Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 4. þm. Reykv. n., Birni Bjarnasyni, dagsett 25. nóvember: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykv. n., Katrín Fjeldsted læknir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan en 1. varamaður situr nú á Alþingi.“ Katrín Fjeldsted hefur áður setið á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa.

Hæstv. forseti. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 kemur nú til 3. umr. Fjárlaganefnd hefur fjallað um málið eftir 2. umr. og fékk fulltrúa fjármálaráðuneytisins til fundar við sig. Fjármálaráðuneytið lét í té áður umbeðnar upplýsingar um fjárhagsstöðu A-hluta stofnana miðað við lok september sl., þ.e. fyrir fyrstu níu mánuði ársins og var farið yfir þær upplýsingar. Hæstv. forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir engar frekari tillögur til breytinga á frumvarpinu eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. og skilar þinginu því ekki framhaldsnefndaráliti.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, þ.e. fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Við 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 eru ekki lagðar til frekari útgjaldaheimildir af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar. Það virðast því ekki hafa fallið á ríkissjóð neinar nýjar kvaðir frá því að 2. umr. fór fram. Þótt ýmislegt megi finna að tillögum í frumvarpinu með tilliti til fjárreiðulaga telur 1. minni hluti að umgengni meiri hluta fjárlaganefndar um fjáraukalagafrumvarpið hafi batnað á undanförnum árum. Hins vegar skortir mikið á að fjárlög og fjáraukalög séu unnin af þeirri fagmennsku sem gera verður kröfu til og verður fjallað nánar um það síðar. Heildarútgjaldaheimild ársins 2004 nemur 284,6 milljörðum kr. Útgjöld samkvæmt ríkisreikningi ársins 2003 námu 280,7 milljörðum kr. þannig að útgjaldaukningin milli ára er áætluð 1,4%. Þetta verður óvenjugóður árangur ef hann næst. En því miður er líklegra að þetta endurspegli veika fjármálastjórn, þ.e. afleiðing þess að viðurkenna ekki fjárhagsvanda fjölda stofnana við gerð fjárlaga hverju sinni. Þrátt fyrir að settar hafa verið reglur um framkvæmd fjárlaga virðist verulega skorta á að þeim sé framfylgt eins og síðar verður vikið að í ræðu minni. Óverulegar breytingar verða á afkomu ríkissjóðs samkvæmt frumvarpinu. Bæði tekjur og gjöld eru talin aukast um 9,3 milljarða kr. Tekjuaukinn fylgir þeirri uppsveiflu sem verið hefur í efnahagslífinu á yfirstandandi ári og gæti jafnvel orðið meiri en hér er áætlað. Þá má í þessu samhengi að sjálfsögðu ekki gleyma þeim auknu gjöldum og skattheimtu sem ákveðin var á síðasta ári og hefur skilað ríkissjóði væntanlega um 3–4 milljörðum kr. Það er hins vegar útgjaldastýring eða skortur á henni sem er áhyggjuefnið á tímum vaxandi þenslu. Einstök ráðuneyti virðast ekki ráða við að stjórna fjármálum stofnana sinna og fjármálaráðuneytið virðist ekki hafa getu eða þor til að taka á þessu vandamáli ráðuneytanna. Það tók t.d. fjármálaráðuneytið tvo mánuði að skila upplýsingum til nefndarinnar um stöðu A-hluta stofnana miðað við lok september en ráðuneytið treystir sér hins vegar ekki til að áætla stöðu sömu stofnana um næstu áramót. Samt sem áður liggur fyrir þinginu frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 þar sem teknar eru ákvarðanir um rekstrargrundvöll sömu stofnana fyrir næsta ár. Að gera slíkt án þess að hafa hugmynd um hvernig útgjöld koma til með að þróast til loka ársins er sérstakt áhyggjuefni. Í þessu samhengi er eðlilegt að spyrja hvort stofnunum sé gert skylt að skila inn rekstraráætlunum fyrir árið í heild og hvort slíkar rekstraráætlanir séu ekki notaðar sem stjórntæki innan ársins og endurmetnar eftir því sem þörf er á. Því miður virðist svarið við báðum þessum spurningum vera nei. Stærri fyrirtæki og sveitarfélög hér á landi viðhafa ekki slík vinnubrögð. Við skoðun á þeim viðbótarfjárveitingum sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu er erfitt að átta sig á hvaða reglur gilda um tilurð þeirra. Í frumvarpinu kemur fram að tillögurnar séu í samræmi við framvindu ríkisfjármála það sem af er árinu og að tekið sé tillit til nýrra lagasetninga, ófyrirséðra útgjalda, breytinga á forsendum og ákvarðana ríkisstjórnar um ný útgjöld. Þá er vakin athygli á því að ekki er beint samhengi á milli þeirra fjárheimilda sem sótt er um í frumvarpinu og áætlaðra útgjalda á árinu. Kemur þar einkum tvennt til. Annars vegar eru í frumvarpinu veittar fjárheimildir til umframgjalda frá fyrri árum sem þegar hafa verið gjaldfærðar í reikningum ríkissjóðs. Hins vegar verða ekki öll umframútgjöld bætt á árinu og reynslan sýnir að fjárheimildir verða ekki að fullu nýttar á árinu. Þannig flytjast ónýttar fjárheimildir og umframútgjöld á milli ára og bætast við eða dragast frá útgjaldaheimild næsta árs. Hér er með öðrum orðum verið að fara á bak við fjárlögin. Vissulega eiga stofnanir að hafa ákveðið svigrúm til að færa verkefni á milli ára. En þegar ljóst er að yfirfærð skuld er orðin svo mikil að stofnun getur ekki gert hana upp á næsta ári nema með því að skerða reksturinn verulega ber framkvæmdarvaldinu að vísa málinu til Alþingis. Það er Alþingi sem taka á ákvörðun um að bæta halla eða taka meðvitaða ákvörðun um að skerða tiltekna þjónustu. Til þess að það sé hægt verða allar upplýsingar að liggja fyrir. Sama gildir um stofnanir sem sífellt safna upp fjárheimildum. Enn eitt árið samþykkti ríkisstjórnin að banna stofnunum að óska eftir viðtölum við fjárlaganefnd og hafa þannig frumkvæði að koma sínum sjónarmiðum á framfæri við nefndina. Slík afskipti ríkisstjórnarinnar, þ.e. framkvæmdarvaldsins, af eðlilegu upplýsingastreymi frá stofnunum til fjárlaganefndar eru afar óeðlileg en því miður lýsandi fyrir viðhorf framkvæmdarvaldsins til upplýsinga. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að uppsafnaður hallarekstur stofnana og verkefna er bættur í þeim tilfellum þar sem verkefnum er lokið eða sýnt þykir að komið sé jafnvægi á reksturinn og ekki verði um áframhaldandi hallarekstur að ræða. Því miður á þetta ekki við nema í fáum tilfellum. Oft er verið er að bæta útgjöld vegna vanáætlunar og rekstrarhalla án þess að sýnt sé fram á að reksturinn sé kominn í jafnvægi. Í þessu samhengi má minna á yfirlit fjármálaráðuneytisins frá því í fyrra þar sem tilteknar voru þær stofnanir sem oftast hafa verið í fjáraukalögum undanfarin fimm ár. Þar kom fram að 100 fjárlagaliðir hafa fengið aukafjárveitingu þrisvar eða oftar á síðustu fimm árum. Þar af hafa 26 fjárlagaliðir fengið fjárveitingar öll fimm árin og 33 fjárlagaliðir hafa fengið fjárveitingar á fjáraukalögum fjórum sinnum af þessum fimm. Þannig er vanda stofnana velt áfram í stað þess að komast að vandanum og leysa hann. Þá er ríkjandi sá ósiður að stofna til útgjalda sem ekki eru heimildir fyrir og fjárlaganefnd ekki gerð grein fyrir eins og fjárreiðulög segja til um. Þetta er gert, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur oft lýst yfir, í trausti þess að meiri hluti ríkisstjórnarinnar á Alþingi staðfesti gjörninginn eftir á. Herra forseti. Rétt er að ítreka þá skoðun 1. minni hluta að til þess að fjárlaganefnd hafi þá yfirsýn sem nauðsynleg er verður að tryggja að í upphafi þings liggi ávallt fyrir áætluð fjárhagsstaða stofnana við lok yfirstandandi árs. Þetta á ekki síður við um afgreiðslu fjárlaga því að það eru óvönduð vinnubrögð að samþykkja fjárveitingar til rekstrar stofnana á næsta ári án þess að taka tillit til stöðu þeirra um áramót. Taka þarf á vanda stofnana strax og hann kemur fram því að tilgangslaust er að flytja skuldir yfir áramót ef ekki liggja fyrir raunhæfar áætlanir um að stofnanirnar geti ráðið við vandann. Sama gildir um inneignir einstakra stofnana því ekki er sjálfgefið að þær flytjist milli ára án athugunar. Nauðsynlegt er að við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga liggi fyrir áætluð útkoma stofnana miðað við fjárheimildir þannig að því sé ekki frestað að taka á vandamálum og þess beðið að í óefni sé komið. Vegna þessa óskaði 1. minni hluti eftir því við upphaf fjárlagavinnunnar í byrjun október að fá upplýsingar um stöðu allra A-hluta stofnana miðað við lok september og áætlaða stöðu þeirra í lok ársins. Það var ekki fyrr en 29. nóvember sl. sem hluti upplýsinganna barst. Upplýsingarnar sýna aðeins stöðu A-hluta stofnana í lok september. Engar upplýsingar eru veittar um áætlaða stöðu í lok ársins. Ekki er tekið tillit til þeirra aukafjárveitinga sem þegar hafa verið samþykktar við 2. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2004. Svona vinnubrögð eru ekki líðandi. Samt er ljóst að fjölmargar stofnanir eiga nú þegar við slíkan fjárhagsvanda að etja að ef vinnubrögð við fjárlagagerðina væru með eðlilegum hætti yrði tekið á þeim vanda við 3. umr. um fjárlög ársins 2005 en því miður eru engar líkur á því. Á lista ráðuneytisins eru 323 stofnanir og var rekstrarhalli 91 þeirra kominn fram yfir 4% í lok september. En það er það viðmið sem sett er í reglum um framkvæmd fjárlaga og á að kalla á viðbrögð af hálfu fjármálaráðuneytisins og viðkomandi fagráðuneytis. Af 55 stofnunum menntamálaráðuneytisins voru 28 komnar yfir 4% rekstrarhalla. Af 12 fjárlagaliðum landbúnaðarráðuneytisins voru sex komnir yfir 4% halla og í félagsmálaráðuneytinu voru sjö af 15 stofnunum komnar yfir 4% rekstrarhalla. Herra forseti. Samkvæmt listanum vantar 2,5 milljarða kr. í lok september til að reksturinn sé innan fjárheimilda. Á sama tíma var rekstrarvandi ríkisháskólanna um 320 millj. kr., þar af nemur rekstrarvandi Háskólans á Akureyri um 190 millj. kr. Rekstrarvandi framhaldsskólanna nam 480 millj. kr. í lok september en á vanda þeirra er nú enn einu sinni tekið í þessu frumvarpi og ákveðið að bæta stöðu þeirra um 450 millj. kr. Sumar stofnanir á lista ráðuneytisins hafa í lok september farið verulega fram úr fjárheimildum. Þannig hefur embætti forseta Íslands farið 86% fram úr fjárheimildum eða 61,6 millj. kr. Embætti yfirdýralæknis hefur farið 60% fram úr eða 91,6 millj. kr., Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri 59% eða 72,8 millj. kr., heilsugæslan í Reykjavík er komin 210,4 millj. kr. fram úr fjárheimildum eða 26% og Náttúrufræðistofnun Íslands er komin tæpum 100 millj. kr. fram yfir fjárheimild eða sem nemur 109%. Herra forseti. Eðlilegt er að spyrja hvernig slíkt getur gerst. Er áætlanagerð þessara stofnana í molum? Bera menn ekki virðingu fyrir fjárlögum? Fylgjast fagráðuneyti ekki með rekstri sinna stofnana og grípa til aðgerða þegar í óefni stefnir? Alþingi á kröfu á því að framkvæmdarvaldið svari þessum spurningum og upplýsi af hverju engin tengsl virðast vera milli bókhalds og áætlanagerðar. Ljóst er að ef fjárlög ársins 2005 eiga að tryggja stofnunum eðlilegan rekstrargrundvöll þarf að koma til verulegra lagfæringa. Rekstur opinberra stofnana á ekki að líða fyrir átök ráðuneyta og forstöðumanna. Alþingi er með fjárlögum að ákveða að tiltekna þjónustu skuli veita. Telji ráðuneytin ekki unnt að framfylgja þeirra stefnu sem fjárlög marka hverju sinni þarf að leita skýringa á því. Fjármálaráðuneytið verður að beita fagráðuneyti aga og sama gildir um fagráðuneytin gagnvart einstökum stofnunum. Ráðuneytin þurfa einnig að gæta þess að taka ekki ákvarðanir um útgjöld án þess að heimild liggi fyrir þrátt fyrir þá skoðun hæstv. fjármálaráðherra að slíkt sé í lagi vegna meiri hluta ríkisstjórnarinnar á Alþingi. Málið snýst um það í hnotskurn að ráðuneytin geta ekki ætlast til að stofnanir beri virðingu fyrir fjárlögum ef þau gera það ekki sjálf. En meðan áætlanagerðin tekur ekki mið af staðreyndum munu fjárlög ekki ná að virka sem aðhald í ríkisrekstri. Herra forseti. Þó að nokkuð hafi áunnist á undanförnum árum varðandi umgengni ríkisstjórnar og meiri hlutans Alþingi á lögum um fjárreiður ríkisins vantar enn verulega upp á að eftir þeim lögum sé farið í einu og öllu. Meðan svo er munu fjárlögin ekki vera sá rammi sem þau eiga að vera um ríkisreksturinn. Meðan þessi vinnubrögð ráða för og meiri áhersla er lögð á glansmyndir en raunhæfa áætlanagerð munu fjárlög og fjáraukalög ekki fá þann sess sem þeim ber í fjármálastjórn ríkisins. Herra forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, en Guðjón A. Kristjánsson, sem hefur setið fundi nefndarinnar og er þar áheyrnarfulltrúi, er samþykkur nefndaráliti þessu. Auk þess sem hér stendur rita undir þetta nefndarálit hv. þingmenn Anna Kristin Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Jón Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór eðlilega yfir upplýsingar sem fjárlaganefnd fékk frá fjármálaráðuneytinu um fjárhagsstöðu A-hluta stofnana eftir níu mánuði ársins. En ég sé ástæðu til að koma í ræðustól til að leggja áherslu á að varast ber að draga of einfaldar ályktanir af þeim upplýsingum sem þarna liggja fyrir vegna þess að hér, eins og kom fram í upplýsingum frá ráðuneytinu, á eftir að gera ýmislegt varðandi t.d. millifærslur af óskiptum liðum o.s.frv. til að hægt sé að draga beinar ályktanir af því hvernig rekstrarstaðan er í raun. Hæstv. forseti. Ég sá ástæðu til þess að leggja áherslu á þetta. Þessar upplýsingar eru mjög góðar svo langt sem þær ná, en að mínu mati ekki alveg tæmandi varðandi stöðuna eins og fram kemur og við höfum rætt í fjárlaganefndinni.

Herra forseti. Það er hárrétt sem fram kemur hjá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að þær tölur sem ég nefndi úr skýrslu fjármálaráðuneytisins segja ekki alla sögu. En ég fór með þessar tölur til að vekja athygli á því hvernig staða ýmissa stofnana var eftir níu mánaða rekstur og í því samhengi að velta upp þeirri spurningu sem ég lagði fyrir framkvæmdarvaldið, hvernig á því standi að engin tengsl eru á milli bókhalds og áætlanagerðar. Eins og fram kom hjá hv. þingmanni þá á eftir að gera ýmsar leiðréttingar. Það er afskaplega sérkennilegt að þessar leiðréttingar skuli yfirleitt vera látnar bíða annaðhvort til loka árs eða jafnvel fram yfir áramót. Það er eðlilegt að þessar leiðréttingar séu gerðar jafnóðum, t.d. varðandi ýmsar tekjur sem stofnanir fá og auðvitað til að laga stöðu þeirra. Einnig varðandi ýmsa svokallaða safnliði sem er útdeilt af ráðuneytum, eins og ég segi, oft og tíðum annaðhvort í lok árs eða að loknum áramótum. Þetta er algerlega ólíðandi varðandi rekstur þessara stofnana vegna þess að forstöðumenn eru settir í þann vanda að vita í raun ekki nákvæmlega hver staða þeirra stofnana er. Samt sem áður er ætlast til þess að forstöðumennirnir reki stofnanirnar miðað við fjárlög hvers árs og það á að gera þá kröfu. En það verður líka að gera þá kröfu til ráðuneytanna, og þá kröfu á undan, að þau hagi sér þannig við framkvæmd fjárlaga að einstakir forstöðumenn í stofnunum viti nákvæmlega hvernig stofnanir þeirra standa hverju sinni. Það er augljóst, miðað við t.d. allan þann tíma sem það tók að fá upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu, að eitthvað mikið er að í upplýsingastreymi innan ríkiskerfisins. Það er eitthvað mikið að þegar menn nota ekki bókhald til þess að reyna að gera áætlanir eins góðar og kostur er. Eins og fram kom í nefndarálitinu þekkist það hvergi í stærri fyrirtækjum eða hjá einu einasta sveitarfélagi að það nýti sér ekki upplýsingar úr bókhaldi við áætlanagerð.

Herra forseti. Ég veit að við hv. þingmaður erum báðir áhugamenn um að bæta áætlanagerð í ríkiskerfinu og ég get að hluta til tekið undir að betur megi gera í þeim efnum. Ég held t.d. að það væri mjög mikilvægt ef stofnunum ríkisins sem gera rekstraráætlanir sínar í upphafi árs - það er bara þannig - verði gert að endurskoða rekstraráætlanirnar síðari hluta ársins, t.d. í septembermánuði þannig að fjárlaganefndin geti haft þær til hliðsjónar í sínum störfum. Með þeim hætti tel ég að við getum bætt enn frekar úr í þessum málum þó svo við vitum að þokast hefur vel áfram í þessu síðustu árin. Áætlanagerð hjá ríkinu og ríkisstofnunum hefur lagast mjög mikið á síðustu árum og er það vel. En í þessu eins og öðru má alltaf gera betur og ég held að þetta sem ég nefni hér yrði mjög til bóta fyrir alla aðila málsins sem um þurfa að fjalla.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að ástæða er til þess að bæta alla áætlanagerð í ríkiskerfinu og full ástæða er til þess að gera ráð fyrir því að ríkisstofnanir endurskoði áætlanir sínar þegar líður að hausti til að átta sig á því hvernig til hefur tekist og hvort eitthvað þurfi að lagfæra eða hvort rangt hafi verið áætlað í upphafi. En slík áætlanagerð verður líka að ná inn í fjárlagagerðina sem slíka. Ekki er nóg að einstakar ríkisstofnanir, eins og við höfum því miður heyrt dæmi um, hafi verið að vanda sig við áætlanagerð sína en síðan nái það ekki alla leið inn í fjárlögin. Það er ástæðan fyrir því að við m.a. höfum verið að tala um að fjárlögin séu allt of mikil glansmynd en úr tengslum við raunveruleikann. Það er vegna þess að þarna vantar öll tengsl á milli. Og það er ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort ekki sé eðlilegt að fjárlaganefnd óski eftir því t.d. við Ríkisendurskoðun að Ríkisendurskoðun skili fjárlaganefnd í byrjun þings, í byrjun október, skýrslu um framkvæmd fjárlaga þannig að farið sé nákvæmlega yfir það hvernig framkvæmd fjárlaga fyrir viðkomandi ár standi að hausti og hægt sé að nýta slíkar upplýsingar bæði varðandi það að auka aðhald gagnvart framkvæmdarvaldinu með auknu eftirliti og einnig til að bæta áætlanagerðina og tryggja, herra forseti, að fjárlög verði þau fjárlög og fái þann sess sem við viljum að þau hafi, þ.e. að þau séu virt á sama hátt og önnur lög og að allar stofnanir fari eftir þeim, en ekki síður og kannski enn frekar að ráðuneyti átti sig á því að fjárlög eru lög og eftir þeim ber að fara og að vanda beri áætlanagerð og alla undirbúningsvinnu varðandi fjárlög á þann hátt að menn ætlist til þess að eftir þeim sé farið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004. Ég sit í fjárlaganefnd fyrir hönd míns þingflokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og stend að þessu nefndaráliti. Frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 kemur nú til lokaafgreiðslu við 3. umr. Því er rétt að líta yfir helstu stærðir þjóðarbúsins og fjárlaganna fyrir þetta ár og einnig horfa nokkuð á vinnubrögð og forsendur sem unnið hefur verið eftir við fjárlagagerðina og við framkvæmd fjárlaga á árinu. Fjárlög yfirstandandi árs gerðu ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs næmu um 275,3 milljörðum kr. og heildartekjur yrðu um 282 milljarðar kr. Tekjujöfnuður var því áætlaður rúmir 6,7 milljarðar kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004 með þeim breytingum sem gerðar voru við 2. umr. eru tillögur um aukin útgjöld sem nema um 9,3 milljörðum kr. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkisins á árinu 2004 verði um 284,6 milljarðar kr. Samkvæmt frumvarpinu og endurskoðaðri tekjuáætlun er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um 9,3 milljarða kr. frá fjárlögum yfirstandandi árs. Samtals er því gert ráð fyrir því að tekjur ársins verði um 291,3 milljarðar kr. Auknar skatttekjur má að mestu rekja til aukins bifreiðainnflutnings, áhrifa aukinnar einkaneyslu á innheimtu virðisaukaskatts og góðrar afkomu fyrirtækja á árinu 2003. Tekjujöfnuður er því áfram áætlaður um 6,7 milljarðar kr. Því miður hefur reynslan kennt okkur að þessar niðurstöðutölur muni geta breyst. Í því sambandi er nærtækast að nefna reynslu síðustu ára. Sérstök ástæða er til að hafa áhyggjur af auknum viðskiptahalla sem er talinn verða 7–8% af landsframleiðslu á þessu ári, eða nærri 70 milljarðar kr., og fara ört vaxandi á næstu árum þannig að hann verði 13–14% af landsframleiðslu 2006 eða um 140 milljarðar kr. á ári. Bein áhrif stóriðjuframkvæmda eru aðeins um 40% af þessum halla. Yfir 60% hallans er aukinn innflutningur almennrar neysluvöru og þjónustu. Gjöld á vöruinnflutning og viðskiptahalla verða því aðaltekjustofn ríkisins á næstu árum fari fram sem horfir. Skuldir þjóðarbúsins, skuldir einstaklinga og fyrirtækja eru orðnar með því mesta sem gerist meðal þjóða heimsins og þær eru alvarleg ógnun við efnahagslegan stöðugleika. Í ágætri skýrslu sem BSRB hefur unnið og birti nýverið, um skuldir Íslendinga og stöðu þjóðarbúsins, kemur fram að erlendar skuldir þjóðarbúsins námu í árslok 2003 um 1.160 milljörðum kr. Ágrip af þeirri skýrslu er birt sem fylgiskjal með þessu framhaldsnefndaráliti þar sem raktar eru skuldir þjóðarbúsins og hvernig þær skiptast á einstaklinga, ríkisvald, fyrirtæki og sveitarfélög. Þar kemur fram að skuldir ríkissjóðs hafa ekki aukist og hafi jafnvel aðeins minnkað, þótt það sé háð genginu á hverjum tíma. Heildarskuldir þjóðarbúsins hafa aftur á móti aukist verulega og er svo komið, eins og kemur fram í skýrslunni, að íslenska þjóðarbúið er að verða þriðja skuldugasta þjóðarbú heimsins. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri þróun. Um helmingur erlendra skulda okkar er bundinn í evrum. Þar eru vextir í lágmarki en til að átta sig á stærð þess sem um er að ræða má nefna að verði 1% vaxtahækkun á evrusvæðinu munu skuldbindingar þjóðarbúsins aukast um 5 milljarða kr. á ári. Af því sést hve gríðarlega viðkvæmt efnahagslífið er gagnvart þeirri skuldasöfnun sem þjóðin í heild hefur stofnað til, sérstaklega erlendis. Upp á síðkastið hefur fjármálaráðuneytið lagst gegn því að fulltrúar stofnana og annarra sem fá starfsfé sitt að hluta eða öllu leyti frá ríkinu komi á fund fjárlaganefndar og geri grein fyrir starfsemi sinni, fjárhagstöðu og rekstrarþörf. Sú þróun er alvarleg ógnun við stöðu Alþingis og störf og verkefni þingmanna og þingnefnda. Það er þar með einnig ógnun við lýðræðið. Eitt brýnasta verkefnið sem bíður Alþingis og fjárlaganefndar er að endurskoða alla vinnu við fjárlagagerðina, marka framkvæmdarvaldinu sinn bás í þeirri vinnu og tryggja eðlileg og lýðræðisleg vinnubrögð við fjárlög. Þar þarf að styrkja stöðu Alþingis í fjárlagavinnunni þannig að þegar fjármálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til fjárlaga á Alþingi og því hefur verið vísað til fjárlaganefndar sé öll frekari vinna og afgreiðsla þess á ábyrgð nefndarinnar og þingsins. Til að fjárlaganefnd geti sinnt hlutverki sínu sem skyldi þarf að bæta upplýsingastreymi til hennar. Nefndin verður að fá betri upplýsingar um stöðu stofnana og áætlaða stöðu þeirra við árslok. Aðeins með slíkum upplýsingum getur nefndin tekið ábyrga afstöðu og ákvarðanir um fjárveitingar til einstakra stofnana. Jafnframt er nauðsynlegt að bæta möguleika fjárlaganefndar á að meta á sjálfstæðan hátt forsendur útgjalda og tekjuhliðar frumvarpsins. Fjárlagafrumvarpið er lagt fram og unnið á efnahagsforsendum fjármálaráðuneytisins. Það er hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og mótast af væntingum hennar og brellum. Fjárlaganefnd hefur eins og áður sagði litla möguleika á að leita annarra viðhorfa eða meta öryggi efnahagsforsendna fjármálaráðuneytis. Þess vegna er mikilvægt að styrkja stöðu Alþingis og nefnda þess. Það er hægt að gera með stofnun sérstakrar efnahagsskrifstofu þingsins sem gæti lagt sjálfstætt mat á stöðu og þróun efnahagsmála og fjármála ríkisins og verið nefndum þingsins til ráðgjafar við vinnu að fjárlögum. Varðandi fjárhagsstöðu stofnana í A-hluta í lok ársins kemur fram í minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu um fjárhagsstöðu þeirra í janúar til september að 91 stofnun var yfir 4% viðmiðunarmarkinu, þ.e. útgjöld miðað við fjárheimild voru umfram fjögur prósent. Þannig var t.d. staða Háskólans á Akureyri neikvæð um rúmar 190 millj. kr. í lok september og staða 15 framhaldsskóla neikvæð um 624 millj. kr. Þá má og nefna að staða 20 heilsugæslustöðva og heilbrigðisstofnana var neikvæð um tæpar 994 millj. kr. í lok september. Það er reyndar athyglisvert að það eru stöðugt sömu málaflokkarnir sem virðast líða við fjárlagagerðina og fjárveitingar, þ.e. skólar, framhaldsskólar sérstaklega og háskólarnir, og síðan heilbrigðisstofnanir. Eigi að taka þennan lista alvarlega er ljóst að margar stofnanir verða í miklum fjárhagsvanda við lok ársins. Margt bendir til þess að fjárveitingar séu ekki í samræmi við umsvif og lögbundin verkefni margra þeirra. En vegna skorts á upplýsingum frá fjármálaráðuneytinu um væntanlega raunstöðu þessara stofnana um áramót er ekki hægt að taka á málum þeirra í tíma við fjáraukalagagerðina eins og skylt væri þó. Úr því að fjárlaganefnd getur ekki fengið upplýsingar um rekstrarstöðu stofnana, hvernig getur þá fjármálaráðuneytið eða hlutaðeigandi fagráðuneyti sinnt með eðlilegum hætti eftirlits- og ráðgjafarhlutverki sínu, t.d. kallað forstöðumenn þessara stofnana á fund til sín og rætt við þá um hvernig þeir ætli að bregðast við þeirri fjárhagsstöðu og rekstrarstöðu sem stofnanirnar standa frammi fyrir? Það gefur augaleið að þegar upplýsingar um framvindu mála liggja ekki fyrir er erfitt að ræða þau mál á raunsæjum grunni. Minnisblaðið sem við fáum frá fjármálaráðuneytinu sýnir að það er eitthvað verulega athugavert við áætlanagerðina sjálfa. Það er gott að samþykkja hallalaus fjárlög að hausti en á uppsöfnuðum fjárhagsvanda stofnana verður að taka í fjárlögum næsta árs. Ég vil í þessu sambandi vísa til umsagnar Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaganna. Þar er bent á að stofnanir fara með halla ár eftir ár inn í árið á eftir og að ekki sé tekið á þeim vanda. Skera þarf af þessum halla af því að A-hluta stofnanir eiga ekki lagalegan rétt á að bera halla á milli ára og eru á ábyrgð ríkisins hvað það varðar. Það er því brot á fjárreiðulögum að haga málum þannig ár eftir ár hjá sömu stofnunum. Það er ljóst að eitthvað er að, að fjárveitingar eru ekki í samræmi við rekstur og umfang eða þá einhver önnur brotalöm sem ætti fyrir löngu að vera búið að taka á. Í umræðum á þingi í haust hefur einmitt verið bent á hve erfið fjárhagsstaða sveitarfélaganna er. Þótt gerð hafi verið tillaga á fjáraukalögum um að bæta 400 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að koma til móts við sveitarfélög í sérstökum vanda - það er ástæða til að fagna því framlagi - þá er ljóst að leysa þarf vanda sveitarfélaganna til framtíðar. Fjárhæðin sem bætt er í jöfnunarsjóðinn er reyndar allt of lág til að mæta brýnasta vanda þeirra. Samband sveitarfélaga hefur sagt að 700 millj. kr. til 1 milljarður kr. þyrfti að bætast inn í sjóðinn í ár til að bæta þar úr og koma til móts við brýnasta vanda sveitarfélaganna. Það verður að fara yfir og laga tekjustofna sveitarfélaganna þannig að þau geti staðið undir lögbundinni þjónustu. Sveitarfélögin eiga ekki að þurfa að vera undir náð og miskunn ríkisvaldsins komin á hverju ári eða nauðbeygð til að selja arðbærustu eignir sínar, eins og stjórnvöld hafa ráðlagt þeim að gera. Herra forseti. Ég flyt breytingartillögu við fjáraukalagafrumvarpið og legg til að bætt verði þótt ekki væri nema 250 millj. kr. til viðbótar í jöfnunarsjóðinn til að mæta þeim bráðaerfiðleikum sem mörg sveitarfélög standa frammi fyrir. Annars eru þau nauðbeygð til að skera niður þjónustu og selja eignir sínar, hitaveitur, skóla, mannvirki o.s.frv. Það er fullkomið neyðarbrauð og ætti reyndar ekki að vera heimilt að beita sveitarfélögin slíkum þvingunum. Ábyrgðin á þessum verkefnum er ríkis og sveitarfélaga þótt verkum sé skipt. En ábyrgðin á þessum verkefnum á að vera sameiginleg. Þá á ekki annar aðilinn að svelta hinn til neyðar, eins og gert hefur verið gagnvart mörgum sveitarfélögum í landinu. Eins og oft áður endurspeglar fjáraukalagafrumvarpið óvönduð vinnubrögð meiri hlutans við fjárlagagerðina frá árinu áður. Margar nauðsynlegra leiðréttinga sem hafa verið gerðar með fjáraukalögum voru fyrirsjáanlegar. Ég get nefnt framhaldsskólana og héraðsdómstólana sem hafa fengið viðbót á fjáraukalögum. Þó var fyllilega fyrirséð í fyrrahaust að það fé mundi vanta. Því miður dugir framlagið sem framhaldsskólarnir fá engan veginn til að mæta þeim þörfum sem þeir stóðu frammi fyrir þó að það sem gert er sé nokkur bót. Annar minni hluti lýsir fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og meiri hlutanum vegna óvandaðrar vinnu við fjárlagagerðina á síðastliðnu ári og rangrar forgangsröðunar. Tekjuöflun ríkissjóðs færist í síauknum mæli í þjónustugjöld og hlutfallslega aukna skattheimtu á almennu launafólki og lágtekjufólki. Á sama tíma er skattbyrðinni létt af fjármagnseigendum, fyrirtækjum og hátekjufólki. Vinstri hreyfingin – grænt framboð berst fyrir öðrum áherslum. Hún leggur áherslu á jöfnun lífskjara og velferð allra. Skattkerfinu á að beita til að afla hinu opinbera nægilegra tekna til að standa undir samneyslu þjóðfélagsins og öflugu velferðarkerfi. Skattastefnan á að fela í sér tekjujöfnun og að byrðunum sé dreift með sanngjörnum hætti. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir framhaldsnefndaráliti sem ég stend að við 3. umr. fjáraukalaga. Fylgiskjöl með framhaldsnefndaráliti mínu eru í fyrsta lagi grein eftir mig og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, sem birtist í Morgunblaðinu 29. sept. 2004 sem bar yfirskriftina „Sveitarfélögin svelt til hlýðni“. Þar er rakin erfið staða sveitarfélaga og hvernig ríkisvaldið beitir þau stöðugt harðræði í samskiptum, í verka- og tekjuskiptingu. Í öðru lagi er fylgiskjal með nefndarálitinu frétt um skýrslu BSRB um skuldir þjóðarbúsins sem birtist í Morgunblaðinu 27. nóv. 2004. Þriðja fylgiskjalið er kafli úr skýrslu BSRB sem birtist í síðustu viku. Kaflinn ber heitið „Skuldir Íslendinga“ og þar er rakin í stuttu máli þróun skulda íslenska þjóðarbúsins. Þær eru greindar eftir því hvort þær eru ríkis, einstaklinga, sveitarfélaga eða fyrirtækja og hvar þær skuldir eru teknar erlendis. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af skuldasöfnun þjóðarbúsins í heild erlendis. Eins og ég nefndi áðan mundi vaxtahækkun á evrusvæðinu um 1% þýða um 5 milljarða kr. aukningu á skuldbindingum okkar þar.

Hæstv. forseti. Hér hefur hv. þm. Jón Bjarnason flutt langa og lærða ræðu. Oft var þó ekki hægt að greina hvort hann væri að ræða fjárlögin í ár eða fjáraukalögin. Ég hugsa að svo sé komið fyrir fleirum, að þeir ruglist svolítið í málflutningi hv. þingmanns. En ég vil biðja hv. þingmann að koma með dæmi þegar hann segir að ríkið hafi hvatt sveitarfélögin til að selja eigur sínar. Ég kannast ekki við það. Ég bið hann því um að koma með dæmi um það. Getur hann sagt okkur hvernig þessu er háttað? Þetta er nokkuð sem ég kannast ekki við. Hv. þingmaður segir jafnframt óvönduð vinna fari fram í fjárlaganefnd. Ég vil meina að þar hafi verið mjög vönduð vinna. Vinnan hefur þá farið fram án þess að hann hafi verið með meðvitund, þegar við unnum þar aðrir þingmenn. Það er mjög einkennilegt að heyra hvernig hv. þm. Jón Bjarnason talar um kollega sína. Hann talar einnig gjarnan um að við rekum lélegt velferðarkerfi. Hins vegar er það þannig, hv. þingmaður, að við rekum eitt öflugasta velferðarkerfi í heimi.

Herra forseti. Hv. þm. hefur greinilega ekki fylgst vel með eða áttað sig á því um hvað umræðan snýst. Við erum að ræða fjárlög þessa árs og framkvæmd þeirra. Þau voru samþykkt í desember fyrir um ári síðan, fjárlög fyrir þetta ár. Til þess að leiðrétta fjárlög fyrir árið 2004 eru flutt fjáraukalög, fjáraukalög við fjárlög ársins 2004. Þess vegna ræðum við hér saman fjárlögin og framkvæmd þeirra og þau fjáraukalög sem lúta að því þannig að hv. þingmanni sé það ljóst. Síðan tökum við umræðu um fjárlög fyrir árið 2005, 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2005 verður tekin á föstudaginn kemur. Varðandi það að ríkið sé að hvetja sveitarfélögin til að selja eignir er skemmst að minnast þess þegar ríkið hvatti sveitarfélög á Vestfjörðum til að selja Orkubú Vestfjarða, nánast stillti þeim upp við vegg vegna skuldastöðu þeirra. Orkubúið var verðmætasta eignin þeirra. Hvernig sjáum við stöðuna núna á Ólafsfirði? Þar er fjárhagsstaða mjög erfið. Ef um raunverulega samábyrgð væri að ræða kæmi ríkisvaldið þar að með fjármagn, annaðhvort á breiðum grunni eða sértækt, til að bjarga því að Ólafsfirðingar þyrftu ekki að fara að selja hitaveituna sína. Þetta eru sameiginleg verkefni og við erum samábyrg fyrir velferðarkerfinu, ríki og sveitarfélög, og annar aðilinn getur ekki setið hjá og horft á þegar hinn aðilinn, í þessu tilviki sveitarfélögin, á í svona erfiðleikum. Þar er ríkið að bregðast skyldu sinni.

Hæstv. forseti. Ég vissi alveg að við vorum að ræða hér fjáraukalög og fjárlög þess árs sem er að líða núna en ég gat ekki heyrt betur en að hv. þingmaður væri að ræða fjárlögin í ár og blanda því saman. Hvað varðar svör hans við spurningu minni um að ríkið hafi hvatt sveitarfélögin til að selja eigur sínar urðu þau heldur einkennileg. Þar ræddi hann um Orkubú Vestfjarða og ég veit ekki betur en að sveitarfélögin sjálf hafi óskað eftir þessu. Ekki veit ég til þess að ríkið hafi verið að skipta sér af því að Hveragerði hefur selt sína hitaveitu, að öll sveitarfélögin á Suðurnesjum eru saman í Hitaveitu Suðurnesja, að Ölfus hafi selt sína hitaveitu og svo mætti lengi telja. Þar hefur ríkið ekkert skipt sér af. Það er sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaganna og auðvitað haga þau sínum málum eins og þau telja best.

Herra forseti. Fyrst varðandi atriði sem ég átti ósvarað frá fyrra andsvari hv. þingmanns, um fjárlagavinnuna. Þá var ég að tala um fjárlagavinnuna og fjárlagagerðina, ekki endilega stöðu fjárlaganefndar eða ítreka hversu veik hún væri orðin.

talaðir um óvönduð vinnubrögð.

Já, ég talaði um óvönduð vinnubrögð við fjárlagagerðina. Fjárlaganefndarmenn, sérstaklega meiri hlutinn, geta þá tekið það til sín eftir því sem við á en það er alveg ótækt að verið sé að kreista út úr fjármálaráðuneytinu á síðustu mínútunum áður en farið er í umræðuna um fjáraukalög grunntölur sem eru nauðsynlegar til að vinna með í fjárlagagerðinni, grunntölur sem ættu að liggja fyrir strax á hausti. Því miður verður hv. þm. að sætta sig við að þarna eru verulegar brotalamir á. Varðandi síðan þetta með sveltistefnu ríkisins gagnvart sveitarfélögunum. Þau voru virkilega pínd til að selja Orkubú Vestfjarða á sínum tíma. Þeim var stillt upp við vegg. Eftirlitsnefnd sveitarfélaga er víðar að stilla sveitarfélögunum upp við vegg. Hvernig er í Vestmannaeyjum? Þar eru menn að reyna að selja skólann sinn og taka hann svo aftur á leigu til þess að bjarga lausafjárstöðunni. Þetta eru alveg óverjandi aðgerðir, sú erfiða staða sem mörg sveitarfélög eru sett í, ríkið situr hjá, hlær og lækkar skatta, segir að við höfum það svo gott en sveitarfélögin sem sitja uppi með verkefnin vantar tekjustofna og eru pínd til þess að selja frá sér þjónustustofnanir og skera niður þjónustu. Svona vinnur maður ekki ef það á að vera með ábyrgum hætti. Þarna er ríkið að svíkjast undan þeim ábyrgðum sem það ber.

Hæstv. forseti. Eins og oft áður væri nú tilefni til að ræða ýmislegt sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Það sem ég vil hins vegar fá að nefna hér er umfjöllunin um upplýsingar varðandi framvindu rekstrarstofnana. Af máli hv. þingmanns mátti skilja að einstök ráðuneyti hefðu ekki forsendur til að hafa eftirlit með rekstri viðkomandi stofnana sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Ég tel hins vegar ástæðu til að koma því að að auðvitað hafa ráðuneytin eftirlit með stofnunum sínum. Ég veit mörg dæmi þess að ráðuneyti hafa átt fundi með forstöðumönnum stofnana á þessu ári til að fara yfir rekstur þeirra. Ráðuneytin eru auðvitað í sambandi við stofnanir sínar og fylgjast með framvindu rekstrar þeirra. Hins vegar get ég alveg tekið undir með hv. þingmanni að það er ekki gott fyrir fjárlaganefndina að við höfum ekki fengið umbeðnar upplýsingar fyrr en nánast á síðustu stundu. Ég tek undir það. Við höfum að vísu fengið skýringar á því frá fjármálaráðuneytinu af hverju það er. Ég geri ráð fyrir að á næsta ári verði þessi upplýsingamiðlun miklum mun skilvirkari en var á þessu ári. Ég veit að hv. þm. veit hvað ég er að tala um í því efni. Ég vildi bara leggja áherslu á það að auðvitað fylgjast ráðuneytin með framvindu rekstrar stofnana sinna og það eru fjölmörg dæmi um að þau eiga fundi með forstöðumönnum til að fara yfir þau mál.

Herra forseti. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar. Að sjálfsögðu gerir maður ráð fyrir að ráðuneytin fari yfir málin með stofnunum sínum. Það sem ég var að vekja athygli á er hversu góðar forsendur þeir hafa til að fara yfir málin saman þegar þær tölulegu upplýsingar sem hljóta að eiga að vera mikilvægur þáttur í því að meta rekstrarstöðu stofnana liggja ekki fyrir. Það er a.m.k. búið að vera mjög erfitt fyrir fjárlaganefnd að fá fram tölur um milliuppgjör hjá stofnunum miðað við 1. september og einnig ýmsar aðrar lykiltölur til að meta stöðuna. Það var því mat mitt að úr því að fjárlaganefnd á svona erfitt með að fá þessar tölur frá fjármálaráðuneytinu og þær bókhaldsupplýsingar sem eru nauðsynlegar hljóti að vera jafnerfitt fyrir ráðuneytin að fá þær. Ég tek svo undir með hv. þingmanni, það er eitt brýnasta verkefnið að tryggja aðgang fjárlaganefndar og þingsins að grunnupplýsingum sem nefndinni er nauðsynlegt að hafa við ákvörðun einstakra fjárlagaliða og við fjárlagagerðina í heild. Þar má svo sannarlega betrumbæta.

Herra forseti. Hér erum við búin að fara í umræðum áður vel yfir þetta frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004. Þó held ég að full ástæða sé til að fara aðeins betur yfir það sem hér er lagt fram og velta fyrir sér stöðu ríkisfjármálanna almennt út frá þeim upplýsingum. Forsendur fjárlaganna þekkjum við vel. Á bls. 51 í fjáraukalögunum eins og þau voru lögð fram á sínum tíma kemur fram að það er ansi mikil breyting á þjóðhagsstærðum frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins 2004. Það er búið að fara vel yfir það í fyrri umræðum, þá miklu þenslu sem er í gangi og þá miklu breytingu sem er á þjóðhagsstærðunum á milli ára. Ég sé í sjálfu sér ekki mikla ástæðu til að eyða löngum tíma í það. Auðvitað sjáum við í fjáraukalögunum sem verið er að leggja fram að þensla er mikil, tekjur aukast hér um rúma 9 milljarða samkvæmt frumvarpinu eins og það liggur fyrir núna. Gjöldin aukast reyndar nánast um það sama þannig að fjáraukalögum er skilað með 8,9 millj. kr. halla eins og frumvarpið lítur út. Eins og fram kom í nefndaráliti hjá 1. minni hluta fjárlaganefndar óskuðum við eftir upplýsingum um stöðu einstakra stofnana miðað við 30. september sl. vegna þess að mat okkar er að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur að fá slíkar upplýsingar til að við getum áttað okkur á stöðu stofnana og hvert stefnir í fjármálum ríkisins. Þetta eru nauðsynlegar upplýsingar til að gera sér grein fyrir því sem við erum nú að ræða og hvort fjáraukalög taki á þeim vanda sem við blasir á mörgum stöðum, og einnig og ekki síður hvort um ofrausn sé að ræða í fjárveitingum á stöku stað. Það verður að segjast eins og er að það hefur tekið afar langan tíma, eins og fram hefur komið hér í umræðum, að fá þessar upplýsingar. Þær voru ekki handbærar þegar 2. umr. fór fram, bæði um fjáraukalögin og eins um fjárlög næsta árs. Við höfðum fullan skilning á því í 1. minni hluta að það gæti tekið einhvern tíma að ná út úr bókhaldskerfum þeim upplýsingum sem um var beðið og að þær lægju ekki á lausu á þeim tíma sem beiðni okkar var komið á framfæri en að við skyldum ekki fá lista í hendur yfir stöðu einstakra stofnana fyrr en á fundi í gær tel ég óskiljanlegt með öllu. Enn erfiðara er í sjálfu sér að skilja af hverju sá listi sem við fengum í hendur var settur fram með þeim hætti að nánast engin leið var að átta sig á hvernig rekstri einstakra stofnana er háttað innan ársins og að upplýsingarnar sem fram eru settar ná engan veginn því markmiði sem þeim er ætlað að ná, að fjárveitingavaldið geti glöggvað sig á því með nýjustu haldbæru upplýsingum hvernig stofnanir standa sig í því að halda sig innan fjárheimilda og hvort efni sé til að athuga rekstur sérstaklega eða þá fjárheimildir sem augsýnilega hrökkva engan veginn til að láta í té þá þjónustu sem lögbundin er á sviði einstakra stofnana. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að ég er orðinn hundleiður á því með hvaða hætti brugðist er við fullkomlega eðlilegum óskum okkar sem erum hér í minni hluta um upplýsingar varðandi fjárlagagerðina. Þar er ekki við hv. formann fjárlaganefndar að sakast, Magnús Stefánsson, sem allur er af vilja gerður til að óska eftir þeim upplýsingum sem við förum fram á. Umbeðnar upplýsingar koma oftast seint og þegar þær berast virðist oft og tíðum eins og reynt sé að takmarka þær eins og hægt er og helst að þær séu óskiljanlegar hverjum þeim sem ber þær augun. Þessu verður að breyta. Við getum ekki búist við markvissum skoðanaskiptum um upphæðir og aðferðir meðan svona er í pottinn búið. Það getur engum fundist eðlilegt að upplýsingar sem óskað er eftir í upphafi fjárlagavinnunnar hér á Alþingi berist okkur daginn fyrir lokaumræður um efnið. Þetta er algjörlega til skammar, virðulegi forseti, og gengur ekki upp. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra beiti sér fyrir því að á þessu verði breyting þannig að kjörnir fulltrúar minni hlutans hér á Alþingi geti sinnt því eftirlitshlutverki sem okkur er ætlað. Ég átta mig ekki heldur á geðleysi fulltrúa meiri hlutans í fjárlaganefnd ef upplýsingastreymi til þeirra er háttað með sama hætti og þeir geta þá ekki frekar en við í minni hlutanum rækt hlutverk sitt sem skyldi. Þeir eiga að setja þrýsting á framkvæmdarvaldið um breytt vinnubrögð. Ef þeir gera það ekki eru þeir að mínu mati ekki að rækja skyldur sínar með eðlilegum hætti. Það kom ekki fram í listanum sem við fengum í gær hver upphafsstaða stofnana hefði verið í byrjun árs þó að sú upphafsstaða væri svo sett inn í fjárheimildir viðkomandi stofnunar til hækkunar eða lækkunar eftir því hvort stofnunin átti inni fjárveitingar frá fyrri árum eða hvort hún hefði keyrt fram úr heimildum sínum. Þar með, samkvæmt þeim lista sem við fengum, var ekki hægt að skoða reksturinn innan ársins og listinn sagði því litla sögu um núverandi rekstur stofnana. Mér fannst reyndar hv. formaður fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson, staðfesta það í andsvörum fyrr í umræðunni að menn ættu ekki að taka of mikið mark á þeim lista sem við höfum fengið í hendur, hann væri nú þannig fram settur og þær upplýsingar væru þannig sem á honum eru að okkur bæri að varast að draga of miklar ályktanir af þeim tölum sem fram væru settar. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar: Er það ásættanlegt að í gær fengum við lista þar sem verið er að fá okkur í hendur upplýsingar sem við báðum um um stöðu stofnana ríkisins miðað við lok september á þessu ári og að hann sé settur fram með þeim hætti að hv. formaður þurfi að koma í andsvar í pontu til að vara okkur við því að draga of miklar ályktanir af því sem þar kemur fram og að upplýsingarnar séu settar svo villandi fram að nánast sé ekki að marka þær eins og við fáum þær í hendur? Við óskuðum eftir því strax við embættismenn fjármálaráðuneytisins þegar þeir lögðu fram þennan lista á fundum fjárlaganefndar að við fengjum upphafsstöðu inn á listann til þess að hann gerði eitthvað gagn og við gætum borið þessa hluti saman. Þær upplýsingar fengum við klukkan hálfellefu í morgun. Hv. þingmenn geta gert sér í hugarlund hversu nákvæm yfirferð er möguleg fyrir okkur fulltrúa fjárlagavaldsins að fara yfir allar stofnanir ríkisins frá þeim tíma sem við fengum listann í hendur þannig að hægt var að skoða hann af einhverju viti og þangað til umræðan hófst hér í dag. Við höfðum heila þrjá klukkutíma til að fara yfir þessar upplýsingar, heila þrjá klukkutíma til að setja okkur inn í stöðu stofnana, til að ræða það hér hvort þau fjáraukalög sem verið er að setja hér fram tækju á stöðu stofnana eins og hún er í lok árs eða á þeim vanda sem hugsanlega gæti komið í ljós í þessum tölum. Heila þrjá klukkutíma, herra forseti, höfðum við til þess að kynna okkur efnið. Ég reyndi samt eins og ég mögulega gat að rúlla yfir þennan lista og kynna mér hvort ekki væri hægt með góðum vilja að fara í gegnum þessar upplýsingar þannig að maður sæi hvar einstakar stofnanir eru staddar í rekstri sínum og eins til að sjá hvort í fjáraukalögum sem hér er verið að leggja fram sé komið að einhverju leyti til móts við stöðu stofnana sem eiga í vandræðum eða hvort verið sé að taka fjármuni af stofnunum sem hefðu of mikla peninga í þessum fjáraukalögum. Maður veltir því fyrir sér þegar maður sér lista sem þennan og hve margar stofnanir eru að reka sig í lok september umfram fjárheimildir, hvað ráði því hvort stofnanir fá bættan halla eða ekki. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér var ómögulegt að koma auga á nokkra reglu þar sem ég gat farið yfir og séð að stofnanir væru komnar svo og svo mikið fram yfir og að það þýddi að það leiddi inn í fjáraukalögin að þar væru tillögur um svo og svo mikla fjármuni til þeirra stofnana. Ég gat ekki séð á nokkurn hátt að kerfisbundið væri unnið heldur virtist geðþótti ráða. Ég ætla að reyna aðeins að rúlla í gegnum listann, með leyfi forseta, og drepa svona á því helsta sem vakti þar athygli mína og áhuga. Listinn byrjar á æðstu stjórn ríkisins. Þar kemur fram að embætti forseta Íslands hóf árið 2004 með halla sem það embætti hafði þá dregið með sér undanfarin ár upp á tæpar 37 millj. kr. Í lok september er áætlað að halli embættisins sé 62 millj. kr. tæpar. Þá veltir maður fyrir sér hvernig meiri hluti fjárlaganefndar ætli að taka á þessum vanda í fjáraukalögum. Ekki á nokkurn hátt. Það er engin tillaga í fjáraukalögum um auknar fjárveitingar til embættis forseta Íslands. Ef þetta heldur áfram sem þarna lítur út þá sýnist manni að í upphafi næsta árs, í upphafi ársins 2005, komi embættið jafnvel til að draga með sér halla upp á 80 milljónir eða þar yfir inn í næsta ár. Þá geta menn rétt ímyndað sér hvort mikið sé svo að marka það að bera saman fjárheimildir embættisins og eyðslu þess á því ári sem fram undan er. Aftur á móti Alþingi, sú stofnun þar sem við störfum, byrjar þetta ár mun betur en embætti forseta Íslands. Alþingi á 81 milljón inni í plús með sér í upphafi árs. Það lítur þannig út að eftir níu mánaða rekstur eigi Alþingi enn þá fyrningar upp á 65 millj. kr. Svo ber maður það saman við það hvað verið er að leggja til í fjáraukalögum. Jú, meiri hluti fjárlaganefndar leggur til tæpar 100 milljónir í fjárauka, 100 milljónir í aukafjárveitingu til Alþingis sem þó stendur þetta vel miðað við þennan lista. Ríkisendurskoðun aftur á móti byrjar árið með rúmum 15 milljónum í mínus. Það er talið að í lok september sé sá halli um 19 millj. kr. og meiri hluti fjárlaganefndar tekur á því í tillögu sinni og leggur til að Ríkisendurskoðun fá 15 milljónir í fjárauka þannig að hún verði nokkurn veginn á pari eftir árið. Ef við kíkjum á forsætisráðuneytið þá átti forsætisráðuneytið í heimildum sem það flytur með sér milli ára 193 millj. kr. Ekki einn einasti liður af þeim sem undir forsætisráðuneytið heyra er í mínus eða ber með sér halla til næsta árs. Það er alveg sama hvort við lítum á upphafsstöðu ársins eða áætlaða stöðu í lok september. Reyndar er einn liður áætlaður með halla í lok september á forsætisráðuneytinu. Það er liður sem kallaður er Ýmis verkefni. Sá liður átti 121 milljón í upphafi árs. Heildaruppsöfnuð fjárheimild með þessum 120 millj. kr. fyrir fyrstu níu mánuði árs er 294 milljónir. En það er búið að eyða 296 milljónum þannig að maður velti fyrir sér þegar maður sér að þessi 121 milljón er horfin sem til var í upphafi árs í Ýmis verkefni í forsætisráðuneytinu, í hvað þeim fjármunum hafi verið eytt. Kannski getur hv. formaður fjárlaganefndar útskýrt það fyrir okkur hér á eftir. Í menntamálaráðuneytinu er annað uppi á teningnum en í forsætisráðuneytinu. Menntamálaráðuneytið fer ekki með eins mikið nesti inn í þetta ár og forsætisráðuneytið gerði. Menntamálaráðuneytið er í mínus í fjárheimildum í upphafi ársins 2004 upp á 652 millj. kr. Áætlað er að í lok september standi stofnanir menntamálaráðuneytisins í mínus upp á tæpan milljarð, 936 milljónir. Þegar maður fer að skoða þennan lista yfir stofnanir menntamálaráðuneytisins áttar maður sig fljótlega á því að ansi margir liðir, segja má meiri hluti stofnana sem undir menntamálaráðuneytið heyra, eru í mínus í lok september á þessu ári. Það er eitt reyndar sem er nokkurn veginn rauður þráður í gegnum allar tillögurnar í fjáraukanum. Það er að aðalskrifstofur ráðuneytanna eru meira og minna allar að fá fjáraukatillögur, flestar hverjar frekar smáar, en samt sem áður á bilinu 3 til 10 milljónir svona til að sinna hinum og þessum gæluverkefnum sýnist manni. Skoðum Háskólann á Akureyri. Í upphafi ársins fer Háskólinn á Akureyri af stað með 127 millj. kr. í mínus. Það er talið í lok september að þessi mínus sé um 190 millj. kr. En ég gat ekki séð neinar tillögur um fjáraukaheimildir til Háskólans á Akureyri. Það sama gildir með Tækniháskólann. Hann er á svipuðum slóðum. Námsmatsstofnun byrjar þetta ár samkvæmt þessum lista með mínusstöðu. Allar fjárheimildir ársins 2004 duga ekki til þess að sú stofnun byrji á núlli. Á þessu eru skýringar eðlilega. Þegar eftir var leitað við embættismenn fjármálaráðuneytisins kom í ljós að einhvers staðar í menntamálaráðuneytinu væri til safnliður sem héti Grunnskólar og það ætti eftir að færa 40 milljónir af þessum safnlið yfir á Námsmatsstofnun sem væri nú búin að semja samræmd próf og leggja í ýmsan kostnað sem því fylgdi. Þá hlýtur maður að spyrja eins og reyndar hefur verið spurt fyrr í umræðunni: Af hverju eru slíkir safnliðir, eða þeir hlutar þeirra sem tilheyra verkefnum sem til falla fyrr á árinu, ekki skuldaðir út á þessi verkefni þannig að þessi staða sjáist og að safnliðirnir séu ekki einhvers staðar inni í ráðuneytum liggjandi allt árið og svo fari menn svona einhvern tímann milli jóla og nýárs að velta fyrir sér hvort ekki sé nú rétt að fara að skipta þessum safnliðum út á þessar stofnanir sem eru búnar að reka sig með bullandi halla meira og minna allt árið? Framhaldsskólana ætla ég að taka, virðulegi forseti, alveg sér hérna á eftir því það er kapítuli út af fyrir sig hvernig farið er í að áætla á framhaldsskólana og hvernig þeirra þörf fyrir fjármuni er mætt. Utanríkisráðuneytið hefur þetta ár með mínus upp á 205 millj. kr. þrátt fyrir mjög hagstætt gengi. Talið er að þessi mínus í lok september sé tæpar 300 milljónir. Þar ekki sama sagan eins og kannski í forsætisráðuneytinu þar sem flestir liðir byrjuðu á plús og flestir liðir litu út fyrir að vera með plús í lok september. Nei, nánast allt sem undir utanríkisráðuneytið heyrir er í mínus. Í upphafi ársins er aðalskrifstofa utanríkisráðuneytisins með 63 millj. kr. mínus. Hann er orðinn 78 milljónir í lok september. Ýmis verkefni hjá utanríkisráðuneytinu byrja með 42 milljónir í mínus, hafa aðeins náð að klóra í bakkann og eru með 29 milljónir í september. Sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli er með 50 milljónir í mínus, 74 milljónir í lok september. Á því er tekið í fjárauka. Sendiráð Íslands, þessi stofnun sem enginn veit hver er, eða réttara sagt: Þetta er stofnunin sem öll sendiráð okkar erlendis og hérlendis falla undir. Það er engin leið fyrir okkur í fjárlaganefnd að gera okkur grein fyrir hver kostnaðurinn er í raun við hvert sendiráð heldur er eitt stykki sendiráð Íslands. Hugsum okkur ef það væri einn liður fyrir spítala Íslands, einn liður fyrir framhaldsskóla Íslands. Hvernig í ósköpunum ættum við á Alþingi sem förum með fjárlagavaldið að geta áttað okkur á hvað sé að gerast á hverjum stað? Sendiráð Íslands byrjar árið með 89 millj. kr. mínus. Í september er talið að mínusinn sé orðinn 181 milljón miðað við fjárheimildir. Í fjáraukanum er jú tekið á þessu. Sendiráði Íslands er - nei, í fjáraukanum er ekki tekið á þessu heldur er verið að taka af sendiráði Íslands 70 milljónir vegna gengisþróunar. Það bætist því við þann rekstrarvanda sem kemur fram í þessum lista og maður veltir fyrir sér enn og aftur hvað ráði þegar teknar eru ákvarðanir um hvað eigi að bæta og hvað ekki og hvort verið sé að reka stofnanir á eðlilegan og ábyrgan máta. Landbúnaðarráðuneytið byrjar í plús í upphafi árs um 7 millj. kr. en frávikið í lok september, mínusinn, er orðinn 182 milljónir. Þar eru atriði inni sem maður veltir fyrir sér. Þar eru t.d. Ýmis verkefni sem byrja árið með 28 millj. kr. mínus og eru komin í 40 millj. kr. mínus í lok september. Af hverju eru ekki gerðar neinar tillögur um aukafjárveitingar til að mæta svona miklu sukki? Yfirdýralæknir dregur með sér halla frá ári til árs samkvæmt því sem hér kemur fram. Yfirdýralæknir byrjar árið með 54 millj. kr. halla. Samkvæmt listanum er hallinn í lok september orðinn 92 millj. kr. Maður hefði haldið að í ekki stærra embætti væri tiltölulega gegnsætt að sjá hvernig reka bæri það embætti eða hvort fjárveitingar dygðu fyrir þeim lögbundnu skyldum sem lagðar eru á embættið og þá kæmi í fjáraukanum einhvers konar leiðrétting á því. Jú, það er tillaga í fjáraukanum um fjárveitingu á yfirdýralækni upp á 7 millj. kr. til það mæta hinum 90 millj. kr. halla. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur árið með 37 millj. kr. halla og er kominn í 72 millj. kr. halla samkvæmt listanum í lok september. Upptalningin mín sýnir hversu algengt það er að stofnanir byrji starfsemi með gamlan halla sem ekki er tekið á, halla sem lögin heimila ekki að sé færður á milli ára, en vaxandi halli er færður ár eftir ár í bókhaldi stofnananna sem þær þurfa síðan að reyna með einhverju móti að berjast við, en ná að sjálfsögðu aldrei með þeim fjárveitingum sem þeim er ætlað að berjast við viðvarandi krónískan halla. Í sjávarútvegsráðuneytinu er staðan ekki slæm í upphafi árs. Þar eru til fjárveitingar upp á 237 millj. kr. og eru enn þá til í lok september upp á 100 millj. kr. Maður veltir því fyrir sér með liðinn Ýmis verkefni sem á 46 millj. kr. í upphafi árs og 41 millj. kr. í lok september, af hverju þar kemur aukafjárveiting upp á 6,8 millj. kr.? Hafrannsóknastofnun er aftur á móti samkvæmt listanum í halla upp á 92 millj. í september. Komið er til móts við það í fjáraukalögum með 50 millj. kr. framlagi. Aftur á móti á Fiskistofa, eftirlitsbatteríið í sjávarútveginum, 142 millj. kr. í upphafi árs í ónotaðar fjárheimildir og 123 millj. í lok september. Samt er verið að bæta þeirri stofnun upp núna að hún missi veiðieftirlitsgjaldið upp á 270 millj. og gerð tillaga um það í fjáraukalögum að ríkið greiði 270 millj. í rekstur Fiskistofu og sýnist mér þá að staða þeirrar stofnunar verði ansi drjúg. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið stendur vel í upphafi árs, 530 millj. kr. í fjárveitingar sem þeir bera með sér í poka yfir áramótin, og talið að fjárheimildir séu í plús 242 millj. kr. í lok september. Reyndar eru þarna dæmi sem við þekkjum öll, gamlir kunningjar ef við getum orðað það svo. Héraðsdómstólarnir byrjuðu árið með 36 millj. kr. halla, fyrirséðum halla segjum við sem vorum í fjárlaganefnd því það var margbúið að kynna okkur þá stöðu. Komið er til móts við það í fjáraukalögum nú með 35 millj. kr. fjárveitingu. Ríkislögreglustjóri á aftur móti 75 millj. kr. í upphafi árs. Hann er kominn í mínus eftir skipulagsbreytingarnar upp á tæpar 12 millj. kr. í lok september, en fjáraukalögin bæta það líka upp með 113 millj. kr. fjárauka. Ýmis löggæslumál, þar er fært að fjárheimildir í upphafi árs séu 93 millj. kr. og um 60 millj. kr. eru eftir í lok september fá 51 millj. kr. í fjáraukalögum. Það virðist því ekki vera nein regla á því með hvaða hætti stofnunum ríkisins er bættur halli. Mér virðist heldur ekki í þeim vinnubrögðum sem ég hef séð að það sé neitt kerfisbundið eftirlit af hálfu fagráðuneytanna þar sem þau fara yfir stofnanirnar með einhverju móti. Jú, reynt er að draga út úr bókhaldi ríkisins einhverjar upplýsingar sem sýna stöðu, eins og listann sem ég er með fyrir framan mig, en það virðist afskaplega lítið við hann gert þegar loksins er búið að ná honum út. Félagsmálaráðuneytið er í upphafi árs með 227 millj., en með mínus 89 millj. í september. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið er náttúrlega alveg sér kapítuli þegar kemur að fjárveitingum og aukafjárveitingum. Þar eru stofnanir að dragast með áralangan vanda ár eftir ár án þess að nokkuð sé tekið á honum. Í upphafi árs 2004 eru heimildir sem vantar til að standa á núlli 1.120 millj. kr. Það er sem sagt lítið í pokanum sem heilbrigðisstofnanirnar bera yfir áramótin, eins og sumar aðrar stofnanir gera, heldur er stórt gat á þeim poka sem þau eru með í höndunum og það vantar enn 1.120 millj. kr. í upphafsstöðu stofnana heilbrigðisráðuneytisins í upphafi árs. Það hefur frekar sigið á verri veginn á árinu, eins og við var að búast, því staðan í lok september á stofnunum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins er mínus 1.652 millj. kr. Tryggingastofnun ríkisins byrjar árið með 138 millj. kr. halla á efnahagsreikningi sínum. Talið er að hann sé í lok september upp á 107 millj. kr. Hér er verið að reka eitt mikilsverðasta fyrirtæki sem ríkið rekur og heldur utan um alveg geysilega miklar fjárhæðir fyrir okkur og hefur afskaplega marga skjólstæðinga sem þangað leita og þurfa á þjónustu að halda. Það er því full ástæða til þess að stofnunin sé rekin þannig að hún sé ekki í fjárhagsvanda í rekstri sínum, sjálfum rekstri Tryggingastofnunar, og maður hefði haldið að komið væri til móts við þetta að einhverju leyti í fjáraukalögum. En, jú, gerð er tillaga um að bæta Tryggingastofnun ríkisins í rekstur sem hóf árið með 138 millj. kr. halla, 18,2 millj. Annar gamall kunningi sem við þekkjum öll er Landspítali – háskólasjúkrahús. Óbættur halli í upphafi árs 760 millj. Áætlaður halli í lok september 1.300 millj. Þar er aðeins komið inn í með fjáraukalögum og tekið úr sárasta kulið með nýrri fjárveitingu upp á 667,7 millj. kr. Varðandi heilbrigðisstofnanirnar má segja að það sé svipað og með framhaldsskólana. Þó ég hafi ekki verið nema tvö ár við fjárlagagerðina er ég farinn að tala um gamla kunningja, vegna þess að í þau tvö skipti sem ég hef fjallað um málið er verið að fjalla aftur og aftur um sömu stofnanirnar sem við vitum að eiga við verulegan vanda að stríða. En í þeim veruleikaflótta sem mér sýnist ríkisstjórnin vera í neitar hún algjörlega að viðurkenna vandann og neitar því oft á tíðum að vandi sé fyrir hendi. Alla vega er enginn vilji til að taka á vandanum þó hann sé auðsær öllum sem hann vilja sjá. Heilsugæslan í Reykjavík byrjaði árið með mínus 236 millj. á efnahagsreikningi sínum, hefur lítið getað gert til að klóra í það og er í septemberlok í mínus 210 millj. Ég þykist þess fullviss hvað varðar framhaldsskólana og eins varðandi heilsugæslustöðvarnar og heilbrigðisstofnanirnar, að einhver úr meiri hluta fjárlaganefndar muni koma og benda þeim þingmanni sem hér stendur og er nýr og nánast óreyndur enn þá, að hægt sé að taka af fullt af safnliðum, það sé fullt af pottum í ráðuneytunum sem eigi eftir að deila út í september, þannig að þetta sé nú ekki alveg eins slæmt og þingmaðurinn heldur fram. Ég segi bara, herra forseti, horfandi á mínustölu eftir mínustölu í þeim stofnunum sem heyra undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið, að menn verða að fara að taka sér tak og deila út þessum pottum oftar en í lok árs, jafnvel ekki fyrr en árið er liðið, eins og hv. framsögumaður 1. minni hluta sagði áðan. Þetta eru kannski janúarverkin hjá fjármálaráðuneytinu að deila út pottunum. Fjármálaráðuneytið er ekkert illa haldið. Er í upphafi árs með 581 millj. í plús, en reyndar komið í 270 millj. í mínus í lok september og er þar ýmsu um að kenna. Fjársýsla ríkisins, sem átti 145 millj. kr. í upphafi árs í pósitífan höfuðstól, er núna 40 millj. umfram. Þegar maður veltir fyrir sér hvað gerist hjá Fjársýslu ríkisins kemur upp gamall kunningi. Hafa hv. þingmenn heyrt talað um hugbúnaðarkerfi ríkisins í sölum Alþingis? Hafa hv. þingmenn heyrt talað um að ríkið verji hundruðum og tæpum þúsund milljónum á ári í rekstur hugbúnaðarkerfa? Kerfa sem menn beita svo fyrir sér þegar kallað eftir upplýsingum þannig að ekki sé hægt að ná út úr þeim upplýsingum. Þau eru ekki betri en það þegar til á að taka og um þetta er búið að gera samninga til fjölda ára. Ef við horfum á fjárlagafrumvarpið árið 2005 er gert ráð fyrir að til ársins 2008 séu greiddar að lágmarki um 800 millj. kr. í samninga vegna hugbúnaðarsamninga ríkisins og talað sérstaklega um í þeim kafla að komi til þess að samningarnir renni út á tímabilinu verði þeir örugglega endurnýjaðir. Svo góð er reynslan eða svo góð er gíslingin sem fyrirtækin hafa ríkið í með kerfinu. Varðandi Fjársýslu ríkisins er það að gerast í fjáraukalagafrumvarpinu að verið er að færa 181 millj. úr stofnkostnaði varðandi hugbúnaðarkerfi í launagreiðslukerfi, tekjubókhaldskerfi, bókhalds- og áætlunarkerfi ríkisins og fjárhags- og starfsmannakerfi. Verið er að færa 181 millj. kr. úr stofnkostnaði í rekstur til að reka kerfin sem er kannski ekki vanþörf á. Ég gagnrýni ekki að menn reyni með einhverju móti að fá kerfin til að virka, því við þekkjum það í fjárlaganefnd að langflestir forstöðumenn stofnana og embættismenn ríkisins sem komu þangað báru fyrir sig að það væri ekki nokkur leið að eiga við þessi kerfi, það gengi seint og illa að fá þau til að virka eins og þau ættu að gera. Í samgönguráðuneytinu var höfuðstóllinn 31 millj. kr. í upphafi árs og er 170 millj. kr. í plús í lok september, samkvæmt listanum. Vegagerðin var í upphafi árs öfug á höfuðstólum um 705 millj. kr., en innan ársins hefur verið tekið á því þannig að í lok september eru það 95 millj. Um iðnaðarráðuneytið er lítið annað að segja en að þar voru til tæpar 250 millj. kr. í upphafi árs hjá stofnunum iðnaðarráðuneytisins og eru um 145 millj. kr. eftir í lok september. Viðskiptaráðuneytið var með 74 millj. í upphafi en er komið í mínus 6 millj. í lok september samkvæmt listanum sem lagður var fram. Þar er helst liður sem heitir Ýmis verkefni, sem full ástæða er til að leita skýringa á, vegna þess að sá liður átti tæpar 17 millj. kr. í upphafi árs í höfuðstól. Uppsöfnuð fjárheimild með því sem var í fjárlögunum var um 35 millj. kr., en í liðnum Ýmis verkefni hefur viðskiptaráðuneytið eytt 68 millj. eða 33 millj. umfram fjárheimildir í lok september, 95,22%. Maður hefði haldið að eitthvað stórt og óvænt hefði komið upp á sem yrði tekið á í fjáraukalögum. En viti menn, liðurinn er í fjáraukalögum, en á móti hallarekstrinum upp á 33 millj. kr. er gerð tillaga upp á 4,5 millj. kr. til sérstakra ýmissa verkefna. Hagstofa Íslands er með mínus 23 millj. kr. í upphafi en mínus 28 millj. kr. í lok september. Hún viðheldur halla sínum, hefur fjárveitingar til þess. Umhverfisráðuneytið er með 468 millj. kr. í plús, 534 millj. kr. í plús í lok september. Það er aðallega Úrvinnslusjóður sem skapar þá góðu stöðu. Hver er staða sjóðsins? Hann á 260 millj. kr. í upphafi árs. Hann er með uppsafnaða fjárheimild, þ.e. það sem er á fjárlögum og áætlað í Úrvinnslusjóð, plús þessar sem hann átti í byrjun ársins, upp á 728 millj. kr. Þetta er bólginn sjóður. Hann greiddi út 222 millj. kr. í september þannig að í honum eru rúmar 500 millj. kr. Væri ekki rétt að skoða hvort rétt sé að safna í þennan sjóð á sama tíma og margir aðrir sjóðir ríkisins eiga ekki fyrir skuldbindingum sínum, t.d. Ábyrgðasjóður launa, Atvinnuleysistryggingasjóður, Fæðingarorlofssjóður o.s.frv.? Hver veit nema Úrvinnslusjóður gæti greitt eitthvað úr þeim vanda? Náttúrufræðistofnun Íslands er í upphafi árs með 39 millj. kr. í öfugan höfuðstól og 99 millj. kr. í lok september. Í fjáraukalögum er gert ráð fyrir aukafjárveitingum til hennar upp á 39 millj. kr. Ég hef, frú forseti, farið yfir listann sem við fengum frá ráðuneytinu í gær og höfðum beðið þess ansi lengi. Við í minni hluta fjárlaganefndar höfðum ætlað okkur að fara mjög nákvæmlega í stöðu einstakra stofnana til að gera okkur grein fyrir hver staða þeirra raunverulega væri, hvernig þessum stofnunum gengi að reka sig á þeim fjárveitingum sem þær fá. Eins og ég sagði í upphafi vildum við einnig skoða hvort einhverjar stofnanir fengju hærri fjárveitingar en þörf er fyrir og söfnuðu upp fyrningum eða hagnaði á hverju ári á efnahagsreikninga sína. Tíminn sem við höfðum til að gera okkur almennilega grein fyrir þeirri stöðu sem við blasir var þrír klukkutímar. Það er allt og sumt, frú forseti. Við fengum ekki listann yfir stöðu stofnana í upphafi árs fyrr en klukkan hálfellefu í dag.  Við óskuðum eftir því, þegar við báðum um upplýsingarnar í upphafi fjárlagavinnunnar, að fá ekki aðeins stöðuna í upphafi árs, stöðuna í rekstrinum fyrstu níu mánuðina, heldur einnig áætlaða útkomu hverrar stofnunar í lok árs. Þannig hefðum við áætlun fagráðuneytanna eða stofnananna sjálfra um hvernig þær mundu enda þetta ár. Þannig hefðum við einhverjar raunupplýsingar til að bera saman við fjáraukalögin og velta fyrir okkur hvort tekið sé á vanda stofnana sem eiga við vanda að etja vegna þess að fjárveitingar séu það lágar miðað við lögbundið hlutverk þeirra að þar þurfi að gera breytingu. Auðvitað gerum við í minni hlutanum, alveg eins og meiri hlutinn í fjárlaganefnd, okkur grein fyrir því að það að stofnun sé rekin með halla þýðir ekki að hann skuli bæta sjálfvirkt og engar refjar. Það getur vel verið að eitthvað sé að í rekstri stofnananna. En þá þurfum við að hafa lykiltölur til að fara ofan í það og skoða. Getur verið að svo sé þegar það gerist ár eftir ár hjá sömu stofnunum. Hallinn safnast upp og á þessum lista eru stofnanir sem í upphafi árs, þrátt fyrir fjárveitingu ársins, eru í mínus og eiga ekki einustu krónu með gati, ekki túskilding, til rekstrarins allt árið. Samt er haldið áfram án nokkurra breytinga, engu breytt og haldið áfram. Ef þetta er ábyrg fjármálastjórn þá hef ég aldrei séð aðra eins ábyrgð í slíkum málum. Ég ætla að beina sjónum heim í kjördæmi mitt og velta fyrir mér einu litlu dæmi. Gerð var breyting hjá heilbrigðisstofnunum á Suðurlandi. Þær voru sameinaðar í eina heilbrigðisstofnun. Sú sameining átti sér stað 1. september á þessu ári. Í fjáraukalagafrumvarpinu eru því fjárveitingar frá hverri heilsugæslustöð og sjúkrahússinu á Selfossi og allt látið sameinast til þeirrar einu stofnunar. Þetta er allt fært saman. Samkvæmt þeim lista sem við höfum undir höndum getum við séð hvaða heimanmund Heilbrigðisstofnun Suðurlands fær. Ég sé ekki betur, þegar ég legg saman plúsana og mínusana, því að sumar heilsugæslustöðvar voru í plús þegar sameiningin átti sé stað og aðrar í mínus, en að þessi nýja stofnun hefji starfsemina með mínus 51 millj. kr. í heimanmund. Og það verður örugglega erfitt að reka stofnunina sameinaða, með öllum þeim kostnaði sem því fylgir að koma slíkri stofnun saman, ef ekki er tekið tillit til þessa í fjáraukalögum. Ég get ekki séð að svo sé gert heldur sé heimanmundurinn í raun mínus 51 millj. kr. Eins og ég hef áður sagt þá veltir maður því fyrir sér í fullri alvöru hvað veldur því að sumar stofnanir fá bættan halla sinn en aðrar ekki. Ég ætla enn að halda mig heima í kjördæmi. Ef ég skoða Heilbrigðisstofnun Suðurnesja kemur í ljós að hún byrjar starfsárið með 76 millj. kr. halla og eftir níu mánuði er hún komin í 135 millj. kr. halla. Mér er vel kunnugt um að innan þeirrar stofnunar var farið í mikla vinnu við að fara yfir reksturinn og móta framtíðarstefnu hennar. Það var gert í nefnd á vegum hæstv. heilbrigðisráðherra sjálfs. Ég sat í þeirri nefnd sjálfur og veit að ráðherrann hefur staðfest þá sýn sem fram var sett í lokaskýrslu nefndarinnar. En fjárveitingar hafa ekki fylgt. Þetta gerist allt of oft, að það er engin leið til að reka stofnanir miðað við þær fjárveitingar sem þær fá, jafnvel þótt umfang rekstrarins sé þekkt og einmitt eins og fagráðherrann eða ríkisvaldið vill að það sé og hefur skrifað upp á að það eigi að vera. Er nema von að forstöðumenn þeirra stofnana séu í hálfgerðum vandræðum með að skilja til hvers er af þeim ætlast? Hjá þessari stofnun á Suðurnesjum liggur fyrir stefnumótun, samþykkt af ráðherra, og liggja meira að segja fyrir upphæðir varðandi rekstur og uppbyggingu sem ráðherra sjálfur hefur skrifað undir. Hins vegar fylgja engir fjármunir. Samkvæmt áðurnefndri framtíðarstefnumótun hefði á þessu ári og því næsta átt að leggja rúmar 200 millj. kr. í uppbyggingu. Til hennar renna hins vegar 12 millj. kr. þannig að það er lítið að marka undirskrift sumra hæstv. ráðherra. Gagnrýni okkar í 1. minni hluta fjárlaganefndar hefur aðallega snúist um að fjárveitingar sem lagðar eru til í fjáraukalögum væru fyrirséðar við fjárlagavinnuna. Við höfum oft bent á það en á það hefur ekki verið hlustað. Þar nægir að nefna vanda framhaldsskólanna sem nú er að hluta viðurkenndur í fjárlagafrumvarpinu, fyrst í upphaflegu frumvarpi, með tillögu upp á 250 millj. kr. en síðan er í meðförum fjárlaganefndar viðbót upp á 200 millj. kr. Heildarviðbótarfjárveiting til framhaldsskólanna er því upp á 450 millj. kr. Ég sagðist mundu fara sérstaklega í fjárveitingar til framhaldsskólana. Ég held að það sé full ástæða til þess vegna þess að ansi margir skólar - ég ætla ekki að taka tíma í að lesa þá alla upp, frú forseti - margir framhaldsskólar eru með mikinn halla bæði í upphafi árs og eins í lok árs. Maður veltir fyrir sér hve lengi sami skóli á að safna halla án þess að á því sé tekið með einhverjum hætti, annaðhvort með því að ráðamenn segi að þetta sé bara allt of dýrt og að minnka þurfi þjónustuna eða þá að þeir segi: Við gerum okkur grein fyrir því að við skömmtum naumt og stofnunin safnar upp halla á hverju einasta ári og því verður að breyta með því að auka fjárveitingar. Með einhverju móti verður að taka á þessu. Þá komum við að hinum frægu pottum. Á þessum lista okkar, undir Menntamálaráðuneyti, er liður sem heitir Framhaldsskólar, almennt. Gleymum því ekki að framhaldsskólarnir eru allir meira og minna að drepast úr fjárskorti. En á þessum lið, Framhaldsskólar, almennt, eru í upphafi árs til 100 millj. kr. og í lok september er talið að inni á honum séu 151 millj. kr. Ég er hræddur um að ýmsir skólameistarar í framhaldsskólum hefðu viljað sjá einhverju af þeim peningum dreift úr þessum potti fyrr en núna í lok árs, því að enn er ekki búið að deila úr honum. Hvað er gert í fjáraukalögunum? Jú, þeim 450 millj. kr. sem lagðar eru til framhaldsskólanna er bætt inn í þennan lið. Mér sýnist því sem að þar verði 600 millj. kr. fjárheimild í lok september. Af hverju í ósköpunum er ekki gengið í að skipta þessum potti út á framhaldsskólana? Af hverju í ósköpunum er það svo meðan við fáum í hendur upplýsingar um að sumir skólanna séu með 70–90% og jafnvel yfir 100% halla? Er þá svo erfitt að fara í gegnum skiptingu á þessum potti upp á 600 millj. kr.? Er það ekki krafa okkar í fjárlaganefnd, sem erum hluti af fjárveitingavaldinu, að við fáum eitthvað að vita um hvernig eigi að skipta þessum pottum? Eigum við ekki að hafa nein áhrif á þá skiptingu? Nei, jafnvel ekki fyrr en í janúar eða í lok ársins er farið að velta fyrir sér hver staða framhaldsskólanna hefur verið á árinu og reynt að skipta upp. Maður óttast að hið sama gerist enn og aftur. Ég sé ekkert kerfi, enga kerfisbundna afgreiðslu á einu né neinu varðandi halla stofnana. Það hefur ekki verið gagnsæ leið til að deila út þessum potti og ég óttast að þetta verði svipað og maður hefur allt of oft séð í fjárveitingum og fjárlögum ríkisins, þ.e. geðþóttaákvarðanir. Árinu fer að ljúka og það er ljóst að margir framhaldsskólar eru reknir með miklum halla. Sumir þeirra eiga við þann langa hala að etja sem ég nefndi hér. Við erum engu nær um það nú við lok nóvember, 1. desember á morgun, með hvaða hætti eigi að mæta vanda framhaldsskólanna og hvaða skóli eigi að fá hvað úr þeim 600 millj. kr. potti sem nú verður til. Virðulegur forseti. Á þessu þingi hef ég talsvert gagnrýnt vinnubrögð við gerð fjárlaga og fjáraukalaga. Ég tel mig hafa fært gild rök fyrir þeirri gagnrýni og einnig hafa bent á hvað betur mætti fara. Ég trúi ekki öðru en að það sé einlægur vilji allra að vanda vinnubrögðin sem mest og að áætlanagerð frá einum tíma til annars verði sem nákvæmust. Ég verð að viðurkenna að það fór léttur hrollur niður bakið á mér þegar fulltrúar fjármálaráðuneytisins voru í sinni síðustu heimsókn hjá fjárlaganefnd og sögðu, í framhaldi af því að við gagnrýndum hve seint þær upplýsingar lægju fyrir sem ég fór yfir áðan um stöðu einstakra stofnana, að það skipti ekki öllu máli þar sem staða stofnananna tengdist ekki beint fjárlagagerðinni. Eftir þær útskýringar skilur maður betur að ekki virðist hægt að áætla framlögin betur. Það er viðtekin venja við alla áætlunargerð að taka tillit til nýjustu upplýsinga um stöðu og þróun kostnaðarliða. Í vandaðri áætlunargerð ber að skoða strax hvaða orsakir geti legið á bak við óvænt eða ófyrirséð útgjöld eða hækkanir einstakra liða og reyna að taka á vandanum þá þegar eða aðlaga áætlun að nýjum raunveruleika sem þá væri orðinn staðreynd. Hvernig ætla menn að taka inn breyttar forsendur og aðstæður sem alltaf geta skapast, bæði vegna fyrirséðra og ófyrirséðra breytinga sem upp kunna að koma, ef ekki má skoða og staðreyna hvað um er að vera? Menn halda áfram að reka stofnanir, sem hafa verið reknar með viðvarandi halla í mörg undangengin ár án nokkurra breytinga í rekstri, þrátt fyrir að augljóst sé að hallareksturinn muni halda áfram. Ekki er skoðað hvort breyta eigi rekstrinum eða aðlaga kröfurnar að þeim fjármunum sem fyrir hendi eru eða þá að auka fjármuni til rekstrar, ef um lög- eða skyldubundin verkefni er að ræða. Þau verkefni kostar þá einfaldlega það mikið og rétt að viðurkenna það með fjárveitingum. Nei, lenskan í íslenskri fjárlagagerð virðist að setja fram óraunhæfar fjárveitingar til verkefna til að sýna betri afkomu í fjárlagafrumvörpum og einnig til að reyna að þvinga rekstur stofnana inn í fjárlagastakk sem er allt of þröngt sniðinn. Menn viðurkenna síðan hluta vandans í fjáraukalögum án nokkurrar reglu að því er virðist og láta restina dragnast inn í næsta ár til að skekkja myndina áfram og gera rekstrarumhverfi margra stofnana ríkisins ekki bjóðandi frá fyrsta degi nýs fjárlagaárs. Ef maður ætlaði að temja sér tungutak hæstv. utanríkisráðherra þá mundi maður segja að hér væri um ómengaða afturhaldsíhaldstittsmennsku að ræða. Þrátt fyrir milljarða kostnað við kaup á nýjum bókhaldskerfum fyrir ríkið virðist ekki nein von til þess að fjármálaráðuneytið breyti vinnubrögðum sínum við gerð fjárlaga þannig að við komumst nær því en nú er að fjalla um raunveruleg fjárlög í stað endurtekinna glansmynda sem ekki standast þegar til kastanna kemur.

Frú forseti. Það er e.t.v. litlu við að bæta eftir þessa yfirgripsmiklu ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem speglaði djúpa þekkingu á þessum málaflokki. Við erum hér að ræða fjáraukalög og hv. þm., félagar mínir úr Samfylkingunni, Jón Gunnarsson og Einar Már Sigurðarson, hafa farið ákaflega ítarlega yfir það frumvarp sem hér er til 3. umr. Ég vil segja það í byrjun að þegar fjáraukalögin voru lögð fram í haust spunnust hér töluvert harðar umræður um það með hvaða hætti væri hægt að bera saman þau áform sem ríkisstjórn birtir annars vegar í fjárlagafrumvörpum og hins vegar í niðurstöðu fyrir sérhvert ár eins og hún kemur fram í ríkisreikningi. Það er rétt að rifja upp að á síðasta áratug voru samþykkt sérstök lög um fjárreiður ríkisins þar sem reynt var að búa svo um hnúta að þessir hlutir væru sambærilegir. Það væri þess vegna hægt að sjá hvernig ríkinu tækist varðandi framkvæmd fjárlaga. Þetta skiptir máli við umræðuna. Hví segi ég það, frú forseti? Vegna þess að við höfum sagt það, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson lauk sinni prýðilegu ræðu á hér áðan, að áætlanirnar sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt hér fram í fjárlagafrumvörpum eru ekki pappírsins virði. Þetta eru glansmyndir sem hæstv. ráðherra hefur notað til að slá sér upp á. Hann heldur blaðamannafundi á hverju einasta hausti og heldur fram ákveðnum blekkingum gagnvart fjölmiðlum og þjóðinni og segir: Svona gerum við, svona ætlum við að ná miklum árangri. Svona er ég góður fjármálaráðherra og svona er þetta góð ríkisstjórn. Það hefur aldrei brugðist á seinni árum að þessi glansmynd hefur ekki reynst pappírsins virði. Áætlanir hæstv. fjármálaráðherra hafa þegar upp er staðið allar fokið út í veður og vind. Þegar ríkisreikningur er skoðaður kemur í ljós að niðurstaðan er alltaf allt öðruvísi en átti að vera. Hvergi er þetta jafnátakanlegt og þegar hæstv. fjármálaráðherra ber sér á brjóst yfir þeim afgangi sem ríkisstjórnin ætlar að skila á fjárlögum. Á bilinu 2000–2003 ætlaði hæstv. fjármálaráðherra að skila afgangi sem samtals næmi 75 milljörðum. Þegar upp er staðið sat hæstv. fjármálaráðherra eftir með í fanginu halla á ríkissjóði upp á 10 milljarða. Sama birtist þegar skoðuð eru áform hæstv. fjármálaráðherra um útgjaldaþróun ríkisins. Þar stendur ekki steinn yfir steini. Á þessum árum, frá árinu 2000 til 2003, fór hæstv. fjármálaráðherra 114 milljarða fram úr hvað varðar útgjöld ríkisins. Hæstv. ráðherra hélt enga blaðamannafundi þegar þessi skelfilegu glöp komu fram. Þá var ekki boðað til blaðamannafunda í Þjóðmenningarhúsinu til að segja frá því að honum hefði mistekist í lykilatriði, þ.e. þensluþróun ríkisútgjalda. Það verður að segja það alveg eins og er að hæstv. fjármálaráðherra hefur reynst einhver versti spámaður um það hvernig ríkisútgjöld munu þróast hér á landi. Hæstv. ráðherra hefur ítrekað lagt fram áform og áætlanir í fjárlagafrumvörpum og ekkert gengur eftir. Það er alveg sama í hvaða kristalskúlu hann og völvur hans í ráðuneytinu reyna að skoða til að spá fyrir um framtíðina, það gengur ekkert eftir. Það er alveg sama hvort við erum hér að tala um afgang á ríkissjóði, þróun ríkisútgjalda, verðbólgu, viðskiptahalla, atvinnuleysi - um engar þessara lykilstærða hefur hæstv. fjármálaráðherra haft rétt fyrir sér. Þetta eru ákaflega sorglegar lyktir og maður hálfvegis vorkennir hæstv. ráðherra. Mest vorkenni ég þó hæstv. ráðherra, frú forseti, vegna þess að hann hefur ítrekað komið hingað og efnt til mikilla burtreiða við hv. þingmenn Samfylkingarinnar og sagt að þessi samanburður sem ég er hér að rekja standist ekki. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt það ítrekað að ekki sé hægt að bera saman þær áætlanir sem koma fram í frumvörpum til fjárlaga og síðan ríkisreikning fyrir sama ár. Breytingin sem gerð var á fjárreiðulögunum um miðjan síðasta áratug var einmitt þess eðlis að það á að vera hægt að gera það. Sá ágæti þingmaður stjórnarliðsins, þáverandi formaður fjárlaganefndar, sem mælti fyrir því frumvarpi sagði einmitt að með þeirri breytingu væri hægt að bera saman niðurstöður í ríkisreikningi við þau áform sem kæmu fram í fjárlagafrumvarpi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur samt sem áður mótmælt þessu harkalega. Hann hefur hjólað hér í einstaka þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa haldið öðru fram, og hver veit nema hæstv. ráðherra birtist í gættinni á eftir og finni líka að þessum málflutningi mínum? Ég vil þess vegna rifja það skýrt upp að í nýlegri skýrslu sem Ríkisendurskoðun gaf út um endurskoðun ríkisreiknings árið 2003 er sérstakur kafli sem er helgaður hæstv. fjármálaráðherra. Hann er um reikningsskilaaðferðir og þar segir, með leyfi forseta: „Tekið skal fram að gert er ráð fyrir að ríkisreikningur verði færður með sama hætti og því verði áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings að fullu samanburðarhæf.“ Nú langar mig að beina þeirri fyrirspurn til hv. formanns fjárlaganefndar, Magnúsar Stefánssonar, hvort hann sé sammála eða ósammála þessari niðurstöðu Ríkisendurskoðunar. Telur hv. þm. að það sé rangt sem Ríkisendurskoðun segir hér á bls. 18 í þessari skýrslu, að áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings séu að fullu samanburðarhæfar? Það verður fróðlegt að heyra svar hv. þingmanns. Ef hann er ósammála Ríkisendurskoðun hlýtur hann sem formaður nefndarinnar að skýra hvers vegna. Ég tel að það væri þarfast að hann gerði það með einhverjum hætti á prenti þannig að menn gætu farið yfir þær röksemdir alveg eins og aðstoðarmaður fjármálaráðherra fyrir hans hönd skýrði sína afstöðu í blaðagrein. Ég tel að þetta sé ákaflega mikilvægt og óska eftir því að hv. þm. Magnús Stefánsson skýri afstöðu sína til þessa. Einmitt þessi niðurstaða Ríkisendurskoðunar gerir það að verkum að við í Samfylkingunni teljum að við höfum alveg örugglega haft rétt fyrir okkur þegar við segjum að það er hægt að meta frammistöðu fjármálaráðherra og ríkisstjórnar hverju sinni með því að bera saman þau áform sem ríkisstjórnin birtir í fjárlagafrumvarpi og síðan þá niðurstöðu sem birtist í ríkisreikningi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur t.d. sagt að á því ári sem nú er að líða verði afgangur á ríkissjóði upp á 6,7 milljarða. Nú er auðvelt að færa rök að því að það er harla lítill afgangur í árferði eins og núna þegar sjaldan hefur ríkt meiri velsæld og góðæri. Það mætti ætla að í svona árferði skilaði ríkissjóður miklu meiru en 6,7 milljörðum. En látum gott heita, við skulum vona að það vísi til betri framtíðar. Það versta er þó að miðað við reynsluna af frammistöðu hæstv. fjármálaráðherra eru engar líkur á því að þessi tala gangi eftir. Þegar ég tala um reynsluna af verkum hæstv. fjármálaráðherra horfi ég auðvitað til þess að síðustu ár bera vitni um allt annað en að hæstv. ráðherra geti nokkurn tíma staðið við áætlanir sínar. Má ég rifja það upp, frú forseti, að árið 2000 lagði hæstv. ráðherra fram frumvarp sem gerði ráð fyrir tekjuafgangi af ríkissjóði upp á 15 milljarða. Ríkisreikningur fyrir árið 2000 sýndi halla upp á 4,3 milljarða. Árið 2001 lagði hæstv. ráðherra til og sýndi áætlanir um það að afgangur af ríkissjóði yrði 30 milljarðar. Það varð afgangur það ár, eina árið af síðustu fjórum árum, en hann varð ekki 30 milljarðar heldur 8,6 milljarðar. Árinu síðar, 2002, lagði hæstv. ráðherra fram í fjárlagafrumvarpi áætlun sem gerði ráð fyrir því að afgangurinn yrði 18,6 milljarðar. Niðurstaðan varð halli upp á 8,1 milljarð. Hið sama varð árið 2003. Þá átti að vera afgangur upp á 10,7 en niðurstaðan varð halli uppi á 6,7 milljarða. Svona hefur þetta verið. Svo kemur hæstv. ráðherra og heldur því fram að hér sé ekki um að ræða samanburðarhæfar tölur vegna óreglulegra liða eins og lífeyrissjóðaskuldbindinga, sölu ríkiseigna o.s.frv. Það blasir hins vegar við að í úttekt Ríkisendurskoðunar kemur fram að þetta eru að fullu samanburðarhæfar áætlanir, þ.e. fjárlög annars vegar og loks sú endanlega niðurstaða sem birtist í ríkisreikningi. Sú er niðurstaða Ríkisendurskoðunar og hæstv. fjármálaráðherra verður að koma með betri rök máli sínu til stuðnings en einhverjar geðvonskulegar ræður hér í þingsölum og upphlaup gagnvart einstökum þingmönnum. Þá er ég að vísa til þess þegar hæstv. fjármálaráðherra hjólaði hér harkalega í hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson út af einmitt þessu, út af hlutum sem hann hafði sagt. Hv. þm. var að vísu ekki viðstaddur þá og gat ekki svarað. Hér tel ég að ég hafi skýrt mjög rækilega viðhorf Samfylkingarinnar til þessa. Hæstv. fjármálaráðherra hefur líka skýrt viðhorf sín en ég vil gjarnan heyra hvað hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, finnst um þetta. Við búum við sérstakar aðstæður í efnahagslífinu núna. Margt hefur breyst frá kosningum og við sem töldum þá, bæði hæstv. fjármálaráðherra og ýmsir aðrir, að við værum að horfa fram á tiltölulega stöðugt efnahagsástand sjáum hins vegar ýmis teikn á lofti sem benda til annars. Við sjáum t.d. að viðskiptahalli er hér orðinn gríðarlegur og þó að það megi með vissum hætti fallast á það að a.m.k. hluti af þessum viðskiptahalla sé það sem menn hafa skilgreint sem góðkynja viðskiptahalla er það einfaldlega þannig að stærsti hlutinn af honum stafar af öðru en fjárfestingum við stóriðju austur á landi. Það hlýtur að skipta ákaflega miklu máli. Viðskiptahallinn í dag er nærri 70 milljarðar, hann er 7–8% af landsframleiðslu og því er spáð að hann fari ört vaxandi á næstu árum þannig að árið 2006 verði hann kominn í 13–14% af landsframleiðslu. Ég man aldrei eftir því að hafa séð slíkar tölur hér, a.m.k. ekki frá því að ég fór að fylgjast með stjórnmálum, en hæstv. fjármálaráðherra leiðréttir mig þá ef svo er. Það er náttúrlega alveg hrikalegt þegar viðskiptahallinn er kominn í 140 milljarða. Ég veit vel að því er spáð að á árunum þar á eftir lækki hann töluvert mikið, og lækkar vonandi hratt. Ég óttast hins vegar að þessi staða sem er allt önnur en menn áttu von á geti leitt til þess að allrækilega verði grafið undan genginu og það hafi áhrif á allt efnahagsástandið. Ég ætla ekki að fara að spá neinu illu, frú forseti, en það er alveg ljóst hvað varðar þessa stöðu að hún er öll önnur og miklu verri en áður. Hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin hafa gumað af því að þau standi nú fyrir mestu skattabyltingu sem nokkru sinni hefur sést í þingsölum og á Íslandi. Að vísu hefur hæstv. fjármálaráðherra vælt undan því í fjölmiðlum að landslýður skilji ekki þessa skattabyltingu. Ástæðan er auðvitað séu að menn eru fullir varúðar gagnvart ríkisstjórninni þegar verið er að tala um skattalækkanir. Staðreyndin er nefnilega sú, frú forseti, að ef við skoðum þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin hefur samþykkt fyrir þetta ár og næsta og reiknum dæmið til hlítar blasir eftirfarandi við: Ríkisstjórnin er búin að hala inn fyrir kostnaðinum við þær skattalækkanir sem verða í ár og á næsta ári. Það hefur hún gert með því að hækka ýmsa aðra skatta. Í gær vorum við hér með þrjú frumvörp í gangi. Fyrr um daginn voru á dagskrá frumvörp um aukatekjur ríkissjóðs og bifreiðagjöld sem samanlagt gera ráð fyrir því að skattheimta ríkisins aukist um 320 millj. kr. Í gærkvöldi samþykktum við hér líka hækkun á áfengisgjaldi og tóbaksgjaldi sem fól í sér aðra skattheimtu upp á 320 millj. kr. Þetta leiddi líka til hækkunar á neysluvísitölu. Bara í gær samþykkti ríkisstjórnin auknar álögur á landsmenn sem hægt er að segja að nemi samtals 640 millj. kr. og á sama degi leiddi þetta líka til hækkunar á neysluvísitölu þannig að færa má sterk rök að því að skuldaklyfjar landsmanna hafi í gær hækkað um a.m.k. einn milljarð kr. Þessar hækkanir koma í kjölfar annarra hækkana sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á síðasta ári. Þar má nefna hækkun á þungaskatti, hækkun á sérstöku bensíngjaldi, lækkun vaxtabóta, afnám sérstakrar ívilnunar vegna séreignarlífeyrissparnaðar, hækkun komugjalda á heilsugæslu auk margra annarra smærri gjalda sem voru lögfest í fyrra. Þá eru ótaldar ýmsar hækkanir sem hafa komið fram á yfirstandandi vetri, eins og hækkun á skólagjöldum og enn frekari hækkanir á komugjöldum. Samtals er hægt að meta þær hækkanir sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á síðasta ári og þessu ári til a.m.k. 5 milljarða kr. Það er hærri tala en kostnaðurinn sem ríkissjóður hefur af því að lækka skatta samkvæmt áætlun fyrir næsta ár, þ.e. 2% lækkun á hátekjuskatti og 1% flata lækkun á tekjuskattshlutfalli. Ríkisstjórnin er þess vegna þegar búin að fjármagna skattalækkanir þessa og næsta árs með hækkunum á gjöldum og sköttum sem hún er búin að samþykkja. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem berja sér á brjóst og tala um skattbyltingar ættu að skoða þetta. Staðreyndin er sú að frá því að þetta kjörtímabil hófst hafa þeir hækkað ýmiss konar skatta, ýmiss konar álögur, ýmiss konar gjöld í þeim mæli að þeir hafa fengið inn auknar tekjur í ríkissjóð sem eru hærri en kostnaðurinn við skattalækkanir. Hverjir borga þá fyrir skattalækkanir ríkisstjórnarinnar? Það eru landsmenn sjálfir sem gera það. Ef við skoðum hvernig þessi gjöld, t.d. þungaskattur, sérstakt bensíngjald, vaxtabætur, komugjöld á heilsugæslustöðvar, áfengisgjaldið, bifreiðagjaldið dreifast á fólk þá sjáum við það auðvitað að millitekjufólkið og lágtekjufólkið greiðir í reynd að hluta til fyrir skattalækkanir hátekjumanna á næsta ári. Það er ekki réttlæti og það er ekki það sem við lögðum upp með í þessari umræðu um skattalækkanir. Það er með öðrum orðum hægt að sýna fram á að ríkisstjórnin sé að hækka skatta á fyrstu tveimur árum kjörtímabilsins en ekki að lækka þá. En hún er líka að breyta innri dreifingu skattbyrðarinnar þannig að lágtekjufólk og millitekjufólk núna á fyrstu 24 mánuðum kjörtímabilsins er að öllum líkindum að greiða meira frá sér en það er að fá til sín. Hverjir njóta þessa? Það eru hátekjumennirnir sem njóta þess mest. Þetta finnst mér algjörlega nauðsynlegt að komi fram, frú forseti, í þessari umræðu. Það er líka athyglisvert þegar við erum hér að ræða fjáraukalög að skoða að ekki er mikið tillit tekið til stöðu sveitarfélaganna um þessar mundir. Við höfum á þessum vetri þremur eða fjórum sinnum rætt stöðu sveitarfélaganna og hversu erfið hún er. Það hefur komið fram m.a. hjá talsmönnum og þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að ýmis sveitarfélög séu að hækka gjöld og útsvar og það er rétt. En hvernig stendur á því að ýmis sveitarfélög eru að hækka gjöld og hækka útsvar eins og þau geta? Ástæðan er einföld. Þau eru fjársvelt af ríkinu. Á síðustu árum hefur ýmsum verkefnum verið ekið yfir á sveitarfélögin og ýmsar breytingar hafa verið gerðar sem hafa dregið úr tekjum þeirra. En ríkisstjórnin hefur ekki komið til móts við sveitarfélögin til þess að mæta kostnaðinum af auknum verkefnum og til þess að mæta áföllum, því að það er hægt að kalla það áfall þegar sveitarfélögin í landinu samtals tapa 1,2–1,4 milljörðum vegna skattkerfisbreytinga ríkisins. Við sjáum það ekki í þessum fjáraukalögum að hæstv. ríkisstjórn sé með einhverjum hætti að reyna að bæta stöðu þeirra, síður en svo. Þess vegna segi ég: Ég lýsi allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni þegar kemur að útsvarshækkunum og gjaldahækkunum sveitarfélaga. Ég held því fram að ríkisstjórnin sé með því að fjársvelta sveitarfélögin að knýja þau til þess að nota þau meðöl sem þau geta til þess að auka tekjur með útsvarshækkunum og gjaldahækkunum. Þar er ríkisstjórnin því í reynd að velta skattbyrði yfir á íbúana og svo kemur hún hingað og talar um að hún sé að lækka skatta. Þetta verða menn líka að skoða þegar þeir gera upp debet og kredit varðandi skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Ég hef töluverðar áhyggjur af því hvernig sveitarfélögunum mun vinda fram. Við sjáum að í mörgum sveitarfélögum er þjónustan að batna. Við sem erum foreldrar skólabarna getum borið vitni um það að grunnskólinn hefur tekið stakkaskiptum frá því að hann fluttist yfir til sveitarfélaganna í ágúst 1996. Þjónustan er miklu meiri en áður og hún er sérstaklega góð við þau börn sem með einhverjum hætti þurfa sérstaka umönnun. Ýmiss konar nýbreytni sem fylgir nútímanum hefur verið tekin upp í skólakerfinu, t.d. það sem menn hafa kallað skóla án aðgreiningar. Það er í sjálfu sér alveg dásamlegt að skynja það viðhorf sem þar liggur að baki. Það er viljinn til þess að taka sérstaklega á þeim börnum sem með einhverjum hætti eru á eftir og við hér áður fyrr greindum frá öðrum börnum með því að setja í sérstakar deildir og sérstaka skóla. Þarna er verið að sjá til þess að öll börn geti verið saman í sínum árgangi. Þetta er bæði fallegt og þetta er þroskavænlegt. En þetta kostar peninga og þetta er ástæðan fyrir því að starfsígildum hefur fjölgað innan grunnskólanna. Það er vegna þess að verið er að taka á vandamálum og bæta þjónustuna. Ég tel að í þessu felist mikill samfélagslegur ávinningur. En ég geri mér líka grein fyrir því að af því hlýst töluverður kostnaður. En ég segi: Sá kostnaður er samfélagslegur. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að fyllilega komi til álita að ríkisvaldið taki á sig hluta af þessum samfélagslega kostnaði. Kröfur fólksins í landinu breytast og því er svarað með aukinni þjónustu af hálfu sveitarfélaganna og sú þjónusta kostar meira en þegar skólinn var fluttur. Nú vil ég taka það alveg skýrt fram að ég er ekki með þessu að segja að rangt hafi verið gefið þegar skólinn var fluttur yfir. Ég veit að ýmsir þingmenn halda því fram. En hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur t.d. rökstutt það viðhorf sitt að svo hafi ekki verið. Ég hef ekki skoðað það til hlítar og ég er ekki að halda því fram að það hafi verið vitlaust gefið. Ég er hins vegar að rökstyðja hér að þjónusta skólanna er miklu betri og það er meira af hamingjusömum börnum í landinu út af þessu. Er það ekki nokkurs virði? Að sjálfsögðu skiptir það ákaflega miklu máli. Frú forseti. Þegar kjarasamningar voru gerðir síðast var gert ráð fyrir því að verðbólgumarkmiði Seðlabankans yrði náð. Það var gert ráð fyrir því við forsendur kjarasamninga að verðbólgan færi ekki fram úr 2,5%. Nú blasir við að það verður ákaflega erfitt að ná því marki. Verðbólgan er núna þegar komin yfir 3%. Greiningardeildir bankanna spá því að hún muni halda áfram að aukast. Greiningardeild Landsbankans hefur gefið frá sér álit sem bendir til þess að hún muni jafnvel fara meira en tvöfalt yfir þolmörk Seðlabankans. Hagdeild ASÍ hefur spáð því að ef verðbólguþróunin heldur áfram eins og hún hefur verið hingað til þá muni verkalýðshreyfingin neyðast til þess að segja upp kjarasamningum. Maður hlýtur auðvitað að spyrja: Er þetta stöðugleikinn sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að berja sér á brjóst yfir? Er þetta stöðugleikinn sem ríkisstjórnin hefur verið að guma af? Það er óhjákvæmilegt þegar menn ræða efnahagsmál og hagstjórn ríkisins að hæstv. fjármálaráðherra sé inntur eftir því með hvernig hann ætli að beita þeim tækjum sem hann hefur yfir að ráða til þess að draga úr verðbólgunni. Eða ætlar hann bara að sitja aðgerðalaus hjá? Hér fyrir nokkrum árum, í desember 2002, blasti líka við sú framtíðarsýn að samfélagið mundi sigla yfir rauðu strikin sem voru forsenda þeirra kjarasamninga sem þá giltu. Þá var gripið til samræmdra aðgerða af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Við í stjórnarandstöðunni héldum hér ræður daginn út og daginn inn til þess að benda á hvernig ýmsar hækkanir ríkisstjórnarinnar leiddu til þess að verðbólgan væri að fara úr böndunum. Sem betur fer hlíttu menn þeim aðvörunarorðum sem komu mjög víða að úr samfélaginu og það leiddi til þess að ríkisstjórnin greip að lokum til þess að lækka ýmis gjöld hins opinbera til þess að stuðla að því að ekki væri brotist í gegnum múr hinna rauðu strika. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera núna? Ætlar hún bara að fljóta sofandi að feigðarósi? Þessu til viðbótar hafa margir sérfræðingar, sem út af fyrir sig hafa ekki tekið illa í eðli þeirra skattbreytinga sem ríkisstjórnin hefur verið að leggja fram, eigi að síður mælt ákveðin varnaðarorð. Þeir hafa bent á að miðað við þá þensluþróun sem er í samfélaginu sé óhjákvæmilegt af ríkisins hálfu að taka úr umferð sama eða svipað magn af peningum og sem nemur skattalækkununum. Frá hagfræðilegu sjónarmiði hljómar þetta heldur vitlega. En þá verður maður að spyrja: Hvernig á ríkisstjórnin að gera það? Til hvaða ráða getur hún gripið? Hún getur þá væntanlega ekki gripið til annars en að skera niður í útgjöldum ríkisins. Þá hljótum við í stjórnarandstöðunni að spyrja: Hvar á að skera niður? Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem hér hefur oft lagt gott til mála í efnahagsumræðu sagði í sjónvarpinu um daginn að það yrði að skera niður. Hann þvertók hins vegar fyrir að það yrði gert á velferðarsviði og nefndi sérstaklega samgöngur. En þær skattalækkanir sem við erum að tala um eru svo gríðarlegar að ef þær koma einhvern tíma til framkvæmda, sem má efast um, og ef það á að fara að aðvörunarorðum þeirra sérfræðinga sem ég nefndi þá þarf nú gott betur að skera niður en um þá 3, 4 milljarða í vegaframkvæmdum sem mig minnir að hv. þingmaður sem ég nefndi áðan hafi sérstaklega tekið til. Ef það á t.d. á þessu kjörtímabili að lækka skatta samtals um 39 milljarða, eins og hægt er að reikna skattalækkunartillögur ríkisstjórnarinnar út frá upphafi kjörtímabilsins til enda, þá er ég ansi hræddur um að það heyrðist hljóð úr horni ef það á að fara að taka einhverjar upphæðir sem nálgast þá summu út úr rekstri ríkisins. Staðreyndin er nefnilega sú að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki haft beind í nefinu til þess að stemma útgjaldaþenslu ríkisins á hinum góðu árum. En á hinum góðu árum eiga menn auðvitað að safna í forða í hlöðu sinni til þess að geta gripið til hans þegar mögru árin ganga í garð. Þetta þekkjum við úr bók bókanna þar sem sérstaklega er lögð rík áhersla á að safna til mögru áranna þegar hin góðu ganga í garð. Það hefur hæstv. fjármálaráðherra ekki tekist. Þessi ríkisstjórn tók til starfa 1995 með þá yfirlýsingu á vörunum að hún ætlaði að draga úr framleiðslu um sem svaraði 2% á ári í eitthvert tímabil. Niðurstaðan hefur orðið þveröfug. Þessi ríkisstjórn hefur í reynd látið útgjaldaþróunina fylgja með þeirri tímabundnu sveiflu upp á við sem hefur gætt og við höfum auðvitað fundið sterklega stað í efnahagslífinu. Hún hefur bara ekki safnað forða. Allar áætlanir hæstv. fjármálaráðherra um að skila afgangi til þess að búa til forða til mögru áranna hafa hrunið eins og spilaborg. Svo hefur hæstv. fjármálaráðherra komið hingað og vælt í fjölmiðlum og við þingmenn um það að ekki sé hægt að bera saman þau áform og áætlanir sem hann kemur fram með í fjárlagafrumvarpinu við niðurstöður ríkisreikninga. Þetta er svo hlægilegt, frú forseti, að það tekur ekki nokkru tali. Er það þá þannig að hæstv. fjármálaráðherra segir það bara og viðurkennir það opinberlega að menn eigi ekki að trúa áætlunum hans í fjárlagafrumvarpinu, því að það er ekki hægt að draga neina aðra rökræna ályktun af því sem hæstv. ráðherra hefur verið að segja um þessi mál. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál lengra. Ég varpa ákveðnum spurningum til formanns fjárlaganefndar og ef hann getur svarað þeim núna verð ég glaður við. Ég mundi nú ekki bera ösku í skegg mitt eða hár þó að hann sjái sér ekki fært að svara þessu núna. Þetta er flókið mál. Ég geri mér grein fyrir því. Það er kannski erfitt fyrir hann, ef hann ætlar sér að komast að rökrænni og skynsamlegri niðurstöðu, að gera það þannig að hann verði algjörlega úr takti við hæstv. ráðherra. En hann kemst ekki að skynsamlegri niðurstöðu, sem er niðurstaða Ríkisendurskoðunar, nema að vera í andstöðu við hæstv. fjármálaráðherra. En ég veit það hins vegar að skynsemd hv. formanns fjárlaganefndar og sú þekking sem hann hefur á fjármálum ríkisins getur ekki leitt hann að annarri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Mig langar til að leggja orð í belg í umræðuna þó að margt hafi komið fram og óþarfi að endurtaka mikið af þeim upplýsingum sem dregnar hafa verið fram. Samt er rétt að vekja sérstaka athygli á því að til þess að fjárlagagerðin geti orðið markvissari en hún hefur verið á undanförnum árum þurfa að liggja fyrir upplýsingar í fjárlaganefnd. Um það held ég að allir fjárlaganefndarmenn séu sammála, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það er algjörlega nauðsynlegt að mínu viti til þess að bæta starfið og gera það auðveldara og að menn nái markvissar utan um þann vanda sem hefur verið ræddur mest í dag, sem er framúrkeyrsla ýmissa stofnana miðað við fjárlög. Fjáraukalögin eru stórt tilefni þar sem verið er að taka á vanda stofnana þar sem fjárlögin hafa ekki dugað til rekstrar og því mikilvægt að fyrir liggi samantekt um fjárhagsstöðu stofnana í upphafi þings. Ég þykist vita að allir fjárlaganefndarmenn, formaður og varaformaður fjárlaganefndar þar með taldir, hafi mikinn áhuga á því að slík plögg liggi fyrir við upphaf þings þegar fjárlagafrumvarp er kynnt og að búið væri að leggja mat á stöðu reksturs stofnana fram til þess tíma og einnig spá um hvernig staðan gæti hugsanlega verið um áramót. Þær upplýsingar mundu auðvelda okkur fjárlagavinnuna og til að taka betur á ýmsu sem við gerum í fjáraukalögunum og væntanlega verða til þess að þegar kæmi að því að vinna fjárlögin fyrir næsta ár mundi það vonandi breytast í kjölfarið að jafnmikið þyrfti að koma í fjáraukalögin eins og reyndin hefur verið á undanförnum árum, lagfæringar á stöðu ýmissa stofnana á vegum ríkisins vegna þess að menn hefðu betri upplýsingar í höndunum og tækju þá e.t.v. stærri upphæðir beint í fjárlögin sem mundi draga úr því að fjáraukalögin þyrftu að koma til með þeim hætti sem gert er í dag. Við eigum að reyna að sjá sem mest fyrir í fjárlagagerðinni og taka á því í fjárlögunum á hverju ári. Það sem vandséð er hver staðan verði á árinu eða aðrar utanaðkomandi breytur sem menn ráða ekki við, eins og hvað gerist í kjarasamningum og viðskiptakjörum þjóðarinnar o.s.frv. sem erfitt getur verið að sjá fyrir, alla vega hefur það sýnt sig á undanförnum árum að það geta orðið sveiflur í því sem menn sjá ekki fyrir, eins og olíuverðsdæmin sanna og verðbreytingar á afurðum okkar eins og t.d. sjávarafurðum. Slíkt er eðlilegt að menn þurfi að takast á við í fjáraukalagafrumvarpi. En ég held að mjög æskilegt væri að reyna að fækka þeim tölum og þeim ákvörðunum sem við þurfum að setja í fjáraukalögin. Ég held að slíkur listi sem lægi fyrir í upphafi starfsins í fjárlaganefnd væri mjög nauðsynlegt tæki í þá veru að gera fjárlögin markvissari að þessu leyti. Virðulegi forseti. Við afgreiðslu fjárlaganna, þegar við ræddum þau við 3. umr. einhvern tíma á fyrstu dögum desembermánaðar á síðasta ári, sagði ég að ljóst væri að verulega fjármuni mundi vanta á ýmislegt varðandi það sem kæmi upp á þessu ári. Sumt væri fyrirsjáanlegt eins og varðandi vanda háskólanna, vanda framhaldsskólanna og vanda sveitarfélaganna. Ég gat sérstaklega um þetta í máli mínu í desember sl. að væri örugglega vanáætlað í fjárlögum ársins og svo kemur auðvitað í ljós að í fjáraukalögunum erum við m.a að fjalla um þessi atriði. Ég tel að vandinn hafi verið nokkuð fyrirsjáanlegur á síðasta ári þegar við afgreiddum fjárlögin. Ég er hins vegar alveg sannfærður um að ef við hefðum haft upplýsingar nógu tímanlega varðandi vanda stofnananna hefði okkur gefist miklu meiri tími í fjárlaganefnd til þess að vinna málið betur og þar af leiðandi að draga e.t.v. úr því hvað þarf að fara yfir í fjárauka. Um það held ég að við sem störfum í fjárlaganefnd - og sá sem hér stendur hefur áheyrnaraðild þar og leggur til mála eins og hann telur tilefni til, þó hann sé ekki vanasti maður í fjárlaganefndinni. En ég tel rétt að horfa sérstaklega á þennan þátt og þess er réttilega getið í nefndaráliti 1. minni hluta, sem ég samþykki fyrir mitt leyti, að sérstaklega þurfi til þess að taka að slíkir listar liggi fyrir í upphafi þings svo að betur megi vinna að málunum. Það er náttúrlega forkastanlegt að við skyldum hafa verið að - ja, hvað eigum við að segja - nauðga listanum út úr stofnunum í gær. Það held ég að gangi alls ekki inn í framtíðina og menn verða að taka sig verulega á í þeim efnum. Ég veit að formaður fjárlaganefndar hefur gert sitt til þess að reyna að fá listann fyrr til fjárlaganefndar og ekki við hann að sakast, en það er alveg greinilegt að við þurfum að breyta þessu í fjárlagavinnunni og gera kröfu um að slíkir listar séu unnir upp og liggi helst fyrir strax á fyrstu dögum þingsins þegar fjárlagavinnan hefst þannig að við sjáum betur við hvaða vanda er að fást og um hvaða stærðir gæti verið að ræða. Það getur ekki verið svo í ríkiskerfinu að ekki sé hægt að vinna málið betur. Við erum að setja 450 millj. kr. núna til þess að taka á rekstrarvanda framhaldsskólanna. Ef ég man rétt er þetta ekkert ólíkt þeirri tölu sem menn veltust með í fyrrahaust, sem var á bilinu 300–400 millj. kr. Ég trúi því og treysti að formenn fjárlaganefndar muni í framtíðinni beita hörku í því að ná slíkum upplýsingum fram fyrr en raunin hefur verið. Það var ágætlega farið yfir ýmsa framúrkeyrslu á ýmsum stofnunum af hv. þm. Jóni Gunnarssyni og ég veit ekki hvort á nokkuð að vera að endurtaka það. Það er fjöldamargt annað sem hægt er að ræða í tengslum við fjárlögin en að endurtaka tölur fram og til baka varðandi þetta. Ég held að ég láti þetta nægja um það sem við þurfum að taka betur á varðandi stofnanir og upplýsingar til þess að ná betri árangri við að fjárlögin séu nær raunveruleikanum en við höfum upplifað á undanförnum árum með því að þurfa að bæta tiltölulega háum upphæðum inn á mörg svið fjármálanna í fjáraukanum. Undanfarna daga hefur verið rætt talsvert mikið um skattamálin og vikið að því almennt í stöðunni varðandi það hvenær ríkið tekur til sín tekjur og hvenær ríkið segist vera að skila tekjum til launþeganna, til borgara. Því hefur verið haldið fram að miðað við skattstefnuna sem nú er í gildi sé verið að skila miklum fjármunum til baka þegar á næsta ári, áætlað rúmir 4 milljarðar. Það er líka algjörlega rétt sem hefur verið dregið fram og sá sem hér stendur benti réttilega á í fyrrahaust við umræðu fjárlaganna að ríkið tók til sín verulegar tekjur með ýmsum álögum sem þá voru settar til þess að - ég held að ég hafi orðað það þannig sl. haust að ríkisstjórnin væri í raun og veru með inntöku á nýjum álögum í fjárlögum ársins sem nú er að líða að undirbyggja það sem hún hygðist aðhafast í breytingum á skattalögum á næstkomandi ári. Verið var að breyta ýmsum álögum í fjárlögunum á haustinu 2003 fyrir þetta ár, m.a. bensíngjaldi, þungaskatti, frádrætti varðandi húsnæðislánin og gjöldum sem voru lögð á einstaklinga þegar þeir nýttu sér ákveðna þjónustu eins og heilbrigðisþjónustu. Það er því rétt sem hefur verið dregið fram í umræðunni að við afgreiðslu síðustu fjárlaga fyrir árið 2004 var verið að undirbúa að taka inn tekjur sem slaga í það sem nú er fyrirhugað að láta út. Það var því komin inneign áður en sú boðaða skattstefna sem nú liggur í þingi og er í skoðun í efnahags- og viðskiptanefnd lá fyrir. Í gær ræddum við ýmsa tekjuliði ríkisstjórnarinnar varðandi hækkun á ýmsum gjöldum og varð nokkur umræða um hækkun á áfengi og tóbaki. Menn greindi á um hvort verið væri að ná einhverjum tekjum með því að auka álögur á sterkt áfengi og tóbak. Aðalrökin í máli sjálfstæðismanna í pontu voru, ég held að hv. þm. Gunnar Birgisson hafi fært rök fyrir því, að af því að álögur á létt vín og bjór hefðu ekki verið auknar á undanförnum árum væri í raun og veru um skattalækkun að ræða en ekki skattahækkun eða tekjuauka, heldur hefði ríkið tapað tekjum á því að leggja ekki álögur á rauðvín og bjór. Nú vill svo til, hæstv. forseti, að það þykir víst orðið nokkuð vísindalega sannað að rauðvín sé heilsubætandi, að hóflega drukkið rauðvín, ættum við ekki að orða það svo, sé heilsubætandi. Hvað skyldi nú vera hóflega drukkið rauðvín, er það hálfur lítri á dag, hálfflaska? Eigum við að segja að fólk hafi gott af því að fá sér eitt, tvö glös af rauðvíni seinni part dags og fyrir svefninn, að það sé heilsubætandi? Ég mundi alla vega telja, miðað við það sem læknavísindin hafa verið að segja, að það sé betra fyrir fullorðið fólk að drekka hálfflösku af rauðvíni en einn lítra af kók. Hvers vegna dreg ég þetta fram í umræðuna? Jú, því hefur ákaft verið haldið fram, sérstaklega af sumum sjálfstæðismönnum, ég minni á orð hv. þm. Péturs H. Blöndals að ef menn lækkuðu skatta, sérstaklega á atvinnulífið þýddi það tekjuaukningu, það kæmu meiri peningar í kassann.  Þá spyr maður auðvitað miðað við rök sjálfstæðismanna í allri umræðunni um að lækkandi skattar auki umsvif: Skyldu ekki lækkuð gjöld á rauðvín verða til þess að meira verði keypt af rauðvíni? Og af því að þetta er í verslun ríkisins fengi þá ekki ríkið meiri peninga ef meira yrði selt af rauðvíni? Ég verð að segja, hæstv. forseti, að mér fannst sú röksemdafærsla sem fram fór í gærkvöldi afar furðuleg og fékk ekki nokkurn botn í það að aukin sala á rauðvíni yki ekki tekjur ríkisins. Þetta vildi ég segja um þá merkilegu umræðu sem fram fór í gær um að hækkun á áfengisgjaldi yki ekki tekjur ríkisins heldur jafnvel að lækkaði þær. Ég held að það sé á hinn veginn að ríkið fái tekjur af hækkun á sterku víni og tóbaki og auk þess fái það meiri tekjur af meiri sölu á léttvínum, þó að ekki hafi verið hækkuð gjöld á þau. Ég held líka miðað við upplýsingar lækna að það sé heilsusamlegra að drekka meira af rauðvíni og minnka kókdrykkjuna hjá þeim sem fullorðnir eru, svo farið sé í gegnum það örstutt. Að öðru leyti ætla ég ekki að taka skattaumræðu að þessu sinni en geyma mér það til 3. umr. fjárlaga en ég held að það sé orðið mikið efni í það að ræða skattalagabreytingar ríkisstjórnarinnar fram og til baka og hvernig rök hafa verið færð fyrir þeim af ýmsum hér á undanförnum dögum og vikum. Ég er ekki viss um að þar haldi allt vatni sem sagt hefur verið. Hæstv. forseti. Að lokum langar mig til að víkja að því að við umræðuna síðastliðið haust minntist ég á málefni líknarfélagsins Byrgisins sem hefur séð um að taka til vistunar þá sem halloka hafa farið í lífinu hvað varðar fíkniefni og annað slíkt og hafa þurft á aðstoð að halda. Ég hef margoft komið að vanda þeirrar stofnunar sem ég tel að sé hin þarfasta og við hv. þingmenn höfum oft rætt þann vanda hér. Í seinni tíð hefur það verið kallaður fortíðarvandi Byrgisins sem við höfum verið að ræða, þ.e. sá viðskilnaður sem varð á Miðnesheiði en líknarfélagið Byrgið hafði fjárfest þar í endurbyggingu húsnæðis en þurfti að hverfa frá því og færa starfsemi sína annað að ósk utanríkisráðuneytisins sérstaklega. Þar varð eftir ákveðin skuldbinding og við ræddum það mál í fyrra og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lýsti því þá yfir að ef það væri svo að ekki væri samningur á milli Byrgisins og ríkisins um frágang málsins væri sjálfsagt að taka það til skoðunar. Ég vil leyfa mér að vitna í niðurlagsorð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í andsvari en hann sagði, með leyfi forseta: „Virðulegi forseti. Ég hélt að þetta væri mjög skýrt. Ég sagði áðan að eins og staðan væri skyldi ég vera reiðubúinn til að fara í gegnum þessi mál, fara þá með þessu ágæta vistheimili, ræða þetta við félmrn., gá hvort það væri einhver flötur á því að við gætum náð saman um það. Ekki skal standa á því“ - sagði varaformaður fjárlaganefndar. - „Það eru engin önnur loforð sem ég hef gefið. Reiðubúinn til að gera það.“ Sá sem hér stendur sagði af þessi tilefni, virðulegi forseti: „Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Þau fullvissa mig um að þegar hv. þm. áttaði sig á því að raunverulegur samningur var ekki til um þetta mál væri hann tilbúinn til að vinna að því að skoða það og sjá hvaða lausn megi finna út úr því máli.“ Og ég þakkaði fyrir hin skýru svör varaformanns fjárlaganefndar. Af þessu hefði ég getað dregið þá ályktun að jafnvel hér í fjáraukalögunum, t.d. undir félagsmálaráðuneyti þar sem m.a. er verið að bæta við fjárhag Stígamóta og ýmis önnur framlög, hefði verið einhver liður um að taka á þeim vanda Byrgisins sem kallaður hefur verið fortíðarvandi og staðið hefur út af. En því miður er ekki svo og ég verð að lýsa vonbrigðum með það miðað við það sem sagt var í þessum ræðustóli fyrir ári. Ég vonast til þess að áður en hin endanlegu fjárlög fyrir næsta ár verða afgreidd takist okkur e.t.v. að lagfæra eitthvað í þessum efnum og vísa þar í orð varaformanns fjárlaganefndar og orð fyrrverandi formanns fjárlaganefndar, Ólafs Arnar Haraldssonar sem þá var formaður fjárlaganefndar og hafði sérstaklega lofað að þessi mál skyldu verða tekin til lausnar. Ég mun fara vel yfir þá umræðu við 3. umr. fjárlaga, hvað þar var sagt og til hvers það átti að standa og lýsi vonbrigðum mínum í lok ræðu minnar með það að menn skyldu ekki reyna að leysa málið með þeim hætti sem hv. þm. og varaformaður fjárlaganefndar, Einar Oddur Kristjánsson, lýsti yfir í fyrra að hann skyldi beita sér fyrir, að þessi mál yrðu rædd sameiginlega við félagsmálaráðuneytið að því marki að reyna að finna lausn eða koma á samningi sem betur dygði. Ég vænti þess að félagar mínir í fjárlaganefnd kannist við þá umræðu alla og ljái mér stuðning í því að ræða þessi mál við 3. umr. fjárlaga í von um að finna megi nokkra lausn á þessu vandamáli.

Frú forseti. Umræðan sem hér hefur staðið lungann úr deginum um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004, hefur um margt verið lík slíkri umræðu en ég minnist þess þó ekki undanfarin ár að svo slakleg þátttaka hafi áður verið af hálfu stjórnarliða í þeirri umræðu. Nú virðast stjórnarliðar vera algjörlega horfnir úr umræðu um fjáraukalög og veit ég ekki hverju það sætir nema ef vera skyldi að þeir séu orðnir sammála okkur í minni hluta fjárlaganefndar um þau vinnubrögð sem því miður eru enn viðhöfð bæði við fjárlagagerð og fjáraukalagagerð og treysti sér þess vegna ekki lengur til að verja þau vinnubrögð. Vona að gott á viti, en það er ekki stjórnarliðum sæmandi að sýna ekki meiri þátttöku í umræðunni og reyna að verja þær gjörðir sem við vitum auðvitað öll að hv. þingmenn munu síðan styðja í atkvæðagreiðslu væntanlega á morgun.  Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson nefndi m.a. í ræðu sinni þá skattaumræðu sem verið hefur að undanförnu og er auðvitað rétt að við rifjum örlítið upp í því samhengi vegna þess að við erum að fjalla um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004. Við skulum ekki gleyma því að sú ríkisstjórn sem nú situr hóf feril sinn eftir kosningar með því að hækka ýmis gjöld og skatta. Við ræddum það töluvert í tengslum við fjárlög yfirstandandi árs að þar væri væntanlega verið að safna fyrir þeim skattalækkunum sem boðaðar voru í kosningunum. Nú höfum við fengið fram frumvarp með skattalækkunum og það er eitt sem er algjörlega kristaltært að þegar tölur eru lagðar saman blasir við að í lok næsta árs hefur ríkisstjórnin sótt meira fé í gegnum hækkun skatta og ýmiss konar gjalda en verið er að veita í skattafslætti á næsta ári. Hversu mikið það er ætla ég ekki að fullyrða, nefnd hefur verið talan milljarður og mér kæmi ekki á óvart þó að sú tala gæti jafnvel verið hærri þegar við t.d. framreiknum og verðbætum þau gjöld og skatta sem bætt var við á þessu ári. Þannig að allur þessi galsi manna um að verið sé að stíga söguleg skref í skattalækkunarátt er býsna innihaldslítill þegar allar þessar tölur eru lagðar saman og skoðaðar í samhengi. Ég ætla ekki að fullyrða á þessu stigi að þannig verði útkoman einnig þegar kjörtímabilinu lýkur, en mér sýnist ýmislegt benda til þess að hugsanlega verði það nokkurn veginn á sléttu, það fer auðvitað eftir því hvernig ýmsar efnahagsstærðir munu þróast, en mér kæmi ekki á óvart að það væri nokkurn veginn á sléttu þegar upp er staðið í lok kjörtímabilsins. En þá þarf að skoða, og við þurfum auðvitað að fara í þá vinnu, hvernig þetta hefur síðan komið á mismunandi tekjuhópa í samfélaginu. Ég er ansi hræddur um að þegar við skoðum það fáum við þá útkomu að í raun og veru séu allar þessar kúnstir að færa til fjármuni í samfélaginu, þ.e. að enn einu sinni sé verið að færa fjármuni frá þeim sem minna hafa til hinna sem meira hafa, vegna þess að það sem verið er að gera, eins og við vitum, er að lækka prósentur í tekjuskatti og síðan að fella út hinn svokallaða hátekjuskatt. Síðar á kjörtímabilinu koma síðan inn fleiri aðgerðir sem eru frekar til jöfnunar. Þetta skilar að sjálfsögðu, af því að þetta er leiðin sem farin er, hærri fjármunum til þeirra sem meira hafa fyrir. En hin gjöldin sem hafa verið hækkuð eru mörg hver þeirrar tegundar að hinir tekjulægri geta ekki komist hjá því að greiða þau, þannig að fjármununum sem sóttir hafa verið eftir þeirri leið inn í ríkissjóð er síðan deilt út aftur til hinna sem meira hafa, þ.e. í meira mæli. Þessi leið er því eitthvað sem þarf að skoða. Það væri auðvitað fróðlegt ef einhver úr stjórnarliðinu gæti komið með þessar tölur þannig að það lægi alveg ljóst fyrir hvernig þetta er hugsað, þ.e. hvað búið er að ná í mikla fjármuni með hinum breyttu tillögum í innheimtu sem liggur fyrir á þessu ári og síðan áfram á næsta ári. Við sáum það í gær þegar frumvörpin komu hvert af öðru að við það að hækka gjöld var, ef ég man rétt, komið á sjöunda hundrað milljónir sem þar var tekið á einum degi, þannig að þegar þetta er allt lagt saman sjáum við þessar tölur hreint og klárt, því að ég trúi ekki öðru en að þeir sem standa á bak við allar þessar tillögur hafi skoðað það allt saman báðum megin frá og farið vandlega yfir það hvernig þetta fjármagn er sótt til ákveðinna hópa og hvernig því er síðan dreift út, þannig að það sé algjörlega skýrt hver tilgangurinn er með þessu öllu saman. Það væri fróðlegt ef hæstv. fjármálaráðherra eða einhver úr hans liði hefði þessar tölur þannig að við gætum bara fengið þetta og þyrftum ekkert að velta þessu fyrir okkur. Þó að við getum reiknað ýmislegt og farið yfir það þá verður það að játast að miklu betri upplýsingar eru fyrir hendi í fjármálaráðuneytinu þannig að auðveldast ætti að vera að reikna þetta þar. Vel getur verið að við leitum eftir þessum upplýsingum þar. Þó að við höfum nú misjafna reynslu af því að leita upplýsinga úr þeim herbúðum þá getur vel verið að við reynum að leita í það forðabúr til þess að fá þessar upplýsingar algjörlega klárar. Frú forseti. Fleira tengist þessu og það stærst hvernig við ætlum að tryggja stöðugleikann og halda niðri verðbólgunni. Ég ætla ekki að fara að gagnrýna það beint en vil segja vegna þess að ég hef tekið þátt í því og tel að við í minni hlutanum höfum lagt okkur fram í því að flýta fjárlagaferlinu þinginu, að það er umhugsunarefni hvort við höfum farið of geyst í þá hluti. Nú á fimmtudag kemur t.d. ný þjóðhagsspá frá Seðlabanka Íslands. Eftir að Þjóðhagsstofnun var aflögð hefur fjármálaráðuneytið tekið að sér að vera með þær spár sem lagðar hafa verið til grundvallar í fjárlagaferlinu en hefur ekki talið ástæðu til þess að endurskoða forsendurnar fyrir lokaafgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga. Því er meiri hætta á því nú á þessu ári eins og í fyrra að við séum því miður ekki með nægjanlega góðar forsendur. Ég fór yfir það við 2. umr. um fjáraukalögin að forsendur þessa árs hafi meira og minna allar brugðist og taldi að ég væri að færa rök fyrir því að þess vegna væri m.a. ástæða til þess að endurskoða þessar áætlanir. En það hefur ekki verið talið svo í fjármálaráðuneytinu þannig að við hljótum að bíða með frekari umræðu um þetta þar til við höfum endurskoðaða þjóðhagsspá sem kemur út í riti Seðlabankans á fimmtudaginn og getum þar af leiðandi rætt það vonandi í 3. umr. um fjárlög. Frú forseti. Því miður hefur gleymst hjá okkur í umræðunni að koma með eitt sérstakt mál fyrr, en það hefur vakið athygli okkar að hjá sjávarútvegsráðuneytinu er nú verið að óska eftir töluverðum fjármunum til þess að standa straum af kostnaði við hrefnuveiðar. Þetta eru hinar svokölluðu vísindaveiðar sem hafa að áliti ýmissa misjafnlega mikið vísindayfirbragð. En það ætla ég ekki að ræða hér, ekki um ástæður veiðanna heldur vil ég fá upplýsingar. Enn á ný, frú forseti, óska ég eftir því að ef stjórnarliðar hafa betri upplýsingar en við að þær komi þá fram hér við umræðuna vegna þess að afskaplega erfitt er að átta sig á því hvað þessar hrefnuveiðar hafa kostað. Það er afskaplega erfitt að átta sig á því hvaða áætlanir lágu til grundvallar þessum veiðum. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004 var t.d. gert ráð fyrir 8,5 milljónum til þess að greiða upp tap vegna vísindaveiðanna á árinu 2003. Ég ætla ekki, frú forseti, að fara yfir lög um fjárreiður ríkisins, en samkvæmt þeim á þessi tala náttúrlega í fyrsta lagi ekkert heima í fjáraukalögum fyrir árið 2004 því að hún hefur orðið til á árinu 2003 og tilheyrir þar af leiðandi ekki árinu 2004. En þetta er nú eitt af því sem enn liggur eftir í því að bæta umgengni um lög um fjárreiður ríkisins og við vonum að það takist fyrr en síðar að koma svona hlutum út. En þarna eru sem sagt áætlaðar 8,5 milljónir kr. Síðan gerist það við 2. umr. að meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 15,1 milljón í framlag vegna þessara sömu veiða, en nú reyndar á árinu 2004. Það kemur síðan fram í svari til hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sem spyr um Verkefnasjóð sjávarútvegsins að sjávarútvegsráðuneytið hafi lagt til á þessu ári til veiða sem í þeim plöggum heita nú orðið rannsóknarhvalveiðar 18,9 millj. kr. Hér virðist því vera komin tala upp á 34 millj. kr. á þessu ári sem er utan við það sem væntanlega hefur verið gert ráð fyrir í fjárlögum ársins. Ég hef ekki haft tök á því að kanna hversu sú tala var há. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja, ef einhver getur því svarað: Hvað var áætlað að þessar veiðar kostuðu og hvað er gert ráð fyrir að þessar veiði hafi kostað? Hve mikið er tapið orðið af þessum veiðum? Það verður fróðlegt að fá svör við því og við munum væntanlega ræða það enn frekar varðandi árið 2005 við 3. umr. um fjárlög á föstudag hvað sé áætlað að þessar veiðar muni kosta á næsta ári. Frú forseti. Þessi ræða mín á ekki að verða mjög löng. Örlítið hefur borið á umræðum um þann málflutning sem við höfum reglulega verið með hér til þess að reyna að bæta vinnubrögð við fjárlagagerðina. Við höfum tínt til í því samhengi ýmis talnasöfn og m.a. höfum við lagt okkur nokkuð fram við að bera saman ríkisreikning og fjárlög og fjárlagafrumvörp til þess að velta því fyrir okkur hversu marktækir þessir pappírar séu. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu að því miður virðist það vera stundað ár eftir ár að leggja fram glanspappíra, reyna að koma þeim skilaboðum út að hér sé allt með felldu, hér sé allt svo glæsilegt og hér sé allt saman best. Þegar við höfum síðan farið í þennan samanburð höfum við komist að því að því miður er þetta bara rangt og það eru allt of miklar líkur á því að þær niðurstöðutölur sem samþykktar eru í þinginu í fjárlögum á hverju ári verði síðan allt aðrar þegar raunveruleikinn hefur tekið völdin. Frú forseti. Þess vegna held ég að það sé alveg nauðsynlegt að rifja örlítið upp það sem fram kemur í III. kafla skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings árið 2003. Það er í kafla sem heitir Reikningsskilaaðferðir. Þar er farið mjög nákvæmlega yfir þetta og ekki að ástæðulausu. Ríkisendurskoðun segir að þetta sé vegna þess að átt hafi sér stað opinber umræða um þessi mál. Á bls. 17 segir orðrétt, með leyfi forseta: „Annað þeirra atriða sem einkum hafa verið til umfjöllunar er samanburður á fjárlögum og ríkisreikningi. Lög um fjárreiður ríkisins kveða skýrt á um að þessi tvö reikningsskil séu að fullu sambærileg.“ Frú forseti. Þetta er ekki úr nefndaráliti okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd. Þetta er ekki úr ræðu neins af okkar hv. þingmönnum. Þetta er úr skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það ætti því ekki að þurfa að deila um að þetta er að fullu sambærilegt, enda er það eðlilegt þannig að það sé hægt að bera þessa hluti saman og fjalla um það sem betur má fara. Frú forseti. Á næstu blaðsíðu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Tekið skal fram að gert er ráð fyrir að ríkisreikningur verði færður með sama hætti og því verði áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings að fullu samanburðarhæf.“ Enn á ný er sagt að gert sé ráð fyrir því í áætlanagerðinni að fjárlögin séu algjörlega sambærileg við ríkisreikning. En það sem helst hefur verið notað af stjórnarsinnum sem hafa ýmsir hlaupið út á tún og týnt sér þar, eru hinir óreglulegu liðir. Menn hafa gjarnan veifað alls konar nöfnum í því samhengi og talið að þar með væri allur okkar málflutningur horfinn og jarðaður. En svo vill til að í þessari skýrslu er einmitt fjallað sérstaklega um hina óreglulegu liði og á bls. 18 segir, með leyfi forseta: „Óreglulegir rekstrarliðir eru einkum liðir sem ekki lúta valdi forráðamanna fyrirtækis, heldur eru utanaðkomandi öfl að verki og eignaupptaka. Dæmi eru t.d. tjón af völdum jarðskjálfta eða annarra náttúruhamfara.“ Frú forseti. Í raun er hér verið að segja að það sem er óreglulegt er það sem er ekki í valdi okkar mannanna, ekki nokkur leið að sjá fyrir. Þessu er fylgt töluvert betur eftir hér og ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að fara örlítið betur yfir þetta. Þar er kallaður til reikningsskilastaðall Alþjóðareikningsskilaráðsins. Þar er fjallað um þetta og segir hér orðrétt, með leyfi forseta: „... að næstum allir tekju- og gjaldaliðir í uppgjöri hins opinbera verða til við reglulega starfsemi.“ Örlitlu neðar á sömu síðu segir orðrétt, með leyfi forseta: „Óreglulegir liðir verða að vera vel aðgreinanlegir frá venjulegri starfsemi. Fjárhæðin sem um ræðir þarf líka að vera stór í hlutfalli við stærð ríkisins í heild en ekki eins ráðuneytis eða einhverrar einingar innan ríkisgeirans. Af þessari ástæðu einni eru óreglulegir liðir afar sjaldgæfir. Færsla óreglulegs liðar má ekki vera fyrirsjáanleg og getur því ekki verið hluti af áætlunargerðinni.“ Frú forseti. Síðan er ástæða til að leggja sérstaka áherslu á eftirfarandi setningu: „Ef einhver liður er inni í fjárlögum bendir það til þess að hann hafi verið fyrirsjáanlegur.“ Þess vegna, frú forseti, þýðir ekkert fyrir stjórnarliða að koma og benda á liði sem eru í fjárlögum og segja að það séu óreglulegir liðir. Þeir væru ekki í fjárlögum ef þeir væru óreglulegir. Síðasta tilvitnun, með leyfi forseta: „Óreglulegur liður þarf að vera fyrir utan valdsvið og ákvarðanatöku stjórnvalda. Söluhagnaður eða sölutap af eignum ríkisins flokkast ekki sem óreglulegir liðir vegna þess að ákvörðun um söluna er tekin af ráðamönnum, þ.e. hún er tekin innan dyra en kemur ekki utan frá.“ Frú forseti. Þetta er líklega sá liður sem stjórnarliðarnir hafa hvað mest orðað, það er söluhagnaðurinn, að ekki sé nokkur leið að sjá fyrir hvað hitt og þetta verði selt á. En samkvæmt hinum alþjóðlegu stöðlum, samkvæmt þeim lögum sem við störfum eftir þá er það ekki óreglulegur liður af þeirri einföldu ástæðu að stjórnarherrarnir sjálfir taka þessa ákvörðun. Frú forseti. Ég held ég láti þetta duga og vona svo sannarlega að ég þurfi ekki enn einu sinni að fara yfir þessi samanburðarfræði. Ég vona - eins og sumir hv. þingmenn stjórnarliðanna hafa sagt - að þessi umræða sé tæmd. Ég vona svo sannarlega að núna sé hún tæmd og við séum laus við þann málflutning sem við höfum heyrt allt of mikið af um að ekki sé hægt að bera saman þessa sambærilegu pappíra.

Frú forseti. Nú er komið að lokum 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2004. Við munum þurfa að draga einhverja hluti í land við gerð svokallaðra lokafjárlaga sem koma hér sem eins konar uppgjörsfjárlög fyrir árið. En reynslan hefur sýnt á undaförnum árum að í þeim lokafjárlögum er það síðasta dregið í land sem hefur staðið út af við framkvæmd fjárlaga fyrir árið. Hér hefur verið rætt allmikið um vinnubrögð við fjárlagagerðina og öryggi þeirra vinnubragða. Ég vil einmitt draga fram tillögur sem ég hef flutt á þingi um breytt vinnubrögð hvað varðar fjáraukalögin. Ég hef rakið það hér að fjárlögin eru samþykkt í árslok fyrir næsta ár og síðan gerist ekkert fyrr en þetta er aftur tekið upp með fjáraukalögum haustið eftir. Ég hef lagt til að fjárlögin verði tekin upp að vori að afloknu vetrarþingi og fjáraukalög unnin með tilliti til þeirra breytinga sem eru gerðar á þinginu frá því að fjárlög eru samþykkt og fjáraukalög leiðrétt miðað við þær breytingar. Sömuleiðis yrði farið yfir breytta stöðu á gjalda- og tekjuhlið ríkissjóðs. Þetta ætti að vera síðasta verk þingsins áður en það fer heim á vorin. Síðan væri hægt að taka málið upp aftur og fjalla um fjáraukalög, taka upp að hausti þær breytingar sem á kunna að hafa orðið. Með slíkum vinnubrögðum væru fjárlögin á hverjum tíma og ákvarðanir um fjárveitingar eða breytingar á fjárlögum teknar af þinginu. Við stöndum frammi fyrir því að í flestum tilvikum er búið að taka ákvarðanir um þær breytingar sem hér um ræðir. Þar hefur jafnvel verið lofað greiðslum án þess að þingið hafi þar komið að. Þau vinnubrögð falla raunar ekki að lögum. Ef við færum yfir fjáraukalög að vori og aftur að hausti væri aðkoma þingsins tryggð. Með því móti hefðum við ekki staðið frammi fyrir því alvarlega ástandi í sumar er framhaldsskólana skorti nokkur hundruð milljóna króna til að geta tekið nemendur inn með eðlilegum hætti. Allt var komið í hreinustu vandræði. Það var reyndar vitað fyrir en haustið áður vildi ríkisstjórnin og meiri hluti hennar ekki viðurkenna það og lét framhaldsskólana fara inn í árið með allt of lágar fjárveitingar. Við munum umræðuna síðasta sumar þegar fjöldi nemenda, hundruð nemenda, gátu ekki fengið svar um skólavist vegna þess að framhaldsskólarnir bjuggu við svo mikið fjársvelti. Hefði verið tekið á þeim málum þegar síðastliðið vor hefði það ekki þurft að koma til. Frú forseti. Vissulega er tekið á nokkrum vandamálum varðandi gjaldahlið einstakra stofnana og fjárlagaliða í fjáraukalögum en aðrar stofnanir og önnur verkefni munu send yfir áramótin með skuldir sem gera þeim örðugt að standa undir þeim verkefnum sem þeim eru falin á næsta ári. Það er ótækt að A-hluta stofnanir á vegum ríkisins skuli þurfa að hefja næsta ár með halla. Þetta á m.a. við um framhaldsskólana og sjúkrahúsin. Ég vil benda á að slík vinnubrögð ganga ekki. Ég flyt fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs breytingartillögu við lokaafgreiðslu fjáraukalagafrumvarpsins, um að veitt verði aukið fjármagn til að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Fjárhagsstaðan hjá nokkrum sveitarfélögum er mjög alvarleg og ríkinu ber skylda til að koma þar að. Það er ósvinna að beita þeirri sveltistefnu sem ríkisvaldið beitir sveitarfélög, einstök sveitarfélög eru hreinlega að kikna undan henni. Þess vegna leggjum við til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að bæta við fjármagni til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til úthlutunar í haust auk þess sem tekið verði á fjárhagsvanda sveitarfélaganna á næsta ári. Eitt brýnasta mál þingsins er að veita aukið fjármagn til sveitarfélaganna, leysa bráðavanda nokkurra sveitarfélaga sem nú standa frammi fyrir því að þurfa að skera niður þjónustu og selja bestu eignir sínar. Herra forseti. Ég læt að lokum í ljós þá ósk mína að vinnubrögð við fjárlagagerðina verði betri en verði hefur í ár og einnig í fyrra.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá heilbrigðisnefnd um breytingu á lögum nr. 125/1999, um málefni aldraðra, með síðari breytingum Með þessu frumvarpi sem er hefðbundið, en slíkt frumvarp er lagt fram árlega, er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 2,9%, þ.e. 162 kr. á hvern gjaldanda, úr 5.576 kr. í 5.738 kr. Hækkunin er í samræmi við áætlaðar verðlagsbreytingar en gert er ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 2,9% frá meðalverði ársins 2004 til meðalverðs ársins 2005. Heilbrigðisnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Pétur H. Blöndal, Siv Friðleifsdóttir og síðan hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Þuríður Backman og Guðrún Ögmundsdóttir, öll með fyrirvara. Að þeim orðum sögðum, herra forseti, vildi ég í tilefni af þessu máli, sem er hefðbundið þegar hv. heilbrigðisnefnd fjallar um þessa breytingu sem kallað er á að skuli gerð með lögum hverju sinni, að hækka þetta gjald til samræmis við verðlag, hafa nokkur orð um framkvæmdasjóðinn og ekki síður um svokallað samkomulag við aldraða, þ.e. tillögur samstarfshóps sem í átti sæti Landssamband eldri borgara sem skilaði tillögum árið 2002 í níu liðum. Þegar þetta mál er tekið fyrir í nefndinni verða gjarnan nokkrar umræður um hvernig hafi gengið að standa við þetta samkomulag og hvað sé búið að efna af því sem samkomulagið nær til. Það kom fram í yfirferð nefndarinnar núna, og hjá þeim gestum sem við fengum á fund nefndarinnar út af þessu máli frá Landssambandi eldri borgara, að það eina sem stendur út af borðinu í samkomulaginu er 9. liðurinn, sem fjallar um sveigjanleg starfslok. En það mál er til skoðunar í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Hluti af þessu samkomulagi og einn liðurinn laut að breyttu hlutverki Framkvæmdasjóðs aldraðra. Þeim tillögum var mætt með breytingum sem voru samþykktar á vorþingi 2004. Þar var m.a. tekið á því að breyta hlutverkinu þannig að sjóðurinn fengi það formlega hlutverk að greiða öldrunarstofnunum húsnæðisframlag eða leiguígildi sem stæði undir viðhaldskostnaði og stærstum hluta fjárfestingarkostnaðar vegna nýrra hjúkrunarheimila. Þannig heimila lögin núna framkvæmdasjóðnum að greiða þann hluta húsaleigu sem telst stofnkostnaður vegna leigu á hjúkrunarheimili sem samþykkt er að byggja 1. janúar 2005 á kostnað annarra en ríkisins. Í öðru lagi var tekin upp greiðsla húsnæðisgjalds. Því gjaldi er ætlað að standa undir almennu viðhaldi öldrunarheimila. Það gjald var tekið upp á árinu 2003. Á því ári námu greiðslur á húsnæðisgjaldi til öldrunarheimila samtals um 280 millj. kr. Þar af var hlutur framkvæmdasjóðsins um 188 millj. kr. Í þriðja lagi hefur þátttaka Framkvæmdasjóðs aldraðra í almennum rekstri hjúkrunarheimila verið minnkuð verulega frá árinu 2002. Þá var hún 409 millj. kr. en samkvæmt fjárlagafrumvarpinu núna er gert ráð fyrir því að hlutur sjóðsins í almennum rekstri verði einungis 231 millj. kr. Framlög til stofnkostnaðar og viðhalds hjá Framkvæmdasjóði aldraðra námu 312 millj. kr. á árinu 2002 en nema 696 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrumvarpinu núna. Allt þetta skilar sér í því, ásamt framlögum á fjárlögum, að hægt er að standa við þann hluta samkomulagsins sem gekk út á það að hjúkrunarrýmum á árunum 2003–2005 skyldi fjölgað um 150–200. Hjúkrunarrými sem ráðist hefur verið í að byggja nema samtals 168 rýmum á árunum 2004–2005 og árlegur rekstrarkostnaður þeirra nemur 803 millj. kr. á verðlagi ársins 2004. En til viðbótar þeim 168 rýmum sem ég nefndi hafa orðið til 28 rými með því að dvalarrýmum hefur verið breytt í hjúkrunarrými. Í fjárlögum ársins 2004 og í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 er gert ráð fyrir 437 millj. kr. stofnframlagi til uppbyggingar öldrunarþjónustu. Þetta gerir samtals, á þessum tveimur árum, 875 millj. kr. Hluta af þessu framlagi verður varið til uppbyggingar öldrunarþjónustu á Akureyri. Sú framkvæmd er í gangi og hins vegar, sem er sérlega gleðilegt og lengi búið að bíða eftir, er ákveðið að hluti fari til uppbyggingar öldrunarþjónustunnar í Reykjavík. Þar er næsti áfangi í verulegri uppbyggingu slíkrar þjónustu enda hafa biðlistar á höfuðborgarsvæðinu verið lengstir og þörfin þar verið mest. Áformað er að hefja framkvæmdir við uppbyggingu rúmlega 100 hjúkrunarrýma í Reykjavík á næsta ári og það eru rými sem ættu að komast í notkun um áramótin 2006/2007. Þessu vildi ég halda til haga, herra forseti, í tengslum við álit heilbrigðis- og trygginganefndar um hækkun gjaldsins í Framkvæmdasjóð aldraða, ekki síst vegna þess að iðulega kemur upp umræða um efndir á samkomulaginu við aldraða. Ljóst er að átta liðir af níu hafa verið efndir og við erum að ná miklum árangri í að stytta verulega biðlista eftir hjúkrunarrýmum á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Það er ekki efni þessa máls sem gerir það að verkum að ég tel mig knúinn til að koma í andsvar. Þar ræður fremur hitt að ég fann ekki upplýsingar sem ég tel þurfa þegar ég skoðaði þau gögn sem fylgja þessu máli. Hér er um það að ræða að hækka á nefskatt um 162 kr., þ.e. úr 5.576 kr. í 5.738 kr., sem leggst á flesta skattgreiðendur hér á Íslandi. Ég vildi spyrja hv. þingmann: Hve mikil er tekjuaukningin fyrir ríkissjóð? Ég fann það ekki í gögnunum. Það má vel vera að þessar tölur leynist einhvers staðar á milli en mér þætti vænt um það ef hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Jónína Bjartmarz, gæti upplýst við þessa umræðu hve mikla tekjuaukningu það hefur í för með sér fyrir ríkissjóð að þessi hækkun nái fram að ganga.

Herra forseti. Einhvers staðar í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins hlýtur að liggja fyrir samlagningartala um þetta. Ég hendi ekki alveg reiður á hvað þetta gerir samtals. En af því að hv. þingmaður sagði að þetta legðist á alla skattgreiðendur þá vil ég árétta það að undanþegnir þessu gjaldi eru börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuársins. Skattstjóri hefur líka heimild til að fella þetta gjald niður af þeim elli- og örorkulífeyrisþegum sem eru undir 70 ára aldri og dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Einnig eru þeir undanþegnir gjaldinu sem eru með tekjuskattsstofn við skattleysismörk. En ef þessir eru frátaldir má margfalda fjárhæðina í Framkvæmdasjóði aldraðra með fjölda skattgreiðenda.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli formanns hv. heilbrigðis- og trygginganefndar, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, skrifuðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni undir nefndarálitið með fyrirvara. En það kom ekki fram í máli hv. þingmanns í hverju fyrirvarar okkar eru fólgnir. Við gerum fyrirvara í tveimur liðum og erum með breytingartillögu við frumvarpið. Eins og fram kom í andsvörum eru ákveðnir skattgreiðendur undanþegnir greiðslu nefskattsins sem verið er að fjalla um, sem er gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra, ellilífeyrisþegar yfir sjötugt og þeir sem ekki eru orðnir 16 ára gamlir greiða sem sagt ekki þann skatt. Við teljum og gerum breytingartillögu um að örorkulífeyrisþegar eigi ekkert frekar en ellilífeyrisþegar að greiða í Framkvæmdasjóð aldraðra ef þeir eru einvörðungu með bætur almannatrygginga eða með lægri tekjustofn. Ég minni á að lífeyrisþegar sem eru eingöngu með bætur almannatrygginga greiða sem nemur tveimur mánaðargreiðslum í skatt á ári. Þetta fólk er með tekjur undir framfærslumörkum á mánuði og í þeim hópi eru t.d. þeir sem eru á atvinnuleysisbótum. Verið er að rukka þá um 5.738 kr. í nefskatt sem er verulega þung byrði fyrir þá sem hafa þetta lágar tekjur. Við erum því með breytingartillögu á þskj. 480, 85. mál, sem lýtur að þeim hópi. Hún hljóðar svo: „Við 1. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: 2. mgr. 10. gr. laganna orðast svo: Undanþegin gjaldinu eru börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Einnig eru þeir undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn sem nemur fjárhæðum grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauka almannatrygginga árið 2004 eða lægri tekjum. Tekjuviðmiðun þessi skal breytast árlega í samræmi við þær breytingar sem verða á örorkulífeyri, tekjutryggingu og tekjutryggingarauka samkvæmt lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum.“ Síðan kemur viðbótarsetningin sem vitnað var í áðan: „Skattstjóri skal fella gjald þetta niður af þeim elli- og örorkulífeyrisþegum, undir 70 ára aldri, sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum.“ Fyrirvari okkar lýtur einnig að því hversu mikið af tekjum sjóðsins fer í rekstur. Við teljum að meiri hluti hans eigi að fara til uppbyggingar öldrunarstofnana. Ég minni á að þegar sjóðurinn var settur á laggirnar var það í samstarfi við verkalýðsfélögin. Samkomulagið var á þeim tíma í þá veru að allir fjármunir sjóðsins ættu að fara í uppbyggingu, en 45% af tekjum sjóðsins hafa farið í uppbyggingu, annað hefur farið í rekstur. Ég var á fundi um síðustu helgi með fulltrúum frá Landssambandi eldri borgara þar sem þeir gagnrýndu þessi vinnubrögð harðlega. Þar kom fram að um 400 manns bíða í mjög brýnni þörf eftir hjúkrunarrýmum. Þörfin er því mjög mikil fyrir uppbyggingu hjúkrunarrýma. Þó að uppbyggingin hafi verið nokkur er vandinn engu að síður mjög stór. Vegna þeirrar breytingartillögu sem við, hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Þuríður Backman og Guðrún Ögmundsdóttir, leggjum fram, ásamt þeirri sem hér stendur, minni ég á að verið er að rukka fatlaða, þroskahefta og fólk á örorkulífeyrisgreiðslum um nefskattinn sem aldrei hefur greitt í lífeyrissjóð, fólk sem er undir framfærslumörkum eins og ég nefndi áðan. Ég minni á það vegna umræðunnar í gær um auknar skattálögur ríkisstjórnarinnar að verið er að hækka skatta á þetta fólk. Einnig hefur komið fram í umræðunni fyrr í dag um fjáraukalög að verið er að sækja meiri skatta til almennings með þeim frumvörpum sem hafa verið til umræðu í gær og í dag en verið er að veita í skattalækkanir á næsta ári. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvernig þetta bitnar á ýmsum hópum í samfélaginu. Hvaða skattbyrði er verið að færa á milli hópanna með þeim breytingum sem verið er að fjalla um þessa dagana. Ég minni á að það eru ekki háar upphæðir sem fólkið hefur til framfærslu sem við erum að tala um að eigi að sleppa við að greiða nefskattinn. Verið er að tala um grunnlífeyrinn sem er ekki nema rúmlega 21 þús. kr., tekjutryggingu sem er rúmar 42 þús. kr. og tekjutryggingarauka. Þetta eru 85 þús. kr. sem fólkið er með í tekjur sem við leggjum til að sleppi við greiðslurnar. Eins og fram kom í umræðunni í gær er verið að leggja verulega auknar álögur á almenning. Auðvitað bitnar það að einhverju leyti á þeim hópum sem við teljum að eigi ekki að greiða nefskattinn, sem bitnar þyngst á þeim sem minnst hafa. Það má nefna upptalninguna sem margoft var nefnd í gær um allar þær hækkanir sem eru að koma. Ég er ekki að segja að sá hópur sé mikill neytandi áfengis eða tóbaks, þó veit maður það náttúrlega ekki, en þar eru náttúrlega að koma auknar álögur. Það er bensíngjaldið, vaxtabæturnar eru lækkaðar, verið er að hækka komugjöldin á heilsugæsluna og ýmis önnur gjöld hafa verið að hækka undanfarið sem bitnar auðvitað að einhverju leyti á þessum hópi. Virðulegi forseti. Ég kom aðallega upp til að gera grein fyrir þeim fyrirvörum sem við erum með við frumvarpið. Við erum með breytingartillögu sem ég trúi ekki öðru en stjórnarliðar samþykki því hún er mjög sanngjörn og mun ekki kosta ríkið mikið. Fólkið sem við leggjum til að sleppi við gjaldið er allt með svo lágar tekjur að það er í rauninni til skammar að leggja hátt í 6 þús. kr. nefskatt á ári á þann hóp sem er langt undir 100 þús. kr. í tekjum á mánuði og borgar skatta sem nemur tvennum mánaðarlaunum á ári. Ég hvet stjórnarliða, sem virðist vera mjög umhugað um að lækka skatta, að horfa til sinna minnstu bræðra sem við leggjum til að lendi ekki í nefskattinum. Ég minni á það, virðulegi forseti, að við höfum lagt þetta til við svo til hverja umræðu þegar gjöldin í Framkvæmdasjóð aldraðra hafa komið til umræðu. Vissulega er þörf fyrir greiðslur úr sjóðnum í uppbyggingu hjúkrunarheimila, en þetta er ekki fólkið sem á að standa straum af þeim kostnaði. Það eru breiðari bök í samfélaginu.

Herra forseti. Ég vil í tilefni af ræðu hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur árétta að hér er einungis verið að tala um að hækka gjaldið til samræmis við áætlaðar verðlagsbreytingar og að hækkunin er 162 kr. á hvern gjaldanda. Það er lögbundið að hækkunin skuli fara þessa leið fyrir Alþingi og að gjaldið skuli fylgja verðlagi. Hitt vil ég segja í tilefni af ræðu hv. þingmanns, og ekki síst breytingartillögunni sem þingmaðurinn hefur lagt fram, að í ákvæðinu eins og það er núna er gert ráð fyrir því að börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs séu undanþegnir gjaldinu. Það er líka heimild skattstjóra til að fella það niður á þeim sem dveljast á dvalar- og hjúkrunarheimilum og eru undir sjötugu. Það stendur óbreytt. Hv. þingmaður gerði grein fyrir því að eins og ákvæðið er er talað um að þeir skuli einnig undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn sem nemur í dag 855 þús., sem eru skattleysismörkin. Með þeim breytingum á skattalögunum sem stjórnarflokkarnir hafa mælt fyrir verða skattleysismörkin 1 millj. og 32 þús. í lok kjörtímabilsins, en heildarfjárhæð grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauki sem breytingartillaga hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttur mælir fyrir um nemur samtals 1 millj. og 13 þús. Markmiðum breytingartillögunnar verður því náð með þeim skattalækkunum sem nú liggja fyrir þinginu. Þar af leiðandi sé ég ekki ástæðu til að styðja breytingartillöguna, vegna þess að með skattalækkuninni verða undanþegnar hærri tekjur en samanlögð fjárhæð grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauki nemur í dag.

Virðulegi forseti. Guð láti gott á vita ef þessi hópur er undanþeginn, en breytingarnar eru ekki orðnar að lögum. Engu að síður höldum við því til haga að við teljum að þessi hópur eigi ekki að greiða nefskattinn sem hækkar stöðugt, eins og hv. þingmaður benti á. Við teljum sem sagt að hópurinn eigi að vera undanþeginn. Ég minni á það vegna umræðunnar um þá sem eru á hjúkrunarheimilum, þó ekki að þeir greiði skattinn sem eru tekjulausir þar. Ég minni á að þeir sem eru yfir 70 ára greiða auðvitað fyrir vistina þar. Þeir borga hluta af rekstrinum þó þeir borgi ekki í sjóðinn. Það er ástæða til þess að halda því til haga en mér láðist það í umræðunni áðan.

Herra forseti. Það er ekki miklu við þetta að bæta, bara að halda því til haga að þeir sem eru 70 ára og eldri borga ekki gjald í framkvæmdasjóðinn og ekki þeir sem eru á hjúkrunar- og dvalarheimilum og eru undir sjötugu. Það er því engin breyting sem felst í því með breytingartillögunni. Af því að hv. þingmaður hafði orð á því að þetta væri ekki orðið að lögum árétta ég að stjórnarflokkarnir munu standa við kosningaloforð sín og þær skattalækkanir sem frumvarpið felur í sér. Það felur jafnframt í sér að breytingartillagan er óþörf, vegna þess að hún tryggir að fólk með þessi tekjumörk, samanlagða fjárhæð grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauka greiðir ekki gjaldið. Það má því segja að málið sé í höfn með skattalækkun ríkisstjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Ég vil í lokin minna á að skattalækkanirnar sem ríkisstjórnin hefur lofað eiga ekki að koma til framkvæmda fyrr en í lok kjörtímabilsins, rétt fyrir kosningar, þannig að verið er að lofa dálítið langt inn í framtíðina. Þeir sem við ræðum um eiga örugglega erfitt með að bíða svo lengi eftir þeim skattalækkunum.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð varðandi hið árlega frumvarp sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um málefni aldraðra og fjallar um framkvæmdasjóðinn og hækkun á nefskattinum sem frumvarpið tekur til. Ég vil nefna að það er lögbundið að breytingar á gjaldskrá séu samþykktar á Alþingi. Hækkunin lýtur verðlagsbreytingum. Í ár er áætluð 162 kr. hækkun og er eingöngu verðlagsbreytingarhækkun, þannig að það sé alveg ljóst. Það er hægt að samþykkja verðlagshækkun svo lengi sem nefskatturinn er lagður á. Hann var jú settur á til þess að auðvelda frekari uppbyggingu á hjúkrunarheimilum og hjúkrunarþjónustu, samkvæmt lögum um málefni aldraðra. Það sem við höfum gagnrýnt í stjórnarandstöðunni er hvernig sjóðnum hefur verið úthlutað, hve stór hluti af tekjum sjóðsins hefur runnið í rekstur öldrunarþjónustunnar í stað þess að fara að mestu leyti í uppbyggingu. Hv. formaður heilbrigðis- og trygginganefndar, Jónína Bjartmarz, hefur lýst þeirri breytingu sem gerð var á lögunum til að auðvelda einkarekstur í öldrunarþjónustunni og þátttöku sjóðsins í einkarekinni öldrunarþjónustu. Ég ætla ekki að fara út í það núna, sem að mörgu leyti er gagnrýnisvert, hve mikið öldrunarþjónustan er að færast yfir á hendur einkaaðila. Varðandi það hve stór hluti af tekjum sjóðsins hefur farið í rekstur þá hefur orðið á breyting þar á á árinu 2004 eins og fram kemur í frumvarpinu. Nú er meira áætlað í framkvæmdir en var. En það má líka gagnrýna það að á yfirstandandi ári fór ekkert í viðhald. Það finna allar þær öldrunarstofnanir sem reknar eru í dag, að sá þáttur hefur dregist aftur úr og á mörgum stöðum þarf að gera stórátak í viðhaldi öldrunarstofnana. Við leggjum síðan til að einstaklingum á strípuðum lífeyri, sem gerir rúmar 83 þús. kr. til einstæðings, verði sleppt við nefskattinn, eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gerði góð skil. Við leggjum í raun til að frítekjumörkin hjá þessum einstaklingum verði hækkuð upp í 83 þús. kr., en frítekjurnar eru um 71 þús. kr. í dag. Þeir sem eru með tekjur þar fyrir ofan greiða skatta. Hv. formaður nefndarinnar nefndi að markmiðið væri það sama og það má vel vera, þegar litið er til lengri tíma. En breytingartillagan felur í sér að strax verði reynt að hliðra til fyrir þá sem hafa lægstu tekjurnar, með tekjur undir framfærslukostnaði, sama hvort það eru atvinnulaust fólk, lífeyrisþegar eða aðrir sem af einhverjum ástæðum hafa þetta lágar tekjur, að þeim verði hlíft við þessum nefskatti. Það er mikilvægt að ef um nefskatt er að ræða, sama hvort það er í Framkvæmdasjóð aldraðra eða skattur af tóbaki, að sá sérstaki skattur fari í þau verkefni sem honum er ætlað, í vel skilgreind verkefni en ekki í annan rekstur. Að öðru leyti eiga framlög í öldrunarþjónustu eða forvarnir, af því að ég nefndi nú áðan tóbakið, að vera greidd úr ríkissjóði.

Herra forseti. Ég vil árétta það, í tilefni af ræðu hv. þm. Þuríðar Backman, að breytingartillagan sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir mælti fyrir gengur út á að þeir séu undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn sem nemur fjárhæð grunnlífeyris, tekjutryggingar og tekjutryggingarauka. Þetta gerir samtals 1.013 þús. á ári, þessir þrír bótaliðir. En eins og ákvæðið er núna er gert ráð fyrir því að þeir sem eru með 855 þús. kr. tekjur, í skattleysismörkum eða lægri tekjur, greiði ekki gjaldið. Með skattalækkunum ríkisstjórnarinnar, 8% hækkun persónuafsláttar og 4% lækkun tekjuskattsins náum við þessu markmiði, þá verða þeir sem hafa tekjur að 1.030 þús. kr. undanþegnir greiðslu gjaldsins. Þess vegna er þessi breytingartillaga óþörf. Þetta gerist í áföngum en við lok kjörtímabilsins erum við búin að tryggja að ná því markmiði sem breytingartillagan felur í sér.

Herra forseti, ein setning: Við viljum hækka frítekjumarkið núna en ekki rétt fyrir kosningar.

Herra forseti. Ég árétta það að þessi hópur stækkar og fjárhæðin hækkar í áföngum jafnt og þétt. Strax á fyrsta ári hækka þessi viðmiðunarmörk en fyrst og fremst vil ég halda því til haga að þeir sem eru með tekjur við skattleysismörk í dag greiða ekki þetta gjald né þeir sem eru undir 16 ára aldri, eru yfir sjötugt eða eru á hjúkrunarheimilum og dvalarheimilum. Þessir aðilar eru allir undanþegnir og sá hópur á eftir að stækka.

Herra forseti, örstutt. Hér er um að ræða nefskatt sem á sér langa sögu. Hann er mjög ófélagslegur auk þess sem hann flækir skattkerfið. Þetta eru lágar upphæðir og þarf að hækka þær reglulega. Ég hef gert að tillögu minni og komið með þá hugmynd að þessi skattur verði settur inn í persónuafsláttinn, markaður þar þessu ákveðna verkefni. Það gæfi nákvæmlega sömu niðurstöðu fyrir utan það að þá þyrfti hugsanlega að hækka ellilífeyri eitthvað eilítið sem því nemur. Þar með væru allir eins settir en skattkerfið yrði ólíkt einfaldara við þá breytingu. Ég held að við ættum að reyna að stefna að því að gera skattkerfið eins einfalt og hægt er.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 39/1988, um bifreiðagjald, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er lagt til að bifreiðagjald hækki um 3,5% frá 1. janúar 2005. Síðast var bifreiðagjald hækkað 1. janúar 2002. Síðan þá hefur vísitala neysluverðs hækkað um tæp 7%. Áætlað er að hækkunin skili ríkissjóði 120 millj. kr. í auknar tekjur. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ekki þurfti hæstv. fjármálaráðherra að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Hér er enn eitt frumvarpið í sarpinn á þinginu sem kveður á um hækkun á gjöldum og sköttum einstaklinga. Ég tel ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um þetta mál. Með frumvarpinu á að hækka gjöld á bifreiðaeigendur. Maður hefði haldið að nóg væri komið samt. Ríkið hefur verulega skatta af bifreiðaeigendum. Ég man ekki betur en að þar sé um 31 eða 32 milljarða kr. að ræða. Hér er verið að hækka bifreiðagjaldið sem kemur til viðbótar annarri skattlagningu sem við höfum farið í gegnum. Í gær voru t.d. aukatekjur ríkissjóðs hækkaðar, ef ég man rétt, um 200 millj. kr. Álögur á áfengi og tóbak voru hækkaðar um 320 millj. kr. og nú er verið að hækka bifreiðagjöldin um 120 millj. kr. Á einum sólahring eru þetta sennilega 600 millj. kr. eða 600–700 millj. kr. í auknum gjöldum og álögum, m.a. á bifreiðaeigendur. Mér hefur fundist, virðulegi forseti, nóg komið af álögum á bifreiðaeigendur sem slíka. Við fórum nýlega í umræður við fjármálaráðherra um auknar tekjur ríkissjóðs í gegnum virðisaukaskatt af bensíni, m.a. af svindli og samráði olíufélaganna sem við sýndum fram á að hefði aukið virðisaukaskattstekjur ríkissjóðs um 600 millj. kr. Af þeirri umræðu var ljóst að hæstv. ráðherra telur óþarft að skila því til baka til bifreiðaeigenda. Hann er kokhraustur og kemur inn með nýtt mál, hækkun á bifreiðagjöldum sem hækkar enn álögur á bifreiðaeigendur. Í efnahags- og viðskiptanefnd er til umræðu annað mál sem enn eykur álögur á fólk, svokallað umsýslugjald sem rennur til Fasteignamats ríkisins. Það átti að vera tímabundið gjald á árunum 2000–2004 og renna út á þessu ári. Því átti að verja til að koma á koppinn Landsskrá fasteigna. En nú stendur til að framlengja það umsýslugjald næstu fjögur ár, næsta kjörtímabilið. Þar er um að ræða um 280 millj. kr. á hverju ári, þ.e. um 1.100–1.200 millj., virðulegi forseti, á næsta kjörtímabili til viðbótar þeim álögum sem fjallað hefur verið um síðustu daga. Ríkissjóður er því jafnt og þétt að hala inn með hækkunum fyrir þeim skattalækkunum sem hún ætlar út á næsta ári. Hún gerir það myndarlega og duglega eins og á síðasta ári, þegar skattahækkanir og gjöld og álögur á einstaklinga námu 3–4 milljörðum kr. Þannig er það hjá þessari blessaðri ríkisstjórn. Hún gefur og tekur þannig að fólk á erfitt með að átta sig á hvernig það kemur nettó út úr skattalækkunum ríkisstjórnarinnar sem áformaðar eru út þetta kjörtímabil. Það er líka ástæða til að skoða bifreiðagjaldið nánar af því að hér er lagt til að það hækki um 3,5%. Rökin, með leyfi forseta, eru eins og hér segir: „Síðast var bifreiðagjald hækkað 1. janúar 2002. Bifreiðagjald hefur því ekki hækkað í samræmi við almenna verðlagsþróun á síðustu árum. Þannig hefur vísitala neysluverðs hækkað um tæp 7% frá þeim tíma. Hér er því lögð til ákveðin leiðrétting á því. Áætlað er að hækkunin skili ríkissjóði 120 millj. kr. í auknar tekjur.“ Hækkun gjaldsins er réttlætt með því að það hafi ekki hækkað í langan tíma og einungis sé verið að færa það í samræmi við verðlagsþróun, virðulegi forseti. En er það svo? Er það aðeins hækkað í samræmi við verðlagsþróun? Ef við lítum á forsögu þessa máls þá var bifreiðagjald fyrst lagt á á árinu 1988. Það var þá 2 kr. á hvert kíló af eigin þyngd bifreiðar að 2.500 kílóum. Bifreiðagjaldið hefur frá árinu 2002 verið 6,60 kr. fyrir hvert kíló að 1.000 kílóum og 8,90 kr. á hvert kíló eigin þyngdar umfram það, allt að 3.000 kílóum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að gjaldið hækki í 6,83 á hvert kíló og í 9,21 kr. fyrir hvert kíló umfram það. Þetta þýðir, ef við berum það við gjaldið eins og það var 1988, að ef bifreiðagjaldið hefði tekið mið af þróun verðlags frá 1988 þá væri það um 4,76 kr. fyrir hvert kíló af eigin þyngd bifreiðar. Með breytingunni sem lögð er til í frumvarpinu er því um 43% hækkun að ræða, virðulegi forseti, miðað við gjaldið eins og það var 1988. Það er því ekki hægt að vera að tala um að þetta sé bara einföld verðlagsuppfærsla. Öfugt við það sem stendur í frumvarpinu þá hefur bifreiðagjaldið hækkað langt umfram almenna verðlagsþróun á síðustu árum. Hér er því ekki lögð til ákveðin leiðrétting, heldur hærri álögur, virðulegur forseti. Það er ekki hægt að líta öðruvísi á en að þetta séu hærri álögur, en ekki einföld verðlagsuppfærsla á gjaldinu. Við getum líka skoðað hvers konar skattur er hér á ferðinni. Bifreiðagjaldið er í raun bara eignarskattur lagður á miðað við þyngd á bifreið í kílóum án tillits til verðmætis eða vélarstærðar. Skatturinn kemur því harðast niður á þeim sem eiga gamla, þunga og verðlitla bíla, og álagning eignarskatts sem hefur ekkert með verðmæti að gera er ranglát skattheimta. Bifreiðaeigendur borga eignarskatt af bílum sínum við árlega álagningu skatta og bifreiðagjaldið er líka á mjög gráu svæði hvað tvísköttun snertir, en bifreiðagjaldið rennur ekki til vega, umferðaröryggis eða bifreiðatengdra mála. Ég held að nauðsynlegt sé, virðulegi forseti, að halda þessu til haga í umræðunni þegar lagt er fram frumvarp sem lætur lítið yfir sér og er einungis rökstutt með því að verið sé að færa það upp í samræmi við verðlagsþróun, en staðreyndin er sú, eins og ég hef rakið, að breytingin sem er lögð til felur í sér yfir 43% hækkun umfram verðlagsþróun frá því þetta gjald var fyrst lagt á 1988. Þetta er sú staðreynd í málinu sem við stöndum frammi fyrir. Það er athyglisvert að við skulum í frumvarpi eftir frumvarpi frá hæstv. ráðherra á síðustu dögum - og guð einn veit hvort fleiri koma inn það sem eftir lifir af þinginu - hækka skatta og álögur á fólk á sama tíma og stjórnarflokkarnir reyna að láta líta svo út að þeir séu í góðvild gagnvart einstaklingunum að lækka skatta á þá.

Herra forseti. Æ ofan í æ þurfum við að hlusta hér á ræður um skattahækkanir þegar verið er að hækka krónutölur í skattalögum og krónutölur í gjöldum. Þeir sem upplifðu verðbólgu fyrir 10, 15, 20 árum muna og vita nákvæmlega af biturri reynslu að óbreytt krónutala lækkar að verðgildi eða raungildið lækkar þegar verðbólga er. Þess vegna, ef gjöld eru ekki hækkuð eða skattar í verðbólgu sem nú er metin 3,5% á ári, þá eru þau í rauninni að rýrna. Þau eru að rýrna að verðgildi og því er um skattalækkun að ræða. Í gær ræddum við um skatta á bjór og léttvín en það gjald hafði lækkað að raungildi um 22% frá 1998 en það hefur verið óbreytt í krónutölu. Það hefur verið skattalækkun allan tímann og verður áfram. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann skilji þetta. Hvort hann vilji þá beita sömu reglu á persónuafsláttinn, sem er nákvæmlega sama fyrirbærið. Það er krónutala í skattalögum, sem menn hafa verið að hækka í hlutfalli við hækkun verðlags, 

Virðulegi forseti. Það er iðulega erfitt að botna í málflutningi hv. síðasta ræðumanns. Hann segir að svart sé hvítt og hvítt sé svart og maður fær engan botn í það sem hann er að tala um. Ég hef sýnt fram á það með rökum að við erum ekki bara að tala um litla hækkun í samræmi við verðlag, heldur er verið að hækka gjaldið um 43% ef tekið er mið af því hvernig það var í upphafi, þegar það var lagt á 1998. Af því hv. þingmaður er að spyrja um skattleysismörkin og persónuafsláttinn og hvernig hann hefur þróast og hækkanir á hvoru tveggja, þá liggur fyrir, og ég get sýnt hv. þingmanni það á blaði, að ef skattleysismörkin hefðu þróast í samræmi við neysluvísitölu þá væru þau ekki 72 þúsund í dag heldur 90 þúsund. Ef þau hefðu þróast í samræmi við launavísitölu, þá væru skattleysismörkin ekki 72 þúsund heldur 110 þúsund. Þetta eru nú bara staðreyndir málsins. Hv. þingmaður kemst ekki fram hjá því frekar en aðrir stjórnarliðar að hér er daglega verið að fjalla um hundruð millj. kr. hækkanir í skattaálögum og gjaldtökum á fólk. Það er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir nú.

Herra forseti. Bifreiðagjaldið var hækkað meðvitað fyrir nokkrum árum en það hefur ekkert með þessa hækkun að gera, því hér er eingöngu um að ræða hækkun í hlutfalli við verðlagshækkanir. Og þar sem hækkunin er 3,5% í staðinn fyrir 7% sem verðlagið hefur hækkað um  Það má vel vera að hv. þingmaður skilji ekki það sem ég er að segja og henni finnist ég segja að svart sé hvítt og hvítt sé svart. En ég minni á að þegar verðbólgan var sem mest hér á landi - þetta veit fólk sem man þá tíma - þá var það þannig að ef eitthvað hækkaði ekki í verði þá lækkaði það að verðgildi. Það er nú bara svo einfalt. Ef hv. þingmaður man það ekki og skildi það aldrei, þá held ég að það sé ekki mitt vandamál. Þess vegna leggja þingmenn svo mikla áherslu á að persónuafslátturinn sé hækkaður eins og verðlag, eins og hv. þingmaður hefur bent á hefur hann alltaf verið hækkaður í samræmi við verðlagsforsendur fjárlaga, sem ekki hafa alltaf staðist. Þess vegna hefur sá neikvæði skattur, nefskattur, ekki hækkað eins og verðlag í gegnum tíðina og minnst hækkaði hann og féll mest fyrstu tvö árin en þá var vinstri stjórn við völd. Þá kom aðalfallið í þeim neikvæða skatti sem er persónuafslátturinn. Það er svo merkilegt. Hann hefur nokkurn veginn haldið verðgildi sínu síðan 1992 eða 1993. Ég undirstrika að um persónuafsláttinn og aðrar krónutölur í skattalögum gildir nákvæmlega það sama, það á að hækka það miðað við forsendur fjárlaga, annars er um að ræða um ómeðvitaða skattalækkun.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði varla að nenna hérna upp í stólinn til að svara hv. þingmanni en þegar hann fór að halda því fram að persónuafslátturinn hefði nokkurn veginn haldið verðgildi sínu síðan, hvað sagði hv. þingmaður?

1992 eða 1993 eins og hv. þingmaður sagði.

1992 eða 1993, þá er það auðvitað rangt. Ef við skoðum hvernig skattleysismörkin hafa þróast alveg frá 19… 

Virðulegi forseti. Hann er skrýtinn þessi stöðugleiki ríkisstjórnarinnar. Við höfum heyrt það aftur og aftur í tengslum við fjárlög að hér ríki svo mikill stöðugleiki að leitun sé að öðru eins á byggðu bóli, sérstaklega í Vestur-Evrópu. Síðan, þegar ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra eru að safna fyrir skattalækkuninni sem búið er að kynna, þá er komið með þau rök að verðlagshækkunin frá ári til árs sé svo mikil að nauðsynlegt sé fyrir okkur að hækka öll gjöld sem ríkisstjórninni hefur dottið í hug að leggja á. Á tveimur dögum höfum við séð ansi miklar hækkanir á gjöldum sem margir hverjir mundu kalla skatta. Það sem er kannski verst við þá skatta sem nú er verið að hækka, svona almennt, er að þetta eru skattar sem fæstir komast undan að greiða. Það sama á við um bifreiðagjöldin, alveg burt séð frá því hvort menn hafa háar eða lágar tekjur, hver fjölskyldustærðin er o.s.frv., því flest þurfum við að eiga bifreiðar. Við könnumst öll við þegar greiðsluseðillinn fyrir bifreiðagjöldin kemur þá munar um þann skatt á hverja fjölskyldu, og fyrir fjölskyldur sem hafa lág laun hlýtur að muna meira að þurfa að borga bifreiðaskattinn vegna þeirrar hækkunar sem nú er verið að innleiða en fyrir fjölskyldur sem hafa hærri laun. Það sem við erum búin að upplifa á undanförnum dögum er ekkert annað en skattahækkun, skattahækkanir á hverjum einasta tekjulið sem ríkið og hæstv. fjármálaráðherra hefur yfir að segja og eins og oft hefur komið fram í málflutningi Samfylkingar, þá er verið að safna upp í skattalækkunina sem verið er að lofa hinum almenna skattborgara, og dugir ekki einu sinni til ef við horfum til ársins 2005. Bíllinn og allt sem honum tengist er afskaplega þægilegur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Það vill nú svo til að það eru ekki fáir skattar sem eru lagðir á bílinn og bifreiðaeigendur. Ef við kíkjum aðeins í fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005 og rennum yfir tekjuhlið þess, þá kemur í ljós, virðulegi forseti, að áætlað er að vörugjald af innfluttum ökutækjum verði, áætlað á rekstrargrunni, 5.587 millj. kr., fimm og hálfur milljarður. Vörugjald af bensíni 2.040 milljónir. Sérstakt vörugjald af bensíni, ekki það sama og ég var að tala um, heldur sérstakt vörugjald af bensíni, tæpar 6.300 milljónir. Talið er að bifreiðagjöldin, sem talað er um að hækka í fjárlagafrumvarpinu, gefi ríkissjóði 3.221 milljón og þungaskatturinn, sem er önnur gerð af bifreiðagjöldum, 3.323 milljónir. Ef við tökum bara þessi gjöld saman, þá eru þetta yfir 20 milljarðar kr. í áætlun fjárlaga fyrir árið 2005. Og þá er ekki á nokkurn hátt tekið tillit til virðisaukaskatts af ökutækjum en við vitum að með þeirri miklu fjölgun ökutækja sem hefur verið, hefur hann verið að skila verulegum tekjum í ríkissjóð. Hv. þingmönnum stjórnarliðsins verður tíðrætt um að nauðsynlegt sé að hækka alla þessa gjaldaliði, hvort sem það eru aukatekjur ríkissjóðs, bifreiðagjöldin sem hér um ræðir, eða allar aðrar tekjur, að hækka þær með þróun verðlags. Í umræðunni í gær, um breytingar á verði tóbaks og sterks áfengis, heyrðum við mjög haldið á lofti að með því að hækka ekki gjald á léttvín og bjór, þá væri í raun verið að lækka það. Ég hef reyndar ekki heyrt að bjórinn í Áfengisverslun ríkisins hafi lækkað neitt í morgun, ég held að hann kosti það sama og hann kostaði í gær, þannig að í krónutölu er ekki verið að lækka útsöluverð á bjór. En þeir sem halda þessum rökum fram, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur gert mjög stíft, verða líka að taka umræðuna um persónuafsláttinn. Þá umræðu verður að taka um leið og því er haldið fram að hækka verði öll gjöld ríkisins með verðlagi. Hv. þm. Pétur Blöndal verður að taka þá umræðu sem hann átti við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, um persónuafsláttinn. Þetta má ekki vera sjálfvirkt, hv. þm. Pétur Blöndal hefur sagt það margoft, það á ekki að hækka skatta þannig að það sé einhver sjálfvirk verðlagshækkun, það þarf að taka ákvörðun um að hækka skatt í hvert einasta skipti, meðvitaða ákvörðun og það er það sem ríkisstjórnin er að gera, hún er að taka ákvörðun um að láta öll þessi gjöld fylgja verðlagsþróun að einhverju leyti 

Svara rétt …

Hér er talað 

Forseti vildi eingöngu geta þess að hv. þingmaður hefur orðið.

Þakka þér fyrir, hæstv. forseti, en ég þarf enga hjálp við að ræða við þingmenn hér í salnum ef þeir kalla fram í, nema þeir yfirgnæfi mig, þá mun ég þiggja að forseti slái í bjölluna. Hér er verið að hækka þetta og talað um verðlagshækkanir upp á 3,5% en vísitala neysluverðs hefur hækkað um 7% frá þeim tíma sem verið er að miða við. Gleymum því nú ekki að í gær var ríkisstjórnin að hækka vísitölu neysluverðs um 0,08%, tæplega 0,1% með hækkun á sterku víni og tóbaki.

En þá ýkti þingmaðurinn ...

En ef við ætlum að vera í þessari umræðu þá verða menn líka nauðsynlega að tala um tekjur, álögurnar á skattborgarana. Það vita allir sem það vilja vita að með því að frysta persónuafsláttinn eins og gert var á tímabili og hann fylgdi ekki verðlagi þá hækkuðu hér skattar verulega og þeir hækkuðu mest á þeim sem minnst höfðu vegna þess að skattleysismörkin nýttust ekki því fólki eins og áður. Þetta verða hv. þingmenn stjórnarliðsins að viðurkenna því að svona er þetta og ekkert öðruvísi. Aðeins um bifreiðagjöldin og vanda sveitarfélaganna. Ég hef alltaf undrað mig á því með alla þessa skatta á ökutæki af hverju ríkið situr eitt og sér að sköttum á ökutæki. Ég hef verið í sveitarstjórn í tæp 20 ár og ég kannast við hvað það kostar að leggja götur og ég kannast við hvað það kostar að halda við þessum götum vegna slits sem á þeim verður við það að bifreiðar aka um götur sveitarfélaganna. Af hverju í ósköpunum velta menn því ekki fyrir sér að hluti af þessum sköttum á bifreiðaeign landsmanna gangi til sveitarfélaga? Hvaða sanngirni er í því þegar við skoðum rök ríkisstjórnar fyrir nauðsyn þess að skattleggja bíla að það sé til að viðhalda vegakerfinu, þó þeir fjármunir sem teknir eru undir því yfirskyni fari náttúrlega aldrei í vegakerfið, hvaða sanngirni er þá í því að sveitarfélögin með allt sitt vegakerfi njóta einskis af bifreiðagjöldum eða öðrum gjöldum á bílaeign landsmanna? Væri ekki vert að þegar hv. þm. Pétur Blöndal kemur upp í andsvar á eftir að hann velti því aðeins fyrir sér hvort ekki væri eðlilegt að þeir sem nota borgi og að þeir borgi til þess sem verður fyrir kostnaði? Mér hefur heyrst hv. þingmaður einmitt vera að tala um slíkt. Aðeins um þær hækkanir sem nú er verið að boða. Hér eru 120 millj. kr. í viðbót við þær hækkanir sem voru í gær. Í frumvarpi til fjárlaga segir um vörugjöld af bensíni og síðan olíugjald, með leyfi forseta: „Síðastliðið vor voru á Alþingi samþykkt lög um olíugjald og kílómetragjald. Breytingin felst fyrst og fremst í því að tekið er upp olíugjald á dísileldsneyti og núverandi þungaskattskerfi er lagt niður. Jafnframt er tekið upp sérstakt kílómetragjald á ökutæki 10 tonn og þyngri, önnur en ökutæki til fólksflutninga. Olíugjaldið er 45 krónur á hvern seldan dísillítra. Þessi lög taka gildi um mitt ár 2005. Áætlaðar tekjur af olíugjaldi á árinu 2005 eru um 1.870 millj. kr. Olíugjaldið er markaður tekjustofn sem rennur til Vegagerðarinnar. Vörugjöld á hvern seldan bensínlítra eru tvenns konar, annars vegar almennt vörugjald af bensíni sem er 11,35 krónur og rennur í ríkissjóð og hins vegar sérstakt bensíngjald sem er 30,90 krónur og rennur til Vegagerðarinnar. Við upptöku olíugjalds verður breyting á þessum fjárhæðum.“ Nú skora ég á hv. þm. Pétur Blöndal að hlusta vel. „Við upptöku olíugjalds verður breyting á þessum fjárhæðum. Almenna vörugjaldið af bensíni lækkar um 2,06 krónur á hvern seldan lítra og sérstaka vörugjaldið af bensíni hækkar um sömu fjárhæð. Þessi breyting er gerð til að koma í veg fyrir að Vegagerðin verði fyrir tekjutapi vegna þessarar kerfisbreytingar. Gert er ráð fyrir að áætlaðar tekjur af bensíni verði rúmlega 8,3 milljarðar króna. Í tekjuáætlun er auk þess gert ráð fyrir að hækkun gjalda muni skila 350 millj. kr. í viðbótartekjum í ríkissjóð á árinu 2005.“ Þarna eru 350 milljónir í viðbótartekjur í ríkissjóð á árinu 2005 vegna hækkunar gjalda á bifreiðaeigendur. Þarna er ekki verið að tala um bifreiðagjaldið. Þarna er ekki verið að tala um 120 milljónirnar sem við erum að ræða hér. Þarna er um aðra hækkun að ræða. Það verður bara að segjast eins og er, virðulegi forseti, að þessi endalausa hrina hækkana af hálfu fjármálaráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar og þeirra hv. þingmanna sem hana styðja er í raun alveg óskiljanleg. Á sama tíma og menn koma hér og berja sér á brjóst og segja að þeir séu að lækka skatta sem aldrei fyrr, missa sig í hrifningu í ræðustólnum yfir skattalækkunum ríkisstjórnarinnar þá er komið hér dag eftir dag með hækkanir upp á hundruð milljóna. Ég get alveg lofað hv. þm. Pétri Blöndal því að í þetta skipti munum við halda utan um þessar tölur. Í þetta skipti munum við halda utan um þessar krónur og þær verða færðar til gjalda og tekna og þegar upp verður staðið í lok árs 2005 verður þetta borið saman, skattalækkunin svokallaða sem ríkisstjórnin er að bjóða upp á og svo allar þær hækkanir sem verið hafa frá því að kosið var á árinu 2003. Það versta við þetta allt saman er að fæstir komast undan því að greiða þessi gjöld sem verið er að hækka svona mikið á svona mörgum stöðum. En tekjuskattslækkunin sem búið er að boða á næsta ári kemur að langmestu leyti, eins og margoft er búið að fara yfir, hátekjufólki nánast eingöngu til góða og því er enn verið að færa skattbyrðarnar frá þeim sem meira hafa til þeirra sem minna hafa.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að það ætti að hækka öll þau gjöld sem ríkisstjórninni hefur dottið í hug að leggja á. Flest þessara gjalda sem við erum að hækka og lækka hefur þessi ríkisstjórn ekki lagt á. Þau eru eldgömul þannig að þetta er rangt hjá hv. þingmanni. 
             Ég hygg að persónuafslátturinn lauslega reiknaður sé um 40 milljarðar samtals. Hækkun á honum sem kemur skattgreiðendum til góða yfirgnæfir, hygg ég, öll þau gjöld sem við erum að hækka og hann er hækkaður í samræmi við verðlagsforsendur fjárlaga. Ég vil enn einu sinni segja að ef einhver gjöld hækka ekki í verðbólgu, hversu lítil sem hún er - hún er ekki mikil. Það verður að viðurkennast. Hún er ekki mikil, 3,5% - þá er viðkomandi gjald að lækka að raungildi. Þetta vita náttúrlega allir sem þekkja eitthvað inn á verðtryggingu og verðlagsforsendur og verðbólgu og því um líkt, að þó að verðbólgan sé lítil þá sé samt um raunlækkun að ræða. Skatttekjur ríkissjóðs hækka m.a. vegna veltuaukningar í þjóðfélaginu. Það er líka vegna þess að tekjur almennings hafa hækkað sem ég hef oft bent á að stjórnarandstöðunni finnist vera sérstakt vandamál. Ég bendi t.d. á að lækkun á skatti á hagnað fyrirtækja úr 50% niður í 18% jók tekjur ríkissjóðs stórlega af þeim skatti. Er það þá skattahækkun? Ónei, það er ekki skattahækkun að lækka prósentuna úr 50 niður í 18%. Nei, það er skattalækkun. En hún eykur tekjur ríkissjóðs engu að síður af þessum ákveðna skattstofni.

Virðulegi forseti. Það þegar ríkið eykur alltaf sinn hlut af því sem til skiptanna er þá eru það skattahækkanir alveg sama í hvaða búning menn reyna að klæða það. Mér fannst reyndar lítið leggjast fyrir hv. þingmann eftir málflutning hans sem var að snúa þannig út úr því sem ég sagði að einhverjir aðrir vondir í ríkisstjórn hefðu lagt á þau gjöld sem þessi góða ríkisstjórn neyddist nú til að hækka, gjöld sem hefðu verið fyrir hendi og að ríkisstjórnin yrði að sjálfsögðu að hækka þau af því að einhverjir aðrir vondir í ríkisstjórn hefðu lagt þau á. Mig langar bara að fara yfir tvö lítil gjöld sem ég tel að þessi ríkisstjórn sé nú að leggja á eða breyta. Umsýslugjald fasteigna var hér til og átti að falla niður samkvæmt lögum sem voru í gildi. Hér er komið fram frumvarp í þinginu um Fasteignaskrá ríkisins þar sem lagt er til að þetta gjald haldi áfram. Samkvæmt þeim skilgreiningum sem hv. þingmaður hefur farið mjög fyrir í þinginu þá hlýtur það að vera meðvituð ákvörðun um að halda skatti eða hækka skatt þannig að umsýslugjald fasteigna hlýtur þá að skrifast á þessa góðu ríkisstjórn sem nú er. Annað sem hlýtur að skrifast á hana er breyting á vörugjaldi á bensíni og olíu. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að þessi hækkun, þessi kerfisbreyting, muni skila um 350 milljónum til viðbótar í ríkissjóð. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur því tekið báðar þessar ákvarðanir. Það er hálfpartinn hlálegt að fylgjast með hv. þingmönnum stjórnarliðsins þegar þeir koma í þessa skattaumræðu og reyna að verja það sem verið er að gera því að allir eru þeir þó það skynugir að þeir átta sig alveg á því að ef við horfum til ársins 2005 þá er verið að flytja verulega skattbyrði af þeim sem mestu tekjurnar hafa en lítið verið að gera fyrir þá sem minna hafa.

Herra forseti. Eins og oft þegar fólk lendir í vandræðum með rökin þá fer það út um víðan völl, tekur eitthvað annað til eins og umsýslugjald fasteigna sem við getum rætt þegar þar að kemur, herra forseti. Ég vil ræða hérna um gjöld sem eru hækkuð vegna þess að krónutala rýrnar í verðbólgu og ég ætla að spyrja hv. þingmann enn einu sinni: Nú er 7% verðbólga búin að vera í tvö ár. Ákveðið gjald hefur ekki hækkað að krónutölu síðan þá, í síðastliðin tvö ár, er það ekki raunlækkun ef það gjald er ekki hækkað? Og ef það gjald er hækkað um 3,5% í 7% verðbólgu í tvö ár, er það ekki enn raunlækkun? Er það ekki lækkun á skattbyrði? Ég ætla að reyna að fá hv. þingmann til að svara þessu en fara ekki út um víðan völl með allt skattkerfið undir.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að tala mína íslensku þannig að hún skiljist. Er það lögmál, hv. þm. Pétur Blöndal, 

Stjórnarskrárbreytingin 1995.

Vegna þess að menn vilja taka ákvörðun um hvort það eigi að hækka eða ekki hækka.

Stjórnarskrárbreytingin 1995.

Ef þetta eru rök, hv. þm. Pétur Blöndal, að það sé nauðsynlegt að fylgja verðbólgu þá hlýtur að vakna sú spurning af hverju ríkisstjórnin fylgir þá ekki þeirri veðbólgu sem er. Af hverju? Ef hún verður að halda sínum tekjum í takt við verðlag hvernig dettur henni þá í hug að hækka bara um 3,5%? Af hverju hækkar hún þá ekki um 7%?  
            

Forseti vill vekja athygli hv. þm. Péturs H. Blöndals á því að hann er næstur á mælendaskrá og biður hann að gefa hér frið. Hlýðir þingmaðurinn á mig?

Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Það er sem sagt meðvituð ákvörðun hjá ríkisstjórnarflokkunum að það þurfi ekki að hækka þessi gjöld alveg í takt við verðlag þó að það sé sögð ástæðan fyrir þessum hækkunum. Ég nefndi í upphafi máls míns stöðugleikann. Það er mikið talað um stöðugleikann og sérstaklega af hálfu ríkisstjórnarinnar. Er 7% verðbólga á tveimur árum til marks um mikinn stöðugleika? 
            

Herra forseti. Áður en gripið var fram í í ræðu Jóns Gunnarssonar áðan, 10. þm. Suðurk., og hann leiðréttur hélt hann því fram að það væri vilji ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans að hækka öll gjöld sem næmi þróun verðlags. Vísvitandi ósannindi að sjálfsögðu vegna þess að í því frumvarpi sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir að bifreiðagjald hækki um 3,5% en verðbólga hefur hækkað um 7%, vísitala neysluverðs, síðan þetta gjald var hækkað síðast. Þarna voru ósannindin með öðrum orðum 100%. Ef við tökum annað frumvarp sem var rætt hér, um aukatekjur ríkissjóðs, þá er gert ráð fyrir að gjöldin hækki um 10% en neysluverð hefur hækkað um 34% frá árinu 1997 sem eru samanburðartölurnar. Þingmaðurinn fór því vísvitandi rangt með.

Hv. þingmaður.

Hv. þingmaður fór vísvitandi rangt með, sem er auðvitað sorglegt vegna þess að það ruglar allar umræður og gerir auðvitað mjög örðugt fyrir um skoðanaskipti þegar þannig er haldið á málum. En það er eins og við vitum að „hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi“, og hv. þm. er auðvitað að reyna að læða því inn hjá fólki að hér sé verið að hækka gjöldin meira en gert er og reyna að læða því inn hjá fólki að ríkisstjórnin sé að beita sér fyrir hækkun þessara gjalda á öðrum forsendum en hann sjálfur veit að eru réttar. Það ber auðvitað að harma slíkan málflutning og er það ekki hv. þm. til sóma ef hann ætlar að halda honum áfram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal hélt því fram að sá þingmaður sem hér stendur hefði farið vísvitandi með ósannindi í máli sínu og vil ég mótmæla því algjörlega. Það sem ég var að gera, hv. þm. Halldór Blöndal, var að hafa eftir þau rök sem annar hv. þm., Pétur Blöndal, fór með hér í stólnum á undan mér um að nauðsynlegt væri að hækka allar tekjur og gjöld til ríkissjóðs eftir verðlagi ef menn ætluðu að láta þau halda raungildi sínu. Um leið og hv. þm. kallaði fram í mál mitt leiðrétti ég mig snarlega og fór yfir það sem akkúrat í þessu frumvarpi stendur, að hér væri verið að hækka um 3,5% á sama tíma og vísitala neysluverðs hefði hækkað um tæp 7%. Hv. þingmaður nefndi aukatekjurnar sem við samþykktum í gær og fór þar með alveg hárrétt mál, að það væri verið að hækka aukatekjur ríkissjóðs um 10%. Jafnframt fór hann yfir það að viðmiðunartölurnar sem miðað væri við væru frá 1997 og verðbólgan hefði verið 34% frá 1997. Það er ansi mikil verðbólga á ekki lengri tíma, en þarna fór hv. þingmaður með rangt mál vegna þess að stórum hluta af þessum gjöldum, aukatekjum ríkissjóðs sem verið var að hækka í gær um 10%, hafði áður verið breytt bæði á árinu 2001 og árið 2002 og sum þeirra voru frá árinu 2003. Verðbólgan hefur ekki verið 10% frá þeim tíma. Með þessum rökum er þingmaðurinn einfaldlega að segja ósatt og þarna þarf að skoða hvaða gjöld það eru sem eru frá árinu 1997 og hver eru yngri. Ég fór yfir það í máli mínu í gær að stór hluti af þessum gjöldum, og ég las upp góðan hluta af þeim, hefðu verið lögð á á árinu 2001 og því er það ekki 34% sem miðað er við heldur mun minna.

Herra forseti. Ég er mjög ánægður yfir því að hv. þm. skuli taka það til greina, bæði það sem ég sagði í frammíkalli og það sem ég sagði áðan. Með leyfi hæstv. forseta, stendur hér: „Í frumvarpi þessu er að finna tillögu að hækkun margvíslegra gjalda sem flest hver hafa haldist óbreytt að krónutölu frá árinu 1997 eða lengur.“ Ekki er hægt í andsvari að rekja hvern lið fyrir sig en við vitum auðvitað ofur vel að á bak við ræðu hv. þm. var ekki vilji til að upplýsa það mál sem við erum að tala um og það er það dapurlega við málflutning hans og raunar málflutning ýmissa annarra úr Samfylkingunni sem hafa kvatt sér hljóðs og rætt um skattamál upp á síðkastið. Þannig er t.d. ekki hægt að skilja hv. þm. öðruvísi en svo, fremur en ýmsa aðra samfylkingarmenn, að vilji hans standi raunverulega til þess að fella úr gildi allar aukatekjur ríkissjóðs en hækka tekjuskattinn í staðinn ef draga má ályktun af því hvernig hv. þingmenn leggja upp mál sitt. Nú er ég á hinn bóginn þeirrar skoðunar að hv. þm. telji nauðsynlegt að halda aukatekjum ríkissjóðs. Ég tel víst að hv. þm. geri sér grein fyrir því að nauðsynlegt sé að hafa skattheimtu ríkisins með margvíslegum hætti til þess að draga úr líkum á skattsvikum. Einn þátturinn í því að draga úr líkum á skattsvikum er sá að reyna að dreifa tekjuöflun ríkissjóðs og það er það sem við erum að gera með þessu frumvarpi og ég hygg að óhjákvæmilegt sé, ef hv. þm. vill í raun skilja það sem á bak við hvílir, að hann velti því fyrir sér hvort ekki sé nauðsynlegt að þannig sé haldið á málum.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. Halldór Blöndal sé að vitna í umræður í gær um mál sem hann hefur auðsjáanlega ekki hlustað neitt á varðandi aukatekjurnar. Það er rétt sem hv. þm. las upp að í athugasemdum við frumvarp fjármálaráðherra stendur að flest hver þessara aukagjalda hafi haldist óbreytt frá árinu 1997.

Eða lengur.

Eða lengur. Ég fór mjög vel yfir það í máli mínu í gær og rakti hér lagabreytingarnar sem orðið hafa 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 og 2003 varðandi aukagjöld. Hvaða gjöld? Ég gaf mér ekki tíma í stuttri ræðu til þess að fara yfir gjöldin sem höfðu hækkað 1998 og 1999. Ég fór yfir gjöld sem höfðu hækkað 2000, 2001, 2002 og 2003. Ég næ ekki hvernig menn skilja það í máli mínu hér að ég mundi vilja fella úr gildi aukatekjur ríkissjóðs. Það hef ég aldrei sagt og hvarflar ekki að mér en ég vil að við köllum hlutina, virðulegi forseti, réttum nöfnum. Aukatekjur, margar hverjar, eins og þær eru lagðar á eru ekkert annað en skattur. Þegar verið er að hækka þær á sama tíma og menn berja sér á brjóst og segjast vera að lækka skatta þá er það bara á móti þeirri skattalækkun sem verið er að kynna. Og mér svíður órétturinn sem þeir sem minni laun hafa eru beittir með því að vera að hækka álögur á þá til þess að færa yfir til þeirra sem meira hafa. Það er einmitt það sem ríkisstjórnin er að gera á árinu 2005. Ég veit að hún klórar í bakkann á árinu 2006 og árið 2007 með barnabótum en árið 2005 er það tekjuskattur og hátekjuskattur og ekkert annað. Ég skil ósköp vel að hv. stjórnarþingmenn, sem lengi hafa verið stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar, þoli það ekki þegar maður stendur hér í pontu, bendir á, híar og segir: Hann er ekki í fötum. 
            

Virðulegi forseti. Það hefur verið afar fróðlegt að hlýða á þá umræðu sem hér hefur farið fram og kannski sérstaklega málflutning þeirra frænda, hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Halldórs Blöndals. Umræðan hefur kannski fyrst og fremst snúist um það hvað raunverulega er að gerast í ríkisfjármálunum. Þeir hv. þingmenn sem ég nefndi til sögunnar hafa verið í hópi þeirra sem hafa barið sér á brjóst og talað um gríðarlegar skattalækkanir með mikilli hrifningu og lýst yfir gríðarlegri gleði og ánægju úr þessum ræðustól með það sem er að gerast. Það er ekkert óeðlilegt við það, eins og hér hefur komið fram og hefur verið haldið fram í þessari umræðu, að hv. þingmenn fari vandlega yfir það sem hér er raunverulega á ferðinni. Hv. þingmenn hafa hver á fætur öðrum dregið fram að þær hækkanir sem ráðist var í í fyrra og núna í ár þýði í reynd að þær eru hærri en þær skattalækkanir sem nú eru boðaðar. Með öðrum orðum það er búið að fjármagna þessar skattalækkanir með öðrum hækkunum og það þýðir í reynd að þetta er aðeins tilfærsla á tekjum, verið er að færa tekjur frá einum hópi til annars. Það er verið að færa tekjur frá þeim sem minna mega sín til þeirra sem meira mega sín. Það eru skattalækkunarhugmyndir ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið mjög skýrt fram í umræðunni að fyrir árið 2005 voru skattahækkanir ríkisstjórnarinnar hærri en boðaðar skattalækkanir. Þetta hefur verið dregið fram með mjög skýrum hætti og reyndar þarf ekki að fara lengra en í fjárlagafrumvarpið sjálft vegna þess að þar er einfaldlega tekið fram og segir í Stefnu og horfum, sem fylgdi með fjárlagafrumvarpinu, að tekjur ríkissjóðs hækka um 7–8% á meðan verðbólgan hækkar um 3,5%. Það er alveg sama hvernig menn fara yfir hundalógík hv. þm. Péturs Blöndals að 7% er mun meira en 3,5%. Þetta endurspeglar aðeins það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. Hér hefur einnig verið rætt um persónuafsláttinn og gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að hann hækki um 3%, sem er 0,5% undir verðbólguspá og margir spá mun meiri verðbólgu eins og til að mynda ASÍ. Ég veit ekki hvað Seðlabankinn gerir en hann mun opinbera sína spá á fimmtudaginn. Það sem hér hefur verið dregið fram er einfaldlega að umrædd skattalækkun er tekjutilfærsla frá þeim sem minna mega sín til þeirra sem meira mega sín í tekjulegu tilliti, það hefur verið dregið fram og hefur farið óskaplega fyrir brjóstið á hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Það mál sem við nú ræðum er hækkun bifreiðagjalda og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir dró það fram á skýran hátt að ef þau gjöld hefðu hækkað í takt við verðlagsþróun væri gjaldið, þ.e. bifreiðagjaldið er lagt á þyngd bifreiða í kílóum án tillits til verðmætis eða vélarstærðar, í dag 4,76 kr. á hvert kíló. Gjaldið sem hér er hins vegar verið að áætla er 9,21 kr. á hvert kíló. Hér er því aðeins verið að benda á það hvert gjaldið væri ef verðlagsþróun hefði verið fylgt, sem hefur verið rauði þráðurinn í röksemdafærslu hv. þingmanna og ekki síst hv. þm. Péturs Blöndals sem hér hefur flutt hverja ræðuna á fætur annarri þar sem hann hefur verið að réttlæta nauðsyn þess að hækka öll gjöld. Sú var tíðin að hv. þm. barði sér á brjóst og sagðist aðeins hafa eitt verkefni á þinginu, hann væri í „mission“ sem væri í þá veruna að lækka skatta. Hv. þingmaður kemur upp núna í hverju málinu á fætur öðru og segir að það sé alveg ófært og ómögulegt í alla staði ef gjöld og álögur ríkisins hækki ekki í samræmi við verðlagsforsendur þannig að þetta er algjörlega breytt. Ég skil í raun og veru ekki hvernig hægt er að missa gersamlega sjónar á hugsjónum sínum á ekki lengri tíma en raun ber vitni. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þá lógík sem hér hefur verið notuð að úr því að gjöld hækki ekki í samræmi við verðlagsþróun sé um skattalækkanir að ræða. Ágætur hagfræðingur ASÍ sem kom á fund efnahags- og viðskiptanefndar í morgun var spurður þessarar spurningar og hann brosti kankvíslega en sagði að það þyrfti kannski ekki langa útreikninga til að komast að þeirri niðurstöðu að færa mætti rök að því að raungildi þeirra fjárhæða sem væru innheimtar mundi minnka vegna verðbólgunnar en að tala um skattalækkanir væri alveg fráleit nálgun. Sú kenning, sem að einhverju leyti má heimfæra og eigna hv. þm. Gunnari Birgissyni sem kom í ræðustól í gær og færði rök fyrir henni, stenst náttúrlega ekki skoðun á nokkurn hátt, enda væri það væntanlega þannig að það að persónuafsláttur fylgi ekki verðlagsþróun þýðir skattahækkun sem hinir sömu og halda hinu fram hafa alls ekki viljað viðurkenna í mörg ár. Það er því alveg sama hvar borið er niður í þessum efnum, það stendur ekki steinn yfir steini. Það sorglega við umræðuna, sem hefur gengið illa að fá menn til þess að ræða um, eru hvaða heildaráhrif aðgerðirnar hafa raunverulega á ríkisfjármálin. Ekki umræða um einstakar álögur eða einstök mál heldur að reyna að átta sig á heildarmyndinni sem birtist einmitt með svo skýrum hætti í fjárlagafrumvarpinu. Tekjur ríkissjóðs hækka helmingi meira en verðbólguspá gerir ráð fyrir. Þá koma aftur hin dæmigerðu rök: Já, en það er bara orðin svo mikil velta í samfélaginu, hagkerfið er að stækka svo mikið. Gott og vel, en þá kemur á daginn í spám þessara sömu manna að hagkerfið er að stækka um 5%. Ríkið er hins vegar að taka til sín milli 7% og 8% meira en í fyrra. Þeir eru því að taka meira af landsframleiðslunni en áður. Það stendur því ekki steinn yfir steini í röksemdafærslu þessara manna og ég skil vel að menn sjái í iljarnar á þeim í hverju einasta máli og að þeir vilji ekki kannast við neitt. Ég hef reyndar ekki mikið séð framsóknarmenn í umræðunni, en einstaka sjálfstæðismenn hafa stungið höfðinu í ræðustól annað slagið. Það hefur ekki verið til þess að dýpka umræðuna mikið en þeir hafa reynt að færa rök fyrir vonlausum málstað á sinn hátt. Virðulegi forseti. Niðurstaðan er einfaldlega sú, að þær skattalækkanir sem rætt hefur verið um er aðeins tekjutilfærsla og ekkert annað. Verið er að færa tekjur til þeirra sem meira hafa frá þeim sem minna hafa. Það er hins vegar gert í mörgum smáum skömmtum, en niðurstaðan er einfaldlega þessi: Ríkissjóður er að taka meira til sín af þeim verðmætum sem fyrir eru í samfélaginu en nokkru sinni og þess vegna er fráleitt og afleitt að ríkisstjórnin og þingmenn ríkisstjórnarinnar berji sér á brjóst og tali um byltingarkenndar skattalækkanir. Það er aðeins til þess að reyna að villa um fyrir fólki og draga upp ranga mynd af því sem er að gerast.

Virðulegi forseti. Skattálögur geta aldrei orðið einhver nákvæm vísindi og þó menn uppfæri verðlag á sköttum á hverju ári munu slíkir skattar aldrei koma nákvæmlega jafnþungt niður. Nú er verið að tala um skatta á bifreiðaeigendur. Hverjir hafa orðið fyrir einna mestu álögum og hækkunum á verðlagi undanfarið aðrir en bifreiðaeigendur? Við höfum séð orkuverð, bensínverð og olíuverð hækka gríðarlega á undanförnum mánuðum. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvarðanir um að hækka skatta á bifreiðaeigendur sem eiga að koma til framkvæmda á næsta ári. Samt sjá menn ástæðu til þess að bæta í. Ríkissjóður er ekki að missa af tekjum frá bifreiðaeigendum, því tekjur frá bifreiðaeigendum hafa sennilega aldrei verið hærri en núna og fyrirhugaðar skattahækkanir vegna þeirra breytinga sem verða á þungaskattinum koma auðvitað til viðbótar við önnur gjöld. Það var því í sjálfu sér aldrei nein þörf hjá ríkissjóði að hækka gjöldin núna vegna þess að hann væri að missa af einhverjum tekjum frá bifreiðaeigendum. Ég held að meiri ástæða hefði verið til þess að gera eins og gert var fyrir nokkrum árum þegar olíuverð hækkaði verulega á heimsmarkaði og orkuverð innan lands, bensín- og olíuverð, hækkaði mikið. Þá kom ríkissjóður til móts við bifreiðaeigendur með því að breyta bensíngjaldi og öðrum gjöldum á bifreiðaeigendur. Það er ekki aldeilis verið að því núna, í vonandi toppi þeirrar orkuverðshækkunar sem hefur verið kemur ríkissjóður og heimtar meira fé af bifreiðaeigendum, ekki bara í frumvarpinu heldur í álögum sem hefur verið ákveðið að komi á næsta ári. Mér finnst að rökin sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur fært fram um að færa þurfi gjöldin upp með verðlagi standist ekki í ljósi þessa. Við erum með gjöld á bifreiðaeigendur um 20 milljarða á ári. Yfirleitt eru þau rökstudd með því að þetta sé notað til að viðhalda vegum og nýframkvæmdum í vegum, en það er gríðarlegur afgangur af þeim upphæðum ár frá ári og þær upphæðir renna í ríkissjóð í annað en vegakerfið. Hér er því að mínu viti meðvituð hækkun á álögum á bifreiðaeigendur á ferðinni. Það getur ekkert annað verið, því auðvitað hljóta menn að þurfa að leggja saman þær álögur sem ríkisstjórnin setur á hverjum tíma á bifreiðaeigendur. Við sjáum hvern daginn líða af öðrum þar sem ræddar eru hækkanir á gjöldum og sköttum í framhaldi af hinu mikla skattalækkunarfrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það er full ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort næsta ár muni ekki koma út í mínus fyrir marga hvað varðar skatta. Hitt er ekki í hendi sem menn eiga að fá í skattalækkanir í framtíðinni. Það er að vísu laukrétt að einhverjir hópar munu græða á þeim skattalækkunum sem fram undan eru á komandi ári, en það eru þeir sem best eru staddir í samfélaginu en ekki hinir. Það er líka ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort persónuafslátturinn sem hækkaði núna hefur verið hækkaður nóg, ef þær röksemdir eiga að duga sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði fram um að viðhalda ætti gjöldunum í einhvers konar jafnvægi, sem verður auðvitað aldrei hægt. Menn verða að horfa til þess hvað gerist í raun, en ekki hvað spárnar gera ráð fyrir hjá ríkisstjórninni sem aldrei standast. Þess vegna hefur persónuafslátturinn kannski einna helst úrelst með þeim hætti sem menn þekkja. Byltingin heldur áfram að éta börnin sín. Byltingin í skattamálum ríkisstjórnarflokkanna skilar a.m.k. ekkert óskaplega miklu á næsta ári, nema til þeirra sem betur mega sín, en ríkið græðir sem aldrei fyrr. Það er nokkurn veginn ljóst og eru spár sem hafa staðist hjá ríkisstjórninni undanfarin ár og rúmlega það, að ævinlega hefur komið meira í ríkissjóð á árinu sem fram undan er en spáð hefur verið. Ég held að það sé nokkurn veginn óhætt að treysta því að það skili sér í ríkissjóð sem menn spá að komi í hann á næsta ári og líklega meira. Það þýðir að ríkið innheimtir meiri skatta af þjóðinni en áður. Menn geta svo sem fundið einhver rök fyrir því að það komi af hinum og þessum ástæðum, ekki skattahækkunum, en greinilegt er að sumt af því á að koma með skattahækkunum. Það hefur sést á þeim frumvörpum og málum sem við höfum rætt undanfarna daga. Búið er að ákveða að hækka brennivínið og er það komið í gegnum Alþingi. Aukatekjur ríkissjóðs eiga að hækka um 10%. Það mál var rætt í gær og nú ræðum við um hækkun á bifreiðaeigendur, sérstaka hækkun ofan á þá hækkun sem var ákveðin og liggur fyrir að komi til framkvæmda á næsta ári. Ég held að ástæða sé til þess að menn velti því fyrir sér hversu langt eigi að ganga með þessum hætti áður en menn breyta því kerfi sem notað er til þess að leggja álögur á bifreiðaeigendur. Auðvitað ættu menn að taka umhverfismálin miklu meira inn í en gert er og leggja álögur á bifreiðaeigendur í takti við það sem það kostar samfélagið að nota bílana. Það er ekki gert í dag en þarf að endurskoða álögur ríkisins með það í huga að hafa áhrif á hvernig bíla menn nota, hvernig bílarnir fara með göturnar og andrúmsloftið. Allt þetta þarf að taka inn í þá stefnu sem menn hafa hvað varðar álögur á bifreiðaeigendur. Síðan þurfa menn líka að endurskoða, að mínu viti, að láta bifreiðaeigendur greiða sérstaklega í ríkissjóð langt fram yfir það sem vegakerfið þarf á að halda. Það kann vel að vera að þegar menn endurskoða málin í heild sinni komi eitthvað annað út en ég ræði hér um, einfaldlega vegna þess að umhverfismálin hafa ekki verið skoðuð með nægilega góðum hætti fram að þessu en þurfa auðvitað að fá þá skoðun. Mér finnst ástæða til þess að nefna þetta í umræðunni. Ég tel að rökin fyrir því að hækka gjöldin á bifreiðaeigendur séu ekki til staðar, einfaldlega vegna þess að ríkissjóður er í miklum plús gagnvart hækkunum á bifreiðaeigendur. Bifreiðaeigendur hafa ekki bara orðið fyrir miklum álögum vegna hækkana á orkuverði, heldur líka vegna hækkana á tryggingagjöldum og öðrum rekstrarkostnaði bifreiða á undanförnum árum. Fjölskyldum í samfélaginu sem þurfa að reka tvo bíla hefur fjölgað ár frá ári, einfaldlega vegna þess að bæði hjón eru á atvinnumarkaðnum og hér er ekki til almenningskerfi til þess að flytja fólk sem dugar og því þarf fólk að eiga tvo bíla. Það er gríðarlegur útgjaldapakki sem hvert heimili í landinu greiðir vegna kaupa og rekstrar á bifreiðum. Mér finnst að ríkissjóður eigi ekki að fitna mikið á því að leggja skatta á þessa hluti. Það verða að vera betri rök fyrir því en hafa verið tínd til. Mér finnst rökin að viðhalda þurfi gjaldinu vegna verðbólgu á undanförnum árum haldlítil þegar búið er að taka ákvörðun um að hækka gjöld á bifreiðaeigendur sem eiga að koma til framkvæmda á næsta ári.

Herra forseti. Það er sorglegt að heyra enn einu sinni sömu setningarnar um að verið sé að hækka skatta þegar verið er að lækka þá.  
             Með stjórnarskrárbreytingunni 1995 var kveðið á um að ekki mætti breyta sköttum nema með lögum. Eftir það töldu menn að ekki væri hægt að hafa sjálfvirkar vísitölubreytingar á krónutölugjöldum í skattalögum. Eftir það þurfum við að hækka gjöldin á hverju ári með ákvörðun Alþingis, jafnt persónuafslátt sem bifreiðagjöld og fleira. Það er ákveðið þannig núna. Hv. þingmaður hefur kynnst fjármálastarfsemi, veit hvað verðtrygging er og veit hvað verðlag og verðbólga er. Hann á að vita að upphæð sem er óbreytt í verðbólgu rýrnar að raungildi, menn geta keypt minna fyrir hana.  Í fjárlagafrumvarpinu eru ákveðnar forsendur um verðlagshækkun á næsta ári og út frá þeim er gengið. Gjaldið sem við ræðum hér hefur ekki hækkað í tvö ár. Á sama tíma hefur verðlag hækkað um 7% og samt er gjaldið ekki hækkað nema um 3,5%. Ég spyr hv. þingmann: Er verið að hækka gjaldið að raungildi eða lækka það að raungildi? Ég fullyrði að það er verið að lækka það um 3,5% að raungildi. Ég vil fá svar við þessu.

Hæstv. forseti. Hvernig í ósköpunum getur það verið svo óskaplega mikilvægt að viðhalda álögum á bifreiðaeigendur þegar ríkissjóður hefur þegar fengið heimildir til að hækka gjöld á þá sömu gjaldendur á næsta ári um miklu hærri fjárhæð en hér um að tefla? Ég segi bara eins og er, að mér finnst að menn séu komnir út á undarlegar brautir hvað þetta varðar, þegar menn geta ekki horft á gjaldendahópinn og velt því fyrir sér hvað ríkissjóður er að gera gagnvart honum. Þetta gerist á sama tíma og bifreiðaeigendur borga hærri orkugjöld en þeir hafa líklega nokkru sinni gert. Ég held því ekki fram að gjaldið hafi ekki rýrnað. En ríkissjóður hagnast fram yfir verðlagsforsendur. Það er 7% hækkun núna á næsta ári í fjárlögunum en raunverulega eru 3,5% verðlagsforsendur fyrir hækkunum. Hverjir eiga að fá þann mismun? Mér finnst hv. þm. kominn á hálan ís í málflutningi sínum ef hann þarf að halda sig við þetta eina mál og getur ekki þolað að bent sé á að ríkissjóður fær fjármuni frá þeim hópi sem hér um ræðir með fleiri sköttum en þessum.

Herra forseti. Oft þegar menn verða rökþrota þá fara þeir um víðan völl og tala um hitt og þetta. Ég var að spyrja hv. þingmann um  Ég var ekki að spyrja um álögur á skattgreiðendur. Ég var ekki að spyrja um eitthvað allt annað. Ég fékk svar við einhverju allt öðru. Það að tekjur ríkissjóðs geti hækkað meira en hækkun á skattinum er vel þekkt. Ég nefndi fyrr í umræðunni lækkun á tekjuskatti fyrirtækja, sem lækkaður var úr 50% í 30% og síðan niður í 18%. Var það skattahækkun, herra forseti, eða skattalækkun? Tekjur ríkissjóðs af þeim skatti stórjukust en þar var samt ekki skattahækkun.  En ég spurði: Ef ákveðið gjald hækkar um 3,5% í 7% verðbólgu er það þá raunlækkun eða raunhækkun? Ég vil fá skynsamlegt og rökstutt svar.

Hæstv. forseti. Ef tekjur ríkissjóðs hækka um 7% á næsta ári en raunhækkun verðbólgu er 3,5%, er það raunlækkun eða raunhækkun?

En spurningin.

Mér finnst ég ekki þurfa að svara því. Auðvitað vitum við að verðbólgan rýrir krónutöluna. Þannig er það. Þurfa menn að svara svona spurningum í þingsal? 

Allt annað mál.

Já, allt annað mál, það er bara búið að því. Mér finnst ástæða til þess að hv. þingmenn muni eftir skattahækkunum sínum þegar þeir bæta við nýjum álögum. Bifreiðaeigendur greiða á næsta ári, ekki 350 millj. kr. í viðbót ofan á gjöldin sín heldur 470 millj. kr. samkvæmt því sem liggur fyrir í hækkunum. Hv. þingmenn reyna þá að beina umræðunni inn í það að viðhalda gjöldunum gagnvart verðbólgunni. Það hefur þeim aldrei tekist þegar um hefur verið að ræða persónuafslátt hjá einstaklingum. Þá hafa verðlagsforsendur fjárlaga verið notaðar en raunverulegar forsendur, verðlagið, hefur gleymst.

Virðulegi forseti. Það er örugglega einhverjum sem finnst skrýtið að stjórnarþingmenn reyni að útskýra skattamál fyrir þingmönnum Samfylkingarinnar. En ég held að það sé þess virði og þetta er allt að koma. Ég vil nota tækifærið og óska hv. þm. Jóhanni Ársælssyni til hamingju með svörin við spurningum hv. þm. Péturs Blöndals. Það vísar á gott. Ég held að málið snúist um að fara hægt í gegnum þetta með hv. þingmönnum Samfylkingarinnar lið fyrir lið. Ég er sannfærður um, virðulegi forseti, að ef við eyðum nógu miklum tíma og förum nógu skýrt í gegnum þetta þá fari þetta í gegn hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Ég held að það gerist.

Þú verður að skilja eitthvað í því sjálfur.

Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson að einu, vegna þess að hér hefur Samfylkingin talað mikið um hækkun skatta og gott betur. Þeir hafa tilgreint það sem þeir telja hækkun skatta. Þar er m.a. afnám sérstakrar ívilnunar vegna séreignarlífeyrissparnaðar. Ég vildi gjarnan að hv. þm. Jóhann Ársælsson útskýrði fyrir þingheimi og þeim sem fylgjast með, virðulegi forseti, hvernig afnám þessarar ívilnunar getur verið skattahækkun 

Þú ætlaðir að fara hægt í gegnum þetta og útskýra þetta. Hvað, ertu hættur?

Virðulegi forseti. Hér er kallað fram og æmt frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að það sé slæmt að ég skuli spyrja því að ég eigi að útskýra þetta. Þetta er leið til að læra, að spyrja fyrst þá aðila sem halda þessu fram. Ég ætla fyrst að sjá hver skilningur þeirra er og svo skulum við fylgja því eftir. En ég vil gjarnan fá svar við þessu, hv. þingmaður, hvernig þetta má teljast skattahækkun.

Herra forseti. Mér er nokk sama hvað menn kalla þetta afnám ívilnunarinnar. Það hlýtur þó að þýða að menn missi af einhverju sem þeir hafa fram að því fengið. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort það þurfi ekki að fara hægt í gegnum það fyrir hv. þingmann með hvaða hætti menn leggja skatta á og að ástæða sé til að gera það rólega, að menn rifji upp hvaða skatta þeir eru búnir að leggja á áður en þeir ákveða að hækka aðra eða leggja á nýja skatta. Þegar um er að ræða sömu hópana, bifreiðaeigendur í þessu tilfelli, þá ættu menn að fara vel yfir stöðuna hjá viðkomandi hópi. Hefur ríkið verið að leggja nýjar álögur á þann hóp og stendur til að nýjar álögur á hópana komi til framkvæmda? Hver er almenn staða bifreiðaeigenda t.d. núna? Hún gefur ekki tilefni til að ríkissjóður leggi til sérstakrar atlögu við þá og reyndar reka nánast allir í landinu bifreiðar. Það að hv. þingmenn hafi gleymt því að hér voru sett lög sem þýða hækkanir á bifreiðaeigendur á næsta ári, þegar þeir koma með þessa skattahækkun að auki, bendir til að þeir þurfi að setjast öðru hvoru niður og fara rólega yfir það sem þeir hafa gert í skattamálum.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi skilið hv. þingmann rétt, að hann viðurkenndi að svokölluð skattahækkun sem Samfylkingin hefur talað um er engin skattahækkun. Hún er að sjálfsögðu engin skattahækkun. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir að vera það heiðarlegur að gangast við því. Þetta er enn eitt dæmið um rangfærslur og útúrsnúninga hjá þingmönnum Samfylkingarinnar í umræðum um skattamál. 

Skiptir breytingin engu máli?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort þessi breyting skipti engu máli. Það var enginn að tala um það. Hér komu menn upp, hver á fætur öðrum og töluðu um skattahækkanir. En, virðulegi forseti, þeir hafa gengist við því að þeir hafi farið rangt með og ekki kallað hlutina réttum nöfnum. Þeir eru að blekkja meðvitað og þannig hafa menn gengið fram við þessa umræðu af Samfylkingarinnar hálfu. Það má öllum vera ljóst eftir svar hv. þm. Jóhanns Ársælssonar.

Hæstv. forseti. Mér finnst það mikilvægt eins og hv. þingmanni, að hlutirnir séu kallaðir réttum nöfnum. Það breytir ekki því að þessi breyting sem hv. þingmaður gerði að umræðuefni skiptir máli fyrir fólk.

Þú kallaðir það skattahækkun.

Hæstv. forseti. Ég nefndi þetta mál reyndar aldrei í ræðu minni.

Fyrirgefðu, félagar þínir.

Ég held hins vegar að það sé rétt að halda sér við dagskrármálið sem hér er til umræðu, þ.e. hækkun á álögum á bifreiðaeigendur. Ég tel satt að segja að í hv. nefnd ættu menn að fara nákvæmlega yfir það hvaða hækkanir muni koma til framkvæmda á bifreiðaeigendur á næstu mánuðum og hverjar hafi komið til framkvæmda á síðustu mánuðum. Þannig sjá menn í raun hvað ríkisstjórnin er að gera varðandi álögur á bifreiðaeigendur. Ég tel fulla ástæðu til þess að það verði gert. Þetta er ekki sjóður sem hægt er að sækja í endalaust. Þarna er einn af stærstu útgjaldaliðum fjölskyldnanna í landinu og það á ekki að umgangast þennan skattahóp, þ.e. það fólk sem rekur bifreið, með þeim hætti að gæta ekki að því hvaða gjöld voru lögð á síðast þegar menn hækka álögur á ný.

Herra forseti. Ég hafði svo sem ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu en ég hlýt að vekja athygli á því hve mikið hefur þyngst í allri stemningu hjá stjórnarliðinu í för þeirra í skattamálum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal stóð í þessum sama stól fyrir ekki allt of mörgum dögum og mátti vart mæla af fögnuði, æsingi og gleði yfir tekjuskattslækkun og fleira góðgæti sem í vændum var. Nú heyrum við hjá þeim ágæta hv. þingmanni og raunar kollega hans, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sem er eins konar flautaþyrilsíhaldsþingmaður, kveða við allt annan tón. Nú eru þetta bara leiðindi og …  Nú kveður bara við allt annan tón. Nú er ekkert gaman lengur og nú er það þannig að þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal er spurður af hverju gleðin sé ekki við völd eins og hér fyrri daga, þá er hann orðinn svo leiður og þreyttur. Með öðrum orðum þá hefur hin meinta sigurför stjórnarliðanna í þá veru að lækka álögur á fólk í landinu og koma færandi hendi eins og jólasveinar gera gjarnan á þessum tímum snúist upp í fullkomna andhverfu sína. Þeir hafa nefnilega allt í einu áttað sig á því - og kemur nú satt að segja vel á vondan, herra forseti, að þessir tveir þingmenn þurfi hér að sitja bekkinn. Hæstv. fjármálaráðherra er auðvitað löngu farinn, búinn að tala fyrir þessu skattahækkunarfrumvarpi sínu og hefur skilið eftir í kviksyndinu hv. þingmenn sem komu hvor um sig inn á þing með hrópum og köllum um að þeirra meginmál á þinginu og í lífinu sjálfu væri að lækka skatta á fólk.  Satt að segja, virðulegi forseti, vorkenni ég dálítið þessum hv. þingmönnum að þurfa að vera í þingsal á þessum myrku dögum stjórnarliða þegar skattalækkun öll hin stóra hefur snúist upp í andhverfu sína og hefur reynst vera skattahækkun og auknar álögur á fólk. Menn hafa sýnt fram á það að hinar meintu skattalækkanir á næsta ári, tekjuskattslækkun upp á 1%, að þegar allt er saman dregið þá eru þeir tæplegast að skila aftur til baka góssinu frá því í fyrra sem þeir tíndu saman í skattahækkunum. Ég á erfitt með að setja mig í spor þessara hv. þingmanna. En ég vil þó reyna að skilja að þeim líður ekkert afskaplega vel við þessar kringumstæður. Við erum mannlegir í Samfylkingunni og hlustum á hjartslátt fólks. Ég finn að þeim er órótt. Ég heyri það alla leið hingað að þeim er órótt og kalt og heitt á víxl og líður illa undir þessum kringumstæðum því að þeir hafa blekkt fólk til fylgilags við sig. Það er ekkert öðruvísi, herra forseti. Ég vil hins vegar ekki trúa því að þeir hafi gert það vísvitandi. Ég held að hreinn og klár barnaskapur hafi ráðið för í þessu sambandi og að þeir hafi gleymt sér í hita leiksins og í loforðaglaumnum og loforðaflaumnum fyrir kosningar. Ég vil a.m.k. reyna að trúa að svo sé.  Menn voru með réttu að rifja það upp fyrr í þessari umræðu hvernig hlutirnir gengu fyrir sig til að mynda í gær í þinginu þar sem smáskammtur af skattahækkunum fór hér inn í formi aukagjalda ríkissjóðs. Menn fóru yfir það lið fyrir lið og gerðu það býsna vel, m.a. hv. þm. Jón Gunnarsson. Ég hlýddi á það með mikilli athygli og vænti þess að skattalækkunarpostularnir, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Pétur H. Blöndal sem eru nú orðnir talsmenn skattahækkana, hafi gert það líka. Þar fór hv. þingmaður m.a. yfir það að ranghermt var í forsendum frumvarpsins að þar hafi ekki verið hreyft við einu eða neinu eða afskaplega fáu frá því árið 1997. Hv. þingmaður rakti það lið fyrir lið í mjög ítarlegu máli hvernig menn hefðu staðið þessa vakt, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal, í því að hækka þessi aukagjöld ríkissjóðs, sem eru auðvitað ígildi skatta, á árinu 2000 og á árinu 2001 og árinu 2002 og árinu 2003. Það er því bara ekki rétt að menn hafi ekki staðið vaktina í skattahækkunum. Ég vil að rétt sé rétt. Á síðasta kjörtímabili og því kjörtímabili sem nú er senn hálfnað hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal sannarlega staðið vaktina í því að hækka allar þessu álögur með mikilli samviskusemi og ekki síst núna sem talsmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd. Hann hefur staðið þessa vakt algjörlega upp á punkt og prik. Rétt skal vera rétt í þessu sambandi. Hann nýtur nú stuðnings ágætra félaga sinna sem voru kosnir hingað inn til að lækka skatta en hafa fengið það hlutskipti og hlutverk í hendur að hækka þá. Svona vill þetta nú stundum verða í lífinu, virðulegi forseti, að menn ráða ekki við hlutskipti sitt eða hafa ekki áttað sig á því inn í hvaða umhverfi þeir voru að fara og hverjir þeirra vinir voru sem þeir völdu á sínum tíma. Þannig er þetta nú bara og við verðum að horfast í augu við það. En alla hafa þeir samúð mína. Það rifjast upp fyrir mér dæmi af þessum aukatekjum ríkissjóðs - þau voru nú mörg ágæt tínd til hér í umræðum í gær - sem er auðvitað hluti af þessari skattaumræðu sem við erum að fara í gegnum og birtist nú í dag. Skattahækkunin í dag er í formi bifreiðagjaldsins. Í gær voru það aukagjöldin. Ég vakti athygli á því í lok síðasta kjörtímabils hvernig menn nota allar smugur, allar matarholur sem finnast. Ég vænti þess að hv. þingmenn þekki það til hlítar hvernig menn sækja tugi milljóna, sennilega eru þær farnir að hlaupa á hundruðum núna, í formi útgáfu á vegabréfum og ökuskírteinum. Þar er nú ein matarholan sem skilar verulegum fjármunum í ríkissjóð í formi skatta. Og núna eru það bifreiðagjöldin. Það má ekki gleyma því. Það þarf að leggja það á. Það eru ýmsar hliðar á þessu bifreiðagjaldi sem ég held að væri ástæða til að menn veltu fyrir sér. Það er auðvitað ekki allt réttlátt í þessari álagningu. Við þurfum ekki annað en fara niður í kjallara á þessu húsi og skoða ólíka bílaeign þingmanna. Þar er greitt nánast sama gjald á bíl sem getur verið upp á 4 millj. kr. og bíl að verðmæti upp á 400 þúsund. Það er bara þyngd bílsins sem ræður för en ekki verðmæti hans. Ég er svo sem ekki með neina sérstaka lausn á þessu. Þetta hefur verið svona um allnokkurt skeið. En þetta vekur mann til umhugsunar um hvort ekki eigi að skoða þetta skattaform miklu nánar en gert hefur verið. Ég talaði um flautaþyrilshátt áðan, herra forseti, og ég get ekki annað en aðeins skýrt þá nafngift miklu betur. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom í þennan ræðustól, fór mikinn, gerði sig breiðan og vildi kenna mönnum lexíuna og hvernig bæri að lesa úr tölfræði og texta. Látum það liggja milli hluta. Hann hélt því fram eins og félagi hans og vinur hv. þm. Pétur H. Blöndal að allt væri þetta innan eðlilegra ramma og menn væru bara að fylgja verðlagsþróun. Ég heyrði hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson ekki halda svona ræðu úti í Ráðhúsi um daginn þegar var verið að hækka leikskólagjöld í Reykjavík. Ég heyrði hann ekkert tala í þá veruna að það þyrfti að láta leikskólagjöld fylgja verðlagi í landinu. Heldur hann öðruvísi ræður þar en hér eða 

Hvað sagði ég í ...?

Ef hv. þingmaður hefur lagt við hlustir og  Það rifjast upp fyrir mér að ég man ekki eftir mjög mörgum ræðum hv. þingmanns í Ráðhúsi Reykjavíkur í svipaða veru og hér, þ.e. að mjög mikilvægt sé fyrir borgaryfirvöld í Reykjavík að breyta þjónustugjöldum. Og þar erum við svo sannarlega að tala um þjónustugjöld. Við erum ekki að tala um skattlagningu í formi aukatekna ríkissjóðs. Þar er verið að tala um þjónustugjöld. Ég þekki það úr sveitarstjórnarmálum og ég vænti þess  Herra forseti. Vegamálin og skattálögur á bíla eru umhugsunarefni. Við ræddum það í þessum sal fyrir ekki margt löngu hvað hlutirnir geta nú tekið á sig skrýtna mynd satt að segja. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór yfir það og vakti sérstaka athygli á því að samráð olíufélaganna og óhófleg gjaldtaka olíufélaganna á eldsneyti og öðrum vörum hefði raunverulega leitt til þess að ríkissjóður hagnaðist a.m.k. um 600 milljónir. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki væri ástæða til þess að reyna að finna leið til að koma þessum ofteknu fjármunum sem sannarlega voru teknir af borgurunum til baka með einhverjum hætti. Þá var því svarað sisvona að búið væri að eyða þessum peningum og vonandi og væntanlega í uppbyggilega hluti og að ríkissjóður væri auðvitað sjóður allra landsmanna og menn yrðu bara að búa við þennan veruleika. Mér datt þetta svona í hug í framhjáhlaupi. Þegar menn eru í þessum útreikningum í þá veruna að nú hallist á ríkissjóð og ekki megi bíða boðanna með að hækka bifreiðagjaldið til þess að halda í við verðlagsþróun, hafa menn þá nokkuð gaumgæft það að þessi jöfnunarreikningur er nú kannski ekki jafnskakkur fyrir ríkissjóð og raun ber vitni ef menn til að mynda líta til þess að bensíngjaldið skilaði inn miklu meiri tekjum í ríkissjóð en því bar að gera, allt vegna þess að oflagt var af hálfu olíufélaganna? Þegar menn nálgast það viðfangsefni að ná inn tekjum fyrir ríkissjóð til þess að standa undir velferðarþjónustu þá þurfa þeir að gaumgæfa þessa stóru mynd. Málin eru bara ekki eins svart/hvít og menn vilja vera láta á þessu blaði hér. Langtum fleiri þættir spila þar inn í. Kjarni máls er þessi. Virðulegi forseti. Það er auðvitað ljótt af mér að koma í ræðustól og auka enn á eymd og vonleysi hv. stjórnarþingmanna við þessar kringumstæður. Æsingur þeirra og gleði fyrir nokkrum dögum, eins og ég sagði, hefur snúist upp í andhverfu sína. Þreyta þeirra og uppgjöf er auðvitað alger. Það er ekki í stíl okkar jafnaðarmanna að leggjast svona á lítilmagnann. En ég gat ekki stillt mig.

Herra forseti. Ég fullyrði að hv. þingmaður vorkennir mér ekki neitt. Ég fullyrði að hv. þingmaður hafi enga samúð með mér. Ég fullyrði að það sem hann er að segja hérna á tilfinninganótum er ekki rétt. Þetta er slagur, herra forseti. Gleði mín og hamingja yfir skattalækkununum sem við ræddum fyrir nokkrum dögum er enn til staðar. Ég þarf bara að hugsa um það og þá verð ég glaður aftur. Það sem þreytir mig er að þurfa að spyrja þingmenn Samfylkingarinnar þrisvar sinnum sömu spurningarinnar. Það þreytir mig, en ekki nógu mikið til þess að gleðin hverfi. Við höfum lækkað eignarskatt, fellt hann niður. Við höfum lækkað erfðafjárskatt og gert hann mjög einfaldan. Við erum búin að einfalda fjármagnstekjuskattinn og við erum búin að fella niður hátekjuskattinn. Er það ekki gleðilegt? Vissulega, og ég varð glaður og ég er enn þá glaður. Svo ætlum við að lækka tekjuskattinn um 4%, herra forseti. Þetta er til framtíðar. Ég ætla að spyrja hv. þingmann enn einu sinni: Þegar krónutala í gjöldum er hækkuð um 3,5% og verðbólgan hefur verið 7%, er það þá raunlækkun eða raunhækkun? Ég ætla að spyrja aftur, herra forseti, ef ég má: Þegar krónutala í gjöldum hækkar um 3,5% og verðbólgan hækkar um 7%, er það raunlækkun eða raunhækkun? 
            

Herra forseti. Ég hélt eitt andartak að það væri að taka sig upp gamalt bros hjá hv. þingmanni. En það var ekki nema örskotsstund. Svo þreyttist hann fljótt aftur og endurtók spurningu sína sem hann er búinn að spyrja 15 sinnum hér seinni partinn og búinn að fá 15 sinnum svör við. Hann er eins og rispuð plata. Ég hlýt að sjá aumur á hv. þingmönnum og endurtaka ekki það sem búið er að segja við hv. þingmann allnokkrum sinnum hér í dag. Nú bið ég hann að reyna eins og hann getur að halda brosinu þó ekki væri nema þessar tvær mínútur sem hann er í ræðustóli til að maður fái það á tilfinninguna að hann sé að ná þrótti sínum og krafti á nýjan leik. Það gleður mig því að ég er mannvinur. 
            

Herra forseti. Ég reyni að hugsa eins og ég get um skattalækkanir ríkisstjórnarinnar svo gleði mín haldi. Það er nefnilega mjög þreytandi þegar ég spyr spurninga og ég fæ ekki svar. Það er mjög þreytandi, herra forseti, og jafnvel öll gleðin yfir skattalækkununum dugar ekki til að vega upp á móti þeim leiðindum. En ég vil endurtaka aftur að það er virkilega stórkostlegt og það hefði einhver átt að segja mér fyrir sjö árum að eignarskatturinn yrði felldur niður. Það er stórkostlegt, herra forseti, þannig að nú hef ég tekið gleði mína aftur og ég spyr hv. þingmann aftur: Ef gjöld sem eru krónutala hækka um 3,5%, eins og í þessu frumvarpi, í 7% verðbólgu er það raunlækkun eða raunhækkun? 
            

Virðulegi forseti. Það er augljóst að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er sár og hann gat ekki einu sinni komið og svarað þeirri einföldu spurningu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði hann að. Hann er svo sem búinn að ganga í gegnum ýmislegt undanfarna tvo daga, hv. þm. og formaður Alþýðuflokksins. Það er búið að upplýsa að Samfylkingin hefur tekið upp utanríkisstefnu Alþýðubandalagsins og skattastefnu þess. Þegar hv. þm. var í þingflokki Alþýðuflokksins átti tekjuskatturinn ekki að vera hærri en 35%, virðulegi forseti. Það er farið. Nú berjast menn með oddi og egg gegn öllum skattalækkunum. Svo kemur þingmaðurinn upp og segir að það eigi að kalla hlutina réttum nöfnum en það er búið að afhjúpa hér í umræðunni að það sem þeir hafa kallað skattahækkanir er eitthvað allt, allt annað. Hann var svo ótrúlegur að fara að ræða borgarstjórn Reykjavíkur og segir hér, virðulegi forseti, að ég hafi haldið einhverja ræðu um leikskólamál í borgarstjórn Reykjavíkur sem hefði verið á allt öðrum nótum en ræður mínar hér. 

Herra forseti. Ég verð að játa á mig þá synd að ég hef aldrei farið út í Ráðhús og hlustað á ræður hv. þm. og ætla aldrei að gera það. En ég hef hins vegar heyrt eftir honum haft í dagblöðum og ljósvakamiðlum, stundum kannski allt of mikið, í þá veruna að hann talar mjög mikið um mikilvægi þess úti í Ráðhúsi og í borgarstjórn Reykjavíkur að lækka þurfi álögur á fólk og hann talar mikið um mikilvægi þess að þjónustugjöldum þurfi að stilla í hóf. Svo víkur því svo við, og þar kemst ég ekki hjá því, virðulegi forseti, að þurfa að hlusta á ræður hans, að í þessum sal talar hann hins vegar með allt öðrum hætti, þá talar hann um mikilvægi þess að ríkissjóður fái sitt og ver það núna með ráðum og dáð, bæði í gær og í dag, að hækka álögur í aukatekjum ríkissjóðs sem eru auðvitað ígildi skatta. Nú vill hann hækka bifreiðagjöldin og álögur á bifreiðaeigendur í landinu. Það er þessi flautaþyrilsíhaldsháttur sem ég var að vísa til áðan og ég heyri nú ekkert hjá hv. þm. sem gerir það að verkum að ég þurfi endilega að skipta um skoðun eða heiti í því sambandi.

Virðulegi forseti. Ég sagði þegar ég hóf andsvör mín að það væri bara spurning um að fara hægt í gegnum þetta og þá mundi þetta fara alveg í gegn hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og það er að koma á daginn. Nú er það upplýst að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, sem vitnaði í ræður mínar í borgarstjórn Reykjavíkur um leikskólamál, hefur aldrei hlustað á neinar ræður, a.m.k. ekki mínar, í Ráðhúsi Reykjavíkur og er búinn að lofa því alveg sérstaklega að gera það aldrei. Hvers vegna hv. þingmanni datt í hug að nefna R-listann og hækkanir á þjónustugjöldum og hækkanir á skatti í þessari umræðu sem rökstuðning í máli sínu er algjörlega óskiljanlegt. Við erum ekkert að tala um það þegar hækkanir eru á þjónustugjöldum hjá R-listanum, eitthvað sem fylgir verðlagi, virðulegi forseti. Við erum ekkert þar. En þegar við erum að tala um skattamál, þá koma menn þar glaðir og keikir og segja: Nú ætlum við að ræna tekjuskattslækkun ríkisstjórnarinnar, og eru ekkert að fara neitt í felur með það, hækka bara skattana hvort sem það er útsvar eða fasteignagjald. Bara til að upplýsa þig, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, þá eru fasteignagjöldin búin að hækka um 91% að raungildi, 25 þús. kr. á hvern einasta einstakling frá því að R-listinn tók við, fyrst og fremst út af beinum skattahækkunum. 

Herra forseti. Ég hef aldrei sérstaklega gefið mig út fyrir að vera sérlega glaður í þessari skattaumræðu því að ég hef haft áhyggjur af fólki, skattgreiðendum í landinu, um leið og skattapólitík ríkisstjórnarinnar kom inn í þennan sal. Ég þarf því ekkert að undirgangast það að vera skælbrosandi í ræðustól og reyna að telja fólki trú um að ég sé afskaplega glaður með þessa stöðu mála. Innskot hv. þingmanns sannaði eiginlega nákvæmlega það sem ég sagði, að honum veitist afskaplega létt að gagnrýna það úti í Ráðhúsi að stundum þurfi að hækka álögur á fólk, hvort sem það er í formi þjónustugjalda, útsvars eða fasteignagjalda, ég ætla ekkert að leggja mat á það. Hins vegar vitum við öll í þessum sal að sveitarfélögin í landinu, og ég hugsa að hv. þingmaður viti það kannski ekkert síður en hver annar, hafa verið keyrð niður af ríkisvaldinu og vantar eðlilega fjármuni til reksturs þjónustustigsins. Það er hins vegar önnur saga. Síðan kemur hv. þingmaður í þennan sal og byrjar að halda allt aðra ræðu og telur bara afskaplega eðlilegt og sjálfsagt að menn hækki álögur á fólk í hvaða formi sem það er, bifreiðagjald, bensíngjald, aukatekjur ríkissjóðs og hvaða nöfnum sem hann kann að nefna. Að lyktum, bara til að halda því til haga, herra forseti: Samfylkingin er afskaplega skýr í stefnumörkun sinni í þessum efnum. Hún vill lækka matarverð um helming, það sama og Sjálfstæðisflokkurinn lofaði fyrir kosningar en hefur svikið eftir þær.