Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 51 leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. um verðuppgjör til bænda. Sem eðlilegt er eru málefni bændastéttarinnar í landinu mjög til umræðu um þessar mundir. Staða hennar er með allra lakasta móti jafnvel um áratuga skeið. Fjármagnskostnaður og vaxtaokur hrjáir bændastéttina sem aðrar stéttir. Framleiðslusamdráttar ásamt misheppnuðu kvótakerfi, a. m. k. að hluta til, er íþyngjandi fyrir bændur. Niðurgreiðslur hafa verið stórlækkaðar í tíð núverandi ríkisstj. eins og kemur fram í skriflegu svari við fsp. sem hér var lagt fram í dag frá hæstv. landbrh., en samkvæmt því er kindakjöt nú 31% hærra vegna lækkaðra niðurgreiðslna heldur en verið hefði ef sama hlutfall hefði gilt og árið 1982. Mjólk er 43% hærri og smjörið er 51% hærra en verið hefði ef gilt hefði það niðurgreiðslustig sem var á árinu 1982. Margt fleira kemur þar fram sem hér verður ekki upp talið. Sú fsp. sem ég ber hér fram varðar verðuppgjör til bænda. Endanlegt verðuppgjör til bænda hefur dregist úr hömlu undanfarin tvö ár vegna tveggja síðustu verðlagsára. Þannig lá uppgjör vegna verðlagsársins 1983–1984 ekki fyrir fyrr en um mánaðamót janúarfebrúar s. l. eða nærri hálfu ári eftir að verðlagsárinu og viðkomandi framleiðslutímabili lauk. Sá glaðningur sem barst bændum þá seint og um síðir fól í sér verulega skerðingu á verði til þeirra og það enda þótt menn hefðu ekki farið neitt fram úr umsömdu búmarki eða kvóta. Þá kom þarna til skerðingar annað árið í röð. Og þessi skerðing kemur beint á launalið viðkomandi bónda, af öðru er þar ekki að taka. Verðlagsárið á undan var þarna einnig um skerðingu að ræða og hafa verið reiddar fram af Framleiðsluráði landbúnaðarins upplýsingar um það. Á því verðlagsári vantaði á bilinu 5–10 kr. á hvert kg kjöts á þáverandi verðlagi á að fullt verð fengist hjá ýmsum afurðasölufélögum eða sláturleyfishöfum. Þessar niðurstöður, sem þannig berast bændum seint og um síðir, gera þeim að sjálfsögðu erfiðara fyrir um að skipuleggja sinn búrekstur og breyta til um áherslur og því er afar tilfinnanlegt þegar svo tekst til, eins og raun ber vitni, að þetta uppgjör kemur ekki fyrr en komið er fram á næsta verðlagsár og það verulega. Slíkir uppgjörshættir eru alveg óþolandi fyrir bændastéttina, ekki síst í þeirri þröngu stöðu sem hún nú býr við að miklum hluta. Ég inni hæstv. landbrh. eftir því í fyrsta lagi: Hvað olli því að uppgjör á endanlegu verði til bænda fyrir verðlagsárið 1983–1984 lá ekki fyrir fyrr en í janúar 1985? Og í öðru lagi: Er að vænta breytinga á endanlegu uppgjöri, m. a. til að auðvelda bændum skipulagningu á búrekstri?



Herra forseti. Á þskj. 591 eru fsp. frá hv. 5. þm. Austurl. um verðuppgjör til bænda sem ég hef fengið svör við frá Framleiðsluráði landbúnaðarins. Við fyrri lið fsp.: Hvað olli því að uppgjör á endanlegu verði til bænda fyrir verðlagsárið 1983–1984 lá ekki fyrir fyrr en í janúar 1985? er eftirfarandi svar: Skýringar á drætti uppgjörsins eru margar en þessar helstar: a. Ekki er unnt að ákveða forsendur verðskerðingar, uppgjörsreglur, fyrr en séð er hver er heildarframleiðsla á mjólk og sauðfjárafurðum á verðlagsárinu. Verðlagsárinu lýkur 31. ágúst. Skýrslur um innvigtun mjólkur í ágúst koma í venjulegu þjóðfélagsástandi síðari hluta september. Nú í haust skullu verkföll opinberra starfsmanna í póstþjónustu á áður en allar skýrslur höfðu borist og því töfðust skýrsluskilin nokkurn tíma. Þær skýrslur sem voru komnar í póst en komust ekki til skila þurfti að gera að nýju og senda með sérstökum hætti til Framleiðsluráðs. Þetta tafði a. m. k. um 3–4 vikur allan undirbúning að gerð uppgjörsreglna. Einnig þurfti að leggja mat á verðgildi birgða af kindakjöti frá haustinu 1983 og mjólkurvara sem til voru í lok ágústmánaðar, en þær birgðir voru með mesta móti. Uppgjörsreglur voru til meðferðar á fundi Framleiðsluráðs landbúnaðarins 26. október og voru þá samþykkt frumdrög að vinnureglum en endanleg afgreiðsla þeirra frá Framleiðsluráði var gerð á fundi 23. nóvember og var sú afgreiðsla staðfest af landbrn. 28. nóvember. b. Allmikið ber á því að þær upplýsingar sem fyrirtækin senda Framleiðsluráði séu með ágöllum, sem reynt er að leiðrétta meðan á. úrvinnslu stendur, svo að eins litlar villur verði í uppgjörinu frágengnu og frekast er kostur. En verkfall opinberra starfsmanna hjá Pósti og síma olli tregðu á að þessar leiðréttingar gætu gengið eðlilega í haust. c. Allur tíminn á s. l. ári var notaður eins og unnt var til að tölvusetja upplýsingar og leiðrétta gögn jafnóðum og þau bárust frá fyrirtækjunum. Þessari úrvinnslu var lokið í september í þeim tilvikum öllum þegar gögn höfðu borist. En eins og fyrr segir vantaði ágústskýrslur mjólkur frá nokkrum fyrirtækjum og komu þær seinna til úrvinnslu en ætlað var af fyrrnefndum ástæðum. d. Gerðir voru frumútreikningar með mismunandi verðskerðingarforsendum og var þeim útreikningum lokið þegar uppgjörsreglur voru ákveðnar hjá Framleiðsluráði 23. nóvember. Útreikningum samkvæmt uppgjörsreglunum var lokið hjá Framleiðsluráði í lok nóvember og þeir sendir mjólkursamlögum og sláturleyfishöfum með bréfi dagsettu 29. nóvember 1984. Þá fór í hönd helgi og útsending uppgjörsins var mikið verk. Ekki var lokið fyrr en í fyrstu viku desember að koma því í póst til viðtakenda. e. Desembermánuður er víða mikill annamánuður hjá verslunaraðilum. Framgangur uppgjörsins heima hjá aðilum fer mikið eftir skilvirkni bókhaldsfyrirtækjanna. Mörg luku uppgjöri fyrir framleiðendur fyrir áramót. En sjálfsagt hefur það verið eitthvað mismunandi og hjá sumum þeirra hefur það vafalaust dregist fram yfir áramótin. Við 2. spurningu er eftirfarandi svar: Það útreiknings- og uppgjörskerfi sem unnið er eftir getur ekki skilað uppgjöri með verulega meiri hraða en verið hefur. Til að meiri hraði geti orðið á uppgjöri þarf að skipta framleiðslurétti, búmarki hvers framleiðanda í mjólk á mánuði framleiðsluársins og hvern mánuð upp sjálfstætt. Einnig þarf að loka fyrir tilfærslur á milli búgreina í blönduðum búum. Þá er unnt að ljúka uppgjöri sauðfjárafurða sjálfstætt, en vandamál við að flýta því uppgjöri eru þær óseldu birgðir sem verið hafa miklar í lok hvers verðlagsárs undanfarin ár. Stöðvun á tilfærslurétti milli búgreina í blönduðum búum mundi leiða af sér mun lakari nýtingu búmarksréttinda hjá slíkum bændum frá því sem verið hefur undanfarin ár. Leyfð hefur verið tilfærsla um 15% af rétti hvorrar búgreinar til hinnar, hafi svo mikið verið ónotað í annarri greininni. Margir framleiðendur á blönduðum búum gera kröfur til þess að þessi réttur þeirra haldist og því hefur ekki verið horfið að breytingu í þessu efni. En breyting í þá veru mundi einfalda og auðvelda uppgjörið og ef til vill flýta því eitthvað. Við þetta svar Framleiðsluráðs vil ég aðeins bæta því að núverandi ríkisstj. hefur ákveðið að gera ráðstafanir til þess að flýta uppgjöri eða greiðslum til bænda þannig að stærri hlutur geti komið mjög fljótt til bænda eftir að innlegg hefur farið fram og við það er miðað í því frv. til laga um framleiðslumál landbúnaðarins sem nú er verið að ganga frá. Þess er að vænta að þegar sú skipan kemst á muni bændur fá fyrr í hendur andvirði afurða sinna heldur en nú er.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann veitti hér varðandi þær tafir sem orðið hafa á uppgjöri við bændur vegna liðins verðlagsárs. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. þá staðfesti hann þann mikla drátt sem varð á þessu uppgjöri. Ein helsta skýringin var verkfall opinberra starfsmanna sem ríkisstj. á að sjálfsögðu sinn hlut í að kom til og varð langvinnt. En það svarar þó ekki nema hluta af þessum drætti því að mér er kunnugt um að það var jafnvel komið fram í febrúarmánuð þegar bændur t. d. á Austurlandi fengu endanlegt uppgjör í hendur. Og þá þurftu sumir þeir sömu að endurgreiða í rauninni það sem reiknað hafði verið með að þeir fengju í tekjur vegna liðins framleiðsluárs. Hér er um beina skerðingu að ræða á kaupi bóndans. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að hugsað er til þess að breyta þessu kerfi því að við það er ekki búandi af hálfu bænda. Að sjálfsögðu þarf að koma þessum málum í það horf að bóndinn viti fyrir fram hvaða tekjur hann á í vændum af búrekstri sínum á komandi framleiðsluári en ekki að hann fái uppgjörið þegar því er lokið. Það er vissulega góðra gjalda vert ef menn geta fyrr en seinna komið málum í það horf. Í sambandi við verðskerðinguna, sem margir bændur hafa þurft að þola varðandi afurðir framleiddar skv. búmarki, er vert að hafa í huga hinn mikla milliliðakostnað sem vinnslustöðvarnar og afurðasölufélögin taka til sín. Ég hef t. d. hér handa á milli upplýsingar varðandi 10 sláturleyfishafa þar sem launin vegna sláturkostnaðar voru 4,25 kr. á kg vegna verðlagsársins 1982–1983 en skrifstofu - og heildsölukostnaður nam nokkurn veginn sömu og þó ívið hærri upphæð en allur launakostnaðurinn, þ. á m. heildsölukostnaður SÍS 1,69 kr. á kg og annar skrifstofu- og heildsölukostnaður 2,59 kr. Hér er um þætti að ræða sem fyllsta ástæða er til að fara ofan í þegar litið er á þá verðskerðingu sem margir bændur hafa mátt þola og er tekin beint af kaupi þeirra.



Herra forseti. Þessi fsp. gefur ekki tilefni til mikilla umræðna. En ég mætti kannske minna hv. fyrirspyrjanda á það að það sem hann gagnrýndi mest í máli sínu var sett inn í framleiðsluráðslögin, ákvæði sem þar að lúta, árið 1979. Og hv. fyrirspyrjandi var einmitt ráðherra í þeirri ríkisstj. sem þá var við völd.



Herra forseti. Eins og kunnugt er hefur ríkt mjög slæmt atvinnuástand á Suðurnesjum um þó nokkurt tímabil þó að heldur hafi ræst úr í bili. Um þetta hefur verið fjallað á ýmsum fundum í þessu byggðarlagi, m. a. á fundi sem haldinn var um miðjan febrúar á vegum alls þess fólks sem starfar í sjávarútvegi á þessu svæði, atvinnurekenda, verkafólks og útgerðarmanna. Þar var þetta gert að umræðuefni. Bent var á að staða sjávarútvegsins á Suðurnesjum væri verri en víðast annars staðar og talið að til þess lægju ýmsar orsakir. Fyrirtækin þar stæðu verr að vígi en systurfyrirtæki í öðrum landshlutum m. a. með tilliti til þess að ódýrara fjármagn hefði fengist til uppbyggingar í öðrum landshlutum. Það væri ein skýring þess að Suðurnesin hefðu dregist aftur úr á þessu sviði og stæðu illa að vígi að mæta þeim erfiðleikum sem nú væru uppi. Einnig var bent á að tregða í skreiðarsölu hefði að öllum líkindum bitnað harðar á mönnum á Suðurnesjum en víða annars staðar. Fundurinn gerði ályktun af þessu tilefni þar sem m. a. er fjallað um gengisstefnu og vaxtamál og fylgir áskorun til þeirra aðila sjálfra sem í greininni starfa um átak í markaðsmálum en jafnframt er beint nokkrum hugmyndum til stjórnvalda. Í ályktuninni segir að aflamiðlun til staða þar sem vandamál koma upp í fiskvinnslu vegna hráefnisskorts, eins og nú á sér stað á Suðurnesjum, verði leyst á þann hátt að skip, sem Fiskveiðasjóður, Byggðasjóður eða ríkissjóður muni eignast vegna vanskila viðkomandi skipa, verði leigð til staða þar sem slík atvinnuvandamál koma upp. Hér kemur sem sagt fram ein hugmynd af heimamanna hálfu um það hvernig við skuli bregðast í þessu erfiða ástandi. Jafnframt er bent á það að seld hafi verið skip af Suðurnesjum sem fylgt hafi þúsundir tonna í veiðikvóta. Er reyndar talið að það sé einhvers staðar á milli 8 og 10 þús. tonn. Og í ályktuninni segir: „Fundurinn leggur til að þegar skip eru seld út af atvinnusvæði sem býr við atvinnuleysi verði sérstökum viðbótarkvóta úthlutað til starfræktra veiðiskipa á svæðinu.“ Eins og af þessu má ráða þá er og hefur verið allþungt í mönnum á Suðurnesjum vegna þess hversu afkoman í sjávarútveginum hefur verið slæm og hvernig greinin hefur skroppið saman. Menn hafa lagt fram tillögur og hugmyndir til úrbóta sem fela það m. a. í sér að eitthvað sértækt yrði gert til þess að greinin færi ekki frekar yfir um heldur yrði efld á Suðurnesjum. Það er í framhaldi af þessu og í samræmi við þessa ályktun sem ég hef leyft mér ásamt Karli Steinari Guðnasyni að bera fram fyrirspurn til sjútvrh. um úrbætur í sjávarútvegi á Suðurnesjum sem hljóðar svo: 1. Er sjútvrh. reiðubúinn til þess að gera sérstakar ráðstafanir sem verða megi til að endurbæta og endurreisa rekstur sjávarútvegsgreina á Suðurnesjum með hliðsjón af því uggvænlega ástandi sem þar ríkir í þessum efnum? 2. Er ráðherra tilbúinn til að úthluta, vegna þeirrar óskar sem fram hefur komið, viðbótarkvóta til þeirra skipa sem gerð eru út af svæðinu og hafa þá hliðsjón af þeim samdrætti í veiðikvóta sem rekja má til sölu margra öflugra fiskiskipa frá Suðurnesjum að undanförnu? 3. Er ráðherra reiðubúinn til þess að leita leiða til að koma á miðlun afla til þessa svæðis frá stöðum sem ekki ráða við þann afla sem á land berst nema fá til erlent vinnuafl?



Herra forseti. Áður en ég svara þessari fsp. vildi ég aðeins segja nokkur orð um þær umræður sem orðið hafa út af sölu skipa frá Suðurnesjum. Hv. fyrirspyrjandi nefndi áðan að það hefðu verið seld fiskiskip af þessu svæði sem fylgt hefði 8–10 þús. tonna aflakvóti. Það eru þær upplýsingar sem við gjarnan heyrum þegar rætt er um mál þessi bæði hér og í fjölmiðlum. Ég bað því um að fá um það nákvæmar upplýsingar hvaða skip það væru sem seld hafa verið frá Suðurnesjum, hvaða aflakvóta þau hefðu haft og hvaða skip hefðu verð keypt inn á þetta svæði. Þau skip sem voru seld á árinu 1984 voru: Gulltoppur GK 32, 21 brúttólest; Mars KE 197, 78 brúttólestir; Arnarborg KE 26, 71 brúttólest; Særún KE 248, 8 brúttólestir; Ingólfur GK 42, 348 brúttólestir; gamall síðutogari, Pétur Ingi KE 32, 214 brúttólestir; Hafrenningur GK 38, 296 brúttólestir; Búðanes GK 101, 64 brúttólestir; Arnar KE 360, 16 brúttólestir; Oddur Jónsson GK 59, 11 brúttólestir; Erlingur GK 6, 299 brúttólestir; Jarl KE 31, 207 brúttólestir. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hafa þessi skip haft samtals 5020 lesta þorskígildi. Eitt veiddi úr sameiginlegum kvóta smábáta, tvö höfðu síldarleyfi, eitt skip humarleyfi og eitt rækjuleyfi. Á móti voru keypt inn á svæðið 1984: Garðar GK 141, 101 brúttólest; Arnar KE 260, 36 brúttólestir; Geir KE 67, 29 brúttólestir; Fagranes GK 171, 18 brúttólestir; Víðir KE 4, 6 brúttólestir; Hrappur GK 89, 11 brúttólestir; Gullþór KE 87, 42 brúttólestir. Þessi skip höfðu samtals 1108 þorskígildi. Eitt skip hafði humarleyfi og eitt rækjuleyfi. Á árinu 1985 voru seld af svæðinu: Sigurpáll GK 375, 20 brúttólestir; Hafsteinn KE 85, 8 brúttólestir; Símon Gíslason KE 155, 64 brúttólestir; Sandafell GK 82, 185 brúttólestir, sem trúlega var nú farið eitthvað fyrr af svæðinu þó að endanlega hafi verið gengið frá sölu væntanlega 1985; Smári GK 81, 11 brúttólestir. Þessi skip höfðu samtals í þorskígildum 1653 þorsklestir. Eitt skip hafði síldarleyfi og eitt rækjuleyfi. Á árinu 1985 hafa, eftir því sem best er vitað, verið keypt eftirfarandi skip: Lilli Lár, 9 brúttólestir; Hafborg KE 85, 11 brúttólestir; Hafliði GK 140, 10 brúttólestir; Harpa GK 111, 144 brúttólestir; Víðir KE 101, 11 brúttólestir; Akurey SF 52, 86 brúttólestir; Gissur hvíti SF 55, 185 brúttólestir; Barðinn RE 243, 131 brúttólest. Samtals höfðu þessi skip 2271 lest í þorskígildum. Tvö hafa síldarleyfi og eitt humarleyfi. Ef litið er á þorskígildi eingöngu fylgdu bátum seldum frá Suðurnesjum 1984 5020 lestir en til Suðurnesja 1984 1108lestir. Frá Suðurnesjum 1985 1653 lestir og til Suðurnesja 1985, það sem vitað er um enn þá, 2271 lest. Þessum skipum hafa því fylgt burt af svæðinu ríflega 3000 lestir nettó sem virðist einkum mega rekja til þess að tveir togarar, annar síðutogari, hafa farið út af svæðinu vegna þess að viðkomandi aðilar hafa ákveðið að hætta útgerð. Þá má einnig nefna það að rækjuveiði á Eldeyjarsvæðinu hefur verulega aukist, um allt að helming, þannig að þar hefur komið afli til viðbótar á þessu svæði. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hafa upplýsingar sem þessar við höndina þegar menn fullyrða að 8–10 þús. lestir hafi horfið burt af svæðinu. Ég tel þær fullyrðingar beinlínis rangar og villandi og þessar upplýsingar ættu að gefa miklu betri mynd af því ástandi sem fyrir er, án þess þó að ég sé á nokkurn hátt að segja að það sé viðunandi. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að miklir erfiðleikar eru víða í sjávarútvegi á Suðurnesjum. Fyrsta spurning hv. fyrirspyrjanda er á þessa leið: „Er sjútvrh. reiðubúinn til þess að gera sérstakar ráðstafanir sem verða megi til að endurbæta og endurreisa rekstur sjávarútvegsgreina á Suðurnesjum með hliðsjón af því uggvænlega ástandi sem þar ríkir í þessum efnum?“ Það er alveg ljóst að það er víðar en á Suðurnesjum sem eru erfiðleikar í sjávarútvegi og það er erfitt að hugsa sér alveg sérstakar ráðstafanir sem þar geti orðið til endurbóta. Hins vegar hefur forsrh. farið þess á leif við Framkvæmdastofnun ríkisins að framkvæma sérstaka úttekt á þessum málum sem geti þá orðið til hliðsjónar við ráðstafanir í þessu sambandi. Það er alllangt síðan hæstv. forsrh. fór þess á leit við Framkvæmdastofnunina og hún vinnur nú að athugun á þessu ástandi. Í öðru lagi: „Er ráðherra tilbúinn til að úthluta, vegna þeirrar óskar sem fram hefur komið, viðbótarkvóta til þeirra skipa sem gerð eru út af svæðinu og hafa þá hliðsjón af þeim samdrætti í veiðikvóta sem rekja má til sölu margra öflugra fiskiskipa frá Suðurnesjum að undanförnu?“ Svarið við þessu er einfalt. Það er nei. Ég tel að það séu engar heimildir fyrir því að auka kvóta annarra skipa þótt ákveðin skip hafi verið seld í burtu. Í þriðja lagi: „Er ráðherra reiðubúinn til þess að leita leiða til að koma á miðlun afla til þessa svæðis frá stöðum sem ekki ráða við þann afla sem á land berst nema fá til erlent vinnuafl?“ Ég get svarað þessu einnig einfaldlega með einu neii. Mér er ekki kunnugt um að til séu slíkir staðir sem ráða ekki við þann afla sem á land berst. Það er fyrst og fremst spurningin um að viðkomandi byggðarlög nái þeirri stjórn á veiðarnar að þær dreifist eðlilega yfir árið. Það er vissulega nauðsynlegt á nokkrum stöðum að fá erlent vinnuafl, það er rétt. Það er hins vegar nauðsynlegt til þess að ná fullri nýtingu í viðkomandi húsum og fiskvinnslustöðvum. Ef afli þessara staða eða þessara húsa minnkaði verulega mundi það leiða til óhagkvæms reksturs, tapreksturs. Það mundi því á engan hátt leysa málið. Það hefur oft verið rætt um að miðla afla með stjórnvaldsaðgerðum. Ég er ekki trúaður á slíkt. Ég tel hins vegar að það hafi átt sér stað mjög góð samvinna víða á landinu, bæði á Suðurnesjum og í Reykjavík og Hafnarfirði, um miðlun afla. Fjarlægðir á þessu svæði gefa mikla möguleika til aflamiðlunar, hvort sem um er að ræða Reykjanes, Þorlákshöfn, Reykjavík eða Hafnarfjörð. Möguleikar til aflamiðlunar á þessu svæði eru mun meiri en annars staðar. Það gerist hins vegar ekki með beinum afskiptum rn. Það gerist með samkomulagi manna í milli, viðkomandi útvegsmanna og fiskverkenda.



Herra forseti. Ég þakka ráðherra svörin og þær upplýsingar sem hann gaf. Þær voru fróðlegar. Að vísu var erfitt að fylgjast með því nákvæmlega hvaða skip væri um að ræða og hugsanlegt er að eitthvað vanti í þessa skrá þó að ég hafi enga möguleika til að staðhæfa það. En skv. þessu er um verulega sölu á skipum út af svæðinu að ræða og verulegan samdrátt í þeim heildaraflakvóta sem þau skip hafa yfir að ráða sem á svæðinu eru gerð út, hvort heldur litið er á þessar tölur eða aðrar ágiskunartölur eða matstölur sem við höfum séð. Ég fagna því að fram kom í ræðu ráðherra að honum væri ljóst að við verulega erfiðleika væri að stríða í útgerð á Suðurnesjum og að í gangi væri úttekt á vegum Framkvæmdastofnunar á ástandi í útvegi þar. En okkur dugar náttúrlega ekki úttektin ein og með tilliti til þess að ráðherra treystir sér ekki til þess að taka undir þær ábendingar tvær sem sérstaklega sneru að honum og fram komu í ályktun fólks í sjávarútvegi á Suðurnesjum, þá er náttúrlega þeim mun brýnna að leitað verði annarra leiða til að renna styrkari stoðum undir þessa atvinnugrein á Suðurnesjum. Ég hefði talið að það væri ástæða til þess að jafnhliða og í framhaldi af þeirri úttekt sem í gangi er yrði litið til þess og gerð áætlun um það með hvaða hætti mætti styrkja stöðu sjávarútvegsins, bæði að því er varðar útgerðina sjálfa og vinnslu á Suðurnesjum. Ég held að alþekkt sé að skipastóll, bátar af þessu svæði séu með því elsta sem gerist á landinu að meðaltali ef ekki alelstir. Þar er því ákveðinnar endurnýjunar þörf. Ég held að það sé líka alþekkt að tækjakostur og endurnýjun í hraðfrystihúsum og í fiskiðnaði á Suðurnesjum hafi a. m. k. til skamms tíma ekki verið jafnlangt fram skriðinn og víða annars staðar og í þriðja lagi að fjárhagsstaða fyrirtækjanna þar væri veikari en víðast hvar annars staðar ef ekki alls staðar að meðaltali. Þetta þrennt eru þá verkefni sem verður að líta til og vinna að og ættu að mínum dómi að vera verkefni jafnhliða og í framhaldi af þeirri úttekt sem Framkvæmdastofnun vinnur að. Hættan er auðvitað sú að fleiri fyrirtæki loki á Suðurnesjum á næstu mánuðum eða misserum. Á því verður að hafa vakandi auga vegna þess að það er vitaskuld ótækt að 200 manns eða þar um bil gangi atvinnulausir mánuðum saman, eins og gerst hefur á Suðurnesjum, vegna þess samdráttar sem hefur átt sér stað í útgerð og fiskvinnslu. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. reyni að beina vinnunni í þennan farveg og veiti stuðning sinn til þessa verkefnis.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. ráðh. samgöngumála fsp. sem er á þskj. 608 og er svohljóðandi: „Hefur samgrn. gefið út heimild til Pósts og síma til að setja búnað frá bandaríska herliðinu í stöðvar Landssímans á nokkrum stöðum á landinu? Hvers eðlis er þessi búnaður og hvaða tilgangi þjónar hann?“ Það þarf ekki, herra forseti, að hafa langan formála að öðru leyti að þessari fsp. Það hefur komið fram, m. a. á fundi norður á Þórshöfn á Langanesi fyrir nokkru síðan þegar hæstv. utanrrh. svaraði þar fsp. frá einum fundarmanna um þennan búnað, að hann er til staðar, hann hefur verið settur niður, hann er á nokkrum stöðum á landinu og tengist á einhvern hátt fjarskiptum bandaríska hersins. Mér vitanlega hefur hvergi fram að þeim tíma verið gerð grein fyrir því opinberlega að þessi búnaður væri til staðar né frá því skýrt hvað liggur að baki því að hann var settur þarna niður. Ég hef ekki orðið þess áskynja að hv. Alþingi né utanrmn. þess hafi verið gerð grein fyrir þessu máli. Ég tel því eðlilegt að beina fsp. til hæstv. samgrh. um þetta efni og vænti þess að hann leiti sér þá liðsinnis innan hæstv. ríkisstj. ef hann telur það ekki í sínum verkahring að svara fyrir þessi mál. Mér finnst eðlilegt að spurt sé um það hvers eðlis þessi búnaður sé, hvað hann sé að gera þarna, hvenær ákvarðanir hafi verið teknar um að setja hann þarna niður o. s. frv. Ég lít á þetta, herra forseti, tilvist þessa búnaðar í borgaralegum stofnunum eins og Landssímanum, sem skref í þá átt, sem virðist nú vera stefna stjórnvalda hér á landi í vaxandi mæli, að blanda saman starfsemi opinberra stofnana og þjónustufyrirtækja og starfsemi af hernaðarlegum toga. Ég er alfarið andvígur þessu og tel að hér sé farið út á hættulega braut. Til viðbótar hinni beinu efnislegu fsp., sem ég hef hér lagt fram, væri fróðlegt að heyra eitthvað frá hæstv. ríkisstj., ekki síst þar sem höfuð hennar hefur nú gengið í salinn, hæstv. forsrh., um það hvort þessi nýja stefna sé samþykkt þar á bænum og síðan að birtast okkur í framkvæmd m. a. í þessu máli, að hverfa frá því, sem ég hef skilið vera yfirlýsta stefnu allra stjórnmálaflokka á Íslandi, að reyna að halda umsvifum herliðsins hér sem mest aðskildum frá borgaralegu lífi í landinu, sem sagt að hverfa frá þessari stefnu og flytja starfsemi af hernaðarlegum toga inn í opinberar þjónustustofnanir og opinber fyrirtæki og rugla þannig saman reytunum að í raun og veru sé ekki hægt að greina lengur á milli hvað er hvers. Ég vænti þess að í svörum hæstv. samgrh. komi fram hvar þessi búnaður er til staðar og á hve mörgum stöðum. Það er fróðlegt fyrir þá sem nú eru að læra landafræði og eiga að læra hana í framtíðinni og eiga að kunna Íslandskortið sitt að vita á hversu mörgum stöðum á landinu á að setja rauðar stjörnur fyrir þau mannvirki sem falla undir hernaðarlega starfsemi.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Sem svar við þessari fsp. þá er hér um eitt tilvik að ræða. Á s. l. vori var fjarskiptatæki, þ. e. radíóstöð sem varnarliðið á Keflavíkurflugvelli hafði látið starfrækja í húsi flugmálastjórnar á Fjarðarheiði, flutt yfir í húsakynni Póst- og símamálastofnunar á Viðarfjalli í Svalbarðshreppi í Norður-Þingeyjarsýslu ásamt leigulínu eins og áður var. Hér var því um flutning að ræða á tækjum sem áður höfðu verið samþykkt af stjórnvöldum. Tilgangurinn með radíóstöð af því tagi sem hér um ræðir er að hafa fjarskiptasamband við loftför vegna flugumsjónar og til samræmis á flugi varnarliðsins og öðru flugi á íslenska flugumsjónarsvæðinu. Þetta er sú eina breyting sem hefur verið gerð frá því að ég varð samgrh. Fsp. hljóðar svo: „Hefur samgrn. gefið út heimild til Pósts og síma til að setja búnað frá bandaríska herliðinu í stöðvar Landssímans á nokkrum stöðum á landinu?“ - Mér er ekki kunnugt um annað en þetta. Einnig tel ég að ég hafi svarað síðari spurningunni um eðli þessa búnaðar og hvaða tilgangi hann þjónar.



Herra forseti. Það er víst venja að fyrirspyrjendur gangi hingað upp í ræðustól og þakki fyrir þau svör sem þeir hafa móttekið af hálfu hæstv. ráðh. Ekki ætla ég að brjóta þá þinglegu hefð hér. En ég verð nú að segja að ósköp fannst mér ég eiga lítið erindi hingað upp í þeim tilgangi. Mér fannst ég hafa fyrir lítið að þakka. Lítið en þó var það eitthvað. Ég sakna nú hæstv. utanrrh. því að ekki fundust mér svör hæstv. samgrh. í fullu samræmi við þau ummæli sem hann lét falla um þennan búnað á þeim fundi sem ég hef hér áður vitnað til. Ég skildi orð hans svo að slíkur búnaður væri á fleiri stöðum en einum á landinu. Einnig er hugsanlegt að hæstv. utanrrh. hefði verið örlítið fróðari um það hvaða tilgangi þessi búnaður þjónar og hvað hann er að gera þarna. En það þarf kannske ekki að fjölyrða meira um þetta, herra forseti, úr því að svörin eru svona stutt og snubbótt og samgrh. hefur ekki meira um þetta að segja. Það er þá ágætt að það liggi fyrir að þetta er allt og sumt sem þeir kjósa að upplýsa hv. Alþingi og þjóðina um í þessu sambandi. En ég hygg að við fáum kannske meira að frétta af þessu máli ef sú stefna stjórnvalda sem ég lýsti hér eftir, spurði hvort rétt væri, á að ganga fram á næstu mánuðum eins og ýmislegt bendir nú til. Þá verður þetta væntanlega oftar til umræðu, m. a. hér á hv. Alþingi. En engu að síður liggur það fyrir eftir þessi svör að slíkur búnaður er fyrir hendi, hann er í stöðvum eða stöð Landssímans, a. m. k. á einum stað á landinu. Þá vitum við það. Þar með liggur það fyrir að borgaraleg stofnun eins og Landssíminn er tekin að þjóna að hluta til hernaðarlegum tilgangi. Hún byggir yfir starfsemi hersins og hún þjónustar hann, veitir honum orku o. s. frv. Út af fyrir sig get ég þakkað samgrh. í það minnsta fyrir að hafa gefið þá staðfestingu hér. Ég þarf ekki að endurtaka það að ég er algjörlega ósammála því að svona sé að málunum staðið og mótmæli harðlega þeirri tengingu opinberra stofnana þjóðarinnar við hernaðarleg umsvif sem hér hefur átt sér stað og virðist eiga að eiga sér stað í vaxandi mæli.



Herra forseti. Vandamál varðandi kartöfluræktun og kartöfluframleiðslu hér á landi hafa verið nokkuð til umræðu undanfarin tvö ár. Annað árið vegna þess að uppskeran varð of lítil og léleg og hitt skiptið vegna þess að uppskeran varð allt of mikil. Það hefur komið fram í blöðum og fjölmiðlum að kartöfluverksmiðjur sem svo eru nefndar, sem framleiða unna rétti úr kartöflum, hafa fengið framleiðslustyrki eða niðurgreiðslur. Mér er ekki alveg ljóst hvort ber að kalla þetta. Ákvarðanir um þetta voru teknar í þingflokkum stjórnarflokkanna skv. blaðafréttum. Til þess að fá frekari upplýsingar um þetta mál, sem hefur farið frekar lágt, hef ég talið nauðsynlegt að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. landbrh.: „1. Hve hárri upphæð munu niðurgreiðslur eða framleiðslustyrkir til kartöfluverksmiðja nema á þessu ári? 2. Hvernig var þessi upphæð ákveðin og við hvað miðast hún? 3. Er þess að vænta að verð á unnum kartöflum til neytenda lækki sem nemur niðurgreiðslunni eða framleiðslustyrknum?“



Herra forseti. Á þskj. 640 hefur hv. 5. landsk. þm. borið fram fsp. um framleiðslustyrki eða niðurgreiðslur til kartöfluverksmiðja. Ríkisstj. ákvað fyrir nokkru að verja nokkru fjármagni til niðurgreiðslna á unnum kartöflum frá kartöfluverksmiðjum til þess að bæta þeirra samkeppnisstöðu. Niðurgreiðslan var miðuð við það að hún væri 25 kr. á kíló af steiktum kartöflum en 21 kr. á soðnum kartöflum. Þetta er hvort tveggja miðað við að um sé að ræða 12 kr. niðurgreiðslu á hráefninu. Gert er ráð fyrir að hámark þessarar upphæðar á árinu verði 18 millj. kr. og er þá miðað við að það séu full afköst hjá verksmiðjunum, en það er miklu meira en hefur verið unnið þar að undanförnu. Þetta var gert til þess að reyna að greiða fyrir sölu á innlendum kartöflum þar sem framleiðslan var svo mikil á s. l. ári. Upphæðin var miðuð við það að bæta samkeppnisaðstöðu verksmiðjanna til að örva sölu þeirra á inniendum markaði. Svar við þriðju spurningunni er að verð frá verksmiðjunum lækkaði um leið og þessi niðurgreiðsla var ákveðin. Þar var því um beina verðlækkun til neytenda að ræða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svör hans en ég vek athygli á því að hann svaraði á mjög ófullkominn hátt síðasta lið fsp. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Er þess að vænta að verð á unnum kartöflum til neytenda lækki sem nemur niðurgreiðslunni eða framleiðslustyrknum?“ Hæstv. ráðh. sagði aðeins að verðið hefði lækkað. En lækkar verðið á þessari vöru til neytenda um þær 18 millj. kr. sem varið er í þennan framleiðslustyrk sem búið er að koma á laggirnar í kjördæmi hæstv. ráðh. einkum og að mestu leyti og formanns Sjálfstfl.? Það kann að vera að mönnum finnist 18 millj. ekki vera mjög há upphæð. En mér þykir það há upphæð. Það er kannske ekki há upphæð í þeirri óráðsíu sem landbúnaðarstefna þessarar ríkisstj. er. Við skulum vera þess minnug að árið 1983, þegar kartöfluuppskeran brást, voru gerðar miklar ráðstafanir vegna kartöflubænda. Þeim voru útveguð veruleg lán fyrir milligöngu Bjargráðasjóðs og það voru gerðar sérstakar ráðstafanir vegna áburðarkaupa. Árið 1984, þegar uppskeran verður sú mesta í mörg ár, þarf líka að gera ráðstafanir til handa þessum atvinnurekendum upp á 18 millj. kr. sem koma beint úr vasa skattgreiðendanna. Í frjálsu hagkerfi, þar sem frjáls samkeppni fær að njóta sín, ætti svona lagað ekki að geta gerst. Hvað gerist í grannlöndum okkar þegar svipuð tilvik koma upp? Hér er um að ræða verksmiðju sem bændurnir eiga sjálfir. Auðvitað ætti það að gerast að þeir lækkuðu verðið á kartöflunum til sinna eigin verksmiðja til þess að þær gætu selt meira. En hvað er gert? Þessir ágætu menn vita mætavel að stjórnarflokkarnir hér hafa komið upp og viðhalda landbúnaðarstefnu sem er sjálfsagt vitlausasta landbúnaðarstefna í víðri veröld. Og þeir vita að það er nóg að senda þingflokki Sjálfstfl. og framsóknar pöntun með beiðni um smávægilega aukna fyrirgreiðslu. Þá halda þessir tveir kerfisflokkar áfram að féfletta íslenska skattgreiðendur og neytendur í þágu þessara umbjóðenda sinna. Ég held í rauninni, herra forseti, að hér sé meiri háttar hneykslismál á ferðinni. Því hefur verið borið við að íslenskir framleiðendur á frönskum kartöflum og soðnum kartöflum ættu erfitt með að keppa við innflutta vöru. Ef þær upplýsingar, sem mér hafa borist, eru réttar þá eru kartöflur af þessu tagi komnar inn fyrir íslenska tollmúra, búnar að hækka um 314% frá útflutningsverðinu. Þ. e. ef fob-verð er 1000 kr. þá er flutningskostnaðurinn kringum 400 og tryggingarkostnaður 10, samtals 1410 kr. síðan kemur 70% tollur, 30% vörugjald, tollafgreiðslugjald o. fl., þannig að þessar 1000 kr., sem varan upphaflega kostaði, eru orðnar 3147 kr. þegar hún er komin hér inn á markað. Og ef menn geta ekki keppt innan svona tollmúra þá vakna ýmsar spurningar sem ástæða er til að spyrja. Þetta litla dæmi og þessar 18 millj. sem Framsfl. og Sjálfstfl. hafa ákveðið að reiða af höndum fram úr vösum íslenskra skattborgara og rétta eigendum þessara kartöfluverksmiðja er auðvitað reginhneyksli. Hvar eru nú talsmenn hinnar frjálsu samkeppni í Sjálfstfl.? Hvar er nú formaður Sjálfstfl. sem talaði um frelsið á landsfundi? Hvar er varaformaður Sjálfstfl.? Ætli það sé tilviljun að þeir eru báðir fjarstaddir þessa umræðu? Svarið við því er nú býsna áleitið. Hvað segja þessir postular frelsis og frjálsrar samkeppni um það sem hér hefur gerst, þær 18 millj. sem teknar hafa verið úr vösum skattborgara og lagðar á silfurfati til eigenda þessara verksmiðja? Í frjálsu hagkerfi, eins og ég sagði hér áðan hefðu eigendur þessara verksmiðja, sem jafnframt eru eigendur framleiðsluvörunnar, auðvitað lækkað verðið til sinna verksmiðja. Hvað segir hæstv. fjmrh. um þetta? Eru þetta aðgerðir sem eru Sjálfstfl. að skapi eða er Sjálfstfl. sokkinn svo í fen fyrirgreiðslupólitíkur Framsfl. að hann má sig hvergi hræra? Það væri fróðlegt að heyra hvað forustumenn flokksins segja um þetta. 



Herra forseti. Þegar þessi ákvörðun var tekin mátti lesa það í blöðum að þarna væri verið að vernda kartöfluframleiðslu vegna innflutnings. En ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða ástæða liggur að baki því að niðurgreiða þann hluta kartöfluvinnslunnar sem viðkomandi verksmiðjur framleiða og ekki á í vök að verjast við innflutning, þ. e. soðnu kartöflurnar og hálfsoðnu?



Herra forseti. Ég var að vísu ekki viðstaddur upphaf þessarar umræðu en mér finnst rétt að það komi fram í framhaldi af ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar að hér er um að ræða að mínu mati mjög eðlilegar aðgerðir til styrktar iðnaðarframleiðslu úr íslenskum kartöflum. Þetta er heldur ekkert einsdæmi í iðnaðarframleiðslu í landinu. Við skulum horfa til þess að súkkulaðiverksmiðjur í landinu njóta þess að fá mjólkurduft á heimsmarkaðsverði niðurgreitt til þess að njóta samkeppnisaðstöðu við erlendar verksmiðjur. Það sem hér hefur gerst er mjög svipaðs eðlis. Þessar verksmiðjur hafa fengið sitt hráefni á svipuðu verði og þær verksmiðjur sem þær eiga í samkeppni við á hinum innlenda markaði. Frá mínum bæjardyrum séð er á engan hátt óeðlilegt að standa þannig að verki. Það hefur líka verið dregið fram að eðlilegt væri að framleiðendur lækkuðu verð á sinni vöru þegar framboð á henni væri meira en markaðurinn tekur við. Út af fyrir sig má á það fallast að þetta væri eðlileg skipan ef verðmyndun væri frjáls, ef markaðslögmálið mætti gilda þegar uppskerubrestur er og framboðið minna. En þá gilda verðlagsákvæði um þessa framleiðslu. Ef framleiðendurnir fengju við þær aðstæður að láta markaðslögmálið gilda og selja afurðirnar á því verði sem markaðurinn leyfði þegar framboðið er lítið þá væri eðlilegt að gera þá kröfu að þeir lækkuðu verðið þann tíma sem framboðið er mikið og framleiðslan mikil. En á þessa skipan hafa menn ekki viljað fallast. Þess vegna á þessi gagnrýni ekki við rök að styðjast meðan aðstæðurnar eru þessar. Það er ekki hægt að láta markaðslögmálið vinna aðeins á annan veginn. Þetta vildi ég að fram kæmi vegna ummæla hv. þm.



Herra forseti. Ég vil benda hv. 5. landsk. þm. á að það eru tvær verksmiðjur hér á landi sem framleiða unnar kartöflur og verksmiðjan sem er á Norðurlandi mun hafa framleitt heldur meira að undanförnu en sú sem er á Suðurlandi. Í öðru lagi að framleiðendur voru búnir að lækka nokkuð verðið til verksmiðjunnar áður en þetta var ákveðið þannig að þeir höfðu lagt sitt fram. Og útsöluverðið lækkaði sem þessu nam þannig að þessi niðurgreiðsla fór beint til neytenda en var ekki tekin af þeim.



Herra forseti. Ég vil bara vekja athygli á þeirri yfirlýsingu sem formaður Sjálfstfl. flutti hér áðan. Hún staðfestir það að Sjálfstfl. er orðinn hluti af þessari fyrirgreiðslupólitík og fyrirgreiðslukerfinu, sjóðasukkinu og óráðsíunni sem hefur jafnan loðað við hinn stjórnarflokkinn öllu frekar. Þessi yfirlýsing formanns Sjálfstfl. er mjög merkileg og sýnir að hann og hans flokkur er ekki fylgjandi þeirri frjálsu samkeppni og því frelsi í viðskiptalífinu, því frelsi fyrir neytendur sem stundum er látið í veðri vaka.



Aðeins örstutt athugasemd vegna síðustu ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Er hv. þm. og Alþfl. á móti því að íslensk iðnfyrirtæki eins og þessar verksmiðjur njóti sömu aðstöðu - 



Vegna þessarar ræðu held ég að ég verði að leyfa hv. 5. landsk. þm. að gera örstutta athugasemd.



Ég skal svara hv. þm. Þorsteini Pálssyni mjög stutt. Alþfl. er ekki andvígur því að íslenskur iðnaður njóti sannmælis og eðlilegrar aðstöðu. En ef íslenskur iðnaður getur ekki keppt við vöru þar sem innflutningsmúrinn er á fjórða hundrað prósent eins og ég rakti hér áðan vekur það ýmsar spurningar. Það vekur spurningar um það hvort slíkur iðnaður eigi rétt á sér. Það vekur ýmsar spurningar og ef ekki er hægt að keppa við þær aðstæður þá þarf að skoða hlutina frá öðru sjónarhorni. Það er ekki leiðin að fara stöðugt í vasa skattborgaranna og sækja þangað peninga eins og gert hefur verið í þessu sambandi.



Herra forseti. Á 104. löggjafarþingi flutti ég á þskj. 163 till. til þál. um Kolbeinsey, svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um að sjómerki verði sett upp sem allra fyrst á Kolbeinsey. Athuganir fari einnig fram á því hvort og á hvern hátt megi sem best tryggja að eyjan standist heljaröfl stórviðra og ísa.“ Megintilgangur þáltill. er að auka öryggi sjófarenda. Jafnframt því verði athugað hvort og á hvern veg megi koma í veg fyrir að eyjan hverfi í sæ. Kolbeinsey liggur rúmar 36 sjómílur norð-norðvestur af Grímsey. Vegna mjög aukinnar sóknar skipa til sjávarfangs á þetta hafsvæði hefur þörfin orðið brýnni en áður að komið verði upp sjómerkjum á Kolbeinsey til öryggis sjófarendum. Vissulega eru aðstæður til þeirra framkvæmda sem hér er rætt um erfiðar en ekki ómögulegar. Fyrir nokkrum árum voru ratsjármerki sett upp í Kolbeinsey en stóðust ekki þann veðraham er þar geisar. Starfsmenn Landhelgisgæslunnar voru við athuganir á Kolbeinsey 25. apríl 1978 og segja þá m. a.: „Undirstöður undir ratsjármerki virðast standa sig vel en merkin sjálf hafa brotnað við steinsteypu.“ Þótt svo hafi farið sem hér segir er engin ástæða til að ætla að nú sé ekki hægt að ganga hér tryggilega frá þannig að sem mest öryggi fáist með þeim búnaði sem upp yrði settur. Aðstæður eru nú allar aðrar en áður til að vinna slíkt verk þótt þarna norður í hafi blási vissulega á stundum svalir vindar. Í umræðum um þetta mál hér á Alþingi sagði hv. þm. Eyjólfur Konráð lónsson m. a.: „Ég kveð mér hér hljóðs til að lýsa yfir mjög eindregnum stuðningi við þá till. sem hér er til umr. og þeirri von að hún fái greiðan gang í gegnum þingið og helst að þm. allir sameinist um afgreiðslu hennar og samþykkt.“ Hv. þm. Benedikt Gröndal sagði í þessum umræðum m. a.: „Ég tek eindregið undir þessa till. og mæli með því að þingið veiti henni jákvæða og fljóta afgreiðslu.“ Síðar í máli sínu sagði Benedikt Gröndal: „Bæði hv. flm. og síðasti ræðumaður hafa bent á að Kolbeinsey hefur mikla þýðingu fyrir okkur í sjóréttarlegu tilliti. Kolbeinsey er grunnlínupunktur. Frá henni reiknum við fiskveiðilandhelgi okkar og með því að nota Kolbeinsey sem grunnlínupunkt fáum við allvæna sneið í okkar hlut af hafinu á milli Íslands og Grænlands.“ Lokaorð hv. þm. Benedikts Gröndals voru: „Ég tel því að leggja verði mikla áherslu á að framkvæma það sem bent er á í þessari till. og styrkja Kolbeinsey á allan hátt og byggja hana upp því að þar er margt í veði. Við megum ekki vanrækja það mál.“ Í framsögu fyrir nál. allshn., sem var sammála um afgreiðslu till., segir Páll Pétursson m. a.: „ Allshn. ræddi þessa tillögu og við komum auga á að þetta er hin merkasta tillaga. Kolbeinsey er mjög mikilvægur grunnlínupunktur við Ísland og þarf ekki að eyða orðum að því. Það er enn fremur mjög mikilvægt að þar sé siglingamerki.“ Herra forseti. Ég leyfi mér að bera fram fsp. á þskj. 648 til hæstv. forsrh. Fsp. er þannig: Hvað líður framkvæmd þál. sem samþykkt var 20. apríl 1982 um Kolbeinsey?



Herra forseti. Við athugun á þessari fsp. kom í ljós að málið hefur verið í höndum samgrn., sem rétt er, og ég hef fengið þaðan þær upplýsingar sem ég mun nú rekja. Vita- og hafnamálastjóri var beðinn um umsögn um þál. og barst hún samgrn. 6. júlí 1982, sem er reyndar eftir að till. er samþykkt hér á Alþingi. 20. apríl 1982 er till. samþykkt. Þál. er síðan send Vitastofnun Íslands með bréfi 21. október 1982 og er Vitastofnunin beðin um umsögn og/eða tillögur um það sem þál. fjallar um. Með bréfi 2. mars 1983 ítrekar samgrn. þessa beiðni frá 21. október og svar berst frá Vita- og hafnamálastofnun 29. júní 1983. Ég sé ekki mikla ástæðu til að rekja ítarlega það sem fram kemur í þessum bréfum en vil þó draga það saman eins og unnt er í stuttu máli. Í ljós kemur að árið 1964 voru reist ratsjármerki á eyjunni. Merki þessi voru gerð úr sverum járnrörum. Er að var komið ekki löngu síðar sáust engin merki þeirra en festiboltar sátu í berginu. Vita- og hafnamálastofnun dró þær ályktanir af þessari skoðun að merkin hefðu ekki verið burt numin af sjó einum saman heldur mundi hafís hafa gengið þar yfir. Og niðurstaðan mun vera sú eftir frekari athuganir að hafís gengur yfir klettinn og það muni þurfa miklu meiri styrkleika til sem von er til að standast slík átök. Síðan segir í þessu bréfi, með leyfi forseta: „Talið er að Kolbeinsey sé að mestu úr móbergi sem brotnar hratt niður. Má þá gera ráð fyrir að hafísinn vinni þar á jafnvel meira en sjór. Einustu leiðir sem ég sé færar til að hindra niðurbrot eyjarinnar er að styrkja yfirborð hennar með steinsteypu. Það verk verður að sjálfsögðu mun meira en gerð ratsjármerkis en ætti að mega vinna í áföngum, þannig að þeir hlutar eyjarinnar sem útsettastir eru og virðast viðkvæmastir yrðu látnir sitja í fyrirrúmi. Erfitt er að áætla kostnað við gerð þess háttar merkis en telja verður að efniskostnaður sé ekki mikill eða nokkrir tugir þúsunda króna. Meginkostnaður liggur aftur á móti í flutningi að eyjunni og þeim biðum er gera verður ráð fyrir vegna óhagstæðs veðurs og sjólags.“ Síðan er í bréfinu gerð, eins og fram er tekið, mjög lausleg kostnaðaráætlun. Ég mun ekki rekja það allt en hv. fyrirspyrjandi getur að sjálfsögðu fengið það í hendur. Ég get þess að niðurstaðan verður sú að kostnaður yrði alls um 8.6 millj. kr. Þetta er áætlað í júní 1983 og má að sjálfsögðu bæta nokkuð við þessa upphæð. En það sem vekur athygli mína við að lesa það sem hér er sagt er það að hér er aðeins gert ráð fyrir 20 cm meðalþykkt á steinsteyptu lagi ofan á eyjuna. Án þess að vera nokkur sérfræðingur á heljartök hafíssins, þá hefði ég haldið að 20 cm lag molnaði nokkuð fljótt af. Ég hefði haldið að töluvert meiri styrkingar þyrfti og eflaust járnbindingu alldjúpt niður í þennan móbergsklett. Upplýst er að kletturinn muni vera 41 metri frá norðri til suðurs en 39 frá austri til vesturs og 8–9 metrar á hæð. Það segir ekki við hvaða fjöruborð er reiknað, en venjulega mun það vera við stórstraumsfjöruborð, sem þá sýnir að í stórstreymi stendur ekki mjög mikið upp úr af þessum kletti, og í óveðrum gengur hafís eflaust mjög nálægt eyjunni. Fram kemur líka af fyrirspurnum sem ég lét gera bæði til Landhelgisgæslu og Vita- og hafnamálastofnunar að ekkert hefur verið gert í þessum málum síðan 1964 þegar mistókst að festa þar til frambúðar ratsjármerki. Ástæðan sem gefin er upp er sú að engin fjárveiting hafi fengist í þessu skyni. Ég er fullkomlega sammála því, sem hefur komið fram, að ákaflega mikilvægt sé að leita leiða til að treysta þennan klett í sessi, þennan útvörð okkar fiskveiðilögsögu. Mun ég beina þeim tilmælum til samgrn. að enn verði málið tekið upp í framhaldi af þessari fsp. og þá gerð ítarlegri áætlun um hvað muni kosta að steypa ofan á eyjuna, því það virðist vera nauðsynlegt jafnvel til að þarna haldist radarmerki svo að vit sé í. Mér finnst að það þyrfti að verða eitthvað þykkara lag heldur en talað var um 1983.



Herra forseti. Ég þakka forsrh. fyrir svör hans. Ég þóttist í sjálfu sér hafa grun um að ekki hefði mikið verið gert í þessu máli. En vegna þess að forsrh. nefndi hér tölur vil ég aðeins til upplýsinga fyrir þm. fara með aðrar tölur, ef þeir hefðu á annað borð áhuga á því að hér verði eitthvað gert og skilja nauðsyn þess. Fyrir mér vakir það fyrst og fremst að koma upp einhverjum mannvirkjum á Kolbeinsey, t. d. sjómerkjum. Á þann hátt styrkjum við okkar stöðu mjög mikið í baráttunni um að halda Kolbeinsey inni sem grunnlínupunkti til þess að stækka okkar fiskveiðilandhelgi. En eins og við vitum hafa Danir alltaf verið með fyrirvara þar um. Það er rétt og það sannast einmitt á Kolbeinsey að dropinn holar steininn. Þar hafa heljaröfl hafs og ísa haft betur í fangbrögðum sínum. Elstu mælingar sem ég veit um af Kolbeinsey eru trúlega frá árinu 1580. Þá lét Guðbrandur Þorláksson biskup á Hólum menn sína fara út að Kolbeinsey. Þeir mældu eyjuna og ég bið menn nú að taka eftir. Eyjan reyndist vera frá norðri til suðurs um 753 metrar og frá austri til vesturs 113 metrar og hún var 113 metrar á hæð. Árið 1932 var eyjan næst mæld eftir því sem ég kemst næst. Þar munu Húsvíkingar hafa verið á ferð, menn þaðan voru fengnir til að fara út í Kolbeinsey. Þá reyndist eyjan vera orðinn 113 metrar frá norðri til suðurs og 75 metrar frá austri til vesturs og hæðin var þá 10 metrar. Síðustu mælingar á Kolbeinsey sem ég veit um eru frá árinu 1978 og voru framkvæmdar af Landhelgisgæslunni. Þá var eyjan orðin frá norðri til suðurs 37.7 metrar, frá ljós til vesturs 42.8 metrar. Þessar mælingar segja okkur merkilega sögu. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það skiptir máli hvað það kostar og hvort það er raunverulega mögulegt að bjarga þessari klettaeyju. Það er ljóst að það er fyrst og fremst hafísinn sem er að brjóta hana niður. Hafísinn liggur mjög á eyjunni og nagar hana stöðugt. Ég bið þess nú að þetta mál verði ekki látið sofna. Ég bind vonir við það einmitt núna, vegna vaxandi sóknar skipa t. d. til loðnuveiða á þetta hafsvæði. Eftir að eyjan hefur lækkað svo mjög er hún orðin mjög hættuleg skipum. Og þess vegna meðal annars er það brýnt að koma þar upp þó ekki væri nema sjómerkjum.



Herra forseti. Á þskj. 720 leyfi ég mér að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um rannsóknir á hörpudisksmiðum í Breiðafirði. Meginástæða þess að fsp. er borin fram á hv. Alþingi er að hæstv. sjútvrh. hefur tekið ákvörðun um að auka aflamark á hörpudiski úr Breiðafirði úr 11 þús. tonnum í 12 þús. tonn þrátt fyrir tillögur Hafrannsóknastofnunar um óbreytt aflamark og í raun viðvaranir bæði fiskifræðinga og reyndra sjómanna. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunar um ástand nytjastofna á Íslandsmiðum og aflahorfur 1985 er lagt til að aflamark verði 11 þús. tonn 1985 svo sem það var árið 1984. Í þeirri skýrslu kemur fram að við ákvörðun á leyfilegum hámarksafla sé stuðst við rannsóknir og árangur við veiðar á hörpudiski. Reyndir sjómenn, sem hafa stundað skelveiðar, vara við ofmati á skelstofninum og telja rannsóknir engan veginn nægilegar. Mat fiskifræðinga á ástandi stofnsins byggist m. a. á meðaltalsafla á togtíma. Hins vegar hefur veiðihæfni skelveiðibáta aukist með árunum og er því óvarlegt að byggja á þeim reynslutölur án þess að verulegar rannsóknir fari fram um ástand miðanna og þar verði beitt traustum rannsóknaraðferðum. Í tæpa tvo áratugi hafa skelveiðar og vinnsla verið að þróast við Breiðafjörð. Er nú svo komið að skelveiðar eru meginstoð atvinnulífs í Stykkishólmi þar sem þrjár vinnslustöðvar eru starfandi. Auk þess hefur fiskverkun Soffaníasar Cecilssonar í Grundarfirði unnið skel um árabil. Og nú nýverið bætti sjútvrh. nýrri vinnslustöð við þrátt fyrir það að næg afkastageta væri fyrir hendi hjá þeim sem fyrir voru. Þá hefur verið unnin skel í Flatey og á Brjánslæk. Reynsla okkar af ofveiði síldar og þorsks og offjárfestingu í sjávarútvegi ætti að hafa kennt okkur að nákvæmar rannsóknir á nytjastofnum okkar eru nauðsynlegar ekki síst þegar sóknin er aukin. Með aukinni afkastagetu vinnslustöðva eykst sóknin í skelina svo að staðið verði undir fjárfestingu sem lagt hefur verið í. Sóknarþörfin er aukin með nýjum vinnslustöðvum án þess að tryggt sé að stofninn standi undir þeim árlega afla sem þarf að sækja svo að dæmið gangi upp miðað við eðlilegt ástand á mörkuðum. Til þess að sporna við slíkri þróun voru sett lög um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar sem háðar eru sérstökum leyfum. Túlkun þeirra laga hefur verið frjálsleg og í raun vafasöm svo að ljóst er að þau eru lítil vörn gegn offjárfestingu og of mikilli sókn svo sem tilgangur þeirra var. Með framangreindum rökum hef ég dregið fram meginástæður fyrir fsp. minni, auk þess sem rannsóknir á hörpudisksmiðum í Breiðafirði gætu tengst frekari rannsóknum annarra skelja og krabbadýra sem nýta mætti og gætu skapað nýja vinnslumöguleika og aukið fjölbreytni í fiskvinnslu. Sökum þess að sjútvrn. hefur ekki brugðist við óskum um frekari rannsóknir er svofelld fsp. borin fram hér á hv. Alþingi á þskj. 720: „Hefur sjútvrh. gert ráðstafanir til þess að hörpudisksmiðin í Breiðafirði verði rannsökuð eftir að aflamark á hörpudiski var aukið á þessu ári? Ef svo er ekki, mun þá ráðherra beita sér fyrir því að nákvæmar rannsóknir fari fram á vegum Hafrannsóknastofnunar er tryggi að veiðisvæði verði ekki ofveidd nú þegar sóknin er aukin?“



Herra forseti. Hörpudisksmiðunum í Breiðafirði er skipt niður í fjögur veiðisvæði. Á undanförnum árum hefur langmestur hluti veiðanna farið fram á svæðum sem eru nefnd 1, 2 og 4 enda gera stofnmælingar ráð fyrir því að á þessum svæðum sé að finna yfir 90% hörpudisks í Breiðafirði. Stofnmæling sem gerð var í ágúst 1982 gaf hærri stofnstærð en áður hafði verið mæld á þessum reitum. Í ljósi þess var leyfilegur hámarksafli hækkaður úr 10 þús. tonnum 1982 í 11 þús. tonn 1983. Þetta stofnmat var síðan staðfest að verulegu leyti þegar veiðar ársins 1982 voru gerðar upp. Þá kom í ljós að meðalafli skelbáta á veiðistund á áðurnefndum reitum var hærri en nokkru sinni fyrr, eða um 1080 kg. Þó að stofnmatið 1983 og 1984 hafi sýnt 6–7% lægri tölu en árið 1982 var aflasamdráttur á veiðistund hjá bátunum nokkru minni, eða 4–5%. Í ljósi þess að hér var um fremur lágar tölur að ræða auk nokkurrar óvissu, sem gjarnan fylgir slíkri stofnúttekt, taldi Hafrannsóknastofnunin óhætt að halda sama aflamarki 1984 og 1985, þ. e. 11 þús. tonnum. Þróun í aflabrögðum og stofnúttekt þótti hins vegar ekki réttlæta tillögur um aukið aflamark eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Hér að framan hefur verið rætt um Breiðafjarðarsvæðin í heild þar sem einkum fádæma góð aflabrögð í svokölluðum reit 4 hafa komið í veg fyrir verulegan samdrátt í meðalaflanum í heild. Nú hefur þróunin m. a. í markaðsmálum aftur á móti orðið sú að sóknin hefur í auknum mæli beinst á skelsvæðin í reit 1 og voru þar t. d. veidd um 2900 tonn 1983 og 3700 tonn 1984. Hins vegar er talið að æskileg ársveiði í þessum reit sé aðeins um 2000 tonn. Á þessu ári heldur þessi skipan mála áfram og í jan./mars veiddust yfir 70% af hörpudisksaflanum í Breiðafirði í reit 1. Eins og við er að búast eru þessi svæði því verulega farin að láta á sjá. Í jan./mars í ár er meðalaflinn t. d. um 14% minni en hann var árið 1984 og næstum 30% minni en þegar hann var hæstur 1982. Á þessum svæðum þarf því augljóslega að draga úr sókninni. Það er þó ekki vandalaust, t. d. vegna stöðu markaðsmála og einnig vegna aflakvóta. Í janúar s. l. var gerð þriggja daga úttekt á svæðum á reit 1. Til þess voru notaðir fjórir bátar úr Stykkishólmi og einn úr Grundarfirði. Í stuttu máli komu mörg veiðisvæði í reitnum mjög illa út þótt enn sé sums staðar hægt að fá þokkalegan afla. Nauðsynlegt er talið að kanna þessi svæði mun betur áður en skelveiðar hefjast á ný síðla næsta sumar. Í þessu sambandi er í fyrsta lagi áætlað að fara í hörpudisksrannsóknir á Breiðafirði í byrjun júlí á rannsóknarskipinu Dröfn, en það er sem kunnugt er nýtt rannsóknarskip sem gefur betri aðstæður til að rannsaka þessi mið og ýmis önnur við landið. Síðan er áætlað skv. væntanlegu samkomulagi við aðila á Breiðafirði að kanna miðin aftur á skelbátum í ágúst þegar skelveiðitímabilið er hafið. Frekari ákvarðanir hafa ekki verið teknar um aukningu þessara rannsókna en það verður fylgst eins gjörla með þessum svæðum og nokkur kostur er. Og ég vil taka það fram að ef rannsóknir leiða það í ljós að hér sé hætta á ferðum og um ofnýtingu miðanna sé að ræða, þá verður dregið úr leyfilegum afla á hörpuskel. Ég tel hins vegar að slíkt geti vart gerst fyrr en á árinu 1986 og verður þá einnig að hafa það í huga að hægt sé að bæta þeim bátum það á einhvern hátt upp með öðrum veiðum. Ég vil einnig taka fram að það eru fyrirhugaðar rannsóknir á öðrum tegundum sérstaklega kúskel, en það eru taldir miklir möguleikar á því að byggja upp slíka vinnslu á næstu árum á nokkrum stöðum á landinu. Einn aðili í Stykkishólmi hefur verið sérstaklega áhugasamur um þau mál og hefur látið útbúa eitt af skipum sínum til tilraunaveiða. Ég vænti þess, eins og hv. fyrirspyrjandi tók hér fram, að nýting á þeim stofni geti hjálpað til við uppbyggingu í sjávarútvegi á þessu svæði og annars staðar á landinu. Ég vænti þess að þessar upplýsingar séu fullnægjandi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svörin. Nánast allt sem fram kom í ræðu hæstv. sjútvrh. staðfesti þær áhyggjur sem fram komu í formála að minni fsp., þær áhyggjur sem sjómenn og fiskvinnslufólk og í rauninni allir þeir fjölmörgu, sem byggja afkomu sína á skelvinnslu við Breiðafjörð, hafa haft. Fram kom að það eru áhyggjur í sjútvrn. yfir því hversu langt hefur verið gengið á ákveðin svæði. Augljóst er að þarna þarf að fara með gát. Ég verð að segja það að ég er ekki fyllilega ánægður með fyrirætlanir rn. um rannsóknir á svæðinu og tel alls ekki fullnægjandi að það verði ekki fyrr en um mitt sumar sem verði farið að huga að þessum rannsóknarleiðangri á Dröfn. Hins vegar hefur það margkomið fram hjá sjómönnum og útgerðarmönnum að þeir hafa verið tilbúnir til þess að leggja fram bæði skip og vinnu til að stuðla að rannsóknum. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði hér í fsp. minni, að ég tel að þegar veiðikvóti er aukinn sé ekki síst ástæða til þess fyrir sjútvrn. að leggja sérstaka áherslu á það að rannsóknir fari fram. Þess vegna hefði ég vænst þess að sjútvrn. hefði frumkvæði að því að hefja mjög ítarlegar rannsóknir. Lífríki Breiðafjallaðar er afskaplega viðkvæmt. Skelveiðarnar hafa sem betur fer gengið vel en auðvitað er þetta ný veiðigrein hjá okkur Íslendingum og þess vegna þarf ekki síst að huga vel að áhrifum veiðanna við fjörðinn. Ég vil hvetja ráðh. til að beina sjónum sínum enn frekar að rannsóknum við Breiðafjörð vegna þess, eins og hann kom reyndar inn á hvað varðar kúfiskinn, að það gæti verið liður í frekari rannsóknum. Þessar rannsóknir hvað varðar hörpudiskinn og rannsóknir og leit að nýjum veiðimöguleikum eru mikilvægur rannsóknaþáttur, ekki aðeins hvað varðar kúfiskinn heldur ýmis önnur krabbadýr og skeldýr sem í firðinum eru. Ég þakka sjútvrh. fyrir svör hans en legg mikla áherslu á að rn. gangi betur fram en það hefur gert í að láta rannsaka hörpudisksmiðin í Breiðafirði.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa vakið máls á þessu máli hér og það var athyglisvert að hlýða á svör hæstv. ráðh. Fram hefur komið hvernig staðan er varðandi veiðarnar og að þetta er þeim mönnum, sem þarna eiga allt sitt undir, auðvitað verulegt áhyggjuefni. Ég vil sömuleiðis ítreka þær hvatningar, sem hér hafa komið fram til hæstv. ráðh., um að meira verði gert af því að sinna rannsóknum á þessu sviði og þar verði ekki látið við það eitt sitja, sem hæstv. ráðh. nefndi hér áðan, heldur tekið betur á, og þá sérstaklega í ljósi þeirrar ákvörðunar hæstv. ráðh. að veita fleiri aðilum vinnsluleyfi, eins og gert var illu heilli að mínu mati, illu heilli. Ég held að það sé afar brýnt, þar sem þarna er um dýrmæta auðlind að ræða, að þessar rannsóknir verði auknar svo að fyrir liggi eins mikil vitneskja og auðið er að afla með nútímatækni um þessa mikilvægu auðlind, þannig að ekki verði of nærri henni gengið, eins og mér sýnist því miður að gæti nú litið út fyrir og eins og fram kom raunar af þeim tölum sem hæstv. ráðh. las hér. En sem sagt, ég ítreka þakkir fyrir að það skuli hafa verið vakið máls á þessu máli sem vissulega þarf að ræða og hvet til þess, og tek undir með fyrirspyrjanda, að þessum rannsóknum verði sinnt í ríkara mæli og betur en gert hefur verið.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa vakið athygli á þessu máli og tek undir orð hans um að auka þurfi rannsóknir á hörpudisksmiðunum við Breiðafjörð, og ekki aðeins hörpudisksmiðunum heldur líka almennt á lífríki Breiðafjarðar. Það mun jafnvel hafa verið samþykkt hér þáltill. um að fram skyldi fara ítarleg rannsókn á lífríki Breiðafjarðar en mér er ekki kunnugt um að þeirri þál. hafi verið framfylgt. En fullyrðingu hæstv. 5. landsk. þm. um að illu heilli hefði verið bætt við einu leyfi við Breiðafjörð, skelveiðileyfi eða framleiðsluleyfi á þessu ári, vil ég mótmæla sem frekar órökstuddri nema að farið hafi fram rannsóknir sem sýni það og sanni að skelfisksmiðin í Breiðafirði þoli ekki þá veiði sem núna er skömmtuð þar og þoli jafnvel ekki meiri veiði en þar fer fram núna. Það sem vantar og hefur vantað á undanförnum árum við Breiðafjörð er að kanna þessi mið til hlítar. Það hefur því miður ekki verið gert, en það hefur verið óskað eftir því í hvert skipti sem einhver breyting hefur átt sér stað í veiðisókninni að frekari rannsóknir og fullkomnar rannsóknir eigi sér stað á þessum miðum. Það hafa komið fram mótmæli í hvert skipti sem veiði hefur verið aukin, leyfum hefur verið fjölgað og sagt að nú væri illu heilli bætt við einni vinnslustöðinni og að það væri verið að skapa hér offjárfestingu. Ég held að engar sannanir liggi fyrir um þessar fullyrðingar. 



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður en gera aðeins örstutta athugasemd vegna ummæla hv. 4. þm. Vesturl. Skúla Alexanderssonar, sem gerir tilraun til þess að bera blak af þeirri, svo að ég taki undir orð 5. landsk. þm. Eiðs Guðnasonar, óskiljanlegu ákvörðun sjútvrh. að fjölga vinnslustöðvum. Ég vil benda hv. þm. Skúla Alexanderssyni á að lesa, þegar þingtíðindin koma út, svar sjútvrh. og um þær áhyggjur sem fram koma hjá honum um það að við höfum gengið of nærri skelstofninum. Það er óþarfi af hv. þm. að bera blak af því vegna þess að ef sjútvrh. taldi ástæðu til að auka vinnsluna, og ég hef ekki nema gott eitt um það að segja að hann hafi mikinn áhuga á því að treysta atvinnulíf í Grundarfirði, þá var það hægt með því að auka vinnsluleyfi hjá Soffaníasi Cecilssyni. Þannig var hægt að leysa þetta mál án þess að auka afkastagetu vinnslustöðva við fjörðinn.



Herra forseti. Ég átti nú ekki von á því að hér yrði farið að della um þessi mál. En það er að sjálfsögðu eitt að ákveða í fyrsta lagi hvað skuli veiða og annað hver sé réttlát skipting á þeim takmörkuðu auðlindum sem við eigum, ekki aðeins á Breiðafirði heldur einnig allt í kringum landið. Það var nú svo að hver einasti bátur í Stykkishólmi hafði fengið leyfi til að veiða hörpuskel og voru sumir þeirra þó mjög stórir og tiltölulega góðir bátar til að stunda veiðar á fjarlægari miðum en þarna stutt frá bryggjunum. Hins vegar höfðu tveir bátar í Grundarfirði engan rétt til þessara veiða en allir aðrir bátar í Grundarfirði höfðu það. Það má vel vera að mörgum finnist það réttlætanlegt og eðlilegt að sumir sjómennirnir í Grundarfirði hafi góðar tekjur af skelveiði en hinir hafi ekki þessar góðu tekjur; þeir eigi þar engan rétt. Ég er ekki sammála þessum fullyrðingum sumra manna á Snæfellsnesi. Því miður hefur gengið illa þar um slóðir eins og víða annars staðar að koma sér saman um þessa hluti. Það kom hins vegar í ljós að ef þessir bátar skyldu leggja upp hjá annarri vinnslustöð væru þeir trúlega algerlega farnir til þeirrar vinnslustöðvar, ekki bara með skelafla heldur annan afla líka. Ég vil bara benda hv. fyrirspyrjanda á það að hann spurði ekki um þessi mál og getur að sjálfsögðu borið hér fram aðra fsp. Það er hann sem vekur upp þetta mál og ég er að svara því. Það var ekki krafa rn. en það lá fyrir að svo mundi verða. Þessir aðilar vildu halda áfram að skipta við þá aðila, sem þeir höfðu alltaf skipt við, og vildu ekki láta knýja sig til að skipta við aðra og þeir hafa rétt til þess að hafa sín sjónarmið í þeim efnum. Niðurstaðan varð því sú að þessi ráðstöfun var framkvæmd. Ég skal hins vegar fúslega viðurkenna að það var ekki ætlan okkar að fjölga þarna vinnslustöðvum. Þetta sýnir vel vandann í því að stjórna og sýnir nauðsynina á því að það eigi sér stað einhver stjórnun á veiðunum. Það getur verið um að ræða annars vegar að vera rígbundinn við vinnsluleyfi og hins vegar að hafa engin vinnsluleyfi, t. d. eins og í síldveiðunum, þar sem ríkir verulegt öngþveiti varðandi söltun. Þarna er vandratað meðalhófið en það er verið að reyna að þræða í sjútvrn. eins og alltaf áður. Að sjálfsögðu eru menn óánægðir og óánægðastir í Stykkishólmi og hafa haft uppi miklar yfirlýsingar þar um. Hins vegar hefur bæði hreppsnefnd og atvinnumálanefnd Grundarfjarðar haldið því ákveðið fram að hér hafi verið um rétta ráðstöfun að ræða. Þarna eru því skiptar skoðanir.



Herra forseti. Örstutt. Það kom fram hjá mér hér áðan að ég hafði ekkert við það að athuga, og það hefur aldrei komið neitt fram hjá mér hér um það, að bátar í Grundarfirði fengju leyfi til þess að veiða skel. Hins vegar hefur gagnrýni mín beinst að því að fjölgað væri vinnslustöðvum við Breiðafjörð. Áhyggjurnar eru byggðar á því að við óttumst að gengið verði of nærri miðunum. Reynslan er yfirleitt sú að eftir því sem vinnslugetan eykst, því meiri ásókn verður í auðlindina. Og ég vil benda á og ítreka það að lögin um samræmdar veiðar og vinnslu voru sett til þess að geta spornað gegn þeirri þróun.



Ég vil bara benda á það, herra forseti, að það skiptir að sjálfsögðu meginmáli hvað er veitt og hvað margir bátar stunda veiðarnar. Það er það sem ákveður sóknina. Hvort þessi vinnslustöðin skuli hafa meira en hin, það er svo annað mál. En það er veiðin sem skiptir meginmáli varðandi nýtingu auðlindarinnar, ekki vinnslustöðvarnar. Þessar vinnslustöðvar eru fyrir hendi og mikið af þeim búnaði sem er notaður við þessa vinnslu nýtist í annarri vinnslu, þannig að fjárfestingin, þó að hún sé alimikil, er ekki jafnmikil og menn vilja oft vera láta.



Herra forseti. Ég held að rétt sé að það komi fram í þessum umræðum að þetta er ekki í fyrsta skiptið á því tímabili sem liðið er frá því að Hraðfrystihúsi Grundarfjarðar var veitt vinnsluleyfi að rætt er um málin á svipuðum grunni og hér er gert núna. Frá því að byrjað var að veiða skel í Breiðafirði hefur jafnan verið deilt um hvert einasta nýtt leyfi sem veitt hefur verið. Í upphafi veiða voru tvær stöðvar í Stykkishólmi. Fljótlega hætti önnur þeirra vinnslu og þá var eftir ein. Þegar sótt var eftir því að stöðvarnar yrðu tvær í Stykkishólmi komu svipaðar fullyrðingar fram: að það væri verið að ganga á stofninn. Þegar sótt var eftir þriðju stöðinni og þegar sótt var eftir því að veitt væri leyfi á Brjánslæk og í Flatey, þá hófst sami söngurinn. En það komu reyndar líka eins og núna fram óskir um það að skelfisksstofninn yrði rannsakaður vel. En því miður hefur það ekki verið gert sem skyldi. Fullyrðingar um að verið sé að ganga á stofninn og að verið sé að ganga einu skrefi of langt núna með veitingu vinnsluleyfisins í Grundarfirði hafa ekki við rök að styðjast fyrr en við sjáum aðra hluti. En það er kannske of seint þegar það kemur í ljós að þar sé verið að ganga á stofninn. Þess vegna legg ég áherslu á það að gengið verði til mjög ítarlegra rannsókna á skelfisksstofninum í Breiðafirði svo að það þurfi ekki að vera að fullyrða það alveg út í bláinn að verið sé að ganga of langt í veiði á þessum stofni. Að mínu mati hefur ekki verið um neina sönnun að ræða nema síður væri, vegna þess að við hverja aukningu hefur það alls ekki komið fram að gengið væri um of á stofninn eins og kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh. hér áðan. Ég skal viðurkenna það hér að þessi skoðun mín byggist á því að það eigi ekki að vera neitt bundið, ákveðið svæði þar sem þessum skelfiski megi landa. Við eru komnir út í Grundarfjörð. Næst verður það Ólafsvík og sjálfsagt verður það næst Rif og þá með þeirri fullvissu að við séum ekkert að ganga á þennan stofn.



Herra forseti. Ég vildi bara taka það fram af minni hálfu að ég tel að það sé mikið óráð að fara með þessa skelvinnslu í fleiri byggðarlög en nú er á Snæfellsnesi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram fsp. á þskj. 672 til heilbrmrh. um könnun á lækningarmætti jarðsjávar við Svartsengi. Fsp. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hvað líður framkvæmd ályktunar þeirrar sem samþykkt var á Alþingi árið 1982 um könnun á lækningarmætti jarðsjávar við Svartsengi?“ Sú till. til þál. sem hér er vitnað til var borin fram það ár og hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðismálaráðherra að láta nú þegar fara fram könnun á lækningamætti jarðsjávar við Svartsengi. Leiði könnunin til jákvæðrar niðurstöðu verði þegar unnið að því að koma upp aðstöðu fyrir þá sjúklinga sem að læknisráði er talið rétt að noti jarðsjóinn til baða. Við könnun þessa verði haft samráð við samtök lækna, samtök psoriasis- og exemsjúklinga svo og samtök annarra sjúklinga sem not gætu haft af slíkum böðum.“ Þessi till. var samþykkt á Alþingi fyrir þremur árum. Ýmislegt hefur gerst á þeim þremur árum sem liðin eru frá því að þessi þáltill, var hér samþykkt einróma. Enn betur en áður hefur komið í ljós að margir hafa fengið verulega bót meina sinna við böðun í Bláa lóninu við Svartsengi, svo sem það er nefnt. Nær daglega eru það fleiri eða færri sem þangað sækja sér heilsubót. Enn sem komið er hafa hins vegar engar fregnir birst um það af hálfu heilbrigðisyfirvalda hvert er hið læknisfræðilega mat á lækningarmætti vatnsins í lóninu þar né leiðbeiningar til sjúklinga um við hvaða sjúkdómum líklegt geti verið að bót fáist við böð þar. Þó hefur það verið tekið upp nýlega til þess að gera að Tryggingastofnun ríkisins greiðir fargjöld 40 exem- og psoriasissjúklinga til Suðurlanda árlega til þess að leita sér bótar einmitt á þeim meinum sem menn hafa talið sig fá nokkra bót við í Bláa lóninu við Svartsengi. Það sýnist þess vegna mjög æskilegt að slíkar upplýsingar liggi sem fyrst fyrir frá ábyrgum aðilum sem menn geta treyst og farið eftir í þessum efnum. Annar þáttur þessa máls, herra forseti, lýtur að nauðsyninni á að koma upp sæmilegri aðstöðu til baða fyrir sjúklinga sem til Bláa lónsins leita. Þar er nú, eins og fram hefur komið í fréttum, nánast engin viðunandi aðstaða til slíks. Hér skal þó tekið fram að áform hafa verið uppi um það á vegum Hitaveitu Suðurnesja að koma þar upp skýli og hreinlætisaðstöðu og er það þó ekki á hennar verksviði. Forustumönnum hitaveitunnar er hins vegar ljóst hve þörfin er brýn á þessu sviði og hve úrbætur þar eru nauðsynlegar og hafa af þeim sökum hug á að standa að framkvæmdum af eigin rammleik. Væri það hið lofsverðasta framtak. Jafnframt hefur einkaaðili byggt sér lítið hótel á bakka lónsins, sem er mjög mikið notað, ekki síst af útlendingum sem hingað koma og leita sér lækninga við böð í lóninu. Það er einnig hið besta framtak og bætir úr brýnustu þörf hvað þetta snertir. Hér er um einstaklingsframtak að ræða án nokkurra opinberra styrkja, en engu að síður þörf á nokkurri lánafyrirgreiðslu sem enn hefur ekki verið látin nægilega í té. Í þessu sambandi er einnig ástæða til þess að víkja að öðru máli sem er þessu nátengt. Víða erlendis hafa risið upp heilsustöðvar og baðstaðir þar sem eru ölkelduuppsprettur, leirböð eða hitauppstreymi. Slíkir staðir eru, eins og vel kunnugt er, afar fjölsóttir víða um Evrópu og reyndar víða um heim, bæði af þeim sem þangað leita í beinu lækningaskyni og eins af hinum sem þangað leita sér til hressingar og hvíldar fyrst og fremst. Það er ekki vafi á því að vegna náttúrufars landsins er meiri og betri grundvöllur fyrir slíkum heilsustöðvum hér en víðast hvar annars staðar í veröldinni. Hér er jarðhitinn til staðar í miklum mæli, margs konar tegundir af hveraleir og síðast en ekki síst bæði heitt og kalt vatn sem er þegar vel er gáð sömu eiginleikum gætt og vatnið í frægustu baðstöðum og heilsulindum Evrópu, bæði í Þýskalandi, Frakklandi og Tékkóslóvakíu, svo að aðeins þrjú lönd séu nefnd sem einna fremst standa á þessu sviði í veröldinni. Heilsulindargæði vatnsins hér voru staðfest við rannsóknir sem fram fóru í tengslum við ítarlega skýrslu sem unnin var á vegum Sameinuðu þjóðanna upp úr 1970 og fjallaði um möguleika okkar á sviði ferðamála. Frumathugun, sem hefur verið gerð, sýnir að slíkt baðhótel og heilsustöð, sem hér hefur verið gerð að umræðuefni, rekin undir yfirumsjón lækna, mundi kosta álíka mikið og einn togari, en gæti hins vegar verið fordæmi sem ryddi brautina fyrir heilsustöðvum af álíka gerð víðar um landið. Það er löngu orðið tímabært að við gefum þeim möguleikum sem á þessu sviði felast, miklu meiri gaum en gert hefur verið til þessa. En fyrst og fremst spyr ég heilbrrh. um hvað líði framkvæmd ályktunar Alþingis um könnun á lækningarmætti jarðsjávarins við Svartsengi.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Á árinu 1981 hafði psoriasissjúklingur frumkvæði að því að kanna sjálfur hvort böð í heitum jarðsjó við Svartsengi hefðu áhrif á sjúkdóm hans. Árangur þótti lofa það góðu að mál þetta kom til umr. á Alþingi árið 1981 og aftur á árinu 1982, en þá var samþykkt þáltill. þar sem heilbrrh. var falið að láta fara fram könnun á lækningamætti jarðsjávar við Svartsengi. Áður hafði rn. ritað landlækni og óskað eftir að hann annaðist rannsóknir á lækningamætti hitaveituvatns í lóninu við Svartsengi. Ekki tókst þá að gera könnun sem væri marktæk um lækningamátt. Landlæknisembættið gerði á árinu 1983 áætlun um könnun sem gæti sýnt fram á að þarna væri um lækningamátt við psoriasis að ræða og leitaði rn. eftir aukafjárveitingu til að gera þessa rannsókn og fékkst hún. Þegar til átti að taka reyndist hins vegar ekki kleift að gera rannsóknina eins og landlæknisembættið hafði hugsað sér vegna ófyrirséðra aðstæðna, þ. e. mjög lítillar þátttöku í rannsókninni. Þannig tókst ekki að framkvæma samanburðarrannsókn á tveimur hópum psoriasissjúklinga eins og landlæknisembættið hafði lagt til. Þar sem fyrirsjáanlegt er að ekki tekst að framkvæma rannsókn á lækningamætti Bláa lónsins við Svartsengi eins og til var ætlast hefur orðið að samkomulagi á milli rn. og landlæknisembættisins að gera aðra tilraun með annarri og einfaldari rannsóknaraðferð og hefur þegar verið rætt við fulltrúa Samtaka psoriasis- og exemsjúklinga og eru samtökin reiðubúin til að aðstoða við framkvæmd rannsóknarinnar. Skv. rannsóknaráætlun, sem landlæknisembættið hefur gert, er kostnaður áætlaður rúmar 200 þús. kr. og takist að afla þess fjár, sem rn. mun kappkosta, ætti að vera hægt að hefja rannsóknina á komandi sumri.



Herra forseti. Ég vildi aðeins þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli og hæstv. ráðh. fyrir svörin og áhuga hans á málinu. Það veldur vitanlega vonbrigðum hve illa hefur gengið að koma þessari könnun á og óskandi að með nýjum aðferðum eða nýjum vinnubrögðum takist að koma henni á. Ég vil leggja áherslu á og ítreka mikilvægi þess að þessi könnun verði framkvæmd. Niðurstöður hennar gætu skipt miklu máli fyrir framtíðaruppbyggingu á þessum stað. Í Svartsengi eru um margt mjög merkilegar aðstæður sem gætu nýst til arðbærs atvinnureksturs ef rétt er á málum haldið. Þar er nú þegar komið, eins og fyrirspyrjandi gat um, hótel sem má skoða sem vísi að heilsustöð og það er farið að draga að sér útlendinga sem telja sig sækja sér lækningamátt í Bláa lónið. Það er að mínu mati hreint ekki óraunsætt að gera ráð fyrir að þar gæti risið alhliða heilsustöð sem byði upp á fjölbreyttar aðstæður til líkams- og heilsuræktar í sérstæðu umhverfi. Mér er ekki nein launung á því að áhugi minn á málinu er ekki síst tilkominn af því að þeir atvinnukostir, sem byðust þarna, væri staðurinn byggður upp á þennan hátt, mundu væntanlega henta konum vel. En vegna breyttra vinnsluaðferða í sjávarútvegi á þessum slóðum og annars staðar er einmitt mjög brýnt að hyggja að sköpun fjölbreyttari atvinnutækifæra fyrir konur.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. heilbrmrh. fyrir svörin hér og þær upplýsingar sem fram komu í þeim. Þar kom fram að fyrir þremur árum var gerð tilraun til rannsókna sem náði ekki fram að ganga. Það er kannske ekki furða þar sem ekki mun hafa verið veitt sérstakt fjármagn til þess. En um allstóran hóp manna var að ræða sem þátt átti að taka í þeirri rannsókn. Hins vegar ber að fagna þeim upplýsingum, sem komu fram varðandi samkomulag sem hefur náðst milli landlæknisembættisins og hlutaðeigandi samtaka, um að gerð verði viðaminni rannsókn, en sem vonandi verður þó fullnægjandi. Hún mun eiga sér stað núna í sumar ef tekst að afla fjár. Ég undirstrika að ég tel að hér sé ekki um slíka fjárupphæð að ræða að hún ætti að verða þrándur í götu. Ráðh. nefndi 200 þús. kr. Það er að vísu nokkur upphæð en ég minni á það, sem ég sagði áðan, að árlega greiðir Tryggingastofnun ríkisins fargjöld og kostnað við för 40 psoriasis- og exemsjúklinga, þó að helmingi fleiri sæki árlega, til Suðurlanda í sólina þar. Sá kostnaður skiptir vitanlega milljónum kr. Það ber ekki að horfa í þann kostnað, en ég bendi á að 200 þús. kr. eru ekki stór upphæð, miðað við könnun á lækningarmætti jarðsjávarins í Svartsengi, ef staðreyna mætti að þar er um heilsubót að ræða. Ég fagna því þessum upplýsingum, sem ráðh. lagði fram varðandi þá rannsókn, og hvet mjög til að hún verði framkvæmd í sumar. Ég vil einnig taka undir orð hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur að full ástæða er til þess að gera áætlanir um og frumkannanir á byggingu heilsustöðvar og baðhótels í nágrenni Svartsengis, ekki aðeins vegna Bláa lónsins heldur einnig þeirra náttúrulegu aðstæðna sem fyrir hendi eru á Reykjanesi. Slíkt hæli hefur verið rekið í Hveragerði og er þar oft biðlisti upp í fleiri hundruð manns. Nú er einnig að risa mjög myndarlegt hæli í Kjarnaskógi á Akureyri. Þörfin er hér mjög mikil og athuga ætti samvinnu við sjúkrasamlög á Norðurlöndum sem senda menn ekki aðeins til Suðurlanda heldur víðar til þess að fá sér heilsubót. Hér höfum við, eins og ég gat um áðan, merkar upplýsingar sérfræðinga Sameinuðu þjóðanna. Vitna ég þar sérstaklega í mjög merkt álit prófessors Marchan frá Nancy í Frakklandi, sem er einn kunnasti sérfræðingur Evrópu á sviði baðlækninga. Hann komst að þeirri niðurstöðu að hér væri heilsulindarvatn jafngott og í bestu heilsulindum Evrópu. Hér gæti í fyrsta lagi verið um mjög þarft framtak að ræða í forvarnarstarfi í heilsuvernd. Hér gæti og verið um sérstakt heilsubótarstarf að ræða. Fyrir utan það tengist þetta möguleikum okkar í framtíðinni sem ferðamannalands og einnig úrbótum á atvinnuástandinu á Suðurnesjum.



Herra forseti. Á s. l. vori 18. maí samþykkti Alþingi ný hafnalög nr. 69/1984. Skv. 40. gr. þeirra laga segir: „Ráðh. skal fyrir árslok 1984 setja reglugerð um framkvæmd þessara laga.“ Ég innti eftir því í samgrn. nýlega hvort þessi reglugerð lægi fyrir, en var tjáð að svo væri ekki og því hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um hvað líði undirbúningi að setningu þessarar reglugerðar á grundvelli nefndra laga. Áhugi minn varðandi þetta mál tengist m. a. ákveðnum efnisatriðum sem til umræðu voru þegar frv. til hafnalaga var til meðferðar í hv. Nd. Alþingis. Þar flutti ég brtt. um tiltekið atriði, en efnislega var það svohljóðandi: „Verði misbrestur á greiðslu aflagjalds skal viðskiptabanki fiskkaupanda, ef óskað er, standa hafnarsjóði skil á greiðslu gjaldsins er hann tekur veð í viðkomandi framleiðslu. Enn fremur skal útflytjandi eða banki, er greiðir framleiðanda söluverð varnings, greiða hafnarsjóði áfallið en ógreitt vörugjald af viðkomandi varningi.“ Ákvæði þessa efnis var inni í því frv. sem hæstv. samgrh. lagði fram í Ed., en þar var ákvæði þetta fellt út. Í hv. Nd. þingsins kom hins vegar fram víðtækur stuðningur við þetta efnislega, bæði frá formanni samgn., hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, og fleiri aðilum í samgn., þ. á m. hv. þm. Karvel Pálmasyni, og hæstv. samgrh. lýsti því raunar einnig yfir skýrt og skorinort að hann teldi að hann hefði verið sáttari við að orðalag það sem hér var vitnað til héldist inni í frv. Mjög var liðið á þingtíma þegar þetta mál var til síðustu meðferðar í hv. Nd. og ég varð við eindregnum óskum um að draga brtt. mína til baka um þetta efni. Hæstv. ráðh. gaf hér yfirlýsingar varðandi þetta efni og lýsti sig reiðubúinn að koma til móts við þessi sjónarmið, sem ég hafði flutt brtt. um, í sambandi við setningu reglugerðar eftir því sem frekast væri unnt. Ég efa ekki að ráðh. er þetta mál í fersku minni og hann mun, að ég vænti, leitast við að tryggja þessi atriði eftir því sem honum er fært, en ég inni hæstv. ráðh. eftir því hvað liði setningu umræddrar reglugerðar:

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég minnist þess að þessar till. voru fluttar. Það er rétt að ráðh. skal við árslok 1984 setja reglugerð um framkvæmd þessara laga. Skv. þessu ákvæði hefði þessari reglugerð átt að vera lokið um síðustu áramót. Ástæður fyrir því að svo er ekki eru þær umfangsmiklu skipulagsbreytingar á Hafnamálastofnun ríkisins sem unnið var að á s. l. ári og fyrstu mánuðum þessa árs, en þær tóku ekki formlega gildi fyrr en 1. mars s. l. Þar sem skipulag stofnunarinnar skipti verulegu máli við samningu reglugerðarinnar varð að ráði að fresta henni um hríð þar til fyrir lægi hvernig skipulagsmálin yrðu leyst. Ég hef falið hafnaráði að gera tillögur til mín um nýja reglugerð, en sum atriði hennar verða vandasöm og vandunnin eins og nánari útfærsla sem er að finna í sjálfum lögunum um styrkhæfni hafnaframkvæmda. Um margt má þó styðjast við reglugerð frá 1974 um þessi efni. Ég hef einnig rætt þau tilteknu atriði sem hv. fyrirspyrjandi gerði að umræðuefni. Vinna að samningu reglugerðarinnar er hafin fyrir nokkru og verður henni væntanlega lokið á komandi sumri:



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir upplýsingar hans. Það er auðvitað tilfinnanlegt þegar í löggjöf eru ákveðin tímamörk eins og þessi sem ekki er unnt að standa við þegar á reynir. En ég skil það ofur vel, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér er um umfangsmikið verk að ræða og eðlilegt að það taki mið af breyttri skipan. Skv. upplýsingum ráðh. er væntanlega ekki langt að bíða þess að reglugerð verði sett á grundvelli laganna og ég treysti því að staðið verði við þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðh. gaf og sem nutu mikils skilnings þegar mál þessi voru hér á lokastigi, frv. til nýrra hafnalaga, í hv. Nd.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til dómsmrh. á þskj. 651: „1. Telur dómsmrh. ekki tímabært að koma á fót lögregluvarðstöð í Garðabæ ásamt tilheyrandi búnaði til aukinnar þjónustu fyrir íbúa þar? 2. Ef svo er, hvenær má búast við að lögregluvarðstöð verði þar opnuð?“ Ástæður þess að ég ber fram fsp. eru eftirfarandi: Með ört vaxandi byggð og auknu þéttbýli hefur þörfin fyrir sérstaka lögregluvarðstöð í Garðabæ stóraukist á undanförnum árum. Íbúar Garðabæjar eru nú um 6 þúsund talsins. Mun það einsdæmi að í svo stórum kaupstað hér á landi sé engin lögregluvarðstöð staðsett. Skv. þeim reglum sem um löggæslu gilda ættu löggæslumenn í Garðabæ að vera nokkuð á annan tug talsins. Þar eru þó engir löggæslumenn staðsettir í dag, en bænum er þjónað að þessu leyti frá embætti sýslumanns og bæjarfógeta í Hafnarfirði. Það gefur auga leið að þetta ástand er og hefur lengi vérið með öllu óviðunandi. Í fyrsta lagi hefur íbúafjölgun í Garðabæ og í norðurbænum í Hafnarfirði og á Álftanesi valdið því að umferðarmálin á Hafnarfjarðarvegi krefjast verulegrar og stöðugrar löggæslu og stóraukin umferð um Vífilsstaðaveg og um nýju Reykjanesbrautina kallar einnig á aukna vernd og aðstoð við gangandi vegfarendur, bæði skólabörn og aðra. Þar að auki hefur almennum löggæsluverkefnum farið fjölgandi í bænum með vaxandi íbúatölu svo sem eðlilegt má teljast. Er það atriði eitt næg ástæða til þess að lögregluvarðstöð sé staðsett innan bæjarmarkanna til þjónustu og öryggis fyrir bæjarbúa, hvort sem er að nóttu eða degi. Þjónusta frá nágrannabyggðum getur aldrei komið að sama haldi þótt vel sé að henni staðið. Mál þetta er ekki nýtt af nálinni þó því sé nú hreyft hér í þingsölum. Í einn og hálfan áratug hafa bæjaryfirvöld í Garðabæ borið fram óskir um úrbætur í þessum efnum og eru þar margar samþykktir fyrir hendi af hálfu sveitarstjórnar. Sú nýjasta þeirra er frá fundi bæjarráðs og bæjarstjórnar 28. febr. s. l. Þá samþykkti bæjarstjórn Garðabæjar eftirfarandi till. sem ég vil lesa hér, með leyfi forseta: „Bæjarráð beinir þeirri áskorun til stjórnvalda að hlutast nú þegar til um að komið verði á fót lögreglustöð í miðbæ Garðabæjar.“ Og með till. fylgir svohljóðandi grg.: „Undanfarinn áratug hefur áskorunum verið komið til stjórnvalda í þá átt að í Garðabæ verði staðsett lögreglustöð. Ljóst er að óhjákvæmilegt er að hafa staðsetta löggæslu í bæjarfélagi með nærfellt 6 þúsund íbúa. Löggæslu er nú haldið uppi frá Hafnarfirði með bifreiðum. Ef löggæslustöð yrði í Garðabæ mundi það augljóslega skapa meira öryggi fyrir íbúa og festu í bæjarlífinu. Af framangreindum orsökum er það krafa bæjaryfirvalda að nú þegar verði tekin um það ákvörðun að hér skuli staðsett lögreglustöð. Með því að ákvörðun verði tekin fljótlega má gera ráð fyrir varðstöð í miðbænum áður en hann byggist upp að fullu.“ Í framhaldi af þessari samþykkt bæjarstjórnar, herra forseti, er rétt að vekja á því sérstaka athygli að hér er ekki í sjálfu sér verið að fara fram á að byggð sé sérstök lögreglustöð í bænum sem ugglaust mundi verða bæði kostnaðarsamt og viðamikið mannvirki. Fyllilega væri nægilegt að skapa aðstöðu fyrir lögregluvarðstöð í leiguhúsnæði, a. m. k. til að byrja með, og mundi af því hljótast sáralítill kostnaður fyrir ríkissjóð. Raunar er gert ráð fyrir því í skipulagi hins nýja miðbæjar Garðabæjar, sem staðsettur er á mótum Vífilsstaðavegar og Bæjarbrautar, að í einu af húsunum þar verði útibú frá skrifstofu sýslumanns og lögregluvarðstofa. Úthlutun lóða fyrir þá starfsemi hefur staðið til boða í tvö ár. Þessar upplýsingar sýna að löngu er orðið tímabært og nauðsynlegt að opna lögregluvarðstöð í Garðabæ, í einum af stærri kaupstöðum landsins, en þjóna ekki þessum stóra kaupstað frá nágrannabyggð. Vona ég að undirtektir dómsmrh. verði ekki aðrar en jákvæðar í þessu máli.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykn. hefur borið fram fsp. á þskj. 651 um lögregluvarðstöð í Garðabæ. Á síðasta ári ákvað dómsmrn. að gera úttekt á löggæslu á höfuðborgarsvæðinu öllu og athuga hvort unnt væri að auka hagkvæmni í starfsemi lögreglunnar. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hóf undirbúning að því starfi á s. l. hausti og hefur unnið að því síðan, en þar til viðbótar hefur verið fengið norskt ráðgjafarfyrirtæki til að vera til aðstoðar. Þetta fyrirtæki hefur unnið á síðustu árum að leiðbeiningum og skipulagningu á lögreglumálum víða í Noregi og fengið viðurkenningu fyrir góðan árangur á því sviði. Það er áætlað að þessu starfi verði lokið síðla sumars eða í haust, í októbermánuði, og ættu þá að liggja fyrir niðurstöður með tillögum um hvernig hagkvæmast væri að koma fyrir löggæslumálum á öllu þessu svæði. Á meðan þessi athugun stendur yfir og fyrr en henni er lokið er rn. ekki reiðubúið að svara því hvort nauðsynlegt verður talið að setja upp lögregluvarðstöð í Garðabæ. Hins vegar vil ég geta þess að nú er unnið að því að byggja upp nýja lögreglustöð í Hafnarfirði sem sinni löggæslu í Garðabæ eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda. Þessi nýja lögreglustöð liggur við Kaplakrika og þar með styttist mjög leiðin í Garðabæ og verður greiðari. Þegar því verki er lokið ætti nokkuð að batna aðstaðan fyrir löggæslu í Garðabæ af þeim sökum. En þegar niðurstaða skýrslunnar, sem ég gat um, liggur fyrir mun verða hægt að svara því hvort talið verður ráðlegt að opna sérstaka lögregluvarðstöð í Garðabæ eða á hvern hátt annan verður talið heppilegast, bæði með tilliti til hagkvæmni og þjónustu, að leysa þessi mál í framtíðinni.



Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir þau sjónarmið, sem komu fram hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni, að nauðsyn beri til að endurskipuleggja þetta í heild sinni og þá eftir málaflokkum. Okkur finnst það orðið harla ankannalegt að lögreglustörfum í Mosfellssveit, Kjalarnesi og Kjós skuli vera stýrt frá Hafnarfirði fram hjá annarri lögreglustöð sem er í Reykjavík. Menn geta ekki látið þetta vera neitt metnaðarmál. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að koma þessari þjónustu fyrir á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt. Hv. þm. Geir Gunnarsson undirstrikaði það mjög rækilega og mjög vel og ég tek eindregið undir það. Það eru annað veifið uppi hugmyndir um að fjölga lögreglustöðvum. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því ef það verður ekki til þess að valda kostnaði og ef það reynist nauðsynlegt til þess að auka þjónustuna. En ég vil benda á, með tilliti til þess sem hæstv. ráðh. minntist á áðan, að ný lögreglustöð er í byggingu í Hafnarfirði og ef við værum ekki að hugsa um sýslu-, hreppa- eða bæjarmörk hugsa ég að það sé álíka langt í meginhluta byggðar í Garðabæ úr þeirri lögreglustöð og er í syðstu hluta byggðar í Hafnarfirði og líklega heldur styttra en suður að Straumi. Sú stöð ætti því landfræðilega séð að geta þjónað Garðabæ eftir að nýi vegurinn er kominn og hann er kominn úr Kaplakrika og upp að Vífilsstöðum. Hún ætti landfræðilega séð að geta þjónað því byggðarlagi álíka vel og Hafnarfirði fjarlægðarinnar vegna. En um leið og ég lýsi þakklæti mínu fyrir að þessi mál skuli vera tekin til umr. og frumkvæði hv. þm. Gunnars Schram í því að vekja máls á þessu máli tel ég að meginatriðið sé það að taka á málunum eftir þeim linum sem hv. þm. Geir Gunnarsson lagði.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svarið við þessari fsp. og þær upplýsingar sem komu fram í máli hans, og þá fyrst og fremst þær að nú hefði hagsýslustofnuninni og norsku fyrirtæki verið falið að gera sérstaka úttekt, eins og hann orðaði það, á skipulagi lögreglu- og dómsmála á þessu svæði. Það eru út af fyrir sig ágæt tíðindi, en hins vegar rifjar það upp söguna sem oft er gott að hafa til hliðsjónar. Með leyfi, herra forseti, vildi ég gjarnan mega vitna í bréf sem skrifað var í október 1978. Það er frá þáv. dómsmrh., núv. forsrh., Steingrími Hermannssyni, og er einmitt um þetta sama atriði. Þar segir, með leyfi forseta: „Framtíðarskipan á löggæslu á öllu höfuðborgarsvæðinu, þar með talinn Garðabær, er nú til athugunar í rn. Vonast ég til þess að á grundvelli þeirrar athugunar verði gerð breyting á skipulagi löggæslu á þessu svæði er hafi það m. a. í för með sér að þjónusta lögreglunnar við íbúa Garðabæjar batni verulega frá því sem nú er.“ Tilvitnun lýkur í bréf Steingríms Hermannssonar þáv. dómsmrh. Þetta bréf rifjast upp fyrir mér þegar ég heyrði svar hæstv, dómsmrh. um nýja athugun á þessu máli. Þær eru nefnilega ekkert nýjar af nálinni, athuganir, en ég hlýt samt að vona það, eins og aðrir þm. sem þátt hafa tekið í þessum umr., að þessi athugun leiði til hagstæðrar niðurstöðu fyrir þetta bæjarfélag og fyrir svæðið í heild. Ég vil vegna þeirra umr. sem orðið hafa um þessa fsp., og eru reyndar meiri en ég hafði átt von á, undirstrika að í aðalatriðum er ég sammála þeim sjónarmiðum, sem komu fram hjá hæstv. ráðh. og öðrum hv. þm., að vitanlega ber að líta á höfuðborgarsvæðið þar sem það er hentugt sem eina heild. M. a. ættu dómgæslu- og lögreglumál að koma inn í þá mynd. En hitt vil ég undirstrika, að jafnvel þó að löggæsluyfirstjórn í Mosfellssveit verði flutt frá Hafnarfirði, sem er fráleitt kerfi, breytist ekki nauðsyn þess að lögreglan hafi varðstöðvar í hinum ýmsu hlutum höfuðborgarsvæðisins. Við erum að tala um sex þúsund manna kaupstað þar sem engin lögregluvarðstofa er, svo ég tali nú ekki um lögreglustöð. Ég vitna til fyrirkomulags hér í Reykjavík. Þar er, eins og menn vita, sérstök lögregluvarðstöð uppi í Árbæ. Af hverju halda menn að hún hafi verið sett á laggirnar? Það er vitanlega vegna þess að æskilegt er talið að það séu tiltækir löggæslumenn í hinum ýmsu hverfum stórrar borgar, í þessu tilviki uppi í Árbæ. Jafnvel þó að breytingar verði gerðar á skipulaginu, og þær geta verið mjög til bóta, breytir það ekki nauðsyn þess að um varðstöð verði að ræða á stöðum eins og í Mosfellssveit og í Garðabæ. Ég vitna til þess að það hefur verið talin nauðsyn að hafa litla varðstöð á Seltjarnarnesi sem telur þó næstum því helmingi færri íbúa en Garðabær. Hérna þarf ekki að vera um stórt eða dýrt mannvirki að ræða. Það þarf ekki að byggja neinar stórar stöðvar til þessa. Hér er eingöngu um varðstöð að ræða sem gjarnan má leigja húsnæði undir. Meginatriðið er að menn séu á staðnum. Það má vel vera að hægt sé að hafa þá í bílum, en lögreglumenn þurfa eins og aðrir menn að setjast niður öðru hvoru og fá sér kaffi samkvæmt kjarasamningum og gegna ýmsum öðrum erindum sem nauðsynleg eru, þannig að ég held að málið leysist ekki eingöngu með lögreglubílum. Ég vil leggja áherslu á að það er ótækt til langframa að þannig sé að lögregluvarðgæslumálum í jafnstórum kaupstöðum búið eins og nú er í Garðabæ.



Herra forseti. Ég þakka hv. alþm. fyrir undirtektir þeirra við það verk sem dómsmrn. hefur hafið í sambandi við úttekt á þessum málum og í framhaldi af því tillöguflutning um framtíðarskipulag lögreglumála. Vissulega getur það verið rétt og eðlilegt, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði, að þörf væri á að skoða fleiri málaflokka en löggæsluna. En vegna þess bréfs sem hv. fyrirspyrjandi, 2. þm. Reykn., las upp frá fyrrv. dómsmrh. og er frá 1978, um að verið væri að huga að þessum málum, vil ég geta þess að fyrirrennari minn í starfi flutti frv. á Alþingi um breytingar á skipulagi löggæslumála í Mosfellssveit og víðar og það náði ekki fram að ganga á Alþingi. Það hlaut ekki nægilegan stuðning á hv. Alþingi. Þess vegna sýndist mér vera nauðsynlegt að undirbúa málið með betri rökum en þar voru færð fram til þess að Alþingi treysti sér þá til þess að taka afstöðu til þess. Ég vil vonast til þess að þetta starf leiði til þess að færð verði nægileg rök fyrir breytingum á þann veg að það verði ekki verið að rígbinda sig við einhver mörk sem dregin eru á landakorti og hluta þannig niður þetta svæði í einstök bæjarfélög.