Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 18. málið, sem lagt var fyrir Alþ., er frv. til l. um breyt. á l. nr. 53 27. júní 1921, um hvíldartíma háseta á íslenzkum botnvörpuskipum, og á l. nr. 45 7. maí 1928, um breyt. á þeim l. Þessu máli var vísað til sjútvn. þ. 25. nóv. 1949, þ. e. mjög snemma á þinginu. Hafði n. frv. til ýtarlegrar athugunar, og var það afgr. í n. 21. marz s. l., eins og bókað er í gerðabók hennar, þannig að þrír nm. voru á móti því, en 2 með. Við tveir nm. höfum samið og skilað nefndarálitum. Ég skilaði mínu, sem er á þskj. 526, 13. apríl s. l., og fulltrúi Alþfl. í n. skilaði nál. sínu 17. apríl, á þskj. 538. Nú er sýnt, þegar svo langur tími sem raun er á er liðinn frá afgreiðslu málsins í n., að meiri hl. hennar ætlar ekki að skila nál. Í sjálfu sér er það ekki óeðlilegt, því að þeir hv. nm. hafa þegar áður skilað nál., á Alþ. 1947, og mun afstaða þeirra vera óbreytt. Leyfi ég mér því að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann taki málið á dagskrá nú þegar eða a. m. k. sem allra fyrst, því að sýnt þykir, að nál. komi ekki fram frá hv. meiri hl. n. En hún er, eins og ég tók fram, búin að afgreiða málið.



Mér þykir rétt að minna á annað mál, sem líkt er ástatt um, þ. e. frv. til l. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Það var borið fram í upphafi þings og er, að því er ég ætla, 5. eða 6. mál þingsins. Því var vísað til iðnn. í nóvembermánuði s. l. og hefur nú verið þar í 5 mánuði til afgreiðslu. Nú hef ég átt sæti í n., og var það afgr. þaðan fyrir þrem vikum og þannig, að nm. voru sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ. En nál. hefur gufað upp. Nm. höfðu ætlað að gera einhverjar breyt. á frv., en þær hafa ekki sézt. En af því að hér er um mikilsvert mál að ræða, þá vil ég eindregið mælast til þess við hæstv. forseta, að hann annaðhvort innti form. n. eftir því, að hann skilaði nál. og þeim brtt. frá einstökum nm., sem þeir kunna að gera, eða hann að öðrum kosti taki málið þegar á dagskrá, - því að vissulega er þetta óhæf afgreiðsla á máli.

Forseti (SB): Í tilefni af óskum tveggja hv. þdm., sem talað hafa utan dagskrár, vil ég geta þess, að málin hafa alls ekki verið tekin á dagskrá. Fyrra málið hefur ekki verið tekið á dagskrá vegna þess, að meiri hl. n. hefur ekki skilað áliti, og síðara málið af því, að um það mál hefur alls ekki komið fram nál. Nú er upplýst. að í raun og veru hafa bæði þessi mál hlotið afgreiðslu í n., og mun nú verða grennslazt um það, hvort ekki megi vænta nál. frá meiri hl. n. þessara, og verða málin þegar tekin á dagskrá, er slík álit liggja fyrir. Vitnist það, að ekki sé nál. að vænta frá einhverjum hluta n., munu þau engu síður verða tekin á dagskrá, þannig að frá hendi forseta liggja engar óskir fyrir um það að verða þessum málum til tafar.



Herra forseti. Fjhn. hefur rætt þennan ríkisreikning nokkuð, og veitti n. því athygli, að eigi er fullt samræmi í uppgjöri einstakra sjóða ríkisins við uppgjör ríkissjóðsins. Það voru því gerðar fyrirspurnir til ríkisbókhaldsins, og barst n. svar frá því, sem prentað er á þskj. 530 ásamt fyrirspurnunum sjálfum. Þar hefur ríkisbókhaldið gert grein fyrir, hvernig á þessu stendur. En ég tel ástæðu til að taka það fram, að nauðsynlegt er að gæta þess framvegis, að fullt samræmi sé í uppgjöri hinna einstöku sjóða og sjálfs ríkisreikningsins. Í vissum tilfellum hefur það nú verið svo, eða var árið 1946, að þessu ber ekki saman, eins og fram kemur í fskj. við frv. á þskj. 237, og eign ríkissjóðs því talin ýmist hærri eða lægri á efnahagsreikningnum en vera ber. Er æskilegt, að þetta verði athugað framvegis. Yfirskoðunarmenn ríkisreikninga hafa nú gert aths. sínar og fengið svör frá ráðuneytinu. Hafa þeir síðan gert tillögur til Alþ., sem birtar eru aftast í ríkisreikningnum. Þar er aths. vísað til aðgerða Alþ., t.d. 17. og 18. aths. Hin fyrri varðar Landssmiðjuna og hin síðari skipasmiðastöðina við Elliðaárvog. Hafa þeir séð ástæðu til að vísa þeim til aðgerða Alþ., sömuleiðis 20. aths., sem snertir ábyrgð fyrir síldarverksmiðjur ríkisins, þ.e. nýju verksmiðjurnar, sem byggðar hafa verið á Skagaströnd og Siglufirði, en reikningar þessara verksmiðja munu hafa veríð endurskoðaðir af tveim nefndum, sem til þess hafa verið kjörnar. Hafa yfirskoðunarmennirnir tekið fram, að fengnum upplýsingum, að síðustu rannsókn hafi eigi verið lokið, þegar gengið var frá ríkisreikningnum. Vísa þeir þessu því til aðgerða Alþ. - Þá er 25. og 26. aths. Hin fyrri er um leigu, á færeyskum fiskiskipum á árinu 1946, þegar þau voru tekin á leigu til fiskflutninga. Mun tap hafa orðið á þeim rekstri. Síðari aths. snertir lán til fiskibátasmiða í Svíþjóð, og segja yfirskoðunarmennirnir, að þeim virðist af svari því, sem þeir hafa fengið, sem lítil fyrirhyggja hafi verið höfð um þetta. Nú er það svo, að eftir svo langan tíma sem hér um ræðir er erfitt fyrir Alþ. að gera nokkuð til úrbóta, að svo miklu leyti sem hér er aðfinnsluvert, og hefur n. því engar sérstakar till. gert um þessi atriði. Leggur n. síðan til, að ríkisreikningurinn verði samþykktur eins og hann liggur fyrir, eða frv. á þskj. 237.



Herra forseti. Þetta verða aðeins örfá orð út af nokkrum ummælum hv. frsm. fjhn., hv. þm. V-Húnv., viðvíkjandi sjóðauppgjörinu og því, sem á milli ber. En það er rétt, að þetta hefur verið viðvarandi og komið fyrir nokkrum sinnum, að einstakir sjóðir telji sig eiga nokkru meira hjá ríkissjóði, en ríkissjóður hefur viljað viðurkenna og ríkisreikningurinn borið með sér. Stundum stafar þessi mismunur af því, að þegar ríkissjóður eða ríkisbókhaldið hefur lokað reikningnum, þá hafa eigi verið komnar skilagreinir frá einstökum sjóðum, og ríkisbókhaldið hefur því eigi vitað, hvað leið uppgerð þessara sjóða, og þess vegna eigi getað borið saman. Í öðrum tilfellum stafar það aftur af því, að ríkissjóður hefur eigi viljað viðurkenna kröfur einstakra sjóða til ríkissjóðs um greiðslur, og þess konar atriði hafa svo stundum verið óútkljáð alllengi, jafnvel svo að árum hefur skipt, og þess vegna hefur þessi mismunur komið fram á ríkisreikningnum. Nú má náttúrlega segja, að sjálfsagt sé að taka upp þá reglu, að uppgjör fari mjög fljótlega fram milli ríkissjóðs og einstakra sjóða, svo að ríkisreikningurinn beri réttar niðurstöðutölur með sér. En viðvíkjandi einstökum reikningum í uppgjöri ríkissjóðs og einstakra sjóða ber þess að gæta, að eigi skilagreinir að koma frá einstökum sjóðum til ríkisbókhaldsins áður, þá getur það eigi lokað reikningunum fyrr en seint og síðar meir, því að einstakir sjóðir, sem ríkissjóður á að vísu, geta eigi gert upp fyrr en löngu eftir áramót, af því að skilagreinirnar þurfa að koma frá embættismönnum, sem sjá um sömu sjóði. Er því eigi hægt að loka reikningunum, fyrr en þær koma til ríkisbókhaldsins. - Ég hef drepið á þetta til að gera grein fyrir, hvernig á þessu stendur. Nú er talað um, að flýta beri fyrir uppgjöri reikninganna, svo að endanlegar niðurstöðutölur geti legið fyrir Alþ. Það er síður en svo, að ég vilji vera á móti því. En þá ber þess að gæta, að ég hygg það munu vera torvelt vegna þess, hversu á milli ber fyrir sakir uppgjörs einstakra sjóða. Yfirskoðunarmennirnir gætu bent á mismuninn. Hafa þeir þó eigi gert það, því að á næsta ári fer fram greiðslujöfnuður milli hinna einstöku sjóða. Munu þá koma fram hinar réttu tölur. Þó ber þess að gæta, að sé samkomulag milli embættismannanna og ríkissjóðs um uppgjör sjóðanna, þá getur það komið fram á næsta ári. Greini þá og hann hins vegar á, getur þetta dregizt. Ég ætla, að ég muni það rétt, að fiskveiðasjóð . . .  Ég vildi aðeins upplýsa þetta, en hér er sem um önnur atriði, að það ber að sjálfsögðu að gera það unnt að flýta uppgjörinu og afgreiðslu þessa máls.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég legg til, að málinu verði vísað til sjútvn. að lokinni umr., eins og venja er um hafnarmál.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða mjög mikið um þetta mál. Breyt. þær, sem í þessu frv. er lagt til, að gerðar verði á húsaleigul., ásamt þeim breyt. á frv., sem bornar eru fram till. um af meiri hl. allshn., eru ekki margbrotnar, og ég ætla, að hv. þm. hafi áttað sig á efni þeirra. Það má vissulega segja, að þessi breyt., sem hér er lagt til, að gerð verði á húsaleigul., sé bót á gamalt fat og geti hvergi nærri leiðrétt allt það, sem ástæða væri til að gera frekari breyt. á. Ég geri líka ráð fyrir, að það líði ekki á löngu, að þessi mál verði tekin til frekari meðferðar síðar meir á Alþingi. Hins vegar eru svo miklir agnúar á húsaleigulöggjöfinni og ástandið slíkt í húsnæðismálum í Rvík, að langt er síðan það var ekki viðhlítandi. Óréttlæti það, sem hefur átt sér stað gagnvart einstaklingum, rangsleitnin gagnvart húseigendum hefur verið slík, að það gegnir furðu, hve lengi það hefur vafizt fyrir Alþingi að gera breytingar á þessari löggjöf til bóta, - því að ég get ekki hugsað mér, að það hafi farið fram hjá neinum hv. alþm., hve óbærilegt þetta ástand er og hefur verið. - Þá er hitt ekki síður óheyrilegt, hvað tekið hefur verið af fólki, sem leigir húsnæði, að nokkru leyti í skjóli þessarar löggjafar. Það yfirgengur alveg minn skilning, hvernig óbreyttir verkamenn mega undir því oki rísa. Þá er hitt t. d. ekki síður óheyrilegt, að eigendum húsa skuli vera bannað að hækka hæfilega lága leigu, sem tíðkaðist fyrir stríð. Það er svo fjarri því, að slík binding komi þannig niður, að hinir efnaðri borgarar einir verði fyrir því að fá þessi lágu leigugjöld fyrir húsnæði sitt. Oft er þarna um að ræða fólk á efri árum, sem á lífsviðurværi sitt af þessum eignum og hefur orðið að mæta dýrtíðinni með mjög litlum tekjum, en ekki getað aukið þær neitt af þessum sökum. Samkvæmt þessu frv. er nokkuð rýmkað hér um og einnig reynt að koma til móts við fólk, sem býr við dýra leigu. Reyndar má vel vera, að eitthvað það gerist í samningum manna á milli, sem ekki kemur opinberlega fram; slíkt er erfitt að fyrirbyggja, á meðan eftirspurnin eftir húsnæði er mjög mikil. En ég hygg þó, að með þessu frv. verði allmikil bót á þessu ráðin. Eftir þeim brtt., sem við höfum lagt fram við frv., er gert ráð fyrir, að greitt verði nokkru minna fyrir hvern fermetra gólfflatar, eða 7 krónur í eldri húsum, miðað við árið 1945, og nokkru meira í nýrri húsum, eða 8–9 kr. fyrir hvern fermetra. Þetta hámarksákvæði er allmiklu lægra, en sá leigumáli, sem húsaleigunefnd fer eftir. Hún reiknar frumleigu á 9 kr. fermetrann og vísitölu þar ofan á, svo að nemur í allt 13 krónum. En það há vísitala á nýjustu hús finnst mér ekki réttlát, þar sem viðhald þeirra húsa verður hér um bil ekkert í allmörg ár. Þá er einnig að því stefnt, að þessi löggjöf gildi ekki áfram endalaust. Ef bæjar- og sveitarstjórnir sjá ekki ástæðu til, að löggjöfin gildi eftir mitt ár 1951, þá fellur hún af sjálfu sér niður. Líti þær hins vegar svo á, að rétt sé að hún gildi áfram á viðkomandi stöðum, þá geta þær ráðið framlengingu á henni. Ég lít svo á, að með þessu frv. sé ráðin bót á nokkrum stærstu agnúum gildandi laga. Því miður gat n. ekki öll staðið að frv. Minni hl. n. hefur gefið út sérstakt nál. Mér þykir vænt um, að hann viðurkennir höfuðatriði frv., enda á ég bágt með að skilja, að hann á hinn bóginn skuli leggja til, að málið verði afgr. með rökstuddri dagskrá.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 557, hef ég ekki getað orðið meiri hl. allshn. samferða um afgreiðslu þessa máls. Eins og drepið er á í nál. og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl., þá er það engum efa bundið, að hér er um að ræða eitt mesta vanda- og erfiðleikamál, sem Alþingi hefur fjallað um - húsnæðis- og húsaleigumálið. Í raun og veru er þar aðeins um að ræða tvær höfuðleiðir til úrlausnar í bráð og lengd. Hin fyrri virðist fær, hin síðari ekki. Fyrri leiðin er bygging ódýrra og hentugra íbúða í svo stórum stíl sem geta fólksins og aðdráttarmöguleikar þjóðarinnar leyfa. Hin leiðin, sem er hugsanleg en ekki fær, er að setja strangar reglur, þar sem almannavaldið tekur í sínar hendur yfirráð alls húsnæðis, hefur skömmtun á því og ákveður, hvað greiða skuli í leigu. Þessi leið er algerlega ófær að mínu áliti, vegna okkar þjóðfélagshátta og sterkrar einstaklingshyggju, sem þjóðinni er inngróin, jafnframt því að ríkisvaldið er veikt. Alþfl. hefur fyrir sitt leyti viljað benda á fyrri leiðina og hefur hvað eftir annað borið fram till. í þá átt; enda yrðu þær aðgerðir eina varanlega lausnin. Þessar almennu athugasemdir vildi ég gera til glöggvunar á málinu, og skal nú víkja nokkuð að sjálfu frv. og dagskrártill. Ég get þess í mínu nál., að enda þótt ég stæði að húsaleigulögunum á sínum tíma og teldi þá brýna nauðsyn á setningu slíkra laga, og þótt ég sé sannfærður um, að þau hafi á ýmsan hátt orðið mörgum til gagns, þá játa ég þó, að þau hafa æ minna náð tilgangi sínum, eftir því sem tímar hafa liðið fram, og þyrfti nú að setja á nýjan leik greinargóða löggjöf, þar sem ákveðin væru réttindi og skyldur leigutaka og leigusala. Í samræmi við það stóð ég að frv. í fyrra um petta efni, þar sem tekið var tillit til reynslu, sem fengizt hefur á þessum sviðum í nágrannalöndum okkar, en þar er talin hin brýnasta nauðsyn að setja um þetta löggjöf, svo sem t. d. um lausafjárkaup. Samtímis því að sett væri slík heildarlöggjöf til verndar fyrir báða aðila, þarf svo að hefja íbúðabyggingar, og eftir því sem þeim miðaði áfram væri svo bezt að slaka á löggjöfinni smám saman og loks að nema hana að fullu úr gildi. Nú hefur ekki verið farin þessi leið og engar tilraunir gerðar að kveða skýrar á um skyldur og réttindi leigutaka og leigusala. Ég get því engan veginn léð þessu frv. fylgi. Með því er aðeins verið, að setja nýja bót á gamalt fat og ekki settar neinar heildarreglur til öryggis. Er það höfuðgalli frv., auk þess sem er að athuga við 5. gr: Í samræmi við þetta legg ég til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, og sé ríkisstj. falið að undirbúa heildarlöggjöf um þetta efni og leggja fyrir næsta Alþingi. Um ákvæðin í 5. gr. er það að segja, að þau eru mjög varhugaverð, og veit ég ekki, til hvers þau eiga að leiða eða hvort þar er um annað en pappírslöggjöf að ræða. Fyrst og fremst er þar ákveðin viðmiðun eftir flatarmálsstærð íbúðanna. Til þess að þar væri um nokkurn öruggan grundvöll að ræða, þyrfti að, fara fram uppmæling á íbúðunum og koma til þess á fót nýrri og stórri stofnun, og yrði þó allt í óvissu um störf hennar. Þótt eitthvað kynni að finnast af gögnum hjá verkfræðingum unz stærð íbúðanna, þá hefur tíðkazt svo mikið krull með breytingar á húsnæði frá því, sem upphaflega var ráð fyrir gert í teikningum, að þau gögn skapa ekki öruggan grundvöll. Íbúðirnar þyrfti að mæla upp. Í annan stað finnst mér skorta á, að skýrt sé tekið fram, hvað átt er við með orðinu „íbúðarhúsnæði“. Er þar með talið baðherbergi, W. C., gangar o. s. frv.? Eða við hvað er átt? Ég vildi gjarnan heyra, hvað fyrir flm. vakir um þetta. slíkt atriði má ekki leika á tveim tungum. Í frv. um stóríbúðaskatt, sem hér hafa legið fyrir, var reynt að skilgreina þetta nokkuð; en hér er engin tilraun gerð að skýra það, hvað átt sé við, þegar talað er um „íbúðarhúsnæði“. Þegar þetta fer hvort tveggja saman, finnst mér þessi gr. ekki ná neinni átt. Þá kemur það til í þriðja lagi, að þar er sagt, að hámarkið skuli lækka, ef lofthæð íbúðar er minni en 2,5 m. Nú er það svo, að í ýmsum húsum, sem nú eru orðin gömul, er lofthæð afar mikil, en í nýjum húsum mörgum aftur tiltölulega lítil. Þessi viðmiðun finnst mér þannig vera fjarstæða. Það má finna lofthæð, sem nemur 2,5 m, í gömlum timburhjöllum, og hins vegar íbúðir af fullkomnustu gerð, sem ekki ná þeirri lofthæð, en eru þó miklum mun betri íbúðir. Ákvæðið er því næstum að segja fáránlegt frá mínu sjónarmiði. Ætti að breyta hér til, þá þyrfti að gera það, á allt annan veg, en hér er gert. Af þessum ástæðum öllum get ég ekki fylgt því frv., sem hér liggur fyrir, en tel, að ríkisstjórnin ætti að vinda bráðan bug að heildarlöggjöf, þar sem ágallar húsaleigulaganna verði sniðnir af og málum skipað með nýjum og betri hætti. Við þetta er mín dagskrártill. miðuð, um að vísa þessu máli frá.



Herra forseti. Ég hef ekki getað fallizt á þetta frv. og er því andvígur. Ég hef flutt ásamt 2. þm. Reykv. annað frv., á þskj. 40, sem samið er að tilhlutan Leigjendafélags Rvíkur og er ýtarlegt í öllum atriðum. Þar er ekki farið inn á þá braut að afnema húsaleigulögin og þó ekki haldið fást við fyrirmæli þeirra, heldur farinn meðalvegur, enda er frv. byggt á ýtarlegum athugunum greinargóðra manna. Um þetta frv. er hins vegar það að segja, að það er ekki byggt á neinum slíkum athugunum, heldur er því slegið fram að mér finnst nokkuð út í bláinn og þá fyrst og fremst till. um að afnema húsaleigulögin. Ákvæði þeirra laga, sem snerta leigu á einstökum herbergjum, eiga í fyrsta lagi að falla úr gildi 1. okt. í haust. Ákvæðin um atvinnuhúsnæði , og leiguíbúðir í sama húsi og eigandinn býr í skuli falla úr gildi eftir 14. maí 1951. Önnur ákvæði laganna falla úr gildi 14. maí 1952, en þó á hvert einstakt bæjarfélag að hafa heimild, til þess að framlengja gildi þeirra fyrir sitt leyti. Mér þykir rétt að vekja athygli, á því, að hér er Alþingi í raun og veru að kveða upp úrslitadóm um afnám laganna, og ég verð að segja það, að mér finnst þeir menn, sem flytja þetta frv., eins og aðstæður eru í húsnæðismálunum, sannarlega vera nokkuð djarfir, því að ég er sannfærður um það, að áhrifin af afnámi þessara laga verða fyrst og fremst þau, að húsaleiga kemur til með að hækka mjög verulega. Ákvæði frv. um hámark húsaleigu eru mjög mikið út í bláinn og verða hreinasta pappírsgagn til einskis nýtt, ef ekki er látin fram fara ýtarleg rannsókn á öllu því húsnæði, sem undir þau heyra. Ég held, að myndin af þessum málum hér í Reykjavík, ef þetta yrði að l., yrði sú, að það stæðu uppi fjöldamargar íbúðir og byggingar, sem fasteignasalar yrðu með á hendinni, og auðvitað yrði reynt að selja þær á sem hæstu verði, en á meðan yrði fjöldinn allur af fólki á götunni. Með því að gera þetta að lögum væri verið að kalla yfir allan fjöldann í þessum bæ þá örbirgð, sem við höfum ekki þekkt áður, en þekkt er í öðrum löndum. Fjöldi fólks mundi búa í skúrum, sem alls ekki gætu talizt mannabústaðir. Það mundi gerbreyta öllu því, sem við höfum átt að venjast í þessum efnum. Ég viðurkenni það fúslega, að húsaleigulögin hafa víða komið ósanngjarnt niður á eigendum húsa og fólk svipt þeim arði af húsnæði, sem það hafði ætlað sér til lífsviðurværis, með hinum einstrengingslegu ákvæðum húsaleigulaganna, en það er ekki verið að breyta þessu fyrir þessa menn. Ég vil benda hv. flm. á það, að þeir, sem græða á þessu afnámi húsaleigulaganna, það eru stóreignamenn hér í Reykjavík, það eru þeir, sem græða á því, að hundruð fjölskyldna verða borin út á götuna. Mér finnst þetta frv. vera alvörulaus tillaga um lausn á þessum miklu vandamálum og vil vara menn við því að ganga þessa braut. Það er sanngjarnt að endurskoða og endurbæta ákvæði laganna um húsnæði og húsaleigu, og hefði ríkisstj. átt að vera búin að gera það, vegna þess að ákvæðin hafa nú verið í gildi um nokkur ár og leitt af sér nokkurt ranglæti, eins og ég gat um áðan, og það má segja, að það sé ekki ástæðulaust að rýmka nokkuð uppsagnarákvæðin, en þó held ég, að það skipti ekki eins miklu máli og hitt, en hér er þetta ekki gert, vegna þess að gert er ráð fyrir afnámi laganna. Ég vil nú sérstaklega beina því til hv. þm. að athuga gaumgæfilega frv., sem Leigjendafélagið hefur samið og er mjög sanngjarnt, áður en farið er inn á þessa glæfrabraut, sem hér er lagt til í frv. Það er lítið dæmi um ástandið í húsnæðismálunum, að um 2.000 manns hafa sótt um það húsnæði, sem bæjarstjórn Reykjavíkur er nú að bjóða út, og nú er það þó vitað, að fjöldi fólks getur ekki sótt um þessar íbúðir vegna peningaleysis og lendir á götunni. Nei, svona lög verða ekki til annars, en til þess að flagga með, til þess að villa mönnum sýn, sem kynnu að vera andvígir eða óánægðir með ástandið. Ég mun greiða atkv. með till. um rökst. dagskrá, vegna þess að ég er andvígur frv. og álít, að það sé til skaða fyrir fjöldann, en til tiltölulega lítils gagns nema fyrir örfáa, því að það er hægt að gera nauðsynlega leiðréttingu á húsaleigul. án þess að valda svo stórum hópi manna tjóni, eins og verður, ef þetta frv. er samþ. Ég mun við 3. umr. málsins, ef hin rökstudda dagskrá verður ekki samþ. nú við 2. umr., flytja brtt. um þessi atriði, en mun hins vegar ekki bera þær upp hér við 2. umr.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, því að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða vegna þeirra andmæla, sem nú hafa fram komið. Hv. 8. landsk. þm. vildi láta þar við sitja, að beðið væri eftir heildarlögum um húsnæði, og vitnaði í því sambandi í frv., sem fyrrv. ríkisstjórn hafði lagt fram á síðasta þingi. En ég vil þá aðeins benda á það, að þó að það frv. hefði náð fram að ganga, þá fylgdi því það bráðabirgðaákvæði, að húsaleigulögin áttu að gilda áfram og höfuðágallar þeirra um nokkurt skeið, svo að það hefði verið til heldur litillar bótar. En með því að gera þær breytingar, sem hér er lagt til, þá ætla ég, að verði tími til fyrir ríkisstj. að láta gera tillögur um heildarlausn þessara mála, því að það er ekki fyrr en 1952, sem þessi ákvæði eiga að hætta að gilda, og þó er það undir bæjarstjórnunum komið, hvort þau eiga að gilda áfram eða ekki, því að ef bæjar- eða sveitarstjórnir óska eftir því, að ákvæðin gildi áfram fyrir sitt leyti, þá mega þær ráða því, og ætla ég þá, að vel sé fyrir málunum séð, því að þær hafa náttúrlega bezt vit á og er kunnugast um það, hvað hentar þeim, hver í sínu lagi, og hefðu þessi lagaákvæði sannarlega alltaf átt að vera þannig. Ég get tekið undir það með hv. 8. landsk. þm., að það er mjög gagnlegt, að heildarlöggjöf verði sett um þetta mikilsverða mál, en ég held bara, að það verði að vera í öðrum búningi heldur en það frv., sem fyrir lá á síðasta Alþingi. Hv. 8. landsk. drap nokkuð á ákvæði 5. gr. og fannst, að það væri of illa skilgreint, hvað íbúð væri. Það er reyndar rétt, en þar er líka stuðzt við eldri lög, en það er eins og ég sagði í upphafi, hér er ekki um hreina nýsmíði að ræða, heldur aðeins bráðabirgðabót, þetta er bót á gamalt fat, sem er ætlað að duga þar til heildarlöggjöf verður sett. En vandinn er hvorki meiri né minni, en verið hefur síðan l. voru sett, því að það hefur verið á valdi húsaleigunefndar að meta um þetta atriði, og það verður það náttúrlega framvegis, svo að það er því ástæðulaust að gera svo mikið veður út af þessu atriði, og vafalaust má í framtíðinni styðjast við þann praxís, sem húsaleigunefnd hefur um þetta fengið, og um einstakar íbúðir gildir vafalaust sama framkvæmd á mati og verið hefur, þegar verið er að ákveða húsaleigu. Í 12. gr. laganna er ekki heldur að því vikið, hvað húsaleigunefnd eigi að hafa til grundvallar mati sínu, hún hefur bara orðið að kynna sér öll helztu atriði varðandi íbúðirnar, og sú nefnd, sem taka á við af henni, á þess vegna að haga framkvæmd sinni eins. Ég skal nú ekki fjölyrða frekar vegna ræðu hv. 8. landsk., enda talaði hann mjög vingjarnlega um málið og sagði, að hann vænti heildarlöggjafar um þetta efni. Það skal ég fúslega taka undir með honum, að nauðsynlegt er að gera slíka bót á, og þá skal ekki standa á mér, þegar þar að kemur, en það getur nú ekki orðið í einni svipan og verður varla afgr. á þessu þingi. Til þess þarf lengri tíma til undirbúnings. Þá andmælti hv. þm. Siglf. frv. og vitnaði til frv., sem hann flytur á þessu þingi og samið er af leigjendafélaginu. Hv. allshn. átti tal við fulltrúa frá leigjendafélaginu, þegar hún hafði málið til afgreiðslu, en það, sem þeir, lögðu aðaláherzluna á, það er ekki í þessu frv., heldur var það fyrir framtíðina, um að gera ráðstafanir til þess að koma upp ódýru húsnæði. Hv. þm. vildi kalla þessi lög pappírsgagn, sem kalla mundi vandræði og örbirgð yfir fjöldann og leiða hann út á götuna. En þetta er nú nokkuð yfirdrifið hjá hv. þm., nema hann gangi út frá því, að meðan nokkuð er eftir af leigjendum í bænum, þá viðhafi eigendur húsanna þær aðferðir, sem hann nú nefndi. En í öðru orðinu viðurkennir hv. þm., að eldri lög hafi gert sitt gagn, þó að þau hafi verið brotin í grundvallaratriðum og farið í kringum þau, og þannig gæti líka farið, að frv. hans yrði margbrotið og farið í kringum það, því að það eitt, að frv. er borið fram af honum og flokksbróður hans er náttúrlega engin trygging fyrir því, að ekki verði farið í kringum ákvæði þess. Það er ekki hægt að tryggja það, og þess vegna megum við ekki láta ákvæði l. ganga of langt, svo að þau verði frekar haldin. Húsaleigul., eins og þau nú eru, leiða af sér mikið ranglæti, og hv. þm. viðurkennir það, eins og l. eru framkvæmd, en því þá ekki að ráða bót á þeim og laga verstu agnúana, sem á þeim eru? Hv. þm. vitnaði til þess, hve margir sæktu um íbúðir til Reykjavíkurbæjar, sem hann er nú að koma upp og fara að komast í notkun, en það þarf ekki endilega að bera vott um húsnæðisskort, þó að menn vilji kaupa sér hús, og það geta þeir gert, sem nú eru leigjendur. Mér þykir vænt um það, að þessi hv. þm., sem andmælti þessu frv., viðurkenndi nauðsynina á að ráða bót á húsnæðismálunum og að hann skyldi ekki geta mælt á móti því, að þær tillögur, sem hér liggja fyrir, ráða einmitt bót á þeim. Hitt er ekki hægt að fullyrða fyrirfram, hvort farið verður í kringum löggjöf og hún brotin, en það er að heyra á tali þessara manna - ég vil þó undanskilja hv. 8. landsk. - að það ætti aldrei að setja neina löggjöf nema það væri tryggt. En það er vitað, að svo að segja öll löggjöf er af einhverjum brotin, svo að það er því ástæðulaust að leggja árar í bát af þeim sökum. En þar sem hv. þm. viðhafði stór orð, bæði um húsaleigulögin og þetta frv., þá vona ég, þar sem hann viðurkenndi, að lögin væru ranglát í sumum tilfellum og þyrftu breytinga við, að hann flytji brtt., sem einhver bót er að, en komi málinu ekki fyrir kattarnef með því að greiða atkv. með till. um rökst. dagskrá, en þau stjórnarvöld, sem mestan kunnugleika hafa um þetta, geti haft það í hendi sér, hvort þau vilja, að ákvæði laganna gildi áfram eða ekki.



Herra forseti. Það er misskilningur, ef hv. þm. Árn. heldur, að það ranglæti, sem sumir húseigendur hafa orðið fyrir, verði læknað með því að skapa meira ranglæti fyrir þjóðfélagið heldur en það, sem við eigum nú við að búa í þessum efnum. Það er alveg rétt, og það hefur alltaf verið viðurkennt, þegar þetta mál hefur verið til umræðu, að þessi ákvæði laganna hafi farið illa með suma húseigendur, en það hefur sem sagt verið svo allan tímann, sem þessi lög hafa verið í gildi, að leiðin, sem farin hefur verið, er svo slæm, að það er alveg óþolandi fyrir þjóðina að horfa upp á. Meira að segja Framsfl. hefur stundum látið í það skína, einkum fyrir síðustu kosningar, að húsnæðismálin hér í Reykjavík væru hreint ekki viðunandi. Framsfl. gerði það þá að einu mesta kosningamáli í Reykjavík, að ástandið væri svo ægilegt og það mundi enda í hreinustu neyð, ef ekki yrði skjótt bót á ráðin. Það voru birtar myndir í Tímanum til þess að sýna, hve mikil neyðin væri, og allt þetta notaði Framsfl. til að slá sér upp, og það gekk meira að segja svo langt, að heimilislífi manna var ekki þyrmt til þess að slá sér upp á þessu eymdarástandi. En hvað segir svo frsm. allshn., eftir að hafa deilt á íhaldið í Reykjavík fyrir ástandið í húsnæðismálunum? Jú, hann leggur það til, að við skulum láta afnema húsaleigulögin þegar bæjarstjórnaríhaldið í Reykjavík vill. Hv. þm. Árn. mælir með því, að bæjar- og sveitarstjórnir fái vald til þess að ákveða, hvort lögin haldi gildi sínu fyrir viðkomandi staði, og hann veit það einnig, að íhaldið í Reykjavík vill, um leið og það fær tækifæri til þess, afnema húsaleigulögin hér. Og hvað er það svo, sem hv. frsm. allshn. segir um þetta? Hann segir, að þá sé vel fyrir málunum séð, þegar bæjarstjórnaríhaldið í Reykjavík ákveður, að lögin skuli ekki gilda lengur fyrir Reykjavík. Framsfl. veit vel, hvernig ástandið er í húsnæðismálunum. Og hann lofaði bót á þessum málum, en hvað er það svo, sem hann gerir? Hann er með þessu að gefa íhaldinu í bæjarstjórn Reykjavíkur valdið til þess að afnema húsaleigulögin, sem hann taldi fyrir kosningar fara svo hraksmánarlega með íbúa bæjarins. Hvers konar samningar eru það eiginlega, sem eiga sér stað bak við tjöldin milli þessara flokka? Hv. frsm. minntist á það, að það væru nú tvö ár þangað til lögin gengju úr gildi, svo að það væri á þeim tíma hægt að setja heildarlöggjöf um þessi efni. Finnst honum þá svo vel horfa um samninga milli stjórnarflokkanna, að hann geti búizt við, að heildarlöggjöf verði sett um þetta efni á þessum tíma? Það væru þá einhverjar nýjar upplýsingar, sem okkur hafa ekki verið kunnar fram að þessu, ef útlit væri á því, að á næstunni væri hægt að fá fram löggjöf, sem leysti úr neyðinni, sem þarna ríkir. Þegar Sósfl. var í stjórn, var sett löggjöf, sem átti að tryggja útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og átti til þess að koma sérstakt framlag frá því opinbera. Eftir að Framsfl. kom í ríkisstj. og við fórum úr henni, var sú löggjöf í raun og veru afnumin, með því að bætt var inn í hana því, að ekkert fé skyldi leggja fram í þessu skyni, nema samþ. væri sérstaklega á fjárl. - Ég vildi spyrja hv. 1. þm. Árn. að því, hvort hann muni ekki eftir því, að það var einmitt Framsfl., þegar hann sat í stjórn, sem afnam þessa löggjöf í raun og veru og hefur síðan fellt hverja till., sem fram hefur komið til að fá það fram, að þessi löggjöf fengi raunverulegt gildi. Mun ég svo verða að ósk hæstv. forseta um að fresta minni ræðu, þar til síðar. [Frh.]



Herra forseti. Vegna þess, að 1. flm. frv. er ekki viðstaddur, vil ég með nokkrum orðum gera grein fyrir þessu máli. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, því að frv. mun vera auðskilið öllum hv. þm. Efni þess er það að ákveða, að söluverð á benzíni frá benzíngeymum skuli vera hið sama um land allt, og til þess að þetta megi verða, skuli innheimt verðjöfnunargjald af öllu benzíni, sem til landsins er keypt, öðru en flugvélabenzíni. Viðskmrn. á að ákveða gjald þetta fyrir eitt ár í senn, og má það ekki vera hærra, en 10 aurar á lítra, en gjaldi þessu skal varið til þess að greiða flutningskostnað á benzíni milli útsölustaða innanlands, 2il þess, eins og áður er sagt, að sama söluverð geti verið á þessari vöru hvar sem er á landinu. Eins og bent er á í grg. frv. og öllum er kunnugt, er verð á þessari vöru mjög misjafnlega hátt á landinu, þannig að það mun muna 20 aurum á lítra, sem benzín er hærra í verði þar, sem það er selt hæsta verði frá benzíngeymum, heldur en þar, sem það er selt lægsta verði. Þetta gerir að sjálfsögðu mikinn aðstöðumun hjá þeim, sem þurfa að nota þessa vöru, en eins og kunnugt er, er benzín nú orðið mikið notað, um land allt og hefur notkun þess mjög vaxið hin síðari ár vegna þess, hve mikið er af vélum í notkun, bifreiðum og öðrum vélum, sem benzín þarf til. Nú er það svo yfirleitt, að þar, sem benzín hefur verið selt hæsta verði, þar eru vegirnir líka verri og benzínfrekari, en í þéttbýlustu hlutum landsins, þar sem benzínverðið er lægst, og er það enn tilfinnanlegra fyrir þá, sem þurfa að kaupa benzín fyrir hærra verð en annars staðar er á því, þar sem benzín notkunin er líka meiri hjá þeim, t. d. miðað við þær vegalengdir, sem þeir fara á sínum farartækjum. Við flm. frv. teljum því, að allt mæli með því, að verðjöfnun sé gerð á þessari vöru, svo að menn geti fengið hana fyrir sama verð um land allt, og að því er stefnt með þessu frv. Ég vil leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn., og ég vænti þess, að hv. n. sjái sér fært að afgr. málið hið fyrsta, þar sem nú er mjög liðið á þingtímann, en von okkar flm. er sú, að málið fái endanlega afgreiðslu áður, en þingi lýkur. Það er mikill áhugi fyrir því víða um landið, að þessari skipan verði á komið, sem hér eru gerðar till. um.



Herra forseti. Ég held það sé mjög vafasöm aðferð að fara að bæta gjaldi ofan á þau gjöld, sem þegar er búið að bæta á benzín. Það er ekki hægt að halda áfram í það endalausa, eftir benzínhækkunina í fyrra og eftir tvennar gengislækkanir, að fara nú að bæta verðjöfnunargjaldi þar ofan á. Og þeir menn og flokkar, sem hafa hlaðið þeim gjöldum á alþýðu manna, ekki sízt í kaupstöðum, og samtímis eru að svipta hana atvinnu, verða að gera sér ljóst, að það er að koma að takmörkum þess, sem hún getur borið. Ég efast ekki um, að rétt sé, að benzínverðið sé of hátt og sérstaklega tilfinnanlega hátt fyrir bændur á afskekktum stöðum landsins. Hver er aðferðin til þess að berjast á móti því, að þessir menn verði að borga svona hátt verð fyrir benzín? Er aðferðin sú að hækka t. d. benzínið við vörubifreiðastjóra hér í kaupstöðum landsins? Sumum mun ef til vill þykja það hlægileg aðferð, en það er önnur aðferð til, sem er réttlátari. Hún er sú að lækka verðið við olíuhringana, og ég veit ekki betur en til sé vald í þessu landi, sem heitir verðlagseftirlit, og það eiga að vera möguleikar á því, að slíkt verðlagseftirlit, ef það er ekki í höndum olíuhringanna sjálfra, eigi að geta lækkað benzínið frá því, sem nú er. Ég get ekki betur séð, en ef bændastétt landsins með þeim fulltrúum, sem hún hefur kosið sér úr Framsfl. og Sjálfstfl., lætur embættismenn þessara flokka halda almennilega á málum hér í Rvík gagnvart olíuhringunum, þá eigi að vera hægt að lækka verðið á benzínsölustöðum úti um land, án þess að hækka það hér í Reykjavík og öðrum kaupstöðum. Það getur ekki gengið, að í sífellu sé látið undan hinum voldugu auðhringum á kostnað alþýðunnar hér í kaupstöðunum. Við höfum dæmi um það, að það er vel hægt að berjast á móti háu benzínverði hjá þessum hringum og skikka þá til að lækka það. Spurningin er, hvort viðkomandi yfirvöld landsins vilja fara þá leið, og mér finnst anzi hart, ef þannig er frá málum gengið á undanförnum tíma við benzín- og olíuinnflytjendur, með þeim miklu fríðindum, sem þessum hringum hafa verið veitt með því að leyfa þeim að koma upp benzínstöðvum úti um allt land, sem allt kemur til með að þýða gífurlega fjárfestingu, sem íslenzkir neytendur verða að borga -, þá finnst mér lélega á málum haldið, ef ekki er hægt að knýja benzínverðið niður í sveitunum í stað þess að hækka það í bæjunum. Ég er þess vegna á þeirri skoðun, að við eigum ekki að samþ. svona verðjöfnunargjald, heldur eigum við að veita bændastéttinni og þeim öðrum, sem í afskekktum sveitum búa, þannig stuðning, að knýja niður verðið á kostnað olíuhringanna, þannig að þeir geti búið við betri kjör, en nú. Ég efast ekki um, að þetta sé hægt, svo framarlega sem vilji er fyrir hendi til þess hjá þeim aðilum, sem þessum málum stjórna.



Herra forseti. Það hefur nú tekizt þannig til, að þegar umr. um þetta mál hófust, var ég ekki staddur inni í hv. d., og hefur meðflm. minn, hv. þm. V-Húnv., flutt framsögu fyrir málinu. En það eru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja vegna ummæla hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Hann talar mjög mikið um, að þetta sé ekki rétt leið, sem hér er lagt til að farin verði til þess að verðjöfnun komist á benzínið eða til þess að bæta aðstöðu þeirra, sem lengst búa frá innflutningshöfnum og mesta erfiðleika hafa af flutningunum og mest hafa útgjöld vegna benzíngeymslu sakir framleiðslu sinnar o. fl. Það má kannske eitthvað um það deila. Hann minntist sérstaklega á það, að rétta leiðin væri sú að pína olíufélögin til að lækka verðið á þessum stöðum fyrst og fremst. Þetta frv. útilokar það alls ekki, ef sú leið lægi opin fyrir, að olíuhringarnir lækkuðu sitt verð, ef tök væru á því. Það ætti að geta gengið fyrir því, þó að þetta frv. næði fram að ganga. Eftir reynslu undanfarinna ára hefur þetta verið þannig, að ég býst við, verði engin breyting á þessum málum gerð, að þá mundi sú lækkun verða nokkurn veginn hlutfallslega jöfn alls staðar, og þá yrði sama misræmið eftir sem áður milli þeirra, sem benzín nota. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á, að þetta mundi hafa í för með sér hækkun á benzíni til vöruflutningabílstjóra hér í Reykjavík. Það gæti gert það eitthvað. Það er geysilega mikið af vörubílum annars staðar á landinu, en í Reykjavík og þeir vörubílstjórar, sem búa annars staðar úti um sveitir landsins, þurfa alveg eins lækkunina og hinir, enda er það það, sem frv. fer fram á, að verðið verði jafnað þannig, að aðstaða þeirra, sem benzín þurfa að nota til flutninga og framleiðslu, verði sem svipuðust um allt land. Þegar hv. 2. þm. Reykv. minntist á hækkun á benzíni til bíla í Reykjavík, þá datt mér í hug, hversu það er fráleitt fyrirkomulag, að einkabílar hér í Reykjavík, sem eru notaðir til að keyra hér um göturnar og til að skemmta sér í þeim úti um sveitirnar, hefðu ódýrara benzín, en bændur hafa til framleiðslustarfa sinna og bílstjórar hafa, sem flytja framleiðsluvörur bændanna og lífsnauðsynjar. Ég sé ekki, að þetta frv. útiloki það á nokkurn hátt, að reynt sé að knýja benzínverðið niður hjá olíufélögunum, en ég býst við því, að ef það tækist að knýja verðið niður á þennan hátt, þá mundi það verða gert hlutfallslega jafnt á öllum útsölustöðum á landinu, og er þá alveg eins þörf fyrir þessa verðjöfnun til þess að jafna aðstöðu manna á landinu til framleiðslu og vöruflutninga, og það er sérstaklega það sjónarmið, sem stendur á bak við þetta frv.



Herra forseti. Ég vildi aðeins í sambandi við þetta frv. við þessa umr. málsins benda á þáltill., sem við 5 þm. flytjum í Sþ. og gengur í líka átt og þetta frv., þó að þar sé lagt til, að farið sé inn á aðra leið, en að sumu leyti verður það eins víðtækt, en að öðru leyti víðtækara, sem gert verður í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar, að í raun og veru sé óþarft að setja löggjöf um verðjöfnunargjald á benzíni, af þeirri ástæðu, að verðlagsyfirvöldin hafa í hendi sinni að ákveða verðið bæði hér í Reykjavík og annars staðar á landinu. Og ef þingvilji væri yfirlýstur um að jafna það, a. m. k. á vissum stöðum úti um landið, miðað við það, sem verðið er í Reykjavík, ætti að vera hægt að koma því við með verðlagsákvörðunum einum saman í sambandi við gildandi l. um verðlagseftirlit. Og ég er þeirrar skoðunar, að verði gengið inn á það að leggja sérstakt verðjöfnunargjald á benzín, þá muni það verða til þess, að verð þess hækkaði a. m. k. verulega þar, sem það er lægst nú, eins og í Reykjavík og nágrenni hennar, og það væri mjög slæmt. Það er bent á það í grg. fyrir till. okkar flm., að lauslegir útreikningar liggi fyrir um það, að vegna þess, hve benzíneyðsla sé mikil í Reykjavík og næsta nágrenni hennar, þar sem benzínverð er það sama, þá mundi ekki þurfa að hækka benzínið, þótt ekki væri beitt frekari verðákvörðunum, meira en um 1 eyri hér í Reykjavík, þó að gert verði það, sem við leggjum til, en við bætum við í grg. till. „ef ekki þætti fært að takmarka meira álagningu olíufélaga.“ Og ég vil taka undir það með hv. 2. þm. Reykv., að mér finnst brýn nauðsyn á og margt benda til þess, að hægt sé að takmarka meira álagningu olíufélaganna, en gert hefur verið. Ég álít því, að réttara væri að fara inn á þá leið, sem við fimmmenningarnir leggjum til í okkar þáltill., heldur en þá leið, sem hér er til umr. nú. Í annan stað vildi ég benda á það, að í okkar þáltill. er lagt til, að sama regla um samræmingu á verðlaginu gildi líka um olíu. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að smábátaútgerðin úti um landið er sízt of sæl af þeim aðbúnaði, sem hún býr við, og það er kannske ekki minni ástæða til að gera ráðstafanir til þess, að olíuverðið úti um landið yrði ekki langtum hærra, en á þeim stöðum, þar sem það er lægst annars staðar á landinu. Ég játa, að það er rétt, að það er mjög slæmur aðbúnaður fyrir þá menn úti um landsbyggðina, sem þurfa að annast sína flutninga að verulegu leyti með vöruflutningabifreiðum, að þurfa að borga jafnvel svo tugum aura skiptir hærra verð fyrir hvern benzínlítra, en hann kostar þar, sem hann er ódýrastur seldur á landinu. Hitt er kannske ekki síður þungbært, að því er snertir undirstöðuatvinnuveg okkar, sjávarútveginn, að smábátaeigendur úti um landið skuli þurfa að búa við slík kjör eins og þeir nú gera. Ég vildi því skjóta því fram á þessu stigi málsins, að ég teldi, að rétt væri í sambandi við afgreiðslu þessa frv., sem fyrir liggur, að athuga þáltill. okkar og þann tilgang, sem með henni er ætlað að ná, og það af því, að ég tel, að þar sé gengið í happasælli átt og að það sé mjög mikill vafi á því, ef á að jafna verðið á benzíni, að undanskilja olíuna. Ef frv. fer til allshn., gefst þeirri n. vafalaust kostur á að athuga það, sem fram hefur komið á þingi varðandi þetta mál. Vildi ég þá vænta þess, að það yrði tekið til athugunar, hvort sú leið, sem bent er á með þáltill. okkar, sé ekki farsælli og eðlilegri, en sú leið, sem bent er á með frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég get viðurkennt ýmislegt af þeim rökum, sem fram hafa komið í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, og eins þáltill. um svipað efni, sem hv. 8. landsk. þm. vék að í sinni ræðu. Það kann að virðast, að í þessu sé mikil jafnréttishugsun, eða að þetta frv. eigi að koma í veg fyrir, eins og hv. flm. sagði, misrétti milli þeirra, sem benzín nota, og að það eigi að gera aðstöðu manna, sem benzín nota, sem svipaðasta. Nú er ekki víst, að þar með sé öll sagan sögð og að það skapist endilega meira jafnrétti með þessu, ef ekki er litið meira í heild til þess, hvernig benzínsölu er fyrir komið hér á landi, og aðstöðu manna, sem benzín nota. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á einu atriði, sem kæmi til athugunar í n., sem fær málið til meðferðar. Það eru til l. um benzínskatt, sem leggja 31 eyris innflutningsgjald á hvern lítra af benzíni, og í þeim l. eru ákvæði um það, hvernig þessum skatti skuli varið. Af honum fara 5 aurar í brúasjóð og 21 eyrir til þjóðvega á landinu. Sjálfsagt er þetta hvort tveggja nauðsynlegt, en það eru víðar akvegir á landinu en þeir, sem kallaðir eru þjóðvegir, og með þessu móti fer það svo, að þar, sem benzínið er kannske notað mest, fer ekkert af þeim skatti, sem lagður er á það, til vegagerðar, en sú vegagerð er þó eins þörf og ærið kostnaðarsöm. Á ég þá við vegagerðir í kaupstöðum. Þó að dreifbýlið og sveitir landsins hafi einhvern tíma að ýmsu leyti staðið verr að vígi með samgöngur og samgöngubætur, - og frá þeim grundvelli mun sú hugsun vera runnin að verja þessum benzínskatti til þjóðveganna, - þá verður að líta á það, þegar þróunin stefnir í þá átt, að ríkið gengur meira og meira á þá tekjustofna, sem bæirnir geta haft til að skapa sjálfum sér tekjur, þá verða þeir, sem hugsa um hagsmuni bæjarfélaganna, einnig að gæta þess, að bæjarfélögin séu ekki beinlínis sett út undan með tekjuaflanir, sem samkv. eðli málanna ættu engu síður að falla til þeirra, en sveitarfélaganna. Það er áreiðanlega vafasamt, hvernig úr rætist á næstu tímum með innheimtu útsvara í kaupstöðum, sem eru þær einu tekjur, sem bæirnir hafa í raun og veru til að standa undir sínum gjöldum. Og það verður erfiðara að leggja útsvörin á og innheimta þau, eftir því sem ríkið leggur meira á almenning af sköttum, tollum og óbeinum gjöldum á atvinnuvegina. Ég vil vekja athygli á þessu, og þegar verið er að tala um að jafna verð á benzíni og skattleggja þá, sem bezta hafa aðstöðu, þá virðist mér þetta eiga að koma fram. Mér virðist, að 6 aurar af þessum benzín- skatti muni fara til ríkissjóðs, án þess að fara til akvega. Það er ekki fyrst nú, sem ég hef hugleitt þetta atriði í sambandi við benzínskattinn, en það þarf sjálfsagt gaumgæfilega athugun, áður en gerðar eru samþykktir um það. Ég vildi sem sagt vekja athygli á þessari hlið málsins, svo að n. taki hana einnig til athugunar.



Herra forseti. Ég held, að tilgangurinn, sem ætlað er að ná með þessu frv., sé góður. Þannig að ef það væri hægt að selja benzín úti um land við lægra verði, þá væri það gott. En ég álít það, sem farið er fram á í þessu frv., óheppilega aðferð til þess að leysa þetta. Og ef þetta yrði gert á þann veg sem í frv. greinir, þá held ég, að þetta yrði einn þátturinn í hinni gífurlegu útþenslu á ríkisbákninu og kostnaðinum við það, sem við eigum nú að glíma við. Það kemur ekkert fram í grg. frv. um það, hvað þetta fyrirtæki mundi kosta, sem á að taka 10 aura af benzínverðinu fyrir hvern lítra af benzíni og yfirskoða hvern reikning, sem kæmi víðs vegar að í þessu sambandi utan af landi. Það segir sig sjálft, að þarna yrði að búa út eyðublöð í tugatali og senda í tugþúsundatali eintök af þeim út um allt land, og til þess þyrfti stórt skrifstofubákn hér í Reykjavík og til að yfirskoða alla reikninga í þessu sambandi. Mér þætti ekki ósennilegt, að það þyrfti forstjóra eða a. m. k. fulltrúa fyrir þessari skrifstofu og fína skrifstofu handa honum og vafalaust tíu til tuttugu fasta skrifstofumenn hér í Reykjavík til þess að framkvæma þetta. Þetta væri ákaflega góð bót fyrir okkur nú, þegar atvinnuleysi er annars fyrir hendi. En ég er á þeirri skoðun, að réttara væri fyrir okkur að fjölga sem mest fólki í hagnýtri vinnu, en ekki við þau störf, sem fram fara á þeim skrifstofum, sem hafa verið að spretta hér upp á síðari árum á vegum þess opinbera og eru að þenja sig svo út, að ég er viss um, að við eigum heimsmet í fjölda skrifstofa, miðað við íbúafjölda. Ég er sannfærður um, að það er hægt að ná nákvæmlega því sama og á að ná með þessari skriffinnskuaðferð eftir frv., og það gegnum verðlagsákvarðanir, sem knúnar væru fram hjá seljendunum. Ég dreg stórlega í efa, að það þyrfti að hækka benzínverðið um einn einasta eyri nokkurs staðar á landinu til þess að hægt væri að selja það lægra verði, en nú er til þeirra, sem hæst verð borga fyrir það hér. Hér eru þrjú olíufélög, sem selja benzín úti um landið, sem hafa komið upp feikilega dýru dreifingarkerfi. Olíufélögin Shell og B. P. hafa tanka við þjóðvegina, sem eru þar settir svo þétt, að ekki eru nema 30 eða 40 km á milli tanka. Og þrátt fyrir þetta er Esso búið að raða sínum tönkum við alla þjóðvegina líka. Ef farið er um þjóðvegina, sér hver maður, að tankarnir eru allt of þétt þar, og hefði verið leikur fyrir ríkisstj. að segja við olíufélögin: Þið getið notað tankana sameiginlega. - En í stað þess er þetta benzíndreifingarkerfi þanið út í hreinni vitleysu. Og ekki nóg með það, heldur er allt flutningakerfið líka í þrennu lagi. Ég er viss um, að ef verðlagsyfirvöldin neituðu að taka tillit til þess idiótiska fyrirkomulags, sem er á dreifingunni á benzíninu, og miðuðu verðlagsákvörðun sína við það, að þarna væri unnið að af viti og hagsýni, þá væri hægt að lækka verðið á benzíninu meira en það, að hægt væri að selja allt benzínið á sama verði og það nú er selt í kaupstöðunum. En mér finnst það fásinna, ef Alþ. ætlar að stofna til aukningar á ríkisbákninu með því að koma þessu á, sem í frv. greinir, til þess að deila út þessum 10 aurum, sem teknir væru af benzíninu til verðjöfnunar. Það eru komnar þegar nógu margar skrifstofur hér hjá okkur. Og ég skil ekkert í mönnum að hugsa svona skammt, þegar þeir horfa upp á, hvernig fjárl. þenjast nú út. Hver einasta skrifstofa þenst út í kostnaði um 10% á ári. Í fyrra ætlaði hv. fjvn. að segja við ríkisstofnanir og ríkisfyrirtækin, að þau skyldu ekki þenja sig meira út. Þá risu upp samtök, undir forustu ríkisstj., sem tókst að brjóta þessa sparnaðarviðleitni hv. fjvn. niður. Og hv. flm. þessa frv. virðast ekki vera á þeirri skoðun, að ríkisbáknið hjá okkur sé of stórt. En það er hægt að ná sama tilgangi eins og ná á með þessu frv. með útreikningi eins manns, sem hvort sem væri er í starfi.

Einar Olgeirsson Hv. fyrri fim. frv., þm. V-Sk. (JG), talaði um, að það væri ákaflega æskilegt, ef tök væru á því að lækka benzínverðið, en sagði, að hann væri hræddur um, að svo framarlega að tök væru á slíku, þá mundi benzínverðið verða lækkað á þann hátt, að það væri lækkað hlutfallslega jafnt alls staðar á landinu. Það væri nú ákaflega gott út af fyrir sig, ef hægt væri að kúska olíuhringana til þess að lækka benzínverðið um allt land nú þegar. Benzínverðið er nú hér í Rvík kr. 1,35 og þá að líkindum kr. 1,55 úti á landi. Það væri ákaflega gott út af fyrir sig, ef hægt væri að lækka benzínverðið alls staðar á landinu um 20 aura lítrann. En það mundi þýða mjög gífurlega lækkun í þessu tilfelli. En þá óttast hv. flm., að þetta misræmi héldist. En aðalatriðið fyrir þá, sem úti á landinu eru og nota mikið benzínið, væri náttúrlega verðlækkun fyrst og fremst, til þess í staðinn fyrir að borga kr. 1,55 fyrir lítrann af því þá yrði það á kannske kr. 1,35 lítri, jafnvel þó að það lækkaði þá líka í Reykjavík úr kr. 1,35 niður í kr. 1,15 pr. lítra. Það er ekki bara spurningin um samanburð á verðinu og misræmi í því sambandi, sem hér á að koma til greina sem aðalkappsmál þeirra, sem í dreifbýlinu eru og þurfa mikið að nota benzín. – Ég býst við, að það mundi kannske verða nokkuð erfitt að knýja olíuhringana til þess að lækka benzínverðið svona gífurlega alls staðar á landinu. En t. d., ef væri verið að reyna við þá með að lækka verðið á benzíni, þá þarf a. m. k. ekki mikið til þess að knýja þá til að láta við skulum segja verðið á benzíninu utan Reykjavíkur verða eins og það er nú í Reykjavík. Og þá á maður að byrja á því að reyna að láta þá lækka verðið alls staðar á landinu jafnt, um 20 aura á lítrann, en svo semdum við síðan við þá um að lækka verðið á benzíninu um 20 aura alls staðar úti á landi. Ég álít það ákaflega sanngjarnt, að benzín og olía sé selt hvað fyrir sig alls staðar á landinu jafnháu verði. En ég álít ósanngjarnt að ætla að framkvæma þessa jöfnun á verðinu með því að gera það á kostnað manna í kaupstöðunum, sem þurfa að nota það, vegna þess að það er vitanlegt, að hægt er að framkvæma þessa jöfnun á verðinu með lækkun einni saman á olíuverðinu á kostnað olíuhringanna. Spurningin, sem hv. þm. V-Sk. setur fram, er, hvort það séu tök á þessu. Og hann sagði, að ef tök væru á þessu, þá væri það gott. En hefur þetta verið nokkuð reynt? Hefur það verið athugað af hálfu þeirra manna, sem flytja þessa till.? Þeir hafa þó haft aðstöðu til þess. Þeir eru báðir málsmetandi menn í öðrum stjórnarflokknum og þeir hafa tekið þátt í að setja í gegn í þinginu frv. um verðlagseftirlit. Þeir hafa aðstöðu til þess að hafa áhrif á, hvernig verðlagið er í landinu. Ef þeir sjá ekki ráðið til þess að tala við olíuhringana, þá er ósköp hægt að benda þeim á það. Ég býst ekki við, að það þyrfti annað en að segja við einn af þremur olíuhringunum hér: Lækkaðu olíuna um 20 aura eða eitthvað annað til tekið, og þú færð einn að flytja inn olíu fyrst um sinn. Eða: Lækkaðu verðið tafarlaust, annars færðu ekki innflutning. - Það er slegizt um að selja olíuna nú. Henni er dælt í sjóinn, vegna þess að það er of mikið af henni. Ef við kunnum á málunum að halda, þá hagnýtum við okkur hina harðvítugu samkeppni um olíusöluna, sem um er að ræða. Við höfum gert slíkt fyrr hér á landi, og við höfum sannað, að það var hægt að lækka benzínið um meira en 10%. Það væri hægt að velta öllum tollinum, sem lagður var á benzínið, yfir á hringana. En það er aðeins hægt með því að tala við þá og láta þá vita, að við ætlum ekki að láta þá arðræna okkur. - Báðir þessir hv. þm., sem flytja frv., hafa góða aðstöðu til að tala við Samband íslenzkra samvinnufélaga. S. Í. S. er einn hluthafinn í stærsta olíufélagi landsins. Bændasamtökin hafa því fulla aðstöðu til þess að setja hnefann í borðið við olíuhringana hér. S. Í. S. hefur aðstöðu til þess, ef það vill nota hana, gagnvart þeim hring, sem það er fulltrúi fyrir, gagnvart þeim hring, til þess að lækka verðið. Ég veit ekki betur en því væri lofað, þegar S. Í. S. fór inn í þessi olíumál, að það gerði það til þess að lækka verðið. Af hverju getur ekki S. Í. S. sagt við Standard Oil, sem það hefur umboð fyrir: Á morgun skuluð þið lækka verðið, ef þið viljið, að ég hafi umboð fyrir ykkur? - Ætli gróðinn hjá Standard Oil sé ekki nógu mikill til þess að það sé hægt að klípa þetta af honum til handa íslenzkum sveitabændum, til þess að lækka verðið á benzíni, sem þeir þurfa að nota, beint og óbeint? Spurningin er ekki um það, hvort Standard Oil geti þetta. Nei, spurningin er um það, hvort S. Í. S. vill segja við það olíufélag: Á morgun hætti ég að hafa umboð fyrir þig og fer til annarra, ef ekki verður lækkað verðið á benzíninu. - Það eru til l., sem sett voru þegar Vilhjálmur Þór var ráðh., sem heimila okkur að taka einkasölu á olíu í okkar hendur, og í ákvæðum þeirra er ríkisstj. veittur réttur til þess að taka eignarnámi tæki, sem notuð eru við dreifingu á benzíninu. Það eru hringarnir, sem biðja okkur að kaupa, og ef við gerum það, þá heimta þeir af okkur peninga. En við þurfum ekki að vera upp á það komnir að láta þá okra á okkur. - Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að koma með það frv., sem hér liggur fyrir, og láta þannig undan þrýstingnum frá þessum hringum og ætla svo að velta því yfir á notendur benzínsins í kaupstöðunum, sem hvílir þyngst á þeim, í sambandi við benzínverðið, sem í sveitunum búa. Ég held, að alþýðan eigi að standa saman og láta hringana vita, að þeir geti ekki ausið upp auðnum hér á landi og arðrænt okkar þjóð, svo framarlega að við viljum standa saman á móti þeim. Þess vegna er ég á móti þessu frv. Það á ekki að leysa erfiðleika sveitaalþýðunnar á kostnað alþýðunnar í kaupstöðunum heldur með samstarfi sveitaalþýðunnar við kaupstaðaalþýðuna í baráttu á móti þessum hringum. Og þessi sama spurning, sem er svona erfið fyrir bændur og bifreiðarstjóra, sem eiga heima og aka langt frá kaupstöðunum, það sama skapar líka erfiðleika um söluverðið í kaupstöðunum. Og það er sanngirniskrafa, að verðið í sveitunum á þessum vörum sé lækkað í það sama verð sem er á vörunni í kaupstöðunum. En það á að gera á kostnað hringanna. Við eigum að létta af Íslendingum byrðum yfir á þessa hringa, en ekki að velta böggunum hverjir yfir á aðra hér innanlands.



Herra forseti. Það eru nú þó nokkrir búnir að tala um þetta frv. okkar hv. þm. V-Húnv. um verðjöfnun á benzíni. M. a. hefur talað hv. 8. landsk. þm., sem flytur ásamt öðrum í Sþ. till. til þál., sem fer í svipaða átt. Í þessari þáltill. er hráolía líka tekin með. Við, sem unnum að þessu frv., höfðum þessa till. til athugunar, sem sé það að fara líka fram á verðjöfnun á hráolíu. En okkur virtist, að á því mundu verða nokkuð miklu meiri erfiðleikar, og vildum sjá til fyrst með benzínið í þessu efni, hvernig það reyndist að hafa það svona með það. Hv. 1. flm. þáltill. eggjaði á það að fara heldur þá leið, sem í þáltill. er farið fram á, og taldi hana heppilegri og happasælli. En ég vil benda á, að þáltill. gengur svo skammt í þessum efnum, að hún réttir á engan hátt hlut þeirra manna, þó að farið væri eftir henni, sem erfiðleikana hafa mesta. Hún gengur út á að jafna verðið á benzíni og hráolíu aðeins á þeim stöðum, þar sem olíutankskip geta afgreitt olíu í olíu- eða benzíngeyma, en einmitt á þeim stöðum er það þannig, að verðmunur á benzíni þar annars vegar og í kaupstöðum hins vegar er minnstur. Verðmunurinn á benzíni er mestur, frá því sem er í kaupstöðunum, þar sem varan er flutt lengra út á landið. Þess vegna ná ákvæði þáltill. alls ekki þeim tilgangi að bæta á nokkurn hátt hlut þeirra, sem lengst eiga heima frá kaupstöðunum, hvorki til að lækka benzínverðið né til samræmingar á benzínverðinu á nokkurn hátt, og eru því ekki á neinn hátt þeim til hagsbóta, sem versta hafa aðstöðuna í þessum efnum. Þá talaði hv. 5. þm. Reykv. um, að benzínskatturinn gengi til akvega og samgöngubóta úti um land. Já, rétt er það. Hann gengur það og gengur það ekki. Það er gert ráð fyrir, að hann geri það. En það er ekkert bundið í því efni við sömu upphæð að neinu leyti, sem fer til akveganna, þó að einhverju leyti sé tekið tillit til hans. En kaupstaðabúar þurfa líka mikið að nota akvegina úti um landið, því að mér þykir líklegt, að þeim þyki ekki nóg að hafa bifreiðarnar til þess að aka þeim um götur bæjanna, heldur vilji þeir líka koma út á landið á bifreiðum sínum og aka þar um akvegina, sem er ekki undarlegt. En þeir, sem lengst búa úti á landinu, verða nauðbeygðir til þess að nota þessa vöru margfalt meira en þeir, sem betri hafa aðstöðuna hvað aðdrætti snertir. Og þarna kemur mikill aðstöðumunur fram. Það mun og láta nærri, að tveir fimmtu hlutar benzínverðsins séu óbeinir skattar í ríkissjóðinn, og það er svo með þá skatta eins og aðra skatta, að þeir koma ákaflega misjafnt niður og að sumu leyti óréttlátlega, þar sem þeir bitna mest á þeim, sem mest þurfa að nota hina skattlögðu vöru. Og þeir, sem mest nota benzín, þurfa með benzínskattinum að borga hæstan skattinn tiltölulega á við aðra í ríkissjóðinn með þessu móti, en þetta frv. miðar að því, að þetta verði jafnað niður á þjóðfélagsþegnana. Þá talaði hv. þm. Siglf. (ÁkJ) mikið um það, hversu mikið ríkisskrifstofubákn þetta mundi verða, ef eftir ákvæðum frv. ætti að fara. Ég játa, að ég þekki ekki vel til vinnubragða á ríkisskrifstofum í Reykjavík og annars staðar. Ég býst þó við, að þau séu frekar léleg. En ég hefði ekki haldið það, að þetta mundi verða meira verk, en handa einum sæmilegum starfsmanni að vinna. Olíufélögin eru ekki svo ýkja mörg, sem þarf að skipta við, og það eru þau, sem yrði við að skipta í þessu. Af þeim yrði verðjöfnunargjaldið innheimt, og það eru þau, sem flytja olíuna út um landið, og ég hygg, að til þess að framkvæma þetta, þyrfti ekki mikið skrifstofubákn. Ég hygg, að þetta yrði ekki of mikið verk handa einum manni, og í annað eins hefur nú verið lagt í sambandi við skrifstofuhald. Ákvæðið um 10 aura gjaldið, sem talað er um í frv., ber alls ekki að taka svo, að það sé fastákveðið verðjöfnunargjald. Þetta er bara hámark verðjöfnunargjaldsins, sem þarna er til tekið, þannig að það verði lögtekið, að gjaldið megi ekki setja hærra. Auðvitað er gengið út frá því, að verðjöfnunargjaldið sé ekki hærra, en það nauðsynlega þarf að vera. Vel getur verið, að það megi vera miklu lægra, en þetta. Þá talaði hv. 2. þm. Reykv. um það, að fyrir okkur flm. frv. hlyti það að vera aðalatriðið að fá benzínverðið lækkað til þeirra, sem þurfa nú að kaupa það dýrustu verði hér á landi. Já, það er aðalatriðið, að jafnrétti í þessu gildi meðal landsmanna, í þessu verði og þessum skatti, sem greiddur er í ríkissjóðinn í benzínverðinu. Því að það er ekki einungis þannig, að þeir, sem lengst búa frá kaupstöðunum, noti mikið af benzíninu, heldur verða þeir að kaupa það dýrast, og greiða því í ríkissjóðinn með benzínskattinum langmest af þjóðfélagsþegnunum. Ég vonast eftir, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi þetta og leiti upplýsinga um málið, og ég vona, að hún flýti afgreiðslu þess eftir föngum, til þess að málið geti orðið afgreitt á þessu þingi, sem er nú orðið langt liðið á.