Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var tekið til meðferðar í fjh.- og viðskn. Ekki náðist samstaða um afgreiðslu málsins, en meiri hl., sem stendur að nál. á þskj. 335, leggur til að frv. verði samþ. óbreytt. Þessa ákvörðun ber að líta á sem staðfestingu á því loforði, sem á sínum tíma var gefið af hálfu hins opinbera, að staðið skyldi fullkomlega að því að bæta það tjón sem varð vegna hinna hörmulegu náttúruhamfara í Neskaupstað Ég er ekki í efa um það, að það hefði öllum þótt æskilegast að ekki hefði komið til þess að þyrfti að leggja á sérstakan skatt vegna þessara greiðslna, en vegna þeirrar ríkjandi óvissu, sem er um alla fjárhagslega afkomu ríkissjóðs, og það liggur einnig fyrir að það þarf að endurskoða útgjöld ríkissjóðs til verulegrar lækkunar, þá þótti ekki fært annað en að tryggja fjármuni til þess að hægt væri að standa við það loforð, sem á sínum tíma var gefið um bætur til handa fólkinu, sem varð fyrir því mikla tjóni sem þarna varð.



Herra forseti. Sem betur fer er enginn ágreiningur um það ríkjandi, hvernig brugðist skuli við af hálfu Alþ. vegna snjóflóða í Norðfirði. Aftur á móti er óneitanlega nokkur ágreiningur uppi um það, hvernig fjármuna skuli aflað til að standa straum af þeim kostnaði sem þar verður um að ræða. Frá því að þetta mál var fyrst rætt á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. beggja d. Alþ. höfum við Alþb.- menn lagt á það þunga áherslu, að reynt yrði að haga fjáröflun á þann veg að ekki þyrfti að leiða af því söluskattshækkun, og við höfum bent á að margar leiðir eru færar til þess að koma í veg fyrir að til þess neyðarúrræðis þurfi að grípa. Við höfum sem megintill. bent á að eðlilegast væri að ákveða nú, að söluskattsprósentan, sem runnið hefur í Viðlagasjóð, yrði lögð á allt til 30 júní 1976 og mundi þá aðeins vanta um 400 millj. í Viðlagasjóð til þess að ná endum saman, og það teljum við eðlilegast að ríkissjóður leggi beint fram. Þar er að sjálfsögðu um óverulega fjármuni að ræða, eða aðeins um 0.8% af samanlögðum útgjöldum ríkissjóðs, og ætti ekki við þá endurskoðun á fjárl., sem nú stendur einmitt fyrir dyrum, bæði tekjuhlið fjárl. og útgjaldahlið þeirra, að reynast torvelt að leysa þann vanda og verður að sjálfsögðu að leysa. Við höfum bent á að við þær aðstæður, sem nú eru ríkjandi í okkar þjóðfélagi, sé 1% söluskattur til viðbótar þeirri miklu hækkun á söluskatti, sem orðið hefur nú á einu ári, mjög óheppileg leið, bæði verðbólguhvetjandi og um leið til þess fallin að torvelda lausn þeirra kjaradeilna sem nú standa yfir og eru víst nógu torleystar þótt þetta bætist ekki við. En það er skemmst af að segja, að á þessar hugmyndir okkar hefur ekki verið hlustað og ekkert tillit tekið til þeirra, og við afgreiðslu málsins úr Nd. voru allar till. okkar af þessu tagi felldar. Í fjh.- og viðskn. Ed. hef ég enn freistað þess að reyna að ná samkomulagi um þessa lausn málsins eða einhverja aðra lausn sem ekki fæli í sér hækkun söluskatts. Ég hef bent á að t.d. væri hugsanlegt að leysa þetta mál með því að nota það fé, sem á fjárl. er ætlað til lækkunar á tekjuskatti, en það eru 720 millj. En menn hafa ekki viljað fallast heldur á þá leið. Það liggur því fyrir að atkv. munu hér í d. falla endanlega um það, hvort valin verði sú leið, sem við höfum bent á ásamt Alþfl., þ.e.a.s. að leggja 1% viðlagagjald allt til 30. júní og taka síðan þær 400 millj. sem á vantar úr ríkissjóði, ellegar að hækka söluskatt um 1 stig. Þegar fyrir liggur hér í d. hvor leiðin hlýtur meiri hl., og ef niðurstaðan verður sú að okkar till. er felld, tel ég ekki stætt á því að ekki sé samt sem áður fundin lausn á því mikla vandamáli, sem norðfriðingar standa frammi fyrir. Ég mun því ekki treysta mér til að greiða atkv. gegn frv. sem slíku, þó að valin sé óskynsamleg og röng leið til fjáröflunar, heldur mun ég greiða frv. atkv. ef till. okkar Jóns Árm. Héðinssonar nær ekki fram að ganga.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram vilja allir að staðíð sé við þau fyrirheit sem gefin voru er það óhapp, sem þjóðinni er kunnugt, henti á Neskaupstað, svo að um það er raunverulega ekki deilt að bjarga því sem bjargað verður og mannlegur máttur ræður yfir. En við deilum um þær leiðir, sem á að fara til þess að geta komið sem best til hjálpar. Nú var það á sínum tíma svo, að þegar l. um Viðlagasjóð voru sett þótti réttmætt að leggja á 1% söluskattsstig sérstaklega til þess að mæta þeim vanda sem skapaðist í Vestmannaeyjum, en einnig þótti réttmætt að draga nokkuð úr ríkisútgjöldum um nokkur hundruð millj. kr., ef ég man rétt, 100–200 millj. a.m.k. Það hefur verið boðað núna að það eigi að draga úr ríkisútgjöldum, en eftir því sem ég veit best, þá neita þeir í hagsýslunni að þeir hafi nokkuð fengið um það að vita. Einnig neita fulltrúar hæstv. ríkisstj. í fjvn. að þeir hafi nokkuð fengið um málið að vita. Samt sem áður hefur hæstv. forsrh. látið hafa eftir sér í tölum talið, að það geti numið rúmum 3 milljörðum sem um er að ræða. Það væri þess vegna nokkuð fróðlegt að vita hvar á að höggva í fjárl. og búa til þetta svigrúm. Ég vona að þessar tölur séu aðeins meira en sá talnaleikur sem hafður var í frammi í fyrravetur, þegar fram komu till. af hálfu núv. hæstv. fjmrh. og annars núv. ráðh. um að vinstri stjórnin skyldi þá lækka fjárl. um 4.6 milljarða, miðað við núv. fjármagnshreyfingu ættu það að vera um 7 milljarðar, en aldrei sáum við neinar raunhæfar till. í því efni. Ég vil þess vegna fara að heyra eitthvað kringum þann talnaleik meira en bara að það eigi að gera hlutina, heldur leggja eitthvað á borðið, þegar þeir menn, sem hingað til hafa fjallað um fjárveitingar og tillögugerð fyrir Alþ. og fjvn., segja mér enn þá í svari við persónulegum spurningum, að þeir viti ekkert um málið - alls ekki neitt. Þetta finnst mér ekki nógu góð latína, ef svo má segja. Það, sem ég harma, miðað við stefnuræðu hæstv. ríkisstj., er að hún skuli telja sig knúna til þess að leggja nú á viðbótarsöluskattsstig. Hvort sem það gerir meira eða minna en einn milljarð eða ekki, þá eykur það skattheimtu á almenning og skapar einnig verðbólgu. Við erum tilbúnir, eins og fram hefur komið í Alþfl. og Alþb. einnig, að framlengja gildandi lög a.m.k. til miðs árs 1976, og persónulega gæti ég vel framlengt þau út árið, ef ég réði einhverjum úrslitum, til þess að tryggja að Viðlagasjóður hefði nægilegt fjármagn. Það eina vandamál, sem fyrir er, er að skapa smásvigrúm til þess að greiða út til íbúanna austur frá strax nokkurt fjármagn. En hver trúir því að það sé ekki hægt að hreyfa 200–400 millj. kr. til með aðstoð lánasjóða og Seðlabanka í þeirri óhemju peningaveltu, sem er í þjóðfélaginu, þrátt fyrir það að yfirlýst sé nú hina síðustu daga að harkalega skuli dregið úr allri peningaveltu í þjóðfélaginn? Ég læt segja mér það oftar en einu sinni, að það sé ekki hægt. Við bjóðum því fullkomlega tekjuöflun fyrir Viðlagasjóð í framtíðinni. Hér er aðeins um það að ræða að hreyfa til nokkurt fjármagn til að mæta knýjandi vanda strax. Þegar upp yrði staðið, hvort sem það yrði um mitt ár 1976 eða í árslok, þá ætti sjóðurinn örugglega á annan milljarð í skuldabréfum. Þessi skuldabréf eru auðvitað ekki lausir aurar í hendi þegar í stað, en væntanlega yrði þá nokkurt svigrúm til þess að skapa hreyfanlegt fjármagna þegar það lægi endanlega fyrir, og vandinn er því ekki óviðráðanlegur. En mig grunar að hæstv. ríkisstj. ætli með þessum hætti að ná sér í nokkur hundruð millj. í aukatekjuöflun, þess vegna sé leikurinn gerður. En það er ömurlegt að notað skuli átakanlegt áfall fyrir þjóðina til þess að búa til slíka tekjuöflun. Það harma ég mjög eindregið. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja hér umr. um þetta efni. Það sjálfsagt breytir ekki miklu. Ég aðeins ítreka það, að ég tel þessa leið mjög óskynsamlega, sérstaklega með það í huga að verkalýðshreyfingin hefur lýst eindreginni andstöðu við þessa aðferð, hún stendur í samningaumleitunum, við erum að berjast hér við vaxandi verðbólgu enn einu sinni, og þá skuli hæstv. ríkisstj. hafa forgöngu um að auka hana. Hér stingur algerlega í stúf við stefnuræðu hæstv. forsrh. á sínum tíma í haust, og það er auðvitað algerlega borin von og það fyrir löngu, að hið ákjósanlega markmið náist, að verðbólguaukning hér á ári verði um n.k. áramót aðeins 15 stig. Hún verður auðvitað langtum meira, 25–35 stig, með þessum vinnubrögðum. Því miður virðast menn ekki enn geta fallist á það að framlengja gildandi söluskattsstig í þágu Viðlagasjóðs. Ég segi fyrir mig, að þótt till. mín gangi út á mitt árið 1976 er ég fús til þess að standa að brtt. er tryggði sjóðnum sama skattstofn út árið 1976, og þá er með engu móti hægt að segja að við viljum ekki standa að því, að Viðlagasjóður hafi nægilegt fjármagn. En ég mun ekki treysta mér til þess að fylgja frv., mun heldur sitja hjá, vegna þess að hér er um óeðlileg og óskynsamleg vinnubrögð að ræða sem skapa aukin vandamál, þar sem hitt liggur alveg ljóst fyrir, að það er hægt að tryggja þetta með góðu móti með framlengingu gildandi laga.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að um það eru engar deilur með þm., eftir því sem ég best veit, að bæta beri hið mikla tjón í Norðfirði á þann hátt sem hæstv. ríkisstj. gaf loforð um, svipað og gert var í Vestmannaeyjum. Um það er ekki deilt. Reyndar má gjarnan fara að hugleiða það, hvar eigi að draga mörkin þegar um slík tjón eru að ræða. Það hefur viða um landið orðið mikið tjón nú í vetur í slæmum veðrum. Það er t.d. alveg ljóst, að Bjargráðasjóður ræður á engan máta við slík tjón. Hvar á að draga línuna? Hvenær fellur það undir Bjargráðasjóð og hvenær undir Viðlagasjóð? Á Viðlagasjóður að verða föst stofnun með kannske 1–2% söluskattsstig sem tekjur. Ég held að það sé kominn tími til að hugleiða þetta. Ég vil aðeins skjóta því hér að að það mætti e.t.v. efla Bjargráðasjóð, en þetta þarf allt að skoða. Hins vegar stend ég fyrst og fremst upp til að lýsa andstöðu minni við að hækka söluskattinn um 1%. Ég hlustaði á einhvern reyndasta mann í verkalýðsmálum segja það nú fyrir tveimur kvöldum, að hann minntist þess varla að óskynsamlegra hefði verið gert í þeirri stöðu, sem nú er í verkalýðsmálunum, þeim samningum sem nú eiga sér stað, og ég vil taka undir það. Ég held að þetta sé rétt, enda hefur það komið greinilega fram í mótmælum sem borist hafa við þessari auknu skattheimtu. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því, að Viðlagasjóður þarf aukið fjármagn. Hann á að vísu miklar eignir, en þær heimtast ekki á þeim tíma sem nauðsynlegt er. Ég geri mér einnig grein fyrir því, að það væri æskilegt að Viðlagasjóður gæti lokið framkvæmdum sínum í Vestmannaeyjum á sem skemmstum tíma. Hins vegar tölum við mikið nú um nokkurn samdrátt í ýmsum framkvæmdum, og ég segi það í fullri hreinskilni, að mér sýnist engin ástæða til þess að ætla vestmanneyingum ekki einnig nokkra seinkun á sumum þeim framkvæmdum sem eftir eru, eins og ég geri ráð fyrir að þurfi að verða á ýmsum öðrum sviðum. Auk þess heyrist mér á blöðum að vestmanneyingar standi nú aðallega í málaferlum við Viðlagasjóð, svo að það er ómögulegt að vita hvað tekjuþörfin verður mikil endanlega. Það er leitt til þess að vita að svo skuli vera. Viðlagasjóður skuldar töluvert í Seðlabankanum, áætlað 827 millj. í árslok 1975. Það er spurning hvort nauðsynlegt er að greiða þá skuld strax. Ég hef ekki séð nein rök færð fyrir því. Má sú skuld ekki standa eitthvað áfram? Ég fyrir mitt leyti kýs helst í þessu sambandi að þetta 1% söluskattsstig verði framlengt ekki aðeins út þetta ár eða til 30. júní 1976, eins og hér er lagt til heldur til ársloka 1976, eins og raunar kom fram hjá hv. 1. landsk. þm. að hann væri tilbúinn að fallast á. Mér sýnist að með því móti náist endar saman hjá Viðlagasjóði. Þá stendur skuld Viðlagasjóðs við Seðlabankann lengur en verið hefur og seinka þarf einhverjum framkvæmdum í Vestmannaeyjum. Þetta hvort tveggja sýnist mér, miðað við það ástand sem nú er í þjóðfélaginu, eðlilegt og stórum æskilegra en að hækka söluskattinn eins og hér er lagt til. Auk þess sýnist mér það nú orðin mikil spurning, hvort ekki þarf að fara að taka söluskattinn sem slíkan allan til athugunar. 20% innheimta er ekki orðin lítil innheimta. Það er ekki orðið lítið verk fyrir verslunina að innheimta þessi 20%. Hvenær kemur að því að það verður að fara að greiða versluninni innheimtuþóknun? Mér verður sérstaklega hugsað til hinna fjölmörgu litlu verslana um land allt sem áreiðanlega eiga í þessu sambandi í mjög miklum erfiðleikum. Ég held að það þurfi að athuga hvort þarna á ekki að fara yfir í aðra skattaleið eða aðra innheimtuleið, eins og lengi hefur verið talað um, en ekki að hækka söluskatt svo jafnt og þétt sem verið hefur. Ég fyrir mitt leyti hefði því kosið að fylgja brtt. um innheimtu þessa þannig að 1% söluskatturinn yrði framlengdur út árið 1976. Slík brtt. liggur ekki fyrir. Ég hef ekki kosið að flytja slíka brtt. sjálfur, en ég mun þá til vara - getum við sagt - fylgja brtt. á þskj. 334, a-lið. Ég treysti mér ekki til að fylgja b-lið. Við vitum að tekjur ríkissjóðs eru og munu reynast mjög af skornum skammti og ekki nægar til að ná þar endum saman. Ég held að það sé alveg ljóst, þrátt fyrir það sem hv. 1. landsk. þm. sagði, að það er veríð að skoða leiðir til þess að skera niður ríkisútgjöld og er ekki við því að búast að þessum 400 millj. verði bætt á ríkisbaggann í ár. Hins vegar er unnt að framlengja enn söluskattinn, ef þörf krefur, eftir 30. júní 1976 þannig að hann nái út árið. Hins vegar tek ég undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, ég mun að sjálfsögðu ekki standa gegn því að staðið verði við það loforð, sem gefið hefur verið um uppbyggingu á Norðfirði, og mun því greiða atkv. með frv. ef sú brtt. nær ekki fram að ganga sem ég hef lýst stuðningi mínum við.



Herra forseti. Það keppast allir við að lýsa því yfir, um leið og þeir taka til máls, að það séu eiginlega allir á sama máli um að það þurfi að bregða skjótt og vel við og það opinbera sé nú búið að lýsa yfir vilja sínum í þessu máli. En síðan koma ýmsar athugasemdir í sambandi við málsmeðferðina, og satt að segja furðar mig á ýmsu sem hér hefur komið fram í sambandi við þessar umr. Ef maður lítur t.d. til umr. um Viðlagasjóð, hlutverk hans og hvenær því eigi að ljúka, þá verð ég að segja í sambandi við það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það er núna verið að koma með úrtölur í sambandi við Vestmannaeyjar og það megi fresta um lengri tíma uppbyggingunni þar, en Alþ. var búið að undirstrika að það væri nauðsynlegt að sú uppbygging, sem þyrfti að eiga sér stað í Vestmannaeyjum, ætti sér stað sem allra fyrst. Nú koma hér fram úrtöluraddir í þessu efni og segja: Það má gjarnan fresta uppbyggingunni í Vestmannaeyjum og láta þann söluskatt, sem á að vera til að standa undir framkvæmdum og tekjuöflun Viðlagasjóðs, bara bíða, hann á þá að verka í fleiri ár. - Sama virðist mér vera uppi á teningnum í sambandi við þá aðstoð sem var búið að gefa fyrirheit um varðandi Neskaupstað og tjónið út af snjóflóðunum, sem þar áttu sér stað. Þar virtust allir vera á einu máli um að hér væri um nauðsynjamál að ræða, en þegar á til þess að koma að fara að afgr. málið, þá á að gera það á allt annan hátt en að afla til þess tekna af almenningi. Það má láta ríkissjóð greiða 400 millj. kr. og það má láta söluskattsprósentuna, sem í gildi er, verka lengra fram í tímann til þess að standa undir því sem þar á að eiga sér stað í sambandi við uppbygginguna. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því, að það er talað um að það þurfi að skera niður fjárlög um svo og svo stórar upphæðir, marga milljarða kr., til að ná endum saman á þeim grundvelli sem nú liggur fyrir hjá þjóðarbúskapnum eða ríkinu eða ríkissjóði með því breytta viðhorfi sem skapast hefur nú á síðustu mánuðum. Samt sem áður leyfa hv. þm. sér að bera fram till. um að ríkissjóður sé fær um að láta 400 millj. til viðbótar til að mæta þessum kostnaði. Ég vil telja hér nokkra líði t.d. sem augljóst er að nú koma á ríkissjóð til viðbótar við það sem gert var ráð fyrir þegar gengið var frá fjárlagaafgreiðslu. Það er talað um láglaunabætur, að þær þurfi að koma nú í sambandi við kjaramálin. Hvað kosta láglaunabæturnar ríkissjóð? Það fer eftir því hvað þær verða miklar, en enginn vafi er á því að það er stór hópur launamanna, sem er á launum hjá ríkissjóði og hlýtur að fá þess vegna allmikla fjárupphæð í sambandi við væntanlegar láglaunabætur. Það hefur verið talað um að það þyrfti að vera einn þáttur í sambandi við lausn kjaramálanna að lækka tekjuskattinn. Ábyggilega kostar það ríkissjóð mörg hundruð millj. kr., ef út í það verður farið sem mjög er sótt á um af hálfu fulltrúa launþegafélaganna eða verkalýðsins. Það er farið fram á að lækka tekjuskattinn verulega og hefur ekki verið talað um neinar smáupphæðir. Mér skilst að það sé vilji fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstj. um að koma þarna nokkuð á móti launafólkinu og lækka tekjuskattinn nokkuð, en það mun ábyggilega kosta mörg hundruð millj. kr., svo að ekki sé sagt meira. Þá hefur verið talað um að það sé óhjákvæmilegt í sambandi við lausn þessara mála að hækka bætur til öryrkja og ellilífeyrisþega, og ég er þeirrar skoðunar að hjá því verði ekki komist að hækka þær verulega. En það kostar ábyggilega einnig stórar fjárupphæðir umfram það sem gert var ráð fyrir þegar fjárl. voru afgr. Þegar maður tekur bara fram þessa fáu liði, sem ég hef hér minnst á, og stendur frammi fyrir því að gert er ráð fyrir því, að um samdrátt sé að ræða, þannig að það má gera ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs minnki, en aukist ekki, og þegar maður stendur einnig frammi fyrir því að ríkissjóður þurfi að taka á sig verulegar fjárgreiðslur í sambandi við þessa liði, sem ég hef hér minnst á, þá furðar mann á því að til viðbótar við það skuli koma hér fram till. um að til þess að Alþ. standi við fyrirheit í sambandi við snjóflóðatjónið í Neskaupstað séu fyrir hendi 400 millj. hjá ríkissjóði. Þetta er að mínu viti algjörlega ábyrgðarlausar fullyrðingar og till. sem eru fluttar í þessu máli, ekki neitt annað en sýndartill. Það getur ekki verið nein alvara á bak við slíkan málflutning sem ég hef hér minnst á. Og það að láta sér koma til hugar að Alþ. fari að samþ. núna að koma aftan að vestmanneyingum og ákveða að það liggi ekkert á, það megi gjarnan bíða sú uppbygging sem var búið að lofa að ætti að eiga sér stað, ég álít fyrir neðan virðingu Alþ. að slíkt komi hér fram.



Herra forseti. Ég endurtek það sem sagt hefur verið um eðlileg og pólitískt heilbrigð viðhorf ríkisstj. og Alþ. í vetur þegar ógæfan dundi yfir Neskaupstað að skömmu fyrir jól, að heita þá fullkominni aðstoð við uppbyggingu og bótum á því tjóni sem þarna varð. Ég hygg að skjót viðbrögð ríkisstj. hafi fengið góðar undirtektir hjá alþjóð, og ég er alveg efalaus um skyldu ríkisstj. og Alþ. að standa við þau fyrirheit sem þá voru gefin, á sama hátt og ég er efalaus um skyldur ríkisstj. og Alþ. að standa við fyrirheitin sem gefin voru í sambandi við jarðeldana í Vestmannaeyjum. En ég er ekki alveg eins viss um að sú leið, sem valin hefur verið af ríkisstj. til þess að standa við þessi góðu loforð, sé jafnheilbrigð. Það ætla ég að hafi ekki verið fráleitt í sambandi við jarðeldana í Vestmannaeyjum og tjónið, sem þá varð, að afla tekna til þess að bæta þetta tjón með hækkun á söluskatti. En það hefur orðið mikil breyt. á kjörum alþýðumanna í landinu síðan. Launakjör fólks hafa stórversnað síðan og sú leið, sem þá var fær, að heimta slíkan skatt af öllum almenningi er ekki jafnfær núna. Ég vil í því sambandi vekja athygli á ræðu sem hv. þm. Albert Guðmundsson flutti í gær, þar sem hann gerði grein fyrir þeim sannindum að nú er svo komið að fjöldi launafólks, verkamenn, hefur vikutekjur sem samsvara 10–11 þús. kr. Þetta fólk er ekki aflögufært, nema síður sé, um grænan eyri. Ég held að einmitt athugasemd hv. þm. Steingríms Hermannssonar um söluskattinn hafi verið býsna tímabær um réttlæti söluskattsins. Spurningin er ekki um það, eins og hv. þm. Jón Árnason benti á áðan, hvort bætur vegna tjónsins í Vestmannaeyjum og Neskaupstað séu nauðsynjamál. Við erum allir sammála um að hér sé nauðsynjamál á ferðinni. Spurningin er um það hvort söluskattsleiðin, söluskattsheimtan í þessu skyni, sé réttlætismál. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að eins og hag alþýðumanna er nú komið eftir tiltölulega skamma setu íhaldsstjórnarinnar, þá sé fjöldi fólks ekki aflögufær um þetta eina söluskattsstig. Ég harma það að ekki skyldi vera haft samráð við stjórnarandstöðuna um þetta mál, því að tími gafst sannarlega til þess, um það hvernig afla bæri tekna í þessu skyni. Við hefðum getað fundið leiðir til fjáröflunar í þessu skyni sem við það væru miðaðar að byrðarnar væru lagðar á þegnana eftir gjaldgetu þeirra, eftir efnum og ástæðum. En verði sú till., sem hér hefur verið borin fram af hálfu Alþb. og Alþfl. um framlengingu söluskattsstigsins, sem fyrir var vegna Viðlagasjóðs, felld, þá mun ég eigi að siður telja mig tilknúinn vegna aðstæðna að greiða atkv. með frv. óbreyttu, með þeim staðfasta ásetningi að kosta þá öllu til að knýja það fram, að það óréttlæti og tjón, sem verkafólkið, sem hv. þm. Albert Guðmundsson gerði grein fyrir í gær að hefur nú ekki þurftarlaun, verður fyrir vegna þessarar afgreiðslu, verði bætt að fullu.



Herra forseti. Vegna eðlis þess máls, sem hér er til umr., hefði hæstv. ríkisstj. borið að leggja sig sérstaklega fram um að samkomulag gæti orðið um afgreiðslu þess. Undirbúningi málsins var þó ekki á þann veg hagað, öðru nær. Án þess að tryggja sér samkomulag um aðferðir við tekjuöflun til Viðlagasjóðs er kastað inn í þingið frv. um hækkun söluskatts um 1 stig ofan á allar þar gífurlegu hækkanir, sem orðíð hafa í kjalfar ráðstafana hæstv. ríkisstj. að undanförnu, Matvæli hafa hækkað meira en allt annað vegna lækkana á niðurgreiðslum og hækkana á innflutningsverði vegna gengislækkana, rafmagnstaxtar hafa stórhækkað, hitaveitugjöld, afnotagjöld pósts og síma, sjónvarps og hljóðvarps, fargjöld og svo mætti lengi telja. Þessar hækkanir dynja yfir dag hvern. Allar þessar hækkanir, samtímis því að laun eru bundin, að undanskildum smávegis láglaunabótum, hafa valdið svo stórkostlegri kjaraskerðingu hjá öllum almenningi að þess þekkjast ekki dæmi áður. Og þetta hefur gerst á afarskömmum tíma. Þrátt fyrir láglaunabæturnar kemur þessi kjaraskerðing að sjálfsögðu harðast niður á þeim, sem bjuggu við rýrust kjör fyrir og höfðu minnst aflögu, og nú er lagt til að söluskattur hækki enn um eitt stig. Eðli söluskatts er slíkt að hann bitnar mest á þeim, sem þurfa að annast framfæri stærstu fjölskyldnanna, en hinar lágu launabætur dreifast hins vegar án tillits til þess. Sú fjárhæð, sem til þeirra er varið, dreifist eftir tölu þeirra, sem eru fyrirvinnur, en ekki eftir framfærsluþunga. Það er ærið mikill munur á því hvort aflað er tekna með söluskatti þegar lífskjör eru að batna eða hvort söluskattur er hækkaður þegar lífskjörin eru að versna meira en áður hefur þekkst og þegar almenningi duga naumast launin fyrir brýnustu nauðþurftum. Þess vegna var sérstaklega skylt að leita annarra leiða til úrlausnar á málum Viðlagasjóðs en þeirra að hækka söluskatt. En hæstv. ríkisstj. hefur kosið að reyna að þvinga jafnt sína eigin stuðningsmenn, sem aðra til að standa að hækkun þessa skatts sem kemur harðar niður á barnafjölskyldum en öll önnur skattheimta, á sama tíma og fjölskyldubætur standa í stað og í fjárl. er gert ráð fyrir lækkun þeirra á miðju ári. Þessi ráðstöfun, að hækka söluskatt, er ekki gerð með sérstakri hliðsjón af tekjuþörf Viðlagasjóðs, ef horft er til lengri tíma, heldur vegna Seðlabankans og tímabundinnar stöðu Viðlagasjóðs við hann, - tímabundinnar stöðu sem unnt er að bæta og leysa með öðrum hætti, eins og sýnt hefur verið fram á af talsmönnum minni hl. fjh.- og viðskn., bæði í hv. Nd. og þessari hv.d. Sérstakar hörkuaðgerðir ríkisstj. í útlánamálum, sem tilkynntar hafa verið, ættu einnig að bæta stöðu viðskiptabankanna við Seðlabankann, en þeir skulda honum miklu meira en Viðlagasjóður. Ætti þegar af þeirri ástæðu ekki að vera hin sama þörf að bæta á svo skömmum tíma stöðu Viðlagasjóðs við Seðlabankann eins og hér er ætlunin að knýja fram með hækkun á söluskatti, sem bitnar harðast á þeim sem hafa flesta á framfæri sinu. Á hina erfiðu aðstöðu þeirra, sem við þrengst kjör búa, er ekki bætandi, einkum þegar haft er í huga að enn eiga efnahagsráðstafanir ríkisstj. eftir að þrengja að almenningi og mikið má vera ef svo stórfelldar og harkalegar aðgerðir bæði í verðlagsmálum, launamálum og útlánamálum á svo skömmum tíma eiga ekki eftir að valda svo stórfelldum samdrætti að af hljótist atvinnuleysi sem hæstv. ríkisstj. þykist á sama tíma vera að forðast. Það er svo í samræmi við þennan þjösnahátt og skort á samstarfsvilja í máli, sem sérstök ástæða væri til að leita eftir samstöðu um, að hv. frsm. fjh.- og viðskn. hefur ekki séð ástæðu til að sinna í neinu þeirri fsp. sem ég bar fram við 1. umr. þessa máls og óskaði eftir að hv. n. leitaði svars við. Það er því sýnilega ekki til neins að endurtaka hana, hér á ekkert samstarf að hafa og engar upplýsingar að veita. Það hefur verið höfðað til þess að þm. almennt hafi heitið því að styðja tekjuöflun til Viðlagasjóðs og því verði þeir að samþ. söluskattshækkun, þar sem hæstv. ríkisstj. þóknast að vilja leysa málið með þeim hætti. Ég er ekki þeirrar skoðunar að nokkur hv. alþm. hafi nokkru sinni gefið fyrirheit um að standa að hvers kyns tekjuöflun, sem hæstv. ríkisstj. kynni að vilja knýja fram í þessu skyni. Hvar væru þá mörkin ? Ég býst t.d. ekki við því að margir hv. alþm. hefðu með skírskotun til fyrirheita talið sig skuldbundna til að afla fjár til Viðlagasjóðs með sérstökum skatti á barnafjölskyldur, ákveðinni skattgreiðslu á hvert barn. Um aðferðir til tekjuöflunar hlýtur að þurfa að vera samkomulag. En hæstv. ríkisstj. hefur ekkert gert til að leita þess, og sá skattur, sem hún velur, er í ætt við barnaskatt. Hún velur hækkun skatts, sem leggst þyngst á barnafjölskyldurnar í landinu, þær fjölskyldur sem nú þegar hafa borið þyngstu byrðarnar af efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. Ég tel mér ekki skylt að sæta slíkri ákvörðun hæstv. ríkisstj. um aðferð til tekjuöflunar, jafnvel þótt til Viðlagasjóðs sé. Hv. þm. er fullkunnugt um að í rauninni hefur verið meiri hl. fyrir því meðal þm. að samþ. afgreiðslu þessa máls í samræmi við till. minni hl. fjh.- og viðskn. beggja d. Samt sem áður hefur hæstv. ríkisstj. valið þann kost að knýja fram söluskattshækkun sem ég tel vera óþarfa, - söluskattshækkun sem ég tel vera knúna fram gegn raunverulegum vilja meiri hl. hv. alþm. Ég fyrir mitt leyti mun ekki taka þátt í því að aðstoða hæstv. ríkisstj. við það að knýja fram þessi úrslit máls og mun greiða atkv. gegn þessu frv. um söluskattshækkun, ef felldar verða till. minni hl. hv. fjh.- og viðskn., og ég tel jafnvel nóg að samþ. verði einungis a-liður þeirra en lögin síðan framlengd þegar gildistími þeirra er útrunninn.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. var nokkuð stórorður áðan og taldi að við, sem höfum bent á aðrar leiðir til tekjuöflunar, vildum koma í bakið á vestmanneyingum og jafnvel norðfirðingum. Ég vil andmæla þessu mjög harðlega og ef orð mín hafa skilist svo, þá hafa þau verið mjög óskýr og raunar skildi ég engan, hv. ræðumann svo. Með lögum um Viðlagasjóð er gert ráð fyrir því að byggt verði aftur upp í Vestmannaeyjum eins fljótt og unnt er. Það vissi meira að segja enginn hvenær gosinu lyki þegar þetta var ákveðið. Það hlýtur að sjálfsögðu að fara eftir aðstæðum hverju sinni. Ástæðurnar eru töluvert aðrar í dag en þær voru þegar þau l. voru samþ. Í raun og veru efast ég um, og skal reyna að færa rök að því, að hér þurfi að hægja nokkuð á uppbyggingu í Vestmannaeyjum. Það er hins vegar ljóst að þá þarf skuld við Seðlabankann að standa lengur og ég satt að segja vorkenni Seðlabankanum ekkert að leyfa þeirri skuld að standa árinu lengur. Um Norðfjörð gildir að sjálfsögðu það, að þar verður síldarverksmiðjan að verða endurreist fyrir næstu loðnuvertíð. Um það hef ég engan heyrt deila og ég legg á það ríka áherslu að svo verði. Áætlað er að til þeirrar uppbyggingar þurfi um 500 millj. kr. Ég tel að þær 500 millj. beri, ef ég má orða það svo, að taka fyrst af þessum tekjustofni og ljúka þannig á þessum nauðsynlega tíma uppbyggingu á Norðfirði. Þarna er því sannarlega ekki verið að koma í í bakið á norðfirðingum. Eftir verða um 300 millj. af einu söluskattsstigi út þetta ár, ef við erum sammála um að söluskatturinn á árinu öllu sé um 960 millj. Þessu má ráðstafa a.m.k. að verulegum hluta til þess að halda áfram uppbyggingu í Vestmannaeyjum. Að einhverjum hluta þyrfti e.t.v. að nota þetta til þess að greiða niður vexti af skuldinni við Seðlabankann. Einnig hefur verið vakin athygli á því að útistandandi er töluverður hluti af söluskattsstigi síðasta árs sem kæmi þarna inn til viðbótar. Ég hef því raunar ekki séð nein rök þar fyrir því, sem ég tek góð og gild, að það þurfi að hægja svo mjög á framkvæmdum í Vestmannaeyjum, og jafnvel þótt það þurfi að gera að einhverju leyti, þá sýnist mér, að vestmanneyingar geti vel við unað, og segi það ekki af neinni illsku í garð vestmanneyinga. Það er fjarri því að við ætlum ekki að standa við okkar loforð. Við vorum að samþ. fjárl. fyrir áramótin, og hæstv. form. fjvn. veit mætavel að það er verið að tala um niðurskurð á fjölmörgum liðum. Hæstv. forsrh. hefur sagt það opinberlega. Það er talað um frá 2 600 til 2 500 millj. kr. Haldið þið að það sé ekki einhver sem er búinn að lesa fjárl. og gerir ráð fyrir því að hann fái framkvæmdir við höfn eða við veg, sem lítur svo á að Alþ. standi ekki við sín loforð? Það er alveg ljóst. Það verða margir sem þannig munu líta á málin. Og ég vil gjarnan spyrja hv. þm. hvort hann ætli einnig þar að neita að breyta því sem lofað hefur verið og hann hefur gengið manna fremst í í sambandi við gerð fjárl.? Ég vil gjarnan heyra svar hans við þeirri spurningu. Með fjárl.fyrir 1975 hefur Alþ.lofað ákveðnum framkvæmdum um land allt, og það er ekkert launungarmál að í dag er rætt um að skera þessar framkvæmdir að einhverju leiti niður. Ég held að það muni margir, eins og ég sagði áðan, ef hv. þm. hefur ekki heyrt orð mín, þá endurtek ég það, að margir muni líta svo á að það sé verið að ganga gegn þeim loforðum sem gefin voru við samþykkt fjárl. fyrir áramótin. Hitt er svo annað mál, að aðstaða öll hefur breyst mjög verulega frá því að fjárl. voru samþ. og því mun ég taka þátt í því að endurskoða þessa liði með tilliti til breyttra aðstæðna. Sama gildir gagnvart Vestmannaeyjum. Ég vona að þetta sé sæmilega ljóst. Ég tók hins vegar skýrt fram, að ég er ekki samþykkur b-lið brtt. á þskj. á 334, og tek þar undir það sem hv. þm. Jón Árnason sagði um afkomu ríkissjóðs. Það er alveg ljóst að þar er enginn afgangur og langt frá því, að ríkissjóður mun ekki geta lagt fram 400 millj. til Viðlagasjóðs. Hins vegar sýnist mér á því, sem hv. þm. sagði, að afstöðu mína megi misskilja. Ég hef því kosið að flytja skrifl. brtt. sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Við 5. gr. 1. málsl. orðist þannig: Á tímabilinu 1. mars 1975 til 31 des. 1976 skal leggja 1% viðlagagjald á söluskattsstofn allra sömu aðila og lög nr. 10 1960, um söluskatt, taka til.“ M.ö.o.: ég geri ráð fyrir því að söluskattsstigið framlengist út allt árið 1976. Sýnist mér ljóst að með því móti muni endar nást saman hjá Viðlagasjóði bæði gagnvart norðfirðingum og einnig gagnvart vestmanneyingum. Og ég vil endurtaka það, að þó einhver dráttur kunni að verða á framkvæmdum í Vestmannaeyjum, þá er fyrst og fremst um hitt að ræða að skuld Viðlagasjóðs við Seðlabankann stendur til áramóta 1976 að einhverju leyti.



Herra forseti. Þó ég geti með engu móti tekið orð hv. 2. þm. Vesturl. til mín þykir mér rétt að lesa upp fyrir hann, því að hann virðist ekki hafa haft tíma til þess, úr bréfi frá stjórn Viðlagasjóðs, en þar segir svo orðrétt: „Það er því till. stjórnar sjóðsins að núverandi tekjustofn verði framlengdur í 12 mánuði, þ.e. til febrúarloka 1976. Í árslok 1975 yrði skuldin við Seðlabankann 827 millj. kr. Þá er óinnkomið söluskattsstig seinustu 4 mánaða sem áætlast 332 millj. kr. og mundi lækka þessa skuld á fyrstu mánuðum ársins 1976 í 495 millj. kr. Á móti væru eignir sjóðsins, skuldabréf til langs tíma umfram skuldbindingar við aðra en bankann, 1350 millj. kr. Afborganir af þessum skuldabréfum mundu þá greiða skuldina við Seðlabankann á nokkrum árum.“ Þetta var eftir því sem menn vissu best í stjórn Viðlagasjóðs í des. Svo verða þessar hörmungar og staða og viðhorf breytist og eðlilega eru gefin fyrirheit um að mæta því tjóni, sem þarna verður, og það er metið - sumir segja kannske varlega - en það er metið 500 millj. Við getum sagt að það þurfi að bæta einhverju víð, kannske 50 millj., kannske 100 millj. Hvernig á þá að mæta þeirri þörf? Ég held að það sé ekki um neitt annað deilt hér en aðferð, leiðir til þess, og það er vitað mál og er ekkert launungarmál, að innan stjórnarflokkanna var geysilegur ágreiningur, um leið og það var líka augljóst mál, að ef fallist hefði verið á þá hugmynd að framlengja söluskattsstigið óbreytt þótt ekki væri nema til 30. júní 1976, þá var nægileg tekjuöflun komin. En það er af einhverri annarri hvöt eða orsök, sem hæstv. ríkisstj. sér sig til knúna að fara þá leið að fá eitt stig nýtt samþ. og tekið inn í lög, þrátt fyrir margvísleg vandkvæði sem því fylgja. Það er þess vegna sem við ýmsir andmælum þeirri stefnu. Það er augljóst mál, að um þetta eru mjög skiptar skoðanir innan hæstv. ríkisstj. eða í stuðningsflokkum hennar, þó að það hafi verið barið í gegn eftir löng fundarhöld að fallast á þetta, a.m.k. með einhverjum ákveðnum meiri hl. Lýsi ég óánægju minni yfir þessu, því að í þessu tilfelli, um slíka tekjuöflun sem hér er um að ræða, var langeðlilegast og heilbrigðast að fullkomin og eðlileg samstaða næðist hjá öllum flokkum, því við eigum ekki að vera að deila um tekjuöflun í þágu slíkra bóta sem hér um ræðir, það er ekki eðlilegt. Það er vitað mál að eitt söluskattsstig aflar ríkissjóði tekna langt fram yfir bætur. Eru þá áhrif Seðlabankans svona gífurleg að hann segi Alþ. fyrir verkum? Eru það áhrif hans sem hér eru að verki? Ef svo væri, þá harma ég það enn meir. Hv. þm. hafði um það mörg orð að till. okkar væru ábyrgðarlausar, sérstaklega varðandi b-lið brtt. Ég drap á það að hans flokkur hefði á sínum tíma komið fram með frv. sem átti að vera ábending fyrir vinstri stjórnina, og þá töldu þeir létt verk að skera niður um 4.6 milljarða, sem þýddi í dag 6-7 milljarða, miðað við peningaveltu. En það var bara till., ekkert meira, þrátt fyrir margvíslegar áskoranir. Þegar fyrstu lög um Viðlagasjóð voru sett taldi Alþ. sér sæma, þrátt fyrir gildandi fjárl., glæný, að leggja til að ríkissjóður legði nokkra upphæð fram, mig minnir 160 millj. kr. Þess vegna er ekki út í hött að tala um 400 millj. kr. núna, hafandi það í huga einnig að hæstv. ráðh. hefur gefið í skyn geysilegan niður skurð á framkvæmdum. Það mætti spyrja hæstv. forsrh.: Er það til að létta á ríkissjóði eingöngu eða til að létta á verðbólgunni eða blandað? Sennilega tel ég tvöfalda nauðsyn til að skera niður, bæði að draga úr útgjöldum ríkissjóðs og einnig að hamla gegn verðbólgu, og þá er það alveg eðlilegt og rökrétt, eins og aðstaðan er í þjóðfélaginu í dag, að fjalla um þetta sameiginlega. En það kom alveg greinileg fram hér að hv. 2. þm. Vesturl., form. fjvn., virðist ekkert vita um þetta enn þá, miðað við orð hans áðan. Þess vegna undra mig þessar tölur, ég segi það alveg eins og er, mig undra þessar tölur, að þær skuli vera komnar á flot án þess að fjöldi þm. hafi hugmynd um hvernig þær eru fundnar. Hagsýslustofnunin gefur það út að hún viti ekkert um þær. Kannski veit bara Seðlabankinn um þetta og hann hringir út í þingið og segir okkur hvernig þetta eigi að vera. Því miður held ég að hér takist miður til um tekjuöflun. Miklu heilbrigðara væri að framlengja söluskattsstigið þá út árið 1976, eins og ég hef sagt og ég er reiðubúinn til að standa að. Og ef rök eru færð fyrir því, svo að óyggjandi sem verða má, að 400 millj. kr. álag á ríkissjóð sé um of, þá vil ég líka endurskoða það. En þá verðum við að vera virtir viðtals um upplýsingar. En það hefur ekki verið, eins og kom greinilega fram hjá einum ræðumanni áðan. Við fáum ekki neitt að vita í stjórnarandstöðunni, a.m.k. mjög takmarkað, og er ekki einu sinni tími til að fjalla um málið eðlilega. Svo eru menn undrandi yfir því að við skulum vera með ýmsar vangaveltur um svona mikilvæg og alvarleg mál og reyna að gera fyrirspurnir og aths. Við mundum bregðast skyldu okkar ef við gerðum það ekki, hreinlega sagt, frumskyldu okkar hér á Alþ. ef við gerðum það ekki. Bréf frá framkvæmdastjórn ASÍ ern svo ótvíræð mótmæli á móti þessari tekjuöflunaraðferð, að mig undrar að hæstv. forsrh. skuli treysta sér til að leggja þetta til. Mig undrar það miðað við núv. ástand í kjaramálum og þróun í verðlagsmálum. Ég hefði látið segja mér það mjög seint að hann hefði valið þessa leið, og ég trúi því varla enn að hún verði endanleg niðurstaða. Eftir að það hefur komið skýrt fram að við erum tilbúnir til að framlengja söluskattsstigið óbreytt út árið 1976 til að ná samkomulagi og tryggja með því enn meiri tekjur en virðist vera þörf á í dag, þá undrar mig enn meir að þessi leið skuli vera farin sem mun reynast olía á eldinn.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að svara þeim fyrirspurnum sem hér hafa komið fram. Hv. 11. landsk. þm. spurði um það, á hverju sú áætlun byggðist að 1 söluskattsstig gæfi 960 millj. kr. í árstekjur og hvaða munur væri á þeirri áætlun miðað við áætlun fjárl. Því er til að svara, að því er ég best veit munu fjárl. fyrir árið 1975 hafa gert ráð fyrir óbreyttum grundvelli af tekjum söluskattsstofns frá árinu 1974 og gengið út frá 930 millj. kr. árstekjum af hverju söluskattsstigi. Hins vegar mun nú vera gert ráð fyrir því að verðbreytingar á árinu 1975, frá ársbyrjun til ársloka, nemi um það bil 25%, en aftur á móti sé um að ræða magnminnkun milli 7 og 9%. Á þessum grundvelli er áætlunin, 960 millj. kr. tekjur af hverju söluskattsstigi, miðuð. Þá spurði hv. 1. landsk. þm. um það, í hvaða skyni verið væri að leitast við að draga úr útgjöldum ríkisins og ríkissjóðs, og gaf sér svarið sjálfur, sem ég get fallist á. Það er hvort tveggja í senn nauðsynlegt að létta útgjöld ríkissjóðs sjálfs hans vegna og hins vegar er það nauðsynlegt til þess að hamla á móti verðbólguþróuninni. Ég vildi síðan gera að umræðuefni nokkur þau atriði, sem hér hafa komið fram. Hv. þm., sem tekið hafa til máls, kveðast allir vera sammála því að standa við gefin fyrirheit og skuldbindingar um það að greiða tjón af völdum Vestmannaeyjagossins og snjóflóðanna í Neskaupstað, en bara ekki með þeim hætti sem lagt er til í því frv. sem hér er til umr. Við skulum þá athuga hvað viðfangsefnið er og hvaða skilyrði eru nú til staðar þegar við eigum að taka lokaákvörðun í þessu efni. Viðlagasjóði var komið á fót og nú þessa stundina, sem við erum að ræða þessi mál, mun hann vera í 1600–1700 millj. kr. vanskilaskuld við Seðlabanka Íslands. Það er óumsamin skuld, það er yfirdráttur á reikningi Seðlabankans sem í raun og veru felur í sér, að Seðlabankinn hefur aukið prentun seðla, aukið peningamagnið í umferð, og þar af leiðandi hefur þessi skuld orðið til þess að auka verðbólguna í þjóðfélaginu. Þegar þessi staða er lögð til grundvallar 15–16 eða á 17 hundrað millj. kr. skuld, sem á ekki í raun og veru að vera, þá bætist við annað úrlausnarefni, annað en að greiða þessa vanskilaskuld, og það er að fjármagna bætur vegna snjóflóðanna í Neskaupstað. Fram hefur komið að það tjón er áætlað 500 millj. kr. Ljóst er að hér er um mjög lauslega áætlun að ræða og formælandi Alþb. í Nd., sá eini þm. sem á heimili sitt í Neskaupstað, hefur tekið fram að þessi áætlun væri allt of lág. Við eigum sem sagt fyrir höndum að sjá um fjármögnun á a.m.k. 500 millj. kr. til viðbótar vöxtum af vanskilaskuldinni og einhverjum afborgunum af henni. Þessu viðfangsefni er ýtt til hliðar, í raun og veru er þessu vandamáli ýtt til hliðar með þeim hugsunarhætti að það nægi að taka áfram 1 söluskattsstig. Og hver yrði staðan þá í árslok? Vanskilaskuldin mundi enn aukast að vöxtum um 1–2–3 hundruð millj. og enn þá meira ef áætlaðar bætur til Neskaupstaðar eða Vestmannaeyja hækka. Ég held að það fari ekki á milli mála að þm. horfast ekki í augu við vandamálið ef þeir taka þannig á því. Mig langar til þess að minna á, þegar sagt er að Seðlabankinn geti greitt þetta úr sínum sjóðum, að staða Seðlabankans er ekki allt of góð. Á s.l. ári dró ríkissjóður á Seðlabankann í yfirdráttarskuld sem nemur 3 400 millj. kr. vegna greiðsluhalla hjá ríkissjóði. Á síðasta ári drógu viðskiptabankarnir á Seðlabankann upphæð sem nemur á 5. þús. millj. kr. Allt þetta varð til þess að gjaldeyrissjóðir landsins hurfu og eru nú engir. Með þetta að bakgrunni, fjárþörf Viðlagasjóðs fyrir augum og jafnframt að það er ekki eingöngu fjárþörf Viðlagasjóðs, sem við þurfum úr að bæta, heldur og það vandamál að draga úr útgjaldaáformum ríkissjóðs um a.m.k. 2 500-3 700 millj. kr., - minnugir þess að við þurfum að draga úr útlánaáformum fjárfestingarlánasjóða um millj. 2 000 og 3 000 millj. kr. og við þurfum að sjá fyrir fjárþörf ýmiss konar nauðsynlegra orkuframkvæmda sem nemur 1–2 þús. millj. kr., - með þá þróun í peninga- og fjármálum í huga sem átti sér stað á síðasta ári og hefur leitt til þeirrar stöðu nú að úr engu er að spila, hvorki hvað snertir gjaldeyri þjóðarbúsins né fjármagn ríkissjóðs, og þegar við okkur blasa slík geigvænleg fjáröflunarvandamál sem raun ber vitni, þá skírskota ég til hv. þm. að sýna ábyrgðartilfinningu og horfast í augu við þá fjárvöntun sem Viðlagasjóði er á hönd. Því aðeins stöndum við við þær skuldbindingar sem við sameiginlega og allir hér inni höfum tekist á hendur og í dag reyndar staðfest að við viljum standa við. Það hefur verið rætt um að þessi skattlagning, aukning söluskatts um 1% stig, hefði óholl áhrif á samningsstöðuna á vinnumarkaðinum. Ég geri mér það ljóst. Og vissulega er hér um neyðarúrræði að ræða. En miðað við þá erfiðleika sem við er að glíma, miðað við þá þróun viðskiptakjara sem við búum við og stöðu þjóðarbúsins, þá er ekki góðra kosta völ. Ég treysti á skilning landsmanna allra. Hér er skuldbinding, sem landsmenn allir hafa tekið á sig og ég er í engum vafa um að þeir munu bera og ekki láta hafa áhrif á sig í afstöðu sinni til annarra mála og málefna, jafnvel þótt hagur manna þrengist nú því miður óhjákvæmilega. Aftur á móti er það vilji ríkisstj. að hækkun þessa söluskattsstigs lendi ekki á þeim launþegum sem minnst bera úr býtum. Og ríkisstj. hefur miðað ráðagerðir sínar við það, og launajöfnunarbætur væru þeim mun hærri, einmitt til þessa tekjuhóps í þjóðfélaginu, sem næmi þessu aukna söluskattsstigi, en þær hefðu ella orðið. Ég vil í tilefni þessa láta það koma hér fram, að ætlunin var að fyrir lægi nú fyrir 1. mars hér í hv. d. till. ríkisstj, og meiri hl. fjh.- og viðskn. d. um launajöfnunarbætur. En samkv. tilmælum aðila vinnumarkaðarins hefur verið ákveðið að fresta framlagningu þessara till. í þeirri von að aðilar vinnumarkaðarins geti komið sér saman um fyrirkomulag í þessum efnum. Er það von mín að svo verði.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að lengja þessar umr. en í tilefni af orðum hæstv. forsrh., þar sem hann ber okkur stjórnarandstæðingum á brýn ábyrgðarleysi, langar mig til að fara fáeinum orðum um það hugtak. Mér skilst að í fjárl. þessa árs séu a.m.k. 700 millj. kr. ætlaðar til lækkunar á tekjuskatti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort ætlunin sé að nota þessa heimild með því að lækka tekjuskatt. Í öðru lagi langar mig til þess að vita hvort ætlunin er e.t.v. að lækka tekjuskattinn enn frekar en þessu nemur. Ef svo er langar mig til að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann sé í hjarta sínu alveg sannfærður um að það sé skynsamlegt frá efnahagslegu sjónarmiði eða sanngjarnt gagnvart hinum lægst launuðu að hækka nú söluskatt um 1 stig, en lækka síðan að fáum vikum liðnum tekjuskatt, sem kemur alls ekki hinum lægst launuðu að neinum notum. Er ekki alveg ljóst, að þegar við stöndum frammi fyrir því að ætla hugsanlega að fara að lækka tekjuskattinn að fáum vikum liðnum um kannske allmörg milljóna hundruð, ef ekki milljóna þúsund, að þá væri hyggilegra að skoða það mál í samhengi og athuga hvort það væri þá ekki réttara að fresta þessari hækkun söluskattsins og hafa þá tekjuskattshækkunina eitthvað minni. Kynni að vera að það væri heldur skynsamlegra fyrir þjóðarbúið og fyrir stöðuna í efnahagsmálum og fyrir þá samninga sem nú standa yfir við verkalýðshreyfinguna. Eins og ég sagði áðan, þá varð hæstv. forsrh. tíðrætt um ábyrgðarleysi, og hann taldi að á þessu máli væri engin önnur lausn en sú að leggja á þetta söluskattsstig. Eins og hér hefur margoft komið fram í þessum umr. eru margar aðrar leiðir til, og ábyrgðarleysið er mest hjá þeim sem vilja ekki koma auga á neina aðra leið, bæði ábyrgðarleysi gagnvart kjörum þeirra lægst launuðu og alveg sérstaklega ábyrgðarleysi gagnvart ástandinu í efnahagsmálum, því að varla er hægt að finna nokkurt annað úrræði sem kemur sér jafnilla og er jafnóskynsamlegt frá efnahagslegu sjónarmiði. Hæstv. forsrh. sagði áðan, að við ákvörðun launajöfnunarbóta hefði verið tekið tillit til þess og það haft í huga að þetta söluskattsstig lenti ekki á þeim sem verst stæði á fyrir og þar af leiddi að launajöfnunarbæturnar yrðu þeim mun hærri. Það vill nú svo til að upphæðir launajöfnunarbóta hafa verið gerðar opinskáar og birtar opinberlega með framlagningu till. ríkisstj. í fjh: og viðskn. Ed., og mér er ekki kunnugt um eða hefur ekki verið tjáð að þar væri um neitt launungarmál að ræða, enda var það mál hreinlega afgr. í n. í gær, og n. klofnaði um málið. Mér skilst að till. af hálfu hv. meiri hl. n. hafi síðan verið í burðarliðnum. Mér er því fullkunnugt um hvað þar var um miklar fjárhæðir að ræða. Og það verð ég að segja að ef hæstv. forsrh. upplýsir það nú að í raun og veru hafi skattlagningin, sem fólgin er í þessu 1%, verið bætt í þeim tölum og í þeim upphæðum sem áttu að renna til hinna lægst launuðu í gegnum þessar launajöfnunarbætur, þá er ljóst að bæturnar áttu upphaflega ekki að vera ýkjamiklar. Hér er um að ræða 3 600 kr. bætur til hinna lægst launuðu, og mér skilst að þessar bætur eigi að vera svipaðar að krónutölu allt upp í 60 000 kr. kaup. En miðað við laun hinna lægst launuðu, eins og þau eru um þessar mundir, lætur nærri að hér sé um 6% kauphækkun að ræða, þ.e.a.s. miðað við 40 þús. kr. kaup er um 6% kauphækkun að ræða, ef miðað er við heildarlaun hinna lægst launuðu. Það er að vísu hægt að leika sér að tölum og segja að þetta sé 9% hækkun ef einungis er miðað við dagvinnu. En ef tekið er tillit til þess að fólk verður að vinna talsverða yfirvinnu í þessu þjóðfélagi til að eiga í sig og á, þá verður að sjálfsögðu að taka til greina bæði yfirvinnu og næturvinnu eins og hún er að jafnaði, og með hliðsjón af því er hér einungis um 6% launahækkun að ræða. Það skal tekið fram að hér er öðruvísi að farið en var varðandi launajöfnunarbætur sem greiddar voru í haust. Þá var miðað við launin í heild, en ekki einungis við dagvinnukaupið eins og nú virðist gert ráð fyrir. Og það skal upplýst hér að til þess að hinir lægst launuðu fengju nú það sem þeim raunverulega ber samkv. þeim samningum sem gerðir voru á s.l. vetri, þá ættu þau laun, sem hinir lægst launuðu höfðu í haust, þ.e.a.s. 35 350 kr. fyrir neðsta flokk Dagsbrúnar eftir eins árs starf, að hækka um 46% nú, en þau hafa einungis hækkað um þessar 3 500 kr. í haust og svo hugsanlega núna aðrar 3 600 kr. Þetta er sú staða sem blasir við hjá þeim lægst launuðu, og það er gagnvart þessari stöðu sem nú bætist enn ein söluskattsprósenta sem að sjálfsögðu kemur verst við einmitt þetta fólk. Það er þetta sem ég vil kalla ábyrgðarleysi og vísa algjörlega til föðurhúsanna þeirri nafngift sem forsrh. reyndi að setja á okkur stjórnarandstæðinga í þessu máli.



Herra forseti. Ég skal svara fyrirspurn hv. 5. þm. Norðurl. v. Í fjárl. yfirstandandi árs er gert ráð fyrir því að unnt sé að veita 700 millj. kr. til lækkunar beinna skatta, þ.e.a.s. áætlunarupphæð tekna af beinum sköttum er 700 millj. kr. lægri en gildandi skattalög mundu gefa við álagningu. Það hefur síður en svo verið krafa launþegasamtakanna að frá þessari fyrirætlan væri horfið. Hins vegar hafa fulltrúar launþegasamtakanna mjög ætlast til að þessi upphæð væri hækkuð og tekið fram að vísu að aðrir sérskattar væru ekki á lagðir. En þegar velja skal á milli óbeinna skatta annars vegar, eins og söluskatts, og beinna skatta hins vegar, eins og tekjuskatts, þá var það stefna fulltrúa launþegasamtakanna á s.l. vetri, við gerð kjarasamninga þá, að meta lækkun beinna skatta svo mikils, að hækkun söluskatts um 5 prósentustig var talin jafngilda þeirri lækkun. Hækkun söluskatts varð þó ekki meiri af þessum sökum en 4 prósentustig, þótt lækkun beinna skatta væri fyllilega sú sem fulltrúar launþegasamtakanna ætluðu sér á móti 5 söluskattsstigum. Ég tel í þessu fólgið ákveðið mat fulltrúa launþegasamtakanna á þessum tveim skattformum. Hinu skal ég ekki neita, að það verður erfitt og ég sé ekki fram á það í dag að unnt sé að verja hærri upphæð en 700 millj. kr. í þessu skyni eða öðru til þess að koma á móts við kröfur launþega, sérstaklega miðað við þá nauðsyn sem er á því að draga saman útgjöld ríkissjóðs að öðru leyti. En vitaskuld mun ríkisstj. gera það sem í hennar valdi stendur til þess að þær ráðstafanir verði gerðar sem auðvelda samninga milli vinnuveitenda og launþega. Á það ber þó fyrst og fremst að líta, að ætlast verður til að þessir aðilar semji sín á milli um kaup og kjör og geri það sem í þeirra valdi stendur til þess að ná saman. Það er ekki ávallt hægt að ætlast til þess af hinu opinbera, að það gripi inn í samningana, og raunar er það stefna beggja aðila, hvort heldur er launþegasamtaka eða vinnuveitenda, að óska eftir því að ríkið grípi almennt séð ekki inn í kjarasamninga, þótt það hafi verið nauðsynlegt oft á tíðum þegar sérstakir erfiðleikar hafa verið á ferðinni. Ég vil láta það koma hér fram, að öllum hv. þm. er áreiðanlega ljóst og líka hv. síðasta ræðumanni, að kjarasamningarnir á s.l. vetri voru því miður óraunhæfir, jafnvel þótt byggt væri á þeim víðskiptakjörum sem þá voru, jafnvel þótt byggt væri á því útflutningsverði sem við fengum fyrir sjávarafurðir okkar. Nú þegar viðskiptakjörin hafa rýrnað um meira en 30% frá þeim tíma liggur í augum uppi, að viðmiðunargrundvöllurinn getur ekki verið þeir kjarasamningar sem gengið var frá með þessum hætti á s.l. vetri. Ég vil leiða hjá mér umr. um launajöfnunarbætur, upphæð þeirra eða fyrirkomulag, m.a. til þess að halda það heit, sem ríkisstj. hefur gefið launþegasamtökunum og vinnuveitendasamtökunum, að bíða með framlagningu þeirra till. og þ. á m. bíða með umr. um þær þar til aðilar sjálfir hafa fjallað um málið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. gerði glögga grein fyrir stöðu Viðlagasjóðs og ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum í sinni fyrri ræðu áðan, og má sjá af því sem þar kom fram að þær till., sem hér eru uppi frá stjórnarandstöðunni, eru algjörlega óraunhæfar eins og ég hef vikið að áður. Hv. 5. þm. Norðurl. v. var að tala um það, að eins og hag almennings væri komið nú væri algjörlega óraunhæft að koma með þetta prósentustig í söluskatti nú til viðbótar. Vitanlega viðurkenna allir að hækkun skatta, hvort sem er söluskattur eða annað, er eins og hver önnur neyðarráðstöfun hverju sinni til þess að afla tekna til að standa undir nauðsynlegum kostnaði. En hvernig var hag almennings komið? Það er eins og allt hafi verið í besta lagi þegar vinstri stjórnin var hér við völd og þegar hún hrökklaðist frá. Var hagur almennings það góður þá, að það sé ástæða fyrir hv. þm. að vera að minnast á það sérstaklega? Það var búið að gera samninga við launþega í landinu - samninga sem áttu að hækka kaupið verulega. En hvað gerðist svo nokkrum tímum seinna? Hvað gerði vinstri stjórnin þá? Hún rauf samningana, sem launþegasamtökin voru búin að gera við atvinnurekendur, tók allt úr sambandi og vísitöluna með, enda þótt meiri verðbólga ætti sér stað í landinu en dæmi voru til um áður, yfir 50% verðbólga, eins og var á s.l. ári, og það var grundvöllurinn að óðaverðbólgu, lagður í tíð fyrrv. ríkisstj., vinstri stjórnarinnar. Svo kemur þessi hv. þm. og segir, að hag almennings sé illa komið. Vitanlega eru erfiðir tímar. Viðskiptakjör þjóðarinnar hafa farið niður á við síðan þetta átti sér stað, og það segir sig sjálft, að eftir því sem viðskiptakjörin verða lakari hjá þjóðinni þá hefur hún minni upphæðum að skipta. Þess vegna furða ég mig á því, að þessir hv. þm. skuli vera að minnast á hvernig hag almennings hafi verið komið, eins og allt hafi verið blómlegt þegar þeir réðu. Þeir hefðu ekki átt að gera þær neyðarráðstafanir sem þeir gerðu, að kippa vísitölunni úr sambandi og setja allt fast um leið og þeir kyntu undir verðbólgunni í landinu. Það er nokkuð til að hæla sér af þetta! Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., sagði áðan að hann efaðist um að það þyrfti að hægja nokkuð á uppbyggingunni í Vestmannaeyjum. Það hefur enginn minnst á það nema hann að það ætti að taka Vestmannaeyjar inn í þetta dæmi. Hann taldi í sinni fyrri ræðu, það fór ekkert á milli mála, það kom skýrt fram hjá honum, að eina leiðin til þess að fjármagna bæturnar til Neskaupstaðar væri að hægja á uppbyggingunni í Vestmannaeyjum. Mig undrar að hv. þm. skyldi láta slík orð frá sér fara. Hann sagði enn fremur: „Það verður staðið við allt sem norðfirðingum var lofað. Loðnubræðslan verður komin í gang á næstu vertíð.“ Það er eins og ekkert hafi skeð á Norðfirði annað en að loðnubræðslan hafi eyðilagst. Því miður var það miklu meira en loðnubræðslan sem eyðilagðist í snjóflóðinu sem kom á Norðfirði á sínum tíma. Og það er margt annað miklu meira sem þarf þar að bæta og verður ekki gert nema því verði mætt með því að afla fjár til þeirra framkvæmda. Hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, sagði að það væri ekkert út í hött að gera ráð fyrir því að greiða 400 millj. kr. úr ríkissjóði til þess að bæta fyrir tjónið á Norðfirði. Það er algjörlega út í hött að gera ráð fyrir því, eins og hag ríkissjóðs er komið, að ekki verði því meira skorið niður af nauðsynlegum framkvæmdum sem fjárlögin gera ráð fyrir, vegna þess að tekjuskerðingin hjá ríkissjóði verður það mikil. Þess vegna er hvorki um þessa né aðra upphæð þar að ræða. Það var hv. 5. þm. Norðurl. v. sem talaði um það áðan í sambandi við skattalækkun, að það mundi ekki koma launþegum neitt að gagni að lækka skattana.  (Gripíð fram í: Það sagði ég aldrei.)  Það er eins og þessi hv. þm. hafi ekkert fylgst með því, sem komið hefur fram hjá þeim sem telja sig forsvarsmenn verkalýðssamtakanna.  Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta. Ég var búinn að tina hér upp einstaka liði, sem taka verður með í reikninginn í sambandi við þá kjarasamninga, sem nú standa yfir, og óhjákvæmilega hljóta að lenda að verulegu leyti til útgjalda hjá ríkissjóði.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Jón Árnason, sleppti því af hagkvæmnisástæðum í ræðu sinni áðan að gera grein fyrir þeirri vitneskju sem hann hefur þó til að bera um mismuninn á söluskatti og tekjuskatti. Hv. þm. Geir Gunnarsson lýsti söluskattsstiginu, sem nú á að bæta við í þessu skyni, við skattlagningu á barnafjölskyldur sérstaklega. Það er vafalaust, að þeir sem mesta hafa framfærsluþörfina, þyngstar hafa framfærsluskyldurnar núna, við þá mun a.m.k. þessi hækkun á söluskatti koma verst. Ég verð að segja alveg eins og er, að hagur banka kemur ekki við hjartataugarnar í mér á sama hátt og hagur barnafjölskyldna. Hæstv. forsrh. gat þess áðan að bæta þyrfti hag Seðlabankans um nokkra milljarða. Það má vel vera að slíkt sé æskilegt. En það er staðföst trú min, að meir sé nú aðkallandi að bæta hag fjölskyldna, láglaunafjölskyldna, um a.m.k. 20000 kr. á mánuði, til þess að komist verði hjá því að verkalýðsforustan, verkalýðshreyfingin, verði neydd til að gera þess háttar ráðstafanir til að koma viti fyrir valdhafa sem venjulega hafa talist neyðarbrauð, neyðarúrræði. Ég er viss um að það er meiri þörf á því núna, brýnni þörf og meira aðkallandi að bæta hag barnafjölskyldna heldur en bæta hag banka. Munurinn á söluskattsstigi nú til þess að bæta tjón á Norðfirði og í Vestmannaeyjum og söluskattsstigi sem samþ. var þegar jarðeldarnir brutust út í Vestmannaeyjum, er fyrst og fremst sá að þá var batnandi hagur alþýðu manna í þessu landi. Fólkið var aflögufært. Það er það ekki nú. Að bæta söluskattsstigi ofan á núna samsvarar ekki aðeins því að taka síðasta eyri fátæku ekkjunnar, heldur að falsa á hana víxil.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar nokkuð almenns eðlis og er kannske ekkert við því að segja, því að þessi mál koma óneitanlega inn á mörg svið þjóðlífsins. Það liggur ljóst fyrir að lausn Vestmannaeyjavandans og bætur fyrir tjónið af snjóflóðunum í Neskaupstað eru ekki deilumál milli neinna þm. Það eru allir sammála um að þar skuli við staðið eftir bestu getu. Það er aðeins deilt um það hverja fjáröflunaraðferð eigi þar að hafa. Þar er því ekki hlaupist undan neinum merkjum. Ég tek ekki við neinum kveðjum um ábyrgðarleysi til mín varðandi það, enda hef ég lýst því yfir fyrr, að ef þetta er eina leið ríkisstj. og hún rígbindur sig við þessa einu leið þrátt fyrir tilraunir og góðan vilja í báðum stjórnarflokkunum til þess að koma ríkisstj. á öllu vitlegri leið, eins og hér hefur verið bent á, en menn hafa verið beygðir til þess af hæstv. ríkisstj. að fara þessa einu leið, - að að öllu því frágengnu og felldum okkar till. um þetta, þá mun ég vitanlega greiða þessu frv. í þeirri mynd, sem það nú er, atkv. engu að siður, af því að ég tel að við þær skuldbindingar eigi að standa. En út af því, sem hv. 2. þm. Vesturl. sagði hér áðan um það, hvort við hefðum virkilega efni á því að tala um eitthvað gott í sambandi við vinstri stjórnina, þá verð ég að leyfa mér að segja örfá orð. Vinstri stjórnin - við höfum einmitt ástæðu til þess að segja dálítið um hana - hún gerbreytti einmitt launakjörum fólks í landinu. Hún gerbreytti einmitt launakjörum láglaunafólks. Hún gerbreytti einmitt kjörum þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu, elli- og örorkulífeyrisþega, og ég get alveg fullvissað hv. 2. þm. Vesturl. um það, að ég er mjög stoltur af því að hafa mátt eiga minn litla þátt að því. Það er rétt, ríkisstj. átti við mikinn vanda að etja á s.l. ári, og hv. 2. þm. Vesturl. veit vel hvaða ástæður lágu fyrir þeim vanda, - þeim vanda sem lá í því að ekki var hægt að gera nauðsynlegar efnahagsráðstafanir. Það var fyrst og fremst ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar þá sem olli því, - ábyrgðarleysi þeirrar sömu stjórnarandstöðu sem sagði að það væri enginn vandi að leysa efnahagsmálin, enginn vandi að koma öllu í lag, það þyrfti bara að fá nýja menn við stjórnvölinn. Og nú eru þessir nýju menn komnir við stjórnvölinn og er rétt að þeir fari að sýna það. Þeir hafa ekki sýnt það enn þá. Það fer að koma tími til þess, eins og þetta var allt auðvelt á s.l. vetri. Það fer að koma tími til þess, að þeir sýni það og þeir mega gjarnan sýna það m.a. í því að rétta hlut láglaunafólks, elli- og örorkulífeyrisþega, ef hann hefur verið eitthvað slakur á dögum vinstri stjórnarinnar, eins og þessi hv. þm. lét orð liggja að áðan. Hann talaði um að fyrrv. ríkisstj. hefði tekið allt úr sambandi, kaupgjaldsvísitöluna þar með. Hún tók líka verðhækkanir, sem áttu að dynja yfir fólk rétt á eftir, úr sambandi. Hún tók þær einnig úr sambandi, þannig að launafólk stóð jafnrétt eftir. Svo tala þessir hv. þm. nú um erfiða tíma og það sé minni upphæðum að skipta. Mætti þá ekki minna á reynsluna af þeirra eigin ríkisstj., viðreisnarstjórninni? Þá var stundum minna og stundum meira að skipta. Var það kannske svo, að kaupmáttur launa fylgdi þá ævinlega bættum viðskiptakjörum, að kaupmáttur launa verkafólks flygi upp í hvert skipti sem viðskiptakjörin bötnuðu? Reynslan af viðreisninni er allt önnur. Þar var ekkert samræmi á milli. Þeir hv. sjálfstæðismenn tala eingöngu um að kaupmátturinn eigi að fylgja viðskiptakjörunum þegar viðskiptakjörin ern eitthvað versnandi, þegar þau fara eitthvað niður á við. Þegar þau fara upp á við er ekki minnst á það.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þessari seinustu ræðu. Mig furðar svo sem ekkert á þessari ræðu því að þetta kemur að sjálfsögðu við þessa heiðursmenn, forsvarsmenn vinstri stjórnarinnar. Hv. þm. fór að hæla sér sérstaklega í sambandi við launakjörin. Launakjörin gjörbreyttust! Jú, þau hækkuðu verulega og hækkuðu aldrei meira en á árinu 1974. En hvað gerðist þá? Strax eftir að var búið að semja um þessi háu launakjör er vísitalan tekin úr sambandi og meira að segja vísitölustig tekin til baka. Svo eru þeir að hæla sér í sambandi við tryggingarnar, hvað þeir hafi gert fyrir gamla fólkið og ellilífeyrisþegana. Hvað gerðu þeir? Þeir gerðu ekkert annað en að framkvæma löggjöf sem fyrrv. ríkisstj. var búin að setja áður en þeir tóku við. Þetta er það eina sem eftir þá liggur. Það er eins og þessi hv. þm. hafi ekkert fylgst með þessum málum. En lögin taka gildi eftir að þeir taka við stjórninni. Hver þakkar þeim að þeir framkvæmi lög sem aðrir eru búnir að setja? Hvað gerðu þeir svo allan tímann? Hvaða umbætur gerðu þeir í elli- og örorkulífeyrismálum? Ekki nokkurn skapaðan hlut sem hægt er að tala um. Ætli það verði ekki fyrst sú ríkisstj., sem nú situr við völd, sem bætir eitthvað hag elli- og örorkulífeyrisþega í sambandi við þær úrbætur sem nú liggja fyrir? Það kann að vera að það eigi eftir að sýna sig að þær umbætur, sem að gagni koma fyrir þessa menn í þjóðfélaginu, elli- og örorkulífeyrisþega, komist aðeins á þegar Sjálfstfl. er í stjórn.



Herra forseti. Það er mjög frumleg kenning hjá hv. 2. þm. Vesturl. að sú gengislækkunarstefna, sem núv. ríkisstj. hefur sett á oddinn, tryggi alveg sérstaklega og bæti hag elli- og örorkulífeyrisþega. Það er frumleg kenning og væri fróðlegt að fá nánari skýringu á því, hvernig það ætti að koma heim og saman.  Um það, sem margsinnis hefur verið tuggið upp í sambandi við það að vinstri stjórnin hafi eingöngu verið að framkvæma lög sem áður höfðu verið sett af viðreisnarstjórninni, tek ég fram: Það er rétt að nokkrum hluta, en síðan mar við þetta bætt mjög verulega. Þessi hv. þm. fylgdist aldrei með því að tekjutrygging var stórlega hækkuð umfram það sem viðreisnarstj. hafði áður gert. Þessu hefur bann ekki fylgst með. En ég get fullvissað hann og aðra þm. Sjálfstfl. um það, að þó að hann og þeir hafi ekki fylgst með því, þá fylgdist gamla fólkið og örorkulífeyrisþegarnir svo sannarlega með því.



Herra forseti. Ég hef ekki ætlað að blanda mér í þetta söluskattsmál, en þetta eru orðnar meira og minna umr. almenns efnis. Eitt af því, sem venjulega kemur fram hjá vinstri mönnum þegar þeir eru að tala um elli- og örorkulífeyrisþega, er að allar umbætur eða flestar hafi verið gerðar í tíð vinstri stjórnarinnar. Þetta er ekki alveg rétt. Það er mikið búið að skamma viðreisnarstjórnina, en hún gerði margt merkilegt einmitt í tryggingamálum. Þegar viðreisnarstjórnin tók við af vinstri stjórninni fyrri, fékk t.d. ellilífeyrisþegi í Norðfjarðarhreppi 25% minni bætur en reykvíkingurinn, hann fékk 25% minni bætur en keflvíkingurinn og hann fékk 25% minni bætur en sá sem bjó í Neskaupstað. Þetta var alþekkt og mjög illa þokkað fyrirbrigði og var búið að vera lengi í lögum. Þetta afnam hún. Það var hún, viðreisnarstjórnin, sem kom því í lög að heimilt var að hækka tryggingabætur sem í raun og veru svöruðu til þeirrar tekjutryggingar sem kom svo núna. Það var með því að mega tvöfalda ellilífeyrinn og örorkulífeyrinn þegar á þurfti að halda og jafnvel meira en tvöfalda hann. Þetta var búið að vera í lögum frá tímum viðreisnarstjórnarinnar. Einhverjar mestu umbætur, sem gerðar hafa verið á tryggingalöggjöfinni íslensku, voru einmitt gerðar í byrjun viðreisnarstjórnartímabilsins, og ég held að það sé rétt að hafa það í huga. Það er stundum verið að bendla tryggingalöggjöf við sósíalisma. Slíkt er ekki að mínu viti rétt, vegna þess að í fyrsta lagi hófust þær annars staðar, hjá fiskmarkaðnum í Þýskalandi. Í öðru lagi fara tryggingabætur og almannatryggingar mjög eftir almennum stjórnarháttum og möguleikum þjóðanna. Við vitum að hjá okkur vill það gjarnan verðu að þær dragist aftur úr á slæmum tímum, en batna þá líka þegar batnar í ári. Slíkt hefur verið um langan tíma, og því er ekki að neita að það urðu margs konar umbætur á tryggingalöggjöf okkar í tíð vinstri stjórnarinnar síðari. En ég á ekki von á því að úr þeim umbótum verði dregið heldur með reynslunni, og það er eins og sagt hefur verið, það er sí og æ verið að endurbæta tryggingalöggjöf okkar. Og ég tek undir það með hv. 2. þm. Vesturl., að ég hef ekki trú á öðru en að ellilífeyrisþegar og öryrkjar haldi sínum hag nú undir þessari stjórn. En það var annað sem ég vildi aðeins minnast á líka.Það er rétt að með batnandi hag á árum vinstri stjórnarinnar fór kaupgjald að sjálfsögðu hækkandi og raunkjör bötnuðu. En þetta þýddi að það var ekki eingöngu notaður hagnaðurinn sem varð af batnandi viðskiptakjörum þjóðarinnar, heldur var þá þegar, meðan góði tíminn var, tekið úr þeim sjóðum, sem viðreisnarstjórnin hafði safnað til af illri reynslu, og þeir notaðir til þess að bæta kjörin þá strax með þeim afleiðingum að þegar versnar í ári er bókstaflega ekkert til, og þá vilja menn ekki gjarnan sætta sig við að hagurinn rýrni um leið og viðskiptakjörin rýrna. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa séð línurit sem gert var nýlega yfir okkar viðskiptakjör alveg frá 1914. Þar kemur fram að þetta er eiginlega eins og slæmt hjartalínurit, sífelldir toppar og dældir, og þýðir að sjálfsögðu það, að ef á aldrei að safna í neina sjóði til mögru áranna, verður ekki hjá því komist að rýra kjörin þegar viðskiptakjörin rýrna og bæta það að sjálfsögðu aftur þegar batnar í ári. Hitt virðist þó vera öllu skynsamlegra, að taka toppana af og geyma þá í sjóðum til mögru áranna. Þetta var það sem viðreisnarstjórnin hafði gert tilraunir með og hefur reynst sjávarútveginum mjög vel. En það var eitt fyrsta verk vinstri stjórnarinnar að ganga á þann sjóð, enda þótt ekki væru sjáanleg nein sérstök tilefni til þess þar eð viðskiptakjör fóru þá ört batnandi.



Herra forseti: Ég þakka forseta fyrir. Það er aðeins ein setning. Þegar þeir sjálfstæðismenn eru að tala um tryggingamál og viðreisnarstj., þá vil ég taka það skýrt fram, að allan þann tíma var það annar flokkur í þeirri stjórn, Alþfl., sem eignaði sér allar umbætur í tryggingamálunum. Ég vona endilega hans vegna að hann megi eiga þetta, vegna þess að það var eina réttlætingin fyrir stjórnarsamstarfinu við íhaldið.



Herra forseti. Ég missti því miður af þeim umr. sem fóru fram hér um tryggingamál, en ég heyrði þó aðeins hluta af ræðu hv. næstsíðasta ræðumanns, þar sem hann jafnaði saman tekjutryggingu almannatrygginga, sem kom fyrst til framkvæmda í tíð vinstri stjórnarinnar, og heimild, sem gilti áður og gildir reyndar enn, um að hækka tryggingabætur ef viðkomandi aðili kemst ekki af án þess. Hér held ég að hv. þm. skilji ekki alveg nákvæmlega hvað hann er að tala um, því að þessi heimild til að hækka tryggingabætur var takmörkuð við heildarupphæð sem veitt var í ellilífeyri og örorkulífeyri í heild í landinu og mátti ekki fara yfir ákveðið mark, ég held það hafi verið 10%, þannig að það takmarkaðist þegar af þessum orsökum. 



Herra forseti. Ég ætla aðeins að leiðrétta það, að hafi ég sagt að hækkunarákvæðið væri hið sama og tekjutrygging, þá átti ég ekki við það. En hækkunarákvæðið var mjög mikilvægt á sínum tíma og hækkunarákvæðið er sannarlega undanfari tekjutryggingar, vegna þess að hækkunarákvæðið var ætlað þeim sem ekki hafa aðrar tekjur. Það er að vísu rétt að það voru þarna hliðarráðstafanir Það þurfti að fá heimild sveitarfélagsins. Það er eins og ég hef sagt, að þetta er sífellt í endurskoðun og auðvitað er tekjutryggingin að vissu leyti fullkomnari en hækkunarákvæðið var, enda