Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Steinsson) Jafnvel þótt greinargerðin fyrir þessu frv. sje ekki löng, get jeg þó látið nægja að mestu að vísa til hennar. 1. gr. 1. nr. 32, 16. des. 1885, sem jeg ætla að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, hljóðar svo: „Öll skot á sel skulu hjer eftir bönnuð á Breiðafirði fyrir innan línu, sem hugsast dregin frá Klofningshyrnu í Dalasýslu, mitt á milli Gassaskerja og Stagleyjar, hálfa mílu suður af Oddbjarnarskeri nyrðra í Bjargtanga í Barðastrandarsýslu.“ Þetta er aðalinnihald þessara laga. Með þeim er selur friðaður á öllum vesturhluta Breiðafjarðar, og þar með í öllum vestureyjunum. Lög þessi hafa líka haft þær góðu afleiðingar fyrir hinar vestlægari eyjar, að selveiði hefir aukist þar mikið. En öðru máli er að gegna með suðureyjarnar. Þær hafa verið berskjaldaðar fyrir seladrápi Og þótt lögum samkvæmt megi ekki skjóta sel í lögnum, þá eru þau lög þráfaldlega brotin, og er það ekkert óeðlilegt hjá þjóð, sem er jafnólöghlýðin og Íslendingar eru yfirleitt. Selalagnir liggja svo fjarri bústöðum manna, að eigendurnir vita ekki hvað þar gerist, og lögbrjótarnir geta þá verið ugglausir fyrir því, að brot þeirra verði ekki uppvís. Það er líka svo komið með selveiði í suðureyjum, að hún hefir minkað mjög mikið, og ef þannig heldur áfram, má búast við, að hún leggist alveg niður eftir nokkur ár, ef ekkert er að gert. Sumir kunna að álíta, að það tjón, sem ábúendur á selveiðajörðum verða fyrir, vinnist upp af þeim hagnaði, er selaskytturnar hafa af veiði sinni. En svo er ekki. Menn munu yfirleitt ekki hafa tekjur af að skjóta selinn, því fjöldinn allur af þeim skotum, sem skotið er, fara til ónýtis, og fjarska oft fer svo, að skotnir selir nást ekki upp. Það er því mjög lítið gagn, sem selaskyttur hafa af því starfi sínu, gott ef þeir hafa fyrir skotfærunum, enda munu menn meira gera sjer það til gamans en til gagns. Þegar þess er gætt, að með þessu fyrirkomulagi er gengið á rjett ýmsra bænda þar vestra, og tekjur þeirra rýrðar að miklum mun að því er selveiðina snertir, og ennfremur styggja skot æðarfugl í varplöndum, þá virðist það vera mjög rjettmæt krafa, að lögunum verði breytt þannig, að selur sje einnig friðaður á syðri hluta Breiðafjarðar. Sjerstaklega virðist það rjettmætt, þegar þess er gætt, að það kemur ekki í bága við neinar aðrar atvinnugreinir. Þarna eru t. d. engar laxár eða silungsár á þessum slóðum, og því eigi um það að ræða, að selur spilli veiði. Jeg skal einnig geta þess, þótt eigi sje ástæða til að það ráði úrslitum, að ein af mestu selveiðajörðum við sunnanverðan Breiðafjörð er ríkiseign, sem sje Staðarfell, og er selveiðin þar aðalhlunnindin, og verðgildi þeirrar eignar yrði því mjög rýrt, ef selveiði legðist niður. Jeg veit, að það eru ekki allir sammála um þetta þar vestra. Nokkrir menn hafa sent áskorun til þingsins, þess efnis, að selurinn verði ekki friðaður. Tvær ástæður færa þeir fyrir því. Önnur er sú, að selurinn spilli lax og silungsveiði, en hin er sú, að hann spilli fyrir lúðuveiði. Þetta eru einu ástæðurnar, sem þessir menn hafa fram að færa. Jeg verð að telja þessar ástæður mjög lítils virði, einkum þegar þess er gætt, að þeir, sem að áskorun þessari standa, eru eingöngu menn í Stykkishólmi og þar í grend, sem ekki geta haft nein not af laxi eða silungi, enda eru engar laxár eða silungsár á þessum slóðum. Og nákunnugir menn að vestanverðunni segja enga rýrnun hafa orðið í lúðuveiði, þótt selurinn hafi verið þar friðaður í 40 ár. Jeg get því ekki gert neitt úr þessum ástæðum. Jeg vil nú samt, að málið verði athugað vandlega í nefnd, og þar vegin þau rök, sem eru með og móti, og legg jeg til, að málinu verði vísað til allshn.

Flm. (Ingvar Pálmason) Eins og sjá má af greinargerðinni fyrir þessu frv., er það flutt vegna tilmæla nokkurra hreppsnefnda í Suður-Múlasýslu. Það hefir komið í ljós, að sveitarstjórnarlögin frá 1905 eru að ýmsu leyti ekki orðin viðeigandi, sjerstaklega í kauptúnum, sem eru hreppsfjelög út af fyrir sig. Sjerstaklega hefir það reynst óheppilegt að miða reikningsárið við fardagaárið. Eftir núgildandi lögum fer niðurjöfnun aukaútsvara í hreppunum fram í októbermánuði á haustin, og eindagi útsvaranna er 31. des. ár hvert. En það er sá tími, sem fólk á yfirleitt verst með greiðslur, og því mjög óheppilegur sem gjalddagi útsvaranna, einkum í þeim hreppum, þar sem sveitargjöld eru mest. Í hreppi þeim, sem jeg á heima í, Neshreppi í Suður-Múlasýslu, sem hefir um 800 íbúa, hafa sveitargjöld numið frá 30–35 þús. kr. á ári. Það hefir líka venjulega farið svo, að mikill hluti útsvaranna hefir ekki fengist greiddur fyr en á næsta reikningsári á eftir, og það jafnvel ekki fyr en í júlí–septembermánuði á sumrin. Afleiðingin af því hefir orðið sú, að hreppurinn hefir orðið að greiða allmikið fje í vexti, sem hann annars hefði ekki þurft. Sýslugjöld sama hrepps hafa undanfarin síðustu ár orðið rúmar 7000 kr., og þau gjöld verður altaf að greiða á rjettum tíma. Síðan þessi gjöld hækkuðu svo mjög - og hv.þdm. vita, að þau hækkuðu afarmikið vegna berklavarnanna - hefir hreppurinn ætíð orðið að greiða þau með lánum, og hreppurinn hefir þar að auki oft orðið að taka bráðabirgðalán til þess að greiða með önnur gjöld. Og alveg samsvarandi er ástandið í að minsta kosti 3 öðrum hreppum sýslunnar, en það er í Eskifjarðar-, Reyðarfjarðar- og Búðahreppum, enda hafa líka þeir hreppar lagt mesta áherslu á að fá breytingunni framgengt. Jeg skal geta þess, að það er mitt álit, að sveitarstjórnarlögin sjeu að ýmsu öðru leyti orðin ekki viðeigandi, og tel æskilegast, að þau yrðu öll endurskoðuð, og breytt að ýmsu leyti. En jeg álít hinsvegar, að slík breyting þurfi svo mikinn undirbúning, að ekki sje hugsanlegt að koma henni í framkvæmd á einu þingi. En jeg lít hinsvegar svo á, að þessi breyting raski svo lítið aðalinnihaldi laganna, að það sje enginn ábyrgðarhluti fyrir þingið að samþykkja hana án frekari undirbúnings. Á síðasta þingi kom fram í hv.Nd. frv., sem var mjög líks efnis og þetta frv., sem jeg ber nú hjer fram. Hv. allshn. athugaði það frv. og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri rjett að samþykkja það að órannsökuðu máli, en lagði til, að frv. væri vísað til ríkisstjórnarinnar, og það var gert. En stjórnin hefir ekki lagt neitt frv. um þetta efni fyrir þingið, eins og búast hefði mátt við, og þessvegna taldi jeg mjer skylt að flytja þetta frv. nú, vegna þess, að jeg tel nauðsynlegt, að breytingar þær, sem frv. felur í sjer, nái sem fyrst framgangi. Jeg vil ennfremur í þessu sambandi benda á eitt atriði enn, mínu máli til stuðnings, en það eru skattalögin. Þau lög gera ráð fyrir því, að framtal til skattaálagningar verði lagt til grundvallar við álagningu útsvara. Þessu er ekki gott að koma við, eins og nú hagar til. Skattaframteljendur gefa skýrslur sínar í febrúarmánuði ár hvert. Það, sem hreppsnefndir hafa til grundvallar, við útsvarsniðurjöfnunina í októbermánuði á haustin, er því aðallega hagur manna við síðustu áramót. Það er yfirleitt ómögulegt fyrir hreppsnefndir að hafa nein not af því, þegar svo langt er um liðið. Ef hinsvegar frv. þetta, sem hjer liggur fyrir, væri samþ. og notuð sú heimild, sem í því felst til breytingar á reikningsárinu, þá væri þetta einmitt vel hægt, því í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að útsvörunum verði jafnað niður í febrúar, einmitt á þeim tíma, sem skattaframtal er gefið, og því mjög vel hægt að nota það. Jeg tel það þá innanhandar fyrir hreppsnefndirnar að fá upplýsingar, sem byggja mætti á. Að vísu verður að byggja á afkomunni á næstliðnu ári. Maður kemst aldrei nær en það. Og hvað komandi gjaldár ber í skauti, verður oss altaf hulið. Það má vel vera, að búningi frv. sje í einhverju ábótavant, en jeg ber þá það traust til hv.allshn., sem jeg óska að málinu verði vísað til að lokinni þessari umr., að hún lagfæri þá smíðagalla, sem á því kynnu að vera. En jeg hygg, að við nánari athugun komist flestir háttv. deildarmenn að þeirri niðurstöðu, að frv. sje ekki að ófyrirsynju fram borið nje óþarft. Eins og jeg hefi áður vikið að, kom fram í Nd. á síðasta þingi frv. svipaðs efnis. Var það þá flutt eftir ósk hreppsnefnda á Vestfjörðum. Sýnir það, að þetta er ekki einsdæmi um mitt kjördæmi, heldur mun það gilda um alt land. - Viðvíkjandi því, að þetta kynni að verða sýslunefndum óþægilegt, er einstakir hreppar tækju upp slíkt fyrirkomulag, þá er við því sleginn varnagli með 1. gr., þar sem ákveðið er, að breyting þessi komi aðeins til framkvæmda, ef sýslunefnd fallist á það. - Jeg get, vegna sjerstakrar aðstöðu minnar, þar sem jeg hefi um nokkur ár verið endurskoðari sýslureiknings Suður-Múlasýslu, dæmt um það, að það hefir þráfaldlega valdið ýmsum skekkjum og örðugleikum við reikningsfærslu og endurskoðun, að fardagaárið var notað sem reikningsár en ekki almanaksárið. Þetta hefir átt sjer stað með reikninga flestra hreppa sýslunnar, að meira eða minna leyti. Jeg veit, að þeir, sem fjallað hafa um þessi mál, skilja, hvernig á þessu stendur. Það leiðir af sjálfu sjer, að þegar reikningarnir eru ekki gerðir fyr en í október, þá er komið inn töluvert mikið af útsvörum, sem ekki voru greidd í reikningsárslokin. Veldur þetta talsverðri ónákvæmni, vegna þess, að allir reikningar eiga að miðast við fardagaárið. En mikið af gjöldunum ekki greitt fyr en gjaldárið er útrunnið. Það þarf því mikla nákvæmni við færslu reikninganna, svo að þetta valdi ekki skekkju. Jeg hefi einnig orðið þess var nú í mörg ár, að þetta hefir í nokkrum hreppum valdið tilfinnanlegum gjaldaauka í vaxtatjóni. Treysti jeg hv. deild til þess að athuga þetta nánar, og vænti þess, að hún komist að þeirri niðurstöðu, að frv. eigi fram að ganga. Vil jeg ekki fjölyrða frekar um það nú, en býst við að fá síðar tækifæri til þess.

Guðmundur Ólafsson Eins og háttv.flm. tók fram, kom í fyrra frá þáverandi þm.N.-Ísf. svipað frv. í Nd. Því var vísað til stjórnarinnar, og var ætlast til, að hún bæri það undir sýslunefndir. En svo var áliðið. þings, að það mun ekki hafa verið unt, þar eð ekki hefir náðst til sýslunefnda. Mun það því hafa verið gert nú í vetur. Jeg er sammála hv.flm. um, að frv. er að sumu leyti til bóta; en jeg er honum ekki samþykkur í því, að niðurjöfnun skuli fara fram í febrúar. Hallast jeg að skoðun flm. frá í fyrra um það, að niðurjöfnun fari fram í apríl. Á þingmálafundum, sem jeg hjelt í vetur, kom mál þetta fram, og lögðu menn áherslu á, að niðurjöfnun færi fram í apríl, því að þá gæti hún stuðst við nýjar skattskýrslur. Hreppsnefndir telja óviðkunnanlegt, að skattskráin, sem þær verða að byggja á, sje orðin of gömul og margt orðið breytt á þeim tíma. En eftir því sem hv.flm. fer fram á, verður ekki úr þessu bætt með þessu frv., því að menn eru ekki skyldir að ljúka framtali fyr en í febrúarlok. Það er heldur ekki nóg að skila framtalinu, því að hreppsnefndir eiga engan aðgang að því, heldur aðeins að skránum, eftir að skattanefndir hafa unnið úr framtalsskýrslunum. En á hitt get jeg fallist, að betra muni vera að hafa almanaksárið fyrir reikningsár heldur en fardagaárið.

Flm. (Ingvar Pálmason) Jeg verð að segja fáein orð viðvíkjandi ræðu háttv.þm. A.-Húnv. Jeg kannast við, að samkvæmt frv., þar sem ákveðið er, að niðurjöfnun fari fram í febrúar, er hæpið, að hreppsnefndirnar hafi aðgang að nýjustu skattskrám. En annað aðalatriðið, sem fyrir mjer vakti, var, að kærur til sýslunefnda þyrftu að ná til sýslunefnda sama árs. Í mínu kjördæmi eru sýslufundir venjulega haldnir síðari hluta apríl eða í byrun maí. Ef niðurjöfnun sveitarútsvars fer ekki fram fyr en í apríl, ná kærur ekki á sýslufund. Tímaatriðið er mjer ekkert kappsmál, en fyrir mjer vakti, að ekkert ræki sig á, og mun jeg fúslega ganga inn á að færa tímatakmarkið eitthvað fram; þó ekki lengra en svo, að trygt sje, að kærur nái til sýslunefnda.