Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur tekið til meðferðar frv. það, sem hér er til umr. N. hefur rætt frv., en hún hefur ekki orðið sammála. Meiri hl. n. mælir með, að frv. verði samþ. óbreytt, og hefur lagt fram nál. á þskj. 63. Efni þessa frv., sem hér um ræðir, er í meginatriðum afleiðing eða í beinu sambandi við yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál, sem gefin var í tilefni af samningum við verkalýðsfélögin í júlímánuði s.l. Í 1. gr. frv. 2. mgr. er ríkisstj. heimilað að láta byggja íbúðir í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög. Þar segir, að íbúðir þessar skuli vera vandaðar, hagkvæmar og staðlaðar, en án óþarfa íburðar. Með þessu er verið að gera tilraun til þess að sannreyna, hve mikið megi lækka byggingarkostnað með góðri skipulagningu og fullkomnustu tækni, sem við verður komið. Það er gert ráð fyrir, að framkvæmd bygginganna verði falin viðurkenndum verktaka eða verktökum á samkeppnisgrundvelli og með sem víðtækustu útboði. Gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess að greiða fyrir innflutningi tækja og byggingarhluta, eftir því sem æskilegt reynist. Það er gert ráð fyrir, að þessar íbúðir verði tveggja, þriggja og fjögurra herbergja og verði staðsettar í hverfum, þannig að við verði komið sem mestri hagkvæmni í byggingarframkvæmdum. Hér er um að ræða markvissa og merkilega tilraun til þess að lækka byggingarkostnaðinn í landinu. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að það verði hækkað fasteignamat til eignarskatts, sem samþ. var á síðasta þingi til fjáröflunar fyrir íbúðalán. Á síðasta þingi var fasteignamatið þrefaldað, en nú er gert ráð fyrir, að það verði sexfaldað. Það hefur komið í ljós, að þessi tekjustofn hefur ekki nægt til þess, að þar fáist það fjármagn, sem gert var ráð fyrir að ríkissjóður legði fram til íbúðarlána á hverju ári, eða um 40 millj. kr. Það mun ekki hafa náðst með þreföldun fasteignamatsins nema tæplega helmingur þessarar upphæðar. Það er mjög þýðingarmikið, að svo sé búið um hnútana, að tryggt sé, að þessi fjárhæð, sem ríkissjóði er ætlað að inna af hendi í þessum tilgangi, sé til. Í 3. gr. frv. er um þá nýjung að ræða, að upphæð íbúðalánanna, sem er 280 þús. kr. á hverja íbúð, er miðuð við vísitölu byggingarkostnaðar 1. júlí 1964, og framvegis skal lánsupphæðin hækka eða lækka samkv. þeirri vísitölu. Frá því að l. um húsnæðismálastjórn voru fyrst sett árið 1955, hefur alltaf verið kveðið svo á, að lánsupphæðin skuli vera í ákveðnu hámarki. Af þessu hefur leitt, að hvenær sem hefur þótt rétt að hækka lánin, hefur reynzt nauðsynlegt að breyta l. Það má segja, að slíkt komi ekki að sök. Því verður samt ekki á móti mælt, að það er ýmislegt, sem mælir með því, að það þurfi ekki að breyta löggjöfinni í hvert sinn, sem hámarksupphæð lánanna er breytt, og þetta ákvæði, sem hér er sett inn, tryggir það, að svo þurfi ekki að gera. En í þessu sambandi er þess að geta, að í ákvæðum til bráðabirgða í frv. þessu er gert ráð fyrir, að á næstu 5 árum skuli hækkun lánsfjárhæða samkv. því ákvæði, sem ég áður gat um, eigi vera lægri fjárhæð á ári hverju en 15 þús. kr., þó að vísitala byggingarkostnaðar valdi ekki svo mikilli hækkun lánsfjárhæðar. Þetta ákvæði er í beinu samræmi og til staðfestingar á yfirlýsingu ríkisstj., en þar var kveðið svo á um þetta atriði. Þá er í 2. mgr. 3. gr. ákvæði um það, að láglaunafólk í verkalýðsfélögum skuli hafa forkaupsrétt að íbúðum þeim, sem ríkisstj. lætur byggja í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög. Þar er enn fremur tekið fram, að það sé heimilt að veita meðlimum verkalýðsfélaganna lán til kaupa á þessum íbúðum, sem nemur 4/5 hlutum af verðmæti íbúða, og þá skal telja gatnagerðargjald með verðmæti íbúðanna. Hér er um verulega hækkun að ræða frá því, sem gildir um hin almennu lán húsnæðismálastjórnar. Gert er ráð fyrir, að hin almennu lán megi ekki nema hærri upphæð en 3/4 hlutum verðmætis íbúðar, og það hefur í framkvæmd ekki verið reiknað með gatnagerðargjaldinu. Þá er í 4. gr. frv. ákvæði um það, að þessi sérstöku lán til meðlima verkalýðsfélaganna skuli vera til 33 ára, afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan á 30 árum. Hér er sömuleiðis um hagkvæmari kjör að ræða en á hinum almennu lánum. Þá er í 6. gr. frv. kveðið svo á, að um leið og frv. tekur gildi sem lög, falli úr gildi lög um húsaleigu. Það þótti eðlilegt og nauðsynlegt að setja þetta ákvæði inn í þetta frv., með því að ef það væri ekki gert, mundu núgildandi ákvæði um húsaleigu hamla eðlilegri framkvæmd á þeim fyrirætlunum sveitarfélaga að byggja sérstakar leiguíbúðir. Þá vil ég að lokum minnast á ákvæði til bráðabirgða, sem eru á þá leið, að þeir, sem hófu byggingarframkvæmdir á tímabilinu 1. apríl til 31. des. 1964, skuli eiga kost á viðbótarláni hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem nemur 50 þús. kr. Nú er það svo, að samkv. núgildandi l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins er kveðið svo á, að hámark lánsupphæðar sé 280 þús. kr. Það mætti því segja, að þetta ákvæði væri óþarft, vegna þess að húsnæðismálastjórn hefur heimild til þess núna að veita allt að 280 þús. kr. lán. Hins vegar er ekki óeðlilegt að taka þetta ákvæði hér inn sem bráðabirgðaákvæði. Það er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. í sambandi við kaupgjaldssamningana á s.l. sumri, og það tekur skýrt fram, að húsnæðismálastjórn skuli veita þessi viðbótarlán. Þetta atriði, að veita þessum aðilum, sem hér um ræðir, þessi viðbótarlán, hækka lánin úr 150 þús. upp í 200 þús., þýðir það, að húsnæðismálastjórn hefur þurft á auknu fjármagni að halda til þessara þarfa. Það er gert ráð fyrir, að til þess að fullnægja þessum ákvæðum þurfi húsnæðismálastjórn rúmar 30 millj. kr. Það er nú þessa dagana verið að vinna að þessum viðbótarlánveitingum, og ríkisstj. hefur þegar tryggt húsnæðismálastjórn viðbótarfjármagn í þessu skyni að upphæð 30 millj. kr. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni þessa frv. frekar, en vænti þess, að það fái góða afgreiðslu í hv. deild.



Herra forseti. Þetta mikilsverða frv. var lítillega rætt í hv. heilbr.- og félmn. Það var tekið fyrir á tveimur fundum n., en í raun og veru lítið athugað af n. og lítið rætt. Í sambandi við ákvæði 2. gr. frv. fór ég t.d. fram á það við hv. meiri hl. n., að einhver reikningsfróður maður úr stjórnarráðinu mætti á fundi með n. til þess að gera nánari grein fyrir þeirri breytingu, sem felst í 2. gr., hækkun á eignarskatti. Þessari bón minni var þverneitað af hv. meiri hl., og yfirleitt fannst mér kenna þess meira nú en oft endranær, að meiri hl. virti að vettugi eðlilegar óskir minni hl. um sjálfsagða og eðlilega athugun málsins. Ég tel rétt, að þetta komi fram, því að þetta eru vinnubrögð í n., sem enginn meiri hl. á að leyfa sér. Um flest í þessu frv. munu ekki vera skiptar skoðanir í hv. heilbr.- og félmn. Það eru aðeins nokkur atriði þess, sem ollu ágreiningi og gerðu það að verkum, að n. klofnaði í málinu. Ég hafði einkum við þrjú atriði frv. að athuga og geri í samræmi við það brtt. á þskj. 62. Ég vil nú lítillega gera grein fyrir þeim þrem brtt., sem ég geri við þetta frv. Fyrsta brtt. snertir 2. gr. frv. Ég legg til, að þessi gr. sé felld niður. Í henni ræðir um það, að eignarskatt skuli ekki miða við fasteignamat þrefaldað, heldur við fasteignamat sexfaldað. Á s.l. vori, fyrir aðeins 6 mánuðum, samþykkti Alþ. að hækka eignarskatt á vissum hluta landsmanna með þeim hætti, að eignarskattur skyldi ekki miðaður við gildandi fasteignamat, heldur fasteignamat þrefaldað. Þessi nýi eignarskattsauki átti að gefa af sér 40 millj. kr. samkv. útreikningi ráðunauta hæstv. ríkisstj. og þær 40 milljónir króna skyldu renna til húsnæðismálasjóðs sem árlegt framlag. Þegar Alþingi kemur saman nú í haust, hafa menn komizt að þeirri niðurstöðu, að þessir útreikningar í vor eru mjög rangir, þessi skattauki muni ekki gefa 40 millj., eins og gert var ráð fyrir í byrjun, heldur aðeins 16–19 millj. eða tæpan helming. Þess vegna er farið fram á, að eignarskattur viss hluta landsmanna verði miðaður við fasteignamat sexfaldað. Þannig á að ná upp því, sem á vantar í 40 millj. kr. sem framlag til húsnæðismálasjóðs. Nú spyr ég: Er þessi síðari útreikningur réttur? Er hann nokkuð réttari en fyrri útreikningurinn? Það var ekki borið við að færa nein rök fyrir því, í hverju skekkjan frá s.l. vori lægi, ekki borið við að sýna þdm. fram á það reikningslega, að nauðsynlegt sé að hækka fasteignamatið í þessu skyni. Ef fasteignamat þrefaldað gefur af sér 16–19 millj. kr., er alveg einsætt að mínum dómi að fasteignamatið sexfaldað gefur af sér verulega meira en 40 millj. Það leiðir af því, að skattþegnarnir verða miklu fleiri, og það leiðir af þeirri stighækkun, sem þessum skatti fylgir. Ég er því ekki tilbúinn til þess að samþykkja það, sem í 2. gr. felst. Ég krefst þess a. m. k. fyrst að fá það betur rökstutt, að þetta sé nauðsynlegt. Ég er ekki andvígur því í sjálfu sér að hækka eignarskatt, en ég vil hvorki láta hækka eignarskatt né aðra skatta, nema rök séu færð fyrir þörf þess, og það finnst mér ekki hafa verið gert í þessu tilfelli. Það var bent á það hér við 1. umr. rækilega, að þetta ákvæði um hækkun eignarskatts ætti ekki heima í þessum l., heldur í 1. um tekjuskatt og eignarskatt. Ég er alveg sammála þessu, og sérstaklega tel ég þess þörf, þegar haldið er áfram að vega í sama knérunn og hækka sama liðinn tvisvar á sama árinu. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að þegar miða á eignarskatt við fasteignamatið sexfaldað, raskar það þeim grundvelli, sem er undir öllum reglum um álagningu eignarskatts. Þess vegna þarf að endurskoða l. um eignarskatt, um leið og það er ákvarðað, sem í 2. gr. stendur. Þetta er önnur ástæða fyrir því, að ég get ekki að svo stöddu samþ. ákvæðið í 2. gr. og legg þess vegna til, á meðan ekki liggur annað fyrir til rökstuðnings þessari skattheimtu, að 2. gr. verði felld niður úr frv. 2. brtt. mín snertir 3. gr., 2. mgr. Í þeirri mgr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Láglaunafólk í verkalýðsfélögum skal hafa forkaupsrétt að íbúðum þeim, sem byggðar eru samkv. 3. mgr. 3. gr. l. þessara, og er heimilt að velta meðlimum verkalýðsfélaga lán til kaupa á íbúðunum, sem nemur 4/5 hlutum af verðmæti íbúða, og skal þá telja gatnagerðargjald með verðmæti íbúðanna.“ Ég benti á það við 1. umr., að hér er orðalag, sem efnislega er annað en það, sem heitið var í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. í sumar. Í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. er það tiltekið, að láglaunafólk í verkalýðsfélögum skuli hafa forkaupsrétt að íbúðum, sem byggðar eru samkv. 3. gr. l., og að það skuli eiga kost á láni, sem nemur 4/5 hlutum af verðmæti íbúðanna. Hér er meiningarmunur. Samkv. yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. skyldi þetta láglaunafólk eiga rétt á 80% láni. En eins og það er orðað í frv., þá er húsnæðismálastjórn aðeins veitt heimild til að veita þeim 80% lán. Ég tel, að hér sé um verulegan meiningarmun að ræða, og legg sem sagt til, að það verði leiðrétt og það látið standa, sem segir í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. frá í sumar. Þá kem ég að þriðju og síðustu brtt. minni, og hún snertir 6. gr. frv. Þar segir í 2. málslið: „Jafnframt eru úr gildi fallin lög nr. 30 4. febr. 1952.“ Hér er um að ræða afnám laga um hámark húsaleigu o. fl. frá 1952. Ég legg til, að þessum málsl. verði breytt á þann veg, að l. um hámark húsaleigu o. fl. skuli falla úr gildi, jafnskjótt og ný húsaleigulög hafa verið sett. Um þetta atriði þarf ég ekki að fjölyrða, ég ræddi um það hér áðan undir þeim dagskrárlið, sem var á undan þeim, sem nú er til umr. En í þessari brtt. minni felst það að sjálfsögðu, að ég vil ekki ganga inn á einhliða afnám húsaleigulaganna, þó að ég telji þau úrelt, heldur vil ég, að undinn sé bráður bugur að því, að ný húsaleigulög verði sett, þannig að þessi úreltu, gömlu lög geti þá um leið fallið úr gildi. Á þskj. 72 eru brtt. frá Karli Kristjánssyni og Ásgeiri Bjarnasyni. Þar er það lagt til, að þessum málslið í 6. gr. sé sleppt, að hann sé felldur niður, og að í staðinn komi ákvæði til bráðabirgða þess efnis, að reglugerð sú, sem um ræðir í síðustu mgr. A-liðar 7. gr. laganna, er óbundin af hámarksleiguákvæðum laga nr. 30 4. febr. 1952, þar til þau lög hafi verið endurskoðuð. Þetta fellur nokkuð í sömu átt og ég hef um rætt, þ.e.a.s. í þessum till þeirra hv. þm. er lögð áherzla á nauðsyn á endurskoðun húsaleigulaganna og að gera allt til þess að flýta fyrir því, að sú endurskoðun fari fram. Ég mæli ekki gegn þessum brtt. á þskj. 72, 2. og 3. brtt., en það kemur mér aðeins í hug, hvort samþykkt þeirra gæti haft í för með sér tafir á því, sem koma þarf, endurskoðun húsaleigulaganna. Að vísu er vandinn leystur með þessu að mínum dómi fyrir hæstv. ríkisstj., en ég hefði mjög gjarnan viljað nota það tækifæri, sem gefst í sambandi við umr. um frv., sérstaklega 6. gr. þess, til að þvinga hæstv. ríkisstj. til að koma á endurskoðun og fá samþykkt á nýjum húsaleigulögum hið allra fyrsta.



Herra forseti. Mér þótti að mörgu leyti ánægjulegt að sjá þetta frv., þegar hæstv. ríkisstj. lagði það fram. Ég hafði á síðasta Alþingi, þegar húsnæðismálastofnunarlögin voru þar til umr. og afgreidd í þeirri mynd, sem þau nú eru. Þ. e. lögin frá 10. maí 1965, lagt áherzlu á, að lánsfjárhæðir ættu að hækka með hækkandi dýrtíð, en inn á tillögur um það var ekki gengið og till. um það felld. Nú er í frv. þessu gert ráð fyrir hækkun lána skv. byggingarvísitölu frá 1. apríl 1964 og jafnvel ofur lítilli hækkun, hvort sem vísitalan breytist til hækkunar eða ekki næstu fimm ár. Þá er gert ráð fyrir að hækka lánin úr 150 þús. á íbúð upp í 200 þús. kr. hjá þeim, sem hófu byggingarframkvæmdir á tímabilinu 1. apríl til 31. des. 1964. Um slíka hækkun var ekki til neins að tala eða flytja tillögur á síðasta þingi. Þetta voru spor í rétta átt og gleðilegt, að þau skuli stigin, þótt stutt séu og seint gengin. Hitt er aftur á móti leiðinlegt vegna Alþingis, að sjá og vita, að það, sem hæstv. ríkisstj. fékkst ekki til að fallast á hér á Alþingi. lætur hún kúga sig utan Alþingis til að fallast á stuttu seinna. Þetta vottar fskj. frv. Verkalýðsfélögunum skal síður en svo láð, þó að þau beiti aðstöðu sinni og samtakamætti til að þvinga ríkisstj. til að gera góða hluti. Hitt er mjög ámælisvert af ríkisstj., að láta samtökin þurfa að gera þetta. Alþingi er gerð vansæmd með því sem stofnun, að ríkisstj. beiti sér fyrir því að láta stuðningsmenn sína á Alþingi fella till., sem þar koma fram, en semur svo um það við utanþingsaðila nokkrum vikum seinna, að hún skuli beita sér fyrir samþykkt efnislega sömu tillagna á Alþingi. Þegar svona er stjórnað, verður mikill valdaruglingur, löggjafarvaldið er fært út úr Alþingi nema að formi til, þingræðið er lítilsvirt. Hvert getur þetta leitt? Ég spyr að fullu tilefni gefnu. Þetta er í áttina til afnáms þingræðisins. Við framsóknarmennirnir í minni hl., 2. minni hl., mælum auðvitað með samþykkt frv., þótt við séum mótfallnir svona vinnubrögðum. En við teljum, að á frv. þurfi samt að gera breytingar, og flytjum við það 3 brtt. á þskj. 72. Hæstv. ríkisstj. greip til þess við setningu húsnæðismálastofnunarlaganna í vor sem leið að setja þar ákvæði, sem grípa inn í löggjöfina um eignarskatt, til þess að mæta með því 40 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði til húsnæðismálastofnunarinnar. Ákveðið var að þrefalda fasteignamat undir álagningu eignarskatts. Þetta mátti kallast fáránlegt tiltæki og óvenjulegt að fara inn í aðra löggjöf þannig eftir tekjum. Það er alvarlegt. Það minnir á hrafninn og aðferðir hans, þegar hann er að ná sér í mör hjá afvelta kind. Ekki var með nokkru móti hægt að gera sér fyrir fram grein fyrir því, hve miklar tekjur þetta mundi gefa ríkissjóði. Það var undir svo mörgu ófyrirséðu komið. Formælendur sögðu samt, að það gæfi 30–40 millj. kr. Nú er sagt, að tekjurnar af þessu verði ekki nema 16–19 millj. En hver veit það í raun og veru? Er búið að fletta sundur hverju og einu eignaframtali skattgreiðenda og reikna sérstaklega innan úr því, hvað fasteignamatsþreföldunin gefur út af fyrir sig? Ég er viss um, að það hefur ekki verið gert. Hér er því um handahófslega ágizkun að ræða, alveg eins og í vor. Eitt er víst í þessu sambandi eins og hv. 9. þm. Reykv. (AG) benti á, að hin fyrirhugaða viðbót gefur ríkissjóði meira fé en ákvæðið, sem fyrir er. Seinni þreföldunin gerir hærri skatt en sú fyrri, af því að sú lágmarksfjárhæð, sem er skattfrjáls, skerðir það álag ekki meir en orðið er við fyrri þreföldunina og fleiri verða skattskyldir við sexföldunina en þreföldunina. Loks geta sumir komizt í hærri skattstiga. Ákvörðun þessarar skatthækkunar er því mjög í blindni gerð um niðurstöður. Hún er að mínu áliti hálfóráðskennd skattæðisframkvæmd. Á það ber einnig að líta, að fyrir stuttu var um það nokkurs konar fyrirheit gefið hér á hv. Alþingi, að sveitarfélögin skyldu njóta fasteignaskattsálöguréttar. Það var þegar neitað var um, að þau fengju hlutdeild í hækkun söluskatts. Með því að margfalda fasteignamat til eignarskatts er verið að sniðganga þetta fyrirheit. Það er farið að slá handa ríkissjóði á engi, sem búið var að úthluta sveitarfélögunum til slægna, eða þau höfðu ríka ástæðu til að telja, að sér væri ætlað. Ég veit, að ríkissjóður er í kröggum. Það leynir sér ekki á þeim örþrifaráðum ýmsum, sem hæstv. fjmrh. telur sig þurfa að grípa til með nýrri öflun tekna fyrir næsta ár, en sveitarfélögin eiga við sömu dýrtíð og ríkissjóðurinn að etja, og þess vegna verður að taka tillit til þeirra og má ekki ganga á hlut þeirra til að klóra í bakkann fyrir ríkissjóð, þótt hann standi illa, enda verður Alþingi að halda sín heit, bæði bein og óbein. Við teljum, að fráleitt sé að sexfalda fasteignamatið undir álagningu eignarskatts. Nær lagi væri þá að hækka eignarskattinn með breytingu á löggjöfinni um hann, ef svo illa er ástatt með ríkissjóðinn, að það sé nauðsynlegt, til þess að hann geti greitt húsnæðismálastofnuninni lögboðið framlag. 1. brtt. okkar við frv. er í samræmi við það, sem ég nú hef sagt, að 2. gr. þess, sem er sexföldunin, falli niður. Í 6. gr. frv. er ákvæði um, að húsaleigulögin frá 1952 falli úr gildi nú þegar og engin lög um þau efni komi þá í staðinn. Ekki verður á móti því mælt, eins og komið hefur fram í umr. hér áður, að húsaleigulögin eru ekki virt mikils, enda tímar breyttir og verðlag, síðan þau voru sett. Þó er mér sagt, að Reykjavíkurborg fari eftir þeim um hámarksleigu húsnæðis þess, er hún selur á leigu, og svo kann að vera um fleiri sveitarfélög og máske fleiri aðila. Ábyrgðarhluti er því að afnema lögin, án þess að nokkuð komi í staðinn. Enginn veit, hverju það kann að raska, a. m. k. má telja líklegt, að húsaleiga breytist hjá leigjendum sveitarfélags, höfuðborgarinnar, og eru þeir sennilega þó ekki meðal hinna efnaðri borgara, sem slíkra viðskipta njóta. Skynsamlegra er að endurskoða lögin en að afnema eða a. m. k. endurskoða þau, áður en þau eru afnumin. Mér hafði skilizt, að afnámsákvæðið nú þegar sé af því sprottið, að framkvæmendur þessara mála telji nauðsynlegt að geta gefið út reglugerð þá, sem síðasta mgr. 7. gr. húsnæðismálastofnunarlaganna gerir ráð fyrir um leigu fyrir þær íbúðir, sem sveitarfélög og Öryrkjabandalag Íslands reisa í kaupstöðum og kauptúnum með lánum frá húsnæðismálastofnuninni, en talið, að sú reglugerð muni ekki fá staðizt gagnvart ákvæðum húsaleigulaganna, meðan þau eru í gildi. Þetta eru mjög skiljanlegar ástæður. En ekki þarf að afnema húsaleigulögin til þess að bæta úr þessu. Það er hægt að heimila undanþágu frá tilteknum ákvæðum þeirra með lögum. Við leggjum þess vegna til, að það verði gert. 2. brtt. okkar er um það, að úr 6. gr. verði fellt ákvæðið um algert afnám húsaleigulaganna nú þegar. En 3. brtt. er aftur á móti um, að upp í ákvæðin til bráðabirgða verði tekin heimild til undanþágu frá ákvæðum fyrrnefndra húsaleigulaga um hámark húsaleigu vegna þeirra húsa, sem sveitarfélög og Öryrkjasamband Íslands reisa fyrir lán frá húsnæðismálastofnuninni, þar til húsaleigulögin hafa verið endurskoðuð. Og ég tel fyrir mitt leyti, að einmitt svona ákvæði mundi reka eftir endurskoðun laganna, og hefði þótt gott að heyra yfirlýsingar hæstv. fjmrh. í því sambandi, að ráðstafanir hafi verið gerðar til að endurskoða þau, og ekki sé meiningin að afnema þau til frambúðar. Hitt tel ég svo óþarft og líka hættulegt í þessu sambandi, að hafa tímabil lagalaust í þessum efnum. Hæstv. félmrh. fór vinsamlegum orðum um till. þessa áðan við umr. um þáltill., sem var hér til umr. á undan frv. þessu. Hann lét á sér ákveðið skilja, að hann teldi rétt, að heilbr.- og félmn. athugaði till. og segði álit sitt um það, hvort till. gæti leyst vandann, sem henni er ætlað að leysa. Með tilliti til undirtekta hæstv. félmrh. vil ég nú fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. frv., svo að fram geti komið álit n., áður en till. sú, sem ég var nú seinast að ræða, kemur til atkvæðis.



Herra forseti. Það er ekki margt, sem komið hefur fram við þessa 2. umr. málsins, sem ekki var þegar ljóst við 1. umr. þess, og af þeim ástæðum ekki sérstök ástæða til að lengja umr. um málið nú. Ég vil aðeins í sambandi við lokaorð hv. frsm. 2. minni hl. varðandi síðustu till. hans á þskj. 72 taka það fram, sem ég áðan sagði, að ég tel, að till. sé þess eðlis, að það sé eðlilegt, að n. athugi nánar um, hvort hún stenzt við venjulega meðferð mála hér og hvort hún geti staðizt í reynd, - eðlilegt, að n. íhugi það mál á síðari stigum málsins. Ég sé hins vegar ekki sérstaka ástæðu til, samkv. ósk hv. frsm. 2. minni hl., að umr. sem slíkri sé frestað. Ég sé ekki annað en það sé í lófa lagið, að hann dragi þá till. til baka til 3. umr. og n. athugi þessa till. milli umr., en skal að öðru leyti ekki frekar skipta mér af þessari málmeðferð. Hv. frsm. 1. minni hl. n., hv. 9. þm. Reykv. (AG), lagði nú, sem og við fyrri umr. málsins, mikla áherzlu á það í sambandi við það, að láglaunafólk í verkalýðsfélögum skuli hafa forkaupsrétt að þeim íbúðum, sem frá greindi í 3. gr. frv., þá sagði hann, að það væri mikill meiningarmunur á því, hvort í lögunum stæði, að húsnæðismálastjórn væri heimilt að lána allt að því hundraðshlutfalli, sem þar er gert ráð fyrir, eða hvort rétturinn væri skýlaus. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna á það, að það hefur oft komið fyrir í starfssögu húsnæðismálastjórnar, að ýmsir aðilar, þó að þess séu ekki mörg dæmi, hafa ekki óskað eftir fullu hámarksláni, en samkv. því orðalagi, sem hv. þm. vill hafa á þessu, skal þeim veitt hámarkslán, hvort sem þeir sækja um það eða sækja ekki.  Báðir minni hl. hv. heilbr.- og félmn. eru sammála um að mótmæla hækkun á fasteignamati til fasteignaskatts, eins og gert er ráð fyrir, úr þreföldun í sexföldun og telja, að það sé mjög óeðlilegt, að teknanna sé í fyrsta lagi aflað á þennan hátt, Alþingi hefur einu sinni ákveðið þá reglu með því lagaákvæði frá því í fyrra, og telja í öðru lagi, að fyrir því sé engin trygging, að það geti aflað þeirra viðbótartekna, sem talið er nauðsynlegt, frá því, sem skatturinn hefur sýnt sig að gefa þá mánuði, sem reynsla er af því fengin. Það er alveg rétt hermt, að hér er um áætlun að ræða, eins og reyndar allar fjárhagsáætlanir ríkisins og bæjarfélaga, og verður ekki nákvæmlega séð upp á krónu eða þús. kr., hver árangur verður af skattlagningu hverju sinni. Hins vegar er það staðreynd, að þessi skattur sýnir sig að gefa ekki á þessu ári yfir 16–19 millj. kr., og var honum þó ætlað að gefa allt að 40 millj. kr. samkv. þeim athugunum, sem gerðar voru í fyrra. Ég skal ekki dæma um þá athugun, sem á því fór fram þá, en augljóst er, að þarna er verulegra viðbótartekna þörf, og ber því að óska eftir því, að jafnframt því sem menn mótmæla því, að þessi aðferð sé farin til tekjuöflunar fyrir húsnæðismálastjórn, þá sé jafnframt bent á aðra leið, sem heppilegri sé og jafntrygg fyrir því, að þetta fjármagn fáist til ráðstöfunar. Það hefur ekki verið gert, og meðan verður að taka mótmælum út af þessu ákvæði frv. með hæfilegri varúð. Hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), frsm. 2. minni hl. n., lagði á það mikla áherzlu í ræðu sinni, að ríkisstj. hefði látið kúga sig til aðgerða í húsnæðismálum, sem hún hefði neitað á síðasta Alþingi, af utanþingsaðilum og að í hættu væri þingræðið í landinu, og jafnvel minntist hann á orð eins og afnám þingræðisins. Ég var sannast sagna ofur lítið hissa á þessari fullyrðingu hins gamalreynda þm. og ágæta vinar míns, því að ég veit ekki betur en við höfum báðir af öðrum aðila legið undir ásökunum um það að taka tillit til utanþingsaðila fyrr á árum og þá undir svipuðum upphrópunum og hér voru hafðar. Ég minni í því sambandi aðeins á störf hinnar margnefndu 19 manna n. á dögum vinstri stjórnarinnar. Það var ekkert ágreiningsmál á milli okkar, mín og hv. 1. þm. Norðurl. e., að taka fullt tillit til þessarar n. og þeirra starfa, sem hún vann fyrir þá ríkisstj., þó að ekki væru í henni þm., nema að örlitlu leyti. En það vil ég þó segja því til stuðnings, sem nú er fundið ríkisstjórninni til foráttu, að hún tekur hliðsjón af þeim loforðum, sem hún gefur utanþingsaðilum, og mismunurinn liggur í því að fara eftir því samkomulagi, sem þar var gert, og þeim till., sem hv. þm. Framsfl. fluttu hér á síðasta þingi, að þar var jafnframt samið um tekjuáætlunina, tekjuhlið málsins. Það er ekki einhlítt að bera fram frómar óskir, hvernig menn vilja hafa hluti í landinu, sem kostar peninga að framkvæma, ef ekki er jafnframt fyrir því séð, að þessara tekna sé aflað. En í þessu samkomulagi, ásamt því samkomulagi, sem gert var í júní 1964, var séð fyrir þeim tekjum, sem gerðu þessar ráðstafanir mögulegar. Það er mismunurinn á þeim till. og því samkomulagi, sem þar var gert, og till. hv. framsóknarmanna. Ég læt svo að öðru leyti útrætt um einstök atriði í framsöguræðum hv. frsm. minni hl. n., en fagna því, sem er höfuðatriði málsins, að meginefni frv. eru þeir samþykkir. Hvort þeir hafi áður flutt till. um einstök atriði frv., sem hafi farið í sömu átt og hér um ræðir og eru undirstaðan undir þessari samstöðu þeirra um meginefni frv., það skal ég ósagt láta. Hitt er engum vafa undirorpið, að með þeim breyt., sem í þessu frv. felast, er stórkostlegt spor stigið í réttlætisátt í þessum málum og til fullnægingar þeim óskum, sem uppi hafa verið hér á undanförnum árum til úrlausnar þessum vanda. Það er að sjálfsögðu ekkert lokaspor í þeim atriðum. Hér er um lög að ræða, sem með stuttu millibili er brýn nauðsyn á að verði endurskoðuð, ekki sízt með hliðsjón af breyttu verðlagi, og ef vinnast á í áttina að settu marki um lausn á þessum málum, þá er, eins og ég áðan sagði, brýn nauðsyn, að endurskoðun fari fram á l. og einstökum atriðum þeirra með hæfilegu millibili. Ég hygg, að þrátt fyrir ágreining um einstök atriði málsins, þá sé það sannmæli, sem fram hefur komið í framsöguræðum allra hv. n., sem til sín hafa látið heyra um málið, að það sé einlægur vilji Alþingis, að þarna verði svo að unnið sem frekast er kostur á og efnahagur þjóðarinnar framast leyfir. Það er ekkert álitamál og reyndar löngu viðurkennt af öllum þeim, sem hafa viljað skoða efnahagsmál þjóðarinnar ofan í kjölinn, að hér er eitt viðkvæmasta atriðið og mikilsvert, að sem bezt lausn fáist á. Endanleg lausn verður ef til vill aldrei á þessu vandamáli fundin, en hverju spori í þá átt ber vissulega að fagna.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir í sumar, að þeir láglaunamenn verkalýðsfélaganna, sem hlytu íbúðir sveitarfélaga; skyldu eiga rétt á 80% láni. Í frv. stendur hins vegar, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að veita þessum mönnum 80% lán. Hér er greinilega meiningarmunur, þótt hæstv. félmrh. komi ekki auga á hann eða vilji ekki viðurkenna hann. Hins vegar þegar þetta kom til umr. í hv. heilbr.- og félmn., viðurkenndi hv. frsm. meiri hl, þennan mun. Hann gaf á honum sínar skýringar að vísu, sem voru á þá leið, að upprunalega hefði verið gert ráð fyrir Reykjavíkurborg einni sem aðila að þessu ákvæði í l., en síðar hefði verið horfið að því ráði að láta þetta gilda um öll sveitarfélög. Út frá þessari breyt. taldi hann þessa breyt. á orðalagi eðlilega. Ég get að vísu ekki fallizt á það heldur, en þessi hv. þm. viðurkenndi þó, að hér væri um meiningarmun að ræða, eins og það greinilega er og sést augljóslega við samanburð. Ég vil taka undir tilmæli hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), tilmæli til hæstv. forseta um að fresta þessari umr. og gefa bæði hv. heilbr.- og félmn. og hv. þdm. tækifæri til að athuga málið eilítið nánar. Ég vil jafnframt mælast til þess við hæstv. félmrh., að hann láti hv. þd. í té reikningslegan rökstuðning fyrir hækkun eignarskattsins, sem ráðgerð er í 2. gr. frv. Ég tel, að sérstaklega hv. heilbr.- og félmn. og einnig hv. þdm. eigi fulla siðferðilega kröfu eða rétt á því að fá slíkan útreikning í hendur, áður en ætlazt er til, að þeir samþykki þessa miklu hækkun.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hæstv. félmrh. lagði áherzlu á það, að við minnihlutamenn, sem viljum ekki samþykkja sexföldun skattsins, sexföldun fasteignamats í eignarskatti, bentum ekki á neina fjáröflunarleið aðra. Í sjálfu sér er ekki endilega skylda stjórnarandstöðu að benda stjórn á úrræði. Fyrst og fremst er það skylda stjórnarandstöðunnar að benda ríkisstj. á það, þegar hún er að gera þá hluti, sem illa standast. Sjálfri ber henni að leita úrræðanna. Hún hefur tekið það að sér. En í þessu falli var þetta ekki rétt hjá hæstv. ráðh., hvað okkur framsóknarmenn snertir, því að ég tók fram í ræðu minni, að ég teldi eðlilegra að hækka eignarskattinn blátt áfram, breyta lögum um hann til hækkunar, heldur en hafa þessa aðferð, ef ríkissjóður væri svo illa staddur, að hann gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart húsnæðismálastofnuninni á annan hátt. Þá sagðist hæstv. félmrh. vera nokkuð hissa á því, hvað ég hefði lagt mikla áherzlu á það, að verið væri í þessari löggjöf af hæstv. ríkisstj. að ganga á rétt Alþ. með því að semja utan Alþ. og láta svo fylgismenn sína beita meiri hluta til að fullnægja þeirri samningagjörð með lagasetningu á Alþingi. Ég hvika ekki frá því, að með þessu móti er verið að skerða vald Alþ., það er verið að ganga á hlut þingræðisins, og þess verður að gæta að fara þar ekki of langt, ef ekki á illa að fara. Fyrst er það skerðing, síðan getur komið annað, þó að ég talaði ekki um það, að það væri með þessu gert, en að vísu er löggjafarsetningin hér gerð að einu saman formsatriði, þegar samið er við aðila utan Alþ. og samningarnir, eins og þeir hafa verið gerðir, lögfestir með meirihlutavaldi þeirra, sem sömdu, á Alþ. gegn mótmælum þeirra, sem ekki tóku þátt í samningunum. Hann vildi benda á það, hæstv. ráðh., að ég hefði ásamt honum verið stuðningsmaður stjórnar, vinstri stjórnarinnar, sem studdist við svonefnda 19 manna nefnd. En sá mikli munur var á því, sem þá gerðist og nú, að 19 manna nefndin var ráðgjafarnefnd ríkisstj. Og við það er ekkert að athuga, þó að ríkisstj. hafi sér til ráðuneytis fulltrúa stétta þjóðfélagsins. En það tel ég of langt gengið og við það að athuga, svo að varúð þurfi að gjalda við því, að ríkisstj. geri samninga utan Alþ., leggi þá fram á Alþ, í liðum, eins og hér er gert á þskj., og þar sé allt óhagganlegt fyrir löggjafarsamkomuna til breytinga. Og svo langt gekk þetta í fyrra, að hinn samningsaðilinn, mótaðilinn, sagði við ríkisstj. og Alþ.: „Það er verið að svíkja samninginn, sem gerður var utan Alþ.“ Og ríkisstj. og hennar stuðningsmenn beygðu sig og tóku til greina athugasemdina, sem kom utan að. Ég tala ekki um í þessu sambandi, að verið sé að stofna Alþ. götunnar, ég tala ekki um það, það var sagt hér áður. En það er verið að fara með valdið út úr Alþ. og gera lagasetninguna formsatriði. En viðvíkjandi því, að ég óskaði eftir því við hæstv. forseta, að umr. yrði frestað, en hæstv. félmrh. taldi, að eins vel mætti láta málið ganga til 3. umr. og taka till. til athugunar milli umr., vil ég segja það, að ég vildi miklu frekar óska þess, að umr. yrði frestað. Það eru 2 till. á þskj. 72, sem þurfa að fylgjast að, og það er dálítið óþægilegt að slíta þær í sundur, óþægilegt er líka að taka þær til baka. Mér finnst langeðlilegast, að till. séu athugaðar, áður en atkvgr. fer fram um einstakar greinar frv.



Herra forseti. Ég skal taka það fram strax, að ég lít ekki svo á, að það sé neitt höfuðatriði málsins, hvort þessum umr. verður frestað nú eða þær till., sem um er rætt, ræddar á milli 2. og 3. umr. Ég get fyrir mitt leyti fallizt á, að umr. sé frestað, ef málið hlýtur ekki sérstakar tafir af þeim sökum, og læt ég svo útrætt um það atriði. Hitt skal ég einnig viðurkenna með hv. 1. þm. Norðurl. e., að hin margnefnda 19 manna nefnd var ráðgjafarnefnd, og munurinn á því að beita sér fyrir því, sem þar var samþykkt, á Alþ. á vinstristjórnarárunum eða því samkomulagi, sem hér um ræðir, þar sem er sagt, að ríkisstj. muni beita sér fyrir eftirfarandi ákvæðum o.s.frv., sé ég ekki að sé í verki nokkur hlutur. Ég sé ekki annað en báðar þessar hæstv. ríkisstj. hafi rætt við þessa aðila með það fyrir augum að fá niðurstöður í viðræðurnar, og ég minnist ekki frá vinstristjórnarárunum annars en þáv. ríkisstj. hafi reynt að beita sér fyrir því, sem var ákveðið í margnefndri 19 manna nefnd. Ég átti þess nefnilega kost í báðum tilfellum að vera þátttakandi í þessum viðræðum og veit ósköp vel, hvernig þær gengu fyrir sig. Sá er munurinn á, að alþjóð er kunngert, strax og ríkisstj. hefur fallizt á að beita sér fyrir ákveðnum hlutum til lausnar deilu, sem ekki var gert í tíð vinstri stjórnarinnar. Það er sá munurinn einn á, og ég tel hann ekki til lasts núverandi ríkisstj., nema síður sé. Þar var alþjóð sagt frá því, um hvað var rætt og um hvað var samið. Ríkisstj. gat að sjálfsögðu ekki lofað lagasetningarákvæðum. Þess vegna hefst upphaf þessa samkomulags á því, að ríkisstj. muni beita sér fyrir o.s.frv. Varðandi það atriði, sem hv. 9. þm. Reykv. (AG) hefur gert að höfuðatriði í andmælum sínum gegn ákveðnum atriðum frv., að það kunni í því að felast einhver brigðmæli við þetta margnefnda samkomulag um húsnæðismálin, vitnar hann til orðanna í 3. gr. frv., næstsíðustu mgr., þar sem segir: „Og er heimilt að veita meðlimum verkalýðsfélaga lán til kaupa á íbúðum, sem nemur 4/5 hlutum af verðmæti íbúða, og skal þá telja gatnagerðargjald með í verðmæti íbúðanna.“ Þetta segir hann, að sé brigð, gæti verið brigð, eins og hann stundum orðar það, á þessu ákvæði í c-lið samkomulagsins, þar sem segir: „Þeir meðlimir verkalýðsfélaganna, sem fá kost á að kaupa þær 200 íbúðir á ári, sem að framan greinir, skulu eiga kost á allt að 80% láni út á verðmæti íbúðanna að meðtöldu gatnagerðargjaldi.“ Ég hygg, að þeir, sem um lög hafa fjallað, sjái ekki þann eðlismun á þessu, sem neinu máli skiptir, enda er því margyfirlýst hér af mér f. h. ríkisstj., að þarna er um efndir að ræða á því loforði, sem um er að ræða í þessum c-lið, og þess vegna ætti ekki að þurfa að vera með neinar efasemdir um það. Það er fullkominn hugur ríkisstj., að við þessi ákvæði verði staðið í einu og öllu, svo sem í mannlegu valdi stendur. Hins vegar væri áreiðanlega hægt að hártoga mörg slík atriði úr samkomulaginu. Það er gert af mönnum, sem hafa ekki sérstaklega fjallað um uppsetningu laga, heldur er það meginhugmyndin að fá fram þær niðurstöður, sem menn telja málefnalega mest virði. Lagalega uppsetningu á þessu loforði tel ég vera rétta í 3. gr. frv. og ítreka það, sem ég hef áður margoft um það sagt, að það er fullur hugur til þess, að við það ákvæði verði staðið.



Herra forseti. Ég þarf reyndar ekki að ræða mikið um þetta mál í framhaldi af því, sem ég sagði í ræðu minni áðan. Mér þykir samt rétt aðeins að víkja að nokkrum atriðum, sem fram hafa komið. Hér hefur verið rætt nokkuð um Alþ. og vald þess og gerður nokkur samanburður í því sambandi á núv. ríkisstj. og vinstri stjórninni. Ég ætla ekki að blanda mér í þau mál. Þar hafa deilt þeir, sem betur þekkja, hvernig vinstri stjórnin stóð í þessu tilliti. En þó verð ég að segja, að ég er algerlega sammála hæstv. félmrh. um það, að hlutur núv. ríkisstj. er betri í þessum efnum eins og öðrum. En ummæli hv. 1. þm. Norðurl. e. gæfu vissulega tilefni til þess að ræða þessi mál nokkuð ýtarlegs. Það tíðkast nú mjög, að stjórnmálaflokkarnir haldi því fram, að þeir vilji og telji rétt að hafa góða samvinnu við almannasamtök í landinu. Ég hef ekki orðið var við annað en flokkur hv. 1. þm. Norðurl. e. telji sig ekki eftirbát í þessu efni. Það mætti þess vegna spyrja í tilefni þess, sem hann sagði um yfirlýsingu ríkisstj. í júlí s.l., með hverjum hætti hann teldi, að stjórnmálaflokkarnir eða ríkisstj. á hverjum tíma ætti að hafa samvinnu við almannasamtökin í landinu, ef sú samvinna á að vera hneykslunarefni, sem ríkisstj. hafði við verkalýðssamtökin í sambandi við kaupgjaldsdeilurnar á s.l. sumri. Ég get ekki séð, að það sé nokkuð athugavert við það. En hv. þm. bregður sér á bak við það, að sumt hafi verið ákveðið í sumar, sem ekki mátti ákveða í fyrra. En hvað sannar það? Dettur einhverjum í hug, að hlutirnir séu svo óbreytilegir, að það megi ekki gera eitthvað á þessu þingi, sem ekki kann að hafa verið tímabært að gera á síðasta þingi? Nei, þetta getur enginn látið sér koma til hugar og haldið fram í hreinni alvöru. En ég hygg, að sígilt dæmi um það, hvernig ekki á að vera samband ríkisstj. og verkalýðssamtakanna og hvernig slíkt samband getur vanvirt Alþ., sé, þegar hæstv. þáv. forsrh., forsrh. vinstri stjórnarinnar, fór á fund alþýðusamtakanna í árslok 1958, en gekk bónleiður til búðar og sagði af sér. Þá er virkilega farið að færa vald Alþ. út fyrir sali þess, þegar slíkir hlutir gerast. En að ætla að halda því fram, að það sé vanvirða við Alþ., þó að ríkisstj. á hverjum tíma hafi eðlilegt samband og eðlilega samvinnu við verkalýðssamtökin í landinu, það fær ekki staðizt. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vék nokkuð að margföldun fasteignamatsins. Ég hef ekki miklu þar við að bæta. Hæstv. félmrh. hefur svarað því, sem kom fram hjá hv. þm. En hann sagði, að hann eða þeir framsóknarmenn hefðu komið með till. eða hugmynd um það, hvernig ætti að afla fjár til íbúðalána með öðrum hætti. Og það er góðra gjalda vert. Og ég viðurkenni það og kemur ekki til hugar að halda öðru fram, að það er náttúrlega mikið matsatriði, hvað er heppilegasta og bezta leiðin til þess að afla þessa fjár. En hitt er það, að mér finnst þetta að vissu leyti ekki óeðlilegt, þegar haft er í huga, hvernig aflað er fjár til stofnlánadeildar landbúnaðarins. Stofnlánadeild landbúnaðarins á að veita íbúðalán í sveitum. Fjár til þeirra þarfa er aflað með sérstökum hætti, og það eru lagðar sérstakar kvaðir á bændur í þeim tilgangi. Með margföldun fasteignamatsins og gildandi lagaákvæðum um það efni frá síðasta ári er aflað fjár til íbúðarlána húsnæðismálastjórnar, sem ekki eru veitt til bænda. En í gildandi l. er gert ráð fyrir því, að þessa fjár sé ekki aflað hjá bændum, heldur hjá því fólki, sem getur notið góðs af lánveitingum þessa sjóðs. Ég fyrir mitt leyti tel, að það sé ekkert ósamræmi eða óeðlilegt við að hafa þessa skipan á. En mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar sjálfskipaðir forsvarsmenn bænda eru að ráðast sérstaklega á þessa tilhögun og leggja til, að á sama tíma sem bændur eru sérstaklega látnir standa undir fjáröflun til þeirra lánasjóða, sé allur almenningur í landinu, bændur líka, látinn standa undir fjáröflun til þess lánasjóðs, sem ekki nær til bænda. En hv. þm. getur haft sínar skoðanir á þessu, og ég skal ekki fjölyrða frekar um það. Þá vil ég aðeins víkja að einu atriði, sem hv. 9. þm. Reykv. ræddi um. Hann hélt því fram, að það væri ósamræmi milli yfirlýsingar ríkisstj. og frv., þar sem í yfirlýsingu ríkisstj. væri sagt, að þeir, sem kaupa þær íbúðir, sem reistar eru samkv. þeim ákvæðum, sem hér um ræðir, skuli eiga kost á allt að 80% láni, en í frv. segir, að það skuli heimilt að veita meðlimum verkalýðsfélaga lán til kaupa á þessum íbúðum, sem nemi 4/5 hlutum eða 80%. Ég held, að það sé gersamlega óþarft að deila um þetta atriði, vegna þess að það liggur fyrir yfirlýsing hæstv. félmrh. um það, að þeir menn, sem kaupa þær íbúðir, sem gert er ráð fyrir í yfirlýsingu ríkisstj., geta fengið 80% lán. En það verður að hafa í huga, þegar um þetta er rætt, að ákvæði frv. eru almenns eðlis um þetta efni, en yfirlýsing ríkisstj. á einungis við tiltekinn fjölda íbúða, sem ríkisstj. stendur að í samvinnu við Reykjavíkurborg. Yfirlýsingin nær ekki yfir annað. Ég verð að viðurkenna það, að mér hefði ekki þótt yfirlýsingin nægilega góð, ef ekki hefði komið meira til, því að ég sé ekki annað en það geti verið víðs vegar um landið fullkomin ástæða til þess að gera svipuð átök af hálfu hins opinbera. En yfirlýsing ríkisstj. fjallar ekki um það. Hins vegar gerir frv. ríkisstj. betur. Í því eru almenn ákvæði, sem hægt er að beita um allt land. Þau ákvæði frv. eru ekki staðbundin eða miðuð við neinar sérstakar íbúðir. En þegar svo almenn ákvæði eru, hygg ég, að flestir sanngjarnir menn sjái, að það verður að taka sérstakar ákvarðanir um það, hvort á að beita þessum almennu heimildum, sem ríkisstj. hefur samkv. þessu frv. Það verður að taka ákvörðun um það, hvort á að gera t.d. slíkt á Akureyri eða Ísafirði o.s.frv., og það þarf sérstakt fjármagn til þess að gera slíka hluti. Það er ekki dæmi til þess í nokkrum l. og ekki dæmi til þess, að nokkur ríkisstj. hafi borið fram frv. um svo alhliða og víðtæka skyldu á hendur ríkissjóði, að það ætti að vera fortakslaust, að hvar sem mönnum dytti í hug að beita þessum ákvæðum, þar ætti það að vera gert og ríkissjóður að tryggja fjármagn til þeirra hluta. Þetta verður að sjálfsögðu að taka ákvörðun um í hverju einstöku tilfelli. Ef farið er að því ráði að binda orðalag yfirlýsingar ríkisstj. inn í frv., er það að mínu viti spor aftur á bak frá því, sem nú er, vegna þess að þá værum við búnir að binda ákvæði frv. aðeins við tiltekinn fjölda íbúða í Reykjavík. En eins og frv. er, gefur það ríkisstj. almenna heimild, sem hlýtur að gilda um landið allt og að mínu viti á að nota, þar sem sérstakar ástæður mæla með. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í fleiri atriði, sem hér hefur borið á góma, en ítreka það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég vona, að frv. fái góða og skjóta afgreiðslu í deildinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um eitt atriði, sem hér hefur nokkuð borið á góma og ég a. m. k. vil gera hreint fyrir mínum dyrum með og vil ekki, að neinn misskilningur sé um afstöðu mína í því máli, og það er varðandi eignarskattinn. Ég vil strax taka það fram, sem reyndar hv. 9. þm. Reykv. gerði, og árétta það, sem hann sagði um það, að fyrir okkur Alþb.-mönnum er það síður en svo nokkurt trúaratriði, að ekki megi afla tekna, hvort heldur er til einstakra þarfa ríkissjóðs eða almennra, í sambandi við hækkun eignarskattsins. Og ég verð að segja það, að mér finnst það mjög koma til greina og ekki sízt í sambandi við mál eins og það, sem hér ræðir um. Það er vissulega ekkert óeðlilegt við það, þó að hækkun eignarskatts sé beitt í sambandi við úrbætur í húsnæðismálum. En ég vil þó jafnframt benda á, að það eru auðvitað til margar fleiri leiðir í þeim efnum að breyta eignarskattinum, hafa af honum meiri tekjur, en sú, sem hér er farin. Og ég tel það vera a. m. k. efni til miklu ýtarlegri athugana en hér hafa getað farið fram, hvort sú aðferð, sem hér á að beita, er í sjálfu sér sú eðlilegasta eða hvort aðrar koma þar frekar til greina. En í þessu sambandi vil ég segja það, sem hér kom fram reyndar við 1. umr. málsins og mjög greinilega hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., að um þetta mál hefði auðvitað átt að fjalla sérstaklega og í sambandi við almenna endurskoðun á l. um tekju- og eignarskatt. Og þeim mun meiri ástæða þykir mér til þess, að þetta væri gert, sem mér virðist, að hér sé beinlínis verið að fara bakdyramegin að því að afla ekki aðeins tekna til þess, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. til þess að geta fullnægt skuldbindingum í sambandi við húsnæðismálin, heldur til almennra tekjuþarfa ríkissjóðs. Og ég tel þess vegna, að þetta mál hefði hæstv. fjmrh. átt að flytja sem almenna breytingu á þeim l., því að það er alveg greinilegt, að hér er ekki aðeins verið að leysa þær tekjuþarfir upp á 40 millj., sem hér ræðir um, heldur einhverja upphæð. sem er áreiðanlega miklu hærri, og ég trúi því ekki, að það sé nokkur hér inni svo lítill reikningsmaður, að hann sjái það ekki, að sexföldun á eignarskattinum úr þreföldun gerir miklu meira en tvöfalda tekjurnar. Og strax má benda á þá einföldu ástæðu til þess, að frádráttarliðirnir í sambandi við það, sem lagt er til grundvallar eignarskatti, standa vitanlega í stað, en skalinn tvöfaldast. Mér þykir því ákaflega líklegt, að hér sé um a. m. k. þreföldun á þeirri upphæð að ræða. En það er að vísu alger ágizkun. Mér þykir líklegt, að það sé ekki of djúpt tekið í árinni, en það skal ég ekki fullyrða um nema að undangenginni frekari rannsókn, sem ég tel nauðsynlegt að fari fram, áður en þetta mál er afgreitt úr þessari hv. d. Það er a. m. k. augljóst, að með þessari breytingu bætast hundruð, ef ekki þúsundir af nýjum gjaldendum eignarskatts í hópinn. Og hverjir skyldu þeir verða, sem þarna bætast í hópinn? Það eru fyrst og fremst menn, sem eiga íbúð yfir höfuðið á sér og skulda ekki ákaflega mikinn hluta af henni. Hingað til held ég, að það hafi verið nokkurn veginn samdóma álit manna hér á hv. Alþ., að það bæri ekki að skattleggja menn stórkostlega fyrir það, þó að þeir ættu hóflega íbúð, hóflegt þak yfir höfuðið á sér. En það er greinilegt, að með þessari hækkun á eignarskatti er verið að fara út á þá braut. Þetta þarf vitanlega ekki að þýða, að það sé ófær leið og ósamrýmanleg þeirri stefnu að hækka eignarskattinn, því að það er hægt að gera með ýmsum öðrum hætti en þessum einfalda og tilviljanakennda hætti, sem hér er á ferðinni. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri, en vil taka undir þau tilmæli, sem hér hafa komið fram um það, að umr. yrði frestað og ýmis atriði í sambandi við þetta yrðu athuguð frekar. Ég álít það að vísu ekki nauðsynlegt í sambandi við 3. till. hv. 2. minni hl. n., því að mér þykir alveg sýnilegt, að hún standist, þó að hún sé kannske lagatæknilega ekki miklu betri en sumt, sem kemur frá hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál. En ég tel þó alveg greinilegt, að það mundi standast og skiljast, sem meint er með þeim till. En ég tel ástæðu til þess af hv. þd. að krefjast þess af hæstv. fjmrh., að hann komi með áætlanir um það, hvað þessi tekjustofn gefi mikið, og komi með umsagnir manna, sem eitthvert mark er á takandi í þeim efnum, því að með allri virðingu fyrir hæstv. félmrh. tek ég ekki mark á því, sem hann gizkar á í þessum efnum. Ég vil líka segja það í sambandi við þetta mál. að úr því að sjálf tekjuöflunin hefur verið tengd þeim samningi, sem gerður var á s.l. vori, og látið liggja að því, að A.S.Í. eða þeir, sem sömdu fyrir þess hönd um þessi mál á s.l. vori, hefðu verið út af fyrir sig ekki andvígir eignarskattinum, - ef á að tengja það að einhverju leyti saman, hefur mér líka þótt ástæða til þess, að það væri leitað umsagnar þess aðila um þetta atriði og hvort hann telur. að það sé í samræmi við anda samkomulagsins og tilganginn að fara þessa leið, sem hér er farin í sambandi við hækkun eignarskattsins, og hvort sá aðili telur hér eitthvert hóf á.