Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fyrir skömmu hrinti hópur 50 heimsþekktra kvenna, undir forustu Emmu Bonino sem fer með mannúðarmál í framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins, af stað herferð til stuðnings konum í Afganistan í tilefni af alþjóðlegum baráttudegi kvenna 8. mars. Herferðinni hefur verið gefin yfirskriftin ,,Blóm fyrir konur í Kabúl`` og er ætlað að hvetja til þess að stjórn talebana verði beitt alþjóðlegum þrýstingi til að endurreisa réttindi kvenna í landinu. Eins og frægt er orðið var Emmu Bonino haldið fanginni ásamt fylgdarliði sínu er hún var í opinberri heimsókn í Kabúl í fyrra. Hún hefur fengið sinn skerf af harðvítugri framkomu talebana í garð kvenna. Þessi hvatning kvennanna 50 er ástæða þess að beðið er um umræðu um málefni kvenna í Afganistan í þinginu í dag þar sem 8. mars er að þessu sinni á sunnudegi. Í Afganistan er ástandið í mannréttindamálum skelfilegt. Það staðfesta skýrslur mannréttindasamtaka. Á því hefur einnig verið vakin athygli hér í þinginu. Hvergi er þó um jafnáþreifanlega kúgun að ræða og gagnvart konum og stúlkum. Þegar talebanar hertóku Kabúl, þann 27. september árið 1996, var sem konum þar í landi væri varpað árhundruð aftur í tímann. Fyrir hertökuna áttu konur í Afganistan fullan rétt á menntun og tóku virkan þátt í atvinnulífi. Þær voru 50% stúdenta og 60% kennara við háskólann í Kabúl. Þær voru 70% kennara í öðrum skólum og 50% opinberra starfsmanna. Fjörutíu af hundraði lækna í Kabúl voru konur fyrir valdatöku talebana. Í dag er sem þær hafi þurrkast út úr samfélaginu. Þær mega ekki vinna, ekki mennta sig, ekki fara út nema í skikkju sem hylur líkama þeirra algerlega, fyrir utan örlítinn skjá fyrir augun. Þær mega ekki ganga um í skóm sem heyrist í. Mála þarf yfir rúður húsanna sem þær búa í svo að þær sjáist ekki og trufli karlasamfélagið fyrir utan. Konur eru grýttar og þær eru skotnar fyrir að vera á ferli fylgdarlausar eða í fylgd óskyldra karla. Mannréttindasamtök hafa bent á að glæpir gegn konum í Afganistan séu ekki grundvallaðir á íslam. Þeir eiga sér ekki stoð í menningararfleifð þjóðarinnar, enda nutu konur þar réttinda sem voru tekin af þeim í einu vetfangi. Samkvæmt íslam er konum heimilað að vinna, þær geta verið fjárhagslega sjálfstæðar og notið frelsis til að taka þátt í opinberu lífi. Spurningin sem brennur á er hins vegar þessi: Ætlar umheimurinn að láta þessar ofsóknir átölulausar? Hið alvarlega er að þær skuli viðgangast nú í lok 20. aldarinnar og þrátt fyrir að þeim hafi verið mótmælt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og víðar. Þau úrræði sem alþjóðasamfélagið hefur beitt virðast algerlega bitlaus. Þó er rétt að vekja athygli á því að árangur hefur náðst. Til dæmis má benda á að fyrir tilstilli alþjóðanefndar Rauða krossins hafa talebanar nú fallist á að konur fái aðgang að sjúkrahúsum. Um tíma var þeim ætlað að nota aðeins eina stofnun til að sækja sér læknishjálp en sú stofnun uppfyllti á engan hátt sömu kröfur og hægt var að gera til annarra sjúkrahúsa í Kabúl. Þetta dæmi sýnir kannski að það er hægt að hafa áhrif. Þá er rétt að minna á að á Alþingi var í fyrra samþykkt ályktun frá þingkonum Kvennalistans um stuðning við konur í Afganistan. Henni var vísað til ríkisstjórnarinnar og fróðlegt væri að heyra hvað gert hefur verið til að framfylgja þeirri tillögu. Háttsettir einstaklingar sem víða koma fram á alþjóðlegum vettvangi geta haft veruleg áhrif með ummælum sínum. Madeleine Albright, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, hefur t.d. gagnrýnt fyrirlitlega meðferð talebana á konum opinberlega. Það er fordæmi sem fleiri utanríkisráðherrar ættu að gefa gaum. Amnesty International hvetur til þess að ríkisstjórnir heims fordæmi athæfið opinberlega svo mannréttindasamtök og alþjóðastofnanir hafi haldbæran nauðsynlegan þrýsting til að vinna að afnámi ástandsins. Ég vil hvetja hæstv. utanrrh. og ríkisstjórnina til þess að taka áskorun kvennanna 50 og mannréttindasamtaka og láta frá sér yfirlýsingu í tilefni af alþjóðlegum baráttudegi kvenna og fordæma meðferðina á konum í Afganistan. Ég vil auk þess í tilefni af kvenréttindadeginum 8. mars spyrja hæstv. utanrrh.: Hefur ríkisstjórn Íslands komið athugasemdum á framfæri á alþjóðlegum vettvangi vegna ástandsins í málefnum kvenna í Afganistan og ef svo er, hvernig? Hyggst ríkisstjórnin gera eitthvað frekar í þeim málum? Hefur hæstv. utanrrh. lýst því yfir opinberlega að hann og/eða ríkisstjórn Íslands fordæmi meðferð talebana á konum? Telur hæstv. utanrrh. að slíkra yfirlýsinga geti verið að vænta?

Herra forseti. Ísland hefur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi sem miðar að því að bæta hag íbúa í Afganistan og tryggja mannréttindi þeirra. Þau mál hafa einnig verið til umfjöllunar á vettvangi utanríkisráðherra Norðurlandanna, m.a. að frumkvæði Íslands. Enginn þarf að efast um vilja íslenskra stjórnvalda til að beita sér í þágu mannréttinda í Afganistan og höfum við tekið þátt í margvíslegum málflutningi í þá veru. Í New York stendur nú yfir fundur kvennanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þar er til umfjöllunar ályktunartillaga nokkurra ríkja um mannréttindabrot gagnvart konum og stúlkum í Afganistan. Íslensk stjórnvöld eru sammála efni tillögunnar eins og hún liggur fyrir en vonast er til að hún verði afgreidd innan tíðar. Ég nefni þetta sem nýlegt dæmi af stuðningi okkar að viðleitni af þessu tagi á alþjóðavettvangi. Ísland hefur gerst aðili að og stutt fjölmargar tillögur um mannréttindaástandið í Afganistan í gegnum tíðina. Á síðasta allsherjarþingi, 52. allsherjarþinginu, þar sem ég gerði m.a. málefni kvenna sérstaklega að umræðuefni, studdum við margar ályktanir í þágu kvenna. Má þar nefna ályktun um konur í dreifbýli þar sem ríki eru hvött til að tryggja jafnan rétt karla og kvenna til arfs að landi. Íslömsk ríki gerðu fyrirvara við þetta ákvæði og sögðu að þau gengju gegn lögum íslams. Málefni kvenna og barna settu sterkan svip á störf þriðju nefndar allsherjarþingsins. Með hverju ári er vaxandi þungi í ályktunum um málefni þeirra. Meðal annars kom fram ný ályktun þar sem fordæmdur er umskurður á stúlkubörnum. Nú stendur yfir alþjóðaár mannréttinda og er nauðsynlegt að hið alþjóðlega samfélag noti það tækifæri til að beita sér í þágu mannréttinda hvort sem um er að ræða algild mannréttindi, réttindi einstakra þjóðfélagshópa eða ástand mannréttinda innan ákveðinna ríkja. Við erum þeirrar skoðunar að mannréttindi séu algild og fordæmum mannréttindabrot sem framin eru í nafni gamalla siða, trúarbragða eða hefða. Á allsherjarþinginu 1996 voru tvær ályktanir um Afganistan samþykktar án atkvæðagreiðslu. Ísland var meðflytjandi að ályktun um alþjóðlega neyðaraðstoð við Afganistan og almennt ástand þar. Hin tillagan sem fjallaði um ástand mannréttinda í landinu var lögð fram af formanni þriðju nefndar allsherjarþingsins og eru því einstök ríki ekki meðflytjendur. Í fyrri ályktuninni er mismunun gagnvart konum og stúlkum fordæmd sem og önnur brot á mannréttindum og mannúðarlögum. Í síðari ályktuninni er minnt á þjóðréttarlegar skuldbindingar Afganistans um mannréttindi og mismunun gagnvart konum harðlega fordæmd. Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna hefur einnig haft málefni Afganistans á sinni könnu undanfarin ár. Á 53. þingi mannréttindaráðsins í Genf 1997 lagði formaður fram yfirlýsingu um ástand mannréttinda í Afganistan. Slíkar yfirlýsingar eru ekki bornar undir atkvæði. Ísland á áheyrnaraðild að ráðinu en Danir sitja í því fyrir hönd Norðurlanda. Næsta þing ráðsins hefst innan tíðar og mun þá mannréttindaástandið í Afganistan aftur koma til kasta hins alþjóðlega samfélags. Utanríkisráðherrar Norðurlandanna fjalla reglulega um mannréttindaástand víða um heim á öllum fundum sínum. Á þeim vettvangi hef ég m.a. haft frumkvæði að því að taka til umræðu málefni kvenna í Afganistan. Við ráðherrarnir höfum rætt um með hvaða hætti best er að berjast fyrir réttindum þeirra á alþjóðavettvangi til viðbótar við það sem þegar hefur verið gert. Ég hef talið mikilvægt að Norðurlöndin standi saman í þeirri baráttu. Átökin og ástandið í Afganistan, þar með talið brot á mannréttindum og mannúðarlögum, hafa verið á dagskrá Sameinuðu þjóðanna enda er ástandið ógnun við frið og öryggi í þessum heimshluta. Starfandi er sérstakur talsmaður fyrir Afganistan sem gerir stofnunum samtakanna grein fyrir stöðu mála í landinu. Framkvæmdastjóri gerir öryggisráðinu einnig reglulega grein fyrir þróun mála í Afganistan. Hann hefur ásamt forstöðumönnum nokkurra stofnana Sameinuðu þjóðanna minnt valdhafa Afganistans á þær skyldur þeirra að virða grundvallarmannréttindi, þar með talið jafnrétti kynjanna. Þess má einnig geta að í október 1996 samþykkti öryggisráðið sérstaka ályktun um ástandið í Afganistan. Í ályktuninni eru látnar í ljós miklar áhyggjur af þeim kynjamismun sem nú viðgengst í Afganistan. Það sem öllu máli skiptir í málefnum Afganistans er að tryggja frið í landinu. Þetta er að sjálfsögðu undirstrikað í ályktunum allsherjarþingsins og öryggisráðsins. Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hefur sett á laggirnar hóp af fulltrúum ríkja sem gætu haft áhrif á stríðandi fylkingar í Afganistan. Ekki verður hægt að hefja nauðsynlegt uppbyggingarstarf í landinu fyrr en samið hefur verið um frið en það mun kalla á mikla alþjóðlega aðstoð. Í Afganistan hafa alist upp kynslóðir sem ekkert þekkja annað en lögmál ófriðar eftir nærri tveggja áratuga stríðsástand. Þessar kynslóðir þarf að aðlaga lífi á friðartímum og fræða um mannréttindi. Herra forseti. Í síðari ræðutíma mínum mun ég reyna að koma betur inn á spurningar hv. þm.

Virðulegi forseti. Af hverjum erum við á Íslandi að tala um stöðu kvenna í Afganistan? Af því að okkur varðar um kynsystur okkar í fjarlægu landi sem eru fangar á heimilum sínum. Við eigum að leggja þeim lið. Af því að Ísland getur ekki einungis látið til sín taka á alþjóðavettvangi heldur eigum við að fara á undan öðrum þjóðum og vera kyndilberar fyrir mannréttindi í heiminum. Það er vert að íhuga hvað gerist þegar þjóð sem er komin á ákveðið menningarstig, þar sem sjálfsögð mannréttindi eru virt, snýr skyndilega við blaðinu. Konur þeirrar þjóðar hafa sótt fram, menntast og tekið þátt í þjóðlífinu á jafnréttisgrundvelli. Hvað gerist þegar þessum réttindum er svipt burt í einni svipan og þjóðinni stýrt inn í svartar miðaldir? Hvar kemur kvennasáttmálinn inn í þennan veruleika? Samningurinn um bann við mismunun gegn konum sem samþykktur var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1979 og undirritaður fyrir Íslands hönd 1980 er eins konar yfirlýsing aðildarþjóðanna. Einstaklingar innan ríkjanna geta borið samninginn fyrir sig í sínu heimalandi, t.d. í dómsmáli en það þarf að gera samninginn virkari. Í næstu viku verður þing í New York þar sem leitast verður við að ganga frá sérstökum viðauka við þennan sáttmála. Þar verður opnuð kæruleið vegna brota á samningnum. Fundurinn er mjög mikilvægur. Ef hægt verður að finna áhrifaríkar kæruleiðir er samningurinn kominn með allt aðra stöðu og verður beittara vopn í baráttu kvenna gegn kúgun og misrétti í heiminum. Því spyr ég hæstv. utanrrh. hvort hann hyggist senda fulltrúa á þetta þing. Ef svo er, hver verða þau skilaboð sem Ísland hyggst koma með á þann fund? Staðreyndin er sú að enginn hefur orðið var við viðbrögð yfirvalda við þessari umræðu úti í heimi. Enn hefur engin umræða átt sér stað hér á landi. Að síðustu spyr ég hæstv. utanrrh.: Mun hann beita sér fyrir því að Ísland verði aðili að viðaukanum og fullgildi hann?

Virðulegi forseti. 8. mars, alþjóðlegur baráttudagur kvenna, er á sunnudaginn. Að þessu sinni hafa kvennasamtök víðs vegar í veröldinni ákveðið að helga daginn baráttunni gegn kúgun og aðskilnaðarstefnu kynjanna í Afganstan. Alþjóðleg kvennasamtök hafa í samvinnu við Evrópuþingið, Emmu Bonino og konur frá Afganistan hrint af stað alþjóðlegri baráttuherferð undir heitinu ,,Blóm fyrir konur í Kabúl`` eins og framsögumaður gat um áðan. Þegar stjórn talebana komst á í Afganistan 1996 voru konur þar vel menntaðar og tóku virkan þátt í samfélaginu. Síðan hafa þær verið fangar á heimilum sínum, eins og kom vel fram hér áðan. Það er nauðsynlegt að afhjúpa og skilja sambandið á milli trúarbragða og pólitísks valds og hvernig trúin er notuð til þess að kúga konur, jafnvel langt út yfir það sem bókstafur trúarritanna mælir fyrir um. Trúarofstæki er það pólitíska afl sem eitt sér hefur nægilegt vald til þess að barátta fyrir jafnrétti kynjanna getur orðið að engu. Trúarofstæki er ekki bara vandamál innan múhameðstrúar, hliðstæður finnast okkur nær. Trúarofstæki innan hins kristna samfélags er alþekkt og hefur verið notað m.a. til þess að ógna rétti kvenna til fóstureyðinga. Virðulegi forseti. Það er engin tilviljun að þessi umræða er tekin hér upp á Alþingi í dag. Það er heldur engin tilviljun að Kvennalistinn mun standa fyrir málþingi um kvennapólitískt alþjóðasamstarf í næstu viku undir heitinu: Erum við stikkfrí? Þangað höfum við m.a. boðið afgönsku kvenfrelsiskonunni og rithöfundinum Mariam Azimi. Málþingið verður 14. mars á Sólon Íslandus og er opið meðan húsrúm leyfir. Ég fagna því að utanrrh. hefur stutt tillögur sem mótmæla stefnu talebana á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og innan Norðurlandanna en spyr nánar um einhliða aðgerðir ríkisstjórnar Íslands. Að lokum vil ég skora á ríkisstjórnina og þingmenn alla að nýta sér þá einföldu leið til að sýna málefninu stuðning að skrifa undir undirskriftalista afganskra kvenna til Kofis Annans, sem ég hef hér og munu liggja frammi í anddyri þingsins í dag og á mánudag.

Herra forseti. Öll lönd hafa með sér ákveðin siðferðikerfi og við höfum okkar sem byggir á kristinni trú. Önnur lönd hafa siðferðikerfi sem byggja á múhameðstrú o.s.frv. Þegar slík kerfi rekast á er ákaflega erfitt að dæma eitt kerfi með rökum hins kerfisins og það er eiginlega ómögulegt. Herra forseti. Við verðum samt sem áður að gera ráð fyrir því að í öllum kerfum séu ákveðin lágmarksmannréttindi sem ekki megi hvika frá. Það má ekki hvika frá þeim, hvorki sökum kurteisi, hagsmuna né ótta. Það sem er að gerast í Afganistan er ekki siðfræði. Það hafa ekki verið færð rök fyrir því að það sem er að gerast þar eigi sér nokkra stoð í siðfræði múhameðstrúar. Þess vegna er þetta ekki spurning um siðfræði heldur völd. Þetta er um vald og ríkið er að berja á eigin þegnum, bæði körlum og konum. Þetta minnir dálítið á skelfilega stöðu mála í Kambódíu eftir valdatöku rauðu khmeranna, sem líka byggðu á ofsatrú, þ.e. trú á kommúnismann. Herra forseti. Þjóðir heims eru vanmáttugar að vissu leyti til að hafa áhrif á einstök ríki sem kúga eigin þegna, eins og við höfum séð í Írak og víðar. Við stöndum vanmáttug gagnvart þessu. En við megum samt sem áður ekki standa aðgerðalaus hjá og ég skora á hæstv. utanrrh. að leggja sitt lóð á vogaskálarnar til þess að bæta stöðu þegnanna í Afganistan og alveg sérstaklega kvenna.

Hæstv. forseti. Í fréttum í morgun var sagt frá því að það ríkti hungursneyð á ákveðnum svæðum í Afganistan vegna þeirra miklu átaka sem þar eiga sér stað. En þó að átök séu víða í landinu þá eru þar við völd stjórnvöld sem beina spjótum sínum sérstaklega að konum. Það er flóttamannastraumur kvenna út úr landinu. Konur í Kabúl hafa komið á fót neðanjarðarskólum og neðanjarðarsjúkrahúsum til þess að reyna að aðstoða þær konur og stúlkur sem hefur verið hent út úr skólum og hafa ekki einu sinni fengið að fara inn á sjúkrastofnanir til að fæða börn. Og því miður er ástandið svo alvarlegt, eftir því sem ég las hér í glænýrri grein í The Sunday Times, að sjálfsmorðstíðni kvenna er óhugnanlega há. Þær sjá ekki annan kost en að svipta sig lífi vegna þess að þeim er gert ókleift að sjá sér farborða. Þetta er stríðshrjáð land þar sem mikið er af ekkjum og munaðarleysingjum og þeim er bannað að vinna fyrir sér þannig að þær eiga engra kosta völ. Mannréttindabrotin í þessu ríki eru alveg með ólíkindum og ég hygg að ekki hafi annað eins sést síðan á þriðja og fjórða áratugnum í Sovétríkjunum og Þýskalandi þó að reyndar megi leita svipaðra dæma víðar en þar. Það er gríðarlegt áhyggjuefni þegar bókstafstrúarhreyfingar ná slíkum völdum og maður spyr sig: Getur slíkt gerst annars staðar? Þar getum við t.d. beint sjónum að Alsír þar sem skyld hreyfing beitir hroðalegum aðferðum. Ég vil skora á hæstv. utanrrh. að beita sér hvar sem hann getur og íslensk stjórnvöld og íslenska þingmenn alls staðar þar sem þeir eru á ráðstefnum og í alþjóðasamstarfi. Þetta er ástand sem við getum ekki horft upp á. Við eigum að beita okkur og vera, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði: ,,kyndilberar í mannréttindamálum``.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp. Það var sannarlega ástæða til. Það er ömurlegt til þess að vita að svo virðist sem að þjáningar afgönsku þjóðarinnar ætli engan enda að taka. Sigurgöngu talebanahreyfingarinnar fylgir sú óhuggulega skuggahlið umfram sem það var þegar þeir ríktu félagar Masood og Hekmatyar að konur eru nú sviptar öllum almennum mannréttindum og var þó ekki af miklu að taka á þessu landsvæði. Þetta bætist við þær hörmungar sem konur og börn hafa orðið að þola í áralangri borgarastyrjöld í landinu þar sem pyndingar og nauðganir hafa verið daglegt brauð um meira en tíu ára skeið. Heimsbyggðin öll ber heilmikla ábyrgð á þessu ástandi því að þeir eru ekki að berjast vopnlausir þarna í Afganistan. Þau koma einhvers staðar frá og það færir okkur heim sanninn um það að ekkert annað en afvopnun dugar sem raunhæf lausn til að leysa vanda af því tagi sem þarna er við að glíma. Reyndar er ástandið í Afganistan angi af vandamáli sem menn standa miklu víðar frammi fyrir, þó ekki sé það jafnóhuggulegt og þar, þ.e. þar sem rekast á gildi sem við flokkum til grundvallarmannréttinda, hlutir eins og ferðafrelsi, réttur til menntunar og atvinnuþátttöku og forneskjuleg trúarbrögð sem valdaræningjar gera út á, sem nær væri reyndar í þessu tilviki að kalla skipulögð kúgunarkerfi sem sérstaklega beinast gegn konum. Reyndar er nauðsynlegt að hafa í huga að það sem ofstækismenn og bókstafstrúarmenn eru að gera í Afganistan gengur langt út yfir alla eðlilega túlkun á trúarbrögðum íslams. Samúð okkar hlýtur að vera með almenningi og konum og börnum í þessum löndum og þessu landi, Afganistan, og við hvetjum íslensk stjórnvöld til að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að leggja þeim lið.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að taka þetta mál hérna upp og gefa okkur þingmönnum tækifæri til þess að sýna í umræðum stuðning okkar við þetta átak, þ.e. að mótmæla kúgun kvenna í Afganistan. Þarna er búið að taka sjálfsögð mannréttindi af konum og það ber svo sannarlega að mótmæla því. Hins vegar verður að viðurkennast að kúgun kvenna í fjarlægum ríkum er ansi fjarlæg okkur hérna. Við erum mjög upptekin af okkar eigin samfélagi, um hlutfall kvenna hér í stjórnmálum, um vinnuálagið á konum almennt í okkar íslenska þjóðfélagi þannig að það er afar gott að skoða heiminn í víðara samhengi eins og við erum að gera hér nú. Fyrir stuttu urðum við persónulega vör við þessa kúgun kvenna í fjarlægum löndum þegar þingmenn frá Kúveit komu og heimsóttu þingið og heimsóttu utanrmn. Alþingis. Þá varð maður beinlínis var við þessa kúgun. Þessir þingmenn vildu ekki heilsa kvenkyns þingmönnum hér í þinginu þannig að utanríkismálanefndin stillti sér ekki upp eins og venjulega fyrir utan þingflokksherbergið hér niðri, heldur sat inni í þingflokksherberginu þegar gestirnir komu til þess að ekki þyrfti að koma til þess að þeir heilsuðu einungis karlmönnunum en ekki konunum sem eru í utanríkismálanefndinni. Þetta er vegna þess að menn frá þessum löndum snerta ekki konur annarra manna því konur eru álitnar eign mannanna. Á þessum fundi var líka spurt af hverju konur hefðu ekki kosningarrétt í Kúveit og svarið var: ,,Jú, þetta er lýðræðið. Borin var upp tillaga um það í þinginu, þar sem karlmennirnir sitja, en henni var hafnað.`` Þarna varð maður því áþreifanlega var við þá gífurlegu kúgun sem konur þurfa að lifa við í erlendum ríkjum. Ég vil nota tækifærið í lokin og spyrja hæstv. ráðherra hvort að ríkisstjórnin sem ætlar að veita meira fé núna til þróunaraðstoðar, ætli að beina því sérstaklega í farveg til kvenna, af því að rannsóknir sýna að þannig nýtist féð best.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að taka þetta brýna mál upp á Alþingi. Ég vil minna á að árið 1995 flykktust þjóðhöfðingjar og baráttufólk fyrir mannréttindum og jöfnum rétti karla og kvenna til Peking til þess að sameinast um mannréttindabaráttuna. Ári síðar komust talebanar til valda í Afganistan. Áunnin réttindi kvenna voru afnumin og líf þeirra breyttist í martröð. Konum er misþyrmt, það er skotið á þær og þær jafnvel drepnar ef þær reyna að fara til vinnu, út á götu einar eða brjóta gegn öfgatilskipunum um klæðaburð. Konur sem eru ekki á framfæri karla eru neyddar til að betla. Margar konur brotna saman og fremja sjálfsmorð. Þekktur fréttaritari hefur sagt frá því að stúlkur á munaðarleysingjaheimili í Kabúl hafi ekki fengið að fara út fyrir dyr síðan í september 1996. Það hefur komið fram að mannréttindasáttmálar duga skammt í tilvikum sem þessum. Þegar talebanastjórnin ákvað að konur mættu ekki lengur leita eftir læknishjálp í Afganistan mótmælti Alþjóðaheilbrigðisstofnunin þeirri stjórnarstefnu með því að leyfa ekki stuðning nema konur fengju aðgang að sjúkrahúsum á ný. Þegar fréttist að matvælaaðstoð væri haldið frá konum og stúlkum setti yfirmaður World Food Program það sem skilyrði fyrir matvæladreifingu að talebanar tryggðu konum og stúlkum helming framlaga. Þannig má beita þrýstingi, herra forseti, og það getur Ísland gert og verið í fararbroddi. Ég vil hvetja hæstv. utanrrh. til þess að beita sér vel í þessu máli, en vil í lokin koma inn á það sem hæstv. utanrrh. talaði um í máli sínu áðan þegar hann benti á fundinn sem á að halda í New York í næstu viku. Mér virtist óljóst hvort hann hygðist senda fulltrúa á þennan fund. Ég tek því undir spurningu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur til hæstv. utanrrh.: Hver verða skilaboð okkar á þessum fundi?

Hæstv. forseti. Á alþjóðlegum baráttudegi kvenna 8. mars koma konur víða um heim saman undir merkjum kvennabaráttu og beina nú sjónum sérstaklega að konum í Afganistan en þær líða kvennakúgun í sinni alvarlegustu mynd. Þær hafa verið sviptar mannréttindum. Þeim er meinað að vera á ferli utan dyra nema í fylgd karlmanns úr fjölskyldu sinni, gert að hylja andlit sitt og líkama. Þær hafa verið reknar heim úr störfum sínum og stúlkur fá ekki menntun þar sem skólum þeirra hefur verið lokað. Konur í borginni Kabúl höfðu í 100 ár fylgt konum á Vesturlöndum í auknum réttindum, rétti til menntunar, starfs og sjálfstæðs lífs. Fyrir þessar konur var valdataka talebana gífurlegt áfall, nær að segja endir á lífi þeirra. Þær voru í einu vetfangi hnepptar í fjötra einangrunar og ósjálfstæðis. Hvar sem konur koma saman undir merkjum kvenfrelsisins hljóta þær að láta til sín taka hróplegt misrétti eins og nú viðgengst í Afganistan. Erum við stikkfrí? Undir því kjörorði efnir Kvennalistinn til málþings um kvennapólitískt alþjóðastarf, eins og fram kom hér áðan. Svarið er auðvitað: Við erum ekki stikkfrí. Það er mikilvægt að íslenska ríkisstjórnin beiti sér á alþjóðavettvangi gegn stjórn sem stendur að kynjaaðskilnaðarstefnu þar sem konur eru sviptar grundvallarmannréttindum. Konur og karlar þurfa að beita sér hér heima, á alþjóðavettvangi og hvar sem kostur er gegn kvennakúgun og misrétti.

Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt í þessari umræðu að átta sig á því að sú kvennakúgun sem um er að ræða í Afganistan er sennilega sú versta sem um getur á jörðinni um þessar mundir. Hún er algjörlega einstakur viðbjóður. Ég hvet alla þingmenn sem hafa hugsað um þessi mál og skoðað þau í samhengi, til að kynna sér einstök atriði í þeim efnum sem er auðvelt aðgöngu á netinu þar sem eru rakin dæmi um örlög fjölskyldna og kvennahópa sem eru hræðilegri en ég hef nokkurn tíma áður séð á prenti eða í texta. Hér er því um að ræða algjörlega afbrigðilegan óþverra gagnvart konum og það er ekki hægt að tala um framkomu gagnvart konum í Afganistan eins og einhvers staðar annars staðar. Þetta er það versta sem nokkurs staðar gerist. Þarna er um að ræða skipuleg fjöldamorð á konum í skjóli stjórnvalda, í skjóli þeirra sem ráða. Um er að ræða skipulagðar fjöldanauðganir í skjóli stjórnvalda og skipulagðar ofsóknir þar sem konur eru grýttar á götum úti í skjóli stjórnvalda á grundvelli þeirra laga, ef lög skyldi kalla, sem gilda í þessu landi. Staðan er þannig, eins og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir benti á áðan, að konur hafa ekki fengið að komast á sjúkrahús. Þeim er hent þaðan út. Þeim er bannað að leita sér lækninga í neyð. Hér er um að ræða svo hrikalegt ástand að ég held að við verðum að meðhöndla málið í samræmi við það. Um leið og ég þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp þá finnst mér að Alþingi eigi líka að bregðast sérstaklega við. Alþingi á að samþykkja ályktun um að mótmæla þessu og hvetja alþjóðasamfélagið til að beita öllum tiltækum ráðum gegn þeim stjórnvöldum sem bera ábyrgð á kvennakúguninni í Afganistan, öllum tiltækum ráðum því að það er óþarfi að líða þennan viðbjóð stundinni lengur.

Herra forseti. Þó Sovétmenn hafi hörfað út úr Afganistan árið 1992 eftir langvinn, blóðug átök hefur áfram geisað borgarastyrjöld í landinu sem hefur nú kostað tugi þúsunda mannslífa og Kabúl er stjórnað af hópum bófa sem daglega fremja margvísleg mannréttindabrot undir merkjum trúarinnar. Verst hefur þetta ástand bitnað á konum og börnum sem er misþyrmt og þau drepin, bæði handahófskennt og af ásetningi. Eftir að talebanar fengu þau áhrif sem þeir náðu árið 1996 hefur verið sérstaklega óhugnanlegt hvernig konur hafa ekki bara orðið fórnarlömb stríðandi bófaflokka heldur jafnframt verið beittar kerfisbundinni kúgun karla sem þykjast einnig við þau mannréttindabrot hafa guð sinn að bakhjarli. Aðferðirnar sem notaðar eru til að brjóta konur niður og meðferðin og grimmdin sem konur og stúlkubörn sæta daglega eru svo óhugnanleg að þær þjóðir sem í raun viðurkenna að allir menn eigi rétt til virðingar og vilja hafa mannréttindi í heiðri verða að reyna að hafa hér áhrif á. Herferðinni Blóm handa konum í Kabúl, undir forustu Emmu Bonino er hrundið af stað til að hafa áhrif á að stjórn talebana í Kabúl verði beitt alþjóðlegum þrýstingi. Samfélag þjóðanna hefur enn reynst ófært um að hafa áhrif á þessa skelfilegu þróun. Það á ekki að þurfa sérstaka kvennahópa eða átak tengt alþjóðlegum baráttudegi kvenna til að beita þrýstingi svo tekið sé á jafnalvarlegum mannréttindabrotum og hér um ræðir. Eigi að síður er það staðreynd að oft virðast konur þurfa að gæta kynsystra sinna um heim allan og gjarnan eftir óhefðbundnum leiðum því enn er það svo að karlar eru nánast einráðir í utanríkismálum þjóðanna. En þá munar líka um konur eins og Madelaine Albright sem hefur fordæmt ástandið í Kabúl og Emmu Bonino, sem sýna hvaða máli það skiptir að bæði karlar og konur komi að utanríkismálum sem öðrum málum. Það er kjarninn í 8. mars, alþjóðlegum baráttudegi kvenna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin sem hann náði að koma að í sínu máli. Ég vonast til að fá svör við restinni í síðari ræðu hans. Ég vil einnig þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Hæstv. utanrrh. sagði að það hefði verið til umræðu á vettvangi utanríkisráðherra Norðurlanda hvað hægt væri að gera í þessum efnum og ég vil beina til hans spurningu til viðbótar: Hvaða niðurstöðu komust menn að þar? Hvað hugsa þessir hæstvirtu ráðherrar sér að gera? Hæstv. utanrrh. sagði að þátttaka í starfi og ályktunum Sameinuðu þjóðanna af hálfu Íslands hafi verið nokkur og ég tel að það sé mjög mikilvægt. En það hefur ekki nægt og meira þarf til. Ég vil vekja athygli á því að við erum sjálfstæð þjóð með sjálfstæða utanríkispólitík og þess vegna vil ég ítreka hvatningu mína til þess að utanrrh. beiti sér sérstaklega í krafti síns embættis í þessu máli og ríkisstjórnin öll. Um leið vil ég líka hvetja hæstv. utanrrh. til þess að beita sér fyrir því að fjölga konum í utanríkisþjónustunni því þar eru konur jafnsjaldséðar og hvítir hrafnar, eða samkvæmt handbók utanrrn. ein af 23 sendiherrum, ein af 15 sendifulltrúum og tvær af átta sendiráðunautum. Slík hlutföll eru algjörlega óásættanleg og í raun merkilegt að þrátt fyrir alla þá sáttmála sem við höfum bundist og lögin um jafna stöðu kvenna og karla, að þetta skuli enn vera raunin í utanríkisþjónsutunni. Það má kannski spyrja sig að því hvort málefnum kvenna víðs vegar um heiminn væri gefinn meiri gaumur ef þessi hlutföll væru öðruvísi. Ég hallast reyndar að því að svo geti verið því eins og bent hefur verið á í umræðunni þá eru það einmitt konur, þ.e. konur sem sinna háum stöðum í utanríkisþjónustu, sem hafa sérstaklega vakið alþjóðlega athygli á málefnum kvenna í Afganistan.

Herra forseti. Ekki þarf að fjölyrða um ástandið í Afganistan. Því hefur verið lýst hér. Þetta ástand hefur sérstaklega bitnað á konum og stúlkum og konur hafa verið sviptar grundvallarmannréttindum. Stúlkum er meinuð skólaganga. Konur mega ekki gegna störfum utan heimilis. Þetta hefur m.a. orðið til þess að ekkjur geta ekki unnið fyrir börnum sínum. Þetta hefur komið illa niður á mennta- og heilbrigðiskerfinu og svo mætti lengi telja. Það liggur því alveg ljóst fyrir að þetta er ástand sem alþjóðasamfélagið getur ekki unað við. En því miður er þetta svona víðar. Það er svipað ástand í Írak. Það er skelfilegt ástand í Alsír. Og því miður hefur hin íslamska trú verið notuð sérstaklega til þess að ofsækja konur og stúlkur. Þetta er vandamál hins alþjóðlega samfélags. Auðvitað er erfitt að segja til um það á hverjum tíma hvernig við getum barist gegn þessu. Ég er hins vegar sannfærður um það að Ísland geri það best í samstarfi við aðrar þjóðir, í samvinnu við þjóðir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, í samvinnu við þjóðir Norðurlandanna, í samvinnu við þjóðir Evrópusambandsins og það höfum við gert. Ég tók þetta mál sérstaklega upp á fundi utanrrh. Norðurlandanna vorið 1997 í Noregi þar sem við komum okkur saman um að vinna að þessum málum sameiginlega, Norðurlöndin, innan Evrópusambandsins, innan Sameinuðu þjóðanna og í öllum þeim samtökum sem við erum aðilar að. Ég vil hins vegar minna hv. þingmenn á það að íslenska utanríkisþjónustan er ekki jafnöflug og utanríkisþjónusta annarra ríkja og þess vegna nýtum við okkur það sérstaklega að vinna að slíkum málum í samstarfi við aðra. Við höfum talið það þjóna málum best. Það fer ekkert á milli mála hver okkar afstaða er og við munum áfram vinna að þessu máli af fullum krafti eins og við höfum gert. Ég vil þakka þann áhuga sem Alþingi hefur sýnt í þessu máli og vonandi verður hægt að ræða það betur þegar umræða fer hér fram um utanríkismál því satt best að segja hefur ekki alltaf verið jafnmikill áhugi hér í þinginu á þeim málum. En ég heyri það í dag að sá áhugi fer vaxandi og það er vel.

Eins og sjá má á prentaðri dagskrá þessa fundar liggja einungis fyrir tvö mál til umræðu, frumvörp frá hæstv. félmrh. um húsnæðismál. Um fundarhaldið í dag vill forseti taka fram að gert er ráð fyrir að þingfundi muni ljúka eigi síðar en kl. fjögur í dag. Og ljúki ekki umræðu um frv. tvö --- forseti er svo sem ekki að gera sér sérstaklega von um það --- mun umræðu um málið haldið áfram á mánudag og er stefnt að því að ljúka umræðum þá og atkvæðagreiðslum. Eftir að frv. fjmrh. um vaxtabætur var útbýtt á þingfundi síðdegis í gær komu fram tilmæli frá hv. 8. þm. Reykv., studd ræðum nokkurra þingmanna, að kannað yrði hvort hægt væri að fresta umræðu um húsnæðismálin fram yfir helgi, væntanlega vegna þess hversu seint vaxtabótafrumvarpið kom fram. Forseti vill af því tilefni taka fram að það stóð alls ekki til að taka það mál á dagskrá þessa fundar í dag en hafði hins vegar lagt áherslu á að því frv. yrði útbýtt hér áður en umræður um húsnæðisfrumvörpin hæfust og svo var gert. Forseti vonast til að 1. umr. um vaxtabótafrumvarpið geti farið fram fljótlega eftir helgi. Forseti getur ekki orðið við þeim tilmælum að fresta umræðu um dagskrármálin fram yfir helgi og hverfa þannig frá fyrri ákvörðun um skipulag þingstarfa. Að öðru leyti vill forseti taka fram að þingflokkur jafnaðarmanna hefur óskað eftir að ræðutími verði tvöfaldaður. Sá er réttur þingflokksins og verður því svo gert. Þá gerir forseti ráð fyrir að það verði stutt hlé, væntanlega um kl. eitt í dag eða eftir framsöguræðu hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum með þennan úrskurð hæstv. forseta. Ég tel að það hafi verið stutt ærnum rökum og sé eðlilegt að fresta umræðu um þessi stóru mál og gefa þingmönnum betri tíma til að kynna sér þau og lesa þau saman og taka síðan umræður um þau þess vegna á sama degi eftir helgi. Það frv. sem var útbýtt í gær vísar um dæmi og frekari rökstuðning og útreikning í frv. félmrh. og öfugt. Það er með öðrum orðum svo að þessi frv. eru svo nátengd að það er nánast ómögulegt að ræða þessi hluti af viti og í samhengi öðruvísi en að menn hafi haft tíma til þess að kynna sér þau bæði og bera þau saman. Ég vek athygli á því að hér eru ekki neinar smásmíðar á ferð. Frv. hæstv. félmrh. er hálfgerð bók sem felur í sér umbyltingu á allri skipan húsnæðismála í landinu. Það hefur af minna tilefni einhvern tíma verið tekið smá tilhlaup í umræður um slík mál. Og síðan er frv. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt og vaxtabótaþáttinn algjörlega afgerandi um það hvort þessi breyting komi út fyrir húsbyggjendur í landinu eins og boðað er í greinargerð með frv. Það skiptir því miklu máli að hægt sé að ræða þessa ríkisfjármála- og skattahlið málsins í samhengi. Ég spyr einnig: Er hæstv. fjmrh. til staðar til að vera viðstaddur þessa umræðu í dag? Það er algjör markleysa að ræða þessi mál öðruvísi en að bæði félmrh. og fjmrh. séu til staðar og geti svarað til um hluti burt séð frá því hvort frv. er undir í hvort skiptið. Og þó að það sé óhefðbundið að ræða saman frv. sem flutt eru hvort af sínum ráðherranum þá hefði í þessu tilviki að mínu mati vel komið til greina að gera það til að hér hefði mátt verða ein, samfelld og heildstæð og vitræn umræða um þessu stóru mál. Ég leyfi mér því, herra forseti, að hvetja forseta til að velta því fyrir sér hvort ekki séu tök á því að endurskoða þessa niðurstöðu og fresta umræðunni fram yfir helgi.

Forseti mun kanna hvort hæstv. fjmrh. getur verið hér á fundi í dag, en ítrekar að það frv. er ekki á dagskrá. Vel má vera að skynsamlegt hefði verið að ræða þessi mál öll í samhengi. Forseti kannaði það mjög óformlega, tekur það fram, mjög óformlega hvort samkomulag gæti orðið um að taka dagskrármálin tvö fyrir saman en forseta sýndist að um það yrði ekki samkomulag. Eins og hv. þingmenn vita er ekki hægt að gera slíkt ef athugasemdir komi við slík tilmæli.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram og minni á að það var ekki á starfsáætlun þingsins að funda í dag. Þessi fundur bættist á okkar verkáætlun fram til vors án þess að fyrir liggi hvort það hafi áhrif á lengd þingsins til vors eða ekki. Þegar við tökum slíka daga undir þá hefur það oftast verið gert í sátt um þau mál sem tekin eru fyrir. Slíkir aukadagar hafa verið teknir af ákveðnu tilefni. Nú erum við hér stödd. Ég verð að viðurkenna að mér hnykkti við í gær þegar ég heyrði orðaskipti þar sem ég var að fylgjast með umræðu. Ég heyrði að verið væri að dreifa vaxtabótafrv. Hvað sem hver segir, þá hefur það frv. áhrif á umræðuna um húsnæðismál. Það varpar ljósi á þýðingu þess að afnema niðurgreiðslur vaxta í félagslega húsnæðiskerfinu og taka upp vaxtabætur. Fyrir okkur sem höfum reynt skoða þessa bók til þess að fara í umræðu núna er engin leið að fara af einhverju viti inn í þá umræðu um vaxtabætur eða frv. sem er mjög tæknilegt. Auðvitað áttu þessi frumvörp að koma saman inn í þingið og auðvitað áttu þingmenn að fá eðlilegan aðdraganda að því að taka til umræðu svo tilþrifamikið þingmál, virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að nota það orðalag. Húsnæðisfrv. er tilþrifamikið en ég skýri ekki frekar hvað felst í því orði. Frv. því sem við ætlum að ræða hér var dreift á borð þingmanna seint á þriðjudag. Síðan eru liðnir annasamir dagar, miðvikudagur og fimmtudagur. Við erum um það bil að taka til umræðu mál sem gæti orðið afdrifaríkt fyrir þúsundir heimila í landinu. Hér er enginn griður gefinn, enginn frestur fáanlegur. Ég harma það, virðulegi forseti, að ekki hafi náðst samstaða um að bíða fram yfir helgi. Þingmenn hefðu þá haft helgina til þess að skoða þingmálið.

Forseti hefur heyrt þessi ítrekuðu tilmæli en getur ekki orðið við þeim. Forseti óskar eftir að sæmileg samstaða náist nú um að hefja umræðu um dagskrármálin.

Herra forseti. Ég harma það að forseti skuli ekki geta orðið við þessum tilmælum okkar. Hér er ekki um neitt venjulegt frv. að ræða. Það er eitt viðamesta sem lagt hefur verið fyrir þingið í allan vetur. Hér er frv. til laga um hægri byltingu í húsnæðismálum. Frv. gengur út á að afnema félagslega húsnæðislánakerfið. Nú skal leggja verkamannabústaðakerfið niður og svipta öllum félagslegum þáttum út úr húsnæðiskerfinu í landinu. Á sama tíma er gert ráð fyrir að hið félagslega í málinu komi í gegnum vaxtabótafrv. Það þyrfti því að ræðast um leið en því er neitað. Auðvitað hafa ýmis orð verið höfð um virðingarleysi við Alþingi og þess háttar en það hrín ekki á stjórnarmeirihlutanum. Ég nenni því ekki að endurtaka það. Bersýnilegt er að það er gagnslaust að fara fram á að umræðunni séu búnar þolanlegar aðstæður. Ég bendi á að nú, frá og með þessum degi, er að hefjast, með hliðsjón af því sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi, vorlotan í þinginu. Miðað við starfsáætlun Alþingis eru ekki margar fundavikur eftir. Auðvitað hefði verið eðlilegt að hefja vinnu við að skipuleggja þær sem eftir eru. Við vorum búin að skipuleggja þær en nú, með þessum ákvörðunum og með því að þrýsta þessum málum svona inn hér og vaxtabótafrv. líka, þá er búið að setja þá vinnu í talsverða hættu. Það verður að taka þá vinnu upp á ný og ef ríkisstjórnin ætlar sér að þrýsta öllum þessum málum í gegnum þingið, eins og mér virðist ætlunin að gera, þá teygist vitanlega úr þinginu fram að sveitarstjórnarkosningum. Menn geta út af fyrir sig tekið ákvörðun um það hvort þeir vilja halda þingfundi á kosninganóttina milli 23. og 24. maí.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um húsnæðismál á þskj. 877. Þessu frv. fylgir annað frv. um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög. Eins og kunnugt er hefur fjmrh. flutt frv., á þskj. 900, um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þ.e. vaxtabótaþátt þeirra laga. Einnig ber að minnast þess að fyrir jólin afgreiddum við á Alþingi lagasetningu um húsaleigubætur. Þar var ákveðið að húsaleigubætur skyldu greiddar í öllum sveitarfélögum og á allt leiguhúsnæði, líka leiguhúsnæði í eigu sveitarfélaga. Hvers vegna er ástæða til að breyta lögum, herra forseti? Í fyrsta lagi eru mjög margir íbúar í félagslega eignaríbúðakerfinu óánægðir. Í öðru lagi hafa mjög margir misst íbúðir sínar og standa uppi með miklar skuldir. Í þriðja lagi eru ýmsir þeir sem skilað hafa eignaríbúðum mjög óánægðir með þann viðskilnað. Þeir standa uppi slyppir og eignamyndun þeirra hefur ekki verið sú sem þeir töldu að hún hefði átt að vera. Í fjórða lagi er félagslega íbúðakerfið alls staðar orðinn mikill baggi á sveitarfélögunum, sérstaklega sumum þeirra. Í fimmta lagi stefnir Byggingarsjóður verkamanna í greiðsluþrot ef ekki verður að gert. Í sjötta lagi er rekstur Húsnæðisstofnunar mjög dýr. Hann er að sjálfsögðu borgaður af þeim sem lánin taka. Hefði ekki verið hægt að láta þetta dankast samt og bíða betri tíma? Reynt hefur verið að bæta úr ýmsum ágöllum á húsnæðislöggjöfinni í minni ráðherratíð og ég hef flutt nokkur frv. þar um. Á bls. 38--56 í þessu frv. er rakið hver þróun húsnæðislöggjafar hefur verið undanfarna áratugi. Það er mjög merkileg saga. Það hefur allt verið gert í góðri trú á hverri tíð. Stundum hefur tekist vel til, stundum hafa orðið slys. Bætt hefur verið úr mjög sárum húsnæðisskorti. Heilsuspillandi húsnæði í landinu hefur verið útrýmt og við lifum breytta tíma. Þegar ég kom í félmrn. hófumst við handa um að kanna ýmsa þætti húsnæðismála og gera okkur grein fyrir hvernig tillögur ættu að vera til úrbóta. Sú saga er rakin á bls. 30--38 í þskj. Ríkisendurskoðun gerði stjórnsýsluúttekt á Húsnæðisstofnun. Vinnuhópur Sambands ísl. sveitarfélaga gerði skýrslu um félagslega húsnæðiskerfið. Ég setti á fót nefnd um félagslegar íbúðir sveitarfélaga og þess má geta að í þeirri nefnd sat Kristján Gunnarsson sem fulltrúi Alþýðusambands Íslands. Nefnd um endurskipulagningu Húsnæðisstofnunar var sett á fót. Í henni sátu hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Halldór Árnason, skrifstofustjóri í fjmrn., Hákon Hákonarson, stjórnarformaður Húsnæðisstofnunar, Ingi Valur Jóhannsson, deildarstjóri í félmrn., Sigríður Lillý Baldursdóttir skrifstofustjóri, Sigurður E. Guðmundsson, framkvæmdarstjóri Húsnæðisstofnunar og Árni Gunnarsson, aðstoðarmaður minn, sem leiddi starfshópinn. Settur var á fót starfshópur um greiðslumat. Hann hefur skilað áliti. Fyrir lá samþykkt Sambands stjórnar ASÍ um félagslega húsnæðiskerfið frá 20. nóv. 1996. Frumvörpin eru byggð á vinnu þeirra aðila sem ég hef talið hér og unnin undir handleiðslu tveggja starfshópa. Annar var kallaður samráðshópur. Í honum voru Árni Gunnarsson, formaður, Karl Björnsson, bæjarstjóri á Selfossi, Páll R. Magnússon, formaður húsnæðisnefndar Reykjavíkur, tilnefndir af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Einnig sátu í hópnum Gunnar S. Björnsson, varaformaður Húsnæðisstofnunar, og Steingrímur Ari Arason, aðstoðarmaður fjmrh. Hinn starfshópurinn var einnig undir forustu Árna Gunnarssonar. Í honum sátu Hákon Hákonarson, formaður Húsnæðisstofnunar, Gunnar S. Björnsson, varaformaður Húsnæðisstofnunar, Páll Gunnar Pálsson, deildarstjóri í iðn.- og viðskrn. og Steingrímur Ari Arason, aðstoðarmaður fjmrh. Ingi Valur Jóhannsson deildarstjóri var starfsmaður beggja hópanna. Jón Sveinsson lögfræðingur og Þórhallur Vilhjálmsson lögfræðingur unnu síðan að því að skrifa frv. Öllum þessum kann ég hinar bestu þakkir fyrir vel unnin störf. Hér er um að ræða heildarlöggjöf um húsnæðismál. Hún er mun einfaldari en gildandi löggjöf um húsnæðismál sem er byggð á löngum tíma og æðiflókin. Hér er byggt á eldri löggjöf, haldið í það sem vel hefur reynst en öðru breytt. Helstu atriðin eru þessi: Húsnæðisstofnun verður lögð niður. Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verða sameinaðir í Íbúðalánasjóð og eignir Húsnæðisstofnunar renna jafnframt til hans. Íbúðalánasjóður lýtur ráðherraskipaðri stjórn fimm manna, skipuðum til fjögurra ára. Stjórnin ræður framkvæmdarstjóra til fimm ára og framkvæmdarstjóri ræður annað starfsfólk. Ég mun beina því til væntanlegs framkvæmdarstjóra að hann láti núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar sitja fyrir störfum. Þó er augljóst að fólki mun fækka. Nokkrir af starfsmönnum Húsnæðisstofnunar eru að nálgast eftirlaunaaldur en ég vil láta það koma fram að þar vinnur mikið af úrvalsfólki. Húsbréfakerfið helst óbreytt í almennum húsnæðisviðskiptum. Íbúðalánasjóður á að verða sjálfbær með tímanum. Einn liður í því er að gert er ráð fyrir skuldbreytingum eldri lána sem Íbúðalánasjóður hefur tekið. Með skuldbreytingunni er hægt að ná umtalsvert betri kjörum en byggingarsjóðirnir búa við í dag. Þessi sjóður verður mjög sterkur. Hann á mikið eigið fé, 26 milljarða, og mun eiga kost á bestu lánskjörum. Þá verður að gera ráð fyrir því að afgreiðsla húsbréfa, greiðslumat og verðmat færist til lánastofnana sem þá yrðu verktakar. Þetta er að vísu ákvörðunaratriði nýrrar stjórnar. Ég tel að það sé ekki rétt að fara út í þessa breytingu nema menn séu sannfærðir um að það sé hagkvæmara fyrir neytendur. Greiðslumat í almenna kerfinu verður áfram miðað við 25 ára endurgreiðslutíma. Húsbréfakerfið hefur reynst í stórum dráttum vel og sérstaklega nú í seinni tíð eftir að menn vöndust því. Og þau gleðitíðindi gerðust í gær að vextir af húsbréfum fóru í fyrsta sinn niður fyrir 5% og engin afföll eru á húsbréfum. Meginbreytingarnar sem lagðar eru til í þessari löggjöf eru þær að félagslega húsnæðiskerfið verður lagt af um næstu áramót, því verður sem sagt lokað. Íbúar í kerfinu halda að sjálfsögðu réttindum sínum en það tekur tíma að ljúka gamla kerfinu og gera það upp eða úrelda það og þess vegna eru ítarleg ákvæði til bráðabirgða í frv. sem lúta að því. Það verður tekið upp nýtt félagslegt lánakerfi um næstu áramót. Sá sem er innan skilgreindra marka um tekjur, eignir, skuldir og framfærsluþörf og stenst ekki greiðslumat almenna kerfisins með 25 ára endurgreiðslutíma og húsbréf fyrir 65% eða 70% kaupverðs getur snúið sér til húsnæðisnefndar síns sveitarfélags og óskað eftir viðbótarláni sem Íbúðalánasjóður veitir fyrir milligöngu sveitarfélags. Greiðslumatið verður miðað við 40 ára endurgreiðslutíma hjá því fólki. Það fær húsbréf fyrir 65% eða 70% af kaupverði íbúðarinnar, 70% ef um fyrstu íbúð er að ræða. Viðbótarlánið verður 20% eða 25% með breytilegum vöxtum og gert er ráð fyrir að það verði peningalán. Húsbréfalán plús viðbótarlán verða aldrei hærri en 90%. Það er rétt að undirstrika að sveitarfélögunum ber skylda til að aðstoða íbúa við öflun húsnæðis. Kaupskylda sveitarfélaga á íbúðum í nýja kerfinu verður ekki til staðar og fellur niður við fyrstu sölu í eldra kerfi eftir gildistöku laganna. Viðkomandi velur sér sjálfur íbúð á markaði. Hann getur nýtt eigin vinnukraft til aukinnar eignamyndunar. Íbúðirnar koma til með að dreifast betur um sveitarfélögin, en í núverandi kerfi er alvarlegt að hætta er á því að byggðin verði lagskipt, þ.e. auðmannahverfi og síðan önnur hverfi þar sem tekjulægra fólk á heima. Viðkomandi er frjálst að selja íbúðina á frjálsum markaði hvenær sem er enda greiði hann upp viðbótarlánið við Íbúðalánasjóð eða afli samþykkis Íbúðalánasjóðs um yfirtöku kaupanda á viðbótarláninu. Húsbréfalánið er veitt með veði í viðkomandi fasteign. En til frekari tryggingar á viðbótarláninu skal viðkomandi sveitarfélag greiða upphæð sem svarar 5% af upphæð hvers viðbótarláns sem veitt er í viðkomandi sveitarfélag í sérstakan varasjóð, sem skal vera á ábyrgð sveitarfélaga, í vörslu Íbúðalánasjóðs. Hlutverk varasjóðsins er að standa undir útlánatöpum vegna viðbótarlána og vegna kostnaðar vegna uppboðsmála eigna sem viðbótarlán hvíla á. Varasjóður lýtur sérstakri stjórn og hana skipa þrír menn frá sveitarfélögunum, einn frá fjmrh. og einn frá félmrh. Framkvæmdalánum verður hætt. Þau eru í eðli sínu verktakalán og verktakar hafa nóga möguleika til að fjármagna húsbyggingar. Tryggingarsjóður vegna byggingargalla verður lagður niður og eignir hans renna til varasjóðs. Í eldra kerfi hefur félagsleg jöfnun einkum falist í vaxtabótum og niðurgreiðslu vaxta. Niðurgreiðsla vaxta Byggingasjóðs verkamanna nam 1996 838 millj. kr. vegna félagslegra eignaríbúða. Nú færist hin félagslega aðstoð frá niðurgreiddum vöxtum yfir í vaxtabætur, auk hagræðisins af 40 ára lánstíma og viðbótarláni. Vaxtabótakerfinu verður breytt og vísa ég þá til frv. á þskj. 900 frá hæstv. fjmrh. Vaxtabætur verða samtímagreiðslur og greiddar fjórum sinnum á ári, skuldajafnað í opinber gjöld, meðlög og gjaldfallnar afborganir og vexti af lánum Íbúðalánasjóðs. Það er ekki gert ráð fyrir nýjum viðmiðunum varðandi vaxtabætur til einstaklinga að öðru leyti en því að þær taka við auknu félagslegu hlutverki í félagslega kerfinu og einnig eiga þeir sem hafa fengið vaxtabætur samfellt í 25 ár rétt á að skerðingarhlutfall lækki um 0,5% á ári af tekjuskattsstofni. Nú kann einhver að segja að vaxtabætur séu ekki eins öruggar og niðurgreiddir vextir. Þessu er þveröfugt farið. Fyrrv. félmrh. hækkaði vexti úr 1% upp í 2,4% og í 4,9% með einni undirskrift. Breyting á vaxtabótum þarfnast lagabreytingar og þriggja umræðna á Alþingi. Ég vil leyfa mér að vitna til yfirlýsingar frá fjmrh. á bls. 101 í þskj., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Yfirlýsing fjármálaráðherra um samráð við félagsmálaráðherra um ákvarðanir er snerta vaxtabætur og fjárhæð þeirra. Frumvarp til laga um húsnæðismál gerir ráð fyrir að horfið verði frá félagslegri fjárhagsaðstoð vegna íbúðarhúsnæðis í formi lána með niðurgreiddum vöxtum. Þess í stað verði farvegur fjárhagsaðstoðarinnar húsaleigubætur, sbr. ný lög frá því í desember sl., og vaxtabætur skattkerfisins, sbr. fyrirhugaðar breytingar á ákvæðum tekjuskattslaga. Um leið og félagsleg fjárhagsaðstoð hins opinbera verður markvissari en áður er mikilvægt að tryggja að fyllsta samræmis verði gætt við allar ákvarðanir sem lúta að vaxtabótum og annarri húsnæðisaðstoð. Hlutaðeigandi ráðuneyti munu því verða að hafa náið samstarf um mögulegar breytingar á aðstoðinni í framtíðinni og fjármálaráðherra fullt samráð við félagsmálaráðherra um meðferð og ákvörðun vaxtabóta. Friðrik Sophusson. Magnús Pétursson.`` Vaxtabótunum verður sem sagt ekki breytt nema á ábyrgð félmrh. Í hinu nýja kerfi er gert ráð fyrir 90% hámarksláni. 10% verður viðkomandi að leggja fram sjálfur. Þetta er nokkur breyting því að í gamla kerfinu hafa menn undir sérstökum kringumstæðum átt kost á 100% láni. En 100% lánin hafa gefið mjög slæma raun. 1996 var þriðjungur nauðungarsöluíbúðanna með 100% láni. Það er mikill ábyrgðarhluti að freista algjörlega eignalausra einstaklinga til að stofna til skuldbindinga sem þeir ráða engan veginn við og missa síðan íbúðirnar á nauðungaruppboð sem slegnar eru á verði langt undir skuldum, og standa svo uppi með margar milljónir á bakinu og öll sund lokuð til lánafyrirgreiðslu fyrr en að skuld við Húsnæðisstofnun er a.m.k. að fullu greidd. Það er miklu betra fyrir eignalausa að fá hjálp á leigumarkaði þar til úr rætist. Ég leyfi mér, herra forseti, að minna á 45. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga en hún hljóðar svo: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.`` Það er rétt að geta þess að kaupleigukerfinu verður lokað um næstu áramót. Sveitarfélögin eru örvuð til að auka framboð leiguhúsnæðis með lánum sem verða niðurgreidd í fyrstu og bera 1% vexti. Þau verða örvuð til að breyta félagslegum eignaríbúðum í leiguíbúðir. Það má búast við auknum innlausnum sveitarfélaga. Sveitarfélögin geta þá gert upp félagslega lánið og fengið lán á 1% vöxtum. Í öðru lagi verða þau örvuð til að byggja eða kaupa íbúðir til leigu. Reykjavíkurborg hefur t.d. kynnt mér áform um kaup eða byggingu 100 lítilla íbúða til að mæta eftirspurn fyrir slíkar íbúðir á leigumarkaði. Ástæða er til að minna á lög um húsaleigubætur frá því um síðustu áramót og nú eru greiddar húsaleigubætur um allt land á allt leiguhúsnæði í öllum sveitarfélögum og teknar verða upp viðræður við sveitarfélögin um aukið framboð leiguhúsnæðis og fyrirkomulag lánskjara. Þá vil ég minna á mikilvægt hlutverk húsnæðisnefndar sveitarfélaga og ítreka enn og aftur lagaskyldu sveitarfélaga í húsnæðismálum. Ég vil einnig benda á breytt stjórnsýsluhlutverk félmrh. og stjórnar Íbúðalánasjóðs. Kærusamband Húsnæðisstofnunar og félmrh., sem komið var á 1993, er rofið. Komið verður á sérstakri faglegri kærunefnd húnæðismála og hún mun skera úr ágreiningsefnum sem kunna að rísa vegna ákvarðana stjórnar Íbúðalánasjóðs og ákvarðana húsnæðisnefnda sveitarfélaga. Úrskurðum kærunefndar verður ekki skotið til félmrh. og félmrh. verður ekki með puttana í einstökum lánveitingum. Herra forseti. Hér er um mjög mikilvæga og brýna löggjöf að ræða sem mun verða þjóðfélaginu til farsældar, sérstaklega hinum tekjulægri og þeim sem verr eru settir. Í fskj. I á bls. 76--91 er gerður samanburður á eldra kerfi og nýju kerfi. Í öllum dæmunum, sem eru raunhæf og venjuleg, sést að greiðslubyrði er verulega léttari á fyrsta hluta lánstímans, hins vegar heldur þyngri á síðari hluta. Á 40 árum verður áþekk útkoma, lægri í átta af ellefu dæmum en heldur hærri í þremur. Heildargreiðslubyrði hjóna í 7 millj. kr. íbúð, með 150 þús. kr. tekjur á mánuði, er 205 þús. á ári í eldra kerfi en 160 þús. á ári í nýju kerfi fyrstu árin. Einstætt foreldri með 80 þús. kr. tekjur á mánuði, sem kaupir íbúð á 5,5 millj. kr., er með heildargreiðslubyrði 140 þús. árlega í eldra kerfi en 112 þús. á ári í nýju kerfi fyrstu árin, eða innan við 10 þús. kr. á mánuði. Herra forseti. Ég tel að hér sé um mjög mikilvæga löggjöf að ræða og vonast eftir að hún verði afgreidd fyrir vorið. Gildistaka er um næstu áramót og það þarf nokkurn umþóttunartíma frá því að lögin eru sett þangað til nýtt skipulag er tekið upp. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, geri ég tillögu um að málinu verði vísað til hv. félmn.

Herra forseti. 70 ára saga félagslegra íbúða á Íslandi hefur gjörbreytt húsnæðisaðstöðu láglaunafólks og orðið til þess að lægst launaða fólkinu hefur gegnum marga síðustu áratugi verið gert kleift að koma sér sómasamlegu þaki yfir höfuðið. Verkalýðshreyfingin og félagshyggjuöflin hafa staðið vörð um þessa félagslegu aðstoð fyrir láglaunafólk og hrundið allri atlögu hægri aflanna sem hvað eftir annað hafa reynt að slá af þessa mikilvægu aðstoð til láglaunafólks sem oft hefur ráðið úrslitum um framfærslumöguleika þeirra. Herra forseti. Niðurlæging Framsfl. er því algjör þegar þeir nú ganga í björg fyrir íhaldið og framkvæma stefnu þeirra í húsnæðismálum sem er andstæð hagsmunum láglaunafólks. Hver er stefna Sjálfstfl. í húsnæðismálum? Hún var samþykkt á landsfundi Sjálfstfl. 1996 og þar segir að leggja eigi byggingarsjóðina niður, sameina þá í eina sjálfstæða lánastofnun sem fjármagni íbúðalán og hin nýja lánastofnun verði einkavædd fyrir aldamótin og Húsnæðisstofnun ríkisins verði lögð niður í núverandi mynd. Það er akkúrat þessi stefna, herra forseti, sem hæstv. félmrh. er hér að framkvæma fyrir íhaldið. Ekki var þessa stefnu að finna, herra forseti, í þeim bæklingi sem framsóknarmenn gáfu út fyrir kosningar. Það var ekki orð um að það ætti að slá af félagslega kerfið. Auðvitað er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en svik alveg eins og svik framsóknarmanna eru gagnvart því sem þeir lofuðu fólki um greiðsluaðlögun og skuldbreytingu aldarinnar. Það er einu sinni svo, herra forseti, að íhaldið hefur mörg undanfarin ár reynt að koma í framkvæmd þeirri stefnu sem hæstv. félmrh. er nú að fylgja eftir fyrir Sjálfstfl. en þeir sem hafa verið í félmrn. á undan hæstv. núv. félmrh. hafa komið í veg fyrir það að Sjálfstfl. hafi komið í gegn sinni einkavæðingu á félagslega kerfinu. Þetta er, herra forseti, grófasta atlaga að láglaunafólki sem við höfum séð um áratuga skeið og ekki hægt að kalla það annað en hreint skemmdarverk að ganga milli bols og höfuðs á félagslegri aðstoð láglaunafólks í húsnæðismálum og rústa í einu vetfangi aðstoð við láglaunafólk í húsnæðismálum. Vinnubrögð hæstv. félmrh. eru síðan sérkafli fyrir sig. Það var ekkert samráð haft við verkalýðshreyfinguna. Nokkrum mínútum áður en hæstv. félmrh. kynnti þetta mál í fjölmiðlum voru forustumenn verkalýðshreyfingarinnar kallaðir á fund félmrh. til að kynna þeim þessar breytingar sem nú eru á döfinni. Þetta frv., herra forseti, sem rústar félagslega kerfið á að keyra í gegn á einum mánuði þar sem slegin er af öll félagsleg aðstoð við láglaunafólk en félagslega kerfið hefur tryggt öryggi þeirra verst settu í húsnæðismálum í marga áratugi. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum, herra forseti, sem félmrh. viðhefur hér. Þessi atlaga að félagslega kerfinu hefur lengi verið í undirbúningi. Við höfum undanfarna mánuði og missiri eða allt frá því að núv. félmrh. tók við í félmrn. hlýtt á áróður félmrh. gegn félagslega íbúðakerfinu. Hann hefur haldið því fram sýknt og heilagt að hér standi félagslegar íbúðir auðar um allt land, félagslega kerfið sé að sliga öll sveitarfélögin í landinu, Byggingarsjóður verkamanna sé á hausnum, félagslega kerfinu sé stefnt í þrot og aftur og aftur hefur hann haldið uppi linnulausum áróðri gegn Húsnæðisstofnun. Er það svo að hér eigi að fara að breyta öllu félagslega kerfinu vegna þess að íbúðir standi auðar um allt land og er það rétt að íbúðir standi auðar um allt land, herra forseti? Hver er staðreynd þess máls? Í október 1996 voru 116 auðar íbúðir í tvo mánuði eða lengur, 79 í sex mánuði eða lengur og 32 íbúðir í eitt ár eða lengur. 32 íbúðir, herra forseti, af 11 þúsund íbúðum stóðu auðar í eitt ár eða lengur. Á að umbylta félagslega kerfinu vegna þess? Ég segi auðvitað nei, herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur haldið því fram að Byggingarsjóður verkamanna sé á hausnum. Hverjum er það að kenna ef Byggingarsjóður verkamanna stendur illa? Engum öðrum en hæstv. félmrh. sjálfum vegna þess að þegar hann settist í stól félmrh. þá var skorið grimmilega niður ríkisframlagið í Byggingarsjóð verkamanna sem þarf að vera eins og fram kemur í greinargerð ráðherrans með þessu frv. 800--900 millj. kr. á hverju ári í niðurgreiðslur en ráðherran lætur í framlög í Byggingarsjóð verkamanna um 275 millj. kr. Er það svo að þessir sjóðir, sem nú á raunverulega að fara að leggja niður, hafi orðið fyrir verulegum útlánatöpum? Lítum aðeins á það, herra forseti, hvort þess vegna sé ástæða til að leggja niður félagslega aðstoð í húsnæðismálum á Íslandi. Á árunum 1990--1994 voru útlánatöp ríkisviðskiptabanka og ýmissa sjóða atvinnulífsins tæpir 22 milljarðar kr., en húsbyggingarsjóðirnir báðir, Byggingarsjóður verkamanna og Byggingarsjóður ríkisins voru samtals með útlánatöp á þessum árum upp á 65 millj. kr. Sjóðir fólksins, útlánatöp á fjórum árum 65 millj. kr. en sjóðir atvinnulífsins og bankarnir með útlánatöp upp á 22 milljarða kr. Er þetta ástæða, herra forseti, til að gera þær breytingar sem hæstv. ráðherra boðar nú, sem felast í því að rústa félagslega aðstoð við þá lægst settu og láglaunafólk hér á landi? Ég segi auðvitað nei, herra forseti. Hvert á að vera markmiðið með félagslegum íbúðum? Það er að tryggja hag láglaunafólks og veita því aðstoð á viðráðanlegum kjörum, þannig að allir geti komið sér upp þaki yfir höfuðið og þeim sem ekki eiga þess kost á að tryggja leiguíbúðir með viðráðanlegum kjörum. Spyrja má, þarf einhverju að breyta í félagslega íbúðakerfinu til að ná þessu markmiði? Já, ég er sammála því að það þarf að skoða það að einfalda félagslega íbúðakerfið og það þarf að stórefla leigumarkaðinn. Hafa nokkrir þeir, sem helst hafa staðið vörð um félagslega íbúðakerfið, fallist á þær breytingar sem hér er verið að gera á húsnæðislánakerfinu? Nei, herra forseti. Ég er hér bæði með samþykktir ASÍ, samþykktir BSRB, samþykktir Verkamannsambandsins og ályktun landssamtaka húsnæðisnefnda. Allir þessir aðilar leggja til ákveðnar breytingar á núverandi kerfi, en ekki að leggja það niður, ekki að rústa það, herra forseti. Og hverjir eru það sem skipa landssamtök húsnæðisnefnda? Hverjir eru í húsnæðisnefndum? Það eru fulltrúar sveitarfélaganna m.a. og fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar. Og hvað segja þeir um þetta kerfi sem hæstv. félmrh. ætlar að leggja af? Þeir segja orðrétt, herra forseti: ,,Núverandi löggjöf um félagslega eignaríbúðahúsnæðið hefur reynst allvel í stærstu þéttbýlisstöðum landsins, þó svo á einstökum stöðum á landsbyggðinni hafi reynst erfitt að selja félagslegt íbúðarhúsnæði. Ársfundurinn vekur athygli á að 85 til 90% af öllum félagslegum eignaríbúðum ganga eðlilega kaupum og sölum og hafa reynst aðgengilegur íbúðarkostur. Af um 10 þús. eignaríbúðum hefur sveitarfélögunum reynst erfitt að ráðstafa 500 íbúðum en orsakir þess má fyrst og fremst rekja til ófullnægjandi atvinnuframboðs á viðkomandi stöðum.`` Þetta er nú dómurinn frá landssamtökum húsnæðisnefnda sem í eiga sæti fulltrúar sveitarfélaganna um allt land, og fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar. Þeir leggja ekki til þá leið sem hæstv. félmrh. er að fara, að slá af alla félagslega aðstoð í húsnæðismálum á Íslandi. Þeir leggja til ákveðnar breytingar og þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til og finna má t.d. hjá BSRB og ASÍ og Verkamannasambandinu tel ég að eigi að skoða en ekki að fara þá leið sem hæstv. félmrh. leggur til. Það er staðreynd, herra forseti, að þetta kerfi hefur í megindráttum reynst vel en á því eru hins vegar gallar sem þarf að laga sem snúa að miklu leyti að framkvæmdinni á félagslega kerfinu, en það er líka nauðsynlegt að einfalda kerfið og fara í átak til að efla leigumarkaðinn en ekki að rústa kerfið, herra forseti. Og fullyrðingar í greinargerð ráðherra um að félagslega kerfið bjóði upp á lítinn sveigjanleika eru rangar og hafa ekki við nein rök að styðjast. Það er einmitt mikill sveigjanleiki í þessu kerfi en gallinn er sá að sveitarfélögin mörg hver hafa ekki nýtt sér þann sveigjanleika sem er í því kerfi, sérstaklega ekki í kaupleigukerfinu sem býður upp á að fólk geti byrjað á að leigja og kaupa svo íbúðina þegar hagur vænkast og sveitarfélögin áttu að lána þessum íbúum, ef þeir keyptu kaupleiguíbúðir, það sem vantar upp á 100%, eða 10% til allt að 15 árum og fæst þeirra hafa gert það. Þannig hefur sveigjanleiki kerfisins ekki verið nýttur. Og því er ég að tala um að það sé kannski fyrst og fremst framkvæmdinni sem sé ábótavant. Það er auðvitað sorglegt, en staðreynd samt, að þótt flest sveitarfélögin hafi staðið sig vel í uppbyggingu félagslega kerfisins, þá eru til nokkur sveitarfélög úti á landi sem hafa ekki haft hag láglaunafólks í huga, heldur hafa verið að byggja meira en þörf krefur til að halda uppi verktakaiðnaðinum á staðnum. Og eigum við nú að rústa allt félagslega kerfið, sem staðið hefur hér í 70 ár, vegna þess að 32 íbúðir hafa staðið auðar lengur en eitt ár og af því að nokkur sveitarfélög hafa ekki hagað sér skynsamlega að því er varðar uppbyggingu félagslega kerfisins? Herra forseti. Ég held að hæstv. félmrh. verði að átta sig á því á hvaða leið hann er í þessu efni. Stendur frv. félmrh. undir því sem segir í grg. með frv., að það eigi að þjóna betur tekjulágu fólki og öldruðu? Þetta fullyrðir hæstv. félmrh. í frv. og hann fullyrðir einnig að það sé til nægjanlegt framboð á húsnæði, en fyrir hverja? Fyrir hverja er til nægjanlegt framboð á húsnæði? Er hér til nægjanlegt framboð fyrir láglaunafólk, fyrir þá verst settu, fyrir aldraða, fyrir öryrkja? Nei, það er ekki til. Og hæstv. félmrh. bætir ekki úr því með því frv. sem hér er lagt til heldur er hann að hverfa til fortíðar í húsnæðismálum. Efni frv. er því langt frá því markmiði sem hæstv. ráðherra telur sig vera að framfylgja í húsnæðismálum. Þetta er, herra forseti, hreint rothögg fyrir lægst launaða fólkið og harkalegasti skellur sem láglaunafólk hefur fengið frá stjórnvöldum svo áratugum skiptir. Það er því argasta öfugmæli sem segir í frv. að verið sé að tryggja sérstaklega og betur en nú er gert hag láglaunafólks, þegar hundruð fjölskyldna á ári hverju, verði þetta frv. að lögum, verða skildar eftir án nokkurs öryggis í húsnæðismálum. Án nokkurs öryggis, herra forseti, í húsnæðismálum. Ég ætla að fara yfir efni þessa frv. Full ástæða er til að nýta hér allan þann ræðutíma sem maður hefur þó að hæstv. ráðherra hafi getað bunað út úr sér efni þessa frv. á 20 mínútum eða hálftíma, þar sem hann er að rústa félagslega kerfið á Íslandi. Flýting vaxtabóta. Það er jákvætt. En það er reyndar ekki mikið meira að finna í frv. sem er jákvætt. Það er mjög jákvætt. Ég styð það. Félagsleg lán. Það virkar mjög fagurlega að fólk getur nú farið út á almenna markaðinn og valið sér íbúð, en er það svo? Er það svo í reynd, herra forseti, að fólk, sem þarf á félagslegri aðstoð að halda, geti nú farið út á almennan markað, valið sér íbúð og fengið til þess félagsleg lán? Ég er ekki á móti félagslegum lánum og er alveg tilbúin að skoða þau og þá kosti sem ASÍ setur fram í því efni, en útfærsla ráðherra að því er varðar þessi félagslegu lán gengur ekki upp. Síðan komum við að húsbréfakerfinu. Ég minnist þess að ekki eru mörg ár síðan ég deildi hart við framsóknarmenn sem börðust hvað hatrammast gegn húsbréfakerfinu á þingi. Nú er húsbréfakerfið það besta sem til er. Framsóknarmenn sjá nú ekki sólina fyrir húsbréfakerfinu. Það er meira að segja svo gott í þeirra huga að það er hægt að fella alla félagslega aðstoð við láglaunafólk undir húsbréfakerfið og veita öllum húsbréfalán. Það á að leysa vandann fyrir láglaunafólk. En húsbréfakerfið var ekki sniðið að því að mæta þörfum láglaunafólks og þeirra sem verst standa. Þannig að hæstv. núverandi félmrh. þykir húsbréfakerfið greinilega enn betra en mér hefur fundist. Og þeir ætluðu að koma í veg fyrir að 86-kerfið yrði lagt af og hömuðust í marga mánuði gegn húsbréfakerfinu. En nú leysir það vanda láglaunafólks líka. Förum nú yfir það, herra forseti, hverjar eru afleiðingar frv. fyrir láglaunafólk. Það er kannski rétt, áður en ég fer í það, að skoða aðeins hverju raunverulega er verið að breyta. Það er verið að markaðsvæða félagslega íbúðakerfið og örugglega stefnt í einkavæðingu á því ef sjálfstæðismenn fá að ráða eins og þeir hafa fengið að ráða hingað til í húsnæðismálum og það vekur athygli að ýmis ákvæði hlutafélagalaganna eru tekin upp varðandi starfrækslu sjóðsins. Félmrh. á einn að skipa fimm manna stjórn Íbúðalánasjóðsins. Hann á einn að skipa það sem kallað er matsnefnd, að mig minnir. Hann á að skipa þriggja manna undirbúningnefnd til þess að leggja af lánasjóðina og matsnefnd til þess að meta skuldir Húsnæðisstofnunar. Hann á einn að skipa varasjóð. Hann á einn að ráða öllu í þessu efni. Eins og ég segi bera ákvæði frv. þess merki að verið er að einkavæða og stefna í einkavæðingu á íbúðalánakerfinu. Auðvitað ber þessi nýi Íbúðalánasjóður líka einkenni bankastofnunar, enda tiltekið að hann eigi að standa undir sér með eigin tekjum og vöxtum án ríkisframlaga. Öllu starfsfólki Húsnæðisstofnunar verður væntanlega sagt upp og það sem er nokkuð sérkennilegt, herra forseti, þegar verið er að breyta um rekstrarform á ríkisstofnunum hér á Alþingi, t.d. með hlutafélagavæðingu, er yfirleitt ákvæði í frv. um það að starfsfólk eigi að hafa forgang til starfa. Nú segir hæstv. félmrh. hér: Ég ætla að beina því til þessa nýja framkvæmdastjóra að hann sjái til þess að eitthvað af þessu fólki verði nú ráðið. --- Það er ekki nægjanlegt, herra forseti. Auðvitað verða að koma skýr ákvæði um það inn í frv. sjálft, ef þessi löggjöf nær á annað borð fram að ganga, sem auðvitað er ekki víst, vegna þess að eitt skal hæstv. ráðherra vita: Hann kemur þessu frv. ekki léttilega hér í gegnum þingið. Ég er tilbúin að standa til sumars í þessum ræðustól til að koma í veg fyrir að þessi áform gegn láglaunafólki og lægst launaða fólkinu á Íslandi nái fram að ganga. Það er náttúrlega ljóst að frv. er sniðið að þörfum nokkurra sveitarfélaga sem hafa ekki hagað sér skynsamlega í húsnæðismálum, þó að flest sveitarfélög hafi gert það. Það eru nánast allar skyldur teknar af sveitarfélögunum, eins og kaupskylda, forkaupsréttur, 3,5% óendurkræft framlag af heildarbyggingarkostnaði, 10% lán til Byggingarsjóðs verkamanna af hverri eignaríbúð og ef sveitarfélag þarf að selja íbúð á lægra verði en innkaupsverði virðast þeir vera tryggðir í gegnum þennan varasjóð en ef eigandi félagslegrar íbúðar selur á almennum markaði ber hann sjálfur ábyrgð á hugsanlegu tapi. Það er ekkert verið að hugsa um láglaunafólk í þessu frv. Ekki nokkurn skapaðan hlut, herra forseti. Ef ég fer síðan í afleiðingar þessa frv. fyrir láglaunafólkið sýnist mér blasa við að fjölda fólks sem hefur fengið aðstoð í gegnum félagslega íbúðalánakerfið verði hreinlega úthýst. Og af hverju dreg ég þá ályktun, herra forseti? Það eru þúsund fjölskyldur sem árlega hafa fengið fyrirgreiðslu gegnum félagslega kerfið í endursöluíbúðum og í nýjum íbúðum. Þar af hafa í gegnum árin um 200--250 fengið 100% lán þótt þeir séu eitthvað færri núna í tíð núv. ráðherra. Greiðslumatið í félagslega kerfinu er miklu rýmra. Þar er miðað við að greiðslubyrðin fari ekki yfir 28% af tekjum en í húsbréfakerfinu er miðað við að greiðslubyrðin verði mest 18% af tekjum. Ef þetta gengur eftir, ef greiðslumatinu verður ekki breytt, ef þeir sem fá núna íbúðir í félagslega kerfinu þurfa að ganga undir sömu skilmála um greiðslumat og aðrir í húsbréfakerfinu þá er verið að setja á götuna, herra forseti, 600 fjölskyldur á hverju einasta ári. Ég hef heyrt það og ég spyr ráðherra um að það hvort það eigi að fara að koma á neyslustaðli þar sem gert er ráð fyrir lágmarksframfærsluþörf hvers umsækjanda. Gæti það hugsanlega leitt til þess að það yrðu enn fleiri heldur en þessar 600 fjölskyldur á hverju ári sem yrðu á götunni? Ég spyr ráðherrann um þennan neyslustaðal vegna þess að margir óttast að hann muni enn þrengja þann hóp sem fær fyrirgreiðslu í þessu nýja kerfi ráðherrans. Hvað eigum við nú að gera við þetta fólk, þessar nokkur hundruð fjölskyldur sem verða á götunni á hverju ári? Leiguíbúðir. Leiguíbúðir, sagði hæstv. félmrh., og undirstrikaði hvað eftir annað hér í ræðustólnum skyldu sveitarfélaganna varðandi leiguíbúðir. Hvernig lítur þetta nú út? Það kemur fram í þessu frv. að veita eigi niðurgreidd lán til samtals 50 íbúða á árunum 1999 og 2000. 50 íbúðir til þess að mæta þörfum kannski 1.200 og þaðan af fleiri fjölskyldna á þessu tímabili. 50 íbúðir. Hvað býður ráðherrann svo upp á? Jú. Hann gerir ráð fyrir því að semja við sveitarfélögin um framhaldið. Hvenær á þeim samningum að ljúka? Áður en þetta frv. verður að lögum, þannig að við vitum hvað við erum að samþykkja? Þannig að við vitum hvað hægt er að gera við það fólk sem verður núna úthýst úr félagslega kerfinu. Nei, aldeilis ekki. Fyrir árslok 2000 eiga þeir samningar að liggja fyrir. Fyrir árslok 2000 og meðan höfum við til ráðstöfunar 50 leiguíbúðir fyrir þetta fólk. Ég spyr ráðherrann: Hvað ætlar hann að gera við félagasamtök sem hafa treyst á þetta félagslega íbúðakerfi? Námsmenn, samtök fatlaðra, samtök aldraðra sem hafa getað byggt leiguíbúðir gegnum þetta félagslega kerfi. Hvað á að gera við þessa hópa? Eiga þeir að fá hlutdeild í íbúðunum 50 sem þessar 1.200 fjölskyldur eiga að komast inn í? Hvað þýðir það fyrir fatlaða? Einmitt þessi kostur hefur orðið til þess að fatlaðir hafa getað farið út af sambýlum og stofnunum inn í félagslegar íbúðir. Erum við að hverfa hér líka aftur til fortíðar í málefnum fatlaðra? Er það til viðbótar öllu öðru sem hér er boðað af hæstv. félmrh.? Húsaleigubætur, segir ráðherrann. Við vitum ekki hvaða afleiðingar þær breytingar, sem hér voru gerðar á húsaleigubótalöggjöfinni, muni hafa sem voru settar þannig fram að það mætti hækka húsaleigu upp í kostnaðarverð en síðan ætti að bæta allt gegnum húsaleigubótakerfið. Við sýndum fram á það fyrir jólin aftur og aftur að fólk, sem er í leiguíbúðum og hefur fengið niðurgreiðslu þar, þyrfti með húsaleigubótunum, ef ekkert annað kæmi í staðinn, að taka á sig kannski 10--15 þús. kr. á mánuði. Það er verið að skoða þetta núna hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur. Við vitum ekki niðurstöðuna. Þessu á öllu að vísa á sveitarfélögin sem geta fengið lán til 50 íbúða næstu tvö árin. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann er sammála þessu. Er þetta rétt eða er það komið frá fjmrn. að það verði bara lánað til 50 íbúða á árinu 1999 og árinu 2000? Er þetta samkomulag sem var gert við hæstv. félmrh. eða er þetta bara fyrirskipun sem hann hefur tekið við frá fjmrn. eins og í mörgu öðru í þessu frv. sem hér er til umræðu? Mér kæmi það ekki á óvart, herra forseti, þó þetta væri fyrirskipun frá hæstv. fjmrh. sem hæstv. félmrh. tekur góða og gilda eins og hann tekur hér upp stefnu Sjálfstfl. í húsnæðismálum um að leggja af félagslega aðstoð og einkavæða félagslega íbúðakerfið. Hvaða áhrif hefur þessi breyting á fasteignamarkaðinn? Hvaða áhrif hefur þessi breyting á greiðslubyrðina? Við vitum ekki enn um áhrifin á fasteignamarkaðinn. Hún getur orðið veruleg fyrir nýja kaupendur 2--4 herbergja íbúða en þeir hafa verið um 60--70% þeirra sem hafa fengið fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu. Eftirspurnin eykst örugglega. Og því skulum við líka halda til haga að það er staðfest bæði af Ríkisendurskoðun og Húsnæðisstofnun að nýjar íbúðir í félagslega kerfinu hér á höfuðborgarsvæðinu eru 10% dýrari en á almennum markaði. Þarf þetta fólk sem nú kemur inn á hinn almenna markað að taka á sig þessa 10% hækkun fyrir utan skilyrði um að það geti líka lagt fram 10% af útborguninni? Ráðherra fullyrðir að 100% lánið hafi reynst svo illa að það eigi að leggja þau af. Hverjar eru staðreyndir í því? Staðreyndin er sú um það sem er kallað stórfelld vanskil að af 600 lánum sem eru í gangi, 100% lánum, eru vanskilin aðeins 17% þannig að 83% þeirra sem hafa fengið 100% lán hafa vissulega getað notið þess. Þetta á nú að leggja af með tilstyrk Framsfl. Við skulum aðeins líta á greiðslubyrðina, herra forseti. Hæstv. ráðherra fullyrðir að greiðslubyrðin verði heldur léttari í nýja kerfinu, fyrir þá sem á annað borð komast inn í kerfið. En liggur þetta mál svo? Hæstv. ráðherra, sem skildi eftir hálftíma af sínum ræðutíma, vék ekki einu orði að þeim stórfellda kostnaðarauka sem verið er að setja á fólk í hinu nýja kerfi. Hann fór ekki yfir ýmsan kostnað sem þetta fólk verður að taka á sig. Það hefur verið reiknað út miðað við einstætt foreldri sem kaupir íbúð upp á 5,5 millj. að kostnaðurinn í núverandi kerfi, þinglýsingargjöld, lántökugjöld, sölulaun o.fl., er 56 þús. kr., beinn kostnaður. Hann verður fyrir þessa fjölskyldu 134.850 kr. í nýja kerfinu en í núverandi kerfi eru það 56 þús. Og þó að greiðslubyrðin sé í einhverjum tilvikum sem ráðherrann nefndi 1--2 þús. kr. léttari í nýja kerfinu, þá á hæstv. ráðherra að halda sannleikanum til haga. Við erum hér að tvöfalda til þrefalda þann beina kostnað sem fólk verður fyrir þegar það kaupir íbúð í nýju kerfi ráðherrans og þá hefur ekki verið tekið tillit til þess að sveitarfélögin hætta að greiða 3,5% sem hefur lækkað íbúðaverðið þannig að fólk hefur ekki þurft að borga nema 96,5%. Nú er það tekið af þannig að það eykur greiðslubyrðina einnig. Það er ekki tekið með í útreikninga ráðherrans. Og það er heldur ekki tekið með í útreikninga ráðherrans, sem eru vissulega peningar sem fólk þarf að taka úr sínum vasa, ef íbúðirnar sem það þarf að kaupa eru 10% dýrari. Öllu þessu er stungið undir stólinn og ekki rætt hér einu orði sem mun hafa veruleg áhrif á þá greiðslubyrði sem þetta fólk verður að bera. Málið liggur einfaldlega þannig að þeir sem komast yfirleitt inn í þetta nýja kerfi ráðherrans þurfa að borga meira, greiðslubyrði þeirra verður þyngri hvernig sem á málið er litið og síðan eru hundruð fjölskyldna skildar eftir á götunni. Þarf nokkurn að undra, herra forseti, að ég þurfi að tala um þetta mál til sumars ef með þarf? Síðan er það vaxtabótakerfið sem nú á að taka við allri félagslegri aðstoð undir stjórn fjmrh. 150 millj. kr. Eiga þær að nægja í þetta, herra forseti? Ég hef ekki séð það. Niðurgreiðslan á félagslegum íbúðum kostaði 838 millj. á árinu 1996. Hér eru 150 millj. sem á að bæta í vaxtabótakerfið til þess að sjá um allar niðurgreiðslurnar. Og hvernig fer með niðurgreiðslurnar hjá þeim sem eru í núverandi kerfi? Halda þeir þeirri niðurgreiðslu sem þar er fyrir eða verða þeir líka settir inn í vaxtabótakerfið? Ég bið ráðherrann um svar við því. Hér er auðvitað um pólitíska skömmtun að ræða vegna þess að fjöldi viðbótarlána verður takmarkaður á hverju ári allt eftir því hve mikið verður veitt af viðbótarlánum. Það veit enginn. Ég spyr ráðherrann: Hvað áætlar hann að verði veitt mörg viðbótarlán? 100 eða 200? Segjum að þau verði 200. Svo koma 400 manns, allir jafnsettir og eiga aðgang að þessu viðbótarláni. Hver á að velja þetta fólk? Það á að taka fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar út úr húsnæðisnefndunum. Þar verða pólitískir fulltrúar. Þarna er verið að koma á ákveðnu skömmtunarkerfi, herra forseti. Svo er þetta allt undir einhverjum hatti, að allir geti bara farið út á almenna markaðinn og valið sér íbúð eins og þeir vilja. Hér er verið að taka upp nýtt, miðstýrt skömmtunarkerfi. Svo veltir maður fyrir sér þessu valfrelsi vegna þess að sveitarfélögin geta skilyrt viðbótarlán til einstaklinga því að þeir kaupi þær íbúðir sem sveitarfélögin fá í endursölu. Komi íbúi í einhverju sveitarfélagi og vilji fara út á markaðinn og velja sér íbúð, þá getur fulltrúi sveitarfélaga sagt: Við erum hér með endursöluíbúð. Þú verður að taka hana, annars færðu ekki viðbótarlánið. Þetta er valfrelsið sem við ætlum að bjóða upp á. Þetta er gulrótin sem verið er að veifa framan í fólk til þess að hæstv. félmrh. geti selt þetta kerfi. Þetta er mesta blekking sem ég hef séð lengi hér í þingsölum, herra forseti. Húsnæðisnefndir þurfa að samþykkja þessar íbúðir. Hvernig verður eftirlitið? Það verður vafalaust þungt og flókið í vöfum vegna þess að þeir sem fara út á hinn almenna markað og finna 2--3 íbúðir sem þeir vilja gjarnan kaupa, einhverja af þessum íbúðum, þá verður sennilega eftirlitsfulltrúi að fara á eftir þeim og samþykkja hvort þessi íbúð uppfyllir gæði og kröfur sem gerðar eru til hennar. Og hvað ef íbúðin þarf viðhald? Á að lána fyrir viðhaldinu líka? Hefur ráðherrann hugsað fyrir því? Ég ætla að víkja að þessum varasjóði. Sveitarfélögin eiga að greiða í hann 5% af væntanlegu viðbótarláninu. Ég spyr ráðherrann um það. Ef eitthvert sveitarfélag greiðir ekki þessi 5% af viðbótarláninu í varasjóðinn, þá fá íbúar þess sveitarfélags ekki viðbótarlán? Það er nauðsynlegt að hann svari því. Ef einhver sveitarfélög ætla ekki að greiða þetta viðbótarlán vegna þess að það gangi ekki út af fjárhagsáætlun, það kemur einhvers staðar hér fram, og geti ekki eitthvert árið eða ætli kannski alls ekki að greiða þetta 5% viðbótarlán, er það þá svo að íbúar þess sveitarfélags fá ekki viðbótarlán? Er það svo? Síðan virðist sjóðurinn eiga að hafa það verkefni að niðurgreiða eldri lán Byggingarsjóðs verkamanna ef markaðsverð eignar reynist lægra en uppreiknað veðlán sjóðsins. Með öðrum orðum, það á að leysa sveitarfélögin sem misnotað hafa félagslega kerfið úr snörunni. Sumir hafa áætlað að það kosti 2 milljarða. Á þessi varasjóður að standa undir því og þar með þau mörgu sveitarfélög sem hafa staðið sig vel varðandi uppbyggingu félagslega kerfisins, eiga þær greiðslur sem þau sveitarfélög inna af hendi í þennan sjóð að fara til þess að greiða skuldir sveitarfélaga sem hafa staðið sig illa? Síðan hefur ráðherrann það í hendi sér samkvæmt þessu lagaákvæði að hækka framlagið þannig að Reykjavík, Hafnarfjörður eða Kópavogur sem hafa staðið sig vel þurfa að fara að greiða niður skuldirnar í Bolungarvík. Er þetta svo, herra forseti? Við þurfum auðvitað að skoða það hvort þetta er meiningin með breytingunni. Spurningin er um þá sem eru í núverandi kerfi. Er það svo að sveitarfélag geti hafnað forkaupsrétti? Það er talað um að sveitarfélögin geti breytt tímanum varðandi forkaupsréttinn í núverandi kerfi. Ég spyr um það vegna þess að það er mikilvægt. Getur verið að sveitarfélag geti hafnað forkaupsrétti á íbúðum þeirra sem eru í núverandi kerfi og vilja selja sína íbúð á markaði? Það er auðvitað alvarlegt ef svo er því að þessir íbúar hafa farið inn í þetta kerfi á ákveðnum forsendum um að sveitarfélögin innleysi til sín íbúðir þeirra. Á þeim getur hvílt kannski 7 millj. kr. lán. Hér er kannski um 3 millj. kr. íbúð að ræða og ef sveitarfélögin hafna forkaupsrétti, sitja þá íbúarnir uppi með þessa íbúð? Ég er ekki að fullyrða þetta. Ég er að spyrja af því að þetta er mikilvægt atriði. Síðan spyr ég um eitt, vegna þess að ákvæði til bráðabirgða VI er verulega skrýtið. Er það virkilega svo að hægt verði að ógilda þegar gerða samninga, a.m.k. er varðar þá sem fengið hafa úthlutað íbúð á byggingarstigi en ekki hefur verið afhent? Samkvæmt frv. á að gera þeim grein fyrir breyttu ástandi, ég held það sé á bls. 17 í frv. sem er full ástæða til þess að skoða, en þar segir: ,,Slíkum aðilum skal jafnframt gefinn kostur á því að hætta við kaup óski þeir þess.`` Þurfa þeir að fá nýtt greiðslumat sem þegar hafa gert samning um íbúð en hafa ekki fengið íbúðina afhenta af því hún er á byggingarstigi? Er það svo að hægt sé að ógilda þessa samninga? Hérna stendur: ,,öllum þeim sem fengið hafa loforð eða úthlutun íbúðar á byggingarstigi eða annars konar íbúðar samkvæmt eldra kerfi og ljóst er að ekki verður tilbúin til afhendingar og/eða uppgjörs fyrr en eftir gildistöku laga þessara. Slíkum aðilum skal jafnframt gefinn kostur á því að hætta við kaup óski þeir þess.`` Það á að tilkynna þessum aðilum breytt ástand. Ég spyr sérstaklega um þetta vegna þess að það er auðvitað alvarlegt ef það er svo. Ég spyr aftur um starfsöryggi fólks í Húsnæðisstofnun. Er ráðherrann tilbúinn til þess, ef þetta frv. nær yfirleitt fram að ganga, sem mig hryllir við, að setja ákvæði inn í frv. um forgang þessa fólks til starfa? Það er allsérkennilegt ákvæði hér varðandi opinbera starfsmenn, sem er full ástæða til að lesa en það er um hæfniskröfur framkvæmdastjóra yfir þessum nýja banka ráðherrans. Hér stendur: ,,Greinin gerir ekki ríkari hæfniskröfur til framkvæmdastjóra en almennt eru gerðar til ríkisstarfsmanna. Gera verður þó ráð fyrir því að framkvæmdastjóri hafi þá viðbótarþekkingu og reynslu sem stjórn Íbúðalánasjóðs telur nauðsynlega að framkvæmdastjóri hafi til þess að geta gegnt starfinu.`` Er það bara gefið hér fyrir fram að ríkisstarfsmenn eða opinberir starfsmenn hafi ekki þá hæfniskröfu sem gera á til framkvæmdastjórans í þessum nýja banka?

Það á að vera framsóknarmaður ...

Framsóknarmaður? Ja, það skyldi þó nú ekki vera að allar þessir nefndir og sjóðir og ráð sem félmrh. er einráður um hvernig skipa á, að það verði allt saman framsóknarmenn. Ekki bætir það frv., herra forseti, ef það er raunin. En hvað á að gera, herra forseti, til þess að bæta núverandi kerfi? Ég held að það eigi að skoða af fullri alvöru þær tillögur sem verkalýðshreyfingin hefur sett fram. Ég held að það eigi að einfalda kerfið og ég held að það væri til bóta ef hér væri eitt kerfi, kaupleigukerfi, með 90% lánshlutfalli og ég tel að möguleikinn á 10% viðbótarláni eigi að vera til staðar. En hann þarf þá að vera til lengri tíma en þriggja ára. Ég held að lánið mundi gagnast að fullu ef það væri til 15 ára. Vaxtabætur tel ég rétt að hafa með sama hætti og ráðherra leggur til, að þetta verði samtímagreiðslur. Og ég held að kaupendur eigi að hafa val um leigu eða kaup fyrstu árin og að afborgunarhlutinn í húsaleigu nýtist leigjanda sem greiðsla þegar leiga breytist í kaup. Þetta hefur verið lagt til af ýmsum aðilum sem hafa verið að skoða þetta kerfi. Ég held líka að það þurfi að gera átak á leigumarkaðnum og það á að gera í samráði sveitarfélaga, verkalýshreyfinga og jafnvel lífeyrissjóða þannig að það sé gert átak til að fjölga leiguíbúðum og efla leigumarkaðinn. Og ég held að við komumst ekkert af með færri en nokkur hundruð leiguíbúðir á hverju ári. Það er auðvitað hægt að einfalda þetta kerfi og koma til móts t.d. við sjónarmið verkalýðshreyfingarinnar en það á ekki að fara þá leið sem hæstv. ráðherra boðar. Íhaldið getur vissulega fagnað yfir því hér í þingsölum að hafa knésett Framsfl. og fengið þá til að flytja inn í þingsali stefnu sína um einkavæðingu félagslegra íbúða og að slá af félagslega aðstoð til láglaunafólks. En það verður barist hart gegn því, herra forseti, eins lengi og þarf hér á þingi til að koma í veg fyrir að láglaunafólkið og þeir verst settu verði settir hér á kaldan klaka eins og allt stefnir í með þessu frv. félmrh.

Herra forseti. Ræða hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur var um margt merkileg, í raun og veru ótrúleg varnarræða. Hún talar eins og húsnæðiskerfið, þ.e. félagslega húsnæðiskerfið sem er við lýði í dag sé í lagi. En félagslega húsnæðiskerfið virkaði að sjálfsögðu í upphafi, eins og mörg kerfi gera, en það virkar alls ekki í dag. Ég þekki það vel úr mínu fyrra starfi sem sveitarstjóri að í þessu kerfi er lítill sveigjanleiki, hvað sem hver segir, félagslega kerfið er ákveðinn baggi á sveitarfélögunum. Það er alveg sama hvort sveitarfélögin eru vel eða illa rekin eða hvort það eru fáar eða margar íbúðir í sveitarfélögunum. Í t.d. sveitarfélögum á Suðurlandi er til þess að gera jafnvægi í félagslegum íbúðum og íbúðum á almennum markaði. Kerfið er baggi á sveitarfélögunum. Og það er alveg klárt mál að það er óraunhæft verð á þessum félagslegu íbúðum. Fólk er mjög óánægt þegar til sölu og uppgjörs kemur og það eru fyrningareglur og fólk er virkilega í mörgum tilfellum að tapa peningum þarna. Það er líka erfitt í kerfinu eins og það er að fá lán fyrir viðhaldi og kerfið er almennt þungt. Eignarmyndun er mjög seinvirk og mjög margt ungt fólk sem fer inn í þetta kerfi fer hundóánægt út úr því og fer inn á almennan markað. Og því finnst í mörgum tilfellum að það sé hreinlega hlunnfarið. Láglaunafólki hefur gengið illa í þessu kerfi, það er alveg sama með þá sem eru hærra launaðir og hafa lent í 4,9% vöxtunum, því hefur gengið verulega illa í þessu kerfi og ég fagna virkilega breytingum. Það er ekkert víst að kerfið sem við höfum áhuga á að setja á sé fullkomið, en ég fagna þeim breytingum sem eru vonandi að verða á þessu kerfi.

Herra forseti. Hv. þm. talar hér um varnarræðu. Það veitir nú ekki af því að halda hér uppi vörn fyrir láglaunafólkið þegar þetta er að skella yfir. Ekki hefur láglaunafólkið skjól hjá framsóknarmönnum, það er alveg ljóst. Ég veit að þessi hv. þm. vill vel en ég er sannfærð um að hann hefur ekki kynnt sér áhrif og afleiðingar af þessu frv. Hv. þm. talar um óraunhæft verð, þungan bagga á sveitarfélögunum og mikla greiðslubyrði fyrir láglaunafólk. Það er verið að tvöfalda eða þrefalda þann kostnað sem fólk hefur bara við það að komast inn í íbúðina. Það er verið að taka 3,5% framlag af sveitarfélögunum, sem fer þá beint á fólkið sjálft. Þyngir það ekki greiðslubyrðina? Það er verið að halda þannig á málum að sveitarfélögin um allt land þurfa á næstu tveim árum kannski að byggja 1.200 leiguíbúðir. Heldur hv. þm. að það verði minni baggi á sveitarfélögunum en í núverandi kerfi? Og ef hv. þm. þekkir ekki sveigjanleikann í þessu kerfi, ja þá skil ég ekki hvað hann er að fara vegna þess að hann er mikill, en hann hefur ekki verið nýttur. Ég hvet nú hv. þm. til að skoða málið betur. Ég sagði ekki, og ég undirstrika það, að það sé allt í lagi í þessu kerfi. Ég sagði hverju þyrfti að breyta. Ég sagði að það ætti að skoða tillögur verkalýðshreyfingarinnar. Og ég skora á hv. þm. að leggja okkur í stjórnarandstöðunni lið með því að þetta frv. verði ekki afgreitt núna heldur verði það unnið í samráði við verkalýðshreyfinguna í sumar og lagt fram á nýjan leik í haust þannig að tryggt sé að láglaunafólk og þeir verst settu verði tryggðir, sem þetta frv. gerir ekki ráð fyrir vegna þess að það er verið að úthýsa hundruðum fjölskyldna sem hafa átt skjól í félagslega kerfinu.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði því ekki hvernig fólki, láglaunafólki, hefur gengið í félagslega kerfinu. Það þekki ég af eigin raun af störfum mínum sem sveitarstjóri. Það er kannski dálítill munur á því hvort við erum að vinna í félmrn., hvort við erum að vinna með reglur og lög eða hvort við erum með fólkinu sem er að kaupa sér íbúðir eða selja íbúðir, við skynjum þetta á allt --- ég ímynda mér á allt annan hátt. Ég er alveg klár á því að full ástæða er til að stokka upp það kerfi sem er nú við lýði, það er full ástæða til þess. Ég fer á mjög marga fundi í mínu kjördæmi, á hverjum einasta þeirra spyrja sveitarstjórnarmenn, þá spyr hinn almenni borgari: Ætlið þið ekki að breyta þessu félagslega kerfi? Þess vegna segi ég það að ég held að þau spor sem við erum að taka hér séu til góðs og ég er alveg tilbúinn að hlusta á, eins og sjálfsagt allir framsóknarmenn og allir stjórnarþingmenn, við erum tilbúin til að hlusta á allar góðar hugmyndir, allar góðar ábendingar um breytingu. En ég hef ekki heyrt þær ábendingar enn hjá hv. þm.

Herra forseti. Það eru alveg örugglega einhverjir í félagslega kerfinu sem ættu frekar að vera í leiguíbúðum, ef leiguíbúðaverðið væri viðráðanlegt. En hvernig hefur Framsfl. staðið sig í uppbyggingu leiguíbúða þau tvö ár sem þeir hafa verið með félmrn.? Ég ætla að minna á það að á árunum til 1995 þegar Alþfl. var með félmrn. voru leiguíbúðirnar um 1.300 talsins, Búsetuíbúðir, kaupleiguíbúðir og aðrar leiguíbúðir, 1.300 talsins eða um 170 á ári. Hvernig hefur Framsfl. staðið sig? Á síðasta ári 49 leiguíbúðir. Það eru fjórum sinnum færri íbúðir en þegar jafnaðarmenn voru með félmrn. Fjórum sinnum minna. Og svo segir félmrh. að það eigi bara allir að fara í leiguíbúð. Hvar eru þessar leiguíbúðir?  Og hv. þm. talar um að hlusta. Er Framsfl., er þessi hv. þm., er hæstv. félmrh. tilbúinn að hlusta á verkalýðshreyfinguna? Það hefur aldrei fyrr gerst að verið sé að umbylta félagslega kerfinu, ég tala nú ekki um eyðileggja það eins og hér er gert, og ekki talað orð við verkalýðshreyfinguna. Þetta eru ný vinnubrögð í samskiptum stjórnvalda við verkalýðshreyfinguna, þetta eru ný vinnubrögð. Við erum að umbylta og rústa kerfið og það er ekki talað við verkalýðshreyfinguna. Ég skora á hv. þm. að hlusta á láglaunafólkið, 

Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að eyða svolitlum tíma í það í byrjun að fara yfir aðdraganda að frumvarpssmíð hæstv. félmrh. og kringumstæður málsins sem eru nokkuð sérkennilegar satt best að segja og eru menn þó orðnir ýmsu vanir í samskiptum ríkisstjórnarinnar við verkalýðshreyfinguna og reyndar einnig þeirrar sem á undan sat. Það eru heilmikil tímamót í sögu húsnæðismála á Íslandi, a.m.k. á þessari öld, ef á að fara að gera meiri háttar umbyltingu á húsnæðiskerfinu án þess að verkalýðshreyfingin sé svo mikið sem kölluð til ráðagerða, hvað þá að hún sé beinn þátttakandi að því eins og hún hefur lengst af verið með öllum meiri háttar breytingum, a.m.k. hvað varðar tilkomu félagslegs íbúðarhúsnæðis á Íslandi á þessari öld. Það er athyglisverður minnisvarði sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson er á góðri leið með að reisa sér í sögunni að vera fulltrúi hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og tengiliður hennar við vinnumarkaðinn og verkalýðshreyfinguna alveg sérstaklega og umgangast þau samskipti með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur gert. Það verður örugglega eftir því tekið og um það fjallað á spjöldum sögunnar að hæstv. ráðherra hafi látið hafa sig til þeirra verka sem raun ber vitni. Það vekur mikla athygli, herra forseti, þegar farið er yfir það hversu þrengslalega hæstv. ráðherra hefur kosið að láta vinna að gerð þessarar endurskoðunar á húsnæðismálum. Í greinargerð eru sérstaklega raktar tvær nefndir eða starfshópar sem komu að þessu fyrir hæstv. ráðherra. Annar mun hafa borið nafnið samráðshópur og hinn starfshópur. Það er ábyggilega mjög mikill munur á þessu tvennu þó að verulegu leyti sitji sömu mennirnir í báðum hópunum, t.d. er aðstoðarmaður ráðherra að sjálfsögðu í báðum nefndunum. En í samráðshópnum sat að vísu einn tengiliður frá sveitarstjórnunum eða við skulum gefa okkur að svo hafi verið þar sem var bæjarstjórinn á Selfossi,  Þarna voru að sjálfsögðu þeir Steingrímur Ari Arason og Árni Gunnarsson, aðstoðarmenn fjmrh. og félmrh., og mikið verð ég að segja að ég dáist að þeim mönnum hvernig þeir geta verið í endalausum starfshópum út og suður. Ég held að nafni minn Ari Arason hljóti að vera einn duglegasti maður í heimi því að hann er í öllum nefndum sem fjmrh. skipar og það stappar nærri að vera eins með Árna Gunnarsson, aðstoðarmann félmrh. Það hlýtur að vera miklu lengri sólarhringurinn hjá þessum mönnum en okkur hinum því að annars kæmust þeir ekki yfir það að vera í öllum þessum nefndum fyrir húsbændur sína. Í starfshópnum voru svo þeir Hákon Hákonarson, formaður húsnæðismálastjórnar, og gæti verið eitthvað tengdur Framsfl., það er hugsanlegt,  
             Staðreyndin er náttúrlega sú að vinnubrögðin og nálgun hæstv. félmrh. og hæstv. ríkisstjórnar er neðan við allar hellur. Hringja svo í forustumenn verkalýðshreyfingarinnar í landinu korteri áður en á að gera þetta þetta hugarfóstur aðstoðarmannanna opinbert og hóa í þá og segja: Við viljum endilega hafa samráð við ykkur um breytingar í húsnæðismálum. Korter fyrir 12. Svo ekki sé talað um og minnst á það að stjórnarandstaðan sé höfð með í ráðum. Man hæstv. félmrh. þá tíma fyrir eins og áratug þegar mikið gekk á í húsnæðismálum? Ekki hefði mönnum dottið í hug eitt augnablik þá að láta heildarendurskoðun á löggjöf og málefnum húsnæðismálanna fara fram án þess en verkalýðshreyfingin ætti fulla aðild að því máli. Jafnvel Vinnuveitendasamtökin komu inn í það á köflum og stjórnarandstaðan. Ég sat sem stjórnarandstæðingur í nefndum, t.d. í nefnd sem var að undirbúa upptöku húsbréfakerfisins og fleiri slíkar kerfisbreytingar í húsnæðismálum. Það þótti sjálfsagður hlutur að stjórnarandstæðingar væru með í slíkri vinnu frá byrjun. En nú er öldin önnur. Það skyldi þó ekki vera að hæstv. félmrh. hafi stundum, t.d. á síðasta kjörtímabili þanið sig heilmikið yfir því að stjórnarandstaðan væri ekki höfð með í ráðum þá. En svona er þetta nú. Þegar menn eru einu sinni sestir í hin hægu sætin, orðnir ráðherrar og komnir með aðstoðarmenn, sérstaklega ef þeir tilheyra Framsfl., þá er þetta bara haft innan fjölskyldunnar. Ég sé ekki annað en það hefði vel verið hægt að halda alla þessa fundi á Höllustöðum og senda svo bréfið þaðan. Þetta er, herra forseti, dapurlegt vegna þess að ekki er verið að fjalla um dægurmál, hér er ekki verið að fjalla um smámál sem er fyrirgefanlegt að menn þjóni pólitískri lund sinni og sérvisku og eigi bara við um sjálfa sig. Hér er verið að fjalla um hina mikilvægustu löggjöf í landinu og hér er verið að fjalla um málaflokk sem mjög löng hefð er fyrir að reyna að hafa sem breiðasta og almennasta samstöðu um, hafa verkalýðshreyfinguna með í ráðum og reyna að ná pólitísku eða þverpólitísku samstarfi eins og kostur er. Hæstv. félmrh. Páll Pétursson hefur hafnað þessum aðferðum. Tilkoma frv. og aðdragandi er mjög skýr yfirlýsing að því leyti að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með hæstv. félmrh. Pál Pétursson í broddi fylkingar slítur samstarfinu við verkalýðshreyfinguna á Íslandi um húsnæðismál. Hún gerir það --- og hefur þegar slitið öllu samstarfi við stjórnarandstöðuna svo það kemur út af fyrir sig minna á óvart. Kannski komi þeir tímar aftur að verkalýðshreyfingin neyðist til þess að beita verkfallsvopninu til þess að geta haft áhrif á mótun húsnæðislöggjafar á Íslandi. Það hefur hún stundum þurft að gera. Ýmsum mikilvægum réttindamálum sem almenningur í landinu býr við, eða hefur a.m.k. búið við þar sem ekki er búið að rífa af mönnum á síðustu tveimur kjörtímabilum, náðu menn fram með harðri baráttu og verkföllum. Er það sá samskiptamáti sem hæstv. félmrh. er að mæla með sem er jafnframt ráðherra vinnumarkaðsmálanna? Það er hart að þurfa að trúa því. En hvenær og hvernig á verkalýðshreyfingin að hafa áhrif á þessi mál ef framkoman við hana er sú sem við verðum hér vitni að? Svo kemur að innihaldinu og þess sér að sjálfsögðu stað að hinum víðsýnu aðstoðarmönnum ráðherranna finnst sjálfsagður hlutur að halda áfram og henda verkalýðshreyfingunni t.d. út úr húsnæðisnefndunum þannig að þetta er ekki bara aðferðafræðin heldur líka innihaldið. Að sjálfsögðu dregur það dám af vinnubrögðunum og því hvernig þetta er allt saman lagt upp. Herra forseti. Hér eru engin dægurmál eða smámál á ferðinni. Sú breyting sem lögð er til er a.m.k. á hina formlegu hlið gífurleg, hún er umbylting á kerfinu eða kannski er nær að segja að því er kollvarpað. Félagslegu húsnæðiskerfi, félagslegu ákvæði í löggjöf um húsnæðismál er í raun og veru hent út. Þau eru lögð niður. Þetta er allt sett í einn sjóð. Verið er að markaðsvæða 100% íbúðalán á Íslandi með þessari aðgerð. Þegar búið verður að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins og húsbréfadeild, stofna þennan nýja Íbúðalánasjóð, verður engin aðgreining möguleg eða hugsanleg á lánum. Þau verða öll með sömu vöxtum, þau verða öll á markaðskjörum, þau verða öll ef svo ber undir að sæta afföllum á markaði o.s.frv. Með öðrum orðum gengur kerfisbreytingin út á að henda út úr löggjöfinni um húsnæðismál öllu sem heitir félagsleg viðmið, félagsleg grundvallarviðhorf. Hins vegar er sagt að þau eigi að koma inn hinum megin, þau eigi að koma inn í gegnum vaxtabætur og það er vísað á þær um allt sem heitir jöfnun eða stuðningur við þá sem eiga undir högg að sækja hvað varðar húsnæðisöflun í landinu og þá á sveitarfélögin. Við skulum líta þá aðeins nánar á það, herra forseti, en fyrst er kannski rétt að fara yfir stjórnsýsluþáttinn sem fjallað er um í öðrum þætti frv. --- ég kann ekki alveg þetta þáttatal og kaflatal, en það er engu að síður svo að hér er ýmist talað um þætti eða kafla --- og í öðrum þætti og öðrum kafla er fjallað um stjórnskipulag húsnæðismálanna. Nú verður engin Húsnæðisstofnun. Hvernig ætli það sé, herra forseti, í anda þess lýðræðis og þeirrar valddreifingar sem Framsfl. er auðvitað frægur fyrir með ,,fólkið í fyrirrúmi``? Jú, það er að sjálfsögðu þannig að hæstv. félmrh. ætlar að ráða öllu einn. Það væri alveg ástæðulaust að vera með nema þessa einu línu í lögunum, 3. gr. Hún er ein lína, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Félagsmálaráðherra fer með yfirstjórn þeirra mála sem lög þessi taka til.`` Mín vegna mætti löggjöfin nánast vera svona því að ég sé ekki annað en það kæmi út á eitt efnislega. Ráðherrann ræður þessu. Hann ætlar sér að tilnefna eigin hendi fimm manna stjórn. Hann ræður því að sjálfsögðu hver verður formaður og varaformaður úr þeim hópi sem hann tilnefnir sjálfur og síðan er það þannig að víðast hvar annars staðar í lögunum þar sem einhverjar ákvarðanir sem máli skipta eru að nafni til settar undir stjórn Íbúðalánasjóðs þurfa þær samþykki félmrh. þannig að hann þarf að skrifa upp á það eftir sem áður. Ég tók að vísu eftir því við vandlega leit og fann eitt ákvæði sem lítur svo út a.m.k. sem ráðherrann ætli ekki að ráða beint, þ.e. aðeins óbeint og það er hver er ráðinn framkvæmdarstjóri enda gæti farið betur á því ef þyrfti að koma einhverjum flokksgæðingnum fyrir í því djobbi að það væri ekki alveg nakið að það væri félmrh. sjálfur sem réði því. Þá væri ágætt að hafa einhverja fimm leppa til að bera ábyrgð á því að ráða manninn en að sjálfsögðu ræður ráðherra því sem sjálfur skipar mennina og ræður hver er formaður og varaformaður þannig að hér er öllu hent út, hent á haugana sem heitir lýðræði og eðlileg stjórnsýsla í þessum málaflokki. Það er furðuleg hugsun að leggja að jöfnu eitthvert hlutafélag, t.d. iðnfyrirtæki sem ríkið á og rekur sem hlutafélag úti á markaðnum og málaflokk af þessu tagi sem húsnæðismálin eru nema það sé sú framtíð sem verið er að vísa í að þetta verði einkavætt, þetta sé til marks um það að í raun og veru sjái ríkisstjórnin og hæstv. félmrh. þetta fyrir sér sem tímabundið ástand, áfanga að því að einkavæða þetta að fullu og öllu. Og því ekki það? Hversu mikill munur verður orðinn á því þegar um 100% markaðslán er að ræða að öllu leyti og ekki vottar á neinn hátt fyrir félagslegri hugsun í löggjöfinni sem slíkri að láta þá einkaaðila fara að reka sjóðinn? Það er bara stigsmunur en ekki eðlis að verða á því. Þetta er alveg ofboðslegt, herra forseti, og sögulega séð alveg með ólíkindum að ráðherra flokks, sem telur sig vera miðjuflokk, ég tala nú ekki um kennir sig stundum þegar það hentar í hinum pólitísku sviptivindum við félagsleg viðhorf eða samvinnu eða eitthvað því um líkt, hann skuli standa fyrir svona hlutum. Er þetta ekki alveg sönnun þess að Framsfl. er endanlega giftur í þessu hjónabandi sínu með íhaldinu og er bara í skítverkunum fyrir íhaldið? Þetta er nánast 100% húsnæðisstefna Sjálfstfl. frá síðasta landsfundi hans nema það er bara ekki farið jafnlangt fram í tímann og þar var gert því þar átti að einkavæða hinn nýja Íbúðalánasjóð árið 2000. En það er ekkert því til fyrirstöðu að það verði gert að tveimur árum liðnum. Þetta er góður undirbúningur fyrir það. Valdasamþjöppunin í þessu frv., herra forseti, er með ólíkindum. Ráðherra ræður málaflokknum, ráðherra skipar stjórn Íbúðalánasjóðs, ráðherra setur stjórnum reglugerðir og mótar starfsramma hans. Ráðherra þarf að samþykkja allar mikilvægustu ákvarðanir stjórnarinnar. Ráðherra skipar undirbúningshóp til að koma fyrirbærinu á laggirnar. Og ráðherra skipar matsnefndina. Ráðherra gerir þetta allt þannig að það verða auðvitað sömu mennirnir í öllum þessum nefndum. Þeir Steingrímur Ari og Árni Gunnarsson verða auðvitað í undirbúningshópnum og matsnefndinni. Ekki dettur mér eitt augnablik annað í hug. Þannig er þetta. Það er lýðræðið sem hér er á ferðinni. Herra forseti. Við hljótum að staldra sérstaklega við þá efnisbreytingu sem hér er á ferðinni, að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna. Það er enginn vafi á því að af mörgu sem hlýtur að koma til skoðunar í frv. þá er það veigamest í mínum huga að með frv. er Byggingarsjóður verkamanna og áratugalangri sögu félagslegs húsnæðiskerfis og félagslegs íbúðalánakerfis lokið. Því er lokið ef þetta verður lögfest og þessar breytingar ná fram að ganga. Það gleðjast auðvitað ýmsir yfir því. Það er alkunnugt að Sjálfstfl. hefur mjög lengi viljað þetta kerfi feigt og einstöku menn í þeim hópi hafa verið svo hraustir að þeir hafa viðurkennt það, og það er vissulega algjör snilld, en það hafa ekki allir sjálfstæðismenn treyst sér til að skrifa upp á það og það hefur jafnan átt sér málsvara í þeim hópi og á þingi hafa setið ágætir menn sem vörðu það. Mig minnir t.d. að ýmsir Guðmundar hafi verið á þingi fyrir Sjálfstfl. bæði fyrr og síðar sem hafi staðið vörð um þetta kerfi. Og það er alveg hrein snilld hjá Sjálfstfl. að fá Framsókn til að gera þetta fyrir sig. Það er hrein snilld. Samþykkja þetta á landsfundi og svo gengur Framsókn í skítverkin, alveg sjálfviljug. Það verður ekki annað séð á hæstv. félmrh. en honum hafi verið það tiltölulega ljúft að leika þetta böðulshlutverk á félagslega húsnæðiskerfinu fyrir Sjálfstfl. Ég sé að hv. þm. Pétur Blöndal er með óvenjulegum gleðibrag hér úti í salnum. Það skyldi nú ekki vera að þetta væri einn af hátíðisdögunum í lífi hans þegar til umræðu er að ganga af félagslega húsnæðiskerfinu dauðu. Hvað á að koma í staðinn, herra forseti? Hvað á að taka við? Hvar er hin félagslega hugsun Framsfl. á ferðinni? Jú, hún er í þessu snifsi um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Því það er trixið, það er snilldin. Það á að vísa öllu í vaxtabótakerfið. Viðbótarlán og vaxtabætur er það sem menn fá í staðinn fyrir Byggingarsjóð verkamanna og félagslegt húsnæðiskerfi sem á sér áratugalanga sögu í landinu. Hvernig skyldi það nú ganga, herra forseti, og hvað segir sagan okkur í þeim efnum? Hvernig hefur það verið undanfarin 10--15 ár? Hvernig hafa þeir hlutir haldið? Og hefur þó ekki vantað svardagana. Það var svarið og sárt við lagt að auðvitað yrðu vextir aldrei hækkaðir á útlánum Byggingarsjóðs verkamanna, en það var samt gert. Það var svarið að vaxtabæturnar yrðu ekki skertar, en það var samt gert nokkrum árum síðar. Þannig má áfram telja. Hvernig hefur gengið með barnabæturnar? Það sem menn verða að hafa í huga er að menn eru að selja allt sem þeir eiga undir, sem að nafninu til eiga að njóta stuðnings við húsnæðisöflun, í hendurnar á stjórnvöldum við afgreiðslu fjárlaga á hverju einasta ári. Reynslan sýnir okkur að það er hægara um vik en svo að í því sé mikið pólitískt hald að skerða slíkar bætur þegar þetta er einu sinni komið inn í þann farveg. Það væri hreinn barnaskapur ef menn skipta á því að hér eru falleg fyrirheit um að vaxtabæturnar eigi að vega upp þennan mun, og hinu að hafa grundvallarfjármögnun á húsnæðinu á hagstæðum kjörum bundnum til langs tíma. Það er hreinn barnaskapur að bera þetta tvennt saman því að við vitum að það er hægur leikur ósvífnum aðilum sem komast til valda, ég tala nú ekki um ef þeir eru svo heppnir að geta borið fyrir sig erfiðleika í þjóðarbúskapnum, sem því miður munu örugglega eiga eftir að ganga yfir okkur aftur eins og þeir hafa alltaf gert af og til, þá er mönnum ekkert heilagt, eins og kunnugt er. Þá er mjög nærtækt að grípa til aðgerða af þessu tagi, skerða pínulítið í senn, 50 millj. á þessu ári, 100 millj. á næsta ári og áður en við er litið er stuðningurinn orðinn að engu. Sagan er öll full af slíkum ferlum. Hún er vörðuð af loforðum um stuðning, bætur, jöfnun sem síðan hafa verið svikin. Það sem hér er verið að reyna að selja mönnum er það að leggja niður félagslega húsnæðiskerfið og taka upp svona stuðning í staðinn. Það eru vond skipti í mínum huga, mjög vond skipti. Ég hef enga trú á að þetta gangi upp. Ég er jafnsannfærður um það nú og ég hef verið oft áður að þessar æfingar í húsnæðismálum, verði menn svo ógæfusamir að fara út í þær, verða jafnskammlíf fyrirbæri og ýmsar aðrar á undangengnum árum. Það er auðvitað umhugsunarefni fyrir þá sem þekkja þessa sögu dálítið aftur í tímann að það er eins og hver einasti félmrh. þurfi að reisa sér það minnismerki að slátra húsnæðislánakerfi forvera síns og byggja upp sitt eigið. Það er alveg merkilegt en þannig hefur það verið svo lengi sem ég man og hef fylgst með íslenskum stjórnmálum. Alexander Stefánsson þurfti auðvitað sitt kerfi, hæstv. fyrrverandi ráðherra. Svo kom næsti ráðherra og hann lagði niður kerfi Alexanders og tók upp sitt. Það var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, t.d. og fleiri þingmenn krata. Svo kemur Páll okkar Pétursson, hæstv. félmrh., og auðvitað leggur hann niður kerfi Jóhönnu og tekur upp sitt kerfi. Og hver verður næstur? Hann verður auðvitað að leggja niður kerfi Páls og taka upp sitt. Halda menn virkilega að þetta sé farsælt? Halda menn að þetta sé gæfulegt í málaflokki af þessu tagi? Þetta er ekki gott. Ég verð nú að segja, þótt mér sé hlýtt til hv. þm. Péturs Blöndals, að ég vona að það verði ekki hann. Því þá leggur hann þetta niður bara ,,überhaupt``, þá leggur hann allt niður segir bara: Markaðurinn sér um þetta. Það er það sem Sjálfsfl. ætlar sér, og hæstv. félmrh. Páll Pétursson er að láta hafa sig út í þau skítverk að undirbúa jarðveginn. Það verður bara eitt handtak fyrir íhaldið að leggja húsnæðiskerfið niður eða einkavæða það 100% ef þessar breytingar ná fram að ganga.  
             Síðan væri fróðlegt, herra forseti, að fara aðeins yfir það hverju félagslegar aðgerðir í húsnæðismálum á Íslandi hafa skilað. Það er dálítið merkilegt að það er búið að rægja það kerfi svo mikið, og því miður hefur hæstv. núverandi félmrh. stundum gengið í þann hóp, m.a. með því að dreifa villandi og beinlínis röngum upplýsingum um mismunandi kostnað við íbúðir innan félagslega kerfisins og almenna kerfisins --- það var til skammar hvernig hæstv. félmrh. gekk fram í þeim efnum --- það er búið að rægja þetta kerfi svo mikið að það er því miður sjálfsagt þannig að stór hluti þjóðarinnar er búinn að gleyma því að þetta kerfi gjörbreytti húsnæðismálum Íslendinga frá og með styrjaldarlokum. Muna menn ekki í hvernig húsnæði Íslendingar bjuggu fram á miðja þessa öld? Ætli svona 60--70% af því húsnæði sem þjóðin var í um miðja öldina mundi ekki dæmast heilsuspillandi í dag? Ég er alveg viss um það. Hvað var það sem breytti mestu um þetta mál? Jú, það var auðvitað fyrir utan byggingar einstaklinga, gífurlegt átak í uppbyggingu félagslegs húsnæðis, ekki síst í Reykjavík, sem útrýmdi kotunum, bröggunum og torfhúsunum. Það var einmitt það fólk sem bjó í versta húsnæðinu sem fékk mannsæmandi húsnæði út á þetta kerfi. Menn geta haldið endalausar ræður mín vegna um að kerfið sé gallað og það hafi verið erfitt fyrir sveitarfélögin og þau séu sum í vanda út af því. Það er smámál hjá hinu í mínum huga hversu gífurleg breyting hefur orðið á húsnæðismálum þjóðarinnar einmitt í gegnum þetta kerfi, sem ég sé ekki að hefði orðið annars, a.m.k. ekki hvað tekjulægsta fólkið í landinu snertir. Ég er sannfærður um að ef við ætlum með sama hætti á komandi árum og áratugum að leysa á félagslegum grunni vanda þess fólks sem erfiðastar hefur aðstæðurnar, þá þurfum við sérkerfi til þess. Markaðskerfið dugar ekki. Það mun ekki gera það. Ég er líka sannfærður um að það verður aldrei neitt vit í fjármögnun langtímafjárfestingar hjá venjulegu launafólki í neinu landi, eins og húsnæðisöflunin er eðli sínu samkvæmt yfirleitt stærsta fjárfestingin sem viðkomandi fjölskyldur ráðast í á öllum sínum ferli, nema til staðar sé trygg grunnfjármögnun á föstum, viðráðanlegum kjörum og til langs tíma. Það er þannig. Hvort sem við búum í verðbólgusamfélagi eða við stöðugleika, hvort sem við erum í Danmörku, eða Þýskalandi eða Íslandi, þá verður að tryggja þessa grunnfjármögnun. Hún er alls staðar til staðar og það grátlega er að hún hefur verið að byggjast upp á Íslandi. Þetta skiptir ekki bara máli þegar verið er að byggja nýtt húsnæði, því það er ekki nema hluti af húsnæði í landinu sem er að skipta um hendur. Þetta skiptir líka miklu máli þegar notað húsnæði skiptir um hendur. Það er þannig víða í nágrannalöndunum að grunnfjármögnunin á húsnæðinu er á bilinu 60% til 80% og allur þorri fólks sem að nafninu til ,,býr í eigin húsnæði`` á aldrei nema um 40% af því vegna þess að það er áhvílandi grunnfjármögnun sem er til staðar og dekkar þá stóran hluta af fjárþörfinni þegar slíkt húsnæði skiptir um eigendur. Það er í slíkt ástand sem við Íslendingar þurfum að komast. Við bjuggum við þær afbrigðilegu aðstæður hér að verðbólgan hafði afskrifað allt íbúðarhúsnæði í landinu. Það var nánast allt saman skuldlaust í lok verðbólgutímans áður en verðtryggingin fór að mæla að einhverju ráði. Þetta voru alveg ótrúlegar aðstæður í einu landi, fullkomlega afbrigðilegar, og það voru þær sem sköpuðu vandann. Það er ekkert skrýtið að Íslendingar hafi átt í erfiðleikum í húsnæðismálum á áratugunum eftir að þetta ástand varð til vegna þess að það vantaði alla grunnfjármögnun á allt íbúðarhúsnæði í landinu. Ætli það sé ekki veðrými upp á 600 til 1.000 milljarða kr. í öllu íbúðarhúsnæði í landinu ef það væri allt saman óskuldsett? Það tæki við miklu, hv. þm. Við skulum bara reikna það betur út. Það eru a.m.k. fleiri hundruð milljarðar, það er alveg ljóst. Við þær afbrigðilegu aðstæður sem voru hér á verðbólgutímanum og áður en verðtryggð húsnæðislán voru farin að safnast upp að nokkru ráði á notuðu húsnæði þá voru hér algerlega afbrigðilegar aðstæður. Þetta hefur verið að breytast. Grunnlánin frá Byggingarsjóði ríkisins voru smátt og smátt að breyta þessu mjög mikið. Ég var á móti því að loka Byggingarsjóði ríkisins. Ég taldi að hann ætti að vera til áfram og þó að hann hefði hætt að starfa gagnvart notuðu húsnæði gat hann áfram veitt grunnlán við kaup á nýbyggingum. Þar greindi mig á við ýmsa sem komu að breytingunum þegar verið var að taka upp húsbréfakerfið á sínum tíma. Ég er enn sannfærður um að það hefði verið betra fyrirkomulag. Húsbréfakerfið sem markaðsbréfakerfi er ágætt til að dekka viðbótarfjárþörfina á notaða húsnæðismarkaðnum og það er eðlilegt að markaðskerfið geri það. Og það má mín vegna alveg eins vera í bönkum í einhverri húsbréfadeild í opinberum sjóði. En grunnfjármögnunin, bæði á almenna húsnæðinu og að sjálfsögðu í félagslega kerfinu á að vera úr opinberum sjóði undir almennri stjórn og þannig að hægt sé að festa lánskjörin tryggilega og sjá um að það dæmi gangi upp gagnvart laununum eins og þau eru í landinu og greiðslugetu almennings á hverjum tíma. Allt annað er tóm vitleysa, vegna þess að ef menn láta hlutina ekki ganga upp gagnvart almennu ástandi í húsnæðismálum þjóðarinnar, hvað gerist þá? Hvað halda menn að gerist? Auðvitað verða menn þá að fara í björgunaraðgerðir. Það er bara þannig og þess vegna er það eins vitlaust og nokkuð getur verið að standa í einhverri ævintýramennsku í þessum efnum. Við skulum taka eitt dæmi, herra forseti, um það hverjar afleiðingarnar geta orðið af því að fara út í 100% markaðskerfi eins og hér er verið að leggja til og keyra það í nokkur ár. Umfang húsbréfanna sem fara út á markaðinn með fasteignaveðbréf á bak við sig verður gífurlegt. Við skulum segja að erfiðleikaár komi í efnahagslífi þjóðarinnar og pappírar af þessu tagi þyki ekki eins góðir og þeir voru, afföllin haldi innreið sína á nýjan leik og ýmsir erfiðleikar verði af því tagi.  En menn verða að átta sig á út á hvaða braut þeir eru að fara. Ég segi alveg eins og er að ég hugsa til þess með hryllingi hvernig ástandið getur orðið eftir 10 eða 15 ár ef svo til öll fjármögnunin á húsnæðislánum í landinu væri orðin hrein markaðsbréf, hreinir markaðspappírar, og geta þurft að sæta þeim sveiflum og sviptivindum sem þar eru uppi. Það er allt annar hlutur að einhver viðbótarfjármögnun, t.d. í viðskiptum með notað húsnæði, lúti slíkum lögmálum. Og það er allt annað að bera afföll af einhverju viðbótarfjármagni sem svo er ástatt um. En hver verður staða aðila sem verður með 90% fjármögnun á pappírum af þessu tagi, vegna þess að hann fær viðbótarlán og ef t.d. ástandið væri eins og það var hérna fyrir, ja segjum einum fimm til sex árum síðan þegar afföllin fóru upp í 25%? Margt fleira, herra forseti, sem lýtur að efni þessa frv. er mikið umhugsunarefni. Það er líka ýmislegt umhugsunarvert sem fullyrt er í geinargerð með frv. og eðlilegt að fara aðeins yfir það því þar kemur ýmiss konar rökstuðningur fram. Ég var búinn að nefna þetta með húsnæðisnefndirnar, herra forseti, sem komið er inn á í IV. kafla, það er náttúrlega mjög sérkennilegt að það skuli eiga af hálfu löggjafans að þrengja þetta með því að þarna skuli skipaðir þrír til fimm menn. Það gefur náttúrlega auga leið að það að opna færi á því að skipa t.d. aðeins þrjá menn í húsnæðisnefnd --- við skulum hugsa okkur að þetta sé í einhverju miðlungssveitarfélagi þar sem er meiri hluti og minni hluti í bæjarstjórn eins og gengur, hvernig er þá líklegast að það ástand verði? Nú, meiri hlutinn mun að sjálfsögðu setja inn tvo menn. Segjum að það séu nú tveir flokkar sem standi þar saman að meiri hluta og þeir munu vilja fá sinn manninn hvor. Og kannski mun mönnum þá þykja lýðræðislegt að minni hlutinn fái hinn. Og þá er búið að loka nefndinni, þá er ekki meira pláss eftir. Þá verður sjálfkrafa ekki um neina aðild verkalýðshreyfingar eða einhverra annarra félagsmálasamtaka í þeim bæ að ræða. Það er auðvitað mjög sérkennilegt að menn skuli ekki vilja samstarf aðila eins og verkalýðshreyfingarinnar um þessi mál. Ég skil það ekki. Ég hélt það væri mikill styrkur í því fyrir sveitarstjórnirnar, fyrir ríkið og fyrir málaflokkinn í heild að hafa aðila eins og verkalýðshreyfinguna í landinu með sér í þessum mikla málaflokki, en ekki annaðhvort óvirka eða jafnvel á móti sér. Mér er bara lífsins ómögulegt að skilja hver tilgangurinn með þessu er. Á bls. 27 er kostuleg setning, herra forseti, sem ég marg\-las. Þar stendur eftirfarandi undir tölulið 3.5., sem ber yfirskriftina Samanburður á eignarmyndun, með leyfi forseta: ,,Nægjanlegt íbúðarhúsnæði er til í landinu og í mörgum sveitarfélögum er framboð meira en eftirspurn.`` Er þetta spekin frá aðstoðarmönnunum, eða hvað? Þeir hafa fundið út að það sé nægjanlegt íbúðarhúsnæði til í landinu, það er nú gott að þeir skuli ekki segja um aldur og ævi, og síðan er vísað í það að í mörgum sveitarfélögum sé offramboð. Þannig að ef maður á að lesa eitthvað út úr þessu þá er það á þá hliðina. Síðan er að vísu reynt að læða því hér inn með þessu frv. að það eigi að efla leigumarkaðinn og byggja leiguíbúðir. En það er ekki í samræmi við þessa setningu. Og ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er hæstv. félmrh. sömu skoðunar? Að það sé nægjanlegt íbúðarhúsnæði til í landinu, það þurfi ekki að byggja? Ef þetta er mannamál þá þýðir þetta að það þurfi ekki að byggja. Og hve lengi þarf þá ekki að byggja? Á bara að þjappa þjóðinni saman þegar henni fjölgar inn í það húsnæði sem fyrir er í landinu? Hvað þýðir þessi speki? Og hvernig er samhengi hennar við fyrirheitin um að það eigi að efla þarna leiguíbúðirnar? Gulræturnar í þessu frv., herra forseti, sem hæstv. félmrh. hefur mikið reynt að nota til að selja mönnum og kynna það í fjölmiðlum og reyna að fá jákvæðan svip á þetta afkvæmi sitt, þær virðast mér aðallega vera tvær. Sú fyrri, að með þessu geti menn í staðinn fyrir það félagslega húsnæðiskerfi sem menn urðu að fara inn í ef þeir áttu rétt til þess og áttu kost á því að fá þar inni og taka þær íbúðir sem þar voru í boði, þá geti menn nú valið íbúðir. Nú geti menn farið með sín húsbréf út á markaðinn og sín viðbótarlán, grunnlán, almenn lán og viðbótarlán, og keypt bara eitthvert húsnæði. Það er út af fyrir sig rétt. Þetta mun opna fyrir það. Og hin gulrótin er að það yrði gert átak til að efla leigumarkaðinn. Varðandi það fyrra þá er það að vísu svo þegar betur er að gáð og betur er lesið að þá eru þessu ýmis skilyrði sett. Í raun og veru geta sveitarstjórnirnar haft það í hendi sér að hve miklu leyti þetta er frjálst. Það er alveg ljóst. Þeim er í raun selt það vald. Og reyndar er þeim selt það vald í hendur hvort um einhver viðbótarlán verði að ræða yfirleitt. Svo eru menn að tala um að þeir hafi lagfært húsaleigubótakerfið og það sé núna ekki lengur háð geðþótta einstakra sveitarstjórna hvort menn eigi rétt á húsaleigubótum. En af hverju er þetta þá haft svona hér? Í raun og veru er það þannig að það er selt í hendur sveitarstjórnanna hvort og þá hvernig réttur manna gagnvart þessu viðbótarlánakerfi verður. Það er þannig. Þá er þetta ekki lengur eins glæsilegt og ekki eins frjálst. Og hitt er svo alveg ljóst að það var ekkert því til fyrirstöðu að gera þessa breytingu með breytingum á núverandi félagslegri löggjöf og án þess að leggja niður Byggingarsjóð verkamanna. Og um það voru uppi tillögur, m.a. af hálfu verkalýðshreyfingarinnar. Því verkalýðshreyfingin hefur verið tilbúin til þess að breyta kerfinu yfir í félagsleg lán sem menn gætu notað til kaupa á húsnæði, þess vegna á notuðum markaði samkvæmt einhverjum reglum og væru ekki bundnir af því að vera eingöngu í húsnæði sem kerfið sjálft legði til. Og ef menn ekki trúa þessu, þá geta þeir kynnt sér samþykktir 38. þings Alþýðusambands Íslands um húsnæðismál og menn geta kynnt sér ályktanir síðasta BSRB-þings um húsnæðismál sem ég er hér með hvort tveggja. Það er alveg ljóst að að þessu leytinu til hefði verið auðvelt að ná samstöðu um breytingar sem hefðu uppfyllt þetta annað meginmarkmið. Og þá er ekki orðið mikið eftir af þessari gulrót, þessari megingulrót hæstv. félmrh. um frelsið til að velja sér íbúðir. Auk þess sem menn verða að átta sig á því að það er ekki endilega eilíf hamingja, það er ekki endilega bara hamingja fólgin í því. Er t.d. ekki viss hætta á því að þetta leiði til þess smátt og smátt að tekjulægsta fólkið fylli allt lélegasta húsnæðið í landinu og sitji uppi með mun lakara húsnæði heldur en það hefur almennt gert þrátt fyrir allt, í félagslega kerfinu? Því hvað sem hver segir um það þá hefur þó einn kostur þess verið sá að menn hafa ekki sett standardinn niður. Menn hafa síðan hrópað á torgum um að það sé allt of dýrt. En menn gleyma því þá gjarnan að þetta er gott húsnæði, nýtt húsnæði, og vel útbúið. Og er það ekki nokkurs virði eða hvað? Skiptir það engu máli? Er mönnum alveg sama þó að það þróist þannig kannski á tíu, tuttugu árum að tekjulægsta fólkið skríði ofan í kjallaraholur, bara af því að það er frjálst að því að leita sér að lélegasta húsnæðinu í landinu og búa þar? Ég er ekki viss um að þetta sé að öllu leyti eins glæst framtíð og menn vilja vera láta. Það er ekki verið að búa til kerfi þar sem lágtekjufólkið getur allt flutt inn í marmarahallir, það er ekki svo. Og hvernig verður aðstaða þess ef vaxtabæturnar verða svo stórskertar á komandi árum? Hvað varðar leiguíbúðirnar þá er það meira og minna skrifað í skýin. Það er meira og minna skrifað í skýin. Það er engin trygging fyrir því að þetta þýði eitthvert stórátak í byggingu leiguíbúða. Það eru því bara blekkingar að halda því fram. Þannig er þetta nú, herra forseti, að þegar upp er staðið þá er heldur lítið orðið eftir í þessu hjá hæstv. félmrh. Ég tel að þetta frv. sé meingallað og stórhættulegt að mörgu leyti og það sé aldeilis fráleitt að láta sér detta í hug að afgreiða það á þessu vori.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði margt og ég er honum hjartanlega ósammála í flestum atriðum.

Það er nú gott.

Nema kannski því að húsnæðiskerfið hafi átt hlutverki að gegna fyrir svona fimmtíu árum en hafi það alls ekki lengur. Ég er hlynntur einstaklingsfrelsi og hv. þm. er hlynntur félagslegri samhjálp, þ.e. að mínu mati að gera alla jafna, alla jafnfátæka. Þetta eru sjónarmið og ég get ekki sagt að hans ræða hafi verið röng og hann getur ekki sagt að mín sjónarmið séu röng. Við eigum að virða hvor annars sjónarmið. Ég segi því ekki að hv. þm. hafi haft rangt fyrir sér í sínum málflutningi áðan. Herra forseti. En það var eitt atriði í ræðu hv. þm. sem stakk mig óþyrmilega. Það lá við að mér fyndist ég vera kominn svona 30--40 ár aftur í tímann. Hv. þm. sagði: ,,Þarf verkalýðshreyfingin að beita verkfallsvopninu til þess að hafa áhrif?`` Ég hugsaði með sjálfum mér: Heyri ég rétt? Er hv. þm. að hóta hv. Alþingi með því að alþingi götunnar taki völdin? Taki yfir löggjafarvaldið? Hvar er stjórnarskráin sem við höfum svarið eið að? Hvernig talar hv. þm. til kjósenda okkar? Kjósenda sem hafa kosið meiri hluta á Alþingi, og svo ætlar hann að láta einhverja verkalýðsrekendur í ASÍ, sem ekki eru kosnir lýðræðislegri kosningu, ráða yfir meiri hluta alþingismanna. Ég spyr hv. þm.: Á hvaða götum er hann, á hvaða villigötum er hann?

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal hann lýsir því yfir að hann hafi verið mér nánast að öllu leyti ósammála og ég segi: Mikið þykir mér vænt um það. Þá hefur þetta greinilega verið nokkuð góð ræða sem ég hélt hér fyrir félagsleg sjónarmið um húsnæðismál. Það er alrangt hjá hv. þm., og það veit hann sjálfur, að það sé hugsjón mín eða nokkurs annars lifandi manns að gera alla jafnfátæka. Auðvitað er þetta barnalegur málflutningur. Það sem ég er að tala fyrir er að allir geti lifað mannsæmandi lífi og líka hvað húsnæðismál snertir. Og það er það sem félagslega íbúðarhúsnæðiskerfið gerði á Íslandi. Það gerði lágtekjufólkinu í landinu kleift að flytjast út úr braggahverfunum og losna við rottuganginn og út úr moldarkofunum þannig að svo er nú komið að það heyrir til algjörra undantekninga að menn búi í heilsuspillandi húsnæði á Íslandi í dag og það er gott. Hv. þm. aðhyllist einstaklingsframtak. En hann aðhyllist því miður ekki það að allir eigi að fá að verða jafnríkir. Það er nefnilega ekki það sem felst í einstaklingshyggju hv. þm. Það er það að sumir eigi að fá að vera mjög ríkir og aðrir verði þá þess vegna bara að vera fátækir ef svo ber undir. Frelsið sé einu sinni þannig. Og varðandi svo þetta með verkalýðshreyfinguna þá er ég ekki feiminn við það. Ég er ekki feiminn við það að spyrja hæstv. félmrh. að því, sem hafnar samstarfi við verkalýðshreyfinguna um húsnæðismál, slítur áratugalöngu samstarfi opinberra aðila í landinu við verkalýðshreyfinguna um uppbyggingu og þróun húsnæðismála, hvort það sé þá þannig komið að verkalýðshreyfingin eigi engin önnur ráð, heildarsamtök launamanna, almenningurinn í landinu, til þess að hafa áhrif á þessi mál, en að beita vopni af því tagi sem verkfallsvopnið er. Og það er eins og það komi hv. þm. eitthvað á óvart. Hefur hv. þm. aldrei lesið mannkynssöguna? Veit hann ekki hvernig almenningur víða um heim, hér á landi og annars staðar, hefur með samtakamætti sínum orðið að knýja fram breytingar aftur og aftur? Það er ekkert lýðræði götunnar, það er enginn barbarismi þó að heildarsamtök launamanna í landinu vilji hafa áhrif á mikilvæg hagsmunamál sinna umbjóðenda. Það er fjarstæðukenndur málflutningur að halda slíku fram.

Herra forseti. Þá er komin lausnin á þessu. Við þurfum ekki lengur að hafa kosningar til Alþingis. Almenningur í landinu er representaraður af foringjum ASÍ. Þá er komin lausnin á því. ASÍ, verkalýðshreyfingin öll, er ekkert annað en valdastrúktúr, ekkert annað. Og lýðræðið í henni er alveg með fádæmum. Það er miklu, miklu meiri breyting á þingmannaliðinu heldur en nokkurn tíma í stjórnun verkalýðshreyfingarinnar. Þar sitja menn áratugum saman og stjórna, og stjórna öllu landinu. Og það er ekki skrýtið að kjósendum finnist þeir alltaf kjósa sömu flokkana, alveg sama hvaða flokka þeir kjósa. Það er vegna þess að Alþingi hefur framselt vald sitt til verkalýðshreyfingarinnar meðal annars. Og þar af leiðandi skiptir ekki máli hvaða flokk þeir kjósa, kjósendur, vegna þess að það er verkalýðshreyfingin sem ræður, ásamt með öðrum hagsmunaaðilum, LÍÚ, Bændasamtökunum, Vinnuveitendasambandinu o.s.frv. Ég vil skora á hv. þm. að viðurkenna lýðræðið og viðurkenna það að kjósendur, sem ég kalla almenning í landinu, eiga að ráða en ekki verkalýðshreyfingin. Og ég geri mikinn mun á verkalýðshreyfingunni og verkalýðnum. Það er tvennt ólíkt. Eftir að allir vinnandi Íslendingar eru skyldugir til að vera í verkalýðsfélagi þá er félagsgjaldið þangað inn ekkert annað en skattur. Fólk er ekki þar af því að það vilji vera þar heldur af því að það verður að vera þar. Þetta er svo ólýðræðislegt sem frekast má vera og ég skora á hv. þm. að draga það til baka að verkalýðshreyfingin eigi að ráða hérna með verkföllum.

Herra forseti. Ég dreg minna en ekki neitt til baka af því sem ég hef sagt um það að eðlilegt sé og að menn eigi að fagna því að hafa verkalýðshreyfinguna í landinu með í ráðum og sem þátttakanda í uppbyggingu á mikilvægu sviði eins og húsnæðismálin eru. Það er sjálfsagður hlutur. Þetta er fjölþátta þjóðfélag, hv. þm., og margar meginstoðir standa undir samfélagsgerðinni. Það er ekki svo að einhver einn eigi að hafa völdin. Vissulega er Alþingi með löggjafarvaldið en svo er líka framkvæmdarvald og dómsvald og hverjum dettur í hug að halda því fram að það sé óheilbrigt í lýðræðislegu tilliti þó að hlustað sé á sjónarmið heildarsamtaka launamanna í landinu? Það er svoleiðis málflutningur út úr kú að engu tali tekur. Af hverju er verkalýðshreyfingin að skipta sér af húsnæðismálum? Það er af því að hún hefur það meginhlutverk að semja um kaup fyrir sína umbjóðendur og reyna að bæta þeirra lífskjör. Hvað eru húsnæðismál annað en mikilvægur hluti af lífskjörum launamanna í landinu? Þetta er svo eðlilegur og sjálfsagður hlutur. Verkalýðshreyfingin hefur ekki á umliðnum árum beitt sér í þessum efnum fyrst og fremst vegna þess að hún hafi viljað það eða litið á það sem sitt meginhlutverk. Nei, hún hefur gert það vegna þess að hún hefur talið sig knúna til þess að knýja fram umbætur fyrir hönd sinna umbjóðenda.

Með verkföllum?

Þess vegna með verkföllum, já. Og þann rétt hefur verkalýðshreyfingin. Hún hefur rétt til þess að beita verkföllum.

Gegn almenningi?

Almenningur í landinu hefur rétt til þess að beita samtakamætti sínum 

Hæstv. forseti. Með frv. því sem er til umfjöllunar í sölum Alþingis í dag eru lagðar til verulegar breytingar á húsnæðislánakerfinu í landinu en sérstaklega á það við um félagslega hluta lánakerfisins eins og við þekkjum það í dag. Skipulag kerfisins breytist þannig að Húsnæðisstofnun ríkisins verður lögð niður frá því í janúar 1999 en við tekur Íbúðalánasjóður sem er ný stofnun og tekur við skuldbindingum bæði Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins. Stefnt er að því að Íbúðalánasjóður verði fjárhagslega sjálfstæður og standi undir lánveitingum og rekstri með eigin tekjum. Í þessu felst dramatískasta breytingin, þ.e. að Íbúðalánasjóður verður sterkur sjóður sem kemur til með að standa til framtíðar. Þetta er gífurlega mikilvægur punktur, að Íbúðalánasjóðurinn kemur til með að standa undir sér til framtíðar og byggja upp fjárhaginn. Það er einnig mjög mikilvægur punktur að með þessu er verið að einfalda og samræma þá húsnæðislöggjöf sem við búum við þannig að þeir sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda til þess að afla sér húsnæðis geta það með aðstoð skattkerfisins, þ.e. vaxtabótanna en ekki í formi niðurgreiddra vaxta. Hæstv. forseti. Segja má að þróun félagslega íbúðakerfisins hafi verið þannig nú að undanförnu að algerlega nauðsynlegt reyndist að grípa í taumana og gera allróttækar breytingar. Það er sama hvort litið er á málið frá sjónarhorni neytandans eða lántakandans í kerfinu, sveitarfélaganna eða Byggingarsjóðs verkamanna. Ef við lítum á málið frá sjónarhorni lántakandans þá er núverandi kerfi tiltölulega flókið og býður upp á lítinn sveigjanleika og það hefur ekki tekið mið af þeim breytingum sem hafa orðið í íslensku samfélagi undanfarin ár. Þótt félagslega íbúðalánakerfið hafi haft verulega þýðingu við að sjá fólki á hagkvæman hátt fyrir húsnæði þá hafa vandamálin hin síðari ár verið að koma betur og betur í ljós. Að sumu leyti eru þau staðbundin þar sem markaðsverð fasteigna hefur fallið meðan verðlagning félagslegra íbúða lýtur öðrum lögmálum. Það eru einmitt þessi önnur lögmál sem eru slík að kerfið lýtur eigin lögmálum, en það eru ekki lögmál markaðarins. Við nánari skoðun má hins vegar ljóst vera að vandamál við fyrirkomulag félagslegra eignaríbúða eru einnig til staðar á höfuðborgarsvæðinu en ekki einungis úti á landi eins og oft hefur verið gefið í skyn, m.a. í umræðunni í dag. Þau eru einnig til annars staðar þar sem markaðsverð húsnæðis er nálægt byggingarkostnaði. Endursala íbúða hefur stórlega aukist í kjölfar verulegrar fjölgunar félagslegra íbúða og eigendaskipti í íbúðalánakerfinu eru því mun tíðari en áður. Verðlagning íbúða í félagslega íbúðalánakerfinu er mjög sérstök sem leiðir til þess að sambærilegar íbúðir í sama hverfi geta verið verðlagðar mjög mismunandi og þar af leiðandi er mjög mismunandi greiðslubyrði af þessum íbúðum. Fólk á oft erfitt með að skilja slíkan mismun sem t.d. getur verið upprunninn í því hver var byggingarverktaki á íbúðunum. Við getum litið á ákvæði II til bráðabirgða en þar er getið um það hvernig útreikningur á innlausnarverði félagslegra íbúða er. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Um útreikning á innlausnarverði félagslegra íbúða, sem sveitarfélög leysa til sín skv. 1. mgr., skal beita fyrirmælum 1. og 4. mgr. 87. gr. laga nr. 97/1993. Hafi íbúð verið byggð eftir gildistöku laga nr. 51/1980 skal enn fremur gæta ákvæða 1. og 2. mgr. 88. gr. laga nr. 97/1993, en annars 1.--3. og 8. mgr. 89. gr. laga nr. 97/1993, hafi íbúðin verið byggð fyrir gildistöku fyrrnefndra laga. Um íbúðir á vegum Byggingarfélags verkamanna fer eftir ákvæðum 90. gr. laga nr. 97/1993. Stjórn varasjóðs skv. 45. gr. laga þessara skal fjalla um heimildir húsnæðisnefnda skv. 4. mgr. 87. gr. laga nr. 97/1993.`` Við getum velt því fyrir okkur eftir slíka upptalningu hvort það hljóti ekki að vera dálítið flókið fyrir almenning að lesa sig í gegnum hvaða reglur eigi að nota við innlausn á ákveðnum íbúðum. Það hlýtur að segja sig sjálft að þetta er orðið dálítið flókið og dálítið undarlegt. En þetta mun gilda áfram við innlausn á þeim íbúðum sem eiga eftir að koma til innlausnar og verða áfram í kerfinu. Mjög mikið hefur dregið úr eftirspurn eftir félagslegum eignaríbúðum og þær hafa staðið auðar í mörgum sveitarfélögum og er hægt að nefna tölur í því sambandi. Nauðungarsala félagslegra íbúða hefur aukist á síðari árum. Þá þykir félagslega eignaríbúðakerfið flókið og óskilvirkt og lítt sveigjanlegt. Viðbótarlán til kaupa á eignaríbúðum, sem fela í sér allt að 100% lán, hafa í mjög mörgum tilfellum leitt einstaklinga í fjárhagserfiðleika, sem þeir eiga erfitt með að komast út úr. Eru mörg dæmi þess að kaupendur íbúða hafi ekki ráðið við svo mikla skuldsetningu, misst eignina á uppboð og staðið eftir í skuld við húsnæðislánakerfið og þar af leiðandi ekki átt aðgang að neinni fyrirgreiðslu til öflunar húsnæðis annarri en frá viðkomandi sveitarfélagi í formi leiguíbúða. Þessi hópur hefur þannig orðið mun verr settur en áður. Í frumvarpinu er því að fenginni reynslu gert ráð fyrir að 10% eigin framlag íbúðarkaupanda sé ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir aðgangi að svokölluðu viðbótarláni, þ.e. til kaupa á eignaríbúð. Eðlilegra er að ætla að fólk sem ekki á neinn sparnað til þess að leggja til við íbúðarkaup fari á leigumarkað. Greiðslufyrirkomulagi í húsnæðislánakerfinu er þannig háttað að eignamyndun í félagslega kerfinu hefur verið neikvæð fyrstu árin. Reiknireglur um verðlagningu félagslegra íbúða eru þannig að grunnverð þeirra er tiltölulega hátt í flestum tilvikum. Allt leggst þetta því á eitt með að það getur verið bjarnargreiði við tekjulágt fólk að veita því lán í félagslega íbúðakerfinu. Kostir þess eru hins vegar þeir fyrir fólk sem notið hefur fyrirgreiðslu í þessu kerfi að sveitarfélögum er skylt að innleysa félagslegar eignaríbúðir nánast hvenær sem er á fyrstu 15 árum frá afhendingu. Ef við lítum á upphaflegan tilgang félagslega íbúðalánakerfisins þá er hann auðvitað sá að reyna að aðstoða tekjulágt fólk til þess að eignast þak yfir höfuðið. En kerfið virðist vera farið að snúast upp í andhverfu sína. Í greinargerð með frv. á bls. 36 er vitnað í skoðun Alþýðusambands Íslands frá því í nóvember 1996 og álit Alþýðusambandsins er að helsti vandi í húsnæðismálum sé vandi þess fólks sem ekki takist að halda sér í félagslegum eignaríbúðum eða komist ekki í þær. Ástæða þess eru lágar tekjur og fjárskortur og þó að fólk fengi lánað fyrir 10% hlutanum og þar með öllu kaupverðinu, réði það ekki við afborganirnar. Með leyfi forseta stendur í greinargerðinni og er þar vitnað til skoðana Alþýðusambandsins: ,,Þær breytingar hafi á hinn bóginn orðið á undanförnum árum að almennur húsnæðisskortur væri ekki lengur vandamál. Framboð á lánsfé hefði aukist verulega, verðmunur á eldri íbúðum og nýbyggingum væri víða mikill og vaxtabætur væru komnar ásamt húsaleigubótum. Með þessu væru forsendur félagslega íbúðakerfisins orðnar allt aðrar en áður. Lagði sambandsstjórnin til þær breytingar á félagslegum íbúðalánum að veitt yrðu sérstök lán til þeirra sem uppfylltu skilyrði Byggingarsjóðs verkamanna um lán úr sjóðnum til þess að kaupa sér íbúð að eigin vali.`` Alþýðusambandið hefur sem sagt komist að því að það umhverfi sem við búum við sé orðið mjög breytt og þó svo að félagslega íbúðalánakerfið hafi verið mjög gott á sinni tíð og gert mikið til þess að koma fólki út úr moldarkofunum eins og hér hefur margoft verið nefnt í þessari umræðu þá er umhverfið bara annað í dag. Við höfum fengið þessa skoðun Alþýðusambandsins og í hana hefur verið vitnað fyrr þannig að við þurfum ekki að velkjast í vafa um hvar þeir standa í þessu máli. Sú þróun sem orðið hefur í kerfinu hefur sýnt sig á ýmsan hátt og í greinargerðinni á bls. 53 er tafla sem sýnir þróun á fjölda kröfulýsinga í Byggingarsjóði verkamanna, þ.e. að þær aukast jafnt og þétt og frá því að vera 55 árið 1992 upp í að vera 181 á árinu 1996. Bara á milli áranna 1995 og 1996 fjölgaði kröfulýsingum um 27% hjá Byggingarsjóði verkamanna en á sama tíma um 10% í húsbréfakerfinu. Afleiðingin er m.a. sú að ásókn í íbúðir í félagslega íbúðakerfinu hefur minnkað mjög mikið og vandinn er sá að margar íbúðir standa auðar. Ef við lítum á vandamálið frá sjónarhorni sveitarfélaganna þá er það m.a. slæmt að þurfa að innleysa íbúðir hvenær sem þess er óskað. Mikill kostnaður er af íbúðum sem ekki seljast og sveitarfélögin sitja uppi með. Ljóst er að sveitarfélögin leigja þær íbúðir sem ekki seljast ef það er mögulega hægt. Á bls. 55 í grg. með frv. er tafla sem sýnir að mjög margar íbúðir standa auðar þrátt fyrir að mögulegt sé að leigja þær. Meira að segja í Reykjavík og á Reykjanesi standa íbúðir auðar lengur en í tvo mánuði og lengur en í sex mánuði. Komi til þess að íbúð lendi í nauðungarsölu er viðkomandi sveitarfélagi skylt að leysa hana til sín. Kaupverðið er þá matsverð hennar eftir ákveðnum útreikningsreglum sem fyrr eru nefndar og eru býsna flóknar. Kaupverð húsnæðisnefndar er alveg óháð því hver vanskil fyrri eigenda voru eða hvort Húsnæðisstofnun hafi fengið allar kröfur sínar greiddar á uppboðinu. Á uppboði verður viðkomandi sveitarfélag eigandi íbúðar, ber af henni skatta og skyldur, og hirðir af henni arð ef einhver verður. Frágangur fyrir endursölu þessara íbúða tekur oft nokkuð langan tíma. Oftar en ekki er ástæðan sú að illa gengur að fá uppboðsaðila til þess að rýma íbúðina. Kostnaður sveitarfélags af íbúðum getur undir slíkum kringumstæðum orðið verulegur vegna fasteignagjalda, trygginga, hússjóðs, viðhalds og þess háttar. Ef við lítum á núverandi kerfi út frá stöðu Byggingarsjóðs verkamanna má sjá að mjög hratt gengur á eigið fé sjóðsins. Því er nauðsynlegt að grípa til aðgerða svo sjóðurinn komist ekki í þrot. Það er m.a. ljóst að framlög ríkisins hafa dregist mjög saman undanfarin ár umfram samdrátt í útlánum og aðgerðir til þess að draga úr fjárþörf hafa ekki allar gengið eftir. Á sl. árum hefur niðurgreiðsla Byggingarsjóðs verkamanna á vöxtum aukist jafnt og þétt meðan framlög til sjóðsins hafa minnkað. Samkvæmt úttekt sem húsnæðismálastjórn hefur gert á væntanlegri þróun sjóðsins, miðað við óbreyttan rekstur, má reikna með að eigið fé sjóðsins verði upp urið á árinu 2004. Hæstv. forseti. Að öllu samanlögðu er augljóst að grípa þurfti til róttækra aðgerða. Þær tillögur sem kynntar eru í þessu frv. eru svo sannarlega róttækar. Með þeim verða algjör umskipti í þeirri félagslegu aðstoð sem almenningi er veitt vegna öflunar íbúðarhúsnæðis. Horfið verður frá þeirri niðurgreiðslu vaxta sem við höfum þekkt og þeirri yfirbyggingu sem þurft hefur til að halda utan um kerfið. Í stað þess verður tekin upp félagslega aðstoð í gegnum skattkerfið í formi vaxtabóta. Tillögur frv. miða að því að einfalda og samræma lánveitingar til húsnæðismála. Ég tók eftir því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir tók það fram oftar en einu sinni í ræðu sinni að einfalda þyrfti kerfið. Það er gert með þessu frv. Sjálfstæður sjóður verður stofnaður, Íbúðalánasjóður, sem sameinar Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Tillögurnar ganga út á að loka félagslega eignaríbúðakerfinu í núverandi mynd en að félagsleg jöfnun og félagsleg aðstoð við öflun eigin húsnæðis sé veitt með sérstökum viðbótarlánum og aðstoð við einstaklinga í gegnum vaxtabótakerfið. Rétt er að leggja áherslu á að þeir sem nú eru inni í kerfinu hafa val um það hvort þeir verða áfram í félagslega kerfinu ef þeim líkar það vel. Þátttöku sveitarfélaga og ábyrgð á húsnæðiskerfinu og húsnæðisnefndum er verulega breytt. Til þess að það verði að veruleika er stofnaður varasjóður sem er í eigu og á ábyrgð sveitarfélaga. Varasjóðurinn hefur því hlutverki að gegna að bæta Íbúðalánasjóði það tjón sem kann að verða vegna tapaðra viðbótarlána. Sveitarfélögin hafa áhrif á það hversu mikið verður veitt af svokölluðum viðbótarlánum og því eðlilegt að þau beri slíka ábyrgð. Vert að leggja áherslu á að skv. 43. gr. frv. verður stofnuð sérstök kærunefnd húsnæðismála. Rétt er að vekja athygli á því sem segir um hana í greinargerðinni en þar segir, með leyfi forseta: ,,Kærunefnd húsnæðismála er stjórnsýslunefnd sem hefur það hlutverk að skera úr ágreiningsmálum er kunna að rísa vegna ákvarðana stjórnar Íbúðalánasjóðs og húsnæðisnefnda, og lýtur ekki valdboði félagsmálaráðherra í einstökum málum. Með þessu fyrirkomulagi er það hlutverk félagsmálaráðuneytisins að vera endanlegur úrskurðaraðili í einstökum málum fengið sjálfstæðri nefnd. Markmiðið með þessu er að stuðla að auknu réttaröryggi og því hagræði að ráðuneytið geti einbeitt sér betur að stefnumótun í húsnæðismálum og enn fremur að Íbúðalánasjóður geti betur skilað hlutverki sínu sem lánastofnun og verið ráðgefandi aðili fyrir almenning og húsnæðisnefndir.`` Ég held að rétt sé að hafa þetta í huga við þær kerfisbreytingar hér um ræðir. Breytingarnar miða þá fyrst og fremst að því að veitt er félagsleg aðstoð til einstaklinga í formi þess að þeir geta tekið 65--70% lán og síðan viðbótarlán 20--25% en samtals verða lánin aldrei meiri en 90%. 65--70% lánin verða húsbréfalán en 20--25% lánin verða peningalán. Félagsleg aðstoð verður framkvæmd í vaxtabótakerfinu og vaxtabætur verða greiddar út á kaupári. Síðast en ekki síst geta einstaklingar valið úr öllum íbúðum á markaði. Þeir eru ekki bundnir við þær íbúðir sem byggðar hafa verið eða keyptar inn í félagslega kerfið. Þátttöku sveitarfélaganna verður þannig háttað að kaupskyldan verður algjörlega afnumin og sveitarfélögum heimilt að selja félagslegar íbúðir á almennum markaði án annarra kvaða en að greiða upp félagsleg lán sem á þeim hvíla. Sveitarfélögin geta breytt félagslegum íbúðum sem koma til innlausnar í leiguíbúðir. Sveitarfélögin greiða síðan 5% í varasjóð sem á að bæta það tjón sem Íbúðalánasjóður verður fyrir vegna tapaðra viðbótarlána. Íbúðalánasjóður á að annast stjórn og framkvæmd húsnæðismála. Sjóðurinn á einnig að vera ráðgefandi fyrir félmrh. og hann verður sjálfstæð stofnun. Sveitarstjórnir bera hins vegar ábyrgð og hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þeirra í sveitarfélaginu sem þarfnast aðstoðar við að koma sér þaki yfir höfuðið. Sveitarstjórnir skipa húsnæðisnefndir sveitarfélaga sem fara með stjórn og samræmingu húsnæðismála á vegum sveitarfélagsins. Meðal verkefna húsnæðisnefnda er að leggja mat á þörf einstaklinga sem búa við erfiðar aðstæður, þörf þeirra á viðbótarláni og hvort þeir uppfylla skilyrði í því efni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessar breytingar hafa mjög jákvæð áhrif fyrir landsbyggðarfólk. Með þessari breytingu kemst það húsnæði sem nú er í félagslega íbúðakerfinu á það markaðsverð sem gildir í sveitarfélögunum. Fyrir tekjulágt fólk verður því auðveldara að eignast það húsnæði. Við vitum að úti á landi er verð á félagslegum íbúðum nokkuð hærra en hér á Reykjavíkursvæðinu en hins vegar er markaðsverð á íbúðarhúsnæði þar mun lægra. Með þessari kerfisbreytingu er fólki gert kleift að kaupa sér húsnæði á almennum markaði sem oft á tíðum er betra húsnæði en ódýrara vegna þess hve markaðsverðið er lágt. Auðvitað hefur þetta mjög góð áhrif fyrir tekjulágt fólk til að komast yfir húsnæði. Ég legg áherslu á að með þessu kerfi er verið að einfalda allan stuðning við almenning. Ég hefði getað hugsað mér að sjá ákvæði um húsnæðissparnaðarreikninga í frv. Það gæti aukið möguleika fólks á að styrkja eignastöðu sína áður en það kaupir sér húsnæði. Ég held að það atriði verði að skoða þegar þróun þessa kerfis verður komin nokkuð á veg. Ég bendi jafnframt á það að vaxtabætur eru ákvarðaðar á Alþingi en samkvæmt lögunum um Húsnæðisstofnun eru vextir í félagsíbúðakerfinu ákveðnir af félmrh. Allt ákvörðunarvald í þessu kerfi er því flutt inn á Alþingi ákveðnar en áður hefur verið. Ég minni á ákvæði 56. gr. þar sem rætt er um undirbúningsnefndina sem á að vinna að þessum breytingum: ,,Nefndin skal hafa heimild til þess að gera hvers kyns löggerninga, sem eru nauðsynlegir vegna fyrirhugaðrar starfrækslu Íbúðalánasjóðs.`` Um það segir í greinargerðinni: ,,Meðal þeirra verkefna, sem nefndin mun óhjákvæmilega koma til með að sinna, er að undirbúa skipulagningu Íbúðalánasjóðs og meta hvernig verkefnum hans verði best sinnt miðað við þann mannafla sem til staðar verður.`` Heimildir nefndarinnar ná m.a. til samninga við einstaka starfsmenn um framhald á störfum þeirra við gildistöku frv. Afar mikilvægt er að niðurstaða liggi fljótt fyrir í þeim efnum, ekki síst fyrir núverandi starfsmenn Húsnæðisstofnunar en einnig fyrir starfsemi stofnunarinnar og væntanlega yfirtöku Íbúðalánasjóðs á henni. Ég treysti því að undirbúningsnefndin taki fljótt og vel á þessum málum þannig að starfsmenn þurfi ekki að vera óöruggir. Rétt er að geta þess að m.a. er gert ráð fyrir að starfsmenn eigi áheyrnarfulltrúa þegar fjallað er um málefni þeirra. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja að ég tel þetta frv. sé stórt skref í átt að því að bæta hag íbúðareigenda og almennings í landinu. Ljóst er að breytingarnar eru ekki verulegar fyrir þann hóp sem verið hefur í hinu almenna húsbréfakerfi en breytingarnar eru gífurlega miklar fyrir þá sem þurfa að leita eftir félagslegri aðstoð til þess að eignast íbúðarhúsnæði. Nú verður ekki um félagslega aðstoð að ræða, í þeim skilningi. Þetta eru leiðir til að koma jöfnunaraðgerðum að í gegnum skattkerfið. Ég tel það af hinu góða að fólk geti valið sér húsnæði á eigin forsendum. Það eykur sjálfstæði einstaklinga til þess að ráða gjörðum sínum og örlögum.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi hér að ég hefði, oftar en einu sinni í máli mínu, sagt að ég vildi einfalda félagslega kerfið. Það er alveg rétt. Ég vil hins vegar ekki einfalda það þannig að ég úthýsi fólki. Með umræddum tillögum á að leggja niður kaupleigukerfið. Ég tel að kaupleigukerfið eitt og sér, ef það væri við lýði, gæti haft mikinn sveigjanleika og leyst þörf láglaunafólks. Ég vil spyrja hv. þm. að því hvort hún telji að þetta frv. leysi þörf hinna verst settu í þjóðfélaginu. Telur hún að þetta leysi þörf láglaunafólks og að 50 leiguíbúðir dugi til að mæta þeim sem ekki fá aðgang að þessu nýja kerfi? Síðan vil ég spyrja hv. þm. hvort hún telji að byggðar hafi verið félagslegar íbúðir umfram þörf í einhverjum sveitarfélögum, t.d. því kjördæmi sem hún er þingmaður fyrir? Telur hv. þm. að í einhverjum tilvikum hafi félagsleg aðstoð frekar gengið til verktakafyrirtækja en til láglaunafólks í þessum sveitarfélögum?

Hæstv. forseti. Það var nefnt hér að leggja eigi niður kaupleigukerfið og það sé kerfi sem hafi átt að leysa úr þörf láglaunafólks. Það er nú einhvern veginn svo að eftirspurn láglaunafólks eftir kaupleigukerfinu hefur ekki verið fyrir hendi. Að minnsta kosti hefur láglaunafólkið þá ekki litið á það sem lausn fyrir sig að nýta það kerfi, þannig að ekki var það nú lausnin, það hefur a.m.k. ekki sýnt sig. Varðandi það hvort byggt hafi verið umfram þörf á einhverjum ákveðnum stöðum úti á landi, þá sýnir það sig núna að byggt hafi verið umfram þörf. En þegar þessar íbúðir voru byggðar var farið, að því ég best veit, nákvæmlega eftir þeim reglum sem settar voru hjá Húsnæðisstofnun sem upprunnar voru væntanlega frá sitjandi ráðherra á þeim tíma hvernig ætti að fara að því að kanna þörf fyrir félagslegt íbúðarhúsnæði í hverju sveitarfélagi. Ég hef ekki nokkra einustu ástæðu til að ætla að menn hafi brotið þær reglur á einhvern hátt. Hins vegar hefur íbúðaþróun úti á landi verið þannig að fækkað hefur mjög mikið í sveitarfélögunum og þar fyrir utan hefur það sýnt sig að fólk úti á landi hefur aðra kosti en að fara inn í félagslega íbúðakerfið og hefur valið það. Það er kannski hluti af þessu en mikið af þeim íbúðum hefur hins vegar verið notað af sveitarfélögunum til þess að leysa leiguíbúðaþörfina.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. svaraði ekki meginspurningu minni, þ.e. hvort hún teldi þetta frv. leysa vanda þeirra sem ekki fá inni í hinu nýja kerfi og hvort hún teldi að 50 íbúðir á árunum 1999 og 2000 muni duga fyrir þá sem ekki fá aðgang að þessu kerfi. Hv. þm. viðurkenndi að sum sveitarfélög hefðu byggt umfram þörf og þar með er hún auðvitað að taka undir það sem ég hef nú stundum verið að segja, að félagsleg aðstoð sumra sveitarfélaga, langt í frá allra, vegna þess að mörg hafa staðið sig vel, hafi í ýmsum tilvikum frekar runnið til verktakaiðnaðarins en að leysa þörf láglaunafólks í sveitarfélögunum. Þannig að auðvitað er um að ræða, ekki kerfið sjálft sem slíkt heldur kannski stöðu atvinnulífsins á stöðunum, og við eigum ekki að leggja niður félagslega íbúðakerfið vegna þess. Varðandi kaupleigukerfið þá hefur það mikinn sveigjanleika í för með sér. En það sem ég hef bent á er að sveitarfélögin hafa ekki nýtt sér þann sveigjanleika. Þau hafa t.d. ekki lánað það sem vantar upp á 100% lán til 15 ára mörg hver, sem þau ættu að gera, sem hefði létt verulega greiðslubyrði fólks. Þau hafa alls ekki í öllum tilvikum leyft fólki að ráða því hvort það leigir fyrst kaupleiguíbúðina og kaupir hana síðan þegar hagur vænkast. En engu að síður hafa ýmis sveitarfélög nýtt sér þá kosti sem þarna eru með félagslegum kaupleiguíbúðum og margar af þeim íbúðum hafa verið notaðar sérstaklega fyrir láglaunafólk til þess að leigja því fólki sem ekki getur keypt sér sína eigin íbúð. En meginspurning mín sem mig fýsir að vita hjá hv. þm., sem mælir mjög sterklega með þessu frv. og kannski ekki skrýtið af því að þetta er stefna Sjálfstfl. sem hér er verið að samþykkja, hvort hún telji að þessi leið sem hér er valin, leysi úr þörf þeirra verst settu í þjóðfélaginu. En það er megintilgangurinn með félagslega íbúðakerfinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. spurði hvort þetta mundi leysa þörf þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu. Ef núv. kerfi gerir það þá gerir þetta kerfi það líka. Í grg. með frv. er sýnt fram á það með ýmsum útreikningum að greiðslubyrði af þeim lánum sem nú eru að koma inn í staðinn fyrir félagslegu íbúðalánin er mun lægri en af þeim félagslegu lánum sem nú eru í kerfinu.

En annar kostnaður sem ...?

Ég átta mig ekki alveg á þessu frammíkalli, hvaða annan kostnað þarna er um að ræða sem þingmaðurinn er að vitna til. En varðandi það hvort 50 leiguíbúðir leysi þörf alls leiguíbúðamarkaðarins á næstu árum að þá tel ég það ekki vera og það er greinilegt að frumvarpshöfundar hafa ekki heldur talið það vera nægilegt vegna þess að í frv. er heill kafli um lán til leiguíbúða. Í frv. er gert ráð fyrir því að hægt verði að byggja leiguíbúðir með ýmsu formi, þ.e. sveitarfélög geta gert það og félög og félagasamtök 

Það vantar nýjar leiðir.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir ágæta ræðu og sérstaklega hreinskilna um efni málsins vegna þess að hún sagði satt. Hún sagði: Í rauninni er ekki gert ráð fyrir neinni félagslegri aðstoð í þessu frv. Það er kjarni málsins og ég þakka henni fyrir að segja það jafnumbúðalaust og hún gerði.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. 8. þm. Reykv. hefur ekki hlustað á alla ræðuna því að hún fjallaði að mestu leyti um það hvernig á að leysa úr þörf fyrir félagslegar aðgerðir til þess að fólk geti eignast þak yfir höfuðið. Ég fór yfir það hvernig ástandið er núna og hvað við erum að gera til þess að breyta því. Ég orðaði það víst svo í lokin að þetta væri ekki félagsleg aðstoð í því formi sem hún er núna, þ.e. niðurgreiðsla á vöxtum, heldur kemur aðstoðin til fólks í gegnum vaxtabótakerfið og kemur í gegnum skattkerfið þess í stað. Það má segja að þetta séu ekki félagslegar aðgerðar per se. Þetta eru þær aðgerðir sem við notum í öllu húsnæðislánakerfinu og koma öllum til góða, jafnt þeim sem eru lágt launaðir og þeim sem eru það ekki og þurfa ekki á þessari félagslegu aðstoð að halda.

Herra forseti. Ég skil þetta kerfi í grófum dráttum þannig að það verði gert ráð fyrir einum íbúðalánasjóði sem hafi með almenna þjónustu að gera við þá sem vilja kaupa eða eignast húsnæði hér á landi. Síðan verði gert ráð fyrir ákveðnu viðbótarlánakerfi sem fólk geti fengið aðild að, enda borgi sveitarfélag viðkomandi einstaklings sinn hlut í rekstri kerfisins. Þannig að það fá þetta ekki endilega allir. Ef svo illa vildi til að Seyðisfjarðarkaupstaðar borgaði ekki til félagslega kerfisins þá mundi fólk ekki fá viðbótarlán á Seyðisfirði, eins og þetta er hér byggt upp. En kjarni málsins er sá að gert er ráð fyrir að Íbúðalánasjóður og allt kerfi hans sé í raun sjálfstætt og sjálfberandi sem fjárhagsleg eining að öllu leyti. En síðan er gert ráð fyrir því að hinn félagslegi jöfnunarþáttur málsins sé allur í vaxtabótakerfinu, það er alveg rétt. Þar með er sú grundvallarbreyting að verða frá því sem verið hefur --- ég er ekki að segja að það hafi verið fullkomið eins og það hefur verið, að við höfum haft vaxtabótakerfi og félagslegar ráðstafanir í húsnæðiskerfinu en nú er öllu þessu vísað yfir á vaxtabótakerfið. Þar með er verið að gera tillögu um fjárhagslega bankastofnun má segja, húsnæðisbanka eða vísi að honum, miklu frekar en að um sé að ræða tillögu um félagslegar ráðstafanir í húsnæðismálum.

Hæstv. forseti. Ég ítreka að hér er um aðgerðir að ræða til að koma til móts við þörf þess fólks sem áður hefur verið í félagslega íbúðakerfinu. Hv. þm. nefndi að ef til vill mundi veljast svo vont fólk til sveitarstjórnarstarfa í einhverjum kaupstað úti á landi að það vildi ekki sinna þeirri frumskyldu sinni að sjá til þess að til væru félagsleg úrræði til að hjálpa fólki að fá þak yfir höfuðið. Ég verð bara að segja það eitt við þessu að ég held að engin ástæða sé til að óttast það. Þetta eru skyldur sveitarfélaganna og ég hef ekki nokkra einustu ástæðu til að ætla annað en að sveitarfélögin muni sinna þeim skyldum sínum. Þetta eru frumskyldur.

Hæstv. forseti. Ég verð að biðjast afsökunar á því að ég varð að skjótast frá og hef þar af leiðandi misst af fyrri ræðum og verði einhver endurtekning á því sem þar hefur komið fram þá biðst ég velvirðingar á því. 
             Við erum að ræða býsna stórt mál sem á sér mjög langa sögu. Sú saga er rakin í greinargerðinni, þ.e. hvernig það kom til að hafist var handa um að reisa íbúðir með sérstakri félagslegri fyrirgreiðslu, reyndar strax í kringum 1920. Þetta kerfi hefur í gegnum áratugina tekið býsna miklum breytingum eins og lesa má í grg. Ég held að í megindráttum hafi þetta kerfi tekið breytingum í samræmi við þróun á hverjum tíma. Kannski var langstærsti áfanginn þegar samið var um byggingu Breiðholtsins árið 1965 og segja má að félagslega húsnæðiskerfið hafi þróast að miklu leyti í framhaldi af þeim samningum. Þar voru fyrst framkvæmdanefndar\-íbúðirnar, síðan voru stofnaðir Verkamannabústaðir, stjórnir Verkamannabústaða, og með breytingum 1990 komu húsnæðisnefndirnar til sögunnar. Síðan voru gerðar enn frekari breytingar á þeim lögum og nú er hér lögð til mikil grundvallarbreyting á þessu kerfi öllu saman. Og þá vakna upp mjög margar spurningar. Fyrsta spurningin er sú hvort það sé rétt stefna að færa húsnæðismál og félagslega aðstoð í húsnæðismálum alfarið til sveitarfélaganna þannig að aðrir aðilar, í þessu tilviki verkalýðshreyfingin, komi þar alls ekki að. Nú á verkalýðshreyfingin engan eignarrétt á þessum málaflokki en í áratuganna rás hefur hún alltaf haft beinan aðgang og haft mikil áhrif á þróun félagslega íbúðalánakerfisins og það er meira og minna tilkomið vegna þrýstings frá verkalýðshreyfingunni. Það eina sem ég hef í rauninni áhyggjur af í því sambandi er að þessi tengsl við líf fólksins í landinu, líf þeirra sem lökust hafa kjörin, kunni að rofna. Ég hef sjálf komið töluvert nálægt þessum málum og ætla að greina frá því í tengslum við það sem ég ætla að fjalla um á eftir. Ég átti sæti í stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík um nokkurra ára bil á síðasta áratug. Ég var í húsbréfanefndinni á sínum tíma og ég var líka í nefnd sem endurskoðaði lögin um félagslega húsnæðiskerfið 1990 þannig að ég hef komið töluvert að þessum málum og þekki þessa sögu vel. Ég hef stundum sagt frá því að það að sitja í stjórn verkamannabústaðanna í Reykjavík er einhver merkilegasta lífsreynsla sem ég hef lent í um ævina. Það var óskaplega fróðlegt að kynnast þessari hlið á lífinu í Reykjavík sem a.m.k. ég hafði ekki kynnst áður. Ég er fædd og upp alin úti á landsbyggðinni, og hreinlega þekkti ekki þennan geira mannlífsins, þennan stóra hóp, sérstaklega af ungum konum með börn sem áttu í miklum erfiðleikum við að komast í húsnæði. Það var óskaplega erfitt verk þegar verið var að reyna að skammta þessar íbúðir til þessa hóps sem var svo einsleitur að það var í raun og veru ekki hægt að taka mið af nokkrum sköpuðum hlut við að ákveða hvort þessi konan eða hin átti að fá íbúðina því að aðstæður voru mjög svipaðar. Ég fullyrði að þetta félagslega kerfi sem hér hefur verið við lýði hefur komið óskaplega mörgum til hjálpar. Það hefur bjargað aðstæðum mjög margra því að það var eins og að fá happdrættisvinning að komast inn í þessar íbúðir miðað við baslið sem var annars staðar, hvort sem það var á almennum íbúðamarkaði eða í leigukerfinu í Reykjavík. Þess vegna vil ég setja spurningarmerki við það sem fram kemur í greinargerðinni á bls. 21 þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Að síðustu er rétt að minna á þá staðreynd að félagslega íbúðalánakerfið stefnir í þrot og að óbreyttu hefði þurft að koma til veruleg hækkun vaxta af félagslegum lánum.`` Þetta félagslega kerfi stefnir í þrot. Það má kannski segja að það sé rétt að því leyti sem snýr að stöðu Byggingarsjóðs verkamanna og það hefur verið margbent á það í umræðum á undanförnum árum að nauðsynlegt væri að taka á þeirri stöðu. M.a. var í þeirri nefnd sem ég starfaði í 1990 lagt til að Byggingarsjóður verkamanna og Byggingarsjóður ríkisins yrðu sameinaðir en af einhverjum ástæðum náði það ekki fram að ganga. Síðan hefur staða sjóðsins versnað mjög mikið. En það er fyrst og fremst vegna þess að framlög ríkisins hafa verið skorin niður jafnt og þétt. Og ef ég skil þetta frv. rétt, hæstv. félmrh., þá er það hér með úr sögunni, nema einhverjar sérstakar aðstæður komi til, að ríkið fari að leggja til fé til félagslegra húsnæðismála eins og gert hefur verið um áratuga skeið. Eins og ég skil þetta frv. og hægt er að lesa í greinargerðinni, þá er í fyrsta lagi verið að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins og sjóðirnir tveir, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna eru sameinaðir. Það þýðir að þegar þessir tveir sjóðir eru lagðir saman, þá gjörbreytist staðan því að Byggingarsjóður ríkisins stendur vel að vígi. Það streymir fyrst og fremst inn í þann sjóð meðan hallinn á Byggingarsjóði verkamanna er mjög mikill og eins og fram hefur komið hjá Ríkisendurskoðun, þá stefndi hann í algjört óefni. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. að nýi byggingarsjóðurinn mundi eiga 26 milljarða eigið fé og ég skil það svo að menn muni halda áfram við að innheimta þau lán sem eru útistandandi hvort sem það eru lán tekin hjá Byggingarsjóði ríkisins eða Byggingarsjóði verkamanna og smátt og smátt gera upp þetta dæmi og að þessi sjóður sé eins konar trygging fyrir aðra fjáröflun, þ.e. sölu eða útboð á húsnæðisbréfum, þeirri fjármögnun sem þarf að eiga sér stað til að veita viðbótarlánin. Ég sé að hæstv. félmrh. kinkar kolli. Ég skil það svo að þetta sé rétt skilið. En nú kemur að því að lán bæði Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna verði greidd upp þó það sé býsna langt í það og sé kannski ekki ástæða til að spyrja hvað megi búast við að þetta fyrirkomulag standi þá lengi. Er reiknað með því að þessi sjóður verði með miklar eignir á næstu áratugum og að þær eignir séu þá fyrst og fremst baktrygging fyrir þessa fjáröflun? Ég átta mig ekki alveg á því hvernig menn hugsa þetta dæmi. Síðan er það þriðja meginbreytingin. Í fyrsta lagi er Húsnæðisstofnun sem slík lögð niður. Í öðru lagi eru sjóðirnir sameinaðir og í þriðja lagi er gerð grundvallarbreyting á félagslega húsnæðiskerfinu. Ég spyr eins og aðrir: Hvaða áhrif mun þetta hafa á sveitarfélögin og stöðu þeirra varðandi húsnæðismál? Og hins vegar og ekki síst, og af því hef ég langmestar áhyggjur: Hver eru áhrifin á stöðu láglaunafólks og möguleika láglaunafólks til þess að afla sér húsnæðis? Eins og kerfið mun líta út, þá verður það í fyrsta lagi húsbréfakerfið fyrir þá sem eru fyrir ofan ákveðin tekjumörk. Síðan er þar dregin einhver lína og einhverjum ákveðnum hópi býðst að fá viðbótarlán að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, greiðslumati og slíku, en síðan er það hópurinn sem lendir þarna fyrir neðan. Ég verð að segja að ég hef miklar áhyggjur af þeim hópi vegna þess að a.m.k. hingað til hafa sveitarfélögin engan veginn staðið sig í því að útvega leiguhúsnæði, hvort sem um hefur verið að ræða að byggja eða kaupa húsnæði fyrir leiguíbúðir. Og ég get ekki séð að í þessu frv. sé verið að leggja neina skyldu á sveitarfélögin. Það er ekki verið að leggja neina skyldu á þau í þessum efnum. Þau geta breytt þeim íbúðum sem koma inn í kerfið í leiguíbúðir en að mínum dómi dugar alls ekki að vísa í lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga eða ákvæði sem þar er að finna þar sem segir, ef ég man rétt, að sveitarfélög skuli eftir því sem kostur er og þörf er á útvega húsnæði til leigu. Að mínum dómi er þetta ákaflega veikt ákvæði þannig ég fæ ekki séð að verið sé að tryggja neitt varðandi þennan hóp sem núna verður skorið á. Þess eru dæmi eins og fram kemur í gögnum að ýmsir í þeim hóp sem hingað til hefur fengið 100% lán hafi lent í vandræðum og það er staðreynd að fólk hefur beitt ýmsum brögðum til þess að komast inn í félagslega húsnæðiskerfið. Það er alveg ljóst. Og síðan kemur í ljós að tekjurnar eru einfaldlega ekki nægilegar til þess að standa undir þessu. Þegar hæstv. félmrh. tók dæmi um einstætt foreldri með 80 þús. kr. laun og hugsanlega fleiri en eitt barn á framfæri, þá varð mér hugsað til þess að það er ekkert grín að reka heimili og vera að kaupa íbúð í félagslega húsnæðiskerfinu þó að greiðslan sé kannski ekki nema 12 þús. kr. á mánuði. Þetta finnst okkur kannski ekki há upphæð en þegar launin eru svona lág þá er þetta erfitt mál við að eiga. Áhyggjur mínar snúast þess vegna mjög að því hvað verður um þennan hóp og jafnframt hver áhrifin verða við þessa breytingu sem kannski er erfitt um að segja. Nú kemur nýr hópur út á hinn almenna markað. Mun þetta valda hækkun á fasteignaverði? Væntanlega eykst eftirspurnin. Á það hefur verið bent að það leggst ýmiss konar kostnaður við hjá því fólki sem fer út á almenna markaðinn þó að auðvitað hafi verið ákveðinn kostnaður hingað til við félagslega kerfið og ákveðið tap í því o.s.frv. En þetta er kostnaður sem einstaklingarnir munu þurfa að greiða til fasteignasala og hugsanlega fleira sem mun bætast þarna við og maður talar nú ekki um ef hækkun verður á fasteignaverði. Þar á móti kemur að eftir því sem íbúðirnar skila sér inn í félagslega kerfið og þær verða settar á almennan markað, þá kannski verður það til að draga úr á móti. Það er því mjög erfitt að átta sig á því hver áhrifin munu verða. Svo er það ákvæðið um kaupskylduna. Ég var að reyna að átta mig á þessu. Ein ástæðan fyrir þessum breytingum sem hér er verið að gera er sú að ýmis sveitarfélag, sérstaklega úti á landi, hafa kvartað mjög yfir kaupskyldunni. Hér er verið að létta kaupskyldunni af sveitarfélögunum til frambúðar en það er ekki afturvirkt. Kerfið verður hreinlega að ganga úr sér á meðan íbúðirnar eru að koma inn. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. í tengslum við nákvæmlega þetta ákvæði, þ.e. það sem fram kemur á bls. 16 í ákvæði til bráðabirgða III um ráðstöfun innleystra íbúða. Ég skil þetta þannig að á meðan sveitarfélögin hafa þessa innlausnarskyldu þá geta þau bundið viðbótarlánið við það að fólk taki við íbúðum sem eru í kerfinu. Eftir því sem ég best veit þá höfðu menn einmitt miklar áhyggjur af þessu hér í Reykjavík þar sem um það er að ræða --- maður verður bara að segja það hreint út eins og það er --- að menn óttast að hefði þarna verið gefið frelsi strax og þeir sem eru í félagslegum íbúðum gætu lagt sínar íbúðir inn og farið út á hinn frjálsa markað, þá mundi það þýða að Reykjavíkurborg stæði einfaldlega uppi með hugsanlega tugi óseljanlegra íbúða, t.d. vegna staðsetningar í vissum hverfum í borginni og fólk hefur verið að reyna að koma sér í burtu úr þessum ákveðnu hverfum. Ég skil þetta ákvæði svo að þarna sé verið að koma til móts við þennan ótta, en að sama skapi er auðvitað verið að takmarka frelsið. Því spyr ég: Hvað verður þetta lengi að virka, þ.e. að fólk hafi í rauninni þetta val, ef í þessu tilviki Reykjavíkurborg getur bundið lánið við það að fólk fari í þessi tilteknu hverfi? Það er erfitt að átta sig á því hvernig þetta mun virka og jafnframt hvaða áhrif það hefur almennt á húsnæðisstefnu sveitarfélaganna. Ég ætla þá að víkja að einstökum atriðum frv. Ég staldra fyrst við 6. gr. þar sem kveðið er á um húsnæðisnefndirnar. Hér er væntanlega verið að vísa til þess að sveitarstjórnirnar ákveði sjálfar hversu fjölmennar húsnæðisnefndirnar verða og eru hér tekin af öll tvímæli um það. Hér er það tekið út hvernig beri að skipa þessar húsnæðisnefndir. Hér er verkalýðshreyfingin og fulltrúar hennar komnir út og það kæmi mér ekki á óvart þó að verkalýðshreyfingin eigi eftir að láta í sér heyra hvað varðar þetta atriði. Eins og ég segi er ástæða til að hafa áhyggjur af tengslum við veruleikann í samfélaginu. Ég hafði áður vikið að því hvernig ég skil þetta með Íbúðalánasjóðinn og hann á fyrst og fremst að vera baktrygging fyrir þá fjáröflun sem á að eiga sér stað skv. 10. gr. en þar eru nefndar tekjur af eigin fé sjóðsins og síðan sala húsnæðisbréfa. Þá vaknar sú spurning hvernig þessi bréf munu virka á markaðinn. Við erum náttúrlega með húsbréfin og það eru fleiri bréf í gangi núna. Er reiknað með að þetta verði viðbót við markaðinn eða er útlit fyrir að þetta verði nokkurn veginn í jafnvægi við það sem nú er? Búast má við fjölgun þegar kerfið er opnað, fólk getur komið og sótt um viðbótarlán og auðvitað getur viðkomandi sveitarfélag temprað fjöldann og mun væntanlega gera það. Sveitarfélögin þurfa að leggja fram 5% af þessum viðbótarlánum en hefur verið spáð í það hvernig húsnæðisbréfin munu koma inn á markaðinn? Ég átta mig ekki á því hvort þetta verður viðbót við það sem fyrir er eða hvort þetta er nokkurn veginn í jafnvægi við það sem verið hefur. Í 14. gr. er kveðið á um verkefni húsnæðisnefnda og þar er þetta atriði, í fyrsta lagi að gera árlega áætlanir fyrir sveitarfélögin um þörf á íbúðarhúsnæði í sveitarfélaginu. Þetta ákvæði er búið að vera býsna lengi í lögum en mér vitanlega hefur þetta alls ekki virkað og það var alltaf sagt hjá verkamannabústöðunum í Reykjavík og síðan hjá húsnæðisnefnd Reykjavíkur að fjöldi umsókna væri það sem sýndi þörfina. Aldrei voru gerðar þessar árlegu áætlanir fyrir sveitarfélagið, hvað þá að hún væri flokkuð niður í leigu\-íbúðir og aðrar íbúðir. Ég held því fram að í raun og veru skorti á upplýsingar um raunverulega þörf fyrir félagslega aðstoð í húsnæðismálum og þá annars vegar til eignaríbúða og hins vegar til leiguíbúða. Hæstv. félmrh. leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál en ég kannast a.m.k. ekki við að neinar slíkar kannanir séu til, þótt það hafi einstaka sinnum verið gert á undanförnum áratugum en árleg könnun hefur ekki verið gerð. Þessu hefur alltaf verið borið við að umsóknirnar sýni hver þörfin er. Það eru auðvitað alltaf ákveðnir hópar sem vita að ekkert þýðir að sækja um og ég veit því ekki hvað er eiginlega hægt að gera til að tryggja að þessu verði framfylgt að menn hafi raunverulegar tölur sem sýni þörfina og við erum náttúrlega líka að tala um íbúðir fyrir námsmenn og fleiri aðila. Í 5. lið er vikið sérstaklega að aðstoð við aldraða og samtök þeirra og þá varð mér hugsað til fatlaðra. Er ekki ástæða til að þeir séu inni í þessu dæmi þótt þeir hafi sín samtök, þeir hafa staðið fyrir miklum íbúðarkaupum. Ég þekki ekki þann rekstur nægilega vel en þarna er um að ræða hóp með sérstakar þarfir sem þarf að skoða. Þá ætla ég aðeins að nefna 21. gr. og það varðar lánstíma og lánskjör og þar segir: ,,Hámarkslánstími á fasteignaveðbréfum er húsbréfadeild kaupir skal vera 40 ár.`` Ef ég man rétt þegar húsbréfanefndin var að störfum var sett hin almenna regla að lánstíminn skyldi vera 25 ár. Reglan var 25 ár, síðan er búið að gera breytingar, taka upp aðra lánaflokka og ég spyr mig að því: Þýðir þetta ekki í raun að ákveðin hætta sé á því að reglan verði 40 ár? Þá vil ég spyrja hæstv. félmrh. hver reynslan sé af þeirri breytingu sem gerð var þegar hinir nýju lánaflokkar voru teknir upp, bæði 40 ára lánin og 15 ára lán ef ég man rétt. Þetta var mjög úthugsað og útreiknað á sínum tíma að 25 ára regla væri hið æskilega, það væri ekki æskilegra að þessi lánstími yrði lengri og ég spyr hvort ekki sé hætta á að þetta þróist yfir í að verða 40 ára regla. Það er kannski allt í lagi ef það er stefnan. Það léttir auðvitað greiðslubyrðina en breytir svolítið hugsuninni í kerfinu. Þá kem ég að 31. gr. sem fjallar um viðbótarlánin og þar segir í byrjun, með leyfi forseta: ,,Að beiðni húsnæðisnefndar sveitarfélags veitir Íbúðalánasjóður einstaklingum sem rétt eiga á almennu láni til kaupa á eigin íbúð viðbótarlán sem nema má allt að 25% af matsverði íbúðar.`` Af þessu að dæma eru það húsnæðisnefndirnar sem senda beiðni til Íbúðalánasjóðs um einhvern tiltekinn fjölda lána en hvernig kemur lántakandinn að þessu? Er hugsunin sú að auglýst verði eftir lántökum? Eða þurfa einstaklingarnir einfaldlega að leita eftir því að fá þessi lán og hver er skylda húsnæðisnefndanna í málinu? Í 14. gr. segir að húsnæðisnefndirnar eigi að leggja mat á þörf einstaklinga sem búa við erfiðar aðstæður á viðbótarláni en spurningin er í raun og veru hver er réttur einstaklinganna? Hingað til hefur verið auglýst eftir umsóknum um félagslegar íbúðir. Þær eru þarna til staðar og það er auglýst en hvernig koma einstaklingarnir að þessu núna og hverjar eru skyldur sveitarfélaganna til að aðstoða fólk í þessum efnum og kalla eftir þessum umsóknum? Mér finnst það mjög óskýrt í þessum lögum. Síðan setur ráðherra að vísu skilyrði um reglur lánveitinga o.s.frv. og þar kemur greiðslumatið væntanlega inn í og ýmislegt fleira. Þá ætla ég aðeins að víkja að 47. gr. sem er þetta 5% framlag og þarna er hugsunin að búinn verði til ákveðinn varasjóður, sem mæti tjónum og afföllum sem verða, og jafnframt verði tryggingasjóður vegna byggingargalla lagður niður og það er m.a. að tillögu sveitarfélaganna. Í gögnum þeirra hefur komið fram að þeir álíti að þarna hafi verið um eins konar skattheimtu að ræða sem ekki hafi verið nein þörf fyrir. En hvað verður um sjóðinn? Það eru einhverjir tugir milljóna í þessum sjóði. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað verður um sjóðinn? Rennur hann inn í Íbúðalánasjóðinn?

Varasjóð.

Hann rennur inn í varasjóðinn. Hann verður þá sem sé eins konar stofnframlag í varasjóðinn. Þetta var mér ekki ljóst. Ég held ég sé búin að koma inn á flest þau atriði sem ég vil spyrja um í sambandi við frv. til að leita eftir skýringum á því hvað hér er verið að gera. Það er býsna margt sem erfitt er að gera sér grein fyrir hvað þýðir og hvaða afleiðingar muni hafa eins og ég hef komið að í máli mínu en eins og ég sagði upphaflega er verið að gera miklar grundvallarbreytingar. Í sjálfu sér er ég ekkert á móti því að menn skoði stöðu Húsnæðisstofnunar ríkisins og rekstur hennar og það hvernig sú stofnun hefur virkað að því gefnu að menn komi fram af fullri kurteisi við starfsfólk og tryggi réttindi þess. Ég held líka að það að sameina byggingarsjóðina sé ein þeirra leiða sem koma fyllilega til greina til að bjarga Byggingarsjóði verkamanna. Hins vegar hef ég mikla fyrirvara varðandi breytingarnar á félagslega kerfinu og þarf að átta mig miklu betur á því hvað einstakir þættir þar þýða, áhrifin á sveitarfélögin og ekki síst á það fólk sem lendir þarna utan dyra. Auðvitað þarf að fara miklu betur ofan í það hver greiðslubyrðin verður. Hér er að finna ýmis dæmi um greiðslubyrði fólks en það verður auðvitað annar kostnaður sem bætist þarna við og jafnframt spurningar um það eins og ég nefndi áðan, hver áhrifin verða á húsnæðismarkaðinn í heild. Hér er gríðarlega margt að skoða og það verður mikil vinna að skoða málið allt saman og fara í gegnum það og átta sig á þessum breytingum. Ég ítreka að lokum, hæstv. forseti, að ég hef mikla fyrirvara varðandi það að verið er að taka út það sem við höfum hingað til kallað félagslega aðstoð, það að félagsleg aðstoð væri tryggð. Ég sé ekkert, hvorki í þessu frv. né í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem tryggir láglaunafólki þann rétt að það geti aflað sér húsnæðis sem laun þess leyfa að standa undir. Ég minni sérstaklega á það í þessu sambandi, eins og ég nefndi í upphafi máls míns, að í þeim hópi sem þarf á félagslegri aðstoð að halda eru margar einstæðar konur með börn. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, nefndin sem kannar framkvæmd bæði barnasáttmálans og reyndar sáttmálans um afnám alls misréttis gegn konum hefur bent sérstaklega á stöðu einstæðra foreldra hér á landi og hve slæm staða og léleg kjör mismuni börnum. Við þurfum því svo sannarlega að athuga mjög rækilega hvað við erum að gera með þessum breytingum og það dugir hvorki að vísa á lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga eða nýsett lög um húsaleigubætur því að við eigum algerlega eftir að sjá það enn þá hvernig þetta kemur út í Reykjavík, sem er langsamlega stærsta sveitarfélagið og þar sem þörfin fyrir félagslega aðstoð er langmest. Hér er því margt að skoða og ég spyr hvort menn séu reiðubúnir að tryggja skyldur sveitarfélaganna betur, annaðhvort í þessum lögum eða í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Ég held að þær skyldur eigi heima hér í lögunum og ljóst eigi að vera að sveitarfélögin hafi skyldur gagnvart þeim sem verst standa. Mér finnst þetta frv., eins og það er úr garði gert, alls ekki tryggja þann rétt.

Herra forseti. Hv. þm. gat þess að hún óttaðist að sveitarfélögin mundu ekki losna við félagslegar íbúðir. Þau mundu ekki geta selt þær og þær mundu standa auðar. Á hv. þm. við að fólk vilji ekki búa í þessum félagslegu íbúðum sem þó hefur sýnt sig að eru dýrari og jafnvel betri en aðrar íbúðir? Af hverju vill fólk ekki búa í þessum íbúðum? Er þetta hugsanlega einhvers konar ,,gettó`` eða bæjarblokkabragur sem á þessu hvílir? Er þetta ekki mjög neikvæð einkunn um núverandi húsnæðiskerfi?

Hæstv. forseti. Þessi fullyrðing mín á fyrst og fremst við um ákveðið hverfi hér í Reykjavík. Ég vitna hér til þess sem fram kom hjá fulltrúum húsnæðisnefndar Reykjavíkur. Eins og þetta hefur verið framkvæmt á undanförnum árum er ljóst að fólki er boðið upp á að forgangsraða. Spurt er að því í hvaða hverfi menn vilji helst flytja og þar hefur mjög greinilega komið í ljós að ákveðið hverfi í Reykjavík er óvinsælast. Ég held að óhætt sé að viðurkenna að þar hafi verið byggðar of margar félagslegar íbúðir á tiltölulega litlum bletti. Þar hafa því miður skapast vandræði þannig að t.d. konur með lítil börn hafa helst ekki viljað fara þangað. Þetta er nú bara staðreyndin, hv. þm. Það gildir hins vegar ekki um önnur hverfi. Auðvitað koma í öllum hverfum upp einhver vandamál eða eitthvað gerist, það geta verið átök á heimilum eða guð veit hvað. Þetta eru bara staðreyndir um ákveðið svæði í ákveðnu hverfi. Forsvarsmenn húsnæðisnefndar Reykjavíkur höfðu af því áhyggjur að ef kerfið yrði opnað gætu þessar íbúðir orðið illseljanlegar. Það væri enginn smábaggi á sveitarfélaginu. Þessar íbúðir mætti hins vegar selja á frjálsum markaði sem mundi smátt og smátt leiða til þess að þarna yrði meiri blöndun og æskilegri en nú er.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hlusta á þau orðaskipti sem hér fóru fram milli síðasta ræðumanns og hv. þm. Péturs H. Blöndal. Í því sambandi má benda á að í mörgum sveitarfélögum hefur viðgengist að kaupa íbúðir hér og þar í fjölbýlishúsahverfum, einmitt ekki að vera að byggja einsleitar íbúðir eða koma á því sem hægt væri að kalla óeðlilega eða óæskilega blöndun í hverfum. Þegar hið nýja kerfi tekur við, verði þetta frv. að lögum, geta sveitarfélög neitað um að viðbótarlán sé veitt til kaupa á íbúðum öðruvísi en að keyptar séu íbúðir sem hið sama sveitarfélag hefur innleyst. Þyki fólki óæskilegt að sveitarfélag hafi að einhverju leyti raðað íbúðum innan síns sveitarfélags er mikil hætta á að það haldi áfram enn um sinn þrátt fyrir hið nýja kerfi. Þetta má ég til með að nefna, virðulegi forseti. Það mun verða eftirsóknarvert, sérstaklega af fólki úr sumum hverfum, að íbúðin verði innleyst og það geti flutt sig yfir í hverfi sem það óskar eftir. Sveitarfélag, jafnvel þótt það hugsi sér að gera einhverjar af þessum íbúðum að leiguíbúðum, mun óska eftir að fólk sem ætlar að kaupa slíkar íbúðir og taka viðbótarlán kaupi íbúð sem sveitarfélagið situr uppi með, enda tekið mið af því í lögunum. Í umræðu um hið nýja frv. og um nýja valkosti í húsnæðismálum er nauðsynlegt að halda þessu til haga. Umræða mun leiða í ljós að hinn góði valkostur er ekki sá valkostur sem boðaður hefur verið og haldið á lofti af ráðherranum og hans fylgisveinum. Virðulegi forseti. Hér hefur komið fram gagnrýni á vinnubrögð stjórnarmeirihlutans við að taka þetta mál á dagskrá og við þetta frv. Ég leyfi mér að halda því fram að það er alveg greinilegt að mikill meiri hluti hér á Alþingi spillir þingmönnum. Það má sjá af því hvernig staðið hefur verið að viðkvæmum málum sem komið hafa inn á þingið, hvernig þau hafa verið keyrð fram, keyrð í umræðu án fyrirvara og virðingar fyrir þeim sem eiga að kynna sér málið svo hægt sé að hafa vitræna umræðu um frv., að hinn breiði stjórnarmeirihluti hugsar sem svo: Við gerum það sem okkur sýnist, þegar okkur sýnist. Virðulegi forseti. Mér finnst alveg ótrúlegt að félmrh. láti sér detta í hug að leggja frv. fyrir þingið með þessu móti. Því er dreift seint á þriðjudegi og síðan pressað í umræðu á föstudegi. Sá dagur er ekki á starfsáætlun. Þingmenn hafa tekið hann frá til annarra verkefna og síðan er ætlast til að umfjöllun sé lokið og afgreiðslu nefndar á málinu. Á rúmum mánuði skal það verða að lögum, miðað við það hvernig talað er. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að það að gera svo umdeild frv. að lögum án þess að gefa athugun á því nægilegan tíma er fullkomlega ábyrgðarlaust. Á sama tíma og þetta er fyrirhugað liggja önnur stór mál fyrir félmn. sem mun fá þetta frv. til umfjöllunar. Þar bendi ég á sveitarstjórnarfrv. sem er viðamikið og mikilvægt fyrir allar sveitarstjórnir og sveitarstjórnarstigið í heild sinni. Í því frv. eru til að mynda bráðabirgðaákvæði sem varða hálendið vegna þess að þar eru mörk sveitarfélaga framlengd inn á hálendið. Það mál er líka til umfjöllunar í félmn. Miðað við þann tíma sem þingmenn hafa til umráða og nefndarstarfa er annaðhvort gert ráð fyrir að ofurfólk sé á ferð eða ekki er ætlast til að þingmenn vinni vinnuna sína. Það er ekki sama hvernig mál er á ferðinni. Þetta frv. gjörbreytir möguleikum láglaunafólks til húsnæðisöflunar. Þetta frv. ýtir stórum hóp frá borðinu. Það er staðreynd. Í fyrravor, nánar tiltekið þann 13. maí 1997, samþykkti Alþingi tillögu um mótun opinberrar fjölskyldustefnu og aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar. Í það skipti stóðum við jafnaðarmenn að tillögu félmrh. og ég fagnaði því sérstaklega að niðurstaða ráðherrans væri að flytja tillögu okkar jafnaðarmanna svo til óbreytta, þvert á fyrri yfirlýsingar varðandi tillögu að fjölskyldustefnu. Síðan þá hef ég beðið eftir að ráðherrann útfærði tillöguna sem svo víðtækan stuðning fékk hér á Alþingi. Á þeirri framkvæmd hefur staðið og engar útfærslur á henni hafa enn séð dagsins ljós. Eitt af ákvæðum fjölskyldustefnunnar er að efnahagslegt grundvallaröryggi fjölskyldunnar sé tryggt ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum. Forseti, ég endurtek: Ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum. Ég dreg þetta fram vegna þess að í allri umfjöllun um þetta frv. mun koma í ljós að öryggi þeirra sem félagslega húsnæðiskerfið hefur tekið til breytist. Þetta ákvæði í fjölskyldustefnunni er þýðingarmikil yfirlýsing og sterk. Ráðherrann framkvæmir það á undarlegan hátt. Í þessu frv. sést hvernig athafnir fylgja orðum framsóknarráðherrans. Frv. sem hann flytur hér er útfærsla á stefnu íhaldsins frá því fyrir síðustu kosningar. Öll félagsleg lánastarfsemi til húsnæðismála er markaðsvædd. Möguleikar láglaunafólks eru þrengdir. Þetta frv. er bylting, með neikvæðum formerkjum. Mikilvægur félagslegur þáttur í okkar þjóðlífi er aflagður með lögum, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þótt ákvæði sé að finna sem hægt sé að taka undir í frv. og ég mun vera ófeimin við að nefna það þar sem svo ber undir þá hefði verið hægt að nýta sér þær breytingar undir merkjum félagslega kerfisins með úrbótum á því. Frv. leysir vanda byggingarsjóðanna. Frv. leysir vanda nokkurra sveitarfélaga en vandi einstaklinga sem hafa lent utan kerfisins stendur eftir. Þeim hópum mun fjölga með samþykkt þessa frv. Eins og þegar hefur komið fram í umræðunni er óljóst um skyldur sveitarfélaganna til að veita fólki þak yfir höfuðið eða finna því skjól. Með þessu frv. er mönnum í stórum stíl vísað á leigumarkað sem ekki er fyrir hendi. Átakið um leiguíbúðir, byggingu leiguíbúða sem talað er um í frv. er 50 íbúðir á tveimur árum --- lesist: 25 íbúðir á ári á landsvísu. Ég minni á að þegar verkalýðshreyfingin gerði samkomulag við stjórnvöld á sínum tíma, sennilega á áttunda áratugnum, var átakið um 1.000 íbúðir aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er mjög erfitt að sjá framkvæmd heimildar í leiguíbúðakaflanum, um lán til félagasamtaka. Ég minni á, af því það hefur ekki þegar komið nægilega fram í umræðunni hér í dag, hve mikið af íbúðamálum landsmanna er í höndum félagasamtaka, námsmannasamtaka sem byggja námsmannaíbúðir, samtök fatlaðra sem byggja íbúðir fyrir fatlaða. Samtök fatlaðra hafa t.d. gjörbreytt umhverfi fjölskyldna þar sem fatlaðir eru og þurfa t.d. sérhannað húsnæði. Þau hafa yfirleitt séð til þess að fatlaðir geti búið sómasamlega í eigin húsnæði en ekki inni á stofnunum, sambýlum eða öðru slíku. Ýmis önnur félagasamtök hafa staðið fyrir byggingum íbúða. Erfitt er að sjá hvernig þessum þætti verður fyrirkomið að settum hinum nýju lögum. Eins er erfitt að sjá þessa opnun í leiguíbúðakaflanum og hvort Íbúðalánasjóðurinn á að lána og þá eftir hvaða ákvæðum og hvernig á að standa að því. Ég gagnrýndi hvernig þetta frv. var lagt hér fram. Ég ætla jafnframt að gagnrýna vinnubrögðin við samningu frv. Þrátt fyrir að einhverjir hafi komið að skýrslunni sem unnin var í fyrra og skilað hingað inn, þá er þetta frv. allt annars eðlis. Það er unnið í kyrrþey, eiginlega af lítilli klíku, og verkalýðshreyfingin fær hvergi að koma að því. Húsnæðisstofnun sem sennilega hefur mestu fagþekkingu húsnæðismála samankomna á einum stað var hvergi höfð með í ráðum. Að sjálfsögðu er þetta pólitískt viðhorf ráðherra sem menn hljóta að lesa úr hver fyrir sig. Fyrir mér er þetta athyglisvert en alvarlegt. Það er reyndar svo að hvert málið á fætur öðru hefur fæðst hjá þessari ríkisstjórn sem sýnir hug hennar til réttinda launafólks. Ég minni á vinnulöggjöfina sem var sett hér með miklum hávaða og látum, og hefur reyndar komið í ljós að á henni eru þeir gallar sem við bentum á. Meira að segja uppgötvaði VSÍ að hún væri ekki eingöngu til hagsbóta fyrir þá hlið vinnumarkaðarins og hefur gagnrýnt galla sem er að finna í þeirri fínu löggjöf. Ég minni á atvinnuleysistryggingar og ég minni á frv. um lífeyrissjóði. Öll komu þessi mál inn í miklu uppnámi. Það tókst reyndar að afstýra stórslysi í sumum tilvikum og það er vel, en það breytir því ekki hvert hugarfar þessarar ríkisstjórnar gagnvart fólkinu í landinu er og hvernig það hugarfar speglast í frv. sem hér hafa komið fram. Fyrir mér endurspeglar þetta mikið virðingarleysi fyrir almenningi og þeim þýðingarmiklu málum sem gjörbreytt hefur verið með miklum bægslagangi og lítilli skoðun --- af því að ekki þarf að hlusta á sjónarmið annarra. Það hefur þegar komið fram í umræðunni að þó að ekkert samráð hafi verið haft við verkalýðshreyfinguna um þetta frv. þá hefur hún alltaf komið að breytingum á húsnæðislöggjöfinni fram að þessu, og hefur innan sinna vébanda mikla þekkingu sem vert er að hlusta á. Ég minni t.d. á það að verkalýðshreyfingin hefur viljað skoða bein lán til einstaklinga en að vísu hentar það ekki þeim sem sömdu þetta frv. vegna þess að verkalýðshreyfingin hefur viljað hafa þau beinu lán innan vébanda þess kerfis sem hún þekkir og ber traust til. Það er öryggisventillinn sem þeir sem hafa unnið að húsnæðismálum á vegum verkalýðshreyfingar sjá í málinu. Verkalýðshreyfingin þekkir þetta kerfi og veit hvaða öryggi það veitir þeim sem hafa fengið þar skjól, og hefur viljað skoða beinu lánin á þeim grundvelli. Við höfum líka verið tilbúin til þess að skoða með hvaða hætti bein lán gætu komið til greina og hvort þau gætu verið betri kostur eða jafngóður kostur við einhverjar tilteknar aðstæður. Við höfum verið að skoða þá leið sem Alþýðusambandið var að vinna að, en við viljum ekki ljá máls á nýjum banka sem verður svo einkavæddur þegar haldið verður áfram með stefnu íhaldsins frá því fyrir síðustu kosningar því við skulum ekki gleyma því að það stendur svart á hvítu í kosningastefnuskrá þeirra að steypa skuli saman Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna í einn Íbúðalánasjóð sem síðan skuli einkavæddur árið 2000. Það er svolítið gaman að sjá hverjir það eru sem eru fótgönguliðar íhaldsins í að koma þessu stóra máli að. Þegar ég las þetta ákvæði á sínum tíma hvarflaði ekki að mér að íhaldið fengi nokkurn einasta flokk með sér í þessa píslargöngu, en þar skjátlaðist mér. Það hefur reyndar staðið styr um félagslega húsnæðislánakerfið alveg síðan þessi ráðherra kom í félmrn. og þá er ég, virðulegi forseti, að tala um hæstv. félmrh. Hann hefur gert kerfið tortryggilegt. Hann hefur linnulaust haldið því fram að íbúðir í félagslega kerfinu væru dýrari en á almennum markaði. Það var reyndar dyggilega hrakið með útreikningum sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kallaði eftir á sínum tíma. Þar kom vel í ljós að íbúðir t.d. á höfuðborgarsvæðinu voru 10% ódýrari en íbúðir á almennum markaði. En líka hefur verið bent á að íbúðirnar hafi verið að hluta til niðurgreiddar með 3,5% framlagi sveitarstjórna sem hefur gengið beint inn í verð íbúðanna. Hæstv. félmrh. hefur líka sífellt bent á vanda sveitarfélaga þar sem íbúðir hafa ekki selst en hann hefur aldrei talað um félagslegt húsnæði sem góðan kost fyrir launafólk með lág tekjumörk og öryggið sem þetta kerfi hefur veitt fjölda fjölskyldna í áratugi. Það er reyndar fróðlegt að skoða af hverju þessi umræða er um að félagslegar íbúðir séu dýrari. Það hefur líka komið fram í máli fleiri stjórnarliða. Skoðum það. Eru þær byggðar dýrari? Er t.d. íbúð sem byggð er í fjölbýlishúsi í Kópavogi og á að vera í félagslega kerfinu dýrari af því að hún er félagsleg eða getur það verið að hún sé á nákvæmlega sama verði í byggingu og tilsvarandi íbúð í öðru fjölbýlishúsi sem ekki er í félagslega kerfinu og er líka í Kópavogi? Ég held því fram. Er íbúð sem keypt er inn í félagslega kerfið á almennum markaði, hvort heldur er í Kópavogi eða einhvers staðar úti á landi, dýrari heldur en ef einhver annar hefði keypt hana á almennum markaði í sveitarfélaginu? Ég segi nei. Hins vegar getur það alveg verið að íbúðir hafi verið byggðar dýrari einhvers staðar, að þær hafi verið byggðar á óheppilegum lóðum, þær hafi verið óheppilegar í hönnun, stofnað hafi verið um íbúðirnar byggingarfélag sem ekki stóð sig, verktaki hafi farið á hausinn, og allt þetta hafi lent á nákvæmlega sama húsinu af því að það var í félagslega kerfinu og þar axlar maður alla ábyrgð. Það er hugsanlegt. En af hverju eru íbúðir í félagslega kerfinu dýrari í sölu? Veltum því fyrir okkur. Á þeim hvíla ýmist 90% eða 100% lán. Að mestu hafa lágar greiðslur íbúa þeirra húsa fyrstu árin farið til greiðslu vaxta, ég tala nú ekki um ef veitt hefur verið 10% viðbótarlán þannig að einstaklingur sem á þurfti að halda hafi fengið 100% lán. Þá má segja að megnið af greiðslunni, sem viðkomandi greiðir fyrstu árin, fari til greiðslu vaxta. Það þýðir að há lán, næstum því öll íbúðin á lánum, standa á íbúðinni. Það er ekki byrjað að greiða þau niður strax. Þetta er í raun og veru eðli jafngreiðslulána hvort sem þau eru tekin til þess að standa undir félagslegu húsnæði eða einhverju öðru. Taki maður lán, ég tala nú ekki um til 40 ára, og það lán eigi að deilast þannig niður að maður greiði lága fjárhæð mánaðarlega öll þessi ár, þá er það eðli þeirra lána að maður borgar mjög lítið niður fyrst, það verður ekki fyrr en síðast. Þegar hins vegar sá sem hefur búið í félagslegri íbúð óskar eftir innlausn og fer út úr henni, þá er það þannig að hann fær það sem hann hefur lagt í íbúðina hafi hann verið búinn að vera í henni þann tíma að hann sé farinn að greiða hana niður, að vísu að teknu tilliti til fyrningar sem menn hafa verið að burðast við að lækka og hefur kannski enn þá verið of há, þá fær hann það sem hann hefur lagt í íbúðina miðað við verðið sem hún stendur í og óháð markaðsverði á staðnum. Í þeim tilfellum er það eitthvað sem kemur eigandanum til góða. Eigi hann lítið í íbúðinni fær hann a.m.k. nokkurn veginn það sem hann á miðað við það verðgildi sem íbúðin stendur í. En íbúð eða hús á sama stað, sem ber lægra markaðsverð þýðir oftast nær, þegar hún er seld langt undir kostnaðarverði, að eigendur slíkrar íbúðar eða slíks húss hafa tapað fé sem í eignina var lagt. Virðulegi forseti. Það gleymist að tala um þetta. Það gleymist að tala um hvað er að baki markaðsverðs. Ef raðhús byggt í Reykjavík stendur í 14 millj. og við getum gefið okkur að 3 millj. af því sé e.t.v. lóðarkostnaður og sams konar raðhús er byggt úti á landi og þar er kannski lægri lóðakostnaður --- við skulum gefa okkur að það sé ekki nema 500 þús. eða milljón --- stendur húsið samt sem áður í 11--12 millj. Sé þetta hús selt nokkrum árum síðar fyrir 5 eða 6 millj. en eigi að standa í 11--12 millj. er eigandinn að sjálfsögðu að tapa því fé sem hann lagði í íbúðina. Munum þetta. Gleymum þessu ekki þegar við komum að þætti fólksins sem á að fá félagsleg lán í nýja fína kerfinu, þegar það ætlar að fara að innleysa íbúðirnar sínar og fara út á markaðinn í sveitarfélagi þar sem íbúð getur staðið í 8, 9 eða 10 millj. --- ég tala nú ekki um ef illa hefur til tekist eins og í einu sveitarfélagi þar sem ég þekki til og rúmlega þriggja herbergja íbúð stendur í yfir 11 millj., það er ekki eðli félagslega kerfisins, það er stórslys á staðnum sem veldur því. Gefum okkur að einhver sem búinn er að búa í slíkri íbúð í 10 ár biðji um innlausn á íbúðinni og kaupskylda ekki lengur fyrir hendi en forkaupsréttur og sveitarfélagið segir nei, ég ætla ekki að neyta forkaupsréttar. Á hvaða verði selur þessi einstaklingur íbúðina?  Hv. 5. þm. Austurl. nefndi það í ræðu sinni að það væri betra fyrir fólk á staðnum að eignast íbúð á markaðsverði. Það væri lægra. Ég ætla að minna á það af því að ég hef átt sæti í húsnæðisstjórn og ég hef átt sæti í sveitarstjórn og ég hef komið að málum í félmrn. og ég hef setið í nefndum sem hafa smíðað húsnæðiskerfi bæði félagslegt og annað, að í hverri einustu úthlutun nú í 10 ár hafa fylgt þau skilaboð til sveitarstjórna að þess sé óskað, sé eitthvað um það að laust íbúðarhúsnæði sé á staðnum, að keyptar séu notaðar íbúðir á markaðsverði inn í kerfið en ekki byggt til viðbótar við það sem laust er á staðnum. Munum þetta líka í umræðunni sem mun standa hér næstu daga, virðulegi forseti. Ég sagði að búið væri að búa í haginn fyrir þetta frv. með endalausri gagnrýni á félagslega húsnæðiskerfð af hálfu félmrh. og valkosturinn sem er gulrót á fólkið í landinu sem heyrir að nú verði það ekki bundið í viðjar einhvers kerfis heldur muni það eiga valkost og geta valið sér íbúð hvar sem er. Er nokkur hissa á því þó að einstæð móðir, við skulum segja uppi í Grafarvogi, sem ekki hefur bifreið til afnota, sem hefur óskað eftir endursöluíbúð niðri í bæ nálægt vinnustaðnum sínum en ekki fengið, þó að hún verði glöð þegar hún heyrir í fréttunum að nú eigi að leggja niður kerfið sem stýrði því að hún fór í hverfi sem hún kannski óskaði ekki eftir af því að hún vill miklu heldur vera niðri í bæ, og að hún geti núna selt íbúðina sína og fengið nýtt félagslegt lán, 90%, og farið niður í bæ, farið niður í Hlíðar eða eitthvað svoleiðis eða í Vesturbæinn? Er nokkur hissa á því þó að manneskjur sem hlusta á svona boðskap hugsi: ,,Þetta er bara gott.`` Hér í húsinu var sagt í dag: ,,Það er allt í lagi þó að stjórnarandstaðan sé eitthvað að ybba sig. Það er nefnilega þannig að það hefur náð í gegn til fólksins í landinu að þetta sé góður kostur, þessi beinu lán séu góður kostur.`` Já, þetta hefur að sjálfsögðu náð til fólks sem er í dýrum íbúðum með erfiða greiðslubyrði. Það hugsar: Nú fer ég bara út úr þessu. En þetta er ekki svona einfalt vegna þess að sveitarfélagið ræður, það ræður hvort einstæð móðir í Grafarvogi geti fengið íbúðina sína innleysta og staðið uppi með eitthvað það sem hún heldur að dugi til þess að kaupa niðri í bæ. Sveitarfélagið ræður þessu. Ef allir í nokkrum stórum blokkum í ákveðnu hverfi í Reykjavík sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir nefndi í ræðu sinni óska eftir innlausn af því að þeir ætla að fara annað, jafnvel bara til Kópavogs, dettur þá einhverjum í hug  Virðulegi forseti. Það er reyndar ekki orðið kvöldsett en þannig háttar til að það var vilji forseta, sem náði ekki samkomulagi um þinghald á þessum föstudegi var og tilkynnt, formlega vegna atburðar sem á að vera á vegum þingsins í kvöld að þetta þinghald stæði til kl. 16.00 í dag. Ég vek athygli á því að klukkan er orðin fimm mínútur yfir fjögur og ég er ekki nema um það bil hálfnuð í ræðu minni þannig að ef forseti hyggst halda áfram þá held ég að við verðum að taka það upp hvort þinghaldi verður haldið áfram til kl. hálffimm Ég hef boðað til mín fólk upp úr klukkan fjögur af því að ég tók mark á þessari tilkynningu forseta.

Forseti vekur athygli hv. þm. á því að níu mínútur eru eftir af ræðutímanum og spyr hvort hún hyggist ljúka ræðu sinni eða sé að ýja að því að hún vilji fresta henni.

Ég vil gjarnan fresta ræðu minni, virðulegi forseti, og hefja hana að nýju á mánudaginn með frísk eyru viðstaddra hér til að taka við þeim boðskap.

Forseti verður við þessari beiðni og gefur hv. þm. kost á að fresta ræðunni.

Ég þakka forseta kærlega fyrir.