Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Sjútvn. þessarar d. hefir haft þetta frv. til meðferðar og leggur til, að það verði samþ. Hér er um bráðabirgðalög að ráða, sem stj. hefir sett milli þinga til þess að ráða bót á vélstjóraskorti á hinum minni skipum. Að þessi skortur hefir gert vart við sig á þessum tíma árs, sem yfir stendur, er óvanalegt og stafar að mestu leyti af ófriðnum óbeinlínis, þ.e.a.s. vegna hinna auknu siglinga, sem við höfum nú á fiskiskipum, og þeirra mörgu manna, sem fiska á erlendan markað, annars er ekki nýtt, að orðið hafi að veita undanþágur fyrir minni fiskiskip um síldveiðitímann, og hefir það verið á tímabilinu frá byrjun júní til loka október, en vegna þeirra auknu siglinga þarf nú líka að hafa þetta fyrirkomulag á þessum tíma, sem nú stendur yfir. Það er ekki annað hægt en að fallast á þessar ráðstafanir. Bæði er það, að þær eru fyrir löngu komnar í gildi samkv. bráðabirgðal., og hinsvegar er þjóðarnauðsyn, að fiskiskipin þurfi ekki að liggja í höfn vegna vélstjóraleysis, þegar það er almennt viðurkennt, að á vissri stærð skipa geta menn, sem hafa nokkra þekkingu og reynslu, þótt ekki hafi fullkomið próf, komið að sömu notum og menn, sem eru faglærðir. Það gæti komið til álita, hvort ekki þyrfti að geta dálitla breyt., til enn meiri rýmkunar en gett er í frv., en n. hefir ekki komið með till. um það, og get ég ekki boðað það í hennar nafni, að hún komi með slíka till. við 3. umr-., en það er þó engan veginn fráleitt að taka það til athugunar. Annars vil ég segja það almennt um þetta mál, að ræturnar standa nokkuð djúpt að þessum umræðum, sem á hverju ári koma fram hvað það snertir að fá vélstjóra á fiskiskipaflotann. Ég tel, að höfuðorsökin liggi í því, að hin harðsnúnu stéttarsamtök vélstjóra og járnsmiða hafa torveldað aðgang fyrir unga menn, sem vilja ganga þá braut ýmist sem járnsmiðir eða sem vélstjórar, svo mjög að verkstæðum, að afleiðingin hefir orðið sú, að skortur er orðinn á hæfum mönnum, a.m.k. á því sviði, sem hér ræðir um. Það er alkunnugt, að vélameistarar verða að vera vissan tíma á járnsmíðaverkstæðum. Það er einn þáttur í þeirra reynslu. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð að þessu sinni, en vil vekja athygli á, að það er að minni meiningu þarna, sem vandræðin hefjast, sem hafa leitt til þess, að á hverju ári verður að veita svo og svo miklar undanþágur til þess að geta fullnægt eftirspurninni eftir vélamönnum á fiskiskipaflotann, undanþágur, sem eru veittar þeim mönnum, er ekki hafa haft aðstöðu til eða á annan hátt ekki getað uppfyllt lagabókstafinn, en á hinn bóginn taldir hæfir til starfsins. Sem sagt, við þessa umr. hefir n. ekki neinar brtt. að gera við frv., og ég veit ekki til, að einstakir hv. þm. ætli heldur að gera það. En ég tel ástæðu til að athuga fyrir 3. umr., hvort ekki sé rétt að gera breyt. um, að heimildin verði rýmri en gert er ráð fyrir í frv.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það er út af nokkrum ummælum hjá hv. frsm., að ég vil segja hér örfá orð. Ég hefi engu við það að bæta, sem hann sagði um nauðsyn þessa máls. Það er rétt, að þessi undanþága er nú víkkuð hér út þannig, að hún skuli ná yfir allt árið, af því að sá floti, sem þessir vélamenn eiga að vinna á, er nú starfræktur yfir þann tíma, sem hann hefir ekki verið starfræktur á venjulega. Það má segja. að hver stærri fleyta hafi verið sett í gang til þess að flytja fisk til Englands. 1937 var samþ., að veita mætti undanþágu slíka sem þessa um 2. vélstjóra. En það var annað í ræðu hv. frsm., sem ég held, að stafi af misskilningi, en það er, að nokkur vöntun sé í þessa stétt annarstaðar en á þessum litlu skipum. Mér er ekki kunnugt um, að vöntun sé á lærðum og hæfum mönnum á stærri eimskipin. Sú aukning, sem orðið hefir í vélstjórahópnum, hefir yfirleitt alveg fullnægt þörfinni. Hitt gefur auga leið, að þessir menn leita á stærri skipin, vegna þess að þau gefa lengri atvinnu. Það er í raun og veru ekki um neina vöntun að ræða. Annars getur n. leitað upplýsinga um það, ef þurfa þykir. En vegna þess, sem hv. frsm. sagði um stéttarsamtök vélstjóra og takmarkanir hjá járnsmiðunum, vil ég segja það, að vei getur verið, að þar lafi kennt óþarflega mikillar þröngsýni hjá þeim, að lofa þeim ekki að uppfyla sínar námsskyldur. En allir, sem ætla að verða vélstjórar, þurfa 4 ára nám til þess að ljúka því verklega, og 2 vetra nám til þess að ljúka því bóklega. Það er sýnilegt, að hver sá, sem ætlar að verða fulllærður vélstjóri, þarf til þess 6 ára nám. En þessi eimskip, sem eru með vélar undir 300 hestöflum, eru yfirleitt gömul, aðkeypt skip, sem lítur út fyrir, að smátt og smátt fara að hverfa úr sögunni. En þau skip, sem koma í staðinn, verða með dieselvélum. Þessi stétt hlýtur því smátt og smátt að hverfa. Allir, sem ætla sér að stunda vélgæzlu sem aðalstarf, verða því að búa sig undir að geta starfað við mótorvélar upp í 400 hestöfl og taka próf þar að lútandi. Síðan tekur vélskólinn við með próf yfir 400 hestöfl. Ég þarf svo ekki fleira um þetta að segja að sinni.

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Herra forseti! Út af þeirri staðhæfingu hv. samnm. míns, að til séu nú nægir vélstjórar á hin svokölluðu stærri skip, vil ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort það sé ekki á hans vitund, eins og stundum eru dæmi til, að á þessum skipum séu nú starfandi í nokkrum tilfellum vélstjórar með nafninu „2. vélstjóri“, sem hafa ekki réttindi til þess að lögum. Ef þessari spurningu verður ekki svarað neitandi, sem ég hygg, að hv. þm. treysti sér ekki til, þá vil ég ennfremur mega spyrja hann að því, hvort hann sé þeirrar skoðunar, að lögskráningarstjóri muni að óreyndu skrá þá menn sem vélstjóra á þessi skip, er hafa ekki til þess lagalegan rétt, ef kostur er að fá aðra, sem hafa þessi réttindi. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en ég geri ráð fyrir, að þau svör, sem fram koma, hljóti að leiða í ljós, að þau orð, sem ég hefi haft hér, muni alls ekki vera á misskilningi byggð.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það er út af fyrirspurn hv. frsm., þar sem hann var að spyrja, hvort mér væri ekki kunnugt um, að menn væru starfandi á skipum sem 2. vélstjórar, þó að þeir hefðu ekki réttindi. Ég skal svara því, að mér er ekki kunnugt um það. En hann mun eiga við, að það mun hafa viljað til um jólaleytið, að á eitt skip fór maður, sem mun ekki hafa haft réttindi, en eftir því, sem ég veit bezt, er hann ekki lögskráður. Nú er það í l., að þegar skip fer úr höfn og skráningarstofa er lokuð, þá er nóg að tilkynna með bréfi til skráningarstjóra, að maður sé farinn, og mæla svo lög fyrir, að hann skuli skráður, þegar hann kemur næst í höfn. Þannig mun hafa verið í þetta skipti. Maðurinn fór án vitundar skráningarstjóra. Enginn skráningarstjóri hafði leyfi til að skrá manninn, fyrst hann hafði ekki réttindi lögum samkvæmt. Þetta er því lögbrot. Ég sé, að hér eru komin til mín tvö dæmi. Annað er það, sem ég var að lýsa. Skráningarstjóri segir um það ekkert annað en að það sé samkv. skipshafnarskrá. Skipstjóri hefir sett hann i skrá, þegar hann kom um borð. Mér er ekki kunnugt um hitt dæmið, en þar mun hafa staðið líkt á. Þetta mun hafa verið um jólin og mun vera af því, að menn hafa viljað taka sér frí, en ekki af hinu, að menn hafi ekki verið til.