Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Árni Jónsson: )* Jeg skal ekki hafa mörg orð um þetta mál nú, því að eg get að mestu látið nægja að vísa til nál. á þskj. 415. Nefndin er á sama máli og hv.flm. frv. þessa um það, að veiki sú, er hjer um ræðir, sje hinn mesti vágestur, sem hingað gæti borist, og sökum þess beri nauðsyn til að gæta allrar varúðar. Þá hefir nefndin átt tal um þetta við hæstv. atvrh. (MG), en hann telur hættuna á því, að veiki þessi berist hingað, ekki eins mikla og af er látið, og því til sönnunar bendir hann á það, að undanfarin ár hafi veikin verið í Danmörku, en hafi samt ekki borist hingað, þrátt fyrir það, þó að engar varúðarráðstafanir hafi verið gerðar. En nefndin vill eindregið beina því til hæstv. stjórnar, að gera alt, sem hægt er til þess að sporna við því, að veikin berist hingað. Og jeg get látið í ljós, að jeg er ekki ánægður með, að stjórnin skyldi ekki vera viðbragðsskjótari á síðast liðnu hausti að gera varúðarráðstafanir, eftir að veikin hafði borist til Noregs. Nefndin hefir ekki getað aðhylst frv., vegna þess að hún álítur, að málið sje ekki svo undirbúið sem skyldi. Hefir nefndin leitast við að fá upplýsingar um það, hverja löggjöf Bretar hafa sett hjá sjer um þetta efni, síðan veikin barst til Noregs, þar sem líkt stendur á og hjer. En hún hefir ekki getað fengið þær upplýsingar. En svona löggjöf verður að vera í samræmi við samskonar löggjöf annara þjóða. Nefndin vill láta sitja við lögin frá síðasta þingi og telur, að þau feli í sjer nægilega heimild til þess að banna aðflutning á öllu því, er sýkingarhætta getur stafað af, ef þeim er fylgt fram með röggsemi. Hún vill því vísa málinu til hæstv. stjórnar, með eindreginni áskorun til hennar um það, að sporna við því af fremsta megni, að gin- og klaufasýkin berist hingað. *Ræðuhandr. ólesið af þm.

Pjetur Ottesen Það er nú orðið æði langt síðan frv. þetta var borið fram hjer í deildinni, og mestan þann tíma hefir það legið hjá landbn., eða upp undir 4 vikur. Ástæður nefndarinnar fyrir þessum drætti eru þær, er fram koma í nál. og frsm. (ÁJ) hefir nú skýrt frá, að hún hafi orðið að leita sjer ýmissa upplýsinga. Og svo hefir hún talið, að málið væri ekki svo vel undirbúið, að rjett sje að afgreiða það nú. Jafnframt hefir hún lýst yfir því, að við mættum una við núverandi löggjöf um þetta efni. Þar sem nefndin talar um það, að málið vanti undirbúning og nauðsynlegt sje að byggja á reynslu annara þjóða, þá get jeg ekki gengið inn á það, að undirbúningurinn sje ófullnægjandi. Jeg fæ ekki betur sjeð heldur en að það sje betur trygt með frv. en með núgildandi heimildarlögum, að spornað verði við því, að þessi skaðræðisveiki berist hingað til lands. Hjer í frv. eru taldar upp þær vörur, sem reynsla er fengin um á Norðurlöndum að eru hættulegar, þannig, að veikin geti borist með þeim, t. d. mjólkurafurðir, svo sem smjör og ostar, og ekki síst egg, sem fullkomin reynsla er fyrir, að sýkin berist með. Þar eru líka taldar upp ýmsar aðrar vörur, sem líklegt er talið, að veikin geti borist með, og þess vegna ætlast til, að hömlur sjeu settar á um flutning þeirra, eins og gert er annarsstaðar á Norðurlöndum. Hjer er og nokkru nánar gengið inn á að takmarka innflutning frá mjólkurbúum, því að það er ábyggileg reynsla fyrir því í Noregi, að veikin getur borist með fóðurvörum, sem mjólkurbú selja, og í einum stað í Noregi voru upptök veikinnar að minsta kosti rakin þá leiðina til mjólkurbús. Með öðrum orðum: upp í þetta frv. eru teknar þær vörutegundir, sem reynslan hefir sýnt, að veikin berst með og þær vörutegundir, sem grunaðar eru um það að geta flutt veikina. Jeg held því, að þótt nefndin hefði átt kost á að kynnast löggjöf annara þjóða um þetta efni, þá hefði hún ekki talið ástæðu til að ganga lengra en í frv. er gert, og á þessu bygðum við flm. frv. Jeg hygg því, að ástæðulaust sje að fresta málinu af þessum sökum eða til þess að bíða eftir frekari reynslu, sjerstaklega þegar litið er til þess, hvílík óskapahætta vofir yfir okkur. En úr því að vitnað er í það, að við þurfum frekari reynslu, þá er það ekki útilokað, að við fáum hana sjálfir, þannig, að veikin berist hingað áður en varir. En sú reynsla yrði of dýrkeypt. Það er betra að byrgja brunninn í tíma, og sjálfsagt að gera allar hugsanlegar ráðstafanir til að hindra það, að veikin berist hingað. Þá er að athuga það, hvort örugt sje að varpa öllum áhyggjum upp á núverandi löggjöf um þetta efni. Það er nú svo um þá löggjöf, að samkvæmt henni er ekki hægt að banna innflutning á hættulegum vörum, neina frá þeim löndum, þar sem veikin geisar, og í lögunum er líka gert ráð fyrir, að það bann gildi aðeins um stundarsakir. Það er kunnugt, að því er svo háttað með þessa veiki, að hún gýs upp alt í einu og leggur þá undir sig stór svæði í einu vetfangi, en getur svo legið niðri um lengri tíma. En reynslan hefir sýnt, að þrátt fyrir það, þótt hún hafi legið niðri, þá er sýkillinn ekki útdauður að heldur, og veikin logar upp aftur innan mismunandi langs tíma. En það er hæpið, að hægt sje samkvæmt heimildarlögunum að banna innflutning frá þeim löndum, þar sem sýkin liggur niðri, og þá getur hún engu að síður borist hingað, meðan svo er ástatt. Það er ekki fullkomin reynsla fengin fyrir því, en þó nokkur, að gripir í þeim löndum, þar sem veikin er landlæg, verði ónæmari fyrir henni. En hitt er vitanlegt, að þar sem veikin kemur í fyrsta skifti, er sýkingarhættan afskapleg og afleiðingar veikinnar ekki síður. Og eins og nú er komið í útlöndum um veikina, þá verðum við að tryggja okkur með ákveðinni löggjöf, en ekki með neinum bráðabirgðaákvæðum. Það er sá stóri munur, sem er á núgildandi lögum og þessu frv. Það er miklu öruggara að ganga hreint til verks nú, heldur en að slá öllu á frest og byggja varnarráðstafanir sinar á svo ófullkominni löggjöf sem heimildarlögin eru. Þá er annað atriði þessa máls, að veikin berst eigi aðeins með alidýrum og dauðum hlutum, heldur einnig með mönnum, og það er reynsla fyrir því, að mikil hætta er á að hún berist úr einum stað í annan með fólki. Út af þessu gaf hæstv. stjórn út auglýsingu 27. desember s. l. um það, að allir, sem kæmu frá útlöndum, yrðu að gefa drengskaparvottorð um það, að þeir hefðu eigi síðustu 6 mánuðina dvalið þar, sem veikin er, en ef svo væri, að þeir hefðu dvalið þar, var þeim bannað að fara upp í sveitir um ákveðinn tíma. Það er engu síður nauðsynlegt að hefta útbreiðslu veikinnar á þennan hátt. í frv. er ákvæðum þessarar auglýsingar að mestu fylgt, en tíminn þó lengdur í samræmi við það, sem er um slík samgönguhöft í Danmörku. Jeg býst nú við því, að auglýsing þessi eigi að byggjast á heimildarlögunum frá síðasta þingi, en það geta verið skiftar skoðanir um, hvort hægt er að byggja slík ákvæði á þeim lögum, eða hvort þessi auglýsing hefir yfirleitt við lög að styðjast og hvort hægt sje að fylgja henni fram til þrautar, ef sýndur er mótþrói. Grundvöllurinn er að minsta kosti mjög valtur, og gerir það með öðru lagabreytingu nauðsynlega. Það urðu mikil vonbrigði fyrir mig, að hv. landbn. skyldi taka svo í þetta mál sem hún hefir gert, og það því fremur sem nefndin segist vera. okkur flm. sammála um það, hver hætta sje hjer á ferðum og vill, að beitt sje öllum ráðum til þess að fyrirbyggja, að veikin berist hingað. Jeg býst nú ekki við því, að það hafi mikla þýðingu að spyrna á móti broddunum, því að málið muni tæplega, sökum þess, hversu tíminn er orðinn naumur, verða afgreitt á þessu þingi, bæði vegna þeirrar tafar, sem það hefir orðið fyrir, og eins vegna þess að hv. landbn. er því mótfallin. En það tel jeg síst lakari afgreiðslu, að vísa frv. til hæstv. stjórnar, úr því sem komið er, heldur en að það verði felt, eða dagi uppi í þinginu. Þó verð jeg að segja, að mjer finst það heldur óráðlegt af nefndinni að skila ekki nál. sínu svo tímanlega, að frv. hefði getað náð fram að ganga þess vegna. Það, sem nefndinni kann að þykja áfátt við frv., hefði hún getað lagað í hendi sjer með brtt. Þrátt fyrir það, þó komið sje í hálfgert óefni með afgreiðslu þessa máls sökum tímaskorts, þá vil jeg samt skjóta því til háttv. nefndar, hvort hún ekki sjái sjer fært, að fengnum þessum upplýsingum, að leggja það nú til, að málið verði afgreitt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer virðist einsætt, vegna þess, hve áliðið er þingtímans, að mál þetta geti tæplega gengið fram á þessu þingi. Jeg geng út frá því, að hin rökstudda dagskrá landbn. verði samþykt, og þess vegna sje jeg ekki ástæðu til þess að fara mikið út í málið eins og sakir standa. En jeg verð að segja nokkur orð út af ummælum hv.frsm. nefndarinnar, þar sem hann ásakaði stjórnina fyrir það, að hún hefði verið sein í svifum að gera varnarráðstafanir út af gin- og klaufaveikinni á síðastliðnu hausti. Það var þingið í fyrra, sem bjó málið þannig í hendur stjórnarinnar, að henni var skylt að hafa dýralækni með í ráðum eða fara eftir ráðum hans. Sökin, ef sök skal kalla, er því hjá þinginu, en ekki hjá stjórninni. Annars var það rjett hjá hv.frsm. (ÁJ), að jeg ljet þess getið við nefndina, að hættan á því, að veikin berist hingað, muni ekki vera eins mikil og margir hyggja, og sú er reynsla undanfarandi ára. Á þeim árum hefir veikin geisað afskaplega í Danmörku, en þrátt fyrir það, að engar varnir hafa verið hjer á landi, hefir hún þó ekki borist hingað. Nú sem stendur gætir veikinnar varla í Danmörku, og í Noregi hefir ekki borið á henni í nokkra mánuði. Það er nú verið að rannsaka það erlendis, af hverju veikin komi, og nýjustu bendingarnar um það eru í þá átt, að hún sje sjerstakur fóðrunarsjúkdómur og leggist á þá nautgripi, sem fóðraðir eru á öðru meira en heyi. Reynslan í Svíþjóð er sú, að veikin er aðallega í sunnanverðu landinu, þar sem fóðrun er líkt háttað og í Danmörku, en norður í landið hefir hún lítið borist. Eins er það í Noregi; þar hefir hún heldur eigi borist norður í landið, en það er nú ef til vill ekki vel að marka, því að hún var þegar í upphafi tekin svo föstum tökum þar. Í Svíþjóð hefir veikin geisað í mörg ár, en þó ekki borist norður þangað, sem kýr eru mestmegnis fóðraðar á heyi, eins og áður er sagt. Jeg skal ekki fullyrða neitt um það, hvort skoðun þessi sje rjett. En það er sjálfsagt af okkur að gera alt sem við getum til þess að varna því, að veikin berist hingað. Stjórnin gat ekki gengið lengra í því efni heldur en hún gerði á síðastliðnu hausti, og það getur jafnvel verið vafamál, hvort eftirlit og rannsókn á mönnum hafi stoð í lögum. Þó treysti jeg mjer til þess að forsvara fyrirskipanir stjórnarinnar, samkvæmt lögunum frá 1920, um eftirlit með útlendingum, en lengra er ekki hægt að ganga. Þinginu í fyrra yfirsást, þar sem það gerði engar varúðarráðstafanir gegn ferðamönnum. En þá er það hart, að ætla að skella sökinni fyrir það á stjórnina. Að öðru leyti en þessu mun jeg ekki taka þátt í umr. um málið, vegna þess að jeg þarf að vera við umr. í hv.Ed.

Frsm. (Árni Jónsson) * Jeg skal svara hæstv. atvrh. (MG) með fáum orðum, og sjerstaklega skal jeg vera stuttorður, vegna þess að hann þarf að fara upp í hv.Ed., enda þótt jeg efist um, að það mál, sem þar er á dagskrá, sje þýðingarmeira en þetta mál. Hv. flm. (PO) þótti það hafa dregist lengi hjá nefndinni að skila áliti sínu og sagði, að 4 vikur væru síðan hún fjekk málið í sínar hendur. Þetta mun vera rjett, en það eru þó nokkrir dagar síðan nál. kom. Og út af þessu vil jeg benda á það, að nefndin hefir haft mjög mörg mál til meðferðar á þessum tíma, og ekki látið þetta mál sitja á hakanum. Hv. flm. vildi ekki ganga inn á það, að málið væri illa undirbúið að þessu sinni. En jeg verð að geta þess, að við 1. umr. tók hann alls eigi til máls, og þær upplýsingar, sem hann gat gefið, hefir hann komið fram með fyrst nú. Hann mintist á það, að í frv. væri taldar ýmsar vörur, sem ekki eru nefndar í heimildarlögunum frá síðasta þingi. Það er að vísu rjett, en mjer skilst, að samkvæmt orðalagi 2. gr. heimildarlaganna, þar sem taldar eru upp þær vörur, sem stjórnin má banna innflutning á, að hún geti líka bannað innflutning á þeim vörum, sem taldar eru hjer í frv., því að í niðurlagi greinarinnar segir svo: „og öðrum þeim vörum, sem sjerstök hætta telst á, að sóttnæmi geti borist með.“ Upptalningin í þessu frv. á að vera tæmandi, og færi svo, að einhverjar vörur flyttust hingað aðrar, sem reynslan sýndi, að veikin gæti borist með, þá væri ver um varnir búið með frv., heldur en með heimildarlögunum. Jeg er ekki fyllilega ánægður með það, sem hæstv. atvrh. sagði, og jeg vil fá það ótvírætt í ljós frá hans hálfu, hvort hann teldi sig ekki hafa heimild til, samkv. lögunum í fyrra, að banna innflutning á þeim vörum, sem taldar eru í frv. Ef svo er, þá tel jeg það góða bending til stjórnarinnar um það, hvað hún á að gera, að þetta frv. kom hjer fram og umræður urðu um það. Hugleiðingum hv.flm. (PO) um eðli veikinnar þarf jeg ekki að svara. Það eru allir sammála um, að alt beri að gera, sem hægt er, til að sporna við því, að veikin komi hingað. Þá er eitt atriði í frv. nú, sem ekki er gert ráð fyrir í lögunum í fyrra, en það er um það, ef veikin gæti borist hingað til landsins. Nefndin hefir litið þannig á, að reglugerð sú, er hæstv. stjórn setti í desember síðast, bendi til þess, að stjórnin álíti, að hún hefði heimild til þess að gera ráðstafanir viðvíkjandi útlendingum, er hingað koma, eftir lögunum frá því í fyrra. En nú hefir hæstv. atvrh. verið á undanhaldi í því efni. Er leitt, að hæstv. atvrh. álítur, að hann geti ekki samkv. lögunum frá því í fyrra gert svo viðtækar ráðstafanir. Ætti hann þá ekki að taka við þessari afgreiðslu málsins nú. Vona jeg, að hann gefi nú skýringu á því, hvort hann álítur, að hann geti, samkvæmt lögunum frá því í fyrra, gert þær ráðstafanir, sem sjeu nægilega tryggar. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Tryggvi Þórhallsson Það er ekki ástæða til þess fyrir mig að ganga fram fyrir skjöldu um það, sem hv. aðalflm., þm. Borgf. (PO), hefir borið fram í máli þessu. En jeg tek undir það með honum, að það eru fleiri en hann, af flm. frv., sem ekki eru ánægðir með afgreiðslu hv. nefndar á þessu máli. Hjer er um svo alvarlegt mál að ræða, og þar eð löggjöfin um það er ekki nægilega trygg, þá get jeg ekki verið ánægður með, að málið fái þessa afgreiðslu. Það er rjett, sem hæstv. atvrh. sagði, að það hefir komið fram sú kenning, að hjer sje um fóðrunarsjúkdóm að ræða. En búskaparlag okkar er nú farið að breytast í líka átt og ytra, og eftir því gæti veikin komið í kýrnar okkar hjer í Reykjavík og nágrenni. Þetta er að vísu ekki nema „teori“, en hitt er sannað, að þetta er smitandi sjúkdómur, sem berst á milli landa og veldur svo þungum búsifjum, að landbúnaðinum í nágrannalöndum okkar stafar ekki meiri hætta af öðrum sjúkdómum. Jeg álít því svo alvarlegt að bíða í þessu efni, ef gildandi löggjöf um það er ekki nægilega trygg, að hv. landbn. megi ekki spara sjer áreynslu nje halda frá sjer hendinni um að ganga svo frá málinu, að fulltrygt sje. Jeg get því ekki greitt atkv. með dagskránni, en álít, að gera mætti nauðsynlegar umbætur á frv. til 3 umr. - Jeg skýt því aðeins fram hjer, að jeg tek undir það með háttv. landbn., að mjer þótti hæstv. landstjórn ekki sýna næga rögg af sjer um að hindra það, að veikin bærist hingað, þegar vitað var, að hún var komin til Noregs og mikið var flutt þaðan af heyi hingað. Jeg veit að vísu, að hæstv. atvrh. hefir farið að ráðum dýralæknis í þessu efni, en hann var tregur til ráðstafana. En hæstv. atvrh. gat, eftir að búið var að banna innflutning, sjeð um. að ekki væri sett hey á land í Vestmannaeyjum. En það gerði hann ekki, og bendir það á megnustu óvarkárni og ljettúð í svo alvarlegu máli. Jeg vil nefna annað dæmi um framkvæmd landstjórnarinnar í þessu máli. Það er talin einna mesta hætta, að veikin geti borist með hálmi. Því er svo fyrir lagt, að hann sje brendur. Hjer í bænum er hann brendur í tjarnarendanum. Slæðist altaf mikið úr vögnunum á leiðinni. Stundum liggja hrúgurnar þarna áður en kveikt er í þeim. Þá fýkur hálmurinn inn á túnið mitt, og er helst að sjá, sem þessum ófögnuði sje stefnt á Laufáskýrnar. Þó tók út yfir fyrir skömmu, er jeg var á leiðinni hingað á þingfund. Þá stóðu nokkrar kindur og voru að jeta úr einni hálmhrúgunni í tjarnarendanum. Jeg tilkynti hæstv. ráðh. (MG) þetta, þegar í stað. - Er hægt að hugsa sjer öllu meira kæruleysi um framkvæmd eftirlits með, að veikin berist ekki hingað? Það er auðvitað gott, að veikin hefir enn ekki borist hingað, en mál þetta er svo alvarlegt, að gera verður hinar ítrustu ráðstafanir til þess að hindra það, að hún komi hingað.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg skal leyfa mjer að svara fyrirspurn hv.frsm. (AJ) um það, hvort jeg telji ekki, að jeg hafi heimild til þess að banna innflutning á öllum vörum, sem hætta er á að veikin geti borist með. Jú, - með ráði dýralæknisins, en annars ekki. Þetta benti jeg þegar á í fyrra, að það væri lagt á vald dýralæknisins að ákveða, á hvaða vörum skyldi bannaður innflutningur, og þá mótmælti enginn þessum skilningi mínum. Jeg undrast, að það skuli þurfa að setja ný lög um þetta efni nú, ef menn líta svo á, að hægt sje að gera alt, sem nauðsynlegt er, með gildandi lögum. Hvað því viðvíkur, sem jeg sagði um að þetta væri álitinn fóðursjúkdómur, þá skal jeg taka það fram, að jeg sagði ekkert um það, hvort sú skoðun væri rjett eða röng, en sagði aðeins, að það væri fræðisetning. Hvað viðvíkur heyflutningum til Vestmannaeyja, þá skal jeg geta þess, að þar var aðeins um örfáa bagga að ræða og var leyft að flytja þá inn, vegna þess að Vestmannaeyingar voru heylausir og áttu erfitt með að fá hey úr landi, vegna þess, hve illa heyjaðist í fyrra sumar. Og það var leyft meðal annars með það fyrir augum, að Vestmannaeyingar eru í sjálfu sjer einangraðir og því altaf hægt að sporna við, að veikin flyttist þaðan, ef svo bæri undir. En jeg var ekki hræddur um, að veikin bærist með heyi norðan fjalls úr Noregi, heldur sunnan fjalls. Spaugi hv.þm. Str. (TrÞ) skal jeg svara í spaugi og segja honum að snúa sjer til lögreglustjórans í Reykjavík um brenslu á hálminum, því hans er að sjá um það verk. Jeg veit ekki, hvort hann á ilt útistandandi við háttv.þm. Str. (TrÞ), en enda þótt reykinn leggi að Laufási, þá mun þó sóttnæmið farið úr honum. En þegar hv.þm. (TrÞ) minnist á kindur á beit í hálminum, þá skal jeg geta þess, að jeg hefi ekki sjeð það, heldur sjeð þær vera að róta í rusli þar, og það var á þeim tíma, sem bannaður var hálmur til umbúða, því að hann var aðeins leyfður til nýárs. Jeg skil varla, að hv.þm. Str. (TrÞ) ætlist til, að jeg brenni allan hálm sjálfur, sem til landsins kemur. Jeg hefi falið lögreglustjóranum að sjá um það, en skal nú rannsaka, hvort umkvörtun þessa hv.þm. er á rökum bygð. Það hefir verið talað um, að stjórnin hafi verið seinleg í máli þessu, en jeg vil segja hv. nefnd það, að hún hefir ekki brugðið fljótar við en stjórnin í þessu máli, og tel jeg það sem viðurkenningu þess, að stjórnin hafi gert það, sem þurfti að gera.

Frsm. (Árni Jónsson) * Jeg vil aðeins svara hæstv. atvrh. (MG) því, að nefndin hefir ekkert talað um það, hvað hæstv. stjórn hefir látið ógert eða gert fram að þessu. En nefndin er ekki ánægð með svör hæstv. atvrh. nú. Jeg lagði fyrir hann tvær spurningar, og hefir hann svarað annari, en ekki hinni. Jeg spurði, hvort hann teldi, að hann bæti bannað innflutning á vörum samkv. lögunum frá því í fyrra, en hann sagðist ekki álíta sig geta það, nema dýralæknir vildi. En nefndin hefir skilið þetta svo, að atvrh. ætti að ráðfæra sig við dýralækni um þetta, en ekki að dýralæknir ætti að vera nokkurskonar yfirráðherra í þessu efni, enda ekki rjett að tefla slíku máli í hendur manns, sem ekki á að bera ábyrgðina á afdrifum þess. Hjer í þessu máli á ekki við að segja, að menn sjeu ekki hræddir. Og þó ekki hafi komið mótmæli gegn skilningi hæstv. atvrh. (MG) á lögunum frá í fyrra, þá sannar það ekkert, vegna þess að málið horfði öðruvísi við þá. Síðan hefir t. d. það borið við, að veikin barst til Noregs, og meðan ekki er fullvíst að veikinni sje útrýmt þar, þá verður að skoða Noreg sem sýktan. Og þaðan stafar aðalhættan. Viðvíkjandi mannflutningum frá útlöndum svaraði hæstv. ráðh. (MG) engu. Er það þó mikilsvert atriði, hvort ráðherra telur sig hafa heimild til þess, samkvæmt lögunum í fyrra, að gera strangar ráðstafanir gagnvart þeim. Þar eð undirtektir hæstv. stjórnar eru ekki ákveðnari, þá hefir nefndin komið sjer saman um að taka málið til nýrrar athugunar og æskir þess, að hæstv. forseti taki það út af dagskrá. *Ræðuhandr. ólesið af þm.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Mjer þykir það undarlegt, að hv.frsm. (ÁJ) segir, að jeg hafi tekið illa í þetta mál. Jeg svaraði annari fyrirspurn hans, en heyrði ekki hina, Jeg sagði, að jeg sæi mjer ekki fært að fara lengra en gert væri með reglugerðinni frá því í desember, og tók það fram, að þar væri svo langt gengið, að jeg teldi mig ekki hafa heimild til að ganga lengra.

Pjetur Ottesen Jeg þarf ekki að fara langt út í það, þó að ýmsir hv.þdm. líti svo á, að ekki sje jafn mikil hætta á því, að þessi veiki berist til okkar eins og til annara landa, sökum fjarlægðar landsins. En þó að svo kunni að virðast - en það er vitanlega ekkert nema tilgáta ein - þá rjettlætir það enganveginn, að slegið sje slöku við að gera nauðsynlegar ráðstafanir til öryggis því, að veikin komist ekki hingað. Er það hyggja mín, að þó að tómlæti okkar í þessu efni hafi ekki haft þær skelfilegu afleiðingar, sem búast hefði mátt við, þá sje um heppni að ræða, en ekki, að hægt sje að þakka það því, að við sjeum öruggir fyrir veikinni. Þá vildi jeg víkja nokkrum orðum að ræðu hv.frsm. (AJ). Er auðheyrt, að mál þetta hefir nú við umræðurnar upplýst mikið fyrir hv.frsm. (ÁJ) og hv. nefnd. í seinni ræðu hans kom það greinilega fram, að hv. nefnd, sem áður virðist hafa treyst gildandi lögum í þessu efni, hún sjer nú, að ekki er hægt að byggja öryggið á þeim lögum. Er það mjög leiðinlegt, að hv. nefnd skuli ekki hafa athugað þetta fyr en nú á síðustu stundu. Hv. frsm. vildi kenna því um, að hann og hv. nefnd hefði ekki fengið upplýsingar um málið frá mjer, þegar við 1. umr. En svo stóð á, þegar málið var til 1. umr. hjer í hv. deild, þá voru ýms mál á undan því á dagskrá, sem sýnt var, að mundu taka allan tíma hv. deildar. Jeg bað því hæstv. forseta að flytja málið fram fyrir hin málin, og hann varð við þeirri ósk minni, með því móti að það tæki ekki mikinn tíma. Jeg fór þess vegna ekki mikið nánar inn á málið heldur en gert er í ástæðunum fyrir frv., en þar er gerð grein fyrir málinu í höfuðdráttum, og mæltist jeg til þess við hv. nefnd þegar í upphafi, að hún tæki málið til rækilegrar athugunar og skilaði því eins fljótt og unt væri. Nú hefi jeg þrásinnis síðan átt tal við hv. nefndarmenn um það, hvað afgreiðslu málsins liði, en enginn þeirra hefir minst einu orði á það við mig, að jeg legði hv. nefnd til upplýsingar um málið, en það var jeg vitanlega reiðubúinn til að gera, hvenær sem var, ef þess hefði verið óskað. Jeg vil því algerlega vísa frá mjer þeirri ásökun, að nokkuð hafi staðið á því frá minni hendi að veita nefndinni upplýsingar. Þá kom það og greinilega í ljós í ræðu hv.frsm., að hv. nefnd hefði ekki lagt mikla vinnu í það að athuga þetta mál, því út af samanburði mínum á gildandi lögum og frv., þá sagði hv.frsm., að upptalningin í frv. væri tæmandi, en samkv. gildandi lögum mætti banna innflutning fleiri vörutegunda en í þeim lögum væru taldar. En þetta sýnir ljóslega, að hv. nefnd hefir hlaupið alveg yfir 3. gr. frv., en hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: Atvinnumálaráðuneytinu er heimilt, með ráði dýralæknisins í Reykjavík, að banna einnig með auglýsingu innflutning frá sömu löndum og landshlutum á öðrum þeim vörum, sem hætta telst á, að sóttnæmi geti borist með.“ Jeg er alveg forviða yfir því, að hv.frsm. skuli hafa sjest yfir jafnstórt atriði í málinu sem þetta. Langar mig ekki til að vera að pexa neitt um málið, en hefði óskað, að háttv. landbn. hefði getað orðið sammála okkur flm. þessa frv. um að afgreiða þetta mál nú á þeim grundvelli, sem við leggjum til. Það hefir komið skýrt fram við umr. þessa máls, að það gegnir öðru máli um hin gildandi lög um þetta efni en frv., þar sem í lögunum eru ekki taldar upp nema nokkrar af þeim vörutegundum, sem við flm. tökum upp í frv., og í lögunum er það háð því, að dýralæknir ráði til þess að banna innflutning varanna að það verði gert, en í frv. er það ákveðið, að það skuli bannaður innflutningur á þeim, án þess að það sje bundið við álit dýralæknis eða landsstjórnar. Um gang veikinnar skal jeg ekki fjölyrða. En það er vitað, að veikin getur legið niðri um nokkurra ára bil, en blossað svo upp aftur. Hefi jeg sjeð þess getið í alfræðiorðabókum, að svo geti verið, t. d. um 4–5 ára skeið. Því er það greinilegt, að bakterian lifir, þótt ekki bóli á veikinni. Það hlýtur aftur á móti að hvetja til að setja sem fullkomnasta löggjöf um þessi atriði, en hlíta ekki ófullkomnum bráðabirgðaákvæðum til lengdar. Enda má benda á það, að skýrt er tekið fram í frv., að þessi ákvæði eru ekki aðeins bundin við þau lönd, þar sem alidýrasjúkdómar ganga, heldur og þar, sem vitað er um að þeir eru landlægir. - Hv. frsm. sagði, að nefndin væri nú í raun og veru búin að ganga inn á frv.

Nei!

. Jeg vil því beina þeirri ósk til hans og hv. nefndar, að þau taki aftur beiðni sína um að taka málið af dagskrá, þar sem það hlýtur að tefja málið. Óski hv. nefnd nú, að það nái fram að ganga, á hún að stuðla að því að það komist nú til 3. umr., og koma þá með brtt. sínar.

Frsm. (Árni Jónsson) * Jeg vil ekki láta málið gjalda þess, þótt hv. 1. flm. (PO) sje nokkuð óbilgjarn eins og fyrri daginn, og mun því ekki fara að pexa við hann. Það er ofmælt, að nefndin hafi fallist á frv. Hitt er annað mál, að afstaða hennar til þess er nú nokkuð önnur en áður. Hún vildi láta vísa málinu til stjórnarinnar, sem síðan setti eins yfirgripsmikil ákvæði með reglugerð, eins og eru í frv., en undirbyggi fullnaðarlöggjöf um þetta mál fyrir næsta þing. Nú segir hæstv. stjórn, að þetta sje ekki hægt eftir gildandi lögum, og því vill landbn. taka alt málið til athugunar á ný. - Jeg get fallist á, að það muni tefja málið að taka það nú af dagskrá, og að eins megi bera fram brtt. við 3. umr. Hefi jeg því ekkert á móti, að nú gangi atkvæði um málið, en fyrir hönd landbn. vil jeg taka aftur hina rökstuddu dagskrá, a. m. k. til 3. umr. *Ræðuhandr. óyfirlesið af þm.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil láta í ljós gleði mína yfir þeim undirtektum, sem hv. landbn. hefir nú veitt þessu máli. Þess var raunar að vænta af þeim mönnum flestum, sem þar eiga sæti, og var í fullu samræmi við fyrri tillögur nefndarinnar að vilja nú taka málið til athugunar á ný. Það sýnir og sjerstakan velvilja hv. nefndar, að hún fellur nú frá kröfu sinni um að málið verði tekið af dagskrá, en ætlar að athuga það á ný til 3. umr. - Fyrir þessar sakir get jeg látið hjá líða að ræða málið verulega, en vildi aðeins leyfa mjer að gera tvær athugasemdir við ræðu hæstv. atvrh. - Hann sagðist ekki vera hræddur um, að veikin bærist hingað, og bygði það mest á því, að hún væri ekki enn komin, þrátt fyrir margra ára viðskifti við Danmörku, þar sem veikin er landlæg. Jeg skal benda á sorglegt, sögulegt dæmi til að sýna, að valt er að treysta þessu. Flestir muna líklega eftir hinni skæðustu veiki, sem hingað hefir borist, drepsótt á mönnum, en ekki peningi. Hún geisaði um nágrannalöndin tugum ára áður en hún barst hingað. Þá hafa eflaust margir sagt hjer á landi, að svartidauði kæmi hjer áreiðanlega ekki. En hann barst hingað, þótt svo lengi drægist, og drap helming landsbúa. Það er því valt að sofa á þessum kodda, og þeir, sem það gera, mega búast við að vakna einhverntíma við illan draum. - Einnig sagði hæstv. ráðh. (MG), að hann væri ekki hræddur við hey norðanfjalls úr Noregi. En hver er kominn til að segja, hvaðan úr Noregi heyið er, sem flutt er út frá Björgvin? Jeg geri ráð fyrir, að því heyi, sem flutt er til Björgvinjar frá ýmsum sveitum Noregs, fylgi engin vottorð eða skilríki um, hvaðan það er. Jeg álít, að hjer sje um svo merkilegt mál að ræða, að ekki megi fljóta sofandi að feigðarósi. Jeg hefi því fulla ástæðu til að fagna undirtektum hv. landbn. og vona, að hún geti gengið svo frá málinu, að frv. verði að lögum á þessu þingi.

Pjetur Ottesen Jeg ætla ekki að fara að tala um pexið, sem hv.þm. Ak. (BL) sagði, að væri uppistaðan og fyrirvafið í öllu því, sem jeg og fleiri hefðu sagt um málið. En jeg vona, að geta sýnt fram á, að það, sem hann lagði til málanna, verðskuldar ekki virðulegra nafn en þetta. - Hann talaði um það sem fjarstæðu, að banna innflutning á ull og dún. En þetta er tekið í frv., af því að nágrannaþjóðir okkar telja að gin- og klaufaveikin geti borist með þessum vörum, og er þetta einn liðurinn í þeim ráðstöfunum, sem nágrannaþjóðir vorar gera til að hefta útbreiðslu veikinnar. Ekki er heldur flutt hjer inn svo mikið af þessum vörum, að nein hætta geti verið á, að aðrar þjóðir rjúki upp á nef sjer út af innflutningsbanni á þeim vörutegundum. En jeg skal minna á annað atriði um ull og dún, sem snertir þetta mál. Ef gin- og klaufaveikin berst hingað - hvernig fer þá um sölu á okkar ull og dún? Reyndar þarf nú ekki að gera því skóna, að um mikla ullarframleiðslu væri að ræða, ef gin- og klaufaveikin bærist í sauðfjeð. En hvað sem því líður, þá eru þessir hlutir álitnir stórhættulegir með að bera veikina, og jeg get trúað, að flestar þjóðir bönnuðu innflutning á ull og dún frá okkur, ef veikin kæmi hjer. Um reglur þær, er frv. setur um mannflutninga frá öðrum löndum, er það að segja, að þær eru alveg hliðstæðar þeim reglum, sem settar eru í Noregi og Danmörku um mannflutninga milli sýktra og ósýktra hjeraða. Af þessum ástæðum er óhugsandi, að nágrannaþjóðirnar fari að fetta fingur út í þær ráðstafanir.

Björn Líndal Jeg held, að hv.flm. (PO) hafi misskilið mig. Jeg hefi ekkert út á það að setja, þótt bannaður sje innflutningur á ull og dún frá þeim löndum, þar sem gin- og klaufaveiki liggur í landi eða gengur. í frv. er aðeins talað um „næma alidýrasjúkdóma“, og það er það, sem mjer finst fjarstæða. Það nær t. d. engri átt að banna innflutning á ull og dún frá þeim löndum, þar sem eru sömu alidýrasjúkdómarnir, sem hjer liggja í landi, og aðrir ekki. - Hv. frsm. (PO) mintist lítillega á 4. gr. í tilefni af því skal jeg taka það fram, að jeg er ekki nægilega kunnugur þeim lagaákvæðum, sem erlendis gilda um þau atriði, til þess að geta gert á þessu ábyggilegan samanburð. En það er mikils vert að ganga ekki of langt í þeim efnum.

Pjetur Ottesen Jeg vil benda háttv.þm. Ak. á, að þótt talað sje um næma alidýrasjúkdóma í frv., mundi ákvæðið tæplega koma til greina um önnur lönd en þau, þar sem gin- og klaufaveiki er. Einmitt öll þau lönd, sem hingað mundu flytja ull eða dún, eru sýkt af veikinni.

Björn Líndal Mjer heyrðist á háttv.frsm., að honum væri illa við þetta pex um þetta mál. Þó verð jeg að leyfa mjer að segja, að megnið af því, sem hann og aðrir hv.þm. hafa hjer haft fram að færa, er pex af verstu tegund. Gagnslaust pex um auðskilin orðatiltæki, útúrsnúningar og hártoganir eiga ekki að líðast á Alþingi. „Með ráði einhvers“ getur ekki þýtt annað en að sá maður verði að leggja til, að það sje gert, sem leitað er ráða um, til þess að heimilt sje að lögum að gera það. Þetta orðatiltæki er á tveim stöðum í þessu frv. Er það meining hv.flm., að atvrh. megi banna innflutning á þessum vörum, þótt dýralæknir leggi á móti? En líklega hljóta orðin að þýða hið sama í þessu frv. og í lögunum frá í fyrra. Hv. frsm. beindi þeim orðum til hæstv. atvrh., að hjer ætti ekki við að tala um það, hvað hræðast þyrfti, heldur hitt, að allur varinn væri góður. En það verður þó að vera eitthvert skynsamlegt hlutfall á milli hættunnar annarsvegar og þess kostnaðar, sem lagður er í sölurnar og því persónulega frelsi, sem fórnað er hinsvegar, til þess að varast hana. Það getur gengið of langt, ef altaf á að sigla fyrir öll hættusker. Einhver takmörk verða þar að vera. Ófrelsispostular geta altaf blásið upp einhverja hættu til að koma fram þvingunarlöggjöf. Slíks eru mörg dæmi áður. - Jeg skal benda á eitt eða tvö atriði, til að sýna, hve langt hjer er gengið. Hv. flm. vilja banna innflutning á ull og dún frá þeim löndum, þar sem alidýrasjúkdómar eru landlægir. Hafa þeir ekki komið auga á, að vel getur farið svo, að þau lönd svari í sama dúr, sem verða fyrir barðinu á þessari löggjöf? Hjer á landi eru tveir alidýrasjúkdómar, sem vel mætti nota að yfirvarpi til að setja strangar reglur, eða jafnvel bann, gegn innflutningi á ull og dún hjeðan, a. m. k. ef við eigum upptökin. Það er gamall og góður siður í heiminum að gjalda líku líkt. Því megum við ekki flana að neinu í þessu efni. Það getur leitt af sjer ýmislegt, sem við megum ekki við. Þá eru ákvæði 4. gr. Jeg held að ástæða sje til að athuga vandlega, hvaða ákvæði nágrannaþjóðir okkar hafa sett um þessi efni, áður en við flönum að nokkru. Jeg held yfirleitt, að við getum aldrei farið of varlega í löggjöf okkar gagnvart nágrannaþjóðunum. Við megum ekki hætta okkur svo langt, að við verðum að taka sumt af því aftur innan skamms tíma, eins og raunin hefir orðið á með bannlögin gagnvart Spánverjum.