Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi þáltill., sem hér um ræðir, hefur nú að vísu legið fyrr fyrir á þingum og þá ekki náð afgreiðslu. En allshn. hefur nú tekið undir till., að vísu ekki nákvæmlega á sama grundvelli og hv. tillögumaður hefur orðað það á þskj. 33, en með sama markmið fyrir augum að því er snertir það gagn, er af slíkum rannsóknum kann að leiða. Það, sem n. hnýtur um í till. þessari, var orðið „réttarrannsókn“ á þeim slysum, sem orðið hafa á íslenzkum togurum, eins og hv. flm. orðaði það. Það er vitanlegt, að réttarrannsókn fer fram á öllum slíkum slysum og á samkv. lögum að fara fram, þar sem sjópróf er skylt að halda, þegar óhapp ber að höndum, hvers kyns sem er. Og allshn. virtist, að ný réttarrannsókn væri ekki hin rétta aðferð til að ná því takmarki, sem hér um ræðir. Hún gæti kannske orðið til þess, að einhverjir þeir, sem orðið hafa fyrir slysum á sjó, t. d. misst af sér menn eða því um líkt, fengju enn þá meiri raunir að reyna en þeim bæri eftir þeim óhöppum, sem þeir hefðu orðið fyrir, og heldur en þeir þegar hefðu orðið fyrir eftir sjópróf samkv. lögum og úrskurði þar af leiðandi, því að það er vitanlegt og liggur ljóst fyrir, að ef við sjópróf kemur í ljós sérstök vanræksla, óaðgætni, hirðuleysi - eða ég tala nú ekki um ásetningur -, þá er fyrst og fremst því opinbera skylt að hafa afskipti af því máli, og liggur líka opið fyrir hverjum einstökum hlutaðeiganda að láta höfða sérstakt mál út af slíkum atburðum. - Allshn. vildi leggja þann skilning í tilgang hv. flm. þessarar þáltill., að það væri ekki þetta, sem fyrir honum vekti, heldur annað, sem er lofsvert og vel þess vert, að undir það sé tekið, sem sé, að með rannsókn og athugun á ýmsum slíkum slysum og óhöppum séu fengnar niðurstöður og gerðar varúðarráðstafanir, sem fyrirbyggi slík slys í framtíðinni, að svo miklu leyti sem þau verða nokkurn tíma með mannlegum aðgerðum fyrirbyggð. Og undir þessa hugsun og þennan tilgang er allshn. fús að taka, eins og hún hefur lagt til hér í nál. á þskj. 185, er lýsir afstöðu hennar til málsins og þeirra breyt., sem hún vill gera á orðalagi þáltill. En þegar menn fóru að ræða þetta og raunar er það ljóst, þó að það væri ekki rætt - að þegar tilgangurinn er sá, ekki að elta uppi einhvern sérstakan skipstjóra og þyngja hans harma, heldur hitt, að leita að orsökum slysa og gera varúðarráðstafanir, sem fyrirbyggja þau, þá er verksviðið í þessu efni að okkar dómi nokkru meira eða getur verið nokkru meira en aðeins að athuga, hvað fram fer á hinum íslenzka togaraflota. Það er vitað, að því miður verða oft slys á vélbátunum. Og mér er sérstaklega kunnugt um, að við eina veiðiaðferð öðrum fremur eru slys alltíð, sem virðast standa í beinu sambandi við þau veiðarfæri, sem notuð eru, og þær tilfæringar. sem í því sambandi eru um borð í bátunum, þ. e. á hinum svokölluðu dragnótaveiðum. Þar hafa þráfaldlega orðið slys, sem ekki er að vita nema mætti að einhverju leyti fyrirbyggja, þ. e. a. s. fækka þeim með varúðarráðstöfunum, sem þar til skipaðir og góðu viti gæddir sjómenn gætu á bent, varúðarútbúnaði í því skyni að fækka slysum á slíkum bátum. Og hið sama gildir í raun og veru um þau skip, fiskiskipin, sem eru hér við strendur landsins. Það er svo oft, að það er ýmislegt, sem má með litlum tilkostnaði og lítilli breytingu bæta, en dregst úr hömlu að framkvæma það og hlýzt svo verra af. Ég tel ekki nauðsynlegt að hafa mjög langt mál um þetta. En allshn. er fyllilega samþykk því, að hið opinbera láti þetta mál til sín taka þann veg, er ég nú hef lýst og þó er betur lýst í sjálfu nál., og að þingið skori á hæstv. ríkisstj., að hún fái til þess hæfa menn að kynna sér þau slys, sem orðið hafa á íslenzkum togurum og öðrum veiðiskipum á tilteknu árabili, og leiti eftir því með vitnisburði sannorðra nærstaddra manna, sem þar hafa verið, sem slys hafa orðið, hverjar muni hafa verið orsakir slysanna, og ef þær orsakir eru þannig, að slys hefði mátt fyrirbyggja, þá að gera nauðsynlegar ráðstafanir með reglugerð, - og þá sé stuðzt við löggjöf annarra þjóða um öryggisráðstafanir á sjó - þannig láti ríkisvaldið ekkert eftir liggja, sem það getur af viti gert, til þess að koma í veg fyrir, svo sem unnt er, hin mörgu óhöpp og slys, sem verða nú bæði á togara- og bátaflotanum. Við vitum það, sem erum í þessum sal, af dýrkeyptri reynslu, að það hefur oft - og er ekki langt um liðið síðan - kostað stórar fórnir, að varúðarráðstafanir hafa verið vanræktar af þeim, sem stjórnað hafa. Og slík dæmi eiga að verða til varnaðar og hvatningar um það að hafa vökulla eftirlit með þeim tækjum, hvort sem er viðkomandi skipum eða öðru, sem notuð eru við atvinnuvegi þjóðarinnar, framleiðslu eða samgöngur, og koma í veg fyrir slys svo sem unnt er. Það mun reynast þannig, að þó að miklu sé til þess kostað, að það verður ódýrara fyrir þjóðina, þegar til lengdar lætur, heldur en hitt, að óhöpp hafa á dunið. Það leiðir af sjálfu sér, að við rannsókn á svona atburðum á skipum og bátum þarf að hafa kunnáttu víðs vegar að. Það þarf kunnáttumenn í sjómennsku og kunnáttumenn á vélar og því um líkt til þess að athuga þessi óhöpp, fyrir utan það að hafa lögfræðilega aðstoð, þegar reglur eru samdar. En ég hygg, að drýgst verði mönnum ráð reyndra sjómanna sjálfra, þegar um er að ræða umbætur á skipum eða bátum í þessu augnamiði. Mér dylst ekki, að hér er að ræða um mikið og vandasamt verk. Og þó að það sé ekki tekið fram í brtt. n., að kostnaður við þessa athugun og rannsókn greiðist úr ríkissjóði, þá leiðir það af sjálfu sér, að þetta verður á engan hátt gert kostnaðarlaust. Og ég ætla, að ég mæli það fyrir munn annarra hv. nm. í allshn., er ég kveð svo um, að kostnað við þetta má ekki nema svo við nögl sér, að þessi rannsókn geti ekki farið fram svo ýtarleg sem nauðsynlegt er til þess að leiða, ef unnt er, orsakirnar fyrir slysunum og óhöppunum í ljós og gera skynsamlegar ályktanir og úrbætur. Samkvæmt þessari breytingu á orðalagi till., sem n. leggur til að gerð verði, hlýtur það að leiða ef sjálfu sér, að fyrirsögn hennar eigi bæði við togara og önnur veiðiskip. Með þessari afgreiðslu frá n. vona ég að höfuðtilgangi flm. sé náð og allra þeirra, sem finna til í þessum efnum, og ég vona, að hún geti orðið til þess að hrinda af stað nokkrum framkvæmdum til að fyrirbyggja öll þau hörmulegu slys, sem orðið hafa bæði til lands og sjávar, og vona, að þannig geti þessi ályktun orðið til blessunar fyrir alla þá, sem við þessi hættulegu störf vinna, og jafnframt fyrir þjóðina í heild.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir ánægju minni yfir því, að samkomulag skyldi nást í nefndinni um þetta mál, og ég tel það vera mikils virði að till. kemur frá n. með samþykki allra nefndarmanna. Ég benti á það við 1. umr. málsins, hve óheppilegt það væri að hafa réttarrannsóknarákvæðið, og nú sé ég, að hv. n. hefur tekið það til greina, og er nú um að ræða rannsókn á slysum. En ég vil jafnframt taka það fram, að ég tel, að það orðalag hindri á engan hátt, að hægt sé að krefjast réttarrannsóknar á þeim slysum, sem orðið hafa og kunna að verða. Ég sé ekki annað en sú réttarrannsókn geti farið fram eftir sem áður, og vildi ég gjarnan heyra álit frsm. um það atriði. Það verður þá að velja þá menn, sem um þau mál eiga að dæma, úr hópi þeirra manna, sem þar hafa vel vit á, og tel ég einsætt, að þeir verði valdir úr hópi sjómanna sjálfra og þá ef til vill í samráði við Slysavarnafélagið. Þá vildi ég leyfa mér að bera fram brtt. við brtt. nefndarinnar, þ. e. við 1. málsgr. tillgr., að í staðinn fyrir þar sem stendur: „á íslenzkum togurum og öðrum veiðiskipum“ komi: á íslenzkum skipum. - Ég tel ekki rétt að binda þessa rannsókn við togarana og tel rétt, að hún verði framkvæmd á öllum íslenzkum skipum, enda er það líka í samræmi við óskir sjómannanna sjálfra, enda líka samþykkt á farmanna- og fiskimannaþinginu. Ég tel rétt, að slík rannsókn verði látin fara fram á öllum slysum, sem orðið hafa á íslenzkum skipum, hvort sem það eru togarar eða önnur skip. Afleiðing þessa yrði svo auðvitað sú, að fyrirsögn till. breyttist til samræmingar, þannig að í stað orðanna „á íslenzkum togurum og öðrum veiðiskipum“ kæmi: á íslenzkum skipum. - Ég vona, að hv. þm. geti fallizt á þessa brtt., og leyfi mér að leggja hana til hæstv. forseta.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af þessari brtt. hv. þm. Barð. - Það var mikið um það rætt í n., hve langt ætti að ganga, þegar það kom til orða að ganga út fyrir orðalag upphaflegu till., og það varð úr, að þetta orðalag var valið, þar sem sérstök ástæða þótti til að taka bátana þar með, ekki sízt hina stærri. Ég varð var víð það, að ef horfið hefði verið að því ráði að hafa rannsóknina mjög víðtæka, þá voru menn hræddir um það, að till. kynni að útþynnast, svo að hún kæmi ekki að eins miklu gagni. Nú vil ég ekki með því segja, að slík rannsókn ætti ekki við rök að styðjast, og vil ekki segja, að hún ætti ekki að fara fram á öllum íslenzkum skipum. Viðvíkjandi hinu atriðinu, hvort það að láta fara þannig fram rannsókn sérfróðra manna á slysum útiloki nokkurn frá því að láta fara fram réttarrannsókn, þá get ég ekki séð, að það hindri á nokkurn hátt. Ég bar það undir lögfræðinga, hvort það væri ekki auðsætt, að ef sjópróf leiddu það í ljós, að um vítavert hirðuleysi hefði verið að ræða, þá gæti hver og einn krafizt þar á rannsóknar. Og ég fékk játandi svar, og auk þess ef alvara væri þar á ferð, ætti hið opinbera að skerast í málið. En þessi till. fer ekki inn á það svið, heldur felur hún bara það í sér, að fram verði látin fara róleg athugun á því, hvernig bæta megi þessi slys og koma í veg fyrir, að þau endurtaki sig af sömu sökum. Um þessa brtt. hv. þm. Barð. treysti ég mér ekki á þessu stigi málsins að taka afstöðu og vil hvorki mæla með henni né móti, heldur teldi ég, að þessari umr. ætti að fresta og lofa allshn. að athuga hana. Ég legg því til, að þessari umr. verði frestað, svo að allshn. geti tekið afstöðu til þessarar brtt.



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni yfir því, að allshn. skuli hafa afgr. þessa till. svo einhuga, og mér finnst engu höfuðmáli skipta sú breyting, sem þar hefur farið fram. Höfuðtilgangurinn er ekki að elta uppi menn og sækja þá til sakar, heldur er aðaltilgangurinn að fyrirbyggja þessi slys framvegis. Það liggja fyrir svo skýlaus ákvæði um það í íslenzkum lögum, að ef skipstjóri gerir sig sekan um óaðgæzlu, þá má sækja hann til saka, og hann er ábyrgur fyrir slysinu, að það þarf ekki nánari ákvæði um það að setja. En það er ekki nóg, heldur þarf að ganga hart eftir því, að þessum ákvæðum sé framfylgt, og fyrirbyggja, að þessi slys geti endurtekið sig. Það er nú orðið svo, að síðan nýsköpunartogararnir komu til sögunnar hafa slysin ekki minnkað, eins og menn skyldu þó ætla að þeir hefðu getað stuðlað að, svo miklu stærri og öruggari skip sem þeir eru, heldur hafa þau þvert á móti aukizt. Ég held, að þetta stafi einkum af því, að það eru sótt mið á þeim í miklu verri veðrum en gert var á gömlu togurunum. Það er sótt nú í veðrum, sem engum datt í hug að gera á gömlu togurunum, og það segir sig sjálft, að þegar brotsjóir skella á þessum skipum við veiðar, þá geta orðið mikil slys. Ég held, að þetta stafi mest af því, að það er gengið of hart fram í því að veiða í hörðum veðrum. Þetta er að sumu leyti eins og var fyrst eftir að togararnir komu og menn hættu við skúturnar, því að þá fannst mönnum þeir hafa fengið svo stór og góð skip, að þeir væru öruggir, hvernig sem viðraði, en það verða aldrei smíðuð svo stór eða sterk skip, að þeir séu öruggir í hvaða veðri sem er. Og samþykkt þessarar till. gæti orðið stórt spor í þá átt, að yfirvöldin gengju ríkar eftir því, að allrar varúðar sé gætt. Það er ekki lítill ábyrgðarhluti, sem skipstjóri, sem ræður yfir 30 manns, ber, og það er full ástæða til að krefjast þess, að hann fari að öllu með gát og skipi þeim ekki til vinnu í vondum veðrum, og það er enn fremur sérstök ástæða til, að eigendur skipanna leggi ekki hart að skipstjórnarmönnunum, að þeir haldi skipunum til veiða í hvaða veðri sem er, ef svo má segja. En samkvæmt almennum reglum eru eigendur skipanna ábyrgir gagnvart þriðja aðila. Það er eitt atriði, sem mér finnst vanta, en sé þó ekki ástæðu til að flytja um það brtt. Það er það, hvort ekki er rétt að gefa út þá dóma, sem varða slys, er verða á sjó, - að þeir verði gefnir þannig út, að þeir komist í hendur skipstjóra og eigenda skipanna, þannig, að þeir geti af þeim lært og reynt að koma í veg fyrir, að það sama endurtaki sig. Það er ekki vafi, að ef vitað er, hvað valdið hefur hverju slysi á hinum ýmsu stöðum, og allir geta kynnt sér það, þá er miklu hægara að forðast þau hin sömu slys seinna eða gera að minnsta kosti ráðstafanir til að fyrirbyggja þau. Ég beini þessu til hv. frsm. n., ef hún vildi taka það til athugunar á fundi sínum. Hv. þm. Barð. lagði til í sinni brtt., að ákvæði þessarar þáltill. yrðu látin ná til allra íslenzkra skipa. Ég tel, að sérstaklega þurfi að láta rannsaka slys þau, sem orðið hafa á togurunum, því að þau eru óeðlilega mikil, og það er nauðsynlegt, að þegar verði gert eitthvað til að stöðva þau. Hitt er svo sjálfsagt, að láta þau ná einnig til annarra veiðiskipa, því þó að slysahættan sé þar minni, er hún mikil og vitanlega alls staðar til staðar. Það eru nú til ýtarleg lög um öryggi á sjó, en ég teldi heppilegt að setja sérstök lög um það, hvernig rannsókn þeirra slysa, sem að höndum ber, skuli hagað, og að allt verði gert, sem hægt er, til að stöðva þau slys, sem verða á togurum.



Herra forseti. Allshn. hefur tekið til meðferðar till. til þál. um rekstur tunnuverksmiðja ríkisins, sem hér hefur verið lögð fram, og hefur nefndin skilað áliti á þskj. 254. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að ríkið á tvær tunnuverksmiðjur, aðra á Akureyri, en hina á Siglufirði. Það hefur nú gengið á ýmsu um rekstur þeirra. En hins vegar hefur það sýnt sig, að mikil nauðsyn er að tryggja rekstur þeirra, bæði til þess að tryggja atvinnulíf á þessum stöðum og hins vegar er það nauðsyn fyrir þjóðfélagið í heild. Það virðist því réttmætt að gera kröfu til þess, að ríkisvaldið haldi þessum verksmiðjum gangandi til þess að tryggja innlenda tunnuframleiðslu og auka atvinnu þessara aðila, en á þessum stöðum eru oft slæm atvinnuskilyrði á vetrum. Nefndin hefur fallizt á till. í sinni upphaflegu mynd, en gert á henni orðalagsbreytingu, þannig að það sé ótvíræðara tekið fram, að allar þær tunnur, sem nota á næsta sumar, verði smíðaðar þar í vetur og að strax verði gerð gangskör að því að afla efnis til þessara verksmiðja. Það er nú allmiklum annmörkum háð að ná í efni, og var það m. a. af þeirri sök, sem réttara þótti að hafa orðalag till. skýrara. Allshn. leggur því til, að till. verði samþ. í því formi, sem hún er á þskj. 254, og vænti ég þess, að hv. alþm. geti fallizt á þær breytingar.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 293 viðaukatill. við brtt. n. í þessu máli. Í viðaukatill. þessari er gert ráð fyrir, að ríkisstj. verði falið að hlutast til um, að keypt verði efni til tunnugerðar, er tryggi, að hægt verði að smíða að minnsta kosti 200 þús. tunnur á næsta vetri í tunnuverksmiðjunum á Akureyri og Siglufirði. Till. mín felur í sér, að nú þegar verði hafnar aðgerðir til að kaupa efni fyrir veturinn 1952–53. Síldarútvegsnefnd, sem hefur haft með þetta að gera, hefur haft þann hátt á að leita ekki eftir efni fyrr en á vorin, og nú hefur svo farið, að hún hefur ekki getað tryggt efni nema í 40 þús. tunnur. Þetta stafar af því, að það þarf að fara á veturna, þegar verið er að höggva efnið í skógunum, að velja úr því, því að í þessar tunnur þarf valinn við. Það er kunnugt, að þetta verk var falið þriggja manna nefnd, en skömmu eftir að stjórn hinna þriggja flokka var mynduð, 1947, var þessi nefnd lögð niður og verkið falið síldarútvegsnefnd. Ég benti á það þá, að ég teldi óheppilegt að fela þetta verk síldarútvegsnefnd, því að svo stendur á, að þegar hún þarf að vera að selja okkar afurðir, þá er það notað á hana til að þrýsta verði þeirra niður, að hún fái þá ódýrara efni í þessar tunnur. Við höfum fulla ástæðu til að ætla, að það sé ekki of mikið, að keypt verði efni í 200 þús. tunnur, því þó að síldveiðin hafi brugðizt undanfarin ár, þá er það mikið saltað hér sunnanlands, að það hefur verið nóg með þær tunnur allar að gera, og auk þess má nota þessar tunnur undir aðrar afurðir. En ef ekki er þegar gerð að því gangskör að fá efni í þessar tunnur keypt strax, þá er það of seint. Viðurinn er höggvinn á veturna, og þá þarf að vera þar við og velja efnið í tunnurnar. Það þarf nú í vetur að velja allt það efni, sem nota á í tunnurnar næsta vetur. Þá er hægt að afla efnis til að framleiða 200 þús. tunnur. Og það væru full rök fyrir því að framleiða meira, af því að það geta orðið mikil áraskipti að því, hvað hægt er að salta mikla síld norðanlands. Nú er sú aðstaða á Siglufirði t. d., að þar er hægt að geyma tugi þúsunda af tunnum í ágætu húsi, þannig að þær eru eins og nýjar eftir margra ára geymslu. Að vísu er ekki ástæða til að geyma mjög mikinn lager. En þessi geymsluhús á Siglufirði tryggja, að tunnur liggja ekki undir neinum skemmdum, ef bíða þarf til næsta árs að nota þær. Hins vegar er ekki til slík birgðageymsla á Akureyri, og verður að geyma tunnurnar úti. Ég vil benda á, að það var gert ráð fyrir, að byggðar væru strax nokkru fullkomnari verksmiðjur á báðum stöðum, Siglufirði og Akureyri. Nú loksins er svo komið, að verksmiðjan á Siglufirði er nokkurn veginn í lagi, en á Akureyri er ekkert að gert. Og um tíma hugsaði síldarútvegsnefnd að leggja niður tunnusmíði á Akureyri. Finnst mér þetta benda til þess, að síldarútvegsnefnd sé ekki í alla staði vel til þess fallin að hafa þetta starf með höndum og þurfi að skipa sérstaka tunnuverksmiðjustjórn og séu í henni einn frá Siglufirði, einn frá Akureyri og einn annars staðar frá. Þá er ég viss um, að haldið verður betur á málum. Það er með fáum málum betur hægt að koma til hjálpar fólkinu í þessum bæjum en með því að láta þessi fyrirtæki veita vinnu. Það er með fáu móti hægt að koma til aðstoðar jafneðlilega og sjálfsagt fyrir þjóðarheildina, því að ávinningurinn er margfaldur. Það má nefna gjaldeyrissparnað og gæði tunnanna, því að það hefur sýnt sig, að þessar tunnur eru yfirleitt betri en þær, sem er verið að kaupa úti, því að við höfum ekki fengið nema úrgang, alls konar eftirleguparti, sem við höfum svo orðið að kosta miklu fé til að lagfæra. Þetta kemur að vísu ekki þessari till. við, en það er óhjákvæmilegt að benda á þetta, vegna þess að reynslan hefur sýnt miklu verri útkomu en til stóð fyrir það, að þeir, sem að þessu standa, hafa annaðhvort ekki tæki eða vilja til að fylgja málinu fram eins og íbúarnir á Akureyri og Siglufirði vilja og hafa gert hjá sér. En ég tel, að samþykkt þessarar till. verði mjög jákvæð og ýti undir, að þeir, sem þarna bera ábyrgð á, og ríkisstj. geri þær ráðstafanir, sem þarf, til þess að stöðugur rekstur sé á þessum verksmiðjum, eins og vera ber. Það er yfirlýsing Alþ. um það, að það vill ekki, að starfsemi þessara verksmiðja dragist saman eins og verið hefur að undanförnu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins þakka hv. n. fyrir skjóta og greiða afgreiðslu á till. minni. N. mælir með orðalagsbreyt. á till., og hef ég út af fyrir sig ekkert við það að athuga. Ég get einnig mælt með viðbótartill. hv. þm. Siglf. Þar sem n. mælir einróma með till., vil ég vænta þess, að hún nái þegar samþykki hæstv. Alþ. og stuðli að því, að tunnusmiði verði stórum aukin frá því, sem verið hefur. - Hv. þm. Siglf. minntist á það áðan, að Akureyrarverksmiðjan hefði að mörgu leyti orðið út undan. Þetta er alls kostar rétt. Þeir aðilar, sem hafa haft stjórn þessara mála, hafa ekki sinnt nægilega hag þessarar verksmiðju, og því er komið sem komið er. Þó má segja, að nokkur stefnubreyting hafi orðið í vetur, þar sem síldarútvegsnefnd hefur fallizt á að verja nú þegar 100 þús. kr. til endurbóta á verksmiðjuhúsinu. En þá er eftir að koma upp tunnugeymslu og auka vélakost verksmiðjunnar. Ég vænti þess eindregið, að síldarútvegsnefnd hefjist handa og að sem fyrst verði ráðin bót á vandkvæðum Akureyrar-verksmiðjunnar.



Sú viðaukatill. frá hv. þm. Siglf., sem hér hefur verið lögð fram, hefur ekki legið fyrir allshn. til athugunar. Hún breytir í sjálfu sér ekkert þeirri till., sem fyrir lá, heldur er um viðbót að ræða, þar sem gert er ráð fyrir starfsemi, sem nái lengra fram í tímann, þ. e. a. s. til næsta vetrar, að nú þegar verði hafizt handa að tryggja visst magn af tunnuefni, til þess að það geti verið þá til staðar. Nú rísa auðvitað ýmsar spurningar í sambandi við þetta. Það er að sjálfsögðu ekki nema rétt að hefjast sem fyrst handa um það á hverjum tíma að tryggja nægilegt hráefni til tunnugerðar, svo sem vera skal um alla framleiðslu, sem á að ganga á eðlilegan hátt. Nú þekki ég að vísu ekki til þess, hvort hefur verið látið undir höfuð leggjast að tryggja verksmiðjunum nægilegt efni. En hvernig sem því er háttað, væri ekkert óeðlilegt við það út af fyrir sig, að hafizt yrði handa um það sem fyrst að tryggja þetta efni fyrir næsta vetur, ekki sízt vegna þess, eins og hv. þm. Siglf. benti hér á og rétt mun vera, að það eru miklir erfiðleikar á því að fá efni til tunnusmíða. En það er annað atriði, sem gerir það að verkum, að mér hefur fundizt rétt, að umr. um þetta mál yrði frestað og allshn. gefinn kostur á að athuga þessa vatill. nokkuð, - þó að það að vísu kunni að vera svo, að till. eigi ekki með öllu heima í þeirri n., vegna þess að gert er ráð fyrir, að ríkisstj. hlutist til um það, að keypt verði efni fyrir allverulega fjárhæð, sem ríkisstj. yrði þá væntanlega að leggja fram eða að fá lán til. Af þeim sökum virðist mér nauðsynlegt að íhuga, hvaða leið helzt þurfi að fara til þess að tryggja fjárhagslega hlið þessa máls. Mér fyndist því eðlilegt, - og ég hygg ég mæli fyrir munn nefndarinnar, - að henni gefist kostur að íhuga þessa viðbótartill., ef hæstv. forseti vildi á það fallast að fresta umr. og gefa n. kost á að athuga till. nánar í sambandi við þau atriði, sem ég hef minnzt á. Það hefur komið fram á fundi n., að hún hefur fullan vilja á að stuðla að því eftir megni, að verksmiðjustarfræksla þessi geti orðið eðlileg. Ég þykist fullviss, að einhugur er fyrir því í allshn. að greiða fyrir því, að öllum till., sem að því miða, verði vel tekið. En með hliðsjón af því, sem ég gat um viðkomandi fjárhagshlið þessa máls, hef ég talið æskilegt, að þessi leið yrði farin.



Það er eitt atriði í sambandi við þetta mál, sem ekki hefur komið fram í áliti n. né í umr., en mér finnst ástæða til að vekja athygli á á þessu stigi málsins. Mönnum er tamt að tala um tunnuframleiðslu hér á landi sem eins konar atvinnubótavinnu. A. m. k. var það á þeim tímum, þegar lítið var um vinnu á viðkomandi stöðum, sérstaklega á Siglufirði og Akureyri. Út af fyrir sig er gott að fá atvinnubætur. En það má ekki einblína um of á þetta, og segi ég það sérstaklega í sambandi við það, sem fram kom í ræðu hv. þm. Siglf., að gera nú ráðstafanir til að kaupa tunnuefni langt fram í tímann, og einnig í sambandi við rök hv. þm. Ak., að það þyrfti að byggja hús og kaupa nýjar vélar til að auka tunnuframleiðsluna. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að það eru þegar á ferðinni allt aðrar gerðir af tunnuframleiðslu en við höfum búið við. Og þeir aðilar, sem um þessi mál hafa fjallað, verða að hafa opin augu fyrir því, að við séum ekki að festa um of fjármagn í þessum hlutum, á sama tíma sem þær þjóðir, sem við keppum við, eru að taka upp allt aðrar og nýrri aðferðir í þessari framleiðslu. Mér er kunnugt, að Norðmenn eru að gera tilraunir með allt aðrar gerðir á síldartunnum en við og þeir höfum notað. Mig brestur þekkingu til að dæma um þessa nýbreytni, en vonir standa til, að tunnurnar verði í senn miklu ódýrari og hagkvæmari. Ég veit, að þetta hefur verið athugað af aðilum hér á landi og haft eitthvert samráð við síldarútvegsnefnd. Þess vegna vildi ég láta þetta koma fram á þessu stigi málsins. Tel ég æskilegt, að málið fái frekari athugun í n., eins og stungið hefur verið upp á. Það er enginn gróði að festa mikið fé í vélum eða efniskaupum langt fram í tímann, sem e. t. v. er orðið þegar langt á eftir tímanum. Ég segi ekki þessi viðvörunarorð til þess að mæla á móti till. hv. þm. Ak. eins og hún er umorðuð frá n., því að það hefur engin reynsla fengizt á þessa nýju gerð tunna í Noregi. Og sjálfsagt er ekki hægt að stíga lengra skref af okkar hálfu en það að nota næsta sumar til að fá reynslu á þessar nýju tunnur. Og þess vegna þarf að sjálfsögðu að sjá fyrir öllu því tunnumagni, sem við þurfum á að halda næsta sumar. En við þurfum sem sagt að hafa opin augu fyrir þessu, þegar talað er um að gera efniskaup langt fram í tímann og leggja einnig mikið fé í að endurbyggja tunnuverksmiðju með meiri vélakosti en við höfum haft hingað til.



Herra forseti. Það er að vísu nokkuð naumur fundartími nú, en langt er síðan till. kom fram, og ég vil ekki verða til þess að tefja fyrir, að hún komist sem allra fyrst til n. Skal ég því reyna að gera grein fyrir henni í eins stuttu máli og mér er unnt. En þó verð ég að segja, að hún gefur tilefni til þess, að nokkur frekari rökstuðningur sé látinn fylgja en í grg. Því er nú haldið fram af sumum, að till. svipaðar þeim, sem eru hér á ferð um heildarendurskoðun vissra þátta þessarar löggjafar, geti orðið til að tefja umbætur á einstökum sviðum löggjafarinnar og stundum jafnvel til að drepa málinu á dreif. Og ég vil ekki neita, að stundum stendur svo á, að slík staðhæfing getur verið rétt. En slík skoðun væri röng í sambandi við þessa till. um að endurskoðun skattalöggjöfina, sem við hv. þm. Ak. höfum leyft okkur að flytja. Það er orðin brýn og augljós nauðsyn þess að taka þessi mál fyrir í heild, eins og till. gerir ráð fyrir, þannig að við getum lögfest hjá okkur heilsteypt skattakerfi, m. ö. o. að taka ekki aðeins vissar greinar beinna skatta til ríkisins, heldur til bæjarfélaga einnig og fella þessi mál í heilsteypt og samræmt form. Mér finnst einkum vera fjögur atriði, sem telja má öðrum fremur til rökstuðnings því, að slík till. sé samþ. eða að sú heildarendurskoðun. sem hún gerir ráð fyrir, verði hið bráðasta látin fara fram. Ég nefni sem fyrsta atriði, að skattstigar þeir, sem við höfum búið við, hafa yfirleitt verið óbreyttir síðustu áratugina, þegar þó mestar breytingar hafa átt sér stað í efnahagslífinu og verðlag og peningagildi hafa verið eins og kvikasilfurskúla. Annað atriði er það, að á árinu 1947 stofnaði þáverandi fjmrh. til endurskoðunar á skattalöggjöfinni, og var mönnum þá þegar orðin mjög ljós nauðsyn þess, að endurskoðun færi fram á þessu sviði. Var þá skipuð mþn., sem starfaði um nokkuð langt skeið að þessum málum og skilaði allýtarlegu nál., sem aðallega fól í sér endurskoðun tekju- og eignarskattslaganna. Hins vegar kom þetta nál. ekki fram í dagsljósið, og mér skilst, að það hafi stafað að nokkru leyti af því, að allverulegur ágreiningur reis á fleiri sviðum þessara mála. En þetta sýnir, að menn hafa þá þegar haft opin augu fyrir því, að nauðsynlegt væri að endurskoða skattalöggjöfina. Í þriðja lagi má svo benda á þann þátt þessara mála, sem meir hefur komið í dagsljósið upp á síðkastið og ekki sízt á þessu ári. Það er fjárþörf sveitarfélaganna, sem nú eiga mjög erfitt uppdráttar, ekki sízt vegna þess, hve ríkisvaldið á undanförnum árum hefur gengið langt í því að taka sína tekjustofna, þannig að sveitarfélögin hafa raunverulega ekki haft neitt til sinna þarfa nema útsvörin. Þau eru ekki nægileg, og innheimta þeirra þeim mun lakari sem ríkið gengur lengra í sinni skattheimtu á öllum sviðum. Fjórða atriðið vil ég svo minna á, sem sýnir þörfina fyrir heildarendurskoðun þessara mála, og það er allur sá fjöldi tillagna, sem fram hefur komið á Alþ. um breyt. á einstökum þáttum skattalöggjafarinnar, og margvíslegar aðrar till., sem samþ. hafa verið af félögum og félagasamtökum í þjóðfélaginu um breyt. á einstökum greinum skattalaganna. Ef vikið er nánar að þeim þætti, sem ég talaði fyrst um til rökstuðnings því að endurskoða skattalöggjöfina, þá er mjög áberandi, hversu skattahækkun hefur orðið mikil hér á landi eingöngu við það, að ekki er samræmi milli skattstigans og verðbreytinga í þjóðfélaginu. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á nokkrum dæmum þessu til sönnunar. Þessi mál hafa að undanförnu m. a. verið rædd í einu af stærstu stjórnmálafélögum landsins, 1andsmálafélaginu Verði í Reykjavík. Samkv. athugun þeirra manna, sem eru mjög vel kunnugir og starfa á skattstofunni, hefur það komið í ljós, að vegna þess að tekjur eru ekki umreiknaðar nema að mjög litlu leyti hjá einstaklingum og alls ekki hjá félögum, þá hafa skattar hækkað mjög mikið á sambærilegum tekjum miðað við 1941. Þeir hafa hækkað stórlega á einstaklingum, en enn meir hjá félögum. Í þessu sambandi hefur verið bent á það, að sá einstaklingur, sem hafði árið 1941 31 þús. og 400 kr. í tekjur, ætti miðað við núverandi vísitölu og verðbólgu að hafa 75 þús. kr. Árið 1941 greiddi hann 9% af þessum tekjum, en 1951 um 15%. Er þá verðbreyting peninganna sízt ofreiknuð. Einstaklingur, sem árið 1941 hafði kr. 64100, ætti í samræmi við það að hafa 150 þús. kr. nú. Skattur á slíkar tekjur hefur hækkað úr 16,6% árið 1941 og upp í 33,7% árið 1950, eða meir en um 100%. En í fyrra dæminu hækkaði skatturinn um meira en 60%. Þessi mismunur er enn meir áberandi á félögum, sem ekki njóta neins umreiknings á tekjum. Séu teknar nokkru lægri tekjur en 31400 kr. fyrir árið 1941, var skatturinn 12.8%, en af sambærilegum tekjum er hann 1951 29%. Hækkun á skatti á lægstu skattskyldar tekjur hjá félögum hefur á þessu tímabili orðið um 125%. Ég skal láta þessi dæmi nægja til þess að vekja athygli á því, hvað skattahækkunin hefur orðið mikil af þessari ástæðu einni, að skattstiginn hefur ekki að neinu leyti verið færður til samræmis eða hlutfalls við þær miklu verðbreyt., sem orðið hafa á peningunum. En hækkunin af þessari ástæðu einni hefur orðið enn tilfinnanlegri vegna þess, að á þessum síðasta ánatug hafa verið lagðir á margir þungir, nýir skattar, eins og t. d. eignaraukaskatturinn á sínum tíma, sem ummyndaðist í stóreignaskatt. Sannast að segja gegnir það furðu, þar sem framkvæmd var mjög gagngerð athugun við eignakönnunina árið 1947, að ekki skuli hafa verið tekið fyrir að færa skattstigann í samræmi við þær miklu verðbreytingar, sem orðið höfðu, því að eignakönnunin átti rót sína að rekja til þeirrar gerbyltingar, sem varð í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég skal þá koma að öðru atriði málsins. Ég minntist á mþn., sem var skipuð í skattamálum árið 1947. Margt af því, sem kom fram um nauðsyn á endurskoðun skattalaganna, er í fullu gildi enn. Vil ég vekja athygli á, að þáverandi hæstv. fjmrh. tók það fram, að hann óskaði eftir, að nefndin athugaði sérstaklega sameiningu tekjuskattsins, tekjuskattsviðaukans og stríðsgróðaskattsins, en ekkert hefur orðið úr því enn. Það er óeðlilegt að hafa allar þessar tegundir skatta, ekki sízt tekjuskattsviðaukann og stríðsgróðaskattinn, sem ætti að vera orðinn úreltur. Mörg önnur atriði þarf að taka til athugunar og samræma, svo sem ýmis sérákvæði, skattgreiðslu samvinnufélaga, skattgreiðslu útlendinga, lögfestingu útsvarsstigans og svo um innheimtu og þá sérstaklega, að tekjuskattur og aðrir beinir skattar væru innheimtir um leið og tekna væri aflað. Ég nefni þessi atriði, sem n. var af fjmrh. sérstaklega bent á að athuga árið 1947, en þess er sannarlega ekki síður þörf nú árið 1951. Það liggur fyrir endurskoðun á þessu af milliþinganefnd, sem var skipuð 1947, og mundi hún að sjálfsögðu greiða fyrir þeirri endurskoðun skattalaganna, sem nú yrði framkvæmd. Þá er þriðja atriðið, sem gerir það að verkum, að þess er enn meir þörf en áður að endurskoða skattalögin. Fundur bæjarstjóra, sem haldinn var hér í höfuðstaðnum, vakti athygli manna á því, hversu mjög er teflt á tæpasta vaðið hjá sveitar- og bæjarfélögum um að koma saman endum á fjárhagsáætlunum sínum. Hefur meðal annars orðið sá árangur af bæjarstjórafundinum, að fluttar eru í þinginu nú till. af þessum fundi í hv. Ed., er hníga að því, að bæirnir fái um helming söluskattsins. Mér þykir líklegt, að það geti orðið erfið glíma fyrir Alþingi að mæta þeim óskum, sem uppi eru af hálfu bæjar- og sveitarstjórna í þessu efni, en þær óskir eru settar fram af brýnni nauðsyn. Svo hafa mönnum dottið í hug aðrar leiðir til þess að mæta þessum þörfum bæjar- og sveitarfélaganna og láta þau fá aðra tekjustofna. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem fást við stjórn bæjar- og sveitarfélaga, vita, að það er ekki öruggt að leysa málið á þennan hátt, og það er hæpið fyrir sveitar- og bæjarfélögin að hafa aðeins beinu skattana til að byggja sinn rekstur á, en þeir geta að sjálfsögðu brugðizt að verulegu leyti. Það væri meira öryggi fyrir fjárhag þeirra, ef þau nytu meiri óbeinna skatta jafnframt heldur en nú er. Vegna þess, hve þarfir sveitarfélaganna eru brýnar og að ríkið hefur gengið langt í skattaálagningu þá er þáltill. sú, er við flytjum, ekki aðeins miðuð við það að endurskoða skattalöggjöfina, heldur einnig við það, hvernig tekjuskiptingin er á milli ríkisins annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Tilgangurinn er sá að skipa þessu í heildarkerfi, sem ekki nái eingöngu til ríkisteknanna, heldur einnig til ýmissa opinberra gjalda, er bæjar- og sveitarfélögin fái að halda. Það hefur oft verið talað um það undanfarin ár, að of miklu fé væri eytt til að innheimta beinu skattana, annars vegar frá bæjar- og sveitarfélögum og hins vegar úr ríkissjóði. Ef athuguð væri samræming á skattakerfinu í heild, þá ætti þetta atriði einnig að koma til athugunar. Ég hef minnzt á það, að það hafa komið fram bæði hér á þinginu og annars staðar mjög margar till. um endurbætur á ýmsum einstökum þáttum skattalaganna. Það vildi ég meina, að væru rök fyrir því að taka málið í heild sinni til endurskoðunar og lagfæra þannig þessa þætti, sem till. eru um. Nú liggja mjög mörg frv. þessa efnis fyrir þinginu, og tel ég ástæðulaust að telja þau upp fyrir hv. þm., en þau eru sannarlega ekki fá. Það er að vísu svo, að það má búast við því, að hv. flm. þessara frumvarpa leggi áherzlu á, að það verði ekki látið bíða heildarendurskoðunar skattalaganna, að þeirra mál nái fram að ganga, og er það ekki óeðlilegt af hv. flm., en okkur flm. þessarar till. voru ljósir þessir ýmsu annmarkar á skattalögunum, sem ýmsir hv. þm. vilja leiðrétta í sínum frv. Álítum við, að með því að taka einstaka þætti þessara mála nú og samþ. lausn á þeim, gæti verið spillt fyrir því, að gagngerð endurskoðun færi fram á þessum málum. Það má lagfæra ýmislegt í þessum efnum, og mörg þessara frv. hníga að því að stórbæta hag einstaklinganna, t. d. að hækka persónufrádrátt, leyfa að draga frá húsaleigu- og upphitunarkostnað og setja nýjar reglur varðandi skattamál hjóna. Ég efast ekki um, að margt mætti færa til betri vegar og gera ýmsa skattþegna ánægðari þar með. En menn mega ekki gleyma atvinnurekstrinum, sem er undirstaða efnahagslífsins í þjóðfélaginu. Gæti þá svo farið, að með því að höggva af ýmsa minni brodda, þá væru eftir skildar ýmsar meinsemdir, sem lömuðu stofninn og spilltu fyrir hagstæðu efnahagslífi. Þess vegna leggjum við áherzlu á, að málið sé tekið fyrir í einni heild og endurskoðun verði látin fara fram til hlítar í þessu máli, þó að brýn þörf sé á einstökum leiðréttingum. Ég vil þá víkja að því, sem ég minntist á áðan, að mál þessi hafa verið mikið rædd, t. d. af hálfu landsmálafélagsins Varðar, eins stærsta stjórnmálafélagsins, og Stúdentafélags Reykjavíkur, og mjög ýtarleg samþykkt var gerð í þessu máli á landsfundi ungra sjálfstæðismanna á Akureyri í sumar sem leið. Ég ætla mér ekki að tíunda allar þær hugmyndir, sem hafa komið fram frá einum og öðrum á þessu stigi. En ég tel skylt að vekja athygli á nokkru af því, sem komið hefur fram af hálfu sjálfstæðismanna, áður en ég lýk máli mínu. Þær ábendingar snerta sumar hverjar einstök frv., sem liggja fyrir þinginu, en þær eru ekki settar fram sem ákveðnar till., heldur miklu fremur sem ábendingar um einstaka þætti málsins. Einnig er nýútkomin mjög athyglisverð grein og niðurstöður eftir Sigurbjörn Þorbjörnsson fulltrúa, sem var frsm. um skattamálin í Varðarfélaginu. Í stuttu máli skal ég svo minnast á aðalatriðin í þessum ábendingum. 1. Gæta þarf þess, að gildandi tekju- og eignarskattsstigar verði samræmdir núverandi ástandi í efnahagsmálum okkar og geti orðið breytilegir í samræmi við breytingar í efnahagsmálunum. Þar er ekki aðeins innifalið að færa skattstigana til samræmis við núverandi efnahagsástand og ástand í atvinnumálum, heldur búa svo um, að atvinnuvegirnir geti orðið blómlegir í framtíðinni. 2. Að útsvarsstigi á tekjum og eignum verði fastákveðinn. - Nú kemur fram í grg. mþn., sem skipuð var 1947, að ýmsir borga meiri skatt en tekjur yfirstandandi árs nema, og gildir það bæði um félög og einstaklinga. 3. Að tekjur, sem aðeins hrökkva fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, verði skattfrjálsar. 4. Að rannsakað verði, hvort framkvæmanlegt sé að veita skattfríðindi í eitt eða tvö ár í sambandi við stofnun heimilis, byrjun búrekstrar eða stofnun mikilvægra atvinnufyrirtækja. 5. Að skattálagningu á tekjur hjóna verði breytt svo, að samræmis og jafnréttis gæti á því sviði. 6. Að afnumin verði óeðlileg skattfríðindi samvinnufélaganna, en þó tryggt, að samvinnufélög, útgerðarfélög og önnur atvinnufyrirtæki, sem starfa að mikilvægum verkefnum í þágu þjóðarinnar, geti safnað nægilegum varasjóðum til að tryggja starfsemi sina. Hér er aðalatriðið, að um jafnrétti sé að ræða milli fyrirtækja, sem starfa á sambærilegum atvinnugrundvelli. Þetta er m. a. ein af þeim ályktunum, sem ungir sjálfstæðismenn samþ. á Akureyri á síðasta sumri. Hef ég orðið var við það, að í opinberum málgögnum hefur þessi ályktun verið mistúlkuð og misskilin. Í þessu felst alls ekki það að taka ekki fullt tillit til sérþarfa samvinnufélaganna um skattfríðindi, heldur aðeins, að þar sem um er að ræða atvinnurekstur að öllu leyti sambærilegan við rekstur annarra, þá njóti hann sömu aðstöðu. Þetta má gera með tvennu móti, annaðhvort með því að afnema þau fríðindi, sem eru óeðlileg hjá samvinnufélögum, miðað við annan sambærilegan atvinnurekstur, eða láta önnur félög, þegar þau starfa á sambærilegum grundvelli við samvinnufélögin, njóta einnig þessara fríðinda, sem samvinnufélögin nú hafa, og þau haldi þá sínum fríðindum án þess að þau verði skert. En það er reginmunur á því, hvort samvinnufélögin njóta skattfríðinda, sem þau hafa alltaf notið og upphaflega voru miðuð við neytendasamtök, sem þá var rökstutt með því, að þeim hagnaði, sem af slíkri samvinnuverzlun fengist, yrði skipt milli meðlimanna, en yrði ekki gróði einstaklingsfyrirtækis, - það er mikill munur á því, hvort þessi fríðindi eiga að standa í slíkum tilfellum eða hvort þau eiga að yfirfærast í atvinnurekstur, sem er algerlega sambærilegur við einstaklingsrekstur. Ég sé ekki ástæðu til, þegar ég fer með bílinn minn til viðgerðar í viðgerðarverkstæðið Jötun, sem S. Í. S. rekur, fremur en ef ég fer með hann í Ræsi, sem er einstaklingsfyrirtæki, að viðgerðarverkstæðið Jötunn hafi skattfríðindi, þar sem um sambærilegan rekstur er að ræða hjá þessum tveimur félögum. Eins er um rekstur lyfjabúða, hótela og margvíslegan annan rekstur, sem er alveg sambærilegur við einstaklingsrekstur og er því kominn út af þeim grundvelli, sem samvinnufélögin voru upphaflega stofnuð á og var forsenda fyrir þeim fríðindum, sem samvinnufélögunum voru tryggð. Mér finnst, að þetta mál þurfi ekki að ræða af neinni tortryggni eða misskilningi. En menn verða að skilja, að í lýðræðislegu þjóðfélagi verður sambærilegur atvinnurekstur að hlíta sömu reglum. 7. Um leið og skattabyrði borgaranna er létt, ber að ganga ríkt eftir því, að framtöl séu rétt, og refsað harðlega fyrir skattsvik. 8. Komið verði á fót sérstökum dómstólum í skattamálum í stað yfirskattanefndar og ríkisskattanefndar og girt fyrir handahóf í framkvæmdum. 9. Tekin verði upp innheimta skatta og útsvara af tekjum jafnóðum og tekjurnar myndast, eins og lengi hefur verið gert í Bandaríkjunum og víðar. 10. Komið verði á skattfrelsi sparifjár í miklu ríkari mæli en gert er ráð fyrir í till. þeirri, sem um þetta er flutt nú. 11. Gerðar verði ráðstafanir til þess, að skattahækkanir verki ekki aftur fyrir sig. 12. Skattar verði aftur frádráttarhæfir, eins og þeir vöru frá 1935 til 1941–42. Það var að vísu sagt, þegar hætt var að heimila að draga skatta og opinber gjöld frá, að það ætti að breyta skattstiganum, og var það gert, en reynslan hefur sýnt, að með þessu hefur verið kippt burt helzta varnarmeðali einstaklinga gegn ágengni hins opinbera á pyngju þeirra. Það sést bezt á því, þegar það er vitað, eins og kemur fram í áliti mþn., að í mörgum tilfellum verða fyrirtæki og atvinnurekendur að borga meira í skatt en nemur heildartekjum þeirra á því ári, þegar skattar eru innheimtir. Það stafar af því, að tekin hafa verið gjöld af veltu fyrirtækjanna, sem þarf ekki að vera rétt í hlutfalli við það, hvort viðkomandi aðilar hafa hagnazt af rekstri sínum eða ekki. Ég tel mjög mikils virði, að þessi regla verði aftur tekin upp í okkar skattalöggjöf, eins og meiri hluti nefndar þeirrar, sem starfaði að þessu máli 1947–48, - þ. e. a. s. 3 af 5 nefndarmönnum - lagði til. 13. Að lögfest verði hæfilegt hlutfall milli framleiðslutekna þjóðarinnar og þess, sem hið opinbera getur krafizt í sköttum og opinberum gjöldum. M. ö. o., að það verði fundnar leiðir til þess, að framleiðslutekjurnar á hverju ári, ef þær verða meiri eða minni en árið áður, setji eftir vissum reglum takmörkun á það, hve ríki og bæir megi taka mikið af skattþegnum sinum. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki gert minnstu tilraun til þess að setja hér fram tæmandi upptalningu á því, hvaða atriði í skattalögunum ég tel nauðsynlegt að verði tekin til þeirrar endurskoðunar, sem með þessari þáltill. er farið fram á. Aðeins vildi ég taka það fram, að það, sem gerð er grein fyrir í grg., er rökstuðningur fyrir því, að þessi þáltill. er fram komin. Svo hef ég bent hér á smáatriði, sem fram hafa komið í frv. einstakra þm. á þessu þingi. Ég hef þannig aðeins rökstutt frekar en gert er í grg. þörfina á því, að mál þetta fái hraðan byr í þinginu, hvort sem þáltill. verður samþ. í þessu eða öðru formi, þannig að gangskör verði gerð að því, að hv. Alþingi taki þessi mál til rækilegrar athugunar. Við höfum á tveim undanförnum árum, eftir að gengisbreytingin var samþ. hér, verið að reyna að koma á vaxandi efnahagslífi í landinu og koma okkar efnahagsmálum þannig fyrir, að atvinnuvegirnir geti verið reknir án opinberra styrkja. En um leið og mörgu hefur miðað vel áfram í þessu efni, þá er einn þrándur í götu í okkar þjóðfélagi, og er það sú óheilbrigði, sem ríkir í skattamálum okkar. Það ætti því að vera sameiginlegt áhugamál þeirra, sem vinna að því að koma efnahagsmálum þjóðarinnar í lag, að taka þessi mál til skjótrar afgreiðslu.



Herra forseti. Á þskj. 214 hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurn um, hvað líði framkvæmd þál. um kristfjárjarðir. Með þál. 19. apríl 1950 fól Alþ. ríkisstj. athugun á þessum málum. Það, sem einkum vakti fyrir mér með þessari fyrirspurn, er það, að tvær kristfjárjarðir í Snæfellsnessýslu, Innri-Drápuhlíð og Efri-Hlíð, hafa lagzt í eyði, sökum þess að bæjarhúsin voru komin að falli. Engin leið var fyrir ábúendurna að endurbyggja þær, vegna þess að þeir gátu ekki fengið lán út á þær, og lögðust þær því í eyði, þótt þær lægju vel við samgöngum og mörkuðum. Þegar kristfjárjarðir fara þannig í eyði, eins og Innri-Drápuhlíð og Efri-Hlíð, geta þær ekki lengur framkvæmt það hlutverk. sem þeim er ætlað, en það er, að afgjöld þeirra renni til styrktar fátæklingum. Einfaldasta leiðin til úrbóta á þessu er sú, að þessar jarðir séu seldar og söluandvirðinu varið til að stofna sjóð, er hafi sama hlutverk með höndum og jarðarafgjaldinu var ætlað áður. Á þann hátt væri vilji gefandans virtur, og tel ég þetta einfaldasta leið til þess að fullnægja vilja gefandans. - Fyrir fáum dögum hefur hæstv. ríkisstj. lagt fram í Ed. frv. til laga um viðauka við lög nr. 111 9. okt. 1941, um eftirlit með opinberum sjóðum, á þskj. 230. Ef þetta frv. verður lögfest á þessu þingi, virðist hægt að leysa vandkvæði þau, sem nú eiga sér stað í sambandi við kristfjárjarðir, og gera nauðsynlegar breyt. á skipulagsskrá þeirra. Þetta frv. hæstv. ríkisstj. var lagt fram eftir að ég hafði lagt fram þessa fyrirspurn, sem hér liggur fyrir til umr. En ég sé að það muni geta leyst þau vandkvæði, sem ég hef rætt hér um, ef lögfest verður.



Herra forseti. Ég skal út af fyrirspurn hv. þm. Snæf. gefa þessar upplýsingar: Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, var samþ. þál. viðkomandi kristfjárjörðum 19. apríl 1950, og var hún send félmrn. skömmu síðar. Ráðuneytið lét þá fram fara athugun á því, hvort unnt mundi að gera fullnægjandi skýrslur um eignir þessar eftir þeim gögnum, sem aðgengileg og tiltæk voru hér í Reykjavík og hjá embættismönnum ríkisins yfirleitt. Sú athugun leiddi í ljós, að ekki mundi vera unnt á þann hátt einan að fá fullnægjandi upplýsingar um þessar jarðir og að eðlilegast og bezt mundi vera að safna upplýsingum um jarðirnar hjá oddvitum og bæjarstjórum í öllum hreppum og kaupstöðum landsins. Félmrn. ritaði þá öllum bæjarstjórum og oddvitum á landinu bréf, þar sem spurt var um það, hvort kristfjárjarðir eða sambærilegar eignir væru í héruðum þeirra, og beðið var um að senda svör fyrir 1. maí þ. á. Og það var beðið um, að send væru svör, hvort sem slíkar jarðir væru til í viðkomandi sveitum eða ekki, og ef þær væru þar, þá svör um, hvers virði þær væru, og upplýsingar um það, hvar finna mætti skýrslur um það, hvernig þær væru komnar í þá eigu eða fyrirætlun, sem þær væru í. - 1. október höfðu borizt svör frá 80 sveitarfélögum. Þá var þetta ítrekað til sveitarfélaganna, og í nóv. voru komin svör frá 189 bæjar- og sveitarfélögum. Þá eru ókomin svör frá 36 sveitarfélögum enn, en gera má ráð fyrir, að þau berist fljótlega. Það er nú þegar farið að vinna úr þessum gögnum í rn. og flokka jarðir þessar eftir sýslum og sveitarfélögum, grafa upp gjafabréf um þær og skilríki, eftir því sem unnt er, og verður unnið að þeirri athugun og rannsókn áfram, svo að vænta má, að fyrir geti legið nokkurn veginn tæmandi skýrslur um þessar eignir einhvern tíma á næsta ári. Það mun varla verða fyrr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir hans upplýsingar varðandi þessar kristfjárjarðir og vona, að þær ráðstafanir, sem rn. hefur gert í þessu efni, komi að tilætluðum notum.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að víkja hér nokkuð að einni hlið þessa máls. Það hefur stundum verið um það rætt, að hætta væri á því, að þessar jarðir, sem gefnar hafa verið fyrr á tímum í ákveðnu augnamiði og væru eign sérstakra sjóða, færu í eyði, vegna þess að ábúendur þeirra hefðu ekki möguleika til þess að gera þær endurbætur á húsum á þeim, sem með þyrfti. Hefur því stundum verið um það talað og síðast nú í ræðu hv. þm. Snæf. hér áðan, að e. t. v. væri rétta lausnin á þessu sú að selja slíkar jarðir og nota andvirði jarðanna til sjóðmyndunar, sem farið væri með eftir þeim fyrirmælum, sem í gjafabréfunum hefðu verið. - Út af þessu vil ég benda á, að ég tel ákaflega varhugavert að raska þeim fyrirmælum, sem út hafa verið gefin í slíkum bréfum, nema brýn nauðsyn krefji. Mér skilst, að það væri hægt að bjarga málinu við með þeim hætti, þar sem t. d. er ákveðið í slíkum bréfum, að ekki megi selja jarðirnar, að leigja þær á erfðafestu, því að það er enginn vandi. Það er nóg af mönnum, sem vilja taka jarðir á erfðaleigu. Síðan gætu þessir ábúendur greitt eftir jarðirnar, eftir sem áður, hæfilegt eftirgjald, en fengju að taka lán gegn veði í þeim eins og jarðeignum ríkisins, sem leigðar eru á erfðafestu, til framkvæmda. - Nú kann að vera, að í einhverjum af þessum bréfum sé líka bann við því að veðsetja jarðirnar færu í eyði, með þessu móti, sem ég í bréfunum bann við því að selja þær, þá skilst mér, að það væri hægt að koma í veg fyrir, að jarðirnar færu í eyði, með þessu móti, sem ég gat um, án þess að brjóta þessi fyrirmæli með sölu jarðanna. Það er vissa fyrir því, að nóg er af mönnum hér, sem eins vel vilja taka jarðir á erfðaleigu eins og fá þær keyptar, svo að vandalaust er að halda jörðunum í ábúð með þeim hætti. Þetta mál kemur e. t. v. fyrir í öðru formi síðar á þinginu, því að það mun vera eitthvert frv. í hv. Ed. varðandi þetta mál. En mér þótti þó ástæða til að minnast á þetta atriði í sambandi við fyrirspurnina.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. V-Húnv. sagði, að í eyði eiga þessar jarðir ekki að þurfa að vera fremur en aðrar jarðir, því að þetta eru opinberar jarðir eða opinberar eignir, sem má eftir lögum um erfðaábúð og óðalsrétt byggja á erfðafestu. En það er annað vandamál í sambandi við þetta, sem kemur fram í náinni framtíð viðkomandi sumum þessara jarða, sem er það, að sjóðir, sem eiga þær, - og er þeirri nefnd, sem hefur með höndum eftirlit með opinberum sjóðum, vel kunnugt um það, og í þeirri n. eru tveir hv. alþm., - þessir sjóðir eru sumir hverjir ekki annað en það verðmæti, sem í jörðinni stendur. Nú eru sumar af þessum jörðum orðnar þannig settar, að verðmæti sjálfs landsins er orðið ósköp lítið, samanborið við það verðmæti, sem búið er að festa í umbótum, svo sem byggingum og rafstöðvum á þessum jörðum. Og viðkomandi sumum þessum jörðum, sem búið er að fara þannig með, er það svo, að enginn lögmætur erfingi er, sem gæti tekið við jörðinni af ábúanda, þar sem sumir þessir ábúendur eru gamalmenni, sem ekki eiga aðra erfingja en fjarskylda ættingja. - Og eftir landslögum er það þannig um jarðir, sem eru á erfðaleigu, að jarðeigandi er skyldur til að leggja í kostnað til endurbóta á jörðinni. Í þessum tilfellum er jarðeigandinn jörðin sjálf, sem á ekki einn eyri. Og slíkum tilfellum, sem ég gat um, man ég eftir við mjög fljótlega athugun fjórum, þar sem stendur svona á. Og þar held ég, að ekki sé gott að komast utan um það að láta þessar jarðir gegna ætlunarverki sínu, nema með því að selja jarðirnar, þó að ég sé yfirleitt ekki með sölu þessara jarða. - Það hefur náttúrlega hver, sem á þessum jörðum býr, fullt leyfi til að byggja á þeim. En ég held, að það geti í sumum tilfellum verið alveg nauðsynlegt að selja þessar jarðir.



Herra forseti. Ég hef lagt þessar fyrirspurnir fram um kostnað og innheimtu iðgjalda Tryggingastofnunar ríkisins vegna þess, að reikningar næstliðins árs liggja enn ekki fyrir. Þeir reikningar stofnunarinnar hafa enn ekki verið birtir almenningi, og finnst mér því vera ástæða til að fá upplýsingar um þessi atriði. - Fyrirspurn þessi er í fjórum liðum: 1. Hvað margir menn vinna á aðalskrifstofu Tryggingastofnunar ríkisins í Reykjavík? Hve miklu námu launagreiðslur til þeirra árið 1950, og hver var annar kostnaður við skrifstofuna það ár? 2. Hvað mikið borgaði Tryggingastofnunin hverjum héraðsdómara um sig árið 1950: a. í innheimtulaun, b. í umboðsþóknun? 3. Hvað mikla umboðsþóknun borgaði Tryggingastofnunin hverju sjúkrasamlagi um sig árið 1950? 4. Hvað var mikið óinnheimt af iðgjöldum til Tryggingastofnunarinnar í árslok 1950 úr hverju tryggingarumdæmi: a. frá árinu 1950, b. frá fyrri árum? Ég vænti, að þessar spurningar séu svo ljóst fram settar, að þær þurfi ekki frekari skýringar við.



Herra forseti. Ég get gefið upplýsingar varðandi fyrirspurnir hv. þm. V-Húnv., en þær eru þess eðlis, að það þarf að lesa upp margar tölur, ef á að svara þeim. Þetta tekur langan tíma. Ég skal fyrst snúa mér að 1. fyrirspurninni. Þess skal getið, að árið 1950 námu kaupgreiðslur hjá Tryggingastofnun ríkisins, aðalskrifstofunni, kr. 982421.52. Þar af voru laun 25 fastra starfsmanna kr. 785121.48, en 36 starfsmenn aðrir tóku í laun kr. 197300.04, þar með taldir stjórnarmenn og endurskoðendur, starfsmenn, sem vinna ekki fullan vinnutíma, starfsmenn til að leysa af í sumarleyfum, ræstingarkonur, lyftuvörður og sendisveinar. Annar kostnaður skrifstofunnar hefur orðið kr. 493283.55, þar með talin afskrift áhalda, greiðslur fyrir vottorð ag styrkur til slysavarna. Velta Tryggingastofnunarinnar, með ríkisframlagi til sjúkrasamlaga og sérstökum lífeyrissjóðum, nam árið 1950 um 145 millj. kr., en allur rekstrarkostnaður stofnunarinnar varð það ár um 2.6 millj. kr., eða um 1.8% af veltunni. Þetta var svarið við 1. fyrirspurn. - 2. fyrirspurn Hv. þm. hljóðaði þannig: „Hvað mikið borgaði Tryggingastofnunin hverjum héraðsdómara um sig árið 1950: a. í innheimtulaun, b. í umboðsþóknun?“ Ég verð að lesa skýrslu fyrir hvern dómara til að geta skýrt þetta. Tryggingastofnunin hefur samið um þetta við héraðsdómarana samkvæmt l. Ég sleppi aurunum til að spara nokkrar tölur. Innheimtu- Umboðs- laun. laun. Tollstjórinn í Reykjavík kr. 11417 kr.12577 Bæjarfógetinn á Akranesi. - 3056 -3612 Sýslum. Mýra- og Borgfjs. - 3919 - 6569 Sýslum. Snæf: og Hnappds. - 3610 - 5942 Sýslum. Dalasýslu - 1903 - 3641 Sýslum. Barðastrandars. - 3322 - 5060 Bæjarfógetinn á Ísafirði - 4641 - 9375 Lögreglustj., Bolungavík - 1130 - 3305 Sýslum. Strandasýslu - 2578 - 4219 Sýslum. Húnavatnssýslu - 3772 - 5937 Bæjarfóg., Sauðárkróki - 3868 - 5910 Bæjarfóg., Siglufirði - 3611 - 3603 Bæjarfóg., Akureyri - 5921 - 18106 Bæjarfóg., Ólafsfirði - 1107 - 2500 Bæjarfóg., Húsavík - 4598 -7931 Bæjarfóg., Seyðisfirði - 3621 - 5940 Bæjarfóg., Neskaupstað - 2429 - 3343 Sýslum. S.-Múlasýslu - 3665 - 6023 Sýslum. Skaftafellssýslu - 3357 - 5206 Sýslum. Rangárvallasýslu - 3536 - 5516 Bæjarfóg., Vestm.eyjum - 5773 - 5115 Sýslum. Árnessýslu. - 4752 - 9120 Bæjarfóg., Hafnarfirði - 5739 - 18716 Bæjarfóg., Keflavík - 3017 - 6828 Samtals kr. 94354 kr.164113 eða m. ö. o. er þetta rétt við 250 þús. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að greiða að upphæð 420 þús. kr. vegna umboðsstarfanna og hreppsstjóra þóknunar. Þetta var svarið við 2. fyrirspurn. - 3. fyrirspurn Hljóðaði svo: „Hvað mikla umboðsþóknun borgaði Tryggingastofnunin hverju sjúkrasamlagi um sig árið 1950?“ Greiðsla Tryggingastofnunarinnar til sjúkrasamlaga árið 1950 vegna umboðsstarfa var sem hér segir: Sjúkrasamlag Reykjavíkur kr. 278310 Sjúkrasamlag Akraness - 17460 Sjúkrasamlag Siglufjarðar - 23000 Sjúkrasamlag Akureyrar - 42250 Sjúkrasamlag Ólafsfjarðar - 10300 Sjúkrasamlag Neskaupstaðar - 16250 Sjúkrasamlag Vestmannaeyja - 26000 Sjúkrasamlag Hafnarfjarðar - 22000 Samtals kr. 435570 Þá er komið að 4. lið fyrirspurnanna: „Hvað var mikið óinnheimt af iðgjöldum til Tryggingastofnunarinnar í árslok 1950 úr hverju tryggingarumdæmi: a. frá árinu 1950, b. frá fyrri árum?“ Það er mikið mál að lesa þetta upp, en ég skal sleppa aurunum til að stytta það heldur. Þá tek ég til meðferðar iðgjöld, sem lögð voru á á árunum 1947–50. Það skal tekið fram, að verulegur hluti hinna niðurfelldu iðgjalda mun hafa verið ranglega á lagður, og mun að jafnaði vera meira af slíkum ranglega álögðum gjöldum í kaupstöðum en sveitum. Iðgjöld Úrgengin og Ógr. iðg. samtals endurgreidd Ógreidd Úrgengin og 1950 kr. kr. kr. ógr. í % kr. Reykjavík 57200093 754671 2932724 6.446 2251013 Akranes 2599066 9072 210429 8.445 108076 Mýra- og Borgarfjarðarsýsla 2454113 13297 60621 3.012 57693 Snæfells- og Hnappadalssýsla 2095639 7335 9188 0.788 8348 Dalasýsla 787302 4722 5310 1.274 5310 Barðastrandarsýsla 2038161 6448 44806 2.515 34866 Ísafjörður 5001838 69772 315289 7.698 249269 Bolungavík 540483 11957 43796 10.2 38938 Strandasýsla 1313116 3886 11460 rúml.1 10556 Húnavatnssýslur 2353622 4905 6174 0.5 6174 Sauðárkrókur og Skagafjarðarsýsla 2383996 16520 41612 ca. 2.5 26979 Siglufjörður 2991650 24068 230886 8.5 139214 Akureyri og Eyjafjarðarsýsla 10165165 135715 450323 5.7 330514 Ólafsfjörður 594567 7830 92884 16.9 53479 Þingeyjarsýslur 3764084 6630 2730 0.25 1890 Seyðisfjörður og Norður-Múlasýsla 2356866 23009 9223 1.3 9223 Neskaupstaður 1345894 7655 209570 16 143969 Suður-Múlasýsla 2762182 20319 171064 6.9 114311 Skaftafellssýslur 1754888 300 280 0.3 Rangárvallasýsla 2106959 5567 540 0.23 Vestmannaeyjar 3667165 119095 130612 6.8 111819 Árnessýsla 4125952 49225 19831 1.6 15606 Hafnarfjörður 9649156 201081 419676 6.4 349689 Keflavík 1705337 74120 107190 10.6 63256 Þá er ég kominn í gegnum þennan lista. Alls hafa verið lögð á iðgjöld að upphæð krónur 125757304.46. Úrgengin og endurgreidd af þeim kr. 1577238.96. Ógreidd iðgjöld kr. 5526226.37. Úrgengin og ógreidd í % 5.649. Frá síðasta ári er þegar úrgengið kr. 84432.80, - ég sleppti þeim tölum áðan er ég las listann, - en ógreitt kr. 4130197.98 frá síðasta ári. - Nú liggur það ljóst fyrir, að ekki er hægt að dæma um hve effektiv innheimtan er á síðasta ári. Ef tekin eru sér árin 1947–49, eru álögð iðgjöld kr. 95727609.75, úrgengin og endurgreidd af þeim kr. 1492816.16, eða 1.6% af álögðum iðgjöldum, óinnheimt frá sömu árum 1396028.39, eða 1.5% af álögðum iðgjöldum alls. Hins vegar verða álögð iðgjöld, þegar árið 1950 er tekið sér, kr. 30029694.71, úrgengin og endurgreidd kr. 84432.80, eða 0.3% af álögðum iðgjöldum alls, óinnheimt kr. 4130197.98, eða 13.7% af álögðum iðgjöldum á árinu. En eins og ég hef tekið fram áður, get ég ekki sagt um, hve mikið kann að vera innkomið núna af því. - Tel ég mig þá hafa svarað fyrirspurnum hv. þm.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þær glöggu upplýsingar, er hann veitti hér um þetta mál. Hann hefur einnig gefið hér upplýsingar um meira en um var spurt, eins og um heildarupphæðir iðgjalda, sem lögð hafa verið á, o. fl. Það, sem maður rekur augun einkum í, er, hvað innheimta iðgjaldanna er ákaflega misjöfn í hinum ýmsu umdæmum. Að meðaltali hafa ekki fengizt inngreidd 5.6% af álögðum iðgjöldum síðustu ára. En þetta er ákaflega misjafnt. Í nokkrum - fáum - umdæmum er það innan við 1%, sem er óinnheimt, og í tveimur sýslum er ekkert óinnheimt. Annars staðar hefur þetta verið mikill hluti. Í tveimur umdæmum er milli 16% og 17% óinnheimt og í nokkrum um 10% óinnheimt um síðustu áramót. Þetta er mál, sem er vert að taka til athugunar að kippa í lag. Mér skilst, að Tryggingastofnun ríkisins sé ekki vel á vegi stödd fjárhagslega og að ekki verði hjá því komizt, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að þau sýslufélög, þar sem ástandið er verst, bæti ráð sitt í þessum efnum. Ég býst ekki við, að þeir, sem standa í skilum, sætti sig við þetta. Ég veitti því athygli, að forstjóri Tryggingastofnunarinnar, hv. 4. þm. Reykv., skaut því inn í, að Reykjavíkurbær haldi opnum tryggingaiðgjaldareikningum fram í marz. Ég vildi fá að vita, hvernig það er hjá Tryggingastofnun ríkisins, hvort hún haldi reikningum opnum fram yfir áramót. Nú er það svo, að Tryggingastofnun ríkisins hefur fleiri tekjustofna en iðgjöldin. Ég hafði ekki spurt um það sérstaklega og á því ekki rétt á að fá því svarað nú, en ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi á takteinum upplýsingar um, hvað líði greiðslu á framlagi bæjar- og sveitarfélaga. Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram um þetta að svo stöddu og þakka ráðh. fyrir hinar greinargóðu upplýsingar.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. spurði, hvort Tryggingastofnun ríkisins héldi sínum reikningum opnum fram yfir áramót. Það gerir hún ekki. Hún lokar þeim 31. desember hvert ár. Mér skildist á hv. þm. V-Húnv., að hann væri heldur lítið ánægður með heildarniðurstöður innheimtunnar. Ég verð að segja það rauplaust, að ég tel, að innheimtan árin 1947–49 hafi gengið vonum framar. Árið 1950 er enn of snemmt að segja um, en því ber ekki að neita, að nokkru þyngra horfir með innheimtuna það ár. - Hv. þm. V-Húnv. fann það einkum að innheimtunni, að hún gengi misjafnlega. Það er að vísu rétt, að aðeins tvær sýslur eru alveg skuldlausar, aðrar með innan við eða um 1% skuld. Hins vegar sér hv. þm., ef hann athugar það, að þetta liggur mest í óinnheimtum iðgjöldum frá árinu 1950. Þá eru það Neskaupstaður og Ólafsfjörður, þar sem óinnheimt iðgjöld eru um 16%. Þessar skuldir stafa af nokkuð sérstökum ástæðum; þar þurfti að innheimta hjá útgerðarmönnum, sem fóru í skuldaskil, og mátti ekki ganga að þeim fyrr en því uppgjöri væri lokið, en þetta kemur nú vonandi í gegnum skuldaskilasjóð. En meginmunurinn liggur ekki í innheimtu frá fyrstu 3 árunum, heldur misjöfnum eftirstöðvum frá árinu 1950.



Herra forseti. Það var fyrirspurn hv. þm. V-Húnv. um, hvort hægt væri að gefa upplýsingar um greiðslur sveitarfélaganna. Ég hafði ekki búið mig sérstaklega undir að svara þessu, þar sem ekki var um það spurt, en ég get þó sagt almennt um það, að það hafa verið erfiðleikar á þeirri innheimtu, eins og ég hygg að hv. alþm. sé kunnugt, og þeir erfiðleikar hafa farið vaxandi. En mér er óhætt að fullyrða, að Tryggingastofnunin og sveitarfélögin hafa gert allt, sem þau gátu, til þess að þetta væri í lagi, en því ber ekki að leyna, að hér er ástandið alls ekki gott. Ég skal nú geta hér um nokkur bæjarfélög, hvernig ástandið var hjá þeim um síðustu áramót, án þess þó að um tæmandi upplýsingar sé að ræða. Er þá fyrst Akranes sem skuldaði 75 þús. kr. um síðustu áramót. Hafnarfjörður: skuld frá 1950 110 þús. kr. Keflavík: skuld frá 1950 og eldri framlög kr. 253922.99. Reykjavík: skuld frá 1950 kr. 3983046.30, og Ólafsfjörður skuldaði um 240 þús. kr. um síðustu áramót. Ég held, að ekki sé ástæða til að nefna fleiri staði, og hafa víða komið inn meiri og minni upphæðir á árinu, en árið er ekki uppgert enn. - Ég vona, að hv. fyrirspyrjandi láti sér þetta nægja, þar sem ekki var sérstaklega um þetta spurt.

forseti (JPálm): Mér hefur borizt bréf frá hv. 8. landsk. þm., sem sent var hæstv. forseta Nd., og er það á þessa leið: „Reykjavík, 26. nóv. 1951. Með því að ég þarf á morgun að fara utan til funda á þingi Evrópuráðsins í Strasbourg og dvelja þar um tveggja vikna skeið, þá leyfi ég mér að æskja þess með vísun til 3. mgr. 144. gr. laga nr. 80 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, að fyrsti landskjörinn varaþingmaður Alþýðuflokksins, Guðmundur Í. Guðmundsson, taki sæti á Alþingi í minn stað í fjarveru minni. Virðingarfyllst, Stefán Jóh. Stefánsson.“ Samkvæmt bréfi þessu tekur 1. landsk. varaþm. Alþfl., Guðmundur Í. Guðmundsson bæjarfógeti, sæti á Alþingi, og býð ég hann velkominn.