Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við höfum á undanförnum vikum rætt þó nokkuð um aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Í því sambandi hefur gjarnan verið rætt um aðlögunarviðræðurnar, þ.e. þá kröfu og hugmynd Evrópusambandsins að á meðan á viðræðum stendur undirbúi umsóknarríkið stjórnsýslu sína, reglur og lagaumhverfi. Um helgina fór fram fundur hjá Vinstri grænum þar sem tekist var aðeins á um þessi mál. Skilaboðin sem komu út af fundinum eru dálítið misvísandi þannig að mig langar til að biðja hæstv. fjármálaráðherra sem er formaður Vinstri grænna um að skýra línur, einkum hvað snertir skilaboð frá fundinum um viðtöku styrkja og breytingar á stjórnsýslunni. Einn stjórnarliða sem sat þennan fund hefur túlkað niðurstöðu fundarins þannig að hún kalli á algerlega nýja nálgun í viðræðuferlinu. Það hlýtur að vera horft til þess hvort og hvernig einstök ráðuneyti taka við hinum svonefndum IPA-styrkjum og nýta þá til að undirbúa stjórnsýsluna heima fyrir mögulega aðild. Í því sambandi virðist stefna í það, allt eftir því hvor stjórnarflokkurinn stýrir einstökum ráðuneytum, að styrkjum verði ýmist veitt viðtaka eða ekki. Á sumum sviðum stjórnsýslunnar verður þannig ráðist í ákveðna aðlögun en á öðrum sviðum ekki. Það er þetta sem mig langar að bera undir hæstv. fjármálaráðherra. Fer það eftir því hvor stjórnarflokkurinn stýrir einstökum ráðuneytum hvernig farið verður með móttöku þessara styrkja eða er það skýr stefna ríkisstjórnarinnar að neita viðtöku þeirra? Þá er þess auðvitað skemmst að minnast að utanríkisráðherra sagði á ráðherrafundi í júlí sl. að styrkirnir 

Frú forseti. Ég skal með ánægju fara yfir niðurstöður flokksráðsfundar okkar. Ég á þá inni greiðann hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni þegar Sjálfstæðisflokkurinn heldur næst fund, að hann útskýri fyrir mér hvað í niðurstöðunni var þar fólgið. Eins og í fundarályktun okkar kemur fram er skilningur okkar - og ég hef fengið hann staðfestan alls staðar þar sem ég hef eftir því leitað - að við þurfum ekki að gera fyrir fram breytingar á lögum okkar eða stofnanakerfi. Hins vegar þurfum við að vera með tilbúnar áætlanir um það, við þurfum að vera búin að bera saman löggjöf og það þarf að liggja skýrt fyrir hvar aðlögunin kallar þá á breytingar og hvar ekki en það er nægjanlegt að hrinda því í framkvæmd þegar eða ef þjóðin geldur jáyrði við því að fara þarna inn. Ísland er EES-ríki og að 85% til er löggjöfin samræmd þannig að staða Íslands að þessu leyti er algerlega ósambærileg t.d. þeim Austur-Evrópuríkjum sem komu inn við stækkunina þá og þeirri aðferðafræði sem mótaðist í kjölfar þess og tók mið af því að ríki með allt annað fyrirkomulag og allt aðra stjórnsýslu þurftu auðvitað að gera viðamiklar breytingar áður en það varð trúverðugt að þau gætu orðið aðilar. Það á ekki við um Ísland nema í mjög afmörkuðum þáttum, fyrst og fremst á þeim sviðum sem standa utan EES-samningsins. Ég bið menn að hafa þetta í huga þegar þeir bera saman stöðu Íslands og þeirra ríkja sem komið hafa inn í stækkun á undangengnum árum. Þetta er okkar skilningur og þar af leiðandi teljum við okkur geta staðið á því og haft fyrir því fullvissu að ekki þurfi að verða um að ræða neina fyrir fram aðlögun að þessu leyti en áætlanirnar þar um þurfa að vera tilbúnar. Varðandi styrkina liggur það í hlutarins eðli að það er okkur algerlega í sjálfsvald sett hvort og þá hvenær og hvernig við tökum við þeim eða til hvaða verkefna þannig að það á ekki að vera 

Frú forseti. Það er staðreynd máls að Evrópusambandið gengur út frá því að umsóknarríki um aðild að Evrópusambandinu hafi áhuga á því að komast í Evrópusambandið. Það er ekki gert ráð fyrir því fyrirkomulagi sem íslenska ríkisstjórnin býður upp á, að menn sækist eftir aðild án þess að neitt sé með því meint eins og skýrt kemur fram í ályktun þess fundar sem hér hefur verið til umræðu, þ.e. að annar stjórnarflokkurinn vill alls ekki ganga í Evrópusambandið. Spurningin sem upp úr stendur er þessi: Er eitthvað nýtt að frétta? Hvað breyttist um helgina? Hér segja stjórnarþingmenn úr Vinstri grænum að niðurstaða fundarins kalli á nýja nálgun sem hlýtur þá að leiða til einhverra breytinga frá því sem við höfum horft á að undanförnu. Eða er það kannski þannig eins og mér heyrist hæstv. fjármálaráðherra vera að segja að það sé ekkert nýtt að frétta, það verði haldið áfram á sömu braut?

Frú forseti. Varðandi styrkjamálin höfum við nú þegar sett þau í endurskoðun. Það varð um það samkomulag í haust að það ferli sem þá var í gangi yrði stöðvað og farið rækilega yfir það hvaða stefnu við ætlum að móta gagnvart þessum styrkjum. Í ályktun okkar er talað um að taka ekki við styrkjum sem gagngert miða að því að undirbúa aðild og það þýðir að við áskiljum okkur rétt til að meta það í hverju og einu tilviki hvers konar verkefni eru á ferðum og til hvaða þarfa þau eru ætluð. Við erum náttúrlega að árétta þann skilning okkar og afstöðu að það samrýmist ekki því ferli sem lagt var upp með að gera breytingar fyrir fram. Við ætlumst til þess að viðræðurnar séu á þeim grunni sem lagt var upp með. Þetta eru náttúrlega samningaviðræður vegna þess að það er væntanlega um eitthvað að semja, annars væru menn ekki að fara í þær. Auðvitað hlýtur afstaðan að ráðast líka af því hvernig til tekst í þeim efnum þannig að þó að Evrópusambandið gangi út frá því að þeir sem sækja um hafi áhuga á því að ganga þar inn, já, þá gera þeir sér væntanlega grein fyrir því að það hlýtur 

Hæstv. forseti. Fréttir af því hvernig staðið var að fjárveitingum til meðferðarheimilisins Árbótar vekja nokkra furðu. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þau samskipti sem hafa verið milli Barnaverndarstofu og félagsmálaráðuneytisins og ég vil líka taka fram að sú starfsemi sem hér er rekin er afar mikilvæg og það starf sem unnið er á meðferðarheimilum er gríðarlega mikilvægt fyrir þau börn sem í vandræðum lenda. Ég geri hins vegar alvarlegar athugasemdir við aðkomu hæstv. fjármálaráðherra að þessu máli. Fer hann að því er virðist með tölvubréfi nokkuð ákveðið inn á verksvið annars ráðherra, hótar að setja málaflokk í gíslingu og knýr þannig fram niðurstöðu í málinu. Eins og segir, með leyfi forseta, í þessu tölvubréfi sem nú er komið til fjölmiðla: „Ef hugmyndir eru um að auka umsvif sambærilegrar starfsemi annars staðar þá eru að mínu mati vægast sagt veikar forsendur fyrir slíku ef fjárfesting til uppbyggingar í Árbót eiga þá að verða ónotaðar á móti. […] Ég mun því hvorki samþykkja aukafjárveitingar né tilfærslu fjármuna eftir því sem slíkt þarf míns samþykkis nema betur verði farið ofan í saumana á forsendum þessa alls.“ Vegna þessa langar mig að spyrja fjármálaráðherra nokkurra spurninga: 1. Eru þetta vinnubrögð sem hæstv. fjármálaráðherra finnst sæmandi? 2. Var af þessu tilefni leitað álits ríkislögmanns um málið og þær afleiðingar sem þetta gæti hugsanlega haft á stöðu ríkissjóðs? 3. Hvað varð um þau fyrirheit sem hv. þm. Atli Gíslason, félagi hæstv. fjármálaráðherra í Vinstri grænum, hafði uppi um stór orð í þingmannanefnd? Ef allir þingmenn, 63:0, samþykktu að gera þyrfti breytingar á vinnubrögðum í þinginu, eru þessi vinnubrögð sem hér eru viðhöfð í samræmi við það?

Frú forseti. Þetta mál er að sjálfsögðu á forræði félagsmálaráðuneytisins og það var í þess höndum að taka við málinu eftir að Barnaverndarstofu og rekstraraðilum heimilisins mistókst að ná samkomulagi um lyktir mála. Barnaverndarstofa óskaði þá sjálf eftir því að félagsmálaráðuneytið yfirtæki það mál og reyndi að leiða það til lykta. Það gerði félagsmálaráðuneytið og það var að tillögu embættismanna og lögfræðinga þess sem gengið var til samkomulags við rekstraraðilana um uppgjör á málinu og í einu og öllu farið að því sem eðlilegt var. Það er þannig með þessa samninga að í þeim er ekki ótvírætt uppsagnarákvæði, heldur endurskoðunarákvæði. Þetta viðurkenndi Barnaverndarstofa í reynd með því að ganga til viðræðna við rekstraraðilana í framhaldi af því að hafa tilkynnt þeim um uppsögn í lok árs. Það náðust hins vegar ekki samningar og þá sagði Barnaverndarstofa sig frá því og vísaði því yfir til félagsmálaráðuneytisins sem eftir það fór með forræði á málinu og lagði síðan fram tillögu að lausn og tillögu að samningi sem fjármálaráðuneytið féllst á og staðfesti fyrir sína hönd. Í kjölfarið var minnisblaði dreift í ríkisstjórn sem samþykkti að ljúka málinu með þessum hætti og óska eftir fjárheimild í fjáraukalögum hvað var og gert. Þetta er búið að liggja fyrir á borðum þingmanna síðan í októberbyrjun. Það er búið að fara nákvæmlega eðlilega með þetta mál og í samræmi við það sem aðstæður buðu upp á úr því að Barnaverndarstofa náði ekki samkomulagi við rekstraraðilana og bað félagsmálaráðuneytið ásjár í þeim efnum. Það hefur verið farið að þeim tillögum sem embættismenn og lögfræðingar þar lögðu upp til lausnar málsins. Heimilið var í fullum rekstri allt til loka uppsagnarfrestsins þannig að augljóst var að ekki var annað hægt en að ljúka málinu með einhverjum samningi og koma til móts við rekstraraðilana vegna þess kostnaðar sem þeir sátu uppi með. Ég tel að eðlilega hafi verið unnið að þessu máli á allan hátt og í samræmi við lögheimildir og góða stjórnsýsluvenju. Tölvupóstur sá sem ég ritaði í janúarmánuði var hins vegar vegna þess að við höfðum áhyggjur  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta svar en það svarar náttúrlega því miður samt ekki þeirri spurningu sem var að meginstofni til það sem kom fram í máli mínu. Það eru auðvitað góðir stjórnsýsluhættir að leita til þeirra aðila sem gerst þekkja til um svona mál eins og ríkislögmaður er. Það hefðu verið góðir stjórnsýsluhættir af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að kynna sér það og athuga hvaða afleiðingar svona ákvörðun hefur á ríkissjóð. Eða er það þannig að hæstv. fjármálaráðherra getur, jafnvel þótt það þurfi að leysa einstök mál, opnað ríkissjóð í þessum tilvikum en ekki öðrum? Er það líka svo að fjármálaráðherrar geti bara almennt tekið heilu málaflokkana í gíslingu og nánast sagt hæstv. félagsmálaráðherra sem þá situr hvernig fara skuli með mál? Ég get með engu móti fallist á að sú aðferðafræði sem þarna hefur verið beitt geti fallið undir góða stjórnsýsluhætti. Ég get fallist á það með hæstv. fjármálaráðherra að mál þurfi að leysa 

Frú forseti. Ætli það sé nú ekki vænlegra að reyna að leiða erfið mál af þessu tagi til lykta með samkomulagi ef það býðst frekar en að það fari í málaferli og illindi? Höfum nú í huga hversu viðkvæmur sá málaflokkur er sem hér á í hlut þannig að að sjálfsögðu er það sjónarmið ef hægt er að laða fram lausn á máli af þessu tagi með sanngjörnu samkomulagi.

Með réttu bótunum.

Niðurstaðan varð að það tókst í þessu tilviki, unnið af lögfræðingum. Að því komu lögfræðingar bæði úr félagsmálaráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Málið var aldrei á því stigi að það þyrfti að leita álits ríkislögmanns því að það var ekki komið upp neitt bótaálit eða annað í þeim dúr. Hér var einfaldlega um það að ræða að ljúka samningsbundnum samskiptum með þeim hætti sem heppilegast er ef það tekst,  Áhyggjur okkar hins vegar í janúarmánuði sneru að því ef þarna væri enn eina ferðina verið að stofna til verulega aukins kostnaðar vegna þess að uppbygging margra meðferðarheimila á undanförnum árum, ef menn kynna sér þá sögu, hefur ekki verið 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns gera athugasemd hér við fundarstjórn forseta því að hér hefur hæstv. fjármálaráðherra ítrekað farið fram úr tíma sínum án þess að fá ávítur, ég vil koma því hér áleiðis. Það er greinilega ekki sama hver talar hér á þeim grunni. Ég er með fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um Íbúðalánasjóð og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs er nú orðið talsvert lægra en samrýmist langtímamarkmiðum sjóðsins, en miðað er við að lágmarkseiginfjárhlutfallið skuli vera yfir 5% samkvæmt reglugerð um fjárhag og áhættustýringu Íbúðalánasjóðs, nr. 544/2004. Það er tvisvar sinnum hærra en sérfræðingar Deutsche Bank töldu að þyrfti að vera þegar breytingar voru gerðar á fjármögnunarfyrirkomulagi Íbúðalánasjóðs árið 2004, enda taldi bankinn þá að eiginfjárhlutfallið yrði 2,5% í lengri tíma en að kröfu fjármálaráðuneytisins var langtímamarkmið í reglugerð haft 5% til að minnka líkurnar á að ríkissjóður þyrfti að leggja Íbúðalánasjóði til fjármagn til að standa undir skuldbindingum sínum. Vegna þess að í skýrslu sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í byrjun október kemur fram að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum til á milli 30 og 45 milljarða kr. í lok ársins til að eigið fé sjóðsins fullnægi lágmarkskröfum langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Telur hæstv. fjármálaráðherra að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggi ofuráherslu á þessa innspýtingu ríkisins til þess að það sé auðveldara að einkavæða Íbúðalánasjóð? Er gert ráð fyrir þessum greiðslum í fjárlögum 2011 eða fjáraukalögum og hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagt á það ofuráherslu í þessum viðræðum að Íbúðalánasjóður 

Frú forseti. Það þarf ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til, við hljótum sjálf að vilja tryggja að Íbúðalánasjóður hafi fjárhagslega burði til að sinna hlutverki sínu. Áætlun um nauðsynlegar aðgerðir í þeim efnum er í undirbúningi, starfshópur hefur undanfarnar vikur verið að störfum, skipaður fulltrúum fjármálaráðuneytis, félagsmálaráðuneytisins og Íbúðalánasjóðs. Ég geri ráð fyrir að sú áætlun liggi fyrir innan tíðar. Hún verður þá kynnt þinginu og væntanlega teknar inn heimildir í samræmi við hana við lokaafgreiðslu fjárlaga eða fjáraukalaga nú fyrir jól. Það er afstaða fjármálaráðuneytisins að ekki sé ástæða til að gera jafnríkar eiginfjárkröfur til Íbúðalánasjóðs eðli málsins samkvæmt og eignarhaldsins vegna eins og almennra fjármálastofnana. Það er alveg ljóst í okkar huga að það getur verið fyllilega ásættanlegt að eiginfjármörk Íbúðalánasjóðs séu talsvert lægri og það er visst svigrúm til þess þá að skilgreina það, enda ekki á dagskrá svo ég viti til að gera annað en að starfrækja Íbúðalánasjóð áfram í eigu ríkisins. Þá gegnir að sjálfsögðu nokkuð öðru um það hvernig með eiginfjármörk er farið o.s.frv. Ég geri ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið sé sömuleiðis sammála því mati að Íbúðalánasjóður með sitt sérgreinda hlutverk og með ábyrgðir ríkisins og eign á bak við sig geti vel viðhaft önnur eiginfjárhlutföll en bankar og sparisjóðir eða aðrir slíkir aðilar. Það hafa verið deilur uppi um fyrirkomulag við íbúðalánasjóði við Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, og þá sérstaklega um ríkisábyrgðarþáttinn á því máli. Þær þarf líka að leiða til lykta með einhverjum farsælum hætti þannig að hægt sé loksins að skapa frið og sátt um stöðu þessa sjóðs. Það er unnið að þeim málum öllum saman.

Virðulegi forseti. Þetta var að sjálfsögðu ekki svar. Við vitum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett fram þá kröfu að setja á milli 30 og 45 milljarða kr. inn í Íbúðalánasjóð frá íslenska ríkinu. Það leiðir af sér að eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs fer yfir 8% sem er akkúrat það hlutfall sem lánastofnanir höfðu hér fyrir hrun til þess að standa undir rekstri sínum þrátt fyrir að nú hafi verið farið fram á að þetta hlutfall eigi að vera 16% í nýju bönkunum. Í sjálfu sér er ekkert sem krefst þess að eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs sé neikvætt meðan sjóðurinn nýtur ríkisábyrgðar. Þess vegna skil ég ekki þetta svar sem hæstv. fjármálaráðherra kemur með því að um leið og ríkissjóður er kominn með afgerandi hætti að Íbúðalánasjóði er það farið að brjóta EES-samninginn ef hann leggur í ríkari mæli meira fé til sjóðsins en gerist í nágrannalöndunum. Því spyr ég á ný: Hefur það komið til tals á milli hæstv. fjármálaráðherra og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 

Frú forseti. Ég sagði áðan að áætlun um eiginfjáraukningu í Íbúðalánasjóði væri í undirbúningi. Hún verður kynnt um leið og hún er tilbúin. Það getur vel verið að þar verði um einhverja áfanga að ræða. Það er hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda, það er í sjálfu sér ekki stórt áhyggjuefni vegna eignarhaldsins á Íbúðalánasjóði þó að eiginfjárhlutfall hans sé lægra eða lækki tímabundið, það er enginn voði á ferðum í þeim efnum. En til frambúðar er væntanlega hyggilegt að hafa þarna tiltekin skilgreind eiginfjármörk sem að okkar mati geta verið lægri en gildir um almennar fjármálastofnanir, eins og ég sagði hér áðan. Það er afstaða fjármálaráðuneytisins, hv. fyrirspyrjandi, frú forseti, að það þurfi bara að skilgreina einhver skynsamleg, hófleg eiginfjármörk í þessum efnum en það sé engin ástæða til að horfa endilega til eiginfjárhlutfalla banka eða sparisjóða.

Og svarið er?

Svarið er þetta.

Virðulegi forseti. Það voru fréttir í morgun af söluferli Sjóvár tryggingafélagsins sem hófst í janúar. Eftir því sem ég best veit var það opið og gagnsætt. Það byrjaði 18. janúar og er búið að standa í 10 mánuði. Þann 22. október átti Seðlabankinn að koma með svar eftir að tilboðin höfðu verið opnuð en bað, eftir því sem fjölmiðlar greina frá, hæstbjóðanda að bíða í eina eða tvær vikur. Núna er 22. nóvember og samkvæmt heimildum hefur hæstbjóðandi ákveðið að segja sig frá ferlinu vegna þeirra vinnubragða sem hér hafa verið viðhöfð, þ.e. hann hefur ekki fengið neitt svar við tilboðinu. Ég vildi því spyrja hæstv. fjármálaráðherra í fyrsta lagi hvort hann hafi haft einhverja aðkomu að þessu máli. Í öðru lagi, og það hlýtur hæstv. ráðherra að vita vegna þess að þetta hefur verið í fjölmiðlum og menn hafa verið meðvitaðir um þetta, af hverju þessu tilboði hefur ekki verið tekið, af hverju ekki hefur verið skrifað undir. Og í þriðja lagi, úr því að það hefur ekki verið gert: Á að selja félagið, eða eru hugmyndir um það, til þeirra sem buðu ekki hæst? Það væri kannski ágætt að fá að vita, ef svo er, af hverju hæsta tilboðinu var ekki tekið eða réttara sagt af hverju var beðið þangað til þeir sem voru með hæsta tilboðið gáfust upp á að bíða.

Frú forseti. Seðlabankinn fer alfarið með meðferð þeirra krafna sem sameinaðar voru á einum stað fyrir hönd ríkisins undir eignarhaldsfélagi Seðlabankans og annast algerlega úrvinnslu þeirra mála þannig að fjármálaráðuneytið hefur enga beina aðkomu að því. Svarið við fyrstu spurningunni er því: Nei, fjármálaráðuneytið hefur ekki verið þátttakandi í þessari úrvinnslu sem slíkri. Hins vegar upplýsir Seðlabankinn af og til almennt um það hvernig gengur að vinna úr eignunum sem þarna voru sameinaðar á einum stað í þessu eignarhaldsfélagi sem Seðlabankinn og fjármálaráðuneytið í samkomulagi komu á fót og var gengið frá að yrði vistað seðlabankamegin og að hann annaðist um úrvinnslu krafnanna og eignanna. Ég held að því sé eðlilegast að vísa til Seðlabankans að svara fyrir um það hvers vegna ekki var gengið að þessu tilboði. Ég geri ráð fyrir að þar sé hægt að fá upplýsingar um það en eins og kunnugt er voru það einhverjir þættir þessara viðskipta sem voru í skoðun. Ég er ekki til afspurnar um hvað nákvæmlega tók svo langan tíma. Varðandi Sjóvá er að sjálfsögðu markmiðið að losa þann eignarhlut sem reyndar er ekki formlega orðinn heldur gerðist þetta þannig að ríkið lánaði kröfur til þess að hægt væri að bjarga Sjóvá frá falli á sínum tíma með því stórfellda tjóni sem af því hefði hlotist. En það getur auðvitað leitt til þess að ríkið gerist að lokum eigandi að félaginu. Það er að sjálfsögðu ekki markmiðið að það sé í opinberri eigu, tryggingafélag í samkeppnisrekstri, þannig að að sjálfsögðu verður stefnt því að losa þann eignarhlut. Það er líka ástæða til að fá eins gott verð og hægt er fyrir hann þannig að það má heldur ekki vera það sjónarmið að það eigi að selja fyrir hvaða verð sem í boði er eða hvaða viðskiptakjör sem í boði eru. Það eru væntanlega þættir af því tagi líka sem Seðlabankinn hefur verið að meta í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Mér þykja þetta nú helst til rýr svör. Það er fullkomlega útilokað annað en að hæstv. ráðherra, sem nefndi réttilega að það er búið að leggja mikla fjármuni í þetta, hafi fylgst með þessu máli. Það hefur komið fram að framkvæmdastjóri annars eignaumsýslufélagsins á vegum Seðlabankans lýsti sig hlynntan þessari sölu og mæltist til þess við seðlabankastjóra að hann mundi ganga frá sölunni. Miðað við heimildir var undirskrift seðlabankastjórans það eina sem eftir var. Hér er ekki um neina litla hagsmuni að ræða, hér er um að ræða milljarðatugi, í það minnsta gríðarlega stórar upphæðir sem við erum hér að véla um, hagsmuni ríkisins. Hæstv. fjármálaráðherra verður að svara því skýrt hvað er á ferðinni. Hvers vegna er það ekki klárað eftir að það er búið að fara í gegnum þetta opna söluferli? Það er útilokað 

Frú forseti. Í grunninn er það hér á ferðinni að þessi áhugasami aðili, kaupandi, hætti við og tilkynnti það. Var það ekki í gær frekar en í morgun? 

Af hverju er það?

Ja, við skulum bara fá það upp, hv. þingmaður,  
            

Ekki samtöl við ræðumann.

Óskaplega langar nú litlu drengina í þetta, að koma mér inn í einhvern gálga. Nei, ég hafði engin bein afskipti af þessu máli 

Virðulegi forseti. Fjármálaráðherra hefur verið vinsæll í dag og mig langar að breyta aðeins út af því. Mig langar að spyrja hæstv. félags-, tryggingamála- og heilbrigðisráðherra út í vinnumarkaðsmál. Í Viðskiptablaðinu 18. nóvember kemur fram í viðtali við forseta ASÍ að ekki verði samið án ríkisstjórnarinnar í næstu kjarasamningum og það kemur líka fram að samskipti við ríkisstjórnina hafi gengið illa og að það sé trúnaðarbrestur þar á milli. Í ljósi þessara orða langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um aðkomu ríkisstjórnarinnar að viðræðum eða þreifingum við aðila vinnumarkaðarins. Eiga einhverjar slíkar viðræður sér stað og hvað er það helsta sem ríkisstjórnin er þá að færa inn á það borð? Nú er öllum ljóst að aðilar vinnumarkaðarins hafa hvor með sínum hættinum í rauninni sagt að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við það sem samið var um og lofað í hinum svokallaða stöðugleikasáttmála. Því hljótum við að velta fyrir okkur hvort ríkisstjórnin sé með ný eða önnur útspil inn í þær viðræður sem eiga sér stað núna. Hin hliðin á þessum peningi er sú að ef ríkisstjórnin hefur ekki átt neinar viðræður við aðila vinnumarkaðarins, er þá ekki tími til kominn að fara í þær? Við getum að sjálfsögðu ekki verið með samninga í uppnámi ef það er beðið eftir því að ríkisstjórnin komi með mál inn í þær viðræður til að leysa, sýni á sín spil hvort sem það er varðandi skattamál eða það sem hún ætlar að gera varðandi atvinnumál, liðka til og þess háttar. Því óska ég eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi um þessa stöðu og aðkomu ríkisstjórnarinnar ef einhver er.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um vinnumarkaðsmálin. Varðandi samskiptin við aðila vinnumarkaðarins lá fyrir að hæstv. ríkisstjórn boðaði til fundar með aðilum stjórnar og stjórnarandstöðu þar sem rætt var um hvort menn færu í sameiginlega vegferð varðandi atvinnumálin og leituðu eftir samstarfi um þær tillögur sem hafa komið m.a. frá stjórnarandstöðunni og ríkisstjórnin hefur sjálf verið með varðandi úrbætur í þeim málum og að við færum sameiginlega í þá vegferð. Hv. þingmaður getur kannski upplýst mig betur um afstöðu Framsóknarflokksins í því máli, en staðan hefur verið þannig að menn hafa í raunveruleikanum ekki verið að fullu tilbúnir til að koma að þessu borði með þeim hætti sem lagt var upp með. Það sama hefur gerst með Samtökum atvinnulífsins og launþegahreyfingunni. Að vísu hef ég ekki setið marga fundi með þeim, hef raunar ekki verið á þeim fundum yfir höfuð en hef átt viðræður við formann Alþýðusambandsins persónulega sem ráðherra. Varðandi stöðugleikasáttmálann og þá umræðu er í raunveruleikanum búið að vera að vinna eins og hér hefur komið fram að vegaframkvæmdum og ýmsu í kringum þær. Menn hafa líka skoðað atvinnumálin á Suðurnesjum, allt í kringum það sem þar er, og farið yfir sviðið, hvað hægt er að bæta í sambandi við atvinnulífið. Ég skal hreinskilnislega viðurkenna að sem félags- og tryggingamálaráðherra hef ég meira fjallað um úrræði í tengslum við atvinnuleitendur og unnið með Vinnumálastofnun í sambandi við úrræði þar frekar en akkúrat að vera í framlínunni varðandi umræðu um samstarf Samtaka atvinnulífsins, launþegahreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar. Þær viðræður 

Virðulegi forseti. Þetta var mjög undarlegt svar við spurningunni um hvað ríkisstjórnin er að gera, þ.e. hvort hún er að tala við aðila vinnumarkaðarins. Hæstv. ráðherra ákveður að reyna að snúa því í þann farveg að klukkutíma eða eins og hálfs tíma langur fundur með stjórnarandstöðunni, þar sem viðrað var hvort stjórnarandstaðan vildi ræða vinnumarkaðsmál, sé upphaf og endir þess hvort ríkisstjórnin komi beint að því að leysa kjarasamninga. Það er alveg með ólíkindum. Það væri mjög forvitnilegt á einhverjum tímapunkti að fara yfir þær hugmyndir sem voru reifaðar á þessum fundi þar sem stjórnarandstaðan, þ.e. fulltrúar Framsóknarflokksins, lagði fram tillögur inn á þetta borð sem maður hefur ekki enn þá heyrt hvort ríkisstjórnin hafi kynnt sér eða ekki. En það er verið að spyrja hvað ríkisstjórnin sé að gera til að leggja í púkkið. Ef hæstv. félagsmálaráðherra er ekki á þeim vettvangi er það bara að koma í ljós og ég ætla þá að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því í næsta fyrirspurnatíma 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að viðræðurnar við stjórnarandstöðuna eru hvorki upphaf né endir að lausnum í þessu samfélagi en það getur verið gríðarlega gott innlegg eftir sem áður að leita til allra aðila sem hafa hugmyndir fram að færa. Ég svaraði kannski ekki alveg nógu skýrt, ég hef fylgst með því að formenn ríkisstjórnarflokkanna hafa átt viðræður bæði við Samtök atvinnulífsins og ASÍ, og hæstv. fjármálaráðherra hefur upplýst mig að fyrirhugaður er formlegur fundur með samtökum vinnumarkaðarins síðar í vikunni um þessi sömu mál. Ég hef fylgst með þessum viðræðum af hliðarlínunni, eins og ég segi, þetta hefur meira verið á „formannalevel“ ef hægt er að kalla það það, en ég tek undir það sem ég held að sé undirliggjandi í spurningu hv. þingmanns, það er gríðarlega mikilvægt að við reynum að fá hjól atvinnulífsins til að snúast hraðar. Við megum ekki gera lítið úr því sem er í gangi en það þarf meira til og það þarf að horfa til allra þátta eins og ég kom að áðan. 

Virðulegi forseti. Hér er á dagskrá fyrirspurnatími þingmanna til ráðherra. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem hann hafði tvö tækifæri til að svara. Hæstv. fjármálaráðherra kom sér undan því að svara í bæði skiptin. Ég beini því enn á ný til virðulegs forseta því að þessir fyrirspurnatímar eru algjörlega tilgangslausir ef það á að vera svo að hér komi ráðherrar upp og geti ekki svarað þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar.  Fyrirspurn mín var einföld: Er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að fara fram á það með þessari innspýtingu ríkisins upp á 35–40 milljarða kr. að það sé byrjunin á því að Íbúðalánasjóður verði einkavæddur? Þetta er já- eða nei-spurning og meðan fjármálaráðherra svarar þeirri spurningu hvorki með jái né neii 

Virðulegi forseti. Frjáls félagasamtök sinna margvíslegu hlutverki við að uppfræða almenning, halda á lofti málstað einstakra þjóðfélagshópa, efla menningar- og listalíf eða inna af hendi samfélagsþjónustu. Þau starfa á grundvelli ákveðinna hugsjóna og eru ekki á markaði í hagnaðarskyni. Í fyrirtækjaskrá Hagstofunnar eru í dag skráð um 20 þús. félagasamtök í landinu. Dæmi um frjáls félagasamtök sem gegna mikilvægu hlutverki í samfélagi okkar eru Rauði kross Íslands, Krabbameinsfélagið, Heimili og skóli, Hjálparstarf kirkjunnar sem og kvenfélögin úti um allt land og björgunarsveitirnar. Á grundvelli þessa mikilvæga samfélagslega hlutverks frjálsra félagasamtaka hafa þau lengi notið ýmissa undanþágna frá skattgreiðslum hér á landi, þá sérstaklega frá greiðslu tekjuskatts og eignarskatts, enda mætti gera ráð fyrir að opinberir aðilar þyrftu sjálfir að sinna fleiri verkefnum ef félagasamtök væru ekki fær um að sinna þeim. Samkvæmt skýrslu hagfræðingsins Jónasar Guðmundssonar um skattumhverfi félagasamtaka á Íslandi og í öðrum löndum með sérstöku tilliti til góðgerðasamtaka frá 2004 njóta íslensk félagasamtök ekki undanþágu frá greiðslu fjármagnstekjuskatts og erfðafjárskatts eins og algengt er í samanburðarlöndunum. Þau eiga heldur ekki rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts af aðföngum nema í einstaka tilfellum. Enn stærri munur felst í því að einstaklingum hér á landi er ekki leyfilegt að draga gjafir til góðgerðafélaga frá skattskyldum tekjum sínum eins og almennt er heimilt í löndum Evrópu og Ameríku. Samdráttur í íslensku efnahagslífi hefur sannarlega komið við fjárhag frjálsra félagasamtaka. Framlög frá fyrirtækjum og einstaklingum hafa dregist umtalsvert saman auk þess sem ríki og sveitarfélög hafa minna getað stutt við starfsemi þeirra. Á sama tíma hefur álag á ýmis góðgerðasamtök aukist mikið eins og fréttir í fjölmiðlum bera vott um. Með breyttum skattareglum, þá sérstaklega hvað varðar góðgerðafélög og líknarfélög, væri hægt að bæta starfsumhverfi þeirra umtalsvert. Starfsemi þeirra mundi eflast og þau yrðu betur í stakk búin til að taka við slakanum frá ríki og sveitarfélögum við þessar erfiðu efnahagsaðstæður. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra tiltölulega einfaldrar spurningar en það er oft þannig að þótt þær séu einfaldar geta þær verið flóknar: Er ætlunin að bæta skattalega stöðu frjálsra félagasamtaka?

Frú forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Hún er góð og gild og skiljanleg. Það er reyndar þannig engu að síður og rétt að halda því til haga að frjáls félagasamtök njóta ýmissa skattfríðinda umfram önnur félagsform. Þannig eru almennt félög, sjóðir og stofnanir, þar með taldar sjálfseignarstofnanir sem ekki reka atvinnustarfsemi, einnig almenn félög og sjálfseignarstofnanir sem reka vinnu en verja þá hagnaði sínum einungis til almannaheilla og hafa það eina markmið samkvæmt sínum samþykktum, undanþegin skattskyldu samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt. Skilyrðin eru þau að þessi undanþága nær til hvers konar vinnu og þjónustu, tryggingabóta og styrkja, endurgjalds til rétthafa hugverka, verðlauna, vinninga og hagnaðar af sölu annarra eigna en hlutabréfa og fleira. Þessi undanþága nær hins vegar ekki til vaxta, affalla, verðbóta, gengishagnaðar og arðs. Góðgerðastarfsemi er undanþegin virðisaukaskattsskyldu enda sé skilyrðið að allur hagnaður af henni renni til líknarmála. Þessi undanþága frá útskatti nær til hluta eins og merkjasölu, basarsölu, söfnunar, sölu notaðra muna o.s.frv. Einnig nær undanþágan til ýmissar starfsemi sem félagasamtök stunda að sjálfsögðu og er undanþegin skatti, svo sem heilbrigðisþjónusta, íþróttastarfsemi, kennsla, menningarstarfsemi, rekstur sumarbúða, happdrættis, getraunastarfsemi og allt þetta. Þessar víðtæku skattundanþágur eru til staðar. Það liggur fyrir skýrsla sem nefnd vann, skipuð af félags- og tryggingamálaráðuneytinu, og hafði það hlutverk að fara yfir kosti þess og galla að setja heildarlöggjöf um starfsemi frjálsra félagasamtaka og sjálfseignarstofnana og jafnframt skoða þá hvort ástæða væri til að setja heildarlöggjöf um starfsemi almannaheillasamtaka þannig að slík samtök fengju skýrari réttarstöðu og rekstrarumhverfi. Niðurstaða nefndarinnar var einmitt sú að leggja til að hafist yrði handa um smíði löggjafar um félagasamtök og samhæfa sem sagt þar með löggjöf um þessa aðila og lög um sjálfseignarstofnanir. Þá er komið auðvitað miklu skýrara lagaumhverfi til að takast á við m.a. skattalega meðferð þessara aðila þegar starfsemi þeirra hefur verið samræmd að þessu leyti til og byggir á heildstæðri löggjöf. Það er alveg sjálfgefið og gott ef ekki er einmitt komið komið inn á það sérstaklega í skýrslunni að þessu tengt sé ástæða til að endurskoða skattumhverfi félagasamtaka. Það má því segja að næsta skref sé frekar í höndum félags- og tryggingamálaráðherra en fjármálaráðuneytisins en við erum að sjálfsögðu reiðubúin til þátttöku í því starfi hvað varðar þá þætti sem snúa að skattalegum málum og rekstrarumhverfi þessara aðila almennt. En ég held að nauðsynlegt næsta skref í þessu sé það sem snýr að löggjöfinni og það eigi að setja þá vinnu af stað. Samhliða geta menn skoðað hvort ástæða er til að gera breytingar á skattamálunum. Væntanlega verður miklu auðveldara að ganga frá og útfæra þær reglur þegar komin er ein heildstæð löggjöf utan um þennan málaflokk.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa mikilvægu fyrirspurn og hæstv. ráðherra fyrir svör. Ég tel nauðsynlegt að hefja þegar vinnu við að móta heildarlöggjöf um starfsemi frjálsra félagasamtaka. Ég held að það sé löngu þarft dæmi. Í umræðunni á undangengnum árum, þegar góðhjartaðir borgarar hafa verið að arfleiða félagasamtök sem jafnvel þjónusta stóran hóp Íslendinga sem standa höllum fæti, velta menn fyrir sér hvort sanngjarnt sé að þau félagasamtök borgi sérstakan skatt til ríkisins af fjármunum sem renna til hjálpar og aðstoðar hundruðum eða þúsundum fjölskyldna. Ég mundi sérstaklega vilja fara fram á að erfðafjárskatturinn yrði tekinn til sérstakrar endurskoðunar þegar góðborgarar þessa lands 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin og hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir athugasemd hans um þetta mál. Ég vil geta þess sérstaklega að það virðist ekki liggja ljóst fyrir undir hvaða ráðherra þessi löggjöf um frjáls félagasamtök eigi að falla. Þegar ég var með aðra fyrirspurn, sem var númer þrjú á dagskránni í dag, sem varð af óviðráðanlegum aðstæðum að fresta, var ég einmitt að spyrja um slíka heildarlöggjöf varðandi frjáls félagasamtök. Þá var mér bent á það hér í þinginu að ég ætti að beina henni til efnahags- og viðskiptaráðherra en ekki til velferðarráðherra þó að samskiptin í stjórnsýslunni virðist fyrst og fremst fara í gegnum ráðuneyti velferðarmála frekar en efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Það er staðreynd að skattastaða frjálsra félagasamtaka á Íslandi hefur frekar farið versnandi á síðustu áratugum en hitt. Undanþágur voru stórlega skertar með afnámi ákvæða um frádrátt af skattskyldum tekjum einstaklinga vegna gjafa til góðgerðarfélaga árið 1979. Árið 1996 ákvað Alþingi líka að félagasamtök skyldu greiða fjármagnstekjuskatt og síðan árið 2004 var ákveðið að setja erfðafjárskatt á gjafir til líknarfélaga. Þetta er eitthvað sem ég tel að við eigum að taka til baka. Þegar borið er saman við önnur lönd kemur í ljós að undanþágur er að finna í Bandaríkjunum, Bretlandi, Danmörku og ESB á þeim þremur sköttum sem ég hef bent hér á. Ég held að allt bendi til þess að mjög mikil þörf verði á þessari tegund af félögum, af frjálsum félagasamtökum, í samfélagi okkar þegar ríkið getur ekki tekið á sig meiri byrðar, er frekar að skera mjög massíft niður en hitt. Þá þarf að treysta stoðir frjálsra félagasamtaka þannig að þau geti tekið við slakanum í heilbrigðismálum, 

Frú forseti. Ég er sammála hv. málshefjanda um það að starfsemi þessara félagasamtaka er gríðarlega mikilvæg og þau lyfta víða grettistaki. Ég held enda að engin deila sé um það og menn vilja að sjálfsögðu tryggja þeim viðunandi og góð starfsskilyrði. Ég held að löggjöf um þau sé mjög mikilvæg í þeim efnum og það mun auðvelda skattyfirvöldum, bæði löggjafanum sem slíkum og þeim sem fara með skattframkvæmd, lífið ef skýr skilyrði og skýrir skilmálar eru í lögum um þessa starfsemi þannig að síður þurfi að byggja framkvæmdina á því að fara ofan í samþykktir einstakra félaga og skoða það nákvæmlega hvort þannig er um starfsemina búið, hvort samþykktirnar eru þannig að þær uppfylli skilyrðin til undanþágu frá þessum eða hinum skatti. Lög sem taka á þessu og samræma þetta eru tvímælalaust góður undanfari þess að síðan sé hægt að endurskoða skattalegu hliðina. Það eru alltaf tvær hliðar á þessu. Önnur er sú sem snýr að þeim ágætu verkefnum sem þarna eiga í hlut og vilja til að styðja við þau. Hin er sú sem snýr að því að hafa skattalög og reglur og framkvæmd einfaldar, hafa undanþágur sem fæstar og skýrastar og svo er þarf náttúrlega ríkissjóður að passa sitt. Það gildir í þessu eins og svo ótalmörgu öðru, að það koma óskir, mér liggur við að segja á degi hverjum, um það hvort ekki sé hægt að undanþiggja þetta eða hitt skatti, þegar þessi eða hinn maðurinn fær verðlaun eða eitthvað slíkt gerist, þetta sé nú svo gott mál og gott tilvik og viðkomandi svo vel að því kominn o.s.frv. Þá verða menn að standa við það að halda sig við einhver prinsipp í þessum efnum en þau eiga að vera skýr og þau eiga að vera meðvituð og það á að taka pólitískar ákvarðanir um það nákvæmlega hvernig við viljum hafa fyrirkomulagið og útfæra það síðan í lögum. Ég er síður en svo að hafna því að til greina komi að gera þarna einhverjar breytingar. Eins og ég sagði er fjármálaráðuneytið tilbúið til þess 

Virðulegi forseti. Ég held að kannski væri ástæða til að kalla hæstv. fjármálaráðherra aftur inn í þingsalinn þannig að hann mundi alla vega hlusta á upphafið að þessari fyrirspurn. Þetta er nefnilega dæmi um það hvar frjáls félagasamtök hafa einmitt verið að taka á sig kostnað, styðja við opinberar stofnanir og tryggja að ríkið þurfi ekki að leggja í jafnmikinn kostnað og ella. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir um 4,7 milljarða kr. niðurskurði og mikilli tilfærslu á heilbrigðisþjónustu frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Gert er ráð fyrir að draga úr starfsemi sjúkrasviða heilbrigðisstofnana og loka þeim jafnvel í einhverjum tilvikum. Áherslan á fyrst og fremst að vera á heilsugæsluna. Við höfum séð það í þeim harkalegu viðbrögðum sem komið hafa fram hjá fólki um allt land hversu mikilvægar þessar heilbrigðisstofnanir eru fyrir íbúana. Þær eru undirstaða fyrir öryggi, lífskjör, búsetuskilyrði og atvinnutækifæri íbúa á landsbyggðinni. Þetta hlutverk þeirra hefur svo sannarlega endurspeglast í þeirri velvild sem stofnanirnar hafa notið í nærsamfélögum sínum. Ég vil sem dæmi nefna Heilbrigðisstofnun Hvammstanga. Hollvinasamtök hennar hafa á árabilinu 2006–2008 gefið gjafir að verðmæti 15 millj. kr., allt frá sjúkrarúmum yfir í súrefnissíur. Á hálfrar aldar afmæli Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað var spítalanum gefið fullkomið ómskoðunartæki og rafdrifið sjúkrarúm. Ég get líka nefnt Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Á árinu 2008 bárust stofnuninni m.a. gjafir upp á 3,2 milljónir frá Sambandi sunnlenskra kvenna til kaupa á sjúkrarúmum. Kvenfélagið á Eyrarbakka gaf fæðingardeildinni samþykkt súrefnismettunar-, blóðþrýstings- og hitamælatæki að verðmæti 515 þúsund. Alls voru stofnuninni gefnar gjafir að verðmæti 18,2 millj. kr. á árinu. Heilbrigðisstofnun Vestfjarða fékk frá Lionsklúbbnum 1 millj. kr. til kaupa á nýju sneiðmyndatæki. Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja hefur á síðustu tveimur árum fengið um 14 millj. kr. frá Kvenfélaginu Líkn. Nú nýlega var kvenfélagið að gefa þeim öndunarvél, blóðþrýstingsmæli fyrir nýbura og nýjan bekk í slysamóttöku. Því hefur jafnvel verið haldið fram að án þessa mikla stuðnings heimamanna væri varla að finna rúm hvað þá tæki á þessum stofnunum. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra hvað ætlunin sé að gera við tæki og búnað sem frjáls félagasamtök, einstaklingar og fyrirtæki hafa gefið minni heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2011 er gert ráð fyrir að sjúkrasvið þessara stofnana verði nær lögð niður.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir spyr hvað eigi að gera við tæki og búnað sem frjáls félagasamtök, einstaklingar og fyrirtæki hafa lagt til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og gefur sér þá forsendu að sjúkrasvið þessara stofnana verði nær lögð niður. Því er til að svara að samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2011 er áformaður verulegur niðurskurður á fjárveitingum til reksturs sjúkrasviða heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni en ekki er áformað að loka neinu þeirra. Það er í verkahring stjórnenda viðkomandi heilbrigðisstofnana að annast rekstur sinna stofnana og þar með að hafa umsjón með eignum þeirra. Þau tæki og búnaður sem stofnanir hafa fengið að gjöf á undanförnum árum verða nýtt áfram í viðkomandi heilbrigðisstofnun og engin áform eru um að flytja þau til annarra stofnana. Þannig hljóðar formlegt svar mitt en ég vil taka undir það sem kemur fram í inngangi að þessu máli að frjáls félagasamtök, einstaklingar og fyrirtæki hafa gegnt gríðarlega mikilvægu hlutverki í uppbyggingu á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum á landinu öllu. Það er ekki bundið við minni staðina. Við eigum hér glæsilegan barnaspítala sem byggður var upp af samtökum sem komu þar að. Víða voru spítalar á sínum tíma bókstaflega stofnaðir af annaðhvort verkalýðsfélögum eða jafnvel fyrirtækjum. Við skulum alls ekki gera lítið úr þessum þáttum og vonandi verður þetta þannig áfram. Ég tek undir það sem kom fram í svari við fyrri fyrirspurn að við þurfum auðvitað að koma umhverfi þessara frjálsu félagasamtaka í lagabúning þannig að það sé nokkuð á hreinu um hverja við erum að ræða og hvaða fyrirgreiðslu ríkið veitir á hverjum tíma. Sum af þessum samtökum fá síðan framlög í gegnum Alþingi til starfsemi sinnar. Það er auðvitað þannig líka að af mörgum þeim tækjum og þeim búnaði sem gefinn er er virðisaukaskatturinn felldur niður af því félögin gefa þennan búnað. Og er það mjög vel. Svarið miðast einfaldlega við fjárlagafrumvarpið eins og það hefur verið lagt fram. Ég hef sjálfur tilkynnt að einhver endurskoðun verði á því frumvarpi þó að ég geti ekki greint frá þeim tillögum enda eru þær ekki að fullu unnar. Verulega stórt skref verður stigið til baka en óháð því hefur ekki staðið til á neinn hátt að færa til tæki og búnað eða flytja í burtu af þeim stofnunum sem hafa þegið slíkt að gjöf.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að fagna framkominni fyrirspurn hv. þm. Eyglóar Harðardóttur í þessa veru. Þrekvirki hefur verið unnið hringinn í kringum landið við að koma upp mikilvægum búnaði á heilbrigðisstofnunum og þarf svo sem ekki að verja löngu máli í þá uppbyggingu sem verið hefur af hvötum einstaklinga og félagasamtaka og mikil prýði er af. Horfa verður til þessa tækjabúnaðar í þeim aðgerðum sem nú eru fyrirhugaðar. Þar hefur afstaða mín verið mjög skýr. Við munum ekki geta lagt niður umdæmissjúkrahús hvað aðgerðir snertir og horfi ég þar til Ísafjarðar, Neskaupstaðar og Vestmannaeyja af eðlilegum ástæðum sem varða veðurlag og samgönguöryggi. Ég tel jafnframt að við getum ekki ráðist inn á lyflæknissvið margra sjúkrahúsa 

Forseti vill benda hv. þingmanni á að klukkan virkar ekki en ræðutími hv. þingmanns er þegar liðinn, og aðeins rúmlega það. Þetta er ein mínúta sem er til ræðu.

Frú forseti. Ég horfði hér á tímann, vissi ekki af öðru. Þakka fyrir að fá að hafa talað þó svona lengi.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að klukkan virkar ekki sem skyldi í borðinu en stuttar athugasemdir í fyrirspurnatíma eru ein mínúta.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra notaði ákveðið orðalag varðandi þær gjafir sem rætt er um, sem þessi félög hafa lagt til stofnananna, að það hafi yfirleitt verið gjafir sem félagasamtök og einstaklingar hafi fært stofnunum. Má skilja það þannig að komi til þess að þessi tæki verði óþörf vegna niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu að þeim verði þá skilað til viðkomandi félaga þar sem þau hafi lagt til þessi tæki? Mig langar að gera athugasemd við annað vegna þess orðalags sem hæstv. ráðherra notaði, en það er mjög kunnuglegt og er ættað úr heilbrigðisráðuneytinu. Þar segir að ekki sé verið að loka einu né neinu en það sé hins vegar stjórnendanna að spara. Ef ég skil það rétt, frú forseti, er eins og heilbrigðisráðuneytið varpi þar með því ábyrgðinni á þeim óvinsælu aðgerðum yfir á stjórnendur og starfsfólk stofnananna. Það finnst mér ekki stórmannlegt. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, það er orðalag sem ég kannast við úr heilbrigðisráðuneytinu, ekki endilega frá hæstv. ráðherra. Ég fagna því að verið sé að endurskoða fjárlagafrumvarpið, 

Frú forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina þar sem vakin er athygli á því hversu fórnfúst starf heimamenn á mörgum stöðum hafa unnið, oftar en ekki í sjálfboðavinnu, fyrir mikilvægustu stofnanirnar í heimabyggð sinni, sem eru heilbrigðisstofnanirnar. Það er einn angi þeirrar umræðu sem við höfum átt í þinginu og í fjölmiðlum að undanförnu þar sem við höfum mörg viljað standa vörð um þá starfsemi sem þar er fyrir, sérstaklega til þess að gæta öryggis íbúa á viðkomandi svæðum. Það er þess vegna ánægjuefni að verið sé að endurskoða það og þau illa ígrunduðu áform sem koma fram í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar sem íbúar landsbyggðarinnar hafa andmælt kröftuglega. Þess vegna þakka ég hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að vekja athygli á því hversu tryggilega íbúar á þessum svæðum hafa staðið að baki þessum stofnunum og hversu fórnfúst starf þeir hafa unnið í sjálfboðavinnu, oftar en ekki til að tryggja öryggi 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir svör hans og staðfestingu á því að það sé ekki ætlunin að fjarlægja þau tæki og tól sem gefin hafa verið viðkomandi stofnunum. Ég bendi líka á að það eru sérstaklega kvenfélögin hringinn í kringum landið sem hafa verið mjög öflug í að styðja við heilbrigðisstofnanirnar. Þegar ég fór í gegnum þær tölur áðan náði ég ekki að minnast á að áætlað er í samantekt frá Kvenfélagasambandinu að á tímabilinu 1995–2005 hafi þau gefið um 500 millj. kr. eða um 50 milljónir árlega til heilbrigðisstofnana og er þá ekki talið með Kvenfélagið Hringurinn og þær miklu gjafir sem félagið hefur gefið Landspítalanum í mörg ár. Gjafirnar voru gefnar til notkunar á viðkomandi stað, gjafabréfin voru mjög oft stíluð á viðkomandi stofnun. Svo ég nefni dæmi um það sjúkrahús sem sinnir heilbrigðisþjónustu í sveitarfélagi mínu, Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja, er fullyrt á vefmiðli Eyjafrétta að sú stofnun væri væntanlega hvorki fugl né fiskur tæknilega eða tækjalega séð ef ekki væri fyrir góðgerða- og líknarfélög, einstaklinga og fyrirtæki sem stutt hafa við þá stofnun. Samkvæmt Eyjafréttum hefur íslenska ríkið aðeins keypt eitt tæki sem notað er á sjúkrahúsinu, gamla röntgentækið - eitt tæki. Hafa þarf í huga að sá kostnaður sem núna er í fjárlögum er ekki endilega raunkostnaður við að reka þessar stofnanir ef við ætlum að hunsa það framlag sem kemur frá íbúum á viðkomandi svæði, frá einstaklingum, frá líknarfélögum, frá fyrirtækjunum, vegna þess að þau vilja standa mynduglega að þessum stofnunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna um mikilvægi félagasamtaka og þeirra sem nefndir hafa verið í sambandi við að hlúa að heilbrigðisþjónustu í landinu. Við eigum ekki að gera lítið úr þeim og þau skipta mjög miklu máli. Það skiptir líka mjög miklu máli að íbúarnir standi vörð um þá þjónustu sem veitt er á hverjum stað og reyni að kalla eftir því að hún sé örugg og tryggi þá þjónustu sem menn vilja hafa. Á sama tíma og ég segi það verðum við auðvitað að tryggja að við höfum efni á að veita þá þjónustu sem við veitum og reynum þannig að skilgreina sem allra best hvaða þjónusta er veitt á hverjum stað til þess að nýta best þá peninga sem við höfum. Það er einmitt undirstrikað í raunveruleikanum með því að segja að margir aðrir en ríkið hafi lagt til að við förum vel með peninga. Varðandi hvernig við orðum hlutina, að það sé stjórnendanna að spara, er það rétt hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að auðvitað verða Alþingi og ráðuneyti að bera ábyrgð á þeim fjárveitingum sem veittar eru hverju sinni til rekstrarins. Það má heldur ekki gleyma því að stjórnendur heilbrigðisstofnana eru ríkisstarfsmenn, þeir eru starfsmenn ráðuneytisins og heyra undir það, þeir eru hluti af stjórnsýslunni þegar kemur að framkvæmd varðandi heilbrigðismál á hverjum stað. Ég held að það sé ástæða til þess að undirstrika það. Hér er um gríðarlegar upphæðir að ræða þegar við ræðum um heilbrigðismálin í heild. Við erum að tala um 97 milljarða kostnað á ári og talað er um að skera það niður um einhverja milljarða, sem vega gríðarlega þungt víða. Við skulum sjá hvernig okkur tekst að að dreifa því betur en gert var í fjárlagafrumvarpinu en það er ljóst að við getum ekki endurskoðað fjárlög íslenska ríkisins öðruvísi en að koma við þennan málaflokk eins og alla aðra.

Frú forseti. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún sé reiðubúin að beita sér fyrir því að jafna raforkuverð á landsvæðum þar sem aðgangur er að heitu vatni til húshitunar og á svæðum þar sem hús eru hituð með raforku. Ástæða þessarar fyrirspurnar er sú að um 13 þúsund húseignir greiða margfalt hærri raforkuverðsreikninga en þau heimili sem hafa aðgang að heitu vatni. Svo við setjum það í eitthvert samhengi er talið að að meðaltali borgi þessi 13 þúsund heimili 415 þús. kr. á ári með niðurgreiðslum í raforkukostnað á meðan hvert heimili, til að mynda hjá Orkuveitu Reykjavíkur, borgar 215 þúsund á ári. Munurinn er því meira en tvöfaldur þegar kemur að greiðslum hjá þeim 13 þúsund heimilum sem þurfa að búa við þessa erfiðu stöðu. Að undanförnum árum hefur hæstv. ráðherra talað mikið fyrir því að við þurfum að jafna lífsgæðin í landinu. Hún er í stjórnmálaflokki sem kennir sig við jöfnuð, en í kjölfar niðurskurðar á niðurgreiðslum til húshitunar hefur reikningur þessara 13 þúsund heimila sem 36 þúsund manns búa á hækkað hlutfallslega meira en hjá þeim heimilum sem búa á svæðum sem hafa aðgengi að heitu vatni. Þess vegna er mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um hvaða stefnu ríkisstjórnin hefur til framtíðar litið í málum þeirra heimila sem ekki hafa aðgang að heitu vatni. Á enn frekar að auka muninn og þarf fólk á þessum svæðum að greiða hlutfallslega hærri reikninga en aðrir landsmenn? Það samrýmist ekki þeirri hugmyndafræði að við viljum búa öllum landsmönnum, sama hvar þeir búa, jöfn búsetuskilyrði. Í ofanálag horfum við upp á að verið er að hækka enn frekar flutningskostnað á landsbyggðinni, verið er að hækka verð á olíu og bensíni enn meira. Það mun skekkja samkeppnisstöðu þeirra byggðarlaga sem þurfa nauðsynlega á öruggum samgöngum að halda og þurfa þar af leiðandi á eldsneyti að halda. Í öðru lagi leggur hæstv. ríkisstjórn fram breytingar á vörugjöldum þannig að þau landsvæði sem þurfa nauðsynlega á fjórhjóladrifsbílum að halda munu borga mun hærri skatta, tolla og gjöld af kaupum af þeim bifreiðum en á þeim stöðum þar sem menn geta verið á smábílum, en eins og við þekkjum er það ekki hægt allt árið um kring á mörgum stöðum vítt og breitt um landið. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin að setja af stað vinnu, starfshóp sem muni marka stefnu til framtíðar til að jafna þann gríðarlega aðstöðumun sem er á milli þeirra 36 þúsund Íslendinga sem ekki hafa aðgang að heitu vatni, og hinna. Getum við ekki jafnað leikinn eitthvað hvað þessi mál varðar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina enda hefur áður komið fram í þessum sal að við deilum þeirri skoðun að við eigum að leita allra leiða til þess að jafna búsetuskilyrði fyrir landsmenn alla. Þarna er svo sannarlega verk að vinna einmitt í þeim málaflokki sem hv. þingmaður kom inn á í fyrirspurn sinni. Af því að hv. þingmaður spyr hvort hægt sé að setja af stað starfshóp til þess að fjalla um þessi mál hefur ráðuneytið og sú er hér stendur haldið fundi með Samtökum ísl. sveitarfélaga í tengslum við niðurgreiðslu á rafhitun á köldum svæðum. Á síðasta fundi sem ég átti með þeim óskaði ég eftir því að við ættum nánari samvinnu á næstunni vegna þess að ljóst væri að við þyrftum að finna varanlega lausn á þessum jöfnunarmálum, svo sannarlega. Sú er hér stendur er ekki með neina allsherjarlausn tilbúna í því efni, slíkt gæti kostað töluverða fjármuni, en stefnumörkun þarf að koma til og hana tel ég best að vinna í samstarfi við sveitarfélögin sem búa við þessar aðstæður og sú vinna er að hefjast. Fram kom að þar sem hitaveitu nýtur ekki við hefur ríkið niðurgreitt kostnað við rafhitun og þá hafa framlög til hinna beinu niðurgreiðslna numið tæplega milljarði króna undanfarin ár en fjárveitingarliðurinn hefur engu að síður verið hærri vegna þess að fleiri þættir hafa verið kostaðir af þessum sama lið. Upphæðin í liðnum segir því ekki allt um beinu niðurgreiðslurnar sjálfar. Þó að liðurinn sé rúmlega 1,1 milljarður kr. á þessu ári og ætlunin sé að skera hann niður í 974 milljónir á næsta ári er í raun og veru verið að strípa hann algjörlega niður í beinar niðurgreiðslur. Það er ætlun okkar í þessu efni og við erum að fara yfir það með Samtökum ísl. sveitarfélaga á köldum svæðum og það er ætlun okkar að verja lögheimilin eins og kostur er í þessu sambandi, þannig að það er algjörlega klárt. Varðandi þann mikla niðurskurð á fjárveitingum sem þarf að ráðast í og verið er að fara í á fjárveitingum vegna niðurgreiðslna til húshitunar var lögð mjög mikil áhersla á það í ráðuneytinu í tengslum við vinnu að fjárlagatillögum að standa vörð um beinar niðurgreiðslur. Til þess að koma til móts við þann niðurskurð sem fyrirsjáanlegur er hef ég lagt áherslu á eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi er heilmikil vinna óunnin í fræðslu og kynningu á almennum leiðum til orkusparnaðar. Í öðru lagi þarf að ráðast í veruleg átaksverkefni til endurbóta á húsnæði, svo sem endurglerjun og bætta einangrun, og er það von mín að verkefninu Allir vinna, sem kynnt var á þessu ári, sem fólst í því að endurgreiðsla á virðisaukaskatti gæti komið þarna inn í, verði haldið áfram á næsta ári. Í þriðja lagi þarf að auka fræðslu og leiðbeiningar varðandi notkun og uppsetningu annarra staðbundinna leiða til þess að hita heimili og þar reynast t.d. mjög vel víða svokallaðar varmadælur. Nefna má að á Hallormsstað hafa menn farið í viðarkurlið sem gefst gríðarlega vel á þeim stað þó að þessar ólíku aðferðir geti kannski ekki átt við alls staðar, það er ekki hægt að heimfæra þær auðveldlega eða flytja þær auðveldlega á milli landshluta en engu að síður eru þarna enn ónýtt tækifæri. Síðan hef ég lagt áherslu á að jöfnuður innan niðurgreiðslukerfisins verði aukinn þannig að við náum betur þeim markmiðum sem felast í því að jafna búsetuskilyrði. Það er mjög mikilvægt að hafa í huga að með auknum orkusparnaði má draga úr þörf fyrir niðurgreiðslu rafhitunar húsnæðis og til að koma til móts við þá sem verða fyrir skerðingu á niðurgreiðslum hefur ráðuneytið sett af stað verkefni sem snýr að orkusparnaði og orkunýtni. Áfram er gert ráð fyrir að veittir verði styrkir til orkusparnaðarverkefna eins og Orkusetrið hefur veitt hingað til og ég veit að hv. þingmaður þekkir ágætlega. Ráðuneytið hefur hafið kynningarátak á leiðum til orkusparnaðar almennt bæði fyrir fyrirtæki og heimili og er m.a. stefnt að því að gera upplýsingar um orkusparnað aðgengilegri, t.d. með því að efla heimasíður með upplýsingum og koma upp gjaldfrjálsu símanúmeri þannig að hvert og eitt heimili sem býr við þessar aðstæður geti fengið persónulega þjónustu og ráðgjöf varðandi hvað menn geti gert í þessum málum á hverjum stað. Virðulegi forseti. Það er því tvennt í gangi, annars vegar orkusparnaðarverkefni og hins vegar heildstæð stefnumörkun sem ég vonast svo sannarlega til 

Virðulegi forseti. Samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem liggur fyrir eru það tæpar 200 millj. kr. sem á að lækka núna framlög um til nýrra hitaveitna og niðurgreiðslna í sama pakkanum. Auðvitað getur ráðuneytið eða fjárveitingavaldið á hverjum tíma ákveðið að annar hlutinn minnki og það verði reynt að setja meira í niðurgreiðslur en nýjar hitaveitur. En allt ber að sama brunni, það er þjóðhagslega mjög hagkvæmt að koma heimilum og fyrirtækjum yfir í hitaveituna. Þetta á ekki bara við um heimilin, það eru líka fyrirtæki úti á landi sem njóta þessarar fyrirgreiðslu og þau eru mjög mikilvæg í sinni heimabyggð. Verja lögheimilin, sagði hæstv. ráðherra. Þýðir það að þeir sem reka tvö heimili, t.d. vegna vinnu, í sveit og í þéttbýli eða íbúðir fyrir námsmenn, geta það ekki lengur? Þýðir það það? Á að breyta t.d. þakinu sem notað er, á að lækka kílóvattstundina sem greitt er fyrir? Á að fara úr 40 þús. kílóvöttum eða hvað það var niður í 35 þús.? Eða hver er hugsunin með þessu? Við komum að þessum sama punkti, með þessum niðurskurði sem verður munum við fara út í að mismuna fólki enn meira en er í dag. Ég veit að hæstv. ráðherra er ekkert hrifinn af því frekar en ég. Við hljótum því að þurfa að setja af stað heildarmyndina, skoða málið í heild, hvort við getum farið þessa leið. Við erum þá að skerða lífskjörin hjá ákveðnum hópi fólks, ekki öllum, með þessari aðgerð. Frú forseti. Við hljótum að taka mjög hart á því að þetta eigi að gerast -  
            

Frú forseti. Ég treysti því að hæstv. forseti verði eins gjafmildur á ræðutímann og hún var við hv. síðasta ræðumann hér sem er hið besta mál vegna þess að við erum að ræða hér um afskaplega brýnt og mikilvægt mál. Hvar í samfélaginu í dag væri það meðtekið á milli húsa í sama botnlanga að önnur fjölskyldan borgaði 215 þús. kr. í raforkukostnað en í næsta húsi væru það 415 þús. kr.? Hvergi hér á landi. Það kemur einfaldlega við réttlætiskennd fólks að 36 þús. Íslendingar skuli búa við þessar aðstæður. Við horfum upp á það að enn frekar er verið að draga úr niðurgreiðslum til þessara heimila þannig að hlutfallslega borga þau hærra verð fyrir raforkunotkun sína og það gengur einfaldlega ekki upp. Erum við ekki með þessu áframhaldi að búa til tvær þjóðir í þessu landi? Munurinn hefur í mörg ár ekki verið eins mikill á milli þessara heimila og þeirra heimila sem hafa aðgengi að heitu vatni. Við verðum einfaldlega að vinda ofan af þessu kerfi. Hæstv. ráðherra sagðist vera að ræða við forustumenn Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum og ég fagna því. En ég hefði viljað sjá ákveðnari svör, að menn mundu setja á fót starfshóp með erindisbréf, með ákveðin markmið í huga um hvenær sá starfshópur ætti að skila af sér, með tillögum um það hvernig við gætum jafnað þennan mun vegna þess að mér finnst það ekki ganga að 36 þús. Íslendingar á 13 þús. heimilum borgi tvöfalt hærri kostnað vegna raforkunotkunar en afgangurinn af þjóðinni. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Ég hvet hæstv. ráðherra til góðra verka og við í Framsóknarflokknum á Alþingi munum styðja það ef farið verður í vinnu við að jafna þessi lífskjör. Við erum oftar en ekki líka að tala um láglaunasvæði eins og hæstv. byggðamálaráðherra þekkir mætavel. Þetta er nokkuð sem við þurfum að breyta og við þurfum að gera það hratt. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að setja af stað 

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Við skulum þó hafa eitt í huga þegar við fjöllum um þessar niðurgreiðslur og niðurskurðinn sem er að verða á þeim núna, niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar eru u.þ.b. fimmtungur af fjárlagalið iðnaðarráðuneytisins. Það er kannski ekki óeðlilegt þegar gerð er krafa um mikinn niðurskurð á fjárlagaramma ráðuneytisins að þessi liður verði fyrir barðinu á honum vegna hlutfallslegrar stærðar sinnar. Við tökum þetta mjög alvarlega og það er líka mikilvægt að ég nefni það hér, af því að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fjallaði um jarðhitaleitina og að menn færu þá hugsanlega í niðurskurð á kostnaði hennar, að stóru átaki í jarðhitaleit er nýlokið, þ.e. mikið átak var gert í því og menn náðu býsna langt með það víða, og fínum árangri. Enn er nokkrum verkefnum á því sviði ólokið þó að þau séu fjármögnuð þannig að það er von mín að þrátt fyrir þennan niðurskurð á liðnum núna eigum við eftir að sjá áframhaldandi verkefni á því sviði. Hv. þingmaður talaði um að hann vildi fá ákveðnari svör um starfshóp.  Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að hér komi líka fram að þetta er ekkert nýtt vandamál. Lífskjarajöfnun er stöðugt verkefni og niðurgreiðsla vegna húshitunarkostnaðar er kerfi sem hv. þingmaður þekkir vel frá því að Framsóknarflokkurinn fór með iðnaðarráðuneytið. 

Frú forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra núna um olíuleit á Drekasvæði, nánar til tekið: Hver er staða mála vegna olíuleitar á Drekasvæðinu? Hér er um stórmál að ræða fyrir Norðausturland en ekki hvað síst fyrir íslenska þjóð. Ef við náum að koma böndum á og finna miklar olíu- og gasauðlindir úti fyrir norðausturhorni landsins mun það skapa okkur Íslendingum gríðarlega fjármuni á komandi árum og áratugum. Þess vegna er eðlilegt að hæstv. ráðherra sé inntur eftir því hver staða þessara mála. Við munum að í fyrra sögðu erlendir aðilar sig frá þessum verkefnum og sögðu að það væri sérstaklega vegna þess að það væri mjög óhagstætt skattumhverfi hér á landi. Nú hafa komið fram miklar vísbendingar að undanförnu um að það sé raunhæfur möguleiki að þarna séu auðlindir í vinnanlegu magni. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hver eru næstu skref íslenskra stjórnvalda í því að koma á fót vinnu við að rannsaka þetta svæði og vonandi svo í framhaldinu að nýta þær auðlindir sem þarna eru hugsanlega? Það er svo skemmtilegt að á þessum degi kemur það fram á visir.is að nú hafa norsk stjórnvöld ákveðið að friðlýsa Jan Mayen. Það kemur inn í þá vinnu sem sveitarfélög á norðausturhorni hafa unnið að er snertir uppbyggingu stórrar hafnar er snertir þennan útveg. Mig langar að vitna í þessa frétt, með leyfi frú forseta: „Olíuleitarfélög sem hyggjast freista gæfunnar á Jan Mayen hryggnum munu því væntanlega ekki hafa annan kost betri en íslenskar hafnir. Þannig gæti friðlýsingin leitt til þess að íslenskar hafnir þurfi ekki aðeins að þjónusta olíuleit á íslenska hluta hryggjarins, sem Íslendingar hafa nefnt Drekasvæðið, heldur einnig að þjónusta leitina á norska hlutanum.“ Þetta sýnir okkur náttúrlega hversu gríðarleg tækifæri við höfum á þessu sviði, jafnvel þó að við fyndum ekki olíuauðlind á Drekasvæðinu. En ég er bjartsýnn á það og hvet hæstv. ráðherra til að huga sérstaklega að skattalegu umhverfi hér. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort hún hafi beitt sér fyrir samstarfi við Norðmenn á þessu sviði. Norðmenn hafa mjög gott orð á sér þegar kemur að olíuleit og umgengni við þessa náttúruauðlind. Þeir hafa unnið að þessum málum í áratugi og við Íslendingar þurfum ekki alltaf að finna upp hjólið, hvort sem það er útrás í efnahagslífi eða fjármálaþjónustu. Ég held að við ættum að leita okkur ráðgjafar þegar kemur að þessum málum og þess vegna finnst mér mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur hér á vettvangi þingsins um hvað er að gerast í þessu mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Mér er ljúft og skylt að fara yfir stöðu mála, ég rak nefnilega líka augun í sömu frétt og hv. þingmaður og fannst hún afar áhugaverð. Staða mála vegna olíuleitar á Drekasvæðinu er sú að það hefur verið tilkynnt um annað útboð rannsókna- og vinnsluleyfa á svæðinu. Það á að hefjast 1. ágúst á næsta ári og standa yfir í fjóra mánuði. Þessi tímasetning gerir það að verkum að aðilar sem hafa hug á að taka þátt í útboðinu geta nýtt sumarið fyrir útboðið til rannsókna á svæðinu og nýtist sá tími því umsækjendunum vel. Af því að hv. þingmaður spurði um skattumhverfið er það rétt að það var gagnrýnt töluvert fyrir að vera heldur framþungt í samanburðinum við skattumhverfið í kringum okkur. Ég hef þess vegna lagt á það mjög mikla áherslu að við séum samkeppnishæf, sérstaklega þar sem það er ljóst að Norðmenn eru að fara að hreyfa sig á þessu svæði og eru lagðir af stað í þann leiðangur. Núna er í gangi starfshópur á vegum fjármálaráðuneytisins við að yfirfara lögin um skattlagningu kolefnisvinnslu og hópurinn skoðar einkum þau atriði laganna sem hafa sætt mestri gagnrýni í kjölfar þessa fyrsta útboðs. Þess má vænta að tillögur til afmarkaðra breytinga á lögunum verði lagðar fram á yfirstandandi löggjafarþingi svo hægt verði að kynna væntanlegar breytingar í tíma fyrir útboðið sem ég nefndi áðan. Að fenginni reynslu frá fyrsta útboði er að sama skapi fyrirhugað að leggja fram á yfirstandandi þingi frumvarp um tilteknar afmarkaðar breytingar á lögunum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis í tengslum við næsta útboð og von okkar er að við náum að gera okkar skattalöggjöf líkari þeirri sem er í nágrannalöndunum. Líka var spurt um samstarf við Norðmenn. Við höfum átt mjög gott samstarf við þá og það er alltaf að aukast. Ég átti fund með olíumálaráðherra Noregs í maí sl. þar sem við innsigluðum það að við ætluðum að vinna að þessum málum hlið við hlið. Það eru fjölmargir þættir sem við eigum mikla hagsmuni undir að við störfum vel saman að, eins og í öryggismálum og öðru slíku. Þar er mikil vinna þegar hafin og hefur verið haldin vinnustofa millum bæði norskra og íslenskra embættismanna þar sem menn stíga sameiginleg skref í þessum efnum. Samstarfið er til staðar og er að dýpka ef eitthvað er. Það hefur verið töluvert samstarf um rannsóknir á þessu svæði og nýverið lauk sameiginlegum rannsóknarleiðangri Árna Friðrikssonar á Drekasvæðinu þar sem safnað var kjarnasýnum úr yfirborði hafsbotnsins, bæði Íslands- og Noregsmegin við markalínuna. Leiðangurinn stóð yfir í tæpan mánuð núna í haust og neðsti hluti sýnanna var djúpfrystur og sendur til Noregs til greiningar á ummerkjum um olíu og gas, en megnið af kjörnunum verður síðan rannsakað af jarðfræðingum við Háskóla Íslands. Með mælingum á lífrænum efnum í dýpsta hluta kjarnans er hægt að sýna fram á hvort gas eða önnur kolvetni sem greinast í sýnunum hafa myndast við niðurbrot baktería á lífrænum leifum eða hvort um sé að ræða hitaummynduð kolvetni ættuð úr móðurbergi dýpra í jarðlögunum. Í seinni hluta leiðangursins var stór hluti af Jan Mayen hryggnum kortlagður Noregsmegin við markalínuna en sá hluti leiðangursins er einvörðungu fjármagnaður af Norðmönnum. Hinn hlutinn var fjármagnaður að hluta til af Norðmönnum og hluta til af Orkustofnun. Þetta heppnaðist gríðarlega vel og það tókst að safna kjörnum frá einum 30 stöðum á svæðinu og rúmlega 13 þús. ferkílómetrar voru kortlagðir í þessum sameiginlega leiðangri. Það er gríðarlega náið samstarf við Noreg um Jan Mayen svæðið og verður fullt samráð milli ríkjanna varðandi öryggis- og umhverfiskröfur borana á íslensku og norsku hafsvæði. Djúpboranir hafa haldið áfram við Noreg eftir slysið í Mexíkóflóa og má þar nefna borun á grófsvæðinu sem er á tæplega 1.400 metra dýpi í Noregshafi sem hófst í fyrravor og er að ljúka. Olíuslysið í Mexíkóflóa er það mesta sem orðið hefur við borun eftir olíu á hafsbotni. Það er unnið að því að afla nánari upplýsinga um það sem úrskeiðis fór í Mexíkóflóa þannig að olíuiðnaðurinn og stjórnvöld olíuvinnsluríkja geti brugðist við á réttan hátt en það verður að teljast líklegt að slysið muni leiða til endurskoðunar á löggjöf varðandi öryggi við boranir á hafsbotni og um allan heim. Iðnaðarráðuneytið mun ásamt Orkustofnun taka fullan þátt í því ferli sem þetta leiðir af sér á næstu árum og þá líka aftur í nánu samstarfi við Norðmenn. Á þessu stigi hefur engum sérleyfum verið úthlutað til rannsóknar og vinnslu á kolvetni við Ísland og því mörg ár þar til borun á íslensku hafsvæði kemur til framkvæmda. Engu að síður verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég tel okkur vera á réttri leið í þessum efnum. Við höfum fullan hug á því og vonumst til að útboðið næsta vor eigi eftir að skila okkur 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég fagna því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að verið sé að endurskoða þær útboðsreglur sem við vorum með og ekki síst skattalega þáttinn. Einnig fagna ég því sem fram kom um aukið samstarf við Norðmenn varðandi þetta efni. Ég hef reyndar aldrei skilið af hverju í ósköpunum við erum sjálf að þessu brölti, af hverju við semjum ekki hreinlega við Norðmenn, Kanadamenn eða einhverja aðra um að sjá um þetta fyrir okkur. Mér dettur í hug myndin í Spaugstofunni, ég veit ekki hvort virðulegur forseti man eftir því, þegar spaugstofumenn fóru með Metabo-handborvél niður í fjöru og voru að leita að olíu. Íslendingar eiga að vera óhræddir við að leita til annarra eftir sérfræðiþekkingu. Ég hefði haldið, frú forseti, og væri áhugavert að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hafi verið skoðað og hver sé hennar skoðun á því að við að semjum hreinlega við Norðmenn um að sjá um þetta fyrir okkur. Finnist þarna olía, finnist þarna gas 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Ég velti því fyrir mér, eftir þetta svar hæstv. ráðherra, hvort við séum að fara nægilega hratt í þetta ferli, hvort það sé forgangsmál hjá ríkisstjórninni að koma þessum málum áfram, því að mér finnst eins og Norðmenn séu dálítið á undan okkur þegar kemur að þessum málum. Í þeirri frétt sem ég og hæstv. ráðherra vitnuðum í áðan kemur fram að norska ríkisstjórnin hyggist verja samtals 180 millj. norskra króna á árunum 2011 og 2012 til rannsókna í því skyni að undirbúa olíuboranir í Norðurhöfum. Ég velti því fyrir mér, um leið og ég spyr hæstv. ráðherra um frekara samstarf við Norðmenn, hvort við séum að dragast aftur úr þegar kemur að rannsóknum og vinnslu á þessu svæði. Ég held að þetta sé alveg réttmæt spurning. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvaða tækifæri hún sjái í því fyrir norðausturhorn landsins að þjónusta olíuleit líka á norska hluta hryggjarins. Þetta eru gríðarleg umsvif sem þarna fara fram og setur málið í algjörlega nýtt samhengi að búið sé að friðlýsa Jan Mayen. Ég tel að við þurfum að setja allan þann kraft sem við eigum í að vinna að þessum málum áfram. Ég tel að ef við náum árangri hér sé framtíðin svo sannarlega björt þegar kemur að íslensku efnahagslífi og því verðum við að halda vel á okkar spilum þegar kemur að þessu máli og öðrum. Ég spyr hæstv. ráðherra, rétt eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði, um frekara samstarf við Norðmenn og hvort við getum ekki sett aukinn kraft, meiri kraft en núverandi ríkisstjórn vill setja í það að vinda þessum málum fram. Hér er um stórt mál að ræða fyrir íslensku þjóðina, fyrir íslenskan ríkissjóð, fyrir afkomendur okkar og framtíðina, því að ef við náum árangri hér er um miklu, miklu stærra mál að ræða en margir gera sér grein fyrir.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur með afar undarlega fullyrðingu, að honum finnist hlutirnir ganga hægt í þessum efnum. 

Það hefði átt að gera það fyrr.

Það er ekki ár í það. Á meðan ljúkum við yfirferð yfir skattalegu hlið málanna. Á meðan vinnum við að öryggismálunum með Norðmönnum og á meðan vinnum við að rannsóknaþættinum með þeim líka. 
             Virðulegi forseti. Það er langur vegur frá því að Norðmenn séu að taka fram úr okkur í þessu efni, það er langur vegur frá því. Staðreyndin er sú að við erum að auka samstarfið og þeir, eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan, eru að koma inn í rannsóknirnar með okkur þar sem við höfum aldeilis leitt vagninn. Norðmenn eru auðvitað gríðarlega reynslurík olíuþjóð en við erum algerir nýgræðingar á þessu sviði og þess vegna er gott að það haldist í hendur sem Norðmenn gera þarna og það sem við ætlum að gera. Það hjálpar okkur í næsta útboði, tel ég, að Norðmenn eru að setja svona skýran fókus á þetta svæði, það hjálpar okkur í útboði okkar í ágúst næstkomandi. Það eru gríðarleg tækifæri í því. Ég tel ekki að við eigum að semja við Norðmenn um að sjá um þetta fyrir okkur. Við erum með afar hagstæða samninga við Norðmenn um tekjur sem þeir fá af sínum hluta svæðisins eða sín megin við markalínuna, þar eru ákveðnir reitir sem mig minnir að við getum verið fá allt upp í 25% af tekjum svæðisins. Það er ákveðin slík skipting í gangi. Ég held að við eigum að fara þá leið sem við höfum markað, þ.e. að bjóða út leitar- og vinnsluleyfin í ágúst næstkomandi. Ég tel að áhuginn hljóti að fara að glæðast aftur. Ég er afar bjartsýn á framtíðarolíuvinnslu Íslendinga sem tengist Drekavæðinu og tel að við eigum eftir að sjá hana 

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra lauk máli sínu með því að segja að vonandi gætum við fundið olíu á Drekasvæðinu á þeim tíma sem við sitjum á Alþingi. Það er nú svo að þingmenn geta setið lengi og dæmi um það er einmitt neysluviðmið og neyslustaðall. Árum ef ekki áratugum saman hefur hæstv. forsætisráðherra verið mikill baráttumaður fyrir því að ríkisvaldið hafi eitt neysluviðmið eða neyslustaðal. Staðallinn mundi þannig gilda fyrir alla opinbera aðila sem byggja bætur, lán, styrki eða aðrar greiðslur á neysluviðmiðum. Í umræðu um málið í október 2006 kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra að mjög nauðsynlegt væri að koma á samræmdum neysluviðmiðum. Ráðherra sagði þá, með leyfi forseta: „Hér á landi er þetta allt í einum hrærigraut. Hið opinbera tekur mið af a.m.k. fimm mismunandi framfærslugrunnum við ákvörðun bóta, lána, fjárhagsaðstoðar og styrkveitinga. Má þar nefna tryggingakerfi, fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, Lánasjóð íslenskra námsmanna, Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, Íbúðalánasjóð og lánastofnanir auk þess sem Hagstofan gerir reglulegar neyslukannanir.“ Í skýrslu viðskiptaráðuneytisins, sem var m.a. afrakstur baráttu hæstv. forsætisráðherra fyrir neysluviðmiðum, var bent á að ekki væri nauðsynlegt að gera lagabreytingar eða setja ný lög til að taka upp neysluviðmið, heldur virtist þetta fyrst og fremst vera í höndum framkvæmdarvaldsins. Í ágúst 2009 spurði ég hæstv. forsætisráðherra um hvað væri að frétta af þessu mikilvæga máli. Svaraði ráðherra því til að hún hefði óskað eftir því við þáverandi viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússon, að hann meti möguleikana á að fylgja eftir niðurstöðum skýrslunnar og uppfærði kostnaðartölur og endurmeti stöðuna að öðru leyti. Jafnframt lofaði hún að reka á eftir málinu. Því vakti það athygli mína að nú rúmu ári eftir þessa umræðu hefur lítið heyrst af gangi mála þótt eftirspurnin eftir samræmdu neysluviðmiði hafi hins vegar síst minnkað. Ég held hún hafi raunar aldrei verið meiri en einmitt núna eftir hrun bankanna. Velferðarvaktinni, sem er stýrihópur á vegum félags- og tryggingamálaráðherra, er ætlað að fylgjast með félagslegum jafnt sem fjárhagslegum afleiðingum bankahrunsins fyrir fjölskyldur og einstaklinga í landinu með markvissum hætti og gera tillögur um aðgerðir í þágu heimilanna. Í haust hefur formaður vaktarinnar ítrekað kallað eftir sérstökum neysluviðmiðum, enda neysluviðmið lykilatriði við beitingu skuldaaðlögunar, við útreikninga á raunverulegri skuldastöðu heimilanna og til að tryggja fólki lágmarksframfærslu hér á landi. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Má vænta þess að ríkisstjórnin móti neyslustaðal/neysluviðmið í samræmi við tillögur í skýrslu á vegum viðskiptaráðuneytis frá því í október 2006? Er fyrirhugað að endurvekja hugmyndina um að neyslustaðall/neysluviðmið nái til allra opinberra aðila sem byggja bætur, lán, styrki eða aðrar greiðslur á neysluviðmiðum? Hefur efnahags- og viðskiptaráðherra uppfært kostnaðartölur við gerð og viðhald slíks neyslustaðals/neysluviðmiðs í samræmi við svör forsætisráðherra frá 12. ágúst 2009?

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvort þess megi vænta að ríkisstjórnin noti neyslustaðal eða neysluviðmið í samræmi við tillögur sem fram komu í skýrslu sem unnin var á vegum viðskiptaráðuneytisins í október árið 2006. Því er til að svara að neysluviðmið er nú í vinnslu hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu og fyrirhugað er að þeirri vinnu ljúki í desember. Ákveðið var á síðastliðnu ári að flytja þetta verkefni frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til félags- og tryggingamálaráðuneytisins þar sem velferðarvaktin hefur málið nú til umfjöllunar. Velferðarvaktin kallaði til fjölda sérfræðinga þar sem tekin var umræða um neyslu- og framfærsluviðmið. Í framhaldi af því var ákveðið að hefja vinnu við gerð neysluviðmiðs. Segja má að þessi vinna eigi best heima í félags- og tryggingamálaráðuneytinu þar sem hér er fjallað um framfærslu fólks og afkomuöryggi. Sú vinna sem fer nú fram við gerð neysluviðmiðs byggir í meginatriðum á tillögum sem fram komu í þeirri skýrslu sem fyrirspyrjandi vitnar til og unnin var á vegum viðskiptaráðuneytisins og kom út í október árið 2006. Í skýrslunni kom fram að gerð neysluviðmiðs á Íslandi væri vel framkvæmanlegt og það skyldi byggjast á upplýsingu neyslukönnunar Hagstofu Íslands. Sá rökstuðningur fyrir setningu neysluviðmiðs sem byggt var á í skýrslunni var m.a. vinnusparnaður hjá opinberum aðilum og fjármálastofnunum, minni útlánatap hjá fjármálastofnunum vegna betra viðmiðs, minni kostnaður vegna vanskila sökum bættrar fjármálaráðgjafar og skilvirkari og markvissari ákvarðanataka ríkis- og sveitarfélaga vegna málefna sem varða fjármál einstaklinga og heimila í landinu. Einnig gegnir neysluviðmið mikilvægu hlutverki gagnvart almenningi sem getur skoðað kostnað við eigin neyslu og borið saman við opinbert neysluviðmið á hverjum tíma. Neysluviðmið mun því gagnast jafnt almenningi sem þjónustuaðilum og stjórnvöldum. Síðan er spurt hvort fyrirhugað sé að endurvekja hugmyndina um að neyslustaðall/neysluviðmið nái til allra opinberra aðila sem byggja bætur, lán, styrki eða aðrar greiðslur á neysluviðmiðum. Því er til að svara að unnið er að því að þróa hóflegt neysluviðmið sem er nothæft fyrir íslensk heimili. Samstarfsaðilar og þátttakendur í vinnunni eru m.a. embætti umboðsmanns skuldara, Samband íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborg. Könnuð verði áhrif fjölskyldugerða á útgjöld í einstökum útgjaldaflokkum og áhrif búsetu. Neysluviðmið verður tvíþætt. Annars vegar útgjaldaviðmið til lengri tíma og hins vegar til skemmri tíma. Einnig verður gerður samanburður við lágtekjumörk Evrópusambandsins. Fyrirhugað er að neysluviðmið geti þjónað því hlutverki að vera grunnur að vinnu við skilgreiningu neysluviðmiðs umboðsmanns skuldara og einnig að það verði grunnur að vinnu við gerð lágmarksframfærsluviðmiðs sem ákveðið hefur verið að vinna að þegar neysluviðmið liggur fyrir. Samkvæmt upplýsingum frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu mun vinnu þessari við þróun neysluviðmiðs ljúka eins og ég sagði í næsta mánuði. Loks er spurt: „Hefur efnahags- og viðskiptaráðherra uppfært kostnaðartölur við gerð og viðhald slíks neyslustaðals/neysluviðmiðs í samræmi við svör forsætisráðherra frá 12. ágúst 2009?“ Kostnaðartölur við gerð og viðhald neyslustaðals/neysluviðmiðs hafa ekki verið uppfærðar m.a. þar sem ákveðið var að fela félags- og tryggingamálaráðuneytinu að útfæra nýtt greiðsluviðmið á vettvangi velferðarvaktarinnar, eins og áður hefur komið fram hér, og er mér ekki kunnugt um að það liggi enn fyrir. En eins og ég segi, það er stefnt að því að þetta liggi fyrir í desembermánuði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin, að dagsetning sé komin og þetta muni koma fram í desember. Það hefur verið kallað eftir því í samfélaginu að fá skýr neysluviðmið, sérstaklega hvað varðar úrræðin sem Alþingi hefur samþykkt varðandi skuldaaðlögun, greiðsluaðlögun og niðurfærslu á skuldum heimilanna. Þetta hefur líka komið upp í umræðu um annars vegar námslán og hins vegar atvinnuleysisbætur. Það er nauðsynlegt að til séu viðmið þannig að menn átti sig á því hvað þarf til framfærslu í landinu. Það vakti athygli mína þegar ég las fundargerðir velferðarvaktarinnar þar sem fjallað var um neysluviðmið. Þar kom fram hjá nokkrum fundarmönnum að það hafi verið andstaða hjá Samtökum atvinnulífsins um að taka upp samræmd neysluviðmið. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum að fulltrúar Samtaka atvinnulífsins skuli ekki styðja bæði meiri hluta velferðarvaktarinnar og ASÍ í nauðsyn þess að til séu samræmd neysluviðmið. Síðan mun taka einhvern tíma að innleiða þetta hjá öllum stofnunum og sjóðum hins opinbera, bæði hjá ríkinu og sveitarfélögum. Þá erum við alla vega komin með einhverjar raunverulegar tölur. Það kom fram í orðum ráðherrans að það væri fyrst og fremst byggt á neyslukönnun Hagstofunnar. Ég held að það sé mikilvægt að skoða hvernig hægt er að tryggja að neyslukönnun Hagstofunnar sé uppfærð hraðar en núna er gert. Ég vil benda á að við erum svo heppin hér á Íslandi að við erum með eina reiknistofu fyrir bankana og því ætti að vera hægt að taka 

Hæstv. forseti. Ég held að sé full ástæða til að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir það hve fast hún hefur fylgt málinu eftir á þinginu. Sannarlega get ég tekið undir með henni að nauðsynlegt er að hafa slíkan neyslustaðal eða neysluviðmið og vitnaði hv. þingmaður í það að ég hef barist lengi fyrir því að slíkur grunnur væri til staðar. Get ég tekið undir með henni að það er ótrúlegt hvað hefur verið mikil tregða í þessu og hvað þetta hefur tekið langan tíma. Ég get líka tekið undir með hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að ef slíkur neyslugrunnur er til staðar, sem vonandi stefnir í, verði hann uppfærður reglulega. Það eru, eins og hv. þingmaður nefndi, mörg neysluviðmið í gangi eftir því hvað á í hlut; Lánasjóður íslenskra námsmanna, almannatryggingakerfið, bótakerfið, Íbúðalánasjóður, umboðsmaður skuldara o.s.frv. Það er alveg ljóst að neyslugrunnurinn sem umboðsmaður skuldara byggir á er knappur og í útreikningunum sem við höfum miðað við, þegar við höfum skoðað skuldavanda heimilanna, hefur grunnurinn verið hækkaður upp um bæði 50% í einni hugmynd sem hefur verið uppi og í 100% í annarri. Það er nauðsynlegt að gera það vegna þess að grunnur umboðsmanns skuldara byggir á því að viðkomandi nota hann, eða umboðsmaður skuldara hjá viðkomandi einstaklingum, til stutts tíma. Við skulum vona að þetta gangi eftir og verði tilbúið í desembermánuði. Ég vona svo sannarlega að ekki verði seinkun á því. Síðan verður farið í það á grundvelli skilgreiningar 

Hæstv. forseti. Það hefur orðið mikil þróun í menntakerfi landsins á undanförnum árum. Miklar breytingar hafa orðið til þess að auka valfrelsi einstaklinganna og auka möguleika ungra einstaklinga að ljúka stúdentsprófi fyrr en áður. Nú er svo komið að þessir ungu námsmenn eru að hefja nám og hafa hafið nám við Háskóla Íslands án þess að hafa náð 18 ára aldri. Þeir uppfylla því ekki skilyrði sem Lánasjóður íslenskra námsmanna setur fyrir lánveitingum. Þetta veldur einstaklingum vandræðum sem ekki hafa tök á því að fjármagna námið að fullu leyti án aðstoðar. Ég beindi fyrirspurn til formanns menntamálanefndar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, í júní sl. hvort stæði til að breyta reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna til að koma til móts við þennan hóp sem fer væntanlega stækkandi. Samkvæmt úthlutunarreglum sjóðsins er skilyrði fyrir aðstoð frá LÍN að viðkomandi sé fjárráða. Það er því miður þannig að það eiga ekki allir á þessum aldri vel stæða foreldra eða aðstandendur sem geta framfleytt þeim í námi. Þess vegna tel ég mikilvægt að menntamálaráðherra beiti sér fyrir því að reglurnar verði endurskoðaðar. Ég vonast til þess að þegar sé hafin vinna í kjölfar fyrirspurnarinnar sem ég sendi hv. þáverandi formanni menntamálanefndar. Þess vegna legg ég fram þessa fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra til að kanna hvort ráðherra sé kunnugt um að verið sé að breyta úthlutunarreglum sjóðsins að þessu leyti og þá jafnframt hvaða afstöðu hæstv. ráðherra hefur til málsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á málinu. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að hér hafa aðstæður breyst þannig að nemendur geta farið hraðar í gegnum framhaldsskóla, lokið stúdentsprófi fyrr og hafið háskólanám fyrr. Á sama tíma hefur sjálfræðisaldur verið hækkaður í 18 ár, þannig að á hinum endanum hefur þróunin í raun og veru orðið sú að skipting milli barna upp að 18 ára aldri og fullorðinna yfir 18 ára aldri hefur verið styrkt í sessi. Mál sem þetta komst í fréttir í sumar og mig minnir að fyrirspurn hv. þingmanns hafi tengst þeirri frétt. Þá skoðuðum við hvaða möguleikar væru fyrir hendi í styrktarumhverfi námsmanna. Það liggur fyrir að Lánasjóður íslenskra námsmanna sem veitir námsmönnum lán byggir á þeirri grunnforsendu að námsmenn séu fjárráða og fjárræði öðlast menn við 18 ára aldur. Fram að því eru þeir háðir forsjá foreldra sinna eða annarra lögráðenda. Ef við kysum að breyta reglum sjóðsins þyrftum við að breyta lögum um sjóðinn frá 1992. Samkvæmt þeim er óheimilt að veita einstaklingum sem ekki eru orðnir fjárráða fyrirgreiðslu hjá sjóðnum. Það kallar á frekari spurningar um lánveitingar í kerfinu. Ráðgjafar sem við höfum fengið telja að þetta geti haft víðtækari áhrif en eingöngu hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þetta snúi almennt að lánveitingum til fólks sem er undir aldri. Ég skoðaði samhliða þessu jöfnunarsjóð námsmanna sem hefur veitt námsstyrki til nemenda sem þurfa að dvelja fjarri lögheimili sínu og fjölskyldu. Sjóðurinn er miðaður við nám á framhaldsskólastigi. Lögin um hann eru frá 2003. Þau einskorðast eingöngu við framhaldsskólanám sem er stundað hér á landi. Jöfnunarsjóðurinn hefur því ekki getað veitt nemendum yngri en 18 ára sem sækja háskólanám styrki. Þar gætum við hins vegar breytt lögum án þess að það hefði víðtækari fordæmisgefandi áhrif. Þessi skoðun er núna í gangi hjá ráðuneytinu. Ég ætla ekki að lofa neinu um það hvernig henni lyktar. Þar þurfum við að taka inn í reikninginn þennan hóp sem er ekki stór enn þá. Hópur námsmanna í háskólanámi sem eru ófjárráða gæti stækkað. Hvort fordæmisgefandi er að fara út í lánveitingar og hvort hugsanlega er hægt að sjá fyrir sér flokk hjá jöfnunarsjóði fyrir þessa námsmenn og hvernig spilar það þá inn í jafnræðisreglu gagnvart eldri námsmönnum sem taka lán fyrir sínu námi. Það eru fjölmörg atriði sem enn á eftir að svara, en sú skoðun er í gangi í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina og ráðherra svörin. Það kemur fram í svörum ráðherra að það er greinileg viðleitni til þess að koma til móts við hópinn sem fer hraðar í gegnum skólakerfið. Það er gott. Það sem ég vildi koma á framfæri í þessum stutta athugasemdatíma varðar almennt stefnumörkun um það hvernig ráðherranum hugnast að taka upp hugmyndir sem forveri hennar í embætti hafði um að stytta nám til stúdentsprófs. Hvernig sér hún fyrir sér að það gæti tengst jöfnunarsjóðnum þannig að við sæjum fleiri fara í gegnum framhaldsskólann á styttri tíma og fyrr í háskólanám? Ég held að það sé nauðsynlegt að við skoðum þetta heildstætt. Að mínu mati skiptir máli að við 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Það er gott að heyra að unnið hefur verið í málinu og verið að skoða það í kjölfar hreyfingarinnar sem var á því í byrjun júnímánaðar. Það er spurningin hvenær niðurstöðu er að vænta frá ráðuneytinu. Það eru fleiri aðilar að velta þessu fyrir sér og fleiri ungir námsmenn að koma inn í háskólana. Það er mikilvægt að breytingarnar og meira frelsi í menntamálum strandi ekki einhvers staðar á leiðinni, að við fylgjum málum eftir alla leið. Það er gott að menntamálaráðherra áttar sig á þessu. Við skulum einhenda okkur í að velja bestu leiðina og síðan gera breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að koma til móts við þennan hóp sem ég vona svo sannarlega sé sístækkandi. Ég tel það gríðarlega mikilvægt að ungt fólk hafi þetta val. Vonandi verður það ekki til þess að menn, eftir að þeir hafa klárað stúdentspróf á snöggan hátt, geti ekki fengið fyrirgreiðslu til þess að fá stuðning við háskólanám. Að það verði ekki til þess að menn geri eitthvað annað í nokkur ár áður en þeir hefja háskólanám. Þannig að spurningin sem er ósvarað er: Hvenær er þess að vænta að niðurstaða komi frá ráðuneytinu um hvaða leið verður farin? Ég hvet hæstv. ráðherra til að flýta þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar athugasemd hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þá vinnum við núna að innleiðingu laga um framhaldsskóla. Við fórum þá leið að settir voru af stað tilraunaskólar með nám í nýjum framhaldsskólaeiningum. Ætlunin er að við nýtum fordæmi þeirra til að læra af og miðla þekkingu inn í kerfið. Það liggur fyrir að fjármunir sem ætlaðir voru í innleiðingu laganna fylgja ekki eins og ætlunin var. Við munum nýta reynsluna til að skoða hvernig við getum aðlagað lögin að breyttum efnahagsveruleika og náð um leið markmiðunum þar sem skólar geta mótað sínar námskrár. Nám til stúdentsprófs þarf ekki endilega að vera jafnlangt þó við tryggjum ákveðinn grunn eins og hugsun og andi laganna var. Vinnan er í gangi þó hún hafi dregist af þessum ástæðum. Við skynjum að það er mikill áhugi á skólakerfinu. Það er mikið unnið að nýjum styttri námsbrautum til framhaldsskólaprófs, þannig að það er mikil gróska sem rúmast innan laganna sem er í gangi. Hvað varðar það hvenær niðurstöðu ráðuneytisins með þennan stuðning er að vænta þá, eins og ég sagði, hef ég rakið þá vinnu sem við höfum verið í. Núna skoðum við lögin um jöfnunarsjóð. Það eru reyndar önnur atriði sem við þurfum að skoða við endurskoðunina, þannig að munum skoða þau út frá fleiri sjónarmiðum. Það kæmi mér ekki á óvart að ég mundi ná a.m.k. að kynna hugmyndirnar í vetur og vonandi ná að leggja þær fram í frumvarpsformi.

Frú forseti. Nýlega þegar við þingmenn fórum um kjördæmi okkar, ég kem úr Norðausturkjördæmi, var áberandi á fundum með sveitarstjórnum vítt og breitt í því víðfeðma kjördæmi að þær höfðu áhyggjur af þjónustu Vegagerðarinnar þegar kemur að snjómokstri að vetrum. Nú veit hæstv. samgönguráðherra trúlega að veður geta verið válynd hér á landi. Sú staðreynd að Vegagerðin ákvað í fyrra í ljósi niðurskurðar fjárheimilda að skerða snjómokstur á því ári sem er að líða olli því fyrir mörg byggðarlög að samgöngur riðluðust í meira mæli en áður. Vegagerðin gat einfaldlega ekki haldið uppi því þjónustustigi sem var árið 2009 og árin þar á undan. Nú veltir maður fyrir sér, í ljósi þess fjárlagafrumvarps sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, hver stefnumörkun hæstv. ráðherra er í þeim efnum. Á að halda áfram að skera niður framlög til vetrarþjónustu Vegagerðarinnar? Þá á ég sérstaklega við snjómokstur vegna þess að um er að ræða gríðarlegt öryggismál fyrir íbúa í hinum dreifðu byggðum. Ef við setjum þetta í samhengi við að nú á draga enn frekar úr heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni og lengra verður fyrir marga að ná í viðhlítandi þjónustu, hvernig getur það rímað við svo skertar samgöngubætur sem lítil vetrarþjónusta er? Ég get nefnt staði eins og Fjarðarheiði sem er eina tenging Seyðfirðinga um veg til annarra landshluta, náttúrlega fyrir utan Norrænu. Á henni er mjög erfiður fjallvegur og dregið hefur verið úr þjónustu við hann. Við getum meira að segja talað um ferjusiglingar frá Mjóafirði þar sem hætt er að moka ofan í Mjóafjörð mjög snemma og menn hafa dregið verulega úr framlögum til ferjusiglinganna sem eru kannski eina samgönguleið viðkomandi byggðarlags við aðra landshluta. Ég held að mikilvægt sé að hæstv. ráðherra komi hingað upp og svari okkur því hvort halda eigi áfram að skera niður vetrarþjónustu á vegum Vegagerðarinnar. Ein af grundvallarforsendum margra byggðarlaga er að hægt sé að eiga greiðar og öruggar ferðir til og frá byggðarlaginu. Það segir sig náttúrlega sjálft að ef Vegagerðin mokar kannski fáa daga í viku og sinnir hlutverki sínu í minna mæli, vegna þess að henni er þröngur stakkur sniðinn er varðar fjárheimildir, er mikilvægt að hæstv. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þingmanni, fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Það er margt til góðs í samgöngumálum á Íslandi. Ýmsar nýjar leiðir hafa verið opnaðar síðastliðnar vikur, afrakstur af miklu starfi undangenginna ára. Ég vísa þar í veginn yfir Lyngdalsheiði, Hófaskarðsleið, göngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, Héðinsfjarðargöng, og síðan Bolungarvíkurgöng sem taka af hina hættulegu Óshlíð. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þrátt fyrir hlýnandi veðurfar geta veður verið válynd á Íslandi og mönnum reynst erfitt að komast yfir í dreifbýlinu og mikilvægt er að snjómokstur sé í góðu lagi. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að á árinu sem er að líða var minna fjármagni varið til þessara mála en í fyrra. Þó færðum við tilkostnaðinn til þess sem var árið 2006, það var ekki verra en svo. Samkvæmt því frumvarpi sem liggur fyrir og áætlunum Vegagerðarinnar á ekki að draga úr framlagi til snjómoksturs á komandi ári. Miðað við fyrirliggjandi frumvarp til fjárlaga verður 7,7% niðurskurður fjárveitinga til þjónustu við vegi milli áranna 2010 og 2011. Vegagerðin mun leitast við að láta niðurskurðinn bitna sem minnst á vetrarþjónustunni en ekki hafa verið teknar neinar ákvarðanir enn þá um samdrátt í þeirri þjónustu milli þessara ára, eins og ég gat um áðan. Veðurfar ræður miklu um fjárþörfina og það er alls ekki útilokað að draga þurfi úr vetrarþjónustu, ég vil að það sé sagt þrátt fyrir góðan ásetning, á umferðarminni vegum þegar líða tekur á veturinn verði hann harður. Að öðru leyti verður niðurskurðinum mætt með hagræðingaraðgerðum og samdrætti í sumarþjónustu. Svarið er því á þennan veg: Það er verið að draga úr framlaginu um 7,7% á milli áranna 2010 og 2011 en reynt verður að búa svo um hnútana að það bitni ekki á snjómokstri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna sem er mjög mikilvæg. Hæstv. ráðherra svaraði því þannig að það ætti að láta sem minnst bitna á vetrarþjónustunni. Ég fagna því, en það er samt gert ráð fyrir 7,7% minnkun á framlögum til þjónustunnar. Það væri mjög gott ef hæstv. ráðherra gæti svarað því frekar hvar það kæmi þá harðar niður ef ekki á snjómokstrinum. Bara til að rifja það upp, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson benti réttilega á, hafa margir sveitarstjórnarmenn og íbúar í mörgum landshlutum miklar áhyggjur af því hve mikið er búið að skerða vetrarþjónustu og líka almennt viðhald og þjónustu vega. Til að nefna dæmi var á sunnanverðum Vestfjörðum ekki gert ráð fyrir því að Breiðafjarðarferjan Baldur sigldi á laugardögum, ekki er flogið til Bíldudals á laugardögum og ekki mokaður snjór á laugardögum. Menn sjá alveg að áhyggjur íbúanna eru réttmætar. Ég hvet hæstv. ráðherra að taka tillit til þessa vegna þess að það er búið að taka mjög mikið af framkvæmdafé Vegagerðarinnar, bæði til nýframkvæmda og eins viðhalds. Ég held að við séum algerlega 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu. Ég fagna því að ekki eigi að draga enn frekar úr snjómokstri yfir vetrarmánuðina vítt og breitt um landið. Það vekur mig þó til umhugsunar þegar hæstv. ráðherra bendir á að af þessum lið eigi að skera niður um 7,7% af viðhaldi og vetrarþjónustu, þá hljóta þessi 7,7% að lenda mun harðar á öðrum liðum. Svo ég vitni enn til samskipta minna við sveitarstjórnarmenn, m.a. í Norðusturkjördæmi og reyndar öðrum kjördæmum landsbyggðarinnar, hefur vegum til sveita verið mjög illa viðhaldið á síðustu tveimur til þremur árum. Of lítið fjármagn hefur farið í vegina sem hefur valdið því að þeir eru ekki boðlegir þeim sem þurfa að keyra þá daglega, þar á meðal skólabörnum sem keyrð eru fram og til baka á hverjum virkum degi. Þessum vegum er ekki sinnt og þeir verða algjör þvottabretti, eiginlega handónýtir eftir fyrsta eða annan rigningardag sumarsins. Síðan eru fjármunirnir einfaldlega búnir og umræddir vegir eru í óásættanlegu ásigkomulagi það sem eftir er vegna þess að Vegagerðin hefur svo takmarkaða fjármuni. Nú veit ég að við höfum svo sem engin galdraorð hvað þetta varðar. Við vitum að það þarf að skera niður, ekki ætla ég að neita því. Fólk verður þó að búa við ákveðin grundvallarmannréttindi. Þegar maður horfir upp á það og verður vitni að því að heimilisbílar fólks eyðileggjast vegna þess að það þarf að keyra um þessa vegi verður náttúrlega ekki við unað. Ég spyr hæstv. ráðherra út í frekari niðurskurð. Ég tel æskilegt að hv. samgöngunefnd 

Hæstv. forseti. Ég held að samgöngunefnd fari í saumana á því sem er að gerast í samgöngumálum almennt því að stigin hafa verið risastór framfaraspor á undanförnum árum. Þau framfaraspor hafa átt sér langan aðdraganda og margir komið þar að. Við skulum ekki vanmeta það sem vel hefur verið gert, hve miklu máli það skiptir að fá Bolungarvíkurgöng, Héðinsfjarðargöng, að fá veginn um Hófaskarð sem stórbætir samgöngur á milli Raufarhafnar, Kópaskers og Þórshafnar og svo við Akureyrarsvæðið. Þetta eru mjög mikilvægar samgöngubætur. Við hljótum að skoða málin í því ljósi líka þegar við tölum um torleiði í dreifbýli. Spurt er hvernig eigi að hagræða. Jú, reynt verður að draga úr viðhaldskostnaði veganna. Við skulum ekkert blekkja okkur á því að það er verið að draga saman, það er verið að draga úr kostnaði, það er verið að skera niður, það er staðreynd. Á móti skulum við horfa til þeirra stórstígu framfara sem hafa orðið með þeim vegabótum sem hafa komist í gagnið núna á umliðnum vikum og skipta dreifbýlið og okkur öll að sjálfsögðu mjög miklu máli.

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð er kunnugt urðu miklar náttúruhamfarir í vor þegar Eyjafjallajökull gaus. Við sjáum enn ekki fyrir endann á þeim miklu breytingum á náttúrunni sem fylgdu í kjölfar gossins. Við horfum nú upp á að mikill aurframburður er í ám undir Eyjafjöllum, það mikill að menn hafa vart við að moka upp úr árfarvegum sem eru þröngir, enda hefur þrengt verulega að þeim á undanförnum árum og áratugum. Ljóst er að taka þarf ákvarðanir um hvernig eigi að bregðast við þessum vanda með varanlegum hætti. Spurning mín til hæstv. samgönguráðherrra er hvort einhverjar slíkar ákvarðanir hafa verið teknar um það, annars vegar hvort halda eigi áfram að moka þessar ár upp, en þær eru aðallega Svaðbælisá, Holtsá og Bakkakotsá, eða hvort grípa eigi til annarra ráðstafana svo sem að breyta vegstæði. Jafnframt hafa kviknað spurningar um hvort ekki sé nauðsynlegt að vekja athygli á þeirri hættu sem hugsanlega getur skapast í miklum leysingum, með einhvers konar merkingum við árnar og brýrnar yfir þær Hæstv. ráðherra hefur sett sig ágætlega inn í málin. Komið var á fót samráðshóp ráðuneytisstjóra sem fylgjast á með málum undir Eyjafjöllum. Nú liggur eldgosið að sjálfsögðu niðri en þótt atburðinum sé lokið má samt ekki sofna á verðinum. Við verðum að fylgja þessu máli til enda og bregðast við þeim miklu breytingum sem orðið hafa á náttúrunni. Síðan er ég með aðra fyrirspurn, er tengist sama máli, varðandi Markarfljót og áhrif þess á dýpkunina í Landeyjahöfn. Það er mikilvægt að alþjóð sé kunnugt um hvaða áætlanir eru uppi hjá hæstv. ráðherra samgöngumála um það. Eins og menn vita gerist það oft að það verður asahláka og mikill vatnsflaumur í ánum og þegar árfarvegir er orðnir fullir af ösku og auri úr eldgosinu erum við strax komin í vandræði.

Hæstv. forseti. Hér renna saman í eitt tvær fyrirspurnir en ég svara þeirri fyrri núna. Hún snýr að því til hvaða varanlegu aðgerða verði gripið til að tryggja öryggi á þjóðvegi 1 vegna þess gríðarlega aurs sem ár undir Eyjafjöllum bera fram í kjölfarið á eldgosinu í Eyjafjallajökli. Ég hef leitað eftir upplýsingum um þetta frá Vegagerðinni og fengið þar eftirfarandi: Vegagerðin hefur ásamt Landgræðslu ríkisins unnið að uppbyggingu varnargarða við Svaðbælisá og staðið fyrir uppmokstri úr árfarvegi til að reyna að halda ánni í farvegi sínum. Stöðugt er fylgst með þróun mála og gripið til frekari uppmoksturs þegar á þarf að halda til að reyna að tryggja sem best þau vegamannvirki sem á svæðinu eru. Í athugun eru aðgerðir sem gætu betur tryggt varanlegri lausn og er þar einkum horft til frekari uppmoksturs og styttingu árfarvegar í von um að það auki rennslishraða í ánni þannig hún leitist frekar við að grafa sig niður en að safna undir sig framburði. Einnig kemur til álita að byggja nýja og hærri brú og hækka veg ásamt frekari uppmokstri þar sem horft er til þess að nota það efni sem mokað er upp til að hækka land meðfram varnargörðum og rækta það upp. Síhækkandi vatnsborð í árfarvegum verður til þess að grunnvatnsstaða lands meðfram þeim hækkar og verður það land því lítt nýtanlegt nema það sé þurrkað upp. Hugsanlega þarf einnig að huga að endurbótum við Holtsá og jafnvel fleiri ár undir Eyjafjöllum þegar til lengri tíma er litið. Verður fylgst náið með þróun mála, einkum framburði gosefna sem safnast fyrir og geta breytt öllum aðstæðum. Ég fullvissa hv. þingmann um að menn fylgjast mjög grannt með þessum málum. Það sem ég hef sagt hér byggir á upplýsingum frá Vegagerðinni sem hefur unnið að þessum málum ásamt Landgræðslu ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda sérstaklega fyrir að hafa tekið þetta upp. Ég held að við sem höfum keyrt þarna undir Eyjafjöllunum höfum öll fengið það sterkt á tilfinninguna að það sé eins og vegirnir sjálfir séu að sökkva. Mér fannst það líka mjög áhugavert sem ráðherra minntist á að landið í kring væri að verða vatnssósa. Það skiptir virkilega miklu máli að halda áfram að fylgjast með svæðinu því þarna er gífurlegt magn af ösku sem verður að þessum erfiða aur í fjöllunum. Nú er það ekki aðeins þannig að sjórinn sæki að vegarstæðunum heldur má segja að fjöllin séu að koma til móts við sjóinn. Nefndar voru þrjár ár en það vantar eiginlega sér fyrirspurn um stóra fljótið, Markarfljótið, 

Virðulegi forseti. Það sem þarf að gera í rauninni strax á svæðinu er að taka saman úttekt á því hvað Vegagerðin og Landgræðslan leggja til í lagfæringu á varnargörðum við Markarfljót. Það er lykilatriði. Það þarf líka að huga vel að Svaðbælisá og öðrum ám sem hafa fengið óvæntan aurskammt í heimsókn og ekki flýtur áin ofan á, hún fer alltaf undir. Þessu þarf að huga vel að eins og hæstv. ráðherra benti sjálfur á. En það þarf að samræma þessar aðgerðir meira en gert hefur verið. Varðandi dýpkunarframkvæmdir við Landeyjahöfn þá er málið tiltölulega einfalt. Höfnin var hönnuð eins og pylsubrauð en það er alltaf verið að troða bjúgu í pylsubrauðið, allt of stóru skipi, of djúpristu og of hásigldu.  Virðulegi forseti. Þegar maður svarar á einni mínútu tveimur fyrirspurnum 

Forseti bendir hv. þingmanni á að svara þá annarri fyrirspurninni fyrst og þeirri seinni þegar að henni kemur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna. Ég heyri að menn eru vel vakandi og ætla sér að fylgja málinu eftir allt til enda enda hlýtur það að vera meginhlutverk okkar að tryggja öryggi landsmanna, sama hvort það er kreppa eða uppgangur. Við megum ekki gleyma því að fleiri ár undir Eyjafjöllum eru til vandræða en Svaðbælisáin. Jafnframt hefur maður örlitlar áhyggjur af því að málin séu ekki hugsuð í heild. Vegagerðin hugsar aðallega um að verja vegina og samgöngumannvirkin en Landgræðslan sér um ræktunarlandið og að hindra öskufok og slíkt. Það eru nefnilega líka ákveðin vandræði þegar komið er niður fyrir Svaðbælisána, niður fyrir þjóðveginn. Ég er með fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um það hér á eftir, mönnum til upplýsingar. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt að farið sé eftir þeim tillögum sem birtast í stöðuskýrslunni sem almannavarnadeild ríkislögreglustjóra birti og er m.a. að finna á heimasíðu embættisins. Í henni er lögð áhersla á að samráðshópur Vegagerðarinnar, Landgræðslunnar, hagsmunaaðila á svæðinu og almannavarnarnefndar hittist reglulega og fari yfir þetta. Eins tel ég gríðarlega mikilvægt að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því sem yfirmaður almannavarna að samráðshópurinn, þ.e. ráðuneytisstjórahópurinn, haldi áfram af fullum krafti og fullum dampi að vinna. Það er hætta á því, eins og ég sagði áðan, þegar atburðurinn er yfirstaðinn að þetta stóra verkefni fái minni athygli. Við glímum vissulega enn við erfiðar aðstæður af völdum náttúruhamfaranna. Því skulum við ekki gleyma. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar ábendingar. Í rauninni hef ég litlu eða engu við að bæta frá því sem ég sagði áðan og byggði á upplýsingum frá Vegagerðinni og Landgræðslunni sem hafa að því er ég best veit samstarf sín í milli. Það er alveg rétt, það þarf að skoða þessi mál heildstætt og vera á varðbergi. Ég hygg að stjórnsýslan og þá ekki síst Vegagerðin geri það mjög vel. Um pylsur og bjúgu til sjávarins, að hætti hv. þm. Árna Johnsens, ræðum við á eftir.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um það hvaða varanlega lausn verður fundin á dýpkunarframkvæmdum í Landeyjahöfn. Eins og mönnum er kunnugt urðu verulegar breytingar á aðstæðum við höfnina í kjölfar eldgossins í Eyjafjallajökli, enda ber Markarfljótið fram með sér gríðarlegt magn gosefna á degi hverjum sem síðan kemst inn í höfnina. Þrátt fyrir að menn hafi gert ráðstafanir og gert ráð fyrir því að um varanlegar dýpkunarframkvæmdir yrði alltaf að ræða í höfninni, sérstaklega meðan höfnin væri ný - stýrihópurinn sem annaðist framkvæmdina áttaði sig á því - gerðu þessar náttúruhamfarir leikinn að sjálfsögðu mun erfiðari og gjörbreyttu í rauninni forsendum. Þá er ljóst að það þarf að hafa öflugan dýpkunarbúnað í höfninni og því er eðlilegt að hæstv. samgönguráðherra fái hér sviðið til að útskýra fyrir okkur með hvaða hætti þessi varanlega lausn verði fundin. Hvaða aðgerðir eru í pípunum hjá ráðherranum varðandi þetta málefni? Ég tel að við sem höfum staðið að þessu verkefni og höfum haft trú á því frá upphafi séum enn sömu skoðunar. Hins vegar eru forsendur breyttar vegna aðstæðna hér á landi, náttúruaflanna sem við fáum ekki alltaf ráðið við, en með íslensku hugviti hlýtur að vera hægt að finna lausn. Við ættum að horfa til þeirra aðgerða og tillagna sem bæjarráð Vestmannaeyjabæjar lagði til á fundi sínum 16. nóvember, en þar var bókað að það yrði að fá til landsins öflugt dýpkunarskip svo fljótt sem verða mætti. Þá yrði áætlun Herjólfs breytt til að hann færi fleiri ferðir í björtu og sigldi á þeim tíma sem stórstreymisfjara væri. Jafnframt leggur bæjarráðið til að það verði tryggt að ferðir verði alltaf frá Eyjum kl. 7.30 og 13 þegar ekki gefur til siglinga í Landeyjahöfn og síðan úrbætur til handa farþegum varðandi upplýsingagjöf. Það er alveg ljóst að siglingar í Landeyjahöfn eru framtíðin. Framtíðarsamgöngur Vestmannaeyja koma til með að vera í gegnum höfnina. Við þurfum hins vegar hratt og örugglega að finna bestu lausnina á því hvernig við tökumst á við þessar dýpkunarframkvæmdir. Ég tel alveg ljóst að hvort sem er hafi ekki verið til nægilega öflugur dýpkunarbúnaður. Þótt gosið hefði ekki komið til hefði okkur engu að síður skort betri dýpkunarbúnað og við getum þar m.a. horft til dýpkunarframkvæmda við Hornafjarðarhöfn þar sem menn hafa stöðugt verið í vandræðum með ósinn þar. Það verður áhugavert að heyra viðbrögð hæstv. samgönguráðherra, þess vaska manns sem væntanlega 

Hæstv. forseti. Landeyjahöfn hefur verið lokuð mun meira en áætlað var og rekja sérfræðingar þetta til óhagstæðrar vindáttar og afleiðinga gossins í Eyjafjallajökli sem hvort tveggja hefur valdið auknum sandburði inn í höfnina. Af þeim sökum hefur bæði þurft að fella niður ferðir Herjólfs og sigla skipinu til Þorlákshafnar. Síðan þá hefur verið unnið að því að finna lausnir, bæði til skemmri tíma en einnig varanlegar lausnir. Þann 21. október sl. voru opnuð tilboð í viðhaldsdýpkun í Landeyjahöfn. Viðhaldsdýpkunin var boðin út til þriggja ára þar sem dýpkunarskip átti að vera til staðar í Vestmannaeyjum fyrsta árið. Magnið var áætlað 140 þús. rúmmetrar veturinn 2010–2011, 80 þús. rúmmetrar veturinn 2011–2012 og 60 þús. rúmmetrar veturinn 2012–2013. Kostnaðurinn hljóðað upp á 246 millj. kr. Niðurstaðan varð sú að óska eftir heimild til að semja við Íslenska gámafélagið. Haft verði að leiðarljósi að samið verði til eins árs og að kostnaðurinn verði innan áætlunar. Áætlaður verktakakostnaður er um 130 millj. kr. Þá er talið að gagnlegt væri að kaupa plóg í samvinnu við Eyjamenn. Slíkan búnað væri unnt að nota í yfir tveggja metra ölduhæð og gæti hann opnað höfnina og haldið opinni eftir minni veður. Að síðustu var talið að árangursríkt yrði að gera flóðvarnargarð til að færa ósa Markarfljóts austar. Þetta er til að draga úr því að sandburður niður Markarfljót berist inn í höfnina á komandi árum. Kostnaður við það er áætlaður um 30 millj. kr. Þetta er nokkuð sem þarf síðan að sjálfsögðu að fara í umhverfismat. Áætlaður heildarkostnaður vegna þessara þriggja aðgerða er um 180 millj. kr. Til framtíðar verður unnið að skoðun á föstum dælubúnaði sem sérfræðingar kalla upp á ensku „bypass“-lausn. Stofnkostnaður slíks búnaðar mun verða á annað hundrað milljónir króna. Hins vegar mun rekstrarkostnaður slíks búnaðar vera töluvert minni en dæluskips. Lagt er til að skoðuð verði kaup á nýrri ferju. Við smíði slíkrar ferju þarf að hafa í huga stærð, stjórnhæfni, flutningsgetu, djúpristu og vindfang. Þar erum við aftur komin að pylsum og bjúgum, en við víkjum að þeim sennilega nánar í fyrirspurn sem enn bíður okkar.

Virðulegi forseti. Það ríkti mikil gleði bæði í Rangárvallasýslu og Vestmannaeyjum þegar Landeyjahöfn var opnuð og það ríkti mikil gleði almennt fyrstu vikurnar eftir að höfnin opnaði. Margir sögðu að það væri nánast eins og að koma til útlanda því að fólki hafði fjölgað svo mikið í Eyjum. En síðan hafa vonbrigðin orðið að sama skapi mjög mikil. Það sem ég vildi spyrja um hvað þetta varðar og þær tillögur sem komu fram í máli hæstv. ráðherra er eftirfarandi: Talað er um að semja eigi við Íslenska gámafélagið, eiga þeir skip eða tækjabúnað til að geta tekist á við þetta verkefni. Það virðist hafa komið fram að þau dýpkunarskip sem eru til staðar í landinu hafi hreinlega ekki ráðið við það verkefni að halda höfninni opinni. Hvað er talið að það muni taka langan tíma að fara í gegnum það ferli sem þarf að fara til að geta hafið framkvæmdir við nýjan varnargarð eða til að færa Markarfljót? Síðan vildi ég líka bæta við spurningunni: Hvaða rannsóknir liggja fyrir um að 

Virðulegi forseti. Sú röskun sem hefur orðið á ströndinni og hegðun hennar með gosinu í Eyjafjallajökli hefur breytt aðstæðum auk þess sem vindáttir hafa ekki verið hefðbundnar eins og hæstv. ráðherra vék að. Það verður þó að leiðrétta einn misskilning sem kom bæði fram hjá hæstv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra, það er ekki sandburður inni í höfninni. Sandburðurinn fer fram hjá höfninni. Það er taumur sem fer fram hjá höfninni, eins konar sandskafl, og það er það sem stoppar siglinguna inn í höfnina. Vandamálið varðandi dýpkunarskipið Perlu er að það skip þolir ekki að vera í sjógangi. Það er gott innan hafnar, það er duglegt innan hafnar í kyrrum sjó, mjög duglegt, en það skilar engum árangri um leið og eitthvað hreyfir báru og þó að það sé kallað sléttur sjór. Þetta er vandamálið, 

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég horfi á þessi tíðindi úr Landeyjahöfn eins og barn og spyr mig að því hvort viðbrögð ráðherra, verkfræðinganna, þingmanna kjördæmisins og heimamanna í Vestmannaeyjum stafi hugsanlega af því að þeir neiti að trúa því sem aðra rennir í grun, að framkvæmdin sé misheppnuð hvað sem hún kostaði og hversu gæfulegt og glatt var í Vestmannaeyjum þegar höfnin opnaði. Hvort hér sé ekki um tímabundin vandræði að ræða heldur langtímavandræði sem nú eigi að leysa á kostnað skattborgaranna til langs tíma, og leysa með því að færa til heila á, færa til ósa heillar ár sem ekki er aðeins jökulá heldur líka jökulá á eldfjallasvæði sem ég efast um að kæmist með nokkrum hætti í gegnum umhverfismat.

Virðulegur forseti. Það eru greinilega skiptar skoðanir um þetta mál. En ég vil beina því til hv. þm. Marðar Árnasonar að anda aðeins rólega, það á eftir að koma í ljós hvort þetta muni ganga en ég hef nú mikla trú á því samt. Hæstv. ráðherra rakti í ræðu sinni að það væri verið að skoða þrjár leiðir. Í fyrsta lagi að fá gámaþjónustuna til að dýpka, í öðru lagi að fá plóg í samvinnu við Vestmannaeyjar við lóðsinn þar og í þriðja lagi að fá staðbundinn búnað sem menn hafa reynslu af í Englandi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um kostnaðinn við hverja aðgerð fyrir sig eða hvort það komi til greina að gera þetta allt í einu, hvort hann telji þörf á því. Auk þess vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hafi verið skoðað sérstaklega, af því að sandburður er þekkt vandamál víða, að setja sandfangara fyrir austan höfnina, þ.e. sem væri þá fyrir vestan Markarfljótið þegar búið væri að færa það, sem mundi hefta það að sandurinn færi með ströndinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna og hæstv. ráðherra fyrir ágætissvör. Ég fagna því sérstaklega að hv. þingmenn á höfuðborgarsvæðinu blandi sér í umræðuna og það er eðlilegt að menn spyrji einfaldra spurninga um það hvernig skattfé almennings er nýtt. Ég fagna því. Hins vegar er öllum ljóst, hélt ég, að Markarfljótið hefur flæmst til yfir ströndina í Rangárþingi í árhundruð og kemur til með að gera það áfram þangað til því verður fundinn fastur farvegur með varnargörðum. Þannig er þetta einfaldlega. Mig langar að beina einni fyrirspurn til hæstv. ráðherra varðandi þann fasta dælubúnað sem ráðherrann vék að, þennan „bypass“-búnað sem til stendur að kaupa og fjárfesta í til að viðhalda höfninni. Hvenær gerir ráðherrann ráð fyrir að sá búnaður verði kominn, er búið að bjóða þau kaup út og, hvernig er staðan varðandi það? Það er mikilvægt að vita þetta vegna þess að það hefur alltaf verið ljóst í öllum áætlunum varðandi uppbyggingu hafnarinnar að það þyrfti að vera til búnaður til að dæla út sandi. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir og þeir sem kynna sér undirbúningsgögnin varðandi framkvæmdina sjá þetta strax. Það er mikilvægt að menn séu upplýstir um þetta. Hins vegar held ég að menn hafi misreiknað sig varðandi það hversu öflugan búnað þyrfti og að sjálfsögðu gerðu menn ekki ráð fyrir hinum miklu náttúruhamförum, enda stóðu menn í þeirri meiningu að Eyjafjallajökull væri latt eldfjall sem mundi ekki bæra á sér næstu árhundruðin. En þetta er einfaldlega verkefni sem við þurfum að takast á við. Við búum á eldfjallaeyju og þetta er eitt af því sem því fylgir. Ég er fullviss um að lausn finnst á þessu stóra verkefni og ég heyri að það er hugur í ráðherranum. Þetta er bara spurning um tímasetningar og hvenær búnaðurinn verður kominn á sinn stað.

Hæstv. forseti. Varðandi „bypass“-búnaðinn svokallaða, fastan dælubúnað, er það mál til skoðunar. Hvað varðar Íslenska gámafélagið er til staðar skip sem getur annað þessu verkefni, sinnt þessu verkefni. Varðandi sundurgreininguna á kostnaði, þar er talað um 130 millj. Kostnaður við að reisa flóðvarnargarð til að breyta rennsli Markarfljóts er áætlaður um 30 millj. kr. og plógurinn sem um er rætt að kaupa í samvinnu við Eyjamenn, ég hygg að þar séu menn að tala um 20 millj. kr. úr ríkissjóði. Mér reiknast það til. Ég þori ekki að fullyrða alveg um þá upphæð sérstaklega. Menn velta því fyrir sér hvort hér sé verið að berja höfðinu við steininn og reyna að gera hið ómögulega. Það veit ég náttúrlega ekki fremur en nokkur annar maður. Hitt vitum við að við ætlum að reyna að leysa þetta mál. Þetta er gríðarlega mikilvæg samgöngubót fyrir Vestmannaeyinga og fyrir landsmenn alla. Það ber nánast öllum saman um sem til þessara mála þekkja, Vestmannaeyingar og aðrir. Það komu upp á aðstæður sem voru ekki fyrirséðar og við getum ekkert fullyrt um framtíðina hvað það snertir. Við höfum bara viljann til að reyna að takast á við þetta verkefni og leysa það eins vel og við getum. Þegar við tölum um að leysa það til frambúðar horfum við náttúrlega líka til skipakostsins sem við ræðum á eftir, en hvað varðar höfnina sjálfa verðum við að sætta okkur við að taka eitt skref í einu. Við erum að feta okkur áfram og sjá hvort þær lausnir sem við ráðumst í, að fróðustu manna dómi og ráði, dugi. 

Hæstv. forseti. Við höfum rætt aðeins um Landeyjahöfn en til stóð og hefur staðið til að þegar höfnin yrði tekin í notkun mundi nýr Herjólfur hefja siglingar um höfnina. Sú varð hins vegar ekki raunin, enda voru þau tilboð sem bárust þegar smíði ferjunnar var boðin út ekki hagstæð og því var ákveðið að fresta því og fara frekar í verkið í á vegum ríkisins. Við vígslu hafnarinnar í sumar kom fram í máli hæstv. þáverandi samgönguráðherra, þess vaska drengs, Kristjáns L. Möllers, að til stæði að stofna stýrihóp um það verkefni að hefja að nýju smíði nýs Herjólfs. Þess vegna er eðlilegt að beina þeirri fyrirspurn til núverandi hæstv. samgönguráðherra hvar það máli standi vegna þess að við vígslu hafnarinnar kom fram að stýrihópurinn ætti að hefja störf hið fyrsta og vera langt kominn með, að því er mér skildist, að komast að niðurstöðu um áramótin. Nú eru að koma jól og ég a.m.k. þekki ekki til þess að stýrihópurinn hafi verið skipaður að öðru leyti en því að formaðurinn situr einn í stýrihópnum og kvað funda mikið, hv. þm. Róbert Marshall. En betur má ef duga skal. Það er ljóst að þessi varanlega samgöngubót til handa Vestmannaeyjum þarf nýjan fararskjóta, nýjan Herjólf sem passar inn í þessa höfn. Gamli Herjólfur er ágætt skip. Það er fínt að hafa prófað að sigla þessa leið á því skipi en hins vegar er ljóst að það er ekki framtíðin að nýta það á þessari siglingaleið. Hugmyndin var sú, sem ég veit ekki til að hafi verið fallið frá, að smíða nýja ferju, afla nýrrar ferju sem hentar þeim aðstæðum sem í höfninni eru. Því er mikilvægt að þingmönnum sem og heimamönnum í Eyjum og Rangárþingi og landsmönnum öllum, sem mjög margir hafa nýtt sér höfnina til að ferðast til Vestmannaeyja og kynna sér þær góðu aðstæður sem þar eru og það áhugaverða mannlíf sem þar er, sé ljóst hver framtíðin er varðandi nýjan Herjólf til siglinga milli lands og Eyja.

Hæstv. forseti. Siglingastofnun hafði það verkefni að bjóða út smíði á nýrri ferju til siglinga milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja. Útboð fór fram og bárust tvö gild tilboð, það hagstæðara var frá þýskri skipasmíðastöð og nam 28 millj. evra. Komið var að undirskrift samnings þegar efnahagskerfið hrundi á Íslandi 2008, eins og við þekkjum öll til, og var þá hætt við smíðina. Ákveðið var að nota Herjólf með þeim annmörkum að frátafir yrðu meiri en stefnt var að með nýju skipi. Það er rétt að lagt hefur verið til af stýrihópi um byggingu Landeyjahafnar að byggð verði ný ferja sem kæmi í gagnið 2013, 2014. Ljóst er að til lengri tíma litið hlýtur ný ferja að vera sá kostur sem stefnt verður að. Í það verkefni eru þó engir peningar til í dag og ekki fyrirsjáanlegt hvenær það verður. Við megum líka gæta að því að fara ekki fram úr sjálfum okkur í þessum efnum en auðvitað verður þessari hugsun og þessari vinnu haldið áfram þó að það hafi komið í hana tímabundið stopp.

Virðulegi forseti. Það sem ég vék að áðan, að Landeyjahöfn væri byggð eins og pylsubrauð en það væri verið að troða bjúgu í pylsubrauðið. Það er einföld skýring og það gengur ekki. Núverandi Herjólfur er of hábyggður og djúpristur og þess vegna þarf nýtt skip. Það má hins vegar segja að það hafi verið lán í óláni að ekki var búið að byggja skip, því að umferðin hefur verið slík þann tíma sem hægt hefur verið að sigla að það þarf að byggja skip sem tekur miklu fleiri bíla. Þetta er hlutur sem þarf að taka upp. Það var staðfest af hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra síðastliðið vor að það væru ágæt tímamörk í lok næsta árs, ekki þessa árs, að hafa klárar tillögur varðandi nýja ferju. Þá væri komin reynsla sem menn gætu metið og hlutir sem væri ástæða til að taka tillit til þegar ný ákvörðun yrði tekin um skip. Það er í lok næsta árs sem hefur verið talað um og það þarf að fylgja því mjög markvisst eftir, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég sakna þess virkilega að formaður stýrihópsins skuli ekki vera hér til að taka þátt í umræðunni og sérstaklega þegar upplýsingar koma fram í umræðunni um að það sé bara búið að skipa formann þessa stýrihóps en ekki aðra fulltrúa. Ég held að ég geti hér með örugglega boðið fram krafta þeirra þingmanna sem hafa tekið þátt í umræðunni, við værum öll mjög viljug til að taka sæti í þessum stýrihópi. Af því að nú eru í gangi ýmsir samningar eða viðleitni til að fara í einkaframkvæmdir á vegum mundi ég gjarnan vilja benda á að sama hugmynd gæti komið til greina varðandi nýjan Herjólf. Það er alveg á hreinu að til að hægt sé að láta það ganga að halda Landeyjahöfn opinni þurfum við að hafa skip sem passar fyrir höfnina. Núverandi skip er of stórt. Það tekur á sig of mikinn vind og það er áhyggjuefni 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna um nýjan Herjólf fyrir framlag þeirra og eins ráðherranum fyrir ágætissvör. Hins vegar svaraði hæstv. ráðherra ekki skýrt hvenær stýrihópur varðandi nýjan Herjólf yrði skipaður eða hvort búið væri að skipa þann stýrihóp. Það væri ágætt að fá skýr svör frá ráðherranum vegna þess að ég skildi mál ráðherrans þannig að til stæði að slíkur stýrihópur starfaði og undirbyggi verkefnið. Vissulega áttum við okkur öll á því að það eru breyttar aðstæður í efnahagslífi okkar en engu að síður hættum við ekki að vera til og við hljótum að ætla að nýta þá fjárfestingu sem liggur í Landeyjahöfn með sem bestum hætti þannig að við getum sinnt þjóðvegi Eyjamanna fullnægjandi. Við hljótum að halda áfram að undirbúa það hvernig ný ferja eigi að komast fyrir og hvaða kostum hún þurfi að vera búin. Það er tímafrekt verkefni að átta sig á því og skilgreina þarfir slíks skips. Nú þegar nokkur reynsla er komin á rekstur hafnarinnar og eins eftir þennan vetur er ljóst að menn verða betur áttaðir á því hverjir eiginleikar varanlegs skips í Landeyjahöfn eiga að vera. Því tel ég mikilvægt að stýrihópurinn verði skipaður hið fyrsta. Þótt hv. þm. Róbert Marshall sé margra manna maki teljum við nauðsynlegt að fleiri aðilar séu í stýrihópnum og þá verði sérstaklega horft til þess að heimamenn hafi þar sína fulltrúa til að hafa skoðanir á því með hvaða hætti þjónustan er veitt, enda eru það þeir sem nýta þjónustuna og koma til með að sjá kosti og galla betur en við hin. Engu að síður hvet ég hæstv. ráðherra enn og aftur til dáða. Landeyjahöfn er og verður framtíðarlausn á samgöngumálum Vestmannaeyinga og til að klára verkið verðum við að huga að smíði nýs Herjólfs.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg rétt sem fram kom við umræðuna, við megum ekki fara fram úr okkur í þessu máli. Á næstu mánuðum þurfum við að sjá hver framvindan verður og taka ákvörðun í ljósi hennar. Við skulum hafa í huga að við erum að tala um umtalsverðar fjárhæðir og í samanburðarskyni kostar ferja í kringum 4 milljarða kr. Stofnframkvæmdir í vegakerfinu eru núna á ári um 6 milljarðar kr. Þetta eru stærðarhlutföllin og við skulum hafa þau í huga og stíga varlega til jarðar Við skulum læra af reynslunni á næstu mánuðum -  Ég er alveg sammála þeim meginsjónarmiðum sem hér koma fram, 

Hæstv. forseti. Eins og alþjóð er kunnugt urðu miklar náttúruhamfarir við það að Eyjafjallajökull gaus í vor og talsvert tjón hefur orðið á jörðum bænda. Nú þegar gosi er lokið er ljóst að tjón á jörðum bænda stendur í raun enn yfir. Árfarvegir eru fullir af gosefnum sem berast fram með ánum og þegar árfarvegurinn hækkar og fyllist verður meiri raki í aðliggjandi jörðum og það verður þarna tjón og jafnvel einhvers konar vandræði. Þess vegna hlýtur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem fer með landbúnaðarmálin hér á landi að hafa einhver áform um það með hvaða hætti eigi að fyrirbyggja tjón á jörðum bænda. Vegagerðin hefur sinnt þeim hlutum er snúa að samgöngumannvirkjum. Landgræðslan hefur jafnframt komið að málum varðandi fyrirhleðslur, en ég hef áhyggjur af því að ekki sé horft heildstætt á verkefnið. Almannavarnadeild ríkislögreglustjóra gaf út skýrslu í október 2010, Samantekt um stöðu verkefna og tillögur um aðgerðir vegna eldgosa á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli vorið 2010. Þar kemur fram að a.m.k. tveim jörðum undir Eyjafjöllum stafar ógn af flóðahættu og mikilli ösku, bæjunum Seljavöllum og Önundarhorni. Engar stofnanir hafa það hlutverk að leggja mat á hvort jarðir séu búsetuhæfar. Það er hins vegar nauðsynlegt að mati þeirra sem skrifa þessa skýrslu að meta jarðirnar með tilliti til öryggis, búskapar og ræktunar. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til ráðherrans hvernig þessum málum er fylgt eftir í landbúnaðarráðuneytinu vegna þess að það er ljóst að tryggja þarf öryggi þeirra sem velja sér búsetu undir Eyjafjöllum. Eins er lagt til í þessari skýrslu að farið verði yfir framtíðarskipulag byggðar á svæðinu undir Eyjafjöllum. Því er rétt að varpa fram þeirri spurningu með hvaða hætti unnið sé eftir þessum atriðum í skýrslunni. Það hefur verið talsverð umræða um það. Meðal annars barst skriflegt svar frá ráðuneyti samgöngumála um varnargarða en það tengist aðallega samgöngumannvirkjum en þá eigum við bújarðirnar eftir. Það þarf að taka ákvarðanir um hvernig á að verja þessar jarðir. Ef ekki á að verja þær þarf einfaldlega einhver að taka af skarið með það. Því væri gott að fá fram vilja hæstv. ráðherra í málinu og jafnframt koma því á hreint hvort ekki sé örugglega verið að fylgjast með þessum hlutum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir fyrirspurnina. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður kemur inn á, það er mikilvægt að vinna heildstætt að því að verja tún, mannvirki, vegi og umferðaræðar á þessu svæði en einnig vera með heildstæða áætlun um hvernig á því skuli tekið. Bara til að rifja það upp var af hálfu ríkisstjórnarinnar skipuð sérstök nefnd ráðuneytisstjóra nokkurra ráðuneyta sem áttu þarna hlut að máli og henni var falið að fylgjast með og samhæfa þær aðgerðir sem gripið yrði til. Eins og hv. þingmaður vék að eru þau skipti á milli verkefna ráðuneytanna að á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins eru verkefnin sem falla undir Bjargráðasjóð og lúta fyrst og fremst að búskap og búrekstri og gagnvart þeim sem greiða gjald til Bjargráðasjóðs gegnum búnaðarlagasjóðsgjald. Það eru hreinsun á framburði og ræktun á landi vegna vatnsflóða, hreinsun á túnvegum og endurgerð þeirra vegna vatnsflóða, hreinsun skurða vegna vatnsflóða og skemmda á túngirðingum vegna þessara vatnsflóða og svo endurræktun túna vegna vatnsflóða og/eða öskufalls. Þetta eru þau meginatriði sem lúta að Bjargráðasjóði en það er síðan alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mikilvægt bæði til skamms tíma og lengri tíma að líta til aðgerða hinna aðilanna. Landgræðslan kemur að því að verja varnargarða, ræktun á landi og beitiland og annað sem undir hana heyrir. Vegagerðin kemur svo að því að tryggja að vegirnir og brýr og annað því um líkt séu þarna líka og verði svipað þessari heild. Árfarvegirnir hafa hækkað vegna framburðar. Enn er mikil aska eftir og getur því haldið áfram að lyfta upp árfarvegunum þannig að sú vinna sem lögð er í að hreinsa skurði og verja land verður til lítils ef síðan flæðir áfram út úr árfarvegunum. Vegagerðin og Landgræðslan hafa á undanförnum mánuðum unnið að uppmokstri úr farvegum nokkurra fallvatna, m.a. upp úr Holtsá, Svaðbælisá, Laugará, Bakkakotsá og Kaldaklifsá. Varnargarðar hafa verið endurbyggðir og hækkaðir, aðallega við Holtsá, Svaðbælisá og Laugará, og hættunni hefur að mestu verið bægt frá landi Þorvaldseyrar en lönd Holtsjarða, Önundarholts og Seljavalla og fleiri jarða gætu verið í hættu næsta vor og sumar verði uppmokstri ekki haldið áfram. Ríkisstjórnin hefur á fjáraukalögum 2010 veitt fjármagn til Landgræðslunnar til þessara framkvæmda en einnig hefur Landgræðslan sótt um viðbótarfjárveitingu á fjáraukalögum til að halda uppmokstrinum áfram nú þegar framburður bætist við. Hv. þingmaður vék að því að þarna væru ákveðnar jarðir sem þyrfti að taka afstöðu til hvort hægt væri að verja fyrir flóðum og flóðahættu svo forsvaranlegt væri. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns, það er nauðsynlegt að fara vel í gegnum þau mál. Ég mun, ekki síst í kjölfar þess að hv. þingmaður tekur málið upp, fylgja því eftir við ráðuneytisstjóranefndina sem fer yfir þau heildstætt að fara yfir þessi mál, hvar þau skarast, á hvaða þáttum þarf að taka enn fastar, hvaða álitaefni eru uppi þannig að málið sé unnið áfram. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir þeirri alvöru sem snýr að einstökum jörðum þarna og þarf að taka afstöðu til.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og fagna þeirri yfirlýsingu sem birtist okkur í lokaorðum hæstv. ráðherra um að nú verði farið yfir þessi mál í heild sinni með samráðshópnum úr ráðuneytunum. Við skulum ekki láta það gerast að við gleymum þessum málum og skiljum fólk eftir í óvissu. Það er algjörlega ljóst að fjölmörg mál eru enn eftir óunnin og ókláruð í kjölfar gossins og við þurfum einfaldlega að tryggja að menn og bújarðir séu örugg og að það sé algerlega ljóst hvert sé stefnt. Ég fagna því að hæstv. ráðherra muni nú fara yfir þessi mál með sínu fólki í ráðuneytinu og hvet hann til dáða í því efni og mun spyrja hæstv. ráðherra eftir nokkra daga hvernig gangi og fá þá frekari svör. Ég held að við séum öll vel meðvituð um að það er enn nokkuð í land. Við sjáum væntanlega næsta vor með hvaða hætti Landgræðslunni muni takast að hefta öskufok svo dæmi megi nefna vegna þess að það er enn vandamál. Það komu nokkrir dagar um daginn undir Eyjafjöllum með viðvarandi óþægindum vegna öskufoks þannig að þetta er verkefni sem stendur enn yfir. Við megum ekki gleyma því og ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar að fylgja þessu eftir og er augljóslega ekki búinn að gleyma gosinu.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg klárt að við þurfum og munum vinna áfram að því að fara í gegnum þessi mál, reyna að koma til móts við þau vandamál og leysa þau sem þarna gætu verið uppi, a.m.k. eins og nokkur kostur er. Ég þakka hvatningu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur í þessum efnum. Ég hef reynt alveg frá því að gosið hófst að hún er mjög áfram um að þessu máli sé fylgt eftir. Ég mun gera það eins og ég mögulega get. Það er líka mikill lærdómur sem maður dregur af þessu á ýmsan hátt, t.d. hversu mikilvægur Bjargráðasjóður er. Ég tel að það hafi verið mjög vanhugsað fyrir nokkrum árum þegar sveitarfélögin drógu sig út úr Bjargráðasjóði og hættu að greiða inn í hann. Þá kemur upp úr dúrnum að það verða æ fleiri markatilvik á milli Bjargráðasjóðs sem hefur fyrst og fremst núna landbúnaðarhlutverk og hins vegar þeirra verkefna sem eru á þessum mörkum og tilheyra núna sveitarfélögunum. Ég tel samt að fólkið sem þarna býr og á hlut að máli eigi ekki að gjalda þess. Þess vegna er mjög mikilvægt að þessir aðilar, hvort sem er Bjargráðasjóður, Viðlagatrygging eða aðrir aðilar sem þarna gætu komið að, vinni saman og svo líka þá opinberir aðilar eins og Landgræðslan og Vegagerðin þannig að tekið sé heildstætt á málunum. Ég tek undir hvatningarorð hv. þingmanns og mun beita mér fyrir því að vinnan haldi áfram með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Það eru mörg málin sem heyra undir Alþingi og að mörgu að hyggja. Sum mál eru ekki jafnáberandi og önnur en það er hins vegar afskaplega mikilvægt að við rækjum eftirlitshlutverk okkar á öllum sviðum og ekki síst þegar kemur að umhverfismálum. Í ansi langan tíma hefur verið til nokkuð sem heitir veiðikortasjóður og ekki ætla ég að rekja neitt sögu sjóðsins hér, en um hann hafa verið miklar umræður, sérstaklega í ákveðnum hópi manna, meðal veiðimanna sem hafa með málefnalegum hætti komið þeim sjónarmiðum á framfæri að það mætti vera skýrari og betri stjórnsýsla í kringum þann ágæta sjóð. Ég vildi þess vegna, með leyfi virðulegs forseta, spyrja hæstv. umhverfisráðherra, átta spurninga í tengslum við þann sjóð. Spurningarnar eru þess eðlis að þær skýra sig nokkuð sjálfar: 1. Af hverju fjármagnar veiðikortasjóður vöktun rjúpu en Náttúrufræðistofnun vöktun annarra dýrastofna? 2. Hversu miklu fé hefur verið úthlutað til rjúpnarannsókna úr veiðikortasjóði frá árinu 1995? Hvers vegna hefur ekki verið úthlutað fé til gæsarannsókna? 3. Er til sundurliðun á kostnaði við rjúpnarannsóknir samkvæmt bókhaldslyklum? Hversu mikill er hluti dagpeninga, aksturs o.s.frv.? Er vinna sérfræðinga innan húss við rjúpnarannsóknir gjaldfærð sem útseld vinna? 4. Hvað ræður úthlutunum úr veiðikortasjóði? 5. Hefur verið haft samráð við veiðimenn eða Umhverfisstofnun um úthlutanir úr sjóðnum? 6. Hefur Náttúrufræðistofnun sótt formlega um styrki úr sjóðnum frá árinu 2006? 7. Hyggst ráðherra nýta sér tillögur nefndar frá 2001 um úthlutunarreglur veiðikortasjóðs? 8. Er til stofnskrá fyrir veiðikortasjóð? Þetta eru þær spurningar sem brunnið hafa á mörgum sem hafa hagsmuna að gæta. Þetta eru yfirgripsmiklar spurningar en ég treysti hæstv. ráðherra til að fara vel yfir þær og við munum síðan ræða þær í framhaldinu. Svo höfum við auðvitað tækifæri til að fylgja málinu eftir, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þingmanninum fyrir að vekja athygli á þessu máli sem hefur verið eitt af því sem ég hef verið að vinna að tiltektum í síðan ég tók sæti í umhverfisráðuneytinu. Þarna eru tilteknar athugasemdir sem komið hafa árvisst til ráðuneytisins, eins og þingmaðurinn vék lauslega að í ræðu sinni. Ef ég fer í gegnum spurningarnar eina af annarri er það svo að Náttúrufræðistofnun fjármagnar vöktun fuglastofna, þar á meðal rjúpu, af fjárheimildum sínum fyrst og fremst. En í ljósi mikillar fækkunar í rjúpnastofninum á tímabili, mikilvægi hans sem veiðistofns og umræðu um veiðistjórn var ákveðið að efla rjúpnarannsóknir og hefur verið veitt fé til þeirra úr veiðikortasjóði. Ekki er óeðlilegt að veiðikortasjóður veiti fé til rannsókna á rjúpu eða öðrum stofnum þar sem þeirra er sérstaklega talin þörf á hverjum tíma og samræmist það vel hinni svokölluðu nytjagreiðslureglu, þ.e. að þeir sem nytja tiltekna náttúruauðlind standi undir kostnaði við að tryggja sjálfbæra nýtingu hennar. Til langs tíma litið er engin sérstök ástæða til að rjúpnarannsóknir fái sérstaka meðferð í úthlutunum í veiðikortasjóði en aukin áhersla á rjúpnarannsóknir undanfarin ár hefur skilað sér í betri þekkingu á stofninum og líklega betri stjórn veiða úr honum. Varðandi úthlutun úr sjóðnum hefur frá árinu 1995–2009 verið úthlutað um 115 millj. kr. af tekjum af sölu veiðikorta til rannsókna, vöktunar og kynningar á rjúpnastofninum. Á sama tíma hefur verið úthlutað til nokkurra verkefna sem tengjast rannsóknum og vöktun á gæsastofninum um 37 millj. kr. Þingmaðurinn spyr um sundurliðun á kostnaði. Sundurliðunin er til staðar í bókhaldi Náttúrufræðistofnunar Íslands. Það sem bókað er á viðfang rjúpnarannsókna eru dagpeningar, yfirvinna og ýmis vörukaup, en föst laun bókfærast á sameiginlegt launaviðfang Náttúrufræðistofnunar Íslands og þar er ekki um útselda vinnutaxta að ræða heldur venjulegan launakostnað, þ.e. laun og launatengd gjöld. Akstur er hins vegar færður í akstursdagbók sem staðsett er í bifreiðum stofnunarinnar. Við gerð áætlana um rannsóknir og umsóknir um fjármagn til þeirra hjá Náttúrufræðistofnun er ekki notaður taxti stofnunarinnar fyrir útselda vinnu heldur er miðað við beinan launakostnað. Samkvæmt upplýsingum frá Náttúrufræðistofnun Íslands hefur hlutfallslegur kostnaður vegna dagpeninga og aksturs við rjúpnarannsóknir verið um 30% af heildarkostnaði. Hvað ræður úthlutunum? spyr þingmaðurinn. Fyrst og fremst er tekið mið af lögum og reglugerðum um verndun, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum en umhverfisráðuneytið hefur lagt áherslu á að veita styrki til rannsókna og vöktunar á þeim tegundum sem heimilt hefur verið að veiða, einkum þeim sem verið hafa í hættu er stofnar hafa minnkað eða þeim sem vinsælar eru meðal veiðimanna. Einnig hefur fjöldi umsókna og það fjármagn sem er til úthlutunar hverju sinni áhrif á úthlutanir styrkja úr sjóðnum. Varðandi samráð við veiðimenn eða Umhverfisstofnun hefur við úthlutanir styrkja úr veiðikortasjóði verið farið eftir reglum og leiðbeiningum sem tilgreindar eru í lögum og reglugerðum um veiðikort en frá því að veiðikortakerfinu var komið á hefur ævinlega verið leitað til Umhverfisstofnunar um umsóknir um styrki til rannsókna og vöktunar af tekjum af sölu veiðikorta. Á þriggja ára tímabili fyrir síðustu aldamót setti þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Guðmundur Bjarnason, á laggirnar þriggja manna hóp með aðkomu veiðimanna til að meta og gefa umsögn um umsóknir úr sjóðnum og á grundvelli nýsettra verklagsreglna hefur verið óskað eftir tilnefningum í fimm manna ráðgjafarnefnd sem á að starfa með Umhverfisstofnun að því að gefa umsóknir í veiðikortasjóðinn og er einn fulltrúi hópsins tilnefndur af Skotvís. Varðandi formlega styrki Náttúrufræðistofnunar úr sjóðnum frá árinu 2006 gerir umhverfisráðuneytið kröfu um að sótt sé formlega um styrki í sjóðinn hverju sinni og á það einnig við um Náttúrufræðistofnun Íslands. Frá árinu 2007 hefur stofnunin sótt formlega um styrki úr sjóðnum árlega en árið 2006 var úthlutað styrk til rannsókna á rjúpu á grundvelli rannsóknaráætlunar stofnunarinnar fyrir rjúpnarannsóknir. Fyrirspyrjandi spyr hvort ráðherra hyggist nýta sér tillögu nefndar frá 2001 um úthlutunarreglur. Búið er að setja nýjar verklagsreglur um úthlutanir úr veiðikortasjóði og voru tillögur og ábendingar um úthlutunarreglur fyrir veitingu styrkja til rannsókna og vöktunar af tekjum af sölu veiðikorta sem borist höfðu ráðuneytinu hafðar til hliðsjónar við samningu þeirra reglna. Er til stofnskrá fyrir veiðikortasjóð? spyr þingmaðurinn að lokum. Því er til að svara að ofangreindar verklagsreglur þjóna bæði sem stofnskrá fyrir sjóðinn og leiðbeining um meðferð umsókna um styrki í sjóðinn. Ég vona að hér sé spurningum þingmannsins svarað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör og af því að það er alltaf verið að skamma okkur fyrir að skamma hvert annað hérna vil ég nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa sett þetta prýðilega fram. Svör hæstv. ráðherra er ágætisgrunnur til að ræða þetta mál. Ég held hins vegar að þær spurningar sem lagðar eru fram komi ekki úr lausu lofti. Þær koma vegna þess að fólki hefur ekki fundist þetta vera nógu skýrt og ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna málið með þeim hætti að enginn velkist í vafa um hvað er á ferðinni. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hafa samráð við þá sem gerst þekkja til og þurfa að koma að þessum málum og þá er ég sérstaklega að vísa til veiðimanna. Mér líst vel á að í þessari fimm manna ráðgjafarnefnd sé a.m.k. einn frá Skotvís, það er gott skref. Besta leiðin til að koma á deilum er að hafa leynd yfir málum og mönnum er ekki ljóst hvað liggur til grundvallar ákvörðunum og öðru slíku, þá skapast tortryggni og fer oft gríðarleg orka í eitthvað að ástæðulausu. Ég tel þetta vera góðan grunn. Við höfum ekki tækifæri til að ræða svör hæstv. ráðherra í neinum smáatriðum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau en hvet hana til að ganga lengra og sjá til þess að allt það sem snýr að þessum sjóði og sambærilegum sjóðum verði eins opið og - ég ætla helst ekki að nota orðið gagnsætt, það er orðið skammaryrði, en í það minnsta opið og skýrt 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum enn. Ég vil leyfa mér að vitna í bréf sem mér barst á dögunum, nánar til tekið 15. nóvember, frá Skotveiðifélagi Íslands, en þar segir, með leyfi forseta: „Á fundi sínum 15. nóvember var stjórn Skotvíss kynntar nýjar verklagsreglur fyrir veiðikortasjóð. Stjórnin lýsir ánægju með þessar nýju reglur og telur þær til mikilla bóta. Stjórn félagsins vill með bréfi þessu þakka umhverfisráðherra fyrir hröð og örugg vinnubrögð og skilning hans á ábendingum Skotvíss um úrbætur á úthlutunarreglum sjóðsins.“ Ég hef lagt mikið upp úr því að verklagsreglurnar séu á netinu. Þær eru sýnilegar þar. Öll úthlutun er birt á netinu og eins forsendur fyrir þeim. Það hefur ekki verið gert fyrr en nú. Þarna er um opinbert fé að ræða og úthlutun þess þannig að það er einboðið að það ber að vera skýrt og gagnsætt. Félagið hefur lagt margt mjög gott til málanna. Samstarfið við skotveiðimenn hefur verið gríðarlega gott og upplýsandi og hefur fyrst og fremst orðið til þess, eins og fyrirspyrjandi nefnir, að eyða ákveðinni tortryggni sem var milli aðila í þessu máli og tel ég að við séum búin að koma því í gott lag. Ég vænti þess að sjóðurinn muni nú nýtast enn betur en áður. Meðal annars er í þeim breytingum sem gerðar hafa verið á regluumhverfinu gert ráð fyrir því að annað hvert ár sé haldin ráðstefna um þau verkefni sem ráðstafað hefur verið í úr veiðikortasjóði þannig að þá ætti líka að gefast tækifæri fyrir vísindasamfélagið til að skiptast á skoðunum og upplýsingum um þennan mikilvæga málaflokk.

Herra forseti. Ég er kominn til að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvernig hún hyggst standa vörð um starfsemi og rekstur náttúrustofa á komandi árum. Þessi fyrirspurn er þörf að mínu viti í ljósi þess að það fjárlagafrumvarp sem við horfum upp á boðar heilmikinn niðurskurð á rekstri náttúrustofa vítt og breitt um landið. Við sem þekkjum starfsemi náttúrustofa vitum að þær eru mjög mikilvægar í byggðalegu tilliti og hafa verið fyrirmynd að uppbyggingu svokallaðra þekkingarsetra á landsbyggðinni sem víða hafa verið byggð upp við hlið þessa reksturs. Heilmikil uppbygging hefur verið vítt og breitt um landið í þessum þekkingariðnaði, vil ég segja, vegna þess að þessar stofur hafa stundað grunnrannsóknir á náttúru Íslands að eigin frumkvæði og í samstarfi við aðrar rannsóknastofnanir og háskóla. Þannig höfum við aukið þekkingu okkar á náttúru Íslands sem er forsenda markvissrar náttúruverndar og skynsamlegrar nýtingar landsins. Þar sem ég þekki hvað best til er Náttúrustofa Norðausturlands en uppbygging hennar og saga þeirrar merku stofu er glæst að mínu viti og hafa margir ungir fræðimenn starfað þar við rannsóknir. Samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem blasir við okkur eða eins og frumvarpið er sett fram er gert ráð fyrir 68% niðurskurði á milli ára á fjárframlagi til Náttúrustofu Norðausturlands á Húsavík. Nú gerum við okkur flestöll grein fyrir því að það þarf að draga saman í ríkisútgjöldum, en 68% niðurskurður kallar fram orðtakið „fyrr má nú rota en dauðrota“. Ég tel að hæstv. umhverfisráðherra fái upplagt tækifæri til að greina frá því að svo mikill niðurskurður upp í hátt í 70% verði ekki að veruleika hjá þessari stofu né heldur svo umfangsmikill niðurskurður hjá öðrum náttúrustofum hringinn í kringum landið. Sú starfsemi sem þarna hefur byggst upp á undangengnum árum er okkur mjög mikilvæg, sérstaklega á þessum tímum þegar náttúruvakning og náttúruvernd og vitneskja gagnvart okkar nánasta umhverfi hefur færst í aukana með mikilli umhverfisvakningu í samfélaginu. Ég vil í mikilli vinsemd biðja hæstv. umhverfisráðherra að koma hingað upp og greina frá einhverri stefnubreytingu er varðar þann hrikalega niðurskurð sem blasir við í fjárlagafrumvarpinu. Við munum vonandi á vettvangi þingsins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á því mikilvæga máli sem náttúrustofurnar eru og þeirra umhverfi. Sannast sagna er rétt að þær hafa þurft að taka á sig hagræðingarkröfu eins og allir aðrir í samfélaginu. Ekki eru tölurnar kannski nógu nákvæmar hjá þingmanninum en ég vona að mér auðnist að varpa ljósi á þær í þessu stutta svari. Nú eru starfandi sjö náttúrustofur á landinu en þær eru í eigu og á ábyrgð þeirra sveitarfélaga sem að náttúrustofunum standa. Umhverfisráðuneytið styrkir náttúrustofurnar árlega til rekstrar þeirra samkvæmt sérstökum samningi milli þess og sveitarfélaganna. Í fjárlögum ársins 2011 nemur sú fjárhæð 7,9 millj. kr. á hverja náttúrustofu eða í allt 55,3 millj. kr. Þau sveitarfélög sem að náttúrustofu standa eru svo skyldug til að leggja fram a.m.k. 30% af framlagi ríkisins til rekstrar stofunnar. Auk hefðbundins rekstrarframlags ríkisins hafa náttúrustofurnar fengið árlega fjárstyrk til að sinna rannsóknum sem Alþingi hefur ákveðið. Á árinu 2010 nam sérstakt framlag, ákveðið af Alþingi, til rannsókna 6,4 millj. kr. á hverja náttúrustofu samkvæmt fyrrgreindum samningi ráðuneytisins og viðkomandi sveitarfélaga eða í allt 44,8 millj. kr. Sú tala er ekki í þeirri niðurskurðartölu sem þingmaðurinn nefnir í spurningu sinni. Auk þess má nefna að á árinu 2008 var sérstaklega veitt 8 millj. kr. framlag til Náttúrustofu Vestfjarða til að koma á fót þróunarsetri á Patreksfirði og 2009 voru veittar 8 millj. kr. til náttúrustofunnar á Húsavík, sem þingmaðurinn nefndi í spurningu sinni, til að efla sérstaklega vinnu við vöktun fuglalífs í Þingeyjarsýslum. Báðar þessar fjárveitingar voru hluti af ráðstöfun sem ríkisstjórnin ákvað að grípa til með hliðsjón af skýrslu nefndar um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum, Norðurlandi eystra og Austurlandi. Náttúrustofurnar starfa á grundvelli laga nr. 92/2002, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur. Þær gegna lögum samkvæmt mikilvægu hlutverki sem varðar að safna gögnum og varðveita heimildir um náttúrugögn, stunda vísindalegar náttúrurannsóknir, einkum í þeim landshluta sem náttúrustofan starfar, veita ráðgjöf, sinna rannsóknum og sjá um vöktun að beiðni sveitarfélaga, stuðla að æskilegri landnýtingu og náttúruvernd og veita fræðslu um umhverfismál og loks að annast almennt eftirlit með náttúru landsins í þeim landshluta þar sem náttúrustofan starfar. Eins og áður segir er starfsemi náttúrustofa mjög mikilvægur liður í því að umhverfismálum og náttúruvísindum sé sinnt um land allt sem og að fræðsla og þekking á náttúru- og umhverfismálum sé sem víðtækust í landinu. Hluti af markmiðum mínum sem ráðherra umhverfismála er einmitt að auka og efla þekkingu á náttúru landsins og þá með leiðarljós sjálfbærrar þróunar í huga. Sú starfsemi sem fer fram á náttúrustofunum vítt og breitt um landið fellur vel að þeim markmiðum og vil ég því sjá þær þróast og eflast og að samvinna þeirra á milli aukist sem og annarra stofnana ráðuneytisins og þá sérstaklega Náttúrufræðistofnunar Íslands sem sinnir svipuðum verkefnum. Þar sem þessar tölur eru nefndar, virðulegi forseti, og menn hafa nefnt allt að 67,8% í niðurskurðarkröfu í fjárlagafrumvarpinu verðum við að gæta þess að bera saman sambærilegar tölur, að við berum saman framlag innan ramma umhverfisráðuneytisins því að viðbótartölur hafa komið ár hvert frá fjárlaganefnd. Ef gætt er að þeim staðreyndum er það mat umhverfisráðuneytisins að náttúrustofurnar taki á sig 9,3% hagræðingarkröfu eins og aðrar stofnanir ráðuneytisins að jafnaði. Hins vegar hef ég og við í ráðuneytinu átt í nokkrum bréfaskiptum við náttúrustofurnar og skal tekið fram að ég hef verið í afar góðu samstarfi við þær og hef á þeim miklar mætur en okkur greinir enn töluvert á um hver niðurskurðarkrafan sé. Í nýjasta bréfi sem ég hef fengið frá Samtökum náttúrustofa eru náttúrustofurnar þeirrar skoðunar að niðurskurður grunnframlags nemi tæpum 17% en ekki 9,3% þannig að enn höfum við ekki sammælst um hver niðurstaðan sé, en hún er sannarlega ekki 68%.

Virðulegi forseti. Út af orðaskiptum hæstv. ráðherra og hv. þingmanns þá kemur skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu að undir þeim fjórum liðum sem falla undir rannsóknir er skorið niður um 50% hjá náttúrustofunum. Náttúrufræðistofnun Íslands fær viðbót upp á 3,4%, Stofnun Vilhjálms Stefánssonar dregst saman um 3,2% og Veðurstofa Íslands um 0,3% þannig að það er hrópandi ósamræmi þarna á milli. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að gangi þetta eftir sem mér finnst mjög óréttlátt mun það nánast veita þessum stofnunum náðarhöggið. Ég held að við verðum að ræða hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún hafi skoðað það sérstaklega að færa aukin verkefni til þessara stofnana. Við erum með fullt af verkefnum sem væri hægt að færa til stofnananna og láta þær vinna til að þær gætu starfað áfram. Eftir þessum tillögum að dæma munu þær ekki geta starfað.

Forseti. Ég held að ekkert sé ofsagt um mikilvægi náttúrustofanna og virkni þeirra í héraði, bæði á sínu sviði og fyrir menningu og menntir almennt. Það er auðvitað sorglegt sem hefur verið vakin athygli á að þær eins og aðrar stofnanir sem þiggja fé úr ríkissjóði þurfa að horfa fram á minni framlög á þessu ári. Ég ætla ekki að skipta mér af deilu hv. þingmanna og hæstv. ráðherra um prósentutölur í því sambandi. Ég vil hins vegar vekja athygli á því og spyrja hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra hver afstaða þeirra sé til áttundu náttúrufræðistofunnar sem er eina náttúrufræðistofan á höfuðborgarsvæðinu sem lýtur þeirri skyldu að stunda fræði og rannsóknir hér og hefur m.a. tekist á við mjög mikilvægar rannsóknir í Þingvallavatni sem ekki njóta stuðnings 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort við förum vel með tímann með því að rífast um prósentur en þó verð ég að gera það af því að hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega að ég hefði farið óvarlega með tölur. Eins og frumvarpið lítur út samanborið við samþykkt fjárlagafrumvarps ársins í ár þá er um 68% niðurskurð að ræða til þeirrar náttúrustofu sem ég nefndi. Það snýr annars vegar að því að sérstök fjárveiting vegna fuglavöktunar í Þingeyjarsýslum er ekki lengur fyrir hendi og hins vegar hefur ekki komið nein sérstök fjárveiting sem fjárlaganefnd Alþingis hefur veitt síðustu ár. Ef við berum saman þær tölur sem standa núna í frumvarpinu og það rekstrarfé sem ríkið veitir til þessarar stofnunar á þessu ári er einfaldlega ekki hægt að deila um að um er að ræða þennan gríðarlega niðurskurð. Síðan skulum við vinna að því á vettvangi þingsins að sérstök fjárveiting muni koma til þessara verkefna í gegnum fjárlaganefnd. Þar vil ég taka upp tvö verkefni, þ.e. hina sérstöku fjárveitingu vegna fuglavöktunar og þá sérstöku fjárveitingu sem fjárlaganefnd hefur unnið að á undanförnum árum. Fjárveitinganefndin hefur litið, sama hvar í flokki menn hafa staðið, á náttúrustofur vítt og breitt um landið sem mjög mikilvægar stofnanir í því skyni að auka vitund okkar um nánasta umhverfi og fræðastörf. Þetta hefur líka haft veruleg áhrif á þá staði þar sem stofnanirnar hafa verið starfræktar. Ég vonast til að við höfum þverpólitískan vilja til að minnka þennan niðurskurð. Hann er allt of mikill eins og hann birtist í fjárlagafrumvarpinu. Ég túlka orð hæstv. ráðherra þannig að hún muni væntanlegu styðja þá tillögu sem kemur frá fjárlaganefnd um að sérstök aukafjárveiting verði áfram til reksturs þessara stofnana þannig að þær geti haldið áfram því merkilega starfi sem þar hefur verið unnið á umliðnum árum.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu og tek undir orð fyrirspyrjanda um að ekki sé mjög frjótt að togast á um prósentutölur en hitt er annað að munurinn skýrist fyrst og fremst af því að umtalsverður hluti af framlagi ríkisins til náttúrustofa hefur komið í fjárlögin eftir umfjöllun Alþingis. Þannig hefur það verið. Við þurfum því að bera saman sambærilegar tölur milli ára. Ég vil sérstaklega taka undir þann vilja þingmannsins sem kom fram. Að sjálfsögðu mun ég styðja viðleitni fjárlaganefndar og Alþingis alls í þágu umhverfismála og náttúruvísinda í landinu, skárra væri það nú. Fuglavöktunin er gríðarlega mikilvægt og gott verkefni sem er vel þess virði að halda á lofti hér eftir sem hingað til. Ég vil taka undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi gildi náttúrustofunnar í Kópavogi og þeirrar góðu vinnu sem þar hefur í raun og veru verið unnin við ótrúlega þröngan kost að mörgu leyti og lítinn stuðning og lítinn skilning af hálfu ríkisins gegnum tíðina. Það er eitt af því sem þyrfti að taka til skoðunar þegar landið fer að rísa ögn meir. Varðandi ábendingu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um aukin verkefni náttúrustofanna þá hef ég talað fyrir því og gerði það m.a. þegar við ræddum framkvæmd náttúruverndaráætlunar og samstarf við sveitarfélögin og útfærslu náttúruverndaráætlunar og framkvæmd hennar. Þá ræddi ég sérstaklega mögulega aukna aðkomu náttúrustofanna. Ég tel einboðið að sá styrkur sem kemur beinlínis fram í návíginu við heimamenn hafi sannað gildi sitt mjög víða og ekki síst einmitt á heimaslóðum þingmannsins hjá Náttúrustofu Vesturlands.

Herra forseti. Þá hefjast fastir liðir eins og venjulega. Þetta mál höfum við rætt áður í myrkri, við hæstv. umhverfisráðherra, ég held að það sé akkúrat ár síðan ég innti hæstv. ráðherra eftir því hvað liði því að ráðast í framkvæmdir vegna snjóflóðavarna í Tröllagili í Neskaupstað. Þessi framkvæmd og reyndar margar aðrar framkvæmdir á sviði ofanflóðavarna eru tilbúnar til útboðs og væri því ekkert að vanbúnaði að koma þeim af stað. Ég get nefnt staði eins og Ísafjörð, Fjallabyggð og Fjarðabyggð og þar er ég sérstaklega að vekja athygli á þessu verkefni sem hefur verið tilbúið til útboðs í fjölmörg ár. Nú er það svo að ofanflóðasjóður er ekki beint við fátæktarmörk, ég held að það sé ekki hægt að orða það þannig. Eignir hans eru á áttunda milljarð króna og fjármagnstekjur sjóðsins eru því um 500–600 millj. á ári og sérstakt iðgjald af brunatryggingum er annað eins, þannig að það sem sjóðurinn er að fá á ári hverju er trúlega rúmlega milljarður króna í tekjur vegna þessara þátta. Þess vegna velti ég því fyrir mér af hverju hæstv. ráðherra hefur ekki beitt sér fyrir því að heimila ofanflóðasjóði að fara í þessar framkvæmdir. Það þarf sérstakar heimildir á fjárlögum til þess að þetta fari fram, a.m.k. vilyrði stjórnvalda. Ég man að hæstv. umhverfisráðherra ýjaði að því í fyrra að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði viljað sýna eitthvert aðhald þegar kæmi að rekstri ríkissjóðs og menn hafi vísað jafnvel í einhverja þenslu. Nú er henni ekki fyrir að fara. Það er mikill samdráttur á þessum markaði fyrir austan er snertir verklegar framkvæmdir og reyndar má tala um það fyrir norðan og vestan að við tölum ekki um höfuðborgarsvæðið. Ég tel því einboðið og kannski ekki síst vegna öryggis og síðast en ekki síst öryggis fólksins á þessum svæðum að fara í þessar framkvæmdir. Ég vil minna á að í mínum heimabæ, á Siglufirði, voru hús rýmd um miðjan vetur í fyrra. Það á náttúrlega ekki að bjóða fólki upp á að þurfa að búa við það að hús séu rýmd þegar illa viðrar. Þessum öryggisþáttum verðum við að koma í lag, sérstaklega vegna þess að við búum við þá löggjöf og líka þá fjármuni sem eru eyrnamerktir til þessara framkvæmda hjá ofanflóðasjóði að við ættum að ráðast í þessar framkvæmdir hið fyrsta. Með því mundum við bæta búsetuskilyrðin á þessum svæðum, við mundum líka auka umsvif efnahagslífsins og þar með mundi sú jákvæða lausn myndast að atvinnuleysi yrði mögulega minna á þessum svæðum og í landinu og við mundum vonandi sjá hagfelldari hagtölur en við höfum séð hingað til. En aðalatriðið er öryggið, herra forseti, og ég spyr í annað sinn á jafnmörgum árum hæstv. ráðherra: Hvenær verða þessi mannvirki boðin út?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál. Hann spyr hvað líði útboði til framkvæmda við ofanflóðavarnir í Neskaupstað. En hann spyr líka: Af hverju hefur ráðherrann ekki beitt sér fyrir því? Því er til að svara að ráðherrann hefur beitt sér fyrir því og gerir það ítrekað þó að það sé kannski ekki gert héðan úr stólnum. Hitt er svo að framkvæmdir við upptakastoðvirki á Tröllagiljasvæðinu í Neskaupstað hófust á árinu 2009 og áfram hefur verið unnið að þeim á þessu ári. Áætlað er að þeim framkvæmdum ljúki árið 2012. Vorið 2009 var fyrirhugað að bjóða út byggingu varnargarðs á svonefndu Tröllagiljasvæði í Neskaupstað sem ætlað er að verja stóran hluta innri bæjarins gegn snjóflóðum. Hins vegar var fallið frá þeirri fyrirætlan, eins og þingmaðurinn bendir réttilega á, að ósk fjármálaráðuneytisins vegna niðurskurðar ríkisútgjalda sumarið 2009 og var ákveðið að bíða með að hefja þá framkvæmd til ársins 2013. Jafnframt var þá ákveðið að hefja ekki ný verkefni við fjármögnun ofanflóðasjóðs fyrr en á árinu 2013 en miða fjárheimildir sjóðsins fram að þeim tíma við að ljúka umsömdum framkvæmdum. Ég er í grunninn algerlega sammála þingmanninum um það að þarna eru í fyrsta lagi til peningar. Þetta er þjóðþrifaverkefni. Þetta er náttúrlega öryggismál fyrir þessar byggðir en ekki síst er þarna um að ræða borðleggjandi atvinnuverkefni þar sem verkefnin eru bæði skilgreind, skýr, peningarnir eru fyrir hendi og þá veltir maður fyrir sér hver sé hindrunin. Ég get upplýst þingmanninn um það að núna á allra síðustu vikum voru teknar upp viðræður að nýju milli umhverfisráðuneytis og fjármálaráðuneytis um þessi mál sérstaklega. Niðurstaðna er að vænta á allra næstu vikum, helst að mínu mati á allra næstu dögum, um það hvort unnt verði að hreyfa þær framkvæmdir sem eru næstar á dagskrá sem eru fyrst og fremst Neskaupstaður og Ísafjörður. Og vegna þess sem hér hefur ágætlega verið reifað er ekki bara um að ræða öryggissjónarmið heldur ekki síður atvinnuverkefni. Maður getur þá líka velt því fyrir sér, þó að maður sé fyrst og fremst kunnandi á bókhald eldhúsborðsins, að það sé kannski farsælla að jafnaði að brúka þá peninga sem maður á sjálfur í banka en að leita leiða til að fá þá að láni fyrir sambærileg verkefni ef þau heita þá kannski vegagerð. En þetta eru nákvæmlega sambærileg verkefni og kalla á að mörgu leyti sams konar atvinnu og sams konar mannafla. Ég vænti þess að við sjáum til lands í þessu á allra næstu dögum eða vikum og ég vona innilega að við þingmaðurinn þurfum ekki að eiga aftur næturfund um þetta að ári liðnu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra og þeim hv. þingmanni sem hóf umræðuna að það væri mjög skynsamlegt að nýta þessa peninga vegna þess að ofanflóðasjóður á milli 7 og 8 milljarða í eigin fé sem væri hægt að nýta. Það er alveg borðleggjandi við þær aðstæður sem nú eru uppi í atvinnumálum á landinu, sérstaklega vegna þess að það er mjög mikið atvinnuleysi hjá verktökum sem vinna þessi verk og á sama tíma erum við líka að skera niður, eins og hæstv. ráðherra benti á, í nýframkvæmdum í vegagerð sem eru þá sömu verktakarnir. Það er gríðarlega mikilvægt að þetta nái fram að ganga til þess að minnka atvinnuleysi og koma hjólunum af stað. Síðast en ekki síst er þetta náttúrlega gríðarlega mikið öryggismál fyrir íbúa á viðkomandi svæðum. Ég vil, virðulegi forseti, halda áfram að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þeirri samningaumleitan sem hún í er við fjármálaráðuneytið og ég bíð bara spenntur eftir því og vona að hún hafi árangur sem erfiði þar.

Herra forseti. Þetta er miklu skemmtilegri umræða en ég átti við hæstv. ráðherra fyrir ári síðan. Mér finnst miklu meiri baráttuhugur og baráttuandi einkenna orðræðuna hjá hæstv. ráðherra. Þegar hún nefnir hér að við þurfum jafnvel einungis að bíða í nokkra daga, mesta lagi vikur og þá verði þær ekki margar, eftir niðurstöðu í þessu máli þá er það mjög ánægjulegt vegna þess að þessi verkefni eru meira og minna tilbúin til útboðs. Reyndar saknaði ég þess hjá hæstv. ráðherra að hún minntist á framkvæmdir fyrir austan og vestan og gleymdi framkvæmdum á Miðnorðurlandi en ég nefndi það í máli mínu áðan að þar er líka mikilvægt að hefja undirbúning framkvæmda. Það væri gott að fá örlítið meiri viðbrögð frá hæstv. ráðherra hvað þá framkvæmd varðar. Ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það eru gríðarlega miklir fjármunir til í þessum sjóði og ef ekki á að nota þá til þeirra verkefna sem eru tilbúin til framkvæmda veit ég ekki hver tilgangur þessa sjóðs er. Við eigum að setja okkur markmið um að ráðast í þær aðgerðir sem ég nefndi áðan. Þetta mun skila sér í því að öryggi íbúanna á viðkomandi svæðum verður tryggara en áður. Hjól atvinnulífsins á viðkomandi svæðum munu fara að snúast. Við höfum verið að ræða um það á þinginu á undangengnum vikum hvernig við getum minnkað atvinnuleysi í landinu. Ég hef aðeins skoðað umfang þessara framkvæmda og á verktímanum á næstu þremur, fjórum árum væri hægt að fjölga ársverkum í íslensku samfélagi um nokkur hundruð störf. Það munar um minna fyrir Atvinnuleysistryggingarsjóð, það munar um minna fyrir viðkomandi samfélög hvert sú innspýting mundi leiða til í formi aukinna skatttekna og þar fram eftir götunum. Ég er mjög ánægður með svör hæstv. ráðherra um að við munum ná niðurstöðu í þetta mál á næstu dögum og innan örfárra vikna, helst sem allra fyrst. En ég árétta spurningu mína til hæstv. ráðherra um að það eru fleiri staðir á landinu sem þurfa á þessum öryggisþáttum að halda en þeir tveir sem hún nefndi í svari sínu áðan.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða umræðu. Það er gott að eiga að þingmenn sem vakta þessi mál. Það er gríðarlega mikilvægt að halda þessari umræðu á lofti og halda henni opinni með þeim rökum sem við höfum öll sammælst um. Ég vil nefna líka í því sambandi þegar þingmaðurinn talar um fjölda starfa o.s.frv. og það er sú staðreynd að hluti af því efni og þeim smíðum sem þurfa að eiga sér stað varðandi upptakastoðvirkin hefur þegar flust til Íslands og gæti gert það í enn ríkari mæli í ljósi gengisbreytinga, þannig að við værum hugsanlega að tala um enn hagkvæmari framkvæmdir við þessar aðstæður en hafa verið áður fyrir íslenskan efnahag. Varðandi frekari og skýrari viðbrögð að því er varðar tiltekna punkta á landakortinu þá verð ég að valda þingmanninum vonbrigðum vegna þess að ég læt hann ekki toga mig út í það beinlínis en þarna eru auðvitað til skýrar áætlanir, en eins og spurning þingmannsins ber með sér eru ofanflóðavarnir í Neskaupstað næstar á dagskrá.

Herra forseti. Áfram höldum við með liðinn Fastir liðir eins og venjulega vegna þess að ég spurði líka hæstv. ráðherra í myrkrinu í fyrra um þetta málefni og er ég mikill áhugamaður um veiðar á mink og ref. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er stefna ráðherra hvað varðar eyðingu og veiðar minks - ég endurtek: eyðingu og veiðar minks - og hver er stefna hennar hvað varðar veiðar á ref? Ég geri þarna dálítinn greinarmun á vegna þess að refurinn er landnámsdýr, hann hefur verið í íslenskri flóru alveg frá landnámi og fyrir þann tíma þannig að ég tel ekki rétt að eyða honum algerlega.

Hvaða landnámi?

Þá spyr hv. þm. Mörður Árnason: Hvaða landnámi? Það gæti jafnvel verið frá landnámi refsins sjálfs þar sem hann var kannski á undan okkur hinum á þessa eyju. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins frekar út í þetta mál vegna þess að við höfum fengið áskoranir frá sveitarfélögum vítt og breitt að landið um að takmarka þurfi stærð þessara stofna, eyða minknum, takmarka refinn. Ég spurði hæstv. ráðherra út í málið í fyrra og endaði ráðherra á því í þeirri umræðu að segja, með leyfi herra forseta: „Ég tel rétt að setja í gang starfshóp í kjölfar þessarar umræðu sem mun rýna þetta mál til lengri framtíðar, þá með það að markmiði að skoða stöðu stofnsins og raunverulega stýringu á þeim inngripum sem þarna er um að ræða og hvort það sé kostnaðarins virði að halda því áfram sem verið hefur hingað til.“ Mörg undanfarin ár hefur verið gerð úttekt á þessu. Ég er með grein eftir þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigríði Önnu Þórðardóttur, frá árinu 2005 þar sem segir, með leyfi herra forseta: „Tvær nefndir störfuðu nýlega á vegum umhverfisráðuneytisins og fjölluðu annars vegar um refinn og hins vegar um minkinn. Báðar komust að þeirri niðurstöðu að grípa þyrfti til markvissra aðgerða til að fækka ref en útrýma mink, væri þess kostur.“ Menn hafa á undangengnum árum reynt að halda þessum stofnum í skefjum en eftir að hafa farið nýlega um kjördæmi mitt, Norðausturkjördæmi, hefur þessi umræða komið upp sérstaklega hjá þeim sveitarfélögum sem eru dreifbýl með umfangsmikil landsvæði. Ég get t.d. nefnt Skútustaðahrepp í þeim efnum en náttúruverndarsvæðið við Mývatn heyrir undir þá sveitarstjórn. Fólk þar hefur varla orðið efni á því að standa í því að halda aftur af þessum stofnum þannig að það þarf aukinn stuðning stjórnvalda til að halda stofnunum í skefjum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort sú nefnd eða starfshópur sem hún nefndi í fyrra hafi lokið störfum og hvað hæstv. ráðherra ætli sér að gera til að halda þessum stofnum í skefjum. Ef þeir eru ekki veiddir - það veiðir þá enginn annar - mun þessum rándýrum í íslenskri náttúru fjölga stórkostlega með tilheyrandi áhrifum á íslenskt fuglalíf meðal annars.

Virðulegi forseti. Enn þakka ég þingmanninum fyrir árvisst erindi við mig í fyrirspurnatíma en hér er spurt nokkuð almennum orðum um stefnu ráðherra varðandi veiðar á ref og mink. Mér finnst því rétt að svara því þannig að árétta helstu ákvæði um þessar veiðar í lögum. Ég árétta fyrri ákvæði og fjalla síðan um nokkur álitamál sem upp hafa komið varðandi þessi mál, þ.e. hvort ástæða sé til að efna til útrýmingarátaks á landsvísu gegn mink sem er eitt af því sem rætt hefur verið. Grundvallarreglan í lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og spendýrum gerir ráð fyrir að villt dýr séu friðuð nema annað sé tekið fram í lögum. Um refi og minka gilda sérákvæði sem eru aðeins ólík. Varðandi refi getur umhverfisráðherra ákveðið að nauðsynlegt sé að láta veiða refi til að koma í veg fyrir tjón af völdum þeirra. Sveitarstjórnir ráða kunnáttumenn til grenjavinnslu og geta falið skotmönnum að skipuleggja refaveiðar að vetrarlagi en að auki eru refaveiðar utan grenjatíma öllum heimilar sem til þess hafa leyfi á svæðum þar sem friðun hefur verið aflétt. Nánari ákvæði eru um framkvæmd og fjárveitingu veiðanna sem ég tel óþarft að tíunda hér en refaveiðar eru heimilar á stærstum hluta landsins, þó ekki á öllu landinu. Í þessu sambandi má geta þess að nýverið var sett á laggirnar nefnd sem falið er að gera tillögu að endurskoðun laga nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Minkar njóta ekki friðunar neins staðar á Íslandi. Að vísu er heimild til að friða minka staðbundið í rannsóknarskyni en sú heimild er ekki nýtt og væri varla nýtt nema til að afla upplýsinga sem mundu ekki síst nýtast til að gera baráttuna gegn minknum árangursríkari. Minkurinn er nýlega innflutt tegund sem slapp fyrir slysni og hefur valdið miklum breytingum á náttúru landsins og skaða á hlunnindum, svo sem fiskveiðum í ferskvatni og æðarvarpi. Refurinn er hins vegar líklega eina landspendýrið sem á sér lengri sögu hér en maðurinn. Við viljum draga úr tjóni af völdum hans og því eru veiðar leyfðar víðast hvar en alls staðar undir stjórn. Við viljum hins vegar fæst útrýma honum, ekki frekar en haferninum þótt hann geti líka valdið tjóni á hlunnindum. Útrýming minks á Íslandi væri hins vegar æskileg að mínu mati og margra ef ekki flestra annarra og lögin endurspegla klárlega það sjónarmið. Ekki er langt síðan minkurinn kom til Íslands og var það vegna inngripa mannsins í náttúruna. Því er vart hægt að segja að staðbundin útrýming hans hér á landi væri neikvæð frá sjónarhóli náttúruverndar. Útrýming minks á landsvísu væri klárlega mjög vandasöm og dýr aðgerð og mjög óvíst er hvort hún tækist á annað borð. Umhverfisráðuneytið hefur í nokkur ár staðið fyrir átaksverkefni þar sem tilraun er gerð til staðbundinnar útrýmingar minks á tveimur svæðum á landinu, annars vegar á Snæfellsnesi og hins vegar á Eyjafjarðarsvæðinu ásamt vísindalegum athugunum til að varpa ljósi á spurninguna hvort útrýming á landsvísu sé möguleg og hvað hún mundi þá kosta. Niðurstöður liggja ekki fyrir en verða væntanlega kynntar snemma á næsta ári. Það er þó ljóst að mjög vel hefur tekist til við að fækka mink á Eyjafjarðarsvæðinu en hægar hefur gengið á Snæfellsnesi. Ég tel ekki rétt að ég dragi miklar ályktanir af því áður en niðurstöður verkefnisins og mat vísindamanna liggja fyrir en það hlýtur þó að teljast ólíklegt að farið verði í landsátak til útrýmingar á mink á næstu árum af hálfu ríkisvaldsins af fjárhagsástæðum því að vafalaust þyrfti að margfalda útgjöld til minkaveiða í slíkri tilraun. Ef slíkt yrði leyft vaknar sú spurning hvort leyfa eigi minkarækt á Íslandi ef tilraunin tækist því að þótt miklu betur sé staðið að þeirri grein nú en á fyrri hluta 20. aldar verður seint hægt að koma algerlega í veg fyrir að einhver dýr sleppi. Ég tel hins vegar ljóst að átakið sýni að hægt er að fækka mink verulega svæðisbundið og halda honum niðri með markvissum aðgerðum. Vonandi verða átaksverkefnið og niðurstöður þess til þess að hjálpa okkur við að finna betri leiðir til þess og ná hámarksárangri með þeim fjármunum sem tiltækir eru hverju sinni. Ég held að nokkuð almenn sátt ríki um grundvallarmarkmið varðandi veiðar á ref og mink og að lögin endurspegli þá sátt vel. Það er hins vegar stöðugt viðfangsefni að skoða fyrirkomulag veiða til að ná sem bestum árangri og draga markvisst úr tjóni á sem hagkvæmastan hátt fyrir stjórnvöld og samfélagið innan þess ramma sem lögin bjóða okkur. Varðandi spurninguna sem fram kom í máli þingmannsins um starfshópinn sem ég boðaði í lok máls míns fyrir réttu ári hefur eiginlegur starfshópur ekki verið settur á stofn heldur skoðuðum við þau gögn sem fyrir liggja varðandi refinn, einkum vegna þess að okkur skortir fjármagn til að fara í þær rannsóknir sem þarf til að við höfum nýjan grundvöll til að breyta afstöðu okkar til þess hvernig við umgöngumst þennan stofn. Samkvæmt þeim sem gerst þekkja til er nóg að byggja á þeirri skýrslu sem þingmaðurinn benti á í umfjöllun sinni að því er varðar nálgun okkar og sérstaklega að því er varðar refinn.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst segja að mér þykir mjög óskynsamleg sú tillaga frá umhverfisráðuneytinu að skera niður refaveiðar um 17 millj. kr., þ.e. að þurrka alveg út endurgreiðslu til sveitarfélaganna. Ég batt hins vegar miklar vonir við þann starfshóp sem hæstv. umhverfisráðherra ætlaði að skipa. Niðurstöðurnar valda mér ákveðnum vonbrigðum sem hæstv. ráðherra skýrði frá áðan því að ég held að skynsamlegra hefði verið að fá þá í málið sem unnið hafa við þetta áratugum saman og þekkja náttúruna ekkert síður en þeir sem sitja á skrifstofum í Reykjavík. Það þarf að taka þennan málaflokk til algerrar endurskoðunar því að það er mjög misjafnt hvernig sveitarfélögin í landinu sinna honum. Sum sinna honum ekki neitt, önnur sinna honum mjög vel. Það verður að skoða þetta í heildarsamhengi hlutanna. Að lokum hvet ég hæstv. ráðherra til að skipa starfshóp sem væri þá bæði skipaður fólki sem er menntað í greininni og ýmsum sem hafa þekkingu og hafa starfað við þetta. Eins vil ég benda hæstv. ráðherra á að mér finnst mjög óréttlátt að sveitarfélögin fái ekki endurgreiddan virðisaukaskatt af þessum veiðum vegna þess að þetta er eiginlega 

Forseti. Það er fullkomlega virðingarvert að gæta atvinnuhagsmuna í héraði en þessi mál eru þannig að við getum ekki litið á þau fyrst og fremst út frá þeim hagsmunum. Ég hef verið sannfærður um það í nokkur ár að stefna okkar í þessum málum, sú sem hér hefur ríkt undanfarna áratugi, sé tilviljunarkennd og röng og ég bind vonir við þær niðurstöður sem hæstv. umhverfisráðherra talar um úr rannsóknum sem fram fara. Það er hald mitt að í raun og veru stefni allt í að refurinn verði friðaður sem íslenskt dýr nema við sérstakar aðstæður. Ég get tekið undir það með umhverfisráðherra og öðrum sem um það tala að æskilegt væri að útrýma minknum en rétt er að vekja athygli á því að skilyrðin eru tvenns konar: Í fyrsta lagi að við ræktum þá ekki mink framar á Íslandi og í öðru lagi að við náum síðasta minknum, því að það verðum við að gera, a.m.k. tveimur síðustu minkunum, með gríðarlegum kostnaði sem sennilega er fyrir gýg.

Herra forseti. Þessi umræða er alltaf jafnmerkileg að mörgu leyti vegna þess að fram koma mismunandi sjónarmið. En það er alveg á hreinu að niðurskurður á framlögum til veiða á ref jaðra við að framtíðarmúsíkin sé sú að það eigi að friða þetta dýr samkvæmt áformum núverandi stjórnvalda með þessu fjársvelti. Meira að segja er það svo að þau sveitarfélög sem þó reyna með veikum mætti að veiða þessi dýr sem eru skaðvaldur í íslenskri náttúru, þurfa að borga virðisaukaskatt til ríkissjóðs vegna þess. Það er náttúrlega með hreinum ólíkindum. Þeir sem þekkja til minksins vita að þar er á ferðinni skaðræðisdýr, óargadýr, sem hefur svo mikla nautn af því að drepa - ekki til matar, það er ekki málið, sést hefur til minks fara í gegnum heilu vörpin og taka hausinn af tugum æðarkollna á einu kvöldi.  En hvað um það. Menn verða að sýna þessum málaflokki aukinn skilning. Fámenn og dreifbýl sveitarfélög hafa einfaldlega ekki bolmagn til að standa undir því að takmarka stofna þessara dýra sem vega oft að æðarvörpum, fuglalífi í heilu fjörðunum sem viðkomandi dýr geta jafnvel eytt gjörsamlega. Þessi fyrirspurn er ólík öðrum fyrirspurnum sem ég hef sett fram til hæstv. umhverfisráðherra. Ég vil segja að sú stefnumörkun er miður að nefndin sem setja átti á fót skuli ekki hafa farið af stað, að verið sé að skera niður framlög til veiða refs hér á landi 

Virðulegur forseti. Þarna hitnaði þingmanninum aðeins of mikið í hamsi og skriplaði allverulega á skötunni því að hér var skýrt gerð grein fyrir afstöðu til minksins og það eru engin áform um að friða mink í landinu, það fór algerlega fram hjá mér ef einhver hélt því fram. Hins vegar finnst mér áhugavert út frá því sem hv. þm. Mörður Árnason nefnir, að velta því upp hverjir eigi þá að bera ábyrgð á því að eyða mink. Eru það umhverfisyfirvöld eða ætti kannski sama starfsgrein og ber ábyrgð á því að flytja hann inn að bera ábyrgð á því að eyða honum í íslenskri náttúru? Mér finnst það vera umhugsunarefni. 
             Hins vegar vil ég geta þess sérstaklega vegna orða hv. þm. Ásbjarnar Óttarssonar og jafnframt hv. fyrirspyrjanda að framlag ríkisins til refaveiða er valkvætt, það er ekki skyldubundið, það er ekki bundið í lögum. Og þegar við stöndum, virðulegi forseti, frammi fyrir því að leita að aurum í hverri holu er framlag ríkisins til refaveiða á Íslandi, mótframlag til sveitarfélaganna varðandi eyðingu á ref, ekki mikilvægasta framlagið þegar við ræðum um framlag sem ekki er skyldubundið.

Gríðarlega mikilvægt.

Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þar sé ekki vel farið með fjármagn ríkisins við þær kringumstæður sem nú eru uppi. Það vantar meiri rannsóknir. En hæstv. forseti, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni til upplýsingar sitja starfsmenn Náttúrufræðistofnunar Íslands ekki á skrifstofum í Reykjavík heldur fela náttúruvísindin það einmitt í sér að vera á vettvangi þannig að þar er gríðarlega mikil þekking til staðar. Ég held að mikilvægt sé