Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er verið að byrja nýjan fund á nýjum degi með ekki fleiri þingmenn en svo að þeir eru teljandi á fingrum annarrar handar. 

Forseta finnst í sjálfu sér ekkert athugavert við það að hefja fundinn. Það hefur engin samþykkt verið gerð af hálfu þingsins og það stendur ekki til að svo verði á þessum þingfundi. Þingmenn eru nú óðar að mæta í þinghús. Það mál sem er fyrst tekið fyrir hefur áður verið á dagskrá og þetta er framhaldsumræða. Þeir þingmenn sem eru á mælendaskrá eru mættir og forseti mun því halda sig við það að taka fyrsta mál á dagskrá sem er Lyfjaverslun ríkisins. Forseti vill taka það fram að hæstv. fjmrh. er rétt ókominn í hús.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst gera athugasemd við það, eins og kom fram hjá hæstv. forseta, að ráðherrann sem þetta mál varðar er ekki kominn í hús og í öðru lagi, sem ég gerði einmitt athugasemd við þegar verið var að ræða þetta mál síðast, að framsögumaður nál. er heldur ekki viðstaddur. Ég vildi því leyfa mér að fara þess á leit við forseta að hinkra með þessa umræðu þar til frsm. nál., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, verður viðstaddur líka. Getur forseti upplýst hvort hann er alveg að koma í hús?

Hv. 5. þm. Norðurl. v., sem mun vera frsm. sameiginlegs nál. í þessu máli, er ekki í þinghúsinu. Forseti hefur óljósar fregnir af því að hann muni vera erlendis, en þar sem hér er um sameiginlegt nál. að ráða þá telur forseti kannski ekki óeðlilegt að umræðan geti farið fram þrátt fyrir þetta. En hæstv. fjmrh. er kominn í þinghúsið og mun birtast hér innan tíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar upplýsingar. Ég sé að hæstv. ráðherra er að ganga í hús, en mér þykir það mjög miður ef hv. frsm. nál. er ekki viðstaddur því að hann tók verulegan þátt í upphafi 2. umr. og ég á ýmislegt vantalað við hann líka vegna þeirra ummæla sem hann lét falla ásamt raunar fleirum. Ég veit ekki hvort hægt er á þessu stigi að ljúka umræðunni eins og ég veit að stefnt er að í dag ef frsm. sem tók virkan þátt í umræðunni fyrr verður ekki viðstaddur. Ég ætla þó að hefja mál mitt þar sem ég sé að hæstv. ráðherra er kominn. Er þá fyrst til þess að taka að hér er hefðbundið frv. sem er til að fullnægja einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. að stofna hlutafélag um Lyfjaverslun ríkisins og heimild til sölu hlutabréfa í því félagi. Það höfðu raunar náðst fram í vinnu nefndarinnar ýmsar breytingar á frv. sem m.a. fela það í sér að 4. gr. breytist eins og hér stendur, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. er heimilt að selja hlutabréf ríkissjóðs að öllu leyti eða að hluta.`` Það er í brtt. nú að fjmrh. er heimilt að selja helming hlutabréfanna og sala hins helmingsins er síðan háð samþykki Alþingis. Þótt þetta sé vissulega breyting til bóta þá tel ég tæplega nóg að gert þar sem leyft er að selja helminginn fljótlega um leið og búið er að gera þetta fyrirtæki að hlutafélagi. Við höfum fyrir okkur hvernig fór með sölu á hlutabréfum í SR-mjöli en frv. um það, sem varð að lögum, kvað á um að fjmrh. væri leyft að selja og tók ekki nema tvær til þrjár vikur þangað til farið var að undirbúa sölu sem gekk síðan fram fyrir síðustu áramót eins og mönnum er í fersku minni. Þá er 3. gr. þessa frv. einnig mjög athugaverð þar sem í henni er kveðið á um að ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, eigi ekki við um þá starfsmenn sem séu í dag fastráðnir starfsmenn Lyfjaverslunar og hafi verið boðin sambærileg staða hjá hinu nýja félagi. Það er nokkuð teygjanlegt hvað er sambærileg staða og fyrir utan það að ákvæði 3. gr. um að biðlaunaréttur sé ekki virtur fyrir slíka starfsmenn er mjög umdeilanlegt. Það er mjög umdeilanlegt að setja slíkt í lög og alltaf vera að koma með ný og ný frumvörp um einkavæðingu ýmissa fyrirtækja þar sem þessi ákvæði eru sérstaklega tilgreind, en ekki er gengið í það verk að skoða þessi mál og semja einhverja heildartillögu um það hvernig með þessi mál skuli farið ef áframhald verður á einkavæðingu ríkisstofnana. Þetta er auðvitað mikið mál fyrir starfsmenn stofnananna og rétt að geta þess að í gangi er einmitt dómsmál sem á að skera úr um þetta þar sem hér er að öllum líkindum um brot á samningum við opinbera starfsmenn að ræða. Málið sem ég vitnaði til er ekki lokið og enginn veit á þessari stundu hvernig það fer. Ég hefði því talið eðlilegt að ekki væri lokið við að afgreiða þetta frv. á meðan þessi málaferli standa yfir. Það má minna á það að nokkrir þingmenn á Alþingi hafa beðið um skýrslu um hvernig staðið var að sölunni á SR-mjöli. Fjárln. Alþingis hefur einnig beðið um skýrslu Ríkisendurskoðunar um það mál og hvorugt þetta er framkvæmt. Við fáum ekki skýrslu Ríkisendurskoðunar og það hefur ekki enn verið orðið við því að leggja fram skýrslu um málið á Alþingi þótt þingmenn hafi lagt fram þingmál um það og einmitt verið vitnað til þess að í gangi sé dómsmál um þetta sama mál og á meðan verið sé að fjalla um það í dómskerfinu sé mjög óeðlilegt að leggja það fram á Alþingi. Það er þá einkennilegt að á sama tíma skuli hæstv. fjmrh. leggja mikla áherslu á það að koma þessu mál í gegn þrátt fyrir að einmitt sé í gangi dómsmál. Ég hélt satt að segja að ríkissjóður væri búinn að fá á sig stór áföll í sambandi við dóma vegna brota á samningum við opinbera starfsmenn. Það nægir að minna á dóm sem gekk vegna BHMR, dóm sem gekk vegna flugumferðarstjóra og fleiri er hægt að nefna. Oft og tíðum hefur því ríkissjóður farið illa út úr því að vera með mál sem hafa farið þannig í dómskerfinu einmitt vegna brota á samningum sem ríkið hefur gert. Þess vegna teldi ég fulla ástæðu til að bíða með þetta mál þar til dómsmálinu er lokið. Það er ekkert hlaupið að því að leysa úr slíkum málum, þetta eru mjög stór mál og mér finnst ekki rétt að rjúka til að afgreiða þetta frv. þegar vitað er um bæði önnur mál sem hafa gengið og kostað ríkið stórfé og síðan að sambærilegt mál er í gangi sem getur haft áhrif á það hvort það stenst að samþykkja þetta frv. á Alþingi sem lög. Það er endalaust hægt að halda áfram að ræða um ýmis atriði í sambandi við einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. Því miður hefur oft og tíðum verið þannig, að manni sýnist, að einkavæðingarstefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki hagsmuni borgaranna, hagsmuni ríkissjóðs og hagsmuni þjóðfélagsins yfirleitt að leiðarljósi heldur er fyrst og fremst trúarbrögð. Það á að einkavæða og það er alveg sama hvað það kostar fyrir borgarana, fyrir launþegana og jafnvel fyrir okkar sameiginlega sjóð. Það er hægt að nefna í því sambandi hvernig farið hefur með einkavæðingu Strætisvagna Reykjavíkur þar sem klúðrað hefur verið þeirri framkvæmd og ekki séð fyrir endann á því enn þá hvernig því máli muni ljúka. Það er dæmigert klúður á einkavæðingu sem þar átti sér stað og trúlega endar það með því og vonandi endar það með því að það fyrirtæki verður fært í fyrra horf því að þó að meiri hluti borgarstjórnar, sem nú ræður ferðinni, sé að reyna að bæta þar um ýmislegt sem farið hefur illa í þeirri málsmeðferð þá virðist það samt sem áður ekki nægja til þess að menn sjái að einkavæðingarstefnan sé eitthvað sem þarf að skoða á annan hátt en hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera. Hæstv. ríkisstjórn heldur enn þá áfram að framfylgja þeim trúarbrögðum sínum um það að einkavæðing skuli það vera og ekkert annað. Ef þetta frv. verður samþykkt þyrfti ýmislegt að liggja fyrir um það hvernig á að standa að sölunni. Hver verður það sem sér um sölu á fyrirtækinu? Hver verðleggur fyrirtækið? Okkar sameiginlegi sjóður, ríkissjóður, hefur lagt fram allmikla fjármuni síðustu tvö árin til uppbyggingar á þessu fyrirtæki. Það er því búið að gera þetta fyrirtæki nánast mjög vel búið. Það er búið að leggja hundruð milljóna í það til þess að gera fyrirtækið, eins og hæstv. ráðherra hefur sagt, þannig úr garði að það sé góð söluvara. Það væri þá ekki úr vegi að við umræðuna um frv. kæmi það fram hvert verð þessa fyrirtækis ætti að vera. Það hlýtur að vera hægt að gera þá markaðskönnun að menn viti hvað ríkissjóður á að fá fyrir þetta fyrirtæki, að það fari ekki á svipaðan hátt og fór með SR-mjöl. Ríkissjóður vann að því að bæta úr ýmsu út um landið þar sem Síldarverksmiðjurnar voru starfræktar. Miklir fjármunir voru lagðir í að halda þeim við og fara þar eftir nútímatæknivæðingu en síðan þegar SR-mjöl er selt er þeim sem það kaupa nánast gefnir peningar, hundruð milljóna, til þess að þeir fáist til að kaupa fyrirtækið. Er það kannski eitthvað svipað sem á að gera núna með Lyfjaverslun ríkisins? Verður það svo eftir á þegar búið er að selja fyrirtækið að í ljós kemur að þar hafi ríkissjóður afskrifað hundruð milljóna, látið einhverja einkavæðingarpostula fá fyrirtækið í hendur, jafnvel þannig að verið sé að brjóta samkeppnislög ef þau fyrirtæki sem sterkust eru á markaðnum kaupa fyrirtækið og síðan verður ríkissjóður af þeim tekjum sem Lyfjaverslunin hefur skilað í ríkissjóð, því að hún hefur verið rekin með hagnaði undanfarin ár og þess vegna horfa sjálfsagt nokkrir einkavæðingarpostular til þess að þeir geti haft dálítið upp úr því að kaupa fyrirtækið. Ég skil það vel að hæstv. fjmrh. sé það mjög umhugað að koma frv. áfram þar sem, eins og ég hef sagt áður, þetta er dæmigert einkavæðingarfrv. þar sem enginn veit hvernig með það verður farið við söluna en nánast trúarbrögð að fyrirtækið, sem er þó allvel rekið, verði ekki lengur í eigu ríkissjóðs. Við höfum horft upp á það undanfarið og nærtækt að nefna fleiri fyrirtæki en SR-mjöl þar sem einkavæðing hefur mistekist á margan hátt. Hér hefur oft verið vitnað í Bifreiðaskoðun ríkisins og ég ætla að gera það einu sinni enn. Það var talið mjög gott mál á sínum tíma að einkavæða Bifreiðaskoðun ríkisins og þeir sem studdu það þá, og það gerði raunar nokkrir fulltrúar Kvennalistans, álitu að með því væri verið að færa einokun ríkisins sem þá var yfir til almenna markaðarins, að bifreiðaverkstæðin tækju að sér að skoða bíla framvegis og ríkið hefði ekki lengur einokun á því. Það fór ekki aldeilis á þann veginn heldur var það þannig að eitt fyrirtæki tók áfram að sér þá framkvæmd þó það héti ekki lengur Bifreiðaskoðun ríkisins. Ég ætla svo sem ekki að rekja það frekar, aðeins að nefna það í framhaldi af umræðunni um þetta. Það hefur oft verið farið í það hér og menn kannast við þá umræðu. En það sem stingur yfirleitt í augun þegar verið er að selja ríkisfyrirtæki er þegar það eru fyrirtæki sem eru þokkalega vel rekin og maður sér ekki fram á að þau verði neitt betur rekin eða þjóni betur því sem þau eiga að gera þó þau séu einkavædd og seld. Fyrir utan það að ríkið verður oft og tíðum að greiða með þessum fyrirtækjum til þess að selja þau og verður jafnframt af tekjum sem rekstur þeirra skilaði inn í ríkissjóð en þeir sem kaupa það fá aftur á móti greiddan arð og arður er skattfrjáls að hluta til. Og venjulega gæta fyrirtækin þess sem eru að greiða arð að þau séu ekki að greiða hærri arð en sem er skattfrjáls þannig að ekki fær ríkið neinar tekjur af því. Það er t.d. mjög merkileg aðferð kaupenda SR-mjöls. Þeir eiga fyrirtækið í einn dag á síðasta ári, keyptu það 30. des., og þeir geta síðan greitt sjálfum sér út arð fyrir þennan eina dag á árinu á næsta ári á eftir.  Ég hélt að ríkissjóður væri búinn að fá á sig alveg nægilegt af athugasemdum í sambandi við söluna á SR-mjöli og fleiru. Það má nefna Þormóð ramma sem hér var nokkuð í umræðunni um daginn þegar var verið að ræða frv. við 2. umr.

Það var miklu betra mál.

Að vísu segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að það hafi verið miklu betra mál. Ég er honum reyndar ekki sammála. Vel má vera að það hafi verið nauðsynlegt á sínum tíma að gera þarna ákveðnar breytingar en ég tel að það hefði átt að standa þannig að þeim samningum að þegar það fyrirtæki færi að skila af sér hagnaði þá væru greiddar einhverjar skuldir til baka til hinna almennu sjóða sem höfðu tekið á sig ómældar fjárhæðir áður. Það er kannski spurning hvernig hægt er að standa að því í framtíðinni þegar ríkið er búið að afskrifa miklar skuldir hjá fyrirtækjum þegar það horfir ekki fram á annað en það verði að gera það, hvort ekki þurfi að setja einhverja varnagla þannig að ef fyrirtækin fara síðan að bera sig og eru rekinn með hagnað og geta jafnvel greitt mikinn arð þá fái ríkissjóður eitthvað aftur af þeim skuldum sem hann hafði áður gefið eftir. Það getur vel verið að það þurfi lagabreytingu til þess og annað frv. en við erum að ræða. Í umræðunni um þetta mál fyrir nokkrum dögum var viðstaddur frsm. nál., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem nú er ekki staddur á landinu. Ég verð vissulega að lýsa því yfir að ég sakna hans viðveru því það er ýmislegt sem hefði þurft að spjalla um við hann. Þar meira að segja leyfði hann sér að vera með ásakanir á hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur sem þá var ekki viðstödd en var með varamann inni sem ekki var nægilega kunnugur því máli sem var verið að ræða. Enda hafði þetta mál verið afgreitt út úr nefnd fyrir allt að tveim mánuðum síðan. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sem nú er fjarverandi, leyfði sér að fullyrða að það sem hefði gerst frá því að frv. var afgreitt , stefnubreyting hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur, fyndist honum mjög furðulegt og ekki í samræmi við hennar starfshætti. En ég get fullvissað hann um það, ef hann á eftir að lesa þetta, og er, eins og ég segi, mjög slæmt að hann skuli ekki vera viðstaddur, að það var algerlega hennar eigin ákvörðun að breyta þeim fyrirvara sem hún hafði við þetta frv. í að vera í andstöðu við það þar sem á þeim tveimur mánuðum frá því að nál. var afgreitt út úr efh.- og viðskn. hafði hún m.a. verið að fjalla um einkavæðingarfrv. um Áburðarverksmiðju ríkisins í annarri nefnd. Þar kom ýmislegt það fram sem ekki hafði komið fram við umræðuna og umfjöllunina í hv. efh.- og viðskn. Ég hygg því að hún hafi við þá umfjöllun gert sér ljóst að svo margir annmarkar væru á frv. um Lyfjaverslunina að ekki væri hægt að standa að því að greiða atkvæði með því. En þessir tveir hv. þm. eru ekki viðstaddir, hvorki hv. þm. Vilhjálmur Egilsson né hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir.  
            

Má ég biðja hv. þm. að hætta þessum frammíköllum.

Þessir tveir hv. þm. eru hvorugir viðstaddir og tæpast hægt að ljúka þessari umræðu nema þau séu hér viðstödd. Ég verð að lýsa því yfir, virðulegi forseti, að ég sé ekki annað en að það verði mjög erfitt. A.m.k. vil ég fara fram á það til vara að 3. umr. um þetta mál hefjist ekki fyrr en þau eru bæði viðstödd á þingfundi. Virðulegi forseti. Ég hef komið fram með þau aðalatriði sem ég tel að séu athugaverð við frv. Það er að sjálfsögðu hægt að tala um það miklu lengur ef maður vildi fara nákvæmlega í ýmislegt það sem gerst hefur í sambandi við einkavæðingu ríkisins. En þar sem ég veit að margir eru á mælendaskrá og þetta er mín fyrri ræða þá hef ég að sjálfsögðu möguleika á því að koma með frekari athugasemdir síðar og læt því lokið máli mínu að sinni.

Virðulegur forseti. Það er nú óþarfi að fara mörgum orðum um þessa ræðu. Hún var nánast flutt um daginn líka. Það eru sömu efnisatriðin og fram koma aftur og aftur í þessari umræðu. Ég vil aðeins taka það fram að málaferli eiga ekki að fresta þessum frv. sem fyrir liggja. Það er ágreiningur um 14. gr. laganna frá 1954. Það vita þeir sem um þau mál hafa fjallað, annars vegar fyrir hönd ríkisvaldsins og hins vegar fyrir hönd viðsemjenda þeirra og þá sérstaklega forráðamenn BSRB sem hafa aðra skoðun á því hvað 14. gr. inniheldur og hvað ekki, þ.e. þegar tekið er tillit til þeirra réttinda sem þar er minnst á, hvort þau safnast upp eða eru réttindi af öðrum toga. Um það ætla ég ekki að ræða hérna frekar. Það er hárrétt að frsm. er ekki við þessa umræðu og reyndar vantar þann þingmann sem hrökk frá sinni álitsgerð en ég minni á að 3. umr. er eftir og ég hvet hv. þm. ekki síst í ljósi þess að hinn 2. mars var nál. undirritað að reyna að ljúka þessari umræðu. Það má vera að við 3. umr. verði ég að flytja eða nefndin eftir atvikum brtt. og fresta gildistöku málsins því 1. maí dugar varla þar sem nú er kominn miður apríl en gert hafði verið ráð fyrir því í upphafi að þetta mál afgreiddist fyrir páska. Þetta vildi ég að kæmi hér fram ef það mætti skýra málið að nokkru leyti og flýta kannski fyrir okkur í 2. umr. málsins. Mín vegna mætti þá 3. umr. bíða þar til hv. þm. sem nefndir voru til sögunnar eru komnir og geta tekið þátt í þeirri umræðu sem þá verður.

Virðulegi forseti. Hvað varðar það að hér sé verið að flytja sífellt sömu ræðuna þá er það auðvitað þannig að við stjórnarandstöðuþingmenn erum að reyna að koma okkar sjónarmiðum á framfæri og reyna að hafa áhrif til góðs á hæstv. ríkisstjórn þar sem þetta frv. snertir hagsmuni mjög margra eins og ég nefndi áðan, bæði borgaranna og ríkissjóðs í heild. Hér er mjög stórt mál um að ræða. Hvað það varðar að hægt sé að halda áfram með mál þó það snerti dómsmál þá mundi ég varpa þeirri spurningu fram til hæstv. ráðherra hvort við í hv. fjárln. getum þá ekki farið að fá skýrslu Ríkisendurskoðunar um sölu SR-mjöls ef alveg er hægt að hafa bæði þingmál og dómsmál í gangi samhliða. En hvað varðar það að fresta þessari umræðu þá fór ég fram á að frestað yrði 2. umr. en ég skal svo sem ekki leggja mikla áherslu á það ef hæstv. ráðherra er því hlynntur að við getum beðið með 3. umr. þar til þeir tveir þingmenn sem ég nefndi áðan verða viðstaddir. Ég tel þó nokkurn ávinning að því.

Virðulegi forseti. Það er ekki neitt andsvar af minni hálfu. Ég vil bara taka undir þau sjónarmið sem hér komu fram og met það mikils sem kom fram hjá hv. þm. að hægt sé að ljúka þessari umræðu fyrst en að fresta 3. umr. þar til hv. þm. sem þurfa að taka þátt í umræðunni eru viðstaddir.

Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um eitt af einkavæðingarfrv. ríkisstjórnarinnar. Það verður nú að segjast alveg eins og er að þó ég sé ekki þeirrar skoðunar að ríkið eigi að vera mikið í atvinnurekstri umfram það sem nauðsynlegt er vegna hlutverks ríkisins varðandi þjónustu við þegnana, þá finnst mér afar slæmt að núv. ríkisstjórn er búin að halda þannig á málum að það er með sanni hægt að segja að hún hafi komið óorði á einkavæðinguna. Það er stundum sagt að rónarnir hafi komið óorði á brennivínið og ég held að það megi alveg eins segja að núv. ríkisstjórn hafi komið óorði á einkavæðingu. Þannig hefur verið staðið að málum. 
             En ég ætla að gera grein fyrir fyrirvara okkar framsóknarmanna við það nál. sem hér hefur verið lagt fram. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að ég býst við að minn fyrrvari sé ekki alveg eins stór og mikill eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. þannig að það er ekki víst að ég þurfi einn og hálfan tíma til þess að gera grein fyrir honum.  En fyrirvari okkar framsóknarmanna sem skrifum upp á þetta byggist fyrst og fremst á því sem varðar málefni ríkisstarfsmanna. Annars vegar varðandi lífeyrisréttindi og hins vegar varðandi biðlaun. Það er ekki vansalaust fyrir núv. hæstv. ríkisstjórn sem segist tala fyrir einkavæðingu að ekki skuli hafa verið unnið meira í því að fá lausn á þessu máli. Um þetta mál var rætt milli aðila BSRB og ríkisins á sl. hausti. Og eftir því sem okkur er tjáð voru aðilar málsins sammála um að taka upp viðræður um þetta mál og leita lausna. Það hefur komið fram hjá þeim fulltrúum ríkisstarfsmanna sem hafa komið til viðræðna við nefndina að þeir séu ekki í prinsippinu á móti einkavæðingu þar sem hún á við en skiljanlega vilji þeir aðilar tryggja að starfsmenn þeirra haldi þeim réttindum sem þeir telja að þeir eigi samningsbundið. Því miður standa mál þannig í dag að það hefur ekkert orðið úr viðræðum milli þessara aðila, milli ríkisstarfsmanna og fjmrn. varðandi þessi atriði. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh. hverju það sætir, hvernig á því stendur að ekki er farið í viðræður um þessi atriði, Ég hef nú gert grein fyrir stærsta fyrirvara okkar framsóknarmanna varðandi þetta mál. Ég mun nú gera grein fyrir því hvers vegna við ákváðum að það væri rétt af okkur að standa að afgreiðslu þessa máls en þó með fyrirvara. Ég tel sérstaka ástæðu til að gera það vegna þess að einmitt þessi starfsemi, þ.e. rekstur fyrirtækis í lyfjaiðnaði, er að mínu mati á mörkum þess sem ég tel eðlilegt að ríkið standi í. Miðað við núverandi aðstæður og þá í raun ríkisverndaðan einkarekstur sem er á lyfjamarkaðnum finnst mér á margan hátt eðlilegt að ríkið verði áfram að einhverju leyti þátttakandi í þeim leik. Það getur nefnilega að mínu mati í einstökum tilfellum stuðlað að heilbrigðari rekstri og samkeppni í vissum greinum að ríkið dragi sig ekki að fullu úr. En það er skemmst frá því að segja að frv. eins og það kom frá ríkisstjórninni var meingallað. Ég get nefnt í því sambandi að ekkert hafði verið hugað að því veigamikla hlutverki sem Lyfjaverslun ríkisins hefur gegnt varðandi birgðahald í lyfjum og á það sérstaklega við dreypilyf. Sömuleiðis virtist ekkert hafa verið hugað að því og menn ekki nánast ekki vitað af því hlutverki sem Lyfjaverslun ríkisins gegndi hvað snerti Almannavarnir ríkisins. Það leit út fyrir að það ætti að afgreiða þetta mál án þess að á nokkurn hátt væri gengið frá þessum þáttum. Það kom fram hjá yfirlyfjafræðingi Landspítalans að ef ekki yrðu gerðar neinar aðrar ráðstafanir og þetta fyrirtæki yrði selt að fullu og öllu og teldi sig þar af leiðandi ekki skuldbundið til þess að halda uppi lager til að mynda dreypilyfja, þá yrðu spítalarnir að taka það upp og sjá um þá þætti sjálfir með tilheyrandi birgðahaldi og umsjón með því og þá er að mínu mati vandséð hver hagræðingin og sparnaðurinn af þessu máli væri. Þetta leiðir hugann að því að eins og frv. var voru engin skilyrði varðandi söluna. Það var alfarið sett í hendur fjmrh. og hann gat þess vegna, á sama hátt og gert var við SR-mjöl, selt fyrirtækið fyrirvaralaust á einu bretti. Þetta var að mínu mati algerlega óásættanlegt varðandi Lyfjaverslun ríkisins þar sem, eins og ég sagði, hér er um að ræða atvinnugrein þar sem er ríkisverndaður einkarekstur. Það þarf ekki annað en skoða afkomu þeirra sem hafa starfað í þessari grein til þess að sjá hvernig þetta stendur. Það var þess vegna skoðun okkar framsóknarmanna í nefndinni að við gerðum mest gagn varðandi málefnið og stöðu þessa fyrirtækis með því að standa að afgreiðslu málsins og þá á forsendu þeirra breytingartillagna sem eru hér lagðar fram á þskj. 682 og víkja að því annars vegar að fjmrh. er einungis heimilt að selja helming hlutabréfanna í fyrirtækinu og að öðru leyti sé það háð samþykki Alþingis ef á að selja meira. Og einnig að við bætist ákvæði til bráðabirgða sem tryggi að staðið verði þannig að birgðahaldi fyrir Almannavarnir og annarri þeirri þjónustu sem Lyfjaverslunin hefur veitt að ekki verði skaði af við þessa aðgerð. Ég hef nú farið yfir forsendur þess að við framsóknarmenn í nefndinni skrifuðum undir þetta nefndarálit með fyrirvara og sömuleiðis að hverju sá fyrirvari lýtur. Ég vil að lokum varðandi þann þátt málsins ítreka það og undirstrika að það verður að fást botn í réttindi starfsmanna ríkisins við aðstæður eins og þær sem hér er verið að fjalla um. Það er alveg vonlaust að nánast öll umræða, efnisleg umræða um það hvar ríkið á að taka þátt í rekstri og hvar ekki, skuli steyta á þessu skeri. Virðulegur forseti. Ég mun í seinni hluta ræðu minnar fara nokkrum orðum almennt um einkavæðingu og það hvernig ég tel að eigi að standa að málum ef ríkisvaldið og Alþingi ákveða að þau ætli annaðhvort að breyta ríkisfyrirtæki í hlutafélag vegna þess að menn telji það hagkvæmara rekstrarform eða að menn ætli að ganga lengra og selja viðkomandi fyrirtæki eða rekstur. Ég benti á það hér áðan að svo væri komið að núv. ríkisstjórn væri búin að koma óorði á einkavæðingu.  Ég get hins vegar alveg viðurkennt þau rök að á ýmsum sviðum sé æskilegt fyrir ríkið að þau fyrirtæki sem ríkið á séu í formi hlutafélaga, en þá þurfi ekki að rugla því saman við einkavæðingu. Ég hef svolítið velt því fyrir mér í þeirri umræðu sem hefur verið undanfarið um breytingar á lögum sem snúa að rekstrarformi með framlagningu frumvarpa til nýrra laga um hlutafélög, til nýrra laga um eignarhlutafélög, sem eru í raun einfaldari gerð af hlutafélögum, þar sem hluthafarnir geta verið niður í það að vera einn. Vantar okkur ekki eitt formið enn? Þyrftum við ekki að vera með form sem héti ríkishlutafélag, sem væri þá skammstafað rhf., hlutafélag þar sem yfirlýst stefna væri að þar væri um að ræða svið sem ríkið ætlaði að vinna að áfram? Það ætlaði ekki að selja hlut í félaginu, en menn teldu að með hliðsjón af því að einhver hluti starfseminnar væri í samkeppni við aðila á hinum almenna markaði og vegna samstarfs félagsins við aðra aðila bæði innan lands og erlendis væri æskilegra að það starfaði í grundvallaratriðum eftir sama formi og önnur fyrirtæki. Ég gæti til að mynda séð fyrir mér að Póstur og sími yrði ríkishlutafélag. Ég sé hins vegar ekki fyrir mér og sé enga skynsemi í því að ríkið færi að selja hlut í Pósti og síma. Þess vegna varpa ég því hér fram í umræðuna hvort ekki væri æskilegt að við kæmum með nýtt form, nýtt afbrigði af hlutafélögum, sem væri þá þriðja afbrigðið, við hliðina á almennum hlutafélögum og eignarhlutafélögunum sem væru ríkishlutafélag. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að koma að einu í framhaldi af þessu, hvernig ég sé fyrir mér og tel að ríkið eigi að standa að málum ef það er að selja rekstur sem það hefur staðið í. Við getum dregið lærdóm af SR-málinu og það á ekki að standa að málum eins og þar er gert. Að mínu mati verður að standa á allt annan hátt að þeim hlutum. Ég tel að það eigi að gera á þann hátt, ef ég tek dæmið af SR-mjöli, sem ég hygg að hafi verið og sé hér á Alþingi mikill meirihlutavilji fyrir því að því félagi hafi verið breytt í hlutafélag og eftir atvikum selt. Ég tel að að þessu eigi að standa þannig að það sé byrjað á því að breyta viðkomandi rekstri í hlutafélag. Síðan eigi að selja nægjanlega marga litla smáa hluti í félaginu til þess að hægt sé að skrá félagið sem almenningshlutafélag og það geti komist inn á hinn almenna hlutafjármarkað. Síðan verði beðið eftir því að viðkomandi félag taki verð á hinum almenna markaði og þá fyrst, þegar hlutabréfamarkaðurinn, sem er að styrkjast betur hér á landi, er búinn að gefa viðkomandi fyrirtæki verð, verði hugað að frekari sölu. Þá losnum við við þessar eilífu deilur um það hvort við höfum verið að gefa viðkomandi félag. Og ég sé ekkert til að mynda varðandi SR-mjöl sem rak svo á eftir að ekki hefði verið hægt að fara þessa leið. Virðulegur forseti. Ég mun því beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. --- ég mun, virðulegur forseti, bíða eftir að hann ljúki samtali sínu hér úti í sal. Ég mun því beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að sú leið sem ég nefndi í síðasta kafla ræðu minnar, hvernig væri skynsamlegt að standa að sölu ríkisfyrirtækja, sé skynsamleg. Nú veit ég ekki, virðulegur forseti, hvort hæstv. ráðherra heyrði orð mín og hvort hann veit þá um hvað ég er að spyrja. Hann var nokkuð upptekinn hér úti í sal. En ef svo er þá get ég endurtekið það í örfáum orðum. Í máli mínu kom fram að ég tel að það eigi að standa þannig að sölu hlutafélaga, ef ríkið ákveður að selja þau, að það sé byrjað á því að selja nægilega marga smáa hluti í fyrirtækinu, það þarf ekki að vera há prósentutala, til þess að hægt sé að skrá hlutafélagið sem almenningshlutafélag á markaði. Láta síðan hlutabréf í fyrirtækinu taka verð á almennum markaði og þá fyrst sé tímabært að huga að frekari sölu. Þá þurfa menn ekki að standa í stöðugum deilum um það hvort fjmrh. í það og það skiptið sé að gefa fyrirtækið, sé að hygla einhverjum vinum sínum, sé að færa kolkrabbanum fyrirtækið á silfurfati, svo við nefnum bara einhver af þeim ummælum sem hafa fallið í umræðunni um SR-mjöl. Virðulegur forseti. Að lokum ætla ég aðeins að koma að því hvernig einkavæðingarreikningur núv. ríkisstjórnar stendur. Ég er alls ekki viss um hvort hann er neikvæður eða jákvæður. Ef við tökum annars vegar þau tilfelli þar sem ríkissjóður hefur verið að selja fyrirtæki og hins vegar þau tilfelli þar sem ríkið og þá fyrst og fremst félög sem eru 100% í eigu ríkisins hafa verið að yfirtaka fyrirtæki og rekstur á síðustu árum. Það er nokkuð greinargott yfirlit yfir það í Morgunblaðinu í gær sem reyndar byggist á svari við fyrirspurn frá hv. 1. þm. Vestf. þar sem tíunduð er eign bankanna í hlutafélögum. Það er að vísu að nokkru leyti ófullnægjandi upptalning að mínu mati því á bak við margar tölurnar þar standa í raun miklu meiri eignir heldur en kemur fram í hlutafjáreignunum, en það eru þá væntanlega skuldir á móti þeim eignum. En það eru engu að síður mikil verðmæti. Og ég er, virðulegur forseti, sannfæður um að ef við leggjum þetta saman, annars vegar það sem ríkið hefur verið að selja og hins vegar það sem ríkið hefur verið að yfirtaka á síðustu árum, þá hljóti eftirmæli þessarar ríkisstjórnar að vera þau að þetta hafi verið einhver mesta þjóðnýtingarstjórn á þessari öld. Nú vil ég taka það fram að ég er ekki með þessu í sjálfu sér að gagnrýna þær aðgerðir sem til að mynda ríkisbankarnir hafa gripið til til þess að verja sína hagsmuni. Ég tel að þar hafi í nánast öllum tilfellum verið staðið rétt að málum og mælti fyrir því strax á haustdögum 1991 í þinginu að við yrðum að búa þannig um hnútana að bankarnir, til þess að verja sína hagsmuni, sem að mínu mati eru í flestum tilfellum sameiginlegir hagsmunir viðkomandi byggðarlaga og viðkomandi atvinnustarfsemi, þyrftu að fá víðtækari heimildir en þeir höfðu þá til þess að ganga í mál með þessum hætti. Það er búið því betur að breyta viðskiptabankalögunum í þá veru að þeir geta gert það. En ég er jafnframt þeirrar skoðunar að þarna sé um að ræða neyðarráðstafanir til þess að bregðast við ástandi sem er fyrst og fremst til komið vegna kolvitlausrar peningastjórnunar á umliðnum árum og nú eru menn kannski ekkert endilega að tala um núv. ríkisstjórn. Það vaxtafár sem við höfum verið að fást við á umliðnum árum hófst nú reyndar fyrr. Það hófst því miður miklu fyrr. Ég færði að því rök í ræðu í fyrravetur að ef við tækjum sex ára tímabil hárra vaxta og gæfum okkur að vextirnir á því tímabili hefðu að meðaltali verið 3% hærri heldur en eðlilegt getur talist og atvinnulífið stæði undir þá hefði það á þeim tíma fært frá skuldsettum fyrirtækjum og skuldsettum heimilum í landinu 80 milljarða til þeirra sem áttu fjármagnið. Og það er ekkert mikið þó að bankar og fjármálastofnanir hafi þurft að grípa til róttækra aðgerða eftir slíkt tímabil. Það er ekkert mikið þó að þetta tímabil hafi gert það að verkum, eins og ég sagði áðan, að eftirmæli þessarar ríkisstjórnar hvað þetta snertir verði væntanlega þau að hún verði einhver mesta þjóðnýtingarstjórn á þessari öld. Virðulegur forseti. Ég fer senn að ljúka ræðu minni að þessu sinni. Ég hef rökstutt fyrirvara okkar framsóknarmanna í efh.- og viðskn. og hvers vegna við ákváðum að standa að frv. Ég tel að með þeim breytingum sem þarna náðust fram sé í raun verið að forða slysi og ég hef síðan einnig fært rök að því að núv. ríkisstjórn og núv. hæstv. fjmrh. hafi mistekist hrapallega varðandi þann þátt sem snýr að sölu ríkisfyrirtækja. Það er slæmt vegna þess að það er ekki hlutverk ríkisins að standa í atvinnurekstri sem er í beinni samkeppni við hinn almenna markað. Þess vegna þurfa menn að standa þannig að þessum málum að allar aðgerðir séu trúverðugar og njóti trausts almennings. En í þessu máli, eins og svo mörgum öðrum, hefur ríkisstjórninni mistekist að vinna traust almennings og hagsmunaaðila þegar kemur að framkvæmdinni.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka stuðning Framsfl. og ég tel víðtæka samstöðu æskilega í þessu máli. Í öðru lagi vil ég láta það koma fram að það eru auðvitað margar aðferðir sem hægt er að nota við einkavæðingu og mér finnst sú sem hv. þm. nefndi vera ágæta og nefni sem dæmi í því sambandi sölu ríkisins á hlutabréfum í Þormóði ramma þar sem farið var að með nákvæmlega þeim hætti. Í þriðja lagi þá verð ég að taka fram vegna fjárlagatalna að það er skylda okkar að setja fram tölur í fjárlagaáætlun og þess vegna er tölur að finna þar. Þá vil ég segja að í frv. eru taldar upp skyldur Lyfjaverslunar ríkisins þannig að það hafði ekkert farið fram hjá fjmrn. að setja þær skyldur eða vita hvaða skyldur þar væru á ferðinni því þær komu fram í grg. frv. Loks vil ég, virðulegi forseti, og það er kannski það sem skiptir mestu máli í mínu andsvari, segja frá því að í kjarasamningunum sem gerðir voru 1992 kom fram að það var ágreiningur milli ríkisins og BSRB um túlkun á 14. gr. laga frá 1954, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það mál er ekkert leyst á milli þessara aðila. Í samningunum 1993 eða haustið 1993 skrifaði ég BSRB bréf, 28. nóv., þar sem boðið var upp á samráð og samráðsvettvang um mál sem snerta nýskipun í opinberum rekstri, ríkisrekstri, og 10. febr. sendi ég bréf þar sem tilnefndir voru fimm menn af hálfu ríkisins. Þessi samráðshópur hefur hist nokkrum sinnum og fyrirliði hóps ríkisins er Steingrímur Ari Arason og þar hefur verið fjallað um þau mál sem snerta m.a. einkavæðinguna. Þetta vildi ég að kæmi hérna fram því ég skildi mál hv. þm. þannig að hann teldi að ekki hefði orðið úr þessum viðtölum.

Virðulegur forseti. Það liggur ljóst fyrir að fulltrúum ríkisstarfsmanna finnst lítið hafa orðið úr efndum varðandi það að taka á þessu sérstaka máli sem varðar réttindi ríkisstarfsmanna í tilfellum sem þessum. Þannig að ég stend við þann hluta minnar ræðu. Varðandi þær hugmyndir sem ég setti hér fram um hvernig mér fyndist að ætti að standa að því ef ríkið kysi að selja rekstur sem væri í þess eigu og hæstv. ráðherra benti á að þannig hefði verið staðið að málum varðandi Þormóð ramma. Það er rétt að að nokkru leyti var þeirri forskrift fylgt sem ég nefndi í minni ræðu, en þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað lá svona mikið á varðandi sölu á SR-mjöli að ekki var hægt að fara sömu leið þar? Setja lítinn hluta bréfanna á markað, tryggja nægjanlegan fjölda kaupenda til að hægt væri að skrá fyrirtækið á almennum markaði og sjá síðan til á svona tveimur til þremur árum hvaða verð þessi bréf tækju á almennum markaði. Ég vil ganga eftir því við hæstv. ráðherra: Hvers vegna var ekki hægt að gera þetta varðandi SR-mjöl?

Virðulegi forseti. Fyrst út af SR-mjöli. Það kannski ekki mitt að svara því því það er sjútvrh. sem fór með það mál eins og vitað er. Ég vil þó taka fram að það var leitað til sérfræðinga úti í bæ. Það var VÍB sem fór með það mál og niðurstaðan var sú sem hún varð. Ég fer ekki lengra út í það. Aðalatriðið um réttindamál opinberra starfsmanna er að við gerum mjög skýran mun annars vegar á réttindum eins og lífeyrisréttindum, uppsöfnuðum réttindum sem ekki verða af fólki tekin, og hins vegar svokölluðum biðlaunarétti sem við höfum túlkað á þann veg að ekki komi til álita af okkar hálfu að menn geti verið nánast í sömu eða í sömu störfum þó fyrirtæki skipti um form og fái tvöföld laun. Það hefur verið okkar niðurstaða að það gæti ekki gengið og það særir satt að segja siðferðisvitund manns ef menn halda því fram að biðlaunarétturinn sé uppsafnaður réttur í þeim skilningi enda kemur í ljós að ef fólk segir upp störfum hjá ríkinu t.d., við skulum segja mánuði eða tveimur mánuðum áður en fyrirtæki er breytt, þá eru engin réttindi og allir sammála um það að slíkir aðilar eiga engin réttindi samkvæmt 14. gr. Um þetta er hins vegar ágreiningur, eins og ég hef margoft sagt, og málið verður sjálfsagt einhvern tímann leitt til lykta af hálfu dómstóla. Ég hefði talið heppilegast að breyta þessari grein í lögunum. Ég geri mér grein fyrir því að lögin þurfa að breytast, það eru 40 ár síðan lögin tóku gildi, en ég geri mér jafnframt grein fyrir því að það verður ekki gert án þess að það verði að undangengnum viðtölum við viðsemjendur ríkisins sem eru í BSRB, BHMR og fleiri félögum opinberra starfsmanna.

Virðulegur forseti. Það var afar sérstakt að hlusta á hæstv. fjmrh. reyna að víkja sér undan ábyrgðinni á sölu SR-mjöls og vísaði þar til hæstv. sjútvrh. Ég er þeirrar skoðunar að það sé sama hvernig við veltum málinu fyrir okkur, það er fjmrh. sem er ábyrgur fyrir eignum ríkisins og ábyrgur fyrir því að það sé séð til þess að þær skili sem mestum arði, hvort sem það er í gegnum sölu eða áframhaldandi rekstur. Það voru afar rýr svörin gagnvart því hvers vegna ekki var hægt að fara aðra leið við sölu á hlutabréfum í því fyrirtæki. Varðandi áunnin réttindi ríkisstarfsmanna og siðferðilegar spurningar í því sambandi þá held ég að menn verði að skoða þann pakka í heild og taka með í reikninginn að ef um er að ræða starfsmenn sem unnið hafa árum og áratugum saman hjá viðkomandi fyrirtæki á samningum ríkisins þá hefur allan tímann verið horft á það að þetta væru ein af þeim réttindum sem starfsmennirnir hefðu og sem glatast við þessi umskipti.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt finnst mér að undirstrika í þessu máli og ég vil veita andsvar við því sem fram kom í ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. að rekstur lyfjaverslunar sé á mörkum þess sem ríkið eigi að standa í. Auk þess ætlaði ég reyndar að varpa orði á hæstv. fjmrh.

Ekki í andsvari.

Ég get varpað orði á hæstv. fjmrh. í andsvari, jú. --- á mörkum þess sem ríkið eigi að standa í. Ég er algjörlega andsnúinn þessu sjónarmiði. Ég tel að ríkið eigi að reka lyfjaverslun. Ég tel að ríkið eigi að reka apótek eins og það gerir og hefur engum dottið í hug að taka Reykjavíkurapótek af Háskóla Íslands. Það eru engin frumvörp um það uppi. Ríkið á að vera í þessum rekstri einmitt af því að þetta er heilbrigðisþjónusta. Ég bendi á að á árunum 1980--1983 flutti þáv. ríkisstjórn frv. um að flytja Lyfjaverslunina undir heilbrrn. og það hefði auðvitað verið eðlilegt að vera hér að fjalla um frv. um að flytja Lyfjaverslun ríkisins undir heilbrrn. Það væri eðlilegur þáttur málsins. Hitt vil ég segja. Þær upplýsingar sem hafa komið fram í máli fjmrh., í andsvari við hv. 6. þm. Norðurl. e., eru með þeim hætti að það á auðvitað að fresta 2. umr. um málið núna --- núna, af því að það standa yfir viðræður við BSRB og sveitarfélögin og aðra aðila um réttarstöðu starfsmanna og þá á auðvitað að fresta 2. umr. núna, halda síðan áfram þessum viðræðum við þessa aðila, en ekki að keyra málið í gegnum þingið eins og nú virðist vera ætlunin. Ég skora á hæstv. fjmrh. þó í andsvarstíma sé að beita sér fyrir því að ljúka viðræðunum við BSRB með sáttum og ýta þessum málum út af borðum Alþingis á meðan.

Virðulegur forseti. Ég tek ekki að mér að svara fyrir hæstv. fjmrh. En varðandi það sem kom fram í máli mínu að ég teldi að rekstur lyfjaframleiðslufyrirtækis væri á mörkum þess sem ríkið ætti að gera þá var það kannski eilítið ónákvæmt orðalag, en ég hygg að ég hafi rökstutt það allrækilega í ræðu minni að ég væri þeirrar skoðunar að ríkið ætti ekki að sleppa tökum sínum að fullu á rekstri þessa lyfjaframleiðslufyrirtækis. Ég er þeirrar skoðunar að það höfum við tryggt með því ákvæði að frekari sala en 50% væri háð samþykki Alþingis. Ég er þeirrar skoðunar að það sé og muni verða meirihlutavilji Alþingis að ríkið verði áfram að einhverju leyti inni í þessari starfsemi og ég færði að því rök í minni ræðu að það væri æskilegt til þess að veita aðhald og samkeppni á þessum markaði. Ég hef hins vegar tekið undir þau rök að það mælir margt með því að slík fyrirtæki séu í formi hlutafélaga. Þess vegna setti ég m.a. fram þá hugmynd mína hér að það gæti verið æskilegt að við hefðum rekstrarform sem héti ríkishlutafélög þar sem það væri yfirlýst að ef félag væri ríkishlutafélag þá lyti það þeim reglum sem þar væru settar og það væri ætlun ríkis og Alþingis að eiga og reka þá starfsemi áfram. Ég get út af fyrir sig, virðulegur forseti, tekið undir það að það væri mjög æskilegt að fá botn í þær viðræður sem nú standa yfir um þessi mál milli ríkis og stéttarfélaga og sveitarfélaga áður en gengið er til frekari afgreiðslu á málum sem snerta einkavæðingu á sölu ríkisfyrirtækja.

Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum að gera okkur grein fyrir því í þessu sambandi að heilbrigðisþjónustan hér á Íslandi er kostuð af ríkinu og það eru engar hugmyndir uppi um það eða ekki alvarlegar eða marktækar hugmyndir, það heyrist af og til í Sjálfstfl. en það gerir enginn neitt með það og m.a. ekki fjmrh. En það eru engar marktækar hugmyndir uppi um það að einkavæða heilbrigðisþjónustuna eða selja spítalana og gera þá að hlutafélögum eða heilsugæslustöðvarnar. Af þeim ástæðum er eðlilegt að lyfjaverslunin rími að einhverju leyti við heilbrigðisþjónustuna og þess vegna tel ég að það sé eðlilegt að ríkið eigi eina lyfjaverslun af þessu tagi og annist þær skyldur sem kveðið er á um í lögum um Lyfjaverslun ríkisins, m.a. fyrir Almannavarnir og fleiri slíka aðila. Og ég vil láta það koma fram að ég tel að tillaga hv. efh.- og viðskn. um lyfjaforða og öryggisbirgðir lyfja sé of óljós og óskýr eins og hún er orðin. Ég tel þess vegna að það sé óhjákvæmilegt og skynsamlegt að ríkið eigi svona fyrirtæki. Ég tel að ríkið eigi ekki að eiga öll fyrirtæki, það eigi að vera hægt að einkavæða fyrirtæki og auðvitað er það svo, en þetta fyrirtæki eigi ríkið í grófum dráttum að eiga. Ég fagna því síðan að hv. 6. þm. Norðurl. e. tekur í raun og veru undir þessi sjónarmið og sömuleiðis það, sem kannski skiptir öllu máli, að fjmrh. eigi núna alveg endilega að beita sér fyrir því að þetta mál fái meðferð á réttum vettvangi, þ.e. milli fjmrh. og fulltrúa viðkomandi starfsmanna. Það sé ekki verið að setja lög ofan í hausinn á stéttarfélögunum í andstöðu við þau á sama tíma og viðræður við þau standa yfir.

Virðulegur forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir að stuðningur minn við þetta mál eins og það liggur núna byggist m.a. á því að okkur tókst í meðförum málsins að breyta því í þá veru að það væri eftir föngum reynt að tryggja það að ríkið hefði afskipti af þessum málum áfram. Ég vek athygli hv. þm. á því að, að ég hygg, á svipuðum forsendum skrifaði fulltrúi Alþb. í nefndinni undir þetta nál. með fyrirvara og ég hef ekki heyrt að hann hafi horfið frá því. En varðandi réttindamál starfsmannanna þá hljótum við að knýja á um það að í tengslum við afgreiðslu þessa máls þá fáum við miklu afdráttarlausari yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um að gengið verði til móts við ríkisstarfsmenn hvað þetta mál varðar. Ég hlýt að vænta þess að áður en afgreiðslu þessa máls lýkur á Alþingi þá fáum við frá hæstv. fjmrh. mun ákveðnari yfirlýsingar um það að gengið verði í þessi mál og það verði gengið til samninga um þau. Það er alveg hægt að semja um mál þó þau séu komin til dómstóla. Hæstv. fjmrh. veit sem lögfræðingur að það er ekki óalgengt að málum sem eru fyrir dómi sé lokið með sátt. Virðulegur forseti. Ég hlýt annars að biðjast afsökunar á því að þessi andsvaraumræða hefur leiðst nokkuð út í viðræður við hæstv. fjmrh. sem ekki hefur tök á að svara fyrir sig.

Það var gott að heyra að hv. þm. gerði sér grein fyrir því að andsvarið var farið að snúast í svolítið aðrar áttir.

Hæstv. forseti. Mér var að berast það til eyrna fyrir skömmu síðan og fékk það svo staðfest hjá starfsmönnum þingsins að þingflokkur Sjálfstfl. sæti á fundi, a.m.k. hefi verið boðað til fundar þar núna kl. 11. Og það sem meira var, þessi fundur hefði jafnvel verið boðaður þingmönnum strax í gærkvöldi, enda var settur hér fundur í morgun við einhverjar dapurlegustu aðstæður sem lengi hafa verið. Ætli það hafi ekki verið eitthvað um sex manns í salnum. Hér í þessari umræðu hefur lengst af verið einn eða enginn þingmaður Sjálfstfl. viðstaddur. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst vegna andsvaranna sem hérna áttu sér stað áðan láta það koma fram að ég er sammála því sem reyndar kom kannski fram hjá virðulegum hv. ræðumanni að það er erfitt að beina fyrirspurnum til annarra en þeirra sem geta tekið til máls undir þessum lið andsvaranna. Ég vil einnig að það komi fram hérna vegna umræðu um stjórn forseta að það hefur komið fram hjá mér að mér finnst eðlilegt að 3. umr. fari fram ekki strax í framhaldi af þessari þannig að tækifæri gefist til fyrir þá sem þurfa að ræða málið að koma að 3. umr. málsins. Þar er verið að tala um frsm. nefndarinnar, en jafnframt hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, sem mér skilst að komi í næstu viku, ef ég veit rétt. Enn fremur vil ég að það komi hér fram vegna umræðna sem hafa orðið að ef frv. verður ekki að lögum í þessari viku sé ég að það er einsýnt fyrir mig eða þá hv. nefnd að flytja brtt. við 3. umr. til þess að fá meiri tíma m.a. til að ræða við starfsfólk fyrirtækisins og aðra þá sem að þessu máli koma því gildistakan 1. maí getur ekki gengið upp eins og fram hefur komið. Þessu vildi ég koma fram vegna fundarstjórnar forseta að það megi vera ljóst í hvaða farvegi þetta mál verður. Um það hvort það sé þingflokksfundur hjá sjálfstæðismönnum vil ég að það komi fram að í gær var eitt stjfrv. til umræðu á þingflokksfundi sem stóð til kl. 19.30. Þar var ákveðið að þeir þingmenn sem vildu hafa áhrif á það mál gætu komið saman kl. 11 í morgun. Ég held að það sé mjög algengt að þingmenn komi saman á þingtíma ef tryggt er að þeir sem þurfa að taka þátt í umræðunum séu viðstaddir þær. Ég vil að það sé alveg ljóst að ég hef verið hér hverja einustu mínútu í þingsalnum eða í hliðarherbergi meðan þessi umræða hefur farið fram. Ég held að það sé ekki hægt að krefjast annars heldur en að þeir séu við umræðuna sem þurfa að vera við hana, en ég tek eftir því að það vantar suma þingmenn stjórnarandstöðunnar ekki síður. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta skýri málið og vona jafnframt að þessi fundur þingmanna sjálfstæðismanna verði ekki til þess að umræðan um þetta mál frestist. Og ef óskað er eftir viðveru einhvers þeirra þingmanna sem á þeim fundi eru þá er sjálfsagt að verða við þeim óskum og ná til þess þingmanns.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi það að ég og hv. 9. þm. Reykv. höfum farið svolítið frjálslega með rétt okkar til andsvara áðan. Ég viðurkenndi það í mínu seinna svari að svo hefði verið, en bendi hins vegar á að hæstv. ráðherra, sá ráðherra sem fer með viðkomandi mál, nýtur þeirra forréttinda að geta komið inn í umræðuna hvenær sem er og eins oft og hann vill, þannig að þetta gegnir nú eilítið öðru máli varðandi það. Og það að við hv. þm. höfum aðeins farið út fyrir þingsköp þarna réttlætti út af fyrir sig ekki að hæstv. fjmrh. hæfi hér efnislega umfjöllun um málið undir liðnum um fundarstjórn forseta. Virðulegur forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því að það kom hér fram og hæstv. fjmrh. staðfesti það að nú stæði yfir nánast formlegur þingflokksfundur hjá sjálfstæðismönnum sem hefði verið boðaður kl. 19.30 í gærkvöldi. Mín skoðun er sú að þó svo að það komi fyrir að þingmenn setjist niður í þingflokksherbergjum og stingi saman nefjum um ákveðin og einstök mál þá sé afar óheppilegt ef taka á upp þau vinnubrögð að þingflokkar fari að boða nánast formlega þingflokksfundi um ákveðin mál á þeim tíma sem auglýstur er sem fundartími Alþingis. Og ég hlýt að taka undir það með hv. 4. þm. Austurl. að annaðhvort verði gert hlé á fundinum eða þessi þingflokksfundur sjálfstæðismanna leystur upp.

Forseti vill taka það fram að hún hefur ekki setið á þingflokksfundi hjá sjálfstæðismönnum í dag. Eins og kom fram hjá hæstv. fjmrh. þá munu sitja saman einhverjir þingmenn sem hafa viljað nota tímann til að ræða saman. Við vitum öll að nú er skammt þar til að fresta á þingi og því nota menn tímann óspart eins og sjá má hér í fundarsalnum. Það má vísa til kvöldfundar í gær þar sem hér voru tveir hv. þingmenn, auk tveggja ráðherra og forseta til miðnættis á fundi. Aðrir hafa verið að nota tímann annars staðar af því að þeir hafa ekki ætlað að taka þátt í umræðunni. Þetta getur nú gerst hvenær sem er eins og við öll þekkjum. Forseti væntir þess að hv. þingmenn skilji að hér var ekki um formlegan þingflokksfund að ræða né var óskað eftir því að þingfundi væri frestað.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram í upphafi að mín athugasemd hér áðan er algerlega óháð því dagskrárefni sem hér er til umræðu þó að athugasemdir hæstv. fjmrh. lytu aðallega að stöðu þess. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli og á ekki að mismuna dagskrármálum hvort þau eru í hugum einhverra stór eða smá, þá á að sýna sambærilega virðingu og umfjöllun um þau hvað varðar dagskrá þingsins, uppsetningu hennar og fundarstjórn. Ég beindi að sjálfsögðu orðum mínum til hæstv. forseta en ekki hæstv. fjmrh., enda lít ég svo á að það sé ekki ráðherranna að stjórna hér störfum þingsins þó að á því kunni að vera skiptar skoðanir eins og dæmin sanna. Ég kannast ekki við þessa nýju formúlu að þingflokksfundi sem sé þannig að þingmenn komi saman, að vísu fyrir tilviljun í þingflokksherbergi Sjálfstfl. og að vísu fyrir tilviljun hafi skiptiborð Alþingis verið beðið að boða þingflokksfund í gær. En þetta sé sem sagt svona, að þingmenn komi saman, sitji svona huggulega saman og rabbi um málin niðri í þingflokksherbergi Sjálfstfl. Þetta er greinilega alveg ný útgáfa af fundum og ekki meira um það að segja. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan. Það er algerlega óviðurkvæmilegt að það sé boðaður með hátt í sólarhringsfyrirvara þingflokksfundur sem fellur inn á löngu ákveðinn og reglubundinn starfstíma þingsins. Ef þarna er eitthvað annað fyrirbæri á ferðinni hjá þeim sjálfstæðismönnum þá það. En miðað við þær upplýsingar sem ég hafði til að ganga út frá frá starfsfólki Alþingis og fleirum þá gat ég ekki ráðið í það að þarna væri annað á ferðinni en venjulegur þingflokksfundur. Síðan held ég að hæstv. fjmrh. ætti ekki að fara út í samanburð á viðveru manna hér. Í þeim töluðum orðum sem hæstv. fjmrh. lét falla voru hér 11 eða 12 stjórnarandstæðingar, einn hv. óbreyttur þm. stjórnarliðsins, einn. Hlutföllin 11:1. Ég legg þar ekki að jöfnu viðveru hæstv. fjmrh. og hæstv. forseta, sem af skiljanlegum ástæðum eru hér stödd. En svona var nú hin frjálsa mæting, ef svo má að orði komast, óbreyttra þingmanna. Það var einn hv. þm. stjórnarliðsins, reyndar Alþfl., og 11 eða 12 stjórnarandstæðingar. Og auðvitað er það þannig, hæstv. forseti, að það er mál sem þarf að ræða rækilega og helst utan þessa salar hvernig málum er komið hér í starfsháttum þingsins og hvers konar vinnustaður þetta er að verða hvað mætingu áhrærir. Ég ítreka sem sagt óánægju mína með þetta hvernig þetta gengur hér til og vona að forseti taki það eins og það er talað til þess að hafa til íhugunar og eftirbreytni í framhaldinu að nóg er nú samt upplitið á störfum Alþingis þessa síðustu daga þó að svona lagað verði ekki opinbert.

Virðulegi forseti. Satt að segja er ég ekkert undrandi yfir því að það sé þingflokksfundur hjá Sjálfstfl. Ég á sæti í heilbr.- og trn. og þar eiga sjálfstæðismenn fjóra fulltrúa og það er hámark undanfarið að einn þeirra mæti til funda. Samt erum við að afgreiða þar mikilvæg málefni og við erum jafnvel og höfum verið að því undanfarna tvo fundi að ræða mál sem ekki er búið að mæla fyrir í þinginu. Þannig er málum komið í þinginu að ætlast er til að stjórnarandstaðan sé að afgreiða og vinna mál fyrir stjórnina. Þetta er að sjálfsögðu, hæstv. forseti, algerlega óásættanlegt.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ástæða til þess að taka undir þá afsökunarbeiðni sem hér kom fram frá hv. 6. þm. Norðurl. e. varðandi það að við fórum örugglega báðir dálítið út fyrir lagabókstafinn í strangasta skilningi hans þegar við tókum upp annað mál hér í andsvörum áðan. Hins vegar var ástæðan sú, hæstv. forseti, að það voru stór tíðindi á ferð sem snertu það mál sem uppi var. Þannig háttar til að við erum hér eða vorum og verðum kannski á eftir að ræða mál sem heitir Lyfjaverslun ríkisins. Það mál hefur verið til meðferðar í þinginu um langt skeið. Núna hefur það hins vegar gerst og var fyrst sagt frá því hér í þessum virðulega ræðustól af hæstv. fjmrh. áðan að það standa yfir viðræður um sama mál við BSRB og fleiri aðila um aðaldeiluefni málsins, þ.e. hvernig farið verður með réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, biðlaun, lífeyrissjóð og allt það sem við höfum margoft rætt. Ég tel að það séu þess vegna svo mikil tíðindi að það þurfi að vera aðstaða til þess í þingsköpum með einum eða öðrum hætti að bregðast við þegar ráðherrar skýra frá tíðindum af þessu tagi, bregðast við öðruvísi og annars staðar í dagskránni heldur en bíða eftir því að að viðkomandi manni komi á langri mælendaskrá sem fyrir liggur. Ég kveð mér þess vegna hljóðs um fundarstjórn forseta til þess að beina því til forseta að kanna leiðir til þess að viðbrögð af því tagi sem sá sem hér stendur viðhafði fyrr í dag eigi rétt á sér samkvæmt strangasta skilningi á bókstaf þingskapanna því að hér var vissulega um stór tíðindi að ræða, kaflaskil í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Varðandi mætingar þingmanna Sjálfstfl. hér í dag þá er það auðvitað mjög sérkennilegt, verð ég að segja alveg eins og er. Sömuleiðis verð ég að taka undir það sem fram kom hjá hv. 2. þm. Vesturl. í þessu efni sem er auðvitað mjög alvarlegt, það sem hún skýrir frá. Ég vil þó taka fram að í sumum nefndum þingsins þar sem ég þekki ágætlega til, mæta sjálfstæðisþingmenn yfirleitt heldur vel, flestallir en þó ekki alveg allir.

Virðulegi forseti. Það getur kannski hjálpað til við fundarstjórnina að ég láti það koma fram hér mjög skýrt að þær viðræður sem eiga sér stað á milli ríkisins og BSRB eru ekki bundnar við Lyfjaverslun ríkisins né heldur bundnar við 14. gr. laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Viðræðurnar milli þessara tveggja aðila byggjast eingöngu á því að í tengslum við kjarasamninga á sl. hausti var gefin út yfirlýsing sem ég vil leyfa mér að lesa, virðulegi forseti, til að sýna hvernig í pottinn er búið.

Ef það kemur við fundarstjórn forseta.

Það kemur að því leytinu til við fundarstjórn forseta að það hefur verið beðið um það hér í umræðunni að þessum viðræðum á milli BSRB og ríkisins ljúki áður en hægt sé að halda áfram umræðunni um Lyfjaverslun ríkisins, en það er á misskilningi byggt sem ég mun sýna fram á hér í mínu máli því að í þessu bréfi segir, með leyfi forseta: ,,Fjármálaráðuneytið tekur undir það með BSRB að mikilvægt er að þessir aðilar fjalli sameiginlega um þær breytingar og nýskipan í ríkisrekstri sem stjórnvöld ákveða þar sem m.a. verða rædd þau áform um einkavæðingu einstakra stofnana sem á döfinni eru á hverjum tíma og þau mál sem að starfsmönnum viðkomandi stofnunar snúa.`` Og í lokin segir í þessu bréfi sem ég skrifaði 28. nóv.: ,,Á þessum vettvangi geta aðilar gert grein fyrir viðhorfum sínum og eftir atvikum ákveðið frekari sameiginlega meðferð einstakra mála.`` Í framhaldi af þessu voru nokkrir aðilar skipaðir til þessa samráðs, fimm aðilar af hálfu ríkisins, til þess að tala við fulltrúa starfsmanna ríkisins. Ég vil taka það fram að hugmyndin er sú að þessi samráð eigi sér stað algerlega burt séð frá því hvaða mál eru til umræðu hér á þinginu, en þau mál hljóta samt sem áður eðli málsins vegna að koma inn í viðræður milli þessara tveggja aðila. Þannig að ég vara við því að beita þessum samráðsvettvangi á þann veg að einhverju þurfi að ljúka þar áður en tilteknu máli lýkur hér á þinginu. Ég vil hins vegar að það komi fram enn einu sinni að mér sýnist tíminn vera nokkuð hlaupinn frá okkur og ég legg þess vegna til, og mun þá gera það sjálfur ef ekki aðrir eru til þess að gera það, að tíminn verði lengdur þannig að gildistaka þessara laga verði t.d. 1. júlí eða 1. sept. í stað 1. maí til þess að tími gefist frekar til þess að undirbúa málið betur. Það er mitt framlag til þess að umræðan hér geti haldið áfram í því bróðerni sem hún hefur farið fram hingað til.

1. júlí 1995.

1994.

1995.

Ég vona að tíminn sé nú ekki farinn að rugla manninn.

Virðulegi forseti. Það er ein fyrirspurn um þingstörf dagsins. Ég vil spyrjast fyrir um það hvenær sé ætlunin að gera hlé hér á þingstörfum.

Forseti getur svarað því strax að það verður gert hlé kl. hálfeitt til kl. þrjú.

Ég þakka forseta fyrir upplýsingarnar því það vill svo til að í matartímanum eða kl. hálfeitt hefur félmn. boðað til fundar og við munum að sjálfsögðu mæta þar til þess að greiða fyrir þingstörfum. Ég hef þá fengið þær upplýsingar sem ég bað um.

Það var einmitt gert með tilliti til þess að nefndarfundir byrja kl. hálfeitt. Þess vegna var gert ráð fyrir því að hlé yrði hér frá hálfeitt í dag til kl. þrjú og hv. þm. vita ástæðuna fyrir því.

Hæstv. forseti. Mér þykir fróðlegt að heyra það í máli hæstv. forseta áðan að það hafi þótt tilhlýðilegt að fundum yrði frestað hálfeitt vegna þess að þá ættu að vera nefndarfundir. En svo hátt hefur ekki þeim fundi þingflokks Sjálfstfl. sem hefur staðið yfir verið gert undir höfði. Ég sé a.m.k. ástæðu til að taka undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á það að þingflokkar séu að halda fundi á sama tíma og umræður um mál eins og þessi standa yfir. Ég kem í þennan ræðustól fyrst og fremst í þeim tilgangi að láta það koma fram að ég er andvígur þessu frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins. Aðalástæðan fyrir því að ég er andvígur þessu frv. er sú að ég treysti ekki þessari ríkisstjórn fyrir húshorn með hf. upp á vasann í neinu félagi. Reynslan af einkavæðingu hæstv. ríkisstjórnar er með þeim endemum að það er ekki hægt að halda áfram nema það verði einhvers konar stefnubreyting hjá ríkisstjórninni og það verði gert algerlega ljóst og klárt með hvaða hætti eigi að standa að einkavæðingu á hennar vegum. Ég hef reyndar fleiri ástæður til að vera andvígur þessu frv. og ekki síst þá ástæðu að enn eru í lausu lofti þau mál sem hér hafa verið reifuð núna í síðustu ræðum þingmanna, þ.e. málefni starfsmanna þeirra fyrirtækja sem verið er að einkavæða á vegum ríkisstjórnarinnar. Og ég verð satt að segja að lýsa yfir vonbrigðum mínum með það hvað það hefur gengið óskaplega hægt að koma skikki á þau mál. Þegar tekist var á um einkavæðingu eða stofnun hlutafélags um Síldarverksmiðjur ríkisins þá kom það t.d. fram hjá hv. formanni sjútvn. og hann sagði það hér í ræðustól í þinginu að hann væri andvígur því að standa svona að málum eins og gert væri í þessum frv. Hann teldi að það ætti að gera breytingar á lögunum um opinbera starfsmenn þar sem þessi ákvæði eru inni, þ.e. 14. gr. laga nr. 38/1954. Ég taldi eftir að þetta kom fram þá mundi slík breyting koma fram við það frv. sem lá fyrir um stofnun hlutafélags um Síldarverksmiðju ríkisins í fyrravetur. En það sýndi sig ekki og enn er beðið. Nú upplýsir hæstv. fjmrh. að það séu loksins komnar í gang viðræður um þessi mál og þá verð ég að segja að það er ástæða til þess að bíða með að klára þetta mál og þessa umræðu þar til það liggur fyrir hver niðurstaðan verður af þessum umræðum. Ég vil mælast til þess að hæstv. fjmrh. hugsi sig um með það hvort hann vilji ekki reyna að ná einhverri samstöðu um þetta mál aftur því það hafði tekist í nefndinni að ganga það langt að nefndarmenn skrifuðu allir undir nál., þó sumir gerðu það með fyrirvara. Ég tel reyndar að þeir hafi kannski pínulítið látið plata sig í því því ég vil meina að það sé ekki ásættanlegt að samþykkja lagafrv. með þessu formi eins og hér er gert, þ.e. að það sé raunverulega sagt í lögunum að starfsmenn sem eiga þessi réttindi samkvæmt lögunum nr. 38/1954 missi þau þann dag sem hlutafélag um viðkomandi fyrirtæki tekur reksturinn yfir. Því þannig er það. Og það er algerlega haldlaust það ákvæði laganna að menn eigi rétt á störfum hjá þessum fyrirtækjum einfaldlega vegna þess að þann dag sem stjórn hlutafélagsins tekur við stjórn fyrirtækisins þá getur hún sagt þessum mönnum upp bótalaust. Það er búið að vera að snúa út úr þessu hlutum svo lengi að ég held að það sé full ástæða til þess að segja það eins og það er. Og það hefur verið gert. Menn skulu bara rannsaka hvernig hefur verið gengið að starfsmönnum Sementsverksmiðju ríkisins frá því að hún var gerð að hlutafélagi. Það er búið að segja upp nokkrum tugum manna. Þeir eiga engan rétt með þessum hætti. Það hefur að vísu verið reynt að semja við þá og þeir hafa verið neyddir inn í alls konar samninga um það að ljúka störfum. En það er ekki falleg saga hvernig að því hefur verið staðið. Auðvitað veit ég að það er erfiður róður hjá stjórn Sementsverksmiðju ríkisins að halda því fyrirtæki gangandi við þær aðstæður sem nú eru. En mér finnst það ekki réttlæta sumar af þeim starfsaðferðum sem þar hafa verið notaðar við starfsmenn þar sem þeir hafa verið kallaðir til viðtals við yfirmenn fyrirtækisins og þeim boðið upp á það að segja upp sjálfir þann dag sem þeir hafa verið kallaðir inn á teppið og að þeir fái þá sex mánuði greidda á fullum launum en hætti um leið, þ.e. þennan dag sem þeir voru kallaðir inn á teppið. Og ef þeir féllust ekki á þessa vinsamlegu tillögu yfirmannanna þá myndu þeir fá uppsagnarbréf daginn eftir og ekki nóg með það þá áttu þeir að fá fimm mánuði á fullum launum en þeir skyldu sko hætta sama daginn og þeir fengju uppsagnarbréfið. Mér finnst að svona vinnubrögðum sé ekki annað hægt en að mótmæla. Og ég nota þetta tækifæri hér til að gera það vegna þess að ég tel að alþingismenn eigi að vita hvert framhaldið var á einkavæðingu Sementsverksmiðju ríkisins gagnvart starfsmönnum og hvernig hefur verið komið fram við starfsmenn sem hefur verið sagt upp í vetur. Mér finnst að virðingin fyrir þeim störfum sem þessir starfsmenn unnu hafi verið býsna lítil og ég tel reyndar að það hefði verið lágmarksvirðing fyrir þeim mönnum sem stjórn fyrirtækisins komst að þeirri niðurstöðu um að ætti að segja upp að láta þá vinna sín störf á meðan uppsagnarfrestur stóð yfir nema því aðeins að þeir færu þá fram á það að fá að hætta fyrr af einhverjum ástæðum. En það má segja að þessi aðferð stjórnar Sementsverksmiðju ríkisins sé nánast yfirlýsing um það að störf þessara manna hafi verið einskis virði. En þá vil ég koma að því hvort það sé einhver ástæða til þess að einkavæða Lyfjaverslun ríkisins. Ég útiloka það ekki og mér finnst alveg eðlilegt að það mál verði skoðað niður í kjölinn. Ég tel að allur rekstur á vegum ríkisins eigi að vera undir smásjánni með það hvort það sé skynsamlegt og eðlilegt að ríkið reki viðkomandi starfsemi. En ég tel það fráleitt að gefa sér það fyrir fram að ríkið eigi ekki að reka atvinnustarfsemi. Það hlýtur að verða að metast í hverju einstöku tilfelli og ég get ekki séð fyrir mér neitt sem er heilagt í því máli. Ef ríkið kýs t.d. að reka fyrirtæki sem starfar á almennum markaði undir eðlilegum samkeppnisskilyrðum, það finnst mér ekki fráleitt að ríkið geri, en þá á ríkið líka að reka þá starfsemi undir alveg sömu formerkjum og þeir sem við ríkið keppa á markaðnum. Þá skal það auðvitað vera hlutafélag sem þarf að borga arð og þarf að vinna með sama hætti og önnur fyrirtæki í bransanum ef maður orðar það svo. En sé um að ræða fyrirtæki sem hafa af einhverjum ástæðum séraðstöðu til markaðarins og það getur verið af mörgum ástæðum. Ég nefni Sementsverksmiðju ríkisins aftur. Það er enginn aðili í samkeppni við Sementsverksmiðju ríkisins um framleiðslu og sölu á sementi og það var þess vegna engin forsenda fyrir því að huga að því að ætla að selja Sementsverksmiðju ríkisins á almennum markaði eins og ríkisstjórnin hefur á stefnuskrá sinni. Ég held reyndar að meiri hluti á bak við það að gera Sementsverksmiðju ríkisins að hlutafélagi og ætla síðan að selja hafi nú verið æðitæpur hjá hæstv. ríkisstjórn. Og ég veit það reyndar að margir af þeim mönnum, sem studdu frv. um að breyta Sementsverksmiðju ríkisins í hlutafélag, gerðu það í trausti þess að það ætti að reka þetta fyrirtæki alfarið í eigu ríkisins áfram. En hvað gerðist svo strax sama árið og lögin um Sementsverksmiðju ríkisins tóku gildi? Það gerðist þá að hæstv. fjmrh. lét setja það inn í 6. gr. fjárlaga að hann fengi heimild til þess að selja hlutabréfin í Sementsverksmiðju ríkisins. Og þetta ákvæði var inni í fjárlagafrv. þegar það var rætt við 2. umr. fyrir jólin. Það var ekki tekið út úr því fyrr en við lokaafgreiðslu málsins. Það segir sitt um það hvernig átti að standa við þau loforð sem þeim þingmönnum höfðu verið gefin sem studdu þetta mál í trausti þess að ríkið ætlaði að reka Sementsverksmiðju ríkisins áfram alfarið í sinni eigu. Þetta er t.d. ein af þeim ástæðum sem ég hef fyrir því að vantreysta hæstv. ríkisstjórn fyrir einkavæðingarmálum. Ég held að þingið eigi ekki að samþykkja frumvarp eins og þetta þar sem verið er að treysta á þessa ríkisstjórn með framgang málsins. Það má svo bæta því við að það er nú kannski fleira í þessu máli heldur en bara það að selja lyf á almennum markaði í samkeppni við aðra sem annast lyfjasölu í landinu. Þessu fyrirtæki hafa verið falin ýmis verkefni og það hefur starfað á dálítið öðrum grundvelli en sum af þeim fyrirtækjum sem eru að keppa við það á markaðnum. Það hefur m.a. haft hlutverk í öryggisskyni og Almannavarnir ríkisins hafa átt að treysta á að þetta fyrirtæki héldi uppi í landinu birgðum af lyfjum þannig að það væri hægt að treysta á það ef erfiðleikar kæmu upp af einhverjum ástæðum, náttúruhamförum, stríðsástandi eða einhverju öðru. Mér finnst að það hefði verið ástæða til að ganga betur frá þeim málum hér. Ég tel að það sé nú lítið hald í því að setja bráðabirgðaákvæði inn í þessi lög um það að ráðherra eigi að gefa Alþingi einhverja eina skýrslu um birgðahald fyrir Almannavarnir ríkisins. Ég held að það þurfi að vera skýrara með hvaða hætti á að koma til móts við þær þarfir sem Almannavarnir ríkisins telja að séu fyrir þetta birgðahald. Ég sé ekki annað en að það hefði þurft að liggja fyrir hverjar þessar kröfur Almannavarna eru og með hvaða hætti á að koma til móts við þær kröfur. Mér finnst því að það væri af þessari ástæðu rétt að nefndin skilaði a.m.k. eitthvað skýrari hugmyndum um það með hvaða hætti ætti að standa að þessum málum. Við vitum það, hv. alþm., að ríkisstjórnin hæstv. hefur á stefnuskrá sinni einkavæðingu fyrirtækja og við vitum líka að þessi einkavæðing hefur gengið dapurlega hjá ríkisstjórninni. Það hefur ekki margt tekist í þeim efnum og það fáa sem virðist hafa haft framgang er í óvissu. Það er t.d. í mikilli óvissu hvernig fer með einkavæðingu Síldarverksmiðja ríkisins. Þar standa yfir málaferli og þingið þarf að ræða það mál áður en það fer heim nú í vor. Það hefur verið beðið um skýrslu um þetta mál en það hafa ekki borist fréttir af því hvenær sú skýrsla verður tilbúin. Verði þessi skýrsla ekki tilbúin fyrir þinglokin þá tel ég mjög nauðsynlegt að þetta mál verði tekið til umræðu í þinginu. Ég vil láta það koma fram í umfjöllun um þetta mál vegna þess að ég tel að það sé ekki bara vegna málsins sjálfs sem er mjög stórt heldur líka vegna þess með hvaða hætti hæstv. ríkisstjórn fer með þau völd sem Alþingi hefur falið henni með samþykkt frv. um Sementsverksmiðjur ríkisins, Síldarverksmiðjur ríkisins og fleiri fyrirtæki sem stendur til að breyta í hlutafélög eða hefur þegar verið breytt í hlutafélög. Vegna þess að ég nefndi að það þyrfti að ræða þetta mál áður en þingið færi heim þá vil ég taka það fram að það er mjög nauðsynlegt að fram fari umræða um þá skýrslu sem allir þingmenn Alþb. hafa beðið um um árangurinn af einkavæðingu Bifreiðaeftirlits ríkisins, þ.e. Bifreiðaskoðun Íslands hf. En ég bið hæstv. forseta, að ganga mjög fast eftir því að sú skýrsla verði lögð fram. Ef ég man rétt þá mun það hafa verið einhvern tímann í október eða nóvember sem beðið var um þá skýrslu. Hún hefur ekki birst enn þá og mér þætti það undarlegt ef ekki tækist að ræða þá skýrslu á þessu þingi. Ég fer fram á að því verði fylgt mjög fast eftir því það eru margir sem hafa áhuga á að fá glöggar upplýsingar um með hvaða hætti þessi einkavæðing sem er ekki á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar sem nú situr, heldur á ábyrgðar hæstv. ríkisstjórnar sem sat á undan, því hún kom þessu máli í gegnum þingið. Að vísu hefur hæstv. dómsmrh. gengist fyrir breytingum á þeim samningi sem gerður var við Bifreiðaskoðun Íslands hf. um bifreiðaskoðun í landinu þannig að að því leyti til ber hæstv. ríkisstjórn ábyrgð á málinu. Hún hefur nánast skrifað upp á framhald málsins og þar er ýmislegt sem er athugavert og ég ætla ekki að fara að ræða hér en tel ástæðu til þess að nefna það með öðrum einkavæðingarmálum sem ég hef verið að tala um og vegna þess að ég tel mikla nauðsyn á því að þessi skýrsla verði til sem fyrst og það sé hægt að fá um hana umræðu í þinginu. Ég vil svo, vegna þess sem ég sagði áðan um Sementsverksmiðju ríkisins og þá gerð að breyta því fyrirtæki í hlutafélag og þess sem ég sagði um starfsmenn þessa fyrirtækis að það hefði tekist illa til í sambandi við uppsagnir þeirra, segja það að á sínum tíma mæltu starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins með því að Sementsverksmiðju ríkisins væri breytt í hlutafélag. Þegar það síðan kom í ljós að forsrh. og fjmrh. sögðu í fjölmiðlum að það stæði til að selja m.a. Sementsverksmiðju ríkisins til einkaaðila þá drógu starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins til baka sína samþykkt. Ég vil lesa upp stutta samþykkt sem starfsmennirnir gerðu því það segir sitt um það hvernig hugarfarið breyttist þegar menn áttuðu sig á því að stefna ríkisstjórnarinnar væri önnur í þessum málum en hún hafði gert grein fyrir. Þessi yfirlýsing hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,Tilefni núverandi mótmæla eru yfirlýsingar forsætis- og fjármálaráðherra í fjölmiðlum um sölu ríkisfyrirtækja til einkaaðila. Þar með eru forsendur fyrri samþykktar starfsmanna Sementsverksmiðju ríkisins brostnar því þá var aðeins talað um að ríkið ætti verksmiðjuna, þ.e. öll hlutabréfin yrðu í eign ríkisins. Þess vegna óttast starfsmenn nú mjög um hag sinn og framtíð fyrirtækisins. Starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins.`` Undir þetta skrifuðu fjölmargir starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins. Ég hef ekki tölu þeirra hér en ég veit að þeir voru margir. Þá langar mig að víkja aftur að sölu SR-mjöls hf. og ítreka að ég tel að sú umræða verði að fara fram áður en þingið fer heim. Þar eru á ferðinni gerðir ríkisstjórnarinnar og ráðherra hennar sem eiga fullt erindi inn í þá umræðu sem hér fer fram um einkavæðingu. Það er kannski aðalrökstuðningurinn fyrir því sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég treysti ekki þessari hæstv. ríkisstjórn fyrir húshorn með hf. upp á vasann gagnvart neinu fyrirtæki, það er hvernig með það mál hefur verið farið. Það liggur þannig að á einu ári breytist eigið fé þessa fyrirtækis úr ef ég man rétt eitthvað rúmlega 21,1 millj. kr. í árslok 1992 yfir í 1.311 millj. 754 þús. í árslok 1993. Það er sem sagt hátt í 1.300 millj. kr. sem eigið fé fyrirtækisins hækkar á einu ári. Þetta fyrirtæki var selt fyrir 725 millj. kr.

Forseti vill nú spyrja hv. þm. hvort hann á mikið eftir af sinni ræðu. Það var gert ráð fyrir að fresta fundi kl. hálfeitt. Ef hann á ekki eftir langan tíma þá vill forseti gefa honum tækifæri á að ljúka ræðu sinni.

Mér finnst nú vegna þess að mér hefur fundist vera ákaflega hljótt og fámennt hér í salnum eftir því sem hefur liðið á þessa ræðu mína að það væri kannski rétt að ég fengi tækifæri til að hefja hana aftur. Það verður ekki mjög löng ræða en ég tel samt að það sé ástæða til að fresta þessari ræðu ef hæstv. forseti vill fallast á það.

Forseti vill gjarnan leyfa hv. þm. að ljúka henni ef það er ekki mjög löng ræða. En ef hún er mjög löng væri skynsamlegt að fresta henni.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki alveg áttað mig á því hvað mjög löng ræða er. Ég hlustaði á eina sem var einn og hálfur tími í gær. Ef forseti er að meina hvort ég muni tala lengur en svona tíu mínútur eða eitthvað svoleiðis þá tel ég það nú vera.

Ef hv. þm. reiknar með að tala lengur en tíu mínútur þá held ég að það væri bara ágætt að fresta þessu núna.

Ég fellst á það.

Hæstv. forseti. Þegar ég frestaði ræðu minni að höfðu samráði við hæstv. forseta hafði ég farið nokkrum orðum um Síldarverksmiðjur ríkisins og þá einkavæðingu sem þar fór fram. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann vilji ekki upplýsa þingheim um það hvort hann telji að svona eigi að standa að sölu fyrirtækisins eins og þar var gert og segja síðan frá því ef hann er ekki sammála þessari aðferð sem við var höfð með hvaða hætti hann telji að eigi að standa að þessu máli. Ég veit að vísu að það getur verið erfitt fyrir hæstv. fjmrh. að tala hreint upp úr pokanum um þetta mál vegna þeirrar stöðu sem hann er í en mig langar til þess að spyrja hann að því líka hvort það sé ekki fullkomin ástæða til þess að velta því fyrir sér hvort það eigi ekki að vera á einni hendi og það er hendi fjmrh. að selja eigur ríkisins. Ég verð að segja það eins og er að mér finnst ástæða til að velta því fyrir sér hvort hin og önnur ráðuneyti eigi að hafa með höndum að selja fyrirtæki og eigur ríkisins. Ég held að í fjmrn. og hjá hæstv. fjmrh. á hverjum tíma hljóti að vera meiri viðleitni til þess að halda utan um hagsmuni ríkisins en að mér sýnist að hafi verið fyrir hendi þegar menn voru að fjalla t.d. um þessar eigur allra landsmanna sem lágu í SR-mjöli hf. eða Síldarverksmiðjum ríkisins. Það var á gamlársdag sem upplýst var að búið væri að taka ákvörðun um að selja þetta fyrirtæki og þá var upplýst líka að ekki hefði verið möguleiki á að fá þeirri sölu frestað þó aðili eins og Akureyrarbær hafi óskað eftir því. Það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar verið er að selja eigur ríkisins að menn skuli þurfa að fara sér svo óðslega að ekki megi skoða möguleika á að semja við slíkan aðila ef hann hefði haft möguleika til að bjóða betur en fyrir lá. Það urðu og hafa orðið við þessu alla vega viðbrögð í þjóðfélaginu því einkavæðing af þessu tagi er ekki það sem menn vilja. Það er kannski ástæða til þess, bara til að gefa af þessu dálitla mynd, hvernig þessu máli var tekið, að vitna hér í blaðaúrklippur á nokkrum stöðum. Mig langar til, með leyfi hæstv. forseta, að lesa forustugrein úr Dagblaðinu frá 4. janúar en þar stendur: ,,Eignir þínar gefnar.`` ,,Við útboð SR-mjöls, opnun tilboða og mat á þeim var ekki farið eftir hefðum og góðum siðum þótt í húfi væru mörg hundruð milljónir af eign íslenskra skattborgara. Við 800 millj. kr. dæmi var ekki beitt sömu nákvæmni og beitt er við 8 millj. kr. dæmi. Alþjóðlegar hefðir og reglur á þessu sviði eru mörgum kunnar. Tilboð eru t.d. undantekningarlaust opnuð við formlega athöfn þar sem gögnin eru rifin upp í viðurvist votta og þeirra sem að tilboðum standa. Lesnar eru upp niðurstöður tilboða við athöfnina. Síðan hefjast samningar við lægstbjóðandi. Ef í ljós kemur að tilboð hans er svo gallað að ekki þykir hættandi á að taka því er tekinn upp þráðurinn við þann sem næstlægst bauð. Ákvörðun um slíka breytingu fylgir föstum reglum sem raktar eru í útboðslýsingu. Þegar um staðgreiðslu er að ræða hlýtur að vera erfitt að halda fram að ekki séu líkur á því að bjóðandi hafi bolmagn til að kaupa. Annaðhvort reiðir hann fram umrædda upphæð eða ekki. Ef hann gerir það ekki snúa menn sér því að næsta aðila, en ekki fyrir fram. Hver einasta málsgrein í alþjóðlegum stöðlum útboða var brotin þegar einkavinavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar lét bjóða út SR-mjöl. Tilboðin voru t.d. opnuð í kyrrþey og umsvifalaust var ákveðið að þiggja ekki staðgreiðsluverð þess sem lægst bauð í fyrirtækið`` --- sem hæst bauð í fyrirtækið mun eiga að standa hér. ,,Annað hvort eru málsaðilar hins opinbera, þ.e. ráðuneytis, nefndar og banka, svo óhæfir til starfa að þeim er ekki kunnugt um reglurnar eða þá að þeir eru svo spilltir að þeim er hjartanlega sama um þær. Önnur hvor skýringin er rétt a.m.k., kannski báðar. Afleiðing vinnubragðanna er að skattgreiðendur tapa tugum milljóna er renna í greipar þeirra sem eru þóknanlegir hinum opinberu aðilum er stóðu að útboðinu. Þetta er eitt af dæmum um að Ísland er ekki alvöru lýðræði heldur bananalýðveldi í þriðja heims stíl. Eitt einkenna bananalýðvelda er að gripnar eru alþjóðlegar hefðir og þeim snúið upp í ranghverfu sína svo sem gert var í útboðsmáli þessu. Svipað má segja um einkavinavæðinguna í heild. Hún siglir undir fölsku flaggi einkavæðingar en er upptaka á almannafé. Í alþjóðlegri einkavæðingu er átt við markaðsvæðingu þar sem fyrirtæki hins opinbera eru sett út á gadd samkeppninnar. Hér á landi felst einkavæðingin fyrst og fremst í að opinberri einokun er breytt í tvöfalt gráðugri einkaeinokun, samanber Bifreiðaskoðun Íslands. Framlag Íslands til þessara mála er annars vegar einkavinavæðing og hins vegar einkaeinokunarvæðing en alls engin markaðsvæðing. Þetta byggist á fullvissu stjórnmálamanna, ráðgjafa þeirra og embættismanna, um að þeir komist upp með það. Kjósendum sé sama. Er SR-mjöl var gefið einkavinum og sægreifum hafði það þá aukaverkun að setja sægreifa í þá stöðu að þeir sitja við tvær hliðar borðs og hafa ekki lengur sömu hagsmuni og sjómenn af háu löndunarverði. Þetta kann að opna augu sjómanna fyrir því sem kjósendur sjá ekki. Í máli þessu sker í augun að ráðherra, ráðgjafar og bankamenn hafa ekki fyrir neinum frambærilegum rökstuðningi fyrir framgöngu sinni. Þeir fullyrða bara í síbylju að allt tal um röng og spillt vinnubrögð sé á misskilningi byggt án þess að rökstyðja þá skoðun nánar. Gjafir sem þessar munu halda áfram meðan kjósendur velja leiðtoga er líta á kjósendur sem sauðfé enda hefur ekkert komið fram sem bendir til að þeir séu annað.`` --- Jónas Kristjánsson undirritaði þetta. Hæstv. forseti. Þetta eru ekki mín orð en þetta eru orð manna eins og Jónasar Kristjánssonar og reyndar fleiri sem komu fram á ritvöllinn eftir að þessi sala varð að veruleika og létu heyra í sér með ýmsum hætti. Það urðu líka viðbrögð í hv. Alþingi frá hendi alþingismanna. Það var t.d. í fjárln. farið fram á það að þetta mál yrði skoðað ofan í kjölinn. Það hefur ekkert gerst í því enn þá þannig að menn sjái opinberlega neina niðurstöðu af þeirri rannsókn. Þar er umtalað að fyrst þurfi það mál að ganga til enda sem Haraldur, sá sem bauð í á móti þeim aðilum sem fengu þetta fyrirtæki keypt, á nú í við hæstv. ráðherra um málsmeðferðina. Við í þingflokki Alþýðubandalagsins ákváðum að fara fram á það að þetta mál yrði rætt í sjútvn. þingsins vegna þess að þar var um þau lög fjallað sem voru grunnurinn að sölu SR-mjöls hf. Við fengum ekki mikil viðbrögð við þeirri beiðni okkar því hv. formaður sjútvn. taldi að það væri ekki mikið hægt að gera í þessu máli og sagði að það þýddi ekkert fyrir þá alþýðubandalagsmenn að ræða um þetta við sig. Við gætum auðvitað rætt þetta við ráðherrann en það var greinilegt að hann hafði líka sjálfur eitthvað við þetta að athuga og var ekki alveg sannfærður um að það væri rétt að þessu öllu staðið því það var haft eftir honum í Dagblaðinu 10. jan., með leyfi forseta: ,,Að sögn Matthíasar á hann afar erfitt með að gera sér grein fyrir því hvort eðlilega hafi verið staðið að sölunni á SR-mjöli en fregnirnar sem hann hafi af málinu séu úr fjölmiðlum. Hann segir þó ljóst að lagalega hafi sjútvrh. verið í fullum rétti. Ýmsar spurningar vakni hins vegar varðandi framkvæmdina, t.d. það að tilboðshöfum var meinað að vera viðstaddir opnun tilboða.`` Eins og ég sagði fyrr í minni ræðu þá bíður hér beiðni níu þingmanna um að það verði gerð skýrsla og hún verði tekin til umræðu í þinginu um þessi mál öllsömul. Vonandi fáum við tækifæri til þess að ræða þessi mál áður en þingið fer heim í vor. En ég er sannfærður um að það er mikil þörf á því vegna þess að sá meiri hluti, sem stendur á bak við ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í hv. Alþingi, virðist enn þá vera til staðar að halda þessum leikjum áfram. Það kom t.d. fram þegar verið var að ræða um þessa sölu í hv. fjárln. að meiri hlutinn í fjárln. léti lét bóka á grundvelli þessara upplýsinga að ekki yrði annað séð en að vandað hafði verið til verka við meðferð málsins. Ef meiri hlutinn í fjárln. telur að það hafi verið staðið vel að þessu máli þá segi ég að það er þá full ástæða til þess fyrir þingið að ræða það í þaula hvort þetta séu þær aðferðir sem eigi að skrifa upp á til frambúðar um það hvernig eigi að fara að því að selja eigur ríkisins og svona eigi einkavæðing að ganga fyrir sig á vegum ríkisstjórna. En það voru margir sem létu í sér heyra um þetta mál. Sem betur fer eru menn ekki algjörlega dauðir úr öllum æðum. Ég bendi t.d. á grein sem Gunnlaugur Þórðarson lögfræðingur skrifaði í Morgunblaðið þann 3. febr. Þar er hann að lýsa svipuðu viðhorfum og ég hef gert hér fyrr í minni ræðu um það með hvaða hætti þetta hafi gengið fyrir sig. Ég ætla ekki að fara að þreyta menn á lestri úr þeirri grein en hann skrifaði reyndar tvær greinar. Hann skrifaði aðra grein á eftir þessari sem svar við svari Sigurðar B. Stefánssonar, framkvæmdastjóra Verðbréfamarkaðs Íslandsbanka, við fyrri grein sinni um málið. Mig langar, með leyfi forseta, til þess að grípa niður í þessa seinni grein. Þar segir: ,,Grein Sigurðar B. Stefánssonar, framkvæmdastjóra Verðbréfamarkaðar Íslandsbanka, hér í blaðinu 8. febr. sl. út af grein minni 3. febr. gefur tilefni til nokkra stuttra athugasemda. Útreikningur minn á söluverði SR-mjöls stendur óhaggaður, þ.e. að rétt söluverð sé a.m.k. 2,5 milljarðar króna. Reyndar hafa sérfræðingar á þessu sviði bent mér á að rétt nettóverð hinna seldu eigna hafi verið nær 5 milljörðum króna en 2,5 milljörðum og þeir spá því að kaupendurnir muni geta greitt kaupverðið upp með ágóða næstu tveggja ára. Í grein minni var lauslega vikið að því hve óhönduglega hefði til tekist um sölu SR-mjöls og vitnað til forustugreinar Jónasar Kristjánssonar ritstjóra í DV 4. jan. sl., en þar sagði m.a.: ,,Hver einasta málsgrein í alþjóðlegum stöðlum útboða var brotin þegar einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar lét bjóða út SR-mjöl.`` Þessi ásökun stendur eftir sem áður óhögguð og byggist m.a. á eftirfarandi atriðum: 1. Tilboði þess aðila sem bauðst til að selja fyrirtækið með lægstum kostnaði var ekki tekið. 2. Fyrir fram var reynt að fá aðeins einn ákveðinn aðila til að gera tilboð. 3. Hagsmunatengsl. Að vísu getur stundum verið erfitt að sneiða hjá hagsmunatengslum í okkar litla þjóðfélagi. 4. Hæsta boði var ekki tekið. 5. Opnun tilboða fór ekki fram á réttan hátt með því að tiboðsgjöfum var ekki gefinn kostur á að vera viðstaddir opnun tilboða. 6. Frágangi tilboðsgagna var áfátt. Samið var um kaupverð og fyrirkomulag greiðslna eftir á. Fleira mætti tína til en undirrituðum skilst að málið bíði úrlausnar dómstóla og því ekki ástæða til að tíunda fleiri atriði. Þess má geta að hagnaður af rekstri fyrirtækis sl. ár var um 300 millj. kr. og það hefði átt að opna augu manna fyrir því að söluverð var of lágt metið. Það er sorglegt þegar verðbréfasölu er falin sala ríkisfyrirtækis að ekki skuli takast betur til. Hætt er við að slík stofnun glati því trausti sem henni er nauðsynlegt á hverjum tíma. Það er auðvitað krafa alþjóðar að staðið sé að sölu ríkisfyrirtækja eða ríkiseigna með þeim hætti að slík ráðstöfun sé hafin er yfir alla gagnrýni verði ekki tilefni til þess að vera kölluð ,,upptaka á almannafé``.`` Síðan gerist það, hæstv. forseti, að 11. eða 12. mars er aðalfundur hjá SR-mjöli, hinu nýja fyrirtæki, og þá er ákveðið að greiða 10% arð. Þá stöndum við frammi fyrir því að fyrirtæki sem hafði eigið fé sem svaraði 21 millj. kr. fyrir rétt rúmu ári áður en þetta gerðist, þ.e. um áramótin 1992/1993, hefur eiginfjárstöðu fyrirtækisins verið breytt með stjórnvaldsaðgerðum, með rekstri fyrirtækisins og með endurreikningum á eigum þess úr 21 millj. kr. eigið fé upp í 1.300 millj. Það er búið að taka ákvörðun um sölu á þessu fyrirtæki fyrir 725 millj. kr. Ríkið var búið að leggja fram í beinu framlagi á þessu eina ári sem svaraði, ef ég man rétt, 520 millj. kr. eða eitthvað nálægt því. Fyrirtækið var síðan selt, eins og ég sagði áðan, á 725 millj. Mismunurinn var þarna ef ég man tölurnar rétt eitthvað í kringum 185 millj., mínus sá kostnaður sem hefur orðið af því að einkavæða þetta fyrirtæki. Það gerist síðan að þessir aðilar sem ætluðu sér að greiða inn sitt hlutafé á tveim árum fá útborgaðan arð sem er 10% af hlutafé þeirra og þeir borga sér út sem sagt 10% af framlögðu hlutafé sem auðvitað var ekki búið að greiða inn nema að litlum hluta til. Það hljóta allir menn að sjá af þessum tölum að þarna hefur ríkið haft af sjálfu sér stórkostlega fjármuni. Það er bara ekki annað til í dæminu. Ég segi það eins og er að ég tel að það hafi verið röng ákvörðun að ætla að selja fyrirtækið á þessum tíma einfaldlega af þeim ástæðum að fyrirtækið var að byrja að ná sér á strik eftir erfið ár og það var full ástæða til að halda að sú uppsveifla yrði áfram. Ég bind vonir við að þetta fordæmi sem við erum að tala um verði til þess að betur verði staðið að svona málum í framtíðinni og að ríkið selji ekki sínar eigur öðruvísi en það sé fullreynt að fá fyrir þær fullt verð. Það kom síðan í ljós eftir að þessi aðalfundur var haldinn og eftir að það lá fyrir að menn væru að greiða út mikla fjármuni, þ.e. samtals 65 millj. kr., í arð --- ég vil leiðrétta það sem ég las áðan úr blaðagreininni þar sem talað var um að hefði verið 300 millj. kr. gróði á árinu 1993, það var reyndar um 220 millj. kr. gróði síðustu fimm mánuði ársins og getur verið gott fyrr náttúrlega. En það lá fyrir eftir því sem hæstv. sjútvrh. sagði þegar tekin var afstaða til tilboðanna að þessi arður yrði greiddur út. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Var honum kunnugt um allan gang þessa máls? Var hann tilbúinn að skrifa upp á það að salan færi fram með þessum hætti vitandi það að gróðinn af rekstri fyrirtækisins var 220 millj. síðustu fimm mánuði ársins og vitandi hverjar þessar tölur voru, hafandi upplýsingar um það að rekstur fyrirtækisins mundi líka skila verulegum hagnaði í nánustu framtíð? Ég tek undir með þeim sem hafa sagt það hér, m.a. hv. 6. þm. Norðurl. e., að það átti að taka öðruvísi á sölu hlutabréfa í SR-mjöli hf. Ég tel að það hafi ekki verið óeðlilegt að gefa almenningi kost á því að eignast hlut í þessu fyrirtæki. En ég tel að það hefði átt að gera með þeim hætti að bjóða til sölu hlutafé í fyrirtækinu, hafa hlutabréf á markaðnum og láta þau taka þar verð en ekki að fara út í sölu með þeim hætti sem var gert. Ég tel reyndar að það hafi verið gersamlega ábyrgðarlaus ráðstöfun að ganga að tilboði eins og þessu einfaldlega af þeim ástæðum að það lá í augum uppi að það var allt of lágt verð sem verið var að greiða fyrir fyrirtækið og ríkisstjórnin átti að taka þá ákvörðun að selja ekki þegar þetta lá svona fyrir. En mönnum lá mikið á að klára þetta á gamlársdag enda lét sjútvrh. hafa það eftir sér að þetta væri stærsta átak ríkisstjórnarinnar í einkavæðingarmálum og hældist mjög um yfir þessu verki sínu. Mér hefur orðið tíðrætt um þetta mál, hæstv. forseti, vegna þess að ég tel að það sé full ástæða til þess að ríkisstjórnin skoði sinn gang og bjóði mönnum ekki upp á svona vinnubrögð aftur. Ég ræði þetta í tengslum við frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins einfaldlega vegna þess að manni hlýtur að vera þetta ofarlega í huga þegar verið er að einkavæða þetta fyrirtæki, þegar það liggur fyrir að ríkisstjórnin heldur áfram að ganga þessa götu með bundið fyrir augun, hún fæst ekki til þess að klára þau vandamál sem snúa t.d. að starfsfólki þessara fyrirtækja áður en hún heldur áfram einkavæðingargöngu sinni og það er ekki nokkur ástæða til þess að halda að ríkisstjórnin hafi vitkast enn þá. Ég a.m.k. trúi því ekki fyrr en menn leggja á borðið einhvers konar áætlanir um það hvernig eigi að standa að einkavæðingu fyrirtækja sem sannfæra mig og aðra hv. þm. um að hér verði ekki hagað sér með sama hætti og gert var við einkavæðingu SR-mjöls hf.

Virðulegi forseti. Hv. ræðumaður kom inn á það að fjárln. hefði beðið um skýrslu um SR-mjöl og hún væri ekki enn þá komin fram. Það er alveg rétt. En samkvæmt því sem mér hefur verið tjáð hjá Ríkisendurskoðun þá er skýrslan tilbúin en því er aftur á móti frestað að birta hana vegna þess að það stendur yfir málshöfðun vegna sölu SR-mjöls. Eins og ég benti á í umræðum áðan finnst mér þess vegna skjóta mjög skökku við að vera að keyra þetta mál hér í gegn á sama tíma og í gangi eru málaferli vegna biðlaunaréttar starfsmanna sem þetta frv. kemur einnig inn á.

Hæstv. forseti. Ég kann illa að meta það hvort það er rétt afstaða að ekki skuli mega skoða skýrsluna um söluna á SR-mjöli þó svo þessi málshöfðun sé í gangi. Ég tel að skýrslan hljóti fyrst og fremst að fjalla um hagsmuni ríkisins sem fjárln. hlýtur að vera að hugsa um í þessu dæmi en málshöfðunin er beinlínis vegna hagsmuna þeirra aðila sem voru að bjóða í fyrirtækið og er að ýmsu leyti af öðrum toga en sú skýrsla sem fjárln. hefur sjálfsagt verið að biðja um. Þess vegna hef ég verið að efast um að það væri rétt að láta þetta mál liggja þann tíma sem málatilbúnaður gengur fyrir sig í kringum þetta.

Virðulegi forseti. Það er heilmikið rætt hér um SR-mjöl sem er nú ekki mál sem beinlínis er á dagskrá þótt það sé einkavæðingarmál eins og það mál sem er til umræðu. En vegna fyrirspurna hv. ræðumanns vil ég segja það að ég tel það vera til bóta og að mínu viti til fyrirmyndar ef það er fagleg yfirsýn yfir það sem er að gerast í einkavæðingarmálum. Staðreyndin er hins vegar sú að fyrirtæki í eigu ríkisins heyra undir fjölmörg ráðuneyti. Ég minni á t.d. að Ríkisskip voru undir samgrn., Sementsverksmiðja undir iðnrn., SR-mjöl undir sjútvrn., Lyfjaverslun undir fjmrn. og Áburðarverksmiðjan undir landbrn. og þannig er farið með málefni þessara fyrirtækja og í raun og veru er ekkert öðruvísi farið með söluna á fyrirtækjum þegar að því kemur. En þess vegna, og það kemur kannski hv. þm. á óvart, þá taldi ég að það væri ekki röng aðferð og kannski sú besta að taka málið upp í 6. gr. heimild þar sem aðgangur fjmrh. er tryggður og af því að það þarf að standa að sölunni með faglegum hætti. Reglur um framkvæmd einkavæðingar hafa verið samþykktar í ríkisstjórn og það er til bóta. Ég kýs hins vegar að ræða ekki hér sérstaklega um SR-mjöl. Bæði er dómsmál á ferðinni og eins stóð þannig á að ég var ekki á landinu þegar þau mál fóru fram, var ekki viðstaddur í þrjár vikur og aðrir fóru með mitt embætti á meðan. En ég hef aldrei vitað til þess að Verðbréfamarkaður Íslandsbanka hafi verið sakaður um óheilindi eða að fara ekki faglega að málinu og tel að þeir séu fullfærir til þess.

Hæstv. forseti. Strax um þetta með óheilindi þeirra sem fóru með söluna. Ég tek ekki undir þær ásakanir en hins vegar tel ég að það sé jafnmikil skylda ríkisstjórnarinnar að taka afstöðu til málsins út frá því hvort hún telur að það sem fékkst fyrir fyrirtækið sé boðleg upphæð, hvort verið væri að selja eigur ríkisins á eðlilegu verði. Niðurstaðan af skoðun á því máli er að mínu viti algerlega ljós og einhlít, að það hefði átt að hætta við söluna. Hæstv. ráðherra sagði að það væri til bóta að hafa faglega yfirsýn yfir einkavæðingarmálin. Ég tek undir það með honum. Ég held að það sé ástæða til þess að hafa það í huga í framhaldinu að það séu ekki bara þau ráðuneyti sem eiga hlut að máli heldur að fjmrh. fái að koma að málinu. Ef t.d. þetta er tekið inn á 6. gr. fjárlaganna, þá er það fjmrn. sem fer með sölu á hlutabréfunum. Ég tel að að sé miklu betra og miklu meiri ástæða til að halda að fjmrn. passi upp á eigur ríkisins en önnur ráðuneyti, það leiðir af eðli máls. Um það að SR-mjöl sé ekki hér á dagskrá vil ég bara segja að það getur ekki verið annað en að einkavæðingarmál eins og SR-mjöl séu á dagskrá þegar verið er að ræða um næsta mál á eftir sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að einkavæða því að sporin hræða í þessu máli hjá SR-mjöli og við hljótum að þurfa að ræða um það sem nýlega hefur gerst þegar menn ætla að halda áfram sinni einkavæðingargöngu.

Virðulegi forseti. Út af orðum fjmrh. fyrir augnabliki síðan tel ég rétt að vekja athygli forseta á því að í hádegisfréttum kom það fram að Ríkisendurskoðun hefði lokið skýrslu um söluna á Síldarverksmiðjum ríkisins. Nú er stjórn Ríkisendurskoðunar skipuð af forsetum Alþingis, forsætisnefnd. Jafnframt var sagt í fréttinni að Ríkisendurskoðun hefði tekið ákvörðun um það að birta ekki þessa skýrslu að sinni vegna þess að hún gæti haft áhrif á niðurstöðu dómsmáls. Það er vægast sagt sérkennileg og mjög hæpin yfirlýsing. Ríkisendurskoðun er ekki hluti af dómsvaldinu. Hún heyrir undir Alþingi og starfar á ábyrgð forseta Alþingis. Ég vil þess vegna mælast til þess við forseta sem nú starfar að forsætisnefnd beiti sér þegar í stað fyrir því að Ríkisendurskoðun birti þessa skýrslu. Það er satt að segja stórhættulegt fordæmi að Ríkisendurskoðun fari að leyna þing og þjóð niðurstöðum sínum vegna þess að einstaklingar hafi kosið að höfða mál. Fyrst þetta hefur komið til umræðu hér og gerði það núna fyrir nokkrum mínútum síðan, þá taldi ég óhjákvæmilegt að kveðja mér hljóðs undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, og biðja forseta að taka þetta mál til athugunar. Ef niðurstaða verður sú að forsetar telja sér ekki kleift að taka ákvörðun um að þessi skýrsla verði birt þá getur orðið óhjákvæmilegt hér mjög fljótlega að taka það mál alveg sérstaklega til umræðu og Alþingi taki sjálfstæða ákvörðun um það á allra næstu dögum hvort skýrslan er birt eða ekki. Það er ekki hægt að hafa leyniskýrslu frá Ríkisendurskoðun um mál sem hún er búin að ljúka.

Forseti hefur meðtekið þá ósk sem hefur komið fram hjá hv. 8. þm. Reykn. en vill vekja athygli á að hér fer fram 2. umr. um málið. 3. umr. er enn óhafin þannig að það hlýtur að gefast tími til þess að taka til athugunar það mál sem hv. þm. vakti máls á.

Virðulegur forseti. Ég vildi stuttlega gera grein fyrir áliti mínu í þessu máli og þeirri staðreynd að ég rita undir nefndarálit á þskj. 681 um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins. Ég vil fyrst fara stuttlega yfir að það hefur verið álit míns flokks að atvinnurekstur skuli almennt vera í höndum einstaklinga og samtaka þeirra, þ.e. ef um er að ræða atvinnurekstur sem er í samkeppni á markaði og býr ekki við einokun. Við gátum þess vegna stutt það og beittum okkur m.a. fyrir því að skipuð var nefnd til þess að semja frv. til laga um Síldarverksmiðjur ríkisins. Á sínum tíma var það okkar skoðun að það væri mögulegt að ná samkomulagi um það mál hér á Alþingi, m.a. með því að ekki væri gengið jafnhratt fram í að selja fyrirtæki. Það væri rétt að fara hægar í sakirnar, stofna hlutafélag, selja það smátt og smátt á almennum markaði og fyrst í stað væri nóg að selja ekki meira en svo sem helminginn. Það má færa fyrir þessu mjög mörg rök. Það hefur verið almennur áhugi hjá lífeyrissjóðunum í landinu að taka þátt í atvinnurekstrinum og allar forsendur fyrir því að slík fyrirtæki geti komist í eigu almennings og samtaka þeirra en ekki í eigu fárra. Það var ekki vilji fyrir því á sínum tíma í sjútvn. að taka tillit til breytingartillagna stjórnarandstöðunnar í því máli, en hún var samstiga í því og þess vegna var skilað tveimur nál. og það var enginn stuðningur við það mál af hálfu stjórnarandstöðunnar á sínum tíma. Í þessu máli gilda að mörgu leyti sambærileg lögmál. Hér er um að ræða fyrirtæki sem keppir á markaði og er í samkeppni við önnur lyfjafyrirtæki í landinu og það hefur verið skoðun mín og míns flokks að það væri mikilvægt að þetta fyrirtæki starfaði áfram en það ætti alls ekki að útiloka að fyrirtækið kæmist í eigu annarra aðila en ríkisins en þá væri mikilvægt að eignaraðildin væri dreifð og það gegndi áfram því mikilvæga hlutverki sem það hefur gegnt fram til þessa. Við gátum ekki stutt frv. eins og það lá fyrir þegar hæstv. fjmrh. flutti það, en sögðum með svipuðum hætti og við gerðum að því er varðaði Síldarverksmiðjur ríkisins, að við gætum fallist á það að breyta fyrirtækinu í hlutafélag, enda væri það tryggt að það starfaði áfram af fullum krafti og yrði frekar eflt en hitt. Við gerðum það m.a. vegna þess að það er mjög óheppilegt að hafa umræðu um fyrirtæki eins og þetta um hvort það skuli starfa áfram sem ríkisfyrirtæki eða hlutafélag eða hvort það skuli lagt niður eða selt í heilu lagi. Slík umræða er mjög óheppileg og hlýtur að veikja viðkomandi fyrirtæki og stofna á margan hátt öryggi þess og framtíð í hættu. Það kom mjög skýrt fram hjá framkvæmdastjóra fyrirtækisins í þeim viðræðum sem hann átti við nefndina að hann taldi að þessi umræða kæmi í veg fyrir það að fyrirtækði gæti sótt fram, m.a. með því að styrkja framleiðslustarfsemi þess sem hefur verið lagt mjög mikið í og farið í mjög mikla fjárfestingu vegna þess. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það hvort sú fjárfesting var rétt eða ekki en það er hins vegar staðreynd að ríkið hefur lagt mikið í fjármagn í uppbyggingu þessa fyrirtækis. Það hlýtur líka að vera ljóst að það er erfiðara fyrir slíkt fyrirtæki að beita sér í samkeppni við önnur fyrirtæki þegar slík óvissa ríkir um framtíð þess. Gengið var til móts við þær skoðanir að ekki væri rétt að selja meira en helming hlutabréfa í fyrirtækinu og að frekari sala væri háð samþykki Alþingis. Ég vil taka það skýrt fram að ég skil það svo, og vildi gjarna heyra útskýringar hæstv. fjmrh. í því sambandi, að engin frekari áform séu um það á þessu stigi að leita eftir heimildum Alþingis til frekari sölu. Það sé verkefni númer eitt að koma þessu félagi af stað, bjóða helming af hlutafé í því við þau nýju skilyrði til sölu á almennum markaði og sjá til í nokkurn tíma, án þess að ég ætli að fara að tiltaka hann, hvernig þar tekst til og hvernig hinu nýja félagi muni ganga. Það er engin ástæða til annars en því muni vegna vel á þessum markaði og ég vænti þess að svo verði. Það er rétt að taka það fram að það er ekki alveg nýtt mál að breyta Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag. Það voru uppi umræður og áform um það í tíð fyrri ríkisstjórnar þannig að sú ríkisstjórn sem ég sat í á sínum tíma útilokaði það alls ekki að þessu fyrirtæki yrði breytt í hlutafélag, enda hefði það ekki verið í samræmi við venjulegar venjur fyrirtækja sem keppa á almennum markaði. Það á allt annað við þegar um einokun er að ræða. Fyrirvari minn á nál. og okkar framsóknarmanna snýr að málefnum starfsmanna. Það hefur ríkt mikil óvissa um réttindi og skyldur starfsmanna í þessu sambandi og vitna ég þar m.a. til 3. gr. Þar hefur ríkisstjórnin gengið mjög klaufalega fram að mínu mati og ég ætla ekki að fara að rekja það. Það hefur verið rætt svo ítarlega hér á Alþingi í sambandi við ýmis önnur mál og þar hafa menn ekki haft lögfræðina alveg sín megin í þeim málum. Það á við um Síldarverksmiðjur ríkisins, Sementsverksmiðjuna og fleiri fyrirtæki sem hafa komið til umræðu hér. Svo geta menn lengi deilt um það hvar réttlætið er í sambandi við slík mál en það er að sjálfsögðu fyrir öllu að farið sé rétt að málum og menn gangi þannig frá hnútum að það standist bæði löggjöf og gagnrýni. Hins vegar er ljóst að það er ekki mögulegt að þetta fyrirtæki taki til starfa 1. maí 1994 eins og gert er ráð fyrir í brtt., enda verður ekki hjá því komist að gera þar breytingu á vegna þess hve málið hefur dregist lengi. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvenær það skuli vera en mér hefur skilist að hæstv. fjmrh. telji hæfilegan tíma t.d. 1. sept. í haust. Ég held að það sé ekki aðalatriðið hvort það er 1. sept., 1. okt. eða 1. nóv. en mikilvægt að það sé undirbúið. Nú má vel vera að ég hafi eitthvað heyrt rangt um það hvaða dagsetningu hæstv. fjmrh. telur hæfilega í því sambandi. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt að málið verði undirbúið með þeim hætti að það fari sem best úr hendi og vel sé gengið frá málefnum starfsmanna. Ég hef skilið það svo og ég vildi gjarnan fá það staðfest hjá hæstv. fjmrh. að það standi til að fara yfir réttindamál hvers og eins. Það sé ekki stefnt að því að segja upp fólki í þessu fyrirtæki eða fækka fólki. Það sé hins vegar stefnt að því að efla fremur fyrirtækið og verja þá starfsemi þess og þar með störf þess fólks sem hefur hagsmuna að gæta. Ég vil taka slíkar yfirlýsingar eins og þær eru settar fram og treysta þeim. Það hefur komið fram í starfi efh.- og viðskn. að þannig verði staðið að málum og við sem stöndum að nál. hljótum að treysta því að svo verði. Við þurfum á því að halda við þau skilyrði sem nú eru í þjóðfélaginu að efla starfsemi atvinnufyrirtækja. Þetta er eitt af þeim fyrirtækjum sem hefur allmikla möguleika til að auka sína starfsemi. Það kom m.a. fram að uppi eru áform um samstarf við erlenda aðila í sambandi við framleiðslu lyfja og það er vitað mál að slíkt mun auka störf hér á landi sem hlýtur að vera aðalatriðið. Ef þessi breyting getur orðið til þess að auka starfsemina og hasla okkur jafnvel völl á erlendum vettvangi, þá er það af hinu góða. Það er líka af hinu góða að þetta fyrirtæki geti staðist þá miklu samkeppni sem innlendur lyfjaiðnaður á við erlendan lyfjaiðnað. Það er alveg ljóst að risarnir í þessari atvinnugrein í heiminum eru gífurlega sterkir og geta beitt undirboðum eftir því sem þeim sýnist nánast til þess að reyna að yfirtaka markað. Það hlýtur að vera keppikefli okkar Íslendinga að eiga okkar eigin lyfjaiðnað sem getur staðist þessa samkeppni sem best. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að eyða óvissu um þetta mál og ég tel að sá samstarfsvilji sem kom fram af hálfu fjmrh. í þessu máli við nefndina hafi verið góður og hann hafi komið til móts við sjónarmið sem þar voru sett fram og það hafi verið af hinu góða. Það átti sér hins vegar ekki stað í sambandi við söluna á SR. Þar var allt öðruvísi staðið að málum og enginn vilji kom fram til þess að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem höfðu komið fram. Ég tel að það hafi sýnt sig í því máli að það hafi verið rangt en auðvitað getur tíminn einn leitt það í ljós hvernig þar tekst til, en að sjálfsögðu er mikilvægt að því stóra fyrirtæki sem hefur miklu hlutverki að gegna í þjóðfélaginu gangi sem best í framtíðinni. Þar eru mörg byggðarlög sem eiga gífurlegra hagsmuna að gæta og það fyrirtæki er mjög stórt að því er varðar verðmætasköpun í landinu. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mikið fleiri orð um þetta mál. Ég vildi aðeins að lokum leggja áherslu á það að samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða er ráðherra skylt að leggja fyrir Alþingi skýrslu um hvernig birgðahaldi fyrir Almannavarnir ríkisins sem Lyfjaverslun ríkisins annast verði háttað eftir stofnun hlutafélagsins þannig að fullnægjandi öryggissjónarmiða sé gætt. Ég tel að með þessu komi fram viljayfirlýsing Alþingis í málinu og ráðherrar taki það að sér á næstunni að leita fullnægjandi lausna á því máli þannig að engin óvissa þurfi að ríkja í sambandi við það. Ég býst við því að um þetta geti verið full samstaða og það hefur komið fram af hálfu fulltrúa fjmrn. í samtölum við nefndina að þeir telji nauðsynlegt að leita verði lausna í þessu máli og með þessu ákvæði hafi sú skylda verið lögð á fjmrn. án þess að það sé nákvæmlega tilgreint hvernig það skuli gert. Það er ekki aðalatriðið, heldur er það aðalatriðið að fullnægjandi birgðir séu fyrir hendi ef eitthvert neyðarástand skapast og það hlýtur að vera eðlilegur þáttur í almannavörnum í landinu. Ég mun því eins og kemur fram í reynd í þessu nefndaráliti styðja þetta frv. eins og það liggur fyrir. Þó höfum við fyrirvara um þá grein sem fjallar um réttindi starfsmanna og ég ætla ekki að fjölyrða um það. Við höfum svo oft farið yfir það og haft sömu afstöðu í öllum öðrum málum og gert þar ítarlega grein fyrir okkar máli og ég ætla ekki að endurtaka það. En ég vænti þess að þannig verði haldið á þessu máli af hálfu fjmrn. að það verði unnið að því að efla þetta fyrirtæki og þar með að tryggja störf þess fólks sem á hagsmuna að gæta og skapa ný störf fyrir fleiri einstaklinga þannig að það færist kraftur í þetta fyrirtæki sem hefur alla burði til þess að sækja fram í samkeppni við aðra, bæði hér innan lands og kannski ekki síst við erlenda lyfjaframleiðendur.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir hefur býsna víðar skírskotanir. Það er ekki bara einkavæðingarmál eins og það hefur stundum verið kallað úr ræðustólnum í dag heldur er þetta miklu víðara en svo. Þetta er líka heilbrigðismál og félagslegt mál, lífskjarajöfnunarmál, og þess vegna er eðlilegt að farið sé dálítið yfir það í umræðunni. Ég ætla í sjálfu sér ekki að bæta neinu við það sem hér hefur verið sagt að öðru leyti en því að fara lauslega yfir þetta mál eins og það snýr, að mér sýnist, frá sjónarmiði starfsmannanna. Í fyrravetur og ég hygg í hittiðfyrra líka tókum við nokkrar snerrur um réttindamál ríkisstarfsmanna úr þessum virðulega ræðustól. Þá lét ég þau orð falla að ég teldi eðlilegt að til væru reglur sem kvæðu á um það hvernig ætti að einkavæða fyrirtæki. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir því að það gerist alloft að ríkisfyrirtæki eða opinber fyrirtæki, sveitarfélagafyrirtæki, séu einkavædd með einhverjum hætti. Ég bendi í því sambandi t.d. á fyrirtæki sem við stóðum að því að einkavæða á sinni tíð og heitir Ríkisprentsmiðjan Gutenberg og ég bendi líka á fyrirtækið Jarðboranir ríkisins hf. sem við áttum aðild að að einkavæða. Til þess hins vegar að hægt sé að gera þetta með sæmilegum hætti þá þarf að vera sátt um það á milli þeirra sem eiga fyrirtækið, þ.e. ríkisins eða sveitarfélaganna annars vegar og starfsmannanna hins vegar, þ.e. BSRB og annarra skyldra samtaka, um það hvernig þetta ferli á að vera. Hvernig farið er með biðlaun, hvernig farið er með lífeyrisréttindi, hvernig farið er með verðtryggingu lífeyrisréttinda o.s.frv. Það er í raun og veru mjög mikilvægt að það náist sátt um þetta ferli þannig að menn séu ekki langtímum saman að takast á um hlutina pólitískt í þessari stofnun og í kringum hana eða fyrir dómstólum eins og dæmin sanna. Þessi mál hafa stundum verið lögð fyrir dómstóla og hefur þar raunar ýmsum vegnað betur og ríkinu reyndar yfirleitt verr þegar upp er staðið. Á síðasta þingi hvöttum við mjög til þess að hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir svona viðræðum við starfsmenn vegna Sementsverksmiðja ríkisins, Síldarverksmiðja ríkisins og kannski fleiri fyrirtækja sem þá voru til umræðu. Því miður varð ekkert úr þessu á þeim tíma og ég las málið þannig að hæstv. fjmrh. hefði ákveðið að sinna því ekki með þeim hætti sem við lögðum til vegna þess að hann teldi að hann hefði í raun og veru ekki stöðu til þess að fara í eðlilegar samningaviðræður við opinbera starfsmenn um þessi mál. Hins vegar gerðist það svo á sl. hausti hygg ég að það hafi verið, í september eða desember og síðan var það ákveðið að ég held núna eftir áramótin endanlega, hófust núna eftir áramótin, ég held í febrúar, viðræður á milli stéttarfélaganna, ríkisins og sveitarfélaganna um þessi mál, um aðferðina við breytingu á svona fyrirtækjum og um stöðu starfsmannanna í því sambandi. Hæstv. fjmrh. greindi reyndar frá því fyrr í dag að þær viðræður væru í fullum gangi og af þeim ástæðum er það, hæstv. forseti, sem ég vil beina því mjög eindregið til hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. sem einnig er hér staddur að þeir íhugi það mjög vandlega að fresta algerlega meðferð þessa máls til haustsins eða þangað til niðurstöður fást úr þessum viðræðum milli ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Mér er að sjálfsögðu kunnugt um það sem hæstv. fjmrh. hefur bent á áður að þær viðræður snúast ekki bara um Lyfjaverslun ríkisins. Þær snúast náttúrlega um þessi fyrirtæki yfirleitt og breytingar á þeim. En Lyfjaverslun ríkisins er auðvitað partur af því máli. Mér finnst dálítið harkalegt að afgreiða þetta mál hér og gera það að lögum í andstöðu við opinbera starfsmenn eins og það liggur fyrir og ætla sér samt sem áður að ná árangri í viðræðunum. Mér finnst það ekki sanngjörn krafa af hálfu ríkisins gagnvart opinberum starfsmönnum. Mér finnst að það væri sanngjarnt af fjmrn. í þessari stöðu, ef fjmrn. vill ná varanlegum árangri og setja reglur til langs tíma í þessu sambandi, að leggja þetta frv. til hliðar og taka það síðan almennum tökum þegar endanlega lægju fyrir niðurstöður um það hvernig farið er með réttarmál opinberra starfsmanna þegar fyrirtæki eru einkavædd eins og það heitir. Nú liggur það fyrir að það er mjög þung andstaða við þetta mál, hæstv. forseti. Það liggur t.d. fyrir bréf frá Starfsmannafélagi ríkisstofnana þar sem er lagst algerlega gegn frv. Þetta bréf er dags. 4. maí 1993 og mér er ekki kunnugt um að sú afstaða sem þar kemur fram t.d. hafi breyst á nokkurn hátt. Ég bendi einnig á að það hefur borist bréf frá Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna þar sem þessu frv. er einnig mótmælt mjög ákveðið og það hefur borist bréf eða álitsgerð starfsmanna Lyfjaverslunar ríkisins í BSRB, en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Starfsmenn Lyfjaverslunar ríkisins hafa kynnt sér frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins og viljum við koma eftirfarandi áliti á framfæri. Uppi eru skiptar skoðanir varðandi þær breytingar sem fram undan eru hjá fyrirtækinu. Þar sem við teljum að vegið sé að áunnum réttindum okkar og atvinnuöryggi munum við leggja sérstaka áherslu á að þessir þættir verði tryggðir í framtíðinni. Við viljum einnig mótmæla harðlega 3. gr. frv. og teljum að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eigi við og það sé ekki hægt að ógilda eina grein laganna. Virðingarfyllst, f.h. starfsmanna Lyfjaverslunar ríkisins í BSRB. Sigurlaug Sigurðardóttir trúnaðarmaður og Jóhanna Jóhannsdóttir trúnaðarmaður.`` Þá hefur einnig borist til Alþingis umsögn um málið frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja þar sem er í raun og veru mjög ákveðið farið fram á það að ríkið afgreiði frv. ekki svona. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hefur borist til umsagnar frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins. BSRB ítrekar umsögn sína frá 5. maí sl. um samhljóða frv. og fylgir hún hér með í ljósriti. Í 42. gr. og 43. gr. laga um Lyfjaverslun ríkisins, nr. 76/1982, er kveðið á um skyldur Lyfjaverslunar ríkisins sem lúta að almannavörnum og almennum öryggissjónarmiðum. Nauðsynlegt er að fá upplýsingar um það hver eigi að rækja þessar skyldur og hvar sá tilkostnaður komi til með að lenda ef Lyfjaverslun ríkisins verður lögð niður. Ástæða er til að vekja athygli á því að sitthvað í greinargerð þeirri sem fylgir frv. er mótsagnarkennt. Þannig segir t.d. að ýmislegt bendi til þess að einkavæðing fyrirtækisins geti orðið til góðs fyrir ríkissjóð. Síðan er gerð grein fyrir tugmilljónakróna hagnaði sem Lyfjaverslun ríkisins skilar í ríkissjóð á árinu.`` Hér er bersýnilega um mjög ákveðna andstöðu við málið að ræða af hálfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og af þeirri ástæðu hlýt ég að spyrja hæstv. fjmrh. hvort honum finnst í raun og veru sanngjarnt miðað við andstöðu stéttarfélaganna og miðað við þær viðræður sem núna standa yfir á milli opinberra starfsmanna annars vegar og fjmrn. hins vegar að halda viðræðunum áfram eins og ekkert hafi í skorist en samt jafnframt að keyra frv. í gegnum þingið. Ég held að það sé ekki sanngjarnt að halda þannig á málum og ég skora á hæstv. fjmrh. að endurskoða þessa afstöðu sína, láta viðræðunum ljúka áður en málinu verður lokið. Mér skilst að þessar viðræður séu reyndar ekki aðeins á milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ríkisins, heldur komi þar einnig við sögu t.d. Samband ísl. sveitarfélaga. Mér skilst að í þessum viðræðum séu einnig að einhverju leyti fulltrúar Reykjavíkurborgar og þarna sé fjallað um framtíðarskipan þessara mála og réttarstöðu þess fólks sem vinnur hjá þessum opinberum fyrirtækjum ef þau verða gerð að einkafyrirtækjum. Ég held satt að segja að þau áföll sem Sjálfstfl. hefur orðið fyrir í vetur, sérstaklega vegna einkavæðingarákafa síns, t.d. í strætisvagnamálinu, sé auðvitað með þeim hætti að Sjálfstfl. ætti að hafa lært að ganga hægt um gleðinnar í dyr í þessu máli og að skoða hlutina aðeins betur en gert hefur verið. Hæstv. fjmrh. hreyfði þeirri hugmynd fyrr í dag að fresta gildistökunni. Í frv. er gert ráð fyrir því að gildistakan verði 1. maí og hæstv. ráðherra bauð upp á það að þetta yrði 1. júlí. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta í raun og veru ekkert tilboð vegna þess að þá hefur Alþingi tekið ákvörðun um að gera þetta, að einkavæða fyrirtækið þó að það séu þessi helmingaskipti sem gert er ráð fyrir í brtt. Svo að ég segi alveg eins og er þá held ég að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn ættu að skoða hug sinn aðeins betur í þessu máli og fáist ekki 2. umr. frestað, þá sé óhjákvæmilegt að láta á það reyna í hv. efh.- og viðskn. að málinu verði hreinlega frestað í vor þannig að það komi ekki til 3. umr. á nýjan leik á þessu þingi heldur fái frekari meðferð í þessum samningaviðræðum á milli aðilanna. Ég tel að sá veruleiki sem ég er að tala fyrir hafi í raun ekkert með pólitík að gera. Hann hefur ekkert með það að gera hvort menn vilja einkavæðingu eða ekki. Ég tel að hérna sé á ferðinni það sem kalla mætti rödd skynseminnar. Það er í raun og veru bara verið að segja: Við skulum koma þessum hlutum fyrir eins haganlega og sanngjarnt og kostur er og ég er alveg viss um að hæstv. fjmrh. verður sammála mér ef hann skoðar málin aðeins betur en mér virtist hann hafa gert fyrr í dag. Ég vil þess vegna ítreka það að ég tel að það sé mikilvægt að á þessu máli verði tekið og þessari umræðu verði frestað af því að það standa yfir viðræður við stéttarfélögin og það á ekki að vera að ganga yfir þau á skítugum skónum á einn eða annan hátt. Ég ætla þessu næst, hæstv. forseti, eftir að hafa farið lauslega yfir stöðu starfsmannanna að víkja aðeins að þessu fyrirtæki, Lyfjaverslun ríkisins og segja það að þetta er eitt af allra merkilegustu fyrirtækjum landsins. Þetta er öryggisfyrirtæki. Þetta er í raun og veru einn af hornsteinum heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi. Ég tek eftir því að þeir framsóknarmenn orða þetta þannig að það sé á mörkunum að ríkið eigi að standa í rekstri fyrirtækis eins og Lyfjaverslunar ríkisins. Ég er alveg ósammála þessu sjónarmiði. Ég tel að ríkið eigi að reka fyrirtæki eins og Lyfjaverslun ríkisins, m.a. til að hafa aðhald að lyfjaheildsölum og öðrum slíkum aðilum og lyfjaframleiðendum í landinu og ég tel eðlilegt að ríkið reki líka eða hafi mjög beinan aðgang að rekstri apóteks svo að ég nefni dæmi til þess að geta borið saman rekstrarkostnað þann sem er á vegum hins opinbera fyrirtækis annars vegar og einkafyrirtækjanna hins vegar til þess að hægt sé að taka eðlilegar ákvarðanir í lyfjaverðlagsnefnd um hvað álagning á lyf á að vera mikil o.s.frv. Ég held þess vegna að það eigi að líta á Lyfjaverslun ríkisins sem heilbrigðismál. Hún er heilbrigðismál og þess vegna hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar að það sé í raun og veru eðlilegt að Lyfjaverslun ríkisins heyri undir heilbrrn. Lyfjaverslun ríkisins er með þeim hætti og þegar ég var heilbrrh. á árunum 1980--1983, þá var flutt hér stjfrv. um það að færa Lyfjaverslunina yfir til heilbrrn. Ég man ekki betur en það hafi verið gert með samþykkt hér í þessari virðulegu stofnun en snúið við aftur að bragði strax árið eftir þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hafi tekið við vorið 1983. Ég held að þennan þátt eigi að hugsa um og það sem ég sakna í sambandi við málsmeðferð í þessu máli er m.a. hvert álit heilbrrn. er. Hefur heilbrrn. fjallað um þetta mál sérstaklega sem heilbrrn.? Hefur landlæknisembættið sem er að senda frá sér alveg furðulega lista með beiðni um krossapróf frá þingmönnum og fleirum, hefur landlæknisembættið eitthvað fjallað um þetta frv., tekið afstöðu til þess? Landlæknisembættið er samkvæmt lögum ráðgjafi heilbrrh. í heilbrigðismálum og á þess vegna í raun og veru að fjalla um afgerandi mál af þessum toga. Mér sýnist ekki að nokkrum einasta manni hafi dottið það í hug, hvorki í ráðuneytinu né annars staðar, að kalla eftir áliti landlæknis. Ég hef a.m.k. ekki séð það álit og auglýsi eftir því hér en er vís með að gera það á öðrum vettvangi líka. En fyrir utan það að vera heilbrigðismál þá er þetta auðvitað fyrirtæki og það er eina hliðin sem ríkisstjórnin sem nú situr í landinu sér á þessu fyrirtæki að þetta sé fyrirtæki. Hún upplifir þetta sem fyrirtæki, rekstrar- og atvinnufyrirtæki og hjá ríkisstjórninni nú heitir þetta þess vegna ekki heilbrigðismál heldur heitir þetta einkavæðingarmál. Það má auðvitað segja að það sé að verða álíka viðamikill og vandasamur málaflokkur í þjóðfélaginu í seinni tíð og heilbrigðismálin, þessi einkavæðingarmál. Þetta er að verða a.m.k. alveg óskaplegur sjúkdómur sem herjar á núverandi ríkisstjórn. Bráðabirgðaborgarstjórinn í Reykjavík hafði hins vegar tekið ákvörðun um að hætta þessu fram yfir kosningar. En Lyfjaverslun ríkisins er þess vegna fyrirtæki. Hvernig fyrirtæki er Lyfjaverslun ríkisins? Lyfjaverslun ríkisins er fínt fyrirtæki líka. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1992 kemur það fram að heildartekjur þessa fyrirtækis námu um 830 millj. á síðasta ári en gjöldin 760. Hagnaðurinn af þessu fyrirtæki var nær 70 millj. kr. á sl. ári. Það sem hins vegar hefur verið staldrað við af Ríkisendurskoðun í sambandi við þetta mál er kannski ekki síst það að það hefur verið á döfinni af hálfu núv. ríkisstjórnar að selja þetta fyrirtæki um skeið og um þessi mál segir hér í skýrslu Ríkisendurskoðunar á bls. 106, með leyfi hæstv. forseta ,,Á Alþingi var lagt fram frv. um að fyrirtækinu væri breytt í hlutafélag og það selt. Það vekur athygli að á meðan frv. er til afgreiðslu á Alþingi er ráðist í kostnaðarsamar endurbætur og skipulagsbreytingar á fyrirtækinu. Framkvæmdirnar gætu takmarkað möguleika nýrra eigenda á að móta framtíðarstefnu fyrirtækisins og óvíst er að kostnaður vegna endurbótanna skili sér við sölu en hann er áætlaður um 235 millj. kr. Vegna fyrirhugaðra framkvæmda hefur Lyfjaverslunin ekki greitt arð í ríkissjóð frá árinu 1989 þrátt fyrir umtalsverðan hagnað á tímabilinu. Lyfjaverslunin átti samkvæmt fjárlögum 1992 að greiða 62 millj. kr. í vexti og afborganir vegna skuldar fyrirtækisins við ríkissjóð. Í árslok var hins vegar gerður samningur við fjmrn. sem fól í sér að gefið var út skuldabréf til fimm ára þannig að greiðslan á árinu varð aðeins 18,5 millj. kr. Ekki var leitað heimildar Alþingis til breytinga á ákvæðum fjárlaga hvað þetta varðar.`` Hér er auðvitað afskaplega undarlega að hlutunum staðið, hæstv. forseti, hvað varðar þetta þjóðþrifafyrirtæki Lyfjaverslun ríkisins. Það er gert ráð fyrir því að fyrirtækið skili 62 millj. kr. í ríkissjóð. Það stendur í fjárlögunum. En hins vegar tekur fjmrn. fram fyrir hendurnar á Alþingi í þessu máli, fjárveitingavaldinu og ákveður að það verði gefið út skuldabréf til fimm ára vegna þessara mála þannig að greiðslan á ári verði aðeins 18,5 millj. kr. en ekki 62 og að fjármunirnir séu notaðir til þess að standa undir þeim framkvæmdum sem eru í gangi í fyrirtæki sem á að fara að selja. Satt best að segja, hæstv. forseti, ég er ekki alveg viss um þetta sé skynsamleg aðferð við að selja fyrirtæki, ég er ekki viss um það. En það getur vel verið að núv. hæstv. fjmrh. telji þetta skynsamlega aðferð við að selja fyrirtæki. Mér finnst þetta nokkuð sérkennilega að hlutunum staðið og auðvitað væri svo sem í þessu sambandi hægt að ræða dálítið um það hvernig Alþingi stendur að afgreiðslu fjárlaga. Ég held að ég hafi aldrei séð annað eins og í athugasemdum Ríkisendurskoðunar við framkvæmd fjárlaga þar sem það kemur fram að fjárveitingavaldið ákvað að láta ríkisstjórnina hafa allt of mikið af peningum. Það er bara á fjórða milljarð sem ríkisstjórnin fær aukalega umfram það sem hún þurfti að nota og það er náttúrlega alveg ótrúlegt vegna þess að inni í þessu, hæstv. forseti, eru t.d. framkvæmda- og stofnfjárframlög sem þeir sem eiga að fá hafi venjulega talið að væru skuldbindandi fyrir ríkið og þeir ættu rétt á að heimta, jafnvel bara með kröfum á ríkið, en þegar upp er staðið þá er niðurstaðan sú að þarna er bil upp á 3--4 milljarða kr. Það er kapítuli út af fyrir sig og væri ástæða til að ræða hér framkvæmd fjárlaga í seinni tíð. Það er alveg ótrúlegt hvernig að því er staðið. Látum það nú vera. En hitt er sérkennilegt að þetta ágæta fyrirtæki, Lyfjaverslun ríkisins, getur skilað þetta miklum hagnaði og svo er ákveðið að leggja í breytingaframkvæmdir upp á 235 millj. kr. á sama tíma og á að fara að selja fyrirtækið. Það kveður svo rammt að þessu að jafnvel Ríkisendurskoðun gerir athugasemdir við málið. Og eins og kunnugt er hefur hún verið alveg ótrúlega hógvær í seinni tíð í sambandi við hin ýmsu mál og ekki verið að slá stórar keilur í athugasemdum sínum varðandi einstaka hluti þannig að það er bersýnilegt að bragð er að þá barnið finnur og henni blöskrar, ríkisendurskoðanda blöskrar svo gersamlega að hann má ekki við bindast og hefur rúmlega hálfa blaðsíðu um þessi ótrúlegu mál sem eru vinnubrögð hæstv. fjmrh. í þessu máli. Allt þetta finnst mér benda til þess að það eigi að leggja málið til hliðar til haustsins. Ég tek eftir því, hæstv. forseti, að það er mikið samsafn af sómamönnum og snillingum sem skrifa undir nefndarálitið um þetta mál. Þar eru margir úrvalsmenn  einnig frá því í þeirri ræðu sem hann flutti hér að þegar um málið var fjallað í hv. efh.- og viðskn. þá hafi hann gert grein fyrir því að í þingflokki Alþb. væru aðilar sem mundu jafnvel leggjast gegn málinu að einhverju leyti og ég verð að játa það að ég er kannski sá sem hann hefur verið þar að vitna til. Ég geri ráð fyrir því og reyndar hlýt að upplýsa það að meginástæðan fyrir andstöðu minni við þetta frv. er sú að ég tel að ríkið eigi að eiga lyfjaverslun af þessu tagi og af því að þetta sé heilbrigðismál. Í öðru lagi leggst ég gegn þessu frv. eins og það er og að þessu er staðið vegna þess að fjmrh. er í viðræðum við ríkisstarfsmenn um það hvernig á þessum málum á að halda og mér finnst það ekki heiðarlegt að róta í gegn lögum með meiri hluta á Alþingi á sama tíma og þessar viðræður standa yfir. Í frv. sem hæstv. ríkisstjórn flytur þá er auðvitað eins og gengur farið nokkuð ítarlega yfir málin í greinargerðinni þó það mætti vera ítarlegra. Þar er auðvitað flokkspólitísk einokun stjórnarflokkanna á undirbúningi málsins eins og venjulega. Það er stefnan í þessari ríkisstjórn að láta alltaf eins og stjórnarandstaðan sé ekki til og að kalla stjórnarandstöðuna aldrei á vettvang í einu einasta máli. Það kemur að vísu fyrir að hæstv. félmrh. verður á sá fingurbrjótur að kalla í einn og einn stjórnarandstæðing til starfa í nefndum, að öðru leyti er það bara ekki gert vegna þess að ríkisstjórnir reikna bersýnilega ekki með því að stjórnarandstæðingar hafi vit á nokkru einasta máli og geti yfirleitt nokkurn skapaðan hlut en hún á eftir að komast að fullkeyptu með það ríkisstjórnin að stjórnarandstaðan getur eitt og annað. Eftir því er uppleggið allt í þessu frv. þar sem gert er ráð fyrir því að selja þetta fyrirtæki eins og það liggur fyrir. Í grg. er m.a. rakið hvaða ákvæði það eru sem eru felld út úr lögunum, um Lyfjaverslun ríkisins, samkvæmt þessu frv. Það eru mjög þýðingarmikil atriði sem eru felld út úr lögunum og það er rakið á bls. 3 í grg. Í fyrsta lagi er fellt út úr lögunum það ákvæði að einungis Lyfjaverslun ríkisins sé heimilt að flytja inn bóluefni og ónæmisefni en sala þessara efna nam um 58 milljónum króna á árinu 1991. Gert er ráð fyrir að öðrum lyfjaheildsölum verði framvegis einnig heimilt að flytja inn þessar vörur. Heilbrigðisyfirvöld geta einnig boðið þessa starfsemi út ef hagkvæmt þykir. --- Stendur hér. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. af því að hann hefur vafalaust svör við því á reiðum höndum hvernig hann hugsar sér að standa að þessu bóluefnisútboði ríkisins. Það er væntanlega þá fjmrn. sem ætlar að fara í þetta bóluefnisútboð þar sem stendur til að bjóða út bóluefni og ónæmisefni sem til þessa hafa verið flutt inn af Lyfjaverslun ríkisins. Ég hefði gaman af því að frétta af því hvernig á að haga þessu bóluefnisútboði sem hæstv. fjmrh. ætlar að beita sér fyrir og hvernig þeir starfsmenn fjmrn. ætla að standa að því máli frá því að þetta frv. verður að lögum ef það verður að lögum. Á t.d. að fara í það núna í sumar? Er fjmrn. búið undir það að hefja hér bóluefnisútboð strax eftir lýðveldishátíðina 17. júní? Að frá og með 1. júlí hefjist í raun og veru hundadagar á Íslandi með því að það fari fram bóluefnisútboð á vegum fjmrn. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson sem vafalaust mun beita sér mjög í þessu máli geri grein fyrir því í einstökum atriðum hvernig hann ætlar að haga þessu bóluefnisútboði fjmrn. Ég er algjörlega andvígur þessu fyrirkomulagi. Ég tel að það sé langeðlilegast í þessu máli að Lyfjaverslun ríkisins haldi þessu áfram. Ég vil líka segja við hæstv. fjmrh. að ég teldi að þó að þetta frv. verði að lögum þá ætti ekki að standa að málinu eins og þarna er gert ráð fyrir, heldur væri langeðlilegast að semja til lengri tíma við tiltekinn vandaðan og traustan aðila um þann innflutning, óhjákvæmilegan innflutning á bóluefni og ónæmisefni sem hér er gert ráð fyrir og ég bendi t.d. í því sambandi á Reykjavíkurapótek sem er rekið af Háskóla Íslands. Í öðru lagi eru felldar niður í þessu frv. þær skyldur á Lyfjaverslun ríkisins að útvega hvers konar lyf, lyfjagögn, bóluefni, ónæmisefni og sjúkragögn fyrir sjúkrahús, dvalarheimili aldraðra og aðrar opinberar heilbrigðisstofnanir. Sjúkrastofnunum ber hins vegar engin skylda að kaupa inn þessar vörur frá fyrirtækinu, að bóluefnum undanskildum, og hafa þær því haft frjálst val um hvert þær beina viðskiptum. Því er eðlilegt að fella ákvæðið niður. --- Stendur hér í grg. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. mundi vera hér í húsum forsetans.

Forseti hlýtur að upplýsa að hæstv. ráðherra er ekki hér í húsinu.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir upplýsingarnar en ég lýsi því þá yfir að ég mun við 3. umr. málsins, ef það kemur einhvern tíma aftur þetta mál, óska eftir því að hæstv. heilbrrh. verði kallaður fyrir. Með öðrum orðum, í 42. gr. laganna um Lyfjaverslun ríkisins er gert ráð fyrir tilteknum skyldum sem Lyfjaverslunin á að uppfylla varðandi t.d. það að sjá stofnunum eins og sjúkrahúsum og elliheimilum og heilsugæslustöðvum fyrir tilteknum lyfjum. Alls konar lyfjum, lyfjagögnum, ónæmisefnum, sjúkragögnum o.s.frv. Þetta er fellt niður og það á ekkert að koma í staðinn. Þá er það fundið út hér samkvæmt nál. hv. efh.- og viðskn. eins og segir hér, með leyfi forseta, í 3. tölul. á þskj. 681: ,,Loks er lagt til að inn í frumvarpið verði tekið ákvæði til bráðabirgða þar sem sú skylda er lögð á ráðherra að leggja fyrir Alþingi skýrslu um hvernig birgðahaldi fyrir Almannavarnir ríkisins sem Lyfjaverslun ríkisins annaðist verði háttað eftir að hlutafélagið hefur verið stofnað. Þetta er gert til að Alþingi geti metið sjálfstætt hvort það öryggishlutverk verði ekki í traustum horfum eftir sem áður.`` --- Þetta stendur hér, þetta er rétt lesið hjá mér, hæstv. forseti, ,,í traustum horfum`` sem er athyglisvert. Látum það nú vera en ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um tvennt. Í fyrsta lagi: Er það hann sem ætlar að leggja fram þessa skýrslu um birgðahald eða er það hæstv. heilbrrh.? Hver er það? Í öðru lagi: Hvernig er gert ráð fyrir að mat Alþingis fari fram? Hvaða tala er þetta eiginlega? Hvernig á Alþingi að meta það hvort þetta er í lagi? Verður það gert í hv. heilbrn.? Verður það gert með þingsályktun? Alþingi ályktar að það sé nægilega mikið til af lyfjum í landinu. Alþingi ályktar að lýsa því yfir við ríkisstjórnina að það sé nægilega mikið til af sjúkragögnum og þurfi ekki að kaupa meira inn. Kemur þetta á hverju ári eða hvað? Hvað á þetta eiginlega að þýða? Svona skiptir máli. Menn eiga að vanda sig við svona texta og hafa vafalaust gert það og ég spyr: Hvað þýðir þetta? Hefur hv. heilbrn. fjallað um þetta mál? Það sem stendur í nál., þskj. 681: ,,Loks er lagt til að inn í frumvarpið verði tekið ákvæði til bráðabirgða þar sem sú skylda er lögð á ráðherra að leggja fyrir Alþingi skýrslu um hvernig birgðahaldi fyrir Almannavarnir ríkisins, sem Lyfjaverslun ríkisins annaðist, verði háttað eftir að hlutafélagið hefur verið stofnað. Þetta er gert til að tryggja að Alþingi geti metið sjálfstætt hvort það öryggishlutverk verði ekki í traustum horfum eftir sem áður.`` Ég vil spyrja hv. þm. Gunnlaug Stefánsson: Er það heilbrn. sem á að meta þetta? Hefur hún fjallað um þetta mál? Hefur hún fengið það? Ég spyr í fullri alvöru? Hefur hún fengið þetta til meðferðar? --- Þingmaðurinn, með leyfi forseta, þegir, þannig að ég hef engar upplýsingar um það hvort heilbrn. hefur fjallað um þetta mál en það er að mínu mati nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að ganga eftir því. Ég tel þess vegna, hæstv. forseti, að það sé óhjákvæmilegt að leggja þessar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. hvernig hann telji að eðlilegt sé að þessu birgðahaldi og því öllu saman verði háttað. Ég tel að það sé í raun og veru mjög mikilvægt, eins og hv. 1. þm. Austurl. sagði áðan, að minni hlutinn í efh.- og viðskn. sýndi mikinn samstarfsvilja með því að skrifa upp á álitið eins og þarna er gert. Ég vil gjarnan að hæstv. fjmrh. sýni minni hlutanum sams konar samstarfsvilja nú þegar þessar viðræður sem ég hef gert að umtalsefni standa yfir. Ég er hins vegar ekki sammála því sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. að málin séu þannig vaxin að það sé hægt að tryggja það að þetta fyrirtæki verði jafnvel öruggara og betra sem lyfjaframleiðslufyrirtæki og lyfjaverslun ef það verður gert að hlutafélagi. Ég get satt að segja ekki tekið undir þau sjónarmið þeirra framsóknarmanna sem hér hafa verið tíunduð, bæði í ræðu hv. 1. þm. Austurl. og hv. 6. þm. Norðurl. e. að það sé í raun og veru í lagi og jafnvel á mörkunum að svona fyrirtæki eigi að vera í ríkiseigu. Hv. 1. þm. Austurl. sagðist vona að þó að þetta frv. yrði samþykkt og hann sagðist reyndar treysta því að þetta frv. yrði samþykkt, þá yrði unnið að því að efla fyrirtækið og skapa ný störf við þetta fyrirtæki. Ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, ég hef enga trú á því að þetta verði gert, verði fyrirtækið selt. Ég hef enga trú á því, ekki nokkra. Ég held að málið liggi ekkert svona. Ég held að málið liggi þannig að það sé í raun og veru ætlunin að losa sig við þetta fyrirtæki, bara rétt si svona og skipta sér ekkert meira af því eða þeim verkefnum sem það hefur verið að sinna. Það er auðvitað til umhugsunar, hæstv. forseti, að þegar svona mál, svona mikilvægt málefni, svona mikilvægt heilbrigðismál er hér á dagskrá þá skuli heilbrrh. ekki sjást, skuli heilbrrh. ekki láta frá sér fara eitt einasta aukatekið orð, þá skuli landlæknisembættið ekki vera kallað til, þá skuli málið ekki fara til heilbrn., ég held það hafi ekki einu sinni verið sent þangað frá efh.- og viðskn. Það sýnir þetta kæruleysi, þetta allsherjarkæruleysi og virðingarleysi fyrir velferðarkerfinu, fyrir velferðarþjónustunni, heilbrigðiskerfinu og heilbrigðismálum yfirleitt og þeirri mikilvægu þjónustu sem menn eru þar að inna af hendi. Það er aldrei talað um heilbrigðiskerfið af þessari ríkisstjórn nema sem bagga, nema sem vandamál sem þurfi að létta og skera niður kostnaðinn við þetta kerfi. Það er aldrei talað um það að heilbrigðiskerfið er auðvitað ein undirstaða þess að við lifum yfir höfuð í landinu. Ég tel því, hæstv. forseti, að miðað við allar aðstæður þá sé eðlilegt og sjálfsagt að þetta mál verði lagt til hliðar og ég legg það til í fyrsta lagi að það verði lagt til hliðar. Í öðru lagi: Vilji hæstv. fjmrh. ekki fallast á það þá er enginn kostur annar en að leita þeirra leiða sem þingsköpin bjóða upp á við meðferð málsins í nefnd og ef það ekki tekst hér við 3. umr., þar sem verði kannað hvort Alþingi er tilbúið til að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar á nýjan leik til meðferðar, til umræðu og athugunar með hliðsjón af þeim samningsniðurstöðum sem nást, við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og sveitarfélögin og aðra aðila sem eru í þeim viðræðum og verða núna í sumar. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að láta reyna á það en ég skora á hæstv. fjmrh. að sýna sanngirni í samskiptum sínum við opinbera starfsmenn og ýta frv. út af borðinu nú þegar og halda áfram þeim viðræðum sem loksins eru hafnar við opinbera starfsmenn um þessi efni.

Hæstv. forseti. Í lok þessarar umræðu þá held ég að sé rétt að ég fjalli örlítið um þau viðhorf sem hér hafa komið fram, a.m.k. hjá síðari hv. ræðumönnum. Ég hef reyndar tekið þátt í umræðunni með andsvörum og þess vegna mun ég fyrst og fremst einbeita mér að þeim viðhorfum sem komu fram hjá annars vegar hv. 1. þm. Austurl. og hins vegar hv. 9. þm. Reykv. Ég vil að það komi fram að ég var hv. 1. þm. Austurl. í nánast öllum atriðum sammála. Ég vil staðfesta það sem kom fram í ræðu hans að það eru engar frekari hugmyndir nú um ráðstöfun fyrirtækisins. Ég tel að þau viðhorf sem hann ræddi í því sambandi séu afar eðlileg. Ég tek undir það sem hann sagði um að það sé til bóta fyrir fyrirtækið, bæði starfsfólk og stjórnendur þess, að óvissu sé eytt og þess vegna sé það besti kosturinn í stöðunni að samþykkja frv. Ég er einnig sammála honum að mér finnst líklegt að lífeyrissjóðirnir muni vilja líta á þetta mál sérstaklega. Ég minni á að lífeyrissjóðirnir margir hverjir, flestir hverjir, geta lagt til hliðar einmitt til hlutafjár- eða verðbréfakaupa 5% af ráðstöfunarfjármagni sínu. Sé litið á það heildarfjármagn sem gæti út úr því komið á ári hverju miðað við að allir lífeyrissjóðirnir væru með, þá eru það sjálfsagt u.þ.b. 2 milljarðar á ári. Það er allnokkurt fé. Víðast hvar hjá lífeyrissjóðum er skilningur á því að það er ekki einungis tilgangur þessara sjóða að viðhalda fjármunum sínum með því að reyna að halda uppi vöxtum heldur geti það verið gagnlegt að breikka þann stofn sem þeir ná fjármunum af með því að stuðla að nýjum atvinnutækifærum með því að tryggja þau atvinnutækifæri sem til eru og með því að tryggja það streymi í gegnum sjóðina sem nauðsynlega þarf að vera fyrir hendi. Þess vegna er ég sammála hv. 1. þm. Austurl. um það að lífeyrissjóðirnir eru mjög líklegir til þess að vilja kaupa hluti fyrirtækja á borð við Lyfjaverslun ríkisins. Þetta segi ég án þess að nokkur skoðun hafi farið fram um það mál eða án þess að nokkur áform séu uppi um það að lífeyrissjóðunum skuli selja. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að um það varð samkomulag, að ég hélt nokkuð víðtækt samkomulag að heimild í frv. yrði einungis til að selja helming fyrirtækisins og ég gat vel sætt mig við þá niðurstöðu enda taldi ég þá að með því væri verið að vinna að lausn sem sem flestir gætu samþykkt og ég er sammála honum að ég held að það sé mikill kostur ef sem flestir vilja vera með og treysta sér til að styðja frumvörp sem hafa jafnmikil áhrif og einkavæðingarfrumvörp hljóta að hafa. Ég tek enn fremur undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. að það er nauðsynlegt að fara mjög vandlega yfir réttindamál starfsmannanna. Ég kem að því síðar hvað nefndin, sem margoft hefur verið nefnd til sögunnar, er að sýsla. Þessi samráðsvettvangur ríkisins og BSRB. En ég vil auðvitað strika undir það af minni hálfu að mér finnst réttindamálin vera þau mál sem báðir aðilar, starfsfólk fyrirtækisins og ríkið, verða auðvitað að ganga frá nægilega snemma og áður en breytingin á sér stað. Þess vegna hef ég lagt það til eða sagt frá því að eðlilegt sé að það verði lagt til, annað hvort af minni hálfu eða nefndarinnar, við 3. umr. að fresta gildistökunni til þess að vinna þennan tíma. Ég tel að það eigi að efla þetta fyrirtæki og ég tel að það sé eðlilegt að það gerist með því að fyrirtækið sé rekið eins og hvert annað einkafyrirtæki og það eigi að nota þetta tækifæri til að tryggja samkeppnina á lyfjamarkaðnum hér á landi, í lyfjaframleiðslunni og í sölu lyfja. Ég minni á að ríkisvaldið hefur gífurlega hagsmuni af því að lyfjaverð lækki og samkeppni aukist. Þess vegna held ég að það skipti miklu máli að þegar og ég segi ef, ég leyfi mér nú að segja þegar fyrirtæki verður selt að þá sé það gert með þeim hætti að samkeppnin sé tryggð. Ég get ekki hugsað mér, með fullri virðingu fyrir ágætum fyrirtækjum sem eru rekin hér, einkafyrirtækjum á sviði lyfjaframleiðslu, að þau fyrirtæki gleypi Lyfjaverslun ríkisins einfaldlega vegna þess að það gæti skapast sú hætta að hér myndaðist fákeppni, nánast einokun á markaðnum og að því vil ég ekki stefna. Loks vil ég --- það er nú sérkennilegt að ég skuli standa hér upp og lýsa yfir að í einu og öllu kannski sé ég sammála hv. 1. þm. Austurl. þar sem hann er einn af fyrirliðum stjórnarandstöðunnar, en ég vil líka undirstrika að þetta fyrirtæki hefur verið vel rekið og þetta fyrirtæki hefur að undanförnu staðið í því að undirbúa útflutning á hugviti og þekkingu sem ég held að sé mjög til fyrirmyndar, ekki síst vegna þess að með því tekst okkur að verða þátttakendur í því starfi sem til að mynda Norðurlandaþjóðirnar hafa beitt sér fyrir, en það er að byggja upp atvinnurekstur smárra og meðalstórra fyrirtækja hjá Eystrasaltsríkjunum. Íslendingar hafa lagt til þess fjármuni í samstarfi við aðrar þjóðir bæði beint og eins með óbeinum hætti með aðstoð Norræna fjárfestingarbankans og annarra fyrirtækja í eigu norrænna aðila. Þetta held ég að sé til fyrirmyndar og segir okkur að fyrirtækið er vel rekið og það er engin ástæða til þess að halda annað en að það verði það áfram og geti orðið grundvöllur starfa hér á landi og starfa við útflutning á þessari þekkingu sem fyrirtækið býr yfir. Ég vil að það komi fram að allt þetta fellur að minni skoðun og ég er fyllilega sammála hv. 1. þm. Austurl. um öll þessi atriði og er honum þakklátur fyrir að hafa beitt sér fyrir því í nefndinni að ná samkomulagi um málið. Ég hef fallist fyrir mitt leyti alveg á þær brtt. sem komið hafa fram í nefndinni og nefndin flytur á þskj. 682 og tel að það sé til bóta, þó ég hafi þurft að slá kannski af ýtrustu stefnu minni í þessu sambandi, þá tel ég að það sé kostur að hafa náð þessu samkomulagi sem hér var minnst á. Því miður get ég ekki, hæstv. forseti, sagt alveg það sama um ræðu hv. 9. þm. Reykv., enda hygg ég að hann verði nú lítið hissa á því þó ég segi að ég hafi ekki verið eins ánægður með ræðuflutning hans. Ég kannast að vísu við það og veit að hv. 4. þm. Norðurl. e. kom þeim skilaboðum mjög vel til skila til nefndarinnar að það væri ekki öldungis víst að frv. ætti stuðning allra alþýðubandalagsmanna. Þannig að það er ekkert nýtt og kom mér í sjálfu sér ekkert á óvart. Hv. þm. Svavar Gestsson skoraði margoft í sinni ræðu á mig og reyndar ríkisstjórnina, forsrh. líka, að draga þetta frv. til baka að sinni og bíða með það til næsta þings. Þetta skilst þegar það er haft í huga að hv. þm. sagði aftur og aftur í ræðu sinni að hann væri á móti einkavæðingu þessa fyrirtækis. Af skiljanlegum ástæðum vill sá sem er á móti því að fyrirtækið verði gert að hlutafélagi og hverfi jafnvel úr opinberri eign, m.a. vegna þess að þetta sé heilbrigðismál, að sjálfsögðu vill hann fresta málinu. Að sjálfsögðu vill sá aðili fresta málinu þannig að það getur ekki komið nokkrum manni á óvart. Ég vil taka það fram og hef reyndar gert það margoft . . .

Það voru nú ekki rökin, hæstv. ráðherra.

Ja, það voru kannski ekki bein rök þingmannsins, en allar röksemdir hv. þm. skiljast auðvitað miklu betur þegar það er haft í huga að hann er gjörsamlega á móti frv. Og það er ekkert sem kom fram í hans máli sem bendir til að hann muni skipta um skoðun í sumar, því það er ekki beinlínis það sem hann fjallaði um. Hann hafði að vísu áhyggjur af starfsfólkinu, hann hafði áhyggjur af hinum og þessum þáttum í frv., en aðalatriðið í málflutningi hv. þm. Svavars Gestssonar var að þetta væri heilbrigðismál og af þeirri ástæðu ætti ekki að einkavæða fyrirtækið. Ég vona að ég hafi alls ekki farið rangt með hans mál og ég er ekki að segja að hann þurfi að skammast sín fyrir þessa skoðun, en ég held að ég sé að lýsa skoðun hans mjög rækilega með því að endurtaka hana hér og nú. Það breytir hins vegar ekki því að margt af því sem kom fram í ræðu hv. þm. var á þá leið að það er sjálfsagt að það sé kannað. Og ég tek það fram að þegar rætt er um réttindi starfsfólks þá hefur margoft verið sagt að þau mál þurfi að sjálfsögðu að vera í lagi. Það er hins vegar misskilningur að sú nefnd eða sá samráðsvettvangur sem var á fót komið í framhaldi af kjarasamningum opinberra starfsmanna sl. haust hafi átt að fara af stað með þeim hætti að ekki mætti fylgja eftir einkavæðingaráformum ríkisstjórnarinnar. Um þetta áttum við viðræður, ég og formaður BSRB, og við erum að sjálfsögðu ekki sammála um öll atriði er varða breytingar á ríkisrekstrinum og kannski í fæstum atriðum sammála, þó það komi nú oftar fyrir en fólk álítur. Við urðum hins vegar sammála um að setja samráðsvettvanginn af stað og það hefur verið gert og ég hygg að sú nefnd sem rannsakar málin á þeim vettvangi sé að vinna hið ágætasta starf. Það var hins vegar alveg skýrt tekið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og fjmrh. strax í upphafi að það gæti ekki tafið áform ríkisstjórnarinnar hvorki í einkavæðingarmálum né öðrum breytingum sem ríkisstjórnin vill láta gera á ríkisrekstrinum. Ég vil í því sambandi benda á að nú nýlega hefur ríkisstjórnin birt þau áform sín að nota svokallaða samningsstjórnun til þess að ná betri árangri í stjórn og rekstri ríkisstofnana. Þetta eru mál sem vissulega hafa áhrif á starfsmannamálin og við hljótum að þurfa að ræða við okkar viðsemjendur, en við erum ekki bundnir af því þegar við erum í okkar starfi, sú ríkisstjórn sem nú situr, að bera allt undir BSRB og SFR, jafnvel þótt þar sé ágætt fólk í forsvari. Við erum ekki bundnir af niðurstöðu þess fólks. Það væri ekkert lýðræði í landinu ef meiri hluti á þinginu gæti ekki komið frá sér málum án þess að þurfa að bera þau undir aðila sem eru ekki til þess kjörnir að fara með löggjafar- og framkvæmdarvaldið.  Varðandi biðlaunaréttinn vil ég enn og aftur ítreka það sem margoft hefur reyndar komið fram og það er að aðilar málsins, annars vegar ríkisvaldið, þ.e. ríkisvaldið núna, fjmrh. fyrir hönd ríkisins og hins vegar BSRB fyrir hönd starfsmanna ríkisins, þeirra sem eru í því sambandi, eru á öndverðum meiði um skilning á tiltekinni grein. Skilningur okkar hefur margoft komið fram, skilningur þeirra líka. Og það var rætt í kjarasamningunum árið 1992, fyrir tæpum tveimur árum, þar sem við sóttum mjög fast á að breyta lögunum frá 1954, að fulltrúar BSRB og SFR sögðu að það kæmi ekki til greina að breyta þeim lögum einhliða þá við þá samningagerð og það yrði að sópa því út af borðinu. Á það var fallist en það var jafnframt tekið mjög skýrt fram, mjög skýrt fram, af hálfu ríkisstjórnarinnar að við mundum halda áfram tillöguflutningi á Alþingi þar sem væru lagagreinar í frv. sem segðu að við mundum fella úr gildi við tiltekin skilyrði 14. gr. laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna þegar fólk fengi vinnu við fyrirtækið eftir formbreytingu, nákvæmlega sams konar vinnu. Og það var tekið fram, þ.e. áður en þessir kjarasamningar voru undirritaðir af hálfu forráðamanna BSRB, að þeir væru þessu ósammála og mundu beita sér gegn því bæði með því að hafa áhrif á þingið og hugsanlega leita til dómstóla. Það er einu sinni þannig í samskiptum aðila að menn þurfa ekki alltaf og geta ekki alltaf verið sammála, en þeir geta orðið sammála um það að vera ósammála og sammála um að beita þá þeim ráðum sem þeir hafa í lýðræðisþjóðfélagi. Og þetta lá algerlega ljóst fyrir. Það er síðan á sl. ári, sl. hausti, þegar gengið er frá nýjum kjarasamningum að ákveðið er að taka upp þessa viðræðunefnd eða þennan viðræðuvettvang. Þessi mörgu orð, virðulegur forseti, sem ég hef haft hér um þetta tiltekna atriði, geri ég vegna þess að ég vil að þetta sé alveg skýrt. Samráðsvettvangurinn átti ekki að leysa réttindamálin fyrirtæki fyrir fyrirtæki. Það hefði getað gerst og ef aðilar eru sammála um að það gerist þá mun  Það væri ekki til bóta að fresta þessu máli með tilliti til þessa atriðis. Það verður að fara sína leið. Það liggur í eðli samskipta vinnuveitenda og launþega að það kemur upp ágreiningur og þann ágreining verða menn að leysa með þeim hætti sem þjóðfélagið gerir ráð fyrir á hverjum tíma. Ég vil svo áður en ég hverf algjörlega frá starfsmannamálunum segja það og láta það koma fram hér að samstarf mitt við forustumenn BSRB hefur verið snurðulaust að öðru leyti en því að við erum auðvitað ósammála um nokkur grundvallaratriði. En viðræður eiga sér stað um þessi viðkæmu og mikilvægu mál og ég held að þær viðræður séu mjög til fyrirmyndar og þær verða auðvitað að fá að þróast í tímans rás og vonandi skila síðan þeim niðurstöðum sem til var ætlast. Hv. þm. Svavar Gestsson, 8. þm., 9. þm. Reykv. --- mér er gjarnt að hækka hann í röð, það getur nú verið fyrirboði, 9. þm. er hann --- spurði síðan að því hvort það væri eðlilegt að hafa farið í þær endurbætur sem Ríkisendurskoðun hefði gagnrýnt, innan gæsalappa vil ég segja ,,gagnrýnt``, eigum við að segja bent á, í skýrslu sinni um framkvæmd fjárlaga. Um þetta vil ég segja: Þetta mál var skoðað mjög rækilega. Það var skoðað af aðila sem er sérfræðingur í verðbréfasölu og sölu á fyrirtækjum og þeir voru spurðir sem sérfræðingar þetta fyrirtæki, fulltrúar þess, hvort það væri hætta á því að ríkið mundi tapa þessum fjármunum ef fyrirtækið yrði selt. Niðurstaða fyrirtækisins var sú að það væri afar ólíklegt og síðan var bætt við að það mætti hins vegar vara sig á því að stöðva eðlilega þróun fyrirtækisins þótt við værum með fyrirhugaða sölu eða fyrirhugaða formbreytingu í gangi. Og það fellur mjög vel að því sem hv. 1. þm. Austurl. sagði hér áðan að þessi óvissa sem verður til er hættuleg og hún hefði verið hættuleg fyrir þetta fyrirtæki ef við hefðum stöðvað eðlilega þróun og uppbyggingu þess. Og ég vil taka það fram að að sjálfsögðu samþykkti Alþingi þetta með sínum hætti. Það kom bæði fram í fjárlögum íslenska ríkisins og einnig í lánsfjárlögum þar sem skýrt var tekið fram að leitað væri heimildar til þess að byggja fyrirtækið upp með þessum hætti. Þetta vil ég að komi hér fram. Síðan vegna bóluefnaútboðs. Ég held að það sé óþarfi fyrir hv. þm., sem ég veit að er mikill áhugamaður um heilbrigðismál, að hafa áhyggjur af útboðum þegar þegar um lyf er að ræða. Útboð fara margoft fram þegar um lyf er að ræða. Ég hygg t.d. að fyrirtækið Ríkisspítalar sem hv. þm. þekkir mjög vel láti fara fram útboð í lyfjakaupum, a.m.k. að verulegu leyti af og til. Þannig var það a.m.k. á sínum tíma þegar ég var formaður í umboði hv. 1. þm. Vestf., var formaður stjórnarnefndar Ríkisspítala, þá var þetta gert og ég hygg að svo sé enn. Ég vil t.d. benda á, af því að hv. þm. var að tala um og spurði að því hvort fjmrh. ætlaði að láta fara fram slíkt útboð á hundadögum eftir 17. júní, að það minnir mig einmitt á það að rauðir hundar eru nánast upprættir á Íslandi vegna bólusetninga og ég hugsa að það bóluefni sem er notað til þess sé nú fengið m.a. með útboði, ég býst við því. Þó rauðir hundar hafi ekkert með hundadaga að gera þá datt mér það í hug þegar hv. þm. var að ræða um hundadagana í þessu sambandi.  Hæstv. forseti. Ég hef nokkuð ítarlega fjallað hér um ræður hv. þm. Annars vegar hef ég lýst yfir stuðningi við öll þau meginatriði sem komu fram hjá hv. 1. þm. Austurl., formanni hv. efh.- og viðskn., og hins vegar hef ég að langmestu leyti hafnað viðhorfum hv. 9. þm. Reykv. Og ég vil ítreka það að ég tel að það sé ekki frambærilegt fyrir mig að taka við rökum hv. þm. þegar ég veit að þau byggjast mestmegnis á því að hv. þm. er í grundvallaratriðum á móti því að fyrirtækið lendi í einkaeigu af ástæðum sem hann segir vera þær að þetta séu heilbrigðismál en ekki fyrirtækjarekstur.

Virðulegur forseti. Það hafa orðið nokkuð langar umræður um þetta mál hér í dag og er vonandi að þær skili einhverju. Og það sem mér finnst áþreifanlegt, að við höfum þó náð hér nokkrum árangri, er að hæstv. fjmrh. viðurkenndi í ræðu sinni að ríkisvaldið hefði ekki staðið sig sem skyldi í viðræðum við ríkisstarfsmenn varðandi þau réttindamál sem hér eru til umræðu. Ég hlýt að treysta því að í framhaldi af því verði settur kraftur í það mál og ítreka það sem ég sagði við hæstv. ráðherra fyrr í dag að þó svo mál séu komin fyrir dómstóla þá er ekkert sem mælir á móti því að menn geti náð samkomulagi og það er iðulega gert í slíkum tilfellum og oftast til hagsbóta fyrir báða aðila að þurfa ekki að láta mál ganga fyrir dóm. Hæstv. ráðherra sagði reyndar að það gæti komið upp sú staða að aðilar væru sammála um að vera ósammála. Það var svolítið sérstakt að heyra þessi orð frá hæstv. fjmrh. því í þessari einu setningu er kannski hægt að lýsa stjórnarsamstarfinu síðustu mánuðina hjá núv. hæstv. ríkisstjórn. Þar virðast stjórnarflokkarnir nánast ekki vera sammála um nokkuð annað heldur en vera ósammála í næstum öllum málum.

Hæstv. forseti. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. fjmrh. fyrir þátttöku hans í þessum umræðum. Það er satt að segja til fyrirmyndar að hæstv. ráðherra hefur tamið sér það í þessu máli og ýmsum öðrum að svara jafnharðan því sem borið er fram af fyrirspurnum við hann eða því sem borið er á hann og ég tel að það sé til fyrirmyndar. Andsvaraformið hjálpar að vísu dálítið til í þeim efnum, en það eru ekki nærri allir ráðherrar sem nýta sér það sem skyldi að mínu mati. Ég vil þá aðeins víkja að þeirri ræðu sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan og fyrst því sem hann sagði í sambandi við hv. 1. þm. Austurl. Það er afar algengt að ráðherrar svara því sem að þeim er beint, á þá er borið og þeir eru spurðir um. Hitt er sjaldgæft, það er eiginlega alveg nýlunda, að hæstv. ráðherrar leggi alveg sérstaklega lykkju á leið sína og eyði í það löngu máli að segjast vera sammála einhverju sem þingmenn eru með, en hann tók það fram um fimm atriði af samtals fimm sem höfðu komið fram í ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, að hæstv. fjmrh. væri sammála þeim öllum. Þetta veit auðvitað á eitthvað, hæstv. forseti, þetta veit á eitthvað. Það eru allmörg ár síðan þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar náðu saman við svipaðar aðstæður. Þá var hinn stuðningsmaður stjórnar en sá sem nú er fjmrh. var þá óbreyttur í stjórnarandstöðu. Þetta er mjög athyglisvert sem virðist vera hér að gerast. Þessar taumlausu, vil ég leyfa mér að segja, ástarjátningar hæstv. fjmrh. í garð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Það er afar sjaldgæft að menn noti svona síðdegi á fimmtudegi í heldur rólegri umræðu um Lyfjaverslun ríkisins af öllum málum til þess að fá útrás fyrir þessa óstöðvandi ástarjátningarþörf í garð Framsfl. hér úr þessum virðulega ræðustól.

Ætli hringarnir séu tilbúnir?

Og þá er það spurningin --- hver kallaði fram í nema hv. 1. þm. Vestf., sem þekkir þessa hluti betur en allir aðrir menn hér, aldursforseti þessarar virðulegu stofnunar. Reyndur maður á öllum sviðum. Hann sagði: Ætli hringarnir séu tilbúnir? Það er spurningin hvort þeir eru tilbúnir, trúlofunarhringar varaformanna Framsfl. og Sjálfstfl.? Ég veit ekkert um það, en hv. 1. þm. Vestf. spurði hér áðan og spyr sá sem ekki veit. Ég tek undir það, mér finnst þetta athyglisverð spurning og sjálfsagt að velta því fyrir sér á öðrum vettvangi af hverju þessi óskaplega ástarjátningarþörf brýst hér allt í einu út einmitt á þessum dögum. Auðvitað er að koma sólskin og vor og þá hríslast eitt og annað um mannkynið eins og kunnugt er, en að þessi náttúra skuli endilega brjótast út í þessum tiltölulega náttúrulitla ræðustól er afskaplega athyglisvert, hæstv. forseti. Ég vil ekki reyna á þolrifin í hæstv. forseta með því að fara nánar út í þessi mál vegna þess að ég veit að ég er á hættuslóð, hálum ís og gæti misst mig inn í það sem ekki er beinlínis tiltekið í þingsköpunum. En fróðlegt er málið engu að síður. Eitt af því sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. Austurl. var að lífeyrissjóðirnir hlytu nú endilega að fara að kaupa hlutabréf í Lyfjaverslun ríkisins. Það er nú eins og ég hafi heyrt þennan áður. Það er einlægt sagt þegar menn eru í kastþröng og dettur ekkert af viti í hug að segja um fjármögnun einhvers á Íslandi, þá er búið að segja í 20 ár: Já, en lífeyrissjóðirnir. Þeir eiga svo mikið af peningum. Já, en lífeyrissjóðirnir. Og eins er það með þetta. Og auðvitað stendur ekkert á bak við það hjá þessum trúlofunarfélögum að lífeyrissjóðirnir ætli endilega að fara að kaupa hlutabréf í Lyfjaverslun ríkisins. Það liggur ekkert fyrir um það. Hitt fannst mér kannski athyglisverðast í máli hæstv. fjmrh. og þá var ég reyndar algerlega sammála honum. Það var reyndar atriði sem hann tók fram að eigin frumkvæði, en hann sagði: Ég get ekki hugsað mér það að þau fyrirtæki sem fyrir eru gleypi þetta nýja fyrirtæki. Orðrétt sagði hæstv. ráðherra þetta svona, með leyfi hæstv. forseta. Ég er sammála þessu. En þá vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvernig hann ætlar að koma í veg fyrir að þau fyrirtæki sem fyrir eru í lyfjaverslun, lyfjaframleiðslu og lyfjainnflutningi gleypi þetta fyrirtæki. Hvaða aðferðir eru til, því væntanlega er ætlunin eða hvað að setja þetta hlutafé, ef það verður sett á almennan markað, það verður væntanlega boðið út með eðlilegum og heiðarlegum hætti en ekki selt einhverjum gæðingum, og þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. fjmrh. að því í fyrsta lagi í þessari ræðu minni: Hvernig hefur hann hugsað sér að koma í veg fyrir fákeppni og einokun á þessum markaði? Og það er nákvæmlega á þessum punkti sem ég tel í raun og veru að okkar viðhorf nái í grunninn saman, mín og hæstv. fjmrh., vegna þess að hann segir: Það verður að tryggja samkeppni. Ríkið hefur gífurlega hagsmuni af því að tryggja samkeppni til að ná niður lyfjaverði og lyfjakostnaði hér í þessu landi og það er rétt. 100% rétt. Ég tel að það sé skynsamlegast við þær aðstæður sem nú eru að ríkið tryggi þessa samkeppni með því að vera sjálft í henni, auðvitað á heiðarlegan hátt, þar sem það beitir ekki sérstöðu sinni til þess að knésetja önnur fyrirtæki í greininni. Ég segi það alveg eins og er, ég tel að þetta sé langskynsamlegasta aðferðin, að vera með fyrirtæki á vegum ríkisins. Hvað ætlar hæstv. fjmrh. að segja við fulltrúa Pharmaco þegar hann býður út þessi hlutabréf? Hvað ætlar hann að segja við fulltrúa einstakra aðila, en Pharmaco hefur einkaleyfi á um 70% af innflutningi lyfja á Íslandi, hvað ætlar hann að segja við þessa aðila og hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir þessa fákeppni og einokun sem hann var að tala um? Það er auðvitað algert undirstöðuatriði að hæstv. ráðherra svari þessari spurningu hér í umræðunni úr því að hann tók þetta upp og ég þakka honum fyrir það vegna þess að það er mikilvægt að þetta sjónarmið hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar, liggi fyrir, að hann vill ekki að þetta verði ein samfelld einokunarsjoppa á þessu sviði þannig að fyrirtæki úr óskyldum greinum fari kannski að sölsa undir sig rekstur lyfjaverslunar á Íslandi með einum eða öðrum hætti. Eins og hæstv. ráðherra flutti hlýlegt trúlofunarhjal í garð hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar þá var því nú ekki að heilsa að því er varðaði undirritaðan og ég get ekki sagt að ég sakni þess á neinn hátt. Hann lýsti því yfir komplet og í heilu lagi fyrir fram, án þess að ræða það neitt frekar fyrr en seinna, að hann væri ósammála öllu sem ég hefði sagt. Og ég vil sérstaklega þakka hæstv. ráðherra.  Mér finnst sú uppsetning að segja: Við skulum fresta gildistökunni til 1. júlí en halda áfram viðræðum, alveg ómöguleg. Það er svona svipuð uppsetning og að maður segði í kjarasamningum, ef verkalýðshreyfingin segði: ,,Kauphækkunin tekur gildi strax samkvæmt okkar kröfu, en svo förum við í viðræður um það hvort hún á að gilda lengur.`` Þannig að menn í raun og veru gefi sér tiltekna samningsniðurstöðu fyrir fram í þessu máli og það sé sterkari aðilinn, í þessu tilviki ríkið, Alþingi sem beitir valdi sínu til þess að knýja það fram. Það eru ekki sanngjarnar leikreglur og þess vegna endurtek ég áskorun mína til hæstv. fjmrh. Auðvitað er það alveg rétt og ég skil það alveg að í viðræðunum er ekki ætlunin að bera allt undir BSRB, auðvitað ekki. Og auðvitað hlýtur ríkisstjórnin að hafa sína stefnu og auðvitað er BSRB það ljóst og auðvitað er það örugglega rétt sem hæstv. fjmrh. hefur eftir formanni Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, bæði frá viðræðunum nú og áður. En það breytir því ekki að hér er um að ræða almennt prinsippatriði, almennar leikreglur, sem snerta öll ríkisfyrirtæki og þess vegna væri það í raun og veru skynsamlegt að hinkra með þetta atriði til þess að ná árangri fyrir þessa einkavæðingarmenn, ef menn vilja hafa það þannig, til þess að ná árangri þannig að þeir þurfi ekki að standa í endalausu stríði þegar kemur að því að þeir þurfi að framfylgja hugðarefnum sínum af þessari ástæðu. Þess vegna verð ég að segja að ef ég væri einkavæðingarmaður, sem ég er ekki, þá teldi ég óskynsamlegt að vera svo veiðibráður, eins og hæstv. ríkisstjórn er í þessu máli, að knýja fram lendingu varðandi málið án þess að leita samkomulags við þessa aðila og fresta því að knýja fram niðurstöðu á meðan. Hæstv. ráðherra rakti það að ríkisstjórnin hefði sótt fast á breytingar á 14. gr. laganna frá 1954 í samningunum 1992 og þá hefði því verið hafnað. Ríkisstjórnin féllst á þá niðurstöðu en tók fram, eins og hæstv. fjmrh. hefur oft tekið fram, að ríkisstjórnin mundi halda áfram uppteknum hætti að því er varðaði framkvæmd stefnu sinnar og það er eðlilegt og rökrétt og í rauninni heiðarlegt burt séð frá því hvort maður er sammála þeirri niðurstöðu eða ekki. En mér finnst það ekki sanngjarnt og ekki alveg heiðarlegar leikreglur að segja núna við opinbera starfsmenn: Við tökum þennan rétt af ykkur í þessum lögum og höldum svo áfram að tala við ykkur. Það er ekki góð uppsetning á málinu. Hæstv. fjmrh. vék síðan í svarræðu sinni áðan að einstökum atriðum í þessum deilumálum og ég ætla í sjálfu sér ekkert að fara út í þau atriði. Ég ætla aðeins að segja um biðlaunin. Ágreiningurinn um biðlaunin snýst nákvæmlega um það orðalag, liggur mér við að segja, sem hann notaði. Hann lítur þannig á að biðlaunin, ef menn hafa laun á sama tíma hjá öðrum aðila, séu tvöföld laun. Það er sú túlkun sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur verið að mótmæla, lítur ekki á það sem tvöföld laun í rauninni, þó þannig vilji til við þær aðstæður að um verulegar breytingar sé að ræða á viðkomandi fyrirtækjum. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann veitti í sambandi við bóluefnaútboð, sem ég spurði hann hér um áðan. Mér fannst það koma bersýnilega fram að hann vissi ekkert um málið. Það var svo nakið að það var eiginlega dapurlegt. Þannig að mér finnst það nú vera viðbótarrök fyrir því að hann hinkri aðeins með að skoða þessi mál pínulítið betur. Auðvitað fer svona bóluefnaútboð ekki fram bara eins og hvert annað lyf og svo allt í einu dettur honum í hug að það sé notað bóluefni við rauðum hundum og veltir sér upp úr því hér. Þetta var náttúrlega í besta falli svona prýðilegur brandari, en í rauninni fyrst og fremst til marks um það að hann vissi ekkert hvað hann var að tala um, enda er engin ástæða til að ætlast til þess að hann viti það nákvæmlega vegna þess að það er engin ástæða til að ætlast til þess að fjmrh. kunni skil á bóluefni alveg í smáatriðum. En ég hefði nú viljað samt að hann hefði getað svarað því hvernig ætti almennt að standa að þessu máli og það má segja að það hefði verið hlutverk hæstv. heilbr.- og trmrh. að svara þessu að einhverju leyti. Hann er hins vegar fjarri eins og venjulega þannig að það þýðir ekkert að spyrja hann. Síðan svaraði hæstv. fjmrh. spurningum mínum varðandi öryggisþáttinn og benti á að Almannavarnirnar heyra undir dómsmrh. og þar með allshn. og auðvitað er það rétt hjá honum. Auðvitað hefði allshn. m.a. átt að fá þetta frv. til meðferðar eins og heilbrn. sem fékk það heldur ekki til meðferðar. Ráðherra benti síðan á að það væri fjmrh. sem hlyti að leggja fram skýrsluna fyrir þingið um öryggisbirgðir lyfja samkvæmt almannavarnarlögum og þá verð ég að segja alveg eins og er: Af hverju í ósköpunum var þetta ákvæði ekki sett inn í lögin um almannavarnir? Sú nýskipan tíðkast í lagasetningu á Alþingi Íslendinga í seinni tíð og hefur verið úrskurðuð gild á forsetastóli að það sé hægt að slengja inn í lög eða út og suður lagabreytingum héðan og þaðan eftir því sem menn hafa smekk fyrir. Nú get ég ekki sagt að ég hafi smekk fyrir vinnubrögð af þessum toga. En samkvæmt þeim og samkvæmt túlkun hæstv. fjmrh. hefði auðvitað átt að breyta lögum um almannavarnir í leiðinni og taka það fram í lögunum um almannavarnir að fjmrh. sé skylt að gefa reglulega á Alþingi skýrslu um öryggisbirgðir lyfja fyrir almannavarnir í landinu. En auðvitað er þetta ekki alveg nákvæmlega svona vegna þess að sjálfsögðu er það ekki fjmrh. sem gæfi slíka skýrslu jafnvel þó hann hafi haft með að gera þetta fyrirtæki, Lyfjaverslun ríkisins. Þar koma aðrir aðilar við sögu og þar með hæstv. dómsmrh. En af þessum svörum hæstv. fjmrh., hæstv. forseti, sér maður það hvað málið er illa útbúið. Maður sér af svörum hæstv. ráðherra hvað það er nauðsynlegt að eiga lyfjafyrirtæki á vegum ríkisins eins og Lyfjaverslun ríkisins sem hefur með að gera þennan öryggisþátt lyfja að því er varðar almannavarnir, sem hefur með að gera innkaup á bóluefnum og fleiru og fleiru. Svona fyrirtæki þarf að vera til og þess vegna er það dapurlegt þegar staðið er að málum með þessum hætti og ætlunin bersýnilega að selja þetta fyrirtæki eins og hvert annað fyrirtæki og slá striki yfir það að þetta fyrirtæki er heilbrigðismál.

Virðulegur forseti. Hv. þm. var nokkuð tíðrætt um meint tilhugalíf ákveðinna stjórnmálaflokka í ræðustól í dag. Nú ætla ég ekki að leggja dóm á það en það kann að vera að rætur þessa hjals hæstv. ráðherra megi rekja til þess þegar tilhugalífi Alþb. og Sjálfstfl. var slitið í beinni útsendingu í Sýn úr ræðustól í Alþingi fyrir nokkrum vikum þegar hæstv. forsrh. lýsti því yfir að hann mundi aldrei starfa í ríkisstjórn með núv. formanni Alþb. og var þó búið að byggja þetta tilhugalíf upp árum saman og m.a. til kostað heilum milljarði úr ríkissjóði í samningum við Reykjavíkurborg um uppgjör á vegafé fyrir síðustu kosningar. Það kann að vera að þetta hafi ruglað sjálfstæðismenn eilítið í ríminu en eitt er víst að eftir þetta skyndilega slit á tilhugalífinu hefur nánast hvorki heyrst né spurst til formanns Alþb., hvorki í þingsölum 

Virðulegi forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. saknar þess að hafa ekki formann Alþb. sem oftast í ræðustól og í kringum sig og skil ég það út af fyrir sig vel. Hitt fannst mér athyglisvert við ræðu hv. þm. að hann nefndi hvergi þá lausn sem þeir framsóknarmenn hafa viðhaft í sambandi við sín formannsmál að senda formanninn upp í Seðlabanka og þar með er alveg ljóst að hann mun ekki tala í bráð eftir að hann verður orðinn bankastjóri Seðlabankans. Svo róttækar niðurstöður held ég að menn munu yfirleitt ekki nota í þessu sambandi. Hitt er fróðlegt að ævinlega þegar borið er á þá framsóknarmenn að þeir séu í tilhugalífi við íhaldið þá stökkva þeir upp og kenna öðrum um: Þeir eru á leiðinni með íhaldinu en ekki við. Þetta er nokkuð fróðlegt og til umhugsunar en staðreyndin er sú að ævinlega þegar Framsókn er búin að vera frá íhaldinu um nokkurra ára skeið þá munar hana þangað aftur. Þá langar hana heim til íhaldsins á nýjan leik og fer að varpa sér aðeins yfir á hægri hliðina. Og hæstv. fjmrh. var svo taumlaus í ástarfögnuði sínum í garð Framsfl. áðan að það jaðraði við dónaskap þó að hæstv. forseti mótmælti því ekki sérstaklega. Ég skil það vel að hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, sem er nýliði í þessari stofnun, skuli reyna að bera í bætifláka fyrir Framsókn í þessu efni en það er misskilningur af honum að gera það af því að Framsókn ætlar þetta, það er alveg bersýnilegt og hæstv. fjmrh. langar, eins og fram hefur komið.

Forseta þykja nú umræður komnar allmjög frá umræðuefni og þó að vorið sé komið og sólin skíni vill forseti biðja menn að gleyma hinum ýmsu tilhugalífum og halda sig við efni sem hér er til umræðu.

Virðulegur forseti. Ef svo fer sem ætla má af opinberri umræðu að hv. þm. Steingrímur Hermannsson fari í stól seðlabankastjóra, og tel ég að þá verði sá stóll vel setinn, þá væri það af eðlilegum orsökum að hann tekur ekki til máls í ræðustól á Alþingi eftir að það gerist. En hinu er ég alveg jafnmikið undrandi á að við skulum nánast ekki hafa séð formann Alþb. í þingsölum frá því að tilhugalífi hans við Davíð Oddsson og hæstv. ráðherra og aðra forsvarsmenn Sjálfstfl. var slitið með eftirminnilegum hætti í ræðustól í vetur. Hitt vil ég benda hv. þm. á að við þekkjum það ósköp vel í Norðurlandi eystra hvert hugur alþýðubandalagsmanna stefnir. Það var ekki búið að telja eftir síðustu sveitarstjórnarkosningar í langstærsta þéttbýliskjarna landsbyggðarinnar, Akureyri, þegar íhaldið og Alþb. voru hlaupin í sæng saman.

Þetta er um Lyfjaverslun ríkisins.

Og það bendir ekkert til annars en að þar hafi menn hug á að endurtaka þann leik. Þar höfum við því dæmin sannarlega fyrir okkur.

Forseti ítrekar að hann getur varla leyft frekari umræður af þessu tagi. Þetta er öldungis óviðkomandi frv. til laga um Lyfjaverslun ríkisins og forseti vill biðja þingmenn að reyna að halda sig við umræðuefnið. Hv. 9. þm. Reykv. svarar andsvari öðru sinni og væntir forseti að hann haldi sig við það efni sem hér er til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta Alþingis fyrir að setja ofan í við þingmenn fyrir gáleysislega meðferð á þeim ákvæðum þingskapa sem hér um ræðir en þingmönnum er vissulega vorkunn í þessu efni vegna þess að það leitar á þá vorið og umhverfið allt. Hins vegar hygg ég að það sé athyglisverð nýlunda engu að síður þó það sé brot á þingsköpum að þegar verið er að ræða um Lyfjaverslun ríkisins þá skuli menn í andsvörum kasta sér óvara í myndun meiri hluta bæjarstjórnarinnar á Akureyri í síðustu kosningum. Það finnst mér merkilegt og bendir til þess að þeir framsóknarmenn séu ekki enn þá búnir að gleyma því, a.m.k. hvernig það bar að. Við því er kannski til lyf sem fæst annars staðar en í Lyfjaverslun ríkisins.

Hæstv. fjmrh. hefur óskað eftir að veita andsvar og forseti ítrekar nú enn að menn láti af kæti og ræði það mál sem hér er til umræðu.

Virðulegur forseti. Ég leit út um gluggann og átti helst von á því að sjá fólk með spjöld sem á stæði þessi enski frasi ,,Make love, not war`` en það var nú ekki en úti var íslenska vorið komið, en ég ætla ekkert að ræða það frekar né heldur ástardrykki sem menn hafa verið að ræða hér upp á síðkastið í tilefni umræðunnar  Í fyrsta lagi hvernig á að tryggja samkeppnina. Þá vil ég geta þess að það er orðið lögbundið ef frv. verður að lögum því það segir í 4. gr. að það skuli gæta þess að samkeppni verði tryggð og það gerist með því að stærstu fyrirtæki í sömu grein mega ekki kaupa hluti í fyrirtækinu. Það er undirstöðuatriði. Ég get ekki farið nánar út í það núna því tími minn leyfir það ekki. Í öðru lagi varðandi ágreininginn um biðlaun vil ég taka það fram að mitt sjónarmið er það að fólk sem heldur starfi sínu hjá sama fyrirtæki eftir formbreytingu á að mínu mati ekki að fá biðlaun. Þegar um biðlaunarétt er að ræða þá er það til fólks sem þarf á þeim að halda þegar störfin eru lögð niður.

Virðulegi forseti. Ég kannast út af fyrir sig við þessi sjónarmið hæstv. fjmrh. varðandi biðlaunaréttinn. Þau hafa legið fyrir og hann hefur gert grein fyrir því í viðræðum sínum við fulltrúa opinberra starfsmanna, geri ég ráð fyrir, og mjög oft úr ræðustóli þessarar virðulegu stofnunar. Engu að síður liggur málið núna þannig að hæstv. fjmrh. ætlar að láta lögfesta sín sjónarmið í þessu máli. Hann ætlar að láta Alþingi að beita þeim meiri hluta sem hér er til þess að lögfesta þau sjónarmið sem hann hefur í málinu. En á sama tíma ætlar hann að halda áfram viðræðum við opinbera starfsmenn um aðra meðferð mála væntanlega en það hefur í för með sér að samþykkja lög af þessu tagi og síðan fari mál dómstólaleiðina. Mér finnst þetta óeðlileg vinnubrögð. Mér finnst þetta vera svipað, eins og ég sagði áðan, og að segja sem svo t.d. í kjarasamningum: Hækkum launin strax, frá og með þeim degi sem við setjumst niður til að ræða kaup og kjör, en svo lækkum þau seinna þegar samningsaðilar eru búnir að ná niðurstöðu. Mér finnst að það sé verið að setja opinbera starfsmenn í algjörlega vonlausa eða mjög erfiða stöðu í þessum viðræðum með þessum hætti. Þess vegna skora ég á hæstv. fjmrh. í nafni sanngirninnar að ýta þessu frv. út af borði Alþingis og síðan í framhaldi af því að halda áfram viðræðum við opinbera starfsmenn um það hvernig á að standa að einkavæðingu fyrirtækja og meðferð þeirra mála sem snúa að starfsfólki.

Virðulegi forseti. Vegna biðlaunaréttarins vil ég taka það fram að í 3. gr. er sagt að Lyfjaverslunin skuli haga störfum sínum þannig að fastráðnir starfsmenn hennar skuli hafa rétt hjá nýja fyrirtækinu. Það er skylda sem lögð er á þetta fyrirtæki þrátt fyrir formbreytingu og þrátt fyrir sölu. Það er það lagaskylda samkvæmt frv., verði það samþykkt, að fyrirtækið haldi þessum starfsmönnum. Ég tek það fram að það eru ekki bara réttindi það eru líka skyldur sem hér eru á ferðinni. Og það er þá sneitt fram hjá þessum ágreiningi með því að taka það fram að þá skuli biðlaunarétturinn ekki gilda. Ég trúi því að það verði niðurstaða þótt dómstólar fjalli um málið. Það er ekki hægt að jafna þessu saman við það sem hv. þm. sagði um samninga og svo væri gengið á bak við samninga skömmu eftir að þær væru undirritaðir. Hins vegar finnst mér að hv. þm. hefði getað --- ef ég skildi hann rétt,  En það vildi ég, virðulegi forseti, að kæmi skýrt fram að það hangir saman að það er skylda fyrirtækisins að ráða starfsmennina í sams konar og eins störf. Það er auðvitað það sem hefur úrslitaþýðingu í þessu máli. Og bara til þess að sýna hvað það væri ósanngjarnt ella þá gæti það gerst að einhver segði upp hjá Lyfjaverslun ríkisins t.d. á morgun eða hinn. Hann hefur engan biðlaunarétt ef hann fer annað. Þessi réttur safnast því ekki upp eins og lífeyrisréttur og önnur réttindi ýmis sem starfsmenn eiga.

Virðulegi forseti. Fyrir utan þau almennu rök, sanngirnisrök, sem eru fyrir því að hæstv. ráðherra leggi frv. til hliðar og haldi áfram viðræðum við opinbera starfsmenn, þá eru í brtt. hv. efh.- og viðskn. þau viðbótarrök að þar er gert ráð fyrir því að það verði heimilt að selja allt að helming hlutabréfa ríkissjóðs í félaginu, að öðru leyti skal leita heimildar Alþingis til sölu. Með öðrum orðum er gert ráð fyrir því að hér verði um að ræða sambýli einkaaðila og ríkisins um nokkurt skeið og þá spyr ég: Hver er réttarstaða starfsmannanna á þeim tíma meðan sambýli þessara aðila er í gangi? Eiga starfsmennirnir ekki siðferðilegan rétt á því að fá að vita hvort réttindi þeirra verða helminguð eins og hlutur ríkisins í fyrirtækinu? Verða biðlaunaréttindin helminguð, verða lífeyrisréttindin helminguð? Þessu verður að svara áður en málið fer héðan út og þess vegna er eðlilegast að leggja málið til hliðar og ræða við starfsmennina í samningum.

Virðulegi forseti. Þetta frv. fjallar um afnám á lögum nr. 39 frá 15. maí 1990, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Frv. er samið af nefnd sem kannaði stöðu Verðjöfnunarsjóðs og var skipuð í októberlok 1991 af sjútvrh. til þess að endurskoða þessi lög. Var Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri formaður nefndarinnar en aðrir í nefndinni voru Björn Björnsson bankastjóri, Hallgrímur Þorsteinsson, löggiltur endurskoðandi, Ólafur Ísleifsson hagfræðingur og Þorvarður Gunnarsson, löggiltur endurskoðandi. Þeir rekja í alllöngu máli stofnun Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins og lögin um þau og reynsluna af Verðjöfnunarsjóði, sveiflujöfnun og opinbera verðjöfnun og sveiflujöfnun á vegum fyrirtækja, afkomujöfnun í stað verðjöfnunar, andstöðu við opinbera verðjöfnun og lagasetningu um útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði. Síðan koma niðurstöður nefndarinnar og svo álit nefndarmanna á grundvelli þess sem þeir segja í þessum köflum. Þeir segja að með hliðsjón af aðstæðum í sjávarútvegi, andstöðu hagsmunaaðila við áframhaldandi starfsemi sjóðsins og af stöðu sjóðsins þegar fjármunir hans eru uppurnir eftir að hafa verið nýttir til að bæta stöðu sjávarútvegsfyrirtækja, þá álíti nefndin að raunhæf skilyrði fyrir því að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins starfi áfram séu ekki lengur fyrir hendi. Því sé eðlilegt að lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins verði afnumin og sjóðurinn þar með niður lagður. Ef þetta frv. verður að lögum þá segja þeir að nefndin telji rökrétt framhald þeirra ráðstafana sem gripið var til í maí sl. að hinar óverulegu innstæður sem enn standa á nafnskráðum reikningum í sjóðnum verði greiddar út til réttra aðila. Eftirstöðvarnar af Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins eru ekki á nafnskráðum reikningum, eins og menn vita, að hluta til því að þær voru ekki nafnskráðar mörg fyrstu árin sem þessi sjóður starfaði. Því er útilokað að rekja slóð þessara fjármuna til ákveðinna aðila. Nefndin sem leggur þessa tillögu fram segir að henni þyki því eðlilegt að þessar eignir sjóðsins svo og aðrar eignir hans, eftir því sem lög leyfa, verði nýttar í þágu sjávarútvegsins almennt, t.d. til sérstakra verkefna á sviði hafrannsókna eða til að styrkja nýjungar og framþróun í greininni. Loks telur nefndin að athugun þurfi að gera á því með hvaða hætti megi bæta skilyrði fyrirtækja til að beita virkri sveiflujöfnun á vettvangi fyrirtækjanna. Sjútvn. Alþingis fékk þetta mál til meðferðar og fjallaði ítarlega um þetta frv. á nokkrum fundum og fékk til sín fulltrúa frá sjómannasamtökunum, bæði Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sjómannasambandi Ísland og Vélstjórafélagi Íslands, fulltrúa Landssambands íslenskra útvegsmanna, fulltrúa Samtaka fiskvinnslustöðva og fulltrúa frá Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka Íslands. Enn fremur frá Samtökum iðnaðarins, frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, frá Alþýðusambandi Íslands, fulltrúa frá Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda, auk fulltrúa Vinnuveitendasambands Íslands og formann nefndarinnar sem komst að þessari niðurstöðu. Það varð samkomulag meiri hlutans í sjútvn. að flytja eina brtt. við þetta frv. Hún er þess efnis að síðasti málsliður 2. gr. orðist svo: ,,Aðrar eignir sjóðsins skulu renna til reksturs Hafrannsóknastofnunarinnar utan 10 millj. kr. sem skulu renna til Félags rækju- og hörpudiskframleiðenda.`` Þetta er hugsað sem markaðsátak sem Félag rækju- og hörpudiskframleiðenda hyggst fara í og veitir ekki af að gera þar mikið átak. Það hefur verið mikil framleiðsluaukning í þessari atvinnugrein en því miður hefur afurðaverð sem greinin verður að búa við ekki verið að sama skapi hagstætt. Afurðaverðið hefur lækkað verulega á síðustu tveimur árum og ekki virðist vera enn þá komin staðfesta í verði hjá þessari atvinnugrein. Því taldi meiri hluti nefndarinnar rétt að verða við óskum stjórnar þessa félags, þar sem flestir rækju- og hörpudiskframleiðendur eru innan þeirra vébanda, og leggur því til að 10 millj. verði varið í þessu skyni. Ef við förum til baka og inn á það hvernig Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins varð til þá varð hann til fyrir atbeina greinarinnar sjálfrar. Greinin sjálf óskaði eftir því við löggjafann að lög um Verðjöfnunarsjóð yrðu sett. Ég held að hann hafi fyrst heitið Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins en auðvitað tóku fleiri þátti því og við endurskoðun síðar meir var nafni sjóðsins breytt eftir því sem ég best man. En fyrstu viðbrögð og áherslan sem lögð var á að stofna þennan sjóð var frá sjávarútveginum sjálfum. Þá stóð sjávarútvegurinn lengi vel óskiptur að því að viðhalda og starfrækja Verðjöfnunarsjóðinn. Hins vegar leið ekki á löngu þar til það fóru að koma upp ýmsar efasemdir um það að innstæður úr sjóðnum væru ekki skráðar á nafn viðkomandi framleiðanda eða fyrirtækis og hann gæti því aldrei fengi hærri bætur úr sjóðnum en nam þeirri upphæð sem hann hafði lagt í hann. Áður var þetta ekki skráð neins staðar og margur sá sem ekkert fékk sem hætti í greininni taldi illa með sig farið að hafa verið látinn greiða til sjóðsins árum saman en aðrir hefðu hirt það sem hann hafði greitt. Þannig hafa skapast og aukist töluverðar óvinsældir í sambandi við starfrækslu sjóðsins. Það hefur líka komið fram gagnrýni á stjórn sjóðsins í gegnum mörg ár fyrir það hvað stjórnin hefði seint tekið við sér þegar um lækkun afurða var að ræða og haldið áfram of háum inngreiðslum til sjóðsins. Allt þetta hefur gert það að verkum að samstaðan sem var á bak við hann í upphafi hraðminnkaði og þó alveg sérstaklega á síðustu árum. Ég minnist þess að Landssamband íslenskra útvegsmanna var einn sá aðili sem tók sterkast undir nauðsyn þess að efla þennan sjóð. En þar urðu þau umskipti fyrir örfáum árum að landssambandið taldi rétt að starfsemi sjóðsins yrði gerbreytt eða hann lagður niður. Bæði ég og fleiri fluttum frv. um breytingar á sjóðnum fyrir allmörgum árum en þær voru ekki afgreiddar. Síðan var farið í að endurskoða lögin um sjóðinn og honum breytt en andstaðan innan greina sjávarútvegsins hefur verulega aukist. Og það má segja að fulltrúar sjávarútvegsins, bæði launþega og atvinnurekenda, vilja leggja þennan sjóð niður. Nú koma aðrir og segja: Þessi sjóður á að starfa áfram. Það er nauðsynlegt að hafa sveiflujöfnunarsjóð í sjávarútvegi. Allt getur þetta verið rétt. En í umsögn Þjóðhagsstofnunar um frv. um afnám laga Verðjöfnunarsjóðsins segir: ,,Ef Verðjöfnunarsjóður verður lagður niður án þess að nokkuð komi í staðinn, eins og umrætt frv. gerir ráð fyrir, verður að beita öðrum hagstjórnartækjum (gengi, vöxtum og sköttum) meira í því skyni að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Þetta hefur óþægilegar hliðarverkanir fyrir aðrar atvinnugreinar og fyrir vikið verður hagvöxtur líklega hægari en án sveiflujöfnunar í sjávarútvegi. Jafnframt verður ekki séð að sjávarútvegur bíði tjón af sérstakri sveiflujöfnun innan greinarinnar. Þvert á móti má færa rök fyrir því að slík tilhögun geti styrkt greinina þegar til lengri tíma er horft.`` Á sl. ári var meginfjármagn Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins greitt út til fyrirtækjanna í sjávarútvegi. Svo að tiltölulega lág upphæð er eftir miðað við það sem út var greitt á sl. ári. Þannig er málum háttað að sjávarútvegurinn vill ekki Verðjöfnunarsjóð með þessum hætti og því er lagt til að hann verði lagður niður. Ég vil segja fyrir mig persónulega að ég tel að Verðjöfnunarsjóðurinn hafi afar lítið að segja í þeirri stöðu sem sjávarútvegurinn er í núna og stöðu sem við sjáum fram á í nánustu framtíð. En það ber að huga að því að skipa sveiflujöfnunarmálum með einhverjum hætti en það getur ekki verið innan þess ramma sem hér er vegna þess að þeir sem eiga hlut að máli og þeir sem eiga að leggja fé inn í sjóðinn og sem eiga að fá rétt til að fá úr honum bætur þegar verðfall verður eru á móti því sem hér er um að ræða. Það er mjög athyglisvert þykir mér að meiri hluti sjútvn. skilar nál. 2. mars og í dag er 14. apríl. En minni hluti nefndarinnar skilar ekki álit fyrr en 5. apríl eða það er komið nokkuð á annan mánuð eftir að meiri hlutinn skilar áliti. Og það  Ég endurtek það sem ég sagði áðan að við sem skrifum undir nál. meiri hlutans teljum að eins og málum er komið og eins og ákveðnar óskir koma fram um úr öllum greinum sjávarútvegsins þá sé rétt, sérstaklega eftir þá miklu útgreiðslu sem átti sér stað á sl. ári, að afnema þennan sjóð. En ég segi það fyrir mitt leyti að ég tel að það eigi ekki að leggja árar í bát og það eigi að hugsa í framtíðinni um nýjan sveiflujöfnunarsjóð með öðrum hætti í fullri samvinnu við atvinnugreinina. Undir nál. skrifa auk þess sem hér stendur, Árni R. Árnason, Gunnlaugur Stefánsson, Vilhjálmur Egilsson og Guðmundur Hallvarðsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 3. umr.

Virðulegur forseti. Ég vil fyrst aðeins víkja að því sem hv. formaður sjútvn. sagði um vinnubrögð í nefndinni. Því er ekki að leyna að þetta mál var tekið út úr nefndinni með miklum mótmælum minni hlutans. A.m.k. mótmælti sá sem hér stendur því mjög harðlega. Ástæðurnar voru þær að til viðtals við nefndina komu fulltrúar mikilvægra stofnana okkar samfélags, Þjóðhagsstofnunar, Seðlabankans, Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Samtaka iðnaðarins og allar þessar mikilvægu stofnanir okkar samfélags vöruðu mjög við því sem þarna var verið að gera. Það má vel vera að það eigi að taka slíkt heldur léttilega og segja sem svo að það séu allar líkur til þess að það hafi í þessu tilviki verið eitthvert samstarf á milli minni hlutans og Seðlabankans. Ég vil ekki gera seðlabankamönnum það að þeir starfi þannig að þeir taki upp sérstakt samstarf við minni hlutann á Alþingi. Ég hef ekki kynst því fram að þessu og þó það megi ýmislegt um Seðlabankann segja þá tel ég að þeir hagfræðingar sem þar hafa starfað fyrr og síðar hafi verið mætir menn og oft lagt margt gott til mála. Það var okkar mat að þegar svo miklar aðvaranir komu fram, sem komu mér ekki á óvart, þá væri nauðsynlegt að fara betur ofan í málið. Þá væri nauðsynlegt að fá skriflegar umsagnir þessara stofnana. Við vildum bíða eftir því í minni hlutanum að álit Seðlabankans og annarra stofnana kæmu. Við töldum nauðsynlegt að leggja þau gögn fram í sambandi við þetta mál og drógum þar af leiðandi nokkuð að skila nál. enda var ekkert sérstaklega rekið á eftir því. Það var ýmislegt annað á dagskrá í þinginu en við höfum í sjálfu sér verið tilbúnir til þess að skila þessu hvenær sem er ef það hefði verið talið nauðsynlegt að taka málið á dagskrá. Svo var ekki. Síðan tafðist það af fjárveru og af ýmsum öðrum ástæðum þar til nál. var skilað og allir nefndarmenn höfðu farið yfir það og gert nokkrar leiðréttingar og athugasemdir á því. Þetta kunna að þykja óeðlileg vinnubrögð en ég tel þau vera mjög eðlileg. Hins vegar taldi ég það óeðlilegt að leggja svona mikla áherslu á að taka þetta mál út úr nefndinni eins og formaður nefndarinnar gerði. Og þá er rétt að velta því fyrir sér: Af hverju er verið að samþykkja þetta frv.? Hvað er það sem raunverulega liggur að baki? --- Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh., ef hann getur svo við haft, séu viðstaddir þessa umræðu vegna þess að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og nauðsynlegt að ræða við ríkisstjórnina um það. En ástæðan er sú að það eru til rúmar 200 millj. í þessum sjóði. Og ríkisstjórnin, sem talar næstum því dag hvern um sértækar aðgerðir fyrri ríkisstjórna, sjóðasukk og guð má vita hvað, henni liggur svo mikið á að ná út þessum peningum að hún getur ekki beðið lengur. Það liggur svo mikið við að það þarf að leggja niður eitt mikilvægasta hagstjórnartæki samfélagsins. Er þetta hagstjórnartæki í gangi? Er það að vinna einhverjum skaða? Er einhver að borga inn í þennan sjóð núna? Eru þannig aðstæður í okkar þjóðfélagi? Nei, það eru engar slíkar aðstæður, því miður. Ef menn trúa því, minni hluti nefndarinnar trúir því og hefur það mikla trú á framtíðinni að þessar aðstæður muni koma. En hæstv. ríkisstjórn, meiri hluti sjútvn. og meiri hluti Alþingis hefur enga trú á því. Þeir eru búnir að grúfa sig niður í svartnættið og eru ákveðnir í að vera þar. Þeir sjá ekkert nema svart. Hér muni aldrei koma þeir tímar að það þurfi að taka og nota svona tæki. Nei, það á sem sagt að taka þessa peninga út vegna þess að það skiptir ríkissjóð óskaplega miklu máli. En hvaða máli skyldi það nú skipta? Hvaða þjóðhagslegu áhrif mun það hafa að taka tvöhundruð og eitthvað milljónir út af bundnum reikningi í Seðlabankanum og flytja þær yfir á reikning ríkissjóðs? Ekki nokkur áhrif. Það er þá helst að það muni hafa þau áhrif að ríkissjóður muni eyða heldur meira vegna þessa og því muni það verða til þess að auka opinber útgjöld. Að vísu er nú þessi fjárhæð svo lítil að það tekur ekki að tala um það í því samhengi og ekki ætla ég að fara að gera mikið úr því. En þetta er tilgangurinn með þessu frv., að nálgast þessar krónur. Og þá segja menn: Það er sjálfsagt að afnema þetta mikilvæga hagstjórnartæki án þess að taka upp nokkurn skapaðan hlut í staðinn. Það er sagt að það eigi að fara í gang eitthvert starf til að skoða það. Þó að það hafi verið hlutverk nefndarinnar að gera tillögur um það. Hins vegar hefur hæstv. iðnrh. Sighvatur Björgvinsson, þingmaður Vestf., komið því frá sér hvað eigi að koma í staðinn. Ég reikna með að hann hafi nokkurn stuðning til þess í ríkisstjórninni vegna þess að hann setti það fram á opinberum vettvangi, á vettvangi iðnaðarins, þar sem hann talaði fyrir því að það yrði tekin upp ný sveiflujöfnun hér í þjóðfélaginu. Hver átti sú sveiflujöfnun að vera? Auðlindaskattur. Það var greinilegt á máli ráðherrans að hann teldi það vera mjög mikilvægt að leggja Verðjöfnunarsjóðinn niður til að geta nú farið að snúa sér að því sem skiptir máli og hann hefur verið að tala fyrir með aðstoð Morgunblaðsins og hluta af Sjálfstfl. að nú skyldu menn snúa sér að auðlindaskattinum. Ég á ekki von á að hv. formaður sjútvn. styðji það og ég veit að hann gerir það ekki. Og ætla ekki að gera honum upp neitt í því sambandi.  ,,Umræða um arftaka Verðjöfnunarsjóðs hefur enn ekki farið fram.`` Ég endurtek: Hefur enn ekki farið fram. Ekki að frumkvæði ríkisstjórnarinnar, ekki að frumkvæði hagsmunaaðila í sjávarútvegi, sem flestir eru á móti þessu frv. Það er rétt en það þarf ekki endilega að vera rétt út af því. En síðan segir í þessari umsögn: ,,Búast má við að aukinn kraftur færist í umræðuna um að tengja upptöku gjalds fyrir veiðiheimildir við sveiflujöfnun í hagkerfinu. Ekki má líta svo á að umræða um leiðir til að draga úr sveiflum í starfsskilyrðum íslensks atvinnulífs sé einkamál samtaka í sjávarútvegi.`` Það er nú svo að íslenskir iðnrekendur eða Félag íslenskra iðnrekenda hafði áður lagt áherslu á það að styðja Verðjöfnunarsjóðinn og vildu ekki mæla fyrir því að taka upp auðlindaskatt. Það er alveg ljóst að nú er það komið á dagskrá hjá þeim. Að vísu höfðu þau samtök sem sameinuðust þessum samtökum haft það á sinni dagskrá og mælt fyrir því. En það er náttúrlega ljóst að iðnaðurinn sér alveg hvað er að gerast. Ef það á að afnema þessa sveiflujöfnun þá mun það þýða að það þurfi að beita tækjum í framtíðinni eins og gengi og vöxtum í ríkari mæli eins og hæstv. formaður sjútvn. benti réttilega á úr umsögn Þjóðhagsstofnunar. Það er það sem koma skal að beita sköttum, gengi og vöxtum til að halda þenslunni í skefjum sem mun áreiðanlega koma og hvaða áhrif mun það hafa á aðrar atvinnugreinar í landinu. Auðvitað mun það kyrkja þær og drepa í fæðingu ýmislegt sem gæti orðið hér til verðmætasköpunar í landinu. Og það er nú ekki nema von að mönnum blöskri að hæstv. fjmrh. skuli liggja svona mikið á að færa 200 millj. af bundnum reikningi í Seðlabankanum inn á reikning ríkissjóðs.

Til einskis.

Þetta eru ljótu blankheitin.

Auðvitað veit ég að ríkissjóður stendur illa. En það þarf að hugsa fyrst og fremst um þjóðarheildina og þjóðarhag og áhrif þessa á þann hag en ekki einhver skammtímasjónarmið út frá því hvernig kontóinn í fjmrh. stendur á hverjum tíma. Síðan er rétt að taka það fram að nú um þessar mundir eru fulltrúar ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna að reyna að ná samstöðu um aðgerðir í sambandi við breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og þróunarsjóðinn. Okkur hefur verið sagt að menn leggi mikið upp úr því að afgreiða þau mál fyrir þinglok og ná sem bestri samstöðu um þau mál. En er það nú skynsamlegt að vera að eyða tíma þingsins í þetta mál sem skiptir svo litlu máli til skamms tíma litið en svo miklu máli til lengri tíma litið? Ætli það væri ekki skynsamlegra að nota tímann í annað. En auðvitað verðum við sem störfum í minni hluta nefndarinnar að reyna okkar ýtrasta til að reyna að koma einhverri skynsemi inn í þessa umræðu og fá menn til að líta til lengri tíma því það kemur dagur eftir þennan dag. Ég minni á í þessu sambandi að þetta mál tengist breytingunum á lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins á sínum tíma. Hver er ástæðan fyrir því? Ástæðan fyrir því frv., að þá lá svo mikið á að breyta lögunum um stjórn Hagræðingarsjóðs, var sú að ríkisstjórnin þurfti að ná rúmum 500 millj. kr. inn í ríkissjóð sem annars hefðu runnið í Hagræðingarsjóð og í reynd var ekki grundvöllur fyrir vegna þess að það var verið að draga saman hér veiðiheimildir. Síðan var fallið frá því góðu heilli og ákveðið að gera það ekki. Þá missti ríkissjóður þessar 500 millj. kr. sem aldrei var grundvöllur fyrir að taka. Þá er greinilegt að menn fóru að leita hvar væru nú til peningar. Er einhvers staðar einhverja aura að finna úr sjóðunum sem allir áttu að vera tómir? Jú, þá fundu menn að það væru til einhverjar rúmar 200 millj. kr. í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins og það væri rétt að nota þær sem skiptimynt. Það var gert ráð fyrir þessu á fjárlögum ársins í ár og nú verður að keyra þetta í gegn til að uppfylla þau vitlausu áform. Þetta er að mínu mati allt með miklum eindæmum. Þá er nú rétt að víkja nokkuð að því nefndarstarfi sem átti sér stað í sambandi við þetta mál. Það er alveg ljóst að nefndin fékk út af fyrir sig nokkuð gott hlutverk og það er ekki margt að athuga við skipunarbréf hennar en þó eitthvað eins og gengur. En ég ætla aðeins að vitna í skipunarbréfið. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það er hlutverk hennar að meta hvort verðjöfnun sé raunhæf leið til að draga úr sveiflum í afkomu sjávarútvegs og áhrifum þeirra á þjóðarbúið. Þá er nefndinni falið að taka afstöðu til þess hvort ná megi þeim markmiðum eftir öðrum leiðum. Loks er nefndinni ætlað að leita samráðs við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og meta þær tillögur sem af þeirra hálfu hafa verið settar fram varðandi sjóðinn.`` Að mínu mati hefur nefndin unnið starf sitt vel að því er varðar það hlutverk hennar að meta það hvort verðjöfnun sé raunhæf leið til að draga úr sveiflum í afkomu sjávarútvegs og áhrifum þeirra á þjóðarbúið. Ég hef engar athugasemdir við þetta starf nefndarinnar sem ég skal koma betur að hér á eftir. Það má segja að niðurstöður nefndarinnar séu einfaldlega þær eins og ég les þær að verðjöfnun sé raunhæf leið til að draga úr þessum sveiflum. Þeir sýna fram á að það hafi gerst 1990--1991. Og það er sýnt fram á með skýrum rökum og það kemur fram í athugasemdum margra annarra að ef þetta tæki hefði ekki verið starfandi á árunum 1990--1991 þá hefði mun verr farið í okkar efnahagsmálum. Þetta voru uppgangstímar og því er ekki að neita að gengi var nokkuð hátt þrátt fyrir þetta á þessum tíma. En þetta var viðurkennt og það var safnað upp miklu fé á tiltölulega stuttum tíma og alveg ljóst að það kom í veg fyrir þenslu og varð þess valdandi að iðnaðurinn hafði bærileg starfsskilyrði ekki síst á árinu 1990 þó að þau versnuðu á árinu 1991. Þetta viðurkenna allir. Og það er alveg ljóst að það mun koma aftur uppsveifla í íslenskum sjávarútvegi og íslenskum þjóðarbúskap. Þessar sveiflur hafa því miður verið nokkuð reglulegar og þær hafa alltaf komið og við höfum þurft að læra að lifa með þeim með því að taka á okkur kjaraskerðingu, með því að skera ýmislegt niður og neita okkur um margt það sem annars hefði verið hægt að gera eins og nú er. En það er alveg ljóst að allt sem lagt er til hliðar í uppganginum hvort sem það er á vegum fyrirtækja, einstaklinga eða þjóðfélagsins í heild er til mikilla bóta. Og það verður til þess að við getum fremur lifað af kreppuna og lifað það af þegar niðursveiflan kemur. Það hefur mikið verið gagnrýnt að svokallaður Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina hafi verið settur á fót. Og það er eins og gengur með þann sjóð eins og allt annað að það var ýmislegt sem fór þar úrskeiðis en annað sem gekk vel. Ég nefni sem dæmi að það fyrirtæki sem fékk fyrst fyrirgreiðslu í þeim sjóði er það ágæta og vel rekna félag Grandi í Reykjavík. Það þurfti á því að halda á þeim tíma hvað svo sem sagt er um það. Það fyrirtæki þurfti á því að halda að fá lengingu sinna lána og skuldbreytingu. Það var rétt og nauðsynlegt að hjálpa því fyrirtæki í því sambandi. Enda hefur það spjarað sig. Það var gert ráð fyrir því á þeim tíma að veiðiheimildir gætu verið nokkuð stöðugar á næstu árum. M.a. vegna þess að það voru uppi mjög ákveðnar spár um það að meiri þorskur kæmi frá Grænlandi sem reyndust því miður ekki á nægilega góðum grunni reistar hvernig svo sem á því stendur. Trúlega er það kuldinn í hafinu sem þar hefur mest spilað inn í. Það var mikilvæg forsenda á þeim tíma að mínu mati að Verðjöfnunarsjóður starfaði. Vegna þess að ef verr færi þá væri það mikilvægt út af möguleikum fyrirtækjanna til að endurgreiða þessa peninga að hann starfaði. Því miður fór nú svo að það þurfti að taka alla þessa peninga út, tæpa 3 milljarða, sem var mjög slæmt. Auðvitað hefði mátt standa öðruvísi að málum með því að reyna að mæta áfallinu fyrr sem var orðið staðreynd. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef greitt hefði verið út úr Verðjöfnunarsjóðnum eftir venjulegum og eðlilegum leikreglum þá hefði sennilega verið búið að greiða út megnið af þessu fjármagni. Og það væru full skilyrði til þess að greiða þar út enn þann dag í dag. Það er enginn ágreiningur um það í neinu af því sem kemur fram að þetta er mjög mikilvægt. Við hljótum að spyrja sjálfa okkur í þessu sambandi: Hvernig á að standa að þessum málum í framtíðinni? Fella þennan sjóð niður og taka eitthvað upp í staðinn eins og hv. formaður sjútvn. sagði hér? Nefndin, sem ég vitnaði til, kemst m.a. að þeirri niðurstöðu í lokin þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur loks til að hafin verði athugun á því með hvaða hætti megi bæta skilyrði fyrirtækja til að beita virkri sveiflujöfnun á vettvangi fyrirtækjanna sjálfra.`` Hvert ætli hafi verið hlutverk nefndarinnar í þessu sambandi? Það var þetta, með leyfi forseta: ,,Þá er nefndinni falið að taka afstöðu til þess hvort ná megi þeim markmiðum eftir öðrum leiðum.`` Ég tel að nefndin hafi í reynd tekið afstöðu til þess hvort megi ná verðjöfnun með öðrum leiðum. Hún fer hér ítarlega yfir, sem ég skal koma betur að síðar, sveiflujöfnun og opinbera verðjöfnun, sveiflujöfnun á vegum fyrirtækja og afkomujöfnun í stað verðjöfnunar og kemst að þeirri niðurstöðu í umfjöllun sinni að allar þessar aðferðir séu háðar slíkum annmörkum að það sé ekki hægt að mæla með þeim. Það þurfi hins vegar að skoða ýmislegt þar betur. En samt endar hún með því að leggja það til að þetta verði að skoða betur. Að mínu mati er það algerlega óábyrg afstaða að skilja málið eftir með þessum hætti út af einhverjum 200 millj. sem þarf að millifæra milli sjóða í okkar þjóðfélagi. Það er ekki boðlegt að mínu mati og hæstv. ríkisstjórn ætti að sjá sjóma sinn í því að lesa þessi álit sem hér hafa komið frá þessum stofnunum og eru þrátt fyrir allt mikilvægustu ráðgjafar ríkisstjórnarinnar á sviði hagstjórnar. Þannig að ef ráðgjöf stofnana eins og Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar, Vinnuveitendasambandsins, Vinnumálasambands samvinnufélaganna, Samtaka iðnaðarins og Alþýðusambands Íslands, ja ef þetta er allt saman rangt og byggt á einhverju delluverki þá hlýtur að vera eitthvað mikið að í þjóðfélaginu. En ég segi líka: Það hlýtur að vera mikið að þeirri ríkisstjórn sem ekkert hlustar á þessi samtök. Það kemur mér á óvart að samtök hagsmunaaðila í sjávarútvegi séu orðin svo áhrifamikil og svo þýðingarmikil í okkar samfélagi að það eigi að fara í einu og öllu eftir því sem þau segja. Það er ekki nóg að bera þau fyrir sig annan daginn en neita að hlusta á þau hinn daginn eftir því sem hentar hverju sinni. Út af þessu öllu saman er ástæða til þess, virðulegur forseti, að rifja það nokkuð upp hvaða saga liggur hér að baki því hún er orðin mjög löng. Það má segja að verðjöfnun hafi fyrst orðið til í upphafi viðreisnarstjórnarinnar vegna þeirra erfiðleika sem þá voru. Það hefur margt verið kennt við þá stjórn og ég vissi ekki betur en þegar núv. ríkisstjórn var mynduð að þá hafi nánast staðið til að vera nokkurs konar ný viðreisnarstjórn og vera alveg eins og þeir. Og haga sér í einu og öllu eins og þeir á þeim tíma. Það var a.m.k. tónninn í formönnum stjórnarflokkanna þegar þeir komu frá Viðey að nú ætti að endurtaka þetta merkilega tímabil Íslandssögunnar og vera eins og foringjarnir miklu á þeim tíma og gera allt eins og þeir. Það var mikil bjartsýni í þeim og þeir ætluðu sér greinilega að stjórna landinu a.m.k. næsta áratug og kannski miklu lengur.  En þetta var nú það sem menn ætluðu sér og það var eitt ágætis verk sem var unnið í tíð viðreisnarstjórnarinnar að menn sáu þörfina fyrir það að reyna að jafna sveiflurnar meira í okkar samfélagi. Það höfðu verið miklar sveiflur alveg frá stofnun lýðveldisins og reyndar miklu lengur en auðvitað höfðu menn ekki sömu möguleika á því að takast á við vandamálið og þess vegna var það mikilvægt að taka upp slíka sveiflujöfnun. Síðan hefur Verðjöfnunarsjóður starfað með einum eða öðrum hætti og það er alveg ljóst að þessi starfsemi hefur verið mjög umdeild allan þennan tíma og kannski ekki síst á árunum frá 1970--1990. En allan þennan tíma starfaði Verðjöfnunarsjóður og ég veit ekki betur en að um það hafi verið tiltölulega gott pólitískt samkomulag í þessu landi þrátt fyrir að þessi starfsemi væri nauðsynleg með einum eða öðrum hætti. Á árunum frá 1985--1990 störfuðu margar nefndir til þess að fjalla um þetta mál. Ein skilaði af sér 17. sept. 1986 en í þeirri nefnd voru fulltrúar allra þingflokka og hagsmunaaðila og sú nefnd starfaði undir forustu Jóns Sigurðssonar. Hún skilaði áliti sem gekk út á það að Verðjöfnunarsjóður starfaði áfram. Það voru gerðar nokkrar breytingar á starfsemi sjóðsins í framhaldi af þessu nefndarstarfi en hins vegar héldu deilurnar áfram um sjóðinn. Þá var enn skipuð tiltölulega lítil nefnd til þess að starfa í málinu í janúar 1988 og skilaði hún áliti í maí 1988 og svo öllu sé rétt til skila haldið þá var það niðurstaða þeirrar nefndar að það væri rétt að leggja Verðjöfnunarsjóðinn niður. Hins vegar var tekið fram í þessu nál., með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að komið verði til móts við fyrirtæki í sjávarútvegi með því að heimila þeim að mynda sérstaka sveiflujöfnunarsjóði innan fyrirtækjanna. Fyrirtækið gæti lagt tiltekið hlutfall hreinna skattskyldra tekna,`` t.d. 60%, sem er mjög hátt hlutfall, 60% af hagnaði, ,,í sveiflujöfnunarsjóð og dragist tillagið frá tekjusjóðsstofni þess árs. Tillag yrði einnig takmarkað við tiltekið hlutfall af árlegu aflaverðmæti eða útflutningsverðmæti sjávarafurða í því skyni að afmarka sveiflujöfnunarsjóðsheimildina við fyrirtæki í sjávarútvegi. Fyrirtæki sem nýtir þessa heimild legði ákveðið hlutfall af sjóðstillaginu inn á bundinn bankareikning. Eðlilegt er að hlutfall sjóðstillags sé jafnhátt skatthlutfalli lögaðila. Fyrirtækið legði þá jafnháa fjárhæð inn á hinn bundna reikning og næmi þeim skatti sem það frestar greiðslu á við myndun sjóðsins. Framlag í sveiflujöfnunarsjóð framreiknast árlega í samræmi við almenna verðlagsþróun. Sveiflujöfnunarsjóð mætti einungis nýta til að mæta rekstrartapi.`` Þótt þessi nefnd kæmist að þessari niðurstöðu að það væri rétt að leggja Verðjöfnunarsjóð niður, en á þessum tíma voru miklir erfiðleikar í íslenskum þjóðarbúskap og það var mikið stríð í gangi að lifa þá erfiðleika af, þá lagði hún nú samt til að eitthvað væri tekið upp í staðinn. En það vill nú bara svo til að þetta var ekki ásættanlegt fyrir aðrar atvinnugreinar. Iðnaðurinn, þjónustan, aðrar útflutningsgreinar, gátu ekki sætt sig við það að sjávarútvegurinn sérstaklega fengi leyfi til þess að leggja í sérstakan varasjóð og leggja hluta af sínum hagnaði þannig til hliðar. Þeir töldu það ekki standast jafnræðisreglur stjórnarskrár og skattalaga, og mönnum leist ekki á að fara þessa leið. Niðurstaðan varð sú að leggja þetta starf til hliðar. Þá er enn tekið til við að reyna að ná niðurstöðu í þetta mál sem endaði með því að það var skilað áliti nefndar en sú nefnd skiptist í afstöðu sinni. Í þeirri nefnd voru margir ágætir menn. En þeir sem voru hlynntir verðjöfnun á þeim tíma voru þessir: Árni Benediktsson, Geir Gunnarsson alþingismaður, Ísólfur Sigurðsson, Jón Kristjánsson alþingismaður, Karl Steinar Guðnason alþingismaður, Lárus Jónsson alþingismaður, Þórunn Friðriksdóttir og Þórður Friðjónsson. Ólafur Ísleifsson og Einar K. Guðfinnsson alþingismaður, sem sat lokafund nefndarinnar í fjarveru Matthíasar Bjarnasonar alþingismanns, studdu tillögu að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins yrði lagður niður, voru hlynntir því að frv. fengi þinglega meðferð en höfðu fyrirvara um einstök efnisatriði. Benedikt Valsson var fylgjandi verðjöfnun í öðrum greinum en botnfiskvinnslu, samanber bókun sem hann lagði fram. Sigurður Haraldsson var andvígur þessu máli og sama má segja um Friðrik Pálsson sem sat fyrir SH. Hann var þeirrar skoðunar að fyrirtæki mættu leggja í varasjóð til að mæta tekjusveiflum í útflutningi. Kristján Ragnarsson, Hreggviður Jónsson alþingismaður og Óskar Vigfússon lögðu til að núverandi Verðjöfnunarsjóður yrði lagður niður og enginn nýr sjóður tæki við hlutverki hans. Það er því ekkert nýtt að ýmsir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafi lagst gegn Verðjöfnunarsjóði. Það liggur t.d. fyrir að í þessu nál. þann 3. apríl 1990 voru nánast allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi andvígir því að Verðjöfnunarsjóður tæki til starfa með nýjum hætti. En frv. var lagt fram í þinglok 1990 og sem betur fer var það samþykkt. Þetta frv. varð til þess að það hófst inngreiðsla í Verðjöfnunarsjóð stuttu eftir að lögin voru samþykkt. Og það er ástæðan fyrir því að þeir tæpu 3 milljarðar --- og að er rétt að taka það fram að þetta gerðist m.a. með ágætum stuðningi Matthíasar Bjarnasonar og eins og hann gat hér um þá varð það til þess að það voru lagðir miklir peningar til hliðar á árunum 1990 og 1991. Ég held að það deili enginn um það í dag, hvort sem menn voru á móti þessu eða ekki, að þetta var gæfuspor. Og ég veit ekki betur en að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafi verið mjög ánægðir og fegnir því að þessir þrír milljarðar voru til þegar þeir voru borgaðir út. Þannig að það verður ekki allt dæmt út frá því hvernig mál líta út á hverri stundu og það er alveg ljóst að hér er ekki um að ræða eitthvert einkamál sjávarútvegsins. Þetta er málefni þjóðfélagsins alls og sjávarútvegurinn verður, ef hann vill lifa í góðu sambýli við aðrar atvinnugreinar og stéttirnar í landinu og þjóðina í heild sinni, að vera tilbúinn að starfa við þau skilyrði að dregið sé sem mest úr hagsveiflunum enda þjónar það hagsmunum sjávarútvegsins sjálfs. Það er alveg ljóst að atvinnugrein, sem getur haft mikinn hagnað þegar vel gengur en þarf síðan að búa við mjög erfið skilyrði í aflaleysinu og verðhruninu, þarf á því að halda þegar til lengri tíma er litið. Ég ætla þá ekki, virðulegur forseti, á þessu stigi málsins að gera nánari grein fyrir þessu nefndarstarfi sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Ég ætla að víkja síðar aðeins betur að starfi þeirrar nefndar sem nýlega hefur skilað af sér. Ég vil taka það fram að hún hefur sett á blað ágæta greinargerð um málið sem styður starfsemi verðjöfnunar í einu og öðru en ég get með engum hætti botnað í því hvernig hún fór að því að skrifa álitið á grundvelli þess sem á undan er gengið. Mér finnst að álitið á bls. 15 sé ekki í samræmi við röksemdafærsluna. Það má vel vera að það hafi í reynd verið ágreiningur í nefndinni og að lokum hafi allir nefndarmenn skrifað undir niðurstöðu og látið það í léttu rúmi liggja þó það væri í þetta mikilli andstöðu við það sem áður er skrifað. En ég vil benda á að það kom ekki ósvipað álit í maí 1988 nema að í því áliti var tekið skýrt fram hvað ætti að taka við og það er það sem vantar í þessu nál. og í frv. Það þýðir ekki að benda á leiðir sem eru ófærar og ekki er hægt að fara því það hefur svo oft verið gert, eins og hagsmunaaðilar í sjávarútvegi benda iðulega á að það þurfi að taka upp sveiflujöfnun á vettvangi fyrirtækjanna sjálfra. Þetta er búið að gera árum saman. En niðurstaðan hefur ávallt verið sú að þessi leið væri mjög illa fær. Það kemur í reynd fram í nál. þeirrar nefndar sem skilað er og sem grundvöllur frv. Þeir benda á slíka annmarka á þessari leið, sveiflujöfnun á vegum fyrirtækjanna, að það verður ekki annað séð en þeir séu í reynd að mæla gegn henni. Þetta verður að hafa í huga. Í sambandi við umsagnir einstakra aðila þykir mér það miður að það hefur fallið niður að prenta sem fylgiskjal með nál. okkar í minni hlutanum umsögn frá Alþýðusambandi Íslands. Það er slæmt en það er hægt að leiðrétta. Að vísu eru ýmsar aðrar umsagnir frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi líka mikilvægar, þó þær komist flestar að annarri niðurstöðu, en við töldum ekki ástæðu til að gera jafnmikið úr þeim vegna þess að við alla þá aðila var rætt af nefndinni. Nefndin sinnti því hlutverki sínu vel að hafa samráð við þessa aðila en hins vegar talaði nefndin ekki við nein önnur samtök. Nefndin sá enga ástæðu til þess að ræða málið við Seðlabanka Íslands. Nefndin sá enga ástæðu til þess að ræða við Þjóðhagsstofnun eða Vinnuveitendasambandið eða Alþýðusambandið eða Samtök iðnaðarins. Að vísu stóð ekki í skipunarbréfi nefndarinnar að það skyldi gert, sem ég tel að hafi verið mistök, en það var að sjálfsögðu skylda þingnefndarinnar að gera það og taka álit þessara aðila alvarlega, en það hefur því miður ekki verið gert. Afstaða Alþýðusambands Íslands til þessa frv. er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Alþýðusambandið telur brýnt að tryggja að þau markmið sem lágu til grundvallar starfsemi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, þ.e. nauðsyn þess fyrir uppbyggingu annarra atvinnugreina að sveiflur í afkomu sjávarútvegs verði jafnaðar með einhverjum hætti, nái fram að ganga. Verði það ekki gert standa stjórnvöld frammi fyrir því að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með breytingum á gengi krónunnar eða vöxtum með þeim skaða sem það hefði fyrir aðrar greinar sem ekki nytu t.d. sambærilegrar uppsveiflu og í sjávarútvegi.`` Það er nauðsynlegt að því sé svarað af þessu tilefni, og þetta kemur fram í ýmsum öðrum umsögnum: Er verið að fara út á það svið? Er verið að boða þá stefnubreytingu að beita eigi gengi og vöxtum við þessi skilyrði? Það er nauðsynlegt að því verði svarað. Það hlýtur að vera, a.m.k. ef hæstv. iðnrh. fær ekki framgengt sinni kröfu að það verði tekinn upp auðlindaskattur. Það er ekki hægt að skilja svona mikilvægar spurningar eftir. Síðan segir Alþýðusamband Íslands, með leyfi forseta: ,,Íslenskt efnahagslíf hefur farið í gegnum mjög erfiða aðlögun að sífelldum samdrætti í þorskveiðiheimildum á undanförnum árum og ljóst er að leggja verður höfuðáherslu á að efla aðra útflutningsstarfsemi ef okkur á að takast að treysta og auka það velferðarstig sem við höfum búið við. Ef það á að takast þá verðum við einfaldlega að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með einum eða öðrum hætti, þó þannig að sú sveiflujöfnun hafi ekki skaðleg áhrif á aðrar greinar.`` Þetta er mikið sagt. Þetta er í reynd stutt af öðrum umsögnum. Hér segir Alþýðusambandið að ef okkur eigi að takast að efla aðra útflutningsstarfsemi, sem er lífsspursmál fyrir Íslendinga að efla alla þá útflutningsstarfsemi sem getur orðið til þess að draga úr atvinnuleysi og auka verðmætasköpun í þjóðfélaginu, verði að vera sveiflujöfnun, verðjöfnunarsjóður. Á ekkert að hlusta á það? Eða er það ekkert lengur á dagskrá að reyna að takast á við þetta viðfangsefni á sviði hagstjórnar? Því er ekkert svarað og við hljótum að krefja hæstv. ríkisstjórn svara við þeim spurningum sem er að sjálfsögðu miklu einfaldara að gera þannig að taka þetta mál af dagskrá um sinn svo að menn fái tíma til að taka það aftur til nefndar og reyna að ná einhverjum áttum í málinu. Síðan er sagt, með leyfi forseta, sem ég hef svo sem áður sagt: ,,Á þessu er ekkert tekið í frv. og hvorki liggur fyrir nein stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnar né Alþingis hvernig bregðast eigi við. Það er t.d. óljóst hvort hér sé verið að undirbúa ákvörðun um að taka upp auðlindaskatt en ákvörðun um að fella lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins úr gildi mun óhjákvæmilega færa meiri þunga yfir á þá umræðu.`` Þetta er álit Alþýðusambands Íslands og þeir sem vilja og hafa þá skoðun að ekki eigi að færa meiri þunga yfir í þá umræðu en orðið er hljóta að vera andvígir því að fara þessa leið. Ef menn vilja hins vegar fara á fullt í þá umræðu er alveg ljóst að hér hefur verið tekinn burtu mikilvægur varnarmúr sem er nauðsynlegur ef menn ætla að standast þessa umræðu. Síðan segir í umsögninni: ,,Ef snögg umskipti verða á afkomu sjávarútvegs gæti sú umræða þurft að fara fram í verulegri tímaþröng þar sem við stæðum frammi fyrir annaðhvort gengishækkun eða upptöku auðlindaskatts.`` Hvað er það sem Alþýðusambandið á við í þessu sambandi? Þeir eiga einfaldlega við það að ef hér sköpuðust mjög góð skilyrði í sjávarútvegi, sem alltaf eru að skapast annað slagið og ég minni t.d. á þau miklu umskipti sem urðu að því er varðaði loðnuveiðarnar í vetur. Þær voru mikil búbót fyrir fyrirtæki austan lands, sunnan lands og vestan og urðu til þess að bjarga miklu. Ef slík almenn skilyrði sköpuðust í sjávarútveginum, sem er að vísu heldur ólíklegt, þá er alveg ljóst að menn standa frammi fyrir miklum vanda. Þetta getur gerst mjög skyndilega eins og gerðist vorið 1990. Þá er nauðsynlegt og mikilvægt að hafa tæki sem þetta starfandi, hafa það til staðar til þess að geta tekið afstöðu til þess hvort því skuli beitt því það verður ekkert gert á einu augabragði að koma á á nýjan leik lögum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Í umsögn Alþýðusambands Íslands kemur fram að þá sé lítið annað að gera en annaðhvort að hækka gengið, sem hefði mjög slæmar afleiðingar á aðrar atvinnugreinar í þjóðfélaginu, t.d. iðnaðinn, þjónustustarfsemina og ferðamannaiðnaðinn, sem er vaxandi. Það gæti haft skelfilegar afleiðingar á okkar þjóðarbúskap. Ef það væri hin almenna pólitíska skoðun að þessar afleiðingar væru svo skelfilegar fyrir þessar atvinnugreinar þá stæðu menn einfaldlega frammi fyrir því að fara út í að leggja sérstakan skatt á sjávarútveginn í ríkissjóð til þess að draga úr uppsveiflunni. Ætli sé nú ekki betra og nauðsynlegra fyrir sjávarútveginn í heild sinni að leggja slíkan afgang í sérstakan sjóð til að mæta framtíðaráföllum? Og þar af leiðandi þjónar það hagsmunum sjávarútvegsins sjálfs að gera það. Það eru ekkert annað en skammtímasjónarmið að mínu mati að sjá þetta ekki fyrir. Þetta mun hafa mjög skaðvænleg áhrif á sjávarútveginn til lengri tíma því upptaka auðlindaskatts við þessi skilyrði, við slík uppgangsskilyrði, yrði til þess að ekkert væri eftir til að borga út þegar verð fellur á nýjan leik eða afli minnkar. Það gæti þess vegna orðið til þess að mörg fyrirtæki í sjávarútvegi yrðu gjaldþrota og það gæti valdið miklum vandræðum í byggðarlögum um land allt. Ég held að það sé enginn vafi á því að ef það hefðu verið eftir mun meiri peningar í Verðjöfnunarsjóði árið 1991, sem hefði í sjálfu sér verið skilyrði til að safna upp áður fyrr, þá hefðum við staðið mun betur í dag. Það er búið að gagnrýna okkur stjórnarandstæðinga mjög fyrir það þegar við vorum í ríkisstjórn á árum áður að við hefðum ekki lagt nægilega mikið til hliðar þegar vel gekk. Forsvarsmenn Reykjavíkurborgar hafa t.d. staðið framarlega í þeirri gagnrýni en ekki varð ég var við að þar væri sérstaklega mikið lagt til hliðar á árum áður. Það má vel segja að það sé nokkuð til í þeirri gagnrýni að það hafi ekki nægilega mikið verið lagt til hliðar. Það eru ýmsar ástæður fyrir því en aðallega liggja ástæðurnar í þjóðarsálinni sjálfri en ekki eingöngu á vettvangi stjórnmálanna þó stjórnmálin beri vissulega ábyrgð. En hér er verið að leggja það til að þessu verði hætt og þessu öllu kastað fyrir borð.

Forseta langar að grennslast um það hjá hv. þm. hvort hann er um það bil að ljúka máli sínu eða hvort hann óskar eftir að fresta ræðu sinni. Það er komið fram í þann tíma sem meiningin var að gera matarhlé.

Virðulegi forseti. Ég á nokkuð eftir af ræðu minni og get vel hugsað mér að fresta henni.

Þá óskar forseti eftir því að hv. þm. geri hlé á máli sínu og umræðunni er frestað og fundinum er frestað til klukkan hálfníu.

Virðulegur forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að ég var að gera grein fyrir áliti því sem kemur fram í mörgum umsögnum sem bárust hæstv. sjútvn. Áður en ég held áfram máli mínu vil ég gjarnan vitna til þess að vorið 1991 skrifuðu forsvarsmenn Vinnuveitendasambandsins greinargerð um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, Hannes G. Sigurðsson og Þórarinn V. Þórarinsson, sem er mjög ítarleg og væri tilefni til að gera hér ítarlega grein fyrir en hún er prentuð sem fskj. VI með nál. minni hlutans. Ég vil aðeins vitna til lokaorða þessarar umsagnar þó hún sé ekki skrifuð af því tilefni sem hér er til umræðu heldur um málið almennt en þar segir, með leyfi forseta: ,,Í lok næsta árs falla niður síðustu leifar haftakerfis gjaldeyrisviðskipta, en þá mun öllum frjálst að kaupa og selja gjaldeyri að vild. Frá þeim tíma verður gengi íslensku krónunnar hvorki haldið uppi né niðri með handafli, þó formleg skráning þess verði trúlega í Seðlabanka. Verði rekin ótrúverðug efnahagsstefna munu fjármunir flytjast úr landi, gjaldeyrisvarasjóður tæmast og enginn gjaldeyrir verða til greiðslu fyrir innflutning. Gengi krónunnar hlyti að falla og óðaverðbólga hefja innreið sína. Um slíka efnahagsstefnu getur ekki orðið sátt og því er óhjákvæmilegt að stjórnvöld miði aðgerðir sínar á sviði efnahags- og peningamála við það meginmarkmið að varðveita stöðugleika, lága verðbólgu og á þann veg verðgildi gjaldmiðilsins. Afnám Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, án þess að aðrar jafngildar ráðstafanir komi á móti, væri atlaga að þessum markmiðum.`` Þetta eru mjög alvarleg aðvörunarorð, herra forseti, og full ástæða til að taka þau alvarlega þegar í hlut eiga forsvarsmenn atvinnulífsins í landinu, aðilar sem hafa mikla reynslu af efnahagsmálum. Það má vel vera að ýmsum finnist að hér sé eitthvað ofsagt, en allar þær umsagnir sem borist hafa frá heildarsamtökum atvinnulífsins og heildarsamtökum launþega segja svipað og þetta er stutt áliti Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka Íslands. Ég er ekki viss um að hv. þm. geri sér almennt grein fyrir því hvað hér er um alvarlegt mál að ræða og hvað það er fráleitt að rökstyðja það með því að það þurfi að millifæra nokkrar krónur milli reikninga í Seðlabankanum, þ.e. milli Verðjöfnunarsjóðs og ríkissjóðs, og gera upptækar þær eignir sem þar eru. Það er ekki svo að það sé verið að ráðstafa þessum peningum sérstaklega með hagsmuni sjávarútvegsins í huga. Það er verið að ákveða að þær renni óskiptar í ríkissjóð til þess að standa undir almennum rekstrarkostnaði sem ríkið hefur borið uppi fram á þennan dag. Þótt þar sé um rekstur Hafrannsóknastofnunar að ræða þá skiptir það í reynd engu máli. Það var niðurstaða nefndarinnar sem vann að undirbúningi þessa máls og tillaga hennar að ef sjóðurinn yrði lagður niður yrðu þessir fjármunir eins og segir í áliti nefndarinnar eftir því sem lög leyfa --- það er réttara að taka það fram eins og þeir gera --- nýttir í þágu sjávarútvegsins almennt, t.d. til sérstakra verkefna á sviði hafrannsókna eða til að styrkja nýjungar og framþróun í greininni. Ég held að það sé ekki að ástæðulausu að tekið er fram að rétt sé að gera þetta eftir því sem lög leyfa og það má draga í efa að hægt sé að afnema sjóðinn með þessum hætti og verja peningunum einfaldlega til rekstrarútgjalda ríkisins. Þetta er þó einu sinni sjóður sem er byggður upp af atvinnugreininni sjálfri. Þetta eru peningar sem hafa komið frá fyrirtækjunum inn í þennan sjóð í þeim tilgangi að standa undir því ef verðfall verður innan greinarinnar. Ég vildi þá fara aðeins yfir þau sjónarmið sem komu frá Seðlabanka Íslands í þessu máli. Það er rétt að taka það fram að hér er um umsögn hagfræðideildar bankans að ræða og hún er skrifuð út frá hagrænum og efnahagslegum sjónarmiðum og ástæðulaust að láta í það skína að þessi umsögn sé unnin fyrir einhvern eða til þess að þjóna einhverjum sérstökum sjónarmiðum. Það er alveg ljóst að þessi umsögn er skrifuð á grundvelli þeirrar reynslu sem er fyrir hendi í Seðlabankanum, þeirrar þekkingar sem þar er á hagfræði og á okkar þjóðarbúskap. Það er mjög merkilegt að sjá í upphafi umsagnarinnar tekið fram að Seðlabankinn sem slíkur hafi ekki fyrr en nú átt þess kost að vera til samráðs um málið en þó er tekið fram að einn starfsmanna bankans hafi sem einstaklingur átt sæti í nefnd sérfræðinga til undirbúnings frv. Það liggur sem sagt fyrir að það var talin ástæða til þess að ganga alveg fram hjá Seðlabankanum í þessu máli. Það var ekki talið rétt að nýta sér þá þekkingu og þær upplýsingar sem þar eru fyrir hendi. Það er hins vegar tekið fram í upphafi að bankastjórn Seðlabankans hafi samhliða stefnumótun að því er varðar gengisfestu síðustu ára og ákvarðana um breytingar í gjaldeyrismálum tekið mjög skýra afstöðu til gildis þess að viðhalda verðjöfnun. Þetta er mjög merkilegt vegna þess að núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur að sjálfsögðu staðið að baki þess að taka ákvarðanir um breytingar í gjaldeyrismálum og ýmsu sem varðar okkar efnahagsmál. Þessar ákvarðanir eru m.a. teknar í ljósi breyttra aðstæðna í okkar efnahagsumhverfi, þeirrar staðreyndar að við erum mjög háðir alþjóðlegu umhverfi, alþjóðlegum mörkuðum og þess mikilvæga atriðis að við erum nú aðilar að Evrópsku efnahagssvæði með þeim skyldum og réttindum sem því fylgja. Ég hef verið stuðningsmaður þess að við tökum þátt í slíku samstarfi og tel í reynd ekkert annað koma til greina þegar útflutningshagsmunir og efnahagshagsmunir okkar eru hafðir í huga. Mér er það hins vegar alveg ljóst, eins og mörgum öðrum, að þetta hefur margt í för með sér að því er varðar breytingar í okkar efnahagsmálum inn á við og tel því eðlilegt að þar hafi verið staðið að margvíslegum breytingum sem hafa verið í undirbúningi árum saman. Sá undirbúningur hófst í sjálfu sér ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar heldur áður, enda ekkert annað en sjálfsagt að ganga í það verk og því hefur verið haldið áfram af núv. hæstv. ríkisstjórn og flest af því sem þar hefur verið gert að því er varðar gjaldeyrismál og margvíslegar ákvarðanir á fjármagnsmarkaði er afleiðing þessa nýja umhverfis. Þess vegna er það mjög merkilegt að núv. hæstv. ríkisstjórn skuli í ljósi þessara aðstæðna og í ljósi þess að við getum ekki beitt genginu með sama hætti og oft áður hefur verið gert, ekki aðeins sjálfra okkar vegna heldur vegna alþjóðlegs umhverfis, ætla að leggja niður þau tæki sem geta reynst hvað verðmætust til að skapa eðlileg skilyrði. Seðlabanki Íslands, hagfræðideild, tekur það fram að það séu engin skýr merki þess að þessar sveiflur séu úr sögunni og þess vegna séu engin rök fyrir því að breyta hér til. Það er rakið þegar rætt er í umsögninni hvaða hemill skortur á sveiflujöfnun getur verið í hagþróun og varað við því að slíkir búskaparhættir komi yfir okkur á nýjan leik. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Dæmin eru mörg frá undanförnum áratugum að kallað hafi verið fram nýtt framtak á þessum sviðum`` --- þ.e. á sviði margvíslegrar nýsköpunar og atvinnulífs --- ,,með gengisskilyrðum og öðrum hvatningum, en það síðan verið rústað af snöggri vendingu til óhagstæðari skilyrða, einkum af völdum þeirrar þenslu sem fylgt hefur uppgangi sjávarútvegsins. Snöggsoðnum undirbúningi, offjárfestingu og vanfjármögnun er eflaust einnig um að kenna, en spurning er hvort þeir vankantar séu ekki að nokkru til komnir af hvatvíslegum sveifluviðbrögðum í stað reglufastara þróunarstarfs.`` Ég held að við getum lært mjög margt af fortíðinni. Þó að við eigum ekki að sökkva okkur allt of mikið ofan í hana, þá hefur hún skapað okkur reynslu og þekkingu sem við eigum að taka mið af og eitt af því sem þarf að varðveita er einmitt reynslan sem við höfum fengið af sveiflujöfnun og skorti á sveiflujöfnun. Það kemur fram í þessari umsögn að sveiflujöfnun kunni framvegis að vera meira hagsmunamál sjávarútvegsins sjálfs en verið hefur fram á þennan dag. Það kemur einnig fram að niðursveifla án verðjöfnunar gæti þá riðið ýmsum fyrirtækjum og jafnvel byggðarlögum að fullu. Þetta er mikið sagt. En við getum lært ýmislegt af þeirri reynslu sem við göngum nú í gegnum. Það er ekkert gamanmál fyrir þjóðfélagið, mörg sjávarútvegsfyrirtæki og byggðarlög að ganga í gegnum þá erfiðu tíma sem óumdeilanlega er nú gengið í gegnum. Það er ekkert auðvelt verk fyrir hæstv. ríkisstjórn, hæstv. sjútvrh., að standa í forsvari fyrir því. Og það er ekki sagt vegna þess að mér sé einhver gagnrýni efst í huga. Það er einfaldlega engin léttavara að þurfa að standa að eðlilegum fiskverndaraðgerðum og reyna að leggja grunn að því að við getum byggt upp okkar fiskstofna. Það skortir ekkert á gagnrýni í þeim efnum og margir sem vilja fara öðruvísi að og telja sig réttborna til þess að geta gefið út aðrar ákvarðanir. Ætli það gæti ekki verið að það skipti dálítið miklu máli í dag að hafa verðjöfnunarsjóð til þess að greiða úr við slík skilyrði? Ætli það væri ekki léttbærara fyrir margan að ganga í gegnum þær aðstæður? Í lok þessarar umsagnar fer Seðlabankinn að reyna að átta sig á því hvort ekki sé nauðsynlegt að gera einhverjar breytingar á þessu kerfi sem tekið var upp 1990. Auðvitað er með það eins og öll önnur kerfi og önnur mannanna verk að þar er ekki allt fullskapað og full ástæða til að líta hlutlaust á það og læra af þeirri reynslu sem þar hefur komið fram. Þeir taka það fram að sú verðjöfnun sem þá var tekin upp lúti miklu sjálfvirkari lagareglum en áður hafði verið gert þannig að þær séu miklu betur til þess fallnar að gegna því hagstjórnarhlutverki sem verðjöfnunarsjóður á að gera. Það var eitt helsta gagnrýnisatriðið í fyrri reglum að það voru oft breytingar á reglum um Verðjöfnunarsjóðinn eftir aðstæðum hverju sinni og að sjálfsögðu var ávallt tilhneiging eins og oft vill verða að reyna að nýta hann sem best til að þjóna þegar verst gekk. Það er enginn vafi á því að stundum var gengið of langt fram í því og fjármagni eytt of fljótt. Það vilja allir reyna að ganga í gegnum erfiðleikana á sem stystum tíma en átta sig ekki alltaf á því að við það kann svo að fara að það geri hlutskiptið í reynd erfiðara. Síðan er farið út í að ræða það hvort fara eigi út í meiri þjóðhagslega viðmiðun, þ.e. slíta hin einkahagslegu tengsl sem felast í sérreikningum framleiðenda. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að gera vegna þess að ég held að það hafi verið mikil framför að hver og einn framleiðandi átti aðgang að þessu fjármagni við tiltekin skilyrði en ekki að einum allsherjarsjóði sem enginn vissi almennilega hver hafði skapað og hvernig væri til kominn. Ég held að það hafi verið mikil framför. Hitt er svo annað mál að Seðlabankinn mælir með því að það sé meiri ástæða til að líta meira til þjóðhagslegrar viðmiðunar í þessu sambandi og reyna að slíta þetta sem mest frá því sem þeir kalla frekari nálgun við einkahag. En niðurstaða hagfræðideildarinnar er einföld og skýr. Hún er þessi með leyfi forseta: ,,Niðurstaðan er því sú að mæla með áframhaldi verðjöfnunar í sjávarútvegi. Framlagt frv. yrði þá dregið til baka, en hæfilegur tími veittur til þess að fela sérfræðingum og hagsmunaaðilum að semja tillögur til umbóta á kerfinu sem tryggt gætu rekstur þess til frambúðar. Vera kann þó að besta umbótin verði sú að láta kerfið óbreytt, en stjórnvöld stilli sig um frekari íhlutun í það.`` Þetta er að mínu mati ágætisniðurstaða. Hún felst í því að það sé rétt fyrir stjórnvöld að stilla sig, og ég tek undir það, vera ekki að fara í frekari íhlutun og fikt með vanhugsuðum hætti þar sem drifkrafturinn er löngun hæstv. fjmrh. til þess að millifæra nokkrar krónur. Ég held að það sé ástæða til þess að biðja slík stjórnvöld um að stilla sig og ég tel að það sé hlutverk Alþingis að hjálpa stjórnvöldum til að stilla sig. Annars er Alþingi ekki vaxið sínu hlutverki. Ef mennirnir geta ekki stillt sig þá verður að nota þá einhvers staðar annars staðar. Það er sem sagt alveg skýrt að Seðlabankinn telur það nauðsynlegt fyrir alla efnahagsþróun, fyrir framþróun efnahagslífsins, fyrir framþróun atvinnulífsins, vegna hagsmuna sjávarútvegsins, að verðjöfnun verði viðhöfð. En þetta álit þeirra hefur ekkert að segja og maður hlýtur að spyrja: Hvað er þá verið að halda úti slíkum stofnunum sem allir hafa haft tilhneigingu til að taka tillit til í flestum málum í hvaða ríkisstjórn sem er því þótt oft hafi verið talað illa um Seðlabankann og ýmislegt um hann sagt, þá hefur hann þó ekki verið lagður niður og það hefur þótt nauðsynlegt og rétt að viðhalda honum. En þann dag sem menn hætta að velta einu sinni fyrir sér slíkum viðvörunarorðum, þá spyr maður nú sjálfan sig hvort ekki sé rétt að gera einhvers staðar breytingar. Ég hef tilhneigingu til að halda að breytingin eigi ekki að eiga sér stað í Seðlabankanum heldur í hæstv. ríkisstjórn. Þá er komið að umsögn Þjóðhagsstofnunar og ég skal gera grein fyrir henni í örstuttu máli. Þjóðhagsstofnun sem er ekki aðeins ráðgjafi ríkisstjórnar, sem að vísu er ekki viðstödd þennan fund, telur og segir í upphafi sinnar umsagnar að það sé óskynsamlegt að afnema lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins fyrr en gerðar hafa verið aðrar ráðstafanir sem þjónað gætu þeim tilgangi að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Það er nokkuð mikið sagt þegar sú stofnun, sem er hlutlaus, hefur þjónað mörgum ríkisstjórnum, hefur þjónað ráðgjöf til þingmanna, til aðila vinnumarkaðarns, byrjar sína umsögn á þessum orðum. Þetta er rökstutt með því að benda á þá staðreynd að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins sé hagstjórnartæki. Það er minnt á það að ef þessi sami sjóður verður lagður niður, þá verði að beita öðrum hagstjórnartækjum (gengi, vöxtum og sköttum) meira í því skyni að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Síðan er bent á þá staðreynd --- sem er mjög áhugavert fyrir hæstv. ráðherra í ríkisstjórn sem hafa með atvinnumál að gera, t.d. ferðamál, að líta á og sjá hvað Þjóðhagsstofnun er að segja og hvað þarna er í reynd verið að gera --- að þetta hafi óþægilegar hliðarverkanir fyrir aðrar atvinnugreinar og fyrir vikið verði hagvöxtur líklega hægari en án sveiflujöfnunar í sjávarútvegi. Hvað er verið að segja með þessum orðum? Það er verið að segja með þessum orðum að aðrar atvinnugreinar geti ekki notið sín. Ég sá að hæstv. landbrh. kinkaði kolli yfir þessu og ég hef fulla trú á að hann skilji þetta. Ég hef það mikið álit á hæstv. landbrh. og samgrh. að hann skilji slík undirstöðuatriði. Ég hef enga ástæðu til annars. Ég hef reyndar þá trú að allflestir ráðherrarnir í ríkisstjórninni hafi þá þekkingu til að bera að þetta sé þeim ljóst, þ.e. ef þeir lesa þetta. Ég er bara ansi hræddur um að þetta hafi ekki verið lesið og hafi ekki verið skoðað vegna þess að menn hafi verið uppteknir af öðru. Menn hafa verið uppteknir af að rífast við hæstv. utanrrh. og ýmislegt slíkt og allur krafturinn farið í það og ekki verið neinn tími til að lesa undirstöðuatriðin vegna þess að menn hafa verið andvaka á næturnar og ekki getað eytt tíma í það að reyna að átta sig á einföldustu atriðum í hagfræði. Síðan segir í þessari ágætu umsögn: ,,Eitt af mikilvægustu viðfangsefnum á sviði efnahagsmála er að búa þannig um hnútana að næsta uppsveifla í sjávarútvegi, hvort sem hún verður fyrr eða síðar, leiði ekki til ójafnvægis í þjóðarbúskapnum eða skerði hagvaxtarmöguleika til lengri tíma litið. Verðjöfnunarsjóður er að sjálfsögðu ekki eina leiðin að þessu markmiði heldur koma ýmsar fleiri leiðir til greina. Ástæðulaust er hins vegar að gefa Verðjöfnunarsjóðinn upp á bátinn fyrr en ráðstafanir í þessu skyni hafa verið gerðar.`` Það sem er verið að segja hér er að þessi ráðstöfun muni skerða hagvaxtarmöguleika til lengri tíma ef ekkert er gert í staðinn. Það eru engar hugmyndir um að gera neitt í staðinn þannig að það verður ekki betur séð en hv. stjórnarliðar og hæstv. ríkisstjórn ætli að ákveða það í lok þingsins, rétt fyrir sveitarstjórnarkosningar, sem innlegg í kosningabaráttuna, að skerða hér hagvaxtarmöguleika til lengri tíma. Hafa þessir flokkar hugsað sér að ganga fyrir björg? Það er út af fyrir sig fagnaðarefni fyrir suma að menn geri það stuttu fyrir sveitarstjórnarkosningar. Ef sá boðskapur á að ganga til fólksins í landinu að það standi til að fara hér í aðgerðir sem skerði hagvaxtarmöguleika til frambúðar, þá vita menn það. Ég held að það sé gott að menn prenti það þá í stefnuskrárnar, láti nýja borgarstjóraefnið í Reykjavík vita af því þannig að hann meðtaki boðskapinn, því að hann leggur mikið upp úr því að það verði að vera lifandi samband milli fulltrúa flokksins á Alþingi og í borgarstjórn og annað bara gangi ekki. Síðan segir Þjóðhagsstofnun í sinni umsögn: ,,Í þessu ljósi telur Þjóðhagsstofnun ótímabært að afnema lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Á hinn bóginn er mælt með því að skoðað verði gaumgæfilega hvaða leið til sveiflujöfnunar er hagkvæmust frá sjónarmiði jafnvægis í þjóðarbúskapnum og skilyrða til hagvaxtar.`` Þá vitum við það, en það stendur ekki til að hlusta á það. Í umsögn sem barst frá Vinnumálasambandi samvinnufélaganna eru ýmsar hugleiðingar um það hvað hægt sé að gera. Í niðurstöðu þeirrar umsagnar segir m.a.: ,,Að öllu þessu samanlögðu virðist því vera vænlegra að fara fyrri leiðina sem hér hefur verið nefnd, taka af sjávarútveginum í uppsveiflu og endurgreiða til hans í niðursveiflu.`` Ég ætla ekki að gera frekari grein fyrir þessu áliti til að stytta mál mitt.  Er það hugmyndin að gera það? Að kæfa þá fáu vaxtarbrodda sem finnast í atvinnulífinu í fæðingu? Ætli það sé nú ekki nær að líta til með þeim  Að lokum ætla ég að vitna í umsögn Samtaka iðnaðarins, en þar segir m.a.: ,,Samtök iðnaðarins líta svo á að stöðugleiki hljóti að verða höfuðmarkmið hagstjórnar á næstunni. Það er ekki hægt að búast við að fjölbreytt atvinnulíf vaxi og dafni á Íslandi ef samkeppnisstaða og starfsskilyrði eru stöðugum breytingum undirorpin, allt eftir því hvernig árar í sjávarútvegi. Iðnaðurinn þolir ekki þá raungengishækkun sem hlýtur að fylgja ef ekkert verður að gert þegar fer að rofa til í sjávarútvegi. Það eru ekki boðleg starfsskilyrði að lúta slíkum utanaðkomandi og óþörfum sviptingum í samkeppnisstöðu og fá ekkert við því gert. Það er á ábyrgð stjórnvalda að sjá til þess að hér ríki viðunandi starfsskilyrði og góð samkeppnisstaða fyrir allan atvinnurekstur. Raungengishækkun yrði ekki aðeins slæm fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar heldur einnig viðskiptajöfnuð og skuldastöðu. Í gegnum tíðina hefur hátt gengi krónunnar stuðlað að þrálátum viðskiptahalla og meðfylgjandi skuldasöfnun í útlöndum. Það ætti að vera útgangspunktur þegar stjórnvöld móta stefnu sína í efnahagsmálum að stuðla að afgangi í viðskiptum við önnur lönd svo að unnt sé að hefjast handa við að grynnka á erlendum skuldum.`` Ég held að mjög margir geti tekið undir þessi orð og ég er ekki í nokkrum vafa um að margt af því sem sagt er í þessum umsögnum kemur að kjarnanum í okkar efnahagsmálum og skilyrðum til að byggja hér upp öflugra atvinnulíf. Ég hélt að það væri mikilvægasta viðfangsefni íslenskra stjórnmála í dag að efla undirstöður atvinnulífsins, ekki aðeins vegna atvinnulífsins sjálfs heldur vegna einstaklinganna í þjóðfélaginu ekki síst því að hagsmunir atvinnulífsins og fólksins fara almennt saman. Þessi staðreynd hefur orðið enn þá ljósari þegar atvinnuleysið hefur hafið innreið sína. En það er greinilegt að hæstv. ríkisstjórn hefur í reynd ekki miklar áhyggjur af því. A.m.k. sýnir hún ekki þær áhyggjur með því að flytja þetta frv. því að það er flutt af öðrum hvötum og mér liggur við að halda að hér sé um einhvern óvitaskap að ræða. Ég tel að það sé hlutverk okkar í stjórnarandstöðu að koma í veg fyrir svona slys og ég vil að það sé alveg ljóst að við höfum fulla ástæðu til þess að taka þetta mál mjög alvarlega og fulla ástæðu til þess að ræða það ítarlega á Alþingi. Ég held að það sé mikilvægt að það liggi alveg ljóst fyrir þegar sá dagur kemur að við þurfum á slíkum tækjum að halda hverjir stóðu að því að eyðileggja þau, því að það á eftir að reynast dýrkeypt fyrir atvinnulífið, sjávarútveginn og þjóðina í heild sinni. Við verðum að trúa því að það muni koma aftur góðir tímar í sjávarútvegi og satt best að segja hélt ég að eitthvað af þeirri trú byggi undir þegar menn standa fyrir því að leggja verulega á sig til að halda afla í skefjum. Ég hélt að þar byggi undir sú trú að þessi uppgangur kæmi á nýjan leik. En þetta frv. og meðferð þess sýnir lítinn skilning á þeim málum og er ekki til þess fallið að skapa mikla samstöðu um þessi alvarlegu mál. Þess vegna skora ég á hæstv. sjútvrh. að lýsa því nú þegar yfir við þessa umræðu, vera ekkert að geyma það, að hér hafi verið um mistök að ræða, það sé rétt að skoða þetta mál miklu betur, það sé rétt að halda áfram því nefndarstarfi sem var hafið en ekki lokið og menn hætti að eyða dýrmætum tíma þingsins í þetta mál sem augljóslega eru mistök. Það væri mannsbragur að því að viðurkenna það og taka höndum saman við aðra, m.a. stjórnarandstöðuna, sem oft hefur komið að þessu máli, oft setið í nefndum um sambærileg mál, að reyna að finna bót á þessu kerfi. Það þykir mér sjálfsagt en alls ekki að leggja það niður. Þess vegna leggja fulltrúar minni hluti nefndarinnar það til að þetta frv. verði fellt, því verði hafnað. Þeir gera það vegna þess að það muni skapa mjög mikla óvissu í sambandi við efnahagsþróun á Íslandi í framtíðinni. Og það vill svo merkilega til að þessar skoðanir eru studdar áliti þeirra stofnana sem mest fjalla um hagfræðimál hér á landi og þeirra einstaklinga sem best hafa sett sig inn í þau mál. Ég hygg að það hafi aldrei gerst áður á Alþingi að ríkisstjórn reyni að keyra í gegn á síðustu dögum þingsins frv. sem allar hagfræðistofnanir mæla gegn, stutt þeim einu rökum að flestir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi vilji leggja sjóðinn niður. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi ekki að hlusta á þá eingöngu vegna þess að þetta mál er ekki einkamál sjávarútvegsins. Ég tel að þess vegna væri það best fyrir hæstv. ríkisstjórn að hlusta nú einu sinni á góðra manna ráð og fara heim og lesa þessi gögn og athuga hvort ekki sé rétt að taka einhvern tíma í að athuga málið betur. Ég ætla, virðulegur forseti ekki að hafa þessi orð fleiri að þessu sinni. Ég vil hins vegar taka það fram að mjög margt í þessu máli er ósagt og ég vænti þess að meðnefndarmenn mínir í minni hlutanum muni koma því öllu á framfæri í ræðum sínum hér á eftir. En ég mun að sjálfsögðu koma að því sem ekki hefur verið komið að í síðari ræðum mínum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Það var um miðjan desember sem við ræddum seinast um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins hér í sölum Alþingis og þá átti raunar að hespa því máli í gegn fyrir jól. Ég gerði þá að umtalsefni hvaða vit væri eiginlega í því að hætta því í góðærum að safna til mögru áranna og ég man ekki betur en að hæstv. sjútvrh. væri í rökvandræðum að neita þeirri speki. M.a. gripum við til hinnar helgu bókar því þar eru þessi mál túlkuð mjög myndrænt og þessi speki er að sjálfsögðu í fullu gildi. En nú er enginn jólahugur í fólki lengur, raunveruleikinn blasir við og því miður hafa menn ekkert vitkast eða, sem kannski verra er, ekkert tekið mark á því sem þeir e.t.v. hafa þó áttað sig á. Ég hef ekki nokkra trú á því að hv. stjórnarsinnar geri sér ekki grein fyrir því hvers konar vitleysa þetta er sem hér er á ferðinni. Spurningin er bara: Hvers vegna í ósköpunum að halda dauðahaldi í þetta? En það hefur mjög ljóst komið hér fram að fyrir því eru einföld og að mörgu leyti mjög ómerkileg rök. Það er verið að reyna að seilast í hverja þá féþúfu sem finnst og þarna fundust einhverjir aurar á lausu og nú skal ná í þá og gleyma öllum skynsamlegum markmiðum um framtíðina. Og það á jafnvel að rústa heilt kerfi fyrir það. Mér finnst engin glóra í þessu. Hæstv. sjútvrh. komst reyndar að þeirri niðurstöðu við 1. umr. fyrir jólin í andsvari við ræðu minni að sjávarútvegsfyrirtæki mundu sjálf sjá um að jafna sveiflurnar þótt ekkert formlegt apparat á borð við Verðjöfnunarsjóð væri til. Nú hefur það verið fullkannað að engin slík verðjöfnun er í bígerð af hálfu þeirra fyrirtækja sem starfa í sjávarútvegi og þetta hefur fengist margstaðfest. Þetta er hvorki að gerast með formlegum né óformlegum hætti. Og ef hæstv. sjútvrh. er sjálfum sér samkvæmur, sem hann reyndar allt of sjaldan er, þá ætti hann að fengnum þessum upplýsingum að hætta við þessa dómadagsvitleysu sem nánast enginn mælir bót þrátt fyrir að fram hafi komið ábendingar um að e.t.v. væri hægt að lagfæra þetta kerfi svolítið, en það er bara allt annað mál. Ég tók það fram í ræðu minni við 1. umr. þessa máls að mér þætti alveg lítandi á það að fyrirtæki innan sjávarútvegs sem væru komin í greiðslustöðvun og sannanlega á barmi gjaldþrots gætu fengið greiddar út inngreiðslur sínar úr Verðjöfnunarsjóði. Þetta er jú einn af þeim ásteytingarsteinum sem mest hefur verið rætt um varðandi núverandi tilhögun Verðjöfnunarsjóðs sem annars hefur verið töluverður friður um þrátt fyrir það að hagsmunaaðilar hafi verið að færast í áttina að því að leggja þetta kerfi niður. Flestum þeirra sem komu á fund hv. sjútvn. þótti þetta framkvæmanlegt og mörgum til bóta. Ég tel því að frekar en að gefast upp þótt einhverjir hnökrar séu á lögunum eins og þau eru nú þá ættu menn að vinda sér í það að lagfæra það litla sem þarf að lappa upp á í þessu ágæta verðjöfnunarkerfi. Ég vil m.a. taka það fram að Bjarni Bragi Jónsson, sem kom á fund nefndarinnar fyrir hönd Seðlabankans, sagði að slíkt mætti alveg gerast sjálfvirkt ellegar meta hvert tilvik fyrir sig. Persónulega hallast ég frekar að hinu síðarnefnda því mér finnst ekki að þarna eigi skýlaust að vera um sjálfvirkar greiðslur út að ræða en mér finnst hitt alveg fáránlegt þar sem öll tök eru á því að meta hverjar inngreiðslur hvers fyrirtækis eru. Mér finnst alveg augljóst að það þurfi að líta á þessa leið og vera hægt að grípa til þessara ráðstafana. Og það komu afskaplega fá rök gegn þessu fram í þeim spurningum sem við höfðum möguleika á að leggja fyrir gesti nefndarinnar. Miklu fleiri voru á því að þetta væri nákvæmlega það sem þyrfti að gera. Og það er ekki nokkurt vafamál að ef þetta yrði gert yrði meiri friður um þetta kerfi. Það er hins vegar annað mál og öllu stærra sem rætt hefur verið um og það er að jafna þurfi fleiri sveiflur en verðsveiflur. Það hefur í rauninni þegar verið gert með útgreiðslum sem ákveðnar voru úr sjóðnum á ská við gildandi lög. Þetta eru eðlilegar breytingar sem án efa væri hægt að gera af einhverju viti ef ekki væri verið að rugla með þetta mál, sem hér er til umræðu, með því að þykjast ætla að leggja sjóðinn niður án þess að rökstyðja það, án þess að koma með neitt bitastætt í staðinn heldur ,,af því bara``. Það eru einfaldlega engin rök. Það er það sem krakkarnir segja þegar þau komast í rökþrot og það er greinilega það sem stjórnmálamenn hafa gert sem ekkert hafa kynnt sér málið. Ég verð því miður að taka undir með hv. 1. þm. Austurl. að það mætti helst halda að hér væri hreinlega um vanþekkingu að ræða. Svo ég vitni nú aftur í Bjarna Braga Jónsson, er hann kom á fund nefndarinnar ásamt fleirum, þá held ég að orð hans lýsi kannski þessari hringavitleysu einna best. En hann sagði um niðurstöðu nefndarinnar sem vann það verk sem er bakland frv. og allir geta kynnt sér sem kæra sig um að lesa greinargerð frv.: ,,Menn komust að því að kerfið virkaði vel og því skyldi það lagt niður.`` Í greinargerðinni með frv., neðarlega á bls. 7 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Verðjöfnunin samkvæmt lögunum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins virðist hafa gengið vel í framkvæmd og reynst næsta snurðulaus. Uppgjörstilhögun í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins er mun betri en verið hafði í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Þá þykir deildaskipting í sjóðnum vera betri en í hinum gamla, einkum þar sem hún hefur ekki áhrif á ráðstöfun hráefnis milli vinnslugreina. Ekki hefur síður þótt skipta máli að reglur um ákvörðun viðmiðunarverðs samkvæmt lögum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eru mun ákveðnari en hinar sem áður giltu. Ákvarðanir urðu mun sjálfvirkari en verið hafði og reglurnar gefa ekki færi á huglægu mati, undantekningum eða geðþóttaákvörðunum til að bregðast við tilteknum skilyrðum eða afbrigðum. Þannig sýnist nánast hafa verið komið í veg fyrir að sjóðnum yrði beitt í öðru skyni en til verðjöfnunar. Reglurnar um ákvörðun verðjöfnunar þykja þannig hafa aukið mjög á festu í starfsemi sjóðsins og dregið úr misklíð og tortryggni um framkvæmd verðjöfnunarinnar.`` Virðulegi forseti. Þannig hljóðar tilvitnun í greinargerð. Af þessu mætti ráða að þar með væru allir sáttir við málið. En ég vil, virðulegur forseti, ljúka tilvitnuninni með lokasetningu málsgreinarinnar, sem kemur eins og skrattinn úr sauðarleggnum: ,,Þær virðast hins vegar ekki hafa valdið breytingum á viðhorfum hagsmunaaðila til opinberrar verðjöfnunar og starfsemi sjóðsins yfirleitt.`` Sem sagt það er bara nákvæmlega það sama og Bjarni Bragi Jónsson sagði: Menn komust að því að kerfið virkaði vel og skyldi því lagt niður. Þessi furðulega niðurstaða er ekki einasta undarleg miðað við efni málsins heldur er hún alls ekki rétt. Því eins og fram kemur á 9. síðu í sömu greinargerð þá voru ekki einu sinni öll fyrirtækin í fiskvinnslu og úr hópi fiskseljenda sem tóku undir þetta viðhorf. Það kom t.d. fram hjá Arnari Sigmundssyni hjá Samtökum fiskvinnslustöðva að hann tæki ekki undir þessi viðhorf og svo væri um fleiri. Samtök fiskvinnslustöðva lögðu til varðandi afgreiðslu á frv. að henni yrði a.m.k. frestað þar til frv. um Þróunarsjóð yrði afgreitt en svo sem kunnugt er tekur það frv. daglegum breytingum og við vitum ekkert hvað verður úr og hvað verður eftir og er það kannski út af fyrir sig vel. Frá Íslenskum sjávarafurðum fengust þau skilaboð að þar var bent á í umsögn að sveiflujöfnun væri ekkert einkamál sjávarútvegsins. Þetta finnst mér ábyrg niðurstaða og gott að heyra, ekki bara frá þeim sem fjalla um fjármál þjóðarinnar heldur einnig frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Mér finnst það góðra gjalda vert. Það er því ekki einu sinni verið að tala um að það sé eining um þetta eins og látið er í veðri vaka meðal hagsmunaaðila í sjávarútvegi, síður en svo. Hins vegar hafa menn með semingi og með dræmum orðum sagt að það væri hvort eð er svo lítið eftir í sjóðnum og þetta virkaði kannski ekki alveg nógu vel og það væri kannski allt í lagi að gera það og ætti kannski að gera þetta eða gera þetta öðruvísi. Mér fannst ekki hugur fylgja máli. En það er auðvitað mitt mat á orðum fólks. Hins vegar er eins og það hafi orðið einhver niðurstaða að þarna væri kannski hægt að ná í pening sem hægt væri að hafa í rekstri og umferð. Það er einmitt nákvæmlega það sem vandamálið er og tilgangur slíkrar sveiflujöfnunar, að dæla ekki inn í hagkerfið of miklum peningum þegar góðæri er þannig að þensla verði of mikil. Ég held að ég geti fullyrt það alla vega að það eru blendnar tilfinningar hjá sumum þeirra sem þó hafa verið að mæla með því að þessi sjóður yrði lagður niður. Það sem mér finnst þó vega enn þyngra er það að enginn þeirra hagsmunaaðila sem komu á fund nefndarinnar gat upplýst um nokkra einustu tilburði í átt til þess að taka upp sveiflujöfnun af einu eða neinu tagi hjá fyrirtækjunum sjálfum. Og ég gerði það nú, ég get ekki sagt mér til gamans en mér og öðrum til fróðleiks, að spyrjast allítarlega fyrir um þetta og sama svarið kom alls staðar. Menn voru jú að ræða að það væru til einhverjar leiðir, þær voru mjög lítið ígrundaðar, mjög lítið útfærðar og þar gerðist það sama og í ræðum hæstv. sjútvrh. fyrir jólin, það var ekki hægt að benda á nokkurn skapaðan hlut sem gæti komið í staðinn. Gefi maður sér þær forsendur, sem ég geri og fjölda margir aðrir, að það þurfi eitthvað að koma í staðinn ef það á að leggja svona skilvirkt kerfi niður, þá er alls ekkert að gerast og þar af leiðandi má ekki fella niður kerfið svona ábyrgðarlaust. Ég vil líka benda á að jafnvel í umsögnum sumra þeirra sem þó töldu að leggja yrði niður sjóðinn komu fram rök sem í leiðinni gerðu það óskiljanlegt hvernig þeir komust að þeirri niðurstöðu. Í því sambandi vil ég vitna til nokkurra orða í umsögn Árna Benediktssonar, sem mætti á fundinn fyrir hönd Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Þar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þessi umsögn er í framhaldi af ummælum á fundi sjútvn. nú í morgun þar sem fram kom það álit mitt að fullreynt væri eftir aldarfjórðungs reynslu að verðjöfnun á vegum sjávarútvegsins sjálfs hefði runnið sitt skeið og ekki þýddi að reyna að nýju á þeim vettvangi. Jafnframt kom fram vegna hinna miklu sveiflna á verði sjávarafurða væri verðjöfnun nauðsynleg, ekki einasta fyrir sjávarútveginn heldur fyrir atvinnulífið í heild og alla efnahagsstarfsemi, það er að segja ef við eigum í framtíðinni að búa við þann efnahagslega stöðugleika sem er nauðsynlegur til þess að renna traustum stoðum undir atvinnulífið til frambúðar.`` Í niðurlagi sömu umsagnar segir: ,,Að öllu samanlögðu virðist því vera vænlegra að fara fyrri leiðina sem hér hefur verið nefnd, taka af sjávarútveginum í uppsveiflu og endurgreiða til hans í niðursveiflu. Á undanförnum árum hafa sjávarútvegsmenn oft spurt hvort ekki sé rétt að láta verðjöfnun ná til fleiri atvinnugreina en sjávarútvegs ef menn vilja verðjöfnun á annað borð. Því er til að svara að sveiflurnar eru mestar í sjávarútvegi. Þar að auki er varla ástæða til að gera kerfið of flókið. Þó er alls ekki loku fyrir það skotið að fleiri útflutningsgreinar gætu fallið undir verðjöfnun ef athugun leiddi í ljós að einhver þeirra byggi við álíka verðsveiflur og sjávarútvegurinn.`` Ég verð því miður að segja það að ég les ákveðna þversögn út úr þessu þar sem það er alveg viðurkennt að sveiflujöfnunar sé þörf. Ég ætla ekki að útlista þær hugmyndir sem Árni veltir upp til lausnar nema einhver fari sérstaklega fram á það síðar í umræðunni. En meginhugmyndin er eftir sem áður sú að verðjöfnun verði að eiga sér stað áfram á vegum opinberra aðila. Það er niðurstaðan í þessari umsögn. Og það hefur verið gert með Verðjöfnunarsjóði og það sem meira er, um aðra lausn hefur ekki orðið skárri sátt og ekki bent á neina slíka lausn enn sem á sér jafnmarga málsvara. Ég bendi sérstaklega á þá tengingu sem hv. síðasta ræðumaður gerði grein fyrir þar sem margir telja að þeir standi annaðhvort frammi fyrir því að um slíka verðjöfnun verði að ræða ellegar veiðileyfagjald. Ég held að þá verði menn að hugsa sig um tvisvar ef þeir ætla að fara að styðja slíkt. Ég er ekki viss um að allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi komi svo skælbrosandi eða glaðbeittir inn í þá umræðu. Af þessu þykist ég hafa sýnt fram á að það eru ekki einu sinni hagsmunaaðilar, sem forðum samþykktu hið breytta verðjöfnunarkerfi með stofnun Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins en vilja nú víkja frá því, geta ekki rökstutt það að leggja beri sjóðinn niður nema þá e.t.v. með einhverjum klisjum um að verðjöfnun eigi að vera hjá fyrirtækjunum sjálfum en ekki í einhverju föstu opinberu kerfi. Hæstv. sjútvrh. er fastur í slíkum alhæfingum án þess að geta á nokkurn hátt útfært það að mínu mati. Honum gefst tækifæri til þess síðar í þessari umræðu ef hann er allt í einu dottinn niður á einhverja alveg gráupplagða lausn. En ég hef ekki heyrt hana enn. Þar sem ekkert slíkt er í sjónmáli þá er það orðið meira en lítið þversagnarkennt að vera yfir höfuð að halda þessari skoðun til streitu. Þetta er svona álíka og að segja að það borgaði sig ekki að hafa gula björgunarbáta í skipum af því að þeir bláu væru svo miklu betri og svo færu menn að henda þeim gulu fyrir borð án þess svo mikið að hafa séð neina bláa til að setja um borð í staðinn, hvað þá að hafa prufað hvernig þeir virki. Mér finnst þetta einfaldlega umræða sem ekki er samboðin þeim sem láta sér hag sjávarútvegsins einhverju skipta. Ég ætla þá að víkja frá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Ekki geta þeir rökstutt að Verðjöfnunarsjóð beri að leggja niður og það þrátt fyrir að við höfum fengið allmiklar umsagnir í hendurnar, bæði þær sem fylgdu gerð frv. og einnig þær sem síðar bárust í hendur sjútvn. og þá á ég bæði við munnlegar og skriflegar umsagnir. Spurningin sem við fjölluðum mjög um í hv. sjútvn. er hins vegar sú hvort þær gífurlegu sveiflur sem orðið geta í sjávarútvegi séu yfir höfuð eitthvert einkamál hagsmunaaðila þar. Auðvitað eru þær það ekki. Rétt eins og samfélaginu ber skylda til að rétta hlut sjávarútvegsins þegar hann verður fyrir skakkaföllum, því hann tengist öllu okkar lífi hér á landi, þá ber sjávarútveginum að sjálfsögðu að leggja fyrir í þágu sjálfs sín og þar með allrar þjóðarinnar þegar vel árar til þess að vera betur í stakk búin til að mæta erfiðu árunum sem alltaf hljóta að koma. Annars er sjálfstæði samfélags okkar ógnað. Þetta hefur margfaldlega sýnt sig og það kom sér sannarlega vel að eiga í sjóði nokkurt fé þegar skakkaföll höfðu um nokkurt skeið dunið á sjávarútvegnum á vordögum árið 1992. Ég held að það sé óhjákvæmilegt máli mínu til stuðnings að fara að nokkru leyti í gegnum þær umsagnir sem hv. sjútvn. bárust en þær voru afskaplega margar og þó að hv. síðasti ræðumaður hafi gert grein fyrir töluverðu af því sem þar kom fram þá er, eins og hann sagði í lokaorðum sínum, töluvert ósagt. Hann vísaði til okkar sem studdum nál. minni hlutans að fylla þar í eyðurnar og ég held að þær umsagnir sem ég ætla að vitna til hafi einmitt þann tilgang þar sem við höfum tekið nokkuð misjafnar áherslur. Að mörgu leyti var umfjöllunin innan sjútvn. afskaplega fróðleg og þar kom ekkert í rauninni fram annað en það sem skaut stoðum undir þá bjargföstu skoðun mína að hér sé verið að flana að hlutunum og taka óþarfa áhættu fyrir hönd þjóðarbúsins. Mér finnst sérstaklega forvitnilegt að skoða vel þær umsagnir sem komu frá fulltrúum í atvinnulífinu. Ég staldra fyrst við umsögn frá ASÍ en það þarf ekki að fjölyrða um það hve mikilvægt það er að hlusta á stærstu launþegasamtök Íslands, sem m.a. hafa tengt þessa umræðu aðstæðum í atvinnumálum þjóðarinnar. Ég held að það samhengi sé þess eðlis að við getum ekki leitt slíka afstöðu hjá okkur. En í umsögn Alþýðusambands Íslands, sem er dagsett þann 21. febr. á þessu ári segir hreint út, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþýðusambandið telur brýnt að tryggja þau markmið sem lágu til grundvallar starfsemi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins, þ.e. nauðsyn þess fyrir uppbyggingu annarra atvinnugreina að sveiflur í afkomu sjávarútvegs verði jafnaðar með einhverjum hætti, nái fram að ganga. Verði það ekki gert standa stjórnvöld frammi fyrir því að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með breytingum á gengi krónunnar eða vöxtum með þeim skaða sem það hefði fyrir aðrar greinar sem ekki nytu sambærilegrar uppsveiflu og í sjávarútvegi. Íslenskt efnahagslíf hefur farið í gegnum mjög erfiða aðlögun að sífelldum samdrætti í þorskveiðiheimildum á undanförnum árum og ljóst er að leggja verður höfuðáherslu á að efla aðra útflutningsstarfsemi ef okkur á að takast að treysta og auka það velferðarstig sem við höfum búið við. Ef það á að takast þá verðum við einfaldlega að jafna afkomusveiflur í sjávarútvegi með einum eða öðrum hætti, þó þannig að sú sveiflujöfnun hafi ekki skaðleg áhrif á aðrar greinar. Á þessu er ekkert tekið í frv. og hvorki liggur fyrir nein stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar né Alþingis hvernig eigi að bregðast við. Það er t.d. óljóst hvort hér er verið að undirbúa ákvörðun um að taka upp auðlindaskatt en ákvörðun um að fella lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins úr gildi mun óhjákvæmilega færa meiri þunga yfir á þá umræðu. Ef snögg umskipti verða á afkomu sjávarútvegs gæti sú umræða þurft að fara fram í verulegri tímaþröng þar sem við stæðum frammi fyrir annaðhvort gengishækkun eða upptöku auðlindaskatts. Það er að sjálfsögðu óviðunandi og því telur Alþýðusambandið eðlilegra að Alþingi fresti ákvörðun um framtíð Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins um sinn eða þangað til ljóst er hvers konar sveiflujöfnunarkerfi eigi að taka við og þegar í stað verði teknar upp viðræður um mótun slíks kerfis.`` Ég held að þetta segi afskaplega mikið og sé því miður alveg hárrétt. Í þeirri deiglu sem nú er og þeim fundum sem eru í herbergjum úti um hvippinn og hvappinn um húsið þar sem menn eru að reyna að ná saman um sjávarútvegsstefnuna er allavega brýnt að menn séu ekki að taka einhverjar gáleysislegar ákvarðanir í tímaþröng vegna einhverra aðgerða sem eru alveg gjörsamlega óþarfar, skila litlu og hafa að mínu mati ekki nokkurn tilgang. Ef það á að vera vatn á myllu auðlindaskattpínara að leggja þennan sjóð niður þá þykir mér menn vera orðnir býsna ósamkvæmir sjálfum sér en þessi tenging er alveg fullkomlega eðlileg. Samtök iðnaðarins sendu einnig inn umsögn og það varð að mörgu leyti mjög jákvæð breyting á starfi hv. sjútvn. þegar fulltrúar iðnaðarins komu, ég held ég muni rétt, í fyrsta sinn á fund hv. sjútvn. Ég tel að að mörgu leyti þá hafi það verið fróðlegt fyrir alla aðila, bæði Samtök iðnaðarins og sjútvn. og þá sem vonandi taka eitthvert mið af starfinu sem þar var unnið, að þessi umræða og þetta samstarf skyldi takast þarna. Það er ekki mikið sem ég þarf að vitna í umsögn samtaka iðnaðarins en þó finnst mér forvitnilegt sem þar kemur fram, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er ekki hægt að búast við að fjölbreytt atvinnulíf vaxi og dafni á Íslandi ef samkeppnisstaða og starfsskilyrði eru stöðugum breytingum undirorpin, allt eftir því hvernig árar í sjávarútvegi. Iðnaðurinn þolir ekki þá raungengishækkun sem hlýtur að fylgja ef ekkert verður að gert þegar fer að rofa til í sjávarútvegi. Það eru ekki boðleg starfsskilyrði að lúta slíkum utanaðkomandi og óþörfum sviptingum í samkeppnisstöðu og fá ekkert við því gert. Það er á ábyrgð stjórnvalda að sjá til þess að hér ríki viðunandi starfsskilyrði og góð samkeppnisstaða fyrir allan atvinnurekstur.`` Við þurfum kannski ekki síst að hafa í huga að það virðast allir, nema hæstv. ríkisstjórn, gera ráð fyrir því að það muni rofa til í sjávarútvegi. Ég held ég verði að taka upp aftur þá umræðu sem ég átti við hæstv. sjútvrh. við 1. umr. málsins í desember þegar ég spurði hann hvort hann sæi virkilega ekki fram á betri tíð í sjávarútvegi því mér fannst það mjög merkilegt og bókstaflega ábyrgðarhluti ef hæstv. sjútvrh. landsins þættist sjá eymd og óáran fram undan. Það virðist benda til þess að hann telji alla vega ekki í sínum verkahring að reyna að gera neitt til að bæta stöðuna í íslenskum sjávarútvegi og gera þá ekki einu sinni ráð fyrir því að aðrir, t.d. fulltrúar hagsmunaaðila, sjómenn, jafnvel skynsamir útgerðarmenn, Hafrannsóknastofnun, eða einhverjir geti að gert ef getu- og viljaleysi stjórnvalda er algjört eins og virðist vera. Ég ætla ekkert að fara að endurtaka þessa umræðu en mér þykir það alveg furðulegt ef iðnaðurinn hefur meiri trú á sjávarútvegi þjóðarinnar heldur en ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar. Mér finnst þetta ekki bara furðulegt heldur verð ég að segja heldur ógeðfellt. Stærstu samtök vinnuveitenda, VSÍ, vara einnig við afnámi laga um sjóðinn. Þeirra rök eru að hluta til dálítið á öðrum nótum en þar sem ég er sérstaklega að fjalla um aðila vinnumarkaðarins, sem koma að flestum málum hér, þá finnst mér ekki úr vegi að við lítum á hvað Vinnuveitendasamband Íslands segir. Það eru aðeins tveir bútar úr greinargóðri og ítarlegri umsögn þeirra sem ég sé ástæðu til að taka hér upp. Með leyfi forseta segir í þessari umsögn, dagsettri 22. febr. 1994: ,,Tillaga nefndarinnar um afnám laganna er því ekki niðurstaða af efnislegri umfjöllun um þörf fyrir sveiflujöfnun á borð við þá sem í lögunum felst né reynslunni af starfstíma sjóðsins því að rökræn niðurstaða af þeim hluta greinargerðarinnar hefði verið tillaga um að starfsemi hans væri haldið áfram þótt þörf væri nokkurrar breytingar á starfsreglum. Tillagan um afnám laganna er hins vegar til komin vegna samstöðuleysis um sjóðinn, nánar tiltekið andstöðu allra helstu aðila í sjávarútvegi við lögin, en nefndin gengur út frá því að starfsemi sjóðsins verði ekki fram haldið nema sæmilegur friður ríki um starfsemi hans innan sjávarútvegsins.`` Og síðar í þessari umsögn segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Frv. til laga um afnám laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins er því ótímabært. Ef almennur skilningur ríkir á því að þjóðarhagsmunir krefjist þess að uppsveiflu í sjávarútvegi, hvort sem um er að ræða magn eða verð, fylgi ekki keðjuverkandi kostnaðarhækkanir og hækkun raungengis, þá ber ekki að kasta þessu hagstjórnartæki á glæ öðruvísi en að annað jafngilt eða betra verði tekið upp í staðinn. Sveiflur í sjávarútvegi eru ekki einkamál sjávarútvegs því að þær hafa áhrif á þjóðfélagið allt vegna yfirburðastöðu hans í gjaldeyrisöfluninni. Raungengishækkun, sem undantekningarlaust hefur fylgt uppsveiflu í sjávarútvegi, lætur ekkert fyrirtæki ósnortið og veruleg raungengishækkun mundi kæfa í fæðingu þá fáu vaxtarbrodda sem fyrirfinnast í efnahagslífinu. Í ljósi þess sem að framan er rakið er æskilegt að fresta afnámi laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Í því felst ekki að verið sé að mæla með óbreyttri starfsemi sjóðsins því að mikilvægt er að sæmileg sátt náist um hagstjórnaraðferðir sem til þess séu fallnar að takmarka raungengishækkun í næstu uppsveiflu, þótt vandséð sé hvaða aðrar leiðir tryggi hagsmuni sjávarútvegsins betur.`` Ég hef þegar upplýst það, og tel að ekki nokkur maður geti sagt annað um það, en það er ekkert annað í gangi. Það er ekkert kerfi í umræðu sem á að koma í staðinn nema ef vera skyldu einhverjar útfærslur á veiðileyfagjaldi og um það held ég sem betur fer að sé ekki sátt í samfélaginu. Mér finnst það í rauninni afskaplega sérkennilegt í því atvinnuástandi sem hér er nú skuli menn vera að úthugsa einhverjar leiðir til þess að gera vaxtarbroddi í atvinnulífi erfitt fyrir ef við komumst út úr þeim vanda sem sjávarútvegurinn er í nú. Ég hef lýst því áður að það virðast flestir hafa trú á því aðrir en hæstv. ríkisstjórn sem bara vantar smáaura í skiptimynt. Á fundi sjútvn. sagði Hannes G. Sigurðsson, sem kom fyrir hönd Vinnuveitendasambands Íslands, fullum fetum að það ætti frekar að hefja vandaða umræðu um þetta mál og halda þessum lögum. Um sveiflujöfnun innan fyrirtækja, sem ýjað er að í greinargerð um frv., sagði hann þá hugmynd beinlínis hlægilega og að slíkt mundi aldrei ná tilgangi sínum. Ég man ekki betur en ég hafi hváð og tekið þetta afskaplega skilmerkilega fyrir því ég tek gjarnan allítarlegar nótur á fundum sjútvn. en alla vega er alveg ljóst að orðin ,,hlægilegt`` og ,,þetta mun aldrei ná tilgangi sínum``, eru nákvæmlega það sem frá honum kom. Þessar hugmyndir eiga því ekki upp á pallborðið hjá fulltrúum í Vinnuveitendasambandi Íslands og ég verð því miður að taka undir það að ég er ekki farin að sjá neina útfærslu. Ég hef jafnvel gengið á milli þingmanna stjórnarliðsins, að vísu úr órólegu deildinni, og milli manna sem hafa verið vel heima í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja og spurt þá hvað í ósköpunum sé eiginlega verið að meina með þessum glósum um að fyrirtækin muni taka við þessu. Það varð fátt um svör nema einn sem reyndist svo raunsær að hann sagði að þetta væri náttúrlega bara þvættingur og það er alveg rétt. Ég vona að hann sýni það með atkvæði sínu í umfjöllun um þetta mál ef það fær ekki bara að sofna.  Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. gerði við upphaf umræðunnar afskaplega vel grein fyrir sjónarmiðum þeirra stofnana sem falið hefur verið að meta og stýra fjármálastefnu ríkisstjórna á hverjum tíma, þ.e. Þjóðhagsstofnunar og Seðlabanka Íslands. Mér þykir það hins vegar með ólíkindum að það skuli þurfa okkur stjórnarandstæðinga til þess að reyna að koma tauti við ríkisstjórnina og fá hana til þess að hlusta á vel rökstuddar ábendingar þessara stofnana. Ég ætla að láta mér nægja í ljósi mjög ítarlegrar og góðrar ræðu hv. seinasta ræðumanns að víkja í örfáum atriðum að umsögnum þessara aðila. Ég kem þá fyrst að erindi Þórðar Friðjónssonar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, frá því 28. okt. 1993 á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna. Þetta erindi er meðal þeirra gagna sem við í sjútvn. höfum haft undir höndum og ég tek það fram að þegar þetta erindi er haldið er þessi umræða komin á fullan skrið og frv. gott ef ekki komið fram eða í þann mund að koma fram á Alþingi en þetta var sl. haust. Á bls. 7 í útskrift af ræðu forstjóra Þjóðhagsstofnunar, í lok hennar segir hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú er fyrirhugað að fella úr gildi lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Hlutverk hans er að jafna áhrif verðsveiflna á sjávarafurðum á þjóðarbúskapnum. Flestir eru sennilega sammála um að sjóðurinn gerði gagn á árunum 1991 og 1992. Þess vegna er mikilvægt að menn hugleiði hvort skynsamlegt er að fella lögin um sjóðinn úr gildi fyrr en til staðar er tæki sem getur gegnt svipuðu hlutverki og hann gerir. Aðalatriðið er þó ekki hvort Verðjöfnunarsjóður starfar áfram eða ekki heldur hitt að gerðar verði ráðstafanir sem stuðla að betra jafnvægi í þjóðarbúskapnum þegar til lengri tíma er litið en hér hefur verið um langt skeið. Það er einfaldlega ekki fullnægjandi að beita eingöngu almennum ráðstöfunum á sviði peningamála og ríkisfjármála. Það er hægt að ná betri árangri eftir öðrum leiðum.`` Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir þetta og raunar að lýsa eftir því hvað á að koma í staðinn. Ég endurtek: Hvað á að koma í staðinn? Menn geta ekki farið að styðja afgreiðslu þessa frv. nema þeir geti bent á það og ég spyr: Hér eru þó stjórnarliðar inni þó að verið sé að plotta á fundum út um allt hús eftir því sem ég best veit þar sem menn eru í vanda vegna sjávarútvegsmála á ýmsum stigum þeirra mála.

Það er misskilningur hjá ræðumanni. Það er ekkert verið að plotta úti í sal.

Virðulegi forseti. Ég heyri hér í frammíkalli að öllu plotti er lokið og ég veit ekki hvort ég á að hryggjast eða gleðjast. En þegar ég kom til fundar og raunar nokkru eftir að fundur hófst, þá voru menn enn alveg á fullu undir rauðu ljósi að funda og eftir því sem mér var sagt var það um sjávarútvegsmálin. Það má vera að hv. stjórnarþingmenn sjái ástæðu til að leiðrétta það hér og ég verð ekki vitrari en þær upplýsingar eru sem mér berast. En það er alveg ljóst að það er töluverður titringur í húsinu og ekki trúi ég því að hv. þm. og frammíkallandi fari að neita því. En það getur svo sem vel verið að honum sé rótt og það er út af fyrir sig alltaf gott ef fólki líður vel. Virðulegi forseti. Ég var ekki alveg búin með tilvitnun í ræðu Þórðar Friðjónssonar. Hann sagði einnig: ,,Um markmið sveiflujöfnunar eru menn án efa sammála. Skynsamlegt er að búa þannig um hnútana að þegar verð hækkar á ný verði tækifærið notað til þess að bæta stöðu sjávarútvegs eftir því sem kostur er og jafnframt draga úr þensluáhrifum verðhækkunarinnar á þjóðarbúskapinn. Þótt verðhækkun sé ekki í augsýn nú er mikilvægt að huga að þessu verkefni, finna þar tryggar og ásættanlegar leiðir að því markmiði sem hér hefur verið gert að umtalsefni.`` Eins og fram hefur komið er ekkert slíkt að gerast hér. Ég hlýt að lýsa eftir ábyrgð og ég hlýt að lýsa eftir heilbrigðri skynsemi ef menn eru virkilega enn að hugsa um að keyra þetta mál hér í gegn. Það er ekki margt sem ég þarf að bæta hér við úr umsögnum en aftur á móti held ég að þessi umræða megi ekki halda áfram án þess að við fáum eitthvað meira en vel meinandi ræðu hv. 1. þm. Vestf. sem var í virkilega miklum vanda staddur að mæla hér fyrir nál. meiri hluta hv. sjútvn. Ég hafði vissa samúð með honum að þurfa að mæla fyrir þessu máli. Vissulega er hann að reyna, fyrst þessi staða er uppi, að sjá til þess að þessum peningum, sem eru kannski ekki afskaplega miklir, sé að einhverjum hluta varið í eitthvað sem að gagni mætti koma, en það er afskaplega leiðinlegt ef menn standa frammi fyrir því að vera að ráðstafa fé sem væri miklu betur komið áfram í þeim sjóði sem á að hafa þann tilgang, sem kannski er einna stærstur hér í efnahagslífi, og það er að jafna þær miklu og eðlilegu sveiflur sem eru í sjávarútvegi vegna ýmissa atriða. Og ég ítreka það: Vilji menn gera eitthvað, þá er það frekar að líta á það hvernig þessum peningum og þeim peningum sem vonandi gætu safnast upp í góðæri í slíkum sjóði væri varið og hvernig best væri að nýta þá peninga þegar vel árar en vera núna að skipta reytunum á milli sín einhvern veginn, reyna að gera það besta úr öllu. Þetta á ég verst með að sætta mig við. Ég held að menn sjái þetta meira og minna, ég held að þeir skilji það og ég held að þeir virði það. En það er eins og þeir hafi dregist inn í atburðarás sem ekki verður stýrt og séu bara að reyna að gera gott úr öllu. Og vissulega er það virðingarvert, en staðan er óþolandi og hún er óþörf. Ég tek það fram að Þjóðhagsstofnun sendi, auk þess að láta okkur í té ræðu Þórðar Friðjónssonar, formlega umsögn þann 22. febr. sl. Þar eru dregin saman í þrjá punkta ástæður þess að Þjóðhagsstofnun telur óskynsamlegt að afnema lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, a.m.k. fyrr en gerðar hafa verið aðrar ráðstafanir sem gætu þjónað þeim tilgangi að jafna sveiflur. Fyrsti punkturinn er sá að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins sé hagstjórnartæki sem stuðlar að því að draga úr sveiflum í þjóðarbúskapnum. Og það er ekki umdeilt að sjóðurinn gegni þessu hlutverki sínu mjög vel í þeirri uppsveiflu sem varð á árunum 1990 og 1991. Það er heldur ekki umdeilt að sveiflujöfnun í sjávarútvegi er æskileg við íslenskar aðstæður frá sjónarmiði hagstjórnar. Þetta er sem sagt fyrsti punkturinn og ég tek undir hann því að það eru fá vestræn samfélög sem búa við eins dómadagsmiklar sveiflur og við gerum hér og það er staða sem við erum enn í. Við höfum búið við það á þessari öld að um 80% af vöruútflutningi landsmanna eru sjávarafurðir og allt okkar efnahagslíf byggist á sjávarútvegi. Í öðrum punkti frá Þjóðhagsstofnun kemur fram að ef Verðjöfnunarsjóður yrði lagður niður án þess að nokkuð kæmi í staðinn, þá yrði að beita öðrum hagstjórnartækjum, svo sem gengi, vöxtum og sköttum, meira í því skyni að jafna sveiflur í þjóðarbúskapnum. Þetta hefði að sjálfsögðu óþægilegar hliðarverkanir fyrir aðrar atvinnugreinar og fyrir vikið segir Þjóðhagsstofnun að hagvöxturinn yrði þá líklegast hægari án sveiflujöfnunar í sjávarútvegi. Jafnframt tekur Þjóðhagsstofnun fram að það verði ekki séð að sjávarútvegur bíði tjón af sérstakri sveiflujöfnun innan greinarinnar. Þvert á móti megi færa fyrir því rök að slík tilhögun geti styrkt greinina þegar til lengri tíma er horft og aftur get ég tekið undir með Þjóðhagsstofnun. Þetta er auðvitað alveg laukrétt og það hlýtur jafnvel harðasti stjórnarsinni að sjá. Í þriðju ábendingu Þjóðhagsstofnunar kemur fram að eitt af mikilvægari viðfangsefni á sviði efnahagsmála sé að búa þannig um hnútana að næsta uppsveifla í sjávarútvegi, hvort sem hún verður fyrr eða síðar, leiði ekki til ójafnvægis í þjóðarbúskapnum eða skerði hagvaxtarmöguleika til lengri tíma litið. Þjóðhagsstofnun tekur það að sjálfsögðu fram að Verðjöfnunarsjóður sé ekki eina leiðin að þessu markmiði og ýmsar fleiri komi til greina. En ástæðulaust sé hins vegar að gefa Verðjöfnunarsjóðinn upp á bátinn fyrr en ráðstafanir í þessu skyni hafa verið gerðar. Og ég ítreka: Þær hafa ekki verið gerðar. Í þessu ljósi telur Þjóðhagsstofnun þar af leiðandi ótímabært að afnema lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Það er mælt með því að skoða það gaumgæfilega hvaða leið til sveiflujöfnunar sé hagkvæmust frá sjónarmiði jafnvægis í þjóðarbúskapnum og skilyrða til hagvaxtar. Ég get alveg tekið undir það. En ég held að það sé engin tilviljun að ekki í einni umsögn eða tveimur heldur í fleirum kemur hreinlega fram að það hafi ekki verið fundin nein betri leið enn þá. Það getur vel verið að við eigum eftir að þróa okkur áfram og finna einhverja betri leið. Þegar ég tala um betri leið, þá er ég að tala um bæði leið sem við verðum sátt um og leið sem hreinlega er skynsamleg. Virðulegi forseti. Seðlabanki Íslands hefur verið hér nokkuð til umræðu og kannski helst fyrir það að frá honum barst umsögn þann 17. mars 1994, á þessu ári, þ.e. eftir að meiri hlutinn í sjútvn. hafði skilað inn nál. sínu. Ég verð að segja að það hefði verið kannski alveg ljómandi ef meiri hlutinn hefði lagst í lestur og skoðað þessa umsögn og látið prenta upp nál. og komist að annarri niðurstöðu því að ég sé ekki að tilefni sé til annars. Ég ætla ekki að fara mikið út í þessa umsögn. Henni hefur verið gerð alveg ljómandi góð skil, en ég ætla þó að taka það fram að í henni segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Starfsemi Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins frá árinu 1990 þarf síður að kynna.`` --- Þ.e. núverandi kerfi --- ,,Ákveðin markmið um sveiflujöfnun voru sett í lögum þess sjóðs og allt bendir til þess að þessum markmiðum hafi verið náð að því er varðaði inngreiðsluna í sjóðinn á árunum 1990--1991 og að nokkru leyti með útgreiðslunni 1992--1993, sem fór fram á grundvelli laga nr. 29/1992 um sérstaka útgreiðslu úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins.`` Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að þarna er einmitt verið að opna fyrir það og Seðlabankinn að taka undir þau rök að það þurfi að jafna fleiri sveiflur heldur en einungis verðsveiflurnar, þ.e. magnsveiflurnar. Þetta finnst mér mjög gott innlegg í þessa umræðu og rökstyðja það enn frekar að við eigum að snúa okkur að því að gera þetta kerfi enn hæfara til þess að þjóna sínum tilgangi heldur en það nú er í stað þess að fara að afnema það og hella okkur út í óvissuna og þar með samfélaginu öllu. Ég get ekki kallað slíkt annað en ábyrgðarleysi og ég kæri mig ekki um að taka þátt í slíku ábyrgðarleysi. Ég er í rauninni dálítið undrandi á því að þetta mál skuli yfir höfuð einhvern tíma hafa farið út úr nefndinni og ég hlýt að spyrja: Hvern eru þeir að friða? Hvað er verið að gera? Hver hagnast á þessu? Var búið að lofa einhverju meiru en efni stóðu til og eru menn ekki reiðubúnir til að endurskoða það þá og gera betur og eitthvað skynsamlegra ef þeir eru búnir að binda sig á einhvern slíkan heimskulegan klafa? Ég hlýt að spyrja þessara spurninga og ég krefst þess að fá svör í þessari umræðu því að mér finnst að ég hafi sjaldan orðið vitni að eins fáum rökum fyrir jafnstórri breytingu og jafnvandræðalegum röksemdum fyrir henni. Ég held að það hafi fátt breyst frá því að við áttum okkar 1. umr. um þetta mál í desember í vetur nema að það hafa komið fram enn fleiri rök máli okkar til stuðnings sem vöruðum við því að fara út í þessa breytingu. Ég er ekki bara ósátt við þetta. Ég er einfaldlega undrandi og hneyksluð. Ég er það þrátt fyrir að maður sé ýmsu vanur í umræðum um sjávarútvegsmál þar sem maður sér ekki að skynsemin ráði ferðinni nema e.t.v. í einhverjum örfáum tilvikum. Þar er æ ofan í æ verið að sætta mjög margvísleg sjónarmið og þar ræður styrkleikamunur sem er mjög misjafn, en í þessu dæmi er málið ekkert flókið. Þetta er ekki eitt af þeim mýmörgu dæmum sem við höfum um það að aðilar hafi mismunandi hagsmuna að gæta. Hér eru flestir á sama báti og þar af leiðandi er aldrei slíku vant ekki verið að glíma við hina flóknu samsetningu flotans og þann vanda sem upp kemur sérstaklega þegar þarf að skipta sífellt minni afla á milli jafnstórs flota eða jafnvel stærri. Þessi vandræðagangur er því ekki bara óafsakanlegur heldur er hann mjög fáránlegur. Loksins þegar við erum með tiltölulega skýrar línur, ljósar niðurstöður, vel kannað mál, sátt sem varð á sínum tíma um þetta mál þótt eitthvað sé farið að slá í hana, þá ætla menn að fara að slá þetta kerfi af án þess að hafa nokkur rök fyrir því, án þess að vera búnir að gera þær ráðstafanir sem óhjákvæmilegar eru ef það á að fara út í þetta. Ég ætla ekki í fyrri ræðutíma mínum við 2. umr. málsins að fara neitt nánar út í þetta mál. Ég trúi því ekki að menn geti með góðri samvisku og fullum heilindum staðið að afgreiðslu þessa máls og á það jafnt við þá stjórnarsinna, sem tilheyrt hafa órólegu deildinni í sjávarútvegsmálunum, og þægu og góðu stjórnarsinnana sem kannski eru ekki eins mikið inni í sjávarútvegsmálunum. Því að það verður að segjast eins og er að því meiri þekkingu sem menn hafa á sjávarútvegsmálum, þeim mun órólegri virðast þeir verða og tregari í taumi að elta ríkisstjórnina því að þar virðast ákvarðanir vera teknar oft og tíðum með alveg ótrúlegri vankunnáttu á málefnum sjávarútvegsins. En loksins þegar við höfum allt í höndunum, við höfum rannsóknir, við höfum dæmi, við höfum skýrslur, við höfum niðurstöður, við höfum umsagnir, við höfum andmæli án raka við þessari lagasetningu, þá ætla menn að fara að guggna á því að taka til við hið raunverulega verkefni sem er að breyta því sem breyta þarf. Það er ekkert óskaplega mikið. Það virðist vera hægt að gera það og það á að vinda sér í það og hætta að skjóta mýflugur með fallbyssum eins og hér virðist vera gert.

Virðulegi forseti. Eftir langa og ítarlega ræðu síðasta ræðumanns má segja að eftir standi það sem hún hafði eftir leiðandi manni Þjóðhagsstofnunar. Aðalatriðið er ekki hvort Verðjöfnunarsjóðurinn starfi eða ekki, bara að eitthvað komi í staðinn. Það er kannski meginmálið. Það er ekki nema lítill hluti af þeim sem hafa lagt fjármagn í þennan sjóð sem eru tilbúnir til þess að halda því áfram vegna þess að þetta er ekki í fyrsta skipti sem til slíks sjóðs hefur verið stofnað og það eru aðilar sem ekki hafa fengið miklu um ráðið hvernig fjármagninu hefur svo verið ráðstafað eins og nú er talað um að gera. Þeir aðilar, sjómennirnir, sem hafa aflað hluta þess fjármagns sem til hliðar hefur verið lagt, hafa allt of lítið haft um það að segja og með tilkomu fiskmarkaðanna hefur þessi aðstaða gerbreyst. Eins og allir vita taka sjómenn hinu frjálsa fiskverði með súru og sætu og kæra sig ekkert um mikla hleðslu á sjóðakerfi í kringum sjávarútveginn. Það er víst nóg samt. Hvað sem má því um þetta segja sem hagstjórnartæki þá er það einhverra annarra en sjómanna að borga í sjóði og það er annarra en sjómanna að stjórna því hvernig á þeim málum er haldið. Sjómenn eru tilbúnir til að taka þau markaðslögmál sem gilda með fiskmörkuðunum og þeir standa og falla með því. Þó er einn galli á þessu og hann er sá að það vantar fleiri fiskmarkaði og það vantar meiri og betri markaðstengingu á fiskverði en nú er. Það er kannski meginmálið en ekki að hlaða upp fleiri sjóðum í sjávarútvegi heldur á frekar að fækka þeim.

Virðulegi forseti. Ég hélt í einfeldni minni að nú ætlaði hv. 16. þm. Reykv. að koma í andsvar og segja mér hvaða leiðir væru nothæfar. Hv. þm. vill ekki sjóði og ég spyr þá um álit hans á þróunarsjóði því að það er hugarfóstur og dekurbarn samherja hans í ríkisstjórninni. Ég hlýt að spyrja að því vegna þess að eins og mál standa núna er þetta eitt af því fáa sem virðist eiga að koma í staðinn. Hann fór að vísu aðeins út í að ræða fiskmarkaði. Hann sá ágalla á því. Við getum verið sammála um að það þarf alltaf að laga kerfi. En hann hefur ekki komið með nokkurn hlut sem svaraði mínum spurningum frekar en nokkur annar. Hann er ekkert verri en aðrir fyrir það. Hann kemur bara ekki með svörin því að þau eru ekki til. En ég spyr: Ef hv. þm. er á móti því að fara að safna fleiri sjóðum hvað segir hann þá um þróunarsjóðinn?

Virðulegi forseti. Það er eitt og annað hægt að segja um þróunarsjóðinn. Við getum tekið langt mál um það en ég hef ekki nema rúma mínútu til þess. Hitt er annað mál að Verðjöfnunarsjóðurinn var ágætt hagstjórnartæki á sínum tíma þegar litið er til þess að togarar á suðvesturhorninu sóttu þá ævinlega í karfa og héldu erlendum ferskfiskmörkuðum lifandi sem kannski Íslendingar hafa einna mest stundað. Sunnlenskir togarar seldu þá karfa við mjög vægu verði, ef svo má segja, á mörkuðum erlendis, tóku þar súru og sætu. Og þegar þeir lönduðu innan lands, þá var hin svokallaða verðjöfnun notuð til að bæta þeim upp þann verðmismun sem var annars vegar á karfa og hins vegar á þorski sem bæði Vestfjarðaskip og Norðlendingar sóttu mjög til. En nú er öldin öll önnur. Nú er karfinn ekki síður eftirsóknarverður en þorskur og ég sé ekki ástæðu til þess að það sé haldið áfram að byggja upp einhvern Verðjöfnunarsjóð með það í huga að það er orðið styttra á erlendu markaðina en var áður. Það er annar flutningsmáti á ferskum fiski. Togararnir eru ekki að sigla eins og áður var gert og fiskmarkaðir hér eru komnir upp og eins og ég sagði áðan eru þeir sem stunda sjó tilbúnir til þess að mæta þeim sveiflum sem eru í verðlagningu sem auðvitað fer fyrst og fremst eftir framboði og eftirspurn.

Virðulegi forseti. Það var rétt sem hv. þm. sagði að tíminn var knappur til að svara, en ég get huggað hann með því að hann hefur möguleika á að taka þátt í þessari umræðu og svara. Þá á ég bæði við hans afstöðu til þróunarsjóðsins, sem vissulega hlýtur að blandast inn í þessa umræðu, og einnig, þar sem þeirri spurningu er enn ósvarað þrátt fyrir tvö andsvör, hvað eigi að koma í staðinn. Við vitum það bæði, hv. 16. þm. Reykv. og ég, að þar er ekki um neina lausn að ræða. Það er lausn á hluta vandans. En það er ekki nein lausn sem tekur á þeim gífurlegu hagsveiflum sem verða og það vitum við bæði. Þar af leiðandi skora ég á hv. þm., ég veit að hann hefur bæði áhuga og þekkingu á málinu en er að vísu í afskaplega slæmum félagsskap og ég samhryggist honum út af því, að taka þátt í umræðunni síðar, gera grein fyrir sjónarmiðum sínum og gera það á þann hátt að hann útlisti það ef hann hefur komið auga á einhverja möguleika til þess að nýta fiskmarkaðina til þessa að bjarga málunum ef Verðjöfnunarsjóðurinn hefur verið lagður niður. Við getum alveg verið sammála um að við viljum ekki vera að beita sjómönnum fyrir okkur til þess að taka á sig eitthvað sem þeir hafa ekki samið um að gera. En ég er ekki farin að sjá þessar lausnir og eftir stendur að þær stóru hagsveiflur sem við erum að tala um verða ekki jafnaðar á fiskmörkuðum. Ég á eftir að fá þann rökstuðning sem dugar mér til að sannfærast um það. Enda held ég að þessum rökum sé lítt haldið á lofti.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð sérkennilegt satt best að segja að vera hér á kvöldfundi þar sem ekki er annað mál á dagskrá en þetta litla frv. um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og samkvæmt starfsáætlun skilst mér að áformað sé að funda til miðnættis. Svo mikið liggur við að ræða þetta mál. Maður skyldi því ætla að það væri á ferðinni eitthvað sem munaði um og þyrfti alveg afdráttarlaust að afgreiða fyrir vorið. Þjóðarheill, liggur mér við að segja, í veði. Þeim mun sérkennilegra er það að áhrifin af afgreiðslu þessa frv. verða ekki nein fyrir utan það að taka á 200 millj. frá sjávarútveginum til þess að fjármagna ríkisrekstur í framhaldi af frv. Lögin sem hér á að fella úr gildi eru í reynd óvirk í dag eins og háttar til í íslenskum sjávarútvegi. Það er ekki þar með sagt að þau séu gagnslaus og eigi ekki að vera fyrir hendi. Það er svo önnur saga og verður vikið að því betur síðar. En það verður ekki rökstutt í öllu falli með brýnum hagsmunaástæðum sjávarútvegsins að það þurfi að koma þessum lögum út úr heiminum nú og það liggi svo mikið við að hér skuli fundað nætur og daga um það mál. Nei, því er ekki að heilsa. Og ég segi það, hæstv. forseti, stóru málin þvælast ekki fyrir ríkisstjórninni, að hún skuli ekki hafa meira að gera en svo að láta tímann á síðustu starfsdögunum fara í hluti af þessu tagi. Þetta frv. er í fyrsta lagi óþarft í þeim skilningi að lög um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins eru ekki virk eins og stendur. Það er í öðru lagi vitlaust að fella þessi lög úr gildi án þess að eitthvað annað hafi verið lögfest í staðinn. Það eru í raun og veru alveg furðuleg vinnubrögð að leyfa ekki þessum lögum, jafnvel þó menn séu orðnir þeirrar skoðunar að þau séu ekki heppileg og þeim eigi að breyta, a.m.k. að halda gildi sínu þangað til annað hefur verið lögfest. Ég fullyrði að það væri venjan við hvort heldur er lagasetningu almennt séð, stjórn efnahagsmála eða önnur sambærileg atriði í störfum þingsins og í stjórnsýslunni. Þetta er mjög óvenjuleg aðgerð, ekki síst þegar það er haft í huga að enginn mælir á móti því að það sé nauðsynlegt að hafa kerfi af þessu tagi í gangi. Það eru allir sammála um það, bæði þeir sem eru andvígir því að fella þessi lög úr gildi og hinir sem mæla með því. Þeir eru líka sammála því. En þeir segja bara: Ekki þetta. En það verður að vera verðjöfnun, það verður að vera sveiflujöfnun og það verður að vera afkomujöfnun í íslenskum sjávarútvegi. Hvernig er það hæstv. forseti? Er ríkisstjórnin bara gufuð upp? Það sést hér ekki nokkur sála, sem ber þann titil að vera hæstv. ráðherra. Þetta eru að vísu alveg snillingar sem hér eru, fjórir hv. þm. stjórnarandstöðunnar, ég og forseti, en það er nú bara þannig að ég held að það sé ástæða til að hafa svo sem einn vesælan stjórnarsinna í salnum á meðan við ræðum þetta.  Sem ég segi, hæstv. forseti, þá er það eiginlega dapurlegt að þetta skuli vera málið sem hæstv. sjútvrh. er með hér á dagskrá og varðar svo ríka hagsmuni sjávarútvegsins að hann lætur Alþingi leggja nótt við dag að ræða þetta. Það er nú það. Þetta er ekki sú heildstæða og myndarlega sjávarútvegsstefna sem átti að móta í tíð þessarar ríkisstjórnar. Nei. Þetta eru ekki lögin um stjórn fiskveiða. Þetta er ekki þróunarsjóðurinn eða aðrir slíkir hlutir sem maður hefði haft skilning á að eitthvað væri lagt á sig með að afgreiða. Nei, þetta er um það að ná 200 millj. í ríkissjóð, í kassann hjá Friðrik, hæstv. fjmrh., og leggja svo bara niður í blindni lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, segja að vísu: Það þarf að vera verðjöfnun, en við höfum ekki hugmynd um hvað eigi að koma í staðinn. Það verður bara að skoða það í framhaldinu. Það verður að vísu að koma eitthvað í staðinn en við vitum bara ekki hvað og þess vegna er best að gera þetta svona, leggja þetta niður, henda þessu og sjá svo til. Þetta eru auðvitað engin vinnubrögð. Ef ég hefði verið sjútvrh. hefði ég rekið þessa skýrslu ofan í þessa ágætu menn og sagt: Þið eruð ekki hálfnaðir. Þið hafið að vísu komist að því, sem allir vita, að það er nöldur í sjávarútveginum út í þennan Verðjöfnunarsjóð og það eru misstemningar í kringum hann. En þá er bara hálf sagan sögð. Ef þið teljið ekki að leggjandi sé upp með hann þá skuluð þið halda uppi starfinu og finna annað í staðinn sem er þá meiri sátt um. Ef menn hefðu komist að þeirri niðurstöðu að sveiflujöfnun væri óþörf, það væri þannig komið í sjávarútveginum að hún væri óþörf, þá er það allt annað mál. En það er ekki svo. Nei, nei, nei. Það kemur rækilega fram bæði í greinargerð með frv., sem er að uppistöðu til álit nefndarinnar. Eins og hér hefur verið bent á er mestöll grg. rökstuðningur fyrir því að viðhalda þessari sveiflujöfnun. Þar er t.d. á bls. 8 og 9 rætt um sveiflujöfnun og opinbera verðjöfnun. Það er farið yfir það, sem rétt er, að íslenski þjóðarbúskapurinn er mjög sveiflukenndur. Það hefur ekki breyst. Sveiflurnar eiga að langmestu leyti uppsprettu sína í tvennu, þ.e. annars vegar mismunandi afla í sjávarútveginum og hins vegar mismunandi afurðaverði. Hvort tveggja er mjög sveiflukennt eins og við þekkjum. Og nærtæk dæmi núna á þessum síðustu mánuðum og missirum þar sem, eins og stundum áður, hvort tveggja hefur því miður gerst í nokkrum mæli, er að aflinn hefur dregist saman og verðið hefur farið niður og verða þá sveiflurnar þegar þær leggjast saman miklu stórkostlegri en ella eins og kunnugt er. Hvað segir svo í fskj. I með frv. á bls. 9 um frv. sem kemst að þeirri furðulegu niðurstöðu að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Hvað segir þar? Það segir, með leyfi forseta: ,,Hér á landi virðist það sjónarmið njóta nokkuð almennrar viðurkenningar að nauðsynlegt sé að reyna að draga úr áhrifum sveiflna í ytri skilyrðum sjávarútvegsins. Þetta kemur m.a. fram í þeim álitum, samþykktum og yfirlýsingum sem nefndinni bárust frá hagsmunaaðilum . . . `` Hvernig stendur á þessu? Nefndin er hér að rökstyðja akkúrat það að það sé algerlega nauðsynlegt og það sé tiltölulega óumdeilt sjónarmið á Íslandi að það verði að vera tæki til sveiflujöfnunar. Og hvers vegna skyldi það vera? Það er af því að menn hafa áttað sig á því að við höldum ekki uppi á Íslandi stöðugleika í okkar efnahagskerfi, við höldum ekki stöðugu gengi, við höldum ekki lágri verðbólgu, við höldum ekki fullri atvinnu og öðrum slíkum lykilþáttum nema geta jafnað einhvern veginn þessar sveiflur. Það eru auðvitað til a.m.k. fræðilega ýmsar aðferðir til þess. Í hagfræðinni er það. Ein væri sú ef íslenska þjóðarbúið væri svo lítið skuldsett að við gætum reiknað með því að taka bara lán og sveifla okkur þannig í gegnum dýfurnar og greiða þær svo niður þegar betur áraði o.s.frv. og við hefðum bein í nefinu til að gera það þannig. Þá væri þetta hugsanlegt en því er ekki til að heilsa, ekki í dag. Við höfum ekki mikið þanþol í því. Ég held að því sé ekki heldur til að heilsa við getum að einhverju leytinu með genginu hreyft þetta til eða er það? Eða er þetta ekki allt orðið frjálst, hæstv. sjútvrh.? Er það ekki þannig? Nema í gegnum markaðsaðgerðir sem ég með fullri virðingu fyrir íslenska Seðlabankanum er ekki viss um að hann tommi mikið með. Möguleikarnir til þess að ákvarða gengið eru nú að verða litlir ef menn ætla að taka mark á því að við séum komin í frjálst umhverfi með frjálst flæði fjármagns út og inn úr landinu og allt það. Hvaða aðferðir eru þá aðrar til í þessu? Það er hugsanlegt að reyna með einhverjum öðrum hætti að afkomujafna eða sveiflujafna í sjávarútveginum en þeim að beita verðjöfnun. Hvernig gengur það? Hvernig hefur t.d. gengið að fá menn innan núverandi kvótakerfis til að nota það til að jafna? Það hefur ekkert gengið. Nánast ekki neitt. Menn hafa mylgrað út þessum tonnum úr Hagræðingarsjóði, sem á að heita svo að séu merkt honum, en að öðru leyti hafa einstakar útgerðir, einstök fyrirtæki, mátt taka á sig sveiflurnar sem leiða af mismunandi gengi einstakra fiskstofna. Það hefur ekki verið vilji fyrir því, t.d. að jafna afkomu fyrirtækjanna að þessu leytinu til sem nemur aflabresti og mismunandi viðgangi einstakra stofna með einhvers konar sveiflujöfnun t.d. í fiskveiðistjórnunarkerfinu. Það er ekki heldur. Ég hlýt því að spyrja að því hér: Hvað ætla menn þá að nota? Hvaða fyrirkomulag ætla menn að hafa á þessu ef hefðbundnar efnahagsstjórnunaraðferðir eru sumar hverjar orðnar a.m.k. erfiðari en þær áður voru og ekki er lengur til að dreifa hvorki þeim tækjum, nema menn taki þau þá upp á nýjan leik, né heldur væntanlega pólitískum vilja til að grípa til miðstýrðra ákvarðana á nýjan leik um vexti, gengi og aðra slíka hluti? Hæstv. sjútvrh. getur e.t.v. upplýst það en það væru þá nýjar upplýsingar inn í umræðuna. Hvað er þá eftir, hæstv. forseti, í þessu annað en einhvers konar verðjöfnun, a.m.k. að verulegu leyti sem annist þessa sveiflujöfnun? Ég kem ekki auga á það í fljótu bragði. Og það er alveg ljóst að menn hafa enga leið fundið til þess að gera þá verðjöfnun að því tæki sem hún þarf að vera nema gegnum einhvers konar sameiginlegan sjóð þó svo að innstæðurnar kynnu að vera meintar einstökum fyrirtækjum eins og var og er í tíð núgildandi Verðjöfnunarsjóðs. Það kemur berlega fram í grg. og í álitum þeim sem sjútvn. aflaði frá t.d. Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og fleiri aðilum. Þeir sjá enga leið í land með þessa margtuggnu klisju um að æskilegt væri að skoða möguleikana á verðjöfnun innan fyrirtækja. Vegna hvers? Vegna þess að að það liggur þannig að ef reikningarnir verða úti í fyrirtækjunum, þá eru þeir eign fyrirtækjanna. Þeir verða skattalega og efnahagslega meðhöndlaðir sem slíkir og þá er ekki vafi á því að það verður nánast formsatriði að nafninu til taka einhverja peninga þannig úr umferð og geyma þá á reikningi viðskiptabanka viðkomandi fyrirtækis. Það þjónar orðið afar litlum tilgangi. Þeir peningar fara ekki út úr hagkerfinu og þeir mynda stofn hjá viðkomandi fyrirtæki til þess að fá lán á móti ef svo ber undir. Þetta sjá allir. Og fram hjá þessari klemmu hafa menn ekki komist. Hvað þýðir þá að tala og tala og tala í einhverri rósrauðri framtíð um sveiflujöfnun innan fyrirtækjanna þegar engin útfærsla á því hefur litið dagsins ljós ekki einu sinni hjá þeim sem það hafa skoðað mest, sem eru væntanlega til að mynda nefndarmenn í starfshópnum eða sérfræðingar Seðlabankans, sem hefur haft yfirumsjón með þessu á undanförnum árum? Því er ekki líklegt að einhverjir minni spámenn komi með það alskapað eftir sínu höfði. Það er a.m.k. mín skoðun. Ég held líka, hæstv. forseti, að reynslan hafi sýnt okkur hvers virði það er að geta átt svona tæki. Ég nefni, eins og hér hafa reyndar fleiri gert, tilvist Verðjöfnunarsjóðsins á árinu 1990 og 1991. Það er ekki nokkur vafi á því að þá hjálpaði Verðjöfnunarsjóður verulega til að hlutirnir færu ekki úr böndunum þegar veruleg kom innspýting inn í sjávarútveginn og verðið hækkaði um líklega fjórðung eða svo á réttu ári, líklega á svona 12--15 mánuðum. Svo ekki sé minnst á það hvers virði það var síðan fyrir hæstv. núv. sjútvrh. að eiga um 3 milljarða kr., eða hvað það nú var, í sjóði, sem fyrri ríkisstjórn hafði safnað í handa honum, til að halda sjávarútveginum lifandi og fleyta honum í gegnum árið 1992. Þá var ástandið þannig í ríkisstjórn landsins, atvinnuleysisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, að menn komu sér ekki saman um nokkurn skapaðan hlut. Þingið var að fara heim á vordögum 1992 og það hafði ekkert verið gert fyrir sjávarútveginn sem var að lenda í miklum þrengingum eins og allir sáu og vissu. Þá varð það að ráði og stjórnarandstaðan hvatti til þess og studdi það að frekar en ekki yrði gripið til þessara innstæðna og þær greiddar út á grundvelli sérstakra laga. Auðvitað var það bölvað að þurfa að nota þann sparnað allan upp til þess að halda sjávarútveginum á floti eitt ár. En það var betra að gera það heldur en láta hann hrynja í ljósi þess að ríkisstjórnin kom sér ekki saman um nokkurn skapaðan hlut. Auðvitað var það kaldhæðnislegt að stjórnin undir forustu hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, sem hefur talað meira og lengur um sjóðasukk, spillingu og annað því um líkt, skyldi þurfa að grípa til þess haldreipis að tæma skyldusparnaðinn frá tíð fyrri ríkisstjórnar til að halda sér og sjávarútveginum á floti út árið 1992. En þetta dæmi sýnir þó að þarna virkaði sjóðurinn. Það var greitt í sjóðinn á uppgangstíma í greininni sem leiddi til þess að þensla varð minni og verðspenna í þjóðfélaginu varð minni. Það hljóp síður kapphlaup í greinina í sambandi við hráefni og annað því um líkt og þeir peningar komu mönnum svo að góðum notum þegar aftur hafði syrt í álinn. Það eru mýmörg dæmi um það úr sögu fyrri Verðjöfnunarsjóðs þegar komið er að einstökum greinum að þetta kerfi virkaði mjög vel. Ég nefni saltfiskinn sem dæmi. Það er enginn vafi á því að í gegnum tíðina var verðjöfnunarkerfið í saltfiskinum tiltölulega virkt og þjónaði sínum tilgangi vel. Það var því miður ekki svo í sumum öðrum deildum. Sérstaklega mun það hafa átt við um frystinguna sem var í nokkru uppnámi meira og minna frá byrjun vegna þess að strax í upphafi var gripið inn í eðlilega starfsemi sjóðsins og má segja að verðjöfnunargildi sjóðsins hafi aldrei náð sér eftir þá íhlutun strax á fyrstu árum hans í kringum 1970. En dæmi bæði frá seinni tímum og eldri sýna og sanna gildi svona sveiflujöfnunar, enda liggur það í hlutarins eðli þegar maður hugsar um þá ótrúlegu staðreynd að hér er verið að halda uppi sjálfstæðu þjóðríki með sjálfstæðan efnahag og það byggir á þeirri ótrúlegu staðreynd að 80% útflutningsteknanna koma frá sjávarútvegi þar sem undirstaða efnahagslífsins, eins og stundum hefur verið sagt, getur þess vegna synt í burtu einn góðan veðurdag og menn eru undirorpnir mjög miklum sveiflum, bæði um aflabrögð og verðlag. Þau er því fá dæmin um þjóðir sem búa við annað eins. Þá hljóta menn að taka mið af því og láta reynsluna og skynsemina ráða en ekki einhverjar kreddur. Ég held að það sé afar vanhugsað að rjúka nú til og fella þessi lög úr gildi með þessum hætti. Mér liggur við að segja að það hefði verið skárra ef einhver ástæða hefði verið til að taka þau úr sambandi með tilteknum hætti, t.d. bæta við lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins ákvæði til bráðabirgða um að ekki skyldi koma til inngreiðslna eða útgreiðslna úr sjóðnum næsta árið eða svo meðan endurskoðun stæði yfir, það væri allt önnur aðgerð. Út af fyrir sig þarflaus vegna þess að sjóðurinn er ekki í sambandi. Hann er að mestu leyti tómur eftir að núv. ríkisstjórn gekk í hann og tæmdi hann, jós út úr honum öllum peningunum, 3 milljörðum á árinu 1992. Í dag hefur hann minni háttar áhrif þó að hann sé sambandi. Það er næsta óvenjulegt, hæstv. forseti, að fletta í gegnum nál. minni hluta sjútvn. á þskj. 914 og fletta í gegnum fylgiskjölin sem eru umsagnir einstakra aðila, hvert á fætur öðru og þau mæla öll eindregið gegn því að þetta frv. verði afgreitt. Og hverjir skyldu það vera sem þarna eru að gefa álit sitt og umsögn? Það er ekki eins og það séu einhverjir aðilar sem engu máli skipta svona dags daglega og venjulega. Það er ekki svo. Þarna eru á ferðinni stofnanir í þjóðfélaginu og samtök sem yfirleitt hefur verið tekið talsvert mark á, a.m.k. þegar svo ber undir. Fyrsta skal fræga telja Þjóðhagsstofnun. Hún leggst algerlega gegn því að þetta sé gert. Þjóðhagsstofnun telur afar óskynsamlegt að afnema þessi lög fyrr en gerðar hafa verið aðrar ráðstafanir sem þjónað gætu sama tilgangi en Þjóðhagsstofnun er jafnframt þeirrar skoðunar eins og fleiri að það sé hægara sagt en gert að finna það fyrirkomulag. Hver er númer tvö? Það er Seðlabankinn. Nú er það svo að í Seðlabankanum er samansöfnuð mesta þekkingin í landinu um þessi mál því það er Seðlabankinn hefur annast um framkvæmd þessara hluta á undanförnum árum og haft yfirumsjón með þeim. Og hvað segja þeir menn? Jú, helstu ráðgjafar ríkisstjórna á hverjum tíma í efnahagsmálum, þeir sem fara með gjaldeyrisforðann, þeir sem eiga að tryggja hérna stöðugt gengi, Seðlabankinn, telja það alveg fráleitt að fara svona að þessu. Þeir mæla eindregið með áframhaldandi verðjöfnun í sjávarútvegi og leggja til að frv. verði dregið til baka. Það er Seðlabankinn. Samtök iðnaðarins, sem auðvitað er málið skylt og þarf ekki að fara út í langar rökræður um það, allir vita um samspil afkomu í sjávarútvegi, gengisskráningar og svo aftur samkeppnisstöðu annarra greina atvinnulífsins, telja það sömuleiðis ótímabært að leggja niður Verðjöfnunarsjóð meðan ekki liggi fyrir hvað eigi að taka við af honum. Reyndar bæta þeir því svo við til aðvörunar að verði það gert, þá megi gera ráð fyrir því að aukinn kraftur færist í umræðuna um að tengja upptöku auðlindaskatts eða gjalds fyrir veiðiheimildir við sveiflujöfnun í hagkerfinu. Með öðrum orðum draga þeir samasemmerki milli þess að leggja Verðjöfnunarsjóð niður og að vaxandi kraftur verði í umræðunni um auðlindaskatt. Vinnuveitendasamband Íslands, það eru einhver smásamtök úti í bæ sem einn og einn maður hefur heyrt nefnd, leggst eindregið gegn þessu. Það telur frv. ótímabært og það megi ekki kasta þessu hagstjórnartæki á glæ. Verkamannasambandið og Alþýðusambandið eru sömuleiðis andvíg breytingunni. Og ég fullyrði það sem nefndarmaður í efh.- og viðskn. auk sjútvn. og hafandi þar með fengið allmörg álit og allmargar umsagnir í gegnum tíðina á síðustu árum frá hinum ýmsu samtökum að þess eru afar fá dæmi að allir þessir aðilar í einum kór séu sammála um mál af þessu tagi. Það er frekar óvenjulegt. Og enn óvenjulegra að ekkert skuli með það gert, ekki neitt. Það er eins og það skipti engu máli að Þjóðhagsstofnun, Seðlabanki, Vinnuveitendasambandið, Alþýðusambandið og fleiri aðilar séu allir sammála um að þetta sé vitlaust. Hvaðan kemur þá hæstv. sjútvrh. sú speki að það sé rétt að gera þetta? Eða er honum ekki sjálfrátt? Er það hugsanlega þannig, hæstv. forseti, að hæstv. sjútvrh. sé ekki sjálfrátt í málinu og það sé kassahirðirinn mikli, hæstv. fjmrh., sem ráði ferðinni, sé orðinn einhver yfirfrakki á hæstv. sjútvrh. og segi honum til í þessum efnum? Og allt út af skitnum 200 millj. sem á að krækja í, sem er auðvitað eign sjávarútvegsins, sem er upptaka á eignum sjávarútvegsins, og ráðstafa í rekstur ríkissjóðs. Auðvitað er það eins og hver annar skollaleikur að eyrnamerkja það Hafrannsóknastofnun. Það mætti alveg eins eyrnamerkja það hvaða öðru apparati sem er sem ríkið greiðir, þess vegna Tryggingastofnun ríkisins eða einhverjum öðrum aðila. Það kæmi út á eitt. Þetta er mjög sérkennilegt, hæstv. forseti, svo ekki sé meira sagt, og afar óvenjulegt að svona skuli takast til. Það furðulega kemur nefnilega í ljós, eins og hefur komið fram í umræðunni, að þessi nefnd virðist ekkert hafa rætt þetta eða skoðað gagnvart öðrum aðilum. Það er eins og menn hafi litið á það sem hreint einkamál sjávarútvegsins hvernig sveiflujöfnun og jafnvægisstillingu í íslensku efnahagslífi væri fyrir komið. Þetta er alveg ótrúlegt. Ég vil segja nokkur orð, hæstv. forseti, um ráðstöfun þessara peninga ef ske kynni að svo ógæfulega tækist til að þetta frv. yrði svo afgreitt, sem ég reyndar geri mér góðar vonir um að ekki verði því að ég er bjartsýnismaður og trúi á það að batnandi mönnum sé best að lifa og allt það. Vonandi rennur ljósið upp fyrir hæstv. sjútvrh. og fleirum hér á næstu sólarhringum að menn sjá að þetta er hið mesta óráð.  Við 1. umr. málsins kom ég með þá hugmynd að þessir peningar yrðu að mestu eða jafnvel öllu leyti notaðir til að mynda sjóð til að endurnýja skipakost Hafrannsóknastofnunar. Það á sér m.a. rót í því að þegar sjútvn. var að fara yfir tekjuhlið fjárlagafrv. á sl. hausti, þá fór hún alveg sérstaklega yfir rannsóknaþáttinn, stöðu hafrannsóknanna, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og fleiri slíka hluti. Eitt af því sem kom í ljós þegar spurt var um möguleika og áform Hafrannsóknastofnunar varðandi djúphafsrannsóknir var einfaldlega þetta að þau skip sem stofnunin núna ræður yfir duga ósköp einfaldlega ekki til rannsókna við þær aðstæður. Stofnunin hefur reynt á undanförnum árum að fá leigð stærri skip en það er dýrt og tókst t.d. ekki á síðasta ári sökum fjárskorts Hafrannsóknastofnunar að ráðast í þau rannsóknaverkefni á dýpra vatni sem stofnunin ætlar sér. Nú er eins og dæmin sanna og víðfrægt er orðið hægt að fá stór og myndarleg skip fyrir lítið verð víða í útlöndum og öll ástæða til að ætla að Hafrannsóknastofnun gæti orðið sér út um stórt togskip sem mætti nota a.m.k. til þessara rannsóknaverkefna og gert það út til nokkurra leiðangra á hverju ári á dýpri mið hér, ekki síst suður af landinu, suður, suðaustur og suðvestur af landinu en þar eru ærin verkefni óunnin. Ef þessar 200 millj. rynnu í þennan sjóð, en þar munu vera fyrir einhverjir fjármunir frá því að gamli Hafþór var seldur, væri þarna kominn allmyndarlegur stofn til að ráðast í þetta brýna verkefni, endurnýjun eða viðbót á skipakosti Hafrannsóknastofnunar þannig að hún gæti sinnt rannsóknum á þessum slóðum en vaxandi áhugi er á því og þörfin ærin. Ég hafði látið mér detta í hug að þessi tillaga mundi eignast stuðningsmenn. Mér datt t.d. í hug hæstv. utanrrh. sem kom heim einu sinni sem oftar frá útlöndum. Það eru nú einu sinni örlög hæstv. utanrrh. að vera af og til að koma heim frá útlöndum. Hann var hróðugur mjög og þóttist hafa samið við Evrópubandalagið um veiðar á langhala. Langhalinn breyttist svo að vísu í karfa á einni nóttu, 3.000 tonn, og er þá hæstv. utanrrh. farinn að slaga upp í frelsarann í kraftaverkum að framkvæma slíkar stórfelldar breytingar á einni nóttu. En þá var því borið við að það vantaði rannsóknir á langhalanum. Það væri ekki hægt að benda Evrópubandalaginu á nein mið eða veiðislóðir þar sem sannanlega væri langhala að hafa og þess vegna yrðu þeir að fá karfa í bili. Það væri ástæðan fyrir því að langhalinn breyttist í karfa. Og þá spyr ég: Hvar eru rannsóknirnar? Hvar eru leiðangrarnir? Hvar eru skipin sem eiga að fara og finna langhalann þannig að nú sé aftur hægt að skipta á karfa og langhala? Þau eru hvergi vegna þess að okkar litlu, íslensku skip, svo ágæt sem þau eru, ráða alls ekkert við aðstæður á því djúpa vatni sem er suður af landinu en mikil nauðsyn er á að rannsaka. Þau ráða illa við að toga á meira en 400--700 metra dýpi eins og skuttogarar af sambærilegri stærð, með sambærilegum spilabúnaði. Það sem vantar hér auðvitað er öflugt skip sem ræður við aðstæður alveg niður á a.m.k. niður 1.200--1.500 metra og helst meira. Menn eru ekkert að gera í þessum efnum, ekki neitt. Hæstv. sjútvrh. er ekki með tillögur hér og frumvörp í gangi sem kosta næturfundi til að koma einhverju svonalöguðu í gegn, ekki aldeilis. Nei. Hann brýtur sig í stykki hér fyrir hæstv. fjmrh. að troða þessu í gegn til þess að hægt sé að tæma gömlu innstæðurnar í Verðjöfnunarsjóði sjávarúvegsins í kassann á þessu ári og leggja sjóðinn niður, fella lögin úr gildi án þess að hafa hugmynd um hvað eigi að koma í staðinn. Þetta er ekki merkileg frammistaða, hæstv. forseti. Hugmyndir um að fjármununum skuli ráðstafað í annað og þeir ekki gerðir upptækir með þessum hætti heldur ráðstafað til verkefna til einhvers konar nýsköpunar og uppbyggingarverkefna af því tagi innan greinarinnar sem menn verða sammála um hafa að sjálfsögðu fengið stuðning allra hagsmunaaðila í sjávarútvegi og ég hef ekki nokkra trú á öðru en það verði auðvelt mál að ná góðri samstöðu um í hvað þetta verði sett. Menn eru að vísu með mismunandi hugmyndir. Sumir nefna Hafrannsóknastofnun, aðrir skipakaup, aðrir nefna bara sérstök hafrannsóknaverkefni. Enn aðrir minna á Lífeyrissjóð sjómanna o.s.frv. Maður hefur jafnvel heyrt hugmyndir um að setja þetta í björgunar- og slysavarnir og allt er það þarft. Vandræðaganginn um björgunarþyrluna er ekki hægt að nefna hér ógrátandi. Það er svo hörmulegt hvernig það hefur tekist til hjá hæstv. ríkisstjórn. Öll þjóðin hefur horft upp á þann farsa agndofa undanfarin ár eða svo og það er ekkert lát á því, ekki neitt. Það eru bara nýir og nýir kaflar að skrifast í þeirri sögu. En í öllu falli er ég sannfærður um að það stæði ekki lengi fyrir mönnum að ná samstöðu um ráðstöfun til þessara fjármuna til einhverra brýnna verka. Ég reyndar hallast að því að það ætti að skoða vandlega hvort rétt væri, m.a. með vísan til þess að auðvitað hefur það varðað kjör sjómanna á undanförnum árum og haft viss áhrif á þau þegar inngreiðslur hafa verið í Verðjöfnunarsjóð. Það er ljóst, eins og hv. 16. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, var m.a. að víkja að, að það mætti gjarnan skoða það að t.d. um helmingur af innstæðunni gengi til Lífeyrissjóðs sjómanna. Það hefur áður verið gert við skyldar aðstæður, má segja, að taka eitthvað af fjármunum sem eru til ráðstöfunar og styrkja með þeim Lífeyrissjóð sjómanna, enda ljóst að hann þarf á stuðningi að halda til þess að geta innt skuldbindingar sínar af hendi. Ef það yrði niðurstaðan, segjum svo, að verja helmingnum, 100 millj. kr., til að styrkja eiginfjárstöðu Lífeyrissjóðs sjómanna og afganginum t.d. í skipabyggingarsjóð Hafrannsóknastofnunar, þá er ég alveg sannfærður um að um slíka ráðstöfun gæti tekist mjög góð samstaða. En því er ekki að heilsa. Það hefur verið talað fyrir algerlega daufum eyrum hvað það snertir og mig satt best að segja undrar það geðleysi manna að láta þetta yfir sig ganga. Hvar er hv. 16. þm. Reykv.? Hann sást hér í mýflugumynd í kvöld. 

Þeir eru tveir í húsinu.

En staðreyndin er sú að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson ætti að vera hér og hann ætti að vera stuðningsmaður þess að þessir fjármunir a.m.k. að einhverju leyti væru settir í Lífeyrissjóð sjómanna. Hann montar sig af því á tyllidögum að vera mikill stuðningsmaður sjómanna og taka þeirra málstað hér og á sjómannadaginn er hann ,,fír og flamme``. En hvar er hann í svona tilvikum? Hann sést ekki þó að hér hafi komið fram hugmyndir um svona lagað. Þær komu fram í sjútvn., samtök sjómanna minntu m.a. á sinn lífeyrissjóð þegar þeir heimsóttu nefndina. Nei, því er ekki að heilsa. Það er búið að lemja þetta allt saman niður, hæstv. fjmrh. skal fá sínar 200 millj. í kassann hvað sem tautar og raular, hvernig sem þeirra er aflað og hvernig sem þeir eru tilkomnir. Þetta er auðvitað alveg ótrúlegt. Eitt af því versta, hæstv. forseti, við þetta mál eins og það ber að okkur er sú staðreynd að þetta er undirstrikun þess, einhver sú allra skýrasta sem við höfum verið með hér í höndunum, að ríkisstjórnin er gersamlega stefnulaus í þessum málum. Það vottar ekki fyrir einhverri framtíðarsýn um það hvernig ríkisstjórn Íslands, atvinnuleysisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, ætlar að hafa þessa hluti til frambúðar. Hvar er framtíðarstefna hæstv. sjútvrh. Þorsteins Pálssonar varðandi sveiflujöfnun eða afkomujöfnun í sjávarútvegi? Hvar er hún? Hún er ekki til. Hann segir bara pass, skilar auðu. Ég vil bara fella lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins úr gildi og svo sjáum við til, svo hefur þetta sinn gang, svo lifum við frá degi til dags eins og stjórnin hefur yfirleitt gert í þessum efnum. Hæstv. forseti. Er sjútvrh. sofnaður? Ætli hægt sé að kanna það hvort hann hafi farið heim og lagt sig eða eitthvað annað.

Hæstv. sjútvrh. er í þinghúsinu og forseti mun gera ráðstafanir til þess að fá hann í þingsalinn.

Mér finnst það satt best að segja algert lágmark að hæstv. sjútvrh. --- mér liggur við að segja, með þínu leyfi, forseti --- bjálfist til að vera hérna í salnum einn stjórnarliða. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á að . . .

Forseti gerir athugasemd við þetta orðalag.

Já, enda hikaði ég við að nota það. En ég segi það samt í fullri alvöru að mér finnst það algert lágmark að hæstv. sjútvrh. sé viðstaddur. Okkur er sagt að það séu tveir stjórnarliðar í þinghúsinu og þá er væntanlega hæstv. sjútvrh. annar þeirra. Hann hefur verið talinn stuðningsmaður stjórnarinnar þó einstöku menn hafi látið sér detta í hug að hann væri stundum svolítið blendinn í trúnni en það er annað mál. Það væri gaman að vita hver hinn er. Hver er hinn stjórnarliðinn sem er skráður í hús?  Þetta er heldur dapurlegt, hæstv. forseti, allt saman. Þar sem ég var að byrja ræðu og ætlaði þess vegna að hafa hæstv. sjútvrh. einhvers staðar nærstaddan, var að þetta mál er kannski einhver skýrasta undirstrikun á því sem við höfum lengi haft í höndunum að ríkisstjórnin er gersamlega stefnulaus í þessum efnum. Hæstv. sjútvrh. þar með talinn, ætti náttúrlega að vera sá sem færi fyrir í því að móta hér einhverja stefnu. Hvar er stefna atvinnuleysisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar í þessum málum? Hvaða framtíðarplön hefur ríkisstjórnin um að stjórna jafnvægi íslenskra efnahagsmála, að sveiflujafna í íslensku efnahagslífi? Hvar eru þau? Hvar liggja þau? Upp á hvað er boðið? Fella Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins niður, leggja hann niður og sjá svo til. Þó er það þannig að allar helstu efnahagsstofnanirnar ráða eindregið frá því að gera þetta fyrr en búið er að ákveða hvað komi í staðinn. Þær benda jafnframt á að það sé ekkert einfalt mál að sjá hvað það eigi þá að vera. Þetta er auðvitað alveg furðuleg frammistaða, hæstv. sjútvrh., alveg ótrúleg. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. geri grein fyrir því hvernig hann sér fyrir sér að sveiflujöfnun og afkomujöfnun verði fyrir komið í sjávarútveginum í kjölfarið á því að svona breytingar eru gerðar. Er hann svona gersamlega ósammála Þjóðhagsstofnun, Seðlabankanum og öðrum slíkum aðilum? Hefur hæstv. sjútvrh. einhver snilldarráð á hendi sem þeim yfirsést öllum, til að mynda öllum helstu sérfræðingum landsins í þessum efnum sem starfa í Seðlabankanum og hafa haft yfirumsjón með þessum málum undanfarna áratugi og hafa það jafnframt sem lögbundið hlutverk að eiga að tryggja hér stöðugleika, gengisfestu og annað því um líkt? Eru þeir svona gersamlega heillum horfnir og úti að aka að það sé ekkert mark á þeim takandi? Ég held að þeir ættu þá að fá sér eitthvað annað að gera? Verður þá ekki að skipta um áhöfn þarna uppi í Seðlabanka? Það að vísu stendur til einhver endurmönnun þar en ég veit ekki hvort það sé alveg öruggt að hún heppnist svo vel að þar verði . . .

. . . hefur meira traust á ríkisstjórninni en Seðlabankanum.

Ég er bara að spyrja, hæstv. sjútvrh., um þær mótsagnir sem í þessu máli birtast. Er það ekki þannig að í 2. eða 3. gr. seðlabankalaganna standi eitthvað um það að bankinn skuli vera ríkisstjórn til ráðuneytis og Seðlabankinn skuli umfram allt vera trúr þeim markmiðum að varðveita hér stöðugleika og ríkisfestu? Mig minnir það. En er það þá bara ekkert að marka? Kemur honum þá ekkert við mál af þessu tagi? Og á þó í hlut sú atvinnugrein sem skaffar 80% gjaldeyristekna. Og er það þá bara ekkert mál? Er það bara grín þó að þeir leggist gegn því að þetta sé fellt niður? Ég skil satt best að segja ekki almennilega hvað veldur því að hæstv. ríkisstjórn hangir svona á þessu. Mér finnst það alveg með ólíkindum ef það er svo sem manni býður í grun að það hafi verið ákveðið í einhverju bríaríi, niðurskurðarfári þegar verið er að rimpa saman fjárlögunum, að þarna væri hægt að krækja í 200 millj. í ríkissjóð og það skipti þá máli og það ráði ferðinni. Finnst hæstv. sjútvrh. þetta engin niðurlæging fyrir sig? Eða er það þannig að hæstv. fjmrh. eigi að segja hæstv. sjútvrh. fyrir verkum í svona löguðu? Ég spyr. Ég bara fæ ekki botn í það hvernig í ósköpunum stendur á því að hæstv. sjútvrh. stillir sér svona upp í málinu. Ég bara skil það ekki. Það er alveg furðulegt. Ég held að við verðum að fá einhver svör um þetta, hæstv. forseti, frá hæstv. sjútvrh. hvernig þeir sjái það fyrir sér að þetta verði haft. Ég vil líka spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvort hann væri tilbúinn til að það yrði skoðað, t.d. milli 2. og 3. umr. að sjútvn. velti upp þeim möguleika og skoðaði að flytja frekar ákvæði til bráðabirgða við lögin, leyfa þeim að halda gildi sínu en flytja ákvæði til bráðabirgða um að þau skuli vera óvirk, það skuli engar inngreiðslur og útgreiðslur verða úr sjóðnum ef svo ber undir, t.d. á 18 mánaða tímabili. Og það 18 mánaða tímabil yrði tekið í að vinna það verk sem menn eru að tala um að þurfi að vinna en hafa engan botn fengið í, þ.e. fara með tæmandi hætti í gegnum það hvort sú leið með einhvers konar innri sveiflujöfnun í fyrirtækjunum sé fær og skili einhverjum árangri eða hvort það sé þannig, eins og allar fyrri tilraunir manna til að útfæra hana hafa á endanum falið í sér, að menn hafi gefist upp. Menn hafi ósköp einfaldlega komist að þeirri niðurstöðu að það næði ekki tilgangi sínum, þjónaði ekki neinum markmiðum að fara að eyrnamerkja einhverri sveiflujöfnun innstæður á reikningum fyrirtækjanna sem væru geymdar í þeirra viðskiptabönkum, teldust til þeirra eigin fjár og efnahags og mynduðu stofn hjá fyrirtækjunum til þess að slá lán o.s.frv. ef svo bæri undir. Mér finnst, hæstv. sjútvrh., að við þurfum að hljóta að fara yfir þetta mál og ræða það. Og ef ekkert kemur fram um það hvað eigi að taka við, þá er það alveg yfirgengilegt að ætla að afgreiða málið svona. Ég vil að hæstv. sjútvrh. svari því hvort hann sé tilbúinn til að láta það gott heita að sjútvn. líti á þetta svona með þessu hugarfari. Við fengum engin slík skilaboð. Okkur var bara sagt að stjórnin vildi afgreiða þetta, hæstv. fjmrh. vildi fá peningana og þetta skyldi út úr nefndinni. Það var aldrei minnst neitt á hæstv. sjútvrh. í þessu máli, bara eins og hann væri ekki til og kannski er það þannig að hann er ekki til í þessu máli nema bara af formsástæðum. Af formsástæðum verði hann að flytja frv. fyrir hæstv. fjmrh. af því að Verðjöfnunarsjóðurinn er samkvæmt stjórnarráðslögunun málefni sjávarútvegsins og heyrir undir hæstv. sjútvrh. Ég hef enga aðra skýringu fundið sem ég tek neitt mark á en að það sé græðgin í þessa peninga og græðgin ein sem reki hæstv. ríkisstjórn áfram út á þessa ógæfubraut þvert gegn ráðleggingum og skoðunum og áliti allra helstu sérfræðinga þjóðarinnar á sviði efnahagsmála og atvinnumála. Að bera það fyrir sig að vegna þess að ekki sé almenn ánægja og hamingja í greininni með starfrækslu verðjöfnunarkerfisins nú eða hafi verið áður og þess vegna þýði ekkert nema hætta þessu er dálítið skrýtið satt best að segja. Hv. formaður sjútvn., hv. þm. Matthías Bjarnason, notar þetta sem aðalröksemdina. Hann er stuðningsmaður verðjöfnunar í sjávarútvegi. Það hefur margoft komið fram í ræðum hér og í sjútvn. En hann segir þetta: Af því að útvegsmenn eru á móti þessu og eru ekki sáttir við þetta þá þýðir ekkert annað en hætta þessu. Hvernig skyldi þetta hafa verið þegar viðreisn kom þessu á á sínum tíma? Og hvernig skyldi þetta hafa verið í gegnum 25 ára sögu verðjöfnunar í sjávarútvegi? Ætli það sé ekki þannig að menn hafi alltaf verið eitthvað að nöldra yfir þessu, a.m.k. þegar þurfti að borga inn. Svo voru þeir oft fegnir þegar þeir fengu peninginn. Það var t.d. óvenjulítið um mótmæli í íslenska sjávarútveginum seinni hluta ársins 1992. Ég man ekki eftir því að Kristján Ragnarsson hafi komið í sjónvarpið og kvartað alveg sérstaklega yfir Verðjöfnunarsjóðnum meðan 3.000 millj. kr. voru að streyma út úr honum til sjávarútvegsfyrirtækja. Reyndar ekki inn til þeirra því að þetta fór í afborganir og skuldajöfnun en kom þeim til góða samt. Þá held ég að menn hafi ekki verið mikið að mótmæla. En menn nöldruðu á árunum 1990 og 1991 meðan var verið að borga inn og þannig mun það auðvitað verða áfram. Menn verða nöldrandi ef þeir þurfa að láta eitthvað af peningunum sem þeir gætu annars fengið í svona sjóð. Það er miklu meira gaman að mega bara fá þetta í hendur og það er allt skiljanlegt. En auðvitað skilja menn þetta. Þegar menn komast aðeins upp úr hjólförum sinna eigin þrengstu hagsmuna þá skilja þeir að það er öllum fyrir bestu að reyna að taka á málunum. --- Ég býð hv. þm. Árna Mathiesen velkominn. Hann heiðrar okkur hér með nærveru sinni, annar stjórnarliðinn sem hér sést í kvöld. Ég sé ástæðu til að koma því inn í þingtíðindin að hér eru nú hvorki meira né minna en tveir stjórnarliðar í salnum og það er algert nýmæli frá því sem verið hefur í kvöld.  Hæstv. forseti. Það hefði verið gaman út af fyrir sig að hv. 1. þm. Vestf. hefði verið viðstaddur umræðuna því að hann sem þingreyndur maður og fyrrv. sjútvrh. og maður með miklar skoðanir oft á málefnum þeirrar atvinnugreinar þekkir vel til þeirrar hliðar sem snýr að því að nauðsynlegt er að geta með einhverjum hætti mætt þeim miklu sveiflum sem ganga yfir þessa atvinnugrein, eru náttúrlega alveg óhjákvæmilegur fylgifiskur hennar og hafa þar með sín miklu áhrif á allt íslenskt efnahagslíf. En af einhverjum ástæðum hefur hann tekið þátt í því að ýta þessu máli áfram og það veldur mér vonbrigðum. Það veldur mér miklum vonbrigðum. Ég hafði reyndar hugsað mér, hæstv. forseti, að gera í lokin smáúttekt á frammistöðu ríkisstjórnarinnar almennt í þessum sjávarútvegsmálum. En það er farið að líða dálítið á kvöldið og ég veit ekki hvað ég á að þreyta menn með miklum ræðuhöldum um það.

Þú hefur í það 50 mínútur.

Ég hef smástund, fram að miðnætti, það er rétt. Það hefur leitað svolítið á huga minn síðustu daga að nú sígur sem betur fer og allir fagna mjög á síðari hluta þessa kjörtímabils. Bjartsýnir menn spá því kampakátir að því muni ljúka í haust. Ég tek það fram að það eru ekki mínar spár en þetta hef ég heyrt. Ef svo skyldi fara, sem guð láti gott á vita, að ekku væru nema nokkrir mánuðir eftir af starfstíma ríkisstjórnarinnar og þetta væri síðasta þingið sem haldið yrði undir atvinnuleysisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, þá fer að verða tímabært að velta því aðeins fyrir sér: Hver er nú uppskeran? Hverju hefur ríkisstjórnin áorkað, t.d. hæstv. sjútvrh.? Hvar er uppskera hans? Það er kannski ekki alveg útséð um það enn þá hvað verður á næstu dögum eða það sem eftir lifir þessa þinghalds, en enn sem komið er er það nú harla magurt satt best að segja og ótrúlega lítið sem ríkisstjórnin hefur, sumir segja sem betur fer, framkvæmt af því sem hún ætlaði sér eða talaði um að hún mundi gera samkvæmt stjórnarsamningi eða yfirlýsingum á fyrstu dögum. Mest af því sem ríkisstjórnin hefur verið að baksa við í þessum efnum hefur haft tilhneigingu til að snúast upp í einhvers konar harmleikakennda farsa. Heita það ekki ,,tragikómedíur`` á útlendum málum, ef hér eru einhverjir menn vel að sér í bókmenntum sem gætu staðfest það?

Skírt það upp á íslensku.

Já. Svona grátbroslegir atburðir eða grátbrosleg atburðarás. Ef við tökum t.d. hvernig ríkisstjórnin hefur vandræðast með veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs, þá er það alveg dæmigert mál. Búvörudeiluna þekkir öll þjóðin. Hún er dæmigerð ,,tragikómedía``. Þyrlumálið.

Kómedía.

Nei, hún er dapurleg líka. Þyrlumálið. Ég mundi jafnvel bæta við t.d. hinum einstæða málatilbúnaði varðandi Vestfirði og þessu frv. Það er alveg grátbroslegt að sjá þennan málatilbúnað hér og er reyndar þegar orðinn skrípaleikur. T.d. var gert ráð fyrir þessum peningum í síðustu fjárlögum. Það varð aldrei neitt úr því. Og það er kostulegt að lesa greinargerð með síðasta fjárlagafrv. í ljósi þess sem við erum að ræða hér og nú þegar komið er langt fram í apríl 1994. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir þessum peningum, ef ég man rétt, sérstaklega á fjárlögum yfirstandandi árs svo skrýtið sem það nú er. A.m.k. lá það mál þannig í desember þegar við vorum að skoða það. Þannig er það, hæstv. forseti, að þessi mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið að baksa með í sjávarútvegsmálum, efnahags- og atvinnumálum, hafa meira og minna endað í langdregnum, grátbroslegum försum. Hver vitleysan og endaleysan á fætur annarri þannig að það tekur engu tali. Ein ástæðan er náttúrlega sú að stjórnin hefur aldrei komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Menn hafa verið þar alveg eins og hundur og köttur í hverju málinu á fætur öðru og auðvitað eru það ekki aðstæður til að vinna að framgangi neinna mála. Það er manni alveg ljóst. Og auðvitað hefur maður haft samúð með ýmsum einstökum hæstv. ráðherrum í því sambandi út af fyrir sig, en þeir bera ábyrgðina engu að síður að sitja í þessari súpu, láta hvert árið líða á fætur öðru þar sem ekkert er gert og uppskeran er jafnraunalega rýr og raun ber vitni. E.t.v. hillir undir það núna að frv. til endurskoðunar á lögum um stjórn fiskveiða nái einhverri lágmarksafgreiðslu, trúlega þá svona 28. apríl eða svo 1994. Því átti að ljúka í desember 1992, í síðasta lagi. Þannig er það og það þætti víða nokkuð mikill dráttur á verktöku t.d. sem er nú í tísku ef þetta hefði verið boðið út, þá er ég hræddur um að dagsektirnar væru orðnar háar hjá hæstv. ríkisstjórn að vera að slefa þessu frá sér í lok aprílmánaðar ef hún nær því að koma því í land, auðvitað með harmkvælum eða minni háttar plástrum á þetta kerfi sem fyrst og fremst er þá til þess fallið að lægja eitthvað öldur óánægjunnar sem kringum það rísa. Þannig er þetta nú, hæstv. forseti, og mætti auðvitað ýmislegt um þetta segja en ég ætla að fara að láta hér staðar numið. Mér fannst kominn tími á það eins og maður segir að gera smáyfirferð á því hvernig ríkisstjórninni hefur vegnað í þessum málum á sínum starfstíma. Það er raunaleg saga svo ekki sé meira sagt. Að lokum set ég fram þá frómu ósk mína að menn hugsi alvarlega sinn gang hvort sem það verður hér á eftir, í nótt, á morgun eða næstu daga hvort það er ekki hægt að ná samkomulagi um að láta þetta mál liggja, a.m.k. afgreiða það ekki í þessari mynd að fella lögin úr gildi. Gera þau óvirk frekar með einhverjum öðrum hætti. Ég held að ef menn á annað borð hafa einhvern áhuga á því að ræða hérna einhverja skynsamlega lendingu á málum almennt, þá hljóti menn að taka pappíra af þessu tagi inn í þá mynd og til skoðunar. Og hvers vegna finnst mér eðlilegt og sanngjarnt að gera það? Það er í fyrsta lagi vegna þess að öll stjórnarandstaðan leggst eindregið gegn afgreiðslu þessa plaggs. En hún er ekki ein á ferðinni. Hún hefur stuðning allra helstu sérfræðistofnana og heildarsamtaka annarra en þá hagsmunaaðilanna í sjávarútvegi fyrir því sjónarmiði. Það er því ekki eins og það sé greiði við þessa 26 eða hvað þeir nú eru þingmenn sem skipa stjórnarandstöðuna eina og sér. Ég held að það sé bara einfaldlega þannig að það séu mjög sterk rök fyrir því að gera það sem njóti víðtæks stuðnings úti í þjóðfélaginu og hæstv. ríkisstjórn væri það sjálfri fyrir bestu að hugleiða það mjög vandlega hvort hún ætti nú ekki, ef hún gæti þá í leiðinni liðkað eitthvað fyrir skynsamlegri lendingu mála hér, að taka þá til skoðunar að vera ekki að þráast við með fullkomlega óþarft og meira en óþarft mál af þessu tagi.

Virðulegur forseti. Það veldur mér ákveðnum vonbrigðum að ég hafi þurft að hlaupa svona snögglega upp í ræðustól núna. Ég hafði gert mér vonir um að hv. 4. þm. og samþingmaður minn í Norðurl. e. ætti eftir nokkuð af sinni ræðu 
            

Seinni ræðan er eftir.

en hann á seinni ræðuna eftir. Virðulegur forseti. Ég hafði í upphafi þessarar umræðu ekki hugsað mér að halda hér ræðu. En eftir að ég fór að fletta þingskjölum og hafði áttað mig á því að nánast öll stærstu hagsmunasamtökin í íslensku atvinnulífi, verkalýðshreyfingin, atvinnurekendur, samtök iðnrekenda, Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun vara mjög harðlega við því að þetta skref sé stigið sem nú er verið að stíga eða ríkisstjórnin ætlar að stíga, en ég hlýt að gera mér vonir um að takist að koma í veg fyrir, þá hlýtur maður að spyrja: Hvað er að gerast? Og það næsta sem vaknaði í mínum huga var þetta: Það hlýtur þá að vera þannig að mennirnir hafi eitthvað annað í bakhöndina og þeir séu búnir að leggja niður fyrir sér hvað eigi að koma í staðinn til sveiflujöfnunar í sjávarútvegi. Ég hef því spurt stjórnarliða í hliðarsölum og göngum hvað eigi að koma í staðinn. Það eru engin svör. Og ég hlýt að varpa þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh.: Hvað á að koma í staðinn? Því að eitt eru allir þessir aðilar sammála um: Það verður að vera einhver sveiflujöfnun í okkar sveiflukennda atvinnulífi. Svörin eru eitthvað á þá leið að það verði að byrja þetta alveg frá nýjum grunni, það verði að beita nýjum og ferskum aðferðum, en það virðist enginn geta svarað því hvaða aðferðir það eigi að vera. Hér stendur maður því og spyr: Hverju á þetta að sæta? Hvernig ætla menn að bregðast við? Manni verður það fyrst á að hugsa: Er meiningin að jafna þetta út með gengissveiflu? Með hækkun gengis á þeim tímum þegar vel gengur í sjávarútvegi? Svarið við þessu hlýtur að vera nei því að það getur ekki verið að menn ætli á þann hátt að láta uppsveifluna í sjávarútveginum ganga út yfir aðrar atvinnugreinar. Ég trúi því ekki að það sé meiningin að láta söguna frá miðjum og fyrri hluta síðasta áratugs endurtaka sig þar sem hækkað og hátt raungengi krónunnar gerði það að verkum að ýmsum greinum iðnaðar blæddi út á örfáum árum. Þetta getur ekki verið meiningin í dag á þeim grunni sem lagður var í tíð fyrri ríkisstjórnar með þjóðarsáttarsamningunum og þeim stöðugleika sem síðan hefur vissulega ríkt að nokkru leyti í íslensku efnahagslífi. Það getur ekki verið að það sé meining manna að eyðileggja þann árangur fyrir 200 millj. í ríkissjóð á árinu 1994. Þá verður manni næst á að spyrja: Stendur til að jafna þetta út með veiðileyfagjaldi, með auðlindaskatti? Er hægt að hugsa sér að þetta óskabarn kratanna verði notað til sveiflujöfnunar í sjávarútvegi? Sjá menn það fyrir sér að það verði hægt að vera með í gangi breytilegt verðjöfnunargjald eftir því hvernig kaupin ganga á eyrinni í sjávarútveginum og jafna sveiflurnar út á þann hátt? Það getur vel verið að einhverjir hugsi á þann hátt. En við skulum aðeins skoða það dæmi betur. Hvernig kæmi það út fyrir ríkissjóð því að væntanlega reikna menn með að þessar tekjur renni í ríkissjóð? Það mundi þýða það að tekjur ríkissjóðs mundu lækka á samdráttartímum og hækka samsvarandi þegar þensla ríkti í þjóðfélaginu. Það getur vel verið að einhverjum fyndist að þetta væri bara allt í lagi. En hvernig kemur þetta út miðað við aðrar hagfræðikenningar sem segja okkur það að það sé skynsamleg hagfræði að ríkið dragi úr sínum umsvifum þegar þensla er í þjóðfélaginu en auki þau að einhverju leyti í lægðinni og menn beiti þannig í raun ríkissjóði til þess að draga úr sveiflunum? En ef menn ætluðu að fara þessa leið með mishátt veiðileyfagjald til þess að draga úr hagsveiflum sem stafa m.a. af misháu hitastigi sjávarins þá eru menn farnir að vinna þvert á móti þessari stefnu og manni verður þá næst á að spyrja: Er þá meiningin að hækka aðra skatta þegar samdráttur er í þjóðfélaginu á sama tíma og tekjur einstaklinganna væru að dragast saman? Ég hef ekki trú á að menn hugsi sér það. Ég held að það væri pólitískt algerlega ófær leið þannig að þá stæði bara eftir að menn yrðu að jafna þetta út með mikilli lántöku ríkissjóðs á móti þessum sveiflum. Ég dreg þá niðurstöðu af þessum hugleiðingum mínum og tek ég þá enga efnislega afstöðu í þessum málum til veiðileyfagjalds, mín afstaða er reyndar ljós hvað það snertir að ég tel að við núverandi aðstæður sé það fráleitt, en af þessu hlýt ég hins vegar að draga þá ályktun að jafnvel þó að óskabarn kratanna kæmist til framkvæmda, veiðileyfagjaldið, þá væri eftir sem áður full nauðsyn á að hafa tæki eins og Verðjöfnunarsjóðinn til þess að draga úr sveiflum sem stafa af því hvað þessi aðalatvinnuvegur okkar er sveiflukenndur og það af náttúrulegum ástæðum sem við ráðum illa við. Þetta gæti gengið upp ef menn væru að leggja auðlindaskatt á auðlind sem væri þekkt og mæld, ef það væri námugröftur, og menn gætu áætlað fram í tímann nákvæmlega hvað þeir ætluðu að taka á hverju ári og sjálfsagt nánast í hverjum mánuði. Mér sýnist því augljóst út frá þessu að menn hafi ekki eina einustu hugmynd um hvað þeir ætla að láta taka við og það eigi bara að láta skeika að sköpuðu. Þetta leiðir síðan hugann að umræðu um sjávarútvegsmál á þessu kjörtímabili sem hefur einkennst af stöðugum vandræðagangi og kannski því öðru fremur að þar hefur ekkert samkomulag verið milli stjórnarflokkanna frekar en á öðrum sviðum og er okkur þó sagt að það sé búið að leggja í mikla vinnu. Alþfl. hefur haldið sig við þá stefnu að þetta mál ætti að leysa með auðlindaskatti. Þeir hafa hins vegar ekki útfært þá leið á nokkurn hátt. Þeir hafa á sama tíma sagt að núverandi kerfi sé byggðafjandsamlegt, það færi aflaheimildirnar á stöðugt færri hendur og oft og tíðum hafa menn uppi stór orð um sægreifa og önnur orð þaðan af verri. Nú er ég ekki að segja að orðið ,,sægreifi`` sé út af fyrir sig slæmt en það hefur verið notað í neikvæðri merkingu og önnur orð þaðan af verri um duglega athafnamenn sem hafa á síðustu árum byggt upp sín fyrirtæki. Ég hlýt að spyrja fulltrúa Alþfl. í þessari umræðu --- og nú ber verra við því ég sé það að hér í þingsalnum er enginn alþýðuflokksmaður og síðast þegar ég leit á töfluna var enginn alþýðuflokksmaður í húsinu. Ég hlýt að spyrja virðulegan forseta hvort hafi verið ráðin bót á því.

Forseti getur svarað því að það mun ekki vera.

Já, það mun svo vera, það er enginn alþýðuflokksmaður í húsinu. Þá er eftir sá möguleiki að einhverjir þingmenn Alþfl. sem ekki leggja í að vera við þessa umræðu og ætla hæstv. sjútvrh. og hv. 3. þm. Reykn. að bera þessa umræðu uppi og koma þessu máli í gegn fyrir stjórnarflokkana, það getur verið að einhverjir alþýðuflokksmenn horfi á þessa umræðu á Sýn og ég mun því halda ræðu minni áfram hvað snertir viðhorf þeirra. Alþfl. skuldar okkur skýringar á því hvernig auðlindaskatturinn á að bæta úr þeim vanköntum sem þeir telja vera á núverandi kerfi og ég nefndi hér áðan. Þeir skulda okkur skýringar á því hvernig auðlindaskatturinn á að koma í veg fyrir að það verði hrun í einstökum byggðarlögum og hvernig hann á að koma í veg fyrir það að aflaheimildirnar og rétturinn til að sækja í sjóinn færist á færri hendur. Ég er þeirrar skoðunar og ég byggi það m.a. á því að meðan við búum við eins takmarkaða auðlind og nú er þá hljóti auðlindaskatturinn að byggjast á aflamarkskerfi og ég er þeirrar skoðunar að ef það ætti eingöngu að ráðast af því hver gæti boðið hæst í þann pott sem væri boðinn upp hjá ríkinu einu sinni á ári eða sjaldnar þá sé það alveg augljóst að það muni flýta en ekki seinka þeirri þróun að aflamarkið færist á færri hendur. Alþfl. segir einnig að smábátaútgerð sé sú hagkvæmasta og það beri að hlúa að henni. Landssamband smábátaeigenda er aftur á þeirri skoðun að þeir geti við núverandi kerfi engan veginn keppt við stærri aðilana og hvernig í ósköpunum ættu þeir þá að geta gert það eftir að það verður ekkert annað heldur en það hver getur á einhverju árabili boðið hæst í aðganginn að miðunum? Staðreynd málsins er nefnilega sú að við núverandi kerfi hafa menn þá vörn að þeir ráða yfir sínu aflamarki og það getur í raun enginn tekið það af þeim nauðugum. Vissulega horfi ég fram hjá því að upp geta komið þær aðstæður hjá einstaklingum og fyrirtækjum rekstrarlega að menn sjái ekki aðra leið en selja sitt aflamark. En það sem ég er að reyna að rökstyðja hér er það að við núverandi kerfi hafi menn þó ákveðna vörn og að oft og tíðum sé það þannig að það að menn fá þessum aflaheimildum úthlutað, einstakir útgerðarmenn og einstakar byggðir, það geti reynst mönnum nokkur vörn gagnvart því sem annars væri. Ég vil einnig benda á að það er ekkert nýtt og það kom ekki til með kvótakerfinu að einstakar byggðir töpuðu að verulegu leyti lífsbjörginni vegna þess að fyrirtækið færi á hausinn, þyrftu að selja frá sér skip eða þá hitt að útgerðarmenn einfaldlega flyttu á milli landshluta auk þess sem sú staða er nú komin upp, sem allir vita sem fylgjast með, að landið er í raun allt orðið ein verstöð, sá afli sem landað er á Suðurnesjum, það er undir hælinn lagt hvort hann er unninn þar, norður á Sauðárkróki, Siglufirði eða Dalvík svo að ég nefni einhver dæmi. Þá hefur það einnig komið fram hjá talsmönnum veiðileyfagjalds, þeim sem eitthvað hafa lagt á sig til að hugsa áhrif þess að við núverandi aðstæður væri ekki hægt að setja það á nema samhliða og í upphafi kæmi nokkuð stór gengisfelling. Það leiðir aftur hugann að því hvers konar hagstjórnartæki gengisfellingar eru og ég verð að viðurkenna það, virðulegur forseti, að með árunum verð ég sífellt minni aðdáandi gengisfellingar sem hagstjórnartækis, tel til að mynda að sú gengisfelling sem gerð var á síðasta ári hafi runnið út í sandinn á ótrúlega skömmum tíma. Staðreyndin er nefnilega sú að gengisfellingar jafnast út á lengri eða skemmri tíma og það er ekki hægt að hugsa sér stóra gengisfellingu sem varanlegt hagstjórnartæki til þess að jafna út skilyrði auk þess sem skuldastaða sjávarútvegsins er slík um þessar mundir að það er nokkuð ljóst að um nokkurt árabil mundi bætt afkoma í sjávarútvegi fara að nokkru leyti í að greiða niður skuldir. Það er komið hér fram að útvegsmenn séu á móti Verðjöfnunarsjóði og það séu rökin fyrir því að menn vilji fella hann niður. Það er eflaust rétt að einhver hluti útvegsmanna, hreinna útgerðaraðila, sé á móti þessari aðgerð og vissulega eru þeir á móti þessari aðgerð. Að sjálfsögðu hugsar góður útvegsmaður númer eitt um hag síns fyrirtækis í þrengstu merkingu. Hann er e.t.v. ekkert að hugsa um það hvaða áhrif þetta kynni að hafa á viðkvæmar greinar eins og ferðaþjónustu eða útflutningsiðnað. Og það er heldur ekki hlutverk hagsmunasamtaka þeirra að gera það. En það er hins vegar hlutverk stjórnmálamanna að gera það og þar er hæstv. núv. ríkisstjórn að bregðast. Alþingi og ríkisstjórn ber í þessu máli að hlusta á varnaðarorð Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar. Ég hef að vísu ekki langan þingferil að baki en ég minnist þess ekki áður að hafa séð stjfrv. sem hefur fengið sömu viðtökur hjá öllum þessum stærstu hagsmunaaðilum en sem á engu að síður að knýja í gegn. Og ég hef því miður grun um að hæstv. ríkisstjórn sé hætt að hlusta á þessa ráðgjafa sína. Það kom fram á fundi hjá efh.- og viðskn. í morgun um frv. um stækkun atvinnusvæða á Vestfjörðum að það hafi ekkert verið hlustað á forstjóra Þjóðhagsstofnunar hvað það snertir.

En ef Seðlabankinn vill hækka vexti, eigum við þá að hlusta á hann?

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra spyr hvort eigi að hlusta á Seðlabankann þegar hann vill að vextir séu hækkaðir. Það hlýtur að fara eftir aðstæðum á hverjum tíma og því miður, hæstv. ráðherra, ef við skoðum síðustu ár, þá var það nú ekki á Seðlabankanum sem strandaði varðandi vaxtalækkun. Ef ég man rétt, þá var það fyrst og fremst viðskrh. sem sat í þeim stóli um 6 ára tímabil sem var harðasti talsmaður þess að það bæri að halda uppi vöxtum.

Það fer eftir aðstæðum hvort það á að hlusta.

Það fer ekki eftir aðstæðum og allan þann tíma talaði ég með vaxtalækkun. En ég tel, hæstv. ráðherra, að þegar varnaðarorð allra þessara aðila fara saman, verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekenda, samtaka iðnaðarins, Þjóðhagsstofnunar, Seðlabanka, þá eigi að hlusta. Ég hygg reyndar líka að meiri hluti þessara samtaka sem ég nefndi hafi öll undanfarin ár sagt að það bæri og það ætti að lækka vexti og það hefði átt að hlusta á samnefnara þeirrar raddar þannig að ég tel að frammíkall hæstv. ráðherra falli í raun um sjálft sig. Eins og kom fram hér áðan þá sá forstjóri Þjóðhagsstofnunar enga glóru í því frv. sem hafði verið lagt fram um sérstaka aðstoð til Vestfjarða og taldi að það væru engin gögn, það lægju ekki frammi nokkur opinber gögn sem bentu til að til þess væri ástæða. Það er kannski það eina góða við það frv. að það er ekkert í því --- og ég hef nú reyndar trú á því að ég deili þessari skoðun með hæstv. sjútvrh. þannig að samþykkt þess skipti engu til né frá. En það er hins vegar alveg ljóst að þær aðgerðir þó smáar séu eru sértækar af öllu því sértæka sem við höfum séð hér á hinu háa Alþingi því aðgerðin er bundin við einn landshluta, hún er bundin við það að fyrirtæki sameinist og hún er bundin við það að þau séu í sveitarfélögum sem einnig sameinist. En við urðum þess hins vegar áskynja í efh.- og viðskn. þegar við fórum vestur á firði að þar sjá menn e.t.v. við þessari sameiningarumræðu og þau sveitarfélög sem sjá fram á að þau þurfi að sameinast öðru til að geta notið framlags sjái sér þann leik á borði að þau velji sér hvert einn hrepp í Djúpi til þess að sameinast. Lengst mun það vera komið með Hólmavík. Þar eru uppi umræður um sameiningu við innsta hreppinn í Djúpinu, sem ég man nú ekki nafnið á í augnablikinu,  Ég er hins vegar ekki að segja að það verðjöfnunarkerfi sem hér var í gangi síðast hafi verið heilagt og þar hafi ekki einhverju mátt breyta. Ég sá dæmi þess, það var fyrsta verk sem ég sinnti eftir að ég var kosinn á þing á þessu kjörtímabili að ég var á sumrinu 1991 boðaður á fund norður á Blönduós með öðrum þingmönnum, við vorum reyndar ekki nema tveir sem mættum, til þess að ræða um vanda rækjuvinnslunnar sem taldi sig þá vera í miklum vanda þó svo ég hyggi að þeir teldu sig nokkuð góða í dag ef þeir hefðu búið við þau verð sem þá voru uppi. En mér var eiginlega mest brugðið þegar ég sá hvernig hafði verið farið með öflugan Verðjöfnunarsjóð sem hafði verið byggður upp á miðjum 9. áratugnum. Þá voru reglurnar þannig, nú man ég ekki ártölin nákvæmlega, en einhvern tíma í kringum 1985 var rækjuverð geysihátt og það voru teknar drjúgar upphæðir í verðmiðlunarsjóð. Síðan á árunum 1988--1989 lækkaði verð niður fyrir þau viðmiðunarmörk að ætti að fara að greiða út. Niðurstaðan varð sú að áður en í raun fór nokkuð að halla undan fæti í greininni miðað við það sem seinna var var búið að greiða Verðjöfnunarsjóðinn út að fullu. Að sjálfsögðu mega svona hlutir ekki koma fyrir og það verður að byggja sjóðinn upp þannig að hann þjóni betur tilgangi sínum og ég tel reyndar að þar höfum við verið búnir að stíga ákveðin skref. Það var búið að hreinsa mikið til í þessu sjóðakerfi og skilja þar eingöngu Verðjöfnunarsjóðinn eftir og binda hann við einstök fyrirtæki þannig að menn voru á réttri leið og það væri miklu skynsamlegra, hæstv. sjútvrh., að halda áfram á þeirri braut og þróa þetta sveiflujöfnunartæki sem allir eru sammála um að þurfi að vera til staðar. Ég hlýt að varpa þeirri spurningu til stjórnarliðsins af því að það stendur nú allt saman hér við hlið ræðustólsins, standa hér allir tveir, ég hlýt að varpa þeirri spurningu til þeirra hvort þeir séu ekki sammála mér í því að við verðum að hafa sveiflujöfnunartæki í sjávarútveginum. Ég hygg í það minnsta ef maður má fara svo náið út í persónulega hagi einstakra þingmanna, ég hygg reyndar að mágur hv. 3. þm. Reykn., forstjóri Þjóðhagsstofnunar, sé eindregið þeirrar skoðunar og reyndar kemur það fram í nefndaráliti sem hér hefur verið lagt fram. Að lokum örfá orð almennt um fiskveiðistefnuna á þessu kjörtímabili. Svona út í frá kemur það þannig út að það sé . . . Virðulegi forseti. Það hefur rekið á fjörur mínar miða þar sem stendur að fundi verði slitið þegar ég ljúki ræðu minni og þá, virðulegur forseti, þá vil ég tilkynna það að þá hyggst ég ekki tala lengur en svona til tvö. En út á við . . .

Í nótt eða á morgun?

Það var ekki tilgreint. Út á við kemur þetta þannig út að ef Arthur Bogason, formaður Landssambands smábátaeigenda, byrstir sig, þá skjálfi allt stjórnarliðið. Maðurinn enda stór og hraustur en það eru eiginlega nánast ótrúleg þau áhrif sem þessi samtök hafa á mótun sjávarútvegsstefnunnar vegna þess að á umliðnum árum hafa þau að mínu mati verið sjálfum sér verst og það hefði verið langsamlega heppilegast fyrir þá sem höfðu smábátaútgerð að sinni aðalatvinnu þegar kvótakerfið var sett á, það hefði verið langsamlega heppilegast fyrir þá að þeir hefðu farið undir aflamark þá þegar. Það eru þeir sem hafa verið þolendur þess stríðs sem maður hefur ekki alltaf vitað fyrir hvaða hagsmuni var barist eða gegn hverjum sem Landssamtök smábátaeigenda hafa haldið uppi á umliðnum árum. Enda hygg ég að það sé til þess að gera auðvelt fyrir fámennan hóp að ná þar öllum völdum og tala þar fyrir munn alls hópsins, enda stefnir í það núna í því frv. sem ríkisstjórnin lagði fram í vetur og það sem við höfum séð í blöðum um þær tillögur, sem nú er verið að vinna, að það stefnir í það að 21 þús. tonn af þorski verði sett í þann pott sem smábátunum verði síðan ætlað að takast á um. Og hvaðan er svo þetta 21 þúsund tonn af þorski tekið og hverjir njóta þess? Það er í stuttu máli þannig að þetta verður svo tekið af stærri skipum og togurum sem hafa hæst hlutfall af þorski. Það kemur þyngst niður á norðausturhluta landsins, að einhverju leyti Vestfjörðum. En hverjir njóta? Vegna staðhátta og sóknar verða það ekki smábátaeigendur á því landsvæði. Það verða smábátaeigendur á svæðinu frá sunnanverðum Vestfjörðum og að Reykjanesi. Nú segja menn: Þetta er allt í lagi því að þetta eru allt sægreifar sem eiga þennan þorskkvóta fyrir norðan og austan og það er allt í lagi að þeim blæði. En við skulum aðeins skoða það nánar. Það gæti nú verið að það kæmi við fleiri en sægreifana og mörg af þessum fyrirtækjum eru reyndar í almannaeigu, eru samvinnufélög, í meiri hluta bæjarfélaga svo að eitthvað sé tínt til. En menn gleyma þarna stærsta hópnum og ég hef stundum velt fyrir mér í þessari umræðu allri. Hvar eru talsmenn togarasjómanna? Hvers vegna heyrist ekki rödd þeirra í þessari umræðu? Menn gleyma því nefnilega að sjómennirnir á togurunum deila reyndar hlut með sægreifunum og það gleymist oft að þetta kemur við fleiri einstaklinga heldur en þá sem gera út smábáta. Þær skipta hundruðum fjölskyldurnar í Norðurl. e. einu sem eiga meiri hluta fjölskyldutekna sinna undir atvinnutekjum sjómanna á togurum og ég skora nú á talsmenn þessa hóps að láta nú til sín heyra varðandi þetta atriði, láta ekki endalaust kæfa þá umræðu með illa rökstuddum upphrópunum um sægreifa. Virðulegur forseti. Ég lýk nú máli mínu og ég vona að það valdi ekki sérstökum vonbrigðum að ég nota ekki þann tíma að fullu sem rætt hafði verið um að fundir stæðu í kvöld.