Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti. Þetta er breyting á 165. gr. laganna. Þetta frumvarp hefur verið samið í dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu og á sér nokkurn aðdraganda. Frumvarp svipaðs eðlis var til umræðu í þinginu hér sl. vor en fyrsti flutningsmaður þess er hv. þm. Lilja Mósesdóttir en hv. þingmenn Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Eygló Harðardóttir og Margrét Tryggvadóttir stóðu að því frumvarp. Það fékk góða umræðu í allsherjarnefnd og hefur sú vinna skilað sér inn á borð ríkisstjórnar og er þetta stjórnarfrumvarp sem ég mæli fyrir: Í frumvarpi þessu er lagt til að fyrningartími allra krafna sem lýst er í þrotabú verði sá sami án tillits til þess um hvers konar kröfu er að ræða. Sá tími verði tvö ár. Jafnframt er lagt til að sami frestur gildi um kröfur sem ekki hefur verið lýst við gjaldþrotaskiptin nema þær fyrnist á skemmri tíma eftir almennum reglum. Þetta er lagt til með tilliti til þess að lánardrottinn ætti að öðrum kosti færi á að láta almennan fyrningarfrest gilda um kröfu sína með því einu að lýsa henni ekki við skiptin. Að auki er lagt til að ekki verði unnt að slíta fyrningunni, hvort sem kröfu hefur verið lýst eða ekki, innan þessa tveggja ára frests nema í undantekningartilfellum, en til þess þurfi lánardrottinn að höfða mál fyrir dómstólum á hendur þrotamanni og fá viðurkenningu á því að fyrningu kröfunnar sé slitið. Til þess að fá slíkan viðurkenningardóm samkvæmt frumvarpinu þarf lánardrottinn að sýna fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að fá fyrningunni slitið, auk þess sem hann verður að leiða líkur að því að hann geti fengið fullnustu kröfu sinnar með lengri fyrningartíma. Þegar rætt er hér um sérstaka hagsmuni lánardrottins er horft til þess af hvaða rót kröfurnar eru runnar og höfð í huga tilvik eins og krafa á hendur þrotamanni sem til hefur orðið með saknæmri eða ámælisverðri háttsemi hans. Hér er að sjálfsögðu ekki um tæmandi talningu að ræða en til þess ber að líta að hér er gert ráð fyrir að um undantekningartilfelli verði að ræða og þrönga túlkun á heimildinni. Það er mikilvægt að leggja áherslu á þetta, að sá er skilningurinn að um þrönga túlkun verði að ræða á þessari heimild. Er ráðgert að það komi í hlut dómstóla að afmarka í framkvæmd hvers konar tilvik gætu heyrt hér undir. Fái lánardrottinn viðurkenningu dómstóls á því að fyrningu kröfunnar sé slitið hefst nýr fyrningarfrestur eftir almennum reglum. Þá er einnig lagt til að ef skuldari eignast á þessu tveggja ára tímabili eign og lánardrottinn gerir fjárnám í henni þá fyrnist ekki sá hluti kröfu hans sem greiðist af andvirði þess sem fjárnám var gert í. Sá hluti kröfunnar sem greiðist ekki af andvirði eignarinnar mundi á hinn bóginn fyrnast við lok þessa tveggja ára tímabils. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp hér við kynningu þess í 1. umr. Ég tel mjög mikilvægt að það fái góða umræðu í allsherjarnefnd. Það mun að sjálfsögðu fara til umsagnaraðila og fá umfjöllun í allsherjarnefnd. En ég legg áherslu á að það hlýtur að vera mikilvægt að málið fái engu að síður skjóta afgreiðslu í þinginu og verði hið allra fyrsta að lögum.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti þar sem ætlunin er að stytta fyrningarfrest á kröfum eftir gjaldþrot. Meiningin er mjög góð, þ.e. að binda endi á það ófremdarástand sem nú er, að í rauninni er léttilega hægt að framlengja kröfur aftur og aftur og jafnvel til æviloka, og jafnvel kröfur sem viðkomandi tók ekki að láni heldur vegna ábyrgða eða vegna áætlana skattstjóra o.s.frv. Við búum við mikið ófremdarástand og ætlunin er að stöðva það. Ég er ekki lögfræðingur en ég kann íslensku og hér stendur að kröfuhafi geti með dómi fengið frestinn framlengdan ef hann sýnir fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að rjúfa fyrningu. Hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra sagði að þetta ætti að túlka þröngt. En ég get ekki séð annað en að maður sem t.d. á milljón króna kröfu á skuldara hafi sérstaka hagsmuni af því að ná í þessa milljón, ég get ekki séð annað. Ég held að sú hv. nefnd sem fær þetta í hendur verði að vinna þetta miklu betur. Ef það er viðurkennt fyrir dómi að kröfuhafi hafi sérstaka hagsmuni þá dettur þetta ofan í gamla hjólfarið. Það eru ekki einu sinni svo að aftur verði framlengt í tvö ár eða eitthvað slíkt heldur dettur það ofan í gamla hjólfarið. Ég vil gjarnan að hæstv. ráðherra útskýri fyrir okkur hvernig hann ætlar að túlka þetta ákvæði þröngt. Ég held að hv. nefnd, sem fær þetta til umfjöllunar, verði að setja á það miklu skarpari mörk þannig að þetta haldi.

Hæstv. forseti. Auðvitað eru það almennir hagsmunir allra þeirra sem eiga útistandandi skuld að innheimta hana. Það eru hinir almennu hagsmunir. Hinir sérstöku hagsmunir, sem vikið er að hérna, túlkast af því af hvaða rót þeir eru runnir og það er skilgreint hver sú rót er; ef um saknæmt eða refsivert eða ámælisvert athæfi er að ræða. Ég tek sem dæmi: Ofbeldisglæpur hefur verið framinn og maður er dæmdur í skaðabótasekt, þá er eðlilegt að fórnarlambið geti óskað eftir því að fyrning verði rofin. Það eru tilvik af slíku tagi sem verið er að höfða til. Síðan er sagt að við þurfum að fá dómstólana til að kveða úr um það vegna þess að við getum ekki sem löggjafi skilgreint út í hið óendanlega hvaða tilvik hér eiga við þegar við erum að tala um réttlætið, það getum við ekki gert. Þetta getur tekið á sig margbreytilegar myndir. En við skilgreinum á hinn bóginn rammann og hann er alveg skýr. Þetta á að túlka með tilliti til rótarinnar, af hvaða rót krafan er runnin. Þetta er alveg skýrt. Þetta er vel unnið og vel yfirfarið, það get ég fullvissað hv. þingmann um, af okkar færustu lögfræðingum. En vilji löggjafans hins vegar, og þar kemur að pólitíkinni, er að búa svo um hnútana að gjaldþrota fólk geti reist sig við á ný. Það er okkur öllum hagsmunamál.

Frú forseti. Af hverju er þetta ekki tekið fram í lagatextanum þannig að menn viti hvað „sérstakir hagsmunir“ þýðir? Nú getum við hugsað okkur að einhver kröfuhafi, einhver banki sem á fullt af kröfum, selji kröfuna rétt fyrir gjaldþrot. Einhver maður kaupir hana og eignast þá kröfu upp á að fá greidda 1 millj. kr. eða 2, þá er það í huga þessa manns afskaplega sérstæð krafa. Hann á enga aðra kröfu neins staðar. Þetta er hans eigin krafa þannig að ég get ekki betur séð en hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta fyrninguna, hann er að ná í þessa milljón sem hann á kröfu til. Ég mundi segja að menn ættu að liggja yfir því að finna þarna orðalag og ég skora á hv. nefnd að vinna það í sameiningu, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, að geta um þessi sérstöku tilfelli eins og sektargreiðslur og annað slíkt, og þannig rjúfa fyrningu þar. Ég mundi gjarnan vilja sjá, jafnvel í slíkum tilfellum, að einhver endir sé á því dæmi þannig að menn komist einhvern veginn út úr þessu og detti ekki ofan í sama farið og er í dag. Þeir aðilar sem skulda slíkar kröfur eru líka fólk sem á sinn rétt og ekki er hægt að setja þá í ævilangt skuldafangelsi, að fá ekki kreditkort og geta ekki lifað almennilegu lífi. Ég held því að menn ættu að prjóna við þetta svo að menn detti ekki ofan í þetta almenna far, þar sem hægt er að framlengja aftur og aftur, heldur að sett verði eitthvert lokamark á það líka. Það er mjög mikill harmleikur fyrir fullt af fólki í þjóðfélaginu sem hefur lent í því að hafa skrifað upp á eða skuldar skatt eða eitthvað slíkt, áætlanir jafnvel eða sektargreiðslur af ýmsum ástæðum, rimlagjöld og annað slíkt, að vera ævilangt ófjárráða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal trúði okkur fyrir því að hann væri ekki með lögfræðipróf en vel læs á íslensku. Mér finnst þetta mjög skýrt í þeim texta sem hér liggur fyrir í greinargerð með frumvarpinu. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að síðan taka þessi undantekningartilvik sem vikið er að á sig ýmsar myndir. Ef dómstóllinn þekkir útgangspunktinn sem löggjafinn skilgreinir þá kemur það í hans hlut að taka afstöðu til sérhvers máls sem upp kemur þannig að ég fæ illa séð að við sem löggjafi getum skilgreint út í hörgul það sem tæki til allra einstakra mála sem upp kæmu þannig að ég tel að við séum að gera rétt. Við erum að skapa almennan lagaramma um fyrningu skulda á tveimur árum, að taki til allra krafna gagnstætt því sem hefur gilt hingað til, að þurfa að fara fyrir dómstól til að rjúfa þessa fyrningu. Þetta er hin almenna regla en við gerum á henni ákveðnar undantekningar og við segjum að það eigi að líta á þær sem undantekningar. Hverjar eru þær? Jú, það á að horfa til þess hvernig skuldbindingin er til orðin. Ef hún er orðin til vegna saknæms, refsiverðs eða ámælisverðs atferlis þá ber dómstólnum að skoða það. Að öðru leyti á fyrningin að vera algild.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans en ég vil taka það fram að ég deili áhyggjum ráðherrans og margra annarra þingmanna af því ástandi sem hefur varað vegna þeirrar skipunar í lögunum hvað fólk á erfitt með að losna undan kröfum jafnvel eftir gjaldþrotaskipti. Ég verð hins vegar að lýsa þeirri skoðun minni hér að mér finnst mjög bratt farið hérna, mér finnst greinargerðin afskaplega knöpp. Þetta er mikil grundvallarbreyting á lögunum sem við erum að fjalla um. Það kemur t.d. fram í greinargerðinni að við erum að taka kröfur sem hafa hingað til fyrnst jafnvel eftir gjaldþrot á 20 árum og við erum að segja absalút núna eftir tvö ár og við segjum líka að einu tilfellin þar sem hægt er að rjúfa fyrningu sé þegar um eitthvað ámælisvert eða saknæmt sé að ræða. Þetta er því gríðarlega mikil grundvallarbreyting. Um leið og ég deili þeirri meginhugsun sem liggur að baki þessu frumvarpi þá finnst mér að við hljótum að þurfa að gera kröfu til ítarlegri greinargerðar en fylgir frumvarpinu, t.d. samanburð við önnur lönd, einhverjar upplýsingar um það hvernig framkvæmdin hefur verið í reynd. Nú er það svo að þrátt fyrir þær fyrningarreglur sem er að finna í lögunum þá falla niður nær allar kröfur, þ.e. innheimtutilraunum er hætt og þeim lýkur löngu áður en hinn eiginlegi og lagalegi fyrningarfrestur er úti. Mér finnst einsýnt að þetta mál þurfi að fara til mjög nákvæmrar skoðunar í allsherjarnefnd. Ég treysti því að menn kalli eftir þessum upplýsingum en ég fagna því um leið að þessi umræða skuli vera hafin. Ég held að hún sé tímabær og hún er nauðsynleg, ekki bara vegna þeirrar aðstöðu sem er í þjóðfélaginu í dag, og við öll þekkjum, að margir munu enda í gjaldþroti, heldur almennt vegna þess að tilfinning mín hefur verið sú að reglurnar hafi hingað til verið of ósanngjarnar fyrir skuldara.

Hæstv. forseti. Mér finnst ánægjulegt að heyra að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, er sammála grundvallarreglunni sem verið er að setja með þessum lögum. Það er rétt að það er verið að festa í lög grundvallarbreytingu og það er líka rétt sem hann leggur áherslu á að undantekningar frá hinni almennu reglu ber að túlka þröngt. Ég vil einnig taka undir það með honum að þegar löggjafinn breytir lagasmíð sem hefur mikla þýðingu, eins og þessi gerir, ber okkur að vanda vel til verka. En ég minni á að við fórum mjög vel í gegnum þessa umræðu síðasta vor í allsherjarnefnd þingsins og í aðdraganda þess að þetta frumvarp var sett fram hefur málið fengið góða skoðun. Það er alveg rétt að ef litið er til grannríkjanna þá er rýmri frestur á Norðurlöndum t.d. og í Evrópu miðað við þetta. Vestan hafs hins vegar er þessi frestur miklu skemmri. Þar geta einstaklingar og fyrirtæki reist sig við miklu fyrr. En staðreyndin er sú náttúrlega, sem við getum ekki horft fram hjá á Íslandi, að efnahagskerfi okkar hefur hrunið, fjármálakerfið hefur hrunið, fjöldi einstaklinga og fyrirtækja hefur misst fótanna í þessum darraðardansi og það er þeim sem manneskjum og okkur sem samfélagi og okkur sem efnahagskerfi mjög mikilvægt að allir komist sem fyrst á fætur.

Frú forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að við þurfum að gera það sem við getum til að tryggja að fólk komist sem fyrst aftur á fæturna. Hins vegar er það svo að fyrningarreglurnar hvíla á ákveðinni hugsun um tiltekið jafnvægi á milli stöðu skuldara og kröfuhafa. Það sem við höfum í höndunum er frumvarp sem gerir mikla grundvallarbreytingu á þessari stöðu. Það sem ég er að gera athugasemdir við er að því skuli ekki vera fylgt eftir með nánari útlistun á t.d. stöðunni annars staðar. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að gefa okkur aðeins innsýn inn í það en ef við horfum t.d. til Bandaríkjanna þá er það mjög alvarlegur hlutur fyrir fólk að lenda þar í gjaldþroti vegna þess að það tapar stöðu sinni sem lántakendur. Þar eru menn með tiltekið kerfi og gefa mönnum einkunn eftir því hversu góðir skuldarar þeir eru. Ef þeir hafa lent í þroti þá tapa þeir stöðu sinni og þurfa að greiða mun hærri vexti í framtíðinni. Það er sem sagt kerfi, fyrirkomulag sem fælir fólk frá því að lenda í þroti. Við þurfum að gæta okkar á því - og þrátt fyrir þá erfiðu stöðu sem uppi er í samfélaginu þá verðum við að geta tekið þá umræðu - að búa ekki til hvata fyrir fólk til að fara gjaldþrotaleiðina í stað þess að standa við skuldbindingar sínar. Það er þetta viðkvæma jafnvægi á milli þess að menn standi við skuldbindingar sínar en geti á sama tíma komist með fullri reisn í gegnum fjárhagslega erfiðleika og jafnvel gjaldþrot sem við þurfum að geta rætt hér. Ég vonast til þess að í þeirri umræðu sem mun eiga sér stað um frumvarpið fari menn ekki ofan í pólitískar skotgrafir og sjái sér einhver sóknarfæri vegna þeirrar alvarlegu stöðu sem uppi er í þjóðfélaginu. Við erum sannarlega að fjalla um mál sem kemur við mjög marga og við verðum að gæta að grundvelli löggjafarinnar og fara ekki fram úr okkur.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að ákveðið jafnvægi þarf að ríkja á milli lánveitanda og lántakanda. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að það jafnvægi hafi ekki verið tryggt með íslenskri gjaldþrotalöggjöf til þessa og í seinni tíð í kjölfar efnahagshrunsins hefur þetta jafnvægi raskast enn meira. Ég vil minna á það líka að gjaldþrot er mjög alvarlegur hlutur. Það er nokkuð sem enginn leikur sér að, hvorki einstaklingur, heimili né fyrirtæki. Það leikur sér enginn að því að fara í gjaldþrot þó á öllum reglum séu til undantekningar. Að sjálfsögðu er það til. Ef menn hafa gerst brotlegir við lög á að leiða slík mál til lykta fyrir dómstólum í réttarkerfinu. Það er sjálfur grunnur réttarríkisins. En samfélagið á ekki að refsa fólki sem missir fótanna með því að halda því á hnjánum út í hið óendanlega. Það gerir ekki siðað mannréttindasamfélag og það er þess vegna sem ég tel að þessi löggjöf, sem vonandi verður að veruleika innan skamms, sé stórkostleg mannréttindabót.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra fyrir að leggja fram þetta frumvarp sem felur í sér gríðarlega réttarbót fyrir þá sem eiga í erfiðleikum vegna skulda sinna á Íslandi og búa í skuldafangelsi eða eiga á hættu að lenda í skuldafangelsi þrátt fyrir gjaldþrot. Það eru ákveðnar ábendingar til allsherjarnefndar sem mér finnst mikilvægt að verði ræddar í samhengi við þetta frumvarp. Ég get tekið undir ákveðið af því sem fram kom í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar, að þetta séu ansi róttækar breytingar og langt gengið. Ég vil samt sem áður taka fram að ég held að núna sé mjög mikilvægt að stytta þennan tíma verulega og ég tel, ef mat nefndarinnar er að til lengri tíma sé þetta of stuttur frestur, að á næstu árum eða út næsta ár ætti að stytta tímann í tvö ár eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Bæði er það þannig að fjöldi fólks hefur lent í gjaldþroti á Íslandi og situr í þeirri súpu að hægt er að hundelta það alla tíð og líf þess er komið neðan jarðar hvað varðar tekjuöflun og það hefur ekki færi á að eignast neitt til lengri tíma. Það er aðstaða sem ekki er mönnum bjóðandi í siðuðu samfélagi. Og svo er fjöldi fólks í mjög alvarlegri fjárhagsstöðu og á á hættu að lenda í gjaldþroti og þarf að tryggja að það fólk þurfi ekki að búa við núgildandi lög. Síðan tel ég þetta frumvarp vera mjög mikilvæg skilaboð til lánastofnana um að fara í þær afskriftir sem nauðsynlegar eru til að reisa fyrirtæki við og til að koma heimilum í það horf að fólk búi ekki við stöðugar nagandi fjárhagsáhyggjur vegna tregðu lánastofnana við að afskrifa í raun tapaðar kröfur. Frú forseti. Það sem ég vildi sagt hafa í stuttu máli er að ég styð í megindráttum þetta frumvarp. Ég hef samt ákveðnar efasemdir um að fyrningartíminn eigi til lengri tíma að vera svona skammur. Ég tel fulla ástæðu til að nefndin fari mjög ítarlega yfir það ef hún telur tímann of skamman að hún hafi hann styttri til bráðabirgða, t.d. út árið 2011 eða 2012. Ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af fyrningartímanum er ekki sú að ég sé mótfallin réttindum skuldara, þvert á móti. Það kann að vera að þetta mikil stytting hafi áhrif á aðgengi fólks að lánsfé og fyrir þá sem eru tekjulægri, eða eiga ekki aðstandendur sem geta aðstoðað þá þegar þarf að fjárfesta í húsnæði eða taka lán að einhverju tagi, að þeim verði gert erfiðara fyrir að fá lán. En það er eitthvað sem allsherjarnefnd mun leggja upp í að skoða og vega og meta hvernig við tryggjum sem best með gjaldþrotalöggjöfinni hagsmuni skuldara án þess að ganga með of grófum hætti á hagsmuni kröfuhafa sem hafa í raun og veru haft algerlega sviðið í þessari löggjöf. Ég held að núna tveimur árum eftir hrun bankakerfisins sé fullkomlega tímabært að fara í alvöruvinnu því að það hefur sýnt sig að mikil tregða er til að afskrifa það sem afskrifa þarf og sá hópur Íslendinga sem býr við nagandi fjárhagsáhyggjur er orðinn allt of stór. Því endurtek ég þakkir mínar til hæstv. ráðherra og óska allsherjarnefnd velfarnaðar í þessari vinnu sem ég vona að gangi vel og að við fáum niðurstöður sem við getum sammælst um að samþykkja og gera að lögum íslenskum heimilum og fyrirtækjum til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Ég vil við 1. umr. þessa máls fyrst og fremst leggja áherslu á tvennt. Hið fyrra er að ég tel nauðsynlegt fyrir okkur á þinginu að ræða um fyrningu krafna við gjaldþrotaskipti og þess vegna ber að fagna því að málið sé komið fram og við höfum tækifæri til að fara yfir þessar reglur. Ég læt þess getið í því samhengi að ég tel reglurnar vera ósanngjarnar fyrir skuldara í dag og þá tillögu sem liggur fyrir um að styrkja stöðu skuldara gagnvart lánardrottnum tel ég vera skynsamlega. Síðara atriðið er að ég tel mjög nauðsynlegt að þessu máli verði gefinn tími í allsherjarnefnd og menn fari nákvæmlega yfir þær fyrningarreglur sem hafa gilt, grundvöll þeirra og forsendur fyrir því fyrirkomulagi sem við höfum fram til þessa byggt á, og gerður verði samanburður við nágrannalöndin og reynslu þeirra. Í því samhengi er nauðsynlegt að hafa í huga að verið er að leggja til afar róttæka breytingu á fyrningarreglum. Það eru margar hliðar á þessum málum sem ástæða er til að gefa gaum. Í ræðu sinni kom hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir inn á að í frumvarpinu gæti falist hvati fyrir fjármálafyrirtæki til að ganga til samninga við viðskiptamenn sína sem væru komnir í vanskil. Það er auðvelt að sjá að slíkan hvata megi jafnvel lesa út úr þessu frumvarpi. Auðvitað höfum við almennt kallað eftir því í þinginu að fjármálafyrirtækin gerðu nú skurk en biðu ekki eftir því að einhver boð kæmu frá þinginu um að koma málum í lag. Þá er það sú hlið á málinu sem þarf aðeins að ræða. Hún er að margir skuldarar eru tilbúnir að ganga til samninga við bankana, afhenda þeim allar eigur sínar en um leið óska eftir því að það sem út af standi verði fellt niður. Nú eru reglurnar þannig að sá hluti skuldarinnar sem nær upp fyrir tiltekin viðmið sem sett voru í fyrra verður skattlagður eins og tekjur þrátt fyrir að allar eigur hafi verið afhentar, ef skuldauppgjörið fer ekki fram innan nauðasamningafyrirkomulagsins. Þetta er nokkuð sem ég tel að gangi ekki upp. Ég tel að við þurfum að rýmka mjög regluna um hvenær fólk getur fengið skuldir sínar felldar niður án skattlagningar ef fyrir liggur að allar eigur hafi verið notaðar til að gera upp skuldir við viðkomandi kröfuhafa. Þetta er ein hlið á málinu. Af hverju erum við að ræða þessa hlið og af hverju er komið inn á hvatann sem fylgir þessu? Jú, er það ekki vegna þess að nú standa fjármálafyrirtækin og aðrir kröfuhafar frammi fyrir því að mögulega er komin útgönguleið fyrir skuldara sem þeir hafa ekki haft? Um leið og ég lýsi því yfir að stöðu skuldaranna þurfi að laga og hún hafi í raun verið afar ósanngjörn verðum við að gæta að því, þrátt fyrir þá erfiðu stöðu sem svo margir eru í í dag, að við setjum ekki beinlínis inn hvata til að fara þessa leið. Ég tek undir með hæstv. ráðherra þegar hann segir að það leiki sér enginn að því að fara í gjaldþrot. Ég geri mér grein fyrir því. En það kann að vera langbesti kosturinn fyrir marga ef við búum til of ríkan hvata til þess. Við getum t.d. velt því fyrir okkur hvers vegna fólk ætti að semja um greiðsluaðlögun hjá umboðsmanni skuldara, gera samkomulag í gegnum greiðsluaðlögunarfyrirkomulagið hjá honum um að verja því sem næst öllum ráðstöfunartekjum sínum í þrjú eða fjögur ár fram í tímann í þeirri von að fá felldar niður skuldir eftir þann tíma. Hvaða hvati er að fara þá leið, semja um að verja svo stórum hluta ráðstöfunartekna sinna til að greiða niður skuldir í mörg ár ef til boða stendur önnur einfaldari og jafnvel sársaukaminni leið, nefnilega sú að sækjast eftir gjaldþrotaskiptum og vera innan tveggja ára laus undan öllum skuldum? Þetta er eitthvað sem við hljótum að þurfa að velta fyrir okkur og ræða um leið og við förum yfir það af einhverri yfirvegun hvort ekki sé tilefni til að gera verulega réttarbót fyrir skuldara. Í þessu frumvarpi er komið inn á að eins og lögunum er háttað í dag endurnýjast í raun og veru fyrningarfrestur krafna við gjaldþrotaskipti, þ.e. vegna þeirra krafna sem lýst er við gjaldþrotið og hann verður nýr, sá sami og hann hafði áður verið og fer eftir eðli kröfunnar. Við sjáum, eins og fram kemur í greinargerðinni, að kröfur sem áður höfðu fimm stærstu gjaldþrot af fjórum á 10 eða 20 árum munu nú fyrnast á tveimur árum og einungis í afar þröngum undantekningartilfellum er hægt að rjúfa þennan nýja tveggja ára fyrningarfrest. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að matið sem lagt er í hendur dómstóla, um að menn hafi hegðað sér með ámælisverðum hætti eða saknæmum, er býsna víðtækt. Hvenær hafa menn hegðað sér með ámælisverðum hætti í skilningi þessa frumvarps? Er það þegar menn tóku á sig skuldbindingu sem fyrirsjáanlegt var að þeir gætu ekki staðið undir? Er það það sem átt er við? Er það þegar menn tóku lán með lítilli greiðslubyrði sem fór síðar vaxandi í einhverju bjartsýniskasti um að ráðstöfunartekjur mundu vaxa en síðan brustu þær væntingar? Ég tel að það þurfi að fylgja miklu skýrari leiðbeining til dómstóla um það, ef við ætlum að afhenda þeim þetta mat, í hvaða tilviki við leggjum í hendur þeim. Síðan þarf að ræða sérstaklega hvaða sanngirni sé í því að sá skuldari sem hefur gert lánasamning við annan mann og er í góðri stöðu til að efna þann lánasamning sé í miklu betri stöðu við gjaldþrot en sá sem með ámælisverðum hætti tók að sér skuldbindingu við þann sama kröfuhafa. Hvers vegna ættum við hafa slíkan mun? Hvers vegna ættum við að segja ómögulegt að koma við rofi á fyrningarreglunni gagnvart þeim sem augljóslega hefði átt að geta staðið í skilum en greip síðar til einhverra ráðstafana sem komu í veg fyrir að hann gæti það, hvers vegna ætti ekki að vera hægt að rjúfa fyrningu gagnvart honum þegar aðrir sem tóku kannski fáránlega áhættu falla undir þessa undantekningarreglu lenda í því að hægt væri að viðhalda kröfunni? Það geta nefnilega komið upp síðari atvik, eftir að til skuldbindingarinnar er stofnað, sem mögulega verða talin ámælisverð. Við þurfum að svara því hvort hin ámælisverða hegðun sem vísað er til í frumvarpinu eigi einungis við um það þegar til lánagerningsins var stofnað eða hvort líka geti komið til skoðunar einhver síðari atvik, t.d. eitthvert annað lán sem kom viðkomandi í tóm vandræði. Það eru endalaus svona matskennd atriði sem við þurfum að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mál mitt mikið lengra við 1. umr. þessa máls. Ég kalla eftir því að farið verði mjög nákvæmlega yfir þetta. Ég vil undirstrika að ég fagna því að þetta mál er komið fram. Ég tel nauðsynlegt að bæta réttarstöðu skuldara við gjaldþrot. Ég tel líka að sérstök ástæða sé til að fara í það núna vegna þess að við vitum að margir munu lenda í það miklum greiðsluerfiðleikum að gjaldþrot verður óumflýjanlegt. En það eru þessir fletir sem við þurfum að velta fyrir okkur: Það eru skattaleg áhrif þegar menn gera samninga um að fá skuldir sínar felldar niður, það er hvatinn til að nota einhver af þeim greiðsluúrræðum sem við höfum lögfest - við þurfum að spyrja okkur að því hvort við drögum úr hvata með því að fara þá leið. Við þurfum líka að spyrja okkur: Er almennt séð verið að draga úr hvata til að standa við skuldbindingar? Hingað til hefur það verið ákveðið grunnstef í löggjöfinni að henni sé hagað þannig að fólk sé hvatt til að standa við skuldbindingar sem það hefur tekið á sig. Við megum ekki ganga svo langt í hina áttina að við sköpum hvata til að losna undan þeim skuldbindingum sem menn höfðu ákveðið að gangast undir. Það hlýtur að þurfa að vera meginreglan áfram að menn standi við þær skuldbindingar sem þeir hafa skrifað upp á og gengist við. Að þessu sögðu lýk ég máli mínu og óska eftir því að við tökum þann tíma sem nauðsynlegur er til að reifa þetta mál frá öllum sjónarhornum.

Frú forseti. Ég fagna ræðu hv. þingmanns og formanns Sjálfstæðisflokksins. Mér fannst hún einkennast af víðsýni og stórmennsku. Ég er ekki viss um að allir forverar hans í embætti hans innan flokksins hefðu nálgast þetta mál undan því sjónarhorni sem hann gerir. Ég er sammála öllum meginviðhorfum sem komu fram í máli hv. þingmanns. Ég er t.d. algjörlega sammála honum um að það að þarf skoða mjög rækilega skattalega meðferð niðurfellinganna við gjaldþrot, algjörlega sammála honum um það, og ég held að hægt sé að setja undir ákveðinn vanda þar í meðferð nefndar. Ég er sömuleiðis sammála honum um að í þessu frumvarpi eru þættir sem þarf að útfæra nánar í meðförum nefndarinnar. Hann nefndi t.d. ákveðin ummæli í ræðu hæstv. dómsmálaráðherra varðandi það við hvaða aðstæður væri mögulegt að rjúfa fyrningu. Þá tökum við bara höndum saman og útfærum það nánar í nefndinni. Það sem ég óttaðist aðeins í ræðu hv. þingmanns er sú mikla áhersla sem hann lagði á það að við tækjum okkur góðan tíma. Ég er ekki viss um að tíminn sé endilega það sem við höfum mest af við þessar aðstæður. Ég tel að við eigum að reyna að koma þessu máli frá sem fyrst, það liggur á því. Og ég tek undir með hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sem sagði áðan að löggjöf er ekki föst stærð, það kann að vera að við þurfum að breyta henni við breyttar aðstæður. Núna er þörf á löggjöf af þessu tagi. Hv. þingmaður spurði einnar spurningar hér upphátt í ræðustóli sem var þessi: Getur verið að þetta skapi of mikla freistni fyrir menn að fara frekar í gegnum gjaldþrot, og þá tekur það tvö ár að vera laus allra mála, fremur en að fara í greiðsluaðlögun sem tekur eitt til þrjú ár? Ég held að munurinn sem þarna er á, hugsanlega eitt ár, sé svo lítill að hann vegi giska létt andspænis öllum þeim erfiðleikum, andlegum og annars konar, sem fylgja því að fara í gjaldþrot. 

Frú forseti. Fyrst aðeins varðandi skattalegu hlið þessara mála. Staðan er þannig í dag að til þess að menn lendi ekki í skattlagningu við niðurfellingu skulda þurfa menn annaðhvort að hafa fengið slíka niðurfellingu eftir gjaldþrot eða á grundvelli nauðasamninga. Fái menn felldar niður skuldir í frjálsum samningum koma til skoðunar viðmiðin sem hér hafa verið lögfest og við tókum til umfjöllunar á síðasta þingi og ég hef áhyggjur af því. Ég tel að ef fyrir liggur að allar eigur manna hafi verið notaðar til þess að gera upp við lánardrottna eigi það að duga, það eigi ekki að setja hin formlegu skilyrði um að farin sé leið nauðasamninga eða gjaldþrotaskipta til þess að skattalegu áhrifunum sé ekki til að dreifa. Varðandi tímann, ég get alveg tekið undir það að við skulum hraða meðferð þessa máls en tökum okkur þann nauðsynlega tíma sem þarf til að fá yfirlit yfir hvaða leiðir nágrannaþjóðir okkar hafa farið og hver reynslan hefur verið af lögunum eins og þau hafa verið í framkvæmd. Þessu frumvarpi fylgja t.d. engar tölulegar staðreyndir um fjölda gjaldþrota eða neinar tölulegar upplýsingar um hvenær hið opinbera að jafnaði fellir niður skuldir eftir árangurslaust fjárnám eða gjaldþrot. Engum upplýsingum er dreift með þessu frumvarpi. Varðandi hvatana sem ég vék aðeins að og hæstv. utanríkisráðherra kom inn á finnst mér ráðherrann gera of lítið úr því hversu íþyngjandi greiðsluaðlögunarúrræðið í raun og veru er. Það er verulega íþyngjandi. Þar eru menn að gera samninga um að nota meira og minna allar ráðstöfunartekjur sínar til að standa í skilum í mörg ár. Ef menn bera það saman við að fá einfaldlega kveðinn upp gjaldþrotaúrskurð þar sem menn eru eftir úrskurðinn með enga slíka samninga á bakinu 

Frú forseti. Nú á ég að glíma við þann freistnivanda að ég er sennilega að hneigjast til of mikillar íhaldsmennsku vegna þess að ég er algjörlega sammála viðhorfi hv. þingmanns til hinnar skattalegu meðferðar. Mér finnst það sem hv. þingmaður ber hér fram og hefur áður gert hníga allt í átt til sanngirni. Ég er hins vegar ósammála honum um að munurinn sem er á tímalengd meðferðar einstaklings annars vegar við gjaldþrot samkvæmt þessu frumvarpi og hins vegar því ef menn fara í greiðsluaðlögun sé svo mikill að hann virkilega telji það þungt að menn vilji frekar fara í gjaldþrotið. Við erum að tala um eitt ár, í mesta lagi tvö ár, og það er einfaldlega of lítill tími til þess að menn gangi í gegnum það erfiða ferli sem gjaldþrot er. Við vitum vel að gjaldþrot fylgir mönnum lengi þó að þeir séu kannski lausir mála gagnvart kröfuhöfum. Við vitum líka að þó að kerfið á Íslandi sé þannig að menn séu ekki flokkaðir eins og í Bandaríkjunum og njóti stöðu sinnar í vöxtum, þá eiga menn miklu erfiðara um vik með að athafna sig og olnboga sig áfram í lífinu eftir að hafa lent í gjaldþroti en komast hjá því. Ég held að það sé hvatinn sem gerir það að verkum að menn freista allra annarra ráða. Ég get sömuleiðis auðvitað sagt það að ég er ekkert á móti því að menn taki tíma til að skoða hvernig þetta er í öðrum löndum en við þurfum að flýta okkur dálítið með þetta en þó ekki það hratt að það reki okkur til óvandvirkni. Það ætti nú að vera hægurinn að verða sér úti um þessar upplýsingar. Reyndar er það þannig, a.m.k. í sumum Norðurlandanna, að þetta að breytast einmitt í þá átt, a.m.k. í einu landi, að stytta þennan frest. Það er væntanlega vegna þess að menn telja að það hnígi til sanngirnisáttar alveg eins og menn eru að gera hérna. Ég tel sem sagt að þetta frumvarp sé sögulegt, mér finnst þetta mjög 

Frú forseti. Það er rétt, það má segja að þetta sé sögulegt frumvarp. Ekki er einungis verið að leggja til að fyrningarfrestur breytist úr því að vera 20 ár, 10 ár eða fjögur ár, niður í tvö, heldur er líka verið að segja að það verði nánast útilokað að rjúfa fyrningarfrestinn, hvort tveggja í sama máli. Hæstv. ráðherra vék að því hér að menn vildu ógjarnan fara í gegnum það nálarauga sem gjaldþrot væri. Ég segi: Greiðsluaðlögunin er líka slíkt nálarauga. Þar eru menn að ganga til samninga um að nota allt það svigrúm sem þeir hafa í nokkur ár til þess að standa við þegar gefnar skuldbindingar.

Einu ári lengur.

Ef við skoðum tölurnar sést að margir þeirra sem þegar hafa farið í greiðsluaðlögun eru aftur komnir í vanskil og hvað segir það okkur? Þetta er ekkert grín. Ef eitthvað óvænt kemur upp á, það springur hljóðkútur á bílnum eða einhver áföll verða er greinilegt að svigrúmið er afskaplega takmarkað. Þess vegna hefur það verið tillaga okkar að skilyrði þess að fá greiðsluaðlögun verði rýmkuð og neysluviðmiðin verði hækkuð o.s.frv. Það má heldur ekki gleyma því í þessari umræðu að við erum ekki bara að ræða um samanburðinn á milli þess að fara í gjaldþrot og í greiðsluaðlögun. Við erum líka að tala um almenna hvatann til að standa í skilum alveg óháð því hvort fólk ætlar að fara í greiðsluaðlögun eða ekki. Ef fólk sér fram á að það er að lenda í vanskilum og á erfitt með að standa í skilum megum við ekki hafa búið til slíkan hvata að fólk segi við sjálft sig að nú sé tækifærið til að fara með þetta allt saman í þrot vegna þess að þar með komist á tveggja ára fyrningarreglan 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mjög merkilegt frumvarp og mjög merkilega breytingu á lögum og umhverfi fólks sem þarf að fara í gegnum gjaldþrot. Það hlýtur að gleðja hæstv. utanríkisráðherra að fá loksins að ræða þetta í réttu samhengi. Honum lá mikið á að ræða þetta mál áðan þegar það átti ekki við og það er gott að við skulum þá fá að ræða það núna. Hér er um grundvallarbreytingu að ræða á lögum sem hafa gert það að verkum að fólk hefur oft verið í einhvers konar skuldafangelsi jafnvel fram á grafarbakkann og hefur ekki átt möguleika á að komast undan. Og að tala um að fyrning krafna sé einhvers konar hvati fyrir fólk til að setja sig í gjaldþrot er svona svipað og að segja að það að taka handjárn af fólki sé einhvers konar hvati til þess að það verði ekki kyrrt. Þetta er slíkur heimur sem fólk lendir í og að tala um gjaldþrot með svo léttvægum hætti sem ég hef heyrt hér í dag er ekki við hæfi í svona málum. Það getur vissulega verið til fólk sem kýs gjaldþrot og kýs að standa ekki við skuldbindingar sínar en ég leyfi mér að halda því fram að það sé í miklum minni hluta. Þær athugasemdir sem ég geri við frumvarpið - og ég fagna því mjög að það sé hér fram komið - snúa að því að það er allt of opið fyrir möguleikana á því að rifta þessum fyrningarfresti.

Þú sagðir það ekki í dag, drengur!

„Slíka viðurkenningu“ - eins og segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „skal því aðeins veita með dómi að lánardrottinn sýni fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að slíta aftur fyrningu, svo og að líkur megi telja á að fullnusta geti fengist á kröfu hans á nýjum fyrningartíma, en að gengnum slíkum dómi gilda almennar reglur um fyrningu hennar.“ Það er tvennt við þetta að athuga. Í fyrsta lagi eru það alltaf hagsmunir kröfuhafans að viðhalda kröfunni þannig að þessir sérstöku hagsmunir gilda alltaf fyrir dómi. Það eru líka alltaf meiri líkur á að fá kröfur greiddar inn í framtíðina þannig að lenging fyrningartíma er alltaf hagfelld fyrir kröfuhafa fyrir dómi. Það eru þessar athugasemdir sem þarf að taka til greina. Í athugasemdum við frumvarpinu segir svo, með leyfi forseta: „Til þess að fá slíkan viðurkenningardóm samkvæmt frumvarpinu þarf lánardrottinn að sýna fram á að hann hafi sérstaka hagsmuni af því að fá fyrningunni slitið, auk þess sem hann verður að leiða líkur að því að hann geti fengið fullnustu kröfu sinnar með lengri fyrningartíma. Þegar rætt er hér um sérstaka hagsmuni lánardrottins er horft til þess af hvaða rót kröfurnar eru runnar og höfð í huga tilvik eins og krafa á hendur þrotamanni sem til hefur orðið með saknæmri eða ámælisverðri háttsemi hans. Hér er að sjálfsögðu ekki um tæmandi talningu að ræða en til þess ber að líta að hér er gert ráð fyrir að um undantekningartilfelli verði að ræða og þrönga túlkun á heimildinni.“ Þetta stendur í athugasemdum við frumvarpið. Þetta stendur ekki í lögunum sjálfum, og þetta orðfæri „til hefur orðið með saknæmri eða ámælisverðri háttsemi“ ætti að sjálfsögðu að fara inn í 1. gr. frumvarpsins. Það er ekki við hæfi að það sé hægt að rifta kröfufresti að öðrum hætti. Ámælisverð háttsemi, hvað þýðir það? Eins og hefur komið hér fram í dag er hægt að flokka ansi margt undir ámælisverða háttsemi og ég, þótt kurteis sé, hef örugglega sjálfur gerst sekur um ámælisverða háttsemi einhvern tíma á lífsleiðinni. Ámælisverð háttsemi getur einfaldlega verið fólgin í því að greiða ekki skuldir sínar eða stofna til skuldbindinga sem menn ráða ekki við. Það sem verður að hafa í huga við þetta frumvarp og tilurð þess er að hér hefur orðið algjör forsendubrestur í fjármálum þúsunda fjölskyldna og þúsunda manna. Þetta er hlutur sem við í allsherjarnefnd lágum yfir, sams konar frumvarp og atvik, í allan fyrravetur. Við komumst að raun um það að lög um aðför og gjaldþrotaskipti á Íslandi eru ótrúleg flækja og það eru e.t.v. ekki nema fáir lögfræðingar á Íslandi sem skilja þau til hlítar. Við komumst að raun um að staða skuldara er mjög slæm og það er ekki verið að breyta hér einhverju jafnvægi í þessum geira, eins og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins talaði um áðan, það er ekkert jafnvægi í þessum geira. Í kjölfarið af öllum þeim fundum sem allsherjarnefnd hélt um sams konar mál í fyrravetur var ákveðið að óska eftir því að félags- og tryggingamálaráðherra léti vinna skýrslu þar sem gerður yrði samanburður á stöðu skuldara á Íslandi og hinum Norðurlöndunum og öðrum löndum Norður-Evrópu til að reyna að fá hugmynd um hvar Ísland stæði í þeim geira. Sú skýrsla er að sjálfsögðu viðamikið verk og verður ekki tilbúin nærri því strax en hana má hafa til hliðsjónar þegar hún kemur út um það hvort breyta þurfi þessum lögum aftur. Við erum hins vegar stödd í miðju tímabundnu ástandi þar sem mjög mikilvægt er að svona löggjöf fari í gegn en engu að síður að hún fari í gegn með mjög skýrum hætti. Þessu hefur verið stillt upp sem valkosti við greiðsluaðlögun og menn hafa talað svolítið gegn því. Greiðsluaðlögun gæti hugsanlega tekið einu ári lengur og því væri þetta miklu betri valkostur að því gefnu að menn sýti það ekki að verða lýstir gjaldþrota. Ég er sama sinnis og hæstv. utanríkisráðherra í þeim málum að ég tel að þessi munur á tímalengd sé tiltölulega lítill, en ég tel líka að greiðsluaðlögunin sé það erfið fyrir mjög marga, eins og hefur komið fram, að hún sé nánast ófær. Ég tel það ekki góða siði að kreista hverja einustu krónu út úr fólki í þrjú ár og sleppa því svo lausu. Hvers vegna? Það er verið að refsa fólki vegna forsendubrests sem það á enga sök á. Ef fólk vill ekki sætta sig við það og sá valkostur er í boði sem hér er á það einfaldlega að fá að fara þá leið. Það má vel hugsa sér að það verði skerpt á og við munum að sjálfsögðu berjast fyrir því að það verði skerpt á þessu ákvæði um riftun fyrningar. Og það má vel hugsa sér að það ákvæði verði mjög skýrt en það verði jafnframt að einhverju leyti tímabundið, t.d. þar til farið hefur fram ítarleg samanburðarrannsókn á því umhverfi sem er í nágrannalöndunum eða þar til þessi mesti kúfur fjárhagsvandræða heimilanna er yfirstaðinn. Það má hugsa sér ýmislegt í þessu máli en það sem ég get ekki hugsað mér er að þetta frumvarp fari óbreytt í gegn. Ég veit það sjálfur eftir að hafa setið fundi uppi í forsætisráðuneyti með fimm ráðherra hópnum sem hefur verið að vinna að þessum málum að enginn hefur barist ötullegar fyrir leiðréttingu á skuldavanda heimilanna en hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra. Ég veit með vissu að hann átti erfitt með að koma þessu máli í gegnum ríkisstjórnina. Við verðum samt að hafa það í huga að þó að þetta mál sé komið inn í þingið er það ekki fullkomið og það er ekki nægilega gott og þess vegna þurfum við að laga það. Þetta er hluti af fjölda annarra mála sem ég gagnrýndi lítillega áðan þegar hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra flutti frumvarp sitt um breytingu á lögum um Íbúðalánasjóð. Ég gagnrýndi það á þeim forsendum að þetta væri eftirálöggjöf. Hún er mjög mikilvæg sem slík en hún er engu að síður eftirálöggjöf og brýnasta viðfangsefnið er að sjálfsögðu að koma í veg fyrir að fólk þurfi að leita í greiðsluaðlögun, í gjaldþrot eða í annað. Það þarf að koma til almenn leiðrétting á þeim forsendubresti sem varð hér fyrir öll heimili í landinu og það verður í rauninni að vera sá grunnur sem hægt er að byggja á. Að öðrum kosti munum við lenda í áralangri flækju og súpu gjaldþrotamála, greiðsluaðlögunarmála, dómsmála, sem seint og jafnvel kannski aldrei mun gróa um hvers vegna eru til komin og hverjum er að kenna. Það skiptir svo miklu máli fyrir Ísland sem samfélag að geta fúnkerað áfram í friði og spekt með þá vissu að tekið hafi verið með sanngjörnum hætti á öllum þessum málum. Það er ekki verið að gera slíkt meðan almenningur er látinn bera þann forsendubrest alhliða og honum er ekki deilt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Þór Saari fyrir ræðuna og hans jákvæðu undirtektir undir frumvarpið. Ég tek undir með honum, það þarf að hyggja vel að skilgreiningum í frumvarpinu. Ég deili áhyggjum hans hvað það snertir þótt ég sé þeirrar skoðunar að við höfum girt nægilega vel fyrir þessi mál með orðalaginu sem er bæði í lagatextanum og í greinargerðinni með frumvarpinu. Ég legg áherslu á að þetta þarf að skoða í allsherjarnefnd, m.a. með tilliti til athugasemdanna sem hér komu fram.

Virðulegur forseti. Það er gott að heyra að við erum sammála um meginefni frumvarpsins og um það sem er athugavert við það. Ég mun að sjálfsögðu sem áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd, ég reikna með að frumvarpið fari þangað, beita mér fyrir þessum breytingum og vænti þess að fá liðsinni stjórnarliða í því. Þetta er ríkisstjórnarfrumvarp og hæstv. ráðherra hefur lýst því að hugsanlega þurfi að gera á því einhverjar breytingar. Vonandi ná þær fram að ganga. Ef breytingarnar ná fram að ganga, þ.e. ef hægt er að þrengja skilyrðin sem þarf til þess að hægt sé að rifta fyrningu, þá er hér um gott mál að ræða sem ég mun styðja með ráðum og dáð alveg til enda.

Forseti. Ég fagna komu frumvarpsins. Hér á Íslandi hefur verið komið fram við fólk, sem hefur orðið svo ólánssamt að verða gjaldþrota eða verið gert gjaldþrota, verr en t.d. kynferðisafbrotamenn. Þess vegna er um mannréttindamál að ræða. Það er einnig samfélagslega óhagkvæmt að gera fólk brottrækt úr mannlegu samfélagi. Það býr til svartan vinnumarkað og hrekur fólk úr landi. Ég vona svo sannarlega að frumvarpið virki eða að allsherjarnefnd og þingmenn, sem þar eiga sæti, taki sig til og stoppi í götin sem ég tel vera á því. Ég hef miklar áhyggjur af því að hægt verði að krefjast þess fyrir dómi, með því að sýna fram á sérstaka hagsmuni, að rifta fyrningunni. Það yrði okkur dýrkeypt. Þessar áhyggjur hef ég af fenginni reynslu af dómstólum og dálæti þeirra á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Túlkun þeirra virðist ávallt vera fjármagnseigendum í hag. Það má segja að brennt barn forðist eldinn í þessu tilliti. Mig langar einnig að benda á önnur atriði sem mér finnst að verði að taka á. Það fyrsta er að það þarf að setja skiptastjórum ákveðin og skýr tímamörk. Ég hef sjálf heyrt dæmi af manni sem var tekinn til gjaldþrotaskipta árið 2001. Búið var ekki gert upp fyrr en árið 2006. Gjaldþrotameðferð stendur yfir í fimm ár og við bætist tveggja ára fyrningarfrestur. Einnig er hægt að bæta tveimur árum við á hinn endann á meðan einstaklingurinn var í fjárhagserfiðleikum. Þetta eru um níu ár. Það er allt of langur tími. Það er ekki í samræmi við markmiðið sem þessi breyting á lögunum gengur út á. Aðalatriðið í umræðunni um skuldamál heimilanna er að það verður að leiðrétta hinn almenna forsendubrest. Við þurfum að koma í veg fyrir að fólk þurfi að fara í gjaldþrot. Það er ekki nóg að gera gjaldþrotin hugguleg. Svo er annað atriði sem ég hef áhyggjur af og það er að fólk verði ekki gert gjaldþrota. Það er asnalegt að hafa áhyggjur af því, en fjölmörg dæmi hafa sýnt fram á að þar sem árangurslaust fjárnám hefur verið gert, er látið þar við sitja. Það kostar kröfuhafann 300 þús. kr. að knýja menn í gjaldþrot, það á ekki við um árangurslaust fjárnám. Þetta eru eingöngu lög um gjaldþrotaskipti, hvorki aðra þrotameðferð né fyrningarfrest í öðru máli. Þetta eru helstu götin sem mér finnst að stoppa þurfi í. Annars vona ég það besta. Ég mun svo sannarlega ekki liggja á mínu liði og mun reyna að koma nauðsynlegum breytingum á. Ég veit að ásetningurinn er góður og fagna honum.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og mér finnst meiningin vera mjög góð. Því miður er hluti af þjóðinni í eins konar eyðimerkurgöngu undir yfirborðinu og búinn að vera það lengi. Mér finnst alveg sjálfsagt að klippa á það þótt ekki sé nema af mannúðarástæðum. Ég nefndi fyrr í andsvari við hæstv. ráðherra það gæti verið galli í frumvarpinu, þ.e. þessir sérstöku hagsmunir eru túlkunaratriði. Þótt reynt sé að útskýra í greinargerð, sem mér finnst alltaf dálítið slæmt að ekki skuli standa í lagatextanum sjálfum hvað menn meina heldur þurfi að fara í greinargerð til þess að finna út hvað meint er, er það enn þá óljóst því að „ámælisvert“ er ekki voðalega skýrt í mínum huga. Ég mundi vilja að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar skoði þessa þætti alla saman reyndi að finna á þá meitlaðra orðalag. Við erum nýbúin að samþykkja frumvarp um greiðsluaðlögun heimila og ég taldi að eftir að það frumvarp væri komið yrði eiginlega ekkert um gjaldþrot heimila því að þau mundu öll fara í greiðsluaðlögun og þar yrðu málin rædd og jöfnuð með samningum milli kröfuhafa og lántakandans. Við gjaldþrot tapa yfirleitt allir, bæði lántakandinn, kröfuhafinn og allir sem koma að því máli, þannig að ég hefði miklu frekar viljað sjá að sem flest heimili færu í greiðsluaðlögun, sem er einmitt hugsuð til að koma í veg fyrir tap. Ég ætla að fara í gegnum kosti og galla þessa frumvarps. Það sem er gott við frumvarpið er að það klippir á skuldir sem ekki verða innheimtar. Það er mjög mikilvægt í kjölfar kreppu og svona mikils áfalls að klippt sé á skuldir svo menn séu ekki að rífast í áratugi um hver eigi að borga hvað. Nú þegar hafa menn beðið í allt of langan tíma eftir einhverri lausn og næstum allt þjóðfélagið er búið að vera í limbói, getur maður sagt, í tvö ár. Þess vegna er mjög mikilvægt að koma með eitthvert tæki sem klippir á. Að samþykktu frumvarpinu gerist það, sem er jákvætt, að fólk sem er í undirheimum núna kemur upp á yfirborðið. Þar er mannauður, fólk sem borgar ekki skatta í dag en getur þá farið að borga skatta og svoleiðis. Þá verður nýtt upphaf fyrir það fólk. Það er ný von og dýrmæt kennsla fyrir viðkomandi, vonandi, ef það hefur farið sér að voða með fjárfestingum og öðru slíku. Það kemur reynsla inn í þjóðfélagið sem er líka mikilvæg. Þjóðfélagið, allt samfélagið, verður afslappaðra og heimilin verða rólegri. Það eru kostirnir við að menn hafi ekki gjaldþrot hangandi yfir sér og óafskrifaðar kröfur stöðugt og endalaust. Það hjálpar þeim sem eru að þessu leyti utanveltu við kerfið. Það sem vantar inn í frumvarpið og ég skora á hæstv. nefnd að skoða er fólkið sem er gjaldþrota núna, hópur manna sem ég veit ekki einu sinni hvað er stór - það er kannski eitt af því sem við vitum ekki um í upplýsingaþjóðfélaginu, hversu stór hluti manna er undir yfirborðinu í dag vegna ýmiss konar mála. Það getur verið vegna ógreiddra meðlaga, ég veit ekki hvort það er ámælisvert að borga ekki meðlag með barninu sínu, það er álitamál. Það getur verið vegna áætlana skattstjóra fyrir kannski 10 árum sem alltaf er munað eftir og minnt á, sem getur verið ámælisvert. t.d. ef um er að ræða rimlagjöld sem kölluð eru. En það getur líka verið að ekki sé nokkur fótur fyrir þessum áætlunum þannig að það er eitthvað sem þarf að skoða. Ég mundi vilja að nefndin reyndi að kippa því fólki sem er undir yfirborðinu í dag vegna fyrri gjaldþrota, upp á yfirborðið með sæmilegum hætti. Mér finnst lítið rætt um það í frumvarpinu og greinargerðinni hvað gerist þegar menn gera svona mikla breytingu á grundvallaratriði í þjóðfélaginu sem fyrningin er. Hvað gerist? Hvaða afleiðingar hefur það hingað og þangað? Það getur kynt undir óráðsíu, við skulum bara hafa það á hreinu. Sumt fólk er þannig. Sum okkar þekkja því miður nokkra sem ekki kunna með peninga að fara og sem eru alltaf í slæmum málum, sem kallað er. Nú fá þeir hinir sömu tækifæri á tveggja ára fresti til að fara í gang aftur, það er slæmt og þarf að ræða. Kröfuhafar eru ekki endilega bankar. Það getur verið hún amma gamla sem skrifaði upp á veð eða eitthvað slíkt eða lánaði pening til bílakaupa. Það getur verið systir eða bróðir sem er með sérstaka kröfu eða sérstaka hagsmuni, mundi ég telja - eða hvað? Þessir kröfuhafar tapa þá fljótt og vel og eiga enga möguleika á að ná í kröfuna eftir tvö ár. Þetta kerfi mun örugglega hækka vexti ef eitthvað er. Það verður meiri áhætta fólgin í því að lána og það kemur fram í hærri vöxtum. Það hækkar áhættuálagið á vextina. Hvað mikið, veit ég ekki. Svo þurfum við líka að velta vanda ungra lántakanda fyrir okkur og hvergi er minnst á þá í þessu frumvarpi. Hvað gerir maður sem tekur lán? Hann er að ráðstafa framtíðartekjum sínum, það er bara þannig. Það ætti að kenna í grunnskólum, að lántaka er ekkert annað en ráðstöfun á framtíðartekjum og menn gera það svo sem ekki allt of oft því að þær eru takmarkaðar. Menn vinna kannski í 40, 50 ár og það eru tekjurnar sem menn hafa til ráðstöfunar alla ævina. Skatturinn tekur hluta af því, lífeyrissjóðurinn tekur hluta og svo hafa menn eitthvað til ráðstöfunar. Með lántöku ráðstafa þeir þessum framtíðartekjum, sérstaklega ungt fólk. Það á mikið til ráðstöfunar af framtíðartekjum. Þetta frumvarp klippir á það vegna þess að samkvæmt því er ekki hægt að ná í nema tveggja ára framtíðartekjur og síðan getur maður farið að ráðstafa framtíðartekjum aftur. Auðvitað vona ég að menn noti fjármagnið sem þeir taka út á framtíðartekjurnar til fjárfestinga í einhverjum eignum sem duga sem hverfa ekki, eins og í fasteignum eða einhverju slíku. Ég vona að menn kaupi ekki bíla með lánum, en sumir gera það víst. Bílar rýrna mjög hratt og eru yfirleitt mjög óskynsamleg fjárfesting. Það er önnur saga. Vandi ungra lántakenda er sá að þeir treysta á að fá lán út á framtíðartekjurnar. Þetta frumvarp klippir eiginlega á það þannig að hætt er við því að þeir eigi erfitt með að fá lán eftir svona breytingar. Það þurfa menn að ræða og fara í gegnum, það vantar inn í frumvarpið. Svo er það spurningin: Hvað gerist eftir þrjú ár ef skuldaranum sem er búinn að fá uppgefnar allar skuldir tæmist allt í einu arfur og hann er allt í einu orðinn moldríkur? Hvernig haldið þið að fátæka manninum líði sem átti kröfu á hann, þ.e. bróður hans eða ömmu hans sem átti kröfu á hann en tapaði henni? Það eru því ýmsar hliðar á þessu sem þarf að skoða. Svo þarf að sjálfsögðu að skoða eignarréttinn, hvort þetta meiði hann að einhverju leyti, því að hann er jú í stjórnarskránni og við höfum svarið eið að henni. Okkur ber því að standa vörð um eignarréttinn þótt sumum líki það ekki sérstaklega vel. Mér finnst vanta upplýsingar. Hvað greiða margir af þeim sem verða gjaldþrota eftir tvö ár? Ég hugsa að séu sárafáir. Tilfinning mín segir mér það, en það er tilfinning, ekki upplýsingar. Það mætti eflaust kanna og nefndin ætti að sjálfsögðu að kanna hversu margir greiða eftir tvö ár. Hvað tapa hinir svokölluðu fjármagnseigendur - sem er ljótt orð en það göfug athöfn að spara - miklu á því að stytta fyrningarfrestinn? Ég held þeir tapi ekkert voðalega mikið á því þannig að það er ekkert mikil skerðing á eignarrétti. Spurningin er líka: Hverjir hundelta skuldara í 10, 20, 30 ár? Hverjir eru svona duglegir við að elta kröfur sínar? Ég veit það ekki en ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að það sé skatturinn, það séu opinberir aðilar sem aldrei gleyma, sem alltaf muna og fara á eftir mönnum, hugsanlega bankar líka. Ég heyrði sögu þar sem kona hafði skrifað upp á fyrir bróður sinn fyrir 20 eða 30 árum - sagan var einhvern tímann á facebook - en það var aldrei gengið á bróðurinn. Systirin sem átti húsnæðið var 19 eða 20 ára þegar það gerðist, held ég. Húsið var selt ofan af henni, hún var með tvö börn og það var fyrst árið 2009 sem bankinn tilkynnti að hann væri hættur að eltast við skuldirnar, 18 árum seinna. Bróðirinn slapp, það var aldrei talað við hann því að hann átti engar eignir og það var ekkert af honum að hafa en systirin var hundelt þannig að ég held að frumvarpið sé mjög gott. Við þurfum líka að taka á þeim sem eru nú þegar undir hælnum. Ég vil helst að frumvarpið sé þannig. Menn geta hugsanlega rætt um að lengja frestinn í þrjú ár, eitthvað svoleiðis, en komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að rjúfa fyrninguna megi ekki fara aftur í sama hjólfarið, í 10, 20 ára fyrningu. Þá þurfum við kannski að bæta við sex árum og þá er dæmið bara búið. Mér er nokk sama um ástæðuna fyrir því að fólk lendir í slæmri stöðu, hvort það er vegna þess að það hefur ekki greitt meðlagið sitt, vegna einhverrar sektar sem það gat ekki borgað eða rimlagjalda, eða hvað það nú er, mér finnst ómannúðlegt að refsa mönnum lengur en í sex ár. Þess vegna mundi ég vilja að hv. nefnd skoði það ef niðurstaðan verður sú að um sérstaka hagsmuni sé að ræða, hvað sem það nú er, að menn fari ekki í gamla hjólfarið, að nefndin reyni að fá til viðbótar t.d. þriggja ára fyrningu, síðan væri málinu lokið. Einhvern tímann þarf að ljúka því.

Frú forseti. Afstaða mín til þessa frumvarps kom fram fyrr í dag í umræðum, en ég fagna því auðvitað hversu góðan hljómgrunn málið fær meðal hv. þingmanna. Ég fagnaði sérstaklega ræðu hv. þm. Þórs Saaris áðan, sem ekki er enn þá orðinn hæstvirtur, og mér finnst, eins og ég hef stundum sagt við hv. þingmann, að hann flytji bestu ræður sínar eftir klukkan þrjú á daginn. Sú sem hann flutti áðan var snöggtum skárri en sú sem hann flutti fyrr í dag, vegna þess að hv. þingmaður kom í ræðustól með hið rétta hugarfar. Hið rétta hugarfar felst í því að taka vel frumvarpi eins og þessu sem borið er fram af góðum huga og gert til þess að svara ákveðnu vandamáli með hliðsjón m.a. af málflutningi hv. þm. Hreyfingarinnar. Öll mannanna verk eru umdeilanleg. Það er þetta frumvarp líka eins og öll önnur frumvörp sem menn leggja fyrir. En það er hlutverk þingsins að fara yfir það, finna á því skafankana og skera þá af ef hægt er. Margir hafa bent á í umræðunni að hæstv. ráðherra hafi sagt að það séu tiltekin skilyrði sem liggja því til grundvallar að hægt sé að rjúfa fyrningarfest. Þau skilyrði segja hv. þingmenn að komi ekki fram í greinargerð með frumvarpinu. Það kann vel að vera, en hins vegar kom fram í máli hæstv. ráðherra fyrr í dag að þá þyrftu skilyrðin að tengjast t.d. saknæmu athæfi eða ámælisverðum verknaði. Hv. þingmenn, bæði formaður Sjálfstæðisflokksins og formaður Hreyfingarinnar, hvor af sínum væng stjórnmálanna, hafa gagnrýnt þetta. Ég tel það algjörlega eðlilegt af hálfu þeirra. Þetta er eitt af þeim málum sem þingið þarf að skoða rækilega og komast að niðurstöðu um. Hæstv. ráðherra sagði það vera skýrt að þetta væri einungis í undantekningartilvikum. Þá hafa menn blessan hans til þess að afmarka málin með þeim hætti í meðförum þingsins að svo verði. Ég segi það hreinskilnislega, ég held að hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra eigi aldrei eftir að flytja frumvarp, þótt hann verði hundgamall og grár ráðherra, sem er jafnsögulegt og merkilegt og það frumvarp sem hér er verið að flytja. Það brýtur algjörlega í blað. Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir mjög marga, ekki bara út af þeim efnahagslegu þrengingum sem við höfum gengið í gegnum sem þjóð. Það liggur fyrir að það er fullt af fólki, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á áðan, sem á umliðnum árum hefur lent í gjaldþroti og hefur verið ýtt niður fyrir yfirborð hagkerfisins, fólk sem neyðst hefur til að lifa á jaðri hins mannlega félags vegna þeirra afleiðinga sem felast í því að lenda í gjaldþroti. Hversu margir þeirra hafi ekki komið og knúið á hjá okkur þingmönnum, a.m.k. hjá okkur sem erum búin að vera hér í 20 ár? Hversu margir - af því hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi þá sem lent hafa í gjaldþroti og hafa skuldað meðlög? Þessir menn eru hundeltir allt sitt líf. Þeir fá aldrei stundlegan frið. Þeir geta aldrei komið upp á yfirborðið og eina leið þeirra til þess að lifa af í samfélagi okkar er að vinna í hinu svarta hagkerfi. Þeir borga ekki skatta og þeim líður illa. Við vitum það vel því að það liggja fyrir kannanir um hver afdrif þeirra verða. Á því reynum við að taka með frumvarpinu. Að stytta frestinn niður í tvö ár finnst mér stórkostlegt. Sú yfirlýsing hæstv. ráðherra að segjast ætla að gera það, er útrétt sáttarhönd til þingsins. Svo geta menn komið hér og rifið sig niður í rass, eins og stundum gerist þegar búið er að fara í gegnum vinnuna, ef menn eru þá enn óánægðir. En ég tel að allt sem hæstv. ráðherra hefur sagt hér í dag sé mjög jákvætt. Það hnígur allt í sömu átt og menn hafa verið að fikra sig, þ.e. að taka afstöðu með þeim sem skulda. Það er það sem við erum að gera. Það er fjöldi manns sem eygir ekki von við núverandi aðstæður. Þetta gefur mönnum þó von til þess að geta fótað sig aftur í því velferðarkerfi sem ríkir þrátt fyrir allt á Íslandi. Kerfi okkar er einfaldlega þannig að þótt menn falli til jarðar og lendi á grýttri jörðu geta þeir alltaf náð sér upp aftur svo fremi sem næg atvinna er í landinu og það er það sem við ætlum að taka höndum saman um að afla líka. En með þessu frumvarpi, ef okkur tekst sameiginlega í þinginu að gera það þannig úr garði að þeir sem gagnrýna úr mismunandi áttum verða þokkalega ánægðir, eru menn komnir með tæki í hendurnar sem gerir samfélaginu kleift að kippa þeim sem misst hafa fótanna aftur á fætur. Það skiptir gríðarlega miklu máli að það sé gert. Ég er auðvitað ekki á móti því að þingið taki sér tíma til þess að skoða frumvarpið, en skiptir það einhverju sérstöku máli hvernig er verið að gera þetta í öðrum löndum? Skiptir máli hvernig það er gert í Bandaríkjunum eða í Skandinavíu? Bandaríkin og Skandinavía hafa ekki gengið í gegnum það hrun sem við höfum gengið í gegnum sem þjóð. Hér eru allt aðrar aðstæður en var t.d. í fjármálakreppunni á Norðurlöndunum í byrjun 9. áratugarins. Ég held að það skipti engu máli varðandi framgang málsins þótt menn skoði í tætlur hvernig kerfið er annars staðar. Ég vil líka leggja áherslu á að ég tel að löggjöf sé ekki einhver föst stærð. Hún verður alltaf að taka mið af aðstæðum hverju sinni. Aðstæðurnar breytast og sérstaklega hjá okkur í því efnahagsumhverfi sem núna er. Það getur vel verið að eftir fjögur ár komi í ljós að frumvarpið hafi kannski gengið of langt í einhverjum efnum, menn laga það þá bara ef þingið kemst síðan að þeirri niðurstöðu. Það kann vel að vera rétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins að í þessu felist einhver hvati fyrir einhvern hluta samfélagsins til þess að láta allt dankast og láta skera af sér skuldahala með því að fara í gjaldþrot. Ég hef samt ekki trú á því. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Þór Saari hvað þetta varðar, það er ekki hægt að bera saman greiðsluaðlögun þar sem menn verða hugsanlega lausir við skuldaklafann eftir þrjú ár eða gjaldþrot eftir tvö ár. Það er bara ekki hægt að bera það saman. Við vitum vel að það að fara í gegnum gjaldþrot hefur oft og tíðum ólýsanlegar afleiðingar fyrir andlega líðan fólks. Það er enginn hvati sem felst í frumvarpinu á meðan munurinn á því og greiðsluaðlögun er ekki nema eitt ár og þótt hann væri þrjú eða fjögur ár þá dreg ég í efa að það vægi það upp. Ég tel þess vegna að hér séum við að leggja saman á ekkert mjög erfiðan sjó. Ég held að það eigi að vera hægt að ná sameiginlegri lendingu. Hv. þingmenn hafa talað um það á síðustu vikum að nauðsynlegt sé að þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu taki höndum saman til þess að finna leiðir út úr þeim vanda sem fjöldi fólks er staddur í. Þetta er ein leið og þingmenn verða einfaldlega að rífa sig á hárinu ef ekki vill betur upp úr því díki svartagalls sem mér finnst standa upp úr þeim, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, og vinna saman að þessu máli. Ég held að þetta opni svo mikilvæga leið fyrir mjög marga sem eiga í erfiðleikunum. Þakka ég að lokum hæstv. ráðherra fyrir að hafa komið svona skjótt með þetta mál. Þó að menn finni á því einhverja skafanka er það bara verkefni þingsins að skilgreina þá og lagfæra.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra ræðuna og það gleður mig að heyra að við erum að mörgu leyti sömu skoðunar á þeim skafönkum sem við teljum vera á þessu frumvarpi. Það er alveg rétt að það eru atriði í því sem þarf að bæta og ég hjó líka eftir því að hæstv. ráðherra talaði um að allsherjarnefnd þyrfti að taka á þessu máli og lagfæra þetta þar. Mig langar bara til að brýna hann í því að hvetja samfylkingarfólkið í allsherjarnefnd til að taka með snöfurlegum hætti á þessu máli. Þau mál sem komu inn í allsherjarnefnd síðastliðinn vetur mættu oftar en ekki andstöðu hjá þingmönnum Samfylkingar vegna ýmissa ákvæða, en hér er komið í ljós að báðir hæstv. ráðherrar, dómsmála- og mannréttindaráðherra og utanríkisráðherra, telja að það sé á valdi allsherjarnefndar og í raun nauðsyn að gera viðeigandi breytingar á málinu. Það liggur þá nánast fyrir að þeir muni beita sér í þingflokkum sínum fyrir því að það verði gert. Því fagna ég mjög. Annað atriði sem hefur komið hér fram og ég vil taka undir er að þetta skiptir alveg gríðarlegu máli fyrir hið svokallaða svarta hagkerfi og alla þá sem í því eru og hafa kannski verið í því árum og áratugum saman og geta ekki unnið hlið við hlið með okkur hinum vegna þess að allt er hirt af þeim og kröfur eru endurvaktar á þá nánast endalaust. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Það er mikil mannréttindabót og einfaldlega mikil samfélagsbót í því að fá þetta fólk aftur upp á yfirborðið og inn í samfélagið.

Frú forseti. Ég bý við þá tímabundnu fötlun að vera handhafi framkvæmdarvalds og get þess vegna ekki tekið á árinni með hv. þingmanni í allsherjarnefnd. En það hefur margsinnis komið fram í mínu máli að ég tel að það sem hafi lýtt þessa stofnun, löggjafarsamkunduna, síðustu 15 árin sé að hér hefur ríkt mjög harkalegt ráðherraræði. Ég hef fundið það bæði sem þingmaður í stjórnarliði og í stjórnarandstöðu og er með hv. þingmönnum og ráðherrum að reyna að vinda ofan af því. Þingið á að vera sjálfs sín ráðandi. Ég skipa ekki þinginu fyrir, þegar ég kem hingað með mál þá legg ég það á þetta borð og mæli fyrir því, svo eru mínum afskiptum af því lokið. Ég er þeirrar skoðunar að í svona máli sem varðar hag og heilsu margra þá verði þingmenn af mismunandi pólitískum vængjum með fagþekkingu og sumir, aðrir ekki, með reynslu, að leggja saman höfuð sín, lúbarin sum, og reyna að finna bestu leiðina. Þetta er leiðarvísirinn. Ekkert af því sem hv. þingmenn hafa sagt hér í dag og fundið málinu til ávöntunar hefur ekki með einhverjum hætti verið reifað af hæstv. ráðherra. Þó að það sé ekki að finna í greinargerð er það að finna í framsögu sem líka er lögskýringargagn, en jafnframt geta þingmenn ef þeir svo kjósa ákveðið að tjá þann vilja sem ráðherrann hefur látið koma hér fram með einhverjum hætti í lagaákvæði ef þeir telja að það sé rétt. Ég tel að það sé rétt. Að öðru leyti fagna ég því að hv. þm. Þór Saari er mér sammála sem hann er því miður allt of sjaldan, en kannski horfir þetta allt saman til betri vegar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir ágæta umræðu um þetta frumvarp og þá sérstaklega það hve sammála þingheimur virðist vera um meginmarkmið laganna og þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði á þeim. Ég er þeirrar skoðunar sjálfur að frumvarpið sé ágætlega úr garði gert, en ítreka að sú gagnrýni sem fram hefur komið og þær ábendingar sem fram hafa komið þurfa að fá góða skoðun í allsherjarnefnd þingsins áður en við endanlega afgreiðum málið frá okkur og ég tek undir ýmis sjónarmið þar um sem hafa komið fram í umræðunni. Aðeins í lokin fjallar frumvarpið um það að samræma fyrningarfrest á kröfur sem gerðar eru í þrotabú þannig að hann verði tvö ár, það verði hin almenna regla, frávik verði aðeins heimiluð í algerum undantekningartilvikum og það þurfi að sækja slíka heimild fyrir dómstól. Það er rétt að taka það fram að þetta á einnig við um skattskuldir. Vegna þess að með frumvarpinu er álit frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, vil ég ítreka að það sama gildir um skattskuldir og aðrar skuldir eða aðrar kröfur. Í umfjölluninni segir, með leyfi forseta: „Verði umrætt frumvarp hins vegar að lögum styttist fyrningarfrestur skattskulda úr fjórum árum í tvö ár óski skuldari eftir gjaldþrotaskiptum. Að tveimur árum liðnum lætur innheimtumaður ríkissjóðs gera eignakönnun og telji hann líkur á að skuldari verði borgunarfær á næstu árum getur hann óskað eftir því gagnvart héraðsdómi að rjúfa fyrninguna og þá hefst almennur fyrningarfrestur.“ Þetta er alveg hárrétt. Skattheimtan getur sett fram þessa ósk, en hún er undirseld nákvæmlega sömu lagaákvæðum og verður að fara í gegnum sama nálaraugað og allir aðrir. Þar þarf að sýna fram á að um undantekningartilvik sé að ræða. Það er ekki búið að opna þarna almenna leið fyrir skattinn til að rjúfa fyrningu, það er alls ekki hugsunin með þessu frumvarpi. Alls ekki. Ég vil að lokum segja að ég hygg að við séum sammála um að það eigi að stuðla að því að einstaklingar og fyrirtæki sem missa fótanna komist sem fyrst á fætur aftur, geti reist sig við. Við erum líka sammála um að þetta á ekki að verða hvati til þess að einstaklingar eða fyrirtæki fari í gjaldþrot nema í nauðir reki og að sjálfsögðu hvet ég til þess að allir sem lenda í vandræðum leiti annarra leiða fyrst. Þá bendi ég sérstaklega á greiðsluaðlögunarúrræðin og minni á að fari menn í greiðsluaðlögun eiga þeir kost á því að halda heimili sínu. Það er grundvallarmunur þar á, vegna þess að sá sem fer í gjaldþrot missir allt, allar eigur sínar. Þannig að við erum að tala um mjög alvarlegan atburð í lífi fólks þegar það lýsir sig gjaldþrota eða er lýst gjaldþrota. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það þarf að vera ákveðið jafnvægi á milli lánveitanda og lántakanda. Það jafnvægi hefur ekki verið fyrir hendi á Íslandi. Í hruninu raskaðist þetta jafnvægi enn meira. Í tilefni þeirra orða hv. þm. Péturs H. Blöndals að með því að taka lán sé lánveitandinn að ráðstafa tekjum sínum inn í framtíðina …  Ég leyfi mér að mótmæla því sem hefur verið við lýði á Íslandi að fjármálakerfið og lánveitandinn telji að einkaréttarleg krafa geti stofnast í aflahæfi einstaklinga langt inn í framtíðina. Með öðrum orðum að þrátt fyrir forsendubrest verði skuldarar í reynd starfsmenn bankakerfisins um ókominn tíma, árum og jafnvel áratugum saman, þeir vinni fyrir bankana um alla sína framtíð. Þetta er nokkuð sem að sjálfsögðu má ekki verða. Hæstv. forseti. Í tilefni af yfirlýsingum sem komið hafa úr fjármálageiranum eftir að vitnaðist um þetta frumvarp um þessa fyrirhuguðu lagabreytingar, sérstaklega frá Arion banka, þá verð ég að segja að íslenska bankakerfið á að tala af meiri hógværð og meiri virðingu til þeirra sem misst hafa fótanna vegna forsendubrests á undanförnum mánuðum og missirum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993. Tilefni breytinganna sem hér eru lagðar til er að nýrri bókun, sem er bókun 38b, hefur verið bætt við EES-samninginn, þ.e. inn í 117. greinina og meginmál samningsins, en það ákvæði hefur lagagildi hér á landi. Þessi bókun felur í sér samkomulag milli EES-ríkjanna innan EFTA og ESB um áframhaldandi framlög í Þróunarsjóð EFTA næstu fimm árin. Eins og þingmenn vita hafa EES-ríkin innan EFTA frá upphafi vega EES-samningsins innt af hendi fjárhagsleg framlög til þeirra ríkja sem lakast standa efnahagslega. Afstaða Evrópusambandsins er sú að þetta sé óæskilegur þáttur í því að vera hluti af innri markaðnum. Afstaða okkar, þ.e. EES-ríkjanna innan EFTA, hefur jafnan verið sú að leggja áherslu á það að engin lagaleg skuldbinding hvíli á ríkjunum um framlög af þessu tagi. Af því er hér einungis um tímabundna ráðstöfun að ræða. Þetta er í fimmta sinn sem er samið um þessi framlög og þess vegna ekki í fyrsta skipti sem mál af þessu tagi ber á fjörur Alþingis. Að þessu sinni eins og fyrr kom Evrópusambandið með ákaflega háar kröfur um aukin framlög sem var hafnað af hálfu EES-ríkjanna innan EFTA og af þeim ástæðum og fyrirstöðunni voru þessar viðræður mjög tímafrekar. Fyrir okkur gerði breytt efnahagsástand þetta mál ekki síst miklu flóknara. Niðurstaða viðræðnanna varð á endanum sú að EES-ríkin innan EFTA féllust á um 30% hækkun framlaga. Sú hækkun verður hins vegar öll borin af Noregi og Liechtenstein. Engin hækkun verður á framlagi Íslands í evrum talið og það hefur verið staðfest í ákvörðun EFTA-ríkjanna innbyrðis um hvernig þessum framlögum skuli skipt. Það er rétt að hafa það hugfast að samhliða þessum samningum hefur samningur við Evrópusambandið um tollfrjálsan innflutning á sjávarafurðum til sambandsins verið endurnýjaður. Þetta er samningur sem varðar heilfrysta síld, karfaflök og humar. Í þessum samningi eru líka fólgnir verulegir hagsmunir fyrir sjávarútveg okkar þar sem útflutningsverðmæti þessa varnings til ESB nemur alls um 3 milljörðum króna á ársgrundvelli og tollurinn sem ella væri greiddur nálægt 200 milljónum á ári. Þetta er til viðbótar þeim almenna ávinning sem þessi atvinnugrein hefur af stöðugum EES-samningi. Ég legg til, frú forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði málinu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Mig undrar það mjög að þetta mál skuli vera komið á dagskrá í frumvarpsformi því að í frumvarpinu kemur fram á bls. 8, í umsögn frá fjárlagaskrifstofunni: „Ísland hefur þó ávallt lagt á það ríka áherslu að engin lagaleg skuldbinding standi til greiðslna af þessum toga.“ Með öðrum orðum, utanríkisráðherra fer hér fram með frumvarp um að skuldbinda íslenska ríkið að lögum næstu fimm árin um tæpa 6 milljarða - og við skulum athuga að það er ekki í íslenskum krónum. Hér er verið að skuldbinda íslenska ríkið um tæpa 6 milljarða næstu fimm ár í erlendum gjaldeyri, gjaldeyri sem hefur aldrei verið verðmætari fyrir íslenska þjóð og nú. Það er hreint ótrúlegt að þetta skuli vera komið hér inn því það kemur einnig fram í ummælunum frá fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið lögfest er áætlað að það hafi í för með sér ný útgjöld fyrir ríkissjóð sem að hámarki geta orðið 34 milljónir evra yfir tímabilið […].“ Fjármálaráðuneytið er að mælast til að þetta verði ekki gert enda hver annar ætti svo sem að gæta að fjárhirslum ríkisins en akkúrat fjármálaráðuneytið? Þetta er Þróunarsjóður EFTA, hann greiðir peninga til ríkja sem eru illa stödd fjárhagslega, frú forseti. Eigum við ekki að líta okkur nær? Því spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Hvers vegna er frumvarpið lagt til nú og hvers vegna er lagt til að samningurinn sem Ísland hefur verið aðili að verði nú lögfestur til að flækja okkur enn frekar í netinu?

Frú forseti. Af orðum hv. þingmanns mátti ráða að utanríkisráðuneytið hefði tekið fjármálaráðuneytið miklu haustaki, snúið það niður og pínt til heimildar um að leggja þetta fram. Svo er að sjálfsögðu ekki. Þetta er gert í samráði við fjármálaráðuneytið. Þetta er samningur millum þjóðanna. Hann heitir EES-samningur og ég er viss um að hv. þingmaður hefur heyrt hans getið. Það var reyndar forusta Framsóknarflokksins sem upphaflega barðist fyrir honum þó að á því hafi orðið stundarhlé, eins og við nú vitum. Nú er það að vísu þannig að a.m.k. hluti Framsóknarflokksins vill EES-samninginn áfram en ekki ESB. Þetta er forsenda hans. Hvað varðar hækkunina vegna stækkunarinnar og aukinna heimilda okkar til innflutnings á svæðið er það í reynd þannig að það eru Norðmenn sem borga þann brúsa að mestu leyti. Þegar menn reikna saman greiðslur þeirra í Þróunarsjóðinn og það sem þeir greiða síðan í tvíhliða sjóðinn millum þeirra og ESB og því er síðan deilt niður á íbúa, kemur í ljós að Norðmenn greiða u.þ.b. 50 sinnum það hlutfall sem Íslendingar greiða miðað við höfðatölu. Þannig er þetta nú. Við erum partur af þessum samningi, þetta er partur af þeim stoðum sem samningurinn stendur á. Það er hins vegar alveg klárt af Íslands hálfu, og af hálfu EFTA og EES-ríkjanna, og það hefur alltaf verið lögð á það áhersla að hér er ekki um lagaskyldu að ræða. Þetta eru samningar. Það vill svo til að við erum í félagi við EFTA-ríkin en hv. þingmaður hefur sennilega ekki heyrt getið um EFTA, fríverslunarsamtök Evrópu, það væri þá eftir öðru.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra virðist ekki vera vel að sér í lögfræði enda held ég að hann eigi betur heima í fiskifræðum, eins og hann hefur oft í flimtingum. Um leið og frumvarp kemur fram í þinginu er verið að leggja til að það verði gert að lögum. Þar með hefur samningurinn lagalega bindandi gildi fyrir ríkið. Ég ráðlegg honum því að fá sér betri ráðgjafa því að svona gengur einföld lagasetning fyrir sig. Það kemur hér fram að Ísland hefur ávallt lagt á það ríka áherslu að okkur ber ekki lagaleg skylda til greiðslna af þessum toga. En við þekkjum þetta frá því í fyrrasumar, hið svokallaða Icesave-mál sem allir ættu að kannast við og líklega er enn verið að semja um það. Okkur ber ekki nokkur einasta lagaleg skylda til að greiða Icesave-reikningana svokölluðu. Hæstv. fjármálaráðherra hamast við að sturta þeirri skuldbindingu yfir íslensku þjóðina, svipað og hæstv. utanríkisráðherra gerir nú. Mér fannst þetta mjög sanngjörn spurning og spyr hæstv. utanríkisráðherra að henni á ný: Finnst honum eðlilegt að Ísland leggi tæpa 6 milljarða í erlendum gjaldeyri - þegar við stöndum sjálf svo illa fjárhagslega - til ríkja eins og t.d. Grikklands, Búlgaríu, Tékklands, Kýpur, Möltu, Póllands, Portúgals, Rúmeníu og Slóveníu? Eigum við ekki að líta okkur nær og reyna að nota þetta fjármagn innan lands og reyna frekar að greiða niður eitthvað af skuldum okkar sem eru nú þegar á gjalddaga, þó ekki væri til annars en að minnka hér niðurskurð? Ég spyr hæstv ráðherra: Út af hverju er ekki frekar samið um undanþágu Íslendinga á greiðslu þessara peninga næstu fimm árin í stað þess að setja inn lagaskyldu í formi 

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég er vondur í lögfræði og ég er sennilega enn þá verri í fiskifræði. Eitt veit ég þó að munurinn á lögum og frumvarpi er töluverður. Það sem ég legg fyrir þingið er frumvarp, það er svoþingsins að ákveða hvort það verði að lögum. Ef þingið vill það ekki hafnar það frumvarpinu. Þá hrikta menn ístoðum undan EES-samningnum og þá þurfum við ekki að borga þessa milljarða á næstu árum. Hv. þingmaður getur síðan reiknað út hvað það þýðir í samanburði við ávinninginn af EES og vað af því leiðir. Í máli mínu kom fram að þetta er í fimmta skipti sem svona ákvæði er lagt fram.

Það er rangt.

Nú ætti hv. þingmaður að skoða með hvaða hætti samningarnir voru frágengnir í hin fyrri skiptin. Þá mun hv. þingmaður komast að því að það var önnur ríkisstjórn sem gerði það í þrjú skipti. Hv. þingmaður ætti að skoða hvaða tveir flokkar sátu í henni. Hún kannast við annan.

Virðulegi forseti. Sífellt þegar hæstv. utanríkisráðherra kemst í vandræði fer hann að tala um fortíðina. Þá fer hann gjarnan að tala um Framsóknarflokkinn og fyrrverandi ráðherra Framsóknarflokksins.  Nú ætla ég að fara yfir málið. Það er rangt hjá hæstv. utanríkisráðherra að ákvæðið hafi verið endurnýjað fimm sinnum. Þessir samningar voru fyrst gerðir 1999, síðan 2004 og nú í sumar fór utanríkisráðherra í fararbroddi með að gera samningana í þriðja sinn. Hæstv. utanríkisráðherra benti mér á að skoða EES-samninginn. Ég þekki EES-samninginn út og inn og það er af einhverri ástæðu sem nú eru lagðar til lagabreytingar að EES-samningum. Við 1. grein EES-samningsins á að bætast 9. töluliður þar sem kveðið er á um þennan samning og svo er það þetta lagafrumvarp í þremur greinum. Þetta hefur ekki verið lögfest áður og bið ég hæstv. utanríkisráðherra að fletta nú upp EES-samningnum og skoða hvaða lagabreytingartillögur hann leggur hér til. Það eru engin rök fyrir málinu að Norðmenn greiði meira en við. Þetta er eins og að segja: Pabbi þinn er sterkari en pabbi minn. Norðmenn eru efnahagslega sterkir nú um stundir eins og allir vita en við erum efnahagslega mjög veik nú um stundir. Auðvitað er gott að eiga góða granna og Norðmenn hafa reynst okkur Íslendingum frábærir frændur og nágrannar en það er með það eins og annað, að hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin í heild sinni hafa ekki viljað líta svo mjög til Noregs til að fá efnahagslega aðstoð frá Norðmönnum. Samt er hægt að halla sér upp að þeim í EFTA-samstarfinu og í gegnum EES-samninginn og segja að þetta sé frábærlega góður samningur fyrir Íslendinga af því að Norðmenn borga hlutfallslega meira en við. Frú forseti, þetta eru ekki rök. Þetta er eiginlega hálfbarnalegt. Í fjárlagafrumvarpi til ársins 2011 sem hér liggur fyrir er talað um alþjóðastofnanir og hvað eigi að greiða mikið til þeirra. Til alþjóðastofnana á árinu 2011 eiga að fara rúmir 3 milljarðar. Ég leyfi mér að gera athugasemd við Þróunarsjóðinn, ég ætla ekki að telja upp hvaða alþjóðastofnanir þetta eru. Í frumvarpinu segir að í fjórða lagi sé óskað eftir 164 millj. kr. aukafjárveitingu til Þróunarsjóðs EFTA. Er þar af leiðandi gert ráð fyrir að greiðslur 2011 verði um 1,65 milljarðar, 1.650 millj. kr. miðað við gengisforsendur fjárlaga 2010. Þetta er 30% aukning á greiðslu í Þróunarsjóðinn frá ríkisreikningi 2009. Svo segir hæstv. utanríkisráðherra að verið sé að draga úr greiðslunum. Frú forseti. Það er ekki hægt að segja svona lagað hér og vita ekki betur. Ég vona að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki haldið þessu fram hér áðan með réttri vitund, ég vil ekki ætla honum það að hann sé að segja þjóðinni ósatt eða í það minnsta hálfsannleika. Eins og kom fram áðan er Þróunarsjóðurinn notaður til fjármögnunar á umbótum og uppbyggingu í þeim aðildarríkjum ESB sem standa illa í efnahagslegu tilliti. Finnst einhverjum það ósanngjörn krafa að við leitum eftir undanþágu frá þessu ákvæði í þetta sinn? Þessar greiðslur voru líka í fyrra og gerði ég athugasemd við það og spurði nákvæmlega sömu spurningar: Eigum við ekki að gá hvort hægt sé að fá undanþágu frá þeim vegna fjárhagslegrar stöðu okkar sem ríkis? Nei, landsbyggðinni skal fórnað, það skal skera niður úti á landsbyggðinni. Það skal fjölga starfsfólki í ráðuneytunum til að geta sinnt þessari svokölluðu ESB-umsókn. Kannski hangir þetta allt á því. Hæstv. utanríkisráðherra vill ekki fæla stóru herrana í Brussel og gengst m.a. undir að binda þetta í lög næstu fimm ár, 6 milljarða í gjaldeyri. Þetta er galið, frú forseti. Það er óásættanlegt að utanríkisráðherra skuli frekar vinna með erlendum þjóðum en huga að heimalandi sínu. Það kemur fram í frumvarpinu að nú í sumar hafi verið gengið frá samningi um nýtt úthlutunartímabil frá árinu 2010 til 2014. Hæstv. utanríkisráðherra virðist hafa farið glaður í bragði með pennann á loft og skuldbundið íslensku þjóðina. Ég má til með að grípa hér ofan í fylgiskjal II sem kemur frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: „Tilgangurinn með frumvarpi þessu er að fullgilda samning um svonefnt EES-fjármagnskerfi fyrir árin 2009–2014 en skrifað var undir nýtt samkomulag við Evrópusambandið um framlög í þennan Þróunarsjóð EFTA í desember 2009. […] Ísland hefur þó ávallt lagt á það ríka áherslu að engin lagaleg skuldbinding standi til greiðslna af þessum toga.“ Hæstv. utanríkisráðherra fór af stað í sumar með nýjan skilning og nýja túlkun ríkisstjórnarinnar á því hvað sé lagaleg skuldbinding og hvað ekki. Með einu pennastriki hefur hæstv. utanríkisráðherra tekið á sig lagabyrði fyrir íslensku þjóðina og skuldbundið greiðslurnar næstu fimm ár. Þetta gerir hann og kemur nú með frumvarp inn í þingið sem greinilega er ætlast til að þingmenn samþykki. Ég skora á hæstv. utanríkismálanefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar að athuga hvort ekki sé hægt að bakka út úr þessu samkomulagi því að við þurfum svo á því að halda að spara þann gjaldeyri sem við höfum. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að þetta væri samtvinnað samningi um sölu á sjávarafurðum. Gott og vel, við höfum ferskasta og flottasta fisk í heimi - út af því er nú þessi ásókn í landið og miðin hjá okkur - en veltan sem undir liggur eru 3 milljarðar á ársgrundvelli sem íslenskir aðilar selja í fiski inn í Evrópusambandið. Frú forseti. Helmingurinn af ágóðanum fer beint inn í þennan sjóð þannig að eftir stendur 1,5 milljarðar sem íslenska þjóðin hefur út úr þessum samningi. Íslensk stjórnvöld mega ekki vera svo hrædd við erlent vald að þau lyppist niður. Ég gríp hér aftur niður í fylgiskjal II frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið lögfest er áætlað að það hafi í för með sér ný útgjöld fyrir ríkissjóð sem að hámarki geta orðið 34 milljónir evra yfir tímabilið […].“ Þarna kemur í ljós að þetta er bundið í erlendum gjaldeyri sem við eigum ekki til, eins og ég sagði áðan. Ég ætla ekki hæstv. utanríkisráðherra að hafa ekki kynnt sér málið en einhvern veginn hefur maður það á tilfinningunni að þetta mál eigi að fara í gegn án mikillar umræðu. Í 5. gr. bókunar 38b sem finna má á bls. 6 í frumvarpinu má sjá hvaða lönd það eru sem fá úr Þróunarsjóðnum og ég fór yfir áðan. Ég ætla að lesa það aftur til að koma því inn í ræðu, með leyfi forseta: „Fjárveitingar skulu renna til eftirfarandi ríkja sem njóta styrks: Búlgaríu, Tékklands, Eistlands, Grikklands, Spánar, Kýpur, Lettlands, Litháen, Ungverjalands, Möltu, Póllands, Portúgals, Rúmeníu, Slóveníu og Slóvakíu. Spánn fær úthlutað 45,85 milljónum evra vegna tímabundins stuðnings á tímabilinu 1. maí 2009 til 31. desember 2013.“ Virðulegi forseti. Á hvaða leið erum við? Af hverju eiga Íslendingar að borga fyrir fjárhagsvandræði þjóðanna í Evrópusambandinu? Í fyrsta lagi erum við í samkeppni við þær og í öðru lagi vill hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin vera í samkomulagi við þetta fólk og ganga í Evrópusambandið. Bíðið við, hví er verið að leggja það á smáþjóð að koma þessum þjóðum á fæturna á ný fjárhagslega þegar ekki sér fyrir endann á vandræðaganginum heima fyrir? Ekki sér fyrir endann á vandræðagangi ríkisstjórnarinnar sem virðist ekki ætla að gera neitt í því að endurreisa heimili hér eða koma atvinnulífinu af stað. Maður á hreinlega ekki til orð yfir hvað er um að vera hér. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka þessu nú. Ég skora á utanríkismálanefnd að fara ofan í samninginn, þetta frumvarp, og átta sig á því hversu miklir hagsmunir eru hér í húfi fyrir íslenskt þjóðarbú. Við erum ekki að tala um eingreiðslu heldur skuldbindandi samning til fimm ára. Þetta er hneyksli, frú forseti. Ég skora á utanríkisráðherra að semja við Liechtenstein og Noreg um undanþágu frá þessum greiðslum því að forsendan fyrir því að íslenskt samfélag rísi á ný er að við notum fjármagn okkar og forgangsröðum því heima fyrir. Þá fyrst getum við tekið þátt því að styrkja aðrar þjóðir sem standa illa fjárhagslega.

Forseti vill beina þeim tilmælum til hv. þingmanna að muna eftir að beina máli sínu til forseta og ávarpa þingmenn með hefðbundnum hætti.

Hæstv. forseti. Fyrst hv. þm. Vigdís Hauksdóttir vill fá svar mitt við því hvort sækja eigi um undanþágu frá þessum greiðslum í þennan þróunarsjóð er svarið algjörlega nei. Ég minnist orða hv. þm. Birgittu Jónsdóttur áðan þar sem hún talaði um að ef það kviknaði í húsi nágrannans ætti maður að fara og hjálpa honum áður en það kviknar í manns eigin húsi. Ef ég hefði haft meiri tíma og meira vit til hefði ég eflaust spurt hæstv. utanríkisráðherra út í það af hverju í ósköpunum við hækkum ekki framlag til þróunaraðstoðar. Við borgum skammarlega lítið, það vekur athygli út um allan heim hversu lítið við borgum í slíka aðstoð og sú staðreynd að prósentutalan hafi hækkað örlítið á síðustu árum stafar eingöngu af því að þjóðarframleiðsla hefur dregist saman. Ég vona að við spýtum frekar í og gefum frekar í og aukum þróunaraðstoð til þeirra landa sem sannarlega eiga við miklu erfiðari aðstæður að glíma en við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér í andsvar við mig. Mér finnst samlíkingin svolítið skrýtin, ef það kviknar í húsi nágranna míns þá verði ég að gera eitthvað til að bjarga honum svo að ekki kvikni í mínu húsi. Það er kviknað í mínu húsi og þá finnst mér að nágrannalöndin eigi að hjálpa okkur en ekki öfugt. Ef hægt er að nota þá samlíkingu að kviknað hafi í einhvers staðar þá kviknaði svo sannarlega í hér á Íslandi á haustdögum 2008. Þessi ríki voru ekki tilbúin til að rétta okkur hjálparhönd þá. Bretar og Hollendingar beittu okkur grímulausum kúgunum við að koma yfir á íslensku þjóðina skuldum einkaaðila, ríkisvæða skuldir einkaaðila. Þessu ætlaði ríkisstjórnin að taka fegins hendi og steypa þessum skuldum yfir þjóðina. Bara Icesave-vextirnir sem sparast hafa á þessu ári eru fjárlagagatið sem nú er verið að stoppa upp í, ég minni þingmanninn á það. Frú forseti. Ég sé það núna, fletti upp á bls. 2 í fjárlagafrumvarpinu - ég sagði í ræðu minni áðan að framlög til þróunarmála Íslendinga væru 3 milljarðar á ári. Nú hef ég fundið þetta samanlagt og þetta eru hvorki meira né minna en 5,5 milljarðar í fjárlagafrumvarpi 2011. Hvernig er hægt að fara fram á það af hv. þingmanni að óska eftir því að þetta verði stóraukið? Þingmenn verða að átta sig á því að þær greiðslur sem fara úr landi eru dýrmætur gjaldeyrir þó að þetta sé fært í íslenskum krónum í fjárlagafrumvarpinu. Fólk hefur mismunandi áherslur og skoðun í þróunarhjálp. Ég er á þeirri skoðun að þegar stjórnvöld í ríki þar sem neyð ríkir, eins og nú er, geta ekki hjálpað þjóð sinni þá eigi þau ekki að koma nálægt því að hjálpa öðrum þjóðum því að fyrst verða viðkomandi að sanna sig heima fyrir og það er þessi ríkisstjórn svo sannarlega ekki að gera. 

Hæstv. forseti. Ég geri mér algjörlega grein fyrir því að við eigum við erfiðleika að glíma hérna. En sem betur fer erum við ekki í þeirri stöðu að hér sé fólk að deyja úr hungri. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í hártoganir um það hver fer svangur að sofa á Íslandi og hvort fólk sé ekki farið að falla hér úr hungri. Ég vil bara benda hv. þingmanni, sem er landsbyggðarþingmaður, á að ástandið í Reykjavík er grafalvarlegt. Í hverri einustu viku eru 1.200 manns sem þurfa á mataraðstoð að halda. Sem betur fer hefur enginn látist úr hungri enn þá en vandamálið verður stærra og stærra og sífellt fleiri þurfa að nota þessa aðstoð. Ef hv. þingmaður hefur ekki verið hér í þingsal í dag þegar hv. þm. Þór Saari var að lýsa hér ástandinu og kallaði eftir hjálp frá stjórnvöldum hvet ég hann til að lesa ræðu þingmannsins. Þjóð sem getur ekki staðið saman í því að allir þegnar þjóðarinnar hafi það gott og lifi mannsæmandi lífi á ekkert erindi í því að hjálpa öðrum þjóðum, það er bara þannig. Við erum að greiða þetta, við höfum skilað okkar framlagi í þessa þróunarsjóði. Nú erum það við sem höfum það skítt, nú erum það við sem höfum ekki fengið endurreisn síðustu 24 mánuði. Það er m.a. stjórnvöldum að kenna. Það kom fram hér í máli þingmanna í dag að þó að fólk þyrfti að leita sér mataraðstoðar væri það ekki á ábyrgð ríkisstjórnarinnar því að sveitarfélögin hefðu framfærsluskyldu með fólki. Þessi ríkisstjórn er svo sofandi, hún er á svo rangri braut, hún kann ekki að forgangsraða. Við erum búin að kalla eftir því í 24 mánuði, framsóknarmenn, að ríkisstjórnin opni augun og fari að hugsa, forgangsraða og setja fólk í fyrirrúm. Ekki láta reka á reiðanum eins og gert hefur verið, framlengja vandræðaganginn, framlengja lög, gildisákvæði laga, bara til þess að það sé status quo hjá fólkinu. Við þurfum aðgerðir, við þurfum að rjúfa kyrrstöðuna. Við þurfum nýja ríkisstjórn og nú er komið að því: 

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórn Íslands að fullgilda fyrir hönd Íslands fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Lýðveldisins Kólumbíu sem voru undirritaðir í Genf 25. nóvember 2008. Samhliða var leitað heimildar til að fullgilda landbúnaðarsamning milli Íslands og Lýðveldisins Kólumbíu sem var undirritaður á þeim sama degi. Eins og hv. þingmenn muna var þessi tillaga lögð fram á 138. löggjafarþingi en hún hlaut þá ekki afgreiðslu. Hún er núna lögð fram aftur með smávægilegum breytingum sem lúta að því að tilgreindar eru nokkrar óunnar landbúnaðarvörur sem Ísland fellir niður tolla á, samkvæmt landbúnaðarsamningi Íslands og Kólumbíu. Þessi samningur við Kólumbíu er mikilvægur til að bæta aðgang fyrirtækja í EFTA-ríkjunum, þar á meðal íslenskra fyrirtækja, að markaði í Kólumbíu. Eins og menn hugsanlega vita er Kólumbía eitt af þeim ríkjum sem hafa náð sér verulega á legg í Suður-Ameríku og hefur verið spáð töluverðum framgangi á efnahagssviðinu nú þegar horfur allar í landinu eru miklu friðvænlegri en þær voru áður. Þarna er á framtíðina að sækja og samningurinn mun draga úr eða í sumum tilvikum afnema með öllu viðskiptahindranir. Sannarlega mun hann bæta samkeppnisstöðu fyrirtækja í EFTA-ríkjunum í Kólumbíu. EFTA-ríkin hafa núna gert 22 fríverslunarsamninga við ríki eða ríkjahópa ef þessi samningur er meðtalinn. Í tengslum við þessa samninga hafa yfirleitt verið gerðir sérstakir tvíhliða samningar á millum einstakra EFTA-ríkja og viðkomandi ríkis eða ríkjahóps um verslun með óunnar landbúnaðarvörur. Á undanförnum fjórum árum hafa árleg verðmæti á útflutningi til Kólumbíu sveiflast töluvert, eru á bilinu 16–40 millj. kr., og eru það næstum eingöngu sjávarafurðir sem þangað eru fluttar. Innflutningur frá Kólumbíu hefur líka verið sveiflukenndur á þessu tímabili, hlaupið frá 55 og upp í 300 millj. kr. Kaffi - Kólumbía er fræg fyrir kaffi - grænmeti og ávextir eru mikilvægustu vörurnar. Fríverslunarsamningurinn sjálfur kveður á um lækkun eða niðurfellingu tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á helstu sjávarafurðum og iðnaðarvörum frá Íslandi falla niður frá gildistöku samningsins eða að loknu aðlögunartímabili sem er fimm til tíu ár eftir því hvaða varningur á í hlut. Núna eru tollar við innflutning á sjávarafurðum til Kólumbíu allt að 20% þannig að segja má að með niðurfellingu þessara tolla skapi samningurinn forsendur fyrir aukin viðskipti með sjávarafurðir. Fríverslunarsamningurinn er af svokallaðri annarri kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur þess vegna, auk ákvæða um vöruviðskipti, ákvæði um þjónustuviðskipti, hugverkaréttindi, samkeppnismál, fjárfestingar, opinber innkaup og sömuleiðis ákvæði um hvernig leysa beri ágreiningsmál sem stofnast. Landbúnaðarsamningurinn á milli Íslands og Kólumbíu er viðbótarsamningur og hann er gerður með vísan til fríverslunarsamnings EFTA-ríkjanna við Kólumbíu. Verslun með óunnar landbúnaðarvörur fellur undir landbúnaðarsamninginn og hann kveður á um að tollar á tilteknar landbúnaðarvörur verði lækkaðir eða felldir niður. Kólumbía mun m.a. fella niður tolla á vatn og lifandi hross frá gildistöku samningsins en tollar á íslenskt lambakjöt falla að fullu niður að loknum tíu ára aðlögunartíma. Ísland mun líka fella niður tolla á ýmsar tegundir lifandi plantna, eins og t.d. ákveðnar tegundir matjurta, jólatré, og líka á ávaxtasafa. Þarna er um að ræða svipaðar tollaívilnanir og í samningum Íslands við Evrópusambandið. Eins og þeir þingmenn muna sem fjölluðu um málið í fyrra í utanríkismálanefnd risu nokkrar viðbárur við samningnum. Ástæðan var sú að verkalýðsfélög á alþjóðavísu höfðu gert athugasemdir við háttsemi kólumbískra stjórnvalda gagnvart verkalýðsfélögum í Kólumbíu. Sömuleiðis var deilt á kólumbísk stjórnvöld fyrir að stuðla ekki nægilega að rétti manna til að stofna verkalýðsfélög. Þá er frá því að greina að frá því að ég lagði þennan samning síðast fyrir hefur Kólumbía verið tekin af ákveðnum athugunarlista hjá Alþjóðavinnumálasambandinu og hlutir horfa þar til töluvert betri vegar. Þetta hefur m.a. leitt til þess að andstaða við samninginn í öðrum EFTA-ríkjum, þar á meðal Noregi, er ekki sú hin sama og fyrr. Þetta eru þættir sem hv. utanríkismálanefnd getur grandskoðað við umfjöllun málsins þegar það kemur til hennar. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði málinu vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Þetta er athyglisverður samningur sem utanríkisráðuneytið hefur gert við Lýðveldið Kólumbíu. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé réttur skilningur minn að ef við værum gengin í Evrópusambandið þá mættum við ekki gera svona samninga, hvorki við Kólumbíu né Kína eða önnur ríki sem við erum að ræða við.

Eins og hv. þingmaður veit, þegar við göngum í Evrópusambandið, þá munu þeir fríverslunarsamningar sem við höfum gert sérstaklega sem ríki við önnur ríki falla niður. Staðreynd málsins er hins vegar sú að með einni undantekningu hefur EFTA yfirleitt fylgt í kjölfar Evrópusambandsins með sína samninga þannig að þeir eru með vissum hætti ákveðin spegilmynd af samningunum sem Evrópusambandið hefur gert. Ég á því ekki von á því að þetta leiði til stórkostlegs óhagræðis fyrir okkur og raunar einskis.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur staðfest þann grun minn að Íslendingar missi hluta af fullveldi sínu við að ganga í Evrópusambandið þar sem það hefur ekki lengur vald til að gera samninga við erlend ríki. Ísland missir þar af leiðandi þennan spón úr aski. Nú kynni einhver að halda að ég sé hlynntur því að ganga í Evrópusambandið. Til að hafa það alveg á tæru þá er ég á móti því að ganga í Evrópusambandið og því aðlögunarferli sem er í gangi núna í aðildarviðræðunum svokölluðu sem náttúrlega eru ekki aðildarviðræður heldur er verið að aðlaga Ísland að reglum Evrópusambandsins, þetta er aðlögunarferli. Aðildin verður ekki ákveðin lýðræðislega á Íslandi, ekki nema þá hér á Alþingi, vegna þess að þingmenn hafa svarið eið að stjórnarskránni og samkvæmt henni ber þingmönnum að fara að sannfæringu sinni. Það er eiginlega nokkuð sama hvað þjóðin segir í atkvæðagreiðslu sem fyrirhugað er að halda, það eru þingmenn á hinu háa Alþingi sem munu á endanum taka afstöðu til þess hvort Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu, ef svo illa vill til að menn gangi svo langt. Þá getur gerst það sama og gerðist þegar samþykkt var þingsályktun um að ganga til viðræðna; hér verði beitt kattasmölun. Það getur leitt til þess að hið háa Alþingi fari að flokksræði, þvert á vilja þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að með því að ganga í Evrópusambandið styrkjum við fullveldi okkar með því að deila því. Við höfum gert það áður, það má segja að við höfum gert það þegar við gengumst undir sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Klárt er að við afsöluðum okkur fullveldi en styrktum það um leið þegar við gerðumst aðilar að norræna vinnumarkaðnum t.d., mjög mörgum Íslendingum til mikils hagræðis. Það hefur m.a. valdið því að fjölmargir þingmenn hér hafa getað tekið þátt í vinnumarkaðnum á Norðurlöndunum. Ég held sömuleiðis að ef Ísland mundi ganga inn í Evrópusambandið mundi það efla fullveldi sitt að því leyti að þá getur það verið við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar og haft áhrif á ákvarðanirnar. Í dag er það meira og minna þannig að menn þurfa að taka möglunarlaust við tilskipunum og reglum frá Evrópusambandinu án þess að hafa nokkuð um það að segja. Eins og innbyrðis afstaða framkvæmdastjórnar ráðherraráðs og Evrópuþingsins hefur þróast og vægi Evrópuþingsins aukist á síðustu árum þá hafa þau litlu áhrif sem við höfðum fyrst þegar framkvæmdastjórnin var allsráðandi innan Evrópusambandsins dvínað mjög. Þau eru ekki algjörlega horfin, þau hafa dvínað mjög. Þetta skiptir máli. Þá gæti hv. þingmaður sagt: Já, en við erum svo fá, við erum svo smá, rödd okkar er svo veikróma, munum við hafa einhver áhrif? Hv. þingmaður þarf ekki að trúa mér í því efni, hann getur t.d. velt fyrir sér því sem Eva Joly sagði hér á dögunum. Hún lýsti því nákvæmlega hvernig minnihlutahópar hafa áhrif innan Evrópusambandsins, hvernig smáar þjóðir sækja og verja saman hagsmuni hver annarrar og eru oft á tíðum í allt öðrum þyngdarflokki en stærð þeirra gefur til kynna. Málið er því ekki alveg eins einfalt og hv. þingmaður teiknar það upp.

Frú forseti. Örstutt vegna þess máls sem hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir. Eins og kom fram í máli hans er rétt að umrædd þingsályktunartillaga um fríverslunarsamning við Lýðveldið Kólumbíu var hér til umfjöllunar á síðasta þingi. Hún kom til meðferðar í utanríkismálanefnd sem lauk ekki yfirferð málsins. Það komu fram ýmsar athugasemdir sem ég vildi árétta hér og lutu einkum og sér í lagi að meðferð mannréttindamála í Kólumbíu sem menn vildu fara betur yfir. Það er líka rétt sem hér hefur komið fram að m.a. í Noregi voru athugasemdir við þennan fríverslunarsamning fyrst og fremst vegna þessara þátta. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst því í framsöguræðu sinni að gerð hafi verið bragarbót á vissum þáttum að því er þetta atriði snertir. Við munum að sjálfsögðu skoða það í hv. utanríkismálanefndar með hvaða hætti það hefur verið gert og afla upplýsinga um það. Almennt vil ég segja að ég tel að það sé jákvætt fyrir okkur að gera fríverslunarsamninga, hvort sem það eru tvíhliða samningar eða samningar í gegnum aðild okkar að EFTA. Hugsunin er að sjálfsögðu fyrst og fremst að greiða fyrir viðskiptum á milli ríkja þannig að báðir aðilar hafi gagn af því. Ég tel að það sé að sjálfsögðu gert með þeim samningi sem hér er til umfjöllunar en við höfum haft þá reglu að gerðar eru ákveðnar kröfur til þeirra ríkja sem við gerum samninga við, sérstaklega að því er varðar lýðræði og mannréttindi. Um fleiri atriði hefur svo sem verið fjallað og m.a. á vettvangi EFTA, til dæmis hvort gera eigi kröfur varðandi umhverfismál, náttúruvernd og slíka hluti þó að það hafi ekki ratað inn í svona samninga, að því er ég best veit hingað til. Þetta eru atriði sem þarf vissulega að skoða og við munum gera það á vettvangi nefndarinnar.

Frú forseti. Hæstv. forseti hefur þegar lýst tilgangi mínum með því að koma hér upp. Þegar teknar eru ákvarðanir innan hinnar sameiginlegu EES-nefndar geta mál verið með tvennum hætti. Það kann að vera að þau mál sem þar eru ákveðin og ráðin sameiginlega til lykta innan nefndarinnar séu þess eðlis að þau kalli ekki á lagabreytingu. Þá þarf ekki að koma með þau fyrir þingið. Ef þau kalla á lagabreytingu er þess sérstaklega getið og um það fjallað í ríkisstjórninni. Hún veitir síðan fulltrúa Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni heimild til að taka ákvörðunina en með stjórnskipulegum fyrirvara. Honum er hægt að létta af með tvenns konar hætti, annars vegar þegar viðkomandi mál kemur til þingsins í formi lagafrumvarps eða þá með þingsályktunartillögu. Sjálfur hef ég jafnan talið að það sé langhreinlegast að gera það með þingsályktunartillögu. Nú hefur hv. Alþingi sett sér starfsreglur um þetta efni sem tóku gildi fyrsta þessa mánaðar. Það er kveðið alveg skýrt á um að það skuli gert með þingsályktunartillögu. Ég er því hér með þessu máli m.a. að óska eftir því að Alþingi samþykki þá breytingu á EES-samningnum sem reifuð er í málinu þannig að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Í þingsályktuninni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir hönd Íslands ákvörðun nr. 17/2009 og breytir XX. viðauka EES-samningsins en hann fjallar um umhverfismál. Lagt er til að inn í hann verði felld ákveðin tilskipun Evrópuþingsins sem hæstv. forseti las upp áðan og fjallar um umhverfisábyrgð í tengslum við varnir gegn umhverfistjóni og úrbætur vegna þess. Tilskipuninni er ætlað að færa ábyrgð á því umhverfistjóni sem kann að stofnast, yfir á þann sem því veldur, þ.e. þann sem ber ábyrgð á rekstrinum sem kann að valda tjóninu. Henni er þannig ætlað að tryggja að öll atvinnustarfsemi á EES-svæðinu beri sambærilega fjárhagsábyrgð á þeim skaða sem hún kann að valda. Tilskipunin varðar umhverfistjón eða hættu á yfirvofandi umhverfistjóni vegna atvinnustarfsemi sem er skilgreind í viðauka nr. III við tilskipunina. Þar er um að ræða iðnaðarstarfsemi sem er starfsleyfisskyld vegna þess að hún kann að hafa í för með sér mengunarvaldandi áhrif. Sem dæmi um slíka starfsemi má nefna tilteknar tegundir af orku- og málmframleiðslu, líka starfsemi förgunarstöðva. Ábyrgð rekstraraðila slíkrar starfsleyfisskyldrar starfsemi er hlutlæg, þ.e. að hún er óháð sök viðkomandi rekstraraðila. Tilskipunin tekur líka til umhverfistjóns af völdum annars konar starfsemi en þeirrar sem er skilgreind í III. viðauka ef tjónið verður á tegundum lífvera eða náttúrulegum búsvæðum sem tilskipunin fellir undir sína vernd og ef rekja má tjónið til mistaka eða gáleysis af völdum viðkomandi rekstraraðila. Af hálfu okkar, þ.e. EES- og EFTA-ríkjanna, var gerð krafa um þá aðlögun við upptöku gerðarinnar í samninginn að þeir hlutar hennar yrðu undanskildir sem snúa að tilskipunum sambandsins hvað varðar verndun villtra fugla annars vegar og verndun búsvæða hins vegar. Efni þeirra tilskipana fellur ekki undir EES-samninginn og textinn sem helgar þessa aðlögun kemur fram í ákvörðuninni. Það er ráðgert að tilskipunin verði innleidd með lögum um umhverfisábyrgð. Eins og hv. þingmenn muna þegar þeir lásu ræðu hæstv. forsætisráðherra, sem hún setti í hólf þingmanna, þá fylgdi henni málaskrá. Þar er þetta mál rakið sem eitt af þeim málum sem hæstv. umhverfisráðherra hyggst flytja á því þingi sem nú er hafið. Áhrifa vegna innleiðingar þessarar tilskipunar mun þá helst gæta hjá þeirri atvinnustarfsemi hér á landi sem undir hennar ákvæði fellur. Sú starfsemi mun bera fjárhagslega ábyrgð á því umhverfistjóni sem hún kann að valda. Hins vegar verður rekstraraðila líka heimilt að kaupa tryggingu vegna kostnaðar af því tagi. Ég verð þó að segja sem fyrrverandi aðstoðarframkvæmdastjóri tryggingafélags sem ekki er lengur til að slíkar tryggingar hafa aldrei verið til og eru ekki til á þessari stundu. Hins vegar eru galdrar markaðsins slíkir að þegar þessi tilskipun er farin að hafa áhrif er líklegt að fyrirtækin og markaðurinn sjálfur muni búa til slíka tryggingu sem menn geta þá keypt sér. Í því sambandi verður þó að hafa í huga að tilskipuninni er ætlað að hafa fyrirbyggjandi áhrif en þess er vænst að hún muni minnka líkur á því að atvinnustarfsemi leiði til tjóns á umhverfi og fyrirtæki gæti sín þá betur. Ekki er gert ráð fyrir teljandi kostnaði af hálfu hins opinbera í ljósi meginreglu tilskipunarinnar um að rekstraraðili eigi að bera þann kostnað sem leiðir af tjóni eða hættu á tjóni. Virðulegi forseti. Það er mín einlæg ósk að þegar umræðu um málið lýkur verði því vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar sem er að finna á þskj. 75, 71. mál. Tillagan fjallar um olíu- og gasrannsóknir á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi. Þingsályktunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra að tryggja að nú þegar verði hafnar markvissar rannsóknir á því hvort olía eða gas finnst á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi. Leitað verði samstarfs við erlenda aðila um rannsóknir eftir því sem við á og við staðarval verði stuðst við fyrri rannsóknir.“ Tillaga þessi var flutt á síðasta löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu þá og ekki hefur að mínu mati dvínað þörfin fyrir flutninginn á þessari tillögu, ekki síst í ljósi þeirra áfalla sem yfir hafa dunið. Þó að margir hafi haldið því fram að oft og tíðum væri mikið loft í Þingeyingum hefur nú heldur dregið úr því á síðustu missirum og veitir ekki af því að leita leiða til þess að „gasa þá örlítið upp“ eins og menn hafa stundum sagt. Þessi tillaga sem hér er borin upp og lögð fram byggir að sjálfsögðu á eldri vinnu. Allt frá 121. löggjafarþingi hefur þetta mál verið rætt öðru hvoru og gengur út á að hefja rannsóknir á því hvort þessar auðlindir er að finna á landgrunni Íslands norðaustur af landinu. Það svæði sem um er að ræða er kallað Tjörnesbeltið og nær frá Skaga um 150 km austur af Öxarfirði og síðan nær það frá ströndum Norðurlands allt að 50 km norður á Kolbeinseyjarhrygg. Þarna hafa verið gerðar nokkrar rannsóknir á undanförnum árum, en aldrei hefur verið unnt að ljúka þeim. Það liggur hins vegar fyrir að fundist hafa merki á þessu svæði um bæði lífrænt gas og efni. Á árunum 2003 og 2004 var sérstök áhersla lögð á Skjálfanda í þessari rannsóknarvinnu en það var mat manna að þær upplýsingar sem þar komu fram væru ekki fullnægjandi. Vísbendingar fundust um olíu í setlögum en meiri líkindi eru til að gas sé þarna að finna. Bjarni Richter jarðfræðingur hefur skoðað þessi mál mjög ítarlega og hefur m.a. sett fram þær hugmyndir eða óskir og rökstutt þær vel að til þess að fá tæmandi upplýsingar þurfi að gera frekari athuganir á svæðinu. Hans skoðun er hins vegar sú að fyrri rannsóknir hafi sýnt fram á að gas og jafnvel olíumyndandi ferli geti átt sér stað á þessu svæði. Ég vil nefna það líka að við höfum unnið að því, Íslendingar, að kanna kosti þess og galla að fara í frekari rannsóknir á svokölluðu Drekasvæði. Af ýmsum ástæðum sem óþarfi er að fjölyrða um hafa þær væntingar ekki gengið eftir. Ég bendi á í þessu sambandi að nær okkur stendur, að mínu mati undir þessum kringumstæðum, að horfa til svæðis sem þarna greinir og er kallað Gammurinn sem er þetta Tjörnesbrotabelti. Ég tel einboðið á þessum tímum að við setjum ákveðinn kraft í að koma þeim rannsóknum áfram. Staðið hafa yfir rannsóknir á gasuppstreymi í Flatey á Skjálfanda og fyrir liggja niðurstöður rannsókna sérfræðinga Orkustofnunar þar að lútandi. Þær styðja enn fremur að þessum rannsóknum verði gefinn meiri gaumur og þeim haldið áfram. Þessu er í rauninni mjög fljótlýst: Það er brýn nauðsyn að ganga til þessa verks. Gríðarlegir hagsmunir eru í húfi. Í rauninni er í mínum huga annað óforsvaranlegt en að ganga úr skugga um hvort við Íslendingar getum átt möguleika á því að nýta auðlindir sem þarna kynnu að vera, en ég vil engu að síður undirstrika að það er lengri tíma verkefni að komast að raun um það.

Frú forseti. Ég var á sínum tíma olíumálaráðherra og mér er málið hugleikið. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er nauðsynlegt fyrir Íslendinga að kanna til þrautar allar leiðir til að afla verðmæta. Nú er það svo að á sínum tíma var tekin meðvituð ákvörðun um að beita frekar atgervi og fjármunum til þess að rannsaka Drekasvæðið. Það var þó á tímum þegar menn höfðu gnógt fjár í íslenska ríkissjóðnum. Á síðasta ári setti ríkissjóður eigi að síður af naumum fjármunum og við erfiðar aðstæður aukið fjármagn í tilteknar rannsóknir á Drekasvæðinu, sem reyndar voru mjög þarfar og gáfu mikilvægar upplýsingar. En er hv. þingmaður, við núverandi aðstæður þar sem úr naumum fjármunum er að spila, þeirrar skoðunar að við eigum líka að setja peninga í Gammsvæðið? Eða telur hann ekki ráðlegra við þessar aðstæður að halda áfram með þær rannsóknir í yfirborðsjarðlögum á Drekasvæðinu sem hugsanlega gætu orðið til þess að gefa lokahnykkinn sem þarf til að laða að alþjóðleg olíufélög til að hefja boranir á Drekasvæðinu? Þetta er erfitt val. Menn standa frammi fyrir því að það er möguleiki á Gammsvæðinu, en menn standa líka andspænis því að það þarf hugsanlega að setja svolítið meira í Drekasvæðið til þess að búa upplýsingarnar þannig úr garði, miðað við þá efnahagslegu óáran sem hefur gengið yfir heiminn, að það virki nægilega aðlaðandi fyrir menn að koma að því. Svo hvet ég hv. þingmann til þess að beita sér fyrir því að skattalögum um olíuleit verði breytt til þess að hægt sé að slá frekar í gadda líkurnar á því að fá menn og fyrirtæki á Drekasvæðið. 
            

Forseti. Ef ég hefði tök á því að breyta skattalögunum held ég að ég mundi byrja á einhverju öðru en skattareglum varðandi Drekasvæðið. Ég færi frekar í að breyta einhverju nýrra sem búið var til af núverandi hæstv. ríkisstjórn, með fullri virðingu fyrir henni. Ég vil segja að þær áherslur sem koma fram í þessari þingsályktunartillögu, sem ég mælti fyrir og hafa í rauninni oft og tíðum verið lagðar fram á Alþingi, lúta miklu fremur að grunnrannsóknum á Gammsvæðinu. Við erum komin út í miklu stærra, erfiðara og dýpra dæmi, sem Drekasvæðið er og olíuleit þar. Ég mælist ekki til að dregið verði í land í þeim efnum. Ég sé það bara í fjárlagafrumvarpinu sem við liggjum nú yfir í fjárlaganefndinni að þar draga menn úr. Tillögur hæstv. ríkisstjórnar lúta að því að draga úr fjárveitingum til rannsóknarverkefna á Drekasvæðinu. Engar tillögur eru uppi um breytingar á skattaregluverkinu í kringum það dæmi. Mér er raunar til efs, með fullri virðingu fyrir samstarfsfólki hæstv. utanríkisráðherra, að mjög mikill vilji sé til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar væru. Það sem ég vil undirstrika er að á Gammsvæðinu, á Tjörnesbrotabeltinu, þurfum við að leggja aukið fé til grunnrannsókna, eingöngu til að ganga úr skugga um hvort við eigum möguleika á því, þó ekki væri annað, að nýta það gas sem kann að vera á svæðinu. Ég held að allir sem til þekkja séu til muna miklu meira efins um að þarna sé að finna olíu í einhverju vinnanlegu magni, miklu fremur er þetta spurningin um nýtingu eða mögulega nýtingu á gasi.

Frú forseti. Ekki er ég að draga úr nauðsyn þess að fara í grunnrannsóknir á auðlindum okkar. Ég velti því fyrir mér hvort þetta sé rétti tíminn til að gera það, ekki síður í ljósi þess eins og hv. þingmaður benti á að þarna er ekki um möguleika á olíu að ræða heldur gasi. En þróunin í gasmálum heimsins hefur verið þannig að með nýrri tækni til að vinna svokallað „sheil-gas“ hefur dregið verulega úr áhuga alþjóðlegra fyrirtækja til að fara í gasvinnslu á norðursvæðum. Þetta hefur komið fram á síðustu 12 mánuðum, en m.a. Háskóli Íslands og fræðimenn sem hafa verið að fylgjast með norðurslóðasvæðum hafa bent á þetta þannig að það dregur kannski úr nauðinni á því að fara að þróa gassvæði þegar við eigum hugsanlega kost á töluvert mikilli olíu á Drekasvæðinu. Vísa ég þá aftur til þess sem norskir sérfræðingar hafa sagt, að þar kunni að vera annað mesta ónumda olíusvæðið. Byggja þeir það á mælingum sem benda til að þar sé, samkvæmt jarðeðlisfræðilegum mælingum, að finna allverulegt magn af olíu. Ef ég ætti að velja um þetta tvennt, í hvort svæðið ég vildi setja peninga núna, hvort ég vildi halda áfram með Drekasvæðið eða byrja á grunnrannsóknum á Gammsvæðinu, mundi ég velja Drekasvæðið. Ef ég byggi í bestu veröld veralda, minnar og hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, mundi ég auðvitað setja peninga í hvort tveggja. En ég þarf því miður að horfa inn í myrkan raunveruleikann eins og hann er. Hv. þingmaður lýsti honum nokkuð vel. Þá er ég ekki að tala um samstarfsflokkinn, heldur efnahagsástandið.

Forseti. Þetta er með svartsýnustu ræðum sem ég hef heyrt hæstv. utanríkisráðherra flytja. Ég átti von á því að hann kæmi í mikilli bjartsýni og tæki undir tillöguna,  Það eru ýmsir möguleikar varðandi Drekasvæðið. Einn af þeim væri einfaldlega sá að fara til viðræðna við olíuþjóðina Norðmenn og athuga hvort þeir væru ekki til viðræðu um kaup á þeim réttindum sem Íslendingar eiga þarna. Þar með gætum við gert upp ótal verkefni, skuldir okkar og jafnvel fjármagnað aðildarumsókn að Evrópusambandinu einu.  Ég bendi einfaldlega á það í þessari umræðu vegna þess að hæstv. ráðherra nefndi hvort við hefðum val um að fara í annað verkefnið eða bæði. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum val um að sitja annaðhvort með hendur í skauti og gera ekki neitt eða ganga til þessara verka. Ég tel fullt færi til þess í fjárlögum í ljósi þess að ein af örfáum góðum tillögum þar inni er að gert er ráð fyrir að auka fé til rannsókna. Hvers vegna í ósköpunum skyldu menn þá ekki forgangsraða í því sem strax gæti gefið einhverjar tekjur í tóman ríkiskassann með því að setja það í forgang, þar með talin þessi tvö verkefni sem hér hafa orðið að umtalsefni?

Frú forseti. Ræða mín er örskömm, hún er svona: Hversu mikið vill hv. þingmaður að verði varið til grunnrannsókna á Gammsvæðinu á næsta ári? 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003. Með frumvarpi þessu er lagt til að ríkissjóði verði heimilt að styrkja hafnarframkvæmdir við Helguvíkurhöfn og er það samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í hafnalögum. Það var ánægjulegt hve mikill þorri þingmanna tók undir þessa tillögu, þetta frumvarp, á vinnslustigi og vonandi gengur það fram í samræmi við það. Helguvíkurhöfn er alhliða fiskiskipa- og vöruflutningahöfn, en til stendur að gera hana að stórskipahöfn fyrir m.a. álver sem búið er að setja 17 milljarða í að byggja, kísilver og aðra stóriðju með hafnsækna starfsemi. Málið snýst um það að Reykjanesbær njóti sömu réttinda til styrkja og þátttöku ríkissjóðs þegar kemur að stórskipahöfnum og þekkist í sambandi við allar aðrar slíkar hafnir landsins, til að mynda á Grundartanga og á Reyðarfirði. Þetta eru hlutir sem hafa einnig komið við sögu bæði í Hafnarfirði og á Akureyri, en fyrst og fremst hjá stórskipahöfnunum sem ég nefndi hér áðan. Höfnin hefur að auki þjónað eldsneytisinnflutningi fyrir Keflavíkurflugvöll og er nú öllu flugeldsneyti á Íslandi skipað upp í Helguvík. Höfnin er enn fremur skilgreind sem neyðarhöfn þar sem unnt er að taka við olíu. Hafnarframkvæmdir í Helguvík eru ódýrari en ef um byggingu nýrrar hafnar með skjólvarnargörðum væri að ræða. Það hefur komið fram í ræðu og riti margra, ekki síst hjá Alþýðusambandi Íslands og í samkomulagi ríkisstjórnarinnar við samtök atvinnurekenda, að það skipti miklu máli að eðlileg uppbygging eigi sér stað í Helguvík og það sé í raun grunnurinn fyrir því að hagvöxtur náist í gang á Íslandi á næsta ári. Í stöðugleikasáttmála Alþýðusambands Íslands og hinna ýmsu félaga sem þar standa að við ríkisstjórnina er sérstaklega minnst á álver í Helguvík í því samhengi og vil ég vekja athygli á því hér. Þar er miðað við að kappkostað sé að engar hindranir af hálfu stjórnvalda verði í vegi slíkra framkvæmda eftir 1. nóvember 2009. Jafnframt er vísað til þess að sveitarfélög og önnur stjórnvöld muni tryggja að farið verði að tímafrestum við gerð skipulags og allra leyfisveitinga og að greitt verði fyrir nýjum fjárfestingum eins og kostur er. Er því breytingin sem þetta frumvarp felur í sér í fullu samræmi við áðurnefndan stöðugleikasáttmála. Margs konar starfsemi er nú þegar í Helguvíkurhöfn. Síldarvinnslan hf. rekur fiskimjölsverksmiðju og starfrækt er loðnuflokkun Helguvíkurmjöls ehf. Aalborg Portland er með sementsbirgðastöð. Hringrás ehf. starfrækir málmsöfnunarstöð og flytur út brotajárn. Alur álvinnsla ehf. starfrækir endurvinnslu á álgjalli í húsnæði Síldarvinnslunnar. Það er því um margs konar starfsemi að ræða. Helguvíkurhöfn er eins konar móðurskip byggðanna á vesturhluta Reykjaness og mikið í húfi að staðið sé að því á eðlilegan hátt að byggja hana upp. Grundvallaratriðið er að Helguvíkurhöfn njóti jafnræðis á við aðrar hafnir landsins sem búið er að byggja og að ekki verði dráttur á slíku, því að það skiptir máli fyrir alla þætti í því að byggja upp atvinnulíf á Reykjanesi. Þar er mesta atvinnuleysi á Íslandi og hefur verið um árabil eða allt frá því að bandaríska varnarliðið stakk af af landi brott á einni nóttu án þess í raun að kveðja kóng eða prest og sýndi Íslendingum mikinn dónaskap með þeirri framgöngu. Þannig að það er íslenskra stjórnvalda að ganga til liðs við Suðurnesjamenn. Þar er unnið markvisst að ótrúlega mörgum framsýnum og fjölbreyttum hugmyndum á mörgum vígstöðvum í öllum plássum og það skiptir öllu máli að við stöndum fast að baki þeim og komum fram eins og sannir Íslendingar í þeim efnum og fylgjum þessu máli í höfn. Ég legg til að að lokinni umræðu, virðulegi forseti, verði málinu vísað til samgöngunefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um formlega innleiðingu fjármálareglu við stjórn ríkisfjármála á Íslandi. Tilgangur reglunnar er að koma ríkisfjármálum í fastari skorður, að fjármálastefnan styðji betur við peningamálastefnuna, að skapa skilyrði fyrir lægri vöxtum á Íslandi til frambúðar, að skapa skilyrði til minni hagsveiflna, minni óvissu og aukins hagvaxtar og að lokum að skapa skilyrði til að krónan geti þjónað sem lögeyrir á Íslandi. Fjármálareglan felst í því að ríkisútgjöld vaxi ekki meira á ári en sem nemur meðalhagvexti næstliðin tíu ár. Eingöngu verði heimilt að víkja frá þessari reglu í undantekningartilfellum og þá með minnst tveimur þriðju hlutum atkvæða á Alþingi. Þróun gengis krónunnar undanfarin ár hefur verið með þeim hætti að margir hafa snúist á þá skoðun að eina færa leiðin í gjaldmiðlamálum Íslendinga sé að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það er röng niðurstaða. Nær sömu skilyrði þurfa að ríkja í efnahagsmálum þjóðarinnar til að evran henti sem þjóðargjaldmiðill og þurfa að vera fyrir hendi til að krónan geti gegnt því hlutverki. Til að evra gagnist Íslendingum sem gjaldmiðill þarf hagstjórnin að vera með þeim hætti að hún sé trúverðug og skapi stöðugleika, annars gæti farið fyrir Íslandi eins og Grikklandi og Írlandi. Munurinn á þessum tveimur gjaldmiðlum í hagstæðu efnahagsumhverfi er að krónan verður áfram fljótandi, hugsanlega seigfljótandi, og þjónar áfram því hlutverki sínu að aðlaga hagkerfið, en upptaka evru er fastgengisstefna. Fastgengisstefna kallar á að hagkerfið sé lagað að vinnumarkaði sem leiðir oftar en ekki til atvinnuleysis í óáran. Jafnframt eru hagkerfi fljótari að jafna sig ef aðlögun hefur átt sér stað með gengisbreytingum en ef hún tengist vinnumarkaði vegna tregbreytileika launa. Galli við krónuna og fljótandi gengi er hins vegar eðli máls samkvæmt meiri sveiflur. Þær sveiflur er hins vegar hægt að hemja með réttri hagstjórn og þar með getur krónan þjónað vel sem gjaldmiðill fyrir Íslendinga. Margir hafa kennt krónunni um þá rússíbanareið sem íslensk peningamálastefna hefur verið í undanfarinn áratug. Þar hafa menn fundið sér rangan sökudólg. Gjaldmiðill allra ríkja endurspeglar undirliggjandi hagstjórn og því er rangt að tala um að tiltekið efnahagsástand sé gjaldmiðlinum að kenna. Nákvæmlega eins og að efnahagsástandið á Grikklandi og Írlandi er ekki hægt að rekja til evrunnar er ekki hægt að rekja ástandið á Íslandi til krónunnar. Gjaldmiðilsvandamál Íslendinga endurspegla þá óstjórn sem hefur verið í efnahagsmálum undanfarin ár, nákvæmlega eins og á Grikklandi og Írlandi. Til að leysa þann hagstjórnar- og gjaldmiðilsvanda sem Íslendingar búa við er hér lagt til að tekin verði upp formleg fjármálaregla eins og áður segir sem styður við peningamálastefnuna á þann hátt að ekki þurfi að beita vaxtatækjum Seðlabankans á eins afdrifaríkan hátt og verið hefur. Fjármálareglan, eins og áður segir, felst í því að ríkisútgjöld vaxi sem nemur meðalhagvexti undanfarin tíu ár, óháð árferði. Ef þessi regla væri við líði yrði ríkissjóður rekinn með afgangi í góðæri en halla í óáran. Reglan mundi draga úr hagsveiflum og minnka álagið á peningamálastefnuna. Af rannsókn sem greint er frá í fylgiskjali við þessa þingsályktun má draga þá ályktun að ef reglunni hefði verið fylgt árin 1964–2001 - 2001 markar þann tíma þegar verðbólgumarkmiðið var tekið upp - hefðu hagsveiflur á árunum 1978–2001 orðið um þriðjungi minni en raun varð. Notkun reglunnar hefði haft þjóðhagslegan ávinning í för með sér sem falist hefði í aukinni framleiðslu, minni óvissu, jafnari neyslu og meiri efnahagslegri velferð. Niðurstöðurnar gefa einnig til kynna að fjármálastefnan styður mun betur við peningamálastjórnina ef reglunni er fylgt og að ekki þyrfti að stunda jafnharða peningamálastjórn og ef hennar nyti ekki við. Vextir Seðlabanka hefðu að öðru jöfnu verið stöðugri og lægri. Þannig sýnir rannsóknin að sveiflur á vöxtum Seðlabankans hefðu getað verið allt að helmingi lægri en raun varð á og þar með sveiflur á gengi krónunnar, sem endurspeglar hve miklu minni óvissa hefði verið fyrir allt atvinnulíf og heimili ef reglunni hefði verið fylgt. Samanlagt núvirði aukinnar vergrar landsframleiðslu vegna reglunnar þessi ár hefði verið um 1.600 milljarðar kr. Það er rúm landsframleiðsla ársins 2009. Reglan er í fullu samræmi við niðurstöður rannsóknarnefndar Alþingis og ákall sem þingmannanefndin sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis gaf hér fyrir nokkru síðan. Þrátt fyrir að hér sé lögð til fjármálaregla sem hemur hagsveifluna, léttir álaginu af peningamálastefnunni og lágmarkar þar með sveiflur í gengi, er mikilvægt að undirstrika að endurbæta verður þá peningamálastefnu sem fylgt hefur verið undanfarin ár. Jafnframt þarf að endurskoða lagaumgjörð þá sem umlykur fjármálamarkaðinn. Nú hlýtur sú spurning að vakna hvernig framfylgja eigi fjármálareglu eins og þeirri sem hér hefur verið sett fram á vettvangi stjórnmálanna. Sagan sýnir okkur að stjórnmálamenn eru tregir til að binda hendur sínar þegar kemur að útgjöldum. Freistingin fyrir ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma til að gefa í í aðdraganda kosninga er mikil. Það eykur líkurnar á endurkjöri. Þá getur þrýstingur frá hagsmunaaðilum orðið stjórnmálamönnum um megn þegar kemur að mótstöðu við útgjaldaaukningu. Sjóndeildarhringur stjórnmálamanna er oftar en ekki fram að næstu kosningum og því þarf að koma á böndum á þá líkt og þegar Ódysseifur lét binda sig við mastrið til að freistast ekki af söng sírenanna. Nú er kjörið tækifæri til að binda slíkar reglur í stjórnarskrá. Auðvitað þarf þó alltaf að vera svigrúm ef eitthvað óvænt kemur upp á. Hugsa mætti sér að ef reglan sem lýst er hér að framan væri stjórnarskrárbundin þyrfti aukinn hluta þingmanna til að fara á svig við hana, til að mynda þyrfti samþykki tveggja þriðju hluta þingmanna til að víkja mætti frá reglunni. Undir hvaða aðstæðum þyrfti að víkja frá reglunni? Það er auðséð. Það væri t.d. vegna einhverra stórkostlegra efnahagslegra hamfara, við náttúruhamfarir eða eitthvað annað óvænt. Ef útlit væri hins vegar fyrir að það ætti að brjóta regluna án þess að um einhvers konar ófyrirséð atvik væri að ræða mundi stjórnarandstaðan beina athygli að því að um stjórnarskrárbrot væri að ræða. Þannig mundi pólitískur kostnaður fylgja því fyrir ríkjandi stjórnvöld að brjóta regluna. Stjórnvöld í mörgum löndum hafa í gegnum tíðina reynt að innleiða reglur sem þessa. Segja má að Maastricht-skilyrðin séu greinar af sama meiði. Þá hafa Þjóðverjar og Svisslendingar gengið svo langt að innleiða í stjórnarskrá sína að ekki megi reka ríkissjóði landanna með halla. Jafnframt hafa mörg ríki Bandaríkjanna innleitt reglu á svipuðum nótum og Þjóðverjar og Svisslendingar. Einnig þarf að tryggja að stjórnvöld geti ekki farið á svig við regluna með því að færa ráðstafanir utan efnahagsreiknings. Því ætti að taka upp að nýju kynslóðareikninga á Íslandi, en þeir varpa ljósi á stjórnvaldsaðgerðir sem leiða til útgjaldabreytinga í framtíðinni. Ávinningurinn af fjármálareglunni kemur fram í minna álagi á peningastefnuna, eins og áður segir, lægri og stöðugri vöxtum og þar með stöðugra gengi. Þessi stöðugleiki og minni óvissa leiðir aftur til meiri framleiðslu og efnahagslegrar velferðar til langs tíma litið. Reglan leiðir einnig til þess að hægt er að framfylgja Maastricht-skilyrðunum mun betur en ella og þá yrði fyrr hægt að taka upp evru á Íslandi. En það sem meira er um vert, reglan mundi leiða til mun betri hagstjórnar og þar með yrði krónan raunhæfari kostur sem þjóðargjaldmiðill en nú er, því að gjaldmiðill endurspeglar ekkert annað en undirliggjandi stjórn efnahagsmála og væntingar um hana. Ekkert annað.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun reglna um verkferla og hæfnismat við opinberar embættisveitingar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Eygló Harðardóttir og Magnús Orri Schram. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa nefnd með þátttöku allra þingflokka er hafi það verkefni að móta reglur og eftir atvikum semja frumvarp til laga um verkferla og meðferð og þýðingu faglegs hæfnismats við skipan í opinber embætti. Nefndin kanni m.a. kosti þess að faglegar hæfnismatsnefndir fái víðara verksvið og veiti umsagnir um fleiri embætti en nú gildir og hvort ástæða sé til í einhverjum tilvikum að færa skipunarvald frá ráðherrum til sérstakra hæfnisnefnda eða Alþingis. Stefnt skal að því að nefndin ljúki störfum fyrir 1. mars 2011.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja að opinberar stöðuveitingar eru vandmeðfarnar en vekja oft harðar deilur og valda kærum. Mörg dæmi eru um það að umboðsmaður Alþingis eða kærunefnd jafnréttismála hafi fengið slík mál til umfjöllunar og komist að þeirri niðurstöðu að einstakar stöðuveitingar hafi ekki byggst á málefnalegum sjónarmiðum eins og allar stjórnvaldsákvarðanir verða að gera. Þvert á móti hafi geðþótti eða eigið mat einstakra ráðherra verið látið ráða, jafnvel í tilfellum þar sem sérstakar hæfnisnefndir hafa fjallað um umsóknir og skilað rökstuddu áliti. Það er staða sem samrýmist ekki sífellt harðari kröfum til opinberrar stjórnsýslu. Það er mikilvægt að almenningur beri traust til stjórnsýslunnar og geti reitt sig á að stjórnvaldsákvarðanir eins og opinberar stöðuveitingar standist skoðun þannig að umsækjendur um opinbert starf geti gengið út frá því sem vísu að þeir séu metnir á grundvelli málefnalegra sjónarmiða og þeirra krafna sem gerðar eru til viðkomandi starfs og auglýstar hafa verið. Embætti í dómskerfinu eru sérstaklega mikilvæg í þessu tilliti enda dómsvaldið eitt af grunnstoðum þrískiptingar ríkisvaldsins. Enginn vafi má leika á um hlutleysi dómstóla eða á því að dómarar séu valdir til starfa á faglegum forsendum eingöngu. Með lögum nr. 45/2010 var dómstólalögunum breytt á þann veg að sérstök fimm manna dómnefnd fjallar um hæfi umsækjenda um dómarastöður og kýs Alþingi einn dómnefndarmanna. Þessi nýbreytni setur ráðherra verulegar skorður á þann hátt að honum er nú gert að velja umsækjanda úr hópi þeirra sem metnir eru hæfastir, en fram að þessari lagabreytingu var ráðherra með öllu óbundinn af áliti umsagnaraðila. Engu að síður er full ástæða til að nefndin skoði hvort þessar breytingar teljist fullnægjandi til að tryggja að skipan dómara verði ekki tortryggð heldur þvert á móti auki traust almennings á dómskerfinu. Í nokkrum fleiri tilvikum er kveðið á um sérstakar hæfnisnefndir eða dómnefndir sem þá eiga að fjalla um umsækjendur og meta hæfi þeirra og hæfni. Er það m.a. venjan við stöður við háskóla og dómstóla eins og að framan greinir. Hlutverk slíkra hæfnisnefnda má ekki vera neinum vafa undirorpið, né heldur þýðing þess mats sem þær vinna og að hve miklu leyti veitingarvaldshafinn er bundinn af áliti matsnefnda. Enn fremur er full ástæða til að skoða hvort slíkar hæfnisnefndir eigi við í fleiri tilvikum en nú er. Sérstaklega þarf að huga að því hvort ástæða sé til að flytja skipunarvald að einhverju leyti frá ráðherrum til sérstakra hæfnisnefnda eða jafnvel í einhverjum tilvikum til Alþingis. Það eru ríkar ástæður til þess, virðulegur forseti, að móta sérstaka verkferla við skipan í opinber embætti og kanna með hvaða hætti það verður best gert. Kemur þar hvort tveggja til greina að mínu mati að setja sérstök lög um þessi málefni eða að samþykkja sérstakar reglur sem gefnar væru út af forsætisráðherra. Í þeim tilgangi að móta slíkar reglur eða eftir atvikum að semja frumvarp til laga er hér lagt til að forsætisráðherra skipi nefnd með þátttöku allra þingflokka er ljúki störfum fyrir 1. mars 2011 svo að nýjar reglur og eftir atvikum ný lög geti tekið gildi um mitt ár 2011. Þessi tillaga var áður flutt á bæði 135. og 136. löggjafarþingi en komst í hvorugt skipti á dagskrá. Hún er því endurflutt, lítillega breytt. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um fríverslun við Bandaríkin. Flutningsmenn með mér eru Ragnheiður Elín Árnadóttir, Jón Gunnarsson, Ásmundur Einar Daðason, Árni Johnsen og Gunnar Bragi Sveinsson. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela utanríkisráðherra að óska eftir viðræðum við ríkisstjórn Bandaríkja Norður-Ameríku um gerð tvíhliða fríverslunarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna.“ Það er lykilatriði í endurreisn íslensks efnahagslífs að tryggja íslenskum fyrirtækjum bestu mögulegu viðskiptakjör. Tollfrjáls aðgangur að einum stærsta markaði heims, Bandaríkjamarkaði, er mjög mikilvægur í þessu sambandi. Með tilkomu fríverslunarsamnings við Bandaríkin mundu bandarískar vörur lækka í verði til hagsbóta fyrir íslenska neytendur og fyrirtæki. Sóknarhagsmunir Íslands liggja í því að tryggja greiðan aðgang að Bandaríkjamarkaði fyrir útflutningsvörur, sérstaklega fiskafurðir og iðnaðarvöru. Sú grundvallarbreyting hefur orðið undanfarin ár að hagsmunir Íslands liggja ekki einungis í verslun með sjávarafurðir heldur hefur Ísland verulegra hagsmuna að gæta á nánast öllum sviðum og ekki síst hvað varðar hátækni, lyf og þjónustu. Fríverslunarsamningur við Bandaríkin felur í sér mikil tækifæri fyrir íslenskar landbúnaðarvörur. Má þar helstar nefna lambakjöt, skyr og osta enda hafa téðar vörur verið á boðstólum í Bandaríkjunum um nokkurra ára skeið og hafa fengið þar mjög góðar viðtökur. Lækkun smásöluverðs til bandarískra neytenda, í gegnum tollaívilnanir, ætti að skila sér í aukinni sölu sem leiða mundi til aukinnar framleiðslu íslenskra landbúnaðarvara. Bandaríkin hafa gert fríverslunarsamninga við 17 ríki og á meiri hluti þeirra það sammerkt að teljast smá. Ísland er lítið land í samfélagi þjóðanna og af þeim sökum ætti landið að falla vel að samningamódeli Bandaríkjanna og góðar líkur að vera á að samningar takist. Það er eðli fríverslunarsamninga að þeir eru gagnkvæmir en í því felst m.a. að báðir aðilar telja sig hafa hag af því að gera slíka samninga. Hagur Bandaríkjamanna yrði ekki síst sá að þeir gætu nýtt Ísland sem umskipunarhöfn fyrir flutninga á Evrópumarkað. Lega landsins gæti þannig orðið til þess að Ísland yrði milliliður fyrir viðskipti milli Bandaríkjanna og meginlands Evrópu. Þá gæti einnig orðið hagkvæmt að flytja hálfunnar vörur frá Bandaríkjunum til Íslands, fullvinna þær hér á landi og selja í öðrum Evrópulöndum. Ef löndin ná samningum um svokallaðar upprunareglur gætu fjölmörg störf skapast hér á landi í tengslum við samninginn. Á Suðurnesjum mundi til að mynda nálægð við alþjóðaflugvöll og höfnina í Helguvík gegna mikilvægu hlutverki. Viðræður milli landa við gerð fríverslunarsamninga taka oft langan tíma. Það er þó ekki algild regla en orð eru til alls fyrst. Ef pólitískur vilji er til staðar af beggja hálfu ættu viðræður og staðfesting samnings að taka tiltölulega skamman tíma. Í þessu samhengi þarf að hafa hraðann á við afgreiðslu þingsályktunartillögunnar á Alþingi. Hafa ber í huga að fari svo að Ísland gangi í Evrópusambandið mun Ísland eitt og sér hafa skerta heimild til að gera tvíhliða fríverslunarsamninga og yrði slík samningagerð fyrir landsins hönd á könnu Evrópusambandsins. Hugmyndin um fríverslunarsamning við Bandaríkin er ekki ný af nálinni. Könnunarviðræður fóru fram á vettvangi EFTA fyrir nokkrum árum en þær skiluðu ekki tilætluðum árangri. Margt hefur hins vegar breyst á þeim tíma sem liðið hefur og er ástæða til að ætla að viðhorf Bandaríkjamanna séu jákvæðari núna en þau voru þá. Teikn eru á lofti um að þeir vilji bæta samskiptin milli landanna en þau hafa heldur minnkað frá því að varnarliðið hvarf af landi brott. Við þetta má einnig bæta að utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Hillary Clinton, gat þess m.a. sérstaklega í sjónvarpsávarpi til Íslendinga 17. júní sl. að Íslendingar gætu reitt sig á trausta vináttu og stuðning Bandaríkjamanna í þeim efnahagserfiðleikum sem að steðja. Að jafnaði hafa fulltrúar atvinnulífsins á Íslandi með atbeina utanríkisráðuneytisins haft frumkvæði að gerð fríverslunarsamninga. Skýr viljayfirlýsing Alþingis í þessum efnum er mikilvæg og vegur þungt. Hana mætti túlka sem ósk um stuðning vegna mikilla efnahagserfiðleika. Stuðning sem grundvallast á áratuga vináttu og gagnkvæmum viðskiptum á sama tíma. Á slíkum forsendum mætti nálgast viðræður eða einstaka þætti samningsgerðar. Leita ber allra leiða til þess að styrkja stoðir íslensks efnahagslífs á erfiðum tímum. Fríverslunarsamningur við Bandaríkin ætti að skapa framtíðarmöguleika, ný og eftirsóknarverð tækifæri á fjölmörgum sviðum. Af þeim sökum fjallar þingsályktunartillagan um tækifæri sem Alþingi á að hafa frumkvæði að því að nýta. Frú forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni fyrir að flytja þetta mál. Málið er í sjálfu sér jákvætt og horfir til framfara. Allt of sjaldan beina hv. þingmenn augum sínum til framtíðarinnar og sjá tækifæri í því erfiða ástandi sem Íslendingar búa við nú um stundir. Ég hef hlustað á hv. þingmann sem hefur setið hér um nokkurra daga skeið og hrifist af því hvað hann er þróttmikill og vaskur í ræðustól. Sýnist mér að þingið gæti vel ýtt sér starfskrafta hans með varanlegri hætti en að hann komi hingað sem varaþingmaður. Ég vil ekki draga úr þessari tillögu. Hún er jákvæð. Það er hins vegar nauðsynlegt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því, eins og kom reyndar fram í máli hv. framsögumanns, að Íslendingar og það viðskiptabandalag sem þeir eru aðilar að, þ.e. EFTA, hafa freistað þess að ná samkomulagi við Bandaríkin um gerð slíks samnings. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að allnokkur ár eru síðan. Ekki man ég algjörlega hvenær það var kannað síðast en hv. þingmaður verður hins vegar að vita að ástæður voru fyrir því að ekkert varð úr þeim umleitunum. Niðurstaða þeirra kannana sem gerðar voru á sínum tíma, fyrst af hálfu EFTA og síðan tvíhliða af hálfu Íslands, var sú að ekki væri grundvöllur til að hefja slíkar fríverslunarviðræður við Bandaríkin, hvorki á vettvangi EFTA né tvíhliða. Það var aðallega tvennt sem réð þar mestu. Í fyrsta lagi hafa Bandaríkin margsinnis á undanförnum árum gefið til kynna í viðræðum við íslensk stjórnvöld að í ljósi takmarkaðra viðskiptahagsmuna hafi þau ekki áhuga á tvíhliða fríverslunarsamningi við Ísland. Í öðru lagi er rétt að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því, af því að mér fannst mál hans byggjast að verulegu leyti á þeim möguleikum sem hann sá fyrir landbúnaðarafurðir og landbúnaðinn á Íslandi, að hin ástæðan fyrir því að ekki tókst betur til er sú að Bandaríkin gáfu skýrt til kynna að forsenda fríverslunarsamnings væri sú að markaðsaðgangur fyrir landbúnaðarvörur, þar með taldar viðkvæmar landbúnaðarvörur svo sem kjötvörur, yrði bættur mjög verulega frá því sem nú er. Það er þessi skýra afstaða Bandaríkjanna varðandi markaðsaðgang fyrir landbúnaðarvörur inn á íslenskan markað sem hefur leitt til þess að ekki hefur verið talið raunhæft af hálfu EFTA-ríkjanna eða Íslands að óska eftir formlegum fríverslunarviðræðum við Bandaríkin. Nú vil ég ekki snúa út úr fyrir hv. þingmanni, en auðvitað freistar það mín að túlka þetta sem svo að hér sé kominn fram breytt afstaða af hálfu hins forna og gamalgróna bændaflokks, Framsóknarflokksins, að hann vilji láta reyna á þolrifin í íslenskum landbúnaði með því að láta hann keppa á frjálsum markaði við innfluttan varning á sviði kjötframleiðslu frá Bandaríkjunum. Hingað til hefur verið talin rík nauðsyn á tollvernd fyrir nákvæmlega þess konar vöru vegna þess að íslenskir framleiðendur hafa talið sig eiga mjög erfitt með að standast þá samkeppni. Ég vil ekki halda því fram að þetta sé breytt afstaða Framsóknarflokksins, en þetta er það sem Bandaríkin hafa sagt. Þau vilja fá verulega bættan aðgang fyrir kjöt sitt. Þá gæti hv. þingmaður sagt: Við gætum fallist á það svo fremi sem gætt verður allra alþjóðlegra reglna um sóttvarnir og í krafti þeirra væri hægt að koma í veg fyrir að hingað yrði flutt inn hrátt kjöt. Það kann vel að vera. Þetta eru sömu rökin og ýmsir þeir sem standa með mér í skoðanaskóla varðandi Evrópusambandið hafa gagnvart þeim máflutningi að við náum ekki árangri í viðræðum okkar við Evrópusambandið á landbúnaðarsviðinu. Ég er þeirrar skoðunar að sóknarfærin í samningum við Evrópusambandið séu miklu meiri á sviði landbúnaðar en forustumenn í landbúnaði gefa sér. Ég tel að staða landbúnaðarins sé betri en margir hafa ályktað að hún sé til þess að standast þá samkeppni sem kynni af slíku að leiða. Þá tek ég það líka skýrt fram að þau rök sem ég taldi að við gætum notað sem skjöld okkur til varnar ef ráðist yrði í slíkar viðræður við Bandaríkin yrðu og verða að sjálfsögðu notuð í viðræðum við Evrópusambandið. Við Íslendingar búum við sérstakar aðstæður. Við þurfum á fæðuöryggi að halda. Evrópusambandið hefur gert það að forgangsatriði fyrir einstakar þjóðir sínar. Við erum fjarri matarkistum heimsins. Við erum úr alfaraleið. Ef það er einhver þjóð sem þarf á skotheldu fæðuöryggi að halda, ef kemur til náttúruhamfara eða styrjalda, eru það Íslendingar. Við búum sömuleiðis að erfðaefni sem er einstakt og hefur verið hér frá landnámi. Það þarf að varðveita. Þetta eru rök sem ég ímynda mér að við mundum nota þegar við færum í viðræður við Bandaríkin af þeim toga sem lagt er til. Nákvæmlega sömu rökum beita menn í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Ef ég sný málinu algjörlega við, án þess að ég vilji gera hv. þingmanni upp einhver sérstök áform, má hugsanlega segja að hægt sé að tefla þessum möguleika fram gagnvart öðrum möguleikum sem ég hef sem utanríkisráðherra skákað fram á taflborðið, þ.e. samningi við Evrópusambandið. Nákvæmlega þetta eru rökin fyrir því að það er í lagi frá sjónarhóli hv. þingmanns að sækja um aðild að Evrópusambandinu Hann heldur því fram, samkvæmt greinargerðinni og ágætri ræðu hans áðan, að íslenskur landbúnaður geti staðið í samkeppni af þessu tagi. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður ætlist til þess að við fáum að flytja út okkar unnu vörur, hugsanlega hráar, á Bandaríkjamarkað án þess að þeir geri kröfu um slíkt gagmkvæmni. En ef íslenskur landbúnaður getur staðið í samkeppni við bandaríska markaðinn, hvers vegna ekki við hinn evrópska? Rökin sem hv. þingmaður notar fyrir ávinningnum af því að tengjast Bandaríkjunum sterkari viðskiptaböndum eru nákvæmlega þau sömu og hægt er að nota fyrir því að tengjast Evrópusambandinu viðlíka böndum. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu hv. þingmanns og bið hann að fyrirgefa að ég skuli hafa teygt hana út í umræðu um Evrópusambandið. Það var ekki gert til að gera lítið úr tillögu hv. þingmanns, heldur einungis til að benda honum á að hann er með mati sínu að tefla fram rökum sem hægt er að nota fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hann er í reynd að leggja fram rök frá sjónarhóli landbúnaðarins sem eru nákvæmlega hin sömu og ýmsir, þar á meðal ég, hafa sagt að menn eigi að skoða að því er varðar landbúnaðarhlið slíkra viðræðna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið og verð að játa að ég hef ekki náð að fylgjast með umræðunni þar sem við þingmenn Suðurkjördæmis tókum á móti 50 Suðurnesjamönnum í kaffi sem stóðu hér fyrir utan og voru að mótmæla. Það varð til þess að ég náði ekki að fylgjast með umræðunni. En ég vildi koma og þakka hv. þingmanni Birgi Þórarinssyni fyrir það frumkvæði að leggja fram þessa þingsályktunartillögu sem mér gafst kostur á að vera meðflutningsmaður að og ég vildi ítreka stuðning minn við þetta mál. Ég tel afar mikilvægt í allri umræðu um Evrópusambandið og aðildarviðræður hvar svo sem menn standa í þeim efnum, hvort sem þeir eru með eða á móti, að við gleymum ekki að það eru til fleiri lönd en Evrópulöndin og að við lítum sérstaklega vestur. Þess vegna finnst mér þessi tillaga til þingsályktunar um fríverslun við Bandaríkin vera af hinu góða og minna okkur á að þar liggja ýmis tækifæri. Ég vann fyrir mörgum árum sem viðskiptafulltrúi Íslands í Bandaríkjunum og veit það og þekki af dvöl minni þar að mikill áhugi er í Bandaríkjunum fyrir ýmsum viðskiptum við Ísland. Ég efast því ekki um ef svona fríverslunarsamningur yrði gerður að hann yrði til þess að efla og styrkja það góða samband sem við höfum við Bandaríkin. Ég ætlaði ekki að lengja umræðuna en vildi ítreka stuðning minn við þessa góðu tillögu.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra hlý orð í minn garð og velvild og þau ánægjulegu samskipti sem við höfum átt þann stutta tíma sem ég hef verið hér. Varðandi það sem hæstv. ráðherra kom inn á þá er það þannig þegar maður leggur vinnu í að undirbúa sig fyrir svona þingsályktunartillögu að maður reynir að afla sér sem bestra upplýsinga. Í því sambandi vil ég nefna að ég átti mjög góð samtöl við starfsmenn utanríkisráðuneytisins hér heima og ekki síst átti ég síðan samtöl við einn af aðstoðarmönnum öldungadeildarþingmannsins Johns Kerrys í Bandaríkjunum og bar undir hann hvernig viðtökur við fengjum ef við óskuðum eftir slíkum viðræðum. Það er ekki síst á þeim forsendum sem ég ákvað að leggja þessa tillögu fram að viðmótið var jákvætt. Ég þekki það sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi varðandi þær kröfur sem Bandaríkin hafa gert í svona samningaviðræðum og horfi ég sérstaklega til þess að Sviss óskaði eftir slíkum viðræðum og þær strönduðu m.a. á ákveðnum kröfum. En í ljósi þessa ágæta samtals sem ég átti við einstakling á Bandaríkjaþingi ákvað ég að fara þessa leið. Ég hef lagt á það áherslu í þessu sambandi að við leitum allra leiða til að styrkja stoðir íslensks efnahagslífs og horfa til Bandaríkjanna í þeim efnum. Það eru teikn á lofti um að þeir vilji bæta samskiptin, eins og ég nefndi áðan og er í greinargerðinni. Við eigum að nýta okkur það. Svo á náttúrlega aldrei í samningagerð sem þessari að útiloka neitt fyrir fram. Menn eiga ekki að hugsa sem svo að það þýði ekkert að fara í svona viðræður af því að settar verði fram einhverjar kröfur sem við getum ekki mætt. Með þannig hugarfari held ég að við eigum ekki að nálgast þessa hluti. Ég ræddi einnig við formann Bændasamtakanna um tillögu mína og átti við hann gott og jákvætt spjall. Í ljósi alls þessa leit tillagan dagsins ljós og ég vona að hún fái góðar umræður í þinginu.

Frú forseti. Ég tek skýrt fram að ég geri engar athugasemdir við að hv. þingmaður hafi flutt þessa tillögu. Ég sagði í ræðu minni áðan að hún væri jákvæð og ég fagnaði því alltaf þegar þingmenn úr hvaða flokki sem er horfðu til framtíðar. Sannarlega liggja í þessu tækifæri og vissulega væri gott ef hægt væri að gera slíkan samning. Það sem ég rakti hins vegar er ekki af eigin reynslu heldur það sem embættismenn mínir, sem hafa staðið í þessu í gegnum árin og hafa tengsl við EFTA, hafa tjáð mér. Þeir hafa sagt mér að Bandaríkin hafi á undanförnum árum margsinnis gefið til kynna í viðræðum að þau hafi ekki mikinn áhuga vegna þess að viðskiptahagsmunir séu takmarkaðir. Hverjir eru þá hagsmunir okkar af þessu? Bandaríkin eru mjög mikilvægur útflutningsmarkaður fyrir íslenskar afurðir. Ef við skoðum t.d. árið 2009 þá nam vöruútflutningur til Bandaríkjanna ekki nema 3,9% af heildarútflutningi. Ég veit af því að hv. þingmaður er búinn að skoða þetta mál að hann veit að útflutningur okkar til Evrópusambandsríkjanna var 83,5%. Ég er viss um að þetta er í greinargerð hans, ég hef ekki lesið hana nákvæmlega, en þar sjá menn afstöðu þessara hagsmuna. Það liggur sem sagt líka fyrir að Bandaríkjamenn hafa tjáð á fundum embættismanna þeirra og EFTA sem sannarlega voru haldnir upp að 2005, ekki síðustu fimm árin, að forsendan af þeirra hálfu væri markaðsaðgangur fyrir landbúnaðarvörur, þar með talið það sem við á Íslandi lítum á í samningum okkar sem viðkvæmar landbúnaðarafurðir. Þegar við segjum „viðkvæmar“ erum við að hugsa til hagsmuna innlends landbúnaðar, þar á meðal kjöts, svo að það komi skýrt fram. Það var sú skýra afstaða Bandaríkjanna varðandi markaðsaðgang fyrir landbúnaðarvörur sem leiddi til þess að ekki hefur verið talið raunhæft af hálfu EFTA-ríkjanna eða Íslands að óska eftir formlegum fríverslunarviðræðum við Bandaríkin. Ég gat þess að slíkar kannanir eða þreifingar hefðu ekki átt sér stað svo mér sé kunnugt um eftir 2005, en á þeim tíma hefur hins vegar önnur þjóð okkur skyld, Sviss, sem við vinnum með, leitað hófanna um þetta og komist að sömu niðurstöðu. Það var þessi skýra afstaða Bandaríkjamanna varðandi aðgang fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir flokka líka sem viðkvæmar sem leiddi til þess að af hálfu Svisslendinga að ekki var talin forsenda til að halda áfram frekari viðræðum.

Virðulegi forseti. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Ég flyt frumvarp til laga um lagaskrifstofu Alþingis á þingskjali 50. Flutningsmenn frumvarpsins með mér eru Baldvin Jónsson, Eygló Harðardóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þórhallsson, Margrét Tryggvadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Siv Friðleifsdóttir og Þór Saari. Ég hef verið talsmaður þess að lagasetning á Alþingi verði betrumbætt, að henni verði komið á þann stað sem við getum verið stolt af í samanburði við aðrar þjóðir. Frá því ég settist á þing hef ég séð og reynt á eigin skinni að hér er oft mikil fljótaskrift á lagasetningum. Frumvörp koma inn í þingið óyfirlesin og stangast jafnvel á við önnur lög, stjórnarskrá, alþjóðasamninga og annað, þannig að þau eru vart þingtæk. Til gamans má geta þess að ég lenti sjálf í þessu fyrr í vikunni þar sem ég var fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu, að setja ákveðið mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sex þingmenn auk mín voru búnir að lesa þingsályktunartillöguna yfir. Hún var búin að fara í gegnum nefndasvið þingsins. Þingsályktunartillagan var komin með málsnúmer og enginn hreyfði mótmælum við því að þetta rækist á önnur lög. Svo kemur í ljós þegar búið er að dreifa þessu í þinginu að það er galli í þingsályktunartillögunni. Þriggja mánaða markið sem þurfti að lágmarki til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu hafði gleymst. Þetta er gott dæmi til að benda á nauðsyn þess að stofna lagaskrifstofu Alþingis. Svona koma mál inn í þingið sem tæpast standast og eru vart þingtæk. Þess vegna verðum við að fá lagaskrifstofu þar sem þekkingin verður í húsinu. Við skulum reyna að taka höndum saman um frumvarpið og fá það samþykkt. Ef við ætlum að ná þjóðinni á fætur verða lögin í samfélaginu að vera í lagi. Ég fullyrti það þegar ég flutti framsöguræðuna að frumvarpinu á síðasta þingi að slök lagasetning væri e.t.v. ástæða þess, eða við skulum segja hluti þess, að hér hrundi allt á haustdögum 2008. Farið var með frumvörp og þingsályktunartillögur inn í þingið sem voru jafnvel skrifuð og samin á skrifstofum hjá hagsmunaaðilum úti í bæ. Síðan komu sömu hagsmunaaðilar á nefndarfundi, til þingmanna, og héldu áfram áróðri sínum fyrir því sem þeir vildu ná í gegn í frumvarpinu. Svo varð þetta allt saman að lögum. Við verðum að spyrna við fótum. Við verðum að gera þetta vel. Þar sem við erum sífellt að bera okkur saman við Norðurlöndin erum við mikill eftirbátur að þessu leyti. Norska þjóðþingið og ráðuneytin eru með lagaskrifstofur til þess að óhöpp af þessu tagi gerist ekki. Sem dæmi má nefna hvað Danir tóku því alvarlega á sínum tíma þegar sett voru lög sem brutu í bága við danska stjórnarskrá. Þá var lagaskrifstofa sett á fót. Síðan hefur ekki komið upp viðlíka mál því netið er svo þéttriðið í danska þinginu að þar koma aðeins inn þingmál sem standast kröfur löggjafans. Hér á landi er löng hefð fyrir meirihlutastjórnum með örfáum undantekningum þó. Það gerir framkvæmdarvaldið sterkt gagnvart löggjafanum og þá er meiri hætta á óvandaðri lagasetningu. Í krafti meirihlutavaldsins á þingi er hægt að koma nánast hverju sem er inn í þingið. Í annað skipti í dag nefni ég dæmi um Icesave-frumvarpið sem varð að lögum. Forsetinn synjaði því, þar höfðum við öryggisventil. Það sáu allir hvað málið var gallað frá upphafi og þjóðin felldi það með eftirminnilegum hætti 98:2 í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þarna var mál sem gekk gegn reglum um lagasetningu, gekk gegn siðferðisvitund þjóðarinnar. Enda var um mikla skuldbindingar að ræða fyrir íslensku þjóðina. Síðan hefur komið í ljós að samningurinn stóðst enga skoðun því þegar forsetinn hafnaði samningnum lá betri samningur á borðinu. Það er þetta sem við þurfum að passa upp á. Í kjölfarið gerðist merkilegur hlutur. Ég ásamt fleiri þingmönnum lagði fram frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis til að styrkja löggjafann og aðgreina frá framkvæmdarvaldinu. Framkvæmdarvaldið hefur ógnartök á þinginu. Það sannaðist í dag þegar breytingartillaga að þjóðaratkvæðagreiðslulögunum sem ég lagði fram komst ekki á dagskrá þingsins vegna hluta sem við höfum farið yfir. Þarna þurfum við að skilja á milli. Það sem gerðist eftir að ég lagði fram frumvarpið í sumar, ásamt fleiri þingmönnum, var að forsætisráðuneytið tók sig til og stofnaði sína eigin lagaskrifstofu. Það var eftir að frumvarpið sem nú er til umfjöllunar í annað sinn var komið fram. Það gerðist þannig að hæstv. forsætisráðherra ákvað að setja á stofn lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu. Þar eru þrír starfsmenn. Það vantar ekki fjármagnið hjá framkvæmdarvaldinu að grípa inn í, en það er ekki það sem við biðjum um. Við, flutningsmenn frumvarpsins, erum ekki að biðja um að stofnuð verði lagaskrifstofa í ráðuneytunum. Framkvæmdarvaldið er nú þegar of sterkt og löggjafinn of veikur gagnvart því. Við förum fram á að fá þessa stofnun flutta hingað niður á Alþingi, í Alþingishúsið, út á nefndasvið þannig að samanburðurinn fari hérna fram. Þegar málið var tekið fyrir í allsherjarnefnd lá fyrir umsögn forsætisráðuneytisins þar sem kemur fram útlisting á því hvers vegna búið var að stofna lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins og þörfinni fyrir því að skrifstofan ætti að vera þar. Forsætisráðuneytið lagðist meira að segja svo lágt að leggja það til að þingmenn gætu sent frumvörp sín til forsætisráðuneytisins til yfirlestrar. Svo mikil samhæfing átti að vera á þessari lagaskrifstofu. Mér sýnist eitthvað hafi verið dregið í land. Það er búið að breyta þessari svokölluðu lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins. Það er búið að blanda inn í hana mannréttindum þannig að þetta heitir ekki lagaskrifstofa eins og upphaflega. Ég læt það líka vera því það vakti athygli að forsætisráðuneytið væri búið að taka valdið til sín. En þetta var aðeins um það sem ég vildi sagt hafa. Nú ætla ég að fara í söguna. Hugmyndin er alls ekki ný af nálinni. Páll Pétursson, þáverandi alþingismaður okkar framsóknarmanna, var svo framsýnn á 116. löggjafarþingi að hann lagði fram þingsályktunartillögu um að sett yrði á stofn lagaráð eða lagaskrifstofa um lögfræðileg álitaefni. Einkum það sem varðaði stjórnarskrá lýðveldisins, mannréttindi og alþjóðlegar skuldbindingar til að gæta lagasamræmis. Þarna sýndi Páll Pétursson framúrskarandi þekkingu á því að þetta væri nauðsynlegt, strax á þessum árum. Þetta var á árunum 1992–1994, enda flutti hann tillöguna á þremur löggjafarþingum sem hann fylgdi fast eftir. Því miður fékk tillagan ekki brautargengi á þessum tíma. Hún hefði betur gert það því þá værum við ekki eins illa stödd og við erum í dag ef á þessum árum hefði verið komið virt lagaráð við Alþingi. Þetta er á þeim tíma þegar umræðan um það hvort Íslendingar ættu að ganga inn í EES-samninginn stóð sem hæst. Þarna var Páll Pétursson búinn að átta sig á því að ef EES-samningurinn yrði samþykktur þyrfti að styrkja Alþingi faglega. Það þurfti á þeim tíma þegar EES-samningurinn var samþykktur. Það var ekki gert. Alþingi var hvorki styrkt faglega ná fjárhagslega á þessum árum og við erum að súpa seyðið af því í dag. Ég fullyrði það, frú forseti. Málið var síðan endurvakið á 126. löggjafarþingi. Þá var talið að stofna þyrfti lagaráð. Það voru hvorki meira né minna en þáverandi þingmaður Bryndís Hlöðversdóttir, sem nú er lagaprófessor á Bifröst, hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, og Lúðvík Bergvinsson héraðsdómslögmaður. Þarna voru þessir einstaklingar búnir að átta sig á því að við þetta yrði ekki unað. Hér yrði að koma með afgerandi hætti faglegt ráð til þess að vera alþingismönnum til aðstoðar og yfirfara frumvörp og þingsályktunartillögur áður en þær yrðu lagðar fyrir þingið. Þau skoðuðu líka Norðurlöndin, sem við berum okkur svo oft saman við, þar eru við sum dómsmálaráðuneytin lagaskrifstofur eða lágaráð. Þingmennirnir mátu það svo að ekki ætti að vera lagaskrifstofa við Stjórnarráðið, heldur Alþingi. Nú hef ég farið í gegnum söguna 1994, í kringum 2000 og núna. Þetta er rúmlega 15 ára gömul hugmynd sem þingmenn margra flokka hafa komið að og nú er mál að láta til skarar skríða. Gera þetta að veruleika þannig að við getum eflt okkur sem þjóð og eflt okkur í framtíðinni að við höfum þann örugga lagaramma sem við þurfum. Nóg er nú álagið samt á dómstóla. Nóg er álagið á umboðsmanni Alþingis þótt ekki sé verið að búa til slæma afurð sem stoppar hjá þessum aðilum. Eins og við vitum hefur álagið á umboðsmanni Alþingis aldrei verið meira. Hann hefur hátt á annað hundrað mál til rannsóknar og frumkvæðisathugunar á hverju ári vegna galla og yfirsjóna í löggjöfinni. Hliðarparturinn af þessu er sá að Alþingi á alls ekki að starfa á nóttunni, eins og kom í ljós í umræðunni í vikunni. Ákveðin frumvörp voru samþykkt milli klukkan fjögur og fimm aðfaranótt 17. júní. Þetta er annað sem við þurfum að breyta og bæta en er ekki hluti af þessum frumvarpsdrögum. Ég hvet forseta þingsins að beita sér í að laga þetta, því það er ekki nokkur hemja að alþingismenn setji lög undir morgun því að þá er enn meiri hætta á mistökum, sér í lagi ef frumvörpin og þingsályktunartillögurnar eru ekki nógu vel unnar. Mistökin geta legið víða. Ég legg þetta fram, frú forseti, og óska eftir því að frumvarpið fari til allsherjarnefndar og fái þar skjóta og góða afgreiðslu. Málið fer síðan til umsagnar þannig að ég vonast til að það komi fljótlega í 2. umr.