Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 3.30 í dag, að loknum atkvæðagreiðslum, fer fram utandagskrárumræða um stöðu landbúnaðarins. Málshefjandi er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hver eru áform ríkisstjórnarinnar varðandi þingrof, lyktir þingstarfa og boðun alþingiskosninga. Samkvæmt 24. gr. stjórnarskrárinnar er hámarksfrestur til boðunar þingkosninga 45 dagar. Sá dagur er 12. mars, þangað til eru 10 dagar. Utankjörfundaratkvæðagreiðsla getur ekki hafist fyrr en búið er að boða til kosninga. Því er ljóst að afar stuttur tími er til stefnu enda stendur venja til þess að þingstörfum ljúki þegar þingrof er boðað. Það er óvenjulega stuttur tími eftir. Ekki eru margir hefðbundnir þingdagar til stefnu en væntanlega á eftir að ljúka mörgum málum. Ég vil taka það fram fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins að á þessum stutta tíma munum við greiða fyrir þeim þingmálum sem líkleg eru til að hjálpa til við að leysa efnahagsvandann og greiða fyrir endurreisn bankakerfisins svo að dæmi sé tekið. En það verður líka að ætlast til þess að hægt verði að heyja í landinu hefðbundna kosningabaráttu, að þingmenn geti notað tímann til kosninga til að ræða við kjósendur, séu ekki bara á fundum í Alþingi. Þannig hefur það verið í aðdraganda þingkosninga á Íslandi um mjög langt árabil. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvaða áform hefur hún sem forsætisráðherra gagnvart því að rjúfa þing, ljúka þingstörfum og boða þingkosningar?

Virðulegi forseti. Þegar liggur fyrir ákvörðun um þau áform ríkisstjórnarinnar að boðað verði til kosninga 25. apríl og þingrof, og þar með ákvörðun um kjördag, getur þá fyrst farið fram 12. mars, en þó er hægt að draga það fram til 27. mars. Það er líka hægt að stytta frestina t.d. um viku, sem þá yrði að gera með breytingum á kosningalögum, og þá gæti þingrof verið um mánaðamótin mars/apríl og jafnvel alveg til 4. apríl. Það sem er slæmt við þetta er það að utankjörstaðaatkvæðagreiðsla getur ekki farið fram fyrr en búið er að ákveða þingrof og þar með kjördag. Ákvörðun um utankjörstaðaatkvæðagreiðslu gæti þá fyrst farið fram 12. mars eða síðar þegar þingrof yrði ákveðið. Verið er að skoða hvort hægt er að breyta lögum til að utankjörstaðaatkvæðagreiðsla fari fram fyrr en sú niðurstaða liggur ekki fyrir. Ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um hvort farið verður í þingrof og þar með ákvörðun um kjördag, þ.e. 12. mars eða síðar, en vonandi verður það sem allra fyrst.

Herra forseti. Það er 2. mars í dag, það eru 10 dagar í þessa dagsetningu. Niðurstaðan í þetta mál verður að koma, hún verður að liggja fyrir þannig að stjórnmálaflokkarnir, þingmenn og aðrir geti gert sínar ráðstafanir. Forsætisráðherra svaraði ekki ákveðið til um þetta en hún hafnaði því ekki heldur, sem ég sagði, að venja stendur til þess að þegar þing er rofið ljúki Alþingi störfum. Miðað við að þannig verði staðið að málum, eins og eðlilegt er, þá eru ekki margir þingdagar eftir til að ljúka þingmálum. Það verða allir að gera sér grein fyrir þessu. Það getur ekki verið ætlun ríkisstjórnarinnar að láta þing sem búið er að rjúfa, rofið Alþingi, halda áfram löggjafarstörfum í einhvern tíma, ég tala ekki um að breyta stjórnarskránni eins og áform munu vera uppi um hjá ríkisstjórninni. Ég neita að trúa því að það standi til við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að þing geti haldið áfram þó að það hafi verið rofið og kjördagur ákveðinn. Staðan í þinginu er sú að af þeim tæplega 30 málum sem stjórnarflokkarnir hafa lagt fram hefur aðeins eitt verið afgreitt. Það er ljóst að miðað við afgreiðsluhraðann hér þurfum við miklu lengri tíma en til 12. mars til að klára þau mál sem þarf að klára á þessu þingi. Hér eru náttúrlega óvanalegar aðstæður uppi, ekki hefðbundnar aðstæður, þannig að það er ekki skrýtið þó að þing haldi áfram jafnvel þó að þingrof hafi farið fram og kjördagur verið ákveðinn. Það er æskilegt að sem flest mál verði komin fram þegar þingrof færi fram og kjördagur ákveðinn en það er ljóst að við þurfum töluvert lengri tíma í þinginu en fram til 12. mars nk.

Hæstv. forseti. Tilefni þess að ég kem í pontu með fyrirspurn er nýlegur samningur um sölu Morgunblaðsins. Eins og málið kemur mér fyrir sjónir þá virðist svo að núverandi ríkisbanki, Íslandsbanki, hafi nýlega afskrifað 2 milljarða vegna Morgunblaðsins og í fréttaumfjöllun er vikið að því hvort hugsanlegt sé að litið verði til viðskipta um önnur útgáfufélög á Íslandi í framtíðinni með sambærilegum hætti og þeim viðskiptum sem virðast hafa átt sér stað um Morgunblaðið. Ég held að flestum sé kunnugt um að Fréttablaðið hefur verið í erfiðum rekstri og Ríkisútvarpið okkar hefur verið í erfiðum rekstri og Stöð 2 hefur verið í erfiðum rekstri. Ég velti því fyrir mér, með þeirri spurningu sem ég ber nú fram, hvort ætla megi að það fordæmi sem gefið hefur verið, að því er varðar Morgunblaðið og sölu þess, sölu útgáfufélagsins, verði til þess að í framtíðinni muni íslenska þjóðin taka á sig nokkra milljarða í afskriftum af skuldum fjölmiðla. Ég tel að hér sé verið að fara inn á vafasama braut, hæstv. forseti, og vil því bera þessa spurningu fram og fá hæstv. ráðherra til að ræða þessa stöðu, hvaða fordæmi hér er verið að gefa.

Herra forseti. Ég hef svarað fyrir þetta mál áður og svarið er einfalt. Þetta mál var alfarið í höndum viðkomandi banka og ríkið átti enga aðkomu að því sem eigandi að þeim banka. Miðað við það sem ég hef séð um þetta mál - og upplýsingar mínar eru fengnar með sama hætti og annarra þingmanna, ég hef fylgst með umfjöllun fjölmiðla - þá gengu hugmyndir fyrri eigenda um endurfjármögnun eða afskrift á lánum ekki upp. Bankinn tók þar af leiðandi þá ákvörðun að setja viðkomandi í söluferli og leita eftir tilboðum. Hagstæðasta tilboði var tekið og með því hefur bankinn væntanlega talið sig vera að gæta hagsmuna sinna á besta mögulega hátt og lágmarka það tjón eða tap sem fyrir lá í yfirveðsettu fyrirtæki í erfiðum rekstri. Ég legg á það áherslu, eins og ég hef gert áður, að við slíkar aðstæður skiptir miklu máli að vinnubrögðin séu gagnsæ, að það liggi fyrir hvernig unnið er að máli, að það sé óvefengjanlegt að gætt sé jafnræðis og að tilboð séu metin á eðlilegum grundvelli og því hagstæðasta tekið í slíkum tilvikum. En þarna, eins og á svo mörgum öðrum sviðum, því miður, og í svo mörgum öðrum tilvikum, verður að horfast í augu við tap, við afskriftir, vegna þess að skuldsetning var orðin of mikil og reksturinn stóð ekki undir þeim. Þá er ekkert annað að gera en horfast í augu við að einhver afskrift verður að eiga sér stað til að reksturinn geti síðan gengið áfram fyrir sig. Þetta á ekki, að mínu mati, að hafa fordæmi í þeim skilningi að með þessu sé gefinn upp boltinn gagnvart því að fyrirtæki á sama sviði fái einhverja tiltekna meðhöndlun frekar en önnur fyrirtæki. Væntanlega er það einfaldlega þannig að það er metið í hverju tilviki fyrir sig hvernig best verður unnið úr stöðunni og faglegar ákvarðanir teknar um það. En ég legg enn og aftur á það áherslu að mjög mikilvægt er að vinnuferlinu í slíkum tilvikum sé treystandi, það sé hafið yfir vafa, að upplýsingar séu veittar og þær séu gagnsæjar.

Hæstv. forseti. Það var þetta sem ég var að höggva eftir, að við megum treysta því í framtíðinni að vinnuferlið sé skýrt og að fyrirtækjum í landinu verði ekki mismunað. Nú er búið að stíga þarna ákveðið skref sem þýðir afskrift einhverra milljarða og við vitum að fjöldamörg fyrirtæki í landinu eru í erfiðum rekstri. Ég hlýt að álykta sem svo að ef þetta mál gengur fram með þeim hætti sem það hefur gert, með samþykki og vilja núverandi ríkisstjórnar, séu menn að leggja ákveðnar línur. Þá erum við að tala um mjög mikla fjármuni, hæstv. forseti. Mér finnst því að það þurfi að gaumgæfa þetta mál mjög nákvæmlega og menn séu alveg klárir á því í hvaða vegferð þeir eru farnir.

Herra forseti. Hér verður í fyrsta lagi að hafa í huga að eign fyrri eigenda er skrifuð niður í núll, þeir tapa öllu sínu fé og fyrirtækið er síðan af hálfu bankans sett í söluferli. Málið var í höndum viðkomandi banka þannig að ekki ber að líta svo á að í því felist stefnumótun af hálfu stjórnvalda þegar málin eru unnin með þessum hætti. Hefði fyrirtækið verið komið í hendur einhvers eignaumsýslufélags á vegum ríkisins hefði gegnt öðru máli og þá staðið nær stjórnvöldum að svara fyrir það hvernig úr þessu er unnið. Meðan þetta er gert á þennan hátt fer það sína leið og er metið á viðskiptalegum grundvelli. Því miður horfast menn í augu við afskriftir og tap víða, það er óumflýjanlegt. Á sama tíma er sú krafa rík og eðlileg að reyna að halda lífvænlegum rekstri gangandi og forðast að fyrirtæki komist í þrot í þeim skilningi að þau verði að segja upp öllum sínum starfsmönnum og starfsemin rofni. Slíkt á þá ekki við 

Herra forseti. Ég hjó eftir því í viðtali við hinn nýja seðlabankastjóra, Svein Harald Øygard - ég ætla ekki að fara að ræða um það hvort hann sé bær eða hæfur til þess að gegna stöðunni, aðrir munu taka það upp og umboðsmaður Alþingis hefur tekið upp mál af minna tilefni. En ég tók eftir ákveðnum atriðum í ágætisviðtali við hinn nýja seðlabankastjóra sem er að taka við erfiðu starfi eins og menn vita. Hann sagði þó að þrír þættir gæfu tilefni til bjartsýni fyrir íslenska þjóð og fyrir hann sem nýjan seðlabankastjóra. Í fyrsta lagi greindi hann frá því, sem við öll vitum, að ríkissjóður var rekinn með verulegum afgangi fyrir hrun. Það skiptir miklu máli. Það er fyrsta atriðið og það gefur tilefni til bjartsýni. Í öðru lagi sagði hann, sem við vitum öll, að íslenska þjóðin er vel menntuð þjóð, tilefni til bjartsýni, tilefni til að við náum viðspyrnu fyrr. Í þriðja lagi sagði hinn nýi seðlabankastjóri að íslenska þjóðin væri samheldin og vinnufús. Þá er ég komin að spurningu minni: Hvaða svör hefur ríkisstjórnin gagnvart þeim þúsundum manna sem verða atvinnulausar á kjördegi, 25. apríl? Forsætisráðherra sagði réttilega að einungis væri búið að afgreiða eitt mál, 28 mál liggja enn hér í þinginu þannig að það sé sagt skýrt. Við sjálfstæðismenn munum greiða fyrir góðum málum er snerta efnahags- og atvinnuuppbyggingu í landinu. Ég legg þetta til og rétti út sáttarhönd, geri það fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna. Fáir dagar eru eftir af þinginu og rétt að við leggjum öll önnur mál til hliðar og ræðum eingöngu efnahags- og atvinnumál. Það er tilboð okkar til ríkisstjórnarinnar og ég trúi ekki öðru en að hæstv. forsætisráðherra taki í þá útréttu sáttarhönd.

Virðulegi forseti. Þetta var ágætisupprifjun hjá hv. þingmanni á þeim þrem meginatriðum sem bankastjórinn tilgreindi sem mundu vekja okkur bjartsýni, það er að ríkissjóður var rekinn með afgangi, það er alveg rétt. Við höfum líka vel menntaða þjóð og vinnufúst fólk. Það er okkur öllum áhyggjuefni að atvinnuleysi er að aukast og hefur aukist meira en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáði. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáði 5,7% atvinnuleysi en við sjáum að það stefnir hærra og verður kannski um 10% í apríl. Ríkisstjórnin hefur auðvitað verið að róa að því öllum árum að koma í veg fyrir að atvinnuleysi verði það mikið, m.a. með ýmsum málum sem liggja fyrir þinginu og hafa ekki verið afgreidd. Ég nefni t.d. virðisaukaskattsmálið sem skiptir verulegu máli upp á viðhaldsframkvæmdir og fleiri mál eru hér fyrir þinginu sem snerta atvinnulífið. Það sem mun væntanlega koma fram í þessari viku eru ýmis mál sem eru til þess fallin að efla atvinnulífið og koma vonandi fram í ríkisstjórn á morgun. Við viljum setja meiri kraft í viðhaldsverkefni að því er varðar opinberar framkvæmdir og ég vænti þess að við munum sjá það nú í þessari viku, og ýmislegt annað mætti nefna. Ég vil líka nefna að vissulega skipta fyrirtækin miklu máli í þessu sambandi og að við getum endurreist bankakerfið eins og við erum að vinna að til þess að koma atvinnulífinu í gang. Þar skiptir meginmáli líka að við getum farið nokkuð hratt á næstunni í lækkun á stýrivöxtum. Ég tel að aðstæður séu að skapast til þess og það vona ég að við sjáum fyrr en seinna. Ég nefni að lokum aðgerðir fyrir heimilin í landinu sem bíða m.a. í nefndum þingsins. Ég treysti á að sjálfstæðismenn hjálpi okkur 

Herra forseti. Forsætisráðherra má treysta því að við munum stuðla að því að greiðsluaðlögunin fari í gegn, séreignasparnaðurinn er skref í rétta átt. Ég nefni líka endurgreiðslurnar á skattinum vegna endurbóta á húsnæði. Allt eru þetta mál sem við munum fylgja eftir og hjálpa ríkisstjórninni með í gegnum þingið. En við viljum einfaldlega fá meira. Við vitum að forsætisráðherra talaði um 29 mál, það eru 9 mál hér í þinginu. Hvar stoppa hin 20? Eru þau föst í þingflokkunum? Við viljum ræða þessi mál og þess vegna ítrekum við sjálfstæðismenn: Meðan svona skammt er eftir af þingi höfum við ekki efni á öðru en að ræða um atvinnumál og efnahagsmál og láta allt annað liggja. Við erum reiðubúin til þess, eruð þið tilbúin í það?

Ég er sammála hv. þingmanni, það eru fyrst og fremst atvinnumálin, efnahagsmálin og aðgerðir til að bæta stöðu heimilanna sem skipta máli. Við erum sammála um að það er það sem þessi ríkisstjórn leggur megináherslu á. Ríkisstjórnin hefur afgreitt frá sér um 30 mál inn í þingið. Ég hef ekki alveg fylgst með því hvort þau eru öll komin til þingsins eða í þingnefndir en þau eru öll í ferli. Það er afar mikilvægt, sem fram kom hjá hv. þingmanni, að stjórnarandstaðan ætli með stjórnarliðum að greiða fyrir því að þessi mál öll, sem skipta máli fyrir heimilin í landinu, þau sem hv. þingmaður taldi upp og fleiri, nái fram að ganga sem allra fyrst. Ég hygg að hv. þingmaður hljóti að vera sammála mér um það að okkur mun ekki duga tíminn fram til 12. mars að afgreiða öll þessi brýnu mál sem við þurfum að afgreiða og skipta máli fyrir atvinnulífið og heimilin í landinu eins og hv. þm. Geir Haarde nefndi hér áðan.

Herra forseti. Ríkisstjórnin fagnar nú mánaðarafmæli sínu, stjórn sem var mynduð til að taka á bráðavanda heimila og fyrirtækja strax. Í dag eru fyrirtæki að klára lausafé sitt og mörg heimili horfa upp á gríðarlega fjárhagslega erfiðleika. Það var á þeim grunni sem við framsóknarmenn lögðum fram efnahagstillögur okkar nú í síðustu viku, til þess að koma til móts við bráðavanda heimila og fyrirtækja. Við fengum fjölda sérfræðinga úr atvinnulífi og úr háskólasamfélaginu til þess að meta þessar tillögur og koma með góðar ábendingar. Það voru því mikil vonbrigði, hæstv. forseti, að hæstv. forsætisráðherra skyldi hafa tekið svo illa í þá leið sem við framsóknarmenn leggjum til, að skuldir heimila og fyrirtækja verði lækkaðar um 20%, afskrifaðar um 20% til þess að mæta þeim miklu erfiðleikum sem blasa við. Þeir sérfræðingar sem við höfum ráðfært okkur við hafa sagt að hætta geti verið á kerfishruni í íslensku samfélagi. Ekki megi bíða með aðgerðir fram á haustið, það getur nefnilega verið erfitt að stoppa snjóflóð í miðri hlíð. Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort hún sé reiðubúin til að skoða með opnum huga þær efnahagstillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram. Það er kominn tími á aðgerðir. Það er óábyrgt að fresta vandanum. Við framsóknarmenn lögðum þessar tillögur til af heiðarleika, ekki var verið að reyna að fella einhverjar pólitískar keilur  Við framsóknarmenn viljum stuðla að 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að framsóknarmenn hafa lagt fram tillögur sínar í efnahagsaðgerðum og aðgerðum vegna heimilanna í landinu og það er margt ágætt í þeim tillögum sem samræmist mörgu því sem við erum að gera í ríkisstjórninni. En ég verð að segja það varðandi tillögurnar um 20% flatan niðurskurð á skuldum að ég dreg í efa að þær séu skynsamlegar. Ég spyr hv. þingmann að því hvort hann hafi látið meta hvað það kostar að fara í slíkar afskriftir.  Við höfum verið að bíða eftir niðurstöðu frá Seðlabankanum þar sem verið er að kortleggja vanda heimilanna, hve margir eru komnir í mjög slæma stöðu sem við þurfum að fara í að aðstoða. Ég á von á því að það liggi fyrir fljótlega. Það er einmitt það sem við höfum verið að bíða eftir. Við höfum farið í ýmsar björgunaraðgerðir sem liggja fyrir þinginu en við höfum verið að bíða eftir því að fá þessa niðurstöðu til að geta greint hvernig við getum tekið á vandanum til lengri tíma litið, bæði að því er varðar fólk með verðtryggðar skuldir og mynkörfulánin, ekki síst þann hóp sem hefur verið að festa kaup á íbúðum á síðustu þrem til fjórum árum. Ég tel alveg ljóst að við þurfum að fara út í einhverjar aðgerðir til þess að bjarga því. En engum er greiði gerður með því að leggja skuldabyrði á þjóðina með 20% flötum niðurskurði 

Herra forseti. Þessi svör hæstv. forsætisráðherra valda mér miklum vonbrigðum. Það er eins og hæstv. forsætisráðherra hafi ekki gert sér grein fyrir því að þegar lánin voru færð frá gömlu bönkunum yfir í þá nýju voru þau afskrifuð. Búið er að gera ráð fyrir að hér verði miklar afskriftir og það er spurning með hvaða hætti við ætlum að koma til móts við þann vanda sem blasir við heimilum og fyrirtækjum. Það þýðir ekki fyrir stjórnmálaflokka að segja: Ekki þetta, bara eitthvað annað. Við höfum heyrt það í stjórnmálaumræðunni  Það er óþol úti í samfélaginu  
            

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að hér fyrir þinginu liggur t.d. frumvarp um greiðsluaðlögun, sem ég vona að verði að lögum sem fyrst, sem felur í sér að við þurfum að fara í verulegar afskriftir. Ég held að það sé alveg ljóst og hv. þingmaður má ekki gleyma því. En ég trúi því ekki að hv. þingmaður vilji fara út í flatan 20% niðurskurð á skuldum allra í landinu, hvort sem þeir þurfa á því að halda eða ekki. Fólk sem er kannski með háar tekjur og einhverjar skuldir að það eigi að færa þær niður um 20%, hvort sem fólk þarf á því að halda eða ekki. Mér finnst það ekki ganga. Við eigum þá að reyna að gera betur fyrir þá - kannski meira en þessi 20% - sem eru með lágar og meðaltekjur og eru mjög skuldsettir sem þurfa raunverulega á því að halda. Að fara að afskrifa hér skuldir fyrir hálaunafólk sem skuldar eitthvað í sinni íbúð og er með háar tekjur, mér finnst það ekki koma til greina vegna þess að einhver þarf að borga brúsann, þar með skattgreiðendur og láglaunafólk líka og fólk með meðaltekjur. Við þurfum að gæta hófs í því sem við segjum og setja fram raunhæfar tillögur sem standast og gagnast fyrst og fremst þeim sem á þurfa að halda.

Virðulegi forseti. Það var í tíð síðustu ríkisstjórnar, í tíð Samfylkingarinnar í utanríkisráðuneytinu, sem svokölluð Varnarmálastofnun var sett á laggirnar. Með þeim verkefnum sem þangað voru flutt er þessi stofnun með stóran lið í fjárlögum, nokkuð á annan milljarð. Hæstv. núverandi fjármálaráðherra hafði uppi stór orð um þessa stofnun og fann henni flest til foráttu, taldi algjöran óþarfa að setja hana á laggirnar og sagði að hana ætti auðvitað að leggja niður, eins og hæstv. ráðherra orðaði það þá. Hann sagði að þessi verkefni mætti að hluta til vinna fyrir miklu lægri upphæðir annars staðar í kerfinu en með þessu fyrirkomulagi. Við hæstv. fjármálaráðherra vorum sammála um þetta mál á sínum tíma. Ég hef sagt hér áður að ég flutti einhverjar tölur um þetta í þinginu undir húrrahrópum hv. þingmanna Vinstri grænna og mér leið ekkert allt of vel með það. Nú er hluti af þessum verkefnum svokallað loftrýmiseftirlit. Frakkar komu hingað fyrst með herþotur sínar til að stunda eitthvert loftrýmiseftirlit sem hefur að mínu mati mjög takmarkaðan tilgang. Til stóð að Bretar kæmu hingað í desember en fallið var frá því, það þótti ekki við hæfi að þjóð sem beitti okkur hryðjuverkalögum kæmi 

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður vitnar hér í orð mín og skoðanir. Þær eru óbreyttar, ég er enn þeirrar skoðunar að þarna sé hægt að spara umtalsverða fjármuni og er ekki síður áhugasamur um að gera það nú, starfandi sem fjármálaráðherra, en ég var sem þingmaður í stjórnarandstöðu. Ég hygg reyndar að hv. þingmaður hafi spurt utanríkisráðherra sem málið heyrir undir um þetta og fengið þar þau svör sem ég veit að eru rétt, að málið er í skoðun af hálfu hæstv. utanríkisráðherra - með því hugarfari að sjálfsögðu að þarna sé mögulega hægt að spara peninga. Við erum áhugasamir um það báðir, ég og utanríkisráðherra, að finna slíkar leiðir. Það þurfum við öll að vera, hv. þingmenn, því að hafi einhvern tímann verið þær aðstæður uppi á Íslandi að ríkissjóður þurfi að eiga vini er það einmitt núna. Varðandi loftrýmiseftirlit, æfingaflug eða hvað menn vilja kalla það, þessa leiki þarna suður frá, er það allt heldur í rétta átt því að ég hef ástæðu til að ætla að það verði minna úr slíku en áform stóðu til. Má ég þá minna hv. þingmann á að hann sem stuðningsmaður fyrri ríkisstjórnar afgreiddi þau fjárlög og studdi, ef ég veit rétt, þar sem þessi útgjöld voru heimiluð. Þau eru í gildi í dag en allt sem til sparnaðar má verða kemur okkur til góða. Ég hygg að kostnaður vegna loftrýmiseftirlits, ef einhver verður að ráði, verði mun minni en gert var ráð fyrir þegar fjárlög voru afgreidd hér. Ég spurði nefnilega utanríkisráðherra að því hversu dýr heimsókn Dananna yrði, ef ekki væri hægt að sleppa við hana, og fékk þau svör að þar yrði um fáeinar milljónir króna að ræða og að jafnvel falli eitthvað niður af því loftrýmiseftirliti sem áður var áformað að yrði á þessu ári. Ég vona að ég geti glatt hv. þingmann með þessum upplýsingum. Að öðru leyti er málið í höndum hæstv. utanríkisráðherra og ég legg til að í næsta sinn sem hv. þingmaður spyr um þetta spyrji hann utanríkisráðherra aftur.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það með hæstv. utanríkisráðherra um daginn hvort vinna væri í gangi við þetta en ég spurði hér fyrst og fremst um þann kostnað sem hlýst af komu Dana. Áður hefur verið upplýst á Alþingi að hver þessara heimsókna kosti á annað hundrað milljónir króna.  Af því að ég er kominn í ræðustól bið ég hæstv. ráðherra í seinni ræðu 

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr mig um mál sem heyra undir aðra ráðherra, annaðhvort utanríkisráðherra eða forsætisráðherra. Ég veit ekki annað en að launakjör seðlabankastjóra sem nú starfa verði þau sömu og forvera þeirra. Ég veit ekki til að ráðgerðar hafi verið neinar breytingar á því, enda er það bankaráð Seðlabankans  Varðandi kostnað af þessari heimsókn Dana sem ég tel vel að merkja að hefði alveg mátt missa sig, ég veit ekki um neitt sem ógnar okkur sérstaklega á næstu vikum og að við þurfum Dani til að passa upp á það, er mér tjáð að sá kostnaður verði brot af því sem menn höfðu áður gert ráð fyrir að slíkar heimsóknir mundu kosta, kannski tugur milljóna króna eða svo í staðinn fyrir 100 eða þaðan af meira. Ég held að tvímælalaust sé verið að gera rétta hluti í þessum efnum, að draga úr þessu og skoða hvernig ná megi niður kostnaði. Vonandi vinnst þessari ríkisstjórn tími til að koma botni í þetta mál eins og mörg önnur þörf sem hún er að sýsla með þessa dagana.

Virðulegi forseti. Aldrei fyrr hefur þjóðinni verið eins mikilvægt að búa við öfluga matvælaframleiðslu og nú. Það fer því vel á því að þessi umræða um stöðu landbúnaðarins skuli fara fram um leið og búnaðarþing Bændasamtaka Íslands er haldið á Hótel Sögu. Umræða um mikilvægi landbúnaðarins og framtíð hans er með brýnustu málum dagsins í dag og hvernig við sem þjóð ætlum að sjá þennan grunnatvinnuveg þjóðarinnar þróast. Efnahagsáfallið hefur reynst okkur dýrkeypt. Því miður hefur umræðan farið út og suður og fyrst og fremst einkennst af skyndilausnum í stað þess að við lítum til þeirra auðlinda sem við eigum til sjávar og sveita. Sem betur fer hefur verið staðinn vörður um þennan grunnatvinnuveg þjóðarinnar, en við skulum hafa það hugfast að öfl í samfélaginu voru reiðubúin að fórna landbúnaðinum á altari nýfrjálshyggjunnar og fyrir skyndilausnir Evrópusambandsins. Fjöldi sauðfjár- og kúabúa sér nú fram á erfiða tíma. Mörg þeirra eru í verulega þröngri fjárhagsstöðu í kjölfar uppbyggingar og fjárfestinga. Vandi þessara búa er jafnvel meiri en gengur og gerist hjá fyrirtækjum þar sem fjölskyldu- og búrekstur er saman í einni sæng. Rekstrarstöðvun getur því haft mun verri og alvarlegri afleiðingar en hjá hefðbundnum fyrirtækjum þótt ekki sé gert lítið úr þeim vanda. Þegar sauðfjár- og mjólkursamningarnir voru gerðir fyrir nokkrum árum sáu bændur í fyrsta skipti í langan tíma fram á við í búgreinum sínum. Það var því algert reiðarslag þegar síðasta ríkisstjórn ákvað einhliða að afnema vísitöluákvæðin í búvörusamningnum á einu bretti. Það þarf í rauninni ekkert að deila um það að þarna er verið að brjóta lög. Það sem er alvarlegast í þessu er að gríðarleg hækkun vísitölu hefur m.a. leitt til þess að verð á algengum tegundum áburðar hefur hækkað um 45–55% á milli ára. Til að lýsa því hversu gríðarlegur baggi þetta er á bændur hafa útgjöld meðalstórs kúabús aukist frá árinu 2007 úr 960 þús. kr. í um 2,5 millj. kr. nú í vor. Útgjaldaaukningin er því tæpir 2 milljarðar kr. á tímabilinu. Hefði ekki verið nær að mæta þessum hækkunum með því einu að standa við gerða samninga? Mun hæstv. landbúnaðarráðherra beita sér fyrir því að leiðrétta þetta skýra brot á búvörusamningnum við bændur? Af hverju telur ríkisstjórn Íslands það í lagi að svíkja samninga við bændur um leið og hún skýlir sér á bak við það að samninga Evrópusambandsins megi ekki rjúfa og því verði að leyfa innflutning á hráu kjöti? Ég gat ekki skilið ræðu hæstv. landbúnaðarráðherra á búnaðarþingi í gær öðruvísi. Á Íslandi hefur náðst aðdáunarverður árangur í baráttunni við illvíga sjúkdóma sem herja á bústofna. Við státum okkur af hreinum og ómenguðum afurðum og þeim árangri má ekki glutra niður. Engin þörf er á að innleiða matvælalöggjöf ESB og fórna um leið ofangreindum íslenskum hagsmunum. Lagastofnun Háskóla Íslands hefur sagt að hægt sé að óska eftir meiri vernd á grundvelli reglna í viðbótarábyrgðum í WTO-samningum auk þess sem hægt er að beita 13. gr. EES-samningsins þar sem aðildarríkjum samningsins er gefin heimild til að ákveða hvaða heilsustig þeir vilja hafa að uppfylltum skilyrðum. Það eru því skýrar heimildir fyrir því í reglum ESB og EES að takmarka innflutning á búfjárafurðum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ef ekki hefði verið staðinn vörður um landbúnaðinn hefði honum verið fórnað fyrir hinn nýja tekjustofn þjóðfélagsins sem fólst í því að kaupa og selja froðupeninga. Um leið voru öfl reiðubúin til að gefa stóran hluta landbúnaðarins eftir í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Aðild að Evrópusambandinu er ekki á dagskrá. Ef svo ólíklega vildi til að þjóðin mundi ákveða að fara í aðildarviðræður er það líka algjört skilyrði okkar framsóknarmanna að ekki verði gefin tomma eftir af þessari mikilvægu auðlind okkar Íslendinga. Nú sem aldrei fyrr er mikilvægt að standa vörð um landbúnaðinn sem er vel fallinn til nýsköpunar og að skapa ný störf. Mörg tækifæri eru í ferða- og gistiþjónustu bænda auk þess sem huga verður vel að skógrækt og landgræðslu sem bændur víðs vegar um landið hafa staðið fyrir. Ég skora því á hæstv. landbúnaðarráðherra að beita sér á þeim stutta tíma sem þessi ríkisstjórn hefur til að styrkja landbúnaðinn sem einn af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og þann sem mesta möguleika á til uppbyggingar og framþróunar íslensks samfélags.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja hér umræður um stöðu landbúnaðarins. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að vel fer á því að þau mál séu tekin fyrir á þingi samhliða því að búnaðarþing hefur störf, en það var sett í gær eins og hv. þingmaður vitnaði í. Þar fór ég í ávarpi yfir nokkur af þeim málum sem hér bar á góma og gerði grein fyrir því hvað ríkisstjórnin hefur aðhafst í sambandi við nokkur knýjandi og brýn hagsmunamál landbúnaðarins. Segja má að vandi landbúnaðarins sé tvíþættur. Annars vegar hefur hann að ýmsu leyti tekist á við óhagstæða þróun ytri skilyrða undanfarin eitt til tvö ár, sérstaklega voru það hækkanir á aðföngum, olíu, kjarnfóðri, áburði og fleiru sem þegar lágu fyrir sem voru verulega íþyngjandi fyrir landbúnaðinn áður en síðan kom til þess efnahagshruns sem nú hefur dunið á og þá kemur að sjálfsögðu við sögu, í landbúnaðinum eins og í fleiri greinum, skuldsetning og hækkun lána. Þannig liggur t.d. ljóst fyrir að margir kúabændur sem hafa verið að fjárfesta, hafa verið að stækka bú sín og tæknivæða, eru verulega skuldum hlaðnir. Í þriðja lagi má segja að bændur fari ekki frekar en aðrir varhluta af hinum almennu erfiðleikum. Þess sér m.a. stað í því að nú þegar gætir nokkurrar sölutregðu eða samdráttar í sölu á tilteknum afurðum landbúnaðarins. Sölutölur nú á fyrstu mánuðum þessa árs eru lægri hvað varðar ost, kjöt og fleira en þær voru á sama tíma í fyrra. Sú skerðing sem hv. þingmaður nefnir hér á verðbótum búvörusamnings er staðreynd. Hún var ákveðin af Alþingi og fyrri ríkisstjórn með fjárlögum hér fyrir áramótin. Þau fjárlög gilda og binda hendur framkvæmdarvaldsins. Engar fjárheimildir eru til þess að gefa bændum vilyrði um að þessi skerðing gangi til baka og fyrr en hennar hefur þá verið aflað með fjáraukalögum eða öðrum hætti er ekki um annað að ræða en að ganga út frá þeirri skerðingu. Hv. þingmaður þekkir þær aðstæður í ríkisbúskapnum og horfum hvað varðar t.d. næsta fjárlagaár sem við okkur blasa og veit hvert svigrúm ríkisins er til að takast á við þessa hluti. Varðandi innflutning á hráu kjöti og innleiðingu matvælalöggjafar Evrópusambandsins væri fróðlegt fyrir hv. þingmann að ræða við flokkssystkini sín, þau sem báru verulega ábyrgð á því í hvaða farveg það mál er komið með því að ganga til þeirra samninga við Evrópusambandið, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra og landbúnaðarráðherra, sem ég veit að hv. þingmaður hefur góðan aðgang að til að ræða málið við. Þetta mál er í höndum þingsins. Það er á vettvangi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og þar er málið í skoðun þannig að í raun og veru er það í höndum Alþingis að vinna úr málinu. En það er hins vegar algjörlega ljóst að þingið hefur fullan stuðning minn til þess að skoða allar þær takmarkanir og girðingar sem mögulegar eru í þessum efnum, auk þess sem ég sagði það í ræðu minni á búnaðarþingi í gær að þetta mál er augljóslega ekkert sérstakt forgangsmál núverandi ríkisstjórnar á þeim stutta tíma sem hún hefur til starfa. Aðrir hlutir er þar ofar á blaði og vel þekktir, björgunaraðgerðir í þágu heimila og atvinnulífs. Varðandi áburðarverð þá er það í skoðun að reyna að nýta í einhverjum mæli fjármuni úr Bjargráðasjóði til þess að létta bændum áburðarkaup í vor. Það mál er ekki í höfn og um það liggur ekki fyrir niðurstaða og ekki samkomulag. Því miður munu þeir takmörkuðu fjármunir sem þar kunna að vera til ráðstöfunar ekki gera nein kraftaverk í þessum efnum. En það gæti þó hjálpað ef samkomulag tekst um að grípa þar til einhverra fjármuna. Ella er hætt við því að áburðarreikningurinn, jafnvel þó nú sé spáð um 20% minni áburðarkaupum í vor, verði af svipaðri stærðargráðu og hann var fyrir ári, eða um 2,5 milljarðar kr. Varðandi virðisaukaskatt þá kynnti ég líka á búnaðarþingi í gær aðgerðir sem gripið hefur verið til í þeim efnum til þess að auðvelda bændum virðisaukaskattsskil eða koma í veg fyrir að bændur þurfi að leggja út fyrir umtalsverðum virðisaukaskatti nú á gjalddaga í mars sem þeir síðan eigi rétt á endurgreiðslu á í haust. Það hefur verið gert annars vegar með því að beina tilmælum til skattstjóra um að lækka álögur og hins vegar með því að nýta heimildir í lögum til að bjóða bændum upp á það, þeim sem þess óska, að gera aukauppgjör síðar á vorinu þannig að virðisaukaskattsskil þeirra leiðréttist að þessu leyti og ekki verði um fjárbindingu í marga mánuði að ræða. Raforkukostnaður grænmetisframleiðslunnar er til skoðunar og landbúnaðarráðuneytið og fjármálaráðuneytið munu í bréfi beina tilmælum til bankastofnana í dag eða á morgun að aðstoða bændur eftir föngum í sambandi við fjármögnun áburðar og fleiri hluti sem þar eru brýnir. Ég gæti líka nefnt ýmis önnur mál ef tíminn leyfði, virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi skógrækt og fleira sem ég kom líka inn á í ræðu minni á búnaðarþingi - ég leyfi mér að vísa til hennar sökum þess að ég hef ekki tíma til að fara yfir fleiri mál í 

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir miklum vanda í íslenskum landbúnaði. Það fer ekkert á milli mála. Þau mál hafa verið rædd hér á þessum vetri og fullkomlega að gefnu tilefni. Sá vandi sem við er að glíma hefur enn vaxið vegna þeirra verðhækkana sem munu skella yfir landbúnaðinn í formi hækkandi áburðarverðs. Það er gríðarlegt áhyggjuefni. Í fyrra hækkaði áburður um 70–80% og nú er talið að hann muni aftur hækka um 50% á milli ára. Talið er að áburðarreikningur landbúnaðarins muni hækka frá því í hittiðfyrra um 2 milljarða kr. alls. Þetta er gífurlegt áfall. Ég er sammála því sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði, ég tel að það eigi að íhuga hvort með einhverjum hætti sé hægt að nota Bjargráðasjóð til að koma til móts við þarfir landbúnaðarins í þessu skyni. Það þarf að breyta lögum og það verður að ná samkomulagi en ég tel að þetta sé mál af þeirri gerð að við eigum að skoða það með mjög opnum huga. Við þurfum hins vegar að gæta þess mjög, ef til þess kemur, að það séu þá bændur sem njóti þeirrar fyrirgreiðslu en þetta renni ekki til annarra sem kunna að reyna að maka krókinn við þessar aðstæður. Það var það sem kom í veg fyrir það á sínum tíma að Bændasamtökin eða landbúnaðarráðuneytið vildu skoða það frekar að fara út í einhverjar niðurgreiðslur á áburðarverði. Menn óttuðust að þær niðurgreiðslur rynnu ekki til þeirra sem sérstaklega þyrftu á því að halda. Ég vil vekja athygli á því að þegar bankahrunið varð hafði ég forgöngu um það að fram færu viðræður við viðskiptabankana um stöðu landbúnaðarins vegna sérstöðu þeirra. Þær viðræður skiluðu mjög góðum árangri. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að aftur fari fram slíkar umræður til þess að við getum tekið á þeim mikla vanda sem við er að glíma. Vitaskuld skiptir mestu máli að afurðaverð bænda geti hækkað með eðlilegum hætti. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að því hvort hann muni beita sér fyrir því að verðlagsnefnd búvöru komi nú saman til þess að verðleggja mjólk með tilliti til þeirra hækkana sem orðið 

Herra forseti. Öllum er ljóst að eftir efnahagskreppuna sem við höfum gengið í gegnum er staða bændasamfélagsins ekki góð. Þó eru ýmsir góðir hlutir að gerast í íslenskum landbúnaði sem gefa tilefni til bjartsýni. Mikið átak er í kornrækt, menn eru að hugleiða heimaslátrun í auknum mæli og ferðaþjónusta bænda hefur tekið mikinn kipp, bændagisting og ferðaþjónusta á ýmsum sviðum sem gefur bændum auknar tekjur með öðrum hefðbundnum búskap. Skógrækt og landgræðsla eru líka hluti af því sem bændur hafa verið að fara í í auknum mæli. Allt er þetta til að hjálpa bændastéttinni sem slíkri. Við ræddum það hér í þinginu fyrir fáum dögum að koma fóðurverksmiðju á laggirnar. Það er hlutur sem sjálfsagt er að skoða og reyna að gera. Menn hafa líka verið að skoða það að koma hér upp áburðarverksmiðju, verð á innfluttum áburði er mjög mikill hluti af kostnaði bænda. Búvörusamningana er búið að svíkja og þar þurfa stjórnvöld að koma að og laga það á ný. Ég verð að minnast á að fyrir þinginu liggur frumvarp um að leyfa innflutning á fersku kjöti. Ég hef margsagt það hér í þessu ræðupúlti að þörf væri á því að fresta gildistöku þess um að minnsta kosti eitt ár til að tryggja bændum sem og öðrum aðlögun 

Herra forseti. Það er rétt að þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka hér upp málefni landbúnaðarins. Það er full ástæða til að þau vandamál séu rædd alveg sérstaklega og farið yfir þau. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað er eðlilegt að við veltum því fyrir okkur hvernig best væri að mæta þeim vanda. Það liggur ljóst fyrir að auka þarf tekjur bænda og lækka útgjöld þeirra. Spurningin er hvernig við eigum að gera það miðað við þær aðstæður sem nú eru. Ég er ekki viss um að það sé rétta leiðin að hlaupa í að hækka verð á öllum afurðum. Eins og fram kom í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur dregið úr sölu ákveðinna afurða og ef gripið yrði til þess að hækka vörurnar er hugsanlega verið að taka áhættuna af því að salan minnki áfram. Það er eðlilegt að menn horfi til Bjargráðasjóðs vegna þess vanda sem augljóslega stefnir í í landbúnaði varðandi hækkun t.d. á áburðarverði og aðföngum. En rétt er að geta þess í þessari umræðu, vegna þess að hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi að eðlilegt væri að horfa til þess að reisa áburðarverksmiðju, að mér er kunnugt um að hörðum höndum er unnið að slíkum hugmyndum í iðnaðarráðuneytinu. Vonandi sjáum við fyrr en síðar innlenda áburðarverksmiðju. Það er augljóst mál í þeirri þróun sem átt hefur sér stað að það er afar mikilvægt til að draga úr útgjöldum bænda að við getum framleitt okkar eigin áburð - slík er hækkun á aðföngum og við þurfum að draga úr notkun gjaldeyris. Herra forseti. Það er með landbúnaðinn eins og annan vanda atvinnuveganna í dag, það er engin einföld lausn. Þess vegna er mikilvægt að verið sé að skoða málin frá öllum hliðum og reyna að finna heildstæðar lausnir, patentlausnir munu engu skila. Það er hins vegar afar athyglisvert, þegar Framsóknarflokkurinn ræðir hér um Evrópusambandið 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu. Ég tel vel fara á því að þessi mikilvægu mál séu rædd hér á hv. Alþingi á sama tíma og búnaðarþing er að störfum. Ég get sagt eins og fleiri hv. þingmenn að engin einföld lausn er til á þeim vanda sem við er að etja. Ég vil þó að það komi hér fram að það var sérstaklega ánægjulegt í gær að vera viðstaddur setningu búnaðarþings og upplifa þá bjartsýni sem þar sveif yfir vötnum. Yfirskrift búnaðarþings er: Treystum á landbúnaðinn. Það er enginn vafi á því að þeir erfiðleikar sem þjóðin gengur í gegnum núna hafa gert það að verkum að meiri samstaða er um það að landbúnaður sé mikilvægur og að hann beri að efla frekar en hitt. En eins og kom fram hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þá eru vandamálin einkum þau að aðföng hafa hækkað mikið, skuldsetning er gríðarleg og lán hafa hækkað meira en orð ná yfir. Það á ekki bara við landbúnaðinn. Það á náttúrlega við allan þann rekstur sem er í landinu og þar með talinn rekstur heimilanna. Við stöndum frammi fyrir sama vanda í landbúnaði og í öðrum greinum hvað það varðar. Auðvitað verðum við að trúa því að hæstv. ráðherra sé alltaf að leita leiða til þess að koma til móts við þessa erfiðleika en það hefur komið fram hjá honum að sú skerðing sem t.d. varð á niðurgreiðslum á raforkudreifingu til garðyrkjubænda mun standa. Eins mun ekki verða gripið til ráðstafana til þess að breyta skerðingu vegna 

Herra forseti. Treystum á landbúnaðinn, er yfirskrift búnaðarþings og það kjörorð hafði formaður Bændasamtakanna yfir við setningu þess í gær. Sjaldan eða aldrei hefur landbúnaður verið okkur eins mikilvægur og þessa dagana og í næstu framtíð. Nú er það ekki aðeins þjóðin sem hefur gert sér grein fyrir mikilvægi landbúnaðar, fæðuöryggis, matvælaframleiðslu og matvælaiðnaðar, heldur einnig einstakir stjórnmálamenn, sem á undanförnum árum hafa gert sitt til að þrengja stöðu landbúnaðarins með því að opna fyrir frjálsan innflutning og flytja frumvarp um aðlögun að matvælalöggjöf Evrópusambandsins, sem þýðir innflutning á hráu kjöti og kjötvörum. En það var gert í tíð fyrrverandi ríkisstjórna, fyrst Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og svo Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Kannski var það eina frumvarpið, sem fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar flutti um landbúnað, þetta um innflutning á hráu kjöti. En nú er staðan gjörbreytt. Meira að segja landbúnaðarráðherra sjálfs nýfrjálshyggju ríkisins Bandaríkjanna hvatti nýverið til fjölgunar bænda, smábúa, fjölskyldubúa og þess að efla og styrkja þarlenda matvælaframleiðslu. Þar er líka framtíð íslensks landbúnaðar og á þessum krappa tíma á íslenskur landbúnaður kannski sína möguleika, bæði í fjölbreyttri framleiðslu og nýtingu auðlinda og matvælaiðnaði. Það sparar gjaldeyri að framleiða mat innan lands. Einnig var ánægjulegt að heyra þingmenn taka vel og afdráttarlaust undir tillögu okkar Vinstri grænna um áburðarverksmiðju, 

Hæstv. forseti. Erfið rekstrarskilyrði atvinnurekstrar í landinu leggjast auðvitað þungt á bændur eins og aðrar stéttir. Engum blöðum er um það að fletta og hér hefur auðvitað verið rakið að aðföng hafa hækkað gríðarlega í verði og brauðfætur bankanna bitna á bændum, eins og öðrum fyrirtækjum í landinu. Í umræðunni hafa verið raktar ytri aðstæður sem ógna stöðu bænda nú um stundir og rétt er að taka undir þær þungu áhyggjur sem menn hafa lýst hér. Eins og kom fram í máli formanns Bændasamtakanna á búnaðarþingi í gær, hefur áburðarverð hækkað mjög verulega og ráðherra landbúnaðar og fjármála verður að tryggja með öllum ráðum og beita sér fyrir því að bankarnir verði í stakk búnir til að veita fyrirgreiðslu vegna áburðarkaupa. Ég tek undir þær hugmyndir sem menn hafa haft um að Bjargráðasjóður hlaupi undir bagga og verði nýttur til að hjálpa til við áburðarkaupin. Þær tilslakanir sem gerðar hafa verið varðandi virðisaukaskattinn eru góðra gjalda verðar en ég hlýt líka að spyrja hvort ráðherrann hafi skoðað aðrar leiðir, svo sem að gera mönnum kleift að dreifa greiðslum á fleiri gjalddaga. Þessi viðfangsefni eru auðvitað að detta í fangið á mönnum núna og tryggja þarf að búvöruframleiðsla haldi áfram í landinu. Við megum ekki við því að missa niður taktinn í þeirri starfsemi svo ekki sé talað um allar þær afleiddu afleiðingar sem slíkt hefði. Þúsundir starfa eru í húfi og rétt að minna á að um það bil 10 þúsund störf í landinu eru tengd landbúnaði, þ.e. 7,5% af vinnumarkaðnum, 15% af störfum á landsbyggðinni eru tengd landbúnaði 

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þessari umræðu um stöðu landbúnaðarins sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur vakið. Ánægjulegt er að heyra að mikill samhljómur er meðal þeirra sem hér hafa talað um mikilvægi þess að standa vörð um landbúnaðinn og vel við hæfi að hér skuli vera búnaðarþing með kjörorðunum Treystum á landbúnaðinn. Þessi atvinnugrein, eins og aðrar, hefur búið við versnandi skilyrði vegna bankahrunsins og efnahagsumhverfisins hér. Við höfum líka vitað af því að í alþjóðlegum viðskiptum hafa komið fram tillögur og samningar í framhaldi af aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, svo sem umræða um hrátt kjöt og innflutning á kjöti og óhætt er að segja að engin ástæða er til annars en tryggja þær varnir og beita þeim heimildum sem tiltækar eru til að verja hreinleika landbúnaðarafurða okkar og sjá til þess að við getum áfram framleitt hágæðavörur fyrir íslenska neytendur. Sérstaklega ánægjulegt er að þetta skuli koma fram frá þeim flokkum sem hafa flutt málið, því þetta kjötfrumvarp kom úr skúffu hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra Framsóknarflokksins og var svo endurflutt af hæstv. landbúnaðarráðherra Sjálfstæðisflokksins. Það sem mig langar til að gera að umtalsefni eru áhyggjur mínar af þeirri afstöðu sem Bændasamtökin hafa tekið varðandi aðild að Evrópusambandinu. Það eru vonbrigði að sjá að samtökin skuli ekki hafa valið þann kost að skilgreina samningsmarkmiðin og setja fram þau skilyrði sem þarf að ná til að slík aðild komi til greina. Íslenskir bændur þurfa á því að halda, eins og aðrir, að hér verði afnumin verðtrygging, okurvöxtum létt af, hér verði stöðugleiki og fast gengi. Öllu þessu getum við náð með aðild að 

Hæstv. forseti. Hægt er að taka undir slagorð Bændasamtakanna um að treysta á landbúnaðinn. Í nýlegri könnun sem við létum gera á vegum Frjálslynda flokksins meðal félagsmanna okkar var m.a. spurt hvaða afstöðu þeir hefðu til flatlendis á Íslandi, þ.e. ræktarlands. Þetta var ein fimm spurninga sem við lögðum fyrir. Fram kom að mikill meiri hluti þeirra sem afstöðu tóku taldi að verulegu máli skipti að halda flatlendinu fyrir matvælaframleiðslu. Það er auðvitað ánægjuleg niðurstaða og reyndar í samræmi við hvernig við í Frjálslynda flokknum höfum talað um landbúnaðinn, að hann skiptir mjög miklu máli fyrir byggðir landsins, og við höfum stundum orðað það þannig þegar við tölum um sjávarútvegsstefnuna og landbúnaðinn að verið væri að standa að baráttu fyrir byggðirnar og berjast fyrir að þær héldu velli. Þannig er það, hæstv. forseti, að við munum standa með landbúnaðinum og teljum að íslenska þjóðin hafi nú á tímum þrenginga áttað sig á því að landbúnaðurinn skiptir verulegu máli fyrir framtíðina og sé að átta sig á því að mikil verðmæti eru í því fyrir íslensku þjóðina að halda landinu í byggð og að byggðirnar nýti kosti sína og ræktunarmöguleika, en þar hefur vissulega ýmislegt ánægjulegt verið að gerast, vaxandi kornrækt og mjög öflug grænmetisrækt. Þar væri hægt að gera miklu betur með því að selja orkuna á einhverju svipuðu verði til grænmetisframleiðslu og við gerum nú til álvera. Það mundi spara okkur gjaldeyriseyðslu í innflutning grænmetis. Ég held að Bjargráðasjóður verði að koma inn í þá stöðu sem nú stýrir áburðarverðinu. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim sem tóku þátt fyrir málefnalega og góða umræðu. Auðvitað hefðum við hugsanlega þurft lengri tíma og kannski hefði verið hægt að taka hvert viðfangsefni sem snýr að bændum fyrir sig og ræða sérstaklega í utandagskrárumræðum. Þessi umræða fer að sjálfsögðu fram á búnaðarþingi. Það var gott hljóð í bændum í gær og orðin Treystum á landbúnaðinn eru kannski einmitt það brýnasta sem þjóðin þarf að heyra í dag. Alveg rétt er að engin einföld lausn er til handa þeim bændum sem standa illa, aðföng hafa virkilega hækkað en tvö mál sem ég kom inn á í ræðu minni eru brýnni en önnur og mér fannst því miður svör hæstv. landbúnaðarráðherra frekar skýr, sérstaklega hvað varðar afnám vísitöluákvæðis í búvörusamningum. Hann vísaði til þess að hér væri ekki hægt að horfa til baka. Þetta er ríkisstjórn sem hefur sagt að hún vilji breyta hlutum. Menn komu fram og gagnrýndu þetta mjög harkalega fyrir áramót og eiga að beita sér fyrir því að þetta ákvæði verði endurskoðað. Mér fannst líka hæstv. landbúnaðarráðherra skauta auðveldlega fram hjá því að í ræðu sinni á búnaðarþingi í gær sagði hann að það væri einfaldlega þannig að búið væri að gera samninga við Evrópusambandið um að innleiða hluta af matvælalöggjöf þess. Það er alger óþarfi og ég vildi spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra aftur hvort hann muni beita sér fyrir því að málinu verði slegið á frest eða því breytt, vegna þess að ég gat ekki skilið annað en að hv. þm. Jón Bjarnason væri 

Herra forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu og jákvæðan, velviljaðan tón í garð landbúnaðarins sem út af fyrir sig þarf ekki að koma á óvart. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að telja að landbúnaðarráðherra sé að leggja sig fram. Hitt er jafnljóst að hér er ekki hægt að lofa upp í tómar ermar ríkisstjórnar sem stendur frammi fyrir samþykktum fjárlögum með þeim niðurskurði sem þar er ákveðinn og hv. málshefjandi verður að horfast í augu við að hann er staðreynd og ekki fjárheimildir til staðar til að hverfa frá því nema þeirra sé aflað. Engu að síður væri langæskilegast ef bændur og stjórnvöld gætu samið með einhverjum hætti um meðferð málsins og það er vilji af okkar hálfu til að ganga til viðræðna við bændur. Þó er rétt að hafa í huga að vissir hlutir eru loksins farnir að leggjast með okkur í þessum efnum. Þannig hefur t.d. kjarnfóðurverð lækkað frá áramótum, en það náði hámarki í haust, og með styrkingu krónunnar má búast við áframhaldandi lækkun. Kornverð lækkar á heimsmarkaði og náði hámarki á tímabilinu mars til maí 2008 og ef gengi krónunnar styrkist má búast við stóraukinni lækkun þar. Stóraukin innlend kornrækt er að sjálfsögðu einnig jákvæð í þessum efnum því þá koma innlend aðföng í stað innflutnings. Olíuverð er heldur á niðurleið og síðast en ekki síst er verðbólgan tekin að lækka og við væntum öll að vaxtalækkun og þar með minni fjármagnskostnaður sjáist á næstu mánuðum. Ég get ekki tekið undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að það séu vonbrigði að Bændasamtökin taki þá afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu sem þau gera. Þvert á móti tel ég mjög skiljanlegt að þau komist að þeirri niðurstöðu út frá hagsmunum greinar sinnar. Varðandi matvælalöggjöfina vísa ég til þess sem ég sagði áður. Það mál er í höndum þingsins og það eina sem ég sagði um það er að sú skuldbinding sem fyrri stjórnvöld lögðu á hendur núverandi stjórnvalda er til staðar og úr henni þarf að vinna. Það sagði ég um það mál. Varðandi virðisaukaskattinn vil ég svara hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur þannig að ég held  Að lokum varðandi fund 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um visthönnun vöru sem notar orku. Þetta frumvarp er að finna á þskj. 575 og er 335. mál. Það byggir á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 6. júlí 2005 og tilgangur þess er að innleiða ákvæði tilskipunarinnar í íslenskan rétt. Þegar frumvarpið var búið í núverandi form var litið til laga nr. 51/2000, um orkunýtnikröfur, sömuleiðis laga nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl. Sömuleiðis var skyggnst um gættir í Danmörku og Svíþjóð og skoðað með hvaða hætti þeir ágætu grannar okkar hefðu slegið í frumvarpsgerð við innleiðingu þessarar gerðar. Frumvarpið er í 14 greinum og markmið þess er að stuðla að þróun og aukinni notkun vöru sem hægt er að skilgreina sem orkunýtna með því að innleiða það sem við köllusm visthönnun á fyrstu stigum vöruþróunar. Tilgangur frumvarpsins og hinnar upphaflegu tilskipunar Evrópuþingsins er að sjálfsögðu að draga úr orkunotkun og þar með draga úr áhrifum á umhverfið. Frumvarpinu er líka ætlað að tryggja frjálst flæði vöru af þessum toga um EES-svæðið. Þetta frumvarp má segja að taki til hvers konar vöru sem notar orku, þó ekki farartækja eða tækja sem nú þegar hafa verið tekin í notkun. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur lagt fram vinnuáætlun fyrir árin 2009–2011 sem hefur að geyma það sem kalla má leiðbeinandi lista yfir vörur sem eiga að hafa forgang við setningu ítarlegra reglna um orkunýtni o.fl. Bara til að gefa þingheimi hugmynd um hvers konar vörur við erum að tala um get ég þess að meðal þessa varnings eru vitaskuld margvíslegir hlutir og vörur sem byggja á talsverðri orkunotkun, eins og loftræsikerfi, kynditæki, varmadælur, matreiðslutæki ýmiss konar, eins og örbylgjuofnar og kaffivélar, iðnaðar- og rannsóknarofnar, net-, gagnavinnslu- og gagnageymslubúnaður, kæli- og frystibúnaður, mynddisk- og myndbandstæki, straumbreytar og vatnsrennslisbúnaður. Með þessu frumvarpi er lagt til að eingöngu verði heimilt að setja vörur á markað hér á landi sem uppfylla hinar sameiginlegu EES-reglur um orkunýtni og álag á umhverfið. Það eru líka ákvæði í frumvarpinu sem eiga að tryggja að óheimilt sé að banna markaðssetningu slíkrar vöru. Ef vara telst uppfylla orkunýtnikröfur annars EES-lands verður hún sömuleiðis talin uppfylla orkunýtnikröfur hér á landi. Þær vörur sem uppfylla skilyrði laganna og reglna sem settar verða á grundvelli þeirra eiga að bera CE-samræmismerkingu, en það er gild staðfesting á því að svo sé í tilviki viðkomandi varnings. Frumvarpið felur því fyrst og fremst í sér reglur um grundvöll orkunýtnikrafna, markaðssetningu en sömuleiðis um ábyrgð og upplýsingaskyldu, bæði framleiðanda og seljanda, en ekki eiginlegar efnisreglur um orkunýtnikröfur. Hvað varðar sjálfar kröfurnar sem gerðar verða um nýtni orkunnar er með frumvarpinu lagt til að iðnaðarráðherra verði veitt heimild til að setja viðhlítandi ákvæði um slíkar kröfur í reglugerðum. Ástæða þessa fyrirkomulags er í meginatriðum að áðurnefnd tilskipun ESB setur fram helstu efnisþættina sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er síðan ætlað að útfæra nánar með sérstökum gerðum varðandi einstaka vöruflokka. Við setningu þessara gerða nýtur framkvæmdastjórnin aðstoðar sérstakrar nefndar sem er skipuð sérfræðingum EES-ríkjanna. Hér er eingöngu um það að ræða að móta verði tæknilegar reglur sem gert er ráð fyrir að ráðherrann innleiði síðan með því að setja reglugerð. Menn telja þetta hentugustu leiðina til að setja tæknilegar reglur en að óþarft sé að innleiða þær með sérstökum lögum. Það er vert að taka fram að þetta er sama fyrirkomulag og var viðhaft í eldri lögum um sama efni frá árinu 2000, nr. 51/2000, og fjölluðu um orkunýtnikröfur sem falla úr gildi ef frumvarpið verður að lögum. Tilskipunin og innleiðing hennar hefur fyrst og fremst áhrif á framleiðendur sem starfa innan EES-svæðisins. Hér á landi verður að segjast að næstum engir framleiðendur eru að þeim vörum sem tilskipunin nær til og þess vegna mun frumvarpið hafa ákaflega lítil áhrif á framleiðendur hér á landi. Hins vegar er mikilvægt að sömu reglur gildi hér og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að ekki sé hægt að flytja hingað til lands vörur sem ekki má markaðssetja í öðrum EES-ríkjum. Frumvarpið getur þess vegna haft nokkra þýðingu fyrir innflytjendur vöru sem notar orku þegar framleiðandinn er ekki staðsettur á EES-svæðinu og varan kemur því í fyrsta skipti inn á EES-svæðið. Af sjálfu leiðir þá, herra forseti, að frumvarpið hefur töluverða þýðingu fyrir neytendur, mér liggur við að segja að það hafi mikla þýðingu fyrir neytendur, vegna þess að með því er stefnt að því að framleiðanda eða innflytjanda verði gert skylt að upplýsa neytandann um ákveðin atriði sem lúta að orkunotkun og orkumerkingum. Neytandinn getur þá gert sér grein fyrir því hvaða áhrif varan hefur á umhverfið. Það er óhætt að segja að frumvarpið stuðlar að bættri orkunýtni. Það má kannski segja að frumvarpinu sé ekki síst ætlað að stuðla að vakningu vitundar meðal borgaranna um náttúrulegt umhverfi þeirra og hvernig best sé að varðveita það og viðhalda því. Hvað varðar síðan bein áhrif frumvarpsins á stjórnsýsluna felast þau að mestu leyti í því að frumvarpið gerir ráð fyrir því að Neytendastofu verði falin umsjón og eftirfylgni við reglur sem settar verða. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frumvarpið en legg til að þegar þessari umræðu lýkur verði því vísað til 2. umr. og sömuleiðis til hv. iðnaðarnefndar til faglegrar umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Þetta er mál sem er nokkuð dæmigert fyrir tilskipanir frá Evrópusambandinu. Það gengur út á að samræma reglur og koma í veg fyrir að hér sé markaður fyrir vöru sem ekki er heimilt að nota á hinu Evrópska efnahagssvæði. Eins og hæstv. ráðherra sagði framleiðum við ekki mikið af svona vörum en engu að síður þurfum við að innleiða þessar tilskipanir og þekkjum það ferli. Af því að þetta mál gengur út á að draga úr orkunotkun vil ég taka undir með hæstv. ráðherra, sem hann kom inn á í lokaorðum sínum, að eitt af því sem skiptir máli er að spara orkuna. Til eru tölur um það og hefur verið reiknað út hvað hægt er að ná gríðarlega miklum árangri varðandi sparnað á orku ef fólk þekkir til mála og gerir sér grein fyrir hvar sparnaðurinn getur legið og hvað atriði sem virðast lítil inni á heimilunum geta reynst dýr þegar saman er talið. Það sem ég vildi koma að, hæstv. forseti, í þessari stuttu ræðu minni er hvort við Íslendingar getum breytt þeim hugsunarhætti sem hefur verið nokkuð ríkjandi hjá okkur, að ekki sé hægt að ná árangri við að spara orku. Einhvern tíma í minni tíð var sett á laggirnar setur á Akureyri sem fjallar um orkusparnað, Orkusetur, sem er starfandi þar og vinnur að ágætismálum. Ég óttast að það sé kannski ekki í nægilega miklum mæli sem þær upplýsingar sem þar er að finna og þær rannsóknir sem þar hafa verið gerðar ná út til fólksins. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra í lokin hvort eitthvað sé á döfinni í sambandi við orkusparnað almennt í landinu og hvort hann hafi upplýsingar og áform um eitthvað í þeim dúr. Kannski hefur nú þegar verið unnið með það í huga að reyna að spara orkunotkun heimilanna sem alþjóð veit ekki um. Þetta er erindi mitt hingað upp, hæstv. forseti. Það væri hægt að segja mjög margt í tengslum við þetta mál sem varðar orkuna en ég ætla að standast þá freistingu núna. Það er þetta sem mér er ofarlega í huga, að draga almennt úr orkunotkun ef hægt er.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir góðar undirtektir við þetta frumvarp. Það er í þeim anda sem hv. þingmaður vann sjálf í þegar hún var iðnaðarráðherra á sínum tíma og kom m.a. á laggir Orkusetrinu á Akureyri sem hún beindi til mín nokkrum spurningum um. Fyrst vil ég þó segja að ég tel að með því sem í þessu frumvarpi er kallað visthönnun, og hönnun almennt, sé hægt að spara alveg gríðarlega mikla orku. Við sjáum að nú er að koma á markaðinn ný tegund af perum sem er hönnuð öðruvísi en forverar hennar en þessar ljósaperur nota kannski 5% af því orkumagni sem hefðbundnar ljósaperur nota. Ég minnist þess líka að þegar ég tók þátt í því að setja hönnunarmiðstöð í gang á sínum tíma var haldinn fyrirlestur þar sem tekin voru mörg dæmi um með hvaða hætti væri hægt að spara orku með hönnun. Það voru satt að segja alveg ótrúlegar tölur sem maður heyrði þar. Á Íslandi höfum við búið við þá farsæld að við höfum haft gnótt af orku. Hér hefur raunverð á orku t.d. farið lækkandi síðustu tíu árin. Á sama tíma hefur það í flestum öðrum löndum verið á uppleið. Það hefur kannski líka gert okkur að hálfgerðum munaðarseggjum þegar kemur að orku. Við, almennir borgarar í landinu, höfum ekki lagt mjög mikla áherslu á að draga úr orkunotkun af því að gnótt hefur verið af henni og hún hefur verið tiltölulega ódýr. Átakið hefur kannski fyrst og fremst beinst að orku sem er innflutt. Ég er vitaskuld að tala um raforku úr jörðu og fallvötnum. Eigi að síður hafa stjórnvöld með margvíslegum hætti lagt gjörva hönd að verki í þeim efnum. Hv. þingmaður spurði mig með hvaða hætti Orkusetrið á Akureyri, sem hún átti þátt í að koma á laggir, sinnti þessum málum. Frá því er skemmst að segja að Orkusetrið er með lífvænlegustu stofnunum iðnaðarráðuneytisins og ein af þeim stofnunum sem sýnt hefur hvað mest frumkvæði og nýja hugsun við að ryðja orkusparnaði brautina. Það er sjálfsagt að nefna alveg sérstaklega Sigurð Inga Friðleifsson, starfsmann Orkusetursins, sem hefur sýnt alveg ótrúlegt frumkvæði og ekki hikað við að koma og skaka skellum að ráðherranum ef honum hefur þótt hann seinn að hugsa í þeim efnum. Ég nefni sem dæmi að í ríkisstjórn í morgun lagði ég fram frumvarp um tvenns konar breytingar sem eiga sér algjörlega uppruna í Orkusetri. Nú er frumkvæði starfsmanna þar, þá sérstaklega þessa, sem varðar t.d. að breyta lögum um niðurgreiðslu húshitunar þannig að það heimilt sé, ef fjármagn er fyrir hendi, að verja meira en því 1% sem lögin heimila núna til þess að styrkja og ýta undir nýjar gerðir af vistvænni orku til að draga úr bæði rafhitun, ef hægt er, notkun orku í hana, og sömuleiðis til að draga úr notkun innflutts eldsneytis. Það skiptir máli. Það var í kjölfar tveggja tilraunaverkefna sem sú ágæta stofnun, Orkusetrið, stóð fyrir. Annað tilraunaverkefnið varðaði varmadælur en það er mál sem hv. þingmaður þekkir og margsinnis hafa verið gerðar skýrslur um. Það er þó ekki fyrr en núna á síðustu missirum að augu Íslendinga, og þá fyrst og fremst fyrir frumkvæði og eftirfylgni Orkusetursins, hafa opnast fyrir þessu. Jafnframt hafa nýjar tegundir varmadælna komið á markaðinn sem eru miklu nýtnari en hinar fyrri. Árangurinn er satt að segja ótrúlegur og það liggur fyrir með mjög skýrum og einföldum útreikningum að með því að beina nýtingunni að varmadælum er hægt að spara fyrir ríkið og fyrir þann sem hana notar. Fólk er nú hvatt til að gera þetta með styrkjum þannig að styrkirnir sem hv. þingmaður þekkir sjálf úr sinni ráðherratíð, höfum við verið að lögum að veita hitaveitum í formi eingreiðslna sem jafngilda átta ára niðurgreiðslu á því svæði sem ný hitaveita nær til. Sömu meginhugsun verði beitt varðandi varmadælur, hvort sem um er að ræða einstakling sem býr í strjálbýli, á köldu svæði, eða þá eins og í Vestmannaeyjum þar sem menn reyna að þróa nýja tækni til að dæla varma hafsins á land og beita í fjarvarmaveitu. Þetta er alveg stórsniðugt. Þarna er um að ræða algjört frumkvæði Íslendinga að þessu marki að því er t.d. Eyjarnar varðar. Þetta var annað og hitt var síðan það að tilraunaverkefni fór í gang að frumkvæði Orkusetursins í tengslum við nokkur sveitarfélög um einangrun húsa og ákveðinn stuðning til að koma því af stað. Frá því er skemmst að segja að mikill er áhugi á því og það verður samvinnuverkefni iðnaðarráðuneytisins, Orkusetursins sérstaklega, Íbúðalánasjóðs og nokkurra sveitarfélaga. Tilraunaverkefnið laut að því að taka í gegn fjölbýlishús á landsbyggðinni og sjá hve miklum orkusparnaði væri hægt að ná fram með þessu. Það voru dálítið sláandi tölur. Það sem mig langar mest að nefna varðandi Orkusetrið og frumkvæði þess er að við í iðnaðarráðuneytinu höfum verið að undirbúa það sem við höfum kallað orkuskipti sem felur í sér að reyna að hverfa frá því að nota innlenda orkugjafa á bíla og taka upp rafbíla, þ.e. að rafvæða bílana. Þetta er algjörlega að frumkvæði Orkuseturs, hugsunin á bak við þetta og stefnan sem mótuð hefur verið. Því hefur verið falið þetta verkefni og þeir hafa sannarlega staðið vel undir því. Þessi tiltekni starfsmaður, sem ég hef hér nefnt, ásamt samstarfsmönnum sínum, hefur haft veg og vanda af því og við höfum, ekki síst fyrir hans tilstuðlan og frumkvæði, gert t.d. samninga við erlenda bílaframleiðendur um að Íslendingar sitji að tilteknum hluta af fyrstu framleiðslu 2010, fjöldaframleiðslu Mitsubishi-verksmiðjanna. Þessi ágæti starfsmaður hefur einmitt verið settur í alþjóðlegan starfshóp af okkar hálfu til að sinna þessu og öðrum verkefnum. Ég mundi telja að þetta væri það sem upp úr stendur og það sem mun brjóta mest í blað af því frumkvæði og þeim jákvæðu afleiðingum sem hljótast af Orkusetrinu á Akureyri. Síðan þekkir hv. þingmaður að Orkusetrið hefur starfrækt heimasíðu þar sem menn geta slegið inn númerið á sínum eigin bíl og séð hversu miklu kolefni hann eyðir og borið saman við staðla sem Orkusetrið hefur sett upp. Menn geta notað það til viðmiðunar og séð þannig hvort þeir eru orkusóðar eða ekki. Þetta hefur leitt til þess, og ég þekki það úr mínu eigin umhverfi, að menn hafa farið eftir þessum leiðbeiningum. Olíufélögin hafa sömuleiðis óskað eftir sérstöku samstarfi um þennan þátt í starfsemi Orkusetursins þannig að af því að hv. þingmaður spurði mig með hvaða hætti þeir hefðu sinnt hlutverki sínu eru þessir fjórir þættir hinir markverðustu. Einn af þeim stendur algerlega upp úr sem er frumkvæði þeirra og dugur í því að ýta stjórnvaldinu út í að ryðja brautina fyrir rafvæðingu bílaflotans. Það skiptir langmestu máli. Við erum eina landið í heiminum sem getur rafvætt allan bílaflotann án þess að byggja eina einustu virkjun. Það þarf ekki að leggja í neinn fjárfestingarkostnað til þess þannig að það er allt í plús. Ég segi það af því að hv. þingmaður spyr um málið, að þessir starfsmenn hafa verið í fararbroddi og í reynd fyrirmyndir um hvernig opinberir starfsmenn eiga að vera. Þeir hafa tekið það mikið frumkvæði sjálfir við að leiðbeina stjórnvaldinu, eins og þeim ber auðvitað skylda til, og hafa gert það af miklum krafti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 69, um skattaívilnanir vegna rannsókna- og þróunarverkefna. Áður en ég kem að meginefni ræðu minnar vil ég nefna að þessi þingsályktunartillaga er mjög í anda hluta af efnahagstillögum okkar framsóknarmanna sem við kynntum um daginn en þar kemur fram að Framsóknarflokkurinn telur afar mikilvægt að styðja við frumkvöðlastarf og nýsköpun. Í því augnamiði er lagt til að fyrirtæki fái skattafslátt vegna rannsókna- og þróunarstarfs. Fyrirtækjum verði heimilt að draga tvöfaldan kostnað við rannsókna- og þróunarstarf frá skatti. Þetta mun hvetja til rannsókna og þróunar og um um leið miða að fjölgun starfa. Verði sú raunin nemur skattafslátturinn vart hærri upphæð en sparast með lægri greiðslum vegna atvinnuleysis. Þetta á sérstaklega við nú þegar óvenjumikill fjöldi fólks með menntun á sviðum sem tengjast rannsókna- og þróunarstörfum hefur misst vinnu eða er líklegt til þess. Af því að hæstv. iðnaðarráðherra er nú einn þingmanna staddur í salnum veit ég að hann mun væntanlega vera fús til að styðja þetta góða mál. Samfylkingarmenn hafa í nokkurn tíma verið með svipaðar tillögur en því miður hafa þær reynst orðin tóm og þrátt fyrir að þeir hafi setið núna í tveimur ríkisstjórnum á síðustu tæpum tveimur árum hefur ekkert hreyfst í þessu máli og ég verð að segja eins og er að það eru gríðarleg vonbrigði. Nú er tækifærið til að taka undir efnahagstillögur okkar framsóknarmanna og veita um leið þessari þingsályktunartillögu brautargengi. Hún orðast svo: „Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að hefja nú þegar undirbúning þess að heimila skattaívilnanir vegna kostnaðar sem fyrirtæki leggja í vegna rannsókna og þróunar. Miðað verði við skilgreind og afmörkuð verkefni og ákveðið hámark sett á endurgreiðslufjárhæð hvers árs.“ Víða í nágrannalöndum okkar fjárfestir hið opinbera í nýsköpun og þróunarverkefnum með góðum árangri og eins og ég kom inn á áðan er kannski aldrei mikilvægara en einmitt núna að við reynum með öllum tiltækum ráðum að styðja þau fyrirtæki sem einmitt eru að leitast við að þróa og skapa ný verkefni fyrir sjálf sig og um leið atvinnu fyrir fjölmarga einstaklinga sem eru atvinnulausir. Í dag veita 18 af 30 OECD-ríkjum einhvers konar skattaívilnanir vegna rannsókna og þróunar. Fjölmargar úttektir og kannanir sem gerðar hafa verið sýna að verulegur skortur er á stuðningi við fjármögnun nýsköpunar- og þróunarstarfa íslenskra fyrirtækja. Þá sýna tölur frá OECD að bein framlög bandarískra yfirvalda til rannsókna- og þróunarstarfs þarlendra fyrirtækja eru þreföld sem hlutfall af þjóðarframleiðslu samanborið við það sem hér þekkist. Það er einmitt meginmarkmiðið með þessari þingsályktunartillögu að efla nýsköpun sem leitt geti til efnahagslegra framfara og bættrar samkeppnisaðstöðu. Norðmenn breyttu skattalögum sínum á þann hátt að lögaðilar sem stunda rannsóknir og þróun fengu heimild til frádráttar frá tekjuskattsstofni, allt að 20%, að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Í lögunum var lögð áhersla á að þeir sem nytu þessara heimilda stunduðu vel skilgreind og afmörkuð rannsókna- og þróunarverkefni með skýrum markmiðum um árangur. Norðmenn hafa farið þá leið að fela rannsóknarráði Noregs að meta hvort verkefnin uppfylli skilgreiningu skattyfirvalda og jafnframt að meta hvort framtaldir kostnaðarliðir teljist viðurkenndur rannsókna- og þróunarkostnaður. Þó að yfirskrift tillögunnar sé Skattaívilnanir er norska kerfið sem hér er lagt til að farið verði eftir í raun endurgreiðslukerfi sem veitir skattskyldum fyrirtækjum rétt til þess að fá endurgreidd 20% kostnaðar vegna rannsókna- og þróunarverkefna að tilteknu þaki. Skattkerfið nýtist í þessu skyni þannig að þau fyrirtæki sem greiða tekjuskatt fá afslátt en þau sem ekki greiða tekjuskatt fá endurgreiðslu. Kerfið er þannig óháð skattprósentu og þeim skatti sem fyrirtækin greiða. Þetta gerir kerfið sérstaklega áhugavert fyrir lítil og vaxandi fyrirtæki sem enn bera það mikinn þróunarkostnað að þau eru ekki enn farin að greiða beina tekjuskatta af rekstrarhagnaði. Þingsályktunartillaga þessi er sérstaklega miðuð að því að bæta hag sprotafyrirtækja eða fyrirtækja með færri en 10 starfsmenn. Reynslan af kerfinu er sérstaklega góð í Noregi eins og ég kom hér áður að. Kerfið hefur komið mikilli hreyfingu á nýsköpunarstarf norskra fyrirtækja og verkefni þeirra hefðu ekki komist á legg án þessa stuðnings. Verðmæti fyrirtækjanna hefur aukist sem og samstarf við önnur fyrirtæki og stofnanir. Sérstaklega vil ég benda á það að 25% norskra útrásarfyrirtækja hafa nýtt sér kerfið. Öflugt og fjölbreytt atvinnulíf er undirstaða hagvaxtar á Íslandi. Án nýsköpunar- og þróunarverkefna er hætt við að atvinnulífið verði einsleitara, samfélagið staðnaðra og viðkvæmara fyrir sveiflum. Á tímum mikilla sveiflna á gengi krónunnar og miklum mun á hagvaxtarstigi á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni og í raun í kjölfar þess efnahagshruns sem orðið hefur hjá íslensku þjóðinni hefur aldrei verið mikilvægara að efla rannsókna- og þróunarþátt fyrirtækja. Með þessu er hægt að skjóta fleiri stoðum undir atvinnulífið og ég er viss um það að þetta mun gagnast nýsköpunarfyrirtækjum úti á landi og sérstaklega, af því að við ræddum um stöðu landbúnaðarins áðan og þáttar hans í að skapa ný störf og stuðla að nýsköpun, gæti þetta verkefni reynst þeim fyrirtækjum sem þar starfa einstaklega vel. Það er ljóst að búa þarf atvinnulífinu hagstæð starfsskilyrði, sérstaklega fyrstu starfsárin. Sá stuðningur þarf að vera sambærilegur við þann sem veittur er fyrirtækjum í samkeppnislöndunum. Ég tel því afar mikilvægt að þetta mál fái framgang á Alþingi og mælist til að tillögunni verði vísað til efnahags- og skattanefndar. Ég tel viðeigandi að sú nefnd fjalli um málið en vil þó einnig benda á að þar sem efnisþáttur þingsályktunartillögunnar skarast við aðrar nefndir og gæti þess vegna átt heima undir viðskiptanefnd eða menntamálanefnd þá verði hún einnig tekin til skoðunar í þeim nefndum. Ég vonast einnig til að tillögunni verði vísað til síðari umræðu.

Herra forseti. Ég er hlynntur meginefni og grunnhugsuninni í því máli sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson flutti áðan. Ég er honum alveg sammála um það að þetta er mjög nauðsynlegt og til þess að slá fleiri og dreifðari stoðum undir okkar atvinnulíf þurfi að gera það sem hægt er til að efla sprotafyrirtækin sem eru lítil í dag en eru hins vegar sprotar morgundagsins, þau sem munu vaxa upp í það að vera styrkir stofnar og sterkir meiðir í atvinnulífi framtíðarinnar. Ég er þrátt fyrir þá kreppu sem við Íslendingar erum í núna eigi að síður nokkuð hóflega bjartsýnn á framtíðina. Ég held að þó að Íslendingar séu að segja má í tvöfaldri kreppu - við höfum farið í bankakreppu og við höfum farið í gjaldeyriskreppu eins og mörg önnur ríki hafa gert - höfum við algjöra sérstöðu að því leytinu til að ekkert land, sem hefur lent í þessari bölvaðri klípu sem við höfum lent í, hafi jafnmikla möguleika á að vinna sig út úr henni og við Íslendingar. Það er kannski þrennt sem ég vildi sérstaklega vekja eftirtekt á sem skiptir miklu máli. Allar undirstöður í íslensku samfélagi eru góðar. Þá er ég fyrst og fremst að tala um grunnásana í atvinnulífinu. Það vill svo til að við eigum sterka atvinnuvegi sem ekki bara skapa atvinnu daginn út og daginn inn heldur skapa líka mikinn gjaldeyri. Þegar við tölum um kreppuna, Íslendingar, verðum við að gæta okkar á því að búa ekki til sjálfstætt efnahagsvandamál úr víli og bölmóði. Við verðum að leyfa okkur að sjá það sem þó er jákvætt. Það sem er jákvætt og það sem við getum notað til að vinna okkur út úr núverandi kreppu er í fyrsta lagi sjávarútvegurinn. Allar fréttir úr hafinu, nánast allar, eru góðar í dag. Þorskstofninn er á uppleið, loðnan hefur að vísu verið að angra okkur en það eru nýir stofnar eins og makríll sem vegna loftslagsbreytinga eru farnir að koma inn í efnahagslögsöguna og veiðast í miklu magni. Við höfum hafið tilraunaveiðar á nýjum tegundum eins og gulldeplu, norsk-íslenski síldarstofninn er á hraðri uppleið og margir sterkir árgangar sem þar er að finna. Í öðru lagi nefni ég þá atvinnugrein sem hefur byggst á náttúru og menningu okkar þ.e. ferðaþjónustuna. Hin hliðin á þróun krónunnar er vitaskuld sú að Ísland, sem var eitt af dýrustu löndunum í heimi, er núna orðið miklu ódýrara en áður og bókanir og pantanir hjá ferðaþjónustunni og útlit er gott. Í þriðja lagi nefni ég svo einn þátt til viðbótar sem er okkar endurnýjanlega orka, sem er auðvitað gróttakvörn sem mun mala okkur gull í framtíðinni og við þurfum auðvitað að nýta með skynsamlegum hætti. Ég hef stundum sagt að þessu til viðbótar séu tvö leynivopn sem Íslendingar hafa inn í framtíðina. Það er í fyrsta lagi eitt af því sem ég og hv. þm. Grétar Mar Jónsson höfum verið mjög sammála um en aðrir þingmenn hafa oft gert skop og sett á okkur flím og sprok vegna þess, og það er olían. Ég er algjörlega sannfærður um að Íslendingar munu finna vinnanlegt magn af olíu og gasi í framtíðinni. Það bjargar okkur hins vegar ekki núna en það er eitt af því sem veitir okkur líka von inn í framtíðina. Hitt leynivopnið eru svo sprotafyrirtækin sem hv. þingmaður nefndi hér áðan. Við höfum yfir 200 sprotafyrirtæki á Íslandi. Umhverfi þeirra og bætur á því heyra undir ráðuneyti mitt, iðnaðarráðuneytið, og ég hef fylgst ákaflega vel með hag þeirra og sinnt þeim eins og kostur hefur verið á. Það er ákaflega fróðlegt að sjá að nánast öll þau fyrirtæki sem ég hef einhver afskipti haft af eða kynnt mér búa við góð tíðindi, þ.e. þau eru að bæta við sig fólki, þau eru ná betri markaðshlutdeild erlendis og þau eru mörg að ná góðum fjárfestingarsamningum, ná góðum erlendum fjárfestingum sem eru stórar á þeirra mælikvarða. Ef einhver þessara fyrirtækja, fimm, sex, mundu þróast með svipuðum hætti og sprotafyrirtæki síðasta áratugar, eins og nafni minn Össur, Marel eða CCP, þýðir það einfaldlega sköpun fimm til sex þúsund starfa. Það er því hárétt hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni að það er eftir miklu að slægjast inn í framtíðina með því að reyna að styrkja umhverfi þeirra. Það höfum við einmitt verið að gera. Hv. þingmaður nefndi að Samfylkingin hefði verið með ýmsar tillögur uppi. Það vill svo til að Samfylkingin er búin að hrinda þeim nánast öllum í framkvæmd, ég hef beitt mér fyrir því. Í fyrsta lagi höfum við þrátt fyrir kreppuna séð til þess að fjárveitingar voru auknar til Tækniþróunarsjóðs, sem er meginlífæð sprotafyrirtækjanna. Hann stendur núna í nánast 700 milljónum. Við sögðum að við ætluðum að tvöfalda hann á þessu kjörtímabili, það er á áætlun. Það eru ekki margir fjárlagaliðir sem jukust, herra forseti, en það sýndi vilja a.m.k. iðnaðarráðuneytisins, fyrrverandi ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar með góðum stuðningi Framsóknarflokksins að slá undir klárinn varðandi þetta. Sömuleiðis hef ég beitt mér fyrir því líka á þessu ári eftir að kreppan hófst að svara þeim mikla sköpunarkrafti sem segja má að hafi gusast fram í kjölfar kreppunnar, því að það var engu líkara en að kreppan hyggi fjötra af sköpunarkrafti Íslendinga. Á mínum ferli í ráðuneytinu hefur aldrei eins og eftir kreppu borist jafnmikið magn af góðum hugmyndum, en þeim er það mörgum sameiginlegt að þær eru á frumstigi og í dag er mjög erfitt að fá fjármagn til að hrinda þeim í framkvæmd. Þess vegna beitti ég mér fyrir því í janúar að búin var til ný tegund styrkja, þ.e. frumherjastyrkir, sem er beinlínis ætlað að styrkja þá sem eru með nýjar hugmyndir sem eru komnar skammt frá fæðingu, og aðstoða þá sem slíkar hugmyndir hafa til að koma þeim í búning þannig að hægt sé að gera þær styrkhæfar eða hægt að fá fjárfestingar. Þarna er um að ræða styrki allt upp í 10 milljónir króna sem dreifast yfir tveggja ára tímabil. Sömuleiðis fann ég það líka eftir að kreppan slæmdi sínum hrammi á okkur Íslendinga að það var miklu erfiðara fyrir þá sem voru hugsanlega t.d. komnir í gegnum Tækniþróunarsjóð að fá fjármagn ef þeir stóðu með fullbúna afurð í höndunum og þurftu að koma henni á markað, að þá var þeim örendið þrotið. Það var þess vegna sem við ákváðum það líka að koma með nýja tegund styrkja, svokallaða brúarstyrki, sem brúa þetta bil á milli Tækniþróunarsjóðs og kynningar á mörkuðum erlendis. Þetta hefur skipt mjög miklu máli og það má segja að með því að gera sprotafyrirtækjum kleift með þessum hætti að komast á markað séu þau líka búin að yfirstíga þá hindrun að geta búið til trúverðuga viðskiptaáætlun sem er aftur forsenda þess að njóta einhvers konar stuðnings hjá Nýsköpunarsjóði. Því má heldur ekki gleyma að ég lagði líka fram hugmyndir og hef reyndar hrint í framkvæmd hugmynd að nýjum styrkjum, svokölluðum öndvegisstyrkjum, til að lyfta undir rannsókna- og þróunarvinnu innan geira sem ekki hafði notið mikillar athygli eins og t.d. innlendrar eldsneytisgerðar, eins og sjálfbærrar ferðaþjónustu og sömuleiðis skipulags, hönnunar og arkitektúrs. Þarna er verið að koma til móts við mikinn fjölda hinna allra smæstu fyrirtækja sem eru að verða til og sömuleiðis þeirra sem eru komin með fullþroskaða afurð en hafa ekki burði til þess að koma henni á markað. Þetta vildi ég segja til að undirstrika það að iðnaðarráðuneytið hefur virkilega tekið sprotafyrirtækin að brjósti sér og reynt að gera það sem kleift er til þess að bæta umhverfi þeirra þrátt fyrir þá kröpuu stöðu sem við erum í. Við erum ekki olíuþjóð eins og Norðmenn. Sú tegund styrkja sem þeir hafa boðið sínum sprotafyrirtækjum og rannsóknafyrirtækjum upp á er mjög góð og hefur skilað miklum árangri. Ég er sammála hv. þingmanni að það er markmið sem við eigum að stefna að. Ég held að skattaívilnanir eða afbrigði af þeim, svipuð þeim sem hv. þingmaður nefnir, yrðu mjög jákvæðar inn í framtíðina. Mér skildist á ræðu hv. þingmanns að þær væru einkum bundnar við mjög lítil fyrirtæki, 10 manns eða minni, en ég er þeirrar skoðunar að skattaívilnanir af þessu tagi eigi að standa öllum rannsókna- og þróunarfyrirtækjum til boða. Ástæðan er sú að ég tel að til þess að búa til ný störf á Íslandi á þeim erfiðu missirum sem eru fram undan þurfum við að gera allt sem við getum til að fá stóru alþjóðlegu fyrirtækin okkar, eins og nafna minn, eins og Marel, eins og CCP, til að kalla fram sinn innri vöxt á næstu árum hér á landi. Tökum fyrirtæki eins og Marel, það er í matvælageiranum. Það er sá geiri sem alltaf réttir fyrst úr kútnum þegar heimur fer úr kreppu og auðvitað kemur að því að heimurinn fer úr núverandi kreppu. Slík fyrirtæki munu vaxa mjög hratt. Við þurfum þá að búa svo um hnútana að þau séu reiðubúin til að flytja allan sinn innri vöxt til Íslands. Við getum ekki gert þá kröfu á hendur þeim að þau segi upp fólki í útlöndum til þess að búa til störf fyrir Íslendinga, þetta eru alþjóðleg fyrirtæki þó að þau hafi heimilisfesti hér. Við eigum að gera þetta með tvennum hætti, með því að taka upp skattalegar ívilnanir eins og hv. þingmaður er að tala um og með því að bjóða þeim upp á stöðugt umhverfi hvað gjaldmiðilinn varðar og það þýðir að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Þetta skiptir langmestu máli til þess að búa til störf á Íslandi á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem tekur á því, ef samþykkt verður, að það skuli vera vilji Alþingis að innkalla allar íslenskar aflaheimildir sem hefur verið úthlutað á undanförnum árum samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990, með síðari breytingum, og lögum nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Hæstv. forseti. Til að höndla með þennan rétt, aflaheimildirnar í hafinu, leggjum við til að stofnaður verði sérstakur auðlindasjóður sem íslenska þjóðin eigi og hann hafi það hlutverk að leigja atvinnuréttinn gegn eðlilegu afgjaldi, þ.e. að allar aflaheimildir verði árlega leigðar til þeirra sem nýta vilja. Leiga aflaheimildanna til fiskveiða verði bundin við íslenska ríkisborgara, á jafnréttisgrundvelli, og miðað verði að því að eðlileg nýliðun í útgerð verði tryggð. Óheimilt verði að framleigja leigðar veiðiheimildir. Tekjur af leigu aflaheimildanna renni í auðlindasjóðinn eftir nánari reglum sem Alþingi ákveður. Þetta er efni tillögunnar, hæstv. forseti. Hér er verið að leggja til verulega breytingu frá því sem nú er um meðferð aflaheimilda á Íslandsmiðum en er þó í nokkru samræmi við það sem menn hafa verið að ræða á undanförnum árum, þ.e. að aflaheimildirnar á Íslandsmiðum tilheyri íslensku þjóðinni, íslenska þjóðin eigi þær og að þær teljist þjóðareign. Þetta hefur m.a. verið rætt í tengslum við endurskoðun stjórnarskrár og mun væntanlega angi þessa máls, þ.e. auðlindir í þjóðareign, koma fram sem þingmál að því er varðar breytingar á stjórnarskránni innan tíðar. Vissulega er verið að leggja til nýskipan þeirra mála frá því sem nú er. Verið er að leggja til, hæstv. forseti, að aflaheimildirnar sem núna eru varanlega, ef hægt er að segja svo innan gæsalappa, á höndum útgerða sem hafa ráðstöfunarrétt á milli ára og geta leigt þær, selt eða veðsett, að slíkur réttur verði af þeim tekinn, en hins vegar verði passað upp á að útgerðirnar hafi nýtingarrétt því að það er ekki ætlun okkar í Frjálslynda flokknum að reyna að setja útgerðina í landinu á hausinn. Við viljum hins vegar með þessum breytingum stuðla að því að ljóst sé að það sé íslenska þjóðin sem eigi heimildirnar í hafinu, kvótann, eins og þjóðin kallar það. Í skoðanakönnunum undanfarin ár hefur birst vilji 70% eða jafnvel 80% þjóðarinnar í þá veru að þjóðin eigi að eiga þessar auðlindir, þetta eigi að teljast þjóðareign sem íbúar landsins geti haft nýtingarrétt á. Það er alveg eðlilegt og sjálfsagt að svo sé. Nýtingarrétti á líka að fylgja sú ábyrgð að menn veiði heimildir sínar og ef þeir gera það ekki verði þeim skilað til baka og séu þá leigðar að nýju frá auðlindasjóðnum. Við leggjum til verulega breytingu frá núverandi kerfi, hæstv. forseti, því við segjum alveg beint og kalt: Aflaheimildir á Íslandsmiðum eiga ekki að vera eign útgerðarmanna. Þeir hafa nýtingarréttinn og hafa kláran nýtingarrétt, hvaða kerfi sem er notað við að stjórna fiskveiðum. Við þurfum líka að opna fyrir það sem sagt er í tillögunni að menn sitji við sama borð og að nýliðar komist inn í atvinnugreinina án þess að þurfa að greiða fyrir það sérstaklega til núverandi handhafa sem með aflaheimildirnar fara. Það hefur verið kallað leigukerfi, hæstv. forseti, leiguliðakerfi, þegar venjulegir frjálsbornir Íslendingar sem vilja stunda þá atvinnugrein að veiða fisk þurfa að leigja þann rétt af þriðja aðila, þ.e. þeim útgerðarmanni sem fékk aflahlutdeild úthlutað eða hefur hana undir höndum á hverjum tíma. Því hefur löngum verið haldið fram, hæstv. forseti, að stór hluti aflaheimilda á Íslandsmiðum hafi þegar skipt um hendur og margir hafi keypt aflaheimildir sínar. Ég hygg að ef grannt væri skoðað megi færa fyrir því ýmis rök að þannig sé ekki í pottinn búið. Skipt hefur verið um kennitölur á fyrirtækjum, sameining fyrirtækja, tilfærsla, yfirtökur og ýmislegt fleira sem m.a. bankarnir hafa staðið fyrir og ýtt undir þegar verðreikningur aflaheimildanna og veðsetningin hefur orðið slík að ekkert vit var í henni, hæstv. forseti. Fyrir rúmu ári synti 10 kílóa þorskur í sjónum við Ísland með 40 þús. kr. veðsetningu á sér, 4 þús. kr. var verðið á hverju kílói þegar menn voru að eiga kaup sín á milli. Út á þetta lánaði íslenska bankakerfið. Það er sennilega þess vegna, hæstv. forseti, sem skuldir sjávarútvegsins í ríkisbönkunum þremur, hinum nýju bönkum, eru 420 milljarðar, eins og kom fram í svari nýlega í hv. Alþingi. Þá eru ótaldar þær skuldir sem eru í Byggðastofnun, hjá sparisjóðum eða öðrum lánastofnunum. Mér er því nær að halda, hæstv. forseti, að núverandi skuldir sjávarútvegsins séu hátt í 600 milljarðar ef allt væri talið miðað við núverandi gengisskráningu. Skuldsetning útgerðarinnar hefur því verið hrikaleg á undanförnum árum og í raun kippt að hluta rekstrargrundvellinum undan útgerðinni. Það hefur m.a. verið byggt á því að þeir sem nú hafa aflaréttinn geti leigt hann öðrum á ofurverði, verði sem er jafnvel jafnhátt og menn fá fyrir fiskinn þegar búið er að veiða hann, róa til fiskjar, veiða með veiðarfærunum, hantera hann, ísa hann, ganga frá honum, koma með hann og selja hann á fiskmarkaði, þá kemur það stundum fyrir, hæstv. forseti, að verðið fyrir aflann er það sama og hann er leigður á. Það eru aðrir aðilar sem borga leigugjaldið öðrum handhöfum útgerðarinnar sem fá aflann úthlutaðan á hverju ári en ekki ríkinu, það er ekki að renna til íslensku þjóðarinnar. Ef einhvern tíma hefur þurft að fá nýjar tekjur fyrir íslenska þjóð þá er það einmitt nú, hæstv. forseti. Hins vegar er rétt að taka fram að þegar menn tala um að allar aflaheimildir séu á leigumarkaði út úr svokölluðum auðlindasjóði eins og lagt er til, þá verður leiguverðið allt annað en það hefur verið á undanförnum árum og ekki í neinu samræmi við þá okurleigu og ofurleigu sem menn hafa komist upp með að leigja aflaheimildirnar á. Ég gæti trúað, hæstv. forseti, að ef útgerðarmenn almennt greiddu allir fyrir nýtingarréttinn sanngjarnt leiguverð til íslensku þjóðarinnar gæti leiguverðið á þorskígildiskíló - eins og menn vita er þorskígildið þannig reiknað að þorskurinn er einn og svo eru aðrar tegundir út frá því, sumar aðeins verðmætari en þorskurinn en margar lægri en hann - sem menn gætu rekið sig á sennilega verið á bilinu 25–30 kr. að hámarki. Ef leigja ætti þau 300 þús. þorskígildi sem eru innan lögsögunnar til íslenskra útgerðarmanna sem hafa þá aðgang með nýtingarrétti og annarra sem vilja leigja til sín og hafa ekki haft aflahlutdeildir á undanförnum árum, en fyrir slíkan aðgang leggjum við til að sé opnað með þeirri leið sem hér er lögð til, þá teljum við að það væri eðlilegur afreikningur þegar væri búið að selja fiskinn á markaði að til íslenska ríkisins rynnu 25–30 kr. af hverju einasta kílói. Það jafngildir því að af 300 þús. þorskígildum fengi íslenska þjóðin á hverju ári 9 milljarða kr. ef við notuðum 30 krónurnar, 9 milljarða kr. í nýjar tekjur. Utan lögsögunnar eru um 70 þús. þorskígildi, hæstv. forseti, í þeim fisktegundum sem reiknaðar eru inn í kvóta en nokkrar fisktegundir eru ekki reiknaðar inn í kvóta enn þá. Þó að menn hafi verið iðnir við að fjölga fisktegundum í íslenska kvótakerfinu á undanförnum árum og búa til veðsetningarmöguleika og sölumöguleika bæði fyrir bankakerfið og útgerðina eru samt sem áður nokkrar tegundir utan aflahlutdeildarkerfis. Það má nefna nýjasta fyrirbærið, gulldeplu, sem ekki hefur enn ratað inn í kvótann og nefna má makrílinn, yfir 100 þús. tonn af honum voru veidd hér við land á síðasta ári, svo einhverjar tegundir séu nefndar. Þar áður var kolmunninn utan kvóta en menn mynduðu sér veiðireynslu af honum og fengu því úthlutað þeir sem það höfðu stundað. Síðan eru veiðiheimildir í Barentshafi með samningi við Norðmenn og Rússa í bolfiski. Veiðiheimildir eru á Flæmska hatti í rækju sem lítið hafa verið nýttar á undanförnum árum og karfinn er utan lögsögu, þ.e. úthafskarfinn, að ógleymdri norsk-íslensku síldinni, sem er sameiginlegur stofn sem við veiðum úr ásamt Norðmönnum, Færeyingum og Rússum og reyndar Evrópusambandinu sem kom inn í þann samning fyrir nokkrum árum með harðri kröfu um að fá hlutdeild í þeim stofni. Þetta er það sem við erum að tala um, hæstv. forseti, og alveg ljóst að ef menn ætla að leigja þessi 70 þús. þorskígildi utan lögsögunnar er ekki verið að tala um 30 kr. á kíló. Sú sókn er dýrari, sækja þarf lengra til að ná í þann afla og búa til verðmæti úr honum. Við værum því ekki að leggja það til að sami reikningur væri fyrir leiguverð á veiðum utan lögsögu og innan. Hæstv. forseti. Þetta þarf að ganga þannig upp að menn séu ekki að setja núverandi útgerð á hausinn þó svo að menn ákveði að breyta því óréttláta fyrirkomulagi sem verið hefur undanfarin ár og áratugi. Við leggjum til að íslenska þjóðin eignist aflaheimildir sínar og þeim verði ráðstafað til leigu á hverju ári fyrir þá sem vilja stunda þær fiskveiðar. Vissulega hefur útgerðin sem núna er í landinu mikinn rétt til þess að fá að stunda fiskveiðar og auðvitað þarf að marka henni eitthvert nýtingarhlutfall úr þeim heildarpotti, a.m.k. meðan aðlögun á sér stað. Hæstv. forseti. Við sem flytjum tillöguna, sem eru ásamt mér hv. þm. Grétar Mar Jónsson og hv. fyrrverandi þingmaður Frjálslynda flokksins, Jón Magnússon, sem nú er genginn í Sjálfstæðisflokkinn, teljum að horfa verði til framtíðar og beinlínis verði að taka á því vandamáli sem við höfum orðað svo að á Íslandi væri kvótabraskskerfi vegna þess að réttinum hefur verið úthlutað til útgerðarmanna sem hafa haft algjört frjálsræði með það hvernig þeir hafa farið með þær aflaheimildir, leigt þær, selt, veðsett o.s.frv. Það er mjög ánægjulegt, hæstv. forseti, að nú skuli vera uppi alvarleg umræða um að setja ákvæði um að auðlindir sjávar skuli vera í þjóðareign og setja þau inn í stjórnarskrána. Væntanlega verður það til þess að styrkja enn frekar rétt íslensku þjóðarinnar til þessarar auðlindar sinnar og reyndar margra annarra auðlinda. Við getum nefnt ferskvatnið, heita vatnið, olíuna, ef hún finnst, og þess vegna landbúnaðarlandið, hæstv. forseti, sem sérstök hlunnindi sem þarf að horfa til að því er varðar notkun og nýtingu íslensku þjóðarinnar og þeirra þegna landsins sem hér búa og vilja starfa. Hæstv. forseti. Sá tími sem ég hef í framsögu er að verða búinn en ég óska eftir að fá að taka aftur til máls. Hér er um geysilega stórt og viðamikið mál að ræða sem ekki er hægt að gera fullnægjandi grein fyrir í stuttu máli en ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að ég tel að nú sé tími þess að þjóðin fái auðlind sína til baka og taki fyrir hana sanngjarnt gjald en þeir sem við eiga að búa, þ.e. íslenskir útgerðarmenn, eiga vissulega að hafa vissu fyrir því að geta gert út.

Herra forseti. Það vekur töluverða athygli mína núna að bara þingflokkur Frjálslynda flokksins er hér í salnum og enginn nema forseti þingsins í salnum með okkur. Þetta segir dálítið um áhuga manna á sjávarútvegsmálum þrátt fyrir að sjávarútvegsmál og þingsályktunartillaga sem þessi geti gjörbreytt stöðu mála. Nú gengur í sal hv. þm. Pétur Blöndal og þá erum við samtals fjórir þingmenn í salnum. Þetta er sorglegt og sérstaklega það að enginn ráðherra skuli vera hér og ekki neinir fulltrúar úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þetta segir töluvert um vinnubrögð í þinginu og ég skora á þá þingmenn sem heyra til mín að mæta hér og taka þátt í umræðunni um þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við erum að tala um og þingsályktunartillöguna sem við vorum að leggja hér fram um að innkalla fiskveiðiheimildir sem íslenska þjóðin á í rauninni og gera þær að raunverulegri eign þjóðarinnar en ekki fárra útvalinna sægreifa sem hafa hingað til getað leigt, selt eða braskað með veiðiheimildirnar. Við stöndum frammi fyrir því að efnahagskerfið okkar er nánast hrunið og við þurfum að byrja upp á nýtt. Við þurfum að búa til nýtt Ísland og það er lykilatriði að ef við ætlum að byrja upp á nýtt og reyna að ná vopnum okkar og verða þjóð meðal þjóða þá þurfum við að byrja á því að taka fiskveiðistjórnarkerfið til gagngerrar endurskoðunar, taka þetta svokallaða gjafakvótakerfi af. Það gerum við með því að innkalla allar veiðiheimildir eins og gert er ráð fyrir í þessari þingsályktunartillögu. Við eigum möguleika á að leigja út veiðiheimildir fyrir þess vegna 10 milljarða á ári, jafnvel 20 ef sama verð fengist og þeir sem eru á leiguliðamarkaðnum borga í dag fyrir þorskinn, þ.e. 160–170 kr. Fyrir mánuði síðan var leiguverð á óveiddum þorski á einu kílói 200 kr. þannig að eftir miklu er að slægjast fyrir ríkið að hafa yfirráðaréttinn yfir kvótanum og geta leigt hann út. Ég vil sjá það líka að hann verði allur seldur á fiskmörkuðum og að veiðar og vinnsla verði aðskildar. Margt þurfum við að gera í íslenskum sjávarútvegi. En þetta er það sem við þurfum að byrja á. Það þarf ekki að fara einu sinni enn yfir hvers lags kerfi við búum við, þetta svokallaða gjafakvótakerfi. Það er búið að rústa störfum hringinn í kringum landið. Það er búið að rústa sjávarbyggðum hringinn í kringum landið og arðurinn sem gæti verið af fiskveiðum á Íslandi er miklu minni og hann er að renna til fárra útvalinna en ekki til heildarinnar. Tekjur sveitarfélaga, útsvarstekjur, skerðast. Skatturinn til ríkisins skerðist út af þessu kerfi, út af því leiguliðakerfi sem er innbyggt í þetta fiskveiðistjórnarkerfi. Fyrir svo utan það gaf mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna fyrir rúmu ári síðan það álit að þetta kerfi stæðist ekki og þess vegna þyrfti að breyta því, það þyrfti að taka það af að fáir útvaldir fengju kvóta úthlutað, þeir gætu nýtt hann til sölu til þriðja aðila og þeir sjómenn sem fóru með þetta alla leið til mannréttindanefndarinnar ættu að fá bætur. Ekkert hefur verið gert. Hvorki fyrrverandi. ríkisstjórn né núverandi ríkisstjórn sýna neina tilburði til þess að kippa þessum hlutum í lag og þeir sem kenna sig við sósíalisma og þykjast vera að berjast fyrir fólkið í landinu og mannréttindum eru ekki að standa sig sem skyldi. Ég skora á þá að bretta upp ermar og klára þessi mál og borga þessum ágætu sjómönnum sem fóru með þetta alla leið fyrir mannréttindanefndina bætur. Við þurfum að fara nýjar leiðir og það er langeðlilegast að við gerum það eins og við leggjum til í þessari þingsályktunartillögu. Þetta er þannig að ekki verður búandi við það áfram. Margir mætir hagfræðingar hafa sagt að upphafið að ógæfu okkar hafi legið í gegnum fiskveiðistjórnarkerfið, þ.e. þegar það var byrjað afhenda kvóta ókeypis og leyfa mönnum að braska með hann. Þess vegna ætti í rauninni allur almenningur og fólk sem vill byrja upp á nýtt og endurbyggja Ísland að byrja á því að laga til þetta gjafakvótakerfi og færa þjóðinni aftur arðinn sem hún á skilið af fisknum í sjónum. Það er engin spurning um það að mikill arður er af sjávarútvegi. En hann hefur runnið til fárra útvalinna. Hvað er ekki búið að fara mikið af peningum út úr íslenskum sjávarútvegi upp á síðkastið, síðustu 10–15 ár? Óhemju, ómældir milljarðar hafa farið með einum eða öðrum hætti út úr greininni. Það er ekki ásættanlegt fyrir íslensku þjóðina að þola það. Það er hægt að fara margar nýjar leiðir til þess að leiðrétta þessa fiskveiðistjórnarvitleysu sem við höfum búið við í 25 ár og sú sem við leggjum til í þessu frumvarpi er ein af þeim. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur ekkert fært okkur áfram á einn eða neinn hátt. En við byggðum upp Ísland á síðustu 100 árum fyrir það sem við höfðum upp úr hafinu. Það voru okkar gjaldeyristekjur. Það voru okkar tekjur sem við gátum notað til að byggja upp heilbrigðiskerfi, menntakerfi og annað. Þó svo að við stöndum frammi fyrir því núna að nánast allur sjávarútvegur er gjaldþrota út af þessu hruni bankakerfisins á haustdögum erum við og höfum möguleika til að bjarga okkur út úr þessari kreppu og það gerum við með því að nýta fiskinn betur, auðlindina í hafinu, veiða meira en við höfum gert af flestum tegundum. Það er ekki fjarri lagi að við gætum bætt við gjaldeyristekjur þjóðarinnar upp á 80 milljarða án þess að ganga á fiskinn í sjónum með þeim hætti að honum stafi hætta af því eða það mætti segja að við værum að fara í of mikla sókn. Það er auðvitað engin hætta á því. Það eru þó gleðileg tíðindi núna að nú er alls staðar mikið fiskirí og mikill afli á flestum stöðum hringinn í kringum landið og hefur sjaldan eða aldrei meira af fiski gengið á miðin og auðvitað eigum við að nýta okkur þetta. Við þurfum að nýta okkur alla möguleika sem við getum. Auðvitað eigum við að nýta líka fallvötnin og orku í iðrum jarðar til þess að skapa okkur gjaldeyristekjur og skapa fólkinu atvinnu. Að veiða 50 þús. tonnum meira af þorski en við gerum gæti skapað 1.000–1.200 manns atvinnu. Það er mikill ábyrgðarhluti að fórna fólki frekar en fiski. Þó svo að við gengjum eitthvað á suma stofna okkar væri það skárri kostur en að ganga á fólkið okkar eins og við erum að gera í dag. Við horfum upp á mikla kreppu. Við horfum upp á mjög slæmt ástand meðal margra fjölskyldna í landinu og þess vegna er það leiðin okkar sem við höfum verið að vekja athygli á í Frjálslynda flokknum að okkur er óhætt að veiða meira af fiski. Í flestum tegundum getum við veitt meira af fiski og getum þar af leiðandi skapað meiri gjaldeyristekjur og fleiri mönnum atvinnu. Þetta er það sem við þurfum að gera og þess vegna hvet ég alþingismenn sem sitja á þessu þingi til að taka þátt í þessari umræðu og náttúrlega veita þessari þingsályktunartillögu brautargengi 

Herra forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um innköllun íslenskra aflaheimilda frá Frjálslynda flokknum. Ég vil byrja á því að segja að í ljósi hruns á markaðnum eigi menn að sjálfsögðu að skoða allar leiðir og velta við öllum steinum því það er mjög mikilvægt sérstaklega þegar gerð eru fjárlög fyrir næsta ár að finna möguleika til að afla ríkissjóði tekna. Svo vil ég benda á það, og sérstaklega hv. síðasta ræðumanni, að ég hef aldrei sett samasemmerki milli ríkis og þjóðar. Í síðasta lagi þegar ég þarf að fara að borga skattana mína uppgötva ég að það er ekki sami aðilinn, ríkið sem rífur af mér skattana og þjóðin sem ég tel mig vera hluta af. Það er mikill munur á ríki og þjóð. Þann 11.11.1999, fyrir næstum tíu árum, lagði ég fram þingsályktunartillögu um að dreifa kvótanum á alla þjóðina og ég vænti þess að hv. þingmenn hafi lesið hana. Þar gerði ég mikinn greinarmun á þjóð og ríki og þar gekk ég út frá því að árlegum veiðiheimildum yrði dreift á hvern einasta íbúa á landinu, það kæmu u.þ.b. tvö þorskígildistonn á hvern íbúa og varanlegar aflaheimildir yrðu ekki lengur til. Varanlegar aflaheimildir yrðu teknar af útgerðinni á 25 árum, hæfilegri afskrift, 4% á ári, og þannig farið mildilega að útgerðinni og jafnvel þannig að hún mundi hagnast á því með því að fá vissu í málum sínum. Í greinargerð með tillögunni sem við ræðum nú er gert ráð fyrir því að ríkið borgi skuldir útgerðarinnar með því að taka af þeim heimildirnar og þá er gert ráð fyrir því að allar útgerðir skuldi. Það er ekki endilega rétt forsenda. Hvað á gera við útgerðir sem skulda ekki neitt, á að borga þeim þessi verðmæti fyrir varanlegar aflaheimildir, á einu bretti? Það eru ýmsar spurningar varðandi þetta. Þegar vextir lækkuðu í heiminum hækkaði eignaverð í öllum formum enda er það rökrétt. Eignir gefa af sér ákveðinn tekjustraum og þegar sá tekjustraumur er núvirtur með lægri vöxtum hækkar verðmætið. Þetta hafði bæði áhrif á fasteignaverð, hlutabréfaverð og kvótaverð, kvótaverð hækkaði mjög mikið. Þegar vextir hins vegar hækkuðu lækkaði þetta allt saman, öll þessi eignaverð, enda er þekkt samhengi þar á milli. Íbúðaverð lækkaði, hlutabréfaverð lækkaði og kvótaverð lækkaði líka og í þeirri stöðu erum við í dag. Þess vegna er skuldastaða sumra útgerðarfyrirtækja mjög slæm. Það er ekki út af hruninu í haust, alls ekki, ég fullyrði að flest útgerðarfyrirtæki ættu að hafa bætt sig í hruninu. Það sem gerðist í kjölfarið var, ef maður lítur á stöðu útgerðarfyrirtækis frá sjónarhorni erlendrar myntar, hvort sem það er dollari eða evra, þá breyttust skuldirnar ekki neitt, tekjurnar breyttust ekki neitt heldur því þær eru beint tengdar gengi. Það sem breyttist var að innlendur kostnaður lækkaði. Hrunið sjálft gerði því ekkert annað en að skapa útgerðinni aukin tækifæri. Sama á við um ferðaþjónustu þó að tæknilega séð, vegna þess að skuldirnar eru reiknaðar upp á einu ári, þ.e. á árinu 2008, en tekjurnar koma á næstu fimm eða sex árum í erlendri mynt sem hefur hækkað mikið, þá geta menn tæknilega séð verið í miklum vandræðum og jafnvel gjaldþrota. En ef menn reikna þetta í erlendri mynt hefur ekkert gerst út af hruninu nema það sem er til bóta. Eins og ég gat um áðan hefur eignaverð lækkað með hækkandi vöxtum og það getur verið að kvótaverðið sem er í eigu útgerðarinnar hafi lækkað vegna hækkandi vaxta en ekki vegna hrunsins í haust. Hafi útgerðirnar skuldsett þessi kvótakaup, sem margar þeirra hafa gert, þá geta þær lent í vandræðum en það er óháð hruninu. Það er bara vegna hækkunar vaxta á heimsmarkaði almennt. Eins og ég gat um í upphafi er mjög mikið undir og mér finnst alveg sjálfsagt að menn velti við öllum steinum í stöðunni eins og hún er núna, hvort sem það eru kvótamál, eða lýðræði í verkalýðshreyfingunni eða lífeyrissjóðunum, hvernig stjórnir lífeyrissjóðanna eru kosnar, hvort sem það eru skattamál eða heilbrigðismál eða velferðarkerfið, við þurfum að velta við öllum steinum og reyna að finna hagkvæmustu lausnina á öllum hlutum og því er þessi tillaga er gott innlegg í þá umræðu.

Herra forseti. Ég vil fagna ræðu hv. þm. Péturs Blöndals þar sem hann telur að þetta sé góð þingsályktunartillaga hvað það varðar að þetta geti orðið til þess að stokka upp kerfið í íslenskum sjávarútvegi, fiskveiðistjórnarkerfið, og ég get ekki annað en fagnað því hvernig hann tók á því, hv. þm. Pétur Blöndal. Ríki og þjóð, já, það má vel vera að það sé í sumum skilningi ekki það sama en þjóðin á að eiga fiskinn í sjónum, hún á að vera þjóðareign, sameiginleg þjóðareign. Hvað er ríkið annað en þjóðin? Við getum farið út í þá sálma endalaust. Ef úthlutun á kvóta yrði eins og hv. þingmaður lagði til, þ.e. að hvert mannsbarn fengi kvóta úthlutaðan, þá væri mjög erfitt fyrir íslenska útgerðarmenn að vinna við þannig kerfi þar sem hvert mannsbarn í landinu ætti kannski eitt tonn af veiðiheimild sem skiptist upp í 10, 20 kvótabundnar tegundir og þetta væri nánast í grömmum frekar en kílóum. Það gengur að mínu mati ekki upp enda væri það fljótt að safnast á fárra manna hendur líkt og í því kerfi sem við búum við núna og er ekki til lausnar. Varðandi útgerð sem ekki skuldar er gert ráð fyrir því í þessari þingsályktunartillögu að þeir sem ekki skulda veiðiheimildir fái endurgreitt út úr auðlindasjóði en það er kannski 

Herra forseti. Ég var nú ekki sammála málinu en ég sagði hins vegar að það væri rétt að velta við öllum steinum í þeirri stöðu sem þjóðin er í núna, það er rétt að skoða öll mál. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði að þetta mundi safnast á fárra manna hendur hefur hann ekki skilið það sem ég sagði vegna þess að varanlegar heimildir hverfa. Einungis yrði úthlutað árlegum heimildum, á hverju ári til íbúa landsins, það yrði stöðugur straumur af veiðiheimildum til íbúa landsins, barna, aldraðra, öryrkja, verkamanna o.s.frv., allir fengju jafnt, u.þ.b. tvö þorskígildistonn á ári. Þá talaði hv. þingmaður um grömm og eitthvað slíkt af einhverjum sjaldgæfum tegundum og það er rétt en þetta mundu menn að sjálfsögðu bara selja í kvótasjóði. Það mundi myndast kvótasjóður sem mundi kaupa þessar árlegu veiðiheimildir, tvö tonn af hverjum manni, ég veit ekki hvort það er 75 þúsund kall eða hvað það yrði mikið, kvótaverðið mun að sjálfsögðu lækka allverulega og kvótinn mun væntanlega leita til þeirra sem geta veitt ódýrast, sem er líklega trillan. Ég geri ráð fyrir að trillan geti borgað mest fyrir þann fisk sem hún getur veitt á meðan togararnir geta ekki borgað eins mikið. Ég geri ráð fyrir að það myndaðist einfaldlega kvótasjóður og þegar skipstjóri er búinn að veiða einhverja tegund getur hann leitað að markaði, hvort hann geti ekki keypt fyrir þetta veiðiheimildir, t.d. á leiðinni í land. Þetta yrði bara alltaf til sölu og alltaf til kaups, svona veiðiheimildir á markaði. Ég sé ekki annað en að þetta væri mjög líflegt og mundi leiða til þess að menn mundu veiða fiskinn eins ódýrt og hægt er.

Frú forseti. Hv. þingmaður þekkir bersýnilega ekki regluverk Fiskistofu, ekki má fara á sjó nema hafa veiðiheimildir á skipinu áður en farið er í róður. Það væri dálítið erfitt að safna því hjá fullt af fólki út um borg og bý, að reyna að ná í veiðiheimildir. Þessa hugmynd hv. þm. Péturs H. Blöndals er auðvitað hægt að hugsa sér í einhverjum kvótabanka, en kvótakerfið sem slíkt er mjög slæmt vegna þess að þegar menn leigja veiðiheimildir, kvóta, fyrir 200 kr. kílóið af þorski og markaðsverðið er 210 til 220 kr. gefur augaleið að fiska þarf dýrasta fiskinn, sem er venjulega stærsti og besti fiskurinn. Við höfum verið að gagnrýna það í Frjálslynda flokknum, frá því að kvótakerfið var tekið upp og frá því að flokkurinn var stofnaður, að brottkast fylgir og er innbyggt í kerfið, þ.e. þegar menn veiða fisk sem ekki nær því verðmæti að hægt sé að landa honum er honum kastað. Það er einn stóri gallinn við kvótakerfið, brottkast, framhjálandanir og annað í þeim dúr. Ég hef lagt fram frumvarp hér í vetur um að skoða það og rannsaka hve miklu er landað fram hjá og hent í sjóinn og annað í þeim dúr. Ég vildi að rannsóknarnefnd yrði sett á laggirnar svo að við fáum það upp á borðið hve mikið færi forgörðum með þeim hætti. - Í dag er leiguverð 170 kr. á þorski en markaðsverð 200 kr.

Frú forseti. Varðandi heimildir Fiskistofu og þær stífu reglur sem eru í gangi í dag reikna ég með því að menn mundu breyta þeim reglum í kjölfar slíkrar endurskoðunar sem þingsályktunartillaga mín og líka þingsályktunartillaga hv. þingmanna Frjálslynda flokksins ganga út frá, menn breyta að sjálfsögðu slíkum reglum. Varðandi brottkastið er búið að setja inn reglur um það að menn geti komið með ákveðið magn af fiski að landi, sem er þá eign Fiskistofu, þannig að búið er að gera heilmikið en auðvitað þarf að gera miklu meira í því að laga það. Varðandi það hvað menn eru að borga mikið fyrir kvótann er það dálítið merkilegt sem er að gerast í kerfinu. Ég skrifaði grein um það fyrir tíu árum, held ég. Ég spurði: Hvers vegna vill útgerðin ekki græða? Ég spurði að því. Ég spurði: Af hverju leigir stórt útgerðarfyrirtæki, eins og Grandi var þá, ekki frá sér kvótann eins og það má, helminginn af honum?  Ef hún hefði leigt frá sér kvótann, hvað hefði það haft í för með sér? Kvótaverðið hefði lækkað allverulega. Þá hefði kannski komið í ljós að verðinu er haldið uppi, það skyldi nú ekki vera að verðinu hafi verið haldið uppi til þess að eiga andlag fyrir veð svo að hægt sé að veðsetja háar eignir? Ég hef ekki enn fengið svar við þessari grein, hún hét: „Hvers vegna vill útgerðin ekki græða?“ Ég held að þarna sé komið ákveðið vandamál, það er náttúrlega fáránlegt að menn séu að kaupa og selja kvóta á 200 kr. kílóið þegar verð fyrir veiddan fisk er rétt aðeins hærra á markaði.

Frú forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um innköllun íslenskra aflaheimilda. Mig langar að blanda mér örlítið í þessa umræðu. Í tillögunni, m.a. í greinargerð, er greint frá því að tillagan sé fram komin vegna þeirra vandamála sem við eigum nú við að stríða vegna bankahrunsins. Ég held, frú forseti, að einmitt vegna bankahrunsins ættum við að ganga hægt um gleðinnar dyr og fara ekki út í það að kúvenda öllum okkar kerfum, hvort heldur það er fiskveiðistjórnarkerfið, stjórnarskráin, kosningalöggjöfin eða hvað það nú er. Það er eins og menn séu að rjúka til og finna út einhver töfrabrögð á þessari stundu í íslensku samfélagi. Ég held að við eigum að gæta okkar verulega varðandi það að rjúka upp á hinu háa Alþingi og breyta öllum lögum breytinganna vegna. Við vitum sem er að sjávarútvegurinn er mikilvægasta tekjulind okkar, gjaldeyristekjur eru langmestar frá sjávarútvegi og aukast hlutfallslega eftir bankahrunið frá sjávarútveginum. Við þurfum að skapa honum þau starfsskilyrði að hann búi við stöðuga og trygga löggjöf þannig að þeir sem leggja fjármuni til þessa atvinnuvegar viti hvar þeir standa en ekki kúvenda aftur og aftur hér á löggjafarþinginu starfsskilyrðum sjávarútvegsins. Ég vil vara við því að við förum að taka þessa þingsályktunartillögu of alvarlega. Ég held að við eigum að skoða þetta miklu betur en það að rjúka svona upp. Frú forseti. Sjávarútvegurinn er okkar öflugasta gjaldeyristekjulind. Við erum jafnframt með miklar tekjur af orkunni sem við framleiðum og m.a. í formi útflutnings á áli. Við erum með gríðarlega öfluga ferðaþjónustu sem aflar gjaldeyris fyrir samfélag okkar og þar eigum við yfir að ráða gríðarlega miklum fjárfestingum í ferðaþjónustunni, sem eru bæði hótel, bílafloti, veitingahús og samgöngutæki. Við höfum einn stærsta þjóðgarð Evrópu, Vatnajökulsþjóðgarð. Þetta eru allt saman hlutir sem við þurfum að hlúa að og gera þannig úr garði að við getum aflað gjaldeyris fyrir þjóðina eins og á stendur. Við erum jafnframt með aðrar greinar atvinnulífsins, eins og iðnað ýmiss konar og ég tala nú ekki um landbúnaðinn sem skapar gríðarlega mikil verðmæti sem við notum innan lands og sparar okkur gjaldeyrisútgjöld. Þessum greinum þurfum við að hlúa að. Í dag er ástandið þannig að fiskverð fer lækkandi í Evrópu. Menn eru farnir að sigla aftur með afla beint á markað og það er birgðasöfnun hjá fiskframleiðendum í landinu. Það er því ýmislegt að gerast í umhverfi þessarar atvinnugreinar þannig að ekki er rétt að rasa um ráð fram og fara út í þær breytingar sem hér er talað um án þess að það sé ígrundað gríðarlega vel. Menn geta í sjálfu sér lagt fram þingsályktunartillögu af þessu tagi en ég held að þetta þurfi að skoða miklu betur í okkar samfélagi. Síðan er það auðvitað framkvæmdin. Ég ætla ekki að fara að eyða orðum að því hvernig sú framkvæmd er hugsuð af hálfu þeirra sem flytja tillöguna. Fyrst og fremst, frú forseti, þarf að tryggja það að þessum atvinnuvegum, sem við erum að stóla svo mjög á og verðum að stóla mjög á varðandi gjaldeyrisöflun, sé ekki ógnað héðan frá löggjafarvaldinu þannig að menn hafi ekki vilja og áhuga á að vera í þessari atvinnugrein. Þetta er áhættusöm atvinnugrein og þeir sem stunda útgerð á Íslandi eru að verða langþreyttir á þeim kúvendingum sem verið er að bjóða upp á af og til af hálfu stjórnvalda.

Frú forseti. Kúvendingar í sjávarútvegi hafa engar orðið síðan kvótakerfið var sett á fyrir 25 árum. Þann 1. janúar árið 1984 tók kvótakerfið gildi, var samþykkt í þinginu haustið 1983. Það er eina kúvendingin sem orðið hefur í fiskveiðum og er eitthvert mesta feilspor sem við höfum stigið fyrr og síðar. Það hefur m.a. leitt af sér þá kreppu sem við stöndum frammi fyrir núna að mati margra hæfustu hagfræðinga bæði okkar og annarra landa sem hafa talið að þetta hafi verið ógæfa okkar númer eitt, tvö og þrjú, það var að innleiða þetta braskkerfi. Hver hefir svo árangurinn orðið af þessu fiskveiðistjórnarkerfi? Þegar kerfið var sett á máttum við veiða 267 þús. tonn af þorski. Á síðasta ári var úthlutað 130 þús. tonnum af þorski, það er nú allur árangurinn. Þegar kerfið var sett á þurfti að segja mönnum það og fólkinu í landinu að mjög slæmt ástand væri á þorskstofninum til þess að hægt væri að rökstyðja það að afhenda fáum útvöldum kvótann, fiskinn. Við stöndum því frammi fyrir því að sú ógæfa og sú kreppa sem við búum við núna er að stærstum hluta til komin vegna reglna um stjórn fiskveiða og gjafakvótakerfisins. Ef við ætlum að líta til framtíðar og byggja Ísland upp á nýtt er það það fyrsta sem við þurfum að gera að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu og innkalla allar veiðiheimildir á Íslandi til þjóðarinnar, til ríkisins og úthluta þeim aftur með eðlilegum hætti þaðan.

Frú forseti. Í andsvari mínu vil ég fyrst og fremst koma þessu á framfæri: Við rekum gríðarlega tæknivæddan og fullkominn sjávarútveg á Íslandi, bæði veiðar og vinnslu. Þessi fyrirtæki hafa verið að gera það mjög gott hér á Íslandi t.d. miðað við fyrirtæki í sambærilegum rekstri í Noregi þar sem þau fyrirtæki njóta ríkisstyrkja. Þetta eru samkeppnisaðilar okkar og við getum ekki talað þannig um íslenskan sjávarútveg að ekki hafi orðið mikil hagræðing og að þeir sem stunda þessa atvinnugrein séu ekki að gera góða hluti.

Frú forseti. Það er dálítið skondið að tala um gjaldþrot sem allur íslenskur sjávarútvegur er nú í einmitt núna, hann er nánast gjaldþrota. Það er líka dálítið skondið að þrátt fyrir þetta gjafakvótakerfi í 25 ár, þrátt fyrir að menn hafi fengið að veðsetja, leigja og selja ókeypis veiðiheimildir - og hvað er ríkisstyrkur? Fyrir tveimur árum var kvótinn metinn á þúsund milljarða í sölu. Hvað er ríkisstyrkur ef ekki það að fá ókeypis úthlutun verðmætis fyrir þúsund milljarða? Það er ríkisstyrkur. Norðmenn eru ekki með ríkisstyrktan sjávarútveg, langt því frá, og þeir eru mjög arðbærir. Þessi ágæti sjávarútvegur og þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum er ríkisstyrkt síðustu 25 árin til handa fáum útvöldum sægreifum Þrátt fyrir það er greinin gjaldþrota. Þetta eru bara staðreyndir sem ekki er hægt að þræta fyrir. Færeyingar eru með kerfi og þeir voru að lána okkur Íslendingum peninga fyrir stuttu þegar við þurftum á því að halda. Þeir höfðu efni á því í sínu sóknardagakerfi, í sínu dagakerfi, þar sem þeir hafa stjórnað fiskveiðum sínum af miklu meiri skynsemi en nokkurn tíma við. Þeir eru til þess hæfir og hafa til þess getu að lána okkur peninga. Það er því fáránlegt hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni að tala um að ekki megi verða kúvending í íslenskum sjávarútvegi. Íslenskur sjávarútvegur er nánast gjaldþrota þrátt fyrir að hafa verið á ríkisstyrk í 25 ár upp á ómældar upphæðir sem kannski eru á einhverjum eyjum, fullt af þessum peningum, búið að fela þá og taka þá út úr atvinnugreininni sem slíkri.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Kjartan Ólafsson talaði um að við mættum ekki taka áhættu með breytingu á kvótakerfinu. Við skulum þá skoða hvað menn hafa verið að aðhafast í kvótakerfinu á undanförnum árum. Meginbreytingin sem varð var í ráðherratíð Þorsteins Pálssonar, sem nú er ritstjóri Fréttablaðsins. Hann innleiddi frjálsa framsalið algerlega óheft, tók í burtu umsagnar- og neitunarvald stéttarfélaga og sjómannafélaga um að kvótinn væri færður úr byggð, tók í burtu neitunarvald bæjarfélaga um að kvótinn væri færður úr byggð. Menn ákváðu síðan að búa til hjáregluna um kvaðabindingu kvótans við skip og náðu þannig að veðsetja aflakvótann kringum útgerðina sem varð síðan grundvöllur þess að menn skuldsettu útgerðina í hvert skipti sem kvótinn var seldur, alltaf var söluverðið að hækka og menn fengu hærra lán, þeir sem keyptu. Þetta varð til þess að skuldir sjávarútvegsins hafa vaxið á undanförnum árum, ég veit að hv. þm. Kjartan Ólafsson veit nákvæmlega hvað ég er að tala um í því sambandi. Hæstv. forseti. Hverjir voru það yfirleitt sem bjuggu til aðferðina við að leigja fisk? Voru það ekki útgerðarmennirnir sjálfir sem stofnuðu til þess að fara að leigja óveiddan fisk í sjó? Jú, þeir gerðu það, engir aðrir. Þeir bjuggu til þá aðferð. Þeir bjuggu líka til þá aðferð að uppreikna verðmæti á óveiddum fiski í sjó þangað til veðsetningin á hvert kíló var orðin 4.000 kr. 

Frú forseti. Af nógu er að taka þegar farið er að tala um fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi síðustu 25 ár. Við erum að fara í gegnum þessa umræðu núna af því að við í Frjálslynda flokknum leggjum fram þingsályktunartillögu til að reyna að snúa ofan af mestu ógæfu, mesta slysi, í Íslandssögunni af manna völdum, þ.e. að innleiða gjafakvótakerfi sem við höfum búið við í 25 ár. Það á kannski meiri þátt í þeirri kreppu sem nú er en nokkur annar mannlegur gjörningur frá því að það var innleitt. Til eru lausnir á því hvernig hægt er að komast út úr þessari kreppu. Við höfum lagt til lausnir. Við höfum lagt til að veiða meira af fiski. Við höfum talað um að auka útflutningstekjur þjóðarinnar um allt að 80 milljarða með því að sækja meira í hafið, vinna meira af fiski hér innan lands og gera ýmsar ráðstafanir, gera hlutina öðruvísi en við höfum gert. Við erum að leggja drög að nýju Íslandi. Við erum að leggja drögin og við þurfum að fá fólkið í landinu til að átta sig á þessu. Það er lykilatriði í því að byggja upp nýtt Ísland að taka þetta bölvaða kvótakerfi af sem hefur farið illa með landsbyggðina alla, sjávarútvegsstaði hringinn í kringum landið. Þar hefur fólkið tekist á við kreppu þegar kvótar hafa verið fluttir í burtu og seldir. Einn einstaklingur í hverju sveitarfélagi getur tekið atvinnuna úr fiskvinnslunni, frystihúsinu eða útgerðinni með því að flytja skipið burt eða selja. Þetta er það sem við höfum búið við og þetta er mjög alvarlegt. Okkur hefur heldur ekkert gengið að auka við fiskstofnana. Þeir hafa frekar minnkað og það kemur til af þessum kvóta, m.a. brottkast og annað. Þó að við vitum að ástandið á þorskstofninum er töluvert betra en fiskifræðingar hafa haldið hefur kerfið ekkert gert fyrir almenning á Íslandi nema skaða hann. Það er sorglegt til þess að vita að engin nýliðun hefur getað átt sér stað með eðlilegum hætti í þessari atvinnugrein. Það er margt sem hægt er að koma inn á varðandi þá hluti sem snúa að fiskveiðistjórnarkerfinu, alls konar svindl og svínarí - mismunun á milli einstaklinga með fyrirgreiðslu. Á meðan ríkisbankarnir voru og eftir að ríkisbankarnir voru seldir var verið að skipta þessu eftir helmingareglunni hverjir fengu fyrirgreiðslu til að taka þátt í því að kaupa kvóta og voru raunverulega settir á til að lifa en aðrir slegnir af. Þetta er sú saga sem við höfum af kvótakerfinu og ekki er hægt að finna neitt gott sem fiskveiðistjórnarkerfið hefur leitt af sér. Þegar við ætlum að byggja upp nýtt Ísland verðum við að byrja á því sem mestu máli skiptir í gjaldeyristekjum þjóðarinnar, að íslenska þjóðin fái arðinn af fiskinum, fái arðinn af veiðiheimildunum með þeim hætti að þær verði boðnar út eða sett á þær ákveðið verð. Það er tæknileg útfærsla hvernig það er gert, hægt að gera það eftir mörgum mismunandi leiðum. Það er hægt að bjóða veiðiheimildirnar upp á markaði. Það er líka hægt að setja á það ákveðna krónutölu og annað í þeim dúr. Við höfum alla möguleika til að fara nýjar leiðir og tryggja að þjóðin fái allan arðinn af fiskinum úr hafinu en til þess þurfum við að breyta hlutunum. Við þurfum að ná veiðiheimildunum, auðlind þjóðarinnar, til þjóðarinnar aftur. Þingsályktunartillagan snýst um það að breyta kerfinu. Ég hvet þingmenn - þó að þeir séu ekki hér til staðar í salnum núna og enginn úr landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd, svo skammarlegt sem það er nú, og alls ekki ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, hæstv. Steingrímur J. Sigfússon, hann lætur ekki svo lítið að láta sjá sig þingsal.

Hæstv. forseti. Mig langar í lok þessarar umræðu að fara nokkrum orðum um efni málsins og víkja að því sem m.a. hefur komið fram í máli manna. Hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði áðan að menn þyrftu að vita hvar þeir stæðu þegar verið væri að tala um fiskveiðistjórnarkerfið og breytingar á því. Til upprifjunar er rétt að minna á að fiskveiðistjórnarkerfinu hefur iðulega verið breytt en gegnumgangandi vilji í þeim breytingum hefur alltaf verið í eina átt, að festa kvótann niður meira og betur á þá sem fyrir eru í greininni en verið hefur. Í kvótakerfisframkvæmdinni hefur t.d. ein regla iðulega verið notuð þegar kvótasetja hefur átt einhverja fisktegund, það er svokölluð þriggja ára regla. Hún var notuð í upphafi, hæstv. forseti, þegar kvótinn var settur á árið 1984, þá var notuð viðmiðunarregla fyrir þrjú fiskveiðiárin þar á undan og fundin út aflareynsla allra skipa. Því til viðbótar var svo fundin út aflaregla og aflaverðmæti skipa í sérveiðum, þ.e. skipa sem stunduð hörpuskel, humarveiðar og síldveiðar, svo að eitthvað sé nefnt, fundið á það sérstakt verðmæti hvað þessi skip hefðu í tekjur af sérveiðum sínum. Sérveiðarnar voru síðan mínusaðar frá til lækkunar á almennri úthlutunarreglu miðað við aflahlutdeild eða aflareynslu undanfarandi þriggja ára. Þetta var gert til að reyna að tryggja að aflinn dreifðist á flotann og öll skip hefðu verkefni. Það var meginmarkmið kvótasetningarinnar á sínum tíma að tryggja að útgerðin hefði verkefni þrátt fyrir minnkandi veiðiheimildir, sem þá var verið að spá, en á árinu 1983 veiddum við 283 þús. tonn. Það var svo einkennilegt að á árinu 1984, fyrsta kvótaárinu, veiddum við nánast sömu tölu eða rétt rúmlega 280 þús. tonn. Sá svartnættisspádómur sem hafði komið frá fiskifræðingum í lok árs 1982 eða 1983, þegar ekki náðist að veiða upp í heildaraflann sem ráðgert var, reyndist ekki haldbetri en svo að strax á árinu 1984 veiddum við það sama í öðru kerfi sem þá var kvótakerfi og síðan meiri afla 1985 og 1986 og 1987, svo að því sé til haga haldið. En smátt og smátt voru allar útgerðir teknar inn í kvótakerfið. Tíu tonna bátarnir sem fyrst voru utan kvótakerfis voru teknir inn og kvótasettir niður í 16. Síðan voru smærri bátarnir enn og aftur teknir inn í kvótakerfið o.s.frv. og að lokum „fullkomnuðu menn kvótakerfið“ þegar mönnum tókst að leggja af handfæraveiðar á Íslandsmiðum og koma trillunum inn í kvótakerfið. Það varð til þess að handfæraveiðar hafa svo til lagst niður á stórum svæðum allt í kringum landið. Veiðar sem héldu áður uppi atvinnu fyrir norðan, austan og vestan yfir sumartímann, sem var einmitt útgerð hinna smærri báta, sem færðu sig til vegna þess kerfis sem þeir voru í, sem var frjálst sóknarkerfi, þ.e. sóknardagakerfi með ákveðnum dagafjölda sem menn fengu að stunda veiðar - menn færðu sig til miðað við fiskigöngur og fylgdu fiskigöngunum og menn sáu þetta gamla munstur sem verið hefur á Íslandsmiðum í 100 ár, hvernig fiskur hagar sér á Íslandsmiðum. Því miður er það liðin tíð. Örfáar trillur stunda handfæraveiðar í dag og þetta eðlilega munstur veiðiheimilda og fiskigangna er nánast að hverfa vegna þess að við höfum sjálf eyðilagt þá fiskifræði sem þarf sjálfkrafa að koma upp með hegðun fiskimannanna. Því er verr og miður, hæstv. forseti. Við getum velt því fyrir okkur út á hvað hafa íslenskir útgerðarmenn verið að versla frá 1991–1992 þegar frjálsa framsalið kom inn í kerfið fyrir tilverknað Sjálfstæðisflokksins og Þorsteins Pálssonar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í gegnum tíðina átt einn stærsta þáttinn í því að festa þetta kerfi í sessi og berjast fyrir því alla tíð og reyndar Framsóknarflokkurinn meðan hann var í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Menn versluðu út á um það bil 150 þús. tonn af þorski, hæstv. forseti. Ef tekið er meðaltal frá 1992 og fram til dagsins í dag hafa íslenskir útgerðarmenn sætt sig við að kaupa aflann hver af öðrum óveiddan í sjónum miðað við aflahlutdeild út úr 150 þús. tonnum að meðaltali. Hægt væri að færa rök fyrir því að þessi tala væri 165 þús. tonn en þá væru menn með alla byggðakvótana inni og aðra uppbótarkvóta sem verið hafa inni í kerfinu, m.a. vegna þess að menn hafa brugðist við bresti í rækjuveiðum eða hörpuskelsveiðum svo að dæmi séu tekin. Ef þær sérstöku úthlutanir eru teknar út úr þá er um að ræða rúmlega 150 þús. tonn. Það voru íslenskir útgerðarmenn sem bjuggu til leigukerfið, það voru íslenskir útgerðarmenn sem bjuggu til sölukerfið, það voru íslenskir útgerðarmenn sem ákváðu að versla sín á milli fyrir 150 þús. tonn. Ef okkur tækist svo gæfulega til að breyta þessu kerfi, sem við erum að leggja til, er það algert hámark að íslenskir útgerðarmenn fengju sjálfkrafa tímabundinn nýtingarrétt til einhverra ára sem miðaðist við 150 þús. tonn af þorski. Öll önnur viðbót ætti strax að fara inn á leigumarkað og það ætti að marka forgang þeirra sem hafa verið þjóðnýttir af öðrum útgerðarmönnum undanfarin ár sem leiguliðar, það er ekki hægt að orða það öðruvísi, hæstv. forseti. Það er nánast eins og leiguliðarnir hafi verið í vistarbandi höfðingjanna sem hafa fengið aflaheimildirnar á hverju ári og verið þjóðnýttir af þeim. Ég hef stundum orðað það svo, hæstv. forseti, að leiguliðinn væri arðsamasta einingin í kvótakerfinu, sérstaklega fyrir þá sem eru að leigja þeim heimildir, aðra útgerðarmenn, sem fá þeim úthlutað á hverju ári. Þetta er sorglegt en einmitt í þessum sjómönnum sem hafa verið að gera út á leigukvótann undanfarin ár hefur falist sá kraftur og dugnaður sem allar atvinnugreinar þurfa á að halda til að fá endurnýjun. Þar hefur iðulega verið að finna kraftmestu sjómennina sem hefðu getað tekið við í íslenskri útgerð ef þeir hefðu getað fengið að keppa á jafnréttisgrundvelli við aðra og hefðu síðar orðið útgerðarmenn framtíðarinnar. Allar atvinnugreinar þurfa endurnýjun. Það þarf að vera innbyggt í kerfið að endurnýjun verði en mönnum sé ekki haldið niðri við sult og seyru eins og gert er í íslenska leigukerfinu með íslenskar aflaheimildir. Þjóðfélagsþróun í landinu hefur kallað á það að við horfum til þess að afla nýrra tekna. Við í Frjálslynda flokknum leggjum hiklaust til að það myndist nýjar tekjur í gegnum leigu aflaheimilda upp á 10–15 milljarða kr. á ári fyrir íslensku þjóðina. Ekki veitir af eins og nú árar í þjóðfélaginu og það væri mjög eðlilegt að koma slíku fyrirkomulagi á. Þar með væri rekstur venjulegra útgerða tryggður ef tekið yrði tillit til þess að menn greiddu ekki of hátt veiðigjald og íslenska þjóðin ætti auðlindir sínar og fengi fyrir þær afgjald á hverju ári í ríkissjóð sem síðar hjálpar okkur til að halda úti velferðarkerfi, heilbrigðiskerfi, menntakerfi o.s.frv. í íslensku þjóðfélagi. Við horfum fram á mjög alvarlega tíma fyrir íslenska þjóð nú um stundir og við eigum hiklaust að horfa til þess að reyna að finna nýtt fyrirkomulag. Það eru ekki ætlun okkar í Frjálslynda flokknum, sem leggjum þetta mál til, að kollvarpa íslenskri útgerð. En við ætlumst til þess - ef þetta nær fram að ganga, sem væntanlega verður, því að íslenska þjóðin gerir kröfu um að kvótakerfið sé lagt af í núverandi mynd - að þeir sem nýta aflaheimildir og hafa til þess nýtingarrétt nýti heimildir sínar til veiða, keppi á jafnréttisgrundvelli í kerfi til framtíðar sem menn geta verið sáttir við og að í því kerfi séu mannréttindi virt og tryggt að þar geti farið fram eðlileg nýliðun og eðlileg endurnýjun í atvinnugrein eins og ævinlega þarf að verða. Við erum tilbúnir að rökræða þessa tillögu okkar við hvern sem er. Ég bendi íslenskum útgerðarmönnum á að það voru þeir sem bjuggu til leigukerfið, það voru þeir sem bjuggu til sölukerfið, það voru þeir sem bjuggu til veðsetningarkerfið og það hefur enginn hjálpað þeim við það, þeir hafa gert það sjálfir. Nú ættum við að nota þá fyrirmynd til að komast út úr þessu kerfi en bjóða þeim nýtingarrétt gegn sanngjörnu gjaldi.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson á að hann gleymdi að minnast á það að Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt fram tillögur um frjálsar handfæraveiðar. Við í Frjálslynda flokknum vitum að fiskvinnsla án útgerðar er kannski það arðbærasta sem rekið er í íslenskum sjávarútvegi í dag. Við viljum nýtt Ísland og byrjum á því að tala um endurreisn íslensks þjóðfélags með því að færa kvótann til þjóðarinnar. Við viljum allan fisk á fiskmarkað, aðskilja veiðar og vinnslu og virða mannréttindi á Íslandi. Við viljum hjálpa þeim mönnum sem hafa farið fyrir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna með mál sitt og að viljum að þeim verði borgaðar bætur og hlutur þeirra réttur svo við búum ekki við það að svokölluð vinstri stjórn hunsi mannréttindi á Íslandi. Til að koma þessari þingsályktunartillögu í gegn þurfum við í Frjálslynda flokknum stuðning bæði alþingismanna og fólksins í landinu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, þar sem ég er 1. flutningsmaður. En auk mín flytja málið hv. þm. Samfylkingarinnar Guðbjartur Hannesson, Ásta R. Jóhannesdóttir og Ellert B. Schram. Í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að ný málsgrein bætist við 51. gr. laganna, svohljóðandi: „Við kjör í stjórn skal tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar.“ Nú er það þannig, frú forseti, að nokkuð er um liðið síðan ég lagði þetta mál fram og ætlaði að ræða hér á hv. Alþingi og veit að ýmsir hv. þingmenn hugðust taka til máls við umræðuna. En þegar ég lít yfir salinn sýnist mér að ekki séu miklar líkur á því að margir taki til máls.  Þetta mál gengur út á það, frú forseti, að tryggja hlut kynjanna í stjórnar- og áhrifastöðum fjármálafyrirtækja. Ég held að atburðir síðustu vikna hafi sýnt að þörf er á nýrri nálgun og hugsun við stjórnun fjármálafyrirtækja á Íslandi. Lengi hefur verið rætt um lögfestingu á jöfnun kynjahlutfalls í stjórnum fjármálafyrirtækja og um það eru mjög skiptar skoðanir. Norðmenn og ýmsar aðrar þjóðir hafa t.d. farið þá leið að lögfesta hlutfallið til að tryggja jafnræði kynja í stjórnum fjármálafyrirtækja. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að jafna kynjahlutfallið í stjórnum opinberra hlutafélaga. Í nýlegum lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, kemur fram sú regla að við skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli þess gætt að hlutfall kynjanna sé sem jafnast og ekki minna en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Sama regla gildir einnig um stjórnir opinberra hlutafélaga og fyrirtækja sem ríki eða sveitarfélög eru aðaleigandi að. Enn fremur er í 1. mgr. 63 gr. laga nr. 2/1995, um hlutafélög, kveðið á um að við kjör í stjórn opinbers hlutafélags skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Nú þegar stærstu bankar landsins verða í aðaleigu ríkisins og hlutfall kynjanna í stjórn þeirra þarf að vera sem jafnast - ekki minna en 40% í samræmi við jafnréttislög - er eðlilegt að þessi regla eigi við um öll fjármálafyrirtæki landsins. Með breytingum samkvæmt frumvarpinu væri tryggt að hlutur kynjanna í stjórn fjármálafyrirtækja yrði eins jafn og kostur er á, en orðalagið „sem næst jafnmargar konur og karlar“ felur í sér að þar sem fjöldi stjórnarmanna er almennt oddatala, oftast þrír, fimm eða sjö, skuli hlutfallið vera eins jafnt og verið getur á þeim forsendum. Er þetta ekki hvað síst mikilvægt nú eftir þær hræringar sem orðið hafa á fjármálamarkaði og þar sem búast má við auknu atvinnuleysi í þessum geira á næstu missirum. Ljóst er að fram til þessa hafa konur ekki átt greiðan aðgang að stjórnum banka eða fjármálafyrirtækja. Er það miður, ekki síst þar sem rannsóknir hafa sýnt fram á fjárhagslegan ávinning fyrirtækja af því að auka hlutfall kvenna í stjórnum. Hið sama á reyndar við um stjórnunarstöður og hlutdeild kvenna þar. Því er enn brýnna en áður að huga að jafnrétti á vinnumarkaði og þá ekki hvað síst með tilliti til aðgangs að stjórnunar- og ábyrgðarstöðum. Að auki er afar mikilvægt að stjórnir fjármálafyrirtækja séu þannig samsettar að gætt sé að fjölbreytileika, þar sem um er að ræða fjárvörslumenn almennings. Atburðir síðustu daga, vikna og mánaða sýna að allur almenningur getur staðið og fallið með svona fyrirtækjum. Ég vonast til þess að góðar umræður verði um málið. Ég sé að heldur hefur fjölgað hér í þingsalnum frá því að ég hóf mál mitt og á ég von á því að fá góðan stuðning við þessari tillögu sem nú gengur til nefndar og getur vonandi, ef vel er haldið á spöðum, komið aftur til þingsins og orðið að lögum. Hver veit?

Frú forseti. Mig langar til að ræða stuttlega það mál sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir hefur nú mælt fyrir og varðar breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. En þar er gert ráð fyrir því að við kjör í stjórnir fjármálafyrirtækja og þeirra fyrirtækja sem heyra undir lög um fjármálafyrirtæki frá 2002 skuli tryggt að í stjórninni sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Ég vil strax lýsa því yfir að ég er sammála því markmiði sem sett er fram með frumvarpinu. Ég tel mjög þýðingarmikið, ef svo má segja, að jafnréttið haldi innreið sína í þessi vé sem stjórnir fjármálafyrirtækja eru og hafa verið. Reyndar er það svo að í nýrri stjórn Kaupþings banka sitja bara konur, ef ég man rétt, og er það nýlunda í stjórn fjármálafyrirtækis hér á landi. En kannski má segja að í ríkisbönkunum eða bönkunum sem nú eru orðnir ríkisbankar séu tiltölulega hæg heimatökin hvað það snertir, einn og sami eigandinn, það er ríkið, á að geta tryggt að eins góð skipting sé á milli kynja í stjórnum og unnt er. Og þegar bankaráð ríkisbankanna þriggja eru tekin saman hygg ég að það sé nokkuð góð dreifing milli kynja. En það er ekki almenna reglan og hefur alls ekki verið og eins og kom fram í máli hv. flutningsmanns vekja þeir síðustu atburðir sem hér hafa átt sér stað á fjármálamarkaði og í bankastarfsemi okkur kannski til umhugsunar um hvort ekki sé bæði löngu tímabært og brýnt að tryggja að bæði kynin séu vel sett innan stjórna þessara fyrirtækja og gert sé ráð fyrir að hvort kyn um sig eigi að minnsta kosti 40% hlutdeild í stjórnum fyrirtækjanna. Nú má vel velta því fyrir sér hvort við ættum að ganga lengra en þetta frumvarp gerir ráð fyrir, því hér er talað um að tryggt skuli að í stjórnum sitji sem næst jafnmargar konur og karlar. Norðmenn hafa t.d. gengið mun lengra og sett ákveðin skilyrði fyrir því að í öllum fyrirtækjum sem skráð eru í Kauphöll skuli vera að minnsta kosti 40% hlutdeild hvors kyns um sig í stjórnum. Þar var beitt ákveðnum viðurlögum, nefnilega þeim að sagt var berum orðum að ef fyrirtækin hefðu ekki uppfyllt þetta ákvæði laganna fyrir tiltekinn aðlögunartíma sem var gefinn væri skylt að leysa upp viðkomandi fyrirtæki eða hlutafélag. Það er auðvitað býsna harkaleg aðgerð í sjálfu sér. En eftir því sem ég best veit brást allur markaðurinn í Noregi vel við lagasetningunni og gerði ráðstafanir til að koma til móts við hana í öllum meginatriðum. Ég hygg að þar í landi gangi menn lengra en að tala bara um fyrirtæki sem skráð eru á markað, hlutafélög, heldur gildi þessar reglur almennt. Ég tel sem sagt að mikið álitamál sé hvort hér ætti jafnvel að ganga lengra en þetta frumvarp gerir ráð fyrir og mér finnst eðlilegt að þingnefndin sem fær málið til umfjöllunar velti þeim spurningum upp og fái upplýsingar um hvernig þetta hefur verið framkvæmt annars staðar og hvaða reynsla er komin á lagasetninguna eða svipaða lagasetningar, eins og t.d. í Noregi, þar sem við vitum að hefur verið gengið mjög langt. Einnig held ég að þingnefndin sem fær þetta til meðferðar þurfi að skoða hvort ekki þurfi að setja einhvers konar viðurlög. Eftir því sem mér sýnist er hér ekki gert ráð fyrir sérstökum viðurlögum við því ef þessi markmið laganna nást ekki fram, ekki er tekið fram hvort menn fái einhvern aðlögunartíma til að fullnægja lagaákvæðinu eða hvernig tryggja eigi að ákvæðið nái fram að ganga. Það væri fróðlegt að heyra hvernig hv. flutningsmanni sér fyrir sér að eftirfylgnin verði. Hvaða tæki eru til í stjórnkerfinu til að tryggja að markmiðið nái fram að ganga og það sitji sem næst jafnmargir karlar og konur í stjórnum fjármálafyrirtækja? Jafnframt hefði ég viljað heyra viðhorf 1. flutningsmanns til þess hvort hún og aðrir flutningsmenn frumvarpsins hefðu leitt hugann að því að þetta ákvæði næði ekki eingöngu yfir fjármálafyrirtæki heldur hefði það víðara gildissvið og við færum hér yfir fyrirtæki almennt. Þannig að ákvæðið væri sem sagt ekki bundið við fjármálafyrirtæki einvörðungu heldur almennt um fyrirtæki á markaði eða skráð fyrirtæki í fyrstu atrennu. Ég vildi gjarnan heyra viðhorf flutningsmanna, hvort þeir hafi leitt hugann að því. Ég tel að markmiðið með þessu frumvarpi sé afar jákvætt og styð það heils hugar. En velti fyrir mér í því samhengi hvort tilefni sé til að ganga jafnvel enn lengra en hér er gert. Ég velti upp spurningunni um eftirfylgni og hvernig tryggja eigi að markmiðið náist, hvort hugsanlega þurfi að setja einhvers konar viðurlagaákvæði eða hvort eðlilegt sé að ákvæði sem þetta nái til breiðari hóps fyrirtækja en fjármálafyrirtækja. Þetta eru þær vangaveltur sem ég vil koma með inn í umræðuna og væri fróðlegt að heyra hvernig hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur sér það fyrir sér.

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum nú, um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, varpar upp nokkrum spurningum, t.d. hvort nýju bankarnir séu ekki örugglega ríkisfyrirtæki, hvort ríkið eigi þá ekki. Nú hefur enginn lagt fram hlutafé í þessa banka og þeir eru í rauninni eignalausir í augnablikinu, það vantar að setja inn í þá eigið fé. Ef þeir eru í eigu ríkisins ættu þeir að heita ohf., og ég hef grun um að þeir eigi að heita ohf. og vera opinber hlutafélög, og þá falla þeir nákvæmlega undir það ákvæði sem lagt til í þessu frumvarpi, að það eigi að kjósa jafnmarga borgara af hvoru kyni í stjórn. Þá er stjórn Kaupþings í rauninni brot á lögum vegna þess að þar eru eingöngu konur og í lögum um opinber hlutafélög stendur að það eigi að vera jafnt kynjahlutfall í stjórninni. Og einmitt talandi um eftirlitið sem nefnt var rétt áðan þá sýnir það sig að þó nokkuð mörg fyrirtæki sem eru alfarið í eigu opinberra aðila hafa ekki starfað eins og þau séu opinber hlutafélög, ohf. Ég nefni t.d. Þróunarfélagið á Keflavíkurflugvelli, sem er greinilega ohf., Keflavíkurflugvöll ohf. Þessi fyrirtæki öll ættu að hlíta reglum laga um opinber hlutafélög, t.d. að þar sé jafnt kynjahlutfall í stjórn, að halda eigi alla aðalfundi opinberlega, að þingmenn og kjörnir fulltrúar eigi rétt á að sækja þessa fundi o.s.frv. Fylgni við lögin virðist ekki nægilega góð, að menn fylgi lögunum ekki nægilega vel. Þetta sýnir sig best með skipun í stjórn Kaupþings þar sem eru eingöngu konur sem stendur sem brýtur þá þetta ákvæði laganna um opinber hlutafélög. Svo kemur aftur það sjónarmið sem ég nefndi í sambandi við það, frú forseti, að hvers eiga þær konur að gjalda sem þurfa þá að víkja úr stjórninni, örugglega mjög hæfar, fyrir einhverja karlmenn sem væntanlega eru þá ekki eins hæfir vegna þess að annars hefðu þær ekki verið valdar? Þar kemur upp mjög ankannalegur vinkill á þessu talningakerfi sem sumir eru uppteknir af, að vera alltaf að telja fjölda manna eftir kyni í stjórnum og ráðum. Ef þetta frumvarp verður að lögum ættu þau eingöngu við um fjármálafyrirtæki sem ekki fóru á hausinn, Straum og MP-banka o.s.frv., og þau fyrirtæki eru náttúrlega með rekstur meira og minna í útlöndum, þannig að ég ætla að vona að þetta verði ekki til þess að þau taki pokann sinn og yfirgefi landið. Það var líka rætt við lagasetninguna um opinber hlutafélög að þetta kynni að verða til þess að það myndaðist tvenns konar stjórn, sú opinbera sem hittist öðru hverju og drekkur kaffi og svo einhver minni stjórn sem tekur ákvarðanir.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um það mál sem ég mælti fyrir áðan. Það er kannski fyrst til að taka að ég held að við hv. þm. Pétur H. Blöndal verðum seint sammála í jafnréttismálum. Þannig er það bara og þannig held ég að það verði. Að halda því fram að fjármálafyrirtæki flýi land vegna þess að þau þurfi að fylgja jafnréttislögum finnst mér nú frekar langsótt en látum það liggja á milli hluta. Ég held að við verðum að átta okkur á því að nýir tímar kalla á nýja hugsun og nýja nálgun. Karlakapítalisminn, eins og ég hef kallað það, varð gjaldþrota á Íslandi í byrjun október og ég held að það sé rækilega kominn tími til að við loftum út úr þeim karlakytrum sem hingað til hafa ráðið öllu í okkar samfélagi. Þá er ég ekki að tala um það, eins og mátti skilja á máli hv. þingmanns, að setja þar inn eingöngu konur. Þetta snýst um það að tryggja að ekki sé lýðræðishalli í landinu, að ekki sé lýðræðishalli í þeim stofnunum þar sem ráðum er ráðið í okkar samfélagi, þar með talið fjármálastofnunum en við vitum hversu gríðarlega mikil völd fylgja því að fara með stjórnun í fjármálafyrirtækjum. Þessi tillaga gengur eingöngu út á að tryggja að þetta jafnvægi sé í lagi. Vegna þess sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði, og ég vil þakka honum fyrir ágæta ræðu, þá er þetta auðvitað löngu tímabær og brýn umræða. Tillagan sem hér er flutt tekur mið af jafnréttislögunum eins og þau eru í dag og voru samþykkt þegar þeim var breytt síðast. Auðvitað velti ég því fyrir mér þegar ég var að skoða þetta mál hvort það ætti að ganga lengra. Ég legg hins vegar ekki mat á það hér og nú en mér finnst sjálfsagt að það verði skoðað í þingnefndinni hvort ganga eigi lengra og jafnvel að láta þetta ná til annarra fyrirtækja. Það hefur verið mjög athyglisvert að skoða þetta mál, ef maður skoðar gögn og pælir í þeirri umræðu sem fór fram í Noregi á sínum tíma og víðar á Norðurlöndunum varðandi þetta, hún er mjög keimlík umræðunni sem hefur ávallt farið fram á Íslandi um þetta, mjög í anda þess sem hv. þm. Pétur Blöndal bar upp áðan. Hins vegar er sannleikurinn sá og niðurstaðan sú eins og t.d. í Noregi að þá hefur verið býsna mikil ánægja með þetta fyrirkomulag. Ég veit alla vega ekki um eitt einasta fyrirtæki sem hefur flúið land eða flutt starfsemi sína frá Noregi vegna þess að það hafi þurft að uppfylla þessi ákvæði. Ég er alveg tilbúin til að skoða að þetta verði útvíkkað og við látum þetta ganga yfir önnur fyrirtæki. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spurði mig út í viðurlögin. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að mér er í fyrsta lagi frekar illa við að setja inn svona viðurlagaákvæði án þess að láta fyrst reyna almennilega á það sem stendur í frumvarpinu. Ef menn neyðast hins vegar til þess einhverra hluta vegna að fara þá leið að beita sektum eða eitthvað slíkt er sjálfsagt að skoða það. Ég held hins vegar, frú forseti, að mórallinn í samfélaginu, ég leyfi mér að orða það svo, sé þannig núna að menn hafi áttað sig á því að það er einfaldlega kominn tími til þess að við gætum að þessum hlutum og að hlutirnir séu í lagi hér. Mig langar að nefna eitt fyrirtæki sem er eingöngu rekið af konum, fjármálafyrirtæki sem heitir Auður Capital og ég hygg að sé eitt af þeim fyrirtækjum sem standi bara býsna vel í augnablikinu, en þær konur sem hafa rekið það fyrirtæki og borið uppi þá starfsemi hafa lýst því yfir í fjölmiðlum núna í kjölfar bankahrunsins og kreppunnar að yfirlýst stefna þeirra hafi einmitt verið varfærin fjárfestingarstefna og að ana ekki út í hluti án þess að hugsa þá til enda, svo því til haga haldið. Ég vil að endingu þakka fyrir umræðuna og almennt jákvæð viðbrögð sem tillagan hefur fengið.

Frú forseti. Ég hlýt að mótmæla því sem hv. þingmaður gaf í skyn að ég sé ójafnréttissinnaður, það er afskaplega ósanngjarnt. Ég er jafnréttissinnaður en ekki endilega milli kynja heldur milli fólks. Lýðræðishalli getur myndast við fléttulista þegar hæfara fólkið fær ekki kosningu af því að farið er eftir kynjum. Það getur líka myndast lýðræðishalli í stjórn Kaupþings þegar hæf kona eða tvær þurfa að yfirgefa stjórnarsætin út af þessu frumvarpi fyrir einhvern karlmann sem er þá væntanlega óhæfari. Hv. þingmaður kom ekkert inn á það sem ég nefndi í ræðu minni. Ég hélt að hv. þingmaður mundi ræða dálítið umræðuna, um t.d. það að bankarnir eru ohf. og eiga að fara að þeim lögum sem hér er talað um. Það var ekki orð um það. Það var ekki orð um það að þetta gildir nú þegar fyrir þrjá stærstu banka landsins. Ég veit ekki til hvers umræðan er ef framsögumaðurinn tekur ekkert mið af því sem sagt er. Auðvitað fylgja því gríðarlega mikil völd að vera í stjórnum fjármálafyrirtækja og ég hef oft nefnt það sem mælikvarða á hvort jafnrétti náist að skoða aðalfund Seðlabankans, hversu margar konur eru þar. Ég hef margoft rætt það sem mælikvarða á það hvort jafnrétti hafi náðst. En hvort menn telji það endilega og setji fólk í stjórn bara af því að það er konur, það breytir engu, held ég, ekki nokkrum sköpuðum hlut. 

Virðulegi forseti. Ég taldi í ræðu minni áðan að ég hefði tekið mið af þeirri umræðu sem fram fór og reyndi eftir besta megni að svara því sem fram kom. Ef hv. þingmaður er ósáttur við þau svör þá verðum við að ræða þetta við betra tækifæri og undir öðrum formerkjum en tvær mínútur í stuttu andsvari leyfa. Auðvitað var ég ekki að halda því fram að hv. þingmaður væri ójafnréttissinnaður. Ég var hins vegar að draga það fram að sú sem hér stendur og hv. þm. Pétur Blöndal verðum, held ég, mjög seint sammála í jafnréttismálum vegna þess að okkar nálgun á jafnréttismál er mjög ólík. Ég skilgreini mig sem femínista sem ég held að hv. þingmaður geri ekki. En vegna þess að hv. þingmaður talaði um hæfustu einstaklingana þá ætla ég að leyfa mér að hafa efasemdir um að allir þeir einstaklingar sem hingað til hafa verið valdir í stjórnir fjármálafyrirtækja í gegnum árin og hafa nánast undantekningarlaust verið karlmenn, hafi alltaf verið hæfustu einstaklingarnir. Ég ætla að leyfa mér að efast um það, hv. þingmaður.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, að þeir karlmenn sem hafa skipað stjórnir fjármálafyrirtækja og fyrirtækja á Íslandi hafi almennt verið hæfustu einstaklingarnir, ég stórefast um það. En að þvinga það fram með einhverri jafnréttisáætlun eða talningu á hausum og skipun um að einhver skuli settur í stjórn bara af því hann er kona, það er leið sem mér hugnast ekki. Ég vil heldur að það sé gerð arðsemiskrafa til markaðarins þannig að hann neyðist til að velja hæfasta fólkið hvort sem það er karl eða kona. Ég þekki það ekki hjá Auður Capital en það getur vel verið að þær konur vilji hafa konur í stjórn en þetta frumvarp mundi gera það að verkum að þær mættu það ekki. Það yrði alla vega að vera þannig að í fimm manna stjórn yrðu að vera a.m.k. tveir karlmenn. Það er eins með Kaupþing. Ég hugsa að þær konur sem þar sitji séu allar afskaplega hæfar og hafi verið valdar á grundvelli mannkosta. Nú á að fara að setja inn einhverja tvo sem ekki eru valdir á grundvelli mannkosta heldur bara af því þeir eru af ákveðnu kyni. Fléttulistinn er gott dæmi, við höfum séð sorgleg dæmi um að fólk sem ætti að komast ofar í prófkjörum fellur niður bara af því að það er af tilteknu kyni. Þessi nálgun að telja hausa er því ekki nægilega góð. Menn þurfa að finna út úr því af hverju þetta misrétti er. Af hverju er fjöldi karla og kvenna í atvinnulífinu jafnmismunandi og raun ber vitni? Getur verið að það sé eitthvað sem valdi því eða að það vanti kröfu um arðsemi eða að ákveðnir fordómar séu í gangi í kerfinu? Það skulum við skoða. En að setja fólk í stjórn bara af því það er af ákveðnu kyni, það er bæði slæmt fyrir viðkomandi einstakling því það munu allir segja: Þú fékkst djobbið bara af því þú er kona eða bara af því þú ert karl, sem er líka slæmt fyrir fyrirtækin sjálf.

Frú forseti. Mér varð hugsað til þess þar sem ég sat hér undir andsvari hv. þm. Péturs H. Blöndals að ég hygg að svipuð ræða efnislega séð hafi margoft verið haldin hér á hinu háa Alþingi. Ég hugsa að þegar samtök um kvennalista komu fram á sínum tíma og fluttu þingmál hér í salnum þá hafi þær margoft heyrt svipaðar ræður efnislega og hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti áðan. Hversu lengi höfum við verið að hjakka í sama farinu? Hversu lengi höfum við verið að því? Í áratugi. Og í áratugi höfum við þurft að hlusta á svipaðar ræður og hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti áðan og ekkert gerist. Við stöndum enn þá í sömu sporum. Og af hverju, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal, þetta misrétti? Við þurfum að komast að því af hverju þetta misrétti er til að geta leiðrétt það. Eru menn ekki búnir að reyna að komast að því í áratugi? Ég segi, það er komið nóg af því. Það þarf að grípa til róttækra aðgerða sem virka alveg eins og hefur verið gert í nágrannalöndum okkar þar sem hlutirnir eru til fyrirmyndar, t.d. í Noregi. Varðandi bankaráðin og það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal um þau þá er það auðvitað þannig að jafnréttið virkar í báðar áttir. Það er enginn að tala um annað og það er bara útúrsnúningur að halda því fram að hér eigi að skipta út öllum körlum fyrir konur. Þetta snýst um að leiðrétta kynjamisréttið og þann lýðræðishalla sem er í þessum stofnunum eins og víða annars staðar í samfélaginu og út á það gengur þessi tillaga og það er engin ástæða til þess að vera að snúa út úr henni eins og hv. þingmaður gerði.

Frú forseti. Í áratugi hefur verið rætt um jafnréttismál. Það hafa verið sett fjölmörg lög um jafnrétti og það er búið að útrýma öllu ójafnrétti sem finnst í lögum og reglum. En samt næst ekki árangur. Það er búið að setja viðamikil lög um jafnréttisáætlanir, jafnréttisráð. Það er kominn heilmikill jafnréttisiðnaður, frú forseti, í gang. Fólk sem vinnur að því baki brotnu að koma á jafnrétti og samt er ekkert jafnrétti. Sumir segja að það sé verið að bakka, að það sé ekki verið að nýta besta fólkið í þjóðfélaginu til að stjórna. Þá er það spurningin: Eigum við að halda áfram að telja hausa eða eigum við kannski að skoða hvort sú leið hafi verið ákveðið skipbrot? Hvort sú leið að vera alltaf að telja hausa sé ekki skipbrot í sjálfu sér. Við eigum að reyna að finna út úr því af hverju eigandi hlutafélags ákveður að ráða karlmann í stöðuna sem stjórnarformann eða stjórnarmann í stað þess að ráða konu sem hlýtur þá að fást hæfari. Þeirri spurningu eigum við að velta fyrir okkur. Sá sem tekur ákvörðun um að ráða karlmann sem oft og tíðum er þá óhæfari af því það er svo mikill fjöldi af konum sem ekki fær vinnu sem eru mjög hæfar, af hverju tekur hann þessa ákvörðun? Því þurfum við að svara. Ég held því fram að það sé vegna þess að hann vilji ekki endilega græða. Ef það væri arðsemiskrafa þá mundi hann alltaf ráða hæfasta einstaklinginn. Þá kæmust u.þ.b. jafnmargar konur og karlar að. Það er mín trú. Ég held að það misrétti sem er í gangi í kerfinu komi fram vegna þess að þetta eru kyn. Auðvitað eru margir karlmenn sem ekki fá stöðu heldur þótt þeir séu mjög hæfir.

Færri.

Það kemur hvergi fram vegna þess að aðrir karlmenn sem eru óhæfari fá stöðurnar. Það er verið að fara eftir flokkspólitískum atriðum, það er verið að fara eftir fordómum o.s.frv. og ættartengslum. Það eru alls konar atriði sem valda því að óhæfara fólk er ráðið í stöðu í stað þeirra sem hæfari eru. Og við eigum eftir að sjá það áfram. Ég óttast að núna þegar þessi fyrirtæki eru öll orðin meira og minna ríkisvædd og þeir sem skipa í stöðurnar hafa engan áhuga á því hvort fyrirtækin skili hagnaði eða ekki þá muni þetta aukast. Þá mun það aukast að ráða menn eftir flokkum og ætterni en ekki eftir hæfileikum. Ég óttast það, því miður. Þess vegna þurfum við alveg sérstaklega núna að gá að því hvað er það sem veldur því að svona fáar konur eru í stjórnun fyrirtækja í lykilstöðum. Af hverju eru t.d. svona fáar konur á aðalfundi Seðlabankans? Við eigum að velta því fyrir okkur hver sé ástæðan fyrir því en ekki endilega að þvinga fram jafnrétti með því að setja konur í stöður, hvort sem þær hafa hæfileika eða ekki. Það held ég að sé mjög röng leið. Það er að leiðrétta hitamæli sem sýnir ákveðinn hita, honum er bara breytt. Þeir sem ráða í stöðurnar ráða þá að sjálfsögðu frænkur sínar, systur og dætur o.s.frv., burt séð frá hæfileikum. Ég hef því miklar efasemdir um þessar jafnréttisaðferðir allar og leyfi mér að hafa mínar efasemdir áfram. Ég vil endilega að þjóðfélagið nýti hæfileika hvers einasta manns eins og mögulegt er, að jafnrétti sé milli fólks, eins og mögulegt er. Við þurfum að finna út úr því af hverju kemur það fram svona í hlutfalli kynjanna.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fyrsta flutningsmanni, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, fyrir svörin sem ég fékk við þeim vangaveltum sem ég var með. Ég vil segja það og ég tek undir með henni að ég held að það sé rétt sem kemur fram í máli hennar að reynslan af þeirri leið sem Norðmenn ákváðu að fara í þessu sambandi sé almennt góð og að fyrirtækin hafi í raun og veru brugðist mjög jákvætt við og skjótt og það hafi ekki tekið langan tíma að innleiða þessa nýju reglu um jafnrétti kynjanna í stjórnun fyrirtækja, eins og menn óttuðust þegar lögin voru sett þar. Þar var settur aðlögunartími. Fyrirtækjunum var gefinn nokkur góður aðlögunartími til að koma þessu jafnrétti á en ef þau náðu ekki að uppfylla þau skilyrði laganna þá var ákvæði um að fyrirtækin yrðu leyst upp. Þetta er auðvitað, eins og ég sagði áðan, augljóslega býsna harkaleg aðgerð sem viðurlög. Það kann vel að vera rétt hjá hv. þingmanni að eðlilegt sé að gefa fyrirtæki og umhverfinu fyrst svigrúm til þess að uppfylla ákvæði þessara laga. En við vitum hins vegar að þrátt fyrir ákvæði jafnréttislaga hingað til þá hefur nú gengið býsna hægt að innleiða jafnréttið í raun. Þess vegna held ég að það sé mikið álitamál og umhugsunarefni hvort ekki þurfi að taka nokkuð skarpt í. Taka nokkuð djúpt í árinni í þessu efni og setja einhver slík skilyrði eða viðurlög. Ég er alls ekki að segja að ég muni leggja það sérstaklega til enda á ég ekki sæti í þeirri nefnd sem væntanlega mun taka málið til meðferðar. En mér finnst þetta vera álitamál og innlegg í umræðuna á þeim vettvangi, hvort menn vilji gera það. Ég verð líka að segja vegna orða hv. þm. Péturs H. Blöndals þar sem hann velti vöngum yfir því af hverju konur eru ekki í ríkari mæli í þessum stöðum og svo fáar konur sitji ársfund Seðlabankans o.s.frv., þá held ég að við verðum bara að horfast í augu við að þetta er arfur gamalla tíma ef svo má segja. Þetta er bara staða sem við erum að glíma við í samfélaginu almennt og höfum verið að gera um langa hríð. Það er viðvarandi verkefni að koma á almennilegu jafnrétti kynja. Við glímum við þetta í stjórnmálum en þar hefur okkur samt sem áður orðið mun meira ágengt en almennt í fyrirtækjaumhverfinu. Það er mjög brýnt að við náum árangri þar líka. Við viljum lifa í samfélagi þar sem jafnrétti kynjanna er í heiðri haft. Og eftir, það má segja, áralanga baráttu fyrir auknu jafnrétti kynjanna getum við ekki boðið ungu fólki, ungum konum eða ungum stúlkum, upp á að okkur verði ekkert ágengt í þessu efni. Það er bara ekki samboðið þeim gildum og meginsjónarmiðum sem við viljum að gildi í íslensku samfélagi. Þess vegna verðum við jafnvel að grípa á stundum til róttækra aðgerða og ráðstafana til þess að ná þeim markmiðum sem ég held að flestir taki undir að minnsta kosti í ræðu. Síðan er spurning hvort menn vilja á borði ná þeim árangri sem menn tala svo fjálglega um þegar það hentar. Það frumvarp sem hér er lagt fram er viðleitni í þá veru að auka hlut kvenna í stjórnun fjármálafyrirtækja, að ná meira jafnrétti á þessu sviði. Þetta er afmarkað svið. Ég tel að við eigum að huga að því að ganga lengra og láta þetta verða víðtækara. Það kann vel að vera að það sé þá næsta skref. En eftir sem áður finnst mér þetta mjög góð viðleitni sem hér er á ferðinni og styð að málið fái jákvæða meðferð.

Frú forseti. Þessi umræða virðist nú ætla að verða aðeins lengri en leit út fyrir í upphafi. Það er óhætt að segja að viðbrögð hv. þm. Péturs H. Blöndal hafi komið af stað býsna líflegum umræðum. Það er merkilegt að heyra þingmanninn segja að hann hafi miklar efasemdir um allar jafnréttisáætlanir og hann telji að allt of mikill jafnréttisiðnaður sé rekinn hér og sé í gangi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Í hvaða stöðu heldur hann að við stæðum í dag ef enginn hefði haldið utan um þessi mál og engin væru jafnréttislögin, að þessi jafnréttismál hefðu bara komið af sjálfu sér? Auðvitað er það ekki þannig. Sjálf hef ég reynslu af því úr störfum mínum í borgarstjórn Reykjavíkur að þar sem markvissar jafnréttisáætlanir voru settar, t.d. um að jafna hlut kynjanna í yfirstjórn borgarinnar, þá virkaði það. Það hafði ekki virkað í 60 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins þar á undan. Ég hef líka reynslu af því að setja tiltekna markmiðssetningu varðandi launamál til þess að lyfta sérstaklega lægstu launum kvennahópanna. Það virkaði. Ég er ekki viss um að það hefði virkað ef aðferð hv. þm. Péturs H. Blöndal hefði verið notuð. Niðurstaða mín er því sú að það er ekki hægt að halda því fram að jafnrétti komi af sjálfu sér. Það er ekki hægt að halda því fram að maður eigi ekki að setja neinar reglur, neina umgjörð, að leyfa markaðnum bara að ráða, vegna þess að þá gerist ekki neitt. Það gerðist allt of lítið í jafnréttismálum á Íslandi allt of lengi. Ný lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla sem voru samþykkt í tíð fráfarandi ríkisstjórnar undir forustu hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þáverandi, Jóhönnu Sigurðardóttur, munu ganga lengra en fyrri lög. Þau veita m.a. Jafnréttisstofu heimild til að hafa eftirlit með því að lögunum sé framfylgt. Og vegna þess að hv. þingmaður kallaði eftir því eða talaði um að lagasetningin hefði ekki dugað og þess vegna væri hún óþörf af því henni hefði aldrei verið fylgt eftir þá erum við í þessum nýju jafnréttislögum komin inn með heimild fyrir Jafnréttisstofu til þess að grípa inn í, alveg á sama hátt og Samkeppniseftirlitið hefur heimild til að grípa inn í ef því sýnist að eitthvað sé að fara úrskeiðis. Ég tel að sú heimild sé afar mikilvæg og þessi lög veiti okkur kærkomið tækifæri til þess að fylgja, núna jafnvel í fyrsta skiptið lögunum markvisst eftir en þá reynir að sjálfsögðu á Jafnréttisstofu, að hún beiti heimildum sínum og fylgist með að hlutirnir séu í lagi.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði mig hvernig ég héldi að jafnréttisumræðan eða jafnréttið stæði ef ekki væri allur þessi jafnréttisiðnaður, eins og ég kalla það. Ég varpaði þeirri spurningu til hv. þingmanns hvernig stæði á því að frá kvennafrídeginum mikla hefði staðan í rauninni lítið sem ekkert batnað. Ætla menn ekki að fara að spyrja sjálfa sig hvort þeir séu ekki hugsanlega á rangri braut með því að skikka fyrirtæki til að setja sér einhverjar jafnréttisáætlanir og telja hausa í stjórnum, nefndum og ráðum og slíku í stað þess að reyna að finna út úr því hvað er að? Ég barðist fyrir því fyrir ári að tekin yrði upp jafnréttisvottun, þ.e. að fyrirtækin setji sjálfviljug upp reglur sem eiga að leiða til þess að þau ráði fólk með tilliti til hæfileika en ekki eftir einhverjum öðrum sjónarmiðum, kyni, ætterni eða flokkspólitík eða einhverju slíku. Það náðist sem betur fer fram og er í vinnslu núna. Ég bind miklu meiri vonir við jafnréttisvottun þar sem fyrirtækið sjálft leggur á sig þá vinnu að ráða fólk eftir hæfileikum. Ég vil ekki tala um eftir kyni, því miður, frú forseti, vegna þess að ég lít svo á að vandamálið sé að fólk er ekki ráðið eftir hæfileikum. Það er afleiðing af vandamálinu, það er hitamælirinn sem sýnir að eitthvað er að sem kemur fram í misrétti kynjanna. En það kemur ekki fram þegar óhæfari karlmaður er ráðinn fram yfir hæfari karlmann eða óhæfari kona er ráðin fram yfir hæfari karlmann eða konu. Vandamálið er að það er ekki tíðkað að ráða hæfasta fólkið.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr af hverju ekkert hafi gerst frá kvennafrídeginum 1975. Auðvitað hefur ýmislegt gerst í jafnréttismálum síðan þá, en allt of lítið. Þá er líka ágætt að velta fyrir sér hver ber ábyrgð á því og hverjir hafi stjórnað hér, hvaða ríkisstjórnir hafi verið við völd þann tíma sem hv. þingmaður talar um. Hefur ekki Sjálfstæðisflokkurinn stjórnað hér meira og minna í 18 ár? Hefur Sjálfstæðisflokkurinn, ef út í það er farið, ekki stjórnað hér meira og minna í 64 ár?  Auðvitað er þetta allt spurning að sýna viljann í verki. Ég fullyrði að fráfarandi ríkisstjórn sem skipuð var þremur körlum af hálfu Samfylkingarinnar og þremur konum - það gaf þeirri ríkisstjórn ákveðna ásýnd og sýndi ákveðinn vilja á meðan ein kona var í ríkisstjórn úr Sjálfstæðisflokknum. Í núverandi ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar eru jafnmargar konur og karlar. Þannig á það að vera, það sýnir jafnréttisvilja í verki og það gefur líka þessari ríkisstjórn ákveðna ásýnd. Ég held að umræða innan ríkisstjórnar og í þinginu verði öðruvísi og sé öðruvísi þegar konur taka þátt til jafns við karla í þessari umræðu - ég vona að hv. þingmaður misskilji mig ekki þannig að hann haldi að ég vilji ekki að karlar taki þátt í þessari umræðu - og láta til sín taka. Þá erum við á réttri leið.

Frú forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið með félagsmálaráðuneytið mjög lengi. Það er mjög langt síðan það var og undir félagsmálaráðuneytið heyra jafnréttismál. Það er bara þannig. Og það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki sinnt jafnréttismálum. Stærsta mál, að mínu mati, í átt til jafnréttis var fæðingarorlofið sem Sjálfstæðisflokkurinn barðist fyrir og fékk í gegn. Það gerði karla jafndýra á vinnumarkaði og konur gagnvart fæðingarorlofi og átti að ryðja burt síðustu hindruninni svo að algjört jafnræði sé milli karla og kvenna. Þrátt fyrir það hefur það ekki tekist og það eru mér mikil vonbrigði. Ég horfi á að launamisréttið er áfram til staðar, misrétti í stjórnum atvinnu- og fjármálafyrirtækja og víðar er enn þá til staðar. Samt er búið að setja heilmikið af lögum, nefndum, ráðum og jafnréttisáætlunum, jafnréttisskýrslur hafa verið skrifaðar og jafnréttisþing haldin og ég veit ekki hvað þetta heitir allt saman. Samt miðar ekkert. Ég vildi gjarnan skora á menn sem vinna í þessum málum að skoða eftirfarandi: Getur verið að við gerum eitthvað rangt? En það vilja menn ekki. Menn ætla að halda fast í að hafa jafnmarga karla og konur í stjórn þannig að nú mun ráðherrann sem skipar í stjórnir allra þessara ríkisfyrirtækja velja dætur sínar, tengdadætur, systur, mæður og frænkur í stjórn.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að benda hv. þm. Pétri Blöndal á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur farið með fjármálaráðuneytið lengst af þann tíma sem hann hefur verið í ríkisstjórn og allt snýst þetta jú um peninga. Ég hef ekki orðið vör við það að fjármálaráðuneytið undir stjórn Sjálfstæðisflokksins hafi lagt sérstaka áherslu á að leiðrétta t.d. laun lægst launuðu kvennastéttanna hér á landi. Allt snýst þetta um peninga og að vísa því yfir á að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki farið með félagsmálaráðuneytið - við vitum að þetta snýst um peninga og að fjármálaráðuneytið bakki upp það sem kemur úr fagráðuneytunum. Það er líka svolítið merkilegt, frú forseti, í umræðum um jafnréttismál að þegar maður krefur Sjálfstæðisflokkinn um orð og efndir í þeim málaflokki og stefnu