Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala fyrir frv. til l. um breytingar á lögum nr. 24 7. maí 1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Um miðjan janúar s.l. voru gerðir nýir kjarasamningar milli sjómanna og útvegsmanna og var með þeim ákveðið að breyta í veigamiklum atriðum tilhögun skiptaverðmætis sjávarafla. Þar sem hér er um svo miklar breytingar að ræða voru aðilar sammála um að óska eftir breytingum á lagaákvæðum í samræmi við það. Í framhaldi af þessum samningum lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún mundi beita sér fyrir staðfestingu þess. Meginbreytingarnar eru fjórþættar: 1. Hlutfall skiptaverðmætis af aflaverðmæti sjávarafla sem landað er innanlands var hækkað úr 75% frá 1. jan. s.l. til 31. maí n.k. og upp í 76% frá 1. júní 1987. 2. Ákveðið var að tengja skiptaverðshlutfallið innkaupsverði á olíu þannig að hækkun olíuverðs hér á landi hefði í för með sér hækkun á skiptaverðshlutfalli en lækkun olíuverðs leiddi aftur á móti til hækkunar á skiptaverði til sjómanna. 3. Þriðja atriðið sem samið var um og snerti skiptakjörin beinlínis varðar ákvörðun skiptaverðs á gámafiskútflutningi. Þar varð samkomulag um að áður en skiptaverðmæti er reiknað skuli draga frá heildarverðmæti þann tilkostnað útgerðar sem hlýst af þessum útflutningi. Þetta ákvæði tekur gildi 1. júní n.k. Fjórða atriðið snertir skiptakjör á þeim veiðiskipum sem frysta eigin afla um borð. Eru skiptakjörin mismunandi eftir því hvort um bolfisk eða rækju er að ræða og er þar horfið að sama fyrirkomulagi og var fyrir gildistöku laganna um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun. Með þessu frv. er lagt til að þessar breytingar verði lögfestar. Sjútvn. hefur athugað þetta frv. og rætt það á fundum sínum og mælir með því að það verði samþykkt. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Halldór Blöndal. En undir nál. rita Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Ingvar Gíslason, Guðmundur Einarsson, Gunnar G. Schram og Pétur Sigurðsson. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað



Herra forseti. Á þskj. 682 er nál. frá landbn. þar sem sagt er að nefndin hafi rætt um frv. á sínum fundum og leggi fram brtt. á sérstöku þskj. Undir þetta skrifa öll þau sem eiga sæti í landbn. En brtt. eru í fyrsta lagi við 8. gr. Á eftir fyrri mgr. komi ný mgr. er orðist svo: Þar sem framræsla votlendis getur leitt til þess að land breyti varanlega um svip eða að merkum náttúruminjum verði raskað er skylt að hafa sérstaklega hliðsjón af lögum um náttúruvernd nr. 47 frá 16. apríl 1971. 2. brtt. er við 10. gr. og er í raun og veru ekkert annað en leiðrétting. Það er að á eftir 1.-10. liðar komi: tölulið. Það vantaði inn í frv. eins og það var. 3. brtt. er við 11. gr. Síðari málsl. orðist svo: Þá getur ráðherra að fengnu samþykki stjórnar Búnaðarfélags Íslands, stjórnar Stéttarsambands bænda og stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins sett stærðarmörk á framkvæmdir sem framlags geta notið skv. 10. gr. Þarna er stjórn Stéttarsambands bænda bætt inn í frá því sem var í frv. og orðalagsbreyting svolítil að öðru leyti.



Herra forseti. Ég mæli fyrir 256. máli sem er á þskj. 315 og er frv. til stjórnarskipunarlaga. Ég les frumvarpsgreinarnar. "1. gr. 39. gr. orðist svo: Hvor þingdeild getur skipað nefndir innandeildarþingmanna til að rannsaka mikilvæg mál er almenning varða. Fastanefndir Alþingis hafa eftirlit með framkvæmd laga. Nefndir Alþingis hafa rétt til að krefjast hvers konar skýrslna bæði af embættismönnum og einstaklingum. Fundi nefnda Alþingis skal halda í heyranda hljóði. 2. gr. 2. mgr. 48. gr. orðist svo: Alþingismenn setja lög og hafa eftirlit með framkvæmd laga, en er óheimilt að vinna umboðsstörf í þágu framkvæmdarvalds og stofnana þess. 3. gr. 51. gr. orðist svo: Ráðherrar eiga samkvæmt embættisstöðu sinni sæti á Alþingi, en eiga þar ekki atkvæðisrétt." Þetta frv. hefur verið flutt áður á þessu kjörtímabili og ég ætla ekki að fara grannt ofan í grg. þess. Ég ætla hins vegar að draga fram nokkur meginatriði frv. Í fyrsta lagi er lögð þarna áhersla á eftirlitshlutverk Alþingis. Það er lögð þarna áhersla á að til viðbótar við að setja landinu lög sé það hlutverk Alþingis að fylgjast með framkvæmd laga. Þessi háttur er tíðkaður víða á Vesturlöndum og er sums staðar sívaxandi hluti af starfsemi löggjafarsamkundunnar, t.d. í Bretlandi. Í Bandaríkjunum hefur þetta verið svona lengi. Við getum tekið nýlegt dæmi þar sem þetta ætti að hafa komið mönnum til umhugsunar. Hér hefur nú á Alþingi í nokkrar vikur geisað mjög fyrirferðarmikil umræða vegna fræðslumála í Norðurlandi eystra. Það sem er athygli vert er að líklega má rekja rætur þess máls að einhverju leyti til grunnskólalaga. Hins vegar hafa menntamálanefndir Alþingis, sem eitt sinn settu þessi grunnskólalög, ekkert fjallað um stöðu þessara mála. Þrátt fyrir alla þessa miklu umræðu og mikla ágreining sem trúlega má rekja að stóru leyti til ákvæða grunnskólalaga um stöðu fræðslustjóra hafa menntamálanefndir þingsins ekki formsins vegna verið kvaddar sérstaklega til umfjöllunar um þetta mál. Það má segja að það hefði verið eðlilegt að menntamálanefndir tækju grunnskólalögin til athugunar, t.d. vegna þessa ágreinings um stöðu fræðslustjórans, svo og vegna upplýsinga sem hafa komið fram um að tilteknum atriðum eða tilteknum ákvæðum grunnskólalaga, eins og í sambandi við sérkennslu, sé ekki framfylgt. Þannig ættu starfsömum þingnefndum á hverjum tíma að veitast fjölmörg tækifæri til að hafa eftirlit með framkvæmd þeirra laga sem þessi samkunda hefur sett, stundum alveg nýlega. Að þessu atriði víkja ákvæði 1. gr. í frv. þar sem stendur og þar sem er kveðið mjög afdráttarlaust að orði um að fastanefndir Alþingis hafi eftirlit með framkvæmd laga og að nefndir Alþingis hafi rétt til að krefjast hvers konar skýrslna bæði af embættismönnum og einstaklingum. Þannig er lagður þessi mikli þungi á þetta hlutverk löggjafarsamkundunnar. Annað atriði sem kemur þarna fram er að fundi nefnda Alþingis skuli halda í heyranda hljóði. Nú er það svo að um það hefur ekki verið neinn ágreiningur að fundir Alþingis eru haldnir í heyranda hljóði. Það er náttúrlega til þess að veita þjóðinni aðgang að því að fylgjast með störfum þessarar samkomu sinnar og menn líta á það sem grundvallaratriði að þessir fundir séu fólki opnir. Það má líta svo á að fundir þingnefnda séu engu ómikilvægari hluti af starfsemi Alþingis og þess vegna eigi þingnefndafundir sömuleiðis að vera opnir fólki. Aftur er þessi háttur tíðkaður víða erlendis og þykir sjálfsagt mál. Ef við hugsuðum þennan þanka lengra áfram mætti benda á að úr því að einu sinni er opnað fyrir aðgang almennings að fundum á löggjafarsamkundunni ættu menn að spyrja hvort ekki ætti að útvarpa af fundum samkomunnar þannig að það væri starfandi sérstök útvarpsrás á vegum Alþingis, sem menn geta kallað Alþingisrásina, þar sem sá hluti þjóðarinnar sem ekki á þess kost að mæta upp á þingpalla, annaðhvort vegna vinnu sinnar eða vegna búsetu sinnar fjarri þingsölum, eigi þess kost að fylgjast með störfum samkundunnar eins og þeir aðrir sem í næsta nábýli búa. Í 2. gr. frv. er enn lögð áhersla á eftirlitshlutverk Alþingis, en um leið tek ég fram að alþm. sé óheimilt að vinna umboðsstörf í þágu framkvæmdarvalds og stofnana þess. Þarna er komið að öðru máli í sambandi við starfsemi Alþingis og í sambandi við stjórnskipun, þ.e. kröfunni um gleggri skil á milli valdþáttanna. Menn hafa fylgt því nokkuð eftir hérlendis að halda valdsviði dómara sæmilega hreinu, þ.e. að dómarar rugli ekki reytum sínum um of saman við svið löggjafans eða framkvæmdarinnar. Að vísu er þetta brotið í þó nokkrum tilfellum. T.d. munu sýslumenn hafa átt sæti á Alþingi o.s.frv. Hins vegar er samkrullið á milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins miklu meira og það er ekkert sérviskumál. Það er raunverulegt álitamál í íslenskum stjórnmálum hvort ekki eigi að taka miklu strangar á því, hvort ekki eigi að taka til athugunar og setja klárari starfsreglur bæði í grundvallarlögin eða stjórnarskrána og önnur lög og aðrar reglugerðir sem af þeim eru leiddar, harðari kröfur um að menn haldi sínu á hreinu hvað þetta varðar þannig að alþm. sé óheimil þátttaka í störfum framkvæmdarvaldsins, t.d. að sitja þar í nefndum eða ráðum, svo sem eins og bankaráðum eða stjórnum stofnana, ef við tökum dæmi, enda er svo sem erfitt að sjá nákvæmlega hvaða erindi alþm. ættu segjum t.d. í stjórn sementsverksmiðju. Ég út af fyrir sig sé ekki hvaða flokkspólitískar línur þarf að leggja við framkvæmd eða framleiðslu sements, svo við tökum þau dæmi. Það er ekkert sem liggur í augum uppi um að hlutföll í alþingiskosningum eða þau hlutföll sem fást þegar þjóðin kýs fulltrúa sína til löggjafans eigi að framlengja inn í hinar ýmsu stjórnir og nefndir. Í 3. gr. er ákvæði um að ráðherrar skuli samkvæmt embættisstöðu sinni eiga sæti á Alþingi, en eigi þar ekki atkvæðisrétt. Hér er þá um að ræða svipað kerfi og er t.d. í Noregi, að ráðherra í ríkisstjórn, sem er þar með í framkvæmdarvaldi, afsalar sér þingmennsku á þann hátt að hann hefur ekki atkvæðisrétt sem þm. og kallar inn fyrir sig varamann. Þannig er lögð áhersla á aðskilnað þessara valdþátta. Eins og ég sagði í upphafi hefur þetta mál verið hér til umræðu áður. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fylgja því neitt sérstaklega eftir núna og ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og allshn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Hér mæli ég fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá. Þetta er á þskj. 316, mál nr. 257 og flm. auk mín eru þau Jón Baldvin Hannibalsson, Kjartan Jóhannsson og Jóhanna Sigurðardóttir. Á þessu þskj. er vikið að tveimur atriðum úr stjórnarskrá, þ.e. þingrofi og brbl. Aftur er hér á ferðinni, eins og varðandi málið sem ég er nýbúinn að mæla hérna fyrir, mál sem hefur verið áður til umræðu og ég mun þess vegna ekki hafa um það langt mál. Um þingrofsatriðið vil ég segja að ég tel þingrofsréttinn í höndum forseta vera arf frá þeim tíma þegar mönnum þótti næstum eðlilegt að framkvæmdarvald gæti vísað löggjafarsamkundunni heim og ef í odda skarst á milli þingsins annars vegar og þjóðhöfðingjanna eða ríkisstjórnar hins vegar gátu þeir síðarnefndu rofið þing og þar með ógilt umboð þingmanna sem þó voru kosnir af þessari sömu þjóð. Þessi ákvæði eru alls ekki óhjákvæmilegur þáttur í framkvæmd lýðræðis. Þessi ákvæði hafa t.d. ekki verið í norsku stjórnarskránni og ég tel augljóst að þetta vald samrýmist ekki seinni tíma hugmynd um um samskipti þings og stjórnar, þ.e. að framkvæmdarvald geti vísað Alþingi heim á þennan hátt. Annað sem þingrofsmöguleikinn gefur okkur er óstöðugleiki. Þjóðlíf og efnahagskerfi er flókið og viðkvæmt og þar er mjög nauðsynlegt að menn geti gert sér góðar framtíðaráætlanir og góðar spár. Slíkar áætlanir eru á hverjum tíma komnar undir því trausti sem menn telja sig geta haft á frambúðargildi stjórnvaldsathafna og ríkisstjórna. Sú vissa um aðgerðir þessara stjórnvalda sem þingrofsmöguleikanum fylgja tel ég að sé óholl fyrir nútíma efnahagslíf. Um bráðabirgðalagaákvæðið vil ég segja að við leggjum til að það sé afnumið. Þetta er arfur úr löngu liðinni fortíð. Þetta er frá þeim tíma þegar þing starfaði kannske einungis tvo mánuði ári og jafnvel ekki nema annað hvert ár og þess vegna var augljóst að stjórnkerfi gat ekki unnið án þess að ríkisstjórn hefði rétt til að setja brbl., enda hafa ákvæði um þetta verið í stjórnarskrá síðan hún var sett 1874 og við fengum þau frá frændum okkar og þáverandi herrum. Nú eru augljóslega allt aðrar aðstæður til samgangna og samskipta í þessu samfélagi, eins og reyndar sást í janúar s.l. þar sem þing var kvatt saman og það mættu nægilega margir til löglegra samkomustarfa með einungis sólarhrings fyrirvara sem er eðlilegur fyrirvari á því að kalla þessa samkundu saman. Hin gömlu rök fyrir bráðabirgðalagasetningunni eiga þannig augljóslega ekki við lengur. Það er hægt að kalla til starfs hæfa löggjafarsamkundu svo að segja fyrirvaralaust. Hin praktísku rök eru úr sögunni. Við höfum líka ágætt dæmi um að þarna eru önnur rök, þ.e. við getum sagt rök sem má rekja til lýðræðisins. Við lagasetningu á löggjafinn rétt á að láta rödd sína heyrast fyrir lagasetninguna og á ekki að una því að geta ekki gert það fyrr en á eftir. Þannig sáum við t.d. í að janúar s.l. þegar umræða var um það að setja brbl. var hins vegar ákveðið að kalla þing saman og það leiddi á eftirminnilegan hátt til þess að hætt var við lagasetningu. Þannig sjáum við að það er nauðsynlegt og eðlilegt að þingið sé kallað til þegar lög voru sett, en lög voru ekki sett sem brbl. án aðildar þingsins. Þarna voru áhrifin eftirminnileg. Ég vil að lokum gera það að tillögu minni að þessu máli verði vísað til allshn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Þetta mál, sem ég hér mæli fyrir, um endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu er nú flutt í þriðja sinn á hv. Alþingi, en þetta mál flyt ég ásamt hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og Kristínu H. Tryggvadóttur sem sat hér á þingi fyrir skemmstu sem varamaður fyrir Kjartan Jóhannsson. Á árinu 1984 var frv., þegar það var fyrst lagt fram, vísað til ríkisstjórnarinnar á þeirri forsendu að skýrsla yrði lögð fram um endurmenntunarmál sem verið væri að vinna að og yrði hún lögð fram á Alþingi árið eftir, 1985. í nóvembermánuði 1985 spurði ég hæstv. menntmrh. um þessa skýrslu, en þá var frv. þetta aftur til meðferðar í þinginu. Svör ráðherra voru þá, í nóvembermánuði 1985, að hann mundi beita sér fyrir því að sú nefnd í þinginu sem fengi málið til meðferðar fengi svör skriflega um þessa skýrslu. Í lok ræðu sinnar sagði hæstv. menntmrh. Sverrir Hermannsson: "En ég endurtek að ég held að okkur sé hin mesta nauðsyn á endurmenntuninni og þá einnig og ekki síður fyrir kennarastétt okkar. Á hinni hraðfleygu stund sem við lifum og breytingatímum er þetta mjög mikilvægt mál og ég vona að í ljósi þeirrar skýrslu sem ég mun beita mér fyrir að verði gefin svo fljótt sem kostur er um endurmenntunarmálin getum við gert nýja aðsjón í málinu." Svo mörg voru þau orð. En mér er ekki kunnugt um að hæstv. menntmrh. hafi staðið við þessi orð og lagt fram skýrslu um málið, hvorki í nefndinni sem fjallaði um málið né á hv. Alþingi. Það virðist nú vera allur áhuginn fyrir þessum endurmenntunarmálum. Markmið frv. sem hér er flutt er að koma á samræmdri og skipulegri endurmenntun og starfsþjálfun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu og skapa öllum skilyrði til að aðlagast tæknivæðingu, einkum í þeim atvinnugreinum þar sem atvinnuöryggi starfsmanna er í hættu vegna tæknivæðingar. Því er það nokkuð einkennilegt ef hv. Alþingi treystir sér ekki til að taka á þessu máli þegar svo mikið er í húfi sem endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Ég tel, herra forseti, að Alþingi sé ekki lengur stætt á því að bíða eftir að framkvæmdarvaldið taki á þessu máli eða bíða eftir því hvenær menntmrh. þóknast að leggja fram einhverja skýrslu um þetta mikilvæga mál hér á Alþingi. Hér er ekki aðeins á ferðinni brýnt hagsmunamál fyrir launafólk og atvinnuöryggi þess heldur fyrir atvinnulífið í heild. Þó með þessu frv. sé lögð til ákveðin leið og skipulagning á endurmenntunarmálum erum við flm. þessa frv. opin fyrir öllum breytingum á frv. sem samræmast því markmiði sem að er stefnt. Meginmálið er að Alþingi taki á þessu máli því ef við eigum ekki að dragast langt aftur úr öðrum þjóðum í að hagnýta okkur tækniþróun og tæknivæðingu til að efla okkar atvinnulíf og auka hagvöxtinn og skapa okkar fólki skilyrði til að aðlagast tæknivæðingunni verður þegar að taka á þessu máli. Það er ljóst að sjálfvirkni og vélvæðing munu í auknum mæli hafa það í för með sér að mörg störf munu annaðhvort taka miklum breytingum eða úreldast og ný störf taka við sem gera sífellt auknar kröfur til starfsfólks um endurmenntun. Ef ekki er brugðist við með réttum hætti í tíma er mikil hætta á því að það muni hafa í för með sér versnandi lífskjör og atvinnuleysi hér á landi. Þær gífurlegu breytingar, sem áhrif tæknivæðingarinnar munu hafa á allt atvinnulíf á komandi árum, gera kröfu til þess að tilfærslur geti átt sér stað á mannaflanum milli verkefna og atvinnugreina með eðlilegum hætti, en forsenda þess er að starfsfólki sé gert kleift að njóta endurmenntunar og starfsþjálfunar í miklu ríkara mæli en nú er. Í allri atvinnuuppbyggingu og leiðum til að bæta lífskjör fólks er eitt brýnasta verkefnið að opna starfsfólki möguleika til að geta aðlagast með eðlilegum hætti áhrifum þeirra gífurlegu breytinga sem tæknivæðingin mun hafa í för með sér á allt atvinnulíf á komandi árum. Endurmenntun starfsfólks er því ein veigamesta forsenda þess að hægt sé að nýta sér nýjar tæknibreytingar til að auka framleiðni og hagvöxt og bæta lífskjör hér á landi. Ég tel það, herra forseti, ábyrgðarhluta af Alþingi og hv. alþm. ef menn velja þá leið að leiða þetta mál hjá sér og lita fram hjá því hve brýnt er orðið að af festu og með markvissum hætti verði tekið á þessu máli. Ég vara alvarlega við því ef sífellt á að skáka í því skjóli, eins og stjórnarflokkarnir virðast ætla að gera, að von sé á einhverri skýrslu um stöðu endurmenntunarmála frá hæstv. menntmrh., skýrslu sem lofað var fyrir þremur árum og er enn ekki komin. Í raun og sannleik tel ég að sú aðferð að vísa þessu máli frá á árinu 1984 á þeirri forsendu að ráðherra legði fram skýrslu um málið hafi einfaldlega verið leið stjórnarflokkanna til að drepa málinu á dreif og þurfa ekki í atkvæðagreiðslu hér um þetta frv. að taka afstöðu til málsins. En að leika þann leik þegar í húfi er svo mikilvægt mál sem endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu tel ég ábyrgðarhluta af stjórnarflokkunum og getur orðið þjóðinni dýrkeypt. Ég skora því á alþm. að taka nú á þessu máli og samþykkja hér lög sem komi skipulagi á þessi mál, einkum í þeim atvinnugreinum þar sem atvinnuöryggi starfsmanna er í hættu vegna tæknivæðingarinnar en skáka ekki sífellt í því skjóli að von sé á einhverri skýrslu frá ráðherra sem ég tel reyndar að hvergi sé til né í undirbúningi. Hún sé aðeins tylliástæða þeirra sem drepa vilja málinu á dreif og vilja afgreiða málið með þeim hætti, sennilega af því að málið kemur frá þm. stjórnarandstöðunnar. Út af fyrir sig þarf ég ekki, herra forseti, að hafa langt mál um þetta frv. Ég hef nokkrum sinnum hér á Alþingi frá því að þetta mál var fyrst lagt fram haldið langar ræður um nauðsyn þessa máls og sýnt fram á það með rökum sem ekki er hægt að mótmæla hve brýnt er að Alþingi taki á þessu máli. Vissulega kostar þetta nokkra fjármuni. Skv. frv. yrði framlag ríkissjóðs til endurmenntunar um 200 millj. kr., en ég fullyrði að þetta framlag mun margfalt skila sér aftur í ríkissjóð og til atvinnulífsins og í batnandi kjörum fólksins ef alþm. hafa dug í sér að taka á þessu máli. Það mætti hugsa sér að fresta gildistökunni fram til áramóta ef þm. telja að ekki sé nú til fjármagn og e.t.v. eðlilegt líka að undirbúningur þessa máls taki nokkurn tíma verði frv. að lögum. En séu menn tilbúnir til að ganga til verks strax skal ekki standa á mér að benda á leiðir til að fjármagn sé til ráðstöfunar til að tryggja nú þegar framgang þessa máls. Ég hef þegar lýst markmiði þessa frv. sem fram kemur í 1. gr. Með endurmenntun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu er átt við þann þekkingarauka sem nauðsynlegt er að starfsmenn í fyrirtækjum fái til þess að fyrirtæki geti nýtt sér þá möguleika sem fólgnir eru í nýrri tækni. Þekkingarauka þennan er hægt að byggja upp á marga vegu, svo sem með því að senda starfsmenn á námskeið innanlands eða erlendis, fá ráðgjafa eða starfsþjálfa til að kenna starfsmönnum á vinnustað eða með því að gefa starfsfólki kost á skipulögðu starfsnámi. Í 2. gr. frv. er kveðið á um sjö manna endurmenntunarráð, en verkefni þess er síðan skilgreint í 3. gr. Með skipan ráðsins er leitast við að tryggja aðild stærstu heildarsamtaka á vinnumarkaðnum, auk þess sem tryggð er aðild menntakerfisins að ákvörðunum um alla framkvæmd endurmenntunar sem tengjast tæknivæðingu í atvinnulífinu. Í 3. gr. er fjallað um hlutverk endurmenntunarráðs. Í þessari grein kemur fram skilgreining á hlutverki endurmenntunarráðs, en a-, b og c-liðir 3. gr. byggjast á því meginmarkmiði sem fram kemur í 1. gr. frv., þ.e. að komið verði á samræmingu og skipulagi á endurmenntun sem tengist tæknivæðingu í atvinnulífi og að forgangsverkefni á því sviði taki markvisst mið af því að tryggja atvinnuöryggi starfsmanna sem í hættu er vegna tæknivæðingar í einstökum greinum atvinnulífsins. Ljóst er að eitt vandmeðfarnasta verkefni ráðsins er úthlutun styrkja úr endurmenntunarsjóði, enda ræðst af henni röðun forgangsverkefna á sviði endurmenntunar. Nauðsynlegt er því að tryggja úrskurðarvald ráðherra í þessum lögum komi til ágreinings í endurmenntunarráði. Skv. ákvæðum 4. gr. er hlutverk endurmenntunarráðs þríþætt. Í fyrsta lagi að veita styrki til starfsmanna sem sækja endurmenntunarnámskeið eða starfsþjálfunarnámskeið sem viðurkennd eru af endurmenntunarráði. Eðlilegt þykir, og auðvelt í allri framkvæmd, að miða upphæð styrkveitingar við atvinnuleysisbætur eins og þær eru á hverjum tíma. Benda má einnig á að t.d. í Danmörku eru atvinnuleysisbætur notaðar til viðmiðunar þegar greiddir eru styrkir vegna endurmenntunar starfsmanna. Ljóst er þó að sú upphæð er ekki nægjanlegur hvati til að starfsfólk sæki sér endurmenntun því að í allflestum tilfellum verður um nokkurn eða töluverðan tekjumissi að ræða. Hagur launþega og atvinnurekenda er augljós ef átak verður gert á sviði endurmenntunar starfsfólks vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Því er eðlilegt að kanna grundvöll þess að atvinnurekendur greiði starfsmönnum mismun á launum þeirra og atvinnuleysisbótum á meðan á starfsþjálfun stendur, svo og að aðilar vinnumarkaðarins greiði hluta af námskeiðsgjöldum. Styrkir úr endurmenntunarsjóði eru forsenda þess að endurmenntunarráð geti stuðlað að því að framboð og eftirspurn eftir endurmenntun sé nægjanleg og því mikilvægt að víðtæk samstaða náist um alla framkvæmd málsins og að samningar takist við aðila vinnumarkaðarins um hlutdeild í kostnaði við endurmenntun starfsfólks. Í öðru lagi er lagt til að endurmenntunarsjóði verði heimilt að greiða að fullu námskeiðsgjöld fyrir þá sem ekki hafa verið á vinnumarkaðnum um lengri eða skemmri tíma. Ekki síst er þetta ákvæði sett fram til að stuðla að endurmenntun þeirra sem koma á vinnumarkaðinn á ný, eftir stutta eða langa fjarveru. Í þriðja lagi eru síðan ákvæði um að styrki megi veita til námsgagnagerðar, námskeiðahalds og starfsþjálfunar á sviðum sem viðurkennd eru af endurmenntunarráði. Í 5. gr. er kveðið á um framlag ríkissjóðs til endurmenntunar og gert ráð fyrir að á fjárlögum ár hvert verði sjóðnum lagt til fé sem samsvarar a.m.k. 50% af framlagi ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Á þessu ári mundu það vera rúmlega 200 millj. kr. Í ákvæði til bráðabirgða er síðan kveðið á um að félmrh. hefji þegar í stað viðræður við aðila vinnumarkaðarins þar sem leitað verði eftir samvinnu um þátttöku í kostnaði við endurmenntun starfsfólks vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Með lögum þessum er hlutur aðila vinnumarkaðarins tryggður varðandi allar ákvarðanir um skipulag endurmenntunar. Ljóst er að hlutdeild þessara aðila af kostnaði þeim, sem af endurmenntun leiðir, mun tvímælalaust flýta fyrir endurmenntun starfsfólks í flestum atvinnugreinum og því að markmiðum laganna verði náð. Ljóst er að það er jafnt til hagsbóta fyrir atvinnurekendur sem og launþega. Herra forseti. Í lokin vil ég ítreka það, sem ég sagði í upphafi míns máls, hve nauðsynlegt er að Alþingi fresti því ekki eina ferðina enn að taka á þessu máli sem tvímælalaust mun skila sér í aukinni framleiðni og hagvexti sem og bættum kjörum fólksins í landinu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Mér fannst koma fram mikil þröngsýni og reyndar algert skilningsleysi á endurmenntunarmálum í máli síðasta ræðumanns og kemur mér það nokkuð á óvart vegna þess að ég hef yfirleitt átt öðru að venjast frá þessum hv. þm. Það er út af fyrir sig gott og blessað að það séu ákvæði í frv. sem nú liggur fyrir þinginu um framhaldsskóla þess efnis að það megi efna til endurmenntunarnámskeiða. En það leysir bara ekki það mál sem verið er að reyna að leysa með þessu frv. sem hér liggur fyrir. Við skulum átta okkur á því að endurmenntunarmálum verður að haga með þeim hætti að allt starfsfólk hafi til þess möguleika að sækja slík námskeið. Ég vísa sérstaklega til þess sem stendur í 1. gr. frv., þar er lagt til að lögð verði sérstök áhersla á það að því er endurmenntun varðar að taka fyrir þær atvinnugreinar þar sem atvinnuöryggi starfsmanna er í hættu vegna tæknivæðingar. Og hvaða greinar skyldu það nú vera þar sem atvinnuöryggi er í hættu vegna tæknivæðingar? Ég hygg að það séu ýmsar greinar sem láglaunafólk vinnur nú við, svo sem ýmsar hefðbundnar kvennastarfsgreinar. Og ég held, með allri virðingu fyrir skoðunum hv. síðasta ræðumanns, að þetta fólk hafi hvorki tíma né fjármagn aflögu til þess að sækja sér eftirmenntun eða eftirmenntunarnámskeið með þeim hætti sem gert var ráð fyrir í framhaldsskólafrv. Ég tel að við ekki síður en hin Norðurlöndin verðum að fara þá leið að skapa fólki möguleika til þess. Og hvernig gerum við það? Jú, fram á það er sýnt í þessu frv. að það þarf að veita fólki möguleika, líka í sínum vinnutíma, að fara á námskeið, 56 vikna námskeið, taka þá frí frá vinnu og það fái laun á meðan. Í þessu frv. er lagt til hvernig að því skuli staðið með framlagi úr Atvinnuleysistryggingasjóði af hálfu ríkisvaldsins og þessu fólki verði greidd laun sem samsvara atvinnuleysisbótum. Síðan er lagt til að leitað verði samráðs við aðila vinnumarkaðarins um það að fólkið fái mismuninn á atvinnuleysisbótum og sínum launum. Ég tel að þetta sé eina færa leiðin til þess að gera því fólki sem helst þarf á því að halda kleift að stunda endurmenntun. Hv. þm. talar um miðstýrða endurmenntun og að hér sé verið að koma upp bákni. Ég tel að hv. þm. hafi alls ekki skoðað þetta mál með réttu hugarfari og það sé meira í hans kolli að þetta verði eitthvert bákn en að það sé raunveruleikinn. Hér er lagt til að stofnaður verði sjóður og það er alls ekki óeðlilegt í kringum slíkt mikilvægt verkefni sem endurmenntun er. Við höfum það víða fyrir okkur í þjóðfélaginu, einmitt ýmsa sjóði sem eiga að stuðla að framgangi ýmissa mála, þannig að hér er auðvitað ekkert nýmæli á ferðinni. Og það er brýnt að endurmenntunarráð vinni að styrkveitingum og úthlutunum úr þessum sjóði og sjái um að það sé heildarsamræmi og samræming í skipulagi endurmenntunar. Ég veit ekki hvað hv. þm. hefur við það að athuga. Þegar litið er á hvernig skipan þessa endurmenntunarráðs á að vera þá tel ég að með því sem fram kemur í 2. gr. um skipun ráðsins sé leitast við að þeir aðilar verði í þessu ráði sem á einn eða annan hátt ættu að hafa með endurmenntunarmál að gera og skipan þeirra. Þar er bæði um að ræða kennarastéttina og aðila vinnumarkaðarins og að menntmrh., fulltrúi hans hafi aðild að þessu og einnig fulltrúi félmrh. sem verður formaður nefndarinnar. Ég tel að ef við eigum að koma á einhverju heildarskipulagi og samræmingu á þessi mál, sem ég tel að sé nauðsynlegt, þá sé þetta leiðin. Ég tel að það verði bara handahófskennt ef það á að fullnægja skipulagi á endurmenntun með því ákvæði sem hv. þm. var að vísa í um eftirmenntunarnám sem er einhver ein grein þarna í framhaldsskólafrv. Við skulum líka átta okkur á því að vissulega eru núna fyrir hendi möguleikar á endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Það eru fyrirtæki eins og Stjórnunarfélagið og fleiri aðilar sem hafa beitt sér fyrir mikilvægu átaki að því er þessi mál varðar. Ég hygg að að því er varðar t.d. Stjórnunarfélagið séu það yfirleitt yfirmenn og stjórnendur fyrirtækja sem er gert kleift í sínum vinnutíma á fullum launum að sækja sér nauðsynlega eftirmenntun og endurmenntun  Ég minni á það, ég tók það fram í minni ræðu hér áðan, að ákvæði þessa frv. væru ekkert heilög. Við flm. þess erum opin fyrir öllum breytingum á því og brtt. sem fram kunna að koma, svo fremi að markmið frv. náist, þ.e. að koma á samræmdri og skipulagðri endurmenntun og starfsþjálfun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu sem allir, líka venjulegir launþegar, hafa möguleika á að taka þátt í til að tileinka sér nýja tækni og tryggja atvinnuöryggi sitt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðissparnaðarreikninga, sem ég flyt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Guðrúnu Agnarsdóttur. Markmið þessa frv. er að tryggja að húsnæðissamvinnufélög eins og Búseti fái aðgang að húsnæðissparnaðarreikningum. Frv. þetta er flutt af gefnu tilefni því að fjmrn. synjaði félagsmönnum húsnæðissamvinnufélagsins Búseta um þann rétt sem lögin um húsnæðissparnaðarreikninga veita þótt ekki verði annað séð en að félagsmenn í Búseta uppfylli ákvæði laganna. Frv. er flutt til að taka af allan vafa í þessu efni og tryggja að sparnaður vegna öflunar húsnæðis, hvort sem er hjá húsnæðissamvinnufélögum eða öðrum félagslegum íbúðarbyggingum, veiti sama rétt samkvæmt ákvæðum laga um húsnæðissparnaðarreikninga og önnur kaup á húsnæði til eigin nota. Meginmarkmið laganna um húsnæðissparnaðarreikninga var að hvetja til sparnaðar vegna öflunar húsnæðis. Því er það varla í samræmi við vilja Alþingis eða anda laganna ef útiloka á stóra hópa frá þeim rétti sem lögin um húsnæðissparnaðarreikninga veita, jafnvel þó að eignarhald eða ráðstöfunarréttur á húsnæði sé á einhvern hátt takmarkaður eins og oftast er um félagslegar íbúðarbyggingar. Frv. þetta var flutt á 108. löggjafarþingi. Tvö nál. komu þá fram frá fjh.- og viðskn. sem hafði málið til meðferðar. Tillaga 1. minni hl. um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar var samþykkt en rökstuðningur 1. minni hl. var sá að viðkomandi ráðuneyti kæmu sér saman um túlkun laganna. En, með leyfi forseta, hljóðar nál. 1. minni hl. á þessa leið: "Nefndin hefur haft málið til meðferðar. Aflað var umsagna félmrn., fjmrn., Landsbankans, Samvinnubankans, Verslunarbankans, Alþýðubankans og Búseta um frv. Túlkun félmrn. og fjmrn. á lögunum um húsnæðissparnaðarreikninga er ósamhljóða og meðan svo er eru lögin óvirk. Bankarnir benda á að samkvæmt lögunum sé binditími of langur til þess að húsnæðissparnaðarreikningar séu aðlaðandi fyrir innleggjendur. Fyrsti minni hl. telur óhjákvæmilegt að lögunum um húsnæðissparnaðarreikninga verði breytt og viðkomandi ráðuneyti komi sér saman um túlkun laganna. Því telur 1. minni hl. rétt að málið hljóti viðeigandi undirbúning í sumar og leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar." Í svari við fsp. 1. flm. þessa frv. í nóvembermánuði s.l. kom fram að ekki hefði enn náðst samkomulag milli ráðuneytanna um málið. Flutningsmenn frv. telja því einsýnt að Alþingi verði að höggva á þennan hnút. Frv. er því lagt fram á nýjan leik með þeirri breytingu sem 2. minni hl. fjh.- og viðskn. lagði til á síðasta þingi, en það er samhljóða breyting og félmrn. lagði til þegar frv. var til meðferðar á síðasta þingi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.