Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Það þarf ekki að hafa langt mál um frv. Ég hef reyndar litlu við það að bæta sem fram kemur í grg. með því. Einhver ljótasti glæpur sem framinn er í dag er fólginn í því að ánetja börn og unglinga ávana- og fíkniefnum. Eins og að lögum er búið geta þó brot þessi aðeins varðað hámarksrefsingu sem nemur tveggja ára fangelsi. Því ber að mínu mati brýna nauðsyn til að hækka refsihámarkið verulega. Hefur orðið að samkomulagi milli mín og hæstv. dóms- og kirkjumrh. að leggja til að það hækki í sex ár með þessu frv. Það hefur verið rætt í Nd. og samþykkt þar samhljóða. Vil ég, virðulegi forseti, leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. heilbr.- og trn. með ósk um að það frv. verði afgreitt mjög fljótt því að ég tel ekki ástæðu til þess að bíða öllu lengur með að þessi sektarákvæði verði lögfest.



Virðulegi forseti. Iðnn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. sem er ekki stórt í sniðum. Það gengur einvörðungu út á það að framkvæmd laga um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar heyri undir iðnrh. Það varð samkomulag í nefnd um að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það var lagt fram. Eins og hv. þm. rekur minni til var beðið um það við 1. umr. málsins, líklega var það hv. 2. þm. Austurl., að fram kæmu ákveðnar upplýsingar varðandi þróun kaupgjalds og kostnaðar við upphitun, annars vegar samanburður á hinum almennu töxtum og upphitunartöxtum og hins vegar á kaupgjaldi. Nú var ekki alveg ljóst hvort þess var óskað að hæstv. ráðh. yrði viðlátinn 2. umr., en hafi svo verið vonast ég til þess að hv. 2. þm. Austurl. láti það nægja sem hér kemur fram. Nú ber ég ekki ábyrgð á þeim tölulegu upplýsingum sem hér eru á blaði, þær voru vinsamlega sendar nm. í iðnn. Að vísu er þetta stílað á Davíð nokkurn Aðalsteinsson. En þessar upplýsingar varða Rafmagnsveitur ríkisins. Hér kemur fram að meðaltalshækkun upphitunartaxta frá 1. júní 1983 til 1. apríl 1985 er 18.2%. Hvað varðar hina almennu notkun er hækkunin frá 1. júní 1983 til 1. apríl 1985 51.3%. Skv. hagtölum mánaðarins, sem eru mjög áreiðanlegar, frá því í mars 1985, hefur hækkun kauptaxta orðið frá 1. júní 1983 til 1. apríl 1985 34.3% . Ég hafði áður gert grein fyrir, eins og hér er raunar skýrt frá á blaði, hvaða hækkanir hefðu orðið á hinum almennu töxtum annars vegar og hins vegar á upphitunartöxtum og getur hver sem það vill borið saman. Ég vil endurtaka að ég hef ekki farið nákvæmlega ofan í þessar tölur né heldur leitað mér viðbótarupplýsinga eða skýringa á þeim. Ég er fús til að afhenda hv. 2. þm. Austurl. þetta blað eða afrit af því. Ég hef ekki um þetta fleiri orð, hæstv. forseti, en nefndin leggur til einróma að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Frsm. iðnn. hefur hér mælt fyrir sameiginlegu nál. allra iðnaðarnefndarmanna um breytingu á lögum nr. 53 28. maí 1980, um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Það varð samkomulag í nefndinni um það að mæla með samþykkt þess, en frá minni hendi var það með þeim ákveðnu skilyrðum að áður en umr. hæfist hér í hv. Ed. um þetta mál lægju fyrir upplýsingar þær sem hv. 5. þm. Vesturl. var að tíunda hér rétt áðan. Mér finnst þessi vinnubrögð vera nokkuð sérstök og skrýtin vegna þess að þarna var um samkomulagsmál að ræða og æskilegt að fá að sjá þessar upplýsingar áður en hér byrjaði umr. um þetta mál og hefði sjálfsagt ekki verið erfitt fyrir hv. þm. að lofa okkur samnefndarmönnum sínum að sjá þetta, þó að bréfið hafi verið stílað á hans nafn, áður en þessi umr. hæfist, hvað þá fyrirspyrjanda. Þó er ástæðulaust að ég svari fyrir hann hér. Þetta frv. er nokkuð sérstakt. Menn muna eftir orðum borgarstjóra Reykjavíkur, Davíðs Oddssonar, um starfsemi ríkisstj., að það væri meira gert af að tala en að framkvæma. Þetta frv. er kannske staðfesting á því að það eigi að fara að breyta til. Á þingi í fyrra var lagt fram allviðamikið frv. um jöfnun hitunarkostnaðar, mikið málæði ef svo mætti segja, frv. upp á einar 26 greinar. Það hét aðeins: um jöfnun hitunarkostnaðar. Nú kemur fram frv. í tveim greinum sem heitir: um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar. Ég geri mér ekki vel grein fyrir því hvar þetta frv. kemur inn á þann þáttinn að lækka hitunarkostnað og þaðan af síður að þarna sé um nokkra jöfnun að ræða. Ég tel ástæðu til að við þessa umr. komi fram hvernig það frv. um jöfnun hitunarkostnaðar, sem lá fyrir Ed. í fyrra, var afgreitt frá iðnn. Bókun iðnn. er þannig, með leyfi virðulegs forseta: „Frv. til laga um jöfnun hitunarkostnaðar. Málið rætt. Niðurstaða nefndarinnar varð eftirfarandi: Þar sem í ljós hefur komið að mörg atriði frv. þurfa ítarlegri meðferð n. en komið verður við á þeim dögum sem nú eru eftir til þinglausna verður að horfast í augu við þá staðreynd að málið fái ekki afgreiðslu á þessu þingi. Hins vegar telur n. mál þetta svo mikilvægt að frv. um málið verði að leggja fram í byrjun næsta þings. Leggur n. áherslu á að hæstv. iðnrh. sjái um að í sumar verði unnið í málinu svo að þessi málsmeðferð nái fram að ganga. Jafnframt leyfir n. sér að nefna eftirtalin atriði sem einstakir nm. hafa bent á til athugunar við framhaldsmeðferð málsins: 1. Ganga tryggilega frá að allt orkujöfnunargjald fari til jöfnunar húshitunarkostnaðar. 2. Kveða skýrt á um að viðmiðunarreglan 1.8-falt vegið meðalverð sé hámark þess mismunar sem má vera á hitunarkostnaði, en markmiðið sé að minnka þennan mismun. 3. Aðstoð við hitaveitur með sérvanda sé betur tryggð. 4. Framkvæmdaáætlun verði gerð um orkusparandi aðgerðir á íbúðarhúsnæði og fjármagn til hennar tryggt. 5. Sveitarstjórnir eigi aðild að gerð og stjórn framkvæmdaáætlana. Enn fremur kom fram í n. ábending um þau formsatriði að sérlög yrðu um orkusparandi aðgerðir og lög um jöfnun húshitunarkostnaðar yrðu bundin við ákveðinn tíma.“ Undir fundargerðina skrifar Þorvaldur Garðar Kristjánsson. Eins og ég sagði áðan má kannske líta á það sem svar við þessari ósk iðnn. að hér kemur fram frv. um jöfnun hitunarkostnaðar þó að það sé ekki stærra í sniðinu en það frv. sem við erum hér að fjalla um. Það er sem sagt eingöngu verið að færa mál á milli rn. Það er svarið við ósk iðnn. um að ganga tryggilega frá að allt orkujöfnunargjald fari til jöfnunar hitunarkostnaðar. Hvar eru nú öll stóru orðin um að taka hið svokallaða orkujöfnunargjald og færa það til jöfnunar hitunarkostnaðar? Hvar eru öll stóru orðin framsóknar- og sjálfstæðismanna fyrir kosningar um að taka nú þennan stóra sjóð, orkujöfnunargjald, og færa til? Það hefur lítið heyrst um það. Jafnvel þó að stór orð hafi verið notuð bæði í ræðuhöldum hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar og skrifum í málgagn hans á Vesturlandi um að þetta skuli gert og ítrekað í samþykkt sem hann stóð að hefur lítið sem ekkert verið gert. Og hvað er um það að sérstaklega skuli hugað að sérvanda hitaveitna? Ég veit ekki til þess að það hafi neitt verið gert. Svarið sem t. d. Hitaveitan á Akranesi fær við óskum sínum er frv. sem við erum að fjalla um hér. Við fengum í hendur fyrir nokkrum dögum framkvæmdaáætlun og skýrslu um orkusparnaðarátak á árinu 1984: Þegar það er yfirfarið þá kemur í ljós að ekki hafi verið mikið gert annað en að koma ýmsum góðum áætlunum á blað. Og einnig um 5. liðinn. Hvað um það að sveitarstjórnir eigi aðild að þessari orkusparnaðaráætlun? Ég held að það sé alveg í sama líkinu og aðrir þættir þeirra greina sem ég hef talið upp. Ég taldi ástæðu við 2. umr. þessa máls, sem sjálfsagt kemst til framkvæmda, þarna verður hægt að láta verkin tala, færa málefnið á milli rn., til að vekja athygli á því að svo gott sem ekkert hefur verið efnt af þeim fyrirheitum sem talað var um í fyrra af miklum fjálgleik við 1. umr. málsins um jöfnun hitunarkostnaðar hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að efna til efnislegra umræðna hér um þetta mál á þessu stigi enda yrði ég þá að kynna mér betur þær tölur sem voru að koma fram í upplýsingum frá hv. frsm. Davíð Aðalsteinssyni. Auk þess veit ég ekki annað en hæstv. iðnrh. sé horfinn af vettvangi. En það gefst tækifæri til að ræða þetta mál síðar, við 3. umr., ef með þarf, þó ég sjái ekki ástæðu til þess eftir þessar upplýsingar. Ég vil að sjálfsögðu þakka fyrir að nefndin tók þetta mál til meðferðar, fsp. mínar um það að reyna að fá svör við því hverjar rauntölur væru hér á ferð, sérstaklega með tilliti til þess að menn hafa haldið því fram að orðið hafi stórkostleg raungildislækkun á hitunarkostnaði og sé nú tvennt ólíkt við að búa en áður hafði verið. En í lok þessa bréfs, sem ég var að fá í hendur frá iðnrn. og vil alls ekki rengja í þessu tilfelli, segir hér, með leyfi virðulegs forseta: „Upphitunarkostnaður hefur þannig lækkað að raungildi um 12%“ - það er öll upphæðin - „en almenn notkun hækkað um 12.6% miðað við raungildi.“ Ég held að þetta séu býsna athyglisverðar tölur í ljósi þess sem áður hefur komið fram, bæði hér í hv. Ed. og í kosningahríðinni síðast svo ekki sé lengra farið, um þetta mál og segi býsna mikið, ef þessar tölur eru réttar sem ég hef ekki tækifæri til eða tök á að vefengja hér. Ég veit mætavel um ástæður þess að hið stóra frv. hæstv. iðnrh. fór ekki í gegn hér í fyrra með þeim hætti sem hann vildi og lagði á ofurþunga. Ég veit vel um ástæður þess og ætla ekkert að fara út í þær hér. Það var auðvitað ljóst að þeir tveir aðilar úr hans eigin flokki sem höfðu lagt hvað mesta og þyngsta áherslu á þetta mál, hv. 4. þm. Vestf. Þorv. Garðar Kristjánsson og hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson, höfðu lagt ofurkapp á þetta mál og lagt í það mikla vinnu að reyna að fá þarna verulegar breytingar, stórkostlega lækkun, vegna þess hversu hár liður þetta er. Þeir voru hreinlega ekki tilbúnir til þess að fylgja sínum ráðh. að málum og fóru þess vegna þá leið sem hv. þm. Skúli Alexandersson gerði grein fyrir áðan. Ég ætla ekki í efnislega umr. um þetta, en tel þessar tölur býsna athyglisverðar ef réttar eru, mjög athyglisverðar raunar, og sýna hversu stórkostlegur þáttur hinn gífurlegi hitunarkostnaður er enn þá hjá heimilum í landinu sem þurfa að búa við þennan kostnað þegar þar við bætist svo að annar kostnaður þess fólks af rafmagni hefur hækkað um sömu prósentuupphæð.

Frsm. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Enda þótt ég ætli mér ekki að fara að deila við hv. 4. þm. Vesturl. vil ég að það komi fram við þessa umr. að ég hafði þann skilning varðandi þær upplýsingar sem beðið var um og kynntar hafa verið hér að nm. í iðnn. hefðu sæst á að þær upplýsingar kæmu fram við umr. Ég vil taka fram að það var minn skilningur að hæstv. iðnrh. yrði viðlátinn þessa umr., enda þótt ég gerði mér grein fyrir því að það væri ekki beinlínis krafa hv. 2. þm. Austurl. En ég vildi að þetta kæmi fram. Það var minn skilningur og er að iðnnm. hefðu sæst á að upplýsingarnar kæmu fram við 2. umr. Upplýsingarnar eru komnar fram. Ég vil taka það sérstaklega fram að það var alls ekki ætlun mín að fara á nokkurn hátt á svig við hv. meðnefndarmenn mína.



Virðulegi forseti. Ég var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins í n. þó að ég hafi skrifað undir nál. og fylgdist þess vegna ekki með þeim umr. sem þar fóru fram. Það er vissulega ekki óeðlilegt við umfjöllun á þessu máli þó að menn hugi að kostnaði við húsahitun úfi á landsbyggðinni og rifji upp þær umr. sem fram um þau mál hafa farið. Þetta frv., eins og virðulegir alþm. væntanlega vita, er í rauninni einungis tæknilegs eðlis, um tilfærslu á verkefnum á milli rn., og má vel vera að það geti skilað einhverjum árangri tæknilega séð, en væntanlega er öllum hv. alþm. ljóst að það fjallar ekki um lækkun á orkunotkun eins og frv. sjálft tekur nafn af. Menn hafa hér talað um það sem gekk á milli manna og flokka við síðustu alþingiskosningar og m. a. um yfirlýsingar um að orkujöfnunargjaldið gengi allt óskipt til þeirra nota, eins og því var ætlað, að lækka húshitunarkostnað í landinu. Auðvitað er mikilvægt að staðið sé við það sem sagt er fyrir kosningar, en í þessum efnum vildi ég benda á að ef orkujöfnunargjaldið kæmi til niðurgreiðslu á rafhitun í landinu mundi það nægja langleiðina til þess að gera upp alla reikninga hjá þeim sem kaupa rafhitun af Rafmagnsveitum ríkisins og það held ég að hafi nú aldrei verið meiningin. Hins vegar stóð þannig á á árinu 1982 að það var vel hægt að koma öllu orkujöfnunargjaldinu fyrir þá í töxtum rafhitunarinnar og olíunotkunarinnar, þannig að menn greiddu eftir sem áður hliðstæðan kostnað og gerðist í hinum dýrari hitaveitum. Menn hafa gjarnan gripið til talnasamanburðar þegar fjallað er um þessi mál og hverjar breytingar hafa orðið á hinum einstöku og afmörkuðu tímabilum. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess frekar en hv. þm. Skúli Alexandersson að meta þær tölur sem hér hafa verið lagðar fram. Hins vegar er alveg augljóst að sá samanburður er óraunhæfur. Ástæðan fyrir því er sú að árið 1982, 23. apríl það ár, svaraði þáverandi iðnrh. erindum Rafmagnsveitna ríkisins um hækkun á gjaldskrám með þeim hætti að ekki yrði hægt að fallast á þær hækkanir, eins og farið var fram á, í eitt skipti. Þess í stað yrði að jafna hallanum niður á lengra tímabil þannig að raforkuverð mundi hækka jafnt og þétt árið 1983. Mig minnir það svo vera í apríl það ár sem gefin voru út brbl. sem tóku aftur þessa heimild. Þannig stóð málið þegar teknar voru ákvarðanir um mjög mikla hækkun á orkutöxtum, líklega fyrst í júní og síðan aftur í ágúst sama ár, jafnhliða því sem stóraukið var fjármagn til niðurgreiðslu á rafhitun. Þegar þessar breytingar höfðu verið gerðar, ég held að ég fari nokkurn veginn rétt með tölur, þurfti rúmar 18 vinnuvikur á verkamannataxta til að greiða orkukostnað við rafhitun, miðað við 32 þús. kílówatta ársnotkun sem tekur mið af orkunotkun hinnar svokölluðu staðalíbúðar, en niðurgreiddur kostnaður var hins vegar u. þ. b. tólf vikur. Á s. l. ári þróaðist þetta verðlag hins vegar þannig að áður en kom til hækkana sem urðu núna í haust hafði þessi tala lækkað um 50% eða niður í rúmar átta vikur. Orkukostnaðurinn hafði lækkað úr u. þ. b. þremur mánuðum og niður í u. þ. b. tvo mánuði á einu ári. Þetta eru ekki nákvæmar tölur, en þær skýra þetta mál. Og það var að sjálfsögðu þróun sem var vel hægt að sætta sig við. Mér hefur nefnilega aldrei verið heilög viðmiðunartalan sem hér hefur verið til vitnað af hv. þm. Skúla Alexanderssyni. Ég hef alveg eins og raunar miklu frekar viljað miða við raunkostnað í þessum efnum, en raunkostnaður við rafhitun var á síðasta áratug, frá árunum 1972 til ársins 1978, milli sex og sjö vikur og það vantaði ekki svo ýkjamikið á að þessi mál væru að þróast til sama kostnaðar og var á síðasta áratug og er alveg líðanlegur. Hins vegar gerðist svo það, eins og menn vita, að taxtarnir hækkuðu aftur í haust illu heilli og þó að rafhitunartaxtar hafi hækkað minna en aðrir taxtar var það samt mjög mikið áfall. Þannig hefur raforkuverð verið óhagstæðara framan af þessu ári en það var á síðari hluta síðasta árs. Þetta var frásögn af því hvernig þessi mál hafa þróast þó að ég hafi ekki alveg nákvæmar tölur við hendina. Og í haust, innan fárra mánaða, má ætla að ef taxtar ekki breytast verði rafhitunarkostnaður með svipuðum hætti og hann var síðast á árinu 1984. Vantar þá enn nokkuð til þess að þar sé um líðanlegt verðlag að ræða. Þetta finnst mér eðlilegt að komi hér fram fyrst menn voru að fjalla um þessi mál efnislega sem hlýtur að vera eðlilegt við þessar aðstæður. Ég get svo endurtekið það, sem ég sagði á fundi í Sþ. í vetur, að það er engin lifandi leið fyrir landsbyggðarmenn að horfa upp á að húshitunarkostnaður sé með þeim hætti að ekki geti talist líðanlegt og annað er útilokað en að huga sérstaklega að stöðu þessara mála í haust. Það er alveg ljóst að nokkurs ágreinings gætir í þessum málum. Menn hafa misjafnar áherslur. Þar má t. d. nefna að ærið stór hópur telur að ekki eigi að greiða raforkuna niður nema þá að litlu leyti, fremur eigi að lagfæra húsakostinn. Þetta eru rök, en hinn hái húshitunarkostnaður er hins vegar ekki líðanlegur fyrir fólkið sem bíður eftir því að geta lagfært húsin með þessum hætti. Þess vegna verður ekki hjá því komist að greiða niður raforkuna áfram. Það hlýtur að koma til mjög alvarlegrar skoðunar fyrir næsta vetur hvernig sú staða mála verður og þm. utan af landi hafa alveg nægilegan tilstyrk til að fá þar lagfæringu á ef það tekst ekki með öðru móti.



Virðulegi forseti. Ég sé það að í mörgu er það rétt, sem hv. 11. landsk. þm. lét hafa eftir sér, að full ástæða væri til að líta eftir piltinum í ráðherrastól; hæstv. iðnrh. Sverri Hermannssyni. M. a. í þessu efni þegar sá talnaglöggi maður kemur hér með sínar upplýsingar um raungildi þessa kostnaðar og fær hann niður um meira en 50%, eins og hann rakti hér áðan, á meðan hæstv. iðnrh. með öllum sínum sérfræðingum kemur þessu ekki niður nema um 12%. Því að vitanlega varð kaupgjaldshækkun á s. l. hausti um leið og taxtahækkunin varð, svo að þar jafnaðist það nokkurn veginn út og var talið af iðnrn. þá að nokkurn veginn jafnaðist út sú hækkun sem varð á upphitunartöxtunum og svo aftur sú hækkun sem varð á kaupgjaldstöxtum þannig að það hefði nokkurn veginn átt að vera sambærilegt. Ég ætla ekki að fara út í deilur um hvað menn sögðu um orkujöfnunargjaldið, að því ætti að skila öllu og stórfelldar upphæðir ættu þar að koma inn í. En það sögðu menn auðvitað þá óspart og gerðu að miklu máli. Ég heyri á hv. 11. landsk. þm. að hann er síður en svo ánægður með þetta mál í dag, þrátt fyrir þær upplýsingar sem hér liggja fyrir frá rn., hæstv. iðnrh. og samverkamanni hans. Hv. 11. landsk. þm. hvetur menn mjög til þess að sameinast sér í því að herja á hæstv. iðnrh. til að gera betur. Ekki skal standa á mér að liðsinna honum í þeirri - að því er virðist - vonlitlu baráttu við hæstv. ráðh. að fá fram þá leiðréttingu sem hann vill fá fram á þessum málum. Ég ætla ekki heldur að fara út í það, sem hv. þm. hefur mjög oft gert sér að leik hér, að vitna í ákveðið bréf til Rafmagnsveitna ríkisins frá hæstv. fyrrv. iðnrh. og að það bréf þýddi í raun og veru ákvörðun um taxta til upphitunar. Vitanlega er það fjarstæða og það veit hv. þm. mjög vel.  Hitt er svo annað mál að þessar tölur sem hv. þm. fór með um raunkostnað, og við það vil ég að sjálfsögðu miða, þær fara hreinlega ekki saman við þær tölur sem við erum með frá hæstv. iðnrn. Þetta bil hefur ekki gleikkað svo núna við síðustu taxtahækkun, það veit hv. þm. mjög vel, taxtahækkun sem kom sérstaklega í framhaldi af kaupgjaldshækkunum haustsins.



Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Austurl. minnir á það sem eftir mér hefur verið haft, að auðvitað þyrftu þm. úr sama kjördæmi að hjálpast að og má vera að betur hefði tekist til í ráðherratíð fyrrv. iðnrh. ef hv. þm. Helgi Seljan hefði haft þar svolítið betra eftirlit. Um það sem hér hefur komið fram um talnasamanburð hef ég að sjálfsögðu enga möguleika til að dæma eða meta þær tölur sem hv. þm. studdist við. Það sem ég lagði mínu máli til grundvallar eru útreikningar sem Gylfi Ísaksson verkfræðingur hefur gert fyrir mig og gerði fyrir þá nefnd sem annaðist endurskoðun á lögunum um jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar. Þessar tölur byggjast á hans útreikningum. Mér er ekki ljóst hverjar viðmiðanir eru í þeim útreikningum sem hv. þm. Helgi Seljan flutti fram áðan og get ekki metið það.

Davíð Aðalsteinsson flutti þær.

Ég tók nú svo eftir að þm. hefði haft skjal meðferðis sem hann las upp úr. Í þessum efnum verða menn að athuga að það er hægt að grípa niður á hinum ýmsu tímabilum eftir því sem gjaldskrár breytast. Að einu leyti var þó ræða hv. þm. Helga Seljan afar athyglisverð. Hann veit sem er og hefur heyrt það áður og féllst á það að 23. apríl 1982 voru teknar ákvarðanir um gjaldskrárhækkanir sem áttu að gilda árið 1983 og jafna þann halla sem raforkuiðnaðurinn var kominn í hér á landi. Þetta er náttúrlega ómótmælanlegt því að fyrir þessu liggja órækar staðreyndir. En hv. þm. sagði hins vegar að þetta hefði átt að lagfæra og að draga hefði átt úr kostnaðinum til heimilanna með því að hækka niðurgreiðslur. Það vill svo til að frá þeim málum var líka búið að ganga alveg eins og bréfinu. Það var gert með þeirri ákvörðun sem tekin var um niðurgreiðslur á rafhitun þegar fjárlög fyrir það ár voru afgreidd. Getur ekki verið að fjárlagatalan hafi verið einhvers staðar ekki mjög langt frá 30 millj. kr.? Það hygg ég að hafi verið. Ég held að það hafi verið heldur óheppilegt fyrir hv. þm. að vera að minna á þetta. Aðrar tillögur um niðurgreiðslu á rafhitun hef ég ekki séð né heyrt. Hins vegar var þessum tölum þó þannig breytt að þegar núv. ríkisstj. kom til valda voru þær hækkaðar um 150 millj. og veitti sannarlega ekki af. En það er mikill misskilningur að það hafi verið gert í tíð fyrrv. ríkisstj. Það var gert í tíð núv. ríkisstj. Þetta liggur allt ljóst fyrir.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1980. Niðurstöðutölur ríkisreiknings eru birtar í frv. en nánari grein fyrir ríkisreikningi sem slíkum er að sjálfsögðu gerð í þskj. sjálfu sem útbýtt var hér á Alþingi fyrir nokkrum árum síðan. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Síðast þegar þetta mál var hér til umr. mun þess hafa verið óskað að það yrði gerð grein fyrir sjónarmiðum ríkisstj. varðandi það frv. sem hér er til umfjöllunar á þskj. 260, 217. mál, en innihald þess er að breyta seðlabankalögunum, 11. gr. þeirra laga, þannig að hundraðshluti af innistæðufé, sem bundið væri í Seðlabankanum, yrði 10%. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að stefna ríkisstj. hefur verið að færa þau verkefni sem hlaðist hafa á Seðlabankann á undanförnum árum og eðli málsins skv. eru verkefni viðskiptabankanna til þeirra, en það hefur þýtt að í Seðlabankanum hafa verið bundnar upphæðir af sameiginlegu fé landsmanna til þess að standa undir þeim verkefnum. Þar á meðal hafa verið endurkeypt afurðalán. Nú fyrir nokkru varð á þessu breyting og endurkaup afurðalána niðurfelld hjá Seðlabankanum og þar á móti felld niður 10% af þeirri bindingu sem hefur verið, en hér er um að ræða 2.6 milljarða kr. sem Seðlabankinn hefur haft til þess að mæta endurkeyptum afurðalánum. Það þýðir að bindingin í dag er 18% í staðinn fyrir 28%. Áfram er unnið að gerð frv. til l. um Seðlabanka Íslands, eins og gerð hefur verið grein fyrir, og er það einn þáttur í endurskoðun löggjafar um banka og sparisjóði. Frv. um viðskiptabanka hefur þegar verið lagt fram og 1. umr. lokið og það komið til fjh.- og viðskn. Nd. Frv. um sparisjóði er komið til prentunar. Lokavinnsla er varðandi frv. um Seðlabanka Íslands. Það liggur ljóst fyrir að í löggjöfinni um Seðlabanka Íslands hlýtur að vera ein höfuðgrein þeirra laga hvert sé meginhlutverk bankans sem seðlabanka og það skilgreint þar með tilliti til þeirra breyttu starfshátta sem þegar eru og gert er ráð fyrir. Meginhlutverk Seðlabankans hlýtur að vera að varðveita þann gjaldeyrisvarasjóð sem ríkisstj. og Alþingi telja eðlilegt að þar sé fyrir hendi. Það er auðvitað þeirra sem með stjórnvölinn fara, ríkisstj. og Alþingis, að meta og vega hversu stór gjaldeyrisvarasjóðurinn þarf að vera. Þá er hlutverk Seðlabankans að vera banki ríkissjóðs og veita ríkissjóði þá fyrirgreiðslu sem þörf er á með tillit til þeirra fjárlaga sem samþykkt eru hverju sinni og lánsfjárlaga. Til þess að geta sinnt þessu hlutverki verður Seðlabankinn að sjálfsögðu að hafa fé og það verður ekki tekið öðruvísi en af eigin fjármagni bankans sjálfs svo og af sameiginlegu sparifé allra landsmanna. Hversu há prósentan skal vera, sem talið er eðlilegt að Seðlabankinn hafi af sameiginlegu fé landsmanna, fer að sjálfsögðu eftir því hvað þau stjórnvöld sem hverju sinni ákveða, Alþingi og ríkisstj., telja eðlilegt að sé til varðveislu og hvað þau telja eðlilegt að þar sé til fyrirgreiðslu fyrir sameiginlegar þarfir landsmanna, en öðruvísi verður ekki litið á fyrirgreiðslu Seðlabankans við ríkissjóð á fjárlagaári. Hér er verið að tala um fyrirgreiðslu frá upphafi fjárlagaárs til loka, en lánsfjárlög kveða á um með hvaða hætti ríkissjóður aflar sér fjármagns til framkvæmda af því sparifé sem er innanlands og hversu mikið af erlendum lánum ríkissjóður tekur. Það er mín skoðun á því frv. sem hér er til umr., sem flutt var nokkuð snemma á þessu þingi, að eðlilegt sé að umr. um það verði frestað og að þm. fái tækifæri til að skoða það frv. um Seðlabanká Íslands sem lagt verður senn fyrir Alþingi. Þegar þetta frv. er lagt fram eru bundnir í Seðlabankanum 7.2 milljarðar, þ. e. 28% af heildarsparifé landsmanna. Meðan það er hér til umr. hefur bindingin verið lækkuð um 2.6 milljarða eða 10%. Hér er hins vegar sett fram tala án þess að henni fylgi neinn rökstuðningur um hversu mikið fjármagn Seðlabankinn þarf að hafa til að geta tryggt þann gjaldeyrisvarasjóð, það fjármagn sem hann þarf að hafa til að gegna skyldum sínum sem banki ríkissjóðs. 10% getur verið eins góð tala og hver önnur, en 10% eru ekki í þessu frv. rökstudd sem sú hin rétta tala. Þess vegna hefði ég talið að best væri að umr. um frv. yrði frestað. Hv. þm. fengju þá tækifæri til að skoða málið í heild og meta þau sjónarmið sem fram koma í frv. og þá yrði það þingsins að segja til um hvaða prósentu rétt væri að setja inn í það lagafrv. eftir því hvað hv. þm. teldu ástæðu til þess að Seðlabankinn hefði mikið af fjármagni til þess að sinna því hlutverki sem ég hér hef vikið að, auk þess sem ævinlega koma upp verkefni sem ríkisstj. óskar eftir fyrirgreiðslu við. Þá er gjarnan leitað til Seðlabankans um aðstoð við viðskiptabanka. Þannig á það að vera að mínum dómi. En þetta mun allt skýrast þegar frv. verður lagt fram. Ég vildi vegna óska sem fram komu um greinargerð af minni hálfu láta þetta koma hér fram.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Síst af öllu ætla ég að fara að koma af stað einhverjum almennum eða löngum umr. Það er orðið fullkomlega tímabært að þetta frv. fái að ganga til atkv. Það hefur verið við 2. umr. í deildinni í hvorki meira né minna en fimm vikur, sem er fátítt, og menn vita að það hefur ýmislegt verið gert til þess að reyna að hindra framgang málsins. Ég vil aðeins leiðrétta það að enginn rökstuðningur komi fram fyrir því að hafa bindiskylduna 10%. Það er einmitt rökstutt með því að þannig var það á 7. áratugnum, á fyrsta áratug Seðlabankans. Það gafst mjög vel. Þá var tiltölulega lítil bindiskylda. Síðan var farið að rökstyðja hana með því að það þyrfti að veita afurðalán. Nú hefur verið ákveðið að þau væru ekki lengur veitt af Seðlabanka, heldur flutt til viðskiptabankanna. Þess vegna er það alveg fullkomlega rökstutt að færa seðlabankalögin í gamla horfið. Hins vegar hefur það ekki verið rökstutt hvernig viðskiptabankarnir eiga með 18% bindingu að geta staðið undir afurðalánum. Það geta þeir raunar ekki. Sama er að segja um gjaldeyrisvarasjóðinn, að hann er tóm blekking. Síðast í sjónvarpi, ég held að það hafi verið í gær, sagði forsrh. að 55% allra útlána bankanna væru orðin erlend mynt. Íslenska krónan er því miður hrunin fyrir þessa bindiskyldu, fyrir þennan monetarisma, og það er tímabært að afnema það.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki fara út í efnislega hlið málsins, enda aðeins kominn hingað upp til að taka undir þá ósk að fresta umr. Eins og hv. flm. benti hér á hefur hún teygst um alllangan tíma. Ég held að það hafi ekki verið vegna þess að þdm. þessarar hv. deildar hafi hindrað afgreiðslu þessa máls, heldur hafi þau vandkvæði frekar verið á eigin heimili, þ. e. í þingflokki Sjálfstfl. Aftur á móti er upplýst að seðlabankafrv. er í prentun, þ. e. við eigum von á því mjög fljótlega. Í samræmi við þau vinnubrögð sem að öllu jöfnu eru hér viðhöfð þegar slíkt ástand skapast, eins og t. d. oft kemur fyrir í nefndarstörfum, finnst mér eðlilegt að taka ekki þetta mál til atkv. heldur fresta umr. og skoða þann lagabálk sem væntanlega á eftir að snúast að miklu leyti um sama mál. Ég styð þess vegna hugmynd hæstv. viðskrh. að fresta þessari umr.



Virðulegi forseti. Ég verð að segja það alveg eins og er að enda þótt hæstv, viðskrh. lýsi því yfir að löggjöf um Seðlabankann sé einhvers staðar í framleiðslu er af þeim sökum ekki nokkur ástæða til að fresta því enn einu sinni að deildin sýni hug sinn og vilja til þessa máls. Það er búið að margfresta því hér og það er ekki vansalaust, að mínum dómi, hvernig er að því staðið að enn einu sinni á að fresta þessu máli. Ágætur forseti þessarar deildar hefur sýnt þm. fulla tillitssemi þegar beðið hefur verið um frestun í málinu. Nú finnst mér hins vegar að ástæðan sé komin til þess að hnýta endahnútinn og setja punktinn við þetta mál með einhverjum hætti þannig að afstaða þm. komi fram og málinu verði ekki frestað enn einu sinni.



Það hefur komið réttilega fram hér að þessu máli hefur verið frestað alloft og ég held að ég verði að setja það í hendur hv. 1. flm. frv. hvaða afstöðu hann tekur til frestunar málsins.

Frsm. meiri hl. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Því miður get ég ekki fallist á ósk hæstv. viðskrh. að fresta enn einu sinni þessu máli. Það kemur úr hörðustu átt að hann skuli biðja um þennan frest nú. Þegar málið var til umr. s. l. mánudag kom hann ekki hingað, hefði ekki þurft að dvelja hér lengur en tíu mínútur miðað við það sem hann hafði að segja, og að biðja nú um frest finnst mér svo fáránlegt og ekki sæmandi jafngóðum og heiðarlegum manni og viðskrh. er að ég vonast til að hann dragi þessa ósk til baka og að við fáum að greiða atkv. um málið.

Árni Johnsen Hæstv. forseti. Í ljósi ummæla hæstv. viðskrh., að von sé á frv. um Seðlabanka Íslands, og stöðu málsins greiði ég ekki atkv.



Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 592 að flytja eitt lítið frv. til l. um breyt. á lögum nr. 38 frá 12. febr. 1940, um Hitaveitu Reykjavíkur. Forsaga málsins er sú, að í vændum eru miklar virkjanir Hitaveitu Reykjavíkur á nýjum svæðum, sem teljast mikil háhitasvæði, og þar býðst sá möguleiki að virkja hita til framleiðslu á raforku. Skv. lögum er Hitaveitu Reykjavíkur þetta ekki heimilt og þarf því lagabreytingar til að svo megi verða. Því legg ég til að breytt verði 1. gr. laga um Hitaveitu Reykjavíkur sem orðist eins og fram kemur í þskj. Þar er eingöngu um þá breytingu að ræða að inn kemur það verkefni fyrirtækisins að selja ekki einungis heitt vatn til upphitunar, heldur einnig að framleiða og selja rafmagn. Síðan koma greinar er lúta að verðlagningu þessarar raforku og einnig grein sem lýtur að niðurfellingu aðflutningsgjalda og söluskatts af tækjum og vélum til orkuvers sem Hitaveita Reykjavíkur hugsanlega vildi reisa. Allar þessar greinar, að undanskilinni 1. gr., eru í samræmi við gildandi lög um svipaðar framkvæmdir, sbr. 10. gr. laga nr. 100 frá 1974 og efnislega samhljóða greinar í lögum nr. 21 frá 1974 og einnig í lögum nr. 100 frá 1974, þ. e. annars vegar lögum um Kröflu og hins vegar um Hitaveitu suðurnesja, og enn fremur í lögum nr. 105/1974, um Bessastaðaá. Ætlunin með þessu frv. er engin önnur en sú að opna borgarstjórn Reykjavíkur og fyrirtæki hennar, Hitaveitu Reykjavíkur, þann möguleika að virkja jarðhita þar sem kostur er á í þeim tilgangi að framleiða rafmagn og selja með svipuðum hætti og öðrum hefur verið leyft og heimilað, m. a. Hitaveitu Suðurnesja, og fæ ég ekki séð að ástæða sé til þess að nema Hitaveitu Reykjavíkur, ef áhuga kynni að hafa, að nýta sér þann möguleika. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. þetta fari til 2. umr. og til iðnn. þessarar hv. deildar.