Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er viðkomandi frestun Alþingis. Það liggur fyrir till. um að fresta Alþ., jafnvel frá næsta mánudegi, og við framsóknarmenn teljum þetta óeðlileg vinnubrögð, vægast sagt. Mér er kunnugt, að formaður þingflokks Framsfl. hefur átt viðræður við hæstv. forsrh. um þetta mál, og það var gert ráð fyrir því, að forsrh. léti hann vita um niðurstöðuna, sem kynni að verða í ríkisstj., eftir fund í morgun, um það, hvernig þessu yrði háttað. Það hefur engin tilkynning borizt um þetta, og ég vildi gjarnan fá að heyra um það, hver er fyrirætlunin í þessu efni, áður en umræður hefjast um málið. Þetta ber ekki að skilja svo, að ég sé ekki þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé, að þinginu sé frestað á þeim tíma, sem talizt getur eðlilegur, og að stjórnin taki sér þann vinnufrið, sem hún telur sig þurfa til þess að ráða fram úr málum, sem kunna að vera vandasöm. Ekki ber heldur að skilja það svo, að við viljum tefja fyrir þingstörfum. En við teljum þetta óeðlileg vinnubrögð af ástæðum, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja á þessu stigi, fyrr en fæst svar um það, hver hefur orðið niðurstaðan af þessum viðræðum, sem áttu sér stað.



Herra forseti. Till. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis liggur ekki fyrir hér. Hún er flutt í Sþ. og verður rædd þar eftir helgina. Varðandi þau fimm mál, sem hér eru á dagskrá, má segja, að þau séu ekki í órjúfanlegu sambandi við þingfrestunina. Þau eru öll saman nauðsynleg, hvort sem þingi verður frestað eða ekki. Fjögur þeirra eru um þá árlegu framlengingu á vissum tekjustofnum og það fimmta um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði. Hvort sem þingi verður frestað eða ekki, er öllum ljóst, að ráðstafanir, sem nauðsyn krefur að gera í efnahagsmálum, og fjárlög verða alls ekki afgreidd fyrir áramót. Þess vegna eru þau frv., sem hér liggja fyrir, nauðsynleg, - nauðsynlegt, að þau komi fram, hvað sem þingfrestuninni líður. Um það, hvað þeim hefur farið á milli í dag, hæstv. forsrh. og formanni þingflokks framsóknarmanna, er mér ekki kunnugt, og ég sé ekki ástæðu til þess hér í þessari hv. d. í sambandi við þá dagskrá, sem hér liggur fyrir, að taka það mál til umræðu.



Herra forseti. Þetta er auðvitað ekkert annað en að svara út úr. Það liggur áreiðanlega ljóst fyrir, að till. um þingfrestun liggur ekki fyrir þessari hv. d., og það þarf ekki að segja henni það. Ég skýrði frá þessum umr., sem hefðu átt sér stað í gær milli formanns þingflokks Framsfl. og hæstv. forsrh. um fyrirkomulag þingfrestunarinnar. Það vitanlega liggur ljóst fyrir, að þingi verður frestað einhvern tíma fyrir jól. Það þarf ekki að segja neinum það. En það er spurningin, hvenær það verður gert, og það er undir því komið, hvort það geta talizt eðlileg vinnubrögð. Þessu neitar hæstv. fjmrh. að svara, þó að forsrh. lýsti því yfir við formann þingflokks Framsfl. í gær, að hann ætlaði að halda fund um málið fyrir hádegi og mundi þá veita svör við því, hvernig þingfrestuninni yrði háttað, þ.e.a.s. hvenær hún yrði framkvæmd og hvernig. Það er vitanlega rétt, og það þurfti ekki að taka neitt fram um það heldur, að samþykkt þessara mála, sem hér liggja fyrir, er nauðsynleg fyrir áramót. Það er engum ljósara en hv. þingmönnum. En það er ekki venja að leggja þau mál fyrir, fyrr en líður nokkuð á þingstörf fyrir hátíðar, og hefur verið venjan að láta önnur mál, sem þm. bera fram, sitja fyrir. Það eru þess vegna alveg óeðlileg vinnubrögð, ef það er ætlunin að knýja fram þessi mál nú, án þess að önnur mál, sem þingmenn óska eftir að komi hér fyrir, komist hér til umr. Þess vegna er þetta ekkert svar annað en út úr, og ég óska eftir, áður en umr. hefjast, að fá að vita um það, hver hefur orðið niðurstaðan af þessum viðræðum. Það á að vera auðvelt fyrir hæstv. fjmrh. að svara því, þar sem hann hlýtur að hafa verið á þeim fundi, þar sem þessi mál voru rædd í morgun, því að ég efast ekkert um það, að hæstv. forsrh. hefur sagt það satt við formann þingflokks Framsfl., að þessi mál yrðu rædd á stjórnarfundi núna í morgun. Ég óska eftir svari.



Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan, sé ég ekki ástæðu eða rök fyrir þessari fsp. hv. þm., því að milli þingfrestunarinnar og þessara frumvarpa er ekki slíkt samband. Þingfrestunin kemur til umr. eftir helgina. En til þess að hv. þm. fái nokkur svör við sinni fsp., vil ég skýra honum frá því, að mér er ekki kunnugt um, að nein breyt. hafi orðið á þeirri afstöðu ríkisstj. að óska eftir því, að Alþ. verði frestað í næstu viku.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh, telur, að það sé ekkert samband á milli þingfrestunar og þeirra frumvarpa, sem hér liggja fyrir til umr. Ég get ekki alveg fallizt á þessa röksemd. Fyrir þessari hv. d. liggja nú fjögur tekjuöflunarfrv., og það eru frv., sem fjalla ekki um neitt smáræði, það eru frv., sem fjalla um milljónatekjur í ríkissjóð. Ég verð að telja það óeðlileg vinnubrögð, og ég verð að álíta, að það séu mjög óvenjuleg vinnubrögð, sem ekki hafi tíðkazt hér áður, að það sé farið að samþykkja slík tekjuöflunarfrv. sem þessi áður en farin er a.m.k. fram 1. umr. um fjárlagafrv. og gerð hefur verið grein fyrir afkomu ríkissjóðs. Ég verð að telja það mjög óviðkunnanlegt, að farið sé fram á það við alþm. að taka afstöðu til slíkra mála sem þessara, án þess að sú grg. liggi fyrir af hálfu ríkisstj. En það er alveg bersýnilegt, að ef á að fresta þingi nú næsta mánudag, þá er gert ráð fyrir því, að það fari alls ekki fram 1. umr. fjárlaga, áður en þingfrestun á sér stað. Ég get þess vegna alls ekki litið svo á, eins og hæstv. fjmrh., að það sé ekkert samband á milli þessa. Ég verð þvert á móti að líta svo á, að það sé ákaflega eðlilegt, að við viljum fá að vita það, þeir þingmenn, sem hér sitjum, áður en við tökum þátt í því að afgreiða þessi mál, hvort meiningin er að fresta þingi, áður en fram fer 1. umr. um fjárlög.



Herra forseti. Ég mun nú ekki hafa látið orð falla á þá leið, að það væri ekkert samband á milli þingfrestunar og þessara frv. Ég lét orð falla á þá leið, að það væri ekki slíkt samband þar á milli, að nauðsynlegt væri að tengja þau saman, vegna þess að ég benti á, að öll þessi frumvörp fimm þarf að samþykkja, hvort sem verður af þingfrestun eða ekki. Jafnvel þótt þingið héldi áfram störfum alveg fram til jóla, er útilokað, að efnahagsráðstafanir og fjárlög verði afgr. fyrir nýár, og þess vegna eru öll þessi frumvörp nauðsynleg, hvort sem af þingfrestun verður eða ekki. Þessu hefur ekki verið haggað. Hv. þm. bar nú fram nýja fsp., og hún er sú, hvort þingi mundi verða frestað, áður en 1. umr. fjárlaga fari fram, og ég get alveg svarað því hiklaust, að það hefur verið gert ráð fyrir því, að 1. umr. fjárlaga færi ekki fram fyrir þingfrestun.



Herra forseti. Ég skal taka undir þær fyrirspurnir, sem hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) hefur borið fram til hv. ríkisstj. um það, hvort það sé nú afráðið, að sú till., sem í gær var útbýtt í þinginu um frestun á fundum Alþ., eigi að verða samþ. Í henni er gert ráð fyrir, að þinginu verði frestað frá 30. nóv., frá mánudegi, næsta starfsdegi þingsins, og ég verð að taka undir það, að mér finnst það skipta allmiklu máli um afgreiðslu þeirra mála, sem nú liggja fyrir hv. deild á þessum fundi hennar, hvort það er afráðið að fresta þinginu þegar á mánudag. Ég álít það mjög óvenjuleg og óviðurkvæmileg vinnubrögð af hálfu hæstv. ríkisstj. að fresta þessu nýkosna þingi svo fljótt, og ég hygg, að þess séu fá dæmi, að ríkisstj. grípi til þess ráðs að senda nýkosið þing heim svo fljótt, eftir að það kemur saman. Fyrir því hafa ekki enn verið færð nein rök, að til þess sé nokkur nauðsyn. Ég heyrði svar hæstv. fjmrh., og eftir það get ég ekki búizt við öðru en að það sé afráðið af hálfu hæstv. ríkisstj. að láta samþ. þá tillögu um þingfrestun, sem útbýtt hefur verið, eins og hún hljóðar, og senda þingið heim þegar á mánudag. Ég get upplýst það, að seint í gær óskaði hæstv. forsrh. eftir samtali við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar og lét þau orð falla þá, að fyrir hádegi í dag mundi þingfl. stjórnarandstöðunnar berast svör um það, hvort hæstv. ríkisstj. vildi fyrir sitt leyti samþ. hina fram komnu ályktun um frestun þingsins, eins og hún liggur fyrir. En svo var mér tjáð nú um hádegið, að þetta loforð hæstv. forsrh. hafi brugðizt og engin svör komið af hans hálfu um þetta efni. Ég verð því, eftir að ég heyri svör hæstv. fjmrh. um þetta, að líta svo á, að það sé afráðið að fresta þinginu þegar á mánudag.

Í næstu viku.

Ja, í næstu viku. Í næstu viku eru 7 dagar, eins og öðrum vikum. Ber að skilja svo þetta goðsvar hæstv. fjmrh., að það sé, eins og fyrir liggur í þskj., sem ég hef hér fyrir framan mig, mánudaginn 30. nóv. eða t.d. á laugardaginn í næstu viku? Það skiptir nokkru máli. En eins og málið liggur fyrir og eftir þau svör, sem hafa fengizt hér, eða öllu heldur neitun um svör, þá verð ég að líta svo á, að það sé afráðið, að þessi þáltill. verði samþ., eins og hún liggur fyrir, og þingið sent heim á mánudag, nema hæstv. fjmrh, neiti því nú, að það verði. En ef svo verður, þá hefur það áhrif á afstöðu míns flokks til þeirra mála, sem liggja fyrir hv. deild á dagskrá í dag.



Herra forseti. Af því að ég á sæti í þeirri nefnd, fjhn. þessarar hv. deildar, sem fjallað hefur um þau frv., sem hér eru á dagskrá, þykir mér rétt að taka það fram, að afstaða mín og annars manns í nefndinni, hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ), markaðist mjög af því, að ekki var hægt að fá upplýsingar um það við umræðu í nefndinni, þó að hæstv. fjmrh. væri þar mættur, hvort stofnað yrði til þingfrestunar núna næstu daga eða ekki, og till. þær, sem við flytjum eða flytjum ekki, eru miðaðar við það, hvort þessar upplýsingar kynnu að fást nú eða ekki. Það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það er ekkert órofasamband á milli þessara frv. og þingfrestunar, þegar litið er á það, að sennilegt er, að þá löggjöf, sem frv. fela í sér, þurfi að setja fyrir áramót. En þegar litið er á það, að ekki er hægt að rjúfa þing fyrr en búið er að setja þessa löggjöf, þá sést, að sambandið er mikið, og þannig er það frá sjónarmiði þeirra, sem telja, að það sé gjörræði að rjúfa hið nýkjörna þing, eins og nú er fyrirhugað, strax eftir að það hefur komið saman, og senda þingmennina heim. Ég vil þess vegna óska þess alveg eindregið, að hér komi fram skýrt og ákveðið, hvort ætlunin er að rjúfa þingið eftir næstu helgi eða í næstu viku, sem ég tel að sé sama sem að rjúfa það á fyrstu dögum þess, eða ekki fyrr en hæfilegt má telja, að þingfrestun hefjist. Ég geri þessa kröfu vegna þess, að þær tillögur, sem við nefndarmennirnir, sem ég nefndi áðan, höfum hugsað okkur að flytja, flytjum við ekki, ef gert er ráð fyrir því, að þingfrestun hefjist ekki fyrr en eftir hæfilegan tíma. En ég er þeirrar skoðunar og vil undirstrika það, að það sé mjög eðlilegt, að þinghlé verði alllangt að þessu sinni og ríkisstj. fái ráðrúm í því hléi til þess að hugsa sín mál. Ég efast ekki um það, að henni veitir ekki af því, þó að hún hins vegar hafi haft allgóðan tíma að undanförnu, þar sem telja má, að sú stjórn, sem nú situr, hafi farið með stjórnarstarfið allt þetta ár og hefði mátt vera betur undirbúin en hún virðist nú til þess að hefja sitt nýársstarf. En undir öllum kringumstæðum tel ég rétt, að þinghlé gefi henni gott tóm. Hins vegar tel ég mestu fjarstæðu og mesta gjörræði að stofna til þinghlés á fyrstu dögum þingsins, og mér þykir það undarlegt geðleysi hjá nýkjörnum þingmönnum stjórnarflokkanna, ef þeir láta reka sig heim um hæl strax. Það var hér á sumarþinginu talað mikið af hálfu þeirra flokka, sem nú fara með ríkisstjórn, um lýðræði og jafnan rétt einstaklingsins, nauðsyn þess og skyldu þess, að einstaklingarnir í þjóðfélaginu hefðu jafnan rétt til þjóðmála. En ég fullyrði, að það eru einhver önnur sjónarmið, sem eru nú komin til sögunnar, ef þessir flokkar taka sér vald til þess, í krafti þess, að þeir hafa 6 atkv. fram yfir stjórnarandstöðuna, að rjúfa þingið og máske - ég segi: máske - til þess að fá aðstöðu til þess að stjórna með brbl. í þinghléinu og skerða þannig þingræðið. Ég endurtek ósk mína um ákveðin svör við því, hvort þingi verður frestað í næstu viku eða hvort það verður dregið t.d. fram í miðjan mánuðinn, en það tel ég allt annað mál, og ég tel mig eiga rétt á að fá svör í þessu efni, vegna þess að mér ber að taka afstöðu til málsins sem nm. við næstu umræðu í þessari hv. deild.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) vill fá svör við því, hvort þingi verði frestað í næstu viku eða t.d. eftir hálfan mánuð. Það hefur því miður farið fram hjá þessum hv. þm., sem ég sagði hér áðan, að það er óbreytt sú afstaða ríkisstj., að þingi verði frestað í næstu viku. Út af orðum hv. 5. þm. Reykn. (FRV) um það, að tillagan á þskj. 22 frá forsrh. feli það í sér, að þingi verði frestað á mánudaginn kemur, þá eru þau ummæli á misskilningi byggð, því að í till. segir, að fundum þingsins verði frestað frá 30. nóv. 1959 eða síðar, ef henta þykir. Ég geri ráð fyrir því, eins og málin standa nú, að þingi yrði ekki frestað á mánudaginn, en eins og ég hef margtekið fram: í næstu viku. Það er ætlan ríkisstj, og þeirra þm., sem að henni standa.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég hlýt að taka undir mál þeirra hv. þdm., sem hér á undan mér hafa mótmælt þeim vinnubrögðum í deildinni, sem virðist fyrirhugað að hafa. Hér eru á dagskrá 5 mál, sem öll snerta fjárhag. Þessi mál eru sett á dagskrá í dag, og til þess að þau verði tekin fyrir, þarf afbrigði. Þetta er óvenjulegt, að ég hygg, sérstaklega í þingbyrjun. Alþm. hafa verið kallaðir til þingsetu fyrir örstuttu. Margir þeirra hafa tekið sig upp, jafnvel með fjölskyldur sínar, langt að og setzt að hérna og gert ráð fyrir, að þeir ættu hér að starfa fyrst um sinn. Allt í einu kemur boðskapur um það, að nú skuli þingið sent heim, þm. gefið frí frá störfum og þeir fara heim. Mér er ekki ljóst, að þörf sé á slíku. Mér er miklu frekar ljóst, að þörf sé á, að þingið sitji og starfi nú með eðlilegum hætti og á eðlilegum tíma, þar til jólafrí hefst. Það er vitað mál, að fyrir þinginu liggja mörg og mikilsverð mál, sem þarf að leysa, og þar á meðal efnahagsmálin, og það er ekki aðeins hlutverk hæstv. ríkisstj. að leysa úr þeim málum, það er líka hlutverk hins háa Alþingis. Einhvern tíma var vinstri stjórnin ásökuð fyrir það, að hún vildi hafa samvinnu við samtök hinna vinnandi stétta, og að því fundið, að hún vildi flytja málin út fyrir endimörk Alþingis og láta gera út um málin þar. Mér virðist, að þeir, sem þetta gagnrýndu, viðhafi nú eða ætli sér að viðhafa svipað. Þeir ætla að láta einhverja aðila, sem þeir kalla sérfræðinga, gera út um efnahagsmálin og síðan demba þeim hér inn á Alþingi síðar í vetur og láta afgreiða þau, ef til vill með svipuðum hraða og þessi mál eiga nú að afgreiðast. Ég vil alveg ákveðið fyrir mitt leyti mótmæla slíkum vinnubrögðum. Það er ekki fyrst og fremst hlutverk sérfræðinga af neinu tagi að ráða fram úr efnahagsmálunum eða efnahagsvandanum hér á landi. Það er fyrst og fremst hlutverk Alþingis, það er hlutverk fulltrúa þjóðarinnar að gera það, og þeir eiga að hafa tíma til þess, og það á að ætla þeim tíma til þess og síst ástæða til að gefa hv. alþm. frí frá störfum nú, þegar þing er nýkomið saman. 5. málið á dagskrá er bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði. Að sjálfsögðu er eðlilegt, að slík heimild verði veitt, áður en þingið fer heim í jólafrí. En það er ekki sjálfsagt, að hv. alþm. séu því viðbúnir að greiða atkv. um það nú þegar. Ég veit ekki nema mál eins og brbl. fyrrv. ríkisstj. komi til með að hafa þar nokkur áhrif á óskir og vilja hv. alþm. Eins og kunnugt er, ganga þau lög úr gildi nú eftir hálfan mánuð, og þá hlýtur að liggja fyrir að taka ákvörðun um þann vanda, sem þar er við að eiga. En ég hygg, að það komi mjög fjárhag ríkisins við, hvernig á því máli verður tekið. Þetta er aðeins eitt dæmi, sem ég nefni, og skal ekki fara nánar út í það nú. En þessi vinnubrögð, sem virðist eiga að viðhafa hér í hv. d. nú í byrjun þings, að hespa af mikilsverðum málum á örstuttum tíma og með afbrigðum á afbrigði ofan, tel ég vitaverð og hlýt eins og aðrir hv. þdm., sem hafa talað á undan mér, að mótmæla slíku.



Herra forseti. Ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort það er ætlun hæstv. ríkisstj. að leggja brbl. um landbúnaðarverðið fyrir þingið eða hvort hún ætlar ekki að gera það. Mér sýnist ýmislegt benda til þess, að hún ætli sér alls ekki að gera það, því að ef það verður af þingfrestun, eins og ríkisstj. gerir ráð fyrir, n. k. mánudag, og ég skil hæstv. ráðh. svo, að það verði ekki hvikað frá því, þá er mér ekki ljóst, hvernig hæstv. ríkisstj. fer að því að fullnægja ákvæði stjórnarskrárinnar um það, að brbl. skuli lögð fyrir næsta Alþ. Ég veit ekki betur en þessi lög falli úr gildi 15. des., og ef Alþ. verður frestað n.k. mánudag og kemur ekki saman fyrr en 28. jan., þá eru þessi lög sæmilega dáin. Hvernig fer þá hæstv. ríkisstj. að leggja þau fyrir næsta Alþ.? Það er þó ótvírætt í stjórnarskránni, að svo á að gera. Þetta atriði eitt út af fyrir sig sýnist mér vera nægilegt tilefni til þess að mótmæla þessari ráðstöfun hæstv. ríkisstj. að reka þm. heim og fresta þingi. Og mér sýnist meira að segja, að það geti komið upp alveg ný vinnubrögð út frá þessu, ef þetta verður gert. Núverandi stjórnarflokkar gáfu út þessi brbl., mig minnir í sept., þ.e.a.s. þáverandi ríkisstj., sem studd var af núverandi stjórnarflokkum. Þau gilda til 15. des. Ef hæstv. ríkisstj. frestar nú þinginu 30. nóv., falla lögin úr gildi jafnt fyrir það 15. des., og lögin hafa ekki verið lögð fyrir þingið. Er þá ekki möguleiki fyrir slíka ríkisstj. að gefa út ný brbl. 16. des., samhljóða þessum, sem féllu úr gildi 15. des., og láta þau gilda til 30. apríl, svo að ég taki dæmi, leggja þau lög ekki heldur fyrir þing frekar en þessi, slíta svo Alþ. 29. apríl og gefa svo út ný brbl. 1. maí? Er þessi fræðilegi möguleiki ekki til, ef þessi vinnubrögð eiga að haldast? Þetta er mjög þýðingarmikið atriði, og ég tel mikils virði, að hæstv. ríkisstj. svari þm. eitthvað um það. Ég skal taka fram, að ég er ekki að bera það á hæstv. ríkisstj., að hún ætli að gera þetta. En ég spyr: Er ekki þetta möguleiki, ef þessi vinnubrögð eiga að haldast, að brbl. verði ekki lögð fyrir Alþ. í þingbyrjun. Ég heyri sagt, að hæstv. landbrh. hafi svarað því í hv. Nd., að það stæði ekki í stjórnarskránni, að það eigi að leggja slík lög fyrir þing í byrjun þings. En ef hann kynni að líta svo á, að það mætti alveg eins gera það í endi þings, er þá ekki hægt að fara svona að, að stjórna að þessu leyti með brbl., þó að þing sitji? Ég vil taka undir þau mótmæli, sem hér hafa verið borin fram um þau vinnubrögð að reka þingið heim eftir nokkra daga, áður en það er farið að gera neitt verulegt, og koma þannig í veg fyrir, að þm. geti m.a. flutt mál, sem þurfa jafnvel að komast áleiðis fyrir áramót. Hitt er ég ekki að vefengja neitt, að hæstv. ríkisstj. þurfi hlé eða frið til þess að móta sínar væntanlegu efnahagsmálatillögur. Ég get vel skilið, eða a.m.k. trúi ég því fyllilega, að hæstv. ríkisstj. viti enn þá ekkert, hvað hún á að gera í efnahagsmálunum. Það er að vísu hart að vera búin að stjórna í heilt ár hér um bil og vita þetta ekki. Það hafa komið fram opinberlega upplýsingar um það, að þegar ríkisstj. var mynduð í des. 1958, hafi Sjálfstfl. lagt fyrir Alþfl. till. sínar í efnahagsmálunum og séu það þær till., sem stjórnað hafi verið eftir yfirstandandi ár. Hafi Sjálfstfl. getað gert þetta, sem ég vefengi ekki að hann hafi gert þá, er mjög ólíklegt, að hann geti ekki haft eitthvað tilbúið í þessum málum nú. Látum það vera svo. En það réttlætir ekki hitt, að reka þingið heim eftir örfáa daga. En að lokum vil ég undirstrika þessa fsp. til hæstv. ráðh., sem nú eru hér tveir viðstaddir: Á að leggja brbl. fyrir þetta þing eða á ekki að gera það? Og hvernig ætlar hæstv. ríkisstj. að fullnægja ákvæði stjórnarskrárinnar um að leggja brbl. fyrir þing, ef þau verða fallin úr gildi, þegar þing kemur saman eftir þetta hlé, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að hafa?



Herra forseti. Fsp. svipuð þessari var lögð fyrir mig í hv. Nd. í gær, og svaraði ég henni þá. Það sama mál vorum við að ræða í Nd. í dag, og hv. þm., sem nú var að ljúka máli sínu, spyr á svipaðan hátt. Hann spyr m.ö.o. um það: Ætlar núv. ríkisstj. að fara að lögum? Mér finnst nú, að svona spurningar séu nokkuð út í hött, og mætti segja, að ef fyrirspyrjandinn væri ekki í sérstaklega órólegu skapi vegna þeirrar þingfrestunar, sem nú er fyrir dyrum, væri þetta móðgandi spurning. Núv. ríkisstj. mun að þessu leyti fara að lögum, eins og í öllum öðrum málum, og ég held, að þetta svar ætti alveg að nægja. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) var að rifja upp yfirlýsingar, sem Sjálfstfl. hafði gert í haust í sambandi við brbl. Ég minnti hann á það áðan, og ég vil einnig minna þennan hv. þm. á, að það er óþarfi að minna okkur sjálfstæðismenn á það, hvað við höfum sagt um þessi mál, - alger óþarfi. Og ég hygg, að bændur geri sér ljóst, að þeim er það nægileg trygging, hvað sjálfstæðismenn hafa um þessi mál sagt, og ég verð að segja það hér, eins og ég sagði í hv. Nd. áðan, að mér er það mikið ánægjuefni, hversu hv. framsóknarmenn eru nú orðnir áhugasamir um hagsmuni bændastéttarinnar, vegna þess að það liggur fyrir, staðreyndirnar tala, að á meðan framsóknarmenn höfðu völd og réðu þessum málum í vinstri stjórninni, þá gleymdu þeir að tryggja hagsmuni bænda. Það var þá, sem tekin var upp algerlega ný regla, að mismuna þjóðfélagsstéttum. Það var þá, sem lagður var skattur á allar rekstrarvörur atvinnuveganna, en bændunum einum gert ómögulegt að fá þessa skatta bætta. Núv. ríkisstj. mun hafa það hugfast að gera ekki upp á milli þjóðfélagsstéttanna, heldur gera sér ljósa grein fyrir þörf hverrar stéttar. Ég hygg, að hv. fyrirspyrjanda ætti að vera nóg sú yfirlýsing, að það mun verða farið að lögum í sambandi við brbl. eins og önnur mál.



Herra forseti. Þar sem það er nú látið að því víkja, að Alþ. muni frestað innan fárra daga, vil ég ekki láta hjá líða að spyrja hæstv. fjmrh. nokkurra spurninga út frá áður gefnum fyrirheitum Sjálfstfl. Sem kunnugt er, voru á s.l. hausti gefin út brbl. um landbúnaðarafurðaverð. Það var 18. sept. Daginn eftir kemur svo hljóðandi yfirlýsing í Mbl. frá Sjálfstfl., með leyfi forseta: „Hlutur bænda verði ekki skertur. - Yfirlýsing þingflokks miðstjórnar Sjálfstfl. í gær. Vegna þeirrar deilu, sem upp er komin um verðlagningu landbúnaðarafurða, gerði miðstjórn og þingflokkur Sjálfstfl. eftirfarandi samþykkt á fundi sínum: Sjálfstfl, telur stöðvun verðbólgu og jafnvægi í efnahagsmálum vera höfuðnauðsyn. Í þessum efnum hefur þegar mikið áunnizt frá því, sem var í des. s.l. Öllum er þó ljóst, að ráðstafanir þær, sem enn hafa verið gerðar, eru einungis til bráðabirgða og skapa þarf öruggari grundvöll til að tryggja framfarir og atvinnu handa öllum landsmönnum. Þess vegna verður ekki hjá því komizt að taka allt efnahagskerfið til endurskoðunar, þegar nýtt Alþ., skipað í samræmi við vilja þjóðarinnar, tekur til starfa að afloknum kosningum. Gildandi verðlagsgrundvöllur. - Vegna ósamkomulags hefur að þessu sinni ekki reynzt kleift að ákvarða verð landbúnaðarafurða lögum samkv. Ekki skal um það dæmt, hverju það er að kenna, en á það bent, að æskilegast hefði verið, að úr því hefði fengizt bætt. Það hefur ekki tekizt og þangað til annað reynist réttara ekki við annað að miða en þann verðlagsgrundvöll, sem verið hefur í gildi. Samkv. þeim grundvelli hefði verðlag landbúnaðarafurða nú átt að hækka um 3.18%. Sú hækkun er hliðstæð því eins og er kaup launþega hækkaði vegna hækkunar vísitölu fyrir verðlagshækkanir og þess vegna annars eðlis en beinar grunnkaupshækkanir. Bændum bætt tjónið. - Hækkun landbúnaðarafurða nú mundi aftur á móti skapa hættu á nýrri verðhækkunarskriðu. Í samræmi við aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið eftir setningu stöðvunarlaganna í vetur, hefði verið sanngjarnast að greiða þessar verðhækkanir niður, þangað til Alþ. hefur gefizt kostur til að taka ákvarðanir um efnahagsmálin í heild. Ríkisstj. hefur hins vegar ekki fallizt á þá lausn, heldur ákveðið að banna verðhækkanir með lögum. Af framangreindum ástæðum lýsir Sjálfstfl. yfir því, að hann mun á Alþ. leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir af þessum sökum verða fyrir.“ Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Er byrjað að bæta bændum þetta tjón, sem Sjálfstfl. hét þeim að gert yrði þegar eftir að þeir kæmust til valda að kosningunum afstöðnum? Ég efast ekki um, að meðal bænda hafi flokkurinn fengið nokkur atkvæði út á þetta. Og það er fyllilega ástæða fyrir okkur, sem verðum sendir heim af þinginu innan fárra daga, að vita, hvort Sjálfstfl. ætli að standa við gefin fyrirheit í þessum efnum. Og ef svo er, að það er ekki þegar hafizt handa um að bæta þetta tjón, þá vil ég skora á hæstv. fjmrh. að gangast fyrir því, að þessi gefnu fyrirheit verði efnd. Það má kannske segja sem svo, að þetta tjón sé ekki óskaplegt. En það er óskaplegt hvort tveggja í senn af hæstv. ríkisstj. sem og fyrrv. ríkisstj. að níðast á samningsrétti bændastéttarinnar með bráðabirgðalögunum og svo af þessari stjórn, þar sem meiri hluti hennar hefur lofað því að bæta bændum tjónið. Þess vegna vil ég skora á hæstv. fjmrh. að gefa skýrar upplýsingar í þessum efnum nú þegar, og ef ekki er hafizt handa um að bæta þetta tjón, þá beita sér fyrir, að það verði gert.



Herra forseti. Það sætir nokkurri furðu að fara að gera hér utan dagskrár sérstakar fyrirspurnir út af verði landbúnaðarafurða og greiðslum til bænda. Það mál er ekki hér á dagskrá. Ef hv. þm. óskar að fá upplýsingar um slíkt mál, áður en þingi er frestað, er honum í lófa lagið að spyrjast fyrir um það í Sþ., þegar frestunartill. kemur til umr. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem hæstv. landbrh. sagði hér áðan.

Forseti (SÓÓ): Þessar umræður, sem hafa allar farið fram utan dagskrár, bráðum í klukkutíma, hafa farið nokkuð vítt út og ýmis mál blandazt inn í það, sem ekki var gert ráð fyrir í upphafi að mundi verða rætt um utan dagskrár. Nú eru þrír hv. þm. á mælendaskrá, og ég vil mælast til þess við þá, að þeir stytti mál sitt, eftir því sem hægt er, og haldi sig við það efni, sem byrjað var að ræða.



Herra forseti. Ég þarf ekki að eyða löngum tíma og skal verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að tala ekki langt mál að þessu sinni, nema tilefni gefist til þess. Hæstv. landbrh. svaraði áðan því, hvort ætti að leggja brbl. fyrir Alþ., og sagði, að það væri móðgandi spurning að spyrja um þetta, því að auðvitað færi hæstv. ríkisstj. að lögum. Það var einmitt það, sem ég var að spyrja um: Hvernig í dauðanum á þessi hæstv. ríkisstj. að fara að lögum, ef hún leggur l. ekki fyrir þingið? Lögin falla úr gildi 15. des., en ríkisstj. ætlar að fresta Alþ. 30. nóv. Hvernig ætlar hún að fara að því að fullnægja ákvæðum stjórnarskrárinnar? Um þetta spurði ég. Ég skil ekki, hvernig þetta er hægt. Þess vegna hélt ég, að Alþ. þyrfti að sitja, svo að hægt væri að leggja málið fyrir þing og afgreiða það, áður en l. falla af sjálfu sér úr gildi. Hæstv. landbrh. er nú ekki viðstaddur, en ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. geti svarað fyrir hann um þetta efni, því að hann mun vera öllu fróðari í því, hvernig svona hlutir geta gengið fyrir sig á lögfræðilega réttan hátt. Ég er ekki lögfræðingur og þess vegna engin móðgun, þótt ég spyrji að þessu. Ég skil ekki, hvernig hægt er að framkvæma þetta, eins og stjórnin hugsar sér. Hæstv. ráðh. talaði um, að ég væri ekki í nógu góðu skapi. Mér skilst, að hæstv. ríkisstj. þurfi að fresta þingi m.a. vegna þess, að hún er sjálf í hálfbágbornu skapi og það ekki að ástæðulausu, eftir að þessir flokkar eru búnir að stjórna í hér um bil heilt ár og eru enn að leita að úrræðum í efnahagsmálunum. Ja, guð má vita, hvort þeir verða búnir að finna nokkur úrræði 28. jan., það efast ég um. Nei, ég held, að ég hafi ekki móðgað hæstv. ríkisstj. á neinn hátt, þó að ég spyrji hana að því: Hvernig er hægt að fullnægja ákvæðum stjórnarskrárinnar með því að leggja ekki brbl. fyrir þing, áður en þau falla úr gildi? Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. muni geta upplýst mig eitthvað um þetta eða gefið einhver svör við þessu, því að þetta er krossgáta fyrir mér.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. lýsti því yfir hér, að við gætum verið rólegir, því að hæstv. ríkisstj. mundi fara að lögum. Ég skal ekki gera henni neinar getsakir um það efni. En það hefur tíðkazt, þegar þingi er frestað með ályktun, að gefa út brbl. milli þinga, og ákvæði stjórnarskrárinnar hafa verið skilin svo, að slíkt sé heimilt. En þegar svo hefur verið litið á, að brbl. megi gefa út, hafi þingi verið frestað með ályktun, þá liggur nokkuð nærri að álíta, að það sé ekki heldur óeðlileg lögskýring, að brbl. beri að leggja fyrir Alþ., áður en því er frestað með ályktun. Það er a.m.k. nokkuð nærri lagi, held ég, þó að það megi sjálfsagt að einhverju leyti um það deila. Og það er ekkert óeðlilegt, þó að þingmenn vilji fá að vita um það, hvern hátt hæstv. ríkisstj. ætlar að hafa á þessu máli, þegar brbl. falla úr gildi 15. n. m. Það er ekkert óeðlilegt. Það mundu, hygg ég, í flestum þingum vera talin eðlileg vinnubrögð, að hv. þm. væri, áður en þeir eru sendir heim, gerð grein fyrir því, hvernig með þetta skuli fara. En þegar þeir koma heim frá sínum þingstörfum, geta þeir ekki frekar en aðrir almennir borgarar gefið neina skýringu á því sínum kjósendum, hvernig farið verður með þetta mál. En sleppum þessu atriði. Það var aðallega eitt atriði, sem ég ætlaði að minnast á úr ræðu hæstv. landbrh. Hann sagði, að við framsóknarmenn hefðum mikinn áhuga á því að rétta hag bænda núna, þegar við værum í stjórnarandstöðu, og sló fram þeirri fullyrðingu, sem hann hefur slegið fram áður, sem er alveg röng og sannarlega alröng og ósönn og ég vil ekki láta hjá líða að leiðrétta og mótmæla. Hann segir, að það liggi nú fyrir, að Framsfl. hafi gleymt að tryggja hagsmuni bænda. Þegar hann hafi lagt á, eins og hann sagði, nýja skatta, þá hafi hann ætlað fyrir því, að sá skattur kæmi ekki niður á öðrum stéttum en bændum. Ég veit vel, við hvað hann á með þessum sköttum, því að hann hefur svo oft sagt þessi ósannindi, og það er 55% yfirfærslugjaldið, sem hann á við. Þessu hefur hann haldið þráfaldlega fram, án þess að hafi verið hægt að leiðrétta það eins oft og hann hefur staðhæft það. En sannleikurinn í þessu máli er sá, að þegar 55% yfirfærslugjaldið var lagt á, sem hækkaði að sjálfsögðu ýmsar vörur, sem bændur notuðu við framleiðslu, t.d. vélar o.fl., þá var ætlað fyrir þessum skatti í verðlaginu og leitað til framleiðsluráðs landbúnaðarins til að láta það fara yfir alla reikninga í þessu efni, til þess að það gæti sannfært sig um það, að það væri í landbúnaðarverðinu ætlað fyrir þessu 55% yfirfærslugjaldi. Sumarið 1958 var þetta mál, sem hæstv. ráðh. er nú að tala um, tekið til umr. á landsfundi bænda, og þar stóð upp sjálfstæðismaður, sem kom með þessar staðhæfingar, sem hæstv. landbrh. er hér með enn, og fullyrti þetta, sem landbrh. enn þá fullyrðir þvert ofan í staðreyndir. Og þá stóð þar upp bóndi, sem heitir Einar Ólafsson í Lækjarhvammi, og sagði: „Ég hef farið yfir alla þessa reikninga sjálfur, og ég er eins reikningsglöggur maður, hygg ég, eins og sá maður, sem hér var að halda fram ásökun um þetta,“ - og það hugsa ég, að hann sé, - „og ég staðhæfi það, að ekkert af þessu er á nokkrum rökum byggt. Það er ætlað fyrir þessu öllu saman í verðlaginu, og ég hef sannfært mig um það sjálfur, og þið skuluð láta umr. falla niður um þetta efni, því að þær eru alveg ástæðulausar.“ - Og það sagði enginn neitt, eftir að hann hafði haldið þessa ræðu, þar sem hann hafði sýnt fram á þetta með tölum. Nú gengur þessi draugur hér enn aftur, og ég vil ekki láta hjá líða að mótmæla þessum ósannindum, og það er leiðinlegt, að þetta skuli koma fyrir ráðh., að hann heldur fram þessum ósannindum hvað eftir annað.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að mér væri í lófa lagið að leggja fram fsp. í sameinuðu Alþingi um þau mál, sem ég var að gera fyrirspurnir um áðan. Það er alveg satt, að ef hæstv. ríkisstj. gætti þess og kynni að meta þingræði, þá væri slíkt hægt. En undir þeim kringumstæðum, þar sem að völdum situr ríkisstj., sem vanmetur þingræði í landinu, þá er slíkt ekki hægt, og þess vegna óska ég eftir því, að hæstv. ráðh. svari þessum fsp. nú. Hann ætti sjálfur að vita, hvað gildir í þessum efnum, þar sem hann hefur verið prófessor í lögfræði við Háskóla Íslands í mörg ár. Ég óska eftir því, að hann svari þessu.



Herra forseti. Hv. þm., sem síðast talaði, var bent á það áðan af mér, að hann gæti borið þessa fsp. fram í sambandi við umr. í Sþ. nú eftir helgina um frestunartillöguna. Hann óskar eftir svörum við fsp. sinni hér, en hann veit það ósköp vel eins og aðrir hv. þdm., að það er búið að svara þessu. Það er búið að lýsa því yfir af hæstv. landbrh., að að sjálfsögðu mun Sjálfstfl. standa við þau fyrirheit og loforð, sem hann hefur gefið í þessu efni.



Herra forseti. Það er ekki svo óeðlilegt, að það fari fram nokkrar umr. hér vegna þessarar þingfrestunar, sem fyrirhuguð er, og þingmenn vilji vita, áður en þeir taka afstöðu til þessara mála, sem hér liggja fyrir, hvað fyrirhugað sé um þingstörfin framvegis. Þess vegna verð ég að álíta það afsakanlegt, þó að nokkuð teygist úr þessum umr. Ég hafði beint þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort þingi yrði frestað, áður en 1. umr. fjárlaga færi fram. Ég hafði talið það nokkuð eðlilegt í sambandi við þá venju, sem ég held að muni gilda í þessum efnum, að það færi fram 1. umr. um fjárlög og að þingmönnum væri gerð grein fyrir því, hvernig afkoman hefði verið að undanförnu, sem og því, hver stefnan ætti að vera framvegis í fjármálum, áður en farið væri fram á það við þá að taka afstöðu til stórkostlegra tekjuöflunarfrv. Ég hefði haldið, að það væri í samræmi við þingræði og venjur. Hæstv. fjmrh hefur nú svarað þessari fsp. mjög skýrt og skorinort, þó að það verði ekki sagt um sumar aðrar fsp., sem til hans hefur verið beint, - hann hefur svarað því alveg eindregið, að það væri ekki ætlunin að láta fara fram 1. umr. fjárlaga, áður en þingi væri frestað. Ég verð að lýsa yfir undrun minni á þessum vinnubrögðum. Ég hefði haldið, að það væru hagkvæm vinnubrögð, jafnvel þó að þingi væri nú frestað, að láta áður fara fram umr. um fjárlög og að fjárlagafrv. væri þá vísað til fjvn., sem svo gæti, eins og fordæmi eru fyrir, unnið að fjárlagafrv., meðan þingfrestun stendur. Það er svo, eins og hæstv, fjmrh. veit eins vel og ég, að fjárstjórnarvaldið í þessu ríki er og á að vera í höndum Alþ., en ekki ríkisstj. Þess vegna get ég ekki að öllu leyti tekið undir þau ummæli, sem hér hafa fallið, að það væru eðlilegir starfshættir, að þingi væri frestað um skeið og það látið fara heim, á meðan ríkisstj. fjallaði um efnahagsmálin, sem til úrlausnar eru. Ég held, að ef sá háttur verður upp tekinn og mjög tíðkaður, þá verði hallað á Alþ. og breytt því hlutverki, sem því hefur frá öndverðu verið ætlað. En það er vissulega Alþ., sem á að móta stefnuna í þessum efnum fyrst og fremst. Og ég verð að segja það, að ég álít, að alþm. beri í raun og veru bæði réttur og skylda til þess að fylgjast með í þessum málum. Ég vil endurtaka það, að ég álít, að það hefðu verið ólíkt skynsamlegri vinnubrögð, jafnvel þótt til þingfrestunar eigi að grípa, að það hefði verið gerð grein fyrir fjármálum ríkisins, eins og venja er í fjárlagaræðu, og fjárlagafrv. vísað til n. og fjvn. ynni síðan að fjárlagafrv., meðan þinghléið stæði. En ég vil ítreka það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég get ekki betur séð en það sé einmitt samband á milli þessara stórfelldu tekjuöflunarfrv., sem hér liggja fyrir, og fjárlagaafgreiðslu. Ég álít, að það sé alveg óeðlilegt, að þingmenn séu að samþykkja svo stórfelldar tekjuöflunarleiðir sem hér er um að ræða, áður en þeir vita nokkuð nánar um það, hvaða stefnu á að fylgja í fjármálum ríkisins. Og ég álít það því óeðlilegra nú sem ný ríkisstj„ a.m.k. að formi til, hefur tekið við völdum og hún hefur boðað nýjar aðgerðir í efnahagsmálum. Ég álít, að það sé eðlilegt, að þingmenn fái að sjá eitthvað framan í það, hverjar þær aðgerðir eru, áður en þeir fara að samþykkja slíkar tekjuöflunarleiðir, sem hér liggja fyrir, heimildir til ríkisstj., sem eru bundnar við næsta ár. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. En það hafa nú fleiri mál blandazt inn í þessar umr., m.a. brbl. um bindingu afurðaverðs, og hæstv. landbrh. hefur gefið hér nokkurt goðsvar við þeirri fsp., sem til hans var beint. Hann sagði, hæstv. landbrh., að mér skildist, að þessi fsp. væri algerlega óþörf, af því að bændum væri það nægileg trygging, hvað sjálfstæðismenn hefðu sagt um þessi mál. Hann sagði þetta orðrétt. En hvað hafa nú sjálfstæðismenn sagt um þessi mál áður? Jú, þeir sögðu það, eins og hv. 1. þm. Vesturl. gat hér um áðan, að bændur ættu að fá fébætur vegna þessara kaupbindingalaga. En það var einn þáttur þess máls, en það voru nokkru fleiri þættir í því, og seinna lýsti Sjálfstfl. því yfir, að hann mundi greiða atkv. gegn þessum brbl. Nú mætti ætla, að þessi flokkur, þegar hann hefur fengið völdin og landbrh., mundi kosta kapps um að leggja þetta frv. sem fyrst fyrir, svo að þingmönnum Sjálfstfl. gæfist kostur á því að standa við þessi fyrirheit sín og greiða atkv. hreinlega gegn þessum lögum. En það er nú þegar liðið nokkuð frá þingsetningu, sem sagt 8 dagar, og það hefur ekki verið lagt fram, þetta frv., enda þótt ég hyggi, að það sé yfirleitt venja að leggja brbl. fram í upphafi þings, og það er sýnilegt, að það á að fresta þingi eða virðist vera meiningin að fresta þingi án þess að leggja þetta frv. fram. Og þá fer það sjálfsagt svo, að þessi brbl. falla úr gildi 15. des. Það á að vísu að leggja þau fyrir þingið. Þau verða lögð fyrir þingið einhvern tíma, til þess að lofa þinginu að sjá lögin, en það verður ekki farið að samþykkja þau lög, það verður ekki farið að greiða atkv. um það lagafrv., eftir að þau eru fallin úr gildi. Nú vildi ég beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh. að gefnu tilefni út frá þessari yfirlýsingu hæstv. landbrh., að bændum væri það næg trygging, hvað sjálfstæðismenn hefðu sagt um þessi mál, hvernig Sjálfstfl. hugsar sér að geta komið því við að greiða atkv. gegn þessum brbl. og standa með þeim hætti við þá yfirlýsingu, sem hann gaf á sínum tíma. Ég er ákaflega hræddur um, að það fari nú fyrir mörgum bóndanum svo, að honum þyki þessar yfirlýsingar sjálfstæðismanna, eins og reyndar miklu fleiri, nokkuð léttar í vasa.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið fram á, að framlengd verði sú heimild ríkisstj. til handa, sem nú er í lögum til þess að innheimta með viðauka þau gjöld, sem í frv. greinir. Hafa sams konar heimildir verið framlengdar frá ári til árs undanfarin ár, eins og flestum hv. þdm. mun kunnugt. Afgreiðsla málsins í n. hefur orðið sú, að við þrír nm., sem undir það nál. skrifum, sem útbýtt hefur verið, mælum með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en 2 nm., hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Norðurl. e., töldu sig ekki reiðubúna til þess að taka afstöðu til málsins, þegar það var afgreitt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. hv. meiri hl. fjhn., höfum við hv. 1. þm. Norðurl. e. og ég nokkra sérstöðu í n. að því leyti, að við óskuðum eftir því, að afgreiðslu þess yrði frestað í n., a.m.k. þar til eftir hádegi í dag, og þegar ekki var orðið við þeim hógværu tilmælum okkar, ákváðum við að taka ekki afstöðu til málsins að svo komnu. Ég mun nú með nokkrum orðum gera grein fyrir þessari afstöðu minni og tek strax fram, að hún er ekki komin til af því, að ég sé eftir atvikum algerlega mótfallinn því, að framlenging þessara tekjustofnslaga nái fram að ganga. Þessi heimild, sem í frv. felst til að innheimta ýmis gjöld með viðauka, hefur, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, verið framlengd frá ári til árs um fjölda ára án mótmæla frá hendi stjórnarandstöðunnar, hver sem hún hefur verið hverju sinni, og enn mundi hafa svo farið, að innan fjhn. hefði trúlega ekki orðið ágreiningur, ef allar aðstæður hér á Alþ. væru með venjulegum hætti og engar tilraunir væru uppi af hálfu ríkisstj. og stuðningsflokka hennar til að breyta starfsháttum og starfsvenjum í veigamiklum atriðum. Að vísu liggja nú fyrir ákveðnar yfirlýsingar hv. stjórnarflokka um það, að gera eigi nú gagngerðar grundvallarbreytingar á öllu efnahagskerfi þjóðarinnar, þ. á m. afnema að mestu eða öllu leyti ýmsa tekjustofna ríkisins, t.d. tekjuskattinn, jafnvel afnema uppbótakerfið eða a.m.k. stíga stór skref í þá átt og þá auðvitað um leið a.m.k. eitthvað af þeim tekjustofnum, sem það kerfi byggist á. Þegar svo mikið stendur til, mætti virðast eðlilegt, að allir tekjustofnar ríkisins yrðu endurskoðaðir samtímis og þá þeirra á meðal þeir, sem felast í þessu frv. og þeim öðrum, sem hér eru á dagskrá í dag. Í samræmi við þetta spurðist ég fyrir um það á fundi fjhn., þar sem hæstv. fjmrh. var viðstaddur, hvort honum þætti ekki nægjanlegt að framlengja þessa tekjustofna til febrúarloka, en það eru þau tímatakmörk, sem hæstv. ríkisstj. virðist hafa sett sér um afgreiðslu fjárlaga. Hæstv. fjmrh. leizt ekki á þetta og kvaðst ekki sætta sig við skemmri framlengingu en eitt ár, hins vegar gæti endurskoðun á þessum lögum farið fram engu að síður, og er það að sjálfsögðu rétt. En hins vegar hefði framlenging til jafns við afgreiðslu fjárlaga verið undirstrikun á þeim stóru orðum, sem viðhöfð hafa verið um allsherjarendurskoðun efnahagskerfisins. En hvað um það, hæstv. fjmrh. vildi ekki una slíkri undirstrikun sinna orða og sinna flokksmanna. Verður það þó að segjast, að t.d. framlenging ákvæðanna um söluskattinn til ársloka næsta árs virðist með öllu óþörf og óeðlileg, ef leggja á útflutningssjóð niður, en í hann rennur meginhluti þessa skatts. Eins og áður sagði, er ég ekki eftir atvikum andvígur þessu frv. En ég er andvígur þeim áformum, sem liggja að baki þeim óeðlilega hraða, sem hafður er á afgreiðslu þess og annarra þeirra frumvarpa, sem hér eru á dagskrá í dag, og gengur svo langt gagnstætt þingvenjum, að synjað er um smávægilegan frest fyrir okkur í minni hl. fjhn., eða nánar tiltekið frá kl. 6 að kvöldi í gær til hádegis í dag, til þess að ákveða afstöðu okkar í því. Þessi áform eru, eins og fram hefur komið hér og má sjá á þskj., þar sem prentuð er till. ríkisstj. um frestun Alþ., þau að senda þetta nýkjörna þing heim, aðeins 9 eða 10 dögum eftir það hefur verið kallað saman til fundar óvenjulega seint á ári og aðeins 2–3 dögum eftir að svo hefur verið frá formsatriðum gengið, að unnt sé að hefja þingstörf með eðlilegum hætti. Eins og ég mun víkja nánar að, tel ég, að eins og mörgum, ef ekki öllum þjóðmálum okkar er nú komið, sé slík heimsending þm. óverjandi ráðstöfun, andstæð þingræðislegum venjum, þótt hún kunni að lafa í bókstafnum, og frekleg móðgun við alþm., sem þjóðin hefur trúað fyrir málefnum sínum, og bein tilraun til þess að taka hér upp stjórnaraðferðir, sem bera óhugnanlegan keim þess, að núv. hæstv. ríkisstj. hyggist framkvæma stjórnaraðgerðir í mikilsverðum málum án samráðs og samþykkis Alþingis, að hún hafi í huga að gera stórum verri alla aðstöðu þingmanna til þess hvort tveggja í senn að fylgjast með framvindu mála, sem eftir eðli sínu heyra undir verksvið Alþ., og til þess að bera fram mál umbjóðenda sinna og kjördæma sinna, en vilji síðan grípa til þingmanna eins og lítilþægra atkvæðavéla, þegar málum hefur verið ráðið til lykta í hópi þröngra flokksklíkna. Þegar á þetta er litið, tel ég enga ástæðu til, hvorki fyrir þingmenn stjórnarandstöðunnar né heldur aðra hv. alþm. að láta hjá líða að spyrna nokkuð við fótum með því m.a. að nota þingmannsrétt sinn til athugasemda og umr. í sambandi við þau einu mál, sem hæstv. ríkisstj. virðist nú hafa áhuga fyrir að séu rædd og afgr. hér á Alþ., þ.e.a.s. þau tekjuöflunarfrv., sem hér liggja nú fyrir. Ég tel heldur enga ástæðu til, a.m.k. ekki fyrir hv. þm. stjórnarandstöðuflokkanna, að leggja sig neitt sérstaklega fram um að flýta þessum ótímabæru frumvörpum, sem hér eru til umr., þegar þeim er af hæstv. ríkisstj. sýnt það fullkomna tillitsleysi, sem nú er gert og sem betur fer er fáheyrt eða jafnvel einsdæmi í þingsögunni. Hingað til mun það hafa verið nær algild venja, að ríkisstjórnarflokkar hafa leitað samkomulags við stjórnarandstöðuna um þingfrestun og um það, þegar talin hefur verið þörf á því að hraða afgreiðslu ákveðinna mála. En nú er ekki sá háttur á hafður. Þingmenn stjórnarandstöðunnar a.m.k. fengu fyrstu fréttirnar af hinni fyrirhuguðu þingfrestun í Mbl. og Alþbl. í gærmorgun. Hæstv. ríkisstj. hefur því þótt tilhlýðilegt að hlaupa með þessa ákvörðun sína á ritstjórnarskrifstofur þessara blaða, áður en alþm. almennt var gert nokkuð um hana kunnugt. Sómasamlegri framkoma hefði virzt og í meira samræmi við þær venjur, sem hér hafa gilt á hæstv. Alþ., að byrja á því að leita samkomulags við stjórnarandstöðuna, áður en ákvörðun var tekin, og geyma hana síðan, þar til séð varð, hvaða lyktir þær tilraunir fengju. En það er ekki nóg með það. Það virðist, að málið hafi ekki einu sinni verið borið undir þm. stjórnarflokkanna, því að í Alþýðublaðinu í gær segir: „Ríkisstjórnin hefur ákveðið að fresta Alþ. fram yfir hátíðir.“ Ríkisstjórnin hefur ákveðið það, það eru ekki einu sinni þm. stjórnarflokkanna, sem hafa gert það. Það eru þess vegna kannske engin undur, þó að þm. stjórnarandstöðunnar og stjórnarandstaðan í heild sé sniðgengin, þegar ekki þykir lengur þörf á því að bera slík mál undir þá menn, sem eru þó undirstaðan í valdi þessarar hæstv. stj., og tillitssemi og virðing fyrir þeim er ekki meiri en raun sannar hér. Það fer auðvitað ekki hjá því, að hv. alþm. og aðrir leiti skýringa á því dæmalausa írafári, sem gripið hefur hæstv. ríkisstj. nú, og því kapphlaupi, jafnvel um klukkustundir, sem hún hefur hafið um það að losa sig við þingmennina um tveggja mánaða tíma. Ýmsum getum er að sjálfsögðu hægt að leiða að þessu, en fullnægjandi skýringar virðast enn hafa látið standa á sér, a.m.k. af hálfu hæstv. ríkisstj. og talsmanna hennar. Samkv. frásögn Alþýðublaðsins í gær, sem ég vitnaði til áðan, er ástæðan talin sú, að lítil verkefni liggi nú fyrir Alþ næstu 2–3 vikur. Í öðru lagi, þegar svo standi á, þá sé rétt og sjálfsagt að spara ríkissjóði 800–900 þús. kr. útgjöld, sem blaðinu reiknast til að muni vera sá sparnaður, sem leiði af 6 vikna frestun. Það er sjálfsagt að athuga þessar ástæður örlítið, og ég vil þá fyrst taka þá, sem mér virðist vera veigaminni, þ.e.a.s. sparnaðarhliðina. Blaðið segir, að það sé hægt að spara nokkurn hluta af starfsliði þings, sennilega er þar átt við þingsveinana, og þar að auki látið liggja að því, að það sparist eitthvað í launum alþm. Nú er svo ákveðið í l. um þingfararkaup alþingismanna, að þeir skuli halda launum sínum í 30 daga, þegar Alþ. er frestað um stundarsakir, og þar að auki í ótiltekinn dagafjölda vegna fría um hátíðir. Mér telst til, að undir venjulegum reglum mundu þetta vera 45 dagar, og væru þá eftir 13 dagar af hinum tiltekna fresti, sem alþm. ættu ekki rétt á launum. En nú er þess að gæta, að þm. eiga einnig laun fyrir ferðir sínar, fyrir þann tíma, sem ferðir þeirra taki til og frá heimilum, og virðist mér þá, að þessi tími gæti farið allt niður í eina viku eða niður fyrir eina viku, sem mundi verða hægt að spara laun þingmanna. Ég held þess vegna, að þessi ástæða, sem blaðið hefur tilgreint, og þessi útkoma sé sennilega fengin í þeirri fljótfærni að setja þetta upp í venjulegan hlutfallareikning, segja, að alþingiskostnaður sé þetta og þetta yfir svo og svo langan tíma, og reikna svo hlutfallslega, hvað sparast mundi, ef þinginu er frestað í þennan tíma. En ég tel mig hafa sýnt fram á, að þetta getur ekki verið hin raunverulega ástæða. Þm. halda launum sínum, og það sparast engar þær upphæðir, sem séu nefnandi, í sambandi við þessa frestun. Mér er til efs, að það mundi sparast sú fjölgun, sem hefur orðið á ráðherraembættum núna í sambandi við myndun ríkisstj., og vafalaust ekki nálægt því sú upphæð. Í raun og veru væri þessi hlið málsins sú eina, sem mark væri á takandi, því að hvaða ástæða gæti verið til þess að reka þingmenn heim héðan, frá þeirri aðstöðu, sem þeir eiga að hafa hér, eiga rétt á að hafa hér til þess að vinna að sínum málum, ef þjóðinni sparast ekkert fyrir það? Er ekki eins rétt, að þm. séu hér til taks og vinni fyrir sínum launum, eins og þeir fái þau fyrir engin störf í þágu Alþingis? Þá er sjálfsagt að athuga hina hliðmálsins ofur lítið líka, hvort því sé raunverulega svo farið, að Alþ. hafi lítil verkefni. Jafnvel þó að viðurkennt væri, að undirbúningur efnahagsmálanna væri í því horfi, að ekki væri mögulegt, að Alþ. starfaði neitt að þeim málum, - sem ég vil þó alls ekki viðurkenna, - en þó að svo væri, þá er augljóst, að fyrir þessu þingi liggja nú þegar frumvörp og tillögur í mjög veigamiklum málum, t.d. í húsnæðismálunum frá báðum stjórnarandstöðufl., till. um hafnarmál, hér ættu að liggja að réttum venjum brbl. um verð búvara, og hér liggur sýnilega fyrir að ráða fram úr þeim mikla vanda, sem það mál allt hlýtur að vera, og þeim vandkvæðum, sem geta a.m.k. skapazt í sambandi við það mál. Alþ. er einmitt sá rétti vettvangur til að ráða þeim málum til lykta. Það er enn fremur vitað, að þingmenn og þá kannske ekki sízt sá mikli hluti alþm., sem hér er í fyrsta skipti, eru nú að undirbúa sín fyrstu mál, undirbúa það að flytja mál fyrir sína umbjóðendur og sín kjördæmi, og hér er bezta aðstaðan til þess að undirbúa slík mál og ég tel, að henni sé raunverulega kippt burt, ef þm. eru reknir til síns heima, og þá gæti jafnvel svo farið, að lítil tækifæri byðust fyrir þessa þm. að flytja mál, svo að nokkru næmi, því að hvaða trygging er örugg fyrir því, að ekki verði leikinn hér sami leikurinn, þegar þing kemur saman að nýju, þegar hinir sérfróðu umboðsmenn Sjálfstfl., sem sagt er að séu nú að ganga frá till. í efnahagsmálunum, hafa ákveðið, hvernig úrræðin skuli vera? Er þá ekki næsta líklegt, að þannig verði að farið, að þau mál verði hespuð af hér á örstuttum tíma, kannske viku eða hálfum mánuði, sem ekki er dæmalaust að hafi verið gert í stórmálum, og þinginu sennilega þá slitið strax á eftir. Ég verð að segja það, að þetta, hvað þingmennina snertir að þessu leyti, það varðar fleiri en okkur þm. stjórnarandstöðunnar. Ég sé ekki betur en það varði líka ekki síður þingmenn stjórnarflokkanna. Það var hér í sumar, á sumarþinginu, gerð flokkssamþykkt um það í þingflokki Sjálfstfl, eða miðstjórn, að enginn þm. Sjálfstfl. mætti flytja mál á því þingi. Nú koma ýmsir af þessum hv. þm. öðru sinni til þings. Þeim er að vísu ekki bannað að flytja mál beinlínis, en þeir eru reknir öfugir heim nokkrum dögum eftir án þess að hafa nokkra aðstöðu til að gera nokkuð. Mér þætti ekki mikið, þó að einhverjir af þessum hv. þm. þessara flokka hefðu þann manndóm í sér, að þeir mótmæltu þessari meðferð. Þá mætti líka varpa fram þeirri spurningu í sambandi við þessi mál öll: Er ekki tímabært, að Alþ. fjalli um efnahagsmálin? Liggja ekki þær staðreyndir fyrir, sem úrlausn hlýtur að byggjast á, og er ekki a.m.k. sjálfsögð sú krafa, að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir þessum staðreyndum, þannig að þingmenn geti þó a.m.k. hugsað um þau þann tíma, sem þeir eru reknir hér út úr þingsalnum? Þeir hv. flokkar, sem standa að þessari ríkisstjórn, hafa nú stjórnað saman í fast að því einu ári. Þeir hafa fyrir löngu haft alla aðstöðu til þess að kynna sér allar staðreyndir efnahagsmálanna, og þeir hafa látið bæði fyrir kosningar og eftir kosningar hafa eftir sér margs konar fullyrðingar um þessi mál. Í Morgunblaðinu 21. nóv. s.l., þar sem birt er frétt frá fundi í Verði, þar sem forsrh. mætti og gerði grein fyrir stjórnarmynduninni og efnahagsmálunum, segir m.a., að ráðherrann hafi lagt áherzlu á það, að þegar ríkisstj. Hermanns Jónassonar settist að völdum, þá hafi hann lofað því, að úttekt skyldi fara fram á þjóðarbúinu. Þetta hafi verið svikið, hefur blaðið eftir ræðumanninum. En Emil Jónsson lofaði hins vegar engri úttekt, segir blaðið, að hæstv. forsrh. hafi sagt, en hann stóð við það, hann hefur látið úttektina fara fram. Hún hefur farið fram. Í framhaldi af þessu fullyrðir forsrh. síðan, - í blaðinu segir, að hann hafi dregið upp nokkrar óhugnanlegar myndir af ástandinu og síðan hafi hann fullyrt, að nákvæmlega 250 millj. skorti nú til þess, að útflutningssjóður og ríkissjóður geti verið reknir hallalausir á næsta ári miðað við óbreyttar aðstæður. Og ræðu sína endar svo ráðh., að sögn blaðsins, með því að segja, að sennilega væri ekki ofmælt, að þjóðin riðaði nú á gjaldþrotsbarmi, - og í næstu setningu á eftir er svo kveðið á um fagnaðarlætin, sem verið hafi á þessum virðulega fundi út af þessum ummælum ráðherra. Samkvæmt þessari frásögn Morgunblaðsins um skýrslu forsrh. til Varðarfélaga liggur sem sagt fyrir, að úttekt hefur farið fram á þjóðarbúinu, og það er vitað með vissu, hve háar upphæðir vantar til þess, að útflutningssjóður og ríkissjóður verði hallalausir á næsta ári. Og í þriðja lagi er tæplega ofmælt, að þjóðin riði nú á gjaldþrotsbarmi. Ég spyr nú: Þegar slíkar staðreyndir liggja fyrir, er þá ekki löggjafarþingið fyrsti aðilinn, sem á heimtingu á því, að spilin séu lögð á borðið, úttektin, sem sagt er að hafi farið fram, verði lögð fyrir Alþ. og leitað verði eftir úrræðum þess? Eða er rétta aðferðin sú að reka þingmenn burt frá skyldustörfum sínum, í sama mund og fullyrt er, að áðurgreindar staðreyndir liggi fyrir, og leyna þá um tveggja mánaða skeið þeim forsendum, sem úrræði þeirra ættu að byggjast á, ef sannar væru og réttar, sem ég reyndar efa? Eða er svo komið, að Vörður og Heimdallur eigi ríkari kröfur á skýrslum frá forsætisráðherra um mikilvægustu mál þjóðarinnar heldur en sjálft Alþingi? Og væri þá ekki rétt að láta þingfrestun bíða, a.m.k. þar til forsrh. hefur flutt Alþ. skýrslu sína um efnahagsmálin og þannig sannað, að hann meti þá stofnun a.m.k. til jafns við landsmálafélagið Vörð? Ég þykist hafa sýnt hér fram á, að eina frambærilega ástæðan fyrir þessari þingfrestun, sem gæti verið hlustandi á, þ.e.a.s. sparnaðarhliðin, hefur ekki við neitt að styðjast. Hún er úr algerlega lausu lofti gripin. Samkv. fullyrðingum stjórnarliðsins er ástæðan ekki heldur sú, að upplýsingar skorti varðandi ástand efnahagsmálanna. Það getur því naumast verið um nema eina ástæðu að ræða, að stjórnarliðið eigi í svo miklum innbyrðis erfiðleikum með að koma sér saman um, hvaða úrræði eigi að byggja á þessum upplýsingum, sem þegar liggja fyrir, sem gæti verið ástæðan fyrir þessu óeðlilega og óvenjulega kapphlaupi um það að losa sig við þingið. Það eru því ekki neinar frambærilegar ástæður fyrir þingfrestuninni og fyrir því að hraða þessum málum, sem hér eru, svo mjög sem raun er á. En hins vegar eru margir vankantar á þingfrestuninni, og hef ég rætt suma þeirra og einnig margar beinar hættur. Ég fæ ekki betur séð en þar með væri verið að gefa fordæmi um það að stjórna með brbl. og sniðganga þannig þingræðið í landinu, eins og hér hefur verið bent á í umr., því að vissulega getur það ekki talizt annað en að sniðganga þingræðið, þegar brbl. eru gefin út og síðan er Alþ. meinað að taka afstöðu til þeirra, en knúin fram aðstaða til þess að gefa út ný brbl. Mér virðist, að í sambandi við brbl. og búvöruverðið sé einmitt mjög rík ástæða til þess, að Alþ. verði látið halda áfram störfum, ekki sízt vegna þess, að stjórnarflokkarnir eru þar samkv. yfirlýsingum sínum á algerlega öndverðum meiði hvor við annan. Annar - þ.e.a.s. Alþfl. - hefur látið svo að segja hvern einasta verkalýðsforingja sinn, sem mark er á takandi, fyrir þessar kosningar lýsa því yfir, að ef bændur fái þá hækkun, sem hindruð var með brbl., þá muni þeir beita sér fyrir því, að verkalýðssamtökin hefji verkföll. Þá muni þeir berjast fyrir því, að kaupgjald almennt verði hækkað. Manni sýnist að vísu, að margar ríkari ástæður væru fyrir því, að verkalýðsfélögin hæfu kaupgjaldsbaráttu, heldur en þetta. En látum það vera, þetta er sú yfirlýsta stefna Alþfl., sem kom greinilega og óumdeilanlega fram fyrir kosningar, Sjálfstfl. hefur hins vegar lýst því þveröfuga yfir, að hann muni aldrei fallast á annað en að bændur fái þessa hækkun. Þarna er kannske skýringuna að finna á því, hvers vegna Alþ. á ekki að sitja, einmitt ekki 15. desember, þegar þessi mál komast á það stig, að óhjákvæmilegt verður að ráða fram úr þeim. En ég verð nú að segja það, að þar sem þarna er mjög líklegt og nærri því víst, ef nokkurt mark á að taka á orðum og yfirlýsingum þessara flokka, að þessir flokkar séu alls ekki færir um að ráða fram úr þessu máli, hvaða aðili er þá eðlilegri til þess að fjalla um það og ráða fram úr því en Alþ. og þá e.t.v. að skera úr þeim deilum, sem þarna hljóta að koma upp á milli stjórnarflokkanna? Á milli þessara tveggja yfirlýsinga, sem ég hef minnzt á, er ekki til neinn millivegur, nema annar hvor svíki 100% það, sem hann hefur lofað og lýst yfir. Annars vegar eru verkfallshótanir Alþfl, og svardagar um það, að hann muni aldrei gefa leyfi til þess, að búvöruverðið verði hækkað, og hins vegar svardagar hvers einasta þm. Sjálfstfl., miðstjórnar hans og allra forráðamanna um það, að bændur skuli fá hækkunina. Ég minntist áðan á það, hvernig öll aðstaða alþm. til þess að flytja mál hlýtur að stórversna við það, ef sá háttur er upp tekinn að reka þingið heim, um leið og því hefur formlega verið komið á laggirnar, og hvernig þessi ráðstöfun gæti verið fordæmi fyrir því, að þessu yrði haldið áfram, jafnvel núna strax á síðari hluta þingsins. Ég tel líka, að í þessu felist hætta fyrir þingræðið og fyrir virðingu Alþingis. Það er verið með þessu að drepa niður frumkvæði einstakra alþm. og reyna að gera þá að viljalausum atkvæðavélum. Ég sé ekki betur en þingfrestunin núna sé stórhættuleg efnahagskerfinu og muni geta aukið mjög verulega á þær hættur, sem þar blasa við. Ég hef fullkomnar upplýsingar um það, að óttinn við þessa ríkisstj. og þær aðgerðir, sem hún muni grípa til, er svo mikill meðal almennings og þá sérstaklega óttinn við gengisfellingu, að sparifé er nú rifið út úr bönkunum meira en nokkur dæmi eru til á síðari árum. Þannig er mér sagt, og ég hygg, að það sé alveg rétt, að það hverfi 1 millj. af sparifé út úr Landsbankanum á hverjum degi síðan 1. nóv., - ein millj. kr. á dag, út úr þessum eina banka hér í Reykjavík. Ef svipaða sögu er að segja annars staðar, þá er þarna um svo stórkostlega hluti að ræða, að það er fyllsta ástæða til þess að gefa þeim alvarlega gaum. Og ef það er svo, að ríkisstj. hafi nú t.d. ákveðið að fara ekki út í gengisfellingu, þá væri auðvitað rétti tíminn núna og rétti staðurinn til að lýsa því yfir hér á Alþingi, að það yrði ekki gert, a.m.k. til þess að koma í veg fyrir þær hættur, sem óttinn við gengisfellingu skapar meðal þjóðarinnar. Það verður að teljast ótrúlegt, að stjórnarflokkunum, þó að þeir birti nú mjög svipaðar stefnuskrár fyrir þessar kosningar, hafi ekki þótt það ómaksins vert að semja um höfuðleiðir. Þeir eru búnir að vera að rannsaka efnahagsmálin og gera ráðstafanir í efnahagsmálunum hér í heilt ár. Engar staðreyndir, sem þær varða, geta verið þessum flokkum duldar. Er þá ekki útilokað annað en flokkarnir, um leið og þeir mynduðu ríkisstj., hafi komið sér saman um höfuðleiðirnar, sem farnar yrðu í efnahagsmálunum, jafnvel þótt ekki yrði gengið frá einstökum smærri atriðum? Og ef þessar höfuðleiðir eru ekki gengisfelling, þá er ekki aðeins rétt, heldur líka skylt að lýsa því nú yfir. Þjóðin óttast þetta, og allir, sem hafa fé undir höndum, haga sér eins og það væri nú þegar ákveðið, að gengislækkun yrði framkvæmd, og það væri vissulega mikils um vert, ef hægt væri að skapa þarna meiri ró þennan tíma, sem ríkisstj. virðist nú vera fullákveðin í að Alþingi starfi ekki. Hvort sem þessi mál eru rædd lengur eða skemur, verður niðurstaðan sú, að þingfrestun nú er óverjandi. Þm. eru mættir hér samkv. fullu umboði frá þjóðinni til þess hér og nú að gegna skyldustörfum sínum. Það er fullkomin óvirðing við Alþ. og við þingræðið að reka nú þetta nýkjörna þing og nýkjörnu þingmenn heim til sín að hætti einræðisherra, eftir að það hefur aðeins setið eina viku, sem að mestu leyti hefur farið í það að ganga frá formsatriðum. Ég fyrir mitt leyti mótmæli þessum fyrirætlunum.



Herra forseti. Þeim til nokkurrar glöggvunar, sem hlýtt hafa á hina löngu ræðu hv. þm., vil ég skýra frá því, að það frv., sem hér liggur fyrir, er um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta árið 1960 nokkur gjöld með viðauka, þ.e. vitagjald, stimpilgjald, lestagjöld af skipum, skoðanagjöld af skipum og gjald af innlendum tollvörutegundum. Frv. fjallar um framlengingu fyrir næsta ár á þessum gjöldum, nákvæmlega sams konar framlengingu og samþykkt hefur verið ágreiningslaust af öllum ár eftir ár og þing eftir þing. Ræða hv. þm. var gersamlega út í hött og óviðkomandi þessu máli, því að eins og ég tók fram hér áðan í umr. utan dagskrár, verður að samþykkja þetta frv. og þau frv., sem næst eru hér á dagskránni, nú, hvort sem þingi verður frestað eða ekki. Það eru tvö meginverkefni, sem liggja fyrir þessu hv. Alþingi nú. Annað er vissar ráðstafanir og aðgerðir í efnahagsmálum þjóðarinnar, og hitt er afgreiðsla fjárlaga. Það er öllum hv. þm. ljóst, einnig þm. stjórnarandstöðunnar, að hvort tveggja þarfnast slíks undirbúnings, að það er ógerningur og óhugsandi að ljúka þessum tveim málaflokkum fyrir áramót. Hins vegar verður, vegna þess að þessi tekjustofnalög falla úr gildi um áramót, að fá þau framlengd nú, eins og um fjölda undanfarinna ára hefur verið gert ágreiningslaust. Ég skal ekki á þessu stigi fara að ræða þingfrestunina, það mál liggur alls ekki fyrir í þessari hv. deild. Það liggur fyrir till. frá hæstv. forsrh. í sameinuðu Alþingi, sem verður tekin til meðferðar og umræðu nú eftir helgina þar, og þá gefst þingmönnum tækifæri til að ræða það mál, hvort ástæða er til þingfrestunar eða ekki. En ég býst við, að allir þeir, sem hlutdrægnislaust og í fullri alvöru og með ábyrgðartilfinningu íhuga þetta mál, hljóti að komast að þeirri niðurstöðu, að það sé rétt ráðstöfun og eðlileg að hafa þinghlé nú um skeið, til þess að ríkisstj. fái nægan tíma til að undirbúa efnahagsráðstafanir og fjárlög. Við höfum að vísu fordæmi þess, að Alþingi hefur verið haldið hér ekki aðeins vikum, heldur mánuðum saman starfslitlu, meðan ríkisstj. hefur glímt við þessi sömu mál, efnahagsmál. Við höfum fordæmi frá vinstri stjórninni, þar sem jafnvel margir mánuðir liðu, án þess að þingheimur gerði hér í rauninni nokkurn skapaðan hlut annan en bíða eftir því, að ríkisstj. fyndi bjargráð. Ég verð að segja, að sú reynsla, sem fékkst um málsmeðferð vinstri stjórnarinnar, er með þeim hætti, að sporin hræða. Og ég sé ekki, að nokkur skynsamleg rök mæli með því, að meðan sú vinna og þær athuganir fara fram, sem þarf bæði í efnahagsmálunum og við fjárlagaundirbúninginn og verður vafalaust ekki lokið fyrr en eftir áramót, - ég sé ekki, að nokkur rök mæli með því, að þann tíma sitji Alþingi hér aðgerðalaust, eins og því miður oft hefur komið fyrir áður, en Alþingi og þjóðinni allri til lítillar sæmdar.

Forseti (EggÞ): Áður en næsti ræðumaður tekur til máls, vil ég eindregið beina þeim tilmælum til hv. dm., sem kynnu að taka til máls hér á eftir, að þeir reyni, svo sem kostur er á, að halda sér við dagskrárefnið, sem er gjaldaviðauki, 7. mál efri deildar.



Herra forseti. Frv. þetta um gjaldaviðaukann er eitt af fimmburum hæstv. ríkisstj., sem eru allir hver öðrum líkir, og ekki óeðlilegt, að menn skoði þá í einu. Einn þeirra er þó langstærstur. Þetta eru frumburðir í löggjafartillögum frá hendi hæstv. ríkisstj., og mér finnst, að hún ætti ekki eða hennar liðsmenn að taka það illa upp, þótt þeim sé nokkur gaumur gefinn. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri sjálfsagður hlutur að samþykkja þetta frv., vegna þess að það yrði aldrei komizt hjá því, og mætti gera það strax eins og seinna, og þetta væri frv, sams konar og fyrrv.stjórnvöld hefðu lagt fyrir þingin og þau samþykkt. Þetta er að vísu rétt. Sá er aðeins munurinn á, að þetta frv. er fætt fyrir tímann, það er ekki í raun og veru fullaldra, þegar það er borið fram nú. Það kemur ekki fram í grg. frv., og ekki kom það heldur fram í framsögu hæstv. fjmrh., en það kom fram, þegar málið kom til nefndar, að það, sem rekur eftir, og það, sem gerði það að verkum, að frv. er fætt fyrir tímann, er það, að ríkisstj. er haldin af þeirri óheilbrigði að vilja fresta Alþingi nú þegar. Mér finnst, að þessi óheilbrigði, þessi sjúkdómur ríkisstj., sem hefur drifið þessar fæðingar fram, geti verið dálítið hættulegur og máske mætti hugsa sér að bak við þær gæti staðið illkynjaður sjúkdómur. Það er eins og komið hefur fram hér í umræðunum, að á bak við getur legið það, sem kallað hefur verið einræðishneigð og við höfum lastað meðal ýmissa þjóða. Jafnvel gæti maður hugsað sér, að þetta væri snertur af fasisma, sem þarna er á ferðinni, þegar stjórnin ætlar að reka þingið heim og ráða málum án þess að hafa það fyrir ráðgjafa jafnhliða. Ég get tekið undir öll aðalatriði í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., sem talaði hér áðan og er samnefndarmaður minn úr fjhn. Afstaða okkar í nefndinni var hin sama. Við höfum ekki skilað áliti sérstaklega um þetta frv., af því að við fórum þess á leit, eins og hann gat um, að málinu yrði frestað og það yrði ekki gripið til þess að afgr. strax mál eins og þetta, sem er þess eðlis, að það á ekki að afgreiðast fyrr en kemur nær áramótum og sýnd er nauðsyn þess. En á það var ekki hlýtt. Við biðum til hádegis í dag, vegna þess að það var gefið í skyn í gær, að það kynni að verða eitthvert samkomulag milli ríkisstj, og stjórnarandstöðunnar um þingfrestunina. En menn hafa heyrt hér við umræðurnar í þessari hv. deild, að a.m.k. bólar ekki á því enn. Hæstv. fjmrh. telur sig ekki um það vita, að slíkt sé á döfinni. Þess vegna leggjum við nú ekki fram nál. um þetta mál, en afstaða okkar er sú, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. lýsti í ræðu sinni. Út af því, sem fjmrh. sagði um það, að hagfellt væri og praktísk vinnubrögð að fresta þinginu strax, vil ég segja það, að ég tel það ekki rétt. Hann sagði, að það væru tvö meginverkefni, sem þetta þing hefði, aðgerðir í efnahagsmálum og afgreiðsla fjárlaga. Nú er það nokkuð á huldu, hverjar aðgerðir í efnahagsmálum eiga að verða. Hæstv. ríkisstj. hefur gefið í skyn, að þær kunni að verða miklar og merkilegar, og hún vill fá ráðrúm til þess að semja þær og hugsa sitt mál. Ég skal ekki út í það fara. En hitt vil ég þó undirstrika, sem tekið var fram áðan af samnefndarmanni mínum, að víst mundi ekki vera fjarri lagi að leita samkomulags um slík mál í þingi, sem er skipað eins og þetta þing, að þar er aðeins 6 manna meiri hluti af 60 manna hóp, 6 manna meiri hluti, sem stendur að ríkisstj., og mundi þá víst vera viðeigandi að hafa samráð við stjórnarandstöðuna. - Þá er það afgreiðsla fjárlaganna. Það er ekki rétt hjá hæstv. fjmrh., að fjvn. geti engin verkefni haft, fyrr en búið er að afgreiða efnahagsráðstafanirnar. Ég hef unnið í fjvn. og þekki það nokkuð vel. Þar koma fram erindi, svo að hundruðum skiptir, sem tekur langan tíma að kynna sér. Vafalaust liggja nú fyrir mörg slík erindi, og ég hygg, að það væru einmitt hagfelld vinnubrögð, að fjvn. tæki til að kynna sér slíkt til þess að eiga það ekki eftir, þegar til raunverulegrar afgreiðslu kemur, og mörg erindin hljóta að vera þess eðlis, að hægt er að afgreiða þau, þótt ekki sé vitað, hverjar efnahagsaðgerðirnar verða. Ég tel það hví mestu fjarstæðu, fyrst og fremst, eins og tekið hefur verið fram af öðrum hér áður, að vísa ekki fjárlagafrv. til nefndar og gera grein fyrir afkomu ríkissjóðsins, svo sem föst venja hefur verið á þingum að undanförnu og er líka sjálfsagt að gera, og ég er viss um það, að það verður til þess, að þingið þarf að standa lengur, að fjvn. þarf seinna lengri tíma til aðgerða en hún mundi þurfa, svo að þingið mun lengjast við það, ef hún verður send heim, eins og nú er fyrirhugað um þingmenn alla. Það eru því áreiðanlega ópraktísk vinnubrögð að hefja þinghlé nú þegar. Nú vita menn það, að mörg og merk þingskjöl með frv. og tillögum hafa verið lögð fram, og vafalaust er það svo, að í undirbúningi eru fleiri frv., og um öll þau mál, sem heppilegt er að vel séu athuguð, eru einmitt hagfelld, praktísk vinnubrögð, að þau séu lögð fram í upphafi þings eða áður en þinghlé verður tekið. Við minnihlutamennirnir í fjhn. leggjum ekki fram neinar till. Við óskuðum eftir því, að nefndin frestaði afgreiðslu málsins með tilliti til þess, að það væri ekki tímabært að afgreiða þetta mál fyrr en síðar. Það var ekki fallizt á þetta í nefndinni, og nú vildi ég bara beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann frestaði málinu hér í þessari hv. d., þangað til tímabært er að afgreiða það. Það er ósk mín sem nefndarmanns.



Herra forseti. Á þessum fundi hafa farið fram nokkrar umræður um það, hve óvenjulegur háttur er hér á hafður um þingstörf að þessu sinni. Ég get ekki látið hjá líða að taka undir þau orð, sem um þetta hafa fallið hér á þessum fundi. Við þm., sem höfum átt þess kost að starfa í þessari stofnun um nokkurt árabil, getum ekki annað en tekið eftir því, að hér er vinnubrögðum hagað öðruvísi en venja er. Nú er laugardagur, og það hefur verið nokkuð algeng venja um mörg ár undanfarið, að a.m.k. á fyrstu starfsdögum eða starfsvikum þingsins hafa ekki verið boðaðir þingfundir á laugardögum, heldur sá tími notaður til nefndarstarfa og til undirbúnings þingmálum. Það er einnig eftirtektarvert um þau frv., sem nú eru á dagskrá, að það er svo skammt síðan þau voru tekin til meðferðar í þingnefnd, að það þarf afbrigði til þess að taka þau til umræðu nú í dag. Það mun vera alveg óvenjulegt með frv. af þessu tagi, sem hafa oft verið flutt að ég ætla samhljóða því, sem hér liggur fyrir, - það er alveg óvenjulegur háttur, að þau séu knúin fram með afbrigðum frá þingsköpum, Það hefur einnig komið fram í umræðum um þetta mál, að minni hluta fjhn. hafi verið neitað um örstuttan frest til þess að móta afstöðu sína í málinu, og þessu hefur ekki verið mótmælt af hálfu meiri hlutans. Við, sem höfum starfað hér í þessari stofnun um alllangt skeið og margir gegnt á ýmsum tímum formennsku í ýmsum þingnefndum, vitum líka, að þetta er óvenjulegur háttur. En þessi óvenjulegi háttur um þingstörfin mun skýrast af því, að hæstv. forsrh. hefur nú lagt fram tillögu um, að þingi skuli frestað innan skamms, eins og allmikið hefur verið rætt hér á þessum fundi. Blöð hæstv. ríkisstj. orða þetta þannig, að ríkisstj. hafi ákveðið að fresta þinginu. Einnig það mun vera óvenjulegur háttur. Tillagan til þingfrestunar er fram borin í Sþ. vegna þess, að til þess að hún öðlist gildi, þarf um það atkvæði alþingismanna, og þetta virðast því vera nokkuð nýstárlegar tilkynningar, sem málgögn hæstv. ríkisstj. hafa nú að flytja hv. alþm. og þjóðinni. Það hefur komið hér fram af hálfu hæstv. fjmrh., að ríkisstj. hefði ekki unnizt tóm til að ganga frá tillögum í efnahagsmálum, og meðan svo væri, mundi þingið hafa litlum verkefnum að sinna. En þinginu er ekki einungis ætlað það verkefni að fjalla um till. hæstv. ríkisstj., heldur er það réttur þingfulltrúa og skylda að vinna að málum fyrir umbjóðendur sína, og þeir eiga að hafa aðstöðu og ráðrúm að vinna þau störf hér í þessari stofnun og koma þeim áhugamálum, sem þeir hafa fram að bera, á framfæri og um þau sé fjallað á þinglegan hátt. Þó að hæstv. ríkisstj. kunni að eiga nokkuð langt í land með að hafa fullmótaðar þær tillögur, sem hún hyggst gera í efnahagsmálum, eru þegar komin fram allmörg mál í þinginu frá þingmönnum, og má gera ráð fyrir, og er það í samræmi við venju, að von sé á miklu fleiri málum inn í þingið til meðferðar, þingmannafrv. og þáltill. Það virðast því næg verkefni fyrir hv. Alþingi að starfa að fram eftir desembermánuði engu síður en verið hefur undanfarin ár. Þess ber og að gæta, að í sambandi við þá stjórnarskrárbreytingu, sem knúin var fram á þessu ári, var fulltrúum þjóðarinnar, sem setu eiga á Alþingi, fjölgað að nokkrum mun, og nú sitja á þingi margir menn, sem ekki hafa gegnt þingstörfum áður, og ekki má heita ólíklegt, að þeir hafi ýmis áhugamál og hugmyndir fram að bera, sem þeir vilji færa í form og fá tekin til meðferðar á þinglegan hátt hér á hv. Alþingi, og þá væri fullkomlega eðlilegt að veita þeim tækifæri til þess að vinna að þeim málum, sem þannig verða lögð fyrir þingið, á meðan hæstv. ríkisstj. vinnur að undirbúningi þeirra till., sem hún ætlar að flytja. Þetta mál, sem nú er hér á dagskrá, er fjáröflunarmál ríkissjóði til handa. Í þessu frv., sem hér er til umræðu, felast raunar ekki mjög háar fjárhæðir, miðað við ýmsa aðra tekjuliði ríkisins, og þetta eru gjöld, sem innheimt hafa verið að undanförnu samkvæmt heimildarlögum, sem þingið hefur sett að jafnaði frá ári til árs. En í sambandi við þetta mál ber þess að gæta, að ný ríkisstj. hefur, a.m.k. að formi til, tekið við völdum. Ég segi að formi til, vegna þess að sömu flokkar, sem styðja núv. hæstv. ríkisstj., hafa raunverulega veitt stuðning þeirri ríkisstj., sem setið hefur árið 1959 fram að þeim tíma, að þetta þing hófst, og það hefur komið fram af hálfu þessarar hæstv. ríkisstj., að efnahagskerfi þjóðarinnar þurfi að taka til gaumgæfilegrar endurskoðunar í heild. Ríkisbúskapurinn, þ.e.a.s. fjárlagaafgreiðslan, er einn þáttur í þeirri endurskoðun, og þær leiðir, sem valdar kunna að verða í sambandi við vandamál atvinnuveganna, hljóta að hafa áhrif á það, hvort nauðsyn ber til eða ekki að framlengja þá tekjustofna, sem hér er fjallað um. Því hefur oft verið haldið fram, ekki sízt af fulltrúum Sjálfstfl., og a.m.k. var því haldið á loft, meðan vinstri stjórnin sat að völdum og einn af þm. Framsfl. gegndi embætti fjmrh., að útgjöldum ríkissjóðs væri ekki nægilega í hóf stillt. Það mætti því ætla, að við þá stjórnarbreytingu, sem orðin er, kynnu að verða einhver þau straumhvörf í þeim efnum, að ekki væri þörf að framlengja þá tekjustofna, sem m.a. er fjallað um í þessu frv., sem hér er til umræðu, og a.m.k. er fullkomlega eðlilegt, að grg. um fjármál ríkisins hafi verið flutt hv. alþm., áður en frv. sem þessi eru lögfest, og ég ætla, að það sé í samræmi við þá venju, sem fylgt hefur verið, að frv. sem þessi hafi ekki verið lögfest, fyrr en 1. umr. fjárlaga hafi farið fram. Ef gripið verður til þess ráðs nú að knýja það fram, að þingið lögfesti þetta frv., sem hér er til umr., og önnur þau frv., sem nú eru á dagskrá þessarar hv. d., áður en 1. umr. fjárlaga hefur farið fram, þá ætla ég, að það sé algert einsdæmi í þingsögunni. Eftir að hæstv. fyrrv. ríkisstj. tók við völdum og mótaði tillögur sínar við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár, bentum við framsóknarmenn á, að þær leiðir, sem þá var stofnað til að farnar yrðu í fjárhagsmálefnum ríkisins, væru vægast sagt hæpnar og mundu ekki reynast haldgóð úrræði til frambúðar. Við bentum á, að greiðsluafgangur ríkissjóðs frá árinu 1958 yrði ekki notaður nema í eitt skipti til ráðstafana í sambandi við efnahagsmálin og niðurgreiðslu vöruverðs í landinu. Við bentum á, að lækkun á fjárframlögum til framkvæmda í landinu væri um of og að það mundi skerða stórkostlega uppbyggingu á ýmsum sviðum í landinu, ef þeirri stefnu yrði haldið áfram. Og við bentum einnig á, að innflutningsáætluninni á árinu 1959 væri hagað þannig, að óeðlilega mikið ætti að flytja inn af vörum, sem gæfu háa tolla, til þess að fleyta fjárhagsmálum ríkisins og standa straum af gjöldum útflutningssjóðs á þessu ári. - Fundarhlé. Þegar sett voru fjárlög fyrir þetta ár á síðasta reglulega Alþ., því er háð var s.l. vetur, og hæstv. fyrrv. ríkisstj. markaði þá stefnu sína í efnahagsmálum þjóðarinnar, bentum við framsóknarmenn greinilega á, að þau ráð, sem uppi voru, og þær leiðir, sem farnar voru við afgreiðslu þeirra mála, væru þess eðlis, að þau úrræði yrði ekki hægt að nota nema einu sinni. Við bentum á, að greiðsluafgangur frá 1958 yrði ekki notaður nema í eitt skipti til þess að greiða niður vöruverð í landinu og hafa á þann hátt áhrif á verðlagsmálin. Við bentum á, að sú lækkun á fjárframlögum til verklegra framkvæmda, sem lögfest var í fjárlögum þessa árs, frá því, sem verið hafði, mundi draga um of úr uppbyggingu í landinu á ýmsum sviðum, ef þau úrræði yrðu endurtekin a.m.k., og við bentum einnig á, að innflutningsáætlun væri þannig hagað eftir till. fyrrv. ríkisstj., að á þessu ári yrði óeðlilega mikill innflutningur á hátollavörum í því skyni að fleyta fjárhagsmálefnum þjóðarinnar um stuttan tíma, en þau ráð yrðu ekki heldur haldkvæm til frambúðar. Fram eftir þessu ári hefur mátt skilja það af því, sem fyrrv. ríkisstj. hefur haft að segja þjóðinni, að fjárhagsmálefni landsins væru í mjög góðu horfi, og nú síðast í umr., sem fram fóru fyrir alþingiskosningar í haust, töluðu a.m.k. 2 þáv. ráðh. greinilega í þá stefnu, að hagur útflutningssjóðs hefði ekki staðið í annan tíma betur en nú fyrir fáum vikum og ríkisbúskapurinn væri a.m.k. rekinn greiðsluhallalaust. En nú á fyrstu dögum þingsins eru að koma fram játningar, sem fara mjög í aðra átt en þær yfirlýsingar, sem gefnar voru í áheyrn alþjóðar fyrir síðustu kosningar. Fyrsta játningin, sem fram hefur komið opinberlega, er sú, sem núv. hæstv. forsrh. hefur birt á almennum stjórnmálafundi úti í bæ, en ekki hér á hv. Alþ., að það muni vanta a.m.k. 250 millj. kr. af nýjum tekjum til þess, að efnahagsmálum landsins verði séð farborða á næsta ári að öllu óbreyttu. Og í fjárlagafrv., sem útbýtt hefur verið fyrir fáeinum dögum, er enn haldið áfram játningum af svipuðu tagi. Í aths. við fjárlagafrv. fyrir árið 1960 segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlagafrv. það, sem hér liggur fyrir, er miðað við það verðlag og kaupgjald, sem nú er og hefur staðið óbreytt síðan snemma á árinu 1959. Þrátt fyrir þetta er ekki hægt að gera ráð fyrir jafnhagstæðri afkomu ríkissjóðs á árinu 1960 eins og verða mun á árinu 1959. Til þess liggja þrjár orsakir. Í fyrsta lagi var í tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1959 gert ráð fyrir tolla- og skattagreiðslum Sogsvirkjunarinnar að upphæð 30 millj. kr. og notkun greiðsluafgangs frá árinu 1958 að upphæð 25 millj. kr. Þessir tekjustofnar falla nú að sjálfsögðu burt. Í öðru lagi er ekki hægt að gera ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs af verðtolli og söluskatti verði eins miklar árið 1960 og þær munu reynast á árinu 1959. Hinn mikli innflutningur ársins 1959 hefur að nokkru byggzt á notkun erlends lánsfjár, sem gera verður ráð fyrir að minnki á árinu 1960. Erfið gjaldeyrisaðstaða í frjálsum gjaldeyri og sívaxandi greiðslubyrði af erlendum lánum takmarka einnig möguleika á jafnmiklum innflutningi og verið hefur. Af þessum sökum eru tekjur þessa frv. ekki áætlaðar hærri en tekjur fjárlagaársins 1959, enda þótt vitað sé, að tekjur þessa árs munu reynast allmiklu hærri en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Í þriðja lagi aukast útgjöld í þessu frv. um 43 millj. kr. frá fjárlögum 1959, ef ekki er tekið tillit til greiðslna útflutningssjóðs.“ Hér er þá játað, að komið er fram og sé að koma fram nákvæmlega í reynd það, sem við þm. Framsfl. bentum á við afgreiðslu fjárlaga s.l. vetur. Sumir tollarnir, þ.e.a.s. tollarnir á vörum til Sogsins, verða ekki notaðir aftur. Greiðsluafgangur ríkissjóðs frá 1958 verður ekki notaður aftur á sama hátt og gert hefur verið á þessu ári. Og það er talað um mjög erfiða gjaldeyrisaðstöðu í frjálsum gjaldeyri. Það er einnig játað, að það séu takmarkaðir möguleikar fyrir innflutning lánsfjár í sama mæli og verið hefur. Einnig þetta er játað. Þetta sannar m.a., - sem ég skal þó ekki rekja ýtarlega að þessu sinni, - að ábendingar okkar framsóknarmanna á s.l. vetri voru hárréttar, og þetta sannar enn fremur, að sá skilningur okkar á fjárhagsvandamálum þjóðarinnar í heild, að ekki væri tryggilega um hnúta búið af hendi fyrrv. stjórnar, reynist líka réttur. Það er nú játað, m.a. með fjárlagafrv. Þetta og allt talið um það, að meðan Framsfl. fór með stjórn fjármála, hafi útgjöldum ríkissjóðs ekki verið nægilega í hóf stillt, skýrist nú m.a. í ljósi þeirra staðreynda, að þetta fjárlagafrv. gerir ráð fyrir a.m.k. 43 millj. kr. hækkun frá fjárlögum 1959, ef ekki er tekið tillit til greiðslna útflutningssjóðs. Er þó vitað, að fjárlagafrv. hækkar að öllum jafnaði í meðferð Alþ., og verður að gera ráð fyrir, að svo reynist nú að þessu sinni eins og að undanförnu. Það er því út af fyrir sig alveg rétt, að efnahagsmál þjóðarinnar í heild þarf sjálfsagt að taka til endurskoðunar og alla aðstöðu ríkissjóðs til þess að standa straum af þeim gjöldum, sem á hann falla. En það er eðlilegast, eins og við höfum bent á, að a.m.k. sé gerð fyllri grein fyrir þessum málefnum í heild af hálfu núv. ríkisstj. en felst í aths. við fjárlagafrv., áður en horfið verður að því ráði að lögfesta tekjuaukafrv., sem hér eru nú á dagskrá. Í því sambandi álít ég, að vel geti komið til álita að breyta að einhverju leyti ákvæðum, sem standa í þessu frv. um innheimtu þeirra gjalda, sem hér um ræðir, jafnvel þótt þær breytingar fælu ekki í sér skerðingu á tekjum til ríkissjóðs í heild. Sá liðurinn, sem ég ætla að vegi einna mest af þeim, sem taldir eru í 1. gr. þessa frv., er d-liðurinn um álag á gjald af innlendum tollvörutegundum. Það er í því sambandi eftirtektarvert, þegar litið er á fjárlögin, að það eru tveir liðir, sem vega langsamlega mest um tekjur ríkissjóðs í heild. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir, að í ríkissjóð innheimtist 1033 millj. kr. Þessi heildartala skiptist þannig, að skattar og tollar eiga að nema 778 millj. og 600 þús. kr., en tekjur af rekstri ríkisstofnana eiga að nema 240 millj. kr. Aðrir liðir eru mjög smávægilegir samanborið við þetta, og það vekur eftirtekt þegar litið er á fjárlfrv. fyrir árið 1960, að þá er gert ráð fyrir því, að á árinu 1960 verði tekjur af rekstri ríkisstofnana 250 millj. kr. rúml., eða hækki dálítið frá því sem áætlað var á þessu ári. Þó að stjórnmálaflokka greini á bæði í skattamálum og fleiri veigamiklum þjóðmálum, þá sýnir reynslan, að enginn stjórnmálaflokkur hefur lagt það til á undanförnum árum að fella niður einkasölur ríkisins, t.d. á áfengi og tóbaki, en þær einkasölur skila langsamlega mestu af þessum tekjum, sem af rekstri ríkisstofnana fæst. Mér finnst því, að í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, og í sambandi við þá heildarathugun á tekjum ríkisins, sem verður að fara fram á þessu þingi, geti vel komið til álita að taka það til athugunar, hvort ríkið á ekki beinlínis að taka í sínar hendur sölu á einhverju af þeim drykkjarföngum, sem um er rætt í d-lið 1. gr. þessa frv., hvort það sé alveg nákvæmlega hin hárrétta aðferð til þess að afla ríkissjóði tekna af þessari framleiðslu að fara þannig að, sem ráðgert er í þessu frv. Mér virðist, að vel geti komið til álita að gera á þessu einhverjar breyt., og þess vegna væri eðlilegt að fresta afgreiðslu þessa máls nú, a.m.k. á þessum fundi, og hv. fjhn., sem hefur haft nauman tíma til þess að athuga hina ýmsu þætti málsins, tæki það til athugunar á nýjan leik og það yrði svo tekið á dagskrá að hæfilegum tíma liðnum, þegar einstakir þættir þess hefðu verið athugaðir betur.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að taka þátt í þeim almennu stjórnmálaumr., sem spunnizt hafa í kringum frv. það, sem hér liggur fyrir, enda álít ég, að þær umr. séu utan þess efnis, sem hér ætti að ræða. En ástæðan til þess, að ég stóð hér upp aftur, er sú, að í sambandi við þessar umr. hefur örlítið borið á góma vinnubrögð fjhn. í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég vil þá upplýsa það vegna þeirra hv. dm., sem ekki eiga sæti í n., að málinu var vísað til fjhn., eins og hv. þdm. er kunnugt, s.l. fimmtudag. En þegar að loknum þeim fundi hafði verið boðaður fundur í fjhn. Þeir hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. sama kjördæmis óskuðu þá eftir, að þessum málum væri frestað og töldu sig þurfa að ráðgast við sína flokka um málið. Ég taldi sjálfsagt sem formaður n. að verða við þeirri ósk, og fengu þeir frest rúman dag, þannig að fundur var aftur boðaður í n. í gær kl. hálf sex. Þá er það að vísu rétt, að umræddir hv. nm. óskuðu aftur eftir frestun á málinu, eins og fram kemur líka í meirihlutanál. okkar þriggja, sem að því stóðum. En þar sem við, sem að meirihlutanál. stöndum, féllumst á rök hæstv. ríkisstj. fyrir því, að rétt væri að hraða málinu, svo og vegna þess, að skýrt hefur komið fram, að ósk tveggja hv. nm. um frestun stóð ekki í sambandi við það, að þeir óskuðu að athuga efnislega þau atriði, sem frv. fjallar um, heldur vegna þess, að það var annað mál, sem fyrir þeim vakti, þá töldum við ekki fært að fresta afgreiðslu þessara mála frekar, enda hefur það verið þannig á undanförnum þingum, að þessi framlengingarfrv. hafa að jafnaði verið afgreidd ágreiningslaust, þannig að hér er um gamla kunningja að ræða hvað snertir alla þá hv. þdm., sem skemmri eða lengri tíma hafa átt sæti á Alþ. áður. Það hefur að vísu komið hér fram í umr., að vel geti verið, að við afgreiðslu fjárlaga verði gerð meiri eða minni breyt. á þeim tekjustofnum, sem hér er um að ræða. Sjálfsagt er það vel hugsanlegt. En ég sé ekki neina ástæðu til þess að fresta afgreiðslu málanna á þeim grundvelli, því að ef samin yrðu lög síðar á þinginu, sem breyttu einhverju um þessa tekjustofna, mundu þau lagaákvæði, sem nú er verið að samþykkja, auðvitað þar með falla úr gildi. Það er mjög sennilegt, að það verði gerð meiri eða minni breyt. á því fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir. En svo lengi sem gert er ráð fyrir því, að greiðslur samkv. fjárlögum fari fram á líkum grundvelli og verið hefur s.l. ár, þá er auðvitað eðlilegt að framlengja líka þá tekjustofna, sem byggt hefur verið á.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Erindi mitt í ræðustólinn er að taka undir þær óskir, sem fram hafa komið hér í d. um, að þessari umr. verði frestað. Mér skilst, að það sé öll stjórnarandstaðan í þessari hv. d., sem óskar þess. Í lýðræðislöndum má segja, að minni hl. eða stjórnarandstaðan njóti þeim mun meiri tillitssemi, sem lýðræðið er meira í hávegum haft í viðkomandi löndum. Ég minnist þess, að fyrrv. forseti í þessari d., Bernharð Stefánsson, gætti þess mjög vandlega gagnvart minni hl., a.m.k. þann tíma, sem ég átti sæti í þessari hv. d., að taka fyllsta tillit til sanngjarnra óska minni hl., eins og það t.d. að fresta umr., ef eindregnar óskir komu um það frá stjórnarandstöðunni og þær óskir voru rökfærðar. Nú hefur ein slík ósk borizt frá minni hl. í þessari deild, og ástæðurnar eru þær, að málinu hefur fram að þessu óneitanlega veríð flaustrað og lítill tími til íhugunar og athugunar fyrir minni hl. Ég vil þess vegna eindregið skora á hæstv. forseta að fresta þessari 2. umr. málsins í dag, og ég verð að segja, að ég ber nokkurt traust til hans persónulega, tillitssemi hans og sanngirni, og þess vegna býst ég við góðu af hans hálfu.



Herra forseti. Ég vil taka undir þá ósk, sem hér hefur verið flutt til hæstv. forseta, að málinu verði frestað nú, og ég ætla, að hann muni sjá, að það er engin ósanngirni í því fólgin. Ég er búinn að vinna í n. í 3 ár með þessum hv. þm., og sú reynsla bendir til þess, að hann muni taka þessu máli vel og með fullri sanngirni, enda er nú skammt til helgidags og óvenjulegt með öllu að halda slíkum fundi áfram á laugardagskvöldi svo skömmu eftir þingsetningu. Ég bið frekar með að ræða um þetta mál, þar til ég fæ svar hæstv. forseta.

Forseti (SÓÓ): Það hafði verið hugsað að halda þessum fundi áfram til kl. 7 og ef mögulegt væri að ljúka umr., og ég hefði viljað reyna að gera það. En ég hef aftur verið til með að fresta t.d. atkvgr. þangað til síðar.



Herra forseti. Ég vil taka undir óskir þær, sem hér hafa komið fram um frestun þessara mála, og það er í samræmi við gang málsins áður og þátttöku mína í þeim í n. Mig undrar það, að hæstv. fjmrh. spyr eftir rökum fyrir því, að slík frestun hefði einhverja þýðingu. Mér finnst, að hann hljóti að hafa getað lesið rökin út úr þeim umr., sem hér hafa farið fram. Menn eru yfirleitt ekki á móti þessum frumvörpum og lýsa ekki yfir því, að þeir vilji ekki veita heimildir til framlenginga, ef farið væri fram á þær á eðlilegum tíma. En þar sem farið er fram á þessar framlengingar með tilliti til þess, að hægt sé að fresta þingi fyrr en talið er af miklum hluta þings eðlilegt, þá neyðast menn til þess að spyrna á móti, og ég tel, að það væri mikilsvert, ef það væri reynt til þrautar að semja milli hæstv. ríkisstj, og stjórnarandstöðunnar um þann frest þings, sem kalla mætti eðlilegan. Í gærkvöld héldum við, að þessir samningar væru að eiga sér stað. Í dag höfum við spurzt fyrir og ekki fengið ákveðin svör. Ég hef fyrir mitt leyti frétt, að hæstv. forsrh. sé forfallaður af veikindum í dag, og þess vegna getur maður látið sér detta í hug, að engin svör séu komin. Ég hygg, að ef frestur væri gefinn, þá gæti vel verið, að þetta mál leystist þannig, að það gæti orðið samkomulag um afgreiðsluna, og það tel ég ekki þýðingarlítið, alls ekki þýðingarlítið, og mér þætti hart, ef hæstv. ríkisstj. teldi það þýðingarlítið, að samkomulag gæti orðið í þessum efnum. Ég ber ekki svo mikið vantraust til hennar, þó að ég vantreysti henni í ýmsum efnum, að ég haldi ekki, að samkomulag um þetta geti fengizt, ef að því er unnið og frestur gefinn til þess að ná samkomulaginu.



Herra forseti. Ég lýsti eftir rökum fyrir þessari frestunarbeiðni, vegna þess að ég hef ekki orðið þeirra var í þessum umr. Um þetta mál eru í rauninni allir sammála, framlengingu þessa tekjustofns, sem hér liggur fyrir. Frestunaróskin er því ekki borin fram til þess, að menn geti kynnt sér þetta mál nánar. Það held ég að sé viðurkennt af öllum. Ef eitthvað er óvenjulegt í þessum málum, þá er það framkoma stjórnarandstæðinga í þessu máli. Ár eftir ár hafa sams konar heimildarlög verið framlengd umræðulítið og ágreiningslaust, og þegar við höfum verið í stjórnarandstöðu, hefur okkur aldrei dottið í hug út af framlengingu þessara mála að beita slíku málþófi og töfum eins og hv. stjórnarandstæðingar gera nú. Það er algert einsdæmi. Varðandi fullyrðingu 1. þm. Norðurl. e. um, að það sé ótímabært að bera fram þessi mál nú, þá fer hann algerlega villur vegar, og ef þetta á að vera áróðursefni frá honum, þá er hann fyrst og fremst að ráðast á flokksbróður sinn, fyrrv. fjmrh., Eystein Jónsson. Ég hef fyrir framan mig, hvernig þessum málum hefur verið háttað tvö undanfarin ár, 1957 og 1958. 1957 eru öll þessi frv. borin fram, ekki rétt fyrir áramót, eins og hv. þm. segir nú, heldur 11. okt. Árið 1958 eru þessi mál borin fram 3 þeirra 13. okt. og það 4. í nóv. Nú eru þessi frumvörp borin fram seinni hluta nóvembermánaðar, 25. nóv. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að koma hér fram og bera það blákalt fram fyrir þingheim, að það séu óvenjuleg vinnubrögð að bera þessi frumvörp svona fljótt fram eins og nú er. Mér finnst ákaflega sanngjarnt að verða við þessum ítrekuðu óskum þeirra hv. þm., þó að engin rök séu færð fyrir þeim. En mér finnst, að hæstv. forseti yrði fyllilega við sanngjörnum óskum í þessu efni með því að taka þá ekki 3. umr. fyrr en eftir helgi. En ef þeir ætla að koma í veg fyrir, að lokið sé 2. umr. um þetta mál, þá vakir allt annað fyrir þeim. Ég sé ekki, að neitt geti vakað fyrir þeim annað en að reyna að tefja þingið sem mest. Hvað þeir svo ætla sér að vinna í áliti meðal þjóðarinnar á því, það fæ ég ekki skilið.

Alfreð Gíslason læknir: Hæstv. fjmrh. lýsir eftir rökum fyrir þeirri ósk, að þessari umr. verði frestað. Það er augljóst mál, að það er ekki svo mjög málefnið sjálft, sem ber á milli, heldur miklu frekar málsmeðferðin öll. Okkur þykir hún bæði flaustursleg og þvingandi. Um rökin að öðru leyti fjölyrði ég ekki, því að nú hefur vart annað verið rætt í nærfellt klukkutíma í þessari hv. d. en einmitt rökin, sem eru talin fram. Hæstv. fjmrh. talar um að tefja þingið. Hvernig getur hæstv. ráðh. leyft sér að tala þannig um það þing, sem er að byrja störf? Þetta mætti segja undir þinglok, þegar mikið lægi við að ljúka störfunum. Þetta er mjög óþinglega mælt. Ég beindi ósk minni til hæstv. forseta um, að þessari 2. umr. málsins yrði frestað. Þar með átti ég við þetta mál, fyrsta málið á dagskránni, og ég ítreka þá ósk mína. Að sjálfsögðu skipti ég mér ekki af, hvort hann tekur síðari málin á dagskrá og heldur áfram fundi eða ekki. Það var ekki það, sem ég átti við, heldur aðeins, að mér og öðrum hv. þdm., sem þess óska, yrði gefinn kostur á að athuga málið betur, áður en 2. umr. er lokið.



Herra forseti. Það hefur nú um skeið verið rætt um ýmislegt annað meira en beinlínis um efni þessara frv., sem hér liggja fyrir, og ég tel það ekki óeðlilegt. Því er haldið fram af hæstv. fjmrh., að framlenging á tekjuöflunarheimildum fyrir ríkissjóð komi öðrum málum ekkert við, þessi mál um framlengingu tekjuöflunarheimilda hafi venjulega verið afgreidd ágreiningslítið eða ágreiningslaust. Þetta mun í sjálfu sér vera í höfuðatriðum rétt, enda hefur það greinilega komið í ljós og tekið fram af mér í upphafi þessara umr., að þetta væri ekki meginatriðið, ágreiningur um þetta atriði, heldur hitt, hvernig störfum þings væri háttað og hvernig þessi mál bæri að. Því er haldið fram, að þetta komi ekkert við þingfrestun eða framlengingu brbl. Þetta álít ég að sé rangt, því að svo mikið þekki ég þingsöguna og reynslu af störfum hér á Alþ., að ég fullyrði, að vinnubrögðin á Alþ. yfirleitt eru tekin til heildarathugunar af þinginu og þingmönnum. Þegar óvenjuleg vinnubrögð eiga sér stað, er algengt og næstum því föst regla, að þau eru dregin inn í umr. um önnur mál. Það mun sýna sig og hafa komið oft fram hér á Alþ., að óvenjuleg eða óviðurkvæmileg vinnubrögð borga sig yfirleitt ekki. Þau eru ekki til að spara ríkinu útgjöld eða til þess að greiða fyrir og flýta fyrir störfum hér á Alþ., og ég fullyrði, að það eru algerlega óvenjuleg vinnubrögð og óviðurkvæmileg vinnubrögð að láta nú undir höfuð leggjast að fylgja þeirri venju, sem fylgt hefur verið nú síðustu ár, að gera grein fyrir fjárhagsafkomu ríkissjóðs. Það mun ætíð hafa verið gert, áður en þessi frv. hafa verið samþ. Ég kýs því heldur að athuga það og ræða það síðar undir þessum umr., hvernig þessu hefur verið háttað. Frv. hafa verið lögð fram, en þau hafa verið afgreidd með venjulegum hætti, en ekki afbrigðum, og eftir að þinginu hefur verið gefin skýrsla um fjárhagsafkomuna, sem hefur verið gert venjulega fyrstu daga þingsins. Og mér er satt að segja alveg óskiljanlegt, hvernig það getur átt sér stað, að hæstv. ríkisstj. hefur látið sér koma til hugar að víkja frá þeirri reglu að ræða um fjárhagsafkomu ríkissjóðs í áheyrn alþjóðar, þings og alþjóðar, áður en farið er fram á það við þm., að þessi frv. séu samþykkt. Þetta er lítilsvirðing við þingið, sem er algerlega óverjandi. Mig grunaði það, að hæstv. fjmrh. færi rangt með það, sem hann sagði hér áðan, en vildi ekki staðhæfa um það. Ég bað einn af þm. að athuga, hvenær framlengingafrumvörpin hafa verið lögfest: 1957 10. des., 12. des., 13. des., 6. des. - og þing 1958 4. des., 28. nóv., 27. nóv. og 19. des. Þá byrjar þing mánuði fyrr. Þessi staðhæfing er því vitanlega á misskilningi byggð, og ég ætla ekki að fara að bera -  Auk þessa, að senda þingmenn heim án þess að birta á Alþingi hina venjulegu skýrslu um fjárhagsafkomu ríkissjóðs og ræða hana, eru það algerlega óvenjuleg vinnubrögð, að eitt það mál, sem mest hefur verið deilt um, brbl. um landbúnaðarverðið, er ekki einu sinni lagt fyrir þingið, áður en á að senda það heim, að maður tali nú ekki um það, að ekki er haft fyrir því að gera grein fyrir afkomu útflutningssjóðs, en farið á pólitíska fundi í félögum hér í bænum og gerð grein fyrir henni þar. Hvað kostaði þetta ríkisstj.? Hvers vegna getur ríkisstj. ekki haft þau venjulegu vinnubrögð að leggja fram fjárlagafrv., gera grein fyrir afkomu ríkissjóðs, koma frv. til n. og gera jafnframt nokkra grein fyrir fjárhagsafkomunni yfirleitt? Eru þetta ekki alveg nægar ástæður, þessi vinnubrögð? Slík vinnubrögð hafa ekki átt sér stað hingað til á Alþ., og hér er brugðið frá venju á svo óvanalegan hátt og mikilsvarðandi, að það er gersamlega óviðunandi. Við erum ekki að tala gegn þessum frumvörpum, eins og komið hefur fram í þessum umr. Við erum ekki að tala gegn því, að eðlilegt þinghlé sé gert, til þess að stjórnin fái sinn vinnufrið. Þvert á móti, við teljum það eðlilegt. En þessi vinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, eru algerlega óeðlileg, óviðunandi, og það verður að venja hvaða stjórn sem situr af slíkum vinnubrögðum. Það væri vöntun á skyldurækni þingsins, ef það vendi ekki hvaða stjórn sem er af svona vinnubrögðum. Og það er sannast, að málunum verður ekki flýtt með þessum hætti. Það er talað hér um það sem mótbáru gegn því að fara þær leiðir, sem við bendum á, að það sé verið að tefja þingið, þessar ræður okkar séu eingöngu til þess að tefja þingið. Ég mótmæli því algerlega. Þær eru til þess að undirstrika það, að við unum ekki vinnuaðferðum af þessu tagi, sem eru nýjar og bera leiðinlegan blæ af því, sem ég ekki vil nefna. Það hefur verið sagt, að þingið hafi setið hér aðgerðalaust um langan tima oft og einatt og hæstv. ríkisstj. vilji koma í veg fyrir, að slíkt hendi. Þessar röksemdir fá undir engum kringumstæðum staðizt. Í fyrsta lagi er eftir að gefa skýrslu og tala þann tíma, sem til þess þarf venjulega, um fjárhagsafkomu ríkissjóðs, sem ég hef margminnzt á. Um það eru eðlilega hafðar, eins og okkur er kunnugt, útvarpsumræður til þess að gera þingheimi og þjóðinni, áður en kemur til afgreiðslu fjárlaga og efnahagsráðstafana, grein fyrir því í aðalatriðum, hvernig hlutirnir standa. Þetta á að þurrka út, fá samþykktar greiðsluheimildir og láta þingmenn, a.m.k. stjórnarandstöðuna, vera algerlega í blindni, að svo miklu leyti sem hún fær ekki upplýsingar annars staðar frá, um þau atriði, sem fleiri en ríkisstj. og stjórnarliðar vilja gjarnan hugsa um. Um þetta mál fyrst og fremst er eðlilegt, að það taki nokkurn tíma. Enn fremur er ekki óeðlilegt, að gerð væri nokkur grein fyrir efnahagsmálunum almennt, sem einnig mundi taka eðlilegan tíma. Og í þriðja lagi má benda á, að það liggja fyrir þinginu, eins og við heyrðum núna í byrjun þessa fundar, mörg mál, þ. á m. mál um tvö bráðabirgðalög, sem þarf að afgreiða, en mörg mál, sem þingmenn hafa þegar lagt fram. Það er beinlínis vinnusparnaður að nota tímann núna fram undir jól til þess að koma þessum málum áleiðis. Með því að láta þingið sitja aðgerðalaust í tvo mánuði og nefndir þess lengist þingið fram á vor eða sumar að öllum líkindum. Þingið þarf þess vegna undir engum kringumstæðum að sitja aðgerðalaust. Það hefur nægilegum málum að sinna samkv. venjulegum vinnuaðferðum, og þessi mál, sem ég hef talið og oftast hafa verið á dagskrá fyrstu vikur þingsins, auk mála, sem þingmenn bera fram og hafa verið venjulegt umræðuefni, mundu undir öllum kringumstæðum vera nægilegt viðfangsefni fyrir Alþ., þangað til þinginu er frestað með eðlilegum hætti og þessar lagaheimildir, sem hér liggja fyrir, samþ. Og ég get satt að segja með bezta vilja ekki séð, hvað það er, sem knýr stjórnina til þessara vinnuaðferða. Ég vil beinlínis spyrjast fyrir um það, því að ég sé ekki nokkur minnstu rök fyrir því að nota þessar vinnuaðferðir. Eitt af þeim atriðum, sem hefur verið talið a.m.k. í blöðum, er sparnaður. Nú er upplýst, að það eru allar líkur til þess, að ekki sparist neitt eða þá að þetta er ekki mikil eyðsla á ríkisfé, þar sem þingmenn hafa kaup yfir hátíðarnar og að öllum líkindum mánuð af þessum frestunartíma. Starfslið þingsins er hér aðgerðalaust þennan tíma, og þingið framlengist fram á vor, vegna þess að margt af því, sem mætti ýta áleiðis núna, verður ógert. Hver er þá ástæðan? Hvers vegna má ekki nota venjulegar vinnuaðferðir? Það þarf enginn að láta sér koma til hugar, að nokkur stjórnarandstaða, hvort sem það er sú stjórnarandstaða, sem nú er, eða einhver önnur, láti þetta afskiptalaust. Það verður undir engum kringumstæðum gert. Og það mun sannast, enda eins og ég sagði áðan beinlínis skylda stjórnarandstöðunnar að gera það. Ég fullyrði það, að með venjulegum vinnubrögðum, og ég hef bent á, hver þau eru, mundi hæstv. ríkisstj. geta hagað störfum þingsins þannig, að það sparaði þingtíma, jafnvel peninga og áreiðanlega henni sjálfri mikla fyrirhöfn. Þess vegna vil ég, áður en ég fer frekar út í umr. um þetta mál, fara fram á það, ekki sízt þar sem það er upplýst, að hæstv. forsrh. mun vera fjarverandi vegna lasleika og hefur ekki látið frá sér heyra um það, sem hann talaði um í gær við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar að hann mundi gera, að þessu máli verði frestað, og ég geri ráð fyrir því, að með eðlilegum vinnubrögðum mundi það flýta störfum þingsins, en ekki seinka.



Herra forseti. Eins og áður hefur verið vikið að hér og reyndar þm. hafa heyrt, hafa umr. hér að mjög litlu leyti snúizt um það mál, sem hér er á dagskrá, og er það að sjálfsögðu ekki til fyrirmyndar. Ég mun ekki fara langt út í þá sálma að ræða þau almennu atriði, sem hér hafa komið fram, þó að vissulega margt í þeim gefi tilefni til sérstakra hugleiðinga. Ég get þó ekki stillt mig um að segja, að það er næstum því broslegt, þegar hv. 2. þm. Vestf., forsrh. vinstri stjórnarinnar, er sérstaklega að tala um virðingu Alþ. og því sé misboðið að hafa ekki samráð við það um alla hluti. Þetta eru þau vinnubrögð, sem tíðkuð voru á þeim tíma. Ég er ekki að segja, að þau hafi verið til fyrirmyndar, síður en svo, enda væri það ekki æskilegt, að þau væru tekin upp aftur. En óneitanlega virðist manni það koma úr hörðustu átt, þegar af þeim aðila er sérstaklega verið að fordæma það, að sú ráðstöfun sé gerð, sem nú er og er ekki í öðru fólgin en því, að fyrirhugað er að fresta fundum Alþ. um skeið, til þess að ríkisstj. hafi tíma til þess að undirbúa sín mál, mál, sem hún að sjálfsögðu ákveður ekkert um og hlýtur að hafa fullt samráð við Alþ. um, þannig að af Alþ. er enginn réttur tekinn. Ég get ekki heldur stillt mig um að skjóta því fram hér í sambandi við fordæmingu á því, að hæstv. núv. forsrh. hafi flutt ræðu í Varðarfélaginu, þar sem hann hafi farið nokkrum orðum um það, hversu geigvænlegt ástand væri í efnahagslífi þjóðarinnar, án þess þó vitanlega að gefa þar nokkrar sundurliðaðar upplýsingar um þær rannsóknir, sem fram hafa farið á því, heldur var það almenns efnis, að þá minnti það mig á það, að ég man ekki betur en það hafi verið fyrsta árið, sem vinstri stjórnin starfaði, sem sett var n. til þess að rannsaka efnahagsmálin, gera hina svokölluðu og margumtöluðu úttekt, og ég held, að það, sem fyrst hafi birzt, að svo miklu leyti sem nokkuð hafi birzt um það efni, hafi verið frásögn í Tímanum af ræðu, sem hæstv. þáv. forsrh. flutti í Framsóknarfélagi Reykjavíkur, þar sem hann skýrði frá ýmsum atriðum þeirrar úttektar. Það voru svo örfá atriði í sambandi við meðferð þess máls, sem hér liggur fyrir, sem mig langaði til sérstaklega að drepa á. Það er talið sérstaklega óeðlilegt við meðferð þessa máls og afgreiðslu þeirra annarra frumvarpa, sem hér eru til meðferðar í dag, að þau séu afgreidd, áður en vitað er um efnahagsmálastefnu ríkisstj. og afgreiðslu fjárlaga. Þetta er ekkert nýtt fyrirbrigði. Í fyrsta lagi hygg ég, að þessi frv. hafi yfirleitt ætíð verið afgr. endanlega, áður en fjárlög hafa verið afgr., og þau hafa meira að segja verið afgreidd stundum án þess, að vitað hafi verið endanlega um það, hver væri efnahagsmálastefnan. T.d. voru þau afgreidd síðasta fjárlagaár vinstri stjórnarinnar áður en vitað var um afgreiðslu efnahagsmálanna. Að vísu voru fjárlög þá afgreidd um árslok eða fyrir áramót, en þá með þeim einkennilega hætti, sem öllum hv. þm. er kunnugt, að tekin voru út úr fjárlagafrv. vissar fjárhæðir, nokkrir milljónatugir, til þess að jafna hallann, án þess að nokkuð væri vitað um það, hvernig þessum vanda yrði mætt. Það fer því víðs fjarri, að staðfesting þessara frumvarpa hafi ætíð verið í beinu sambandi við afgreiðslu fjárlaga og vitað hafi verið endanlega um efnahagsmálastefnuna, þegar þessi lög voru endanlega samþykkt frá Alþingi. Hitt er rétt, að það mun venjulega hafa verið svo, að 1. umr, fjárlaga hafi veríð búin, áður en þessi frumvörp væru staðfest, og kemur þá til athugunar, hvort svo mikið samband sé milli 1. umr. fjárlaga og samþykktar þessara frv., að efnislega sé af þeim sökum óeðlilegt eða jafnvel fjarstætt að samþykkja þessi lög. Það er auðvitað svo, að ef við 1. umr. fjárlaga kemur fram stefna ríkisstj. í efnahags- og fjármálum, þá hefur það mjög mikilvæga þýðingu varðandi ákvörðun lagafrv. sem þessara og afstöðu til þeirra. Það hefur hins vegar ekki verið undanfarin ár, að neitt hafi legið fyrir um fjármálastefnu ríkisstj., þegar þessi löggjöf hefur verið afgreidd frá Alþingi, og þess er alls ekki að vænta, að það geti legið fyrir nú, eins og hæstv. fjmrh. hefur tekið fram. Það kemur þá auðvitað til álita í þessu sambandi, hvort upplýsingar um hag ríkissjóðs á árinu sem leið og þeim hluta þess árs, sem nú er að líða, geti orkað það miklu, að af þeim sökum mundi það teljast fráleitt að afgreiða þessa löggjöf, án þess að slíkar upplýsingar lægju fyrir. Vitanlega hafa slíkar upplýsingar mikið að segja varðandi mat manna á efnahagsástandinu, en ég hygg ekki, að neinn hv. þdm. muni í alvöru halda því fram, að slíkar upplýsingar mundu leiða til þess, að það yrði talið óeðlilegt að samþykkja þessar heimildir, sem gilt hafa árum saman og enginn ágreiningur hefur verið um að giltu, vegna þess að fjárhagsástandið mundi leiða í ljós, að ekki væri þörf á þeim tekjum, sem hér um ræðir. Hv. 5. þm. Austf. ræddi um það hér áðan, að það mætti nú ætla það jafnvel vegna þess sparnaðaranda, sem mætti gera ráð fyrir að yrði hjá ríkisstj., að þá gæti farið svo, að þessir tekjustofnar væru ónauðsynlegir. Hins vegar gekk ræða hans að öllu öðru leyti út á að sanna það, að óhjákvæmilegt væri að hafa þessa tekjustofna, því að hann dró upp mjög dökka mynd af því, hvernig fjármálaástandið væri og hagur ríkissjóðs, og vék sérstaklega að upplýsingum í fjárlagafrv. um það efni, að það væru tekjuliðir, sem ekki mætti reikna með á þessu ári. Allt þetta bendir að sjálfsögðu í þá átt, að það sé síður en svo hægt að gera ráð fyrir, að breyting hafi orðið á þann veg, að það sé ekki lengur fyrir hendi, að það þurfi að framlengja þessa tekjustofna, ef miða á við þær upplýsingar, sem auðið er að láta liggja fyrir, ef 1. umr. fjárlaga færi nú fram. Ég held því, að hvernig sem á málið er efnislega litið, geti það ekki skipt máli varðandi afstöðu manna til þessara frumvarpa, þó að 1. umr. fjárlaga færi nú fram, umræða, sem er útilokað að geti sýnt heildarstefnu ríkisstj, í fjár- og efnahagsmálum, - ég býst ekki við, að neinn ætlist til þess, - heldur aðeins gæti haft í sér fólgnar vissar upplýsingar, sem raunverulega eru að meira eða minna leyti öllum hv. þm. kunnar og ljósar, enda hafa umr. leitt það skýrt fram. Mér sýnist því, að efnislega geti ekki neitt verið því til fyrirstöðu, að framlenging þessara frv. verði samþ. Ég hef áður vikið að því, hvernig þetta var í tíð vinstri stjórnarinnar. Af hálfu stjórnarandstöðunnar þá var aldrei fótur settur fyrir samþykkt þessara frv., enda þótt ekki lægi fyrir endanleg vitneskja um efnahags- eða fjármálastefnu ríkisstj. á hverjum tíma. Mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið borið fyrir sig í sambandi við afgreiðslu þessara mála. Það er því alveg ljóst, að ef það er skoðun manna, að það sé ekki hægt að samþykkja þessi frv. nú, þá er það ekki efnislegt viðhorf til málanna sem slíkra, heldur einhver annarleg sjónarmið, sem þar koma til greina. Það hefur verið hér vikið að því, að það væri til framdráttar störfum Alþingis, að það sæti nú lengur og ynni að afgreiðslu þeirra mála, sem fyrir það hafa verið lögð. Þannig standa sakir með meiri hluta þessara mála, að þau eru fjárhagsmál og gersamlega útilokað að taka afstöðu til þeirra, án þess að vitað sé nokkurn veginn um fjárhagsgetu ríkissjóðs og þær leiðir, sem farnar verða í fjárhags- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Hitt er að vísu rétt, að það eru nokkur önnur frv., sem fram hafa komið, en ég sé ekki, að það sé hægt að álíta, að það muni á einn né annan veg seinka störfum Alþingis, eftir að það kemur aftur saman, þó að þá þurfi að taka þessi frv. til afgreiðslu. Því hefur verið haldið fram hér til afsökunar beiðni um að fresta þessum málum nú, að afgreiðsla þeirra í nefnd hafi verið með óeðlilegum hætti og að það sé óeðlilegt að afgreiða þessi mál með afbrigðum, sem kallað er, í byrjun þings. Ég sé nú satt að segja ekki, að það þurfi að vera á neinn hátt óeðlilegt, ef hv. þm. geta ekki með rökum bent á, að þeir hafi ekki kynnt sér þessi mál. Ég held, að það hins vegar liggi alveg ljóst fyrir hverjum einasta þingmanni hér í hv. deild og Alþingi yfirleitt, hvaða mál er hér um að ræða, því að hér eru óbreytt frv., sem staðfest hafa verið og framlengd ár eftir ár, þannig að það getur enginn borið það fyrir sig, að hann hafi ekki þekkingu á þessum málum og þurfi að kynna sér frekar þeirra efni. Einnig þessi röksemd fellur því um sjálfa sig. Ég skal ekki ræða hér um þingfrestunina. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, sem einn hv. þm. úr stjórnarandstöðunni sagði hér í dag, að hann vefengdi ekki, að stjórnin þyrfti starfsfrið, en mér skildist, að honum þætti ekki tímabært, að hún fengi þann frið strax. Ég held aftur þvert á móti, að það sé hin mesta nauðsyn fyrir framvindu allra mála í landinu, að stjórninni gefist kostur á að helga sig undirbúningi efnahagsráðstafana og fjárlaga nú þegar, þannig að þau mál geti orðið tilbúin sem allra skjótast. Mér finnst það miklu meira álitamál, ef það er álitamál á annað borð, hvort rétt væri að fresta þingi eins lengi og gert er ráð fyrir, en hitt alls ekki álitamál, ef menn viðurkenna á annað borð, að það sé eðlilegt, að stjórnin taki sér einhvern frið til undirbúnings þessara mála, að þá fái hún hann þegar. Það leiðir svo aftur af hraðanum í undirbúningi málanna, hvað þessi þingfrestun stendur lengi. Beiðni sú, sem hér hefur komið fram um að fresta afgreiðslu þessa máls, er atriði að sjálfsögðu, sem hæstv. forseti tekur afstöðu til. Mér sýnist það hins vegar augljóst, að beiðnin um þá frestun er ekki málefnaleg, vegna þess að hún byggist ekki á því, að þingmenn vilji frekar kynna sér þetta mál, heldur er hún eingöngu borin fram til þess að hafa betri vopn í höndum til að geta dregið þingið lengur og komið þannig í veg fyrir þingfrestun. Það er eina skýringin, sem hægt er að finna á þessari beiðni, og ég geri naumast ráð fyrir því, að hv. stjórnarandstæðingar ætlist til þess í alvöru, að það sé orðið við beiðninni, ef ekki er samkomulag um það, að fallið verði frá þeirri þingfrestun, sem fyrirhuguð er, því að það er ljóst, að með frestuninni er ætlunin eingöngu sú að vinna tíma til þess að geta þá með sama málþófi og hér hefur verið í dag reynt að tryggja, að þingstörfin dragist nokkrum dögum lengur.

Forseti (SÓÓ): Vegna þess, sem fram hefur komið frá nokkrum hv. dm., að þessu máli yrði frestað núna, þá vil ég í því sambandi minna á efni frv., sem reyndar hefur verið gert hér áður. Það er um framlengingu á lögum, sem nú gilda, framlengingu á þeim fyrir næsta ár. Ég vil enn fremur minna á, að það hefur ekki komið fram ósk um það frá meiri hl. hv. fjhn., að málinu yrði nú frestað, til þess að nefndin gæti tekið það frekar til meðferðar. Ég vil enn minna á, að þetta er 2. umr. málsins hér í deild. Hér er eftir 3. umr. og síðan þrjár umr. í seinni deildinni. Ég held, að það verði ekki með sanngirni sagt, að ég sé ósanngjarn, þó að ég geri nú tilraun til þess að ljúka þessari 2. umr. á þessum fundi. En ég mun þá ekki taka málið til 3. umr. fyrr en á næsta fundi, sem ég geri ráð fyrir að verði á mánudag. 



Herra forseti. Það mál, sem hér liggur fyrir til umræðu, er á þskj. 7. Það er frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld 1960 með viðauka. Þessi gjöld, sem þarna er um að ræða, eru svo talin upp í þessu lagafrv. Það er, eins og tekið hefur verið fram í þessum umræðum, vitagjald, það er viðaukastimpilgjald, lestagjöld, leyfisbréfagjöld, önnur en þau, sem ræðir um í aukatekjulögum nr. 40 1954, svo eru það viðaukagjöld samkv. 9. kafla laga nr. 68 5. júní 1947, um eftirlit með skipum, að undanskildum gjöldum samkvæmt 58. gr. laganna, og svo er það loks gjald af innlendum tollvörutegundum samkv. l. nr. 60 frá 1939, en þessi viðaukagjöld, sem þarna er um að ræða, eru mjög mishá eftir því, um hvað gjöldin eiga að fjalla. En eins og komið hefur fram í þessum umr., er þetta í raun og veru ekki eina frv., sem hér er á leiðinni, heldur eru samferða því 3 eða þó öllu heldur 4 önnur, sem eru öll í sambandi hvert við annað, þ.e.a.s. frv. um framlengingu á gildi 3. kafla laga nr. 100 frá 1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, á þskj. 8, frv. til laga um bráðabirgðabreyt. á lögum nr. 90 1954, um tollskrá o.fl., á þskj. 9 og loks frv. til l. um bráðabirgðabreyt. á l. nr. 68 frá 1949, um bifreiðaskatt o.fl., þskj. 10. Öllum þessum frv. er það sameiginlegt, að þar er ekki um að ræða fastar álögur, heldur er hér um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til þess að innheimta þessi gjöld, sem þarna er rætt um, með ákveðnu álagi á ákveðnu tímabili, og þessi heimild er bundin eftir þessum frv. við eitt ár, þ.e.a.s. við fjárhagstímabil. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að þessi mál eru ekki ný. Þau hafa verið hér áður til umræðu á fyrri þingum og hafa verið samþykkt þá þing eftir þing. Eigi að síður ber þetta, að þessi háttur er á hafður. að það er ekki sett alveg föst gjaldalög eða skattalög um þessi efni, heldur ár frá ári framlengd þessi heimildarlög fyrir ríkisstj., þess ljósan vottinn, að það er til þess ætlazt, að það sé tekið til athugunar hverju sinni, á hverju Alþingi, sem fær þessi mál til meðferðar, hvort það sé þörf á þessum álögum. Annars væru þetta óhæfileg vinnubrögð, eins og ég mun síðar koma að, að vera að eyða tíma hvers Alþingis í það að fjalla um þessi frv. ár eftir ár, ef það væri reiknað með því, að þetta væru alveg stöðugir skattar. En það er ekki reiknað með því, heldur er gert ráð fyrir því einmitt, að Alþingi hverju sinni taki þetta til meðferðar. Ég geri ráð fyrir og ég get lýst því hiklaust yfir, að hvað mig snertir mundi ég að óbreyttum aðstæðum hafa talið eðlilegt, að þessi lög væru framlengd nú eins og áður, og mundi, ef málið hefði borið að með eðlilegum hætti, hafa greitt atkv. með framlengingu þessara lagafrv. En það er samt sem áður svo, þó að þetta séu frv. um framlengingu á lögum, sem hafa verið áður til og framlengd nokkuð oft áður, að það er vissulega skylda þingsins að átta sig á því hverju sinni og athuga það, hvort þörf sé á þessum tekjustofnum framvegis. Í því sambandi er auðvitað alveg sérstök ástæða til að þm. geri sér grein fyrir því, hverju þessir tekjustofnar nema, hverjar eru þær upphæðir, sem þeir eru að samþ. hverju sinni. Nú stendur þannig að vísu á, að hér eru margir nýir þm., og ég er nú nýlegur í þeirra hópi líka, og ég skal alveg hiklaust játa á mig þá fáfræði, að þegar ég les nú þessi frv., þá geri ég mér ekki alveg grein fyrir því, hvaða upphæðir þarna er um að ræða. Ég er ekki svo kunnugur þessum gjöldum, sem þarna er um að tefla. En mér finnst samt viðkunnanlegra að vita þetta, áður en ég afgr. svona mál, hve þarna er um litlar eða háar upphæðir að ræða. Ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, að hv. fjhn., sem hefur haft málið til meðferðar, hafi gert sér glögga grein fyrir þessu. Og nú vildi ég beina þeirri fsp. til hv. frsm. fjhn., hvort hann geti gefið upplýsingar um það hér, hversu miklu þessi gjöld nemi. Mér finnst það ekki nema sjálfsagt, að það liggi fyrir, áður en málið er afgreitt. Og þar sem ég geri ráð fyrir því, af því að þetta samband er á milli allra þessara mála, sem um er að ræða, að umr. um þessi mál öll fari að meira eða minna leyti fram í einu lagi, þannig að nú fari fram aðalumræðan um þessi mál, en það yrði svo minni umr. e.t.v. um þau mál, sem á eftir fara, þá finnst mér eðlilegt, að hann gefi þessar upplýsingar varðandi þessi frv. öll, sem hér er um að ræða, hverju þessar upphæðir nema, sem þarna er farið fram á að þingið samþykki. Hér er um heimildarlög að ræða fyrir ríkisstj. Það er af því augljóst, að gert er ráð fyrir því, að ríkisstj. athugi, hvort hún þurfi á þessum gjöldum að halda, áður en hún ákveður að innheimta þau. Ég hef haldið því hér fram áður og get ekki vikið frá þeirri skoðun, að það sé samband á milli þessara mála og afgreiðslu fjárl. og því sé óheppileg málsmeðferð að taka þessi mál út af fyrir sig til umr. og afgreiðslu, áður en nokkuð er farið að ræða um fjárl. Það hefur enginn fundið að því, að þessi frumvörp væru lögð fram í þingbyrjun. Það eru alveg eðlileg vinnubrögð, og sá háttur hefur sjálfsagt veríð hafður á áður. En það, sem fundið er að er þetta, að það skuli vera ætlazt til þess, að þessi frv. séu afgr. sem lög, áður en Alþingi hefur fengið að heyra skýrslu hæstv. fjmrh. um fjárhagsástandið og um væntanlega stefnu ríkisstj. í þeim efnum. Sú afgreiðsla er algerlega eðlileg, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) lýsti áðan, að þessi lög séu afgreidd áður en fjárl. eru afgreidd. Það er mjög eðlilegt út af fyrir sig, af því að fjárlagaafgreiðslan hlýtur að byggjast m.a. á þessum tekjustofni. En það, sem er gagnrýnt hér, er þetta, að það skuli lögð áherzla á, að þessi tekjuöflunarfrv. séu afgr., áður en fjárl. eru nokkuð tekin til umr. Og því eru þau í raun og veru, hvað sem hver segir, afgr. áður en þm. er gerð grein fyrir því, hvort þörf verði á þessum tekjustofnum eða ekki. Og það er einmitt sérstök ástæða til þess eð minnast á það nú, vegna þess að sú ríkisstj., sem nýlega er tekin við, hefur einmitt boðað, að hún mundi grípa til nýrra aðgerða í þessu efni. Það veit enginn nema þá hún, hverjar þær aðgerðir verða. En vel gæti það einmitt verið, að þær aðgerðir væru þess háttar, að þessara tekjustofna yrði ekki lengur þörf. Þess vegna get ég ekki með nokkru móti vikið frá þeirri ástæðu, sem ég hef sett hér fram áður, að það sé réttmætt að tengja þessi mál með þeim hætti, sem ég hef vikið að, við fjárl. og að það sé óeðlilegur hraði, sem áætlað er að hafa á afgreiðslu þessara mála. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, að það væri ekki svo mikið atriði, að það færi fram fjárlagaumræða eða fjmrh. héldi sína venjulegu fjárlagaræðu, áður en þessi mál væru afgr., af því að hann sagði, að það væri útilokað, að hún gæti sýnt nokkra heildarstefnu ríkisstj. um fjárhags- og efnahagsmálin. Ég verð að segja það, að mér þykir mjög mikilsvert að fá þessa játningu fram, að það sé útilokað, að fjárlagaræða, sem nú er haldin, geti sýnt nokkra heildarstefnu í fjárhags- og efnahagsmálum. Það er a.m.k. vitnisburður um það, að stjórnin hafi ekki myndað sér neina ákveðna stefnu í þeim málum, áður en hún var mynduð. Ég lét þess getið áðan, að ég gerði ráð fyrir því, að að óbreyttum ástæðum mundi ég hafa greitt atkv. með þessum frv., sem hér liggja fyrir, þ.e.a.s.: það er ekki efnislegur ágreiningur beint um efni þessara frv., sem kemur til greina, heldur ágreiningur um málsmeðferðina, sem ég vona að hafi komið nokkuð greinilega í ljós af þeim umr., sem hér hafa farið fram, og ég hef hér lítillega reynt að minna á. Það kæmi auðvitað talsvert annað til greina, ef það væri litið á þessa skatta sem sjálfsagða og varanlega. En það er auðséð af þeirri meðferð, sem höfð hefur verið á þessum málum að undanförnu, að þannig er ekki litið á, enda er alveg auðsætt, að ef litið væri á þessar viðaukaálögur sem sjálfsögð og varanleg gjöld, þá væri alveg óþarfi að vera að hafa þann hátt á að vera að framlengja þetta á hverju ári. Það eru vinnubrögð, sem tefja vissulega tíma Alþingis. Það væru þá vinnubrögð, sem vissulega væru öllum til leiðinda, en engum til góðs. En þessi háttur, sem á hefur verið hafður, sýnir alveg augljóslega, að það er meiningin, að það sé með kostgæfni af Alþingi athugað hverju sinni, hvort þörf sé á þessum tekjustofnum framvegis eða ekki. Það hefur verið lögð á það nokkur áherzla hér, að því er virðist, að það væri út af fyrir sig nokkuð eðlilegt, að ný stjórn þyrfti að fá eitthvert hlé, hún þyrfti að fá starfsfrið, eins og menn hafa orðað það. Ég get nú ekki fallizt á þessa röksemd, í fyrsta lagi af því, að það verður nú ekki talið, að hér sé í raun og veru um neina nýja stjórn að ræða. Það vita allir, að sú stjórn, sem sat frá því í desember s.l., var studd af Sjálfstfl. og var í reyndinni samstjórn þessara tveggja flokka, Alþfl. og Sjálfstfl., og það er í rauninni alveg vitað mál, að þó að það félli í hlut Alþfl. eða þeirra manna, sem hann skipa, að sitja í ráðherrastólunum, þá var á þessu tímabili húsbóndavaldið hjá Sjálfstfl. Mætti auðvitað nefna mörg dæmi því til sönnunar, ef ástæða þætti til, þar sem það kom ákaflega skýrt fram, að húsbóndavaldið í öllum efnum var hjá Sjálfstfl., þó að Alþýðuflokksmönnum væri leyft að sitja í ráðherrastólunum. Það mætti nefna einstök dæmi um það, hláleg dæmi, eins og t.d. um embættisveitingar. Það mætti nefna það t.d., að Morgunblaðið skýrði frá því, að það væri búið að veita ákveðnum manni ákveðið embætti. Alþýðublaðið fór að afla sér upplýsinga um þetta hjá menntmrn. og það kannaðist ekki við neitt, og Alþýðublaðið vildi bera þetta til baka. En hvað gerðist þá? Morgunblaðið bara tók upp í sig daginn eftir og sagði: Þetta er víst svona, þessi maður fær embættið.  Það var þess vegna engin ástæða til þingfrestunar að mínu viti. Stjórnin hefur haft aðstöðu til þess að kanna þessi mál. En auk þess mótmæli ég því alveg eindregið, að ríkisstj. hafi hér ekki starfsfrið, þó að Alþingi sitji. Ég kalla það hreina óvirðingu við Alþingi að komast svona að orði, að ríkisstj. hafi ekki starfsfrið, þótt Alþingi sitji. Það er einkennilegt. Ég veit ekki, hvað Alþingi er að þvælast fyrir ríkisstj. En þá kem ég að einu atriði, sem mér virðist gæta nokkuð mikið hjá hæstv. fjmrh. og kom fram í ræðu hv. 6. þm. Norðurl e., að það væri ríkisstj., sem ætti alveg að marka störf Alþingis. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri vitað, að það lægju tvö meginverkefni fyrir Alþingi, sem nú kæmi saman, þ.e.a.s. afgreiðsla efnahagsmála og afgreiðsla fjárl., og hv. 6 þm. Norðurl. e. taldi upp nokkur mál, sem þm. hefðu hreyft hér, og taldi þau mest í þá stefnu, að þau snertu fjárhagsmál. En ég vil segja það, að það er ekki stjórnarinnar að segja til um það endilega, hvaða málefni Alþingi tekur til meðferðar. Það er Alþingis. Þess vegna er alþm. veittur frumkvæðisréttur, að þeir mega hér einmitt hreyfa þeim málum, sem þeir vilja hér á þessu þingi, og mega bera fram frv. um þau efni, sem sem þeir vilja flytja á þessu þingi. Og það er alls ekki svo, að stjórnin geti markað Alþingi neinn bás í þeim efnum, og það er ekki á færi hæstv. fjmrh. að segja fyrir um það, hvort þm. muni á þessu þingi hreyfa einhverjum mikilsverðum framtíðarmálum eða ekki. Þeir geta það að sjálfsögðu, og honum er með öllu ókunnugt um það enn, hver þau mál verða. Þetta þing hefur ekki staðið nema átta daga enn, og það er ekki við því að búast, að þm., sumir hverjir algerir nýliðar, séu búnir að ganga frá þeim málum, sem þeir ætla að bera fram á þessu þingi. Ég vil þess vegna segja það: Ég skil ekki í fyrsta lagi annað en að stjórnin hafi haft nokkurt svigrúm til þess að athuga þessi mál nú að undanförnu og verð að telja það nokkuð mikið gáleysi af henni að leggja út í það að fara af stað án þess að hafa kynnt sér málin betur en þeir vilja vera láta. Og í annan stað verð ég að halda því fram, að ríkisstj. geti haft alveg fullkominn starfsfrið, þó að Alþingi sitji að störfum. Ég verð að halda því fram, að það sé einmitt skylda ríkisstj. að hafa samráð við Alþ. um þá stefnu m.a. í efnahagsmálum, sem hún ætlar að taka. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði, að það væri ekki farið fram á mikið hér, það væri aðeins farið fram á frestun þingsins um skeið. En athugum nokkru nánar, hvernig frumkvæðisrétti þm. er háttað. Það er ákvæði um það í þingsköpum, og ég veit ekki betur en þau lagafrv., sem þeir vilja bera fram, skuli komin fram, áður en 8 vikur eru liðnar frá þingsetningu. Eins og ég drap á áðan, er þess ekki að vænta, að nýjum þm. hafi gefizt svigrúm til þess á þessum stutta tíma, sem liðinn er frá þingbyrjun, að flytja þau mál, sem þeir vilja hreyfa á þessu þingi. Mér sýnist, að ef samþykkt er þessi frestunartillaga, sem hér hefur verið lögð fram af hálfu hæstv. forsrh., þá væri svo komið, þegar þing kæmi aftur saman, að lokað væri fyrir frumkvæðisrétt þm. Ég veit að vísu vel, að það er hægt að veita afbrigði frá þessu, og ég veit að vísu vel, að það er yfirleitt venja að veita þau afbrigði. En hvaða trygging er fyrir því, að sá háttur verði hafður á hér eftirleiðis? Manni virðast þau vinnubrögð, sem hér eru á ferðinni, að ætla að fara að fresta þingi, eftir að það hefur staðið aðeins 10 daga eða um það bil, vera óvenjuleg, - ég hygg, að þau eigi sér ekki nokkurt fordæmi í þingsögunni. Og það er vissulega verið að marka nýja stefnu með því og með þeim ummælum, sem hæstv. ráðh, hefur um það haft, þar sem hann hefur lagt alla áherzlu á ríkisstjórnina, en eins og viljað víkja þinginu til hliðar. En það er vissulega hlutverk þm., jafnt stjórnarandstæðinga sem stjórnarsinna, að standa á verði um rétt þingsins í þessu efni og gæta þess, að ríkisstj. víki þinginu ekki um of til hliðar. Á því byggist okkar lýðræði, að þetta Alþingi, þessi söguhelga stofnun þjóðarinnar, standi á sínum rétti, en láti ekki ríkisstj, taka of mikið af völdum þeim, sem hafa verið hjá Alþingi og eiga að vera hjá Alþingi, í sínar hendur. Á þetta ber að leggja áherzlu. Og ég get ekki annað séð en að þingfrestun undir þessum kringumstæðum lýsi megnri óvirðingu gagnvart Alþingi, og það er alveg auðséð, eins og þegar hefur reyndar komið fram í þessum umr., að með slíkri þingfrestun er þm. gert erfiðara um það að rækja sitt þingmannshlutverk. Það er auðvitað svo, að þm. hafa verið falin til meðferðar ýmis málefni af sínum kjósendum, mál, sem þeir eiga að koma á framfæri hér á þessu þingi. Það má ef til vill segja, að ég hafi nú í lokin eitthvað vikið frá því málefni, sem hér er sérstaklega til umræðu, en ég vona, að mér fyrirgefist það, þegar athugað er sambandið, sem er á milli þess kapps, sem lagt er á afgreiðslu þessara mála nú, og þingfrestunar þeirrar, sem til stendur.



Herra forseti. Það er sjálfsagt margt, sem hægt er að hugleiða í sambandi við það frv., sem hér er til umr. Og þegar litið er til baka yfir það ár, sem senn fer að líða, þá mun það verða nokkuð einstakt í sinni röð, þegar tekið er tillit til Alþingis og sögu Alþingis frá upphafi. Einhver mesta stjórnarskrárbreyting, sem gerð hefur verið hér á landi, hefur verið gerð á þessu ári. Og þegar fyrsta þingið kemur saman, eftir að sú stjórnarskrárbreyting er komin á, þá er svarið til þjóðarinnar þetta, - hæstv. fjmrh. sagði hér í dag, að það væri ekki starfsfriður fyrir Alþingi, og þó er sú kjördæmaskipan og skipan Alþingis komin á, sem hæstv. fjmrh. og hans flokkur og ríkisstjórnarflokkarnir hafa beitt sér fyrir um langt skeið. Það er einkennilegt, að þessir framsýnu menn, þessir framsýnu forustumenn Sjálfstfl. skyldu ekki koma auga á þessa hluti fyrr og reyna þá að koma þeirri skipan á Alþingi, sem var þannig, að hægt væri að hafa starfsfrið fyrir hlutaðeigandi ríkisstjórn. Það er merkilegur hlutur. Og þjóðin, hvers á hún að gjalda? Hvers á hún að gjalda í sambandi við kjördæmaskipunina, og hvers á hún að gjalda hjá núverandi ríkisstj., þegar hún hefur fengið framgengt þessu máli, sem hún hefur talið að væri mikilsvarðandi fyrir jafnrétti þegnanna í þjóðfélaginu? Það er náttúrlega allt í lagi kannske, þó að Alþingi sé sent heim. En ég geri ráð fyrir því, að þjóðin hafi sitt að segja og það geti komið til þess, að ríkisstj. hafi ekki starfsfrið fyrir þjóðinni, ef henni finnst rétti sínum misboðið. Og það er alveg einstakt í þingsögunni, þegar búið er að leggja mörg mál fyrir Alþingi, að þau skuli ekki vera afgr. til nefndar. Það er algengt, að það verður að vísa fjöldamörgum málum til umsagnar ýmissa aðila, og ekki hægt fyrir Alþingi að taka afstöðu til málanna, fyrr en eftir að þessar umsagnir berast. Og ég álít, að það væri mjög mikill ávinningur fyrir Alþingi og starfstíma þess, ef búið væri, áður en þingfrestun fer fram, að vísa málum til n. og senda þau til umsagnar þeirra aðila, sem eðlilegt er að fjalli um málefnin. En slíkt mun ekki verða nú, eftir því sem upplýst er. Og það er líka einsdæmi að taka ekki fjárlagafrv. til 1. umr., áður en þingfrestun fer fram. En þegar rædd eru fjármál og þótt ekki séu stærri frv. en þau, sem liggja nú fyrir, þá er ástæða til þess að hugleiða ýmislegt, sem sagt hefur verið í þeim kosningum, sem fram hafa farið á þessu ári, varðandi fjármál og fjármálastefnur einstakra stjórnmálaflokka í landinu. Sjálfstfl, og Alþfl. deildu um það fyrir síðustu kosningar, að hvor um sig hefði stolið stefnuskrá hins. En svo vel vill nú til, að þessir flokkar starfa saman og geta þá innbyrðis rifizt um sín stefnumál. Og ég efast um, að það hafi nokkurn tíma verið boðaðar róttækari aðgerðir í skatta- og efnahagsmálum þjóðarinnar en einmitt hafa verið boðaðar af þessum stjórnmálaflokkum, sem hlut eiga að ríkisstj. nú. Ég efast um það. Þess vegna er meiri ástæða til þess að hugleiða hvert einasta frv., sem varðar skattamál, nú frekar en áður hefur verið, með tilliti til þess boðskapar, sem birtur hefur verið í blöðunum og tilkynntur við komu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Sjálfstfl. gaf út mikla stefnuskrá fyrir kosningarnar í haust, og Alþfl. virtist í meginatriðum vera þeirri stefnuskrá samþykkur. En þar stendur m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Framleiðslunni verði skapaður starfsgrundvöllur, er geri fært að draga úr og siðar afnema uppbætur og niðurgreiðslur, svo að atvinnurekendur beri sjálfir ábyrgð á rekstri sinum.“ Það er nú hvorki meira né minna um að ræða, ef slíkt skal gera, en að afnema niðurgreiðslur og skatta, sem munu nema á annan milljarð. Ég efast um, að nokkur ríkisstjórn eða nokkur stjórnmálaflokkur hafi fyrir kosningar boðað jafnróttækur aðgerðir í skatta- og efnahagsmálum þjóðarinnar og gert hefur verið þarna. Og það er því rík ástæða til að spyrja, til hvaða úrræða skuli gripið, þegar svo róttækar aðgerðir eiga sér stað. Enn fremur stendur: „Stefnt verði að raunhæfri gengisskráningu og stöðugu gengi. Byggðir verði upp gjaldeyrisvarasjóðir í landinu, svo að þjóðarbúið verði ekki háð duttlungum erlendra lánveitenda um daglegar neyzluþarfir. Endurskoðun fleiri fram á lögum um skatta, tolla og útsvör með það m.a. fyrir augum að tryggja jafnrétti skattþegnanna og að skattar á eyðslu komi í stað tekjuskatts og útsvara, eftir því sem fært er.“ Það er ekki einungis það, að það skuli eiga að afnema tekjuskatt, heldur er látið í það skina, að það skuli afnema útsvör. Ég fæ ekki séð, hvernig þessu verður fyrir komið, vegna þess að svo misjafnar þarfir og margvíslegar eru hjá hinum einstöku sveitar- og bæjarfélögum í þessu landi, að það er ekki hægt fyrir ríkisvaldið að hafa bein afskipti af þeim hlutum. Og hræddur er ég um það, að einhverjum mundi finnast hann afskiptur í þeim efnum, ef ekki ættu neinir aðrir tekjustofnar að koma til greina fyrir sveitarfélögin en þeir, sem kæmu beint frá ríkinu. Þetta stangast líka allt á, vegna þess að það er í öðru tilfellinu boðað að afnema skatta og útsvör og í hinu tilfellinu er boðað, að það skuli stórhækka ýmiss konar útgjöld hjá því opinbera, eins og tryggingarstarfsemi og annað, sem að því lýtur, þannig að þegar farið er að stúdera þessar stefnuskrár og tilkynningar ríkisstjórnarinnar, þá stangast þar yfirleitt allir hlutir á. Það er því ekki ástæðulaust, þó að menn standi upp og varpi fram ýmsum spurningum, þegar slík stjórn sezt að völdum, sem svo víðtækan og róttækan boðskap hefur, að þess munu einsdæmi. Það var líka mjög látið í það skína í síðustu kosningum, og það var ekki sízt Alþfl., sem talaði um það á hverjum einasta landsmálafundi, að ég hygg, eða frambjóðendur Alþfl., að hagur ríkissjóðs og hagur útflutningssjóðs væri með svo miklum blóma, að slíks mundu aldrei hafa verið dæmi áður, það væri hreinasta firra að vera að tala um, að þar mundu einhverjar skuldir safnast. eða þurfa að afla nýrra gjalda hjá þjóðinni, vegna þess að stjórnin, sem áður sat, hefði ekki gert sitt til þess að afla tekna fyrir þeim útgjöldum, sem hún hafði sjálf stuðlað að. En það leið ekki langur tími, þar til núv. ríkisstj. var mynduð og þar til boðskapur kom um það, að afla þyrfti verulegra nýrra tekna til þess að rísa undir þeim gjöldum, sem fyrrv. stjórn hafði stuðlað að. Þarna eru því ýmsir hlutir, sem stangast algerlega á, og því ástæða til að hugleiða og fá fram sannleikann í þessum efnum. Sé svo, að það sé svo góður hagur hins opinbera, að ekki sé þörf að afla neinna nýrra tekna eða kannske að framlengja þau gjöld, sem áður hafa verið, þá ættu að koma fram skýr svör og skýr greinargerð fyrir þeim hlutum, svo að ekki sé verið að samþykkja álögur á þjóðina að óþörfu. Þetta er hlutur sem vissulega ber að upplýsa hérna, og hæstv. fjmrh. ætti sannarlega að gefa okkur eins ýtarlega skýrslu og hann getur um fjárhag ríkisins, áður en við förum að samþykkja þær framlengingar á tekjustofnum fyrir ríkið, sem nú liggja fyrir, til þess að ekki sé verið að skattleggja þjóðina að óþörfu, eins og sjálfstæðismenn töluðu um í tíð vinstri stjórnarinnar, án þess þó að þeir kæmu með nokkur úrræði í dýrtíðarmálum, en hins vegar stuðluðu þeir að því, að stjórninni yrði næstum ókleift að fá nokkur lán erlendis og næstum ókleift að starfa sakir þeirrar baráttu, sem sú stjórnarandstaða háði fyrir kauphækkunum í landinu, enda sýndi það sig, að fyrsta úrræði stjórnarinnar var að fá afnumdar þær kauphækkanir, sem hún hafði sjálf barizt fyrir í sinni stjórnarandstöðutíð. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) fer að tala um, að stjórnarandstaðan nú sé einstæð, því að ég efast um, að það hafi nokkurn tíma verið einstæðari stjórnarandstaða uppi hér á landi en Sjálfstfl. var í sinni stjórnarandstöðutíð, því að ég hygg, að það hefðu engir af hans kjósendum og gerhugulli mönnum búizt við jafnmikilli ófyrirleitni í stjórnarandstöðu og sá flokkur viðhafði á sínum tíma. Þá er það eitt, sem gott væri að fá upplýst hjá hæstv. fjmrh., þegar verið er að ræða um skattamál þjóðarinnar, og getur gerbreytt afstöðu manna til hinna ýmsu skatta og gjalda, sem verið er að leggja á þjóðina, og það er það, hve miklar framkvæmdir núverandi hæstv. ríkisstj. hefur hug á að leggja í og hversu þarfar þær framkvæmdir kunna að vera, því að ég efast ekki um, að sé um þær framkvæmdir að ræða, sem verulega geta bætt hag landsmanna á næstu árum, þá vilji þjóðin gjarnan leggja mikið að sér, til þess að þær komist í framkvæmd, en aftur á móti hið gagnstæða, ef tekjur ríkisins eiga eingöngu að fara til eyðslu og ekki annars. Þetta er hlutur, sem gott væri að fá upplýstan undir þeim umræðum, sem nú eru, og ekki sízt í sambandi við það fyrsta frv., sem er á dagskránni í dag. Það er líka vitað mál, að sjálfstæðismenn hafa staðið sem veggur gegn því, að skattlagðir væru þeir þegnar þjóðfélagsins, sem öðrum fremur hafa eignazt fé á undanförnum árum, síðan dýrtíðin í landinu fór vaxandi. Það má nú vel vera, að það sé ekki ástæðulaust, að Sjálfstfl. og sjálfstæðismenn séu á móti þessu, vegna þess að þeirra forustumaður, hæstv. forsrh., sagði eitt sinn, að dýrtíðin í landinu jafnaði kjör fólksins og þessa dýrtíð væri hægt að lækna með einu pennastriki. Hæstv. forsrh. hefur haft aðstöðu til að gera sitt pennastrik í dýrtíðarmálum, en ekki tekizt að lækna dýrtíðina. Og þrátt fyrir hækkandi dýrtíð í landinu hefur ekki sannazt spádómur hæstv. forsrh. um það, að kjör fólksins í landinu hafi jafnazt, því að ég hygg, að kjör fólksins í landinu hafi með hækkandi dýrtíð orðið mjög misjöfn. Það virðist því sanngjarnt af vinstri stjórninni að hafa komið á stóreignaskattinum og þar með skattlagt þá aðila í þjóðfélaginu, sem högnuðust öðrum fremur, til þess að lána út til hinna, sem verr eru staddir, til þess að koma yfir sig nauðsynlegu húsnæði, því að ég er þeirrar skoðunar, að Alþingi og þjóðfélagið sem heild eigi að stuðla að því, að sem flestir geti með góðu móti eignazt húsnæði yfir höfuðið. En þetta þótti sjálfstæðismönnum of gott í tíð vinstri stjórnarinnar og hafa notað ýmsar krókaleiðir til þess að koma því í kring, að stóreignaskatturinn, sem á var lagður, kæmi ekki til þeirra nota, sem honum var ætlað í upphafi. Það er líka alveg einstakt hjá nokkurri ríkisstjórn, eins og fyrrv. ríkisstj. og hennar stuðningsflokki, Sjálfstfl„ sem ef til vill hefur stjórnað ríkisstjórninni meira en hennar eigin flokkur, að þessi stjórn skyldi hugsa sér að leysa dýrtíðarmál þjóðarinnar á kostnað einnar Þetta sýnir fyrst og fremst lítilsvirðingu þessara stjórnmálaflokka á bændastétt landsins, enda einustu stéttar í landinu, bændastéttarinnar. hygg ég, að bændur landsins muni minnugir þessa atviks um langa framtíð. Og það er líka einstæður tvískinnungsháttur Sjálfstfl. í þessu máli, því að hann var með því, að bráðabirgðalögin væru gefin út, og hann var með því, að bændurnir fengju sína lögákveðnu kauphækkun eða afurðaverðshækkun, hann var með hvoru tveggja, og nú er hann kominn í það mikinn vanda, að hann verður að reka þm. heim til þess að forðast að standa frammi fyrir því að þóknast Alþfl. eða að þóknast bændum landsins. Eina ráðið, sem hann sér til þess að standa ekki frammi fyrir þessum vanda, er að senda hið nýkjörna Alþingi heim, það Alþingi, sem kvatt er saman af meira réttlæti en nokkurt Alþingi, sem saman hefur komið, síðan endurreisn Alþingis átti sér stað, að orðan þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa. Ég hefði haldið, að hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar mundu sannarlega stuðla að því að taka betur á móti þessum þm., sem kjörnir eru á svona réttlátan hátt, heldur en raun ber vitni um. En þarna sést kannske betur en nokkur hlutur annar, hvað þessir flokkar ætla sér í framtíðinni að gera, þegar þeim tekst að fá meiri völd með þjóðinni. Það er að stuðla að meira einræði en nokkru sinni hefur þekkzt, því einræði, sem tíðkazt hefur á meðal hinna kommúnistísku og nazistísku þjóða um heim allan.



Herra forseti. Það var út af fsp., sem borin var fram af hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ). Hann virtist átelja það, með hverjum hætti væri frá þeim frv. gengið, sem nú liggja fyrir, þar eð ekki væru gefnar um það upplýsingar, hve miklu næmu þær tekjur, sem ríkissjóður hefði af þeim gjaldaliðum, sem þarna er um að ræða. Það getur vel verið, að formlega séð hefði það verið rétt að gefa um þetta upplýsingar í umræddum frv., en á það vil ég þó aðeins leyfa mér að benda hv. þm., að þegar þessi frv. hafa verið lögð fyrir þingið að undanförnu af flokksbróður hans, hv. 1, þm. Austf., þá hafa slíkar upplýsingar aldrei birzt. Hvað snertir suma þessa tekjuliði, þá er auðvelt að sjá með því að bera þá saman við fjárlagafrv. það, sem fyrir liggur, hve miklar tekjur eru áætlaðar af þeim. Þannig eru t.d. tekjur af vitagjöldum áætlaðar 1,700 þús. kr., og þar sem 100% álag er á vitagjöldin, þá eru það 850 þús., sem tekjuöflunin samkvæmt frv. nemur. Hins vegar skal ég fúslega játa það, að ég hef ekki handbærar upplýsingar um það í einstökum liðum, hve miklar tekjur er hér um að ræða, enda var því alls ekki hreyft, þegar málið var til meðferðar í fjhn., að þessar upplýsingar yrðu gefnar, og eins og ég sagði, þá hefur það ekki verið upplýst að undanförnu. Hins vegar tel ég alveg sjálfsagt, ef það kann að hafa einhver áhrif á afstöðu einstakra hv. þdm. til þessara mála, að þessar upplýsingar séu gefnar, því að að sjálfsögðu munu þær vera fyrir hendi í fjmrn., og skal ég leitast við að fá þessar upplýsingar, þannig að þær liggi fyrir, þegar málin verða aftur til umræðu á mánudag. Annars verð ég að segja það, þó að það sé ekki ætlun mín að lengja umr, nú, að mér finnst það dálítið út í hött, þegar sumir hv. þm. hafa verið að tala um það, að vegna þess„ hve mikil óvissa sé um fjármál ríkisins á næsta ári, þá sé ekki hægt að samþykkja þessi frv. Einn hv. þm. komst m.a. þannig að orði, að það væri með öllu óvíst, að ríkissjóður þyrfti á þessum tekjustofnum að halda. Nú mun það flestum hv. þdm. kunnugt, að þegar fjárlög voru afgreidd á s.l. vori, gerði ekki betur en svo, að tekjur og gjöld stæðu í járnum, og af ýmsum hv. framsóknarmönnum var fjárlagaafgreiðslan meira að segja vítt á þeim grundvelli, að hún væri ábyrgðarlaus. Þeir létu í ljós ótta um það, að verulegur tekjuhalli yrði á fjárlögum. Að vísu er það upplýst nú, að ekki eru líkur á, að þessi tekjuhalli verði mikill, en hitt er auðsætt mál, að svo lengi sem fjárlögin eru á svipuðum grundvelli og þau eru nú, verður þessara tekjustofna þörf þar sem það hlýtur auðvitað að verða þannig, þar til fjárlög eru afgreidd, að greiðslur úr ríkissjóði fara fram á grundvelli fjárlaga yfirstandandi árs. Af þessu leiðir, að ríkissjóður þarf vitanlega á þeim tekjustofnum að halda, sem hingað til hefur verið byggt á. Hitt getur vel verið og er líklegt, að breytt verði að meira eða minna leyti um tekjuöflun ríkissjóðs, en þá leiðir það auðvitað af sjálfu sér, að með þeim lagabreytingum., sem nauðsynlegt væri að gera í því sambandi, falla þau lög, sem nú á að samþykkja, niður, að því leyti sem þau mundu koma í bág við hina nýju tekjuöflun. Það haggar engu um það, að svo lengi sem unnið er á grundvelli núgildandi fjárlaga, er nauðsynlegt að framlengja þessa tekjustofna.