendur. Hér þykir einnig rétt, hæstv. forseti, að benda á að í gildandi lögum og stjórnvaldsreglum hér á landi eru nú þegar ákvæði sem koma í veg fyrir að erfðablöndun geti átt sér stað þrátt fyrir innflutningsheimildir, t.d. er í 23. gr. laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, sú meginregla að við fiskrækt í ám er einungis heimilt að nota stofn úr viðkomandi veiðivatni.  Hæstv. forseti. Í 23. gr. laga nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, er sú meginregla að við fiskirækt í ám er einungis heimilt að nota stofn úr viðkomandi veiðivatni, eins og ég sagði hér áðan. Einnig er hver konar flutningur á laxfiskum úr náttúrlegu veiðivatni, hafbeitar- eða eldisstöð í annað náttúrulegt veiðivatn til stangaveiði óheimill. Enn fremur kemur fram í 75. gr. sömu laga að kynbættan eldislax sé eingöngu heimilt að nýta til fiskeldis og að óheimilt sé að sleppa honum í fiskirækt eða hafbeit, en þessar reglur gilda að sjálfsögðu einnig um erlenda stofna ekki síður og enn frekar en innlenda stofna. Í 77. gr. laganna eru landbrh. veittar víðtækar heimildir til að takmarka eða banna fiskeldi, hafbeit eða ákveðnar fiskeldisaðferðir í einstaka fjörðum, flóum eða landsvæðum sem teljast sérstaklega viðkvæm fyrir slíkri starfsemi. Með auglýsingu nr. 226/2001, um friðunarsvæði, þar sem eldi frjórra laxa í sjókvíum er óheimilt hef ég sem landbrh. bannað sjókvíaeldi fyrir öllum ströndum landsins sem eru nálægt helstu laxveiðiám landsins. Það kann líka að vera að ég líti á það sjálfur og kannski einhverjir fleiri sem verk sem muni lifa inn í framtíðina og þykja kannski síðar mikilvæg og merkileg gjörð til verndar stofnum af Íslands hálfu. Þar er um að ræða mjög víðtækar takmarkanir þar sem bannið nær yfir flest strandsvæði landsins. Sjókvíaeldi er því aðeins heimilt á örfáum stöðum á landinu. Loks eru í reglugerð nr. 105/2000, um flutning og sleppingar laxfiska og varnir gegn fisksjúkdómum og blöndun laxastofna, ákvæði sem sett hafa verið í þeim tilgangi að veita vernd gegn því að erfðablöndun geti átt sér stað milli óskyldra stofna hér á landi og gilda þau einnig jafnt um innlenda og erlenda stofna. Samkvæmt gildandi lögum og stjórnvaldsreglum eru því miklar takmarkanir á hvað hægt er að gera við innfluttan eldisfisk þegar hann er kominn hingað til lands og eru leiðir til erfðablöndunar því verulega takmarkaðar. Hagsmunum og tilvist íslenskra fiskeldisfyrirtækja var stefnt í mikla hættu sl. sumar þegar stjórnvöld í viðskiptalöndum okkar bönnuðu innflutning á eldisfiski og eldisafurðum héðan á þeim forsendum að Ísland hafði ekki uppfyllt skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Með setningu bráðabirgðalaga, nr. 103/2003, tókst ríkisstjórninni að bjarga þeim miklu hagsmunum sem í húfi voru og hnekkja þeim viðskiptahindrunum. Verði bráðabirgðalög nr. 103/2003 ekki staðfest á þann veg að tryggt verði áframhaldandi gildi þeirra reglugerða sem settar hafa verið og fela í sér lögleiðingu þeirra reglna sem eiga að gilda um markaðssetningu eldisfisks og eldisafurða á EES-svæðinu og sem Ísland er skuldbundið af er alveg ljóst að aftur verður lagður steinn í götu íslenskra fiskeldisfyrirtækja með sams konar viðskiptahindrunum og mættu þeim í sumar. Slíkar viðskiptahindranir munu á skömmum tíma eyðileggja tilvistargrundvöll þessara fyrirtækja og fiskeldis sem atvinnugreinar hér á landi. En ég vek athygli á að hér eru í húfi bæði hagsmunir ferskvatns- og sjávareldis. Það er ekki bara laxeldið heldur allt annað eldi, bæði í bleikju og sjávareldi, sem var í sumar og verður á ný í uppnámi. Með vísan til þess sem hér hefur verið gerð grein fyrir tel ég ljóst að allir þingmenn geri sér grein fyrir hversu brýnt það er og í raun óhjákvæmilegt að bráðabirgðalög nr. 103/2003 verði staðfest af Alþingi innan tiltekins frests sem eru sex vikur frá setningu Alþingis. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Virðulegur forseti. Hæstv. landbrh. hefur gert grein fyrir rökum sínum fyrir bráðabirgðalögunum sem sett voru í sumar og voru sannarlega mikið deilumál strax og sett voru því þá upphófust greinaskrif og talað var við fólk í fjölmiðlum sem varaði við lagasetningu í þessa veru. Það var reyndar búið að gera áður. Við þekkjum það þingmenn sem sátum í þessum sal í vor að gríðarlega miklar deilur voru og mörg hættumerki komu upp hjá þingmönnum þegar hæstv. landbrh. sýndi frv. í vor. Það var ástæðan fyrir því að frv. var á endanum frestað vegna þess að hér er um gríðarlega afdrifaríkt mál að ræða sem er stórhættulegt fyrir náttúru Íslands og ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að standi í hróplegu ósamræmi við og sé hreinlega brot á 1. gr. laga um náttúruvernd. Áður en ég rökstyð það nánar, herra forseti, tel ég rétt að rifja upp 1. gr. náttúruverndarlaganna. Hún er svo, með leyfi forseta: ,,Tilgangur þessara laga er að stuðla að samskiptum manns og umhverfis þannig að hvorki spillist líf eða land né mengist sjór, vatn eða andrúmsloft. Lögin eiga að tryggja eftir föngum þróun íslenskrar náttúru eftir eigin lögmálum, en verndun þess sem þar er sérstætt eða sögulegt. Lögin eiga að auðvelda umgengni og kynni þjóðarinnar af náttúru landsins og menningarminjum og stuðla að vernd og nýtingu auðlinda á grundvelli sjálfbærrar þróunar.`` Herra forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að bráðabirgðalög hæstv. landrh. stríða gegn þessari grein og þau stríða gegn stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun. Laxeldi af því tagi sem hæstv. landbrh. hefur verið að heimila upp á síðkastið á ekkert skylt við sjálfbæra atvinnustefnu eða sjálfbæra atvinnuvegi. Hvers vegna ekki? Jú, það er vegna þess að eldislaxinn er af norskum stofni sem í 30 ár er búið að rækta og erfðabreyta þannig að hann geti vaxið hratt en orðið kynþroska seint. Sannleikurinn er sá að hann er eins langt frá íslensku stofnunum sem okkur er uppálagt að vernda og hugsast getur. Ég segi að þessi atvinnuvegur, eins og hann er framkvæmdur hér, sé ekki sjálfbær. Máli mínu til stuðnings vil ég nefna að sjálfbær þróun byggir á því að náttúra Íslands geti þróast út frá eigin lögmálum. Þegar lax sleppur úr eldi, lax af erlendum uppruna, leitar hann upp í árnar. Það hefur nú sannast þar sem vitað er að sjö laxar hafa nú þegar veiðst í laxveiðiám á Austurlandi, m.a. í einni af dýrmætustu ám Íslendinga og skaðinn sem þessir laxar geta valdið á náttúrulegu lífríki og á klaki sem þegar er komið af stað í þessum náttúrulegu ám er gífurlegur. Við erum að tala um atvinnugrein sem byggir á þessum laxastofnum okkar sem eru afar viðkvæmir og eru búnir að lifa hér í sátt við landið í 10 þúsund ár og laxarnir sem byggja upp þann stofn eða þá stofna þola ekki ágang eldislaxanna á þeim nótum sem ljóst er að eldislaxar sýna náttúrlegu lífríki. Það er út af þessu sem mönnum brá í brún þegar hæstv. landbrh. setti bráðabirgðalögin í sumar. Við töldum að við fengjum tækifæri til að ræða þessi mál nánar, það yrði farið betur ofan í saumana á þeim og við mundum fá að skoða þau út frá öllum hliðum. Það var ekki leyft. Hæstv. ráðherra ber við Evróputilskipuninni og áminningum frá Eftirlitsstofnun EFTA. Ég leyfi mér að fullyrða það hér, herra forseti, að hæstv. landbrh. hafi ekki gert allt sem í hans valdi stóð til að fá endurnýjaða undanþáguna. Ég vil meina að undanþágan sem heimild er fyrir í tilskipuninni byggi á samningnum um líffræðilegan fjölbreytileika. Við erum skuldbundin af alþjóðasamningum sem settir voru í Ríó árið 1992 og þar er samningurinn um líffræðilegan fjölbreytileika. Það er mjög mikilvægur samningur og ég fullyrði að ríkisstjórn Íslands hafi trassað að leiða þann samning í lög. Þessi bráðabirgðalög stríða gegn þeim samningi og ég tel, og ég hef ástæðu til að ætla það, að hæstv. landbrh. og ríkisstjórn Íslands hefðu getað sótt undanþáguheimild á grundvelli þessa samnings ef rétt hefði verið að málum staðið, ef byrjað hefði verið á því í tíma og ef unnið hefði verið af mikilli einlægni í því máli. Ég gagnrýni líka ríkisstjórnina fyrir annað sem ég hef reyndar áður gert úr þessum stóli, þ.e. að beita sér ekki fyrir því að eldi af þessu tagi lyti lögum um mat á umhverfisáhrifum. Það er auðvitað þyngra en tárum taki að lögin um mat á umhverfisáhrifum skyldu hafa farið þannig í gegnum hið háa Alþingi að stærðartakmörkin á eldisstöðvum, hafbeitarstöðvum, væru svo há að það væri möguleiki að heimila undanþágur frá umhverfismati. Nú hefur það sýnt sig að bæði eldi í Mjóafirði og Berufirði fór í gegn án mats á umhverfisáhrifum. Eldi í Reyðarfirði laut reyndar mati og ég held að hæstv. ráðherra væri hollt að lesa fyrstu blaðsíðurnar af úrskurði Skipulagsstofnunar, jafnvel í matsskýrslunni, því að þar kemur fram afar margt sem skiptir sköpum í þessu máli sem segir að það sé gífurlega mikil hætta á því að laxeldi af því tagi sem hér er verið að heimila geti skaðað íslenska laxastofninn. Hvað erum við að tala um þegar við minnumst á skaða á þessum íslenska villta laxastofni? Við erum að tala um atvinnugrein sem lögbýli úti um allt land byggja afkomu sína á. Milli 1.800 og 1.900 lögbýli á landinu byggja stóran hluta af tekjum sínum á hlunnindum sem skapast vegna laxveiði í laxveiðiánum okkar. Við erum að tala um ár sem að verðmæti eru kannski 30 milljarða kr. virði. Hér er því ekki lítið undir, herra forseti. Hér verður gífurlegur skaði ef heldur fram sem horfir. Þetta skaðar byggðina í sveitunum sem hæstv. ráðherra í annan tíma talar um af mikilli virðingu og segir okkur með opnu hjarta og mikilli einlægni í augum að hann vilji hafa öfluga og sterka. En þá getur hann ekki á sama tíma ógnað henni eins og hann er að gera með þeim lögum sem hér eru sett. Við verðum að krefjast þess að hér sé trúverðug stefna rekin í þessu tilliti en í sannleika sagt hefur mér ekki fundist það vera í þessu máli, herra forseti. Ég ætla aðeins að fá að fara yfir, herra forseti, það sem mér finnst skipta mestu máli í þessu fyrir utan það sem ég nú hef rakið. Það er varðandi það sem hæstv. ráðherra segir um hættuna á sjúkdómum. Hann leggur afar mikla áherslu á það að hér sé verið að girða fyrir hættu á smitsjúkdómum eins og best verður á kosið. Hann fer samt afar lítið í það, herra forseti, að viðurkenna hættuna sem lífríkinu stafar af þessum framandi stofnum. Vitneskjan um farleiðir laxa er takmörkuð en þó hefur komið fram í rannsóknum að laxar geta ferðast frá eldiskví allt að 2.000 km undan hafstraumi. Og hvað gerir lax sem sleppur úr kví, segjum t.d. hérna fyrir austan land? Hann ferðast undan straumi og leitar eftir þeirri lykt sem honum er í blóð borin, þ.e. lyktinni af laxi. Hann eltir þá lykt upp í hvaða á sem er. Laxinn sem slapp úr kvíunum í Norðfirði í haust var kynþroska að miklu leyti og eðlishvöt hans leiðir hann beina leið upp í árnar og þar rótar hann í náttúrulegum hreiðrum og kemur mögulega í veg fyrir að hrognin sem þar voru að búa sig undir að verða seiði geti átt frekari lífdaga fyrir höndum. Hæstv. ráðherra verður að horfast í augu við það að eldislaxarnir fara upp í árnar. Það er alveg sama hversu mikil eða lítil fjarlægðin er, þeir leita upp í ár í allt að 2.000 km fjarlægð frá þeim stað þar sem þeir sleppa. Þetta hafa norskar rannsóknir leitt í ljós. Við vitum alveg hvernig laxveiðiánum hefur fækkað í veröldinni og við vitum líka að það er vegna hættunnar sem stafar af laxeldinu sem villtu laxastofnarnir hafa orðið undan að láta. Það má leiða að því rök, herra forseti, að af náttúrulegum virkum laxveiðiám í veröldinni sé helmingur til staðar á Íslandi. Hér er um að ræða auðlind og náttúruauðæfi sem okkur ber að vernda og okkur ber að leggja okkur í líma við það vegna þess að veröldin öll, heimsbyggðin öll, á þá kröfu á okkur að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til þess að íslensku villtu laxastofnarnir lúti ekki í lægra haldi fyrir erlendum eldisstofnum. Það er þessi mikla ábyrgð sem hvílir á ráðherranum og honum ber að nýta öll þau tæki og öll þau tækifæri sem honum eru í hendi til þess að tryggja að íslensku laxastofnarnir fái lifað og að vöxtur þeirra og viðgangur verði tryggður. Hæstv. ráðherra talar gjarnan eins og hann sé sterkasti og öflugasti boðberi þessarar verndunar sem ég nú tala fyrir. En þar gætir sannarlega tvískinnungs í málflutningi hæstv. ráðherra. Ef hann vill í alvöru vernda villtu laxastofnana hér við land hagar hann sér ekki eins og hann gerir með þessum bráðabirgðalögum. Þá fer hann öðruvísi að. Þá viðheldur hann því ákvæði sem hefur verið í lögum, að það eigi að vernda þessa laxastofna okkar. Mér finnst mjög alvarlegt, herra forseti, að í reglugerðafarganinu sem sett er í kringum þessi bráðabirgðalög sé eina mjög lúmska setningu að finna frá hæstv. ráðherra --- hún er vegna breytinga á reglugerð nr. 105/2000, um flutning og sleppingar laxfiska og varnir gegn fisksjúkdómum og blöndun laxastofna --- hann segir í þessari reglugerð sem er nýsett, þ.e. hún er frá 16. júlí 2003, að 4. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 105/2000 falli niður. Og við skulum spyrja okkur hver stærsti málsliðurinn sé. Það er einmitt sá sem varðar sleppingar laxfiska af erlendum uppruna. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Sleppingar laxfiska af erlendum uppruna í fiskrækt og hafbeit eru óheimilar.`` Þetta er reglan sem við bjuggum við, reglan sem Alþingi hafði sett og sem við vorum sátt við að lifa við. Við töldum þessa þekkingu vera lykilatriði í því að vernda stofnana okkar. Þessi málsgrein hefur nú verið felld út úr reglugerðinni. Nú eru sem sagt heimilar sleppingar laxfiska af erlendum uppruna í fiskrækt og hafbeit. Það er nákvæmlega þetta sem stefnir laxfiskunum okkar, villtu stofnunum í veiðiánum okkar, í voða. Og hæstv. ráðherra getur ekki talað eins og hann sé postuli verndar þessara stofna þegar hann á sama tíma fellir mikilvægustu vörnina okkar niður úr lögum og reglugerðum. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvað varð um heiðursmannasamkomulagið sem undirritað var 25. október 1988 eftir að sú nefnd lauk störfum sem þáv. landbrh. Jón Helgason hafði skipað. Þá nefnd skipuðu þeir Guðmundur G. Þórarinsson, Böðvar Sigvaldason, Árni Ísaksson og Rafn Hafnfjörð og nefndin átti að leita ráða hjá færustu vísindamönnum þeirra tíma varðandi athafnir fiskeldismanna sem vildu freista gæfunnar á þeim tíma með eldi á norskum laxi. Það hafði verið gagnrýnt á þeim tíma af veiðiréttareigendum, stangveiðimönnum og verndarsinnum þannig að við erum ekki með nýja umræðu í gangi hér og nú. En heiðursmannasamkomulagið var undirritað 25. október 1988. Það gekk út á að ekki þætti fært að taka áhættu sem skaðað gæti íslenska náttúru í bráð og lengd. Það var sem sagt samkomulag um það 1988 að norskættuð hrogn, seiði eða lax, færu aldrei í hafbeit eða til eldis í sjókvíum við strendur Íslands. Og ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað hefur breyst frá 1988? Hvenær var þessu heiðursmannasamkomulagi rift? Það er sannarlega orðið tímabært að hæstv. landbrh. svari okkur því því að þetta heiðursmannasamkomulag er ekki nýtt í umræðunni. Við fengum það sent, alþm., sl. vor þegar málið var til umfjöllunar og það skiptir verulegu máli að hæstv. ráðherra segi okkur hvers vegna afdrif þess hafa orðið þau sem raun ber vitni. Hæstv. ráðherra talar mikið um að hér séu strangar reglur. Hann segir að hér búi laxeldið við ströngustu reglur í heimi. Hann segir að kvíarnar séu þannig gerðar að fylgst sé með því að lax sleppi ekki úr þeim. Sannleikurinn í því máli, herra forseti, er sá að eldiskvíarnar okkar hér eru nákvæmlega sams konar kvíar og eru notaðar í Noregi og Færeyjum. Í Noregi viðurkenna meira að segja eldismenn að 1% laxfiska sleppi úr kvíunum. Herra forseti. Ef það gerist í Noregi gerist það líka hér. Og hvað er 1% af því sem sett er í kvíarnar í dag? Það eru sennilega um það bil 60 þús. laxar. Það er, herra forseti, jafnmikill fjöldi og talið er að allir íslensku laxastofnarnir innihaldi. Við erum að tala um að það megi sleppa úr þessum kvíum jafnmörgum löxum og íslenski laxastofninn telur. Hvernig getur svo ráðherrann haldið því fram að hér séu svo strangar reglur að laxinn sleppi ekki úr kvíunum? Hvernig getur hann líka með nokkrum rétti haldið því fram að laxarnir sem sleppa úr kvíunum fari ekki í laxveiðiárnar okkar? Jafnvel þótt hann hafi með reglugerðum lokað ákveðnum fjörðum fyrir laxeldi er það bara einu sinni þannig að laxinn þekkir ekki reglur hæstv. landbrh. Laxinn fer í þær ár sem honum sýnist án þess að spyrja kóng eða prest eða hæstv. landbrh. Guðna Ágústsson.

Og lög Alþingis.

Laxinn kann ekki heldur að lesa lög Alþingis, það er alveg rétt. Sannleikurinn er sá að það eru aðferðir við að bjarga okkur út úr þessum voða. Þær aðferðir eru t.d. að setja kvíarnar upp á land. Hæstv. ráðherra sagði í fyrirspurnatíma á mánudaginn var að þar með yrði atvinnuvegurinn ekki arðbær. En þá fullyrði ég líka að ef hann er ekki arðbær með því að náttúru Íslands sé borgið með þennan atvinnuveg í túninu heima er þessi atvinnuvegur heldur ekki sjálfbær. Þá verðum við að endurskoða hann. Og þá verðum við bara að setja krafta okkar í eldismálum á annan stað, t.d. í áframhaldandi lúðueldi sem fer fram á landi og skaðar ekki óspillta náttúru. Hæstv. ráðherra verður að fara að skoða það í alvöru hvað framtíðarstefna ríkisstjórnarinnar til 2020 um sjálfbæra þróun þýðir. Hún þýðir nákvæmlega það að gera atvinnuvegina okkar sjálfbæra. Laxeldi sem hæstv. landbrh. hefur verið að heimila er ekki sjálfbært. Það er bara svo einfalt, og stríðir þess vegna gegn stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi framtíðarþróun. Það er líka athyglisvert það bann sem hæstv. ráðherra hefur sett um laxeldi í fjörðum landsins, þar sem hann telur að laxveiðiám geti stafað hætta af því hefur hann samt bara bannað eldi á frjóum laxi. Veit ekki hæstv. ráðherra að ófrjór lax getur valdið jafnmiklum skaða á náttúrulegum búsvæðum laxins eins og sá frjói? Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki líka sett regla um það að laxinn sem er í eldinu fyrir austan sé ófrjór? Það má kannski spyrja líka, herra forseti: Hversu margir laxar hafa verið settir út í kvíarnar fyrir austan og hvers vegna hafa ekki fengist upplýsingar um það hversu margir laxar hafa farið í kvíarnar? Það hafa heldur ekki fengist upplýsingar um það hversu stór hundraðshluti þeirra er merktur og það fást heldur ekki upplýsingar um hversu miklu er slátrað, þ.e. eftirlitsaðilum eða almenningi sem gjarnan vildi fylgjast með þessum málum eru ekki heimilaðar eða aðgengilegar þær upplýsingar sem eðlilegt getur talist að ,,verðir náttúrunnar`` fái hjá stjórnvöldum. Hæstv. ráðherra verður að gera þingheimi grein fyrir því hér hvers vegna þessar upplýsingar liggja ekki á lausu. Þetta er auðvitað grundvallaratriði til þess að við getum fylgst með mögulegum sleppingum. Það má líka spyrja hvers vegna við lærum ekki af reynslunni. Laxinn sem slapp hérna um árið við Faxaflóa fór ekki til Færeyja eins og hæstv. ráðherra er að vona að laxarnir frá Neskaupstað geri. Hvert fór hann? Hann fór upp í árnar okkar hér í flóanum. Þetta vita allir. Þetta veit ráðherrann og þetta vita allir. Hvers vegna lærir hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson ekki af reynslu okkar? Það er kominn tími til að málin verði hér skoðuð af kostgæfni og farið faglega og vísindalega yfir öll þau rök sem hafa komið gegn þessum bráðabirgðalögum og ég gagnrýni það flaustur sem haft var á setningu þeirra. [Klapp frá þingpöllum.]

Ég bið gesti á þingpöllum að hafa sig hæga.

Hæstv. forseti. Það er skylda að merkja 10% af öllum fiskeldislaxi hér. Það er gert og því er fylgt eftir. Við stríddum líka við fiska í fyrra sem voru hér í íslenskum veiðiám. Þeir voru af erlendum stofni. Það er mjög mikilvægt að menn slátri laxeldisfiski áður en hann verður frjór og það bendir margt til þess að sá fiskur --- hans var leitað í ánum næst Neskaupstað og þar fannst hann ekki að því er vísindamennirnir segja --- en það bendir margt til þess að hann hafi farið til Færeyja eða á haf út og sé þess vegna dauður. Hvað varð um heiðursmannasamkomulagið? Ég vil segja við hv. þm. að Alþingi Íslendinga samþykkti hér með löggjöf EES-samninginn sem gerður var. Í þeim samningi, í þeim gjörningi var þessi tilskipun þó að hann ætti ekki að snúast um landbúnaðarmál. Það er þjóðréttarleg tilskipun sem Íslandi ber að undirgangast og þess vegna stend ég hér. Bráðabirgðalögin eru ekki bara bráðabirgðalög landbrh., bráðabirgðalög eru sett af ríkisstjórn Íslands með staðfestingu forsetans. En ég vil segja út af þeirri grein sem hv. þm. minnir hér á, reglugerð nr. 105/2000, að það stendur alveg skýrt í íslenskum lögum, lax- og silungsveiðilögum, að óheimilt sé að nota kynbættan eldislax til annars en fiskeldis og óheimilt sé að sleppa honum í fiskirækt og hafbeit. Þetta er alveg skýrt í íslenskum lögum. Það er ekki heimilt og verður ekki heimilt með þessum lögum eða því frv. sem hér er verið að leggja fyrir Alþingi.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra haldinn fullkominni óskhyggju varðandi þá laxa sem sluppu fyrir austan á dögunum. Vitað er og rannsóknir hafa sýnt það að laxinn leitar auðvitað í árnar sem eru næstar honum en ef hann kemst ekki upp í þær fer hann lengra, hann fer undan hafstraumi. Það er aðalatriðið. Hann fer undan hafstraumi og þar sem við erum með nokkurs konar hringstraum í kringum Ísland er eðlilegt að hann geti sýnt sig í hvaða laxveiðiá sem er. Hæstv. ráðherra upplýsir það hér í andsvari að 10% af laxinum séu merkt. Ég vil meina að það sé fulllítil prósenta. Hann segir okkur líka hér, herra forseti, að fylgst sé með því að 10% séu merkt. Ég verð þá að viðurkenna að þessar upplýsingar hafa ekki legið á lausu fyrir fólk sem hefur leitað eftir þeim og það er eðlilegt að almenningur eigi þannig samskipti við stjórnvöld og stofnanir stjórnvalda að þessar upplýsingar séu gefnar á hverjum tíma. Það skiptir meginmáli að við fáum að vita hve mikið af fiski fer ofan í kvíarnar, hve mikið af honum er merkt og hvað skilar sér í slátrun því munurinn hlýtur þá að vera fiskur sem sleppur. Og vill ekki hæstv. landbrh. fylgjast með því hversu mikið sleppur? Varðandi tilskipunina þá var undanþáguákvæði í henni og auðvitað horfðu menn til þess þegar tilskipunin var samþykkt, þegar gengið var að EES-samkomulaginu hér. Ég hef ástæðu til að ætla að ráðherrar Evrópusambandsins telji samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika vera það mikilvægan, og vegna nýjustu upplýsinga sem hafa verið að koma fram í eldismálunum og því hvernig náttúrulegu laxastofnununum stafar hætta af fiski úr eldi tel ég ástæðu til að trúa því að þeir vilji að samningurinn nái fram að ganga, að honum verði framfylgt og vilji þess vegna halda í undanþáguákvæði tilskipunarinnar. Þess vegna vil ég halda því fram að við hefðum átt að vinna harðar að því að fá undanþáguna framlengda.

Hæstv. forseti. Ég býst nú við að allir skilji undanþágu\-ákvæði sem tímabundið ástand. Ég hygg að íslensk stjórnvöld hafi gert það og eigendur laxveiðiánna líka. Ég hef líka verið gagnrýndur fyrir að koma ekki með þetta mál fyrr til lögfestingar af því að ég hefði átt að gera mér grein fyrir því að þetta var undanþáguákvæði. En ég var svona barnalegur í minni trú að ég hélt að hægt væri að framlengja undanþáguákvæðið til þess að vinna okkur lengri tíma. En það liggur nú fyrir að það gekk ekki upp og þess vegna höfum við reynt og leitumst við að leita allra leiða til að varða það öryggi sem hinir náttúrulegu stofnar á Íslandi eiga skilið. Ég tek undir það með hv. þm. að ég lít á laxveiðijarðirnar og laxveiðárnar sem dýrmæta auðlind sem okkur ber að varðveita. Þær bera mikla sérstöðu og skapa mikil þjóðarverðmæti. Þannig að ég trúi því að við vörðum þá leið að geta farið hér af þeirri varkárni sem lagt hefur verið upp með. Ég er ekki bara sá einn sem lagt hefur upp með að koma í gegnum þingið löggjöf um málið. Alþingi samþykkti hér ströngustu lög um fiskeldi sem sett hafa verið um fiskeldi í veröldinni. Þannig að því ber mér að fylgja eftir og mun gera.

Virðulegi forseti. Strangasta löggjöf og ströngustu reglur í fiskeldismálum eru ekki nógu ströng fyrir íslenska villta laxastofna. Ef það er viðurkennt í Noregi að 1% eldislaxa sleppi úr kvíum --- sögur segja reyndar að það geti verið allt upp undir 5% þó að eldismennirnir séu bara tilbúnir til að viðurkenna 1% --- þá sleppur þetta 1% líka úr kvíunum hér. Það er alveg sama hvað við setjum strangar reglur. Eina ráðið til að koma í veg fyrir þessa ógn er að breyta atvinnuháttunum, breyta aðferðunum við atvinnuveginn. Ef það borgar sig ekki peningalega þá borgar sig heldur ekki að vera með þær kvíar sem eru til staðar í því eldi, og ég tala nú ekki um það sem á síðan að bætast við í Seyðisfirði og stækkun í Berufirði og Reyðarfirði. Þannig að sannleikurinn er sá að kannski borgar það sig ekki fyrir okkur þegar öllu er á botninn hvolft að hafa eldið með þeim hætti sem verið er að reyna að koma á hér. Þetta er þauleldi á fiski. Þetta er eldi sem mögulega skaðar okkar dýrmætu auðlind sem eru villtu laxastofnarnir. Þannig að ég fullyrði að jafnvel þó að hæstv. landbrh. telji sig hafa sett ströngustu löggjöf í veröldinni þá nægir hún ekki vegna þess að eldi af þessu tagi er ekki öruggt. Það er ógnun.

Virðulegi forseti. Ég man þá tíð þegar setning bráðabirgðalaga var nánast daglegt brauð við stjórnun þessa lands á áttunda áratugnum og fram á þann níunda. Þá ríktu jú að einhverju leyti aðrar aðstæður bæði í efnahagsmálum og í landsstjórninni, en bráðabirgðalögin voru notuð og ofnotuð eins og allir vita. Það er margt sem ég á erfitt með að botna í í þessu máli. Ég botna þó vel í þeim mikla vanda sem hæstv. landbrh. er búinn að koma sér í. En hvaða brýna þörf var á því, herra forseti, að setja bráðabirgðalög í sumar? Ekki síst í ljósi þess að hið háa Alþingi situr allan ársins hring og flest eigum við auðvelt með að koma okkur í vinnuna ef til okkar er kallað. Í fskj. I með því frv. sem hér um ræðir stendur, með leyfi forseta: ,,Íslensk fyrirtæki hafi að undanförnu flutt út eldisfisk og hrogn til Skotlands, Írlands og annarra aðildarríkja Evrópusambandsins í ört vaxandi mæli. Viðskiptabann þetta`` --- þ.e. það sem sett hafði verið á á grundvelli EES-samningsins -- ,,tefli í tvísýnu rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja og valdi þeim og íslensku fiskeldi miklum álitshnekki. Í húfi séu miklir fjárhagslegir hagsmunir og tugir starfa, enda blasi uppsagnir við ef ekkert verði að gert.`` Ég sé ekki betur, herra forseti, en að í þessu frv. sé falin sértæk aðgerð eins og það er stundum kallað í þessum sölum, sértæk aðgerð til að bjarga að því er virðist tilteknum hagsmunum, útflutningshagsmunum, sem sagðir eru brýnir og færðir hér sem rök fyrir setningu þessara bráðabirgðalaga. Og ég sé ekki betur í mínum gögnum, t.d. í þeim gögnum sem hv. landbn. hefur undir höndum, en að hinir verulegu útflutningshagsmunir séu aðalástæðan fyrir setningu þessara bráðabirgðalaga. Nú má vel vera, hæstv. forseti, að ég hafi rangt fyrir mér en hins vegar sé ég ekki betur á þeim gögnum sem ég hef í höndunum en að hinir miklu útflutningshagsmunir séu hér í forgrunni. Og sé það þannig, hæstv. forseti, þá er aðalástæðan um að uppfylla EES-samninginn í raun og veru bara aukaástæða. Hún er þá ekki aðalástæðan þó svo að við í raun vitum öll og séum þess fullviss að við þurfum að fullgilda þann samning og fara eftir honum, undir það höfum við gengist, en ég get ekki séð að það sé aðalástæðan fyrir setningu þessara bráðabirgðalaga. Nú vita allir Íslendingar að við getum ekki flutt heimilisdýrin okkar inn til landsins nema undir ströngu eftirliti og þau eru sett í einangrun, hvort sem það eru hundar eða kettir eða önnur dýr, og við vitum líka öll að hér eru þessar reglur með því strangasta sem þekkist. Bara í því ljósi er sú opnun sem hér er verið að gera bæði óskiljanleg og auðvitað mjög varasöm. Í gögnum sem ég hef hér úr landbn. er talað um að viðhalda hreinleika íslenskrar náttúru, þar með talið heilbrigði dýrastofnanna sem lifa í landinu með okkur. Ég sé ekki betur en að með þessari opnun séum við að stefna því heilbrigði og þeirri sérstöðu og þeim villtu laxastofnum sem finnast í íslenskum ám í beinan voða. Það er mjög langt seilst í röksemdafærslunni fyrir þessum bráðabirgðalögum. T.d. er sagt, það er ekki einu sinni látið að því liggja, herra forseti, heldur er fullyrt, með leyfi forseta, ,,að íslenskir laxastofnar hafi aldrei búið við algjöra einangrun. Það er örugglega hægt að færa fyrir því vísindaleg rök að þeir hafi aldrei búið við algjöra einangrun frekar en annað líf hér á landi``. En að nota síðan þau rök til þess að segja að innflutningsbann á erlenda laxastofna komi ekki í veg fyrir hættu á erfðablöndun, hún sé og verði til staðar þrátt fyrir setningu bráðabirgðalaga og skuldbindingar EES-samningsins. Ég er búin að leggja mig alla fram, hæstv. forseti, að reyna að skilja þetta allt saman. Ég skil þetta ekki. Ég skil ekki með hvaða rökum er hægt að styðja þessa lagasetningu. Eru það útflutningshagsmunirnir? Er það þannig að það sé hvort eð er engum hreinleika fyrir að fara og erfðablöndunin eigi sér þegar stað, sem reyndar virðist því miður hafa gerst í Norðfirði. Þá hljótum við að spyrja, hæstv. forseti: Eru þetta boðleg rök í þessu máli? Eins og fram hefur komið, m.a. í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, eru hér gífurlegir hagsmunir í húfi. Þá er ég ekki bara að tala um hagsmuni þeirra sem eiga veiðiréttindi í veiðiám eða hinna dreifðu byggða heldur hagsmuni íslenskrar náttúru og dýralífsins sem þrífst hér á landi og í sjónum í kringum landið. Við höfum líka undirgengist það, herra forseti, að gæta hagsmuna þeirra, ef þannig má að orði komast, sem eru auðvitað hagsmunir okkar allra, m.a. með því að lögleiða samninginn um líffræðilega fjölbreytni sem áður hefur verið minnst á í þessari umræðu. Ég vil líka benda á það, hæstv. forseti, að við höfum fullar heimildir og fulla ástæðu til þess að beita fyrir okkur, í þágu náttúruverndar, þeim alþjóðasamningum sem við erum aðilar að. Við eigum ekki að flækja okkur þannig í EES-samningnum að hann komi í veg fyrir að meiri hagsmuna okkar sé gætt. Þeirra getum við gætt með vísan t.d. til alþjóðasamninga eins og samningsins um líffræðilegan fjölbreytileika. Það er líka ljóst, hæstv. forseti, að hægt er að grípa til verndaraðgerða til þess að viðhalda rótgrónum dýrastofnum hér á landi. Þær heyra ekki undir EES-samninginn þegar vandlega er að gáð. Þannig að ég sé ekki betur en það sé algerlega á hendi löggjafans að vernda hina villtu íslensku laxastofna, það þurfi ekki að finna blóraböggla í embættismönnum eða samningum sem við höfum gert í Brussel við Evrópusambandið til þess að koma þessu í gegn. Það er engin ástæða til þess. Ég vil líka ítreka það að hinar margnefndu tilskipanir Evrópusambandsins sem streyma hingað inn, eins og hv. þm. þekkja, eru forsagnir, rammar að löggjöf og forsagnir að því hvernig skuli laga íslenska löggjöf að ákveðinni rammalöggjöf innan Evrópusambandsins. Það er á okkar valdi að útfæra þessar tilskipanir en ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir höfum af því talsverða reynslu eftir setu okkar í umhvn. Alþingis að fara í gegnum það hvernig tilskipanir á sviði umhverfismála hafa annaðhvort verið rangtúlkaðar, oftúlkaðar, illa túlkaðar eða hreinlega ekki lesnar þegar farið var að semja frv. sem þeim þurfti að fylgja. Þess vegna geri ég mikinn fyrirvara við að allt það sem hér um ræðir eigir uppruna sinn í EES-samningnum og að ekki hafi verið hægt að framlengja undanþáguna margumtöluðu. Hæstv. landbrh. er ef eitthvað, ekki handbendi Brusselvaldsins og ég trúi því hreinlega ekki að hann komi í ræðustól hins háa Alþingis í skjóli þess valds sem hann hefur líklega allra manna hér inni mestan ímugust á. Væri ekki betra, hæstv. forseti, að segja okkur þingmönnum hvers vegna svona brýn ástæða var til að setja þessi bráðabirgðalög í sumar? Ég hef ekki fengið fullgild rök fyrir því í málflutningi hæstv. landbrh. en ég vænti þess að í þessari umræðu og þeirri næstu og í umfjöllun hv. landbn., sem ég á sæti í, komumst við til botns í málinu, því að það er alveg ljóst að hér er verið að tefla á tæpasta vað. Okkar er að ákveða hvort villtir laxastofnar við Ísland fái að njóta vafans í hinni alþjóðlegu umhverfislöggjöf, hvort við ætlum að beita henni fyrir okkur eða láta aðra hagsmuni ráða. Að lokum, hæstv. forseti, verður heldur ekki hjá því komist að rifja upp hvaðan öll þessi vandræði hæstv. landbrh. eru runnin. Þau eru runnin undan rótum þess að leyfa sjókvíaeldi við strendur Íslands. Við gætum sett á langar ræður um það en skulum ekki gleyma því að sú atvinnugrein, sjókvíaeldi við strendur Íslands, er ekki vandalaus eins og þetta frv. til laga sýnir okkur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. lýsir í ágætri ræðu skilningsleysi sínu, hún nær ekki málinu. Það getur auðvitað hent hvern sem er. En ég veit að hv. þm. skilur þjóðréttarlega skuldbindingu, þannig að allt sem hv. þm. nefndi hér eru samtvinnaðar þrennur. Það eru útflutningshagsmunir, ekki bara í laxeldi heldur sjávareldi og bleikjueldi. Hvað gerist ef við förum fyrir dómstól úti í Evrópu? Þar hefði sjálfsagt sá dómur fallið að við yrðum að taka þetta upp í íslenska löggjöf. Niðurstaðan í sumar varð sú að íslenskar afurðir frá perlunni sjálfri, hinu hreina Íslandi, fengu þau skilaboð inn á alla hagsmunaaðila að hér væri sjúkdómaástand með þeim hætti að menn skyldu ekki versla við þetta land. Þetta er hluti af því að sá maður sem aldrei hefur farið til Brussel stendur nú hér í þessum sporum. Þetta mál er því margslungið en ég veit að hv. þm. skilur þjóðréttarlega skuldbindingu. Ég efast ekki um það. Ég veit líka að hv þm. hefur sýnt það í ræðustól að hún vill hafa sannleikann og réttlætið að leiðarljósi. En ég held að við eigum að geta varið okkar hagsmuni. Svo er það allt önnur skoðun hvort menn vilja fiskeldið upp á land á nýjan leik. Það er pólitísk skoðun. Það er allt önnur skoðun. En við stöndum frammi fyrir þessari gjörð. Við fengum ekki undanþáguástand og verðum þess vegna að lögleiða það sem menn sömdu um í EES-samningunum.

Hæstv. forseti. Rök hæstv. landbrh. hafa ekki sannfært mig. Hann nefndi Evrópudómstólinn og kannski þyrfti að fá skorið úr um þetta mál fyrir dómstólum. Það má vera, ég ætla ekki að útiloka það. En í öðrum dómi sem fallið hefur í Evrópudómstólnum og fjallar um býflugnamálið, frá 1998, er kveðið á um að hægt sé að stofna sérstök verndarsvæði með innlendri löggjöf. Nú er ég ekki lögfræðingur, hæstv. forseti, en ég hygg að með þá miklu hagsmuni í huga sem við stöndum frammi fyrir, hagsmuni um líffræðilegan fjölbreytileika, um hreina dýrastofna, hreina náttúru og allt annað sem hefur verið nefnt í umræðunni og á grunni samnings um líffræðilega fjölbreytni, hljótum við að hafa fulla tösku af rökum fyrir því í Brussel að hér þurfi að hafa þessa hluti með öðrum hætti en samkvæmt tilskipuninni sem þessi lög byggjast á.

Hæstv. forseti. Ég hygg að þetta mál hafi getað farið inn á allar þær afurðir, þess vegna sjávarafurðir, lambakjötið sem við ræddum í dag o.s.frv. En að allt Ísland væri bara í skammarkróknum í Brussel, þykir mér óásættanlegt. Þess vegna treysti ég mér til að fylgja eftir þeim lögum og reglum sem við erum hér að setja og verja hagsmuni. Eru engir hagsmunir í fiskeldinu? Það kann vel að vera að mönnum finnist það. En Stofnfiskur hefur verið að selja út norska laxinn eða hrogn úr honum fyrir 300 millj. Það er búið að stofna til laxeldis á Austurlandi þar sem ekkert hefur klikkað, þar hefur ekkert sloppið út. Þessi aulaháttur á Norðfirði var lax úr Eyjafirði sem þeir voru að flytja til slátrunar og héðan í frá slátra þeir ekki með þeim hætti að hafa sjókví við höfnina þegar þeir eru að dæla þeim beint á land. En þeir eru búnir að leggja í pottinn að verðmæti sennilega tveggja milljarða. Lúðueldið er að skila 400 millj. Menn eru að fara af stað með þorskeldi og trúa á það. Í bleikjueldinu erum við fremstir í veröldinni og í lúðueldinu. Bleikjueldið er að skila sennilega einum milljarði. En vissulega eru hér hagsmunir sem við verðum að líta á út frá atvinnu- og þjóðarhagsmunum. Um leið og við treystum okkur að varða þá leið sem ég er að leggja til, að lágmarka alla áhættu gagnvart laxveiðiánum þegar við fórum með laxeldi í sjó í þessum takmörkuðu fjörðum, viðurkenni ég að menn tóku ákveðna áhættu. Þess vegna þarf auðvitað að slátra laxinum áður en hann verður kynþroska og standa sem sterkast að því öllu og eftir því vil ég vinna.

Hæstv. forseti. Við erum búin að taka áhættuna, það er rétt. En það er algjör óþarfi að auka hana eins og hér er lagt til. Mig langar líka að benda hæstv. landbrh. á að vera ekki að tala um húsdýrin og villta stofna í sömu setningunni. Það er ekki það sem við erum að ræða. Við erum að ræða um villta laxastofna, stofna sem eru mjög sérstakir á heimsvísu og okkur ber skylda til þess að vernda, ekki bara okkar vegna heldur af ýmsum öðrum ástæðum. Svona rétt í lokin, hæstv. forseti, þá hefur, eins og ég sagði áðan, hæstv. landbrh. fært mikil og gild þjóðréttarleg rök fyrir máli sínu á grundvelli EES-samningsins. Það er óneitanlega kaldranalegt að standa frammi fyrir því eina ferðina enn í umfjöllun um frv. til laga eða þáltill. á hinu háa Alþingi, að standa frammi fyrir einhverju sem virðist gerður hlutur, búið og gert, vegna þess að við erum aðilar að samningi sem gerir það að verkum að við erum viðtakendur, þiggjendur og höfum ekkert um það að segja hvernig forsagnir, tilskipanir, reglugerðir og annað sem frá Brussel kemur er samið. Við höfum ekkert um það að segja, hæstv. forseti.

Þessu vöruðum við við, andstæðingar EES-samningsins.

Já, þessu vöruðu andstæðingar EES-samningsins við. Við sem vorum fylgjandi EES-samningnum, þó ekki værum á þingi, og erum fylgjandi aðild að ESB erum frekar þeirrar skoðunar að við eigum að bera höfuðið hátt og gæta hagsmuna okkar með þeim hætti að það beri einhvern árangur í Brussel.

Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. hefur mælt fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, lögum um innflutning dýra og lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Ég fæ ekki betur séð en að hér séu ljóslifandi komin bráðabirgðalögin sem ríkisstjórnin afgreiddi í hasti skömmu eftir kosningarnar í vor og voru undirrituð af hæstvirtum forseta lýðveldisins á Bessastöðum þann 1. júlí sl. Þetta voru vægast sagt mjög umdeild bráðabirgðalög og þótti mörgum ríkisstjórnin sýna valdníðslu með setningu þeirra. Ég vil leyfa mér að vitna í 28. gr. stjórnarskrár lýðveldisins, með leyfi forseta: ,,Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forsetinn gefið út bráðabirgðalög er Alþingi er ekki að störfum.`` Þessi grein, þar sem lögð er áhersla á orðin brýn nauðsyn, hlýtur að vekja upp þá spurningu hvort brýn nauðsyn hafi verið á að kýla í gegn bráðabirgðalög sem heimila lítt heftan innflutning á lifandi fiskum, krabbadýrum, lindýrum, óháð þroskastigi, sérstaklega í ljósi þess að slíkur innflutningur hefur verið háður mjög ströngum reglum sem efalítið hafa gert það að verkum að Ísland hefur verið afar vel statt hvað varðar fisksjúkdóma í ám og vötnum. Við erum laus við mikil sjúkdómavandamál sem hrjáð hafa nágrannaþjóðir okkar. Hér er besta heilbrigðisástand í veröldinni, eins og hæstv. landbrh. sagði áðan. Lax- og silungsveiðilögin frá 1970 eru stórmerk lög sem mörkuðu tímamót á sínum tíma. Í þeim er að finna ótalmörg ákvæði sem eru til mikillar fyrirmyndar og settu Ísland í fremstu röð þjóða heims þegar um er að ræða veiðstjórn og nýtingu veiðivatna og áa. Í lögunum er m.a. að finna þessa málsgrein, með leyfi forseta: ,,Bannað er að flytja til landsins lifandi laxfisk eða annan fisk, er lifir í ósöltu vatni. Ráðherra er rétt að leyfa innflutning lifandi hrogna slíkra fiska, enda mæli fisksjúkdómanefnd með því og telji eigi hættu á, að sjúkdómar flytjist til landsins með slíkum hrognum, og þeim fylgi heilbrigðisvottorð frá viðkomandi yfirvöldum.`` Þessa ágætu lagagrein vill ríkisstjórnin nú í raun fá dæmda dauða og ómerka. En af hverju gerir ríkisstjórnin þetta? Hvað er það sem fær hæstv. landbrh. til að hegða sér með þeim hætti að halda mætti að hann vilji skemma dýrmætar auðlindir þjóðarinnar, auðlindir sem svo sannarlega tilheyra því sem við getum kallað erfðasilfur sveita landsins, já erfðasilfur þjóðarinnar, sem eru veiðivötn og laxveiðiár Íslands? Hvers vegna ber hæstv. landbrh. á borð fyrir hið háa Alþingi þetta frv. um breytingar á lögum, frv. sem gerir þjóðina ofurselda inn- og útflutningsduttlungum kaupahéðna sem hugsa bara um gróða dagsins í dag en gefa lítið fyrir varanleg verðmæti framtíðarinnar? Mér skilst að þetta frv., sem á að lögleiða tilskipun Evrópusambandsins um frjálsan flutning á lifandi eldisdýrum og þar með talið laxfiskum til og frá Íslandi, hafi verið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi í fyrra. Þá hafnaði það til umfjöllunar í landbn. sem fékk það til afgreiðslu. Eðlilega hafnaði hin virðulega landbn. að afgreiða frv. þar sem hæstv. landbrh. lagði frv. fram skömmu fyrir þinglok og málið var umdeilt. Þá gerði ríkisstjórnin sér lítið fyrir og tróð því ofan í kok þjóðarinnar með setningu bráðabirgðalaga sem nú birtast þingheimi ljóslifandi sem frv. sem reyna á að fá Alþingi til að samþykkja. Þetta rekur nú á fjörur þingheims án þess að ríkisstjórnin hafi leitað álits hagsmunaaðila á málinu og þá á ég að sjálfsögðu ekki við einkavini stjórnarflokkanna í fiskeldisgeiranum því að þeir hafa eflaust haft nóg um þetta að segja á bak við tjöldin. Ríkisstjórnin hefur hins vegar skautað á sínum hála ís í þessu máli fram hjá áliti og skoðunum þeirra tugþúsunda Íslendinga sem með einum eða öðrum hætti eiga hagsmuna að gæta þegar lax- og silungsveiði er annars vegar. Í sumar var talað fjálglega um að miklir hagsmunir væru í húfi, að kannski færi hálfur milljarður króna í súginn í útflutningsverðmæti á lúðuseiðum og norskættuðum laxahrognum ef tilskipunin tæki ekki gildi með lögum hér á landi og það undir eins. Þetta var haft eftir formanni Landssambands fiskeldisstöðva sem jafnframt er framkvæmdastjóri fyrirtækisins Stofnfisks sem ræktar norskættaðan stofn eldislax og flytur út hrogn héðan frá Íslandi til margra landa. Fjölmiðlar klifuðu á því að tíu ára uppbyggingarstarf væri í uppnámi ef ekki yrðu samþykkt bráðabirgðalög. En var nauðsynlegt að samþykkja þessi bráðabirgðalög? Nei, það var ekki nauðsynlegt. Gunnar á Hlíðarenda hefði aldrei reynt að leggja svona lög fyrir Alþingi. En nú sé ég að landbrh. er horfinn úr salnum þannig að hann gat ekki fengið að heyra þetta um sína miklu hetju. En hvaða hagsmuni var verið að verja? Var verið að bjarga einhverjum einkavinum fyrir horn svo að þeir gætu selt laxahrogn og kannski lúðuseiði til útlanda? Fyrirtækið Stofnfiskur sem einkavinavætt var sérstaklega fyrir vini flokks hæstv. landbrh. fyrir tólf árum gumar af því að geta boðið til sölu einn besta stofn eldislax í heimi. Það er að eigin sögn stærsti seljandi laxahrogna til Evrópu og Chile. Þetta kemur allt fram í grein sem birtist í Morgunblaðinu í ágúst og ég ætla ekki að fara að þylja upp hér og nú. Mig langar þó að spyrja íslenska fiskeldismenn: Þjónar það hagsmunum ykkar að hér á landi sé statt fyrirtæki sem hefur yfir að ráða svo frábærum laxastofni að heimurinn hefur aldrei séð annað eins, að þetta fyrirtæki sé að selja þeim laxaframleiðendum sem þið eruð að keppa við þetta frábæra útsæði? Er það ekki andstætt hagsmunum ykkar að þessi mikli útflutningur sé stundaður, 40--50 milljónir hrogna á ári að sögn framkvæmdastjóra Stofnfisks? Úr þessu er framleiddur lax sem keppir þó við íslenskan eldislax, lax sem framleiddur er til að mynda í Chile fyrir lítinn kostnað, lax sem sennilega á stóran hlut í því að markaðsverð á eldislaxi hefur verið í lægð um missiraskeið og valdið því að laxeldi við Norður-Atlantshaf hangir nú á horriminni. Ég velti því líka fyrir mér af hverju Fiskeldi Eyjafjarðar, sem gumar af því að vera stærsti framleiðandi lúðuseiða í heimi og nú er heimild til að einkavinavæða að fullu í fjárlögum, velur þá leið að flytja þessi seiði út. Af hverju er ekki reynt að ná þeim virðisauka út úr þessum seiðum sem hlýtur að felast í að ala lúðuna hér á landi í sláturstærð? Það er gert hér á landi í dag en einungis í smáum stíl. Ég les í Morgunblaðinu viðtal við stjórnarformann Fiskeldis Eyjafjarðar þar sem hann upplýsir að til standi að flytja út 90% af lúðuseiðaframleiðslu þessa árs, mest til Noregs. Hann telur að markaðsaðstæður fyrir sláturlúðu séu góðar, einkum í Evrópu. Í Noregi og í Kanada stunda menn sjókvíaeldi á lúðu, sjókvíaeldi þar sem notuð eru íslensk lúðuseiði. Hvers vegna í ósköpunum eru engar tilraunir í gangi með sjókvíaeldi á lúðu hér við land en þess í stað farið út í atlögu gegn íslenskum laxastofnum með því að ala norskan lax í grennd við nokkrar af bestu laxveiðiám landsins? Hefur hæstv. landbrh. velt þessu fyrir sér? Ég vil spyrja hæstv. landbrh. eftirfarandi spurninga og fá svör hér og nú. Fái ég þau ekki þá mun ég leggja þær fram sem fyrirspurnir með ósk um skrifleg svör: Hafa eldisdýr verið flutt til landsins frá því að bráðabirgðalögin um breytingu á lögum um lax- og silungsveiði, lögum um innflutning dýra og lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum, voru undirrituð af forseta lýðveldisins þann 1. júlí í sumar? Sé svarið já, þá hve mikið af eldisdýrum og hvaða tegundir? Hve mikið af eldisdýrum og af hvaða tegundum hefur verið flutt út frá Íslandi frá því að bráðabirgðalögin tóku gildi 1. júlí á þessu ári fram til dagsins í dag? Það væri fróðlegt að fá svör við þessum spurningum hjá hæstv. ráðherra. Ég hef nefnilega grun um að það hafi alls ekkert legið á því að setja bráðabirgðalögin í sumar. Síðastliðið vor fékk Landssamband veiðifélaga Stefán Má Stefánsson prófessor til að vinna fyrir sig álitsgerð um verslun með lax og aðrar fisktegundir sem lifa í ósöltu vatni á Evrópska efnahagssvæðinu. Stefán komst að þeirri niðurstöðu að íslensk stjórnvöld gætu hindrað þennan innflutning með því að setja í lög ákvæði um að ekki væri heimilt að flytja inn lifandi lax nema með leyfi ráðherra og að slík leyfi væri hægt að binda mjög ströngum skilyrðum, t.d. þeim að þannig væri búið um hnútana að hinir innfluttu fiskar slyppu ekki út í náttúruna. Í 13. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er að finna fyrirvara sem þýðir að aðildarríki geti gripið til einhliða verndarráðstafana ef skilyrðum greinarinnar er fullnægt, þ.e. einkum til verndunar lífs og heilsu dýra, eins og þar segir. Dæmi finnast um að þjóðir hafi beitt fyrir sig þessum fyrirvara. Danir bönnuðu innflutning á framandi býflugnastofnum til eyjarinnar Lesö þar sem þeir töldu að slíkur innflutningur gæti skaðað býflugnastofninn sem fyrir var á eyjunni og þeir komust upp með það með tilvísun í þennan fyrirvara. Við gætum bannað innflutning á erlendum laxfiskum með tilvísun til þess að við teljum afar mikilvægt að vernda okkar hreinu stofna. Við skulum ekki gleyma því að lax- og silungsveiði er gríðarlega dýrmæt auðlind hér á landi. Talið er að hún velti um 3 milljörðum árlega. Fjöldi bújarða, herra forseti, í hinum dreifðu byggðum landsins hefur miklar tekjur af laxveiðinni. Veiðin veitir fjölmörgum Íslendingum mikla ánægju og hvíld frá erli dagsins. Í krónum talið er talið að verðmæti laxveiðiánna sé metið á um 30 milljarða króna, herra forseti. En í raun er hér um ómetanlega auðlind að ræða sem ekki verður mæld í krónum og aurum. Herra forseti. Ég vísa í þá ágætu álitsgerð sem ríkisstjórnin kaus að líta algjörlega fram hjá, og er það ekki í fyrsta sinn sem hún hendir vönduðum lögfræðiálitum beint í ruslafötuna þegar um er að ræða að keyra í gegn umdeildar lagasetningar til að þjónka einkavinum og stuðningsaðilum stjórnarflokkanna. Við munum öll hvað varð um lögfræðiálit það sem unnið var í aðdraganda þess að smábátarnir voru illu heilli færðir í kvótakerfið árið 2001. Ég hvet alla til að skoða greinargerð Stefáns Más Stefánssonar prófessors. Nei, herra forseti. Ég ætla að lýsa því yfir strax að Frjálslyndi flokkurinn er alfarið andvígur frv. því sem hér er lagt fram og við í þingflokki hans munum berjast gegn því með öllum tiltækum ráðum. Við viljum ekki setja í hættu þá dýrmætu auðlind sem lax- og silungsveiðin er. Við setjum hana ekki í hættu fyrir einhvern óljósan stundargróða einkavina ríkisstjórnarflokkanna. Það er líka svo, herra forseti, að því miður er reynslan af eldi á norskum laxi í fjörðum landsins ekki til þess fallin að vekja traust. Öll munum við svo allt of vel þegar 3.000 laxar sluppu, --- að því er okkur er tjáð 3.000 laxar --- úr kví í Norðfirði nú í ágúst. Það var skelfilegt atvik og við erum öll sammála um það. Enginn veit hvaða afleiðingar það mun hafa. Við vitum að hættulegir sjúkdómar hafa verið að grassera í löxum, eldislaxi í nágrannalöndunum. Sjúkdómurinn blóðþorri, skelfilegur sjúkdómur, hefur farið eins og drepsótt um Færeyjar. Það eru ekki nema um 400 km frá Færeyjum yfir til Austfjarða. Landbrh. vonar að strokulaxinn hafi synt til Færeyja. En hann skal líka vita að laxinn getur synt í báðar áttir. Hann getur líka synt frá Færeyjum til Íslands. Og hvað gerum við þá ef smitaður, sýktur lax syndir frá Færeyjum yfir til Íslands? Hvað gerum við ef villtir fiskar, eins og t.d. ufsi, bera þetta smit með sér? Við vitum ekkert um það hvort ufsi beri þetta smit með sér. Hvað með öll fiskiskipin sem sigla á milli Færeyja og Íslands í stríðum straumum? Íslensk kolmunnaskip eru alltaf að landa kolmunna í Fuglafirði. Þar kom þessi sjúkdómur fyrst upp í Færeyjum. Talið er að þessi sjúkdómur hafi borist til Færeyja annaðhvort með villtum fiski eða með fiskiskipum sem voru að koma úr Norðursjó, frá Noregsströndum og Hjaltlandseyjum, til að landa fiski í Fuglafirði. Þar kom þessi sjúkdómur fyrst upp. Ég tel að laxeldið fyrir austan sé ekkert annað en tifandi tímasprengja með tilliti til þessa sjúkdóms. Hann mun koma upp fyrr eða síðar fyrir austan. Það er bara spurning um tíma, herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að tala um erfðamengunina. Hún er mjög alvarleg. Aðrir þingmenn hafa komið inn á það mál hér. En mér finnst svolítið athyglisvert að velta því fyrir mér hvort meira hafi sloppið af laxi en þessir meintu 3.000 laxar sem syntu brott nú í ágúst. Hvað vitum við um það hvort lax hafi sloppið úr kvíum í Mjóafirði eða Berufirði? Reynsla nágrannaþjóða sem hafa margfalda reynslu á við okkur Íslendinga í sjókvíaeldi á laxi er því miður ekki glæsileg. Og þetta eru þær þjóðir sem við leitum til með þekkingu á eldi og leitum til þegar við erum að kaupa búnað til eldisins. Nýlega kom út skýrsla í Noregi á vegum náttúrunýtingarstofunnar þar í landi sem sinnir m.a. sama hlutverki í Noregi og Veiðimálastofnun hér á landi. Þessi skýrsla geymir upplýsingar um fjölda eldislaxa sem veiddust í norskum laxveiðiám á tímabilinu 1989 til ársins 2000. Um 28--40% af öllum löxum sem veiddust í sjó við Noregsstrendur á árabilinu 1993--1999 voru eldislaxar. Á árunum 1989--2000 voru 11--35% af kynþroska löxum í norskum laxveiðiám laxar sem sloppið höfðu úr norskum eldisstöðvum. Í Færeyjum er talið að um 600 þús. eldislaxar hafi strokið úr eldiskvíum í fyrra, bara í fyrra. Áætlað er að um 2 millj. eldislaxa hafi sloppið í Norður-Atlantshaf á síðasta ári. Þetta er að gerast alls staðar, herra forseti, alls staðar þar sem laxeldi er stundað, líka við Ísland. Það þarf enginn að segja mér annað. Þetta er að gerast við austurströnd Bandaríkjanna, Kanada, Færeyjar, Noreg, Írland, Bretlandseyjar. Ég vil fá að heyra nánar rökstuðning hæstv. ráðherra með þeirri fullyrðingu sinni að hann hafi sett ströngustu reglur í heimi gagnvart fiskeldi. Ég er nefnilega alls ekki sannfærður um að það sé rétt. Reglugerðin sem nú er í gildi hljóðar upp á að það megi vera með eldislax í kvíum allt að 5 km frá ós næstu laxveiðiár. Hæstv. ráðherra leiðrétti mig vinsamlegast ef þetta er rangt hjá mér. Það er að vísu bannað að þessi lax sé frjór, hann skal vera geldur. En landbrh. veit jafn vel og ég að geldur bústofn getur alveg eins smitað út frá sér hættulegum sjúkdómum eins og bústofn sem ekki er búið að gelda. Það veit hann. Og 5 km eru ekki löng vegalengd. Þetta þýðir að hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson getur t.d. leyft laxeldi í Hvalfirði þó að ósar einnar af stærstu perlum Íslands í laxveiðinni, Laxá í Kjós, séu einmitt við Hvalfjörð. Það væri hæglega hægt að leyfa stórfellt laxeldi utarlega í Hvalfirði án þess að þessi reglugerð yrði brotin. Sú blákalda staðreynd að norskur lax hefur sloppið í stórum stíl úr kvíaeldi hér á landi er gersamlega óafsakanleg. Að mínu mati er það líka í raun tilefni til vantrausts á hæstv. landbrh. að hann svari eins og hann gerði í fyrirspurnatíma í þessum sal fyrr í vikunni. Þá sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Við skulum vona að sem mest af honum hafi drepist eða farið til Færeyja eða eitthvað annað. Ég býst við að hluti af honum sé svona eins og Keiko, ósjálfbjarga í hafinu, en það er önnur saga.`` Síðan sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Færeyingar stunda það hins vegar að veiða lax í sjó og ég vona að þeir nái þessum laxi sem hér slapp þannig að það er mikilvægt.`` Herra forseti. Þessi ummæli eru svo makalaus að ég trúði vart mínum eigin eyrum þegar ég heyrði þau falla af vörum hæstv. landbrh. í þessum sal, ráðherra sem fer bæði með eldismál laxfiska hér á landi og nýtingu stofna laxfiska. Ráðherrann veit ekki að Færeyingar hafa ekki stundað veiðar á laxi í sjó síðan 1991. Hann reynir að ímynda sér að þeir muni veiða laxinn sem sleppur á hans eigin ábyrgð úr sjókvíum á Austfjörðum. Hér talar ráðherra sem reynir að láta líta út eins og hann sé sérfróður um laxagöngur í úthafinu.

Þetta eru vísindaveiðar.

Þeir stunda ekki vísindaveiðar, hæstv. ráðherra, þeir gera það alls ekki. 
             Sannleikurinn er hins vegar sá  Mér finnst afskaplega sorglegt að vita til þess að við skulum hafa farið út í þetta laxeldi án þess að hafa stundað almennilegar rannsóknir og án þess að hafa undirbúið okkur á nokkurn hátt nógu vel. Núna erum við að súpa seyðið af því, því miður. Við hefðum haft og höfum sem betur fer enn þá einstakt tækifæri til að byggja upp ímynd Íslands sem kannski eina landsins við Norður-Atlantshaf sem hefur hreina laxastofna, er ekki með fiskeldi í sínum fjörðum, getur boðið upp á stangveiði sem við vitum að gefur mjög miklar tekjur, sem við höfum örugglega. Það er búið að nýta villta laxastofninn við Ísland með sjálfbærum hætti frá því að land byggðist. Þetta erum við að setja í hættu núna. Ég bara skil ekki að við séum að taka þennan séns. Fiskeldi á framtíð fyrir sér, þorskeldi, lúðueldi, steinbítseldi, jafnvel ýsueldi. Gott og vel. Ég er mikill stuðningsmaður fiskeldis. Ég er sjálfur háskólamenntaður fiskeldisfræðingur. Ég þykist vita hvað ég er að tala um og ég vara sterklega við þessu norska eldi, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þm. sem hafa efast um að skýringar hæstv. ráðherra varðandi það hvernig þessi bráðabirgðalög komu til séu trúanlegar. Ég held að menn leiti of langt með því að leita skýringanna til Evrópu. Mér finnst trúverðugra að hann hafi átt í vandræðum með að koma þessu máli gegnum þetta háa þing og hafi þess vegna tekið það til bragðs að setja þessi bráðabirgðalög. Það frv. sem er hér til umræðu setur stóra hagsmuni í hættu. Ég vona að hæstv. landbrh. fari að átta sig á mikilvægi þeirra tekna fyrir þjóðarbúið sem koma frá laxveiðiám. Í raun snýst þetta mál ekki einungis annars vegar um tekjur og gróða nokkurra fyrirtækja í fiskeldi og hins vegar tekjur og arð af laxveiðiám. Þetta er miklu stærra mál og snýst um náttúruvernd og virðingu fyrir öllu lífi. Ég vona að hæstv. landbrh. sjái að sér og dragi málið til baka. Með því að leyfa þennan innflutning á útlendum laxastofnum stofnar hæstv. landbrh. innlendum laxastofnum í hættu og það verður stór hætta á erfðamengun. Hann ætti að hafa það sérstaklega í huga vegna þess að honum verður tíðrætt um hreinleika íslenskrar náttúru. Er einhver meining með þessu eða er þetta bara eins og annað blaður í framsóknarmönnum? Við í Frjálslynda flokknum erum alfarið á móti þessum innflutningi enda er stór hætta á því að laxastofnar og ár spillist. Við ætlum að standa með ánum og náttúru Íslands og á móti þessari lagasetningu. Hæstv. forseti. Við Íslendingar höfum slæma reynslu af innflutningi dýra sem geta lifað í íslenskri náttúru. Minkurinn var fluttur inn til landsins með slæmum afleiðingum fyrir villta náttúru. Ég spyr því: Gerir hæstv. landbrh. sér grein fyrir þeirri hættu sem hann stofnar náttúru landsins í? Við sem höfum fylgst með laxeldi vitum að lax á eftir að sleppa og hann hefur sloppið, bæði í Vestmannaeyjum, Faxaflóa og nú síðast fyrir austan. Þessi laxeldisfyrirtæki hafa orðið fyrir öðrum áföllum og þau hafa jafnvel farið á svig við mengunarvarnareglugerðir, urðað dauðan lax á svig við allar reglur og fengið síðan leyfi eftir á fyrir urðunarstöðum. Þetta eru ekki einhverjir aðilar sem er hægt að treysta í blindni. Það verður að hafa eftirlit og eftirfylgni með því að menn fari eftir reglunum og ég tel að eins og mengunarvarnareglum er háttað á Íslandi verði að fara að láta bæði fyrirtæki og aðra sem fara á svig við reglur sæta meiri ábyrgð en nú er. Það væri þá bragur ef hæstv. landbrh. veitti því brautargengi að mengunarvarnareglur væru á þann hátt að menn væru látnir sæta ábyrgð en fengju ekki blessun eftir á fyrir að urða t.d. lax í óleyfi. Við skulum nú skoða aðgerðir hæstv. landbrh. í öðru ljósi. Hann var að tala um innflutning á köttum og hundum. Margir landsmenn þekkja strangar kröfur um einangrun katta og hunda í Hrísey. Allir hundar og kettir eru settir í fjögurra vikna einangrun, meira að segja dýr frá þeim stöðum sem hafa nánast sömu dýrasjúkdóma og við Íslendingar búum við. Þessum reglum er fylgt strangt eftir af starfsmönnum yfirdýralæknis. Svo rammt kveður að þessu að starfsmenn hæstv. landbrh. aflífuðu kött franskra ferðalanga norður á Blönduósi sem slapp óséður inn í landið. Berum saman þá hagsmuni sem eru í veði með innflutningi katta og hunda og þá hagsmuni sem hæstv. landbrh. setur í hættu, tekjur sem nema 3 milljörðum á ári. Er eitthvert vit í þessum áherslum hæstv. landbrh.? Við í Frjálslynda flokknum segjum nei við því.

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. kom inn á það hvað við erum ströng í mörgu og þurfum að vera það ætla ég að minna á að sjúkdómar berast ekki bara með fiskeldi. Landbrn. fær heilmikla peninga og stendur mikinn vörð í Keflavík um að stangir þeirra manna sem koma með tæki sín og tól til að njóta laxveiðiánna séu sótthreinsaðar og staðið sé rétt að því. Ég hygg að sjúkdómarnir sem hafa verið að berast, jafnvel við Noreg, séu ekki allir frá fiskeldinu. Þeir eru líka frá því að einhverjir stangveiðimenn hafa farið óvarlega og komið með smit með sér. Svona stendur nú málið, við stöndum í mikilli vörn og ég þakka hv. þingmanni fyrir að minnast á það hvað Alþingi ver miklum peningum til að standa að þessu. Ég segi fyrir mig: Það stendur þreskivél skítug austur á Seyðisfirði sem ég hleypti ekki á kornakra Austfirðinga af því að hún kom skítug utan úr Evrópu. Ég sagði mönnum að flytja til baka flutningabíl sem átti að fara að flytja lömb með af því að hann kom drulluskítugur utan úr Evrópu eða brenna hann ella. 

Hæstv. forseti. Það sem ég var að benda hæstv. ráðherra á var að það yrði að vera eitthvert samræmi í framfylgni á reglum, að menn opnuðu ekki gáttir varðandi erfðablöndun og sjúkdóma með innflutningi á laxfiski og væru síðan með smásmyglilegt eftirlit á öðrum stöðum.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér í fyrsta lagi að gagnrýna frágang þessa máls af hálfu hæstv. ráðherra eins og hann leggur það fyrir þingið, að því skuli engin greinargerð fylgja. Bráðabirgðalögin eru auðvitað ekki greinargerð í venjulegum skilningi þess orðs, heldur bara endurprentun. Í raun og veru er frv. endurprentun á bráðabirgðalögunum án nokkurra skýringa. --- Það er auðvitað gleðiatburður að hv. þm. Gunnar Birgisson er kominn í salinn en hann má samt ekki trufla þinghaldið of mikið. Ég er ekki viss um að hæstv. ráðherra hafi athyglisgáfu til þess að bæði hlusta á mig og rabba við hv. þm. Gunnar Birgisson  Ég gagnrýni það, herra forseti, að þessu frv. skuli ekki fylgja ítarleg greinargerð og eðlilegur rökstuðningur. Það breytir engu þó að menn hafi haft mál af þessu tagi til meðferðar á þinginu áður. Nú er hér nýtt þing saman komið og fær frv. sem hefði auðvitað átt að vera eitt fyrsta mál hæstv. ríkisstjórnar samkvæmt þeirri lagaskyldu og stjórnarskrárskyldu að leggja bráðabirgðalög strax fyrir þing, og því átti að sjálfsögðu að fylgja ítarlegur rökstuðningur. Ég vil segja um málið sem slíkt að í mínum huga er afar mikilvægt að verja þá víglínu sem lengst af hefur verið gert, að í höndum okkar Íslendinga sjálfra sé réttur til að takmarka, stjórna eða banna innflutning á lifandi dýrum. Kannski væri réttara að tala hér um lífverur í þessu sambandi. Það hangir geysilega margt á þeirri spýtu. Sumt af því hefur viðskiptalegt gildi en annað snýr beint að náttúruvernd, bæði því að verja lífríkið fyrir sjúkdómum, koma í veg fyrir erfðamengun eða halda íslensku erfðaefni hreinu og þar fram eftir götunum. Þetta frv. er auðvitað mjög sorglegt undanhald. Því verður ekkert á móti mælt. Þó að menn sperri stél og skelli skuldinni á Eftirlitsstofnun EFTA þá breytir það ekki innihaldi frv. Það gerir það bara ekki. Hér er verið að leyfa innflutning á lifandi dýrum fram hjá því einangrunarstöðvakerfi sem reynt hefur verið að nota sem hlið inn í landið í öllum öðrum tilvikum. Framan í það verður hæstv. landbrh. að horfa. Ég gagnrýni hvernig haldið hefur verið á málsvörn og framgöngu Íslands að þessu leyti í samskiptum við evrópskar eftirlitsstofnanir. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að þar hafi menn varið íslenskan málstað eins og kostur var í hverju tilviki. Ég tel að menn hafi lekið niður og ekki unnið heimavinnuna sína almennilega. Það er auðvitað nöturlegt að það skuli þurfa utanaðkomandi aðila til að draga fram lagaleg rök og benda á möguleika sem ráðuneytinu virðist hafa yfirsést í samskiptum við stofnanir Evrópska efnahagssvæðisins og áður en gripið var til bráðabirgðalagasetningar og reglugerðarútgáfu á þeim grundvelli. Væntanlega er ekki um það að deila að við urðum að fullgilda með einhverjum hætti nefnda tilskipun, nema við hefðum valið erfiðu leiðina, að falla ekki frá stjórnskipulegum fyrirvara og fá á okkur mögulegar refsiaðgerðir og annað í þeim dúr vegna þess að við værum að brjóta þá skyldu að fullgilda viðeigandi reglugerð eða tilskipun. Hins vegar er ekki þar með sagt að við getum engum vörnum komið við eftir sem áður. Það sem ég tel að hér hefði átt að gera var að fullgilda tilskipunina þegar öll sund voru lokuð en halda í íslenskum lögum öllum þeim ýtrustu heimildum sem við gátum engu að síður haft, láta á þær reyna og láta þá Eftirlitsstofnun EFTA sækja á okkur um að þær takmarkanir stæðust ekki sem við héldum þar til haga. Með það mál hefði verið hægt að fara alla leið og fyrir dómstóla. Hefðum við t.d. getað reist takmarkanir okkar á því að við værum að verja erfðaefni íslenska laxins, þetta væru ekki bara sjúkdómavarnir heldur væri þetta líka byggt á ákvæðum samningsins um líffræðilega fjölbreytni og annað í þeim dúr? Þá held ég nú að farið hefði að sljákka í Eftirlitsstofnun EFTA að sækja á okkur. Ætli það hefði ekki verið býsna sterk ástæða að við værum hér að verja síðasta vígi íslenska laxins, villta laxins í Norður-Atlantshafi? Ég hef grun um það. Síðan verð ég að segja að mér finnst rökstuðningur hæstv. ráðherra fyrir því að setja bráðabirgðalög í sumar slakur, eftir að Alþingi hafði hafnað að samþykkja málið nokkrum vikum áður. Það er staðreynd  Þingið afgreiddi málið ekki. Samt taldi ráðherrann sig hafa stöðu til að setja bráðabirgðalög, eins og það skipti bara engu máli að Alþingi féllst ekki á að afgreiða málið í þeim búningi sem ráðherra lagði það fyrir. Ég tel að teygt hafi verið mjög á bráðabirgðalagavaldinu. Í hverra þágu? Jú, þeirra hagsmuna sem hér er talað um í greinargerðinni. Hverjir eru þeir í reynd? Það eru afar takmarkaðir viðskiptahagsmunir, sennilega eins fyrirtækis, til að flytja út laxahrogn og að hluta til að selja sjálfu sér í útlöndum. Hvað þarf til að bráðabirgðalagasetningarvaldið verði virkt? Það þarf ríka almannahagsmuni. Það þarf í raun að benda á hálfgerðan þjóðarvoða til að bráðabirgðalagavaldið sé notað. Ef tímapressan er ekki meiri en svo að tími sé til að kalla Alþingi saman þá á að gera það. Málið hefði strax verið skárra gagnvart stjórnarskránni og bráðabirgðalagavaldinu ef þing hefði verið kallað saman til að fjalla um málið. En það var ekki gert. Af hverju? Meðal annars vegna þess, held ég, að það hefði kannski reynst erfitt að rökstyðja að svo miklir hagsmunir væru í húfi að það réttlætti allt umstangið við að kalla þingið saman á miðju sumri. Þá er bara gripið til þess að setja bráðabirgðalög. En það dugir ekki að benda bara á hagsmunina öðrum megin, hæstv. ráðherra, og gleyma hinni hliðinni, öllum hagsmunum annarra sem kann að vera stofnað í voða með bráðabirgðalagasetningu. Hvernig var málið lagt fyrir forseta Íslands? Honum var væntanlega, eins og hér er greint frá í greinargerðinni, talin trú um að það væri þjóðarvoði fyrir dyrum og gríðarlegir útflutningshagsmunir sem mundu tapast. Hverjir voru þeir nákvæmlega? Hverju hefði það breytt þó að þetta hefði beðið haustsins? Voru það 30 millj. kr., 50 millj., 100 millj.?

Dómstóllinn ...

Ég efast mjög um það.

Dómstóll.

Dómstóll? Það var enginn dómstóll. Það var ekkert sem ráðherrann þurfti að hafa áhyggjur af. Hann gat vísað til þess að málið hefði verið sent Alþingi, hann hefði gert skyldu sína og það væri þá þjóðin út á við sem yrði að taka það á sig. Dómstóll. Farast himinn og jörð þó að þessi ESA-dómstóll fengi einhvern tíma eitthvað að gera? Af hverju renna menn alltaf á rassinn og fella allt niður áður en málið kemst til dómstólsins? Það er meiri óskaplega hræðslan við þennan dómstól. Ég verð að segja eins og er að ég bara kaupi þetta ekki, herra forseti. Ég tel að þarna sé staðið linkulega að málum þegar í hlut eiga jafngríðarlega miklir hagsmunir og afdrifarík mál og að færa víglínuna innar að þessu leyti. Þegar náttúra Íslands á í hlut þá er það bara staðreynd að ríkisstjórn Íslands hefur staðið mjög gáleysislega að málum í hverju tilvikinu á fætur öðru. Það hefur verið gert. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að fara með ástarjátningar sínar til handa íslenska villta laxinum. Þó að hann játi honum ást sína af þvílíkum krafti að jafnvel Búkolla fari að verða afbrýðisöm, en þá tegund hefur nú ráðherrann lofað öðrum dýrum meira, þá eru það verkin sem sýna merkin, hæstv. ráðherra. Ráðherrar eru það sem þeir gera en ekki það sem þeir segja, af því að ráðherrar hafa framkvæmdarvald. Það þýðir ekkert fyrir ráðherra að koma og halda að hann sé bara stikkfrí í málinu af því að hann fari með fallegar ástarjátningar og lofi og prísi sjálfan sig fyrir það hve fögrum orðum hann fari um laxinn. Ég hlustaði á hæstv. ráðherra í útvarpsviðtali á útmánuðum þar sem þetta mál bar á góma. Þá sagði hann að enginn maður hefði tekið jafndjúpt í árinni og sterkt til orða og hann í þágu íslenska laxins. Það er nefnilega það. En hvað hefur hæstv. ráðherra gert eða látið vera að gera?

Við höfum ströngustu reglur.

Það er það sem við erum að ræða hér. Hæstv. ráðherra hefur setið í ríkisstjórn sem leyfði stórfellt þauleldi á laxi af erlendum uppruna í sjókvíum án þess að vart yrði við að hann reyndi að stoppa það. Hann rauf þar með heiðursmannasamkomulag sem í gildi hafði verið í meira en áratug um að sá stofn yrði uppi á þurru landi. Hvað var sagt við okkur sem þá andæfðum og vildum að farið væri fram með gát? Jú, við vorum borin hörðum sökum: Móti framförum. Það gat nú skeð að vinstri grænir væru á móti framförum eins og venjulega. Það stóð upp úr öðrum hverjum framsóknarmanni ef ekki bara öllum. Þá sögðu þeir að þarna væri vinstri grænum rétt lýst, á móti þessu mikla framfaramáli --- kvíarnar svo öruggar að það mun aldrei neitt sleppa, dúndrandi bisness. Ætla þeir að koma í veg fyrir að Austfirðingar fái atvinnu af þessu? Síðan hefur nú reyndar gullöldin reynst eitthvað minni en lofað var. Og hvað hefur gerst, hæstv. ráðherra? Verstu martraðirnar hafa því miður ræst. Stórfellt magn af fiski hefur þegar sloppið og gengið upp í a.m.k. þrjár íslenskar laxveiðiár strax á fyrstu vikunum eftir þeir sluppu. Átta stykki eru það víst samkvæmt Austurglugganum, blaði á Austurlandi.

Átta?

Átta stykki stendur í Austurglugganum. Átta hafa þegar veiðst í uppi íslenskum laxveiðiám, hæstv. ráðherra. Hvað hafa þá margir farið þangað upp, því að ekki hafa þeir veiðst allir? Fyrir hreinar tilviljanir hafa a.m.k. átta fiskar nú þegar verið veiddir í ádrætti eða á stöng og greindir sem eldislaxar, þar af einn sannanlega úr slysinu á Norðfirði. Hversu margir tugir eða hundruð eru þá þegar komnir upp í íslenskar ár, þessar og aðrar, það vitum við ekki. En það er skelfilegt til þess að hugsa að þetta skuli hafa gerst, svona fljótt og í svona miklum mæli. Tölfræðin segir okkur að því miður séu yfirgnæfandi líkur á því, miðað við það magn af fiski sem gengur upp í árnar, að einungis lítið brot af honum sé veitt á þessum síðustu haustdögum sem veiðar stóðu eða ádráttur stóð, að þeir skipti tugum eða kannski hundruðum. Það er sannarlega, herra forseti, ástæða til að ganga hægt um gleðinnar dyr. Íslendingar þurfa svo sem ekki út fyrir landsteinana til þess að læra af slysum sem fikt við villta náttúru og lífríki getur haft í för með sér. Við getum eiginlega lært alveg nóg af minknum og innflutningi hans í íslenska náttúru, hvers konar stórslys geta orðið ef menn kunna ekki fótum sínum forráð í þessum efnum. Saga annarra landa er vörðuð sambærilegum hlutum. Nýi heimurinn, Eyjaálfa gerði t.d. hroðaleg mistök þegar hún var að byggjast á 17. og 18. og 19. öld. Menn fluttu tegundir frá Evrópu inn í algerlega framandi lífríki Ástralíu og Nýja-Sjálands  Ég þekki annað dæmi mjög vel. Það var þegar Nýsjálendingar fluttu inn prúðan þyrnirunna frá Skotlandi, sem ,,gorse`` er kallaður. Hann hegðar sér þannig í skosku loftslagi að þetta er svona prúð og kurteis limgerðisplanta sem vex fallega og hægt, sem hægt er að klippa til og dreifir sér ekki neitt. Þá fannst mönnum upplagt að fara með það til Nýja-Sjálands og fá sér svona limgerði. Hvað gerði svo þessi planta í nýsjálensku loftslagi? Hún varð að einhverju skæðasta illgresi sem nokkurn tíma hefur komið til þess lands og kostar nýsjálenskan landbúnað milljarða á milljarða ofan að halda henni niðri vegna þess að í hinu hlýja og raka loftslagi Nýja-Sjálands þá sleppir hún fram af sér beislinu. Þetta sýnir mönnum hversu lítið við vitum og  Nei, forseti Íslands er sannfærður um það að himinn og jörð séu að farast, landið sé að fara á hausinn nema að sett séu bráðabirgðalög á miðju sumri til að hægt sé að flytja út þessi hrogn. Síðan vil ég segja vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið um tiltekið heiðursmannasamkomulag, sem réttilega er rifjað upp að gengið var frá í október 1988. Ég man það mjög vel því að mér var síðan kynnt það í beinu framhaldi. Eftir því var farið um langt árabil og það var ekki fyrr en tíu árum síðar sem ég frétti fyrst af því eða fékk grunsemdir um að það væri eitthvað farið að leka, að lax af norskum stofni væri kominn út í kvíar á einum eða jafnvel tveimur stöðum við landið. Það þóttu mér auðvitað mjög slæm tíðindi. En það voru þó hreinir smámunir hjá þeim ósköpum sem gerðust þegar ríkisstjórnin ákvað að veita laxeldisfyrirtækjum eystra starfsleyfi fyrir þauleldi á laxi í gríðarlegum mæli, í raun og veru stærstu stöðvar sem menn hafa áformað að reisa í heiminum, nema ef vera kannski skyldi að í Chile fyndust einhverjar hliðstæður. Þetta eru stærri einingar heldur en Norðmenn hafa farið út í að leyfa, 8 þús. tonn á einum stað. Það er nú ekkert smáræði að ala 8 þús. tonn af fiski á einum bletti inni í einum firði með því gríðarlega magni af fóðri, þeim fjölda einstaklinga sem þar eiga í hlut og öllu því álagi sem fylgir á alla skapaða hluti. Mönnum lá svo lifandis mikið á að þar var ekki einu sinni hægt að fara í mat á umhverfisáhrifum. Það var ekki einu sinni hægt að takast á um grundvallarspurningar um hvort leyfa ætti eldi á erlendum stofni og fá botn í þær fyrst. Það var ekki einu sinni farið í að ræða hvort gera ætti að skilyrði að laxinn yrði ófrjór. Það var skautað fram hjá þessu öllu af því að það voru svo miklir atvinnuhagsmunir í húfi. Það lá svo mikið á að drífa þetta bara allt í gang. Þeir sem mæltu varnaðarorð, þeir voru óvinirnir. Ei veldur sá sem varar, hæstv. ráðherra, segir gamalt máltæki og á það vel við hér. En það átti að fara að kjósa og mikið lá við að sannfæra framsóknarmenn á Austurlandi um að þeir ættu að skila sér heim í réttina og kjósa eins og venjulega og allt var fyrir þá gert. Herra forseti. Svo verð ég að segja að mig undrar að menn skuli ekki hafa lært meira af óförum laxeldisins hér á fyrri árum og að menn skuli ætla út í þetta á þennan hátt sem raun ber vitni og í svona stórum stíl. Ég er mjög undrandi á því. Auðvitað verða þau fyrirtæki sem eru að hætta sínum fjármunum þarna að ráða því. En ég er mjög hissa á því að menn sem telja sig klóka í bisness skuli halda að það sé svona mikil framtíð í því að við Íslendingar reynum að elta Norðmenn, Færeyinga, Skota og Chilebúa í laxeldi þegar við erum orðnir hvort sem er 10--20 árum á eftir þeim og ætla að fara að ala lax í stórum stíl með þessum hætti, sem er í raun orðinn að kjúklingi sjávarins. Það er löngu liðin tíð að eldislax sé lúxusvara á háu verði. Þetta er orðið að kjúklingi, verksmiðjuframleitt fóður á lágu verði. Maður hefði heldur haldið að framtíðin lægi í að reyna að vera í fararbroddi á eldi t.d. sjávarfiska eins og lúðu, sandhverfu, hlýra eða annarra slíkra tegunda sem við Íslendingar hefðum möguleika á að vera með ef athyglinni væri beint að því. Nei, en það er eins og allt ætli að verða okkur að ógæfu í þessum efnum. Lúðuseiðin eru flutt út og þau eru undirstaða eldis í öðrum löndum. En það er ekki að verða sú uppbygging hér í landi sem maður vonaðist til að yrði í kjölfar þess að Íslendingar hafa náð glæsilegum árangri í að klekja út lúðuseiðum. Þess í stað virðist öll orkan ætla að fara í að reyna laxeldi í stórum stíl. Og af hverju þarf það að vera í stórum stíl? Af hverju þarf 8 þús. tonn í stöð? Jú, það er vegna þess að verðbilið er orðið svo lítið að til þess að svona rekstur gangi þá þarf magnið að vera svona ofboðslegt. Það er af því að þetta er ekki lengur dýr lúxusvara. Þetta er kjúklingur og þá þarf bara að hauga út nógu ofboðslegu magni í voninni um að einhverjar krónur verði afgangs af hverju kílói og þá þurfa tonnin eða þúsundirnar af tonnunum að vera svona mörg til þess að þetta sé rekstrarhæf eining. Er þetta þá mjög féleg framtíðarsýn, að ekki sé rekstrarafkoma í þessu nema við í raun leyfum allt, gríðarlega stórar einingar og það úti í sjó og stofn af erlendum uppruna? Það er það sem hæstv. ráðherra er að segja. Það er verið að gera þetta akkúrat svona því að annars stendur þetta ekki undir sér. Þá er auðvitað spurningin: Á þá nokkuð að vera að standa í þessu? Ég held að svarið sé nei. Ef þetta er svona lélegur bisness að það þarf að leyfa þetta þauleldi í stórum stíl úti í sjó þá efast ég um að það borgi sig að standa í þessu og við hefðum frekar átt að reyna að beina kröftum manna í einhvern annan farveg sem væri líklegri til að skila árangri til lengri tíma litið. Ef þetta snerist bara um að einhverjir stórir kallar töpuðu peningum þá mættu þeir það út af fyrir sig mín vegna, enda alla vega fengið sumt af þeim aurum. En málið snýst bara ekki um það. Það er aukaatriði í málinu. Þetta snýst um náttúru Íslands og gagnvart henni eigum við ekki að taka áhættu.

Frú forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1970, um lax- og silungsveiði, lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, og lögum nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, með síðari breytingum. Þetta frv. er samhljóða bráðabirgðalögum sem ríkisstjórnin afgreiddi í sumar og það verð ég að segja, frú forseti, að það urðu mér mjög mikil vonbrigði að heyra af þessum bráðabirgðalögum. Jafnframt varð ég mjög undrandi yfir því að þau skyldu hafa verið afgreidd þar sem á liðnu vorþingi var samhljóða frv. lagt fram en þá svo seint að ekki vannst tími til þess að senda það til umsagnar og vinna það almennilega, eins og allir nefndarmenn hv. landbn. töldu að þyrfti að gera í svo mikilvægu máli. Því var ákveðið að gefa þessu tíma núna til haustþingsins og hafa þetta sem fyrsta mál. Frv. var sent út til umsagnar til viðkomandi aðila sem eru ekki fáir, þ.e. landeigendur og eigendur laxveiðiðiáa, veiðifélög og fulltrúar náttúruverndar og ýmsir sérfræðingar í dýrasjúkdómum o.s.frv. Ég taldi því að við mundum byrja hér nýtt þing á þessu verki því að hér er í raun það stórt mál að óhæfa er að bráðabirgðalögin skuli hafa verið samþykkt og hagsmunaaðilar ekki haft möguleika á að koma með athugasemdir eða að þessari vinnu. Nú vona ég að hv. landbn. gefi sér þann tíma sem þarf til þess að kalla viðkomandi aðila til. Umsagnir liggja fyrir eftir sumarið og margt hefur komið fram í þeim umsögnum sem bendir til þess í fyrsta lagi að frv. sé mjög gallað, að þar sé óþörf grein og að skoða eigi mjög rækilega hvort við séum ekki að ganga allt of langt með þessu frv. og hvort við getum ekki gengið þannig frá tilskipun Evrópusambandsins að það lúti að flutningi dýra á markað eða dýravernd, en við séum undanskilin að öðru leyti ákvæðum þessarar tilskipunar vegna mikilvægari forsendna, þ.e. náttúruverndar og verndar íslensks erfðaefnis, erfðaefnis íslenska laxins. Ég tel að frv. sé að sumu leyti vanbúið og að ef vilji hafi verið fyrir hendi til þess að verja hagsmuni seiðaframleiðenda eins og verið er að gera með þessu frv. þá hafi átt að fara strax sl. vetur í þá vinnu að setja þau ákvæði inn sem í raun hefðu dugað til þess að vernda íslenska erfðaefnið í íslenska laxinum en leggja ekki fram frv. sem er bókstaflega galopið fyrir innflutningi á sjávardýrum. Frv. tekur sérstaklega á vernd gegn dýrasjúkdómum og sóttvörnum, og það er gott. En erfðaefnablöndun er hér vikið til hliðar. Þó er einmitt sá þáttur helsta vörn okkar því íslenski laxinn er eina tegundin af laxi í Norður-Atlantshafi sem enn er nær óspillt af erfðablöndun. Við höfum alþjóðlegar skyldur til að uppfylla til þess að vernda hann. Ég tel að þær skyldur okkar séu svo sterkar að við hefðum átt að vera búin að vinna að þessum málum og að við getum styrkt stöðu okkar miklu betur en kemur fram í frv. Því vísa ég því til hv. landbn. að hún vinni frv. upp þannig að tilskipunin verði uppfyllt en settir varnaglar miklu harðari en --- ja, það eru nú varla varnaglar hérna nema hvað varðar sóttvarnir og smitsjúkdóma --- og settar inn sterkari varnir gegn erfðablöndun. Ég ætla ekki að fara í einstakar greinar frv. Þó get ég ekki stillt mig um að nefna 2. gr. I. kafla, þ.e. breytingu á lögum um lax- og silungsveiði. Þar er sett inn málsgrein sem ég tel að sé algjörlega óþörf. Hún lýtur að notkun erlendra flutningstækja og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við inn- og útflutning eldisdýra er heimil notkun erlendra flutningstækja, svo sem brunnbáta, og búnaðar sem tengdur er þeim, enda skal flutningurinn háður skilyrðum reglugerðar sem landbúnaðarráðherra setur.`` Reglugerðirnar munu þá lúta að hreinleika tækjanna og smitgát. En ég tel að þar sem við höfum möguleika á að nota íslensk flutningatæki og brunnbáta þá eigum við að gera það en ekki setja inn ákvæði sem þetta. Það er óþarft og stóreykur hættuna á að smit berist inn í landið. Frú forseti. Hér hefur verið nefnt heiðursmannasamkomulag sem var gert í nóvember árið 1988 um að ef hér yrði eldi á norsk-íslenskum laxastofni þá yrði það eldi ætíð í landkvíum en ekki í sjókvíum. Það tel ég að eigi að vera markmið okkar. Ekki þarf að fara yfir þær ræður sem hér hafa verið fluttar um það sem við eigum öll að vita, þ.e. að alveg sama er hversu góðar sjókvíarnar eru, alveg sama hversu varkárir menn eru, það er ekki á mannlegu valdi að hindra að laxar sleppi. Það getur gerst af slysni eins og á Norðfirði fyrir skömmu þegar að bátur reif kví þannig að 3.000 laxar sluppu. Ekki hafa fundist nema nokkrir síðan og það meira að segja uppi í laxveiðiám. Svo geta kvíar rifnað í óveðrum eða í þær borist sjávardýr sem geta drepið eldisfiskinn, t.d. marglyttur. Það hefur gerst, meira að segja hér á landi og það í Mjóafirði. Þetta er því erfitt að eiga við. Við erum að stefna íslenska laxastofninum í hættu. Þó að hæstv. landbrh. hafi tekið til þess ráðs --- og það ber að virða --- að banna sjókvíaeldi á stórum svæðum þar sem laxveiðiár eru þá dugar það því miður ekki til því að a.m.k. einn af þessum löxum sem hvarf úr kví í Norðfirði veiddist í Vopnafirði. Þó svo að eldi sé bannað í Vopnafirði þá fara nú laxarnir samt á milli þannig að ákvæðið heldur ekki. Ég vil taka undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann fór yfir starfsleyfin, þau sem þegar hafa verið gefin út og það hversu leyfin heimila mikið eldi. Þetta er okkur öllum umhugsunarefni. Þó svo að við viljum stuðla að eldi í sjó væri þá ekki nær að fara hægar af stað og fjölga frekar leyfum eftir því sem fyrirtækin dafna og sanna sig í að geta staðið í framleiðslunni í stað þess að byrja á því að gefa út svona miklar heimildir? Það held ég að sé greininni sjálfri og framleiðslunni til framtíðar ekki til hagsbóta. Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í málflutning minn en mig langar að vitna til umsagnar frá Veiðimálastofnun sem Sigurður Guðjónsson framkvæmdastjóri hefur skrifað undir og sendi landbn. Alþingis í þessu umsagnarferli frá því að frv. var sent út á vorþinginu. Með leyfi forseta segir hér: ,,Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið nær ekki til auðlindastjórnunar og ekki til náttúruverndar. Þau ákvæði sem hér um ræðir eru ekki eingöngu viðskiptalegs eðlis, það er frjáls sala eldisafurða milli landa. Þau koma klárlega inn á náttúruvernd og inn á auðlindastjórnun. Enda segir í tilskipuninni að henni sé ætlað að taka á heilbrigði eldisdýra í sambandi við markaðssetningu fiskeldisdýra og afurða. Jafnframt segir í I. kafla 1. gr. tilskipunarinnar: ,,Þessi tilskipun gildir með fyrirvara um ákvæði bandalagsins eða innlend ákvæði um verndun tegunda.`` Þarna er komið að kjarna málsins. Taka verður tillit til þessa svo að tryggja megi verndun tegunda. Þetta hefur algerlega farið fram hjá höfundum eða öllu heldur þýðendum frv.`` Hér segir einnig, með leyfi forseta: ,,Í frv. hefur farist fyrir að taka tillit til þeirrar hættu sem stafað getur af innflutningi lagardýra, hvað varðar erfðafræðileg og vistfræðileg áhrif. Í stuttu máli getur óhindraður innflutningur slíkra dýra valdið því að íslensk vistkerfi beri óbætanlegan skaða af og hin mikla auðlind sem fólgin er í sérstæðu lífríki í fersku vatni á Íslandi er sett í stórkostlega hættu.`` Síðar segir: ,,Þrjár meginhættur eru samfara því að flytja tegundir á milli landa. Í fyrsta lagi geta sjúkdómar borist með viðkomandi tegund og herjað í framhaldinu á innlendar tegundir. Umrædd tilskipun leitast við að taka á þeirri hættu, en benda verður á að sjúkdómaeftirlit er erfitt viðfangs og er bæði þekking og greiningaraðferðir dýrasjúkdóma ekki á því stigi að öruggt megi telja að ekki leynist sjúkdómar í eldisdýrum og í eldisvökva. Sama gildir um sníkjudýr. Ótal dæmi væri hægt að nefna um sjúkdóma t.d. í fiskum sem borist hafa á milli landa í dýrum sem höfðu vottorð um heilbrigði. Í öðru lagi geta framandi eldisdýr sloppið eða beinlínis verið sleppt á skilgreind eldissvæði og blandast þeim innlendu stofnum sem fyrir eru. Í þriðja lagi geta framandi lífverur sett innlend vistkerfi í uppnám.`` Að lokum ætla ég að vitna í lokaorð: ,,Umrætt frumvarp er að mati undirritaðs byggt að hluta á misskilningi. EES-samningur tekur ekki til auðlindastjórnunar og náttúruverndar. Ákvæði til að tryggja þessa þætti eru því utan samningsins. Því til viðbótar er í tilskipuninni gert ráð fyrir að áfram séu fyrirvarar til að tryggja verndun tegundar og þar með líffræðilegan fjölbreytileika og vistkerfi. Breyta þarf lögum með þetta í huga en ekki opna án skilyrða á frjálsan innflutning lífvera. Það hafa Evrópuþjóðir heldur ekki gert.`` Frú forseti. Ég tel að þetta frv. til laga, þó að það sé búið að ganga frá því sem bráðabirgðalög, þurfi að skoða í þessu ljósi og að við þurfum að setja allar þær girðingar sem við höfum tök á inn í okkar löggjöf til þess að tryggja erfðaefni íslenskra dýra eins og laxins. Það er hægt að gera með breytingum á þessu frv. og öðrum lagatextum.

Herra forseti. Það er að mörgu að hyggja í þessu máli og eðlilegt að menn vilji ræða þetta frv. nokkuð ítarlega. Ég vil byrja á því að víkja að upphafinu á þessu máli sem eru sjálf bráðabirgðalögin. Fyrir 12 árum voru gerðar nokkuð viðamiklar breytingar á stjórnarskránni sem afnámu deildaskiptingu Alþingis og ætlað var, auk fleiri atriða, að draga mjög úr því að gefin væru út bráðabirgðalög. Það má segja að það hafi gengið að þó nokkru leyti eftir. Þannig hafa aðeins 8 sinnum verið gefin út bráðabirgðalög frá því að þessi stjórnarskrárbreyting var afgreidd á vordögum 1991. Í stjórnarskránni er þó heimildin enn þá fyrir hendi í 28. gr. og þar segir, með leyfi forseta: ,,Þegar brýna nauðsyn ber til, getur forsetinn gefið út bráðabirgðalög er Alþingi er ekki að störfum.`` Ég vil aðeins fara yfir aðdraganda að þessari stjórnarskrárbreytingu fyrir 12 árum til þess að varpa ljósi á þann skilning sem þingmenn höfðu á því hvernig ætti að beita þessu bráðabirgðalagaákvæði, því það var öllum orðið ljóst að því hafði verið beitt mikið og öllu meira en eðlilegt var. Bráðabirgðalagaheimild þýðir einfaldlega að þingið hefur ekki löggjafarvaldið heldur ríkisstjórnin og þinginu þótti eðlilegt að gera breytingu á þessu til þess að styrkja stöðu sína. Frv. til stjórnarskipunarlaga sem breytir stjórnarskrá er lagt fyrir tvö þing og á milli þeirra fara fram alþingiskosningar. Á fyrra þinginu sem frv. var rætt, sem var síðasta þingið fyrir kosningarnar 1991, var málið flutt af þingflokksformönnum þeirra þingflokka sem þá voru á Alþingi og 1. flm. málsins var Ólafur G. Einarsson sem síðar varð forseti Alþingis, eins og menn muna. Ég vil vitna aðeins í það sem fram kom í framsöguræðu hjá honum þar sem hann mælti fyrir þessu frv., þar sem hann skýrði hver meiningin væri af hálfu flutningsmanna. Ég vek athygli á því að flutningsmenn voru þingflokksformenn allra stjórnmálaflokka sem sæti áttu á Alþingi. Fyrst vil ég vitna í eftirfarandi kafla í ræðu hans frá 1. febrúar 1991, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun mín og margra annarra að það væri ástæða til þess að bæta þjónustu við þingmenn og ég hef þá trú að þegar starf í nefndum Alþingis eykst muni það kalla á einhverja aukningu í starfsmannahaldi. Slíkt er óhjákvæmilegt ef þingið ætlar sér að styrkja stöðu sína og hafa sjálfstæða umfjöllun um mál. Þá gengur ekki að reiða sig algerlega á þá þekkingu og vinnu sem fá má úr ráðuneytum og öðrum stofnunum eins og við höfum þurft að gera í allt of ríkum mæli á undanförnum árum.`` Þarna kemur alveg ljóst fram hjá hv. þm. sem þá var, Ólafi G. Einarssyni, að tilgangurinn var að styrkja þingið þannig að það gæti tekið málið fyrir sjálft og með eigin hætti og treyst á eigin gagnaöflun og úrvinnslu. Í öðru lagi vil ég vitna í annan kafla í ræðu hv. þm. Ólafs G. Einarssonar sem víkur að ákvæði frv. um bráðabirgðalagaheimildina. Það er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Við þingflokksformenn höfðum ekki uppi tillögur um að breyta starfstíma Alþingis að neinu verulegu leyti. Það verður að þróast eftir sínum lögmálum á næstu árum. En við leggjum til að þingið verði sett 1. okt. og það starfi fram í maí, lengur eða skemur eftir því sem verkast vill. Þá sé þingfundum frestað til loka þingársins með því skilyrði að það sé kallað saman ef nauðsyn krefur, t.d. til þess að afgreiða aðkallandi löggjöf að ósk ríkisstjórnar eða efna til mikilvægra umræðna. Við teljum þetta mikilsverða breytingu sem treysti störf Alþingis og stöðu löggjafarsamkundunnar í stjórnkerfinu. Alþingi er því starfhæft allt árið og getur komið til funda mjög skjótlega ef þörf er á. Þessa breytingu ber að nokkru leyti að tengja þeirri umræðu sem verið hefur um bráðabirgðalög nú upp á síðkastið.`` Það er alveg ljóst hvaða skilning flutningsmenn málsins höfðu á málinu, fyrir hönd allra þingflokka Alþingis, að þingið ætti að vera starfhæft svo að það gæti afgreitt mál á öllum tíma árs. Ég vil halda áfram tilvitnun í ræðu Ólafs G. Einarssonar, með leyfi forseta: ,,Við ræddum ítarlega um það í nefndinni, þingflokksformenn, hvort gera ætti verulegar breytingar á heimild forseta, de facto ríkisstjórnar, til þess að gefa út bráðabirgðalög. Um það voru ákaflega skiptar skoðanir, allt frá því að afnema bæri með öllu rétt til útgáfu bráðabirgðalaga, til þess að gera nánast engar breytingar á núgildandi stjórnarskrárákvæðum um þetta efni. Niðurstaða okkar varð sú að gera nokkrar breytingar á ákvæðunum um útgáfu bráðabirgðalaga og meðferð þeirra á Alþingi, og mun ég koma að þeim síðar, en jafnframt þessa breytingu á starfstíma Alþingis í því skyni að ekkert stæði í vegi fyrir því formlega að Alþingi gæti komið saman til fundar með stuttum fyrirvara ef eftir því væri óskað og ríkisstjórn teldi það mikilvægt. Þetta var sú niðurstaða sem unnt var að fá með samþykki allra nefndarmanna. Ég vek athygli á því að með þessum breytingum er ekki verið að þrengja formlega rétt til útgáfu bráðabirgðalaga því slík heimild hefur verið talin gilda þegar Alþingi hefur verið frestað með þingsályktun, með samþykki þess sjálfs.`` Þarna er skýrður tilgangur breytingarinnar af hálfu flutningsmanna, þingflokksformanna, og hvernig ætti að skilja ákvæðið og beita því. Það er alveg ljóst að þeir komast að þeirri niðurstöðu að leggja til að bráðabirgðalagaákvæðið verði áfram inni í stjórnarskrá en það beri að skilja það á þann veg, og um það urðu þeir sammála, að nota það helst aldrei. Fremur ætti að leggja málið fyrir þingið. Öðrum ákvæðum var breytt á þann veg að þingið væri ávallt starfhæft og hægt að kveða það saman nánast fyrirvaralaust. Þetta held ég að sé ákaflega mikilvægt að menn hafi í huga. Þessi skilningur kemur svo fram á síðara þinginu sem þetta mál er lagt fyrir Alþingi eftir alþingiskosningarnar 1991 og þá voru þingflokksformenn áfram flutningsmenn málsins og í neðri deild var 1. flm. hv. þm. Margrét Frímannsdóttir fyrir hönd þeirra þingflokksformanna. Hún segir í framsöguræðu sinni fyrir málinu, með leyfi forseta: ,,Jafnframt er reynt með ýmsum hætti í frv. að styrkja stöðu Alþingis í stjórnkerfinu. Þannig mun Alþingi starfa allt árið sem er tvímælalaust mikið framfaraspor. Það mun annars vegar leiða til þess að nefndir þingsins geta starfað allt árið í fullu umboði og hins vegar til þess að Alþingi afsalar sér aldrei sínum hluta löggjafarvaldsins yfir til framkvæmdarvaldsins eins og verið hefur. Að vísu er það svo að ríkisstjórn mun áfram hafa heimild til þess að leggja til við forseta að gefa út bráðabirgðalög meðan þingfrestanir standa, en það er skilningur allra sem að þessu máli hafa staðið að til þess komi ekki nema í sérstökum neyðartilvikum, heldur verði tekinn upp sá nýi siður að verði þörf á skjótri löggjöf utan venjulegs starfstíma Alþingis, t.d. yfir sumartímann, þá verði Alþingi kallað saman til aukafunda til þess að afgreiða hana með eðlilegum hætti.`` Við umræður um þetta mál á vorþinginu 1991 sagði 1. flutningsmaður málsins fyrir kosningar sem nú var orðinn menntmrh., Ólafur G. Einarsson, eftirfarandi í ræðu 15. maí, með leyfi forseta: ,,Ég nefni aðeins það sem hér hefur þegar verið drepið á, að samþykkt þessa frv. og frv. til nýrra þingskapalaga fylgir mikil breyting á störfum Alþingis. Í fyrsta lagi að þingið mun starfa allt árið og í einni málstofu sem er auðvitað mjög veigamikil breyting. Ég tel líka að sú breyting út af fyrir sig hafi það í för með sér að útgáfa bráðabirgðalaga ætti því sem næst að vera úr sögunni, ef ekki alveg.`` Þannig að hann endurtekur þarna sjónarmið sitt frá því á fyrra þinginu sem málið var til umfjöllunar. Þetta vil ég draga fram, herra forseti, til þess að mönnum sé það algerlega ljóst að jafnvel þótt heimild til þess að gefa út bráðabirgðalög sé enn í stjórnarskránni þá ber að beita henni með þeim hætti sem flutningsmenn skýrðu málið á Alþingi á sínum tíma. Um það var ekki neinn ágreiningur í hópi flutningsmanna og ekki gerður neinn ágreiningur, svo ég muni eftir, úr hópi annarra þingmanna. Ég held að það sé alveg ljóst að menn séu algjörlega meðvitaðir um þetta, að útgáfa bráðabirgðalaga er algert neyðarúrræði. Við hljótum því að velta fyrir okkur núna hvort það ástand hafi verið uppi í sumar að það réttlætti að gripið væri til þess ráðs að gefa út bráðabirgðalög. Voru þeir ríku hagsmunir í húfi að þjóðfélagið hefði farið á annan endann ef ekki hefði verið gripið í taumana? Ég neita því ekki að ég er þeirrar skoðunar að það vanti verulega mikið á að ríkisstjórnin hafi fært rök fyrir því að staða málsins hafi verið með þeim hætti að það réttlætti að beita þessu ákvæði eins og það var útskýrt fyrir þingheimi og hann samþykkti skilning á. Ég vil nefna tvennt. Í fyrsta lagi var þingmál lagt fyrir Alþingi á síðasta þingi eða öllu heldur næstsíðasta þingi, á síðasta þingi fyrir kosningar. Frumvarp um málið var lagt fyrir Alþingi 6. mars, nokkrum dögum áður en það lauk störfum. Landbn. Alþingis fékk málið til umfjöllunar. Hún komst að því eftir athugun á málinu að um það var mikill ágreiningur meðal hagsmunaaðila. Og það varð niðurstaða landbn. að rétt væri að gefa sér tíma til að reyna að finna betri lausn á því viðfangsefni sem menn voru að glíma við heldur en frv. hafði að geyma. Í því fólst út af fyrir sig engin afstaða nefndarinnar til þess hvaða lausn hún mundi síðan vilja leggja fyrir þingið, ef málið hefði komið frá henni aftur til þingsins. En það var greinilega mikill ágreiningur um málið meðal hagsmunaaðila. Stærsti hagsmunaaðilinn í málinu er auðvitað veiðiréttareigendur og bændur laxveiðiáa sem eiga lönd við laxveiðiár. Þeir hagsmunir eru gríðarlega miklir. Þeir eru taldir vera um 3 milljarðar króna í tekjur á ári. Það eru stærstu hagsmunirnir í málinu. Það vita allir og gera sér grein fyrir að ef mikil breyting verður á í þessu atriði þá bresta forsendur fyrir búsetu á mörgum jörðum um landið. Það er því eðlilegt að menn séu mjög varkárir í að samþykkja breytingar sem menn telja að geti stefnt þessum hagsmunum í hættu. Mér finnst mjög eðlilegt að menn séu mjög varkárir í þeim efnum. Síðan eru hinir hagsmunirnir sem eru útflutningshagsmunir. Þeir eru auðvitað fyrir hendi líka. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef mun útflutningur á eldisfiski og hrognum á síðasta ári hafa verið um 245 millj. kr. Það er að vísu ekki sundurliðað þannig að ég veit ekki hversu stór fjárhæð af þessari tölu er vegna útflutnings til þeirra landa sem gripu til aðgerða í sumar, Skotlands og Írlands, ég hef ekki þá sundurliðun. Engu að síður eru þeir hagsmunir fyrir hendi en ég neita því ekki að þeir eru miklu minni en hinir hagsmunirnir. Það er mín skoðun. Og ég held að menn verði að skoða málið í því ljósi að reyna að greina aðalatriði frá aukaatriðum og stærri hagsmuni frá minni hagsmunum. Hitt atriðið sem ég vil nefna er atriði sem kemur fram í bráðabirgðalögunum sjálfum til þess að rökstyðja setningu þeirra, sem er réttilega getið um, viðbrögð stjórnvalda í Skotlandi og Írlandi sem hafi sett bann á innflutning til sinna ríkja frá Íslandi, og eins og segir í aðfaraorðum bráðabirgðalaganna, með leyfi forseta: ,,Viðskiptabann þetta tefli í tvísýnu rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja og valdi þeim og íslensku fiskeldi miklum álitshnekki. Í húfi séu miklir fjárhagslegir hagsmunir og tugir starfa, enda blasi uppsagnir við ef ekkert verði að gert.`` Ég efa ekki að þetta er allt rétt greint frá, að vísu ekki mjög nákvæmlega. Við vitum ekki hversu stórir þessir hagsmunir eru og miðað við þá fjárhæð sem ég nefndi áðan má ætla að fjöldi starfa og fjárhæðir séu eitthvað sem hægt er að áætla út frá útflutningstekjum upp á allt að 200 millj. kr. eða svo. En er það nægileg ástæða til þess að setja bráðabirgðalög að hagsmunir fyrirtækis, eins eða fleiri um einhvern tíma séu í uppnámi og atvinnuhagsmunir fólks sem starfar hjá þeim fyrirtækjum? Ég vil ekki gera lítið úr því að menn eigi að bregðast við til þess að greiða úr því ástandi. En ansi oft hefur komið upp slíkt ástand hér innan lands hjá fyrirtækjum sem hafa haft margt fólk í vinnu, jafnvel tugi ef ekki hundruð, fólk sem hefur farið í greiðslustöðvun eða gjaldþrot og miklir hagsmunir hafa verið í húfi, og stjórnvöld hafa ekkert verið að grípa inn í það til þess að vernda atvinnuhagsmuni þess fólks. Þannig að stjórnvöld hafa auðvitað dálítið lagt línurnar um það hvernig menn meta stærð málsins gagnvart því að beita ákvæðinu í stjórnarskránni. Mér finnst því að færa þurfi fram betri rökstuðning fyrir því að rétt hafi verið og eðlilegt að beita þessu bráðabirgðalagaákvæði. Miðað við þær upplýsingar sem lagðar hafa verið fram þá er það mín skoðun að það hafi ekki verið réttlætanlegt. Ég veit reyndar engin dæmi þess að ríkisstjórn hafi beitt bráðabirgðalagaákvæðinu gagnvart máli sem búið var að leggja til efnislegrar umfjöllunar á Alþingi. Og ef menn ætla að fallast á það að hægt sé að beita bráðabirgðalagaákvæðinu í þessu ljósi þá er þingið búið að gefa alveg opinn skilning á það að setja megi bráðabirgðalög um hvaða mál sem ekki fer hér í gegnum þingið. Ég veit að það er ekki meining ríkisstjórnarinnar að opna svo þessar heimildir að hún geti vísað til þessa fordæmis síðar meir en þingið getur ekki að mínu viti látið túlkun þessa stjórnarskrárákvæðis þróast með þessum hætti. Við verðum að halda túlkun málsins í því horfi og í því fari sem lagt var upp með á sínum tíma. Því ef við gerum það ekki erum við einfaldlega að veikja stöðu þingsins sem nemur breytingunni. Og ég vil halda í heiðri þann skilning á því hvernig beita eigi bráðabirgðalagaákvæðinu sem hér var kynntur og staðfestur á þeim tíma sem þetta var sett í lög og ég átti þá sæti á Alþingi. Ég held mig við sömu skoðun í málinu og þá varð niðurstaðan. Ég vil svo, herra forseti, segja um málið sjálft að ég tel að gera verði breytingar á frv. Ég er að vísu ekki búinn að fá allar þær upplýsingar um málið sem ég hef óskað eftir og er því ekki rétt að leggja endanlegt mat á það, en mér sýnist að stjórnvöld hafi fulla stöðu til þess að verja innflutningsbann, a.m.k. með miklu ákveðnari hætti en skilja hefur mátt á ráðherra til þessa. Og ég vona að menn séu ekki orðnir svo linir fyrir Brussel að menn bogni í hnjánum bara við það að menn ætli að leggja mál fyrir EFTA-dómstólinn, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerir mikið úr setningu bráðabirgðalaganna. Ég veit að hv. þm. veit hvað þjóðréttarleg skuldbinding er. Hann veit líka að þingmál sem liggur hefur ekki verið hafnað. Hann veit að ekki hefur tekist að vinna það. Hann veit líka að oft í alþjóðlegu starfi þegar þingmál er komið fyrir þingið þá segja menn jú að menn ætli að standa við sína skuldbindingu og þar með kemst friður á. Það gerðist ekki í sumar, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Og ég veit að hv. þm., sem farið hefur til Brussel og þekkir þetta allt saman eins og fingurna á sér og miklu betur en ég, veit að Eftirlitsstofnun EFTA frestaði frekari meðferð brotamálsins sem svo var kallað á hendur Íslandi af því að bráðabirgðalögin voru sett. Hann veit líka að nú stefnir ESA að því að taka formlega ákvörðun um að Ísland sé laust við fisksjúkdóma, að taka þurfi ákvörðun um að við séum laus við fisksjúkdóma, eitt hreinasta land í Evrópu. Hann veit líka hvað gerist förum við fyrir EFTA-dómstólinn og virði EFTA-ríki ekki niðurstöðu EFTA-dómstólsins. Það mundi hafa víðtækar afleiðingar fyrir útflutning á íslenskum vörum til Evrópusambandsins. Voru það ekki þeir hagsmunir sem líka var verið að verja, að við værum ekki í skammarkróknum og að við brytum ekki samningsgjörð sem við gerðum með EES-samningnum? Við stóðum því frammi fyrir því að verða annars flokks land hvað varðar heilbrigði í fiskeldi á Íslandi. Við stóðum líka frammi fyrir því að verða annars flokks land í hugum Evrópubúa af því að við stóðum ekki við samning sem við gerðum. Ég lærði í æsku sem barn að orð skuli standa, hvað þá blekið úr pennanum. Hér erum við að fylgja því eftir af þeirri vörn og því öryggi sem við getum til þess að verja íslenska hagsmuni.

Herra forseti. Þegar tveir aðilar deila og annar hótar að stefna hinum fyrir dómstóla, þá er ekki besta vörnin að leggjast á hnén og gefast upp. Þá taka menn til varna, tefla fram sínum sjónarmiðum. Og í þessu máli eru rík sjónarmið til varnar íslenskum sjónarmiðum og því að viðhalda innflutningsbanni. Þannig að ég verð að segja, herra forseti, að ég er algjörlega ósammála hæstv. landbrh. í því. Í öðru lagi verð ég að segja það, vegna þess að það liggur fyrir í þingskjölum, að málið var ekki lagt fyrir Alþingi fyrr en 6. mars, fáum dögum áður en því átti að ljúka. Ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Hvenær var frv. tilbúið í ráðuneytinu?

Hæstv. forseti. Slík ummæli að menn leggist á hnén eru auðvitað skemmtileg karlmennska úr ræðustól Alþingis. Ég hygg nú að ríkisstjórnin hafi ekki lagst á hnén. Hún stóð fyrst og fremst frammi fyrir því að hún varð að grípa til nauðvarnar út frá íslenskum hagsmunum og þess vegna voru bráðabirgðalögin sett, ekki bara einhverra örfárra fyrirtækja heldur íslenskum hagsmunum vegna skuldbindingar sem við höfðum undirgengist að innleiða í íslensk lög og margt í kringum það var í uppnámi. Þetta veit hv. þm. Ég hef svo margfarið yfir það í dag að ég trúði auðvitað á undanþágu áfram og hef rakið hvernig við reyndum að ná því fram að undanþága yrði áfram frá þessu ákvæði. En þegar þannig stóð þá var ekki annað að gera en að þetta frv. kæmi fram. Það er viðurkennt af minni hálfu að það kom seint fram til þingsins. Ég trúði því þá að það mundi lægja þær öldur út af EES-samningnum að við hefðum frið til þessa þings til þess að vinna málið. Svo varð ekki. Þannig stendur málið og þess vegna er ég í þessum sporum.

Herra forseti. Kjarni málsins er sá að Alþingi setur lögin. Það var Alþingi sem hafði málið til umfjöllunar og það var Alþingi sem komst að þeirri niðurstöðu að of mikill ágreiningur væri um málið til að leggja það fyrir þingheim úr landbn. Niðurstaðan úr þessu var sú að ráðherrann tók sér löggjafarvaldið, setti lög og breytti málinu í engu. Hann náði þar af leiðandi engu meiri samstöðu um málið en áður var. Það ríkir mikill ágreiningur um þetta mál, því miður. Þess vegna verðum við, þegar málið kemur hér til Alþingis á nýjan leik, að taka það fyrir til að finna lausn sem er betri en sú sem frv. leggur til.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir gagnmerka ræðu og ákaflega þarfa upprifjun á þeim breytingum sem gerðar voru á bráðabirgðalagavaldinu, setningarvaldinu, 1990--1991  Ég er algerlega sammála þeim rökum sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson færði fyrir því, eins og ég reyndar sagði í ræðu minni í framhjáhlaupi, að bráðabirgðalagasetningarvaldið hafi þarna verið teygt út yfir öll takmörk. Ef svo brýna nauðsyn bar til að setja lög um þetta þá átti auðvitað að kalla þingið saman í sumar. Það er ljóst að sameiginlegur skilningur allra á sínum tíma, þegar þessar breytingar voru gerðar 1990--1991, var að þegar fært er að kalla þingið skuli það gert, þurfi að setja lög. Ef einhver neyðaratvik koma upp og því verður ekki við komið að kalla saman þingið, sem situr og hefur fullt umboð en hefur gert hlé á fundum sínum, þá er þetta vald til staðar. Annars á ekki að nota það. Það er algerlega ljóst. Sá grundvallarmunur er þarna á orðinn að þingið er að störfum en hefur gert hlé á fundum sínum en er ekki eins og áður var rofið og sent heim við þinglausnir að vori. Þetta er það sem greinilega hefur farið fram hjá hæstv. ráðherra í sumar. Ég tel að af þessu tilefni sé óhjákvæmilegt að formenn þingflokka hittist og fari yfir þetta mál, því ella held ég að sú samstaða sem um þetta tókst á sínum tíma kunni að fara út um víðan völl, úr því að svo óhönduglega hefur tekist til. Kannski verður hægt að líta á þetta jákvæðum augum, sem slys og vonandi eitthvað sem gerist aldrei aftur. Það var reyndar athyglisvert að hæstv. ráðherra reyndi ekki að verja beitingu bráðabirgðalagavaldsins í andsvörum áðan. Hann fór bara út í þrætur um efnisþætti málsins.

Hæstv. forseti. Eins og síðasti ræðumaður þá fagna ég sérstaklega orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan. Hann fór á vandaðan og málefnalegan hátt yfir hina nýju hugsun um bráðabirgðalög. Það var fróðlegt að heyra andsvör hæstv. landbrh. við ræðu þingmannsins. Hæstv. landbrh. heldur því fram að nauðsyn hafi borið til að setja þessi lög í sumar. Nú ætla ég út af fyrir sig ekki að ræða það við hann hér, spurningin er auðvitað ekki sú, heldur um hvað mælti á móti því að kalla Alþingi saman til að setja þau lög sem hæstv. landbrh. taldi nauðsynlegt að setja. Það er reglan í þingræðisríkjum að það sé gert. Ekki hefur ástæðan verið sú að þingið hafi ekki verið að störfum því formlega var það svo. Fundum þess hafði aðeins verið frestað. Ekki var ástæðan sú að hér væru þeir voveiflegu atburðir á ferðinni sem torvelduðu þinginu að koma saman. Hér var ósköp einfaldlega venjulegt íslenskt sumar og auðvelt að kalla þingið saman. Tiltölulega auðvelt hefði verið að kalla þingið saman með skömmum fyrirvara, þeim fyrirvara sem hefði þurft í þessu máli. Engar ástæðar eru sjáanlegar gegn því að kalla þingið saman um þetta brýna nauðsynjamál sem hæstv. landbrh. telur að hafi verið á ferðinni. Í andsvörum ráðherra við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson kom hins vegar í ljós hvers vegna þetta var ekki gert. Komið hafði fram í umræðum um frv. sem hæstv. landbrh. lagði fram 6. mars á vorþingi að um það væru deildar meiningar. Þingmenn töldu að þeir þyrftu að taka sér tíma til að fara í gegnum þetta frv. og skoða á því ýmsar hliðar. Þess vegna var það ekki samþykkt og varð hér úti við þingfrestun. Hin brýna ástæða bráðabirgðalaganna virðist hafa verið sú að hæstv. landbrh. hafi verið hræddur um að frv. yrði ekki samþykkt ef þing yrði kallað saman. Eða að það lenti í þeim skakkaföllum í meðförum þingsins að ekki væri óhætt að fela það þinginu. Ef þetta er eitthvað nálægt sannleikanum, ef þessi ósköp eru afleiðing af upplýsingum um stöðu mála á þinginu á sínum tíma og hinum öra vilja ráðherrans til að koma málinu fram í sumar án þess að kalla þing saman, þá er túlkunin á hinni brýnu nauðsyn sem þarf til að setja bráðabirgðalög satt að segja komin út um allar þorpagrundir og út í móa. Ég tek undir þau orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að þetta þarf sérstaklega að ræða, kannski einmitt á þeim vettvangi sem á sínum tíma var notaður til umræðu og tillögugerðar í þessu mikilvæga máli. Auðvitað vekur frv. sem hér liggur fyrir upp hugleiðingar og umræður eins og hér hafa farið fram um þetta mál almennt. Þegar ákveðið var að fara út í þessa nýju atvinnugrein, með stuðningi hæstv. landbrh., var tekin feikileg áhætta eins og áður hefur verið gert í Íslandssögunni með hliðstæðum innflutningi þar sem menn hafa miklað fyrir sér þann árangur sem nást kynni. Skemmst er að minnast minkaræktarinnar fyrr og síðar í því efni. Sá er þó munur á, án þess að bera saman hættuna af þessum dýrum og skaðann sem þau valda lífríkinu, að minkurinn hefur ekki blandast íslenskum tegundum eins og hinn nýi nytjastofn hæstv. landbrh. við landið kynni hins vegar að gera. Slysið sem varð í Norðfirði í sumar er þess eðlis að í raun ættum við að taka okkur tíma í að ræða það nánar en við höfum gert. Mér finnst að hæstv. landbrh. ætti að hafa haft frumkvæði að því að flytja þingmönnum á hinu háa Alþingi skýrslu um hvernig þetta slys varð, hverjar reglur giltu um þann viðburð sem leiddi til slyssins og hvaða lærdóm landbrn., skrifstofa hæstv. landbrh., og þeir sem standa í þessum atvinnurekstri hafa af því dregið. Hvaða reglurammi er þá utan um þann feril sem slysinu olli? Hæstv. landbrh. heldur því fram að hér séu ströngustu reglur í heimi um þetta eldi. Ég skal ekki draga það í efa. Ég hef ekki kynnt mér þær reglur sem gilda annars staðar. Þær virðast nokkuð strangar. Í reglugerð hæstv. ráðherra frá febrúar 2000 um flutning og sleppingar eru ákvæði sem gilda fyrir hafbeitar- og sjókvíastöðvar, með leyfi forseta: ,,Við leyfisveitingar fyrir hafbeitar- og sjókvíastöðvar skal miða við, að þær séu ekki nær laxveiðiám með yfir 100 laxa meðalveiði sl. 10 ár en 5 km. Sé um að ræða ár með yfir 500 laxa meðalveiði skal fjarlægðin vera 15 km, nema notaðir séu stofnar af nærliggjandi vatnasvæði eða geldstofnar, má þá stytta fjarlægðina niður í 5 km. Vegalengd milli sjókvía-, strandeldis- og hafbeitarstöðva innbyrðis skal ekki vera minni en 2 km.`` Þar að auki hefur ráðherra, í ágætri reglugerð frá mars 2001, auglýst sérstök friðunarsvæði þar sem eldi frjórra laxa í sjókvíum er óheimilt. Þau ná yfir stórt svæði eins og ráðherra hæstv. sjálfur hefur dregið fram í umræðum hér á þinginu sem fram fóru í formi óundirbúinna fyrirspurna. Þingmönnum gafst þá ekki almennt kostur á að skipta sér af því máli öðruvísi en með eyrunum. En það er rétt. Friðunarsvæðið er allur Faxaflói, allur Breiðafjörður. Það er Húnaflói og Skagafjörður. Það er Skjálfandi og síðan svæðið frá Hraunhafnartanga að Fonti og að Glettinganesi. Þetta er væntanlega gert vegna þess að menn vilja ekki að lax af þessu tagi, frjór eldislax af öðrum stofni en hér er hagvanur, sleppi neins staðar í ár. Ströngustu reglur í heimi virðast hafa brugðist í slysinu í Norðfirði. Ströngustu reglur í heimi gerðu nefnilega ekki ráð fyrir að laxinn færi úr sjókvíum sínum og hafbeitarstöðvum. Engar reglur eru finnanlegar í þessum tveimur reglugerðum eða öðru regluverki ráðuneytisins. Þær eru a.m.k. ekki tiltækar mér eða heimildarmönnum mínum í stofnunum landbrn. Enn sé ég ekki að neinar reglur hafi verið settar eða séu í gildi um sláturaðstöðu í eldinu nema þær upplýsingar sem ráðherra hæstv. hefur flutt í fjölmiðlum og reyndar hér á þinginu líka, að menn hafi náð einhvers konar samkomulagi um að hafa sláturkvíarnar eða flutningskvíarnar ekki í höfnunum heldur dæla fiskinum á land. Það er von að maður spyrji: Bíddu nú við, dæla honum á land --- samkvæmt hvaða reglum er það? Hver er tryggingin fyrir því að þegar fiski er dælt á land þá sleppi hann ekki í sjó? Reynslan með minkinn er sú að þrátt fyrir fyrirheit, loforð og heitstrengingar slapp minkur, bæði í fyrra skiptið sem minkaeldi hófst á landinu og líka í síðara skiptið sem það var leyft. Það sem hefur gerst með minkinn, af því að hann verður ræddur seinna í vetur, er að hann fékk í raun aldrei að jafna sig sem íslenskt rándýr, sem hefði þá kannski verið einhver leið með það kvikindi. --- Hér er enn eitt dýrið sem hæstv. landbrh. hefur að vísu ekki vald á, fluga sem skríður hér á hendi mér og er fagurt kvikindi. --- En minkurinn varð fyrir sífelldri blöndun af hinum nýju eldisstofnum. Þannig að í raun er fordæmingin á honum þannig að maðurinn ber þar alla sök, bæði fram og aftur. --- Ég veit nú ekki hvaða fluga þetta er en flugur í þjóðsögum voru iðulega sendar af æðri mönnum. Ég veit ekki hvort hæstv. landbrh. hefur sent mér þessa. Ég vil svo segja þetta: Það er auðvitað þannig að menn virðast hafa ráðist í þetta laxeldi með nokkrum áhuga sem okkur er ekki ókunnur í íslenskri atvinnusögu. Tveir kurteisir menn skrifuðu grein í sumar. Það var varnargrein fyrir eldismann sem hafði verið borinn þungum sökum. Ég ætla ekki að fara út í það. Þetta voru þeir Sigurður Guðjónsson og Sigurður Már Einarsson sem menn þekkja sem grandvara vísindamenn og þeir taka kurteislega til orða. Þeir voru og eru hógværir, m.a. vegna þess að þeir hafa að sameiginlegum yfirmanni hæstv. landbrh. Þeir segja þetta í Morgunblaðinu 7. september, með leyfi forseta: ,,Búið er að leyfa ákveðið eldi. Ekki ætti að bæta við leyfum fyrr en reynsla er fengin af núverandi eldi. Auka þarf þekkingu okkar á ýmsum þáttum er lúta að eldinu. Þar skortir ýmsar grunnrannsóknir. Bæta þarf m.a. þekkingu á farleiðum lax í kringum landið, erfðafræði íslenskra laxastofna og þróun á notkun geldstofna í eldinu.`` Þetta er dómur þeirra Sigurðar Guðjónssonar og Sigurðar Más Einarssonar, sem ættu að vera hæstv. landbrh. kunnir, um stöðu rannsókna í kringum þetta eldi sem hæstv. landbrh. hefur leyft. Þeir segja að grunnrannsóknir skorti. Á hvaða sviðum skortir grunnrannsóknir? Í fyrsta lagi vitum við lítið um farleiðir laxa í kringum landið. Í öðru lagi vitum við ekki nóg um erfðafræði íslenskra laxastofna og þar með væntanlega möguleika þeirra til að verjast blöndun. Við vitum í þriðja lagi ekki mikið um notkun geldstofna í eldinu, þ.e. til hvers það muni leiða. En það hef ég fyrir satt frá kunningja mínum sem lengi hefur hugleitt eldi og kynþroska að geldfiskur sé að ýmsu leyti heppilegri eldisstofn en hinn fiskurinn. Þrátt fyrir þetta hefur hæstv. landbrh. barist fyrir því að þessari atvinnugrein sé komið af stað og hún efld. Um farleiðir lax, sem við vitum ekki mikið um, hefur hæstv. landrh. sett reglugerð sem ég las áðan, eina reglugerð og eina auglýsingu, þar sem hæstv. landbrh. og ráðgjöfum hans virðist vera nokkuð ljóst um farleiðir laxa og telja að þeir fari 5--15 km úr hafbeitar- og sjókvíastöðvum sínum ef þeir sleppa út. Þá er rétt að spyrja hæstv. landbrh., hæstv. forseti, að því hvað hann telji langt á milli nokkurra staða á Austfjörðum, þ.e. á milli Norðfjarðar annars vegar og Selár og Hofsár í Vopnafirði og hins vegar milli Norðfjarðar og Breiðdalsár. Ég veit þetta ekki. Þó var ég með reglustiku minni að reyna að mæla þetta á landakorti, þ.e. kortabók sem hið ágæta bókaforlag Mál og menning gaf út fyrir nokkrum árum og er prýðileg til slíkra nota. Það var einkaframtak sem á sínum tíma þurfti að berjast nokkuð gegn gömlu ríkisfyrirtæki sem taldi sig hafa einokun á þessum upplýsingum. Þessi reglustikureikningur minn, sem er nú ekki mjög kunnugur á Austfjörðum, leiddi í ljós að meira en 5--15 km eru á milli þessara staða sem ég nefndi. Á milli Breiðdalsár og Norðfjarðar sýndust mér vera 50--60 km eftir því hvernig reiknað væri. Milli Vopnafjarðar og Norðfjarðar sýndust mér vera um það bil 100--110 km. Þessa leið hafa þeir laxar sjö farið sem nú hafa náðst í þessum ám. Sex þeirra eru taldir vera úr Norðfirði með nokkurri vissu og einn þeirra er alveg örugglega þaðan vegna örmerkinganna. Þetta er fróðlegt að virða fyrir sér í ljósi ummæla tvímenninganna um grunnrannsóknir á farleiðum laxa og í ljósi þeirra reglugerða um 5 km og 15 km sem hæstv. landbrh. hefur sett. Í auglýsingunni virðist hins vegar gert ráð fyrir að laxar fari nokkuð víðar um og geti fleygt sér á einhverjum vaxtarstigum yfir heila flóa og víðsævi mikið í fjörðum. Hæstv. forseti. Ég sé sem sagt ekki að hæstv. landbrh. hafi gert neinar ráðstafanir til þess að koma í framtíðinni í veg fyrir aulaleg slys af því tagi sem urðu í Norðfirði og sem orðið geta, að mér sýnist, við annars konar aðferðir til að flytja lax frá uppeldisstað sínum og í sláturstöð. Ég óska eftir því í tilefni þessarar umræðu um bráðabirgðalög um málið að hæstv. landbrh. svari mér ekki út úr um þetta heldur tjái þingheimi það skýrt og greinilega hvað hann og skrifstofa hans, landbrn., hafa gert til þess að koma í veg fyrir slys eins og þarna urðu og geta orðið. Ég vil svo segja þetta að lokum, hæstv. forseti: Þetta er mál sem landbrh. flytur og þessi málaflokkur er vistaður í landbrn. Ég ætla ekki að ræða um sögu þess ráðuneytis sem mörgum þykir hafa einkennst af því að einstakir hagsmunaaðilar hafi ráðið þar meiru en eðlilegt er í stofnun almannavaldsins. Ég vil bara segja þetta: Þetta er ekki landbúnaðarmál. Þetta er auðvitað mál sem snertir alla Íslendinga og áhugamenn um íslenska náttúru. 

Hæstv. forseti. Ég vil um margt þakka hv. þm. málefnalega ræðu. Hann kom í ræðu sinni inn á mörg atriði sem skipta máli. Hann ræddi um þær reglugerðir sem settar hafa verið um eldisfiska og kvíar við Ísland. Nú höfum við einungis notað þennan stofn sem hér hefur verið í 20 ár, þennan norska stofn sem við notum við fiskeldið, og hann má einungis fara ofan í þessa örfáu firði sem hv. þm. sjálfur rakti hér og opnir eru. Annars staðar fer þessi fiskur hvergi niður, hvorki frjór né geldur. Hann fer hvergi annars staðar niður. Það liggur fyrir. En það er hárrétt hjá hv. þm. að ég held að sú reglugerð sem hann vitnaði til og rakti skipti miklu máli hvað öryggi ánna varðar. Ég vil því þakka hv. þm. fyrir það af því að ég held að það skipti framtíðina miklu máli. En eldisfiskurinn, sem sé þessi norsk-íslenski stofn sem við höfum verið að nota, er hér einungis ofan í Austfjörðunum. Hann hefur farið þar niður og ekki hafa orðið slys af honum. Ég tek undir með hv. þm., ég hef kallað það aulalegt slys sem varð á Norðfirði þegar þar sluppu út 3.000 fiskar --- og vakti athygli hér fyrr í dag á því að reglum verður breytt. Sláturfiskur fer beint á land, ekki í kví í sjónum. Fiskeldismenn hafa sjálfir beðið um það og lýst því yfir að þeir muni aldrei láta landa sláturfiski í kví við bryggjuna heldur dæla fiskinum í örugga aðstöðu uppi á þurru landi.

Hæstv. forseti. Ég þakka vinsamlegan tón hæstv. landbrh. í svörum sínum í þessu efni en hlýt að vekja athygli forseta og þingheims á því að svörin voru engin. Svörin voru þau að fiskeldismenn hafi lýst yfir tilteknum vilja. Hæstv. landbrh. hefur ekki sett reglugerð eða gefið út auglýsingu þar sem tekið er á því vandamáli sem þarna var um að ræða. Svo verður að segja að hvorki reglugerðin né auglýsingin hafa hindrað það að lax hafi farið úr Norðfirði og í Selá og Hofsá í Vopnafirði, sem eftir því sem ég veit best, þó að ég sé nú ekki mikill veiðimaður sjálfur, eru einar fengsælustu og vinsælustu ár á Austurlandi og saman jafnandi við bestu ár á landinu. Veiðin þar var 1.100 og 1.600 laxar í Selá árin 2001 og 2002 og 900 og 1.800 í Hofsá. Breiðdalsá er á í örum vexti vegna þess að menn hafa reynt að byggja hana upp. Það sem nú er um að ræða er það að þessar ár kynnu að vera í hættu. Þess vegna spyr maður auðvitað þegar farleiðir laxa sjást nú í raun í þessar ár: Vantaði ekki eitthvað í auglýsinguna frá því í maí 2000 eða þar um bil?

Hæstv. forseti. Þegar þessir 3.000 fiskar sluppu kom upp í umræðunni hvort grátt svæði væri á milli landbrn. og sjútvrn., veiðimálastjóra og Fiskistofu, þannig að það var ekki alveg ljóst á þeim tímapunkti og við urðum að fara í að skilgreina það og höfum verið að því. Auðvitað líður manni vel yfir því að fiskeldismennirnir sjálfir lýstu því yfir sem þeir gerðu og því verður fylgt eftir með mjög skýrum reglum. Þær eru væntanlegar. Við gerum okkur grein fyrir því að laxinn er syndur og það hefur sýnt sig. En við höfum ekki bara glímt í sumar við þessa sjö fiska úr slysinu heldur hefur hér komið aðskotafiskur á hverju sumri. Ég hef lýst því yfir að það þarf að vera þannig í kringum þetta fiskeldi á Austfjörðum að menn slátri fiskinum áður en hann verður frjór og að því er stefnt. Ég trúi því að megnið af þeim fiski sem slapp sé farinn á haf út eða dauður þess vegna og komi hér aldrei meir. Ég hef beðið þá menn sem með eftirlitsskylduna fara að fara yfir nálægar ár, t.d. við Norðfjörð. Þeir hafa gert það og ekki fundið þar fiska. Ég geri mér fulla grein fyrir þeirri hættu sem af þessu stafar en ég trúi því nú ekki að alvarleg erfðablöndun verði í þessu tilfelli. En þarna liggur varúðin og um hana ber að hugsa af fullri alvöru.

Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh. hefur nú staðfest þann grun minn að engar reglur hafa verið settar. Ekkert hefur verið gert af hálfu skrifstofu hæstv. landbrh. til þess að fyrirbyggja slys eins og það sem varð í Norðfirði í sumar. Ég fagna því hins vegar að hæstv. landbrh. hefur nú lofað því að slíkar reglur verði settar. Ég fagna því líka að hæstv. landbrh. skuli eftir hið hörmulega slys í Norðfirði, hafa, að því virðist, komist að því að laxinn er þeim eðliseiginleikum gæddur að hann er syndur.

Virðulegur forseti. Svona bara rétt við lok þessarar umræðu langar mig til að nefna hér tvö atriði sem eðlilegt er að landbn. fari sérstaklega vel yfir þegar þetta mál kemur til hennar kasta. Í fyrsta lagi þarf að skoða hér tryggingarþátt málsins, þ.e. hvaða möguleikar eru á því að laxeldisfyrirtækin geti tekið tryggingar sem á einhvern hátt samkvæmt einhvers konar tryggingarlögmálum og skilmálum gætu bætt þriðja aðila tjón sem verður á laxeldi. Það er mjög nauðsynlegt að farið verði gaumgæfilega yfir þetta því að ef þetta er lítið mál eins og hæstv. landbrh. hefur verið að reyna að telja okkur trú um, að þegar laxinn sleppi úr kvíum deyi hann bara, hljóta þessi fyrirtæki að geta keypt sér mjög ódýrar tryggingar þannig að það sé þá nokkuð ljóst að svona lax sem sleppur úr kvíum valdi engum skaða. Ef það er hins vegar ekki jafnljóst og hæstv. landbrh. vill vera láta verður hér um afar dýrar og kostnaðarsamar tryggingar að ræða. Mér segir svo hugur að jafnvel ekkert tryggingafyrirtæki væri tilbúið til að tryggja fyrirtæki gegn svo alvarlegu tjóni sem sleppingar laxfiska gætu valdið þriðja aðila. Þetta er mjög alvarlegt mál og verður að skoða. Hæstv. ráðherra byggir á spám og vonum en við skulum fara þannig ofan í málið í nefndinni að það verði byggt á raunverulegum hlutum; hvaða tryggingafélag er tilbúið til að tryggja laxeldisfyrirtæki gegn tjóni sem þriðji aðili, t.d. veiðiréttareigendur, verður fyrir af völdum eldislax. Hitt atriðið sem ég held að landbn. verði að fara gaumgæfilega yfir er lögfræðilegt álitamál sem varðar spurninguna um það hver hafi í raun yfirumsjón á svæðum sem þessar laxeldiskvíar eru settar niður á. Nú er ég að tala um svæðin utan netlaga, svæði sem eru meira en 115 m fyrir utan stórstraumsfjöruborð. Í Veiðimanninum, málgagni stangveiðimanna, 2. tbl. árið 2002, birtist afar athyglisvert viðtal við Óttar Yngvason hæstaréttarlögmann sem er annar eigenda Haffjarðarár. Mig langar til að vitna til þessa viðtals með leyfi forseta en þar segir Óttar um kvíar í Klettsvík og Mjóafirði: ,,Þar með eru kvíarnar komnar á svæði ríkisins og eru utan lögsögu viðkomandi sveitarfélaga eða einkaaðila sem kunna að eiga land að sjó. Af því að þetta er sjór þá finnst mönnum þetta e.t.v. í lagi en ég er hræddur um að annað væri upp á teningnum ef um land væri að ræða. Samkvæmt stjórnarskránni þarf hér að koma til sérstakt samþykki um afnotarétt hafsins sem sennilega verður að byggjast á lögum fyrir hvert tilvik fyrir sig.`` Þetta atriði þarf landbn. líka að athuga sérstaklega því kannski eru þessar eldisstöðvar sem eru með kvíar sínar utan netlaga frekar í órétti en íslenska þjóðin sem á þá sameiginlegu auðlind sem býr í hafinu, alveg eins og við eigum sameiginlegu auðlindirnar sem búa í landinu. Kannski erum við ekki búin að gefa þessu leyfi, jafnvel þótt einhver lög hafi verið sett. Þetta þarf að skoða mjög nákvæmlega. Ég verð að lýsa því yfir, virðulegi forseti, að hún hefur verið afar fróðleg, umræðan sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og Steingrímur J. Sigfússon hófu hér máls á varðandi setningu bráðabirgðalagaákvæðisins í stjórnarskrána og breytinguna á stjórnarskránni á sínum tíma. Það þarf auðvitað að kanna þetta rækilega og skoða hvaða sjónarmið lágu þarna að baki og kannski voru ekki ríkir almannahagsmunir fyrir setningu bráðabirgðalaganna. Maður spyr sig hvort forseti Íslands hafi verið leiddur í einhverja villu þegar hann var látinn undirrita þessi bráðabirgðalög? Það eru afar alvarlegar ásakanir ef það er rétt en það verður a.m.k. að taka það mál mjög til skoðunar núna á næstu dögum þegar þingnefnd hefur þetta mál til umfjöllunar. Hér í lokin, virðulegi forseti, langar mig til að halda því fram að það verði að kalla eftir upplýsingum úr landbrn. um það hvernig unnið var að því að fá framlengda undanþáguna sem heimild er fyrir í tilskipuninni. Var lögð ríkuleg áhersla á samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika í þeirri vinnu? Voru skoðaðar yfirlýsingar ráðherra Evrópuráðsins sem hafa gefið yfirlýsingar um að það beri að tryggja að náttúrulegum dýrastofnum sé viðhaldið, það megi ekkert raska ró dýrastofna sem séu í hættu? Var farið það vel yfir þessi mál á Evrópuvettvangi að það sé algerlega tryggt að undanþáguheimildin hafi ekki verið leyfð áfram, framlenging á henni hafi alls ekki komið til greina? Ég brýni landbn. í þessum efnum og treysti því að hún fari nákvæmlega yfir þau vinnubrögð sem landbrn. viðhafði. Mig grunar nefnilega að landbrn. hafi ekki unnið heimavinnuna sína í þessum efnum. Allar yfirlýsingar ráðherranna sem ég hef lesið sýna mér að þetta sé fólk sem hafi fullan skilning á viðkvæmu lífríki Íslands, vilji tryggja það að ekki verði erfðablöndun á stofnum eins og íslenska laxastofninum. Þar af leiðandi tel ég að við hefðum átt fullan rétt á framlengingu undanþáguákvæðisins. Þetta er bara svona brýningaratriði í lokin fyrir landbúnaðarnefndina. Ég treysti því að málið verði unnið af fagmennsku og trúmennsku í henni og tel reyndar líka eðlilegt að umhverfisþátturinn verði skoðaður þar algjörlega ofan í kjölinn. Kannski verður rétt að senda þetta mál til umsagnar umhvn., landbn. skoðar það kannski í sínum ranni. En í öllu falli er hér um gífurlega hagsmuni að ræða og það má ekki ana hér út í óvissuna sem mér sýnist að hæstv. landbrh. hafi gert með setningu bráðabirgðalaganna.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason sagði hér áðan að honum virtist sem reglugerðir varðandi laxeldi væru nokkuð öruggar að sjá. Það kann vel að vera að þessar reglugerðir virðist vera nokkuð skotheldar fyrir þá sem ekki kannski þekkja ítarlega til þess hvernig laxeldi fer fram. En svo er því miður ekki. Ég er hér með reglugerð um flutning og sleppingar laxfiska og varnir gegn fisksjúkdómum og blöndun laxastofna sem gefin var út af landbrn. 18. febrúar 2000, undirrituð af Guðna Ágústssyni, hæstv. landbrh. Í 4. gr. segir: ,,Við leyfisveitingar fyrir hafbeitar- og sjókvíastöðvar skal miða við, að þær séu ekki nær laxveiðiám með yfir 100 laxa meðalveiði sl. 10 ár en 5 km. Sé um að ræða ár með yfir 500 laxa meðalveiði skal fjarlægðin vera 15 km, nema notaðir séu stofnar af nærliggjandi vatnasvæði eða geldstofnar,`` --- ég ítreka, geldstofnar --- ,,má þá stytta fjarlægðina niður í 5 km.`` Þetta þýðir að það er hægt að vera með fiskeldi í allt að 5 km fjarlægð frá laxveiðiá ef um er að ræða geldstofn, t.d. á norskum stofni. Það var mjög ánægjulegt að heyra landbrh. lýsa því yfir hér áðan að geldfiskurinn færi ekki inn á þessi svæði sem hann hefur skilgreint ítrekað í viðtölum við fjölmiðla og líka hér úr ræðustól sem bannsvæði í laxeldi. Ég vona að hann standi við þetta og ég lýsi eftir reglugerð sem kveður skýrt á um að svo verði. Önnur reglugerð, herra forseti, sem ég hef undir höndum er nr. 569/2003, líka útgefin af landbrn. nú í sumar, 23. júlí. Hún varðar öryggisráðstafanir vegna innflutnings á lifandi laxfiski og hrognum sem eiga uppruna sinn í Færeyjum og Noregi. Þetta er nokkuð merkileg reglugerð, reglugerð sem ég tel að sé í raun og veru ekki pappírsins virði sem hún er skrifuð á. Þar segir í fyrstu setningu, með leyfi forseta: ,,Af heilbrigðisástæðum vegna veirusjúkdómsins blóðþorra (ISA) er óheimilt að flytja inn lifandi fisk af laxfiskaætt (Salmonidae) sem á uppruna sinn í Færeyjum og Noregi. Einnig er óheimilt að flytja inn lifandi hrogn fiska af laxfiskaætt (Salmonidae) sem eiga uppruna sinn í Færeyjum og Noregi nema hrognin hafi verið sótthreinsuð tvisvar, bæði nýfrjóvguð og á augnhrognastigi, og með fyrirvara um að viðkomandi sendingu fylgi vottorð í því formi sem sett er fram í viðauka I með ákvörðun þessari.`` Hvað þýðir þetta í raun og veru? Þetta þýðir að það er bannað flytja inn lax og hrogn frá Færeyjum og Noregi vegna þess að þar geisar hættulegur veirusjúkdómur sem kallaður er blóðþorri. Það er alveg rétt. Þar geisar hættulegur sjúkdómur sem heitir blóðþorri. Og hvaða sjúkdómur er þetta? Jú, þetta er vírussjúkdómur sem finnst í laxi og ál. Hvar hefur hann fundist? Það er rétt, eins og stendur í reglugerðinni, hann fannst í Noregi árið 1984 og í Færeyjum árið 2000. En hann hefur líka fundist á miklu fleiri stöðum. Hann hefur fundist í Skotlandi. Hann hefur fundist á Hjaltlandseyjum. Hann hefur fundist í Nova Scotia í Kanada. Hann hefur fundist í Chile. Hann hefur fundist í Maine í Bandaríkjunum. Ísland er eina landið við Norður-Atlantshaf þar sem Norður-Atlantslax finnst þar sem þessi veirusjúkdómur hefur ekki komið upp. Og hvers konar sjúkdómur er þetta? Jú, þetta er sjúkdómur sem talið er að smitist með snertingu frá sýktum fiski til heilbrigðs fisks. Hann er talinn berast með blóði, saur, fiskúrgangi og fleiru. Vírusinn getur borist með búnaði og mönnum sem hafa verið í snertingu við sýktan fisk eða á sýktu svæði. Og takið nú eftir, lögin sem nú eru lögð fyrir þingið gera ráð fyrir því að það megi nota flutningatæki til að flytja lifandi eldisfisk erlendis frá til Íslands, m.a. flutningatæki sem hafa verið notuð í þessum nágrannalöndum okkar, t.d. Kanada og Bandaríkjunum. Ég get hvergi séð að bannað sé að nota flutningatæki frá Færeyjum og Noregi, það stendur hvergi í þessari reglugerð þótt ekki megi fara með fisk þaðan. Það má sigla með brunnbát frá Noregi til Íslands. Það er hægt. Það er ekkert sem bannar það. Höldum aðeins áfram með þennan sjúkdóm. Ég hef nefnilega kynnst honum svolítið. Ég hef séð hvernig hann virkar vegna þess að ég var í Færeyjum þegar hann kom upp í fyrsta sinn árið 2000. Og það var ekkert grín. Þessi sjúkdómur er svo svæsinn að hann er ólæknandi, það finnst ekkert lyf gegn honum. Það verður að drepa allan fisk í eldisstöðinni þar sem hann kemur upp. Það verður að taka allan fiskinn upp, eyða honum í sýru, og ekki nóg með að það verði að eyða honum í sýru, heldur verður að brenna gumsið á eftir í sorpbrennslustöð. Í Leirvík í Færeyjum var fyrir ári síðan meðfram gamla þjóðveginum löng röð af tönkum sem voru fullir af eldislaxi sem eytt hafði verið í sýru og beið eftir því að fara í brennslu í sorpbrennslustöðinni í Leirvík. Svona svæsinn er þessi sjúkdómur. Og það er bannað að stunda fiskeldi á stöðum þar sem þessi sjúkdómur kemur upp í mörg missiri á eftir. Þessi sjúkdómur kom upp í Fuglafirði í Færeyjum, nyrst í Færeyjum, og hefur verið að breiðast í kringum allar Færeyjar. Það er nánast hægt að fylgja honum með hafstraumunum. Og núna er hann kominn til Suðureyjar, syðst í Færeyjum. Hvenær kemur hann til Íslands? Hann getur borist með villtum fiski. Hann getur borist með skipum. Hann getur borist með mönnum. Hver veit?  Hvernig getur sjúkdómurinn borist í lax á Íslandi? stendur hér á pappír sem ég hef undir höndum. Villtur lax getur smitast í hafi og borið vírusinn til landsins. Smitaður eldislax sem hefur sloppið úr kvíum getur smitað aðra laxa og jafnframt borið vírusinn til landsins ef hann kemur. Vírusinn getur borist með eldisafurðum sem fluttar eru til landsins. Til eru þekkt dæmi um að ISA, eins og þessi sjúkdómur er skammstafaður, sýktur lax, hafi verið fluttur á markað erlendis. Færeyingar hafa verið að selja sýktan fisk. Þeir hafa verið að flytja út sýktan fisk. Það komst upp um þá um daginn. Og þeir eru í mjög vondum málum einmitt út af því.  Þetta sverð höfum við hangandi yfir okkur fyrir austan. Því miður er það bara staðreynd. Og ef þetta kemur upp munum við ekki geta gert nokkurn skapaðan hlut. Við munum ekkert ráða við þetta. Það hefur verið talað svolítið um búnaðinn í fiskeldisstöðvunum fyrir austan. Ég er búinn að leita, ég er búinn að fara hér yfir fullt af gögnum og leita í reglugerðum en ég sé enga reglugerð um það hvernig búnaðinum í sjókvíaeldisstöðvunum fyrir austan eigi að vera háttað. Af sjónvarpsmyndum get ég ekki séð annað en að þetta sé sami búnaðurinn og notaður er í Færeyjum og við Noreg. Og þar vitum við að lax sleppur út í stórum stíl. Þegar laxinn slapp út í Norðfirði nú í ágúst --- náttúrlega alveg skelfilegur atburður, við erum öll sammála um það --- greip um sig, virðist vera af blaðaskrifum, ég er hér með grein úr Morgunblaðinu sem var skrifuð daginn eftir, 21. ágúst, nokkurs konar skelfing meðal embættismanna. Þeir bentu hver á annan. Veiðimálastjóri, Árni Ísaksson, benti á Fiskistofu og sagði að þetta væri á hennar ábyrgð. Fiskistofa benti til baka og sagði að þetta væri á ábyrgð veiðimálastjóra. Það voru ekki til neinar reglur um það hvernig ætti að bregðast við, það var ekkert apparat fyrir hendi til að bregðast við. Ekkert skipulag, þetta var kaos. Við sáum myndir þar sem menn voru að henda út ýsunetum, það var reynt að senda kafara upp í laxveiðiár til að leita að þessum fiski. Það var keypt upp öll veiði í Norðfjarðará. Þetta var tómur flumbrugangur. Það vissi enginn hvað hann átti að gera. Enda var ekki fyrir hendi nein áætlun um það hvernig ætti að bregðast við svona slysum. Þetta var nú allur viðbúnaðurinn, allt öryggið. Og þá spyr maður sig: Hvernig er þá með allt hitt sem við vitum ekki um? Maður hlýtur að spyrja sig þeirrar spurningar: Hvernig hefur verið staðið að þessu? Hver er undirbúningurinn? Ég held að hann sé ekki nógu góður, því miður, og eins og ég sagði fyrr í kvöld erum við hreinlega að taka allt of mikla áhættu. Mig langar aðeins að lokum til að vitna í landbrh., í orð sem hann lét falla á ráðstefnu um framtíð villtra laxastofna og fiskeldis á Íslandi 28. nóvember árið 2000. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hæstv. ráðherra talaði þá frá hjartanu, hann meinti það sem hann sagði. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Ég hef sagt það áður að á sumum stöðum kemur aldrei til greina að heimila eldi í sjó. Þar sem fjörðurinn kyssir laxveiðiána verður aldrei eldi. Þar sem við lágnættið má sjá gljáandi lax líða með ströndum og reka trjónuna í ferskvatnið verður aldrei eldi. Til þess er sú sjón of tengd íslenskum glæsileik að henni sé vogandi.`` Hæstv. ráðherra, Guðni Ágústsson, ég er alveg viss um að þetta kom frá hjarta þínu. Guðni Ágústsson: Orð skulu standa.

Forseti beinir því til hv. þingmanns að beina orðum sínum til forseta og ávarpa ráðherrann með hæstvirtur.

Frú forseti. Það fór vel á því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og hv. þm. Bjarni Benediktsson notuðu jómfrúrræður sínar hér á þingi til að verja skattahækkanir en berjast ekki fyrir skattalækkunum. Sjálfskipuðum talsmanni skattgreiðenda, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, kallaði sjálfan sig, líður afar vel í Sjálfstfl. enda hafa engin kosningaloforð verið svikin samkvæmt því sem hann sagði. Engin kosningaloforð svikin. Förum aðeins yfir þetta. Sjálfstfl. lofaði að lækka skatta akkúrat núna, eins og það var orðað. Það var svikið. Sjálfstfl. lofaði að tímasetja skattalækkanir strax í upphafi þessa þings. Það var svikið. Sjálfstfl. lofaði að framlengja ekki hátekjuskattinn. Það var svikið. Í ofanálag hækkar ríkisstjórnin skatta um einn milljarð kr. á bensíni og þungaskatti og skerðir vaxtabætur um 600 millj. kr. þvert ofan í loforð um skattalækkanir og kjaraaukningu. Samt líður ,,talsmanni skattgreiðenda`` mjög vel við núverandi aðstæður og í núverandi flokki sínum. Ég held að skattgreiðendur eigi betri talsmenn skilið en þetta. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og hv. þm. Bjarni Benediktsson sáu einnig sérstaka ástæðu til að fagna lögfestingu á endalokum hátekjuskattsins svokallaða eins og fyrirliggjandi frv. ber með sér. Hv. þm. virðast þó ekki átta sig á einu grundvallaratriði í þessari umræðu, það var einfaldlega búið að lögfesta endalok hins svokallaða hátekjuskatts. Hann átti að renna sitt skeið í lok ársins. Það sem þetta frv. hins vegar gerir, sem báðir umræddir þingmenn taka sérstaklega fram að þeir ætli að styðja, er einfaldlega að ákveða að leggja sérstakan skatt næstu tvö árin á millitekjufólkið í landinu sem síst þarf á því að halda. Það er verið að ákveða að leggja á 1.400 millj. kr. skatt á millitekjufólk sem annars hefði ekki verið gert. Afstaða Samf. í málefnum hátekjuskattsins er skýr. Samf. hefur ekki talið vera neina sanngirni í því að millitekjufólk greiði sérstakan tekjuskatt af tekjum sem eru ekkert annað en meðaltekjur í dag. Þetta kom m.a. fram í ræðu formanns Samf. árið 2001 um stefnuræðu forsrh. og víðar. Ég kom einnig inn á þetta í andsvörum mínum við hv. þm. Halldór Blöndal. Með leyfi forseta, sagði ég orðrétt: ,,Samf. hefur sagt að hún er ekki talsmaður þess að við höfum sérstakan hátekjuskatt að því marki sem hann er núna.`` Þetta er afskaplega skýrt, þess vegna átta ég mig ekki alveg á athugasemd um að skattstefna Samf. hvað varðar hátekjuskattinn sé óskýr. Samf. lofaði sömuleiðis skattalækkunum í kosningabaráttunni en nú er Samf. eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur sett fram tillögur um slíkar lækkanir í ár. Samf. hefur kynnt metnaðarfullar tillögur um stórfelldar skattalækkanir á matvælum sem mundu færa íslenskum heimilum og fjölskyldum allt að 5 milljörðum kr. Þessar tillögur vilja þingmenn Sjálfstfl. ekki styðja þar sem þær eru ekki á þeirra forsendum, eins og þeir orða það sjálfir. Ég vona svo sannarlega að skattgreiðendur muni einhvern tímann heyra þennan málflutning. Að lokum langar mig gjarnan að vita einhvern tímann í framtíðinni eða hér á þingi þegar menn eru viðstaddir hvort hinn sjálfskipaði talsmaður skattgreiðenda á þingi, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, treysti sér til að styðja raunverulegar skattalækkanir á matvælum eins og Samf. hefur boðað.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu öllum þeim sem hafa greitt fyrir því að hún skuli nú komin að leiðarlokum. Hér við 1. umr. hafa komið fram margar ágætar athugasemdir í umræðunni sem ég treysti að efh.- og viðskn. muni skoða. Ég sé ekki ástæðu til að fara í saumana á einstökum atriðum. Auðvitað er alveg ljóst að um mál sem þetta er pólitískur ágreiningur, hann verður ekki leystur í ræðustól þingsins, en ég treysti því að öll sjónarmið sem eiga rétt á sér verði skoðuð málefnalega í þingnefndinni.