Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umfjöllunarefni þann niðurskurð sem boðaður er í fjárlögum sem voru til umræðu í gær og sérstaklega þegar kemur að menntamálum. Ég beini því máli mínu til formanns menntamálanefndar, hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, en boðaður er niðurskurður upp á 4,4 milljarða í mennta- og menningarmálum í fjárlagafrumvarpinu - 1,5 milljarðar tæpir í Lánasjóð íslenskra námsmanna, frestun á öllum rannsóknasamningum háskólanna, rekstrarframlög til Háskóla Íslands lækkuð um 270 millj. kr., háskólasjóðurinn, sem sinnir ungu fræðafólki og nýdoktorum, skorinn niður um 118 millj. kr., háskólasetrin um land allt 24 millj. kr., ekki há upphæð en gríðarlega mikilvægar nýsköpunar- og þekkingarmiðstöðvar fyrir landsbyggðina hvort sem við erum að tala um Höfn í Hornafirði, Snæfellsnes, Austurland eða Húsavík, störf þar sem eitt starf hefur skapað fleiri störf. Umræðan í þinginu hefur verið á þann veg að menntun og rannsóknir eigi að vera einn af lyklum okkar til að komast út úr þessari kreppu, það sé lykillinn sem við þurfum á að halda til að geta unnið okkur út úr henni, skapað störf, haldið unga fólkinu heima og þess vegna sé svo mikilvægt að við hugum að þessu. Það er t.d. búið að ræða um lánasjóðinn í því samhengi. Við verðum að gera fleira ungu fólki kleift að komast í nám og ég hef meira að segja rætt það hvort ekki ætti að rýmka úthlutunarreglurnar og leyfa fólki yfir tvítugt að sækja um lán til að komast til náms í framhaldsskólum en hann er skorinn. Ég spyr: Höfum við ekki eitthvað að læra af reynslu Færeyinga sem sögðu: Peningurinn kemur aftur en fólk sem fer kemur ekki aftur? Ég vil inna hv. formann menntamálanefndar eftir því hvort hann telji hreinlega ekki of langt gengið í niðurskurði á þessum mikilvæga lið í mennta- og menningarmálum.

Herra forseti. Það er þyngra en tárum taki að þurfa, við þær aðstæður sem nú eru uppi í efnahagslífinu, að standa að tillögum um niðurskurð til menntamála, ekki síst fyrir þá sem hafa unnið hörðum höndum að uppbyggingu menntakerfisins á síðustu árum og ég tel mig vera í þeim hópi. Við verðum hins vegar að hafa hugfast að útgjöld til menntamála hafa aukist gríðarlega á síðustu árum og hafa verið með þeim hæstu sem þekkjast í heiminum. Niðurskurðurinn sem hv. þingmaður nefnir er að stórum hluta ákvörðun um að áformaðar hækkanir komi ekki til framkvæmda að sinni. Hér er verið að stíga eins varlega til jarðar og mögulegt er og ganga ekki of nærri menntakerfinu, m.a. til að reyna að koma í veg fyrir að fólk flýi land. En við verðum hins vegar að horfast í augu við það að tekjur ríkisins eru að dragast stórlega saman og við slíkar aðstæður verður ríkið að spara og skera niður og því miður á öllum sviðum. Ég hef tekið eftir því að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa talað um það að ríkisstjórnarflokkarnir séu með tillögum sínum að boða blóðugan niðurskurð. Ég kýs þá að líta þannig á að Vinstri grænir séu á móti niðurskurði ríkisútgjalda og ef farið yrði eftir tillögum þeirra er ljóst að ríkið færi þráðbeint á hausinn enda virðast menn ekki skilja að einhvern veginn þarf að standa undir öllum þessum útgjöldum. Við þær aðstæður sem uppi eru í efnahagslífinu verða menn að svara þeirri spurningu hverjir eigi að bera byrðina. Fyrirtæki berjast í bökkum, fólk er að missa vinnuna, laun lækka, verðbólga er há og vextir líka og gjaldmiðillinn hefur hrunið. Þetta þýðir að fólkið í landinu er að taka á sig byrðarnar. Því hlýtur maður að spyrja: Treysta þingmenn Vinstri grænna sér til þess að horfa framan í þetta fólk og segja við það að það verði að skera niður sín útgjöld en að ríkið ætli ekki að gera það? Eða vill hv. þingmaður steypa þjóðfélaginu í enn meiri skuldir en orðið er og skuldsetja sjálfan sig, börnin sín og börnin þeirra til framtíðar? Herra forseti. 

Herra forseti. Hér er spurt: Hverjir eiga að bera byrðarnar? Ég varpaði fram nokkrum spurningum síðla kvölds í gær eða í nótt en enginn var til andsvara vegna þess að hv. formaður heilbrigðisnefndar og reyndar líka hv. formaður menntamálanefndar létu ekki sjá sig í umræðunum, tóku ekki þátt í þeim, létu sig hverfa, strikuðu sig út af mælendaskrá. Ég verð að segja að þetta vakti athygli fleiri en mín. Ég verð að segja að það er sérkennilegt, þegar verið er að skera niður heilbrigðisútgjöld um 6,9 milljarða, þegar verið er að skera Landspítalann niður um 1.700 millj. kr., þegar verið er að skera heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu niður um 300 millj. kr. og þegar verið er að leggja 1.100 millj. kr. á í nýja sjúklingaskatta, að þá sé formaður heilbrigðisnefndar þingsins hvergi á vettvangi. Ég hlýt að spyrja: Hver er aðkoma hv. heilbrigðisnefndar að þessum stórfellda niðurskurði? Hver er aðkoma hv. heilbrigðisnefndar þegar þetta liggur fyrir? Í framhaldinu vil ég spyrja: Ég hef nefnt nokkra þætti, niðurskurð og sjúklingaskatta, en vil spyrja sérstaklega um söfnunarreikning til handa ráðherranum upp á 780 millj. kr. þar sem verið er að taka af öllum heilbrigðisstofnunum í landinu og leggja inn á óskilgreindan söfnunarreikning í ráðuneytinu til að ráðherrann geti ráðskast með í umdæmaskipun í heilbrigðisþjónustu í landinu. Ég óska eftir að fá svör við þessu. Þetta eru örfáar af þeim spurningum sem ég varpaði fram til hv. formanns heilbrigðisnefndar í gær. Ég var líka með spurningar til hv. formanns iðnaðarnefndar sem var heldur ekki á vettvangi 

Virðulegi forseti. Ég sat á hinu háa Alþingi langt fram eftir kvöldi í gær þannig að hv. þingmaður hafði fullt tækifæri til að ræða við mig hvort heldur hér inni eða utan salar. En það er ljóst að við stöndum frammi fyrir veruleika sem við hefðum gjarnan viljað vera án. Það þarf að bregðast við á öllum sviðum samfélagsins. Í því fjárlagafrumvarpi sem við erum með fyrir framan okkur er verið að auka í fjárlögin varðandi heilbrigðismálin um 17% en hins vegar er gert ráð fyrir því í tillögum ríkisstjórnarinnar til fjárlaga við 2. umr. að þau lækki um 5,3 milljarða kr., stofnkostnaður verði lækkaður um 400 millj. kr. og aðallega vegna niðurskurðar á nýbyggingum þjóðarsjúkrahússins, sem er skorið niður um helming. Þá er gert ráð fyrir lækkun lyfjaútgjalda sem nema um 1 milljarði kr. sem er áætlað að muni fást með breytingum á greiðsluþátttöku sjúkratrygginga og lækkun lyfjakostnaðar vegna breytinga sem gerðar voru á lyfjalögum eins og hv. þingmaður man glöggt eftir síðasta vor og er vænst að muni skila aukinni samkeppni á lyfjamarkaði og lækkun á heildsöluverði lyfja. Það er ljóst að góð heilbrigðisþjónusta er mjög mikilvæg og það er mjög mikilvægt að bera þannig niður að ekki sé vegið að öryggiskennd einstaklinga og fjölskyldna við þær aðstæður sem við erum í núna. Það er hins vegar ljóst að í kerfinu eru miklir möguleikar til endurskipulagningar og í heilbrigðisþjónustulögum, sem samþykkt voru á vorþingi á síðasta ári, er m.a. mælt fyrir um ákveðna verkaskiptingu í heilbrigðisþjónustunni sem er mjög mikilvægt að farið verði eftir sem mun leiða þegar upp er staðið til mikils sparnaðar í kerfinu. Þá á ég m.a. við verkaskiptingu milli umdæmissjúkrahúsa og sérhæfðra sjúkrahúsa en jafnframt innan heilsugæslunnar. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um þann pott sem lagður er til í fjárlagafrumvarpinu við 2. umr. en verið er að mælast til þess að í þann pott 

Herra forseti. Því er ekki að neita að erfiðir tímar eru fram undan. Mig langar þó að setja nokkrar staðreyndir í samhengi við þá umræðu sem hér er um heilbrigðismál. Gert er ráð fyrir 11 þús. millj. kr. meira í heilbrigðismál núna heldur en það sem við settum í heilbrigðismál í síðustu fjárlögum. Þetta er gert þrátt fyrir að við stöndum frammi fyrir einni dýpstu kreppu sem dunið hefur á Íslandi fyrr og síðar - 11 þús. millj. meira í heilbrigðismál núna heldur en við settum í síðustu fjárlög. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum hefur margt jákvætt gerst í heilbrigðismálum. Mun fleiri fá núna þjónustu BUGL en nokkurn tíma áður. Fráflæðisvandinn á Landspítalanum, þ.e. sá fjöldi fólks sem býr á spítalanum, er nánast úr sögunni. Ráðist hefur verið í markvissa aðgerð á sviði lyfjamála og síðasta haust hafði lyfjakostnaður lækkað um einn milljarð króna. Fjármagn til heimahjúkrunar átti að aukast um helming frá árinu í fyrra en fjármagnið fyrir þetta ár var sex sinnum hærra en það sem varið var í heimahjúkrun 2005. Biðlistar hafa styst. Bið eftir hjartaþræðingu hefur styst hvað mest samkvæmt upplýsingum frá landlækni. Sameining heimahjúkrunar og félagslegrar þjónustu í Reykjavík er núna að verða að veruleika. Við höfum sett löggjöf um stofnfrumurannsóknir, náð samningum við hjartalækna. Nú í fyrsta skipti er verið að styðja sálfræðiþjónustu fyrir börn. Þessi upptalning sýnir að heilbrigðismál hafa verið í forgangi í þessari ríkisstjórn en því er ekki að neita að við stöndum frammi fyrir mjög erfiðum tímum. Tekjur ríkisins eru að lækka mjög hratt. Þess vegna reynum við að mæta þessum vanda með annars konar forgangsröðun, við reynum að verja velferðina og höfum reyndar fengið þá gagnrýni að skera ekki nógu mikið niður. En það er ábyrgðarhluti að gera eins og Vinstri grænir að vísa nauðsynlegum niðurskurði á framtíðarkynslóðir ef það er tillaga Vinstri grænna. Við þurfum að taka á þessum vanda sjálf með réttri forgangsröð þar sem velferðin er í forgrunni við þessar afskaplega erfiðu aðstæður.

Virðulegi forseti. Mér fannst ein setning einkenna fjárlagaumræðuna í gær af hálfu stjórnarliða en það var það að aldrei skyldi hafa hvarflað að þeim að þessi staða kæmi upp, að þessi niðurskurður hefði einfaldlega dottið á þá af himnum ofan. Það er enginn að tala um það í stjórnarandstöðunni að við viljum setja þjóðina þráðbeint á hausinn, síður en svo. Það hefur ekki verið málflutningur okkar. Við höfum hins vegar gagnrýnt það að ekki sé horft til framtíðar. Hvað er betra en að farið verði varlega í að skera niður í menntamálum? Það er einfaldlega staðreynd að margir munu standa uppi atvinnulausir núna eftir áramót, sérstaklega þeir sem eru enn að vinna á uppsagnarfresti og þá hefði kannski verið betra að hafa meiri peninga til menntamála þannig að fólk gæti bjargað sér um stundabil og menntað sig meira. Ég spyr hæstv. ríkisstjórn: Af hverju hefur ekki verið unnið að tillögum og aðgerðum til að koma því fólki sem mun lenda í þessum vanda eftir áramót til hjálpar? Það er líka eitt sem ég vil benda á varðandi rannsóknirnar. Nú á einmitt að vera tækifæri til að lyfta undir hjá þeim fyrirtækjum sem stunda rannsóknir, sem stunda frumkvöðlastarf. Mér er sérstaklega minnisstætt þegar ég lagði fram tillögu til þingsályktunar um skattaívilnanir vegna rannsókna- og þróunarverkefna að þingmenn Samfylkingarinnar gagnrýndu það og sögðu að þetta væri þeirra mál sem þeir mundu beita sér fyrir. Af hverju er það ekki upp á borðinu núna? Ég spyr.

Herra forseti. Það er augljóst að hv. formannsefni Framsóknarflokksins, Höskuldur Þórhallsson, er svo upptekinn við kosningabaráttuna að hann fylgist ekkert með því sem er að gerast. Hv. þingmaður kemur hingað og hefur augljóslega ekki lesið fjárlagafrumvarpið þó að hann kjósi að nota þennan ræðustól til þess að tala um það. Hv. formannsefni ræðir um hvað verið sé að gera til þess að efla rannsóknir fyrirtækja. Það vill svo til, herra forseti, að þessi ríkisstjórn hefur t.d. gert samning við Atvinnuleysistryggingasjóð sem gerir það að verkum að sprotafyrirtækjum sem eyða verulegum hluta af sinni veltu í rannsóknir hefur nú tekist að ráða til sín næstum því 300 nýja starfsmenn. Skiptir það ekki máli, hv. formannsefni? Skiptir það ekki máli að á sama tíma og hér er verið að skera niður vegna kreppu eru menn samt sem áður að láta ósnert það sem fer til rannsókna í gegnum Rannsóknarsjóð og ekki bara það, það er verið að auka framlagið? Hv. formannsefni ætti kannski að kynna sér stöðu Tækniþróunarsjóðs. Þar er ekki verið að skera þar niður, þar er verið að auka við um nærfellt 100 milljónir. Þetta ætti formannsefnið að kynna sér áður en hann fer og ber sér á brjóst yfir því hvað hann veit mikið um vonsku þessarar ríkisstjórnar. Það, herra forseti, er ekki vænlegt fyrir formannsefnið ætli hann sér að ná einhverju brautargengi í hinum ágæta flokki Framsóknarflokknum. Menn verða að vita hvað þeir tala um áður en þeir koma og belgja sig út. Ég kom hingað hins vegar  
            

Virðulegi forseti. Það er vissulega ábyrgðarhluti að fjalla um fjárlög en það er líka ábyrgðarhluti að skuldbinda komandi kynslóðir til að greiða allar skuldir bankanna, til þess að greiða Icesave-skuldbindingarnar. Mér finnst það satt að segja vera stærsti ábyrgðarhlutinn hér og það er fullkomlega eðlilegt að við reynum að sporna gegn því að verið sé að skera niður menntamál og menningarmál um 4,4 milljarða. Þó að það sé vissulega rétt sem sagt hefur verið að þau framlög hafi aukist á undanförnum árum er nú ekki lengra síðan en í síðustu viku að við ræddum frumvarp til laga um fullorðinsfræðslu þar sem fram kom að menntastig hér á landi er lágt, lægra en í þeim löndum sem við berum okkur saman við, og innbyrðis munur í menntakerfinu er mikill. Þess vegna finnst mér þetta alvarlegt mál. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta er ekki gert með neinni gleði í hjarta en mér finnst mjög mikilvægt að fólk átti sig á því að þessi fjárlög eru sett í því samhengi að íslenskur almenningur er að greiða skuldir, skuldir fjármálastofnana, skuldir banka. Það er hinn stóri ábyrgðarhluti. Mér finnst það líka ábyrgðarhluti ef þetta á að vera okkar leið út úr kreppunni að efla hér menntun, vísindi og rannsóknir að við týnum ekki þeim lykli, að við tálgum ekki undirstöðuna svo mikið að hún verði feyskin og byggingin hrynji ofan á okkur. Hættan með svona niðurskurði er að við göngum of langt. Þá óttast ég, virðulegi forseti, að við fremjum óafturkræf spjöll á menntakerfinu. Ég nefndi áðan framlög til rannsókna í öllum háskólum sem hefur verið skotið á frest og ég nefndi lánasjóðinn. Það hlýtur að skipta máli fyrir þá nemendur sem vilja komast í nám núna í þessu atvinnuástandi sem fyrir hendi er að framlög til hans eru skorin um 1,5 milljarða. Ég get því ekki séð annað en að þetta sé ansi róttækur niðurskurður og það er líka ábyrgðarhluti.

Herra forseti. Það væri auðvitað óskandi ef við ættum nóg af peningum til þess að verja til allra þeirra þjóðþrifamála sem við viljum vinna að hér á hinu háa Alþingi. Þessir peningar eru því miður ekki til. Ég fór yfir það áðan að orðið hefur og fyrirsjáanlegt er tekjufall hjá ríkissjóði. Tekjur ríkisins dragast saman og einhvern veginn verður að bregðast við því. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að það sé auðvitað þyngra en tárum taki fyrir okkur sem höfum verið að vinna að því hörðum höndum síðustu árin að byggja upp menntakerfið að þurfa að mæla fyrir niðurskurði á fjárframlögum til þess. Við verðum hins vegar að horfast í augu við staðreyndirnar eins og þær eru. Það er ekki hægt að eyða um efni fram og ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn reyna að stíga ekki fastar til jarðar en nauðsynlegt er til þess að verja menntakerfið. Menn hafa ekki svarað þeirri spurningu hér hvernig þeir ætla að svara því fólki sem spyr: Hverjir eiga að bera byrðarnar? Hvað ætla hv. þingmenn Vinstri grænna að segja við fólk sem er búið að missa vinnuna, sem hefur lækkað í launum, sem hefur orðið fyrir kjaraskerðingu  Staðan er grafalvarleg og við verðum að taka á henni. Við megum ekki vera í einhverri vinsældakeppni með yfirlýsingum  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að halda ró sinni.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra spyr hvort hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hafi lesið fjárlagafrumvarpið. Ég spyr nú bara hver það er sem hefur lesið fjárlagafrumvarpið með öllum þeim breytingum sem lagðar hafa verið fram. Ég skal bara viðurkenna að ég hef ekki náð að lesa yfir það enda eru vinnubrögðin sem einkennt hafa vinnu tengda fjárlagagerðinni algjörlega ótrúleg. Ég sit í heilbrigðisnefnd og þar kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar að okkur fannst vera algjör skortur á markvissum vinnubrögðum. Það kom engin heildarsýn fram, hvorki frá heilbrigðisráðherra né meiri hlutanum í nefndinni. Við skulum bara tala mannamál hérna. Það sem er verið að leggja til er að fækka störfum, það er verið að leggja til að segja fólki upp. Kostnaður heilbrigðiskerfisins er 70–80% launakostnaður þannig að þegar við tölum um að skera niður, hvort sem það er um 3,5 milljarða eða 10 milljarða eða hvaða tölu sem við tölum um, erum við að tala um að fækka störfum.  
             Eftir að búið var að óska ítrekað eftir upplýsingum frá meiri hlutanum um hvað ætti að leggja til og spyrja fulltrúa stofnana beint kom skýrt fram að verið væri að tala um að loka deildum, jafnvel heilum stofnunum til þess að hægt væri að spara. Það má t.d. benda á að meðal þess sem ég hef skoðað er verið að tala um að skera niður fyrir 300 milljónir á Heilbrigðisstofnun Akureyrar. Það þýðir að þar þarf að loka stofnun þannig að við skulum bara tala mannamál hérna. Það sem er líka einkennandi hérna er að það virðist enginn hafa neina yfirsýn yfir um hve mörg störf er að ræða, enginn. Þeir sem verða atvinnulausir geta væntanlega 

Hæstv. forseti. Ég vildi bregðast aðeins við orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem mér fannst veitast ansi ómaklega að hv. þingmönnum Ástu Möller og Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir  Þetta vildi ég láta koma fram vegna þess hversu mikið hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gerði úr því að þessir tveir hv. þingmenn hefðu ekki tekið þátt í umræðunni.  Að öðru leyti, hæstv. forseti, hefur það komið fram í framhaldsfjárlagaumræðunni sem átt hefur sér stað undir störfum þingsins að um miklar aðgerðir er að ræða sem miða að því að þeir sem veikast standa 

Herra forseti. Það eru þrjú atriði sem ég þarf að reyna að koma að á örstuttum tíma. Í fyrsta lagi: Ég mun halda þeirri gagnrýni minni til streitu að formenn stærstu nefnda í þinginu eigi að vera hér til andsvara og skýra sína sýn á fjárlagafrumvarpið. Það á jafnt við hvort þeir eru í þingflokki Sjálfstæðisflokksins eða annars staðar. Ég horfi hér á hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur sem er formaður iðnaðarnefndar og var heldur ekki við umræðuna í gær. Aðrir formenn nefnda en þeir þrír sem ég nefndi tóku að sjálfsögðu til máls og ég vek athygli á því að formenn nefnda í þinginu hafa álag á kaupið sitt sem nefndarformenn, er ekki svo? Ég kalla eftir því að þeir taki þátt í umræðunni og séu til andsvara. Í öðru lagi er mjög athyglisvert að þegar maður tekur sig til og spyr gagnrýninna spurninga og vísar þeim til Sjálfstæðisflokksins um blóðugan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, hvað gerist? Stekkur ekki Samfylkingin upp og setur varnarskjöldinn fram. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kemur hér fram og slær varnarskildi fyrir blóðugan niðurskurð Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisþjónustunni. Það er dapurlegt að á þessum degi í dag verður brotið í blað vegna þess að hér er tillaga um að sjúklingar eigi í fyrsta skipti að fara að greiða aðgöngumiða að sjúkrarúmunum inni á spítölunum. Við munum fara í atkvæðagreiðslu um það hér á eftir. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Samfylkingin, ætlar að leyfa Sjálfstæðisflokknum að plokka 360 millj. kr. af sjúklingum þegar þeir eru komnir á nærbuxunum upp í sjúkrarúm. Það vekur upp minningar um að það var ráðherra Samfylkingarinnar þáverandi, þ.e. Alþýðuflokksins, sem tók upp sjúklingaskattana fyrst 1991. Þetta er í rauninni arfleifð frá Samfylkingunni og það er nöturlegt að þessi flokkur skuli leyfa sér að koma að niðurskurði í fjármálum með þeim hætti að heimila þessa nýju sjúklingaskatta. Það hefur aldrei verið hér. Það er í lögum að sjúkrahúsvist skuli vera ókeypis. 

Virðulegur forseti. Það er nokkuð einkennilegt að ræða fjárlög undir störfum þingsins þegar þau hafa verið á dagskrá en umfjöllun málsins hefur öll verið í nokkru skötulíki og varla hægt að segja að fjárlögin hafi fengið neina þinglega umfjöllun að gagni fyrir 2. umr. eins og þó vert væri en það helgast auðvitað af því neyðarástandi sem hér er. Það er sjálfsagt og eðlilegt að menn hafi uppi varnaðarorð um að niðurskurðurinn komi niður þar sem síst skyldi en maður hlýtur að spyrja sig í hvers konar fílabeinsturni þessi umræða er eiginlega þegar fjárlögin fyrir komandi ár eru kölluð blóðugur niðurskurður. Hér er verið að reka ríkissjóð Íslands með tæplega 200 milljarða halla, þ.e. tveggja millj. kr. halla fyrir hvert heimili í landinu. Ég vona að öllum þingmönnum sé ljóst að það verður sannarlega ekki hægt að endurtaka að ári. Hér verður að fara í enn frekari niðurskurð á því fjárlagaári sem koma mun og munu auðvitað allir málaflokkar líða fyrir það. Það er ekki þannig að það sé einhver málaflokkur sem geti orðið friðhelgur í þeirri vinnu vegna þess að menn skera einfaldlega ekki niður jafngríðarlegan halla sem nemur nærri helmingi fjárlaganna nema með því að fara á alla málaflokka. Það er þess vegna ekki hægt að koma hér og vera með einhverja óskalista í því efni eða tala eins og hægt sé að verða við öllu, gera allt og hlífa öllu.  
            

Virðulegur forseti. Þingið á að standa vörð um lýðræði í landinu og það á líka að vanda vinnubrögð sín. Við erum að greiða atkvæði um afbrigði, þ.e. um að taka ráðstafanir í ríkisfjármálum til umræðu þó að því frumvarpi hafi verði dreift seint í gærkvöldi, líklega rétt fyrir kl. 11. Það er algerlega óásættanlegt að taka það mál til umræðu í dag og því greiðum við atkvæði gegn því. Svona vinnubrögð eiga ekki að líðast og ég verð að viðurkenna að ég verð meira og meira hissa á þinginu þegar ég heyri í umræðum að þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörg Sveinsdóttir, „handpikkar“ út af mælendaskránni hjá Sjálfstæðisflokknum, „handpikkar“ út formenn stærstu nefndanna, formann menntamálanefndar og formann heilbrigðisnefndar. Hvers lags lýðræði er þetta? Um hvað eigum við að ræða í þessu þingi þegar ekki einu sinni stjórnarsinnar mega tala?

Herra forseti. Þannig háttar til um þetta mál að því var dreift seint í gærkvöldi þegar hallaði mjög á kvöldið og styttist í miðnættið. Engu að síður eru í þessum bandormi að hluta til ákvæði sem varða lögheimildir vegna skerðinga og breytingartillögur eru fluttar um nú við 2. umr. fjárlagafrumvarps. En að hluta til eru þar á ferðinni atriði sem boðað er að muni koma við 3. umr. fjárlagafrumvarps. Það sannar að þessi svokallaða 2. umr. um fjárlagafrumvarpið var auðvitað ómarktæk og málin engan veginn tæk eða boðleg til umræðu. Í reynd er á borðum þingmanna nýtt fjárlagafrumvarp, búið að henda hinu sem flutt var 1. október. Þetta nýja frumvarp frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og ríkisstjórninni kallar síðan á ýmsar skerðingar á lögum og nú loksins koma stjórnarliðar fram með þennan bandorm á eftir fjárlagafrumvarpinu og ætlast til að fá hann tekinn á 

Virðulegi forseti. Svo háttar til að stjórnarmeirihlutinn er einstaklega fjölmennur. Þar eru 43 þingmenn en stjórnarandstaðan hefur eingöngu 20. Stjórnarþingmenn hafa haft aðstöðu til og kynnt sér þau frumvörp sem koma fram af hálfu ríkisstjórnarinnar en við sem erum í stjórnarandstöðu erum rétt að sjá þau núna þegar dagur rennur þar sem frumvarpinu var dreift mjög seint í gærkvöldi. Mér finnst að ítrekað tekinn sé af mér lýðræðislegur réttur sem þingmaður á Alþingi Íslendinga þegar ríkisstjórnin kastar inn hverju stórfrumvarpinu á fætur öðru og það kom fram við umræður á fjárlögum í gær að þar hafi verið kastað inn tillögum og þær ekki fengist ræddar í fjárlaganefnd en ætlast var til þess að þetta yrði afgreitt á einu bretti. Ég hef orðið þess áskynja að Alþingi Íslendinga hefur ekki frumkvæði heldur er þetta ríkisstjórnarmiðað þing. En það er útilokað að við sættum okkur 

Hæstv. forseti. Umfang breytingartillagna við fjárlagafrumvarpið er með þeim hætti að í raun liggur fyrir nýtt frumvarp. Ég gagnrýni harkalega vinnubrögð við fjárlagagerðina. Fjárlaganefndin kom nánast ekkert að því verki. Það var alfarið unnið hjá ríkisstjórninni og tillögupakkanum var síðan skutlað inn í fjárlaganefnd formsins vegna. Það liggur ekki fyrir endurskoðun á mikilvægum áætlunum sem eru grunnforsendur frumvarpsins. Fjárlaganefndin fékk lítinn tíma til að fjalla um frumvarpið og ég gagnrýni það. Það vantar allan rökstuðning meiri hlutans fyrir frumvarpinu og við þingmenn Framsóknarflokksins teljum ekki forsvaranlegt að Alþingi afgreiði tillögurnar við þær aðstæður og munum ekki greiða atkvæði við þessa atkvæðagreiðslu. Herra forseti. Mér finnst frekar á ferðinni grínleikur en ábyrg vinnubrögð löggjafarvaldsins.

Herra forseti. Þetta frumvarp til fjárlaga sem nú er til 2. umr. er í rauninni bara vinnuplagg. Það hefur ekki fengið eðlilega, lýðræðislega meðferð af hálfu þingsins. Ekki liggur fyrir við afgreiðslu gjaldahliðarinnar nein greiðsluáætlun fyrir ríkissjóð, engin rekstraráætlun fyrir ríkissjóð, engin stefnumótun til framtíðar, ekkert liggur fyrir um lántökur og lánakjör eða vexti og afborganir á næstu árum. Tekjuáætlun liggur ekki fyrir. Þetta er marklaust plagg. Við í fjárlaganefnd lögðum til að málið yrði ekki tekið til umræðu. Þegar frumvarpið kemur til afgreiðslu munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs almennt sitja hjá en þó gera athugasemdir og koma með ábendingar við einstakar greinar þess til að árétta pólitíska afstöðu okkar til málsins. Þetta er frumvarp ójöfnuðar.

Hæstv. forseti. Vinnubrögðin við fjárlögin 2009 eru algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og þingmenn stjórnarflokkanna sem tóku við tillögum að nýjum fjárlögum 11. desember sl. og afgreiddu þau á einum sólarhring til síðari umræðu og þeirrar atkvæðagreiðslu sem hér fer fram. Aðstæður í þjóðfélaginu gera það óhjákvæmilegt að gripið verði til mjög ákveðinna aðgerða til að ná niður fjárlagahallanum. Þingmenn Frjálslynda flokksins telja nauðsynlegt að unnið verði að heildstæðum, markvissum sparnaði í ríkisrekstri og lýsa sig reiðubúna til að vinna að slíku starfi. Þær tillögur sem liggja fyrir eru hins vegar illa unnar og ómarkvissar og ná ekki því markmiði sem nauðsynlegt er til að dreifa byrðunum með sanngjörnum hætti á fólkið í landinu. Við áskiljum okkur allan rétt til að koma með tillögur og breytingar við 3. umr. Frumvarpið stenst ekki grundvallarforsendur og er án heildaráætlana. Þrátt fyrir óskir þar um hafa þau gögn ekki verið lögð fram. Við þessar aðstæður því munu þingmenn Frjálslynda flokksins sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Miklar breytingar hafa orðið á íslensku efnahagsumhverfi frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram á Alþingi í byrjun október. Hin snöggu umskipti hafa eðlilega sett mark sitt á störf fjárlaganefndar og ríkisstjórnarinnar í fjárlagaferlinu. Þær breytingartillögur sem nú eru lagðar fram við 2. umr. eru þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og voru teknar til umfjöllunar í fjárlaganefnd í annarrar viku desember. Þar að auki er í breytingartillögunum sá hluti tillagna forsætisnefndar um fjárheimildir Alþingis 2009 er lýtur að rekstri þingsins og stofnana þess. Af hálfu fjármálaráðuneytisins er nú unnið að frekari áætlunum um vissa útgjaldaliði frumvarpsins sem þurfa frekari skoðunar við, meðal annars endurmat á vaxtagjöldum ríkisins á næsta ári. Þá er unnið að endurmati á verðlags- og tekjupóstum frumvarpsins. Síðan bíða 5. og 6. greinar ákvæði enn fremur 3. umr. fjárlaga. Skipting á útfærslu fjárheimildar til rekstrar- og öldrunarþjónustu milli félags- og heilbrigðisráðuneytis er ekki lokið eins og stefnt var að og er nú er fyrirhugað að tillögur um það efni komi fram við 3. umr. frumvarpsins. Það kann að hafa í för með sér flutning á milli fjárlagaliða til leiðréttingar. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd og fastanefndir hafa lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem bárust sem voru á annað þúsund. Tillögur fastanefnda og fjárlaganefndar sem varða afgreiðslu 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka varnaðarorð mín. Við erum að samþykkja 4,4 milljarða í niðurskurð á menntakerfinu. Ég ítreka varnaðarorð mín því þarna stöndum við frammi fyrir valkosti. Við þurfum að velta því fyrir okkur hvernig við komumst út úr þessari kreppu. Ég vara við því að við lokum ekki dyrum og ég óttast það, virðulegi forseti, að þessi niðurskurður gangi of nærri okkar góða menntakerfi, okkar góða vísindastarfi og við missum störf og möguleika á þekkingarsköpun og missum fólk úr landi af því að við göngum of nærri menntakerfinu. Því hef ég uppi þessi varnaðarorð hér þegar þessi niðurskurður verður samþykktur í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þetta er hörmuleg niðurstaða af niðurskurðarvinnu ríkisstjórnarinnar að það skuli eiga að skerða framlög til Háskóla Íslands um sem nemur tæpum 1 milljarði á næsta ári samkvæmt þeim fjárlagalið sem hér er verið að greiða atkvæði um. Það stangast algerlega á við yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að nú skuli sem aldrei fyrr gefa fólki tækifæri til háskólamenntunar. Nú skuli opna alla háskólana upp á gátt. 

Herra forseti. Hér er ríkisstjórnin að leggja til niðurskurð á öllum háskólasetrunum á landsbyggðinni. Það sést hvert risið er. Það er niðurskurður á háskólasetri Snæfellinga um 6 millj. kr., ég held að það sé öll fjárveitingin. Það er niðurskurður á háskólasetri Hornafjarðar um 6 millj. kr., ég held að það sé öll fjárveitingin, það er niðurskurður á háskólasetrinu á Húsavík um 6 millj. kr., ég held að það sé öll fjárveitingin. Það er niðurskurður á rannsóknarsetri Háskóla Íslands í landnýtingu upp á 1 millj. kr. og rannsókna- og fræðasetri á Austurlandi um 5 millj. kr. Hvert er þessi ríkisstjórn eiginlega að fara ef þetta er það sem á að skera niður, þekkingarsetrin á landsbyggðinni sem hafa einmitt gegnt lykilhlutverki í þeim litlu fjárveitingum sem þau hafa þó fengið? Herra forseti. Þetta er dapurt, þetta er til skammar. Við tökum ekki þátt í svona vinnubrögðum.

Hæstv. forseti. Mig langar til að leyfa mér í þessari atkvæðaskýringu minni að vitna til orða Runólfs Ágústssonar sem er framkvæmdastjóri fyrir nýstofnað háskólasetur, Keili á Suðurnesjunum en hann gagnrýnir þessa niðurskurðartillögu með svofelldum orðum, með leyfi forseta: „Með fyrirhugaðri skerðingu á framlögum ríkisins til LÍN er verið að stofna til meiri kostnaðar annars staðar í ríkiskerfinu vegna þess að það er ódýrara fyrir ríkið að hafa fólk í námi en á atvinnuleysisbótum. Með fyrirhugaðri skerðingu eru möguleikar þeirra sem nú eru að hverfa af vinnumarkaði til að mennta sig skertir og sú hætta sköpuð að sumir þessara einstaklinga detti endanlega út úr atvinnulífinu og verði varanlegir þiggjendur samfélagsbóta. Með fyrirhugaðri skerðingu er dregið úr sveigjanleika þess vinnuafls sem við erum að missa af vinnumarkaði. Eftir 2–3 ár verður gott að fá inn stóra hópa af nýútskrifuðu fólki með fjölbreyttu námi af ýmsum skólastigum.“ Það er verið að koma í veg fyrir ýmsa af þeim hlutum sem þessi ríkisstjórn er þó búin að segjast standa fyrir. Þetta er afar alvarleg niðurskurðartillaga, hæstv. forseti.

Herra forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti minni hluta utanríkismálanefndar til fjárlaganefndar þá styðjum við í aðalatriðum þann niðurskurð á stofnunum utanríkisráðuneytisins og yfirstjórn sem hér eru lagðar fram tillögur um en hefðum þó viljað forgangsraða öðruvísi innan málaflokksins, einkum og sér í lagi með það í huga að hlífa þróunarsamvinnu, mannúðar- og neyðaraðstoð meira við niðurskurð en hér er gert með það að markmiði helst að framlög okkar til þess málaflokks yrðu á næsta ári óbreytt hlutfall af þjóðartekjum, því miður mun minni þjóðartekjum en í ár. Að því leyti til mætti ganga lengra í niðurskurði að okkar mati á ákveðnum sviðum og hlýtur það að gleðja þá stjórnarliða sem ákaflega hafa saknað þess að við lýstum því hvar við gætum hugsað okkur að bera niður í sparnaði og ráðdeild. Það mætti til að mynda gera þarna og alveg sérstaklega í tölulið 92 sem ég mun gera grein fyrir í atkvæðagreiðslu á eftir.

Herra forseti. Hér er fjallað um fjárveitingar til gæluverkefnisins Varnarmálastofnunar sem er sérstakt hugarfóstur hæstv. utanríkisráðherra. Hér á að vísu að draga aðeins úr fjárveitingum sem áður voru ætlaðar nokkuð ríflegar, upp á tæpa 1,5 milljarða kr., en þó aðeins um 257 millj. kr. Eftir á að standa fjárveiting upp á 1.150 millj. kr. rúmar í þessa vitleysu, í þessa þarfleysu, í útgjöld til að halda uppi heræfingum og ýmis önnur hernaðartengd verkefni og brölt sem þessi stofnun var stofnuð til að hafa með höndum, þetta nýja hermálabatterí ríkisstjórnarinnar. Þarna viljum við ganga mun lengra og Alþingi á að ákveða að leggja þessa stofnun niður. Hún er óþörf. Hún er meira að segja heldur til bölvunar og það sem hún stendur fyrir. Þess vegna vil ég koma því sérstaklega á framfæri að við áskiljum okkur rétt til þess að þessu verði þá breytt þannig við 3. umr. að eingöngu verði skildar eftir nauðsynlegar fjárveitingar til að standa straum af því að leggja stofnunina niður og greiða launakostnað sem ekki verður komist hjá í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Hér er verið að skera niður til þróunarmála um 780 millj. kr. Ég vil benda á það vegna þess að þegar gerð var hagræðingarkrafa á öll ráðuneytin þá var eitt ráðuneyti sem taldi sig vera að hagræða langmest og það var utanríkisráðuneytið. Það var uppi orðræða um það að félagsmálaráðuneytið gengi ekki nógu langt og talsvert tog í fjölmiðlum út af því. En þegar maður fer að skoða af hverju utanríkisráðuneytið lækkar fjárveitingar og nær þeim árangri sem menn þar þykjast vera að ná þá sést að 74% af þeim „árangri“ er niðurskurður á þróunarmálum og alþjóðlegri hjálparstarfsemi. Þetta er glæsilegur árangur eða hitt þó heldur. Ég sit hjá.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögur ríkisstjórnarinnar í niðurskurði í málefnum landbúnaðar og sjávarútvegs. Það vekur athygli að þetta eru einmitt þær greinar sem horft er hvað mest til að geti aukið framleiðslu sína, aukið útflutningsgreinarnar, aukið útflutning og þá er valið að skera þar niður. Þó er ekki allur niðurskurðurinn kominn þarna inn því enn vantar u.þ.b. 801 milljarð kr. sem er ráðgerður niðurskurður í framlögum til bænda í búvörusamningunum sem hefur bein áhrif á hækkun á vöruverði til neytenda og skerðir kjör bænda. Hafrannsóknastofnun sem við horfum til í að efla og styrkja meðferð og nýtingu helstu auðlinda okkar er skorin um 78 millj. kr. Skógræktin sem er atvinnuskapandi atvinnugrein og margir bentu á er líka skorin. Herra forseti. Þetta eru svo hugsunarlaus vinnubrögð að það er þyngra en tárum taki.

Hæstv. forseti. Nú greiðum við atkvæði um liði sem falla undir dómsmálaráðuneytið, sem snúa að réttarfarskerfinu á Íslandi. Ég veit ekki hvort þingmenn gera sér almennt grein fyrir því hvað verið er að gera réttarfarskerfinu með þeim miklu skerðingum sem felast í þessu frumvarpi. Ég vek athygli á því að framlag vegna málskostnaðar í opinberum málum skorið niður um 50 millj. kr., opinber réttaraðstoð 30 millj. kr., framlag til ríkissaksóknara skorið niður. Ég hélt að hér væri allt að fyllast af sakamálum, þá er skorið niður í þessu embætti. Átak í löggæslu vegna fíkniefnamála skorið niður um 30 millj. kr., framlag til Fangelsismálastofnunar um 55 millj. kr. og yfirmaður þar á bæ segir að það framlag sem ætlað var í upphaflegu frumvarpi dugi ekki til rekstrar. En þá er komið hér fram og sagt að við verðum að spara, við verðum að skera niður vegna hallans á fjárlögum. Þetta er ekki hinn eiginlegi halli á fjárlögum sem hér birtist.  Hæstv. forseti. Þetta 

Herra forseti. Við erum að fjalla um liði sem falla undir félagsmálaráðuneytið. Nú reynir í fyrsta skipti á lög sem sett voru á 10. áratugnum sem eiga að verja almannatryggingakerfið. Almannatryggingar eiga að hækka eftir þeirri vísitölu sem er hærri, neysluvísitölunni eða lánskjaravísitölunni. Nú reynir á þetta í fyrsta skipti. Þá stígur Samfylkingin fram, jafnaðarmannaflokkur Íslands, flokkurinn með stóra nafnið en litlu sálina. Hún ræðst núna gegn öryrkjum og öldruðum og hælir sér af því við umræðuna í gær að hún hlífi fjórðungnum, allra blankasta fólkinu. En hún ræðst gegn 75% þeirra sem hafa viðurværi sitt af framlagi úr Tryggingastofnun ríkisins. Hér er ég með í höndum yfirlýsingu frá Öryrkjabandalagi Íslands sem lýsir vantrausti á þessa ríkisstjórn sem ræðst gegn þeim sem minnstar hafa tekjur á Íslandi. Skömm sé ykkur. [Klappað á þingpöllum.]

Herra forseti. Í fyrsta fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2009 var gert ráð fyrir byggingu 750 leiguíbúða og var það m.a. liður í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga fyrr á þessu ári. Nú er lagt til að þetta vilyrði sé svikið og framlag til þessa þýðingarmikla verkefnis er skorið niður um 50%. Þetta er enn eitt ömurlega dæmið um það hvar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar finnur breiðu bökin í samfélaginu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lýsum fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarflokkunum á þessari atlögu að félagslega húsnæðiskerfinu og svikunum við verkalýðshreyfinguna.

Hæstv. forseti. Af öllum þeim niðurskurðartillögum sem hér liggja frammi eru þær sem lúta að heilbrigðismálum, heilbrigðisráðuneytinu hvað sársaukafyllstar og ég tel að þær séu einnig hvað vanhugsaðastar af þeim öllum. Afleiðingarnar eru ekki fyrirséðar en það er ljóst að tæplega 7 milljarða kr. niðurskurður frá fjárlagafrumvarpinu verður ekki bættur nema með skerðingu á þjónustu, fækkun starfsfólks og auknum sjúklingasköttum. Til viðbótar þessum boðaða niðurskurði fara margar stofnanir inn í rekstur næsta árs með skuldahala og veldur það enn frekari erfiðleikum í rekstri þessara mikilvægu stofnana. Hæstv. forseti. Félagsþjónustan verður undir miklu álagi. Geðheilbrigðisþjónustan verður undir miklu álagi. Hana þyrfti að auka frekar en að draga úr. Lýðheilsa mun versna, henni mun hraka og álagið á aðrar stofnanir er ófyrirsjáanlegt. Þetta eru vanhugsaðar tillögur og munu koma í bakið á ykkur.

Herra forseti. Hér er til umfjöllunar fjárframlag til Sjúkratryggingastofnunar, umdeildrar stofnunar sem ekki hefur að fullu tekið til starfa. Glöggir þingmenn taka eftir því að þetta er ein af örfáum stofnunum sem ekki er skorið niður hjá. Á fundi heilbrigðisnefndar og félagsmálanefndar í gær var upplýst að þessi stofnun ætlar sér að fá miklu meira fé á næsta ári og haga rekstri sínum með allt öðrum hætti en fyrirhugað var. Það að ekki er skorið niður á þessum lið sýnir að dekrið við einkavæðinguna er enn við lýði í þessari ríkisstjórn og hjá flokkunum báðum. Við teljum nauðsynlegt að endurskoða öll áform um rekstur þessa batterís, Sjúkratryggingastofnunar Íslands og það er hörmulegt hvernig nýskipaður forstjóri þeirrar stofnunar hefur komið fram gagnvart starfsmönnum Tryggingastofnunar á undanförnum vikum. Ég vara stórlega við þessu og við munum freista þess að fá fram breytingar á rekstri stofnunarinnar við fyrsta tækifæri.

Herra forseti. Hér eiga undir tvær mikilvægustu heilbrigðisstofnanir landsmanna, þ.e. Landspítalinn og Sjúkrahúsið á Akureyri, tvær stærstu stofnanirnar. Þær á báðar að skerða verulega, Sjúkrahúsið á Akureyri beint um tæpar 200 millj. kr. auk þess sem færa á talsvert fé frá stofnuninni yfir í pott og Landspítalann um 1.740 millj. kr. eða þar um bil. Þetta er gert án þess að neinar upplýsingar liggi fyrir frá stjórnendum þessara stofnana, frá hæstv. heilbrigðisráðherra, frá formanni heilbrigðisnefndar um hvernig þetta er hægt. Það þekkja allir álagið og rekstrarerfiðleika þessara stofnana á undanförnum missirum og það gríðarlega miðlæga hlutverk sem þær gegna í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Það er algerlega óboðlegt að standa svona að verki og að ekki skuli liggja fyrir einhverjar áætlanir um hvernig þetta eigi að framkvæma án stórkostlegrar skerðingar á þjónustu, án þess að stofna heilbrigðisöryggi landsmanna beinlínis í hættu og/eða án þess þá að til blóðugra uppsagna komi og verulegrar fækkunar starfa. Hér er illa að verki staðið, herra forseti.

Herra forseti. Með samþykkt þessa liðar í frumvarpinu eru ákvæði núgildandi laga um að sjúkrahúsvist á Íslandi skuli vera ókeypis numin úr gildi og ógilt. Hér er brotið í blað. Á næsta ári eiga sjúklingar að borga sig inn á spítalana á Íslandi. 360 millj. kr. á að tína upp úr vösum veikra einstaklinga sem þurfa að leita á náðir heilbrigðisþjónustu okkar. Það sem verra er, er að þessi svívirðilega gjaldtaka er réttlætt með þeim orðum að hér sé verið að skapa jafnræði. Þetta kemur frá hinum nýja jafnræðisflokki, Samfylkingunni, eða hvað? Þetta er hörmulegt en þetta er samkvæmt ábendingum OECD og samkvæmt 

Herra forseti. Atkvæðaskýring mín nær til liðanna 249–251 sem er niðurskurður í heilsugæslu. Heilsugæslan sem fyrsti viðkomustaður í heilbrigðisþjónustu okkar er ákaflega mikilvæg eining. Menn vita að með því að styrkja hana er hægt að spara verulega útgjöld þegar kemur að dýrari þjónustu sem er sérfræðiþjónustan. Með því að taka um 1 milljarð kr. af heilsugæslu í landinu er verið að spara eyrinn en kasta krónunni. Ég gagnrýni þar að auki harðlega að út úr heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins skuli teknar 70 millj. kr. til þess að færa á sérstakan safnlið handa ráðherranum til að sýsla með heilbrigðisumdæmin úti um land. Það þarf að byggja upp heilsugæsluna í landinu og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, ekki skera hana niður.

Hæstv. forseti. Þeir liðir sem menn greiða nú atkvæði um snúa að fjármálaráðuneytinu og ýmsum stofnunum sem undir það heyra, m.a. ríkisskattstjóra. Menn hafa haft á orði að taka eigi til í íslensku samfélagi, gera það gagnsærra og heiðarlegra, þar á meðal í allri skattheimtu. Og hvert er þá fyrsta verk ríkisstjórnarinnar? Það er náttúrlega að skera niður við ríkisskattstjóra um einhverja tugi milljóna. Ég vek athygli á því að framlag sem ætlað er til jafnréttismála, jafnréttisfulltrúa, er skorið niður. Menn kunna að hafa skýringar á því að þeir séu færðir undir ýmis ráðuneyti en gagnvart þeim er líka verið að skera niður og skilaboðin eru þau að nú skuli þau einhvers staðar einhvern veginn finna pening. Það er með öðrum orðum verið að skera niður til jafnréttismála. Hvað skyldi formaður Samfylkingarinnar, 

Herra forseti. Niðurskurðarhnífur ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur harkalega niður á málasviði samgöngu- og sveitarstjórnarmála. Framkvæmdir til samgöngumála eru skornar niður um hálfan sjötta milljarð kr. Það mun enn magna erfiðleikana í íslensku atvinnulífi, dýpka kreppuna og auka atvinnuleysi í landinu. Framlög til samgöngubóta, almenningssamgangna og aukins umferðaröryggis, eru meðal arðbærustu verkefna sem unnt er að ráðast í, verkefni sem eru mannaflsfrek og skila samfélagslegum ávinningi til frambúðar. Framlög til Fjarskiptasjóðs eru skorin út að fullu en markviss uppbygging fjarskiptanetsins getur verið lykillinn að margvíslegri atvinnuuppbyggingu, m.a. með fjarvinnslu, fjarnámi o.s.frv. vítt og breitt um landið. Sveitarfélaganna bíður mikill tekjusamdráttur og útgjaldaaukning vegna efnahags- og atvinnuárferðisins án þess að þeim sé bætt það með viðunandi hætti. Þetta eru nöturlegar staðreyndir, herra forseti.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um að skera niður fjárveitingar til iðnaðarráðuneytis og verkefna sem þar eru vistuð um 380 millj. kr. tæpar. Það er dapurlegt að fyrir niðurskurðarhnífnum skuli verða sá atvinnuvegur sem helst er horft til í sambandi við gjaldeyrisskapandi rekstur, ég er að tala um ferðaþjónustuna hér. Ekki er það síður dapurlegt að Nýsköpunarmiðstöðin skuli lenda undir hnífnum. Það er þyngra en tárum taki að hlusta síðan á hæstv. iðnaðarráðherra stæra sig af stuðningi við sprota- og nýsköpun í landinu. Þá vek ég athygli á lið 312 sem ég mun gera sérstaklega grein fyrir á eftir.

Herra forseti. Í kaflanum um iðnaðarráðuneytið í fjárlagafrumvarpinu kemur glöggt fram að ríkisstjórnin er að horfa til framtíðar. Hún er að horfa til þeirrar þróunar sem þarf að verða í atvinnulífi Íslendinga til þess að Ísland geti aftur orðið öflugt á sviði atvinnulífsins. Það kemur fram þarna að ekki er verið að skera neitt niður til sprotastarfsemi, nýsköpunar eða rannsókna sem þeim tengjast og ekki heldur til ferðamála. Þarna er gefið í, það er verið að bæta við Tækniþróunarsjóð og það er verið að fimmfalda það fjármagn sem verið er að eyða til að sækja ferðamenn til Íslands. Með öðrum orðum er verið að skjóta nýjum stoðum undir gjaldeyrisöflun til skamms tíma og það er verið að verja fé til að byggja upp nýtt atvinnulíf til langs tíma.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að verið er að leggja til að framlög til náttúruverndarmála séu skorin stórlega niður. Ég geri ekki athugasemd við 12 millj. kr. niðurskurð til fyrirhugaðra rannsókna eða annars undirbúnings vegna olíuleitar á Drekasvæðinu. En ég geri athugasemdir við það að þegar Umhverfisstofnun er skorin niður skuli teknar heilar 50 millj. kr. af þeim 64 sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir að fara eigi í þjóðgarða og friðlýst svæði. Ég geri athugasemd við að það skuli eiga að loka Surtseyjarstofu og Hornstrandastofu og hætt verði við gestastofuna við Látrabjarg og í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi. Ég segi við hæstv. iðnaðarráðherra sem var að segja í ræðustóli rétt áðan að ekki væri verið að skera niður til ferðamála: Það er víst verið að skera niður til ferðamála og það er gert með því að skera niður framlög til náttúruverndar. Ég mótmæli niðurskurði af þessu tagi, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég nefndi áðan í atkvæðaskýringu við lið 112, ég hélt að hann mundi koma sérstaklega til atkvæða en nýti þetta tækifæri til að koma að athugasemdum og ábendingum um þann lið. Þar er verið að leggja til 200 millj. kr. niðurskurð í niðurgreiðslum til húshitunar íbúðarhúsnæðis á köldum svæðum. Gert var ráð fyrir því að á milli ára mundi þetta framlag hækka um 150 millj. kr. þannig að með þessu móti er verið að fara aftur fyrir fjárframlög til niðurgreiðslu á þessu ári og allir vita hvernig olíuverðið hefur verið. Það er dapurlegt að við skulum vera að fara aftur á bak í þessum efnum. Þetta er liður sem kemur mjög illa niður á landsbyggðinni og á fólki sem þarf að eyða hvað mestu til að kynda íbúðarhúsnæði sitt. Þetta er mjög slæmur niðurskurður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á þskj. 357, 243. máli. Í frumvarpinu eru gerðar tillögur um nauðsynlegar lagabreytingar til samræmis við breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar sem fram komu við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og sem Alþingi var að afgreiða rétt í þessu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um aðdraganda þessara tillagna. Allt frá því lög nr. 125/2008, um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., voru samþykkt á Alþingi 6. október sl. hafa störf þingsins markast af því að takast á við hrun íslensku bankanna og efnahagskreppu þá sem fylgdi í kjölfarið. Ein augljósasta afleiðing kreppunnar er sú að skatttekjur ríkisins lækka vegna minnkandi umsvifa í þjóðfélaginu og útgjöld aukast vegna hækkandi verðlags og gengisfalls íslensku krónunnar. Að óbreyttu stefndi í að halli ríkissjóðs á árinu 2009 gæti orðið um 215 milljarðar kr. Í efnahagsáætlun fyrir Ísland sem unnin var í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er hins vegar gert ráð fyrir að hallinn verði ekki meiri en sem nemur 165–170 milljörðum kr. Það þurfti því að bregðast við með mjög afgerandi hætti. Með aðhaldssemi í ríkisbúskapnum stuðlum við að því að þjóðfélagið nái sér sem fyrst upp úr kreppunni. Ríkisstjórnin kynnti hinn 11. desember sl. sparnaðaraðgerðir sem lagðar voru til við fjárlaganefnd. Meiri hluti hennar gerði þær að sínum og þingið afgreiddi þær í atkvæðagreiðslu fyrr á þessum fundi. Megintónninn í þeim breytingum er að standa vörð um velferðarkerfið, menntun og löggæslu en þess í stað verði hagrætt sem mest í rekstri ráðuneyta og hefðbundinna stjórnsýslustofnana. Þá mun tekjuskattur hækka og sveitarfélögum verður heimilað að hækka útsvar. Þessar aðgerðir munu bæta afkomu ríkissjóðs alls um allt að 45 milljarða kr. Þar af munu þær aðgerðir sem kveðið er á um í frumvarpi því sem hér er til umræðu bæta afkomuna um 16,5–17 milljarða kr. Ég mun nú stikla á stóru í frumvarpinu sem hér er mælt fyrir en það skiptist í 11 kafla og er þeim raðað upp í aldursröð þeirra laga sem lagt er til að breytt verði. Í I. kafla er lögð til breyting á lögum um sóknargjöld þannig að fjárhæð þeirra hækki ekki eins og núgildandi lög gera ráð fyrir milli áranna 2008 og 2009. Þess í stað munu þau lækka tímabundið árið 2009, um 2% frá því sem var árið 2008. Þessi gjöld renna úr ríkissjóði til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskólasjóðs. Með þessum hætti sparast 328 millj. kr. Í II. kafla er lagt til að sett verði þak á útgjöld ríkisins árið 2009 vegna búvörusamninga. Verðhækkunin verði þannig óbreytt frá því sem reiknað var með í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. 5,7%. Til að ná þessu fram er lagt til að bætt verði bráðabirgðaákvæði við búvörulögin þess efnis að búvörusamningar við bændur um sauðfjárrækt, mjólkurframleiðslu og garðyrkjuafurðir hækki einungis upp að vissu marki árið 2009 en ekki í takt við vísitölu neysluverðs. Þarna er lagt til að Alþingi heimili að gripið verði inn í gerða samninga við bændur og ríkisstjórnin vill alls ekki gera lítið úr afleiðingum sem þetta kann að hafa í för með sér fyrir þá. Líkt og aðrir þjóðfélagshópar verða bændur hins vegar að axla nokkrar byrðar. Laun hafa skerst á almennum vinnumarkaði og hið sama mun eiga sér stað í opinbera geiranum, samanber frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingu á lögum um kjararáð. Við undirbúning frumvarpsins hefur verið hugað að samræmi við 72. gr. stjórnarskrárinnar sem verndar eignarréttinn. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar er sú að lagabreyting þessi fái fyllilega staðist. Skerðingin er almenn með því að hún kemur jafnt niður á þá sem eiga rétt til framlaga samkvæmt búvörusamningum, en þeir eru á þriðja þúsund talsins. Sú ráðstöfun sem felst í frumvarpinu tekur einungis til eins árs, samningsársins 2009. Loks er rétt að benda á að réttur til framlaga samkvæmt búvörusamningum er af allsherjarréttarlegum meiði. Eignarréttarvernd slíkra réttinda er að því leyti til veik að játa verður löggjafanum mikið svigrúm við að takmarka réttindin við þær aðstæður sem nú eru uppi þegar nauðsynlegt reynist að draga ríkisútgjöld verulega saman til að verjast þeim gríðarlegu efnahagslegu áföllum sem yfir þjóðina hafa dunið. Sparnaður af þessari ráðstöfun fyrir ríkið verður um 800 millj. kr. árið 2009. Í III. kafla frumvarpsins er lagt til að sveitarfélögum verði heimilað að hækka útsvar um 0,25 prósentustig, þ.e. úr 13,03% í 13,28%. Áætlað er að þessi hækkun geti skilað sveitarfélögum allt að 2 milljörðum kr. í útsvarstekjur miðað við það að öll sveitarfélög landsins fullnýti heimildina. Verði frumvarpið að lögum mun það skapa mun betri forsendur fyrir rekstri sveitarsjóðanna á næstu árum, en að öllu óbreyttu hefði stefnt í allnokkra tekjulækkun hjá mörgum sveitarfélögum vegna hinna miklu umskipta sem orðið hafa í efnahagsmálum þjóðarinnar. Í V. og IX. kafla frumvarpsins er að finna tillögur til breytinga á lögum um málefni aldraðra annars vegar og almannatrygginga hins vegar. Felur þetta í sér að aukin verða áhrif fjármagnstekna á lífeyristryggingar auk þess sem frítekjumarki 70 ára og eldri verður breytt til samræmis við aðra hópa. Sparnaður verður um 1 milljarður kr. fyrir ríkið. Þá verður ákveðið að bætur almannatrygginga hækki ekki fyllilega og að öllu leyti í samræmi við vísitölu neysluverðs milli áranna 2008 og 2009, heldur um 9,6% fyrir aðra hópa en þá sem lægstu bæturnar fá. Þannig verður komið í veg fyrir 5,9 milljarða kr. aukningu útgjalda. Á móti kemur sérstök viðbót elli- og örorkulífeyrisþega að fjárhæð samtals um 2 milljarðar kr. Í VI. kafla er gert ráð fyrir að greiðslur vegna fæðingarorlofs verði að hámarki 400.000 kr. á mánuði í stað 480.000 kr. Mun breytingin ná til foreldra barna sem fæðast frá og með 1. janúar nk. Gert er ráð fyrir að þessi breyting spari ríkissjóði um 400 millj. kr. miðað við það sem annars hefði orðið. Í VII. kafla eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum um tekjuskatt. Helsta breytingin er sú að lagt er til að tekjuskattur einstaklinga verði hækkaður um 1,25 prósentustig, úr 22,75% í 24%. Markmiðið með þessari hækkun er tvíþætt. Annars vegar er hækkun um 1 prósentustig til að mæta versnandi afkomu ríkissjóðs og hins vegar er hækkun um 0,25 prósentustig sem ætlað er að fjármagna sérstakt 1 milljarðs kr. framlag ríkisins til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og greiðslur ríkissjóðs á fasteignagjöldum, samtals um nálægt 1,5 milljörðum kr. Áætlað er að tekjuskattur geti hækkað um samtals 8,5–9 milljarða kr. vegna þessara breytinga. Í VIII. kafla frumvarpsins er lagt til að lög nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., verði felld úr gildi. Breytingartillögur við 2. umr. fjárlaga munu gera ráð fyrir að frestað verði ýmsum þeim framkvæmdum sem kveðið er á um í lögunum og hefur atkvæðagreiðsla þegar farið fram um þau atriði hér í dag. Vegna gjörbreyttra aðstæðna í efnahagslífi þjóðarinnar frá því lögin voru sett þykir réttast og hreinlegast að fella þau úr gildi og að ákvarðanir um fjármögnun framkvæmda og verkefna sem þar er fjallað um verði teknar árlega á vettvangi fjárlaga, eins og raunin hefur reyndar verið ár hvert frá því þessi lög voru samþykkt. Sparnaður á árinu 2009 vegna þessa, umfram það sem þegar hafði verið ákveðið í fjárlagafrumvarpinu, er um 700 millj. kr. Í X. kafla er lögð til sú breyting á nýsettum lögum um sjúkratryggingar að heimilað verði að taka komugjald vegna innlagnar á sjúkrahús. Gjaldið sem heilbrigðisráðherra mun ákveða í reglugerð mun ná fyrst og fremst til kostnaðar vegna innritunar og aðstöðu til innritunar og verður heimilt að innheimta það einu sinni fyrir hverja legu. Ekki verður þó heimilt að taka gjald vegna innlagnar á fæðingardeild, og gjald fyrir þjónustu skal vera lægra hjá öldruðum, öryrkjum og börnum. Sértekjur heilbrigðisstofnana af gjaldinu eru áætlaðar um 360 millj. kr. á næsta ári. Lagt er til að frumvarpið taki gildi um áramótin að undanskildum ákvæðum er varða hækkun útsvars sem taki gildi þegar í stað þannig að sveitarfélög hafi svigrúm til að ákveða hvort þau nýti sér umrædda heimild. Virðulegi forseti. Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru vissulega umfangsmiklar, og sparnaður fyrir ríkið sem í þeim felst þýðir auknar álögur eða minni tekjur fyrir marga þjóðfélagshópa. Ríkisstjórnin hefur leitast við að fara fram af fullri sanngirni þannig að aðgerðirnar komi síst niður á þeim sem minnst mega við því. Vonir standa til þess að í flestum tilfellum verði hér um tímabundnar aðgerðir að ræða sem hægt verði að endurskoða að ári liðnu. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og efnahags- og skattanefndar og hún geri jafnframt ráðstafanir til að vísa þeim hlutum frumvarpsins sem undir aðrar nefndir heyra til þeirra til umsagnar.

Frú forseti. Ég vil vekja athygli þingheims og þeirra sem fylgjast með hér á Alþingi á að nú er lagt til að nema úr gildi lögin sem lutu að ráðstöfun á söluandvirði Landssímans í þessum efnum, m.a. hvað Fjarskiptasjóð varðar. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að horfa til baka til þeirra röksemda sem beitt var er reynt var að selja þjóðinni að það væri mjög gott að selja Landssímann, þá fengi hún fjármagn sem væri merkt í sérgreindar framkvæmdir. Það voru fjarskiptamálin, vegamálin, bygging hátæknisjúkrahúss o.s.frv. Það var mikið úr þessu gert og ég minnist þess að um það leyti sem þáverandi ríkisstjórn undir forustu Sjálfstæðisflokksins gekk frá sölu Landssímans var gerð skoðanakönnun sem sýndi að yfir 70% þjóðarinnar, milli 70 og 80%, vildu ekki að Síminn yrði seldur. Samt var hann seldur og á þessum gylliboðum sem fylgdu með um það hvernig fénu skyldi ráðstafað. Nú er verið að nema þessi lög úr gildi og ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvernig honum líði með þessum röksemdum sem þá var beitt. Í öðru lagi spyr ég hæstv. forsætisráðherra um búvörusamningana. Það er gert ráð fyrir því að þeir verði skertir um einar 800 millj. kr. og ég velti fyrir mér hvort það hafi verið greint hvaða áhrif þessi skerðing muni hafa t.d. á matvöruverð í landinu annars vegar - mun þetta ekki leiða til hækkunar á matvöruverði? - og hins vegar 

Hæstv. forseti. Ég held að sú breyting sem hér er lögð til varðandi ráðstöfun á söluhagnaði af Símanum breyti ekki því að það var rétt að selja það fyrirtæki á þeim tíma sem það var gert. Það frumvarp sem forveri minn, Halldór Ásgrímsson, flutti á sínum tíma um ráðstöfun þess fjármagns var hins vegar umdeilanlegra, það var umdeilanlegt hvort það ætti að setja um söluhagnaðinn sérstök lög vegna þess að þrátt fyrir þau þurfti á hverju ári að veita fé samkvæmt þeim lögum eins og þarf með allar ráðstafanir fjár úr ríkissjóði. Öll árin sem liðin eru síðan höfum við þurft að ráðstafa fénu öðruvísi en gert var ráð fyrir í þessum lögum. Núna horfum við náttúrlega framan í gjörbreyttar aðstæður og þá er hreinlegast, í stað þess að breyta lögunum eða hverfa frá þeirri stefnu sem mörkuð var í lögunum á ári hverju, að fella lögin úr gildi. Það breytir þó ekki því að peningarnir sem fengust fyrir Símann hafa nýst okkur vel og koma nú til annarra nota en þessara. Það breytir heldur ekki því að öll verkefnin sem voru í þessum lögum sérstaklega tilgreind verða áfram aðnjótandi fjárveitinga úr ríkissjóði og í öll þessi verkefni verður ráðist þó að það verði ekki gert með nákvæmlega sama hætti og þau lög gerðu ráð fyrir. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns vil ég af því tilefni segja við hann að ég hef ekki svar á reiðum höndum varðandi matvælaverðið og áhrif þessara breytinga á búvörusamningum á það verðlag. Það er eðlilegt að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd kanni það sérstaklega.

Frú forseti. Sú blekking sem höfð var í frammi þegar verið var að selja almenningi það að best væri að selja Landssímann sýnir nú best hversu fáránleg salan var. Eitt af því sem átti m.a. að verja stórfé í og var mikið gert úr var bygging hátæknisjúkrahúss sem átti að byggja að stórum hluta fyrir söluandvirði Símans þá. Ekki sést neitt til þeirrar byggingar og ég er viss um að landsmenn, ekki síst úti um hinar dreifðu byggðir, vildu heldur að ríkið, samfélagið, ætti nú sinn Landssíma þannig að hægt væri að tryggja öruggan framgang fjarskipta, háhraðanettenginga og símasambands um allt land. Það hefur gengið sorglega hægt og eins og hæstv. forsætisráðherra kom inn á áðan hafa allar áætlanir um það verið sviknar. Var það ekki 2007 sem átti að vera komin háhraðanettenging um allt land, á alla bæi? Mig minnir það. Það er einmitt þetta sem skiptir svo miklu máli fyrir jöfnuð og jafnrétti í landinu, fyrir jafna möguleika allra til þess að þróa og byggja upp sitt atvinnulíf. Jöfnun búsetunnar felst einmitt í þessum fjarskiptum. Ég vil ítreka að það hefði verið nær að landsmenn ættu Landssímann. Ég vil kannski spyrja í lokin: Hver er staða Landssímans og eigna hans í því umróti sem orðið hefur á eignamarkaðnum? Það voru einhver ákveðin fyrirtæki sem eignuðust Landssímann og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hver á núna 

Herra forseti. Ég trúi ekki öðru en hv. þingmaður viti að forsætisráðherra er ekki til frásagnar um það hverjir eiga einstök fyrirtæki í landinu.

Þetta er nú stærsta fjarskiptafyrirtækið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í atkvæðaskýringu fyrir stundu að með lagabreytingum ríkisstjórnarinnar væri verið að brjóta blað í neikvæðum skilningi. Þar vísaði hv. þingmaður fyrst og fremst í þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að krefja sjúklinga sem leggjast inn vegna veikinda á sjúkrahús um aðgangseyri. Svo sjáum við þessa stað í þessu frumvarpi sem hæstv. forsætisráðherra kynnti um heimild til að innheimta gjald fyrir legu á sjúkrahúsum. Þetta er að finna í 17. gr. frumvarpsins sem hæstv. forsætisráðherra kynnti okkur áðan. Ef ég hef skilið það rétt hefur ríkisstjórnin og einnig Sjálfstæðisflokkurinn sagt okkur að heilbrigðiskerfið eigi að vera gjaldfrjálst. Það megi markaðsvæða framkvæmdina en það eigi að vera sjúku fólki að kostnaðarlausu. Þetta er það sem þjóðinni hefur verið sagt fyrir kosningar og eftir kosningar. Þetta er sagt á fundum, í ræðu og í riti. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvernig stendur á því að ekki fara saman orð og athafnir í þessum efnum? Finnst hæstv. forsætisráðherra léttvægt að kynna okkur frumvarp sem í fyrsta skipti á Íslandi kveður á um að fólk sem leggst veikt inn á sjúkrahús skuli krafið um aðgangseyri? 
            

Herra forseti. Þetta ákvæði er liður í því að gera stjórnendum þessara stofnana betur kleift að gæta samræmis milli sjúklinga eða þess fólks sem leitar til þeirra. Það er greitt fyrir mikið af þeirri þjónustu sem fólk fær, t.d. á Landspítalanum, göngudeildarþjónustu og aðra þjónustu sem ekki kallar á innlögn. Spurningin er með hvaða hætti sé best hægt að nýta það fjármagn sem ríkið veitir í þessa mikilvægu þjónustu. Það er mat mjög margra að til að hægt sé að gera það með sem skynsamlegustum hætti eigi að vera samræmi í þessum hlutum. Út á það gengur þetta mál. Ég er ekki á því að þarna verði mikilvægur tekjustofn fyrir sjúkrahúsin eða ríkissjóð enda er málið ekki hugsað sem slíkt. Hins vegar minnir mig að það hafi verið talað um rúmar 300 millj. kr. yfir árið hjá öllum þeim spítölum sem þarna gætu átt hlut að máli. Málið snýst um að geta nýtt tæki og mannafla spítalans á sem hagkvæmastan hátt þannig að ekki verði óeðlileg stýring í þá þjónustu sem ókeypis er frá þeirri sem greitt er fyrir. Þetta er kjarni málsins.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef heyrt hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde tala af meiri sannfæringu fyrir lagafrumvörpum sem hann hefur flutt á Alþingi. Hann segir að þetta sé ekki mikilvægur tekjustofn fyrir sjúkrahúsin í landinu, en gæti verið að þetta væru mikilvæg eða afdrifarík útgjöld fyrir þá sem í hlut eiga? Sú spurning sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir er hvernig við ætlum að fjármagna heilbrigðiskerfið. Ætlum við að fjármagna það með sköttum meðan við erum heilbrigð, aflögufær, vinnandi og getum látið eitthvað af mörkum eða ætlum við að fara að stefnu ríkisstjórnar hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haarde og bíða þangað til við verðum veik? Þá á að byrja að rukka. Þegar fólk er orðið veikt og þarf að leggjast inn á sjúkrahús, þá er reiknivélin tekin fram. Hæstv. forsætisráðherra. Ég kaupi ekki þau rök að þetta sé gert vegna bókhaldsins, til að samræmi sé í bókhaldi sjúkrahúsanna. Þá vil ég benda hæstv. forsætisráðherra á að hægt er að ná þessu samræmi fram með öðrum hætti. Hvernig? Með því að afnema gjaldtöku á göngudeildunum og annars staðar í heilbrigðiskerfinu. Því hefur ríkisstjórnin margoft lofað landsmönnum að yrði gert, sem og hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins eigin flokksmönnum á þingum flokksins. Þar hefur því verið lofað að heilbrigðisþjónustan eigi að vera gjaldfrjáls. 
            

Herra forseti. Ég hafði ekki tíma til að geta þess í svari mínu áðan að með þessu ákvæði er auðvitað ekki gert ráð fyrir því að það leggist af sama þunga á þá sem höllum fæti standa í þjóðfélaginu. Það er gert ráð fyrir því að fullfrískir menn eins og t.d. ég og hv. þingmaður  „Með töku komugjalds vegna innlagnar á sjúkrahús skapast meira samræmi og jafnræði í gjaldtöku, enda er tekið komugjald vegna komu á slysadeild, bráðamóttöku og göngudeild, auk gjalds vegna rannsókna hjá þeim sem ekki eru inniliggjandi. Þess má geta að komugjöld vegna innlagnar eru innheimt á sjúkrahúsum í Svíþjóð og Finnlandi og er því síður en svo um einsdæmi að ræða á Norðurlöndunum.“ Síðan segir: „Sú breyting á gjaldtöku sem hér er lögð til mun falla undir hámark á greiðsluþátttöku einstaklinga vegna heilbrigðisþjónustu, í samræmi við vinnu nefndar um gjaldtöku í heilbrigðisþjónustunni sem þingmennirnir Pétur H. Blöndal og Ásta R. Jóhannesdóttir hafa stýrt.“ Með öðrum orðum, þetta gjald mun falla undir þær reglur sem nú eru fyrir hendi um uppsöfnun gjalda þar til kemur að því að viðkomandi fær afsláttarkort. Auðvitað er þetta bara einn liður í því að auka samræmi og þar með jafnræði sem þarf að vera fyrir hendi í þessum rekstri þannig að stjórnendur þessara stofnana geti með markvissum hætti rekið þær eins vel og hægt er.

Ég sit í þessari nefnd og þekki ill störf hennar.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra hóf mál sitt á að ræða vandann sem við stöndum frammi fyrir vegna mikils tekjufalls hins opinbera vegna samdráttar í hagkerfinu og hruns bankanna og afleiddra afleiðinga þeirra óskapa sem yfir okkur hafa gengið í efnahagslegu tilliti. Ekki er deilt um að þar er mikill vandi á ferð og merkilegt að menn skuli nenna að leggja leið sína í ræðustólinn og saka einhverja þingmenn um að vera ómeðvitaða um það eða horfa alveg fram hjá því þó að þeir hafi sjónarmið fram að færa um hvernig skynsamlegast sé að bregðast við og hvernig réttast sé að reyna að dreifa byrðunum. Þannig skil ég umræðurnar sem hér voru í gær um fjárlagafrumvarpið og eru nú í dag um þetta frumvarp. Út af fyrir sig er umhugsunarefni af hverju tekjusamdráttur ríkisins verður jafnharkalegur og mikill og raun ber vitni þegar veltan dregst saman í þjóðfélaginu, eins og nú er að gerast. Skyldi það ekki vera í einhverjum tengslum við breytingar sem gerðar hafa verið undanfarin ár á skattkerfi landsmanna og hvernig menn kusu að fjármagna ríkissjóð og samneysluna á óráðsíuárunum? Orðið óráðsía á við þegar miklar tekjur flutu inn í ríkissjóð af viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Hvað gerðu menn þá? Þeir slógu um sig og voru miklir karlar - miklir menn skulum við segja, kerlingar voru líka eitthvað með í þessu - og lækkuðu kerfisbundið og ítrekað hina beinu og traustu tekjustofna ríkisins. Menn lifðu með öðrum orðum á gróðatekjunum, sköttum af viðskiptahalla og skuldasöfnun í allt of ríkum mæli. Það kemur mönnum nú í koll í formi miklu harkalegri tekjusamdráttar hins opinbera en hefði orðið ef menn hefðu ekki verið orðnir jafnháðir sveiflugjörnum tekjustofnum og raun ber vitni. Sjálfsagt hefur enginn áhuga á því að velta þessu lengur fyrir sér af því að menn eru ekki mikið fyrir að horfa í eigin barm og velta fyrir sér hvort þeir hafi hugsanlega gert einhver mistök en ég verð þó að segja eins og er að athyglisvert er ef ekki einu sinni þetta kemst á dagskrá núna þegar valkostirnir eru - hverjir? Að ganga jafnharkalega fram í sársaukafullum niðurskurði á ýmsum sviðum og nú á að gera. Að sjálfsögðu hljóta menn í viðbrögðum sínum að gæta ýtrasta aðhalds og reyna að spara peninga þar sem það er hægt. En gríðarlega miklu máli skiptir hvernig það er gert. Það skiptir kannski aðallega máli af tvennum ástæðum. Annars vegar að menn hafi félagslega hugsun og réttlætissjónarmið að leiðarljósi í þeim efnum hvernig byrðunum er dreift og hins vegar að menn séu á varðbergi gagnvart því að grípa ekki til aðgerða, jafnvel vanhugsaðra og fljótræðislegra aðgerða sem auka á vandann og búa til vandamál annars staðar um leið og menn þykjast vera að leysa þau á einum stað. Þar á ég alveg sérstaklega við hættuna á að dýpka kreppuna og auka atvinnuleysi umfram það sem ella væri mögulegt að verjast. Ég held því miður að þrátt fyrir tal á undanförnum mánuðum þar sem menn hafa sagst ætla að reyna að forðast uppsagnir, verja atvinnustigið og mannaflsfrekar framkvæmdir lendi þeir í því að gera í mörgum tilvikum hið gagnstæða. Það gagnrýni ég og finnst vanhugsað og fljótræðislegt og þar sýnist mér hæstv. ríkisstjórn hafa valið þá einföldu útleið að taka við skilmálum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eins og þeir koma hráir af skepnunni og reikna þá meira og minna flatt yfir rekstur hins opinbera. Það held ég að sé ekki gæfuleg aðferð og gæti leitt til þess að við misstum atvinnuleysisstigið hærra en ella þyrfti að vera og gæti leitt til annars og enn verri hlutar sem er verulegur landflótti. Hversu dýrt verður það íslensku samfélagi ef við missum kannski 5% til 8% mannaflans úr landi? Við vitum alveg hvaða hluti íbúanna er hreyfanlegastur og líklegastur til þess að fara. Það er ungt og gjarnan vel menntað fólk sem á auðveldara með að höndla tækifærin í öðrum löndum og sem er hreyfanlegast af búsetuástæðum og þannig á vegi statt í sínu lífi að það getur kannski með auðveldari hætti en aðrir breytt til ef það er ekki bundið á klafa þess að eiga húsnæði sem það borgar af o.s.frv. Í þriðja lagi verða menn að horfa til þess hvernig við ætlum að auka verðmætasköpun og umsvif í þjóðarbúskapnum á nýjan leik þannig að við eigum einhverja von til að ráða við skuldirnar sem hæstv. ríkisstjórn setur á herðar landsmanna þessa mánuðina. Rætt var um niðurskurð til menntunar fyrr í dag og bent á þá hættu að ef við höldum ekki einu sinni þeim dyrum opnum að þeir sem eru að missa atvinnuna geti þá notað tækifærið og farið í nám - vel að merkja á eigin kostnað að verulegu leyti, með því að taka til þess námslán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna - þá ýtum við beinlínis þeim sem ekki eiga kost á slíku eða telja sig ekki búnar aðstæður til þess yfir í annað tveggja - það er augljóst - atvinnuleysi eða brottflutning af landinu. Þetta er að mínu mati stóra hættan sem hæstv. ríkisstjórn tekst ekki á við af neinni alvöru, eða hvar er stóra planið? Hvar er áætlun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Hvar er hin heildstæða hugsun? Hver reynir að hafa yfirsýn yfir þetta í heild sinni? Enginn innlendur aðili. Biblían er hér, starfsmannaskýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ég er farinn að halda að ískyggilega fáir hafi haft rænu á að lesa en ætti þó að vera grundvallarlesning þeirra sem eru að reyna að átta sig á hlutunum. Þangað er leitað því að engu slíku er til að dreifa hjá hæstv. ríkisstjórn. Hún kemur algerlega úrræða- og tillögulaus, ber á borð flatan og meira og minna órökstuddan niðurskurð fyrir utan það litla sem segja má að eigi að reyna að gera til að verja kjör þeirra allra verst settu innan almannatryggingakerfisins, sem vissulega er þarna til staðar, en að því slepptu er þetta sorglega lítið hugsað og sorglega flatt. Í bandormi þessum sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir er byrjað á að fara inn í löggerning, samning við bændur, sem ég tel að orki mjög tvímælis af tveimur ástæðum. Annars vegar vegna þess að bændur eru með tekjulægstu stéttum landsins og miklir rekstrarerfiðleikar eru í landbúnaðinum og hafa þeir verið til umræðu á undanförnum missirum. Landbúnaðurinn fékk á sig kannski umfram flestar aðrar atvinnugreinar gríðarlegar kostnaðarhækkanir á undangengnu einu og hálfu ári og allir vita að tekjur t.d. sauðfjárbænda eru mjög lágar. Allir vita að kúabændur eru mjög skuldsettir vegna fjárfestinga í þeirri grein á undanförnum árum og jafnvel talið að allt að þriðjungur þeirra sé í reynd gjaldþrota, a.m.k. bókhaldslega séð. Búvörusamningurinn byggir á lögum og á ákveðnu ferli, bændur afla samningsumboðs frá umbjóðendum sínum og gera bindandi samning, löggerning, við ríkið um grundvöll greinarinnar fram í tímann og bera síðan samningsniðurstöðuna undir atkvæði félagsmanna sinna. Það þýðir að búvörusamningurinn hefur að þessu leyti ekki bara stöðu sem löggerningur heldur líka hliðstæða stöðu og kjarasamningur. Það þýðir að bændaforustan hefur ekkert umboð til að gera á honum breytingar nema bera það undir félagsmenn sína. Hér tel ég teflt á tæpasta vað og ég gef ekki mikið fyrir þá lögfræði sem hér er að finna í umsögnum um lagagreinina að þetta megi teljast í lagi gagnvart 72. gr. stjórnarskrárinnar eða eins og þar stendur, með leyfi forseta: „Verður því ekki talið að þessi breyting stríði gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar jafnvel þótt gripið yrði inn í gildandi samninga ríkis og bænda.“ Einhverjar skrúplur hafa menn haft yfir því úr því að þeir þurftu að setja þetta orðalag inn í frumvarpið. Í öðru lagi er vikið að fjármálum sveitarfélaganna og þar er lögð til hækkun á útsvari til þeirra upp á hálft prósentustig og ég vil segja alveg eins og er að jafnmikið og við höfum talað fyrir því að staða sveitarfélaganna sé styrkt við þessar aðstæður og þeim gert kleift að sinna mikilvægu hlutverki sínu þá er ég ekki andvígur þessari breytingu. Einhvers staðar verður að afla þeirra tekna og útsvarið er langstærsti tekjustofn sveitarfélaganna, um 60% að meðaltali af tekjum þeirra koma frá útsvari þannig að erfitt er að gera stóra hluti þar nema hreyfa því eitthvað til. Þetta dugar hins vegar skammt eins og afkomu margra sveitarfélaga er háttað. 0,25% af hækkun tekjuskatts eiga síðan að renna til jöfnunarsjóðs til að mæta niðurskurði, sem áður hafði verið ákveðinn gagnvart sveitarfélögum upp á 1.400 millj. kr. í sérstökum jöfnunarframlögum og vegna þess að ríkið hyggst lækka greiðslu fasteignaskatts til sveitarfélaganna. Eftir stendur því að hagur sveitarfélaganna verður mjög erfiður við þessar aðstæður á sama tíma og þau fá á sig stórauknar byrðar. Fyrst og fremst gagnrýni ég framgöngu ríkisstjórnarinnar hvað varðar tekjuöflun, ekki vegna þess að reynt sé að afla tekna. Það er sjálfsagt mál við þessar aðstæður að reyna að leita leiða til að styrkja tekjugrundvöll ríkis og sveitarfélaga en það á að gera á sanngjarnan hátt. Ég gagnrýni að ríkisstjórnin skuli ekki einu sinni leggja hugsun í að þeirra tekna sé aflað þannig að meira sé lagt á þá sem betur eru aflögufærir, t.d. með þrepaskiptum tekjuskatti eða upptöku einhvers konar hátekjuálags í tekjuskatti. Heldur ódýrt er að skríða bak við þessa flötu hækkun með óbreyttum skattleysismörkum, sem samið var um fyrir meira en ári síðan, sem þýðir áframhald á þeirri lágtekjuskattspíningarstefnu sem fyrri ríkisstjórn gat sér frægð fyrir að endemum að ástunda. Hér er einnig lagt til að fella niður lög um ráðstöfun á söluandvirði Landssímans. Þar með lýkur hinum dapurlega kafla einkavæðingar Pósts og síma, sem seinna varð Íslandspóstur og Landssími, og nú veltir maður fyrir sér: Var sá leiðangur til fjár? Var ekki Landssíminn gott og traust almannaþjónustufyrirtæki nær skuldlaust í opinberri eigu með opinberar þjónustuskyldur, veitti góða þjónustu og greiddi eiganda sínum, ríkinu, tvo, þrjá og upp í sjö milljarða kr. í arð á hverju ári? Hvar er hann í dag? Er hann ekki í höndunum á einhverju illa settu og kafskuldugu eignarhaldsfélagi einhvers staðar úti í bæ og hæstv. forsætisráðherra veit ekki einu sinni hvar? Þar er undir að uppistöðu til nánast allt dreifikerfi landsmanna í fjarskiptum. Væri kannski ekki betra að eiga trausta og góða, skuldlausa eign í Landssímanum og dreifikerfið í höndum þjóðarinnar sjálfrar þannig að m.a. væri hægt að beita því með félagslega og byggðalega hugsun að leiðarljósi við núverandi aðstæður? Almannatryggingakaflinn er dapurlegur vegna þess að þar er um að ræða mikla skerðingu á alla sem ekki eru á lágmarkstryggingunni og athyglisvert er hvernig uppreikningur viðmiðunarfjárhæða er, þar er allt á rúi og stúi. Grunntrygging er hækkuð um 20%, aðrar bætur um 9,6%, viðmiðunarupphæðir barnabóta og vaxtabóta um 5,7%, sjómannafrádráttur um 12,9% og þar fram eftir götunum. Hvar er samræmið? Hvaða reiknitölu ætlar ríkisstjórnin almennt að nota eða stendur til að skekkja þetta innbyrðis milli þessara aðila? Já, niðurstaðan er sú, það á í reynd að skerða barna- og vaxtabætur umtalsvert með því að nota þar lægri uppreikningstölu en á öðrum stöðum í frumvarpinu. Að síðustu um hinn nýja sjúklingaskatt upp á 360 millj. kr. Það á að selja inn á sjálf sjúkrahúsin og hver var málflutningur og rök hæstv. forsætisráðherra þar? Þetta var ekki aðallega hugsað sem tekjupóstur. Nei, þetta var samræmingaratriði, réttlætismál eða hvað? Þá er það orðið þannig að fyrst innleiða menn sjúklingaskatta, komugjöld og gjaldtöku hér og þar í kerfinu, koma svo og segja: Heyrðu, við verðum að samræma þetta og taka þetta upp alls staðar þannig að borgað verði fyrir heilbrigðisþjónustuna alls staðar á Íslandi. Var það einhvern tíma ætlunin? Gengu einhvern tíma einhverjir fram og sögðu við kjósendur sína: Við viljum að menn borgi alls staðar hvort sem þeir eru komnir á heilsugæslustöð, inn á sjúkrahús, eru fárveikir eða fullfrískir og sækja sér þjónustu 

Virðulegi forseti. Auðvitað hefði enginn kosið að fara inn í búvörusamningana með þeim hætti sem við gerum með frumvarpinu sem hér er rætt. Þegar við lögðum fram fjárlagafrumvarpið í haust var gert ráð fyrir því að bæta búvörusamningana að fullu með vísitölu. Þar var lögð til grundvallar tiltekin vísitöluhækkun sem var grundvöllur fjárlagafrumvarpsins en við vitum hins vegar hvað hefur gerst síðan. Tekjukerfi ríkissjóðs hefur hrunið og við höfum orðið að takast á við miklu meiri vanda en nokkurt okkar gat ímyndað sér. Hluti af því er auðvitað það að við þurfum að fara yfir þá hluti sem við getum reynt að hagræða í og hér er sett tiltekið þak á vísitöluhækkun á búvörusamningunum. Ekki er verið að fara inn í grundvöll sjálfra samninganna. Sá grundvöllur stendur að sjálfsögðu og auðvitað er það þannig að þegar við stöndum frammi fyrir efnahagsvanda af stærðargráðu sem við höfum ekki áður séð hlýtur samningurinn að ráðast af þeim fjárveitingum sem unnt er að veita til hans. Ég vil vekja athygli á því að í fyrsta lagi verður þessi samningur virtur að fullu á árinu 2008. Í fjáraukalagafrumvarpinu sem verður rætt í dag eða á morgun er síðan gert ráð fyrir því að, eins og hv. þingmaður vék að, setja tiltekið þak á þær hækkanir sem verða á samningnum og gert er ráð fyrir því að þær vísitölubætur sem lagðar verði til grundvallar séu vísitöluhækkunin sem fjárlagafrumvarpið gekk út frá. Þannig að sú tala sem verður virk í samningunum er talan sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram í upphafi þings í byrjun októbermánaðar. Hv. þingmaður vék að því hvort skrúplur væru um hvort þetta stæðist stjórnarskrána. Vitaskuld er það eðlilegt af hálfu fagráðuneytisins, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, að velta þessum hlutum fyrir sér og það verður auðvitað gert og niðurstaðan er sú að þetta stenst ákvæði stjórnarskrárinnar, enda gerir stjórnarskráin bókstaflega ráð fyrir því að réttur á fjárgreiðslum úr ríkissjóði sé háður ákvæðum stjórnarskrárinnar og bundinn því skilyrði að fjárveiting fáist með samþykkt Alþingis.

Frú forseti. Ekki hvarflar að mér að halda því fram að hæstv. landbúnaðarráðherra sé að gera þetta að gamni sínu eða honum þyki þetta skemmtilegt en menn verða að ræða gerninginn eins og hann er og velta honum fyrir sér hvað sem tilfinningum líður. Þetta er í fyrsta lagi löggerningur. Samningurinn er lögvarinn. Hver er staða einstakra bænda sem við hann búa og telja sig hafa tiltekinn rétt á grundvelli hans? Það var það sem ég var að vísa til. Ég veit ekkert um hvernig á slíkt gæti reynt fyrir dómstólum. Svo mikið er víst að mér sýnist augljóst - enda bera viðbrögð bændaforustunnar merki um að hún lítur ekki svo á að hún hafi heimild til þess að semja við stjórnvöld um breytingu á þessum samningi nema aflað sé til þess umboðs. Auðvitað ætti þá ráðherra að fara formlega í málið þannig að óska eftir viðræðum við stéttina um breytingar og helst eitthvað sem samkomulag gæti orðið um, því svo vel þekki ég íslenska bændur að ekki mundu þeir skorast undan að reyna að leggja sitt af mörkum í þágu þjóðarbúsins eftir því sem þeir teldu sig vera í aðstöðu til. Í öðru lagi tölum við um afkomu og rekstrargrundvöll atvinnugreinar sem er okkur ákaflega mikilvæg, þ.e. matvælaframleiðslu og undirstöðu mikilvægs matvælaiðnaðar sem skapar örugglega á milli 12 þúsund og 15 þúsund störf í landinu. Við þurfum líka að huga að því að ganga ekki svo fram að þarna verði frekari vandræði en orðin eru og vísa ég til þess sem ég áður sagði um þá erfiðleika landbúnaðarins sem fyrir voru. Nú lofa allir og prísa íslenskan landbúnað og íslenskan matvælaiðnað en hinir þegja sem undanfarin ár hafa viljað hann feigan og út af fyrir sig er það þakkarvert. Nú er lítið talað um að auka innflutning á matvælum. Loks skulum við ekki gleyma því að við tölum um mjög tekjulága stétt sem á þá í vændum 800 millj. kr. skerðingu á afkomu sinni miðað við verðlagshorfur fyrir ári. Ég óttast að eins og aðstæður eru í greininni komi þetta fyrst og fremst fram í kjaraskerðingu hjá bændum.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um mikilvægi atvinnugreinarinnar. Við erum alveg sammála um mikilvægi landbúnaðarins og auðvitað var reynt að nálgast þetta viðfangsefni með þeim hætti og með því sjónarmiði sem þar liggur til grundvallar. Ekki var verið að ganga svo hart fram að okkar mat væri að það væri slík röskun á grundvelli landbúnaðarins, enda er ekki farið inn í grundvöll sjálfs búvörusamningsins. Eingöngu er verið að - og ég veit að ýmsum þykir nóg um - setja tiltekið þak á þær vísitölubætur sem verða á búvörusamningnum á næsta ári. Auðvitað má segja sem svo að ekki sé nein fullvissa um hver niðurstöðutalan verður. Gert er ráð fyrir því miðað við þær forsendur sem við höfum um verðlag að þarna geti munað um 700 millj. kr. til 800 millj. kr. en það mun ráðast af verðlagsþróun og að sjálfsögðu er það keppikefli okkar að verðlagsþróunin verði jákvæðari en þarna er talað um. Hv. þingmaður velti fyrir sér hver væri staða einstakra bænda. Auðvitað hafa einstakir bændur möguleika á því að leita réttar síns ef þeir telja að brotið sé á þeim og ekkert sem kemur í veg fyrir það. En ég er alveg sammála hv. þingmanni um að ég held að mjög æskilegt væri ef samkomulag gæti tekist milli bænda og ríkisvaldsins um aðrar útfærslur á búvörusamningunum sem gætu þá kannski gert það að verkum að greiðslum sem renna í búvörusamninginn verði breytt með þeim hætti að þær gagnist beinlínis kjörum bænda betur en ella og ég vil lýsa því yfir að ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða allar slíkar útfærslur. Ég skil vel að forustumenn bænda geti ekki á þessari stundu tekið jákvætt undir slíkar hugmyndir. Þetta þarf að ræða betur en ég vil ítreka það að af minni hálfu er að velkomið og væri raunar fagnaðarefni ef við gætum reynt að ræða aðra útfærslu þó að ég beri að sjálfsögðu pólitíska ábyrgð á þeirri niðurstöðu að setja þak á vísitöluhækkanir á búvörusamningunum.

Herra forseti. Auðvitað er það hálfgerður orðaleikur að tala um að ekki sé verið að fara inn í grundvöll samningsins sjálfs, því að verðtryggingarákvæðin eru hluti samningsins og eru ætluð til þess að greiðslurnar haldi raungildi sínu miðað við verðlagsþróun, þegar það liggur fyrir að tilkostnaðarhækkanir í landbúnaði undanfarin missiri hafa orðið langt umfram meðaltalsverðlagsþróun í landinu. Því getur hæstv. landbúnaðarráðherra ekki neitað, við vitum það. Þessar gríðarlegu hækkanir á fóðri, sem af vissum ástæðum á heimsmarkaði hefur hækkað langt umfram meðaltalsverðlag, hækkanir á áburðarverði, sem eru gríðarlegar, og olíuverði hafa þegar leitt til þess að tilkostnaðarhækkanir í landbúnaði eru langt umfram almenna verðlagsþróun. Vonandi og mögulega gengur eitthvað af þessu til baka eins og olíuverðshækkanirnar núna og það er vel. Kannski hefur það afleidd áhrif, ástandið í heimsmálunum, yfir í að matvælaverð eða kornverð fari aftur eitthvað lækkandi, mögulega á áburðarverð með lækkun orkuverðs á nýjan leik. Þetta eru allt saman óráðnir hlutir enn sem komið er. Veruleikinn er sá að verðtryggingarákvæði búvörusamningsins hafa þrátt fyrir allt reynst bændum alveg gríðarlega mikilvæg, þeir segja allir þegar maður ræðir það við þá að hinar mánaðarlegu, reglubundnu og verðtryggðu greiðslur hafi gersamlega skipt sköpum fyrir þá til að ráða við þær erfiðu aðstæður sem þeir hafa búið við í atvinnurekstri sínum undanfarin ár. Mér finnst líka að við eigum ekki að gleyma einum hlut og hann er þörfin á því að auka verðmætasköpun í landbúnaðinum, að auka framleiðsluna. Það eru miklir möguleikar til þess að auka umsvif í íslenskum landbúnaði, leggja grunn að meiri úrvinnslu og meiri verðmætasköpun og fleiri störfum. Nú eru markaðsaðstæður hagstæðar, jafnvel ekki bara til þess að ná stærri hlutdeild á innlendum markaði heldur einnig mögulega að flytja út. Er það ekki það sem menn tala um í öðru orðinu, að við þurfum á öllu því að halda sem við mögulega getum virkjað til að auka verðmætasköpun hér og skapa störf?

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins út af orðum þingmannsins biðja hann að halda til haga þeim staðreyndum að nú eru komugjöld á spítölunum, það ætti hv. þingmaður að vita. Ef menn leggjast á spítala eftir að hafa farið í gegnum bráðamóttöku greiða menn komugjald, sömuleiðis á endurkomudeild á slysadeild, á bráðamóttökuna og á göngudeild þannig að þetta er allt saman til staðar og er búið að vera það mjög lengi. Þetta er ekkert öðruvísi en gerist þegar við berum saman heilbrigðismál ef við berum okkur saman við þau lönd sem við venjulega gerum, þ.e. Norðurlöndin. Þó að það sé nokkuð mismunandi hvernig þetta er útfært þá er almenna reglan sú að það er kostnaðarhlutdeild þegar kemur að heilbrigðisþjónustu á Norðurlöndum. Það væri fróðlegt að heyra hvort það er skoðun hv. þingmanns að svo eigi ekki að vera, hvort menn eigi ekki að nota norræna módelið í þessu, þ.e. um kostnaðarþátttökuna. Ég teldi eðlilegt í þessari umræðu að það kæmi skýrt fram. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvort hann sé ósáttur við þetta norræna módel sem við svo sannarlega höfum reynt að fylgja þegar kemur að þessum málum og flestum öðrum í heilbrigðisþjónustunni. Er hv. þingmaður ósammála því?

Frú forseti. Skrýtin er tilveran orðin þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins og hæstv. ráðherrar koma hér upp sem alveg sérstakir talsmenn hins norræna fyrirkomulags og spyrja þann sem hér stendur hvort hann sé orðinn eitthvað bilaður í trúnni á það. En það er ekki aðalsmerki hins norræna fyrirkomulags að menn borgi fyrir undirstöðuþjónustu af þessu tagi þó að vissulega hafi frjálshyggjuveikin víða haldið innreið sína og menn hafi bilast að hluta til í ágætum löndum eins og Svíþjóð og jafnvel Finnlandi. Veruleikinn er nú sá að það mun hafa verið í þeim tveimur löndum sem einhver hliðstæð innritunargjöld á sjúkrahús er að finna en ekki á öðrum Norðurlöndum ef marka má meira að segja fylgiskjal með þessu frumvarpi og þá er verið að færa Ísland yfir í þann hópinn sem var áður í minni hluta þar sem slík gjöld voru ekki við lýði. Ég veit vel um það, frú forseti, sem hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi sökum tiltekinnar nýlegrar lífsreynslu að það eru komugjöld, rannsóknargjöld og endurkomugjöld á slysadeildir o.s.frv. ef menn lenda í slíkum hremmingum en menn hafa ekki borgað sérstaklega fyrir að innritast á sjúkrahúsin. 

Hvað af þessu?

Til innlagnarinnar sjálfrar, hæstv. heilbrigðisráðherra.

Þekkir ekki ráðherrann lögin?

Hæstv. ráðherra veit ekki hvað hann er að leggja til sjálfur í frumvarpi. Annaðhvort er ekkert að marka ráðherrann eða ekkert að marka frumvarpið og fylgiskjölin með því. Það stendur hér að þetta sé innritunargjald á sjúkrahús. Nú segir hæstv. ráðherra að það sé til, það er ekki þannig. Það á að taka upp nýjan sjúklingaskatt með þeim rökum að vegna þess að slíkir skattar séu þegar orðnir fjölmargir hér og þar í kerfinu sé um að gera að fjölga þeim, bæta þeim við, þannig að það verði hvergi nokkurs staðar hægt að fá neina þjónustu í íslenska heilbrigðiskerfinu nema borga sérstaklega fyrir hana. Þá erum við að færast enn lengra út á þá braut að við stöndum ekki undir þessari þjónustu með sameiginlegum aflatekjum heldur látum þá borga sem eru orðnir veikir. Það er tiltekið módel en það er ekki aðalsmerki norræna módelsins. Það er ameríkanisering íslenskra heilbrigðismála.

Virðulegi forseti. Ég þekki það alveg ágætlega, bæði liggur það fyrir í reglugerð sem var til staðar þegar ég tók við sem ráðherra og svo þekki ég það bara ágætlega og persónulega af eigin raun að þegar menn fara á bráðamóttöku og fara þaðan í innlögn greiða menn komugjald og menn greiða sömuleiðis komugjald og þjónustugjöld þegar þeir fara á göngudeild sjúkrahúsa. Þetta liggur fyrir og hefur legið fyrir lengi. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur ekki haldið því fram að það sé ekki almenna reglan í norræna heilbrigðiskerfinu að hafa kostnaðarhlutdeild, hún er vissulega mismunandi, en það er meira að segja svo að fulltrúi Vinstri grænna er í nefnd sem er að skoða sérstaklega og bera saman þau módel. Það er nefnd á mínum vegum sem skoðar sérstaklega módel á Norðurlöndunum til að sjá hvernig greiðsluþátttökukerfinu er best fyrir komið því að það er alls ekki sama hvernig það er gert. Þessi nefnd er undir forustu hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur og í þeirri nefnd er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Menn geta ekki haldið því fram að sé það ekki almenna reglan á Norðurlöndunum að þar sé kostnaðarþátttaka almennings. Það sýna opinberar og alþjóðlegar tölur sem auðvelt er að fletta upp og hver og einn getur gert það. Það er því alrangt að halda því fram að norræna módelið sé með þeim hætti að notandi greiði ekki ákveðna kostnaðarhlutdeild. Það er alrangt. Það er hins vegar afskaplega mikilvægt að við reynum að gera þetta vel og með sem sanngjörnustum hætti. Auðvitað hefur enginn gaman af því að leggja á gjöld, sama hver þau eru, ég tala ekki um þegar það snýr að heilbrigðisþjónustunni en ef við ætlum að vera málefnaleg legg ég til að menn tali um þetta eins og þetta er og menn geta ekki haldið því fram að vinir okkar á Norðurlöndunum séu með eitthvað allt annað en þeir eru með.

Frú forseti. Ég átta mig ekki á því hvað hæstv. heilbrigðisráðherra er að þvæla. Í athugasemd um 17. gr. frumvarpsins stendur um það sem hér á að fara að gera, með leyfi forseta: „Lagt er til að í 2. tölul. verði sett inn ákvæði er heimilar að taka upp komugjald við innlögn á sjúkrahús …“ Það var það sem ég var að segja að hefði ekki verið til staðar hér, nákvæmlega. Hitt þekki ég allt saman. Ég veit líka að í lögum um heilbrigðisþjónustu stendur í 18. gr. 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hóf mál sitt þegar hann mælti fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á því að benda á að margvíslegar ráðstafanir væru nauðsynlegar vegna hruns íslensku bankanna og skal ekki dregið úr því. Það er vissulega rétt að þannig er það. Spurningin er um hvort nóg sé að gert og hvort verið sé að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru. Að mínu mati er margt gott um frumvarpið að segja og það sem lagt er til, annað miður. Þannig er það stundum þegar lagðar eru til margvíslegar ráðstafanir og ætla ég að fara í gegnum það á eftir. Ég vil þó í upphafi geta þess, virðulegi forseti, að ég hefði talið að þurft hefði að gera mun víðtækari ráðstafanir mun fyrr en gert hefur verið. Ég hafði talið að strax þegar bankahrunið átti sér stað þann 6. október sl. og neyðarlögin voru sett mundi ríkisstjórnin þá þegar grípa til þess að mynda aðgerðahóp, fá fólk úr öllum stjórnmálaflokkum til að taka á þeim málum og vísa til þeirra atriða sem þyrfti svo virkilega að taka á. Það var ekki gert. Hér stöndum við nokkru fyrir áramót að skoða hvað og hvernig, eftir þeim pípum sem ríkisstjórnin leikur á og þeim frumvörpum ríkisstjórnin hefur lagt fram, hvernig hægt er að forðast hin verstu áföll en við erum í raun ekki að stýra undan því áfalli sem við höfum lent í. Af því að við vorum áðan að ganga frá og vísa fjárlagafrumvarpi til fjárlaganefndar til 3. umr., liggur fyrir að verið er að afgreiða fjárlög með verulegum halla, allt upp undir 100 milljarða halla samkvæmt niðurstöðum frumvarpsins. Það er að mínu viti óásættanlegur halli og óásættanlegt að vísa kostnaði á framtíðarkynslóðir, á börnin okkar og barnabörnin. Við umræðuna í gær var vísað til ýmissa niðurskurðaraðgerða og hluta sem þyrfti að taka til. Ég vísaði til margvíslegra atriða sem ég taldi nauðsynlegt að yrði tekið á til að fjárlög yrðu ekki afgreidd með halla. Það eru tvær leiðir í því sambandi, að draga saman útgjöldin eða hækka álögurnar eða hafa blöndu af hvoru tveggja. Ég tel að lengra verði ekki haldið, að ríkisútgjöld séu þegar orðin svo mikil og opinber útgjöld sem taka um helming þjóðarframleiðslu séu langt umfram það sem eðlilegt eða ásættanlegt geti talist. Kallað hefur verið eftir því að við fengjum erlenda sérfræðinga til að aðstoða okkur í þessu ástandi, gera grein fyrir því hvað við eigum að gera. Einn slíkur var hér fyrir nokkrum dögum síðan, ekkert ómerkari maður en fyrrum forsætisráðherra Svía, Göran Persson, sem flutti ræðu í hátíðarsal Háskóla Íslands. Þarna er um að ræða forsætisráðherra sem fór með mál þegar Svíar þurftu að taka á sinni bankakreppu á sínum tíma. Hvað hafði þessi merki stjórnmálamaður að segja við okkur? Jú, hann sagði að við þyrftum að taka strax á okkar málum og þeim mun fyrr sem við gerðum það og ákveðnar þeim mun fyrr kæmumst við út úr þeirri kreppu sem við fyrirsjáanlega mundum lenda í. Ég er sannfærður um að þessi sjónarmið og ráðleggingar Görans Perssons eru rétt, að brýna nauðsyn beri til að taka með ákveðnum hætti og af festu á þeim málum sem um er að ræða, gera það strax, láta höggið koma og við verðum öll að sætta okkur við það. Þess vegna þurfti strax í október að fara ákveðið í gegnum alla útgjaldaliði fjárlaga, skoða hvernig hægt væri að taka á þeim til að draga úr útgjöldum ríkisins þannig að fjárlög yrðu afgreidd hallalaus. Sjaldan hefur verið eins mikil nauðsyn á því, virðulegi forseti, að afgreiða hallalaus fjárlög en einmitt núna þegar aðstæður eru þær sem um ræðir í okkar þjóðfélagi. Það hefur þurft að skera niður útgjöld, takmarka millifærslur, fara í allar þær sparnaðarleiðir sem hægt hefur verið að koma við. Venjulegir einstaklingar, heimilin í landinu, hafa ekki möguleika á að eyða meira en tekjurnar leyfa nema að taka lánsfé. Ef mikið er gert af því endar það alltaf með ófarnaði, skuldirnar vaxa heimilunum eða einstaklingnum yfir höfuð. En það sama gildir um ríkið, sama gildir einfaldlega um að þegar farið er fram með þessum hætti er ekki verið að gera neitt annað en prenta seðla og taka lán hjá framtíðinni. Ég tel að staða okkar sé þannig að óásættanlegt sé að fara þá leið. Það þurfi að vera mun alvarlegri aðstæður uppi en þær sem nú eru til að ásættanlegt sé að afgreiða fjárlög með 100 milljarða halla eins og gert var við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. fjárlaganna í dag. En þá er spurningin: Er möguleiki eða tilefni til að hækka álögur á fólkið í landinu? Þá segi ég: Þar er svigrúmið ekki fyrir hendi. Af hverju ekki? Vegna þess að í fyrsta lagi eru skattar á almenning í landinu þegar það háir, beinir skattar eru það háir og óbeinu skattarnir eru með því hæsta sem þekkist. Við erum með virðisaukaskatt upp á 24,5% og það sem fólkið í landinu stendur frammi fyrir, sem nánast hver einasti einstaklingur verður að horfast í augu við, er launalækkun, kjara- og eignarýrnun vegna verðbólgu, lífskjaraskerðing vegna hækkunar lána vegna verðbólgunnar þar sem verðtryggingin étur upp andvirði eigna og eins er um að ræða hækkað vöruverð. Það þýðir að ráðstöfunartekjur einstaklinganna eru mun minni en ella væri. Þrátt fyrir að fólkið í landinu verði nú fyrir verulega mikilli lífskjaraskerðingu er lagt til í 3. gr. frumvarpsins að hækka útsvar um 0,25% og í 8. gr. er lagt til að hækka tekjuskatt um 1,25%. Hvað þýðir það? Það þýðir að samtala tekjustofna sveitarfélaga og tekjuskatts til ríkisins nemur hvorki meira né minna en 37,28% af tekjum einstaklinganna. Til viðbótar við það er síðan þvingaður sparnaður til lífeyrissjóða, sem virðast hafa að hluta til það markmið að fólki geti hugsanlega liðið vel í ellinni þó að því eigi að líða jafnvel illa í dag, en þá erum við að tala um 37,28% sem ríki og sveitarfélög taka til sín í beinum sköttum. Þar ofan á koma 12% framlag til lífeyrissjóða eða 49,28% sem þannig er. Það sem um er að ræða er að verið er að leggja þær byrðar á alla launþega í landinu að greiða helming tekna sinna í opinber gjöld og til lífeyrissjóða. Það er einfaldlega of mikið, fólk hefur ekki tök á því í mörgum tilvikum að hafa bjargráð þegar ríkisvaldið eða hið opinbera tekur jafnmikið. Í 7. gr. frumvarpsins er talað um fæðingar- og foreldraorlof, um að hámark fæðingarorlofs fari úr 480 þús. niður í 400 þús. kr. Ég hef átt afskaplega erfitt með að átta mig á því velferðarkerfi sem komið var á fyrir ríkt fólk í landinu. Ég tel eðlilegt að velferðarkerfið sé fyrst og fremst fyrir þá sem þurfa á því að halda. Eins og nú háttar til í þjóðfélaginu þurfum við að einbeita okkur að því að halda við því velferðarkerfi þannig að allt fólk geti haft það þannig að það líði ekki skort, að það búi við þokkaleg lífskjör en við eigum ekki að vera með velferðarkerfi hinna sem ekki þurfa á því að halda. Hér er verið að tala um að skerða fæðingar- og foreldraorlof úr 480 þús. niður í 400 þús. og þá spyr ég: Á hvaða forsendum? Hvaða rök mæla með því að hafa hærri greiðslur fyrir fæðingar- og foreldraorlof en fyrir öryrkja og aldraða? Við verðum einhvers staðar að setja okkur mörk í velferðinni. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr hafa þeir sem ungir eru fleiri möguleika og bjargráð en hinir sem eru öryrkjar og aldraðir. Það verður að hyggja að því á tímum eins og þessum. Þess vegna hefði ég talið að það eðlilegra að hafa fæðingar- og foreldraorlof með öðrum hætti en hér er gert. Í 9. gr. frumvarpsins er verið að fjalla um sjómannaafsláttinn og hækkun hans. Þar getur verið um eðlilegan hlut að ræða en í raun þegar það er skoðað er fyrst og fremst verið að tala um að ríkisvaldið niðurgreiði launakostnað útgerðarinnar. Með þessum hætti, sem og með svo mörgum öðrum, er verið að rétta fram peninga almennings í landinu til hjálpar kvótagreifunum, til hjálpar sægreifunum, og það er ekki ásættanlegt. Ég hefði talið eðlilegra að vísa þessum málum og launakerfinu í heild þannig að þeir stæðu undir því sem eiga að gera það. Síðan eru það önnur atriði eins og t.d. varðandi sölu Landssímans og komið hefur til umræðu. Hv. þm. Jón Bjarnason gerði athugasemd við að Landssíminn hefði verið seldur á sínum tíma og velti fyrir sér ýmsum hlutum í því sambandi. Ég verð að segja að sem betur fer var Landssíminn seldur á sínum tíma vegna þess að hefði það ekki verið gert væru verðmæti Landssímans til muna minni í dag en á þeim tíma þegar Landssíminn var seldur. Ég taldi það fyrirsjáanlegt þegar Landssíminn var seldur að seinna mætti það ekki vera vegna þess að þær breytingar voru að verða í fjarskiptum að ríkinu lá á að koma þessum verðmætum í verð meðan þau voru virkileg verðmæti. Ég verð því að segja að ég tel að mjög vel hafi tekist til við sölu Landssímans enda fjarskiptamálum þannig háttað að engin ástæða var til að ríkið stæði í þeim rekstri áfram. Ég tel það jákvæða breytingu sem lögð er til í 13. gr. frumvarpsins hvað varðar að lög um ráðstöfun og sölu Landssímans verði felld niður. Ég sé ekki að þau eigi við miðað við stöðuna í dag. Það eru nokkur atriði sem ég vil sérstaklega benda á sem ég tel vera til verulegra bóta. Þá vil ég sérstaklega taka 10. og 12. gr. frumvarpsins þar sem verið er að fjalla um hækkun barnabóta og að ekki sé heimilað að skuldajafna við kröfur ríkissjóðs. Ég tel það til verulegra bóta. Það sem hér kemur fram er ekki með öllu illt en það sem ég vara sérstaklega við og hlýt að mæla eindregið á móti og berjast gegn er að enn skuli eiga að hækka gjöld á almenning í landinu. Það er óásættanlegt og almenningur í landinu hefur ekki svigrúm til að taka slíkri gjaldahækkun.

Frú forseti. Það hryggir mig mjög hversu fámennt er oft í þessum sal þegar við ræðum svo stórt mál sem þetta.  Málaflokkarnir sem ég nefndi eru vitaskuld grafalvarlegir, því að mér sýnist að verið sé að seilast til þeirra sem síst skyldi og ég fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli vera viðstaddur umræðuna sem og hæstv. forsætisráðherra í hliðarsal. Ég hefði kosið, hæstv. forseti, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri viðstaddur umræðuna  Í annan stað vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvað megi áætla að þetta hækki matvælaverð í landinu mikið og vísitöluna og verðbólguna. Nýlegar hækkanir á áfengi og tóbaki hafa ruðst fram í hækkun á vísitölunni af tvöföldum krafti. Hvaða áhrif mun þessi breyting hafa á vísitöluna? Ljóst er að bændur munu ekki geta tekið þessar 800 millj. á sig. Því er mikilvægt að við höfum í huga að þetta mun hafa áhrif á allar fjölskyldur í landinu, á lán allra fjölskyldna vegna þess að þetta mun auka verðbólguna í ljósi þess að bændur þurfa að hækka verð á vörum sínum. Ég vil spyrja hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra út í þær aðgerðir sem er ráðist í hér gagnvart öldruðum og öryrkjum. Ég ætla að grípa í greinargerð með frumvarpinu þar sem stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Einnig er gert ráð fyrir því í þessum hluta frumvarpsins að hækkun á bótum almannatrygginga um næstu áramót verði óbreytt frá forsendum fjárlagafrumvarpsins, eða 9,6%, fremur en að miðað verði við vísitölu neysluverðs. Er áætlað að þannig verði komið í veg fyrir um 5,9 milljarða kr. aukningu útgjalda.“ Aukningu útgjalda til aldraðra og öryrkja. Reyndar er síðan farið í aðgerðir sem bæta hag hluta öryrkja upp á 2 milljarða kr. þannig að kjör aldraðra og öryrkja eru skert um 3,9 milljarða kr. með frumvarpinu.  Mig langar líka að spyrja, hæstv. forseti, ef hæstv. samgönguráðherra hefði verið hér hvort ekki hefði þurft að endurnýja það tímabundna framlag sem sveitarfélögin sem hvað verst hafa staðið í landinu hafa fengið frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Það lækkar úr 1.400 millj. niður í milljarð, ef ég skil frumvarpið rétt, eða um ein 30%. Þessi sveitarfélög eru, svo ég nefni nokkur dæmi: Ísafjörður, Norðurþing, Sveitarfélagið Skagafjörður, Vestmannaeyjar, Hornafjörður og ég gæti haldið áfram. Þessi sveitarfélög hafa á undanförnum árum átt mjög erfitt með að ná endum saman, enda er orðið „kreppa“ í þessum samfélögum er ekki nýtt hugtak. Það hefur geysað kreppa í þessum sjávarbyggðum á undanförnum 20 árum og nú þegar þessi kreppa skellur á samfélögum sem tóku ekki þátt í góðærinu og urðu jafnvel fyrir barðinu á því, því góðærið bitnaði á útflutningsatvinnuvegunum, þá á að skerða tímabundið framlag til þessara sveitarfélaga sem geta varla komið saman rekstrar- og efnahagsreikningum sínum. Síðan nefnir ríkisstjórnin það og telur mikilvægt hlutverk fyrir þessi sveitarfélög að standa vörð um nærþjónustuna, um íbúana. 

Þið voruð með þau líka.

Hv. þingmaður bendir á að fyrri ríkisstjórn hafi verið með ýmis slík gjöld. Hér er verið að taka upp nýjan skatt og ég ætla að benda hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur, þingmanni Samfylkingarinnar, á að sjálfstæðismenn sögðu að hægt að væri gera ýmsa hluti í velferðarmálum, í heilbrigðismálum sem þeim hefði ekki tekist að gera með Framsóknarflokknum. Enda var það þannig í upphafi kjörtímabilsins  Hæstv. forseti. Hægt væri að halda langa ræðu um þessi mikilvægu mál og ég vonast til að mjög ítarleg umræða verði um þau. Þetta frumvarp sem lagt er síðdegis fram skiptir máli fyrir þúsundir Íslendinga og eins og ég hef rakið eru þetta þeir Íslendingar sem mega einna síst við því á erfiðustu tímum sem við höfum gengið í gegnum á síðustu árum að verða fyrir því að gjöld séu stórhækkuð á þá og tekjur þeirra minnkaðar. Við verðum að fara mjög vandlega yfir þetta og ekki mun líðast að við afgreiðum frumvarpið, þennan bandorm, með einhverjum brjálæðislegum hraða. Í umræðum um fjárlög fyrr í dag á fundi efnahags- og skattanefndar Alþingis í morgun óskaði ég eftir forsendum er varða tekjuhlið fjárlaganna. Við þingmennirnir sem eigum að bera ábyrgð á afgreiðslu málsins höfum ekki enn fengið það sent. Ég mun alla vega ekki afgreiða fjárlög íslenska ríkisins árið 2009 án þess að vita hvaða tölur og skuldbindingar liggja á bak við einstaka útgjaldaliði. Það er einfaldlega ekki hægt að Alþingi Íslendinga láti koma fram við sig með þeim hætti. Það er eins með þetta frumvarp. Við þurfum að ræða við hópa aldraðra og öryrkja og forustumenn bænda og þá sem frumvarpið og bandormurinn snertir. Við skóflum þessu ekki í gegnum þingið sisvona. Því miður hef ég það á tilfinningunni að ríkisstjórnin sem ræður að mestu leyti hvernig þetta þing starfar ætli sér að keyra þetta mál í gegn á örfáum dögum þótt það snerti hátt í 20 milljarða kr. að umfangi og þúsundir Íslendinga. En við í hv. efnahags- og skattanefnd munum gera hvað við getum til að fá ítarlega umræðu um þessi mál. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja að vinnubrögð síðustu daga á vettvangi þingsins er varða fjárlögin og nú þetta mál eru því miður ekki til eftirbreytni. Þegar ég leit á þetta frumvarp fyrr í dag trúði ég varla mínum eigin augum hverjar áherslurnar voru, sérstaklega að næla í fjármuni til einstakra hópa, því mér datt einfaldlega ekki í hug að einn stærsti einstaki sparnaðarliðurinn í frumvarpinu væri gagnvart öldruðum og öryrkjum. Mér kom það ekki til hugar. Við fórum í gegnum mjög harða umræðu fyrr á árinu þar sem við í stjórnarandstöðunni bárum það upp á ríkisstjórnina að hafa lækkað viðmið gagnvart þessum hópum, gagnvart kjarasamningum þeirra í kjölfar síðustu samninga. Forusta Alþýðusambandsins, eldri borgarar og öryrkjar staðfestu það með bréfi sem ég las upp í þingsölum Alþingis. Forsvarsmenn Samfylkingarinnar í þeirri umræðu komu upp og sögðu að þessir aðilar færu með rangt mál. Það verður þá væntanlega líka í þessu þegar verið er að taka tæpa fjóra milljarða af þessum hópum aftur að sá sem hér stendur fari bara með fleipur og vitleysu. Ég er alveg viss um að ráðherra félagsmála mun koma hingað upp og rifja upp hvernig síðasta ríkisstjórn var í þessum málum. Ég er alveg viss um það. Ég þekki orðið þau vinnubrögð hér.  (Fél.- og trmrh.: Finnst þér það nokkuð skrýtið?)  En þegar við horfum á það að verið er að skerða stórlega kjör þessara hópa, sem með öllum útreikningum er ekki hægt að sýna að hafi verið gert á undangengnum árum, þá er tími til kominn að menn andmæli og ég vitna til þess að Öryrkjabandalag Íslands mótmælti þessu harðlega í dag og lýsti vantrausti á ríkisstjórnina, vantrausti. Áherslur ríkisstjórnarinnar í frumvarpinu bera þess merki að þar er skorið niður sem síst skyldi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ekki væri ásetningur okkar að standa vörð um íslenska landbúnaðarframleiðslu. Auðvitað er það ásetningur okkar að gera það og þess vegna fullyrði ég að það sem við erum að gera hefur það einmitt að augnamiði að reyna að tryggja íslenska landbúnaðarframleiðslu. Það sem verið er að gera með frumvarpinu sem hér er rætt um, þessum bandormi sem snýr að landbúnaðarmálunum, er einfaldlega að verið er að setja tiltekið þak á þær verðlagshækkanir eða þær vísitöluhækkanir sem geta orðið á búvörusamningunum á næsta ári. Búvörusamningarnir hafa verið verðbættir að fullu og verða verðbættir að fullu eins og kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir þinginu en það sem verið er að gera núna er að verið er að setja sérstakt þak á árið 2009 og miðað við að tölurnar sem lagðar voru fram í fjárlagafrumvarpinu í upphafi októbermánaðar munu standa. Við vitum að þær breytingar sem hafa orðið í efnahagslífi okkar hafa kallað á aðgerðir af þessu tagi og það er alveg rétt. Hv. þingmaður spurði hvort ég hefði átt viðræður við forustumenn bænda út af þessu. Já, ég kynnti þessi mál fyrir forustumönnum bænda, raunar áður en frumvarpið kom fram, til að gera þeim grein fyrir því hvað væri í aðsigi og viðbrögð þeirra voru, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum, að þeir treystu sér ekki til að ganga til einhverra samninga um þessi mál. Eins og ég vakti athygli á fyrr í þessari umræðu eru ýmsir möguleikar í því sambandi og ég lýsi mig fúslega reiðubúinn til að taka þátt í einhverri slíkri samningagerð við bændur þó að auðvitað beri ég pólitíska ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem hefur fengist með því að setja þetta tiltekna þak á vísitöluhækkanir á búvörusamningnum á næsta ári. Hins vegar er það örugglega svo að hægt er að gera tilteknar breytingar á búvörusamningunum sjálfum ef um það skapast samkomulag sem tryggir að þessar greiðslur renni betur til bænda en áður. Enginn getur svarað með fullnægjandi hætti hvort þetta muni hækka matvælaverð. Auðvitað munu bændur freista þess að velta kostnaðarhækkunum sínum út í verðlagið eins og þeir hafa möguleika á en við vitum ekki á þessari stundu hvernig það mun birtast. Það mun skýrast á næsta ári.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og hvet hann til að eiga áfram samskipti við bændur, sérstaklega í framhaldinu því að það er eins og hæstv. ráðherra benti á ekki sama hvernig menn halda á málum á næstunni. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að vera mér sammála um það í ljósi þess að hér er verið að skerða framlög vegna þessara samninga um 800 millj. kr. Þetta er mjög skuldsett stétt og lágtekjustétt og það er óumflýjanlegt að hluti eða jafnvel stærstur hluti af þessum 800 millj. kr. fari með einhverjum hætti út í verðlagið. Það er mikilvægt líka fyrir okkur sem störfum hér að við áttum okkur þá á afleiðingum þess. Hvað mun það þýða ef matvælaverð hér á landi, lambakjöt, mjólk og aðrar nauðsynjavörur, mun hækka? Mun það ekki af sjálfu sér leiða til þess að verðbólgan hækki í framhaldinu, lán heimilanna líka og þar fram eftir götunum? Hér er um stórmál að ræða og ég hvet hæstv. ráðherra til að íhuga vel hvernig að þessum málum verður staðið í framhaldinu en við á vettvangi efnahags- og skattanefndar munum að sjálfsögðu reyna að fá svör við því hvaða áhrif þetta muni hafa á verðbólguna og lán Íslendinga. Þau eru að hækka gríðarlega þessi missirin með hárri verðbólgu og það bætir náttúrlega gráu ofan á svart ef þessi aðgerð leiðir til þess að verðbólgan muni aukast enn meir.

Virðulegi forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að brýna mig til þess að eiga góð samskipti við bændur. Ég hef einmitt kappkostað að eiga slík samskipti við bændur. Það hefur gengið ágætlega og ég veit að bændum er alveg ljóst og alveg kunnugt um það að ég hef áhuga á því að ræða þessi mál áfram við þá ef þeir telja að það sé flötur á því að gera einhverjar þær tilteknu breytingar innan búvörusamninganna sem gætu orðið til að stærri hluti þeirra rynni beint til bænda sjálfra. Auðvitað er ákveðið svigrúm í þeim efnum en þetta er mál sem þarf að ræðast þá af samningsaðilunum báðum og ég hef lýst því yfir að ég er mjög opinn fyrir hvers konar breytingum sem bændur telja skynsamlegar til að auka sem mest tekjustreymið beint til bændanna sjálfra. En varðandi það sem hv. þingmaður var að velta fyrir sér um verðlagsþróunina vil ég segja það að almennt talað er mín skoðun sú að það sé skynsamlegast að bændurnir geti sótt sér sem mest af tekjum sínum í gegnum afurðaverðið sjálft. Það er það eðlilega og skynsamlega í þessum viðskiptum, að bændurnir hafi sem mestan hluta tekna sinna af því að selja afurðir sínar. Beingreiðslurnar eru síðan til viðbótar við það. Í verðlagsnefnd búvara hefur tvisvar sinnum á þessu ári tekist ágæt samstaða á milli fulltrúa neytenda, bænda og afurðastöðvanna um tilteknar hækkanir á mjólkurverði. Við vitum hins vegar varðandi sauðfjárafurðirnar að sá hluti tekna bændanna ræðst af samningum við afurðastöðvarnar við sláturhúsin og niðurstaðan var heilmikil vonbrigði fyrir ýmsa bændur í haust en það endurspeglaði mat afurðastöðvanna á því hvað þeir gætu velt stórum hluta af þessum kostnaðarauka með hækkandi verði til bænda út í verðlagið sjálft. Við vitum ekki nákvæmlega hvernig þessi mál munu þróast. Það mun ráðast mjög mikið af því hvernig samkeppnisstaðan verður á þessu ári. Við vitum hins vegar að samkeppnisstaða íslenskrar búvöruframleiðslu og íslenskrar matvælaframleiðslu almennt hefur batnað með lækkandi gengi krónunnar og við verðum vör við vaxandi áhuga á íslenskum framleiðsluvörum. Vonandi verður það til þess að bændur geti sótt sér í meiri mæli tekjur sínar út á markaðinn en þetta er hlutur sem við gerum okkur ekki grein fyrir. Hins vegar er alveg rétt að verðlagning á búvörum hefur verið hamlandi á verðbólguna á þessu 

Virðulegi forseti. Ég átti erfitt með að sitja þegjandi undir ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar í ljósi þess að Framsóknarflokkurinn sat í 12 ár í heilbrigðisráðuneytinu, þar til eftir síðustu kosningar, og hann gagnrýnir nú m.a. komugjald á sjúkrahús. Ég ætla bara að minna á hvað Framsóknarflokkurinn gerði í bullandi góðæri. Þá var heldur betur rukkað á spítölunum því að við sitjum uppi með komugjöld á slysadeild. Mjög margir sjúklingar leggjast inn á spítala af slysadeild. Þar eru komugjöld frá Framsóknarflokknum. Á bráðadeildum kemur fólk líka inn á spítala og leggst inn. Þar eru komugjöld frá Framsóknarflokknum.  Hér er verið að samræma milli sjúklingahópa og sett samræmt komugjald á alla sem sækja spítalann.

Samræmt komugjald?

Það er verið að setja komugjald á alla sjúklinga sem koma inn á spítalann, ekki bara þá sem koma inn á slysadeild, koma í gegnum bráðadeild og 

2020?

Nei, það verður gert núna á næstu mánuðum og það verður látið virka aftur fyrir sig þannig að útgjöld frá áramótum munu koma undir þetta þak. Það verður tryggt. Ég vil líka minna á hvað gerðist í tíð Framsóknarflokksins, m.a var heimilt að leggja fólk inn á spítala án þess að innrita það 

Frú forseti. Ég held að Samfylkingin átti sig ekki á því að hún er að verða búin að vera í ríkisstjórn í bráðum tvö ár. Samt kemur alltaf sama bilaða platan hér upp. Ég ætla að minna hv. þingmann, sem virtist vera hreykin af því að hér væri verið að samræma þannig að allir þyrftu að greiða, á að forstjóri Landspítalans sagði á dögunum að það ætti að hagræða í rekstri. Ríkisstjórnin hefur boðað það. Í hverju var sú hagræðing fólgin? Jú, hún var m.a. fólgin í því að auka framboð á göngudeildum, að fólk yrði ekki lagt eins mikið inn. Hvað þýðir þetta á íslensku? Það er ekki verið að hagræða. Nei, ríkið ætlar að rukka fólk í stórauknum mæli fyrir þessa þjónustu. Það er sem sagt verið að breyta kostnaðarhlutdeildinni frá því að ríkið borgi og í það að almenningur borgi. Er hv. þingmaður stolt af þessu? Það sem ég segi er að við erum bara að sjá toppinn af ísjakanum í hagræðingaraðgerðum ríkisstjórnarinnar þegar kemur að velferðarmálum. Hæstv. forseti. Ég gleymdi óvart 1 milljarði. Með leyfi forseta stendur í greinargerð: „Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á málefnum aldraðra og almannatryggingum varðandi aukin áhrif fjármagnstekna á lífeyristryggingar, auk þess sem frítekjumarki 70 ára og eldri er breytt til samræmis við frítekjumark annarra hópa. Samtals lækka þessar breytingar útgjöld ríkissjóðs um rúman 1 milljarð kr.“ Þetta er ofan á þessa 3,9 sem ég fór ranglega með. Þetta eru 4,9. Ég spyr hv. þingmann hvort hún ætli að koma hér upp og halda áfram að rifja upp 12 ára valdatíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eða hvort hv. þingmaður ætli að fara að kannast við sín verk. Hér er stórfelldur niðurskurður gagnvart þeim sem hvað lakast standa. Við hv. þingmann vil ég segja það að íslensk heilbrigðisþjónusta og framlög til velferðarmála 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að rífast við hv. þingmann um það hvað þessi ríkisstjórn hefur gert í sambandi við almannatryggingarnar. Þar var verulega gefið í. Þar hafa hækkað greiðslur til bæði aldraðra og öryrkja verulega frá því að þessi ríkisstjórn kom til valda, allt að 50% í sumum tilvikum. Ég ætlaði að ræða við hv. þingmann um spítalana af því að þar byrjaði hv. þingmaður gagnrýnina áðan og ég komst ekki til að segja frá því hvernig Framsóknarflokkurinn í góðærinu hagaði sér.

Ætlarðu enn að fara að rifja upp?

Fyrirgefðu, hv. þingmaður. Það er bara þannig, virðulegi forseti, að í tíð Framsóknarflokksins var heimilað að leggja fólk inn á spítala og rukka það fullt fyrir þjónustu meðan það var inniliggjandi án þess að vera innritað, í allt að tvo daga. Fyrst var það einn dagur og síðan, þó að það væri blússandi góðæri, var bætt við seinni deginum þannig að það mátti leggjast inn í tvo daga og alltaf var sjúklingurinn rukkaður fyrir alla þjónustu. Það var ekkert hámark á ýmsum af þessum gjöldum. Nú á að setja öll þessi gjöld, öll útgjöld sjúklinga, undir hámark þannig að þeir sem eru mikið veikir og þurfa að greiða háar upphæðir, þurfa að greiða mikinn lyfjakostnað, þurfa að borga oft fyrir læknisþjónustu eða aðra heilbrigðisþjónustu munu fara undir ákveðið þak og ekki greiða meira en það á ákveðnu tímabili. Þetta þekkir hv. þingmaður enda á flokkur hans fulltrúa í þeirri nefnd sem er að vinna að þessum tillögum. Þarna er verið að grípa inn í þannig að mikið veikir sjúklingar eða þeir sem þurfa mikið á heilbrigðisþjónustunni að halda munu verða varðir fyrir miklum kostnaði - sem er vel. En á því hafði Framsóknarflokkurinn ekki hugsun þegar hann jók greiðsluþátttöku sjúklinga verulega á spítölum.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi nefnt Framsóknarflokkinn mun oftar á nafn en aldraða og öryrkja í málflutningi sínum. Þetta kannski sýnir hugarfarið hjá Samfylkingunni í þessari umræðu, hún er föst í fortíðinni. Staðreyndin er sú að við Íslendingar búum við eina bestu heilbrigðisþjónustu í heimi. Um það verður ekki deilt. Síðasta ríkisstjórn varði tugmilljörðum til að bæta þá þjónustu á meðan kostnaðarhlutdeild sjúklinga - 

Andskotans bull er þetta.

Andskotans bull, segja hv. þingmenn og passa ekki mál sitt í þessum sal en þeir segja það þó gagnvart forustumönnum aldraðra, öryrkja og Alþýðusambandi Íslands. Ég spyr: Er Samfylkingin alveg búin að missa jarðtenginguna gagnvart forustumönnum Alþýðusambands Íslands? Síðan er hér lagt til að tekjur aldraðra og öryrkja lækki um aðra 4,9 milljarða - ofan á 3,9. Við erum að verða komin upp í allverulegar upphæðir hjá þessari ríkisstjórn sem gumar af því að aldrei hafi verið staðið eins vel að kjörum þessara hópa. Ég held að þessi ríkisstjórn lifi í draumi, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir að gefa mér tækifæri til með ræðu sinni áðan að bera saman hvernig aldraðir og öryrkja hafa það í landinu þegar við jafnaðarmenn erum við stjórnvölinn og þegar framsóknarmenn eru við stjórnvölinn. Ég vil bara segja, virðulegi forseti: Guð hjálpi þessari þjóð að það séu ekki framsóknarmenn núna við stjórnvölinn í þeim hremmingum sem við erum. Ég ætla að byrja á því að rifja upp nokkrar stærðir fyrir hv. þingmann. Þegar frumvarp til fjárlaga var lagt fram var 57 milljarða halli á fjárlögum. Það stendur núna í 215 milljarða halla, það er enginn smáviðsnúningur. Niðurskurðurinn sem verið er að fara í núna er um 43–45 milljarðar. Mig langar til að hv. þingmaður svari einni spurningu: Er þetta of mikill niðurskurður, er þetta of lítill niðurskurður og hvar hefði hv. þingmaður borið niður ef hann hefði verið við stjórnvölinn? Hv. þingmaður ræðst með miklu offorsi á það hvernig lífeyrisþegar koma út úr þeim tillögum sem við erum að ræða í þeim viðsnúningi sem hér er. Ég held að hv. þingmaður verði, ef hann sýnir einhverja sanngirni, að halda því til haga að við erum að bæta í fjárlagafrumvarpið að því er varðar lífeyrisbætur eða lífeyristryggingar almannatrygginga frá því að frumvarp til fjárlaga var lagt fram, tveimur milljörðum. Til lífeyrisþega og öryrkja, þ.e. til lífeyrisgreiðslna þeirra, er því ekki varið einungis 5,5 milljörðum eins og átti að gera heldur tveim milljörðum meira en gert var ráð fyrir þegar frumvarpið var lagt fram, eða 7,5 milljarðar.

Þetta var nú bara bull.

Við settum á lágmarksframfærsluviðmið 1. september sl. sem fór í 150 þús. kr. og það sem nú er verið að gera er að það er hækkað upp í 180 þús. kr. Þeir sem hafa 150 þús. kr. í dag munu hækka um 30 þús. kr. um áramótin. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við voru lágmarksgreiðslur í almannatryggingakerfinu fyrir þá sem ekkert höfðu úr lífeyrissjóðum 126 þús. kr. Hvað verður þetta lágmarksframfærsluviðmið um áramótin? Það fer úr 126 þús. kr. í 180 þús. kr., það hækkar um 50 þús. kr. Á sama tíma hefur daglaunatrygging hjá fólki á almennum vinnumarkaði hækkað um 25% og mun fara sennilega í 153 þús. kr. þegar dagvinnulaunatryggingin hækkar næst, þ.e. 1. mars. Hvernig voru lægstu bætur lífeyrisþega árið 1995, þegar Framsóknarflokkurinn tók við, samanborið við dagvinnutrygginguna sem núna hefur hækkað um 50 þús. kr. eða um 50%? Ég vil biðja hv. þingmenn að taka eftir því að 1995 voru lægstu bætur lífeyrisþega samanborið við dagvinnutrygginguna, ef við miðum við 100, 103. Þegar Framsóknarflokkurinn tók við lækkaði þetta alveg niður í 80 á góðæristímum, þegar uppsveifla var í samfélaginu. Þegar lágmarksframfærsluviðmiðið er komið í 180 þús. kr. er þetta sem var lægst meðan Framsóknarflokkurinn stjórnaði árið 2001, 80 komið í tæplega 114 eða 113,6. Þetta lágmarksframfærsluviðmið hefur aldrei frá upphafi verið hærra en það verður um næstu áramót, aldrei verið hærra, og við erum í bullandi kreppu og hremmingum. Getur hv. þingmaður haldið því með réttu fram að við séum að ráðast á kjör þeirra í almannatryggingunum sem verst hafa það? Nei, auðvitað getur hv. þingmaður ekki gert það. Við erum að bæta kjör þeirra sem eru yfir 180 þús. kr. á mánuði um 9,6%. Það er enginn í landinu sem er með verðtryggingu í þessari verðbólgu nema lífeyrisþegar og það er vel. En ég ætla líka að halda því til haga að þegar Framsóknarflokkurinn tók við 1995 var eitt hans fyrsta verk að kippa úr sambandi almannatryggingum við launavinnu og þá byrjaði það sem þetta súlurit sýnir, það sést glöggt hvað skeður með því að þessu var kippt úr sambandi. Ég ætla líka að halda því til haga að í góðærinu, þegar Framsóknarflokkurinn stjórnaði, sl. tólf ár, lækkuðu barnabætur og vaxtabætur hlutfallslega miðað við það sem þær voru 1995. Ég ætla að leyfa mér að halda því hér fram að í þeirri miklu kreppu sem við erum í núna þar sem þarf að taka á alls staðar þar sem það er mögulegt, hafa kjör lífeyrisþega sem lægst hafa launin aldrei verið betri. Þau eru betri núna í 215 milljarða halla en var í 80–100 milljarða góðæri þegar Framsóknarflokkurinn stjórnaði. Ég leyfi mér að halda því fram vegna þess að við erum með gögnin fyrir framan okkur sem sýna þetta. Við erum ekki að skerða barnabætur eða vaxtabætur, við erum að auka þær núna. Við stöndum við það sem var samið um í síðustu kjarasamningum að barnabætur mundu hækka, mig minnir að ég fari rétt með að það séu 3–4 milljarðar. Það er ekki farin sú leið sem framsóknarmenn fóru þegar þeir stjórnuðu að hækka tekjuskattinn og skerða skattleysismörkin sem fyrst og fremst …  Nú verjum við skattleysismörkin en hækkum eilítið tekjuskattinn sem ekki bitnar á lægst launaða fólkinu.

Nú?

Nei, það bitnar ekki á lægst launaða fólkinu, þ.e. því fólki sem við erum að tala um, skattar þess hækka ekki vegna þess að skattleysismörkin verja það.  Því skal líka haldið til haga að allar þær aðgerðir sem við fórum í á sl. ári til þess að bæta kjör almannatryggingaþega, svo sem makabætur, frítekjumark vegna atvinnutekna, sem var 25 þús. kr. í góðærinu, fór í 100 þús. kr., skerðingarhlutfall sem var lækkað úr 30% í 25%, eignarskattur á íbúðarhúsnæði var felldur niður og tryggt var að uppbót vegna lágra greiðslna úr lífeyrissjóði allt að 25 þús. kr. mundi ekki skerða bætur almannatrygginga, þetta heldur allt. Vasapeningar voru hækkaðir verulega. Þetta heldur allt og við förum ekki í að skerða þetta, fyrir utan það að séreignarlífeyrissparnaður, sem skerti almannatryggingar meðan hv. þingmaður var við stjórnvölinn, mun ekki skerða bætur almannatrygginga um næstu áramót. Það er einn af þeim ávinningum sem við náðum fram og þessu höldum við. Við förum í tvær breytingar á því sem við gerðum og hv. þingmaður nefndi það réttilega og ég ætla ekkert að koma mér hjá að nefna það. Það er að frítekjumark fyrir 70 ára og eldri, sem var ótakmarkað meðan það var takmarkað í 100 þúsund hjá 67–70 ára og hjá öryrkjum en fer núna undir sama 100 þús. kr. þakið. Frítekjumark öryrkja, sem átti að renna út um áramótin, er framlengt um heilt ár. Við förum líka út í það að fjármagnstekjuskattur sem skerti bætur almannatrygginga um 50% skerði þær um 100%. Ég spyr: Er það eitthvað sem er hægt að gera ofboðslega mikið veður út af í þeim hremmingum sem við erum í? Ég held ekki, virðulegi forseti. Miðað við þá stöðu sem við erum í, þær hremmingar sem við erum í og þann mikla viðsnúning sem hefur orðið þá ætla ég að leyfa mér að halda að okkur hafi tekist bærilega að verja kjör lífeyrisþega. Undir þetta 180 þús. kr. þak, sem er hækkað úr 150 þús. kr. í 180 þús. kr. falla tólf þúsund lífeyrisþegar, þar af milli sjö til átta þúsund aldraðir og fjögur til fimm þúsund öryrkjar. Ég held að ég geti staðið alveg sæmilega keik hér vegna þess að í þessari ríkisstjórn höfum við náð að verja kjör þessara lægst launuðu hópa, sem hafa hækkað helmingi meira en daglaunatryggingin á bara rúmu ári, einu og hálfu ári. Virðulegi forseti. Mér finnst þessi gagnrýni, harða gagnrýni sem kemur að mínu viti úr hörðustu átt frá hv. þm. Birki J. Jónssyni, ekki vera sanngjörn þegar við lítum til almannatryggingakerfisins, barnabóta og vaxtabóta sem hér eru varðar. Ég tel það afar mikilvægt í þessari stöðu að við höldum því og því verði ekki breytt nú við lokaafgreiðslu fjárlaga að vaxtabætur verði skertar. Það er afar þýðingarmikið í þeirri stöðu sem við erum í að halda í vaxtabætur og auka í þær eins og við erum að gera. Í raun og sanni hefðum við líka þurft að hækka vaxtabæturnar, staðan er með þeim hætti og við munum við fyrsta tækifæri fara í það að hækka vaxtabæturnar. En það er mikilvægt að þurfa ekki að skerða þær og líka að við getum staðið við barnabætur vegna þess að eins og staðan er nú skipta barnabæturnar og vaxtabæturnar öllu máli fyrir barnafólkið í landinu. Við höfum náttúrlega farið í gegnum þetta, ég og hv. þingmaður áður, þetta var raunverulega svo komið að miðað við þá uppsveiflu sem við vorum í og hvernig var farið í raunverulega öryggisnet almannatryggingakerfisins á tólf ára valdaferli Framsóknarflokksins með Sjálfstæðisflokknum þá vorum við farin að fjarlægjast skandinavíska velferðarkerfið, við vorum komin meira í átt til bandaríska velferðarkerfisins og velferðarkerfið var orðið meira ölmusukerfi en sjálfsagður réttur fólks. Ég vildi svo sannarlega að okkur hefði tekist á tímum þeirrar uppsveiflu sem var, þar sem voru tugir milljarða afgangur af ríkissjóði, að gera velferðarkerfið þannig úr garði að það gagnaðist líka fólki með meðaltekjur sem það þarf sannarlega að gera núna, að gagnast fólki með meðaltekjur en ekki bara lægst launaða fólkinu. Ef við hefðum gert það, staðið betur vörð um velferðarkerfið þegar við höfðum efni á því hefðum við verið miklu betur stödd á þessari stundu, virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta en mér ofbauð ræða hv. þingmanns áðan, hvernig hann talaði og var raunverulega með blekkingarleik. Ég er ekkert að draga úr því að við erum ekki að bæta að fullu um 20% hjá öllum lífeyrisþegum, við erum ekki að því, hjá lífeyrisþegum sem sumir eru kannski með 300 þús. kr., 350 þús. kr., sem eru þó nokkrir, við erum ekki að því. En það er þó verið að bæta kjör þeirra sem eru með langminnst úr tryggingakerfinu. Ég held að það sé eitthvað, miðað við þessar aðstæður, virðulegi forseti, sem við getum verið bærilega sátt við og að takast líka að standa vörð um skattleysismörkin. Ég skal síðan, virðulegi forseti, ljósrita þetta hér til þess að gefa hv. þingmanni sem minningu um tíð Framsóknarflokksins á tólf ára valdaferli hans, hvernig hann fór með almannatryggingakerfið og lífeyrisþega.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa beðið um orðið og hún tekur þar fram fyrir marga af samráðherrum sínum þar sem við erum að ræða hér um mjög mikilvægt mál. Hæstv. ráðherra veifaði hér einhverju súluriti, um hlutfall í þróun lægstu launa, sem reyndar hækkuðu alveg gríðarlega á síðustu árum, við vitum það. Það fóru tugir milljarða inn í þann málaflokk á sínum tíma. Við getum deilt um hvort þeim hafi verið rétt skipt, við getum líka deilt um hvort þeir hafi verið nægilega miklir, en eitt er á hreinu að kjör allra bötnuðu á tímabilinu en margir vildu hafa það meira. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi þar að einhverju leyti eitthvað til síns máls. Ég get alveg staðið hér og viðurkennt það ef hæstv. ráðherra vill sýna mér dæmi um það. Það er enginn minni við að viðurkenna að eitthvað hefði betur mátt fara í fortíðinni. Hæstv. ráðherra er búin að vera ráðherra félagsmála í 18 mánuði. Ég nefndi það í ræðu minni vegna þess að síðasta ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks gerði sérstakt viðmið, gerði sérstakan kjarasamning við aldraða og öryrkja og núverandi ríkisstjórn með hæstv. ráðherra, sem ég veit að meinar vel, og ákvað að breyta því viðmiði. Það lækkaði kjör aldraðra og öryrkja um 3,9 milljarða á þessu ári, á ársgrundvelli. Hæstv. ráðherra leggur nú til annan niðurskurð upp á 4,9 milljarða. Við erum að tala um niðurskurð upp 8,8 milljarða. Ég ætla samt ekki að falsa það þannig að ekkert hafi komið í staðinn en ég fullyrði að það eru miklu lægri upphæðir en ég ræði um hér og kjör þessa hóps, og ég hvet hæstv. ráðherra þá til þess að koma með súlurit yfir það hvernig kjör aldraðra og öryrkja 

Virðulegi forseti. Ég skal með mikilli ánægju láta útbúa súlurit fyrir hv. þingmann um það hvernig kjör aldraðra og lífeyrisþega hafa þróast meðan ég hef setið hér í stóli félags- og tryggingamálaráðherra í rúmlega eitt og hálft ár eða hvað það er. Það er sko nokkuð sem ég skammast mín ekki fyrir. Þið gátuð ekki einu sinni komið á makatengingunni, afnumið hana, meðan þið voruð við stjórn. Það gerðum við þó eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Frítekjumarkið hækkaði, við komum á frítekjumarki líka varðandi lífeyrisgreiðslur fyrir öryrkja, ég fór aðeins yfir það áðan. Af því að hv. þingmaður talar um tíð mína sem félagsmálaráðherra er náttúrlega ágætt að hann viti það líka að samkvæmt ríkisreikningi hafa útgjöldin í þessum málaflokkum hækkað um 42% á sl. einu og hálfa ári. Hv. þingmaður svaraði því ekki sem ég spurði hann um og ég skora á hann að svara því: Vill hv. þingmaður minnka niðurskurðinn, vill hann auka útgjöldin? Hvar mundi hv. þingmaður skera niður? Það þýðir ekki bara að tala um Varnarmálaskrifstofuna, eins og ég heyri hér aftur og aftur. Það eru peningar þar, það má vel nefna hana, en það nægir ekki í þann niðurskurð sem þarf. Það þarf að nefna fleiri hluti. Það þýðir ekki að koma hér, eins og hv. þingmaður gerði, og segja að verið sé að troða á öldruðum og öryrkjum þegar við höfum sýnt fram á að við höfum sérstaklega verið að verja kjör þeirra. Útgjöld ríkisins eru 472 milljarðar, ef ég man það rétt. Ef við tökum saman hvað mikið fer til velferðarmála af því þá eru það 302 milljarðar eða tveir þriðju. Í þeim hremmingum 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra bregður á þann leik eins og allir aðrir ráðherrar í þessari ríkisstjórn og spyr stjórnarandstöðuna: Hvar viljið þið skera niður? Við höfum einmitt verið að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir samráðsleysi. Stjórnarandstöðunni hefur ekki verið hleypt að því borði að móta fjárlög. Við höfum ekki einu sinni verið spurð. Ríkisstjórnin fer nefnilega sínu fram og hæstv. ráðherra er þar ekkert undanskilinn í þeim hópi. Hæstv. ráðherra nefnir hér að aldraðir og öryrkjar hafi trúlega aldrei haft það eins gott. Ég spyr: Hvernig stendur þá á því að forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands og eldri borgarar og öryrkjar mótmæla því harðlega hvernig hæstv. ráðherra hefur staðið að samningagerð gagnvart þessum hópum eða samningagerð gagnvart þeirra eigin kjarasamningi þar sem viðmiðið var lækkað um heila 3,9 milljarða? Það voru ekki samningaviðræður. Nei, hæstv. ráðherra kallaði fulltrúa þessara félagasamtaka á sinn fund og tilkynnti þeim að viðmiðið hefði verið lækkað. Hæstv. ráðherra getur komið hér upp og sagt að hér sé allt í besta standi og hlutirnir hafi aldrei verið eins góðir og nú þegar hæstv. ráðherra hefur verið félagsmálaráðherra. Tölurnar sýna það einfaldlega ekki. Sá niðurskurður sem ráðherra hefur beitt sér fyrir á síðustu mánuðum, ég nefni hérna tvö dæmi, lækkunin á viðmiðuninni 3,9 milljarðar og þessi bandormur hér upp á 4,9 milljarða gera 8,8 milljarða kr. Það er það sem forsvarsmenn aldraðra og öryrkja hafa verið að mótmæla harðlega. Hæstv. ráðherra getur líka komið hingað upp og eytt meira en helmingnum af ræðutíma sínum í að tala um hvað hafi gerst á síðustu 12 eða 14 árum. Það gagnast einfaldlega ekki fólki í dag. Eins og ég segi, hæstv. forseti, 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi af því að hv. þingmaður minnist á að ég hafi kallað á minn fund forsvarsmenn Öryrkjabandalagsins og aldraðra, þá er það rétt. En hv. þingmaður getur þess ekki, fyrst hann er að tala um þennan fund, hver voru viðbrögð aldraðra og öryrkja á þessum fundi við því sem ég fór í gegnum með þeim og núna er hér í fjárlagafrumvarpinu. Ég ætla ekkert að upplýsa um það nema að einu leyti, þeir fóru ekki óánægðir út. Ég gæti sagt meira en af því að hv. þingmaður nefnir þennan fund, þá vil ég bara staðfesta að þessir aðilar komu á minn fund. Ég ætla ekkert að segja um innihald fundarins nema að þeir fóru ekki óánægðir út. Hv. þingmaður verður að muna það að þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram 1. október, áður en þessar hremmingar gengu yfir, var gert ráð fyrir 9,6% hækkun á fjárlögum til aldraðra og öryrkja, sem sagt fullar vísitölubætur. En þarf nokkurn að undra þótt það sé skoðað að þeir sem hafa betri kjörin líka í þessum hópi og fá að halda þessum 9,6%, að kjör þeirra séu að einhverju leyti skert? Við bætum að fullu hjá þeim sem voru með 150 þús. að 180 þús. Og mér finnst, miðað við þá stöðu sem við erum í, vel viðunandi. Auðvitað hefði ég viljað hafa málin þannig að við hefðum getað bætt hverjum einasta lífeyrisþega að fullu 20% vísitöluhækkanir. Ég hefði viljað að við gætum bætt hverjum einasta láglaunamanni í landinu þessar vísitölubætur að fullu. En staðan er einfaldlega ekki þannig. Og hv. þingmaður verður að skilja að það lætur eitthvað undan þegar viðsnúningur á fjárlögum er frá 57 milljarða halla upp í 215 milljarða halla. Það hlýtur eitthvað að láta undan. Og mér finnst það ósanngjarnt 

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hóf mál sitt í framsögu fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á því að víkja nokkrum orðum að aðdraganda frumvarpsins, þ.e. að bankahruninu. Mig langar til að rifja aðeins upp stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem er eins og hálfs árs gömul eða svo og varpa nokkru ljósi á það hvaða augum menn litu verkefni sitt fyrir einu og hálfu ári. En þar segir m.a. í kaflanum um trausta og ábyrga efnahagsstjórn, með leyfi forseta: „Eitt brýnasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Markmið hagstjórnarinnar er að tryggja lága verðbólgu, lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs.“ Það má auðvitað öllum vera ljóst að þetta eru öfugmæli miðað við stöðuna í dag. Og það er auðvitað öllum ljóst og það er skiljanlegt að forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar sem svona skrifuðu fyrir einu og hálfu ári finnist að nú þurfi að fara að endurskoða stjórnarsáttmálann. Í kaflanum um kraftmikið atvinnulíf segir, með leyfi forseta: „Íslenskt atvinnulíf mun einkennast í sívaxandi mæli af þekkingarsköpun og útrás.“ Og síðar segir í sama kafla: „Í umbreytingu íslensks atvinnulífs á undanförnum árum felst meðal annars aukið vægi ýmiss konar alþjóðlegrar þjónustustarfsemi, þar á meðal fjármálaþjónustu. Ríkisstjórnin stefnir að því að tryggja að slík starfsemi geti áfram vaxið hér á landi og sótt inn á ný svið í samkeppni við önnur markaðssvæði og að útrásarfyrirtæki sjái sér áfram hag í að hafa höfuðstöðvar á Íslandi. Áhersla verður lögð á að efla Fjármálaeftirlitið til þess að íslenski fjármálamarkaðurinn njóti fyllsta trausts. Tímabært er að leysa úr læðingi krafta einkaframtaksins svo að íslensk sérþekking og hugvit fái notið sín til fulls í útrás orkufyrirtækja.“ Ég endurtek, frú forseti, að það er ósköp skiljanlegt að þeir sem standa fyrir þessari ríkisstjórn vilji endurnýja þennan stjórnarsáttmála. Þeir vilja kannski strika yfir allt daðrið við útrásina og fjármálamarkaðinn eins og málum er nú komið í landinu. Alla vega er þetta ekki stefna sem eðlilegt er að fara fram með við núverandi aðstæður og var væntanlega þegar hún var sett jafnvitlaus og hún er í dag. Margt í þessari stefnuyfirlýsingu er þvert á það sem ríkisstjórnin boðar í dag, m.a. hvað varðar frekari lækkun skatta, aukna notkun á upplýsingatækni til að bæta opinbera þjónustu, að endurskoða tekju- og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga til þess að efla sveitarstjórnarstigið, að lengja fæðingarorlofið og fleira og fleira. Allt er þetta nú á fallanda fæti vegna hruns bankanna og ekki síður vegna þeirra miklu skulda og þess skuldaklafa sem ríkisstjórnin hefur bundið um háls þjóðarinnar og mun koma niður á fjárlögum næstu ár ef ekki heilan áratug. Þá er ég sérstaklega að vísa til þess að menn leyfðu sér að kyngja afarkostum Evrópusambandsins og gangast undir kröfur Breta og Hollendinga um að íslenska ríkið stæði að fullu undir skyldutryggingu samkvæmt EES-sáttmála, um skyldutryggingar innlána, enda þótt engin ákvæði séu um slíkt í þeirri tilskipun. Þessi dýra skuldsetning upp á allt að 660 milljarða kr. var síðan aðgangseyririnn að lánum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Og ekki bara að lánum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum heldur líka að þeim skilyrðum sem sjóðurinn hefur sett Íslandi og ætlar nú að koma hér á þriggja mánaða fresti og athuga hvernig gengur að framfylgja. Það er því miður þannig að það frumvarp sem við ræðum hér í dag ber þessa merki. Ég ætla að nefna hér tvennt. Annars vegar þá fáránlegu tillögu um að selja inn á sjúkrahúsin, að selja aðgang að sjúkrahúsunum, að selja aðgang að sjúkrarúmunum í landinu. Og hins vegar hvernig á að svína á bændum og gera þá að nýjum misgengishóp. Það er margt annað sem ræða mætti í frumvarpinu en ég ætla að takmarka mig við þetta tvennt. Ég ætla að byrja á bændunum. Í fjárlagafrumvarpinu er við það miðað í samræmi við búvörusamninga um sauðfjárrækt, mjólkurframleiðslu og garðyrkjuafurðir, að ríkið greiði ríflega 10 milljarða kr. til bænda samkvæmt sérstökum samningi og hann skal verðtryggður, taka mánaðarlegum breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs. Hann er sem sagt vísitölutryggður. Hér hefur ríkisstjórnin fundið leið sem fasteignaeigendur og þeir sem skulda húsnæðislán hafa verið að kalla eftir. Ríkisstjórnin hefur hér fundið sér leið til að setja þak á vísitöluhækkanir ársins 2009. Og ríkisstjórnin segir að fyrst ekki sé um sértæka heldur almenna skerðingu að ræða, fyrst hún sé tímabundin, þ.e. út árið 2009, og af því að þetta sé neyðarráðstöfun sem ríkinu er nauðugt að ráðast í vegna þeirra miklu efnahagsáfalla sem yfir þjóðina hefur dunið, þá verði ekki talið að þessi skerðing á vísitölugreiðslum brjóti eða stríði gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar um eignarréttinn. Þar með hefur hæstv. forsætisráðherra sagt að það sé í lagi að grípa inn í gildandi samning ríkis og bænda. Frú forseti. Þetta er nákvæmlega það sama og gert var 1983 þegar búinn var til misgengishópur þáverandi íbúðarkaupenda og þeirra sem skulduðu húsnæðislán annars vegar og voru launþegar um leið með því að launavísitölunni var kippt úr sambandi en vísitalan hélt áfram að hækka húsnæðislánin. Þetta er að gerast með íbúðarkaupendur núna og þó jafnvel verra í raun vegna þess að verðmæti fasteignanna minnkar líka þannig að húsnæðiseigendur eiga sífellt minna í húseignum sínum. Ég hlýt að benda á það hér að bændur eru allir, leyfi ég mér að fullyrða, nær allir er kannski betra að segja, með öll sín lán verðtryggð, öll sín lán til uppbyggingar á býlum sínum hvort heldur er um að ræða íbúðarhúsnæði, gripahús eða hvað það er. Þetta eru örugglega allt saman verðtryggð lán. Það stendur ekki til af hálfu ríkisstjórnarinnar að skerða þá vísitölu. Nei, það á að búa til nýjan misgengishóp bænda á Íslandi með því að skerða laun þeirra. Með því að skerða samningsbundin laun, skerða vísitöluna þar en ekki á lánum þeirra og alls ekki á lánum annarra fasteignaeigenda heldur. Hér á sem sagt að taka 800 millj. kr. af launalið bænda og miða við að vísitöluhækkunin á næsta ári sé 5,7% eins og hún var fyrirhuguð í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram 1. október sl. þegar staðreyndin er sú að nýjustu tölur frá Seðlabankanum benda til að vísitalan muni verða 14,1%. Það er það sem skuldir bænda munu hækka um en launin þeirra verða miklum mun lægri. Ég hvet hv. efnahags- og skattanefnd til að skoða þá leið sem ríkisstjórnin hefur hér fundið og nota hana, sé hún tæk, til að skera verðbólgukúfinn af húsnæðislánum í landinu. Það hefur verið kallað eftir því í samfélaginu að gripið verði til aðgerða til að skera af þann kúf sem verður núna vegna hækkandi vísitölutryggingar á húsnæðislánum. Menn hafa fullyrt í þessum stól að það yrði of dýrkeypt og það væri ekki hægt að gera. En ríkisstjórnin hefur hér komið fram með leið sem ætti að gagnast, ef hún á að geta gagnast gagnvart bændum hlýtur hún að geta gagnast gagnvart lánum þeirra líka, fyrst hún gerir það gagnvart launaliðnum. Mig langar síðan til að víkja að máli sem hefur verið mikið í sviðsljósinu í dag og það er að nú á að fara að selja inn á sjúkrahúsin fyrir 360 millj. kr. á næsta ári. Ég harma það að hvorki hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir né hv. formaður heilbrigðisnefndar eru í salnum. - Fyrirgefið, hér situr á forsetastóli hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. - En ég hlýt að harma það að hæstv. heilbrigðisráðherra og hv. formaður heilbrigðisnefndar eru ekki í salnum. Ég tek fram að hér hefur margt rangt verið sagt um það hvernig háttað er greiðslum fyrir þjónustu á sjúkrahúsum. Það er ekki lengra síðan, frú forseti, en 16. september síðastliðinn, það eru sléttir þrír mánuðir síðan Alþingi samþykkti lög um sjúkratryggingar og þar segir í 18. gr., með leyfi forseta: „Sjúkratryggingar taka til ókeypis vistar að ráði læknis í sjúkrahúsum sem rekin eru af ríkinu eða samkvæmt samningum skv. IV. kafla, þ.m.t. á fæðingarstofnunum …“ - Síðan kemur undanþágan sem vísar til læknisþjónustu erlendis. „Sjúkratryggingar taka til ókeypis vistar að ráði læknis í sjúkrahúsum“, sem sagt það er ókeypis að vera á sjúkrahúsum á Íslandi samkvæmt þessum lögum. Í 29. gr. sömu laga er fjallað um gjaldtöku. Þar er listað upp það sem heimilt er að taka gjald fyrir. Þar segir í 2. tölulið að taka megi gjald samkvæmt reglugerð sem ráðherra setur fyrir almenna og sérhæfða heilbrigðisþjónustu á göngudeild, dagdeild, slysadeild og bráðamóttöku sjúkrahúsa sem veitt er „án þess að um innlögn á sjúkrahús sé að ræða“ - án þess að um innlögn á sjúkrahús sé að ræða. Hvað þýðir það? Það þýðir að ef maður er lagður inn á bráðadeild eða slysadeild og hann fer síðan í innlögn á sjúkrahús þá er hann ekki rukkaður fyrir komugjald. Þessu hafa hæstv. forsætisráðherra sem og hæstv. heilbrigðisráðherra neitað hér í dag, kannast ekki við sín eigin lög. Það er þannig að þurfi menn að leggjast inn á sjúkrahús á Íslandi þurfa þeir ekki að borga, hafa ekki þurft að borga. Það eru lög í landinu sem segja að þeir eigi ekki að borga en nú á að breyta því. Ég held því fram að fara þurfi inn í sjúkratryggingalögin og breyta 18. gr. um sjúkrahúsþjónustu, ef menn ætla að halda áfram með þetta sem hér er fyrirhugað, að selja inn á sjúkrahúsin fyrir 360 millj. kr. á næsta ári. Ég hef í umræðu um gjaldtökuákvæði sjúkratrygginga mótmælt því hvernig Landspítalinn sérstaklega og önnur sjúkrahús reyndar líka, hafa leyft sér að taka gjald fyrir rannsóknir sem eru hluti af aðgerðum, þ.e. þegar læknir fyrirskipar að sjúklingur eigi, til að mynda eins og sú sem hér stendur, að fara í beinaskann áður en hann fer er í aðgerð og þá skuli sjúklingurinn greiða úr eigin vasa beinaskannið og allar rannsóknir sem eru undanfari aðgerðarinnar samkvæmt ákvörðun læknis sem leggur sjúklinginn inn. Ég hef gagnrýnt þetta og mótmælt þessu og ég mun halda því áfram 

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um svokallaðan bandorm, sem er frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er farið inn á ýmis núgildandi lög sem verður að breyta til að koma fjárlagafrumvarpinu og þeim aðgerðum sem hæstv. ríkisstjórn stendur núna fyrir í gegn með löglegum hætti. Breyta þarf ýmsum lögum eins og komið hefur fram. Þetta eru misþungar aðgerðir en sumar eru ansi þungar og munu taka í. Þá vil ég sérstaklega nefna kjör bænda sem munu skerðast umtalsvert þegar taka á í burtu vísitölutryggingu á greiðslu til þeirra varðandi afurðalánin. Bændur hafa ekki verið sú stétt manna í þjóðfélaginu sem fleytti rjómann í góðærinu. Þeir hafa talið sig standa nokkuð betur að vígi núna vegna þeirrar verðtryggingar sem þeir hafa haft á búfjárgreiðslum sínum en nú á að taka hana af. Hæstv. forseti. Það er góð ástæða fyrir því að ég kem í ræðustól. Ég vil nefna alveg sérstaklega og mótmæla þeirri breytingu sem gera á varðandi gjaldtöku á sjúklinga, þ.e. að ætla sér að taka gjald af sjúklingum sem lagðir eru inn á sjúkrahús. Þetta er gert, að sagt er, til að halda jafnræðisreglu miðað við aðra gjaldtöku en ef við lítum aðeins aftur í tímann hefur jafnræðisreglan skrúfast upp á við í staðinn fyrir að vera bremsuð niður til að hún verði eins og hún var áður. Það eru ekki mörg ár síðan heilsugæslan var gjaldfrjáls. Það hefur alltaf tíðkast að sjúklingar greiddu gjald ef þeir færu til sjálfstætt starfandi sérfræðinga og nytu þeirrar þjónustu. Eftir því sem starf sérfræðinga hefur eflst og tæknin breyst hafa þeir sérfræðingar sem starfa utan sjúkrahúsanna getað boðið upp á meiri þjónustu og þar hefur verið tekið gjald eftir gjaldskrá. Á mörgum sviðum hefur þessi þjónusta verið sú sama og innt hefur verið af hendi á göngudeildum sjúkrahúsanna, þ.e. sjúklingar fara í meðferð við einhverjum sjúkdómum, leggjast inn á sjúkrahús og síðan þarf að sinna eftirliti eða framhaldsmeðferð sem þá er gerð í sparnaðarskyni á göngudeildum sjúkrahúsanna. Þar töldu að hluta til sömu sérfræðingar og veita sérfræðiþjónustu utan sjúkrahúsanna að jafnræðisreglunni væri ekki beitt, ef verið væri að veita samsvarandi þjónustu á göngudeildunum ætti að taka gjald þar samkvæmt gjaldskrá. Í staðinn fyrir að halda í þá reglu að sú þjónusta sem veitt er á göngudeildunum væri sú þjónusta sem er í einhvern tiltekinn tíma í framhaldi af þeirri meðferð sem veitt er á sjúkrahúsunum eftir innlögn, var farin sú leið að taka gjald á göngudeildunum. Nú á sem sé að nota jafnræðisregluna enn og aftur og beita henni með því að skrúfa þetta upp og koma þá gjaldi á innlagnir líka. Er þetta ekki grátlegt? Að mínu viti er verið að seilast svo langt að það er í raun og veru þyngra en tárum taki. Þetta segi ég sérstaklega með tilliti til þess að við sjáum ekki hvernig útfæra á hugsanlegar breytingar á greiðslum, taka þegar upp nýtt kerfi hvað varðar greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjum og öðru slíku. Verið er að taka þessa greiðsluheimild inn á sjúkrahúsin en það er enginn sem gengur inn á sjúkrahús og leggur sig þar inn. Aftur á móti getur fólk gengið inn til sérfræðinga, pantað sér tíma og fengið þjónustu þar. Það tel ég að við hefðum miklu frekar átt að setja girðingar fyrir í sparnaðarskyni og hafa með einhverju móti hemil á því hversu auðveldlega fólk getur valið sér sérfræðinga. Við ættum að reyna að stjórna því eftir eðli sjúkdómanna og reyna að ná þar einhverjum sparnaði í staðinn fyrir að koma gjöldum yfir á sjúklinga sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús. Það leggst enginn inn á sjúkrahús öðruvísi en að það sé gert að læknisráði, t.d. með því að læknar leggi sjúklinga inn eða eftir bráðaslys eða önnur slys. Ég verð bara að segja eins og er að það er ekki endilega upphæðin sem skiptir þarna máli, verið er að brjóta blað í heilbrigðismálum hér á landi með því að koma gjaldtöku yfir á þá sem síst skyldi. Við höfum talið okkur geta verið nokkuð stolt af því að þarna greiði samfélagið. Sjúkrahússþjónusta hefur verið það sem við höfum fjármagnað með sameiginlegum sköttum en nú á að taka hluta af því af sjúklingunum sjálfum. Ég segi bara ekki annað en það, hæstv. forseti, að verði ríkisstjórninni að góðu að sitja uppi með þessa smán og að brjóta þetta blað. Ég óska þess heitt og innilega að hér komi ný ríkisstjórn sem hafi þá sýn að létta gjaldtöku af sjúklingum, gjaldtöku á heilbrigðisstofnunum, í heilbrigðisþjónustunni. Við reynum þá bara að stýra betur en gert er í dag aðgengi sjúklinga í ódýrari þjónustu, efla heilsugæsluna og gera hana gjaldfrjálsa, efla forvarnir og draga úr sjúkdómum og sjúkdómavæðingu. En að fella það vígi sem við höfum staðið vörð um tel ég ekki þessari ríkisstjórn til sóma frekar en margt annað sem verið er að gera í fjárlögunum og hinum svokallaða bandormi sem þeim fylgja.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða eitt af þeim málum sem ríkisstjórnin hefur séð ástæðu til að leggja fyrir þingið á síðustu dögum þess, fyrir fyrirhugað jólaleyfi, og kemur inn með þennan pakka með afbrigðum eins og sennilega 60–70% af öllum málum sem komið hafa fyrir þetta þing á þessu hausti. Þau koma inn með svokölluðum afbrigðum sem segir auðvitað að mál koma iðulega til meðferðar í þinginu undir mikilli tímapressu. Það hefur einkennt störf þingsins í haust að við höfum afgreitt hér ýmis lög og löggerninga á tiltölulega mjög skömmum tíma. Þessi ráðstöfun hér, frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum, er oft kölluð einu nafni bandormur þegar verið er að breyta ýmsum lögum í einu og tengjast gerð fjárlaganna. Þau voru afgreidd eftir 2. umr. með atkvæðagreiðslu í dag undir athugasemdum okkar í stjórnarandstöðunni um að þar hefði eigi verið nægilega vandaður undirbúningur og margar upplýsingar hefði vantað varðandi fjárlagagerðina svo að vel væri að verki staðið og almennilega undirbúin þau mál sem verið er að vinna að. Það eru nokkur atriði í þessu frumvarpi, hæstv. forseti, sem mig langar að víkja að. Í fyrsta lagi er rétt að vekja athygli á því að ríkisstjórnin hefur fundið hin breiðu bök. Hún fann þau hjá bændum landsins sem nú er ætlað að taka á sig verulega skerðingu miðað við það sem þeim hafði áður verið tryggt í svokölluðum búvörusamningum, þ.e. samningum við ríkið um það sem tengist framleiðslu bænda, sauðfjárframleiðslu, mjólkurframleiðslu og garðyrkju, en þetta eru þeir samningar sem einu nafni eru nefndir búvörusamningar. Þeir hafa á undanförnum árum verið stór þáttur í því annars vegar að reyna að tryggja stöðu bænda og tryggja þeim laun og hins vegar, sem hefur ekki verið lítill þáttur í okkar þjóðfélagi, að reyna að sjá til þess að bændur gætu komst af við störf sín án þess að sá kostnaður sem framleiðslunni fylgir færi út í verðlagið í auknum mæli í matvælaframleiðslunni, í búvörunni. Þar af leiðandi hafa samningarnir verið þáttur í því að halda niðri verðlagningu á landbúnaðarvörum hér á landi og til hagsbóta fyrir alla þjóðina. Hér er sem sagt gengið á gerða samninga til að ná niður kostnaði ríkissjóðs og þessi stétt, bændurnir í landinu, hafa nú ekki haft úr of miklu að spila á undanförnum missirum vegna gengishreyfinga og hækkandi orkuverðs. Það er að vísu sem betur fer að lækka núna en ríkið sá þá einnig tækifæri þar til að ná í nýjar tekjur fyrir ríkissjóð með nýsettum lögum á Alþingi. Ég verð að segja eins og er að ég tel það ekki góða aðferð að ganga á gerða samninga. Ég velti líka fyrir mér hvort sú aðgerð muni ekki hafa þau áhrif að verð á matvöru hækki sem síðan mælist inn í vísitöluna og verði til þess að hækka lán landsmanna í gegnum verðtryggingu vegna vísitöluviðmiðunar. Það er margt að athuga við þetta mál og þarf auðvitað að gaumgæfa þetta mjög vandlega í nefnd þegar farið verður yfir þessi mál. Ég geri mér vel grein fyrir því, eins og ég sagði í ræðu minni í sambandi við fjárlögin, að ríkissjóður er í þeirri stöðu að þurfa að ná í nýjar tekjur. Hann er líka í þeirri stöðu að þurfa að draga úr kostnaði en við þurfum líka að horfa á hliðarverkanirnar við það sem af því leiðir þegar við breytum ákveðnum forsendum. Mér er til efs að það sem verið er að gera hér gagnvart bændum verði okkur til hagsbóta þegar upp er staðið ef við lítum annars vegar á væntanlega hækkað vöruverð í verslunum, því að einhvers staðar þurfa bændur að bæta sér upp þá skerðingu sem sett er á þá, og hins vegar hvernig það mun þá mælast inn í vísitöluna og verða til hækkunar á lágmarksskuldbindingum allra í landinu. Ekki er þar á bætandi og stefnir þar nú í misgengisátt. Það er hins vegar alveg réttmæt spurning sem komið hefur fram úr þessum ræðustól í dag, hvort snúa eigi þessari aðferð við og miða við að ekki megi reikna hærra vísitölustig á hæstu lán en 5,7%, þar eigi menn að draga einhverja löglega línu um það sem mest megi reikna verðtryggingu í öllum lánum. Hér er verið að ákveða það, sýnist mér, í þessu máli eins og það snýr að bændum. Ég hef reyndar verið talsmaður þess í mörg ár og við höfum flutt um það margar tillögur í hv. þingi að menn tækju til við að skoða þetta verðtryggingarfyrirbæri okkar Íslendinga með það að markmiði að leggja það niður eða setja því verulegar skorður. Markmiðið yrði þá að stefna úr þeirri stöðu sem verðtryggingin hefur valdið og varðar skuldbindingar fólks. Það er algjörlega ljóst að eins og nú stefnir í íslensku þjóðfélagi gengur hratt á eignastöðu fólks. Fólk hefur litið svo á að íbúðir þess væru ákveðinn lífeyrissjóður til framtíðar, þar eignaðist fólk smátt og smátt þó nokkra eign sem það gæti svo selt á efri árum þegar það þyrfti ekki á stóru húsnæði að halda, eins og iðulega er meðan fólk er með börn og þarf þess vegna stærra húsnæði. Þar af leiðandi hafa menn oft litið á eignamyndun í húsnæðiskerfinu sem hluta af lífeyrissjóði sínum. Eins og nú stefnir er eignamyndun fólks í húsnæði sínu að hverfa og það er að myndast mikið misgengi á milli þróunar lánaskuldbindinga og þróunar tekna. Það er auðvitað mjög alvarlegt. Hér eru einnig lagðar til skattahækkanir og sú leið er farin, eins og svo oft áður þegar Sjálfstæðisflokkurinn fer í skattalagabreytingar, að ákveðin er föst prósentutala flatt til að breyta sköttum. Á það hefur margsinnis verið bent að það væri ekki aðferðin til að jafna skattbyrðina í landinu í hlutfalli við greiðslustöðu fólks. Við höfum margsinnis bent á það í Frjálslynda flokknum og á persónuafsláttinn m.a. sem leið til að tryggja að allir hafi nægilegt fé til framfærslu, líka þeir sem lægst hafa launin. Við lögðum til á hv. Alþingi að persónuafslátturinn væri að sumu leyti tvískiptur og það væri sérstakur persónuafsláttur sem yrði til þess að fólk með 150.000 kr. tekjur greiddi enga skatta en síðan væri sérstakur persónuafsláttur þar fyrir ofan sem eyddist út þegar laun væru komin upp í 300.000. Þetta er reyndar sama tillaga og ASÍ var með í kjarasamningaviðræðum sínum en ríkisstjórnin lagðist gegn þegar síðasta samráð var við ríkisstjórnina um kjarasamninga um hvernig tryggja ætti stöðu láglaunafólksins í landinu. Hins vegar var farin sú leið að semja um fastar hækkanir í krónutölu á persónuafslættinum og sem betur fer er ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að afnema það. En allt að einu mun þessi skattahækkun vera eins og allar skattahækkanir sem eru flatar en þær koma iðulega verr út fyrir þá sem lægri hafa launin. Ég verð að spyrja enn og aftur, hæstv. forseti: Hvar er nú stefna Samfylkingarinnar um þrepaskipt skattkerfi? Af hverju var því ekki fylgt eftir núna? Við gerum okkur væntanlega öll grein fyrir því hér á hv. Alþingi að það þarf að afla ríkinu viðbótartekna á komandi árum. Undan því verður ekki vikist en það er ekki sama hvernig það er gert, það er ekki sama hvernig þeim byrðum er dreift. Við höfum m.a. bent á hvort ekki væri ástæða til að líta til hátekjuskattsins á nýjan leik til að jafna byrðunum við að afla ríkissjóði nýrra tekna. Ég sé líka eina breytingu hér sem mér finnst réttlætanleg í núverandi stöðu og það er að breyta því ákvæði sem sett var inn á vormánuðum 2007 að afloknum alþingiskosningum. Sjálfstæðisflokkurinn setti hana fram sem sérstaka aðferð sína við að bæta kjör eldri borgara, þ.e. að setja inn sem reglu að þeir sem eru 70 ára og eldri megi hafa eins háar tekjur og þeir vilja í þjóðfélaginu án þess að þeir fái neina skerðingu. Nú er verið að fella þessa breytingu aftur út og setja þá sem eru sjötugir og eldri í sama hóp og aðra með ákveðin frítekjumörk sem núna eru um 100.000 kr. á mánuði. Í sjálfu sér tel ég það eðlilegt, mér fannst alltaf mjög óeðlilegt þegar það var sett í sérstakan forgang við lagfæringu á kjörum lífeyrisþega að þeir sem væru sjötugir mættu þess vegna hafa 20 millj. kr. í árslaun og fengju engar skerðingar á bætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Þeir fengju þær að fullu en hinir sem væru yngri en sjötugir, milli 67 og 70 ára, ættu að búa við skerðingar eftir sem áður. Við höfum ekki mikið við það að athuga að þessu sé breytt. Við höfum heldur ekki mikið við það að athuga að viðmiðunarfjárhæðunum í fæðingarorlofi sé breytt. Ég tel það eðlilegt í núverandi stöðu ef verið er að leita leiða til að takast á við þær geysilegu byrðar sem skollið hafa á íslensku þjóðinni vegna fjárglæfranna - ég vil leyfa mér að kalla það svo - sé þeim byrðum dreift þar sem hægt er að finna tekjur án þess að ganga verulega á lífskjör fólks. Ég tel að breytingin varðandi fæðingarorlof, þ.e. að viðmiðunarfjárhæðin fari niður í 400.000 kr. á mánuði, geri það ekki. Hér er komin inn ný skattlagning upp á 0,25 prósentustig sem er sérstaklega ætlað að renna til sveitarfélaganna, upp á 1 milljarð kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég tek undir að það var nauðsynlegt að koma fjármunum út til sveitarfélaganna. Hvort það átti að gera það með flatri skattahækkun leyfi ég mér hins vegar að efast um og bendi á að ég tel að við eigum alltaf að leitast við að dreifa skattbyrðunum sem réttlátast á þegna landsins. Hæstv. forseti. Ég sé að tími minn flýgur frá mér við þessa umræðu og mun mér ekki takast að fara yfir allt það sem ég hefði viljað víkja að en hef bent á nokkur atriði sem ég tel að þurfi sérstaklega að gaumgæfa. Þar vil ég síðan bæta við komugjöldunum á sjúklinga sem á að leggja hér á samkvæmt þessu frumvarpi og gefa 360 millj. kr. í nýjar tekjur.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, frumvarp sem stundum hefur verið skírskotað til sem bandorms því að þar kennir ýmissa grasa. Ég kvaddi mér hljóðs í umræðunni fyrr í dag, í andsvari við hæstv. forsætisráðherra, og vék sérstaklega að 17. gr. lagafrumvarpsins þar sem veitt er heimild til innheimtu gjalda fyrir legu á sjúkrahúsum. Hér er því miður, hæstv. forseti, verið að brjóta blað með neikvæðum formerkjum í sögu heilbrigðismála á Íslandi. Það hefur ekki tíðkast að fólk sé krafið um aðgangseyri þegar það kemur veikt inn á sjúkrastofnanir landsins. Hæstv. forsætisráðherra sagði að þetta ætti ekki að bitna á frísku fólki, sem hljómaði undarlega í eyrum þeirra sem átta sig á því að verið er að fjalla um veikindi, svo veikt fólk að það þarf að leggja það inn á sjúkrahús - og nú á að rukka það. Skýringar hæstv. forsætisráðherra urðu mér umhugsunarefni því að í ljós kom að hann réttlætir þessar ráðstafanir með skírskotun til bókhalds, að verið sé að gæta að og leita eftir samræmi í bókhaldi. Það sé nefnilega svo víða rukkað á göngum spítalanna en gleymst hafi að rukka fyrir það að leggjast inn í sjúkrarúm. Nú þurfi að bæta úr því til að gæta að jafnræði og passa upp á bókhaldið, þannig að allt sé með sama hætti, öll gjaldtaka innan veggja sjúkrahúsanna. Ég minnti hæstv. forsvarsmann ríkisstjórnarinnar á að flokkur hans, og sú ríkisstjórn sem nú fer með völd í landinu, hefði margoft sagt, bæði hér í sölum Alþingis og einnig utan veggja þingsins, að stefnumarkmið ríkisstjórnarinnar væri að heilbrigðisþjónustan væri gjaldfrjáls. Ríkisstjórnin mundi að sönnu leita eftir aukinni fjölbreytni í rekstri heilbrigðiskerfisins, og jafnvel vera reiðubúin að nýta markaðslausnir í því efni, en hvað gjaldtöku áhrærir yrði stefnt að því að hún kæmi öll úr vasa skattborgarans, sjúklingarnir yrðu ekki látnir borga brúsann. Okkur hefur verið sagt að þetta væri stefna Sjálfstæðisflokksins. Okkur hefur verið sagt að þetta væri stefna ríkisstjórnarinnar og að sjálfsögðu Samfylkingarinnar sem lét kjósa sig á þeim forsendum að hún væri að leita eftir stuðningi þjóðarinnar svo að hún gæti komið velferðarbaráttumálum sínum í höfn, m.a. gjaldfrjálsu heilbrigðiskerfi. Þetta var okkur sagt. Nú birtist hins vegar í verki sá ásetningur ríkisstjórnarinnar að auka gjaldtökur. Allt er það í einhverju bókhaldsbrelluskyni. Hæstv. forsætisráðherra vísaði í nefnd sem nú er að störfum undir forsæti hv. þm. Péturs H. Blöndals og hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur. Þarna væru fulltrúar beggja stjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, og nefndin væri að komast að niðurstöðu. Nú vill svo til að ég á sæti í umræddri nefnd og þekki vel til starfa hennar. Það sem vakir fyrir þessari ágætu nefnd er að koma á nýju greiðslufyrirkomulagi í heilbrigðiskerfinu með samræmingu að markmiði. Sitthvað er þar ágætt að finna, sem ég get og skrifað upp á, að sett verði þak á gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu og horft til allra þátta kerfisins. Það er vissulega staðreynd að sjúklingar greiða á ýmsum sviðum vegna sjúkdóma sinna, á heilsugæslustöðvum, við þjónustu á spítulunum, á göngudeildum sjúkrahúsanna, lyfjakostnað og þar fram eftir götunum. Ég er því vissulega fylgjandi að málin verði skoðuð heildstætt og þak sett á þessa gjaldtöku. Það er allt góðra gjalda vert, upp á það get ég skrifað. Vandinn verður síðan til því að okkur er sagt að þetta eigi að gera til að jafna byrðarnar. Já, gott og vel. Jafna byrðarnar í þjóðfélaginu? Nei, innan sjúklingahópsins. Það er mengið sem nefndin horfir til, sjúklingahópurinn. Okkur var sagt í nefndinni að ekki stæði til að lækka þessi gjöld heildstætt heldur dreifa þeim á annan veg. Nú er reyndar að koma á daginn að verið er að stórauka gjaldtöku á sjúklingum sem samkvæmt frumvarpinu skrifast á annan milljarð króna, það er staðreynd, gott ef það eru ekki 1,2 milljarðar að hluta til í lyfjakostnaði og að hluta til í gjaldtöku á heilbrigðisstofnunum. Nú er þetta að birtast okkur hérna - nú hristir hæstv. heilbrigðisráðherra höfuðið svona álíka mikið og af álíka miklum krafti og þegar hann neitaði því að send hefði verið út tilskipun frá fjármálaráðuneytinu á sínum tíma, um flatan 10% niðurskurð, nokkuð sem síðan var áframsent af hálfu ráðuneytis hans og síðan, af hálfu sama ráðuneytis, fagnað þegar menn fóru að bregðast við með niðurskurðarhnífinn á lofti. Þetta er svona, það er verið að tala um að jafna eða dreifa byrðunum á annan hátt innan sjúklingahópsins. Ég spurði að því á sínum tíma hvort þá stæði til að fara að taka gjald af sjúklingum á spítulunum sem ekki greiddu slík gjöld núna, þar á meðal fyrir innlagnir á spítala. Svarið var já, og nú er þetta að birtast okkur. Í nefndinni hafa orðið mjög umhugsunarverðar umræður. Spurt hefur verið hvort forsvarsmenn nefndarinnar, talsmenn hennar, formaður hennar, væru því fylgjandi að auglýsingar yrðu leyfðar, að læknum yrði heimilað að auglýsa þjónustu sína. Jú, hv. þm. Pétur H. Blöndal er því mjög fylgjandi. Og á hvaða grundvelli eiga þeir síðan að auglýsa þjónustu sína? Á grundvelli gæða væntanlega og á grundvelli verðlags. Við hvað á þá ríkið að miða í stuðningi sínum við lækna og heilbrigðisþjónustuna? Jú, eitthvert lágmarksverð. Þá erum við komin ansi nálægt því sem tíðkast hjá tannlæknum þar sem ríkið greiðir ákveðinn grunn en það sem upp á vantar á síðan að vera háð samkeppni. Undir þessi auglýsingasjónarmið hafa talsmenn Samfylkingarinnar ýmsir skrifað. Vísa ég þar í varaformann Samfylkingarinnar, hv. 4. þm. Reykv. s., Ágúst Ólaf Ágústsson. Við gjöldum varhuga við þessu. Ég vek enn og aftur athygli á þeim mótsögnum sem birtast í málflutningi ríkisstjórnarinnar, Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar, annars vegar og í gjörðum þeirra hins vegar. Þar stangast allt á. Annars vegar heita þeir þjóðinni heilbrigðisþjónustu sem á að vera gjaldfrjáls og síðan framkvæma verkin á þann veg sem birtist okkur í 17. gr. þess frumvarps sem hér er til umræðu. Ég er orðinn óskaplega spenntur, hæstv. forseti, að sjá hver afurðin verður af öllum þessum hristingi á höfði hæstv. heilbrigðisráðherra. Hann hristir svo ákaft höfuðið undir málflutningi mínum. Er þetta rangt sem ég held fram? Er það rangt sem ég held fram um áherslur í nefnd hv. þm. Péturs H. Blöndals, um að jafna eigi kjörin innan sjúklingahópsins en ekki horfa á þjóðfélagið heildstætt? Er það rangt sem hann hefur sagt að ekki eigi að draga úr heildarkostnaði sem sjúklingar greiða heldur jafna byrðarnar innbyrðis? Er það rangt sem ég segi hvað þetta snertir? Ég held ekki. Ég held ég hafi verið sæmilega vakandi á öllum þeim fundum nefndarinnar sem ég hef setið. Ég get líka upplýst hæstv. heilbrigðisráðherra um það að þegar þessi mál hafa komið til umfjöllunar á opinberum vettvangi, m.a. á ráðstefnu sem Öryrkjabandalagið og fleiri aðilar stóðu að ásamt heilbrigðisráðuneytinu, þá sætti þessi aðferð, að hefja gjaldtöku hjá sjúklingum sem ekki borga gjald fyrir þjónustu núna, mikilli gagnrýni. Því miður var hæstv. heilbrigðisráðherra horfinn af vettvangi þegar sú gagnrýni kom fram. Hann hlustaði á sjálfan sig og fulltrúa ráðuneytanna tala en þegar gagnrýni sjúklingahópanna fór að koma fram, í umræðum á þessu málþingi, var hann horfinn á braut. Hann hefur kannski ekki heyrt þessa gagnrýni sem ég get fullvissað hann um að er mjög mikil og er vaxandi meðal þess fólks sem núna greiðir ekki gjöld í heilbrigðiskerfinu en yrði rukkað þegar þessar ráðstafanir yrðu að veruleika. Ég ítreka hitt, og það hef ég alltaf tekið undir, að ráðstafanir sem verða þess valdandi að þakið lækkar hjá einhverjum hópi finnst mér góðar. Ég er þeirrar skoðunar að afnema eigi gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu almennt. Spurningin stendur nefnilega ekki um það hvort við ætlum að hafa þessa þjónustu eður ei. Við erum öll sammála um það, íslenska þjóðin er sammála um að reka öflugt og kröftugt heilbrigðiskerfi. Það sem við deilum um er hvernig við ætlum að greiða fyrir það. Eigum við að greiða fyrir það í gegnum skattkerfið, borga til þess meðan við erum heilbrigð og aflögufær, þegar við erum vinnandi, eða á að bíða þangað til við verðum veik? Frumvarpið gengur út á það að bíða þar til fólk verður veikt. Þegar það leggst inn á sjúkrahúsið er reiknivélin reidd fram og farið að taka gjald fyrir. Við viljum taka þetta í gegnum almenna skattheimtu og dreifa þannig byrðinni á þjóðina alla. Þetta er nokkuð sem við eigum að forðast í lengstu lög, að þyngja byrðarnar á veiku fólki, það eigum við ekki að gera undir neinum kringumstæðum. Því miður er ríkisstjórnin að kikna undan skipunum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur skipað henni að draga úr halla á ríkissjóði á sama tíma og hún er að hlaða byrðunum á herðar skattborgara, ekki bara þeirra sem nú greiða skatta heldur komandi kynslóða einnig. Við fáum að vísu ekki upplýsingar um hverjar þessar byrðar eru en hitt vitum við að á næsta ári bendir allt til þess að vaxtabyrðin ein af þessari lántöku verði á annað hundrað milljarða króna. Við þessar aðstæður eigum við að horfast í augu við þann veruleika að við verðum að taka því að mikill halli verði á fjárlögum. Ég hef lagt það til, alls staðar þar sem ég hef getað komið því við að koma þeim sjónarmiðum á framfæri, að lífeyrissjóðum landsmanna eigi í verulegum mæli að beina, þ.e. fjárfestingum þeirra, til ríkis og sveitarfélaga. Nú eigi að beina fjármagninu í að styrkja innviði samfélagsins. Þannig verðum við sterk. Þannig verðum við sterk til frambúðar. Það er besta fjárfestingin sem við getum lagt í. Þær tillögur sem ríkisstjórnin læðir hér í skammdeginu inn í þingið, og ætlar að fá okkur til að samþykkja fyrir jólin, að byrja að leita ofan í vasann á veiku fólki uppi á Landspítala, á Sjúkrahúsinu á Akureyri og á öðrum sjúkrahúsum í landinu, finnst mér af og frá. Ég spyr: Hafa allir þingmenn kynnt sér það frumvarp sem ætlast er til að þingið samþykki? Er það virkilega skoðun þingmanna Sjálfstæðisflokksins að rukka eigi fólk sem leggst veikt inn á Landspítalann eða inn á önnur sjúkrahús 

Forseti biðst velvirðingar á því en það var bilun í klukkunni og rauða ljósið lét ekki á sér standa þegar tíminn var útrunninn.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór nokkuð frjálslega með staðreyndir eins og oft áður. Hann talaði um að hér væri verið að breyta miklu frá því sem verið hefði og að menn hefðu lofað gjaldfrelsi í heilbrigðismálum en nú sé eitthvað allt annað upp á teningnum. Til upplýsingar, ég hélt að vísu að allir væru meðvitaðir um þetta sem á annað borð fjalla um heilbrigðismál á þessum vettvangi, þá er kostnaðarþátttaka almenna reglan, og sérstaklega á Norðurlöndunum. Síðan er það verkefni hvernig henni er best fyrir komið. Mér fyndist eðlilegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson ræddi þetta málefnalega vegna þess að hér er nefnd að störfum með fulltrúum allra stjórnmálaflokka og við eigum að leggja mikið upp úr því að það náist eins góð sátt og mögulegt er um það endurgreiðslukerfi sem við byggjum upp. Verkefnið er einfaldlega þetta, við viljum sjá til þess að þeir sem veikastir eru og þurfa mest á þessari þjónustu að halda, langveikir og slíkir, þurfi ekki að bera of miklar byrðar. Það er þetta sem menn leggja upp með. Hins vegar er það sársaukalítið fyrir þann sem hér stendur og þá sem hér eru inni, með fullri virðingu fyrir því ágæta fólki, að þurfa að leggja eitthvað út þegar við lendum í því að þurfa á þessari góðu þjónustu að halda. Þetta hefur alltaf verið brot af því sem þjónustan kostar. Það er alla vega sársaukalaust af minni hálfu að þurfa að leggja eitthvað fram þegar maður lendir í slíku. En við viljum koma í veg fyrir að þeir sem virkilega þurfa á þjónustunni að halda beri of miklar byrðar. Til þess er nefndin sett á laggirnar.

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti því yfir að það væri sársaukalaust af hans hálfu að þurfa að greiða eitthvað fyrir læknisþjónustu. Það er skoðun, allt í lagi, hann getur haft þá skoðun, ég get haft aðra skoðun. En hann gerði annað og meira. Hann sagði að ég færi mjög frjálslega með staðreyndir. Á hvern hátt fór ég frjálslega með staðreyndir? Hann vísaði til nefndar sem er að endurskoða greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu og að þar sætu fulltrúar allra flokka. Ég sit í þeirri nefnd og tel að ég hafi unnið nokkuð vel í þeirri nefnd, ég hef kynnt mér þau gögn sem liggja fyrir nefndinni. Á hvern hátt nákvæmlega fór ég frjálslega með staðreyndir?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi, svo ég taki bara nokkra þætti, talaði hv. þingmaður um að við hefðum lofað gjaldfrelsi. Ég kannast ekki við það. Í annan stað talaði hann um það enn og aftur að send hefði verið tilskipun, ég átta mig ekki á hvort það var frá fjármálaráðuneytinu eða heilbrigðisráðuneytinu, um að það ætti að spara um 10%. Það er ekki rétt eins og margoft hefur komið fram. Hins vegar voru öllum forstöðumönnum sendar hugmyndir um sparnað sem næmi 10% af rekstrarkostnaði. Þetta hefur margoft komið fram, enda vita menn sem fjalla um fjárlögin að það er engin tilskipun um 10% niðurskurð. Síðan talaði hann um að það væru sjúklingagjöld upp á 1,2 milljarða í þessum bandormi og því sem liggur fyrir þinginu. Eins og menn vita erum við að reyna að ná niður kostnaði, aðeins lítið brot af þessum 1,2 milljörðum snýr að greiðslum sjúklinga en við erum hins vegar að reyna að lækka lyfjakostnað. Ég mundi ætla að þokkaleg samstaða væri um það í þinginu en kannski er það ekki. Það er gert með öðru móti en því að taka aukin gjöld af sjúklingum ef þess er nokkur kostur eins og kemur fram í textanum. Loks segir hv. þingmaður að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn skipi okkur fyrir verkum og að við séum að kikna í hnjáliðunum, eða hvernig hann orðaði það, við að minnka fjárlagahallann. Það liggur fyrir og það er alveg sama hvaða ríkisstjórn væri hér og hvaða leið hún færi, að þegar tekjuforsendur bresta þurfa menn að ná endum saman. Það er algerlega óumdeilt og menn eiga ekki að ræða það öðruvísi. Í flestum löndum þar sem menn takast á við sambærileg vandamál þá eru stjórnmálamenn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, það ábyrgir að þeir fara í það verkefni að reyna að vinna bug á vandanum en reyna ekki að gera sér pólitískan mat úr honum. Þess vegna legg ég þessa hluti fram með þeim hætti að það sé mjög sérkennilegt að halda því fram að við viljum koma á sama fyrirkomulagi og viðgengst hjá tannlæknum. Það er algerlega fráleitt enda erum við búin að reyna mikið til að ná þeim inn á samning en það hefur því miður ekki gengið. Svo ég taki bara nokkur brot af því sem hér var farið frjálslega með.

Herra forseti. Ég ætla að reyna að einskorða mig við afmörkuð dæmi. Sagt var að rangt sé að komið hafi tilskipun um 10% niðurskurð. Í bréfi frá fjármálaráðuneytinu til ráðuneyta 14. nóvember segir, með leyfi forseta: „Núverandi áætlanir benda til að ná þurfi það miklum árangri að því er beint til ráðuneyta að vinnuviðmið þeirra verði að útfæra tillögur um lækkun útgjalda sem nemi að minnsta kosti 10% af veltu, miðað við fjárlagafrumvarpið 2009.“ Þetta var sent til heilbrigðisstofnana, og ég er með lista yfir þær stofnanir frá heilbrigðisráðuneytinu, og þar segir m.a.: „Eins og ykkur öllum er ljóst er íslenskt efnahagslíf í alvarlegum vanda. Meðfylgjandi er bréf sem ráðuneytinu barst fyrr í dag þar sem farið er fram á að útfærðar verði tillögur um lækkun útgjalda sem nema a.m.k. 10% af veltu miðað við fjárlagafrumvarpið 2009.“ - Síðan kemur frá heilbrigðisráðuneytinu líka, með leyfi forseta: „Heilbrigðisráðherra vill nota þetta tækifæri til að þakka forstöðumönnum hve hratt og örugglega þið hafið brugðist við tilmælum þeim sem þið fenguð í kjölfar tilmæla fjármálaráðuneytisins um 10% samdrátt útgjalda stofnana ríkisins vegna þeirrar alvarlegu kreppu sem riðið hefur yfir íslenskt þjóðfélag.“ Er ég að fara með staðlausa stafi? Eða er hæstv. heilbrigðisráðherra að fara með staðlausa hafi? 

Frú forseti. Hér hafa menn rætt frumvarp ríkisstjórnarinnar um sérstakar ráðstafanir í ríkisfjármálum sem fela í sér ýmsar lagabreytingar til að hægt sé að koma á auknum skerðingum í ýmsum málaflokkum í tengslum við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að helst sé að bregðast við efnahagsvandanum með niðurskurði og sérstaklega á þeim þáttum sem snúa að velferðarkerfinu. Þau afmörkuðu atriði sem ég ætla að taka fyrir í stuttri ræðu minni eru í fyrsta lagi það sem lýtur að framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, þ.e. að með lagaaðgerð á að kippa ákveðnum þáttum búvörusamninganna úr sambandi, samninga sem gerðir voru við samtök bænda, annars vegar við nautgripabændur og hins vegar við sauðfjárbændur og reyndar einnig við garðyrkjubændur. Það er hollt að hafa í huga um hvers konar samninga hér er að ræða. Þetta eru samningar við bændur, framleiðendur matvæla- og landbúnaðarvara, um að þeir tryggi öruggt framboð af matvörum, mjólk, mjólkurvörum, kjöti og kjötvörum og grænmeti, að þeir tryggi ákveðið magn af þessum vörum á íslenskum markaði. Við gerum okkur grein fyrir því að sjálfstæði og öryggi þjóðar er ekki hvað síst fólgið í fæðu- og matvælaöryggi. Þessi samningur sem gerður hefur verið við landbúnaðarframleiðendur miðar einmitt að því að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar. Það er hinn pólitíski vilji sem Alþingi og ríkisstjórn hefur farið með gagnvart þessum atvinnuvegi. Á hinn bóginn er markmið þessa samnings að tryggja atvinnugreininni ákveðinn fjárhagsgrundvöll, ákveðinn fjárhagsstuðning til að geta staðið við ábyrgðir sínar í fæðuöryggi þjóðarinnar. Þessir samningar hafa verið fullkomlega gagnkvæmir með þeim hætti að þeir eru undirskrifaðir og ég veit að af hálfu Bændasamtakanna a.m.k. er litið svo á að þeim sé ekki hægt að breyta öðruvísi en bera þær breytingar undir samtök bænda sem gáfu þá samningaheimild og staðfestu þá samninga sem hér um ræðir. Á sama hátt hefur verið litið á að ríkisvaldið, Alþingi, ríkisstjórn, væri líka skuldbundið til að standa við þessa samninga og gæti ekki breytt þeim einhliða. Það gerir hins vegar ríkisstjórnin í þessu frumvarpi því að með frumvarpinu er verið að kippa úr sambandi hluta af grunnþáttum þessa samkomulags sem er verðtryggingin eða hluti hennar með þeim hætti að greiðslur samkvæmt þessum samningi geta skerst miðað við áætlaða verðbólgu á næsta ári um 800–1.000 milljónir. Þetta er hluti af ráðstöfunum í ríkisfjármálum. Við gerum okkur öll grein fyrir að vandinn þar er mikill. Okkur greinir hins vegar á í fyrsta lagi um forgangsröðun í þeim efnum. Það að ætla að ráðast að einum grunnþætti öryggis þjóðarinnar, sem er matvælaframleiðslan, er að minni hyggju mjög óskynsamlegt. Okkur ber einmitt nú að standa sem klettur að baki íslenskum landbúnaði, mjólkurframleiðslu, kjötframleiðslu og grænmetisframleiðslu, því að í þessa framleiðslu sækjum við styrk, byggjum upp innviði íslensks samfélags, sköpum atvinnu, öflugan matvælaiðnað og treystum fæðuöryggi þjóðarinnar. Jafnvel eru möguleikar á útflutningi á þessum góðu hágæða landbúnaðarvörum í breyttu gengi. Að mínu mati er það röng forgangsröðun af hálfu ríkisstjórnarinnar að ráðast með þeim hætti að íslenskum landbúnaði eins og hér er verið að gera. Hitt er svo atriði líka að þetta er hluti af tekjugrunni og tekjuöryggi bænda, og 4–5 þúsund bændur, eða hvort þeir eru einu sinni svo margir, og grænmetisbændur munar um það ef tekjur þeirra hrökkva saman um 1 milljarð. Aðföng hafa hækkað, ekki síst vegna breyttrar gengisskráningar hafa erlend aðföng hækkað, áburður, olía o.s.frv. sem bændurnir verða þá að taka af launalið sínum. Hér er verið að koma inn með skerðingu á tekjum upp á 800 millj. eftir því sem hér er tilgreint að gæti orðið og gæti breyst eftir því hver verðbólgan verður og þá numið nokkur hundruð þúsundum króna á hvert býli eða hvern bónda í landinu og eru þeir ekki vel haldnir fyrir. Þetta er gert með því að brjóta einhliða þennan samning. Ríkið brýtur einhliða samning sem er að mínu viti eins konar kjarasamningur við bændur samtímis því að vera öryggissamningur um að tryggja fæðuframboð og fæðuöryggi á Íslandi. Í vor þegar talað var um að nú ætti að fara í þjóðarsáttarumræður og tilkynnt var að stofnaður hefði verið samráðsvettvangur af hálfu ríkisstjórnarinnar og helstu aðila vinnumarkaðarins, gott og vel með það, þá spurði ég hæstv. forsætisráðherra á Alþingi af hverju bændur hefðu ekki verið kallaðir til líka og beðnir um að koma að þessu borði, hringborði þar sem ræða ætti hvernig bregðast ætti við aðsteðjandi efnahagsvanda þá í mars fyrr á þessu ári. Þá gerði hæstv. forsætisráðherra frekar lítið úr Bændasamtökunum og viðurkenndi að það væri alveg rétt að þau væru ekki með og sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Það er fullt af samtökum sem ekki eru með. Það er ekki hægt að taka alla að sama borðinu.“ Ég minnist þess að í þjóðarsáttarsamningunum frægu gegndu einmitt bændur lykilhlutverki. Þeir tóku á sig miklar byrðar og var umdeilt hversu miklar byrðar þeir tóku, en hlutverk bænda í íslenskum þjóðarbúskap og ekki síst þegar herðir að er mikið eins og ég hef rakið. Ég hef ítrekað lagt til að ríkisstjórnin ætti að koma fram af heilindum og að hún hefði átt að kalla Bændasamtökin að slíkri þjóðarsáttarumræðu sem síðan reyndar rann því miður út í sandinn og ekki síst vegna þess að það virtist aldrei hugur fylgja máli. Ég legg áherslu á að mér finnst þessi vinnubrögð óásættanleg af hálfu ríkisstjórnarinnar og mér finnst þau vanhugsuð. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra í andsvari hvort gerð hefði verið úttekt á því hvaða afleiðingar þessi tekjuskerðing hefði á hlut landbúnaðarins og hvort gerð hefði verið úttekt á því hvaða áhrif þetta hefði á matvælaverð og fæðuöryggi þjóðarinnar. Svar forsætisráðherra var nei, hann vissi ekki til þess og var hann þó að mæla fyrir frumvarpinu. Og þegar ég spurði hvort hann hefði ekki gert sér grein fyrir því hvaða áhrif þetta hefði á afkomu bænda og hvernig þeir væru í stakk búnir til að taka þessari tekjuskerðingu, þá var líka svarið hjá hæstv. forsætisráðherra: Nei, hann vissi ekki til þess að það hefði verið gert. Þetta sýnir hversu handahófskennd vinnubrögðin eru og hversu óábyrg þau eru. Ég mótmæli því að gengið sé fram með þessum hætti í að skerða grunn landbúnaðarins með því að skera af honum þessi samningsbundnu réttindi. Hitt sem ég ætla að gera að umtalsefni er svo Landssíminn. Lagt er til í þessu frumvarpi að þau sérstöku lög sem sett voru um ráðstöfun á söluandvirði Landssímans þegar hann var seldur verði felld úr gildi. Ég minnist þess, og ég hygg að þingheimur og landsmenn allir minnist þeirra átaka sem stóðu um sölu Landssímans. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stóðum hér og börðumst gegn sölu Landssímans. Við töldum að þjóðinni væri miklu betur borgið með því að eiga sín fjarskiptafyrirtæki, sinn Landssíma. En hann var seldur gegn vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar. Ég vil þess vegna spyrja nú þegar verið er að nema þessi lög úr gildi: Hvað stendur þá eftir ógert af því fé sem áætlað var að ráðstafa í vegaframkvæmdir upp á 15 milljarða kr. af ráðstöfunarfé Landssímans? Hvar stendur það sem áætlað var að verja til Fjarskiptasjóðs? En samkvæmt þeim ákvæðum var áætlað að verja 2,5 milljörðum kr. til nýs fjarskiptasjóðs sem hefði það hlutverk að stuðla að uppbyggingu á sviði fjarskiptamála, bættri fjarsímaþjónustu á landsbyggðinni og víðtækari dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött og átaki í háhraðatengingum á landinu, eins og segir í lögunum. Ég spyr: Hvar eru þessi mál stödd árið 2007? Samkvæmt fjarskiptaáætlun og þeim loforðum sem gefin voru á sínum tíma við sölu Landssímans áttu að vera komnar háhraðatengingar á öll heimili í landinu. Ég er hér með mjög góða grein eftir Jón Jónsson þjóðháttafræðing sem býr á Hólmavík, um stöðu háhraðanetstenginga hér á landi. Greinin er á vefnum strandir.is og þar segir, með leyfi forseta: „Nú hefur um nokkurn tíma staðið til að koma háhraðaneti til fólks og fyrirtækja í dreifbýli á Íslandi, samtals um það bil 1.200 staða þar sem heilsársbúseta er til staðar eða starfandi fyrirtæki. Þessir staðir eru fyrir utan þau svæði þar sem ráðist hefur verið eða verður í slíka uppbyggingu á markaðsforsendum fjarskiptafyrirtækjanna. Fjölmargir af þessum stöðum sem enn eru án sambands eru á Vestfjörðum. Samkvæmt fjarskiptaáætlun 2005–2010 átti þessu verkefni að vera lokið í lok ársins 2007 og hluti af söluandvirði Símans var settur í þetta framfaramál og Fjarskiptasjóður átti að sjá um framkvæmdina.“ Ég hvet þingmenn til að lesa þessa ágætu grein en henni lýkur með þessum orðum: „Uppbygging háhraðanets í dreifbýlinu er í senn réttlætismál og eitt af þeim verkefnum sem er allra mikilvægast fyrir verðmætasköpun í dreifbýlinu, mannlíf, menningu og atvinnulíf. Það eiga allir íbúar landsins að sitja við sama borð í upplýsingasamfélagi nútímans, dreifbýlisbúar eiga að hafa jöfn tækifæri á við aðra til að nýta þau sóknarfæri sem gefast …“ Nú þegar Landssíminn og þessi lög 

Frú forseti. Tekið var til umræðu í dag með afbrigðum frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er svo sannarlega ekki fyrsta málið sem kemur á dagskrá þingsins með afbrigðum nú undanfarna daga. Eftir því sem ég fæ best upplýsingar um hefur fjöldi mála verið tekinn til umfjöllunar á Alþingi með afbrigðum í haust það sem af er þessu þingi, að minnsta kosti tíu sinnum fleiri mál en tekin voru með afbrigðum fyrir ári. Það segir mikið um ástandið og um stjórn þingsins og hvernig komið er fyrir efndum á þeim loforðum sem gefin voru og heitstrengingum af hálfu forustu þingsins þegar núverandi hæstv. forseti tók við starfi sínu og þegar gerðar voru breytingar á þingsköpum fyrir um ári sem áttu að leiða til breyttra vinnubragða í þingstörfum. Við sjáum árangurinn af þessu. Við sjáum árangurinn í því að skipti eftir skipti eru mál tekin inn með afbrigðum vegna þess að ríkisstjórnin hefur þann mikla meiri hluta í atkvæðum talið sem nauðsynlegur er til þess að samþykkja að mál komi inn með afbrigðum. Það sýnir líka vinnubrögðin eins og t.d. við þau mál sem við fjöllum um þessa dagana; fjárlög, fjáraukalög og ráðstafanir í ríkisfjármálum, efnahagsmálin almennt séð. Þetta er sem sagt enn eitt málið sem kemur inn með þessum hætti og það er ámælisvert og það er áfellisdómur yfir ríkisstjórninni og þeim vinnubrögðum sem hún ástundar, það að hún kemur hér sýknt og heilagt með illa undirbúin mál á síðustu stundu og keyrir þau í gegn og þau fá litla umfjöllun á vettvangi þingnefndar. Það er óvirðing við þingið og það er óvirðing við þjóðina að mál skuli afgreidd með þeim hætti. Í frumvarpinu er verið að gera tillögur um breytingar á allmörgum lögum - svokallaður bandormur - það tekur til breytinga á ýmsum lögum sem heyra undir mörg ráðuneyti. Af þeim sökum mælti hæstv. forsætisráðherra fyrir frumvarpinu. Í þessari umræðu hefur þegar verið farið yfir mörg þessara atriða. Sum eru ekki umdeild í sjálfu sér. Ég get sagt fyrir mig að ég tel að í frumvarpinu séu ýmis mál sem ég get út af fyrir sig stutt. En í þessu lagafrumvarpi eru líka stórmál á ferðinni sem ég tel alvarleg. Ég ætla að nefna nokkur atriði í því efni á þeim tíma sem ég hef til ráðstöfunar. Ég ætla að nefna fyrst II. kafla frumvarpsins sem fjallar um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvöru. Þar er verið að taka úr sambandi með lögum þau ákvæði í samningum ríkis og bænda að greiðslur til bænda skuli bundnar með vísitölu og taka reglubundinni breytingu með vísitölu. Hér er því haldið fram að þetta sé unnt að gera án þess að það varði við eða stríði gegn ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem tekið hefur þátt í þessari umræðu, hefur haldið því fram. Nú hlýtur það að vera atriði sem verður að skoðast sérstaklega og þá ekki síst af Bændasamtökunum hvernig þessu víkur við. Það er ljóst að hér er verið að taka úr sambandi samningsbundna launahækkun til bænda. Það er það sem verið er að gera. Þetta er ígildi þess að verið sé að taka úr sambandi kjarasamninga með lögum. Það er nú bara svo einfalt vegna þess að þessar greiðslur til bænda eru kjaratrygging þeirra, og er nú bændastéttin í landinu ekki sú sem best hefur kjörin eða breiðust hefur bökin til þess að taka á sig skerðingar af því tagi sem hér er um að ræða. Vitaskuld verður þess freistað að varpa þessari skerðingu yfir á neytendur í formi hækkaðs vöruverðs. Þannig að annað tveggja gerist, og sennilega hvort tveggja, að vöruverð hækkar og kjör bænda versna. Það er það sem mun gerast og er það mín skoðun að hér sé höggvið í raðir þeirra sem síst skyldi. Það kom raunar fram m.a. í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér fyrr í dag, að bændastéttin mundi væntanlega ekki skorast undan því að taka þátt í að bregðast við þeim aðstæðum sem uppi eru í íslensku samfélagi með því að taka einhverja skerðingu á sig eins og almennt er að gerast í samfélaginu en við verðum að sjálfsögðu að reyna að taka mið af því hver staða einstakra stétta og hópa er til þess að bera slíkar byrðar. Hér er þung byrði lögð á bændastéttina til viðbótar við þau áföll sem hún hefur orðið fyrir í sambandi við fóðurverð, í sambandi við áburðarverð og í sambandi við olíuverð sem bændastéttin hefur þurft að glíma við að undanförnu. Vísitalan er svo í raun og veru tekin úr sambandi, sett hámark, sett þak á það hvað hún má hækka. Við ræddum hér fyrir örfáum dögum eða vikum nákvæmlega það sama varðandi íbúðareigendur í landinu. Við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, spurðum: Af hverju er ekki hægt að setja þak á hækkun vísitölu á íbúðarlánum? Af hverju er það ekki hægt? Nei, það var ekki hægt. Það gat ríkisstjórnin ekki gert. Það kostaði svo mikla peninga og það var ómögulegt að setja þak á hækkun vísitölu á íbúðareigendur. En það er hægt að gera það hér gagnvart bændastéttinni. Það er auðvitað fullkominn ósómi, virðulegi forseti, af ríkisstjórninni að standa svona að málum. Og það er skömm fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem ég veit að er þarna í hliðarsal, að koma fram með þetta mál með þessum hætti. Annað mál sem ég vil líka nefna varðar tekjustofna sveitarfélaga, III. kaflann, þar sem lagt er til að útsvarsprósenta til sveitarfélaganna hækki um 0,25 prósentustig úr 13,03 í 13,28, þ.e. hámarksútsvar. Ég er ekki andvígur því að þessi breyting verði gerð í sjálfu sér og við höfum margoft í vetur rætt vanda sveitarfélaganna - tekjutapið sem þau verða fyrir ásamt fyrirsjáanlegum auknum útgjöldum vegna erfiðra aðstæðna í atvinnulífi, aukinnar fjárhagsaðstoðar o.s.frv., hefur þýtt að þau munu eiga í vaxandi erfiðleikum með að sinna grundvallarþjónustu sinni. Ég leggst því ekki gegn því að þessi hækkun komi inn á útsvarið en tel ákaflega þýðingarmikið að sveitarfélögin nýti hana til þess að efla eða standa vörð um grundvallarkjarnaþjónustu sem þau veita. Ég nefni t.d. skólamáltíðirnar í því sambandi. Fyrirsjáanlegt er að foreldrar munu í vaxandi mæli veigra sér við kostnaði sem þeir gætu ella losnað við eins og t.d. í leikskólum, eins og t.d. í skólunum, grunnskólunum, frístundaþjónustu, skólamáltíðir o.s.frv. Ég tel mikilvægt að sveitarfélögin nýti þetta svigrúm til þess að standa vörð um eða bæta þjónustuna á þessu sviði. Hér er líka lögð til sérstök 0,25% hækkun á tekjuskatti sem hugsuð er til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það hefur verið gagnrýnt hér æ ofan í æ í vetur að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar var ekki gert ráð fyrir sérstöku aukaframlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga upp á 1.400 millj. kr. sem er algerlega lífsnauðsynlegt fyrir mörg sveitarfélög vítt og breitt um landið, sveitarfélög þar sem greiðslur úr jöfnunarsjóðnum vega kannski 30–40 og jafnvel upp í 50% af tekjunum. Þetta hefur verið mjög gagnrýnt hér og ríkisstjórnin hefur ekki farið varhluta af þeirri gagnrýni. Hún hefur orðið vör við hana. Hún hefur heyrt hana hér í þingsölum og hvarvetna þar sem ráðherrar hafa komið og hitt sveitarstjórnarfólk, á fjármálaráðstefnum sveitarfélaga hefur ríkisstjórnin verið sérstaklega gagnrýnd fyrir þetta. Hvernig ætlar hún að bregðast við þessu? Hún ætlar að gera það í gegnum almenna skattahækkun, almenna tekjuskattshækkun. Taka sem sagt 0,25% til viðbótar í tekjuskattinn og standa þannig undir hluta af þessu viðbótarframlagi í jöfnunarsjóðinn, ekki öllu en hluta. Hún ætlar líka að nýta þessa hækkun til þess að standa skil á fasteignasköttum ríkisins af opinberum byggingum til sveitarfélaganna sem er að mínum dómi forkastanleg aðferðarfræði. Þannig að ég gagnrýni þessa þætti alveg sérstaklega. Ég hlýt að velta upp því sem nokkuð hefur komið við sögu í þessari umræðu og það er sjúkrahúsgjaldið, að nú eigi að innleiða aðgöngumiða að sjúkrahúsum landsins. Nú á að selja aðgang að sjúkrahúsunum rétt eins og seldur er aðgangur að bíóhúsunum. Þá ætlar ríkisstjórnin að taka upp nýtt gjald, innlagnargjald á sjúkrahúsin, og reynir svo að koma hér, bæði hæstv. heilbrigðisráðherra og ýmsir þingmenn beggja stjórnarflokkanna, og tala um að í sjálfu sér sé ekkert nýmæli á ferðinni af því það kosti að leggjast inn á sjúkrahús ef menn koma inn á sjúkrahús í gegnum slysadeild eða bráðamóttöku, eða ef menn fara t.d. á göngudeild. Það breytir ekki því að hér er brotið blað. Hér er nýmæli á ferðinni. Hér er verið að innleiða nýjar álögur - á hverja? Á sjúklinga. Lagt er til að það verði gert í hvert skipti sem einstaklingur leggst inn á spítala. Og á hverja leggst þetta þyngst? Það leggst þyngst á þá sem eru langveikir, á króníska sjúklinga, á langveik börn sem koma skipti eftir skipti inn á spítala, á krabbameinssjúklinga sem þurfa að koma æ ofan í æ í meðferð. Þetta eru nú bökin sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar telur að geti borið auknar byrðar. Þetta er fráleitt að þetta eigi nokkuð skylt við jafnaðarmennsku. Það er Samfylkingunni til mikillar háðungar og í raun til skammar að hún skuli koma með þessi mál hér inn í þingið og bjóða upp á þetta. Við höfum vitað að það hefur verið pólitísk stefna Sjálfstæðisflokksins, og það er í eðli frjálshyggjunnar, að vilja taka gjöld fyrir alla þjónustu af þessum toga frekar en að gera það í gegnum samneysluna, í gegnum sameiginlega sjóði með almennri skattheimtu. Um þetta snýst auðvitað hinn pólitíski ágreiningur og hin pólitíska rökræða. Hún snýst um það hvernig við ráðstöfum sameiginlegum tekjum. Hvernig öflum við tekna fyrir sameiginlegum verkefnum og hvernig ráðstöfum við þeim? Það er þetta sem ágreiningurinn snýst um og þess vegna þarf ekki að koma á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn hafi rekið þessa stefnu. Hún er ekki ný af nálinni af þeim bæ. En að Samfylkingin, jafnaðarmannaflokkurinn, skuli bjóða okkur upp á þessa nýju gjaldtöku, sölumennskuna inn á sjúkrahúsin, er fyrir neðan allar hellur og þeim lítt til sóma. Hér er sagt að ráðherrar geti ákveðið í reglugerð hámark komugjalds fyrir þá sem þurfa að leggjast inn á sjúkrahús oft á ári en í því felst að sjálfsögðu að einstaklingar eiga að borga í hvert skipti. Þannig að það sjá allir í hendi sér að þetta mun koma illa við langveika sjúklinga, við börn sem eru langveik og koma inn aftur og aftur. Ég fordæmi þá breytingartillögu sem felst í þessu lagafrumvarpi harðlega og skora á ríkisstjórnina að taka hana til endurskoðunar og draga hana til baka, að því væri mestur sómi fyrir ráðherra, ekki síst fyrir ráðherra Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Þetta mál um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem felur í sér að verið er að breyta allmörgum lögum til að hægt sé að koma við niðurskurði hefur verið rætt mjög ítarlega. Hér er verið að sækja heimildir fyrir því að taka megi upp komugjöld á sjúkrahúsin, þ.e. selja aðgang að sjúkrahúsunum. Þar með er jú brotið blað í íslenskri samhjálp og heilbrigðisþjónustu þegar farið er að selja inn á sjúkrahús. Til viðbótar er verið að flytja frumvarp til laga sem heimilar ríkisstjórninni að skerða kjarasamning við bændur upp á ein 800 þúsund til milljarð kr. á næsta ári sem ég hef harðlega gagnrýnt. Það er virkilega gagnrýnisvert hvernig þessi ríkisstjórn veður áfram án þess að gera sér nokkra grein fyrir því hverjar afleiðingarnar verða í niðurskurði á velferðarmálum og grunnstoðum atvinnulífsins. Landbúnaðurinn og bændur hafa staðið við sitt. Þeir hafa ávallt staðið við sitt en þeir munu kunna því illa þegar brotnir eru á þeim samningar og kjör þeirra skert einhliða eins og ríkisstjórnin er að gera í þeim samningum sem hér eru. Verið er að skerða einhliða kjör bænda af hálfu ríkisstjórnarinnar, hóps í landinu sem býr við einar lægstu tekjurnar en eina mikilvægustu starfsemina sem er landbúnaðarframleiðslan, matvælaframleiðslan og fæðuöryggi þjóðarinnar. Þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar gagnvart bændum er ekki aðeins ámælisverð, ég tel að hún sé líka brot á þeim kjarasamningi sem ríkisstjórnin hefur gert við bændur og bændur hafa staðfest í fjöldaatkvæðagreiðslu. Nú er verið að afnema þau lög sem sett voru um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands. Tekist var hart á um sölu Landssímans, hlutafélagavæðingu eða einkavæðingu hans og síðan sölu hans. Meginþorri þjóðarinnar vildi eiga Landssímann. Hann var gott fyrirtæki í öflugri uppbyggingu og þjónustu, skilaði arði til ríkisins, skilaði arði til samfélagsins og bar uppi samfélagsþjónustu. Strax eftir að Landssíminn var seldur var þjónustustöðvun lokað og þjónustan skert. Ég minnist þess að þjónustustöðvum á Blönduósi, Sauðárkróki, Siglufirði, þjónustuveri Símans á Ísafirði og símsvörun var lokað og þannig var það vítt og breitt um landið. Lofað hafði verið var að söluandvirði Landssímans færi í að styrkja m.a. fjarskiptaþjónustuna úti um land og jafnframt var lofað að fyrir árið 2007 væri búið að háhraðatengja öll býli í landinu. Enn þá eru stórir landshlutar eftir sem ekki hafa eðlilegt fjarskiptasamband né símasamband. Ég benti á mjög góða grein sem Jón Jónsson þjóðháttafræðingur, sá sem setti á stofn Galdrasetrið á Ströndum, skrifar á strandir.is þar sem hann rekur þessa stöðu. Það er dapurt til þess að vita að nú er svo komið að við erum búin að missa Landssímann. Forsætisráðherra vissi ekki einu sinni hver ætti hann lengur. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra: Hver á Landssímann í dag? Hæstv. forsætisráðherra svaraði að það væri nú ekki gott fyrir hann að vita hvar hinar einstöku eignir og einkafyrirtæki væru niður komin. Mér er ekki sama um það og ég tel að það væri best að við næðum Landssímanum aftur í samfélagslega eigu, til samfélagsins, til ríkisins. Við gætum þá endurvakið traust á þessu fyrirtæki og endurvakið styrk hans til þess að efla fjarskipti og 

Ég bið forláts, ég ætla meira að segja að fá mér vatnsglas sem ég held að ég hafi aldrei gert í þessum stóli en það er ýmislegt sem er að gerast í fyrsta sinn. Það er í fyrsta sinn verið að setja í lög ákvæði þess efnis að fólk sem leggst inn á Landspítalann eða önnur sjúkrahús í landinu verði rukkað um gjald og það finnst mér harla dapurlegt. Ég verð að trúa hæstv. forseta fyrir því að þegar ég sé frumvarp af þessu tagi vildi ég óska að í landinu væri félagshyggjustjórn. Ég held nefnilega að félagslega sinnað fólk hefði ekki sett fram tillögu af þessu tagi en hér sé á ferðinni einhver málamiðlun á milli aðila. Við heyrðum hæstv. forsætisráðherra lýsa því að það væri gert til þess að koma á samræmi í bókhaldi innan heilbrigðiskerfisins, að gæta janfræðisreglu. Fyrst rukkað væri á einum stað hlytum við að rukka á öllum stöðum í stað þess að fara í gagnstæða átt og afnema gjaldtöku innan heilbrigðiskerfisins eins og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum stuðla að. Við viljum að öll þau skref sem tekin eru varðandi gjaldtöku verði í þá átt, að nema gjöldin brott. Hæstv. heilbrigðisráðherra blandaði sér í umræðuna áðan. Sannast sagna er framlag hans umhugsunarvert. Hann hristi ákaft höfuðið undir ræðu minni áðan og þegar hann síðan kom í pontu í andsvari við mig sagði hann að ég hefði farið með staðlausa stafi eða frjálslega með staðreyndir, eins og það var orðað. Þegar gengið var eftir því í hverju það væri fólgið varð fátt um svör nema að hann vísaði til þess að við hefðum ranglega haldið því fram að ríkisstjórnin hefði fyrirskipað 10% niðurskurð innan velferðarþjónustunnar frá því sem fram hefði komið í fjárlögunum. Ég vek athygli þeirra sem vilja kynna sér þessi mál á því að þeir geta skoðað þingskjöl þar sem vísað er í bréf fjármálaráðuneytisins og svo aftur í gögn frá heilbrigðisráðuneytinu þar sem vitnað er til afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra. Með því móti geta menn sannfærst um að það var ég sem fór með rétt mál en ekki hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er nokkuð sem hlýtur að vera mjög alvarlegt fyrir hann og hans flokk og fyrir ríkisstjórnina þegar ráðherrar verða uppvísir að því að fara beinlínis með rangt mál. Einnig var vísað í nefnd sem starfar undir formennsku hv. þm. Péturs H. Blöndals en ég á einnig sæti í þeirri nefnd og sá hæstv. forseti sem nú stýrir þessum fundi. Ég vitnaði í þá vinnu sem þar fer fram og aftur taldi hæstv. heilbrigðisráðherra mig fara með rangt mál en þegar á hann var gengið kom í ljós að hann gat ekki fundið orðum sínum stað. Aftur, hæstv. forseti, þykir mér það vera alvarlegt að ráðherra í ríkisstjórninni verði uppvís að því að fara með staðlausa stafi. Því miður er ræðutími minn á þrotum en ég hef engu að síður komið sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég tel þetta mikið óheillaspor sem verið er að stíga, að hefja gjaldtöku á fólki sem leggst sjúkt inn á sjúkrahús landsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2008, 239. máli þingsins á þskj. 350. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð áætlun um tekjur í samræmi við endurskoðaða þjóðhagsspá og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2008. Frumvarpið byggir einnig á endurmati á helstu hagrænum forsendum fjárlaganna, áhrifum af lögbundnum útgjaldaliðum, samningum og ýmsum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um mál sem fram hafa komið eftir afgreiðslu fjárlaga. Bæði á tekju- og gjaldahlið frumvarpsins gætir áhrifa af yfirstandandi erfiðleikum í efnahagslífinu sem leiða til samdráttar í tekjum á síðustu mánuðum ársins og aukningu í vissum útgjöldum. T.d. má nefna aukin framlög til starfsemi og verkefna sem greidd eru í erlendri mynt. Í frumvarpinu eru þó ekki sett fram áhrif af þeim sértæku ráðstöfunum sem ríkið þarf að grípa til vegna þeirra miklu áfalla sem orðið hafa í fjármálakerfi landsins í haust. Þar má einkum nefna stofnfjárframlög til þriggja nýrra viðskiptabanka og mögulegar lántökur vegna yfirtöku skuldbindinga. Einnig þarf að komast að niðurstöðu um það reikningshaldslega hvort þau áhrif eigi fremur að koma fram í þessu frumvarpi eða í fjárlögum fyrir næsta ár. Þessar ráðstafanir snúa einkum að sjóðstreymi ríkissjóðs. Unnið er að nánari áætlunum um þessi mál og er fyrirhugað að tillögur vegna þeirra verði lagðar fram í einu lagi fyrir 3. umræðu annars hvors eða beggja frumvarpanna eftir því hver niðurstaðan verður. Í fjárlögum fyrir þetta ár var áætlað að tekjuafgangur ríkissjóðs yrði um 39 milljarðar kr. en nú er áætlað að afkoman versni um tæpa 44 milljarða kr. og að 4,7 milljarða kr. halli verði á ríkissjóði. Afkoma ríkisfjármála verður því mun lakari en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir og er það mikill viðsnúningur. Verri afkomu má bæði rekja til minni tekna og aukinna útgjalda sem að stórum hluta eru afleiðingar fjármálakreppunnar sem leiddi til falls íslensku bankanna. Horfur eru á að tekjur ríkissjóðs verði liðlega 12 milljörðum minni en áætlað var í fjárlögum eins og nánar verður komið að síðar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs aukist um tæpa 32 milljarða kr. Áætlað er að handbært fé frá rekstri, sem er það fé sem regluleg starfsemi ríkissjóðs skilar, verði 3 milljarðar kr. í stað 34 milljarða eins og áætlað var í fjárlögum. Lánsfjárjöfnuður versnar um tæpa 74 milljarða kr. og verður neikvæður um 32 milljarða en reiknað hafði verið með tæplega 42 milljarða kr. afgangi í fjárlögum. Ástæðurnar eru aðallega tvíþættar. Annars vegar lítur út fyrir að handbært fé frá rekstri verði 31 milljarði minna en áætlað var í fjárlögum, bæði vegna minni tekna og aukinna útgjalda, og hins vegar eru horfur á að útstreymi í gegnum fjármunahreyfingar verði næstum 43 milljörðum meira en áætlað var í fjárlögum. Munar þar mest um lánveitingu ríkissjóðs til Seðlabanka Íslands til að styrkja gjaldeyrisvarasjóð bankans. Gert er ráð fyrir að heildartekjur í ár verði 461 milljarður kr. sem er 12,3 milljörðum minna en reiknað var með í fjárlögum ársins. Áætlað var í fjárlögum að tekjurnar drægjust saman að raungildi um 2,9% frá árinu 2007 en endurskoðuð áætlun gerir ráð fyrir að samdrátturinn verði 16,2%. Samdráttur í tekjum skýrist fyrst og fremst af breytingum á þjóðhagslegum forsendum fjárlaganna, sérstaklega á síðustu mánuðum ársins. Í fjárlögum yfirstandandi árs var gert ráð fyrir að þjóðarútgjöld drægjust saman um 4,8% en samkvæmt endurskoðaðri áætlun dragast útgjöldin saman um 9,3% sem er nærri tvöfalt meira en hafði verið spáð. Mestu munar að einkaneysla dregst saman um 8,4% samanborið við 0,9% í forsendum fjárlaga. Einnig leiðir aukin verðbólga vegna mikillar lækkunar á gengi íslensku krónunnar til þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur rýrnað verulega. Mestu munar að áætlun um tekjuskatt lögaðila er lækkuð um 11,5 milljarða kr. þar sem síðasti ársfjórðungur 2007 varð mörgum fyrirtækjum erfiður og afkoma þeirra varð lakari en vísbendingar sem árshlutauppgjör höfðu gefið. Þá er áætlað að tekjuskattar einstaklinga verði 5 milljörðum minni vegna samdráttar í efnahagslífinu á síðustu mánuðum ársins. Eignarskattar dragast saman um 4 milljarða frá áætlun, aðallega vegna minni veltu á fasteignamarkaði sem hefur leitt til minni tekna af stimpilgjöldum. Vegna minni einkaneyslu er gert ráð fyrir að virðisaukaskattur dragist saman um 2 milljarða þrátt fyrir að gengis- og verðhækkanir hafi hækkað skattstofninn. Þá skilar eignasala 3 milljörðum minna en áætlað var. Á móti koma svo 14 milljarða kr. meiri vaxtatekjur sem að mestu leyti skýrast af sértækum aðgerðum ríkisstjórnarinnar síðastliðið vor til að styrkja innlendan fjármálamarkað og gjaldeyrisvaraforða með því að taka lán sem ávöxtuð eru í sjóðum og veittum lánum til Seðlabanka. Nánari grein er gerð fyrir tekjuspánni og forsendum hennar í frumvarpinu. Áætlað er að heildarútgjöld ársins verði tæplega 466 milljarðar, sem eru 32 milljörðum kr. hærri útgjöld en í fjárlögum. Mest munar um 11 milljarða kr. meiri vaxtagjöld vegna aukinnar útgáfu ríkisbréfa og erlendrar lántöku í tengslum við aðgerðir í efnahagsmálum eins og áður var getið. Þá er lagt til að launa- og verðlagsliður fjárlaganna hækki um tæplega 8 milljarða kr. Skýring á þeirri hækkun er annars vegar nærri 5 milljarðar til að mæta auknum útgjöldum sem greidd eru í erlendum gjaldmiðlum, t.d. rekstur sendiráða, þróunaraðstoð, framlög til alþjóðastofnana og greiðslur vegna nýs varðskips og flugvélar fyrir Landhelgisgæsluna. Hins vegar eru um 3 milljarðar kr. vegna meiri kostnaðar við kjarasamninga sem ríkið hefur gert á árinu en reiknað var með í fjárlögum. Í tengslum við gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í febrúar síðastliðnum ákvað ríkisstjórnin að farið yrði í tilteknar aðgerðir sem leitt hafa til um 4 milljarða kr. útgjaldaaukningar. Mestu munar um 2,4 milljarða til bóta almannatrygginga þar sem bæturnar voru hækkaðar um 4% til viðbótar við 3,3% hækkun þeirra í ársbyrjun. Aðrar aðgerðir í tengslum við kjarasamningana skýra 1,5 milljarða kr. viðbótarútgjöld vegna hækkunar á atvinnuleysibótum og hækkunar á skerðingarmörkum vaxtabóta og barnabóta. Þessu til viðbótar gerir endurskoðuð áætlun um Fæðingarorlofssjóð ráð fyrir 860 millj. kr. hærri útgjöldum en reiknað var með í fjárlögum. Samningar um búvöruframleiðslu fylgja vísitölu neysluverðs og vaxa útgjöldin um 660 millj. kr. á árinu vegna verðbóta umfram það sem reiknað var með við afgreiðslu fjárlaga. Á móti þessum hækkunum á kerfislægum og reiknuðum útgjaldaþáttum kemur að í frumvarpinu er reiknað með því að atvinnuleysi á þessu ári verði talsvert minna en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir og lækkar fjárveiting til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 3 milljarða kr. vegna þess. Samkvæmt endurskoðuðum áætlunum um útgjöld almannatrygginga, m.a. miðað við greiðslur það sem af er árinu er einnig talið að þau hafi verið ofmetin um sem nemur 1 milljarði kr. Samtals eru hækkanir vegna breyttra forsendna fyrir slíkum kerfislægum útgjöldum um 20,5 milljarðar kr. eða sem svarar til um 65% af útgjaldaaukningunni sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Af öðrum stærri málum má nefna að í frumvarpinu er farið fram á rúmlega 3 milljarða fjárheimild vegna uppsafnaðs halla heilbrigðis- og sjúkrastofnana. Þyngst vega um 1,5 milljarðar til Landspítalans. Auk þess er gert ráð fyrir tæplega 800 millj. kr. þurfi til að mæta halla sjúkratrygginga. Farið er fram á tæplega 550 millj. kr. fjárheimild á liðnum fasteignagjöld af húseignum ríkisins vegna hærri álagningarprósentu en miðað var við í fjárlögum. Það skilar sveitarfélögunum mun meiri tekjum en samkomulag ríkisins við þau gerði ráð fyrir. Sótt er um rúmlega 730 millj. kr. fjárveitingu vegna kostnaðar sem hlaust af jarðskjálftunum á Suðurlandi í vor. Þar er bæði um að ræða kostnað vegna viðbragða og úrvinnslu sem og tjóna sem hvorki viðlagatrygging né aðrar tryggingar bæta. Frú forseti. Mun ég nú víkja nánar að lánsfjármálum ríkissjóðs á árinu 2008 samkvæmt 2. og 3. gr. frumvarpsins. Í 3. gr. er farið fram á að lántökuheimildir ríkissjóðs verði 234 milljarðar kr. og hækki því um 203 milljarða frá því sem veitt var í fjárlögum. Undir lok vorþings heimilaði Alþingi fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, að taka á árinu lán fyrir allt að 500 milljörðum kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána Seðlabanka Íslands þann hluta sem tekinn væri að láni í erlendri mynt. Horfur eru á að heildarlántökur ríkissjóðs á þessu ári verði 234 milljarðar kr., annars vegar 160 milljarðar í íslenskum krónum og hins vegar 300 milljónir evra sem endurlánaðar voru Seðlabanka Íslands til að styrkja gjaldeyrisvaraforða bankans. Í 3. gr. eru einnig lagðar til breytingar á ríkisábyrgðum sem veittar eru aðilum sem hafa heimild til lántöku samkvæmt sérlögum. Lántökuheimild Íbúðalánasjóðs hækkar um 5,6 milljarða kr. vegna breytinga á lánamörkuðum. Á móti kemur að heimild Landsvirkjunar lækkar um 5,5 milljarða kr. þar sem fyrirtækið hefur dregið úr og frestað lántökum í ljósi markaðsaðstæðna. Samkvæmt því sem að framan er rakið er gert ráð fyrir að handbært fé ríkissjóðs aukist um 100 milljarða kr. á árinu, eða 77 milljörðum meira en áætlað var í fjárlögum. Batnar staða ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands sem því nemur. Frú forseti. Ég hef nú fjallað helstu efnisatriði frumvarpsins, sem lagt er fram óvenju seint vegna þeirra óvenjulegu aðstæðna sem ríkt hafa hér á landi að undanförnu. Legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. ráðherra undir lokin að frumvarpið er mjög seint fram komið og það er ámælisvert vegna þess að í frumvarpinu, eins og það er lagt hér fram, er í sjálfu sér ekkert nýtt frá síðustu tveim mánuðum. Einu gögnin og tölurnar sem þar koma fram lágu fyrir í byrjun október, því eins og hæstv. ráðherra sagði er ekki tekinn með neinn kostnaður sem tengist beint hruni bankanna. Ég verð því að spyrja hæstv. ráðherra: Er það boðlegt að koma fram með fjáraukalagafrumvarp sem ekki tekur tillit til þess? Liggur ekki fyrir að ríkið komi með hlutafé inn í bankana? Liggur það ekki fyrir eða er það eitthvað óljóst? Er það ekki komið inn? Liggur ekki fyrir að ríkissjóður kom inn með fjármagn til styrkingar eigin fé upp á 380–400 milljarða kr., liggur það ekki fyrir? Eru ekki bankarnir meira að segja búnir að eyða því að hluta til að greiða peningamarkaðssjóðina? Hvað fleira er það þá af þessum stærstu upphæðum sem mun standa út af, annar kostnaður við yfirtöku bankanna, vaxtakostnaður? Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er svona óvíst við þessar tölur? Liggja þær ekki fyrir? Hvers vegna koma þær ekki fram í frumvarpinu? Eða með hvaða hætti hefur ráðherra hugsað sér að afgreiða fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008 þar sem kveðið er á um útgjöld og skuldbindingar ríkissjóðs ef þessar tölur og aðrar sem tengjast 

Frú forseti. Öllum þeim spurningum sem hv. þingmaður spurði var svarað í ræðunni. Það er verið að vinna þessi gögn og það er verið að meta það út frá eðli þeirra hvort það sé rétt að þau komi fram í fjáraukalögum 2008 eða fjárlögum 2009 og niðurstaða í því mun liggja fyrir í þessari viku þannig að við getum afgreitt bæði þessi frumvörp og verið með þá niðurstöðu sem við vitum sannasta og besta í þessum efnum eins og staðan er í dag. Við vitum líka að það á eftir að meta ýmsa hluti hvað varðar bankana, hver staða þeirra var þegar þeir féllu og meta eiginfjárstöðu þeirra og endanlega skiptin á milli þess gamla og nýja. Við erum einfaldlega að reyna að leggja þetta fram eins vel og skipulega og skikkanlega og hægt er en þó þannig að bæði fjáraukalög og fjárlög séu afgreidd á réttan hátt.

Frú forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra geri sér grein fyrir því að ég er að spyrja hæstv. ráðherra, ekki bara embættismenn ráðuneytisins. Ef hæstv. ráðherra hefur ekki skoðun eða veit ekki hvernig á að færa megingjaldahliðar ársins, ja, guð hjálpi mér þá. Þess vegna verð ég að árétta vegna Icesave-reikninganna, skuldbindingarnar vegna Icesave-reikninganna, voru það ekki skuldbindingar sem hæstv. ráðherra skrifaði undir úti í New York, t.d. við Hollendinga? Er það ekki hluti af þeim skuldbindingum sem tengdust lántöku hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og var skilyrði? Þau lán og þær skuldbindingar sem komin eru nú þegar inn vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vantar líka í þetta frumvarp. Þetta er bara ein enn sönnun á því hvernig vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru. Ég vil árétta það og spyrja hæstv. ráðherra sem ráðherra: Eiga þessar upphæðir ekki að koma inn? Er þetta ekki hluti af skuldbindingum þessa árs? Er einhver vafi á því? Ég tel að þetta sé hluti af skuldbindingum þessa árs og eigi að koma inn á fjáraukalög ársins 2008. Ég verð því fyrir miklum vonbrigðum, frú forseti, á viðbrögðum hæstv. ráðherra. Eitt vil ég líka spyrja um: Við höfum ítrekað kallað eftir niðurstöðu eða áætlaðri niðurstöðu á rekstri stofnana og viðfangsefna á vegum ríkisins í árslok til að hægt sé að meta fjáraukalagaþörfina. Við höfum ekki fengið þær upplýsingar. Samt er hér verið að skera af halla af 

Frú forseti. Þessum spurningum svaraði ég líka í ræðunni. Það er vafi á því hvort það eigi að færa tiltekna liði í fjáraukalagafrumvarpi fyrir 2008 eða fjárlögum 2009. Það er m.a. vegna þess að þó að við tölum um að bankarnir séu fallnir þá hafa þeir ekki formlega verið gerðir gjaldþrota og tölurnar sem þarf að færa liggja heldur ekki endanlega fyrir, eins og ég sagði áðan. Það er verið að reyna að fara yfir þetta eins vel og mögulegt er og komast að sem sannastri niðurstöðu þannig að það sé hægt að láta tölurnar endurspeglast á sem réttastan hátt. Við munum vera tilbúin með tillögur um það áður en afgreiðslu þessara frumvarpa verður lokið hér í þinginu.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hér mælt fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2008. Eins og fram kom hjá ráðherra vantar marga meginþætti þessa fjáraukalagafrumvarps sem lúta að því sem hefur gerst hér í efnahagslífi þjóðarinnar, t.d. kostnað vegna bankahrunsins og stofnun nýrra banka með aðkomu ríkisins. Það allt vantar inn í þetta frumvarp. Þar erum við að tala kannski um hundruð milljarða kr., jafnvel þúsundir milljarða. Ég minntist á það í andsvari mínu að þetta er ekki aðeins um yfirtöku og hlutafé sem ríkið lagði til, þetta er líka um eigið fé sem ríkið lagði til, þetta er líka um þær skuldbindingar sem íslenska ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar hafa komið á ríkissjóð með undirskriftum og bréfum vítt og breitt um heiminn, í New York og í Evrópu, ábyrgðir á svokölluðum Icesave-reikningum. Þá bregst mér minni ef ekki er skýrt á um það kveðið í lögum um fjárreiður ríkisins og í stjórnarskránni, í fyrsta lagi að ekkert gjald megi binda ríkissjóð nema fyrir því hafi fengist heimild hjá Alþingi. Í öðru lagi ber að færa slíkar skuldbindingar til gjalda á því ári sem til þeirra er stofnað. Ég vildi aðeins, frú forseti, víkja að þessu frumvarpi. Ég er hér með fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008, sem er gert til þess að gera upp reikninginn, það sem vantaði á og hefur komið fram frá því að fjárlög fyrir árið 2008 voru samþykkt fyrir um ári síðan. Í upphafi nefndarálits, sem skilað var við umræðuna þá, stendur, með leyfi forseta - ég verð að fá að vitna til þess nefndarálits sem við stóðum að, ég og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og ég skilaði við fjárlagafrumvarpið. Með leyfi forseta, byrjar þetta nefndarálit svona fyrir ári síðan: „Óvenju mikið umrót og óvissa í efnahagsmálum og aðsteðjandi vandamál í hagstjórn marka allt efnahagsumhverfið við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008. Ljóst er að orsakir þess vanda sem nú er við að glíma er annars vegar að leita í mistökum í fortíðinni, í tíð fyrri ríkisstjórnar sem skellti skollaeyrum við varnaðarorðum og stuðlaði að gríðarlegum stóriðjuframkvæmdum sem öllum var ljóst að mundu reyna mjög á hagstjórnartæki og þanþol efnahagslífsins. Nægir í því sambandi að vitna í varnaðarorð Seðlabankans og erlendra ráðgjafarstofnana á sviði efnahagsmála. Áform voru samt keyrð áfram með pólitískum ákvörðunum og þrýstingi þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og öll andstaða og varnaðarorð höfð að engu. En fyrri ríkisstjórn lét ekki þar við sitja heldur lækkaði hún tekjuskatta mitt í þenslunni, einkum þó á hátekjufólk, sem hafði aukin áhrif til þenslu“ eins og áður hefur verið bent á. Þegar maður sér síðan hver raunveruleikinn varð er það dapurt að hafa verið svona hryllilega sannspár. En þetta hefði líka átt að vera ríkisstjórninni til upplýsingar og til þess að fara eftir þegar fyrir lágu á þeim tíma af hálfu þingmanna stjórnarandstöðunnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins, mjög sterk varnaðarorð um að við værum að sigla inn í mikla hættu. Ég minnist þess síðan að þegar hæstv. forsætisráðherra kom í áramótaviðtal sitt á síðasta ári talaði hann um að stjórnarandstaðan hefði aldrei haft neitt vitlegt til að leggja í fjárlagaumræðunni. Já, forsætisráðherrann hefur verið býsna duglegur við að stinga höfðinu í sandinn og hamast við að aðhafast ekki neitt.  Ég minntist á þættina varðandi fjáraukalagafrumvarpið, að það vantar öll meginatriði inn í frumvarpið sem lúta að hinum stærstu tölum. Það er ámælisvert því að það eru einmitt þessar tölur, þessar skuldbindingar sem við erum að ræða og takast á um og viljum vita hversu miklar verða við afgreiðslu fjárlaga. Aftur er það ríkisstjórnin sem heldur að aðgerðaleysið og athafnaleysið í þeim efnum sé best og skrifar undir upp á skuldbindingar hér og hvar. Það er þó ýmislegt í þessu frumvarpi sem ég vildi inna eftir. Verið er að skera halla af mörgum stofnunum og er það vel. Ég er þeirrar skoðunar að í langflestum tilfellum sé það vel enda eru það stofnanir sem vitað var og fyrirsjáanlegt að mundu fara inn í árið með miklum halla. Þær voru sendar af stað með miklum halla enda sagði hæstv. fjármálaráðherra í framsöguræðu sinni að þetta væri uppsafnaður halli frá fyrri árum. Hvaða stofnanir var þarna um að ræða? Jú, flestallar heilsugæslustofnanir fóru inn í árið með fyrirsjáanlegum halla. Ég er hér með með breytingartillögur sem við fluttum þá, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi einmitt þessar stofnanir. Við bentum á að það væri vanreiknaður kostnaður sem þær stæðu frammi fyrir. Við lögðum til viðbót við Sjúkrahúsið á Akureyri. Hver er raunin? Jú, að sjálfsögðu er eins og það lá fyrir, Sjúkrahúsið á Akureyri réði ekki við verkefni sín á þeim fjárveitingum sem það fékk. Heilsugæslustöðvarnar vítt og breitt um landið, þar með talin heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu, voru sendar inn í árið með nokkur hundruð millj. kr. halla, bæði uppsafnaðan halla og fyrirsjáanlegan hallarekstur. Heilbrigðisstofnun Austurlands einnig og svona má áfram telja. Allmargar stofnanir fá því skorinn af nokkurn uppsafnaðan halla en hins vegar skil ég ekki á hvaða grunni það er gert. Þegar við spurðum eftir því í fjárlaganefnd í morgun sögðu fulltrúar fjármálaráðuneytisins að það hefði verið tekið eitthvað svona holt og bolt, svona sirka 2/3 af hallanum eða eitthvað svoleiðis. Gott og vel, en þegar við inntum þá eftir því hvort ekki væri hægt að fá þennan lista sem þyngdi áætlaða stöðu stofnananna í árslok var svarið nei, þá lá hann ekki fyrir. Það er þó grundvallaratriði ekki aðeins til þess að ganga frá fjáraukalögum heldur einnig til að áætla og geta gert sér grein fyrir fjárþörf viðkomandi stofnana og viðfangsefna á næsta ári. Við höfum ítrekað kallað eftir þessum lista en ekki fengið hann. Ég vil enn ítreka við fjármálaráðherra sem ber ábyrgð á eðlilegum og nauðsynlegum skilum á gögnum og upplýsingum til fjárlaganefndar þannig að hún geti unnið sitt verk, að hann sjái til þess að þessi listi og þessi gögn berist fjárlaganefnd í umfjöllun sinni núna um frumvarp fjáraukalaga milli 1. og 2. umr. Það má velta fyrir sér ýmsum liðum í þessu frumvarpi og ég ætla aðeins að minnast á nokkur þeirra. Ég vil þó minna á að grundvallarforsenda í fjárreiðulögum er sú að það á ekki að stofna til útgjalda eftir á samkvæmt fjáraukalögum. Þessi fjáraukalög sýna ef eitthvað er að fjárlagagerðinni er mjög ábótavant. Ég hef ítrekað lagt til á Alþingi og flutt um það tillögur að hér yrðu lögð fram fjáraukalög að vori sem tækju á þeim breytingum sem væru þegar orðnar á fjárskuldbindingum ríkisins og einnig á þeim breytingum sem gætu hafa gerst á árinu. Að þær væru fyrirsjáanlegar þannig að Alþingi ákvæði útgjöldin fyrir fram og samþykkti þau, eins og kveðið er á um bæði í fjárreiðulögum og í stjórnarskránni, en samþykkti ekki eða afgreiddi eftir á þegar orðinn hlut, eins og hér hefur einmitt verið að gerast. Það eru allmargar stofnanir, eins og ég sagði, sem fá hér viðbót og ég get ekki rakið þær mjög ítarlega. Ég fagna því t.d. að tekið er á uppsöfnuðum rekstrarhalla Háskólans á Hólum sem var vitað að fór inn í árið með uppsafnaðan og fyrirsjáanlegan halla á árinu. Ég vona að það sem þar er gert ráð fyrir dugi til að dekka þann halla en við höfum ekki upplýsingar um það. Því miður er ekki búið að taka tillit til innbyggðs rekstrarhalla eða rekstrarfjárþarfar inni í fjárlögum næsta árs og af því hef ég áhyggjur. Hins vegar vil ég minnast á að Landbúnaðarháskóli Íslands á Hvanneyri er ekki hér inni en okkur hafði þó borist vitneskja um að þar sé verulegur uppsafnaður rekstrarhalli. Reyndar lá það fyrir við síðustu áramót og við bentum á það við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna er ekki gert ráð fyrir í fjáraukalögum að mæta fjárþörf Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri? Mér finnst það mjög alvarlegt að það skuli ekki vera gert. Þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra, af því að í sértækum aðgerðum sem gripið var til í svokallaðri norðvesturnefnd og einnig í Vestfjarðanefndinni. Veitt var heimild á fjáraukalögum til að setja á fót gestastofur á Hornstrandafriðlandi og á Látrabjargi en síðan eru þær skornar niður á fjárlögum næsta árs. Sama er að segja um verkefni sem lúta að störfum norðvesturnefndar til að mæta uppsöfnuðum vanda vegna þessara landshluta, vegna neikvæðs hagvaxtar þar. Þeir hafa ekki haldið í við þensluna hér á suðvesturhorninu. Þá var gripið til aðgerða að gera sérstaka áætlun og í tillögunum er m.a. lagt til að sett séu tvö störf á Blönduósi sem tengist safnamálum og menningarstarfi í Húnavatnssýslum. Það er inni í fjáraukalögum samkvæmt þessu samkomulagi en síðan er það þurrkað út á fjárlögum sem voru til umfjöllunar í gær. Það eru því allmargar og miklar þversagnir í þessu frumvarpi. Frú forseti. Þetta voru bara nokkur atriði um þetta frumvarp. Það fer til meðhöndlunar fjárlaganefndar en ég vil líka vekja athygli á því að vegna þess að frumvarpið kemur svo seint fram, sem ég tel að hafi verið ástæðulaust því að það eru ný gögn í þessu frumvarpi sem ekki voru komin fram um miðjan október. Ég spyr hæstv. ráðherra: Var þetta gert af ráðnum hug til að halda málum frá nefndinni og Alþingi eins og ríkisstjórnin tíðkar nú? Þá dreg ég í efa að fjárlaganefnd fái nauðsynlegan tíma til þess að fjalla um frumvarpið eins og þörf væri á, heldur verði það keyrt áfram að hætti ríkisstjórnarinnar sem hefur haft það sem einkunnarorð sín í vinnubrögðunum að vanvirða 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008. Ég vil ljúka því af að setja fram gagnrýni á það hversu seint frumvarpið kemur fram og að það skuli ekki hafa verið komið fram áður en fjárlaganefnd lauk umfjöllun um frumvarp til fjárlaga 2009 til 2. umr. Ég hefði talið að það hefði þurft að vera þannig og leyfi mér að gagnrýna þessi vinnubrögð. Auðvitað er það svo að aðstæður eru sérstakar, eins og við vitum, og ætla ég því ekki að vera mjög harður í gagnrýninni á hæstv. fjármálaráðherra, ég skil aðstöðu hans. Engu að síður hefði verið nauðsynlegt að fá frumvarpið fyrr fram. Ég vil beina til hæstv. ráðherra þeirri spurningu hvort fjárlaganefnd muni fá öll þau gögn sem nauðsynlegt er að fá við umfjöllun málsins. Því miður var það ekki þannig þegar við fjölluðum um frumvarp til fjárlaga í fjárlaganefndinni eins og við höfum farið yfir hér í umræðunni, það skorti mjög upp á að fjárlaganefnd hefði fengið upplýsingar og gögn til að fara yfir það mál. Ég tek þar með undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni og fer fram á að fjárlaganefnd fái yfirlit yfir rekstrarstöðu stofnana áður en hún lýkur umfjöllun um frumvarpið. Ég vil einnig beina því til hæstv. ráðherra að hann fari yfir það hér - hann fór að einhverju leyti yfir það í framsögu sinni - hvað eigi eftir að koma fram við vinnslu frumvarpsins í fjárlaganefnd áður en ætlunin er að ljúka umfjöllun um málið og gera það að lögum. Ég ætla ekki að fara í smáatriðum yfir einstök atriði í frumvarpinu, mun fyrst fjalla aðeins um tekjuáætlunina. Eftir að hafa skoðað það lauslega óttast ég að tekjuáætlunin sé ofáætluð í frumvarpinu. Mér sýnist að ekki hafi verið gerðar á henni miklar breytingar frá þeirri áætlun sem kom fram í gögnum með fjárlagafrumvarpinu í haust þrátt fyrir þær hamfarir sem orðið hafa í fjármálakerfi okkar og efnahagskerfi. Ég óttast að við eigum eftir að sjá þá tekjuáætlun sem hér liggur fyrir eitthvað lægri þegar upp verður staðið, og geri ráð fyrir því að svo verði. Gert er ráð fyrir því samkvæmt frumvarpinu að hallinn á fjárlögum ársins verði um 5 milljarðar kr. Einnig kemur fram í upplýsingum í frumvarpinu að sá halli er svipaður því sem gert er ráð fyrir í auknum útgjöldum vegna verðlagsáhrifa og gengisfalls krónunnar. Við sjáum þar einn kostnaðarlið sem tengist beint gjaldmiðli okkar, því gengisfalli sem orðið hefur á honum að undanförnu. Það eru í þessum tillögum hátt í 5 milljarðar kr. Við sjáum síðan annan lið sem er hækkaður mjög í frumvarpinu frá því sem var í fjárlögunum, það eru vaxtagjöldin, þau hækka um 50%, verða tæpir 30 milljarðar. Að sjálfsögðu koma því ýmis merki fram í frumvarpinu um það sem gerst hefur hér að undanförnu en ég ítreka að við verðum að fá upplýsingar um það hverju við megum eiga von á til viðbótar. Ég ætla aðeins að fjalla hér, hæstv. forseti, um stofnanirnar og beina sjónum sérstaklega að heilbrigðiskerfinu. Gert var ráð fyrir að áætlaður halli á heilbrigðisstofnunum væri eitthvað vel yfir 2 milljarða, þar af eru öldrunarstofnanir um 1 milljarður ef þær upplýsingar eru réttar sem ég hef, og á Landspítalanum var uppsafnaður halli áætlaður eitthvað yfir 2 milljarða. Að vísu eru í frumvarpinu tillögur um að taka að hluta til á uppsöfnuðum halla stofnana í heilbrigðisgeiranum en síðan er gert ráð fyrir því í fjárlögum ársins 2009 að flatur niðurskurður verði á þessar stofnanir. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann og ríkisstjórnin eða viðkomandi ráðherrar sjá fyrir sér að rekstrarforsendur þessara stofnana haldi á næsta ári. Við vitum að innbyggður halli er í þessu kerfi og mér þætti fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra fara yfir það hvernig hann sér það fyrir sér að þetta haldi, hvaða vandamál við sjáum fram á í því sambandi. Ég er þeirrar skoðunar að leggja þurfi fram nýja stefnu um heilbrigðisþjónustuna út frá breyttum aðstæðum í ríkisfjármálunum. Mér sýnist því mjög stórt og mikið verkefni fram undan í þeim efnum ef þetta á allt að ganga eftir eins og menn leggja upp með. Eins og fram kom hér áðan þarf auðvitað að fá niðurstöðu í það hvernig á að meðhöndla bæði útgjöld og eins skuldbindingar varðandi bankahrunið sem hér varð. Ég geri ekki lítið úr því sem hæstv. ráðherra sagði að það sé flókið mál að leysa úr því og finna út úr því hvernig það á að liggja en allt gerðist þetta á árinu 2008 þannig að ég geri ráð fyrir því að að minnsta kosti einhver hluti af þessu máli öllu saman komi fram í þessum fjáraukalögum þegar upp verður staðið. Ég ætla svo sem ekki að gera kröfur á ráðherrann um frekari upplýsingar um það hér í þessari umræðu, við munum fara yfir það í fjárlaganefndinni. En ég beini því til hæstv. ráðherra og bið hann kannski að íhuga það frekar en að svara því beint hér og nú hvort ekki sé rétt að taka saman greinargerð um allt er varðar hrunið á bönkunum og yfirtöku þeirra og aðkomu Seðlabankans og ríkissjóðs, og þá er ég tala um greinargerð sem fjallar fyrst og fremst um það sem tengist ríkissjóði í þessu sambandi og einnig Fjármálaeftirlitinu. Ég bið hæstv. ráðherra bara að hugsa þetta fyrir okkur og með okkur. Hv. þm. Jón Bjarnason fór hér yfir mál sem ég hafði ætlað mér að nefna og ég ætla að gera það þrátt fyrir allt vegna þess að ég hef miklar áhyggjur af Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, ég sé að ekki er gert ráð fyrir neinum aukafjárheimildum þangað. Ég hef hins vegar upplýsingar um að þeir sem stjórna þeim skóla hafi gert ráð fyrir því að auknar fjárheimildir kæmu, þeir hafa verið að vinna í fjármálum skólans. Ég mun fylgja því eftir í fjárlaganefndinni og er ekkert sérstaklega að beina því í þessari umræðu til hæstv. ráðherra, við munum fylgja því eftir í störfum nefndarinnar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið á þessu stigi. Frumvarpinu var dreift í gær og við erum aðeins farin að fjalla um það í fjárlaganefndinni en munum gera það enn frekar næstu tvo dagana þó að tíminn sé stuttur. Við munum taka ítarlegri umræðu um þetta mál við 2. umr.

Hæstv. forseti. Hægt er að taka undir það sem sagt hefur verið um fjáraukalagafrumvarpið fyrir árið 2008, það hefði mátt koma fyrr fram. Nauðsynlegt hefði verið að leggjast aðeins yfir plagg af þessu tagi til þess að ná almennilega áttum í því, ná því almennilega um hvað það fjallar. Ekki hefur reynst nægur tími í þinginu þessa daga sem liðnir eru, hvort þeir eru tveir eða þrír, síðan það var lagt fram. Í því sambandi má kannski nefna að full ástæða er til þess að skoða fjáraukalagafrumvarpið almennt í fagnefndum þingsins. Það hefur ekki verið til siðs. Fagnefndir þingsins fá til umfjöllunar viðeigandi kafla í fjárlagafrumvarpinu en það sama hefur ekki gilt sem vinnuregla um fjáraukalagafrumvarpið. Ég hefði talið að í þessu tilfelli, þegar svona hratt er unnið, hefði verið full þörf á því að taka hvern kafla fyrir í fagnefndunum til þess líka að fólk áttaði sig á samhengi hlutanna, áttaði sig á því á hvern hátt ríkisstjórnin er að leggja til að einstökum fagstofnunum verði bættur upp halli eða óvænt áföll á árinu sem nú er að líða og hvernig það „harmonerar“ við fjárlagafrumvarpið sem er til umfjöllunar um svipað leyti, á sama tíma. Því er ekki að heilsa, hæstv. forseti, og verður eflaust ekki breytt frekar en mörgu öðru sem maður vildi svo gjarnan geta breytt hér á þessum síðustu dögum þingsins fyrir jólafrí, ef það verður eitthvað. Það er afar þungbært að horfa á tölurnar sem birtast í fjáraukalagafrumvarpinu, samdráttinn í skatttekjunum eða tekjunum almennt og það hvernig gjöldin hafa vaxið og hversu óhagstæður tekjujöfnuðurinn er, og margt má segja um það sem tengist þeim aðstæðum sem hér eru. Mig langar til að segja nokkur orð um það sem ég las úr ræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði fyrir frumvarpinu hér rétt áðan. Í framsöguræðunni þótti mér - ja, ég vil meina að hæstv. fjármálaráðherra hafi reynt að fjarlægja sjálfan sig og sinn ráðherradóm þessu þingmáli með því hversu fjarrænn hann var í öllum þessum flutningi á málinu. Ég tek þannig undir þau orð sem hv. þm. Jón Bjarnason lét hér falla áðan, það var ekki að ósekju að hann talaði um að ráðherrann hafi flutt mál sitt sem embættismaður og svari fyrir frumvarpið sem embættismaður frekar en ráðherra í ríkisstjórn, sem hefur auðvitað alla ábyrgð á sínum herðum hvað varðar þingmálið og þennan fjárauka. Við þurfum að geta tekist á pólitískt við hæstv. ráðherra sem þarf að axla þá ábyrgð hér í ræðustóli Alþingis sem hann og ríkisstjórnin með réttu bera á því hvernig lagt er upp með málin. Mig langar, hæstv. forseti, til að eyða þessum stutta ræðutíma að mestu leyti í eitt mál. Það er mál sem gerð er grein fyrir á bls. 107 í fjáraukalagafrumvarpinu og heyrir undir fjármálaráðuneytið sjálft og varðar bætur vegna misgjörða á vistheimilum fyrir börn. Fram kemur í frumvarpinu að sótt sé um 125 millj. kr. framlag til að greiða það sem kallað er sanngirnisbætur til þeirra sem orðið hafa fyrir varanlegu tjóni á vistheimilum fyrir börn og kostnað úrskurðarnefndar í þeim málum enda liggi fyrir skýrsla frá nefnd samkvæmt lögum nr. 26/2007 um að óforsvaranlega hafi verið staðið að málum við vistun á stofnunum eða heimilum í rekstri þess. Hér er skýrslan sem um ræðir, hæstv. forseti, skýrsla sem lögð var fram í febrúar 2008 upp á tæplega 360 blaðsíður. Það er sannarlega ófögur lesning. Hæstv. forseti. Sú lesning er með þeim hætti að ég hefði haldið að annað og meira þyrfti til til að ljúka því máli sem hæstv. fjármálaráðherra er að reyna að ljúka hér í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég hefði haldið að semja þyrfti um niðurstöðu en greinilega er sú leið ekki valin heldur kemur skipun að ofan frá hæstv. fjármálaráðherra um það að 125 millj. kr. skuli nægja í þessar sanngirnisbætur sem hann kallar svo og ekki bara bæturnar heldur líka í kostnað nefndar sem kölluð er úrskurðarnefnd í frumvarpinu. Hvað á þessi úrskurðarnefnd að gera, hæstv. forseti? Hún á að meta skilyrði fyrir bótagreiðslum. Skilyrði bótagreiðslu samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu eru þau að umsækjandi hafi hlotið varanlegt tjón og leiddar séu líkur að því að það sé vegna vistunar á stofnun eða heimili sem undir fyrrnefnd lög fellur vegna illrar meðferðar eða ofbeldis af hendi starfsmanna þar eða annarra vistmanna. Umtalsverður hluti - og ég hefði gaman af að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra hversu stór hluti það verði - á því að fara í kostnað við þessa nefnd. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég verð fyrir mjög miklum vonbrigðum með að lesa þetta hér í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég veit að Breiðavíkursamtökin gerðu sér vonir um að einhverju samkomulagi um þessar bótagreiðslur yrði náð og hafi haft fulla ástæðu til að ætla að samningar mundu nást. Ég harma því að samningaborðið skuli hafi verið yfirgefið, ef það hefur þá yfir höfuð einhvern tíma verið ætlun ríkisstjórnarinnar að semja um þessar bótagreiðslur. Við erum að ræða hér um börn, sennilega 100 börn, sem vistuð voru á Breiðavíkurheimilinu á því tímabili sem um ræðir. Segjum að 100 einstaklingar eigi rétt til bóta og þá erum við að tala um að 1 millj. kr. komi kannski í hlut hvers um sig. Og hvað er nú verið að tala um að bæta fólki sem þurfti að þola frelsissviptingu í æsku, ólöglega frelsissviptingu sem er brot á friðhelgi einkalífs og fjölskyldu? Og við skulum vera þess minnug að það voru ekki bara drengir á glapstigum sem lentu á Breiðavíkurheimilinu, það voru líka drengir frá fátækum heimilum, hæstv. forseti. Þetta var staður sem var svo einangraður að tengsl barnanna við fjölskyldur sínar rofnuðu gjörsamlega og bara það er andstætt meginreglu flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna sem við erum skuldbundin til að fara eftir og vorum skuldbundin til þess þegar brotin voru framin gagnvart þeim drengjum sem í hlut eiga. Það er prinsipp flóttamannasamningsins að sameina fjölskyldur en sundra þeim ekki. Drengirnir áttu ekki einu sinni einkalíf í síma. Þeir voru sviptir rétti til menntunar. Þeir voru ofþjakaðir af þungri og óhollri vinnu sem kalla má þrælkun en það er ekki bara brot á barnaverndarlögum núna heldur var það brot gegn barnaverndarlögum þess tíma. Það er líka bannað samkvæmt mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna að setja börn í þrælkunarvinnu. Þessi börn, sem svona var ástatt um, hæstv. forseti, fengu engan talsmann og þau þurftu að þola líkamlegar og andlegar refsingar og kynferðislega misneytingu ýmist af hálfu starfsmanna eða vistmanna. Eftirlitsskylda hins opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga, brást algerlega. Hæstv. forseti. Bæði lagaleg og siðferðisleg ábyrgð hvílir á hinu opinbera, á ríki og sveitarfélögum. Ef hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin telja sig komast upp með að afgreiða þetta mál með þessum hætti í fjáraukalagafrumvarpi seint um kvöld örfáum dögum áður en þing á að fara í jólafrí, reyndar eftir að þingið á að vera farið í jólafrí, þá eru það gríðarleg vonbrigði. Það eru líka vonbrigði að menn skuli ætla sér að hafa þetta vinnulag, þ.e. að láta drengina gangast undir eitthvert mat á því hjá einhverri úrskurðarnefnd hvort þeir hafi hlotið varanlegan skaða af þessari vist. Ég tel það stríða gegn því sem gert hefur verið í nágrannalöndum okkar, ég tel nánast ómögulegt að fara að setja fullorðna menn, sem þurftu að þola harðræði í æsku, í mat af því tagi sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér. Ég hefði haldið að eðlilegra væri að ákveða það einhliða að þessi dvöl hafi skaðað drengina og að dvalarmánuðirnir verði látnir ráða því hversu háar bæturnar verði. Ég hefði talið, hæstv. forseti, og langar til að segja það hér að bætur barna sem lentu í því harðræði sem dvölin á Breiðavíkurheimilinu var ættu að vera að minnsta kosti hálf til heil milljón fyrir hvern dvalarmánuð. Ég vil rökstyðja það með því að ákveðin fordæmi séu fyrir þeirri upphæð. Ég tel að þau sé að finna í dómi sem gengið hefur vegna óheimilla ófrjósemisaðgerða sem gerðar voru hér á sjöunda áratugnum og fjallað hefur verið um í fjölmiðlum, en þar voru bætur dæmdar einstaklingum allt að 10 millj. kr. Ég tel að hér sé um sambærilegt tilvik að ræða og ríkið geti ekki látið undir höfuð leggjast að bæta þessum einstaklingum það tjón sem þeir hafa orðið fyrir, þá æsku sem þeir fóru á mis við, kannski það líf sem þeir fóru á mis við með þeim hætti að sómi sé að. Hæstv. forseti. Ég tel fullt tilefni til að spyrja út í ákveðna þætti í fjáraukalagafrumvarpinu en sé ekki að forsendur séu til þess að fara út í einstök atriði þessara mála hér. Ég hef þess vegna valið að helga ræðu mína þessu eina máli, sem heyrir undir hæstv. fjármálaráðherra og ráðuneyti hans, og treysti því að hann svari með einhverjum hætti gagnrýni minni sem ráðherra en ekki sem embættismaður og taki ábyrgð á því sem hann leggur til í þessu grafalvarlega máli. Ég hef þá lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Frú forseti. Því miður get ég ekki veitt hv. þingmanni mikil svör um það efni sem hún helgaði ræðu sína. Það er hefð fyrir því að bótaliðir eins og hér er um að ræða séu færðir í fjármálaráðuneytinu þó að efnisatriði máls heyri undir önnur ráðuneyti. Sú nefnd sem um þetta fjallar heyrir undir forsætisráðuneytið. Í samræmi við þær upplýsingar sem frá henni koma má gera ráð fyrir að verði farið að í þeim efnum sem eru í frumvarpinu, í samræmi við hefðir um það hvaða bótaliðir eru virtir.

Hæstv. forseti. Nú þarf hæstv. fjármálaráðherra að tala skýrar. Í fyrsta lagi vil ég segja að það veldur mér vonbrigðum að hann skuli leyfa sér að firra sig ábyrgð í þessu máli með þeim hætti sem hann virðist gera í andsvari sínu. Í öðru lagi vil ég að hann svari því hvaða nefnd hann er að tala um. Er hann að tala um nefndina sem gerði Breiðavíkurskýrsluna sem liggur hér fyrir á þskj. 683 í máli 429 frá síðasta þingi? Eða er hann að tala um einhverja aðra nefnd sem hafi gert tillögu að þessari upphæð við hæstv. ráðherra? Ég tel að hæstv. ráðherra þurfi að skýra hér betur um hvaða nefnd hann er að tala og ég óska líka eftir því að fá að sjá með hvaða hætti gert er ráð fyrir að kostnaður skiptist, þ.e. annars vegar til þeirrar nefndar sem á að meta þá vistmenn sem koma til greina við bótagreiðslurnar og hins vegar til bótagreiðslnanna sjálfra. Ég tel upplýsingarnar sem koma fram í texta frumvarpsins ófullnægjandi.

Hv. þingmaður á að vita gjörla hvar þetta mál er vistað og hvaða ráðuneyti hefur farið með það. Hún á einnig að vita hvernig almennt er farið með bótaliði eins og þessa. Það var hins vegar ekki rétt hjá mér að segja að nefndin hefði komið með þessar tillögur heldur eru þetta upplýsingar sem við fáum að beiðni frá forsætisráðuneytinu. Ég get ekki svarað henni frekar um það en þetta.

Hæstv. forseti. Ég er afar vonsvikin með þessi svör hæstv. ráðherra og mér finnst hann svara með hroka þegar hann segir að ég sem þingmaður eigi að vita hvernig farið sé með bótaliði af þessu tagi í fjáraukalagafrumvarpinu. Það kann vel að vera að ég eigi að vita það, en það þýðir ekki að hæstv. fjármálaráðherra þurfi ekki að svara þeim spurningum sem lagðar eru fyrir hann úr ræðustóli.  Ég vil segja þetta við hæstv. fjármálaráðherra: Ég krefst þess að þetta mál verði skoðað í nefndum þingsins á milli umræðna og ég treysti því og vona svo sannarlega að þingheimur komi til með að reka af okkur slyðruorðið eða þessari ríkisstjórn og fara í þetta mál með öðrum hætti en hér er lagt til.

Frú forseti. Það er víst kominn 16. desember þegar við tökum til við að ræða frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2008, einum 4–5 dögum eftir að Alþingi átti að ljúka störfum og verður varla sagt að það sé mjög snemma á ferðinni, þetta frumvarp. Það hefði út af fyrir sig verið skiljanlegt ef ríkisstjórnin hefði meðvitað beðið með það til þess að taka inn í það allar þær breytingar sem hér hafa orðið og menn teldu rétt og skylt að taka inn í fjáraukalög vegna þess að þær skuli bókfæra á fjárlagaárinu 2008, en þeim mun meiri furðu vekur, eins og hv. þm. Jón Bjarnason kom reyndar inn á, að þegar frumvarpið loksins birtist hér og er tekið til umræðu, með afbrigðum eins og flest þessa dagana, er ekkert í því nema það sem lá í aðalatriðum fyrir strax í haust. Það er afar sérkennilegt, frú forseti, að hér skuli þá ekki gerð tilraun til að taka á þeim hlutum sem væntanlega þarf og á að bókfæra samkvæmt okkar reglum, fjárreiðulögum og öðrum slíkum reglum á fjárlagaárinu 2008. Hverju sætir það að áfallinn eða skuldbundinn kostnaður sem tengist efnahagshruninu skuli ekki vera einhvers staðar skráður? Ekkert annað en einhverjar lítils háttar breytingar á lántökum vegna hluta sem áttu sér stað í vor og sumar. Hvernig er t.d. með þau fjárútlát sem ríkið nú þegar hefur innt af höndum til að stofna nýju bankana? Þeir urðu ekki til úr engu. Einhverja peninga varð að setja inn í þá. Jú, heimild til þess er væntanlega í neyðarlögum, en á það ekki að færast inn í fjáraukalög samkvæmt venjulegum bókhaldsvenjum hér og reglum um fjárreiður ríkisins? Hvar er það að finna eða hvernig hugsar hæstv. fjármálaráðherra sér að hafa þetta? Kemur það við 2. umr. eða 3. umr.? Hvernig eru vinnubrögðin hugsuð í þessum efnum? Varðandi þann halla sem hér er verið að takast á við í mikilvægum stofnunum eins og heilbrigðisstofnunum og menntastofnunum er einfalt um það að tala að því er lýtur að frágangi fjárlaga fyrir yfirstandandi ár hér á svipuðum tíma fyrir ári, að þar er nokkurn veginn nákvæmlega á ferðinni sú vanáætlun sem þá var bent á og allir vissu að var á ferðinni, vanáætlun á stærstu heilbrigðisstofnanirnar eins og Landspítalann, Sjúkrahúsið á Akureyri og Heilsugæsluna. Þá lá líka fyrir eins og það liggur fyrir núna að sumar þessara stofnana voru að draga langan og erfiðan skuldahala sem mundi að sjálfsögðu ekki gufa upp af sjálfu sér og óumflýjanlegt var að takast á við og gera þessum stofnunum kleift að ráða niðurlögum á. Þessir hlutir snúa að því liðna, að því hvernig fjárlög voru eins og stundum áður, því miður, sett saman á óraunhæfum forsendum fyrir ári. Í raun var engin sérstök tilraun gerð til þess að takast á við það frekar en stundum áður. Þegar kemur hins vegar að því sem gerst hefur á síðustu mánuðum og horfunum fram að áramótum, og eru nú ekki margir dagar eftir, er það auðvitað allt annað mál. Þá verður að horfast í augu við umtalsverðan tekjusamdrátt nú á síðustu mánuðum ársins vegna þess hvernig hefur snarhægt á í hagkerfinu og vegna hinnar miklu hagsveiflu niður á við. Það rifjar upp fyrir mér að hér við umræður um fjárlaga- eða fjáraukalagafrumvarp, hvort heldur var, í fyrra, í fyrri hluta desembermánaðar, var ég hér að fylgjast með umræðum og hafði ekki endilega hugsað mér að taka þátt í þeim sjálfur en þá fóru nokkrir ræðumenn í ræðustól og höfðu aðallega af því áhyggjur að tekjur ríkissjóðs kynnu að verða vanáætlaðar á árinu 2008 eins og hent hefði árin þar á undan, eitt eða tvö, þegar þenslan og vitleysan fór í himinhæðir og froðutekjur streymdu inn í ríkissjóð þannig að afkoma hans varð betri en menn höfðu áætlað og afgangurinn meiri. Eitthvað sagði mér að því miður mundu þessir menn ekki hafa rétt fyrir sér og ég leyfði mér að segja að það yrði þá ekki mikið vandamál ef útslagið yrði á þá leiðina, að afkoma ríkissjóðs yrði betri á árinu 2008. Eitthvað sagði mér að því miður væru verulegar líkur á hinu gagnstæða. Og hver er niðurstaðan þegar það er skoðað? Jú, það kemur fram í umfjöllun um tekjur að afgangurinn sem menn montuðu sig af og átti að verða upp á tæpa 40 milljarða, ef minni mitt svíkur ekki, er kominn í 4,7 milljarða halla, sem sagt 44 milljarða sveifla til hins verra er nú áætluð fyrir ríkissjóð á árinu. Það munar um minna. Það eru meira en tveir þriðju af hinum frægu sölutekjum Landssímans svo eitthvað sé nú nefnt. Þar munar mest um að tekjuskattur lögaðila dregst harkalega saman og reyndar ýmsir fleiri tekjustofnar nokkuð eins og skattar á vöru og þjónustu. Það skýrir þessa dapurlegu útkomu sem þarna stefnir í að verða og er þetta þó hátíð hjá því sem í vændum er, því miður. Það er athyglisvert að um það má lesa í þessu plaggi að loftkastalar og ævintýramennska hæstv. ríkisstjórnar í heilbrigðismálum sem var hluti af myndun ríkisstjórnarinnar sem, eins og menn kannski muna, fór hér í ákaflega vanhugsaðar og illa undirbúnar breytingar á Stjórnarráði Íslands og stefndi í kjölfarið á skipulagsbreytingar í heilbrigðismálum sem ganga ekki par vel, að sagt er, logar allt í illindum og ósætti milli stofnana og milli ráðherra um þau mál. Þetta kostar heilmikla peninga og þarna setur hæstv. fjármálaráðherra inn í frumvarpið tillögu um viðbótarframlag inn í þennan kostnað upp á 25 millj. kr. vegna ráðgjafarkostnaðar við undirbúning breytinga í heilbrigðis- og tryggingamálum. Síðan hefur verið upplýst að árlegur kostnaður vegna þessara breytinga, að kljúfa þetta upp og semja nýjan hugbúnað og nýtt kerfi og aðgreina þetta og reka í tvennu lagi í staðinn fyrir á einum stað, í Tryggingastofnun eins og verið hefur, sé 200–250 millj. kr. á ári. Þegar hæstv. forsætisráðherra kom hér og sagði að þessar tölur væru fjarri sanni var honum vinsamlega bent á að þeir sem væntanlega hvað gerst til þekkja, eins og forstjóri Tryggingastofnunar, segja að inn í þetta vanti kostnað sem lendi á þeirri stofnun. Hún hefur borið hitann og þungann af því að undirbúa þetta en fjárveitingarnar fara í nýja gælubarnið Sjúkratryggingastofnun. Með öðrum orðum telja menn sig hafa efni á þessu rugli á sama tíma og þeir blóðskera hér niður með tilfinnanlegum hætti ýmsa aðra hluti. Getur nú ekki hæstv. fjármálaráðherra tekið einu sinni á sig rögg og tekið af skarið og sagt, nei, við hættum við þetta? Þetta kemur til með að kosta okkur stórfé, þetta hefur ekkert skapað nema illindi og þarna getum við þá a.m.k. sparað peninga. Hverju sætir það að hæstv. fjármálaráðherra er ekki með sömu gleraugu á nefinu þegar hann fer inn í þennan málaflokk? Er það af því að þetta er sérstakt gæluverkefni einkavæðingarsinnanna í Sjálfstæðisflokknum og þar með heilagt? Þar með skal það blífa og fá viðbótarfjárveitingar í fjáraukalögum á sama tíma og menn eru hér með í höndunum frumvarp fyrir næsta ár þar sem allt er skorið niður við trog. Ég vil líka segja alveg eins og er að ég var snarhissa þegar ég sá að það ætti að skerða fjárveitingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Eitthvað annað hélt ég að væri kannski skynsamlegt með hliðsjón af því sem í vændum er hjá þeim sjóði. En það á að skerða útgjöld þar um 3.000 millj. kr. vegna áætlunar um lægra atvinnuleysi en upphaflega var ráð fyrir gert, og auðvitað er gleðilegt að framan af árinu var slíku til að dreifa. Á móti koma 447 millj. kr. útgjöld sem tengdust kjarasamningum og hækkun lágmarksfjárhæðar, en væri nú ekki skynsamlegt að leyfa bara Atvinnuleysistryggingasjóði að halda þessu og eiga það í sjóði? Er það ekki rétt, herra forseti, að miðað við áætlanir um atvinnuleysi núna sem getur orðið allt að 10% í lok næsta árs stefni í að Atvinnuleysistryggingasjóður verði upp urinn á lokamánuðum næsta árs? Það hafa sagt mér glöggir menn sem þekkja til þess og hvert prósentustig í atvinnuleysi kostar um 3 milljarða króna. Þá er það tiltölulega einfalt reikningsdæmi. Hvers vegna er Atvinnuleysistryggingasjóður ekki látinn halda þessu og eiga það í handraðanum? Um heilbrigðisstofnanirnar, sjúkrahúsin og heilsugæsluna, vil ég segja að mér finnst það dálítið merkilegt við þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir núna og vitandi það sem í vændum er, t.d. um gríðarlegan niðurskurð akkúrat á þessum lykilstofnunum, Sjúkrahúsinu á Akureyri, á Landspítalanum og í heilsugæslunni, sem eiga að taka á sig mjög tilfinnanlegan niðurskurð í fjárlögum næsta árs ef þau verða afgreidd á þeim nótum sem þau standa nú eftir 2. umr. og atkvæðagreiðslu, að skuldahali þessara stofnana skuli ekki bara tekinn af þeim að fullu þannig að þær standi þá skuldlausar um áramótin til að takast á við hinn hrikalega niðurskurð sem þær eiga svo að fara að glíma við. Ríkisstjórnin hefur búið sér hér til einhverja þumalputtareglu um að gera þetta u.þ.b. að tveimur þriðju. Af hverju er ekki bara gengið hreint til verks? Er það ekki a.m.k. þannig að við eigum þessi fjárlög og fjáraukalög ársins 2008 í friði? Við ráðum einhverju um þetta sjálf því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er, að því ég best veit, ekki að skipa okkur beinlínis fyrir verkum hvað varðar meðferð mála á þessu ári. Og um það er ekkert að finna í biblíunni frá honum. Ég minnist haustsins 1988 þegar ný ríkisstjórn tók til starfa, ef ég man rétt 28. september, við afar erfiðar aðstæður. Þá þurfti að taka til eftir Sjálfstæðisflokkinn eins og stundum áður og síðar, og miklir erfiðleikar voru fyrirsjáanlegir á komandi ári og blöstu við í fjárlagagerðinni sem í hönd fór um haustið. Þá var tekin sú niðurstaða að auðvelda mönnum að takast á við erfiðleikana á næsta fjárlagaári með því að láta menn a.m.k. ekki leggja af stað með þungbærar skuldir inn í það ár. Ýmiss konar óráðsíureikningar sem þá biðu og voru ógreiddir í ráðuneytum voru einfaldlega gerðir upp, en mönnum síðan gert það ljóst að þeir yrðu að takast á við þær naumt skornu fjárveitingar sem kæmu síðan í fjárlögum næsta árs og til þess væri ætlast. Þessu tóku menn almennt vel og brugðust vel við því að reyna að reka starfsemi sína með naumum fjárveitingum enda hafði þá verið komið til móts við aðstæður þeirra eins og þær sannanlega voru. Nú er hér horfst í augu við t.d. það að ekki var hægt að reka Landspítalann með óbreyttri starfsemi fyrir þær fjárveitingar sem honum voru ætlaðar í fjárlögunum og talan nokkurn veginn sú sem talað var um hér, þ.e. að algert svartasta lágmark væri hún 700 millj. kr. í viðbót, helst milljarður til 1.200 millj. kr. Svipað var upp á teningunum gagnvart Sjúkrahúsinu á Akureyri, að þar væri í raun og veru vanáætlun, ég tala nú ekki um að teknu tilliti til skuldanna upp á um 300 millj. kr. Heilsugæslan, nákvæmlega sama dæmi blasti við og í mörgum mikilvægum heilbrigðisstofnunum eins og t.d. Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Austurlands. Jú, hér munar vissulega um að höggvið er að tveimur þriðju hlutum til í halann ef þessu verður skipt á þeim nótum í þessum potti en þeim mun meiri sem hallinn var og erfiðleikarnir meiri eins og hjá Heilbrigðisstofnun Austurlands, þeim mun stærri er þriðjungurinn sem eftir situr í hlutfalli við veltu viðkomandi stofnana. Ég undrast að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki ganga hreinlegar til verks, ég tel það vera mikil mistök og ég er alveg sannfærður um að forstöðumenn þessara stofnana yrðu samstarfsfúsari og viljugri ef þeir mættu skilningi að þessu leyti því að það er ekkert meira niðurdrepandi en að dragnast með gamla skuldahala ár eftir ár og sjá aldrei til lands. Það er það sem drepur menn mest niður. Fyrir því 

Hæstv. forseti. Talsvert hefur verið spurt hér af fyrri ræðumönnum og ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra svari því og ætla þess vegna ekki að endurtaka margt. En ég hef sömu áhyggjur að því er varðar hvernig á að færa skuldir og lántökur inn í lokastöðu ársins og velti talsvert fyrir mér hvort tölurnar sem við skoðum hér - talað er um 234 millj. kr. lántökur og tæplega 98 milljarða kr. afborganir vegna lána upp á 74 milljarða kr. - hvort þetta sé rétt framsetning á málinu. Ég hef um það ákveðnar efasemdir eða skil kannski ekki málið og bið hæstv. fjármálaráðherra að fara þó nokkrum orðum um hvernig skuldir ríkissjóðs verða skráðar í fjáraukalagafrumvarpinu um áramótin eða eins og við munum afgreiða það. Upplýsingar okkar um lánamál ríkisins segja að þar hafi staðið talan 564 milljarðar kr. 31. október. Ég vænti þess að sú tala komi einhvers staðar fram í lokaskjali fjáraukalagafrumvarps þessa árs, eða misskil ég upplýsingarnar sem við höfum fengið um stöðuna? Ég velti líka fyrir mér, hæstv. forseti, hvernig verður fært inn í fjáraukann og ég held að ég hafi heyrt hæstv. fjármálaráðherra segja að verið sé að skoða hvort lán sem tekin hafa verið á árinu, m.a. með yfirdrætti hjá Norðurlöndunum - þetta var lánsheimild sem við veittum í vor upp á 500 milljarða - ættu heima í fjáraukanum eða fjárlögunum. Síðan spyr ég, af því ég held að enginn hafi spurt að því, hvað með lánið sem Seðlabankinn veitti Kaupþingi? Hvar verður gert ráð fyrir því? Eigum við ekki veð í einhverjum dönskum banka, hæstv. fjármálaráðherra, út á það? Verður það skráð einhvers staðar í fjárauka þessa árs? Ég hef skilið það svo að það sem við höfum ráðstafað á þessu ári, tekin lán eða lán sem við höfum veitt og þar af leiðandi einhvers staðar tekið út, þyrfti að koma fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2008 en ekki færast yfir á árið 2009. Mig langar til að fá nánari upplýsingar um það hjá hæstv. fjármálaráðherra í lokaræðu hans um málið hvernig skuldir ríkissjóðs verða færðar í fjáraukanum og í niðurskurði fjárlaga, væntanlega þá inn í ríkiseignir síðar fyrir árið 2008. Ég heyrði vangaveltur hæstv. ráðherra um að kannski væri ekki alveg ákveðið hvernig með þetta væri farið en ég verð að segja eins og er að mér finnst að skuldbindingar og ráðstafanir sem hafa verið gerðar á árinu hljóti að eiga heima í fjárlögum þessa árs en færist ekki yfir á næsta ár. En það kann að vera einfaldleiki minn og ætla ég ekki að halda því fram að ég kunni tilfærslur í ríkisfjármálum alveg fram og til baka. En ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra geri það og geti svarað einföldum spurningum mínum. Svo er eitt mál hér sem kemur fram í þessum plöggum. Það er sérstök 700 millj. kr. fjárveiting til Vestmannaeyjakaupstaðar út af nýrri vatnslögn til Vestmannaeyja. Við gerum okkur öll ljóst að bráðnauðsynlegt var að klára það mál en ég held að fjármálahliðin á því sé ekki alveg svo einföld. Ef ég man rétt hafði Vestmannaeyjabær fest fyrirtæki allar veitulagnir sínar, hitaveitu sem vatnsveitu, og þá hefði væntanlega það fyrirtæki þurft að takast á við þann veitukostnað eða lagnakostnað sem fylgir því að reka veitukerfi í Vestmannaeyjum. Ég geri mér grein fyrir því að ekki er venjulegt mál að koma vatni til kaupstaðarins í Vestmannaeyjum, sem er úti á eyju, og er miklu meiri kostnaður heldur en mörg önnur sveitarfélög geta orðið fyrir eða aðrir þeir sem reka slíkar veitur. En allt að einu þarf svar við því hvernig þessar 700 millj. kr. færast. Er það þá svo að ríkissjóður eigi 700 millj. inni í þessu veitufyrirtæki eða með hvaða hætti verður þetta fært? Ef ég veit rétt eru tekjur af sölu fersks vatns í Vestmannaeyjum kannski 25–35 millj. kr. á ár. Fær ríkissjóður þá hluta af þeim tekjum til baka til að borga 700 millj. eða hvernig er þetta gert? Eða er búið að stofna sérstakt félag um fjármunina sem kostaði að leggja þessa nýju vatnslögn til Vestmannaeyja? Á ríkissjóður í því félagi eða hvað?

Ekki er þingmaður á móti því?

Alls ekki hæstv. iðnaðarráðherra. Hafðu engar áhyggjur af því að ég sé á móti landsbyggðinni. Ég geri mér grein fyrir því að dýrt er að leggja vatn til Vestmannaeyja. Hæstv. ráðherra var ekki í salnum þegar ég sagði það áðan. 
             Mér finnst að klárt þurfi að vera hvernig þetta er fært. Því auðvitað er hægt að finna mikil fordæmi í þessu og hvað með hitaveitur sem verið er að leggja á staði úti á landi sem ríkið hefur lagt til o.s.frv.  Úr því að menn hafa einhverjar efasemdir um að eigi að spyrja svona spurninga þá ætla ég bara að spyrja hér í lokin einfaldrar spurningar, sem ég vænti að menn geti svarað. Það kemur fram undir liðnum umhverfisráðuneytið, sem er ekki alveg ókunnugt hæstv. iðnaðarráðherra. En þar talað um og kannski getur iðnaðarráðherra hæstv. frekar upplýst mig um þetta en hæstv. fjármálaráðherra.  „Að lokum er óskað eftir 8 millj. kr. framlagi til að mæta hluta af kostnaði stofnunarinnar vegna landgöngu tveggja ísbjarna síðastliðið sumar.“ Mig langar að vita hversu mikill þessi kostnaður var, sérstaklega varðandi þyrlugjöldin þar sem menn flugu fram og til baka með einhvern trékassa frá Kaupmannahöfn og ef ég veit rétt passaði kona bóndans barn dýralæknisins - og af því hæstv. fjármálaráðherra er nú dýralæknir geri ég ráð fyrir að hann sé gjörkunnugur því  Ég vænti þess að þeir tveir hæstv. ráðherrar sem hér sitja á bekkjum - og þakka ég þeim fyrir viðveruna - geti skýrt þetta út fyrir mér.  Rétt fyrir ofan þennan texta, hæstv. forseti, er talað um fjárveitingu annars vegar til gestastofu á Látrabjargi og hins vegar gestastofu á Hornbjargi.  
             Síðan sá ég í fjárlögunum að þessar upphæðir eru settar á núll við næsta ár. Ég verð að spyrja hæstv. ráðherra sem sitja á bekkjum, annars vegar iðnaðarráðherra, sem er nú nátengdur þessu, og hins vegar fjármálaráðherra. Er þetta stefnan? Eru settir peningar í þetta í fjáraukanum á þessu ári en kippt svo algerlega út á næsta ári? Hvað þá? Er þá framkvæmt? Af því að ég heyrði á hæstv. iðnaðarráðherra að ég hefði kannski spurt flókinna spurninga um stórar tölur í upphafi þá eru þetta hvort tveggja svo einfalt, um ferðamálin og gestastofurnar og ég tali nú ekki um ísbirnina. Menn hljóta að geta svarað því hér í lokin. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að leggja fleiri spurningar í bili fyrir hæstv. ráðherra en þakka fyrir fram fyrir góð og skilmerkileg svör.

Herra forseti. Ég held að þessar skýringar séu ónákvæmar hvað varðar ísbjörninn. Kostnaðurinn var meiri en þar kemur fram og ég skal gera ráðstafanir til að það verði útskýrt betur í hv. nefnd. Varðandi vatnslögnina til Vestmannaeyja er þetta framlag til Vestmannaeyjabæjar til að Vestmannaeyjabær geti síðan vegna þessa framlags tryggt það að vatnskostnaður í Vestmannaeyjum verði ekki óheyrilega hár og langt umfram það sem annars staðar gerist. Varðandi síðan spurningar hv. þingmanns um færslurnar er það álitamál frá þessu ríkisbókhaldslega sjónarmiði hvar beri að færa þann kostnað sem á okkur hefur fallið að undanförnu eða mun falla á okkur fyrirsjáanlega eða líklega, þá kannski helst vegna bankanna. Þó að við tölum um þá eins og þeir séu fallnir eru þeir ekki orðnir gjaldþrota. Og þótt það sé búið að stofna þessa nýju banka er ekki enn þá ljóst hvert eiginfjárframlagið þarf að vera og það er ekki gert ráð fyrir því að það verði innt af hendi fyrr en á næsta ári og þegar mat á bönkunum hefur farið fram verður ljóst hvert framlagið er. Það eru enn þá spurningarmerki í þessu og við erum að vinna úr þeim. Eins og fram hefur komið hér áður í kvöld munum við væntanlega verða með fullmótaðar tillögur um það áður en afgreiðslu þeirra tveggja frumvarpa sem við höfum rætt hér í dag og í gær lýkur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Við höfum það þá bara á tæru að ekki er búið að taka ákvörðun um það hvernig þetta verður fært en verður væntanlega skýrt mun betur en liggur fyrir hér og nú. Ég fagna því einnig að fá nákvæmari kostnað vegna ísbjarnaveiða á Norðurlandi og treysti því að þau svör muni berast mér á minnisblaði. Það verður fróðlegt að sjá hvað okkur tókst til í þeim efnum öllum. Þakka svo fyrir góð svör.

Herra forseti. Af því að svo mikið hefur verið rætt um alls konar bandorma og hvernig á að berjast við bandorma í dag í tengslum við bandormsfrumvarp ríkisstjórnarinnar varð mér litið á lið í fjáraukalagafrumvarpinu sem heyrir undir forsætisráðuneytið sem ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í. Í fjáraukalagafrumvarpi er óskað eftir fjármagni upp á 30 millj. kr. út af efnahagsrannsóknum Þegar maður les textann - þetta er nú í fjáraukalagafrumvarpinu - sést að þetta er eitthvað sem skyndilega kemur upp og hefur greinilega verið í mesta ólestri áður. Þar er talað um, með leyfi forseta: „Óskað er eftir 30 millj. kr. framlagi til verkefna á sviði efnahagsmála. Unnið er að því að efla rannsóknir og greiningu á íslensku efnahagslífi með það að markmiði að auka þekkingu og skilning á því innan lands sem erlendis.“ Þetta verður í fjáraukalögum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Var þetta í svona algerum ólestri að menn verða að taka inn í fjáraukalög að fara að reyna að auka þekkingu og skilning forsætisráðherra bæði innan lands og erlendis á efnahagsmálum?  Síðan kemur þarna viðbót sem ég ætla líka að spyrja hæstv. ráðherra út í af því að þetta kemur í fjáraukalög sem sýnir vanbúnað forsætisráðherra í þessum efnum. Þar segir: „Jafnframt er um að ræða tímabundna ráðgjöf í efnahagsmálum til forsætisráðuneytisins, einkum á sviði peninga- og fjármálamarkaðar.“ Ég hélt að það væri stórvarasamt að kalla þetta tímabundið, a.m.k. ef þessi forsætisráðherra situr þarna áfram sýnist mér að þetta ekki geti orðið tímabundið. Menn voru rétt að uppgötva að þetta væri í þessum ólestri. Ég spyr hann út í þetta: Hvaða röksemd liggur að baki því að allt í einu þurfti að fara að uppfræða forsætisráðherra um stjórn efnahags- og peningamála? Er þetta kannski norski hernaðarsérfræðingurinn sem var að kenna hæstv. forsætisráðherra hvernig hann ætti að koma fram í sjónvarpi, hvenær hann ætti að vera í viðbragðsáætlunum og öðru slíku og ráðleggja honum um hvernig hann ætti að koma fram? Hvar kemur sá kostnaður annars fram? Ég spyr hvort gert sé ráð fyrir að þessi liður um tímabundna ráðgjöf til forsætisráðherra í efnahagsmálum, einkum á sviði peninga- og fjármálamarkaðar, dekki hernaðarráðgjafann sem forsætisráðherra fékk til að hjálpa sér í að koma á framfæri sjónarmiðum sínum í efnahagsmálum.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni var talið nauðsynlegt að kalla til tímabundna ráðgjafa í efnahagsmálum í forsætisráðuneytinu vegna þeirra aðstæðna sem upp komu. Það hefur síðan tengst öðrum atriðum sem talið var skynsamlegt að ýta undir í tengslum við það. Norski fjölmiðlaráðgjafinn fellur hins vegar ekki undir efnahagsrannsóknir, hann fellur undir lið 1.90, að ég tel, sem er neðarlega á blaðsíðu 76 og efst á blaðsíðu 77. Þar er um að ræða lið þar sem sótt er um fjárveitingu vegna kostnaðar við bæði erlenda og innlenda ráðgjafa og nauðsynlegar aðgerðir ríkisins vegna ástandsins sem við höfum verið að ræða hér á undanförnum dögum. Þar eru m.a. tilgreindir þeir aðilar sem þar að koma og þar er nefnt norska ráðgjafarfyrirtækið Retainer & Company AS sem ég leyfi mér að álykta að sé það fyrirtæki sem tengist norska fjölmiðlaráðgjafanum.

Herra forseti. Ég vil eiginlega þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa áttað sig á þessu og getað leiðrétt mig í þessum efnum. Auðvitað hefði maður áhyggjur af því ef þessi norski hernaðarsérfræðingur hefði ekki fengið borgað fyrir það þegar hann kom hérna til landsins. Er hann ekki örugglega farinn? Er hann nokkuð enn þá að stilla mönnum upp í röð og ákveða í hvaða röð þeir eigi að labba inn á fréttamannafundi og þess háttar? Það er alveg hárrétt, þarna stendur þetta eins og ráðherra gat réttilega um. Þetta eru 250 millj. kr., enda voru líka þessar 30 millj. kr. svo hlægilega lágar í þessu sambandi að það var ekki hægt að hugsa sér að hægt væri að fá norskan hernaðarsérfræðing fyrir þá upphæð. Þarna eru 250 millj. kr. vegna kostnaðar við erlenda og innlenda ráðgjöf og nauðsynlegar aðgerðir ríkisins vegna neyðarástands á fjármálamarkaði í framhaldi af falli þriggja stærstu banka landsins. Auk þess er gert ráð fyrir 100 millj. kr. ráðstöfunarfé til greiðslu þessa kostnaðar. Um er að ræða kostnað ríkissjóðs við sérfræðiþjónustu og ráðgjöf vegna endurreisnar íslenska fjármálakerfisins - sem hefur reyndar ekki enn tekist - og alþjóðasamskipta auk almannatengsla. Það er alveg hárrétt hjá ráðherra að þetta kemur þarna inn í. Þá er forvitni minni um það mál í sjálfu sér svalað, það er fínt að fá þetta fram og hvort það sé ekki alveg öruggt að þessi hernaðarsérfræðingur og göngulagsskipuleggjari forsætisráðherra sé farinn úr landi.