Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá landbn. þar sem tilkynnt er að Guðni Ágústsson hafi verið kjörinn formaður nefndarinnar og Egill Jónsson varaformaður. Einnig hefur borist bréf frá iðnn. um að iðnn. hafi kjörið Stefán Guðmundsson formann nefndarinnar og Guðjón Guðmundsson varaformann. Frá umhvn. hefur borist bréf um að hún hafi kjörið Ólaf Örn Haraldsson formann og Gísla S. Einarsson varaformann.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir fsp. til hæstv. heilbrrh. um málefni Fæðingarheimilis Reykjavíkur og sængurkvenna hér á höfuðborgarsvæðinu, reyndar á öllu landinu. Þann 9. sept. sl. ályktaði borgarráð Reykjavíkur um málefni Fæðingarheimilisins og skoraði á þingmenn Reykjavíkur og heilbrrh. að tryggja fé til reksturs Fæðingarheimilisins til að unnt sé að reka þar heimili sem sé sá valkostur fyrir fæðandi konur sem Fæðingarheimili Reykjavíkur er ætlað að vera. Þann 22. mars 1994 var undirritaður leigusamningur milli borgarstjórans í Reykjavík og stjórnarnefndar Ríkisspítalanna um rekstur fæðingarheimilis í fasteignum Reykjavíkurborgar. Ekki er greidd leiga fyrir umræddar fasteignir. Nú um nokkurt skeið hafa Ríkisspítalarnir ekki rekið Fæðingarheimilið þar sem því hefur verið lokað. Reyndar virðist ástandið í málefnum sængurkvenna allslæmt. Í sumar var ekki aðeins Fæðingarheimili Reykjavíkur lokað heldur einnig dagdeild og hluta meðgöngudeildar fæðingardeildarinnar á Landspítalanum. Til stóð að opna þessar deildir aftur um áramót en nú hafa heyrst raddir um að svo verði ekki, a.m.k. ekki hvað varðar Fæðingarheimilið. Því spyr ég hæstv. ráðherra: ,,Hvenær er áætlað að rekstur Fæðingarheimilis Reykjavíkur hefjist að nýju eftir lokun og hvaða áform eru um rekstur heimilisins í framtíðinni?`` Þau tímabil sem Fæðingarheimilið hefur verið lokað hafa konur ekki átt neitt val um það á hvernig stofnunum þær fæða börn sín. Í því tilviki vil ég nefna að um 90% fæðinga eru eðlilegar og stór hluti kvenna sem fæða eðlilega vilja eiga val. Í framhaldi af því spyr ég hæstv. ráðherra: ,,Telur ráðherra eðlilegt að allar konur á höfuðborgarsvæðinu fæði börn sín á hátæknisjúkrahúsi eins og verið hefur undanfarna mánuði?`` Síðan vegna umræðna um mikil þrengsli á fæðingardeildinni og ekki síst á þeim tíma sem deildir eru lokaðar eins og nú, spyr ég hæstv. heilbrrh. eftirfarandi spurninga: ,,Hvað getur fæðingardeild Landspítalans sinnt mörgum fæðingum á ári? Hver hefur þróunin verið hvað varðar fjölda fæðinga á fæðingardeild Landspítalans undanfarin ár? Hversu margar sængurkonur hafa þurft að liggja á göngum fæðingardeildar Landspítalans frá því að Fæðingarheimilinu var lokað?`` Nú í tæpt ár hefur Landspítalinn boðið barnshafandi konum upp á nýja þjónustu sem kallast ,,meðganga, fæðing, sængurlega``, skammstafað MFS, þar sem konum sem fæða eðlilega er boðið upp á sérstakt eftirlit á meðgöngu auk fæðingar og sængurlegu við heimilislegar aðstæður. Þetta er þjónusta sem væri tilvalin á Fæðingarheimilinu en ætti síður heima í dýru rými hátæknisjúkrahúss. Því spyr ég: ,,Hversu margar konur hafa nýtt sér hina nýju MFS-þjónustu fæðingardeildar Landspítalans og telur ráðherra að slík þjónusta eigi heima á hátæknisjúkrahúsi?``

Virðulegi forseti. Spurt er: ,,Hvenær er áætlað að rekstur Fæðingarheimilis Reykjavíkur hefjist að nýju eftir lokun og hvaða áform eru um rekstur heimilisins í framtíðinni?`` Svarið er: Fyrri hluta ársins 1995 voru þrír kostir í boði fyrir fæðandi konur í Reykjavík. Þær gátu fætt við hinar hefðbundnu aðstæður í fæðingardeild kvennadeildar Landspítalans, á Fæðingarheimili Reykjavíkur eða á MFS-einingu kvennadeildar. MFS-skammstöfunin stendur fyrir meðganga, fæðing, sængurlega. Við eininguna starfa ljósmæður og sinna konum í eðlilegri meðgöngu, fæðingu og sængurlegu. Nýting á Fæðingarheimili Reykjavíkur var fremur lítil fyrri hluta ársins. Lokað var vegna sumarleyfa hinn 16. júlí sl. og síðan ákveðið að halda lokuninni áfram út þetta ár vegna sparnaðar. Seinni hluta ársins hafa gefist tveir kostir fyrir fæðandi konur, þ.e. MFS-eining og fæðingardeildin. Verið er að endurskoða allan rekstur kvennadeildar Landspítalans. Ég hef verið að kanna ýmsar leiðir til að tryggja að konum gefist áfram kostur á að velja. Verið er að skoða hvort MFS-eining geti flutt í Fæðingarheimili Reykjavíkur. Áætlað er að mæðraeftirlit kvennadeildar flytji á fyrstu hæð Fæðingarheimilisins og á hluta annarrar hæðar. Með þessu er húsnæði Fæðingarheimilis Reykjavíkur fullnýtt til þjónustu fyrir verðandi foreldra. Jafnframt þessari breytingu velta menn fyrir sér möguleikum á því að skipta sængurkvennadeild kvennadeildar annars vegar í létta deild fyrir konur sem hafa fætt eðlilega og þyngri deild sem sinnti konum sem farið hafa í keisaraskurð, ættu erfiða fæðingu að baki eða glímdu við læknisfræðileg vandamál. Markmið með öllum þessum breytingum er að rekstrarkostnaður verði innan ramma fjárlaga og að þjónustan verði fjölbreytt gæðaþjónusta. Síðan er spurt: Telur ráðherra eðlilegt að allar konur á höfuðborgarsvæðinu fæði börn sín á hátæknisjúkrahúsi? Svarið er: Eins og fram hefur komið hefur íslenskum konum staðið til boða að fæða á svokallaðri MFS-einingu sem er ekki hluti af hátækniþjónustu enda þótt hún sé staðsett á hátæknisjúkrahúsi. Bent skal á að á fæðingardeild Landspítalans fara ekki eingöngu fram hátæknifæðingar svokallaðar. Margs konar þjónusta er í boði og er markmiðið að hver fæðandi kona velji sjálf hvaða leið hún vill fara í fæðingu. Undirbúningur MFS-einingarinnar hófst fyrir um það bil tveimur árum. Fyrstu konurnar komu til skráningar og mæðraeftirlits í júní 1994, en fyrsta MFS-fæðingin var í nóvember á síðasta ári. Margar konur hafa lýst ánægju sinni með þá leið sem hér er verið að þróa. Þær telja sig hafa fengið nýjan valkost við fæðingu og búa við mikið öryggi. 3. Hvað getur fæðingardeild Landspítalans sinnt mörgum fæðingum á ári? Árið 1993 fóru fram 3.129 fæðingar á fæðingardeild Landspítalans. Gert er ráð fyrir að með þeim breytingum sem nú er verið að gera á sængurlegu geti deildin sinnt fleiri fæðingum. Er þar átt við styttingu sængurlegunnar þar sem konur dvelja frekar heima í sængurlegu en áður og aukningu á heimaþjónustu ljósmæðra. Talið er að deildin geti annað 3.200--3.400 fæðingum á ári. 4. Hver hefur þróunin verið hvað varðar fjölda fæðinga á fæðingardeild Landspítalans undanfarin ár? Um stöðuga fjölgun fæðinga á fæðingardeild Landspítalans hefur verið að ræða undanfarin ár. Á það bæði við um fjölda fæðinga á deildinni og fjölda fæðinga sem hlutfall af öllum fæðingum á Íslandi. Má sem dæmi nefna að árið 1980 voru fæðingar 2.248 á fæðingardeildinni eða 49,9% fæðinga á Íslandi. Árið 1990 voru þær 2.784 eða 58,6% fæðinga á Íslandi, en árið 1994 voru fæðingarnar 2.883 og voru þá orðnar 65,3% allra fæðinga á Íslandi. 5. Hversu margar sængurkonur hafa þurft að liggja á göngum fæðingardeildar Landspítalans frá því að Fæðingarheimili var lokað? Svarið er: Engin. 6. Hversu margar konur hafa nýtt sér hina nýju MFS-þjónustu fæðingardeildar Landspítalans og telur ráðherra að slík þjónusta eigi heima á hátæknisjúkrahúsi? 6. október sl. hafði 201 kona skráð sig í MFS-þjónustu en 12 konur í viðbót hafa pantað slíka þjónustu. 91 fæðing hefur nú þegar átt sér stað á MFS-einingu, en eins og komið hefur fram áður er nú verið að kanna hvort hagkvæmt reynist að flytja MFS-eininguna yfir í húsnæði Fæðingarheimilis Reykjavíkur. Svo virðist sem konum þyki þessi kostur ákjósanlegur og virðist nálægðin við þær deildir Landspítalans sem bjóða upp á hátækniþjónustu ekki hafa nein neikvæð áhrif á afstöðu kvenna. Með hinni nýju MFS-einingu er leitast við að mæta væntingum og óskum þeirra kvenna er kjósa að fæða börn sín við heimilislegar aðstæður og án þess að gripið sé til læknisfræðilegra úrræða við fæðinguna. Ég læt þessu lokið í bili þó svarið hafi verið lengra, en tíminn er búinn.

Virðulegi forseti. Af svörum hæstv. ráðherra má ráða að ákvörðun hafi verið tekin um lokun Fæðingarheimilisins til áramóta. Hér er um mjög misráðna ákvörðun að ræða að minni hyggju. Ég vil rifja það upp að opnun Fæðingarheimilisins á sínum tíma byggði í fyrsta lagi á því að auka valkosti fæðandi kvenna og í annan stað var einnig um hagræðingarátak að ræða, þ.e. gefa kost á ódýrari úrlausnum. Þetta er ígildi sjúkrahótels ef svo má segja, bæði um að ræða valkost fyrir konur sem taka þá ákvörðun að fæða sín börn á þessum stað og einnig hitt að þarna gefst kostur á því að konur sem fæða á kvennadeild Landspítalans geti á öðrum eða þriðja degi fært sig um set í öllu heimilislegra umhverfi og lokið þar sinni legu. Þar er minna lagt upp úr sérfræðikostnaði, þarna er reksturinn ódýrari á hvert rúm og þess vegna hygg ég að þegar upp verði staðið, hafi ákvörðun hæstv. ráðherra um að loka Fæðingarheimilinu kostað ríkissjóð mun meiri peninga heldur en hitt, þ.e. ef þessi valkostur hefði verið til staðar áfram.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin við spurningum mínum. Það kom ekki greinilega fram í svörum hæstv. ráðherra hvenær Fæðingarheimilið yrði opnað aftur, en ég fagna því ef það tekst að opna það fyrr en um áramót og það verði boðið upp á þessa þjónustu sem nú er á Landspítalanum sem kallast MFS-þjónusta. En það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra segir að nýting hafi verið lítil á Fæðingarheimlinu vegna þess að þegar Fæðingarheimilið var opnað aftur, þá var gert ráð fyrir að þar yrðu um 300 fæðingar en þegar því var lokað í sumar höfðu þegar átt sér stað þar 200 fæðingar þannig að það er ekki rétt að þar hafi verið lítil nýting miðað við það sem áætlað var. Varðandi sængurkonur á göngunum á fæðingardeild Landspítalans, þá er það ekki rétt að engin sængurkona hafi þurft að liggja úti á gangi. Ég veit til þess að konur hafa þurft tímabundið að liggja á göngunum þegar álagið hefur verið sem mest á þeim núna þegar deildir voru lokaðar og á meðan Fæðingarheimilið er lokað. Þannig að það er ekki rétt. Og ef það hefur verið minna um það, þá er það e.t.v. vegna þess að þær eru útskrifaðar fyrr en ella, eins og kom reyndar fram hjá hæstv. heilbrrh., sængurlegan er orðin styttri. Ég er sannfærð um það að það er hægt að reka Fæðingarheimilið á hagkvæman hátt og tel ástæðu til þess að hjúkrunarfræðingum eða ljósmæðrum eða fagfólki verði gefinn kostur á að reka heimilið sem verktakar. Og ég er sannfærð um að þeir sem hafa áhuga á að fylgja þessari hugmyndafræði eru tilbúnir til að gera það. Ég vil aftur minna á það að stór hluti fæðinga er eðlilegur og þeim konum á að gefast kostur á því að fæða við heimilislegar aðstæður eins og á Fæðingarheimilinu.

Virðulegi forseti. Þær upplýsingar sem ég kom með eru frá kvennadeild Landspítalans. Vegna þess að þær voru rengdar hér, þá vil ég að það komi fram hvaðan þær koma. Ég vil líka að það komi enn einu sinni fram að það er verið að endurskoða rekstur kvennadeildarinnar og hluti fæðinga mun að öllum líkindum flytjast yfir á Fæðingarheimilið, þar á meðal nýja MFS-einingin, eins og ég minntist á áðan. Að öðru leyti tel ég að hér hafi verið upplýst allt sem þarf að upplýsa. Menn hafa rætt um það að þeim dögum fækkar sem fæðandi konur liggja inni en það er vegna stórbættrar þjónusta heima fyrir. Ljósmæðurnar fylgja konunum heim. Það má ekki gleymast, það skiptir máli. Þetta er val þessara kvenna. Þjónustan hefur aukist.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn sem ég hef beðið hæstv. heilbrrh. að svara um réttarstöðu barna með langvinna sjúkdóma og spurning mín er þessi: Hver eru áform ráðherra um úrbætur á réttarstöðu þessara barna? Á síðustu árum hafa foreldrar langveikra barna, m.a. barna með krabbamein, barna með sykursýki og flogaveiki svo fátt eitt sé talið, vakið athygli á bágri réttarstöðu þessara barna og fjölskyldna þeirra. Foreldrafélög hafa bent á mýmörg dæmi sem sýna réttleysi þeirra gagnvart ýmsum ákvæðum laga um almannatryggingar, t.d. hvað varðar mat Tryggingastofnunar á rétti þeirra til umönnunarbóta, en mörg þessara barna eru metin til mjög lágra umönnunarbóta þrátt fyrir að þeim fylgi veruleg umönnun af hálfu foreldra. Þá hefur Foreldrafélag krabbameinsveikra barna bent á réttleysi foreldra til veikindaleyfis í langvarandi veikindum barnanna, en eins og hæstv. ráðherra er væntanlega kunnugt um hafa þeir eins og aðrir útivinnandi foreldrar aðeins sjö daga fjarvistarleyfi á 12 mánaða tímabili. Gefur það auga leið að í alvarlegum veikindum þurfa þessir foreldrar á mun lengri fjarvistum að halda. Auk þess er því um verulega tekjuskerðingu fyrir þessar fjölskyldur að ræða sem bætist ofan á þá sorg og þá erfiðleika sem fylgja veikindum barnanna. Foreldrar barna með sykursýki hafa margítrekað bent á mismunandi málsmeðferð Tryggingastofnunar á málefnum þessara barna og þær virðast oftar háðar tilviljunum fremur en markvissum vinnubrögðum sem byggja á lagalegum réttindum. Þá hafa foreldrar barna sem hafa phenylketonuriu bent á að mismununá sér, en þetta er meðfæddur efnaskiptagalli, sem veldur því að þessi börn þurfa alla ævi að lifa á sérstöku fæði, og það er mjög kostnaðarsamt fyrir foreldra að kaupa þetta fæði. Aðrir foreldrarhópar hafa bent á þann mismun sem felst í því að langtímaveik börn fá ekki niðurgreiddan lækniskostnað eða sérfræðilækniskostnað umfram það sem greitt er öðrum barnafjölskyldum þar sem börnin eru ekki metin til örorku. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var borin fram og samþykkt hér á Alþingi þál. um réttarstöðu barna með krabbamein og annarra sjúkra barna á þá leið að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að fara yfir og gera tillögur um bætta réttarstöðu þessara barna. Þessi nefnd var skipuð af fyrrv. heilbrrh. og hefur nú lokið störfum. Fyrirspurn mín er því á þá leið hvort hæstv. heilbrrh. hefur kynnt sér niðurstöður nefndarinnar og í framhaldi af því: Hyggst ráðherrann beita sér fyrir því að koma að þeim tillögum sem nefndin leggur til í framkvæmd og hyggst ríkisstjórnin leggja í það fjármagn á næsta ári að bæta úr stöðu þessara barna?

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Hver eru áform ráðherra um úrbætur á réttarstöðu barna með langvinna sjúkdóma? Eins og fram kom hjá hv. þm. var í lok 116. löggjafarþings hinn 7. maí 1993 samþykkt þál. um réttarstöðu barna með krabbamein og annarra sjúkra barna. Þál. var svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að fara yfir og gera tillögur um bætta réttarstöðu barna með krabbamein, svo og annarra sjúkra barna og aðstandenda þeirra, einkum með tilliti til almannatrygginga. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar heilbr.- og trmrn., Tryggingastofnunar, Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna og annarra hliðstæðra samtaka.`` Þál. var send heilbr.- og trmrn. með bréfi Alþingis, dags. 19. maí 1993. Í kjölfar tilnefningar frá Styrktarfélagi krabbameinssjúkra barna, umhyggjufélagi til stuðnings sjúkum börnum. Tryggingastofnun ríkisins skipað heilbr.- og trmrh. 21. okt. 1993 nefnd sem falið var að gera tillögur í samræmi við efni þáltill. Í nefndinni áttu sæti Dögg Pálsdóttir, skrifstofustjóri í heilbr.- og trmrn., formaður Ingibjörg H. Þorsteinsdóttir, lögfræðingur hjá Tryggingastofnun ríkisins, Jóhanna Guðbrandsdóttir, gjaldkeri Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna og Guðrún Ragnar, barnahjúkrunarfræðingur og formaður Umhyggju þáverandi. Nefndin hóf störf 10. jan. 1994 og skilaði heilbr.- og trmrh. áliti hinn 2. mars 1995. Nefndin hagaði störfum sínum þannig að annars vegar aflaði hún upplýsinga um réttarstöðu langsjúkra barna hér á landi og í helstu nágrannalöndum. Hins vegar aflaði nefndin upplýsinga hjá foreldrahópum langsjúkra barna og gaf þeim kost á að lýsa viðhorfum sínum til réttarstöðu þessa hóps, einkum með hliðsjón af því hvað þeir teldu að betur mætti fara. Nefndarálitið hefur að geyma ítarlega samantekt á réttarstöðu langsjúkra barna, lýsingu á réttindum aðstandenda langsjúkra barna á Norðurlöndum, samantekt á athugasemdum fulltrúa ýmissa foreldrahópa sjúkra barna ásamt tillögum nefndarinnar til úrbóta. Í fskj. I með nefndaráliti er samantekt yfir helstu sjúkdóma sem hrjá börn og afstöðu foreldrafélaga. Í fskj. II er stutt samantekt um afstöðu skólakerfisins til langsjúkra barna. Heilbrrh. hefur látið dreifa ljósriti þessa nefndarálits til allra þingmanna til fróðleiks og kynningar. Í kjölfar nefndarálitsins greip þáv. heilbrrh. til eftirfarandi aðgerða: Hann ritaði Tryggingastofnun ríkisins bréf og vakti athygli stofnunarinnar á þeim athugasemdum sem gerðar voru við þjónustu stofnunarinnar, framkvæmd greiðslu umönnunarbóta og margvíslega skriffinnsku sem foreldrar töldu vera óþarfa í samskiptum við stofnunina. Mér er kunnugt um að Tryggingastofnun ríkisins brást skjótt við. Forstjóri stofnunarinnar hefur haldið fundi með fulltrúum Foreldrafélags langsjúkra barna með það fyrir augum að bæta þjónustu stofnunarinnar við þennan hóp. Ritaði menntmrh. bréf og vakti athygli hans á því hvað fulltrúar foreldra langsjúkra barna hafa beint miklum kvörtunum til skólakerfisins. Mér er ekki kunnugt um viðbrögð menntmrn. vegna þessa. Ráðherra skipaði nefnd með fulltrúum frá heilbr.- og trmrn., landlækni, Læknafélags Íslands, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Samtökum heilbrigðisstétta og Neytendasamtökunum sem falið var að kanna hvort setja þurfi sérstök lög um réttindi sjúklinga. Nefndinni var sérstaklega falið að ræða ítarlega við fulltrúa sjúklingahópa til að kynnast viðhorfum þeirra til réttinda sjúklinga og hvernig þau verða best tryggð. Ég hef nýlega óskað eftir því við formann nefndarinnar að starfi nefndarinnar verði hraðað miðað við það sem upphaflega var áætlað því að ég hef í hyggju að leggja fyrir Alþingi í byrjun næsta árs frv. til laga um réttindi sjúklinga. Ég hef óskað eftir því að þar verði sérstaklega fjallað um réttindi langsjúkra barna. Þá hefur heilbr.- og trmrn. verið að undirbúa samræmingu á réttindum langsjúkra barna annars vegar og fatlaðra barna hins vegar. Í lögum um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, í IX. kafla er sérstaklega fjallað um málefni barna og fjölskyldna sérstaklega og þessum aðilum tryggður ákveðinn réttur. Í umræddu nefndaráliti var á það bent í tillögum til úrbóta að óeðlilegt misræmi virtist vera milli réttarstöðu fatlaðra sjúkra barna annars vegar og langsjúkra barna hins vegar. Af þessum sökum er nú í undirbúningi í ráðuneytinu samræming á þessum réttindum. Ég hef lagt áherslu á að þeirri vinnu verði hraðað svo sem kostur er. Eins og ég hef áður sagt er í fyrrnefndu nefndaráliti lagðar fram margvíslegar tillögur til úrbóta. Er ég kom í heilbr.- og trmrn. hafði fyrrv. heilbrrh. þegar ákveðið viðbrögð við nokkrum þessara tillagna. Ég ákvað að sú vinna héldi áfram með þeim hætti sem þegar hefur verið ákveðið að öðru leyti en því að ég hef óskað eftir því við nefndina sem fjallar um sjúklinga að hún ljúki störfum ekki síðar en fyrir áramót.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst vegna þess að sú þáltill. sem hér hefur verið nefnd var á sínum tíma flutt af mér og hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur og við höfum fylgst mjög vel með því nefndarstarfi sem átti sér stað og þeim tillögum til úrbóta sem síðan hafa komið frá ráðuneytinu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau viðbrögð sem hún hefur sýnt síðan hún tók við þessu ráðuneyti. Ég hef átt samtöl við fulltrúa flestra þeirra foreldrasamtaka sem þarna eiga hlut að máli og mér sýnist að það sé ánægja á flestum sviðum með að tekið verði á þessum málum. Þau dreifast að vísu yfir á fleiri ráðuneyti því að hluti af þessum málum fellur að því er mér skilst undir endurskoðun á lögum um málefni fatlaðra. Mig langar líka til að þakka Alþfl. sérstaklega fyrir það að hleypa inn af og til varamönnum sem sýna heilbrigðismálum svona mikinn áhuga og hefði gjarnan viljað sjá samsvarandi áhuga á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir greinargóð svör um það sem verið er að framkvæma í málefnum langsjúkra barna innan heilbrrn. og að hún skuli hafa látið þetta mál fá þann forgang og stuðlað að því að þarna hafi skapast samfella í þeirri vinnu sem fram fór og það er ánægjulegt að sú vinna muni halda áfram. Það voru samt sem áður einstaka spurningar sem ráðherra svaraði ekki af þeim sem ég beindi til hennar. Ég fagna því sérstaklega að það eigi að leggja fram frv. um réttindi sjúklinga, það er þarft mál og gott. Ef það verður samþykkt á yfirstandandi þingi sé ég ekki við lestur fjárlagafrv. að mikið svigrúm skapist til þess að bæta úr málum í þá veru sem nefndin hefur lagt til að verði gert. Ég beindi sérstakri spurningu til hæstv. ráðherra um það hvort vænta megi að ríkisstjórnin leggi í það sérstakt fjármagn á næsta ári að bæta úr réttarstöðu þessara barna. Auk þess hefði ég gjarnan viljað heyra um það skýrari svör hvort hæstv. félmrh. hefur haft áform um það í samráði við heilbrrh. að hefja vinnu við þessa endurskoðun á félagslegum réttindum þessara barna því vissulega tengist það fleiri ráðuneytum en heilbrrn. Síðast en ekki síst hefði ég gjarnan viljað heyra svör um það hvort ráðherra hefði áform um í samræmi við það nefndarálit sem liggur fyrir að breyta réttarstöðu þessara langveiku barna á þann veg að þau verði hugsanlega metin til örorku þannig að þau njóti og muni koma til með að njóta réttinda sem fötluð börn njóta.

Virðulegi forseti. Það er verið að undirbúa lagasetningu um langsjúk börn. Verði breytt lögum varðandi langveik börn þá verður að sjálfsögðu farið að lögum og það kann að kosta meiri peninga en stendur í fjárlögum. En ég fullyrði að það verður góð samvinna milli mín og félmrh. um þessi málefni.

Hæstv. forseti. Í III. kafla þjóðminjalaga er fjallað um fornminjar og er þar gerður greinarmunur á fornleifum annars vegar og forngripum hins vegar sem fjallað er um í 26.--28. gr. laganna. Í 26. gr. er fjallað um hvernig fara skuli með ef forngripir finnast. Þá hljóðar 3. mgr. 26. gr. svo, með leyfi forseta: ,,Allir munir, sem grein þessi fjallar um, eru eign ríkisins. Skulu þeir varðveittir í Þjóðminjasafni eða hlutaðeigandi byggða- eða minjasafni. Ef upp kemur ágreiningur um hvar varðveita skuli forngripi sker þjóðminjaráð úr.`` 7. gr. þjóðminjalaga hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hlutverk Þjóðminjasafns Íslands og byggðasafna er að safna, skrásetja, varðveita, forverja og rannsaka minjar um menningarsögu þjóðarinnar og kynna þær almenningi.`` Í 4. mgr. 7. gr. segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Hverju byggðasafni ber að leggja áherslu á söfnun og sýningu muna sem telja má einkennandi eða hafa sögulegt gildi fyrir hlutaðeigandi byggðarlög eða landsfjórðung.`` Að lokum, með leyfi forseta, hljóðar 2. mgr. 4. gr. svo: ,,Á hverju minjasvæði skal starfa einn minjavörður. Hlutverk minjavarða er að hafa umsjón með menningarminjum og fornleifavörslu, skráningu og eftirliti forngripa og gamalla bygginga og vera byggðasöfnum til ráðuneytis og aðstoðar. Minjaverðir skulu að öðru jöfnu hafa sérfræðilega menntun á sviði menningarsögu eða fornleifafræði.`` Í hinum tilvitnuðu greinum kemur ótvírætt fram hlutverk og skyldur byggðasafna við byggðarlög og landsfjórðung. Einnig virðist skýrt að hlutverk minjavarða er m.a. skráning og eftirlit með fornminjum. Í 26. gr. er gert ráð fyrir að forngripir skuli varðveittir m.a. í byggða- eða minjasöfnum. Hins vegar er einnig gert ráð fyrir að upp geti risið ágreiningur um það hvar forngripir skuli varðveittir og sker þá þjóðminjaráð úr. Ég spyr því hæstv. menntmrh.: ,,Hvaða reglur gilda um það hvenær heimilt er að geyma forngripi í hlutaðeigandi byggða- eða minjasafni skv. 26. gr. þjóðminjalaga? Telur ráðherra eðlilegt að styrkja starfsemi viðkomandi byggðasafna með því að heimila þeim geymslu á forngripum sem finnast í nágrenni þeirra?`` Fyrirspurn mín er ekki síst tilkomin vegna þeirra forngripa sem fundust nú nýverið í landi Eyrarteigs í Skriðdal. Komið hefur fram mjög ákveðinn vilji starfsmanna Minjasafns Austurlands til að fá að varðveita í minjasafninu þá muni er fundust í kumlinu. Einnig hefur bæjarráð Egilsstaðarbæjar ályktað um málið og styður heils hugar starfsmenn safnsins í viðleitni þeirra. Það hlýtur að teljast styrkur fyrir staðbundið minjasafn að varðveita og hafa til sýnis fyrir almenning svo merkilega gripi sem hér um ræðir. Það hlýtur einnig að vera umhugsunarefni hvort ekki er rétt að fornminjar verði til sýnis sem næst uppruna sínum til þess að hægt sé að gera sér betur grein fyrir menningu og sögu héraðanna. Ég tel því nauðsynlegt að um þetta efni komi fram álit hæstv. menntmrh., sem fer með yfirstjórn þjóðminjavörslu í landinu.

Herra forseti. Spurt er: Hvaða reglur gilda um það hvenær heimilt er að geyma forngripi í hlutaðeigandi byggða- eða minjasafni skv. 26. gr. þjóðminjalaga? Samkvæmt þessari grein þjóðminjalaga eru allir forngripir, þ.e. lausar fornminjar 100 ára eða eldri, eign ríkisins. Skulu þeir varðveittir í Þjóðminjasafni eða í hlutaðeigandi byggða- eða minjasafni. Ef kemur upp ágreiningur um hvar varðveita skuli forngripi hefur þjóðminjaráð úrskurðarvald. Engar ákveðnar reglur hafa verið mótaðar um það hvenær forngripir eru geymdir í hlutaðeigandi byggða- eða minjasafni. Einstaka safngripir úr safnkosti Þjóðminjasafns Íslands hafa verið lánaðir í lengri eða skemmri tíma á ákveðnar sýningar eða til safna. En eingöngu tvö dæmi eru þess að forngripir sem komið hafa upp við fornleifauppgrefti séu varðveittir annars staðar en í Þjóðminjasafni Íslands. Í menntmrn. er stefnt að því að móta reglur um þetta efni í samráði við starfsmenn þjóðminjavörslunnar. Í öðru lagi er spurt: Telur ráðherra eðlilegt að styrkja starfsemi byggðasafna með því að heimila þeim geymslu á forngripum sem finnast í nágrenni þeirra? Ekki er óeðlilegt að starfsemi byggðasafna verði styrkt með því að heimila þeim þegar svo ber undir að geyma forngripi sem finnast í nágrenni þeirra. Þar yrði formlega um langtímalán á forngripum úr safnkosti Þjóðminjasafns Íslands til viðkomandi minjasafns að ræða. Til þess að geta fengið forngripi til varðveislu þyrfti að setja byggðasöfnunum ákveðin og ströng skilyrði, t.d. um húsakost, sýningaraðstöðu og faglega getu þeirra til að annast slíka gripi sem margir hverjir eru þjóðargersemar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Hæstv. ráðherra hefur svarað fyrirspurninni. Ég les út úr svari ráðherra ótvírætt jákvæðar undirtektir við því að geyma megi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum fornminjar á minjasöfnum eða byggðasöfnum í landinu og ég tel það raunar vera sjálfsagt mál og í anda laganna sem kveða beinlínis á um að slíkt sé heimilt. Í því tilviki sem er tilefni þessarar fyrirspurnar liggur það fyrir að aðstæður allar til vörslu á nýlega fundnum fornminjum eru ákjósanlegar í Minjasafni Austurlands á Egilsstöðum sem hefur verið svo lánsamt að fá einnig starfsmenn sem eru vel færir um að sinna þessu verki, auk minjavarðar, sem aðstoðar söfnin almennt á Austurlandi.

Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og ráðherra fyrir svörin. Ég vil í þessu sambandi minna á ályktun þingsins um safn þjóðminja á Hólum sem var samþykkt fyrir nokkrum árum og undirstrika það í örstuttu máli að hlutur þjóðminja í þróun og starfsemi safna úti á landi hefur ekki verið nógu mikill og þar af leiðandi ekki nógu mikill í þróun ferðaþjónustunnar í heild. Auk þess ber að geta þess að áhugi sveitarfélaga á safnastarfsemi hefur verið mjög mikill víða um landið og það væri því mjög skynsamlegt að heimila varðveislu þjóðminja á söfnum landsins, að gefnum skilyrðum að sjálfsögðu, til þess að virkja þennan áhuga sveitarfélaganna í þágu þjóðminjavörslu. Ég legg því áherslu á að ég tel að þetta sé bæði nauðsynlegur þáttur í almennri stefnumörkun í ferðaþjónustunni og einnig til þess að ýta undir virkari starfsemi í vörslu þjóðminja svo að hægt væri að virkja áhuga sveitarstjórnarmanna og landsbyggðarinnar í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. greinargóð svör og les það út úr svörum hans að hann telji þetta varða uppbyggingu og styrkingu minja- og byggðasafna. Það er einkum þrennt sem ég tel mikilvægt varðandi uppbyggingu minjasafna. Í fyrsta lagi hafa þessi söfn ótvírætt menningargildi og í öðru lagi vil ég nefna gildi fyrir ferðaþjónustu. Eins og fram hefur komið er verið að taka í notkun glæsilegt safnahús á Egilsstöðum og hvað þær minjar er fundust í Skriðdal varðar á það að vera svo búið að geta varðveitt slíka hluti. Í lögunum er kveðið á um úttekt þjóðminjaráðs á safnahúsum þannig að væntanlega yrðu gerðar þær kröfur og þau skilyrði uppfyllt sem þjóðminjaráð setur varðandi húsnæði. Einnig eru gerðar faglegar kröfur til minjavarða. Þessum þáttum hefur auðvitað verið misjafnlega fyrir komið og ég tel það ákaflega mikilvægt að sem mest af þessum munum og minjum sé varðveitt sem næst uppruna sínum. Og með tilvísan til þess get ég enn nefnt dæmi um einkennilega ráðstöfun. A.m.k. er það svo í augum heimafólks á Seyðisfirði. Þegar Póstur og sími flutti í nýtt hús á Seyðisfirði gaf stofnunin gamla húsið eða hið svonefnda Wathneshús til tækniminjasafns á Austurlandi. Í þessu húsi var fyrsta símstöðin á landinu og þar kom sæstrengurinn frá Evrópu í land fyrst á Íslandi. En Póstur og sími valdi síðan að rífa út allar innréttingar, tæki og tækni sem tengdust upphafi símans hér á landi úr upprunalega húsinu og flytja það til Hafnarfjarðar í hús sem ekki er í neinu samhengi við sögu símvæðingar hér á landi og ætlar að byggja þar upp símaminjasafn. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar til hæstv. menntmrh. og tel mikilvægt að þessi sjónarmið hafi komið hér fram á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þau ummæli sem hér hafa komið fram í umræðunum. Þau hníga í sömu átt og svar það sem ég gaf að það sé eðlilegt að fornminjar séu geymdar og hafðar til sýnis á heimaslóðum, ef aðstæður leyfa, eða í sem nánustu tengslum við það umhverfi þar sem þær fundust. Í þeim anda vænti ég að þær reglur verði settar sem um var rætt í svari mínu, þannig að góð samstaða náist um það að hrinda málinu í framkvæmd með þeim hætti.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir fsp. til félmrh. um tilraunasveitarfélög og spyr hvað líði samningum við þau fjögur sveitarfélög sem hafa óskað eftir því að vera tilraunasveitarfélög og yfirtaka þjónustu við fatlaða. Þessi sveitarfélög eru: Reykjavík, Akureyri, Vestmannaeyjar og Vesturbyggð. Telur hæstv. ráðherra að samningar um tilflutning á þjónustu við fatlaða verði frágengnir í öllum sveitarfélögunum fjórum þann 1. jan. 1996 eða eru einhverjar þær blikur á lofti sem geta leitt til þess að það markmið náist ekki? Og ef svo er, á hverju stranda þá samningar? Því er ekki að leyna að álit margra sem að þessum málefnum starfa er það að ef af tilflutningi þessarar þjónustu á að verða um áramótin, verða samningar að liggja fyrir nú á allra næstu dögum og hefðu í raun þurft að hafa legið fyrir fyrir nokkru síðan. Því er afar brýnt að fá svör við því hverju fólk má búast við, á hverju það megi eiga von 1. jan. nk. Það er brýnt bæði fyrir skipuleggjendur þjónustunnar og ekki síst fyrir notendur hennar, þ.e. þá fatlaða sem í umræddum sveitarfélögum búa. Á undanförnum fjórum árum hefur verið unnið markvisst að því af stjórnvöldum og hagsmunasamtökum fatlaðra að færa sem flest velferðarverkefni sem tengjast fötluðum til sveitarfélaganna. Við höfum talið þetta vera hluta af því jafnrétti sem við stefnum að hér í samfélaginu og teljum það eðlilegt að sveitarfélög standi að velferðarþjónustu við þennan hóp íbúa eins og aðra. Því er okkur það brýnt að það verði ekkert gert sem geti lagt stein í götu þeirrar þróunar sem við höfum vonast eftir að sjá. Ég endurtek spurningu mína: Eru einhverjar þær blikur á lofti sem gætu leitt til þess að þessi mál gengju ekki eftir?

Herra forseti. Lögin um reynslusveitarfélög eru nr. 82/1994. Samkvæmt heimild í þeim valdi þáv. félmrh. í lok júní á síðasta ári á grundvelli umsókna 12 sveitarfélög til að verða reynslusveitarfélög, þ.e. Reykjanesbæ, Hafnarfjörð, Garðabæ, Reykjavík, Borgarbyggð, Snæfellsbæ, Dalabyggð, Vesturbyggð, Akureyri, Neskaupstað, Hornafjarðarbæ og Vestmannaeyjar. Samkvæmt lögunum um reynslusveitarfélög er félmrh. heimilt að að fela reynslusveitarfélagi að annast þjónustu við fatlaða, en hliðstæð heimild var reyndar fyrir í lögum um málefni fatlaðra. Það sem liggur að baki þessari heimild er sú trú að það geti haft bæði hagræðingu og bætta þjónustu í för með sér að ábyrgð á málaflokknum færist yfir á eina hendi, þ.e. til sveitarfélaga, í stað þess að bæði ríki og sveitarfélög beri ábyrgð á þjónustu við fatlaða eins og nú er. Eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda, þá sóttu fjögur reynslusveitarfélög um þetta verkefni, Reykjavík, Vesturbyggð, Akureyri og Vestmannaeyjar, en áður en reynslusveitarfélag getur yfirtekið þjónutsu við fatlaða þarf það að útfæra á hvern hátt það muni veita þjónustuna og hvernig skipulag þjónustunnar verður samþætt stjórnkerfi þess. Reglur hvers reynslusveitarfélags um þetta munu verða í formi sérstakrar samþykktar sveitarfélagsins sem þarf að hljóta staðfestingu félmrh. og birtingu í B-deild Stjórnartíðinda. Að undanförnu hafa sveitarfélögin unnið að útfærslu hugmynda sinna um yfirtöku málaflokksins. Jafnframt hafa átt sér stað viðræður milli þeirra og félmrn. um fjármögnun. Hefur félmrn. lagt fram drög að samningum sem sveitarfélögin hafa til skoðunar og sum skilað inn svörum. Það er gert ráð fyrir því að fljótlega muni skýrast hvort samkomulag muni nást milli ríkis og sveitarfélaga um fjármögnun. Ég vona svo sannarlega að samkomlag náist og ég vænti þess að þetta mál sé í eðlilegum farvegi. Til að hraða verkefninu enn frekar hef ég ákveðið að bæta vinnukrafti í reynslusveitarfélagaverkefnið og fékk í morgun mjög hæfan og duglegan mann til þess að taka að sér þar tímabundið starf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli. Það er afar brýnt að ekkert komi fram sem tefji það að verkefnatilflutningur varðandi málefni fatlaðra geti átt sér stað með eðlilegum hætti til sveitarfélaganna. En því miður, virðulegi forseti, tel ég ástæðu til þess að ætla að sú stefnubreyting sem fram kemur nú í fjárlögum varðandi málefni fatlaðra geti haft veruleg áhrif á framvindu þessara mála og torveldað að samkomulag náist milli ríkis og sveitarfélaga í þessu máli. Það er verið að skerða framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra um 150 millj. kr. Það var samstaða um það hér á Alþingi 1991 þegar sú stefna var mörkuð að setja fleiri verkefni yfir á Framkvæmdasjóðinn, að setja það sem skilyrði að tekjur erfðafjársjóðs rynnu óskertar í sjóðinn. Nú hefur orðið veruleg breyting þar á. Við erum með biðlista af fötluðum, 500--600 manns, sem bíða eftir búsetuúrræðum. Þetta mun færast yfir á sveitarfélögin á sama tíma og verið er að skerða sjóðinn þannig að það er ástæða til að spyrja um það, hvort þessi stefnubreyting muni ekki hafa áhrif á framvindu þessara mála.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mjög mikilvægu og stóru máli. Það er að sönnu rétt sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að áhyggjur eru nokkrar af því hvort raunverulegur vilji sé af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til að hrinda þessu stóra máli í framkvæmd. Því vil ég þakka það að svo virðist sem hæstv. félmrh. sýni raunverulegan áhuga og ætli að klára það mál. Á hinn bóginn er óhjákvæmilegt að nefna það hér í þessari umræðu, þó að það eigi ekki við þessa tilteknu fyrirspurn, að opinberar hugmyndir heilbrrh. um fyrirkomulag heilsugæslu á landinu ganga fullkomlega þvert á anda laganna um reynslusveitarfélög sem kveða á um að flytja verkefni á vettvangi heilsugæslu til reynslusveitarfélaga. Nýjar hugmyndir ráðherrans ganga hins vegar í allt aðrar áttir, nefnilega að auka miðstýringu þar sem sveitarfélögin sem slík koma hvergi nærri. Það er kannski ekki síst á þeim vettvangi sem maður hafði áhyggjur, en það er þó fagnaðarefni að einhver hæstv. ráðherra Framsfl. ætlar að fylgja lögum í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þær spurningar sem hér voru fram bornar. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort í þeim 10% sem talin er vera aukning á framlögum til málefna fatlaðra sé ekki um að ræða tilfærslur frá heilbr.- og trmrn. upp á 65,5 millj. sem áður komu til vegna 37 einstaklinga á Kópavogshæli. Hér er um tilfærslu að ræða en ekki beina hækkun.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á málaflokknum reynslusveitarfélög sem var mjög til umræðu við sameiningu sveitarfélaga á sl. ári. Mjög mörg merkileg verkefni munu fara til sveitarfélaganna og ég hef fylgst með þessu verkefni í gegnum formann nefndarinnar, Gunnar Hilmarsson. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá honum og nefndinni, þá verður staðið við að sveitarfélögin fái þau verkefni sem þeim var lofað og voru forsendan fyrir því að mörg sveitarfélög fóru út í sameiningu. Og eftir þeim upplýsingum sem ég hef frá hæstv. félmrh. þá verður einnig af hans hálfu staðið við allt það sem þar hefur verið sagt þannig að ég hef fyllstu ástæðu til þess að ætla það að þetta mál sem önnur verði efnd á þann hátt sem lofað var af fyrrv. félmrh. sem beitti sér hart í samningamálum á sínum tíma og eins af þeim sem tekur við þeim málaflokki í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið og fagna því innilega að aukinn kraftur skuli hafa verið settur í þetta mál. Hins vegar er mér samt ekki fyllilega rótt eftir þau svör sem ég hef fengið. Ég hef til að mynda haft fregnir af því og hef mjög sterk rök fyrir því að Reykjavíkurborg muni ekki taka að sér þetta verkefni sem tilraunasveitarfélag 1. jan. nk. ef fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fram á Alþingi, verður ekki breytt. Það eru alveg skýrar línur frá félagsmálayfirvöldum borgarinnar. Það þarf því að breytast mikið ef þetta verkefni á að verða að veruleika. Það sama gildir um félagsmálayfirvöld á Akureyri en þær fréttir koma þaðan að verði þetta frv. samþykkt á Alþingi í óbreyttu formi muni Akureyrarbær ekki taka við málefnum fatlaðra. Ég vil einnig fá að nefna að þrátt fyrir að mikið hafi áunnist í málefnum fatlaðra á síðustu áratugum er uppbyggingu þar þó engan veginn lokið og því verður að gera nákvæma raunhæfa fjárhagsáætlun um það hvernig á að standa að áframhaldandi uppbyggingu. Um það þarf að nást góð samvinna milli ríkis og sveitarfélaga og hagsmunasamtaka fatlaðra um það hvaða þjónustu eigi að flytja og hvaða fjármagn eigi að flytja. Það verður aldrei of oft undirstrikað að kostnaðarliðurinn má ekki gleymast, það verður að tryggja sveitarfélögunum tekjustofna til að standa straum af auknum útgjöldum vegna nýrra verkefna. Ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Hefur verið náð sátt við sveitarfélögin um það hvernig eigi að fjármagna framtíðaruppbyggingu sem er enn þá ólokið í þessum málaflokki og að lokum, hefur verið haft samráð við fulltrúa hagsmunaaðila í þessu brýna máli?

Herra forseti. Málefni fatlaðra fá á næstu fjárlögum samkvæmt fjárlagafrv. 2 milljarða 99 millj. og 200 þús. Það er hækkun um 183 millj. og það kann að vera sú stefnubreyting sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var að tala um. Það er hækkað milli ára um 10%  Ég er ráðinn í því að reyna að klára þetta verkefni, þ.e. ég get náttúrlega ekkert fullyrt um það að samningar takist en það er ekkert sem hefur komið fram sem ég veit um sem bregður fæti fyrir það og einmitt í því skyni --- af því að tíminn er að styttast --- er ég að setja aukinn kraft í verkefnið og réði í morgun fyrrv. sveitarstjóra á Súðavík, Jón Gauta Jónsson, sem við í félmrn. þekkjum af einstökum dugnaði til þess að aðstoða okkur við þetta verkefni á næstu vikum. Mér brá nokkuð við að heyra fregnir af því að Reykjavíkurborg ætlaði ekki að ganga til samninga. Ég bíð eftir svörum frá forráðamönnum Reykjavíkurborgar. Ég tel að það séu bærir aðilar til þess að svara fyrir sig þar og þurfi ekki að leita til hv. 9. þm. Reykv. um það efni. Ég ætla bara að biðja hv. þm. jafnvel þó að þeir séu veiðibráðir að vera ekki að reyna að sprengja þetta verkefni upp.

Hæstv. forseti. Það má segja að þessi fsp. mín sé tengd þeirri fyrstu mjög náið en hún varðar áform hæstv. félmrh. um endurskoðun á lögum um málefni fatlaðra. Ég get upplýst það, og ég reikna með að ráðherra sé kunnugt um að það eru ákvæði í núgildandi lögum um málefni fatlaðra að þau skuli endurskoðuð innan fjögurra ára frá gildistöku. En lögin tóku gildi 2. júní 1992. Í þessu sama ákvæði er sagt að lögin skuli endurskoðuð með hliðsjón af endurskoðun laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40 frá 1991. Nú þegar hafinn er undirbúningur að endurskoðun laga um félagsþjónustu sveitarfélaga og ríkisstjórnin hefur boðað að frv. um breytt lög verði lagt fram á þessu Alþingi vil ég spyrja hæst. félmrh. hvort einhver undirbúningur er hafinn á endurskoðun laga um málefni fatlaðra, ekki síst vegna þess að í títtnefndu ákvæði laga um málefni fatlaðra segir að endurskoðunin skuli m.a. miða að því að auka ábyrgð sveitarfélaga á málefnum fatlaðra. Því er það vandséð að hægt sé að endurskoða önnur lögin án þess að vinna að endurskoðun þeirra síðarnefndu samhliða.

Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi upplýsti eru í bráðabirgðaákvæði II í lögunum um málefni fatlaðra kveðið svo á að þau skuli endurskoðuð innan fjögurra ára frá gildistöku þeirra og þau eru frá 19. maí 1992 --- með hliðsjón af endurskoðun laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem eru nr. 40 frá 1991. Hugmyndin sem bjó að baki var sú að innan fjögurra ára frá gildistöku laganna yrði m.a. stefnt að því að auka ábyrgð sveitarfélaga um málefni fatlaðra. Í athugasemdum frv. var tekið fram að rétt þyki að þessu atriði verði sérstakur gaumur gefinn við endurskoðun laganna, m.a. með hliðsjón af þróun sveitarfélaga, einkum þeirri sameiningu sveitarfélaga sem kunni að eiga sér stað á tímabilinu. Þá hugsuðu menn sér að fjögur ár væri hæfilegur tími í þessu sambandi. Í ákvæði til bráðabirgða í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40 frá 27. mars 1991, segir að þau lög skuli endurskoðuð innan fimm ára frá gildistöku þeirra. Hugmyndin að baki var sú að rétt væri að meta reynsluna af þeim nýju lögum innan fimm ára gildistíma. Með undirbúning frv. til laga um málefni fatlaðra þótti rétt að endurskoðun þeirra laga yrði samferða endurskoðun laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Með hliðsjón af framangreindum ákvæðum til bráðabirgða í lögunum um málefni fatlaðra og í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga þarf endurskoðun beggja þessara laga að hefjast á fyrri hluta árs 1996. Ég er þegar farinn að undirbúa endurskoðun þessara laga og er kominn í stellingar til að setja þá vinnu í gang en ég hef viljað doka að taka hitt skrefið fyrst því að þetta er tengt, þ.e. að sjá fyrir endann á reynslu sveitarfélaga, hvort að þær vonir sem ég bind við reynslusveitarfélagaverkefnið ganga upp áður heldur en farið er að ganga í hitt verkefnið. En að sjálfsögðu reyni ég að standa við þau ákvæði sem eru í þessum lögum og ég mun að sjálfsögðu leita víðtæks samráðs um málið við marga aðila.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með fyrirspyrjanda að það er mjög brýnt að fram fari samhliða endurskoðun á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og lögum um málefni fatlaðra. Við höfum auðvitað bundið vonir við að hægt væri að efla lögin um félagsþjónustuna og koma á hér heilsteyptri félagsmálalöggjöf og hverfa frá sérlögum sem við höfum t.d. um málefni aldraðra og fatlaðra en ég sé ekki miðað við þá stöðnun sem mér finnst koma fram hjá ríkisstjórninni í þessum málaflokkum að það sé á næsta leiti. Ég vil nota tækifærið af því að ég gat ekki gert athugasemd við ræðu hæstv. félmrh. áðan um fsp. um málefni fatlaðra að hæstv. ráðherra fór með villandi upplýsingar þegar hann talar um 180 millj. kr. aukningu í þennan málaflokk. Hér er um að ræða töflur sem eru settar upp á mismunandi verðlagi, verðlagi hvers árs, en ráðherra leyfir sér að draga þetta bara frá og fá út úr þessu 180 millj. þegar við erum ekki að tala um sambærilegt verðlag. Hér er því um enga aukningu að ræða og mér finnst alvarlegt þegar að ráðherra fer fer í ræðustól með svona villandi tölur sem sýnir enga raunaukningu í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Mér fannst koma fram áðan í máli hæstv. ráðherra að hann talaði í öðru orðinu um að bíða eftir þeirri reynslu sem fengist af reynslusveitarfélögunum í heilt ár og í hinu að vera í startholunum með endurskoðun laganna um félagsþjónustu sveitarfélaga og laga um málefni fatlaðra. Ég vil því spyrja hvort það væri ekki eðlilegt að fresta gildistöku þessa endurskoðunarákvæðis um að minnsta kosti eitt ár til þess að geta byggt á þeirri reynslu sem fæst og vera ekki með endurskoðun samhliða og þurfa síðan jafnvel að breyta lögunum aftur eftir að reynslan liggur fyrir og reynslusveitarfélögin hafa starfað í eitt ár. Það þarf minnsta kosti að gefa þeim eitt ár til þess að marktæk reynsla fáist, jafnvel lengri tíma.

Herra forseti. Ég byrja á að þakka ráðherra aftur fyrir að reyna að svara spurningum mínum. Jafnframt þakka ég þeim hv. þm. sem að hafa látið sig málið varða og sýnt því þá umhyggju sem málinu ber. Ég er samt því miður ekki rórri en þegar ég kom í pontu áðan því að ég hef staðfestan grun um það að verulegur hnútur sé kominn í þessi mál varðandi tilfærslu verkefna til sveitarfélaganna. Það er ekki verið að hleypa neinu í loft upp en þeir sem eiga að taka við þjónustunni hafa auðvitað af því áhyggjur að það eigi að setja þennan viðkvæma málaflokk yfir á herðar þeirra, nánast berstrípaðan fjármagni og það eru ekki bara þeir sem eiga að taka við þjónustunni, það eru líka þeir sem eiga að njóta hennar sem að hafa áhyggjur af því. En ég fagna því að endurskoðun laga um málefni fatlaðra er á dagskrá í félmrn. en ég tek aftur skýrt fram að ég tel að miðað við þá áherslu sem hefur verið lögð á það að velferðarmál flytjist til sveitarfélaga, þá líka velferðarmál fatlaðra, að þessi tvö mál verði unnin samhliða í ráðuneytinu. Ég undirstrika að það hefur verið eindregin krafa frá hagsmunasamtökum fatlaðra að þessi leið verði farin en það hefur jafnframt verið mjög skýrt tekið fram af hálfu þeirra að það megi alls ekki verða til þess að þjónusta við þennan viðkvæma þjóðfélagshóp verði skert að neinu leyti. Við vitum það öll sem höfum talað í dag að grundvöllur þess að vönduð þjónusta verði í boði er fjármagn. Því skora ég á hæstv. félmrh. að hann beiti sér þannig í málinu að allt þetta fari saman, endurskoðun laganna, nauðsynlegt fjármagn og undirbúningur að þessu viðkvæma verkefni.

Fyrst um athugasemd hv. 13. þm. Reykjavíkur, Jóhönnu Sigurðardóttur. Mér finnst dálítið örðugt að rökræða við hv. þm. þessa dagana. Hún talar um stöðnun í málaflokknum. Það er algert rangmæli. Það er veruleg aukning á fjármagni til málaflokksins og fyrirhuguð er aukin þjónusta við fatlaða á næsta ári. Varðandi athugasemd hv. 5. þm. Suðurl., Margrétar Frímannsdóttur, þá misskildi hún mig e.t.v. eitthvað. Ég talaði um að ég vildi sjá hvort að samningarnir tækjust. Ef að svo illa færi að samningar tækjust ekki og sveitarfélögin vildu ekki taka við þessum málaflokki þá verður að hugsa málið með nokkuð öðrum hætti. Ég reiknaði með því að standa við þetta fjögurra ára ákvæði, þ.e. að koma endurskoðuninni á á réttum tíma. Ég óttast að þarna séu atriði sem komi inn í þessa endurskoðun sem þoli ekki bið, þ.e. að óskynsamlegt sé að fresta að því leyti til. Á hinn bóginn er auðvitað hárrétt hjá 5. þm. Suðurl. að það væri gott að vera búinn að fá einhverja reynslu af hvernig þetta virkaði svo framarlega að samningar takist. Ég vil taka fram að þessi málaflokkur verður ekki settur berstrípaður af fjármagni til sveitarfélaganna. Sveitarfélögunum stendur til boða að fá viðbótarfjármagn til þess að reka þennan málaflokk, þ.e. þeim stendur það til boða að fá hliðstætt eins og þau hafa fengið á þessu ári og þau ættu að geta gert sér verulega mikið úr því með samrekstri á sinni þjónustu sem þau reka nú í dag og því sem að þau taka við.