Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. ræddi frv. ítarlega á fundi sínum í morgun og vil ég þakka nefndarmönnum gott samstarf á þessum fundi. Til viðtals við nefndina komu Tómas Árnason og Bjarni Bragi Jónsson Seðlabanka, Már Elíasson Fiskveiðasjóði, Davíð Gunnarsson Ríkisspítölunum, Gunnlaugur Sigmundsson Þróunarfélagi Íslands, Gunnar Þorsteinsson Verðlagsstofnun, Halldór Jónatansson, Jóhann Már Maríusson og Örn Marinósson Landsvirkjun, Eggert G. Þorsteinsson Tryggingastofnun, Magnús E. Guðjónsson og Sigurgeir Sigurðsson Sambandi ísl. sveitarfélaga, Sigurður Guðmundsson og Hilmar Þórisson Húsnæðisstofnun og Þórður Friðjónsson Þjóðhagsstofnun, en með nefndinni störfuðu Gunnar Hall Fjárlaga- og hagsýslustofnun og Bolli Bollason fjármálaráðuneyti. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins og mun minni hl. skila séráliti sem útbýtt verður innan skamms, en meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv. Fulltrúi Kvennalista, Ingibjörg Daníelsdóttir, sat fund nefndarinnar, en Jóhann Einvarðsson var fjarverandi afgreiðslu málsins. Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt fór staða útflutningsatvinnuveganna og samkeppnisatvinnuveganna versnandi á síðustu mánuðum sl. árs og fyrstu tvo mánuði þessa árs. Þess vegna var nauðsynlegt í tengslum við nýja kjarasamninga að grípa til víðtækra ráðstafana í ríkisfjármálum og lánsfjármálum og aðgerða til að treysta stöðu útflutningsatvinnuveganna og er það frv. sem hér er flutt í samræmi við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf um efnahagsaðgerðir á Alþingi sl. mánudag. Ég þarf í rauninni ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þess að til slíkra aðgerða sé gripið. Það hefur orðið vart við það í öllum þeim opinberu umræðum sem fram hafa farið síðustu mánuði að jafnt stjórnarsinnar sem stjórnarandstæðingar hafa gert sér grein fyrir því að versnandi viðskiptastaða Íslendinga, bæði vegna minnkandi aflabragða og vegna erfiðleika á erlendum mörkuðum vegna gengisþróunarinnar erlendis, hefur valdið því að sá mikli bati sem verið hafði undanfarin missiri hlaut að snúast upp í andhverfu sína þannig að við verðum nú að grípa til aðhaldsaðgerða. Þetta er í rauninni ekkert nýtt hér á landi. Við þekkjum þetta frá sögunni. Þetta eru reglubundnar sveiflur sem við höfum búið við, Íslendingar, og verðum að lifa með og ég met það svo að aðilar vinnumarkaðarins sem stóðu að kjarasamningunum á dögunum hafi metið stöðuna svo að nauðsynlegt yrði nú að grípa til varnaraðgerða til að verja þann kaupmátt sem er hjá hinum lægst launuðu þannig að hann mætti haldast óbreyttur á þessu ári frá því sem var um síðustu áramót og er þar í rauninni ekki um háar tölur að ræða borið saman við það sem við höfum oft séð í kjarasamningum. Það hefur á hinn bóginn nú valdið nokkrum kvíða og áhyggjum að þessi samningur hefur verið felldur í a.m.k. tveim verkalýðsfélögum og einnig er komið í ljós nú þegar að nokkurs óróa kann að gæta á vinnumarkaðnum að öðru leyti. Þetta kemur inn á það, sem hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson sagði í þessum ræðustól í gær, að verkalýðshreyfingin hefur veikst á undanförnum árum þannig að hún er ekki jafnvel í stakk búin og áður að gera heildarkjarasamninga því að auðvitað er það svo, þegar kakan minnkar sem á að skipta, að nýir kjarasamningar hljóta fyrst og fremst að snúast um hvernig launakjörum einstakra starfshópa eða starfsgreina, einstakra stétta skuli háttað fremur en hitt að hægt sé samtímis að hækka laun allra þegar versnar í ári. Við sjáum það líka á þeim mikla viðskiptahalla sem við blasti að þjóðin hafði í heild sinni lifað um efni fram. Það er auðvitað rétt, sem ýmsir hafa bent á, að verulegur hluti þessa greiðsluhalla stafar af vaxtagreiðslum erlendra lána, tæpir 7 milljarðar ef ég man þá tölu rétt, sem sýnir okkur hversu háskaleg sú stefna er að auka stöðugt við erlendu lánin heldur hljótum við þvert á móti að spyrna við fótum og reyna að haga okkur í samræmi við tekjur þjóðarbúsins og afrakstur þess á hverjum tíma. Einn liðurinn í frv. er einmitt sá að draga úr erlendum lántökum, annars vegar með því að skerða erlendar lántökuheimildir um 300 millj. kr. og hins vegar með því að tvöfalda lántökugjaldið á þessu ári. En ég legg áherslu á að gert er ráð fyrir því og raunar ákveðið að þetta lántökugjald falli niður um næstu áramót. Hér er þess vegna um tímabundnar ráðstafanir að ræða til að draga úr spennunni á þessu ári og reyna að draga úr þeirri framkvæmdagleði sem hvarvetna lýsir sér í þjóðfélaginu, en ég man það frá mörgum umræðum á Alþingi að varað hefur verið sérstaklega við því að við höfum ekki kunnað okkur hóf í fjárfestingu og á það eins við nú og á öðrum tímum þegar gripið er til aðgerða til að treysta stöðu útflutnings- og samkeppnisatvinnuveganna sem er höfuðatriðið í hverju þjóðfélagi, ég tala nú ekki um þjóðfélagi eins og okkar sem er lítið og viðkvæmt og má segja að við minnstu vindgáru á gjaldeyrismörkuðum erlendis sé hætta á verulegum sveiflum hér heima. Um þetta þarf ekki að fjölyrða. Ég vil taka það fram vegna ummæla sem féllu hér í gær að eins og frv. liggur fyrir er gert ráð fyrir því og raunar ákveðið að launaskattur verði ekki greiddur af þeim störfum sem tengjast fiskeldisstöðvum. Ég kannaði það sérstaklega við starfsmenn fjmrn. og þeir fullvissuðu sig um að það væri alveg afdráttarlaust í lögunum svo að ekki þarf um það að ræða. Eins og frv. ber með sér er kostnaðarauki vegna ráðstafana í ríkisfjármálum til að styrkja stöðu útflutnings- og samkeppnisgreinanna um 800 millj. kr. og er þeim mætt með því að afla nýrra tekna, draga úr útgjöldum og eins og fram kemur er hér gert ráð fyrir því að sveifarfélögin taki að sínum hluta þátt í þessum aðgerðum með því að lögfesting frv. um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er slegið á frest. Við vitum það þm. að þessar aðgerðir eru í samræmi við þá kröfu sem fram hefur komið, ekki síst frá útflutningsatvinnuvegunum, að annað sé óeðlilegt en að nokkuð sé dregið úr opinberum framkvæmdum við skilyrði eins og þessi og þegar harðnar á dalnum hjá þeim sem leggja til útflutningstekjurnar sem okkar þjóðfélag byggir á. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta frekar. Mér finnst þó rétt og skylt að taka fram í sambandi við það sem hér er sagt um að Fiskveiðasjóður skuli fresta svo sem framast sé unnt lánveitingum til nýsmíða og kaupa á fiskiskipum að ég vænti þess að Fiskveiðasjóður láti sitja fyrir að hægt verði að vinna að nýsmíði fiskiskipa hér á landi ef slíkir samningar komi upp, enda er hér um svo mikið fjármagn að tefla að það getur engum úrslitum ráðið. Hér er verið að tala um umsóknir upp á 21/2 milljarð ísl. kr. þannig að ljóst er að nægilegt svigrúm er til að heimila smíðar fiskiskipa hér innan lands ef til þeirra þarf að koma. Ég dreg enga dul á að fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga lýstu óánægju sinni yfir þessum efnahagsaðgerðum og afhentu nefndinni samþykkt stjórnar þeirra samtaka svohljóðandi, herra forseti: "Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga mótmælir harðlega áformum ríkisstjórnarinnar um skerðingu á lögbundnu framlagi ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 260 millj. kr. frá nýsamþykktum fjárlögum, auk árlegrar skerðingar á þessum framlögum allt frá árinu 1984. Áformum um fyrri áfanga í breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga er skotið á frest og með því sköpuð óvissa í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga telur að framangreindar aðgerðir muni hafa mjög neikvæð áhrif á samskipti sveitarfélaganna og ríkisins." Svo mörg eru þau orð. Ég dreg enga dul á það og það hefur valdið mér vonbrigðum að frv. um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga skuli ekki hafa fengið afgreiðslu í Nd. og þýðir ekki um það að sakast úr því sem komið er, en á hinn bóginn vil ég líka minna á að að sumu leyti er mun betur fyrir tekjustofnum sveitarfélaganna séð nú en áður þar sem staðgreiðslukerfi skatta veldur því að tekjuskattshluti sveitarfélaganna er nú verðtryggður gagnstætt því sem áður var sem er auðvitað mikil trygging fyrir sveitarfélögin og mun þegar fram í sækir mjög treysta rekstrargrundvöll sveitarfélaganna. Hitt er svo aftur annað mál að bæði sveitarstjórnarmenn og einnig við alþm. erum mjög fúsir til að nota allt það svigrúm sem við höfum hverju sinni til að stuðla að auknum framkvæmdum hins opinbera. Ég get auðvitað vel skilið að sveitarstjórnarmenn skuli taka því illa að svigrúm sveitarfélaganna til fjárfestingar skuli skert með þessum lögum nú, en þá er á hitt að líta að eftir mikinn þenslutíma eins og verið hefur, þegar raunvextir eru mjög háir í landinu, þegar við erum að berjast við að halda niðri erlendum skuldum, er ekki óeðlilegt að meiri kröfur en ella séu gerðar til þess að þeir menn sem bera ábyrgð á stjórnarstefnunni reyni eftir megni að draga svo úr opinberum framkvæmdum sem nokkur kostur er. Auðvitað eru þær kröfur, sem uppi eru á hverjum stað, allar til hinna nýtustu mála. Auðvitað mundum við vilja, sem meiri hlutann skipum hér á Alþingi, verja miklu meiri fjármunum til nýframkvæmda en hægt er á hverju ári, en ég hygg að allir þeir þm. sem staðið hafa að ríkisstjórn og allir þeir flokkar sem ábyrgð hafa borið á ríkisstjórn eigi það sammerkt að hugurinn hefur stefnt hærra en möguleikarnir hafa verið og eins er það nú. Og ég ítreka það sem ég áðan sagði: Meðan staða atvinnuveganna er ekki traustari en raun ber vitni er nauðsynlegt að fyllsta aðhalds sé gætt í opinberum framkvæmdum. Ég veitti því athygli þegar hv. 7. þm. Reykv. talaði hér í gær að hann sló því föstu að sú gengisstefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt sé nú hrunin með þeim aðgerðum sem hér er verið að fjalla um. Þetta er auðvitað grundvallarmisskilningur. Ég hygg að honum hefði ekki þótt það mikil breyting á gjaldmiðli okkar Íslendinga á þeim tíma sem hann var viðskrh. og bankamálaráðherra þó inn í slíkar efnahagsaðgerðir hefði komið jafnsaklaus tala og 6% og minnist ég þess raunar frá þeim tímum að hann vildi ekki fella sig við að notað væri orð eins og gengisfelling eða gengissig um breytingar á verðmæti gjaldmiðilsins í takt við það sem við erum nú að tala um og fann upp nýyrðið gengisaðlögun. Það orð er að því leyti lýsandi að þær ráðstafanir sem við erum nú að gera fela fyrst og fremst í sér að reyna að aðlaga efnahagskerfið þeim rekstrarskilyrðum sem útflutningsatvinnuvegirnir búa við. Hitt kann að vera rétt hjá hv. þm. að við Íslendingar berum nú ekki gæfu til að gæta þeirrar hófstillingar sem nauðsynleg er þegar aftur harðnar í ári hjá okkur. Það hefur oft komið fyrir. Við höfum lifað það upp aftur og aftur að á víxl hafa gengið kauphækkanir einstakra stétta og gengisfellingar, að þessi gagnkvæmni hafi skrúfað upp verðbólguna og þannig í rauninni skekkt þann grundvöll sem okkar efnahagslíf byggist á. Ég hygg líka að ef við viljum vera sanngjarnir getum við metið það svo með fullum rétti að ef meira jafnvægi eða bara sæmilegt jafnvægi hefði verið í efnahagslífi okkar Íslendinga síðan 1971 væru aðstæður allar aðrar í þjóðfélaginu en nú er. Það er auðvelt að sýna fram á að erlendar skuldir væru minni og það er auðvelt að færa sterkar líkur fyrir því að kaupmáttur allra væri mun meiri en verið hefur. Sannleikurinn er auðvitað sá að þessi óstöðugleiki, sú mikla verðbólga sem við höfum búið við hefur farið logandi eldi um sparifé landsmanna og raunar líka um eigið fé ýmissa fyrirtækja þannig að eiginfjárstaða þeirra er verri en vera skyldi með þeim afleiðingum að þau eru verr undir það búin en ella að standa undir erfiðleikum eða áfalli í rekstri ef upp kemur. Við sjáum líka að sjávarútvegurinn er mjög viðkvæmur einmitt fyrir þessum ytri skilyrðum. Á stundum hrannast upp verulegar skuldir hjá sjávarútveginum. Það er ekki í fyrsta skipti sem það hefur gerst nú að skuldasöfnun hafi orðið í sjávarútvegsgreinum og á öðrum tímum tekst á undraskömmum tíma að laga rekstrarstöðu þessara fyrirtækja mjög verulega eins og raunar kemur berlega fram í því hversu mikil aukning verður í fjárfestingu útflutningsatvinnugreinanna þegar aftur árar betur. Ég vil sem sagt leggja áherslu á að með sama hætti og aðilar vinnumarkaðarins vilja með kjarasamningum nú reyna að stuðla að því að hægt sé að verja kaupmátt lægstu launa viljum við fylgja því eftir hér á Alþingi að þetta markmið náist. Það er kjarninn í því sem við erum að gera. Það þýðir ekki að tala um aukinn kaupmátt launa ef atvinnuvegirnir standa ekki undir sér. Það er algerlega út í bláinn. Við vitum það líka af reynslunni að miklar krónutöluhækkanir launa eru af hinu illa eins og ýmsir þeir menn sem nú skipa stjórnarandstöðuna hafa manna gleggst sýnt fram á þegar þeir hafa borið ábyrgðina. Hitt er aftur auðvelt að segja í þessum ræðustól, að vandalaust sé að bæta kjörin meira en þjóðarbúið stendur undir. Það hefur verið gert áður. Það var gert þegar talað var um samningana í gildi og það var líka sagt þegar slagorðið var Kjarasamningar eru kjarabót. Slagorðið skiptir ekki máli, en þegar þessi umræða var uppi var talað um það að ráðstafanirnar sem gerðar voru í febrúarmánuði 1978 væru af hinu illa. Þá var lofað gulli og grænum skógum. Þó var það sú tilraun sem einna merkust hefur verið til þess einmitt að reyna að rétta hlut þess fólks sem einungis hafði kauptaxtana sjálfa til að lifa af, dagvinnulaunin. En ef kjarasamningarnir fara úr böndunum, ef hver kemur á fætur öðrum, ef launaskriðið nær miklum skriði getum við sagt, er mikið skrið á launaskriðinu, þá þekkjum við það að brátt kemur til mikils óróleika og við vitum að slík þróun bitnar samstundis á þeim sem síst skyldi. Ég vil í þessu sambandi einnig leggja áherslu á að þessar aðgerðir, sem hér er gert ráð fyrir, eiga að geta stuðlað að því að raunvaxtastig geti lækkað hér á landi eftir því sem á árið líður, auðvitað að því tilskildu að jafnvægið haldist í efnahagsmálunum sem við erum hér að tala um. Við vitum auðvitað að þetta jafnvægi er forsenda þess að vel gangi. Og eitt með öðru sem mun stuðla að því að dragi úr lánsfjárþörfinni eftir því sem á árið liður er það að um næstu áramót er gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur verði upp tekinn sem m.a. hefur það í för með sér að söluskattur af fjárfestingu í atvinnurekstri, í húsbyggingum, mannvirkjum atvinnurekstrarins, fellur niður þar sem virðisaukaskatturinn af slíkum framkvæmdum kemur til frádráttar við uppgjör skattsins. Það sýnir okkur að það hlýtur að vera hagkvæmt, og þeim mun hagkvæmara sem á árið líður, fyrir atvinnufyrirtækin að fara sér hægt í slíkum framkvæmdum sem aftur er líklegt til þess að draga úr þenslunni og ætti að valda því að svo létti á lánsfjármarkaðinum að raunvextir eigi að geta lækkað um leið og þeirri stefnu verður fast fram haldið að ríkissjóður verði rekinn án halla. Vegna þess sem hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson sagði í gær um launaskattinn, þegar hann spurði mig hér út í hliðarherbergi hvort mætti bjóða mér alla skapaða hluti, hvort ég rétti höndina upp með því í desembermánuði sem ég yrði síðan á móti í marsmánuði, þá get ég svarað honum því að ég lét mig hafa það að greiða atkvæði með launaskattinum í desembermánuði og verð að játa að alltaf lifði innan í mér sú von að til þess kynni að koma nú í mars á góu að þessum skatti yrði aflétt af útflutningsatvinnuvegunum þannig að í þetta skipti var mér afskaplega ljúft að snúa snældunni og hlýða þeim boðum sem til mín komu frá hæstv. ríkisstjórn, sem ég vil allt fyrir gera og sem ég veit að leggur sig fram um það að halda svo vel á málefnum þjóðarinnar sem nokkur kostur er. Ég held, herra forseti, að ekki sé ástæða til að fara um þetta öllu fleiri orðum. Hv. stjórnarandstæðingar hafa að vísu ekki í mín eyru gert svo glögga grein fyrir þessu frv. eftir að við höfðum farið yfir það í morgun að ég viti með fullnustu hvaða afstöðu þeir hafi til frv. Það kom ekki fram á fundi nefndarinnar hvort þeir væru með frv. eða á móti. Þeir vildu skila séráliti. En ég vil í lengstu lög mega vænta þess að þeir láti betri manninn ráða gerðum sínum nú og vilji standa með okkur hinum að lögfestingu frv. eins þarft og það er fyrir okkur alla Íslendinga.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Virðulegi forseti. Á þskj. 644 birtist nál. minni hl. fjh.- og viðskn. en hann skipar auk mín hv. 7, þm. Reykn. Hv. 6. þm. Vesturl. tók þátt í störfum nefndarinnar fyrir hönd Samtaka um kvennalista og er hún sammála nál. minni hl. Í nál. minni hl. eru rakin þau atriði sem fram komu í nefndinni í morgun, en stjórnarandstaðan óskaði eftir viðtölum við allmarga einstaklinga, fulltrúa samtaka og stofnana, og tel ég ástæðu til að þakka formanni nefndarinnar, hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir það hvað hann brást vel við þessari bón og tryggði að umræður gætu farið fram á fundinum með eðlilegum hætti. Ég bendi á að í nál. er í fyrsta lagi fjallað um þá umsögn sem fram kom frá Seðlabankanum þar sem því var slegið föstu að raunvextir hafa ekki lækkað þó að nafnvextir hafi lækkað á óverðtryggðum lánum. Ég bendi síðan á það sem fram kemur varðandi Fiskveiðasjóð, að skerðingin á Fiskveiðasjóði muni fyrst og fremst koma niður á fiskvinnslunni í landinu. Það voru fróðlegar tölur sem hann lagði fram í sambandi við þær umsóknir sem nú liggja fyrir um innflutning og nýsmíði fiskiskipa sem nemur um 2,5 milljörðum kr. vegna 42 skipa. Þetta tekur hæstv. fjmrh. örugglega til marks um hina miklu þenslu í þjóðfélaginu, til marks um það að það sé mikil framkvæmdagleði í sjávarútveginum, en staðreyndin er auðvitað sú að við erum hér með gamlan og úreltan fiskiskipaflota og það er ekkert skrýtið þó að það komi 40 umsóknir á ári þegar tekið er tillit til aldurs fiskiskipaflotans hér í landinu. Í nál. er vitnað til forstjóra Ríkisspítalanna sem var kallaður fyrir vegna niðurskurðar á K-byggingu Landspítalans um 20 millj. kr. Gagnrýndi forstjórinn mjög harðlega þennan niðurskurð, sagði að hann mundi koma illa við ríkisspítalana. Ein athyglisverðasta heimsóknin var þó framkvæmdastjóra Þróunarfélagsins sem talaði um "kyrkjandi ríkisvald". Eins og þið munið var það ætlun fyrrv. ríkisstjórnar að Þróunarfélagið yrði uppistaða í nýrri sókn í atvinnulífinu til bættra lífskjara og nýsköpunar, en núna kom forráðamaður Þróunarfélagsins með þau skilaboð frá stjórn Þróunarfélagsins að hún óskaði vinsamlegast eftir því að það yrði tryggt að Þróunarfélagið losnaði úr faðmlögum við ríkisvaldið. Hann sagði: "Öll okkar samskipti við þetta kyrkjandi ríkisvald eru á einn veg." Þá kom fram í nefndinni að varaverðlagsstjóri sagði að gasolía til fiskiskipanna hefði lækkað hvort eð var núna 1. mars eins og ég reyndar hafði giskað á hér í ræðu í gær. Það var einnig athyglisvert sem fram kom hjá forráðamönnum Landsvirkjunar. Þeir töldu að þeir væru í raun og veru ágætlega staddir þrátt fyrir þennan niðurskurð. Ég spurði reyndar að því hvort þeir þyldu þá ekki eitthvað aðeins meiri niðurskurð. Þeir svöruðu því nú ekki en það var bersýnilegt að þeir báru sig í rauninni allvel, enda er það stofnun sem hæstv. utanrrh. kallar ríki í ríkinu eins og kunnugt er og fer sínu fram. Einna ítarlegastar umræður fóru fram í nefndinni um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Við fengum á fund nefndarinnar formann Sambands ísl. sveitarfélaga og framkvæmdastjóra sömu samtaka. Þeir mótmæltu ákvæðum frv. harðlega. Þeir töldu að skerðing Jöfnunarsjóðsins frá 1984 væri komin talsvert á annan milljarð kr. Þeir bentu á að framlög Jöfnunarsjóðs næmu allt að 55% af tekjum minnstu sveitarfélaganna þannig að þessi skerðing um 260 millj. kr. væri verulegt högg fyrir einstök sveitarfélög. Þriðjungur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er bundinn í margvíslegum verkefnum, en afgangurinn fer til sveitarfélaganna eftir höfðatölu. Þeir töldu að skerðingin væri um það bil 1000 kr. á mann í sveitarfélögunum og það væri sérstaklega alvarlegt að þessi skerðing kæmi nú eftir að sveitarfélögin hefðu gengið frá fjárhagsáætlunum sínum. Þeir sögðu að Jöfnunarsjóðurinn hefði þegar gengið frá greiðslum til sveitarfélaganna miðað við fyrri fjárlagatölur þannig að sjóðurinn yrði nú að lækka þær tölur sem hann greiddi einstökum sveitarfélögum það sem eftir væri ársins. Sem dæmi var nefnt að skerðingin nemur um 15 millj. kr. á Akureyri, en fjárhagsstaða Akureyrar væri á ýmsa lund erfiðari en annarra sveitarfélaga. Þar yrði ekkert eftir til eignabreytinga eftir þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin er að grípa til í þessu frv. Talið var að velta sveitarfélaganna næmi 12,5–13 milljörðum kr. Þar af væru 20% til eignabreytinga að meðaltali yfir landið eða um 2,6 milljarðar kr. Skerðing Jöfnunarsjóðsins næmi því um 10% niðurskurði af framkvæmdagetu sveitarfélaganna. Talsmenn sveitarfélaganna lögðu áherslu á að ákvörðun ríkisstjórnarinnar nú um skerðingu á Jöfnunarsjóðnum væri "rothögg", eins og þeir orðuðu það, á samskipti ríkis og sveitarfélaganna eftir það sem á undan væri gengið. Það er ekki of mikið sagt að gagnrýni sveitarstjórnarmanna á frv. var harðari en frá nokkrum öðrum aðila sem kom á fund nefndarinnar og er þá langt til jafnað. Ég vil einnig geta þess að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því að það verði rætt við Samband ísl. sveitarfélaga um að sveitarfélögin skeri niður hjá sér framkvæmdir. Það kom fram í máli forráðamanna sveitarfélaga að sá fundur væri óþarfur. Í rauninni væri búið að búa svo um hnútana að sveitarfélögin yfirleitt hefðu ekkert til framkvæmda þannig að það væri ástæðulaust að eyða tíma í fundahöld til að skera þær framkvæmdir niður eftir að ríkisstjórnin hefði tekið þessa ákvörðun um skerðingu á fjárhag sveitarfélaganna. Eina sveitarfélagið sem eitthvað ætti eftir í þessu skyni væri Reykjavík og eðlilegast að ríkisvaldið og ríkisstjórnin sneri sér beint að borgarstjóranum í Reykjavík með þetta mál. Þá komu á fund nefndarinnar fulltrúar Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þeir skýrðu frá því að niðurskurðurinn á framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins kæmi sérstaklega niður á framkvæmdalánum þessa árs sem væri eini lánaflokkurinn sem ekki hefði þegar verið tæmdur og meira en það með lánsloforðum. Þessi lán hafa ekki síst runnið til sveitarfélaganna á undanförnum árum. Þeir kvörtuðu undan því að lífeyrissjóðirnir hefðu ekki gengið frá kaupsamningum á skuldabréfum sem skyldi. Þannig væru aðeins 54 sjóðir af 76 búnir að ganga frá skuldabréfakaupum fyrir árið 1989 og aðeins 33 fyrir árið 1990. Þeir skýrðu frá því að forgangshópar sem sæktu um núna gætu fengið afgreiðslu sinna mála þegar komið væri fram á árið 1990; allt árið 1989 væri upppantað! Þá kom fram að frv. félmrh., sem samþykkt var með miklum látum hér fyrir áramótin, hefur aukið eftirspurn eftir húsnæðislánum þar sem forgangshópurinn var stækkaður frá því sem áður var, en fækkun umsókna vegna skerðingarákvæða var aftur á móti óveruleg. Frá 13. mars 1987 til áramóta komu inn um 6000 umsóknir sem fá ekki lán fyrr en á árinu 1989. Gert er ráð fyrir 400–600 umsóknum á mánuði á þessu ári þannig að stofnunin liggi með óafgreiddar umsóknir sem nemi um 12 000 um næstu áramót! 12 000 óafgreiddar umsóknir um næstu áramót ef svo fer fram sem horfir. Þá var í nefndinni ítarlega rætt um misvísandi upplýsingar sem fram komu frá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun varðandi viðskiptahalla. Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, taldi að það væru tálvonir að gera ráð fyrir minni viðskiptahalla en Þjóðhagsstofnun bendir á. Taldi hann líklegra að viðskiptahallinn yrði enn meiri. Hann minnti einnig á í því sambandi að útflutningsgreinum er þröngur stakkur sniðinn með ákvörðunum stjórnvalda og það gæti skapað vaxandi þrýsting á gengið þegar kæmi fram eftir ári. Í lok nál. á þskj. 644 er síðan fjallað um einstök efnisatriði frv. og yfirlýsing birtist þar í lokin um afstöðu minni hl. til einstakra greina þess. Ég taldi ekki ástæðu til þess að fara ítarlegar yfir þetta mál núna, virðulegi forseti, en það er annað sem ég vil hér nefna. Í umræðum um þetta mál í gær óskaði ég eftir því að hæstv. félmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu um málið. Því miður sá hún sér ekki fært að verða hér í gær, en er mætt hér nú og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það. Ég á við hana spurningu varðandi bókun þá sem hún að sögn hefur gert í ríkisstjórninni. Er hún með þeirri bókun að mótmæla meðferðinni á húsnæðiskerfinu eða Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða hvort tveggja? Ég vil benda henni á það að það er algjörlega óvenjulegt að þegar ráðherra málaflokks setur sig upp á móti tiltekinni tillögu ríkisstjórnar þá skuli ráðherra úr öðru ráðuneyti, í þessu tilviki fjmrn., flytja tillögu í frumvarpsformi á Alþingi um að ganga yfir vilja fagráðherrans. Með þessu móti er hæstv. fjmrh. í rauninni að segja við hæstv. félmrh. að hún hafi lítið í ríkisstjórninni að gera, a.m.k. á meðan ákvörðun um þessi mál gengur yfir. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að fá upplýsingar um afstöðu hæstv. félmrh. í þessu efni og bendi á að hver ráðherra er stjórnvald á sínu sviði. Hæstv. félmrh. er stjórnvald húsnæðismála. Hæstv. félmrh. er stjórnvald Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það er því jafngildi tillögu um vantraust á viðkomandi stjórnvald eða ráðherra ef annar ráðherra flytur tillögu um allt annað en fagráðherrann vill fallast á. Hæstv. félmrh. hefur átt í miklum erfiðleikum í núverandi ríkisstjórn. Sl. haust reyndi hún að fá hér flutt frv. í þinginu varðandi breytingar á húsnæðislögum og gekk af því tilefni út úr ríkisstjórn um skeið eða fór í verkfall eins og það var kallað. Síðan hefur hæstv. ráðherra reynt hvað eftir annað að koma hér inn í þingið frv. til laga um kaupleiguíbúðir. Að lokum var það lagt fram hér í þinginu. En þegar umræður fara fram um málið í Nd. í gær kemur það í ljós að stjórnarflokkarnir, samstarfsflokkar hennar, eru á móti frv. Síðan lýsir hæstv. fjmrh. því yfir fyrstur manna hér á hv. Alþingi að nú sé það ætlunin að taka húsnæðismálin í hendur sérstakrar nefndar vísra manna, en nefndin sé undir forustu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Hæstv. fjmrh. upplýsir að nefndin eigi að skila af sér innan tíu daga, þ.e. innan níu daga frá og með deginum í dag að telja miðað við yfirlýsinguna í gær. Síðan gerist það eftir allar þessar greiningar, búið að skipa nefnd til að fara í málaflokkinn með þessum hætti, kaupleigufrv. aftur og aftur búið að valda "krísu" í ríkisstjórninni, frv. í haust orðið til þess að hæstv. ráðherra hefur neyðst til þess að ganga út úr stjórninni um skeið, ofan á allt þetta eru hér flutt frv. sem samkvæmt fréttum sem við höfum úr fjölmiðlum hæstv. ráðherra er á móti. Þetta er auðvitað hrikaleg meðferð á hæstv. ráðherra og málaflokki hennar og ég votta henni samúð mína í þeim efnum. Það er kannski ekki sérkennilegt að niðurstaðan sé þessi þegar formaður og varaformaður Framsfl., formaður og varaformaður Sjálfstfl. fá að sinna málinu en varaformaður Alþfl. kemst þar hvergi nærri þegar um málið er fjallað á undirbúningsstigi. Þar er kallaður fyrir yfirembættismaður Alþfl., hæstv. viðskrh., fyrrv. þjóðhagsstjóri. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. geri þingdeildinni grein fyrir því hvernig hún hyggst bregðast við þessari framkomu og hvernig sú bókun er sem hún birti ríkisstjórninni í gær.



Virðulegi forseti. Mér er ljúft að verða við ósk hv. 7. þm. Reykv. og svara þeim fsp. sem hann hefur til mín beint. Svör við þeim fsp. liggja reyndar fyrir. Það hefur komið fram að í ríkisstjórn bókaði ég andstöðu við þrjú atriði í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi skerðingu á framlagi í byggingarsjóðina. Þar taldi ég of langt gengið að skerða framlög í byggingarsjóði ríkisins með þessum hætti. Það er auðvitað öllum ljóst að vandinn í húsnæðismálum er gífurlegur. Kannski kemst ég í mikla nálægð við þann vanda vegna þess að þeir sem koma í viðtöl til félmrh. eru að stærstum hluta til fólk sem býr við mikla neyð í húsnæðismálum. Þess vegna er það auðvitað að mínu viti sem ráðherra húsnæðismála allt of langt gengið að skerða framlög til húsnæðismála sem hér er gert. Reyndar óska ég þess oft að stjórnvöld og þeir sem taka ákvarðanir í þessu efni hefðu betri innsýn í þann gífurlega vanda sem er hjá mörgum heimilum í landinu í húsnæðismálum. Því þó að miklir peningar séu settir í húsnæðislánakerfið þá tel ég að það megi og eigi að móta miklu markvissari stefnu en þar er gert til að fjármagnið nýtist þeim sem á þurfa að halda í húsnæðismálum. Í annan stað bókaði ég í ríkisstjórn andstöðu við áform um að hætta við verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Einnig bókaði ég andstöðu við þá ákvörðun að taka aftur í ríkissjóð 260 millj. af Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ég tel að það sé óskynsamlegt að taka aftur í ríkissjóð þetta fjármagn og að hætta við verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég tel að þetta geti bitnað mjög á mörgum sveitarfélögum í landinu. Það eru ástæður fyrir því að ég bókaði andstöðu mína við þessi atriði í ríkisstjórninni. Hv. þm. Svavar Gestsson vitnaði í að hæstv. fjmrh. hefði upplýst að það ætti að taka húsnæðismálin í sérstaka nefnd eins og hann orðaði það. Ég hef auðvitað ekkert við það að athuga að fjmrh. upplýsi slíkt á Alþingi. Það var fyrir nokkru síðan að ég skipaði slíka nefnd sem á að gera tillögur til mín um endurskipulagningu á húsnæðislánakerfinu. Þessi nefnd mun fljótlega skila til mín niðurstöðu sinni um þá valkosti sem hún telur að séu fyrir hendi til að endurskipuleggja húsnæðislánakerfið. Það ber auðvitað að harma að það verk hafi ekki farið fyrr af stað en til þess liggja gildar ástæður vegna þess að það frv., sem lagt var hér fram á haustþingi um breytingar á húsnæðislöggjöfinni, sem átti að skapa svigrúm til að fara yfir í nýtt húsnæðislánakerfi, tók lengri tíma í meðförum þingsins en ég hafði ætlað. En ég tek auðvitað ekki undir það eins og mér fannst liggja í orðum hv. þm. að verið væri á einn eða annan hátt að taka húsnæðismálin úr höndum húsnæðismálaráðherra með þessu móti. Þetta er nefnd sem ég skipaði og þar hafði fjmrh. eða aðrir ráðherrar eða ríkisstjórn engin afskipti af. Ég tel mig hafa svarað þeim fsp. sem hv. þm. beindi til mín. Ég get þó ekki látið hjá líða að lýsa undrun minni á þeirri framsetningu sem fram kemur í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. þar sem fjallað er um húsnæðismálin. Þar er vitnað til þess orðrétt, með leyfi virðulegs forseta, að fulltrúar Húsnæðisstofnunar ríkisins sem komu á fund nefndarinnar hafi eins og segir hér í kafla undir yfirskriftinni Óafgreiddar umsóknir 12 000 um næstu áramót - sagt að frv. félmrh. sem samþykkt var fyrir jólin hafi aukið eftirspurn eftir húsnæðislánum þar sem forgangshópurinn var stækkaður frá því sem áður var en fækkun umsókna vegna skerðingarákvæða óveruleg. Þegar ég sá þetta hér áðan þá hafði ég samband við þann fulltrúa sem á fund nefndarinnar mætti frá Húsnæðisstofnun. Ég hafði samband við annan þeirra og hann sagði að hér væri ekki rétt eftir haft að frv. félmrh. hefði aukið eftirspurn eftir húsnæðislánum. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að samkvæmt ákvæðum frv. verða fleiri í forgangshóp. Hér er því einungis um það að ræða að það er verið að færa á milli hópa. Ég leitaði mér auðvitað upplýsinga um það sem af áliti þm. mátti ráða að fyrir lægju einhverjar upplýsingar um hvaða áhrif frv. hefði nákvæmlega á fækkun umsókna vegna skerðingarákvæða og ég fékk þær upplýsingar að þetta væri í vinnslu núna hjá Húsnæðisstofnun og upplýsingar um það hve margir fari úr víkjandi hóp í forgangshóp vegna ákvæða laganna lægju ekki fyrir, það væri í vinnslu og mundi væntanlega liggja fyrir í næstu viku. Með sama hætti var ég upplýst um það af þessum starfsmanni Húsnæðisstofnunar að enn þá lægi heldur ekki fyrir hvað ákvæði frv. að því er varðar skerðingarákvæðin hefðu áhrif á margar umsóknir til fækkunar. Það mundi einnig liggja fyrir í næstu viku. Ég taldi nauðsynlegt að draga þetta fram hér vegna þess að ég tel að að því er þetta varðar í áliti minni hl. þá sé þetta villandi fram sett. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Ég mun nú hefja mál mitt þó það sé fremur fáliðað hér í hv. Ed., en það er engu að síður nauðsynlegt að ég fái tækifæri til að koma á framfæri nokkrum athugasemdum varðandi það lagafrv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum sem við höfum haft til meðferðar í fjh.- og viðskn. í morgun. Hv. 7. þm. Reykv. hefur í máli sínu gert grein fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. og hef ég ekki miklu þar við að bæta en þó langar mig til að taka upp nokkur atriði. Ég held að við getum verið sammála um það allir sem sátum fund nefndarinnar í morgun að það hafi verið mjög fróðlegar og upplýsandi umræður sem þar fóru fram. Var einkar fróðlegt að hlusta á og fá álit hinna ýmsu fulltrúa sem voru kallaðir á fund nefndarinnar. Ég hafði hugsað mér að eiga nokkur orðaskipti hér við hv. 3. þm. Vestf., ég skulda honum nokkur svör við ýmsum athugasemdum sem hann gerði við ýmislegt það sem ég hafði fram að færa varðandi þá kjarasamninga sem nýlega hafa verið gerðir, en nú sé ég að hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason er genginn í salinn og eins og ég sagði þá langar mig til að eiga nokkur orðaskipti við hv. þm.

Ekkert sjálfsagðara.

Hv. þm. var að sjálfsögðu, og ég skil það ósköp vel, ekki sérlega ánægður með það að ég skyldi ráðast að kjarasamningunum með þeim hætti sem ég gerði við 1. umr. um þetta frv., en ég taldi í máli mínu að með þessum ráðstöfunum, svo og þeirri gengisfellingu sem er kannski kjarni þeirra, væri verið að taka það aftur af láglaunafólkinu sem það náði með kjarasamningunum sem voru undirskrifaðir í síðustu viku. Ekkert það sem hv. þm. Karvel Pálmason kom með í sínu máli til þess að hrekja þessar staðreyndir, sem ég taldi mig vera að flytja, hefur breytt skoðun minni. Ég er jafnsannfærður um það eftir sem áður að það er laukrétt sem ég sagði að með þessum ráðstöfunum, svo og ýmsum þeim hliðarráðstöfunum sem nú er verið að gera og öllum þeim hækkunum sem dynja yfir núna á hverjum degi, þá er búið að taka allt aftur sem láglaunafólkið fékk í þessum samningum - og meira til er ég nokkuð sannfærður um. Í gær voru tilkynntar hækkanir á öllum landbúnaðarafurðum frá 6 og upp í 9% ef ég man rétt. Ég hef nú ekki haft tækifæri til þess einu sinni að lesa blöðin almennilega þessa undanfarna daga því að svo mikið er um að vera hér hjá okkur á hinu háa Alþingi. Ég fékk inn um dyrnar í morgun hjá mér gíróseðla frá tryggingafélaginu mínu þar sem mér var gert að greiða af þeim bifreiðatryggingum sem ég er með. Það mun vera orðið mjög algengt að menn hafi einn til tvo bíla í hverri fjölskyldu og jafnvel láglaunafólkið rekur a.m.k. einn bíl. Það er að verða algengast. Og eftir þeim upphæðum sem voru á þessum seðlum sem ég fékk til mín í morgun ásamt með öðru, þá fæ ég nú ekki séð hvernig fólk ætlar að fara að. Þessar litlu kjarabætur sem það fékk eða taldi sig hafa fengið í samningunum, ég held að þær séu roknar út í veður og vind. Enda er mjög fróðlegt að velta fyrir sér t.d. ummælum framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, Þórarins V. Þórarinssonar, en hann hefur látið þau orð falla að þessir samningar hafi í för með sér minni kjararýrnun en aðrir samningar, þannig að um kjararýrnun er augljóslega að ræða. Og með þeim hækkunum á þjónustugjöldum sem eru nú að dynja yfir okkur - og þar gengur nú hið opinbera fram fremst allra, eins og oftast gerist, að hið opinbera gengur ævinlega á undan í því að hækka þjónustugjöld umfram alla aðra - þá er ég ekki í nokkrum vafa um það að það sem ég sagði hér við 1. umr. var ekki ofsagt. Hugsanlega hefði ég átt að taka miklu sterkara til orða þegar ég taldi að það væri búið að taka allt aftur af láglaunafólkinu sem það fékk í þessum samningum. En ég er ekki að ásaka þá fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar sem stóðu í þessum samningum. Verkalýðshreyfingin,á erfitt uppdráttar þessa mánuðina og þessi árin. Ég minni á það að verkalýðshreyfingin hefur nú staðið í þrotlausri baráttu í ein 70 ár við að reyna að bæta hag hinna lægst launuðu og árangurinn lætur enn þá á sér standa. Það hefur verið mikið rætt um það og búið að fara um það mörgum orðum úr ræðustól á hinu háa Alþingi, svo og annars staðar í þjóðfélaginu, með hvaða hætti við eigum að bæta laun hinna lægst launuðu. En það hefur því miður aldrei tekist í neinum kjarasamningum og allar aðgerðir til þess að bæta hag hinna lægst launuðu enda á einn veg: Þær leiða einfaldlega til þess að aðrir þjóðfélagshópar, aðrir launahópar fá sömu kjarabætur. Allar aðgerðirnar verða til þess að launabætur rjúka upp allan launastigann. Í þessu ljósi ber að skoða gagnmerka tillögu sem hv. 16. þm. Reykv. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir mælir fyrir í Sþ. um launabætur. En þar er um að ræða að láglaunafólk fái launabætur ef það getur ekki nýtt allan persónuafsláttinn að fullu til þess að ná skattleysismörkum. Í þeirri till. er reyndar gert ráð fyrir að skattleysismörk verði hækkuð í 55 þús. kr. sem er í samræmi við framfærslukostnað vísitölufjölskyldunnar sem mun vera nú vel yfir 115 þús. kr. á mánuði. Á þeim grundvelli höfum við reiknað út að einstaklingur þurfi a.m.k. 55 þús. kr. til framfærslu. Þetta vildi ég sagt hafa varðandi ummæli hv. þm. um kjaramál og skal ég ekki eyða frekari orðum á kjaramálin. Mig langar til þess að fara svo nokkrum orðum um það sem kom fram í viðræðum við hina ágætu fulltrúa sem við ræddum við í morgun í hv. fjh.- og viðskn. Er þar fyrst að greina frá viðræðum sem við áttum við fulltrúa Seðlabankans en þar staðfestu þeir - sem reyndar kemur ekkert á óvart og öllum sem hafa viljað kynna sér þau mál ætti að vera orðið ljóst - að það hefur engin raunvaxtalækkun orðið. Nafnvextir hafa verið leiðréttir til jafns við þá raunvexti sem eru t.d. á lánskjaravísitölulánum þannig að þegar hæstv. ráðherrarnir koma svo fram í sjónvarpi til að berja sér á brjóst og segja: Nú hafa vextir lækkað, sjáið bara til hvað við erum snjallir, nú er þetta allt saman farið að virka, þessar efnahagsráðstafanir okkar - þá er þetta ein blekking vegna þess að raunvextir eru eftir sem áður 9,5% af lánskjaravísitölulánum og aðrir vextir, þ.e. nafnvextir á skuldabréfum og ýmiss konar öðrum fjárskuldbindingum, hafa verið leiðréttir til jafns við þessa raunvexti. Eftir sem áður stynur almenningur og atvinnulífið í landinu undan óheyrilega háum raunvöxtum. Það var einkar fróðlegt að heyra álit forstöðumanns Þróunarfélags Íslands, Gunnlaugs Sigmundssonar, en við áttum við hann mjög fróðlegar og fjörugar umræður um erlendar lántökur. Og í nál. minni hl. er tekin setning sem Gunnlaugur viðhafði í þessum umræðum og mig langar til að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: "Öll okkar samskipti við þetta kyrkjandi ríkisvald eru á einn veg." Gunnlaugur komst einnig þannig að orði að hann vildi mjög gjarnan losna úr faðmlögum við ríkisvaldið með Þróunarfélagið. En Gunnlaugur var sömu skoðunar og við þm. Borgarafl., að ríkisstjórnin og reyndar stjórnvöld oft á undan misskilja erlendar lántökur og þær hættur sem felast í erlendum lántökum og með hvaða hætti skuli stýrt erlendum lántökum. Ég er nefnilega alveg sammála forstjóra Þróunarfélagsins, að atvinnulífið á Íslandi á að fá frjálsan aðgang að erlendu lánsfé og það án ríkisábyrgðar. Sá aðilinn sem hins vegar á að takmarka erlendar lántökur, og helst ekki taka nein erlend lán, það er ríkisvaldið sjálft og önnur opinber fyrirtæki. Þróunarfélagið er þrátt fyrir allt hlutafélag þó svo að ríkið eigi þar stærsta hlutinn. Engu að síður ber að líta á Þróunarfélagið sem sjálfstætt hlutafélag og í því tilliti verður að líta á Þróunarfélagið sem hvert annað atvinnufyrirtæki. Ef atvinnufyrirtækin í landinu fengju tækifæri til þess að taka erlent lánsfé beint án afskipta ríkisvaldsins og án ríkisábyrgðar þá er ekki nokkur vafi á því að vextir mundu stórlækka og atvinnulíf gæti fengið þar nauðsynlega innspýtingu, vítamíngjöf til þess að fara út í eðlilegar fjárfestingar og byggja upp ný atvinnutækifæri. Það er nefnilega mesti misskilningur að allt erlent fjármagn sé af hinu vonda. Ef ekki er til nóg fjármagn í landinu til þess að kosta þá nauðsynlegu uppbyggingu á atvinnulífinu sem við þurfum á að halda þá er ekkert óeðlilegt við það að taka erlent lánsfé. En það er langeðlilegast að gera það beint og milliliðalaust þannig að Jón Jónsson geti samið við erlendan banka um að fá erlent lánsfé án þess að ríkið skipti sér þar nokkuð af. Það er síðan Jón Jónsson sem verður að vera ábyrgur fyrir því að hann geti endurgreitt lánið og að sjálfsögðu erlendi bankinn sem féllst á að lána honum það. Ríkisvaldið þarf ekki að hafa svo miklar áhyggjur af Jóni Jónssyni, hann mun sjá um sig. Fulltrúar Landsvirkjunar komu á fund okkar og þeir töldu að þeir gætu út af fyrir sig lifað við þennan niðurskurð sem nemur 75 millj. kr. - Hæstv. forseti. Ég tel nú afar óeðlilegt að hér sé enginn ráðherra viðstaddur sem þetta mál varðar, þ.e. hvorki hæstv. fjmrh. né hæstv. viðskrh., og ég veit ekki hvort það er eðlilegt að við höldum þessari umræðu mikið áfram án þess að hafa nokkurn hæstv. ráðherrann til þess að beina til þeirra spurningum.

Hv. þm. hefur ekki fyrr en nú óskað eftir nærveru þeirra og ég óska eftir að vita hvaða ráðherra hann vill fá.

Ég mundi telja eðlilegt að hæstv. fjmrh. væri hér í salnum þegar við erum að ræða hér um þessar merkilegu ráðstafanir ríkisstjórnarinnar.

Ég mun gera ráðstafanir til þess að hann komi hingað.

Ég bið forláts, virðulegur forseti, en ég áleit að hæstv. ráðherrann hlyti að vera á leiðinni hingað. En nú hef ég talað allnokkra stund og sé að hann kemur ekki í salinn, þannig að ég taldi þá að lokum nauðsynlegt að vekja athygli á þessu. Til þess að tefja ekki umræður í hv. þingdeild skal ég halda hér nokkuð áfram í trausti þess að hæstv. ráðherrann birtist. Ég ætla að fjalla aðeins um ummæli og það sem forráðamenn Landsvirkjunar höfðu að segja við okkur nefndarmenn í morgun. En eins og ég var byrjaður að segja frá áðan töldu þeir að niðurskurðurinn kæmi e.t.v. ekki mjög illa við Landsvirkjun að þessu sinni, þar sem þeir hafa þegar náð nokkrum skuldbreytingum sem gera það að verkum að þeir geta sparað við sig greiðslur sem nema um 30 millj. kr. á ári. Hins vegar vil ég ítreka það sem kemur fram í nál. að forráðamenn Landsvirkjunar telja að allar aðgerðir ríkisvaldsins í þá veru að þrengja möguleika fyrirtækisins til þess að taka ný erlend lán til þess að skuldbreyta eldri óhagstæðari lánum, þær virka að sjálfsögðu íþyngjandi og enda á einn veg: þær hækka raforkuverð til landsmanna. Fyrirtæki eins og Landsvirkjun hlýtur að verða að hafa frjálsan aðgang að því hvenær sem færi gefst að grípa tækifærið og skuldbreyta eldri óhagstæðum lánum ef ný betri lán fást. Þá kem ég að þeim kafla sem fjallar um viðræðurnar við fulltrúa sveitarfélaganna. En fulltrúar sveitarfélaganna voru mjög harðorðir í garð hæstv. ríkisstjórnarinnar og heyrðust orð eins og svik, svo ekki sé meira sagt. Í máli þeirra kom fram að allar götur frá því að farið var að skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga þá hefur ríkið "stolið" af sveitarfélögunum um 1 milljarði kr. sem er engin smáupphæð. Hæstv. forseti. Er nokkuð vitað um ráðherra?

Ég hef gert ráðstafanir til að fjmrh. komi.

Það er nú séns að taka upp þögnina.

Sumir eru ragir við það.

Já, ég hafði nú ekki hugsað mér að slá hér nein ný met eða komast í metabók Guinnes. Ég læt meðflokksmanni mínum og samþingmanni mínum það alveg eftir. Ég sé, hæstv. forseti, að hæstv. viðskrh. er nú að ganga í salinn og reyndar sé ég svona glitta í hæstv. fjmrh. Ég mundi þá kannski vilja taka upp aftur þá umræðu sem ég var reyndar búinn að fjalla nokkuð um, en það er um erlendar lántökur. Ég vildi gjarnan eiga nokkur orðaskipti við hæstv. ráðherrana um hugtakið "erlendar lántökur". Það er nefnilega vaxandi spurning og ýmsir fulltrúar atvinnulífsins í landinu spyrja: Er ekki kominn tími til að breyta algjörlega þeirri stýringu sem verið hefur á erlendum lántökum fram til þessa? Eins og fulltrúi og forstjóri Þróunarfélagsins, Gunnlaugur Sigmundsson, sagði við okkur í morgun, svo ég endurtaki nú það sem ég sagði áðan, þá óskar hann eftir því að losna úr faðmlögum við ríkisvaldið og fá að reka Þróunarfélagið sem hvert annað atvinnufyrirtæki þó svo að ríkið að sjálfsögðu eigi þar...  Þess vegna erum við síður en svo ánægðir með þær ráðstafanir að setja sérstakt gjald á erlendar lántökur. Og nú er lagt til að tvöfalda þetta gjald sem verður til þess eins að þau fyrirtæki sem eru háð því að taka erlend lán til atvinnuuppbyggingar verða að hleypa því út í verðlagið með einum eða öðrum hætti. Þetta verður einfaldlega til þess að hækka verðlag í landinu. Það er alveg ljóst. En ég hefði viljað heyra álit hæstv. viðskrh. á þessum hugmyndum um að gefa erlendar lántökur að einhverju leyti frjálsar, en á móti ber að sjálfsögðu að draga verulega úr erlendum lántökum ríkisins sjálfs. Ég var að fjalla um niðurskurðinn á Jöfnunarsjóði, þ.e. framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna. Í þeim viðræðum sem við áttum við fulltrúa sveitarfélaganna á fundi fjh.- og viðskn. í morgun voru fulltrúar sveitarfélaganna hvað harðorðastir í garð þessara ráðstafana og gagnrýndu mjög þennan niðurskurð. Það er mjög athyglisvert sem kemur fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna hvað þessi niðurskurður hefur í för með sér. Það er talið að heildarvelta sveitarfélaganna á þessu ári verði um 12,5 milljarðar kr. og þar af hafi sveitarfélögin um 20% til eignabreytinga. Hér er því um að ræða 2,6 milljarða kr. sem sveitarfélögin hafa fyrirhugað að verja til eignabreytinga og þetta þýðir 10% skerðingu á þeim lið. Þetta kemur að sjálfsögðu ekkert mjög illa við stóru sveitarfélögin, aðallega þó sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu. Það kom fram í máli fulltrúa sveitarfélaganna. En litlu sveitarfélögin úti á landi þola mjög illa þessa skerðingu. Mörg minni sveitarfélaganna hafa um helming tekna sinna gegnum jöfnunarsjóðsframlagið sem þýðir að sjálfsögðu að skerðingin á þeirra möguleikum verður miklu, miklu meiri en t.d. skerðingin á eignabreytingarmöguleikum stóru sveitarfélaganna hér eins og Reykjavíkur, svo maður taki hana nú sem dæmi, enda hafa hæstv. ráðherrarnir fyrst og fremst beint spjótum sínum að Reykjavík þegar þeir hafa óskað eftir því að dregið verði úr framkvæmdum á vegum sveitarfélaganna. Þó kom einnig fram í máli fulltrúanna að Akureyri stendur mjög illa. Þeir segja að þessi niðurskurður komi einkar illa við Akureyri. Fjárhagsástand Akureyrarbæjar hefur undanfarin ár verið með þeim hætti að þeir þola þessa skerðingu verr en öll hin stóru sveitarfélögin. Þeir hafa haft alla sína tekjustofna eins háa og þeim hefur verið framast unnt undanfarin ár og hafa þess vegna engar viðbótartekjur eins og sum stærri sveitarfélaganna hafa getað búið til með því að hækka vissa tekjustofna, en það var rúm til þess hjá mörgum hinum stærri sveitarfélaga. Þá er annað sem er athyglisvert, og kom fram í máli fulltrúa sveitarfélaganna. Í janúar og febrúar hefur verið greitt til sveitarfélaganna miðað við óskert framlag í Jöfnunarsjóð. Þessi skerðing kemur því enn þá frekar illa við Jöfnunarsjóðinn. Nú þarf að endurskoða greiðslurnar sem eftir eru ársins og það getur orðið með þeim hætti að sum sveitarfélaganna verði raunverulega stopp, þau hafi þar af leiðandi enga frekari fjármuni til eignabreytinga. Þau verði búin að nota upp allt fé til eignabreytinga þessa fyrstu tvo mánuði ársins. Við þm. Borgarafl. hér í Ed. áskiljum okkur rétt til að greiða atkvæði gegn þessum lið ráðstafananna. Við teljum að þessar ráðstafanir séu mjög ófullkomnar og hvergi líklegar til þess að leysa þau vandamál sem blasa við í íslensku efnahagslífi, enda höfum við ekki haft nándarnærri nógu mikinn tíma til þess að fara ofan í þessi mál og þá hugsanlega að koma með brtt. Og það er trú mín að það muni ekki líða á löngu þar til að koma þurfi með nýjar efnahagsráðstafanir og á nýjan leik keyra í gegn á hinu háa Alþingi frv. til ráðstafana í ríkisfjármálum og efnahagsmálum. Þá var einkar fróðlegt að eiga orðaskipti við fulltrúa fjmrn. og forstjóra Þjóðhagsstofnunar. En þar var verið að tala um hver yrði viðskiptahallinn á árinu. Þar er nokkur ágreiningur, sem reyndar kom fram í máli hæstv. fjmrh. í umræðunum í gær. Hann telur að viðskiptahallinn verði ekki nema 8,5 milljarðar kr., en Þjóðhagsstofnun telur að hann verði 10,5 milljarðar kr. Við óskuðum eftir því að fulltrúar ráðuneytisins og forstjóri Þjóðhagsstofnunar gerðu okkur grein fyrir þessum mismun, í hverju hann væri fólginn. Það kom fram í máli fulltrúa ráðuneytisins að hér væri um það að ræða að þeir teldu að meira mundi draga úr einkaneyslu innan lands en Þjóðhagsstofnun telur að verði, svo og að þeir telja að það verði meiri verðmætaaukning á sjávarafurðum, bæði með framleiðniaukningu hjá ýmsum fyrirtækjum í sjávarútvegi svo og vegna aukinnar markaðssóknar erlendis. Fulltrúi og forstjóri Þjóðhagsstofnunar taldi þetta vera tálvon þó hann kannski kæmist ekki þannig að orði. En hans skoðun var sú að ef eitthvað þá mundi viðskiptahallinn verða enn þá meiri. Hann vildi ekki nefna neinar tölur en sá grunur læðist að okkur að hefði forstjóri Þjóðhagsstofnunar fengið að segja sannleikann umbúðalaust eins og hann blasir við honum, þá hefðum við séð þarna miklu, miklu hærri tölur um hver viðskiptahallinn verður á árinu 1988. Hæstv. félmrh. er ekki til staðar í deildinni. Ég ætla nú ekki að gera virðulegum forseta þann óleik að fara að krefjast þess að hæstv. félmrh. verði kallaður hér á fund í deildinni. Það hefur verið mjög erfitt að fá hana hingað. Hún kom hér fyrr í dag og ætli við verðum ekki að láta það vera nóg. Það er búið að fara svo illa með hæstv. félmrh. í hv. Nd. að ég veit ekki hvort við eigum að fara að bæta þar um betur í Ed.

Hún stendur nú fyrir sínu.

Það kann vel að vera, hv. þm., en ...

Skilur forseti það rétt að hv. þm. óski þrátt fyrir allt ekki eftir að gerð sé tilraun til að kalla á félmrh.?

Nei, ég mun ekki gera kröfu til þess. Mig langar til að fara nokkrum orðum um það sem kom fram í máli hæstv. félmrh. áður en fundi var frestað til þess að við gætum haldið þingflokksfundina, en þar fjallaði hún um þær upplýsingar sem við fengum hjá fulltrúum Húsnæðisstofnunar sem komu á fund fjh.- og viðskn. í morgun. Við spurðum fulltrúa Húsnæðisstofnunar sérstaklega um það hverju það breytti að forgangshópurinn, sem svo er kallaður, var stækkaður með þeim breytingum á húsnæðislögunum sem voru samþykkt á Alþingi fyrir jólin. En forgangshópurinn er þeir sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð. Og með þeirri breytingu sem varð fyrir jólin bættust við þeir sem eiga við húsnæðisvandamál að stríða í þeim skilningi að stór fjölskylda búi í litlu húsnæði eða húsnæðisaðstæður séu mjög slæmar. Þetta hefur stækkað forgangshópinn nokkuð og hefur það leitt til þess að umsóknum að sjálfsögðu fjölgar, þ.e. umsóknum frá forgangshópnum. Hins vegar töldu fulltrúar Húsnæðisstofnunar að skerðingarákvæði frv. sem var samþykkt rétt fyrir jólin þar sem þeir sem eiga fleiri en tvær íbúðir eiga að sitja eftir á hakanum og eins þeir sem eiga mjög stóra íbúð skuldlausa. Þeir töldu að hér væri um mjög fámennan hóp að ræða þannig að þetta hefði óveruleg áhrif. Ég hef reyndar kannað það hjá öðrum sérfræðingum Húsnæðisstofnunar, sent ekki komu til viðtals hjá nefndinni, að í reynd mun þetta verða svo að þetta frv. breytir engu. Því áður var það ævinlega gert að húsnæðismálastjórn tók á öllum þeim vandamálum sem til hennar bárust vegna fólks sem bjó við slæmar húsnæðisaðstæður og reyndi að leysa þau mál sem um forgangshóp væri að ræða. Hinir voru hvort sem var, samkvæmt gömlu lögunum, í forgangshópi og málum annarra var hvort sem var skotið aftur fyrir í biðröðinni þannig að viðmælendur mínir sem ég hef átt orðaskipti við um þessa hluti segja að frv. hafi í raun og veru engu breytt. Við fengum í leiðinni þær upplýsingar að þessa mánuðina berast um 400–600 umsóknir á mánuði og þannig er komið að því að um næstu áramót liggja fyrir 12 000 umsóknir óafgreiddar í húsnæðislánakerfinu. Hæstv. félmrh. gat þess að það hefði verið hún sjálf sem hefði skipað endurskoðunarnefndina, hina vísu menn sem hæstv. fjmrh. sagði okkur frá í gær, og er allt gott um það að segja. - Hér sé ég að hæstv. félmrh. gengur í salinn og er það ekki verra en ég hafði ekki sérstaklega óskað eftir því. Það er vel að hún komi hér þrátt fyrir allt til þess að hlýða á mál okkar. Ég er að fjalla hér um húsnæðismálin og ég vildi einungis segja það að húsnæðislánakerfi sem situr uppi með 12 000 umsóknir óafgreiddar við árslok 1988 er ónýtt eins og við bentum á fyrr í haust þegar við lögðum fram frv. til laga um húsnæðislánastofnanir og svo síðar þegar við gerðum viðamiklar brtt. við frv. hæstv. félmrh. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þá gerðum við grein fyrir alveg nýju kerfi húsnæðislánamála sem er endurskoðað kerfi frá grunni. Það kann vel að vera að endurskoðunarnefndin gluggi eitthvað í þessar tillögur og geri þær að sínum. Þannig má vera að við komum að einhverju liði og hjálpum hæstv. félmrh. við að leysa húsnæðismálin og skal ekki standa á okkur að hjálpa til við það. Ég tel það ekkert eftir mér að hafa lagt í það ásamt hv. 11. þm. Reykv. Guðmundi Ágústssyni að vinna nýjar tillögur í húsnæðislánamálum sem nefndinni eru þar með frjálsar til afnota að sjálfsögðu. Ég held ég fari að stytta mál mitt. Ég hef farið í gegnum bæði nál. og nokkur þau atriði sem vöktu athygli mína í meðferð fjh.- og viðskn. á frv. í morgun. Mig langaði svo að lokum að fara nokkrum orðum um stórmerkilegt plagg sem hagfræðideild Seðlabankans, þ.e. þeir fulltrúar Seðlabankans sem komu á fund nefndarinnar í morgun, skildi eftir hjá okkur sem sýnir hvernig staða útflutningsatvinnuveganna hefur verið frá því 1979 fram til dagsins í dag. Þetta plagg gerir ráð fyrir og reiknar vísitölu samkeppnisstöðu sem svo er kölluð en það er mælikvarði á það hversu hagstæð skilyrði eru búin útflutningsatvinnugreinunum. Árið 1979 var þessi vísitala 100 stig en þá telja fulltrúar Seðlabankans að hafi verið eitt mesta góðæri sem við höfum búið við. Árið 1979 er því talið toppár í þeim skilningi að þá hafi útflutningsatvinnuvegirnir búið við sérlega hagstæð ytri skilyrði. Þessi vísitala fer síðan lækkandi fram til 1984. Þá fer hún enn á ný yfir 100 stig eftir að hafa verið í 91–99 stigum árin þar á undan. Hún kemst síðan hæst í 107,3 stig 1986 en dettur niður í 96,5 stig á árinu 1987. Ef við skoðum þessi tvö ár og reyndar spá fyrir árið 1988 hefur vísitalan verið ársfjórðungslega eins og hér segir: Á fyrsta ársfjórðungi 1986 er hún 105,2 stig, á öðrum ársfjórðungi 1986 er hún 109,7 stig sem er það hæsta sem þessi vísitala kemst í á þessu tímabili. Á árinu 1986, á þriðja ársfjórðungi, er hún 108,2 stig. Síðan lækkar hún á fjórða ársfjórðungi í 106,2 stig. Á fyrsta ársfjórðungi 1987 er hún 105,0 stig. Fram að kosningum 1987 er þessi vísitala enn þá mjög há og skilyrði eru öll mjög hagstæð í íslensku þjóðarbúi. Síðan sígur allt á ógæfuhliðina. Á öðrum ársfjórðungi 1987 dettur hún niður fyrir 100 stig, verður 99,0 stig. Á þriðja ársfjórðungi verður hún 95 2 stig og síðan á fjórða ársfjórðungi 1987 er hún 88,5 stig. Spá fyrir 1988, miðað við óbreytt gengi, er að þessi vísitala samkeppnisstöðu verði 86,3 stig á fyrsta ársfjórðungi, 82,5 stig á öðrum ársfjórðungi og 80,8 stig á þriðja ársfjórðungi og síðan fari hún niður í 80 stig á fjórða ársfjórðungi. Við 6% gengisfellingu breytist þessi spá í að vísitalan verður 88,0 stig á fyrsta ársfjórðungi, 87,1 stig á öðrum ársfjórðungi, 85,1 stig á þriðja ársfjórðungi og 84,3 stig á fjórða ársfjórðungi 1988. Það er því alveg ljóst að hæstv. ráðherrarnir þurfa enn að takast á við geysileg vandamál sem er að rétta við stöðu útflutningsgreinanna því að það er hrikaleg þróun sem hér kemur fram, að vísitala samkeppnisstöðu skuli komin niður fyrir 90 stig og ætla að haldast þar allt árið 1988 og það virðist ekkert lát vera á því eða útlit fyrir að þetta breytist. Þetta hlýtur að sjálfsögðu að tengjast þeirri fastgengisstefnu sem ríkisstjórnin hefur gert að hornsteini efnahagsstefnu sinnar þó svo að hæstv. viðskrh. hafi komið inn á það í ræðu sinni í gær að hornsteinninn hefði eitthvað verið fluttur til en það væri búið að múra hann fastan aftur. Það er þá ekki verra en svo að það þarf kannski að færa hann til enn á ný og múra hann svo aftur fastan. Þannig er auðvitað hægt að tala um fastgengisstefnu með því að hæstv. ráðherrarnir verði að burðast með þennan hornstein sinn út og suður og múra hann alltaf fastan jafnharðan. Með þessu er ég ekki að segja að við séum fylgjandi gengisfellingarleiðinni. Það hafa allir farið í gegnum hana og vitað að hún ein og sér leysti engin okkar vandamál. Hins vegar hlýtur að verða að viðurkenna þá staðreynd að þegar allur kostnaður innan lands hækkar upp úr öllu valdi, og það er eins og ég gat um áðan í ræðu minni, þá gengur ríkisvaldið alltaf fremst fyrir vagninum í að hækka þjónustu sína en verð útflutningsafurða okkar stendur nánast í stað miðað við að dollarinn vegur mjög þungt í myntvoginni. Því hlýtur að sjálfsögðu að fara illa og það verður að taka þeim afleiðingum sem þetta hefur í för með sér sem er hinn gífurlegi viðskiptahalli. Hann stafar af því að alls kyns skran, liggur mér við að segja, er núna á útsöluverði vegna þess hve hinir erlendu gjaldmiðlar eru ódýrir svo og að til viðbótar hefur komið veruleg tollalækkun. Nei, hæstv. ráðherrar. Ég held að mikið verk sé fram undan og þessar efnahagsráðstafanir leysa í raun og veru ekki neitt. Þær eru hálfkák, eins og ég gat um í ræðu minni í gær, sem kannski bjargar einhverju næstu dagana en ég spái því að áður en langt um líður þurfum við að taka miklu stærri og sársaukafyllri spor til þess að koma einhverju lagi á okkar efnahagsmál.



Hæstv. forseti. Frv. sem hér liggur fyrir er flutt til þess að tryggja stöðu atvinnuveganna sem hafa átt erfitt uppdráttar að undanförnu. Það er flutt til þess að koma í veg fyrir stöðvun atvinnufyrirtækja, til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi og annað er því fylgir. Ég ætla að fara hér í nokkra þætti sem komu mér í hug. Einkum kveikti hv. 7. þm. Reykv. í mér í gær en tónn hans var allfrábrugðinn því sem þm. eru vanir að heyra hér í þingsölum, þeim tón þar sem verkalýðshreyfingin er nídd niður, ögranir eru í annarri hverri setningu, rætni, og einnig talað niður til forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, þeirra sem njóta þess trúnaðar að hafa forustu þar. Hjá hv. þm. Svavari Gestssyni andaði hlýjum tón sem er allt öðruvísi en það sem maður er vanur að heyra hér í þingsölum. Hér standa menn upp sem aldrei hafa komið nálægt félagslegu starfi og þekkja ekki verkalýðshreyfinguna, starf hennar og hugsjónir af eigin raun, ætla henni allt hið versta og ég tala nú ekki um þeim sem gegna þar forustu. Séu gerðir kjarasamningar birtast spekingar, hver á fætur öðrum, til að segja til um það hversu mikla vitleysu menn hafa verið að gera, hvað allt hefði getað verið betra, hvernig mál hefðu öll verið betri ef farið hefði verið að þeirra ráðum. En hvergi voru þessi ráð til þegar menn stóðu í baráttunni, hvergi voru þau fyrir hendi. Ég tek undir það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði í gær að það er mjög af því vonda að samstaða skuli ekki vera meiri innan verkalýðshreyfingarinnar. Því miður er það svo að samstaðan hefur verið að gliðna á síðustu árum og einstök sambönd eða verkalýðsfélög eða hópar hafa tekið sig út úr til þess að skara eld að sinni köku. Ég er viss um að ef verkalýðshreyfingunni tækist, líkt og henni hefur tekist á Norðurlöndum, að halda samstöðu og koma fram hugsjónum um betra og réttlátara þjóðfélag væri okkar þjóðfélag allt öðruvísi en það er í dag. Þeim sem hvað harðast ráðast á þá kjarasamninga sem hafa verið gerðir er í raun ekkert heilagt. Skiptir ekki máli í raun hvað verkafólk fær út úr samningunum heldur er það lenska að segja: Það hefði verið hægt að fá meira, þetta hefði getað verið betra. Þar liggur pólitískur tilgangur einn að baki, yfirleitt, og annað ekki. Ekki er það stuðningur við verkalýðshreyfinguna heldur miklu fremur stuðningur við þá foringja í Garðastræti sem helst vilja verkalýðshreyfinguna feiga. Menn tala hér um það að þeir kjarasamningar sem nú eru gerðir skili engu og að búið sé að taka allt til baka aftur og jafnframt er sagt frá stöðu atvinnulífsins og sagt að sú staða sé alveg hörmuleg. Það þurfi að gera miklu meira. Mig langar til að vita hvað menn vilja þá gera mikið meira. Er það meiri gengisfelling sem menn eru að biðja um? Eru menn að biðja um svipað ástand og var hér áður þegar gengisfelling var næstum hvern einasta dag, verðbólga meiri en nokkurs staðar annars staðar í Evrópu og kjörin rýrnuðu jafnt og þétt? Eru menn að biðja um það að lánskjaravísitalan vaði svo yfir húsbyggjendur að heimilin bresti, þjóðfélagið fari í enn meiri mola en það gerði á sínum tíma þegar lánskjaravísitalan varð hvað verst og verðbólgan ægilegust? Það væri fróðlegt að vita hvernig menn vilja bæta hag atvinnulífsins ef þeir telja að hann sé svo slæmur jafnvel eftir þær aðgerðir sem nú er verið að gera. Það er svo í kjarasamningum að þeir sem kjörnir eru til þeirra trúnaðarstarfa að gera kjarasamninga þurfa að taka á málum og gera það að lokum upp við sig hverju skal hafna og hvað skal velja. Sú ögurstund kemur alltaf þegar menn sitja við samningaborðið. Það varð samhljóða niðurstaða samninganefndar Verkamannasambandsins að ekki yrði komist lengra. Það greiddi enginn atkvæði á móti kjarasamningunum þrátt fyrir það að pólitískt litróf í hugum þeirra er þar sátu hafi verið afar skrautlegt. Það voru fjórir einstaklingar sem gerðu grein fyrir sínu atkvæði en annað skeði ekki í þeim málum. Vissulega er það svo að þeir sem standa að kjarasamningum vildu alltaf komast lengra en þessi ögurstund sem ég talaði um kemur alltaf. Vilja menn taka því sem komið er, telja menn sig geta komist lengra eða ekki? Það var mat samninganefndarinnar að lengra yrði ekki komist án verkfalla og það var val samninganefndarinnar að fara þá leið. Það var líka ljóst þegar gengið var til þessara kjarasamninga að gengisfelling yrði nokkur og var tölunni 6% hreyft í okkar hóp. En hvers vegna var það að samninganefndarmenn ályktuðu ekki harðlega gegn gengisfellingu? Það er vegna þess að mönnum er það ljóst, a.m.k. þeim sem þekkja mun á ýsu og þorski og vita um atvinnulífið í hinum ýmsu byggðum landsins, að hagur fiskvinnslu er afar slæmur. Við höfum horft upp á það að fjölmörg hús hafa verið lokuð að undanförnu og fólkið atvinnulaust. Það hefur aðeins haft atvinnuleysisbæturnar. Ég og félagi minn, Karvel Pálmason, viljum þess vegna samþykkja þessa gengisfellingu til að tryggja atvinnu þessa fólks og ég treysti því að svo verði. Það má líka geta þess að þeir kjarasamningar sem gerðir voru hafa inni að halda mun fleiri atriði en fólk hefur yfirleitt getið um, kjaraatriði sem ekki eru mæld í prósentum í daglegu tali eða tali hér. Þar hafa náðst fram réttindaatriði sem skipta miklu máli, atriði sem verkalýðshreyfingin hefur verið að berjast fyrir í áraraðir. Hvernig sem fer með samþykkt þessara samninga held ég því fram að á vettvangi verkalýðshreyfingarinnar hafi menn unnið af fyllstu heilindum fyrir sína umbjóðendur og farið nákvæmlega eins langt og unnt var án verkfalla. Það má vera að þeir sem sitja í þægilegum, hlýjum stólum við stofuhita daginn út og daginn inn kjósi að aðrir fari í verkföll og berjist fyrir sig en þetta var mat þeirra sem að samningunum stóðu að ekki bæri að fara þá leið. Það er vissulega mikill vandi sem verkalýðshreyfingin stendur frammi fyrir. Það er að tryggja það að þeir kjarasamningar sem gerðir eru haldi. Síðustu kjarasamningar voru þess eðlis að lægstu launin voru hækkuð mest. Þau höfðu aldrei verið hækkuð eins mikið og við trúðum því að þar værum við að stíga skref sem yrði til þess að hækka í raun lægst launaða fólkið til frambúðar. Því miður verð ég að segja að við urðum fyrir miklum vonbrigðum. Það er bitur reynsla sem við höfum af því að hækka sérstaklega lægstu launin. Sú reynsla markast af því að hinir sem á eftir koma og þeir sem betur eru launaðir klifra upp eftir bakinu á verkafólkinu, þeir krefjast ætíð þess að fá meira. Það talar hver maður um það að lægst launaða fólkið eigi að fá meiri kauphækkun en aðrir. Menn gera það gjarnan en þegar á herðir vill það fara svo að menn mæli það af engri alvöru, hugsi allt annað. Jú, það er rétt að hækka við lægst launaða fólkið svo framarlega sem ég sjálfur fæ hækkunina eða ívið meira. Þetta er vandi og bitur reynsla sem verkalýðshreyfingin hefur þurft að upplifa. Svo var líka raunin í síðustu kjarasamningum, 1986. Það var varla að menn væru komnir frá samningsborðinu þegar þessar raddir fóru að heyrast. Þó dugðu samningarnir í nokkra mánuði, þar til fyrrv. ríkisstjórn fór að halda öðrum veislu og þessir kjarasamningar enduðu í því að þeir sem áður höfðu verið lægst launaðir, höfðu hækkað verulega upp, voru komnir á lægsta þrep aftur. Því miður er þetta reynsla sem við höfum þurft við að stríða. Ég vænti þess að þeir kjarasamningar sem nú eru gerðir megi nýtast á þann hátt að félagar Verkamannasambandsins geti haft af þeim kjarabætur og það er vissa okkar að svo verður. Ef verðlag fer yfir ákveðið strik eru þeir uppsegjanlegir og þá geta menn byrjað upp á nýtt að semja og gera enn betur. Ég vænti þess að til þess þurfi ekki að koma og er fyllsta ástæða til að ætla að það haldi. Það væri freistandi að ræða í þessu tilliti, og það tengist þessum málum, um verkalýðshreyfinguna og menn hafa sýknt og hellagt verið að vitna í hana. Auðvitað er það hreyfing þar sem breytinga er þörf. Það er þörf á því að verkalýðshreyfingin breyti skipulagi sínu og aðlagist nútímanum meira en verið hefur. Það er þörf á því að verkalýðshreyfingin sem heild geti staðið saman um það að þeir sem verst eru settir fái mest, að þeir sem betur eru settir bíði þegar illa árar. Um það hefur engin samstaða tekist í verkalýðshreyfingunni og það er mikill vandi hreyfingarinnar. Það er líka mjög nauðsynlegt fyrir verkalýðshreyfinguna að búa svo um hnútana að fleiri komi að, hafi áhrif, geti sagt sína skoðun. Það vekur t.d. spurningar nú þegar við heyrum frá félagsfundum í verkalýðsfélögum um allt land þar sem tekin er afstaða til kjarasamninga um það hvaða vit sé í því að örfáir einstaklingar greiði atkvæði um kjarasamninga sem lúta að öllum félagsmönnum. Er ekki eðlilegt að viðhöfð sé allsherjaratkvæðagreiðsla í slíkum tilvikum? Ég hygg að sú stund sé upp runnin að það sé ástæða til að svo verði, að allir félagsmenn hafi á nokkrum tíma tækifæri til þess að greiða atkvæði um kjarasamningana. Þessi vandi fámennis á félagsfundum í starfinu er enginn einkavandi verkalýðshreyfingarinnar. Hann er hvarvetna í þjóðfélaginu. Það er líka hjá samvinnuhreyfingunni, í öllum pólitískum flokkum og félögum í landinu. En ég tel og vil árétta það að tími sé kominn til þess að nýjum aðferðum sé beitt við kynningu kjarasamninga og samþykkt þeirra eða það að fella þá. Það er ástæðulaust að fara meira ofan í þessi mál hvað varðar verkalýðshreyfinguna. Ég ítreka það að mér fannst mjög ný tíðindi sá tónn sem birtist hjá hv. 7. þm. Reykv. í gær þegar hann ræddi um verkalýðshreyfinguna. Yfirleitt tala menn niður til hennar hér í þingsölum. Það var ekki gert af þeim ræðumanni. Varðandi þær ráðstafanir sem verið er að framkvæma núna ítreka ég að þær eru gerðar með það að sjónarmiði að tryggja rekstur atvinnulífsins, koma í veg fyrir atvinnuleysi og tryggja lífskjörin geti áfram haldist í landinu við það stig sem um er samið í kjarasamningunum. Okkur var það náttúrlega ljóst sem við kjarasamningana vorum að við vorum að hverfa frá tímabili hvar kaupmáttaraukning hafði orðið meiri en nokkru sinni fyrr í langan tíma og þess vegna gerði það mjög erfitt fyrir þar sem séð var og er að staðan í atvinnulífinu verður ekki eins sterk á næstunni og hún var á síðasta ári. Hagur fiskvinnslunnar olli miklu um niðurstöður samninganna og markaði þá braut sem samninganefndarmenn gengu. Það er sárt að taka afstöðu til þess að skera niður, það er það alltaf, en þegar þarf að taka ákvörðun til að ná saman endum taka menn ákvörðun þó þær geti verið óvinsælar og erfiðar og þess vegna er það og vegna þess tilgangs sem frv. hefur að ég hef lýst mig samþykkan því.



Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í gær að mér finnst flestar af þeim leiðum sem fyrirhugaðar eru í frv. að settu marki rangar og óréttlátar. Ég minni sérstaklega aftur á eina þeirra, þ.e. skerðingu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Eins og fram hefur komið er framlag úr sjóðnum allt að 55% af tekjum hinna smærri sveitarfélaga og mér er ómögulegt að líta á þessa ráðstöfun ríkisstjórnarinnar öðruvísi en sem vilja hennar til þess að leggja hina fátækari hreppa í eyði. Aðrir tekjustofnar þessara sveitarfélaga eru mjög af skornum skammti, t.d. er yfirleitt um litlar útsvarstekjur að ræða og fasteignagjöld eru í lágmarki. Ýmis sameiginlegur kostnaður er mjög mikill vegna mannfæðar, t.d. varðandi rekstur grunnskóla og heilsugæslustöðva en það er tiltölulega mun dýrara að reka mjög smáar stofnanir þó það sé ekki alltaf viðurkennt af ríkisvaldinu. Má þar nefna að í sambandi við gæslu í grunnskólum er bara greidd viss upphæð á hvert barn. Það sem gengur þá af verða sveitarfélögin að taka á sig. Það er líka hægt að nefna snjómokstur vega en Vegagerðin greiðir aðeins fáeinar ferðir í sambandi við mokstur á þeim vegum sem ekki teljast til stofnbrauta og það segir sig sjálft ef sveitarfélagið er fátækt er hreinlega ekkert mokað og getur verið ófært dögum saman og jafnvel vikum nema þá fyrir einhver torfærutæki. Síðan er hægt að nefna smölun afréttarlanda en það er víða orðið mjög erfitt að manna þessar smalamennskur og þar af leiðandi eru þær mjög dýrar. Eftir því sem þrengt er meira að þessum litlu sveitarfélögum verður mannlífið þar daprara og drungalegra og þeir sem sjá sér fært drífa sig á braut. Uppbygging þjónustu við aldraða er víða mjög brýn en hún er ekki fyrir hendi í flestum hinna smærri sveitarfélaga. Þar er þessi þjónusta þó hvað nauðsynlegust vegna þess að meðalaldur er víða mjög hár því yngra fólkið hefur ekki eftir miklu að slægjast heima fyrir og fer því flest í burtu. Því er ekki hægt nema að litlu leyti að treysta á nágrannana til hjálpar. Hæstv. forseti. Ég legg ríka áherslu á að farið verði að lögum varðandi tekjur Jöfnunarsjóðs og vara við þeim afleiðingum sem skerðing sem þessi hefur óhjákvæmilega í för með sér.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það kom upp í fjh.- og viðskn. í morgun óvissa um það hvernig farið yrði með greiðslur vegna bóta fyrir eyðingu refs og minks sem talið er að á næsta ári muni nema 8 millj. kr. og munu renna til veiðistjóra af fjárlagalið 04–205 og færast síðan sem tilfærsla til sveitarfélaga. Ég átti viðræður um þetta mál við hæstv. fjmrh. og hæstv. landbrh. og niðurstaðan af því varð sú að þessi greiðsla skuli innt af hendi úr ríkissjóði og koma áhrif þess fram í því að í stað 61 millj. kr. tekjuafgangs í fjármálum ríkissjóðs á yfirstandandi ári eins og fram kemur í grg. frv. lækkar hann í 53 millj. kr. Lánsfjárþörf brúttó hækkar samsvarandi úr 5 milljörðum 114 millj. kr. í 5 milljarða 122 millj. kr. Brtt. er flutt á sérstöku þskj. og hefur henni verið dreift og vil ég biðja hæstv, forseta að leita afbrigða svo að brtt. megi koma fyrir. Ég tek fram að þessi brtt. er flutt í samræmi við þá skoðun sem fram kom í nefndinni eins og ég skildi hana og hygg að ekki sé ágreiningur frá einstökum nefndarmönnum um það. Ég tek það aðeins fram vegna ummæla hv. 7. þm. Reykv. um eignabreytingar hjá Akureyri eins og þær líta út samkvæmt fyrri umræðu fjárhagsáætlunar þar að gert er ráð fyrir að á fjárhagsáætlun renni 114 millj. kr. til eignabreytinga, ríkissjóður leggur fram 37 millj. og lán er tekið upp á 107 millj. og þessu fé ráðstafað með þeim hætti að til framkvæmda renna 90 millj. kr., innstæða hjá ríkissjóði vegna staðgreiðslu þar sem greiðsla desemberlauna dregst fram í janúar er 54 millj. kr. og til afborgunar lána 115 millj. kr. Ég tel rétt að þetta komi fram vegna villandi upplýsinga sem gefnar voru í nefndinni í morgun og óbeint komu fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv. sem raunar hefur síðan, eins og ég, fengið fyllri upplýsingar frá bæjarfulltrúum á Akureyri og er þetta ekki stórmál. Ég vil aðeins segja varðandi þau viðtöl sem nefndin átti við ýmsa fulltrúa opinberra stofnana í morgun að það er rétt, sem fram hefur komið, að þessir áhugasömu embættismenn vilja auðvitað gjarnan gera meira fyrir sínar stofnanir en heimildir Alþingis standa til. Það kom fram við gerð fjárlaganna nú í desembermánuði að hugur þeirra stefndi hærra. Eins tekur þessa embættismenn auðvitað sárt að ekki skuli verða orðið við ýtrustu kröfum þeirra nú en þeir verða að sætta sig við það að við þær aðstæður sem við búum við er óverjandi annað en að draga að nokkru úr útgjöldum ríkissjóðs til þess að mæta þeim kostnaðarauka sem ráðstafanirnar hafa í för með sér og þarf ekki að hafa mörg orð um það. Við þekkjum þetta öll. Ég vil svo aðeins taka eftirfarandi fram út af þeim ummælum sem fram hafa komið vegna misvísandi upplýsinga um verðlagsþróun, viðskiptahalla og fleira frá Þjóðhagsstofnun annars vegar og fulltrúum fjmrn. hins vegar. Það er ekkert óeðlilegt þegar reynt er að spá eitt ár fram í tímann þótt sérfræðingarnir séu ekki sammála um einstök atriði. Ef svo væri mundi það einungis sýna það að embættismönnunum væri stýrt stranglega af ríkisstjórninni og mættu ekki segja annað en þeir fengju uppáskrifað þaðan. Auðvitað reyna þessir menn að gefa sem fyllstar upplýsingar hver og einn. Forsendur eru að nokkru mismunandi sem þeir gerðu grein fyrir í nefndinni en ég held að heildarmyndin sé sú sama, að með þessum ráðstöfunum væri í fyrsta lagi stefnt að því að draga úr viðskiptahalla sem þó verður of mikill. Í öðru lagi benda spárnar eindregið til þess að verðlagsþróun síðari hluta ársins verði með þeim hætti að verulega dragi úr verðbólgu sem er auðvitað öllum mikið kappsmál og grundvöllur þess að festa skapist í efnahagslífinu sem aftur er forsendan fyrir því að rekstur atvinnufyrirtækjanna gangi betur sem síðan getur leitt það af sér að kaupmáttur geti vaxið á ný. Með þetta í huga er það auðvitað rétt, sem hv. 7. þm. Reykn. sagði áðan, að aldrei hefur tekist að bæta kjörin til langframa hér á landi með neinum kjarasamningum sl. 70 ár. En hitt er auðvitað jafnrangt að lífskjör hér á landi hafi ekki batnað á sl. 70 árum. Auðvitað duga kjarasamningar ekki einir til ef menn vilja bæta kjörin. Auðvitað verður sá grundvöllur að vera fyrir hendi að fyrirtækin standi undir útgjöldum þjóðfélagsins, að verðmætasköpunin sé það mikil að hægt sé að reka þetta þjóðfélag. Hitt getum við að sjálfsögðu ekki hugsað okkur að erlendar skuldir vaxi svo að til neyðarástands komi hér á landi. Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta að svo stöddu en ítreka beiðni mína um að leitað verði heimilda til að brtt. megi fram koma.



Herra forseti. Í umræðunni hér í hv. deild í gær þótti hæstv. viðskrh. nauðsynlegt að benda á að hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson hefði gerst málsvari útgerðarauðvaldsins hér í hv. deild  Það væri aftur á móti ansi gaman að vita hvernig hæstv. viðskrh. eða hæstv. fjmrh. vill skilgreina þetta útgerðarauðvald á Íslandi í dag, jafnvel þótt við förum svolítið aftur í tímann og litum til þeirra aðila sem fást við það að verka fisk á Íslandi og gera út, hvort ætti endilega að kynna þann hóp manna og þeirra fyrirtækja sem eitthvert sérstakt auðvald. Það er nú svo að líklegast mun meiri hluti íslenskrar fiskvinnslu vera í hendi félagslegra aðila. Hér í Reykjavík er jafnvel stærsta fyrirtæki á landinu í fiskvinnslu, Grandi hf., þó að hann beri það nafn, að meiri hluta til í eigu Reykjavíkurborgar, hún mun vera með 70% eignarhlutfall, Útgerðarfélag Akureyringa, að meginhluta til í höndum Akureyrarbæjar, Fiskiðjusamlag Húsavíkur, Samvinnufélag útgerðarmanna á Neskaupstað, þó að það heiti núna Síldarvinnslan í Neskaupstað, og svo má áfram telja.  En það hefur ýmislegt breyst í þjóðfélaginu. Það hefur kannski einmitt það breyst að flokkarnir hafa tekið mismunandi afstöðu til uppbyggingar atvinnufyrirtækja eins og kemur fram í því þegar hæstv. viðskrh. talar um fiskvinnslu og útgerð á Íslandi sem eitthvert sérstakt auðvald og auðvald sem sé óeðlilegt að hv. þm. Svavar Gestsson taki upp hanskann fyrir. Ég endurtek að þessi atvinnugrein er að stórum hluta til í félagslegri eign. Ég tel að þegar við erum að ræða um lífskjör á Íslandi, verið er að fjalla um nýgerða kjarasamninga og hvernig þeir geti staðist og hvernig launakjör á Íslandi verði í framtíðinni, þá byggist það fyrst og fremst á því hvernig stjórnvöld í landinu standi að því að tryggja þessum undirstöðuatvinnuvegi okkar rekstursgrundvöll til að skaffa því fólki sem við hann vinnur mannsæmandi laun. Því miður eru þau laun, sem samið hefur verið um í þeim samningum sem nú voru gerðir, ekki á þann veg að við getum lýst því yfir að við teljum þau sæmandi laun fyrir það fólk sem vinnur við þennan atvinnuveg. Því miður ekki. Það er vegna þess að stjórnarherrarnir hafa ekki staðið betur í stykkinu en raun ber vitni við að tryggja þessum undirstöðuatvinnuvegi rekstursgrundvöll. Gæti það verið af því að þessi undirstöðuatvinnuvegur er ekki auðvaldið í landinu? Ég hef því miður grun um að það sé vegna þess. Við höfum fundið fyrir því að málsvarar fjármagnsins, sem flestir halda sig í Sjálfstfl., hafa á undanförnum árum, sumir hverjir, ég ætla að undirstrika að það eru ekki allir, látið hjá líða að halda uppi sókn og vörn fyrir þessa atvinnugrein. Það má vera að það hafi, ef við förum dálítið aftur í tímann, verið tímamót í sambandi við afstöðu Sjálfstfl. til þessara hluta með nýsköpunarstjórninni þegar góði hluti Sjálfstfl. með Sósíalistaflokki og Alþfl. gerði það stórátak í uppbyggingu sjávarútvegsins á Íslandi sem þá var gert og lagði grunninn að félagslegri uppbyggingu þessa atvinnuþáttar. Ég held því miður að Sjálfstfl. hafi aldrei tekið reglulega vel upp hanskann fyrir sjávarútveginn síðan þetta gerðist, því miður. Það hafa verið fjármagnseigendurnir, fjármagnsbraskararnir sem hafa átt hug flokksins. Það er svo frekar nöturlegt þegar það gerist, jafnvel þó Alþfl. sé í stjórn með Sjálfstfl., að Alþfl. fer að vinna á svipuðum grunni. Hann telur það ekki lengur skyldu sína að tryggja að þessi atvinnurekstur standi sig, tekur ekki tillit til þess að þessi atvinnurekstur er félagslega uppbyggður. Það er undirstaða þess að við lifum sæmilegu lifi í þessu landi og að launakjör séu mannsæmandi að þessum atvinnuvegi séu tryggð almennileg rekstrarkjör. Það hefur því miður ekki gerst og gerist ekki þó að það lagafrv. sem hér er til umræðu verði samþykkt. Það er nokkuð langt frá því. Það mun ekki aðeins vera skoðun okkar alþýðubandalagsmanna heldur er það, miðað við það sem maður les í blöðum og heyrir í öðrum fjölmiðlum, álit flestra þeirra sem við þennan atvinnuveg fást að hér sé að meginhluta til gengið of stutt, of lítið að gert. Um þetta má halda nokkuð langa ræðu, en ég ætla að geyma mér það, láta það eiga sig nú, en aðeins að fara nokkrum orðum um þá punkta sem í frv. eru taldir aðgerðir til að bæta hag útflutningsgreina. Fyrstu tveir punktarnir, þ.e. að uppsafnaður söluskattur skuli endurgreiddur og fallið skuli vera frá því að heimta launaskatt af launum í fiskvinnslu, eru þannig að núverandi hæstv. ríkisstjórn taldi nauðsynlegt í sumar og í haust að breyta því að söluskattur yrði endurgreiddur og að fiskvinnslan væri launaskattsfrí, taldi nauðsynlegt, á þeim tíma sem viðurkennt var að fiskvinnslan væri jafnvel komin í mínus í sumar, þegar söluskatturinn var tekinn af, besta lagi stæði á núlli, að breyta stöðu fiskvinnslunnar á þann veg að þetta, sem var frá því í samningunum 1985 í þjóðarsáttinni, yrði fellt niður og sjávarútvegurinn fengi ekki endurgreiðslu söluskattsins. Það er í sjálfu sér nokkuð merkilegt að ríkisstjórnin skuli koma svo eftir nokkra mánuði og segjast vera að lagfæra stöðu fiskvinnslunnar með því aðeins að breyta því sem áður hafði verið frá henni tekið. Það var tekið frá henni við þær aðstæður, miðað við fyrri rekstursgrundvöll fiskvinnslunnar og þá samninga sem gerðir voru 1985 þegar dollaragengi mun hafa verið í rúmum 42 kr., þegar dollarinn var kominn í ágúst í sumar líkast til niður í 38 kr. Þá var talið nauðsynlegt að bæta við þessum þætti. Og það var ekki nóg með það heldur var á haustþinginu samþykkt að koma með launaskatt, jafna stöðu atvinnugreina í landinu. Það var talið sjálfsagt að sjávarútvegurinn tæki þátt í því að borga launaskatt eins og aðrar atvinnugreinar og það var eitt af því sem ríkisstjórnin taldi réttlætismál. Það réttlætismál fýkur hér og hv. þm. Halldór Blöndal sagðist vera mjög feginn að fá að greiða atkvæði með því að þetta réttlæti væri ekki lengur til staðar. Þriðji punkturinn er um það að skuldum sjávarútvegsfyrirtækja við ríkissjóð og greiðslum vegna lána ríkissjóðs, sem afgreidd voru frá Fiskveiðasjóði 1984, væri breytt í lán til lengri tíma. Áætlaðar skuldbreytingar þær sem hér um ræðir létti greiðslubyrði þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga í málinu um 370 millj. kr. á árinu 1988. Þetta er góðra gjalda vert, en hvers eiga hinir að gjalda og hvers vegna var ekki hugað að þeim sem þurftu að taka skuldbreytingalán á sama tíma hjá sínum viðskiptabönkum, höfðu verið góðir greiðendur ríkissjóðs og opinberra gjalda, reynt að standa sig betur á þeim þætti en öðrum, en stóðu frammi fyrir því að þurfa að fá konverteringarlán til að bæta stöðu sína á öðrum sviðum? Ég tel að til þess að ekki sé verið að mismuna aðilum í fiskvinnslunni hefði hæstv. ríkisstjórn átt að sjá til þess að bankakerfið í landinu væri tilbúið að skuldbreyta lánum sem tekin voru á þessum tíma á nákvæmlega sama hátt og gert er með ríkissjóðslánin. Annars er verið að mismuna og raunverulega verið að mismuna þeim sem stóðu sig vel gagnvart ríkissjóði og sveitarfélögum á tímabilinu fyrir 1984 og 1985, þeim sem reyndu að standa í stykkinu gagnvart opinberum aðilum, frekar en að leysa málin gagnvart öðrum viðskiptamönnum. Þeir fá enga fyrirgreiðslu frá hæstv. ríkisstjórn nú á þessum vettvangi. Svo er talið upp að það skuli lækka vexti um 0,25% á afurðalánum, dollaralánum. Vitaskuld er allt af því góða sem heitir lækkun á þessum vettvangi en ekki finnst mér neitt sérstaklega stórt skref stigið þarna og hefði mátt vera meira. Það er broslegt þegar ríkisstjórnin fer að hæla sér af því og telur það eitt af aðgerðum til að bæta hag útflutningsatvinnuveganna að nú skuli viðskiptabönkunum gert að vera með svipuð gjöld gagnvart afurðalánum, kostnað við töku afurðalána og var á árinu 1987. Óskaplega mikil aðgerð er þetta. Það er naumast. Það er furðulegt að bönkunum skuli líðast við aðstöðu eins og var á síðasta ári, án þess að væri hreyft við hönd eða fót, að hækka gjöld. Það kemur reyndar ríkisstjórninni til góða á þann veg núna að hún getur hælt sér af því að láta þá ekki komast upp með það. Það má segja að nú komi rúsínan í pylsuendanum í sambandi við bjargráðin í sjávarútveginum. Og sú rúsína er þannig, með leyfi forseta: Seðlabanki mun beina því til bankanna að þeir leysi með sveigjanlegum hætti rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa á afurðalánafyrirgreiðslu umfram 75% af verðmæti birgða að halda. Ja, nú er langt seilst um. Hér er vitaskuld lítið verið að gera annað en að reyna að lengja lífdaga fyrirtækja sem hafa erfiðan rekstrargrundvöll, og þau verða mörg eftir þetta, án þess að nokkuð sé verið að gera. Að lyfta lánum út á afurðir upp fyrir 75% er aðgerð sem ég held að flestir telji algjöra neyðarráðstöfun. Ef ekki er hægt að tryggja fyrirtæki rekstursgrundvöll á annan máta en þann að hækka lán út á afurðalánabirgðir þeirra held ég að sé til lítils unnið. Vitaskuld koma slíkar lánahækkanir í bakið á fyrirtækjunum þegar þau selja sínar afurðir. Það sem skilast heim eftir sölu verður minna, staða fyrirtækisins jafnvond og jafnvel verri eftir en áður. Það má segja að það sé ekki aðeins eitt sem sé lítils gilt í þeim punktum sem hér eru taldir heldur fleira en eitt og jafnvel fleira en tvennt. Í lokin kemur svo punkturinn um olíuverðslækkun 1. mars. Getur verið að ríkisstjórnin telji sér það til ágætis og telji það veigamikið atriði í því sem verið er að gera hér og gera þarf í sambandi við rekstursafkomu sjávarútvegsins að það sé viðurkennd sú staðreynd að olíuverð hefur lækkað? Vitaskuld hefði þessi lækkun komið hvort sem ríkisstjórnin hefði flutt þetta frv. á hv. Alþingi núna eða ekki. Það var ekki hægt að ganga fram hjá þeirri verðlagsþróun sem átt hefur sér stað að undanförnu í sambandi við lækkun á olíu. Svona má reyndar áfram telja. En hitt er kannski verst að það er kominn 2. mars.  Þetta hefur fyrst og fremst bitnað á landsbyggðinni og verið skattur sem landsbyggðin hefur orðið að borga til eyðslunnar á suðvesturhorninu. Aðeins til viðbótar: Það hefur nokkuð verið talað um að það væru mikil vandræði í fiskvinnslu og sjávarútvegi hvað eiginfjárstaða margra fyrirtækja í þeirri grein væri vond og hefur hún ekki batnað síðustu mánuði. Það hefur jafnan verið látið fylgja að þyrfti að laga þessa eiginfjárstöðu. Hverjir ætli að séu tilbúnir í dag að leggja fjármagn sitt í fiskvinnslu á Íslandi þegar við stöndum frammi fyrir þeirri rekstrarafkomu sem nú er? Þegar verið er að tala um að þetta þurfi að gera er eins og menn ætlist til þess að eigið fjármagn í fyrirtækjunum þurfi ekki að bera vexti, þurfi ekki að skila neinum arði, menn eigi að hafa eiginfjármagnið í fyrirtækjunum aðeins til að geta hlaupið upp á um tíma eins og núna til að éta það upp. Er líklegt meðan hugsunarháttur landsfeðranna er á þann veg að nokkur sé tilbúinn að leggja sína eigin peninga í fyrirtæki eins og fiskvinnslu? Ég get ekki ímyndað mér það. Ég held að menn hljóti að ætlast til þess að eigið fjármagn í fyrirtæki þurfi að skila á lengri tíma, ég er ekki að segja að það þurfi að gerast á hverju ári en á lengri tíma, svipuðum arði, helst betri arði en fæst á innlánsmarkaði lánakerfisins eða bankanna. Hvenær skyldi sú staða hafa verið uppi í íslenskum sjávarútvegi? Það hefur a.m.k. ekki verið á tímabili núverandi ríkisstjórnar og ég held ekki heldur á tímabili þeirrar ríkisstjórnar sem skilaði af sér í hendurnar á þeirri ríkisstjórn sem núna situr.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Í framhaldi af þeim umræðum sem hafa átt sér stað hérna um ráðstafanir í ríkisfjármálum er nauðsynlegt að kanna það sérstaklega hvernig ríkisstjórnin hyggst fara með hækkun elli- og örorkulífeyris í framhaldi af þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið. Skv. kjarasamningunum er það þannig að allra lægstu laun eiga að hækka um tiltekna upphæð og þegar launahækkun lægstu launa í desember 1986 átti sér stað var gert ráð fyrir því með reglugerð að elli- og örorkulífeyrir og tekjutrygging hækkuðu um leið eins og lágmarkslaunin hækkuðu, þ.e. um sömu krónutölu. Ég inni hæstv. heilbr.- og trmrh. eftir því hvort ríkisstjórnin muni ekki í framhaldi af þessum samningum gera ráðstafanir til þess að elli- og örorkulífeyrir, lágmarkslaun þeirra sem ekkert hafa annað fyrir sig að leggja, hækki ekki örugglega í samræmi við þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið, þ.e. þá krónutölu sem kveðið er á um í samningunum og ég man ekki alveg í svipinn hver er en mig minnir að það séu liðlega 1525 kr. Þessa fsp. vildi ég leggja fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. og hann hefur verið svo vinsamlegur að koma hér í deildina til að svara því. Ég vil einnig skýra frá því að á fund nefndarinnar í morgun kom Eggert G. Þorsteinsson forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins og þar spurði ég hann að því hvernig væri hægt að ná þessum 30 millj. kr. sem ætlunin er að spara á sérfræðikostnaði og lyfjum. Hann sagði að það hefði verið rætt um að breyta greiðslum þeirra sjúklinga sem fara beint til sérfræðinga án milligöngu heilsugæslulæknis eða heimilislæknis. Ég sagði honum á fundinum að það væri örugglega miklu virkari leið að hækka ekki þetta heldur lækka þá greiðslu sem læknar fá ef sjúklingar koma til þeirra án milligöngu heilsugæslulæknis eða heimilislæknis. Það þýðir að áhugi sérfræðinganna á að taka við slíku verður minni en hann er núna, en jafnvel þó hin leiðin væri farin mundi í rauninni mjög lítið breytast fyrir utan hvað hún er óheppileg að því leytinu til að það mundi hækka útgjöld sjúklinganna. Ég vil síðan víkja að þeim umræðum sem hér fóru fram um stöðu hæstv. félmrh. í ríkisstjórninni. Ég þakka henni fyrir þau svör sem hún gaf við spurningum mínum þar sem hún skýrði frá því að hún hefði látið bóka í ríkisstjórninni mótmæli við skerðingu á Byggingarsjóði ríkisins, þar væri of langt gengið. Hún minnti á að hún væri í mikilli nálægð við vanda húsbyggjenda og húsnæðiskaupenda því meiri hluti þess fólks sem vitjar félmrh. er fólk sem á við erfiðleika að stríða vegna húsnæðiskostnaðar. Hæstv. félmrh. mótmælti því einnig í bókun sinni að það er hætt við áform um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ekki get ég sagt fyrir mitt leyti að ég harmi þá niðurstöðu út af fyrir sig. En í þriðja lagi sagðist hæstv. félmrh. hafa látið bóka að hún væri á móti þeim áformum að skattleggja sveitarfélögin í ríkissjóð eins og gert er í tillögu ríkisstjórnarinnar sem hér liggur fyrir. Hæstv. félmrh. kallaði þetta óskynsamlega aðgerð og sagði að hún mundi bitna á mörgum sveitarfélögum illa. Ég er sammála hæstv. félmrh. í þessum efnum. Hæstv. ráðherra sagði að hún hefði ekkert við það að athuga þó fjmrh. tilkynnti fyrir hennar hönd hvað væri verið að gera í húsnæðismálum að því er varðar endurskoðun á þeim málaflokki og undirstrikaði að það væri á engan hátt verið að taka málið, þrátt fyrir þessa nefndarskipun, úr höndum ráðherrans. Ég tel reyndar að með þeim ákvörðunum sem hæstv. fjmrh. hefur tekið sé hann í raun og veru búinn að taka um það ákvörðun að taka hluta af ákvörðunarvaldi félmrh. úr hennar höndum. Ég segi fyrir mig og vil láta það koma hér strax fram: Ég mun greiða aðkvæði gegn þeirri tillögu um vantraust á félmrh. sem fjmrh. flytur í 8. gr. þess frv. sem hér er á dagskrá. Ég mun greiða atkvæði gegn því. Þó ég sé almennt ekki hlynntur þessari ríkisstjórn né heldur hafi ég ævinlega verið og sé ævinlega ánægður með hæstv. félmrh. mun ég í þessu tilviki, þó óvenjulegt sé frá stjórnarandstæðingi, greiða atkvæði gegn þeirri vantrauststillögu sem formaður Alþfl. flytur á hana í þessari virðulegu deild. Auðvitað er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en vantrauststillögu þegar málaflokkurinn er tekinn úr höndum ráðherrans. Ég tel enga ástæðu til að lengja umræður um þetta mál vegna þess að kjarni málsins er sá að hér er bersýnilega um að ræða mjög óvenjulega sambúðarerfiðleika innan ákveðins stjórnmálaflokks, innan stjórnarflokksins Alþfl. Í sjálfu sér er það ekki mitt hlutverk að fara með neinar söguskýringar í þeim efnum. En það er alveg ljóst að það er býsna sjaldgæft ef ekki alveg einstakt á síðustu árum, a.m.k. þeim árum sem ég þekki til í þinginu, að ráðherra fjármála taki málaflokk af fagráðherra í trássi við þann síðarnefnda. Ég man aldrei eftir því að slíkt hafi gerst. Auðvitað getur hæstv. félmrh., ef hún svo vill, sagt: Nei, þetta verður ekki gert. Ég á eftir að sjá að hæstv. fjmrh. og formaður Alþfl. fari þannig með varaformann sinn að ef hún beitti sér af fullri hörku þyrði hann að beita því valdi sem hann er hér að gera tillögur um. Ég vil í framhaldi af þessu spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig lítur hann á málið? Lítur hann ekki þannig á málið að hann sé að taka hér fram fyrir hendurnar á hæstv. félmrh.? Ég held að það sé útilokað annað en að hafa þá skoðun og útilokað annað en hæstv. fjmrh. geri grein fyrir þessu máli og afstöðu sinni í því. Hæstv. félmrh. gerði athugasemdir við tvær, þrjár setningar sem fram koma í nál. minni hl. en ég taldi mig hafa tekið rétt eftir því sem embættismennirnir sögðu. Það sama á við um aðra fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem standa að þessu áliti minni hl. Það kemur mér gjörsamlega á óvart ef við öll þrjú, hvert í sínu lagi, höfum tekið vitlaust eftir í þessu efni. Ef svo er er ekkert annað en biðjast afsökunar á því. En ég hygg að embættismennirnir hafi hagað orðum sínum þannig að það hafi verið a.m.k. auðvelt að skilja þá með þeim hætti sem við gerum í nál. minni hl. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja aðeins að þeim almennu umræðum sem hér hafa farið fram um kjarasamninga og efnahagsmál. Ég tók eftir því að menn hafa tekið þannig til orða hér: Verkalýðshreyfingin hefur barist fyrir því í áratugi að bæta kjör hinn lægst launuðu í landinu og það hefur litlu eða engu breytt. Þetta er mikill misskilningur. Staðreyndin er sú að þó að kaupmáttur lægstu launa sé enn þann dag í dag svívirðilega lágur er það engu að síður þannig að það er fleira kjör sem snýr að láglaunafólkinu en kauptaxtinn. Það er líka hið félagslega umhverfi. Í hinu félagslega umhverfi skipa ríkissjóður og sveitarfélögin stærstan þátt í þágu þessa fólks. Hvað eru almannatryggingarnar, hvað er heilbrigðisþjónustan, hvað er skólakerfið annað en kjör? Við skulum ekki gleyma því að það er margt fleira kjör í þessu landi en bara það kaup eða kauptaxtar sem menn hafa á hverjum tíma: Ég vil segja í framhaldi af því sem hér hefur verið sagt: Verkalýðshreyfingin gat ekki gert meira í þessum samningum núna. Þar hafa menn unnið af fyllstu heilindum. Ég dreg það ekkert í efa. Mér hefur aldrei dottið neitt annað í hug. En ég hef sagt: Verkalýðshreyfingin þyrfti að vera samstilltari til að ná meiri árangri. Hið félagslega viðhorf samstöðunnar, sem útilokar sérhyggjuna að svo miklu leyti sem það er unnt, þyrfti að vera ráðandi svo að segja í allri verkalýðshreyfingunni. Þetta er vandamál sem bersýnilega birtist ekki aðeins í verkalýðshreyfingunni heldur t.d. líka í samvinnuhreyfingunni og er ég þá ekki að tala um þau tíðindi sem þar hafa birst undanfarna daga sem ég tel nánast vera afbrigðileg sjúkdómseinkenni. Ég held að það hefði verið fróðlegt ef tekist hefði eftir síðustu kosningar að mynda hér stjórn sem hefði tekið strax á öllum þeim vandamálum sem þá voru fyrirsjáanleg í stað þess að taka aðeins á hluta þessa vanda, örlitlum hluta. Ég tel að gallinn við ríkisstjórnina, fyrir utan það að hún gerir oft vitlausar ráðstafanir og sambúðin er eins og hún er, sé sá að það er eins og það sé engin heilstæð stefna. Það er eins og menn séu ekki að taka utan um hlutina í heild. Það er verið að pjakka í þessu í dag og hinu á morgun. Frá því að þessi stjórn tók við 8. júlí 1987 er hún fjórum sinnum búin að grípa til efnahagsráðstafana. Niðurstaðan í þessum efnum verður auðvitað nákvæmlega jafnósamstæð og stjórnarflokkarnir eru þar sem þetta minnir einna helst á að það séu þrjár ríkisstjórnir hér í landinu í þremur flokkum og jafnvel fleiri í sumum flokkunum. Nú eru að vísu báðir forsætisráðherrarnir fjarverandi á leiðtogafundi NATO, en einhverjir eru þó viðstaddir og ráðherrarnir hafa heiðrað okkur með nærveru sinni hver um annan þveran og er það ánægjulegt. Hvað þurfti stjórn að gera sem tók við eftir síðustu kosningar? Hún þurfti að mínu mati að taka fyrir alla þessa þætti, verðlagsmálin, vaxtamálin, vanda útflutningsgreinanna og tekjuskiptinguna innan sjávarútvegsins. Hún þurfti að taka á vanda landsbyggðarinnar, m.a. lífskjörunum á landsbyggðinni og rekstrargrundvelli fyrirtækjanna. Hún þurfti auðvitað, eins og gert var, þó það hefði mátt fara öðruvísi í það, að taka á vanda ríkissjóðs og í tengslum við þetta allt síðast en ekki síst þurfti hún að horfa á kaupmátt launa og þróun kaupmáttarins fyrir árin 1987 og 1988. En staðreyndin var hins vegar sú að menn voru að kvotlast með þessa stjórnarmyndun fram eftir öllu sumri, klukkan gekk á menn.  Svo koma þessir miklu snillingar, sem eiga auðvitað að þekkja öll þau efnahagsvandamál sem ég hef hér verið að rekja, og ráðast að okkur alþýðubandalagsmönnum fyrir að við séum að verja útgerðarauðvaldið í landinu, eins og hv. þm. Skúli Alexandersson rakti áðan. Ætli auðvaldið sé nefnilega ekki einhvers staðar annars staðar í þessu þjóðfélagi? Ætli það sé ekki til frekar einhvers staðar annars staðar? Það er kannski tímanna tákn að starfsmaður Verslunarráðs Íslands er allt í einu sestur inn á Alþingi á vegum Sjálfstfl. Það segir sína sögu hverjir það eru sem þar eru drifkrafturinn, mótorinn og aflið í dag. Það eru ekki þeir sem eru að tala fyrir þessa gömlu og hallærislegu útflutningsvegi eða landsbyggðina. Það eru aðrir. Hv. þm. Skúli Alexandersson sagði að þessi sjónarmið markaðshyggjunnar og frjálshyggjunnar hefðu aðallega búið um sig í Sjálfstfl. og það er mikið til í því. En núna stöndum við hins vegar frammi fyrir þeim nýja veruleika að við höfum á stóli viðskrh. mann sem svo að segja 100% gengur við hliðina á þessu liði vegna þess að hann hefur þessa skoðun og það er hans mál og sitthvað dapurlegt við það. Þegar reglustikusjónarmiðin og frjálshyggjan læsa höndum saman er útkoman rosaleg. Það er það sem við erum að sjá þessa dagana, annars vegar þessi kalda reglustikupólitík þar sem menn halda að þeir geti breytt öllum fjárhag sveitarfélaganna frá einu skrifborði í Reykjavík, einn, tveir, þrír, og svo hins vegar frelsi, frelsi, frelsi, aðallega þó fyrir vextina og verðlagið og það sem í rauninni þrengir að launafólkinu og útflutningsatvinnuvegunum sem eru hengdir á fastan gengissnaga. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði að það væri alveg rangt hjá mér að gengisstefna og festa ríkisstjórnarinnar væri hrunin, algjör vitleysa. Ég verð að hryggja hv. þm. Halldór Blöndal með því að ég satt að segja skil ekki alveg hvernig hann fær þetta út nema hann vilji kalla þetta, sem ríkisstjórnin er að framkvæma núna, gengishrun í áföngum. Hv. þm. vitnaði til þess að ég hefði á minni tíð sem viðskrh. fellt gengi og það er rétt. Þá voru ástæður hins vegar þær að olíuverð hækkaði á 13 mánuðum um 200% og auðvitað var gengið fellt og auðvitað hlaust af því verðbólga. Og af hverju felldu menn gengið? Til þess m.a. að tryggja stöðu útflutningsatvinnuveganna þannig að það væri hægt að halda áfram að skapa verðmæti í þessu landi. En þá var nú ekki hljóðið það í hv. þm. Halldóri Blöndal og hv. formanni Sjálfstfl. þá, Geir Hallgrímssyni, að þetta væri einhver vandi. Þó að olíuverðið hækkaði um 200% voru það fullkomnir smámunir og sýndi bara aumingjadóm kommúnista og vonsku Rússa að svona skyldi vera komið. Að þessir menn vildu þá í stjórnarandstöðu horfast í augu við veruleikann, sýna sanngirni og tillit var ekki til, enda hef ég lengi haldið því fram að ábyrgðarlausasti flokkur í stjórnarandstöðu fyrr og síðar hér hafi verið, sé og verði Sjálfstfl. Hv. þm. Halldór Blöndal ræddi það síðan að í rauninni hefði verið svo mikil verðbólga hér frá 1971 að það væri svo að segja allt ónýtt frá þessum tíma. Það hefði ekki orðið sú verðmætasköpun sem hefði getað orðið. Út af fyrir sig er margt til í því. En ég bið menn aðeins að hugsa um það augnablik hvílík verðmætasköpun hefur orðið á Íslandi frá 1971 eftir útfærslu landhelginnar, bæði í eignum einstaklinga, eignum sveitarfélaga, eignum ríkisins og eignum atvinnufyrirtækja. Ég hygg að ef maður lítur yfir næsta tíma þarna á undan, fyrir 1971, sé sú eignamyndun sem þarna á sér stað og þar með styrking á innviðum þjóðfélagsins, m.a. til að framleiða verðmæti, allt önnur og meiri á þessum síðari tíma. Hitt er hins vegar alveg ljóst, og það skulu verða mín lokaorð í bili, virðulegi forseti, að auðvitað er það grundvallaratriði um leið og við segjum: Við verðum að tryggja efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, að halda þannig á efnahagsmálum að okkar meginefnahagsstærðir að því er varðar viðskiptajöfnuð, ríkisfjármál, gengi og verðbólgu sé í lagi. Það er ekki horfandi upp á það fyrir nokkurn stjórnmálamann sem vill láta taka sig alvarlega, sem við viljum örugglega öll, að verðbólga fari úr öllum böndum. Ég þekki af eigin raun hvað það er að reyna að stjórna landinu við þær aðstæður að verðbólga er gersamlega hömlulaus. Það er útilokað. Það er útilokað að ná því. Þess vegna taldi ég að eftir kosningarnar í fyrra hefðu átt að vera möguleikar til að ná tiltölulega mjög víðri, þjóðfélagslegri samstöðu um efnahagsstefnu og atvinnumálastefnu þar sem tekið var á öllum þáttum sem ég nefndi áðan á þeim grundvelli að verðlag væri stöðugt. Hvað á svo að gera núna? Hv. þm. Karvel Pálmason fór yfir það og sömuleiðis hv. þm. Karl Steinar Guðnason. Það sem þyrfti að gerast núna væri að það skapaðist mjög víðtæk þjóðfélagsleg samstaða um að vinna þjóðina út úr þeim vanda sem nú er við að glíma. Svo skulum við rífast um það einhvern tíma seinna og aftur og aftur af hverju það er. Það tókst tiltölulega víðtæk þjóðfélagsleg samstaða um að skipta árangri góðærisins í janúar 1986. Það var skynsamleg niðurstaða miðað við allar aðstæður. Nú þyrfti hins vegar að halda þannig á spilum að þegar þjóðin stendur frammi fyrir miklum efnahagslegum og pólitískum vanda væri hægt að ná þessari samstöðu. Til hvers? Til þess að verja þá sem helst þurfa á vörn að halda fyrir áföllum sem leiða af samdrætti í þjóðfélaginu, sérstaklega í markaðsþjóðfélagi. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason og hv. þm. Karvel Pálmason lögðu á það áherslu: Kauphækkunin núna má ekki fara upp eftir öllu. Það þarf að tryggja að þessi hækkun sé á sínum stað. Gott og vel. Þá spyr ég þessa ágætu þm.: Hvernig ætla þeir að tryggja það? Hæstv. fjmrh. getur út af fyrir sig sagt nei og aftur nei við opinbera starfsmenn. Vinnuveitendasambandið getur sagt við aðra sem eru að semja við Vinnuveitendasambandið: Við semjum ekki um neitt umfram það sem skrifað er niður í samningum VMSÍ. En við skulum muna að verulegur hluti af launamarkaðnum í landinu er það sem kallað er frjáls. Og þær atvinnugreinar, þ.e. verslunin, sem mest hafa, stoppar enginn í þessum efnum. Þess vegna held ég að það sé ekki hægt að heimta það á sama tíma að það sé haldið stöðugleika að því er varðar lægsta kaupið og um leið að játa því í verki að vaxtafrelsið og verslunarfrelsið fái að njóta sín. Mikill gróði stórfyrirtækjanna, mikill gróði verslunarinnar brýtur niður alla launastefnu sem hefur jöfnuð sem grundvallaratriði. Þess vegna er mitt svar það við því sem þeir flokksbræður nefndu: Það verður aldrei tekið á þessum málum öðruvísi en þeir hafi kjark til að sækja peninga til þeirra sem hafa vaðið hér í peningum á undanförnum árum. Til þess þarf örugglega aðra stjórn en þá sem nú situr.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð út af spurningu síðasta hv. ræðumanns sem spurðist fyrir um hvað ríkisstjórnin hygðist gera í sambandi við almannatryggingabætur eða elli- og örorkulífeyri. Því er til að svara að í athugasemdum fjárlagafrv. fyrir árið í ár er gerð grein fyrir því hvernig lífeyristryggingarnar voru útreiknaðar og hvaða upphæðir það eru sem þar er gert ráð fyrir og hvernig hugsað var að greiða bætur á þessu nýbyrjaða ári. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: "Á árinu 1988 er miðað við sömu forsendur og í hækkun launaliða frv., þ.e. bætur hækki um 3% 1. jan. 1988, 2% 1. febr. og 2% 1. júlí. Hækkanir þessar eru í samræmi við breytingar á almennum kauptöxtum." Hér mun vera miðað við kauptaxta opinberra starfsmanna. Við höfum nú þegar látið koma til framkvæmda tvær af þessum hækkunum eins og hér greinir frá, 1. jan. 3% hækkun og 1. febr. 2% hækkun, þannig að nú þegar hafa bæturnar almennt hækkað um 5% og auk þess má minna á að í tengslum við breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs, sem mikið voru hér í umræðu um áramótin í þinginu, fólst m.a. í hliðarráðstöfunum ríkisstjórnarinnar hækkun á almannatryggingabótunum. Þetta fól í sér hækkun umfram þessar prósentutölur, sem ég áður greindi frá, 2% almenna hækkun og 5% hækkun á tekjutryggingu og heimilisuppbót, þannig að þessar bætur hækkuðu samtals um 5% almennt 1. jan. og 8% tekjutryggingin og heimilisuppbótin þannig að nú þegar á þessu ári hafa bætur almannatrygginga, elli- og örorkulífeyrir, hækkað verulega. Ég geri ráð fyrir því hins vegar að þetta verði tekið til umfjöllunar á ríkisstjórnarfundi á morgun vegna þess að í 79. gr. almannatryggingalaganna segir svo, með leyfi forseta: "Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðherra þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta skv. lögum þessum". Það er vissulega hér verulegt svigrúm til úrbóta ef almennar breytingar verða á kauptöxtum, en ég lít svo á að nú þegar hafi þær hækkanir sem komið hafa til framkvæmda verið á móti þeim hækkunum sem nú hefur verið samið um í almennum kjarasamningum Verkamannasambandsins og vinnuveitenda, en ítreka að þetta mun verða tekið til umfjöllunar á ríkisstjórnarfundi á morgun og þá rætt um það nánar hvernig við skuli bregðast og þá hvaða bætur eru hugsaðar á elli- og örorkulífeyri í framtíðinni og í framhaldi af þessum samningum og öðrum sem við getum átt von á. Ég vænti þess að þetta hafi svarað fsp. hv. þm. Ég held að það hafi ekki verið annað sem til mín var beint varðandi þessa umræðu.



Herra forseti. Örfá orð að gefnu tilefni. Hv. 7. þm. Reykv. er þrátt fyrir ungan aldur fyrrv. formaður Alþb. og fyrrv. heilbr.- og félmrh. Hann sat á sínum tíma í ríkisstjórn þar sem annar hv. þm. og fyrrv. formaður Alþb., Ragnar Arnalds, gegndi starfi fjmrh. Áreitnislaust mun það vera dómur sögunnar að þeim félögum hafi ekki tekist mjög vel til um landsstjórnina á þessum tíma. Það er yfirleitt ekki umdeilt m.a. að ástand í húsnæðismálum hafi undir lok þess stjórnartímabils verið heldur bágborið. Þess er að minnast t.d. að hið svokallaða hlutfall húsnæðislána í hlutfalli við kostnað staðalbúðar var orðið býsna lágt. Ekki hvarflar að mér að ætla að óhöndugleg niðurstaða þessara mála, þar á meðal upphaf misgengis lána og launa- og lánskjara sem upphófst á þessu tímabili, hafi verið niðurstaða af einhverjum ásetningi þeirra félaga. Ekki hvarflar að mér annað en að ætla að einhvern tíma hafi hæstv. félmrh. leitað eftir því að fá meira fé til húsnæðismála en honum tókst að fá og vafalaust var það svo í þeirri ríkisstjórn sem hann sat í eins og öðrum að hann hefur búið við þá togstreitu að vilja sem fagráðherra fá meira fé til síns málaflokks en t.d. flokksbróðir hans og fyrrv. formaður Alþb., þáv. fjmrh., taldi sér fært að verða við. Ef það er svo er niðurstaðan sú að hv. þm. hafi hvað eftir annað orðið fyrir vantrausti af hálfu Ragnars Arnalds, flokksbróður síns og fjmrh. Þannig vildi hann leggja málið út. Nú hygg ég að það færi bærilega á með þeim fóstbræðrum og samstarf þeirra sé bærilegt og í raun og veru hvarflar ekki að mér að leggja það svo út að hv. þm. hafi á þeim árum orðið að sitja undir vantrausti Ragnars Arnalds þótt hv. þm. sem ráðherra hafi ekki tekist að útvega það fé til sinna mála sem honum hefði þótt æskilegt. Mikið meira þarf ekki að segja um þá hundalógík sem birtist í þessum orðum hv. þm. En til að hnykkja á þessu er rétt að taka fram líka að þótt ég hafi stutta stund setið á stóli fjmrh. er mér kannski hvað efst í huga að í þessu stjórnarsamstarfi eins og fyrr og síðar í íslensku stjórnkerfi er uppi linnulaus togstreita milli annars vegar þess sem fer með starf fjmrh. og hinna sem stýra hinum útgjaldafreku fagráðuneytum, að allir vildu þeir fá meira fé til sinna málaflokka. Að gefnu tilefni er rétt að nefna það hér líka vegna þeirra efnahagsráðstafana sem hér hafa verið til umræðu að hæstv. samgrh. lét líka bóka í ríkisstjórn andstöðu sína við niðurskurð til vegamála. Ef ég færi að rifja upp hér alla þá sögu um hvernig tekist hefur verið á um fjárveitingar til einstakra málaflokka og hvernig það hefur komið í hlut fjmrh. að reyna að halda aftur af öðrum væri sú saga nokkuð löng. Það er eðli íslensks stjórnkerfis eins og það er byggt upp að sú togstreita er viðvarandi þáttur, ekki bara í samsteypustjórnum heldur í því stjórnarmynstri og stjórnsýslukerfi sem við búum við. Þetta á ekkert skylt við vantraust. Þetta á ekkert skylt við það. Eins mætti þá snúa dæminu við og segja að í samstarfi félmrh. og fjmrh. við gerð fjárlaga var, eins og mönnum er kunnugt af lestri fjárlaga, þannig um hnútana búið að fjárveitingar til húsnæðismála voru stórlega auknar. Ég minni t.d. á að fjárveitingar til Byggingarsjóðs verkamanna voru tvöfaldaðar. Ég minni á það þrátt fyrir allt að fjárveitingar til Byggingarsjóðs ríkisins voru auknar og ég minni á að í fjárlögum er gert ráð fyrir fjárveitingu til byggingar kaupleiguíbúða í samræmi við samkomulag sem tókst við stjórnarmyndun á milli formanna flokkanna um að það skyldi gert. Þessi útúrsnúningur hv. þm. var þess vegna út í hött og honum ósamboðinn. Ef hann vill halda því fram að þetta feli í sér vantraust á hendi félmrh. er niðurstaðan sú að hann hafi sjálfur mátt þola slíkt vantraust oftsinnis frá sínum flokksbróður, en því trúi ég ekki og legg það ekki út á þann veg.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir þau ummæli hans að ástandið í þjóðfélaginu sé nú þannig að víðtæka þjóðfélagslega samstöðu þurfi til að ná því markmiði, sem við í rauninni öll viljum ná og skýrt kom fram í hans ræðu, að hér væri stöðugleiki í efnahagslífinu, að hér næðist að verja kjör hinna lægst launuðu og okkur tækist svo að komast fram úr þeim stundarörðugleikum sem við stöndum nú frammi fyrir að sá mikli ávinningur sem náðst hefur á síðustu missirum glatist ekki heldur geti orðið okkur viðspyrna til þess ekki aðeins að halda því sem við höfum náð heldur byggja upp til framtíðarinnar því að vitaskuld tek ég undir þau ummæli, sem hann hafði áðan, að það hefði verið dapurlegt á 8. áratugnum og fram eftir þeim 9. að verðbólgan fór oft og tíðum dagvaxandi, að hinir mætustu menn urðu að grípa til gengisfellinga með reglulegu millibili, að ekki réðst neitt við peningamálin, að við söfnuðum erlendum skuldum. Hitt er hins vegar alger misheyrn hjá hv. þm. að ég hafi sagt að síðan 1971 hafi engin verðmætasköpun orðið í þessu þjóðfélagi. Það sagði ég alls ekki. Það sem ég sagði var að verðbólgan hefði eytt sparifé landsmanna, að á verðbólguáratugnum, ég vil segja að eftir að verðtrygging lána og gengistrygging lána varð almenn regla í útflutningsatvinnuvegunum, brann eigið fé þessara fyrirtækja upp. Ef við förum á hinn bóginn 17 ár aftur í tímann og minnumst þess þegar sú vinstri stjórn var mynduð sem þá sat illu heilli í þrjú ár var þannig umhorfs í atvinnulífinu að Fiskveiðasjóður lánaði óverðtryggðar íslenskar krónur til byggingar fiskiskipa, að öll rekstrarlán útgerðarinnar voru í íslenskum óverðtryggðum krónum, að svo mikill sparnaður var í landinu á þeim tíma að við gátum að verulegu leyti staðið undir þörfum atvinnurekstrarins með innlendu fé. Það sem síðan gerðist á næstu árum, þrátt fyrir opinbera stýringu á vöxtum eða réttara sagt vegna opinberrar stýringar á vöxtum, vegna of mikilla afskipta ríkisvaldsins af peningamálunum, var að spariféð brann upp og hin skuldugustu fyrirtæki, sem höfðu átt undir högg að sækja við stjórnarskiptin 1971, urðu á næstu missirum að forríkum fyrirtækjum sem mörg hver hafa síðan verið burðarásar í sínum sveitarfélögum. Með þessum orðum mínum var ég síður en svo að segja að öll verðmæti hafi gufað upp. Það voru ekki mín ummæli, enda færði hv. þm. glögg rök fyrir því að ef slíkri fullyrðingu hefði verið haldið fram væri hún dæmalaust vitlaus. Hitt sagði ég, og um það held ég að við séum sammála, ég og hv. 7. þm. Reykv., að í verðbólgunni þegar hún var mest var misskiptingin líka mest í þessu þjóðfélagi. Þá tókst verr en á öðrum tímum að halda hinum almennu lífskjörum hér á landi milli einstakra starfshópa í jafnvægi. Það var alkunn staðreynd, sem allir vissu, að þeir efnameiri, þeir sem höfðu rýmstu fjárhagsgetuna gátu með margvíslegum hætti hagnýtt sér einmitt verðbólguna sem aftur bitnaði með fullum þunga á hinum sem naumust höfðu fjárráðin. Þetta vitum við og um þetta þurfum við ekki að deila. Hv. þm. vék svo að þessum gömlu trúarbrögðum sínum, sem ég raunar veit að hann á erfitt með að losa sig við, að halda því fram að með því að loka hagkerfinu hér, með því að taka upp skömmtunarstjórn hér á landi í innflutningi, með því að setja hvers kyns hömlur á útflutninginn, með því að stjórna vöxtunum frá degi til dags með opinberum tilskipunum sé hægt að halda einhverju jafnvægi í íslenskum efnahagsmálum og hægt að treysta til frambúðar verðmætaaukningu í þjóðfélaginu. Þetta eru örgustu ósannindi, einhver mestu öfugmæli sem ég hef heyrt á minni lífsfæddri ævi. Þvert á móti sýnir reynslan síðan losað var um höftin að þjóðin kann að nýta sér það nú eins og jafnan áður í sögunni að hafa meira olnbogarými. Ég hygg að enginn vafi sé á því að hin frjálsa markaðsstarfsemi hafi valdið því á örskömmum tíma að ótrúlega miklu meiri verðmætasköpun hefur orðið hér á landi en ella mundi. Hitt er svo algjörlega rétt hjá hv. þm., sem hann lýsti með skáldlegum hætti þegar hann talaði um að hengja gengið upp á snaga, að við erum ekki búnir að koma okkar markmiðum til fulls fram, sjálfstæðismenn. Okkur hefur ekki tekist að skapa hér hið frjálsa opna hagkerfi sem við viljum einmitt skapa. Við þurfum að ná því fram að gjaldeyririnn verði með öllu gefinn frjáls. Það er mikið hagsmunamál, ekki síst fyrir framleiðsluatvinnuvegina og hinar strjálu byggðir. Ég veit að hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexandersson skilur það sem sýndi fram á með glöggum rökum að auðvaldið í vondri merkingu þess orðs eru ekki útgerðarmennirnir, eru ekki þeir sem að sjávarútveginum vinna. Það eru ekki þeir menn sem vilja sölsa undir sig verðbólgugróðann heldur hafa andstyggð á slíku fé. Það eru þeir menn sem Ólafur Thors barðist mest og best fyrir og það eru þeir menn sem Sjálfstfl. hefur helgað sína baráttu frá öndverðu. Það er hin frjálsa útflutningsstarfsemi. Þess vegna er það svo í málflutningi okkar sjálfstæðismanna, sem ýmsum þykir kannski svolítið einhæft, að í okkar ræðum hvar sem við erum staddir leggjum við jafnan ríka áherslu á að nauðsynlegt sé að tryggja með sem víðtækustum hætti að undirstöðuatvinnuvegirnir geti gengið, þ.e. að útflutningsatvinnuvegirnir og samkeppnisgreinarnar hafi sem rúmastar hendur. Við höfum í þeim efnum m.a. lagt áherslu á að umhverfi sem þessi fyrirtæki vinna í hér á landi sé sambærilegt við það sem gerist erlendis. Það er af þessum sökum sem við höfum beitt okkur fyrir margvíslegri lagfæringu á tollalöggjöf, á lögum um söluskatt. Það er af þessum sökum sem við erum nú ákveðin í að ná því fram að löggjöf um virðisaukaskatt verði lögfest um næstu áramót. Það er af þessum sökum sem við höfum verið hörðustu talsmenn þess í þessari stofnun að útflutnings- og samkeppnisgreinarnar fái hinn uppsafnaða söluskatt til baka og við viljum ekki að þeim sé safnað í sjóð heldur ætlumst við til þess að fyrirtækin sjálf fái þessa peninga sem þeim er nauðsynlegt til að rétta þeirra samkeppnisstöðu við gagnvart erlendum aðilum.

Af hverju höfðuð þið hina skoðunina í sumar?

Þetta er kjarni málsins í því sem ég vil segja, en ég þakka og ítreka þakklæti mitt til hv. 7. þm. Reykv. fyrir að hann skuli hér svo eftirminnilega hafa látið þá skoðun koma fram að þeir menn sem nú eru að reyna að efna til illinda í þjóðfélaginu, sem eru að reyna að sprengja upp þá skynsamlegu og hógværu kjarasamninga sem gerðir voru, eru að vinna illt verk. Ég skil vel að hann að sögðum þessum ummælum skuli hafa miklar áhyggjur af því ef þessi launastefna skyldi nú fara úr böndunum og svo skuli fara sem oft áður að þeir sem hærri hafi launin geti sölsað meira undir sig, annaðhvort með samningum eftir á eða með launaskriði og sérsamningum sem við þekkjum dæmi um. Ég tek undir það með hv. þm. að við urðum fyrir vonbrigðum með það, sjálfstæðismenn, að sá mikli efnahagsbati sem náðst hafði skyldi ekki endast út sl. ár og þá skuli hafa komið upp það mikla þensluástand sem við upplifðum. Nú kann ég ekki að skilgreina þenslu. Ég veit ekki hvort hægt sé að segja að þensla geti þýtt eitthvað á þá lund að tilteknar atvinnugreinar eða starfsgreinar hafi aðstöðu til þess á einhverjum tíma að draga til sín fólk og fjármagn meira en eðlilegt getur talist frá öðrum starfsgreinum, nái til sín meira af þjóðarauðnum en réttmætt getur verið. Þetta átti sér vissulega stað í byggingariðnaðinum. Auðvitað var líka eðlilegt að slíkt ástand skapaðist á því ári sem vinnulaun fólks voru undanþegin opinberum gjöldum í raun þar sem tekjur sl. árs komu aldrei til skattlagningar jafnframt því sem hagur sjávarútvegsins hafði verið mjög góður sem auðvitað þýðir jafnan að miklir peningar fara út í þjóðfélagið. Það þýðir líka velmegun í verslun, í þjónustugreinum og ýtir undir hvers konar opinbera fjárfestingu. Það má vera og er auðvitað rétt eftir á að við hefðum betur gripið fyrr inn í, en þá kemur að hinu, sem ég hef áður minnt á, að reynsla er fyrir því að til efnahagsráðstafana er illt að grípa nema fólk almennt finni að þær séu nauðsynlegar. Ég veit ekki hvort ég má segja í þessu sambandi að það var nú svo óvænt nú, þegar krafan kom um gengisfellinguna eftir áramótin, að það var eins og sumir stjórnmálamenn töluðu um gengisfellingu eins og hún væri einhver sérstök kjarabót fyrir fólkið í landinu. Það var að heyra á sumum mönnum sem um gengisfellinguna töluðu. Auðvitað er gengisfelling ekki kjarabót fyrir fólkið í landinu í þeim skilningi að hún bæti kjörin í bráð, en hitt er auðvitað rétt, og það vitum við hv. 4. þm. Vesturl. báðir jafn vel, að í lengd getur gengisfelling verið nauðsynleg til að tryggja rekstrargrundvöll undirstöðuatvinnuveganna og þannig til langframa 

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég skal reyna að verða við tilmælum forseta um að halda ekki óeðlilega langa ræðu. Þó að okkur kunni kannski að greina á um hvað er eðlilegt í því efni verður að spyrja að leikslokum og ég er ekki með neinar hótanir uppi, hæstv. forseti. Fyrst vil ég aðeins víkja að því að ég held að það sé út af fyrir sig ekkert á móti því að það fari fram í þinginu almennar umræður um efnahags- og atvinnumál. Ég held að það sé satt að segja hollt að menn viðri sín sjónarmið rækilega í þeim efnum vegna þess að þar er oft komið inn á grundvallaratriði og endar þá gjarnan með því, þegar þannig háttar til og farið er yfir grundvallaratriðin, að menn kannski skilja hver annan betur þó menn séu ekki alveg hundrað prósent sammála í einstökum atriðum. Þess vegna held ég að það sé af hinu góða að menn taki sér smálotu í að ræða um hin almennu efnahagsmál. Ég vil aðeins víkja að því sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði síðast, fyrst það að það væri nauðsynlegt að verja kjarasamninga. Það getur út af fyrir sig verið nauðsynlegt að verja kjarasamninga. Ég var í þessum kafla ræðu minnar áðan einkum að tala við þá hv. þm. Karvel Pálmason og Karl Steinar Guðnason, sagði sem svo að ef menn vildu verja þá hækkun sem komið hefur fram í samningum VMSÍ og VSÍ sé óhjákvæmilegt að menn þori um leið að taka á afleiðingum markaðsstefnunnar, gróðahyggjunnar, gróðastarfseminni sem hefur verið uppi hér í þessu landi. Ég tel reyndar að þeir samningar sem gerðir hafa verið séu ekki nógu góðir og í þeim efnum getum við því miður ekki aðeins spurt, því það mundi einfalda margt fyrir stjórnendur landsins, um atvinnuvegina. Við hljótum fyrst að spyrja um það fólk sem þarf að lifa af þeim kauptöxtum sem verið er að semja um. Ég hygg að allir þm. geti verið mér sammála um að enginn þeirra mundi treysta sér til að draga svo mikið sem fram líftóruna með 31 500 kr. á mánuði. Að því leytinu til ná þessir samningar ekki máli að mínu mati. Ég tel að lægstu laun hefðu þurft að hækka meira og ég tel að eðlilegt sé að menn velti því fyrir sér hvort það er til pólitískt vald í landinu til að lyfta upp þessum launum. Hv. þm. Halldór Blöndal vék síðan aðeins að verðbólgunni og sagði: Á árunum 1970–1980 át verðbólgan upp sparnaðinn í landinu. Það er alveg rétt að hún gerði það. Af hverju var það? Það var vegna þess að verðtrygging fjárskuldbindinga var bönnuð með lögum. Hver bannaði verðtryggingu fjárskuldbindinga? Það var viðreisnarstjórnin með lögum sem voru sett 1966. Viðreisnarstjórnin kom í veg fyrir að unnt væri að verðtryggja fjárskuldbindingar í þessu landi og það tók 13 ár að skapa aðstæður til þess ai3 hægt væri að taka upp verðtryggingu fjárskuldbindinga. Það var ekki gert fyrr en með lögum nr. 13/1979, sem viss maður ekki allfjarri mér, stendur þarna í gættinni, kom dálítið nálægt að semja og ég svo að samþykkja og neyddist til að samþykkja sumt af því nauðugur. En ekki þetta ákvæði. Það var gott og skynsamlegt ákvæði. Ég held að það sé nauðsynlegt að átta sig á að viðreisnarstjórnin bannaði að menn fengju að verðtryggja fjármuni, verðtryggja lífeyrissjóði. Það var þess vegna sem þessir sjóðir brunnu upp í eldi verðbólgunnar. Þetta var m.ö.o. liður í þeirri stefnu Sjálfstfl. að það mætti ekki vera um að ræða neinar sjálfvirkar viðmiðanir í launum eða efnahagsstærðum yfir höfuð. Síðan víkur hv. þm. Halldór Blöndal að því að sá sem hér stendur sé haldinn þeim gömlu trúarbrögðum að það eigi að loka öllu og hefta allt. Þá vil ég segja við hv. þm. Halldór Blöndal: Hann er haldinn þeim gömlu trúarbrögðum að ég sé haldinn þessum trúarbrögðum því að Sjálfstfl. lifir m.a. á því að Alþb. sé haldið þessum trúarbrögðum og þess vegna reynir íhaldið að halda þessu við. En þetta er misskilningur, hv. þm. Auðvitað er staðan þannig í okkar þjóðfélagi að margvíslegar efnahagslegar ákvarðanir verða til á milli einstaklinganna í samfélaginu og er útilokað að skrifa það niður í lögum í smáatriðum hvernig það á að ganga fyrir sig. Hins vegar geta menn tekið ákvarðanir um að veita efnahagskerfinu aðhald, t.d. að koma í veg fyrir auðsuppsöfnun hjá tilteknum þáttum í þjóðlífinu, eins og t.d. versluninni eða hvað það nú er. Þess vegna er það algjör misskilningur að um einhver trúarbrögð sé að ræða í þessum efnum hjá okkur. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að ef hægt væri að losa menn við svoleiðis lagað úr pólitík væri margt betra en það er í dag því ég held nefnilega að menn séu margir býsna mikið haldnir af trúarbrögðum, ritúölum, og séu orthodox úr hófi fram á flestum sviðum. Menn eiga að beita skynsemi í þessum efnum en ekki ofstæki. En af því að hv. þm. Halldór Blöndal var að kvarta undan því að það væri mín skoðun að það ætti að skammta og skammta er best að rifja upp hverjir það eru sem eru að skammta, hverjir hafa tekið upp einhverja hörðustu skömmtunarstjórn sem um getur á Íslandi síðan fjárhagsráð leið sem íhaldið stofnaði á sínum tíma, um það leyti sem ég var að fæðast eða upp úr því. Hvaða skömmtunarstjórn er það sem er hér í gangi? Hér mega menn ekki veiða fiskkvikindi án þess að hafa pappír úr sjútvrn. með stimpli í bak og fyrir. Hér mega menn ekki framleiða landbúnaðarafurðir án þess að vera með pappíra úr landbrn. og stimpil í bak og fyrir. Og ætli það sé ekki skömmtunarstjórn á húsnæðismálunum hjá krötunum núna þar sem menn verða að bíða fram á næsta áratug 

Ég sagði ekki útflutningsstarfsemin.

Frjáls útflutningsstarfsemi, sagði hann aftur og aftur, og að hún eigi að vera frjáls. Þetta er dæmi um trúarbrögð, um ritúal. En svo gerir hann allt annað þegar hann kemur út úr messunni. Þegar búið er að framkvæma skurðgoðadýrkunina í Valhöll gera þeir allt annað. Þá eru þeir auðvitað á móti þessu frjálshyggjurugli í útflutningsversluninni, skárra væri það nú, og þannig séð er Sjálfstfl. nokkuð góður, enda er kostulegt að rifja upp að það þurfti krata í viðskrn. til þess að menn færu að hrófla við ágætu kerfi sem hefur verið í þessum efnum um langt árabil. Ég ætla síðan að víkja að ræðu hæstv. fjmrh. sem hann flutti bersýnilega til að stytta umræður og auðvelda niðurstöður mála. Hann skýrði frá því að samgrh. hefði líka látið bóka andstöðu sína. Af því að þetta dróst loksins upp úr honum núna er kannski fróðlegt að vita: Voru kannski fleiri ráðherrar sem bókuðu andstöðu sína? Bókuðu þeir allir? Væri kannski hægt að fá bókanirnar eins og þær leggja sig og birta þær sem þskj. út úr þessari makalausu ríkisstjórn? Hæstv. ráðherra lét þess ekki getið. Hins vegar rifjaði hann upp nokkra sagnfræði sem er sú að þrátt fyrir ungan aldur hefði ég um skeið, sem hér stend, farið með félagsmál og heilbrigðismál og flokksbróðir minn Ragnar Arnalds með fjármál. Mikið rétt. Hann upplýsti jafnframt, þessi hógværi leiðtogi Alþfl., sem er svo skínandi ánægður með sjálfan sig þessa dagana þegar hann er að fara svona með varaformann Alþfl., að það hefði ekki margt tekist vel í þeirri stjórn þar sem við Ragnar höfðum með þennan málaflokk að gera. Margt má um það mál segja. Sumt tókst vel, annað miður. Það var t.d. nefnt af hæstv. ráðherra að hlutfall húsnæðislána í okkar tíð hafi verið heldur lágt, það er rétt, og við vorum gagnrýnd fyrir það af Alþfl. og Framsfl. og Sjálfstfl. í kosningunum 1983 að þetta væri allt of lágt, þetta væri aumingjadómurinn í okkur og ekkert annað. Sjálfstfl. birti tillögur fyrir kosningarnar 1983 um að það ætti að hækka þetta upp í 80%, Framsfl. sömuleiðis í grænum pésa sem var dreift um allt landið og þar sem stóð: "Framsfl. ætlar að hækka húsnæðislánin í 80% af kostnaðarverði staðalibúðar og auka lífshamingjuna í landinu", Hvorugt hefur nú gengið mjög vel, verð ég að segja. Hæstv. núv. félmrh. las mér auðvitað lesturinn í þeirri stjórn og sömuleiðis hv. þm. Alexander Stefánssyni í síðustu stjórn fyrir að þetta væri alveg ómögulegt kerfi, allt í steik og allt í vitleysu. Staðreyndin er hins vegar sú að lánin voru lág, en menn fengu þau. Menn fengu lánin. Nú er hins vegar komið upp nýtt kerfi í þessum efnum sem er þannig að lánin eru sögð há, en menn fá þau ekki fyrr en á næsta, þar næsta eða jafnvel þar þar næsta kjörtímabili þegar hæstv. félmrh. er farinn úr stólnum fyrir löngu. Ég held að í rauninni sé það húsnæðiskerfi sem Alþfl. núna ber ábyrgð á fyrst og fremst gallað vegna þess að það vekur mönnum tálvonir, dregur upp tálmynd sem er ekki hægt að standa við vegna þess að peningarnir eru ekki til. Ég held að það sé betra í húsnæðismálum eins og öðrum málum fyrir ráðherra að koma hreint til dyra og segja: Ég hef þessa peninga til ráðstöfunar og menn geta fengið þessa peninga innan tiltekins tíma eftir ákveðnum reglum, en vera ekki að vekja upp hjá mönnum falskar vonir um hlutina sem enginn getur staðið við. En það er það sem íhaldið, framsókn og kratarnir hafa verið að gera á undanförnum árum, vekja upp von hjá fólki um að það yrði hægt að leysa húsnæðisvandamálin svo að segja einn, tveir, þrír fyrirhafnarlaust áður en nokkur maður þyrfti að borga. Og vei þeim fyrir þennan blekkingarleik! Síðan kemur hæstv. fjmrh. með þessa yfirgengilegu hundalógík. - Hundalógík, sagði ég, hann var ekki víttur fyrir það og ég vonandi ekki heldur, þá hundalógík að þar sem ráðherrar innan ríkisstjórnar þurfa oft að semja um mál sín á milli og fagráðherrar nái því ekki fram sem þeir vilja í öllum tilvikum vegna stöðu ríkissjóðs þýði það í hverju tilviki vantraust á viðkomandi fagráðherra þó að menn semji sig að niðurstöðunum.  Það kann vel að vera að einn hafi náð þessu fram, annar tapað hinu, en það er niðurstaðan. Núna er mismunurinn hins vegar sá að það er verið að ganga yfir málaflokk hæstv. ráðherra félagsmála í þessari tillögu, flytja vantraust á hana með 8. gr. þessa frv. Nefnið þið mér eitt einasta dæmi, gluggagægjar Alþfl., nefnið þið mér eitt einasta dæmi um að svona hafi áður verið að málum staðið. Þið getið það ekki.

Frv. Ólafs Jóhannessonar um efnahagsráðstafanir.

Nei, nei. Það var ekki afgreitt fyrr en að undangengnum samningum milli flokka og ráðherra um málið. Það er ekkert dæmi um vinnubrögð af þessu tagi, ekki neitt. Og ætla sér að líkja saman almennri undirbúningsvinnu við fjárlög eða skattalög við það sem hér er á ferðinni sýnir að menn skilja ekki þingræðið, átta sig ekki á því um hvað þingræðið snýst. Svo leyfði hæstv. fjmrh. sér að tala um að á þessum tíma hefði byrjað misgengi launa og lána. Ja, þvílíkt! Ja, þvílíkt! Hverjir ætli hafi lagt fram frv. í þinginu í formi fskj. í desember 1978 þar sem var kveðið á um að laun mættu ekki hækka nema um ákveðið stig en að lánskjaravísitala ætti að mæla hækkanir á skuldbindingum. Hverjir skyldu hafa lagt það frv. fram? Hverjir skyldu hafa samið það? Jón Baldvin Hannibalsson, þáv. þm. eða varaþm. Alþfl. Frv. komst hins vegar aldrei hér inn sem þskj., en það var aftur á móti birt í Alþýðublaðinu og það vill svo vel til að ég á það plagg. Þar er í raun og veru upphafið að misgengisstefnunni þar sem það var ákveðið fyrst að launin skyldu ekki hækka nema um þessar tilteknu prósentur þó að lánskjaravísitala æddi upp úr öllu valdi. Hugmyndafræðingar misgengisins eru kratarnir. Þannig liggur það mál. Síðan ætluðu þeir að sprengja stjórnina 1978 og 1979 af því að menn vildu ekki kokgleypa þessi ósköp og það tók marga mánuði í stjórninni að snúa þá niður af þessari vitleysu, tókst að vísu um skeið, en endaði svo með því að þeir sprungu á limminu af því að þeir höfðu ekki þrek til að takast á við þann vanda sem fylgdi olíuverðhækkuninni sumarið 1979. Svo koma þessir menn hér og bregða öðrum um hundalógík. Ég held að aðrir ættu að hafa þau orð uppi. Staðreyndin er sú að málflutningur hæstv. fjmrh., útúrsnúningur hæstv. fjmrh. er gersamlega fráleitur á mínu máli. Hins vegar er þessi útúrsnúningur hans honum ekki ósamboðinn. Hann er honum fullkomlega samboðinn því að þannig hefur málflutningur hæstv. fjmrh. verið í svo að segja öllum málum í þinginu núna á undanförnum mánuðum. Ég hirði ekki um að eiga orðastað við þann hæstv. ráðherra og formann Alþfl. frekar. En ég endurtek það sem ég sagði áðan: Hér liggur fyrir tillaga frá hæstv. fjmrh. um vantraust á hæstv. félmrh. Ég mun greiða atkvæði á móti þeirri vantrauststillögu á hæstv. félmrh. hvað svo sem Alþfl. gerir í þessari deild.



Hæstv. forseti. Með þessari skerðingu á framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga er enn vegið að sveitarfélögunum í landinu. Hér er aftur vegið í sama knérunn. Ég er andvígur þessari aðför að sveitarfélögunum og segi nei.



Herra forseti. Þessi tillaga 8. gr., sem verður 9. gr., felur í sér skerðingu á framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 398 millj. kr. og raunskerðingu að frádregnum framlögum til sérstakra verkefna um 1000 kr. á hvern íbúa í byggðarlögunum. Hér er komið í bakið á sveitarfélögunum sem hafa verið að ganga frá sínum fjárhagsáætlunum síðustu daga. Þetta skerðir sjálfstæði þeirra og möguleika til að tryggja eðlilega þjónustu við íbúa sína. Jafnframt felst í þessari tillögu tillaga ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjmrh. um vantraust á félmrh. í þessu efni. Af þessum tveimur ástæðum, herra forseti, segi ég nei.