Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 9. desember 2006 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 15. janúar 2007. Tillagan skýrir sig sjálf.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og stjórnarandstaðan öll mun greiða þessu frumvarpi fullan stuðning þegar kemur að lokaatkvæðagreiðslu og það er vegna þess að við tökum undir orð aldraðra og öryrkja um að þetta sé þó spor í rétta átt. Eins og við höfum greitt atkvæði um fyrr í morgun vildum við, stjórnarandstaðan, ganga lengra og láta bæði hækkanir á lífeyrisgreiðslum og eins að falla frá skerðingarákvæðum taka gildi strax um næstu áramót. Við náðum því ekki fram en við styðjum hvert eitt spor sem tekið er til styrkingar og til bóta fyrir aldraða og öryrkja og við munum greiða þessu frumvarpi atkvæði okkar.

Virðulegur forseti. Fyrsta málið sem stjórnarandstaðan flutti sameiginlega á þingi þegar þing kom saman í haust laut að réttarstöðu aldraðra og öryrkja og fól í sér verulegar bætur á kjörum þeirra og verulega réttarbót fyrir aldraða. Það frumvarp hefur ekki náð fram að ganga en það hefur þó haft þær afleiðingar að ríkisstjórnarflokkarnir hafa séð að sér í þessum málum og í sinni panikstjórnun sem einkennir þingstörfin við afgreiðslu fjárlaga á lokadögum þingsins fyrir jól hafa þeir gert nokkrar úrbætur á málefnum aldraðra sem endurspeglast í því frumvarpi sem hér er til 3. umr. og til afgreiðslu. Vegna þess að þarna hafa náðst fram ákveðnar réttarbætur munum við greiða þessu frumvarpi atkvæði okkar, við í Samfylkingunni eins og stjórnarandstaðan öll, en hljótum að minna á það um leið og við greiðum atkvæði að þessi ríkisstjórn sem hefur setið í 12 ár hefur bæði gengið verulega á Framkvæmdasjóð aldraðra og tekið fjármuni úr sjóðnum í önnur verkefni þótt örlitlum hluta þess hafi verið skilað í því frumvarpi sem varð að lögum hér með samþykkt þingsins áðan. Það eru líka ákveðnar réttarbætur í þessu máli sem lúta að frítekjumarki og því að aðeins eru lagfærð þau áhrif sem tekjur maka hafa á lífeyrisþega en ríkisstjórnarflokkarnir höfðu áður greitt atkvæði gegn því að aldraðir og öryrkjar hefðu 70 þús. kr. frítekjumark á mánuði sem átti einmitt að verða hvatning til sjálfsbjargar fyrir þessa hópa. Þeir hafa líka greitt atkvæði gegn því að algjör aðskilnaður yrði fyrr á milli tekna maka og tekna lífeyrisþega sem átti að verða til þess, samkvæmt tillögum stjórnarandstöðunnar, að auðvelda öldruðum og öryrkjum að bæta kjör sín. Eins og málum er háttað núna er þessum hópum í rauninni refsað fyrir það að ganga í hjúskap. Ríkisstjórnarflokkarnir sáu að sér á lokasprettinum og hafa aðeins lagfært stöðu þessara hópa og þess vegna greiðum við þessu atkvæði okkar.

Hæstv. forseti. Hér er komið til lokaafgreiðslu frumvarp stjórnarflokkanna um breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um aldraða. Þessar breytingar, eins og þær eru nú orðnar eftir meðhöndlun Alþingis og heilbrigðis- og trygginganefndar, munu hafa í för með sér stórkostlegar réttarbætur fyrir aldraða og öryrkja. 

Frú forseti. Eins og komið hefur fram sameinaðist stjórnarandstaðan um það í haust að gera að forgangsverkefni að fara í umfangsmiklar umbætur á málefnum aldraðra og öryrkja innan ramma almannatryggingakerfisins og skila þeim umtalsverðum kjara- og réttarbótum strax um áramótin. Málatilbúnaður okkar ásamt mikilli og megnri óánægju þessara hópa í samfélaginu á undanförnum missirum átti án efa hlut í að ríkisstjórnin ákvað í meðförum mála í þinginu að gera nokkrar úrbætur umfram það sem áður hafði verið áformað og flýta gildistöku vissra þátta sem áttu að koma til framkvæmda síðar og allt aftur til ársins 2010. Afgreiðsla þessa máls er ekki einangrað fyrirbæri. Hún tengist mikilli óánægju áðurnefndra hópa með það hvernig hlutur þeirra hefur verið fyrir borð borinn á undanförnum árum í svokölluðu góðæri. Ekki er um það deilt að aldraðir og öryrkjar eru langt frá því að hafa fengið sambærilegar lífskjarabætur og ýmsir aðrir hópar í samfélaginu á mörgum undangengnum árum. Hér stærir ríkisstjórnin sig af afreksverkum en hefur haft til þess ærinn tíma að búa betur að þessum hópum. Hver er aðalrósin í hnappagatið að mati hv. þm. Guðjóns Ólafs Jónssonar, helsta talsmanns ríkisstjórnarinnar sem hér er orðinn, í atkvæðaskýringum? Jú, það er framreikningur á örlæti ríkisstjórnarinnar til ársins 2010. 

Samkomulagið var til 2010.

Þá fengi hann miklu hærri tölu. Það er frekar ódýrt, að ætla að slá sér upp á annarra kostnað. Í reynd er það ríkisstjórn og meiri hluti á Alþingi á komandi kjörtímabili sem kemur til með að þurfa að efna þennan samning, afla til þess tekna að standa undir útgjöldunum o.s.frv. Hið góða er að samtök aldraðra og öryrkja, almenningur í landinu og kjósendur allir sjá alveg í gegnum þetta. Þeir vita alveg um hvað þetta snýst. Það hefur sjaldan reynst ríkisstjórnum, sem komnar eru að fótum fram, til góðs að lofa góðverkum á 

Hæstv. forseti. Við lokaafgreiðslu þessa máls liggur væntanlega skýrt fyrir fólki sem hefur fylgst með störfum Alþingis hvernig störfin hafa gengið fyrir sig á þessu hausti. Í upphafi þings lagði stjórnarandstaðan fram sameiginlega tillögu að því er varðaði lífeyrismál aldraðra og öryrkja og um bættan hag þeirra til framtíðar. Stjórnarandstaðan kynnti þá stefnumótun við upphaf þings og mælti fyrir því í umræðunni í hv. þingi. Við afgreiðslu fjárlaga var málið flutt og óskað eftir fjárveitingum til að standa við þær tillögur sem stjórnarandstaðan lagði fram. Í öllu því ferli hafa umræðurnar skýrt málstað stjórnarandstöðunnar en eins og venjulega voru tillögur stjórnarandstöðunnar felldar af stjórnarmeirihlutanum. Það er vinnuregla hér á Alþingi og hefur verið síðustu fjögur ár. Á síðasta þingi felldu ríkisstjórnarflokkarnir 42 tillögur stjórnarandstöðunnar. Núna voru eingöngu fluttar tillögur að því er varðaði afkomu eldri borgara og öryrkja. Og ríkisstjórnin felldi þær allar.  Ég vænti þess, hæstv. forseti, að íslenska þjóðin hafi fylgst með málsmeðferðinni á haustdögum og fram að lokastörfum okkar fyrir jól. Niðurstaðan er sú að einhverjir áfangar hafa náðst og birtast í frumvarpinu sem hér er fjallað um. Þeir eru til bóta og menn eiga auðvitað að taka því eins og það er. En það er engan veginn það sem stjórnarandstaðan stefndi að. Við vildum ná meira fram. Þessi niðurskurður er heldur ekki þær umbætur sem eldri borgarar og öryrkjar hafa óskað eftir. 
             Hæstv. forseti. Ég vænti þess að eftir kosningarnar næsta vor fái núverandi stjórnarandstaða tækifæri til að fylgja eftir stefnumótun sinni í þessum málum.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. um þetta mál greiddi ég atkvæði gegn ákvæði sem felur í sér heimild til að skerða lífeyrisréttindi í Lífeyrissjóði bankamanna og Lífeyrissjóði Búnaðarbankans en aðrir opinberir sjóðir njóta bakábyrgðar og því þarf aldrei að grípa til skerðingar á réttindum sjóðfélaga þeirra. Hjá bankamönnum gæti hins vegar komið til skerðingar. Það gæti náð til 5–6 þúsund fyrrverandi og núverandi bankamanna ef til hennar þyrfti að grípa. Bakábyrgðin á þessum sjóðum var afnumin við einkavæðingu ríkisbankanna árið 1998. Þá voru bankarnir og sjóðfélagar sammála um að afnám bakábyrgðar ætti ekki að leiða til lakari lífeyrisréttinda í framtíðinni. Þetta frumvarp felur í sér að hækka framlög atvinnurekenda í lífeyrissjóði og að bæta lífeyrisréttindi í Fæðingarorlofssjóði og Ábyrgðasjóði launa. Ég styð það sannarlega en vegna heimildar til að skerða réttindi bankamanna sit ég hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til þessa frumvarps sem er margþætt og hefur ýmsa veigamikla kosti. Engu að síður er um að ræða ákvæði sem er umdeilanlegt og lýtur að heimild til að skerða réttindi ef iðgjöldin rísa ekki undir þeim. Þetta byggir hins vegar á samkomulagi sem aðilar gerðu sín í milli en það má deila um hinn siðferðilega rétt bankanna til að hlaupa frá skuldbindingum sínum í þeim efnum. Engu að síður þyrfti að nást samkomulag milli samtaka bankamanna og bankanna til að réttlæta óbreytt lagaástand. Við komum til með að styðja þetta frumvarp á grundvelli þess að það byggir á samkomulagi samningsaðila.

Frú forseti. Hér kemur til 3. umr. frumvarp til laga um breytingar á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Minni hlutinn í fjárlaganefnd flutti breytingartillögu við 2. umr. þar sem lagt var til að öll 1. gr. yrði felld brott, þ.e. að allur sá niðurskurður upp á 2,1 milljarð kr. eða frestun sem boðuð er í frumvarpinu til samgöngumála, hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu, á norðausturhorni landsins eða á Vestfjörðum, gangi til baka. Sú tillaga hefur verið felld. Þá leyfðum við okkur að flytja aðra breytingartillögu við þetta frumvarp þar sem lagt er til að a.m.k. c- og d-liðir í 1. gr. falli brott, þ.e. að fallið verði frá frestun á 500 millj. kr. fjárframlagi til vega á Vestfjörðum og Norðausturlandi, þ.e. Tröllatunguvegi um Arnkötludal og Norðausturvegi, og peningarnir lánaðir til annarra vegaframkvæmda á þeim landsvæðum sé ekki hægt að nýta þá fjármuni beint til þeirra verkefna sem þeir eru eyrnamerktir til á árinu 2007. Þessir landshlutar, Norðausturland og Vestfirðir, urðu að lúta því að taka á sig frestun á vegaframkvæmdum í sumar samkvæmt sérstakri ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í efnahagsmálum. Þetta var ekki aðeins sú aðgerð að fresta framkvæmdum heldur var þetta líka sálræn og táknræn aðgerð gagnvart fólkinu sem býr í þessum landshlutum og var í sjálfu sér ríkisstjórninni til skammar, að mínu viti. Það er margbúið að lofa íbúum þessa landshluta sem búa við einna verstu vegaframkvæmdir á landinu vegaframkvæmdum á undanförnum árum. Þegar stöðugt er síðan farið á svig við þau loforð og þau jafnvel svikin, er manni nóg boðið. Þess vegna legg ég til, frú forseti, að þingheimur sjái til þess að frestun á þessu lofaða fjármagni til vegaframkvæmda á Vestfjörðum og Norðausturlandi verði a.m.k. dregin til baka.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, og lögum nr. 94/1996, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, með síðari breytingum. Nefndarálitið er að finna á þskj. 568. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Elísabetu Guðbjörnsdóttur, Dórótheu Jóhannsdóttur og Ingibjörgu Helgu Helgadóttur frá fjármálaráðuneyti, Sigurjón Högnason frá embætti ríkisskattstjóra, Gunnlaug Júlíusson og Þórð Skúlason frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins og Davíð Þorláksson frá Viðskiptaráði. Nefndinni hafa auk þess borist umsagnir um frumvarpið. Í frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum um tekjuskatt og jafnframt ein breyting á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Lagt er til að frá og með 1. janúar 2007 lækki tekjuskattur einstaklinga um 1% í stað þess að lækka um 2% eins og gert var ráð fyrir samkvæmt lögum nr. 129/2004, um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og fleiri lögum. Lögð er til breyting á aldursmarki barnabóta þannig að það hækki úr 16 í 18 ár. Þá er í frumvarpinu lagt til að neðra aldursmark ívilnunar vegna útgjalda til menntunar hækki í 18 ár. Einnig er lagt til að fjárhæðir persónuafsláttar, sjómannaafsláttar og vaxtabóta hækki frá 1. janúar 2007 og sömuleiðis að fjárhæðir persónuafsláttar taki árlega hækkunum til samræmis við breytingar á vísitölu neysluverðs. Lagt er til að greiðslur til erlendra aðila vegna leigu loftfara og skipa verði undanþegnar skattskyldu. Þá er lagt til að þær greiðslur verði undanþegnar skattskyldu sem foreldrar eða forráðamenn fá frá sveitarfélagi vegna umönnunar barns frá þeim tíma er fæðingarorlofi lýkur og þar til leikskóla- eða grunnskólanám hefst. Jafnframt er lagt til að arður sem úthlutað er milli aðila sem eru samskattaðir skv. 55. gr. tekjuskattslaga verði undanþeginn staðgreiðslu í þann tíma sem samsköttun varir. Að lokum má nefna að lögð er til breyting á 9. tölul. 31. gr. tekjuskattslaga, um frádrátt frá tekjum í atvinnurekstri, þannig að ákvæðið taki einnig til ríkja sem ekki eru aðilar að Efnahags- og framfarastofnun Evrópu (OECD) en eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Herra forseti. Eins og að framan greinir er með frumvarpinu lagt til að tekjuskattur einstaklinga lækki um áramótin um 1% í stað 2% lækkunar sem þegar hafði verið lögfest. Einnig er lagt til að um áramót hækki persónuafsláttur einstaklinga úr 29.029 kr. á mánuði í 32.150 kr. á mánuði. Við þetta hækka skattleysismörk einstaklinga úr 79 þús. kr. í 90 þús. kr. Er jafnframt lagt til að persónuafsláttur verði endurskoðaður árlega, samanber framangreint. Þessar breytingar, auk þeirrar breytingar að barnabætur verði greiddar til 18 ára aldurs í stað 16 ára, eiga rætur sínar að rekja til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar 22. júní síðastliðinn til að greiða fyrir samkomulagi ASÍ og SA um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Nefndin ræddi um ákvæði 2. gr. frumvarpsins, þ.e. um undanþágu frá skattskyldu vegna greiðslna sem foreldrar eða forráðamenn barna fá frá sveitarfélögum til að annast heima börn á tilteknum aldri. Um er að ræða hlunnindi sem flestir forráðamenn barna njóta en hafa ekki verið skattlögð sem slík vegna félagslegs eiginleika þeirra. Þegar þessi hlunnindi eru greidd út í peningum er ekki eðlilegt að þau séu skattlögð. Þau sjónarmið voru rædd hvort það sama ætti ekki að gilda um aðrar greiðslur eða ávísanir frá hinu opinbera sem ætlað er að greiða almennt fyrir opinbera þjónustu eins og tónlistarkennslu eða jafnvel grunnskólakennslu, samanber einkaskóla. Þá var rætt um hver hugsunin almennt væri á bak við það að sumar greiðslur frá opinberum aðilum eru skattfrjálsar en aðrar ekki. Almennt er stefnan sú að hafa undanþágur skattalaga sem fæstar og skulu þær jafnframt skýrðar þröngt með tilliti til þess að jafnræði sé með borgurunum. Meiri hlutinn leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Annars vegar er um að ræða breytingar á fjárhæðum 8. gr. frumvarpsins til samræmis við nýsamþykkt lög um breytingu á lágmarki eignaviðmiðunar til skerðingar á vaxtabótum, sem er að finna á þskj. 465 á 133. löggjafarþingi. Hins vegar er lagt til að 4. gr. frumvarpsins falli brott þannig að áfram verði heimilt að lækka tekjuskattstofn manns sem hefur veruleg útgjöld af menntun barna sinna 16 ára og eldri en ekki 18 ára og eldri eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, með fyrirvara, Ásta Möller og Sæunn Stefánsdóttir. Herra forseti. Ég ætla að ljúka hér ræðu minni sem framsögumaður en ræða um fyrirvara sem ég geri við þetta frumvarp. Í ofangreindu samkomulagi aðila vinnumarkaðarins sem gert var 22. júní um framhald á kjarasamningi var ákveðið að tekjuskattur skyldi ekki lækka um 2% um næstu áramót heldur um 1% og að persónuafsláttur skyldi hækka sem þeim fjármunum nemur. Þetta samningsatriði aðila vinnumarkaðarins er mjög undarlegt í ljósi þess að það er löggjafinn sem ákveður slíkar breytingar á lögum og löggjafinn er kosinn af almennum kjósendum í landinu til þess að standa að setningu löggjafar en ekki þeir aðilar sem stóðu að þessu samkomulagi þann 22. júní. Þeir eru ekki kosnir almennum kosningum af borgurum þessa lands. Hins  Þetta gengur þvert á þá lífsstefnu mína að láta skattkerfið ekki stýra fólki. Svona hár persónuafsláttur gerir það einmitt að verkum að stór hluti þjóðarinnar greiðir ekki skatta og sá hluti þjóðarinnar hefur áhuga á því að auka útgjöld ríkissjóðs vegna þess að hann finnur ekki fyrir sköttunum sem koma á móti. Það má líka líta á háan persónuafslátt sem niðurgreiðslu á lágum launum, niðurgreiðslu gagnvart öðrum löndum sem þýðir að lágar tekjur eru skattfrjálsar en af hærri tekjum borga menn mun hærri skatt, eins og kemur fram í þessu frumvarpi. Það á að skattleggja hærri tekjur meira til þess að lágar tekjur séu skattfrjálsar. Þetta er sem sagt niðurgreiðsla á lágum launum og lokkar þar af leiðandi láglaunastörf til landsins sem ég tel ekki endilega vera æskilegt. Þetta eykur líka hættu á fátæktargildrum sem kallaðar eru svo, þ.e. það verður erfiðara fyrir fólk með lágar tekjur að bæta stöðu sína vegna þess að það þarf að yfirvinna skerðingar vegna hárra skatta, alls konar tekjutenginga á bótum o.s.frv. sem gerir það að verkum að mjög margir hafa fest í fátækt, fátæktargildrum, lágum launum og eru á bótum. Þetta held ég að sé mjög neikvæð þróun í þjóðfélaginu. Sú skattalækkun sem ákveðin hafði verið, 2% um næstu áramót, hefði þýtt fyrir meðallaun ASÍ sem eru um 300 þús. kr. á mánuði, 6 þús. kr. lækkun á sköttum hjá meðaljóni í ASÍ, einmitt hjá þeim aðilum sem hér voru að semja. Nú fær hann ekki nema 3 þús. kr. lækkun á sköttum. Hann fær reyndar um 3 þús. kr. hækkun á persónuafslætti þannig að hann fær um 6 þús. kr. meira til ráðstöfunar. En persónuafslátturinn hefði eflaust hækkað eitthvað vegna verðbólgu þannig að meðaljóninn hjá ASÍ er verr settur með þetta frumvarp heldur en ekki, fyrir utan það að hann er ekki hvattur eins til að afla meiri tekna með því að mennta sig, með því að sýna meiri snilli, með því að skipta um starf og með því að taka á sig meiri ábyrgð. Þetta frumvarp gengur því í þá átt að auka meðalmennsku í þjóðfélaginu og hvetja fólk síður til dugnaðar. Nú hafa verið uppi kenningar um að skattkerfið hafi áhrif á skattstofninn, svokölluð Laffer-kúrfa er þekkt. Við sjáum dæmi þess, sérstaklega varðandi hagnað fyrirtækja en hagnaður fyrirtækja er mjög hvikur skattstofn. Einu sinni voru skattar á hagnað fyrirtækja 50% og tekjur ríkissjóðs óverulegar. Síðan var þessi skattprósenta lækkuð í þrepum alveg niður í 18% og við hverja einustu lækkun stórjukust tekjur ríkissjóðs. Og nú eru þær margfaldar, herra forseti, miðað við sem var þegar skattprósentan var 50%, sem sagt 18% skattur sem ég mundi telja að væri skattalækkun frá 50% gefur meiri tekjur en 50% skattur, þ.e. skattalækkun þýðir um leið skattahækkun, herra forseti, vegna þess að hærri tekjur ríkissjóðs eru jú meiri skattar á fyrirtækin. Það er þessi þversögn sem menn eru endalaust að rífast um. Þegar tekjuskattur fyrirtækja er lækkaður úr 50% í 18% stóraukast greiðslur fyrirtækjanna til ríkissjóðs. Er það skattalækkun eða skattahækkun? Ég held að það sama hafi gerst hjá einstaklingum, með laun þeirra. Þegar skattar voru lækkaðir, þ.e. prósentan, herra forseti, var fólk hvatt til þess að afla meiri tekna. Það hlýddi kallinu. Það hefur meiri tekjur. Fólk hefur meiri tekjur núna en var í upphafi, þegar af stað var lagt. Laun á Íslandi hafa hækkað eins og hvergi annars staðar. Ég vil gjarnan að menn bendi mér á eitthvert land í heiminum þar sem laun hafa hækkað annað eins, herra forseti, umfram verðlag og hér á landi. Á sama tíma hafa allar bætur hækkað enn meira en launin þannig að sú stefna að lækka skatta á fyrirtæki og einstaklinga hefur stækkað kökuna, þjóðarkökuna, þannig að allir eru betur settir, líka þeir sem hafa lægstu launin. Já, ég gleymdi því, herra forseti, að lægstu launin hafa hækkað langmest sem er mjög ánægjulegt því að þau voru skammarlega lág 1995 þegar ég kom inn á þing. Þau voru 43 þús. kr. á mánuði en eru núna komin upp í 120–130 þús. sem er mjög ánægjulegt. Sú stefna að taka upp flata og lækkandi skattprósentu og hvetja fólk til dáða hefur sýnt sig að hvetja fólk til dáða. Laun hafa hækkað. Rekstur fyrirtækja blómgast. Hagnaður fyrirtækja er þvílíkur að þau skila miklum tekjum í ríkissjóð og afkoma ríkissjóðs hefur batnað í kjölfarið á öllu saman. Það frumvarp sem hér er verið að ræða, þetta samkomulag aðila vinnumarkaðarins sem eru uppteknari af því að skipta kökunni en að stækka hana, er skref til baka. Það er minn fyrirvari, herra forseti, og ég mun vera á móti því að samþykkja skattahækkun, prósentuhækkun, á allan almenning í landinu því við erum með frumvarpi þessu að hækka skatta frá núgildandi lögum um 1% um næstu áramót. Það eru önnur atriði þarna inni, til dæmis barnabætur og skattaívilnun vegna kostnaðar foreldra, sem eru mjög skrýtin fyrirbæri og lítið rædd og jafnvel ekki þekkt. Barnabæturnar eru háðar tekjum og eignum foreldra. Menn geta deilt um hversu nákvæmlega það er tengt o.s.frv. en þær eru ekki háðar tekjum barnsins. En þegar þær eru hækkaðar upp í 18 ár fara að koma upp dæmi um það, til dæmis hjá ungum sjómönnum, söngvurum eða slíkum, ungu afreksfólki, að það er með góðar tekjur og getur á sama tíma verið með barnabætur sem eru skertar vegna tekna foreldranna og eigna foreldranna. Hins vegar er skattaívilnun vegna kostnaðar við nám háð tekjum barnsins en ekki tekjum foreldranna og ekki eignum foreldranna. Foreldrarnir geta verið með miklar eignir, 40–50 millj. kr. nettóeign og háar tekjur og fá skattaívilnanir. Mér finnst þetta mjög óeðlilegt, herra forseti, mjög óeðlilegt. Og svo var niðurstaðan sú í efnahags- og viðskiptanefnd eftir mikið japl og jaml og fuður að ákveðið var að veita hvort tveggja. Við veitum því einum hópi fólks sem getur verið tekjuhár og með miklar eignir ívilnun vegna menntunarkostnaðar barna en ef börnin hafa einhverjar tekjur þá er það skert. Hins vegar erum við að veita barnabætur til 18 ára aldurs sem eru skertar vegna eigna og tekna foreldranna en ekki vegna tekna barnsins. En svona er niðurstaðan. Ég er ekkert yfir mig hrifinn af þessu. Herra forseti. Í frumvarpinu er komið inn á skemmtilegt vandamál sem kemur upp á yfirborðið. Samkvæmt lögum eiga hlunnindi að vera skattskyld. Það stendur í skattalögum. Ef ég bý ókeypis í herbergi eða íbúð á mér að reiknast leiga sem hlunnindi. Ef ég er með bíl frá atvinnurekanda eiga mér að reiknast tekjur vegna afnota af bílnum. Hins vegar ef ég fæ í hendur eitthvað úr heilbrigðisþjónustunni, ókeypis aðgang, til dæmis ef ég fæ þjónustu við líkamsrækt eða eitthvað slíkt sem er nauðsynleg læknisfræðilega þá eru það hlunnindi en þau eru ei skattskyld. Það dettur engum í hug að skatta það. Ef ég ligg á spítala eru það líka hlunnindi sem eru að sjálfsögðu skattfrjáls. Ef ég sendi börnin mín í grunnskóla eru það hlunnindi en þau eru skattfrjáls. Það er hins vegar hvergi talað um það, herra forseti. Þetta er bara svona þegjandi samkomulag. Og svo fara að koma upp dálítið skemmtilegir fletir á þessu. Þegar menn eru með börnin í leikskóla hjá sveitarfélagi eru það að sjálfsögðu skattfrjáls hlunnindi. Engum hefur dottið í hug að skatta það. En þau hlunnindi eru mjög mikil. Mér skilst að foreldrar borgi um 25–27% af kostnaðinum. Þau borga kannski 30 þús. kr. Það þýðir að sveitarfélagið borgar 70 þús. kr. á móti. Fólkið fær fyrir hvert barn 70 þús. kr. frá sveitarfélaginu. En það er ekki skattað sem hlunnindi. Samt nýta það ekki allir. Einstaka maður nýtir það ekki. En það er orðið mjög sjaldgæft. Þegar svo sveitarfélaginu dettur í hug að borga mönnum þennan 70 þús. kall beint og svo getur fólk ráðið því hvort það borgar 100 þús. kr. fyrir að senda barnið í leikskóla þá kemur allt í einu upp spurningin um hvort það sé skattfrjálst. Mér finnst það ekki spurning. Ef það var skattfrjálst sem hlunnindi hlýtur það líka að vera skattfrjálst sem greiðsla frá sveitarfélaginu til þess að gera nákvæmlega sama hlutinn heima hjá sér. Ef menn skyldu taka upp kerfi sem þykir mjög gott víða, þ.e. að taka upp ávísanir fyrir grunnskóla þannig að foreldrar geti valið sér grunnskóla sem eykur samkeppni milli grunnskólans sem í dag er gjörsamlega óþekkt - það er engin samkeppni - þá yrði það væntanlega líka skattfrjálst, í mínum huga að minnsta kosti. En svo er ekki í dag. Þetta held ég að menn þurfi að ræða, þ.e. um skattskyldu eða skattfrelsi hlunninda í velferðarkerfinu, þ.e. bæði í heilbrigðis- og menntakerfinu. Herra forseti. Ég fellst á þetta frumvarp að mestu leyti. Ég hef fyrirvara við þessa hækkun á sköttum. Ég get alveg fallist á það að persónuafslátturinn hækki. Það er allt í lagi. Ég er á móti þeirri stefnu að vera upptekinn af því að skipta kökunni í staðinn fyrir að stækka hana. Ég held að árangur undanfarinna ára á Íslandi sanni að betra sé að hafa skattkerfið einfalt og með hæfilega lágum sköttum sem hvetur fólk til dáða og stækkar kökuna. Hins vegar hef ég miklar efasemdir um og set stórt spurningarmerki við það hvort aðilar úti í bæ, eins og aðilar vinnumarkaðarins, sem þykjast tala fyrir hönd 100 þús. manna en gera það að sjálfsögðu ekki því að það er ekkert lýðræði innan þeirra hreyfingar, ákveði lög fyrir Alþingi. Ég set stórt spurningarmerki við það og minni á vandræðaganginn varðandi vaxtabæturnar sem við vorum með hérna í haust þegar ASÍ gagnrýndi allt milli himins og jarðar en kom aldrei með neinar tillögur um eitt eða neitt. Það var nánast sama hvað gengið var langt og teygt sig í áttina, þ.e. hvað tekju- og eignamörkin voru hækkuð. Þeir nefndu aldrei neina tölu enda vildu þeir ekki nefna tölu sem segði  Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta. Ég er búinn að nefna fyrirvara mína við þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa ræðu því ég er svo innilega ósammála henni. Mér þótti virkilega vænt um að heyra þann málflutning sem hér var uppi vegna þess að hann er nokkurn veginn nákvæm andstaða þess sem ég stend fyrir og ég held að við stöndum fyrir í stjórnarandstöðunni. Í fyrsta lagi vil ég nefna að þetta sem hv. þingmaður gerði fyrirvara um í ræðu sinni, valdið úti í bæ, er í reynd framkvæmd á viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það er hún sem gaf yfirlýsingu um að í stað þess að lækka tekjuskattsprósentuna skyldi þetta gert á þann hátt sem hér er. Kannski er hv. þingmaður að segja að valdið sé komið út í bæ. Kannski á hann við það að meiri hlutinn sé svo þægur að það þurfi ekki einu sinni að bera undir hann það sem hefur verið lýst yfir úti í bæ því að meiri hlutinn á hinu háa Alþingi muni án efa fylgja ríkisstjórninni eftir í einu og öllu, það þurfi ekki einu sinni að bera það undir hann. Það er kannski þetta sem hv. þingmaður á við þegar hann kvartar undan því að valdið sé komið út í bæ. Í annan stað er ég þeirrar skoðunar að það eigi að beita skattkerfinu gagnvart sívaxandi ójöfnuði í samfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel ekki að þótt skattkerfi sé beitt til jafnaðar komi það í veg fyrir að kakan geti stækkað eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni. Þetta eru ekki bara tveir valkostir í lífinu. Í þriðja lagi talaði hv. þingmaður í lokin á ræðu sinni allt að því fyrir því að það ætti jafnvel að skattleggja þjónustu sem væri veitt í gegnum grunnskólann o.s.frv. Sú þjónusta sem hv. þingmaður talaði um er þjónusta sem er veitt eftir að almenningur í þessu landi hefur fjármagnað hana með skattgreiðslum sínum, þ.e. þetta er 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörk.

Herra forseti. Þetta síðasta er misskilningur. Ég sagði að fólk fengi alls konar hlunnindi en það væri hvergi getið um að þau væri skattfrjáls. Ég var einmitt að hvetja menn til að taka á því og segja hvaða hlunnindi væru skattfrjáls og hver ekki. Þetta var misskilningur. Ég ætla ekki að ræða um mismunandi heimssýn okkar hv. þingmanns. Ég er bara ánægður með það að hann skuli vera á öndverðum meiði við mig. Ég er bara virkilega ánægður með það. Það styður mig í minni trú. Varðandi hins vegar aðila úti í bæ sem semja frumvörp og leggja þau fyrir Alþingi verð ég að hryggja hv. þingmann sem þátttakanda í þessari löggjafarsamkundu með því að flestöll stærstu mál á sviði skatta, velferðarmála o.s.frv. eru ákveðin af aðilum vinnumarkaðarins. Ef við förum í gegnum söguna 50–60 ár aftur í tímann hafa flest mál komið utan úr bæ en ekki fyrir frumkvæði hv. alþingismanna. Það er niðurlæging Alþingis, herra forseti, að þetta skuli vera svona, að Alþingi skuli ekki hafa neitt frumkvæði að því að semja frumvörp sjálft. Nánast engin frumvörp sem samþykkt eru á Alþingi eru samin af þingmönnum sjálfum. Þetta er niðurlæging Alþingis, herra forseti. 

Virðulegi forseti. Það þarf ekkert að koma á óvart að haft sé samráð við þegna þessa lands og fulltrúa stórra samtaka þegar teknar eru ákvarðanir og mótaðar grundvallarreglur um skipulag samfélagsins. Það er eðlilegt að hafa slíkt samráð. Þó að einstaklingar séu kosnir til setu á löggjafarsamkundunni þýðir það ekki að þeir eigi ekki að hafa samráð við nokkurn mann eða ræða við nokkurn mann þegar verið er að taka ákvarðanir sem skipta allt samfélagið miklu máli. Ég skil ekki þennan málflutning hv. þingmanns. Hins vegar er kannski kjarninn sá, og það endurspeglast í orðum hv. þingmanns, að þegar ríkisstjórnir sitja sem enga stefnu hafa, enga hugmyndafræði og enga hugsun um það hvernig samfélagið eigi að þróast, er ekkert óeðlilegt að aðilar úti í bæ taki frumkvæði, móti ákveðna sýn og dragi daprar ríkisstjórnir 

Herra forseti. Enn misskilur hv. þingmaður mig. Ég átti við hvar frumkvæðið lægi. Hver kemur með hugmyndirnar? Ég átti ekki við það að ríkisvaldið, framkvæmdarvaldið, ætti að hafa hugmyndirnar. Ég tel að löggjafarsamkundan sem samkvæmt stjórnarskrá mótar ramma utan um þjóðfélagið eigi að hafa frumkvæðið. En hún hefur það ekki. Það eru einstakir starfsmenn hjá ASÍ sem hafa miklu meiri áhrif á þjóðfélagið á Íslandi en hv. þingmaður. 
            

Virðulegur forseti. Það var ansi merkilegt að hlusta hér á ræðu hv. þm. Péturs Blöndals, talsmanns Sjálfstæðisflokksins og formanns efnahags- og viðskiptanefndar og þar af leiðandi talsmanns Sjálfstæðisflokksins í þeim málum sem lúta m.a. að skattamálum. Þau voru mörg gullkornin sem hér hrutu af vörum hans og ástæða til að halda þeim til haga. Þingmaðurinn sagði m.a. að hinir skattlausu hefðu áhuga á að auka útgjöld ríkisins. Þeir væru sá hópur sem hefði sérstakan áhuga á því. Ég veit ekki til þess að hinir skattlausu taki hér ákvarðanir um framlög til háskólamála, vegamála, heilbrigðismála og annarra slíkra mála, að þeir séu ábyrgir fyrir því. Að sjálfsögðu ekki. Þingmaðurinn sagði líka að frumvarpið sem hér væri til umfjöllunar væri til þess fallið að auka meðalmennskuna í samfélaginu og letja fólk til vinnu. Þetta sagði þingmaðurinn hér. Það var eiginlega svo merkilegt að hlusta á þingmanninn, þennan talsmann Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd, að hann talaði algerlega gegn því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Hann talaði gegn sínu eigin nefndaráliti. Það er makalaust að hlusta á slíkan málatilbúnað. Hið eina sem hann gat kannski talað fyrir var skattleysi heimgreiðslna sem hafa nú verið teknar upp í tveimur sveitarfélögum, þ.e. í Reykjavík og Kópavogi. Það er verið að hola skattkerfið til að þóknast sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum í tveimur sveitarfélögum. Í þessu tekur þátt hv. þingmaður sem alltaf talar um mikilvægi þess að umgangast ekki skattkerfið með þeim hætti. Hann er að hola það hér, bara vegna þess að hann er að þjóna sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum í tveimur tilteknum sveitarfélögum. Það er fásinna sem hann heldur hér fram, að þetta hafi eitthvað með hlunnindagreiðslur og framlög síðan til skóla- og leikskólamála sveitarfélaganna 

Herra forseti. Samkvæmt skattalögum á að skattleggja hlunnindi. Það er bara svo einfalt. Það væri skemmtilegt ef upp kæmi virkilega herskár skattstjóri og færi að skattleggja þessi hlunnindi. Það er hvergi í skattalögunum neitt um að þetta skuli vera skattfrjálst. Ég hvet til þess að menn skilgreini þetta sem skattfrjálst þannig að það sé ekki undir geðþóttaákvörðun skattstjóra komið hvað er skattfrjálst og hvað ekki. Það stendur hvergi í lögum að grunnskólaþjónusta sé skattskyld eða skattfrjáls hlunnindi foreldra eða barns. Það er hvergi stafur um það í lögum. Ég er að hvetja til að menn telji upp hvað er skattfrjálst og hvað er skattskylt þannig ef að sveitarfélögunum skyldi detta í hug að borga foreldrum kannski í formi ávísana sem ég tel mjög skynsamlegt sé það skattfrjálst. Ef Reykjavíkurborg ákveður að láta hvert barn hafa 500–600 þús. kr. sem kostar að hafa eitt barn í grunnskóla á ári og barnið gæti valið sér skóla, annaðhvort einkaskóla eða opinberan, til að borga með þessari ávísun ætti það að vera skattfrjálst. Þetta er það sem ég legg til, að menn viti a.m.k. betur hvað er skattfrjálst og hvað skattskylt en hafi ekki skattalögin með hlunnindum inni sem skattskyld og svo er það ákvörðun skattstjóra hvort hann skattar þau eða ekki.

Virðulegur forseti. Þetta er mjög sérkennilegur málflutningur. Það leikur enginn vafi á því í skattalögum að fyrir þjónustu sem fólk fær hjá sveitarfélagi sínu í leikskólum, grunnskólum og öðrum slíkum stofnunum hefur það greitt með framlögum sínum til sveitarfélagsins, útsvari sínu. Það leikur enginn vafi á því í skattalögum að sú þjónusta sem sveitarfélagið veitir, og sveitarfélögin eru búin til í kringum slíka þjónustu við íbúa sína, er ekki skattskyld. Það er heldur ekki sambærilegt að tala um að framlög sem einstaklingar fá fyrir það að vera heima, sem er þá tekjuauki fyrir viðkomandi fjölskyldu, séu skattskyld samkvæmt skattalögum. Það er núna sem er verið að hola það. Framlögin sem þingmaðurinn talaði um sem mögulegar þjónustuávísanir til foreldra væru þá ávísanir sem mundu ekki stoppa hjá foreldrunum, væru þar af leiðandi ekki tekjuauki 

Herra forseti. Mér skilst að ýmsar bætur frá sveitarfélögum séu skattskyldar, t.d. húsaleigubætur og félagsþjónustan að hluta til. Þetta er bara ekkert á hreinu. Ég mundi gjarnan vilja að þessu yrði komið á hreint þannig að það færi ekki á milli mála hvað af þeim bótum  Ég vildi gjarnan að það yrði skilgreint hvað eru skattfrjáls hlunnindi og hvað skattskyld.

Hæstv. forseti. Að vissu leyti er dapurlegt hve stuttur tími gefst til þessarar umræðu vegna þess að við erum farin að ræða hér um sjálfan grundvöll velferðarþjóðfélagsins og hugmynda okkar um samhjálp og velferð og hvernig að því skuli staðið. Ég kveð mér hljóðs í andsvari fyrst og fremst til að vekja athygli á þeim harðvítugu árásum sem talsmaður Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hefur haft í frammi gagnvart verkalýðshreyfingunni og þá sérstaklega Alþýðusambandi Íslands. Hann segir að verkalýðshreyfingin hafi engan áhuga á því að auka verðmætasköpun í íslensku samfélagi, láti sig fyrst og fremst og eingöngu varða skiptinguna, skiptingu verðmæta. Í öðru lagi fullyrðir hv. þingmaður að í verkalýðshreyfingunni sé ekkert lýðræði, starf hennar byggi ekki á lýðræðislegum vinnubrögðum. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því sem hv. þingmaður sagði um aðkomu Alþýðusambandsins um frumvarp um vaxtabætur. Þar segir hann að Alþýðusambandið hafi engar tillögur lagt fram. Gagnrýni Alþýðusambandsins hefði fyrst og fremst falist í því að hafa ekki komist nægilega vel að borði með fulltrúum ríkisvaldsins og fjármálaráðuneytisins með aðkomu að gögnum sem gerði mönnum kleift að setja fram kröfur og hugmyndir um upphæðir. Út á þetta hefði 

Herra forseti. Ég sagði ekki að ASÍ hefði ekki áhuga á að auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Þetta er mismunandi heimssýn, herra forseti, hvort menn vilja stunda jafnaðarstefnu sem byggist á því að skipta kökunni eða hvort hún byggist á því að efla einstaklinginn svo að kakan stækki. Þetta er mismunandi heimssýn og ég hef þá trú að það sé betra að stækka kökuna en að vera upptekinn af því að skipta henni. Það er mín skoðun. En það vill svo til að hjá ASÍ sem er svokölluð fjöldahreyfing er önnur skoðun. Það er það sem ég er að gagnrýna, að þeir skuli hafa svo mikil áhrif, þeir sem ekki hafa verið kosnir almennri kosningu. Svo varðandi lýðræðið í verkalýðshreyfingunni. Ég hef margoft gagnrýnt það. Það er mjög þunglamalegt og menn geta bara fylgst með því hversu oft þeir skipta um stjórnir í verkalýðshreyfingunni. Það er afskaplega sjaldan. Það er miklu meiri hreyfing á fólki á Alþingi en í verkalýðshreyfingunni. Síðan um vaxtabæturnar. Ég átti fund með starfsmanni ASÍ um vaxtabæturnar. Ég var að ræða við starfsmann ASÍ um hvernig við ættum að hanna þjóðfélagið, frú forseti. Ég sem alþingismaður, hluti af löggjafarsamkundunni, var að ræða við og reyna að fá samþykki starfsmanns ASÍ við hugmyndum. Hann kvartaði stöðugt undan skorti á upplýsingum. Hann vildi fá þær bara allar eins og þær lögðu sig. Liggur við. Og kvartaði stöðugt undan skorti á upplýsingum sem rakst á Persónuvernd og annað slíkt og kom ekki með neinar hugmyndir. Hann gagnrýndi stöðugt þær hugmyndir sem við urðum að koma með. Við urðum að koma með einhverja tölu, einhverjar eignir. Málið var það að eftir því sem ákveðin eign er hærri þeim mun ófélagslegra varð kerfið. 
            

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa stór orð um þennan málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals þótt fullt tilefni sé til þess að andæfa þessum makalausu og ósvífnu árásum á Alþýðusamband Íslands. Alþýðusamband Íslands og verkalýðshreyfingin öll hefur að sjálfsögðu áhuga á því að auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Sú hugmynd er mjög sterk innan verkalýðshreyfingarinnar að jöfnuður í þjóðfélaginu og réttlát tekjuskipting skipti mjög miklu máli og ekki aðeins til þess að skapa hér réttlátara samfélag heldur kröftugra samfélag sem betur sé til þess fallið að auka verðmætin í þjóðfélaginu. Ég mun koma nánar inn á aðra efnisþætti í málflutningi hv. þm. Péturs H. Blöndals í ræðu minni á eftir og víkja einnig að 

Hv. þingmaður sagði einmitt það sem þurfti. Hann sagði að ASÍ hefði áhuga á jöfnuði og að hann skipti máli. Það er einmitt það sem við erum að ræða, mismunandi heimssýn vinstri manna og hægri manna. Við erum að ræða hvort það skipti meira máli að horfa á jöfnuðinn og vera stöðugt að skipta kökunni eða hvort það skipti meira máli að horfa á hvatninguna til einstaklingsins. Minn flokkur er nú einu sinni einstaklingshyggjuflokkur sem vill að sjálfsögðu taka fullt tillit til jafnaðar líka en fyrst og fremst viljum við hvetja einstaklinginn til dáða og þar skilur á milli okkar og hv. þingmanns og okkar og starfsmanna ASÍ.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 570 en að álitinu standa með mér hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögum sem fluttar eru á þskj. 571 sem ég flyt ásamt sömu hv. þingmönnum. Meginbreytingarnar í þessu frumvarpi fela í sér að það er verið að hrinda í framkvæmd yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 22. júní sl. sem tengist samkomulagi ASÍ og SA og tengist áframhaldi á gildandi kjarasamningum. Með frumvarpinu er tekjuskattur einstaklinga lækkaður um 1% í stað 2% eins og áformað var og þess í stað er lagt til að persónuafsláttur einstaklinga hækki úr rúmum 29 þús. kr. á mánuði í 32 þús. kr. og það þýðir að skattleysismörkin fara úr 79 þús. kr. í 90 þús. kr. Hvers vegna skyldi það nú vera að ASÍ hafi reynt að knýja þessa breytingu fram í kjarasamningum? Það er vegna þess að sú leið sem hér er valin, þ.e. að láta ígildi eins prósentustigs í tekjuskatti koma fram í hærri skattleysismörkum og persónuafslætti, skilar sér miklu betur til fólks með lágar og meðaltekjur. Um þetta hefur verið talað lengi hér á hv. Alþingi vegna þess að ríkisstjórnin hefur gert í því raunar allar götur frá 1995 að skerða skattleysismörkin, sem ættu í dag að vera einhvers staðar á milli 130 og 140 þús. kr. ef þau hefðu ekki verið skert með þeim hætti sem ríkisstjórnin hefur staðið að. Það hefur auðvitað orðið til þess að þær leiðir sem ríkisstjórnin hefur valið í skattalækkunum hafa fyrst og fremst skilað sér til hátekjufólksins. Það er óþarfi að rifja það upp mjög ítarlega á þeim stutta tíma sem við höfum í þinginu til að ræða þetta mál, svo oft höfum við gert það. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því að í umsögn Samtaka atvinnulífsins kemur fram að hugmyndin á bak við breytingarnar var að fallið yrði frá lækkun annars af þeim tveimur prósentustigum tekjuskatts sem lögfest höfðu verið og að persónuafsláttur yrði hækkaður sem næmi tekjum ríkissjóðs af einni tekjuskattsprósentu. Samtök atvinnulífsins telja að þetta hafi ekki skilað sér að fullu í persónuafslættinum og segja í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Í því ljósi er eðlilegt að fjárhæð persónuafsláttar verði endurskoðuð til hækkunar þannig að formbreyting skattalækkunarinnar úr skatthlutfalli persónuafsláttar verði hlutlaus fyrir ríkissjóð.“ ASÍ tók í sama streng í umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar um málið þannig að til þess að ígildi 1% í tekjuskatti skili sér að fullu í persónuafslættinum og hærri skattleysismörkum þarf að bæta 800 milljónum - sem Samtök atvinnulífsins kalla hér eftir og ASÍ tekur undir - inn í persónuafsláttinn og skattleysismörkin og við það mundu skattleysismörkin hækka um 1.100 kr. og fara úr 90 þúsund í 91.100 kr. ef þetta allt hefði skilað sér þar inn. Það er m.a. einn hluti af þeirri breytingartillögu sem ég mæli hér fyrir. Þegar þetta nefndarálit var skrifað höfðum við ekki enn þá fengið útreikninga á því til þess að sjá hvað það þýddi ef bæði prósentustigin mundu skila sér í hækkun á skattleysismörkum og persónuafslætti en það kom reyndar síðar, eftir að álitið var lagt fram, og þá staðfestu þeir útreikningar raunar eina ferðina enn að það að flytja bæði prósentustigin yfir í persónuafsláttinn til hækkunar á skattleysismörkum kom sér miklu, miklu betur fyrir fólk með lágar og meðaltekjur. Það yrði því þannig að fólk með 300 þús. kr. eða minna á mánuði, eða 3,6–3,7 millj. á ári, sem eru rúmlega meðaltekjur, mundi greiða minna í skatt með þeirri leið að láta tvö prósentustigin ganga í persónuafsláttinn og skattleysismörkin í stað þeirrar leiðar sem ríkisstjórnin velur. Sennilega eru það um fimm þúsund færri einstaklingar sem munu greiða skatt samkvæmt þeirri leið að láta bæði prósentustigin ganga í það að hækka skattleysismörkin. Það er auðvitað löngu kominn tími til þess, virðulegi forseti, að farin sé sú leið að skattalækkanir hér á hv. Alþingi skili sér með betri hætti til lágtekjuhópa, lífeyrisþega og til fólks með meðaltekjur. Þetta, eins og ég sagði, skilar sér betur til fólks sem er yfir meðaltekjum. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sem er 1. flutningsmaður að breytingartillögu sem við flytjum, mun örugglega gera grein fyrir því síðar í umræðunni. Í upphaflegri grein frumvarpsins var ákvæði sem fól í sér að heimild í 65. gr. skattalaga til að lækka tekjuskattsstofn vegna verulegra útgjalda vegna menntunar barna, þ.e. þess sem greitt er með börnum og unglingum frá 16–21 árs aldri yrði breytt á þann veg að einungis yrði hægt að beita þeim skattaívilnunum vegna barna frá 18 til 21 árs aldurs. Það átti sem sagt að klípa árin 16 og 17 ára af þannig að greiðslur vegna menntunar barna á þeim aldri áttu að falla niður og rökin voru þau að það væri verið að taka upp hærra aldursviðmið í barnabótum, þ.e. þeim sem eru tekjutengdar eða úr 16 í 18 ár. Þessu er auðvitað ekkert saman að jafna vegna þess að aðrir hópar fá líka sams konar menntunarívilnanir, þeir sem t.d. ekki fá barnabætur greiddar eftir að þetta er orðið að lögum, 16–18 ára viðmiðið, þ.e. þeir sem ekki njóta tekjutengdra barnabóta. Þetta var auðvitað mjög gagnrýnt vegna þess að það var alveg ljóst að þetta mundi sérstaklega bitna á fjölskyldum á landsbyggðinni sem þurfa að senda börn sín um langan veg í framhaldsskóla, og vitaskuld hafa þessar skattaívilnanir líka gagnast mjög fjölskyldum á höfuðborgarsvæðinu en þær geta að hámarki verið 204 þús. kr. á ári. Því er ástæða til þess að fagna því að stjórnarliðar lögðu á flótta í þessu máli eftir að þeim var gert ljóst að auðvitað væri ekkert vit í því að fara í þessa breytingu og þeir féllust á röksemdir ASÍ og stjórnarandstöðunnar í málinu við lokaafgreiðslu þess í nefnd en þá var fallið frá þessum áformum og því ber sannarlega að fagna. Í frumvarpinu eru einnig ákvæði sem lúta að úrbótum á vaxtabótakerfinu. Það er talað um að hækka eigi viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta um 6% til þess að þær haldi raungildi sínu á árinu 2007. Við bendum á að þessar greiðslur þurfa raunverulega að fara í 12%, þessar hækkanir á viðmiðunarfjárhæðum, ef taka á með þær breytingar sem urðu milli áranna 2005 og 2006. Alþýðusamband Íslands hefur m.a. bent á þetta og við í minni hlutanum flytjum breytingartillögu um að hækkun á viðmiðunarfjárhæðum vaxtabóta fari í 12% í stað 6% eins og ríkisstjórnin leggur til. Það væri auðvitað full ástæða, virðulegi forseti, til þess að fara hér ítarlega yfir vaxtabótakerfið og þær skerðingar sem fólk hefur mátt sæta í tíð núverandi ríkisstjórnar á vaxtabótum en ríkisstjórnin hefur verið mjög flink að finna alls konar leiðir ár eftir ár til þess að skerða vaxtabótakerfið sífellt meira og meira sem er aðallega íhaldsmönnum þyrnir í augum. Það er eins og menn átti sig aldrei á því að það verið að koma í bakið á fólki þegar verið er að skerða vaxtabætur vegna þess að fólk hefur gert áætlanir sínar, t.d. varðandi húsnæðisöflun, með tilliti til vaxtabótanna. Ég vil næst víkja að því sem nokkuð var rætt hér í andsvörum og snertir svokallaðar heimgreiðslur og fram kemur í 2. gr. frumvarpsins. Ég held að það megi segja, virðulegi forseti, að hér er á ferðinni mjög alvarleg stefnubreyting á sviði jafnréttismála og í málefnum ungbarnafjölskyldna almennt. Eins og hér kom fram hafa tvö eða þrjú sveitarfélög sem stjórnað er af sjálfstæðismönnum tekið upp slíkar heimgreiðslur. Það er ástæða til þess að vitna til þess að í Noregi voru teknar upp svona heimgreiðslur fyrir einhverju síðan og reynslan af þeim er mjög slæm og nú íhuga Norðmenn að leggja þær af. Þær hafa nær eingöngu verið nýttar af mæðrum og því stuðlað að því að konur hverfi af vinnumarkaðnum og það vinnur auðvitað gegn jafnrétti kynjanna. Í 2. gr. er lögð til heimgreiðsla sem foreldrar eða forráðamenn barna fá frá sveitarfélagi til að annast barn og að hún sé undanþegin skattskyldu. Þessar greiðslur eru aðallega hugsaðar vegna barna þegar fæðingarorlofi lýkur til tveggja ára aldurs. Þær eru valkvæðar þannig að jafnvel þó að þjónusta hjá sveitarfélaginu bjóðist þá getur fólk valið hvort það tekur þjónustuna eða velur þessar greiðslur sem ég held að séu yfirleitt um 30 þús. kr. á mánuði. Fyrirkomulagið er þannig að foreldrar geta ákveðið hvor þeir taka þessar heimgreiðslur eða nýta sér leikskólapláss eða þjónustu dagmæðra. Það er auðvitað full ástæða til þess að óttast að ef sveitarfélögin innleiða heimgreiðslur og þær festast í sessi að þær geti leitt til bakslags í jafnréttisbaráttunni og að þær geti leitt til þess að framþróun í fæðingarorlofslögunum seinki eða uppbyggingu leikskólaplássa fyrir yngri börn sem nú hafa ekki aðgang að leikskóla. Auk þess tryggja þessar greiðslur, sem eru eins og ég sagði um 30 þús. kr. á mánuði, engan veginn það að ná því markmiði sem sett er fram með þeim en tilgangur þeirra er að styðja við foreldra sem leggja áherslu á að vera heima með börn sín eftir að fæðingarorlofi lýkur. Eða má spyrja: Er þarna um eitthvert val að ræða fyrir foreldri, að vera heima eða ekki fyrir 30 þús. kr. á mánuði? Það er nú varla hægt að kaupa pössun fyrir það út mánuðinn fyrir þá sem vilja engu að síður vera á vinnumarkaðnum og taka þessar heimgreiðslur. Síðan veit auðvitað enginn í hvað þeim er eytt þessum 30 þús. kr. sem fjölskyldur fá í stað þess að þiggja þjónustu dagmæðra eða leikskóla. Við teljum að það eigi fremur að vinna að því að lengja fæðingarorlof, t.d. í 15 mánuði og að börn komist á leikskóla við 15 mánaða aldur. Fyrir Alþingi liggur tillaga um að fara þá leið að félagsmálaráðherra í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga verði falið að kanna hvernig auka megi þjónustu við ungbarnafjölskyldur frá því að fæðingarorlofi lýkur og þar til barn kemst á leikskóla. Síðan er önnur hlið á þeirri leið sem ríkisstjórnin er að fara. Hún er náttúrlega, eins og hér kom fram, alveg greinilega að hola skattkerfið og opna fyrir það að upp muni koma ýmsar kröfur úti í þjóðfélaginu um að fleiri sambærilegar greiðslur verði einnig undanþegnar skattskyldu. Ég veit ekki hvernig ríkisstjórnin ætlar að fara að verja það þegar t.d. foreldrar langveikra barna sem fá greiðslur, vegna þess að í mörgum tilvikum getur þetta fólk ekki verið á vinnumarkaðnum. Fyrir einu eða tveimur árum voru samþykktar greiðslur til foreldra langveikra barna, sem eru að vísu lágar eða rúmar 90 þús. kr. á mánuði, og auðvitað eiga þær þá með sama hætti að vera skattfrjálsar eins og þessar heimgreiðslur. Fulltrúi ríkisskattstjóra, sem kom á fund nefndarinnar, tók undir það að þessar greiðslur væru auðvitað nákvæmlega sama eðlis. Og auðvitað munum við, ef þessar heimgreiðslur ná fram að ganga sem allt bendir til, flytja tillögu við 3. umr. um að greiðslur til foreldra langveikra barna verði með sama hætti undanþegnar skatti. Það er útilokað bara með tilliti til jafnræðisreglunnar fyrir stjórnarliða að fella slíka tillögu. Í umsögn ríkisskattstjóra kom fram og hann benti á það að ekki eru undanþágur í skattskyldu á bótum til maka eða annarra sem heldur heimili með elli- og örorkulífeyrisþega sem eru greiddar á grundvelli laga um félagsþjónustu en slíkar bætur ráðast m.a. af umönnunarþörf lífeyrisþega. Ríkisskattstjóri eða fulltrúi hans sagði einnig að ef þetta ætti að ganga í gegn, þá ættu þær greiðslur líka að vera undanþegnar skatti. Það er því auðvitað verið að opna á alls konar leiðir og kröfur um það úti í þjóðfélaginu að sambærilegar greiðslur eða styrkir verði undanþegnir skatti. Hvað með fjárhagsstyrk sveitarfélaga? Þetta rennir auðvitað stoðum undir það líka að fjárhagsstyrkir sveitarfélaga ættu að vera skattfrjálsir með sama hætti. Það væri auðvitað hægt að hafa um þetta mörg orð en ég ætla að virða það samkomulag sem hér hefur verið gert um tíma í þessum umræðum þó að full ástæða hefði verið til að ræða þetta betur. Ég hefði viljað ræða hér barnabætur sem verið er að breyta. Að vísu er verið að auka þær og var eiginlega kominn tími til þess að gera það eftir allar þær skerðingar sem hafa gengið í gegn á barnabótum. En raungildi barnabóta og þær greiðslur sem hafa farið úr ríkissjóði í barnabætur hafa verið skertar verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég vil að lokum nefna tillögu sem við flytjum um að arður frá einu hlutafélagi til annars verði undanþeginn staðgreiðslu en fyrir því voru færð rök hjá einum umsagnaraðila sem kom á fund nefndarinnar og á það var bent að telja verði óeðlilegt að haldið sé eftir staðgreiðsluskatti af arðstekjum hlutafélaga. Tekjur þessar má draga frá tekjuskattsstofni slíkra félaga og því er verið að halda eftir skatti af tekjum sem í raun eru ekki skattskyldar. Í frumvarpinu er einungis gert ráð fyrir að ekki verði þörf á að halda eftir fjármagnstekjuskatti af arði sem úthlutað er milli þeirra félaga sem samsköttuð eru en minni hlutinn leggur til að þetta ákvæði nái einnig til arðgreiðslna milli hlutafélaga sem eru hvort sem er undanþegin skattskyldu en haldið eftir í staðgreiðslunni. Þarna er því raunverulega verið að halda eftir fé sem samkvæmt skattalögum á ekki að fara í ríkissjóð, ríkissjóður getur haft af þessu vaxtatekjur í einhverja mánuði, kannski allt upp í 18 mánuði og verið með þetta sem geymslufé og því eðlilegt að undanþiggja þetta einnig í staðgreiðslunni. Ég hef lýst, virðulegi forseti, þeim breytingartillögum sem við flytjum hér og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson mun síðan lýsa annarri breytingartillögu sem við erum með sem snertir það að auka hér enn frekar á persónuafslátt og hækka skattleysismörkin.

Hæstv. forseti. Hér fer fram mjög mikilvæg umræða um breytingar á tekjuskattslögunum og óska ég eftir því að hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur ræðu mína. 
             Hv. þm. Pétur H. Blöndal segir mér ekki fyrir verkum hér.

Nú gengur fjármálaráðherra í salinn.

Það eru eitt eða tvö atriði sem ég vildi gjarnan ræða beint við hæstv. fjármálaráðherra. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert grein fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um þetta frumvarp, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert grein fyrir ýmsum tillögum sem stjórnarandstaðan stendur að, breytingartillögum við frumvarpið, og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson mun enn fremur gera grein fyrir breytingartillögum sem við stöndum sameiginlega að og ætla ég í sjálfu sér ekki að orðlengja um þær heldur staðnæmast við tiltekinn þátt í frumvarpinu, þ.e. 2. gr. frumvarpsins. Ég vil í upphafi máls míns ítreka gagnrýni mína á málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals og harðvítugar árásir hans á Alþýðusamband Íslands og verkalýðshreyfinguna í framsögu sinni. Þar fannst mér hann hafa uppi mjög ómakleg orð og ómaklegar yfirlýsingar í garð Alþýðusambandsins sem ég tel að standist ekki. Hann sakar verkalýðshreyfinguna um mjög ólýðræðisleg vinnubrögð og að hún hafi ekki staðið eðlilega að málum varðandi vaxtabætur og útreikninga á þeim. Ég minni á að verkalýðshreyfingin og fulltrúar hennar höfðu óskað eftir því að koma betur að borði, fyrr og betur að borði, með fulltrúum fjármálaráðuneytisins á sínum tíma og fá aðgang að gögnum sem nauðsynleg væru til að fá yfirsýn yfir málið og geta sett fram tölur sem fullnægðu þeim markmiðum sem að væri stefnt. Ég vil bæta því við að þegar gagnrýnt er að aðilar úti í bæ, eins og hv. þingmaður kallar verkalýðshreyfinguna, koma að máli, þá verð ég að segja að mér finnst það vera gott að Alþingi Íslendinga, löggjafarsamkundan, skuli leita til aðila í samfélaginu, ekki aðeins verkalýðshreyfingarinnar, heldur annarra aðila einnig eins og Samtaka atvinnulífsins, þótt ég sé ekki alltaf sammála þeim. Í fjölþátta lýðræðisþjóðfélagi á að sjálfsögðu að leita sjónarmiða sem víðast. Sama gildir um listamenn, neytendasamtök o.s.frv. Síðan er það þingsins að taka ákvörðun og í þessu tilviki var það ríkisstjórnin sem tók sína ákvörðun í umboði stjórnarmeirihlutans eftir samningaviðræður sem hún hafði átt á þríhliða grunni við verkalýðshreyfinguna og samtök atvinnurekenda. Nóg um þetta að sinni. Það atriði sem ég vildi staðnæmast við, hæstv. forseti, í þessu frumvarpi er 2. gr. Nokkuð hefur verið komið inn á hana áður og m.a. í framsöguerindi hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem er vissulega sjálfum sér samkvæmur í málflutningi sínum. Ég tel hann snerta slík grundvallaratriði í okkar velferðarsamfélagi að það hefði verið efni til að hafa þessa umræðu miklu lengri. En því miður getur svo ekki orðið vegna þess að við höfum komist að samkomulagi um að ljúka þinginu nú síðdegis. 2. gr. frumvarpsins er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Styrkir sem foreldrar eða forráðamenn barns fá frá sveitarfélagi til að annast barn heima, frá lokum fæðingarorlofs fram til þess að það hefur leikskólavistun eða grunnskólanám, teljast ekki til tekna hjá móttakanda.“ Þegar síðan flett er upp á athugasemdum við þessa grein í frumvarpinu kemur fram að það er ekkert þak á þessum greiðslum. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort slíkt hafi aldrei verið rætt. Þetta virðist samkvæmt frumvarpinu gilda hvort sem um er að ræða 30 þús. kr. styrk, eins og tíðkast í Kópavogi eða ákvörðun hefur verið tekin um þar, eða styrk sem er 3 millj. og þá væri hann einnig án skatts. Ekki svo að skilja að ég búist við slíkum greiðslum, en ég vek athygli á því að í frumvarpinu eru ekki nein mörk hvað þetta snertir. Gagnrýni mín á þetta er eftirfarandi. Í fyrsta lagi þurfum við að íhuga forgangsröðina mjög vel ef við ætlum að fara út á þessa braut, þ.e. að forgangsröðin hefði þurft að koma til umræðu. Ég tel að við hefðum átt að setja í forgang umönnunarbætur til aðstandenda langveikra barna, svo dæmi sé tekið. Í annan stað vek ég athygli á þeirri grundvallarsýn, pólitísku sýn, sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins við umræðuna birti okkur og hún er sú: Í velferðarkerfinu skal allt fært til bókar, allur tilkostnaður skal færður til bókar. Hann segir okkur að sú þjónusta sem við njótum á spítölum og leikskólum og í skólunum sé í raun óskattlögð þjónusta, þegar búið er að færa hana inn í reikning og finna upphæð þá sé hún ekki skattlögð. Hið sama eigi að gilda um þá sem leita prívatlausna, úti á markaði þess vegna, eða fá greiðslur með þeim hætti sem nú tíðkast hjá einhverjum sveitarfélögum. Reykjavíkurborg hefur rætt um að taka þessar greiðslur upp og Kópavogur. Það eigi sem sagt að leggja að jöfnu, prívatlausnina og hina samfélagslegu. Ég tel að við séum að feta okkur út á mjög vafasamar brautir hvað þetta snertir. En er það rétt skilið hjá mér að þetta sé hin pólitíska sýn Sjálfstæðisflokksins almennt sem hér var lýst? Þriðja atriðið sem ég vil nefna í þessu sambandi og draga athygli manna að er að þetta eru skattívilnanir sem eru mjög sértækar. Þær eru einvörðungu hjá þeim sveitarfélögum sem hafa þennan hátt á. Þetta eru ekki almennar greiðslur. Öðru máli gegndi ef við værum að ræða um almennar greiðslur sem næðu til landsmanna allra. Þetta eru sértækar lausnir. Fulltrúi Sjálfstæðisflokksins leyfði sér að koma upp áðan og segja að ekki ætti að stýra fólki með skattkerfinu. En er ekki verið að gera nákvæmlega það með þessu? Er þá ekki verið að stýra sveitarstjórnum og sveitarfélögum inn á þessa braut? Ég hefði haldið að svo væri. Hæstv. forseti. Ég tel að við séum að taka upp umræðu sem snertir sjálfan grundvöll velferðarkerfisins. Þetta eru aðferðir frjálshyggjumanna sem hér hefur verið lýst og ég hef sannast sagna furðað mig á hve litla umræðu þetta hefur vakið, innan þings og utan, og hefði trú á því, ef við værum ekki að flýta málinu eins og raun ber vitni, að þá hefði orðið mikil umræða um þetta almennt í þjóðfélaginu. Við vekjum athygli á því í nefndaráliti okkar um frumvarpið að þetta eigi sér enn aðra hlið sem er hin kvennapólitíska hlið. Í Noregi hefur þessi háttur verið hafður á. Reynslan sýnir að það eru nær einvörðungu konur sem hafa nýtt sér þessar greiðslur og talið er að það hafi orðið til þess að konur leiti þá frekar inn á heimilin. Nú er ég því fylgjandi persónulega að börn séu ekki sett á leikskóla of snemma, ekki mjög snemma. Ég held að það sé ekki gott að þau séu knúin inn í harðan vinnudag hins fullorðna fólks. Ég held að það sé afar slæmt. En lausn okkar í stjórnarandstöðunni, og við bendum á það í nefndaráliti okkar, er að lengja fæðingarorlofið. Þar hafa verið stigin ágæt skref á undanförnum árum. Þau skref þurfa að verða miklu lengri. Við eigum að taka ákvörðun um að lengja fæðingarorlofið í næsta skrefi í 15 mánuði. Þetta tel ég að væri heppilegri lausn. Gagnrýni mín er sú að þetta sé mjög handahófskennd ráðstöfun. Hún tekur ekki til allra landsmanna. Hún opnar á nýjar lendur, ef svo má að orði komast, og er þar af leiðandi, vegna þess að ég tel hana vera vanhugsaða, fúsk í skattlagningu. Þessi skattlagning er fúsk, þessi lagabreyting er fúsk. Hún er órædd í þinginu og í þjóðfélaginu almennt. Ég hefði talið heppilegra að skjóta samþykkt þessarar lagagreinar á frest og gefa þinginu og samfélaginu ráðrúm til að ræða þetta atriði í kjölinn. Ég tel að þetta sé miklu stærra mál, miklu meira mál en svo að við eigum að afgreiða það eftir klukkutíma umræðu í þinginu. Því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra: Væri hann til viðtals um að sameinast um breytingu við þetta frumvarp, um að 2. gr. frumvarpsins yrði hreinlega skotið á frest, eða gildistöku greinarinnar, þar til vandaðri og betri umræða hefði farið fram um málið?

Herra forseti. Það sem við erum að ræða hérna er út af fyrir sig ekkert nýtt. Umræða hefur farið fram um þetta atriði áður. Röksemdir mínar eru í meginatriðum þær sömu og koma fram í nefndaráliti hjá nefndinni og í greinargerðinni með frumvarpinu. Ég held hins vegar að hv. þingmaður sé kannski að lesa heldur meira í þetta en ég hef lagt upp með í flutningi frumvarpsins, þó auðvitað kæmi það til skoðunar hvernig farið er með þetta í framtíðinni eða eitthvað sem væri hægt að jafna til við ef það kæmi upp. En samt sem áður er verið að reyna að gera þetta á kerfisbundinn hátt. Annað mál er hér til umræðu líka. Það er breytingartillaga með frumvarpinu frá Dagnýju Jónsdóttur, sem hér er flutt og ég veit um og styð hana. Hún er um að ættleiðingarstyrkirnir teljist ekki til tekjuskattsstofns. Það er því samræmi þar á milli. Þetta eru hlutir sem eru greiddir af hinu opinbera á annan hátt án þess að þeir séu þar taldir til hlunninda og þar með skattskyldir. Síðan er verið að gera þetta á þennan þátt í þessu tilfelli og það er verið að láta jafnræðið gilda. Þetta getur tekið til allra landsmanna ef sveitarstjórnirnar vilja. Hins vegar er ekkert verið að stýra sveitarstjórnunum, hvað þá að verið sé að stýra konum. Það hafa allir val um þetta. Ég held reyndar að þegar hv. þingmaður talar um að ekkert þak sé á þessu sé hann að fara út í það sem maður gæti talið að væri tekjuskattsstofn. Ég held að við eigum að bera meira traust til sveitarstjórnanna en svo að vera að setja þetta í þann búninginn.

Hæstv. forseti. Ég er ekki að setja þessa umræðu inn í neinn farveg. Ég spurði einfaldlega hvort þessar skattaívilnanir séu óháðar upphæð styrkjanna. Því það er svo að skilja á frumvarpinu. Reyndar tók ég dæmi sem kalla má absúrd þegar ég nefndi upphæðir. En engu að síður er staðreyndin sú að ekkert þak er á þessum greiðslum og gætu þess vegna verið mjög háar, ef sveitarfélagi býður svo við að horfa. Sveitarfélagi sem er vel efnað, svo dæmi sé tekið. Ég tel að í þessu felist ákveðin mismunun vegna þess að þetta er ekki almennt fyrirkomulag. Þetta nær ekki til landsmanna allra. Þetta er fyrirkomulag sem er komið á laggirnar af pólitískum hvötum og ríkisvaldið kemur síðan til móts við aðila með þessum hætti. Ég tel að hér sé ekki verið að grípa til aðgerða á nægilega kerfisbundinn hátt, svo ég noti orðfæri hæstv. ráðherra. Ég tel að þetta hefði þurft meiri, vandaðri og dýpri umræðu. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að dæmi eru um greiðslur sem eru ekki skattskyldar, ég nefni t.d. húsaleigustyrki og ættleiðingarstyrkir eru að koma til sögunnar. En ég tel að þetta sé að sumu leyti annars eðlis og hef reynt að færa rök fyrir því. Að ég sé að lesa meira í orð hæstv. ráðherra en efni standa til, ég hlustaði á talsmann Sjálfstæðisflokksins og formann efnahags- og viðskiptanefndar leggja út af þessum lagabreytingum. Og á hvern hátt? Hann vill umbylta samfélaginu í frjálshyggjuátt eins og ég skil það. Ég hef furðað mig á því að Framsóknarflokkurinn 

Herra forseti. Ég ætla kannski ekki að fara neitt að lengja absúrd-hlutann í umræðunni. En auðvitað eru heldur engin mörk fyrir því hvað sveitarfélag getur lagt mikið til leikskóla og þar af leiðandi engin mörk fyrir því hvað þau „hlunnindi“ geta verið verðmæt fyrir þá sem þurfa að njóta. En ég lít á þetta eiginlega hinum megin frá en hv. þingmaður gerir. Sveitarfélagið er að reyna að leysa þarna úr ákveðnu vandamáli, sem eru leikskólamálin og hvernig við önnumst börnin á tilteknu aldursskeiði. Eins og lögin eru núna, en vonandi breytast þau síðar í dag, þá tel ég að þar sé um hindrun að ræða þar sem ekki gætir jafnræðis á milli þeirra fjármuna sem íbúar fá í gegnum hlunnindin í gegnum niðurgreiðslur á leikskólavist og í gegnum það að fá beinar greiðslur. Það er því beinlínis verið að styðja við það að sveitarfélögin hafi meira frjálsræði í að aðstoða íbúana til að leysa úr tilteknum verkefnum á fjölbreyttari hátt en áður hefur verið, en þannig að jafnræði sé í fjárhagslega hlutanum hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Hér kom þetta mjög vel fram. Ég skil það ekki öðruvísi en svo að hæstv. ráðherra vilji að jafnræði ríki á milli félagslegra lausna annars vegar og einkalausna hins vegar í fjárhagslegu tilliti. Hæstv. ráðherra segir: Við erum að leysa tiltekinn vanda. Það er alveg rétt. Spurningin er hverjar þær lausnir eiga að vera. Eiga það að vera prívatlausnir eða samfélagslegar? Eigum við að lengja fæðingarorlofið? Eigum við að efla leikskólana eða ætlum við að stuðla að því að fólk fari heim? Ég er því fylgjandi að foreldrar séu sem lengst heima með börnum sínum á unga aldri. Ég er því fylgjandi. En ég vil að það sé gert með því að lengja fæðingarorlofið en ekki með einkalausnum af því tagi sem verið er að stuðla að með frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu sem ég er 1. flutningsmaður að. Ásamt mér standa að tillögunni hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Ágúst Ólafur Ágústsson og Ögmundur Jónasson. Tillagan gengur út á það að breyta þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur markað í skattastefnu sinni, þ.e. því sem ASÍ náði ekki fram. ASÍ náði því fram í viðræðum við ríkisstjórnina að 1% af fyrirhugaðri skattalækkun um næstu áramót, sem átti að vera 2%, yrði fært yfir í persónuafsláttinn.  Við í stjórnarandstöðunni höfum margsinnis talað um það í haust, einkum í sambandi við fjárlagafrumvarpið og í tengslum við tillögur okkar í velferðarmálum, að hækka þyrfti rauntekjur þess fólks, eftir skatta, sem lægstar tekjur hefur. Í samræmi við þann málflutning höfum við lagt fram breytingartillögur um að í stað þess að lækka skattprósentuna um næstu áramót í 22,75% verði hún óbreytt eða 23,75% og í staðinn verði persónuafsláttur næsta árs hækkaður úr 385.800 kr. í 419.500 kr. á ársgrundvelli. Það þýðir að í stað þess að persónuafslátturinn verði 32.150 kr. um næstu áramót fyrir hvern einstakling yrði hann 34.960 kr. eða tæplega 35 þús. kr. á mánuði. ASÍ og Samtök atvinnurekenda hafa bent á það að niðurfellingin og þær breytingar sem gerðar hafa verið hefðu ekki verið færðar að fullu í persónuafsláttinn, hann ætti ekki að vera 90 þús. kr. eftir næstu áramót, eins og ríkisstjórnin leggur til, heldur 91.100 kr. Við höfum sem sagt lagt til að þær 1.100 kr. sem á vantar kæmu til viðbótar þannig að skattleysismörkin færu verulega upp. Í tillögum okkar um að breyta þessu eina prósentustigi yfir í persónuafslátt, ef það gengur eftir sem við vissulega væntum, færi persónuafslátturinn í tæplega 35 þús. kr. og skattleysismörkin þar af leiðandi upp fyrir 95 þús. kr. Með þúsund króna viðbót færu þau yfir 96 þús. kr. Við færum þá að nálgast það, hæstv. forseti, að af 100 þús. kr. tekjunum verði ekki greiddur skattur. Mig langar að útskýra þetta í stuttu máli. Ef við skoðum hvaða breytingar yrðu á tekjum í þjóðfélaginu ef tillaga okkar væri samþykkt á Alþingi þá kæmi í ljós að skattgreiðendum í neðstu tekjuþrepunum, þ.e. fólki sem greiðir skatta af tekjum á bilinu 1,5–2 millj. kr. og upp í um tæpar 3,5 millj. kr. mundi fækka um 5.000 miðað við tillögu ríkisstjórnarinnar. Nú eru 80.800 manns á þessu tekjubili. Í þeim hópi mundi fækka. Það yrðu sem sagt ekki 80.800 manns sem greiddu tekjuskatt í lægstu tekjuhópunum heldur mundi þeim fækka niður í 75.800. Þeim fækkar fyrst og fremst í neðsta tekjuhópnum, þ.e. fólki sem í dag greiðir skatta af tekjum sem eru 1,5–2 milljónir á ársgrundvelli. Í þeim hópi fækkar úr 19.800 manns niður í 15 þúsund manns. Þar kemur fækkunin fyrst og fremst fram. Einmitt það fólk sem hefur minnstar tekjur mundi hætta að greiða skatta og njóta færslunnar yfir í persónuafsláttinn. Allir sem eru með undir 3,5–3,6 millj. kr. í tekjur á ársgrundvelli mundu hagnast og yrði örlítil skattahækkun á fyrstu tekjuhópunum þar yfir, þ.e. einstaklingi með 4 millj. kr. eða 4,5 millj. kr. í tekjur. Skatturinn mundi hækka örlítið þar en fyrst og fremst hækkar skattbyrðin á tekjuhópum með hæstu tekjurnar. Við leggjum til að lágtekjufólkið greiði minni skatta og tilfærslan hafi áhrif á hærri tekjurnar í þjóðfélaginu, einkum þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Þetta er í samræmi við stefnu okkar varðandi velferðarmál eldri borgara, öryrkja og lágtekjufólk, að fólk lifi af rauntekjum sínum. Með þessari framsetningu teljum við að jafna megi örlítið áhrif þeirra skattbreytinga sem orðið hafa á undaförnum árum sem aukið hafa á misskiptingu í þjóðfélaginu eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á í ræðu og riti. Skattbyrðin hefur hlutfallslega hækkað hjá lágtekjufólki en lækkað hjá hátekjufólkinu. Samkvæmt úttekt okkar á þessu máli munu allir sem eru með minna en 300 þús. kr. á mánuði, eða 3,6–3,7 milljónir ári, einstaklingar og þá hjón með 7 eða 7,2 millj. greiða lægri skatta. Skattgreiðslur allra skattgreiðenda undir þeim tekjum mundu lækka. Lækkunin verður hlutfallslega meiri eftir því sem tekjurnar eru lægri. Það munar mest um þetta fyrir það fólk. Þetta er efni tillögunnar, hæstv. forseti, og þarf ekki að skýra hana mikið meira. Þetta þýðir að skattleysismörkin fara upp og fólki í lægstu tekjuhópunum sem greiðir tekjuskatta til ríkisins fækkar. Við förum öfuga leið miðað við það sem ríkisstjórnin hefur farið við að breikka skattstofninn, eins og þeir kalla það þegar þeir fjölga skattgreiðendum í neðstu skattþrepunum. Það hefur verið kallað af ríkisstjórninni að breikka skattstofninn. Við leggjum til að farið verði í hina áttina, að þeim tekjulágu sem greiða skatta verði fækkað með því að fara með þetta yfir í persónuafslátt. Þar af leiðandi færist skattbyrðin svolítið til og meira yfir á þá sem hæstar tekjur hafa. Þetta er meginefni tillögunnar, hæstv. forseti. Ég held að við höfum gert samkomulag um að þessi umræða yrði ekki mikið lengri en ein og hálf klukkustund. Ég ætla a.m.k. að gera mitt til þess að standa við það samkomulag. Ég vænti þess að menn sjái tilgang okkar í stjórnarandstöðunni með því að leggja þetta til. Það ætti að vera auðskilið. Þær töflur sem við erum að vitna í hafa verið unnar af fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég geri ráð fyrir því að stjórnarliðar hafi einnig séð þá útreikninga, að þeir séu þeim aðgengilegir eins og okkur. Það er svo sem ekki mikið meira um þetta að segja, hæstv. forseti. Ég vænti þess að háttvirtir þingmenn vilji almennt bæta stöðu þeirra sem hafa lakari afkomu og efla þannig jöfnuð í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Að venju eru í frumvarpi þessu nokkur atriði sem tengjast fjárlögum ársins. Þau eru af óskyldum toga, oft og tíðum, eins og gefur að skilja þegar verið er að setja saman í eitt frumvarp ýmis ólík atriði. Það er býsna margt í þessu frumvarpi sem mætti taka fyrir og ræða, bæði almennt og nánar, en ég ætla að afmarka mig við fáein atriði að þessu sinni. Fyrst vil ég þó nefna þá breytingu að færa fyrirhugaða eða ákvarðaða tekjuskattslækkun um eitt prósentustig í tekjuskatti yfir í skattleysismörkin eða persónuafsláttinn. Ég er almennt hlynntur þeirri breytingu, ég tel hana meira tekjujafnandi en hina. Þegar ráðist var í svo umfangsmikla skattalækkun eins og raun ber vitni, að lækka tekjuskattinn í 4%, þá leiðir af því vegna eðli málsins, þar sem skattgreiðendur eru þeir sem hafa tekjur yfir skattleysismörkum, að lækkunin dreifist til skattgreiðenda, hún dreifist ekki til þeirra sem ekki eru skattgreiðendur. Svo mikil lækkun eykur því muninn sem er á ráðstöfunartekjum eftir tekjuhópum. Ég hefði kosið að menn hefðu farið blandaða leið, annars vegar að lækka prósentuna og hins vegar að hækka persónuafsláttinn, en það varð ekki niðurstaðan þá. Nú eru menn að stíga skref í áttina að því sjónarmiði með því að taka eitt prósentustig af þessum fjórum og setja það út í persónuafsláttinn. Ég tel það til bóta, það virkar tekjujafnandi. Það dreifir miklum fjárhæðum, meira til þeirra sem hafa lægri tekjur en skattalækkunin í prósentuvís. Ég er því út af fyrir sig á öndverðum meiði við hv. þm. Pétur Blöndal og er stuðningsmaður þess almennt að fara þessa leið þó ég sé ekki að segja að maður eigi eingöngu að fara þá leið að hækka persónuafslátt. Það þarf að horfa á hitt sjónarmiðið líka, það á sér sín rök. En eins og staðan er núna tel ég þetta betra skref en að halda sig við það sem áður hafði verið ákveðið. Ég vil vekja athygli á umsögn Seðlabanka Íslands sem mér finnst að mörgu leyti rétt að vekja athygli á, en þar segir, með leyfi forseta: „Í ljósi aðstæðna og annarra breytinga á sköttum telur Seðlabankinn skynsamlegt að tekjuskattur verði lækkaður minna en áður hafði verið ákveðið.“ Undir þetta rita Davíð Oddsson, formaður bankastjórnar, og Eiríkur Guðnason bankastjóri. Það er athyglisvert fyrir margra hluta sakir, annars vegar sögulega ef svo má segja, að sá sem stóð fyrir skattalækkun í upphafi, Davíð Oddsson, skrifar undir að þetta sé skynsamlegt. Og hins vegar það sem er kannski meira alvörumál, og tengist viðfangsefnum sem menn eru að fást við um þessar stundir, þ.e. efnahagsástandið. Það segir auðvitað að Seðlabankinn er að benda á að það sé ójafnvægi í efnahagsmálunum, það er verðbólga og það er ekki skynsamlegt við þær aðstæður að auka kaupmátt ráðstöfunartekna tekjuhárra hópa mikið því það viðheldur óstöðugleikanum. Ég les það út úr skilaboðum Seðlabankans að hann telji skynsamlegt að hverfa frá þessari leið einmitt vegna þeirra áhrifa. Ég tek að mörgu leyti undir sjónarmið Seðlabankans, sérstaklega það að mjög mikilvægt sé að menn nái tökum á efnahagsástandinu. Við búum við verðbólgu sem er yfir 7% og hún mun verða yfir 7% á þessu ári. Það kostar almenning í landinu miklar fjárhæðir að verðbólgan er ekki undir þeim 2,5% sem áformað hafði verið. Skuldir heimilanna voru, ef ég man rétt, fyrir ári síðan um 1.050 milljarðar kr. Þær hafa örugglega vaxið eitthvað að raungildi á þessu ári og síðan hefur verðbólgan hækkað þær töluvert eins og gefur að skilja ef verðbólgan hefur verið 7% á árinu. Ég mundi giska á að skuldir heimilanna um næstu áramót yrðu ekki undir 1.200 milljörðum kr. Þá getum við áttað okkur á því hvað það eru háar fjárhæðir sem velta yfir á skuldarana, almenning í landinu, ef verðbólgan er hærri en áformað var. Munurinn á 7% verðbólgu og 2,5% verðbólgu, sem hefði verið ef jafnvægi hefði verið í efnahagsmálunum, er 4,5%. Það munu vera 40–50 milljarðar kr. sem skuldir almennings um næstu áramót væru lægri ef verðbólgan hefði haldist í 2,5% í stað þess að fara upp í 7%. Þetta er kostnaður almennings af því að menn missa að nokkru leyti tök á efnahagsmálunum. Þegar ekki tekst eins og til er ætlast að halda verðbólgunni lágri þá borgar almenningur brúsann. Einmitt í því ljósi hefur mér alltaf fundist varasamt að bæta í skattalækkanir eins og reyndin hefur orðið og ég gat um í umræðunni um fjárlögin, umræðunni um lækkun á virðisaukaskatti á matvæli upp á 89 milljarða kr., sem reyndar verður yfir 12 milljarða vegna þess að áfengisgjaldið verður ekki hækkað á móti, a.m.k. ekki að sinni, sem þýðir um 12 milljarða kr. viðbótarskattalækkun á næsta ári. Sú aðgerð gerir okkur erfiðara fyrir við að ná verðbólgunni niður. Afleiðingin af því er að hún hægir á því að verðbólgan lækki sem þýðir að verðbólgan verður hærri lengur og það kostar peninga. Það kostar peninga fyrir sama fólkið og verið er að færa kjarabætur í formi lækkaðs virðisaukaskatts á matvæli. Það er mikilvægara að mínu viti að halda verðbólgunni lágri en að lækka álögur eða skatta. Menn eiga að lækka skatta þegar stöðugleiki er í efnahagslífinu. Aðgerðin á ekki að viðhalda óstöðugleika vegna þess að þá kostar hún almenning gífurlegar fjárhæðir eins og sést á því að eitt prósentustig kostar almenning yfir 10 milljarða kr. Ef einhverjar aðgerðir leiða til þess að verðbólga á næsta ári verði, segjum bara einu prósentustigi hærri en ella hefði verið þýðir það 10 milljarða kr. í skuldum. Af þeim skuldum þarf síðan að borga vexti sem eru ekki undir 10% og líklega nær 15% þegar lagðir eru saman raunvextir og verðtrygging. Það eru þá 1–2 milljarðar kr. sem eru bein útgjöld vegna þeirra skuldaaukninga. Ég legg því mikla áherslu á að efnahagsstjórnunin miðist við það að halda verðbólgunni eins lágri og nokkur kostur er. Það markmið gengur á undan öðrum markmiðum sem kunna að vera ágæt í sjálfu sér, eins og það að lækka skatta á matvæli, að því gefnu að ríkissjóður hafi stöðu til þess að geta veitt þá þjónustu sem menn ætla að veita í gegnum ríkissjóð þrátt fyrir þá skattalækkun. Ég vildi vekja athygli á þessum þætti málsins sem ég held að sé kannski sá allra mikilvægasti þegar allt er tekið saman. Annað atriði vil ég nefna og það er 2. gr. frumvarpsins um styrki til foreldra frá sveitarfélagi til að annast barn. Ég vara mjög við þessari breytingu. Ég tel hana vanhugsaða og óskynsamlega og hún grefur undan tekjuskattslögunum. Hún býr til mikið ósamræmi sem verður tilefni til þess að farið verður enn frekar inn á þessa braut á fleiri sviðum sem grefur þá undan megintilgangi tekjuskattslaganna, að afla tekna og skilgreina þær tekjur sem á að borga skatta af. Ég tel þessa grein ekki skynsamlega og mæli ekki með því að menn taki þetta upp. Mér finnst líka skýringarnar með þessu máli vera þannig að menn þurfi að fá frekari útskýringar á röksemdunum til að átta sig á hvað er verið að fara. Í frumvarpinu eru veittar skýringar um þetta atriði í 2. gr. og þar segir, með leyfi forseta: „Tilgangurinn með greiðslum sem þessum er að styðja við foreldra sem leggja áherslu á að vera með börnum sínum eftir að fæðingarorlofi lýkur. Niðurgreiðslur sveitarfélaga á leikskólagjöldum og daggæslugjöldum í heimahúsum eru ekki skattskyldar hjá foreldrum eða forráðamönnum barna. Með tilliti til jafnræðis er því lagt til að framangreindir styrkir verði ekki taldir til skattskyldra tekna.“ Þessi setning veldur mér dálitlum heilabrotum því ég átta mig ekki alveg á hvað verið er að segja með henni, hvaða jafnræðis er verið að vísa til sem ekki er virt með núverandi löggjöf. Ég hefði gjarnan viljað sjá skýringar á þessu. Að sama skapi eru skýringarnar í nefndaráliti meiri hluta líka þannig að ég held að kalla þurfi aðeins eftir frekari útskýringum. Þar er nefnt að um sé að ræða hlunnindi sem flestir forráðamenn barna njóta en hafa ekki verið skattlögð sem slík vegna félagslegra eiginleika þeirra. Ég hef ekki áttað mig á til hvers verið er að vísa þarna. Það væri ágætt að fá nánari útlistun á þessu. Meginregla tekjuskattslaga er að allar tekjur séu skattskyldar. Tekjur og hlunnindi eru skattskyld. Það er meginreglan. Menn hafa haldið mjög fast í þá reglu til að halda grundvellinum undir þeirri löggjöf, vegna þess að því fleiri undanþágur sem gerðar eru á þessu þeim mun erfiðara verður að halda hinu skattskyldu sem eftir stendur. Það endar þá með því að lögin breytast og menn verða að hugsa tekjuöflunina upp á nýtt. Það má segja að í skattalögunum eða öðrum lögum, þó að ekkert sé alveg einhlítt í því, séu nokkuð skýrar línur, þ.e. að greiðslur sem ætlaðar eru til að bera kostnað eru yfirleitt styrkir og ekki skattskyldir. Þar má nefna t.d. vaxtabætur. Þær eru fyrst og fremst hugsaðar til að endurgreiða kostnað sem menn verða fyrir af vöxtum, til að lækka raunverulega þann lið. Barnabætur eru fyrst og fremst hugsaðar til að endurgreiða fjölskyldum kostnað sem verður vegna barnanna. Það mætti nefna fleiri dæmi af þessum toga. Þetta eru ekki launagreiðslur og þess vegna hefur verið farið að með þessum hætti. Húsaleigubætur eru, ef ég man rétt, orðnar skattfrjálsar. Þær voru skattskyldar í upphafi. Um þær gildir hið sama, húsaleigubætur eru til að mæta kostnaði en ekki til að borga þeim sem fær bæturnar laun eða að gera honum kleift að vinna eitthvert starf og styrkurinn væri þá ígildi launa. Þetta er svona línan sem draga má upp og segja að það sem fellur undir endurgreiðslu séu styrkir en það sem ætlað er til að standa undir tekjuöflun viðkomandi einstaklings séu skattskyldar tekjur. Það er alveg ljóst í þessu tilviki að greiðslurnar eru ætlaðar til þess að foreldri geti verið heima og þurfi ekki að afla sér tekna á vinnumarkaði. Greiðslurnar eru þess eðlis og hafa þann tilgang að vera launagreiðslur. Það er því algert stílbrot að ætla að hafa þær undanþegnar skattskyldu. Með sama hætti, ef menn fara inn á þessa braut, geta menn ekki annað en endað á þeirri niðurstöðu að allar umönnunargreiðslur eigi að vera skattfrjálsar. Fólk fær greiddar umönnunarbætur til að hugsa um einstakling. Það eru laun, það eru launagreiðslur og þær eru taldar fram til tekna og borgaður af þeim skattur. Menn verða að hafa samræmi í þessu. Fleira má nefna, eins og fæðingarorlofið sjálft. Það hefur sama tilgang og þær greiðslur sem við erum að ræða í þessu frumvarpi. Þær hafa þann tilgang að foreldrar geti verið heima og haft tekjur á þeim tíma en þurfi ekki að afla sér tekna utan heimilis. Fæðingarorlofsgreiðslur eru auðvitað laun sem fólkið fær og eru taldar fram sem tekjur og greiddur af þeim skattur. Þetta er því algert stílbrot sem mun valda miklum vandræðum verði þetta að lögum. Þetta kallar á aðrar breytingar sem koma á eftir. Það verður erfitt að standa gegn þeim því ef menn hafa á annað borð stigið þetta skref þá er ekki hægt að finna leiðina til að synja sambærilegum málum um sambærilega niðurstöðu. Það endar auðvitað með því að menn verða búnir að veikja svo grundvöllinn undir skilgreiningu á tekjum að taka þarf það mál allt upp. Ég held að ekki sé neinum greiði gerður með slíku. Ég vildi koma þessu sjónarmiði að og vara við þeirri breytingu sem er að finna í 2. gr. frumvarpsins. Fleira ætla ég ekki að minnast á í þessu frumvarpi af því sem þar er að finna þó að ástæða væri til, en það er hægt að geyma til betri tíma, virðulegi forseti.

Herra forseti. Þetta voru mjög athyglisverðar pælingar hjá hv. þingmanni. Í skattalögunum stendur í 7. gr. A, lið 1, að til skattskyldra tekna teljist hvers lags hlunnindi og fríðindi. Það er opið og ekkert orð um það meir. Nú er það svo ef að sveitarfélag rekur leikskóla þá ræður það til sín starfsfólk og yfirleitt er kostnaðurinn 70% laun. Af þeim launum er greiddur skattur, það er rétt hjá hv. þingmanni, og sveitarfélagið fær meira að segja hluta af þeim skatti til baka með útsvarinu. Ef menn næðu því marki að láta foreldra fá nánast fullan styrkinn, sem er um 60–70 þús. kr. á hvert barn á mánuði, þá gætum við farið að tala um að foreldrarnir væru komnir með laun, a.m.k. 70–80%. Eitthvað er kostnaður, matur, hiti og annað slíkt. Þá gætum við komist að þeirri niðurstöðu að stærsti hlutinn af þessum greiðslum ætti að vera skattskyldur ef við ætlum að vera mjög nákvæm. Þetta er nákvæmlega sama umræðan og ég tók um umönnunarbæturnar í gærkvöldi þar sem ég ræddi um hvort þær eigi líka að vera skattfrjálsar. Ég spurði hve stór hluti af þeim væru laun og hve stór hluti væri kostnaður. Ég held að þetta sé mjög þörf umræða og alveg sérstaklega ef það verður í auknum mæli að foreldrar verði látnir velja hvort þeir vilji vera heima t.d. yfir tveimur börnum og fá 150 þús. kr. á mánuði sem sveitarfélagið borgar með tveimur börnum. Þá er náttúrlega eðlilegt að þeir borgi tekjuskatt af því.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé alveg nýtt sjónarhorn að líta á veitta þjónustu hins opinbera sem hlunnindi til handa þeim sem fær þjónustuna eða nýtur hennar. Það er lögboðið verkefni sveitarfélags að veita þessa þjónustu, reka dagvistarheimili eða leikskóla, alveg eins og það er lögbundið hlutverk ríkisins að reka sjúkrahús. Það eru ekki hlunnindi fyrir sjúkling sem leggst inn á spítala að njóta þeirrar þjónustu sem þar er veitt og þurfa ekki að borga fyrir hana beint, heldur aðeins með óbeinum hætti í gegnum skatta sína. Ég fellst ekki á að það sé hægt að teygja hlunnindahugtakið yfir í þetta. Þá held ég að menn séu komnir lengra en lögin gera ráð fyrir og hægt er að rökstyðja með góðu móti. Hitt er rétt að kostnaður sveitarfélags - ég leit aðeins á tölur hjá Reykjavíkurborg - með hverju barni er um 70 þús. kr. á mánuði, sýnist mér, og tekjurnar á móti kostnaði sem foreldrarnir greiða eru um 20 þús. kr. Sveitarfélagið borgar þannig sjálft um 50 þús. kr. Þá mætti auðvitað segja að sveitarfélagið hlunnfæri kannski foreldrana með að láta þá ekki hafa jafnháa greiðslu í þessar bætur eins og það sparar sér við að reka ekki þjónustuna. Ef þetta er svona og þessi styrkur á að vera skattfrjáls má líka segja: Ættu þá ekki foreldrarnir að borga greiðslu sína til leikskólans af skattfrjálsum peningum, þ.e. ættu þau nokkuð að þurfa að vera búin að borga fyrst skatta af tekjum sínum og síðan borga þetta gjald? Svo er líka það að það fólk sem veitir þessa þjónustu á leikskólunum fær sín laun og borgar skatta af þeim en ef það fer inn á eigið heimili hættir sama vinna að heita launavinna. Þetta er algjör mótsögn.

Herra forseti. Einmitt húsnæði er skemmtilegt dæmi til að velta upp því að ég held að það sé spurningin um að finna á þessu rökræna lausn. Ef atvinnurekandi lætur verkamanni í té húsnæði eru það skattskyld hlunnindi. Ef sveitarfélagið lætur þessum sama manni í té húsnæði er það ekki skattskylt ef hann bara býr þar.  Ég nefni það að persónuafslátturinn er hugsaður fyrir kostnaði við að lifa og meira að segja stjórnlagadómstóll Þýskalands komst að þeirri niðurstöðu að það mætti ekki skattleggja tekjur sem einungis dygðu fyrir lágmarksframfærslu, algjörri lágmarksframfærslu sem ég held að hafi verið um 40 þús. kr. á mánuði, eitthvað slíkt, persónuafslátturinn yrði að vera það hár. Auðvitað eru allar tekjur mínar ætlaðar til að mæta kostnaði í einhverju formi nema það sem ég spara. Allar tekjur venjulegs fólks eru til að mæta kostnaði þannig að þau rök duga ekki til að segja að einhverjar ákveðnar bætur frá hinu opinbera sem fara til greiðslu kostnaðar eigi þess vegna að vera skattfrjálsar. Allar tekjur einstaklinga eru ætlaðar til að greiða kostnað í einhverju formi og ættu þar af leiðandi samkvæmt sömu rökum að vera skattfrjálsar.

Virðulegur forseti. Ef sveitarfélag leggur starfsmanni sínum til íbúðarhúsnæði og hann greiðir fyrir það lægri fjárhæð en almennt markaðsverð  Það eru auðvitað líka önnur rök í þessu máli sem mæla mjög sterklega gegn þessari breytingu og það eru jafnréttissjónarmiðin. Ég held að það sé alveg augljóst mál að þessar greiðslur muni fyrst og fremst leiða til þess að konum verði ýtt inn á heimilin. Ef greiðslurnar eru nægilega háar til þess að það sé aðlaðandi að vera heima borið saman við tekjurnar af því að vinna úti ýtir þetta konunum fyrst og fremst inn á heimilin og vinnur gegn jafnréttissjónarmiðunum sem menn vilja hafa að leiðarljósi. Ég sé reyndar í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að þar er getið um þessi sjónarmið og bent á að slíkar greiðslur hafi verið í gildi í Noregi um tíma en Norðmenn íhugi að leggja þær af þar sem þær hafi nær eingöngu verið nýttar af mæðrum og stuðlað að því konur fari út af vinnumarkaðnum og vinni þar með gegn jafnrétti kynjanna. Mér sýnast þær upplýsingar sem koma þarna fram einmitt rökstyðja þann ótta sem ég hef um þessa breytingu hvað jafnréttissjónarmiðin varðar.

Herra forseti. Við ræðum um breytingar á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. Umræðurnar um frumvarpið hafa verið ágætar og ætla ég að fara fáum orðum um tildrög þeirra breytinga sem liggja fyrir í frumvarpinu. Báðir flokkar þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr og hefur stjórnarmeirihluta á þingi kynntu hvor í sínu lagi við síðustu kosningar áherslur sínar í skattamálum. Áherslur Framsóknarflokksins fyrir kosningarnar 2003 byggðust á því að við vildum mæta sérstaklega millitekjuhópum í samfélaginu og ungu fólki sem ber miklar byrðar, borgar háar upphæðir fyrir dagvistun barna sinna, skólagöngu að einhverju leyti, er að byrja að borga niður námslánin á sama tíma og er að fjárfesta í húsnæði. Áherslur okkar í skattamálum, eins og ég sagði, fyrir síðustu kosningar báru keim af aðstæðum þessara hópa og svo þegar ríkisstjórnin batt sig saman með ríkisstjórnarsáttmálanum, ef svo má segja, rötuðu þessar áherslur í gegn. Tildrög þessa frumvarps eru auðvitað þau að 22. júní í sumar lýsti ríkisstjórnin því yfir að til þess að greiða fyrir samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga legði ríkisstjórnin sitt af mörkum. Meðal annars fól það í sér að fresta í rauninni síðustu prósentulækkuninni en fyrir lá að lækka tekjuskatt um 4% á þessu kjörtímabili, að fresta þar síðustu prósentulækkuninni og nota í staðinn fjármunina í hækkun persónuafsláttarins og svo ratar það inn í skattleysismörkin. Jafnframt var ákveðið að til þess að greiða fyrir samkomulaginu yrðu teknar upp greiðslur barnabóta til 18 ára aldurs í stað 16 ára og þessi breyting kæmi þá til viðbótar við aðra ákveðna 25% hækkun skerðingarmarka barnabóta og lækkun skerðingarhlutfalla. Breytingarnar í þessu frumvarpi, ef ég fer yfir það í fáum orðum, eru einmitt í fyrsta lagi að frá og með 1. janúar 2007 muni tekjuskattur einstaklinga lækka um 1% í stað þessarar 2% lækkunar sem fyrirhuguð var. Er þessi tillaga í samræmi við yfirlýsinguna eins og ég hér nefndi. Í öðru lagi er lögð til hækkun á persónuafslætti, sjómannaafslætti og vaxtabótum frá 1. janúar nk. og verði frumvarpið að lögum mun persónuafsláttur einstaklinga hækka úr 356.180 kr. í 385.800 kr. á ári. Með þessari hækkun og breytingu tekjuskattshlutfallsins hækka skattleysismörk einstaklinga úr 79 þús. í 90 þús. kr. á mánuði, þ.e. um 14%. Þegar við fórum við meðferð málsins í hv. efnahags- og viðskiptanefnd yfir málið kom í ljós að þetta þýðir að það eru þá 4 þús. manns sem munu til viðbótar ekki greiða skatta eftir þessar breytingar og gerum við þá ráð fyrir að það séu tekjulægstu einstaklingar þessa samfélags, námsmenn að einhverju leyti, öryrkjar og ellilífeyrisþegar. Það eru afleiðingar þessa. Í þriðja lagi er lagt til með þessu frumvarpi að persónuafsláttur verði endurskoðaður árlega, í fyrsta sinn frá næstu áramótum, og breytist fjárhæðin því þannig í samræmi við breytingar á gildandi vísitölu neysluverðs næstliðinna tólf mánaða, annars vegar gildandi vísitölu 31. desember 2006 og hins vegar 31. desember 2007. Ég held líka að hér sé stigið mikilvægt skref sem muni til framtíðar vera mjög gott og fagna ég þessu sérstaklega. Ég minntist í byrjun á barnabæturnar og það er í fjórða lagi breytingin sem er lögð til með þessu frumvarpi. Hún er sérstaklega ánægjuleg og felur í sér að um næstu áramót verða teknar upp greiðslur barnabóta til 18 ára aldurs í stað 16 ára aldurs og verður þetta mikil kjarabót fyrir þær fjölskyldur sem þar eiga hlut að máli en ef ég man rétt kom fram í meðferð nefndarinnar að þetta séu 6 þús. börn til viðbótar og foreldrar þeirra munu þá eiga rétt á barnabótum. Eins og frumvarpið liggur fyrir hér gerum við, meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar, þær breytingar á því að þessi viðbót, það að fjölskyldur 16–18 ára barna fái barnabætur, hafi engin áhrif á það að nú rétt eins og áður eiga foreldrar barna frá 16 ára aldri, á menntaskólaaldri sem sagt, rétt á að telja fram þann kostnað á móti skatti, fá ívilnun vegna menntunar barna sinna. Þetta hafa um 4.300 fjölskyldur nýtt sér á hverju ári og ég held að þetta sé sérstaklega mikilvægt fyrir þær fjölskyldur sem kosta skólagöngu barna sinna kannski fjarri heimili, fjölskyldur úti á landi sem senda börn sín í þéttbýlisstaði, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða þéttbýlisstaði annars staðar á landinu. Voru nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, bæði ég og hv. þm. Dagný Jónsdóttir sem tókum þetta sérstaklega upp í meðferð nefndarinnar - og því kom mér á óvart í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að hún skyldi ekki minnast á það hér áðan, en við höfum sameinast um þetta, nefndin, og í sjálfu sér kemur hér fram breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar. Ég er samt viss um að öll nefndin stendur á bak við þessar breytingar vegna þess að það stóð aldrei til og hafði í sjálfu sér farið fram hjá okkur við meðferð málsins í þingflokknum að þetta kæmi að einhverju leyti á móti hækkun barnabótanna. Þetta mun standa áfram og er afar mikilvægt að mínu mati að foreldrar 16–18 ára barna njóti barnabóta. Það er sem sagt þessi breyting, þessi nýlunda, en jafnframt að það hafi ekki áhrif á það að fjölskyldur geti talið kostnað við menntun barna sinna á móti skatti. Ég held að ekki sé um sömu hópa að ræða og þó að fólk hafi það háar tekjur að fjölskyldur fái litlar eða engar barnabætur vegna tekna sinna getur samt alltaf töluverður kostnaður falist í því að senda börn sín um langan veg í skóla, leigja húsnæði og aðra aðstöðu og þess vegna held ég að það sé mikilvægt að við höldum þessu svona. Ég vil síðan aðeins koma inn á 2. gr. frumvarpsins sem hefur verið nokkuð rædd, hinar svokölluðu heimgreiðslur. Ég vil taka fram að ég álít okkar stærsta verkefni í sjálfu sér varða það bil sem verður milli þess að níu mánaða fæðingarorlofinu lýkur og þess að börn komist til dagforeldra eða á leikskóla. Það er brýnt að við stígum næstu skref í því mikilvæga fæðingarorlofskerfi sem við höfum borið gæfu til að koma á. Í tíð þessarar ríkisstjórnar höfum við lengt fæðingarorlofið í níu mánuði og tryggt rétt barnsins til samvista við báða foreldra sína og ég held, eins og ég segi, herra forseti, að næstu skref í þessu mikilvæga máli séu að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Það breytir því ekki að nokkur sveitarfélag hafa ákveðið að fara þá leið að taka upp svokallaðar heimgreiðslur til foreldra til þess að brúa þetta bil frá lokum níu mánaða fæðingarorlofsins og til þess að barnið komist í dagvistun, hvort sem það er í leikskóla eða hjá dagforeldrum. Frumvarpið bregst við þeim breytingum sem eru að verða en ég álít þetta tímabundið ástand þar sem við erum að stuðla að vali fjölskyldna, vali foreldra um hvernig þær brúa þetta bil en stærsta málið hlýtur að vera að lengja fæðingarorlofið og efla enn frekar dagforeldraþjónustukerfið og leikskólakerfið í sveitarfélögunum um allt land. Hér hafa átt sér stað ágætar umræður um ýmsar hliðar þessa máls, bæði skattalegar og fordæmisgefandi og um jafnréttismálin og ég held að það sé mikilvægt að það komi fram en ég held að þetta sé í rauninni tímabundin aðgerð þar sem verið er að bregðast við þessum aðstæðum. Ég vildi síðan, herra forseti, taka aðeins upp mál ættleiðingarstyrkja. Við samþykktum hér fyrr í dag að frumkvæði hæstv. félagsmálaráðherra, Magnúsar Stefánssonar, að mínu mati mjög brýn lög um að taka upp ættleiðingarstyrki en við meðferð málsins hjá hv. félagsmálanefnd kom fram að auðvitað þarf að gera breytingar á tekjuskattslögunum og hv. þm. Dagný Jónsdóttir mun bera fram breytingartillögu við það frumvarp sem hér er til umræðu í þeim tilgangi að sá hluti styrksins sem sannarlega er varið til að standa undir kostnaði af ættleiðingu barns komi til frádráttar tekjum. Ég vildi koma sérstaklega inn á þetta hérna, herra forseti, því að við munum greiða um þetta atkvæði á eftir og þá er mikilvægt að það hafi komið fram að brýnt er að taka þessa breytingartillögu inn í meðferð málsins þegar við greiðum um frumvarpið atkvæði seinna í dag. Herra forseti. Að lokum vil ég segja að ég held að við séum að stíga hér merkileg skref hvað varðar persónuafsláttinn, hækkun skattleysismarkanna og áframhaldandi skattalækkanir ríkisstjórnarinnar sem gerir fjölskyldum þessa lands kleift að ráðstafa tekjum sínum á þann hátt sem hentar þeim best. Við erum um leið að taka upp mikilvægar breytingar á barnabótakerfinu þar sem við færum, eins og ég hef margoft sagt í ræðu minni, aldursmörkin upp í 18 ár í stað 16 og tryggjum um leið að ívilnunarkostnaður vegna menntunar barna er fyrir hendi.

Herra forseti. Nú er nokkuð liðið á umræðuna og ég hef ekki í hyggju að lengja hana úr hófi fram. Ljóst er að frumvarpið sem hér er til umræðu snertir á tveimur meginþáttum. Annars vegar felast í því skattalækkanir og hins vegar ívilnanir af ýmsu tagi, bætur og undanþágur frá sköttum. Eins og komið hefur fram byggist frumvarpið á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar frá því í sumar. Það er auðvitað rétt að halda því til haga að það var afar mikilvægt að ná því samkomulagi á sínum tíma. Það hafði jákvæð áhrif á stöðuna í efnahagsmálum á sumar- og haustmánuðum að aðilar skyldu ná saman eins og þar var gert. Það var vissulega mikilvægt framfaraskref að það skyldi takast. Því er á hinn bóginn ekki að leyna að ég hafði sjálfur ýmsar athugasemdir við ýmis einstök atriði í því samkomulagi og afleiðingar þess, einkum að því sem lýtur að breytingunni á tekjuskattinum sem hér er til umræðu í dag, sem ég taldi og tel verulegt skref aftur á bak. Við höfðum náð þeim áfanga að samþykkja lækkun á tekjuskattinum um 2% um þessi áramót. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum yfir því að horfið hafi verið frá stefnumörkun ríkisstjórnarinnar með helming þeirrar lækkunar. Það er að mínu mati ótvírætt skref aftur á bak. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það væri mikilvægt fyrir okkur að ýta tekjuskattshlutfallinu niður og nýta það færi sem við höfum haft á undanförnum árum til að ýta því niður til frambúðar og draga úr þeirri skattheimtu sem ríkisvaldið stendur að gagnvart einstaklingum í landinu. Fyrir stóra hópa skattgreiðenda munu þær breytingar sem felast í frumvarpinu ekki leiða til neinna breytinga. Hækkun persónufrádráttarins mun leiða til þess að stórir hópar skattgreiðenda verða eins eða betur settir eftir þá breytingu sem felst í frumvarpinu en hefði verið með óbreyttum lögum. En ég held að það hefði verið skynsamlegra til frambúðar að nýta færið til að fara lægra með skatthlutfall einstaklinga. Það væri kannski rétt að rifja upp, án þess að fara nákvæmlega út í það, að um þessi áramót erum við komin að síðasta áfanganum í skattalækkunarferli þessa kjörtímabils. Allt þetta kjörtímabil höfum við í ríkisstjórnarflokkunum unnið að því að lækka skatta í landinu. Við höfum lækkað tekjuskatt einstaklinga í áföngum. Þriðji áfanginn kemur til framkvæmda um áramótin þótt þar verði um að ræða 1% en ekki 2% eins og áður var að stefnt. En fyrr höfðum við í tveimur áföngum lækkað tekjuskatt einstaklinga um 1% í hvort skipti. Á kjörtímabilinu höfum við einnig afnumið sérstakan tekjuskatt og afnumið eignarskatt bæði á einstaklinga og fyrirtæki. Við höfum lækkað og samræmt erfðafjárskatt og gert ýmsar aðrar umbætur í skattamálum sem gerir það að verkum að þessa kjörtímabils verður minnst sem mikils skattalækkunartímabils. Það er raunar ánægjulegt við umræðuna í dag að hér hefur ekki borið svo mjög á hártogunum um hvort við værum yfir höfuð að lækka skatta eða hækka skatta. En það er ótvírætt og við þetta tækifæri, eins og svo oft áður á þessu kjörtímabili, beita ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir sér fyrir skattalækkunum. Það er ágætt að við höfum ekki þurft að fara út í hártoganir um það í dag. Ástæðan fyrir því að við höfum getað lækkað skatta allt þetta kjörtímabil er auðvitað sú að vel hefur verið haldið um hag ríkisins á þessu tímabili. Það hefur verið góð afkoma í samfélaginu. Efnahagslífið hefur vaxið hratt. Tekjur manna hafa vaxið hratt. Það hefur verið uppgangur og þess vegna auðveldara að standa að þeim breytingum en ella. Breytingarnar, bæði breytingar sem varða einstaklinga og skattlagningu á fyrirtæki, sem átti sér stað á síðasta kjörtímabili, eru ekkert síður til þess fallnar að efla efnahagslífið, efla atvinnulífið, efla hagvöxt og uppgang í samfélaginu til frambúðar. Ég er þeirrar skoðunar að lágir skattar, bæði á einstaklinga og fyrirtæki, sé besta leiðin sem stjórnvöld hafa á hverjum tíma til að stuðla að öflugri uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. Ég held að þau skref sem stigin hafa verið á undanförnum árum, á síðasta kjörtímabili með verulegri lækkun fyrirtækjaskatta, á þessu kjörtímabili með verulegri lækkun einstaklingsskatta, verði til þess að efla íslenskt atvinnulíf og hagkerfi til frambúðar. Ég held að ákvarðanir um skattalækkanir eigi ekki að taka út frá einhverjum skammtímasveiflum í hagstærðum. Þær á að hugsa til lengri tíma og taka þær ákvarðanir sem eru til þess fallnar að gera atvinnulífið öflugra, sterkara og efnahagslífið betra til lengri tíma. Það held ég að við höfum gert, bæði sá stjórnarmeirihluti sem nú situr og einnig þær ríkisstjórnir sem á undan sátu. Ég vildi, herra forseti, að lokum vekja athygli á því sem mér hefur ekki fundist menn gefa nægan gaum í þessari umræðu, þ.e. hversu stór skref við erum að stíga með þeim breytingum sem við erum að tala fyrir í dag og eins breytingum sem við höfum ákveðið og munu koma til framkvæmda á fyrri parti næsta árs í skattamálum. Við tökum núna síðasta skrefið í ákveðnu ferli skattalækkana á tekjur einstaklinga. En við munum á eftir einnig taka til umræðu mikilvæga breytingu á skattlagningu neysluvarnings, einkum matvæla. En svo menn sjái það í samhengi þá erum við sennilega, með þeim breytingum sem varða tekjuskattinn, að lækka skatta á næsta ári um rúma 12 milljarða kr. Tölurnar nefni ég með fyrirvara vegna þess að skattstofnar breytast og hagstærðir breytast innan árs. En miðað við útreikninga í dag þá erum við að lækka skatta um 12 milljarða með þeim breytingum sem varða tekjuskattinn. Á eftir tökum við fyrir breytingu sem varðar neysluskattana. Þar erum við að tala um breytingar sem á næsta ári munu leiða til skattalækkana upp á 7–8 milljarða en yrði litið á það á ársgrundvelli þá væri um að ræða yfir 10 milljarða. Þannig má segja að við tökum undir lok þingsins ákvarðanir sem fela í sér skattalækkanir til heimilanna í landinu upp á 22 milljarða. Það er trúlega einsdæmi að svo stór skref hafi verið stigin í skattalækkunum á einu kjörtímabili, á einu þingi. Ég held að þó að sú breyting sem lýtur nákvæmlega að tekjuskattshlutfallinu sé mér á móti skapi þá hljóti maður að líta á heildaráhrifin af skattastefnu ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili sem felur í sér langstærsta skattalækkunarferli, langstærstu skattalækkunarskref sem stigin hafa verið í nútímasögu Íslands.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki lengja þessa umræðu mikið enda talað um að hún taki tiltekinn tíma og við munum að sjálfsögðu reyna að standa við það. Í umræðunni hafa félagar mínir farið ágætlega yfir það sem hér er til umfjöllunar, þ.e. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson og Ögmundur Jónasson. Þau hafa farið yfir þau atriði sem við vildum koma að í umræðunni en að auki eru tvö eða þrjú atriði sem ég vildi nefna í stuttri ræðu. Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, lýsi ég yfir ánægju minni með að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að breyta frá fyrri kúrs. Ákveðið hafði verið að lækka skattprósentuna um 2% en þess í stað var farin sú leið að hækka skattleysismörkin og persónuafsláttinn og reyna að ná öðru prósentinu þar. Þar er í reynd um ákveðna stefnubreytingu að ræða. Með því er reynt að jafna skattbyrðina frekar frá því sem verið hefur og stuðla að auknum jöfnuði í samfélaginu. Það er afar mikilvægt að skattkerfið sé að einhverju leyti notað til þess og að sjálfsögðu um leið til að knýja áfram efnahagslífið með hagfelldu skattaumhverfi. En það er geysilega mikilvægt að menn noti skattkerfið til að skapa jöfnuð. Ég er því mjög sáttur við þá stefnubreytingu sem varð sem m.a. var knúin fram af aðilum vinnumarkaðarins og birtist í þessu formi. Það hefur hins vegar ekki komið á óvart að talsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa í þessari umræðu báðir gert talsverðar athugasemdir við þessa leið. Segja mætti að það styðji mann í þeirri trú að við séum á réttri braut, þegar þeir frjálshyggjusinnar sem hafa talað í umræðunni skuli gera athugasemdir við þessa leið. Í annan stað vildi ég nefna þá grundvallarbreytingu sem fara á í með þeim heimgreiðslum sem nú á að taka upp og þá grundvallarbreytingu sem verður á skattkerfinu. Það á að taka upp skattleysi gagnvart ákveðnum umönnunargreiðslum án þess að skilgreina nægilega vel hvað þar er á ferðinni. Auk þess hefur einnig verið nefnt í umræðunni að þetta kunni að vera skref aftur á bak í jafnréttismálum. Ég treysti mér ekki til að fara lengra inn á þá braut nema að því leyti að ég vísa til þess sem komið hefur fram í þessari umræðu, að Norðmenn fóru þessa leið og nú ræða þeir um að hverfa af þeirri braut. Reynsla Norðmanna, ef marka má þær upplýsingar sem komið hafa fram í umræðunni, er slík að þeir hafa ekki áhuga á að halda áfram á þessari braut, þ.e. að stunda heimgreiðslur sem hér um ræðir. Í eðli sínu hefur skattkerfið, skattgreiðslurnar, hvort sem það er í formi skatta eða útsvars, ákveðið hlutverk. Það stendur undir ákveðinni samfélagslegri þjónustu, þ.e. velferðarkerfinu. Hlutverk okkar er að standa undir þeirri þjónustu. En síðan þiggja menn þá þjónustu í mismunandi mæli. Sumir þurfa á sjúkrahúsvist að halda, aðrir þurfa á leikskólaplássum að halda o.s.frv. En um það er samfélagsleg sátt að við greiðum sameiginlega í sjóði í ljósi þess hvað við höfum í tekjur. En með þeirri hugmynd sem hér er komið inn, sem ég lít á sem grundvallarbreytingu, er farin sú leið að greiða einstaklingum fyrir að sinna þeirri þjónustu sem velferðarkerfinu er ætlað að standa undir, þ.e. að færa verkefni frá samfélaginu, frá sveitarfélögunum, yfir til einstaklinga. Ef við ætlum að fara þessa leið, hvar endar það? Ef þessi hugsun fær aukið vægi og aukið brautargengi, verður það þannig að hver og einn geti tekið að sér tiltekið verkefni gegn greiðslu? Er það hugmyndafræðin á bak við þetta, að við getum smám saman fært þau verkefni sem samfélagið hefur sammælst um að sinna, á herðar þeirra einstaklinga sem það vilja? Þetta er grundvallarbreyting á velferðarkerfinu og hugsuninni á bak við velferðarkerfið. Ég get því ekki annað en gert athugasemdir við þetta auk þess sem spurningar um umönnunargreiðslur hljóta að vakna í þessari umræðu: Hvaða umönnun á að greiða fyrir og hverja ekki? Á að greiða fyrir umönnun langveikra barna? Á að greiða fyrir umönnun nákominna ættingja, í hvaða formi sem það er? Hvar byrjar þetta og hvar endar þetta? Hvernig ætlum við að hafa þetta og hvernig sjáum við velferðarkerfið þróast? Þessar grundvallarspurningar vakna með þeirri leið sem ákveðið hefur verið að fara og er mikilvægt að ræða miklu betur. Þrátt fyrir það vil ég leyfa mér að hrósa hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hann reyndi eins og kostur var að skapa umræðu um þessi mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Það var ágætt. En hér er að minni hyggju um grundvallarbreytingu að ræða sem hefði þurft miklu betri skoðun og betri yfirlegu. Ég geri athugasemdir við þetta, m.a. á þeirri forsendu að hér er um grundvallarbreytingu að ræða sem ekki hefur verið nægjanlega rædd og röksemdirnar í nefndarálitinu standast í raun enga skoðun. Það er afar erfitt að telja rökin fullnægjandi fyrir þeim breytingum sem ætlunin er að ráðast í. En í ljósi þess að fyrir liggur samkomulag um að ljúka þinghaldinu í dag ætla ég að ljúka máli mínu að sinni. En ég tel að þetta mál hefði þurft miklu meiri umræðu.

Hæstv. forseti. Það væri auðvitað full ástæða til þess að ræða bæði það sem fram kom í ræðu hv. þingmanns um grundvallaratriði varðandi umönnunargreiðslur, eins og hv. þingmaður kallaði greiðslurnar, og sömuleiðis enn frekar um þá gríðarlegu skattalækkun sem ríkisstjórnin er hér að leggja til. Það sem ég vildi hins vegar ræða og ætla að halda mig við eru í fyrsta lagi heimgreiðslurnar, sem svo eru kallaðar í áliti minni hluta, og hv. þingmaður stendur að. Mér fannst hv. þingmaður hafa nokkrar efasemdir um þessar greiðslur og þess vegna langar mig að spyrja hann og fá það hreint fram í fyrsta lagi: Er hv. þingmaður fylgjandi slíkum heimgreiðslum? Í öðru lagi: Er hv. þingmaður fylgjandi skattfrelsi slíkra greiðslna?

Virðulegi forseti. Í ræðu minni lýsti ég miklum efasemdum um þessar greiðslur og skattfrelsi þeirra og ég tel að hér sé í raun og veru verið að gera breytingar á velferðarkerfinu sem eru algjörlega óræddar og allsendis óvíst hvar enda. Auk þess er reynslan af slíkum greiðslum í þá veru að menn hafa ákveðið að hverfa af þeirri braut. Ég hef sagt það hér að ég hef lýst miklum efasemdum með þessar heimgreiðslur og skattfrelsi þeirra og tel að um leið og menn byrja að hola skattkerfið á þennan hátt þurfi að ræða það í botn hversu langt á að ganga en það hefur ekki verið gert í þessari umræðu. Staðreyndin er hins vegar sú að umræðan um þetta mál ber keim af því að það er verið að slá sig til riddara rétt fyrir kosningar eins og umræða um mörg mál sem við höfum verið að fjalla um að undanförnu ber vott um.

Hæstv. forseti. Ég get ítrekað þakkir mínar til hv. þingmanns fyrir að ræða hér almennt um velferðarkerfið en mér heyrðist hv. þingmaður hafa af því miklar áhyggjur að það væri verið að auka greiðslur úr ríkissjóði og auka greiðslur til fólks, til almennings í landinu, hafa áhyggjur af því að verið væri að efla velferðarkerfið. Þess vegna ítreka ég nú aftur spurningar mínar til hv. þingmanns og af því að það styttist nú mjög í atkvæðagreiðslu í málinu: Hvernig ætlar hv. þingmaður að greiða atkvæði í þessu máli? Er hann fylgjandi slíkum heimgreiðslum, sem kallaðar eru í nefndaráliti minni hluta, og er hann fylgjandi skattfrelsi slíkra greiðslna? Þetta eru einfaldar spurningar og það er hægt að svara þeim með jái eða neii.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt og lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum, frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 626. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hennýju Hinz og Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Helgu Jónsdóttur frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Ingva Má Pálsson og Þorstein Þorgeirsson frá fjármálaráðuneyti, Andrés Magnússon frá Félagi íslenskra stórkaupmanna, Hólmfríði Guðmundsdóttur og Hólmfríði Þorgeirsdóttur frá Lýðheilsustöð, Jóhannes Gunnarsson frá Neytendasamtökunum, Elínu Smáradóttur, Hauk Eggertsson og Þorkel Helgason frá Orkustofnun, Guðmundur Guðmundsson frá Rarik, Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Ernu Hauksdóttur frá Samtökum ferðaþjónustunnar, Jón Steindór Valdimarsson frá Samtökum iðnaðarins, Sigurð Jónsson frá Samtökum verslunar og þjónustu og Davíð Þorláksson frá Viðskiptaráði. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um vörugjald, lögum um virðisaukaskatt og lögum um gjald af áfengi og tóbaki. Ég ætla nú ekki að lesa allt sem stendur í nefndarálitinu en í stuttu máli gengur það út á það að vörugjöld af matvöru eru felld niður og virðisaukaskatturinn lækkaður úr ýmist 24,5 eða 14% niður í 7%. Þetta tekur einnig til veitingahúsareksturs. Þá eru aðrar vörur sem eru með 14% virðisaukaskatt í dag lækkaðar niður í 7% og þar á meðal er rafmagn. Það kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra við 1. umr. að mikil umræða hefði orðið um áfengi sem átti að lækka í virðisaukaskatti úr 24,5% niður í 7% en á móti ætluðu menn að hækka áfengisgjaldið sem er krónutala á hvern millilítra áfengis eða hreins áfengis og það hafði valdið mikilli hækkun á vörunni hjá Áfengis- og tóbaksversluninni en hins vegar lækkun hjá veitingahúsunum. Hann vildi að þetta yrði skoðað nánar og nefndin tók afstöðu til þess og felldi þau ákvæði úr frumvarpinu með breytingu sem er gerð á sérstöku þingskjali. Það var mikið rætt um sykur því að hann er undanskilinn lækkun á vörugjöldum og það var líka rætt töluvert um gosdrykki, sérstaklega frá fulltrúum Lýðheilsustofnunar sem bentu á skaðsemi gosdrykkjaneyslu í óhófi, þ.e. sem leiðir til þess að glerjungur hverfur og það mætti nú gjarnan koma fram gagnvart þeim unglingum sem drekka of mikið gos og stöðugt, að það getur orðið mjög skaðlegt þannig að glerjungurinn getur horfið á mjög skömmum tíma. Þá var rætt töluvert mikið í nefndinni um skattlagningu á raforku og það er alveg sérkapítuli, herra forseti, sem við þyrftum að skoða vegna þess að það er orðið svo flókið kerfið þar, skattlagningar og endurgreiðsla á virðisaukaskatti, að þeir fulltrúar sem komu á fund nefndarinnar sögðu að það væri ekki bara illframkvæmanlegt heldur óframkvæmanlegt en væri framkvæmt samt, að sjálfsögðu. Nefndin hvetur ráðuneytið og hagsmunaaðila til að finna einfalda lausn á því flókna kerfi og gera það einfaldara og gagnsærra. Nefndin leggur til tvenns konar breytingar á frumvarpinu. Annars vegar eru lagðar til framangreindar breytingar þess efnis að ákvæði um að breyta lögum um áfengisgjald falli brott úr frumvarpinu og að nefndin fjalli um þær breytingar að loknu jólahléi. Hins vegar er gerð lagfæring á frumvarpinu þar sem við samningu þess láðist að setja inn ýmis tollskrárnúmer sem þó var ætlunin að frumvarpið tæki til. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Dagný Jónsdóttir, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, með fyrirvara, Ásta Möller, með fyrirvara, Sæunn Stefánsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara. Þá ætla ég, herra forseti, að gera grein fyrir fyrirvara mínum. Hann felst í því í einföldu máli að ég tel að sykur eigi ekki að falla undir einhverja sérskattlagningu, það eigi að afnema vörugjald af sykri, að sjálfsögðu, eins og af öllum öðrum matvörum vegna þess að einfaldleikinn er líka verðmæti í sjálfu sér. Það kom fram í máli gesta hjá nefndinni að þetta frumvarp væri ein mesta einföldun í skattlagningu eða innheimtu skatta sem hefði komið lengi, það að afnema vörugjöldin af matvörum og líka það að samræma virðisaukaskattinn. Við megum ekki gleyma því hér á hinu háa Alþingi að það er atvinnulíf sem stendur undir allri velferð í þjóðfélaginu og þetta atvinnulíf þarf að reikna út alla skatta og öll þau gjöld sem við leggjum á og sú vinna er oft ótrúlega mikil, herra forseti. Við þurfum að gæta að því að atvinnulífið fari ekki að snúast um það að innheimta skatta fyrir ríkið, við þurfum að gera kerfið einfalt. Það að halda inni sykri gerir kerfið flókið, óþarflega flókið. Ég tel, herra forseti, þó að ég skilji alveg sjónarmið þeirra sem telja að sykurneysla mætti vera minni, þá tel ég að hún sé ekki mjög teygin fyrir verði, þ.e. að verð á sykri hafi ekki mikil áhrif á neysluna. Enda hefur það sýnt sig að skattar á sykur eru með þeim hæstu á Íslandi í heiminum og neyslan hvergi eins mikil eða óvíða, og sama er með áfengi. Skattar á áfengi eru óvíða eins háir og á Íslandi og neyslan óvíða eins mikil. Ég held því að sú kenning að hægt sé að stýra neyslu einstaklinga með sköttum fái ekki staðist. Ég er hlynntur einfaldari kerfum og vil hafa þau sem allra einföldust og þess vegna er ég með fyrirvara við þetta frumvarp sem ég tel samt afskaplega gott, herra forseti, 

Hæstv. forseti. Þetta var nú nokkuð skondin ræða hjá hv. formanni nefndarinnar. Það var eins og hann væri í díalóg við sjálfan sig. En það er nú alltaf ágætt ef maður getur líka brosað út í annað af þingræðum. En ég brosi ekki yfir þeirri ákvörðun meiri hluta nefndarinnar að þverskallast við ábendingum frá Lýðheilsustöð varðandi gosdrykkina. Mig langar til að spyrja hv. þingmann einfaldlega að því, það má kannski segja að hann hafi svarað mér í síðari hluta ræðu sinnar, en mig langar til að fá að vita hvort nefndin hafi ekki farið yfir gildandi heilbrigðisáætlun. Við erum hér með samþykkta heilbrigðisáætlun sem kerfið allt starfar eftir, samkvæmt samþykkt Alþingis til ársins 2010. Samkvæmt þeirri áætlun þá er það viðurkennt sem hluti af ábyrgð okkar, löggjafans, að stunda ákveðnar neyslustýrandi aðgerðir. Í því sambandi eru nefndar sykurvörur og gosdrykkir. Mig langar til að spyrja hv. framsögumann nefndarinnar hvort það sé einlægur vilji hans að fara á svig við þessa heilbrigðisáætlun eða hvort við eigum að henda heilbrigðisáætluninni út í heilu lagi úr því að það er hægt að sniðganga hana með þeim hætti sem mér finnst nefndin vera að gera hér.

Herra forseti. Meiri hluti á Alþingi og meiri hluti í nefnd byggist alltaf á ákveðnum málamiðlunum. Menn hafa ákveðnar skoðanir á hlutum og ég las nefndarálitið fyrst, herra forseti. Þar næst ákveðin niðurstaða. Ég var ekki sáttur við hana að öllu leyti. Ég nefndi þau atriði sem ég var ekki sáttur við. Ég má það alveg. Mér finnst það vera hluti af lýðræðislegri hefð að ná fram niðurstöðu og geta fallist á hana og lesið hana upp. Þetta er enginn díalógur við sjálfan mig. Ég var að lesa nefndarálitið. Svo varðandi gildandi heilbrigðisáætlun. Nefndin las hana ekki en að sjálfsögðu hefur hún hana í huga. Ég tel að það sé hægt að ná miklu meiri árangri með fræðslu og það hafa verið lagðir miklir peningar í t.d. fræðslu um heilbrigði. Ég tel að það sé betra en að stýra fullorðnu fólki með lögum. Auðvitað eru líka börn. En ég er líka á móti því að ég sem þingmaður sé að stýra annarra manna börnum. Foreldrarnir eiga að gæta barnanna sinna sjálfir og hafa vit á því að kaupa ekki gos fyrir þau því börnin kaupa ekki gosið sjálf, a.m.k. hafa þau yfirleitt ekki fjármuni til þess. Þessi sykurneysla er á ábyrgð fullorðins fólks, bæði hjá börnum og fullorðnum og ég neita því að við hv. þingmenn, sem sumir hverjir eru yngri en þeir kjósendur okkar sem við erum að stýra, að við séum að stýra fullorðnu fólki. Ég vil ekki að vera að stýra fullorðnu fólki, jafnvel sem er komið yfir fimmtugt, að það eigi ekki að borða þetta eða borða hitt. Það á að hafa vit á því sjálft. Hins vegar tel ég eðlilegt og sjálfsagt að við uppfræðum fólk um hættur, t.d. unglinga um glerjungsskemmdir vegna gosdrykkjaneyslu eða offitu og því um líkt sem ég hef reyndar staðið að í hv. heilbrigðis- og trygginganefnd að upplýsa menn um. En ég vil að þingið og löggjafinn beiti ráðleggingu en ekki lagaþvingun.

Hæstv. forseti. Nú er það alkunna að ákveðnar samfélagslegar aðgerðir hafa skipt sköpum með það hversu reykingar hafa minnkað á undanförnum árum og áratugum. Það hefur verið farið í markvissar samfélagslegar aðgerðir til þess að stýra neyslu almennings á tóbaki. Þær aðgerðir hafa skilað verulegum árangri. Þær valda því að umfang ákveðinna sjúkdóma minnkar, sjúkdóma sem við höfum þurft að greiða sameiginlega fyrir úr samfélagslegum sjóðum okkar. Nákvæmlega það sama mundi gerast ef við tækjum um það sameiginlega ákvörðun að stýra neyslu almennings varðandi sykur. Við greiðum núna óhóflega háar upphæðir í heilbrigðiskerfinu vegna þess að aðgengi fólks að sykri er mikið og líka vegna þess að fræðsla er ekki nóg. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að auðvitað verðum við að taka sameiginlega ábyrgð á því að auka fræðsluna. En þá verðum við líka að styrkja þá stofnun sem við höfum falið það hlutverk og það er Lýðheilsustöð. Mér finnst álit meiri hlutans í nefndinni vera að ganga á svig við vilja þeirrar stofnunar sem við höfum falið ákveðið hlutverk í þessum efnum. Mér þykir það mjög, mjög alvarlegt. Ég hefði því viljað sjá hér að nefndin hefði leyft sér að stíga þetta skref varðandi gosdrykkina, sem börn ákveða vissulega sjálf að kaupa, því börn eiga vasapeninga, en ef þau standa frammi fyrir því að þurfa að velja á milli sódavatns og gosdrykkja með sykri, annað er ódýrara en hitt, þá veldu þau ódýrari kostinn. Þannig að ég er algerlega sannfærð um að meiri hluti nefndarinnar er að fara hér inn á mjög hættulegt spor.

Frú forseti. Ég tel að ýmis einkaframtök, eins og t.d. Latibær, hafi náð miklu meiri árangri en við þingmenn í því að reyna að stýra neyslu fullorðins fólks með verðlagningu. Miklu meiri. Það sýnir bara hvað áhrifamáttur frjáls framtaks og upplýsingar getur verið mikill. En varðandi hættulegar vörur. Þá vildi ég nú heldur byrja á fitunni, frú forseti, en sykrinum. Því hert fita í lambakjöti eða lambakjöt og aðrar feitar vörur geta líka verið mjög skaðlegar. Ég veit ekki hvar við ætlum að enda. Að bera saman sykur og tóbak. Í heilbrigðis- og trygginganefnd var okkur sagt að tóbak væri stórhættulegt.  Sykur er bara svipaður og fita og margur annar matur sem menn neyta í óhófi. Fita er góð í litlum mæli. Sykur er góður í litlum mæli. Gos er gott í litlum mæli. Einu sinni í viku eða eitthvað slíkt eða enn þá sjaldnar. Þá er þetta bara ágætismatvara. Það er ekki fyrr en þessa er neytt í óhófi sem það verður hættulegt.

Frú forseti. Hér erum við að ræða um afar merkilegt frumvarp, að mínu mati, sem lýtur að lækkun matarverðs á Íslandi og ýmissa annarra þátta. Ég vil í upphafi míns máls enn og aftur minna á frumkvæði Samfylkingar í þessu máli og mikilvægt að halda því til haga að það er Samfylkingin sem hefur leitt umræðuna þegar kemur að lækkun matarverðs. Þar fer fremst í flokki hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sem hefur í gegnum árin ítrekað lagt fram fjölmargar fyrirspurnir og skýrslubeiðnir. Það hefur leitt af sér merkilega nefndarvinnu sem skilaði af sér skýrslu og er undirstaða þessarar umræðu og undirstaða þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin er loksins að taka sig til að framkvæma. Við skulum halda þessu til haga. Við skulum sömuleiðis benda á það og minna á að Samfylkingin lofaði í kosningunum 2003 að lækka matarskattinn um helming og á fyrsta ári eftir þær kosningar lagði Samfylkingin fram slíkt frumvarp. Reyndar hefur Samfylkingin lagt það frumvarp fram á hverju einasta ári á þessu kjörtímabili, en hins vegar hefur Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn í hvert einasta skipti fellt það frumvarp. Síðan á síðustu metrum kjörtímabilsins kemur þessi blessaða ríkisstjórn fram með frumvarp sem m.a. inniheldur þá tillögu að helminga matarskattinn. Það er fyrst og fremst frumkvæði Samfylkingarinnar sem rak loks ríkisstjórnina til að uppfylla sín eigin kosningaloforð. Samfylkingin fór fram með mjög metnaðarfullt útspil í haust sem laut að því að lækka matvælaverðið um fjórðung eða sem nemur u.þ.b. 200 þús. kr. á hvert heimili, sem öll íslensk heimili munar um. Stuttu eftir að Samfylkingin kynnti tillögur sínar vaknaði ríkisstjórnin og kynnti sitt frumvarp. Það er svo augljóst að barátta Samfylkingarinnar hreyfði við ríkisstjórnarflokkunum því að ef við skoðum það frumvarp sem þeir lögðu fram í tiltölulega miklum flýti þá sést að ekki hefur verið nógu vel að því staðið. Frumvarpið ber öll þau einkenni að hafa verið unnið í flýti og jafnvel í örvæntingu. Ég ætla að nefna fjögur atriði því til staðfestingar. Í fyrsta lagi er í frumvarpinu hvergi minnst á tollana. Ríkisstjórnin boðaði í haust að lækka ætti tolla. Hvergi er minnst á það og allir sem hafa kynnt sér þennan málaflokk vita að tollalækkunin er sá þáttur sem skiptir hvað mestu máli í að lækka matvælaverð á Íslandi. Hvergi er minnst á tollana í tillögum ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi. Svo sérkennilega var staðið að hlutanum sem laut að áfenginu að sjálfur hæstv. fjármálaráðherra bað hv. efnahags- og viðskiptanefnd að geyma þann hluta, það þyrfti að vinna hann betur. Sá hluti var því sömuleiðis unninn í talsverðum flýti og í það miklum flýti að ekki var hægt að afgreiða hann. Þriðja vísbendingin um örvæntingu ríkisstjórnarinnar laut að því að nánast allir hagsmunaaðilar sem komu fyrir fund efnahags- og viðskiptanefndar bentu á að í frumvarpinu skorti talsvert á útreikninga og mat á áhrif fyrir ríkissjóð annars vegar og á verðlag hins vegar. Þessir hagsmunaaðilar bentu á að tölurnar vantaði, útreikningana vantaði, sem er auðvitað mjög bagalegt þegar um er að ræða jafnviðamikið frumvarp og hér er um að ræða og stórar tölur. Þá kemur rúsínan í pylsuendanum, ég tók eftir því í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar að búið var að bæta við nokkrum vörum sem á að fella niður vörugjöld af, þeim var bætt inn í á síðustu metrunum, en láðst hafði að setja þær vörur inn. Ég man ekki eftir að efnahags- og viðskiptanefnd hafi rætt þetta sérstaklega. Hins vegar sýnir þetta auðvitað að menn voru ekki að vinna vinnuna sína sérstaklega vel og menn voru að bæta inn ákveðnum vöruflokkum á síðustu metrunum. Þessi fjögur atriði benda til þess að ríkisstjórnin hafi ekki verið að standa sig í stykkinu. Ríkisstjórnin hefur haft fjögur ár til að lækka matvælaverðið en hins vegar ekkert gert í því og beinlínis unnið gegn því með því að kjósa gegn tillögum Samfylkingarinnar. Ef við förum aðeins yfir þær tölur sem liggja að baki bentu helstu hagsmunaaðilar þessa máls á útreikningana og að talsvert skorti á mat á kostnaði fyrir ríkið af þeirri breytingu og áhrifum þeirra á verðlagið. Þetta benti ASÍ á og sömuleiðis Samtök atvinnulífsins. Þá höfðu Samtök verslunar og þjónustu og Samtök atvinnulífsins einnig áhyggjur af því að búið væri að búa til ákveðnar væntingar um að matvælaverð mundi lækka um 16% 1. mars næstkomandi. Það er sú tala sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa talað um í fjölmiðlum og víðar að muni gerast. En með réttu verður auðvitað að halda því til haga að hluti af þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin er að innleiða og lögleiða lúta að sjálfri versluninni þannig að hægt er að taka undir áhyggjur verslunarinnar, að við munum ekki sjá 16% lækkun á matvælaverði strax 1. mars. Að sama skapi voru þetta aðilar sem gagnrýndu forsendur þeirra talna, eins og ég kom inn á áðan, en sömuleiðis var einnig bent á að birgðastaða vara mun vissulega hafa áhrif á þetta í ljósi þess að á lagerum verslana liggja fyrir vörur sem borga þarf ákveðin vörugjöld af strax 1. mars. En ljóst er að við þurfum að tryggja að sú lækkun sem á að lögleiða skili sér til neytenda og það er lykilatriðið. Það þarf að fylgja því með talsverðum fyrirvara að okkar mati að svo gerist. Við þurfum að tryggja það sömuleiðis að verslunin freistist ekki til að hækka verðlag eitthvað áður en 1. mars rennur upp svo hægt sé að lækka það um leið og sú dagsetning rennur upp. Af því tilefni leggur stjórnarandstaðan í efnahags- og viðskiptanefnd breytingartillögu fram sem lýtur að því að tryggt verði öflugt verðlagseftirlit. Við munum kjósa um þá tillögu á eftir, en breytingartillagan er á þingskjali 629. Sjálfsagt mál er að okkar mati að við tryggjum fjármagn í slíkt eftirlit því að þetta er mikilvægt og mikilvægt að þau atriði sem hér er verið að ráðast í skili sér til þeirra sem þau eiga að fá. Mig langar aðeins að renna yfir önnur mál sem lúta að vörugjöldunum. Ríkisstjórnin er ekki einu sinni hálfdrættingur Samfylkingarinnar þegar kemur að því að fella niður vörugjöld. Í þessu frumvarpi ríkisstjórnarinnar á enn að halda úti þeim flókna vörugjaldafrumskógi, þessu óhagstæða og kostnaðarsama umhverfi sem fylgir vörugjöldunum því meira en helmingur vörugjaldanna á að vera eftir. Það er að okkar mati ekki ásættanlegt. Það er langhreinlegast, best og skynsamlegast að fella niður vörugjöld með öllu. Vörugjöld eru tímaskekkja. Þetta er kostnaðarsamur skattur, falinn skattur, þetta er gjald sem hefur ákveðin uppsöfnunaráhrif og orsakar mun hærra matvælaverð en ætti að vera. Ríkisstjórnin vill ekki fara þá leið, nema hugsanlega hv. þm. Pétur H. Blöndal og var mjög fróðlegt að heyra ræðu hans áðan þar sem hann lýsti sig algjörlega sammála tillögu Samfylkingarinnar um að fella niður vörugjöld á öllum matvælum. Ég hlakka til að fylgjast með hvernig hann mun kjósa á eftir þegar breytingartillaga Samfylkingarinnar verður lögð fram. Mér finnst afar sérkennilegt, frú forseti, þegar formaður efnahags- og viðskiptanefndar kemur í hverju málinu á fætur öðru frá þeirri nefnd og talar í raun fyrir máli sem hann er efnislega ósammála. Við sáum þetta í skattaumræðunni áðan og við sáum þetta í máli sem laut að Landskrá fasteigna og nú sjáum við það í matarskattinum. Ég hvet hv. þm. Pétur H. Blöndal og fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins, sem ég veit að er í nöp við vörugjöldin, að styðja þá tillögu Samfylkingarinnar á eftir og fella niður öll vörugjöld. Það væri kærkomin kjarabót fyrir íslensk heimili og þá mundu þingmenn Sjálfstæðisflokksins sýna það í verki að þeir meini það sem þeir segja. Hér er tækifærið og í dag verður tækifærið fyrir þá hv. þingmenn að sýna að þeir meini það sem þeir segja. Ég hlakka því til að fá stuðning þessara þingmanna hér á eftir. Með því að fella niður vörugjöld er það talsverð kjarabót fyrir heimilin og þetta mun auka kaupmátt og má leiða líkur að því að ríkið muni einnig fá hluta af þeim kostnaði sem hlýst af því að fella niður vörugjöld aftur til baka. Varðandi hugsunina á bak við vörugjöldin sem lýtur að hinum sykruðu vörum og ég vil undirstrika það að mörkin milli sykraðra vara og ekki eru afskaplega óljós og stundum eru þau hreint út sagt heimskuleg. Í nefndinni var bent á að sykurlaust ópal og sykurlaust tyggjó bera þennan svokallaða sykurskatt. Bent var á að sódavatn með bragðefnum ber sykurskattinn. Mörkin þarna á milli eru því óljós og handahófskennd og þetta eru enn ein rökin fyrir því að fella niður vörugjöldin. En þeir sem vilja halda í vörugjöldin á hinum meintu sykruðu vörum aðhyllast ákveðna neyslustýringu eða eru með þá von að það hafi einhver neyslustýrandi áhrif á landann, en um það má einnig efast alveg burt séð frá því hvort fólk trúi því að löggjafinn eigi að viðhalda einhvers konar neyslustýringu í lagasetningu sinni, þá má alveg benda á þá staðreynd að Íslendingar eru sú þjóð sem drekkur einna hvað mest af gosdrykkjum þrátt fyrir að gosdrykkir á Íslandi beri hvað hæstar álögur. Í þessu virðist því vera takmarkað samhengi á milli verðs og neyslu. Gosið á Íslandi er dýrt en þrátt fyrir það er neyslan mikil. Ég leyfi mér að efast um hversu sterk slík tengsl eru og ég veit að það eru eflaust einhverjir sem eru ósammála því. En mér sýnist sú aðferðafræði sem birtist í vörugjöldunum ekki virka. Einnig má benda á að um leið og við lækkum vörugjöld á gosi mun það lækka verðið á öðrum drykkjarvörum, svo sem ávaxtasöfum og sódavatni vegna þess að lækkun á einni staðkvæmri vöru hefur áhrif á verð annarrar staðkvæmrar vöru. Með því að lækka vörugjöld á t.d. gosdrykkjum mun verðið lækka á öðrum drykkjarvörum. Ég held að leiðin að því að draga úr gosneyslu landans, sem ég get alveg tekið undir að þurfi að gera, sé fyrst og fremst í gegnum forvarnir. Hér er búið að nefna og var nefnt af einum gesti nefndarinnar frábært forvarnaverkefni sem snertir Latabæ, sem er að fá alþjóðlega viðurkenningu nánast í hverri viku. Þetta eru frekar leiðirnar sem við eigum að einbeita okkur að, því að hin leiðin er að mínu mati orðin gjaldþrota, reynslan sýnir það. Við leggjum því fram þá breytingartillögu um að fella niður öll vörugjöld á matvælum og færum Íslendingum þá kjarabót sem þeir eiga skilið. Varðandi virðisaukaskattinn er ríkisstjórnin að leggja til nákvæmlega sömu breytingu og Samfylkingin er búin að leggja til allt þetta kjörtímabil, þ.e. að helminga matarskattinn, og það er sérstaklega ánægjulegt. Að sjálfsögðu mun Samfylkingin styðja tillögur ríkisstjórnarinnar þótt sú tillaga komi ekki frá okkur, ólíkt sjálfstæðisþingmönnum og framsóknarþingmönnum sem felldu tillögu okkar þrátt fyrir að hafa sjálfir lofað sömu tillögu í kosningunum síðast. Þetta er því ánægjuleg tillaga sem sömuleiðis mun bæta kjör almennings. Vert er að minnast þess og ánægjulegt að ríkisstjórnin hefur bætt við í lækkunarhrinu sinni varðandi virðisaukaskattinn og bætt við tónlistinni. Ekki má gleyma henni þegar kemur að skattalækkunum og þess vegna er það ánægjulegt. Þetta er gamalt kosningaloforð Samfylkingarinnar og eflaust fleiri flokka um að lækka vaskinn á tónlistinni. Einnig er fagnaðarefni - auðvitað þarf maður að vera jákvæður gagnvart því sem vel er gert - að virðisaukaskatturinn af veitingaþjónustu er lækkaður. Þetta mun einfalda heilmikið það umhverfi. Nú mun það ekki skipta máli hvort maturinn er afhentur í gegnum lúgu eða í sal o.s.frv. Einfaldleikinn er dyggð í sjálfu sér, því fögnum við þessu og sömuleiðis mun þetta skila kjarabótum. En Samfylkingin vill ganga lengra í sambandi við virðisaukaskattinn því að við höfum áttað okkur á að með því að lækka virðisaukaskattinn á bókum, matvælum, tímaritum og geisladiskum niður í 7% stendur ein mikil og veigamikil vara í samfélagi okkar eftir, sem eru lyfin. Eftir þessa lækkun munu lyf á Íslandi enn þá bera 24,5% virðisaukaskatt og það finnst okkur ekki vera rétt. Því höfum við lagt fram breytingartillögu um að virðisaukaskattur á lyf muni einnig lækka niður í 7%. Slík aðgerð mun kosta samkvæmt svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn Jóns Kr. Óskarssonar, varaþingmanns Samfylkingarinnar, um 670 millj. kr. Við teljum að ríkissjóður sé vel fær um að láta þessa ákvörðun, þá aðgerð fylgja með í frumvarpinu og viljum því bjóða þingheimi öllum að fylkja sér á bak við tillögu Samfylkingarinnar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar um að lyfin verði einnig skattlögð í 7% þrepinu. Við vitum að lyf á Íslandi eru dýr, of dýr. Við vitum líka og það er fullyrt í okkar eyru að ríkið greiði um það bil 90% af öllum lyfjunum. Ríkið sjálft er því að greiða stóran hluta af vaskinum og þetta er ekki það dýr aðgerð í ljósi hagsmuna fyrir ríkið að við ættum auðvitað að fara þá leið. Við munum kjósa um þetta á eftir. Tollarnir, eins og ég kom inn á áðan, ef ég tek þetta svona í flokkum, þá minnist ríkisstjórnin hvergi á tollalækkanir, sem hún þó boðaði í haust. Samfylkingin lagði fram sínar metnaðarfullu tillögur um að fella niður tolla í áföngum, fella strax niður helminginn 1. júlí en síðan mundum við fella niður tollana í framhaldinu í samráði við hagsmunasamtök bænda og neytendur. Langbesta kjarabótin eru tollamálin, það má ekki gleyma því. Ríkisstjórnin kom með afskaplega máttlausa tillögu, talaði um 40% lækkun á innfluttum kjötvörum, en eins og bent var á í efnahags- og viðskiptanefnd skilur 40% lækkun á ofurtollum eftir sig ofurtolla og aðilar markaðarins efa stórlega að slík lækkun muni skila sér til neytenda í þeim mæli sem hún ætti að gera. Sömuleiðis lýtur tollalækkun ríkisstjórnarinnar, að minnsta kosti eins og plön ríkisstjórnar voru í haust, að því að lækka tolla einungis á innfluttum kjötvörum, þannig að ríkisstjórnin hefur ákveðið að skilja eftir mjög mörg matvæli enn þá með tolla og má þar nefna mjólkurafurðir, smjör og pylsur, kaffi og krydd, kæfur, drykkjarvörur, sósur, súpur, ís, sælgæti, túnfisk, sardínur, hrogn, feiti, olíur o.s.frv. En ég ítreka að með því að fella á niður tollana í áföngum þarf að hafa ríkt samráð við hagsmunasamtök bænda. Samfylkingin ætlar ekki að koma aftan að bændum. Við ætlum að gera þetta í samráði við þá, við ætlum að tryggja sérstakan tímabundinn aðlögunarsamning til 1. júlí þegar fyrsti áfanginn tekur gildi og framhaldið verður sömuleiðis gert í samráði við þá. Það er kerfið sem slíkt sem við setjum spurningarmerki við. Við teljum að íslenskir bændur gætu haft það betra og þegar Bændasamtökin komu á fund Samfylkingarinnar um daginn bentu þeir sjálfir á að bóndinn er kannski að fá 40% af útsöluverði vöru sinnar og það er auðvitað besti vitnisburðurinn um að kerfið sé ekki að skila því sem það ætti að skila, því að núverandi landbúnaðarkerfi er eitt það dýrasta í heimi fyrir skattgreiðendur. Við erum að greiða eitt hæsta matvælaverð í heimi og kjör bænda eru verri en þau gætu verið. Það er því eitthvað að kerfinu. Við þurfum að auka hlutdeild bóndans í útsöluverði sinnar eigin vöru. Við viljum sjá nýrra og betra kerfi gert í samráði við bændur. Því til upprifjunar ætla ég að rifja upp þegar ríkisstjórnin felldi niður tolla af tilteknum grænmetistegundum, gúrkum, tómötum og papriku. Þá töldu úrtölumenn að þetta yrði afskaplega slæm ákvörðun. Hver var niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú að ekki nóg með að verðið á þeim vörum lækkaði heldur jókst líka salan. Salan á íslensku grænmeti jókst. Síðan hafði þessi tollalækkun sömuleiðis áhrif á aðrar grænmetistegundir sem þó voru ekki fyrir sömu ákvörðun ríkisstjórnarinnar og þær fyrrgreindu grænmetistegundir. Þetta dæmi er mjög skýrt um að niðurfelling tolla í samráði við bændur, því að þarna var gerður sérstakur samningur við bændur um annars konar stuðning, borgar sig fyrir bændur og borgar sig sérstaklega fyrir neytendur og við erum svo sem öll neytendur eins og gefur að skilja. Þetta er skólabókardæmi um að við höfum rétt fyrir okkur í þessu máli. Ég ætla aðeins að koma að áfengismálinu. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd varð við óskum hæstv. fjármálaráðherra um að láta það mál vera og það kemur væntanlega til skoðunar hvernig að því verður staðið, hvort áfengi mun áfram verða í 24,5% skattþrepi eða ekki. Hins vegar langar mig að velta því upp að núverandi áfengisgjald færir ríkissjóði um 7 milljarða. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar til að jafna lækkun á vaskinum hefði fært um 4 milljarða til viðbótar í ríkissjóð. Þá værum við komin með áfengisgjald sem væri að gefa ríkissjóði 11 milljarða kr., sem er svipuð upphæð og kostar að reka alla framhaldsskóla landsins. Ég held að við ættum alveg að taka þá umræðu einhvern tíma hversu dýrt áfengi ætti að vera og ég ætla svo sem ekkert að fara endilega í það, en við þurfum að taka þá umræðu á hvaða vegferð við erum varðandi verðlagningu á áfengi. Þetta snertir sömuleiðis hugmyndirnar um neyslustýringu o.s.frv. En mér finnst óskiljanlegt að Íslendingar þurfi að vera sú þjóð sem þurfi að sætta sig við eitt hæsta áfengisverð í heimi, eitt hæsta matvælaverð í heimi, eitt hæsta lyfjaverð í heimi, eitt hæsta bensínverð í heimi, eina hæstu vexti í heimi, vextir eru ekkert annað en verð á peningum. Ég átta mig ekki á því að við sem þingmenn sættum okkur við að bjóða almenningi upp á að hafa allt svo dýrt á Íslandi. Við höfum valið til að breyta og bæta kjörin til batnaðar. Að lokum mun stjórnarandstaðan flytja breytingartillögu, sem Ögmundur Jónasson er fyrsti flutningsmaður að, sem lýtur að því að endurgreiðslur á virðisaukaskatti nái einnig til almenningsvagna. Hv. þm. Ögmundur Jónasson mun án efa gera betri grein fyrir þeirri tillögu. Að síðustu langar mig að taka undir áhyggjur sveitarfélaganna því að í umsögn þeirra til efnahags- og viðskiptanefndar gagnrýna þau að frumvarpinu fylgi ekki kostnaðarmat með tilliti til heildaráhrifa á fjárhag sveitarfélaga, eins og ber að gera. Hér vísa sveitarfélögin í samkomulag ríkis og sveitarfélaga frá árinu 2005. Þetta er annað frumvarpið í röð sem við fengum í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem Samband íslenskra sveitarfélaga kvartar yfir því að ríkið uppfylli ekki þetta samkomulag að þeirra mati. Sé samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um að kostnaðarmat þurfi að liggja fyrir á auðvitað að uppfylla það og það má ekki verða regla hjá fjármálaráðuneytinu að uppfylla ekki þennan þátt samkomulagsins, því eins og allir vita eru margar ákvarðanir teknar í þessum sal sem hafa bein áhrif á hag sveitarfélaganna. Það er margt jákvætt í þessu máli. Samfylkingin vill ganga lengra. Við viljum lækka matvælaverð helmingi meira en ríkisstjórnin og við höfum lagt fram metnaðarfullar tillögur í þá átt og ég hlakka til að sjá viðbrögð ýmissa stjórnarþingmanna við þeim tillögum sem koma til afgreiðslu á eftir.

Frú forseti. Ég vildi í þessu andsvari aðeins ræða um þau sjónarmið sem tekist er á um í umræðunni, annars vegar um einfalt og gegnsætt skattkerfi og hins vegar lýðheilsusjónarmið sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, þá baráttu sem við, eins og öll önnur vestræn ríki, eigum við að etja, offitu og önnur heilsufarsvandamál tengd henni. Mér leikur forvitni á að vita hvað þingmaðurinn á nákvæmlega við þegar hann talar fyrir þeirri stefnu Samfylkingarinnar að fella niður öll vörugjöld. Þar er þingmaður væntanlega að tala um, mér þætti gott að fá það skýrt fram, að fella niður vörugjöld af sykri og sætindum. Sú leið sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að fara er millileið við að samþætta þessi sjónarmið, annars vegar um einfalt og gegnsætt skattkerfi en hins vegar að taka til greina lýðheilsusjónarmiðin. Ég vildi um leið spyrja hann nánar út í tillögu hins hluta kaffibandalagsins svokallaða, þ.e. tillögu þingmanna Vinstri grænna, sem gengur út á að gosið fari í sama vöruflokk og ríkisstjórnin hefur ákveðið að halda eftir. Manni virðist hafa myndast millileið þar sem ríkisstjórnarflokkarnir eru á milli, annars vegar Vinstri grænna og hins vegar þingmanna Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Málið er afskaplega skýrt. Samfylkingin vill fella niður öll vörugjöld á matvælum, öll vörugjöld á öllum matvælum. Við teljum að þessi skattur sé slæmur. Hann er kostnaðarsamur og hækkar matvælaverð, hann hækkar kostnað verslunarinnar. Við höfum ekki þá sannfæringu að þessi háu vörugjöld skili árangri við neyslustýringu, sem hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir kannski hefur. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann á móti. Fyrst hún er sannfærð um þessi svokölluðu lýðheilsusjónarmið og að þetta sé rétt leið, að halda úti sérstökum sykurskatti: Hvernig stendur á að hv. þingmaður er tilbúinn að fella niður vörugjöld á gosdrykkjum? Í tillögum ríkisstjórnarflokkanna stendur til að fella niður vörugjald á gosdrykkjum. Þarf ekki hv. þingmaður að vera samkvæmur sjálfum sér og aðrir þingmenn ríkisstjórnarinnar að ef þeir vilja skilja sætindin og sykruðu vörurnar eftir og hafa vörugjöld á þeim vörum? Hvernig stendur á að þeir eru ekki samkvæmir sjálfum sér þegar kemur að gosdrykkjum sem eru augljóslega sykraðar vörur? Í þeim er talsvert magn af sykri eins og allir vita.

Frú forseti. Eins og ég kom inn á í andvari mínu er með frumvarpinu farin viss millileið. Ég sagði að þarna tækjust annars vegar á sjónarmið um einfalt og gegnsætt skattkerfi og hins vegar þau sjónarmið að gera þyrfti skýran greinarmun á þessum vörum. Þess vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að gera þessa málamiðlun og fara milliveginn. Mér fannst mikilvægt að fá fram í umræðunni þá skýru afstöðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar að hann og Samfylkingin telja að fella eigi alfarið niður öll vörugjöld, þar með talið á þeim vöruflokkum sem ríkisstjórnin skilur eftir, þ.e. sykri og sætindum. Það er greinilega himinn og haf á milli stefnu þeirra stjórnarandstöðuflokka sem hér um ræðir, annars vegar Vinstri grænna og hins vegar Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Afstaða Samfylkingarinnar ætti ekki að koma hv. þingmanni á óvart. Hún var kynnt í haust og laut að því að fella niður vörugjöld af öllum matvælum. Þetta er ekki sérskoðun Samfylkingarinnar, að fella beri niður öll vörugjöld. Neytendasamtökin vilja fella niður öll vörugjöld. Samtök atvinnulífsins vilja fella niður öll vörugjöld og Samtök iðnaðarins einnig. Samtök verslunar og þjónustu vilja fella niður öll vörugjöld af matvælum og Félag íslenskra stórkaupmanna vill fella niður öll vörugjöld af matvælum. Þetta eru hagsmunasamtök stórra hópa og Neytendasamtökin eru málsvarar okkar neytenda. Þar er um að ræða samtök sem berjast fyrir bættum kjörum almennings og ég er ánægður með að vera í flokki með þessum aðilum. Að auki finnast mér röksemdirnar með þessari skattlagningu svo veikar í ljósi þess að þetta er dýr leið til að ná fram óljósu markmiði. Við eigum að fara forvarnaleiðina og reyna að sporna við aukinni sætindaneyslu og gosdrykkjanotkun en förum aðra leið að því. Það er vel hægt, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, sem var svona „hæst í heimi ræða“, að verðið væri hæst á Íslandi og kerfið verst. Það má auðvitað finna ágalla á því kerfi sem við styðjumst við varðandi innflutning á landbúnaðarafurðum. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé fullkomið en ég vil benda á að miðað við meðalverð á þeim vörum annars vegar og hins vegar á vörum sem fluttar eru inn og ekki eru neinar hindranir fyrir eða tollar til að torvelda mönnum innflutning þá stendur landbúnaðarkerfið ekkert verr en frjálsa kerfið. Munur á verði hérlendis og meðalverði í Evrópusambandinu á innfluttum kornvörum er meiri en verðmunur á innlendri landbúnaðarframleiðslu miðað við meðalverð í Evrópusambandinu. Verðmunur á meðalverði á fatnaði í Evrópusambandinu og hér á landi er líka meiri en þessi munur. Frjálsa kerfið skilar því ekki lægra verði en landbúnaðarkerfið. Þannig er ekki hægt að rökstyðja fullyrðinguna um að kerfið sem við styðjumst við sé vont og hitt sé gott. Frjálsa kerfið er jafndýrt ef ekki dýrara en landbúnaðarkerfi okkar. Ástæðan fyrir þessu, virðulegi forseti, er sú að verðlagning í frjálsu kerfi er ekki endilega miðuð við uppsafnaðan kostnað heldur kaupgetu almennings. Það sem er líka „hæst í heimi“, kannski innan gæsalappa, er kaupmáttur almennings hér á landi. Þess vegna verðleggja hinir frjálsu kaupmenn vöruna í samræmi við það.

Frú forseti. Ég veit að íslenskar landbúnaðarafurðir eru ekki einu vörurnar sem eru dýrar á Íslandi. Ég fór sérstaklega yfir það að fjölmargir þættir í samfélaginu eru of dýrir, einn af þeim þáttum eru landbúnaðarvörurnar. Það er líka vitað að hátt verð á landbúnaðarvörum hækkar verð á öðrum vörum. Þetta er ein af niðurstöðum matvælaverðsnefndarinnar svokallaðrar og fleiri hagfræðinga. Sé hátt verð á matvælum þá hækkar verð á öðrum svokölluðum staðkvæmum vörum. Þetta helst allt í hendur. Ég geri mér fulla grein fyrir því að við þurfum að halda úti öflugu samkeppniseftirliti samhliða þeim aðgerðum sem ég mæli fyrir. Það er ekki til ein töfralausn til að lækka verðlag á Íslandi en til eru margar lausnir og ein af þeim er að auka frjálsræði í íslenskum landbúnaði. Það er bara ein af niðurstöðum rekstrarhagfræðinnar að frjáls samkeppni er neytendum til hagsbóta. Annað eru bara bábiljur sem eiga ekki við rök að styðjast. Síðan langar mig að lokum að benda hv. þingmanni á að nokkrar þjóðir í Evrópu eru þó ríkari en Íslendingar, með meiri kaupmátt og hærri laun, en hins vegar talsvert lægra matvælaverð.

Virðulegi forseti. Ég vil benda á annað atriði sem einkennir dálítið ræður hv. þingmanns. En það eru áhrif skattalækkana á verðþróun á næsta ári. Við erum með 7% verðbólgu í dag. Það er meginverkefni stjórnvalda að ná verðbólgunni niður. Ég hef því alltaf haft efasemdir um að rétt sé að fara út í að lækka virðisaukaskattinn núna. 8–12 milljarða kr. skattalækkun mun ýta undir áframhaldandi verðbólgu. Við erum með skuldugustu heimili í heimi, skulum við segja. Skuldir heimilanna eru um 1.200 milljarðar kr. Hvert prósentustig sem verðbólgan fer upp en ekki niður kostar heimilin um 10–12 milljarða kr. í auknum skuldum og 1–2 milljarða kr. á ári í útgjöldum vegna vaxta. Hv. þingmaður ætlar að bjóða betur. Hann býður helmingi meiri skattalækkun. Þá segi ég, virðulegi forseti: Það mun leiða til meiri verðbólgu eða að verðbólgan minnkar hægar en ella væri. Með því móti er, þrátt fyrir að meiningin sé að bæta kjör almennings með lækkun skatta, verið að hækka skuldir heimilanna og hækka greiðslubyrði þeirra af þeim skuldum. Við megum ekki tapa okkur í yfirboðum í skattalækkunum. Við verðum að stjórna efnahagsmálum með þeim hætti að verðbólgan sé lág. Það er besta kjarabótin og mesta skattalækkunin sem við getum boðið fólki.

Frú forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af skorti á stöðugleika í samfélagi okkar en það er bein afleiðing af hagstjórn ríkisstjórnar sem hann ver á hverjum einasta degi í þinginu. Við sjáum að stöðugleikinn er einfaldlega ekki fyrir hendi í íslensku samfélagi. Íslensk heimili búa við nýjan skatt, verðbólguskatt, sem étur þær litlu kjarabætur sem þó eru í boði. Ég tek alveg undir það að við þurfum á miklu skynsamlegri hagstjórn að halda. Ég treysti Samfylkingunni betur til að gera það en núverandi ríkisstjórn, sérstaklega í ljósi árangursleysis ríkisstjórnarinnar á því sviði. Með því að lækka matvælaverðið lækkar vísitalan. Það er bara svart á hvítu, það lækkar vísitöluna. Það verður ódýrara að lifa og ódýrara að kaupa í matinn. Þetta er aðgerð sem gagnast efnaminni fjölskyldum hvað mest. Það er takmarkað hvað hver einstaklingur getur borðað og þess vegna er þessi aðgerð miklu skynsamlegri að mínu mati en flöt prósentulækkun á tekjuskatti. Þetta gagnast venjulegu fólki langtum betur en sú leið sem ríkisstjórnin vill fara. Að sjálfsögðu þurfum við að verja heimilin fyrir verðbólgunni því að ríkisstjórnin hefur gjörsamlega klúðrað tækifærum sínum þegar kemur að hagstjórn þessa lands. Það finna landsmenn á eigin skinni þessa dagana í ljósi hárrar verðbólgu og ofurvaxta.

Hæstv. forseti. Það verður lengi deilt um það hvernig eigi að bæta kjör landsmanna, hvaða leiðir séu vænlegastar til þess. Ég hef tekið þátt í umræðu um það efni í langan tíma. Ég minnist umræðna um matarskattinn í byrjun tíunda áratugarins. Þá lágu hinar pólitísku línur á annan veg en þær gera nú og ekkert óeðlilegt við það að menn skipti um skoðun eða lagi sig að nýjum tímum, nýrri tækni til dæmis. Nú er að mínu mati auðveldara að vera með mismunandi skattstig en áður var einfaldlega vegna nýrrar og bættrar tækni. En á fyrri hluta tíunda áratugarins var ég, svo dæmi sé tekið, fylgjandi því að fara markvissar leiðir til að bæta stöðu barnafólks sérstaklega, hækka barnabætur, bæta stöðu þeirra sem eru að afla húsnæðis o.s.frv. Aðrir vildu þá lækka matarskattinn. Ef ég man rétt voru BSRB og Alþýðuflokkurinn sama sinnis á þeim tíma og Framsókn hygg ég, en Sjálfstæðisflokkur og Alþýðusambandið vildu fara matarskattslækkunarleiðina og þá varð það ráð að fara með innlenda matvöru niður í lægra skattþrep. Ég er hins vegar kominn á þá skoðun að það sé rétt leið sem við erum að fara nú með því að stíga þessi skref til lækkunar á matarverði en ítreka að við þurfum einnig að horfa til annarra leiða. Þá er ég að horfa til álagningar í verslun. Samþjöppun og fákeppni í verslun hefur staðið hagstæðu matarverði hér fyrir þrifum. Við þurfum einnig að gera þetta í góðri sátt við bændastéttina og hafa í huga að markmiðið er ekki einvörðungu það að hafa verð á matvöru lágt heldur viljum við einnig stuðla að því að landsmenn neyti gæðavöru. Hæstv. forseti. Hér hefur verið gerð grein fyrir þessu frumvarpi sem liggur fyrir þinginu. Ég ætla að staðnæmast við tvær tillögur sem ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði komum að, en þegar hefur verið gerð grein fyrir öðrum tillögum sem við komum sameiginlega að með stjórnarandstöðunni, Samfylkingu og Frjálslyndum. Síðan er um nokkrar breytingartillögur að ræða þar sem við eigum ekki samleið innan stjórnarandstöðunnar. Allt þetta mun koma í ljós við atkvæðagreiðslu um frumvarpið hér á eftir. En sem kunnugt er vill Samfylkingin stíga skrefið til fulls og afnema þessi gjöld að fullu og þessa skatta, eins og tillögur liggja fyrir um. Ég vil nefna tillögu stjórnarandstöðunnar sem lýtur að almenningssamgöngum, strætisvögnum. Við viljum að kaupendur almenningsvagna sitji við sama borð og kaupendur annarra hópferðabíla og njóti endurgreiðslu tveggja þriðju hluta virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða. Fyrir þinginu liggur lagafrumvarp um þetta efni sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs undir forustu hv. varaþingmanns Álfheiðar Ingadóttur fluttu í vetur og reyndar á síðasta ári einnig. Í greinargerð með því frumvarpi kemur fram að á höfuðborgarsvæðinu þar sem Strætó bs. er starfandi hafi frá stofnun þess byggðasamlags í júlí 2001 verið fest kaup á 45 nýjum vögnum og nemi álagður virðisaukaskattur vegna þeirra kaupa 161,6 millj. kr. en tveir þriðju hlutar fjárhæðarinnar, þ.e. það sem endurgreiðslan tæki til ef þetta frumvarp hefði náð fram að ganga, hefði numið 107,3 millj. kr. Það er bent á það enn fremur í þessari greinargerð að stærsti undirverktaki Strætó bs., Hagvagnar hf., hafi frá sama tíma keypt 21 strætisvagn til aksturs á áðurgreindu þjónustusvæði og nemi álagður virðisaukaskattur vegna þeirra kaupa um það bil 64 millj. kr. og reiknuð endurgreiðsla, ef jafnræði væri með almenningssamgöngum og öðrum hópferðum, tæplega 43 millj. kr. Við gerum sem sagt tillögu um að almenningssamgöngur sitji við sama borð og aðrir kaupendur hópferðabifreiða og erum með tillögu um þetta efni. Hitt málið sem ég vildi staðnæmast við eru ábendingar Lýðheilsustofnunar um að okkur beri ekki að grípa til aðgerða sem hafi í för með sér að gosdrykkir og sykraðir safar lækki í verði. Það hefur komið fram í bréfi sem Lýðheilsustofnun ritaði efnahags- og viðskiptanefnd þingsins réttilega að nái þær breytingar fram að ganga sem liggja hér fyrir þinginu frá stjórnarmeirihlutanum muni gosdrykkir og sykraðir safar lækka mest allra vörutegunda. Ástæðan er sú að þar er um að ræða niðurfellingu á vörugjöldum annars vegar og lækkun á virðisaukaskatti hins vegar þannig að þegar þetta tvennt kemur saman er lækkunin mest þarna. Lýðheilsustofnun ritaði nefndinni bréf. Ég ætla nú ekki að lesa þetta bréf að öðru leyti en því að vitna í nokkrar línur þar sem segir, með leyfi forseta: „Vert er að benda á að rannsóknir sýna að verðnæmi gosdrykkja er töluverð og verðlækkun þeirra hefur mest áhrif á neyslu þeirra þjóðfélagshópa sem almennt er erfitt að ná til með heilsuhvetjandi skilaboðum. Í því samhengi má nefna að unglingar eru mjög næmir fyrir verðbreytingum. Einnig ber að geta þess að næmni þeirra sem neyta mikils magns gosdrykkja er töluverð. Verðbreyting hefur hins vegar minni áhrif á þá sem drekka sykraða gosdrykki í hófi. Hér er því um að ræða aðgerð sem mun hafa neysluhvetjandi áhrif á unglingana okkar og þá sem nú þegar neyta mikils magns gosdrykkja.“ Lýðheilsustofnun var sett á fót til þess að ráðleggja okkur sem hér erum inni um stefnumótun á sviði eins og þessum og að sjálfsögðu eigum við að hlusta þegar Lýðheilsustofnun talar. Ég harma það í rauninni hve seint þessi umræða fer af stað vegna þess að ég hygg að efasemdir séu að vakna núna hjá ýmsum sem hafa ekki hugleitt það sérstaklega að þessar breytingar eru í lögunum. Ég vona að sjálfsögðu að þær breytingartillögur sem við setjum fram nái fram að ganga. En ég legg áherslu á að sem betur fer er ekki bannað með lögum að breyta lögum og mestu máli skiptir hver endanleg niðurstaða verður. Ég sé að á mælendaskrá eru hjúkrunarfræðingar og læknar sem hafa kvatt sér hljóðs. Ég mun horfa fremur til þeirrar áherslu sem kemur fram í þeirra máli áður en kemur til endanlegrar afgreiðslu þessa máls hér í dag vegna þess að öllu máli skiptir hver endanleg niðurstaða verður. Ég vona að okkur takist að færa þetta inn í þann farveg sem Lýðheilsustofnun mælir með.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér er komið til 2. umr. og fjallar um lækkun virðisaukaskatts og afnám vörugjalds á matvörum. Hér koma fram langþráðar breytingar sem eru til þess fallnar að lækka verð á matvælum hér á landi umtalsvert. Þetta er í samræmi við loforð Sjálfstæðisflokksins við kosningarnar 2003 og kom jafnframt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar 2003. Jafnframt má benda á það, og ég tek undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að þetta hefur verið baráttumál Sjálfstæðisflokksins lengi þannig að mér finnst svona hártoganir um það hver eigi málið, eins og Samfylkingin hefur lagt mikla áherslu á í þessum málflutningi, eiginlega alveg út í hött. Þetta hlýtur að vera baráttumál okkar allra og það að merkja það einum flokki öðrum fremur finnst mér ekki vera viðeigandi. Það skiptir öllu máli hver framkvæmdin sé og framkvæmdin er sem sagt í dag í þá veru að það er verið að lækka matvælaverð. Samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins munu þessar breytingar einar og sér leiða til 12,3% lækkunar matvöruverðs í landinu, þar af er 40% lækkun tolla á matvöruverð metin 1,5%. Ég tel að nú séu kjöraðstæður til þess að lækka matvöruverð. Verðbólga er á hraðri niðurleið og spár eru um að gengið muni halda sér í tiltölulegu jafnvægi á næsta ári. En það skiptir miklu máli að hagsmunaaðilar veiti versluninni aðhald og hafi eftirlit með að lækkunin skili sér í matvöruverði til neytenda. Jafnframt eru gerðar ýmsar aðrar breytingar í frumvarpinu varðandi húshitun og veitinga- og gistihús, varðandi bækur, blöð, tímarit og geisladiska sem allar eru til þess fallnar að lækka kostnað heimilanna. Heildaráhrifin af þessum skattalagabreytingum eru metin um 10,5 milljarðar kr. á ári, en á næsta ári, þar sem breytingin tekur gildi 1. mars, er það metið 9 milljarðar kr. Ég hef einn fyrirvara við þetta frumvarp sem ég vil hér gera grein fyrir og hann varðar það að vörugjald á gosdrykkjum er aflagt. Í frumvarpinu er sem sagt lagt til að samhliða lækkun virðisaukaskatts á matvöru í eitt virðisaukastig, 7%, eru vörugjöld felld niður af innlendum og innfluttum matvælum öðrum en sykri og sætindum. Fyrirvari minn varðar það að ég tel að gos og sykraðir drykkir eigi áfram að bera vörugjald á sama máta og sykur og sælgæti og þannig flokka ég gos og sykraða drykki með sykri og sætindum. Rökin eru manneldislegs eðlis. Ég tek þar undir rök Lýðheilsustöðvar. Ég tel að stjórnvöld eigi ekki að stuðla að lækkun verðs á þeim vörum sem gætu leitt til aukinnar neyslu sykurs, sætinda og gosdrykkja. Það verður til þess að auka á vanda sérstaklega barna og ungmenna varðandi ofþyngd og versnandi tannheilsu, en það hefur verið metið að um 6% heilbrigðisútgjalda megi rekja til ofþyngdar eða offitu. Leiðir eins og þessi, þ.e. að halda verði á sykurvörum háu, er því til þess fallið að minnka neyslu á sykri. Það kom fram í máli hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar að hann furðaði sig á því að þegar horft er til verðlagningar á gosi þá er hún hærri hér á landi en í nágrannalöndum okkar og hann skildi því ekki af hverju það leiddi ekki til þess að neyslan væri þá minni hér. Matvöruverð hér og í Noregi til dæmis er almennt hærra en í öðrum löndum og það sem skiptir máli í þessu er hlutfallið á milli verðs á gosi og verðs á hollustuvöru. Verðið á gosi hér er tiltölulega lægra en á hollustudrykkjum. Það er það sem skiptir máli, þ.e. verðmunur þessara drykkja frekar en hlutfallslegt verð á milli landa. Það svarar því vangaveltum hans þar um. Ég hef hins vegar væntingar um að spurningin um vörugjöld eða ekki vörugjöld á gosi verði tekið til skoðunar í jólahléi þingsins. Ég vona að af þeirri skoðun verði. Jafnframt hef ég væntingar um að athugað verði að skipta upp vöruflokknum gos og sykraðir því að í sama vöruflokki eru kolsýrudrykkir sem eru ekki sætir en eru með bragðefnum án þess að vera sætir þannig að þeir mundu teljast til hollustudrykkja. Ég tel að það eigi að greina annars vegar milli hollustudrykkja og hins vegar sykraðra drykkja og þeirra sem geta haft áhrif á glerung tanna. En það er alveg ljóst að tannheilsu ungmenna og barna hefur farið hrakandi á síðustu árum. Að lokum vil ég ræða það sem varðar lyfin. Hér hefur komið fram breytingartillaga um að lækka virðisaukaskatt á lyfjum og í prinsippinu er ég sammála því. Á hinn bóginn hefur þetta lítið verið rætt innan nefndarinnar og þingsins og það er álitamál í þessum efnum hvort öll lyf eigi að vera undanþegin virðisaukaskatti eða eingöngu lyfseðilsskyld lyf. Mér sýnist á tillögu stjórnarandstöðunnar og hv. þingmanna Samfylkingarinnar að öll lyf séu þar undir. Ég er ekki tilbúin til þess að fara þá leið. Ég tel að ef við förum í þá leið sem ég tel að sé æskileg, að fella niður virðisaukaskatt á lyfjum, þá eigum við að horfa til Norðurlandanna og nágrannalanda okkar sem hafa fellt niður virðisaukaskatt á lyfseðilsskyldum lyfjum en ekki á öllum lyfjum. Út frá þeirri forsendu og því að ekki er gert ráð fyrir þessu í fjárlögum sem hafa þegar verið samþykkt og vegna þess að við höfum staðið að miklum skattalækkunum nú sem verið er að samþykkja þessa dagana þá get ég ekki stutt þessa breytingartillögu sem liggur fyrir. Það er þó aðallega vegna þess að ég tel að það eigi að skoða það að aðskilja lyfseðilsskyld lyf og önnur lyf.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir áhyggjur þeirra sem hér hafa talað varðandi það að hér sé neytt of mikils af sykri, sætindum og gosi. Það er þjóðarkvilli sem þarf að lækna. Það sem er merkilegt er að Noregur og Ísland eiga það sameiginlegt að vera með hæsta verðið, en hér er líka mesta neyslan. Það segir okkur að verð á sætindum og gosi og sykri hefur bara ekkert með neysluna að gera. Hér hefur verðinu á þessu verið haldið uppi eins og öðru matarverði með vörugjöldum og háu virðisaukaskattsstigi o.s.frv. og orsakað þetta verð en samt er enginn bilbugur á neyslunni. Ég tek alveg mark á Lýðheilsustöð en ég er samt sannfærð um að það hefði verið betra að fara aðrar leiðir. Það er mjög flókið, alveg eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals, að vera með vörugjöld á sumu og mismunandi vörugjald. Ég fór í skoðun á matarverðsskýrslunni uppfull af því að vilja lækka vörugjöldin á öllu nema sykri. Þegar ég var búin að vinna mig í gegnum þá skýrslu og tala við alls konar fólk gerði ég mér grein fyrir því að það er sykur í 80% af vörunni sem er í eldhússkápunum hjá okkur og mælieiningarnar eru bara úti um allt. Í þeim felast síðan uppsöfnunaráhrif sem hækka verð og gera bæði verðlagningu og verðið ógagnsætt. Þess vegna held ég að það sé þarfara að við finnum aðrar leiðir til að vinna gegn sykurneyslu en að hamast við að viðhalda úreltu vörugjaldakerfi. Það er ástæðan fyrir því að ég styð núna afnám vörugjaldanna.

Virðulegi forseti. Mér finnst í rauninni mjög athyglisvert að heyra að Samfylkingin vill fella niður það sem hefur stundum verið kallað sykurskattur og lækka verð á sykri og sætindum. Ýmsir þingmenn, sérstaklega Samfylkingarinnar, hafa lagt fram tillögur trekk í trekk til að vinna gegn offitu, barna og ungmenna sérstaklega, þannig að þetta er sú aðgerð sem reynist einna best í því að halda sykri og sætindum frá börnum, verðlagningin. Það virkar sérstaklega á krakka sem standa frammi fyrir því að velja á milli eplis og sælgætis til þess að svala hungri, og sælgætið verður ofan á ef það er ódýrara. Mér finnst mjög sérkennilegt þegar Samfylkingin sem hefur fram til þessa talið sig vera flokk sem fylgir manneldismarkmiðum tekur þessa afstöðu í málinu. Það kom fram í ræðu minni að verð á gosdrykkjum og annarri vöru er hærra hér á landi og í Noregi en annars staðar en það sem skiptir máli er hlutfallslegt verð á milli hollustuvöru og sykraðrar vöru. Það er aðalatriðið. Áður en við fullyrðum það sem kemur fram í máli hv. þingmanns þurfum við að skoða hlutfallið á milli hollustuvöru og sætinda í Evrópu. Mér segir svo hugur að hollustuvara, ávextir, grænmeti og slíkt, sé hlutfallslega ódýrari en sykur og sætindi í Evrópu. Það er það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi.

Já, það er ekki samhengi á milli þess að við viljum afnema vörugjaldið algerlega, af því að við erum búin að skoða hvað er til góðs í myndun matarverðs, og þess hvort við viljum að börnin okkar séu feit eða borði mikinn sykur. Það er alveg ljóst að það er orðið stórkostlegt fituvandamál hér á landi þrátt fyrir að við séum með þetta verðlag. Þingmenn ættu þá að skoða það að fara í sérstakar heilsubúðir þar sem allra mesta hollustan er og verðið á vörunni þar. Hvað hafa þeir sem hafa svona miklar áhyggjur gert til að reyna að ná því verði niður? Eitt af því sem þessi ríkisstjórn hefur gert gott er grænmetissamningurinn sem gerður var á sínum tíma við grænmetisbændur vegna þess að þá var gerður bæði aðlögunarsamningur og samningur um beingreiðslur. Þá varð ekki bara lækkun á þessum þremur tegundum sem var veittur framleiðslustuðningur við. Nei, það urðu afleidd áhrif á allt annað grænmeti, og ekki bara það heldur á ávextina líka. Þess vegna hafa ávextirnir lækkað hjá okkur. Ávextir hafa lækkað mjög mikið, bæði epli og appelsínur. Þetta snýst um að finna leiðir til úrbóta í fituvandamálinu og neysluvandamálinu. Ef hv. þingmenn ætla að nota vörugjöld eða skatta til þess þarf að gera eitthvað annað en bara að viðhalda verðinu, þá þarf að fara í einhverjar rosalegar aðgerðir ef trúin er sú að það sé leiðin til að hafa áhrif á neysluna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom með bestu rökin í þessu máli, þau að þegar verðið lækkaði á grænmeti og ávöxtum jókst neyslan. Það er nákvæmlega það sem verið er að segja. Með því að lækka verð á sykri og sætindum eykst neyslan. Stjórntæki stjórnvalda til að hafa áhrif á þætti  Hv. þingmaður spyr: Er það gott eins og það er? Ja, vörugjöldum á sykri og sætindum verður haldið eftir en hv. þingmaður vill fella niður vörugjöld á sykri og sætindum. 

Frú forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að fagna framkomu þessa frumvarps. Umræður um lækkun á matarskatti hafa átt sér stað mjög lengi og ég man að á þeim tíma þegar ég bjó í Bretlandi og frú Thatcher tók þar við völdum tókst henni, þrátt fyrir mótmæli allra færustu hagfræðinga Breta, að standa gegn því að virðisaukaskattur væri settur á matvæli, bækur og barnaföt. Þetta horfðu menn á í nágrannalöndunum. Umræða hefur að sjálfsögðu verið um þetta innan míns flokks, Sjálfstæðisflokks, og ég fagna því sérstaklega að þetta skref sé tekið hér með þessu frumvarpi. Of stór hluti launa fólks hefur farið í matarkostnað. Það er allt í lagi fyrir okkur sem eldri erum að segja unga fólkinu að elda heima, hætta að borða skyndibita og drekka vatn í staðinn fyrir að drekka gos en lífið er ekki svona einfalt. Latibær og Magnús Scheving gera ábyggilega meira gagn en foreldrar í þessu tilliti. Mér hefur lengi verið þyrnir í augum sú neyslustýring sem lágt verð á hvítum sykri hefur valdið því að það hefur verið neyslustýring. Ég ætla að skýra mál mitt með því að sykurrík matvæli og sælgæti hafa verið hlutfallslega ódýrari hér á landi en margar hollari vörur. Þetta vitum við. Svangir krakkar og unglingar sem vilja grípa eitthvað til að seðja sultinn grípa auðvitað eitthvað sem fullnægir þörfinni fljótt. Sykurinn frásogast mjög hratt frá slímhúð magans og vellíðun fylgir í kjölfarið. Í kjölfarið fylgir einnig fleira, svo sem offita og það er vandamál sem við, vestrænar þjóðir sérstaklega, stöndum frammi fyrir, offituvandamálum meðal barna og unglinga ekki síður en fullorðinna. Það er sykur og hreyfingarleysi sem sennilega vega þyngst hvað þetta varðar og eru helsta orsökin. Hér á landi eru það ekki síst Læknafélag Íslands og svo Lýðheilsustöð að öðrum ólöstuðum sem hafa komið þessum sjónarmiðum á framfæri, tannlæknar og matvælafræðingar að sjálfsögðu sömuleiðis. Með þeirri verðlækkun sem nú er fyrirhuguð á matvælum, og er mér mjög kærkomin eins og ég sagði í upphafi, held ég að hafi verið ófyrirséð að vissar tegundir drykkja eins og gosdrykkja yrðu undanþegnar. Ég er ekkert viss um að menn hafi endilega áttað sig á því og ég held að það sé eitthvað sem verður þá tekið á og menn skoði sérstaklega. Lækkun á matvælaverðinu var að sjálfsögðu ekki hugsuð til að auka neyslu á óhollustu, en sú gæti orðið raunin. Þess vegna þarf í upphafi endinn að skoða og það þarf að finna leiðir til að hvetja fólk og gera eftirsóknarvert fyrir það að neyta hollrar fæðu. Þar er verð á ávöxtum og grænmeti, eins og minnst var á áðan, sem þarf að vera viðráðanlegt til að vega á móti sykursukkinu, því að í sykursukki erum við, Íslendingar. Mig langar einnig að nefna úr þessu frumvarpi lækkun bókaverðs sem mun fylgja því að virðisaukaskattur á bókum fari niður og sömuleiðis mun tónlistin, sem talar reyndar sínu máli, njóta þess. Við Íslendingar erum bókaþjóð, a.m.k. miðað við marga aðra, en bóklestur hefur dregist saman og ég tel að það sé mikið gleðiefni að virðisaukaskattur á bókum lækki. Einhver sagði að dagur án brauðs gæti e.t.v. orðið, en aldrei dagur án þess að lesa. Þetta er vatn á þá myllu að snúa því við. Í lokin langar mig bara að minna þingmenn og alþjóð á það að það er enginn virðisaukaskattur á drykkjarvatni og hvetja til þess, og fá Magnús Scheving með í þá hvatningu, að drekka drykkjarvatnið sem kostar ekki neitt og er dásamleg auðlind okkar Íslendinga og langhollasti drykkurinn. Svo óska ég okkur til hamingju með þetta frumvarp.

Forseti. Við ræðum hér um breytingar á lögum um vörugjald, lögum um virðisaukaskatt og lögum um gjald af áfengi og tóbaki. Í stuttu máli er hér um að ræða tillögur ríkisstjórnarinnar frá því í sumar um hvernig eigi að lækka matarreikning heimilanna í landinu og er málið afrakstur vinnu sem þáverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson setti af stað með skipan nefndar um lækkun matarverðs. Eins og við þekkjum hér og er orðið frægt náðist ekki samstaða í nefndinni um niðurstöður en hagstofustjóri, formaður nefndarinnar, skilaði áliti sínu í sumar. Ríkisstjórnin tók þá við því og útfærði tillögur sínar sem kynntar voru í haust, þann 9. október sl. Umræðan hér sem og 1. umr. um þetta frumvarp gengur mikið út á að koma örugglega til skila hver sé hugmyndafræðingur eða höfundur tillagnanna en mér finnst sú umræða dæma sig sjálf. Auðvitað hafa allir stjórnmálaflokkar tekist á við hugmyndir um lækkun matarreiknings heimilanna, hver með sínum hætti. Höfum við framsóknarmenn einmitt lengi rætt í okkar röðum um með hvaða hætti hægt sé að koma til móts við þetta brýna mál sem er lækkun matarreiknings heimilanna. Ég tel að það sé einmitt mikilvæg aðgerð fyrir heimilin í landinu, ekki síst tekjulágar og millitekjufjölskyldur og einstaklinga svo að ég tali nú ekki um barnmargar fjölskyldur. Fyrir síðustu kosningar lögðum við framsóknarmenn þó ekki sérstaklega upp með lækkanir á virðisaukaskatti í kosningastefnuskrá okkar. Ástæðan var einfaldlega sú að við lögðum áherslu á lækkun tekjuskattsins, hækkun persónuafsláttarins og hækkun barnabótanna. Við vildum ekki ganga svo langt í loforðum um skattalækkanir að það kæmi niður á velferðarkerfinu og möguleikum okkar í fjárfestingum í því. Aftur á móti hefur hin góða staða ríkissjóðs og hin styrka efnahagsstjórn gert okkur kleift að greiða svo mikið niður skuldir ríkisins að nú er hægt að nota frekar fjármagn í samneysluna eða velferðarkerfið en í vaxtagreiðslur af skuldum ríkisins. Þessi staða hefur einmitt auðveldað okkur að stíga þau mikilvægu skref sem við erum að ræða um hér í dag með lækkun matarverðs. Í stuttu máli ganga tillögurnar út á að vörugjöld af innlendum og innfluttum matvælum öðrum en sykri og sætindum verði felld niður að fullu 1. mars 2007. Tímasetningin er auðvitað valin í efnahagslegu tilliti þó að menn ýi að öðru í umræðunni. Í dag höfum við rætt nokkuð vel um þau sjónarmið sem takast hér á, annars vegar um einföldun og gagnsæi skattkerfisins og hins vegar um lýðheilsusjónarmiðin. Ég vil segja að sú leið sem við setjum hér fram fer auðvitað bil beggja, þetta er viss málamiðlun þessara sjónarmiða, en það er alveg greinilegt á umræðunni hér í dag að það er alls ekki samstaða meðal hv. stjórnarandstöðu heldur kemur glögglega í ljós sú afstaða Samfylkingarinnar að leggja hreinlega af öll vörugjöld, þar með af sykri og sætindum, meðan vinstri grænir hafa haldið öðru til haga. Ég tel að ríkisstjórnarflokkarnir séu hér að fara, jú, vissa millileið en það er mikilvægt að halda henni til haga og þó að í umræðunni í dag hafi komið fram sú staðreynd að háir sykurskattar og háir skattar á áfengi hafi ekki komið í veg fyrir að hér sé neysla á sykri ein sú mesta í heiminum og hér hafi verið hraður vöxtur á neyslu áfengis finnst mér samt felast í þessu viss skilaboð, skilaboð um að ríkið vilji gjarnan leggja sitt af mörkum í baráttunni gegn offitu og heilsufarslegum vandamálum sem tengjast henni. Ég furða mig svolítið á afstöðu Samfylkingarinnar í málinu vegna þess að mér hefur þótt vera ansi áberandi á þessu kjörtímabili að einhverju leyti málflutningur hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur þar sem hún hefur barist fyrir þessum sjónarmiðum. Það er greinilegt að hún hefur orðið undir með málflutning sinn í þingflokki sínum og það er annað hljóð sem heyrist nú og kom fram í ræðu talsmanns Samfylkingarinnar í þessu máli, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Í öðru lagi ganga breytingarnar í þessu frumvarpi út á að virðisaukaskattur á matvælum verði lækkaður úr 14% í 7% frá sama tíma og verði þá öll vara til manneldis í lægra þrepinu. Þá verður virðisaukaskattur á annarri þjónustu og vörum lækkaður í 7% og þetta á við um bækur, tímarit, blöð, húshitun, hótelgistingu og geisladiska. Þar með erum við að mæta sjónarmiði um samkeppnisstöðu tónlistarinnar við bókina og ég held að það sé mikilvægt að þær breytingar hafi orðið hér á frumvarpinu í meðferð þingsins. Það er auðvitað heilmargt hægt að segja um þetta mikilvæga mál. Í þessu eru t.d. falin mikil tækifæri að ég tel fyrir ferðaþjónustuna og veitingaþjónustuna í landinu. Þá mun lækkun virðisaukaskatts á húshitun líka koma fólki til góða á svæðum þar sem hitað er með rafmagni og er það oft í okkar afskekktustu byggðum úti á landi. Það sem skiptir kannski mestu máli er að fyrir almenning í landinu geta þessar aðgerðir þýtt tæplega 16% lækkun matvælaverðs og 2,3% lækkun neysluverðsvísitölu á næsta ári. Auk þess mun ákvörðun um að lækka virðisaukaskatt á öðrum vörum og þjónustu úr 14% í 7% leiða til um 0,4% lækkunar í viðbót þannig að heildaráhrif þessara aðgerða eru metin til 2,7% lækkunar neysluverðsvísitölu á næsta ári. Kaupmáttur heimilanna í landinu eykst þá að sama skapi um 2,7% og það er afar mikilvægt. Í þessu samhengi má ekki gleyma því framlagi sem bændur og afurðastöðvar leggja til þessara aðgerða. Almennir tollar á innfluttum kjötvörum verða lækkaðir um allt að 40%. Er sú vinna til í Stjórnarráðinu og verður farið í gegnum hana á næsta ári. Samhliða þessu verður áfram unnið að frekari gagnkvæmum tollalækkunum og bættum markaðsaðgangi gagnvart helstu viðskiptalöndum Íslands í milliríkjasamningum sem tryggja jafnframt úuflutningshagsmuni íslensks atvinnulífs. Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði hafa svo ákveðið að raunlækkun í heildsöluverði mjólkurvara á næstu 12 mánuðum verði náð með óbreyttu verði á þessum tíma, hinu sama og ákveðið var af verðlagsnefnd búvöru þann 1. janúar 2006. Hér er auðvitað um að ræða heilmiklar breytingar fyrir landbúnaðinn. Þetta er unnið í samvinnu við hann og það er mikilvægt að halda því til haga. Frú forseti. Árið 2007 verður ríkið af tekjum sem nema 8,7 milljörðum þegar þessar tillögur verða að lögum. Á heilsársgrundvelli þýðir þetta 10,5 milljarða. Það verður að halda því til haga að þetta eru auðvitað tekjur sem ríkið hefur haft og þær hafa staðið að hluta undir samneyslu okkar eða undir þeim brýnu velferðarmálum sem við höfum viljað standa í og höfum blessunarlega fjárfest í. Það er vegna þessarar góðu stöðu ríkisfjármálanna sem við höfum treyst okkur til að ganga lengra í þessum skattalækkunum með því að lækka núna matarreikning landsmanna en það er þá brýnt að eigi ríkið að verða af þessum tekjum verði tryggt að þær rati örugglega í hendur skattborgaranna sjálfra en týnist ekki einhvers staðar á leiðinni frá haga ofan í maga. Stjórnvöld verða í samvinnu við verðlagseftirlit ASÍ, Neytendastofu, Neytendasamtökin og fleiri aðila að tryggja að svo verði. Hæstv. viðskiptaráðherra hefur þegar gripið til aðgerða sem tengjast þessu. Við ræddum hér áðan um lækkun tekjuskattsins, hækkun persónuafsláttarins og hækkun skattleysismarkanna. Samantekið munu þau tvö frumvörp sem við höfum verið að ræða þýða að um áramótin lækka skattar almennings í landinu um 22 milljarða. Hér eru stigin gríðarlega stór og mikilvæg skref sem er brýnt að halda til haga í þessari umræðu. Ég trúi því, virðulegur forseti, að við séum að stíga hér mjög mikilvæg skref í átt til þess að bæta almenn lífskjör í landinu og ég vona að okkur takist að afgreiða þetta brýna mál fyrir jól.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum um vörugjald og virðisaukaskatt á matvælum. Hv. þm. Ögmundur Jónsson, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd, gerði fyrr í dag grein fyrir afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til málsins og fór nokkuð yfir frumvarpið á þeim stutta tíma sem við ætlum að gefa okkur í dag. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil taka upp og það er vegna þess ákvæðis að fella niður vörugjald og virðisaukaskatt af gosdrykkjum. Ég tel að þarna hafi orðið það sem ég kalla tæknileg villa, ef má orða það svo. Ég tel að í hugum okkar flestra fari saman sælgæti og gos ef við hugsum þetta mál um niðurfellingu á vörugjöldum og virðisaukaskatti á matvælum til að auka möguleika fólks á að borða hollan og góðan mat og auka tekjur fjölskyldnanna, og það hafi verið vanhugsað að taka ekki gosdrykkina með sælgæti og sykri. Ég lít svo á að við eigum að horfa á lýðheilsusjónarmið og hafa manneldismarkmið að leiðarljósi, enda hefur Lýðheilsustöð, sem er sú stofnun sem á að leiðbeina Alþingi og stjórnvöldum í slíkum málum, bent á hversu mikilvægt það er að lækka ekki vöruverð á gosi og það er aðallega af tveimur ástæðum. Það er vegna þeirra miklu og auknu tannskemmda sem vart hefur orðið við hjá börnum og unglingum og ungu fólki vegna glerungseyðingar af völdum gosdrykkjaþambs og eins vegna aukinnar offitu og ofþyngdar hjá börnum og ungu fólki. Þegar þetta tvennt er haft í huga og hve stór þáttur gosdrykkja er í báðum þessum tilvikum tel ég að við eigum að horfa á niðurfellingu á vörugjaldi og virðisaukaskatti af matvælum með það í huga að undanskilja gosdrykkina. Ég fagna því sannarlega, hæstv. forseti, að við skulum vera að stíga það skref að lækka virðisaukaskatt af matvælum. Það er ein leiðin af mörgum til að ná niður vöruverði og ein leið af mörgum sem eru í heilbrigðisáætlun okkar sem nær til 2010 en þar er getið Evrópumarkmiða sem setja okkur það að fyrir árið 2020 eigi allir þjóðfélagsgeirar, þ.e. löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið, og þar með heildsalar og smásalar einnig, að hafa gert sér grein fyrir ábyrgð sinni í heilsufarslegum efnum og viðurkennt hana. Ég tel að það mikilvæga skref sem hér er verið að stíga sé hluti af þeirri leið að lækka vöruverðið því að þar munu heildsalar og smásalar líka verða ábyrgir svo lækkunin skili sér til neytenda. Ég tel ekkert athugavert við að hafa jákvæða neyslustýringu með lýðheilsumarkmið í huga. Ef ekki vinnst svigrúm til að breyta því ákvæði að hafa gosdrykki og sæta drykki með í lækkun á vörugjaldi og virðisaukaskatti þá er hér breytingartillaga frá Ögmundi Jónassyni sem ég tel að þingheimur geti afgreitt með jákvæðum hætti. En ef menn eru ekki tilbúnir eða telja sig ekki hafa skoðað þetta nægilega vandlega í dag, eins og mér heyrist hafa komið fram hjá nokkrum þingmönnum, þá getum við notað tímann í þinghléinu og þar til þing kemur aftur saman í janúarmánuði og farið betur yfir þetta og skoðað m.a. þá niðurfellingu á virðisaukaskatti á lyfjum. Ég tel að næsta skref sem við eigum að taka sé að fara þessa sömu leið með lyfseðilsskyld lyf, ekki öll lyf heldur lyfseðilsskyld lyf. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins koma þessum sjónarmiðum að varðandi gosdrykkina og tel að við eigum að hafa lýðheilsu- og manneldismarkmið að leiðarljósi.