Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við, sem erum komnir á miðjan aldur, höfum lesið margar sögur íslenskar um þá hátíð og þá stemmningu sem greip fjölskyldur á aðfangadag jóla, sérstaklega á þeim heimilum sem úr litlu höfðu að spila, þá hátíð sem varð í hugum manna við það litla sem heimilin höfðu þá að bjóða. Þetta skapaði vissa stemmningu sem menn, sem nú eru komnir á fullorðinsár, minnast og muna. Við höfum nú á aðfangadagskvöldi 1. maí tekið á móti gjöfum í hátíðarskapi sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur skapað sjálfsagt bæði í huga og í hjarta launþega. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessar gjafir muni verða metnar á næstunni eins og verðugt er, því að með þeim hefur verið gengið þvert gegn öllum loforðum þeirra manna, sem nú skipa þann meiri hl. sem styður núv. hæstv. ríkisstj. Mér sýnist á öllu að þeir einu, sem geta staðið hér í kvöld með höfuð hátt, séu þeir úr þingflokki Sjálfstfl. sem standa við þau fyrirheit sem þeir gáfu í síðustu kosningabaráttu, því enn höfum við ekki svikið neitt af þeim loforðum. Hins vegar eru því miður menn, sem hafa gert það, hér í salnum í kvöld. En mér finnst satt að segja grátlegt að hlusta á þá menn, sem þvengjalengjast hér upp í ræðustól ítrekað til þess að benda á það, að það sé Sjálfstfl. sem standi að þeim sköttum sem verið er nú að framlengja og íþyngja frá því á vinstristjórnartímanum. Eins og hér kom réttilega fram í ræðu hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, þá er þetta auðvitað beint framhald af því sem skeði á árum beggja vinstri stjórna, hjá báðum Ólafíustjórnunum. Og það voru ekki sjálfstæðismenn, sem blésu lífsanda í nasir síðustu vinstri stjórnar, heldur voru það Alþfl.-menn. Það, sem hér er að ske nú, er því á þeirra ábyrgð, en ekki á ábyrgð okkar sjálfstæðismanna.



Herra forseti. Klukkan er nú að ganga eitt, 1. maí er runninn upp, hátíðisdagur verkalýðsins. Við vitum það þm., að allir kjarasamningar eru lausir í þessu landi, og það hlýtur að vera ofarlega í hugum okkar með hvaða hætti við getum stuðlafi að friðsamlegum samningum, þannig að vinnufriður ríki og verðmætaöflun megi áfram halda öllum landslýð til heilla og kjarabóta. Spurningin er hvort afgreiðsla þessa frv. er þáttur í því að stuðla að slíkum samningum. Það er ljóst að með þessu frv. og öðrum þeim aðgerðum og frv., sem núv. ríkisstj. hefur fengið samþ., er skertur möguleiki til að bæta hag launþega með þeim hætti að peningalaun þeirra að raunverðmæti, ekki nauðsynlega krónutölu, en að kaupmætti megi haldast eða aukast. Þetta er fyrsti agnúi, fyrsti annmarki, fyrsti ágalli og meginástæðan til þess að þetta frv. ætti ekki fram að ganga. Okkur ætti að vera ljóst í þessum sal, að það verður ekki skipt meiru en aflað er. Hið opinbera hefur með þessu frv. ásamt með öllum þeim öðrum frv., sem núv. ríkisstj. ber ábyrgð á, ætlað sér stærri hlut en áður. Jafnframt er ljóst að þessi hæstv. ríkisstj. ætlar að taka að láni til þess að framtíðarkynslóðir skuli borga meira en skynsamlegt er. Af þessum ástæðum ættum við að fella þetta frv. Þetta frv. og þessi lög eru þannig til þess fallin að torvelda samninga um kaup og kjör, koma í veg fyrir að vinnufriður komist á í þessu landi. En þetta er ekki eini ágalli þessa frv. Annar ágalli þessa frv. er sá, að það er til þess fallið að auka spillingu í þessu þjóðfélagi. Með þeirri aukningu beinna skatta, sem þetta frv. stefnir að, er ljóst að það verður erfiðara fyrir skattayfirvöld að sjá svo um, að allir beri þær byrðar sem þeim ber að bera. Það er alvarlegt mál þegar það hefur skeð á ábyrgð fyrri stjórnar og núv. stjórnar að söluskattur er orðinn svo hár, að það er slík freisting að skjóta undan söluskatti, að hætta er á því að margir falli fyrir þeirri freistingu. Og það er ekki eingöngu hætta á því að margir falli fyrir þeirri freistingu, heldur og að atvinnustarfsemin í landinu breytist frá því sem æskilegt væri og menn hírist í skúmaskotum, kjallaraholum og bílskúrum við atvinnustarfsemi með langtum óhagkvæmari hætti en ætti að vera ef bæta á kjör fólksins í þessu landi. Slíkt skipulag er á ábyrgð núv. ríkisstj. og fyrrv. ríkisstj. Það er ábyrgðarhluti að ætlast til þess að menn láti það gott og gilt, að 2/3 hlutar þeirrar krónu, sem þeir vinna fyrir með miklu vinnuframlagi og álagi, renni til hins opinbera, en þeir fái aðeins 1/3 hluta. Með þeim hætti hygg ég að siðferðiskennd manna sé núsboðið og með þeim hætti hygg ég að erfitt sé að halda uppi raunhæfu skattaeftirliti í landinu. Þetta er önnur ástæðan til þess, að okkur ber að hafna þessu frv. Þriðja ástæðan er auðvitað sú, að auknar skattaálögur - í raun og veru hvort heldur er með beinum sköttum eða óbeinum, en einkum þó á fyrsta stigi með beinum sköttum - eru til þess fallnar að draga úr áhuga manna á að skapa verðmæti. Það er stefna Sjálfstfl., að að svo miklu leyti sem hið opinbera þarf á fjármunum að halda til þess að sjá fyrir sameiginlegum þörfum landsmanna - og auðvitað erum við sammála um það, - þá beri að afla slíkra fjármuna með óbeinum sköttum, með því að leggja skatta á eyðsluna og draga með þeim hætti úr eyðslunni, en ekki með því að leggja skatt á tekjurnar, ekki auka beina skatta, ekki með því að leggja á verðmætasköpunina skatt sem er til þess fallinn í bráð og lengd að draga úr þjóðarframleiðslu, þjóðartekjum og þeim grundvelli sem við öll viljum byggja á til þess að auka og bæta lífskjör landsmanna. Af þessum þremur veigamiklu ástæðum: í fyrsta lagi, að þetta skattalagafrv. sem og aðrar auknar skattaálögur núv. ríkisstj. koma í veg fyrir að skynsamlegir kjarasamningar komist á og vinnufriður ríki í landinu, í öðru lagi, að með þessum hætti er ríkisstj. að koma í veg fyrir aukna verðmætasköpun í landinu, og í þriðja lagi er ríkisvaldið með þessum hætti því miður að skapa skilyrði - óholl skilyrði fyrir því, að spilling aukist í landinu, - af öllum þessum ástæðum ber okkur að hafna þessum skattalögum sem nú er lagt til að verði samþykkt. Ég ítreka og endurtek, herra forseti, að það er táknrænt, að slík skattalög, sem eru e. t. v. á þessari stundu - þótt þau hafi langvinnari og langdrægari áhrif - einkum til þess fallin að torvelda vinnufrið í landinu og sátt milli stétta, skuli ganga undir atkv. 1. maí, á degi verkalýðsins. Það ásamt efni laganna, sem þó skiptir höfuðmáli, er á ábyrgð ríkisstj.



Herra forseti. Atkvgr., sem nýlega fór fram um mál þetta hér í d., leiddi þá athyglisverðu staðreynd í ljós, að ríkisstj. hefur ekki þingmeirihluta lengur í Nd. Alþingis fyrir stefnu sinni í skattamálum. Það er öllum dm. ljóst og hefur komið fram að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, Alþb.-maður og stuðningsmaður ríkisstj., hefur gefið yfirlýsingu hér í þd. um að hann sé andstæðingur þeirra skattahækkana sem ríkisstj. er nú að framkvæma. Þetta korn fram við þessa afgreiðslu með þeim hætti, að hv. þm., sem er fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. þessarar d. sem hefur fjallað um þetta skattstigafrv., tók ekki þátt í störfum n. Hann var ekki viðstaddur þegar n. afgreiddi álit sitt á frv. og hafði þá ekki fjarvistarleyfi. Hann hefur ekki sést hér inni í þingsal í dag og hefur þó verið í húsinu. Hann hefur ekki tekið þátt í umr. um málið og hann var fjarstaddur atkvgr. án þess að hafa fjarvistarleyfi. Aðeins 20 dm. voru reiðubúnir til þess, þegar á átti að herða, að styðja ríkisstj. í þessu máli, og það hefði ekki nægt hæstv. ríkisstj. til að fá málið afgreitt, ef stjórnarandstaðan hefði ekki staðið við loforð sitt við ríkisstj. um að standa ekki í vegi fyrir því að hægt væri að afgreiða þetta mál á þessum tíma, ef stjórnarandstaðan hefði brugðið á það ráð að mótmæla vinnubrögðum ríkisstj. og því, að einn af þm. stjórnarliðsins, sem er andvígur ríkisstj. og skattastefnu hennar, skuli komast upp með það að fá sér frípassa frá slíku stórmáli, sem hann hefur tekið þátt í ari álykta gegn í stjórn Verkamannasambands Íslands, með því að bregða á það heldur ómerkilega ráð að þora ekki að koma hér inn fyrir dyr í sölum Alþingis í dag. Stjórnarandstæðingar hefðu getað mótmælt þessum vinnubrögðum með því að taka ekki frekar þátt í umr. eða atkvgr. og þá kæmist ríkisstj. ekki áfram með málið. Það eina, sem bjargar hæstv. ríkisstj., er að stjórnarandstaðan sýnir þann drengskap að standa við samkomulag og loforð sem hún hefur gefið hæstv. ríkisstj. Ef stjórnarandstaðan brygði á það ráð að mótmæla með þeim hætti, sem sérhver stjórnarandstöðuþm. er jafnfrjáls að eins og stjórnarsinninn Guðmundur J. Guðmundsson, að taka ekki þátt í störfum d. eða atkvgr. hér eins og hv. flokksbróðir fjmrh. Ragnars Arnalds, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, hefur gert, ef stjórnarandstaðan hefði ætlað að fá sér frípassa með sama hætti og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, þá væri hæstv. ríkisstj. komin í sjálfheldu og kæmi ekki málum fram hér í d. Þessi hæstv. ríkisstj. taldi sig byrja fyrir nokkrum vikum með 22 þm. á bak við sig í þessari d. Nú standa aðeins 20 eftir og með harmkvælum þó. Ég man satt að segja ekki eftir því, að nokkur ríkisstj. hafi verið jafnfljót að tapa tiltrú - ekki bara innan veggja þingsins, heldur fyrst og fremst utan veggja þess - eins og sú ríkisstj. sem er nú að byrja að syngja sitt síðasta, því að öllum þm. er ljóst, jafnvel þeim sem hreykja sér hvað hæst eins og hanar á haugi í ráðherrastólunum, að jörðin er farin að skjálfa undir þessari ríkisstj. l. maí, alþjóðlegur baráttudagur verkalýðshreyfingarinnar, er runninn upp. Verkalýðsfólk, m. a. úr Alþb., flokki hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. iðnrh., er um þessar mundir að undirbúa baráttugöngu 1. maí hér í Reykjavík og víðar með því að mála slagorð og kröfuorð á spjöld til þess að bera í göngunni á morgun. Hv. Alþb. menn hér í þinginu eru einnig önnum kafnir í nótt við framlag sitt til hátíðarhaldanna 1. maí. Framlag þeirra til hátíðarhaldanna 1. maí er þetta skattstigafrv. sem verið er að afgreiða hér, sem að áliti Þjóðhagsstofnunar rýrir kaupmátt almennings í þessu landi um 1.6%, sem að áliti Verkamannasambands Íslands mun torvelda kjarasamningagerð, sem að áliti Verkamannasambands Íslands er þess eðlis að sambandið spyr: Hvernig getur hæstv. ríkisstj. sífellt ætlast til fórna af öllum öðrum þegar hún heimtar ávallt meira í sinn hlut? Þetta mál er framlag Alþb. til hátíðarhaldanna 1. maí. Þetta frv., sem þá verður væntanlega orðið lög, er veganesti hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur í kröfugöngu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hér í Reykjavík á morgun. Þetta er veganestið sem hún hefur með sér eftir næturvinnuna hér á Alþingi. Þetta er veganestið sem hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. iðnrh. hafa falið henni að flytja íslenskum verkalýð 1. maí. Það er mjög athyglisvert hvernig komið er fyrir þeim flokki, Alþb., sem áður og fyrr þóttist umfram aðra til þess kominn í stjórnmálin að bera hag hins vinnandi fólks fyrir brjósti. Þegar Verkamannasambandið sendir þessari ríkisstj. álit sitt, sem í er falin harkaleg gagnrýni á stefnu ríkisstj. í skattamálum, sem m. a. að áliti Verkamannasambands Íslands mun torvelda gerð kjarasamninga á vinnumarkaðinum, þá er hrokinn í hinni nýju stétt Alþb., pappírstígrisdýrunum, gáfumannafélaginu, slíkur, að þeir velja aðfaranótt 1. maí til þess að svara Verkamannasambandi Íslands með þeim hætti sem hér er gert. Þetta er þeirra framlag í baráttugöngu verkalýðsins á morgun. Þetta er það veganesti sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir og aðrir Alþb.-menn flytja launþegum í þessu landi frá hinni nýju stétt Alþb., frá gáfumannafélaginu, frá pappírstígrisdýrunum, frá hlaupastrákunum úr Framsfl., sem nú ráða ferðinni í þessum áður svo róttæka flokki. Hlutur Sjálfstfl, í þessu máli er þó sýnu verstur. Hv. þm. Valdimar Indriðason sagði áðan, þegar hann gerði grein fyrir atkv. sínu, að um það, hvernig hann ráðstafaði atkv. sínu í þessu máli, þyrfti hann ekki að taka neinni leiðsögn frá öðrum, heldur færi hann eftir sannfæringu sinni. Þegar hv. þm. bauð sig fram og leitaði eftir stuðningi samborgara sinna lýsti hann því yfir, að sannfæring hans væri þveröfug við það sem hann segir að sé sannfæring sín í dag. Annaðhvort sagði hv. þm. ósatt, skrökvaði vísvitandi í desembermánuði s. l. á framboðsfundum í kjördæmi sínu, þegar hann sagði sína sannfæringu vera þá að afnema alla þá skatta sem ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hafði lagt á landslýðinn, bauð sig fram til þess að gera það og hét að gera það ef samborgarar hans sæju til þess að hann fengi aðstöðu til áhrifa hér á Alþingi, annaðhvort sagði hv. þm. þá ósatt um sína sannfæringu eða hann segir ósatt um sína sannfæringu núna. Hv. þm. og aðrir flokksbræður hans, sem kjörnir voru til þings í desember á þeim forsendum sem þeir þá settu sér, voru samkv. því kjörnir til þings á röngum forsendum. Þeir sögðu þjóðinni vísvitandi ósatt í desembermánuði s. l. Þegar þeir gengu fram fyrir þjóðina og föluðust eftir stuðningi fólksins, þá sögðu þeir vísvitandi ósatt, þá breyttu þeir þvert gegn sannfæringu sinni, ef nokkuð er að marka það sem þeir segja í dag. En það er nú einu sinni þannig í pólitík, að það verður ekki bæði sleppt og haldið. Og ég verð að segja eins og er, að hlutur þeirra manna er hörmulegur sem þykjast eiga aðild að tilteknum flokki, taka þátt í störfum hans og stefnumótun, sitja fundi hans, taka þar þátt í umræðum um hvaða afstöðu flokkurinn og þeir, sem flokkinn mynda, eigi að hafa til tiltekinna mála, sitja þar og þegja þunnu hljóði, gera enga tilraun til að hafa áhrif á flokksbræður sína til þess að breyta um skoðun, gera enga tilraun til að láta fram koma að þeir séu annarrar skoðunar en þeirrar sem flokkurinn er að móta, og koma svo, eftir að ákvörðun hefur verið tekin, og segja: Nei, ég er ekki með. Ég er á annarri skoðun - og gera félaga sína þannig ómerka til orðs og æðis. Ég harma það ekki þó svo Sjálfstfl. eigi við slíkt heimilisböl að búa. En furðulegt er innræti þeirra manna, það verð ég að segja, sem geta gert sér þannig leik að því að draga dár að félögum sínum, gera lítið úr þeim og sjálfum sér og flokki sínum, sjálfum sér og samstarfsmönnum sínum til ævarandi háðungar og skammar með framferði sínu hér innan sala Alþingis. Og jafnvel metnaðurinn, jafnvel hrokinn og stoltið, hæstv. landbrh., megnar ekki að fela þetta. Það getur enginn hani galað nógu hátt til þess að kæfa þessar raddir. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að bæta mörgum orðum hér við. Það er auðvitað ljóst, að þær skattahækkanir, sem nú er verið að afgreiða, eru afgreiddar á ábyrgð þeirra flokka, sem þeim veita atfylgi, og þá ekkert síður á ábyrgð Sjálfstfl. en annarra, vegna þess að skattstigafrv. og hækkun flugvallagjaldsins og hækkun söluskattsins og hækkun útsvarsins hefðu fallið ef þm. Sjálfstfl., félagar í þingflokki hans, kjörnir til trúnaðarstarfa af kjósendum hans, þátttakendur í stefnumótun hans og störfum, valdir í þingnefndir af þingflokki hans, fullgildir,meðlimir í flokknum: þingflokki, flokksfélögum og öllum stofnunum Sjálfstfl., hefðu ekki orðið þess valdandi að öll þessi mál fengu þann meiri hl. sem til þurfti. Þeirra er ábyrgðin. Sjálfstfl. getur ekki skorast undan því að eiga jafnvel öðrum flokkum fremur ábyrgðina á slíkum afgreiðslum. Því getur hann ekki velt yfir á aðra því að þeir, sem úrslitunum ráða, eru hans menn, fullgildir hans menn, sem sitja í trúnaðarstöðum fyrir þann flokk, bæði innan og utan veggja Alþingis. En furðulegt - ég segi það aftur - er innræti og skapferli þeirra manna sem geta látið sér sæma að leika ekki bara sjálfa sig svo grátt, heldur félaga sína líka.



Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson upplýsti hér að stjórnarliðið hefði ekki getað fengið þetta frv. samþykkt nú nema með því móti að stjórnarandstaðan - og þar með hann sjálfur - hjálpaði til með því að sækja þingfund. Mér er bæði ljúft og skylt að þakka hv. þm. fyrir þessa aðstoð við að koma þessu frv. fram og sjálfsagt að það komist til skila til þjóðarinnar að það sé honum að þakka að þessi frv. ná fram að ganga.

Það er nú hægt að bæta úr því enn náttúrlega.

Hv. þm. réðst hér með illyrðum að vissum þm. Sjálfstæðismanna út af því, að ekki hefði verið staðið við fyrirheit frá því fyrir kosningar um afnám tiltekinna skatta. Þessi ræða hv. þm. og tal þeirra, hans og hv. þm. Vitmundar Gylfasonar og jafnvel fleiri, vekja nokkra furðu. Ég veit ekki betur en um margra ára skeið hafi Alþfl. boðað þá stefnu, flutt um það frv. og till. að lækka og jafnvel afnema tekjuskatt. Ekki síst var það fyrir kosningarnar 1978 sem þessi boðskapur hljómaði. Þeir komust í ríkisstj., þessir hv. þm., og fengu tækifæri til að framkvæma sína stefnu, sem þeir vafalaust hafa fengið þúsundir atkv. út á, að lækka eða afnema tekjuskattinn. Nú skulum við segja að þeir hafi ekki fengið því framgengt að afnema hann eða lækka hann verulega vegna samstarfsmannanna. En þeir létu sér ekki nægja að láta þennan tekjuskatt vera óbreyttan, heldur lögðu sitt lið til að stórhækka hann í valdatíð þeirrar ríkisstj. sem sat á árunum 1978–1979. Hv, þm. Sighvatur Björgvinsson og Vilmundur Gylfason studdu það, greiddu atkv. með því hér á Alþ. og gerðu mögulegt að hækka verulega tekjuskattinn á öllum almenningi, þvert ofan í öll gefin loforð. Ég held að hv. þm. Vilmundur Gylfason hafi einhvern tíma kalla sjálfan sig arkitekt þessa mikla kosningasigurs Alþfl. 1978. Hann stóð ekki að því síður en aðrir flokksbræður hans að gera það mögulegt að hækka tekjuskattinn á fólkinu, þvert ofan í gefin loforð. Ég verð að segja að það er blöskranlegt að heyra þessa hv. þm. koma hér upp í ræðustól og býsnast yfir því að verið sé að hækka tekjuskatt, segja þeir, sem er hrein blekking því þetta frv. felur ekki í sér hækkun á skattbyrðinni. Mér finnst að þessir hv. þm. ættu heldur að hafa hægra um sig og allra síst að bera brigsl á aðra þm. í þessu sambandi. En hér hafa nokkrir aðrir þm., m. a. nú í þessum umr. hv. þm. Halldór Blöndal, ráðist á okkur flokksbræður sína, sem stöndum að ríkisstj., fyrir að við höfum tekið þátt í að heita því fyrir kosningar að afnema alla skatta vinstri stjórnarinnar, en ekki staðið við það. Nú vil ég, áður en ég vík að þessu nánar, í rauninni byrja á því að bera af mér sakir, því að hv. þm. dróttaði því að mér að ég hefði verið leiðbeinandi hans í leiftursókninni. Ég vil biðjast alveg undan öllu slíku, að ég beri með leiðbeiningum, ráðum eða einhverri uppeldisstarfsemi varðandi hann nokkra ábyrgð á því sem hann segir eða gerir. En við skulum líta á hvernig staðið hefur verið að þessum fyrirheitum í hinni svokölluðu leiftursókn. Formaður Sjálfstfl., sem hér talaði áðan, gerði í umboði forseta Íslands tilraunir til stjórnarmyndunar á s. l. vetri. Það tók að vísu alllangan tíma áður en nokkrar tillögur væru lagðar fram um stjórnarmyndun. Loksins kom þó frá honum eitt plagg þar sem settar voru fram ýmsar hugmyndir varðandi stjórnarmyndun. Í þeim hugmyndum formannsins var að vísu gert ráð fyrir nokkurri lagfæringu eða lækkun á tekjuskatti. En þessar till. voru þeim annmarka háðar, að þær byggðust á því að ríkissjóður yrði í ár rekinn með verulegum halla, eins og m. a. kom fram í umsögn Þjóðhagsstofnunar um þær hugmyndir. Með þessu, að leggja hugmyndir eða till. varðandi stjórnarmyndun fyrir aðra flokka sem fólu í sér greiðsluhalla hjá ríkissjóði á árinu, var ekki aðeins farið inn á hættulega braut, því að eitt það hættulegasta í sambandi við viðnám gegn verðbólgu er að halda áfram að reka ríkissjóð með halla og láta Seðlabankann prenta þeim mun fleiri seðla. Þessar hugmyndir voru einnig brot gegn einu grundvallaratriði í stefnu Sjálfstfl. fyrr og síðar: að reka ríkissjóð hallalausan bg helst með greiðsluafgangi. Þarna var sem sagt minnst á nokkra tekjuskattslækkun, en í þessum hugmyndum formannsins var ekki minnst á það einu orði eða gerðar nokkrar till. um að allir skattar vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar yrðu felldir niður. Það láðist alveg að minnast á þá, með þessari einu undantekningu varðandi tekjuskattinn. Mér finnst það sannast sagna koma úr hörðustu átt, þegar þessi hv, þm. og liðsmenn hans ráðast nú að þeim sjálfstæðismönnum, sem standa að núv. ríkisstj., með ásökunum og brigslyrðum um að þeir séu að svíkja kosningaloforð með því að beita sér ekki fyrir því að fella niður alla skatta sem stjórnin 1978–1979 lagði á, því að í þessum stjórnarmyndunartilraunum formanns Sjálfstfl. hvarf hann sjálfur frá því og gerði ekki till. um það og virðist ekki hafa dottið í hug að setja það skilyrði fyrir þeirri stjórnarmyndun sem hann var að reyna. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið afflutt kirfilega, eins og við höfum heyrt hér. Hvað er hér um að ræða? Það er um að ræða í þessu frv. fyrst og fremst breytingar á skattstiga eða skattprósentum í gildandi skattalögum frá 1978 sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar beitti sér fyrir og fékk sett. Þessum skattaprósentum í því frv. varð að breyta vegna þess að þau skattalög, sem nú verður farið eftir við álagningu í fyrsta sinn, voru byggð á staðgreiðslu skatta sem ekki hefur komist á. Þess vegna varð að breyta þessum prósentum. Það er meginefni þessa frv. Ég skal ekki fara frekar hér út í áhrif og efni þessa frv. En ég vil fullyrða eitt: að skattalögin, þessi sem við erum nú að afgreiða, breytingar á skattalögunum frá 1978, þýða ekki aukna skattbyrði frá því sem orðið hefði samkv. skattalögunum frá 1978, sem sett voru fyrir forgöngu ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar. Það er alrangt að hér sé um þyngingu á skattbyrði að ræða. Það var ljóst að samkv. þeim lögum mundu skattar hækka og það verulega á vissum hópi manna, og það fór ekkert leynt, að vegna þess að tekin yrði upp sérsköttun hjóna og 50% afsláttur af tekjum útivinnandi eiginkonu væri felldur niður mundu skattar hækka samkv. þeim lögum óbreyttum á hjónum þar sem bæði hefðu verulegar tekjur. Það verður eins samkv. þessu frv. sem hér liggur fyrir, að þessi skipulagsbreyting leiðir til skattahækkunar á þessum tiltekna hópi gjaldenda. Hins vegar er það líka staðreynd, að á hinum lægri tekjum fjölskyldufólks verður skattbyrðin léttari nú en hefði orðið samkv. þessum skattalögum frá 1978.



Herra forseti. Stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. á Alþingi Íslendinga hafa haldið sína 1. maí ræðu hér í kvöld. Ég átti sannarlega ekki von á því, að skattpíningarfrv. þessu líkt yrði samþykkt á baráttudegi verkafólks fyrir tilstilli þeirra sem hæst hafa látið um að þeir væru verndarar launafólks í þessu landi. Aldrei hefur það komið skýrar í ljós og aldrei hefur það komið í ljós svona skýrt 1. maí, þó að ýmislegt hafi skeð á þeim degi, að Alþb. er ekki flokkur launafólks í þessu landi. Mér kemur ekkert á óvart þó að framsóknarmenn greiði þessu frv. atkv., því að þeir hafa ekki einu sinni reynt að telja launafólki í þessu landi trú um að þeir ynnu fyrir það. En að gefnu tilefni og vegna ummæla hv, þm. Sighvats Björgvinssonar og Vilmundar Gylfasonar um ábyrgð Sjálfstfl. á því, sem hér hefur verið samþ. í kvöld, vil ég segja það, að Sjálfstfl. ber ekki ábyrgð á þeim einstaklingum sem hér hafa greitt atkv, að eigin sögn eftir sinni sannfæringu í kvöld. Ég harma það, að nokkrir þeirra manna, sem ég barðist með í síðustu kosningabaráttu, skuli hafa gleymt loforðum sínum og þeir skuli nú styðja arðrán á þá sem minnst mega sín í þessu þjóðfélagi. Ég vona að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Vilmundur Gylfason og flokksbræður þeirra verði duglegri málsvarar verkalýðsins innan verkalýðshreyfingarinnar við kjarasamningaborðið næstu daga en þeir hafa verið undanfarna daga og þar fari eitthvað eftir þeim orðum sem hafa verið látin falla í kvöld af þm. þessa flokks. Mér hefur einmitt fundist það stundum vilja brenna við, að Alþfl. sækti meira til Alþb. á vettvangi verkalýðssamtakanna en þm. hans vilja vera láta innan veggja Alþingis í kvöld. Og ég fagna því, ef túlka má þessi ummæli hv. þm. sem stefnubreytingu innan raða verkalýðshreyfingarinnar. Við þurfum ekki að búast við því í þeim kjarasamningum, sem fram undan eru, að okkur takist með tilstilli Alþb. að endurheimta eitthvað af því sem verið er að ræna hér með skattalögum af verkafólki á Alþingi Íslendinga 1. maí. Alþb. hefur yfirleitt haft lágt um sig á vettvangi kjaramálanna þegar Alþb.-menn hafa setið í ráðherrastólum á Íslandi, og ég geri ekki ráð fyrir því að þar verði nein breyting á. Það eru ekki fulltrúar verkalýðsins eða Verkamannasambands Íslands, sem ráða ríkjum í flokksstjórn Alþb. á Íslandi. Ef það væri, þá hefði formaður Verkamannasambandsins verið hér í kvöld og atkv. hefðu fallið á annan veg en þau gerðu. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Það er fyrst svolítil leiðrétting. - Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að ég hefði einhverju sinni kallað sjálfan mig arkitekt að tilteknum kosningasigri á árinu 1978. Þetta er ónákvæmni sem hæstv. forsrh. er kannske leyfileg 29. des. eða síðar, en helst ekki fyrr. Þau ummæli, sem hér er vísað í, birtust í málgagni hæstv. forsrh., Morgunblaðinu, og orðin, sem féllu, voru: „Einn af arkitektum,“ sem ég vitaskuld var ásamt með öðrum frambjóðendum Alþfl. á þeim tíma svo og þeim hundruðum eða þúsundum manna sem unnu að þeim kosningasigri sem hæstv. forsrh. gat um. Þetta er lítil ónákvæmni sem hæstv. forsrh. gerir sig sekan um, sem venjulega hefur verið kennd við Þjóðviljann, enda má oftast lesa slíka tegund af ónákvæmni í því blaði, en mér þykir hann gerast fulldjarfur námsmaður ef hann ætlar að taka upp þessi vinnubrögð með litlu tilliti til staðreynda og nánast engum fyrirvara. Að vera einn af arkitektum er allt annað en að vera arkitekt. T. a. m. mætti segja að hæstv. forsrh. væri einn af arkitektum að Kröfluævintýrinu, en það hvarflar ekki að mér að segja að hann sé arkitektinn að því ævintýri, fleiri voru þar að verki. Sem sagt, lítil leiðrétting. Ónákvæmni er leyfileg eftir 29. des. n. k., en ekki fyrr. Erindi mitt hingað í ræðustól er að vekja athygli á því fyrst og fremst, að hún er orðin grínaktug, framkoma þm. Sjálfstfl., sem svo er enn kallaður, í þessu máli sem raunar öðrum sem hér eru til umr. „Málgagn þjóðarinnar,“ í gæsalöppum sagt og hugsað, Morgunblaðið, sagði frá því í stórfréttum ekki alls fyrir löngu, að nýr félagi hefði bæst í þingflokk Sjálfstfl., þ. e. hv. þm. Eggert Haukdal. Það eru vissulega stórtíðindi þegar málgagn þjóðarinnar skýrir frá því, að í þingflokk þjóðarinnar hafi komið nýr liðsauki. Nú skyldi maður ætla að það, sem hefði gerst, væri að þetta samstillta fjörlið þjóðarinnar væri hálfu samstilltara eftir óneitanlega svolítinn óróa að undanförnu. Og nú skyldi maður ætla að þetta djarfa lið, þessi þingflokkur þjóðarinnar, stæði samstæður og samhuga og að þessir fáu undanvillingar, sem það slys hefur hent að styðja allt aðra stefnu en boðuð var fyrir kosningar, - maður skyldi halda að þeir yrðu þeim mun einangraðri sem blað þjóðarinnar notaði stærri fyrirsagnir um að þingflokkur þjóðarinnar væri orðinn stærri og sterkari. Svo eru greidd atkv. hér í kvöld og hvað gerir hv. þm. Eggert Haukdal, nýinntekinn í þingflokk þjóðarinnar? Hann segir auðvitað þetta sama já. Og þá spyr maður: Hvað þýddi fréttin um það að hv. þm. Eggert Haukdal væri genginn í þingflokk Sjálfstfl.? Hafði sú frétt yfirleitt enga þýðingu? Er þetta grín og er verið að gera grín - látum vera hér innan húss, menn eru ýmsu vanir, en er verið að gera grín úti um þjóðfélagið allt? Hér hefur fyrr í kvöld einnig verið vakin athygli á því, að einn hv. þm., að vísu óreyndur þm., en þm. engu að síður, sem kemur af Akranesi, hv. þm. Valdimar Indriðason, hefur farið á kostum. Og menn skyldu hafa ætlað að hann væri ekki liðsmaður undanvillinganna, heldur væri hann í þessum heilsteypta þingflokki þjóðarinnar. En svo er ekki aldeilis. Þvert á móti munar nákvæmlega einu atkv. að skattastefnan komist til framkvæmda. Og hver er það? Hv. þm. Valdimar Indriðason. Það er engin furða þó að ég spyrji, þó að fleiri þm. spyrji og þó að spurt sé úti um þjóðfélagið allt: Til hvers eru þingflokkar og hvað þýðir þetta kerfi yfirleitt sem við erum að byggja upp, ef á sama tíma og verið er að greina frá því í stórum fyrirsögnum í sjálfu málgagni þjóðarinnar, að t. d. hv. þm. Eggert Haukdal sé genginn í þingflokk Sjálfstfl., ef hann á sama tíma greiðir atkv. með allt öðrum hætti en þm. flokksins og þá nefni ég t. d. hv. þm. Geir Hallgrímsson? Hann lýsir því hér skýrum og sterkum orðum, að það sé stefna Sjálfstfl. að vera á móti þeim skattahækkunum sem hér er verið að leggja til. Hvað þýða þessi orð? Eða eru þessir menn fullkomnir ómerkingar orða sinna? Og hvernig ætlar þessi flokkur að ganga fram til kosninga? Hvað ætlar hann yfirleitt að bjóða næst? Hvað bauð hann síðast? Hvað ætlar hann að bjóða næst? Auðvitað ætti Sjálfstfl. að hafa það í flokkslögum sinum, að því viðbættu sem hann þegar hefur, að sjálfstæðismönnum sé fullkomlega frjálst að vera í öðrum stjórnmálaflokkum. Það væri hægt að þiggja það upp á þau býti að vera í þingflokki Sjálfstfl. með þeim réttindum sem því fylgja, ef það eru engar skyldur þar fyrir utan. Það er auðvitað hörmungarsaga þegar verið er að stórhækka skatta á landsfólkinu. Það er auðvitað hörmungarsaga, að því viðbættu að það skuli gerast á alþjóðlegum hátíðisdegi verkalýðshreyfingarinnar í veröldinni, 1. maí. Harmsaga Alþb. er öllum svo kunn, að um hana þarf ekki að fara fleiri orðum. Það að þm. flokksins skuli, auðvitað af ásettu ráði, vera á öllum stöðum öðrum á landinu heldur en í þessum sal í kvöld er út af fyrir sig ýkjavel skiljanlegt. En hitt er sennilega enn þá grínaktugra, að hér á að heita þingflokkur sem er að tilkynna það með pomp og prakt að hann sé að auka kyn sitt í bókstaflegri merkingu þess orðs, m. a. með því að hv. þm. Eggert Haukdal er nýorðinn þátttakandi og meðlimur með réttindum og skyldum sem því fylgja í þessum þingflokki, og síðan falla atkv. hér í kvöld út og suður eins og auðvitað öllum þm. er ljóst. Það hefur verið talað um það í kvöld, að það sé út af fyrir sig ekki þinglegt eða drengilegt að vera að níðast á hv. þm. Valdimar Indriðasyni með þeim hætti sem gert hefur verið hér í kvöld. Maðurinn er óvanur og sennilega þekkir hann ekki þær leikreglur sem hér hafa tíðkast. En hlýtur það ekki að koma fleirum en mér spánskt fyrir sjónir, að þessi nýi varaþm. Sjálfstfl. - skulum við segja - verði með atkv. sínu valdur að þeirri skattahækkun sem hér er verið að samþykkja, þrátt fyrir margítrekaða yfirlýsingu formanns flokksins, hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, um að hið gagnstæða sé stefna Sjálfstfl.? Það er augljóst, að við öll þessi tíðindi verður að fara að breyta um tungutak í íslenskum stjórnmálum. Hvað þýðir stefna Sjálfstfl. ef ekkert er við það að athuga og enginn gerir við það aths., að hv. þm., nýinntekinn í þingflokk Sjálfstfl., Eggert Haukdal, að ég ekki tali um hv. varaþm. Valdimar Indriðason og þá fleiri sem hér sitja, ef menn greiða atkv. út og suður eins og gert hefur verið? Hverju á fólk yfirleitt að treysta og hverjar eru leikreglur stjórnmálanna ef ekkert er við þessa framkomu að athuga? Það er óhætt að vísa ábyrgðinni af því, sem hér hefur verið að gerast, alfarið í fangið á Sjálfstfl. Flokkurinn er augljóslega stjórnlaus í alla staði. Forustumenn hans ráða ekki neitt við neitt. Það er ekki lengur hægt að segja að það sé þessum þremur mönnum, sem keyptir voru fyrir ráðherrastóla, einum að kenna hvernig komið er. Varaþm. hv. hefur hér í kvöld sýnt fram á að þetta er miklu flóknara mál, greinilega djúptækara og nær miklu víðar en þar er um að ræða. Og ég þarf að endurskoða eigin hugmyndafræði um metnaðinn í dr. Gunnari Thoroddsen, því að augljóst er að það mál er bæði flóknara og víðfeðmara en hér hefur áður verið greint frá í fræðilegum vangaveltum um þessi mál. En kostulegustu tíðindin af þessu öllu eru kannske þau, að tveimur eða þremur dögum eftir að frá því er greint, að hv. þm. Eggert Haukdal - sem bauð sig fram af L-lista og er auðvitað ekki sekur um að hafa svikið eitt eða neitt, því mér er ekki kunnugt um að hann hafi lofað einu eða neinu - sé kominn í þingflokk Sjálfstfl., að við héldum með þeim réttindum og skyldum sem því fylgja, þá snúist hann gegn þingflokknum, aðeins tveimur kvöldum seinna, og í fyrsta skipti sem eitthvað reynir á. Væri nú ekki ráð fyrir þingflokk Sjálfstfl. að hætta þessum leikaraskap og leysa bara þingflokkinn upp? Það eru áreiðanlega nóg herbergi hér í húsinu, t. d. hér undir stiganum, sem hægt er að nota sem minni háttar þingflokksherbergi fyrir þennan þingflokk, alls konar smáherbergi þar sem þeir geta verið einn og tveir og þrír saman. Það er alveg augljóst, að það að kalla þetta þingflokk hefur enga merkingu.  Sjálfstfl. hafði tiltekna stefnu fyrir kosningar, það er rétt. Hv. þm. Eggert Haukdal bar enga ábyrgð á þeirri stefnu. Hann bauð sig fram fyrir allt annan flokk, L-listann á Suðurlandi. En Sjálfstfl. hafði tiltekna stefnu. Hann hafði þá stefnu m. a. að afnema hina 19 skatta vinstri stjórnarinnar. Það var stefna, rétt eða röng, við skulum láta það liggja milli hluta að sinni, en þetta var kosningastefnan sem Sjálfstfl. hafði á þeim tíma. Nú er alveg augljóst að flokkurinn er klofinn í frumeindir sínar um það, með hverjum hætti þessari stefnu skuli framfylgt. Og þegar hv. þm. Geir Hallgrímsson kemur hingað í ræðustól og verður einbeittur í framan og segir að það sé stefna Sjálfstfl. að afnema þessa 19 skatta, þá er það einfaldlega ekki satt. Það er beinlínis ósatt, vegna þess að hv. þm. og hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen, hæstv. ráðh. Friðjón Þórðarson, hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson, þeir framfylgja alls ekki þessari stefnu. Því má svo bæta við, að hv. þm. Albert Guðmundsson, sem að vísu hefur öðrum hnöppum að hneppa um þessar mundir, hefur verið ærið óviss í þessari flatsæng, svo ekki sé meira sagt. En svo bætist grínið við, að maðurinn utan flokksins, hv. þm. Eggert Haukdal, er nýgenginn inn í flokkinn, eins og lesa má í málgagni þjóðarinnar, og notar fyrsta tækifærið til þess að sparka í þennan sama flokk og greiða atkv. gegn því sem hv. þm. Geir Hallgrímsson segir að sé stefna flokksins. Það er þessi ómynd af stjórnmálaflokki sem ber ábyrgð á því fyrst og síðast, hvernig þessum málum nú er komið. Það er auðvitað þessi ómynd af stjórnmálaflokki sem ber ábyrgð á því að skattarnir á fólki í landinu eru að snarhækka nú á þessari nóttu, og þegar morgunn, heiðríkur morgunn 1. maí, hins alþjóðlega baráttudags launafólks úti um gjörvallan heim, rennur upp, þá verður fólkinu í landinu gert að greiða miklum mun hærri skatta en áður hafði verið ákveðið. Það er þetta sundurtætta sundrungarlið að viðbættum hv. þm. Eggert Haukdal, sem ber á því fulla og alla ábyrgð. Ég vil í fullri vinsemd beina því til hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, þegar hann kemur andagtugur hér upp og lýsir því hver sé stefna Sjálfstfl. í þessum efnum, að gera þá heiðvirðu undantekningu, að ég veit ekki betur en að ráðherrarnir og hinir tveir a. m. k. séu í Sjálfstfl., en þetta er ekki stefna þeirra. Hann verður þá að segja: Þetta er stefna minna manna í Sjálfstfl. Þetta er stefna tætingsliðsins, sem í kringum mig er, sem ég er að tala fyrir. Maðurinn er ekki að tala fyrir stefnu Sjálfstfl. í þessum efnum vegna þess að slík stefna er ekki til og hefur ekki verið til síðan dr. Gunnar fór að brölta á sinni tíð. Það er fyrst og fremst einn stjórnmálaflokkur sem ber á þessu fulla og alla ábyrgð, vegna þess að ef kosningaúrslitunum hefði verið framfylgt nákvæmlega, þá værum við ekki að hækka skattana hér í kvöld. Kosningaúrslitin sögðu til um aðra meðferð mála að því er þetta varðar. En það að þeir hv. þm. Geir Hallgrímsson og Ólafur G. Einarsson hafa ekki nema mjög takmarkaða stjórn á sínu liði, það er auðvitað fyrst og síðast orsök þeirrar ógæfu sem hér er um að ræða. Svo, herrar mínir, þegar þið lýsið því hver sé stefna Sjálfstfl. í þessum efnum, þá verðið þið - a. m. k. dr. Gunnars vegna, hæstv. ráðh. Pálma vegna og hæstv. ráðh. Friðjóns vegna og vegna mannsins sem er nýgenginn inn í þingflokkinn til ykkar og tekinn með pomp og prakt, að því er lesa má í málgagni þjóðarinnar, og hv. þm. Alberts Guðmundssonar vegna, sem að vísu hefur öðrum hnöppum að hneppa eins og kunnugt er, - en þið verðið að gera þessar heiðarlegu undantekningar, þið verðið að beita frádráttaraðferðinni áður en þið lýsið því hver sé stefna Sjálfstfl. í þessum efnum. Það er við Sjálfstfl. að sakast og þá staðreynd, að Sjálfstfl. er pólitískt flakandi sár. Það tekur mörg ár að brjótast út úr þeirri sjálfheldu, út úr þeim harmleik sem hér hefur verið að gerast. En haldið þið ekki áfram að blekkja þjóðina í þá veru, að hér sé um einn heildstæðan og heilsteyptan stjórnmálaflokk að ræða. Það er auðvitað ekki. Sjálfstfl. er klofinn í einn, tvo, þrjá, fjóra, fimm arma, það er staðreynd. Og því fyrr sem talsmenn Sjálfstfl. viðurkenna þessa staðreynd, þeim mun fyrr veit þjóðin að hverju hún gengur, hverjir raunverulegir valkostir í stjórnmálum eru. Og því fyrr sem þjóðin veit það, því fyrr sem þjóðin hefur réttari upplýsingar, líka frá þessum mönnum sjálfum, þeim mun fyrr eru valkostirnir skýrir. Þetta þurfum við að hafa skýrt fyrir okkur. Þessi sök er stór og það er rangt að reyna að breiða yfir hana.

Landbrh. (Pálmi Jónsson). Herra forseti. Í öllu því orðaskvaldri, sem hér hefur verið flutt, og öllum þeim ræðum stjórnarandstæðinga, sem fluttar hafa verið um þetta mál og ýmis önnur hér á undanförnum vikum, höfum við stjórnarliðar tekið það ráð að láta ræðuhöld fram hjá okkur fara án þess að hafa mikil afskipti af. Þetta er, eins og öllum er kunnugt, nauðsynlegt til að freista þess að mál nái þó að lokum fram að ganga. Ég mun þess vegna ekki hér gera neinar aths. eða blanda mér í þær efnislegu deilur sem hér hafa átt sér stað, jafnmiklar rangfærslur og hér hafa þó verið á borð bornar, bæði í kvöld og marga aðra daga. Hér hefur mönnum orðið tíðrætt um ábyrgð Sjálfstfl. Ég ætla aðeins að segja um það efni, að ég mun ekki varpa af mér þeirri ábyrgð að styðja það frv. sem hér er á dagskrá. Ég mun ekki heldur varpa af mér þeirri ábyrgð að hafa átt þátt í myndun þeirrar ríkisstj. sem nú situr. Til þess lágu efnislegar ástæður sem ég hef greint frá annars staðar og mun greina frá betur við önnur tækifæri. Til þess eru næg tækifæri seinna, en undan þeirri ábyrgð ætla ég ekki að skorast. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson kastaði til mín orðum alveg sérstaklega. Hv. þm. benti á mig sem sérstakan persónugerving metnaðar og hroka og hana sem galaði á hærri haug en nokkur maður annar. Ég ætla ekki að ræða þessa eiginleika mína né bera þá saman við til að mynda hv. þm. Sighvat Björgvinsson hvað þetta snertir. En hv. þm. Sighvati Björgvinssyni varð einnig tíðrætt um innræti, og ég hygg að ýmsa þá hv. þm., sem þekkja okkur báða, muni gruna að innræti okkar muni ekki sérlega líkt, a. m. k. ekki hið sama.



Herra forseti. Ég vil nú aðeins leiðrétta það hjá hæstv. forsrh., að ég hafi leitað til hans í sambandi við leiftursóknina. Ekki man ég nú eftir að ég hafi nokkurn tíma haft orð á því, að hæstv. forsrh. hafi frætt mig mikið um þau efni, enda er mér satt að segja ókunnugt um hvort hann skildi í hverju hún var fólgin. Hins vegar er það ekkert launungarmál, að við, sem vorum ungir sjálfstæðismenn í kringum 1960 og fylgdumst með þeirri ríkisstj. sem kennd var við viðreisn, við lásum með mikilli athygli þá stefnu sem boðuð var í skattamálum í sambandi við þá viðreisn. Þaðan hafði ég þann lærdóm sem ég var að lýsa áðan. Til að rifja þetta upp, skal ég nú lesa, með leyfi hæstv. forseta, nokkuð af því sem ég fræddist um á þessum árum. Gunnar Thoroddsen, þáv. fjmrh., núv, hæstv. forsrh., sagði m. a. á landsfundi Sjálfstfl. á árinu 1961: „Það er auðvitað öllum ljóst, að það ástand í skatta- og útsvarsmálum, sem hér hafði ríkt um langan aldur, var ekki aðeins óviðunandi, heldur hættulegt fyrir alla velmegun og lífskjör þessarar þjóðar. Þetta skattaástand hefur verið til niðurdreps fyrir atvinnureksturinn, meinað atvinnufyrirtækjum að endurnýja sig, efla og auka starfsemi sína og afköst. Og í fjölda tilvika hafa þessir skattar dregið úr framtaki og orku einstaklinganna. Þess eru mörg dæmi sem við þekkjum með sanni. Þess eru dæmi, að þegar sjómenn hafa verið orðnir alltekjuháir og óskað var eftir eiginkonum þeirra til vinnu í frystihúsum, hafa menn þeirra amast við því vegna þess að skatturinn tæki kúfinn af tekjunum. Þannig hefur skattafarganið ekki aðeins verið til óþurftar fyrir atvinnuvegina, heldur og dregið úr dugnaði og vinnusemi einstaklinganna. En auk þessa hefur skattaáþjánin haft þau áhrif, að skattsvik hafa verið orðin almennari á Íslandi heldur en í nágrannalöndum okkar. Í rauninni var svo komið, að þorri manna taldi eðlilegt og réttlætanlegt að draga undan skatti það sem mögulegt var. Þetta skapaði svo aftur hið mesta misrétti og ranglæti. Þeir þjóðfélagsborgarar, fyrst og fremst launamenn, sem urðu að telja fram allar tekjur sínar, töldu oft með réttu að skattar þeirra væru í hinu argasta ósamræmi við skatta nágrannans, sem hafði hagrætt sínu framtali betur. Það er orðið þjóðfélagsvandamál, þjóðfélagsböl, ef það er komið inn í almenningsálitið, að sjálfsagt sé að draga undan eins og frekast er fært.“ Þetta er kafli úr landsfundarræðu hæstv. forsrh. á árinu 1961. Og það er athyglisvert, að sá stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. sem fjarverandi er, Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, sagði í sjónvarpsþætti í gærkvöld að hann óttaðist að við yrðum að flytja inn 4000 Ástralíustúlkur til þess að vinna í frystihúsunum af því að skattarnir væru orðnir svo háir, nákvæmlega það sama og hæstv. forsrh. var að lýsa að verið hefði í tíð vinstri stjórnarinnar áður en hann varð fjmrh. í upphafi viðreisnar. Nákvæmlega það sama. Tveim árum síðar sagði þáv. hæstv. fjmrh. á landsfundi Sjálfstfl., með leyfi hæstv. forseta: „Ef við víkjum að fyrsta meginatriðinu, tekjuöflun ríkisins, komum við strax að grundvallaratriði, sem er viðhorfið til beinna og óbeinna skatta. Áður fyrr var mikill ágreiningur um það milli sjálfstæðismanna annars vegar og hins vegar sósíalista og kommúnista, hvort ætti að afla tekna fyrst og fremst með beinum sköttum eða óbeinum. Sósíalistar og kommúnistar héldu fram hinum beinu sköttum, þeir ættu að greiða hina stighækkandi tekjuskatta sem breiðust hefðu bökin, en tollar og aðrir óbeinir skattar ættu að vera sem allra lægstir, því að þeir kæmu þyngst niður á alþýðu. Sjálfstæðismenn héldu því fram, að háir beinir skattar væru skaðsamlegir á marga lund, drægju úr framkvæmdum, framtaki og vinnusemi manna, sköpuðu margvíslegt ranglæti og leiddu til skattsvika ef skattstigar færu úr hófi. Nú á síðustu árum hefur orðið gjörbreyting á viðhorfi manna í þessu efni. Margir þeirra, sem áður héldu fram ágæti hinna beinu skatta fram yfir þá óbeinu, hafa horfið frá fyrri skoðunum. Þetta hefur gerst bæði hér og í nágrannalöndum okkar. Það eru bráðum komin sex ár síðan haldinn var hér þingmannafundur Norðurlanda þar sem þáv. fjmrh. Norðmanna, Bratteli, einn af forustumönnum jafnaðarmanna í Noregi, flutti stórfróðlegt og athyglisvert erindi um beina og óbeina skatta. Hann hafði látið fara fram í Noregi rækilegar athuganir á þessum málum. Niðurstöður hans brutu í bág við fyrri kenningar jafnaðarmanna. Við eigum að draga úr hinum beinu sköttum, en taka í staðinn upp óbeina skatta, fyrst og fremst söluskatta. Hann færði fyrir þessu sterk rök. Sú hefur orðið raunin á þar sem jafnaðarmenn ráða mestu á Norðurlöndum, að teknir hafa verið upp óbeinir skattar í æ ríkari mæli. Það sama hefur gerst hér á þessu kjörtímabili. Við fyrstu sýn munu vafalaust margir segja: Það er meira réttlæti í því að ná ríkistekjum inn með beinum sköttum af þeim sem hafa háar tekjur, það er rétt að þeir borgi meira en hinir, í stað þess að tollar og söluskattar lenda einnig á fátæka fólkinu. Þetta lítur eðlilega út við fyrstu sýn. En reynslan sýnir og sannar allt annað. Þegar beinir skattar eru komnir úr hófi, eins og þeir voru komnir ekki aðeins hér heldur í flestum nágrannalöndum okkar, þá draga þeir úr framtaki manna. Ekki aðeins draga þeir úr uppbyggingu og eflingu atvinnulífsins, heldur voru þess mörg dæmi að launamenn, sem voru komnir sæmilega hátt í tekjum, höfðu ekki áhuga á því að leggja á sig meiri vinnu og afla meiri tekna vegna þess hve mikið hlutfallslega fór þá í skatta. Fyrir fáum árum fór ég í sjávarpláss hér úti á landi. Þar voru mér sögð dæmi þess, að þegar sjómenn hefðu aflað mikilla tekna, komið var fram á haust og eiginkonurnar vildu fara að vinna í frystihúsum og afla sér aukatekna, þá var það illa séð af eiginmönnunum. Þetta gat hækkað skattana verulega og þegar ætti að fara að greiða þá væri erfiðara að fá konurnar til þess að borga af sínum tekjum þeirra part af skattinum. Og það er athyglisvert, að þar sem atvinnuleysi er eitthvað að ráði nú, t. d. í Bandaríkjunum og Bretlandi, er fyrsta ráðið, sem menn gripa til, að lækka hina beinu skatta. Framsóknarmenn hafa mjög reynt að koma óorði á Kennedy Bandaríkjaforseta með því að kenna hann og flokk hans við Framsókn. En þegar hann leggur fram till. til að draga úr atvinnuleysinu er fyrsta ráðið að lækka hina beinu skatta á atvinnurekstrinum til þess að skapa atvinnufyrirtækjunum möguleika á að færa út kvíarnar, efla starfsemi sína, endurnýja hana og auka og þar með skapa aukna atvinnu. Hinir háu beinu skattar hafa jafnan leitt til undandráttar undan skatti. Þar komum við að öðru atriði. Þetta skipulag leiðir oft til þess, að verulegur þungi skattabyrðarinnar lendir einmitt á hinum efnaminni launamönnum. Meðan skattarnir voru hér sem hæstir þurftu launamenn, sem urðu að borga háa skatta, oft að horfa upp á það, að nágranni þeirra, sem hafði aðstöðu til þess að telja ekki allt fram, greiddi ekki nema brot af þeim skatti sem á launamanninn var lagður. Þetta skapaði svo mikið ranglæti milli manna innbyrðis að til vandræða horfði. Ég held að flestir menn muni kjósa heldur að borga það, sem á að fara til ríkisins, jafnóðum í vöruverði, um leið og þeir kaupa vöruna, heldur en að þurfa að snara út þúsundum kr. í beinan skatt. Þar við bætist að álagning og innheimta hinna óbeinu skatta, tolla og söluskatts, eru miklu ódýrari og handhægari heldur en hinna beinu skatta. Það var eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstj. að lækka verulega beinu skattana, fella tekjuskattinn með öllu niður af almennum launatekjum og síðan að endurskoða allt skattkerfið með það fyrir augum að gera atvinnurekstrinum kleift að byggja sig upp og endurnýjast.“ Svo mörg voru þau orð. Það er athyglisvert, að núv. ríkisstj. velur hátíðisdag verkalýðsins til þess að hækka hlutfallslega beina skatta af atvinnutekjum verkamanns, meðalatvinnutekjum verkamanns frá því sem áður var. Það er líka annað athyglisvert í þessu sambandi. Hæstu skattar eru núna 64–65%. Sumir af talsmönnum hæstv. ríkisstj. hafa reynt að verja þessar drápsklyfjar með því að verðbólgan verði gífurlega mikil á þessu ári. Að vísu hefur hæstv. forsrh. sagt í sjónvarpi að það sé algjör misskilningur. En sumir halda því fram, að verðbólgan verði jafnvel 55% og það réttlæti 65% í beinum sköttum af því að þeir séu greiddir eftir á. Ég vil nú ekki trúa því, að hæstv. forsrh. sé haldinn þeirri vinstri villu að bera þvílíkan rökstuðning á borð fyrir hinum háu beinu skattþrepum. Ef við fylgjum þessum hugsanagangi, og það miklu fremur nú en endranær þar sem samningar eru lausir, þá erum við að kalla á að launþegarnir sjálfum sér til bjargar síðari hluta ársins spenni kaupkröfurnar upp til þess að lifa skattahækkanirnar af. Það eru þess vegna ekki rök, að í mikilli verðbólgu sé réttlæting fólgin í því að hækka beinu skattþrepin eins og nú er gert, vegna þess að það kallar á andsvar launafólksins. Launamaðurinn á ekkert annað svar en að krefjast þeim mun hærri grunnkaupshækkana sem tekjuskattstiginn er píndur upp. Þetta er augljóst öllum mönnum. Ég veit ekki hvort ég á að endurtaka það, það er nú hálfþreytandi, en gaman væri að fá gleggri upplýsingar um hvernig það má vera, að tekjuskattsálögurnar á þjóðina í heild minnki þegar tekjuskattsinnheimtan vex meira en verðbólgunni nemur. Hæstv. forsrh. gerði ekki tilraun til að svara þessu áðan, sem ekki er von, frekar en annarri þeirri réttmætu gagnrýni sem fram hefur komið á það skattalagafrv. sem meiningin er að samþykkja nú á næstu stundum. En það var ein spurning sem ég spurði hæstv. sjútvrh. um áðan og hann skaut sér undan að svara, og það var hvort hann væri sammála forsrh. um að 1% launahækkun þýddi 1% verðbólgu. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: er hann sammála þessari kenningu? Það hefur stundum komið fyrir að Alþb. hefur haldið því fram, að launakjörin hafi engin áhrif á verðbólguna. Nú hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir í sjónvarpi, að 1% launahækkun þýði 1% hækkun verðbólgu þegar ár sé liðið. Hvað segir hæstv. félmrh. um þetta? Er hann sammála þessum skilningi? Ef það fólk, sem lægstar hefur tekjurnar, fær 1% hækkun sinna launa, þýðir það þá undir þeirri ríkisstj., sem nú situr, að verðbólgan þurfi endilega að hækka um 1%? Það væri afskaplega fróðlegt að fá þetta upplýst. Þetta kom fram í sjónvarpsþætti í gær. Frekari skýringar voru ekki á þessu gefnar af hæstv. forsrh.

Má ég skýra þetta fyrir þér?

Ég fékk nú ekki að skýra mikið út þegar hæstv. forsrh. var að tala í sjónvarpið og skrökva því að þjóðinni að skattar lækkuðu á meðaltekjum.

Má ég skýra það fyrir hv. þm., að þetta er ekki pólitískt mat, heldur hagfræðilegt mat, sem ég skýrði frá í gær.

Hvaða hagfræðingur er sammála hæstv. forsrh.?

Þjóðhagsstofnun Íslands.

Er hún sammála því?

Já.

Það er nefnilega það, það er fróðlegt. Það væri gott að fá það frá Þjóðhagsstofnun þá, að 1% hækkun á almennum launatekjum þýddi 1% hækkun verðbólgu. Það væri mjög fróðlegt. 

En ræðumaður sjálfur, hvað segir hann?

Ég tel það sama og m. a. Ólafur Björnsson sem hæstv. forsrh. var einu sinni kunnugur. Og það hittist nú þannig á, að við höfum spurt um þetta í verkalýðsráði Sjálfstfl., einmitt um þetta atriði. Og hann var nú ekki þessarar skoðunar. En annars býst ég við því, að hæstv. forsrh. geti sjálfur rætt þetta við hann. Þeir voru einu sinni kunnugir.

Ég var að spyrja um álit ræðumannsins.

Ég er ekki sammála þessu, nei. Ég er ekki sammála þessu, hæstv. forsrh., frekar en ýmsu öðru.  Ég vil svo í tilefni af þessum degi aðeins rifja upp leiðara Þjóðviljans þegar núv. hæstv. heilbr.- og félmrh. var ritstjóri, í tilefni af 1. maí 1978. Þessi leiðari bar fyrirsögnina: „Kjósum ekki kaupránsflokkana“ - og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í 1. maí ávarpi fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík og Iðnnemasambands Íslands í fyrra var lögð áhersla á að fram undan væru þáttaskil: eftir samfellt varnarstríð í tvö ár væri tímabil sóknarinnar hafið. Í ávarpinu var því lýst yfir, að reykvísk alþýða væri staðráðin í „að berjast til sigurs gegn óbilgjörnu ríkisvaldi og auðstétt landsins, sem á fáeinum misserum hafa efnt til hrikalegrar kjaraskerðingar, þannig að Ísland er nú orðið láglaunasvæði.“ Þess var krafist í ávarpinu, að ríkisstj. færi frá, og lögð áhersla á að afstaða hennar til tillagna verkalýðshreyfingarinnar í efnahagsmálum væri prófsteinn á viðhorf ríkisstj., skilning hennar eða skilningsleysi. Í þessum tillögum bentu verkalýðssamtökin á efnahagslegar ráðstafanir sem hefðu skapað svigrúm til kjarabóta án þess sem kalla mætti grundvallarbreytingar á gerð þjóðfélagsins. Í lok ávarpsins í fyrra sagði á þessa leið: „1, maí 1977 fylkir reykvísk alþýða liði til sóknar fyrir bættum lífskjörum gegn fjandsamlegri auðstétt og ríkisvaldi. Hún heitir á hvern einasta einn að ganga fram og gerast virkur í baráttunni.“ Ég get skotið því hér inn, að í þessum leiðara er talað um samfellt varnarstríð í tvö ár. Hvað er það sem verkalýðshreyfingin er búin að vera að heyja síðan þessi hæstv. ráðh. settist í fyrsta skipti í stjórnarráðið? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar hjá honum um það til dæmis, hvað lífskjör verkamanns hafa versnað mikið á síðari helmingi ársins 1979 og fyrri helmingi þessa árs? Ætli kjaraskerðingin frá áramótum sé ekki 2–3%, bara frá áramótum. Og hvernig var það síðasta ársfjórðunginn 1979? Ég ætla að lesa þetta áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki verður annað sagt en launamenn á Íslandi hafi tekið þessum heitu áskorunum vel. Í sjö vikur í fyrravor stóð yfirvinnubann, svæðaverkföll og starfsgreinaverkföll, og þær aðgerðir báru svo góðan árangur, að seint í júní voru undirritaðir samningar sem staðfestu það, að vörn hafði verið snúið í sókn, og verkalýðshreyfingin sótti fram á kostnað auðstéttanna. Nokkrum mánuðum síðar fóru opinberir starfsmenn í sitt fyrsta verkfall og tryggðu sér allmyndarlegar kjarabætur eftir eldskírn stéttabaráttunnar. Þannig var ljóst að verkalýðshreyfingin hafði faglegt afl til þess að knýja fram kjarabætur, jafnvel þó að í landinu sitji fjandsamleg ríkisstj.“ Þessi ríkisstj. svaraði opinberum starfsmönnum þegar þeir settu fram sínar kaupkröfur, þessi fjandsamlega ríkisstj. En hvað hefur nú gerst? Hvar er svar þeirrar ríkisstj., sem nú situr, við kröfum opinberra starfsmanna? Það hefur ekki borist enn. Skyldi það standa í ávarpi verkalýðshreyfingarinnar á morgun eða í dag, að ríkisstj. sé fjandsamleg? Skyldi Benedikt hafa samþykkt það og Snorri? Það verður fróðlegt að fylgjast með því. Hér segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: „En varla var blekið þornað á undirskriftum kjarasamninga opinberra starfsmanna þegar öllum samningum var rift með lagaboði. Ríkisstjórn landsins braut sjálf gegn þeim lýðræðislegu og lagalegu grundvallarreglum sem samningar verkalýðs og atvinnurekenda hvíla á. Verkalýðshreyfingin lýsti sig þá óbundna af ólögunum, efndi til allsherjarverkfalls 1. og 2. mars s. l., nú stendur yfir útskipunarbann Verkamannasambands Íslands og Iðja í Reykjavik hefur boðað verkfall eftir mánaðamótin. Verkalýðshreyfingin ætlar að sækja sinn rétt, en reynslan sýnir hins vegar að þó henni tækist það skortir hana pólitískt afl til þess að verja rétt sinn þegar á herðir. Í því ljósi ber að lesa 1. maí ávarp Fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna, BSRB og Iðnnemasambands Íslands sem birt er landsmönnum í dag. Í því ávarpi segir einmitt: „Verkalýðshreyfingin hafði faglegt afl til þess að knýja fram kauphækkanir 1977, en skorti pólitískan styrk til þess að standa vörð um ávinning kjarasamninganna.

Var þetta ekki samið með krötum, maður?

Eigi að nást varanlegur árangur verður pólitísk og fagleg barátta verkalýðssamtakanna að haldast í hendur. Með því einu móti er unnt að gjörbreyta íslenska þjóðfélaginu, valda straumhvörfum. Við þessar aðstæður fylkir íslensk alþýða liði l. maí 1978.“ Það er augljóst hér hvað átt er við. 1. maí ávarpið er faglegt og pólitískt ákall til launafólks um að læra af reynslunni, læra af þeirri staðreynd að faglegt afl dugir ekki eitt sér, pólitískt afl verður að slá skjaldborg um verkalýðshreyfinguna, árangur hennar og baráttu. 1. maí ávarpið er ákall til launafólks um að kjósa ekki kaupránsflokkana, Sjálfstfl. og Framsfl., eins og launafólk hefur óneitanlega gert þúsundum saman í kosningum undanfarinna ára. Sú afstaða mikils fjölda launamanna hefur sprottið af margvíslegum ástæðum sem ekki verða gerðar að umtalsefni hér að sinni, en þessi afstaða hefur orðið öllum launamönnum dýr og sársaukafull vegna kauplækkana og kjaraskerðingar sem þessir flokkar bera ábyrgð á. Krafa dagsins og ákall er því: Kjósið ekki kaupránsflokkana, tryggið pólitískt afl verkalýðsins, því eftir kosningar tekur annars við kauprán og réttindaskerðing. Í þessari forystugrein var í upphafi minnst á sóknarhvatningu verkalýðssamtakanna 1977. Sú sóknarhvatning hlaut hljómgrunn í víðtækri faglegri baráttu, sem bar mikinn árangur með sólstöðusamningunum og samningum BSRB s. l. haust. Vorið 1978 þarf einnig að verða sóknarvor, pólitískt sóknarvor alþýðunnar, sem skynjar þá möguleika sem nú eru til þess að valda straumhvörfum, þáttaskilum í sögu íslenskrar alþýðuhreyfingar. Látum það tæki ekki úr greipum ganga! Fram til sigurs í kjarabaráttunni! Fram til sigurs í stjórnmálabaráttunni! Til baráttu á baráttudegi verkalýðsins 1. maí 1978!“ Svo mörg voru þau orð núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. meðan hann var ritstjóri Þjóðviljans. En hvað hefur hann nú gert til þess að reyna að standa við þessi orð? Hvað skyldi hann vera búinn að standa oft að löggjöf hér á Alþingi sem skerti kjarasamningana frá 1977? Ég kann ekki að rifja það upp í fljótu bragði. Og hvað skyldi skerðing kaupgjaldsvísitölunnar vera mikil þegar allt er talið? Hann hafði orð á því hér um daginn, að það mætti búast við að kaupgjaldsvísitalan mundi ekki skerðast meira í bili, mestöll skerðingin væri komin fram. Ætli hæstv. félmrh. hafi reiknað þetta út? Það væri gaman að sjá. Það er líka svolítið skemmtilegt að fylgjast með því, að þegar þessi ríkisstj., sem meira að segja hæstv. forsrh. er viðkvæmur fyrir nú, ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, lét af völdum var það samdóma álit allrar verkalýðshreyfingarinnar, eða þeirra fulltrúa sem skipuðu Alþfl. og Alþb., að ástandið í þjóðfélaginu væri þannig að atvinnuvegirnir og þjóðfélagið gætu risið undir þeim kjarabótum, sem fólust í samningunum 1977, þá um vorið. Það var mat þessara manna, forustumanna Alþýðusambands Íslands, forustumanna BSRB og forustumanna BHM. Síðan hefur vinstri stjórn verið við völd í hálft annað ár, og hvernig er ástandið þá? Álögur ríkisvaldsins á launþega og atvinnureksturinn hafa stóraukist. Því er lýst yfir og það er gefið út af Þjóðhagsstofnun, að þjóðartekjur á mann muni minnka um 1%. Verkalýðshreyfingin heldur að sér höndum, hver mánuðurinn liður á eftir öðrum án þess að raunverulega sé sest að samningaborðinu, og þær grunnkaupshækkanir, sem farið er fram á, eru um 5%. Það rifjar upp að á árinu 1977 var samið um 44% grunnkaupshækkun á einu og hálfu ári, svo það er aldeilis ólíku saman að jafna. Og ég verð að segja það, að þeim mönnum, sem mest og best treystu mönnum eins og núv. hæstv. félmrh. á því herrans ári 1978, getur ekki verið gerð meiri háðung fyrir sína barnalegu trúgirni heldur en sú skattpíningarlöggjöf sem á að samþykkja á þessari nóttu, á hátíðisdegi verkalýðsins. Það er líka, vil ég segja, hálfbroslegt, þegar maður flettir þessum gömlu blöðum, að sjá það, að nokkrum dögum fyrir 1. maí á árinu 1978 var þessi sami hæstv. ráðh., þá sem ritstjóri Þjóðviljans, að hreykja sér yfir því, að Sósíalistaflokkurinn hefði fyrst fengið fylgi vegna þess að Alþfl. og Sjálfstfl. stóðu að gerðardómslögum á sjómenn árið 1942. En hvað var fyrsta verk þeirrar ríkisstj. sem þessi hæstv. ráðh. sat í, síðustu vinstri stjórnar? Á fyrsta árinu var settur gerðardómur á sjómenn sem hann stóð að ásamt öðrum Alþb.-mönnum sem þá sátu á þingi. Og ég verð að segja að það var hálfraunalegur endir fyrir Eðvarð Sigurðsson, sem fyrst komst í stjórn Dagsbrúnar í kjölfar gerðardómsins á sjómenn á árinu 1942, að sú síðasta ríkisstj., sem hann studdi, skyldi einnig verða til þess að setja gerðardóm á sjómenn. En það sýnir svo eitt með öðru þann galla sem á þingræðinu er, að þetta frv., þessi brbl. um gerðardóminn á sjómenn, þau runnu úr gildi um síðustu áramót, þannig að þau koma ekki til afgreiðslu hér á Alþ. né umfjöllunar. Hefði þó vissulega verið fróðlegt og skemmtilegt að skiptast á skoðunum um þá atburði sem þar gerðust í sambandi við sjómenn, og einnig mætti tala langt mál um það, hvernig að sjómönnum hefur verið vegið æ ofan í æ nú á síðustu misserum.



Herra forseti. Það má hverjum ljóst vera, sem les þingsköp Alþingis, að þau tryggja mjög svo vel að menn geti komið hér skoðunum sínum á framfæri, en aftur á móti gæta þau þess varla, að mál komist eðlilega fram. Þess vegna hefur hæstv. forseti mjög gjarnan brugðið til þess ráðs að gera samkomulag um að málum sé lokið á ákveðnum tíma. Hann hefur náð árangri í því að stjórna þannig þd., að oft og tíðum hefur verið til fyrirmyndar. Í kvöld höfðum við fyllstu ástæðu til að ætla að hann hefði einnig gert samkomulag sem við yrði staðið og hljóðaði á þá leið, að ákveðnum málum skyldi lokið 30. apríl. Ég vil að hæstv. forseti upplýsi það hér og nú, við hverja hann gerði samkomulag, þannig að þd. megi ljóst vera, hverjir sviku það samkomulag, og jafnframt að öllum megi ljóst vera að við svik á samkomulagi eins og þessu hlýtur að bresta visst traust hér innan þingsins. Jafnframt finnst mér það vanvirða við þann dag, sem upp er runninn, að menn haldi áfram málþófi sem þessu. Ég hóf afskipti mín af stjórnmálum með ræðu 1. maí og kann því illa að hann sé notaður á þann veg sem hér er gert.



Með vísun til þessara orða hv. 5. þm. Vestf. vil ég taka fram, að það er að vísu misskilningur að ég hafi gert samkomulag við einn eða neinn um það, hvenær þetta mál yrði afgreitt úr hv. deild. Hins vegar var mér kunnugt um að stjórn og stjórnarandstaða höfðu gert um það samkomulag, að máli þessu skyldi lokið á miðvikudag, eins og það var orðað. En svo skipast mál nú, að nokkuð er liðið fram yfir miðnætti, og ekkert raunar við því að segja af því að kveðið er svo á að umr. skuli hið minnsta, áður en ræðutími er takmarkaður, standa í þrjár stundir. Hef ég ekki séð ástæðu til - þar sem mál hafa hér gengið sæmilega greiðlega fram og mjög greiðlega, má segja, á liðnum degi - að gera neina tilraun til þess að hefta málfrelsi manna. Vona ég að þetta verði ekki að ásteytingarsteini.



Herra forseti. Ég hefði talið ástæðu fyrir forseta hv. d. að benda ritara sínum á að við erum búnir að afgreiða hér fjölda mála í dag án þess að hafa haldið uppi umr., sérstökum töfum eða málþófi, eins og þessi hv. þm. kallar það nú. Ég mótmæli því að okkur skuli ekki gefast tími til þess að ræða þetta mál í örfáar klukkustundir, - mál sem hefur ekki aðeins gífurlega mikla þýðingu fyrir þjóðarheildina, heldur og sérstaklega fyrir launþega þessarar þjóðar sem eru einmitt nú við upphaf síns hátíðisdags sem að vísu nokkur blettur hefur fallið á í mínum huga við þær upplýsingar sem síðasti ræðumaður gaf.



Herra forseti. Ég vil fyrst beina örfáum orðum til hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og þeirra Alþfl.-manna sem hafa áhyggjur af okkur sjálfstæðismönnum og Sjálfstfl. Ég hef einnig ákveðnar áhyggjur og þakka þeim samúð í því sambandi. En sannleikurinn er sá, að það skýtur skökku við þegar þessir hv. þm. berja sér á brjóst og telja að Sjálfstfl. hafi gengið erinda skattpíningar í þessu landi. Alþfl. gekk til kosninga 1978 með ákveðna stefnuskrá. Eftir kosningar sveik hann þá stefnuskrá svo gersamlega, að hann var í sífelldri vörn, sífelldri upplausn, sífelldri sundrungu, sífelldum upphlaupum á þingi á 13 mánaða stjórnarferli þeirrar ríkisstj. sem hann kom saman á haustmánuðum 1978. Alþfl. ber ekki sitt barr síðan. Það, sem er ógæfa, ekki Sjálfstfl. heldur þeirra sjálfstæðismanna, sem gengu undir ok Alþb. og Framsfl., eins og Alþfl. 1978, og gerðu það kleift að mynda núv. ríkisstj. og tengja saman þessa ríkisumsvifaflokka sem Framsfl. og Alþb. eru, - það sem er ógæfa okkar félaga er að taka að sér þetta „veglega og göfuga“ hlutverk Alþfl. - innan gæsalappa og með háðsmerki á eftir! Það er ömurlegt hlutskipti, verð ég að segja. Og ég hefði unnt hæstv. forsrh., hæstv. landbrh., hæstv. dómsmrh. og þeim öðrum úr okkar flokki, sem stuðlað hafa að myndun þessarar stjórnar, veglegra hlutverks en að ganga í fótspor vesalings kratanna, ganga í fótspor þeirra krata, sem komu á fót vinstri stjórn númer þrjú, þeirri skattpíningarstjórn sem lagði á landsmenn 25–30 milljarða kr. auknar skattaálögur, og létu ekki þar við sitja, létu sér það ekki nægja. Þetta er ömurlegt hlutskipti, að láta Alþb. og Framsfl. teyma sig lengra út í fenið en jafnvel vesalings kratarnir létu teyma sig. Ég verð að játa það, að þetta er mér áhyggjuefni. Þetta er okkur sjálfstæðismönnum áhyggjuefni. En Sjálfstfl. ber ekki ábyrgð á því, vegna þess að Sjálfstfl. hafði ákveðna stefnuskrá fyrir kosningar, hefur ákveðna stefnuskrá og hefur tekið ákveðna afstöðu til núv. ríkisstj. og málefnasamnings og aðgerða núv. ríkisstj. Fyrir kosningar var það stefna Sjálfstfl. að lækka skatta og álögur um 35 milljarða kr., þar af 20 milljarða kr. til lækkunar á fjárlögum og 15 milljarða kr. til lækkunar á lánsfjáráætlun eða lánsfjáröflun til ríkisframkvæmda. Ég skal segja ykkur að einn helsti málsvari okkar fyrir kosningar skrifaði grein í Morgunblaðið 28. nóv. þar sem m. a. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er ekki lengur hægt að hækka skatta, þeir eru þegar orðnir allt of háir. Þetta verður að gerast með því að lækka ríkisútgjöldin. Hvernig á að fara að því? Taka þarf upp ný vinnubrögð við gerð fjárlaga.“ Og enn fremur: „Til dæmis mætti ákveða að fjárlögin skuli á næsta ári vera 10% lægri en fjárlagafrv. sem vinstri stjórnin lagði fram í okt. og hljóðaði upp á 350 milljarða.“ Og hvernig átti að ná þessum niðurskurði fram? Jú, m. a.: „Niðurgreiðslur úr ríkissjóði á landbúnaðarvörum kosta nú 20–30 milljarða á ári og eru komnar úr hófi. Hér má spara milljarða.“ Þetta eru allt skynsamleg orð. Ég vildi gjarnan hafa skrifað þau. En því miður get ég ekki tileinkað mér höfundarréttinn, þó að ég hafi kannske sagt eitthvað svipað á sama tíma. Höfundurinn er skráður Gunnar Thoroddsen, hæstv. núv. forsrh.  Orð hæstv. forsrh. voru: „Þetta verður að gerast með því að lækka ríkisútgjöldin.“ Hvar sjáum við lækkunarinnar stað? Fjárlagafrv. hefur hækkað frá því í haust og þar að auki margir útgjaldabálkar teknir út úr fjárlögunum og varpað yfir í lánsfjáráætlun eða beinlínis huldir, þannig að við fáum halla á rekstri ríkissjóðs á þessu ári. Þá segir hæstv. forsrh. fyrir kosningar að t. d. mætti ákveða að lækka fjárlögin á þessu ári um 10%, að þau eigi að vera 10% lægri en fjárlagafrv. sem vinstri stjórnin lagði fram í okt. og hljóðaði upp á 350 milljarða. Við erum með fjárlög upp á 350 milljarða, þó að búið sé að taka alls konar útgjaldaþætti út úr fjárlögunum. Hvar er 10% niðurskurðurinn sem hæstv. forsrh. boðaði fyrir kosningar? Og má ég spyrja: Hefur hann staðið við það að lækka niðurgreiðslur úr ríkissjóði af landbúnaðarvörum, sem hann nefndi sérstaklega sem aðferð til þess að lækka útgjöld á fjárlögum? Nei, því miður. Hæstv. forsrh. hefur ekki staðið við neitt af þessu. Og það er harmsaga út af fyrir sig. Það er áhyggjuefni, ekki bara Sjálfstfl., það er áhyggjuefni þjóðarinnar í heild, að örfáir sjálfstæðismenn skyldu ganga erinda Alþb. og Framsfl. En Sjálfstfl. sem slíkur ber ekki ábyrgð á því. Samþykktir hans fyrir og eftir kosningar hnigu í allt aðra átt. Sjálfstfl. fyrir og eftir kosningar er samkvæmur sjálfum sér, þótt einstaka menn hafi því miður brugðist því trausti sem menn báru til þeirra fyrir kosningar. Hæstv. forsrh. sagði að í þeim till., sem ég hefði borið fram, eða hugmyndum við stjórnarmyndun hefði ekki verið minnst á skattalækkanir. Ég vil leiðrétta þessi ummæli. Í þeim hugmyndum, sem ég bar fram í sambandi við þjóðstjórnarmyndun, kom það greinilega fram, að aðalinntak þeirra var að draga úr ríkisútgjöldum samkv. fjárlögum um 17–25 milljarða kr., þ. e. um u. þ. b. sömu upphæð og gert var ráð fyrir í stefnuskrá okkar sjálfstæðismanna fyrir kosningar. Í þeim tilgangi að mæta andstæðingum okkar og til þess að fá þá inn á þá þjóðstjórnarhugmynd, sem ég var þá og er enn þeirrar skoðunar að er fyrst og fremst til þess fallin að koma á þjóðarsátt og ná einhverjum árangri í baráttunni gegn verðbólgu, þá var það innifalið í þessari lækkun ríkisútgjalda um 17–25 milljarða, að hún skyldi fólgin í lækkun beinna skatta eða hækkun tekjutryggingar, svo að unnt væri að ná samkomulagi við launþega í landinu og taka úr sambandi vísitöluskrúfuna er næmi 10–15 prósentustigum. Á þennan veg hefðum við náð verðbólgunni niður þegar í septembermánuði nú í ár í 26% til 30%, í stað þess að við horfum fram til 50–60% verðbólguvaxtar á þessu ári. Þarna var um raunhæfa stefnu að ræða, samkvæma stefnu okkar sjálfstæðismanna fyrir kosningar, en þó með þeirri aðlögun, þeirri sáttfýsi og málamiðlun sem nauðsynleg var til að ná samstöðu með öðrum flokkum. Aðrir flokkar vildu ekki taka á verðbólguvandanum. Aðrir flokkar en Sjálfstfl. heyktust á að takast á við vandamálið. Núv. ríkisstj. var mynduð eingöngu vegna þess að menn tókust ekki á við vandann, en hlupu saman í keppni eftir valdastólum. Þessi ömurlegi sannleikur er að koma dag frá degi fram í dagsljósið, að ríkisstj. stendur ráðvana frammi fyrir öllum vanda. Hún lætur verðbólguna geisa áfram. Hún lætur hallast á í vöruskiptajöfnuði, í viðskiptajöfnuði, í lausafjárstöðu bankanna, í stöðu ríkisfjármála. Hvergi er veitt viðnám. Ríkisstj. slær sér á brjóst og segir: Gott og vel, við höldum niðri verðlagi í landinu. En með hvaða hætti heldur þessi ríkisstj. niðri verði í landinu? Með því að horfast ekki í augu við raunveruleikann. T. d. með því að heimila ekki nauðsynlegar verðhækkanir á hitaveitunni eða Landsvirkjunartöxtum, sem leiðir aðeins til þess að Landvirkjun þarf að taka meiri erlend lán, Hitaveitan þarf að taka meiri erlend lán. Greiðslubyrði erlendra skulda er komin langt upp fyrir það sem nokkru sinni hefur átt sér stað. Og hver er afleiðingin af þessari stefnu? Jú, hún er sú, að í stað þess að sú skynsamlega stefna sem var áður uppi höfð, að Hitaveita Reykjavíkur kostaði - ef ekki að öllu leyti nýframkvæmdir, þá að mestu leyti. Nú þarf hún að leita á náðir erlendra lánadrottna. Þetta leiðir til þess að Landsvirkjun, sem hafði það að markmiði að fjármagna Hrauneyjafoss 27–30% af eigin fé, verður að öllu leyti að leita á náðir erlendra lánardrottna. Nú andvarpar ríkisstj. og ráðh. vegna þess að Hrauneyjafossvirkjun krefst 30–32 milljarða í lánsfjáráætlun. En er það nokkuð undarlegt þegar menn vilja ekki viðurkenna raunveruleikann og það verðlag sem leiðir af því að menn vilja ekki takast á við verðbólguna, eins og þessi ríkisstj. hefur ekki viljað, eins og fyrrv. ríkisstj. kratanna vildi ekki, eins og fyrrv. vinstri stjórn vildi ekki og gat ekki. Þessir flokkar, sem nú standa að ríkisstj., eru eingöngu Alþb. og Framsfl. Okkur er það ömun og vonbrigði að félagar okkar skuli ganga undir þeirra vagni. Og að sumu leyti skil ég að kratarnir skuli hlakka yfir því, að þessir félagar okkar skuli vera í sömu klípu og stöðu og þeir voru, bandingjar Alþb. og Framsfl. En þetta er út af fyrir sig aukaatriði. Aðalatriði málsins er það, að við náum því hér innan þessara þingsala með stuðningi heilbrigðra þjóðfélagsafla utan þessara þingsala að skapa nýtt viðhorf til þess að koma á nýjum ráðstöfunum í baráttunni við verðbólguna. Þessi ríkisstj. hefur ekki sýnt nein merki til þess að gera það. Og því miður mun ferill hennar verða í samræmi við feril fyrri stjórnar Alþfl. og vinstri stjórna áður. Það hefur verið nefnt m. a. af hæstv. forsrh., að allt sé krötum að kenna og kratastjórninni. Það er síst mitt hlutverk að bera blak af þeirri stjórn og raunar ekki heldur af krötunum almennt. En ég held að enginn hafi gefið þeirri stjórn meiri eða betri syndakvittun en hæstv. forsrh. þegar hann bæði í útvarps-, sjónvarps- og blaðaviðtölum sagði, eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, að ekki væri þörf á neinum sérstökum ráðstöfunum, t. d. til þess að atvinnuvegir landsmanna væru reknir með eðlilegum hætti. Þetta var þvílík syndakvittun fyrir fráfarandi stjórn að engin fráfarandi stjórn hefur fengið aðra slíka. Það er þess vegna of seint til þess ráðs gripið af hálfu núv. stjórnarherra að kenna fráfarandi stjórn um þá erfiðleika sem við eigum nú við að glíma. Sannleikurinn er sá, að við höfum við að glíma erfiðleika frá tíð vinstri stjórnarinnar, sem lét af völdum í októbermánuði, og af völdum Alþfl.-stjórnarinnar, en því miður eru þessir erfiðleikar vaxandi af völdum núv. ríkisstj. Ég harma það. Og það frv., sem nú er verið að afgreiða, er til þess fallið að auka þá erfiðleika. Það er til þess fallið að torvelda samninga og koma í veg fyrir vinnufrið. Það er til þess fallið að auka spillingu í þjóðfélaginu. Það er til þess fallið að draga úr verðmætasköpuninni í þjóðfélaginu. Og þar með er það til þess fallið að koma í veg fyrir bætt kjör landsmanna. Það er ömurlegur boðskapur 1. maí 1980.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. kom í ræðustólinn áðan og vildi gera samanburð á þeim skattstigum, sem hér eru til umr., og þeim staðgreiðsluskattstigum sem voru í lögum nr. 40/1978. Það liggur í augum uppi, að ef svo hefði farið sem fór, að staðgreiðslan væri ekki lögfest, þá hefðu sjálfstæðismenn breytt skattstiganum til þess horfs sem þeir voru áður en þau lög tóku gildi. Samanburður við löggjöf, sem aldrei hefur náð fram að ganga, er ákaflega hæpin, eins og var hjá hæstv. forsrh. áðan. Athygli manna hefur vakið sú 6kyrrð sem hefur verið í þeim Alþfl.-mönnum síðari hluta kvöldsins, og furðulegt er að þeir hafa komið hér upp í ræðustólinn til þess að lýsa ábyrgð á hendur sjálfstæðismönnum á því sem nú er að gerast. Ég get mjög vel skilið, þegar nú er komið fram á 1. maí og þeir sjá hluta af eigin verknaði, að þá bíti sök sekan. En ég get ekki látið þessa umr. svo líða að ekki sé vakin athygli á skattastefnu Alþfl. og því sem gerðist á s. l. ári, eða frá því að Alþfl. kom í ríkisstj. á síðari hluta ársins 1978. Eins og hv. 1. þm. Reykv. vék að hér áðan, hefur það, að nokkrir þm. Sjálfstfl. hafa hlaupið í skarðið fyrir Alþfl.-menn í sambandi við skattastefnuna, verið okkur hinum, sem viljum fram halda stefnu Sjálfstfl., áhyggjuefni og að sjálfsögðu hefðum við kosið að aldrei hefði til þess þurft að koma. En það, sem er að gerast í dag með aðstoð Alþfl., er sannarlega athyglisvert. Tökum t. d. hækkun söluskatts. Þetta er í þriðja sinn sem Alþfl. samþykkir hækkun söluskattsins, nú úr 20 upp í 22%. Fyrst samþykkir hann söluskattshækkun í vinstri stjórninni, hún gefur út brbl., síðan gefur Alþfl.-stjórnin út brbl. á ný og í dag samþykkja Alþfl.-menn að hækka þennan skatt. Alþfl.-mennirnir samþykkja hækkun á vörugjaldi. Alþfl.-mennirnir samþykkja gjald á ferðalög til útlanda. Alþfl.-mennirnir samþykkja nýbyggingargjald. Alþfl.-mennirnir samþykkja skatt á verslunarhúsnæði. Ég trúi því ekki, að þeir hv. alþm., sem hér hafa talað - að vísu var komið fram yfir miðnætti - hafi verið búnir að gleyma því þegar þeir samþykktu þetta allt saman. Þær voru þungar áhyggjurnar sem hv. þm. Vilmundur Gylfason hafði af Sjálfstfl. og því, að þar hefði bæst einn í hópinn fyrir skömmu, og af atkvgr. hér í dag og því, hvaða stefnu Sjálfstfl. hefði haft fyrir kosningar og hvaða stefnu nokkrir þm. hans framkvæmdu eftir kosningar. Það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. að hafa áhyggjur af þessu. Sjálfstfl. er sjálfum sér samkvæmur, og það er miklu meira en hægt er að segja um Alþfl. í þessum efnum. Við skulum aðeins rifja upp þegar Sjálfstfl. fór með fjmrn. árin 1974–1978. Hvert var hlutfall skatttekna ríkisins á því tímabili? Það er ósköp auðvelt að fletta þessu upp og benda þessum hv. þm. á að 1975 er hlutfallið 26.8%, 1976 26.2%, 1977 25% og 1978 26.4%, þegar teknir eru nýju skattarnir, sem Alþfl. samþykkti síðari hluta ársins, en innan við 26% ef þeir eru dregnir frá. Meðaltal þessara fjögurra ára er 26%. En viti menn: Alþfl. fór í ríkisstj. og hvert er hlutfallið árið 1979? Það eru tæp 28%. Það eykst um 2% á árinu 1979 þegar þjóðarframleiðslan er nærri 900 milljarðar. Það eru 18 milljarðar sem þá eru ný skattlagning í beinum sköttum, m. a. vegna samþykkta Alþfl. Ef við lítum á áhrif þessarar skattheimtu á skattborgarana, ef við lítum á álagða skatta sem hlutfall af tekjum greiðsluárs, hvað kemur þá út? Þá kemur út nákvæmlega það sama. Það hefur tekist að lækka þetta hlutfall frá árinu 1975 til ársins 1977 úr 11.5% niður í 10.5%. Á árinu 1978 er talan 11.6%. En hvað gerist svo 1979 þegar Alþfl. er kominn í stjórn? Þá er hækkunin allt í einu orðin um 2%. Þá hækkar greiðslubyrðin úr 11.6% í 13.4%. Þá eru Alþfl., Alþb. og Framsfl. farnir að leggja á nýja skatta. Og þetta hafa þeir verið að gera síðan. Og eins og ég sagði áðan eru þeir núna í þriðja skiptið að samþykkja 2% hækkun á söluskattinum, úr 20 upp í 22%. Svo koma þeir hér í ræðustólinn, þessir tveir ágætu þm., fullir vandlætingar vegna þess að það eru örfáir þm. Sjálfstfl. sem hafa ekki viljað fylgja fram stefnu flokksins og því miður hlaupið í skarðið fyrir Alþfl., sem gafst upp, og staðið að samþykkt á nýjum sköttum. Mig langar jafnframt til að benda þessum ágætu þm. á það, að fyrir nokkrum vikum var hér til umr. heimild til handa sveitarfélögum til að hækka útsvarsálagningu. Hvar var Alþfl. þá? Hvar var hv. 5. þm. Suðurl., þegar atkvgr. fór fram í þeim efnum? Ég man ekki betur en sá hv. þm. hafi samþykkt tólfta prósentið, eins og við köllum það hér. Og ég hef ekki heyrt að þessi hv. þm. hafi sagt sig úr Alþfl. Ég vissi ekki betur en hann væri í Alþfl. þegar hann samþykkti þetta hér á þingi. En auðvitað vildu þessir tveir þm. ekki muna eftir þessu þegar þeir komu hér upp í kvöld til að ræða skattamálin og gera tilraun til að villa um fyrir mönnum og koma á Sjálfstfl. ábyrgðinni á þeirri löggjöf sem gert er ráð fyrir að verði samþ. hér nú í nótt. Nei, við verðum að gera okkur grein fyrir því, að Alþfl. ber ábyrgð á því sem nú er að gerast. Hann ásamt með Alþb. og Framsfl. myndaði ríkisstj. síðla árs 1978, ríkisstj. sem hóf skattpíningarherferð, þá skattpíningarherferð sem enn geisar í landinu. Og það var réttilega bent á það hér áðan af hv. 1. þm. Reykv., til hvers slík skattpíning leiðir, hvort heldur er varðandi atvinnulífið eða einstaklingana í landinu. Ég skal svo ekki halda hv. 5. þm. Vestf. lengur vakandi hér, a. m. k. skal það ekki vera mitt verk að framlengja vöku hans mjög mikið. En þegar rætt er um að afgreiðslu mála ljúki og samkomulag hefur verið um að ljúka afgreiðslu mála hér á einhverjum ákveðnum degi, þá hafa menn ekkert hrokkið upp við það að umr. hafi staðið eitthvað fram yfir miðnætti, ég tala ekki um þegar afgreiðslan gengur svo seint að það er ekki hægt að byrja umr. um málið fyrr en komið er langt fram eftir degi. Ég bendi þessum hv. þm. á að það var klukkan eitt í dag sem fjh.- og viðskn. tók þetta mál til meðferðar.