Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SI): Samkvæmt 54. gr. þingskapa fær hver þingflokkur til umráða 45 mínútur, er skiptast í tvær umferðir. Í fyrri umferð hefur hver þingflokkur 25-30 mín. og Í síðari umferð 15-20 mín. Röð flokkanna við báðar umferðir verður þessi: Alþb., Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. Ræðumenn í fyrri umferð eru þessir: Af hálfu Alþb. 5. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, og 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason. Af hálfu Alþfl. utanrrh. Guðmundur Í. Guðmundsson, af hálfu Framsfl. 3. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson, og af hálfu Sjálfstfl. 2. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, og 6. landsk. þm., Davíð Ólafsson.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hinn 1. des. 1918, þegar Ísland gerðist fullvalda ríki, átti sér stað atburður, sem um margt var einstæður í sögu síðari tíma. Íslendingar voru langsamlega fámennust fullvalda þjóð í veröldinni, þá aðeins 90 þús. manna. Fullveldiskynslóðin gerði sér ljóst, að fámennið markaði Íslendingum sérstöðu um margt, lagði þeim skyldur á herðar, hvatti til varkárni, en einurðar og festu í öllum skiptum við umheiminn. Íslendingum datt ekki í hug að einangra sig, þeir voru staðráðnir í að byggja hér upp nútímaþjóðfélag, læra af öðrum, taka eðlilegan þátt í samskiptum ríkja, en gæta í hvívetna sæmdar sinnar og sjálfsvirðingar. Flestum var ljóst, að það gæti kostað fórnir að varðveita og efla íslenzkt sjálfstæði. Ætti svo sárafámenn þjóð að fá valdið hlutverki sínu, hlaut hún að forðast að láta annarleg sjónarmið draga hugann frá íslenzkum vandamálum. Sízt af öllu mátti hún láta erlend viðhorf, erlenda stórveldapólitík skipta sér í fjandsamlegar fylkingar. Allt fram yfir stofnun lýðveldisins 1944 mátti segja, að íslenzkir stjórnmálamenn og íslenzk þjóð fylgdi nokkurn veginn þeirri utanríkisstefnu, sem eðlileg var smáríki, er vildi halda sjálfstæði sínu og sæmd. Frá árdögum fullveldisins hafði þjóðinni fjölgað um þriðjung. Efnahagurinn hafði stórbatnað og möguleikarnir til að efla atvinnuvegina voru meiri en nokkru sinni. Hið unga íslenzka lýðveldi hlaut viðurkenningu stórvelda jafnt sem smáríkja og átti þess allan kost að ganga fram frjálst og óháð í fylkingu þjóðanna. Ekkert virtist sjálfsagðara en að Ísland neytti þessa færis, kostaði kapps um góð og heilbrigði skipti við önnur lönd og beitti áhrifum sínum, þótt takmörkuð væru, við hlið óháðra ríkja til fulltingis kröfunni um allsherjar afvopnun og frið. Hver hefur þróunin orðið? Ég þarf ekki að eyða löngu máli til þess að lýsa íslenzkri utanríkisstefnu síðustu 15-18 ára, því tímabili, þegar íslenzkir valdamenn hafa hvað eftir annað og af æ meiri forherðingu ginnt þjóð sína til að afsala sér dýrmætum réttindum, tengt land sitt hernaðarblökk, gert það að fótaskinni erlendra herja. Jafnframt hafa þeir skert sjálfsvirðingu hennar með því að teygja í sífellu fram betlihendur eftir peningum, eftir korni ellegar þeirri náð að mega stara ókeypis á amerískt dátasjónvarp. Hvað veldur slíkri fyrirmunun? Áróðursmeistarar hernaðarflokkanna staðhæfa: Innganga í NATO fyrir 15 árum, 13 ára samfelld herseta og allt, sem slíku fylgir, er framlag Íslands til vestrænnar samvinnu, liður í krossferð gegn kommúnisma. - Allir, sem andæfa, eru umsvifalaust stimplaðir kommúnistar eða handbendi þeirra, Rússaþjónar. Með svo einföldum hætti er reynt að afgreiða hvern þann stjórnmálaflokk, hóp manna eða einstakling, sem dirfist að mótmæla íslenzkri aðild að herbandalagi, hersetu, jafnvel hermannasjónvarpi á íslenzkum heimilum. Og að því er varðar hernámstekjurnar, gjafaféð og ráðagerðirnar um að opna erlendum auðhringum sem greiðasta leið til Íslands, þá segja málsvarar núverandi stjórnarflokka, að slíkt séu nauðsynlegir og sjálfsagðir þættir í efnahagslegri uppbyggingu. Allt eru þetta staðlausir stafir. Forsendur þeirra r utanríkisstefnu, sem íslenzkir valdhafar hafa rekið um skeið, eru allt aðrar. Því skal að vísu ekki neitað, að einhverjir þeirra hafi fest trúnað á þá kenningu, að rétt hafi verið vegna kommúnistahættunnar að færa vígstöðvar kalda stríðsins inn á íslenzka grund. Til eru þeir menn, sem svo mjög hafa bundið hugann við heimspólitík, glímu andstæðra hugmyndakerfa, að þeir hafa gersamlega týnt hinu þjóðlega, íslenzka sjónarmiði. En meginástæðan er þó ekki þessi. Skýringin á mörgum viðbrögðum íslenzkra valdhafa hin síðari ár er miklu fremur sálræns en hugmyndafræðilegs eðlis. Hér hefur það gerzt, að tiltölulega fjölmennur hópur áhrifamanna hefur glatað trúnni á það, að þjóð þeirra sé þess umkomin að vera stjórnarfarslega, efnahagslega og menningarlega sjálfstæð. Stjórn sjálfra þeirra á íslenzku þjóðarbúi hefur verið léleg, enda stjórnarstefnan röng. Afleiðingarnar eru stöðugir og sívaxandi örðugleikar aðalatvinnuvega þjóðarinnar, sem heimatilbúin óðaverðbólga ætlar gersamlega að sliga. Af þessu draga stjórnarherrarnir síðan þá ályktun, að allur okkar ófarnaður stafi af því, hve við séum fáir, fátækir, smáir. Við séum engir menn til þess að standa á eigin fótum, halda uppi sjálfstæðu, íslenzku ríki. Þess vegna hljótum við að tengjast stærri heild með einhverjum hætti, ganga í bandalög, opna landið fyrir stóriðjufyrirtækjum erlendra auðmanna, gerast handlangarar þeirra og þjónar. Er þá jafnan til þess vitnað, að fólki fjölgi hér ört, svo að brátt verði atvinnuleysi, nema upp rísi stóriðja á vegum útlendra suðhringa. Þó vita allir, að þrátt fyrir stjórnarstefnu, sem verkar eins og dragbítur á þróun íslenzkra atvinnuvega, hefur atvinna vaxið örar en fólksfjöldinn. Svo mikið er framtak þjóðarinnar, svo gjöfular eru íslenzkar auðlindir. Það er og auðsannað, að fiskveiðar okkar eru arðbærari og hagfelldari þjóðarbúinu en nokkur stóriðja. Er þó langur vegur frá því, að sjávarafli sé nú hagnýttur á þann veg, sem bezt má verða. Enn eru þar lítt eða allsendis ónotaðir stórfelldir möguleikar, t.d. á sviði fiskiðnaðar. Svipað má segja um aðrar atvinnugreinar. Möguleikar þeirra eru ekki hálfnýttir enn. Fyrir hálfu öðru ári var það mesta baráttumál forustumanna núverandi stjórnarflokka, að Ísland gerðist aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu. Í öllum áróðri stjórnarliðsins var hvergi ýjað í þá átt, að dvergþjóð sem Íslendingum kynni að vera miður hollt að tengjast slíku bandalagi. Andstaðan gegn því ráðabruggi varð hins vegar öflugri en ríkisstj. hafði búizt við. Þeir Íslendingar voru þess vegna margir, einnig úr röðum kjósenda stjórnarflokkanna, sem vörpuðu öndinni léttar, þegar þær leiðir lokuðust, a.m.k. í bili. Menn voru sannfærðir um, að Ísland hefði fyrir giftusamlega rás viðburðanna sloppið úr yfirvofandi háska. En dálítill hópur fjáraflamanna og stjórnarherrarnir sjálfir ásamt blindustu fylgismönnum voru nokkurn veginn þeir einu, sem hörmuðu atburðinn, fjáraflamennirnir af þeirri ástæðu, að þá hafði dreymt um þann gróðaveg sér til handa að gerast vikapiltar erlendra auðhringa í landi sínu, stjórnarherrarnir vegna þess, að þeir virðast hafa glatað trúnni á það, að íslenzka þjóðin sé fær um að bjargast af eigin efnum. Svo lengi og ákaft hafa þeir mænt á auð og vald stórþjóða, að þeir hafa fengið glýju í augu af þeim sýndarljóma. Þess vegna er þeim svo tamt orðið að líkja Íslandi við borðlága kænu á ólgusjó veraldar, sem hljóti að dragast aftur úr hafskipum stórvelda, nema hún hengi sig aftan í eitthvert þeirra. Er þá sú ályktun á næsta leiti, að öruggast og áhyggjuminnst sé að hafa sig um borð í hafskipið og yfirgefa kænuna. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum fyrir hálfu fimmta ári og markaði þá stefnu í innanlandsmálum, sem kennd er við viðreisn, lét hún blása fyrir sér í lúðra og berja bumbur, um leið og hún tilkynnti hátíðlega, að nú mundu upp teknir nýir og betri siðir en áður höfðu tíðkazt. Margir stjórnarliðar munu í upphafi hafa gert sér um það vonir, að viðreisnarstefnan svonefnda yrði þess megnug að styrkja fjárhagskerfið, bæta þjóðarhag. Helztu leiðtogar stjórnarflokkanna litu hins vegar frá upphafi á viðreisnina sem nauðsynlegan lið í þeirri fyrirætlan að aðlaga íslenzkt efnahagskerfi þeirri stóru heild, sem þá dreymir stöðugt um, að Íslendingar tengist sem traustustum böndum. Eftir því sem lengra leið og betur kom í ljós, að viðreisnarpólitíkin olli hér sívaxandi glundroða og hratt af stað lítt viðráðanlegri óðaverðbólgu, þeim mun ákafari urðu stjórnarherrarnir að ná sem skjótustum tengslum við erlent auðvald. Um skeið voru þeir vongóðir um, að þessi óskadraumur rættist með aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Þegar þær vonir brugðust, voru hafnar samningaviðræður við erlend auðfélög um stofnun stóriðjufyrirtækja hér á landi, svo sem alúmíníumverksmiðju og olíuhreinsunarstöðvar. Mikil leynd hefur hvílt yfir þessum viðræðum og þess gætt, að stjórnarandstaðan fengi sem minnst um þær að vita. Nýlega var þó frá því skýrt, að viðræðurnar væru í fullum gangi og kæmust e.t.v. brátt á lokastig. Síðan hefur verið haldið uppi í stjórnarblöðunum látlausum áróðri fyrir því, að samið verði sem fyrst við auðhringa um stóriðjurekstur á Íslandi. Farið er um það fjálglegum orðum, hvílíkt lán það væri, ef erlend fyrirtæki fengjust til þess að nytja auðlindir íslenzkrar þjóðar. Þó að hér sé og hafi lengi verið stórfelldur skortur á vinnuafli og möguleikar atvinnuvega þjóðarinnar varla nýttir til hálfs, er hrópað á útlenda stóriðju vegna þess, hve fólksfjölgun á Íslandi sé ör. Á því er einnig þrástagazt, að í stóriðjumálum ættum við að taka Norðmenn okkur til fyrirmyndar, ekki hafi þeir verið smeykir við erlent fjármagn, heldur byggt upp margvíslegan iðnað með þátttöku þess. Við skulum athuga þessa síðastnefndu staðhæfingu örlítið nánar og gera um leið stuttan samanburð á okkur og Norðmönnum. Ýmsar óvéfengjanlegar tölur eru tiltækar í því sambandi. Lítum fyrst á fólksfjöldann. Noregur er að vísu smáríki. Landið byggja þó 3 millj. 600 þús. manna. Íslendingar eru 180 þús. Móti hverjum einum Íslendingi eru 20 Norðmenn, móti hverjum 100 Íslendingum 2000 Norðmenn. Þær tölur, sem ég hef handbærar um erlenda fjárfestingu í Noregi, eru 2 ára gamlar. Þá nam öll hlutabréfaeign útlendra manna og fyrirtækja þar í landi 455 millj. norskra kr., eða rúmlega 2700 millj. ísl. kr., og þess ber að gæta, að þetta erlenda fé í norskum fyrirtækjum var ekki til komið á skömmum tíma, heldur smám saman á mörgum tugum ára. Miðað við fólksfjölda væri hliðstæð erlend fjárfesting hér á landi 135 millj. ísl. kr. Öll sú mikla fjárfesting, sem vitnað er til að átt hafi sér stað í Noregi og talin er fordæmi fyrir Íslendinga, jafngildir því, að útlendingar eignuðust hér á hálfri öld eða svo eina allstóra síldarverksmiðju eða 2-3 nútíma togara. Slík erlend fjárfesting þyrfti vitanlega ekki að verða háskaleg okkur Íslendingum. En er það nú þetta eða eitthvað þessu líkt, sem stjórnarvöldin bollaleggja um, þegar þau eru að undirbúa erlenda stóriðju á Íslandi? Nei, í sambandi við alúminíumverksmiðjuna eina eru nefndar tölur eins og 1200 millj. kr. í stofnkostnað og aðrar 1200 millj. til byggingar raforkuvers, sem að hálfu leyti eða meira yrði reist og rekið í verksmiðjunnar þágu. Jafnframt er frá því greint, að í rauninni sé slík verksmiðja of lítil til að skila arði, enda gefið í skyn, að hér sé aðeins um fyrri eða fyrsta áfanga að ræða. Verksmiðjan kynni siðar að verða stækkuð um helming eða meira. Gerum enn einn samanburð á Íslendingum annars vegar og Norðmönnum hins vegar. Hugsum okkur, að erlendir auðhringir leggi fé í atvinnurekstur í báðum löndunum og veltu í krónutölu jafnhárri upphæð í hvoru landi. Væri framleiðsla fyrirtækjanna 1/40 hluti af framleiðslu Norðmanna og fertugasti hver verkfær maður starfandi í þjónustu þeirra, mundu samsvarandi tölur á Íslandi vera helmingur þjóðarframleiðslu og helmingur verkfærra manna. Slíkur munur er hér á. Þegar rætt er og ritað um þessi mál eins og íslenzka og norska þjóðin séu jafnstórar og efnahagslíf beggja ámóta öflugt, er í því fólgin hin háskalegasta blekking. Erlend fjárfesting í þeim mæli, sem hér virðist í uppsiglingu, á sér naumast hliðstæðu í fullvalda og raunverulega sjálfstæðu ríki. Fordæmin finnast að vísu. Auk hreinna nýlendna er þeirra einkum að leita í ýmsum löndum Mið- og Suður-Ameríku, þar sem bandarísk auðfyrirtæki drottna yfir hag fólksins, hirða arðinn af striti þess og halda leppum sínum í valdastólum, séu þeir nógu auðmjúkir og hlýðnir. Ég trúi því ekki, að nokkur sá Íslendingur sé til, sem að lokinni nákvæmri íhugun þessara mála vill tefla á tvær hættur um það, að þjóð hans verði búið þvílíkt hlutskipti. Ég hef dregið hér upp nokkra mynd af stefnu núverandi ríkisstj. í utanríkismálum, vikið stuttlega að fortíðinni, en lagt höfuðáherzlu á hitt, hvað í vændum getur verið, ef öllu lengra er haldið á sömu braut. Um utanríkisstefnu Framsfl., ef stefnu skyldi kalla, get ég verið fáorður. Ég er þess fullviss, að yfirgnæfandi meiri hluti framsóknarmanna vill gagngera stefnubreytingu í íslenzkum utanríkismálum. En framsóknarforustan, þeir fáu menn, sem flokknum stjórna, hafa séð um það, að ýmist hefur Framsfl. tekið á sig fulla meðábyrgð um hin verstu óþurftarverk í utanríkismálum eða leikið tveim skjöldum, borið kápuna á báðum öxlum. Hlutleysisstefnunni hefur framsóknarforustan varpað gersamlega fyrir borð og marglýst yfir hollustu sinni við NATO. Hún stóð að hernámi landsins, en hefur hin síðari ár slegið úr og í að því er varðar dvöl erlends hers á Ísland i á friðartímum. Nú er forusta Framsóknar spurð: Hver er afstaða Framsfl. til fyrirætlana ríkisstj. um að opna landið fyrir erlendum auðhringum? Hver er afstaða flokksins til erlendrar hersetu á Íslandi í dag? Hver er í raun og sannleika utanríkisstefna Framsfl.? Alþb. og Þjóðvfl. eru á einu máli um það, að gerbreyting þarf að verða á stefnu íslenzka lýðveldisins í utanríkismálum. Till. sú, sem hér er flutt, miðar að því að marka stefnuna á þann veg, sem flm. telja rétt og nauðsynlegt, bæði í ljósi fyrri atburða og nýrra viðhorfa. Till. er á bessa leið: „Alþingi ályktar að lýsa yfir því, að þessi eru grundvallaratriði íslenzkrar utanríkisstefnu: að íslenzka þjóðin haldi fullu sjálfstæði sínu, stjórnarfarslegu sem efnahagslegu; að Íslendingar einir hafi eignar- og yfirráðarétt yfir auðlindum landsins og atvinnutækjum; að hvorki sé á Íslandi her né herbækistöðvar; að Ísland sé hlutlaust í hernaðarátökum, enda segi það sig úr Atlantshafsbandalaginu, jafnskjótt og samningar leyfa; að Ísland starfi innan Sameinuðu þjóðanna og hvarvetna á alþjóðavettvangi að friðsamlegri lausn deilumála og styðji hverja þá viðleitni til takmarkaðrar eða almennrar afvopnunar, sem fram kann að koma; að Ísland veiti undirokuðum og nýfrjálsum þjóðum ötulan stuðning í baráttu þeirra fyrir fullu frelsi og efnahagslegu sjálfstæði; að Ísland hafi við hverja þjóð sérhver þau skipti, menningarleg og viðskiptaleg, sem samrýmast hagsmunum og sæmd íslenzku þjóðarinnar.“ Þannig hljóðar sú till., sem hér er til umr. Í kvöld. Íslendingar hljóta að fagna því heils hugar, að vopnatrú og valdastefna eru á undanhaldi í heiminum í dag, hernaðarbandalögum hrakar, andrúmsloftíð í veröldinni er að breytast til batnaðar. Við Íslendingar þurfum nú að rísa úr ösku herstefnunnar, ganga fram á alþjóðavettvangi með óbundnar hendur og ferska sjón, hætta að hanga aftan í fjarlægu vopnavaldi og láta sjást, að við séum frjálsir menn, gæddir yfirsýn og ábyrgðartilfinningu gagnvart heill okkar sjálfra og lífi mannkynsins.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ísland átti eitt sinn því láni að fagna að fá grundvöll lagðan að sjálfstæðri stefnu í utanríkismálum. Það gerðist, þegar lýst var yfir ævarandi hlutleysi landsins. Þá var vel af stað farið og viturlega. Hlutleysi í hernaði hæfir betur en nokkuð annað vopnlausri þjóð, sem kýs að vera fullvalda og eiga einvörðungu friðsamleg skipti við allar aðrar þjóðir. En Adam var ekki lengi í Paradís. Þegar ágengir nágrannar sáu sér ekki hag í hlutleysi okkar, fengu þeir á því illan bifur, og þeim veittist það furðu auðvelt að ginna andvaralausa leiðtoga landsins til þess að farga hlutleysinu. Með þeirri ráðstöfun var endanlega horfið frá íslenzkri stefnu í utanríkismálum, og hefur þjóðarskútan síðan siglt þann sjó undir erlendum merkjum. Vopnlaus þjóð gengur í hernaðarbandalag. Þetta hljómar eins og þversögn, enda er slík aðild fjarstæða, sé á annað borð átt við fullvalda ríki. Síðan horfið var frá hlutleysinu, hafa íslenzk utanríkismál verið rekin í samræmi við stefnu, sem mótuð er á erlendum vettvangi af erlendum mönnum í þágu erlendra stórvelda. Þetta er bláköld staðreynd og ekki annað en bein afleiðing þess, að við vorum beygðir undir ok NATO-valdsins. Fyrstu árin eftir þau umskipti áttu ráðh. okkar það til að ræða utanríkismál af sömu kokhreysti og önnur mál. Þá fullyrtu þeir eitt og annað, sem þeir síðar reyndust ekki menn til að standa við, svo sem það, að hér skyldu ekki vera herstöðvar né her á friðartímum. En þeir fengu fljótlega að þreifa á því, að valdið er ekki þeirra í þessum efnum, og nú gæta þeir tungu sinnar betur. Nýlega var hæstv. utanrrh. að því spurður á þingi, hvort leyfð yrði meðferð kjarnavopna Í landinu. Hann svaraði því einu til, að fram á slíkt hefði ekki verið farið. Meira gat hann sem orðvar maður ekki sagt. Það er tómt mál að tala um hug og vilja íslenzkra ráðh. í utanríkismálum, því að svo sannarlega stýra þeir ekki NATO, þar ráða allt aðrir menn. Það er orðið svo um utanríkismál okkar sem um almenn stjórnmál í einræðislandi, að þau eru vart rædd annars staðar en innan hljóðheldra veggja. Það var ekki haft hátt, þegar Bandaríkjunum var leyfð útvarpsstarfsemi í landinu Þvert ofan í ákvæði íslenzkra laga. Og þó var enn laumulegar að farið, þegar sama stórveldi var veitt einkaleyfi til þess að reka hér sjónvarpsstöð. Erlend íhlutun um íslenzk málefni er orðin daglegt brauð og ógnar jafnt efnahagslífi þjóðarinnar sem tungu og menningu. Óholl áhrif hersetunnar færast ört Í aukana, og er þegar svo komið, að jafnvel ólíklegustu menn risa upp til mótmæla. En hæstv. ríkisstj. situr föst í neti NATO og má sig hvergi hræra. Því þegir hún þunnu hljóði eða svarar skætingi einum, þegar að er fundið. Engin leið er til þess að meta nú það geigvænlega tjón, sem þjóðin hlýtur af missi hlutleysisins, og enginn veit, hvort það verður nokkru sinni bætt. Eitt örlítið dæmi um það tjón er landhelgissamningurinn við Breta 1961. Með honum var Íslandi gert að afsala sér um aldur og ævi lögskráðum rétti til landgrunnsins. Þann nauðungarsamning getum við fyrst og fremst þakkað aðildinni að Atlantshafsbandalaginu, eins og hæstv. forsrh. benti réttilega á í blaði sínu fyrir tæpri viku. Hlutlausri þjóð hefði vart verið þröngvað til slíkra samningsgerða, en fórnina urðum við að færa á altari herguðsins. Þegar friðarstefna Íslendinga varð að þoka fyrir hernaðarandanum, hófu stærstu stjórnmálaflokkarnir hatramman áróður gegn hlutleysinu, og þeim áróðri linnir ekki síðan. Er því fundið margt til foráttu og flest að ósekju. Það er að vísu rétt, að hlutleysi getur brugðizt sem vörn, en hitt er þó enn sannara, að í NATO aðildinni er alls enga vernd að finna. Þvert á móti er hún þjóðinni vísasta leiðin til glötunar í stórstyrjöld. Þá er klifað á því, að hlutleysi í hernaði sé úrelt. Þetta tyggur hver eftir annan, allt frá fákænum Varðbergspiltum upp í hálærða lagaprófessora, án alls tillits til þess, að fullyrðingin stangast á við augljósar staðreyndir. Um allan heim finnast hlutlausar þjóðir, og tala þeirra fer meira að segja vaxandi. Í Evrópu eru Svíþjóð og Finnland, Austurríki, Írland og Sviss meðal hlutlausra landa og hafa síður en svo hug á að farga hlutleysi sínu. Þetta eru smáþjóðir, sem hafa ekki frekar en við Íslendingar nein tök á að verja land sitt í stórveldastyrjöld. Samt og meðfram einmitt þess vegna forðast þær hernaðarbandalög eins og sjálfa pestina og halda fast í hlutleysið. Þótt stórveldin leggi yfirleitt kapp á að ánetja smáþjóðir og gera þær sér háðar hernaðarlega, neyðast þau stundum til að beita sér fyrir hlutleysi ríkja. Þetta er alkunna. Með því viðurkenna þau í verki ekki aðeins tilverurétt hlutleysis, heldur og þýðingu þess í róstusömum heimi. Á alþjóðaþingum gætir áhrifa hlutlausu landanna svo mjög, að þau eru þar nefnd þriðja aflið. Þau hasla sér völl milli hinna stríðandi hervelda og bera klæði á vopnin. Þetta er göfugt verk og þessum þjóðum til sæmdar. Það er ekki tilviljun, að hins hlutlausa Indlands gætir meira á sviði heimsmála en Japans, að Svíum er sýndur meiri trúnaður á alþjóðavettvangi en Dönum og Norðmönnum og að Írland nýtur meiri virðingar hjá Sameinuðu þjóðunum en Ísland. Þannig er þó veruleikinn og hann blasir við augum. Hlutlaus lönd eru mýmörg til og þeim fjölgar, og jafnvel herskáar ríkisstj, afneita ekki nauðsyn þeirra . En uppi á Íslandi halda NATO-postular áfram að breiða þá falskenningu út, að hlutleysi sé úrelt og aflóga hugtak. Og NATO-menn okkar láta sér þetta ekki nægja, heldur reyna þeir að telja hrekklausu fólki trú um, að hernaðarlegt hlutleysi sé löstur, því að það jafngildi afskiptaleysi um heimsmál, ef ekki algeru skoðanaleysi. Einnig þessi fullyrðing fer í bága við staðreyndir. Eins og heimsfréttir herma, taka hlutlausu ríkin sannarlega afstöðu til mála á alþjóðaþingum og láta að sér kveða þar. Ef einhver munur er, er hann einna helzt sá, að hlutlausu ríkin eru frjáls að því að mynda sér skoðun, á meðan lönd hernaðarbandalaganna eru bundin í báða skó. Meginþorri allra þjóða þráir frið og hlýtur því í hjarta sínu að óska hlutleysisstefnunni vaxandi gengis í heiminum. Af friðarþrá er einnig sprottin sú von, að dýrðardagar hernaðarbandalaga verði ekki margir og að þau megi úreldast sem fyrst. Frá styrjaldarlokum var allt kapp lagt á að skipta heiminum í tvær fjandsamlegar fylkingar og sá tortryggni, hatri og ótta meðal þjóða. Forusturíki heims í austri og vestri kepptu hvort við annað um að ná á sín snæri sem stærstum hluta jarðkringlunnar og voru þá ekki ætíð vönd að meðulum. Úr þessum eitraða jarðvegi spruttu Atlantshafsbandalagið og önnur stríðsbandalög, og úr honum draga þau síðan lífsnæringuna. Á meðan hernaðarandi ræður ríkjum, dafna þessi bandalög, en koðna niður, jafnótt og stríðsæsingum linnir. Annað háir og þessum bandalögum eftirstríðsáranna, þegar til lengdar lætur. Í mörgum viðkvæmum málum verða þjóðirnar að lúta boði og banni þess stórveldis, sem ægishjálminn ber í bandalaginu. Þetta þola þær ekki til langframa. Fyrr eða síðar rís innbyrðis ágreiningur, sem síðan vex, unz bandalagið liðast sundur. Í NATO eru einkenni þessarar veilu þegar komin í ljós. Þar er nú hver höndin upp á móti annarri, eins og alkunna er. Hernaðarbandalögin eru ömurleg fyrirbæri kalda stríðsins og hættulegri heimsfriði en nokkuð annað. Þetta veit hver maður með óbrjálaða dómgreind. Þeim mun sorglegra er, að íslenzkir ráðh., ég tala nú ekki um minni spámenn, skuli í heyranda hljóði fá sig til að vegsama nokkurt þessara bandalaga. En þetta gera þeir því miður. NATO er sungið lof og prís af sömu ákefð og ofstæki og hlutleysi er rangtúlkað og rægt. Þó er NATO ekki lofað svo mjög fyrir kjarnasprengjur, kafbáta og flugskeyti, heldur er það dásamað fyrir eiginleika, sem það hefur sízt til að bera. Þess vegna neyðast lofsyngjendur til að láta hlutina standa á höfði og snúa lofi í háð. Það er talað um varnir landsins og vernd þjóðarinnar með skírskotun til herbækistöðva, sem síður en svo yrðu fólkinu til verndar í stríði og gætu í hæsta lagi orðið einhvers megnugar til árásar eða gagnárásar. Það er talað um verndun vestræns lýðræðis af miklum fjálgleik og um samvinnu við frjálsar þjóðir, og er þá átt við hernaðarlega samábyrgð Íslands og landa á borð við einræðisríkið Portúgal ásamt Tyrklandi, Grikklandi, Frakklandi og Vestur-Þýzkalandi, þar sem menn eru hundeltir sakir stjórnmálaskoðana sinna. Loks er talað um vinabjóðir okkar í NATO og það án afláts, einnig þau missirin, er ein fremsta þeirra óð hingað með alvæpni og dólgslegri hótun um valdbeitingu, ef blakað yrði við vissum veiðiþjófum í landhelginni. Þannig er allt á eina bókina lært. Hafður er uppi ofstækisfullur, forheimskandi áróður í því skyni að fá íslenzka menn til að sætta sig við þann skaða og þá skömm, sem leiðir af útlendri hernaðarstefnu á Íslandi. Að vísu má sín mikils áróður, sem studdur er af ríkisvaldinu og auk þess nær ótakmörkuðu fjármagni, en alvaldur er hann þó ekki. Þúsundir Íslendinga hafa frá öndverðu skilið, hvaða glapræði var framið, þegar hlutleysinu var á glæ kastað af glámskyggnum eða hugdeigum forráðamönnum. Þessum þúsundum er það einnig ljóst, að vaxandi ágengni útlendinga, samfara þverrandi viðnámi hérlendra valdhafa, á rót sína að rekja til NATO-aðildarinnar. En það eitt að skilja og greina meinsemdina er ekki nægilegt. Það þarf einnig að taka til höndum um að uppræta hana. Gagnger stefnubreyting er knýjandi nauðsyn. Hverfa verður frá þeirri erlendu óheillastefnu, sem nú er ákvarðandi um öll utanríkismál okkar, og marka í hennar stað sjálfstæða stefnu, byggða á friðarvilja þjóðarinnar og friðarviðleitni. Hornsteinn hinnar nýju stefnu hlýtur að verða yfirlýsing um ævarandi hlutleysi landsins í hernaði. Af henni leiðir síðan sjálfkrafa, að herinn flytjist úr landinu með allt sitt hafurtask og að Ísland láti lokið aðildinni að NATO. Þá verður staða Íslands á albjóðasviði við hlið þeirra þjóða, sem beita sér fyrir afvopnun og friðsamlegri lausn deilumála, styðja frelsisbaráttu undirokaðra þjóða og vinna að auknu albjóðlegu samstarfi á sviði efnahags. menningar og vísinda. Á þingum Sameinuðu þjóðanna tökum við hverju sinni afstöðu til mála í samræmi við hugsjón friðar, frelsis og jafnréttis án tillits til, hvort þessari eða hinni þjóðinni fellur það í geð. Íslendingar hafa hug á frjálsum skiptum við sem flestar þjóðir og veita fúslega viðtöku öllu erlendu, sem til menningar horfir, en þeir vilja fá að hafna því, sem ómenning er að eða er sjálfstæði landsins hættulegt. Þessi er hin nýja stefna í grundvallaratriðum. Þeir mörgu, sem hana aðhyllast þegar, verða allir sem einn að gerast virkir í baráttunni fyrir sigri hennar. Ef enginn skerst úr leik, þarf varla að efast um árangur. Þá munu afturhaldsöflin neyðast til að láta undan siga. Út á við mun Ísland vaxa í áliti og margfalda áhrif sín, og þjóðin þarf síður að ala ugg í brjósti eftir en áður, jafnvel þótt óvinsælt kunni að reynast í bili að láta ekki segja sér fyrir verkum. Að lokum skulum við minnast þess, að þau sjónarmið, sem þessi íslenzka utanríkismálastefna byggist á, henta ekki aðeins þjóð okkar í bráð og lengd, heldur eru þau og langlíklegust til velfarnaðar öllum heimi. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, er borin fram af fulltrúum þeirra þriggja samtaka, sem Alþb. kallast. Flm. eru Einar Olgeirsson og Ragnar Arnalds, fulltrúi kommúnistadeildar Sameiningarflokks alþýðu, Alfreð Gíslason, fulltrúi Málfundafélags jafnaðarmanna, og Gils Guðmundsson, fulltrúi eftirstöðva þjóðvarnarflokksins. Efni þáltill. er, að Albingi ákveði sjálft, en ekki ríkisstj., eins og hingað til hefur verið venja, hver skuli verða grundvallaratriði íslenzkrar utanríkisstefnu. Segja má, að þáltill. geri ráð fyrir því, að bessi grundvallaratriði eigi að vera þríþætt. Í fyrsta lagi, að Alþingi lýsi því yfir, að íslenzka þjóðin haldi fullu sjálfstæði sínu, stjórnarfarslegu og efnahagslegu, enda hafi Íslendingar einir eignar- og yfirráðarétt yfir auðlindum landsins og atvinnutækjum, en hafi við hverja bjóð sérhver þau skipti, menningarleg og viðskiptaleg, sem samrýmast hagsmunum og sæmd íslenzku þjóðarinnar. Í öðru lagi, að Alþingi lýsi því yfir, að Ísland starfi innan Sameinuðu þjóðanna og hvarvetna á alþjóðavettvangi að friðsamlegri lausn deilumála eða styðji hverja þá viðleitni til takmarkaðrar og almennrar afvopnunar, sem fram kann að koma, jafnframt því sem Ísland lýsi yfir hlutleysi í hernaðarátökum, segi sig úr Atlantshafsbandalaginu og vísi varnarliðinu úr landi. Og loks í þriðja lagi, að Albingi lýsi yfir stuðningi við undirokaðar og nýfrjálsar þjóðir í baráttu þeirra fyrir fullu frelsi og efnahagslegu sjálfstæði. Bæði orðalag þáltill. sjálfrar og grg.. sem henni fylgir, ber greinilega með sér, að tilgangur flm. er að ákveða stefnu Íslands í utanríkismálum í heild og einnig í vissum, einstökum atriðum nú og í nánustu framtíð. Hver, sem hugleiðir slíka till., hlýtur að spyrja sjálfan sig tveggja spurninga. Í fyrsta lagi: Hvaða grundvallarsjónarmiðum byggja sjálfstæð ríki yfirleitt stefnu sína í utanríkismálum á? Í öðru lagi: Eru flm. þáltill. þeirrar, sem hér liggur fyrir, svo bekktir að því að virða slík sjónarmið, að þess megi vænta. að till. frá þeim sé til þess fallin að vera grundvöllur íslenzkrar utanríkismátastefnu? Um fyrra atriðið, á hvaða sjónarmiðum sjálfstæð ríki byggja utanríkisstefnu sína, get ég verið fáorður. Það atriði er ljóst og óumdeilanlegt. Grundvallartilgangur utanríkisstefnu sérhvers ríkis er að vernda og efla hagsmuni þess, tryggja og treysta frelsi þess og sjálfstæði, pólitískt og efnahagslegt. Fyrir þessum sjónarmiðum hljóta önnur sjónarmið að víkja. Íslendingar verða að byggja utanríkisstefnu sína á þessu grundvallaratriði, á sama hátt og allar aðrar þjóðir. Afstaða þeirra til málefna á erlendum vettvangi og til annarra þjóða hlýtur að fara eftir því, hvað bezt samrýmist íslenzkum hagsmunum. Íslenzkir hagsmunir hljóta ætíð að vera leiðarljósið, sem siglt er eftir. Er þá komið að síðara atriðinu, spurningunni um það, hvort feður þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir, séu þekktir að því að virða svo íslenzka hagsmuni í sambandi við utanríkismál, að ætla megi, að þeim sé treystandi til að marka stefnu Íslands í þeim efnum. Fróðlegt er að athuga lítillega feril þeirra á liðnum árum. Tímans vegna er þó aðeins hægt að nefna fá dæmi. Þegar Ísland öðlaðist fullveldi árið 1918, lýsti það yfir ævarandi hlutleysi. Þjóðarbandalagið var stofnað nokkrum mánuðum síðar. Árið 1930 voru flestar þjóðir Evrópu meðlimir Þjóðabandalagsins nema Sovétríkin, sem stóðu utan þess. Þá var um það rætt, að Ísland gengi í bandalagið. Einar Olgeirsson réðst hatrammlega gegn slíkum áformum og sagði, að það væri höfuðglæpur, sem kórónaði kúgun og svívirðingar síðustu þúsund ára, ef Ísland gengi í þjóðabandalagið sem hann nefndi þá fjandaflokk auðvaldbandalags gegn hinum uppvaxandi, frjálsu alþýðuríkjum Sovétríkjunum. Einar krafðist þess, að Ísland héldi fast við hlutleysið, sem væri þess eina og örugga vernd. Þetta var árið 1930. Nokkrum árum síðar gengu Sovétríkin í Þjóðabandalagið. Þá tók Einar Olgeirsson upp baráttu fyrir því á Alþingi, að Ísland gengi einnig í Þjóðabandalagið. Nú lýsti hann því yfir, að þetta bandalag væri eina öryggi Íslendinga, enda væri hlutleysið með öllu haldlaust og það tálvon ein, að hlutleysisyfirlýsingin frá 1918 gæti verndað okkur. M.ö.o.: innganga Rússa í Þjóðabandalagið sneri alveg við afstöðu kommúnista til bandalagsins og hlutleysisins. Haustið 1939 gerðu Hitler og Stalín með sér griðasáttmála. Hitler hóf síðari heimsstyrjöldina, en Sovétríkin voru hlutlaus. Þá gerðust þau tíðindi, að íslenzkir kommúnistar skiptu á ný um skoðun á hlutleysinu á einni nóttu. Gerðust þeir ákafir talsmenn hlutleysis, töldu engu máli skipta, hvor ynni styrjöldina, nazistar eða vesturveldin. Slíkt væri aðeins smekksatriði, eins og þeir kölluðu það. Þegar svo Bretar nokkru siðar hernámu ísland, hvöttu þeir Íslendinga til mótspyrnu og nefndu vinnu verkafólks fyrir Breta landráðavinnu. Tveimur árum síðar réðust Þjóðverjar á Rússland. Á svipstundu breyttist afstaða íslenzkra kommúnista til hlutleysis. Nú kalla þeir hlutleysi svívirðilegan glæp, vinnan fyrir Breta á Íslandi heitir ekki lengur landráðavinna, hún heitir landvarnavinna, og nú verða allir að leggja sig fram um að vinna fyrir Breta. Talsmaður kommúnista á Alþingi lýsti því beinlínis yfir, að svo sannarlega mætti skjóta frá Íslandi, ef með þyrfti. Hlutleysi væri hreinasta fásinna. Undir lok heimsstyrjaldarinnar síðari voru Sameinuðu þjóðirnar stofnaðar. Íslandi var gefinn kostur á að gerast stofnandi, en fyrir atbeina Sovétríkjanna var það skilyrði látið fylgja, að Ísland segði Þjóðverjum og Japönum stríð á hendur, en báðar voru þessar þjóðir þá að falli komnar. Alþm. ýmist brostu eða voru undrandi yfir skilyrðinu um, að Ísland segði Þýzkalandi og Japan stríð á hendur, allir nema kommúnistar, þeir vildu óðir og uppvægir, að Ísland lýsti yfir styrjöld við þessi ríki. Eftir heimsstyrjöldina síðari tók hinn alþjóðlegi kommúnismi að sölsa undir sig hvert ríkið á fætur öðru með ofbeldi og vopnavaldi. Þegar farið var að svipta þessi lönd frelsi sínu, skipti það miklu máli fyrir hinn alþjóðlega kommúnisma að fá að gera slíkt í friði og að ekki kæmist á samstarf frjálsra ríkja þeim til varnar. Höfuðstöðvar hins alþjóðlega kommúnisma hvöttu þá frjálsar þjóðir til varnarleysis og hlutleysis. Og það stóð ekki á íslenzkum kommúnistum, þeir snarsnerust. Hlutleysið, sem þeir áður fordæmdu, var nú lausnarorðið, einasta vörn smáríkis. Ég ætla ekki að rekja þetta nánar eða lengra. Þessi dæmi sanna, að flokkur kommúnista hefur margsnúizt og snarsnúizt í afstöðu sinni til hlutleysis. Afstaða flokksins til þess máls fer ekki eftir íslenzkum hagsmunum. Hún mótast af því einu, hver stefna Sovétríkjanna er á hverjum tíma, og íslenzkir kommúnistar fylgja nákvæmlega þeim fyrirmælum, sem þeir fá frá höfuðstöðvum hins alþjóðlega kommúnisma. Og þannig er það í utanríkssmálum yfirleitt. Afstaðan til hlutleysisins er ekki einsdæmi. Flokkurinn og forustumenn hans eru ekki sjálfráðir um stefnuna. Þegar Alþfl. gekk til samstarfs við kommúnista í vinstri stjórninni 1956. gerði hann sér ljóst, að kommúnistaflokkurinn var ekki hæfur til samstarfs um utanríkismál. Samstarfið var því aðeins hugsanlegt, að samkomutag næðist um, að Alþb., sem kommúnistar réðu öllu í, væri haldið gersamlega utan utanríkismálanna. Alþfl. setti það því sem skilyrði fyrir stjórnarsamstarfinu við myndun vinstri stj., svo og það, að Alþfl. væri falin meðferð utanríkismála í þeirri stjórn, til þess að tryggja, að Alþb. kæmi þar hvergi nærri. Á þetta féllust Alþb.-menn. Þeir viðurkenndu í verki, að ekki væri hægt að ætlast til þess, að þeir fengju að fylgjast með eða hafa áhrif á meðferð utanríkismála í þeirri ríkisstj., sem þeir sjálfir áttu þó sæti í. Þeir gerðu sér ljóst, að öll þjóðin vissi, að á því sviði voru þeir fjarstýrður flokkur, ósjálfráður gerða sinna og því eðlilegt, að þeir væru utangarðs. Það skal játað, að á vinstristjórnartímabilinu stóð Alþb. furðanlega vel við þetta. Því var aldrei skýrt frá neinu í utanríkismálum, og það spurði aldrei neins. Þegar þm. þess og ráðherrar heyrðu á Alþingi í des. 1956. að horfið hafði verið frá því að vísa varnarliðinu úr landi, létu þeir sér það vel líka, og aldrei báru ráðherrar Alþb. fram nein tilmæli í ríkisstj. um brottför varnarliðsins eða úrsögn úr NATO. Það eina, sem heyrðist frá Alþb. í þessa átt, var haustíð 1957, er Einar Olgeirsson skildi eftir bréf um málið til formanns Alþfl. og Framsfl., er hann fór til fundarhalda í Moskvu. Einar lét sér vel líka, að bréf hans var að engu haft. Það sætir því nokkurri furðu, að Alþb., sem fyrir fáum árum gekk inn á að styðja ríkisstj. og eiga í henni ráðherra á þeim grundvelli að mega hvorki fylgjast með meðferð utanríkismála né hafa áhrif á gang þeirra, skuli nú, þegar það er í stjórnarandstöðu, krefjast þess að móta utanríkisstefnuna í grundvallaratriðum og jafnvel að vissu leyti í einstökum atriðum. Það er skoðun míns flokks, að stefnuna í utanríkismálum beri ætíð að miða við hagsmuni íslenzku þjóðarinnar. Kommúnistar, sem einir ráða öllu í Alþb., hafa ætíð og ávallt sýnt, að utanríkisstefnu sína miða þeir við utanríkisstefnu og hagsmuni Sovétríkjanna, og þeir taka við og fara eftir fyrirmælum hins alþjóðlega kommúnisma. Þess vegna á Alþb. að vera utangarðs í utanríkismálum. Þeim var sómi að því að viðurkenna þetta í vinstri stjórninni, og þeir væru menn að meiri, ef þeir héldu áfram að viðurkenna þessa staðreynd, í stað þess að bera fram till. á Alþingi og ætlast til þess að fá að hafa áhrif á utanríkisstefnuna. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, ber það greinilega með sér, að hún er innflutt. Akvæði þau, sem flm. hennar vilja láta Alþ. samþykkja sem grundvöll íslenzkrar utanríkisstefnu, eru ýmist tilefnislaus og gefa villandi hugmynd um ástandið eða eru beinlínis gagnstæð íslenzkum hagsmunum. Tilefnislaust og villandi er fyrsta ákvæði till. um, að íslenzka þjóðin skuli halda sjálfstæði sínu, stjórnarfarslegu sem efnahagslegu. Engum kemur eða hefur komið til hugar að skerða sjálfstæði þjóðarinnar, en ákvæði till. gefur til kynna, að svo hafi verið. Í grg. till. er þetta atriði rökstutt með því, að ráðagerðir hafi verið uppi um, að Ísland gerðist fullgildur aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, og ef svo hefði farið, væri sjálfstæði þjóðarinnar fargað. Þetta er rangt. Stefna ríkisstj. í þessum málum var alltaf ljós og alveg ótvíræð. Ríkisstj. taldi þær skuldbindingar, sem fylgja mundu fullri aðild að Efnahagsbandalaginu, ekki geta samrýmzt hagsmunum Íslands og margvíslegri sérstöðu þess. Þetta var margsagt hér á Alþingi og utan þess, og þetta var öllum erlendum ríkisstjórnum, sem málið var rætt við, gert fullkomlega ljóst. Hitt hlaut öllum vitibornum mönnum að liggja í augum uppi, að ef ríki Fríverzlunarbandalagsins hefðu yfirleitt undir forustu Bretlands gengið í Efnahagsbandalagið og Vestur-Evrópa þannig orðið ein viðskiptaheild, sem smám saman hefði komið upp sameiginlegum tolli gagnvart öðrum ríkjum, þ. á m. Íslandi, þá hefði mikilvægum viðskiptahagsmunum Íslendinga verið stefnt í voða. Það hlaut því að vera skylda íslenzkra stjórnarvalda að gera sem gleggsta grein fyrir því, með hverjum hætti auðveldast væri að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Í því skyni hlutu könnunarviðræður við ríkisstjórnir efnahagsbandalagsríkja og fríverzlunarbandalagsríkja að vera nauðsynlegar. Ríkisstj. undirstrikaði það sérstaklega hér innanlands og lét það koma fram í öllum viðræðum við erlendar ríkisstjórnir, að tvær leiðir kæmu til greina til þess að tryggja hagsmuni íslendinga, leið aukaaðildar að Efnahagsbandalaginu og tollasamningur við það. Í umr. við hinar erlendu ríkisstjórnir kom það fram, að aukaaðildarhugtakið hafði ekki enn verið mótað svo skýrt, að Íslendingar gætu gert sér grein fyrir því, hvort það gæti samrýmzt hagsmunum þeirra að gera aukaaðildarsamning. Það kom enn fremur í ljós, að ógerningur var að fá fullnægjandi vitneskju um, hvað falizt gæti í tollasamningi við Efnahagsbandalagið. Þess vegna var það stefna ríkisstj. að bíða, þangað til málið skýrðist betur, ekki væri tímabært að velja milli aukaaðildar og tollasamningsins. Þannig stóðu málin, þegar slitnaði upp úr samningum Efnahagsbandalagsins og Breta. Það er því fjarri öllu lagi, að í stefnu ríkisstj. í þessu máli hafi falizt nokkur hætta fyrir sjálfstæði Íslands. Þá er annað ákvæði þáltill. um, að íslendingar skuli einir hafa eignar- og yfirráðarétt yfir auðlindum landsins og atvinnutækjum, einnig tilefnislaust og algerlega villandi. Engum hefur komið til hugar að skerða þessi réttindi, eins og till. gefur í skyn. Í grg. rökstyðja flm. till. sína um þetta atriði með því, að nú sé unnið að stórfelldum flutningi erlends fjármagns inn í landið og sé augljóst, að ríkisstj. vilji sem minnstar skorður reisa við athöfnum erlendra auðfélaga á íslenzkri grund. Slíkar staðhæfingar eru fjarri öllum sanni. Sú samvinna, sem ríkisstj. hefur talið eðlilegt að þreifa fyrir sér um við erlenda aðila varðandi uppbyggingu framleiðslugreina hér á landi, felur ekki á nokkurn hátt Í sér fráhvarf frá þeirri meginstefnu allra íslenzkra stjórnmálaflokka, að Íslendingar hafi einir tögl og hagldir um atvinnumál landsins og þá sérstaklega að auðlindir þjóðarinnar lendi ekki í höndum erlendra aðila. Þær framleiðslugreinar, sem ríkisstj. hefur athugað um uppbyggingu á með erlendu fjármagni, eru aðallega þrjár. Er þar fyrst að nefna byggingu kísilgúrverksmiðju við Mývatn, en frv. um hana hefur nýlega verið lagt fyrir Alþingi. Í þessu máli er gert ráð fyrir nokkurri samvinnu við erlenda aðila, sem Íslendingum er mikilvæg í sambandi við sölu framleiðslunnar erlendis. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að þetta erlenda fyrirtæki eigi nema 20% hið mesta í kísilgúrverksmiðjunni. Kísilgúrvinnslan byggist á því, að í Mývatni eru mikilvægar kísilgúrnámur. En frv. gerir ráð fyrir því, að námur þessar verði áfram eign ríkisins og það selji verksmiðjunni hráefni úr námunni eða leigi henni afnot hennar. Þær auðlindir, sem eru undirstaða þessarar framleiðslu, verða því áfram í höndum Íslendinga einna, svo að hér verður ekki fastar að hnútunum búið en gert er. Annað málið, sem mjög hefur verið unnið að á vegum ríkisstj., er bygging alúmíníumverksmiðju. Hér er um svo stórkostlega fjárfestingu að ræða, að óhugsandi er, að íslendingar gætu ráðizt í hana sjálfir, enda fullkomið óráð að leggja í slíka framleiðslu fyrir Þá, sem ekki búa yfir hinni fullkomnustu tæknikunnáttu og aðstöðu á heimsmörkuðum. Það hefur því virzt óhjákvæmilegt, að hið erlenda fyrirtæki ætti alúminíumverksmiðjuna svo að segja eitt, en keypti raforku af Íslendingum. Staðsetning alúminíumverksmiðju á Íslandi mundi byggjast á því eingöngu, að við gætum látíð í té orku á hagstæðu verði miðað við það, sem annars staðar er fáanlegt við hliðstæðar aðstæður. Eign orkuveranna er því lykillinn að þessari framleiðslu, en aldrei hefur komið annað til greina en þau verði í höndum Íslendinga einna. Hér er því engan veginn um það að ræða að láta útlendingum Í té yfirráðarétt yfir íslenzkum auðlindum, heldur aðeins að selja þeim ákveðna framleiðslu, Þ.e.a.s. í þessu tilfelli raforku. Gert er ráð fyrir því, að gerður verði samningur um sölu raforkunnar til tiltekins árabils, en slíkur samningur er nauðsynleg forsenda fjáröflunar til virkjunarframkvæmda. Réttindi og athafnafrelsi hins erlenda aðila hér á landi yrði algerlega bundið samningum milli hans og íslenzka ríkisins, og er engin hætta á því , að yfirráðum Íslendinga yfir landi sínu geti stafað hin minnsta hætta af slíku fyrirkomulagi. Margar fyrirmyndir eru að slíkum samningum erlendis og þ. á m. í löndum, þar sem ekki er minni tortryggni í garð erlendra manna og auðhringa en hjá flm. þessarar þáltill. Loks hefur verið nokkuð rætt um olíuhreinsunarstöð hér á landi, en ríkisstj. hefur ekki verið beinn aðili að þeim samningi. Hins vegar liggur það fyrir og gert er ráð fyrir því, að meiri hluti fyrirtækisins verði íslenzkur, en jafnframt, að allt hlutafé færist smám saman á íslenzkar hendur á ákveðnu árabili. Mun ríkisstj. að sjálfsögðu leggja áherzlu á, að tryggilega verði um þetta búið, ef úr frekari aðgerðum verður á þessu sviði. Það, sem verið er að gera í þessum málum hér á landi, er á engan hátt frábrugðið því , sem átt hefur sér stað að undanförnu í svo að segja hverju einasta ríki í hinum frjálsa heimi. Samvinna við erlenda aðila um stofnsetningu nýrra atvinnuvega er nauðsyn hverri þjóð, sem vill auka fjölbreytni og styrk atvinnuvega sinna. Íslendingar hafa hvorki fjármagn, tæknilega þekkingu né aðstöðu á erlendum mörkuðum, er geri þeim kleift að nýta til fulls alla þá möguleika, sem land vort hefur að bjóða. Það væri því beinlínis hættulegt að afsala sér slíkri samvinnu af tilhæfulausum ótta við það, að við getum ekki staðið á rétti okkar og haldið áhrifum erlendra aðila innan þeirra marka, sem við sjálfir teljum æskileg. Þeir, sem þannig tala, eru hin raunverulegu íhaldsöfl á Íslandi í dag, sem vilja fórna ómetanlegum möguleikum til framfara vegna þess, að þeir trúa ekki á getu þjóðar sinnar til þess að standa á rétti sínum og virðingu. Þá eru ekki síður tilefnislaus og villandi ákvæði þáltill. um, að Ísland starfi á alþjóðavettvangi að friðsamlegri lausn deilumála og afvopnun, veiti undirokuðum þjóðum og nýfrjálsum þjóðum stuðning í baráttu þeirra fyrir fullu frelsi og efnahagslegu sjálfstæði og hafi við hverja þjóð þau skipti, menningarleg og viðskiptaleg, sem samrýmast hagsmunum Íslands. Allt þetta höfum við gert, og er beinlínis ósæmilegt að gefa annað í skyn í till. Ísland hefur ætíð á alþjóðavettvangi stutt allar till. til fríðsamlegrar lausnar deilumála og fordæmt ofbeldi. Allar raunhæfar till. til afvopnunar hafa hlotið stuðning Íslands, og við höfum beinlínis vakið á okkur athygli fyrir traustan og óbrigðulan stuðning við undirokaðar og nýfrjálsar þjóðir í baráttu þeirra fyrir fullu frelsi og sjálfstæði. Ég harma, að Alþb. skyldi lást á dögum byltingarinnar í Ungverjalandi 1956 að bera fram till. um stuðning við undirokaðar þjóðir, ekki á Alþ., heldur innan þingflokks Alþb. sjálfs, því að þar var þess vissulega þörf. Loks verður ekki aðeins sagt, að ákvæði till. um úrsögn Íslands úr Atlantshafsbandalaginu, brottvísun varnarliðsins frá Íslandi og hlutleysi Íslands séu tilefnislaus, heldur beinlínis gagnstæð hagsmunum íslenzku þjóðarinnar. Mönnum er enn í fersku minni, hvernig hinn alþjóðlegi kommúnismi sölsaði undir sig í lok heimsstyrjaldarinnar landssvæði, sem samtals námu hálfri millj. km2 með 23 millj. íbúa. Menn hafa ekki heldur gleymt því, hvernig hinum alþjóðlega kommúnisma tókst eftir heimsstyrjöldina með brögðum, valdi og stjórnlagarofum að koma kommúnistaflokkum, sem alls staðar voru minnihlutaflokkar, til úrslitavalds í Evrópulöndum að stærð samanlagt 1 millj. km2 með 92 millj. íbúa. Engin þeirra þjóða, sem þannig urðu kommúnismanum að bráð, gekk honum á hönd af frjálsum vilja. Vopnuðu ofbeldi var alls staðar beitt, og í skjóli þess hrifsuðu fámennir kommúnistaflokkar, minnihlutaflokkar, til sín völdin gegn vilja yfirgnæfandi meiri hluta íbúa sérhvers lands. sem lenti í klóm þeirra. Það er með öllu óþekkt fyrirbrigði, að nokkur þjóð hafi í frjálsum kosningum valið leiðina til kommúnisma, enda eru þegnréttindi afnumin í ríkjum kommúnismans og engir stjórnmálaflokkar leyfðir nema kommúnistaflokkur. Þjóðir Vestur-Evrópu sáu, hvert stefndi. Þær vissu, að hinn alþjóðlegi kommúnismi mundi halda áfram herferð sinni vestur eftir Evrópu og sölsa undir sig hvert ríkið á fætur öðru með brögðum, valdi og stjórnlagarofum, ef vestrænar þjóðir byggjust ekki til varna. Aðfarirnar voru þegar byrjaðar í Grikklandi og Tyrklandi. Þá stofnuðu vestrænar þjóðir Atlantshafsbandalagið til varnar frelsi sínu og sjálfstæði. Þessa dagana minnist Atlantshafsbandalagið 15 ára afmælis síns, og hver er árangurinn af 15 ára starfi þess? Ekki ein einasta þjóð innan vébanda þess hefur glatað frelsi sínu og sjálfstæði. Nú bera Alþb.-menn undir forustu kommúnista fram á Alþ. till. um, að Ísland gangi úr Atlantshafsbandalaginu og rjúfi þannig styrk þess og samtakamátt. Í þágu hverra er slík till. flutt? Þjónar hún íslenzkum hagsmunum? Nei, öðru nær. Hún er fram borin í þeim tilgangi einum að rjúfa varnarmúr frjálsra þjóða í Evrópu, svo að hinn alþjóðlegi kommúnismi megi á ný taka til við það, sem stöðvað var við stofnun Atlantshafsbandalagsins, að sölsa undir sig frjálsar þjóðir með brögðum, valdi og stjórnlagarofum gegn vitja yfirgnæfandi meiri hluta viðkomandi þjóða. Í slíkum hildarleik hlyti röðin að koma að okkur fyrr en varir. Frelsi þjóðar og einstaklinga væri þá glatað. Till. sem þessi er ekki borin fram vegna hagsmuna Íslendinga. Hún er flutt í þágu og í umboði hins alþjóðlega kommúnisma. Till. um brottvísun varnarliðsins frá íslandi og hlutleysisyfirlýsingin þjónar sama tilgangi og till. um brottför Íslands úr Atlantshafsbandalaginu. Það er aðeins broslegt að sjá nú sömu mennina bera fram kröfu um, að Ísland lýsi yfir hlutleysi, sem áður hafa snúizt í því máli eins og vindhanar á bæjarburst, eftir því, hvernig vindurinn stóð frá Rússum og hinum alþjóðlega kommúnisma. Það er einnig dálítið ógætilegt af þeim að bera fram slíka till., vegna þess að þeir geta ekkert um það vitað, nema þeir sjálfir þurfi að snúast í málinu, eins og þeir gerðu 1930, 1937, 1933, 1941 og 1946. Íslendingar vilja ekki láta kommúnista, hvort sem þeir kalla sig Alþb. eða eitthvað annað, hafa áhrif á eða ráða meðferð og stefnu utanríkismála sinna. Þjóðin krefst þess, að stefnan verði miðuð við hennar hagsmuni, en ekki hagsmuni annars ríkis eða einhverra alþjóðlegra samtaka. Því munu þm. hafna þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Grundvallarstefna Framsfl. í utanríkismálum hefur verið og er fastmótuð og skýr og er í varnarmálunum óbreytt frá því, sem verið hefur. Sú stefna hefur verið mörkuð á flokksþingum og miðstjórnarfundum, nú síðast á flokksþinginu í fyrravor. Í samþykkt þess um utanríkismál segir svo, með leyfi forseta: „Framsfl. vill, að stefna Íslands í utanríkismálum sé jafnan við það miðuð að tryggja stjórnarfarslegt og efnahagslegt sjálfstæði landsins og öryggi þess og leitazt sé við að skapa sem viðtækasta samstöðu landsmanna um utanríkismálin. Flokksþingið telur, að Íslendingum beri að kappkosta góða sambúð við allar þær þjóðir, er þeir eiga skipti við. Það vill, að þeir hafi samstöðu með vestrænum þjóðum, m.a. með samstarfi í varnarsamtökum þeirra. Í samræmi við þá stefnu, sem lýst var yfir, þegar varnarsamningurinn var gerður, vilt Framsfl. vinna að því, að varnarliðið hverfi úr landi, svo fljótt sem auðið er, og leggur jafnframt á það ríka áherslu, að það er á valdi Íslendinga sjálfra, hvort hér dvelur varnarlið og hvernig vörnum landsins er fyrir komið. Framsfl. lýsir sig andvígan því, að hér sé leyfð staðsetning kjarnorkuvopna. Flokksþingið minnir á það, að Íslendingar eiga eins og mannkynið allt örlög sín undir því, að friður ríki í heiminum, og leggur þess vegna mikla áherzlu á, að fulltrúar Íslands á alþjóðavettvangi stuðli af fremsta megni að sáttum þjóða í milli, almennri afvopnun og stöðvun tilrauna með kjarnorkuvopn.“ Eins og þessi stefnuyfirlýsing ber með sér og alkunnugt er, er Framsfl. og hefur verið fylgjandi aðild Íslendinga að varnarsamtökum vestrænna þjóða, ekki af því, að framsóknarmönnum sé geðfelld þátttaka Íslands í hernaðarlegum bandalögum, heldur af illri eða jafnvel óhjákvæmilegri nauðsyn. Þeir hafa talið, að með þeim hætti yrði öryggi landsins bezt tryggt, eins og sakir hafa staðið. Atlantshafsbandalagið var raunverulega neyðarúrræði vestrænna þjóða á hættunnar stund. Fyrst eftir síðari heimsstyrjöldina og stofnun Sameinuðu þjóðanna gætti mikillar bjartsýni. Menn héldu, að ný friðaröld væri runnin upp, en menn urðu fljótt fyrir sárum vonbrigðum. Það tókst ekki að gera Sameinuðu þjóðirnar að þeim friðarverði í veröldinni, sem til var ætlazt. Herveldi Stalíns tók brátt að hneppa hverja Austur-Evrópuþjóðina á fætur annarri í fjötra kommúnisma og leppríkjaskipulags. Þjóðum Vestur-Evrópu voru aðferðir Hitlers í fersku minni, og þær höfðu fengið af því dýrkeypta reynslu þá, hvað einangrunarpólitík, hlutleysisstefna og undansláttur kostaði þær þá. Þeim var það ljóst, að ef þær áttu ekki að eiga á hættu sömu örlög og þjóðir Austur-Evrópu eða þær þjóðir, sem á sínum tíma voru lagðar undir járnhæl nazisma, urðu þær að mynda varnarbandalag vestrænna ríkja og stemma þannig sameiginlega stigu við árásar- og útþenslustefnu alþjóðakommúnismans. Þær stofnuðu Atlantshafsbandalagið, þar sem öll bandalagsríkin gerast samábyrg fyrir öryggi hvers einstaks þeirra, þ.e.a.s. sé árás gerð á eitt þeirra, eru öll hin skuldbundin til varnaraðgerða. Atlantshafsbandalagið var því stofnað til sameiginlegrar og samábyrgrar sjálfsvarnar samkv. 51. gr. stofnskrár Sameinuðu þjóðanna. Með stofnun bandalagsins stefndu vestræn ríki í raun og veru að tvennu: í fyrsta lagi að því að draga úr styrjaldarhættu og í annan stað að því að vera viðbúin, ef til ófriðar drægi. Af þessum ástæðum var bandalagið upphaflega stofnað. Af þessum ástæðum gengu smáþjóðir Vestur-Evrópu, eins og t.d. Danir og Norðmenn, í varnarsamtökin. Ísland gerðist einnig aðili að bandalaginu, eftir að athugun hafði leitt í ljós og því veríð lýst yfir, að Íslendingar þyrftu ekki og ætluðu alls ekki að stofna her, að þess yrði ekki krafizt, að erlendar herstöðvar væru á Íslandi á friðartímum og það væri algerlega á valdi Íslendinga sjálfra að ákveða, hvaða hernaðaraðstöðu bandalagsþjóðirnar hefðu hér á landi, ef til ófriðar drægi. Hver hefur svo reynslan orðið af starfi Atlantshafsbandalagsins? Staðreyndirnar eru þær, að eftir að það var stofnað, hafa stórstyrjaldir ekki átt sér stað í Evrópu, og eftir að það tók til starfa, hefur alþjóðakommúnisminn ekki brotið undir sig neitt Evrópuríki. Í þeim efnum urðu þáttaskil við stofnun Atlantshafsbandalagsins. Þessar sögulegu staðreyndir þarf að hafa í huga, þegar menn mynda sér skoðun um þessi varnarsamtök og þátttöku Íslands í þeim. Það leiðir af framangreindri stefnuskráryfirlýsingu, að framsóknarmenn geta ekki greitt þeirri þáltill., sem hér er til umr., atkv. Í henni felst það m.a., og það er grundvallaratriði hennar, að Ísland lýsi yfir hlutleysi og segi sig úr Atlantshafsbandalaginu. Framsóknarmenn telja ekki þær breytingar enn á orðnar, er geri varnarsamtök lýðræðisbjóða óþörf, enda þótt talsvert hafi miðað í friðarátt að undanförnu, kannske ekki hvað sízt vegna einbeitni Atlantshafsþjóðanna. Við skulum vona, að Sameinuðu þjóðirnar eflist svo, að þær verði þess umkomnar að halda uppi friði og öryggi í heiminum. Að því marki er sjálfsagt að keppa, og að því skulum við Íslendingar styðja eftir beztu getu. Það væri vissulega æskilegt frá mínu sjónarmiði séð, að ástandið í heiminum væri þannig, að Íslendingar þyrftu ekki að vera í sérstöku varnarbandalagi, heldur gætu treyst á Sameinuðu þjóðirnar til varðveizlu friðar og öryggis, því að vegna sérstöðu sinnar eru Íslendingar óneitanlega á ýmsan hátt utangátta í hernaðarlegu bandalagi. En á meðan Sameinuðu þjóðirnar eru ekki styrkari en raun ber vitni og samningar nást ekki heldur um almenna afvopnun, er ekki annað ráð líklegra til verndar friði í álfunni en varnarbandalag hinna vestrænu þjóða. Þegar þannig standa sakir, er óráðlegt fyrir Íslendinga að segja sig úr þeim samtökum eða gefa ótímabærar yfirlýsingar þar um og veikja þar með varnarkeðjuna. Það leiðir hins vegar engan veginn af þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu, að hér skuli eða þurfi ætíð að vera erlent varnarlið eða herbækistöðvar. Er Ísland gerðist aðili að bandalaginu árið 1949, var því einmitt lýst yfir, eins og áður er sagt, að ekki kæmi til mála, að erlendur her eða herstöðvar væru hér á landi á friðartímum, enda réðu Íslendingar því algerlega sjálfir, hverja aðstöðu þeir létu bandalagsþjóðunum í té í styrjöld eða á sérstökum hættutímum. Að þessari yfirlýsingu stóðu Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. Á þeirri forsendu var gengið Í NATO. Bandaríkjastjórn lýsti fyrir hönd hinna aðildarríkjanna fullum skilningi og samþykki á þessari yfirlýsingu um sérstöðu Íslands. Þetta má sanna með mörgum ívitnunum í ræður stjórnmálamanna. Hér skulu aðeins sem dæmi tilfærð eftirfarandi ummæli núv. forsrh., en þau er að finna Í D-deild Alþingistíðinda 1948, bls. 294-295. Þar segir hann svo um viðræður þriggja ráðh. við utanrrh. Bandaríkjanna: „ Utanrrh. Bandarfkjanna lagði á það megináherzlu, að samtök þessi væru gerð til eflingar heimsfriðnum, til að draga úr árásarhættu og ættu að öllu leyti að starfa í samræmi við tilgang og reglur Sameinuðu þjóðanna. í lok viðræðnanna var því lýst yfir af hálfu Bandaríkjamanna: 1) Að ef til ófriðar kæmi, mundu bandalagsþjóðirnar óska eftir svipaðri aðstöðu á Íslandi og var í síðasta stríði, og það mundi algerlega vera á valdi Íslands sjálfs, hvenær sú aðstaða yrði látin í té. 2) Að allir samningsaðilar hefðu fullan hug á sérstöðu Íslands. 3) Að viðurkennt væri, að Ísland hefði engan her og ætlaði ekki að stofna her. 4) Að ekki kæmi til mála, að erlendur her yrði á Íslandi á friðartímum.“ Þetta voru orð núv. hæstv. forsrh. Fyrrv. forsrh., Ólafur Thors, sagði m. a., sbr. D-deild Alþingistíðinda 1948, bls. 326: „Hann (þ.e. NATO-samningurinn) er hvað Íslendinga sérstaklega áhrærir sáttmáli um það, að þar sem Íslendingar engan her hafi, skuli þeir heldur engan her þurfa að stofna og enga hermenn leggja af mörkum, þótt til styrjaldar komi. Hann er sáttmáli um það, að engin þjóð skuli nokkru sinni hafa her á Íslandi á friðartímum. Hann er sáttmáli um það, að aldrei skuli herstöðvar vera á Íslandi á friðartímum. Hann er sáttmáli um það, að Íslendingar láni baráttunni fyrir frelsinu sömu afnot af landi sínu, ef til átaka kemur, sem þeir gerðu í síðustu styrjöld. Hann er sáttmáli um það, að reyni nokkur nokkru sinni að teygja faðm sinn yfir fald fjallkonunnar, þá rísi 320 millj. bezt menntuþjóða veraldar upp til varnar frelsi hennar og fullveldi.“ Þessi dæmi nægja til að sýna, hver var afstaða þeirra stjórnmálaflokka, sem stóðu að þátttöku Íslands í Atlantshafsbandalaginu, til hersetu hér á landi á friðartímum. Þegar varnarliðið var tekið inn í landið 1951 vegna hins sérstaka hættuástands í heiminum, var gengið út frá því, að það yrði hér aðeins um takmarkaðan tíma og gildistími varnarsamningsins, sem er uppsegjanlegur með tiltölulega skömmum fyrirvara, þyrfti á engan hátt að falla saman við gildistíma NATO-samningsins. Þessi stefna var greinilega áréttuð með ályktun Alþingis frá 28. marz 1956 um breytta skipan varnarmála og brottför hersins, en hún var samþykkt af vinstristjórnarflokkunum og var að verulegu leyti byggð á þáltill., sem þm. Alþfl. fluttu, er sá flokkur var í stjórnarandstöðu. Hitt er annað mál, að vinstri stjórnin treystist ekki til að framfylgja þessari ályktun vegna þess uggvænlega ástands, sem skapaðist sakir uppreisnarinnar í Ungverjalandi og átakanna við Súez. Afstaða Framsfl. til varnarliðsins hefur ætíð verið í samræmi við þá stefnu, sem upphaflega var mörkuð, enda verður ekki séð, að neinar þær ytri breytingar hafi á orðið, er stefnubreytingu ættu að valda um það efni. En vitaskuld getur verið óhjákvæmilegt að laga sig eftir breyttum aðstæðum á þeim sviðum sem öðrum. Framsfl. vill því greina glöggt á milti þátttöku í NATO og hersetunnar. Hann vill vinna að því , að varnarliðið hverfi úr landi, svo fljótt sem fært þykir öryggis vegna og skuldbindingar ríkisins leyfa. Hann leggur áherzlu á, að það á algerlega að vera komið undir mati Íslendinga sjálfra, hversu lengi varnarliðið dvelst hér. Í samræmi við þessa stefnu vill Framsfl. varast hvers konar ráðstafanir, sem aukið gætu líkur fyrir varanlegri dvöl varnarliðsins hér á landi. Þess vegna lýsti Framsfl. sig að gefnu tilefni á s.l. sumri andvígan auknum herbúnaði í Hvalfirði með byggingu nýrra flotamannvirkja eða á annan hátt og skoraði á ríkisstj. að ljá ekki máls á samningum um slíkt. Stefna Framsfl. í varnarmálum er þannig óbreytt og sjálfri sér samkvæm. Spurningin er, hvort Alþfl. og Sjálfstfl, hafi skipt um skoðun í þessu efni, en ýmis ummæli fyrirsvarsmanna þessara flokka og gerðir ríkisstj. gætu bent til þess. Menn hefðu átt að læra það í síðustu heimsstyrjöld, jafnt Íslendingar sem aðrir, að hlutleysi er smáþjóðum engin vörn. Hlutleysisstefnan var einmitt einkennandi fyrir utanríkispólitík flestra smáþjóða á millistríðsárunum. Sú stefna reyndist þeim skaðvænleg og opnaði bil fyrir árásaraðila. Árásarþjóðir í vígahug virða einskis hlutleysisyfirlýsingar, sem ekki eru studdar nægilegu vopnavaldi. Fyrir þeirri bitru staðreynd stoðar ekki að loka augum. Ég veit, að talsverður hópur Íslendinga auk kommúnista aðhyllist samt sem áður hina gömlu hlutleysisstefnu. Það sjónarmið er í sjálfu sér skiljanlegt hjá friðsömum mönnum eins og Íslendingum, sem hafa ekki vanizt vopnaburði um aldir og hafa flestir rótgróna andúð á hvers konar hermennsku og vopnavaldi. Ég ber fulla virðingu fyrir málstað þeirra manna, sem berjast fyrir hlutleysisstefnu af einlægni, en álít, að skoðanir þeirra byggist meir á óskhyggju en raunsæi. Ég efast ekki um, að svo muni vera um suma flm. þessarar þáltill. Hlutleysistal hreinræktaðra kommúnista er hins vegar ekki hægt að taka alvarlega. Þeir dönsuðu áður fyrr á annarri línu. 6. nóv. 1938 sagði Einar Olgeirsson t.d. í Þjóðviljanum: „Það má enn fremur segja, að eftir afstöðu hvers manns og hvers flokks í hvaða landi sem er til Sovétríkjanna fari það, hvort hann vill vernda frelsi sitt og þjóðar sinnar gegn tortímingu, því að nú, þegar utanríkispólitíkin er orðin aðalatriðið í stjórnmálum allra landa, er óhætt að segja, að án bandalags við Sovétríkin er trygging lýðræðis og þjóðfrelsis óhugsandi.“ Þetta var nú hlutleysisboðskapur þeirra herra þá. Í styrjöldinni snerust þeir svo sitt á hvað eftir því, hver afstaða Rússlands var. Í styrjaldarlokin vildu þeir segja hinum sigruðu Þjóðverjum stríð á hendur eða láta það heita svo, að Íslendingar hefðu verið í stríði gegn þeim. Hvenær hefur málgagn kommúnista, Þjóðviljinn, tekið afstöðu gegn Rússum? Andmæltu kommúnistar árás Rússa á Finna? Þá var bara talað um Finnagaldur. Hafa þeir ekki mælt bót framferði Rússa í Tékkóslóvakíu, Póllandi, Ungverjalandi, svo að nokkur dæmi séu nefnd? Hvenær hafa kommúnistar gert aths. við hernaðarbandalag og efnahagsbandalag austan tjalds, og ættu þó allir að vita um tilvist þeirra ? Nei, sannleikurinn er sá, að kommúnistar vilja ekki hlutleysi. Þeir vilja bara ekkert bandalag, sem Sovétríkin eru á móti. Það er kjarni málsins. Engir Íslendingar eru eins miklir einstefnuakstursmenn í utanríkis- og alþjóðamálum og einmitt kommúnistar. Þeir hafa jafnan fylgt kommúnistaríkjunum í blindni og verið taglhnýtingar og annað ekki. Þess vegna taka engir í raun og veru mark á hlutleysisáróðri þeirra nú. Menn vita, að það fylgir enginn hugur máli. Menn vita, að hann er aðeins hluti af nýju dulargervi. Þess vegna er ekki þörf á að eyða fleiri orðum að utanríkisstefnu kommúnista. Hún er ekki annað en bergmál, bergmál að austan. Þó að við framsóknarmenn getum ekki af framangreindum ástæðum greitt atkv. með þeirri þáltill., sem hér er til umr., erum við sammála sumum þeirra atriða, sem þar eru talin, enda eru þau í samræmi við þá stefnuyfirlýsingu, sem ég las í upphafi máls míns. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þau atriði sérstaklega hér. Ég vil aðeins vekja athygli á því aftur, að Framsfl. leggur ríka áherzlu á, að fulltrúar Íslands á alþjóðavettvangi stuðli af fremsta megni að sáttum þjóða í milli, almennri afvopnun og stöðvun tilrauna með kjarnorkuvopn. Ég býst við því , að undir þetta geti í sjálfu sér allir Íslendingar tekið. Hins vegar greinir menn á um það, með hverjum hætti bezt verði unnið að þessu. Ég held, að þessum markmiðum verði ekki náð með ótímabærum undanslætti og sérsamningum einstakra ríkja. Með því gæti útþenslustefnu einræðisríkja einmitt verið gefið undir fótinn. Margháttaðri milliríkjasamvinnu hefur fleygt fram á síðustu árum. Allar líkur benda til, að sú þróun haldi áfram. Alþjóðleg samskipti og alþjóðlegt samstarf í mörgum myndum og á ýmsum sviðum munu Því fara vaxandi í framtíðinni, hvort sem okkur Íslendingum líkar það betur eða verr. Einangrun Íslands er úr sögunni. Ísland verður því eflaust að taka þátt í ýmissi alþjóðasamvinnu og alþjóðlegu samstarfi í vaxandi mæli. Þau málefni og meðferð utanríkismála almennt verða því æ mikilvægari fyrir okkur Íslendinga. Ég held, að við höfum haft og munum hafa, ef rétt er á haldið, margvíslegt gagn af þátttöku í alþjóðlegu samstarfi. Þar verðum við þó jafnan að fara að öllu með mikilli gát, ekki hvað sízt þegar um er að ræða nýtt og áður óþekkt þjóðasamstarf á sviði efnahagsmála. Þar verður að gæta þess, að ekki sé gengið of nærri efnahagslegu sjálfsforræði þjóðarinnar og fullveldi landsins. Við megum t.d. ekki gleyma þeirri sérstöðu okkar, sem byggist á fámenni þjóðarinnar og ónotuðum möguleikum landsins. Vegna þess þurfum við sérstaklega að standa vel á verði gegn hugsanlegri ásælni útlendinga til landsgæða og atvinnutækja hérlendis. Framsfl. tók því ákveðna afstöðu gegn inngöngu Íslands í Efnahagsbandalagið, er það mál var hér til athugunar og umr. Stefna framsóknarmanna í því máli kemur glöggt fram í ályktun síðasta flokksþings um efnahagsbandalagsmál. Þar segir svo: „Með hliðsjón af þróun undanfarinna ára og fyrirsjáanlegu framhaldi hennar minnir 13. flokksþing framsóknarmanna á nauðsyn Þess, að íslenzka þjóðin gæti í einu og öllu réttinda sinna og skyldna sem sjálfstæð og fullvalda þjóð. Flokksþingið álítur, að Íslendingar eigi ekki að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu. Á hinn bóginn telur flokksþingið mikla nauðsyn á, að Íslendingar hafi framvegis sem hingað til mikil og náin viðskiptaleg og menningarleg tengsl við þjóðir Vestur-Evrópu og þá engu síður þær þessara þjóða, sem sameinast kunna Efnahagsbandalagi Evrópu. Álítur flokksþingið því, að markmið Íslendinga eigi að vera að ná sérstökum samningum við Efnahagsbandalag Evrópu um gagnkvæm réttindi í tolla- og viðskiptamálum án annarra tengsla við bandalagið. Ber því, þegar tímabært telst, að leita eftir samningum við bandalagið á þeim grundvelli, en ekki á grundvelli aðildar að bandalaginu, hvorki fullrar aðildar né aukaaðildar.“ Efnahagsbandalagið er að vísu ekki nú á dagskrá, og skal ég ekkert um það fullyrða, hvort eða hvenær það verður aftur til úrlausnar, en stefna Framsfl. þar er skýrt mörkuð, ef til kemur, og á því tel ég engan efa, að einbeitt afstaða Framsfl. átti ríkan þátt í að afstýra óskynsamlegum og vanhugsuðum aðgerðum í því máli. Ályktun Framsfl. um Efnahagsbandalagið gefur einnig nokkuð til kynna grundvallarsjónarmið flokksins í alþjóðlegri efnahagssamvinnu. Afstaða Framsfl. til erlends fjármagns er annars mörkuð í ályktun síðasta miðstjórnarfundar. Þar segir: „Þó að fundurinn telji, að meginverkefni í íslenzkri iðnvæðingu sé á þeim sviðum, sem rætt er um hér að framan, þ.e.a.s. á sviði sjávarafurða, landbúnaðarframleiðslu og almenns iðnaðar, telur hann eðlilegt, að kannaðir verði möguleikar á uppbyggingu einstakra stærri iðngreina með beinni þátttöku erlends fjármagns samkv. sérstökum lögum og samningi hverju sinni, eins og flokkurinn hefur hvað eftir annað bent á í ályktunum flokksþings. Hins vegar leggur fundurinn áherzlu á, að gæta beri fyllstu varkárni Í þessum efnum, og ályktar: 1) Að ekki komi til mála að slaka á eflingu innlendra atvinnuvega og því siður að draga þá saman til þess að rýma fyrir erlendri stóriðju á Íslandi. 2) Að fram fari nú þegar endurskoðun á lögum um réttindi erlends fjármagns á Íslandi í því skyni að tryggja Íslendingum betur en nú er full yfirráð atvinnumála sinna. 3) Að stofnun iðnaðar í samvinnu við erlent fjármagn er ekki lausn á efnahagsvanda landsins og á aðeins að vera liður í skipulegri uppbyggingu atvinnuveganna. 4) Að tryggja efnahagslegan og tæknilegan grundvöll þess, að við Íslendingar getum sem fyrst tileinkað okkur þá þekkingu, sem flytja skal inn í landið á þennan hátt, svo að slíkur iðnaður geti orðið alíslenzkur iðnaður sem allra fyrst. 5) Að við ákvörðun slíkra framkvæmda yrði stefnt að því, að þær hefðu sem hagkvæmust áhrif á þróun landsbyggðarinnar.“ Þessi ályktun þarf ekki skýringa við. Þar er undirstrikað, að bein þátttaka erlends fjármagns Í uppbyggingu stærri iðngreina komi því aðeins til greina, að tryggt sé, að Íslendingar hafi fullt vald á þeim málum. Það er höfuðatriðið. Utanríkismálin eru mikilvæg og vandmeðfarin. Þess vegna vill Framsfl., að reynt sé að skapa sem víðtækasta samstöðu landsmanna um þau mál. Ég held, að á því sviði þurfum við að varðveita sem mesta einingu þrátt fyrir átök um innanlandsmál. Illvígar deilur um utanríkismál geta blátt áfram verið hættulegar og veikt aðstöðu Íslands út á við. Ég held því, að um utanríkismálin þurfi þeir flokkar að standa saman, eftir því sem unnt er, sem aðhyllast sömu grundvallarsjónarmið í þeim málum, enda þótt þeir séu á algerlega öndverðum meiði um stefnuna í innanlandsmálum. Það er því illa farið að mínum dómi, að utanrmn. skuli að verulegu leyti hafa verið vikið til hliðar og í reyndinni gerð áhrifalaus, en hún hefði verið eðlilegur aðili til að móta af Alþingis hálfu stefnuna í utanríkismálum og vera utanrrh. í senn til ráðuneytis og aðhalds. Samkv. þingsköpum á að leggja mikilvæg utanríkismál, hvort sem þau eru þingmál eða ekki, fyrir utanrmn., og er auðvitað ætlazt til þess, að það sé gert, áður en ákvörðun er um þau tekin. Á því hefur orðið mikill misbrestur. Það hefur ekki verið haft það samráð við utanrmn. um þessi mál, sem til er ætlazt. En það skal skýrt fram tekið, að í því efni er ekki við núv. ríkisstj. eina að sakast. Á starfsháttum utanrmn. þyrfti að verða breyting, hún þyrfti að verða virkur aðili við mótun og framkvæmd íslenzkrar utanríkisstefnu. Það er skýrt samkv. því , sem áður er sagt, á hverjum grundvallaratriðum Framsfl. vill byggja íslenzka utanríkisstefnu. Við nánari mótun hennar þarf þó auðvitað að mörgu að hyggja. Smáþjóð þarf jafnan margs að gæta í skiptum sínum við aðrar þjóðir. Þar mega Íslendingar hvorki láta stjórnast af minnimáttarkennd né heldur skáka í því skjóli, að okkur leyfist sitthvað umfram aðra eingöngu vegna smæðar okkur. Þar verðum við að standa við allar skuldbindingar og megum aldrei fá á okkur óáreiðanleikaorð. Þar megum við ekki láta aðra hugsa fyrir okkur. Við megum ekki fylgja neinni þjóð eða þjóðum í hugsunarleysi eða blindni. Aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu fylgir auðvitað engin kvöð til þess að fallast á stefnu einstakra bandalagsþjóða í utanríkismálum, enda geta þar ýmsir árekstrar átt sér stað, eins og dæmin sanna. Og vestræn stórveldi eru vissulega langt frá því að vera óskeikul í sinni utanríkisstefnu. Í utanríkismálum verðum við, þrátt fyrir alla alþjóðlega samvinnu, að fylgja lífsreglunni, sjálfur leið þú sjálfan þig. - Þar verðum við að treysta á okkur sjálfa, en ekki á annarra forsjón. Þess vegna verðum við jafnan sjálfir og án forsagna annarra þjóða að móta okkar eigin utanríkisstefnu á hverjum tíma, eftir því sem íslenzkir hagsmunir krefjast og aðstæður og þjóðréttarreglur leyfa. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir nokkrum árum var ég staddur í Austur-Berlín á hátíðisdegi verkalýðsins, hinn 1. maí. Það var sumar og sól og hátíðahöldin stóðu sem hæst. En hvers konar hátíðahöld voru þetta? Þau voru fyrst og fremst fólgin í stórfelldum hersýningum. Fótgöngulið þrammaði um strætin með stálhjálma og byssustingi. Vélaherdeildir brunuðu fram hjá, skriðdrekar, léttir og þungir, hríðskotabyssur, sprengjuvörpur, herflutningabifreiðar og fallbyssur. Hvers konar vígvélar æddu um torgin með þrumugný, en enginn verkalýður sást marséra. Rödd hans heyrðist ekki heldur. Nokkrir unglingar klöppuðu fyrir hrikalegustu fallbyssunum og skriðdrekunum. Þannig var þá haldið upp á hátíðisdag verkalýðsins í þessu „alþýðulýðveldi“ undir forustu kommúnista. Herskapur, vopnabrak og aftur vopnabrak fyllti loftið í veðurblíðunni. Þessi mynd kemur upp í hugann, þegar hlustað hefur verið á hinar fjálgu lýsingar kommúnista hér á landi á friðarást sinni og andúð á öltum herskap og hvers konar vörnum Íslands. Hvað meina þessir menn í raun og sannleika? Þeir hafa lofsungið yfirgangs- og vígbúnaðarstefnu hins alþjóðlega kommúnisma, frelsisrán og nýlendukúgun. En Íslandi vilja þeir halda hlutlausu, einöngruðu og varnarlausu. Hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason, sagði að vísu hér áðan, að hlutleysi gæti brugðizt sem vörn. Virðist því oftrú hans á vernd þess vera í rénun. Myndin frá Austur-Berlín sýndi hinn nakta veruleika, vopnabrak og hernaðarstefnu kommúnista. Sú till., sem hér liggur fyrir, er hins vegar eins konar þokuslæðingur, tilraun til þess að draga athygli Íslendinga frá staðreyndum heimsmálanna og sinna eigin öryggismála á miklum umbrotatímum. Utanríkis- og öryggismálin eru í dag sjálfstæðismál okkar, og á stjórn þeirra og stefnu veltur í ríkum mæli framtíðarsjálfstæði Íslands og hamingja þeirra kynslóða, sem landið eiga að erfa. Á síðustu áratugum og þó einkanlega frá upphafi síðari heimsstyrjaldarinnar hefur orðið stórfelld breyting á afstöðu Íslands til annarra þjóða og í alþjóðamálum. Íslendingar urðu með stofnun hins íslenzka lýðveldis sjálfstæður aðili á alþjóðavettvangi, og með aukinni tækni hafa viðskipti okkar við útlönd margfaldazt, en við það hefur hagur þjóðarinnar orðið háðari erlendum viðskiptum en áður var. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að landsmenn láti ekki undir höfuð leggjast að marka skýrt afstöðu sína gagnvart meginstefnu heimsmálanna vegna þeirra margvíslegu áhrifa, sem úrslit alþjóðamála geta haft á hag íslenzku þjóðarinnar. Með gerbyltingu á sviði samgöngumála hefur einangrun Íslands verið rofin. Íslandi og íslenzku fólki er þess vegna ekki lengur hið minnsta skjól eða vernd í fjarlægð landsins frá öðrum heimshlutum. Fjarlægðirnar mega heita horfnar. Ísland er ekki lengur yzt á Ránarslóðum, heldur mitt á veðramótum heimsátaka. Þau úrræði, sem áður voru talin góð og gild til þess að tryggja sjálfstæði landsins og öryggi þjóðarinnar, eru þess vegna flest einskis virði. Forsendurnar fyrir þeim eru brostnar. Þetta eru blákaldar staðreyndir, sem við Í engu fáum breytt um, hversu fegnir sem við vildum. Hlutleysisyfirlýsingin frá 1918, sem byggðist á einangrun landsins og legu þess norður við hið yzta haf, hefur þess vegna ekki lengur neitt raunhæft gildi til trausts og halds hinu íslenzka lýðveldi. Þess vegna hefur orðið að fara nýjar leiðir til þess að tryggja sjálfstæði Íslands í viðsjálli veröld, þar sem hrikaleg árás, átök stórvelda og andstæðra hugsjóna, setja svip sinn á gang alþjóðamála. Þegar jötnarnir berjast, er dvergunum hætt. Það er gömul saga og ný. Helgasta skylda íslenzkra forustumanna á morgni lýðveldisins var þess vegna að taka raunhæfa afstöðu til hinna gerbreyttu viðhorfa, marka stefnu, sem væri í samræmi við vandamál hins nýja tíma og þær margvíslegu hættur, sem þá steðjuðu að okkar frelsisunnandi og friðsömu þjóð. Á þessari skyldu og þessari kröfu mikilla hættutíma höfðu forustumenn Sjálfstfl. glöggan skilning. Á landsfundi flokksins árið 1948 var gerð samþykkt um utanríkismál, þar sem m.a. var komizt að orði á þessa leið: „Til að tryggja sjálfstæði Íslands og frelsi og vegna hagsmuna þess í bráð og lengd telur fundurinn einsætt, að Íslandi beri að skipa sér í hóp annarra vestrænna lýðræðisríkja, sem þjóðin á samfylgd með vegna legu landsins, menningar sjáifrar hennar og stjórnskipunar. Fundurinn telur þess vegna sjálfsagt, að Ísland taki þátt í viðleitni þessara ríkja til eflingar friðnum í heiminum og endurreisnarstarfi þeirra , svo sem með samtökum þeim um viðreisn Evrópu, sem kennd er við Marshalláætlunina, enda er augljóst, að slík endurreisn miðar að því að skapa það jafnvægi í heiminum, sem bezt tryggir friðinn, auk þess sem hún er Ístandi sjálfu fjárhagsleg nauðsyn beint og óbeint.“ Segja má, að þetta sé kjarni þeirrar stefnu, sem Ísland hefur fylgt í utanríkismálum þau 20 ár, sem nú eru senn liðin síðan lýðveldi var stofnað í landinu. Það var íslenzku þjóðinni mikil gæfa, að sæmilegt samkomulag tókst þegar við stofnun lýðveldisins milli allra lýðræðisflokka hennar um mótun íslenzkrar utanríkisstefnu. Það kom að vísu í hlut tveggja leiðtoga Sjálfstfl., þeirra Ólafs Thors, fyrrv. hæstv. forsrh., og Bjarna Benediktssonar, núv. hæstv. forsrh., að fara með stjórn utanríkismálanna á árunum 1944-53, en á því tímabili gerðust flestir örlagaríkustu atburðir í utanríkis- og öryggismálum landsmanna. Af þeirra hálfu var þó lögð á það megináherzla, að „hvað sem innri ágreiningi liði, yrðum við í lengstu lög að reyna að skapa sem sterkasta samfylkingu í utanríkis- og öryggismálum,“ eins og Bjarni Benediktsson komst að orði í ræðu, er hann flutti á landsfundi Sjálfstfl. árið 1951. Sú stefna, sem mörkuð var í utanríkismálum á fyrrgreindu tímabili, var þess vegna fyrst og fremst íslenzk utanríkisstefna, sem lýðræðisöflin í landinu sameinuðust um og báru fram til sigurs. Framsóknarmenn hafa að vísu verið haltir í afstöðunni til utanríkismála, eins og margra annarra þjóðmála. Sannaðist það greinilega vorið 1956, þegar Framsfl. samþykkti uppsögn varnarsamningsins við Bandaríkin til þess að byggja brú yfir í stjórnarsamvinnu við kommúnista. Við allar alþingiskosningar, sem fram hafa farið s.l. tæp 20 ár, hefur hin íslenzka utanríkisstefna hlotið fylgi yfirgnæfandi meiri hluta íslenzku þjóðarinnar. Hún hefur þess vegna hlotið þá traustsyfirlýsingu, sem ótvirætt sker úr um það, að Íslendingar líta á sig sem vestræna þjóð, sem leita beri sjálfstæði sínu og öryggi skjóls í samvinnu við hinar frjálsu lýðræðisþjóðir. Allar fullyrðingar kommúnista og fylgifiska þeirra um andúð Íslendinga á vestrænni samvinnu, hvort heldur er á sviði öryggis- eða efnahagsmála, eru því rakalausir stafir, sem enga stoð eiga í raunveruleikanum. Þáltill. kommúnista, sem hér liggur fyrir til umr. og felur í sér fráhvarf Íslands frá vestrænni samvinnu, gengur þess vegna gersamlega Í berhögg við margyfirlýstan þjóðarvilja í frjálsum kosningum í landinu í nær 20 ár. Hvernig hefur svo hin íslenzka utanríkisstefna verið í framkvæmd á undanförnum árum? Á grundvelli hennar hefur Ísland gerzt aðili að fjölþættu alþjóðlegu samstarfi, sem allt stefnir að því að tryggja frið í heiminum, auka efnahagsleg og menningarleg viðskipti þjóða í milli og stuðla að uppbyggingu og framförum. Ísland gerðist árið 1946 aðili að samtökum Sameinuðu Þjóðanna og hefur á vettvangi þeirra hagnýtt sér dýrmæta aðstöðu sína til þess að auka þekkingu á landi og þjóð, stuðla að lausn mikilvægra hagsmunamála íslenzku þjóðarinnar og vinna Íslandi traust og álit meðal þjóða heimsins. Á þingum Sameinuðu þjóðanna hefur atkv. Íslands jafnan stutt hinar ungu þjóðir, sem eru að létta af sér oki nýlenduskipulagsins, með hverjum þeim hætti, sem staðið hefur í okkar valdi. Náin samvinna hefur verið höfð við fulltrúa hinna Norðurlandaþjóðanna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, og hefur sú samvinna átt ríkan þátt í að auka áhrif þessara litlu, friðsömu þjóða á gang alþjóðamála á hinu mikla þjóðanna þingi. En þótt Sameinuðu þjóðirnar væru stofnaðar til þess að hindra yfirgang og tryggja frið og öryggi í heiminum, reyndist nauðsynlegt að efna til nýrra samtaka til þess að standa vörð um heimsfriðinn. Arið 1949 var svo komið, að Sovétríkin höfðu svipt margar þjóðir Austur og Mið-Evrópu frelsi sínu. Á sama tíma sem hinar vestrænu lýðræðisþjóðir afvopnuðust að heimsstyrjöldinni lokinni, efldu Rússar herbúnað sinn að miklum mun og notuðu hann síðan til þess að framkvæma vægðarlausa útþenslustefnu í Evrópu. Til varnar gegn þessari yfirgangsstefnu í Evrópu og í alþjóðamálum yfirleitt var Norður-Atlantshafsbandalagið stofnað vorið 1949. Íslendingar gerðust stofnendur þess, vegna þess að þeir gerðu sér ljóst, að sjálfstæði Íslands yrði ekki varðveitt með hlutleysisyfirlýsingum einum saman. Sárbitur reynsla fjölmargra þjóða, sem urðu nazismanum að bráð við upphaf síðari heimsstyrjaldarinnar, og síðan örlög þjóða Austur- og Mið-Evrópu sönnuðu áþreifanlega, að varnarleysi og hlutleysi býður árásinni heim. Yfirgnæfandi meiri hluti lýðræðissinnaðs fólks á Íslandi taldi aðild að varnarsamtökum vestrænna þjóða lífsnauðsynlega fyrir sjálfstæði og öryggi Íslands. Flestir þm. hinna þriggja lýðræðisflokka á Alþingi studdu hana einnig, en kommúnistar hömuðust gegn henni, grýttu alþingishúsið, brutu rúður þess og sneru mynd Jóns Sigurðssonar forseta til veggjar. Atlantshafsbandalagið hefur reynzt traustasti varnarmúrinn, sem byggður hefur verið í þágu friðarins, frá því að síðari heimsstyrjöldinni lauk. Það hefur stöðvað framsókn hins alþjóðlega kommúnisma í Evrópu, tryggt öflugar varnir hins frjálsa heims og lagt grundvöll að víðtæku samstarfi um efnahagslega uppbyggingu og batnandi lífskjör meðal þjóða sinna. Það er því að þakka, að friðarhorfur hafa um skeið farið batnandi í Evrópu, á sama tíma sem uggvænlegar blikur hafði dregið á loft í Asíu, þar sem varnirnar eru veikari gegn útþenslustefnu hins alþjóðlega kommúnisma. Í þessu sambandi er það athyglisvert, að ófriðlega horfir nú í Asíu milli tveggja forusturíkja kommúnismans, Sovétríkjanna og Rauða-Kína. Bendir margt til þess, að þungamiðja alþjóðlegra deilumála hafi nú færzt frá Evrópu til Asíu. Árás Rauða-Kína á Indland sýndi líka, að Indverjum var lítið skjól að hlutleysi sínu, sem þeir Nehru og Krishna Menon höfðu þó sett allt sitt traust á. Íslendingar hafa einnig gerzt þátttakendur í Norðurlandaráði, sem er samtök hinna fimm norrænu þjóða, og í Evrópuráði, sem er samtök þjóða Vestur- og Suður-Evrópu. Bæði þessi samtök hafa það markmið að auka menningarleg og efnahagsleg viðskipti þeirra þjóða, er að þeim standa. Á Alþingi því, sem nú stendur yfir, hefur hæstv. ríkisstj. lagt fram till. um, að Ísland gerist aðili að UNESCO, Menningar- og fræðslustofnun Sameinuðu þjóðanna, en sú stofnun hefur beitt sér fyrir víðtækri samvinnu á sviði menningarmála, lista og vísinda meðal þjóða heims. Á grundvelli hinnar íslenzku utanríkisstefnu hefur Ísland einnig tekið þátt í fjölmörgum alþjóðlegum ráðstefnum, þar sem fjallað hefur verið um mál, er varða íslenzku þjóðina. Lagt hefur verið kapp á að kynna aðstöðu Íslands og þjóðar þess hvarvetna þar, sem því hefur orðið við komið og líkur voru til taldar, að að gagni mætti verða. Sendiráð Íslands og utanríkisþjónustan hafa enn fremur verið notuð til að afla markaða fyrir íslenzkar framleiðsluvörur og efla menningarsambönd, ekki sízt við þær þjóðir, sem okkur eru skyldastar. Þannig hefur hin íslenzka utanríkisstefna í stórum dráttum verið í framkvæmd. En ekki er óeðlilegt, þó að þeirri spurningu heyrist varpað fram, hvort það fjármagn, sem varið hefur verið til þátttöku í alþjóðlegu samstarfi af hálfu okkar Íslendinga á undanförnum árum, hafi borgað sig, hvort þessi litla þjóð hafi ekki reist sér hurðarás um öxl með þátttöku sinni í margvíslegum alþjóðasamtökum og fjölda ráðstefna víðs vegar um heim, hver sé árangurinn af þessu öllu saman. Hann hefur tvímælalaust orðið sá, að öryggi og sjálfstæði Íslands hefur verið treyst í viðsjálli veröld. Ísland hefur komið fram sem sjálfstæður aðili á alþjóðavettvangi, og þjóð þess hefur öðlazt þar traust og virðingu sem atorkusöm og dugandi menningarþjóð. Í skjóli alþjóðlegrar samvinnu hefur Ísland i verið veittur stórfelldur, efnahagslegur stuðningur til uppbyggingar þjóðnytjafyrirtækja og margvíslegra nauðsynlegra framkvæmda í landinu. Í baráttunni fyrir vernd fiskimiðanna hefur þátttaka okkar Í Atlantshafsbandalaginu, Efnahagssamvinnustofnun Evrópu og fleiri alþjóðlegum samtökum orðið okkur að ómetanlegu gagni. Fyrirheitið um heimflutning íslenzku handritanna í Danmörku er einnig ávöxtur af víðtæku norrænu samstarfi á vettvangi Norðurlandaráðs, norræna þingmannasambandsins, norrænu félaganna og fleiri norrænna stofnana. Stóraukin og fjölþætt menningarviðskipti við fjölda þjóða og stuðningur við íslenzk vísindi og listir eiga einnig í ríkum mæli rætur sinar að rekja til þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi. Hin raunhæfa íslenzka utanríkisstefna og þátttaka Íslands í fjölþættu alþjóðlegu samstarfi hefur þannig haft stórfellda þýðingu fyrir íslenzku þjóðina á fjölmörgum sviðum þjóðlífs hennar. En nú hefur kommúnistaflokkurinn, Alþb., eins og hann nú kallar sig, lagt fram till. um það hér á hv. Alþ., að breytt skuli um stefnu í íslenzkum utanríkismálum. Hver er kjarni þessarar till.? Hann er sá, að Ísland skuli segja sig úr varnarsamtökum vestrænna þjóða, hverfa frá vestrænu samstarfi, hætta við allar varnir í þágu öryggis og sjálfstæðis landsins, en taka í þess stað upp hlutleysisstefnu og halla sér í austurátt. Í þessu sambandi ber fyrst að minnast þess, að stefna íslenzkra kommúnista í utanríkismálum hefur á undanförnum áratugum verið mjög á reiki. Fyrir síðari heimsstyrjöldina voru Sovétríkin mjög andvíg hlutleysisstefnunni, og árið 1938 komst páfi hins alþjóðlega kommúnisma m.a. að orði á þessa leið: „Raunverulega táknar hlutleysisafstaðan hliðhylli við árásina, útfærslu styrjaldarinnar og þróun hennar til heimsstyrjaldar. Í hlutleysisafstöðunni liggur viðleitni til þess að fullnægja þeirri ósk, að árásaraðilarnir séu ekki hindraðir í myrkraverkum sínum.“ Undir þessa skoðun tóku leiðtogar íslenzkra kommúnista hressilega. Einar Olgeirsson komst þá meira að segja að orði þannig í forustugrein í málgagni kommúnista hér á landi hinn 3. febr. 1939: „Vér eigum strax að leita tryggingar Bandaríkjanna og annarra ríkja fyrir sjálfstæði voru og friðhelgi, svo að vér séum ekki einangraðir og varnarlausir ofurseldir yfirgangi og ágirnd hins nazistíska Þýzkalands.“ Hafa menn nú heyrt annað eins? Og það er sjálfur Einar Olgeirsson, sem þetta segir! Hann heimtaði ameríska hervernd Íslands. „Önnur var öldin, er Gaukur bjó á Stöng, þá var ei til Steinastaða leiðin löng.“ Þremur árum áður hafði blað kommúnista hér á landi krafizt varnarbandalags Norðurlanda og taldi það ,,mál málanna, fjöregg norrænnar samvinnu, sjálfstæðis og frelsis á Norðurlöndum.“ Þá voru kommúnistar ekki hræddir við varnarbandalög. Á þessum árum voru kommúnistar ekki heldur sífellt að flíka friðarást sinni. Í einu rita þeirra var þá m.a. komizt að orði á þessa leið: „Það er nauðsynlegt að berjast skarpri baráttu gegn þeim skoðunum, að Íslandi komi ekki stríðsundirbúningurinn við og muni engan þátt eiga Í stríði.“ Málgögn kommúnista hér á landi hvöttu þá einnig kommúnista til að taka þátt í borgarastyrjöldinni á Spáni. Þegar síðari heimsstyrjöldin hófst, fögnuðu íslenzkir kommúnistar bandalagi Hitlers og Stalíns, er hratt styrjöldinni af stað. En á meðan Sovétríkin höfðu ekki flækzt í styrjöldina, gerðust íslenzkir kommúnistar hlutlausir gegn átökum hinna vestrænu lýðræðisþjóða og nazista. Þegar Hitler hafði ráðizt á Sovétríkin, fauk hlutleysisstefna íslenzka kommúnistaflokksins hins vegar út í veður og vind. Þá mátti ekki nefna hlutleysi, af því að það var óhagstætt Sovétríkjunum. Friðarást kommúnista hér á landi var þá ekki heldur meiri en svo, að Brynjólfur Bjarnason lýsti því yfir á Alþingi árið 1941, að Íslendingar mundu ekki telja það eftir sér, þótt hér á landi yrði „skotið án allrar miskunnar“! Loks vildi Sameiningarflokkur alþýðu, Sósfl., að Ísland segði Þýzkalandi og Japan stríð á hendur árið 1945. Nú, þegar hinar vestrænu lýðræðisþjóðir hafa myndað með sér bandalag, sem fyrst og fremst hefur það takmark að vernda sjálfstæði þeirra og öryggi og tryggja heimsfriðinn, telur íslenzki kommúnistaflokkurinn það lífsnauðsynlegt fyrir Íslendinga að taka upp hlutleysisstefnu. Það fer ekkert á milli mála, hverra hagsmuna Alþb: menn eru að gæta með þessari till. sinni. Það eru ekki hagsmunir Íslendinga. Í þeirri till., sem hér liggur fyrir til umr., leggja kommúnistar áherzlu á, að Ísland veiti undirokuðum og nýfrjálsum þjóðum ötulan stuðning í baráttu þeirra fyrir fullu frelsi og efnahagslegu sjálfstæði. Þetta segja sömu mennirnir sem varið hafa í líf og blóð hina nýju nýlendustefnu Sovétríkjanna, sem hneppt hafa fjölda þjóða undir nýtt nýlenduok, á sama tíma sem hin gömlu nýlenduveldi í Vestur-Evrópu hafa veitt 800 millj. manna frelsi og sjálfstæði. Það sýnir einnig fullkomna fyrirlitningu kommúnista á hagsmunum íslenzku þjóðarinnar, að þeir hafa undanfarin ár haldið því fram, að varnir Íslands séu fyrst og fremst byggðar upp til árása á Sovétríkin og fylgiríki þeirra. Allir sjá, hvílíka hættu kommúnistar eru hér að leiða yfir íslenzkt fólk, enda hafa málgögn þeirra hér á landi hvað eftir annað gert því skóna, að mesta þéttbýli Íslands gæti einn góðan veðurdag hrunið í eina rjúkandi rúst, eftir að kjarnorkusprengjum hefði verið varpað á það. Hverjir væru líklegastir til að varpa helsprengjum yfir íslenzka byggð? Mundi nokkrum heilvita íslendingi koma til hugar, að það yrðu bandamenn Íslands í varnarbandalagi hinna frjálsu þjóða? Nú síðast halda kommúnistar því fram, að verið sé að undirbúa árásarstöðvar kjarnorkukafbáta í Hvalfirði, enda þótt sú staðhæfing sé gersamlega úr lausu lofti gripin. Allt ber þetta að sama brunni og sannar, að kommúnistar hér á landi miða afstöðu sína til alþjóðamála ekki við hagsmuni Íslendinga, heldur við hagsmuni erlends stórveldis. Þetta er hörmuleg og dapurleg staðreynd, sem íslenzka þjóðin verður nú að gera sér ljósa. Kommúnistar leggja nú til, að Ísland verði gert varnarlaust, en þeir höfðu ekki átt sæti í vinstri stjórninni nema örfáa mánuði, þegar þeir tóku ábyrgð á samningi um áframhaldandi dvöl varnarliðsins hér á landi um ótiltekinn tíma og létu meira að segja borga sér dollara fyrir viðvikið. Sá samningur er enn í gildi, og m.a. á honum byggist dvöl varnarliðsins hér á landi í dag. Að lokum þetta: Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna, að hin íslenzka utanríkisstefna beri enn sem fyrr að miða að því að tryggja sjálfstæði landsins og öryggi fólksins með friðsamlegu samstarfi við allar þjóðir og þátttöku í varnarsamstarfi þeirra þjóða, sem okkur eru skyldastar að menningu, hugsjónum og uppruna. Við teljum, að Atlantshafsbandalagið sé í dag skjöldur heimsfriðarins og jafnframt helzta skjól sjálfstæðis og öryggis Íslendinga. Það er skoðun okkar, að þátttaka Íslands í alþjóðlegri samvinnu á sviði efnahags- og menningarmála sé íslenzku þjóðinni nauðsynleg og geti átt ríkan þátt í óhjákvæmilegri hagnýtingu auðlinda landsins til sköpunar bættum lífskjörum allra landsins barna. Við viljum eiga viðskipti við allar þær þjóðir, sem af okkur vilja kaupa, vinna markaði fyrir íslenzkar afurðir sem víðast, þannig að við verðum engum sérstökum viðskiptaaðila háðir um of. Þetta er stefna núverandi ríkisstjórnar. Þetta er hin raunhæfa, íslenzka utanríkisstefna, sem miðast fyrst og fremst við hagsmuni Íslands og þess fólks, sem það byggir. Höfuðtakmark hennar er frelsi landsins, farsæld og öryggi fólksins. Því takmarki samrýmist sú till., sem hér liggur fyrir, ekki. Þess vegna mun hún verða felld.- Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hinn 9. apríl 1940 urðu mikil þáttaskil í stjórnmálasögu okkar. Óviðbúnir að ýmsu leyti urðu Íslendingar þá fyrirvaralaust að taka í eigin hendur öll sín mál, einnig utanríkismálin. Með fullveldistökunni 1918 höfðu Íslendingar lýst yfir hlutleysi og á því varð engin breyting við þetta tækifæri. En fljótlega átti það eftir að koma á daginn, hversu haldlitil sú yfirlýsing var gagnvart hinum kalda veruleika styrjaldarinnar, sem Þá geisaði. Það leið ekki nema réttur mánuður, þangað til búið var að rjúfa það hlutleysi, sem átti að vera vörn þjóðarinnar um aldur og ævi. Þetta þurfti raunar ekki að koma neinum á óvart. Það var til ærin reynsla fyrir því, að styrjaldarþjóðir virða ekki hlutleysi, og þetta atvik var aðeins einn liður í langri keðju hlutleysisbrota fyrr og síðar. E.t.v. vilja flm. þessarar till. halda því fram, að Finnar hafi verið í hernaðarbandalagi og því hafi árás Rússa á þá árið 1939 verið réttmæt og eðlileg, en hinu síðarnefnda héldu þeir og skoðanabræður þeirra þá fram. Ekki dugði Eystrasaltsríkjunum þremur hlutleysi til að forða sér frá undirokun Sovétríkjanna, ekki einu sinni griðasáttmáli við Rússa dugði þar. Noregur og Danmörk höfðu í upphafi styrjaldarinnar lýst yfir hlutleysi í hernaðarátökum og voru andvaralausir bak við þá yfirlýsingu. Þjóðverjar virtu slíkt einskis og lögðu þessi lönd undir sig, þegar þeir töldu það henta sér vegna síns styrjaldarrekstrar, og sömu dagana og Bretar rufu hlutleysi Íslands lögðu þjóðverjar undir sig Holland, Belgíu og Lúxemborg, sem höfðu lýst yfir algeru hlutleysi í hernaðarátökum stórveldanna. Þannig voru síðustu mánuðir ársins 1939 og fyrstu mánuðir ársins 1940 tilvalin sýnikennsla í fánýti hlutleysisyfirlýsinga til verndar sjálfstæði þjóða. Þeim fimm þjóðum, sem síðast voru nefndar, varð þetta svo dýrkeypt reynsla, að þær hafa sýnilega ekki hugsað sér að láta taka sig í rúminu á nýjan leik. Hlutleysið, sem átti að verða þeim vörn, reyndist þeim hörmuleg blekking. Þær eru nú allar meðal hinna áhugasömustu meðlima Atlantshafsbandalagsins og taka á sig þungar fjárhagslegar byrðar í því sambandi, enda telja þær þátttöku sína í bandalaginu sína einustu vörn og bandalagið einmitt enn þýðingarmeira fyrir smáþjóðirnar, sem í því eru, þar sem hinar stærri geta frekar varið sig sjálfar. Sem betur fer sluppum við Íslendingar við hina bitru reynslu, sem hinar þjóðirnar urðu að þola, en eigi að síður lærðum við af reynslu þeirra og okkar og mótuðum stefnu okkar í utanríkismálum samkv. því. En það er líka lærdómsríkt að skoða reynslu einnar annarrar þjóðar í þessu sambandi og ekki síður fyrir það, að þar koma við sögu skoðanabræður og lærifeður flm. þessarar till. Árið 1956, í lok október, lýsti ungverska byltingarstjórnin því yfir, að Ungverjaland mundi taka upp hlutleysisstefnu í utanríkismálum. Hver voru þá viðbrögð kommúnista um allan heim, einnig hér á landi? Fögnuðu þeir ekki? Samglöddust þeir ekki ungversku þjóðinni? Við þekkjum öll svarið. Við þekkjum þá sorgarsögu, hvernig hlutleysisyfirlýsingin var kæfð í blóði ungverskra frelsisvina. Því var einnig fagnað af íslenzkum kommúnistum. Þetta er nauðsynlegt, að menn rifji upp fyrir sér nú í tilefni af þeirri till., sem hér liggur fyrir, þar sem hún snýst raunverulega um það, að Ísland skuli lýsa yfir hlutleysi og neita sér þannig um möguleika til að verja sjálfstæði sitt. En með því að hv. 2. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, gerði þessu svo ýtarlega og glögglega skil í ræðu sinni hér á undan, mun ég ekki fara nánar út í það atriði hér, en snúa mér að öðru máli, því máli, sem verið hefur eitt hið viðkvæmasta og vandasamasta af þeim málum, sem íslenzk stjórnarvöld hafa haft við að glíma á sviði utanríkismála eftir styrjöldina, landhelgismálinu. Gagnvart öðrum ríkjum var það fyrst og fremst þetta mál, sem hlaut að hafa mesta þýðingu. Þar var um að ræða vandamál, sem snart grundvöllinn að efnahagslegum hagsmunum þjóðarinnar, en jafnframt var lausn þess óhjákvæmilega tengd þróun á vettvangi alþjóðalaga og snerti því einnig önnur ríki, þ.e.a.s. fyrst og fremst þau, sem hagsmuni höfðu af fiskveiðum við Ísland. Það, sem segir í grg. með till. þessari, gefur mér tilefni til að rifja upp nokkra þætti þessa mikla máls. Að vísu hefur flest af því, sem hér verður að segja, verið margendurtekið áður. En á meðan kommúnistar og þeirra fylgifiskar endurtaka sí og æ sömu ósannindin og blekkingarnar um þetta mál, verður óhjákvæmilegt að endurtaka sannleikann um það. Með hliðsjón af því, hversu mikill vandi fylgdi þessu máli frá upphafi, var allur undirbúningur þess þegar frá byrjun hinn vandaðasti. Stefnan var mörkuð með landgrunnslögunum árið 1948, en fyrsta aðgerðin, sem byggð var á þeim lögum, var beinar grunnlínur fyrir Norðurlandi og 4 mílna fiskveiðilögsaga árið 1950. Það var fyrsti áfanginn. Svo gerðist merkur atburður 1951. Í okt. Það ár rann út samningurinn, sem Danir höfðu gert við Breta árið 1901 um fiskveiðilögsöguna við Ísland, sem byggði á 3 mílna reglunni. Einmitt um það leyti komst á lokastig mál Norðmanna og Breta, sem rekið var fyrir alþjóðadómstólnum í Haag um grunnlínur við Noreg. Um áratugi hafði staðið deila milli þessara aðila um þetta atriði og einnig um 4 mílna landhelgi, sem Norðmenn töldu sig eiga rétt á. Að lokum varð samkomulag um það á milli aðilanna að vísa deilunni til alþjóðadómstólsins í Haag til úrskurðar, en síðar varð það þó úr, að dómstóllinn skyldi einungis fjalla um grunnlínurnar. Íslenzka ríkisstj. ákvað að bíða átekta, þar til dómur væri fallinn, en hann kom í des. 1951 og var í öllum meginatriðum Noregi í vil. Í úrskurði sínum tók dómurinn verulega tillit til efnahagslegra sjónarmiða, en einmitt það hefur haft grundvallarþýðingu, og markaði úrskurðurinn því tímamót. Aðeins þremur mánuðum síðar var næsta skref stigið af Íslands hálfu, en það var beinar grunnlínur umhverfis allt landið og 4 mílna fiskveiðilandhelgi. Frá sjónarmiði fiskverndar var þetta tvímælalaust þýðingarmesta aðgerðin í landhelgismálinu, þar sem með henni urðu allar uppeldisstöðvar ungfisks við landið á hinu friðaða svæði og sömuleiðis mestur hluti hrygningarsvæðanna. Áður en til þessara aðgerða kom, höfðu þau sjónarmið Íslendinga, sem lágu til grundvallar framkvæmdinni, verið rækilega kynnt fyrir þeim aðilum, sem áður höfðu haft samninga um að mega stunda veiðar upp að 3 mílum undan ströndum landsins, en hins vegar réttinum til einhliða útfærslu fast fram haldið. Viðbrögð þeirra þjóða, sem veiðar stunduðu hér við land, voru sem kunnugt er þau að virða hinar nýju reglur, en í Bretlandi var hins vegar efnt til löndunarbanns. Allur undirbúningur að framkvæmd þessa máls af Íslands hálfu var með þeim hætti, þar sem m.a. var byggt á úrskurði alþjóðadómstólsins, sem áður getur, að samrýmdist alþjóðalögum, eins og þau þá voru. Það var því í hæsta máta eðlilegt, að íslenzka ríkisstj. skyldi á árinu 1953 bjóða Bretum að leggja málið til úrskurðar fyrir alþjóðadómstólinn, en þó að sjálfsögðu með því skilyrði, að löndunarbanninu yrði aflétt. Þegar brezka ríkisstj. hins vegar taldi, að hún gæti ekki tryggt framkvæmd þessa skilyrðis, gat ekki orðið úr málskoti til dómstólsins, en deilan leystist hins vegar farsællega á annan hátt, með samningi, sem síðar hefur sannað gildi sitt. Það var ljóst, að aðgerðirnar 1952 voru aðeins áfangi, þar sem þróun alþjóðalaga á þessu sviði var nú mjög ör. Á alþjóðavettvangi var á árunum þar á eftir unnið sleitulaust að því að kynna málstað Íslands og styrkja þannig aðstöðu þess, en ekki gefst tækifæri til þess hér í þessu stutta máli að gera grein fyrir því í einstökum atriðum. Með vinstri stjórninni árið 1956 var framkvæmd landgrunnslaganna og þar með aðgerðir í landhelgismálinu byggðar á þeim lögum fengnar í hendur kommúnistum. Þá var breytt um starfsaðferðir. Vegna þeirrar miklu þýðingar, sem landhelgismálið hlaut og hlyti að hafa sem utanríkismál, var öllum þeim, sem þekkja starfsaðferðir og markmið kommúnista, ljóst, að hér var hætta á ferðum, einmitt að því er snerti frekari aðgerðir í landhelgismálinu. Það kom og greinilega í ljós þegar eftir ráðstefnuna í Genf 1958, að kommúnistaforustan hafði á því mestan áhuga að haga aðgerðum þannig í framkvæmdum í landhelgismálinu, að hlyti að leiða til árekstra við bandamenn okkar í Atlantshafsbandalaginu. Þar með komust þeir inn á svið íslenzkra utanríkismála, þar sem þeir gátu haft áhrif á gang mála vegna stöðu Íslands í Atlantshafsbandalaginu langt út fyrir þann ramma, sem landhelgismálið sem slíkt gat gefið tilefni til. Og þetta tækifæri skyldi nú notað. Það vakti t.d. athygli í þessu sambandi, að nokkrum vikum áður en reglugerðin um 12 mílna landhelgi gekk í gildi fór sá ráðh., sem gaf út reglugerðina, þáv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, austur til Moskvu. Það þarf ekki mikið hugmyndaflug til að ímynda sér, hvert erindi hans þangað var. Áður en reglugerðin kom til framkvæmda og einnig fyrst á eftir neituðu kommúnistar auðvitað harðlega, að landhelgismálið og aðgerðir í því hefðu hið minnsta með Atlantshafsbandalagið að gera eða samband Íslands við bandalagið. En það er eins og hið sanna komi ávallt í ljós og þá jafnvel stundum eftir hinum ólíklegustu leiðum. Í nýútkominni bók eftir amerískan prófessor, Morris Davis að nafni, sem nefnist „Iceland extends its fisheries limits“, eða „Ísland færir út fiskveiðitakmörk sín", rekur höfundur gang landhelgismálsins fram að útfærslunni 1958 og fyrst þar á eftir. Ræðir hann í því sambandi einmitt þetta atriði. Segir hann þar frá því, að hinn 25. marz 1960, en það er á meðan stóð á annarri Genfarráðstefnunni, hafi hann átt viðtal við Lúðvík Jósefsson í Genf og hefur eftir honum orðrétt þessa eftirtektarverðu setningu: „Að því, er minn flokk varðaði, var eitt af meginatriðunum í sambandi við útfærsluna það, að hún mundi skaða Atlantshafsbandalagið.“ Síðar dregur hann svolítið úr þessu, en um það segir svo orðrétt: „Alþb., hélt hann (þ.e. Lúðvík) áfram, lagði ekki til útfærslu í 12 mílur til þess að skaða Atlantshafsbandalagið, en það,“ Alþb., „er ánægt yfir því, að það varð ein af afleiðingum hennar.“ Það má því vera hverjum manni ljóst, hvaða markmið það var, sem kommúnistar kepptu að. Þetta sýnir einnig ljóslega, og sérstök ástæða er til að vekja athygli á því hér, þegar kommúnistar ætla með tillögugerð sinni að segja fyrir um það, hvernig íslenzk utanríkisstefna skuli mótuð, að þegar þeir komust í aðstöðu til að ráða framkvæmd í máli, sem í eðli sínu hefur mikla þýðingu í samskiptum Íslands við aðrar þjóðir, létu þeir annarleg sjónarmið ráða við framkvæmd málsins og leiddu þannig stórkostlega hættu yfir þjóð sína. Sjálf reglugerðin um 12 mílna fiskveiðilögsöguna árið 1958 var að sjálfsögðu þýðingarmikil framkvæmd, en setning reglugerðarinnar var aðeins önnur hlið málsins. Hin var sú, sem sneri að framkvæmd hennar, þ.e.a.s. að tryggja það, að hinar nýju reglur væru virtar. Þetta síðara atriði tókst þeirri stjórn, sem reglugerðina setti, ekki að framkvæma. Það féll í hlut núv. hæstv. ríkisstj. að leiða þann þátt til lykta og bægja burt þeirri hættu, sem yfir hafði vofað, en jafnframt að tryggja þjóðinni fullan sigur í lífshagsmunamáli hennar með hyggilegum samningum við þann andstæðing, sem harðastur hafði verið, og verður það aldrei fullþakkað. Kommúnistar, studdir af Framsóknarfl., gerðu sannarlega allt, sem þeir máttu, til þess að hindra lausn deilunnar við Breta. Það var nánast óbærileg tilhugsun fyrir þá, að leidd yrði til lykta á friðsamlegan hátt hættuleg deila við þessa bandalagsþjóð okkar, deila, sem frá upphafi var til þess ætluð frá þeirra hálfu að koma Íslandi út úr Atlantshafsbandalaginu. En hér er hollt að minnast þess einmitt í þessu sambandi, að þátttaka okkar í Atlantshafsbandalaginu og sá andi skilnings og vináttu, sem þar ríkir milli bandalagsþjóða, var veigamikil forsenda fyrir því, að svo vel tókst til um lausn deilunnar. Okkur var þá mikill styrkur að bandalaginu. Að lokum er svo rétt að rifja enn einu sinni upp þennan samning og þær hrakspár stjórnarandstöðunnar, sem kváðu við allt frá því, að samningurinn var gerður. Bretar viðurkenndu óafturkallanlega 12 mílna fiskveiðilögsöguna við Ísland. Þar með var það þýðingarmikla atriði leyst fyrir alla framtíð, og reglugerðin frá 1958 hafði með því fengið raunverulegt gildi. í öðru lagi voru dregnar nýjar grunnlínur á fjórum stöðum um landið, og jók það mikið sjálfa fiskveiðilögsöguna einmitt á svæðum, sem hafa mikla Þýðingu fyrir okkar fiskveiðar. Bretar fengu heimild til að veiða í þrjú ár milli 6 og 12 mílna á takmörkuðum svæðum og tímum. Sá tími og sú heimild rann út nú fyrir réttum mánuði. Allt frá því, að samningurinn var gerður, var því rækilega haldið að þjóðinni af stjórnarandstöðunni, að þessi veiðiheimild Breta væri aðeins byrjunin og mundi framlengd og sennilega í miklu ríkari mæli, þegar 3 ára tíminn væri liðinn. Sérstaklega minnast menn þess, hversu hatrammur þessi áróður var fyrir kosningarnar í fyrra. Svo kom fiskimálaráðstefnan í London í vetur, og þá héldu þessir sömu aðilar því fram, að sú ráðstefna væri fyrst og fremst sett á svið til að fá framlengda veiðiheimildina. En svo sprakk sú blaðran, eins og allar hinar, og 11. marz s.l. , þegar síðasti erlendi togarinn hvarf út fyrir 12 mílurnar, stóðu þessir herrar uppi afhjúpaðir ósannindamenn. Af þeim atriðum samningsins, sem upphaflega var deilt um, er nú aðeins eitt eftir, hrakspár andstæðinganna. Að því er hin atriðin varðar, hafa þau þegar afsannazt. Það atriði, sem enn er deilt um, er málskot til alþjóðadómstólsins. Hinn 5. maí 1959 samþ. Alþingi einróma ályktun, þar sem segir, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. Í samningnum er vísað til þessarar samþykktar Alþ., og hefur því engum rétti verið afsalað, eins og haldið hefur verið fram. Eins og við höfum hingað til byggt aðgerðir okkar á alþjóðalögum og sigrar okkar í landhelgismálinu hafa byggzt á því, að svo hefur verið, munum við einnig hér eftir gera það. Fyrir alla framtíð mun samkomulagið frá 1961 verða til ómetanlegs gagns, þar sem það hefur tryggt Íslendingum grundvöll til að standa á, þaðan sem þeir geta haldið áfram baráttu sinni í landhelgismálum með hagsmuni Íslands eina fyrir augum.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hv. þm. Sigurður Bjarnason talaði nokkuð um Atlantshafsbandalagið eins og fleiri. Hann hélt því fram, að bandalagið væri sérstakur verndari frelsis, friðar og lýðræðis. Hann sagði, að atkvæði Íslands á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hefði alltaf verið beitt í þágu undirokaðra þjóða. Mér þykir hlýða að rifja það hér upp, að á seinasta kjörtímabili átti Sigurður Bjarnason ekki sæti á Alþingi, en sat í þess stað sem fulltrúi Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Fyrir rúmu ári, hinn 18. des., urðu miklar umræður á allsherjarþinginu um nýlendustefnu Portúgala. Fyrir þinginu lá till. til ályktunar, þar sem nýlendukúgun portúgalska einræðisherrans var harðlega fordæmd. Farið var hörðum orðum um svívirðilega meðferð Portúgala á fátækum blökkumönnum í Afríku og skorað á allar þjóðir að stöðva vopnasendingar til Portúgala. Við atkvgr. var till. samþ. með yfirgnæfandi meiri hluta, eða 82 atkv., en fulltrúar 20 þjóða greiddu atkvæði á móti eða sátu hjá. Meðal þeirra voru fasistaríkin Portúgal og Spánn, nýlenduveldin Frakkland, Bretland og Belgía ásamt kynþáttahöturum SuðurAfríku. En hvað gerði Sigurður Bjarnason, fulltrúi hins unga lýðveldis í norðurhöfum? Stóð fulltrúi Íslands með hinum 82 þjóðum, sem fordæmdu nýlendukúgun og börðust fyrir frelsi og sjálfstæði þjakaðra þjóða í Afríku? Eða stóð hann með nýlenduveldunum, fasistaríkjunum og öðrum NATO-ríkjum? Var hann í hópi þeirra 20, sem ýmist greiddu atkvæði á móti eða sátu hjá? Það er óþarfi að spyrja. Sigurður Bjarnason og Thor Thors, fulltrúar íslenzku ríkisstj., skipuðu sér í hóp mínni hlutans og studdu Portúgala með hjásetu. Hvað réð gerðum Sigurðar Bjarnasonar í þetta sinn? Hvar var þá niður komin sú frelsisást og lýðræðiselska, sem áðan stóð í langri bunu upp úr hv. þm.? Hvað olli því, að Ísland var ekki í hópi 82 þjóða heims, sem sameinuðust í að fordæma ofbeldi portúgölsku fasistanna? Hvers vegna var íslenzka þjóðin, friðsöm, vopnlaus smáþjóð, allt í einu komin í flokk með skelfilegustu nýlendukúgurum heims? Svarið þekkjum við öll. Það var ekki vegna skyndilegrar mannvonzku Sigurðar Bjarnasonar. Nei, skýringin er aðeins sú, að Ísland er meðlimur í Atlantshafsbandalaginu. Og þetta var eitt af þeim myrkraverkum, sem meðlimur í NATO er skyldur til að taka á sig. Íslendingar eru ekki frjálsir til að hafa þær skoðanir í alþjóðamálum, sem þeir vilja. Þeir hafa gerzt bandamenn kjarnorkustórvelda og nýlendukúgara, og ráðamenn þjóðarinnar telja sér því skylt að koma einræðisherranum í Portúgal til hjálpar í stríði hans við fátæka blökkumenn, hvenær sem á þarf að halda. Þetta er NATO-stefnan. En hvað segir alþýða manna á Íslandi? Eru menn samþykkir? Er þetta rétt stefna eða ekki? Við þessari spurningu eru fyrst og fremst tvö svör. Þeir, sem enn þá trúa því í fullri alvöru, að rússnesk árás sé stöðugt yfirvofandi, álíta sjálfsagt, að gamla NATO-hernámsstefnan sé enn þá bezta lausnin. Við verðum að leita okkur verndar, segja þeir, vináttu og sálufélags, jafnvel í hópi portúgalskra fasista. En allir hinir, sem nú orðið álita það fjarstæðukennt, að nokkur árás á Ísland sé yfirvofandi, geta ekki komizt nema að einni niðurstöðu: NATO-stefnan hæfir ekki þörfum og hagsmunum íslenzku þjóðarinnar. Ísland þarf nýja utanríkisstefnu. Um þessar mundir eru 15 ár liðin, síðan Íslendingar gerðust aðilar að Atlantshafsbandalaginu. Í upphafi var svo um hnútana búið, að landsmenn geta ekki leyst sig úr þessu bandalagi fyrr en árið 1969, eða eftir 5 ár. Íslendingar geta sagt upp herstöðvasamningnum hvenær sem er og eiga að gera það án tafar. En 1969 geta þeir endanlega tekið upp hina nýju utanríkisstefnu og lýst yfir ævarandi hlutleysi í hernaði. Þegar ekki er lengur unnt á friðartímum að hræða menn með Rússagrýlu og telja fólki trú um, að árás úr austri sé yfirvofandi, gripa NATO-sinnar til þess ráðs að spyrja: Hvers virði var hlutleysi Íslands í seinustu styrjöld? Og þeir bæta gjarnan við: Ef ekki eru hér herstöðvar og styrjöld brýzt út, munu stórveldin keppast um að ná hér aðstöðu. Það verður barizt um landið með hörmulegum afleiðingum fyrir landsmenn. Þessi kenning hefði staðizt fyrir 20 árum, en hún er fjarstæðukennd í dag. Það er alkunna, að á fáum árum hefur orðið gerbylting í drápstækni og vígbúnaði. Röksemdir, sem áður töldust góðar og gildar í umræðum um varnarmál, eru skyndilega orðnar óráðshjal. Sovétríkin og Bandaríkin byggja hernaðarmátt sinn á vetnissprengjum og eldflaugum, sem skjóta má hvert á land sem er. Engar þekktar varnir eru til gegn þessum vopnum. Til marks um hin gerbreyttu viðhorf má geta þess, að stórveldin eiga tugi kjarnorkukafbáta, sem skotíð geta eldflaugum, og í hverjum slíkum kafbáti eru sprengjur, sem hafa talsvert meiri áhrifamátt en allar þær sprengjur samanlagt, sem sprungu í seinustu heimsstyrjöld. Það er furðuleg glópska, ef menn skilja ekki, að í slíkum heimi gilda ekki sömu lögmál og í seinustu styrjöld. Tímarnir eru breyttir. Fyrir 20 árum var unnt að verja Ísland. Þá var hugsanlegt, að barizt væri um landið. Nú er ekki unnt að verja Ísland. Og í kjarnorkustyrjöld hafa stórveldin engan áhuga á landi, sem engar herstöðvar hefur, þegar styrjöldin brýzt út. Það er viðurkennt af öllum, að í kjarnorkustyrjöld mundu Bandaríkin og Sovétríkin hrapa niður á stig hinna frumstæðustu landa, kannske á fáeinum dögum, vegna óstjórnlegs manntjóns og eyðileggingar. Hvaða heilvita maður getur haldið því fram, að undir slíkum kringumstæðum færu stórveldi heimsins að berjast um Ísland? Hvaða erindi ættu þeir hingað? Hvað væri hér að sækjast eftir, ef engar herstöðvar væru í landinu? Það tekur langan tíma að koma upp þeirri aðstöðu, sem nota má í stríði, og styrjöldin væri vafalaust löngu búin, áður en landið kæmi að gagni. Það er ekki trúlegt og ekki sennilegt, að Ísland verði fyrir árás, hvorki á friðartímum né stríðstímum, ef hér eru engar herstöðvar og landið er hlutlaust og friðlýst. En hvað verður, ef í landinu eru herstöðvar, þegar styrjöld brýzt út? Sá tími er liðinn, að varnir komi til greina. Hins vegar er það viðurkennt, jafnvel af sérfræðingi ríkisstj., að herstöðin á Suðurnesjum verður sprengd í loft upp þegar á fyrstu augnablikum stríðs, eins og aðrar herstöðvar Bandaríkjamanna og Sovétríkjanna. Þannig er ljóst, að hernámsstefnan mun leiða dauða og tortímingu yfir meiri hluta landsmanna, ef til stríðs kemur. Hv. þm. Sigurður Bjarnason er jafnframt þingstörfum ritstjóri Morgunblaðsins. Í leiðara blaðsins hefur hann oftlega haldið því fram, að hlutleysi sé ekki til. Hlutleysi sé sama og skoðanaleysi og slík stefna leiði aðeins til glötunar. Eins og ég tók fram í upphafi míns máls, hefur Sigurður Bjarnason oft setið á þingum Sameinuðu þjóðanna. En mér er spurn: Hvernig hefur hv. þm. getað setið þar árum saman án þess að uppgötva, að yfir 30 ríki í Sameinuðu þjóðunum fylgja hlutleysi í hernaði? Það þarf ekki litíð ofstæki til að loka þannig augunum fyrir staðreyndum. Áreiðanlega hefur enginn erlendur stjórnmálamaður leyft sér þann munað að halda því fram, að hlutleysi í hernaði eigi eitthvað skylt við skoðanaleysi. Meira en þriðji hver fulltrúi á allsherjarþinginu er frá hlutlausri þjóð, og þessi ríki eru einmitt fullkomlega frjáls og óháð í skoðunum, enda ekki bundin á hernaðarklafa neins stórveldis. Við skulum viðurkenna staðreyndir. Við skulum játa þá staðreynd, að hlutleysisstefnan er stefna okkar tíma. Ár frá ári fjölgar hlutlausum þjóðum, meðan herbandalög stórveldanna eru í upplausn. Hlutlausar þjóðir hafa óumdeilanlega tekið forustuna í friðarstarfi og sáttaviðleitni á alþjóðavettvangi. Menn frá hlutlaus um þjóðum gegna öllum æðstu og mikilvægustu embættunum hjá samtökum Sameinuðu þjóðanna, enda eru þau samtök nú margfalt betur búin undir að gæta sjálfstæðis og frelsis smáþjóða en var um Þjóðabandalagið gamla fyrir stríð. Nú nýlega lýsti Frakklandsforseti því yfir, að vonin um frið í Suðaustur-Asíu væri einmitt bundin við samninga um hlutleysi smáþjóða í þeim heimshluta. Með þeirri yfirlýsingu hefur einn helzti forustumaður Atlantshafsbandalagsins viðurkennt kosti hlutleysisstefnunnar, og ættu skjaldsveinar NATO á Íslandi ekki að þurfa frekar vitnanna við. Hæstv. utanrrh. flutti þá ræðu hér Í kvöld, sem dæmir sig sjáif. Það er alkunna, að sá maður hefur aldrei orðið sáttur við sannleikann, og nægir þar að benda á fullyrðingar hans um gerðir Alþb. í vinstri stjórninni og fleira. Þetta eru hrein ósannindi, sem hrakin hafa verið aftur og aftur. Það hefði verið fróðlegra að heyra hæstv. ráðh. minnast á Hvalfjörð. Nýlega upplýsti ráðh. í þingræðu, að á árinu 1956 hefðu Bandaríkjamenn lagt fram áætlanir um stórfelldar hernaðarframkvæmdir í Hvalfirði, eins og ráðh. sagði þá orðrétt. Hernámsflokkarnir voru búnir að samþ. þessa ráðagerð, en guggnuðu vegna andstöðu almennings við hernámið. Síðan hafa Bandaríkjamenn aldrei misst áhugann á Hvalfirði. En nú á að nálgast markið í áföngum, skref fyrir skref. Fyrst var það lóranstöð á Snæfellsnesi, hæsta mannvirki í Evrópu, síðan nákvæm botnrannsókn á Faxaflóa og nú síðast olíustöð og birgðastöð. Enginn þarf að efast um, að þeir munu ná takmarki sínu, ef látið er undan í hverju nýju skrefi. En verður það gert? Því hefði utanrrh. verið nær að svara. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um áskorun hinna 60 til Alþ. um að loka fyrir bandaríska hermannasjónvarpið, en á þessu skjall voru samankomnir margir helztu menningarfrömuðir þjóðarinnar. Á vegum hernámsandstæðinga hafa listamenn, rithöfundar og menntamenn mótmælt hundruðum saman bæði hersetu og hermannasjónvarpi, en enginn úr þeim hópi var fenginn til að rita undir áskorun 60-menninganna. Má af þessu draga þá augljósu ályktun, að verulegur hluti hugsandi manna á Íslandi er andvígur því, að erlent sjónvarp haldi aðstöðu sinni í íslenzku menningarlífi. Eins og enn er í fersku minni, urðu harðar umr. um þetta mál í Alþingi fyrir 2 árum. Knappur meiri hluti stjórnarflokkanna tók á sig þá ábyrgð að hleypa sendingum sjónvarpsins inn í íslenzkt þjóðlíf. Nú, þegar mótmætaaldan rís, borin uppi af forustumönnum íslenzkrar menningar úr öllum flokkum, er ekki nokkurn bilbug að sjá á stjórnarflokkunum. Mér er ekki kunnugt um einn einasta þm. úr þessum flokkum, sem er reiðubúinn að rísa gegn flokksvaldinu og styðja málstað 60-menninganna á þingi. Og hæstv. menntmrh. þegir, aldrei þessu vant. Við inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið fyrir réttum 15 árum mælti einn hv. þm. þessi orð: „Af setu erlends hers í landinu á friðartímum mundi stafa stórkostlegur þjóðernisháski. Íslenzkri tungu og íslenzkri menningu hlyti að vera stefnt í voða, ef hér yrði erlendur her að staðaldri, og sjáifstæði landsins yrði nafnið eitt. Hver mælti þessi stóru orð? Það var enginn annar en Gylfi Þ. Gíslason, núv. yfirmaður mennta- og menningarmála á Íslandi. Sá, sem áður varaði við áhrifum hersetunnar, hann ber nú höfuðábyrgð á innrás hermannamenningarinnar í íslenzkt þjóðlíf, svo stórfelldri, að þingmanninn Gylfa Þ. Gíslason hefði ekki órað fyrir slíku árið 1949. Þessi sami maður stendur nú í varnarstríði fyrir erlent sjónvarp gegn samfelldri fylkingu íslenzkra menntamanna. Stundum er mér nær að halda, að menntmrh. viti ekki, hvað íslenzk menning er. Íslenzk menning er ekki dauður arfur frá liðinni tíð, handrit frá Sturlungaöld eða minjagripir hjá þjóðminjaverði. Íslenzk menning er skapandi starf þúsunda manna og lifandi áhugi og umræður tugþúsunda. Skilur ekki menntmrh., að þegar erlent sjónvarp er komið inn á fjórða hvert heimili í Reykjavík og nágrenni, hlýtur íslenzkt menningarstarf að vera í hættu? Þúsundir manna á Faxaflóasvæðinu dragast að nokkru út úr íslenzku félagslífi, bókmennta- og listalífi og hverfa frá íslenzkum viðfangsefnum til erlendra áhugamála. Erlendur aðili hefur brotizt með sterkasta áróðurstæki nútímans inn í íslenzka menningarhelgi. Hefur hæstv. ráðh. gert sér Það ljóst, að vegna sjónvarpsins eru þeir margfalt færri hér í kvöld en fyrir einu ári, sem hlusta á útvarpsumræður frá Alþingi og eru með því þátttakendur í vandamálum líðandi stundar? Svo að tekið sé dæmi, hefur hæstv. utanrrh., flokksbróðir Gylfa, langtum minna tækifæri til að koma ósannindum sínum á framfæri við þjóðina vegna þess, að þúsundir Íslendinga hafa í kvöld setið við sjónvarpið og horft á ameríska kúrekamynd, sem á íslenzku mundi nefnast „Hráskinn“, eða þeir hafa beðið eftir þættinum „Fight of the week“, sem þýðir á íslenzku „Slagsmál vikunnar“, en sá þáttur átti að hefjast fyrir nokkrum mínútum, eða kl. 10, að sögn dagblaðsins Vísis. Sjónvarpsmálið er ein af afleiðingum NATO-stefnunnar. Hin misheppnaða utanríkisstefna eftirstríðsáranna hefur alvarlega sýkt menningu þjóðarinnar og sjálfstæðisvitund, að ég tali ekki um siðferði. Eða hvað hugsa menn, þegar þjófnaðarmálin spretta eins og gorkúlur upp úr skíthaugum hernámsins næstum því mánaðarlega? Ísland þarf nýja utanríkisstefnu. Það er kjarni þessa máls. Ísland á ekki að einangra sig frá öðrum þjóðum, slíkt dettur engum í hug. En þjóðin verður að halda reisn sinni. Íslendingar verða að varðveita sjálfstæði sitt og menningu, og þeir eiga ekkert erindi í herbandalag með nýlenduþjóðum og kjarnorkustórveldum. Íslendingar! Höldum góðri vináttu við Bandaríkjamenn, en vísum á brott hinum erlenda her og tökum upp þá einu stefnu, sem Íslandi sæmir, ævarandi hlutleysi í hernaði, því að eins og þjóðskáldið Davíð Stefánsson kvað: „Svo viti það öll voldug þjóðabákn, að vopnleysið er Íslands friðartákn.“ Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir tæplega 50 árum var austurrískur erkihertogi myrtur í borginni Sarajevo suður á Balkanskaga. Þetta morð reyndist vera neisti, sem kveikti í púðurtunnu. Á skömmum tíma gerðust þau ótíðindi, að stórveldi álfunnar voru komin í stríð. Þegar fregnir af þessum atburðum bárust hingað til Íslands, sló óhug á kynslóð aldamótanna, sem var bjartsýn og trúði á frið, frelsi og framfarir. Íslendingar óttuðust, að Danmörk kynni að dragast inn í ófriðinn, að erfitt yrði um aðdrætti og loks að peningaseðlar yrðu verðlausir. Haldnir voru kvöldfundir á Alþingi, skipuð sérstök nefnd og rætt um að kaupa gull í staðinn fyrir seðlana. Þá gerðist það einn ágústdag 1914, að Guðmundur Björnsson landlæknir kvaddi sér hljóðs í þessum þingsal og spurði ráðh. landsins, hvað gert hefði verið til að tryggja öryggi þjóðarinnar, því að ekki nægði að ná sér í matinn og telja skildinga. Og landlæknir spurði: Hvaðan kemur mönnum sú vissa, að Ísland sé óhult í þessum mikla ófriði? Hverju sætir það, að þessi óvissa er orðin að fastri vissu? Trúa menn því, að varnarleysið sé öruggasta vörnin? Lúxemborg hafði varnarleysið að hlífiskildi. Þjóðverjar og önnur stórveldi hétu því órjúfandi griðum, fullu hlutleysi. En nú segja fréttirnar, að Þjóðverjar hafi tekið Lúxemborg og innlimað það fullvalda ríki. Hver herþjóðin, sem vill og til nær, getur tekið Ísland herskildi. Hálf öld er liðin síðan þetta gerðist, og mikið vatn hefur runnið til sjávar. Íslenzka þjóðin er reynslu ríkari eftir tvær heimsstyrjaldir, en samt eru enn til menn á Alþ., sem flytja till. um hlutleysi og varnarleysi. Þeir verða enn að svara spurningum Guðmundar landlæknis frá 1914: Hvaðan kemur þeim sú vissa, að Ísland mundi óhult í nýjum ófriði? Hverju sætir það, að sú óvissa er orðin að fastri vissu? Hafa þeir Gils og Einar ekki séð, hversu haldlaust hlutleysi hefur reynzt flestum þjóðum Evrópu síðustu 50 ár? Við lýstum að vísu yfir hlutleysi í sambandslögunum 1918. Þó voru leiðtogum þjóðarinnar fyllilega ljósir annmarkar þeirrar yfirlýsingar, og þeir treystu fjarlægðinni betur en hlutleysisyfirlýsingunni til að vernda þjóðina. Einar Arnórsson sagði, að enginn gæti gert við því, þótt hlutleysið væri brotíð í ófriði, engin skrifleg skjöl gætu fyrirbyggt það. Magnús Torfason sagði, að yfirlýsingin væri engin vörn. Ef ófriðarþjóðir vildu slægjast til Íslands, mundi ekkert pappírsblað hindra það. Og í Reykjavík var gefið út blað, sem hét Einar Þveræingur. Þar stóð m. a.: „Hlutleysisgrýlan er hégómi, sem verið er að veifa framan í þjóðina.“ Eins og allir vita, hefur á þessum ófriðartímum hlutleysi og hlutleysisyfirlýsing ekkert haft að segja. Ófriðarþjóðir spyrja ekkert um hlutleysi. Og blaðið Njörður á Ísafirði sagði, að stórveldi gætu stungið okkur í vestisvasa sinn með sambandslögunum og öllu saman, ef þeim sýndist svo. Þessar tilvitnanir sýna og sanna, að Íslendingum var vel ljóst 1918, hve lítil stoð mundi í hlutleysisyfirlýsingunni á ófriðartímum. Þess vegna er ekki rétt, heldur nálgast það sögufölsun að telja þessa yfirlýsingu hyrningarstein íslenzkrar sjálfstæðisbaráttu, eins og ýmsir hafa reynt að gera. Hlutleysið hélzt í 22 ár, eða þar til næsti ófriður brauzt út. Það veitti Íslendingum enga vernd. Þegar fjarlægðin til annarra landa styttist vegna flugvéla og nýrra kafbáta, varð hlutleysið þýðingarlaust. Jón Sigurðsson hugsaði og skrifaði um viðhorf Íslendinga til annarra Þjóða. Hann sagði í Nýjum félagsritum einhverju sinni: „Það er að vísu enginn kostur á mannkyninu, að hver þjóð skuli verða að vera viðbúin til varnar á móti annarri eins og á móti villidýrum og að því leyti betur sem menn eru slægari en dýrin. En svo verður að búa sem á bæ er títt.“ Íslendingar hafa endurreist lýðveldi á örlagatímum. Þjóðin hefur metíð ástand heimsmála og markað þá stefnu, sem hún hefur talið vænlegasta til að tryggja frelsi sitt, öryggi og afkomu. Margar ákvarðanir hafa verið þungar í skauti og umdeildar, en það hefur verið gæfa okkar, að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar, jafnan 80-85% kjósenda, hefur stutt þá stefnu, sem fylgt hefur verið. Hlutleysinu var varpað fyrir borð þegar árið 1940, og það hefur aldrei verið stefna þjóðarinnar síðan. Hernámi Breta í upphafi ófriðarins var að vísu mótmælt formlega, en þjóðin breytti ekki eftir þeim mótmælum, heldur tók upp virka samvinnu við bandamenn. Þessi afstaða var formlega staðfest 1941, þegar gert var samkomulag við Bandaríkin um varnir landsins, og heyrðist hlutleysi varla nefnt út styrjaldarárin. Stærsta skref Íslendinga í utanríkismálum var þátttaka í Atlantshafsbandalaginu fyrir 15 árum. Þessi samtök eru hernaðarlegt varnarbandalag, sem hefur náð þeim tilgangi að stöðva framsókn kommúnista í Evrópu og tryggja frið á því svæði. Við Íslendingar tökum engan þátt í hinni hernaðarlegu hlið bandalagsins, nema hvað við gerum land okkar að hlekk í varnarkeðju með því að tryggja varnir þess. Þar með aukum við öryggi sjálfra okkar og nágranna okkar. Er rétt að gleyma ekki afstöðu og öryggi annarra þjóða eins og Norðmanna í nágrenni okkar í þessu sambandi. Ef Ísland segði sig skyndilega úr Atlantshafsbandalaginu. mundi sú ákvörðun t.d. koma eins og hnefahögg í andlit norsku þjóðarinnar og gerbreyta öryggi hennar og þeirri stefnu, sem hún hefur valið sér. Í þessum efnum stendur engin þjóð ein. Þegar starf Atlantshafsbandalagsins er íhugað í heild, er rétt að líta á Evrópu alla og athuga það valdajafnvægi, sem þar er. Þetta jafnvægi var ekki til 1948-1949. enda sóttu austanmenn þá stöðugt á í Tékkóslóvakíu. Grikklandi og Þýzkalandi. Með stofnun Atlantshafsbandalagsins komst á það jafnvægi, að hvorugur getur lengur sótt á land hins. Er þetta undirstaða friðar í álfunni. og það sem meira er: jafnvægið milli Atlantshafsbandalagsins og Varsjárbandalagsins er sá hornsteinn, sem vonin um afvopnun hvílir á. Án þessa jafnvægis hefði aldrei verið samið um bann við tilraunum með kjarnorkusprengingar. Og á þessu jafnvægi byggjast tilraunir til frekari afvopnunar, sem við eigum öll að tengja miklar vonir við. Nú bið ég menn að íhuga þetta atriði: Er það ekki í fyllsta samræmi við friðaróskir Íslendinga, að þjóðin taki á þennan hátt þátt í því samstarfi, sem hefur skapað jafnvægi, frið og byrjun á afvopnun Í Evrópu? Hvað getum við betur gert í utanríkismálum? Till. kommúnista um að losa Ísland úr Atlantshafsbandalaginu er tilraun til að spilla þessu jafnvægi, kljúfa bandalagið og veikja málstað lýðræðisþjóðanna. Af því mundi leiða nýja óvissu á siglinga- og flugleiðum yfir Atlantshafið, en sú óvissa mundi draga úr vonum um frið og afvopnun í næstu framtíð. Þetta skilur íslenzka þjóðin. Hún hefur hafnað hinum óraunhæfu hugmyndum um hlutleysi og verið mest á móti þeim, þegar hættuástand hefur ríkt og raunveruleg staða Íslendinga hefur verið skýrust. Á ófriðarárunum var ekki minnzt á hlutleysi Íslands. Þjóðin sá, að það var óraunhæf fjarstæða. Þegar Kóreustríðið brauzt út, blöstu sömu staðreyndir við. Allir þm. lýðræðisflokkanna samþykktu komu varnarliðsins, þ. á m. menn eins og Hannibal Valdimarsson og Hermann Jónasson. Kommúnistar héldu ekki einu sinni uppi málþófi hér á Alþ., og Þeim kom ekki til hugar að flytja till. um hlutleysi. Þeir vissu hug íslenzku þjóðarinnar. Og enn má nefna ungversku byltinguna og Súezmálið, þegar heimsfriðurinn hékk á bláþræði. Það haust talaði enginn um hlutleysi á Íslandi, og meira að segja kommúnistar lögðu niður rófuna. Þannig hefur þjóðin skilið aðstöðu sína bezt, þegar uggvænlegast hefur verið í heimsmálum, og einmitt þá hafnað hlutleysi sem óraunhæfri stefnu. Við deilum um öryggi þjóðarinnar. Kommúnistar segja, að varnarliðið mundi, ef til ófriðar kæmi, kalla yfir þjóðina árás. En lýðræðisflokkarnir halda fram, að varnarlaust land mundi strax verða hernumið og um það barizt. Varnir íslands eru taldar nægilegar til þess, að ekki verði gerð á það árás, þótt til ófriðar drægi. Landið er hluti af varnarkerfi og hingað mundi berast mikill liðsstyrkur flugleiðis á fáum klukkustundum, ef hans væri þörf. Við höfum valið þann kost að neita öllum kjarnorkuvopnum í landi okkar, og þar af leiðandi er ekki rökrétt ástæða til að ætla, að hér sé nokkurt skotmark fyrir kjarnorkusprengjur í byrjun nýs ófriðar. Hins vegar væri hægt að taka landið, ef það væri varnarlaust, og mundi þá mótaðilinn örugglega gera gagnárás. Er mikil fjarstæða að halda, að kjarnorkustyrjöld mundi þýða, að mannkynið eyddist allt eða lamaðist. Það er nokkurn veginn víst, að þótt það tæki nokkur ár, þá yrði annaðhvort stórveldið að hernema land hins til að vinna styrjöldina. Þess vegna búa stórveldin öll, bæði í austri og vestri, sig undir hernað á gamla mátann engu síður en hina nýju kjarnorkustyrjöld, og þess vegna verðum við að hugsa um okkar land, okkar öryggi og okkar frið á þeim vettvangi líka. Ef til vill getur Ragnar Arnalds útskýrt, hvers vegna svo að segja allar þjóðir heims verja stórkostlegum fjármunum til að halda uppi landvörnum án kjarnorkuvopna, ef þær eru eins tilgangslausar og hann telur. Sænski landvarnaráðh., Sven Andersson, sagði fyrir nokkrum árum um hlutleysi Svía: „Það hefur verið veigamikið skilyrði fyrir þessari stefnu, að Svíþjóð hefur, haldið uppi eigin varnarstyrk, nægilega öflugum til þess, að land okkar hefur ekki orðið hernaðarlegt tómrúm.“ Andersson taldi, að varnarleysi mundi gera Svíþjóð að hernaðarlegu tómrúmi og hernaðarlegt tómrúm mundi gera hlutleysið þýðingarlaust og gagnslaust. Sem dæmi um land, þar sem einmitt þetta hefur nýlega komið fyrir, má nefna Laos. Það land var með samningum gert hlutlaust fyrir nokkrum árum og varð þá að slíku tómrúmi. En þá streymdu strax inn í landið herir frá bæði austri og vestri, og þar hefur verið vígvöllur stöðugt síðan. Það er athyglisvert, að kommúnistar skuli sérstaklega tala um hlutleysi í Suðaustur-Asíu, þar sem við sjáum fyrir okkur, hvernig kommúnisminn étur hlutlausu ríkin upp. Sá er vafalaust þeirra tilgangur, hérna megin á hnettinum alveg eins og þar. Stundum hefur verið haldið fram, að við Íslendingar ættum að semja við Bandaríkin og Sovétríkin um hlutleysi og varnarleysi landsins. Ef slíkir samningar um friðlýsingu Íslands væru gerðir, mundi verða litið á þá sem samkomulag milli Ameríkumanna og Rússa um Ísland, en á því andartaki, er ófriður brytist út á milli þessara þjóða, væri samkomulagið af sjálfu sér ógilt og úr sögunni. Slík friðlýsing mundi því óhjákvæmilega bregðast á þeirri stundu, er hún ætti að vernda Íslendinga. Einnig þetta, eins og annað hjá hlutleysissinnum. er óraunhæf hugmynd. Lengi var hægt að bera virðingu fyrir þjóðvarnarmönnum, af því að skoðanir þeirra spruttu af einlægri, íslenzkri þjóðerniskennd, þótt þær væru hvorki skynsamlegar né raunhæfar. En síðan Þjóðvfl. var seldur kommúnistum fyrir eitt þingsæti, er þetta breytt, því að um kommúnista er allt öðru máli að gegna. Hlutleysi er í sjálfu sér algerlega andstætt kommúnismanum. Hann er þróttmikil byltingarstefna, sem hefur alla tíð talið það heigulshátt að vera hlutlaus í átökum um örtög mannkynsins. Kommúnistar báru litla virðingu fyrir hlutleysi Eystrasaltsríkjanna. Þau höfðu þessa stefnu, sem nú er kölluð ,.ný utanríkisstefna fyrir Ísland“. - og hver urðu örlög þeirra ? Kommúnistar tala ekki um að gera Norður-Víetnam hlutlaust, en þeir vilja stöðugt gera Suður-Víetnam hlutlaust. Hvaða munur er á þessum ríkjum? Jú, þeir hafa þegar náð Norður-Víetnam, svo að það er tilgangslaust í þeirra augum að tala um hlutleysi þess. Kommúnistar tóku ungverska forsrh. Nagy af lífi fyrir að vilja gera Ungverjaland hlutlaust. Þannig mætti lengt telja rök fyrir því, að í raun og veru telja kommúnistar hlutleysi ríkja aðeins biðsal, áður en þau eru dregin inn í heim kommúnismans. Þessa staðreynd skulum við Íslendingar gera okkur ljósa. Vegna hennar getum við ekki tekið hlutleysisstefnu kommúnista alvarlega. Þeir eru fyrst og fremst að hugsa um, hvernig þeir geti gert Ísland að kommúnistísku alþýðulýðveldi, og þeim virðist hlutleysi vera ærið gott skref í þá átt. En hvað er Gils að gera í þeirra félagsskap? Till. sú, sem hér er til umr., kveður á um gerbreytingu þeirrar utanríkisstefnu, sem íslenska lýðveldið hefur fylgt frá stofnun 1944. Við skulum gera okkur grein fyrir, hver þessi stefna er. Utanríkisstefna Íslendinga er í fyrsta lagi þátttaka í bandalagi Sameinuðu þjóðanna og einlægur stuðningur við hugsjón bandalagsins um frið og öryggi allra landa á grundvelli frelsis og réttar. Utanríkisstefna Íslendinga er í öðru lagi samstarf við grannþjóðir okkar í Atlantshafsbandalaginu til að skapa valdajafnvægi í okkar hluta heims og þar með grundvöll fyrir frið og afvopnun. Utanríkisstefna Íslendinga er í þriðja lagi samstarf við hinar norrænu þjóðirnar. Þar fáum við holl ráð og stuðning í ólgusjó heimsmála og nokkurt mótvægi gegn áhrifum stórveldanna. Utanríkisstefna Íslendinga er í fjórða lagi að dreifa viðskiptum til að tryggja örugga markaði. Þess vegna höldum við miklum austurviðskiptum við hlið verzlunar við Vesturlönd. Utanríkisstefna Íslendinga er í fimmta lagi að styðja nýfrjálsar þjóðir í lífsbaráttu þeirra. Við höfum á alþjóðavettvangi, hvað sem Ragnar Arnalds segir, greitt atkv. með Kýpur gegn Bretum, með Alsír gegn Frökkum og á fjöldamörgum öðrum stöðum fylgt þeirri sömu stefnu. Við þurfum að vísu að gera betur, við þurfum að veita fátækum þjóðum beinan fjárhagsstuðning til þess að gera fulla skyldu okkar við þær. Utanríkisstefna Íslendinga er í sjötta og síðasta lagi að standa á rétti okkar í öllum málum, t.d. landhelgismálinu, hverjir sem á móti tefla. Þetta höfum við gert með þeim árangri, að Íslendingar eru nú þekktir víða um lönd að því að vera sjálfstæðastir allra sjálfstæðra þjóða. Þetta hefur verið og er stefna okkar, sem kommúnistar vilja breyta. Þetta er raunhæf stefna, byggð á því, sem Jón Sigurðsson benti á, að við verðum að búa eins og á bæ er títt. Annar merkur Íslendingur, Hermann Jónasson, sagði 1941: „Það erum ekki við, sem höfum breytzt, heldur veröldin kringum okkur, og við verðum að haga okkur samkvæmt því .“ Þess vegna hefur íslenzka þjóðin hafnað hlutleysi og gerir enn. Það samrýmist ekki landfræðilegri stöðu okkar eða aðstæðum á Þeim hluta hnattarins, þar sem forsjónin hefur sett okkur niður. Það getur dugað í Ceylon eða Sviss, en hér og nú dugir það ekki. Undanfarin 20 ár, síðan lýðveldið var stofnað, hefur þjóðin haft alíslenzka utanríkisstefnu, sem hefur mótazt af frelsi Íslands, öryggi og velmegun. Við skulum styrkja þá stefnu í framtíðinni. Með því vinnum við Íslandi bezt. - Góða nótt.



Herra forseti. Hér á landi hefur á seinustu árum gætt þriggja meginstefna í afstöðu til utanríkismála, þ.e. stefnu Alþb. eða Sósfl., stefnu forráðamanna núv. stjórnarflokka og stefnu framsóknarmanna. Stefna Alþb. hefur verið hin sama og stefna kommúnistaflokka í öðrum vestrænum löndum. Hún hefur í samræmi við stefnu annarra kommúnistaflokka beinzt að því megintakmarki að fjarlægja Ísland sem mest frá öllu samstarfi við vestrænar þjóðir, en þessa einangrun hefur síðan átt að nota til þess að koma á sem nánustum skiptum við kommúnistalöndin. Þetta hefur ekki verið sagt opinberlega, heldur reynt að breiða yfir þetta skikkju hlutleysisins. Til þess að fela sem dyggilegast nafn og númer hafa ýmsir óflokksbundnir meðreiðarsveinar, eins og Alfreð Gíslason, Gils Guðmundsson og Ragnar Arnalds, verið notaðir til að túlka þessa stefnu, en sjálfir forustumenn kommúnista hafðir í felum, eins og hefur gætt í þessum umr. Þetta eru algeng vinnubrögð kommúnista, þar sem þeim þykir ekki sigurvænlegt að koma hreint til dyra. Stefna forráðamanna stjórnarflokkanna, Sjálfstfl, og Alþfl., hefur verið alveg gagnstæð. Þeir hafa ekki aðeins talið rétt að hafa sem nánast samstarf við vestrænar þjóðir, heldur að Íslendingum bæri að haga sér eins og þeim væri fyrir lagt af stórveldunum í hinum vestrænu þjóðasamtökum. Innan Atlantshafsbandalagsins hafa þeir fylgt þeirri stefnu, að Íslendingum bæri að gera hvað eina, sem af þeim væri krafizt af herforingjaráði bandalagsins. Annað væri svik við bandalagið, og það væri líka vantrú á styrk íslenzkrar menningar og íslenzku þjóðina, ef landið væri ekki opið útlendum mönnum og útlendum áhrifum hömlulítið eða hömlulaust. Strax og það komst á dagskrá, að Bretland gerðist aðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, vildu forráðamenn stjórnarflokkanna ólmir, að Ísland gerðist aðili þess með einhverjum hætti, og voru bersýnilega fúsir til að fórna því í staðinn, að útlendingar öðluðust hér margvísleg réttindi, sem þeir hafa ekki nú. E.t.v. kemur þessi afstaða forráðamanna stjórnarflokkanna þó einna skýrast fram í Hvalfjarðarmálinu nýja, þar sem margt bendir til, að þeir séu ekki ófúsir til að fallast á óskir NATO um bækistöð í Hvalfirði, sem síðar mætti nota fyrir kjarnorkuvopnaflota þess. Af svipuðum ástæðum hafa forustumenn stjórnarflokkanna ekki heldur viljað, að Alþingi lýsti yfir því, að hér yrðu aldrei staðsett kjarnorkuvopn. Afstaða Framsfl. er mjög frábrugðin afstöðu Alþb. og einnig afstöðu forráðamanna stjórnarflokkanna. Við kommúnista greinir framsóknarmenn m. a, á um þetta: Samvinna við vestrænar þjóðir er nauðsynleg. Íslendingar eiga að gera það, sem eðlilegt verður talið af þeirra hálfu, til þess að hafa hana góða. Þótt Íslendingar kappkosti að sjálfsögðu góða sambúð við allar þjóðir, er legu Íslands, viðskiptum, menningu og stjórnarfarslegum hugsjónum þannig háttað, að Ísland hlýtur að hafa nánust skipti við hinar vestrænu þjóðir, þ.e. þjóðir Norður-Ameríku og Vestur-Evrópu. Auk þess að flestar þjóðir taka nú þátt í margvíslegum alþjóðasamtökum, taka þær einnig þátt í margháttuðum svæðisbandalögum, er fjalla um ýmis sérmál viðkomandi heimshluta, t.d. varnarmál. Þetta gerir þátttöku Íslands í vestrænni samvinnu eðlilega og jafnvel óhjákvæmilega í mörgum efnum. Þess vegna hafna framsóknarmenn þeirri stefnu kommúnista, að Ísland eigi að einangra sig frá vestrænum þjóðum, en sá er megintilgangur kommúnista, þótt þeir reyni að klæða stefnu sína öðrum búningi. Framsóknarmenn vilja ekki, að Ísland einangrist eins og Kúba. Við forustumenn stjórnarflokkanna greinir okkur framsóknarmenn á um þetta: Við erum, eins og þeir, fylgjandi vestrænni samvinnu, en teljum hins vegar með öllu rangt að láta henni fylgja það, að erlendir menn geti sagt okkur fyrir verkum og að íslenzk stjórnarvöld fari eftir öllu því, sem lagt er til af herforingjaráði Atlantshafsbandalagsins, Ísland má aldrei kaupa þátttöku í þjóðabandalögum því verði að glata sjálfsákvörðunarréttinum í örlagaríkustu málum landsins. Þátttaka okkar í Atlantshafsbandalaginu sviptir okkur ekki á neinn hátt þessum rétti, því að í sjálfum stofnlögum bandalagsins er tekið skýrt fram, að hvert ríki ráði sjálft því, er það leggur af mörkum. Þessu til enn frekari staðfestingar var það áréttað af Íslands hálfu við inngönguna í bandalagið, að Ísland teldi sig óskuldbundið til að leyfa hér hersetu á friðartímum. Á Íslandi hvíla því ekki neinar kvaðir um að leyfa hér hersetu eða herstöðvar, nema Íslendingar vilji það sjálfir. Þess vegna er það meira en furðulegt, Þegar málgögn stjórnarflokkanna eru að stimpla það svik við bandalagið og fjandskap af Ísland s hálfu, ef Það vill ekki fallast á allar kröfur herforingjaráðs bandalagsins um hersetu eða herstöðvar hér á landi. Á slíka rangtúlkun samnings Atlantshafsbandalagsins munu framsóknarmenn aldrei fallast né afsala sjálfsákvörðunarréttinum á þennan hátt eða annan í hendur erlends valds. í þessum efnum hafa framsóknarmenn líka til fyrirmyndar þær smáþjóðir, sem nú njóta einna mests álits, Norðmenn og Dani, sem hvað eftir annað hafa hafnað óskum frá herforingjaráði Atlantshafsbandalagsins um herstöðvar í löndum þeirra, um lengd herskyldutíma, framlög til hermála o.s.frv. Norðmenn og Danir hafa þannig haldið fast við sjálfsákvörðunarrétt sinn í þessum efnum, eins og framsóknarmenn vilja að Íslendingar geri. Eins eindregið og framsóknarmenn eru mótfallnir því, að Ísland einangri sig frá vestrænum þjóðum, líkt og Kúba, jafneindregið eru þeir mótfallnir því, að Ísland verði leppríki vestrænna stórvelda, líkt og Guatemala og Panama. Af hálfu andstæðinga okkar framsóknarmanna er því stundum haldið fram, að stefna okkar sé ekki eins glögg og stefna Alþb., sem vill einangra okkur frá vestrænum þjóðum, eða stefna forustumanna stjórnarflokkanna, sem vilja hlíta forsjá vestrænna stórvelda í nær því hvívetna. Framsóknarmenn vilji hér þræða milliveg, sem sé ekki alltaf nægilega ljós. Ég vil svara þessu hiklaust þannig, að stefna Framsfl. sé hin eina, sem er raunhæf, ef þjóðin vill halda sjálfstæði sínu og virðingu. Í hinum nýja heimi, þar sem fjarlægðirnar eru að þurrkast út, er það vonlaust að ætla að einangra sig frá nágrannaþjóðum sínum án þess að hljóta af því margvíslegt tjón. En á sama hátt er það líka hættulegt fyrir smáþjóð að ganga fram með stærilæti og segja, að menning hennar sé svo sterk, að hún þoli að opna land sitt fyrir hvers konar erlendum áhrifum, menningarlegum sem fjárhagslegum, og alveg sé óhætt að fela erlendum aðilum sjálfsákvörðunarvald í málum hennar. Í þessum efnum gildir það framar en flestum öðrum, að hér verður að sigla milli skers og báru, leitast við að einangrast ekki, en verja þó menningu sína og sérstöðu gegn of mikilli ágengni. Framtíð Íslendinga sem sjálfstæðrar þjóðar veltur á því, hvort okkur tekst að þræða þennan vandfarna meðalveg. Af hálfu forustumanna stjórnarflokkanna er því mjög haldið fram, að vestrænar þjóðir séu vinaþjóðir okkar. Á þennan hátt er reynt að gefa til kynna, að okkur sé áhættulaust að fela stofnunum þeirra, eins og herforingjaráði NATO, sjálfsákvörðunarvald í málum okkar. Ég skal á engan hátt gera lítið úr velvild þeirra þjóða né annarra í garð Íslendinga. En þeirri staðreynd má hins vegar ekki gleyma, að það eru fyrst og fremst hagsmunir þjóðanna, sem móta afstöðu þeirra til annarra, en ekki umhyggja fyrir öðrum. Í hvert sinn, sem hagsmunir okkar og annarra vestrænna þjóða rekast á, hugsa þær vissulega meira um sinn hag en okkar. Þetta sýndi bezt framkoma Breta í landhelgisdeilunni. Þess vegna er það hættulegt að treysta svo á góðvild annarra, að dýrustu réttindi séu af hendi látin. Íslendingar verða ekki lengi sjálfstæðir, ef þeir treysta meir á aðra en sjálfa sig. Ég tel rétt að víkja nokkrum orðum alveg sérstaklega að Hvalfjarðarmálinu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það hefur lengi verið ósk Bandaríkjanna að fá varanlega herstöð í Hvalfirði. Fljótlega eftir síðari heimsstyrjöldina fóru Bandaríkin þess á leit að fá hér herstöðvar næstu 99 árin. Alveg sérstaklega óskuðu þau þó eftir því að fá áð halda herstöðinni í Hvalfirði. Allir flokkar voru þá sammála um að hafna beiðni þeirra um herstöð í Hvalfirði, því að ljóst var, að ef þeir dveldust þar áfram, mundi stefna að varanlegri hersetu á Íslandi. Með þessu voru þeir þó ekki af baki dottnir, því að bráðlega eftir að varnarsamningurinn var gerður 1951, fóru að koma fram nýjar óskir um herstöð í Hvalfirði. Slíkum óskum var hafnað, þegar dr. Kristinn Guðmundsson var ráðh. á árunum 1954-1956 og aftur í tíð vinstri stjórnarinnar á árunum 1956-1958. Í þessi skipti var það herforingjaráð Atlantshafsbandalagsins, sem stóð að óskum um herstöð í Hvalfirði. Þessar neitanir virðast hafa orðið þess valdandi, að mál þetta hefur legið í salti hjá Atlantshafsbandataginu þangað til á s.l. ári. Það virðist þá hafa verið vakið til lífs að nýju í sambandi við áætlunina um hinn sameiginlega kjarnorkuvopnaftota Atlantshafsbandalagsins, sem á að byggjast á olíuknúnum ofansjávarskipum. Bandaríkin hafa aldrei viljað veita hinum NATO-ríkjunum aðild að kjarnorkukafbátaflota sínum, en hins vegar talið rétt að ganga til móts við óskir þeirra um nokkur umráð yfir kjarnorkuvonnum, einkum vegna óska Vestur-Þjóðverja. Þess vegna gerði Norstad, yfirhershöfðingi NATO, þá till., að NATO-löndin kæmu sér upp sameiginlegum kjarnorkuvopnaflota, sem í væru 24 olíuknúin ofansjávarskip, hvert um 10 þús. smál. að stærð og hvert búið 8 langdrægum kjarnorkueldflaugum. Á þessum skipum eiga að vera blandaðar áhafnir frá þeim ríkjum, sem vilja gerast aðilar að þessum flota, og verður byrjað að þjálfa fyrstu áhöfnina í næsta mánuði. Aðeins 7 ríki innan Atlantshafsbandalagsins hafa óskað eftir aðild að þessum flota. Meðal þeirra, sem hafa lýst yfir því, að þau vilji enga aðild eiga að þessum flota, eru Noregur og Danmörk. Bretland hefur enn ekki tekið endanlega ákvörðun um aðild, og má telja víst, að ekki verði neitt úr henni, ef Verkamannaflokkurinn vinnur þingkosningarnar á þessu ári. Ef Bretland verður ekki aðili og hvorkí Noregur né Danmörk, mun þennan flota skorta bækistöð á Norður-Atlantshafinu, og þarf því ekki að undra, þótt rennt sé vonaraugum til Hvalfjarðar í sambandi við þennan ráðgerða kjarnorkuvopnaflota. Beiðni sú, sem nú er borin fram Í sambandi við bækistöð í Hvalfirði, lítur stórum meinleysíslegar út en fyrri beiðnir um sama efni. Nú er aðeins beðið um aukningu á olíugeymum og legufærum. Öllu meira þarf ekki heldur til þess, að hægt sé að breyta Hvalfirði í bækistöð fyrir olíuknúin ofansjávarskip búin kjarnorkuvopnum. Það er líka eins víst og tveir og tveir eru fjórir, að þegar einu sinni er búið að fallast á aukinn útbúnað fyrir flotastöð í Hvalfirði, verður örðugra að hafna næstu beiðni um aukna aðstöðu þar. Hér er farin sú klóklega leið að ná fótfestu í áföngum. Strax og þær fréttir bárust á s.l. sumri, að Atlantshafsbandalagið hefði farið fram á bækistöð í Hvalfirði, lýsti Framsfl. sig því andvígan, að það yrði leyft. Það er í samræmi við þá stefnu, sem fylgt hefur verið síðan í lok heimsstyrjaldarinnar, að leyfa ekki herstöð í Hvalfirði, því að ef erlendur aðili fengi að búa um sig þar, mundi reynast stórum örðugra að koma honum í burtu, þegar friðarhorfur bötnuðu, en frá flugvellinum í Keflavík. Það er í samræmi við þá. stefnu, að íslendingar hafi ekki her né herstöðvar í landi sínu stundu lengur en ýtrasta þörf krefur að dómi þeirra sjálfra, og því verði sá herbúnaður, sem hafður er í landinu á hættutímum, eins lítill og auðið er. Það er í samræmi við þá stefnu, að þegar friðarhorfur batna í heiminum, eiga Íslendingar heldur að hjálpa til að draga úr viðbúnaði en að auka hann. Æðstu menn vesturveldanna, eins og forseti Bandaríkjanna og forsrh. Bretlands, segja nú hiklaust, að friðarhorfur fari batnandi og vonir um samkomulag séu nú betri en um langt skeið. Það væri hörmulegt öfugstreymi, ef hin friðsama íslenzka þjóð leyfði auknar herstöðvar í landi sínu undir slíkum kringumstæðum. Af hálfu ýmissa talsmanna stjórnarflokkanna er beitt hinum furðulegustu blekkingum í sambandi við þetta mál. Annað veifið er það stimplað sem svik við NATO og lýðræðið í heiminum, ef þetta leyfi yrði ekki veitt, og með því gefið til kynna, að hér sé um mjög örlagaríkt stórmál að ræða. Hitt veifið er reynt að gera sem minnst úr málinu og það talið sambærilegt að veita NATO leyfi til að byggja olíugeyma í Hvalfirði og að leyfa Olíufélaginu að hafa olíugeyma í Hafnarfirði eða Skeljungi í Skerjafirði. Hvort tveggja er þetta jafnrangt. Það er engin brigð við NATO, þó að Ísland fallist ekki á herstöð, sem að dómi þess sjálfs er óþörf og ótímabær, heldur hafa Íslendingar til þess fullan rétt samkv. sáttmála NATO og fyrri yfirlýsingu sinni. Það er svo vissulega alveg ósambærilegt að veita erlendu hernaðarbandalagi rétt til að byggja olíugeyma og legufæri á hernaðarlega mikilvægasta stað landsins og að leyfa íslenzku olíufélagi að reisa olíugeyma vegna augljósra þarfa landsmanna. Þetta mál er sannarlega alvarlegra en svo, að rétt sé að skopast að því á þennan hátt. Sams konar útúrsnúningur er líka það að ætla að bera saman annars vegar lóranstöðina á Snæfellsnesi og radarstöðvarnar á Langanesi og í Hornafirði og hins vegar auknar olíustöðvar og legufæri í Hvalfirði. Lóranstöðvar eða radarstöðvar geta aldrei orðið bækistöðvar fyrir kjarnorkuvopnaflota eins og hin umbeðnu mannvirki í Hvalfirði. Vegna ræðu hv. þm. Davíðs Ólafssonar kemst ég ekki hjá að minnast hér að lokum þess samnings, sem er verstur allra samninga, sem Íslendingar hafa gert, síðan þeir urðu frjáls þjóð, og reynzt getur íslenzkum sjávarútvegi hinn versti fjötur, ef ekki tekst að fá hann felldan úr gildi sem fyrst. Hér á ég að sjálfsögðu við landhelgissamninginn frá 1961. Haustíð 1960 var svo komið, enda játaði núv. forsrh. það þá í umr. í Ed., að Íslendingar voru búnir að vinna fullan sigur í 12 mílna deilunni við Breta þrátt fyrir andstöðu Sjálfstæðisfl. gegn útfærslunni vorið og sumarið 1958 og þrátt fyrir tilraunir Breta til að hindra hana með ofbeldi um skeið, Íslendingar þurftu því enga samninga að gera við Breta um þetta mál. Málið var fullkomlega unnið. Þrátt fyrir það settust núv. stjórnarherrar að samningaborði með brezkum ráðh. og féllust á, að Íslendingar mættu ekki færa fiskveiðilandhelgi sína frekar út nema annaðhvort með samþykki Breta sjálfra eða alþjóðadómstólsins í Haag. Fyrir smáþjóð eins og Íslendinga er það vissulega sjálfsagt að leggja mál sitt undir úrskurð alþjóðadóms, þegar fyrir hendi eru ákveðin lög eða samningar til að dæma eftir. Deilumál, þar sem ekki eru lög eða samningar fyrir hendi, heyra hins vegar undir aðrar stofnanir Sameinuðu Þjóðanna. Slíkum deilumálum visa smáþjóðir undantekningarlaust ekki til alþjóðadómstólsins, heldur til öryggisráðs eða allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Nú er þannig háttað, að ekki eru til nein alþjóðleg lög eða alþjóðlegir samningar um víðáttu fiskveiðilandhelginnar, og því veit enginn, hvað alþjóðadómstóllinn kann að úrskurða í þeim efnum. Meðan svo háttar, að ekki eru til nein lög eða samningar um víðáttu fiskveiðilandhelginnar, telur hver þjóð sig hafa einhliða rétt til útfærslu á henni innan þeirra marka, sem hún álítur sér nauðsynlegt og framkvæmanlegt. Samkvæmt þessum einhliða rétti færðu Íslendingar út fiskveiðilandhelgina 1952 og 1958. Bretar lögðu til strax haustíð 1958 að vísa útfærslunni á fiskveiðilandhelgi Íslands til alþjóðadómstólsins, en enginn íslenzkur stjórnmálaflokkur vildi þá fallast á það. Í stað þess lagði Sjálfstfl. til, að málinu yrði vísað til Atlantshafsbandalagsins. En Guðmundur I. Guðmundsson lagði til, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna fjallaði um málið, eins og líka var rétt málsmeðferð. Astæðan fyrir því, að íslendingar vildu þá ekki vísa málinu til alþjóðadómstólsins, var sú, að engin alþjóðleg lög voru til um víðáttu fiskveiðilandhelginnar, og meðan svo væri, vildu þeir ekki skerða hinn einhliða útfærslurétt sinn. Með hinum furðulega landhelgissamningi 1961 létu Íslendingar hinn einhliða útfærslurétt sinn af hendi og féllust á málsskot til alþjóðadómstólsins, ef Bretar vildu ekki samþykkja útfærsluna. Brezkir ráðh. hafa lýst þeirri trú sinni, að þetta tryggi það, að Íslendingar geti ekki fært út fiskveiðilandhelgi sína næstu 25 árin. Hvílíkum rétti Íslendingar hafa hér afsalað sér, sést bezt á því, að nýlega var sagt frá því í fréttum, að stjórn Argentínu væri að undirbúa útfærslu á fiskveiðilandhelginni langt úr fyrir 12 mílur. Þetta byggir stjórn Argentínu á því, að hún hafi einhliða útfærslurétt og sé ekki skuldbundin til að leggja útfærsluna undir úrskurð alþjóðadómstólsins, sem enginn veit, hvernig mundi falla, þar sem rétturinn hefur engin lög til að dæma eftir og kann því að byggja á meira og minna úreltri hefð. Ef Íslendingar hefðu ekki bundið sig með samningnum 1961, hefðu þeir nú óbundnar hendur líkt og Argentína og gætu látið fiskveiðilandhelgina ná til alls landgrunnsins, þegar þeim þætti tími til kominn. Sést bezt á þessu, hvílíkt réttindaafsal er fólgið í samningnum frá 1961 og hvílíkur fjötur hann getur orðið sjávarútveginum, ef ekki tekst að fá hann afnuminn. Stjórnarflokkarnir bera það stundum fram til réttiætingar samningnum frá 1961, að á alþjóðlegu landhelgisráðstefnunni 1958 hafi Íslendingar verið reiðubúnir til þess að fallast á 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Þetta er algerlega rangt. Íslendingar beittu sér þá fyrir því, að strandríki, sem væri mjög háð fiskveiðum, hefði frekari útfærslurétt, ef fiskstofninn væri í hættu, og um það skyldi gerðardómur fjalla, ef þess væri krafizt. Það var vissulega allt annað að fallast á gerðardóm, sem átti að dæma eftir ákveðnum reglum, er auðsjáanlega voru hagstæðar Íslandi, en fallast á úrskurð alþjóðadómstólsins, sem hefur engar ákveðnar reglur til að fara eftir, og hending ein getur Því ráðið, hvernig úrskurður hans verður. Landhelgissamningurinn frá 1961 er hörmulegt dæmi þess, hvernig smáþjóð á ekki að halda á málum sínum. Hér, eins og á mörgum öðrum sviðum, hefur ráðið sú skoðun forráðamanna stjórnarflokkanna, að Íslendingum sé óhætt að gefa útlendingum sjálfdæmi í íslenzkum málum. Það séu alltaf góð ráð, sem valdamenn vestrænu stórveldanna hvísla í eyru íslenzkra valdamanna í morgunverðarboðum og hádegisverðarboðum, alveg eins og kommúnistar telja það hina einu réttu línu, sem rússneskir ráðamenn hvísla í eyru þeirra. Því skal ekki á móti mælt, að erlendir valdamenn geta verið okkur vinveittir, en það er enginn óhróður, þótt því sé jafnframt haldið fram um þá, að þeir séu meiri vinir þjóðar sinnar en Íslendinga. Það er þetta, sem öllum íslenzkum stjórnmálamönnum þarf að lærast, að varðandi rétt og hagsmuni Íslands er engum að treysta nema Íslendingum sjálfum. Ef Íslendingar bregðast sjálfir á þeim verði, mun íslenzkri sögu ljúka á þann veg, er enginn okkar mun þó raunverulega óska eftir. - Góða nótt.



Herra forseti. Þessum sérstæðu umr. er nú að ljúka. Fulltrúar þeirra þriggja flokksbrota, sem kommúnistar hafa innlimað í svokallað Alþb., hafa í ræðum sínum hér í kvöld rækilega sannað það, að heilaþvotturinn hefur tekizt svo vel, að ekki mátti á milli sjá, hver þeirra túlkaði dyggilegast hina kommúnistísku utanríkisstefnu. Hætt er þó við, að hinir kommúnistísku húsbændur hv. þm. Ragnars Arnalds hafi brosað kaldhæðnislega, er hann staðhæfði, að skoðanir sínar á utanríkismálum væru óháðar. En annars hefur þessi ungi þm. á sínum stutta þingferli náð ótrúlegum árangri í hávaðasamri ræðumennsku, svo að lærimeistari hans, hv. 3. þm. Reykv., má fara að vara sig. Framsfl. hefur í þessum umr. verið dyggur þeirri meginstefnu sinni að hafa a.m.k. tvær stefnur í hverju máll. Annars vegar var ábyrgur og heiðarlegur málflutningur varaformanns flokksins, hins vegar öfgafullur og rangfærslukenndur málflutningur talsmanns Tímadeildar flokksins, sem veldur því , að enginn veit, hvaða stefnu flokkurinn raunverulega hefur. Þessi hv. þm. flutti enn einu sinni þá alröngu staðhæfingu, að ríkisstj. ætlaði að leyfa flotastöð í Hvalfirði, jafnvel gaf í skyn kjarnorkukafbátastöð. Hv. þm. veit, að hér er aðeins um olíubirgðastöð að ræða, sem að vísu Olíufélagið á ekki að ráða yfir, svo sem áður var. Það skyldi þó ekki ráða einhverju um afstöðu Framsfl.? Allt frá stofnun íslenzka lýðveldisins hefur utanríkisstefna þess verið í höfuðatriðum óbreytt, svo sem hún þá þegar var mörkuð undir forustu þáv. utanrrh., fyrst Ólafs Thors og síðan Bjarna Benediktssonar. Þau meginatriði eru vernd og trygging sjálfstæðis þjóðarinnar og efnahagslegs öryggis með aðild að alþjóðlegum samtökum til verndar friði og réttaröryggi og í nánu samstarfi við vestrænar lýðræðisþjóðir, bæði um efnahagssamvinnu og varnir, eftir að hinn alþjóðlegi kommúnismi tók að brjóta með ofbeldi undir sig frjálsar þjóðir hverja af annarri. Þótt einstaka frávik hafi orðið um stundarsakir frá þessari stefnu vegna þess, að sumir flokkar hafa fallið í þá freistni að draga utanríkismálin inn á vettvang innlendrar flokkabaráttu, þá hefur þó reyndin orðið sú, að þegar til úrslita kom, reyndist þessi stefna eiga svo sterkan hljómgrunn hjá þjóðinni, að engin ríkisstjórn frá stríðslokum hefur talið fært að hverfa frá henni, og lýðræðisflokkarnir, þó stundum með brotalöm í Framsfl., hafa staðið að þessari meginstefnu, þótt að vísu Sjálfstfl. einn hafi óhvikull og einhuga aldrei látið stundar öldurót á innlendum vettvangi hrekja sig frá stefnunni. Kommúnistar og hjálpardeild þeirra í Þjóðvfl., sem nú hefur endanlega verið innbyrt í skútu kommúnistanna, hafa hins vegar aldrei farið dult með andúð sína á utanríkisstefnu þessari. Þar ráða eðlileg sjónarmið manna, sem telja það Íslendingum farsælast að komast í tölu svokallaðra alþýðulýðvelda. Ágreiningur um utanríkismál varð þess valdandi, að nýsköpunarstjórnin rofnaði á sínum tíma, því að af hálfu sjálfstæðismanna hefur aldrei komið til álita að hörfa frá þessari utanríkisstefnu. Það sannar þó kannske skýrast, hversu stefna þessi er raunhæf og Íslendingum nauðsynleg, að enda þótt kommúnistum hefði tekizt að þoka vinstra liðinu Í Framsókn það í austurátt að fá samþykkta yfirlýsinguna um brottför varnarliðsins 1956, þá reyndist sú samþykkt, þegar á reyndi, svo andstæð íslenzkum hagsmunum, að kommúnistar treystu sér ekki til annars en láta það gott heita, að vinstri stjórnin varpaði samþykktinni fyrir borð og sýndi sannarlega ekki minni áhuga á að hagnýta sér hlunnindi vestrænnar efnahagssamvinnu en aðrar ríkisstjórnir. Kommúnistar hafa því í reynd orðið að kaupa aðild sína að ríkisstjórnum því verði að beygja sig undir þessa utanríkisstefnu í meginatriðum. Þegar þessar staðreyndir eru skoðaðar og það blasir við hverjum sæmilega sjáandi manni, að þessi utanríkisstefna hefur á svo mörgum sviðum sannað kosti sína, að hún stendur nú fastari fótum en oftast áður, þá gegnir það furðu, að þeim Alþb.-mönnum skuli hugkvæmast að biðja Alþ. um að hverfa frá þessari stefnu og slíta tengsl sín og samvinnu við vestrænar vinaþjóðir og meira að segja heimta útvarpsumræðu um þessa undarlegu hugdettu. Fyrri ræðumenn stjórnarliðsins hafa gert ýtarlega grein fyrir inntaki utanríkisstefnunnar og þróun utanríkismálanna að undanförnu. Í tillögu Alþb.-manna eru tínd upp nokkur almenn atriði, sem allir eru sammála um, svo sem aðild að Sameinuðu þjóðunum, almenn menningarleg og viðskiptaleg samskipti við allar þjóðir, stuðningur við baráttu undirokaðra þjóða, afvopnun og hollusta við sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar. En auk þess eru tvö atriði, sem jafnan hafa verið kommúnistum þyrnir í auga, aðild Íslands að NATO og vestræn efnahagssamvinna. Viðhorfinu til varnarmálanna hefur hv. 2. þm. Vestf, gert svo góð skil, að þar er engu við að bæta. Síðan þau frægu orð höfuðsmanns vinstri stjórnarinnar voru töluð, að betra væri að vanta brauð en hafa her í landi, hefur lítill þróttur verið í kröfunum um brottför varnarliðsins. Þótt öll vonum við, að eigi aðeins verði hið erlenda varnarlið óþarft hér, heldur einnig, að vígvélar og herbúnaður verði almennt bannfærð, sjá flestir nú orðið, að varnarliðið er engin ógnun við fullveldi landsins, heldur aðeins hlekkur í þeirri keðju vestrænna varnarsamtaka, sem það er að þakka flestu eða öllu fremur, að tekizt hefur að hindra gereyðingarstyrjöld. Aðild Íslands að vestrænni efnahagssamvinnu á ómetanlegan þátt í eflingu atvinnuvega þjóðarinnar og velmegun hennar. Hér sem annars staðar Í vestrænum löndum reyndu kommúnistar að gera Marshall-samstarfið tortryggilegt og sögðu það tæki Bandaríkjanna til þess að arðræna þessar þjóðir og gera þær sér háðar. Reynslan hefur þegar sannað haldleysi þessara ásakana. Hin risavaxna efnahagsaðstoð Bandaríkjanna við þjóðir Vestur-Evrópu fyrstu árin eftir stríðið lagði grundvöll að ótrúlega skjótri uppbyggingu þessara landa, sem ýmis eru nú veitendur, en ekki þiggjendur í efnahagssamvinnu við Bandaríkin. Marshall-aðstoðin átti þátt í margvíslegum framförum hér á landi sem annars staðar, og henni fylgdu aldrei nein pólitísk skilyrði. Síðari efnahagsstofnanir Vestur-Evrópu og Bandaríkjanna hafa á ótal sviðum styrkt íslenzkt efnahagslíf, og stofnanir þessar hafa verið boðnar og búnar til þess að veita mikilvægar leiðbeiningar og tæknilega aðstoð. Mótvirðissjóður hinnar erlendu efnahagsaðstoðar gegnir nú þýðingarmiklu hlutverki í uppbyggingu íslenzkra atvinnuvega. Alla tíð hafa kommúnistar verið trúir þeirri kenningu sinni, að öll þessi aðild Íslendinga að vestrænni samvinnu væri þjóðinni fjötur um fót og tefldi sjálfstæði hennar í voða. Dómur reynslunnar er svo ótvíræður á þessu sviði, að kommúnistar eru löngu sjálfir hættir að trúa sínum eigin áróðri. Þess vegna er nú reynt aðbreyta svolítið um aðferð, og samtímis verða þeir Alþb.-menn fyrir því happi, að Framsókn er utan ríkisstjórnar og sem oft áður ekki vönd að meðulum til þess að reyna að klekkja á pólitískum andstæðingum. Svo sem öllum er minnisstætt, voru efnahagsmálin stjórnarandstæðingum erfið viðfangs Í síðustu þingkosningum. Var því reynt bæði af hálfu Alþb.- manna og framsóknarmanna að gera landhelgismálið og erlent fjármagn að meginefni kosningaáróðursins. Því var haldið blákalt fram, að ríkisstj. ætlaði að veita Bretum áfram veiðiréttindi í íslenzkri landhelgi, hvort sem Bretar vildu eða ekki. Á hinn bóginn var svo staðhæft, að ríkisstj. áformaði að veita erlendu fjármagni hömlulausan aðgang að íslenzkum atvinnuvegum og hagnýtingu auðlinda landsins og fórna raunverulegu sjálfstæði landsins með aðild að efnahagsbandalagi sexveldanna. Niðurstöður nýafstaðinnar landhelgisráðstefnu í London ættu að hafa sannfært alla um það, hvílíkur sigur landhelgissamningurinn við Breta var fyrir Íslendinga. Með þeim samningi var Íslendingum ekki aðeins tryggð 12 mílna landhelgi, heldur miklu meira, sem vinstri stjórnin undir leiðsögn kommúnista í öllu sínu fljótræði og ógætni hafði láðst að gera. Hv. 6. landsk. þm. hefur þegar gert landhelgismálinu rækileg skil. En ég er sannfærður um það, að landhelgissamningurinn á eftir að verða talinn meðal hinna merkilegustu afreka í sögu íslenzkra utanríkismála. Breyta þar engu um rangfærslur hv. 5. þm. Reykv. Hinn þáttur landráðabrigzlanna var álíka heiðarlegur. Þegar þannig horfði málum, að bæði Bretar, Danir og Norðmenn leituðu eftir aðild að Efnahagsbandalaginu, taldi íslenzka ríkisstj. sér eðlilega skylt að fylgjast sem bezt með þróun þeirra viðræðna og kynna bandalagsríkjunum hin sérstöku vandamál Íslendinga. Við erum flestum þjóðum fremur háð erlendum viðskiptum, og útilokun frá mörkuðum VesturEvrópu hlaut að valda okkur ófyrirsjáanlegum örðugleikum. Það hefði því blátt áfram verið vitaverð vanræksla af íslenzkum stjórnarvöldum að kanna ekki viðhorf bandalagsþjóðanna til vandamála Íslendinga, ef áðurnefndar þjóðir yrðu beinir aðilar að bandalaginu. Það var hins vegar fram tekið æ ofan í æ, að vegna smæðar þjóðarinnar gætum við ekki gengizt undir ákvæði Rómarsamningsins, að leyfa frjálsan flutning fjármagns og vinnuafls til landsins. En viðbrögð bæði kommúnista og Framsóknarforustunnar urðu hér hin sömu og í landhelgismálinu. Stjórnarflokkarnir skyldu þrátt fyrir allar yfirlýsingar vera staðráðnir í því að ofurselja þjóðina erlendum auðhringum. Efnahagsbandalagsmálið hefur um sinn a.m.k. tekið þá stefnu, að alvarlegustu vandkvæðum okkar í því sambandi hefur verið bægt frá, en þó aðeins að nokkru leyti. Tollamálastefna beggja efnahagsbandalaganna veldur okkur vaxandi erfiðleikum, og af því það er ofarlega í hugum manna nú, má nefna sem dæmi, að ef ekki væri talið víst, að gæði kísilgúrs úr Mývatni gerðu hann verðmeiri en kísilgúr framleiddan í efnahagsbandalagslöndum, hefði hinn sameiginlegi verndartollur þeirra á kísilgúr getað valdið verksmiðjunni hér lítt viðráðanlegum vandræðum. Hér er því vissulega um alvarlegt vandamál að ræða, nema takist víðtæk samvinna um tollamál, svo sem Bandaríkjamenn hafa reynt að vinna að. Svo sem nýfrjálsum þjóðum með lítt nýttar náttúruauðlindir er eðlilegt, hafa Íslendingar verið hræddir við að leyfa útlendingum aðild að atvinnurekstri hér á landi. Þó höfum við sjaldnast verið hikandi við erlendar lántökur, ekki einu sinni þeir, sem mestan ímugust hafa haft á erlendu fjármagni. Ég þekki engan mann, sem boðar þá kenningu, að við eigum að hleypa erlendu fjármagni almennt eða hömlulaust inn í atvinnuvegi okkar. Hins vegar mun nú fæstum dyljast sú staðreynd, að eigi að virkja íslenzk fallvötn í stórum stíl í þágu stóriðjufyrirtækja, sé hvorugt það framkvæmanlegt nema með atbeina erlends fjármagns í einhverri mynd. Sumir kunna að telja slíkt brölt þarflaust og núverandi atvinnuvegi okkar fullnægjandi. En á það er vert að benda, að skammt er síðan Alþingi mótatkvæðalaust samþykkti ályktun um stórvirkjun í Dettifossi, beinlínis með stóriðju til útflutnings fyrir augum. Þessi ályktun var eftirtektarverð stefnuyfirlýsing, eigi aðeins varðandi virkjun Dettifoss, heldur einnig varðandi viðhorf til erlends fjármagns, því að engum hefur getað dulizt, að stóriðja til hagnýtingar meginhluta orkunnar frá stórvirkjun í Dettifossi var óhugsandi án beinnar aðildar erlends einkafjármagns. Og við höfum enn ljósara dæmi um viðhorfið til erlends einkafjármagns, því að á dögum vinstri stjórnarinnar fól forsrh. hennar trúnaðarmönnum sínum að kanna viðhorf amerískra alúminíumfyrirtækja til byggingar alúmíníumverksmiðju hér á landi. Þótt sú stjórn færi frá völdum, áður en niðurstöður fengjust í málinu, sömdu trúnaðarmennirnir mjög eftirtektarverða skýrslu um þessar athuganir sínar. Með hliðsjón af þessum atriðum og margvíslegum ummælum forustumanna Framsfl. hlaut það að vekja sérstaka undrun, þegar flokkurinn algerlega söðlaði um rétt fyrir síðustu kosningar, ákærði ríkisstj. fyrir að ætla að ofurselja erlendu einkafjármagni náttúrusuðlindir landsins og taldi þjóðinni lífsnauðsyn að tryggja Framsókn valdaaðstöðu til þess að koma í veg fyrir slík ósköp. - Áhuginn á virkjun Dettifoss til stóriðju gufaði algerlega upp. En af því að kísilgúrverksmiðjumálið var of langt komið, til þess að hyggilegt þætti að snúast gegn því, var bæjarstjórn Húsavíkur látin óska formlega eftir því að fá að sitja fyrir hlutabréfakaupum í væntanlegu fyrirtæki, og mátti þá öllum ljóst vera, að ekki væri þörf erlends fjármagns. Það skal fram tekið, að margir gegnir framsóknarmenn voru andvígir þessum ósæmilega leik, og nú virðist flokkurinn aftur horfinn að fyrri stefnu Í sambandi við viðhorf til stóriðju og erlends fjármagns, þótt enn reyni vinstri deild flokksins undir forustu formanns hans og Tímans að reyna að ala á tortryggni og reyna að hræða með hættum, sem eiga sér enga stoð í veruleikanum. Það verður að játa, að kommúnistar hafa alltaf verið sjálfum sér samkvæmir í þessum málum. Þeir hafa talið alla vestræna efnahagsaðstoð illa, þótt allir verði að viðurkenna ómetanlegan þátt hennar í eflingu atvinnuvega þjóðarinnar. Þeir hafa að vísu tekið bandarfskri efnahagsaðstoð fegins hendi í vinstri stjórninni, en þó sem bragðvondu meðall, af því að ekki var kostur á öðru eftirsóknarverðara úr annarri átt. Þeir óskapast því að sjálfsögðu yfir aðild vestræns fjármagns að stóriðju hér á landi og hafa enda gengið svo langt að telja í höfuðmálgagni sínu kísilgúrverksmiðju við Mývatn hinn mesta óvinafögnuð, af því að erlendir aðilar eiga 20% aðild að henni til þess að tryggja sem bezt sölu framleiðslunnar erlendis. Þá hafa þeir látið málgagn sitt á Akureyri halda því fram, að alúminíumverksmiðja við Eyjafjörð mundi eitra allar sveitir Eyjafjarðar og gera þær óbyggilegar. Minna má ekki gagn gera. Meginstefnan í uppbyggingu íslenzkra atvinnuvega og viðhorf til hagnýtingar erlends fjármagns í því sambandi er svo mikilvægt hagsmunamál íslenzku þjóðarinnar, að miklu varðar, að allir þjóðhollir Íslendingar án tillits til annarra stjórnmálaskoðana geti staðið að mótun þeirra r stefnu. Er líka vonandi, að svo verði, þótt Framsfl. hafi fallið fyrir þeirri freistingu í síðustu kosningum að reyna með höfðun til tilfinninga almennings í garð erlends auðvalds að gera merkilegar undirbúningsathuganir stjórnvaldanna tortryggilegar, þótt það kostaði að afneita eigin stefnu. Sem betur fer, lét þjóðin ekki villa sér sýn, og markvisst hefur verið haldið áfram á þeirri braut að kanna helztu leiðir, er til greina virðast koma að sinni til þess að koma upp nýjum orkuverum og stóriðjufyrirtækjum í því skyni að tryggja sem bezt efnahagslegt öryggi þjóðarinnar. Slík þróun á ekki að verða núverandi atvinnuvegum fjötur um fót, heldur beinlínis verða þeim til styrktar á ýmsa lund, og vissulega hugkvæmist engum hugsandi manni að hagnýta ekki til hlítar þroskamöguleika núverandi atvinnugreina. Erlent einkafjármagn hefur vissulega reynzt viða þjóðum með vanþróað stjórnarfar hættulegt. En ekki virðist nein frambærileg ástæða fyrir því, að Íslendingar Þurfi að vera í þeim hópi, þótt kommúnistar telji það sjálfsagt. Það er líka reginmisskilningur, að við bæjardyr okkar biði erlendir auðkýfingar með fulla gullpoka til þess að kæfa okkur í gullflóði, ef við drögum loku frá dyrum. Það er engin tilviljun, að frændur okkar Norðmenn fengu sínum heimskunnasta borgara, Tryggve Lie, það sérstaka hlutverk að laða erlent fjármagn til Noregs. En þótt erlent fjármagn liggi þannig áreiðanlega ekki svo á lausu sem margir álíta, verðum við að gæta þess, að það er ekki stórt fyrirtæki á mælikvarða stórþjóða, sem er risavaxið á okkar mælikvarða, og við verðum við uppbyggingu stóriðju að gæta þess að raska ekki jafnvægi í þjóðfélaginu. Sumir kunna að segja, að við eigum að takmarka okkur við erlent lánsfé, en það er síður en svo víst, að miklar erlendar lántökur séu hættuminni en bein aðild erlends einkafjármagns, en þetta verður að kanna í hverju einstöku tilfelli. Meginsjónarmiðið verður að vera það að hagnýta af raunsæi og hyggindum það erlent fjármagn, sem kann að vera í boði hverju sinni, en hafa þó ætíð það meginatriði efst í huga að hafa húsbóndavaldið örugglega í eigin höndum. Aðild Íslendinga að vestrænni efnahagssamvinnu er þeim svo nauðsynleg, að jafnvel kommúnistar hafa neyðzt til að viðurkenna Þá staðreynd í verki í vinstri stjórninni. Með ráðagerðunum um stóriðju, sem nú er unnið markvisst að og kísilgúrverksmiðjan við Mývatn er fyrsti áfanginn, er verið að marka stefnuna um hagnýtingu erlends fjármagns, þar sem það hentar, til uppbyggingar fjölþættara atvinnulífi í landinu. Um mótun þeirrar stefnu næst vonandi samstaða allra annarra en kommúnista, sem enn hafa með flutningi þáltill. sinnar sannað ótvirætt, að þeir geta ekki átt samleið með öðrum Íslendingum um mótun utanríkisstefnu þjóðarinnar. Fátt er meiri prófsteinn á hæfileika þjóðar til sjálfstæðis en meðferð utanríkismála hennar. Þau mál mega því sízt af öllu verða bitbein í innanlandsátökum þeirra flokka, sem í meginefnum geta þar átt samstöðu. Kommúnistar hafa í engu frjálsu landi getað átt samstöðu með öðrum flokkum um mótun utanríkisstefnu. Kommúnistar hafa að vísu í öllum þessum löndum þótzt vera allra manna þjóðlegastir og þjóðhollastir, en hvarvetna, þar sem þeir hafa fengið völdin í sínar hendur, hefur þjónustan við forustuland heimskommúnismans orðið allsráðandi, þótt vandinn verði að vísu meiri, eftir að forustulöndin eru orðin tvö. Þáltill. þeirra Alþb.-manna er á yfirborðinu mörkuð af sömu þjóðhollustustaðhæfingunum. En hver trúir því, að tilgangurinn sé ekki hér sá sami og meðal skoðanabræðranna í öllum vestrænum löndum, enda sannar till. það sjálf, þegar hún er skoðuð niður í kjölinn? Íslenzk utanríkisstefna er í dag fastmótuð. Reynslan hefur staðfest, að Þessi stefna er í beztu samræmi við hagsmuni þjóðarinnar. Íslenzka þjóðin mun aldrei lúta leiðsögn kommúnista og fylgisveina þeirra í utanríkismálum. Þáltill. þeirra er að megintilgangi í ósamræmi við sjálfstæðis- og frelsishugsjónir íslenzku þjóðarinnar, og því mun Alþingi fella hana. -Góða nótt.