Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta var samþ. á síðasta þingi og ber samkv. stjórnarskránni að leggja það fyrir þetta þing aftur til endanlegrar samþykktar. Svo var gert í upphafi þingsins, en það hefur legið hjá hv. Ed. þangað til núna, og var þó, að því er ég hygg, enginn efnislegur ágreiningur um málið þar. Slíkur ágreiningur kom heldur ekki fram, svo að teljandi væri við alþingiskosningarnar á s.l. sumri, og sýnist því einsætt að afgreiða málið nú, og vildi ég biðja hv. n., sem fær málið til athugunar í Ed. var það allshn., og legg ég til, að svo verði einnig hér - að afgreiða málið skjótlega, svo að það fái framgang nú. Ella fellur það dautt niður - ef það verður ekki afgr. fyrir þinglok.



Herra forseti. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að rétta nokkuð hlut þeirra manna, sem hafa hlotið menntun sem byggingafræðingar, en undanfarið hefur staðið nokkur deila um það, hvað þeir mættu kalla sig, og einnig um réttindi þeirra til þess að skila teikningum að byggingum og standa fyrir þeim. Þegar breytingin var á sínum tíma gerð - eða þessi lög voru sett - og tæknimenntaðir menn fengu réttindi til að kalla sig tæknifræðinga, stóð þannig á, að hér voru nokkrir sérmenntaðir iðnfræðingar, en það hefur orðið svo, að það heiti þykir ekki taka nægilega til þeirrar menntunar, sem byggingafræðingar hafa nú fengið, og það er í samráði við félag þeirra, sem þetta frv. er flutt, og einnig er það í samráði við félag tæknifræðinga eða með samþykki þeirra. Þeir höfðu látið í ljósi óskir um að kalla sig tækniarkitekta, en af hálfu rn. var álitið, að það væri ekki heppilegt og mætti skilja orðið þannig, að það merkti raunverulega meira en venjulegir arkitektar. En hins vegar er það svo, að hér eru í landinu húsgagnaarkitektar og skrúðgarðaarkitektar. Um þessar nafngiftir eru nokkuð skiptar skoðanir og hafa orðið deilur fyrir dómstólum, sem hefur hins vegar lyktað með því, að þeir hafa fengið heimild til þess að kalla sig þessum starfsheitum. Var þá litið svo á, að það væri síður en svo, að það hefði bein áhrif á merkingu orðsins arkitekt, og þetta mundi ekki valda ágreiningi. En af hálfu rn. var hinsvegar litið svo á, að veldu byggingafræðingar sér nafnið tækniarkitektar, gæti verið um nokkuð annað að ræða. Með þessu, sem hér er lagt til, held ég, að geti fengizt friður um þetta mál og byggingafræðingar fái það heiti, sem þeir sætta sig vel við, og einnig þau réttindi, sem menntun þeirra áskilur þeim. Ég vildi svo mega leggja til, að málinu yrði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Á liðnum tímum hafa verið sett ýmiss konar sérlög, sem gera ráð fyrir, að ríkið byggi embættisbústaði yfir ýmsa hópa embættismanna. Lög þessi hafa verið sett á ýmsum tímum, og í mörgum þeirra er sáralítið samræmi. Lagaskylda hvílir á ríkinu nú innan þeirra marka að vísu, sem fé er veitt til í fjárl. - að byggja embættisbústaði yfir dómara, presta og dýralækna. Enn fremur hafa verið byggðir embættisbústaðir fyrir ýmsa aðra, þó að það sé ekki beint ákveðið í l., svo sem í sambandi við skógrækt og landgræðslu og vitavarðabústaði, og loks er í skólakóstnaðarl. gert ráð fyrir ríkisframlögum til byggingar skólastjóraíbúða og kennarabústaða, og er það langstærsti hópur bústaða og íbúða, sem ríkið á í dag. Fyrir nokkru var hafizt handa um það að kanna þetta mál og safna um það skýrslum. Áður hafa ekki verið nein gögn á einum stað um þessa bústaði, með hvaða kjörum þeir eru látnir í té, og þess vegna tók það nokkurn tíma að safna þessum upplýsingum öllum saman, en á daginn kom, að það var hið mesta nauðsynjamál vegna þess ósamræmis, sem ég gat um að væri, bæði varðandi það, hverjir hafa bústaði og ekki þó síður hitt, hvaða leigumálar gilda um þetta húsnæði ríkisins. Það kom í ljós, að ríkið mun eiga um 500 íbúðir, annaðhvort eitt sér eða í sameign með sveitarfélögum, þannig að hér er um mikinn fjölda íbúða að ræða og mikið fjármagn, sem í þessu er bundið. Það kom jafnframt í ljós, að varðandi leiguákvarðanir um húsnæði þetta var fylgt mjög mismunandi reglum. Sums staðar eru í l. beinlínis ákvæði um það, með hvaða hætti á að meta leigu. Það er sérstaklega varðandi prestssetur, sem leigan er ákaflega lág, og það er í samræmi við bein ákvæði í l. Annars staðar er að vísu gert ráð fyrir því, að þessi leiga verði metin, en í reynd hefur þetta orðið með mjög mismunandi hætti, eins og verða vill, þegar það er enginn einn aðili, sem fylgist með því, hvernig þetta er metið, heldur hafa bústaðir þessir verið í höndum hinna ýmsu rn., sem bústaðirnir heyra undir eða embættin. Það þótti þess vegna mikil ástæða til þess að taka þessi mál til heildarathugunar, og var fulltrúum þeirra rn., sem embættisbústaðir þessir heyra undir, falið að kanna málið til hlítar og semja heildarlöggjöf um embættisbústaði, þar sem mörkuð væri ákveðin stefna, er fylgja skyldi. Það er auðvitað hv. þdm. öllum ljóst, að það hefur orðið reginbreyting í embættiskerfi ríkisins á undanförnum áratugum, sem hefur valdið því mikla ósamræmi, sem ég gat hér um. Það eru komnir til nýir embættismannahópar, sem í ýmsum greinum má segja, að sé ekkert óeðlilegra að hafi embættisbústaði heldur en þeir embættismenn, sem gildandi lög nú gera ráð fyrir að njóti þessara bústaða. Af þessum sökum þótti nauðsynlegt að marka ákveðna stefnu, og sú stefna er mörkuð í því frv., sem hér er lagt fram, og grundvallarstefnan er sem sagt sú, að ríkið hætti að byggja embættisbústaði. En með hliðsjón af því, að aðstaða embættismannanna er mjög misjöfn, þótti rétt að veita hér undanþágur, sem eru með tvennum hætti. Annars vegar er sú undanþága, sem er minni háttar að segja má, að það er gert ráð fyrir, að byggðir verði áfram embættisbústaðir eða veittar íbúðir, þar sem starfið krefst þess, að menn búi á staðnum, og það getur auðvitað átt við bæði í þéttbýli og strjálbýli, svo sem gæzlustörf og annað sambærilegt, sem gerir kröfu til, að mennirnir séu á sínum vinnustað, en að öðru leytinu er undanþágan í því fólgin, að gert er ráð fyrir, að áfram verði byggðir embættisbústaðir á þeim stöðum á landinu, þar sem íbúðarhúsnæði getur ekki selzt á eðlilegu markaðsverði. Það er vitanlegt, að í mjög mörgum stöðum á landinu eða í strjálbýlinu er það miklum erfiðleikum bundið fyrir embættismann að koma húsi sínu í verð með eðlilegum hætti, þegar hann fer úr starfi, og það þykir því ástæða til þess að halda áfram byggingu embættisbústaða, þar sem svo háttar. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að öll lög, sem skylda ríkið til byggingar embættisbústaða verði felld úr gildi og það verði metið eftir þessu meginsjónarmiði, hvar telja má, að húsnæði seljist með eðlilegu markaðsverði, hvar embættisbústaði skuli byggja, og verður það þá á valdi viðkomandi ráðh. að gera till. um það, síðan að sjálfsögðu á valdi Alþ., hvort það vill veita fé til slíks bústaðar, og gert er ráð fyrir því, að ekki sé heimilt að byggja embættisbústaði, nema því aðeins, að fé sé til þeirra veitt í fjárl. Það er gert ráð fyrir því, að það húsnæði, sem ríkið á nú og er á stöðum, þar sem framvegis á ekki að leggja starfsmönnum til embættisbústaði, verði selt, þegar þeir menn, sem nú gegna því starfi, fara úr þessu húsnæði. Það þykir hins vegar sanngjarnt, að þessir embættismenn hafi forkaupsrétt á húsnæði þessu á eðlilegu verði, en sett er ákveðin regla um það, hvernig húsnæðið skuli selt, til að tryggja það, að þessar eignir ríkisins verði seldar á markaðsverði hverju sinni. Það er gert ráð fyrir því, að settar verði nú almennar reglur um húsaleigu í embættisbústöðum þeim, sem ríkið á framvegis og þess gætt, að samræmi verði varðandi þessa leigu, en þó tekið tillit til þess, hvar embættisbústaðirnir eru, þannig að leigan verði miðuð við það, sem telja má, að sé eðlileg leiga á viðkomandi stað. Hins vegar þykir ekki verða hjá því komizt að fylgja áfram þeim ákvæðum, sem nú gilda um leigu embættisbústaða varðandi þá embættismenn, sem nú eru í störfum og hafa bústað til umráða. Þetta þykir sanngjarnt miðað við þær almennu reglur, sem gilda í þeim efnum. Ef hlunnindum er breytt, þá þykir sanngjarnt, að þeir menn, sem hafa notið hlunnindanna og hafa tekið við störfum beinlínis með hliðsjón af, að í l. væru þá ákvæði um þessi hlunnindi, fái notið þeirra, meðan þeir eru í starfinu, en síðan verður breytt til og hinum almennu reglum um leiguákvæði fylgt, þegar nýir menn koma til starfa og vita þá gerla, að hverju þeir ganga í þessu efni. Það er gert ráð fyrir því, að embættisbústaðir verði áfram á vegum þeirra rn., sem þeir heyra undir, en hins vegar verði það falið fjmrn. að hafa yfirumsjón með embættisbústöðunum og setja ákveðnar reglur um stærð, gerð og búnað íbúðarhúsnæðis. Eins og hv. þdm. er kunnugt hefur verið mikið ósamræmi í þessu efni og stundum þótt óþarfa munaður og húsnæði byggt óeðlilega stórt. Það er auðvitað sjálfsagt að reyna eftir föngum að standardisera þetta húsnæði, byggja ákveðnar gerðir embættishúsnæðis, en ekki haga byggingunni eftir því, hvaða fjölskyldustærð sá embættismaður, sem af tilviljun gegnir starfinu, þegar bústaðurinn er reistur, hefur. Með þessum hætti ætti að vera hægt að koma við meiri hagkvæmni og gera húsnæði þetta ódýrara. Það er gert ráð fyrir því í l. með hliðsjón af þeirri grundvallarstefnu, sem í þeim felst, að hér eftir verði ekki byggt eða keypt embættishúsnæði eða íbúð til umráða fyrir starfsmenn ríkisins á þeim stöðum, þar sem ætlazt er til, að þeirri reglu verði framvegis fylgt, að slíkt húsnæði verði ekki veitt embættismönnunum til umráða. Því er ekki slegið föstu í l., til hvaða svæða þetta nái, en fyrst og fremst er ljóst, að það nær til Reykjavíkur og þéttbýlisins hér í grennd og ekki ósennilegt, að það næði einnig til Akureyrarsvæðisins. Það verður kannað að sjálfsögðu með hliðsjón af því, hvað telja má um markaðsverð íbúða á þessum svæðum, og verður reglugerðin um þetta efni við það miðuð. Frv. þetta hefur hlotið afgreiðslu í hv. Ed., og voru menn í rauninni í meginefnum sammála um frv., sammála að öllu leyti, að segja má, um þá meginstefnu, sem í frv. felst. Eini ágreiningurinn, sem fram kom, var sá, að sumir hv. dm. töldu, að áfram ætti að halda lagaskyldu til þess að ríkið legði embættismönnum sínum til húsnæði á þeim stöðum, þar sem teljast strjálbýlissvæði, en með hliðsjón af því, sem ég áðan sagði, að það verður að teljast á margan hátt ósamræmi ráðandi varðandi það, hvaða embættismenn hafa embættisbústaði, og einnig með hliðsjón af því, að það hvílir auðvitað alltaf sá þungi á þeim rn., sem embættin heyra undir, að reyna að sjá fyrir embættismönnum á viðkomandi stöðum. Ef á annað borð eru erfiðleikar á því, þá er vitanlega engin hætta á því, að ekki verði lögð áherzla á að reyna að tryggja þeim mönnum embættishúsnæði, en það verður að teljast óeðlilegt að halda gildandi l. um þetta efni, þar sem slegið er föstu, að tilteknum embættismönnum sé tryggt húsnæði, því að vel má hugsa sér að það geti verið einhverjir aðrir embættismenn, sem væri einnig brýn nauðsyn fyrir hin strjálbýlli héruð að fá til búsetu og sem nauðsynlegt væri að veita húsnæði, þannig að með þessu frv., eins og það er úr garði gert, er um almennar heimildir að ræða, án þess að það sé bundið við tiltekna hópa embættismanna. Það varð niðurstaðan í hv. Ed., að hún féllist á það að afgreiða frv. óbreytt að öðru leyti en því, að sú smábreyting var gerð, þar sem talað er um, að frv. nái hvorki til embættisbústaðar forseta Íslands né biskupsbústaðar í Reykjavík eða bústaða sendiherra Íslands erlendis, þá var því breytt varðandi forsetabústaðinn á þann veg, að það skyldi ekki ná til embættissetu forseta Íslands á Bessastöðum og var tilefni þeirra brtt. talið vera það, að fram höfðu komið raddir um það að reisa hús yfir forsetann hér í Reykjavík. En það hefur vitanlega aldrei verið skoðun ríkisstj., sem stendur að þessu frv., að það yrði farið að ráðast í slíka byggingu, og þess vegna taldi ég sjálfsagt að fallast á þá breytingu við frv., úr því sú hugmynd virtist hafa einhvers staðar skotið upp kolli, en að öðru leyti var frv. samþ. óbreytt. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að einnig hér í hv. Nd. yrði frv. vel tekið og hv. d. geti fallizt á að afgreiða það nú, áður en þingi lýkur. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er nú heldur einkennilegt, að það skuli enginn tala hér fyrir þessu frv., þegar það kemur hingað í d. Frv. er að vísu flutt í Ed. af sjútvn., en það er flutt þar að beiðni sjútvmrh. og ég hafði því búizt við því, að hann mundi hér tala fyrir þessu máli. En allt útlit var nú sem sagt á því, að málið færi hér umræðulaust til n. og því kvaddi ég mér hljóðs til að gera hér nokkrar aths. við frv. Ýmsir hv. þdm. kannast við það, að allmiklar umr. hafa orðið hér stundum á undanförnum árum um síldarútvegsnefnd, skipun hennar og störf, og ekki þætti mér ólíklegt, að þær umr. gætu enn orðið alllangar í tilefni af flutningi þessa frv. Eins og kunnugt er, er skipun síldarútvegsnefndar orðin harla einkennileg. Nú eru í nefndinni sjö menn. Þrír eru kosnir af Alþ. og hafa þar nokkra sérstöðu, því að úr hópi þeirra á að tilnefna einn nm. sem formann. En til viðbótar þessum þremur þingkjörnu eru svo fjórir aðrir í nefndinni, sem ráðh. skipar samkv. tilnefningu nokkurra stofnana. Það er því komið svo, að síldarútvegsnefnd er að vísu opinber stofnun, ríkisfyrirtæki út af fyrir sig, en með þessum sérstaka hætti, að ákveðnar stofnanir hafa rétt til þess að skipa þar meiri hl. af nm. Það er ekkert um það að villast, að það hefur verið mikið um það rætt meðal þeirra aðila, sem hér hafa mest átt hlut að máli, síldarsaltenda og sjómanna í landinu, að þetta skipulag væri í rauninni mjög óeðlilegt og óheppilegt. Ég hef lýst því hér áður yfir á Alþ., að það er mín skoðun, að varðandi skipun slíkrar stofnunar sem síldarútvegsnefnd er, eigi að velja um tvennt og annaðhvort skuli gilda: að um sé að ræða nokkurn veginn hreina ríkisstofnun, sem hefur þarna þýðingarmikil störf með höndum og mikið vald og vinnur þá í rauninni á ábyrgð hins opinbera í einu og öllu og á þá að sjálfsögðu að vera að meiri hl. til kosin eða skipuð af Alþ. eða ríkisstj. Þá er þarna um ríkisstofnun að ræða, sem hefur, eins og ég segi, mikilvæg störf með höndum og á henni hvílir mikil ábyrgð, þar sem segja má, að þessi stofnun hafi einkaréttaraðstöðu yfir saltsíldarframleiðslunni og hafi saltsíldarframleiðslu landsmanna til sölumeðferðar. Þetta er önnur leiðin, sem vissulega getur komið til greina í sambandi við skipulag á þessari nefnd, og það var þessi leið, sem gilti um alllangan tíma. Og þá höfðu auðvitað hinir einstöku síldarsaltendur í landinu ekki frekara vald yfir þessari nefnd eða ríkisstofnun en að því leyti, sem þeir gátu haft áhrif með sínum almenna málflutningi gagnvart þessari ríkisstofnun. En nú er búið að umturna þessu þannig, að hinir þingkjörnu aðilar í nefndinni eru komnir í minni hl. Hin leiðin í sambandi við uppbyggingu eða skipun þessarar stofnunar er svo sú, að þeir aðilar, sem hér eiga mest hlut að máli, þ.e.a.s. síldarsaltendur í landinu, hafi fyrst og fremst veg og vanda af þessari stofnun, þeir byggi hana upp sem sín samtök og þá helzt auðvitað á lýðræðislegum grundvelli, þannig að þeir kjósi þá stjórn, sem þar fer með framkvæmdamál á hverjum tíma, og þáttur ríkisins sé þá ekki annar en að hafa hið almenna eftirlit með þessum málum öllum. Ef það skipulag væri tekið upp, væri þarna um nokkuð svipað fyrirkomulag að ræða og nú á sér stað í ýmsum öðrum greinum sjávarvöruframleiðslunnar og varðandi sölumeðferð á sjávarafurðum, eins og t.d. á sér stað bæði í samtökum saltfiskframleiðenda og frystihúsaaðila í landinu. Ég tel fyrir mitt leyti, að hvort þetta skipulag fyrir sig geti vissulega komið til greina og hafi sína kosti. En að hræra þessu saman á þann hátt, sem verið hefur, tel ég fráleitt og það muni hafa í för með sér margvísleg vandkvæði. Það skipulagsform að hafa síldarútvegsnefnd fyrst og fremst sem ríkisstofnun hefur á sér þann galla, að þá hafa hinir einstöku framleiðendur heldur óákveðið samband við þessa stofnun, eiga ekki eins gott með að koma þar fram umkvörtunum sínum eða tillögugerð og ráðgast um það, hvernig skuli halda á þessum málum. Þeir geta ekki eins einfaldlega gert þessi mál upp sín á milli eins og þeir geta gegnum hitt skipulagið. Hins vegar er því ekki að neita, að ef ríkisstofnunin er vel rekin í jafn þýðingarmikilli grein eins og hér er um að ræða, hefur hún líka aðstöðu til þess að hefja sig upp yfir ýmis sérsjónarmið, sem oft vilja koma fram í samtökum framleiðenda og þurfa ekki endilega að vera í fullu samræmi við heildarhagsmuni þjóðarinnar í öllum greinum. En nú er sem sagt skipulagið þetta að mínum dómi, að þetta er ríkisstofnun og með öllum helztu einkennum hennar öðrum en þeim, að hið opinbera stjórnar raunverulega ekki nefndinni. Aðstöðu til þess að hafa þar meirihlutaaðstöðu hafa nokkur félagasamtök, sem geta tilnefnt menn í nefndina án þess þó að hafa í framkvæmdinni nokkra beina ábyrgð gagnvart sínum samtökum, þannig að hægt sé í rauninni að gera upp vandamálin við þá. Þetta tel ég mjög gallað. Í beinu framhaldi af þessu gerist svo það hér ár eftir ár, að það koma fram till. á Alþ. um að fikta alltaf eitthvað svolítið við skipun nm. í þessari nefnd. Á tímabili mun þetta hafa verið þannig, að það þótti rétt að hafa til viðbótar við þrjá þingkjörna menn tvo annars staðar frá. Síðan voru þeir komnir upp í fjóra annars staðar frá, og nú koma menn hér með till. um það að hafa þá fimm annars staðar frá til viðbótar við þrjá þingkjörna, þannig að þetta verði 8 manna nefnd og lendir þá auðvitað í þeim vandræðum, að þeir verða síðar að koma með till. um það, að formaður nefndarinnar skuli hafa tvö atkv., þegar svo stendur á. Vitað var um það, að hér var gengið á milli þm. og þeim sýnd till. um það, að aðilar, sem ekki teljast til hins opinbera, fengju að tilnefna sex menn í nefndina, en Alþ. ætti að kjósa þrjá og nefndin yrði 9 manna nefnd. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að verði þetta form samþykkt og haldið við þeim glundroða, sem upp hefur verið tekinn í þessum efnum, verði nú samþykkt, að ýmsar stofnanir megi tilnefna fimm menn í nefndina til viðbótar við þá þrjá, sem eru þingkjörnir, kemur aftur frv. á næsta þingi um það að bæta enn einum við og koma þessu upp í sex eins og till. voru þegar uppi um nú. Sú óánægja, sem m. a. hefur komið upp í röðum síldarsaltenda út af þessu glundroðaskipulagi, sem þarna er um að ræða, hefur svo leitt til þess, að þeir hafa gert samþykktir um það, þó að ekkert hafi nú orðið enn úr framkvæmdum, að þeir ætluðu sér að byggja upp sín eigin samtök á félagslegum grundvelli og stefna að því að taka í sínar hendur öll störf síldarútvegsnefndar og fá hana þar með lagða niður. Og í rauninni er gert ráð fyrir því í l. um síldarútvegsnefnd, að vel geti komið til mála, að ráðh. veiti slíkum samtökum síldarverkenda einkasölurétt með þessi mál, og ég er ósköp hræddur um það, að verði haldið áfram eins og gert hefur verið í þessum efnum að undanförnu, leiði það til þess, að menn falli frá þessu skipulagi sem heild og þá byggi síldarsaltendur upp sitt eigið félagslega form í þessum efnum og taki þessi mál öll í sínar hendur. Þegar svo er gætt betur að því, hvernig þessi mannatilnefning í nefndina er ákveðin, er það með býsna einkennilegum hætti. Lagt er til, að þessir fimm aðilar, sem eiga að tilnefnast úr ýmsum stofnunum, verði þannig tilnefndir, að einn skuli tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, og er það ljóst, að það er sá aðilinn, sem á að koma þar fram fyrir hönd sjómanna, annar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og verður sá að teljast fulltrúi útgerðarmanna, sá þriðji er frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, og það er fulltrúi saltenda, og sjá fjórði er frá félagssamtökum síldarsaltenda á Suðvesturlandi. Og svo er nú lagt til, að þessi tvö aðalsamtök síldarsaltenda, Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félag síldarsaltenda á Suðvesturlandi, skuli sameiginlega tilnefna fimmta manninn. Ekki er nú gott að sjá það, hvernig á að koma þessu fyrir með eðlilegum hætti, því að auðvitað er hið eðlilega, að þeir fjölmörgu aðilar, sem eru í þessum síldarsaltendasamtökum, bæði fyrir norðan og austan og svo hér fyrir sunnan, það séu þeir, sem tilnefni þessa fulltrúa, en ekki einhverjar fámennar stjórnir þeirra. Og maður skyldi þá helzt halda, að það stæði til að halda einn sameiginlegan fund með öllum félagsmönnum beggja aðila og þar ætti að koma sér saman með eðlilegri kosningu á þessum viðbótarfulltrúa. En auðvitað er þetta allt gert út úr neyð, vegna þess að það er ekki annað, sem hér liggur á bak við, en það, að það er verið að reyna að pota tiltekinni persónu inn í nefndina til viðbótar við þær persónur, sem þar eru fyrir. Og þessu er hnoðað svona saman, af því að í þessu tilfelli, sem hér á við nú, eru menn fyrirfram búnir að koma sér saman um það, að ákveðin persóna skuli í þetta valin. Ég fyrir mitt leyti tel þetta alveg fráleit vinnubrögð og alveg fráleitt fyrir Alþ. að ætla að hlaupa til og breyta l. út af slíkum dyntum sem þessum og það þegar ekki er meira hreyft við þessu skipulagi, sem ég hef minnzt hér svolítið á, en hér er um að ræða, því að ég tel skipulagið í grundvallaratriðum rangt, eins og það er orðið nú. Þó að ég segi, að ég telji í þessum efnum skipulagið rangt, er ég ekki þar með að segja, að síldarútvegsnefnd sú, sem starfað hefur hér að undanförnu, hafi ekki margt ágætt unnið. Hún vinnur hér mjög þýðingarmikil störf fyrir landsmenn og í henni eru margir dugandi menn út af fyrir sig. En þetta form á ekki rétt á sér og fyrr eða síðar brestur í því. Menn sætta sig ekki við svona skipulag eins og þetta. Það er svo margt annað í þessum efnum heldur en skipulagið sjálft, - og mætti þó margt fleira um það segja - sem vekur nokkra athygli í sambandi við flutninginn á þessu frv. Ég vil þó aðeins bæta því við, að það, sem ég tel sérstaklega vera óheppilegt og varhugavert og hafi þegar komið fram í sambandi við það skipulagsform, sem hér er unnið eftir, er þetta, að í gegnum þessi samtök, sem hér er um að ræða að fái þennan sérstaka rétt til þess að komast inn í jafnþýðingarmikla ríkisstofnun eins og þar er um að ræða, komast í mörgum tilfellum menn, sem tekst að koma sér þangað vegna sinna sérstöku persónuhagsmuna, af því að þeir starfa með þeim hætti að þessari framleiðslugrein, að þeir eiga hér mikilla einkahagsmuna að gæta. Af því leiðir svo, að upp koma ýmiss konar árekstramál við aðra þá, sem hér eiga líka hagsmuna að gæta, en það er ekki hægt að gera þessi vandamál, sem þannig koma upp við slíka menn, það er ekki hægt að gera vandamálin upp við þá á neinn lýðræðislegan, eðlilegan hátt, því þeir eru verndaðir sem þriggja ára starfsmenn ríkisins í þessari stofnun, ef þeir hafa verið tilnefndir af hinum ýmsu samtökum. Þá er búið að flétta inn í þetta frv. ákaflega einkennilegu atriði, sem hv. Ed. hefur sett inn í frv. Hér hefur verið upp hafinn mesti slagur um það, hvar skuli vera staðsett aðalskrifstofa þessa merka fyrirtækis, og hinir ólíklegustu menn gerast þar baráttumenn þess hugsjónamáls, að það skuli standa hér einhvers staðar í pappírum, að aðalskrifstofan skuli vera norður á Siglufirði. Það var sú tíð, að það þótti sjálfsagt að festa það í lögum, að nm. í síldarútvegsnefnd skyldu vera á Siglufirði, þar sem voru miðstöðvar síldarsöltunarinnar í landinu, þann tíma, sem aðalsíldarsöltunin fór fram. Þessi kvöð fylgdi því að vera í síldarútvegsnefnd, ef kvöð skyldi kalla, að síldarútvegsnefnd átti að vera á Siglufirði meginhlutann af söltunartímabilinu, nema þá að því leyti sem nefndin ákvað sjálf, að einstakir nm. gætu brugðið sér frá. Þetta þótti eðlilegt, að nefndin væri þarna stödd í aðalframleiðslustöðvunum, eins og þá háttaði, vegna þess að mjög margvísleg vandamál koma upp svo að segja frá degi til dags í sambandi við þessa verkun, sem þarna fór fram á tiltölulega mjög stuttum tíma og þá lengi vel á tiltölulega mjög þröngu svæði. Þetta er löngu liðið og búið, og þó að það hafi staðið í l. í mörg ár, að síldarútvegsnefndarmenn skyldu vera á Siglufirði á meðan sumarsíldarsöltunin færi fram, hefur ekki verið farið eftir því. Nm. hafa verið flestallir og mestallan tímann í Reykjavík, og síldarsöltunin hefur svo farið fram á undanförnum árum að langmestu leyti austur á landi á mörgum höfnum þar. Sum árin hefur auðvitað síldarsöltunin orðið sáralítil á Siglufirði og það hefði blátt áfram verið hlægilegt að ætla sér að binda sjö - og auðvitað verður enn þá hlægilegra að hinda þá átta síldarútvegsnefndarmenn og láta þá dúsa norður á Siglufirði þá mánuði, sem er verið að salta síld, þann sama tíma sem síldarsöltunin fer fram í öðrum landshlutum. Menn hafa hreinlega stigið yfir þetta ákvæði þegjandi og hljóðalaust og hefur öllum þótt það eðlilegt, þegar breyttir tímar gerðu þetta nauðsynlegt. En þá kemur allt í einu þetta upp, að menn vilja ákveða það í l., að aðalskrifstofan skuli vera norður á Siglufirði, en þeir treysta sér ekki til þess að segja neitt um það, að nm., sem öllu eiga að stjórna, skuli vera þar líka. Hvers vegna ekki að binda það þá í l. líka, að þeir skuli vera þar? Er sjálfsagt að hafa aðalstofnunina í einum landshluta og alla hennar stjórnendur og ráðamenn í öðrum landshluta?  Ég tel fyrir mitt leyti, eins og þessum málum hefur verið háttað, að það hafi verið sjálfsagt, eins og í rauninni hefur verið gert, að sá hlutinn af skrifstofustarfi síldarútvegsnefndar, sem óhjákvæmilega fer fram og varðar tunnuframleiðsluna í landinu og alla ráðstöfun á síldartunnum, að sá þáttur skrifstofukerfisins væri á Siglufirði. Þar er aðaltunnuframleiðslan og það liggur á margan hátt eðlilega við, að öll innkaup á tunnum og dreifing á þeim sé frá sömu miðstöð og að sá þáttur væri t. d. rekinn fullkomlega frá Siglufirði. Og ég vænti, að það væri hægt að koma því þannig fyrir, að einn af trúnaðarmönnum eða starfsmönnum nefndarinnar, sem hefði með þessi mál að gera, - jafnvel þó að nefndin væri nú áfram hér í Reykjavík að öðru leyti - gæti farið með þann þátt í umboði nefndarinnar og þyrfti ekki oftar til nefndarinnar að leita með þau mál, sem þurfa að samþykkjast af henni, en svo, að þetta væri prýðilega hægt, jafnvel þó að nefndin væri mestmegnis í Reykjavík. En að ætla sér að búa við það ástand, að síldarútvegsnefnd sé öll í Reykjavík og haldi alla sína fundi hér og verði að sinna hér hinum daglegu verkefnum, sem oft og tíðum kalla á skjót úrræði og snöggar ákvarðanir, að nefndin skuli vera hér, en hins vegar sé ákveðið, að aðalskrifstofan skuli vera á Siglufirði og allar upplýsingar skuli sendast þangað og allir aðilar, t. d. á Austurlandi, eigi að snúa sér þangað með öll mál og aðalskrifstofan síðan að senda allt hingað suður, það er vitanlega gert aðeins til þess að torvelda eðlileg vinnubrögð. Ég fyrir mitt leyti segi það, að ég vil ekki á nokkurn hátt hafa af Siglufirði í þessum efnum. Ég tel alveg sjálfsagt, að það sé reynt að koma þar fyrir þeim framkvæmdastofnunum, sem þar geta verið með eðlilegum hætti. Ég mundi hugsa mig um, ef menn væru hér svo róttækir í þessum efnum, að þeir vildu gera það að skyldu að síldarútvegsnefndarmenn væru allir búsettir á Siglufirði. Ég efast ekkert um, að til eru margir ágætir menn á Siglufirði, sem geta verið í síldarútvegsnefnd. Þá vildi ég a. m. k. fara að hugleiða málið. En hitt tel ég hreinasta grín og vitleysu að berjast fyrir því að láta það standa einhvers staðar óraunhæft á blaði, að einhver aðalskrifstofa skuli vera norður á Siglufirði, en ganga síðan út frá því, að nefndin sé í öðrum landshluta. Slíkt er hrein fjarstæða. Ég held, að sú skipan hefði verið ákaflega eðlileg, sem hér var orðin í framkvæmd varðandi þetta mál og sem lagt var nú til í þessu upphaflega frv., að slá því föstu, að síldarútvegsnefnd hefði skrifstofur á Siglufirði, í Reykjavík og á Austurlandi. Það hefur verið aðeins byrjað á því að hafa skrifstofu á Austurlandi. Þó er það svona rétt á mörkunum, að það sé hægt að kalla það skrifstofu, en nefndin hefur haft þar nú í seinni tíð einn fastan mann, sem hægt hefur verið að snúa sér til með nokkur minni háttar málefni, en eiginlegar skrifstofur nefndarinnar hafa auðvitað verið til þessa bæði á Siglufirði og hér í Reykjavík. Ég vil alveg sérstaklega segja það við þá, sem vilja berjast fyrir því, að Siglufjörður haldi öllu sínu - það skil ég mætavel - ég vil segja það alveg sérstaklega við þá, að í þessum efnum held ég, að það sé varasamt að ætla að reyna að þrýsta hér fram óeðlilegum hlut, vegna þess að það verði Siglufirði hreinlega ekki til góðs. Ég er ekki í neinum vafa um það, að ef reynt verður að þrýsta hér fram svo óeðlilegum hlut, að það skuli þurfa að senda alla hluti norður til Siglufjarðar, því að þar sé aðalskrifstofan, með tilheyrandi truflunum og biðtíma, en nefndin hafi sína bækistöð eftir sem áður í Reykjavík og þar sé öllum ráðum ráðið, þá verður það til þess, að síldarsaltendur gera alvöru úr því, sem þeir hafa reyndar gert samþykktir um áður, að mynda sín sjálfstæðu samtök um þessi mál öll. Og það verður ekki hægt að neita þeim um það að byggja þau upp og reka þau eins og aðrir framleiðendur í landinu gera, og þá verður engin skrifstofa eftir á Siglufirði, engin í þessum efnum. Ég tel því, að það sé síður en svo verið að vinna að hagsmunamálum Siglfirðinga með því að ætla að knýja hér fram einhvern veginn alveg óeðlilegan hlut í þessum efnum. Ég tel fyrir mitt leyti hins vegar alveg sjálfsagt að slá því föstu, að á Siglufirði skuli vera ákveðin bækistöð nefndarinnar eða skrifstofa á vegum hennar, sem m. a. hafi það sérstaklega með höndum að sjá um allan rekstur tunnuframleiðslunnar í landinu og tunnuinnkaup og tunnudreifingu. Þetta er eðlilegast að fari þaðan fram, eins og uppbyggingin hefur orðið á þessum málum. Og önnur þýðingarmikil verkefni getur skrifstofan á Siglufirði auðvitað haft með höndum, eftir því sem þessi framleiðslustörf og vinna þeirra gefur tilefni til og eðlilegt má telja. En hitt tel ég mjög óeðlilegt. Því tel ég, að þetta ákvæði, sem sett var inn í Ed., sé í alla staði vanhugsað og óeðlilegt og eigi ekki að vera svona. Og a. m. k. sé það algert skilyrði, að ef þetta verði ákveðið svona, verði um leið ákveðið, að þar skuli nefndin sem slík vera búsett líka og ráða sínum ráðum. En aðalefni þessa frv. er nú ekki þetta, sem ég hef verið að ræða um, heldur fyrst og fremst það að bæta við einum manni í þá síldarútvegsnefnd, sem hér hefur starfað, og hefði kannske verið miklu réttara að orða það svo, að bætt skyldi við tilteknum manni - og nefna þá bæði skírnar- og föðurnafn - heldur en hafa það á þann hátt, sem gert er í frv. Um það fjallar þetta frv. í rauninni fyrst og fremst. Ég fyrir mitt leyti er á móti því. Ég tel, að nefndin batni ekki á neinn hátt við það að gera þessa breytingu. En hitt tel ég að sé verkefni, sem þarf einhvern tíma að snúa sér að, þ. e. að gera það upp við sig, hvernig þessi nefnd skuli í rauninni vera uppbyggð, hvort hún eigi í raun og veru að vera hrein ríkisstofnun með miklu valdi að baki sér, sem framleiðendur verða þá að eiga sín eðlilegu skipti við eins og aðrar ríkisstofnanir, eða hvort réttara sé að hverfa að því ráði, að þetta verði fyrst og fremst stofnun framleiðendanna sjálfra, aðeins með óbeinu eftirliti af hálfu ríkisins. Ég vildi nú láta þessi orð falla um þetta mál, áður en það fer í n., en í n. verður málið að sjálfsögðu athugað nánar.



Herra forseti. Vissulega er það svo, að síldveiðar Íslendinga og síldarsala eiga nú við nokkuð mikla erfiðleika að stríða af ýmsum ástæðum, og hefði ekki verið óeðlilegt, að till. kæmu fram á Alþ. til þess að reyna að ráða fram úr þeim aðsteðjandi vandamálum. Það hafa líka verið hér frv. á ferðinni á þessu þingi. Það voru ekki færri en tvö frv. um síldarútvegsnefnd, og þar með sölumál síldarinnar, skyldi maður ætla, í hv. Ed. Þessi tvö frv. urðu nú reyndar að einu í meðferð Ed. og hafa nú til okkar komið í þeirri mynd, og mætti þá ætla, að með þessum tveimur frv., sem orðin eru að einu, væri tekið á aðalvandamáli þessara atvinnuvega. En þrátt fyrir það, þó þarna hafi tvö frv. runnið saman í eitt, er þó efni þessa sameinaða frv., sem fyrir okkur liggur hér í hv. Nd., ekki annað en það, að síldarútvegsnefnd skuli skipuð átta mönnum í stað þess, að hún er nú skipuð sjö mönnum, að formaður skuli fara með tvöfalt atkvæði, þegar atkvæði reynast jöfn í þessari átta manna nefnd, og er það atriði bara afleiðing af hinni fyrri till., og í þriðja lagi að heimili síldarútvegsnefndar, varnarþing og aðalskrifstofa skuli vera á Siglufirði, en nefndin skuli þó einnig hafa skrifstofur í Reykjavík og á Austurlandi. Þetta nýja atriði er, að aðalskrifstofan skuli að lögum vera á Siglufirði. Efni frv. er þá þetta, að nefndin skuli skipuð átta mönnum í staðinn fyrir sjö, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði samkvæmt lögum og að formaður skuli hafa tvöfaldan atkvæðisrétt, þegar atkvæði reynast jöfn í nefndinni, þegar ekki er lengur oddatala í henni. Það er sagt, að þetta frv., það frv., sem fyrst var lagt fram í Ed., sé undirbúið af sjö manna nefnd, sem skipuð var af ráðh. til þess að gera till. um framtíðarskipulag á sölu verkaðrar síldar til útlanda. Sjö manna nefndin átti að gera till. um framtíðarskipulag á sölu verkaðrar síldar til útlanda, og svo kemur hún með frv., og frv. var um það eitt að fjölga um einn mann í nefndinni. Þar með var framtíðarskipulaginu ráðið til lykta. Og þetta frv. um málefni síldarútvegsins og síldariðnaðarins og síldarsölunnar var svo flutt af sjútvn. hv. Ed. Ég skal ekki fara neitt í grafgötur með það, að ég tel engum vandamálum síldarútvegsins ráðið til lykta með þeirri lagabreytingu, að síldarútvegsnefnd verði skipuð átta mönnum í staðinn fyrir sjö. Ég tel þar hreint og beint stefnt til öfugrar áttar. Ég hefði heldur getað sætt mig við, að það hefði verið fækkað í síldarútvegsnefnd úr sjö í fimm, en till. hafa verið uppi um það að fjölga í henni, sem sé í átta samkv. frv., og till. komu fram um það í Ed. að fjölga í níu. Sú till. var að vísu felld, en hugur nokkurra manna stóð til þess, að fjölgað yrði í nefndinni upp í ellefu. En í því formi, sem frv. liggur fyrir hjá okkur, er talað um, að það verði að vera átta menn í nefndinni. Ég tel allt efni þessa frv., öll þessi þrjú atriði, sem ég nefndi, einberan hégóma, hismi og hégóma, sem sé, þegar svo stendur á fyrir þessum atvinnuvegi þjóðarinnar eins og nú stendur á fyrir honum og margvísleg vandamál þyrfti að leysa með löggjöf eða á annan hátt, að þá sé það næstum því niðurlægjandi fyrir Alþ. að vera að fást við svona sýndarfrv., því þau eru til einskis. En í þetta hefur farið mikill tími og sjálfsagt fer hér þó nokkur tími líka í umr. um málið, því þær eru þegar lagðar upp á allbreiðum grundvelli. Það má vel deila um það, eins og gert var af hv. 4. þm. Austf., hvort það sé rétt skipulag þetta, að Alþ. kjósi hluta af síldarútvegsnefnd og geri hana þannig að nokkru leyti að ríkisstofnun, en ýmsar stofnanir tilnefni aðra menn í nefndina, í þessu tilfelli fjóra af sjö. Þetta fyrirkomulag er nú haft um margvíslegar stofnanir og nefndir, að Alþ. kýs hluta og ýmsar stofnanir tilnefna menn og ráðh. skipar þá samkv. tilnefningu. Ég held, að fáar af þeim meinsemdum, sem þjaka þennan atvinnuveg nú, verði raktar til þessa fyrirkomulags, en samt er sjálfsagt að líta á það, hvort svo muni vera. Síldarútvegsnefnd er þannig til komin, að reynslan sýndi, að síldveiðar og síldarsala var áhættusamur atvinnuvegur, blómgaðist stundum, en hrundi síðan í rúst vegna skipulagsleysis, og þjóðin - ekki aðeins einstaklingar, heldur þjóðin - fengu af því stór og þung áföll. Þá var gripið til þess, að ríkið hefði hönd í bagga með verkun og sölu síldarinnar, og það skipulag hefur nú fengið áratuga reynslu á sig, og a. m. k. ekki á bjátað stórlega, síðan þetta skipulag var upp tekið. Íslendingar hafa líka haldið betur velli á saltsíldarmörkuðum Vestur-Evrópu en nokkrar aðrar þjóðir, sem við höfum verið í samkeppni við. Þannig standa sakir nú, allt fram á s. l. ár, að við áttum í meiri erfiðleikum en ella, vegna þess að síld veiddist ekki við okkar land. Síldarsaltendur hafa þó jafnan, eins og hv. 4. þm. Austf. minnti á hér áðan, átt þess kost að mynda frjálst samlag og fara sjálfir með sölumál síldarinnar, ef þeir hefðu óskað þess. Til þess er heimild í l. um síldarútvegsnefnd og þeir hafa stundum reynt að koma þessu á fót. T. d. gerðu þeir tilraun til þess á s. l. ári, en samkomulag varð þó ekki um þessi mál, og ég hygg, að oftast hafi viðleitni þeirra í þá átt strandað á því, að ekki náðist allsherjarsamkomulag þeirra á meðal um það. Einkasöluaðstaða síldarútvegsnefndar er ekki föst og bundin, hún er endurnýjuð af ráðh. frá ári til árs, og þannig hefðu saltendur getað tekið þessi mál í sínar hendur, ef þeir hefðu haft samstöðu til þess. En svo hefur ekki verið. Skipun síldarútvegsnefndar er, eins og hér var áðan drepið á, þannig, að Alþ. kýs þrjá menn og úr hópi þeirra skipar ráðh. formann og varaformann nefndarinnar. Þessir menn, sem Alþ. hefur þannig kosið, eru fyrrverandi síldarsaltendur og hafa þannig mikla þekkingu á þessum málum, og báðir eru þeir hinir mætustu menn, að mínum dómi. Þá eru það hinir fjórir aðilar, sem tilnefna menn í nefndina. Það eru LÍÚ, og mætti ætla, að þar væri aðeins maður, sem væri að skapi útgerðarmanna, síldarútgerðarmanna, til þess að fara með þeirra mál í nefndinni. Síðan er sinn maðurinn frá hvoru félagi síldarsaltenda, og til þessara starfa í nefndinni hafa valizt formenn þessara samtaka, formaður síldarsaltenda norðan og austan og formaður síldarsaltenda sunnan og vestan. ASÍ hefur svo átt kost á því að tilnefna einn mann, og um skeið hefur forseti sambandsins verið í síldarútvegsnefnd fyrir hönd ASÍ, þ. e. a. s. fyrir hönd síldarverkunarfólks og sjómanna, sem þarna eiga hlut að máli óneitanlega. Ég held því, að þó því sé haldið fram, að þetta sé gallað skipulag að setja þetta svona saman, þá sé ekkert víst, að Alþ. hefði valið fulltrúa frá hinum réttu aðilum frekar eftir leiðarvísi flokkanna heldur en þessi hagsmunasamtök, sem hlut eiga að máli gagnvart síldveiðum, síldarsölu og síldarverkun, hafa gert það. Þarna hafa forustumenn samtakanna, sem hlut eiga að máli, verið valdir, auk þeirra þriggja manna, sem Alþ. hefur valið, sem einnig eru menn, sem kennsl bera á þessi mál. Ég er alveg sammála hv. 4. þm. Austf. um það, að það er alveg fráleitt að breyta lögunum til þess eins að skipta um heiti á mönnum í nefndinni eða bæta þar einum við, þegar hafður er ákveðinn maður í huga. Það getur leitt til breytinga frá ári til árs og engrar festu, og ég get ekki séð annað en það sé rétt, að í þessu tilfelli sé bara verið að breyta lögum að þarflausu og til einskis gagns. Breytingin er svo óveruleg, að það megi, eins og hv. þm. gerði, kalla þetta að breyta lögum út frá eintómum dyntum. Ég held því, að þetta frv. eigi ekki erindi til þess að verða að lögum og það færi bezt á því, að það yrði tekið til baka eða látið daga uppi. Ég sé ekki, að það leysi nokkurn minnsta vanda. Það mun hafa á vissum tíma verið ýtt nokkuð á það af forráðamönnum síldarsaltenda, að sjö manna nefndin, sem átti að gera till. um framtíðarskipulag á sölu verkaðrar síldar til útlanda, bæri fram ósk um, að fjölgað yrði í síldarútvegsnefnd um einn eða tvo menn, en fyrir örfáum dögum átti ég samtal við báða formenn saltendafélaganna, norðan og austan og sunnan og vestan, og þeir sögðu, að eins og málin horfðu nú, hefðu þeir engan áhuga á framgangi frv., ekki hinn minnsta. Þessir menn eru, eins og mörgum er kunnugt, Jón Þ. Árnason og Ólafur Jónsson. Það er þess vegna hægt að grennslast eftir því, hvort þetta sé ekki rétt eftir þeim haft, en þetta er þeirra viðhorf nú fyrir örfáum dögum. Það er rétt, að það var bundið í lögum á sínum tíma, þegar síldveiðamiðstöðin var Siglufjörður, að síldarútvegsnefnd skyldi um síldartímann, sem þá var yfirleitt svona 2–3 mán., hafa þar setu og fylgjast með allri framkvæmd veiðanna og söltun á stöðvunum, og það var lengi framkvæmt svo. En þegar síldveiðarnar færðust að Austfjörðum og jafnframt að Suður- og Suðvesturlandinu og stóðu meiri hluta ársins, held ég, að það hafi ekki valdið neinum ágreiningi, að síldarútvegsnefnd hætti að eiga setu á Siglufirði og þurfti í raun og veru, ef hún ætlaði að rækja sitt starf, að sitja þar, sem auðveldast var að ná sambandi við hana frá veiðisvæðum og söltunarstöðvum, þannig að starf hennar gæti gengið sem greiðlegast fyrir sig. Starf hennar er vitanlega þjónusta við þennan atvinnuveg á sjó og landi. Í lögum var þó heimild til þess, að nefndin réði því, hve lengi hún sæti á Siglufirði, því í lögunum stendur, að seta hennar þar eða dvöl hennar á Siglufirði skuli ákvarðast af því, sem nefndin sjálf ákveður. Þetta, að Siglufjörður var ekki lengur miðstöð síldveiða og síldariðnaðar á Íslandi, heldur engu síður Austfirðirnir og jafnvel Suður- og Suðvesturlandið, gerði það að verkum, að starfsemin færðist meira og meira til skrifstofu þeirrar, sem rekin var hér í Reykjavík, með stöðugu og eins nánu sambandi við skrifstofuna á Siglufirði og unnt var. Það hygg ég, að allir, sem til þekkja viðurkenni. Það hefur sem sé, síðan þessi skipan komst á, ekki verið haldinn svo fundur í síldarútvegsnefnd, að ekki hafi verið haft að meira eða minna leyti símasamband við framkvæmdastjórann og skrifstofuna á Siglufirði, auðvitað með ærnum kostnaði, til þess að framkvæmdastjórinn á Siglufirði fylgdist eins og unnt væri með öllum störfum og ákvörðunum nefndarinnar. En vitanlega var þetta bæði kostnaðarsamt, þungt í vöfum og erfiðleikum bundið og náði þó ekki fullum tilgangi sínum, því að allt annað er fyrir framkvæmdastjóra að fylgjast með öllum umræðum um mál og leysa síðan verkefni, sem fyrir hann eru lögð, heldur en þegar hann verður að fá þetta allt úr fjarlægð, þó hann sé hafður í sambandi við afgreiðslu málanna gegnum síma eins og möguleikar eru frekast til. Síldarútvegsnefnd tók svo ákvörðun um það á s. l. hausti að gera nokkra skipulagsbreytingu á sínu skrifstofuhaldi, allt með það fyrir augum, að starfsmannahald og störf á skrifstofunum í Reykjavík og á Siglufirði og Seyðisfirði kæmu að sem beztum notum og yrðu að sem mestu leyti samkvæmt óskum og vilja þeirra, sem þessi starfsemi á að þjóna, og ekkert var í þessu gert, fyrr en margítrekaðar óskir höfðu komið um það frá síldarsaltendum á Austurlandi einkanlega, að þeir gætu með flestöll sín mál snúið sér til skrifstofunnar í Reykjavík, og svo er það búið að standa um langa hríð, eða síðan síldveiðarnar færðust að Austurlandinu. Þeir sögðu: Ef við eigum að ná til Siglufjarðar, þá getur það hreint og beint tekið okkur heila daga frá störfum, þangað til við erum búnir að ná sambandi við framkvæmdastjórann, en það tekur okkur ekki nema mínútur að ná símasambandi við Reykjavík. Þetta var rökstuðningur síldarsaltendanna fyrir austan. Og þeir sögðu því, að þeir þyrftu að fá, ef vel ætti að vera, sem flest sín mál, einkanlega þau, sem þyrfti að afgreiða í skyndi, afgreidd frá Reykjavík. Ég er alveg undrandi á því, þegar þetta mál er gert að byggðajafnvægismáli og hugmyndirnar um það að færa meira eða minna af störfum síldarútvegsnefndar til skrifstofunnar í Reykjavík, meðan síldin hagar sér eins og hún gerir nú og hefur gert á undanförnum árum, taldar fjandskapur við byggðirnar norðanlands og ráðstöfun í þá átt að tæma þær. Hvað sem öðrum nm. í síldarútvegsnefnd líður heldur en okkur, hv. þm. Jóni Skaftasyni og mér, hef ég verið kunnur að öðru fremur en því að vera ekki einmitt byggðajafnvægismaður. Ég tel mig hafa verið það og ég hygg ég hafi orð á mér fyrir að vera það, en ég tel það hreinustu firru, að verið sé að fjandskapast við Siglufjörð og höggva á einhverja líftaug, sem bæjarfélagið hvíli á, með þessari till., sem fram kom í síldarútvegsnefnd um það að breyta skrifstofuhaldinu í sem praktískast horf, þannig að það mætti verða að sem mestu gagni. Og Jón Skaftason er, eins og kunnugt er, fæddur og uppalinn Siglfirðingur og gætir hagsmuna fyrir síldarsaltendur og útgerðarmenn þar, að ég hygg, nálega fyrst og fremst. Hann var þessu einnig samþykkur af því að það vakti ekkert fyrir honum né mér né neinum síldarútvegsnefndarmönnum annað en það að koma störfunum og mannahaldi þannig fyrir, að það gæti veitt sem bezta þjónustu, sem er okkar fyrsta skylda. Ég skal þá víkja að samþykktum síldarútvegsnefndar, svo mönnum geti þá orðið það ljóst af orðanna hljóðan, hvort í ákvörðun hennar felst einhver fjandskapur við Norðurlandið eða nokkuð sé þar samþykkt, sem óeðlilegt sé, eins og atvik liggja og síldveiðarnar hafa þróazt. Hún er nokkuð langt mál, samþykktin, sem ég hér kynni hv. þm., með leyfi hæstv. forseta. Hún er gerð 12. sept. í haust. Þar segir: „Svo sem kunnugt er, hefur síldarútvegsnefnd starfrækt tvær skrifstofur í tæpa tvo áratugi, þ. e. á Siglufirði og í Reykjavík, en áður hafði nefndin aðeins skrifstofu á Siglufirði. Skrifstofan á Siglufirði hefur m. a. haft umsjón með söltun og útflutningi saltsíldar frá Norður- og Austurlandi og séð um innkaup og dreifingu á tunnum, salti og ýmsum öðrum síldarsöltunarvörum fyrir það söltunarsvæði. Skrifstofa nefndarinnar í Reykjavík hefur annazt hliðstæð störf, að því er söltun á Suður- og Vesturlandi snertir. Auk þess hefur skrifstofan í Reykjavík haft umsjón með söltun og útflutningi á þeirri vetrarsíld, sem söltuð hefur verið á Austur- og Norðurlandi síðustu árin. Skrifstofa nefndarinnar á Siglufirði hefur séð um rekstur Tunnuverksmiðja ríkisins á Siglufirði og á Akureyri. Samkvæmt l. þeim um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar, sem tóku gildi 21. apríl 1962, er gert ráð fyrir, að nefndin hafi skrifstofur á Siglufirði og í Reykjavík, en ekkert tekið fram um það, á hvorum staðnum skuli vera aðalskrifstofa nefndarinnar. Í hinum nýju l. segir, að ráðh. muni með reglugerð setja nánari fyrirmæli um framkvæmd l. Í reglugerðinni frá 1952 er tekið fram, að heimili og varnarþing nefndarinnar sé á Siglufirði, og verður að sjálfsögðu engin breyting á því gerð, nema nýja reglugerðin kveði þá á um annað. Svo sem kunnugt er, hefur svo til öll sölustarfsemi nefndarinnar um alllangan tíma verið undirbúin í Reykjavík, enda eru flestir stjórnarmeðlimir nefndarinnar búsettir í Reykjavík eða nágrenni. Einnig skal á það bent, að samningaviðræður þær, sem farið hafa fram hér á landi við fulltrúa erlendra síldarkaupenda, hafa um langt árabil farið fram í Reykjavík, enda er Reykjavík betur sett hvað samgöngur snertir, bæði við umheiminn og innanlands, en nokkur annar staður á landinu. Nefndinni hafa borizt endurteknar óskir frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi um það, að aðalskrifstofa nefndarinnar fyrir Norður- og Austurland verði í Reykjavík, og fer hér á eftir samþykkt aðalfundar félagsins 1967 um þetta efni. Síldarútvegsnefnd hefur ákveðið að verða við þeim óskum, en tekur fram, að skrifstofa nefndarinnar á Siglufirði verður starfrækt áfram. Enn fremur tekur nefndin fram, að skrifstofa sú, sem verið er að koma á fót á Seyðisfirði, mun starfa þar, eins og ráð hafði verið fyrir gert.“ Þetta var ákvörðun síldarútvegsnefndar. Samþykkt sú, sem borizt hafði frá aðalfundi síldarsaltenda norðan- og austanlands er ósköp stutt, og er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi telur nauðsynlegt, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun Norður- og Austurlandssíldar, en skrifstofur verði þó áfram á Siglufirði og á Austurlandi.“ Felst nú nokkurt tilræði í þessum samþykktum? Er þarna verið að haga málum á nokkurn annan veg heldur en þann, sem atvik gera eðlilegt og nauðsynlegt? Ég held ekki. Þess vegna held ég, að þessi frv.-flutningur sé alveg út í bláinn og af allt of mikilli tilfinningasemi mótaður og af misskilningi. Fram komu í hv. Ed. ýmsar brtt., sem snertu málið sjálft, eins og það blasir við nú, þegar við horfum til þess, að á næsta sumri verðum við að reyna að stunda veiðar á mjög fjarlægum miðum og reyna að finna einhverja aðferð til þess að geta hagnýtt okkur síldina til söltunar. Það var um málefnið sjálft. En svo var leitað umsagnar síldarútvegsnefndar um þær till., og að fengnum upplýsingum um afstöðu nefndarinnar, sem bárust hv. Ed. með bréfi núna á dögunum, tók sá flm. sínar till. aftur. Þær voru málefnalegar, en þegar hann hafði athugað viðhorf nefndarinnar til þeirra mála, sá hann ekki tilefni til þess að halda sínum till. til streitu og tók þær aftur. Þá skal ég að lokum víkja að viðhorfum síldarsaltenda, sem eiga nú formenn sína, bæði samtökin í síldarútvegsnefnd. En frv. fer fram á það, að þau þurfi endilega að eiga hálfan annan mann, hvort um sig, alveg bráðnauðsynlegt, flutt um það löggjöf, að það skuli ekki vera einn maður frá saltendum norðan og austan og frá saltendum sunnan og vestan og þar í sitja formenn beggja samtakanna, nei, það skuli koma einn sameiginlegur fyrir bæði saltendafélögin. Hvaða nauðsyn rekur til þess? Treysta menn ekki þessum mönnum til þess að túlka sjónarmið og verja hagsmuni saltenda? Ég hef ekki orðið var við það, að neinn úlfaþytur hafi risið gegn þeim út af því, að þeir hafi brugðizt í þessu hlutverki, og ég veit heldur ekki til þess, að þeir hafi verið bornir ráðum nokkurn tíma í síldarútvegsnefnd, þannig að síldarsaltendur geti haldið því fram, að þeir verði að fá sterkari aðstöðu í nefndinni til þess að þeirra mál séu ekki fyrir borð borin. Ef svo væri, væri það nokkurt tilefni. Hvað segja þá saltendafélögin núna um þetta frv.? Er ekki verið að knýja það fram í þeirra þágu og ef ekki í þeirra þágu, þá í þágu hvers eða hverra? Það er fyrst hér bréf örstutt frá Félagi síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi, dags. núna 12. marz 1968. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. það, sem samþ. hefur verið við 2. umr. í Ed. Alþ. varðandi síldarútvegsnefnd, teljum við varhugavert og til hins verra, ef að lögum yrði í því formi, sem það nú er, vegna þeirrar breytingar, er á því var gerð, þ. e. ákvæðið, sem fjallar um lögheimili og aðalskrifstofu nefndarinnar. Nær allir síldarsaltendur á landinu eru eindregið þeirrar skoðunar, að eins og nú háttar - og hefur verið undanfarin ár - sé nauðsynlegt, að yfirstjórn síldarútvegsnefndar hafi aðsetur í Reykjavík, á sama hátt og allar aðrar greinar útflutningsframleiðslu sjávarafurða hafa. Vér leyfum oss því að mótmæla eindregið, að nefnt atriði frv. verði að l. og skorum á hv. Nd. Alþ. að fella það úr frv. Virðingarfyllst, f. h. Félags síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi, Ólafur Jónsson, Margeir Jónsson. Formaður sjútvn. Nd. Alþ. Birgir Finnsson, Reykjavík.“ Þarna er algerlega mótmælt því atriði, að það eigi að lögfesta, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði, og réttilega var á það bent hér, að hlálegt er að lögfesta, hvar skrifstofan og stólarnir skuli vera, en setja ekkert ákvæði um það, hvar mennirnir skuli vera búsettir. En eins og sagt var hérna áðan, eru sumir í Reykjavík og einn er vestur í Selárdal og hefur ekki komið að baga, því að ég hef getað mætt á fundum nefndarinnar svipað og aðrir. Það á kannske að banna það í l., það getur vel verið, kannske er það ástæðan til frv.-flutningsins. En Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi hefur líka látið til sín heyra um frv., eins og það liggur nú fyrir Alþ. Það skrifar bréf, sem er dags. í Reykjavík 11. marz 1968, núna fyrir skömmu síðan, og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Vér leyfum oss hér með að mótmæla harðlega fram komnu frv. fjögurra þm. úr Norðurlandskjördæmum þess efnis, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera á Siglufirði, og vísum til einróma samþykktar fjölmenns aðalfundar Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, þar sem þess var krafizt, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun síldar á Norður- og Austurlandi, en jafnframt tekið fram, að skrifstofur verði þó áfram á Siglufirði og Austfjörðum. Vér vörum alvarlega við því, að hagsmunum saltsíldarframleiðslunnar sé fórnað í annarlegum tilgangi og bendum á, að félög síldarsaltenda og síldarútvegsnefnd, sem skipuð er fulltrúum margra hagsmunasamtaka, hljóti að hafa meiri þekkingu á málefnum og vandamálum saltsíldarframleiðslunnar en aðilar, sem hvergi hafa komið þar nærri. Vér væntum þess fastlega, að við afgreiðslu þessa máls verði heildarhagsmunir saltsíldarframleiðslunnar og þeirra aðila, sem henni eru tengdir, látnir ráða. Virðingarfyllst, f. h. Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, Jón Þ. Árnason.“ Hér er sérstaklega mótmælt því, að lögfesta skuli, að aðalskrifstofan sé á Siglufirði, enda engin tilhneiging til þess að taka neina skrifstofu þaðan. Í mörg ár hafa margir þættir þessara mála verið afgreiddir frá skrifstofunni hér í Reykjavík, og ég veit ekki til, að nein stórvægileg breyting standi til um það. Hitt er annað mál, að það þykir nú heppilegra að hafa starfsskiptinguna með öðrum hætti, og hugmyndir eru ákveðnar uppi um það, ekki óáþekkar þeim hugmyndum, sem hv. 4. þm. Austf. lét í ljósi um sína skoðun hér áðan. Tunnuverksmiðja ríkisins er þar, stjórn hennar hefur verið falin síldarútvegsnefnd. Tunnuframleiðslunni verður að stjórna annaðhvort þar eða á Akureyri og dreifingu tunnanna, og hægt er að annast frá Siglufirði alveg eins og frá Reykjavík ýmiss konar þjónustustarfsemi fyrir þann landsfjórðung. En sala síldarinnar, sölumeðferðin er eðlilegast, að sé þá sameinuð á eina hönd, ef ekki fyrir norðan þá hér á skrifstofunni í Reykjavík og eins náið samband og nauðsynlegt er haft við síldarsaltendurnar á Austfjörðum gegnum skrifstofuna, sem þar er, að vísu skipaðri bara einum manni. Það vakti fyrir síldarútvegsnefnd að skipuleggja störfin þannig, að starfskraftar nefndarinnar á öllum þessum skrifstofum notist sem bezt og að einhver tilfærsla yrði á hlutföllum, eftir því sem haganlegast þætti, og af þessu er allt þetta moldviðri. Ég get ekki séð annað heldur en nefndin hafi eingöngu verið að gera sjálfsagða skyldu sína með því að taka mannaráðninguna í þjónustu nefndarinnar og starfsskiptinguna við svo breyttar aðstæður, sem orðnar eru, til meðferðar og afgreiðslu, knúin til þess af sífelldum kröfum samtaka saltendanna bæði norðan og austan og sunnan og vestan. Nýlega hefur einn af saltendunum á Austurlandi, Guðmundur Björnsson á Stöðvarfirði, skrifað alllanga grein í blaðið Tímann, þar sem hann lýsir því yfir, að á aðalfundum saltenda fyrir norðan og austan hafi ár eftir ár, síðan síldin færðist á Austurlandssvæðið, verið gerðar kröfur um það, að þeir fengju frekar afgreiðslu á sínum málum gegnum skrifstofuna í Reykjavík, auðvitað af því, að þeir töldu það auðveldara og þeir fengju þannig betri þjónustu, og engu öðru. Hann tekur til meðferðar umr. um byggðajafnvægismálið, sem norðlenzku þm. hafa gert að stóratriði í þessu máli og sem veldur því, að þeir leggja til, að aðalskrifstofan sé á Siglufirði. Og hann segir: „Það er engu síður byggðajafnvægismál, að við fáum óskir okkar um góða þjónustu, síldarsaltendurnir á Austurlandi,“ og heldur því fram, að einmitt út frá þeim sjónarmiðum eigi að taka tillit til þeirra till. um, að þeir fái beina afgreiðslu gegnum skrifstofuna í Reykjavík fremur en á Siglufirði, af því að það sé þeim að öllu leyti erfiðara, tímafrekara og geri þeim lítt fært að sinna öðrum nauðsynlegum störfum, jafnvel heilu dagana, meðan þeir eru að bíða eftir tilkynningum frá Siglufirði eða að ná símasambandi þangað, sem þeir segja, að sé mjög erfitt oft og tíðum á sumrin, þegar mest er að gera og þegar mest er í húfi hjá þeim. Ég er ekkert undrandi á því, þó að það hafi verið hægt með undirskriftasmölun að fá Siglfirðinga til þess að undirrita áskorun um það að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar á Siglufirði verði ekki þaðan flutt í burt. Það hefur aldrei staðið til. En samt fór nú um sjóferð þá þannig, að áhugamaðurinn, sem beitti sér fyrir undirskriftasöfnuninni, fékk ekki alla síldarsaltendur til að skrifa undir þetta, og þar á meðal ekki formann saltendafélagsins á Siglufirði. Hann sá tilefnisleysið í þessu og það yfirdrifna, sem ekki studdist við neinn raunveruleika. Ég skal nú vægja hv. þm. við lengri lestri um þetta mál, sem er eins smátt í sniðum og það getur verið sem frv. fyrir Alþ., þjónar engum tilgangi, leysir engan vanda og á auðvitað að sofna svefninum langa miklu fremur heldur en mörg nytjamál, sem látin eru farast hér á þingi og ættu frekar framgang að fá. En málið fer nú til n. og hún athugar málið að sjálfsögðu og reynir að finna út, hvaða vandi sé leystur með fjölgun í síldarútvegsnefnd um einn mann úr 7 í 8. Ég sé ekki, að það leysi nokkurn vanda og ég sé ekki, að það sé nokkur nauðsyn fyrir saltendafélögin að eiga 1½ mann sem fulltrúa hvort um sig, í staðinn fyrir að þau eiga þar sinn formann til að gæta sinna hagsmuna hvort félagið um sig. Og hitt atriðið um að lögfesta, hvar skrifstofur síldarútvegsnefndar skuli vera, tel ég alveg út í loftið. Það var eðlilegt, að þær skrifstofur væru á Siglufirði, meðan þungi síldveiðanna var þar fyrir Norðurlandinu. Það hefði ekkert verið óeðlilegt, að skrifstofur síldarútvegsnefndar hefðu bókstaflega verið fluttar til Austfjarðanna, þegar meginþungi síldveiðanna var þar fyrir þeim landshluta, en svo kom það til, að síldveiðarnar náðu yfir allt árið og voru hér líka suðvestanlands og þá var þetta þannig, að mjög mikill hluti af störfum á skrifstofum síldarútvegsnefndar fluttist til Reykjavíkur, þó með eins nánum tengslum við skrifstofurnar í hinum landshlutunum og unnt var. Ég held, að ákvæðin eins og þau eru núna um það, að skrifstofur skuli vera á Siglufirði og í Reykjavík, séu alveg nægileg, og svo hefur síldarútvegsnefnd tekið það upp hjá sér að setja upp skrifstofu á Austfjörðunum líka til nánari fyrirgreiðslu við athafnamennina þar og atvinnugreinina, sem hér er um að ræða. Ég mundi telja, eins og ég hef margsagt í þessari minni ræðu, frv. tilefnislaust og tilgangslaust og tel, að það eigi ekkert erindi inn í löggjöf landsins.



Herra forseti. Þau tíðindi hafa hér gerzt, að þeir hv. þm. Lúðvík Jósefsson og Hannibal Valdimarsson hafa allt í einu orðið mjög sammála. Og þeir eru sammála um það, að flytja eigi aðalstöðvar síldarútvegsnefndar frá Siglufirði til Reykjavíkur. Þeir eru sammála um það, að gera eigi ráðstöfun, sem mjög muni veikja baráttu þeirra manna, sem vilja stuðla að jafnvægi í byggð landsins, vilja stuðla að því, að sem mest af atvinnurekstri geti þróazt úti um land, að þar geti verið öflugt atvinnulíf og þar geti verið áhrif - öll áhrif og völd í þjóðfélaginu flytjist ekki til Reykjavíkur. Það má kannske segja, að það hafi verið orðið tímabært, að þessir tveir menn yrðu sammála um eitthvert mál, en ég hélt nú samt ekki, að einmitt þetta yrði það, sem mundi sætta þá. Ég hef ekki orðið var við, að nein rök væru í ræðum þeirra færð fram fyrir nauðsyn þess, að þessi ráðstöfun yrði gerð. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson tví- eða þrítók þá fullyrðingu sína, að miklu erfiðara væri að ná símasambandi frá Austfjörðum til Siglufjarðar heldur en frá Austfjörðum til Reykjavíkur. Ég vil gera hv. þm. það tilboð, að ef við könnum það sameiginlega, hvort þessi skoðun hans sé rétt eða röng, að því sé öfugt farið, að það sé betra að ná símasambandi frá Austfjörðum til Siglufjarðar heldur en frá Austfjörðum til Reykjavíkur, sættumst við á, að það verði látið skera úr um það, á hvorum staðnum aðalstöðvar síldarútvegsnefndar eiga að vera, vegna þess að ég fullyrði, að það er betra að ná símasambandi frá Austfjörðum til Siglufjarðar en frá Austfjörðum til Reykjavíkur. Þetta voru hans einu rök, sem mér fannst vera bitastætt í. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu um þetta mál að þessu sinni. Það gefast til þess tilefni síðar. En ég vildi þó aðeins mótmæla fullyrðingum þessara manna og vekja á því athygli, að það er síður en svo, að það sé rétt, eins og hv. þm. Hannibal Valdimarsson hélt fram, að svo til allir síldarsaltendur væru á því máli, að flytja bæri aðalstöðvar síldarútvegsnefndar til Reykjavíkur. Síldarútvegsnefnd hefur um þriggja áratuga skeið verið staðsett á Siglufirði og svo til allir saltendur norðanlands vilja, að hún sé þar áfram. Ég vek á því sérstaka athygli, að síldveiðar undanfarin ár hafa verið fyrir Austur og Norðurlandinu. Þar hefur öll síldarsöltun eða svo til öll átt sér stað, en engin eða lítil sem engin hér sunnanlands. Ef yfirstjórn einhvers atvinnuvegar á Íslandi má vera úti á landi fyrir þeim mönnum, sem vilja hafa allar nefndir í Reykjavík og spóka sig í þeim þar, ef einhver atvinnurekstur á að vera annars staðar en hér, er það þessi atvinnurekstur. Það er einmitt á Norðurlandinu, Norðausturlandinu og Austurlandinu, sem þessi atvinnurekstur á heima, og það væri vissulega mjög mikið spor aftur á bak, ef ráðstafanir yrðu gerðar til þess að flytja hann suður. Hvað mundu þá menn í ýmsum landshlutum segja um allan atvinnurekstur annan? Mundu þeir treysta sér til þess að reyna að berjast þar áfram? Mundi ekki skoðunin verða sú, að úr því að ekki má einu sinni líða það, að sú nefnd, sem um þrjá áratugi hefur verið norðanlands á þeim stað, þar sem mest og bezt aðstaða er til síldarmóttöku, á þeim stað, þar sem verður mikil síldarmóttaka í sumar, þó að síldveiðarnar verði langt norður í hafi, vegna þess að það vita allir, að síldveiðiskipin munu salta um borð meira og minna og móttaka þeirrar síldar verður ekki hvað sízt á Siglufirði, þar sem aðstaða og kunnátta er til að meðhöndla síldina. Ég veit þegar um nokkuð mörg veiðiskip, sem ætla sér að leggja þar upp. Það kæmi mér ekki á óvart, þó að kannske mesta síldin næsta sumar kæmi einmitt á land á Siglufirði úr skipunum, sem verka hana að hluta til um borð. En einmitt nú, þegar þannig vill til, að líklega er Siglufjörður á ný að fá síld, á að flytja aðalstöðvarnar þaðan í burtu. Ég ætla á þessu stigi ekki að fjölyrða meira um þetta mál, en ég mun svo sannarlega ræða það síðar.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið alllengi til meðferðar hér á hv. Alþ. og sýnist mér af þeim umr., sem hér hafa farið fram, að það sé nú óvíst um, hvort það muni ná fram að ganga eða hafa meirihlutafylgi í þessari hv. d. Ég fylgdist talsvert með þeim umr., sem urðu um þetta mál í hv. Ed., þegar það var þar á dagskrá, og ég verð að segja það, að ég varð stundum hissa á þeim staðhæfingum, sem þar komu fram hjá sumum þeim mönnum, er tóku þátt í umr. um það þar, staðhæfingum, sem maður hefði ekki getað trúað, að menn létu sér um munn fara, sem ættu að þekkja jafn vel til þessa atvinnuvegar eins og sumir þeirra, er þar tóku þátt í umr., gera. Vegna þessara villandi ummæla og staðhæfinga langar mig til þess að fara nokkrum almennum orðum hér í þessari d. um verksvið síldarútvegsnefndar og starfsemi hennar og sögu, en skal þó reyna að stikla á stærstu atriðunum í því. En til viðbótar langar mig til þess að koma örfáum orðum að þeim staðhæfingum, sem komu fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., sem talaði hér rétt á undan mér. Svo sem mörgum landsmönnum af eldri kynslóðinni mun kunnugt, stóð í áratugi jafnan mikill styrr um síldarútveg, síldariðnaðar- og síldarsölumálin. Þrátt fyrir þann auð, sem þessi atvinnuvegur hefur fært íslenzku þjóðinni, og þrátt fyrir þær framfarir, sem á honum hafa byggzt, hefur hann þó oft verið eitt af vandræðabörnum þjóðarinnar. Frá því að síldarsöltunin færðist yfir á hendur Íslendinga úr höndum erlendra manna á þessari öld og fram til ársins 1935, er síldarútvegsnefnd tók til starfa, var þessi atvinnugrein eitt af meiri háttar áhyggjuefnum Alþ. og þeirra ríkisstj., sem sátu að völdum á þessu tímabili. Landsmenn gátu skilið það, að útkoman væri slæm í lélegum aflaárum, en þeir áttu sem von var öllu erfiðara með að átta sig á því, hvað var á seyði, þegar hver síldarsaltandinn á fætur öðrum varð gjaldþrota í beztu aflaárum, sem stundum leiddi til þess, að síldarverkunarfólk og sjómenn héldu heimleiðis eftir stranga vinnudaga með tvær hendur tómar eða því sem næst. Menn virtust ekki skilja þá staðreynd, að vegna skipulagsleysis á framleiðslunni og markaðsöfluninni og vegna hins takmarkaða geymsluþols síldarinnar þurfti ekki nema tiltölulega litla umframsöltun til þess að orsaka verðfall og sölutregðu. Á þessum árum var það algengt, að þúsundir og jafnvel tugþúsundir tunna af íslenzkri saltsíld lægju óseldar á hafnarbökkum Kaupmannahafnar, Gautaborgar og fleiri erlendra hafnarborga, eftir að allir tiltækir markaðir höfðu verið yfirfylltir. Kunna fróðir menn margar ótrúlegar sögur af ástandinu í síldarsölumálunum á þessum tímum. Til þess að freista þess að bæta úr ástandinu samþykkti Alþ. 29. des. 1934 sérstök lög um stofnun síldarútvegsnefndar og um útflutning á saltaðri síld. Í l. þessum var m. a. gert ráð fyrir, að útflutningur og framleiðsla saltsíldar yrði skipulögð, og skyldi nefndin hafa með höndum úthlutun útflutningsleyfa, veiðileyfa til verkunar og söltunarleyfa og jafnframt skyldi hún löggilda síldarútflytjendur. Eitt af verkefnum nefndarinnar skyldi vera að koma í veg fyrir verðfall og sölutregðu af völdum offramleiðslu, og sagði svo um það atriði í l. frá 1934: „Nú verður það nauðsynlegt, að dómi síldarútvegsnefndar, til þess að tryggja gæði síldar eða sölu á síldarframleiðslu landsmanna, að takmarka veiði, og er nefndinni þá heimilt að ákveða, hvenær söltun megi hefjast, svo og að takmarka eða banna söltun um skemmri eða lengri tíma og ákveða hámark söltunar á hverju skipi.“ Á árunum fyrir síðari heimsstyrjöldina annaðist nefndin sjálf ekki sölu á annarri síld en svokallaðri matjessíld. En síðan 1945 hefur síldarútvegsnefnd verið einkaútflytjandi allrar saltaðrar síldar frá Íslandi. Einkaleyfið er þó ekki veitt nema til eins árs í senn og hefur nefndin oftast leitað álits síldarsaltenda og samtaka þeirra, áður en sótt hefur verið um einkaleyfi hverju sinni. Framan af var síldarútvegsnefnd falið að ákveða verð á fersksíld til söltunar og hafa forgöngu um alls konar tilraunastarfsemi varðandi síldarútveginn, en nú er ýmsum öðrum stofnunum ætlað þetta verkefni. Árið 1962 voru samþ. ný lög um síldarútvegsnefnd og þau eldri felld úr gildi, enda höfðu kringumstæðurnar breytzt allmikið frá því að l. frá 1934 voru sett. Síldarútvegsnefnd er í dag fyrst og fremst sölu- og útflutningsstofnun, sem jafnframt skipuleggur saltsíldarsöluna með tilliti til þess, að markaðsmöguleikar nýtist sem bezt hverju sinni. Nefndin er skipuð 7 mönnum til þriggja ára í senn. Alþ. kýs þrjá, en sjútvmrh. skipar fjóra eftir tilnefningu ASÍ, LÍÚ, Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félags síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi. Ráðh. skipar formann og varaformann úr hópi hinna þingkjörnu nm. til 1 árs í senn. Vegna villandi ummæla, sem fram hafa komið í sambandi við breytta starfstilhögun síldarútvegsnefndar, þykir mér rétt að gera hér nokkra grein fyrir því máli, en til viðbótar því, sem ég segi, vil ég benda á, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson vék nú mjög að gangi þessa máls hér áðan, og skal ég reyna að forðast að endurtaka mikið af því, sem hann sagði. Í l. um síldarútvegsnefnd frá 1962 er gert ráð fyrir, að nefndin hafi aðsetur og um leið skrifstofur á Siglufirði og í Reykjavík og svo hefur verið um alllangan tíma. En ekkert er tekið fram um það, á hvorum staðnum skuli vera aðalskrifstofa nefndarinnar. í hinum nýju l. segir, að ráðh. muni með reglugerð setja nánari fyrirmæli um framkvæmd laganna. Í reglugerðinni frá 1952, sem er 10 árum eldri en gildandi l., er tekið fram, að heimili og varnarþing síldarútvegsnefndar sé á Siglufirði, og verður að sjálfsögðu engin breyting á því gerð, nema nýja reglugerðin kveði á um annað. Skrifstofan á Siglufirði hefur m. a. skipulagt söltun og séð um útflutning saltsíldar frá Norður- og Austurlandi og annazt innkaup og dreifingu á tunnum, salti og ýmsum öðrum síldarsöltunarvörum fyrir söltunarsvæðið. Skrifstofan í Reykjavík hefur annazt hliðstæð störf, að því er söltunina á Suður- og Vesturlandi snertir. Sölustarfsemi síldarútvegsnefndar hefur um alllangan tíma verið stjórnað frá Reykjavík, enda eru flestir fundir hennar haldnir þar. Framkvæmdastjórar eru tveir, annar fyrir Siglufjarðarskrifstofuna, hinn fyrir Reykjavíkurskrifstofuna. Nefndinni hafa borizt endurteknar óskir á undanförnum árum frá Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi um það, að aðalskrifstofa nefndarinnar fyrir Norður- og Austurland verði í Reykjavík. Fer hér á eftir samþykkt aðalfundar félagsins 1967 um þetta efni: „Aðalfundur Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi telur nauðsynlegt, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun Norður- og Austurlandssíldar, en skrifstofur verði þó áfram á Siglufirði og Austurlandi.“ Samþykkt þessi var gerð með samhljóða atkvæðum á aðalfundi félagsins. Síldarútvegsnefnd hefur ákveðið að verða við þessum óskum, en tekur fram, að skrifstofa nefndarinnar á Siglufirði verði starfrækt áfram. Sömuleiðis að skrifstofa sú, er komið hefur verið á fót á Seyðisfirði, muni starfa þar áfram, eins og ráð hefur verið gert fyrir. Nefndin, sem sjútvmrh. skipaði á s. l. ári til þess að gera till. um breytingar á l. um síldarútvegsnefnd, hefur einnig lagt til að skrifstofur verði á þremur stöðum: Í Reykjavík, á Siglufirði og á Austurlandi. Í n. þessari áttu sæti fulltrúar tilnefndir af síldarútvegsnefnd, Félagi síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, Félagi síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi, LÍÚ og ASÍ. Ég gat þess í upphafi, að allmikils misskilnings hefði gætt undanfarið, að því er starfssvið síldarútvegsnefndar snertir, og þykir mér rétt að minnast lítilsháttar á þau atriði. Síldarútvegsnefnd hefur verið ásökuð fyrir það, m. a. hér á hv. Alþ., að hafa ekkert gert til þess að selja saltaða síld í neytendaumbúðum eða láta vinna vöruna frekar í landinu. Þessu er haldið fram, þrátt fyrir það, að í l. sé skýrt fram tekið, að sala á saltaðri síld í neytendaumbúðum, svo sem á niðurlagðri og niðursoðinni síld, sé algerlega óviðkomandi verksviði síldarútvegsnefndar, enda hefur Alþ. oftar en einu sinni sett l. um sérstakar ríkisstofnanir, sem ætlað hefur verið að hafa forgöngu á þessum vettvangi. Þegar síldin breytir skyndilega göngu sinni og söltunarstöðvarnar skortir hráefni, hefur síldarútvegsnefnd stundum verið ásökuð fyrir það, að hafa ekki strax brugðið við og séð um flutning á fersksíld til lands, enda þótt framkvæmd söltunar og öflun hráefnis heyri ekki undir verksvið nefndarinnar eins og l. bera ótvírætt með sér. Þrátt fyrir þetta hafa víðtækar tilraunir verið gerðar á vegum nefndarinnar í þessu skyni á undanförnum árum, þannig að ítarlegar upplýsingar liggja nú fyrir varðandi ýmsa þætti í sambandi við flutning og geymslu á fersksíld. Þótt síldarútvegsnefnd hafi á s. l. sumri á ýmsan hátt hvatt til þess, að reynt yrði að hefja söltun um borð í veiðiskipum vegna fjarlægðar veiðisvæðisins frá ströndinni, hefur nýlega verið kvartað yfir því á opinberum vettvangi, að söltun um borð í veiðiskipum væri bönnuð að l. Hafi skemmda orðið vart í saltaðri síld hjá einhverri söltunarstöðinni, hefur skuldinni stundum verið skellt á síldarútvegsnefnd þrátt fyrir það, að nefndinni er, eins og áður er sagt, ekki ætlað það verkefni að hafa með höndum framkvæmd söltunar eða sjá um daglegt viðhald síldarinnar. Um þetta atriði eru skýr ákvæði í lögum og reglugerð. Eins og hér hefur verið sýnt fram á, hafa þær aðfinnslur, sem einkum hafa komið fram varðandi störf síldarútvegsnefndar byggzt á því, að hún hefði ekki blandað sér í málefni, sem skv. l. heyra ekki undir verksvið hennar. Aftur á móti veit ég ekki til þess, að neinar eða teljandi kvartanir hafi komið fram varðandi sölumálin, sem er aðalverksvið og aðalverkefni hennar, enda held ég, að flestir séu sammála um, að nefndin hafi leyst þau mál vel af hendi, þrátt fyrir erfiðar kringumstæður á stundum. Síldarútvegsnefnd hefur tekizt á undanförnum árum að stórauka sölu á saltaðri síld og það á sama tíma sem ýmsir keppinautar okkar hafa tapað mörkuðum og samtímis hefur nefndinni þó allt fram á síðastliðið ár tekizt að fá verulegar verðlagshækkanir á útfluttri saltsíld. Þá vil ég leyfa mér að minna til viðbótar þessu á þann stóra þátt, sem síldarútvegsnefnd hefur átt í því að byggja upp markaði fyrir Suðurlandssíldina, sem engin tök voru á að selja að neinu ráði, áður en nefndin hóf það uppbyggingarstarf fyrir u. þ. b. tveim áratugum síðan. Það frv., sem hér er verið að ræða og hefur valdið nokkrum úlfaþyt hér á hv. Alþ. og eins utan veggja þingsins, er undirbúið af sjö manna nefnd, eins og ég gat um áðan, sem skipuð var af hæstv. sjútvmrh. 2. ágúst 1967, skv. eindregnum og ítrekuðum óskum frá síldarsaltendum. Þrýstingurinn frá saltendum í þessu máli laut að því, að þeir töldu, að þeir ættu siðferðilegan rétt á að fá meiri áhrif í síldarútvegsnefnd og óskuðu eftir því, að fulltrúum í nefndinni yrði fjölgað, helzt um tvo, og að þeir fengju þá fulltrúa báða. Eins og komið hefur fram hér í umr., þá hafa ræðumenn bent réttilega á, það, að lítið hafi komið út úr störfum þessarar sjö manna nefndar annað en það, að fjölga skyldi um einn mann í síldarútvegsnefnd. Þetta er rétt. Í skipunarbréfi til sjö manna nefndarinnar var m. a. talað um það, að hún ætti að gera till. um framtíðarskipulag sölumála saltsíldar. En þegar farið var að athuga l. um síldarútvegsnefnd, urðu þeir, sem sæti áttu í sjö manna nefndinni fljótt sammála um það, að lögin væru þess efnis, að heimildir væri í þeim að finna fyrir öllum þeim skipulagsbreytingum, sem hugsanlegt væri að gera, eða sem efst voru á baugi í þann tíma í sambandi við fyrirkomulag sölumálanna og skipulagsmálanna, þannig að af þeirri ástæðu þurfti ekki að dómi nefndarmanna að setja nein ný lög til þess að koma þessari skipulagsbreytingu á. Það er af þessari ástæðu fyrst og fremst, sem sá árangur, sem þessi sjö manna nefnd skilaði frá sér, er ekki viðameiri heldur en raun ber vitni um. Þetta frv. um fjölgun í síldarútvegsnefnd um 1 mann var svo lagt fyrir hv. Ed. af sjútvn. þeirrar d. Og þá fóru ýmsir skrýtnir hlutir að gerast í sambandi við þetta meinlausa mál og kannske þarflitla. Þá upphófust raddir þar innan þings um það, að með frv. væri stefnt að því að grafa undan Siglufirði sérstaklega, þar sem í frv. væri að finna ákvæði um það, að síldarútvegsnefnd skyldi hafa skrifstofur í Reykjavík, Siglufirði og á Seyðisfirði, en ekkert var um það sérstaklega getið, á hverjum þessara staða aðalskrifstofan skyldi vera. Út af þessu voru haldnar margar hjartnæmar ræður í Ed., ýmsir menn gengu fram í því að skrifa um þetta tilræði hjartnæmar greinar í stærsta blað landsins og mikill leikur var settur á svið í kringum þetta allt saman. Ég skal ekki fara langt út í það að rekja þennan leik allan, og sannast sagna á ég dálítið erfitt með að taka þátt í þeim deilum, sem hafa orðið um það hér á hv. Alþ., hvar aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli vera, því að sem gamall Siglfirðingur hef ég að sjálfsögðu miklar taugar til þess staðar og vil veg hans á allan hátt sem mestan, en mér er þó ómögulegt að láta þær tilfinningar ráða um afstöðu mína, þegar öll skynsemi og öll rök hníga að því, að nauðsynlegt sé að breyta nokkuð til um skrifstofuhaldið, eins og það hefur verið á undanförnum árum. Þetta þekki ég vel vegna starfa í nokkuð mörg ár í síldarútvegsnefnd. Mér er fyllilega kunnugt um þá miklu erfiðleika, sem eru því samfara, að nefndin situr hér suður í Reykjavík og heldur sína fundi þar og fjallar um þessi málefni, en þarf svo í gegnum síma að sjá um, að framkvæmdar séu ýmsar af samþykktum nefndarinnar af aðilum, sem eru ekki í öðru sambandi mikinn hluta ársins við nefndina en símasambandi einu saman. Ég get ekki lokað augunum fyrir þessu. Til viðbótar því vil ég svo benda á, eins og hér hefur komið fram í umr. áður, að ítrekaðar kröfur, samhljóða kröfur aðalfunda saltendafélagsins á Norður- og Austurlandi hafa verið settar fram til síldarútvegsnefndar um það að koma á þeirri skipulagsbreytingu í skrifstofuhaldi, sem frv. heimilar og síldarútvegsnefnd hafði ákveðið fyrir nokkru að ráðast í. Síldarútvegsnefnd gerði þessar breytingar þó ekki fyrr en í seinustu lög. Hún hefur ekki tekið sig sérstaklega fram um að koma fyrirhugaðri breytingu á laggirnar. Þar hafa síldarsaltendurnir sjálfir og samtök þeirra haft alla forustu. Því hefur verið haldið fram hér á hv. Alþ., að með þessari fyrirhuguðu skipulagsbreytingu, sem ekki er nú stórkostlegri en það, að ég gizka á - þó að ég geti ekki um það fullyrt, enda er það ekki endanlega ákveðið, - að hún þýddi í reynd það, að hugsanlega yrði fækkað um einn eða tvo starfandi menn á skrifstofunum á Siglufirði og þeim þá annaðhvort sagt upp, ef það þætti fært, til þess að spara eða þá færðir hingað á skrifstofuna fyrir sunnan, skipulagsbreytingin er nú ekki stórtækari en það - með þessu væri verið að ráðast að jafnvægi í byggðlandsins. Ég minnist þess ekki þau ár, sem ég hef setið hér á hv. Alþ., að ég hafi heyrt öllu fráleitari staðhæfingu en þessa, og hef ég þó hlustað á margt misjafnt á hv. Alþ. um ýmis mál. Flutningur á einum eða tveimur skrifstofumönnum suður til Reykjavíkur, ef að því yrði horfið, eða það, að einum eða tveimur skrifstofumönnum á Siglufirði yrði sagt upp, er tilræði við jafnvægi í byggð landsins að sögn ýmissa manna. Og undir þessu herópi hefur hér á hv. Alþ. verið reynt að safna fylgi við frv. eða breytingu á l.. sem ákveður það, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar skuli bundin á Siglufirði, hvað sem allri skynsemi líður og hvað sem þeir, sem að þessum atvinnuvegi, síldarsöltuninni, vinna, hafa um þetta mál að segja og hverjar sem óskir þeirra eru. Ég held, að hv. Alþ. geti ekki verið þekkt fyrir að taka undir jafnfráleita stað- hæfingu með því að samþykkja frv., eins og það liggur nú fyrir, eftir að það kom frá hv. Ed. Ég held, að það væri verið að misbjóða á hinn herfilegasta hátt virðingu Alþingis með slíkri afgreiðslu mála. Hv. 4. þm. Norðurl. v. (EKJ) sagði hér áðan, að ef af þessari skipulagsbreytingu yrði, væri þar með verið að gera baráttu þeirra manna erfiðari, sem vilja viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Ekki rökstuddi hann nú þessa fullyrðingu neitt frekar. Ég skal ekki þreyta hv. þd. á því að fara mörgum orðum um þessa fráleitu staðhæfingu, og ég skal ekki fara að munnhöggvast við hv. þm. út af þessu. En svo að menn haldi ekki, að það eigi nokkra pólitíska rót, að ég er ekki á sömu skoðun og hv. þm. um þetta atriði, þá vil ég vitna í smágrein, sem mikilsvirtur síldarsaltandi og athafnamaður á þessu sviði um marga áratugi skrifaði í Morgunblaðið 7. des. s. l., en hann heitir Sveinn Benediktsson. Sveinn Benediktsson er, eins og allir vita, bróðir hæstv. forsrh. og mikill flokksbróðir hv. 4. þm. Norðurl. v. Fyrst vitnar Sveinn orðrétt í grein, sem hv. 4. þm. Norðurl. v. hafði ritað í Morgunblaðið daginn áður, 6. des., er sýnir vel þau gífuryrði og þær staðhæfingar, sem ýmsir menn hafa leyft sér að viðhafa í sambandi við þessa skipulagsbreytingu, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þessi áform mega ekki takast. Ef nefndin yrði flutt suður, mundi skrifstofa verksmiðjanna fylgja á eftir og þá hefðu þeir menn, sem vilja byggja Ísland allt, beðið slíkan ósigur, að ólíklegt er, að vörn yrði úr því snúið í sókn. Það er hér og einmitt hér, sem sköpum skiptir.“ Flutningur á einum skrifstofumanni suður eða hugsanlega tveim á sem sagt að áliti þessa hv. þm. að valda því, að landsbyggðin, eftir því sem helzt verður skilið, bara þurrkist út. Hún bara flytji öll á einu bretti suður í Reykjavík. Það er ekkert minna, sem er í veði að hans áliti. Hér er um svo fráleitar staðhæfingar að ræða, að raunar ætti ekki að þurfa meira til en rétt aðeins að benda á þær til þess að sýna, hversu málflutningur þeirra, sem standa að baki þessu, er fráleitur. Í grein Sveins Benediktssonar, þar sem hann er að svara ýmsu, sem komið hefur fram, segir m. a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hverjir eru líklegri en síldarsaltendur sjálfir og 7 fulltrúar þeirra í síldarútvegsnefnd til þess að geta dæmt um það, hvað bezt henti í þessu efni? Er þessi ritstjóri Morgunblaðsins fær um það? Hann er svo ókunnugur málavöxtum, að hann telur allt í voða um byggð landsins og að sköpum skipti, ef nefndin yrði flutt suður. Hann virðist ekki vita eða vilja vita, að nefndin hefur ekki komið til Siglufjarðar eða haldið þar fundi árum saman, en fjöldi nefndarfunda verið haldnir í Reykjavík, oft með mjög ófullnægjandi tengslum við aðalskrifstofuna fyrir Norður- og Austurland á Siglufirði, m. a. vegna þess, hve illa gengur oft og tíðum að ná símasambandi við skrifstofuna, þrátt fyrir sjálfvirkt símasamband. Ég get ómögulega fallizt á það sjónarmið, að þeir, sem vilja verða við óskum síldarsaltenda í hinum dreifðu kauptúnum og kaupstöðum á Norður- og Austurlandi, vilji þar landauðn, en sá, sem ekki vill taka tillit til óska þeirra, sé bjargvætturinn. Mér virðist hinn góði ritstjóri Morgunhlaðsins hafa í þessari ritsmíð sinni gerzt fullkeimlíkur sumum öðrum í málflutningi sínum, þegar hann telur, að sjálfsagðar ráðstafanir, sem gerðar eru eftir ósk þeirra, sem hlut eiga að máli, horfi til niðurrifs og landauðnar, einungis ef Reykjavík er viðurkennd sem miðstöð viðskipta og verzlunar landsins. Hið einkennilegasta við þetta er, að þeir, sem hæst gala um, að þeir óttist, að allt og allir flytjist til Reykjavíkur og annars staðar horfi til landauðnar, vilja sjálfir hvergi vera nema þar. Þetta virðist mér eiga meira skylt við atkvæðaveiðar en síldveiðar eða sölu saltsíldar.“ Þetta segir Sveinn Benediktsson í þessari grein, þar sem hann er að svara flokksbróður sínum, hv. 4. þm. Norðurl. v. Ég veit nú ekki, hvort ástæða er til þess fyrir mig að víkja að fleiri atriðum í sambandi við þetta mál. Það er þegar svo vel upplýst. En ég vil að endingu aðeins undirstrika það, að tilgangurinn með þessari skipulagsbreytingu í skrifstofuhaldi síldarútvegsnefndar er sá að auka á hagræðingu og sparnað í skrifstofuhaldinu. Hann er sá að auka þjónustu við síldarsaltendur í landinu, sem er fyrsta og fremsta verkefni nefndarinnar að lögum. Sem gamall Siglfirðingur, eins og ég sagði hér áðan, vil ég ekki á nokkurn hátt gera nokkuð til þess að grafa undan grundvelli þess staðar. Ég á þar mína fjölskyldu og er alinn þar upp til fullorðinsára og ber því hlýjan hug til þess staðar og fólksins, sem þar býr. Ég hef heldur ekki orðið var við það, að forustan í andstöðunni fyrir umræddri skipulagsbreytingu hafi komið frá Siglfirðingum eða heimamönnum á Siglufirði. Það er fjarri lagi. Fulltrúar siglfirzkra síldarsaltenda, sem setið hafa á aðalfundum Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, hafa verið sammála öðrum síldarsaltendum um, að þessi skipulagsbreyting væri æskileg og greitt henni atkv. á aðalfundum sínum. Nei, forustan í þessu máli kemur frá þm., sem margir hverjir eru ekki sérstaklega þekktir að því að þekkja neitt sérstaklega til þessa atvinnuvegar. Ég held því, að tilgangurinn sé ekki fyrst og fremst sá að vinna hagsmunamálum Siglufjarðar sem slíks neitt sérstakt með þessu og ekki til þess að vinna hagsmunamálum síldarsaltenda í landinu neitt gagn með þessu andófi. Tilgangurinn er svo auðsæilega sá að reyna að slá pólitískar keilur með þessum andróðri, en svo mikið þekki ég til Siglfirðinga, að ég dreg það mjög í efa, að þeir, sem hæst tala og mest gala um þetta og hafa reynt að blása þetta mál upp úr öllu valdi, hafi nokkurn sóma af því, og ég stórefa, að nokkur pólitískur ávinningur verði að því fyrir þá á Siglufirði. Ég efa það.



Herra forseti. Málið, sem fyrir liggur á þskj. 236 og rætt var í dag, virðist hafa verið töluvert hitamál í hv. Ed. Ég heyrði ekki þær umr., en mér heyrðist á þeim umr., sem fram fóru í dag, að það mundi jafnvel einnig vera nokkurt hitamál hér í þessari d. Ég ætla nú ekki að leggja mikið til þessa máls og ég ætla ekki í sambandi við það að ræða mikið um jafnvægi í byggð landsins. Fyrir þessu þingi liggja mál, sem munu skera úr um það, hver hugur einstakra þm. er í þeim efnum og það stórmál. Hins vegar get ég fallizt á það, að einnig þetta mál, sem hér liggur fyrir, varði þá hluti. Það eru einkum tvö atriði, sem virðast vera skiptar skoðanir um í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Annað er það, hvort bæta eigi einum fulltrúa í síldarútvegsnefnd, þannig að nm. verði fjölgað upp í 8 og að síldarsaltendur fái einum fulltrúa fleira en þeir nú hafa. Ég hef enn ekki fyllilega gert mér grein fyrir því máli, enda málið nýkomið hingað til d., að ég ætla, en vil hlusta á þau rök, sem fyrir því eru að gera þetta. Hins vegar sýnist mér, að ef ætti að fjölga fulltrúum síldarsaltenda um einn í nefndinni, væri réttara, að það félagið, sem er með meiri starfsemina og tekur yfir það svæði, þar sem síldin einkum er úti fyrir, hefði þá 2 fulltrúa, en minna félagið 1. Ég vil aðeins nefna þetta til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar. Hitt atriðið, sem hér hefur verið rætt og sem ágreiningur virðist vera um og sumum nokkuð heitt í hamsi í sambandi við, er það, hvar vera skuli aðalskrifstofa eða bækistöðvar síldarútvegsnefndar, hvort þessi aðalskrifstofa skuli vera norðanlands, nánar tiltekið á Siglufirði, eins og hún var í öndverðu, þegar hin fyrsta verksmiðja var reist á vegum ríkisins 1930, eða hvort hana skuli flytja til Reykjavíkur og hún verða framvegis þar. Um þetta virðist mér, að ágreiningurinn sé. Og eins og frv. er núna, er gert ráð fyrir því, að haldið verði hinni gömlu hefð og aðalskrifstofan og aðalbækistöðvarnar verði á Siglufirði. Það liggur hér fyrir framan mig bréf, sem ég fékk lánað hjá hv. 9. þm. Reykv. Hann hélt hér ræðu í dag og las upp úr bréfum eða skjölum, sem hann hafði um þessi mál, og hann lánaði mér fúslega þessi skjöl. Þetta er bréf frá 11. marz s. l., sem hefur verið sent, að ég ætla, hv. Ed. eða e. t. v. sjútvn. í hv. Ed., og er frá öðru síldarsaltendafélaginu. Þetta bréf hefur verið sent í tilefni af því, að fjórir þm. úr hv. Ed. hafa leyft sér að flytja frv. um þetta mál, og það segir þarna, með leyfi hæstv. forseta: „Vér vörum alvarlega við því, að hagsmunum saltsíldarframleiðslunnar sé fórnað í annarlegum tilgangi, og bendum á, að félög síldarsaltenda og síldarútvegsnefnd, sem skipuð er fulltrúum margra hagsmunasamtaka, hljóti að hafa meiri þekkingu á málefnum og vandamálum saltsíldarframleiðslunnar en aðilar, sem hvergi hafa komið þar nærri.“ Svo mörg eru þau orð og það virðist vera í þeim töluverður þungi, þar sem þeir eru að minna okkur þm. á það, að við höfum hvergi komið nærri síldarútvegi og muni vera bezt að sníða það frv., sem við afgreiðum hér, eftir fyrirmælum þeirra, sem meiri þekkingu hafi á málunum. Og í framhaldi af þessu er frv., sem fram kom í hv. Ed., harðlega mótmælt. Það er nú eins og hér sé töluvert í húfi samkv. umsögn þessa bréfs. Það er látið liggja að því, að það sé verið að fórna hagsmunum saltsíldarframleiðslunnar, hvorki meira né minna, fórna hagsmunum saltsíldarframleiðslunnar í annarlegum tilgangi. Og það, sem þessir menn telja, að sé svona hættulegt, að það sé verið að fórna saltsíldarframleiðslunni, er það að vilja hafa aðalskrifstofuna áfram á Siglufirði en ekki í Reykjavík. Það er nú það. Það er nú ekki getið um það í þessu bréfi, hvernig á þessu standi, að hættan sé svona yfirvofandi, ef aðalskrifstofan verði áfram á Siglufirði, en í öðru bréfi er dálítið vikið að þessu. Það bréf er stílað til formanns sjútvn. Nd., hv. 5. þm. Vestf., og hafa bréfritarar ætlað að gera sínar ráðstafanir í tíma, því að málið er ekki enn þá komið til þeirrar hv. n. Þar segir, að síldarsaltendur séu eindregið þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé, að yfirstjórn síldarútvegsnefndar - þar mun vera átt við aðalskrifstofuna - hafi aðsetur í Reykjavík. Og það er ekki laust við, að þarna komi fram rök fyrir þessu, þar sem segir, að hún eigi að hafa aðsetur í Reykjavík, þessi skrifstofa, á sama hátt og allar aðrar reinar útflutningsframleiðslu sjávarafurða hafa. Ég veit nú ekki, hvað þetta eru sterk rök. Þorskveiðin er að miklum meiri hluta á miðum fyrir Suðvesturlandi, en það er dálítið öðruvísi um síldina, þannig að ég veit ekki, hvort þetta er alveg sambærilegt. En svo er hér enn í þessum skjölum bréf eða tilkynning, líklega til rn., frá síldarútvegsnefnd sjálfri, dags. 18. marz 1968, og þar er sagt frá því, að nefndin hafi þá rétt áður, 15. marz, haldið fund á skrifstofu sinni í Reykjavík og nánar tilgreindir menn mætt á fundinn. En þegar ég lít nánar á, sé ég, að það sem þar er skýrt frá, snertir ekki beinlínis þetta mál, heldur er hér annað skjal, sem varðar þetta mál, og það skýrir frá till., sem samþ. hafi verið á aðalfundi Félags síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi, og síðan frá ályktun, sem gerð hafi verið í síldarútvegsnefnd 12. sept. 1967. Niðurstaða þeirrar ályktunar er sú, að síldarútvegsnefnd hefur ákveðið að verða við þessum óskum, en óskirnar voru um það, að skrifstofu síldarútvegsnefndar í Reykjavík verði falin yfirumsjón með söltun Norður- og Austurlandssíldar. Þar er þetta, sem kallað er að vera aðalskrifstofa, og nefndin hefur ákveðið hinn 12. sept. s. l. að verða við þessum óskum og tekur þó fram, að skrifstofan á Siglufirði verði starfrækt áfram. En í till. eru tilfærð rök fyrir því, að þetta beri að gera, og þar sér maður eitthvað um það, hvað í húfi er. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem kunnugt er, hefur svo til öll sölustarfsemi nefndarinnar um alllangan tíma verið undirbúin í Reykjavík, enda eru flestir stjórnarmeðlimir nefndarinnar búsettir í Reykjavík eða nágrenni.“ Þarna virðist vera að leita upptakanna að þessu máli. Sölustarfsemi nefndarinnar hefur um alllangan tíma verið undirbúin í Reykjavík, enda er það eðlilegt, þar sem flestir stjórnarmeðlimir nefndarinnar eru búsettir í Reykjavík, „eða nágrenni“. Einnig er á það bent, að samningaviðræður þær, sem farið hafa fram hér á landi við fulltrúa erlendra síldarsaltenda, hafi um langt árabil farið fram í Reykjavík, sennilega af svipaðri ástæðu, og af þeirri ástæðu til viðbótar, sem þarna er einnig tilgreind, að Reykjavík sé betur sett hvað samgöngur snertir, bæði við umheiminn og innanlands, en nokkur annar staður á landinu. Það má út af fyrir sig líta á þetta, að Reykjavík sé betur sett heldur en nokkur annar staður á landinu hvað samgöngur snertir, bæði við umheiminn og innanlands. Þetta eru sjálfsagt töluvert algild rök fyrir því, að yfirleitt ekki aðeins aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar, heldur ýmsar aðrar stofnanir eigi að vera í Reykjavík. En mér dettur það nú í hug, hvort það væri ekki í þessu sambandi einnig tilhlýðilegt að tala um það, að þessu yrði eitthvað breytt og að samgöngurnar yrðu bættar við aðra slíka staði. Ég man raunar ekki betur en að samgöngur við Siglufjörð hafi verið bættar til muna á undanförnum árum. Mig minnir, að það hafi verið sprengd göng gegnum fjall, sem kostaði líklega einar 50 millj., til þess að það væru ekki lengur óviðunandi samgönguerfiðleikar við þennan stað, þennan fyrrum höfuðstað síldarútvegsins á Íslandi. Og það skyldi nú vera, að þetta hefði ekki verið gert að einhverju leyti með tilliti til þess, að Siglufjörður yrði betur fær um það að gegna slíku höfuðstaðarhlutverki. Hvort einhverjum síldarútvegsnefndarmanni kynni að hafa fundizt of þröngt um sig í þessum göngum, eins og gerðist í þjóðsögunni, skal ósagt látið. Ég hef ekkert heyrt um það. En þessi röksemd, að flestir stjórnarmeðlimir nefndarinnar séu búsettir í Reykjavík eða nágrenni, er náttúrlega þess verð, að á hana sé litið, og maður getur kannske skilið það, að þeim þyki óþægilegt að þurfa alltaf að fara til Siglufjarðar, ef á þarf að halda, eða þá nota þetta ófullkomna símasamband, sem mætti kannske bæta. En þá vil ég spyrja: Er það alveg nauðsynlegt, að þessir nm. séu búsettir í Reykjavík og grennd? Er það nauðsynlegt? Og hefur ekki Alþ. orðið eitthvað á í þessum efnum? Ég minnist þess, að lengi framan af var formaður síldarútvegsnefndar búsettur á Siglufirði og þar var líka búsettur formaður Síldarverksmiðja ríkisins og fleiri af nm. þessum, bæði síldarútvegsnefndarmönnum og stjórnarmönnum síldarverksmiðjunnar, voru búsettir á Norðurlandi. Þá var síldin aðallega þar fyrir landi, og þetta þótti eðlilegt og jafnvel sjálfsagt. Hefur Alþ. ekki orðið eitthvað á eða hinum ágætu þingflokkum hér á þingi? Þetta þarf ekki endilega að vera svona. Það eru áreiðanlega til í öðrum landshlutum menn, sem gætu leyst það verk af hendi að sitja í þessari nefnd og einnig í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins. En þetta hefur sennilega orðið svona, af því að það er siður. Það er gamall siður, það er gömul venja hér í þessari samkomu að kjósa í nefndir og stjórnir á vegum ríkisins menn búsetta í Reykjavík, og þetta gat átt nokkurn rétt á sér, á meðan samgöngur voru allt aðrar en þær eru nú. En nú eru ekki þær forsendur lengur fyrir hendi. Það er hægt á 1–2 klukkutímum að fara á nefndarfund í Reykjavík eða frá Reykjavík á annan stað í landinu, jafnvel þótt sá staður sé á Austfjörðum eða Norðurlandi eða Vestfjörðum. Það er hægt. En við höfum kannske ekki áttað okkur á þessu. Og ég vil nota tækifærið til þess að benda á þetta, að hér er um að ræða mál, sem Alþ. þarf, og flokkar þess, að taka til ítarlegrar athugunar, að það er ekki lengur sjálfsagt, að í stjórnir og nefndir, sem kosnar eru hér á Alþ., séu eingöngu eða svo til eingöngu kosnir menn búsettir í Reykjavík. Það virðist hafa orðið að slysi í þetta sinn. Og þó að ég álíti, að það sé kannske meira úr því gert heldur en er, því að vel geta nú þessir menn farið til funda á Siglufjörð, þá er það samt óþarfi að ætlast til þess. Það er hægt að velja mennina á annan hátt, þannig að þeir séu nær aðalskrifstofunni á Siglufirði. Nú má náttúrlega segja sem svo, að ástæður séu dálítið breyttar að því leyti, að Siglufjörður sé ekki eins mikill síldarstaður eins og hann áður var, hann sé ekki alveg ótvírætt höfuðstaður síldveiðanna. En á Siglufirði er nú eigi að síður alltaf mikill viðbúnaður og mikil mannvirki til þess að taka á móti síld og ekki loku fyrir það skotið, að þetta breytist, síldin fari að halda sig aftur fyrir Norðurlandi eins og hún gerði í marga áratugi. Ég hef nú ekki getað verið að hreyfa því, að hróflað yrði við þessu, þ. e. aðalskrifstofunni á Siglufirði. En ef ætti að gera það. ef ætti að flytja aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar frá Siglufirði, finnst mér hreint engin ástæða til þess að flytja hana suður til Reykjavíkur. Hún ætti þá vitanlega fremur að vera á Austurlandi. En eðlilegast mætti líklega telja, að hún væri miðsvæðis í námunda við hin frægu síldarmið norðanlands og austan, þ. e. a. s. á Norðausturlandi. Þar er einn sá staður, þar sem mest framleiðsla hefur borizt á land undanfarna tvo áratugi, og á ég þá við Raufarhöfn. Það væri út af fyrir sig ekki óeðlilegt, miðað við sögu síldveiðanna norðanlands og austan undanfarna áratugi, að einhverjum dytti í hug að flytja aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar þangað, og þar þarf ekki að fara í gegnum neitt fjall, e. t. v. að bæta veginn dálítið, og þar held ég, að sé prýðilegt símasamband og skemmra til útlanda og frá útlöndum en til Reykjavíkur, þeim löndum, sem aðallega kaupa síldina, en það eru lönd austan hafs. Þrátt fyrir þetta hef ég nú ekki viljað vera að hreyfa því máli og sætt mig við, að þessar höfuðstöðvar væru á Siglufirði, þar sem þær hafa verið. En ef ætti að fara að breyta til um það, finnst mér það alveg einsætt, að það er engin ástæða til þess að flytja þessa stofnun til Reykjavíkur, nema ef það er það sem ég áður sagði, en vera má hin sama ástæða sé að baki bréfunum frá hv. stjórnum síldarsaltenda. Það er nú svo, að mörgum þeim, sem fást við síldarsöltun, finnst þeir ekki geta átt heima á þeim stöðum, þar sem síldin kemur aðallega að landi, að þeir þurfi endilega að eiga heima í Reykjavík. Ég sé ekki neina brýna nauðsyn til þess, og ég held, að menn ættu að athuga sinn gang betur í þeim efnum. Nú skal ég ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. En það sem ég hef sagt, mun sennilega verða skilið svo, að ég vilji hafa aðalskrifstofuna áfram á Siglufirði. Og það er rétt. Ég er því fylgjandi, að hún sé þar, en mér finnst fulltrúar úr síldarútvegsnefnd vera óþarflega viðkvæmir í þessu máli. Ég verð nú að segja það. Það kemur alls staðar fyrir, að mönnum verður eitthvað á, að menn taka ákvarðanir, kannske vegna áhrifa einhverra sterkra aðila, taka í skyndi ákvarðanir, sem orka tvímælis. Það álit ég, að síldarútvegsnefnd hafi gert í þetta sinn, og ég er ekkert að áfellast hana fyrir það. En ég álít, að hún eigi ekki að vera neitt viðkvæm fyrir því, þó að þetta verði ekki eins og hún hafði gert ráð fyrir í september í haust. Það er mannlegt að láta sér skjátlast, en seinni partinn af þessu máltæki ætla ég ekki að hafa yfir fyrr en þá við 2. umr., sjá, hvernig um málið fer í n.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður að þessu sinni. Hv. 4. þm. Norðurl. v. ræddi hér um þetta mál af nokkrum tilfinningahita og þótti mikið fyrir því, að mér og hv. 4. þm. Austf. skyldi bera nokkuð saman í þessu máli. Ég held, að hann þurfi engar áhyggjur af því að hafa. Við erum oft sammála um meginmál, og svo fór að þessu sinni. En hann taldi, að við hefðum orðið sammála um illt mál. Við vildum báðir með afstöðu okkar til þessa máls veikja byggðajafnvægið og flytja aðalstöðvar síldariðnaðarins til Reykjavíkur. Þetta væri nokkuð alvarlegt, ef svo væri, en það er ákaflega lítið, sem á að flytja frá Siglufirði. Það á enga skrifstofu að leggja þar niður. Þar verður skrifstofa og framkvæmdastjórn Tunnuverksmiðja ríkisins áfram, og þar er áformað, að skrifstofa sé fyrir síldarútvegsnefnd áfram. Það var skýrt og greinilega fram tekið af hv. 2. þm. Reykn. (JSk) hér í dag, að það, sem stendur til í sambandi við breytta starfsskiptingu hjá síldarútvegsnefnd, getur í mesta lagi verið að flytja einn eða tvo skrifstofustóla og skrifstofumenn. Og mér er alveg óskiljanlegt, hvernig hægt er að blása slíka breytingu upp í það að raska öllu byggðajafnvægi, svo að byggðum Norðurlands standi ógn af, eins og hefur verið útmálað í leiðurum Morgunblaðsins og fólk hefur fengið með morgunkaffinu um land allt núna í langan tíma og sem hefur valdið því, að menn hafa tekið sig til og beitt sér fyrir undirskriftum um að afstýra þessari ógn, þessum voða. En ég skildi, hvers vegna hv. 4. þm. Norðurl. v. hljóp svona mikið kapp í kinn út af því, að ég hafði getið þess, að menn hefðu farið af stað með undirskriftir norðanlands meðal síldarsaltenda til þess að biðja þá að mótmæla því, að aðalskrifstofur síldarútvegsnefndar yrðu fluttar frá Siglufirði, eins og það var orðað í haus að undirskriftaskjölum, en árangurinn hefði ekki orðið sá, sem vænzt var, þar sem formaður síldarsaltendafélagsins á Siglufirði hefði neitað að skrifa undir, og skýringin á því, að hv. þm. varð svo ákafur í þessu máli, næst eftir að ég hafði talað, er einmitt sú, að hann er maðurinn, sem beitti sér fyrir þessum undirskriftum og skorti þetta á að fá góðan árangur af undirskriftasöfnuninni.  Hv. þm., sem nú talaði seinast, hv. l. þm. Norðurl. e. (GíslG) talaði nú aðallega í gamansömum tón um þetta mál, þó að hann gerði sig alvarlegan í röddinni svona við og við, og það er rétt við hæfi, því að málið er ekki stórt. Það er ekkert stórmál, hvort það eigi að vera 7 eða 8 menn í síldarútvegsnefnd né heldur það, hvort skuli heita aðalskrifstofa eða bara skrifstofa á Siglufirði. Hvort partur skrifstofunnar í Reykjavík, sem er á Siglufirði, eigi að heita að lögum aðalskrifstofa. Það, sem máli skiptir, er það, hvaða verkefni leggjast með eðlilegum hætti til þessara tveggja skrifstofa. Og þar sker heitið aðalskrifstofa eða skrifstofa ekki úr. Þróun málanna hefur orðið slík á undanförnum árum, að margir þættir mála, sem eðlilega lögðust til skrifstofunnar á Siglufirði, þegar Siglufjörður var miðstöð síldveiða og síldariðnaðar, hafa á undanförnum árum fyrir löngu síðan lagzt til skrifstofunnar í Reykjavík, af því að það þótti auðveldara að sinna þjónustunni fyrir saltendurna á Austurlandi og jafnframt á Suður- og Suðvesturlandi þaðan, og hefur enginn úlfaþytur orðið af, fyrr en síldarfitvegsnefnd ákvað að verða við margendurteknum óskum saltendafélaganna og sérstaklega þess stóra saltendafélags, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. talaði hér um, að ætti hér mikinn rétt í þessu máli. Það voru einkanlega þeir, sem óskuðu þess, að starfsbreyting yrði gerð á þann veg, að þeir fengju beina þjónustu frá skrifstofunni í Reykjavík. Mér skildist, að ágreiningur hv. 1. þm. Norðurl. e. væri aðallega um það, að hann vildi ekki láta sér nægja hálfan mann fyrir hið stóra síldarsaltendafélag norðan- og austanlands, heldur ætti það að fá manninn allan eða a. m. k. meiri hluta í honum, kannske 3/4, reikna þetta eftir síldartölu á mann. Ég er vitanlega farinn að gera að gamni mínu líka um þetta mál eins og hv. þm. (GíslG) gerði. En hann las hér gögn í málinu, sem ég hafði lesið áður í dag, og það fór ekkert á milli mála, ég hafði lesið rétt. Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi mótmælti frv., sem við erum hér að ræða um, sérstaklega því atriði þess, að það skyldi vera lögfest, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar sé á Siglufirði, og eins var það með umsögnina frá félagi síldarsaltenda sunnan- og vestanlands, að þar var þessu sama atriði mótmælt. Og þessi mótmæli las hv. þm. upp enn á ný og ég er honum þakklátur fyrir það, því að mér finnst, að slík mótmæli frá þeim, sem öll starfsemin er unnin fyrir, hafi nokkuð um málið að segja. Í viðbót við það, að félög síldarsaltenda hafa mótmælt þessu ákvæði í frv., vil ég benda á það, að mér er kunnugt um viðhorf fjölda margra forustumanna síldveiðisjómanna og útgerðarmanna til þessa máls, og afstaða þeirra er einmitt hin sama og félaga síldarsaltendanna. Menn eru í röðum sjómanna og útgerðarmanna andvígir því, að það sé farið að lögfesta það, að aðalskrifstofan sé norður á Siglufirði. Það nægir að segja eins og í l., að síldarútvegsnefnd skuli hafa skrifstofur á Siglufirði, í Reykjavík og á Seyðisfirði og það er það ástand, sem við búum við. Það má segja það, að eðlilegast hefði verið að flytja aðalskrifstofur síldarútvegsnefndar til Austfjarða, þegar síldargengdin færðist þangað austur. En Austfirðingar hafa ekki beðið um það. Þeir treysta einhvern veginn á, að Austfirðir leggist ekki í auðn, þó að það sé ekki lögfest, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar sé á Seyðisfirði eða á Egilsstöðum. Þeir virðast trúa því, að byggð geti haldizt í þeirra landsfjórðungi, þó að svo sé ekki ákveðið í l. En þeir hafa óskað annars. Þeir hafa óskað annars og talið, að þeir fengju betri þjónustu við það, að þeirra mál yrðu afgreidd í gegnum skrifstofudeildina í Reykjavík. Þetta er þeirra álit. Aðrir þykjast kannske vita betur. Hér er fullyrt gegn þeirra samhljóða vitnisburði, að það sé miklu auðveldara að ná símasambandi á milli Austfjarðahafna og Siglufjarðar heldur en frá Austfjarðahöfnum til Reykjavíkur. Ég trúi nú frekar þeim, sem í þessu hafa staðið og hafa reynsluna af því, því að hvorki ég né hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur verið á Austfjarðahöfnum í annríki og prófað þetta. Við erum hvorugur eiginlega vitnisbær um þetta, við höfum ekki reynsluna. Svo mikið er víst, að einhver rök liggja til þess, að síldarsaltendur á Austfjörðum, hvar í flokki sem þeir standa, hafa lagt þetta til, að þeir fengju sína þjónustu gegnum skrifstofu nefndarinnar hér í Reykjavík. Ég fæ því ekki annað séð heldur en það liggi ljóslega fyrir hv. þd., að óskir eru ekki frammi frá síldarsaltendum um, að þetta frv. fái afgreiðslu og verði samþ. Þeir leggja ekki lengur neina áherzlu á það að fá fjölgun í nefndinni, enda verður ekki annað sagt heldur en hagsmunir síldarsaltenda séu eiginlega í yfirgnæfandi meiri hl. í síldarútvegsnefnd og þarf ekki til þess að bæta neinum manni í hana. Og meginstarfsemin varðandi sölusamninga og afgreiðslu í sambandi við síldveiðarnar hefur þegar fyrir mörgum árum flutzt að verulegu leyti til Reykjavíkur. Endurskipulagning hefur síðan þótt sjálfsögð á skipan mannahalds vegna þessarar breyttu verkefnaskipunar og það veldur öllum gauraganginum. Þetta með byggðajafnvægið er ekkert annað en hugarórar, það er augljóst hverjum manni, og hafi menn haldið, að það væru vænlegar atkvæðaveiðar, held ég, að svo sé ekki. Ég held, að það sé alveg fráleitt. Ég hef því ekki skipt um skoðun við þær umr., sem hér hafa farið fram, og ég held, að þetta frv. sé bezt komið núna í skauti sjútvn. d., og mér þykir ótrúlegt, að því sé lífs auðið í gegnum þá n. og þoli athugun þar, nema því aðeins, að hv. sjútvn. d. sæi ástæðu til að gefa þessu frv. eitthvert innihald varðandi hin miklu aðsteðjandi vandamál þessa atvinnuvegar, sem blasa við okkur enn þá að litlu leyti leyst og jafnvel óleyst, en varða kannske að verulegu leyti lífsafkomu þjóðarinnar á komanda sumri. Það væri allt annað mál.



Herra forseti. Það hafa orðið hér allmiklar umr. um þetta frv. um breyt. á l. um síldarútvegsnefnd. Það er nú liðið á dag, og ég skal ekki lengja þessar umr. með langri ræðu. Og ég get stytt mál mitt að mun, vegna þess að hv. 1. þm. Norðurl. e. tók ýmislegt fram af því, sem ég vildi sagt hafa, og ég skal ekki heldur tala um málið í neinum ádeilutón, þannig að umr. þurfi að lengjast þess vegna. Hinu lofa ég ekki að ræða málið algerlega tilfinningalaust, eins og mér virðist, að hv. 9. þm. Reykv. óski helzt eftir. Ég verð að segja það, að ég hef svo oft hlýtt á þennan ágæta þm. og sjaldnast heyrt hann tala um mál hér tilfinningalaust, og er það enginn ljóður á hans ráði að mínum dómi, því að ég sé enga ástæðu til þess, að tilfinningum sé varpað fyrir róða í umr. hér á Alþ. Ég vil alls ekki segja, að hann hafi látið tilfinningar sínar bera skynsemina ofurliði í sínum ræðuhöldum, og ég mótmæli því alveg, að tilfinningar hafi verið látnar bera skynsemi ofurliði í þessu máli. Það er síður en svo. Ef ég man rétt, voru lög fyrst sett um síldarútvegsnefnd á árinu 1934, og árinu síðar eða 1935 var sett reglugerð í samræmi við þessi lög og í þeirri reglugerð var skýrt tekið fram, að aðalskrifstofa síldarútvegsnefndar, heimili og varnarþing skyldi vera á Siglufirði. Sú reglugerð mun hafa verið endurskoðuð og gefin út á ný árið 1952, og sama ákvæði mun hafa verið einnig í þeirri reglugerð. Svo gerðist það á árinu 1962, að sett voru ný lög um síldarútvegsnefnd og eldri l. breytt á þá lund, að síldarútvegsnefnd skyldi hafa aðsetur á Siglufirði um síldveiðitímann eða þegar síldin veiddist fyrir norðan, og hér í Reykjavík, þegar síldin veiddist hér við Faxaflóa. En það var engin ný reglugerð sett í sambandi við þessi lög, og lít ég svo á, að reglugerðin frá 1952 sé enn í gildi, enda lítur síldarútvegsnefnd þannig á málið. Og hef ég það til marks um það, að síldarútvegsnefnd hefði annars ekki gert þá samþykkt, sem hún gerði á s. l. sumri í september, þar sem hún samþykkir að flytja aðalskrifstofur nefndarinnar frá Siglufirði til Reykjavíkur eigi síðar en í lok yfirstandandi reikningsárs eða 30. apríl 1968. En hver er ástæðan fyrir því, að síldarútvegsnefnd gerir þessa samþykkt? Hv. alþm., sem eru jafnframt fulltrúar í síldarútvegsnefnd, hafa verið að skýra það mál fyrir okkur hér í dag. Það hefur komið m. a. skýrlega fram í þeirra máli, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. var að benda á hér áðan, að eina ástæðan fyrir því, að þeir leggja þetta til, er sú, að síldarútvegsnefndarmenn eru búsettir hér í Reykjavík eða næsta nágrenni höfuðborgarinnar. Ég get ekki fallizt á, að það sé rétt að breyta heimilisfangi eða aðalskrifstofu stofnunar eins og síldarútvegsnefndar fyrir það eitt, að þeir menn, sem eiga að starfa í þessari nefnd og eiga að stjórna þeim málefnum, sem hún fer með, séu búsettir einhvers staðar víðs fjarri þeim stað, þar sem aðalstöðvar nefndarinnar eiga að vera. Ég held einmitt, að það væri alveg eins eðlilegt að fara að þeim ráðum, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. benti hér á, að Alþ. gæti þess, þegar um slíkar kosningar er að ræða eins og í síldarútvegsnefnd, að velja menn í nefndina, sem eiga heima nær aðalstöðvum hennar. Mér dettur ekki í hug að gera lítið úr þeim mönnum, sem eiga sæti í síldarútvegsnefnd, ég veit, að þeir eru allir mikilhæfir menn. En hitt er líka alveg víst, að við norðan heiða eigum nóg af mönnum, sem eru fullfærir til þess að starfa í þessari nefnd og vinna þau störf, sem henni er ætlað að vinna. Það fer ekki hjá því, það vita allir. Því er borið við, og ég viðurkenni, að það er þyngra á metunum, að síldarsaltendur óski þess eindregið, að þessi nefnd sé flutt burtu frá Siglufirði og hingað suður. Nú vitum við það, að allmikill fjöldi af þessum mönnum, sem verka og salta síld, eru búsettir hér í Reykjavík. Þeir eru Reykvíkingar. Það er ósköp eðlilegt, að þeir óski eftir því, að aðalstöðvar síldarútvegsnefndar séu hér suður í Reykjavík. Ég held einmitt, að það séu áhrif frá þessum mönnum, sem hér hafa mikið að segja, og ef síldarútvegsnefnd getur ekki gegnt þeirri skyldu sinni að koma út á landsbyggðina og fylgjast með störfum og verkum þeirra, sem salta og verka síld, þá held ég, að þessir menn ættu bara hreint og beint að segja sig úr þessari nefnd, svo að það væri hægt að kjósa nýja. Hv. 2. þm. Reykn. sagði hér í dag, að þessi áróður, sem nú er uppi um það, að aðalstöðvar síldarútvegsnefndar yrðu ekki fluttar frá Siglufirði, væri runninn undan rifjum stjórnmálamanna. Þeir væru að slá pólitískar keilur. Ég mótmæli þessu alveg. Þessi áróður er alls ekki runninn undan rifjum stjórnmálamanna neitt sérstaklega. Gripið fram í: Hverra?) Hverra? spyr hv. þm. Ég skal svara því og gera það með því að biðja forseta að leyfa mér að lesa upp samþykktir, sem gerðar hafa verið norður í landi. T. d. var á fundi fjórðungsráðs Norðlendinga, sem haldinn var að Hólum í Hjaltadal á síðastliðnu sumri, nánar tiltekið 19. ágúst, gerð svofelld ályktun og samþykkt þar samhljóða: „Fundur í fjórðungsráði Norðlendinga haldinn að Hólum í Hjaltadal laugardaginn 19. ágúst 1967 mótmælir harðlega fyrirhuguðum flutningi á aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar úr Norðlendingafjórðungi til Reykjavíkur, sem fundurinn telur, að gangi í berhögg við tilgang og markmið stjórnvalda varðandi Norðurlandsáætlun og gefin heit hana varðandi. Í stað þess að styrkja og efla stofnanir á Norðurlandi tengdar atvinnulífinu, mun nú í ráði að færa aðalstöðvar síldarútvegsnefndar í faðm Reykjavíkur, þótt ekkert það hafi gerzt, sem ýtir undir breytingu í þessu efni frá því, sem verið hefur á undanförnum árum og áratugum, nema síður sé, þar sem samgöngur allar hafa stórbatnað við Siglufjörð og síldin hefur nú í sumar undirstrikað rækilegar en oftast áður, að enginn getur fyrir sagt, hvar aðalstöðvar veiði og vinnslu verði. Skorar fundurinn á stjórn síldarútvegsnefndar að endurskoða afstöðu sína í þessu efni og sjútvmrh. að beita áhrifum sínum gegn því, að þessi breyting nái fram að ganga.“ Á þingi fjórðungsráðs Norðlendinga mæta menn úr flestum sveitarfélögum og þeir eru áreiðanlega ekkert pólitískari heldur en gengur og gerist yfirleitt. Og þessi ályktun frá fjórðungsráði Norðlendinga er ekki sprottin af neinum pólitískum skoðunum eða pólitískum illvilja, heldur er það aðeins það sama, sem hefur gerzt þarna, og við erum að berjast fyrir hér á þingi, að ekki verði allt, sem er úti á landinu, dregið hingað suður til Reykjavíkur. Ég get bent á aðra samþykkt að norðan líka, með leyfi hæstv. forseta. Á fundi bæjarstjórnar Siglufjarðar, sem haldinn var 8. sept. í haust, var samþykkt fjórðungsráðsins, sem ég las hér áðan, áréttuð og flutningi aðalskrifstofu mótmælt með öllum atkv. bæjarfulltrúa. Þessi ályktun er svo hljóðandi: „Aðalskrifstofur síldarútvegsnefndar hafa frá fyrstu tíð verið staðsettar á Siglufirði. Fyrirhugaður flutningur á skrifstofunum til Reykjavíkur, þegar samgöngur allar til Siglufjarðar hafa stórbatnað, sjálfvirkt símasamband við bæinn er komið á og fyrir liggja yfirlýsingar stjórnvalda um byggðaáætlanir og atvinnulega uppbyggingu í Norðlendingafjórðungi, kemur því eins og reiðarslag yfir íbúa bæjarins og raunar Norðlendinga alla, sbr. ályktun fjórðungsráðs Norðlendinga á Hólum í Hjaltadal 19. ágúst s. l.“ Þetta er samróma ályktun sem gerð er í bæjarstjórn Siglufjarðar. Það má náttúrlega segja, að það séu pólitískir menn, sem eiga sæti í bæjarstjórn Siglufjarðar, en það er þó eftirtektarvert, að þeir eru allir sammála um þetta. Og ég fullyrði það, að það er nokkuð til í því, þegar segir í þessari ályktun, að hún sé reiðarslag fyrir íbúa bæjarins, þessi till. síldarútvegsn. Ég hef verið á Siglufirði, og ég veit ósköp vel, hvernig hugur fólksins þar er til þessa máls. Það má náttúrlega segja, að það sé tilfinningasemi, jú, ég skal viðurkenna það, þetta er að vissu leyti tilfinningamál, og það er ekkert óeðlilegt við það. Það er tilfinningamál alveg sérstaklega fyrir Siglfirðinga, íbúa eina kaupstaðarins á landinu, sem hefur á undanförnum árum mátt upp á það horfa, að þar hefur íbúum fækkað. Vitaskuld mundi þetta verka á Siglufjörð eins og reiðarslag, vil ég segja, að taka opinbera stofnun, sem er búin að hafa aðsetur þarna milli 30 og 40 ár, og leggja til, að hún verði flutt til Reykjavíkur. Mér finnst ósköp eðlilegt, að Siglfirðingar líti þannig á þetta mál. Vitaskuld mundi það orsaka það, að Siglfirðingar misstu enn meir trúna á bæjarfélagið sitt og möguleikana á að lifa þar, ef að þessu ráði yrði horfið. Og ég vil bara segja, að það er á sig leggjandi, þó að það kosti eitthvað, að drepa niður þessa trú Siglfirðinga. Þess vegna trúi ég því ekki, að það komi fyrir hér í þinginu, að það samþykki að flytja aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar hingað til Reykjavíkur. Það er ekkert lítið að flytja, hv. 9. þm. Reykv.  Já, og svo er talað um erfitt símasamband við Siglufjörð. Það er nú kominn þangað sjálfvirkur sími, og væntanlega líður ekki á löngu, þar til kemur sjálfvirkur sími, samtengdur, milli Siglufjarðar og Austfjarða. Það er unnið að þeim málum núna, og ég vænti þess, að það líði ekki mörg ár, þangað til það gerist, og vitaskuld verður það til þess að bæta allt samband við Siglufjörð. Og það hefur verið gert svo mikið einmitt nú á undanförnum árum til að bæta öll sambönd við Siglufjörð, að það er ekki bægt að bera sér það í munn, að erfitt sé að hafa samband við Siglufjörð. Ég man það hér um árið, þegar hv. 9. þm. Reykv. kom einu sinni til mín, gerði mér þann sóma að heimsækja mig, það var held ég í júní- eða júlímánuði, þá komst hann ekki til Siglufjarðar, varð, minnir mig, að snúa við, því að þá var skarðið á kafi í snjó. En þetta gerist ekki framar, a. m. k. ekki að sumri til. Því mega þeir treysta, hv. 9. þm. Reykv. og aðrir síldarútvegsnefndarmenn. Nei, ég held, að við eigum ekki að gera svona hluti, að flytja jafnrótgróna stofnun eins og aðalskrifstofu síldarútvegsnefndar frá Siglufirði. Það hefur miklu fleira illt í för með sér heldur en við jafnvel gerum okkur grein fyrir í fljótum hasti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Norðurl. v., sem hann hélt áðan og mér fannst bera öll merki þess, að tilfinningar hans ráði fremur í þessu máli heldur en það, hvernig staðreyndir í málinu liggja fyrir. Hann talaði um að taka ætti opinbera stofnun, sem starfað hefði á Siglufirði um fjölmörg ár, og flytja til Reykjavíkur. Þetta er algjör misskilningur hjá hv. ræðumanni. Það stendur ekki til að taka nokkra opinbera stofnun, sem starfað hefur á Siglufirði í fjölmörg ár, og flytja til Reykjavíkur. Þetta er algjör misskilningur. Ég lýsti því áðan í þeirri ræðu, sem ég hélt, hvað ég teldi hugsanlegt, að skipulagsbreytingin gæti haft í för með sér og taldi hugsanlegt, að um flutning á einum eða tveim starfsmönnum í hæsta lagi frá Siglufjarðarskrifstofunni og suður yrði að ræða. Það er ekki einu sinni víst, að það verði flutningur á einum einasta manni. Það má vera, að allt þetta tal og öll þessi læti út af þessu séu síldarútvegsnefnd sjálfri að kenna, að því leytinu til, að í samþykkt nefndarinnar var á sínum tíma tekið upp það orðalag, að flytja skyldi aðalskrifstofu nefndarinnar suður. En það er rangt, sem hv. þm. sagði áðan, að í reglugerðinni frá 1952 væri talað um, að aðalskrifstofa nefndarinnar skyldi vera á Siglufirði. Ef ég man rétt, þá er ekki stafur um það atriði, að aðalskrifstofan skuli vera þar. Hins vegar er rætt þar um heimili og varnarþing, sem er annar hlutur. Og í reynd vita allir, sem hafa fylgzt með þessum málum, að það er fullkomið vafamál að tala um, hvar aðalskrifstofa nefndarinnar hafi verið á undanförnum árum. Ef skipta ætti verkefnum skrifstofanna á Siglufirði og í Reykjavík niður til að sjá, hvar verkefnin hafa verið mest á undanförnum árum, þá hygg ég, að í reyndinni yrði það nú svo, að þó nokkuð stærri hluti þeirra verkefna, sem báðar skrifstofurnar hafa innt af hendi, hafi verið unninn hérna fyrir sunnan. Hér hefur t. d. öll sölustarfsemi nefndarinnar, sem hefur verið verulegur þáttur í starfi hennar, farið fram, - í Reykjavíkurskrifstofunni, þannig að þetta tal um, að aðalskrifstofan hafi endilega verið norður á Siglufirði, en ekki í Reykjavík, það er meira en vafasamt. Ég vil svo að endingu segja það út af því, sem hér hefur verið talað um, að allt væri flutt suður til Reykjavíkur, að ef þeir hv. þm., sem hér hafa talað og mælt gegn þessu, hafa einlægan áhuga á að koma í veg fyrir þetta og sýna í verki, að allt skuli ekki flutt suður til Reykjavíkur, þá væri kannske ástæða til þess að byrja á öðrum stofnunum fyrr heldur en síldarútvegsnefnd. Þetta stafar einfaldlega af því, að síldarútvegsnefnd er engin ríkisstofnun. Ég get a. m. k. ekki séð, hvernig stofnun eins og þessi, þar sem meiri hl. stjórnarinnar er ekki kosinn af Alþ. heldur skv. tilnefningu ýmissa aðila í þjóðfélaginu, stofnun, sem hefur engar tekjur af opinberu fé, ekki krónu af opinberu fé til sinnar starfsemi, heldur fær allt með álögum á síldarútveginn í landinu, hvernig slík stofnun getur talizt ríkisstofnun. Það væri þá nær fyrir hv. þm. að byrja á því að lögbjóða, að ýmsar ríkisstofnanir, sem nú hafa sínar skrifstofur hér í Reykjavík, skyldu fluttar út á landsbyggðina heldur en að byrja á síldarútvegsnefnd, sem að mínu áliti er ekki ríkisstofnun. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Það er búið að gera það yfrið nóg, bæði hér í deild og hv. Ed., og út af ekki meira tilefni en þessu. Málið mun koma til hv. sjútvn., þar sem ég á sæti, og gefst þar tækifæri til að athuga það nánar.



Herra forseti. Má ekki vænta þess, að hæstv. utanrrh. komi hér og verði viðstaddur umr.? Ég ætlaði að svara nokkrum atriðum í ræðu, sem hann flutti, þegar málíð var hér seinast á dagskrá. 
             Já, herra forseti. Í umr. að undanförnu hafa komið fram tvenns konar andmæli gegn því, að kjörin verði rannsóknarnefnd til þess að kanna tiltekna þætti hernámsins. Hæstv. utanrrh. hefur lagzt gegn till. með þeim rökum, að ekkert sé athugavert við þau atriði, sem talin eru upp í till., og því sé rannsókn ástæðulaus. Hv 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarsson, hefur hins vegar andmælt hugmyndinni um rannsóknarnefnd á þeim forsendum, að lítils árangurs sé af rannsókninni að vænta vegna þess, hvernig Alþ, er skipað, eða m.ö.o., vegna þess að hernámssinnar hafi verið í meiri hl. hér á þingi, sé þn. ekki treystandi til þess að framkvæma haldgóða rannsókn. Báðar eru þessar mótbárur byggðar á misskilningi á eðli rannsóknar. Rannsókn á auðvitað ekki að vera fólgin í því, að menn gefi sér niðurstöður fyrir fram og leiti síðan að þeim röksemdum einum, sem samrýmast hinni gefnu niðurstöðu. Það þætti lélegur rannsóknardómari, sem byrjaði á því að kveða upp dóminn, en tæki síðan að rannsaka málavexti og hagnýtti það eitt úr rannsókninni, sem honum hentaði. Að rannsókn verða menn að ganga opnum huga í þeim tilgangi að komast að öruggri niðurstöðu um flókin vandamál eða reyna að skera úr um ágreining. Um það ættu naumast að vera skiptar skoðanir, að hernámsmálin eru mjög örlagarík fyrir Íslendinga og allir vita, að mikill ágreiningur er um þau efni, sem talin eru upp í till. Einmitt af þeim ástæðum er farið fram á rannsókn. Það er gjörsamlega órökrétt hjá hæstv. utanrrh., þegar hann leggst gegn rannsókn á þeim forsendum, að hún muni örugglega sanna, að hann hafi á réttu að standa í hernámsmálunum. Ef hæstv. utanrrh. er í rauninni þeirrar skoðunar, ætti hann að vera manna áfjáðastur í að láta framkvæma slíka rannsókn án tafar. Andstaða hans stafar annað tveggja af órökréttri hugsun eða skorti á heilindum. Það er einnig algerlega röng afstaða hjá hv. 1. þm. Vestf., þegar hann telur rannsókn því aðeins koma að gagni, að eintómir hernámsandstæðingar framkvæmi hana. Í því er fólgið það viðhorf að kveða upp dóminn á undan rannsókninni. Það er Alþ. Íslendinga, sem eitt hefur vald til þess að taka ákvarðanir um hernámsmálin og alla þætti þeirra, og því er það verkefni Alþ. eins og það er skipað hverju sinni að afla sér sem gleggstrar vitneskju um öll þau vandamál. og alþm. ber eins og öðrum að virða þá reglu að hafa það heldur, sem sannara reynist. Ef niðurstaða rannsóknar rekst á fyrri skoðanir manna, ber að breyta þeim skoðunum. Ég skil að vísu efasemdir hv. 1. þm. Vestf. um það, að íslenzkir stjórnmálamenn bregðist þannig við. Það hefur lengi verið siður stjórnmálamanna hérlendis að ríghalda í fornar skoðanir, enda þótt þróunin sjálf hafi gengið af þeim dauðum. Hér er það t.d. mjög vinsæl ræðuaðferð að berja andstæðinga í höfuðið með 10-20 ára gömlum tilvitnunum og telja það ámælisvert, að menn haldi ekki áfram að tönnlast á slíkum staðhæfingum fram á grafarbakkann. En þvílíkar ásakanir eru oft ómaklegar með öllu. Raunsæir stjórnmálamenn hljóta að meta vandamál hvers tíma á sjálfstæðan hátt. Grundvallarskoðanir þeirra eiga ekki að vera neinar formúlur, heldur leiðsögn til athafna. Úrræði, sem einu sinni var talið rétt, getur orðið alrangt 10-20 árum síðar. Og þetta á einmitt alveg sérstaklega við um hernámsmálin. Á því sviði hafa orðið ákaflega gagngerar breytingar á undanförnum 17 árum. Jafnvel þótt menn séu enn þeirrar skoðunar, að þeir hafi tekið réttar ákvarðanir, þegar þeir kölluðu hernámið yfir okkur 1951, geta þeir talið, að hernámið eigi engan rétt á sér 1968. Einmitt þess vegna er farið fram á rannsókn, svo að málavextirnir sjálfir skeri úr í stað steinrunninna skoðana sem ekki eru í neinum tengslum við nútímann. Ég álít það fráleitt með öllu að telja, afstöðu hernámsflokkanna þriggja óumbreytanlega; því aðeins ræðumst við við hér á þingi, að við gerum okkur vonir um að geta haft áhrif hver á annan. Og því mundi ég telja það feng, ef Alþ. skipaði n. til þess að rannsaka hernámsmálin, eins þótt andstæðingar mínir hefðu meiri hl. í n. Um þetta efni getum við mikið lært af öðrum þjóðum. T.d. ef Bandaríkjamönnum, svo ég víki að fyrirmynd, sem ætti að vera ýmsum þm. að skapi. Bandarískar þingnefndir gera mjög mikið að því að ástunda rannsóknarstörf, jafnt fastanefndir þingsins sem sérstakar rannsóknarnefndir. Nú nýlega hefur utanrmn, öldungadeildarinnar t.d. rannsakað ýmsa þætti Víetnam-styrjaldarinnar og yfirheyrt utanrrh. landsins klukkutímunum saman fyrir opnum tjöldum. Þessi síðasta rannsókn var m.a. merkileg að því leyti, að þar kom í ljós, að allur þorri nm. hafði skipt um skoðun á styrjöldinni í Víetnam. N. hafði með rannsóknum sínum fengið vitneskju um staðreyndir, sem urðu til þess, að menn hurfu frá skoðunum, sem reyndust byggðar á sandi. Þannig eiga að vera viðbrögð manna, sem eru vandir að virðingu sinni Ég tel því fulla ástæðu til að halda fast við till. um rannsóknarnefnd. Hitt fyndist mér sjálfsagt að taka upp viðræður um það, hvort breyta ætti orðalagi till. eða tiltaka verksvið rannsóknarnefndarinnar á annan hátt en þar er gert, eins og 1. þm. Vestf. mæltist til. Gætu einhverjar slíkar breytingar stuðlað að samstöðu um till., er einsætt að fallast á þá málsmeðferð. Í ræði sinni s.l. þriðjudag vék hæstv. utanrrh, enn að efnisþáttum till. og endurtók aðeins fyrri sjónarmið sín án þess að bæta nokkru nýju við, og ég sé ekki ástæðu til að fara í neitt endurtekningakapphlaup við hæstv. ráðh. Þó langar mig enn að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. ráðh. sagði um ráðstafanir til að koma í veg fyrir kjarnorkuslys. Hæstv. ráðh. taldi það enn sem fyrr fullnægjandi að hafa fengið munnlegar yfirlýsingar bandaríska sendiherrans og hernámsstjórans á Keflavíkurflugvelli þess efnis, að það væri stefna Bandaríkjastjórnar um þessar mundir að hafa ekki kjarnorkuvopn á Íslandi og láta flugvélar með slík vopn ekki fljúga í íslenzkri lofthelgi. Endurtekningar hæstv. ráðh. á þessum atriðum sýna, að honum hefur ekki enn tekizt að gera sér grein fyrir því, í hverju vandinn er fólginn. Hér er einmitt um það að ræða hvert öryggi er fólgið í yfirlýsingum af þessu tagi. Ástæðan til þess, að hér eru hafnar umr. um þetta mál, er sú, að hliðstæðar yfirlýsingar höfðu reynzt gagnslausar að því er tók til Grænlands. Bandaríkin höfðu heitið Dönum því hátíðlega, að kjarnorkuvopn væru ekki höfð á Grænlandi og ekki flogið með slík vopn um grænlenzka lofthelgi. Samt rigndi fjórum helsprengjum yfir Grænland, og er enn verið að leita að geislavirkum brotum. Þegar hæstv. ráðh. er spurður, hvaða aðgerðir hann geti hugsað sér til þess að koma í veg fyrir, að slíkir afburðir gerist hér á landi, stoðar ekki fyrir hann að vitna í nýjar yfirlýsingar, því að það hefur einmitt sannazt í verki, að yfirlýsingarnar standast ekki. Það þarf meira til, og ég spyr hæstv. ráðh. enn, hvaða öryggisráðstafanir telur hann vænlegar fyrir Íslendinga á þessu sviði? Hæstv. ráðh. gat þess í ræðu sinni, að kjarnorkuslysið við Thuleflugvöll hefði stafað af tilraun til neyðarlendingar. Flugmaðurinn hefði verið að reyna að bjarga lífi sínu, og var svo að heyra sem þetta ætti að vera réttlæting á atburðinum. Ber þetta svo að skilja að hæstv. ráðh. mundi telja það heimilt, að bandarískar flugvélar með kjarnorkuvopn nauðlentu hér á landi, í Reykjavík, Keflavík, Akureyri eða annars staðar, ef flugmennirnir lentu í vanda? Auðvitað er neyðarlending hættulegust allra lendinga, ef kjarnorkuvopn eru innanborðs. Ef menn hafa ekki stjórn á farartæki sínu, er langmest hætta á því, að slys hljótist af. Að sjálfsögðu hefði það verið eitt af því, sem hæstv. ráðh. hefði þurft að brýna fyrir bandarískum valdamönnum, að slíkar flugvélar mættu ekki undir neinum kringumstæðum nauðlenda á Íslandi. Ef menn fljúga með slík vopn, mega þeir ekki taka lífsvon sína fram yfir öryggi annarra. En fyrst við erum farnir að tala um kjarnorkumál, er rétt að víkja örlítið nánar að þeim, því að hæstv. ráðh. hefur ekki enn gert neina skýra grein fyrir stefnu íslenzkra valdamanna á þessu sviði. Ég geri ráð fyrir, að yfirlýsingar hans um kjarnorkumál og kjarnorkuvopn á Íslandi séu hugsuð sem ítrekun á þeirri samþykkt Atlantshafsbandalagsins frá 1957, að ekki skuli höfð kjarnorkuvopn í nokkru ríki bandalagsins, án þess að stjórnarvöld þess ríkis hafi samþ. það. Hinar loðnu yfirlýsingar hæstv, ráðh. eru einvörðungu innan þess ramma. Mér þykir hins vegar ástæða til þess að spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. hafi ekki sjálf neina frambúðarstefnu í þessu máli. Er ríkisstj. Íslands reiðubúin til þess að lýsa yfir því, að Ísland sé og verði kjarnorkuvopnalaust svæði? Að hér séu ekki kjarnorkuvopn og þau verði ekki heimiluð hér heldur framvegis? Slík stefna væri í samræmi við yfirlýsingar, sem þegar hafa verið gefnar af ýmsum löndum heims. Hún væri tvímælalaust í samræmi við vilja meginþorra þjóðarinnar og frambúðaröryggi landsmanna, og hún mundi samrýmast einkar vel þeirri stefnu kjarnorkurisanna að standa gegn dreifingu kjarnorkuvopna í heiminum um þessar mundir. Ég vil fara þess á leit við hæstv, utanrrh., að hann gefi skýr svör um þetta atriði. Í ræðu minni, sem ég flutti hér áður um þetta mál, kvaðst ég vilja nota tækifærið til þess að ræða hernámsmálin almennt, og ég skoraði á málsvara annarra flokka að gerfl slíkt hið sama. Ég benti á, að þess væri enginn kostur að réttlæta hernámið með sögulegum röksemdum frá, 1951, vegna þess hve stórfelldar breytingar hefðu orðið á alþjóðamálum og hernaðartækni á þeim tíma. Ég reyndi að setja mig í spor þeirra manna, sem kölluðu hernámsliðið inn í landið, og sýndi fram á, að þau rök, sem þá voru notuð, duga engan veginn nú. Þeir menn, sem vilja sætta sig við hernámið 1968, verða að færa að því ný rök, og þeim ber skylda til þess að gera þjóðinni skýra grein fyrir stefnu sinni. Íslendingar mega ekki hvika frá þeirri grundvallarafstöðu, að þeir vilji búa einir og óháðir í landi sínu. Frávik frá þeirri stefnu verða að vera tímabundin, og þeir menn, sem mæla með slíkum frávíkum, verða að færa fyrir því rök, sem þeir telja fullgild. Engin slík rök hafa heyrzt frá fulltrúum hernámsflokkanna um langt skeið. Aðeins endurtekning á staðhæfingum, sem urðu til við allt aðrar aðstæður. Þrír þm. Framsfl, hafa gert grein fyrir afstöðu sinni í þessum umr. Hv. þm. Magnús Gíslason og Sigurvin Einarsson fluttu hér mjög skýrar og afdráttarlausar ræður. Og ég tel sérstaka ástæðu til að fagna málflutningi þeirra, vegna þess að ég veit, að hann er í samræmi við skoðanir yfirgnæfandi meiri hl. framsóknarmanna um land allt. Hins vegar stóðu þessir þm. ekki að ákvörðuninni um hernámið 1951. Þeir voru andvígir þeirri ákvörðun þá og hafa verið það æ síðan. Það voru önnur öfl í flokknum, sem mótuðu hina opinberu stefnu og tóku á sig ábyrgð á þeim ákvörðunum, sem teknar voru 1951. Einmitt þess vegna taldi ég hina stuttu ræðu. sem hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, formaður þingflokks Framsfl, flutti hér, mjög athyglisverða. Eysteinn Jónsson lýsti yfir því, að hernámsmálin þörfnuðust ýtarlegrar endurskoðunar miðað við ný viðhorf og okkar eigin reynslu, og hann bætti því við, að nýtt mat þyrfti að leiða til endurskoðunar varnarmála. Í orðum þessa þm. fannst mér einmitt birtast það opna viðhorf, sem ég var að lýsa eftir. Og mér finnst ástæða til að vænta þess, að þessi hv. þm. og aðrir þeir framsóknarmenn, sem stóðu að ákvörðuninni 1951, geri fljótlega nánari og skýrari grein fyrir breyttri afstöðu sinni. Af hálfu Sjálfstfl hefur enginn tekið þátt í þessum umr. enn sem komið er. Þó hefur verið skorað sérstalega á hæstv. forsrh. að skýra frá skoðunum sínum, vegna þess að hann hefur öðrum mönnum frekar mótað stefnu flokksins í utanríkismálum. En auðvitað ættu fleiri þm. Sjálfstfl. að vera sjálfgefnir þátttakendur í slíkum umr. Ég vil minna á það, að hæstv. forseti þessarar d., Matthías Á. Mathiesen, hefur að undanförnu verið formaður Þingmannasambands Atlantshafsbandalagsins og hefur eflaust aflað sér margvíslegrar og fróðlegrar vitneskju í því starfi. Því aðeins höfum við not af því að eiga fulltrúa í alþjóðlegum stofnunum af þessu tagi, að þeir leyfi Alþ. Íslendinga að njóta góðs af. Þar á ekki að vera um neitt einkafyrirtæki að ræða. Svo stórfelldar breytingar hafa orðið á högum Atlantshafsbandalagsins að undanförnu, að Alþ. Íslendinga verður að vega þær og meta á sjálfstæðan hátt. Ég vil því ítreka þá áskorun mína til málsvara Sjálfstfl., að þeir geri grein fyrir afstöðu sinni til hernámsmálanna í samræmi við aðstæðurnar um þessar mundir. Hins vegar má vel vera, að fulltrúar stjórnarflokkanna vilji síður taka þátt í almennum umr. um þessi mál í sambandi við till. um rannsóknarnefnd. Ef svo er, er sjálfsagt að leita samkomulags um aðra tilhögun. Hæstv. utanrrh. sagði t.d. í síðustu ræðu sinni hér, að hann vildi við þessa umr. einvörðungu binda sig við þau efnisatriði, sem rakin eru í till. um rannsóknarnefndina. Og hann bætti því við nokkurn veginn orðrétt, að hann teldi æskilegt að taka hernámsmálin til umr., þegar tími til þess væri ákveðinn sérstaklega. Ég gæti mjög vel fallizt á slíka tilhögun. Þá væri eðlilegast, að sá háttur væri á hafður, að hæstv. ráðh. flytti Alþ. skýrslu um þessi mál og um viðhorf og stefnu ríkisstj. í sambandi við þau, og síðan færu fram almennar umr. Mundi ég þá telja eðli1egt, að hluti af þeim umr. yrði fluttur á einhvern hátt í hljóðvarpi og sjónvarpi, eins og tíðkast í ríkjum, þar sem það er talið sjálfsagt verkefni fjölmiðlunartækja að kynna almenningi hin brýnustu vandamál hverju sinni. Ég tek sem sé undir þessa till. hæstv. utanrrh. og vænti þess, að hann geri nánari grein fyrir henni hér á eftir, hvenær hann gæti hugsað sér, að slík umr. færi fram, og hvernig henni yrði háttað.



Herra forseti. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram um þessa þáltill., hefur það komið fram, að sumir þm. eru ekki ánægðir með það form, sem á till. er, og m.a. kom það fram hjá hv. 1. þm. Vestf., að hann teldi, að eðlilegra hefði verið, að till. hefði í rauninni fjallað um það beinlínis, hver væri afstaðan til herstöðvamálsins eða setu hins erlenda hers í landinu, þannig að úr því gæti fengizt skorið hér á Alþ., hver afstaða Alþ, væri til þess stóra máls. Mér finnst, að nokkurs misskilnings gæti í sambandi við þessar aðfinnslur. Sú till., sem hér liggur fyrir, ber það alveg ljóslega með sér, að hún fjallar einmitt um herstöðvamálið. Í lok till., í síðustu mgr., segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Í samræmi við 39. gr. stjórnarskrárinnar hefur n. heimild til að heimta munnlegar og bréflegar skýrslur af embættismönnum og einstökum mönnum. Niðurstaða rannsóknarinnar skal lögð fyrir d. eigi síðar en 1. febr. 1989, svo að Alþ. eigi þess kost að taka sjálfstæða afstöðu til herstöðvamálanna árið 1969.“ Nú er það kunnugt, að við Alþb.-menn höfum flutt hér á undanförnum árum hvað eftir annað till. um það, að sagt verði upp herstöðvasamningnum og um brottför hersins úr landinu. Þessar till. okkar hafa ekki fengizt afgreiddar hér á Alþ. Við höfum staðið frammi fyrir þeirri staðreynd, að það hefur ekki verið unnt að fá meirihlutasamþykki á Alþ. fyrir afdráttarlausri yfirlýsingu í sambandi við það. Nú freistum við þess að fá fram athugun á þessu stóra vandamáli, að fá fram athugun á því, hvaða gildi herstöðvarnar hafi fyrir landið, fá fram athugun á því, hvaða áhrif hin erlenda herseta hefur haft þann tíma, sem hún hefur varað hér við, og þegar slík athugun lægi síðan fyrir, rækileg athugun, sem fram færi á þessum málum, sem mikið hefur verið deilt um, fengi Alþ. aðstöðu til þess að taka afstöðu í þessum umdeildu málum. Það fer ekkert á milli mála, að um það hefur verið mikill ágreiningur á milli flokka í landinu á undanförnum árum, hver væri afstaðan til hinna erlendu herstöðva í landinu. Og ég hygg, að enn sé þessi ágreiningur allmikill, þó að vissulega ættu að vera vonir til þess, að menn vildu íhuga á nýjan leik afstöðu sína til þessara mála með tilliti til breyttra aðstæðna. Að vísu má út af fyrir sig alltaf segja það, að margslungin og flókin mál sé erfitt að rannsaka til hlítar. Það er sagt, að það muni vera erfitt að rannsaka það, hvaða áhrif hin erlenda herseta hefur haft hér á ýmsa þætti okkar þjóðlífs. Eflaust er það nokkuð erfitt mál. En margvíslegar rannsóknir eru hafðar í frammi um málefni, sem ekki er auðvelt að fá fulla skýringu á. En þeir, sem hafa gert sér grein fyrir því, að það að hafa erlendar herstöðvar í landinu um langan tíma., hafa erlenda hermenn í landinu í mörg ár, það hafi margvíslegar hættur í för með sér. Þeir geta auðvitað ekki efazt um það, að sæmilega góð rannsókn, sem fram færi á þessu máli, jafnvel þó að hún gæti verið nokkuð vandasöm og flókin, muni leiða í ljós ýmislegt það, sem gæti haft nokkur áhrif á afstöðu þm. til áframhaldandi hersetu í landinu. Það er auðvitað engin tilviljun, að allar þjóðir leitast við að komast hjá slíku ástandi eins og að hafa erlenda heri um langan tíma í sínu landi. Reynslan hefur sýnt mönnum það, að af slíkum herstöðvum leiðir margvísleg vandkvæði og margvíslegar hættur. Í þessari till., sem hér liggur fyrir, er m.a. á það minnzt, að fram verði látin fara sérstök athugun á því, með hvaða hætti Íslendingar gætu reynt að koma í veg fyrir það, að atburðir líkir þeim, sem skeðu við Grænland, þegar herflugvél missti niður kjarnorkusprengjur þar á ísinn, gætu komið fyrir hér á landi. Auðvitað vitum við það, að við þær aðstæður, sem við búum, getur verið erfitt fyrir okkur að finna ráð til þess að koma fullkomlega í veg fyrir það, að slíkir atburðir geti gerzt hér. En ég held, að það leiki enginn vafi á því, að auðvitað getum við Íslendingar tekið upp nokkurt eftirlit sjálfir með því, sem er að gerast í þessum efnum í okkar landi. Það liggur sem sagt fyrir, að hingað fljúga til nokkurrar viðkomu hér í landinu margar herflugvélar í margs konar tilgangi á vegum hins erlenda hers. Við gætum sett upp nokkra athugun á því, hvernig þær eru útbúnar og hvað þær flytja með sér hverju sinni. Það var einmitt þetta, sem Danir gerðu, þegar þeir fréttu af atburðunum í Thule. Þá ákváðu þeir að láta sér ekki aðeins nægja sögusögn Bandaríkjamanna um málið, heldur sendu þeir sína eigin menn á staðinn til þess að hefja þar athuganir á málinu og gera umsagnir um það, hvað þarna hefði raunverulega gerzt og hvernig málið allt væri vaxið. Við höfum nú á stuttum tíma heyrt af því, að svona hættulegir atburðir hafi gerzt við Spánarstrendur og við Grænland. Hér er erlend herstöð. Hér er mikið flogið um þetta svæði á vegum hins erlenda hers. Hví skyldum við ekki, eftir að hafa heyrt frá atburðum sem þessum, hví skyldum við ekki reyna að kanna það, hvaða eftirlit við gætum haft með því, að ekki væri brotið á okkur loforð varðandi slíkt flug sem þetta? Auðvitað er hér svo mikið í húfi, að við eigum nokkuð á okkur að leggja til þess að reyna að hafa hér nokkurt eftirlit á. Þetta finnst okkur flm. till. sjálfsagt verkefni í sambandi við þetta mál, að það sé kannað, með hvaða hætti Íslendingar gætu haft þarna nokkru meira eftirlit á til þess að reyna að forða okkur frá hættum af því tagi, sem þarna er um að ræða. Í þessari till. er einnig að því vikið, að það verði athugað, hver séu raunveruleg áhrif 17 ára samfelldrar hersetu í landinu á t.d. uppvaxandi kynslóð, á siðgæði í fjármálum og siðgæði almennt í landinu. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að það er hægt að efna til rannsóknar af þessu tagi og hún gæti leitt ýmislegt það í ljós, sem meira að segja þeim, sem helzt hafa haldið uppi vörnum fyrir hersetuna, mundi ekki lítast fullkomlega á. Og þó að athugun af þessu tagi sé erfið, eigum við ekki að víkjast undan þeim vanda að láta slíka athugun fara fram. Einmitt á grunvelli slíkrar athugunar, sem Alþ. léti fara fram, ætti að vera miklum mun auðveldara að taka síðan afstöðu til þessa máls. En einmitt á næsta ári eru nokkur þáttaskipti varðandi þessi herstöðvamál eða í sambandi við þátttöku landsins í Atlantshafsbandalaginu. Ég verð að segja, að af þeim umr., sem hér hafa farið fram, sýnist mér, að afstaða hæstv. utanrrh. sé mjög einkennileg. Hann vill víkja sér undan því að takast á við það vandamál, sem hér er um að ræða. Hann sér enga leið fyrir Íslendinga að hafa neitt eftirlit á í sambandi við hættulegt flug til og frá landinu. Hann sér enga leið til þess að hægt sé að rannsaka á neinn hátt áhrifin af hersetunni. Mér sýnist, að hann gefist hér algerlega fyrir fram upp í sambandi við þetta vandamál og vill þá sannfæra síg um það, að það, sem nú sé í þessum efnum, sé allt gott. Þá er einnig í þessari till. lagt til, að fram fari allrækileg athugun á því, hvert sé í rauninni, eins og nú er komið, gildi herstöðvanna fyrir varnir landsins. Það neitar því eflaust enginn maður, að frá því að hinn erlendi her fyrst kom í þessar herstöðvar og fram að þessum tíma hafa orðið í þessum efnum gífurlegar breytingar á gildi slíkra herstöðva og af því er auðvitað full ástæða til þess nú að láta fara fram af Íslendingum sjálfum allnákvæma athugun á því og safna þar með upplýsingum hvaða gildi þessi herstöð hafi fyrir varnir landsins. Við, sem höfum verið á móti hinni erlendu herstöð frá upphafi, teljum enn sem fyrr, að gildi herstöðvarinnar sé í rauninni ekkert, hafi, í rauninni aldrei verið neitt, en þó mætti það öllum vera enn ljósara nú en fyrir 17 árum, að gildi hennar í sambandi við varnir landsins hljóti að vera mjög lítið. En þetta er vitanlega hægt að kynna sér, og það er sanngjarnt, að lögð sé fram fyrir Alþ. ýtarleg rannsókn og skýrsla um það með upplýsingum frá ýmsum aðilum, hvaða gildi herstöðin hafi. Það finnst mér ekki sæmilegt hjá hæstv. utanrrh. í sambandi við umr. um þetta atriði till. að slá því einfaldlega föstu án nokkurrar röksemdafærslu, að herstöðin hafi enn mikið gildi. Slíkt er vitanlega ákaflega lítils virði að slá slíku fram og eins og hér hefur verið sagt í þessum umr., ef hann tryði því virkilega að svo væri, ætti hann út af fyrir sig ekki að vera því mótfallinn, að sérstök n. yrði skipuð til þess að draga fram allt það, sem styddi þá þessa trú hans um það, að herstöðin hefði í raun og veru það gildi, sem hann vill vera láta fyrir varnir landsins. Hitt ætti svo öllum að vera ljóst, að þessi herstöð með hinum erlenda her felur alltaf í sér verulega hættu, ef til ófriðar drægi á milli þess aðila, sem herstöðina hefur í sínum höndum og einhverra annarra. Þá hefur herstöðin vissulega alltaf í för með sér aukna hættu hér fyrir landsmenn. Og því verður heldur ekki neitað, að það er veruleg hætta á því vegna dvalar hins erlenda hers hér, að hin almenna utanríkismálastefna Bandaríkjanna hafi sínar afleiðingar hér einnig fyrir okkur, að við kunnum að sogast inn í málefni Bandaríkjanna á beinan eða óbeinan hátt, og miðað við þá stefnu, sem þar er haldið uppi í utanríkismálum, sýnist það satt að segja ekkert keppikefli fyrir smáríki eins og okkar að eiga það á hættu að sogast inn í áhrifin af þeirri utanríkismálastefnu. Það hlýtur líka að vera kominn tími til þess, að landsmönnum sé gerð nokkur frekari grein fyrir því, hvenær þess megi vænta af ráðamönnum landsins, að talinn sé tími kominn til þess, að erlendur her verði ekki í landinu, því að ég á erfitt með að trúa því, að það sé opinber fyrirætlun þeirra, sem nú fara með stjórn í landinu, að við skulum búa hér við erlendan her um alla framtíð. Þá er að því komið, að gerð sé grein fyrir því, hvaða skilyrði þurfi yfirleitt að vera fyrir hendi til þess að hægt sé að tala um friðartíma fyrir okkur Íslendinga, þannig að við getum verið lausir við erlendan her. Satt að segja er í þessum efnum framkoma þeirra, sem málum ráða í þessum efnum hjá okkur, þannig, að helzt er að sjá, að þeir séu farnir að sætta sig við það, að hér eigi að vera erlendur her í landinu til frambúðar, hvernig svo sem ástatt er í heimsmálum. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram um þessa till., hefur verið á það bent réttilega, að ýmsar þær breytingar hafa orðið einmitt nú á síðari árum í samskiptum stórvelda og í samskiptum þeirra landa, sem mest áhrif hafa hér á stöðu okkar Íslendinga sem eru í þá átt, að mjög hefur dregið úr spennunni, að friðsamlegra verður að teljast á þessum hjara heims en áður var, og því hlýtur sú spurning að koma upp, hvort nú verði ekki einnig af hálfu þeirra sem stóðu fyrir því að kalla hér erlendan her inn í landið, hvort nú verði ekki að telja, að komið sé upp það ástand, að ástæða sé til að endurskoða hersetumálin hér. Fram á þetta er farið með þeirri till., sem hér liggur fyrir, að efnt verði til rækilegrar athugunar á þessum málum, Alþ. geri skýrslu um mikilvægustu niðurstöðurnar, svo að auðveldara verði, eins og segir í till., fyrir Alþ. að taka. sjálfstæða afstöðu til herstöðvamálanna á árinu 1969. Hér hafa komið fram till. um að breyta þessari till. í það form, að hér verði lagt til, að herstöðvasamningnum verði sagt upp og að hinn erlendi her verði látinn víkja úr landinu. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram, að það stendur ekki á okkur Alþb.-mönnum að samþykkja slíka till. eða flytja slíka till. Það höfum við gert hér þing eftir þing í mörg ár, og vissulega væri það gott, ef hægt væri að fá hér atkvgr, á Alþ, um slíka till. En þar sem það hefur ekki enn fengizt, höfum við nú lagt það til, að efnt yrði til rannsóknar um þessi mál með það í huga, að fyrir gæti legið allýtarleg skýrsla um málið sem heild og mikilvægustu þætti þess á næsta ári, þegar tekin verður afstaða til þess, hvort við ætlum að halda áfram veru okkar í hernaðarbandalaginu NATO, sem að formi til hefur þá herbækistöð, sem hér er um að ræða í okkar landi. Mér finnst nú, að afstaða hæstv. utanrrh. fyrir þessari till. sé, eins og ég hef sagt, furðulega neikvæð og óeðlileg í sjálfu sér, og mér sýnist, að hann hafi ekki fært nein rök fyrir þeirri afstöðu sinni að vilja fella till. og þá enn þá síður fyrir því að vera því sammála, að till. fari til n., og það væri vitanlega hægt að hugsa sér allmiklar breytingar á henni, en leggja eigi að síður til, að hún verði felld, jafnvel þó að hann viti ekki um það, hvernig hún kemur til með að líta út, þegar hún kemur frá n. Mér finnst þessi afstaða hans bera vott um það, að hann vilji ekki helzt af öllu ræða um þetta mál eða takast á við þetta stóra vandamál. sem hér er um að ræða ekki einu sinni láta fara fram sanngjarna og hlutlausa athugun á málinu sem heild, leiða fram helztu staðreyndir málsins, til þess að þm. geti með eðlilegum hætti tekið afstöðu til þess á næsta ári, hvort við eigum að halda áfram þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu og hvort við eigum að standa að því áfram að hafa erlendan her í okkar landi, þrátt fyrir það ástand, sem nú er hér í utanríkismálum í löndunum í kringum okkur. En þrátt fyrir þessa afstöðu, sem hér hefur komið fram hjá hæstv. utanrrh., sem mér finnst vera mjög neikvæð, vænti ég þess, að þessi till. fái hér þinglega meðferð. Samþ. verði, að hún gangi til n., þar verði hún athuguð og að megintilgangur þessarar till. verði viðurkenndur réttur og málið samþ., þó að hér gæti vissulega orðið um einhverjar breytingar á till. að ræða eins og hefur komið fram frá þeim, sem hafa talað fyrir till. Við því er ekkert að segja en megintilganginn tel ég að þurfi að samþykkja, þ.e., að sú athugun fari fram, sem lagt er til með till. að gera.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths. út af ræðu þeirra hv. 6. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austf. Mér fannst svona hálft um hálft, að hv. 6. þm. Reykv. væri að stilla mér upp við hliðina á hæstv. utanrrh. um afstöðu til þessa máls. Það getur verið, að hann hafi ekki meint það, en ég held, að ég sætti mig illa við, að það verði skilið svo a.m.k. Afstaða mín til þessa máls er allt önnur. Ég lýsti yfir vantrú minni á því, að sú rannsókn, sem hér er lagt til, að fari fram, bæri árangur. Og hv. 6. þm. Reykv. túlkaði það svo, að ég byggi það á því, að það yrðu stjórnarsinnar í meiri hl. í þeirri n. Ég væri þá líklega trúaðri á árangurinn, ef það væru hernámsandstæðingar, sem skipuðu hana. Nei, ég er ekkert trúaðri á árangurinn frekar fyrir það. Ég álit hvort tveggja fjarri lagi, þ.e.a.s., ég álít það ekki skynsamlegt, að kosin sé pólitísk n. af þeim pólitísku aðilum, sem harðast deila um þetta mál. Það er það, sem ég hef fyrst og fremst á móti n., og ég hef enga trú á því, að þetta beri neinn árangur. Ef hægt væri að finna einhvern hlutlausan aðila til að skipa slíka rannsóknarnefnd, er það annað mál. Ég veit að vísu ekki, hver það ætti að vera. Það væri hægt að hugsa sér Hæstarétt t.d., sem skipaði slíka rannsóknarnefnd, og þó veit ég ekkert, hvort það er fullnægjandi. En að pólitísk n., kosin af þessum stríðandi aðilum, ætti að rannsaka slíkt mál sem þetta því hef ég ekki trú á. Ég get náttúrlega ekki annað sagt, en hvað ég trúi á og hvað ég trúi ekki á. Hv þm. hefur mikla trú á þessari aðferð og hann um það. En það, sem ég lagði megináherzluna á í minni ræðu í gær, var það, að ég hefði kosið, að þetta mál væri flutt í öðru formi, þ.e.a.s. að ekki væri sjálfu hersetumálinu blandað inn í önnur atriði, sem hér eru í þessari till. Þannig væri verið að dreifa athyglinni frá því, sem okkur ríður mest á að ræða og koma í betri höfn en enn er orðið. Báðir þessir hv. ræðumenn, sem hér voru að tala áðan, vildu samt telja þetta aðalkjarna málsins, að rannsókn færi fram á þessum 5 atriðum, sem nefnd eru í þessari till. En sum af þeim a.m.k. snerta ekki beint hersetuna í landinu. Fyrsta atriðið er um, að rannsakað verði, hvernig Íslendingar geti tryggt það, að bandarískar flugvélar búnar kjarnorkuvopnum fljúgi ekki inn í íslenzka lofthelgi. Ég vil nú segja það, að það þyrfti náttúrlega að tryggja þetta, hvort sem hér væri her eða ekki her, svo að þetta er ekki sjálft herstöðvamálið. Ég vil líka benda á, þó að ég lái mönnum ekki að nefna þarna bandarískar flugvélar, að þá þurfum við náttúrlega að tryggja það, hvort sem þessar flugvélar væru bandarískar eða frá einhverri annarri þjóð, því að ekki geta kjarnorkuhlaðnar flugvélar verið skaðlausar frá einhverri annarri þjóð. Þá er í 2. lið þessarar till. lagt til, að rannsakað verði, hvers vegna ekki var staðið við loforð um takmörkun hermannasjónvarpsins. Úr því sem nú er komið, hef ég ekki sérstakan áhuga á því, að þetta verði rannsakað. Þegar við erum nú lausir við það svona nokkurn veginn, finnst mér annað meira aðkallandi en að fara að rannsaka þetta. Þá eru ummæli Guðmundar Í. Guðmundssonar hér á Alþ., að það sé rannsakað, hvernig standi á því, að hann hafi ekki farið þar með rétt mál. Það skal ég ekkert segja um, en ekki er það bundið endilega því, hvort við höfum erlendan her í landinu eða ekki, að þetta verði rannsakað. Í þessari till, eru ýmis atriði, sem dreifa málinu, rugla það, spilla fyrir því, að úr því verði að snúa sér að kjarnanum. Það er þetta, sem ég hef út á till. að setja. Ég veit, að 3. og 4. liður þessarar till. snerta nokkurn veginn beint sjálfa hersetuna í landinu. Ég lagði aðaláherzluna á það, að þetta mál þyrfti að vera flutt í því formi hér á hv. Alþ., að úr því yrði að snúa sér að aðalmálinu, því, hvort þjóðin á að hafa áframhaldandi hersetu í landinu eða ekki. Og ég endurtek það. Þetta tel ég aðalatriðið. Rannsóknin, sem ætlazt er til, að fari fram, sker alls ekki úr um þetta. Hún gæti kannske leitt í ljós, að við hefðum haft mikið tjón af hersetunni og mundi sjálfsagt gera það En þar með er ekki sagt, að út úr því kæmu beinar till. um það, hvort hér skyldi vera her eða ekki her. 4. atriðið í till. er um það, hvort nokkur vörn sé í herstöðinni á ófriðartímum, hvort hún mundi ekki fremur kalla háska yfir þjóðina. Ég er alveg sammála flm. um þetta, að hún leiði háska yfir þjóðina og það sé engin vörn í henni. En ég vil helzt dæma um það sjálfur fyrir mig og vil helzt ekki þurfa að vera að hlíta neinum leiðbeiningum, allra sízt erlendra sérfræðinga í hernaðarmálum, um það, hvort við eigum að hafa hérna her. Þó að okkar möguleikar séu takmarkaðir til að dæma um þetta eigum við að dæma um þetta sjálfir og meira að segja hver og einn einasti maður fyrir sig. Ég legg aðaláherzluna á það, að sjálfan kjarna þessa máls, um hersetuna í landinu, eigi að flytja umbúðalaust og án þess að blanda öðrum málum þar inn í, og ég geri kröfu til þess, að slíkar umr. fari fram ekki aðeins hér á Alþ. heldur frammi fyrir sjálfri þjóðinni, svo að hún geti heyrt öll rök með því, að her sé hér áfram, og móti því, að herinn sé áfram. Þess vegna er ég óánægður með till. í þessu formi sem hún er. Hins vegar sagði ég í ræðu minni í gær, að það væri full ástæða til þess að rannsaka sumt af þessu, sem í till. felst. Það væri bara annað meira. aðkallandi, og á það legg ég áherzlu. Hv. þm. hafa nú báðir, að ég held, fallizt á þessa skoðun mína og eru jafnvel reiðubúnir til þess að breyta till. Og nú vil ég spyrja þá: Eru þeir ekki reiðubúnir til þess að breyta till. í þetta horf? Ég hef skilið hæstv. utanrrh. svo, að hann hafi ekkert á móti því, að þetta mál, herstöðvamálið, sé tekið til umr. og þá eitt út af fyrir sig hér á hv. Alþ. Ég vænti þess, að þessir hv. flm. segi til, hvort þeir vilja nú breyta þessari till. í það horf, sleppa þessari rannsókn, sleppa þeim atriðum úr till., sem ekki snerta beint hersetu í landinu, og taka málið upp á þennan hátt. Á það legg ég höfuðáherzluna. Ég hef reyndar skilið ræður þeirra núna í dag þannig, að þeir séu ekki fjarri þessu, þó að þeir töluðu ekki nógu skýrt að mínum dómi.

Utanrrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef látið í ljós við fyrri umr. þessa máls, að ég teldi óheppilegt að blanda saman þessum till., sem hér liggja fyrir á þskj. 282, og almennum umr. um stefnu Bandaríkjanna í Víetnam og um ýmislegt annað, sem hér hefur borið á góma og ég lét í ljós einnig við það tækifæri, að ég vildi halda mig við það fyrst og fremst að ræða þessar till. eins og þær liggja fyrir. Nú heyri ég, að hv. 1. þm. Vestf. er að nokkru leyti á sömu skoðun, en hann vill ræða það sérstaklega hvort hér eigi að vera herstöðvar eða ekki, og það er allt annað mál heldur en það, sem liggur fyrir hér í þessari till. Ég skal þó aðeins fara nokkrum orðum um það, sem hér hefur komið fram nú. Það er ekki mikið, en ég skal ekki fara að endurtaka, hv. 6. þm. Reykv. til angurs, afstöðu mína til till. Ég hef gert það einu sinni og að hans mati tvisvar, svo að ég geri ráð fyrir, að hann vilji ekki hafa neitt með þær að gera í þriðja sinn. Ég skal þá sleppa þeim líka en minnast aðeins á nokkur atriði, sem hafa komið fram hér í umr. Það er þá fyrst, að hjá hv. 4. þm. Austf. kom það fram, að ég væri á móti því, að till. færi í n. Ég hef þvert á móti sagt, að ég væri þess fýsandi, að hún færi í n. Ég orðaði það ekki nákvæmlega eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði áðan, en ég sagði orðrétt, eins og hér segir í handriti þingskrifaranna: „Ég skal ekki draga úr því, að þessi umr. um þau mál, Víetnam-málið og stefnumál Bandaríkjanna, verði tekin hér sérstaklega þegar það er til umr., en ég álít, að það sé ekki rétt að blanda því inn í þessa umr. hér.“ En ég skal svo líka endurtaka það, að ég hef ekki verið á móti því, að till. verði vísað til n., eins og ég hafði þá áður tekið fram, svo að það er engin ástæða til þess að óttast það, að þetta mál fái ekki þinglega meðferð En það er ýmislegt, sem athuga þarf eigi að síður. Það hefur nú mikið verið rætt, hvert gildi þessara herstöðva sé. Og ég leyfði mér að halda því fram, að þessi stöð í Keflavík eða við Keflavíkurflugvöll hafi gildi. En til þess að skera alveg úr um það lýsti forsrh. því yfir hér í haust, þegar þingið var sett, að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því að fá kunnáttumenn til að skera úr því. Í utanrmn. nú á síðasta fundi kom einmitt þetta atriði til umr., og ég taldi þar, að það mætti gera þessa athugun með tvennu móti: Annaðhvort mætti hugsa sér að fá erlendan sérfræðing frá hlutlausu landi til þess að gefa þessa umsögn eða við réðumst í það, að einhver Íslendingur fengi þá herfræðilegu menntun, sem til þess þarf, að þessi athugun færi fram, og hann gæti vegna sinnar kunnáttu og þekkingar þá sagt álit sitt um það, hvaða gildi þessi stöð hefur. Í n. hölluðust menn að því, fyrst og fremst af því að það væri fljótvirkara að fá hingað sérfræðing frá hlutlausu landi til þess að gera þessa athugun. Hitt mundi taka nokkuð langan tíma, að fá mann sérmenntaðan í þessu skyni, og ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. taki það gilt, þegar forsrh. hefur lýst þessu yfir, að það muni verða gert. En í n. hölluðust menn að þessu, að það væri fljótvirkara og betra, að við fengjum hingað menn frá hlutlausu landi til þess að gefa þessa skýrslu eða gefa þetta álit, en hitt væri of seinvirkt. Þá hefur nokkuð verið rætt um það, hvort herinn ætti að vera hér til frambúðar og hvaða mörk ætti að setja við dvöl hans hér. Það er ekki óeðlilegt, þó að þessi skoðun komi fram, ég skal viðurkenna það En ég tók það fram í minni fyrri ræðu um þetta, að þó að herinn væri ekki hér og landið væri hlutlaust og vopnlaust, væri ekki í þessari afstöðu fólgin nein sú trygging, sem gæti gert okkur kleift að vera nokkurn veginn öruggir með okkar hlutleysi. Hlutleysi hefur ekki reynzt nægjanlegt í ýmsum löndum til þess að komast hjá innrás. Það vitum við bæði frá Noregi, Danmörku, Hollandi, Belgíu og fleiri löndum, sem ekki vildu blanda sér í síðustu heimsstyrjöld, að hlutleysisyfirlýsing þeirra dugði ekki og jafnvel ekki sá herafli, sem þeir höfðu með höndum. heldur voru þeir herteknir og ekki virt þeirra hlutleysisyfirlýsing. Það var líka sagt hér, að aðrar þjóðir vildu komast hjá hersetu frá öðrum þjóðum. Það viljum við raunar líka. Það er ekki um það að ræða. En á meðan ástandið í heiminum er eins og það er í dag, þar sem búast má við kannske á hveri stundu, að til stórátaka komi, álít ég okkar öryggi miklu betur borgið með því að hafa einhvern herafla í landinu en engan. Við horfðum upp á það á s.l. sumri, að stórátök fóru fram fyrir botni Miðjarðarhafs, sem hæglega hefðu getað breiðzt út. Enn í dag er barizt heiftarlega í Víetnam, eins og kunnugt er, og menn eru ekki óhræddir um, að þessi átök geti breiðzt út, ef þeim verður haldið áfram miklu lengur. Þess vegna tel ég, að á meðan nokkur trygging er að okkar mati fyrir því, að okkur sé betur borgið með þessum herstöðvum en ekki, eigum við að halda þeim. Hins vegar er ég alveg sammála því, að ef mat manna á hættunni er þannig, að hún sé ekki yfirvofandi, eigum við að losa okkur við herstöðvarnar. Þá kom líka fram hjá hv. 4. þm. Austf. spurningin um það, hvort við eigum að vera áfram í NATO. Eins og kunnugt er, er heimilt að losa sig úr samtökunum þegar 20 ár eru liðin frá því að í stofnun þessa félagsskapar var ráðizt, en það var 1949. Það var nokkuð rætt um það í fyrra, þegar Frakkar losuðu sinn herafla undan sameiginlegri stjórn NATO, að þá mundu fleiri þjóðir sennilega gera slíkt hið sama eða e.t.v. ganga úr þessum félagsskap. Ég held, að ég megi fullyrða það, að engin af þeim 14 þjóðum, sem þarna voru þá eftir með venjulega þátttöku, muni gera slíkt, þ.e.a.s. að undanskildum Frökkunum, sem þó eru meðlimir og vilja áfram vera meðlimir eftir þeirra eigin yfirlýsingu, þó að þeir vilji ekki setja sinn eigin her undir þessa sameiginlegu stjórn. En ég má segja það, að allir þessir 14, sem eftir eru með fullri þátttöku, lýstu því mjög greinilega yfir, að þeir mundu a.m.k. fyrst um sinn ekki segja sig úr samtökunum. Það er enginn vafi á því, að tilvist NATO hefur orðið til þess, að friður hefur haldizt í Evrópu og ekki hefur komið þar til stærri átaka. Bara það, að þessi samtök eru til, gerir það að verkum, að það er meira öryggi í álfunni en áður. Hv. 6. þm. Reykv. vildi ekki gera mikið úr þeirri yfirlýsingu, sem ég fékk hjá yfirmanni varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og sendiherra Bandaríkjanna hér. Hann vildi slá því föstu, að mér skilst, að það hafi verið svikið, sem Dönum hafi verið lofað, þ.e.a.s. að fara ekki með þessar sprengjur yfir Grænland. En eins og ég tók fram áður, var þarna kannski um að ræða sérstök áhrif, sem flugmaðurinn var undir, af því að hann þurfti að nauðlenda. Átti hann frekar að fara í sjóinn og fyrirfara sér með það sama, eða átti hann að freista lendingar? Ég tel það ósköp mannlegt, að maðurinn hafi gert það síðara. En það þurfa engan veginn að vera fólgin í því nein svik af hálfu Bandaríkjastjórnar, vegna þess að þetta er skyndiákvörðun mannsins að reyna að koma sér úr lífsháska. Ég skal ekki fara út í það að ræða miklu meira till. sjálfar, sem hér liggja fyrir. Ég hef lýst minni afstöðu til þeirra. Ég tel till. og þá rannsókn, sem þar er farið fram á í fimm tilteknum atriðum, óþarfa, vegna þess að það liggi fyrir upplýsingar um sum þeirra og um sumt sé ekki unnt að afla þessara upplýsinga. Ég veit ekki t.d., hvernig við ætlum að fara að hafa eftirlit með því, að engar amerískar sprengjuflugvélar fljúgi hér með kjarnorkuvopn, hvernig við ættum að fara að því, ef við tortryggjum Bandaríkjamennina. Ef við trúum því, að þeir haldi sín loforð, er yfirlýsing frá þeim náttúrlega fullgild, og ég efast ekkert um það, að hún sé það. En hvernig hægt er að tryggja það, það sé ég ekki, á meðan herinn er hér staddur og hefur hér sína bækistöð. Svo er hér slegið föstum hlut, sem ekki virðist hafa neitt sannleiksgildi, og það er fimmta atriðið í till., þar sem segir: „Hvaða upplýsinga er unnt að afla um þær áætlanir, sem vitað er, að NATO hefur gert um hugsanlega íhlutun bandalagsins í innanríkismál þátttökuríkjanna?“ Fulltrúi Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu hefur skýrt frá því, að þetta mál hafi alls ekki komið til umr. í bandalaginu, og þar er enginn fundur haldinn, nema einhver sé með frá okkar landi, þannig að þeir hlytu að hafa vitað, ef einhverjar svona till. væru á ferðinni. En mér finnst, að í þessu máli og málflutningi þeirra, sem fyrir till. hafa talað, gæti þess, að þeir vilji annars vegar tortryggja þær yfirlýsingar, sem Bandaríkjastjórn hefur gefið í þessu sambandi, og í öðru lagi að búa til sakir, sem eru ekki byggðar á neinum raunveruleika. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég get vel fallizt á, eins og ég hef raunar lýst áður, að till. fari til n., og kannske verður hún þar umorðuð, eins og hv. 1. þm. Vestf. var að leggja til, og þá er að taka afstöðu til þess, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Mér er ljóst, að ég er búinn að ljúka eðlilegum ræðutíma mínum hér og mun því aðeins bæta við örfáum orðum út af ræðu hæstv. utanrrh. Mér finnst ákaflega furðulegt að heyra það hér æ ofan í æ, að við séum ekki dómbærir, íslenzk stjórnarvöld séu ekki dómbær á vandamál hernámsins. Hæstv. ráðh. hefur undir sér býsna stórt rn. Því er meira að segja skipt í tvo hluta; í því er sérstök varnarmáladeild, sem á einvörðungu að fjalla um hernámsmálin, og í tengslum við hana starfar sérstök varnarmálanefnd, og eflaust kann ég ekki að telja allar þær stofnanir, sem komið hefur verið á laggirnar í tengslum við hernámið. Þessum stofnunum er ætlað að fylgjast með þessum málum af Íslands hálfu, afla sér vitneskju og taka þátt í að gera stjórnarvöldunum kleift að mynda sér skoðanir um málið. Síðan kemur yfirmaður þessarar stofnunar hér æ ofan í æ og segist ekki vera dómbær um hlutina; það þurfi að sérmennta einhverja menn til þess að leggja til vitið fyrir ríkisstj. Hvers konar afstaða er þetta eiginlega? Við erum hér með sjálfstætt ríki og þeir menn, sem við felum að gegna hér ábyrgðarstörfum, eiga að gegna skylduverkum sínum. Og þeim má ekki haldast það uppi að koma hér aftur og aftur fram fyrir alþm. og segjast ekki vera dómbærir á þau mál, sem þeir eiga að sinna. Annars var erindi mitt hingað fyrst og fremst það að minna hæstv, ráðh. á það, að ég beindi til hans tveimur spurningum, sem hann svaraði ekki. Ég bað hann í tilefni af umr. um kjarnorkumál að greina frá því, hvort hæstv. ríkisstj. hefði einhverja frambúðarstefnu um þau mál, hvort hún væri reiðubúin til þess að lýsa því yfir sem stefnu íslenzkra stjórnarvalda, að Ísland ætti að vera kjarnorkuvopnalaust svæði til frambúðar, að kjarnorkuvopn yrðu ekki heimiluð hér á Íslandi. Ég bað hæstv. ráðh. að svara þessari spurningu, og hann gerði það ekki. Í annan stað minnti ég hæstv. ráðh. á það, að í ræðu sinni hér áður kvaðst hann vera reiðubúinn til þess að taka þessi mál til sérstakrar umr., þegar tími væri ákveðinn til þess. Ég spurði hæstv. ráðh, um það, hvort hann væri reiðubúinn að standa við þessa yfirlýsingu sína, hvenær hann mundi vilja hafa þá umr. og hvernig hann vildi haga henni. Ég vil beina því eindregið til hæstv. ráðh., að hann svari þessari spurningu.

Utanrrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég minntist á það núna í minni ræðu, og ég gerði það líka í gær, að ég hefði ekki á móti því, að hér færi fram umr. eins og þessi, sem hv. 6. þm. Reykv. er nú að biðja um, að fari fram. Ég sagði þá, og ég skal standa við það, að ég skal mæta við þá umr.. þegar þetta mál verður tekið fyrir. Mér skilst hins vegar, að það sé rétt, að þeir, sem vilja þessa umr. eða beita sér fyrir henni, komi þá með till. um það og við höldum þá umr. á venjulegan, þinglegan hátt. Ég tel þetta vera alveg fullkomið svar við því, sem hann er alltaf að spyrja um. Hitt er, hvort við höfum enga stefnu í kjarnorkumálum. Vissulega höfum við stefnu. Við höfum marglýst því yfir, að við værum á móti því, að hér væru geymd kjarnorkuvopn, og við værum líka á móti því, að hér væri flogið yfir íslenzka lofthelgi með kjarnorkuvopn, og við höfum fengið fyrir þessu þá tryggingu, sem ég tel, að sé nægileg.

Ber að skilja þetta sem frambúðarstefnu?

Það er stefna okkar í dag, en sú stefna getur breytzt. Það er ómögulegt að móta nú stefnu, sem á að gilda fyrir alla eilífð. Það er mjög fávíslegt að hugsa sér að mynda sér eða móta sér stefnu lengra heldur en maður sér fram fyrir sig. Þá þótti hv. þm. það undarlegt, að varnarmálanefnd og utanrrn. væru ekki dómbær um þá hluti, sem þeim væri falið að annast. Ja, ég verð nú að segja það, að í öllum rn. og við mörg verk eru yfirmenn þeirra mála ekki sérfræðingar í ýmsum atriðum, sem framkvæmdir þeirra snertir. Ég segi fyrir mig, og ég hygg, að það sama væri um hv. 6. þm. Reykv. að segja líka, að ef við ættum að fara að leggja mat á hernaðarlegar aðgerðir, dygði ekki þekking okkar til þess, heldur yrðum við að fá þar til menn, sem við tryðum, og sem hefðu vit á því, hvað þeir væru að segja. Þó að hv. þm. færi að hafa hér einhverjar skoðanir um hertæknileg mál, þá mundi ég ekki taka mikið mark á þeim, ef hann ætlaði að mynda sér þær skoðanir sjálfur. Hitt er nauðsynlegt, þegar um slík mál er að ræða, að það séu fengnir til menn, sem hafa vit á því, sem þeir eru að gefa umsögn um. Þó að það sé hér varnarmálanefnd, er ekki hægt að ætlast til, að í henni séu neinir sérfræðingar, vegna þess að við eigum enga sérfræðinga í þessum málum, og þess vegna var líka sú hugsun, sem kom upp í ríkisstj., að það gæti vel komið til álita, að við reyndum að mennta einhverja menn til þess að verða færir um að gefa málefnalegar umsagnir um þessi mál. Það var ekki meira sem hv. þm. spurði um.