Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSt): Eftir því sem útlit er fyrir, má búast við, að þetta verði síðasti fundur d. á þessu þingi. Þó er það ekki alveg víst. Það gæti orðið kallaður saman fundur enn, en ég geri frekar ráð fyrir, að þetta verði síðasti fundur deildarinnar. Þetta er orðið víst lengsta þing, sem háð hefur verið á Íslandi, og ég finn alveg sérstaka ástæðu til að þakka hv. deildarmönnum hér samvinnuna á þessu langa þingi. Ég minnist þess ekki, að það hafi nokkurn tíma komið nokkur ágreiningur upp á milli mín sem forseta og hv. þm. í deildinni. Að vísu hef ég tekið þátt í umr. hér sem alþm., og ég á ekki við það, að það hafi ekki verið ágreiningur á milli mín sem þm. og annarra hv. þm., heldur minnist ég þess ekki, að það hafi verið milli mín sem forseta og annarra. Ég óska öllum þm. deildarinnar góðrar framtíðar og að við hittumst heilir í haust allir. Þeim þm., sem heima eiga utan bæjarins, óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu. Starfsmönnum deildarinnar, varaforsetum og skrifurunum, þakka ég sérstaklega góða samvinnu, varaforsetunum fyrir að hafa hlaupið í skarðíð fyrir mig og þá sérstaklega hv. 1. varaforseta, sem gegndi hér alveg forsetastörfum, meðan ég fór til útlanda í vetur, og skrifurunum alveg sérstaka stundvísi og skyldurækni í þeirra starfi.



Ég leyfi mér, herra forseti, að þakka hlý orð í garð okkar deildarmanna. Ég óska forseta góðs gengis og fjölskyldu hans, og ég vona, að hv. deildarmenn taki undir þá ósk með því að rísa úr sætum. - 

Forseti (BSt): Ég þakka hv. þm. V-Sk. hlý orð í minn garð og hv. þm. deildarinnar fyrir að hafa tekið undir þau - og segi svo fundi slitið.



Já, refirnir sleppa nú oft úr greipum manns. Það virðist sem brtt. frá Nd. hafi sloppið úr greipum prentsmiðjunnar, svo að frv. er ekki komið enn þá í því formi, sem það á nú að liggja hér fyrir. Ég álít það skyldu mína sem formanns landbn. að skýra í stuttu máli frá þeim breytingum, sem gerðar voru á frv. í Nd. Landbn. hefur ekki getað haldið fund, síðan frv. barst hingað til d. í gær, og það, sem ég þess vegna segi, er ekki fyrir n. bönd, heldur frá mér sjálfum. Breytingarnar, sem gerðar hafa verið, eru fyrst og fremst við i. gr. Þar er sú breyting, að meðan veiðistjóra var ætlað að standa beint undir ráðuneytið, þá er honum nú ætlað að standa undir stjórn Búnaðarfélags Íslands. Þó er ráðh. ætlað að skipa hann, gagnstætt öðrum ráðunautum, og honum ætluð laun í Vl. flokki, gagnstætt öðrum ráðunautum, sem ætluð eru laun í Vll. flokki. Þetta er breyting frá því, sem var í 1. gr. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að hægt sé að fela honum fleiri störf, sem á var imprað í nál. mþn., sem samdi frv. upprunalega, og hæstv. landbrh. minntist líka á í framsögu fyrir málinu hér í þessari hv. deild. Það er talið upp í greininni nú, eins og frv. kemur frá Nd., hvað það er, sem er hægt að fela honum, en ég álít það ekki tæmandi og vildi mega skilja það þannig, að fela mætti honum fleira en þar er talið upp. Þessari breytingu, sem hér er um að ræða, er ég ekki á móti. En eins og ég sagði, tala ég hér fyrir sjálfan mig eingöngu, en ekki fyrir n. sem heild. Þá er önnur brtt., sem n. hefur gert við 9. gr. Það eru hækkuð verðlaunin, bæði fyrir tófur og minka. Þessi hækkuðu verðlaun eru það þá, að ef jafnmikið er unnið af minkum og hlaupadýrum á hinu fyrsta ári, eftir að lögin öðlast gildi, eins og var 1955, þá munar það 130400 kr., sem ríkissjóður þarf að borga meira fyrir unnin dýr. Út af fyrir sig er ég ekki á móti þessu ákvæði vegna þess arna. Ég er á móti þessu ákvæði af því, að það er sýnilegt mjög, þegar maður athugar skýrslur um þessi mál, að það er sums staðar á landinu, í nokkuð mörgum hreppum á tveim svæðum á landinu, sem ekkert er gert til að reyna að útrýma dýrum annað en að skjóta þau að vetrinum, og það lítur bókstaflega út fyrir, að sumir hreppar geri sér leik að því að reyna að fá sem flesta yrðlinga lifandi út úr grenjunum til að geta fengið verðlaun fyrir að skjóta þá að vetrinum. Þess vegna var ég á móti því og er áfram á móti því, að verðlaunin séu höfð það þá, að menn fái hvöt til þess arna. En svona er þetta núna. Þrátt fyrir þetta tel ég önnur ákvæði í frv. það mikils virði, að ég mun ekki greiða atkv. á móti því hér í d. Ég vil fá frv. fram samþ. og tel það mikinn ávinning þrátt fyrir þessa skemmd, sem ég tel að orðið hafi á því í Nd. Það mun sýna sig betur, þegar veiðistjóri er kominn og ef honum heppnast að fá inn þær skýrslur, sem á að senda, en ekki hafa verið sendar, þó að fjórum sinnum hafi verið eftir þeim kallað á árinu 1956 fyrir árið 1955, nema á pörtum á landinu og ekkert fyrir elna heila sýslu, Strandasýslu, sem aldrei sendi neitt frá sér um það, og margir hreppar víðs vegar annars staðar af landinu, - en það mun sýna sig, ef þær skýrslur nást inn og reynt verður að vinna úr þeim frá ári til árs, hve óhyggilegt það er að hækka verðlaunin eins og gert er í 9. gr., sýna sig í því, að það mun fjölga ár frá ári þeim dýrum, sem unnin eru á vissum svæðum á landinu sem hlaupadýr, af því að það er ekkert gert til að eyða yrðlingunum. Og þá veit ég, að lögunum verður breytt. Þess vegna vil ég ekki láta fella lögin vegna þess arna, hvað sem aðrir kunna að vilja. Þá var 11. gr. breytt og að ég tel líka til hins verra, þó að ég muni hins vegar ekki heldur láta það, sem ég hef á móti því, verða til þess að fella lögin nú hér í d., og þess vegna greiði ég atkvæði með þeim. En þetta eru ákvæðin viðvíkjandi eitruninni. Það var svo fyrir mælt, þegar frv. fór frá okkur, í 11. gr., að það væri skylt að eitra fyrir refi og minka, en það væri heimilt fyrir veiðistjóra að undanskilja ákveðin svæði, ef hætta væri á, að eitrunin þar gæti á einhvern hátt orðið skaðvænleg fyrir náttúru landsins. Var þessu sérstaklega stefnt að því svæði, sem ernirnir eru nú á, sem eru yfirleitt Vestfirðirnir. Nú er hins vegar svo fyrir mælt, að oddvitum og bæjarstjórum sé skylt að sjá um eitrun fyrir refi og minka, eftir því sem Búnaðarfélag Íslands ákveður og mælir fyrir um. Það er sett þarna inn sem milliliður Búnaðarfélags Íslands, og það er ekki skylt að eitra, nema það fyrirskipi. Ef það gleymir einhvern tíma að vetrinum nógu snemma eða strax að haustinu að tilkynna, að eitra skuli, og skrifa hverri hreppsnefnd fyrir sig um, að nú skuli eitra þarna og þarna, þá fellur eitrunin niður. Ég tel þetta mjög miður farið, því að það átti skýlaust að vera skylda, og það dreg ég ekki af því, sem Pétur og Páll hafa um málið skrifað, sem fæstir þekkja meira en sitt byggðarlag, heldur af því, sem ég hef séð af skýrslunum, sem þó bárust nefndinni fyrir 1955, og þeim upplýsingum, sem oddvitarnir gáfu í bréfum sínum, er þeir svöruðu nefndinni, sem allur fjöldinn af þeim gerði. En af þeim er ákaflega augljóst, að þar á landinu, sem eitrað hefur verið að staðaldri, eins og t.d. í Mýra- og Borgarfjarðarsýslunni, hafa greni og dýrbitur farið minnkandi ár frá ári í s.l. 30 ár. Annars staðar, þar sem eitrunin hefur verið vanrækt, hefur grenjunum fjölgað ár frá ári. Það þarf þess vegna engum að segja, sem reynir að kynna sér ástandið í landinu öllu, að eitrunin hefur verið ákaflega stór liður til þess að útrýma refunum. Þess vegna er mér illa við, að það skuli ekki vera skylda eins og áður var, en er þó með því í trausti þess, að Búnaðarfélag Íslands, sem þarna á að ákveða, hvort það sé skylt að eitra eða ekki, taki sínar ákvarðanir í tíma og sjái um, að eitrunin sé framkvæmd vel og samvizkusamlega. Í þessu sambandi vil ég benda á, að það var dálítil hræðsla við það hjá ýmsum að eitra fugla. Það var litið svo á, að þeir væru hættulegri fyrir þá fugla, ernina og fálkana, sem hætta getur staðið af að éti eitruð hræ, - það væri hættulegra fyrir þá, ef fuglar væru eitraðir, og þess vegna var mikið umtal í Nd. að láta ekki eitra fugla. Sem betur fór, var þetta tekið út aftur, og nú er leyfilegt að eitra fugla. Það er líka alveg nauðsynlegt, því að ef við lítum á upprekstrarlöndin, sem sum eru allt að því eins stór og öll Árnessýsla, hið byggða svæði, já, eða jafnvel stærri, eins og á öræfum Jökuldals og Vopnafjarðar, þá er útilokað að hafa gagn af því að eitra einn eða tvo kindarskrokka einhvers staðar á þessu svæði. Það þarf að eitra smátt og á mörgum stöðum, og það er vandalaust alveg fyrir þann, sem eitrar, að ganga þannig frá hverri eitraðri rjúpu, að hún sjáist ekki úr lofti, þó að hún finnist af lykt af þeim, sem er að leita eftir bráð, snuðrandi um öræfin. Þetta ákvæði kemur þess vegna ekki til okkar, það er nú heimilt að eitra rjúpuna, eins og var, þegar það fór frá okkur, og það tel ég til mikilla bóta. Þá eru ákvæði við 13. gr., sem eru í því innifalin, að Búnaðarfélag Íslands fái upp borinn frá ríkisstj. þann kostnað, sem það leggur út vegna veiðistjórans og starfs hans, en það verði ekki tekið af því fé, sem Alþingi ætlar á fjárlögum í hvert skipti banda Búnaðarfélagi Íslands. Loks er svo síðasta greinin um, að lög þessi öðlist þegar gildi. Nú er orðið það áliðið ársins, þegar lögin öðlast gildi, að hlaupadýravinnnslan er búin seinni partinn af vetrinum í vetur, og það verða þess vegna í þetta skipti tvenns konar verðlaun, sem veitt verða, reyndar bæði fyrir minka og þó sérstaklega fyrir tófurnar, en það náttúrlega gerir heldur erfiðari framkvæmd laganna þetta fyrsta ár, en ekki svo að neinu nemi. Þó að ég sé þess vegna sjálfur óánægður með tvær breyt., sem gerðar hafa verið á frv., þá mun ég samt sem áður greiða því atkvæði mitt, því að ég vil fá lögin samþykkt og ekki þurfa að senda þau á milli deilda aftur. Það er líka svo, að þau voru samþykkt með það miklum meiri hluta í Nd., að ef Nd. heldur fast við sína skoðun og frv. kynni að þurfa að fara í Sþ., þá erum við ekki í meiri hluta, Ed.- menn, svo að það er hætt við, að þannig komum við ekki fram okkar vilja, þó að við viljum gera breyt. á því, og þess vegna mun ég sem sagt fylgja frv. óbreyttu.



Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. N-M. um, að þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv. í hv. Nd., séu tæpast til bóta. Ég mun þó ekki gera margar athugasemdir við frv., eins og það kemur hingað aftur, en langaði til að minnast dálítið á breytingu, sem gerð hefur verið á 11. gr. þess. Það varð samkomulag hér í þessari hv. d. við afgreiðslu málsins að halda ákvæðinu í þessari grein um skyldu til að eitra fyrir refi og minka, en þó um leið lagt á vald veiðistjóra að ákveða, hvort og hvenær þörf væri slíks á hverjum stað. Með þessu vildu hv. þdm. koma í veg fyrir eitrun að óþörfu á vissum svæðum, en hins vegar ekkert draga úr baráttunni gegn ref og mink. Nú kemur þessi gr. aftur töluvert breytt hingað frá Nd. og að ég tel sízt til bóta. Á þskj. 588 er gert ráð fyrir, að 11. gr. orðist á þann veg, að oddvitum og bæjarstjórum skuli skylt að eitra fyrir refi og minka samkvæmt fyrirmælum stjórnar Búnaðarfélags Íslands og á þeim svæðum, er veiðistjóri telur líklegust til árangurs hverju sinni. Um þetta ákvæði finnst mér að gengið sé langt í því að gera einfalt mál flókið. Það er Búnaðarfélagið, sem á að mæla fyrir um eitrunina á þeim svæðum, sem hún skal fara fram á, en veiðistjóri tiltaka um svæðin hverju sinni. Ég tel þetta ekki vera til bóta frá því, sem ákveðið var, er frv. fór héðan úr þessari d., og vildi leggja til, að þessu yrði breytt. Önnur breyting, sem ég vildi mæla með að gerð yrði um leið á þessu, er sú, að óheimilt skuli að eitra fugla. Á þskj. 528, sem var nál. frá hv. landbn. Nd., var brtt. um, að þetta skyldi óheimilt. Þetta nál. mun hafa verið dregið til baka af n. og annað samið allólíkt. Finnst mér það benda til þess, að hv. þm. í landbn. Nd. hafi ekki verið allir á einu máli og hafi verið harla óákveðnir í sínum till. Ég vil nú gera það að minni till. hér og bera fram brtt. skriflega, mælast til þess, að hún fáist borin upp, um breytingu við 11. gr. frv., svo hljóðandi: „11. gr. orðist svo: Skylt er oddvitum og bæjarstjórum að sjá um eitrun fyrir refi og minka á tilteknum svæðum, þegar veiðistjóri mælir fyrir um, að svo skuli gert. Óheimilt er að eitra fugla, en að öðru leyti skal við eitrun fylgja leiðbeiningum og fyrirmælum veiðistjóra. Héraðslæknar og lyfjaverzlanir láta oddvitum og bæjarstjórum í té eitur samkvæmt fyrirmælum landbúnaðar- og heilbrigðismálaráðuneytisins.“ Þessi till., eins og hún er orðuð, má heita samhljóða þeirri till., sem hv. landbn. var með á prjónunum um skeið í Nd., þótt hún væri síðar dregin til baka. Jafnvel þó að þessi samþykkt yrði gerð hér nú, er ekki víst, að óttast þurfi töf á afgreiðslu málsins á þessu þingi, því að svo deildar meiningar munu vera í Nd., að allt eins líklegt er, ef hv. Ed.-þingmenn gætu hugsað sér að fylgja þessari till., að hún mundi ganga fram að lokum á þessu þingi.



Herra forseti. Það hefur nú verið minnzt á það, að gallar séu á þessu frv. frá sjónarmiði tveggja þm., og það verður náttúrlega lengst af svo, að þeim kann að sýnast sitt hverjum í málum yfirleitt. En hv. 1. þm. N-M. vill þó mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, vegna þess að hann gerir sér ljóst, að það er annars sett í hættu, og í annan stað vegna þess, að hann vill, að reynsla komist á um þau atriði, sem hann er ósammála um, og enn fremur gerir hann sér sjálfsagt ljóst, þó að hann taki það ekki fram hér við þessa umr. sérstaklega, að þetta mál þolir ekki bið. Hv. 1. landsk. hefur komið hér með brtt., sem er ekki verulega frábrugðin því, sem ákvæðin eru í 11. gr., eins og það kemur frá hv. Nd., nema um það ákvæði, að ekki megi eitra fugla. En hann tók það réttilega fram, að frv. kynni að vera sett í hættu með þessu. Hann sagði, að það væri ekki víst, að það væri sett í hættu, því að það væri hugsanlegt, eftir því sem atkvgr. hefði fallið í Nd., að sú till., sem kæmi héðan, og þær breytingar, sem kæmu héðan, yrðu samþ. Með því viðurkenndi hann, að frv. væri raunverulega sett í hættu, því að það er vitanlega að setja í hættu frv. að senda það til hv. Nd., þó að það kunni að vera líkur fyrir því, að það verði samþ. þar með þeim breytingum, sem hann áður gat hér. Ég vildi þess vegna mælast til þess, að frv. yrði samþ. óbreytt. Það er mikill áhugi fyrir þessum málum, sem eðlilegt er, um allt land. Það er vitað mál, svo sem fram hefur verið tekið, bæði í grg. og framsögu fyrir þessu máli og oft í blöðum, að þessi rándýr herja nú landið og færast meir og meir sum þeirra, eins og minkurinn, nær svæðum, sem væri alveg óbætanlegt, ef þeim tækist að eyðileggja. Það má aðeins minnast á það, að minkurinn er kominn núna í námunda við Mývatn, einhvern sérkennilegasta stað, sem til er, ekki aðeins á þessu landi, heldur þótt sé leitað viða annars staðar. Og ef hann kæmist þangað, þá yrði þar skarð fyrir skildi í því, sem hann hefði þar úr að moða. Af þessum ástæðum vildi ég mælast til þess, að frv. væri samþ. óbreytt til þess að setja það ekki í hættu, því að það er mjög aðkallandi, að þetta frv. verði samþ. og komið á nú þegar þeim vinnubrögðum til þess að útrýma þessum vargi, sem ætlazt er til að gert verði, ef þetta frv. verður samþ. Það þarf ekki að rekja það hér, hver ósköp það eru, sem minkurinn hefur eyðilagt viða um þetta land, og um refinn er það að segja, að hann veður nú uppi meira en nokkurn tíma endranær, vegna þess að það hafa ekki verið gerðar þær ráðstafanir, sem gera þarf til þess að útrýma honum.



Herra forseti. Þær breytingar, sem þetta frv. hefur tekið í Nd., verð ég að telja að sumu leyti og jafnvel flestu leyti til hins verra. Ég hef kynnzt þessu máli talsvert, vegna þess að ég á sæti í hv. landbn., og öll þau atriði, að ég hygg, sem eru í þessum breytingum, sem komu frá Nd., voru rædd og rædd mikið í landbn. Ed. Ég hef því ekki breytt þeirri skoðun um þau atriði, sem ég hafði þá, og er mótfallinn ýmsu af þessu, bæði hvað snertir hæð verðlaunanna, sem nú á að greiða, en þó er sérstaklega eitt atriði, sem mér er mjög sárt um að ekki skyldi fá að standa í frv., en það er í 11. gr., þar stóð, að veiðistjóri geti þó ákveðið, að ekki skuli eitra á vissum svæðum, ef hætta er á, að eitrið geti útrýmt sjaldgæfum fuglategundum. Það er vitað mál, að þarna er fyrst og fremst átt við örninn, og það er álit manna, sem kunnugir eru, að honum stafi mikil hætta af eitruninni. En ég skil svo 11. gr., eins og hún er nú orðin í frv., að það eigi að eitra á þeim svæðum, er veiðistjórinn telur líklegust til árangurs hverju sinni, m.ö.o.: þó að oddvitar og bæjarstjórar eigi að sjá um eitrun eftir fyrirmælum Búnaðarfélags Íslands, þá eigi Búnaðarfélagið ekki eða hafi ekki heimild til að láta falla niður eitrun á svæðum, ef veiðistjóri telur það líklegt til árangurs til að útrýma ref og mink, þó að það útrými um leið erninum. Ég lít svona á þetta, og þetta tel ég mjög skaðlegt. En ég vil ekki bregða fæti fyrir þetta frv. og mun greiða því atkv. samt, þó að þessi ágalli sé á því, í þeirri von, að fljótlega verði bætt úr þessu með lagabreytingu síðar. Ég vil segja svipað um till. hv. 1. landsk., að hún er að verulegu leyti til bóta. En þar sem skýrt hefur verið hér frá í hv. d. í dag, að jafnvel geti komið til mála, að þinglausnir fari fram á morgun, þá tel ég engar líkur til, að þetta frv. nái fram að ganga, ef við förum að samþ. við það brtt., og af þeim ástæðum mun ég ekki geta fylgt þeirri till. og mun því ekki standa á móti frv., þó að ég sé ósamþykkur sumum atriðunum, sem hafa verið sett inn í frv. í Nd., en geri það í trausti þess, sérstaklega hvað 11. gr. varðar, að á henni fáist breyting þegar á næsta þingi.