Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. á þskj. 79 er um innheimtu ýmissa gjalda með viðauka, og er það gamall kunningi hér á hv. Alþ. Þó er það svo, að það hefur heldur stytzt í meðförum undanfarinna ára, því að nú er gert ráð fyrir færri heimildum til viðauka en áður hefur verið, og stafar það af því, að sumt af því, sem hér var áður til meðferðar, hefur nú verið fellt inn í önnur lög. En hér er ekki um nein nýmæli að ræða, heldur farið fram á að mega innheimta með 140% viðauka stimpilgjald af öðru en afsölum fyrir fasteignum og skipum, leigusamninga um jarðir og lóðir og af kaupmálum, en þau mál hafa verið fest í annað form, og með sama viðauka leyfisbréfagjöld, önnur en þau, er ræðir í aukatekjulögum, nr. 104 1966. Þetta. mál hefur gengið yfirleitt í gegn hér á hv. Alþ. án þess, að til mikillar umr. hafi komið. Ég vona, að það verði eins í þetta sinn, og legg til. herra forseti, að málinu verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 81 er ábyrgðaheimild fyrir ríkisstj. vegna lántöku Fiskveiðasjóðs Íslands o.fl. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilt að veita sjálfskuldarábyrgð á erlendu láni, allt að 10 milljónum dollara, er Fiskveiðasjóður Íslands tekur til endurlána vegna kaupa og smíði á togurum erlendis. Hér er aðeins gert ráð fyrir því að heimila fiskveiðasjóði að annast þessa erlendu lántöku á þennan hátt. Ekki er um að ræða nýtt lán, því að eins og kunnugt er, eru lán veitt erlendis út á þá togara, sem þar eru smíðaðir, og þessi lántaka er eingöngu gerð í sambandi við þau. Hins vegar þykir henta að láta fiskveiðasjóð taka heildarlán vegna togarasmíða erlendis. Sérstaklega er þar átt við togarasmíðina í Japan. Þetta lán, sem þannig yrði tekið, yrði til lengri tíma en þau lán, sem veitt eru með hverjum togara fyrir sig. Það er gert ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður geti þá á síðara stigi notað þetta fé almennt vegna togarakaupa. Það er hins vegar ekki gert ráð fyrir að breyta lánsskilyrðum einstakra togara frá því. sem áður hefur verið, heldur mundi það verða almennt notað. Ríkisstj. hefur ekki heimild til sjálfskuldarábyrgðar vegna lántöku fiskveiðasjóðs. eins og nú er, og fiskveiðasjóður befur ekki heldur heimild til þess að lána 4/5 af verði slíkra togara. En vegna þess að fiskveiðasjóður er aðilinn, sem lánið á að taka, þarf að gera þessa lagabreytingu, þar sem hvort tveggja er um að ræða, að það er sjálfskuldarábyrgð hjá ríkissjóði á lánunum og fiskveiðasjóður má lána 4/5. Þannig stendur á þessu máli, að það þarf vegna framkvæmda erlendis að hraða málinu, og ég mun því leita eftir samkomulagi um það við hlutaðeigandi aðila, að fjhn. beggja d. geti unnið saman, svo að afgreiðsla málsins geti átt sér stað á morgun. Ég vonast til. að um það geti orðið samkomulag, því að hér er ekki um neitt efnisatriði að ræða, heldur breytt form á lánsmeðferð í sambandi við togarakaupin. Ég legg svo til. herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 85, 87 og 89, varð sjútvn. þessarar hv. d. ekki alveg sammála um afgreiðslu á frv. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þarna er um að ræða ákvæði til bráðabirgða, svo sem hv. þm. geta kynnt sér á þskj. 16. N. sendi frv. til umsagnar til ýmissa aðila, og bárust umsagnir frá eftirtöldum aðilum, sem allir hafa beinna hagsmuna að gæta í þessu máli, og eigendum sjóðsins og stjórnendum. Umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna er prentuð í heild á þskj. 89, og þar geta menn lesið þá umsögn, en ég vil þó aðeins leyfa mér að lesa niðurstöður úr umsögn Landssambandsins. Þær eru svo hljóðandi: „Að fengnum þessum upplýsingum frá sjútvrh. um afstöðu ríkisstj., var haldinn fundur í stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna, þar sem skýrt var frá afstöðu stjórnvalda. Niðurstaða þess fundar var á þá leið, að fallizt var á, að tekið yrði fé úr verðjöfnunarsjóði til að hækka fiskverð um 15%, en talið var, að sú hækkun mundi kosta sjóðinn um 60 millj. kr. til áramóta, og hagur vinnslunnar yrði bættur tír sjóðnum um 28 millj. kr. til áramóta, miðað við, að álíka fiskmagn komi á land til áramóta og var síðustu 3 mánuðina s.l. árs. Á ársgrundvelli mundu þessar breytingar kosta um 880 millj. kr. Þessi afstaða stjórnar Landssambands ísl. útvegsmanna er byggð á því, að hér sé um bráðabirgðaráðstöfun að ræða til næstu áramóta, eins og frv. gerir ráð fyrir. Stjórn L.Í.Ú. treystir því, að verðjöfnunarsjóði verði ekki eytt á næsta ári, heldur verði gerðar þær efnahagsráðstafanir fyrir framtíðina, er tryggi, að verðjöfnunarsjóður og hugmyndin að baki verðjöfnunarsjóðs fái að standa.“ Þá ætla ég að leyfa mér að lesa umsögn frá sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga. Niðurstöður þeirrar umsagnar eru svo hljóðandi: „Frv. þetta er byggt á samkomulagi á milli sjútvrh. og fulltrúa í Verðlagsráði sjávarútvegsins vegna nýs fiskverðs frá 1. okt. s.l. Vér féllumst á það samkomulag á sínum tíma, og stendur það að sjálfsögðu óbreytt.“ Og að lokum: „Vér leyfum oss að benda á, að greiðslur vegna nefnds samkomulags áttu að hefjast fyrir um það bil mánuði síðan, og er því brýn nauðsyn, að þetta frv. nái fram að ganga sem allra fyrst “ Umsögn frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hljóðar svo: „Vér höfum móttekið bréf yðar, dags. 2. þ.m., þar sem óskað er umsagnar um frv. til l. um breyt. á I. nr. 72, um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Við mælum eindregið með því, að umrætt frv. verði samþykkt. Við viljum nota þetta tækifæri til að vekja athygli á, að vinnslustöðvarnar greiða hækkað fiskverð frá 1. okt. s.l., sem byggist á, að þær fái þá hækkun endurgreidda úr verðjöfnunarsjóði. Allur dráttur á afgreiðslu málsins er því mjög bagalegur og skapar fjárhagsvandræði hjá vinnslustöðvunum.“ Þarna eru komnar umsagnir frá útvegsmönnum og fiskiðnaðinum, og að lokum les ég hér, með leyfi forseta, umsögn frá sjómönnum, þ.e. frá Sjómannasambandi Íslands, sem hljóðar á þessa leið: „Sjómannasambandið hefur móttekið bréf sjútvn. Nd. Alþ., þar sem óskað er umsagnar sambandsins um hjálagt frv. Stjórn Sjómannasambandsins hefur kynnt sér framangreint frv. og lýsir sig eindregið fylgjandi því, að það verði samþykkt.“ Eins og þessi upplestur umsagna ber með sér, eru umsagnir allar á þann veg, að mælt er með samþykkt frv. Treystum við, sem ritum undir nál. á þskj. 85, okkur ekki til þess að ganga á móti svo samdóma áliti umsagnar aðila, og eins og stendur á þskj. 85, leggjum við til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. sjútvn. rakti hér áðan, eru þessi nál. um frv. að l. um breyt. á 1. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Og eins og hann gat um líka réttilega, var þetta frv. sent ýmsum aðilum til umsagnar, sem flestir sendu umsögn, þó ekki tveir, og allir eins og hann las, á þá lund, að þeir mæltu með samþykkt frv. Þó kom fram af einni umsögninni, sem síðar hefur verið staðfest í viðtölum víðar, að að sumu leyti er þessi afstaða umsagnaraðilanna byggð á því, að ríkisvaldið lét ekki annarra kosta völ til að leysa úr rekstrarkreppu útvegs og fiskiðnaðar en þess, sem frv. tilgreinir. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu frv., eins og kemur fram af nál., og afstaða mín byggist á því, að ég tel, að frv. fari í bága við tilgang verðjöfnunarsjóðs, eins og lög skilgreina hann, eða eins og stendur í 1. gr. laganna: „Stofna skal sjóð, er nefnist Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins. Hlutverk sjóðsins er að draga úr áhrifum verðsveiflna, er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins.“ M.ö.o.: tilgangur sjóðsins er að bæta upp óvæntar verðlækkanir á erlendum mörkuðum, en samkv. frv. á allt í einu að gripa ofan í sjóðinn til þess að bæta upp minni afla á vissum fisktegundum en ráð hefði verið fyrir gert í verðútreikningum og hækkaðan rekstrarkostnað. Þetta á að gera í bili, á meðan ríkisstj, er að hugleiða, hvernig hún eigi að bregðast raunhæft við vandanum. Varla verður það misskilið af lögunum um verðjöfnunarsjóð, að hann er stofnaður af framlögum sjómanna, útgerðar og fiskiðnaðar og því í raun eign þeirra, deildaskipt eftir teg. afurða. Í aths. við frv. er tekið fram, að nauðsyn hafi þótt við verðákvörðun á fiski fyrir verðlagstímabilið 1. okt. til 31. des. þessa árs að hækka fiskverð verulega til að bæta kjör sjómanna til samræmis við kjör annarra stétta og bæta hag útgerðarinnar, en þessa hækkun þoli fiskiðnaðurinn þó ekki bótalaust og því sé fangaráðið að grípa ákveðna lúku úr verðjöfnunarsjóðnum. Þetta er líkt úrræði og ef atvinnuleysistryggingasjóði yrði að hluta varið til þess að greiða verkamönnum og öðrum eigendum sínum, þó ekki nema sumum, uppbót á vinnulaunin, ef atvinnurekandinn teldist þess ekki umkominn að greiða þau að fullu, svo að viðhlítandi þætti. Að öllu þessu athuguðu virðist það fráleitt, að Alþ. fari að lögleyfa umbeðna notkun á verðjöfnunarsjóði, og gæti enda boðið heim alls konar líkri ráðsmennsku með aðra sjóði stofnaða í sérgreindum tilgangi. Hinu er ekki ástæðu til þess að andæfa, enda mun sjóðsstjórnin hafa til þess vald án lagasetningar, að lána ríkisstj. umræddar 85–90 millj. kr. rekstrarkreppu útvegs og fiskiðnaðar til úrlausnar, meðan valdhafarnir eru að finna og koma sér saman um sina endanlegu lausn á vandanum. Undirritaður leggur því, til að frv. verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Þar sem frv. fer í bága við tilgang og anda l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, en bráðabirgðatilgangi frv. má ná með láni úr sjóðnum, og til þess þarf enga nýja lagasetningu, telur d. ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um frv. þetta, en tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég vil, áður en ég hef mál mitt, beina því til hæstv. forseta og spyrja hann um það, hvort honum finnist það viðeigandi eða forsvaranlegt að ljúka hér 2. umr. um þetta mál, ef hæstv. sjútvrh. er ekki viðstaddur í d. Eftir því sem ég bezt veit, mun hann vera hér á landi og hefur því fulla aðstöðu til þess að mæta hér, og mundi ég hiklaust telja það eðlilegt og sjálfsagt frá hans hendi, því að þótt það virðist á yfirborðinu ekki vera um miklar deilur að ræða í þessu máli, þá er það öllum vitanlegt, að um þá stefnu, sem þarna er verið að marka, að taka fé út úr verðjöfnunarsjóði umfram það, sem lög heimila, eru mjög miklar deilur og andmæli alls staðar frá á landinu. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð í byrjun. Eins og fram kemur af nál. og fram kom hjá frsm. bæði meiri hl. og 1. minni hl. sjútvn., hefur n. langt frá því orðið sammála um afgreiðslu á málinu. Meiri hl. leggur til. að frv. verði samþ. óbreytt, 1. minni hl., að því verði vísað frá, en við, sem stöndum að áliti 2. minni hl., teljum, að vart verði komizt hjá þeim ráðstöfunum, eins og málum er komið, sem frv. gerir ráð fyrir, en teljum aftur á móti mjög varhugavert að samþykkja frv. óbreytt og höfum því leyft okkur að flytja við það brtt. í nál. okkar, og mun ég koma að henni síðar. Þegar frv. var hér til 1. umr., urðu um það allmiklar umr., sem vonlegt var, þar sem ákvæði í 1. gr. þess raska raunverulega grundvellinum að stofnun Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ég benti á það við 1. umr., að samkv. 1. gr. l. um verðjöfnunarsjóð var tilgangurinn með stofnun hans sá einn að draga úr áhrifum verðsveiflna, er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðar. Þetta kemur greinilega fram í 1. gr. l. um verðjöfnunarsjóð, og er þar ekki að finna neina heimild til greiðslu úr sjóðnum, nema um verðsveiflur á erlendum markaði sé að ræða í sambandi við sjávarafurðir. Með ákvæðum til bráðabirgða í 1. gr. frv. er hins vegar beinlínis gert ráð fyrir því að nota hluta af sjóðnum til að hækka fiskverð og bæta afkomu fiskiðnaðarins umfram það, sem verðlag á frystum og söltuðum sjávarafurðum á erlendum markaði leyfir. Hæstv. sjútvrh. vildi halda því fram við 1. umr. um frv., að 7. gr. I. um verðjöfnunarsjóð leyfði jafnvel slíka ráðstöfun. Við, sem stöndum að nál. 2, minni hl., teljum þetta grundvallarmisskilning. Viðmiðun sú, sem þar er rætt um, getur aldrei gengið lengra en að greitt verði út að fullu það verð, sem fæst fyrir sjávarafurðir erlendis eða fullt markaðsverð. Útilokað verður að teljast, að hægt sé að túlka ákvæði þessarar gr. á þann veg, að heimilt sé að nota fé sjóðsins til uppbóta á fiskverði eða til greiðslu rekstrarkostnaðar fiskiðnaðarins umfram það, sem fullt markaðsverð leyfir, enda hefði verið gersamlega ástæðulaust að leggja frv. það fram, sem hér um ræðir, ef lögin um verðjöfnunarsjóðinn hefðu heimilað slíkt. Það segir sig reyndar alveg sjálft, að hæstv. sjútvrh. hefði ekki farið að setja sig í þá aðstöðu að þurfa að standa hér í umr. um jafnviðamikið mál og breytingin á lögum um verðjöfnunarsjóðinn er, ef hann hefði ekki beinlínis talið sig knúinn til að lögfesta þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir. Það kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. sjútvn., að stjórn sjóðsins og fulltrúar eigenda hefðu mælt með frv. Þetta er rétt. En á þessu er vissulega skýring, sem frsm., hv. 5. þm. Sunnl., lét alveg undir höfuð leggjast að geta um, en hún er sú, að þessum aðilum var í haust beinlínis stillt upp við vegg og þeim tjáð af stjórnvöldum, að ef koma ætti í veg fyrir rekstrarstöðvun bátaflotans og fiskvinnslunnar, væri um ekkert annað að ræða en framlag úr verðjöfnunarsjóði. Frammi fyrir þessu stóð stjórn sjóðsins og fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna og fulltrúar fiskiðnaðarins. Þessir aðilar féllust því nauðugir á þetta til að afstýra því, að til algerrar stöðvunar kæmi hjá bátaflotanum og fiskvinnslunni. Og eins og fram kemur í umsögn sjávarafurðadeildar Sambands ísl. samvinnufélaga, er með umsögn hennar aðeins verið að staðfesta það nauðungarsamkomulag, sem gert var til að halda þessum atvinnuvegi gangandi til n.k. áramóta. Umsögn hennar verður ekki misskilin. Þetta kemur alveg greinilega þar fram. Þetta er skýringin á jákvæðri afstöðu þessara aðila, og hún er út af fyrir sig skiljanleg miðað við þá aðstöðu, sem þeir voru í, þegar samkomulagið var gert. En það er mjög rangtúlkað og fær á engan hátt staðizt, að þeir að fyrra bragði hafi óskað eftir þessum ráðstöfunum við hæstv. sjútvrh. eða ríkisstj. í heild. Þeir óttuðust ekki síður en aðrir, að hér væri um fordæmi að ræða, sem gengið yrði á lagið með að nota, jafnvel kannske þegar um næstu áramót, og er það ekki að ástæðulausu, þar sem hæstv, sjútvrh. hefur ekki fengizt til að gefa yfirlýsingu um, að svo verði ekki gert. Í þeirri glórulausu græðgi hæstv. núv. ríkisstj. að tæma alla sjóði, hvar sem til næst, er hér vissulega um stórhættulegt fordæmi að ræða, ekki einasta fyrir Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, heldur einnig fyrir aðra sjóði. Hver er öruggur um það, að hæstv. ríkisstj. detti ekki í hug að ganga á lagið og grípa til t.d. atvinnuleysistryggingasjóðs, ef hún þyrfti í bili að brúa bilið milli getu atvinnuveganna til kaupgreiðslu og kröfu launafólks um hærra kaup? Það má segja, að þar sé um alveg hliðstætt dæmi að ræða og um verðjöfnunarsjóðinn. Hvorir tveggja þessir sjóðir hafa verið myndaðir sem nokkurs konar tryggingasjóðir til að mæta tímabundnum erfiðleikum þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli. Og báðir eru þessir sjóðir byggðir upp á svipaðan hátt eða með beinum og óbeinum framlögum verkafólks, sjómanna og atvinnurekenda. Ég tel því alveg nauðsynlegt til þess að hreinsa andrúmsloftið og létta kvíða af mönnum, að hæstv. forsrh., - ég sé nú, að hann hefur einnig, því miður, vikið úr salnum og er það að mínum dómi mjög óheppilegt undir umr. eins og hér eiga sér stað, - en ég tel það mjög mikilvægt, að hæstv. forsrh. gefi nú við þessa umr. skýlausa yfirlýsingu um, að ríkisstj. muni ekki gripa til greiðslna úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins umfram það, sem lög heimila í dag, þegar rekstrargrundvöllur sjávarútvegs og fiskiðnaðar verður lagður um næstu áramót. Ég veit, að það er mjög mikill uggur í öllum um, að til þessa ráðs muni verða gripið og að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins verði þar með uppétinn. Ég tel alveg nauðsynlegt, að slík yfirlýsing liggi fyrir, áður en Landssamband ísl. útvegsmanna heldur aðalfund sinn, sem mun vera ákveðið að halda innan skamms. Og ég vil leyfa mér að skora á hæstv. forsrh. og vænti þess, að hæstv. forseti komi þessum boðum til hans, að gefa slíka yfirlýsingu, annaðhvort nú við 2. umr. eða við 3. umr., áður en frv. fer út úr þessari d. Hann mun vissulega verða um þetta krafinn, áður en umr. um málið lýkur endanlega hér í d., og væri að mínum dómi langbezt, að þessi yfirlýsing kæmi þegar við 2. umr., því að það mundi mjög breyta afstöðu manna til málsins og gera það ekki eins stórt í augum margra og það er í dag, og það mundi létta af þeim ótta og kvíða, sem er í mörgum manni vegna þessarar ráðstöfunar og þeirrar heimíldar, sem í frv. felst. Ég sagði í upphafi máls míns, að ég mundi gera grein fyrir brtt. þeirri, sem fram kemur í nál. okkar hv. 10. þm. Reykv., þar sem við leggjum til, að ríkisstj. ábyrgist endurgreiðslu á því fé, sem úr sjóðnum kann að verða tekið, ef frv. verður samþ. óbreytt. Ég sé, að hæstv. forsrh. er kominn í salinn og vil því endurtaka þá áskorun mína til hans, sem ég flutti hér að honum fjarverandi, en hún er sú, að ég tel alveg nauðsynlegt, að yfirlýsing komi frá hæstv. forsrh., annaðhvort nú við 2. umr. um þetta frv. eða við 3. umr., áður en frv. fer út úr d., um það, að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins verði ekki notaður eins og frv. gerir nú ráð fyrir að nota hann til bráðabirgða, þegar rekstrargrundvöllur atvinnuveganna, sjávarútvegs og fiskiðnaðar, verður lagður um n.k. áramót. Ég benti á það, ég tel það nauðsynlegt, að þessi yfirlýsing liggi fyrir til þess að losa menn við þann kvíða og ótta, sem í mörgum er um, að þessi leið verði farin, og tel enda, að alveg sé nauðsynlegt, að slík yfirlýsing liggi fyrir, áður en fundur Landssambands ísl. útvegsmanna verður haldinn, sem gert mun verða mjög innan skamms, því að þar verður þetta mál örugglega mjög mikið til umr., það er mér kunnugt um. Viðaukatill. okkar hv. 10. þm. Reykv. byggist á því, að við viðurkennum ekki og teljum það í fullu ósamræmi með tilgangi við stofnun verðjöfnunarsjóðs að veita óafturkræft framlag úr sjóðnum, nema um sé að ræða verðlækkun á sjávarafurðum á erlendum markaði. Þetta er í samræmi við 1. gr. l. um verðjöfnunarsjóð, eins og ég hef áður bent á. Hins vegar gerum við okkur það ljóst, að ef frv. yrði fellt, mundi það valda útgerð og fiskvinnslu erfiðleikum, sem sennilega mundu leiða til rekstrarstöðvunar hjá þessum atvinnugreinum þann tíma, sem eftir er til áramóta. Við teljum því eðlilegast, eins og málum er komið, að framlagið úr sjóðnum verði veitt sem lán, sem ríkisstj. ábyrgist endurgreiðslu á. Hér er ekki um svo stóra upphæð að ræða, að slíkt ætti að skapa hæstv. ríkisstj. nokkurn vanda, enda á hennar valdi að taka upphæðina inn í heildardæmið, þegar rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins verður fundinn fyrir næsta ár. Við leyfum okkur því að vænta þess, að hv. Nd. geti fallizt á þessa lausn málsins í stað þess að skapa fordæmi, sem enginn sér fyrir endann á, til hvers mundi leiða, ef frv. verður samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að ræða efni frv. Það hefur þegar verið gerð grein fyrir afstöðu fulltrúa Alþfl. í n. til málsins, auk þess sem ég hafði talað við 1. umr. málsins. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég vil vekja athygli hæstv. forseta þd. og raunar Alþ. í heild á því, að sá ráðh., sem er flm. að þessu frv., hæstv. sjútvrh., er ekki viðstaddur í d. og hefur fengið fjarvistarleyfi frá því að sækja fundi á Alþ. um sinn sökum anna, að því er frá hefur verið skýrt í blöðum. Ég leyfi mér að vekja athygli á ákvæðum í nýsamþykktum þingsköpum Alþ. um skyldu þm. til að sækja þingfundi, en svo segir í 34. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni. Forföll skal tilkynna forseta svo fljótt sem unnt er, og metur hann nauðsynina. Heimilt er forseta að veita þm. brottveruleyfi, þó eigi lengur en tvær nætur að nauðsynjalausu, nema d. samþykki.“ Þessi ákvæði munu vera nokkuð breytt frá því, sem var í eldri þingsköpum, en þau eru skýrt orðuð og alveg ljóst, hvað í þeim felst. Það er ekki ætlazt til þess, að þm. fái leyfi frá því að sækja þingfundi, nema nauðsyn krefjist, og það er ekki heimilt að veita honum slíkt leyfi að nauðsynjalausu, nema d. samþykki. Ég hef átt sæti á Alþ. í rúman aldarfjórðung, og þetta er í annað skipti, sem ég minnist þess á öllum þessum árum, að ráðh. hafi beðið um fjarvistarleyfi, þótt hann væri staddur í höfuðborginni, og óskað þess að þurfa ekki að sækja þingfundi og borið við önnum. Það var einmitt sami hæstv. ráðh, á s.l. þingi. Áður hafði það aldrei komið fyrir í þau rúm 25 ár, sem ég hef átt sæti á Alþ., að slíkt hafi gerzt, að ráðh. hafi verið við störf sín í stjórnarráðinu hér í höfuðborginni örfáa, nokkur hundruð metra frá þinghúsinu, en ekki treyst sér til þess að mæta á Alþ., sem hann þó sannarlega og vissulega ber ábyrgð gagnvart. Ég dreg það síður en svo í efa, að ráðherrann og ráðherrarnir allir hafi miklum störfum að gegna. Ég hef reynslu af því sjálfur, að það er rétt. Engu að síður taldi enginn það nokkru sinni vera utan við skyldu sína að mæta á Alþ., þegar um mál var að ræða, sem undir ráðh. heyrðu. Ég segi þetta ekki heldur til að finna að því að nokkru leyti, að sá varaþm., sem er varaþm. ráðh., hefur tekið sæti á Alþ. Hann hefur átt sæti á Alþ. áður og sýnt í störfum sínum og málflutningi, að hann er prýðilega til þess fallinn að gegna þeim störfum. Ég er að vekja athygli á grundvallaratriði, og það skiptir ekki máli, hvort ráðh. er staddur norður á landi þessa stundina eða ekki, heldur það, að honum hefur verið veitt fjarvistarleyfi í hálfan mánuð, og það er vitað, að hann er ekki norður á landi í hálfan mánuð. Hann ver meginhluta þessara 14 daga við vinnu í skrifstofu sinni í Reykjavík. Þá er það spurningin, hvort það samrýmist ákvæðum hinna nýju þingskapa, að slíkt fjarvistarleyfi sé veitt. Öllum hv. þm. er kunnugt um það og ég tel, að þjóðinni eigi að vera það kunnugt líka, að þingflokkarnir hafa í góðu samstarfi, allir 5, verið að koma sér saman um reglur um að takmarka setu varaþm. á Alþ. Þetta hefur verið gert fyrir forgöngu forseta Alþingis, og hefur það mætt miklum skilningi af hálfu forráðamanna allra þingflokkanna. Það kvað allt of mikið að því, það var almenn hneykslunarhella með þjóðinni allri í fyrra, hversu mikið kvað að því, að varaþm. tækju sæti hér á Alþ. Það torveldaði störf þingsins stórlega. Um þetta urðu forsetar og allir þingflokkar sammála. Þess vegna var bundizt samtökum um það í upphafi þessa þings að takmarka sem allra mest sætistöku varaþm. hér á hinu háa Alþ. Þess vegna er það sannarlega mjög miður, að einn ráðh. skuli ganga þarna á undan með slæmu eftirdæmi um það að láta að vísu ágætan mann, varaþm. sinn, taka sæti sitt, að því er ég tel að nauðsynjalausu. Það var erindi mitt í ræðustólinn að beina því til hæstv. forseta, - ég óska þess ekki, að hann úrskurði neitt um það eða svari neinu um það á þessari stundu, ég veit, að málið er vandasamt, og get vel skilið, að hann þurfi að taka svar sitt til rækilegrar athugunar, - en ég óska þess, að forseti d. og forsetar þingsins taki það til rækilegrar athugunar, hvort það geti samrýmzt þeim ákvæðum 34, gr. þingskapa, sem ég las áðan, að ráðh., sem sannanlega er í höfuðstaðnum og við störf í sinni skrifstofu, geti fengið leyfi frá því að mæta hér á hinu háa Alþ. og vera í forsvari fyrir þau mál, sem undir hann heyra. Þessi fsp, beini ég til hæstv. forseta og óska eftir því, að hann svari henni, þegar honum hefur gefizt tóm til að hugleiða málið og ráðfæra sig við starfsbræður sína, hina forsetana, og skrifstofu Alþingis.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að svara fyrir hæstv. forseta, en fsp. var beint til hans. En víst er um það, að sjálfsagt höfum við allir hv. þm. gott af því að fá öðru hverju svona vel flutta siðaprédikun yfir okkur. í mínum augum er það jafnvel enn verra, ef menn fara án leyfis og eru utan þingfunda án leyfis, heldur en þó ef þeir hafa fengið fjarvistarleyfi. Og hafi forseti veitt þm. fjarvistarleyfi, efast ég um, að það sé annað vald, sem getur úrskurðað þar um, en ég skal ekki blanda mér í það. Að vísu þótti mér það nokkuð mikil fullyrðing hjá hv. þm., að það væri vitað, að hv. sjútvrh. væri viðlátinn hér í bænum í skrifstofu sinni, þannig að hann gæti mætt hér nú og að mér skildist á þessum tíma, sem hann á að vera fjarverandi. Ég skal þó ekki blanda mér í það. Það var aðeins út af þeirri fsp., sem hv. þm. Guðlaugur Gíslason bar hér fram, eða ósk um það, að ég gæfi einhverja yfirlýsingu um, að verðjöfnunarsjóður yrði ekki framvegis og áfram notaður, eins og nú hefur verið gert til bráðabirgða, til að leysa vandamál sjávarútvegsins. Ég hef tekið það fram áður sem mína skoðun, - persónulega, ætti ég kannske að hafa innan sviga, - að ég teldi, að vandamál sjávarútvegsins yrðu ekki framvegis leyst með þeim hætti, sem til var gripið til bráðabirgða fyrir áramót. Og ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta. Ég álít, að vandamál sjávarútvegsins á næsta ári verði ekki leyst með því að sækja fé í verðjöfnunarsjóðinn á þann hátt, sem gert hefur verið nú. Að öðru leyti vil ég bæta því við, að í mínum augum er þetta mál. sem hér liggur fyrir, tiltölulega einfalt. Það er til þess að taka af tvímæli um það, að útvegsmenn sjálfir og fiskiðnaðurinn fái leyfi til þess að nota sinn eigin sjóð til þess að leysa sín eigin vandamál um takmarkaðan tíma. Þess vegna vil ég til viðbótar þessari yfirlýsingu, sem ég gaf áðan, hafa þann fyrirvara á, að þessi sjóður er eign þessara aðila, sem að honum standa, og þess vegna verður auðvitað alltaf fyrst og fremst að hlusta á það, hvað þeir segja. Þess vegna vil ég áskilja mér allan rétt til þess að taka tillit til þeirra óska, sem kynnu að koma fram frá þessum aðilum, sem þennan sjóð eiga. Og ég held, að í þessu tilviki liggi það skýrt fyrir, að útvegsmenn sjálfir óskuðu eftir því að fá heimild til að nota fé sjóðsins með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég skal ekki vera að lengja þessar umr. að öðru leyti, en vona, að ég hafi svarað hv. þm., að svo miklu leyti sem ég get svarað, og vil endurtaka það, að ég tel, að ríkisstj, muni ekki beita sér fyrir því, að vandamál sjávarútvegsins verði leyst með þeim hætti til frambúðar, sem hér hefur verið gert til bráðabirgða.

Forseti (GilsG): Í tilefni af ræðu hv. 7. þm. Reykv. vil ég taka þetta fram: Það er alveg rétt hjá honum, að forsetar þingsins hafa tekið fjarvistarmál þm. sérstaklega upp og rætt þau við formenn þingflokka og lagt á það áherzlu, að þm, leituðust við að hafa fjarvistir sínar í hófi og fylgja þeim reglum, svo sem framast er unnt, sem þingsköp mæla fyrir um. Að því er snertir það sérstaka tilvik, sem hv. 7. þm. Reykv. vék að og gerði að umtalsefni, að hæstv. sjútvrh. og viðskrh. hefur leyfi frá störfum á Alþ. nú þessa dagana, vil ég taka fram, að þegar hæstv. ráðh. fór fram á það, að varamaður kæmi í sinn stað um hríð, þá var ráðið, að hann færi til útlanda í opinberum erindagerðum. Hann hætti við þá ferð vegna fyrirhugaðrar samningsgerðar eða hugsanlegra samninga við Breta í sambandi við landhelgismálið, en eins og kunnugt er, er jafnvel búizt við, að þeir samningar eða þær viðræður hefjist mjög bráðlega. En ég þarf ekki, hygg ég, að lýsa því fyrir hv. dm. og allra sízt fyrir hv. 7. þm. Reykv., að það stendur stundum þannig á, að ráðh. þurfa í opinberum erindum að bregði sér til útlanda, og það mun hafa alloft komið fyrir fyrrv. viðskrh., eins og alþjóð veit, að þurfa að fara í embættiserindum til útlanda. Og það hefur aldrei, að ég veit, verið reynt af hálfu forseta að koma í veg fyrir slíkt, þar sem þeir hafa vafalaust litið svo á, að slík ferðalög væru farin af nauðsyn. En eins og hv. þm. las sjálfur upp úr þingsköpum Alþingis, þá er í sambandi við heimild til fjarvista, ef um lengri tíma er að ræða en tvo daga, það að mati forseta, hvort þær fjarvistir eru að nauðsynjalausu eða ekki. Ég vildi, að þetta kæmi fram í sambandi við það tilvik, sem hv, þm. gat um, að það hagaði þannig til. að hæstv. viðskrh. hafði ákveðið för til útlanda, sem hann hætti síðan við vegna hugsanlegra eða væntanlegra samningsviðræðna um landhelgismálið við Breta.



Herra forseti. Ég hefði óskað þess, að hæstv. forseti hefði beðið með svar sitt og hugsað sig dálítið betur um en hann hefur auðsjáanlega haft tíma til að gera, áður en hann svaraði, því að svar hans var að sumu leyti rangt og að öðru leyti út í hött. Það hefði ekki hvarflað að mér að gagnrýna fjarvistarleyfi hæstv. sjútvrh., ef því hefði opinberlega verið borið við, að hann væri á förum í embættiserindum til útlanda. Það var algerlega rétt, sem hæstv. forseti sagði, að það hefur tíðkazt í áratugi, að þm., ráðh, jafnt sem aðrir, fengju fjarvistarleyfi, ef þeir þurfa að gegna embættisstörfum erlendis, þ.e. fara til útlanda í opinberum erindagerðum. Fjarvistarleyfi hæstv. ráðh. var ekki rökstutt á þennan hátt. Það er mergurinn málsins. Það var rökstutt með embættisönnum hans, með önnum hans og þá væntanlega hér í Reykjavík. Ég hefði ekki heldur gert þetta að umtalsefni nema af því, að þetta er í annað skipti, sem slíkt kemur fyrir þennan hæstv. ráðh. Þetta kom fyrir í fyrra, og nær allan þann tíma var hann að störfum í skrifstofu sinni nokkur hundruð metra frá þinghúsinu, en neitaði að mæta hér á hinu háa Alþ. Ég vil fyrir hönd okkar þm. ekki láta þetta líðast, án þess að athugað sé rækilega, hvort þetta raunverulega samrýmist þingsköpum eða ekki. Ég tel það ekki samrýmast þeim. Ef ráðh. er að störfum erlendis, er sjálfsagt að skilja og afsaka og réttlæta fjarvist hans frá sölum Alþingis, en ef hann er í skrifstofu sinni, er honum skylt að mæta hér einnig og gegna sínum embættisstörfum á Alþ., sem eru ekki síður mikilvæg en þau, sem hann gegnir í stjórnarráðinu. Þess vegna endurtek ég þá áskorun mína til hæstv. forseta, að hann hugsi sig betur um og svari skynsamlegar næst.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Mig langar aðeins til að lýsa yfir undrun minni yfir því, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason skuli leyfa sér að halda hér uppi persónulegum árásum á hæstv. ráðh. Lúðvík Jósepsson að honum fjarstöddum. Ég held, að það hefði verið sæmilegra og drengilegra af þessum hv. þm. að bíða með slíkar persónulegar árásir, þangað til hann gæfi talað um það beint við hæstv. ráðh. Lúðvík Jósepsson. Það er alveg rétt, sem hæstv. forseti minntist á áðan, að við höfum reynslu af störfum þessa hv. þm., Gylfa Þ. Gíslasonar, hér á þingi. Það kom ákaflega oft fyrir, meðan hann var ráðh., að hann gat ekki mætt hér í sölum Alþ., vegna þess að hann var á landsfrægum ferðalögum, og ég held, að þetta hafi verið umtalsefni þjóðarinnar allrar. En hvað viðvíkur fundarsköpum, þá held ég, að þeir menn, sem sitja á þingi, hafi orðið mjög langa reynslu af störfum Lúðvíks Jósepsar. Hann hefur setið hér 32 þing, og ég held, að það séu ekki aðrir menn, sem hafa tekið verkefni sín alvarlegar, hvort sem hann hefur verið óbreyttur þm. eða ráðh., heldur einmitt hann. Ég held, að það stangist á við reynslu okkar allra, sem hér erum, að bera honum á brýn vanrækslu í störfum. Það eru mörg fordæmi fyrir því, að forsetar Alþ. hafa túlkað 34. gr. þingskapa þannig, að menn hafi leyfi til þess að sitja ekki á þingi vegna anna. Fyrir því eru mörg fordæmi gagnvart óbreyttum þm. Slík leyfi hafa verið gefin mönnum úr öllum flokkum, að ég hygg, líka mönnum, sem hafa haft annir hér í Reykjavík. Og ég veit ekki, hvers vegna aðrar reglur ættu að gilda um ráðh. í þessu tilviki heldur en óbreytta þm. Eigi að taka upp nýjar reglur í þessu efni, er sjálfsagt, að þær nái jafnt yfir alla. En það, sem ég vil vita alveg sérstaklega, er að þessi hv. þm. skuli leyfa sér að fara með persónulegar árásir og hreinan róg um fjarstaddan þingbróður sinn.



Herra forseti. Ég hef ekki setið hér fundi s.l. 25 ár, en þó hef ég verið hérna nógu lengi til þess, að ég hélt, að það væri alveg undantekningarlaust, að þegar forseti hefur gefið manni orðið, ætti hann að fá orðið, hvað svo sem aðrir einstakir þm. kunna að hafa við það að athuga. Ég vil ekki taka þátt í karpi um það, hvort hæstv. ráðh. Lúðvík Jósepsson sé fær um að gegna þeim störfum, sem hann hefur tekizt á hendur. Ég hélt, að það væri mál, sem engum dytti yfirleitt í hug að ræða í alvöru. Allir vita hans ágæti í störfum fyrr og síðar. Ég ætlaði að koma hér með nokkrar aths. varðandi það, sem hv. 3. þm. Sunnl. lét falla hér í ræðu sinni áðan um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Hann fullyrti að þeim aðilum, sem eru stjórendur og eigendur sjóðsins, hefði verið stillt upp við vegg, og ég vil nú leyfa mér að mótmæla því, því að þeir komu sjálfir með till. um það að fyrra bragði, að tekið skyldi úr sjóðnum. En þeirra till. var að vísu með nokkuð öðru sniði. Það var till. verðlagsráðsins og fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna og fiskiðnaðarins, að farið skyldi þannig að því að ná þessum peningum að ákveða svokallað viðmiðunarverð verðjöfnunarsjóðs svo hátt, að þessir peningar gætu komizt á þann hátt, og með þeim hætti þurfti ekki neina lagabreytingu til, svo hátt mætti setja þetta viðmiðunarverð, að svo til allir þessir peningar hefðu getað komið inn á þann hátt. Þessu mótmælti ráðh. og eins fulltrúar hins opinbera í stjórn sjóðsins. Þeim þótti ekki heppilegt að fara þessa leið. Svo kom að því, að ráðh. og hinir opinberu aðilar að sjóðnum lögðu til, að farin yrði þessi leið, sem sjá má á brbl., þetta ákveðna tímabil. og um það náðist samkomulag við þessa aðila, sem ég gat um áðan, þá, sem sjóðnum stjórna og sjóðinn eiga. Einnig sagði hv. 3. þm. Sunnl., að þarna hefði verið um nauðungarsamninga að ræða, og vitnaði þá í umsögn Sambands ísl. samvinnufélaga, þ.e.a.s. sjávarafurðadeild SÍS. Ég get alls ekki séð, að það komi nokkurs staðar fram í umsögninni, og mig langar til að lesa þessa umsögn og athuga, hvort menn geta fundið þessa meiningu út úr umsögn sjávarafurðadeildarinnar, með leyfi forseta. Hér stendur: „Frv. þetta er byggt á samkomulagi milli sjútvrh. og fulltrúa í Verðlagsráði sjávarútvegsins vegna nýs fiskverðs frá 1. okt. s.l.“ Þarna er talað um samkomulag. „Vér féllumst á það samkomulag á sínum tíma“. Það stendur ekki þarna: Við höfum verið neyddir til - eða neitt í þeim dúr. Og það má vera anzi vel sjáandi maður, sem finnur einhverja nauðung út úr þessari umsögn. Hv. þm. sagði einnig, að þarna væri um að ræða glórulausa græðgi, - það vantaði nú ekki orðin, - ríkisstjórnarinnar að krafsa úr sjóðnum til ríkisins. Ég vil nú benda hv. þm. á það, að þarna er mikill misskilningur á ferðinni. Ég get ekki séð, að ríkisstj. eða ríkissjóður sé að hirða nokkurn skapaðan hlut úr þessum sjóði fyrir sig. Það er einmitt verið að taka úr þessum sjóði til þess að bæta upp það ástand, sem skapazt hefur með minnkandi afla eða verrí samsetningu aflans. Það er verið að taka fé úr þessum sjóði handa þeim aðilum, sem eiga hlut að honum. Ég get ekki séð, að það sé sanngjarnt hjá hv. 3. þm. Sunnl. að tala um, að verðjöfnunarsjóðurinn verði uppétinn. Um það er hægt að segja það, að þarna er um ákaflega litla upphæð að ræða, sem gerir ekki meira en samsvara ársvöxtum sjóðsins, sem er upp á 1100 millj., og vextirnir eru þá mjög varlega reiknaðir 88 millj., það sem af er árinu. Og það er einnig skýrt tekið fram, að þarna sé um hreint bráðabirgðasamkomulag að ræða, sem eigi að gilda þrjá síðustu mánuði ársins. Ég lít svo á, að þarna sé um ákaflega svipað að ræða, hvort sem litið er á 1. gr. frv. eða nokkrar setningar í 7. gr. frv. Í 1. gr. frv. segir, með leyfi forseta, að hlutverk sjóðsins sé að draga úr áhrifum verðsveiflna, er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Þetta er megintilgangurinn. En það verður einnig að gæta annars. Í 7. gr. laganna segir: „Skal hún,“ þ.e.a.s. sjóðsstjórnin, „þá einkum hafa hliðsjón af verðlagi þriggja undanfarinna ára, svo og af niðurstöðum Verðlagsráðs sjávarútvegsins um afkomu framleiðslunnar. „Þetta atriði, held ég, að sé rétt að hafa einnig í huga í þessum efnum. Þegar svo stendur á, að verð á afurðunum lækkar erlendis, er heimilt eftir sérstökum reglum að bæta framleiðendum og aflamönnum það tjón með framlagi úr verðjöfnunarsjóði, þ.e.a.s. með lækkuðu verði erlendis kemur minna inn fyrir afurðirnar, og þá verður sá mismunur bættur að hluta úr verðjöfnunarsjóði. En með minnkandi og versnandi afla kemur einnig minna inn fyrir afurðirnar, þ.e.a.s. afleiðingarnar eru þær sömu, og hvers vegna þá ekki að hafa sama háttinn á við úrlausn þess máls? Ég vil ekki lengja þessar umr. miklu meira. Það væri nú kannske ástæða til þess að taka í gegn fleiri atriði í því, sem hv. þm. sagði og reyndar aðrir, sem hér hafa tekið til máls um þetta efni, en ég læt máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til þess eins að andmæla því eindregið, að ég hafi haft í frammi nokkrar persónulegar árásir á hæstv. sjútvrh. og viðskrh. Slíkt er víðs fjarri mér. Jafnframt andmæli ég því, að í orðum mínum hafi falizt nokkur ádeila á hæstv. ráðh. fyrir vanrækslu hans í störfum sem ráðh. eða sem þm. Slíkt er einnig víðs fjarri mér. Ég kann ekkert síður að meta starfshæfni hæstv. ráðh., bæði sem ráðh. og þm., en ýmsir aðrir, sem hafa haft náin kynni af honum, og hef unnið með honum í ríkisstj., enda skil ég ekki, hvernig nokkur heiðarlegur maður gat hlustað á þau orð, sem ég mælti áðan, og túlkað þau nokkrum mínútum síðar þannig, að í þeim hafi falizt persónuleg árás á ráðh. eða það, að ég væri að draga í efa starfshæfni hans sem ráðh. eða þm. Ekkert orð féll í þá átt, sem með réttu hefði mátt túlka þannig. Ég var að vekja athygli forseta þingsins á nýrri reglu, sem tekin var upp á síðasta þingi, hefur verið endurtekin nú og ég man ekki til. að komið hafi til framkvæmda áður í meira en aldarfjórðung, að ráðh. sé við störf sín í stjórnarráðinu, en mæti ekki hér á hinu háa Alþ. Þetta er nýbreytni. Ég vakti ekki máls á þessu í fyrra. Ég lét það fram hjá fara, þó að ég vissi, að ýmsir þm. töluðu mikið um það sem nýja og varhugaverða reglu. Þegar það kemur fyrir í annað skipti, hef ég ekki séð mér annað fært en vekja athygli þingforseta á því, einkum og sér í lagi vegna þess, að einmitt sömu dagana, sömu vikurnar er verið að ræða í mesta bróðerni sameiginlegar reglur um að takmarka fjarvistir þm. Ég er hér að vekja athygli á mikilvægu atriði varðandi nýsamþykkt þingsköp og starfsreglur þingsins, og í því getur með engum sanngjörnum hætti talizt nokkur persónuleg árás á hæstv. ráðh. né heldur það, að verið sé að draga starfshæfni hans í efa. Þegar starfsbróðir eða flokksbróðir ráðh. leyfir sér, nokkrum mínútum eftir að hafa hlustað á orð mín, að túlka þan á þennan hátt, sýnir það það eitt, að honum virðist fyrirmunað að fara nokkuð fram í sannleiksást.