Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að um kl. 3.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um stýrivexti Seðlabankans og stjórn efnahagsmála. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra en hinn 15. mars árið 2003 samþykkti Alþingi samhljóða þingsályktun sem kvað á um að fela ríkisstjórninni að setja á stofn nefnd er vinni að gerð tillagna um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi á Ströndum. Í nefndaráliti með tillögunni er hnykkt á, með leyfi forseta: „Árneshreppur á Ströndum er á margan hátt einstök jaðarbyggð, landfræðilega afmarkaður, nokkuð þéttbýll, auk þess sem þar er að finna fjölbreyttar minjar um búsetu, atvinnuhætti og sögu þjóðarinnar.“ Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er lagt til að þjóðin taki höndum saman og að gripið verði til aðgerða sem tryggi byggð og búsetu í Árneshreppi á Ströndum. Þar er enn búið á um 15 heimilum og íbúar eru í kringum 50. Ég vil vitna í ummæli forsætisráðherra Davíðs Oddssonar á þinginu 19. nóvember 2003 en hann segir, með leyfi forseta: „Ég tel að sú samstaða sem náðist um þingsályktunartillöguna hafi verið afar sérstæð í þinginu og mikilvæg þannig að ríkisvaldið í hvaða mynd sem það er statt hefur hvorki efni né ástæðu til að draga lappirnar hvað þetta mál varðar. Ég held einmitt að sú niðurstaða þingsins að álykta sérstaklega um þetta byggðarlag sýni einmitt þá sérstöðu og sé því ástæðulaust að draga ályktanir um önnur byggðarlög inn í það.“ Af hálfu ríkisstjórnarinnar var síðan skipuð nefnd sem skilaði tillögum sínum í nóvember 2004 um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi. Tillögur nefndarinnar kveða á um að aðgerðirnar verði skilgreindar sem tilraunaverkefni til fimm ára með sjálfstæðan fjárhag og sérstaka verkefnisstjórn. Það verði á ábyrgð ríkisstjórnar Íslands og falli undir forsætisráðuneytið. Forsætisráðuneytið skipi þriggja manna verkefnisstjórn sem beri ábyrgð á framkvæmd verkefnisins og þeim fjármunum sem veitt er til þess í nánu samráði við hreppsnefnd Árneshrepps og aðra heimamenn varðandi hugmyndir að einstökum verkefnum og framkvæmd þeirra. Í skýrslunni er tíunduð hugmyndafræðileg nálgun og bein verkefni sem vinna ber að. Í umræðum á þinginu lýstu núverandi samgönguráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og iðnaðar- og byggðamálaráðherra miklum stuðningi við þetta mál. Þess vegna bíðum við nú eftir að þessu sé hrundið í framkvæmd á grundvelli þeirra tillagna sem hafa verð lagðar fram og samþykktar Alþingis. Því beini ég þeim spurningum til hæstv. forsætisráðherra: Hvað líður framkvæmd þessara tillagna og hvaða aðgerða hyggst ríkisstjórnin grípa til, til þess að standa þar með við vilja Alþingis hvað varðar sveitabúsetu í Árneshreppi á Ströndum?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður nefndi var 15. mars 2003 samþykkt á Alþingi þingsályktun um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi í Strandasýslu. Þáverandi forsætisráðherra fól iðnaðar- og viðskiptaráðherra að annast framkvæmd þingsályktunarinnar og var ákveðið að Byggðastofnun skipaði nefnd til að gera tillögur um hvernig markmiðum þingsályktunarinnar yrði náð. Nefndin skilaði tillögum sínum til Byggðastofnunar í ágúst 2004. Voru þær í framhaldinu kynntar fyrir ráðherra. Á þeim tíma var það mat iðnaðarráðuneytisins að sumar tillögur nefndarinnar yrðu erfiðar í framkvæmd þar sem þær gætu gefið fordæmi gagnvart öðrum sem erfitt væri að fást við. Margar byggðir landsins gætu t.d. vísað til sambærilegrar sérstöðu sem kallaði á svipuð inngrip og ríkisstyrki og nefndin gerði tillögu um að Árneshreppur nyti. Aðrar tillögur voru auðveldari viðfangs. Þar má nefna betrumbætur á vegasambandi og gerð úttektar á framboði á ferðaþjónustu í Árneshreppi og þörfum ferðamanna sem heimsækja Árneshrepp. Að framkvæmd þeirra tillagna hefur verið unnið. Þá var með tillögu nefndarinnar búið að draga fram sérkenni Árneshrepps með afgerandi hætti sem síðan hefur verið vísað til, t.d. á vettvangi fjárlaganefndar Alþingis og iðnaðarráðuneytisins. Ábendingar nefndarinnar hafa því í tímans rás orðið dreifbýlustu héruðum landsins til góðs þótt það hafi orðið með eilítið öðrum hætti en nefndin gerði tillögur um. Starf og tillögur nefndarinnar komu til umfjöllunar á Alþingi þann 17. nóvember 2004 þegar þáverandi forsætisráðherra svaraði fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar um hvað liði störfum fyrrgreindrar nefndar og þá kom fram í máli forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Iðnaðar- og viðskiptaráðherra mun vinna áfram að þessu máli, fara yfir framkomnar tillögur og leggja mat á hvernig stjórnvöld geti stuðlað að því að gera búsetu í Árneshreppi bæði auðveldari og eftirsóknarverðari en nú er.“ Á undanförnum árum hefur verið unnið að uppbyggingu svokallaðs Strandavegar sem liggur frá botni Steingrímsfjarðar allt norður til Norðurfjarðar í Árneshreppi. Á næsta ári verður varið tæpum 100 millj. kr. til þeirra framkvæmda og verður þá uppbyggður vegur kominn norður fyrir Kaldbak. Á árunum 2009–2010 verður 60 millj. kr. varið til uppbyggingar vegar yfir Veiðileysuháls. Sú samgöngubót mun gagnast íbúum Árneshrepps verulega. Við afgreiðslu fjárlaga ársins 2007 var samþykkt að veita 5 millj. kr. til Árneshrepps og lá þar m.a. til grundvallar fyrrnefnd greinargerð nefndarinnar um aðgerðir til verndunar búsetu og menningarlandslags í Árneshreppi. Þessa fjárveitingu er að finna undir liðnum Nýsköpun og markaðsmál hjá iðnaðarráðuneyti og mun ráðuneytið gera samning við Árneshrepp um ráðstöfun fjárins þegar áætlun hreppsins um fyrirhuguð verkefni liggur fyrir. Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða vinnur með sveitarfélaginu að útfærslu verkefna og hefur sveitarfélagið sett á fót verkstjórn í þeim tilgangi og hyggst ráða til sín verkefnisstjóra. Verkefnin munu einkum snúa að eflingu ferðaþjónustu en ferðamönnum hefur fjölgað umtalsvert á síðustu árum til að mynda fyrir tilstuðlan fyrirtækisins Hornstrandaferða. Hef ég þá svarað fyrirspurn hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt sem fram hefur komið í fyrirspurn og svari við henni að þó nokkuð hefur áunnist með samþykkt þingsályktunar í marsmánuði 2003 og menn hafa einbeitt sér að samgöngumálum og uppbyggingu á ferðaþjónustu. Það hefur verið vel gert sem komið er í þeim efnum á þessum tíma. Ég vil þó segja að ég tel að það þurfi töluvert meira átak til að koma málum í góða höfn, sérstaklega samgönguþættinum, því þótt það fjármagn sem varið hefur verið til endurbóta á veginum og mun verða á næstu árum sé umtalsvert þá er það ekki nema brot af því sem þarf eða hluti af því sem þarf til að koma sæmilega góðum vegi norður í Árneshrepp og ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að taka betur á í þeim efnum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp og ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir að hafa beint athygli iðnaðarmálaráðherra og byggðamálaráðherra sérstaklega að þessu. Ég get upplýst að ég hef átt viðræður við hv. þingmann um þetta mál. Um þá skýrslu sem hæstv. forsætisráðherra vitnaði til er ég satt best að segja þeirrar skoðunar að í henni sé að finna margar óraunhæfar tillögur en þar er líka að finna tillögur sem eru raunhæfar og sem sjálfsagt er að skoða betur. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að hluti af mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar laut að ferðamálum. Ferðamál munu líka koma undir byggðamálaráðuneytið, væntanlega um næstu áramót. Eins og kom fram bæði í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og hæstv. forsætisráðherra þá eru þarna góðir möguleikar í þeim málaflokki og ég get lýst því yfir gagnvart hv. fyrirspyrjanda að það mun ekki liggja á mér að reyna að tosa fram hlut þessa ágæta byggðarlags að því er þann málaflokk varðar.

Hæstv. forseti. Það er afar athyglisvert þegar við ræðum hér málefni Árneshrepps á Ströndum að hæstv. forsætisráðherra skuli segja það og mér virðist það vera skoðun hans að ýmsar af þeim tillögum sem báðir hæstv. ráðherrarnir sem hér hafa talað kalla óraunhæfar, séu með þeim hætti að þær geti gefið fordæmi fyrir önnur sveitarfélög. Það er staðreynd að þó nokkur fjöldi sveitarfélaga er afar illa settur vegna þess hversu illa tengd sveitarfélögin eru netinu sem landsmenn reiða sig á með líf sitt. Það er þannig með Árneshrepp á Ströndum og fleiri fámenn sveitarfélög sem eru afskekkt að þar eru gríðarleg tækifæri sem verða ekki notuð nema vilji ríkisstjórnarinnar komi til. Ég fagna vilja hæstv. iðnaðarráðherra sem kom fram í hans stuttu athugasemd en ég sé ekki að það sé vilji hjá hæstv. forsætisráðherra til að fara í að skoða þær tillögur sem hæstv. ráðherra kallar óraunhæfar. Í þeim felst að mínu mati sköpunarkraftur og það er vilji hjá okkur þingmönnum til að skoða þessi mál frekar. Hæstv. ráðherrar verða að vakna og taka við þeim vilja.

Hæstv. forseti. Ég vil segja örfá orð í þessu sambandi og þá í fyrsta lagi að Árneshreppur er byggðarlag sem nýtur mikillar sérstöðu í sveitarfélagalitrófinu. Það er mjög afskekkt og vissulega er erfiðleikum háð að halda uppi búsetu þar en það skiptir gríðarlega miklu máli ef fólkið sem býr á staðnum er áhugasamt um að búa þar áfram og það vill svo til að það er þannig í þessu tilfelli. Ríkisvaldið hefur vissulega ákveðnum skyldum að gegna í sambandi við marga þætti málsins. Það er hægt að líta á Árneshrepp sem einstakt fyrirbæri hér á landi og það held ég að ríkisstjórnin eigi að gera. Þó að allt sé takmörkunum háð, eins og kemur fram hjá hæstv. forsætisráðherra, og hér sé spurning um fordæmi og annað slíkt eru aðstæður Árneshrepps samt mjög sérstakar.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeim góðu undirtektum sem stuðningur við Árneshrepp hefur fengið í þinginu sem hreppurinn vissulega verðskuldar. Að mínu mati er mikilvægt að við reynum að styðja við byggð og búsetu í Árneshreppi sem er ekki síst nauðsyn vegna þeirrar fjölbreytni sem við viljum varðveita í þjóðfélaginu. Auðvitað er einn hluti af því að efla fjarskipti þar og ég veit að hv. málshefjandi í þessari umræðu hefur verið, eins og ég og margir fleiri, áhugasamur um að það yrði gert. Það hefur því miður dregist mjög úr hófi að staðið yrði við að efla fjarskiptin í Árneshreppi en betri fjarskipti eru mjög mikilvæg fyrir uppbyggingu í atvinnulífi, m.a. á sviði ferðaþjónustu sem menn hafa verið að reyna að beita sér fyrir og auðvitað fyrir almenna starfsemi í sveitarfélaginu. Ég veit að í hópi þingmanna Norðvesturkjördæmis hefur verið góður stuðningur við það að reyna að pota áfram samgöngubótum sem eru nauðsynlegar þarna norður frá. Það kostar að vísu mikið en það er hlutur sem ég held að við eigum að einbeita okkur að að gera vegna þess að það skiptir líka mjög miklu máli fyrir framtíð búsetu í Árneshreppnum.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og undirtektir svo langt sem þær ná. Ég vek athygli á því að það liggur fyrir mjög formleg og sérstæð samþykkt Alþingis sem framkvæmdarvaldinu er falið að framkvæma. Ég vísaði hér til orða fyrrverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, sem sagði að þetta væri vilji þingsins og framkvæmdarvaldið hefur ekki neina ástæðu til þess að draga lappirnar hvað þetta varðar. Það liggur fyrir skýrsla, sem ég vitnaði til, sem skilað var af ráðherraskipaðri nefnd og hún vísar málinu til forsætisráðherra. Málið er í heild sinni á borði forsætisráðherra og ég skora á hæstv. ráðherra að lesa þó ekki væri nema inngang skýrslunnar. Það má vera að ekki sé hægt að framkvæma allt í tillögunni og menn hafi sína skoðun á því en þar er þó ákveðið lagt til málanna, en skyldan hvílir á framkvæmdarvaldinu að grípa til aðgerða. Ég er hér með bréf um fjarskiptamál í Árneshreppi sem hreppsnefndin hefur skrifað en hefur ekki enn verið svarað og ég hef einnig skrifað bréf um fjarskiptamál og óskað eftir svörum um það hvenær háhraðanet, GSM-samband, komist þar á. Ég tel að okkur beri skylda til að hlutast til um og standa vörð um að treysta byggð í Árneshreppi. Þær aðgerðir sem hæstv. forsætisráðherra minntist á og eru almennar er einmitt getið í þessari skýrslu að komi utan við þær sértæku aðgerðir sem þar eru lagðar til. Ég ítreka að ég þakka góð orð og 

Hæstv. forseti. Íslendingar hafa lengi búið við einhæft atvinnulíf, það eru örfáir áratugir síðan útflutningur byggðist eingöngu á sjávarfangi og hin atvinnugreinin var landbúnaður. Eftir að tekin var ákvörðun um byggingu álvers í Straumsvík, sem kostaði vissulega nokkur átök, bættist iðnaður og iðnaðarvara við útflutning okkar og hefur hann unnið á síðan þannig að nú styttist í að útflutningur á áli eingöngu verði verðmætari en útflutningur á sjávarfangi. Þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn árið 1995 var allnokkurt atvinnuleysi á Íslandi og flokkurinn lagði mikla áherslu á að fjölga störfum. Því er óhætt að segja að það hafi orðið kaflaskil þegar ákveðið var að stækka álverið í Straumsvík og byggja nýtt álver á Grundartanga. Á síðustu árum hafa menn gert sér betur grein fyrir afleiðingum loftslagsbreytinga á veðurfar. Nú er svo komið að mjög fáir mótmæla því að loftslagsbreytingar hafi áhrif á veðurfar. Gott dæmi um alvarleika málsins er það að Al Gore, fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna, hlýtur Nóbelsverðlaun í ár fyrir baráttu sína gegn loftslagsbreytingum og fer afhendingin fram í Ósló 10. desember nk. Sameinuðu þjóðirnar beittu sér fyrir því að gerður væri samningur á meðal þjóða um að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda og var undirritaður samningur um það, svokallaður Kyoto-samningur. Við Íslendingar eigum aðild að því samkomulagi sem gert var og gildir það fyrir árin 2008–2012. Í þeirri vinnu sem átti sér stað við undirbúning samningsins beitti ríkisstjórn Íslands, sem þá var við völd, sér fyrir því að tekið yrði tillit til þess í fyrsta lagi að Íslendingar höfðu þá þegar gengið í gegnum umbreytingar í upphitun húsa með hitaveituvæðingu 85% heimila í landinu, og í öðru lagi að tekið yrði tillit til þess að lítil hagkerfi sem nýta endurnýjanlega orku til að knýja stóriðjuver, gætu farið í slíkar framkvæmdir án þess að það teldist til útblásturs viðkomandi lands að öllu leyti. Þessar kröfur Íslendinga fengu hljómgrunn og við fengum ákveðinn kvóta sem er 1,6 millj. tonna. Ástæða þess að þetta náðist fram er að sjálfsögðu sú að stjórnvöld annarra þjóða skildu þetta mál og áttuðu sig á mikilvægi þess að framleiða ál þar sem notuð er endurnýjanleg orka. Þetta var fortíðin en nú er það framtíðin sem skiptir máli. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra á þingskjali 187: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar hvað varðar svokallað „íslenskt ákvæði“ í Kyoto-bókuninni (loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna)?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hér um málefni sem hún þekkir afar vel, enda var mjög gott samstarf í fyrri ríkisstjórn um þessi mál, en spurt er hver sé stefna ríkisstjórnarinnar hvað varðar hið svokallaða íslenska ákvæði í Kyoto-bókuninni. Eins og kunnugt er var á fundi aðildarríkja loftslagssamningsins í Kyoto-bókuninni í Marrakesh í Marokkó árið 2001 samþykkt sérstök ákvörðun um takmarkaða heimild til losunar koltvíoxíðs umfram almennar heimildir í litlum hagkerfum frá iðnaðarferlum sem nýttu endurnýjanlega orkugjafa. Þessi ákvörðun hefur stundum verið nefnd íslenska ákvæðið þótt ákvæðið gæti átt við fleiri ríki. Íslenska ákvæðið svokallaða er því ekki beint hluti af Kyoto-bókuninni sem ríki heims náðu samkomulagi um árið 1997 heldur frekar útfærsluatriði sem samið var um síðar. Nú eru fram undan mikilvægar viðræður þjóða heims um nýjan alþjóðlegan samning um frekari takmarkanir við losun gróðurhúsalofttegunda sem tæki við 1. janúar 2013 þegar Kyoto-bókunin rennur út. Á þessu stigi er mjög margt óvisst um framvindu og gang þeirra viðræðna sem fram undan eru en að því er stefnt að ná niðurstöðu um nýjan samning eigi síðar en haustið 2009 og verður þá haldin ráðstefna í Kaupmannahöfn um málið. Á næsta aðildarríkjafundi Kyoto-bókunarinnar sem hefst á Balí í lok þessa mánaðar er megináherslan lögð á að ná samstöðu um að skuldbindingar eða takmarkanir á losun gróðurhúsalofttegunda í nýjum samningi taki til mun fleiri ríkja en nú eru með skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Í dag er það þannig að heildarlosun þeirra ríkja sem bundin eru af bókuninni nær aðeins um 30 af hundraði af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda í heiminum. Í þessu sambandi má nefna að mjög mikilvægt er að ríki eins og Bandaríkin, Ástralía, Kína, Indland og Brasilía auk ýmissa annarra efnahagslega vaxandi þróunarríkja verði með í nýjum samningi. Ríkisstjórnin lítur þróun loftslagsmála í heiminum alvarlegum augum og mun leggja mikla áherslu á að metnaðarfull markmið náist á næstu árum og áratugum í sameiginlegu átaki þjóða heims gegn þeirri ógn sem mannkyninu kann að stafa af loftslagsbreytingum af mannavöldum verði ekkert að gert. Er ríkisstjórnin reiðubúin til að takast á við þennan vanda eins og best verður gert meðal annarra þjóða. Í þessu efni hafa verið sett skýr langtímamarkmið um að minnka nettólosun gróðurhúsalofttegunda um 50–75% fyrir miðja öldina og verður að því unnið með öllum tiltækum ráðum eins og þingheimi er kunnugt. Mín skoðun er sú að við eigum að freista þess að fá aftur samþykkt íslenskt ákvæði að lokinni næstu samningalotu um takmarkanir við losun gróðurhúsalofttegunda á grundvelli okkar sérstöðu sem viðurkennd var árið 2001 og halda þannig öllum þeim sveigjanleika sem við getum og takmarka ekki möguleika okkar fyrir fram. Síðan er það seinni tíma ákvörðun hvernig slíkt heimildarákvæði yrði hagnýtt. Ríkisstjórnin hefur þó ekki mótað stefnu um þetta enda ótímabært þar sem forsendur liggja ekki enn allar fyrir. Ríkisstjórnin hefur hins vegar falið starfshópi fjögurra ráðherra undir forustu umhverfisráðherra að móta eftir því sem samningaviðræðum miðar áfram samningsmarkmið Íslands. Þess má einnig geta að nú starfar á vegum umhverfisráðherra sérstök sérfræðinganefnd sem í sitja sérfræðingar, bæði úr atvinnulífi og opinbera geiranum. Nefndinni er ætlað að skila tillögum að mögulegum aðgerðum okkar Íslendinga til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á tímabilinu 2013–2020 en gert er ráð fyrir að það tímabil verði næsta samningstímabil loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna. Nefndin mun skila tillögum sínum til umhverfisráðherra í mars 2008.

Frú forseti. Þetta var afar mikilvæg yfirlýsing sem hæstv. forsætisráðherra kom með úr ræðustóli núna, að það sé sjónarmið hans, og hann undirstrikaði að það væri skoðun hans, að það ætti aftur að fara fram á undanþáguákvæði á borð við það sem farið var fram á og kallað hefur verið íslenska ákvæðið. Ég er ekki viss um að hæstv. umhverfisráðherra sé ánægð með þessi orð eða þessa yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra því að hæstv. umhverfisráðherra hefur látið þau orð falla að það sé von hennar að við komumst hjá því að fara fram á undanþágu á sömu nótum og við gerðum á sínum tíma. Ég segi það hér sem skoðun mína og okkar sem störfum á Alþingi Íslendinga fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að við erum því algerlega mótfallin og krefjum ríkisstjórnina um aðgerðir í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við viljum fá að sjá aðgerðaáætlun sem verði trúverðug varðandi þau markmið að okkur takist að draga 

Virðulegi forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra og lýsi yfir stuðningi við hana. Ég lít ekki svo á að um sé að ræða undanþágu frá þeim markmiðum að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í heiminum, heldur miklu frekar eins og fram kom í máli ráðherrans, útfærslu á leið að því marki. Íslenska ákvæðið sem svo hefur verið nefnt fékkst samþykkt vegna þess að það tókst að sannfæra þjóðir heims um að betra væri fyrir hnöttinn í heild að nota leiðina sem þar er stikuð en gera það ekki. Markmiðið og niðurstaðan með því að fara þessa leið er minni losun gróðurhúsalofttegunda en ella yrði. Þess vegna er ekki hægt að tala um þetta sem undanþágu heldur leið til að ná því markmiði sem menn setja sér og ég hygg að nokkuð góð pólitísk samstaða sé um.

Frú forseti. Ég er gjörsamlega gáttuð á því að það skuli vera skoðun hæstv. forsætisráðherra að Ísland eigi áfram að gera sér það til skammar að fara fram á þessa undanþágu. Er það ekki yfirlýst stefna hæstv. umhverfisráðherra í það minnsta að Ísland eigi að sýna ábyrgð í loftslagsmálum? Við erum núna fyrir ofan Evrópumeðaltal í losun gróðurhúsalofttegunda og stefnum á að fara enn hærra, ætlum greinilega að fara að keppa við Ameríkumenn um að vera heimsmeistarar í þessum efnum. Er það virkilega sannfæring hæstv. forsætisráðherra að halda áfram á þessari ömurlegu braut þegar við blasir að eitt stærsta og brýnasta verkefni alls heimsins, og þar sem við ættum að vera í forustuhlutverki, er einmitt að minnka og draga af öllum mætti 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með það sem kemur fram hjá hæstv. forsætisráðherra að ríkisstjórnin muni freista þess að fá aftur inn ákvæði sem er þá í líkingu við íslenska ákvæðið sem er í gildi í dag. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli og ekki bara fyrir okkur Íslendinga. Það er nefnilega stóra málið, þetta skiptir máli fyrir alla. Við erum bara með einn lofthjúp og það er þess vegna sem við fengum íslenska ákvæðið í gegn að aðrir skildu það. Ég vil vegna orða þingmanna Vinstri grænna segja að formaður þeirra, Steingrímur J. Sigfússon, lét þau orð falla á Norðurlandaráðsþingi að það megi vissulega segja að það sé gott fyrir loftslagið að ál sé framleitt á Íslandi. Þetta sagði formaður Vinstri grænna. Hann er a.m.k. búinn að átta sig á þessu. 
             Hæstv. forseti. Ég verð þó að benda á að það virðist vera ágreiningur um þetta mál á milli ríkisstjórnarflokkanna eins og svo mörg önnur mál því að hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að ekki verði sóst eftir neinum undanþágum. Og miðað við það sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra á Norðulandaráðsþinginu, að þetta hefði ekki verið rætt, þá finnst mér dálítið einkennilegt að svona stórt mál sé ekki rætt í ríkisstjórn eða á milli ríkisstjórnarflokkanna því að það styttist í næsta fund um þetta mikilvæga málefni á Balí og þótt þar verði ekki teknar neinar endanlegar ákvarðanir þá skiptir það máli líka vegna allrar þeirrar undirbúningsvinnu sem þarf að eiga sér stað af hálfu embættismanna. En það eru vissulega góðar fréttir að forsætisráðherra er þessarar skoðunar og nú treysti ég á það að ríkisstjórnarflokkarnir reyni að fara að tala saman. Þeir hafa ákveðið að hafa ekki neitt um þetta í stjórnarsáttmálanum, það er ekki hægt að segja annað en að það séu loðin ákvæði um umhverfismál þar og reyndar er ekki minnst á iðnað í stjórnarsáttmálanum, ekki einu orði. Hann er því eins og óhreinu börnin hennar Evu, 

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um þorskeldi: Hvernig hyggst ráðherra standa að því að efla þorskeldi hér á landi? Ástæða þess að ég orða fyrirspurnina með þessum hætti er sú að ég tel að komið hafi fram hjá ráðherrum í ríkisstjórn að áhugi sé á því að efla þorskeldi í tengslum við niðurskurð sem á sér stað í veiðum á þorski. Við framsóknarmenn höfum lagt mikla áherslu á þetta og teljum að þarna sé einn möguleiki til að efla byggð sem ekki veitir af, m.a. með þann niðurskurð í huga. Það þorskeldi sem nú er stundað í landinu er einkum tvenns konar. Annars vegar er veiddur smáfiskur og alinn upp í sláturstærð, um er að ræða 500 tonn sem hæstv. ráðherra úthlutar á hverju ári. Hins vegar er um það að ræða að seiði eru framleidd, og það er þá fyrst og fremst hjá fyrirtækinu ICECON, og alin í sláturstærð. Nokkur sjávarútvegsfyrirtæki hafa sýnt þessari atvinnugrein mikinn áhuga og margir halda því fram að við stöndum nú á ákveðnum tímamótum þar sem seiðaframleiðsla geti verið ákveðinn flöskuháls. Auk þess þarf náttúrlega að leggja mikla áherslu á kynbætur þannig að ekki taki lengri tíma en eitt og hálft ár að ala í sláturstærð. Ég hefði talið mikilvægt að hæstv. sjávarútvegsráðherra sendi út þau skilaboð að hann teldi að aleldi á þorski sé ein af þeim atvinnugreinum sem við Íslendingar ættum að leggja áherslu á til framtíðar. Ég hefði einnig talið að til greina gæti komið að ríkisvaldið stæði að uppbyggingu seiðaeldisstöðvar í samstarfi við útgerðarfyrirtæki sem gætu þá framleitt 10 milljónir seiða á ári. Þetta gæti þýtt að framleiðslan yrði 20–30 þús. tonn árlega. Til samanburðar má geta þess að í Noregi er nú slátrað 11 þús. tonnum af eldisþorski á ári hverju. Nýlegar var staddur hér á landi forstjóri sjávarútvegs- og fiskeldisdeildar norsku rannsóknastofnunarinnar SINTEF sem er að nokkru leyti sambærilegt við Matís hér á landi. Hann var áhugasamur um samstarf við Íslendinga á þessu sviði og talaði um hve mikilvægt væri, til að halda þeim mörkuðum sem við höfum verið að vinna í þorskinum og miðað við samdrátt í veiðum, að koma sterkt inn með eldið. Norðmenn telja að þorskeldi gæti orðið af svipaðri stærðargráðu þar í landi og laxeldið er í dag en laxeldið skilar Norðmönnum 600–700 þús. tonnum á ári. Auðvitað þarf að fara yfir það og það gæti verið hlutverk stjórnvalda að finna út hvar sú atvinnugrein ætti best heima við strendur landsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu, sem ég held að sé gagnleg. Sannarlega er um að ræða atvinnugrein sem ég tel fulla ástæðu til að binda miklar vonir við. Það er hins vegar eðlilegast að þróun greinarinnar sé mótuð að frumkvæði atvinnugreinarinnar sjálfrar og með fulltingi og samstarfi við stjórnvöld. Veiðar á þorski í Atlantshafi hafa dregist verulega saman á síðustu áratugum. Árið 1980 var aflinn 2 millj. tonna í Norður-Atlantshafi, 20 árum síðar var hann kominn niður í milljón tonn og enn hefur dregið úr aflanum á þessu ári, hann er áætlaður 750 þús. tonn. Eins og við vitum hefur verið tekin ákvörðun um að skera þorskafla niður í 130 þús. tonn á yfirstandandi fiskveiðiári hér á landi. Á sama tímabili hefur fiskeldi í heiminum vaxið mjög hratt. Það er hins vegar mjög athyglisvert að flestir telja að komið sé að einhverjum endimörkum varðandi uppbyggingu fiskeldis á landi, menn verði í vaxandi mæli að horfa til fiskeldis í sjó. Við vitum að það er ekki einungis að veiðar á þorski hafi dregist saman heldur hefur eldi á ýmsum nýjum tegundum verið að vaxa og eldi á þorski hefur verið að festa nokkrar rætur, ef þannig mætti að orði komast, bæði hér á landi og í Noregi, Skotlandi og kannski víðar. Í Noregi hefur áhugi á þorskeldi farið mjög vaxandi. Í fyrra var framleiðslan komin í 11 þús. tonn en á sama tíma var framleiðslan hér á landi um það bil 1.400 tonn. Tilraunir varðandi söfnun á villtum þorski til áframeldis í kvíum hér á landi hófust á Stöðvarfirði árið 1992. Síðan hefur umfang tilraunaeldis í þorski farið vaxandi eins og fram hefur komið. Eldisframleiðslan hefur að mestu leyti verið í höndum fárra sjávarútvegsfyrirtækja og byggist að langmestu leyti á áframeldi og eldi veiddra seiða. Niðurstöður þessa tilraunaeldis eru í stuttu máli þær að fyrirtækin telja rétt, í ljósi þeirrar reynslu sem þau hafa aflað sér, að næstu skref verði stigin með það að markmiði að framleiðsla í þorskeldi verði aukin verulega frá því sem nú er. Ég held að ástæða sé til að vekja athygli á því að við höfum náð markverðum árangri á þessu sviði. Þorskeldið í landinu er farið að skipta verulegu máli, 1.400 tonn skipta auðvitað máli. Ég get vakið athygli á því að á Vestfjörðum, þar sem við getum sagt að á vissan hátt sé að verða til vagga þorskeldis í landinu, starfa að minnsta kosti 50 manns beinlínis við þorskeldið. Þorskeldið er hins vegar fjárfrek starfsemi, þorskeldið er starfsemi sem krefst mikillar þekkingar. Við vitum að almennt krefst eldi mjög mikillar þolinmæði og menn verða að hafa burði til að lifa af tíma þar sem tekjur eru ekki til staðar. Þróunin hefur því orðið sú, eins og við vitum, að þorskeldið er nú fyrst og fremst starfrækt á mjög afmörkuðum svæðum og af tiltölulega fáum fyrirtækjum. Í upphafi voru þetta mörg fyrirtæki, nú er ekki svo. Ég hygg að í framtíðinni verði þorskeldið fyrst og fremst stundað af stórum og öflugum fyrirtækjum þó að hin minni verði auðvitað líka þátttakendur í því. Það er alveg rétt, stjórnvöld hafa verið að veita ákveðinn stuðning við þessa atvinnugrein. Við höfum verið með sérstakan áframeldiskvóta, það hefur verið forsendan fyrir því sem hér hefur verið að gerast. Við höfum líka verið að styðja fjárhagslega við þessa atvinnugrein, m.a. í gegnum hinn svokallaða AVS-sjóð og í því sambandi höfum við sérstaklega beint sjónum að því að stuðla að kynbótum á þessu sviði. Við vitum að í öllu eldi skiptir þetta langmestu máli og þess vegna höfum við aðallega verið að horfa á kynbæturnar til þess að ná árangri. Við vitum að í laxeldinu hefur kynbótastarfið t.d. leitt til þess að tekist hefur að draga mjög úr kostnaði á hvert framleitt kíló. Þó að nú sé verð á kílói af framleiddum laxi miklu lægra en það var fyrir t.d. tíu árum er afkoman eftir sem áður mjög vel viðunandi á þeim stöðum þar sem árangur hefur verið bestur, t.d. í Noregi. Hv. þingmaður spyr eðlilega: Hver eiga að vera næstu skref? Ég hef nú ákveðið að setja á fót starfshóp sem skipaður verði bæði fulltrúa stjórnvalda og atvinnugreinarinnar, fulltrúum úr þeirri atvinnugrein sem nú stundar þorskeldið, til þess að móta tillögur um næstu skref. Ég tel að við séum einfaldlega í þeirri stöðu núna að annaðhvort sé að hrökkva eða stökkva. Við höfum unnið mikla þróunarvinnu, við höfum náð árangri í kynbótum t.d. en nú þurfum við að taka ákvörðun um það hvort við séum tilbúin til að láta þessa atvinnugrein vaxa verulega. Þá verða að vera til staðar fjárhagslegar forsendur, við vitum að það er grundvallaratriði, og því held ég að mikilvægt sé að stjórnvöld og atvinnulífið sjálft komi að þessu verki. Ég er sannfærður um að heilmiklir möguleikar eru til staðar í þessum efnum. Við megum ekki fyllast neinu gullgrafaraæði, þetta er erfitt starf og mikil þolinmæðisvinna. Í mótvægisaðgerðum sem ríkisstjórnin kynnti á síðasta sumri er gert ráð fyrir fjármagni til að koma til móts við uppbyggingaráform 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur og hæstv. sjávarútvegsráðherra. Við erum nú í þeirri stöðu í þorskeldinu á Íslandi að tími er kominn til þess að byggja á þeim árangri sem náðst hefur með því að skala upp það eldi sem þegar er í gangi. Það hefur gengið býsna vel. Hlutverk ríkisvaldsins er fyrst og fremst að sinna rannsóknum, bæði hagnýtum rannsóknum og grunnrannsóknum, á þessu sviði. Það er það sem ríkisstjórnin hefur einsett sér að gera til að reyna að leiða þessa ágætu atvinnugrein áfram. Hv. þingmaður kemur fram með tillögu um eins konar ríkisseiðastöð. Ég veit ekki hvort það er góð hugmynd en það er sjálfsagt að skoða hana eins og aðrar hugmyndir. Það sem skiptir mestu máli er að ríkið sinni rannsóknahlutverki sínu og ég veit að sterk áform eru um að gera það.

Hæstv. forseti. Ég er ánægð með svör hæstv. sjávarútvegsráðherra, mér finnst hann hafa sömu sýn á þessi mál og ég, að þarna geti möguleikarnir verið miklir en engu að síður sé full ástæða til þess að fara ekki út í gullgröft heldur vinna skynsamlega úr hlutunum. Ég tel það af hinu góða að hann hafi þegar stofnað til starfshóps. Auðvitað þarf þetta allt að vinnast með greininni og ég er ekki að tala um að taka fram fyrir hendurnar á nokkrum manni. Ég orðaði það svo í ræðu minni áðan hvort til greina kæmi að standa með fyrirtækjunum að seiðaeldisstöð. Ef fyrirtækin þurfa ekki á ríkinu að halda í þeim efnum er það náttúrlega bara enn betra en hugsanlega hefði það getað orðið til þess að stjórnvöld sýndu lit og sýndu að þau stæðu með greininni. Það sem gert hefur verið fram til þessa er náttúrlega allt til þess að hjálpa því að náðst hefur út úr því þó nokkuð mikil reynsla og unnið er að kynbótum sem skiptir náttúrlega líka mjög miklu máli. Það þarf að reyna að vinna þannig úr hlutunum að ekki taki allt of langan tíma að ala seiði til slátrunar, það sparar mikið að tíminn sé eins stuttur og mögulegt er. Ég vil líka lýsa ánægju með hæstv. iðnaðarráðherra og orð hans hér. Ég held að þetta sé í býsna góðum höndum hjá ríkisstjórninni miðað við ýmis önnur mál. Ég hef fulla trú á að haldið verði vel á þessum málum en mun að sjálfsögðu fylgjast vel með.

Virðulegi forseti. Það er gaman að hv. þingmaður er í þessum jákvæða gír, ég man svo vel eftir henni í þeim gír í stjórnarsamstarfinu sem við áttum með farsælum hætti í tólf ár. Ég vil fagna þeirri umræðu sem farið hefur fram um þorskeldismálin. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég held að þetta sé atvinnugrein sem við hljótum að horfa mjög til. Við skulum hins vegar gera okkur grein fyrir því að mörg ljón kunna að vera í veginum. Við þekkjum það af biturri reynslu að eldið er aldrei mjög einfaldur hlutur. Við vitum það hins vegar að aðrar þjóðir horfa mjög til þess. Norðmenn horfa mjög til þorskeldis, Skotar sömuleiðis og við sem þorskframleiðsluþjóð verðum líka að hafa vakandi auga með því að aðrar þjóðir nái ekki forskoti í þessum efnum. Miklu máli skiptir að við höfum náð heilmiklum árangri, bæði á eldissviðinu og á kynbótasviðinu, og komið hefur fram að markaðurinn kann mjög vel að meta þær afurðir sem unnar eru úr þessum eldisþorski. Þetta eru allt saman jákvæðar vísbendingar. Við vitum líka að áhugasöm fyrirtæki í sjávarútvegi hafa staðið fyrir þessum tilraunum okkar og þessari framleiðslu. Í Noregi eru það fyrst og fremst fjárfestar sem hafa komið að eldismálum en ekki fyrirtæki úr sjávarútvegi. Ég held því að á margan hátt sé líka í því falið ákveðið forskot vegna þess að þekkingin er til staðar hjá okkur. Að öðru leyti vil ég segja að ég þakka kærlega fyrir þær góðu viðtökur sem málið hefur fengið. Ég bind sjálfur vonir við að við fáum skynsamlegar og raunhæfar tillögur út úr vinnu þeirrar nefndar sem ég hef ákveðið að skipa. Sú nefnd verður skipuð fulltrúum bæði úr atvinnulífinu og af hálfu hins opinbera, þar með talið fólki sem hefur mikla þekkingu á hinu vísindalega sviði.

Frú forseti. Á liðnu sumri var tekin mjög mikilvæg ákvörðun um niðurskurð í aflaheimildum í þorski. Farið var eftir tillögum Hafró um að skera niður aflaheimildir um tæplega þriðjung. Þessi ákvörðun var vitaskuld erfið, enda fyrirséð að hún mundi valda útgerðum og mörgum byggðarlögum verulegum búsifjum. Við slíkar aðstæður hljótum við að leita allra leiða til að tryggja að þorskstofninn nái fyrri styrk. Með hinni huguðu ákvörðun sjávarútvegsráðherra frá nýliðnu sumri hefur verið dregið stórkostlega úr veiðiálagi. En er það nægilegt? Á það endilega að vera svo að þær útgerðir og þau byggðarlög sem gera mest út á þorsk axli ein byrðarnar við uppbyggingu stofnsins? Fleira getur haft áhrif á stofnstærð en veiðarnar eingöngu. Má þar nefna lífsskilyrði sjávar, hitastig og æti og enn fremur veiðarfæri og afkastagetu skipa. Mikilvæg fæða þorsksins, loðnan, hefur verið veidd á undanförnum árum í auknum mæli í flottroll. Flottrollið, eða flotvarpan, er búið þeim eiginleikum að það er lengi að veiða. Það er dregið á meiri hraða en fiskurinn syndir og stór hluti þess sem í trollinu lendir síast út úr því og enginn veit hvað um það verður. Hafró hefur nýlega verið að gera athuganir á veiðum með flottroll og er talið að allt að 60–80% af loðnunni sleppi út úr trollinu. Á undanförnum árum hafa verið miklar umræður innan lands um hvort rétt sé að leyfa slík veiðarfæri sem trúlega valdi miklum skaða og notuð eru af öflugum skipum sem draga allan sólarhringinn á hvaða dýpi sem er. Mig langar til að vitna til viðtals við Hjálmar Vilhjálmsson fiskifræðing og einn helsta sérfræðing Hafró í loðnu en hann sagði í viðtali við Fiskifréttir í mars 2005 að hann teldi koma til greina að banna flottrollsveiðar í loðnu í nokkur ár í tilraunaskyni. Hjálmar telur áhrif flottrollsins á loðnuna geta verið tvenns konar, svo vitnað sé í viðtalið, með leyfi forseta, annars vegar að meira af loðnu fari forgörðum þegar veitt er með trolli en nót og hins vegar mikið ónæði fyrir fiskinn sem felst í því að meiri hluti loðnuflotans er kominn með flottroll sem dregið er allan sólarhringinn Ég hlýt sömuleiðis að vekja athygli á umræðum um þessi mál á aðalfundi LÍÚ nú í lok október en þar er hvatt til aukinna rannsókna á loðnu, m.a. hvort veiðar í flotvörpu hafi áhrif á göngu loðnunnar og jafnframt að rannsökuð verði áhrif flotvörpunnar við síldveiðar. Vissulega er margt á huldu um áhrif flotvörpu en er ekki rétt að láta lífríkið og þorskinn njóta vafans? Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram eftirfarandi spurningu til sjávarútvegsráðherra: Telur ráðherra koma til greina að banna veiðar á síld og loðnu í flottroll við strendur landsins?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þingmanni fyrir að bera upp þessa fyrirspurn og enn fremur að fylgja henni úr hlaði með svo efnislega góðri ræðu sem varpaði að mínu mati góðu ljósi á þetta mál sem mikið er til umræðu innan sjávarútvegsins. Við sem höfum góð samskipti við sjómenn og útvegsmenn vitum að um þessi mál eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir eins og alltaf þegar kemur að beitingu mismunandi veiðarfæra við veiðar, en engu að síður hefur verið mjög vaxandi krafa, vil ég segja, um að takmarka flottrollsveiðar á uppsjávarfiski, bæði varðandi loðnuna og síldina. Þess vegna hafa stjórnvöld brugðist þannig við að þau hafa verið að reyna að takmarka þessar veiðar. Strax eftir að ég varð sjávarútvegsráðherra ákvað ég að takmarka mjög loðnuveiðar með flotvörpu. Það var auðvitað mjög umdeilt mál á sínum tíma en ég er hins vegar sannfærður um það sjálfur, eftir að hafa skoðað reynsluna, að það var rétt ákvörðun. Hvað varðar loðnuna var vandi okkar m.a. sá að loðnan hafði ekki gengið sín hefðbundnu göngumunstur vestur með suðurströndinni og inn á Faxaflóa og Breiðafjörð þar sem hún hefur gengið til hrygningar og það hefur síðan skipt mjög miklu máli fyrir lífríkið, m.a. fyrir aðgengi þorsksins að þessari mikilvægu fæðutegund sinni. Þegar þessi ákvörðun var tekin 2005 eða 2006 um að takmarka mjög loðnuveiðar með flottrolli, og ég vil ekki fullyrða að það sé vegna þessa, en þá brá svo við að loðnan tók upp sitt gamla göngumunstur og gerði það síðustu tvær vertíðir og gekk vestur með suðurströndinni. Við þekkjum það síðan að bæði í Faxaflóanum og Breiðafirðinum urðu menn sem betur fer varir við meiri loðnu sem skiptir mjög miklu máli fyrir fæðubúskap þorsksins. Það var ekki síst vegna þessa sem ég tók þessa ákvörðun af því að ég taldi að við ættum að láta einmitt þorskinn njóta vafans í þessum efnum, eins og hv. þingmaður sagði áðan, vegna þess að það skiptir svo miklu máli fyrir framgang þorsksins að fæðuaðgengið sé til staðar. Við vitum að mjög margir starfandi sjómenn telja að trollið hafi truflandi áhrif á göngu loðnunnar. Menn toga á móti gönguferðinni á loðnunni sem auðvitað hefur truflandi áhrif, fyrir utan það sem hv. þingmaður nefndi, sem komið hefur fram í rannsóknum sem veiðarfærasérfræðingar Hafrannsóknastofnunar á Ísafirði og í Reykjavík hafa komist að með rannsóknum sínum á síðustu vertíðum sem er að það hefur verið mikið smug. Heilmikið af loðnunni fer í gegnum loðnutrollið og mönnum hefur ekki tekist að komast að því enn þá hvort loðnan lifi þetta hreinlega af. Veiðarfærasérfræðingar telja að það sé í raun og veru nánast ógerningur tæknilega að komast að því. Við vitum því að þetta er heilmikilli óvissu undirorpið og þess vegna höfum við bannað loðnuveiðar með flotvörpu. Þær eru einungis heimilar eftir 21. janúar á næsta ári á afmörkuðu svæði úti fyrir norðanverðum Austfjörðum eins og kunnugt er og það verður gert með sama hætti og gert var á síðasta ári, þannig að um er að ræða verulegar takmarkanir. Hvað varðar íslensku sumargotssíldina þá eru veiðar á henni með flotvörpu að öllu leyti bannaðar innan 12 mílna frá viðmiðunarlínu. Auk þess eru veiðar með flotvörpu bannaðar á þeim svæðum þar sem togveiðar með fiskibotnvörpu eru bannaðar eða þar sem áskilin er notkun á smáfiskaskilju eða notkun á 155 millimetra poka við slíkar veiðar. Þó er veitt undanþága frá þessu banni á afmörkuðum svæðum úti á Vestfjörðum og Héraðsflóa en þó eru veiðar ekki heimilaðar innan 12 sjómílna frá viðmiðunarlínu. Enn fremur eru síldveiðar með flotvörpu bannaðar á sömu svæðum við Suðausturland þar sem kolmunnaveiðar eru bannaðar á Þórsbanka og á svæðum þar sem áskilin er notkun á meðaflaskilju við kolmunnaveiðar. Ekki hafa verið settar tilsvarandi reglur við veiðar með flotvörpu á norsk-íslenskri síld, enda hefur hún lengst af veiðst fjarri landi. Hins vegar gekk þessi síldarstofn nálægt landgrunninu síðasta sumar og Hafrannsóknastofnun hefur lagt til að settar verði sömu reglur, svæðareglur við flotvörpuveiðar á þeim stofni, og gilda við veiðar á íslenskri sumargotssíld og tel ég einsýnt að fara eftir því. Virðulegi forseti. Ég tel með öðrum orðum, svo ég freisti þess að svara með beinni hætti spurningu hv. þingmanns, að við eigum að fara með mikilli gát varðandi flottrollsveiðar. Ég er ekki tilbúinn á þessari stundu til að kveða upp úr um það að við eigum að ganga svo langt að banna þær algerlega en við eigum að takmarka þær. Ég held að við það sé mikill stuðningur meðal margra starfandi sjómanna og útvegsmanna. Við vitum hins vegar að hagsmunirnir kunna að vera mismunandi og í þeim efnum kemur okkur örugglega ekki neitt á óvart. Aðalatriðið er þó að við erum að reyna að halda tilteknu jafnvægi í lífríkinu og tryggja það, bæði til að viðhalda síldar- og loðnustofninum vegna þess að þetta eru mikilvægir nytjastofnar en ekki síst vegna þess að loðnustofninn er svo mikilvæg fæða fyrir þorskinn, eins og hv. þingmaður vakti réttilega athygli á, og því skiptir mjög miklu máli að við göngum fram af mikilli varúð varðandi veiðar á bæði loðnu og síld.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Herdísi Þórðardóttur fyrir þessa ágætu fyrirspurn og óska henni til hamingju með fyrstu ræðuna sína á þingi. Ég tek undir þau sjónarmið sem hv. þingmaður færir hér fram varðandi flottrollsveiðar. Ef ég man rétt þá eru þær ekki heimilaðar, ég man ekki betur en þær séu í heild sinni, a.m.k. hvað kolmunna varðar og gott ef ekki líka loðnu, á undanþágu sem tilraunaveiðar. Þegar menn eru farnir að veita undanþágu eða takmarka tilraunaveiðar á flottrolli eins og hæstv. ráðherra lýsti að þeir mundu gera þá eru menn að mínu viti komnir töluvert mikið út á villigötur. Þessar veiðar voru að mig minnir heimilaðar í tilraunaskyni og eru enn í gangi í tilraunaskyni. Það er ekki bara skemmdin á lífríkinu eða hættan 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir greinargóð svör og vænti þess að tekið verði á þessum málum. Þeir sem hafa tekið á sig niðurskurðinn í þorski og verða að byggja hann upp, þennan verðmætasta nytjastofn okkar Íslendinga, eiga rétt á því að við skoðum vandlega hvaða aðrir þættir en sjálf þorskveiðin hafa áhrif á viðgang stofnsins. Útgerðir og byggðarlög sem eiga allt sitt undir þorskveiðum geta ekki borið þessar byrðar ein þegar margt bendir til þess að veiðiaðferðir á uppsjávarfiskum, þ.e. veiðar með flottroll, hafi bein áhrif á vöxt og viðgang þorskstofnsins. Þorskveiðar eru og verða áfram undirstöðugrein íslenska sjávarútvegsins. Okkur sem falin hefur verið ábyrgð í þessum efnum ber skylda til að skoða allar vísbendingar um það sem áhrif kann að hafa á viðgang þorskstofnsins. Að mínu mati þarf að leggja ríkari áherslu á rannsóknir annarra þátta en veiðiálagsins eingöngu og þess vegna fagna ég viðbrögðum ráðherra við fyrirspurn minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég held að það sem skipti mjög miklu máli í þessu sambandi sé það sem hv. þm. Herdís Þórðardóttir sagði í seinni ræðu sinni áðan og það er auðvitað hvaða áhrif fæðuaðgengið hefur á þorskstofninn. Við vitum að einn hluti af þeim vanda sem við höfum verið að glíma við varðandi þorskstofninn er að hann hefur ekki þyngst eðlilega. Raunar var það svo að u.þ.b. 40% skýringarinnar á því að Hafrannsóknastofnun mældi þorskstofninn 100 þúsund tonnum minni á þessu ári en í fyrra, voru vegna þess að stofninn var léttari, sem væntanlega hefur eitthvað með það að gera að fæðuaðgengið hefur ekki verið með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Þess vegna skiptir mjög miklu máli í þessu sambandi að við stundum loðnu- og síldveiðar á þann hátt að við teflum þessu máli ekki í neina tvísýnu. Ég ítreka að við höfum verið að reyna að ganga mjög varlega fram varðandi flottrollsveiðar. Reynt hefur verið að takmarka þær og það fer ekkert á milli mála, ef það er skoðað, að við höfum gengið lengra í þessum efnum en við gerðum áður og dæmið varðandi loðnuna er auðvitað skýrasta dæmið um það. Það var einfaldlega gengið í það verk á árinu 2005/2006 að draga úr loðnuveiðum í flottroll. Við sáum síðan að göngumunstur loðnunnar varð eðlilegra eins og ég rakti áðan. Þess vegna er mjög mikilvægt að við höldum áfram þeim rannsóknum sem við höfum hafið á áhrifum veiðarfæra. Ég hef lagt sérstaka áherslu á að reyna að efla þann þátt hafrannsókna alveg sérstaklega, m.a. með því að setja á stofn miðstöð veiðarfærarannsókna við Hafrannsóknastofnun á Ísafirði þó að þær rannsóknir séu jafnframt stundaðar við Hafrannsóknastofnun í Reykjavík. Þetta er að skila árangri að mínu mati. Við sjáum t.d. upplýsingar um margs konar árangur varðandi beitingu veiðarfæra og því er mjög réttlætanlegt og skynsamlegt að gera þetta.

Frú forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra: 1. Hvernig hyggst ráðherra beita sér fyrir framkvæmd tillagna úr skýrslu nefndar um flutningskostnað, útgefinni af samgönguráðuneytinu árið 2003, þar sem fram kemur að heppilegasta leiðin til að jafna flutningskostnað sé að taka upp beina flutningsstyrki til þeirra atvinnugreina sem eiga undir högg að sækja staðsetningar sinnar vegna? 2. Með hvaða hætti öðrum hyggst ráðherra beita sér fyrir úrlausnum á jöfnun flutningskostnaðar á landsbyggðinni? Frú forseti. Mér finnst mjög sanngjarnt að spyrja hæstv. núverandi samgönguráðherra um þetta mál því að svo oft hefur hann komið hér í ræðustól á undanförnum árum til að tala um hversu brýnt það sé að jafna flutningskostnað í landinu. Hann hefur skammað sitjandi ríkisstjórn fyrir sleifarlag í þeim efnum, sem ég hef reyndar tekið undir, og nú eru málin komin í hans hendur. Ég vil þá vitna til þess að það stendur að vísu í frumvarpi til fjárlaga fyrir næsta ár að gert sé ráð fyrir jöfnun flutningskostnaðar á vöruflutningum til Vestfjarða upp á 150 millj. kr. tímabundna fjárveitingu þar sem gert er ráð fyrir að þær greiðslur komi til flutningsfyrirtækjanna en ekki beint til einstakra viðskiptavina og komi svo bónusafsláttur við þau kjör sem þar er um að ræða. Þetta er algjör stefnubreyting frá því sem verið hefur og það væri líka fróðlegt að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig það á að koma til framkvæmda. Sú krafa sem hefur verið hvað sterkust úti um land er að gripið verði til aðgerða til jöfnunar á flutningskostnaði. Þær aðgerðir eru þekktar í nágrannalöndum okkar þar sem litið hefur verið á þetta sem eina brýnustu aðgerðina til að jafna búsetuskilyrði, atvinnuskilyrði o.s.frv. og þær aðferðir sem ég nefndi áðan og getið er um í skýrslunni frá samgönguráðuneytinu fyrir árið 2003 eru þekktar. Ef við lítum aðeins á gjaldskrárnar getum við séð hversu gríðarlega mikill munur er á þeim. Ég er líka með skýrslu frá samgönguráðuneytinu um flutningskostnað þar sem þess er getið flutningur frá Reykjavík til Selfoss kosti 8.755 kr. á tonnið, 26.800 kr. til Patreksfjarðar, 34–35 þús. kr. til Ísafjarðar og 41 þús. kr. til Þórshafnar. Við sjáum því að fátt er brýnna en taka á þessari jöfnun fluningskostnaðar. Nú stöndum við frammi fyrir enn meiri hækkun á olíu og það kemur vafalaust 

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að svara fyrir Eimskip enda hef ég ekki umboð til þess. En hv. þingmaður hefur beint til mín tveimur spurningum. Því er til að svara að það stendur í fjárlögum ársins 2008 - hann reyndar orðaði það sjálfur eitthvað á þá leið að það stæði að vísu í fjárlögum - að veita eigi 150 millj. kr. tímabundið til jöfnunarkostnaðar við vöruflutninga. Þetta er í fyrsta sinn sem nokkur ríkisstjórn mætir þeirri þörf, að setja inn peninga vegna flutningskostnaðar á milli landshluta. Það er mikilvægt skref og ég er ákaflega stoltur af því að sitja í þeirri ríkisstjórn sem stígur það skref. Nánari útfærsla á nýtingu þessara fjármuna liggur ekki fyrir. Um er að ræða tímabundna greiðslu eins og áður sagði til verkefnisins sem tekur enda þegar samgöngubætur hafa lækkað flutningskostnað til þeirra svæða sem hvað mestan kostnað bera. Með flýtiframkvæmdum á Vestfjörðum, vegi um Arnkötludal, þverun Mjóafjarðar og öðrum vegabótum í Djúpinu, sem allar eiga að klárast á síðari hluta næsta árs en þó eigi síðar en á árinu 2009, eru líkur til þess að flutningskostnaður á milli Ísafjarðar og Reykjavíkur, svo dæmi sé tekið, fari úr tæplega 35.000 kr. á tonn í 28.500 kr. tonnið sem er 18% lækkun. Með því mun flutningskostnaður á Vestfjörðum færast til samræmis við það sem gengur og gerist í öðrum landshlutum, að Norðausturlandi slepptu. Eins og hv. þingmaður gat um sjáum við að hæstu flutningsgjöldin eru á Egilsstaði, Seyðisfjörð, en þangað eru 650–680 kílómetrar, eða Þórshöfn, tæpir 700 kílómetrar. Þar er kostnaðurinn 7.000 kr. hærri. Hv. þingmaður spyr einnig: „Með hvaða hætti öðrum hyggst ráðherra beita sér fyrir úrlausnum á jöfnun flutningskostnaðar á landsbyggðinni?“ Áhrifamesta leiðin til að lækka flutningskostnað er að bæta samgöngur þar með því að stytta vegalengdir eins og skýrt er stefnt að í núverandi samgönguáætlun og með þeim flýtiframkvæmdum sem fram hafa komið. Í síðustu 12 ára samgönguáætlun var meginmarkmiðið að ferðatími landsmanna til og frá Reykjavík yrði aldrei meiri en þrjár og hálf klukkustund. Eftirfarandi flýtiframkvæmdir munu stytta ferðatíma og þar af leiðandi lækka flutningskostnað. Það á að veita rúmlega 1.400 millj. kr. til Suðurstrandarvegar árið 2008–2010 sem þýðir að unnt verður að ljúka veginum árið 2010 í stað 2015–2018. Með 600 millj. kr. fjárveitingu í Fróðárheiði er stefnt að því að vinna við lokaáfanga geti hafist árið 2009. Flýtt verður framkvæmdum í austanverðum Þorskafirði og milli Vattarfjarðar og Vatnsfjarðar og þverun Þorskafjarðar er álitlegur og spennandi kostur sem vinna þarf að. Það fékk ég beint í æð á hinum ágæta fundi sem ég var á á Patreksfirði í síðustu viku, um þá styttingu sem þar yrði, einir 20–30 kílómetrar. Gert er ráð fyrir að flýta framkvæmdum við göng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar þannig að þeim megi ljúka árið 2012 í stað 2014 og um leið verði ráðist í vegabætur á Dynjandisheiði. Strandavegi milli Hólmavíkur og Drangsness verður að mestu lokið með bundnu slitlagi árið 2009. Tengingu milli Raufarhafnar og Þórshafnar um hina nýju Hófaskarðsleið yfir Melrakkasléttu verður flýtt og henni lokið árið 2010. Norðfjarðargöng verða tilbúin árin 2011–2012. Veita á alls 2,3 milljarða til þeirra framkvæmda árin 2009 og 2010 en fyrstu fjárveitingar voru ætlaðar á árunum 2011–2014. Axarvegur, þ.e. vegurinn um Öxi, er talinn hafa mikla þýðingu fyrir byggðir á sunnanverðum Austfjörðum enda styttist vegalengdin þar um 60 kílómetra með Axarvegi. Jafnframt er unnið að undirbúningi, eins og öllum er kunnugt um, Bakkafjöruhafnar, tvöföldunar Suðurlandsvegar, Sundabrautar í Reykjavík og Vaðlaheiðarganga í Eyjafirði. Þess má líka geta að unnið er að lengingu flugbrautar á Akureyri og Bolungarvíkurgöng, sem svo skulu heita, fara í útboð núna næstu daga. Héðinsfjarðargöngum vindur vel fram og eru framkvæmdir þar á fullum krafti. Þau verða opnuð í desember 2009. Einnig er unnið að styttingu á hringvegi um Hornafjarðarfljót, svo nokkur dæmi séu nefnd. Ég ítreka það, virðulegi forseti, sem hér hefur komið fram, og ég vænti þess að við hv. þingmaður séum sömu skoðunar um það, að vænlegasta leiðin er bættar samgöngur og að stytting vegalengda sé áhrifaríkasta aðferðin hvað þetta varðar. Ég ítreka jafnframt hve stoltur ég er af þeim 150 millj. kr. sem eru inni í fjárlagafrumvarpinu vegna flutningskostnaðar. Mjór er mikils vísir.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra er stoltur af þeim 150 millj. kr. sem eiga að fara til Vestfirðinga til þess að lækka flutningskostnað þar. Ég óska Vestfirðingum til hamingju með það. En ég vil benda hæstv. ráðherra á að fleiri landsvæði á Íslandi glíma við sams konar vandamál og Vestfirðir. Hæstv. ráðherra rakti það áðan að flutningskostnaður á Þórshöfn er 45% hærri heldur en á Ísafjörð. Samt fer ríkisstjórnin í sértækar aðgerðir gagnvart Vestfirðingum en ekki gagnvart norðausturhorni landsins. Síðan stendur hæstv. ráðherra að því að leggja niður Flutningsjöfnunarsjóð á eldsneyti sem mun þýða 125 millj. kr. hærri eldsneytiskostnað fyrir Sunnlendinga, Austfirðinga, Norðurland vestra og Vesturland. Hæstv. forseti getur verið stoltur af verkum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum eða hitt þó heldur. Hæstv. ráðherra hefur snúist þvert á 

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði: Mjór er mikils vísir. Hann vísaði til 150 millj. kr. fjárveitingar í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2008. Ég skil það svo að það sé yfirlýsing af hans hálfu um að þetta sé byrjunarfjárhæð til flutningsjöfnunar um landið sem eigi eftir að vaxa verulega á næstu árum og enda í mun hærri fjárhæð en þeim 150 millj. kr. sem nú eru á fjárlögum. Ég vil fagna þeirri yfirlýsingu því það er full þörf á að jafna flutningskostnað um landið og jafna þannig búsetukostnað landsmanna. Því er hins vegar er ekki að neita að fyrirtæki landsins vinna á sínum eigin forsendum og hæstv. ráðherra getur ekki svarað fyrir verk þeirra, t.d. Eimskips sem tilkynnti um mánaðamótin að taka ætti upp sérstakt flutningsgjald fyrir að flytja vörur heim til neytenda á landsbyggðinni. En ríkisstjórnin getur brugðist við stefnu fyrirtækisins 

Hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til þess að taka undir orð hæstv. samgönguráðherra í þá veru að verulegar vegabætur og stytting vegalengda hér á landi munu lagfæra verulega stöðu landsbyggðarinnar að því er flutninga varðar í framtíðinni. Hins vegar verður að líta svo á að þær 150 millj. kr. sem nú eru settar í þetta verkefni, að greiða niður flutningskostnað, eru eingöngu tímabundin framkvæmd eins og þær eru settar fram. Þær eru bundnar við ákveðið ástand vega sem ég veit að hæstv. samgönguráðherra hefur kynnst ákaflega vel á ferðum sínum. Það er náttúrlega sérstakt fyrir Vestfirði. Það breytir hins vegar ekki því að finna þarf framtíðarfyrirkomulag varðandi niðurgreiðslu flutningskostnaðar.

Herra forseti. Ég tek undir það að mikilvægt er að leggja öfluga og góða vegi. En að öðru leyti var ræða hæstv. samgönguráðherra nánast bara uppskrift af ræðu fyrrverandi samgönguráðherra sem þáverandi þingmaður Kristján Möller deildi hart á fyrir aumingjaskap. Ég vona að hæstv. ráðherra falli ekki endalaust í þá sömu gryfju. Það væri fróðlegt að vita hvernig á að taka á flutningsjöfnuninni til Vestfjarða með því að greiða til flutningsaðilans. Er það svo, eins og kom fram í skýrslunni sem samgönguráðuneytið lét vinna, að fullkomin einokun sé á flutningum til Vestfjarða og væri því hægt að taka þann eina aðila sem flytur þangað vörur og segja: Við skulum semja við þig um að þú lækkir þig aðeins. Þá biðjum við heldur um að við tökum upp ríkisskip og ríkið sinni flutningum. Þessi aðferð hefur ekki gefist vel erlendis og ekki er mælt með henni. Ég hef ekki séð það neins staðar. En það að styrkja atvinnugreinina sjálfa, þau fyrirtæki sem þurfa að fá jöfnun á flutningskostnaði, hefur verið talin miklu betri leið. Ég á ekki gott með að sjá hvernig þessi leið verður útfærð. Það hefur jú verið bent á að fákeppni og nánast einokun ríki í flutningum á landi og sjó á Íslandi. Ég vil ítrekað spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi sett sig inn í nýjar aðgerðir Eimskips þótt hann ráði ekki fyrirtækinu. Flutningar, hvort sem er á sjó eða landi, heyra jú undir hæstv. samgönguráðherra og í frétt er sagt frá því að Eimskip ætli að rukka fyrir heimakstur á landsbyggðinni. Eimskip er búið að gefa út gjaldskrá með verulegri hækkun og breytingu frá því sem áður var. Fyrirtækið getur þetta kannski í krafti einokunarstöðu sinnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og þessa umræðu. Það er gott að hún hafi farið fram. Ég þakka þeim háttvirtu þingmönnum sem tekið hafa þátt í henni en þar eru þrír landsbyggðarþingmenn. Þetta er gamalkunn umræða. Það er rétt að ég tók oft þátt í umræðum um þessi mál. En ég saknaði þess oft að hv. þm. Jón Bjarnason kæmi ekki í þá umræðu með mér hér áður fyrr. En ég vildi aðeins snúa mér að því sem hér hefur komið fram. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talar um fleiri landsvæði sem eigi í álíka vanda og það er rétt. Ég gat m.a. um Þórshöfn. En ég verð nú að geta þess, virðulegi forseti, að það er ekki 45% dýrara að flytja vörur til Þórshafnar en Ísafjarðar. Það er einfaldlega vitlaust reiknað. Ég óska hv. þingmanni velfarnaðar í námi sínu vegna þess að ekki veitir af sýnist mér, a.m.k. hvað varðar þennan prósentureikning. Þetta er einfaldlega ekki rétt sem hv. þingmaður setti fram máli sínu til stuðnings varðandi flutningskostnað til Þórshafnar borið saman við flutningskostnað til Ísafjarðar. Aðeins varðandi umræðu um Eimskip. Ég hef að sjálfsögðu lesið það eins og aðrir en samgönguráðuneytið og samgönguráðherra geta ekki gripið inn í svoleiðis fyrirtæki á markaði. Við munum það þingmenn landsbyggðarinnar hvað við vorum svekktir þegar áformin voru kynnt sem hækkuðu töluvert gjöldin á landsbyggðina. Í það er ekki hægt að fara nánar. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi talaði um í lokin, um hvernig útfæra skuli þetta, þá ítreka ég það sem ég sagði áðan. Það er enn óútfært og fram undan er vinna við að fara í gegnum það. Ég minni hins vegar á að þessi upphæð er vistuð í viðskiptaráðuneytinu en ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni varðandi það að auðvitað er mikilvægt að finna gott framtíðarfyrirkomulag til þess að nýta þá peninga sem fást hverju sinni til þess að lækka flutningskostnað til þeirra staða sem lengst eru frá Reykjavík og búa við langhæst flutningsgjöld.

Hæstv. forseti. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um neytendamál út frá mörgum sjónarhornum og víst er að ekki er vanþörf á. Íslenskir neytendur eru sennilega með þeim umburðarlyndustu í Vestur-Evrópu og þótt víðar væri leitað. Á það ekki aðeins við um matvöru, þótt dæmin séu mörg þar, heldur á þetta við á mun fleiri sviðum. Ekki ætla ég að fara yfir öll þau atriði heldur snúa mér sérstaklega að leigubílaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Þrátt fyrir að nokkurs konar kvóti eða einokunarkerfi ríki hvað varðar rekstur leigubíla þarf ekki að kvarta undan þjónustunni almennt séð og hefur hún um margt batnað á undanförnum árum. Engu að síður eru neytendur allt að því niðurlægðir þegar þá vantar þjónustu á ákveðnum tímum sólarhrings, um helgar og í tengslum við aðra frídaga árið um kring. Það má kannski segja að það sé ekki svo mikið mál á hlýjasta tíma sumarsins en á vetrum er þetta mjög stórt mál. Það gengur ekki að bjóða landsmönnum og gestum þessa lands, gestum höfuðborgarsvæðisins, upp á að fá ekki leigubílaþjónustu þegar líða tekur á nótt um helgar, slíkt ástand hefur varað allt of lengi. Nú er komið nóg, þessa þjónustu verður að bæta. Fram undan er mikill annatími í tengslum við skemmtanir í aðdraganda jóla, árshátíða og þorrablóta. Þessir atburðir fara allir fram á kaldasta tíma ársins og það verður að fara að bæta þá þjónustu sem í boði er á þessum tíma. Það gengur ekki að bjóða fólki upp á að húka í kulda og trekki í þeirri veiku von að með tímanum aumki einhver leigubílstjórinn sig yfir viðskiptavin og leyfi honum náðarsamlegast að setjast um borð. Virðulegi forseti. Nú eru 560 leigubílaleyfi í umferð en samkvæmt núgildandi lögum eru engin skilyrði fyrir þjónustutíma leigubílstjóra að því frátöldu að í lögunum segir að sá sem stundar leigubílaakstur skuli hafa það að aðalatvinnu á svæðum sem telja meira en tíu þúsund manns. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Neytendur eiga að hafa þann rétt að besta mögulega þjónusta sé veitt á þeim tíma sem flestir óska hennar. Þá býður þessi takmarkaða þjónusta þeirri hættu heim að fólk freistist til þess að grípa eigin bifreiðar í þeirri trú að það komi ekki að sök í undantekningartilfellum að aka undir áhrifum. En því miður er það svo, virðulegi forseti, að allt of mörg umferðaróhöpp má rekja til þess að fólk keyrir undir áhrifum áfengis. Mikil umræða hefur verið um opnunartíma skemmtistaða í miðbæ Reykjavíkur og ég býð ekki í það ef tekin verður upp sú regla að þeir skuli loka kl. 3 að nóttu til eins og borgaryfirvöld hyggjast nú þegar gera. Ef sú regla verður tekin upp munu allir flykkjast út á göturnar á sama tíma og þá stöndum við frammi fyrir enn meiri vanda. Af þessum sökum hef ég beint þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort hann áformi að breyta lögum um leigubifreiðar til þess að mæta mikilli eftirspurn eftir leigubílum á mestu háannatímum sólarhringsins, um helgar og í tengslum við aðra frídaga.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma með fyrirspurn um leigubifreiðamál. Hún hljóðar svo: „Áformar ráðherra að breyta lögum um leigubifreiðar til þess að mæta mikilli eftirspurn eftir leigubílum á mestu háannatímum sólarhringsins, um helgar og í tengslum við aðra frídaga?“ Það er alveg ljóst að verulegt ójafnvægi er í eftirspurn eftir leigubifreiðum annars vegar um helgar, á næturnar og á einstökum frídögum og hins vegar á virkum dögum. Hér er á ferðinni vandamál sem nauðsynlegt er að skoða nánar og leita leiða til úrbóta. Tekin hefur verið ákvörðun um að ráðast í heildarendurskoðun á því regluverki sem um leigabílaakstur gildir og mun þetta vandamál verða skoðað nánar við þá vinnu. Líklegt er að m.a. verði kannað hvort fjölga þurfi leyfum með einhverjum hætti um helgar svo að hægt verði að þjóna á háannatímanum eða hvort hægt verði að ráða bót á þessu vandamáli með öðrum aðgerðum. Í framhaldi af framsöguræðu hv. fyrirspyrjanda má geta þess að staðan er auðvitað sú að því fleiri bílar sem eru í leigubílaakstri, fleiri en 560 sem leyfi hafa, þeim mun verri verða rekstrarskilyrðin í greininni. Það leiðir svo hugsanlega til hærri notendagjalda og annars slíks. Það er því dálítið erfitt að finna jafnvægi hvað þetta varðar. Ég vil hins vegar líka nota tækifærið og segja að við fylgjumst auðvitað með fréttum og við fylgjumst með þeim sem stunda leigubílaakstur í dag. Margir leigubílstjórar þora hreinlega ekki að vera í miðbæ Reykjavíkur um helgar og á næturnar vegna ýmissa vandamála sem þá eru uppi. Það er hluti af vandanum að sennilega eru allt of fáir sem treysta sér til að keyra á þessum tíma. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði, margt í þessu reglugerðarverki hefur batnað en ítreka það sem ég sagði um þá endurskoðun sem fyrirhuguð er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra svarið. Ég veit að aðgerðir geta leitt til þess að rekstrarskilyrði þeirra sem fyrir eru verði verri en það er hægt að gera breytingar án þess að rekstrarskilyrði á almennum tíma versni. Ég ætla að leyfa mér að renna yfir nokkur atriði. Í fyrsta lagi mætti skylda núverandi leyfishafa til að gera bíl sinn út á skilgreindum tímum þegar vitað er að eftirspurnin er mest. Í öðru lagi væri hægt að fjölga leyfum í umferð ásamt því að skylda núverandi leyfishafa til að gera bílinn út á skilgreindum tíma þegar vitað er að eftirspurnin er mest. Í þriðja lagi væri hægt að gefa út sérstök leyfi fyrir þá sem einungis vildu veita þjónustu á háannatímum. Í fjórða lagi mætti veita núverandi leyfishöfum leyfi til að gera út bíl númer tvö á háannatímum og giltu þá sérstakar reglur um rekstur þess bíls sem miðuðu að því að sú útgerð væri ekki eins kostnaðarsöm og aðalbifreiðin. Í fimmta lagi væri hægt að veita leigubílstjórum leyfi til að gera út eigin bíl sem kæmi inn þegar mest þörf væri á þjónustu. Í sjötta lagi mætti gefa leigubílaakstur frjálsan en þá komum við inn á það sem hæstv. samgönguráðherra minntist á varðandi rekstrarskilyrðin. Hæstv. forseti. Meginástæða þess að ég vek máls á þessu á hinu háa Alþingi er sú að ég vil að leigubílaþjónusta sé sniðin að þörfum neytenda. Ef ekki verður gerð bragarbót á núverandi kerfi hlýtur þessi akstur að enda í frjálsu atvinnuleyfi fyrir hvern þann sem hefur réttindi til leiguaksturs. Nú eru í bígerð lagasetningar sem snúa að því að auka rétt neytenda almennt. Ég mun engu að síður beita mér fyrir einstökum atriðum eins og þessum þar sem ég tel rétt neytenda fyrir borð borinn. Ef ekki verður tekið á framboði leigubíla þegar þörfin er mest, ef samgönguráðherra horfir ekki sérstaklega til þessa þáttar, mun ég sjálfur leggja fram þingmannafrumvarp sem snýr að þeim atriðum sem ég hef minnst á. Í þinginu verður mönnum tíðrætt um samgöngur úti á landsbyggðinni 

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér engu við fyrra svar mitt að bæta nema þakka hv. þingmanni fyrir þau sex atriði sem hann nefndi. Auðvitað verða þessi atriði tekin með í þeirri endurskoðun sem fer fram. Sérstaklega er fjórða atriðið athyglisvert, að gefa núverandi leigubílshöfum kost á því að reka bíl númer tvö með eitthvað minni tilkostnaði á ákveðnum annatímum. Við þekkjum vandann og þeir sem hafa unnið í samgönguráðuneytinu í fyrri tíð, eins og hv. þingmaður, sem var aðstoðarmaður samgönguráðherra til langs tíma, vita að flestar heimsóknirnar í það ráðuneyti voru frá leigubílstjórum. Nú hefur þetta verið fært til Vegagerðarinnar og fram undan hjá mér er að hitta eina sex eða sjö leigubílstjóra sem hafa pantað viðtal á næstunni. Ég mun taka á móti þeim með glöðu geði. Ég þakka umræðuna, hún er gott innlegg í þá endurskoðun sem þarf að fara í. Þessi þjónusta á að vera til reiðu fyrir fólk á háannatímum og hlutirnir þurfa að ganga vel fyrir sig. Bættar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu eiga að auðvelda leigubifreiðum sem og öðrum ferð um borgina.

Hæstv. forseti. Ég legg fram fyrirspurn til samgönguráðherra um Múlagöng og ég legg þessa fyrirspurn fram með hv. þm. Birni Val Gíslasyni sem sat hér sem varaþingmaður um þriggja vikna tíma, varamaður Steingríms J. Sigfússonar. Fyrirspurnin hljóðar svo: Eru áform uppi hjá ráðuneytinu um tvöföldun Múlaganga? Múlagöng eru nú umtalsverð hindrun fyrir fólk sem ferðast um vestanverðan Eyjafjörð, sem sé út Eyjafjörðinn, og keyrir um göngin á milli Dalvíkur og Ólafsfjarðar. Göngin eru lek og á þeim er kröpp beygja og blindbeygja Ólafsfjarðarmegin. Forskálinn er með tvöfaldri akrein sem kreppir síðan strax inn í einfalda akrein í gegnum göngin og fyrir almennan ferðamann eru þetta óþægilegar aðstæður og töluverð hindrun. Hindrunin er eftir sem áður mest fyrir þær vöruflutningabifreiðar sem nú fara um göngin, því að þau eru þröng. Nú sér fram á verklok Héðinsfjarðarganga sem verða mikil samgöngubót á þessu svæði. Ef þau eiga að koma að fullum notum og þjóna hlutverki sínu, þ.e. að efla svæðið sem atvinnu- og búsetusvæði, og gera mögulegt að samtengja atvinnu og skóla, er ómögulegt að Múlagöng séu þau hindrun sem þau eru. Því spyr ég hæstv. samgönguráðherra hvort uppi séu áform hjá ráðuneytinu um tvöföldun Múlaganga eða hvort einhverjar hugmyndir séu um lagfæringu á hindrunum eins og leka og aðkomu að göngunum.

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur beint til mín þeirri fyrirspurn hvort áform séu uppi hjá ráðuneytinu um tvöföldun Múlaganga. Því er til að svara að í gildandi samgönguáætlun fyrir 2007–2010, og tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir 2007–2018, sem lögð var fram á Alþingi síðasta vor en var ekki samþykkt, eru engar áætlanir um tvöföldun Múlaganga. Það er rétt sem hv. þingmaður talaði um að með opnun Héðinsfjarðarganga í desember 2009 er því spáð að umferð muni aukast mikið um svæðið, styttingin með Héðinsfjarðargöngum frá Ólafsfirði til Siglufjarðar er t.d. úr 60 km niður í 13 til 14 km, ef ég man rétt. Við eigum eftir að sjá hvað gerist, hvað umferðin eykst mikið við að Héðinsfjarðargöng opna. Hvað eykst umferðin mikið um Múlagöng og hvað þarf að gera í framhaldi? Verður viðvarandi umferðarstífla eða hvað gerist? Af hverju spyr hv. þingmaður ekki út í Strákagöng? Þau eru sami þröskuldurinn ef haldið er áfram varðandi þá tengingu sem þar verður og umferðaraukningu. Strákagöng verða líka farartálmi vegna þess að þau eru einbreið. Vonandi byggjum við aldrei aftur einbreið göng á Íslandi, ég hygg að þau séu úr sögunni. Við búum við annað vandamál í Strákagöngum sem fagmenntun hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, jarðfræðin, hefur ekki ráðið við, þ.e. jarðsig á Siglufjarðarleið sem þó hefur verið mikið til friðs. Það var fyllt í það á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar og síðan hefur það lítið breyst nema nú síðustu daga eftir að fór að rigna. Menn standa frammi fyrir þessum vanda og því vildu ýmsir frekar fara Fljótaleiðina, frá Siglufirði til Fljóta. Ég hef smátíma aflögu og vildi því aðeins fá að koma með söguskýringu. Það var framsýnn maður sem kom frá námi í Þýskalandi árið 1937 eða 1938 sem hét Aage Schiöth. Siglfirðingar voru þá að fara eftir vinnu með haka og skóflu að gera Siglufjarðarskarð. Sá maður kom og skrifaði í bæjarblöðin að ekkert vit væri í að fara yfir þetta fjall, það ætti að fara undir það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir þessa spurningu sem er vert að hugleiða betur og fá frekari svör við hjá hæstv. ráðherra. Staðreyndin er sú að með tilkomu Héðinsfjarðarganga mun sá möguleiki opnast að skip geti landað vörum til uppskipunar á Siglufirði og þeim yrði í framhaldinu keyrt inn eftir Eyjafirði. Sá möguleiki er mjög spennandi í atvinnulegu tilliti og vert að skoða hann. Hins vegar eru Múlagöngin mikill þröskuldur hvað þau mál áhrærir og ég tel að það þurfi að skoða þessi mál sérstaklega í því samhengi. Auk þess eru byggðirnar við utanverðan Eyjafjörð að sameinast um mörg mjög mikilvæg verkefni, svo sem framhaldsskóla í Ólafsfirði sem mun nýtast byggðunum við utanverðan Eyjafjörð þannig að ég tel mjög mikilvægt að við horfum á þessi mál heildstætt til framtíðar litið og það er lag fyrir hæstv. ráðherra að koma þessum texta inn í langtímaáætlun sem við þurfum að afgreiða héðan úr þinginu.

Virðulegi forseti. Það er vissulega barn síns tíma að gera einbreið jarðgöng og sem betur fer eru menn hættir að gera slíkt. En á hitt ber að líta að þegar talað var fyrir Héðinsfjarðargöngum þá var því þráfaldlega afneitað að gerð þeirra mundi verða fylgt með kröfu um breikkun Múlaganga. Ég spyr því þá sem tala fyrir því núna og segja það fullum fetum að Héðinsfjarðargöng kalli á breikkun Múlaganga: Hvers vegna kom það ekki fram þá þannig að menn gætu borið saman kostnað af framkvæmdinni í heild sinni við aðra kosti sem voru uppi á borðinu? Ég vil síðan spyrja þessa hv. þingmenn líka hvort þeir séu þá þeirrar skoðunar að næstu göng í Norðausturkjördæmi eigi að vera breikkun Múlaganga en ekki göngin til Neskaupstaðar.

Herra forseti. Ég þakka þetta jákvæða innlegg frá Vestfjörðum sem vilja leggja okkur lið í baráttu okkar fyrir samgöngubótum á okkar svæði ekki síður en við höfum í gegnum tíðina lagt Vestfirðingum lið þegar mikið hefur legið við. Ég vil segja við hæstv. samgönguráðherra að það þarf meiri menn en bæði mig og hann til að ráða við þyngdarlögmálið og ég held að það muni hafa sinn gang í skriðunum hér eftir sem hingað til. Strákagöngin hljóta að sjálfsögðu að koma til skoðunar og eru náttúrlega hörmuleg tæknilega séð eins og allir vita sem um þau fara. Mér segir hins vegar svo hugur að þess verði ekki svo langt að bíða eftir að Héðinsfjarðargöng verði komin í gagnið að menn fari að tala um stutt göng undir Siglufjarðarskarð og þá loks komi þessi stóra tenging með ströndinni á Miðnorðurlandinu sem ég held að verði með tímanum. En varðandi Ólafsfjarðarmúlann þá er a.m.k. eitt sem er algerlega óumflýjanlegt og það er að taka af blindbeygjuna Ólafsfjarðarmegin í göngunum og það verður að kippa því í liðinn samhliða eða undir lok framkvæmdanna í Héðinsfjarðargöngum vegna þess að þó að umferðarþungi kalli ekki endilega á tvöföldun þeirra þá hafa aðstæður breyst og flutningamagn breyst o.s.frv. og það þarf að laga a.m.k. verstu ágallana sem eru á þeim í núverandi mynd.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og öðrum sem hafa tekið undir fyrirspurnina og komið með innlegg. Fyrirspurnin var lögð fram þar sem það er alveg ljóst að Múlagöng eru ekki inni á samgönguáætlun frá 2007–2010. Ég tel að þau séu, eins og þau eru í dag, í raun og veru barn síns tíma og ekki ásættanleg varðandi öryggi og umferð um þau, hvað þá ef það rætist sem ég held að við vonumst öll til að umferð þar aukist eftir að Héðinsfjarðargöngin koma til sögunnar sem fer að styttast í að verði, árið 2009. Þá verður enn frekar ástæða til að taka Múlagöngin til skoðunar og lagfæra þau og jafnvel fyrir þann tíma því að blindbeygjan Ólafsfjarðarmegin, sú krappa beygja, er auðvitað veruleg hindrun sem þyrfti að skoða alveg sérstaklega. Hvað varðar Strákagöngin þá nefndi ég þau ekkert sérstaklega því mér var umhugað um að horfa á styrkinguna við Eyjafjörð en stutt göng undir Siglufjarðarskarð er auðvitað það sem við horfum til í framtíðinni og vonandi ekki innan langs tíma. Ég vona líka að það komi til þeirrar stundar í hv. Alþingi að við þurfum ekki að vera í hnútukasti um forgangsröð. Það eru mörg brýn verkefni sem bíða og það segir mér bara það og okkur öllum að fjármagn til vegaframkvæmda, til samgöngugerðar og til gangagerðar hefur verið vanmetið um langan tíma og við verðum að bæta úr því, þetta eru framtíðarsamgöngurnar, þ.e. að gera göng til að stytta vegalengdir og í staðinn fyrir að vera að hengja sig utan í hættulegar fjallshlíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni um jarðgangamál. Eins og hv. þingmaður og fyrirspyrjandi sagði réttilega eru mörg brýn verkefni sem bíða og þau eru mörg brýnni en þau sem hér er rætt um, þ.e. tvöföldun Múlaganga eða Strákaganga. Það er einfaldlega þannig að við verðum að búa við þau eins og þau eru ansi mörg ár héðan í frá og vona að það takist að stýra umferðinni svolítið eftir því, eins og rætt var um með flutningabíla og annað slíkt. Það eru ýmsar leiðir til varðandi það. En þó svo að núverandi samgönguáætlun sé sneisafull af mörkuðum framkvæmdum sem fram undan eru þá eru önnur miklu brýnni verkefni en þau sem hér hefur verið rætt um. Þar má t.d. nefna samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu til þess að fólk komist hraðar milli staða, ný Norðfjarðargöng sem getið var um í staðinn fyrir handónýt göng í 630 metra hæð yfir sjávarmáli sem er óskiljanlegt að hafi verið lögð, svo og Bolungarvíkurgöng í stað Óshlíðar þar sem grjóti rignir yfir fólk ef þannig veður er, það þarf að stytta vegalengdir á Eyjafjarðarsvæðinu um Vaðlaheiðargöng og það þarf að auðvelda Vestfirðingum leið sína um sunnanverða Vestfirði með göngum um Arnarfjörð/Dýrafjörð. En ég ítreka það sem ég hef sagt að þetta hefur verið markað niður. Einhverjar breytingar kunna kannski að verða á því með langtímaáætlun en samgönguáætlun er sneisafull, það er mikið fram undan. Mesta áhyggjuefnið verður kannski hvort við höfum verktaka til að vinna öll þau verkefni sem þarf að vinna á næstu árum, á góðu verði þannig að við þurfum ekki að slá af framkvæmdum vegna svimandi hárra boða.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra um atvinnuleyfi fyrir erlenda sérfræðinga. Eins og þingheimur veit starfa fyrirtæki og háskólar hér á landi í auknum mæli í alþjóðlegu umhverfi. Í því felst m.a. vilji og nauðsyn þess að laða til landsins erlenda fræðimenn og starfsmenn sem hafa yfir sérfræðiþekkingu að ráða. Til þess að gefa innsýn í þetta mál langar mig að taka dæmi frá Háskólanum í Reykjavík. Þar þekki ég vel til. Þau fræðasvið sem HR hyggst hasla sér völl á eru mörg afar sérhæfð, t.d. fjármálastærðfræði, orkuverkfræði og alþjóðaviðskipti. Fáir einstaklingar í heiminum hafa lokið doktorsprófi á þessum sviðum og nánast engir Íslendingar. Þess vegna hefur HR á þessu ári farið í sex alþjóðlegar starfsmannaleitir, eina í viðskiptafræði og fimm í verkfræði. Leitað var að afar sérhæfðum vinnukrafti með doktorspróf í afmörkuðum fræðum þar sem vantar þekkingu hingað til lands. Margir af þeim sem svöruðu auglýsingunum og vilja koma til starfa í HR eru ekki af EES-svæðinu. Til dæmis var 90 manna hópur umsækjenda um stöður í verkfræði þrengdur niður í 33 einstaklinga sem koma m.a. frá Bandaríkjunum, Kanada, Japan, Singapúr, Hong Kong og Kasakstan svo eitthvað sé nefnt. Við blasir margra mánaða afgreiðsluferli umsókna, m.a. með aðkomu Vinnumálastofnunar og Útlendingastofnunar. Þetta mun án efa í einhverjum tilfellum verða til þess að viðkomandi umsækjandi hætti við eða ákveði einfaldlega að taka öðrum tilboðum. Enn fremur eru margir þessara aðila með fjölskyldur og þeir telja það engan veginn ásættanlegt að þurfa að bíða í eitt ár eftir að atvinnuleyfi taki gildi til að hægt sé að fá svokallaða fjölskyldusameiningu. Við núverandi aðstæður blasir við að HR mun ekki geta ráðið nema kannski hluta af þeim sem vilji er til að ráða þar sem umsækjendur munu ekki sætta sig við þann biðtíma og þær takmarkanir sem fylgja núverandi reglum um atvinnu- og dvalarleyfi. Mörg alþjóðleg fyrirtæki sem hafa höfuðstöðvar sínar hér á Íslandi telja núverandi fyrirkomulag standa sér fyrir þrifum og ég gæti vissulega tekið mörg dæmi en tíminn er naumur, þau þurfa að ráða þessa erlendu sérfræðinga og fræðimenn og því spyr ég hæstv. félagsmálaráðherra hvort hún sé tilbúin að beita sér fyrir því að skilgreina nýja tegund atvinnuleyfa fyrir háskólamenntaða sérfræðinga með einstaka þekkingu á alþjóðlega vísu.

Hæstv. forseti. Ég get svarað spurningu hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur játandi. Mér er kunnugt um þau sjónarmið sem sett hafði verið fram af hálfu forsjármanna íslensks atvinnulífs um mikilvægi þess að stjórnvöld komi til móts við aukna kröfu fyrirtækja sem starfa hér á landi um starfsfólk með sérfræðimenntun. Mér er einnig kunnugt um að oft og tíðum telja forsvarsmenn fyrirtækja sig ekki geta fengið starfsfólk með hentuga sérfræðimenntun innan Evrópska efnahagssvæðisins og telja sig því tilneydda að leita út fyrir svæðið eftir hæfu starfsfólki. Ég tek undir það að slíkt geti verið nauðsynlegt til að styrkja starfsemi þessara fyrirtækja svo þau geti m.a. staðist samkeppni erlendis frá sem er að sjálfsögðu þýðingarmikið svo að tryggja megi áframhaldandi velgengni í íslensku efnahagslífi. Þessi krafa um sérfræðinga er ekki einstök fyrir íslenskan vinnumarkað heldur virðist það sama vera upp á teningnum hjá öðrum ríkjum innan Evrópska efnahagssvæðisins. Mikil þörf fyrir sérfræðimenntun hefur jafnframt verið á dagskrá Evrópusambandsins um nokkurt skeið og eru menn sérstaklega farnir að huga að þeim málum á hinum Norðurlöndunum. Þykir ljóst að Evrópa verði að kalla eftir sérfræðingum annars staðar frá þegar fram líða stundir ef takast eigi að halda við hagvexti á svæðinu. Á síðustu mánuðum gaf framkvæmdastjórn Evrópusambandsins út nýja tillögu um svokallað blákortakerfi fyrir sérfræðimenntaða innflytjendur. Það kerfi á að veita sérfræðimenntuðum ríkisborgurum eða ríkja utan sambandsins rétt til tiltekinna félagslegra réttinda komi þeir til starfa í ríkjum innan sambandsins. Þessari tillögu er einkum ætlað að auka líkur á að ríkisborgarar ríkja utan Evrópusambandsins sem hafa sérfræðimenntun vilji koma til starfa í Evrópu en að mínu mati er þetta að sjálfsögðu alltaf spurningin um samkeppni um hæfasta fólkið hvaðan sem það kemur úr heiminum. Í tilvikum þegar liggur fyrir að sótt er um atvinnuleyfi vegna starfsfólks með ákveðna sérfræðimenntun á tilteknu sviði, frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins hefur Vinnumálastofnun leitast við að hraða afgreiðsluferli stofnunarinnar og veitt slík leyfi enda ljóst að slík fagþekking sem um er að ræða verður ekki fengin annars staðar frá og launa- og ráðningarkjör bera þess vitni að um sérfræðingastarf er að ræða. Ég geri mér ljóst að þó að reynt hafi verið eins og unnt er miðað við núverandi lagaumhverfi að greiða leið ríkisborgara ríkja utan svæðisins í störf hér á landi sem krefjast sérfræðimenntunar er mikilvægt að lögin verði gagnsæ að þessu leyti. Í félagsmálaráðuneytinu hafa þessi mál því verið skoðuð sérstaklega að undanförnu í samvinnu við dómsmálaráðuneytið og samtök aðila vinnumarkaðarins þar sem menn eru sammála um að finna þurfi leiðir til að mæta þessum þörfum íslensks atvinnulífs. Ég geri ráð fyrir að leggja fram tillögu að lagabreytingu fyrir þingið á næstu vikum þar sem tekið verður á þessum málum.

Virðulegi forseti. Þessi fyrirspurn á við um háskólamenntaða sérfræðinga frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Förin er frjáls fyrir þá innan þess eins og hv. þingmenn þekkja. Ég tel sjálfsagt að við eigum að hafa þá stefnu að opna leyfi fyrir erlent vinnuafl inn í landið, og út úr því, miklu meira en við höfum gert. Mér finnst það óþarfi og þröngsýni að takmarka okkur við Evrópusambandið, búa til múra utan um það og skilgreina launafólk eftir búsetu en ekki hæfni eða verkkunnáttu sem við þurfum á að halda hér á landi. Til landsins hefur flust fólk frá öðrum löndum utan Evrópusambandsins í umtalsverðum mæli, eins og frá Filippseyjum, Taílandi og Suður-Afríku, sem hefur reynst góðir þegnar og mér finnst alveg óþarfi að gera fólki erfitt fyrir að flytja hingað frá þessum 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka ráðherra fyrir gott svar og jákvæðar undirtektir. Ég fagna því sérstaklega sem fram kom um að ráðherra hygðist leggja fram frumvarp á yfirstandandi þingi um þetta mál. Það nefnilega varðar samkeppnishæfni okkar. Það kom reyndar fram í máli ráðherra. Það má líta á sérfræðiþekkingu sem mikilvæga og eftirsótta auðlind í uppbyggingu menningar-, atvinnu- og efnahagslífs heimsins. Það er alþjóðlega mikil eftirspurn eftir sérfræðimenntuðu starfsfólki og yfirvöld sýna þessu víða skilning, m.a. með svokölluðu grænu korti í Bandaríkjunum og eins og ráðherra réttilega nefndi er mikil umræða um svokallað blátt kort í Evrópu. Ég veit til þess að Vinnumálastofnun hefur reynt að hraða afgreiðslu í sérstökum tilfellum en við þurfum einfaldlega lög. Ég endurtek hér með þakkir til ráðherra um að frumvarp um þetta verði lagt fyrir þetta þing.

Hæstv. forseti. Það er gömul saga og ný að við Íslendingar erum garpar þegar kemur að vinnu. Við njótum þess vafasama heiðurs að vinnuvikan hér á landi er miklu lengri en í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Við vinnum nefnilega þjóða mest. Á heimasíðu Hagstofu Íslands kemur fram að vinnustundir opinberra starfsmanna árið 2006 eru að meðaltali 47,2 stundir á viku. Það er lengsta vinnuvika á meðal opinberra starfsmanna í löndum Evrópu. Þeir sem eru í öðru sæti og koma á eftir okkur eru Bretar sem vinna 41,7 stundir á viku, þ.e. 6,1 stund minna en íslenskir opinberir starfsmenn. Meðaltal 12 landa í Evrópusambandinu eru 38,3 stundir hjá opinberum starfsmönnum, tæpum níu stundum styttri vinnuvika en hjá okkur. Ef við horfum til vinnumarkaðarins í heild vinna Íslendingar að meðaltali 48,5 klukkustundir á viku á meðan flestar Evrópuþjóðir vinna um 42 klukkustundir. Það er því miður staðreynd að með lengri vinnutíma minnkar framleiðni og hlutfallsleg afköst starfsfólks. Því má draga þá ályktun að framleiðni íslensks vinnuafls sé minni en í löndum þar sem vinnutími er styttri. Því mundi styttri vinnuvika ekki sjálfkrafa leiða til miklu minni afkasta. Starfsfólk yrði trúlega að mörgu leyti öflugra í vinnutíma sínum því að langur vinnudagur er letjandi eins og margir þekkja. Hæstv. forseti. Við stjórnmálamenn tölum á tyllidögum um fjölskyldupólitík, um gildi þess að fjölskyldan eigi rúman tíma til samverustunda. En því miður er staðreyndin sú að vinnuvikan hér á landi er miklu lengri en gengur og gerist í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Því miður hefur maður á tilfinningunni að við sem þjóð séum að hluta til að gleyma okkur í lífsgæðakapphlaupinu og ég tel að hefja þurfi önnur gildi til vegs og virðingar á ný, m.a. samverustundir fjölskyldunnar. Þar bera stjórnvöld ríka ábyrgð og því hef ég lagt fram fyrirspurn fyrir hæstv. félagsmálaráðherra um hvort hún sé reiðubúin að beita sér fyrir því við gerð næstu kjarasamninga að hið opinbera beiti sér fyrir því að vinnuvikan hér á landi verði stytt í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson hefur beint til mín fyrirspurn um það hvort ég sem félagsmálaráðherra sé reiðubúin til að beita mér fyrir því í komandi kjarasamningum í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að vinnutíminn verði styttur. Ég vil fyrst minna á að Ísland hefur fullgilt samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 98 um samningafrelsið. Samkvæmt samþykktinni eru aðildarríki skuldbundin til að beita sér fyrir því að virtur sé réttur samtaka atvinnurekenda og launafólks til að semja um kaup og kjör af fúsum og frjálsum vilja. Stjórnvöld hafa þar af leiðandi fylgt þeirri stefnu að blanda sér sem minnst í kjarasamninga samtaka aðila á almennum vinnumarkaði. Málið horfir auðvitað öðruvísi við þegar hið opinbera er í hlutverki annars samningsaðilans. Það er einnig rétt að draga fram og minna á að heildarsamtök á vinnumarkaði hafa kosið að semja sem mest um sín mál og beinlínis beðist undan afskiptum af hálfu ríkisvaldsins. Nefna má nokkur dæmi um það frá liðnum árum, t.d. í tengslum við framkvæmd á tilskipunum Evrópusambandsins, einkum þeim sem snerta vinnuaðstæður og vinnuskilyrði, og innleiðingu þeirra á íslenskum vinnurétti. Dæmi um þetta er tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 1993 um skipulag vinnutíma. Heildarsamtök á vinnumarkaði óskuðu eftir því að fá tækifæri til að hrinda tilskipuninni í framkvæmd með kjarasamningi. Það varð að ráði og var vinnutímatilskipuninni hrundið í framkvæmd á Íslandi með kjarasamningum. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að langur vinnutími er vissulega mikið áhyggjuefni. Þetta segi ég vegna þess að velferð barna og fjölskyldna veltur að stórum hluta á því að vinnutíminn sé skaplegur. Þótt það sé stefna stjórnvalda að blanda sér ekki í viðræður aðila vinnumarkaðarins um kaup og kjör með beinum hætti geta stjórnvöld haft áhrif með jákvæðum hætti á atriði sem hafa mikla þýðingu fyrir samfélagið. Hér finnst mér tvennt skipta miklu máli. Á grundvelli sáttmála núverandi ríkisstjórnar hefur verið settur á laggirnar samráðsvettvangur milli ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga um aðgerðir og langtímamarkmið á sviði efnahags-, atvinnu- og félagsmála. Fjórir ráðherrar eiga aðild að þessum samráðsvettvangi auk forustumanna samtaka launafólks og atvinnurekenda. Hitt atriðið sem ég vil nefna er að á sumarþingi samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Ég hef þegar skipað samráðshóp til að hrinda áætluninni í framkvæmd. Í áætluninni er tekið fram að á samráðsvettvangi ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga verði mótaðar tillögur um aðgerðir til að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð og þjónustu við barnafjölskyldur. Einkum verði litið til þess hvernig tryggja megi að fyrirtæki setji sér fjölskyldustefnu, stytti vinnutíma og geri vinnutímann sveigjanlegri, og hvernig unnt sé að tryggja að foreldrar geti betur sinnt börnum sínum, t.d. vegna veikinda þeirra eða fötlunar. Ég mun fela samráðshópnum sem starfar á grundvelli aðgerðaáætlunarinnar í þágu barna og ungmenna að undirbúa umfjöllun á samráðsvettvangi ríkisins, aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaga. Á þann hátt verður greitt fyrir tillögugerð af hálfu samráðsvettvangsins um umbætur í framangreindum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir málefnaleg og góð svör. Að sjálfsögðu drottnar ríkið ekki yfir aðilum vinnumarkaðarins. Hins vegar getur ríkið beitt sér á þeim samráðsvettvangi sem hæstv. ráðherra nefndi hér fyrir því að viðhorfin verði önnur. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. ráðherra ætlar að beita sér í þessum efnum. Það er ekki ásættanlegt fyrir ríkustu þjóð í heimi að við skulum vinna allt að 45 klukkustundum lengri vinnumánuð en þær þjóðir sem ég nefndi áðan og eru innan Evrópusambandsins. 45 klukkustunda lengri vinnumánuður en 12 þjóðir í Evrópusambandinu er því miður ekki ásættanlegt og hlýtur að koma niður á samverustundum og velferð fjölskyldunnar. Hæstv. ráðherra er ráðherra fjölskyldumála, hefur gefið sig út fyrir það, og ég fagna því sérstaklega að hún ætli að skoða þessi mál nánar. Ég held að hér sé um langtímamarkmið að ræða. Þetta er ekki eitthvað sem við breytum í einu vetfangi en við þurfum að hefja umræðuna um þessi mál, hefja hana innan sala Alþingis og almennt í samfélaginu. Ég ítreka enn og aftur þakkir mínar til hæstv. ráðherra. Við erum ekki alltaf sammála í þingsölum eins og margir þekkja en í þessu máli erum við hjartanlega sammála. Hér er um mikilvægt markmið að ræða sem við þurfum að ná í gegn í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins.

Hæstv. forseti. Staða sveitarfélaga á Miðausturlandi hefur batnað til mikilla muna á undanförnum árum í kjölfar mikilla framkvæmda á Miðausturlandi í tengslum við uppbyggingu álvers á Reyðarfirði. Áhrifasvæðið er fyrst og fremst Miðausturland og hafa byggðarlög þar vaxið til mikilla muna. Hins vegar er það svo að Austurland í heild sinni hefur ekki nema að hluta til hagnast á þessum framkvæmdum. Svokölluð jaðarsvæði fyrir norðan framkvæmdasvæðið og á Suðurfjörðum hafa því miður glímt við mikinn samdrátt í atvinnulífi og fólksfækkun. Þetta er staðreynd sem við gerum okkur öll grein fyrir og þurfum að horfast í augu við. Á fundi stjórnar Sambands sveitarfélaga á Austurlandi var þetta mál rætt á dögunum og þess farið á leit við hæstv. iðnaðarráðherra að hann skoði leiðir í samvinnu við hlutaðeigandi aðila til að snúa þessari þróun við og skoða vandamál þessara byggðarlaga. Ég veit til þess að forustumenn Sambands sveitarfélaga á Austurlandi hafa tekið þessi málefni upp við hæstv. ráðherra og ég er hér kominn til að fylgja því eftir hver niðurstaða málsins er. Staðreyndin er sú að mörg byggðarlög á Austurlandi, eins og víðar á landsbyggðinni, glíma við mikil og erfið verkefni og því er mikilvægt að stjórnvöld á hverjum tíma og ríkisstjórnin í þessu tilviki komi til móts við þær jaðarbyggðir. Ég var á Vopnafirði á dögunum. Þar var m.a. mikið rætt um samgöngubætur og þess saknað að ríkisstjórnin skyldi ekki vilja beita sér í því í hinum svokölluðu mótvægisaðgerðum að bæta samgöngur til Vopnafjarðar. Ég á von á því, ef svar ráðherrans er mikilvægt, að þær áherslur verði mjög skýrar frá Vopnfirðingum. Þessi sveitarfélög þurfa innspýtingu og kannski ekki síst í formi þess að þeim sé veittur stuðningur til að geta staðið undir lögbundinni þjónustu sem viðkomandi sveitarfélög eiga að veita íbúum sínum. Því miður er það staðreynd að mörg sveitarfélög á Austurlandi geta vart veitt íbúum sínum lögbundna þjónustu í dag, hvað þá aðra og betri þjónustu, og þar af leiðandi verða þessi samfélög úti í þeirri samkeppni sem er um íbúana hér á landi. Við verðum þess vegna, hæstv. forseti, að tryggja þeim sveitarfélögum á Austurlandi sem standa utan áhrifasvæðis stóriðjunnar tækifæri til að heyja þessa samkeppni á jafnréttisgrunni. Við þurfum að fara í þá vinnu í samstarfi við þessa aðila. Ég vona heitt og innilega að hæstv. ráðherra taki vel í þetta og því hef ég spurt hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því í samvinnu við viðkomandi sveitarfélög að mál þeirra verði skoðuð sérstaklega í þessu samhengi.

Frú forseti. Það gerist ekki oft að ég sé nákvæmlega sammála hv. þm. Birki Jóni Jónssyni en ég verð þó að segja að ég er honum algerlega sammála um þau kjör sem hann greindi frá að byggðarlög á Austurlandi utan vaxtarsvæða og áhrifasvæða álversins sæti í dag. Svar mitt við spurningu hv. þingmanns getur verið stutt og beinskeytt. Ég hef í hyggju að skoða það alvarlega að setja upp nefnd eða verkefnisstjórn af þessu tagi. Ég er þeirrar skoðunar að nokkur sveitarfélög í landinu hafi orðið verulega afskipt. Við þekkjum auðvitað Vestfirði og Norðausturland en þangað hefur afl og atgervi ríkisstjórnarinnar beinst í töluverðum mæli. Því miður er það svo að sama athygli hefur ekki beinst að sveitarfélögum t.d. á suðurfjörðum Austfjarða og reyndar á norðausturhorninu í kjördæmi hv. þingmanns. Ég segi það alveg hreinskilnislega að hjarta mínu blæðir vegna þessara byggðarlaga. Ég veit að fólki í þeim hefur verið að fækka og ég veit að sogkraftur álversframkvæmdanna á Austurlandi hefur ekki hvað síst bitnað á þeim. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að til mín komu forsvarsmenn Sambands sveitarfélaga á Austfjörðum með ákveðna hugmynd. Hún laut að því að ráðuneyti mitt mundi setja upp nefnd, eins konar verkefnisstjórn til að skoða ýmsa möguleika sem þeir reifuðu einnig við mig. Nú skal ég vera ærlegur við hv. þingmann, frú forseti, ég tók ekki sérlega vel í form þeirrar hugmyndar sem mér var borin. Ég sagði hins vegar að það væri miklu vitlegra og miklu farsælla til árangurs að sett yrði upp verkefnisstjórn af þessu tagi með aðkomu fleiri ráðuneyta en iðnaðarráðuneytisins, þ.e. tveggja annarra öflugra ráðuneyta, fjármálaráðuneytisins og þess ráðuneytis sem fer með málefni sveitarstjórna. Ég sagði þeim ágætu herramönnum sem á fund minn komu að ég mundi beita mér fyrir því, skoða það mjög vel og ræða við önnur ráðuneyti, að setja upp slíka verkefnisstjórn. Viðfang hennar yrði þó ekki bara þær ágætu hugmyndir sem til mín voru færðar, heldur ekki síst að kanna fjárhagslega stöðu þessara sveitarfélaga, samgöngubætur eins og hv. þingmaður reifaði áðan, og jafnframt ýmsa möguleika, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir, á því að sameina sveitarfélög á þessu svæði. Ég held að þau verkefni sem ég var að reifa hér séu ákaflega brýn. Sömuleiðis ræddum við líka ýmis sértæk úrlausnarefni sem heyra undir ráðuneyti mitt og kannski sérstaklega bak áramótum ef þingið samþykkir að ferðamálin færist til þess. Þeir vaxtarsprotar sem þessir ágætu fulltrúar Austfirðinga ræddu við mig voru ekki síst á sviði ferðaþjónustu og það er ekki úr vegi að rifja það upp fyrir hv. þingmanni að settir voru töluverðir peningar í þróun ferðaþjónustu á svæðum eins og þessum í mótvægisaðgerðunum. Jafnframt hefur sá byggðaráðherra sem hér stendur mjög hlýjar tilfinningar gagnvart þessum byggðarlögum sem ég vil ekki kalla jaðarbyggðir heldur byggðarlög sem eru afskipt. Svar mitt til hv. þingmanns er að ég hef hug á að skoða þetta mál mjög rækilega. Ég hef þegar rætt það við þann ráðherra sem væntanlega bak jólum fer með málefni sveitarstjórna en ég verð að viðurkenna það hreinskilnislega að mér hefur ekki enn gefist tími til að ræða það við þriðja ráðuneytið sem ég nefndi. Það er skoðun mín, frú forseti, að miklu skynsamlegra sé að setja upp verkefnisstjórn af þessu tagi með aðkomu þriggja öflugra ráðuneyta en þess ráðuneytis sem Framsóknarflokkurinn hefur heldur háðuglega og stundum í spotttóni talað um sem litla ráðuneytið.

Frú forseti. Það er mjög gott að ljósið skuli vera að renna upp fyrir framsóknarmönnum meira að segja að álvers- og stórvirkjanaframkvæmdir séu ekki allsherjarpatentlausn í heilum landshlutum. Reynslan ein mun skera úr um hvaða viðspyrna stórframkvæmdirnar á Miðausturlandi verða í byggðarlegu tilliti einnig þar á því svæði. Hitt liggur þegar fyrir að jaðarbyggðir Austurlands hafa í litlu ef nokkru notið þessara framkvæmda og að sumu leyti goldið þeirra hvað varðar samkeppni um vinnuafl við þensluna á framkvæmdatíma á Miðausturlandi. Þannig er augljóst að Djúpivogur, Breiðdalsvík, Stöðvarfjörður, Seyðisfjörður, Borgarfjörður eystri og Vopnafjarðarsvæðið eiga í síst minni erfiðleikum nú hvað varðar atvinnumál og afkomu sveitarfélaga og íbúa en var fyrir upphaf þessara framkvæmda. Það er vonum seinna að menn vakni upp við þennan veruleika og fari fram á að eitthvað sé gert í málunum en ég minni á að sama má auðvitað segja um velflest sambærileg byggðarlög landsbyggðarinnar. Hér 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ærleg og heiðarleg svör í þessari umræðu. Ég tek það svo að hæstv. ráðherra hafi í raun verið að gefa yfirlýsingar áðan þess efnis að þessi mál verði skoðuð nánar í samvinnu við hlutaðeigandi aðila, þ.e. sveitarfélögin sem glíma við þessi vandamál. Sá sem hér stendur gerir sér grein fyrir að þær framkvæmdir sem farið var í á Austurlandi á sínum tíma leysa ekki vanda alls Austurlands. Hins vegar ber að horfa á að það góða ástand sem núna ríkir í Fjarðabyggð og uppi á Héraði væri ekki í dag nema fyrir tilstilli þessara framkvæmda og við getum gert okkur í hugarlund hver staða viðkomandi byggðarlaga væri í dag ef til þessara framkvæmda hefði ekki komið. Ég fagna áhuga hæstv. ráðherra þess ráðuneytis sem fer með byggðamálin í landinu sem er svo sannarlega ekki lítið ráðuneyti í mínum huga á tímum þegar miklir erfiðleikar blasa við landsbyggðinni í kjölfar samdráttar í þorskkvóta. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann ekki að endurskoða verði þá ákvörðun sem birtist í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar um að afnema flutningsjöfnun á olíuvörum, sem mun þýða einmitt fyrir byggðirnar á Norðausturlandi og Austurlandi í heild sinni tugmilljóna króna útgjaldaauka fyrir fyrirtækin á svæðinu, fyrir almenning á svæðinu? Ekki eru þetta breiðu bökin þessa dagana sem eiga að þurfa að bera slíka skerðingu. Hæstv. ráðherra beitti sér fyrir því að 150 millj. færu til þess að jafna flutningskostnað á Vestfjörðum. Fyrrnefndar byggðir búa við mjög sambærileg vandamál og trúlega hærri flutningskostnað en Vestfirðir. Er hæstv. ráðherra tilbúinn að skoða hvort til greina komi að þessar byggðir fái sams konar úrlausn mála 

Frú forseti. Þessi byggðamálaráðherra er til í að skoða allt sem jákvætt horfir gagnvart þeim byggðarlögum sem eiga í vök að verjast. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan um áhrif sogkrafts álversframkvæmdanna á þau byggðarlög sem hv. þingmaður ber svo fyrir brjósti. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það hefur haft neikvæð áhrif á þau byggðarlög, eins og Djúpavog og Seyðisfjörð og fleiri byggðarlög sem hv. þingmaður nefndi áðan, að vera í nágrenni við þessar miklu framkvæmdir sem hafa sogað til sín mannaflann, ekki bara af Austfjörðum, heldur líka af Vestfjörðum. Þegar ég var á mínum fyrstu ferðalögum sem byggðamálaráðherra vestur á fjörðum til að reyna að gera mér grein fyrir stöðu mála þar, hvað blasti við mér þegar ég opnaði staðarblöðin? Það voru auglýsingar frá Fjarðaáli beinlínis til þess ætlaðar að fá fólk af Vestfjörðum, með borgunum í fríðu, til að flytjast austur. Þetta mál er því ekki einhlítt. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að auðvitað hafa álversframkvæmdirnar á Austurlandi skipt sköpum fyrir ákveðin svæði þarna en önnur hafa goldið þeirra. Ég segi eins og í fyrra svari mínu að ég hef fullan hug á að skoða það mál sem hv. þingmaður beinir til mín en ég vil gera það með öðrum og yfirgripsmeiri hætti en þeir ágætu fulltrúar Austfirðinga sem á minn fund komu lögðu til í upphafi. Ég tel að til þess að fá greinargóða mynd af stöðunni og til að geta komið með raunverulegar úrbætur sem tengjast þá fjárhagsmálefnum þessara sveitarfélaga, samgöngubótum og yfirleitt afli þeirra til að standa undir skyldum sínum gagnvart borgurum innan sinna vébanda, þurfi að minnsta kosti þessi þrjú ráðuneyti. Ég sagði hv. þingmanni að búið er að innbyrða tvö og ég vona að eftir áramót geti ég upplýst hv. þingmann betur um það hvernig staðan er, en ég hyggst ráðast í þetta strax 

Frú forseti. Um miðjan síðasta mánuð bárust fregnir af því í fjölmiðlum að ákvarðanir hefðu verið teknar um launakjör stjórnenda hjá Ríkisútvarpinu og var það aðallega rakið til þess að ákveðið var á sínum tíma að breyta rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins úr hefðbundinni ríkisstofnun í opinbert hlutafélag. Í fjölmiðlaumfjöllun af þessu máli hafa að sjálfsögðu ýmsir blandað sér í þá umræðu, m.a. forsvarsmenn stéttarfélaga, bæði Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins, Bandalags háskólamanna og fleiri, og hefur komið fram í viðtölum við þá að eðlilegt sé að þær hækkanir sem ákveðnar voru hjá æðsta stjórnanda Ríkisútvarpsins séu látnar gilda fyrir aðra starfsmenn útvarpsins sömuleiðis. Því hefur verið haldið fram í fjölmiðlum að um sé að ræða hátt í 100% hækkun á launum forstjóra Ríkisútvarpsins ohf. og ætla ég ekki að fullyrða það hér og nú að það séu réttar upplýsingar fyrr en ég heyri svar hæstv. menntamálaráðherra. En það er alveg ljóst að ef svo er þá er það mjög sérkennilegt innlegg í alla umræðu um launamál í samfélaginu, að ekki sé talað um í aðdraganda þeirra kjarasamninga sem nú standa fyrir dyrum á vinnumarkaði. Formaður Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins hefur látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að fregnir af þessari hækkun hafi komið nokkuð á óvart en hann segir hana líka fagnaðarnefni í viðtali, „ef“ - eins og segir í viðtalinu, með leyfi forseta - „miðað yrði við þessar hækkanir við endurskoðun næstu kjarasamninga“. Því er ljóst að forsvarsmenn stéttarfélaga líta að sjálfsögðu svo á og eðlilega að ákvarðanir af þessum toga hljóti að verða teknar til umfjöllunar og verða hafðar til hliðsjónar þegar kemur að kjarasamningum. Það er auðvitað ábyrgðaratriði þegar opinberir aðilar ganga á undan með ákvarðanir af þessum toga. Í þessu sambandi má líka vísa til ályktana frá ársþingi Alþýðusambandsins sem haldið var núna í októbermánuði þar sem að sjálfsögðu var fjallað um þetta efni. Vegna þessara fregna fannst mér nauðsynlegt að frá fram upplýsingar um þetta á hv. Alþingi og hef þess vegna lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hver er launakostnaður vegna útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins ohf. nú og hver var sambærilegur kostnaður fyrir ári síðan? 2. Hver er þóknun formanns og annarra stjórnarmanna í Ríkisútvarpinu ohf. nú og hver var þóknun fulltrúa í útvarpsráði fyrir ári síðan? 3. Hver er kostnaður við yfirstjórn Ríkisútvarpsins ohf. og hver var hann fyrir ári síðan? 4. Hefur launakostnaður almennra starfsmanna breyst hlutfallslega eins og launakostnaður útvarpsstjóra?

Frú forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur beint til mín fjórum spurningum um stjórnunarkostnað Ríkisútvarpsins. Í fyrsta lagi nema, samkvæmt upplýsingum frá Ríkisútvarpinu, heildargreiðslur til útvarpsstjóra 1.530 þús. kr. á mánuði. Þá eru meðtalin laun og reiknuð bifreiðahlunnindi fyrir útvarpsstjórastarfið og þóknun fyrir fréttalestur til jafns við aðra sem gegna því starfi. Laun útvarpsstjóra voru fyrir ári, þá utan hlunninda, 780 þús. kr. á mánuði. Í öðru lagi var spurt: Hver er þóknun formanns og annarra stjórnarmanna í Ríkisútvarpinu ohf. nú og hver var þóknun fulltrúa í útvarpsráði fyrir ári? Þóknun formanns og annarra stjórnarmanna hefur ekki verið ákveðin. Þá ákvörðun ber, samkvæmt samþykktum Ríkisútvarpsins ohf., að taka á aðalfundi eða hluthafafundi sem enn hefur ekki verið haldinn, þ.e. ef frá er talinn stofnfundur félagsins. Þóknun formanns útvarpsráðs fyrir ári var 60.522 kr. á mánuði en þóknun annarra fulltrúa í útvarpsráði var 36.025 kr. á mánuði. Síðan er spurt í þriðja lagi, frú forseti: Hver er kostnaður við yfirstjórn Ríkisútvarpsins ohf. og hver var hann fyrir ári? Samkvæmt upplýsingum frá Ríkisútvarpinu urðu breytingar á stjórnunarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins í kjölfar breytinga á rekstrarformi útvarpsins. Voru nokkur stjórnunarsvið sameinuð. Önnur voru lögð niður og millistjórnendum fækkað. Mér skilst að stjórnendum hafi fækkað úr 16 í 10. Sé tekið tillit til þeirrar fækkunar og þeirra breytinga sem orðið hafa á launum stjórnenda, þar með talið útvarpsstjóra, hefur launakostnaður við yfirstjórn Ríkisútvarpsins lækkað um 13 millj. kr. á föstu verðlagi á ársgrundvelli, þ.e. um 10%, úr 137 millj. kr. í 124 millj. kr. Miðað við breytingu á launavísitölu á milli ára er raunlækkun 24 millj. kr., þ.e. um 16% sparnaður. Og í fjórða lagi er spurt: Hefur launakostnaður almennra starfsmanna breyst hlutfallslega eins og launakostnaður útvarpsstjóra? Því er til að svara: Nei, enda samningar ekki lausir fyrr en hvað úr hverju. Mér skilst að fyrstu samningar séu lausir nú um áramótin og mér skilst einnig að starfsmenn Ríkisútvarpsins muni ekki semja í einu lagi, heldur muni hvert félag fyrir sig, þ.e. félög eins og BSRB, BHM og Rafiðnaðarsambandið, semja við Ríkisútvarpið ohf.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör við þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt hér fram, en það endurspeglast og kemur þar þá fram og er staðfest að launakostnaður vegna útvarpsstjóra hefur hækkað um milli 90 og 100% frá því að fyrirtækinu var breytt í opinbert hlutafélag. Það hlýtur að sjálfsögðu að vekja upp spurningar um það hvort fyrirkomulagsbreyting af þeim toga að breyta opinberum stofnunum eða fyrirtækjum í hlutafélög á grundvelli hlutafélagalaga þýði þar með að menn hafi eitthvað frjálsari hendur til að ákveða launakjör, hvort sem það er forstjórinn eins og í þessu tilviki eða hugsanlega aðrir starfsmenn. Ég er ekki viss um að það hafi endilega vakað fyrir þeim sem fóru í þann leiðangur að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag að niðurstaðan ætti að verða að launakostnaður einstakra stjórnenda mundi hækka svona mikið, jafnvel þótt kerfisbreytingar innan húss þýði að silkihúfunum fækki eitthvað eins og ráðherrann gerði ágætlega grein fyrir í svari sínu. Engu að síður hækka laun einstakra yfirmanna umtalsvert og langt umfram það sem gengur og gerist á vinnumarkaði. Það sem var athyglisvert í svari ráðherrans var m.a. að launakostnaður almennra starfsmanna hefði ekki breyst hlutfallslega - enda væru samningar ekki lausir. Mátti kannski draga þá ályktun að það kæmi að því þegar farið verður í samninga á næstunni að starfsmenn mættu búast við hlutfallslega sömu launahækkun. Þetta er auðvitað athyglisvert. Mér fannst nauðsynlegt að fá þessar upplýsingar hér fram því að þær eru tvímælalaust innlegg í þá umræðu sem fram mun fara í samfélaginu á næstu mánuðum í tengslum við laun og launakjör almennt.

Frú forseti. Já, það er nefnilega ágætt að draga þessar tölur fram því að mér finnst ég þurfa að kalla fram hér í ræðustól þingsins að menn gæti ákveðinnar sanngirni við launasamanburð. Ég dró sérstaklega fram að um væri að ræða heildarlaun útvarpsstjóra, að eitt og annað væri reiknað inn í þau og það væru ekki nákvæmlega sambærilegar tölur. Gott og vel, engu að síður hafa launin hækkað. Það er ekkert launungarmál að það blasti við þegar við ræddum þetta á sínum tíma að það yrði farið af stað í ákveðnar breytingar. Ég kann ekki við það að tala um silkihúfur, mér finnst vera talað niður til þess fólks sem hefur starfað á vegum Ríkisútvarpsins í áraraðir. Ég tel hins vegar mikilvægt að draga fram að rekstrarkostnaður við yfirstjórnina hefur lækkað. Og til hvers var leikurinn gerður? Hvert fara þeir fjármunir sem sparast hafa í slíkum rekstrarsparnaði? Þeir fara í það sem við beindum sjónum okkar að, þ.e. í innlenda dagskrá. Allir sem hafa fylgst með Ríkisútvarpinu taka eftir því að innlend dagskrá hefur stóraukist og ég spái því að hún muni gera það og stóreflast á næstu missirum. Til þess var leikurinn gerður, að reyna að nýta fjármagnið betur og setja það inn í það sem skiptir okkur máli varðandi menningardagskrá Ríkisútvarpsins. Það var heldur aldrei neitt launungarmál að því var spáð að laun starfsmanna Ríkisútvarpsins mundu líklega nálgast almenna markaðinn. Það var rætt um það í ræðustól þingsins og víðar. Ég vil líka draga fram að starfsmennirnir sjálfir báðu sérstaklega um að kjarasamningarnir við sig yrðu óbreyttir fram yfir formbreytingu. Að sjálfsögðu var orðið við því.

Hæstv. forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra ásamt Birni Val Gíslasyni sem var hér varaþingmaður Steingríms J. Sigfússonar um þriggja vikna skeið fyrr í vetur. Ástæðan fyrir þessari fyrirspurn um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð er einfaldlega sú að löngum hefur verið mikill áhugi á betri menntun og betra aðgengi að framhaldsnámi fyrir ungmenni á þessu svæði, sem sé við utanverðan Eyjafjörð, og það er staðreynd að til þess að styrkja byggð og búsetu eru þrír þættir hvað mikilvægastir, góðar samgöngur, fjarskipti og menntun. Framhaldsnám er þar undirstaða. Því er mikill áhugi hjá íbúum við utanverðan Eyjafjörð að koma á framhaldsmenntun á staðnum. Nú hefur í raun verið ákveðið að koma upp framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð en íbúar og sveitarstjórnarmenn hafa af því áhyggjur að þess sjái ekki stað í fjárlögum fyrir árið 2008 og þar sem búið er að gefa undir fótinn með að þessu námi verði komið á vilja sveitarstjórnarmenn þegar ráða verkefnastjóra til að undirbúa þetta verkefni og stefna að því að starfið geti hafist 2009. Eins og er er verkefnið í lausu lofti úr því að fjármagnið er ekki fyrir hendi. Því vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra, í fyrsta lagi: Hvenær er áætlað að hefja framkvæmdir við byggingu framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð? Í öðru lagi: Hvar verður skólinn og hvenær er áætlað að hann verði tilbúinn í nýju húsnæði? Í þriðja lagi: Hver er áætlaður kostnaður við nýbyggingu framhaldsskóla? Hæstv. forseti. Ástæður fyrir því að spurt er um staðsetningu er sú að góð samvinna hefur verið milli sveitarfélaganna á Dalvík, Ólafsfirði og Siglufirði og er auðvitað horft til Héðinsfjarðarganganna til að gera að möguleika þann draum að koma þessu framhaldsnámi á. Vinnan er ekki lengra komin en svo að fyrir okkur hv. þingmenn sem hlustuðum á sveitarstjórnarmenn flytja erindi sín virðist þetta enn þá vera í lausu lofti hvað varðar staðsetningu. Við spyrjum því m.a. 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Mér finnst hún endurspegla þá þróun sem við höfum staðið frammi fyrir á undanförnum missirum og árum, þ.e. að flytja námsframboðið og námstækifærin nær samfélögunum. Að vissu leyti verður alltaf að vera til staðar ákveðinn rektstrargrundvöllur því að hann, eða skortur á honum, mundi hafa áhrif á faglegt starf. Það hefur verið unnið ágætlega að undirbúningi framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Við stefnum að honum og ætlum okkur að hefja starfsemi í þeim skóla árið 2009 í samræmi við það sem ég hef ávallt sagt hér á þingi. Það er m.a. í tengslum við opnun Héðinsfjarðarganganna sem eru lykillinn að því að hægt verði að byggja upp góðan skóla og hefja ötult skólastarf. En spurt er í fyrsta lagi: Hvenær er áætlað að hefja framkvæmdir við byggingu framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð? Í mars sl. skipaði ég stýrihóp til undirbúnings stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð á grundvelli óska heimamanna. Það skiptir mjög miklu máli að við byggjum þarna upp skóla sem er í samræmi við óskir heimamanna því að þeir skilja þarfir og umhverfi manna best í stefnumótun skólans. Hópinn skipa bæjarstjórar Fjallabyggðar og Dalvíkurbyggðar og þrír sérfræðingar ráðuneytisins um skólamál. Hópnum er ætlað að móta hugmyndir um námsframboð, námsfyrirkomulag, aðstöðu og staðsetningu fyrirhugaðs skóla og gera tillögu um upphafstíma skólahalds. Hópurinn skal í störfum sínum leita sérstaklega eftir sjónarmiðum hagsmunaaðila á svæðinu. Hópurinn er að vinna að úrvinnslu verkefnisins og hefur bakhópur heimamanna verið honum til halds og trausts. Nú á haustdögum verður gerð könnun á sjónarmiðum og viðhorfum íbúa svæðisins til stofnunar nýs skóla. Verður sérstök áhersla lögð á að kanna hug nemenda í grunnskólunum og foreldra þeirra. Þá verður þörf fyrir menntun í atvinnulífinu skoðuð sérstaklega svo og áhugi á fullorðinsfræðslu. Lengra er vinnan ekki komin í bili en línur munu skýrast á næstu vikum þegar upplýsingaöflun er lokið og stýrihópurinn hefur skilað tillögum um framhald málsins, svo sem um staðsetningu fyrirhugaðs skóla og aðstöðu sem þarf að koma upp áður en kennsla getur hafist. Í öðru lagi er spurt: Hvar verður skólinn og hvenær er áætlað að hann verði fullbúinn í nýju húsnæði? Eins og ég gat um áðan er málið á vinnslustigi en stýrihópurinn miðar við það að reglulegt skólastarf hefjist haustið 2009. Héðinsfjarðargöngin verða þá væntanlega opnuð það haust, jafnvel fyrr, og er sú samgöngubót helsta forsenda nýs skóla á svæðinu. Stýrihópurinn vinnur út frá því að höfuðstöðvar skólans verði í Ólafsfirði og þetta er það sem við höfum miðað við. Ég hef heyrt ofan í sveitarstjórnarfólk á þessu svæði og menn eru sammála um að höfuðstöðvar skólans verði í Ólafsfirði. Gangi þetta eftir þarf að sjálfsögðu að tryggja skólanum góða starfsaðstöðu fyrir haustið 2009. Síðan er spurt: Hver er áætlaður kostnaður við nýbyggingu framhaldsskólans? Ákvörðun um nýbygginguna hefur ekki verið tekin og þar af leiðandi liggja engar áætlanir fyrir um kostnað. En eins og sjá má í fyrirliggjandi frumvarpi til fjáraukalaga eru 5 millj. kr. ætlaðar til að flýta undirbúningi við fyrirhugaðan skóla við utanverðan Eyjafjörð svo og 15 millj. kr. í frumvarpi til fjárlaga 2008. Er þetta hugsað sérstaklega til þess að ráða starfsmenn sem geta haldið utan um verkefnið og ýtt því áfram þangað sem við viljum sjá það. Þótt þessar fjárveitingar dugi að sjálfsögðu ekki til að byggja nýjan skóla geta þær nýst, og nýst vel, til að tryggja málinu framgang og hraða nauðsynlegum undirbúningi. Ég undirstrika það sem ég hef sagt áður í ræðustól að það sem er lykilatriði í þessu máli er að við vinnum það í samvinnu og sátt við heimamenn og að breið samstaða náist hjá heimamönnum um það, bæði hvar skólinn eigi að vera og hvernig uppbygging hans eigi að vera. Ég leyfi mér að mótmæla því sérstaklega sem kom fram hér í máli hv. fyrirspyrjanda að málið sé í lausu lofti. Það er síður en svo. Málið er í ákveðnum farvegi, það er unnið að því í samvinnu við heimamenn og það er vilji til þess. Viljinn er alveg skýr, við ætlum okkur að opna þennan framhaldsskóla haustið 2009 ef allt gengur eftir.

Hæstv. forseti. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á því á hinu háa Alþingi. Rætt hefur verið um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem eina af mótvægisaðgerðum núverandi ríkisstjórnar. Þar vil ég, hæstv. forseti, segja að menn séu að skreyta sig með stolnum fjöðrum. Það var einlægur ásetningur fyrri ríkisstjórnar og ríkur áhugi á því að koma að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Hæstv. ráðherra tilkynnti í aðdraganda kosninga að ákvörðun ríkisstjórnarinnar lægi fyrir. Hér er því ekki um að ræða ákvörðun núverandi ríkisstjórnar heldur fyrri ríkisstjórnar. Samfylkingarmenn skulu hafa sig hæga í því að tala um að um verulegar mótvægisaðgerðir sé að ræða, einungis er verið að endurnýja gamalt loforð. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um að mjög mikilvægt sé að hefjast handa sem fyrst við að reisa glæsilega viðbyggingu utan um hið glæsilega skólastarf í ljósi þess hversu 

Frú forseti. Það er algjör tímaskekkja að allir nemendur frá utanverðum Eyjafirði að vestan, og þar með frá þéttbýlisstöðunum, kjörnunum stóru, Siglufirði, Ólafsfirði og Dalvík, skuli þurfa að sækja framhaldsnám út fyrir sína heimabyggð. Þarna er að minnsta kosti 4–5 þúsund manna upptökusvæði sem á að geta fóðrað myndarlegan framhaldsskóla, ekki síður en t.d. nú er risinn á vestanverðu Snæfellsnesi. Má ég þá minna á að áform um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð eru, ef eitthvað er, eldri en þau áform, þannig að ég get nú ekki tekið undir að þetta hafi gengið sérstaklega hratt. Ég held að staðsetning í Ólafsfirði, sem er miðsvæðis, sé eðlileg en það þarf að huga að ýmsu í tengslum við það, ekki bara að byggingarmálum heldur líka samgöngubótum og tryggja ekki síst öryggi samgangna hvað varðar snjóflóðahættu o.fl. Síðast en ekki síst þarf undirbúningur að vera mjög vandaður. Það er mjög mikilvægt að hægt sé að kynna skólann í efstu bekkjum grunnskóla árinu áður en hann fer af stað. Það má engan tíma missa til þess að taka hinar endanlegu ákvarðanir og ráða fyrsta starfsfólkið og hefja markvissan undirbúning.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin, sérstaklega þá heitstrengingu að skólinn verði settur á og hefjist 2009 og að það gangi þá eftir að á þeim tíma verði Héðinsfjarðargöng opnuð. Ég vil líka taka undir og árétta orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, það krefst undirbúnings og það krefst kynningar og hugmyndavinnan er rétt að fara í gang. Ég nefndi áðan að málið virtist vera svolítið í lausu lofti og það er það auðvitað þegar forvinnan er rétt að byrja. Sem betur fer á að leita til íbúanna, það er þeirra að segja hvernig fyrirkomulagið eigi að vera og hvernig skólinn eigi að vera uppbyggður, sveitarstjórnarmenn eru svo hafðir með í ráðum. Það fer að líða að jólum 2007 og málið er enn þá, leyfi ég mér að segja, svolítið í lausu lofti. Það vantar að ramminn sé festur og hægt verði að ráða starfsmenn til undirbúnings. Ég leitaði að fjárframlögum til skólans í fjárlögum 2008 en fann ekki, það getur verið glámskyggni. En ef þetta er hluti af mótvægisaðgerðum núverandi ríkisstjórnar vegna niðurskurðar í veiðiheimildum á þorski finnst mér langt seilst eftir mótvægisaðgerðum. Ég hefði talið að þetta mál væri í ákveðnum farvegi og vinna ætti markvisst að því. En ég vil, hæstv. forseti, leyfa mér að styðja hæstv. menntamálaráðherra í því að fara að vilja heimamanna og byggja þarna upp af metnaði þann skóla sem þeir óska eftir.

Frú forseti. Ég vil þakka þessa umræðu og líka þá óþreyju sem verður vart, sem mér finnst endurspegla metnað af hálfu þingheims varðandi skólahald við utanverðan Eyjafjörð. Ég held að allir séu samstilltir og samhljóma hvað það varðar, við ætlum okkur að koma upp öflugu skólastarfi sem næst þeirri þjónustu sem við viljum byggja upp við samfélagið við utanverðan Eyjafjörð. Að sjálfsögðu er þetta ekki mótvægisaðgerð. Þetta er markviss áætlun sem við höfum staðið að, m.a. ég og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, á síðasta þingi. Hugsunin með 5 millj. kr. framlagi í mótvægisaðgerðapakkanum var sú að við gætum farið strax af stað í að ráða starfsmenn. Ekki var gert ráð fyrir því í fjárlögum þessa árs, ekki var eyrnamerkt fjármagn til þess. Nú er það til staðar þannig að við eigum að geta fengið starfsmann til að halda utan um verkefnið, ýta því áfram í þeirri góðu samvinnu og samstarfi sem um þetta merkilega verkefni ríkir.

Frú forseti. Í desember á síðasta ári samþykkti allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna sáttmála um réttindi fatlaðra og var skrifað undir hann í mars sl. Markmiðið með sáttmálanum er að fatlaðir njóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra og enn fremur er sáttmálanum ætlað, eins og segir, með leyfi forseta: „að vernda og tryggja slík réttindi og frelsi og að auka virðingu fyrir mannlegri reisn þeirra“. Sáttmálinn tekur á fjölmörgum málum og er nokkuð yfirgripsmikill. Meðal þeirra atriða sem hann hvílir á eru virðing fyrir mannlegri reisn og sjálfræði og sjálfstæði einstaklinga. Hann bannar mismunun, tryggir að fatlaðir geti tekið virkan og fullan þátt í samfélaginu og á að veita þeim jöfn tækifæri. Þá tekur sáttmálinn á hlutum eins og aðgengismálum og jafnrétti kynja. Hann fjallar m.a. sérstaklega um fatlaðar konur og er viðurkennt að konur búi við og séu þolendur margþættrar mismununar og að sérstakar ráðstafanir þurfi til að þær geti notið sín til fulls. Eins og nærri má geta skipta alþjóðlegir sáttmálar eins og sá sem hér er vikið að verulegu máli. Sáttmálanum um réttindi fatlaðra er vissulega ætlað að bæta réttarstöðu fatlaðra og tryggja réttindi þeirra í samfélaginu, tryggja að þeir njóti í hvívetna sömu réttinda og aðrir þegnar og hvers konar mismunun á grundvelli fötlunar er bönnuð. Á hinn bóginn er það ekki síður þýðingarmikið að sáttmálar af þessum toga öðlist lögformlegt gildi og réttarstaða þeirra sem sáttmálinn nær til sé með þeim hætti tryggð í íslenskri löggjöf. Hagsmunasamtök fatlaðra hafa látið málið til sín taka og sömu sögu er að segja um Mannréttindaskrifstofu Íslands. Fjallað hefur verið um sáttmálann á ráðstefnum og fundum og í samþykkt landsþings Landssamtakanna Þroskahjálpar nú í október segir m.a., með leyfi forseta: „Landsþing Landssamtakanna Þroskahjálpar hvetur íslensk stjórnvöld til að hefjast þegar handa við að skoða hvort einhver ákvæði íslenskra laga stangist á við ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra til að hægt verði að lögfesta hann. Jafnframt skorar þingið á stjórnvöld að raungera ákvæði samningsins í lífi fólks með fötlun á Íslandi.“ Eins og ég hef rakið er sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra afar mikilvægur og í honum felast miklar réttarbætur fyrir fatlað fólk á Íslandi. Til þess að áhrif hans verði raunveruleg er brýnt að hann öðlist lagagildi hér á landi. Ég hef því leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að Alþingi lögfesti sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra sem samþykktur var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 13. desember 2006?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort félagsmálaráðherra hyggist beita sér fyrir því að Alþingi lögfesti sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra sem samþykktur var á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 13. desember 2006. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mikilvæga mál hér á dagskrá. Ísland undirritaði ásamt 80 öðrum ríkjum samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fólks með fötlun skömmu fyrir þinghlé þann 30. mars sl. Einnig var sama dag undirrituð af hálfu Íslands valfrjáls viðbótarbókun samningsins sem ekki var undirrituð af hálfu allra samningsaðila. Í henni felst að aðildarríki sáttmálans viðurkenni að einstaklingar eða hópar sem telja að aðildarríki hafi ekki uppfyllt sáttmálann geti sent kvartanir til sérstakrar nefndar sem starfar á grundvelli hans enda hafi kæruleiðir innan aðildarríkisins verið tæmdar. Skilyrði þess að sáttmálinn öðlist gildi sem alþjóðasamningur er að 20 ríki hafi fullgilt hann. Í dag hafa einungis sjö ríki fullgilt sáttmálann. Ég vek athygli á því að þar á meðal er ekkert Norðurlandanna og fá Evrópuríki. Það á sér þá eðlilegu skýringu að yfirferð yfir sáttmálann í einstökum löndum tekur eðli máls samkvæmt nokkurn tíma þar sem margir þurfa að koma að til að tryggja sem vandaðasta innleiðingu. Forsenda fullgildingar sáttmálans hér á landi er að hlutaðeigandi ráðuneyti hafi farið ítarlega yfir lagaákvæði á mörgum sviðum sem hugsanlega kalla á lagabreytingar. Félagsmálaráðuneytið mun stýra þeirri vinnu með aðkomu ráðuneyta og hagsmunasamtaka hér á landi og ég hef falið hv. þm. Helga Hjörvar að stýra þeirri vinnu fyrir mína hönd. Þetta er umfangsmikið verkefni sem ég vil að menn vandi til og ég vil að hagsmunasamtök komi að þessari vinnu með okkur. Þau ráðuneyti sem sáttmálinn varðar einkum eru auk félagsmálaráðuneytisins utanríkisráðuneytið, dóms- og kirkjumálaráðuneytið, menntamálaráðuneytið og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið. Félagsmálaráðuneytið mun, eins og ég sagði áður, stýra þeirri vinnu sem fram undan er við yfirferð yfir sáttmálann. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt hafa alþjóðasamningar sem Ísland gerist aðili að í undantekningartilvikum verið lagðir fyrir Alþingi og lögteknir í heild sinni. Mannréttindasáttmáli Evrópu er dæmi um það. Meginreglan er sú að farið er ítarlega yfir gildandi lög og reglur á þeim sviðum sem viðkomandi alþjóðasamningur eða sáttmáli varðar og innleiðing á sér stað með þeim glögga hætti. Ég vil hins vegar ekki útiloka neitt og mun taka afstöðu til forms innleiðingar þegar ég hef fengið í hendur ítarlega greiningu á áhrifum samningsins. Ég legg áherslu á að við fylgjumst m.a. með þeim skrefum sem Norðurlöndin stíga í innleiðingunni en þau standa mjög framarlega á heimsvísu varðandi þjónustu við fatlaða. Við eigum að miða okkur við þá bestu. Ég tel að við Íslendingar eigum að stefna að því að vera meðal 20 fyrstu þjóða sem fullgilda sáttmálann þannig að hann öðlist gildi í þeim 118 ríkjum sem hafa undirritað hann. Ég vil loks geta þess að bæði samningurinn og valfrjálsa bókunin við hann eru aðgengileg almenningi í íslenskri þýðingu á vefsíðu félagsmálaráðuneytisins. Ég hvet hv. þingmenn og almenning til þess að kynna sér þennan mikilvæga samning.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir svör við fyrirspurn minni. Það er hárrétt, sem þar kemur fram, að til að sáttmálinn öðlist gildi þarf tiltekinn fjöldi ríkja að staðfesta hann. Í svari ráðherra kemur jafnframt fram að ráðuneytið hafi nú þegar sett af stað vinnu til að fara yfir lagaákvæði sem gætu hugsanlega stangast á við ákvæði sáttmálans, væntanlega í því augnamiði að flytja frumvarp til breytinga á lögum til þess að þau uppfylli þau ákvæði sem sáttmálinn gerir ráð fyrir. Ég fagna líka yfirlýsingu ráðherrans um að hún útiloki ekki lögfestingu sáttmálans. Það er rétt, sem kemur fram í svari ráðherrans, að það er ekki almenna reglan, ef svo má segja, að lögfesta sáttmála af þessum toga. Ég held hins vegar að það sé umhugsunarefni fyrir okkur hvort ekki sé tilefni til að gera það í meira mæli en við höfum gert til þessa þannig að þau réttindi og þau efnislegu atriði sem tekið er á í alþjóðlegum sáttmálum fái skýra lagastoð í íslenskri löggjöf. Það á ekki síst við í málum sem varða mannréttindi eins og sá sáttmáli sem hér er til umræðu vissulega gerir. Hér er verið að ræða um rétt og mannréttindi fatlaðs fólks. Ég held það sé ákaflega þýðingarmikið að mjög skilmerkilega sé kveðið á um þau í löggjöf. Ég fagna því svari ráðherra að þessi vinna sé farin í gang en það er ljóst að við hér á Alþingi munum að sjálfsögðu fylgjast með þeirri vinnu og óska eftir upplýsingum um það hvernig henni vindur fram. Ég treysti því að félagsmálaráðuneytið muni halda vel utan um þetta samstarfsverkefni fleiri ráðuneyta.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að í sáttmálanum er fjallað um mannréttindi fatlaðs fólks. Ég legg mikla áherslu á að við hröðum yfirferð á lögunum með þeim ráðuneytum sem þurfa að koma að málinu. Ég held að það sé nokkur trygging fyrir því að vel verði haldið á spöðunum að hv. þm. Helgi Hjörvar er í forustu fyrir því nefndarstarfi. Hann er mikill áhugamaður um að við fullgildum þennan sáttmála. Við fljótlegan samanburð á þessum réttindasamningi við íslenska löggjöf teljum við að lagaákvæði okkar séu ekki beinlínis andstæð samningnum en kannski þurfi eitthvað að hnykkja á og skýra betur rétt fatlaðra. Ég á því ekki von á að þetta taki langan tíma. Ég vil minna á að við undirrituðum þennan samning í mars á þessu ári og erum þegar farin að fikra okkur að því að hægt sé að fullgilda hann. Ég tel að það sé metnaðarfullt markmið, sem ég setti fram, að stefna að því að við verðum meðal 20 fyrstu þjóða sem fullgildum þennan samning. Er það einlæg von mín að það takist.

Frú forseti. Þegar stjórnarfrumvarp til laga um íslensku friðargæsluna kom inn á þing á síðasta vetri gagnrýndi ég og fleiri strax við 1. umr. þess máls markmiðsgrein frumvarpsins. Þar var gerður greinarmunur á annars vegar þátttöku okkar í formi þess að senda fólk til starfa við svokölluð almenn friðargæsluverkefni, þar á meðal, eins og sagði í b-lið frumvarpsins, til þátttöku í aðgerðum til að halda hættuástandi á átakasvæðum í skefjum annars vegar og hins vegar verkefnum borgaralegra sérfræðinga sem féllu undir friðargæsluna. Við lögðum strax til, stjórnarandstæðingar, með breytingartillögu, að þátttaka Íslands að þessu leyti yrði alfarið á borgaralegum forsendum, skilgreind sem borgaraleg verkefni og gert yrði ljóst að ekki væri um neins konar þátttöku okkar að ræða í verkefnum sem væru hernaðarlegs eðlis eða á hernaðarlegum forsendum. Því var og bætt við að okkar tillögu að verkefni íslensku friðargæslunnar mættu aldrei brjóta í bága við ákvæði mannúðar- og mannréttindasamninga. Skemmst er frá því að segja að Alþingi féllst á þessar breytingar og þær voru efnislega teknar inn í 1. gr. og eru þar af leiðandi nú gildandi lög í þessum efnum. Segja má að Alþingi hafi þar með tekið í taumana og mótað stefnuna að þessu leyti. Þetta voru ekki formbreytingar heldur beinar efnisbreytingar og höfðu mikla efnislega og pólitíska skírskotun. Í framhaldi af því hefði ég talið eðlilegt að íslenskt friðargæslulið sem var við störf á hernaðarlegum forsendum eða undir hernaðarlegri stjórn hefði verið kallað heim og verkefni okkar að öllu leyti endurskilgreind í ljósi þeirrar stefnu sem Alþingi hafði þannig sjálft mótað. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: 1. Er þess að vænta að íslenskir friðargæsluliðar verði kvaddir heim frá Afganistan? - Má ég þá minna á hvernig það verkefni gengur og það fúafen sem NATO-liðið er að sökkva ofan í í Afganistan og versnar dag frá degi. 2. Hefur farið fram eða stendur yfir endurmat á þátttöku Íslendinga í friðargæsluverkefnum í kjölfar nýrra laga um íslensku friðargæsluna? 3. Telur ráðherra að þátttaka íslenskra friðargæsluliða í verkefnum á vegum NATO - og þá er ég fyrst og fremst að vísa til Afganistan - sé samrýmanleg ákvæðum 1. gr. laga, nr. 73/2007, um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu? Ég vísa þar sérstaklega til þess að verkefninu er stjórnað af NATO, íslensku friðargæsluliðarnir bera þar hernaðarleg starfsheiti og mannfall óbreyttra borgara í Afganistan er tvímælalaust brot á alþjóðamannréttindasamningum. Ég tel því að það brjóti bæði ákvæði efnismálsgreinar og síðustu málsgreinar 1. gr. laga um íslensku friðargæsluna að við stöndum að málum eins og við gerum í Afganistan.

Virðulegur forseti. Þingmennirnir Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson hafa beint til mín fyrirspurn um íslensku friðargæsluna sem er í þremur liðum og fyrsti liðurinn er á þessa leið: „Er þess að vænta að íslenskir friðargæsluliðar verði kvaddir heim frá Afganistan?“ Því er til að svara að nú eru 15 friðargæsluliðar að störfum í Afganistan en þar eru nú einar 36 eða 38 þjóðir með þátttöku í friðargæsluliðinu. Tíu þeirra starfa við rekstur flugvallarins í Kabúl, þrír friðargæsluliðar starfa í höfuðstöðvunum þar inni á skrifstofu fjölmiðlafulltrúa og á skrifstofu sérlegs fulltrúa framkvæmdastjóra NATO. Þrír starfa í endurreisnar- og uppbyggingarsveit sem staðsett er í Shak Sharan í norðurhluta Afganistans. Það stendur ekki til og ekki talin ástæða til að endurskoða veru þessara friðargæsluliða í Afganistan. Við metum að sjálfsögðu í okkar stefnumörkun hvernig stöður og hvernig verkefni það eru sem við viljum einbeita okkur að og auðvitað hefur orðið ákveðin þróun og breyting á því með aukinni áherslu á störf innan borgaralega hluta alþjóðlega friðargæsluliðsins. Allir þeir starfsmenn sem þarna er um að ræða eru borgaralegir sérfræðingar. Í öðru lagi: „Hefur farið fram eða stendur yfir endurmat á þátttöku Íslendinga í friðargæsluverkefnum í kjölfar nýrra laga um íslensku friðargæsluna?“ Því er til að svara að í sjálfu sér kallaði lagasetningin ekki fram breytingar eða endurmat á þátttöku í verkefnum nema því eina verkefni sem ég hef þegar endurmetið, þ.e. þátttakan í Írak. Hins vegar, með hliðsjón af stefnu ríkisstjórnarinnar um að leggja áherslu á mannréttindi, aukna þróunarsamvinnu og friðsamlega úrlausn deilumála, hafa verið og verða gerðar ákveðnar áherslubreytingar. Til dæmis stendur til að auka þátttöku í friðargæslu á vegum Sameinuðu þjóðanna og við erum nú í viðræðum við Sameinuðu þjóðirnar um það. Einnig er ráðgert að senda fólk til starfa fyrir alþjóðastofnanir í Miðausturlöndum til að taka þar þátt í að styðja uppbyggingarstarf og stöðugleika. Í þriðja lagi: „Telur ráðherra að þátttaka íslenskra friðargæsluliða í verkefnum á vegum NATO sé samrýmanleg ákvæðum 1. gr. laga, nr. 73/2007, um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu?“ Því er til að svara að ég tel að þátttaka Íslands í verkefnum Atlantshafsbandalagsins sé samrýmanleg inngangsákvæði laganna. Þar er talað um borgaralega sérfræðinga sem sendir eru til starfa og síðan nefnd dæmi um hvers konar störf það geti verið. Við leggjum til sérfræðiþekkingu og ákveðna reynslu í þau verkefni sem við tökum þátt í. Í sumum tilvikum starfa friðargæsluliðar okkar innan hernaðarskipulags og bera þá í samræmi við ákvæði laganna um friðargæsluna, nota bene, einkennisföt og tign. Sá þáttur er ekki aðalatriði í starfi þeirra. Tign og einkennisklæðnaður er hluti af skipulaginu í þeirri heild sem þeir starfa og markar hvaða stöðu þeir hafa innan þess samfélags í samskiptum við þá eða aðra sem þeir hafa eftirlit með og starfa með. Virðulegur forseti. Eins og skýrt kemur fram í lögunum, sem hér er vitnað til, er gert ráð fyrir að friðargæsluliðar á vegum íslensku friðargæslunnar geti starfað í herskipulagi, verið með tign og einkennisföt, en hins vegar séu þetta allt borgaralegir sérfræðingar og taki ekki þátt í að koma á friði heldur að reyna að varðveita frið, þótt brothættur sé, á svæðum þar sem mikil átök hafa átt sér stað. Varðandi Afganistan er það svo að mjög er kallað eftir því að þjóðir heims leggi þar meira af mörkum. Það er ljóst að þar er staðan þannig að menn verða að ætla sér að vera þar um óákveðinn tíma. Ég vil nefna sérstaklega í því sambandi að nú hafa norsk stjórnvöld, ef ég veit rétt, ákeðið að auka verulega viðveru sína í Afganistan og leggja sitt af mörkum með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því endurmati sem fram hefur farið í utanríkisráðuneytinu á síðustu mánuðum á friðargæsluverkefnum. Ég tel mjög mikilvægt að fara yfir þau á þeim grundvelli hvernig þau samræmist þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið í ljósi nýrra laga og að það sé algjörlega skýrt að um verkefni sem samrýmast þessu borgaralega markmiði sé að ræða. Þau verkefni geta oft verið innan ramma liðs frá Atlantshafsbandalaginu. Fyrir því eru mörg dæmi og mörg dæmi eru um að við höfum lagt til lið sem mikið hefur munað um í samstarfi okkar innan Atlantshafsbandalagsins. Ég vil minna á hjúkrunarlið sem var lykilatriði þess að vel gengi að koma á friði í Bosníu á sínum tíma. Ég vil því fagna þessari stefnubreytingu.

Virðulegi forseti. Það blása vissulega aðrir vindar í utanríkisráðuneytinu nú en verið hefur mörg undanfarin ár og er það að mörgu leyti fagnaðarefni. Ég vil þó segja um svonefnda friðargæsluliða að mér er það þvert um geð að á vegum íslenskra stjórnvalda starfi Íslendingar undir vopnum og í herskipulagi og undir herstjórn. Ég tel að við ættum ekki að skipa okkur undir þau merki. Það er nóg af verkefnum á þessu alþjóðlega sviði sem þurfa liðsinni og atbeina okkar og við getum sinnt með sómasamlegum hætti og látið okkar framlag til alþjóðamála koma fram með fullkomlega burðugum hætti sem við getum verið fullsæmd af. Mér er þvert um geð að Íslendingar gangi um með vopn jafnvel þó að þeir heiti friðargæsluliðar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin um leið og ég hlýt að lýsa yfir nokkrum vonbrigðum með þau og lýsa mig ósammála niðurstöðu hæstv. ráðherra. Ég mun óska eftir því að utanríkismálanefnd haldi áfram að fara yfir þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar að það samrýmist alls ekki þeim breytingum sem Alþingi ákvað á frumvarpinu um íslensku friðargæsluna að skilgreina hana alfarið sem borgaralegt verkefni og taka út þann tölulið upphaflega frumvarpsins sem heimilaði að senda fólk til aðgerða til að halda ástandi á átakasvæðum í skefjum. Sá liður féll út úr frumvarpinu. Hann hefði átt beint við ástandið í Afganistan eins og það er núna. Ég bendi á að tíu af fimmtán friðargæsluliðum í Afganistan starfa innan herkerfisins á Kabúl-flugvelli og bera starfsheiti eins og Deputy Commander, Assistant Commander, J1 Officer o.s.frv. Hvert í íslenskan veruleika eru þessi starfsheiti sótt? Ég vísa einnig til þess að Alþingi vildi með breytingu sinni tryggja að verkefni eða þátttaka Íslendinga mætti aldrei brjóta í bága við ákvæði mannúðar og mannréttindasamninga, þar með talið Genfarsamninganna, ekki síst um vernd óbreyttra borgara. Mikil umræða er nú um það á alþjóðavettvangi að hið óheyrilega borgaralega mannfall í Afganistan, sem NATO-liðið ber ábyrgð á, samrýmist engan veginn framgöngu manna ef þeir vilja hafa í heiðri þessa samninga. Ég tel því að í ljósi þess að Alþingi gerði þessar efnisbreytingar og að ástandið er eins og raun ber vitni sé meira en full þörf á því að endurskoða þessa framkvæmd okkar. Eðlilegast væri að gera það með því að kalla liðið heim og móta nýjar áherslur, þó fyrr hefði verið, og standa síðan að þátttöku okkar að þessu leyti þannig að hafið væri yfir vafa að það væri í samræmi við lög 

Virðulegur forseti. Eins og kom fram í máli mínu áðan eru þau verkefni sem starfsmenn okkar í friðargæslunni sinna í Afganistan alfarið borgaraleg verkefni. Hins vegar starfa þeir í skipulagi þar sem gert er ráð fyrir að þeir beri tign og búninga. Gert er ráð fyrir því í lögum um friðargæsluna að þannig geti háttað til í þeim friðargæsluverkefnum sem við tökum þátt í þannig að þetta er algjörlega í samræmi við lögin eins og þau eru. Ég er fullkomlega sammála fyrirspyrjanda, það er ekki verkefni okkar fólks að beita sér með þeim hætti að það haldi aftur af hættuástandi. Til þess höfum við ekki þekkingu eða reynslu. Þess vegna m.a. var þetta tekið út úr frumvarpsdrögunum þegar þau lágu fyrir í þinginu. Í Afganistan er það hins vegar þannig að ástandið er ekki það sama alls staðar. Afganistan, Kabúl, Suður-Afganistan, Norður-Afganistan, ástandið er mismunandi á þessum svæðum. Við fylgjumst með því í utanríkisráðuneytinu, við fáum um það skýrslur, hvernig ástandið er á þeim stöðum þar sem Íslendingar eru. Ef við teljum að ástandið sé að breytast þannig að ekki sé lengur hægt að segja að um friðargæslu sé að ræða verðum við auðvitað að skoða stöðuna í hvert eitt sinn. Það er alveg ljóst að í Suður-Afganistan er um átakasvæði að ræða. Þar erum við ekki starfandi. Við erum á Kabúl-flugvelli, við erum í þessum uppbyggingarverkefnum, þessum héraðsverkefnum í Norður-Afganistan og ekki er talið að ástandið sé þannig á þessum svæðum að ástæða sé til þess að við drögum þetta fólk til baka. Við verðum líka að axla þá ábyrgð sem fylgir því að við ákváðum að taka þátt í þessu verkefni. Við gerðum það, við ákváðum að taka þátt í þessu verkefni ásamt 36 eða 37 öðrum þjóðum. Við getum ekki bara hlaupið á brott 

Hæstv. forseti. Einn var að smíða ausutetur, annar hjá honum sat. Sá þriðji kom og bætti um betur og boraði á hana gat. Það er því miður gat á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ráðherrar tala út og suður, kjarasamningar eru lausir, það er vaxandi þrýstingur í hagkerfinu, stýrivextir Seðlabankans virka á annan helming þjóðarbúsins, fyrst og fremst skuldug heimili og minni fyrirtæki, og ofurvaxtastigið er farið að reyna verulega á skuldsett ungt fólk. Ég tel að sinnuleysi ríkisstjórnarinnar sé algert. Hæstv. forsætisráðherra ber alla ábyrgð á því. Höfuðverkur forsætisráðherra á eftir að aukast ef ríkisstjórnin spyrnir hvergi við fæti. Seðlabankastjóri sá sig tilknúinn að stíga út úr musteri peninganna og rassskella ráðherra ríkisstjórnarinnar við sólarupprás í gærmorgun. Hann efaðist um að ráðherrar læsu eigin texta um stöðu þjóðarbúsins. Aðalhagfræðingur Seðlabankans segir enn fremur í Morgunblaðinu í fyrradag, með leyfi forseta: „Sjálfstæð peningastefna og fljótandi gengi fyrir jafnlítið land og Ísland má kalla hagfræðilega tilraunastarfsemi. Tilrauninni er ekki lokið og of snemmt að fullyrða um niðurstöðuna. Mikilvægt er að stjórnvöld, hagsmunasamtök og almenningur geri sér grein fyrir því að um næstu framtíð er ekki annarra kosta völ en að vinna að stöðugleika innan þess ramma sem markaður var árið 2001.“ Sé sá ráðherra spurður einhvers sem fer með viðskiptamálin og hið ofurþanda bankakerfi sem í dag ber mikla ábyrgð á þenslunni svarar hann því til að evran sé bjarghringurinn. Það er vont að fá evru á heilann og ég tala ekki um þar sem hún getur ekki orðið gjaldmiðill okkar í náinni framtíð. Þegar sveitarstjórnarmenn koma saman og spyrja um áform ríkisstjórnarinnar segir félagsmálaráðherrann eitt en fjármálaráðherrann ekki neitt. Matvælamarkaðurinn og risakeðjurnar liggja undir grun um samráð og svindl gegn neytendum. Ein stærsta orsök þenslunnar er þúsundir íbúða í byggingu í eign verktaka og heildsölufyrirtækja þar sem bankakerfið kemur að. Hvers vegna virka ekki lögmálin um framboð og eftirspurn gagnvart húsnæðismarkaðnum? Íbúðaverð í höfuðborginni hefur hækkað um 70% á þremur árum. Þó er búið að byggja í landinu þúsundir íbúða umfram þarfir. Er maðkur í mysunni? Virka ekki ofurvextir Seðlabankans á þennan markað? Hver ætlar að búa í öllum þessum húsum? Og aldrei er meira byggt af nýju verslunarrými á hundruðum þúsunda fermetra að grunnfleti. Ótrúlegt. Nú boðar stærsti banki landsins að íbúðalán beri ekki lengur 4,15% vexti eins og 2004 þegar bankakerfið gerði innrás á húsnæðismálamarkaðinn, heldur 6,4 eða 7,15%. Þetta þýðir því miður á mannamáli að eigandi íbúðar þarf að greiða árlega 400–600 þús. kr. hærri upphæð af eign sinni. Á hvaða leið er bankakerfið? Hver er samkeppnin? Ég spyr. Íbúðalánasjóður fólksins er enn sem betur fer starfandi á markaðnum. Lánakjör húsbyggjenda eru að versna verulega. Ég taldi að frjáls samkeppni bankanna mundi efla alla dáð. Fer öll orka bankakerfisins í útrásina? Erum við sem ætlum að þrauka hér 2. flokks fólk? Stærstu hagsmunamál allra Íslendinga eru að stöðva verðbólguna og lækka fjármagnskostnað heimilanna. Á einu ári hefur húsnæðiskostnaður neysluvísitölu hækkað verðbólguna um 3,2 prósentustig. Þetta er meiri hækkun en dæmi eru um í mörg ár. Mikil þensla á húsnæðismarkaði hækkar verðbólgu hér verulega. Seðlabankinn heldur þess vegna vaxtastigi háu. Ég spyr: Er íbúðarhúsnæði neysla eða er það fjárfesting lífsins? Á húsnæðiskostnaður að vera inni í neysluvísitölu? Ég tel að það orki tvímælis. Allar ríkisstjórnir hafa orðið að grípa til efnahagsaðgerða. Það var gert 1995 til að sporna gegn atvinnuleysi. Það var gert 1999 og 2003, í báðum tilfellum til að stemma stigu við þenslu og verðbólgu. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra. Dagurinn í dag er svartur á gengi hlutabréfa, það fellur hratt. Úrvalsvísitalan hefur lækkað um 4% í morgun, lausatök ríkja í hagstjórn landsins, Seðlabankinn einn ræður ekkert við ofþanið hagkerfi. Í ljósi þess að stýrivextir Seðlabankans fara að bíta verulega á skuldsetta einstaklinga og fyrirtæki spyr ég: Er ekki mikilvægt að ríkisstjórnin, aðilar vinnumarkaðarins, bankakerfið og sveitarfélögin setjist yfir nýja þjóðarsátt um að stemma stigu við verðbólgunni? Ástandið er grafalvarlegt, því miður. Ef ekki verður tekið fast á árunum er mikil óvissa fram undan, mikil óvissa og mikil hætta 

Virðulegi forseti. Þetta var um margt athyglisverð ræða hjá hv. málshefjanda sem sat hér í ríkisstjórn þar til í maímánuði sl. ásamt þeim sem hér stendur. Minnist ég þess ekki að hann hafi gert verulegan ágreining um efnahagsstefnu þeirrar ríkisstjórnar þó að hann hafi sagt í umræðum um stefnuræðuna í vor, hálfum mánuði eftir að hann hvarf úr ríkisstjórn, að ríkisstjórnin stefndi sofandi og fljótandi að feigðarósi í efnahagsmálum. Það þótti mér undarlega mælt. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni. Hann lét þess m.a. getið að kjarasamningar væru lausir. Það er vissulega rétt og það er í sjálfu sér ekki efnahagsvandamál. Núverandi ríkisstjórn hefur sett á laggirnar sérstakan samráðsvettvang, hugsanlega eitthvað í ætt við það sem hv. þingmaður spurði um undir lok ræðu sinnar, þar sem ætlunin er að ræða sameiginlega með aðilum vinnumarkaðarins, sveitarfélögunum og fleiri aðilum í þjóðfélaginu efnahags-, kjara- og félagsmál. Þegar hefur verið haldinn einn slíkur fundur á þessu ári. Nei, virðulegi forseti, það var breytt um fyrirkomulag í peningamálum hér vorið 2001. Frá þeim tíma hefur Seðlabankinn haft sjálfstæði til að taka sínar vaxtaákvarðanir og um það fyrirkomulag hefur lítið verið deilt svo að mér sé kunnugt um. Ég þekki fáa sem vilja hverfa til baka til þess tíma þegar ríkisstjórnin réð vöxtunum í landinu og ákvað fyrir hönd bankanna hvað þeir mættu taka í vexti. Þó kann að vera að það sé einn og einn maður í Framsóknarflokknum sem sakni þess tíma. Seðlabankinn tekur sínar eigin ákvarðanir og byggir þær á því faglega mati sem sérfræðingar hans leggja bankastjórninni til. Eina kerfið sem gæti komið í staðinn fyrir þetta er aðild að Evrópusambandinu og upptaka evrunnar en ég hef ekki skilið hv. þingmann þannig að hann sé talsmaður þess  Margt hefur gerst í þjóðfélaginu, það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni, og flest af því hefur verið til góðs. Það hefur verið mikil uppsveifla, mikill uppgangur, miklar framfarir, mikil kjarabót fyrir allan almenning í landinu á undanförnum árum. Það hefur líka hrikt í vegna þess að margt hefur verið að gerast samtímis. Stóriðjuframkvæmdir fyrir austan sem við hv. þingmaður studdum báðir af alefli og síðan margs konar aðrar breytingar í þjóðfélaginu sem því miður, eftir á að hyggja, voru kannski ekki allar rétt hugsaðar eða rétt tímasettar. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega 70% hækkun á íbúðaverði. Skyldi geta verið að ákvarðanir sem teknar voru í upphafi síðasta kjörtímabils varðandi íbúðalán á markaði hafi eitthvað með það að gera? Ég hygg að svo sé. Og ég hygg að við sameiginlega og aðrir í þeirri ríkisstjórn höfum verið of fljót á okkur hvað það varðar að hækka lán Íbúðalánasjóðs og þurfa síðan að mæta samkeppninni sem kom frá bankakerfinu og var vissulega ekki til heilla í þessu máli. Nýja peningastjórnarkerfið frá 2001 hefur gefið góða raun í aðalatriðum að því er ég tel. Menn geta deilt þar um einstakar ákvarðanir. Ég hef sagt að ég teldi nýjustu vaxtaákvörðun Seðlabankans ekki heppilega með tilliti til kjarasamninganna sem fram undan eru. Ég geri frekar ráð fyrir því að málshefjandi sé sammála mér um það. En hagstjórn er meira en bara að ýta á takka, það þarf að meta af nákvæmni og reyna að fylgjast með því sem er undirliggjandi að gerast í hagkerfinu. Það er athyglisvert, eins og ég nefndi í umræðum um daginn, hvað hinar fjölmörgu efnahagsspár sem gerðar eru í landinu eru á köflum misvísandi. Ég saknaði þess í ræðu þingmannsins að hann kæmi með tillögur eða úrræði önnur en þau sem hann er óánægður með en ég verð væntanlega að bíða seinni ræðu hans 

Frú forseti. Þetta er að nokkru leyti endurtekning á umræðum sem við áttum fyrir helgi í kjölfar vaxtaákvörðunar Seðlabankans. Það er sannarlega ekki vanþörf á að ræða þetta oft og lengi, og aftur og aftur og þangað til ríkisstjórn Íslands vaknar. Hó, hó, ríkisstjórn Íslands, góðan daginn, það er kominn morgunn og það er mál að ganga til verka. Þegar svo er komið að formaður bankastjórnar Seðlabankans lýsir áhyggjum með þeim hætti sem hann gerði í gær, að erlendar skuldir séu komnar að ystu mörkum, og lýsir jafnframt efasemdum um áframhaldandi stóriðjufjárfestingar með orðalagi sem hefði allt saman getað verið beint upp úr gamalli ræðu frá mér, meira og minna, ætti ríkisstjórnin kannski að fara að hugsa sinn gang. Er hún á réttri leið með stefnu sína eða stefnuleysi, aðgerðir eða aðgerðaleysi í þessum efnum? Er ekki bara veruleikinn sá að stóriðju- og útrásarhagkerfið er að sökkva þjóðarbúinu í skuldum? Það jafnvægisleysi sem blasir við hverjum manni getur ekki gengið til lengdar. Það er stórhættulegt. Afkoma útflutnings- og samkeppnisgreina fer hríðversnandi með núverandi gengisstigi og þeim háu vöxtum og ýmsum öðrum óhagstæðum ytri skilyrðum svo að ekki sé talað um skuldsett heimili og almenning í landinu sem fá heldur betur kveðjurnar núna frá bankakerfinu sem ætlaði að taka að sér húsnæðislánin ekki alls fyrir löngu. Hvar eru nú stjórnmálamennirnir sem töldu að Íbúðalánasjóður væri orðinn óþarfur og mætti að ósekju slá af? Það undarlegasta er að ríkisstjórnin skuli við þessar aðstæður horfa upp á 2–4 risavaxin stóriðju- og virkjanafjárfestingarverkefni vera undirbúin af fullum krafti og iðnaðarráðherra segir að þetta sé stjórnlaust. Ætla menn þá að hafa það þannig að gamla framsóknarlínan fái að gilda áfram? Ráðum við ekkert við fjárfestingar- og umsetningarstigið í samfélaginu og verðum bara að fljóta áfram sofandi að feigðarósi? Ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að fara að hafa sig í gang og ræða þetta efnislega 

Virðulegur forseti. Það hefur verið haft á orði í umræðunni um vaxtahækkun Seðlabankans að hún hafi komið nokkuð á óvart. Ég held að ég hafi sagt það sjálf í stuttri umræðu daginn sem hún kom til eða daginn eftir, og fleiri hafa sagt það sama. Bankinn hefur aftur fyrir sitt leyti sagt að það þurfi engum að koma á óvart að vextir hafi hækkað með þessum hætti því að búið hafi verið að gefa það til kynna. Ástæðan fyrir því að þetta kom mér nokkuð á óvart er sú að bankinn gaf m.a. út fréttatilkynningu þann 18. september um það að verðbólgan væri yfir viðmiðunarmörkum en hins vegar sagði í þessari fréttatilkynningu frá Seðlabankanum að þetta væri tímabundið frávik í lækkunarferlinu sem hafið væri. Þess vegna taldi maður að sú væri raunin og það kom nokkuð á óvart þegar þessi ákvörðun var tekin. Það kom líka nokkuð á óvart vegna þess að það má jafnvel segja að núna séu fyrri vaxtahækkanir bankans, ásamt hærra skuldatryggingarálagi á endurfjármögnun bankanna sem núna er að verða að veruleika á erlendum mörkuðum, farnar að bíta. Við sjáum að bankarnir eru að hækka vextina á húsnæðislánunum og hafa verið að því undanfarna daga. Ýmislegt bendir til þess að ekki sé sama þensla fram undan og verið hefur. Hins vegar má segja að bankinn meti það svo að tölfræðin sýni okkur núna að í raun hafi 

Hæstv. utanríkisráðherra. Tíminn er kominn 11 sekúndur fram yfir.

Nú, fyrirgefðu, hæstv. forseti. Þá lýk ég máli mínu.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra vék að því að í upphafi síðasta kjörtímabils hefðu verið gerð mistök þegar ákveðið var að hækka íbúðalán og lækka vexti á þeim markaði hjá Íbúðalánasjóði í kjölfar þess að viðskiptabankarnir sneru sér að þeim útlánum með meiri krafti en verið hafði. Ég er ekki viss um að ég geti tekið undir þá skoðun hans. Ég held hins vegar að stærstu mistökin í stjórn efnahagsmála á seinni tíma hafi verið ákvörðun Seðlabanka Íslands í desember 2003 þegar bindiskyldan var lækkuð úr 4 prósentustigum niður í 2 prósentustig og 20 milljarðar kr. losnuðu fyrir viðskiptabankana á einu bretti. Það leiddi til þess að aðeins fimm mánuðum síðar var peningamagn í umferð það mesta sem það hafði nokkru sinni verið í sögu landsins og hafði aukist um 100 milljarða kr. á síðustu 12 mánuðum þar á undan. Ég held að við séum enn þá að bíta dálítið úr nálinni með þessi mistök Seðlabanka Íslands frá þeim tíma. Hins vegar breytir það því ekki að Seðlabankinn á um þessar mundir aðeins það val að reyna að halda aftur af verðbólgu. Eina tæki hans til þess er að hafa háa vexti. Þeir hafa áhrif og þess vegna er kvartað undan þeim, m.a. úr viðskiptalífinu. Það sem upp á stendur er að ríkisstjórnin grípi til aðgerða sem eru til þess fallnar að tryggja hér efnahagslegan stöðugleika og lága verðbólgu. Ef Seðlabanki Íslands gripi ekki til hárra vaxta væri hér há verðbólga og gengið félli, það er hinn valkosturinn. Við hljótum að kalla eftir því að ríkisstjórnin hafi einhver úrræði og einhverja stefnu í því að koma í veg fyrir áframhaldandi efnahagslegan óstöðugleika á næstu mánuðum.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða mikilvægt mál sem snertir alla landsmenn á einn eða annan hátt. Við erum að berjast við að halda uppi sérstakri stefnu í efnahags- og gengismálum á frjálsum innri markaði Evrópu þar sem fjármagn, vara, þjónusta og fólk flæðir frjálst. Ég held því fram að enginn leggi til að við förum aftur í gamla farið þar sem stjórnvöld ákveða bæði vexti og gengi íslensku krónunnar og ég mótmæli því sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra þegar hann ýjaði að því að formaður Framsóknarflokksins væri að leggja það til, það er ekki rétt. Spurningin sem liggur í loftinu er náttúrlega þessi: Getur þetta tvennt farið saman, þetta mikla frelsi á markaði og sjálfstæð stefna í peninga- og gengismálum í minnsta hagkerfi í heimi? Við þetta bætist að við Íslendingar erum háðari útflutningi en flestar aðrar þjóðir. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin muni vinna að víðtækri sátt í samfélaginu um aðgerðir, m.a. á sviði efnahagsmála, þannig að ég held að það sé fullt tilefni til þess að a.m.k. þessari spurningu verði svarað og ýmsum öðrum sem koma upp í þessari umræðu. Það sem skiptir máli núna er að ríkisstjórnin fari yfir það hvort hún hefur möguleika í tengslum við samkomulagið við Seðlabankann eða jafnvel lögin um Seðlabankann til að grípa á málum til skemmri tíma vegna þess að það ástand sem núna ríkir, sérstaklega gagnvart útflutningsatvinnuvegunum, er algjörlega óviðunandi.

Frú forseti. Það kveður að vissu leyti við kunnuglegan tón í þessari umræðu þótt sumir ræðumennirnir séu í öðru hlutverki en þeir voru áður. Við búum enn við það að vextir Seðlabankans eru háir og þeir fara hækkandi. Menn spyrja: Hvað annað er hægt að gera til að halda aftur af hagvextinum ef hann er vandamálið eða halda aftur af verðbólgunni sem vandamáli? Í hinni klassísku umræðu og í þessari klassísku hagfræði er hitt tækið, ríkisfjármálin, og það er auðvitað það tæki sem liggur hjá okkur á hv. Alþingi. Margir velta fyrir sér hvort nóg sé að gert í þeim efnum og það er auðvitað sjálfsagt fyrir okkur að skoða það. Það hefur svolítið verið í umræðunni að fjárfesting hins opinbera hafi hækkað að undanförnu og vissulega er það rétt að hún hefur hækkað hjá hinu opinbera að undanförnu en þó jókst hún nánast ekkert á milli áranna 2005 og 2006 og var þá helmingurinn af því sem hún hefur hæst orðið á síðustu árum. Eflaust má því færa fyrir því rök að framlag ríkisfjármálanna til að halda aftur af verðbólgunni sé síst minna en framlag Seðlabankans hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem hér talaði, ríkisstjórnin sefur þyrnirósarsvefni í efnahagsmálum og seðlabankastjóri er greinilega ekki prinsinn sem hún hefur beðið eftir að veki sig af þeim svefni. Við sjáum það hreinlega á hagspá Seðlabankans og reyndar líka hagspá fjármálaráðuneytisins að þær skera sig frá hagspám viðskiptabankanna enda ekki gert ráð fyrir stóriðjuframkvæmdum í þessum spám. Það sem skilur á milli er að í bankaspánum veðja menn á áframhaldandi stóriðjuæði ríkisstjórnarinnar og að hér verði áfram falskur hagvöxtur tekinn að láni, áframhaldandi þensla. Ég spyr: Ætla menn virkilega að halda áfram slíku æði og það jafnvel hér í Helguvík, í næsta nágrenni höfuðborgarinnar, á mesta þenslusvæðinu? Ætla menn að halda áfram að deyfa sársaukann með verkjalyfi í stað þess að leyfa hagkerfinu að jafna sig og ná eðlilegu jafnvægi? Ætla menn að halda áfram að skapa tvö hagkerfi, annað fyrir höfuðborgarsvæðið og hitt fyrir landsbyggðina? Á sama tíma og þessi þensla heldur áfram, Seðlabankinn hækkar vexti og krónan styrkist, blæðir landsbyggðinni út og sjávarútveginum úti á landi þá sérstaklega. Á sama tíma og vextir eru hækkaðir eykst greiðslubyrði almennings sem situr uppi með íbúðalán frá bönkunum. Eins og hv. málshefjandi benti á hafa þessir vextir nánast tvöfaldast, farið úr 4,15% í 7,15% á þremur árum. Ætlar þessi ríkisstjórn kannski líka með aðgerðaleysi sínu að stuðla að því að hér verði ekki aðeins eitt hagkerfi fyrir höfuðborg og annað fyrir landsbyggð, heldur líka að hér verði eitt hagkerfi fyrir almenning, sem ekki þekkir rétta fólkið og tekur lánin sín í íslenskum krónum, og annað fyrir þá sem hafa réttu tengslin og geta tekið lán í erlendri mynt með erlendu vaxtastigi? Ég held að það sé kominn tími til að ríkisstjórnin sýni lit, sendi skýr skilaboð og afboði stóriðjuframkvæmdir eins og gefin voru fyrirheit um í aðdraganda kosninga af öðrum stjórnarflokknum og tryggi að hér haldi ekki allt áfram í stjórnlausri þenslu og vaxtahækkunum.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þenslan hjá almenningi kallar ekki á stýrivaxtahækkanir en almenningur borgar brúsann vegna stýrivaxtahækkana Seðlabanka, svo mikið er víst. Stýrivaxtahækkanir Seðlabanka hafa lítil sem engin áhrif á verðtryggð lán, a.m.k. ekki þegar horft er til skemmri tíma, og engin áhrif til að takmarka erlenda lántöku en þar hefur stýrivaxtahækkun öfug áhrif, a.m.k. hvað varðar gengið til skemmri tíma. Enn fremur hvetur sterkari króna til aukins innflutnings og meiri viðskiptahalla. Stýrivaxtahækkun hefur því lítil áhrif á þenslu í samfélaginu, þ.e. á aðra en þá sem þurfa að taka lán í íslenskum krónum. Tæki bankans bíta ekki á aðra og það segir meira en mörg orð um þá stöðu sem Seðlabankinn er í og það tæki sem hann hefur til að berjast við verðbólgu. Hækkun stýrivaxta Seðlabankans var óvænt en kannski var hún það ekki þegar horft er til þess að bankinn hefur ekkert annað tæki til að brúka við þessar aðstæður og til að ná markmiði sínu um 2,5% verðbólgumarkmið. Hugmyndafræðin um miðlunarkerfi peninga og stýrivaxtahækkanir virðist hafa takmörkuð áhrif nema a.m.k. ríkissjóður taki einnig þátt í því að takmarka fjármagn í umferð. Ég skil vaxtahækkun Seðlabanka á þann veg að hann hafi áhyggjur af komandi kjarasamningum, væntanlegu launaskriði og ótta við gengishrun. Þá skil ég vaxtahækkun Seðlabanka einnig sem tilraun til að handstýra eignaverði niður á við og viðbrögð Kaupþings banka frá í gær um bann við yfirtöku lána styður við þá viðleitni Seðlabanka. Ég skil vaxtahækkun Seðlabanka sem ákall til ríkissjóðs um að hann taki þátt í að dýpka íslenska skuldabréfamarkaðinn með útgáfu nýrra skuldabréfa með það að leiðarljósi að takmarka peningamagn í umferð. Ég tel, virðulegi forseti, að stjórnmálamenn þurfi að takast á við þá spurningu.

Virðulegi forseti. Þegar stýrivextirnir voru 9,5% sagði framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, Vilhjálmur Egilsson, eftirfarandi, með leyfi forseta: „Frekari hækkun vaxta myndi vissulega leiða til enn þá hærra gengis og beina eftirspurn enn frekar út úr hagkerfinu og hamla gegn verðhækkunum innan lands. En áhættan gagnvart fyrirtækjum í útflutnings- og samkeppnisgreinum er líka farin að verða afar mikil og spurning hvort skynsamlegt sé að tefla tæpar á það vað.“ Þetta var sagt í september 2005 þegar stýrivextir Seðlabankans voru 9,5%. Í dag eru þeir 13,75% og þannig háttar til, miðað við það sem hæstv. ráðherrar sem hér hafa komið upp hafa allir sagt, að þetta kom þeim gjörsamlega á óvart. Grunnatriðin í efnahagsstefnu þjóðarinnar komu þeim gjörsamlega á óvart. Þessir háu stýrivextir, var sagt, eru orðnir vandamál í sjálfu sér. Síðasta hækkunin kom öllum á óvart og það er vandséð hvað réði þessari vaxtaákvörðun Seðlabankans. Ég tók eftir þessum orðum í ummælum hæstv. utanríkisráðherra áðan: Nú eru vextirnir farnir að bíta, eins og það væri eitthvert keppikefli. Og gagnvart hverjum eru þeir farnir að bíta? Þeir eru farnir að bíta gegn litla manninum í þjóðfélaginu, ekki þeim sem leika sér á gjaldeyrismörkuðunum og nýta sér það hagræði að geta farið á milli gjaldmiðla eftir því hvað hentar hverju sinni. Þetta bitnar á litla manninum í þjóðfélaginu. Og hæstv. forsætisráðherra segir: Eina kerfið sem getur komið í staðinn fyrir hávaxtastefnuna er að taka upp evru og ganga í Evrópusambandið. Eru það virkilega einu valkostirnir sem við höfum? Er það það sem ríkisstjórnin stefnir þá leynt og ljóst að?

Hæstv. forseti. Því miður gerðist það að hæstv. forsætisráðherra skilaði enn auðu í umræðu um efnahagsmál og hefur hér uppi útúrsnúninga, hefur engar tillögur og ríkisstjórnin virðist því miður vera ráðþrota. Mjög alvarlegir hlutir blasa við í hagkerfinu. Við sjáum þá gerast í dag, við heyrðum í seðlabankastjóra í gær og við vitum að ríkisstjórnin er ekki að gera neitt. Sannleikurinn er sá að þegar gamli hundurinn á Brúnastöðum beit í skottið á sér fór hann hring eftir hring. Menn bíta í skottið á sér og eru í rauninni ekkert að gera. Ég er hér að predika það, hæstv. forsætisráðherra, sem ég stóð að þegar ég sat í ríkisstjórn 1999 og 2003, að reyna að ná snertilendingu. Nú er enginn að vinna að því að ná snertilendingu. Mér sýnist að menn séu að þenja kerfið enn. Ég sá og heyrði í sjónvarpinu einn daginn einn spámanninn suður á Indlandi, skeggjaðan, glæsilegan mann, tala um að tækifæri Íslendinga væru þar, ekki bara í milljónum heldur trilljónum og skrilljónum, eins og maður sagði þegar maður var barn. Ráðherrarnir eru mjög frjálsir í málflutningi sínum við mjög erfiðar aðstæður í íslensku samfélagi. Sannleikurinn er sá að lífskjör hafa batnað mjög mikið hér á síðustu árum og kjarabæturnar orðið miklar, hæstv. forsætisráðherra. En við sjáum núna að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar er byrjað að valda því að kjarabæturnar eru að hverfa, þær eru að fara í vexti og vaxtavexti. Þess vegna er verðbólgan farin að bíta mjög á hinn almenna mann í þjóðfélaginu. Þess vegna er það von mín að hæstv. forsætisráðherra vakni. Seðlabankastjórinn gekk út í gær, efnahagsstjóri Seðlabankans í fyrradag. Við komum hér í stjórnarandstöðunni í gær eða fyrradag og erum komin hér aftur til að biðja ríkisstjórnina um að opna augun, 

Virðulegi forseti. Mér finnst ánægjulegt að hv. þingmaður skuli muna eftir snertilendingunni sem er hugtak sem ég bjó til í ræðustól Alþingis fyrir nokkrum árum  Það sem fólk talar hér um er náttúrlega það að það hefur verið mikill hagvöxtur í landinu. Hann er af hinu góða. En það er vissulega einstigi að halda honum gangandi, halda honum áfram en reyna jafnframt að hafa tök á verðbólgunni. Út á þetta ganga aðgerðir Seðlabankans, út á þetta gengur fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og þær aðgerðir sem hún hefur á sínu valdi og hefur gripið til í ríkisfjármálum á undanförnum árum með þeim árangri að það er glæsilegur afgangur í ríkissjóði ár eftir ár. Ekki veit ég hvað gamli hundurinn á Brúnastöðum hefði sagt við því. Umræða eins og þessi er gagnleg vegna þess að hún varpar ljósi á það hverjir hafi eitthvað til málanna að leggja og hverjir ekki.  Ríkisstjórnin stendur sína vakt, hv. málshefjandi þarf ekki að efast um það og aðrir þingmenn þurfa ekki að efast um það. Ríkisstjórnin mun