Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þessi l. voru hér síðast til umr., benti ég á, að 4. gr. frv. gæti ekki staðið lengi óbreytt. Ég bar þá fram ákveðna brtt. við þessa gr., og hæstv. fjmrh. lýsti þá yfir því, að hann væri þessari brtt. raunverulega samþykkur, en hann óskaði eftir því, að þessi breyt. yrði ekki gerð þá til þess að tefja ekki framgang málsins, og hann lofaði að sjá um, að það skyldi ekki koma að sök við framkvæmd laganna, og kvaðst mundu fela viðskiptaráði að sjá um það. Nú hef ég rekið mig á, að þetta hefur ekki verið gert, og ég hef spurzt fyrir um ástæður þess, bæði hjá hæstv. ráðh. og viðskiptaráði, og ég hef fengið þau svör, að þessa gr. væri ekki hægt að framkvæma öðruvísi, nema henni væri breytt. 4. gr. l. um verðlag fjallar um bann gegn keðjuverzlun, en innflytjendur hafa heimild til þess að leggja bæði heildsölu- og smásöluálagninguna á í einu, og veit ég, að þetta er nú gert við ýmsar helztu nauðsynjavörur landsmanna, t. d. byggingarefni allt, timbur, sement, rör, járn, eldavélar, miðstöðvar, ýmislegt til rafmagnsiðnaðar, veiðarfæri og ýmislegt fleira. Verzlanir úti um land geta því ekki verzlað með þessar vörur, nema með því að gera annaðhvort að brjóta lögin eða þá að selja þær sér í óhag, og til þess er ekki hægt að ætlast af þeim með sanngirni. Einstaklingar hafa því neyðzt til þess að kaupa þessar vörur hér í Reykjavík og kosta sjálfir flutning á þeim út um land, en stórinnflytjendur hér í Reykjavík hafa hirt allan ágóðann. Þetta ástand er með öllu óþolandi, og eftir að ég hafði rætt við hæstv. ráðh. og viðskiptaráð, þá kom okkur saman um, að þessu þyrfti nauðsynlega að breyta. En við urðum ekki sammála um það, hvernig breytingin skyldi verða, og vildu þeir láta orða brtt. sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal viðskiptaráði að setja þau skilyrði í innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, sem veitt eru innflytjendum, að ákveðinn hundraðshluti þeirra skuli seldur með gildandi heildsöluverði til verzlana eða iðnaðarmanna“. Hér er þetta aðeins heimild, en ekki fyrirskipun, og er það stórt atriði. En frv. mitt fer fram á, að viðskiptaráð skuli setja þau skilyrði í innflutnings- og gjaldeyrisleyfi, að ákveðinn hundraðshluti vörunnar skuli seldur til verzlana eða iðnaðarmanna með gildandi heildsöluverði, eftir því sem ástæða þykir til á hverjum tíma. Er óheimilt að afhenda vöruna, nema skráð hafi verið á innflutningsleyfið, að hve miklu leyti viðskiptaráð óskar að nota þessa heimild. Á þessu tvennu er reginmunur. Annars vegar er viðskiptaráði fyrirskipað að leggja þessa kvöð á innflytjendur, en hins vegar er því aðeins veitt heimild til þess, og þegar það ætlar sér að nota þessa heimild, þá getur það orðið um seinan. Til þess að koma í veg fyrir það hef ég hins vegar tekið fram, að óheimilt sé að afhenda innflytjanda vöruna, nema viðskiptaráð hafi áður skráð á innflutningsleyfið, að hve miklu leyti það óskar að nota þessa heimild, sem um getur. Fyrir stríð var það svo, að verzlanir úti um land gátu fengið afgreiddar til sín smápantanir á umræddum vörum beint frá Norðurlöndum. Nú er þetta ekki hægt lengur, vegna þess að nú verður að kaupa járn, timbur, veiðarfæri og margt fleira í stórum slumpum frá Ameríku, því að seljendur þar líta ekki við smápöntunum á þessum tímum, og hefur innflutningurinn því færzt mjög til Reykjavíkur, þar sem hann lendir í höndum stórinnflytjenda, sem nota sér ákvæði 4. gr. laganna og taka til sín bæði heildsölu- og smásöluálagninguna. Þessu verður að breyta sem fyrst og það þannig, að þeir, sem búa úti um land, njóti sömu skilyrða og þeir, sem búa í Reykjavík eða nágrenni. Ég vil svo að lokum leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn., og ég vil vænta þess, að hv. n. flýti afgreiðslu málsins, þannig að hægt verði að taka þetta til athugunar fyrir næstu áramót.

Flm. (Brynjólfur Bjarnason) : Við umr. á Alþ. fyrir skemmstu um uppbætur á landbúnaðarafurðir í sambandi við frv. ríkisstj. um hækkun álagningar á tóbaksvörur kom í ljós, að allmikill ágreiningur var um, hvernig skilja bæri ákvæði það, sem felst í 4. gr. l. um dýrtíðarráðstafanir frá 13. apríl s. l., þar sem svo er mælt fyrir, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða verðhækkun á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði. Ríkisstj. leit svo á, að samkv. þessu hefði hún leyfi til að verja ótakmörkuðu fé til þessa úr ríkissjóði til lækkunar á hverjum innlendum afurðum, sem vera skyldi. En af hálfu þm. kom gagnstæður skilningur fram, að ríkisstj. hefði ekki heimild til slíkra fjárveitinga án samþykkis Alþingis í hvert skipti. Meðal þm. held ég enginn ágreiningur hafi um það verið, hvað sem lögfræðingum kynni að sýnast um bókstaf laganna, að tilgangur löggjafans hafi ótvírætt verið sá, að samþykki Alþingis þyrfti til fjárveitinganna. A. m. k. voru allir sammála um, að meðan Alþ. situr, sé óumflýjanlegt, að samþykkis þess sé leitað. Þetta litla frv. er borið fram til þess að gera ákvæði l. um þetta alveg ótvíræð. Ég geri ráð fyrir, að mikill meiri hluti Alþingis sé því samþykkur, að svo verði gert. Sú skoðun hefur komið fram í bréfum, er þingflokkarnir hafa sent ríkisstj. um þessi mál. Og þar hafa a. m. k. þrír þeirra lýst sig andvíga því, að stjórnin verði að Alþ. fornspurðu fé því, er fengist með auknum arði tóbakseinkasölu, til verðlækkunar, en ríkisstj. hefur síðan lýst yfir, að sú sé þó fyrirætlun sín. Ég vildi spyrja ríkisstj., hvort hún teldi sig hafa rétt til að verja þeim tekjuauka þannig. Mér er kunnugt um það, að ríkisstj. telur sig hafa lagaheimild til þess að verja þessu fé þannig, en hins vegar féllst ríkisstj. á það við umr. um verðhækkunina á tóbakinu að birta yfirlýsingu um það, að hún mundi ekki nota sér þessa heimild, að því er tekjurnar af tóbakinu snerti, án þess að tryggja sér áður samþykki meiri hluta Alþ. En nú hefur mér skilizt af þeim skrifum, sem síðan hafa farið á milli þingflokkanna og ríkisstjórnarinnar, að þingflokkarnir geti ekki fallizt á meðferð ríkisstj. á þessu fé. Mér skilst því og, að ríkisstjórnin hafi þarna gengið á bak orða sinna og ekki haldið það loforð, sem af þingsins hálfu var skilyrði fyrir því, að það samþ. frv. til l. um verðhækkun á tóbaki. Ég sé, að nú er enginn ráðh. hér viðstaddur, svo að ég mun ekki fá svör við þessari fyrirspurn minni nú, en ég vænti þess að fá greið svör við henni hið bráðasta. Að lokum legg ég til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Það varð þegar ljóst, að um þetta mál mundu verða allmiklar deilur, og það er því bezt, að Alþ. gangi þannig frá því, að ekki þurfi að leita dómsúrskurðar á því, við hvað hér er átt í lögunum. Ég er sammála hv. flm. um það, að þessu þurfi að breyta, en ég tel, að breytingin þurfi að vera skýrari. Mér hefur dottið í hug, að gr. yrði orðuð eitthvað á þá leið, að ríkisstj. væri veitt þessi heimild þann tíma, sem Alþ. situr ekki. Mér sýnist og, að ríkisstj. þessi hafi gefið tilefni til þess að ákveða þetta þannig, og er þeim mun meiri ástæða til þess, þar sem þessi ríkisstj., sem nú situr, hefur ekki meiri hluta þingsins að baki sér. Ég tel það eðlilegan gang málsins, að ríkisstj. hafi þessa heimild þann tíma, sem Alþ. situr ekki, en að á meðan Alþ. situr, þá þurfi hún að leita heimilda hjá Alþ. fyrir þessum fjárveitingum eins og öðrum. Ég mun ekki á þessu stigi málsins flytja brtt. við frv. um þetta, en ég vildi beina þessu til þeirrar n., sem kemur til með að fjalla um málið, og ég mun verða fylgjandi málinu á þessum grundvelli.

Flm. (Brynjólfur Bjarnason) : Það er ekkert við þessari aths. að segja annað en það, að það virðist koma fram nokkur meiningamunur hjá mér og hv. þm. Barð. Við erum sammála um það, að ákvæðin þurfi að vera skýr, en við erum ekki sammála um, hvað í þeim eigi að felast. Ég er ekki samþykkur því, að ríkisstj. hafi heimild til þess að kaupa niður verð á vörum, hvort sem Alþ. situr eða ekki. Ég álít, að ekki þurfi að taka það fram, að ríkisstj. hafi ekki þessa heimild, á meðan Alþ. situr, því að það hefur aldrei verið venja, að ríkisstj. framkvæmdi slíkar fjárveitingar án þess að spyrja Alþ., þótt núverandi ríkisstj. virðist nú að vísu ætla að brjóta þá venju. Ég er á þeirri skoðun, að samþykki Alþ. skuli alltaf þurfa til slíkra fjárveitinga, hvort sem það situr eða ekki, og er þá rétt, að frv. sé einmitt í þessu formi, sem það nú er. Þótt einhverjir þm. telji rétt að gefa ríkisstj. þessa heimild milli þinga, þá tel ég, að ekki megi ganga lengra en svo, að réttur Alþ. sé alltaf tryggður. Hins vegar ætti Alþ. að vera heimilt að gefa ríkisstj. þessa heimild í hvert skipti.