Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna grafalvarlegrar stöðu í efnahagsmálum. Við höfum nú í þessum sal hlýtt á þau orð ríkisstjórnarinnar og stjórnarliða að verið sé að undirbúa aðgerðir og verið sé að ræða hvað skuli gert og reyndar nú upp á síðkastið mjög dularfullar yfirlýsingar, vil ég segja, um að ekki sé hægt að upplýsa frá degi til dags hvað sé í undirbúningi. En þjóðin bíður, hún bíður þess að eitthvað verði gert og þess vegna má kannski segja að mjór sé mikils vísir þegar nú hafa loksins birst efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar, en mér þykir það frekar bera vott um eitthvert undarlegt skopskyn þegar boðað er að heilum 4 millj. kr. eigi að verja til að stemma stigu við verðbólgu í landinu. Er ríkisstjórn Íslands að gera at í efnahagsástandinu? Eða er það ætlan manna að 4 millj. kr. hafi raunveruleg áhrif á verðbólguþróunina sem er komin í tveggja stafa tölu og við stefnum hraðbyri inn í ástand sem verður æ verra að ráða við. Bæði við framsóknarmenn og raunar fleiri í stjórnarandstöðunni höfum margítrekað lagt fram tillögur í vetur um hvað hægt væri að gera í þessum málum. Við höfum talað fyrir því að unnið verði að þjóðarsátt. Sama hefur verkalýðshreyfingin gert og það eru alveg hreinar línur að það er hægt að stemma stigu við verðbólgunni. Við búum við sterkan ríkissjóð og það er í rauninni það eina sem við höfum heyrt frá hæstv. ríkisstjórn að hún eigi sterkan ríkissjóð - ég sakna þess nú að það er enginn úr ríkisstjórninni hér í dag - en það þarf að nota hann. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður saknaði þess að ríkisstjórnin væri ekki viðstödd þessa umræðu  Ég held að allir deili áhyggjum þingmannsins af þeirri þróun sem uppi er í íslensku samfélagi og efnahagslífi landsins sem birtist okkur mjög grimmilega þessa dagana. Við getum séð að hækkanir á verði erlends gjaldeyris hafa verið um 25% frá áramótum og óhjákvæmilega hlýtur það að koma fram á öllum sviðum þjóðlífsins, ekki síst í ljósi hækkana á erlendum aðföngum, svo sem olíu og matvöru. Engu að síður lít ég svo á að eftir góðæri undangenginna ára virðast einkum þrjú heimatilbúin atriði valda þeirri miklu spennu sem ríkir hér á landi og ég vil tiltaka þau sérstaklega. Það er mikill kaupmáttur fólks, lítið verðskyn og loks vil ég nefna skort á samkeppni í verslun. Þetta eru allt þættir sem vega inn í þessa umræðu og ber líka að taka til umræðu hér. Varðandi þessa þrjá þætti held ég að hollt sé fyrir okkur að hugleiða hvernig verðlag hefur þróast, sérstaklega þegar gengi krónunnar var að styrkjast, og spyrja okkur að því hvernig málum muni reiða af þegar hún fer að styrkjast á ný. Það er óhjákvæmilegt að fljótt mun slá á einkaneyslu í samfélaginu og við hljótum að taka tillit til þess í fjárlagagerðinni fyrir komandi ár. Við höfum rætt það hér og ég veit að það var til umræðu í fjárlaganefnd fyrir stuttu síðan 

Herra forseti. Ég held að það skipti mjög miklu máli að unnið sé af trúverðugleika. Þess vegna tel ég að fjárlaganefnd eigi að taka fjárlög ársins upp og endurskoða þau miðað við breyttar forsendur. Í haust var gert ráð fyrir að verðbólga yrði 3,3% og það eru forsendur fjárlaga sem unnið var með við fjárlagagerðina. Í janúar var spáð af hálfu fjármálaráðuneytisins að verðbólgan yrði 4,3%, í apríl spáir fjármálaráðuneytið að verðbólgan sé 8,3% og nú er hún 11,8 eða tæplega 12%. Ein af grundvallarforsendum fjárlaga eru því brostnar og það sem verra er, fjármálaráðuneytið virðist vera einhvers staðar úti að aka. Ef við lítum á gengi íslensku krónunnar þá var gert ráð fyrir því í forsendum fjárlaga að það yrði 119. Í janúar gerir fjármálaráðuneytið ráð fyrir að gengið fyrir árið 2008 verði 121. Í apríl gerir fjármálaráðuneytið ráð fyrir að gengi krónunnar verði 135. Núna er það í kringum 150. Grunnforsendur fjárlaga eru því brostnar og ríkisstjórnin virðist lifa í einhverjum veruleikafirrtum heimi. Ég tel að eitt brýnasta málið nú sé að koma ríkisstjórninni til veruleikans. Það má skipta um ríkisstjórn. Við höfum haft ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins í 17 ár og nú biður hún um biðlund, hún er að biðja um að sér sé sýnd biðlund og að leitað verði samskota meðal almennings til að rétta við fjárhaginn og stofna eitthvað sem heiti þjóðarsjóður, eftir 17 ára ríkisstjórnarferil Sjálfstæðisflokksins. 

Virðulegi forseti. Núverandi ríkisstjórn hefur setið að völdum í rétta 11 mánuði. Staðan í efnahagsmálum er þannig núna að verðbólgan síðustu 12 mánuði er 11,8% og hefur ekki verið hærri í 18 ár. Mestur hlutinn af þessari verðbólgu hefur komið til á síðustu mánuðum. Á síðustu þremur mánuðum hefur hækkunin verið 6,4% - 6,4% verðbólga á síðustu þremur mánuðum af 11,8% verðbólgu á síðustu 12 mánuðum og bara á síðasta eina mánuði er verðbólgan 3,4%. Það er alveg ljóst að nú eru komin þau vatnaskil að öll ábyrgð á stöðu efnahagsmála um þessar mundir er komin yfir á herðar núverandi ríkisstjórnar. Þessar tölur bera það með sér að vandinn hefur farið vaxandi eftir því sem ríkisstjórnin hefur setið lengur. Í stað þess að ný ríkisstjórn hefði átt að hafa stöðu til að koma stefnu sinni í framkvæmd, skynsamlegri stefnu sem hefði tekið á þeim tilefnum sem undirliggjandi voru og hefði við þessar aðstæður í dag átt að skila lágri verðbólgu ef ríkisstjórnin hefði haft skynsamleg efnahagsmarkmið og einhvern innri styrk til að fást við stjórn efnahagsmála hér á landi. Það sem blasir við er að ríkisstjórnin er á öfugri leið. Hún flatrekur undan vindinum. Það er enginn skipstjóri um borð, virðulegi forseti, og hvar er áhöfnin sem á að róa með skipstjóranum? Það er það sem vantar, virðulegi forseti, bæði skipstjóra og áhöfn til að stjórna þjóðarskútunni í gegnum þá stöðu sem við ráðum að sumu leyti ekki við. 

Virðulegur forseti. Sú staða sem komin er upp í efnahagslífi þjóðarinnar er afar alvarleg og við heyrðum hér eina nýja söguskýringu. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði að hér væri of mikill kaupmáttur, lítið verðskyn og lítil samkeppni. Þetta er alveg ný söguskýring á því efnahagsástandi sem við erum að upplifa. Hið rétta er að hér situr vanmáttug ríkisstjórn sem hefur ekkert gert, það er hægt að skrifa hluta af ástandinu á hana og hluta á erfiðar aðstæður erlendis, en mikill hluti skýringarinnar er framtaksleysi ríkisstjórnarflokkanna. Hér var ríkisstjórninni líkt við skútu án skipstjóra og áhafnar. Ég vil leyfa mér að líkja ríkisstjórninni við strúta sem stinga höfðinu í sandinn. Þetta er ríkisstjórn sem hefur tekið upp sið strúta, að stinga höfðinu í sandinn og gera ekki neitt. Það er engin lína. Forsætisráðherra segir að það sé erfitt að bregðast við vandanum af því að hann komi utan frá. Það er ekki alveg rétt hjá honum, það er einungis hluti vandans. Hæstv. utanríkisráðherra segir að við eigum að grípa inn í málin og aðstoða bankana þannig að það eru gefin fyrirheit um að gripið verði til aðgerða og það ganga sögur um að talað hafi verið við norræna banka. Það kemur ekkert út úr því. Við vitum ekki hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Hún ætlar ekki að gera neitt, sýnist okkur. Hún kemur með 4 millj. í verðlagseftirlit. Það er allt of lítið, virðulegi forseti. Ég tel að það verði að gera eins og Seðlabankinn hefur svarað okkur framsóknarmönnum, við lögðum fram fyrirspurnir til Seðlabankans og þeir segja að fara verði yfir forsendur fjárlaga. Því neituðu formaður fjárlaganefndar og hæstv. fjármálaráðherra fyrir viku síðan en nú verður að fara í það. 

Virðulegi forseti. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa gert gys að 4 millj. sem á að verja í verðlagseftirlit. Það er nákvæmlega sá grunnur sem þarf að leggja og þó að þessi upphæð sé lág og táknræn undirstrikar hún hins vegar mjög mikilvæg sannindi og þau eru að verðbólgutölurnar sem við sjáum núna eru grafalvarlegar og þær eru aðför að hagsmunum heimila í landinu. Það er mjög mikilvægt að við snúum bökum saman og hefjum þjóðarátak í að vinna gegn þeirri sjálfvirku hrinu verðhækkana sem komin er í gang. Fyrir fáeinum árum hafði Alþýðusamband Íslands forgöngu um að snúa til baka frá hengifluginu og kallaði til liðs við sig Samtök atvinnulífsins, stærstu fyrirtæki landsins og bankana, alla saman og sagði: Nú verðum við að snúa til baka. Og það tókst. Vandinn núna er gríðarlegt alvöruleysi í samfélaginu yfir stöðunni eins og hún er orðin. Hagsmunir fólks og hagsmunir fyrirtækja eru í húfi og ástandið er orðið grafalvarlegt. Þess vegna hlýtur maður að kalla eftir því að fyrirtækin leggist nú á árarnar með Alþýðusambandinu og vinni að því að endurheimta stöðugleika í landinu, því að það má ekki verða seinna en strax.  
            

Hæstv. forseti. Ræða hv. þm. Árna Páls Árnasonar hér á undan var athyglisverð. Hv. þingmaður kemur í ræðustól og kallar eftir ábyrgð fyrirtækjanna í samfélaginu á því ástandi sem nú er uppi í efnahagslífinu. Hvað sögðu þessi sömu fyrirtæki á haustmánuðum þegar ný ríkisstjórn var að myndast við að móta fjárlög ársins 2008? Slappið af, sýnið aðhald í ríkisfjármálum því að 20% hækkun á útgjaldaramma ríkissjóðs á árinu 2007–2008 gaf náttúrlega tóninum um að það yrði ekki stöðugleiki í íslensku samfélagi á árinu 2008.  Hvað hafa Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn sýnt á fyrsta ári sínu í meiri hluta á þingi? Algjört ábyrgðarleysi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Verðbólgan er nú hærri en hún hefur verið í 20 ár. Við erum með hæstu stýrivexti í heimi. Skuldir heimilanna eru að aukast og kaupmáttur almennings og kannski ekki síst aldraðra og öryrkja er að stórskerðast þessi missirin. Svo koma stjórnarliðar upp og segja að nú eigi almenningur og fyrirtækin að fara að sýna ábyrgð. Ja, þvílíkur málflutningur. Ríkisstjórnin er greinilega gjörsamlega stikkfrí ef marka má málflutning sjálfstæðismanna og samfylkingarmanna í þessari umræðu. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin ber ábyrgð á undirliggjandi óstöðugleika í samfélaginu. Við því varaði OECD, við því varaði Seðlabankinn. 

Herra forseti. Verðbólgumæling Hagstofunnar á síðustu dögum hefur sýnt fram á að gengisfall krónunnar hefur farið hraðar í gegn en menn áttu von á. Engar greiningardeildir, fjármálaráðuneytið eða aðrir áttu von á að þetta gengi svona hratt. Þetta segir mér að samkeppni hér á landi er ekki nægilega mikil og að menn taka ekki nægilega mikið tillit til innlends kostnaðar þegar þeir meta verðlag. Þetta ástand er mjög alvarlegt fyrir heimilin, fyrir kjarasamningana og fyrir fyrirtækin í landinu. Krónan hefur reyndar styrkst síðan þessi mæling fór fram og nú búast allir við að þetta gangi hratt til baka og að við munum jafnvel upplifa verðhjöðnun ef krónan styrkist nægilega mikið. En ég tek undir að aðalvandinn er skortur á samkeppni og skortur á verðskyni. Svo er spurning hvort verðlag fari eins hratt niður og það fór upp. Það er nokkuð sem menn hafa tekið eftir að er ekki alltaf samræmi í. Hvað veldur því að ég trúi því að krónan muni styrkjast? Það er gífurlegur útflutningur og aukning í útflutningi á áli sem kemur einmitt til núna þessa dagana. Það er mjög sterkur útflutningur á sjávarafurðum og verð á sjávarafurðum hefur hækkað mjög mikið erlendis. Það eru mjög sterkar útflutningsgreinar sem standa undir sterkri krónu og þess vegna mun krónan ekki falla meira. Ég geri ráð fyrir að hún styrkist frekar og endi í gengisvísitölunni 140 og jafnvel neðar. Staða okkar er mjög góð til að mæta þessum áföllum. Hér er lítið atvinnuleysi og ríkissjóður er skuldlaus. Það er framlag ríkissjóðs til stöðugleika að hann hefur verið rekinn með afgangi í fjölda ára.

Herra forseti. Síðastliðið haust flutti ég ræðu þar sem ég furðaði mig á áhuga- og stefnuleysi sjálfstæðismanna í efnahagsmálum. Svo virtist sem þjóðarskútan sigldi áfram stefnulaust og ekki væri ljóst hvert ný ríkisstjórn væri að fara. Nú liggur það ljóst fyrir. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að gera ekki neitt sýnir algjört aðgerðaleysi og beinir þjóðarskútunni beint í klettana þrátt fyrir að allar viðvörunarbjöllur glymji. Verðbólgan mælist nú 11,8% sem er það hæsta sem hún hefur mælst frá því í október 1990. Það er met. Nú er líka komið á daginn að óráðsía nýrrar ríkisstjórnar í fjárlögum reyndist, eins og við framsóknarmenn bentum á, olía á verðbólgueldinn. Ég furða mig á ummælum hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, sem gerði grín að þessum tillögum okkar framsóknarmanna í haust, að hann komi núna fram með tillögur þess efnis að það eigi að taka þetta inn í fjárlagagerð næsta árs. Allar upplýsingar lágu fyrir við fjárlagagerð síðasta árs og það hefði hæglega verið hægt að taka þetta upp þá. Þá stæðum við ekki frammi fyrir þeim vanda sem íslenskt efnahagslíf stendur frammi fyrir í dag. Ég furða mig líka á ummælum hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem sagði áðan að það væri gríðarlegt alvöruleysi í samfélaginu yfir þeirri stöðu sem blasir við núna. Hvað með alvöruleysi ríkisstjórnarinnar? Hún gerir ekki neitt. Mikill meiri hluti stjórnarmeirihlutans situr. Þetta eru kannski samræðustjórnmálin, að tala um hlutina en aðhafast ekki neitt. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé til að taka undir það að verðbólgumælingarnar sem við urðum vitni að að fá upp á borðið í gær eru mjög alvarlegar og það taka allir þær mjög alvarlega. Það er hins vegar athyglisvert í þessari umræðu sem stjórnarandstaðan efnir til að hún leggur ekkert inn í umræðuna.  Það er einfaldlega þannig með spádóma að menn vinna með þær forsendur sem eru til staðar hverju sinni. Það sá enginn fyrir að þetta mundi gerast á þann hátt sem það gerði í mars og við höfum síðan orðið vör við að hefur komið fram í verðlaginu og hækkun á verðbólgu. Þetta liggur alveg klárt fyrir. Það er líka athyglisvert á að hlýða hvernig Framsóknarflokkurinn hefur fundið nýjan guð í Seðlabankanum. Það er mjög athyglisverð lína sem nú er komin upp. Seðlabankinn hefur fyrst og fremst talað um að vinna á verðbólguvæntingum og jafnvel vísað til þess að seðlabanki Bandaríkjanna hafi gert það upp úr 1980. Seðlabanki Bandaríkjanna bjó við allt aðrar aðstæður. Það var lokað hagkerfi með stórri mynt. Seðlabanki Íslands berst við einn þriðja eða þar um bil af þeirri mynt sem er hér í umferð í minnsta hagkerfi í heimi.  Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin vinnur af fullum krafti í þessum málum og mun halda því áfram. Hún mun hins vegar halda ró sinni, hún mun ekki fara á taugum eins og mér virðist vera lína stjórnarandstöðunnar í 

Herra forseti. Þessi umræða er með miklum ólíkindum þar sem þingmenn Samfylkingarinnar virðast helst hafa sér til dundurs að telja álver líkt og þeir sem verða andvaka telja kindur. En hér hafa nú ekki aðrir staðið að álvæðingu en Samfylkingin á síðustu missirum. Það skiptir miklu máli að við tölum um þetta af alvöru. Þegar því er haldið fram að stjórnarandstaðan hafi ekki lagt fram tillögur í efnahagsmálum þá helgast það af því sama og að stjórnarliðum kom algjörlega í opna skjöldu á útmánuðum að það væri efnahagskreppa á heimsvísu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson segir: Þingmenn stjórnarandstöðunnar þykjast hafa séð þetta fyrir. Þingmenn stjórnarandstöðunnar lásu einfaldlega blöðin, það stóð einfaldlega í öllum blöðum: Hrávöruverð mun hækka, hlutabréf munu fara niður. Þetta vissu allir. Og allur sá leikaraskapur sem leikinn hefur verið af stjórnarmeirihlutanum að láta eins og efnahagskreppan sem nú ríður yfir hafi komið að óvörum  
             Hv. þingmaður hefur það eitt til málanna að leggja að hún spyr hví ég sé ekki alþjóðlegur fjármálaráðgjafi. Þetta lýsir mjög alvöruleysi málsins að það er aldrei hægt að ræða um hlutina hér án þess að vera í skítkasti. Við höfum lagt fram tillögur um það hvernig bregðast megi við í efnahagsmálum og það er miklu meira en þessi ríkisstjórn hefur gert og stjórnarmeirihlutinn. Nú þegar efnahagskreppan er komin í þær hæðir að verðbólgan er komin í tveggja stafa tölu og ekkert lát þar á þá talar hv. þm. Árni Páll Árnason um að alvaran í 

Virðulegi forseti. Sú umræðu sem hér hefur farið fram er dálítið sérstök og einkennist af því að stjórnarliðar verja að sjálfsögðu sitt lið og svo sækir stjórnarandstaðan á. Ég ætla að brydda aðeins upp á þeim tillögum sem bornar voru upp af talsmanni fjárlaganefndar í aðdraganda þess að við samþykktum fjárlögin. Þær voru tvær. Annars vegar að draga saman í samgöngumálum og hins vegar að hætta við bætur á kjörum lífeyrisþega.  Að sjálfsögðu get ég tekið undir það sem hér hefur komið fram að við eigum og þurfum að efla vöxt í landinu með því stuðla að því að framleiðsluatvinnuvegirnir blómstri og gefi eitthvað af sér. Menn hafa notað hér líkingar við sjómennsku. Ég veit ekki til þess að margir hv. þingmenn hafi migið í saltan sjó. 

Ég hef gert það.

Hæstv. iðnaðarráðherra tilkynnir hér hátíðlega að hann hafi gert það og skal þakkað fyrir það. En í málflutningi þeirra sem taka samlíkinguna af sjónum kemur fram að þeir hafa ekki hugmynd um um hvað þeir eru að ræða. Þeir bera þá líkingu upp með mjög misjöfnum hætti eins og þeir koma fram í umræðu um efnahagsmál landsins. Hún einkennist af þeirri ókyrrð og þeim óstöðugleika sem er vissulega nú um stundir. Til þess að taka á honum þurfa allir að leggjast á eitt með að vinna sig út úr þeim vanda.

Hæstv. forseti. Það er nokkuð óþægilegt að rjúfa þessa umræðu núna og fara í allt annað mál þegar svo stutt er eftir af tímanum sem við höfum í þennan dagskrárlið. Ég vildi fá að spyrja hv. formann félagsmálanefndar, Guðbjart Hannesson, um stefnu ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega Samfylkingarinnar varðandi verndaða vinnustaði eða vinnuumhverfi geðfatlaðra og þeirra sem þurfa á stuðningi að halda hvað varðar atvinnu. Ég veit að ýmislegt er í boði í dag sem ekki var fyrir nokkrum árum og var ekki í boði þegar Bergiðjan, starfsendurhæfingardeild Landspítalans, áður starfsendurhæfingarstöð Kleppsspítalans, var sett á laggirnar. En eftir sem áður stendur að 1. maí næstkomandi, eftir tvo daga, verður þessari starfsemi lokað og endurhæfing geðdeildar Landspítalans mun alfarið verða þar innan húss. Þarna vinna einstaklingar sem eiga mjög erfitt með að fara út á hinn almenna vinnumarkað þrátt fyrir að það sé með stuðningi. Það verða því miður alltaf til einstaklingar sem ekki geta verið úti á hinum almenna vinnumarkaði með stuðningi þó að góður vilji sé fyrir hendi Því vil ég spyrja hv. formann félagsmálanefndar hvort hann og flokkur hans hafi skoðað þá stöðu 

Hæstv. forseti. Spurt er almennt um stefnu Samfylkingarinnar, sem ég hélt að Vinstri grænir þekktu manna best. Það hefur verið í stefnuskrá hjá okkur, og ég ítreka að Samfylkingin er stofnuð um það, að berjast fyrir jafnrétti og mannréttindum. Þar er sérstaklega talað um að tryggja réttindi fatlaðra þannig að þeir búi við sambærileg lífskjör og aðrir þjóðfélagsþegnar. Sú er stefnan í hnotskurn og markmiðið hlýtur því ávallt að vera að búa þannig um hnútana að fatlaðir búi við sem allra bestu starfsskilyrði þannig að þeir geti verið á almennum vinnumarkaði og eftir atvikum tekið þátt í alls kyns atvinnuhæfingu og fjöliðju eða unnið á vernduðum vinnustað eins og fyrirspyrjandi kallaði það. Með nýrri ríkisstjórn og nýjum ráðherra í félags- og tryggingamálaráðuneyti hafa mörg verkefni varðandi atvinnumál fatlaðra verið sett á dagskrá einmitt með þetta að leiðarljósi. Þess má geta að unnið er að því að færa atvinnumál fatlaðra undir Vinnumálastofnun, sem er í samræmi við lög um vinnumarkaðsaðgerðir sem voru samþykkt 2006. Stefnt er að þeirri yfirfærslu í haust og þó að það dragist hugsanlega eitthvað er hugmyndafræðin þar algjörlega skýr. Það er verið að styrkja endurhæfingarþáttinn hjá Vinnumálastofnun þannig að fatlaðir eigi aðgengi að vinnumarkaðnum og þeim úrræðum sem þar eru. Þessu samhliða getum við nefnt Straumhvarfaátakið en það er sérstakt aðstoðarverkefni sem á að auðvelda geðfötluðum að komast út á vinnumarkaðinn og Hugarafl hefur einnig verið að vinna öflug sérhæfð verkefni í samstarfi við ráðuneytið. Bergiðjan er á forræði Landspítalans og ákvarðanir um það hvernig málum er hagað varðandi endurhæfingu eru teknar af þeim, og sérstaklega þá af geðdeildinni þar, og eru í samræmi við nýjar hugmyndir um það hvernig haga skuli málefnum fatlaðra. Þessi mál eiga að vera áfram í skoðun, þau hafa ekki verið 

Virðulegi forseti. Nýjar stefnur eru uppi í málefnum fatlaðra og vönduð stefna hefur verið mótuð í félagsmálaráðuneytinu í málefnum geðfatlaðra. Mig langar að minna á að geðfatlaðir eru einn af fáum hópum fatlaðra sem getur náð bata. Verið er að hverfa frá vernduðum vinnustöðum, talið er að það sé úrelt form og Bergiðjan er að verða liðin tíð. Nú er lögð áhersla á að geðfatlaðir fari út á almennan vinnumarkað, fái þar störf við hæfi og stuðning eftir þörfum eins og lög gera ráð fyrir. Endurhæfing þeirra fer þá fram í samfélaginu. Mig langar að minna á Straumhvarfaverkefnið, sem er átaksverkefni í málefnum geðfatlaðra og er kostað af símapeningunum að hluta til, en þar er ég formaður verkefnisstjórnar. Þar hefur verið stutt verulega við ýmis fjölbreytt verkefni sem auðvelda geðfötluðum að komast út á vinnumarkaðinn. Mig langar að minna á verkefnið „Notandi spyr notanda“ þar sem geðfatlaðir spyrja aðra notendur þjónustunnar hvernig þeim líki þjónustan o.s.frv. Ég hef séð ótrúlegar framfarir í heilbrigði hjá þeim einstaklingum sem hafa starfað að þessum verkefnum. Ég vil minna á Múlalund. Þar hefur verið stutt við verkefni sem styður þennan hóp fatlaðra út í samfélagið að nýju, út á vinnumarkaðinn. Fyrirtæki hafa lagt drjúgan skerf, ég vil minna á matvörukeðjurnar, sparisjóðinn og ýmis stórfyrirtæki. Þessi leið, að fá sína endurhæfingu úti í samfélaginu, hefur skilað ótrúlegum árangri og fjölmargir hafa náð góðum tökum á lífi sínu og jafnvel þó nokkrum bata. Þeir hafa 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um samræmda neyðarsvörun. Nefndin hefur fjallað um málið á allnokkrum fundum, fengið á sinn fund fjölmarga gesti og farið yfir umsagnir. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun laga um samræmda neyðarsímsvörun. Lagt er til að nýtt heiti komi á lögin þannig að miðað verði við hugtakið „neyðarsvörun“ sem er víðtækara hugtak en neyðarsímsvörun. Neyðarsvörun er ætlað að stuðla að auknu öryggi þeirra sem eru staddir á landinu og í næsta nágrenni. Einnig er henni ætlað að uppfylla skyldur stjórnvalda til að veita viðtöku tilkynningum um bruna, slys og önnur neyðartilvik í því skyni að koma tilkynningu um það til hlutaðeigandi stjórnvalds eða þess sem sinnir neyðarþjónustu í hverju tilviki. Neyðarnúmerið 112 er sameiginlegt fyrir öll ríki Evrópska efnahagssvæðisins og var Neyðarlínan hf. upphaflega sett á fót með þátttöku einkaaðila en er nú að mestu leyti í eigu opinberra aðila. Allsherjarnefnd leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting á 3. mgr. 2. gr. að í stað orðsins „leyfi“ komi „heimild“. Þetta þykir réttara orðalag í ljósi þess að fjarskiptafyrirtæki hafa almenna heimild til starfa skv. 4. gr. laga um fjarskipti en þurfa ekki að fá úthlutað leyfi til þess. Þá er lagt til að við sama ákvæði bætist nýr málsliður þess efnis að þeir aðilar sem skilgreindir eru í 3. mgr. 2. gr. skuli gera nauðsynlegar ráðstafanir til að vaktstöð samræmdrar neyðarþjónustu berist sjálfvirkt með rafrænum hætti nýjustu gögn um notendur, auðkenni þeirra og staðsetningu, eftir því sem við verður komið. Þá er lagt til að 1. mgr. 3. gr. verði breytt þannig að í stað þess að kveðið verði á um að vaktstöðvar skuli vera í Reykjavík og á Akureyri verði lögbundið að vaktstöðvar séu tvær og önnur verði í Reykjavík. Ekki er þá með lögunum tekin afstaða til þess hvar hin stöðin skuli vera staðsett. Lagðar eru til tvenns konar breytingar á 4. mgr. 5. gr. Er annars vegar lagt til að í stað orðsins „beiðni“ í 1. málsl. komi orðið „tilkynning“ til samræmis við aðra hugtakanotkun í frumvarpinu. Hins vegar er lögð til breyting á 2. málsl. þess ákvæðis og er þar kveðið á um að það varði refsingu að senda vísvitandi ranga tilkynningu til samræmdrar neyðarsvörunar eða að misnota að öðru leyti þjónustu hennar við boðun viðbragðsaðila. Nefndin leggur til að orðin „við boðun viðbragðsaðila“ falli brott til að ákvæðið verði ekki óþarflega þröngt. Þá er lögð til, til skýringar, orðalagsbreyting á 6. gr., lítils háttar breytingar. Lagðar eru til tvenns konar breytingar á 8. gr. Í fyrsta lagi að fallið verði frá því fyrirkomulagi að jöfnunargjald, sem lagt er á samkvæmt fjarskiptalögum, verði notað til að greiða kostnað við uppbyggingu og rekstur vaktstöðvar. Kostnaður við uppbyggingu og rekstur vaktstöðvar skal því greiðast úr ríkissjóði og af þeim tekjum sem vaktstöð hefur af þjónustu sinni. Í öðru lagi er lagt til að við bætist ákvæði um að kveða skýrt á um aðskilnað þeirrar starfsemi sem stunduð er í almennri samkeppni og þeirrar starfsemi sem tengist rekstri vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar. Leggur nefndin í því sambandi til að við 8. gr. bætist ný málsgrein sem verði í samræmi við 14. gr. samkeppnislaga, nr. 44/ 2005. Þetta tvennt sem ég nefndi hér síðast eru þær helstu efnislegu breytingar sem allsherjarnefnd leggur til, annars vegar að jöfnunargjald, sem fram til þessa hefur verið lagt á símfyrirtækin, og hefur staðið undir hluta af kostnaði Neyðarlínunnar - að í þessum lögum verði ekki lengur gert ráð fyrir því að jöfnunarsjóðsgjaldið sé lagt til Neyðarlínunnar heldur að sá kostnaður sem þar um ræðir, sem mér finnst líklegt að geti verið einhverjir tugir milljóna, kannski 30 milljónir, á þessu ári, greiðist þess í stað úr ríkissjóði. Ástæður þessa eru deilur sem hafa um allnokkurt skeið átt sér stað milli fjarskiptafyrirtækjanna og Fjarskiptastofnunar vegna álagningar þessa jöfnunargjalds og ráðstöfun þess en um það er lagalegt ágreiningsefni hvort heimilt sé að nota jöfnunargjald með þeim hætti sem um ræðir, bæði hvort lagastoðin hér innan lands sé fullnægjandi og hvort þessi tilhögun samræmist skuldbindingum okkar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Af þessum sökum, án þess að afstaða sé tekin til þess hvað sé rétt eða rangt í þeim efnum, þykir allsherjarnefnd betur fara á því að þessi kostnaður sem tengist neyðarsvörun sé borinn af ríkissjóði frekar en fjarskiptafélögunum sérstaklega. Þess má geta að fjarskiptafélögin eru skyldug samkvæmt öðrum ákvæðum til þess að veita aðgang að neyðarnúmeri notendum að kostnaðarlausu og það breytist ekki. Það sem breytist með þessu er það að í rekstri Neyðarlínunnar verður ekki hægt að gera ráð fyrir þessu framlagi frá fjarskiptafélögunum en þess í stað mun koma framlag úr ríkissjóði. Hin breytingin, sem telja má efnislega, varðar það að með skýrum hætti verði greint á milli samkeppnisrekstrar og þess rekstrar Neyðarlínunnar sem verndaður er sem opinber þjónusta. Komið hafa upp ágreiningsmál sem tengjast því að Neyðarlínan hafi farið út í starfsemi sem telja má í samkeppni við einkaaðila á afmörkuðum sviðum og til þess að það sé alveg skýrt leggur nefndin til að slík starfsemi, þ.e. samkeppnisstarfsemi Neyðarlínunnar, verði aðskilin frá öðrum þáttum starfseminnar með sama hætti og gert er ráð fyrir í samkeppnislögum þannig að tryggt sé að um rekstrarlega aðgreiningu sé að ræða að því leyti. Ég hef nú gert grein fyrir nefndarálitinu og þeim breytingartillögum sem allsherjarnefnd gerir. Undir nefndarálitið rita auk mín Ellert B. Schram, Siv Friðleifsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Herdís Þórðardóttir, Karl V. Matthíasson og Atli Gíslason skrifaði undir með fyrirvara. Ágúst Ólafur Ágústsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Að lokum, herra forseti, vildi ég geta þess að ég mun gera tillögu um það við afgreiðslu málsins við 2. umr. að það gangi til nefndar að nýju milli 2. og 3. umr., ekki vegna þess að ég hafi uppi nein áform um efnislegar breytingar heldur til þess að tryggja að vel sé gengið frá ákveðnum lagatæknilegum atriðum. Legg ég því til að málið gangi að nýju til nefndar á milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir fyrirvara hv. þm. Atla Gíslasonar í þessu máli en eins og fram kom í máli hv. formanns nefndarinnar gerir hv. þm. Atli Gíslason fyrirvara við nefndarálitið. Sá fyrirvari lýtur fyrst og fremst að 8. gr. og mun ég fara yfir sjónarmið hans og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í ræðu minni. Fyrst vil ég þó segja að ég fagna því að hv. formaður nefndarinnar skuli hafa gefið þá yfirlýsingu að málið verði tekið að nýju inn í nefndina að lokinni þessari umræðu. Ég tel fulla ástæðu til að svo verði gert. Hæstv. forseti. 8. gr. frumvarpsins fjallar um rekstur og rerkstrarform vaktstöðvarinnar, vaktstöðvar samræmdrar neyðarsvörunar. Í frumvarpstextanum er gert ráð fyrir að vaktstöðin sé í höndum hlutafélags um rekstur slíkrar stöðvar og dómsmálaráðherra falið, samkvæmt orðanna hljóðan, að semja við rekstraraðila um fyrirkomulag, fjármögnun og þátttöku í rekstrinum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum áður gert athugasemd við það að neyðarsvöruninni skuli vera fyrir komið í hlutafélagaformi. Að okkar mati er um að ræða þjónustu við almannaheill og öryggi borgaranna, þjónustu sem ómögulegt er að reka öðruvísi en af opinberu fé í þágu almannaheilla en ekki með hagnaðarvon að leiðarljósi eins og hlutafélögum er eðli máls samkvæmt gert að reka sig. Með því að hafa neyðarsvörunina alfarið í rekstri hins opinbera, ríkisins eingöngu eða ríkis og sveitarfélaga, mundum við tryggja það að upplýsingalög, lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og stjórnsýslulög, giltu um þessa starfsemi. Það hlýtur að teljast eðlilegt, t.d. í ljósi 7. gr. frumvarpsins þar sem segir að starfsfólki vaktstöðvarinnar skuli gert að gæta þagmælsku um atriði sem það fær vitneskju um í starfi sínu og leynt skuli fara samkvæmt lögum og reglugerðum eða eðli máls. Einnig er tekið fram í lagagreininni að þagmælskan skuli gilda jafnvel þó að menn láti af störfum og að starfsfólki verði gert að undirrita þagnarheit áður en það hefur störf. Hér er verið að lýsa skyldu sem hvílir eðli máls samkvæmt á opinberum starfsmönnum og er eðlilegt að hvíli á þeim starfsmönnum hins opinbera, ríkis og/eða sveitarfélaga, sem fá upplýsingar af því tagi sem hér um ræðir. Ekkert í eðli þessa starfs, neyðarsvörunar, krefst þess að um hlutafélag sé að ræða, enda eru menn í tómu tjóni með þá árekstra sem nú þegar eru orðnir við einkaaðila sem eru í rekstri og þar nefni ég fjarskiptafyrirtækin. Eins og hv. formaður nefndarinnar gat um er nefndin með breytingartillögu um það að þeim þáttum rekstrarins sem rekast á við almenn fyrirtæki á markaði skuli haldið aðgreindum í bókhaldi. Af hverju eru menn að fíflast enn eina ferðina með eitthvert svona samkrull sem gengur ekki upp? Af hverju látum við ekki einkaaðilana sjá um að reka það sem einkaaðilanna er í hlutafélögum sem eru um slík fyrirtæki og samkvæmt þeim reglum og lögmálum sem gilda um slíka aðila og höldum síðan neyðarsvöruninni innan opinbera geirans? Ég óska eftir því að fá svör við þessum spurningum í þessari umræðu frá meiri hluta nefndarinnar, frá hv. formanni og meiri hluta nefndarinnar. Ég vil líka gera athugasemd, hæstv. forseti, við þær reglugerðarheimildir sem eru í frumvarpinu. Vil ég þá nefna 4. gr. sem fjallar um réttindi og skyldur viðbragðsaðila - af því að ég nefni orðið „viðbragðsaðili“ geri ég smáútúrdúr á ræðu minni, hæstv. forseti. Í reglugerð kemur fram að skilgreina þurfi sérstaklega eða mæla fyrir um hverjir teljist viðbragðsaðilar samkvæmt þessum lögum. Mig langar að spyrja hv. formann nefndarinnar hvort nú þegar liggi á borðum nefndarmanna einhvers konar upptalning eða listi yfir viðbragðsaðila. Ég sé ekki að það komi fram í þessum gögnum en mér þætti fengur að því við þessa umræðu ef slíkt væri lagt fram. Um reglugerðarheimild hæstv. dómsmálaráðherra, í 4. gr., segir að ráðherranum sé heimilt að ákveða í reglugerð til hvaða aðila framangreind skylda tekur, þ.e. skyldan sem tengist vaktstöð samræmdrar neyðarsvörunar, og að kveða eigi nánar á um fyrirkomulag á upplýsingagjöf. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. ráðherra sýni þingmönnum eða nefndinni á þau spil sem hann er með í hendi hvað þetta varðar. Mögulega er þessi reglugerðarheimild of víð. Vel má vera að rétt væri að skilgreina þessa aðila mun nánar í lagatextanum, þ.e. til hvaða aðila á þessi reglugerð að ná? Ég tel mjög nauðsynlegt að við fáum inn í umræðuna einhverjar hugmyndir um það hvað nefndin sér fyrir sér í þessum efnum. Þá vil ég, hæstv. forseti, nefna athugasemdir Símans hf. við frumvarpið. Síminn sendi inn umsögn sem dagsett er 29. nóvember. Athugasemdir Símans hf. lúta fyrst og fremst að 8. gr. frumvarpsins sem varðar jöfnunarsjóðinn fyrir alþjónustu. Hv. formaður nefndarinnar gerði grein fyrir því í nefndaráliti, og gerð er grein fyrir því í nefndarálitinu líka, að meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingu á þessu jöfnunarsjóðsgjaldi. Nú er það svo að þessi alþjónusta svokallaða, sem skilgreind er í fjarskiptalögum nr. 81/2003, fjallar um þá þætti fjarskipta sem að tilteknum lágmarksgæðum eru boðnir öllum notendum á viðráðanlegu verði óháð landfræðilegri staðsetningu þeirra. Síminn bendir á og kannski fleiri umsagnaraðilar - ég tek það fram að þar sem ég starfa ekki í nefndinni hef ég ekki kynnt mér allar umsagnirnar, en ég tel að umsögn Símans sé afar greinargóð hvað þetta atriði varðar. Í henni er tekið fram að rekstur varðstöðvar fyrir samræmda neyðarsvörun teljist ekki til alþjónustu. Þess vegna ákveður nefndin að taka jöfnunarsjóðsgjaldið, sem er 25 millj. kr. á árinu 2007, undan þessum jöfnunarsjóði og bæta því á ríkissjóð. Í sjálfu sér er ekkert við það að athuga en það er hins vegar umhugsunarefni að inni í alþjónustunni skuli ekki vera neyðarsvörun sem nái til allra aðila. Ég velti því fyrir mér hver rökin séu fyrir því að neyðarþjónustan er ekki skilgreind inni í alþjónustunni. Það skyldi þó ekki vera að það væri vegna þess að neyðarþjónustan sé þess eðlis að hún eigi ekki heima inni í þeim rekstri sem fjarskiptafyrirtækin annast og sem alþjónustan leggur fjarskiptafyrirtækjunum á herðar að sinna. Alþjónustan snýst um atriði eins og tiltekið magn gagnaflutnings til allra sem búa í viðkomandi landi eða viðkomandi ríki, burt séð frá búsetu, hvar í sveit menn eru settir. Ég hefði haldið að hugleiða ætti þessar athugasemdir frá Símanum varðandi lágmarksþjónustuna sem heyrir undir alþjónustu, hugleiða hvort neyðarsvörunin ætti kannski heima undir þeirri skilgreiningu. Þar með erum við líka að styrkja þau rök sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum fyrir því að halda því fram að neyðarsvörunin eigi að vera í rekstri opinberra aðila, hvort sem það er ríkissjóðs eingöngu eða ríkis og sveitarfélaga í einhvers konar samstarfi. Mig langar, hæstv. forseti, að nefna þessa hugmynd, það sem rætt er í nefndarálitinu þar sem fjallað er um að Neyðarlínan hafi upphaflega verið sett á fót með þátttöku einkaaðila mestmegnis í eigu opinberra aðila - ég held nokkurn veginn eingöngu, ég man ekki hvort það kom fram í umsögn Neyðarlínunnar sjálfrar að hún væri nú alfarið í eigu opinberra aðila og að hlutur ríkisins væri 73%. Þegar til var stofnað á sínum tíma var gert ráð fyrir því að þetta gæti farið í einhvers konar rekstur einkaaðila og einkaaðilar yrðu eitthvað ginkeyptir fyrir því að komast inn í þetta, en nú er ljóst að svo er ekki. Nú standa einungis opinberir aðilar að Neyðarlínunni og 73% eru í eigu ríkisins og það eru enn ein rökin fyrir því að skilja eigi á milli opinbers rekstrar og einkarekstrar og að Neyðarlínan eigi að vera í eigu hins opinbera, þess vegna ríkisins einvörðungu, og ekkert vera að grauta þeim rekstri inn í eitthvað sem varðar samkeppnisumhverfi eða samkeppnisrekstur. Hæstv. forseti. Þetta er sjónarmið okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og koma kannski engum á óvart. Þau eru í samhljómi við það sem við höfum sagt áður í umræðum um Neyðarlínuna og umrædda neyðarsímsvörun. Ég tel því að ég hafi í þessari ræðu gert grein fyrir fyrirvara hv. þm. Atla Gíslasonar sem situr fyrir Vinstri græna í allsherjarnefnd.

Herra forseti. Nokkur atriði í ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur gefa tilefni til svara eða skýringa. Svo að ég fari í þetta í öfugri röð vildi ég fyrst nefna að skilgreiningar á alþjónustu eða ekki alþjónustu falla utan við þessi lög, þessi lög sem slík, um neyðarsvörun, taka ekki á því, um það er fjallað í fjarskiptalögum. Íslensku fjarskiptalögin eru byggð á tilskipunum Evrópska efnahagssvæðisins sem hér gilda þar sem m.a. er að finna skilgreiningu á alþjónustu. Án þess að ég fari nánar út í það snýst partur af þeim ágreiningi sem hefur verið á milli símafélaganna og Póst- og fjarskiptastofnunar um það hvar nákvæmlega þessi stigsmunur liggur. En um það erum við ekki að fjalla í nefndarálitinu eða taka afstöðu til þess. Við erum að ýta viðfangsefninu til hliðar út fyrir ramma þessa máls með því að segja: Við látum þennan kostnað falla á ríkið og gerum ekki ráð fyrir að jöfnunargjaldið sé notað til að standa undir þessari þjónustu. Varðandi það sem var rauði þráðurinn í ræðu hv. þingmanns, þ.e. spurninguna um það hvort þarna ætti að vera opinbert hlutafélag eða ríkisstofnun, er því til að svara að þetta félag er hlutafélag, hefur verið það. Það er rétt að í upphafi voru einkaaðilar með, þeir eru ekki lengur fyrir hendi en hins vegar eru það ýmsir opinberir aðilar sem eiga þetta og ekki eru áform um að breyta því. Þetta fyrirkomulag hefur reynst vel, hefur ekki verið vandamál í sambandi við rekstur þessarar starfsemi og engin ástæða var til að breyta því að mati meiri hluta nefndarinnar. Hv. þm. nefndi ágreining og árekstra einkaaðila en við erum að leysa úr þeim málum með þeim breytingum sem við leggjum til á frumvarpinu þannig að ekki er ástæða til að hafa áhyggjur af því að einhver lagaleg spursmál verði um það í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að alþjónustan er skilgreind í póst- og fjarskiptalögum eins og ég sagði reyndar. Það breytir því ekki að ég tel umhugsunarefni hvers vegna neyðarsímsvörunin heyrir ekki undir alþjónustuna. Ég velti fyrir mér í þeim efnum þeim sjónarmiðum sem eru á bak við ýmsar tilskipanir Evrópusambandsins sem eru viðskiptalegs eðlis í meira mæli en góðu hófi gegnir. Mér finnst alþjónustuskilgreiningin í tilskipuninni og í fjarskiptalögum okkar vera með þeim hætti að það vanti inn í hana. Kannski er þetta enn eitt dæmi um það að við látum tilskipanir fara hér í gegn án þess að skoða þær gagnrýnum augum. Við kyngjum þeim iðulega hráum, leggjumst á bakið og segjum: Evrópusambandið segir að þetta eigi að vera svona, við verðum þá víst að hafa það þannig. En það er ekki svoleiðis. Við höfum rétt á því að gera fyrirvara við þær tilskipanir sem við erum að taka upp og þó að ég sé ekki að mæla fyrir því að við gerum afturvirkan fyrirvara við nákvæmlega þá tilskipun sem hér um ræðir er ég að gera grein fyrir grundvallarsjónarmiði sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tölum fyrir, og stöndum á því fastar en fótunum, að þjónusta af því tagi sem hér um ræðir eigi eðli málsins samkvæmt að vera opinber þjónusta og um hana eigi að gilda upplýsingalög, starfsmannalög og sérstjórnsýslulög. Það er kjarninn í málflutningi okkar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í grundvallarumræðu við hv. þingmann í þessu stutta andsvari, um þá spurningu hvaða starfsemi þurfi að vera á hendi hins opinbera og hver ekki og enn síður um þá spurningu, sem er auðvitað mjög uppi um þessar mundir, hvort hægt sé að láta eftir atvikum einkaaðila, hlutafélög eða opinber hlutafélög hafa með höndum starfsemi sem fjármögnuð er af hinu opinbera án þess að um ríkisstofnanir sé að ræða. Um þetta er auðvitað grundvallarágreiningur og ég er þeirrar skoðunar að sjálfsagt sé að leita leiða til þess að starfsemi sem einkaaðilar, hlutafélög, opinber hlutafélög eða aðrir geta sinnt, jafn vel eða betur en aðrir, sé á þeirra hendi jafnvel þó að þeir starfi undir skýrum lagafyrirmælum, skýrum reglugerðarfyrirmælum og séu kostaðir af hinu opinbera. Þess vegna náum við hv. þingmaður ekki saman um þetta, komumst ekki lengra í þeirri umræðu. Við erum einfaldlega ósammála um þetta. Ég tel að hlutafélagaformið hafi reynst vel og sé til þess fallið að skila ágætum árangri til frambúðar og sé ekki tilefni til að breyta því. Ég bendi líka á að ýmsir opinberir aðilar eiga þetta félag saman og ég veit ekki til þess að nein sérstök áform séu um að breyta því. Þegar margir aðilar eiga eitthvað saman er hlutafélagaformið margreynt og gott fyrirkomulag sem ekki er ástæða til að breyta. Ég ætla að nefna enn eitt atriði í fyrri ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þar sem hún fjallar um reglugerðarheimild í 4. gr. Ég vildi koma því að að það ákvæði er óbreytt frá núgildandi lögum. Það var ekki tekið sérstaklega til skoðunar að breyta því. Það getur verið heppilegt að hafa upptalningu á viðbragðsaðilum í reglugerð en ekki í lagatexta. Breytingar kunna að verða í hópi viðbragðsaðila og ástæðulaust að fara þurfi í lagabreytingar til þess að bregðast við því.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að við erum í grundvallaratriðum ósammála um rekstrarform þeirrar þjónustu sem hér um ræðir. Ég hef skýrt sjónarmið okkar vinstri grænna í þeim efnum og ég geri ekki ráð fyrir að við náum svo sem saman um þau. Við þurfum sennilega áfram að hamra það járn ef við eigum að fá Sjálfstæðisflokkinn á okkar band í þeim efnum. Ég er svo sem ekkert vongóð um að það takist, alla vega ekki á þessu kjörtímabili, hvað svo sem síðar verður. Ég fagna því hins vegar sem hv. þingmaður sagði varðandi 4. gr. og það reglugerðarákvæði að þetta sé ekki breyting frá því sem verið hefur hingað til. Ég tel engu að síður eðlilegt að nefndin skoði hverjir viðbragðsaðilarnir eigi að vera úr því að málið kemur aftur inn til hennar milli 2. og 3. umr., það er einnar messu virði að skoða það. Varðandi fjarskiptalögin almennt sem ég ræddi hér í fyrra andsvari mínu þá vil ég segja að heimildir eru fyrir því í fjarskiptalögum að þjónusta sem varðar öryggi borgaranna geti verið skilgreind undir alþjónustunni, eftir því sem mér skilst. Þá tel ég það vera tilefni fyrir þingheim að taka til frekari skoðunar hvort neyðarþjónusta af þessu tagi eigi ekki að fara inn í skilgreiningu alþjónustunnar. Það kemur fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar að um þetta er ágreiningur milli Póst- og fjarskiptastofnunar og fjarskiptafyrirtækjanna. Ég teldi eðlilegt að við, löggjafinn, tökum það mál inn til skoðunar og athugum hvort ekki sé hægt að færa mál þar til betri vegar.

Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nefndarálit allsherjarnefndar varðandi þetta mál sem við erum að fjalla um hér, frumvarp til laga um samræmda neyðarsvörun. Ég ætla nú ekki að rekja nefndarálitið, það hefur hv. þm. Birgir Ármannsson gert hér fyrir hönd nefndarinnar. Mig langar einungis að grípa aðeins niður í þær breytingar sem við gerum á 8. gr. Það er alveg ljóst að þegar nefndin fór yfir þetta mál þá kom fram talsverð óánægja hjá fjarskiptafyrirtækjunum, bæði hjá Vodafone og Símanum. Við tókum tillit til þeirrar óánægju sem fram kom. Hún fólst í því að fjarskiptafyrirtækin töldu óeðlilegt að svokallað jöfnunargjald væri nýtt til þess að greiða kostnað við uppbyggingu og rekstur vaktstöðva. Eins og hér hefur komið fram í umræðunum fyrr í dag þá hefur verið mikið tog um þetta mál og ágreiningur milli Fjarskiptastofnunar og fjarskiptafyrirtækjanna. Við ákváðum að skera á þann hnút með því að leggja til að ríkissjóður beri þennan kostnað en ekki fjarskiptafyrirtækin og þetta eru einhverjir tugir milljóna króna sem falla þá á ríkissjóð. Ég styð því að lögin kveði á um að ríkissjóður beri þennan kostnað þannig að þá er þessi ágreiningur væntanlega leystur. Menn geta hætt að deila og snúið sér að þeim verkefnum sem þeir eru að vinna í. Ég vildi að það kæmi skýrt fram hér, virðulegur forseti, að ég styð þá niðurstöðu sem varð í nefndinni og skrifa undir þetta nefndarálit án fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar ásamt hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni, Atla Gíslasyni, Jóni Bjarnasyni og Ögmundi Jónassyni, þar sem segir: „Alþingi ályktar að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 í máli nefndarinnar nr. 1306/2004, þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga sbr. lög nr. 116/2006, áður lög nr. 38/1990, brjóti í bága við alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland staðfesti með auglýsingu utanríkisráðherra nr. 10 frá 28. ágúst 1979 í samræmi við þingsályktun hinn 8. maí 1979. Enn fremur að breyta verður lögum um stjórn fiskveiða í samræmi við ofangreindan úrskurð til að tryggja jafnræði borgaranna, sanngirni og mannréttindi.“ Það er skemmst frá því að segja að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna tók afstöðu til þess máls sem hér um ræðir og komst að þeirri niðurstöðu að um væri að ræða brot. Að Ísland bryti gegn 26. gr. alþjóðasamningsins um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi með því með hvaða hætti fiskveiðiréttarlöggjöfinni væri háttað. 26. gr. alþjóðasamningsins um borgaraleg réttindi er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Allir eru jafnir fyrir lögunum og eiga rétt á sömu lagavernd án nokkurrar mismununar. Lögin skulu því í þessu skyni banna hvers konar mismunun og ábyrgjast öllum mönnum jafna og raunhæfa vernd gegn mismunun svo sem vegna kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúarbragða, stjórnmálaskoðana eða annarra skoðana, þjóðernisuppruna“, o.s.frv. Það er þarna sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna kemst að þeirri niðurstöðu að við brjótum gegn ákvæðinu um almenn mannréttindi. Við skulum hafa það í huga að mannréttindi eru algild. Frá þeim verður ekki vikið. Í niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar varðandi meginálitaefnið hvort kærendur verði að lögum skyldaðir til að greiða samborgurum sínum fé til að afla sér fiskveiðiheimilda sem séu nauðsynlegar til eiga kost á að veiða í atvinnuskyni kvótasettar fisktegundir í eigin lögsögu segir: Það er óeðlilegt að ákveðinn hópur fiskveiðimanna þurfi að kaupa eða leigja kvóta frá fyrri hópnum eða öðrum sem hefur keypt kvóta af honum ef þeir vilja stunda veiðar á kvótasettum fisktegundum, af þeirri einföldu ástæðu að þeir áttu ekki eða ráku fiskiskip á því tímabili sem þar er fjallað um. Við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu teljum að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sé ósanngjarnt. Það brjóti gegn jafnrétti manna samanber einnig jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar. Þá telja flutningsmenn verulegan vafa leika á því að lög nr. 116/2006, um fiskveiðistjórnun samrýmist ákvæðum 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Í niðurstöðum álits mannréttindanefndar segir m.a., með leyfi forseta: Þar sem aðildarríkið hefur ekki sýnt fram á að þessi sérstaka skipan á útfærsluformi kvótakerfisins fyrir nýtingu takmarkaðra auðlinda við samninginn sem slíkan þá ályktar nefndin að í sérstökum aðstæðum fyrirliggjandi máls séu forréttindi í mynd varanlegs eignarréttar sem veitt voru upphaflegum handhöfum kvótans til óhagræðis fyrir höfundana og ekki byggð á sanngjörnum forsendum. Þ.e. til óhagræðis fyrir alla þá sem þurfa að kaupa veiðiheimildir og ekki byggðar á sanngjörnum forsendum. Það kerfi sem við búum við varðandi fiskveiðistjórnun er til óhagræðis og það er ekki byggt á sanngjörnum forsendum. Mannréttindanefndin telur sem sagt að þarna sé um brot á 26. gr. samningsins sem ég vísaði til áðan. Og síðan segir að í samræmi við þetta sé aðildarríkið, það er Ísland, skuldbundið til að gera raunhæfa úrbót og borga skaðabætur og endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið sitt. Síðan segir í áliti nefndarinnar, með leyfi forseta: „Hafandi í huga að aðildarríkið hefur sem aðili að valkvæðu bókuninni viðurkennt valdsvið nefndarinnar til að ákveða hvort brot á samningnum hafi átt sér stað eða ekki og að aðildarríkið hafi tekið að sér samkvæmt 2. gr. samningsins að tryggja öllum einstaklingum á yfirráðasvæði innan lögsögu þess þau réttindi sem viðurkennd eru í samningnum og veita raunhæfa og aðfararhæfa úrbót ef brotið hefur verið staðfest, þá óskar nefndin eftir upplýsingum frá aðildarríkinu innan 180 daga um ráðstafanir sem gerðar hafa verið til að bregðast jákvætt við skoðunum nefndarinnar.“ Nú vil ég taka fram virðulegi forseti að þessari þingsályktunartillögu var dreift hér á Alþingi fyrir 98 dögum. Núna eru eftir 44 dagar af þeim fresti sem íslenskum stjórnvöldum var gefinn til að bregðast við áliti mannréttindanefndarinnar. Þeim var gefinn þessi frestur til að gera ráðstafanir, að bregðast jákvætt við skoðunum nefndarinnar, hætta mannréttindabrotum og gera þær breytingar - eða alla vega að gera grein fyrir því með hvaða hætti ætti að koma hér á reglum varðandi fiskveiðar þannig að mannréttindum væri fylgt. Að fylgt væri ákvæðum um jafnræði, um sanngirni þannig að ekki væri brotið gegn ákvæðum 26. gr. mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í grein sem Þorgeir Örlygsson skrifaði og nefndist „Hver á kvótann?“, segir hann m.a. um þetta álitaefni, með leyfi forseta: Þegar svo er komið málum sem hér hefur verið rakið er eðlilegt að menn spyrji sig þeirrar spurningar hvort það fái staðist að afhenda tiltölulega fáum einstaklingum jafn verðmæt réttindi yfir sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Því er til að svara að í lagalegum skilningi stenst þetta kerfi í aðalatriðum. Hvort það stenst hins vegar siðferðilega og er að öllu leyti réttlátt er fyrst og fremst háð siðferðilegu og pólitísku mati, ekki lögfræðilegu. Það má lesa út úr því sem hinn virti fræðimaður Þorgeir Örlygsson segir þarna að hann telur að á það skorti að þarna sé kerfi sem standist siðferðilega og sé réttlátt. En það er að sjálfsögðu háð pólitísku mati og þess vegna er þessi þingsályktunartillaga lögð fyrir Alþingi Íslendinga. Við, hv. alþingismenn, leggjum siðferðilegt og pólitískt mat á hið óréttláta kerfi, á þau mannréttindabrot sem verið er að fremja á hverjum einasta degi og tökum þá ákvörðun að gera breytingar hvað þetta varðar. Það er athyglisvert að ákvæðin um aðildina að mannréttindanefndinni og þegar fyrir lá sú niðurstaða mannréttindanefndarinnar sem hér um ræðir og ég hef vísað til, þá brást hæstv. sjávarútvegsráðherra við með þeim hætti að segja að þetta álit væri ekki bindandi að lögum. Hvað hafði hann fyrir sér í því? Ekki hafði hann niðurstöðu mannréttindanefndarinnar fyrir sér í því, því að í áliti mannréttindanefndarinnar sem ég vísaði til áðan er bent sérstaklega á að aðildarríkið Ísland hafi að öllu leyti viðurkennt þann samning og lögsögu sem um er að ræða auk þess sem aðildarríkið Ísland hafi tekið til varnar fyrir nefndinni. Um þetta atriði segi hinn virti lögfræðilegi fræðimaður og fyrrverandi forseti Hæstaréttar, Magnús Thoroddsen, með leyfi forseta: „Heyrst hafa þær raddir að álit mannréttindanefndarinnar sé ekki bindandi fyrir íslenska ríkið. Því er ég ósammála af ástæðum þeim sem hér greinir ...“ Hann segir og að íslenska ríkið sé aðili að alþjóðasamningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og hafi einnig fullgilt valfrjálsa bókun við samninginn. Í öðru lagi bendir Magnús Thoroddsen á að það sé viðurkennd regla í lögfræði að túlka beri samninga með hliðsjón af tilgangi þeirra. Í þriðja lagi segir hann að alþjóðasamningurinn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi hafi ekki lagagildi hér á landi en það hefði mannréttindasáttmáli Evrópu heldur ekki haft þó að farið hafi verið eftir honum í dómaframkvæmd engu að síður. Að lokum bendir Magnús Thoroddsen á að í þessu sambandi sé rétt að vekja athygli á því sem meiri hluti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hefur sjálfur um þetta að segja og sem hann vísaði til hér áðan. Í mjög góðri og vel gerðri úttekt sem laganeminn Aðalheiður Ámundadóttir við Háskólann á Akureyri gerði, fjallar hún lögfræðilega um gildi álits mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og bendir á mjög gild rök um það hvert gildi álitsins sé að þjóðarrétti. Hún kemst að þeirri niðurstöðu að samningurinn sé óumdeilanlega bindandi fyrir íslenska ríkið að ... Ég sé ekki ástæðu til þess á þessum stutta tíma sem ég á eftir í ræðustóli að fara að rekja þetta lögfræðilega álit. Ég vil hins vegar vísa til þess sem sérfræðingur ríkisins í þessum málum, Björg Thorarensen, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, hefur sagt eftirfarandi varðandi þetta álitaefni og birtist m.a. í Fréttablaðinu 12. janúar 2008, með leyfi forseta: „Ég lít alls ekki svo á að stjórnvöld geti hunsað álitið þó að það hefði engar lagalegar afleiðingar.“ Hvað er lagaprófessorinn að segja með þessu? Hún segir: Það kemur enginn og tekur í lurginn á okkur og það er ekkert erlent yfirvald sem sektar okkur eða gerir eitthvað þess háttar. Hitt er annað mál að ég lít þannig á að við verðum að fara eftir þessu áliti. Þannig hef ég rakið hér, virðulegi forseti, að okkar virtustu lögfræðingar hafa hver eftir annan komið fram og bent á það að hvað sem öðru líði þá sé hér um bindandi álit að ræða að þjóðarrétti þó að við yrðum ekki fyrir neinum viðurlögum öðrum en þeim að sjálfsögðu að við mundum bíða verulegan álitshnekki sem þjóð. Við mundum setja okkur í hóp örfárra þjóða sem eru þekktar fyrir að brjóta mannréttindi ef við færum ekki að því áliti sem hér er um að ræða. Virðulegi forseti. Ég benti á að nú væru 44 dagar eftir fyrir stjórnvöld til að bregðast við því sem hér kemur fram í áliti mannréttindanefndar að koma með álit um það með hvaða hætti þau ætla að láta af mannréttindabrotum. Við hér á hv. Alþingi höfum beðið í 98 daga eftir að hægt sé að hefja umræður um þessa þingsályktunartillögu sem fjallar um það að við, flutningsmenn tillögunnar, gerum kröfu til þess að íslensk stjórnvöld framfylgi mannréttindum eins og þau hafa verið túlkuð og skilgreind af mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Við flutningsmenn tillögunnar erum sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið sé ósanngjarnt. Það er í samræmi við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þetta er ósanngjarnt kerfi. Það er brot á 26. gr. ákvæðanna sem við höfum undirgengist. Það er brot á jafnræðisreglu þegnanna. Hvernig eigum við að bregðast við? Ég tel að hér sé svo stórt og svo afdrifaríkt mál að ekki sé hægt að bregðast við með öðrum hætti en þeim að taka undir þá kröfu sem við frjálslynd m.a. höfum ítrekað sett fram, að gjafakvótakerfið verði afnumið. Við höfum gert þá kröfu að komið verði á allt öðrum viðmiðunum varðandi stjórn fiskveiða þannig að atvinnufrelsis borgaranna sé gætt, að fullnægt sé ákvæðum stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi og að gætt sé jafnræðisreglu þannig að einn þurfi ekki að kaupa það sem annar fær gefins. Ég ætla virðulegi forseti leyfa mér að vísa í lokin til þess sem segir í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar en þar segir: „Tryggja skal stöðugleika í sjávarútvegi. Gerð verður sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða.“ Hver eru áhrifin? Það liggur fyrir. Byggðirnar eru að komast í þrot. En áfram skal haldið mannréttindabrotunum og við hv. þingmenn hljótum að gera kröfu til þess að ríkisstjórnin svari okkur nú þegar hvernig hún ætlar að bregðast við og koma í veg fyrir 

Herra forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu um að við Íslendingar virðum álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég er einn þeirra sem hafa haldið því fram síðustu 24 árin eða frá 1984 þegar við byrjuðum með hið svokallaða kvótakerfi - hið svokallaða gjafakvótakerfi, þar sem fiskurinn í sjónum var afhentur fáum útvöldum sem síðan fengu þann rétt að versla með óveiddan fisk, leigja hann, selja hann og veðsetja hann, reyndar eftir 1991, þegar frjálsa framsalið var illu heilli sett á. Verið var að brjóta atvinnufrelsi á mönnum og jafnræðisreglu og aldrei hefur verið hægt að sætta sig við það. Ég hef því talað gegn kvótakerfinu alla tíð. Því til viðbótar hefur kvótakerfið ekki skilað neinum árangri, ekki náð að byggja upp fiskstofnana og ekki náð tilsettum árangri á öðrum sviðum. Í upphafi var talað um að það ætti í fyrsta lagi að byggja upp fiskstofnana og í öðru lagi að auka hagræðingu. Sjávarútvegur skuldar í dag hátt í 400 milljarða og veiðar í flestum fiskstofnum, samkvæmt áliti Hafrannsóknastofnunar, hafa verið skornar niður - ef ég man rétt er aðeins verið að veiða úr tveimur fiskstofnum yfir meðaltali í tveimur kvótabundnum tegundum. Aðrir stofnar eru allir í sögulegu lágmarki og má þar nefna rækju, loðnu og þorsk - það er reyndar sérstakt að Hafrannsóknastofnun hefur alltaf vanmetið þorskstofninn. Þeir gerðu það um leið og kvótakerfið var sett á og notuðu það kannski til þess að keyra það niður, að þorskstofninn væri í hættu og þess vegna væru forsendur til þess að setja þetta gjafakvótakerfi á. Auðvitað var þessum auðlindum úthlutað ókeypis sem er náttúrlega sérkapítuli út af fyrir sig, að afhenda auðlindina ókeypis. Með kvótakerfinu voru búnir til leiguliðar og þarf kannski ekki að fara út í það hér einu sinni enn að þetta hefur haft áhrif á sjávarbyggðir hringinn í kringum landið og afkomu fólks. Er raunverulega skammarlegt af Alþingi að hafa ekki í öll þessi ár hlustað á rök þeirra manna og kvenna sem hafa varað við þessu kerfi, hvaða afleiðingar það hefur og hvaða ógæfu það hefur leitt yfir landsmenn. Örfáir útvaldir hafa orðið auðkýfingar á íslenskum mælikvarða en aðrir mátt éta það sem úti frýs. Þetta er raunverulega það sem fiskveiðistjórnarkerfið sem við höfum búið við hefur leitt af sér. Það er sorglegt til þess að vita að menn sem kenna sig við jafnaðarmennsku og bjóða sig fram fyrir jafnaðarmenn skuli láta sér detta í hug að hafa þetta kerfi óbreytt áfram, þrátt fyrir álit mannréttindanefndarinnar. Eftir 24 ár höfum við fengið rauða spjaldið frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sem staðfestir það sem ég og mínir líkar höfum haldið fram, að kerfið standist ekki mannréttindi, standist ekki jafnræði og stangist á við atvinnufrelsi manna. Við fengum 6 mánaða frest, íslenska þjóðin, til að svara áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, hvað við ætluðum að gera til þess að vinda ofan af þessu og leiðrétta þann misgjörning sem verið hefur í gangi þessi 24 ár. Eftir 44 daga eigum við að vera - ef við nýtum okkur þennan frest að fullu, en sjávarútvegsnefnd Alþingis og Alþingi sjálft hefur ekkert heyrt af því hvað er í gangi hjá hv. sjávarútvegsráðherra. Við vitum ekkert hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í þessum málum. Ætlar hún að virða þetta, ætlar hún að hunsa þetta eða hvað? Það er mjög sárt fyrir fólk af landsbyggðinni, sem hefur verið fórnarlömb í þessu kerfi, að fá ekkert að vita um hvað er í gangi. Ég skora því á þá sem ráða ferðinni að upplýsa Alþingi og íslensku þjóðina um hvað þeir ætla að gera og auðvitað á Alþingi að koma að því að útbúa ný lög, nýjar reglur. Við eigum að kynna mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna reglur til þess að vinna eftir í framtíðinni þar sem við vindum ofan af þessu óréttláta kerfi og virðum mannréttindi Íslendinga sem brotið hefur verið á í 24 ár. Víða í heiminum nota menn aflamarkskerfi eins og við höfum hér á Íslandi en það er ekki jafnlokað. Ekki er búið að eyrnamerkja hvern titt, hvern fisk, hvert kíló eins og við gerum. Þar ákveða menn að þeir ætli að veiða 100 þúsund tonn, eða hvaða tölu sem við nefnum, og þeir skipta því á milli þeirra sem eiga skip. Það eru aflamarkskerfi. En þessum aflamarkskerfum fylgja margir gallar, og sérstaklega í blönduðum tegundum sem koma í veiðarfæri eða á veiðarfæri, m.a. brottkast og annað þegar menn eru orðnir kvótalitlir í ákveðnum tegundum. Að hluta til hefur ekki náðst að byggja upp fiskstofnana beinlínis út af þessu kvótakerfi á allar tegundir. Það hefur beinlínis leitt það af sér að við höfum veitt miklu meira af fiski en við höfum á skýrslu. Vigtarnótur eru ekkert heilagar og eru ekki alltaf réttar. Það eru tegundatilfærslur, það eru ýmiss konar hagræðingar í gangi varðandi ísprufur til að drýgja kvóta og í þeim dúr sem kannski er ekki rétt að fara ofan í í þessum ræðutíma en verður gert síðar. Núverandi kerfi kallar á ýmiss konar svindl og svínarí og hefur gert það frá því að það var tekið upp. Það hvort við virðum álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hlýtur að hafa áhrif á umsókn okkar og framboð til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Ég vitna í Guðmund Alfreðsson þjóðréttarlögmann sem benti okkur á það í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að við yrðum nánast að fara eftir tilmælum mannréttindanefndar og leitast við að uppfylla þau skilyrði sem við þurfum til þess að mannréttindanefndin geti sætt sig við tillögur okkar. Það er þannig að við töpum öllu áliti út á við ef við virðum ekki álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Samfylkingin talaði fyrir kosningar á þann veg að hún vildi gera breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og margir í Samfylkingunni hafa talað um að þetta væri handónýtt kerfi. Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. og nú ráðherra, Össur Skarphéðinsson, talaði þannig að þetta væri handónýtt kerfi sem ekki væri hægt að nota. En Samfylkingin talar tveimur tungum. Annað var sagt fyrir kosningar en það sem var sagt eftir kosningar og ekki nóg með það, nú tala margir í Samfylkingunni um að ekki sé hægt að virða álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Hv. þm. Ellert B. Schram var síðast á Útvarpi Sögu nú í hádeginu og talaði þar um að ekki væri hægt að gera róttækar breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi.

Herra forseti. Hér er lögð fram þingsályktunartillaga um að Alþingi hlíti niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 sem fjallar um það að það kerfi sem við höfum komið okkur upp í sambandi við fiskveiðistjórnarmálin brjóti í bága við mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég verð að segja eins og er að ég geri algerlega ráð fyrir því að íslenska ríkisstjórnin fari eftir tilmælum mannréttindanefndarinnar. Eitt af því sem einkennir lýðræðisríki, og þau ríki sem hvað stoltust eru af velferðarkerfi og réttindum þegnanna, er að þau taka þátt í því og skuldbinda sig til að fara eftir alþjóðlegum samningum um mannréttindi. Það er bara eitt af grundvallaratriðunum. Þegar verið er að gefa þjóðum stjörnur, ef svo má að orði komast, eða þegar talað er um að eitt þjóðfélag sé betra en annað telja menn upp ýmsa kosti og galla og menn telja jákvætt að mannréttindi séu virt og að ríkisstjórnir landa fari eftir því sem þær hafa skrifað undir í sambandi við mannréttindi og velferð þegnanna og meta stöðu ýmiss konar mála sem veita lífsgæði og öryggi. Við sáum í beinni útsendingu þegar Saddam Hussein var tekinn af lífi. Hann var dæmdur til dauða fyrir mannréttindabrot og árásir á þegna og annað. Í ýmsum ríkjum þótti þetta sjálfsögð aftaka en ég held að flestum Íslendingum hafi þótt hún afar ljót og ömurlegt að þurfa að horfa upp á þetta í fjölmiðlunum. Þarna var talið að verið væri að uppfylla réttlætið, hann hefði m.a. gerst sekur um mannréttindabrot og ráðist á þjóðarbrot og hópa, en við erum engu að síður algerlega andvíg dauðarefsingum á Íslandi. Ég ætla svo sem ekki að segja að brotið gagnvart sjómönnunum sem sóttu sinn rétt til Sameinuðu þjóðanna sé eins ömurlegt og var að gerast í Írak. En ég legg áherslu á að við hljótum, og mér finnst eiginlega hálfskrýtið að þingsályktunartillaga af þessu tagi komi fram, vegna þess að ég reikna algerlega með því að ríkisstjórn þessa lands muni taka þennan úrskurð mannréttindanefndarinnar til skoðunar.

Hvenær?

Geri það á tilskildum tíma. Ég geri fastlega ráð fyrir því að mikil vinna hafi átt sér stað í sjávarútvegsráðuneytinu og menn reyni að finna út hvernig hægt er að svara þessu áliti á viðeigandi hátt. Ég býst ekki við neinu öðru. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að samfélag eins og okkar sem er þjóðfélag í fremstu röð, ríki í fremstu röð þar sem meðalaldur er hæstur í heiminum og heilbrigði og velferð eru í fyrirrúmi - ein af ástæðunum fyrir því að við búum við þetta góða kerfi er einmitt að mannréttindi eru virt og tillitssemi við fólk og við hópa. Ég reikna því ekki með neinu öðru en því að mjög gaumgæfilega verði hlustað á þennan úrskurð.

Herra forseti. Það er ljóst að Alþingi hefur verið niðurlægt á margan hátt. Það hefur ekki fengið að koma að þeirri tillögugerð sem ríkisstjórnin er væntanlega að undirbúa, sem við höfum reyndar ekkert heyrt af. Okkur hefur ekki verið sagt að neitt væri í gangi hvað það varðar að koma með tillögur til að leiðrétta þessi ólög sem við höfum búið við. Með lögum skal land byggja en með ólögum eyða. Við skulum ekki gleyma því. Alþingi hefur ekkert komið nálægt þessu. Við vitum ekkert hvað er í gangi. Þetta er alfarið í höndum sjávarútvegsráðherra eftir því sem maður best veit. Það getur vel verið að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra séu með í ráðum en alla vega er þingið ekki haft með í ráðum með neinum hætti, ekki einu sinni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem ætti væntanlega að fjalla um einhverjar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hv. þm. Karl V. Matthíasson má ekki gleyma því að þessar hörmungar, þessi ógæfa sem hefur dunið yfir fólk, atvinnuleysi og ýmis félagsleg vandamál, er afleiðing núverandi fiskveiðistjórnarkerfis og þó að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefði aldrei veitt okkur gult spjald eða rautt hefðum við þurft að breyta til þess að laga til í samfélaginu. Það er ekki hægt að horfa upp á það að aðalauðlind þjóðarinnar, sennilega upp á þúsund milljarða, sé afhent fáum útvöldum og aðrir skildir eftir úti í frostinu. Það er ekki hægt að sætta sig við það og það ættu jafnaðarmenn alls ekki að sætta sig við.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir orð hans hér. Ég er á þeirri skoðun að við upphaf laganna um fiskveiðistjórnina hafi fáum útvöldum verið úthlutuð þessi auðlind og því miður á þetta sér stað oftar. Sumir eru á þeirri skoðun t.d. að þegar Búnaðarbankinn var seldur hafi eitthvað svipað átt sér stað. Ég ætla svo sem ekki að fara út í neina langhunda um það hér en benda má á að oft er verið að láta af hendi gæði sem samfélagið á allt í fárra hendur. Það er vert fyrir þjóð og þegna landsins að hugsa um það hvernig þessum málum er háttað og hvert menn vilja stefna í þessu. Auðlindaumræðan öll þarf að vera miklu magnaðri í landinu að mínu viti en úrskurði mannréttindanefndarinnar er náttúrlega vísað til ríkisstjórnarinnar. Þegar mannréttindanefnd fellir úrskurð fer úrskurðurinn til ríkisstjórnarinnar og hún á að bregðast við. Ég á sjálfur von á því að ríkisstjórnin muni bregðast þannig við að þá komi einhvers konar frumvarp um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég geri ekki ráð fyrir öðru og þá mun þingið fá það til umfjöllunar. Það er aðskilnaður á milli, framkvæmdarvaldið sér um framkvæmdina á hlutunum og löggjafarvaldið setur lögin.

Herra forseti. Það er ekki hægt að bera saman sölu á Búnaðarbankanum, þó að einhverjum kunni að hafa fundist hún vera döpur eða léleg og verðið ekki sanngjarnt - en það var þó sala. Búnaðarbankinn var seldur fyrir einhverja 12–13 milljarða. En það er verið að tala um gjöf á aðalauðlind þjóðarinnar, þ.e. öllum fiski í sjónum. Endurnýjanleg auðlind var afhent fáum útvöldum og miðað við síðasta verð sem vitað er um á kvóta má ætla að útgefnar veiðiheimildir á Íslandsmiðum séu um þúsund milljarða virði. Það er það sem hv. þm. Karl V. Matthíasson verður að átta sig á. Það er ekki það sama að selja banka ódýrt fyrir 12–14 milljarða og að afhenda fáum útvöldum auðæfin. Það er ekki eins og það bitni ekki á öðrum landsmönnum, björgin er frá þeim tekin. Möguleikinn til að bjarga sér er tekinn af fólki sem hefur byggt og á heima í sjávarbyggðum hringinn í kringum landið. Húsnæðisverð hrynur á þessum stöðum hringinn í kringum landið og það er hægt að fá fínustu einbýlishús víða úti á landi fyrir 2–3 millj. kr. Það er skammarlegt að menn skuli leggja þetta tvennt að jöfnu, sölu á banka og kvótakerfið. Það er ekki síst furðuleg afstaða hjá manni sem er prestur og ætti að vera að þjóna fólkinu, og frumvarp ætti auðvitað að koma til sjávarútvegsnefndar og Alþingis.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Grétar Mar Jónsson gera fullmikið úr þessari samlíkingu. Ég var bara að tala um það að í mörgum tilvikum fyndist fólki að ýmis gæði væru afhent fyrir lítið eða ekkert. Ég nefndi að slíkt hefði komið til umræðu á sínum tíma hvað varðar Búnaðarbankann, ég var alls ekki að leggja þetta að jöfnu. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður talar um í sambandi við byggðirnar. Það er alveg ljóst að eftir að lög um stjórn fiskveiða tóku gildi hefur líf í sjávarbyggðum farið niður á við. Ekki þarf annað en fara í heimabyggð hv. þingmanns og margar aðrar byggðir til að sjá að varla eru gerðir út bátar lengur þar sem áður var blómlegt líf í kringum útgerð, það er kristaltært. Aflaheimildirnar hafa farið frá litlu útgerðunum, þeim hefur fækkað og þær fara á æ færri hendur. Fiskveiðistjórnarkerfið er hræðilega lélegt og mér finnst það hörmulegt þegar menn tala um að gera það að einhvers konar útflutningsvöru eins og um hvern annan saltfisk sé að ræða. Það er náttúrlega dapurlegt og á að forðast það. En ég undirstrika það sem ég sagði áðan vegna andsvars hv. þingmanns: Úrskurður mannréttindanefndarinnar kemur inn á borð ríkisstjórnarinnar og hún hlýtur að vinna úr honum og svara honum. Þannig virkar þetta. Ríkisstjórnin leggur þá væntanlega fram frumvarp sem Alþingi Íslendinga hlýtur að fjalla um. En mér þykir leitt að hv. þingmaður lagði svona mikla áherslu á þessa líkingu, hún var ekki sögð til þess að leggja þetta tvennt að jöfnu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði í ræðu sinni áðan að hann gerði ráð fyrir að farið hefði fram mikil vinna í sjávarútvegsráðuneytinu og gaf sér að ríkisstjórnin mundi fara að áliti mannréttindanefndar. Þá segi ég: Hvaða upplýsingar hefur hv. þm. Karl V. Matthíasson um það? Ég man ekki betur en að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi heldur betur vafist tunga um tönn þegar samflokksmaður hv. þm. Karls V. Matthíassonar, hv. þm. Ellert B. Schram, innti hæstv. sjávarútvegsráðherra eftir því hvernig þetta væri. Þá tók hæstv. sjávarútvegsráðherra einmitt fram að við værum ekki bundin af þjóðarrétti að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég tók sérstaklega eftir því að hv. þm. Karl V. Matthíasson gat ekki lýst yfir stuðningi við þá þingsályktunartillögu sem við flytjum hér, sex þingmenn, um að Ísland láti af mannréttindabrotum, hann gat ekki lýst yfir stuðningi. Þess vegna vil ég spyrja hann hreint út: Styður hann að farið verði að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eða styður hann það ekki? Varðandi það síðan að koma og vísa til dauðarefsinga í Írak velti ég fyrir mér hvaða erindi það ætti í umræður um þetta mál sem er allt annað mál. Mér varð fyrst fyrir að hugsa: Eru þeir samfylkingarmenn lagstir í það mikil ferðalög að þeir séu orðnir víðs fjarri íslenskum þjóðarveruleika, að þeir skynji ekki hvaða vandamál brennur á fólkinu í landinu? Kemur skírskotun þeirra og öll upphefð að utan?

Herra forseti. Það sem ég var að tala um í sambandi við Írak var bara almennt um mannréttindi, hvað þau væru misjöfn í löndum og hvað þegnar og ríkisstjórnir færu misjafnlega í það að hlíta mannréttindum. Í framhaldi af því sagði ég að mín skoðun væri sú að ríkisstjórnin mundi fara eftir úrskurði mannréttindanefndarinnar. Íslenska ríkið hefur undirgengist þá skilmála þannig að ég reikna ekki með neinu öðru, hv. þm. Jón Magnússon, auðvitað geri ég ekki ráð fyrir neinu öðru, og það er bara svar mitt við þessu, en að ríkisstjórnin taki þetta til þeirrar meðferðar sem fullnægjandi er. Ég reikna ekki með neinu öðru, við erum búin að skrifa undir þennan sáttmála.

Virðulegi forseti. Ég beindi sérstaklega þeirri spurningu til hv. þm. Karls V. Matthíassonar hvort hann styddi það meginefni þeirrar þingsályktunartillögu sem hér um ræðir að farið yrði að áliti mannréttindanefndarinnar. Hér er mjög einföld og skýr spurning og hann kinokar sér við að svara, hann kemur sér undan því að svara og ég spyr hann aftur: Telur hv. þm. Karl V. Matthíasson að íslenska ríkið eigi að fara að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og láta af mannréttindabrotum eða er hann á móti þessari þingsályktunartillögu, já eða nei? Ég hvet hv. þingmann til að svara því skilyrðislaust þannig að fólkið í landinu geri sér grein fyrir hinni raunverulegu afstöðu þingmannsins. Annað atriði sem hv. þm. Karl V. Matthíasson ruglaði hér inn í umræðuna var sala á Búnaðarbankanum. Ef farið hefði verið að einkavæðingu á bönkunum með sama hætti og gjafakvótakerfið hefði það verið með svipuðum hætti og að á ákveðnum föstudegi í ákveðnum mánuði fyrir 20 árum eða 30 hefði Landsbankanum verið lokað á ákveðnum tíma og þá hefði verið sagt: Þeir sem eru inni í bankanum núna eiga bankann, gjörið svo vel. Það var þannig sem kvótakerfið varð til. Það var gjafakvótakerfi, þeir sem voru inni í bankanum, þeir sem voru inni í kerfinu, áttu bankann, þeir áttu kvótann. Það er það sem við erum á móti og það er það sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna segir: Þetta gengur ekki, það er ekki hægt að skylda ákveðinn hluta borgaranna til að kaupa það sem þjóðin á meðan aðrir fá þetta gefins. Ég spyr ítrekað hv. þm. Karl V. Matthíasson: Ertu sammála því að mannréttindabrot haldi áfram á Íslandi eða ertu 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að beina orðum sínum til forseta.

Herra forseti. Það er eiginlega - að svara spurningu já eða nei.

Það er einfalt.

Ég er búinn að flytja hér ræðu í dag og ef hv. þingmaður hefur skilið orð mín öðruvísi en að ég sé þeirrar skoðunar að ríkisstjórninni beri að hlíta þessum úrskurði er eitthvað að, þá bara -

Trúirðu á Jesú Krist, já eða nei?

Mig langar bara til að segja að þegar menn eru farnir að tala hér með þessum hætti og spyrja svona spurninga - það náttúrlega jaðrar við að vera rannsóknarréttarsystem. Það er bara þannig, hæstv. forseti. - Ég er þeirrar skoðunar, og það er mitt svar, að ríkisstjórninni ber að hlíta úrskurði mannréttindanefndarinnar, okkur ber að fara eftir úrskurði hennar. Við getum ekki sagt: Við förum eftir þessu en ekki eftir hinu. Ég vona að hv. þm. Jón Magnússon hafi skilið orð mín - ég er búinn að flytja hér örugglega 15–16 mínútna ræðu um þetta efni aftur og aftur - að við ættum að fara eftir þessu. Svo bara spyr hann: Já eða nei? 

Herra forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um breytta stjórn fiskveiða í samræmi við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Eins og komið hefur fram hér hjá 1. flutningsmanni, hv. þm. Jóni Magnússyni, er þessi tillaga flutt af þrem þingmönnum Frjálslynda flokksins, þeim hv. þm. Jóni Magnússyni, Guðjóni Arnari Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni, og auk þess af þrem þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þeim Atla Gíslasyni, Jóni Bjarnasyni og Ögmundi Jónassyni. Þessi tillaga kveður á um að Alþingi skuli hlíta niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 í máli nefndarinnar þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga, sbr. lög nr. 116/2006, áður lög nr. 38/1990, brjóti í bága við alþjóðasamninga um borgaraleg réttindi og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland hefur staðfest með auglýsingu þar að lútandi. Alþingi hefur þá samþykkt það líka með þingsályktunartillögu frá 8. maí 1979 þar sem Alþingi hefur staðfest það að fara eftir áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þetta er því í sjálfu sér grafalvarlegt mál. Hvers vegna er þessi þingsályktunartillaga þá flutt? Var ekki sjálfgefið að ríkisstjórnin mundi svara því til að hún mundi þegar í stað setja í gang vinnu til að fullnægja áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Ef það hefði verið gert hefði ekki verið tilefni til að flytja þessa tillögu. Nei, ríkisstjórnin brást nefnilega allt öðruvísi við og lét að því liggja að ekki væri ætlunin að fara að þessu áliti. Ég er með Fréttablaðið frá 16. janúar sl. þar sem forsætisráðherra Geir H. Haarde segir, með leyfi forseta: „Þetta álit er athyglisvert. Það er hins vegar ekki bindandi fyrir Íslendinga að þjóðarrétti og veitir engar vísbendingar um hvernig nefndin ætlast til að við sé brugðist. Og rökstuðningur er fátæklegur.“ Þarna gefur forsætisráðherra dómnefndinni, mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, berlega langt nef og að segja að þetta sé athyglisvert er það fínasta orð sem hæstv. forsætisráðherra getur notað. Síðan gerir hann lítið úr rökstuðningi nefndarinnar o.s.frv. þannig að það er ekki að heyra á áliti hans þarna að ætlunin sé að fara eftir þessu. Hins vegar segir hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún í sama viðtali, með leyfi forseta: „Ég hef sagt að okkur beri að taka áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna mjög alvarlega.“ Ég ítreka það, þarna strax komu ólík viðbrögð forustumanna ríkisstjórnarflokkanna sem sýndu að það var engan veginn víst að það ætti að fara eftir þessu máli. Það er síðan áréttað í fréttum hvað eftir annað, fulltrúar og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins draga lappirnar og gefa lítið út á álitið, tortryggja það, tala niður til þess, segja að það sé illa unnið, það sé engin ástæða fyrir Íslendinga til að fara eftir þessu. Það var því orðin fyllileg ástæða til að flytja hér formlega þingsályktunartillögu af hálfu Alþingis sem kvæði skýrt á um þetta mál. Í sjónvarpsfréttum frá 11. janúar 2008 segir þannig, með leyfi forseta: „Íslendingar geta ekki ætlast til þess að aðrar þjóðir virði mannréttindi fari þeir ekki eftir niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna um fiskveiðikerfið.“ Þetta segir Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra. Sjávarútvegsráðherra telur hins vegar ólíklegt að lögum verði breytt í kjölfar niðurstöðunnar. Bæði forsætisráðherra og sjávarútvegsráðherra töluðu þannig að það væri engin ástæða til að gera neitt sérstakt með álit nefndarinnar og það er einmitt ástæðan fyrir því að þessi þingsályktunartillaga er flutt þó að það sé í sjálfu sér á vissan hátt Alþingi og ríkisstjórninni til háðungar að þurfa að flytja hér sérstaka tillögu á Alþingi um að Íslendingar fari að alþjóðalögum og alþjóðasamningum sem við höfum undirgengist. Auðvitað er það dapurlegt og hefði verið betur að til þess hefði ekki þurft að koma. Ég leyfi mér nú, herra forseti, að spyrjast fyrir: Hvar er formaður landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar? Hér hefur varaformaður landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar upplýst að hann haldi að það sé einhver vinna í gangi í sjávarútvegsráðuneytinu eða einhvers staðar varðandi þetta mál  Meðan verið er að ná í hv. formann landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar, þingmann Sjálfstæðisflokksins, vil ég víkja áfram að þessu máli.  Hér segir Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður: „Það er dýrkeypt ef Íslendingar ætla að hunsa álit Sameinuðu þjóðanna.“ Utanríkisráðherra verður þó að njóta þess sannmælis, formaður Samfylkingarinnar, að hún hefur lagt áherslu á að það yrði farið eftir álitinu enda gerir hæstv. utanríkisráðherra sér grein fyrir því að það væri hálfnöturleg staða að sækja samtímis um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og jafnframt lýsa því yfir að ætla ekki að fara eftir meginsamþykktum þeirra. Það stendur ekki á okkur, og eðlilega, að hafa hátt um það ef aðrar þjóðir fara ekki að mannréttindaákvæðum Sameinuðu þjóðanna, grunnþáttum Sameinuðu þjóðanna sem Sameinuðu þjóðirnar eru í rauninni stofnaðar um, einmitt mannréttindi, réttindi alls fólks, einstaklinga og þjóða. Þá er mikilvægt að fá úr því skorið hvort íslensk stjórnvöld ætli ekki að virða þau. Ef við víkjum frekar að þessu málefni kveður þetta á um, eins og segir í þingsályktunartillögunni og hefur verið rakið hér mjög ítarlega - kveður dómurinn á um að allir séu jafnir fyrir lögunum og eigi rétt á sömu lagavernd án nokkurrar mismununar. Lögin skulu því í þessu skyni banna hvers konar mismunun og ábyrgjast öllum mönnum jafna og raunhæfa vernd gegn mismunun, svo sem vegna kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúarbragða, stjórnmálaskoðana og annarra skoðana, þjóðernisuppruna og félagslegs uppruna. Það er það sem mannréttindanefndin kemst að raun um að hafi ekki verið gert við úthlutun á fiskveiðiheimildunum í upphafi og þess vegna beri að taka þetta mál til skoðunar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum einmitt líka lagt fram frumvarp á Alþingi, herra forseti, þar sem kveðið er á um að stjórn fiskveiða og skipulag þeirra skuli allt tekið til endurskoðunar  
             Ég ítreka, herra forseti, að ég hef óskað eftir því að formaður landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar komi hér áður en við ljúkum þessum umræðum.

Forseti vill upplýsa að gerðar hafa verið ráðstafanir til að upplýsa hv. formann landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar um að þessi umræða fari hér fram.

Herra forseti. Ég veit ekki hvar formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er. Við störf vænti ég. En ég er varaformaður þessarar nefndar og hv. þingmaður spurði mig hvað væri að gerast í ráðuneytinu í þessum málum. Ég náttúrlega er ákaflega lítið uppi í ráðuneyti. Ég er alþingismaður og er hérna í þinginu 

Í þingflokknum.

Það sem ég sagði áðan var að ég reiknaði fastlega með því að það væri verið að vinna í þessu máli og í raun er ekki öðru til svara. Ég get svo sem skroppið upp í ráðuneyti og spurt að því fyrir hv. þingmann ef það er eitthvað vandamál. En málið er bara eins og ég segi að ég veit ekki annað en að verið sé að vinna að þessu máli. Það er búið að láta ríkisstjórnina fá þennan úrskurð í hendur og hún hlýtur að vera að fjalla um hann. Þetta er það alvarlegt mál. En hvort að formaður sjávarútvegsnefndar þurfi að koma hingað til að svara því sérstaklega hvað sé að gerast uppi í ráðuneyti, mér finnst það nú ekki endilega það nauðsynlegasta í þessu því ég býst ekki við öðru en að svörin verði mjög svipuð og koma af mínum vörum hér.

Herra forseti. Ég virði góðan hug hv. þm. Karls V. Matthíassonar í þessu máli þó ég geri mér jafnframt grein fyrir vanmætti hans í að fylgja þessu máli fram. Hv. þingmaður nefndi það hér til málsbóta að hann treysti því eða að hann byggist við að unnið væri að þessu máli í sjávarútvegsráðuneytinu. Ekki var það ég sem nefndi það að fyrra bragði. Hins vegar hlýtur maður að velta því fyrir sér hver staðan sé. Ég vitnaði til orða hæstv. forsætisráðherra sem talaði þannig að það þyrfti ekkert að gera neitt sérstakt með þetta álit mannréttindanefndarinnar. Ég vitnaði til orða hæstv. sjávarútvegsráðherra sem var á sömu skoðun. Ég vitnaði einnig til orða hæstv. utanríkisráðherra, formanns Samfylkingarinnar, sem taldi að það ætti að gera eitthvað með álitið. Gagnvart þinginu og gagnvart alþjóð og gagnvart alþjóðasamfélaginu er því hér talað í kross, talað í tvær áttir af hálfu forustumanna ríkisstjórnarflokkanna. Það er einmitt ástæðan fyrir því að við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu viljum fá þetta mál formlega inn í þing. Við treystum ekki, eðlilega, ríkisstjórninni til að fara með málið og þess vegna er eðlilegt að málið sé tekið hér inn í þing. Ég virði góða viðleitni og orð hv. þm. Karls V. Matthíassonar. En ég hygg að hann sé alveg jafnnær að svara fyrir hvað sé að gerast í málinu af hálfu Sjálfstæðisflokksins og ég 

Herra forseti. Það er nú svo sem litlu við þetta að bæta. Ég bara ítreka það sem ég sagði áðan að ríkisstjórnin fær þennan úrskurð í sínar hendur og þetta er úrskurður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ég ítreka aftur enn á ný að eitt af því sem við teljum vera falleg blóm í barmi góðra ríkja, það er að fara eftir alþjóðasáttmálum og alþjóðalögum, sérstaklega hvað mannréttindi varðar. Við hljótum að taka svona úrskurð mjög alvarlega. Ég á ekki von á neinu öðru. Ég reikna ekki með því að ráðherrar, hvorki Sjálfstæðisflokksins né Samfylkingarinnar, ætli sér ekkert að gera með þennan úrskurð.

Herra forseti. Ég hálfvorkenni nú hv. þm. Karli V. Matthíassyni að tala hér um hvað hugsanlega ráðherrar Sjálfstæðisflokksins séu  Ég krefst þess og ítreka kröfu mína, herra forseti, að formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörg Sveinsdóttir, komi hér og 

Hæstv. forseti. Í upphafi máls ber þakka fyrir það að hv. þm. Karl V. Matthíasson, varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, skyldi þó vera í salnum til að ræða þessi mál. Hann hefur vissulega gert það og ber að þakka það. Ég verð hins vegar segja það, hæstv. forseti, að ég sakna Sjálfstæðisflokksins í salnum. Það er enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hér til að ræða það mikilsverða mál sem við erum að fjalla um sem er það hvort mannréttindi séu brotin á Íslandi og það er auðvitað niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í þessu máli að svo sé. Ef hins vegar má draga þá ályktun af orðum hv. þm. Karls V. Matthíassonar að sjálfstæðismenn sem fara með þetta ráðuneyti og þeir sem huga að málum þar séu að vinna að málinu og séu ekki staddir hér þess vegna þá fagna ég því alveg sérstaklega ef svo er. Og ef það er svo að allur Sjálfstæðisflokkinn þurfi að skoða málið er það auðvitað fagnaðarefni líka en ég sé samt að einn hv. þingmaður þeirra er nú þegar genginn í salinn og er þar af leiðandi ekki upptekinn við að bæta úr því mannréttindaákvæðisbroti sem við erum að fjalla um. Okkur þótti ástæða til þess nokkrum þingmönnum Frjálslynda flokksins og Vinstri grænna að flytja þetta mál til þess að fá fram ályktun Alþingis, vilja Alþingis og afstöðu gagnvart þeirri niðurstöðu sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna komst að í málinu sem var sú að jafnræði og mannréttindi væru brotin á þegnum landsins hvað varðar aðgengi að þeirri atvinnugrein að stunda fiskveiðar hér við land. Almenna reglan hjá okkur sjálfum í málum sem varða takmörkun á atvinnufrelsi byggir á því að slíkt frelsi megi eingöngu takmarka að því gefnu að það sé í almannaþágu, að það þjóni hagsmunum þjóðarinnar alveg sérstaklega að meina mönnum þátttöku í einhverri atvinnugrein og fyrir því þurfi að færa sérstök rök. Þau rök voru borin á borð þegar þetta kerfi var sett á og þá eingöngu til reynslu í eitt ár haustið 1983. Þá þóttust menn sjá ýmis merki þess að þorskstofninn væri á verulegri niðurleið og rétt væri að bregðast við því. Niðurstaðan var sú að menn settu á tímabundið kvótakerfi. Þegar kvótakerfinu var komið á giltu hins vegar ýmis önnur lög og reglur sem gerðu það að verkum að þeir sem áttu útgerð gátu breytt stöðu sinni og gert út. Þar að auki voru minni bátar undanþegnir kvótakerfinu á þeim tíma og þar af leiðandi höfðu þegnar íslenska ríkisins möguleika á að hefja útgerð eins og lögin voru þá úr garði gerð og voru reyndar fram undir 1990 þegar hægt var að hefja útgerð með tiltölulega frjálsum heimildum í ákveðnum útgerðarflokkum, einkum á svokölluðum minni bátum eða bátum sem hafa löngum þjónað smærri sjávarbyggðum landsins. Þannig var þetta kerfi lengi vel og það var í rauninni ekki fyrr en eftir árið 2000 sem Sjálfstæðisflokkurinn barðist sérstaklega fyrir því að leggja algjörar hömlur á það atvinnufrelsi með því að afnema öll lög sem snúa að frelsi til fiskveiða og einnig hvað varðaði smábátana. Það er saga sem væri náttúrlega hægt að rekja í þinginu að þar með var kerfinu endanlega lokað. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að rétt sé að byggja úrskurðinn á þeirri lagasetningu sem gerð var árið 1990 þegar frjálsa framsalið var innleitt í kvótakerfið. Þegar mönnum sem þá höfðu notað veiðiheimildir og haft þær undir höndum var gefinn sá réttur að geta selt þær eða leigt og sá réttur í raun og veru tekinn af íslensku þjóðinni sem henni er markaður í lögum um stjórn fiskveiða að auðlindin í hafinu sé sameign íslensku þjóðarinnar sem á þar af leiðandi forgang til afgjalds af sameigninni, og að henni eigi að stýra og úthluta með sem mestu jafnræði milli þegnanna og þar á fólkið í sjávarbyggðunum allt í kringum landið eðlilega líka sérstakan rétt til að viðhalda eignastöðu sinni og atvinnufrelsi. Brotið var á þessum atriðum og mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna kemst að þeirri niðurstöðu að það sé ólögmætt. Það sé ólögmæt mismunun sem upp hafi verið tekin að setja þá kvöð á menn að þurfa að kaupa veiðiréttinn, óveiddan fisk í sjónum af einstaklingum sem fengu réttinn, eða að leigja heimildirnar af einstaklingum sem fengu hann úthlutaðan. Þetta er meginefni málsins. Þegar menn heyrðu það úti í þjóðfélaginu að viðbrögð forustumanna Sjálfstæðisflokksins, forsætisráðherra og sjávarútvegsráðherra vil ég nefna sérstaklega, voru þau að ekki væri sérstök ástæða til að taka mikið tillit til þessarar niðurstöðu, að mannréttindanefndin hefði jafnvel hæpna lögsögu í málinu og því bæri ekki að fara sérstaklega eftir þessu áliti, þá fannst okkur þingmönnum sem flytjum málið sérstök ástæða til koma með það hingað inn og fá það til umræðu í hv. Alþingi í formi þingsályktunartillögu þar sem þinginu, sem er löggjafarvald okkar, gæfist kostur á að lýsa afstöðu sinni til málsins með því að fjalla um það og væntanlega afgreiða það sem þingsályktun Tíminn telur og dögunum fækkar sem okkur ber að svara því áliti sem við erum með fyrir framan okkur og enn bólar ekkert á því að ríkisstjórnin eða forustumenn í ríkisstjórninni ætli með neinum hætti að koma með málið inn í þingið. Ég held að samkvæmt vinnuskipulagi þingsins séu annaðhvort tólf eða þrettán fundardagar eftir í hv. Alþingi. Þar til viðbótar eru nefndadagar og annað en það eru aðeins þrettán fundardagar eftir. Málið hefði því þurft að vera komið fyrir þingið ef við ætlum að fjalla um það og vinna það skipulega og ég vænti þess, hæstv. forseti, að það fari ekki svo að meiri hlutinn á hv. Alþingi, 43 þingmenn, sjái til þess að málið náist ekki aftur inn til síðari umr. og afgreiðslu. Ég vænti þess að slíku gerræði verði ekki beitt. Það væri afar miður ef við ætlum að ljúka þinginu án þess að Alþingi taki afstöðu til þeirrar tillögu sem við fjöllum hér um og lýsi því yfir að það telji nauðsynlegt að breyta löggjöfinni hvað þetta varðar og við förum eftir áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það er meginmál, hæstv. forseti. Ef það er svo að sjálfstæðismenn séu á kafi í vinnu við að undirbúa þetta þingmál í ráðuneytum og nefndum úti í bæ, sem við óbreyttir þingmenn höfum reyndar ekkert frétt af og ég held að samstarfsflokkurinn viti ekkert af heldur því sagt var að talið væri að menn væru að vinna í þessu máli, og vonandi er það rétt, en ef svo er væri nær að málið kæmi inn í þingið strax á morgun. Og ég mælist til þess við hæstv. forseta að hann beri þau skilaboð mín til fyrsta forseta Alþingis að séð verði til þess, ef málið er í vinnslu einhvers staðar úti í bæ, að það komi inn í þingið ekki seinna en á morgun ef við eigum að ræða það af skynsemi og á nægum tíma til að afgreiða það með þeim hætti sem okkur ber.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um stjórn fiskveiða sem tengist niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Í tillögugreininni segir m.a., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 …“ Jú, það er ágætt að leggja fram svona tillögu, virðulegur forseti, en af því að 1. flutningsmaður er í salnum, hv. þm. Jón Magnússon, þá langar aðeins áður en lengra er haldið að inna hann eftir því hvað þetta þýðir nákvæmlega, sérstaklega í því ljósi að niðurstaða nefndarinnar er óljós, þ.e. hún er óljós að því leyti að það er ekki skýrt hvað eigi að gera, hvernig eigi að bregðast við.

Það er okkar.

Já, það er væntanlega okkar verkefni að finna út úr því þó að okkur hafi ekki verið boðið að því borði, hv. þingmönnum eða öllum stjórnmálaflokkum. En ég vil samt inna hv. þm. Jón Magnússon eftir því hvað hv. þingmaður sjái fyrir sér, ef þetta yrði samþykkt í þinginu, að færi þá fram nákvæmlega. Líklega færi fram það ferli að menn settust niður og reyndu að finna út hvernig ætti að bregðast við. Mig langar samt að fá það fram af því að þegar þetta er lesið svona „Alþingi ályktar að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna“ o.s.frv. þá er alveg ljóst að það verður að koma skýrt fram að það sé talsvert mikið og flókið mál að verða við niðurstöðunni af því að hún er talsvert óljós. Að þessu sögðu vil ég að það komi skýrt fram að ég er þeirrar skoðunar að við hljótum að þurfa að bregðast við á einhvern hátt en ég hef ekki svarið við því á hvern hátt. Ég hef kosið, virðulegur forseti, að leggja fram fyrirspurn af því að ég heyri að þingmenn eru almennt að kalla eftir viðbrögðum. Hvað er ríkisstjórnin að gera? Hvað er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að gera? Eru menn að gera eitthvað? Hv. þm. Karl V. Matthíasson, varaformaður landbúnaðar- og sjávarútvegsnefndar, kom hér upp í pontu og það er alla vega ekki að heyra að forustumaður Samfylkingarinnar í þessum málaflokki skynji hvað verið er að vinna í málinu. Það er alveg ljóst, það komu ekki svör frá honum. Þetta mál er því væntanlega unnið mjög lokað en ég trúi ekki öðru en að verið sé að gera eitthvað í því. Ég hef því kosið að leggja fram fyrirspurn í þinginu sem ég vona að verði svarað bráðlega. Sú fyrirspurn er til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um viðbrögð við áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þar er spurt hvort brugðist verði við álitinu fyrir tilsettan tíma sem er 11. júní. Þá rennur tímaglasið út. Það er kannski allt í lagi að bíða einhverja daga en það má ekki bíða mjög lengi með að klára niðurstöðuna eða segja hver verða viðbrögð okkar. Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra um það hvort hann muni æskja samstarfs við alla stjórnmálaflokka svo að sem best sátt náist um viðbrögð Íslands við áliti nefndarinnar. Ég sé ekki að verið sé að vinna neitt á þeim nótum, það er ekki leitað samstarfs við stjórnmálaflokkana. Ég spyr sjálfa mig líka: Er verið að ræða þetta mál á milli stjórnarflokkanna? Svör hv. þm. Karls V. Matthíassonar gefa ekki tilefni til að ætla að stjórnarflokkarnir séu nokkuð að tala um málið sín á milli í augnablikinu þótt einungis séu 44 dagar þangað til að við eigum að skila viðbrögðum. Ég tel því ástæðu til að spyrja hv. þm. Karl V. Matthíasson, sem einmitt núna gekk inn í salinn, hvort hv. þingmaður, sem er talsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, telji eðlilegt í ljósi orða hans sem féllu fyrr í dag um að þetta sé stórt mál, mikilvægt mál, mikilvægt að bregðast við því, ekki þýði neitt annað: Er ekki eðlilegt að allir stjórnmálaflokkarnir komi að þeirri vinnu? Er eðlilegt að þetta mál sé bara unnið af stjórnarflokkunum og svo komi einhver tilkynning um hver niðurstaða þeirra varð? Er ekki eðlilegt að reyna að fá alla stjórnmálaflokkana að borðinu af því að málið er stórt, það er flókið, það eru mjög skiptar skoðanir um það, um kvótakerfið? Við höfum verið þeirrar skoðunar, framsóknarmenn, að kvótakerfið hafi haft bæði kosti og galla. Við höfum reynt að sníða gallana af eftir því sem tími hefur gefist í málaflokknum og tilefni var til. Kvótakerfið hefur vissulega gefið okkur margt jákvætt, sjávarútvegurinn var á fallandi fæti um tíma og kvótakerfið hefur gefið okkur margt jákvætt en það eru líka gallar á því. Það voru gallar á því gagnvart þeim byggðum sem kvótinn var seldur frá og byggðin sat eftir kvótalítil eða kvótalaus, það er auðvitað galli á kerfinu. Á sama tíma og maður skoðar kostina eru þeir kostir líka gallar að vissu leyti hjá ákveðnum aðilum í samfélaginu. Ég vil líka gera að umtalsefni niðurstöðu mannréttindanefndarinnar af því að eins og ég skil hana og fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni þá telur meiri hluti nefndarinnar að mismununin sem felst í kvótakerfinu eins og nefndin túlkar það sé grundvölluð á ástæðum sem samsvari eignarstöðu. Að mínu mati er það alveg skýrt í lögum um stjórn fiskveiða og það kemur fram í 1. gr laganna að nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar, það stendur þar. Þetta ákvæði höfum við ekki þreyst á að minnast á, framsóknarmenn, og við styðjum það. Við teljum að fiskveiðiauðlindin sé sameign þjóðarinnar. Hins vegar höfum við líka sagt að við viljum fá slíkt ákvæði í stjórnarskrá til þess að það vegi enn þyngra og sé enn skýrara, en það er þó í lögum um stjórn fiskveiða, í 1. gr. laganna. Ef maður les athugasemdir við 1. gr. frumvarpsins, þegar það var flutt á sínum tíma, þá segir þar, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru langmikilvægasta auðlind íslensku þjóðarinnar o.s.frv.“ - Og svo stendur neðar: - „Enda þótt frumvarpið byggi á því að fiskstofnarnir verði skynsamlegast nýttir með því að fela þeim sem daglega starfa að fiskveiðum víðtækt ákvörðunarvald í þessum efnum má það ekki verða til þess að með því verði talin myndast óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði einstakra aðila yfir auðlindinni.“ Þetta var alveg skýrt þegar gengið var frá 1. gr. á sínum tíma í þinginu, 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Hins vegar hafa margir sem vinna í greininni farið að túlka þetta sem einkaeign og að sumu leyti ber kerfið það með sér að maður skilur að menn fari að túlka það þannig af því að kvótinn gengur kaupum og sölum. Þegar einhver hefur keypt kvóta og það er kannski búið að selja hann nokkrum aðilum í gegnum tíðina fara menn auðvitað að líta á þetta eins og einkaeign. En það er alveg skýrt samkvæmt 1. gr. laga um stjórn fiskveiða að svo er ekki. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar og í greinargerðinni er alveg skýrt að þetta á ekki að mynda óafturkræfan stjórnarskrárvarinn eignarhluta Vegna þess að menn hafa verið að deila um þetta kusum við framsóknarmenn á síðasta kjörtímabili að leggja mikla áherslu á að gengið yrði frá þessu máli í stjórnarskránni og það var ákvæði um það í stjórnarsáttmálanum að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn vildu setja þetta ákvæði inn í stjórnarskrá. Því miður tókst ekki að lenda því. Ég hef verulegar áhyggjur af því vegna þess að hæstv. forsætisráðherra sagði í fyrra svari til mín í þinginu að hann teldi enga ástæðu til að fara í neina vinnu varðandi stjórnarskrána nema með áhlaupi svona rétt fyrir kosningar. Rétt fyrir næstu kosningar, sagði hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde. Á sama tíma segir í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að endurskoða eigi stjórnarskrána, haldið verði áfram endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins, áhersla verði lögð á að leiða til lykta ágreining um þjóðareign á náttúruauðlindum í ljósi niðurstöðu sérnefndar um stjórnarskrármál um það atriði á síðasta þingi. Punktur. Ríkisstjórnin gefur það út að hún ætli að breyta stjórnarskránni og skoða sérstaklega ágreining um þjóðareign á náttúruauðlindum, á sjávarútvegsauðlindinni, en svo segir hæstv. forsætisráðherra á sama tíma: Nei, nei, við skulum ekki fara í þessa vinnu. Hæstv. utanríkisráðherra kallar eftir því að þessi vinna fari í gang en nefndin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að koma með þá ábendingu sem hún byrjaði á í ræðu sinni. Hún spurði hvað væri átt við, hvernig eigi að bregðast við og talaði síðan um að niðurstaðan væri nokkuð óljós. En það er ekki um það að ræða. Þetta er mjög skýrt og einfalt vegna þess að það sem málið snýst um í hnotskurn er það sem kemur fram í grein 10.4 í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, lokasetningu þar sem segir, með leyfi forseta: „... forréttindin í mynd varanlegs eignarréttar, sem veitt voru upphaflegum handhöfum kvótans til óhagræðis fyrir höfundana, [eru] ekki byggð á sanngjörnum forsendum.“ Þingsályktunartillagan tekur því til þess að þetta ósanngjarna kerfi sem þarna er vísað til verði afnumið og það sem sagt komi þá annað kerfi sem fullnægir ákvæðum um mannréttindi þannig að hér er ekki að neinu leyti óljós niðurstaða. Þetta er einfalt atriði. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir spyr: „Hvað vilja menn þá gera í staðinn?“ Það er einu sinni þannig að við flutningsmenn vorum ekki að setja fram aðra valkosti. Við vorum einmitt að setja fram að það kæmi skýrt fram að það væri hægt að afgreiða málið fljótt á Alþingi, að það væri vilji löggjafans að farið sé að mannréttindum. Það er þungamiðjan í málinu. En ég get svarað fyrir okkur frjálslynda. Við viljum að þeir sem vilja veiða geti gert það á jafnréttisgrundvelli. Það er inntak fiskveiðistefnu Frjálslynda flokksins að þeir sem vilja veiða geti gert það á jafnréttisgrundvelli. Við höfum lagt fram ítarlega stefnu í þessu máli. En þetta er undirstaðan og forsendan þannig að mannréttindi 

Virðulegi forseti. Niðurstaðan er skýr að því leyti að mannréttindanefndin segir: Hér er ekki rétt farið að og því þurfi að bregðast við og þið hafið 180 daga, eitthvað svoleiðis til að bregðast við. Það er alveg skýrt. En það að hlíta niðurstöðunni - næsta verkefni er að koma með nýtt kerfi og, eins og hv. þm. Jón Magnússon kaus að kalla það, að koma með annað kerfi. Það er rétt. Eins og ég les málið og miðað við útskýringar hv. þingmanns, ef þetta yrði samþykkt þá væru menn bara að segja: Jú við ætlum að hlíta niðurstöðunni en síðan förum við í það verkefni að finna út hvaða kerfi eigi að koma á. Það er auðvitað mjög mikið pólitískt verkefni að gera það þannig að ég skil hv. þingmann þannig. Ég býst líka við því að hv. þingmaður sé að reyna að draga fram þann ágreining sem við höfum séð á milli stjórnarflokkanna í málinu þar sem hæstv. utanríkisráðherra og formaður Samfylkingar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, segir og hefur sagt mjög skýrt: Þetta er alvarleg niðurstaða. Þau ríki sem vilja láta taka sig alvarlega í mannréttindamálum taka ekki niðurstöðuna, rífa hana og henda henni bara á bak við sig. Menn þurfa að bregðast við og gera breytingar á kerfinu þó að hún kveði ekkert upp úr um það á þessu stigi hverjar þær verða. Á sama tíma hafa bæði hæstv. forsætisráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sagt: Ja, líklega þarf ekki að breyta neinu. Líklega þarf ekki að gera neinar lagabreytingar. Það er mjög ólíklegt. Það er því mikill ágreiningur á milli stjórnarflokkanna. Ég hef líka velt því fyrir mér hvort sá ágreiningur sé svo djúpstæður að þess vegna sé málið unnið á lokuðu borði í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og talsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum 

Virðulegi forseti. Að mínu viti er mjög einfalt hvað hér er um að ræða. Það þarf í sjálfu sér ekki að endurtaka það. En það ber að undirstrika. Ég tel að eftir að kerfi hefur staðið svona lengi, óréttlátt kerfi þar sem var úthlutað með þeim hætti sem gert var, þá sé mjög mikilvægt að reynt verði að koma á og ná sem víðtækastri samstöðu um að koma á öðru kerfi sem styðst við réttlæti, miðar við að fylgt sé og hlítt mannréttindum og að fylgt verði því grundvallaratriði að menn geti aflað og unnið í þessari atvinnugrein á jafnréttisgrundvelli. Það er útgangspunkturinn í málinu. Á það erum við í raun að benda. Og hvort hv. þm. Karl V. Matthíasson skokkar upp í sjávarútvegsráðuneyti eða ekki, það er ekki höfuðatriði málsins, heldur að íslenska þjóðin, íslenska ríkið 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að við virðum mannréttindi. Við höfum ákveðið að verða aðilar að samningnum um þessa nefnd þannig að við þurfum að bregðast við því þegar hún kemur með svona niðurstöðu þó að mér sýnist niðurstaðan vera óljós að því leyti að ég átta mig ekki á því hvaða breytingar við getum gert til þess að það nægi til að nefndin verði sátt við hið nýja kerfi. Það væri mjög óheppilegt ef við mundum gera breytingar og síðan væri aftur kært til sömu nefndar og hún kæmi aftur með þá niðurstöðu að nýja kerfið stæðist ekki. Það væri alveg svakalega óheppilegt þannig að við þurfum helst að tryggja að það kerfi sem hér verður sett upp, hvernig sem það lítur út, standist skoðun nefndarinnar. 
             Ég tel mjög ólíklegt, virðulegi forseti, að full samstaða myndist um þetta mál. Ég tel þó að málið sé þess eðlis og sé þannig vaxið að stjórnarflokkarnir eigi að fá aðra flokka 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir boðaði fyrirspurn sem hún vildi leggja fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvað ríkisstjórnin aðhafðist eða hygðist aðhafast. Vil ég af því tilefni vekja athygli hv. þingmanns og annarra á því að ég held að það hafi verið 2. apríl síðastliðinn sem ég bar fram fyrirspurn um það til hvaða ráða ríkisstjórnin hygðist grípa varðandi þetta álit mannréttindanefndarinnar. Það liggja fyrir skýr svör og lágu fyrir hjá hæstv. ráðherra. Hann tók fram að hann tæki þetta mál mjög alvarlega og því mundi verða svarað með fullnægjandi hætti, það væri unnið að undirbúningi og síðast en ekki síst tilkynnti hann að hann mundi greina Alþingi frá því áður en hið endanlega álit yrði sent til mannréttindanefndarinnar að hvaða niðurstöðu ríkisstjórnin kemst í þessu máli þannig að þessar upplýsingar liggja allar fyrir. Að því leyti liggur það líka fyrir að ráðherrann mun taka málið alvarlega og hann mun leggja það fyrir þingið þannig að sú tillaga sem hér er lögð fram er góðra gjalda verð. Hún var flutt í janúar eða febrúar áður en þessar upplýsingar lágu fyrir. En nú liggur það alveg skýrt fyrir hvernig með þetta mál verður farið.

Virðulegur forseti. Það er gott að fá þessar upplýsingar. En það er kannski ekki mjög hátt á því risið að koma því hér á framfæri að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra ætli að greina þinginu frá því til hvaða aðgerða verður gripið. Það er þvílíkt sjálfsagt mál að hæstv. ráðherra hlýtur að gera það. Við eigum að grípa til aðgerða eða koma okkar sjónarmiðum á framfæri fyrir 11. júní. Þinginu lýkur í lok maí þannig að ef menn ætla að standa nokkurn veginn við þann tímaramma þá hljóta viðbrögðin að sjá dagsins ljós einhvern tíma í lok maí áður en þingið fer heim. Ekki á ég von á því að þingið verði kallað sérstaklega saman út af þessu. Mér finnst það mjög ólíklegt. Önnur leið væri að ríkisstjórnin mundi draga þetta í allt sumar og treysta á að það yrðu ekki gerðar neinar athugasemdir við það og mundi kynna þinginu niðurstöðu sína einhvern tíma í ágúst eða september kannski. Það væri ansi seint í rassinn gripið að mínu mati miðað við þær reglur sem gilda. En það sem ég vil fá fram hjá hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og spyr um það í minni fyrirspurn er hvort hæstv. ráðherra ætli að reyna að ná samstarfi milli stjórnmálaflokka um þetta mál því tíminn er svo knappur sem er eftir. Ríkisstjórnin hefur boðað að gerð verði sérstök athugun á reynslunni á aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrif þess á þróun byggðar. Ríkisstjórnin ætlar að gera það og hún ætlar líka að endurskoða stjórnarskrána sérstaklega vegna þjóðareignarinnar á náttúruauðlindum. Það hefur komið fram í máli hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haarde að hann telji - og auðvitað er það bara sjálfsagt að allir stjórnmálaflokkar sitji í nefnd sem er að endurskoða stjórnarskrána þannig að það vekur furðu hjá mér að ríkisstjórnin skuli vinna málið svona þröngt. Þetta er stórt og mikilvægt mál sem varðar hagsmuni þjóðarbúsins 

Frú forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um það hvort ég telji að margir eigi að koma að endurskoðuninni um stjórn fiskveiða varðandi þetta álit þá er náttúrlega mjög gott ef víðtæk samstaða næst um þessi mál. Málið er í höndum ráðuneytisins og ráðuneytinu ber skylda og Stjórnarráðinu þá öllu til að svara áliti mannréttindanefndarinnar. Það er ekki Alþingis að gera það. Það er mín skoðun. Síðan kemur ríkisstjórnin með svarið sem að mínu áliti felur það í sér að lagt verði fram frumvarp til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða og þá mun þingið afgreiða það. En almennt séð er ég hlynntur því að í veigamiklum málum sé víðtækt samstarf í samfélaginu um hin og þessi mál hvort sem það víkur að þessu máli eða einhverjum öðrum mikilvægum málum eins og til dæmis bara öðrum auðlindamálum í sambandi við eignarhald á fallvötnum, vatni, heitu vatni í iðrum jarðar og allt hvað eina. Núna er til stjórnarskrárnefnd. Í henni eru, held ég, þingmenn allra flokka og ég vona að þessi mál muni koma til umræðu þar um eignarhaldið á auðlindinni og að það verði undirstrikað allt saman með það.

Virðulegur forseti. Það er til svokölluð stjórnarskrárnefnd og í henni eru fulltrúar allra flokka. En hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde hefur sagt að hann ætli ekki að láta þá nefnd gera nokkurn skapaðan hlut. Það eigi að gera breytingar á stjórnarskránni með áhlaupi rétt fyrir næstu kosningar. Sú nefnd vinnur því ekki neitt. Hún heldur enga fundi eða gerir neitt. Ég tel það algjörlega óboðlegt af því að við erum að tala um mjög stór mál, neitunarvald forseta, náttúruauðlindina, hvort ráðherrar eigi að sitja á þingi eða ekki, dómstólakaflann o.s.frv. Þetta eru stór mál sem ekki er hægt að vinna með áhlaupi, korteri fyrir kosningar, því miður, virðulegu forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson hefur þá fallegu hugsjón að vilja almennt ná góðri og víðtækri samstöðu um mál. Það er virðingarvert að hafa þá stefnu og skoðun. Hér er um stórt mál að ræða og það hefur hv. þingmaður og fleiri sagt hér í þessum ræðustól, þetta er stórt mál og það er pólitískt mjög viðkvæmt. Það er ekki verið að vinna að neinu samráði í dag. Það er ekki einu sinni það mikið samráð að sjálfur hv. þm. Karl V. Matthíasson, talsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, hann veit ekki hvar málið er statt. Það er nú samráðið. Það er ekki einu sinni samráð á milli stjórnarflokkanna, hvað þá við aðra flokka. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er það ekki skrýtið að talsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum viti ekki hvar þetta mál er statt heldur giskar á að líklega sé verið að vinna það uppi í ráðuneyti? Er það ekki skrýtið samráð? Er það ekki steindautt samráð? Er það nokkurt samráð? Hefði hv. þingmaður ekki talið eðlilegt að allir stjórnmálaflokkarnir kæmu að þessu máli og reyndu að ná samstöðu eins langt og hægt er? Ég geri mér grein fyrir því að við mundum aldrei 

Frú forseti. Kannski er samráðshefðin ekki svo sterk hérna í ríkisstjórninni eins og t.d. hjá síðustu ríkisstjórn. Framsóknarflokkurinn var nú held ég í 20 eða 30 ár eða gríðarlega langan tíma í síðustu ríkisstjórn og það var aldrei nein samráðshefð þar, hvorki var talað við kóng né prest. Þeir komu með þessi lög sem gilda nú í dag um stjórn fiskveiða sem hafa leitt til þess að við fengum þennan úrskurð í hausinn frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, því miður. En ég ítreka það sem ég hef sagt að vinnan í þessu máli er í höndum ríkisstjórnarinnar. Þegar mannréttindanefnd fellir úrskurð, sendir frá sér álit eða annað, þá sendir hún það til viðkomandi ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin hlýtur að bregðast við þessum 

Virðulegur forseti. Þá er það bara alveg skýrt að hv. þm. Karl V. Matthíasson telur að það sé réttast að ríkisstjórnin klári málið, að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin klári þetta mál. Það komi þá inn í þingið í formi lagafrumvarps þegar þar að kemur, væntanlega í haust. Væntanlega verður svarið núna í kringum 11. júní það að ríkisstjórnin hyggist leggja fram lagafrumvarp sem sé þess eðlis að það uppfylli þann úrskurð sem við fengum sem er reyndar óljós. Málið verði þá bara unnið með hefðbundnum hætti hér þinginu þegar þar að kemur í haust. Þetta er aðferð sem hægt er að nota og er reyndar yfirleitt notuð. Yfirleitt ber mál að með þeim hætti að ríkisstjórnin leggur fram frumvarp sem síðan er komið í gegnum þingið. En ég hefði talið mjög æskilegt í ljósi þess að málið er viðkvæmt og stórt, 

Hæstv. forseti. Tilefni þessarar umræðu hér og framlagningu tillögu til þingsályktunar er að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna kvað upp álit sitt seint á síðasta ári um að fiskveiðistjórnarkerfið og lögin sem um það gilda hér á landi brjóti í bága við borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og séu jafnframt brot á mannréttindum. Þetta hefur gefið mönnum tilefni til þess að benda enn og aftur á ýmsa þá galla sem gilda um fiskveiðistjórnarkerfið og þessi umræða ber þess keim. Eins og rifjað hefur verið upp hér við þessa umræðu er nú liðinn nær aldarfjórðungur eða um það bil frá því að kvótakerfi var komið á sem slíku, árið 1984 ef ég man rétt. Ég held að þrátt fyrir vangaveltur og gagnrýni á það kerfi þá hefði verið hægt að skýra það út með skynsamlegum rökum að nauðsyn hafi verið að setja einhvers konar takmarkanir á fiskveiði Íslendinga vegna þess að gengið var á fiskstofna. Þannig að það mátti að mörgu leyti réttlæta kvótakerfið sem slíkt þó að það hafi að mörgu leyti verið gallað og engin sérstök sátt um það. Árið 1991 var heimilað með lögum að selja, leigja eða veðsetja fiskkvótana. Þá var hið frjálsa framsal innleitt með þeim annmörkum og afleiðingum sem það hafði í för með sér og þeim miklu deilum sem hafa síðan árum saman staðið um þá ákvörðun og það fyrirkomulag. Ég hef verið eindreginn andstæðingur þessara laga um hið frjálsa framsal alla tíð og er enn. Það er af pólitískum, siðferðislegum og lagalegum ástæðum. Ég er ekki einn um það, það hafa fjölmargir aðrir tekið þátt í því. Hv. þm. Jón Magnússon minntist hér á og vitnaði í lagaálit virtra sérfræðinga og lögfræðinga. Ég vil bæta við að mér fannst eiginlega mest um vert það álit sem held ég að hann hafi nú ekki getið um, þ.e. álit sem kom fram af hálfu prófessors Gauks Jörundssonar á sínum tíma þar sem fullyrt var að sú löggjöf, sem þá var sett og ég hef vitnað til, stæðist ekki stjórnarskrá. Gerðar hafa verið margar atlögur að þessu kerfi á þeim aldarfjórðungi sem liðinn er. Það hafa verið stofnaðir heilir stjórnmálaflokkar til þess að berjast fyrir afnámi þessa kerfis eða breytinga á því. Það hafa verið kveðnir upp dómar og málið hefur farið oftar en einu sinni til Hæstaréttar. Það hefur verið kosið til Alþingis margoft og þetta kerfi hefur haft mjög afdrifaríkar afleiðingar og áhrif fyrir atvinnu og byggðarlög vítt um landið. En staðreyndin er sú sem við verðum auðvitað að horfast í augu við, að þrátt fyrir flokka, kosningar eða dóma og aðrar atlögur þá hefur það staðist. Það er enn þá í gildi vegna þess að það hefur notið meiri hluta fylgis hér á Alþingi og ég hygg að svo sé enn. Því miður, segi ég, en svo er enn. Við verðum auðvitað að horfast í augu við þá lýðræðislegu staðreynd að þetta kerfi hefur stuðst við meiri hluta á Alþingi. Það verður líka að draga þá ályktun að sennilega hefur þjóðin, þegar hún hefur gengið til kosninga, sömuleiðis hafnað því að þessu kerfi væri bylt. Því miður hefur það verið niðurstaðan kosningar eftir kosningar að þeir flokkar sem hafa stutt þetta kerfi og staðið vörð um það, einkum og sér í lagi Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa fengið nægilega mikið fylgi til þess að viðhalda þessu kerfi. Það verð ég nú bara að segja vegna þess að menn verða að horfast í augu við staðreyndir og veruleikann sem þeir lifa við. Ég er þeirrar skoðunar að þegar álit mannréttindanefndar birtist núna þá vefengi enginn að taka eigi það alvarlega. Ég held allir geri það. Ég held að enginn ætli, hvorki í stjórn né stjórnarandstöðu, að virða það að vettugi. Ég vitnaði áðan í andsvari mínu í svör sem ég fékk frá hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar hann var spurður um hvað liði aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Hann sagði alveg afdráttarlaust að álitið sem þarna er gefið út væri tekið alvarlega. Ríkisstjórnin tekur það alvarlega og hafinn er undirbúningur að svari við þessu áliti mannréttindanefndarinnar. Að því er unnið, eftir því sem ég best skil, af sérfræðingum í viðkomandi ráðuneyti. Það er engin ástæða til að vefengja það. Það eru þær fréttir sem ég hef af þessu máli og það var staðfest af hæstv. ráðherra í þingræðu. Á þessu stigi málsins er það því ekki sanngjarnt að segja að þingið eigi að fara að skoða málið. Við eigum að geta fylgst með því en fyrst og fremst hlýtur að þurfa að skoða hin lagalegu og tæknilegu atriði sem felast í því þegar þetta álit er skoðað og hvernig bregðast á við því. Ég tel að ekkert sé óeðlilegt við þau vinnubrögð. Það er undirbúningur sem er í gangi og ráðherrann hefur lýst því yfir að Alþingi verði greint frá því hver niðurstaðan af þessum undirbúningi verður þegar þar að kemur. Ég vil þess vegna taka fram að efnislega er ég alveg sammála þessari þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Ég er sammála henni og hefði skrifað undir hana ef mér hefði boðist það. Mér þykir það sjálfsagt mál að Alþingi kveði upp úr með að það beri að hlíta þessari niðurstöðu og þessu áliti og það eigi að bregðast við því. En ég hef hins vegar upplýst, og það ætti að vera hér í þingskjölum, að hæstv. ráðherra hefur nú þegar tilkynnt að þessum niðurstöðum verði hlítt, hverjar svo sem þær verða efnislega. Það verður brugðist við þeim. Að því leyti tel ég að þessi tillaga, sem er góðra gjalda verð, sé barn síns mánaðar, janúar eða febrúar. Í millitíðinni hafa fengist svör við því að það verði orðið við því sem hér er efnislega farið fram á í þessari tillögu. Ég vil aðeins bregðast við fullyrðingum sem fram komu hér áðan um að Samfylkingin hafi samþykkt að þola þetta ástand eins og það er, þ.e. að hún hafi hugsanlega breytt um skoðun. Ég hef ekki breytt um skoðun á þessum lögum. Ég er jafnandvígur þessu fyrirkomulagi á fiskveiðistjórnarkerfinu eins og áður. Samfylkingin hefur líka haft sína stefnu í þessum málum og hefur enn. En við verðum bara að horfa á þann veruleika að hafa stofnað til ríkisstjórnar milli tveggja flokka. Annar þeirra hefur mikið fylgi, 36–37% þjóðarinnar. Hann hafnaði því að þessu kerfi yrði bylt að einhverjar róttækar breytingar yrðu gerðar. Til samstarfsins var gengið á þeim forsendum þannig að það er nú eins og annað í lífinu að það er ekki allt fengið með látum eða með því að lemja í borðið. Auðvitað er þetta mál ekki dautt. Við hljótum að halda því áfram sem viljum fá þessu breytt að breytingarnar verði. Ég á ekki von á því að það verði gert undir merkjum núverandi ríkisstjórnar jafnvel þó að Samfylkingin sé með í því ágæta stjórnarsamstarfi. Mitt afdráttarlausa svar í þessum efnum er að það eigi að halda áfram þeirri baráttu sem háð hefur verið um að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það á að opna það, taka tillit til atvinnufrelsis og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og gera margar aðrar breytingar á þessu kerfi. Það tekur tíma. Það er náttúrlega erfitt að vinda ofan af vitleysunni og ranglætinu eftir 24 eða 25 ára löggjöf og fyrirkomulag. Það eru margir hagsmunir sem þar er í húfi og þá verða menn að nálgast þetta viðfangsefni af skynsemi og átta sig á að það gerist ekkert strax á morgun þannig að það verði róttækar breytingar eða bylting. Það er bara einfaldlega fólgið í því að maður horfi raunsætt á stöðuna eins og hún er. 
            

Frú forseti. Hv. þm. Ellert B. Schram talar um að meirihlutafylgi sé fyrir óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi. Nú er það alveg ljóst að við verðum að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu ef við ætlum að virða álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og það er ljóst að stjórnarandstaðan öll vill gera breytingar á álitinu og uppfylla þau skilyrði sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna setur okkur. Þá er það spurningin um einn stjórnmálaflokk öðrum fremur, sem heitir Samfylkingin. Hvað vill hún? Ætlar hún að taka þátt í því að breyta lögum um stjórn fiskveiða til að uppfylla skilyrði í áliti mannréttindanefndarinnar eða ætlar hún að leyfa íhaldinu að ráða ferð? Hér er náttúrlega enginn frá íhaldinu í salnum og enginn í Sjálfstæðisflokknum hefur tekið þátt í þessari umræðu. Tveir þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt orð í belg. Það er sorglegt að horfa upp á hvernig stjórnarliðar haga sér. Ég segi: Auðvitað er verið að svíkja kosningaloforð. Auðvitað er Samfylkingin að svíkja kosningaloforð þegar hún lofar fyrir kosningar að beita sér fyrir breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og telur að það sé óréttlátt og allt það. Eftir kosningar er ekkert gert, ekki eitt einasta snitti. Þegar tveir flokkar mynda saman ríkisstjórn taka þeir venjulega tillit hvor til annars en ekki hefur verið stigið hænufet í rétta átt hvað varðar fiskveiðistjórnarkerfið af hálfu samfylkingarmanna.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur flutt þessa ræðu áður á þinginu og hann hefur flutt hana áður á fundum. Þetta er ágæt ræða og sjálfsagt hjá honum að halda áfram að flytja þessa ræðu. En það er alveg sama hvað maður talar hátt og hvað maður talar oft, staðreyndirnar liggja á borðinu og það er ekki þannig í stjórnmálum eða í mannlegum samskiptum að maður lemji einhvern til hlýðni. Maður hlýtur að reyna að vinna mál sitt með rökum og skynsemi og með þolinmæði. Samfylkingin hefur ekki svikið nein kosningaloforð frekar en aðrir flokkar sem hafa sína stefnuskrá í kosningabaráttu en verða síðan að beygja af þegar þeir þurfa að mynda stjórn með öðrum flokkum, þá nást ekki öll mál fram. Það er öllum ljóst sem hafa einhvern snefil af þekkingu á pólitík og almennum venjulegum samskiptum. Þessi svikabrigsl eru ekki sanngjörn vegna þess að hv. þingmaður veit vel hver hugur okkar er, hann veit hver afstaða okkar er og verður að bera virðingu og taka tillit til þeirra staðreynda sem blasa við. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki fram að þessu verið fáanlegur til þess að breyta eða beygja út af stefnu sinni, og ég get ekkert um það sagt. Það er ekki á mínu valdi enda er ég ekki í þeim flokki - ef ég væri í Frjálslynda flokknum gæti ég haldið ræður eins og hv. þingmaður gerir mjög vasklega aftur og aftur.

Frú forseti. Það er þörf á því að tala um það þegar flokkar lofa einu fyrir kosningar og gera annað eftir kosningar. Það er staðreynd og Samfylkingun getur ekki losað sig undan því. Þegar menn lofa að breyta, og leggja áherslu á það við myndun ríkisstjórnar, stefnu í sjávarútvegsmálum eiga þeir að standa við það. Það er ekki eðlilegt að einn flokkur fái algjöran yfirráðarétt í heilum málaflokki eins og í sjávarútvegsmálum þegar verið er að mynda ríkisstjórn. Ef menn meina það sem þeir segja fyrir kosningar þá eiga þeir að standa við það og ná einhverju fram, a.m.k. hænufetum. En auðvitað ættu loforð þeirra að duga til helminga í ríkisstjórn. Ráðherraembættum er skipt til helminga. Auðvitað ætti að vera hægt að skipta málefnum til helminga.

Hæstv. forseti. Það hefur kannski verið ljóður á ráði Samfylkingarinnar í þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem fóru fram að kalla ekki til liðveislu hv. þingmanns og fá ráð hjá honum hvernig flokkurinn ætti að haga sér í samskiptum sínum við Sjálfstæðisflokkinn. Ég er þó ekki viss um að það hefði leitt til farsællar niðurstöðu. Ég held að þetta mál sé miklu flóknara en svo að hægt sé að takast á við það með þeim hætti sem hér er verið að tala um. Það er líka nauðsynlegt að minna á það að slagurinn um fiskveiðistjórnarkerfið fór fram í kosningum 1999 og líka árið 2003. Þar voru átökin mjög hörð. Þau voru miklu minni í síðustu alþingiskosningum. Við verðum bara að horfast í augu við það. Samfylkingin lagði t.d. ekki eins mikla áherslu á breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi á síðasta ári og hún gerði fjórum árum þar á undan. Það er því ekki rétt, sem hér er fullyrt, að Samfylkingin hafi gefið loforð sem hún er nú að svíkja.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ellert B. Schram segist vera efnislega sammála þeirri tillögu sem hér er flutt og hefði verið flutningsmaður ef honum hefði gefist kostur á. Því miður var hann staddur erlendis þegar tillagan var í undirbúningi og frá henni gengið. Annars hefði honum að sjálfsögðu verið boðið að vera með og ég leitaði eftir því en það er annað mál. Baráttan gegn óréttlætinu tekur aldrei enda. Menn geta aldrei gefið sér það að þó að múrar ófrelsis og óréttlætis standi muni þeir gera það um eilífð. Ef fólkið í Moskvuborg hefði gert það þegar skriðdrekar kommúnistastjórnarinnar fóru inn í borgina til að berja niður sjálfstæðisvitund og sjálfstæðishreyfingu gegn kommúnismanum væri kommúnisminn sennilega enn við lýði. Ef Boris Jeltsin hefði ekki sagt: „Þetta er vonlaus barátta, ég fer ekki að klifra upp á skriðdreka,“ væru múrar ófrelsisins hugsanlega enn um miðja Evrópu. Baráttan fyrir réttlætinu tekur aldrei enda og við megum aldrei gefa okkur að málstaðurinn sé vonlaus. Ég ætla að benda hv. þm. Ellerti B. Schram á þetta. Það er rangt að meiri hluti sé á þingi fyrir því að viðhalda kvótakerfinu. Vinstri grænir, Frjálslyndir og Samfylkingin hafa ákveðna stefnu um að afnema eigi kvótakerfið 

Hæstv. forseti. Hér er verið að fjalla um mál sem snýr að því að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur kveðið upp úrskurð um að lög á Íslandi stangist á við almenn mannréttindi, borgaraleg og stjórnmálaleg. Þetta er kjarni málsins. Samfylkingin, og ég leyfi mér að fullyrða Sjálfstæðisflokkurinn líka, báðir ríkisstjórnarflokkarnir, vilja virða þetta álit og vilja standa vörð um mannréttindi og ég er sannfærður um að niðurstaða þessa máls, frá hverjum sem hún er runnin og hvernig sem að henni er staðið, mun verða á þá leið að tillit verði tekið til þess að við stöndum vörð um mannréttindi.

Virðulegi forseti. Það er ekki spurningin um að virða, við eigum að fara eftir þessu áliti. Við eigum aldrei að samþykkja það að mannréttindi séu ekki virt.

Hef ég samþykkt það?

Nei, nei, ég var ekki að halda því fram. Ég vil taka það fram vegna frammíkalls hv. þm. Ellerts B. Schram að ég ber miklu meiri virðingu fyrir honum, og hef meiri tiltrú á honum, en svo að ég ímyndi mér að hann vilji ekki virða slíkt. Það veldur mér því vissum vonbrigðum að í honum er að hluta til einhver uppgjafartónn, eitthvert vonleysi í sambandi við það að berjast gegn ófrelsinu eða gegn skerðingum mannréttinda. Ég hef þá trú að þau skörð hafi verið rofin í múra gjafakvótakerfisins að lag sé til að takast á við þetta skrímsli og það eigum við að gera óhrædd. Við eigum að velta þessu kerfi um koll. Það er okkar hlutverk, sjálfstæðra manna á Íslandi.

Hæstv. forseti. Er nokkru við þetta að bæta? Á endanum getum við öll sameinast um það að standa vörð um mannréttindi. Að lokum þessarar viðureignar vil ég geta þess að ekkert vonleysi kemur fram í málflutningi mínum eða framgöngu minni í þessu máli. Ég hef fulla trú á því, eins og ég tók fram áðan, að menn virði mannréttindi og standi vörð um þau. Ég þarf varla að skýra það frekar og vona að ekki sé snúið út úr því. Það er aftur annað mál hvernig eigi að gera það. Það getur vel verið að allir vilji breyta en hvernig vilja menn breyta? Ég er ekki viss um að mikil samstaða sé um það. Spurningin er þessi: Er gamli, góði Framsóknarflokkurinn tilbúinn til að kollvarpa fóstri sínu, einn tveir og þrír með einföldu jái eða neii, eins og margoft hefur verið óskað eftir hér og kallað eftir?

Virðulegur forseti. Ég hnaut um eitt í ræðu hv. þm. Ellerts B. Schrams. Hann sagði að við ættum ekki að hafa neinar áhyggjur af þessu máli, unnið væri að því í ráðuneytinu, embættismenn væru að vinna að því að búa til svarið sem yrði þá sent út í kringum 11. júní. Ég vil af því tilefni spyrja hv. þingmann hvort hann sjái fyrir sér á hvaða nótum svarið verður miðað við hvernig hann orðaði það áðan. Er ekki ólíklegt að svarið verði eins konar embættismannasvar? Er ekki ólíklegt að svarið verði: Ísland mun gera breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum á næsta þingi, í haust, þannig að þau uppfylli niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna? Er ekki ólíklegt að svarið verði á þann veg? Verður svarið ekki frekar á aðeins pólitískari nótum, hvernig menn ætla að nálgast viðfangsefnið, hvernig menn ætla að taka tillit til niðurstöðunnar? Mér finnst mjög ólíklegt að svarið verði hlutlaust embættismannasvar og engar  Það var smáuppgjafartónn í ræðu hv. þingmanns, sérstaklega varðandi það að þegar tveir flokkar semja þurfi annar að gefa eftir o.s.frv. 

Hæstv. forseti. Ég hef minnst á það áður í umræðunni og ítreka það enn að hér er verið að tala um fiskveiðistjórnarkerfið sem var sérstakt eftirlæti Framsóknarflokksins í 12 ár á meðan hann var í ríkisstjórn og hann stóð þéttan vörð um það. Það er út af fyrir sig athyglisvert ef Framsóknarflokkurinn er tilbúinn til þess núna að brjóta niður kerfi sem hann hefur staðið vörð um svo lengi með einföldum yfirlýsingum af þessu tagi í þinginu. Ég veit ekki hvort ég á að taka það alvarlega. Hv. þingmaður spyr: Hvað felst í þessum undirbúningi? Ég játa að mér er ekki kunnugt um það, ég hef ekki verið upplýstur um það, ég hef ekki verið tekinn inn í það starf en hæstv. ráðherra svaraði mér í byrjun apríl á þá leið að svarið væri í undirbúningi. Það væri ekki bara tæknilegs eðlis, það væri líka pólitísk ákvörðun vegna þess að álit mannréttindanefndarinnar felur í sér gagnrýni á hinu pólitíska sviði sem Framsóknarflokkurinn hefur verið að búa til og staðið vörð um allan þennan tíma.

Virðulegi forseti. Ég túlka þetta svar sem svo að hv. þingmaður telji að það komi pólitískt svar með pólitísku innihaldi um hvað eigi að gera. Gott og vel. En ég vil benda á að það hefur verið stefna Framsóknarflokksins um langt skeið að sjávarútvegsauðlindin sé sameign þjóðarinnar. Það stendur líka í 1. gr. laga um fiskveiðistjórnarkerfið. Við vildum fá þetta inn í stjórnarskrá og það var samið um það við Sjálfstæðisflokkinn á síðasta kjörtímabili og það var í stjórnarsáttmálanum eða stefnuyfirlýsingunni. Það mál náðist ekki í höfn. Menn hafa deilt um hverjum sé þar um að kenna en sjálfstæðismenn voru ekki að flýta sér í því máli, alls ekki. Nú hefur Samfylkingin líka náð þessu inn í stefnuyfirlýsinguna. Gott, mjög gott, og ég vona að Samfylkingin nái þessu máli í höfn. Við munum gera það sem við getum til að aðstoða við það. Við flytjum einmitt mál um það seinna í dag. Hv. þm. Guðni Ágústsson er 1. flutningsmaður að því máli að auðlindirnar verði sameign þjóðarinnar, ákveðnar auðlindir. 

Hæstv. forseti. Við erum sammála um að þetta ákvæði þarf að komast inn í stjórnarskrána og þarf ekki að hafa fleiri orð um það. Þetta mál snýst um það hvort virða eigi mannréttindi sem eru fólgin í atvinnufrelsinu og jafnræðinu. Það eru kannski megingallarnir á fiskveiðistjórnarkerfinu sem hér hefur verið við lýði. Talað er um að breyta því hvað varðar þessi tvö mikilvægu atriði, atvinnuréttinn og jafnræðið. Ég gef mér það, ef bregðast á við þessu áliti af einhverju viti og raunsæi, að þá hljóti að verða tekið á þessum tveimur atriðum með einum eða öðrum hætti. Meira get ég ekki sagt um það mál.

Frú forseti. Með þessari ræðu verður hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að ósk sinni að einhver þingmaður Sjálfstæðisflokksins taki þátt í umræðunni en yfir því var mikið skammast áðan að enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefði látið til sín taka hér þrátt fyrir að ég væri búinn að vera á mælendaskránni í alllangan tíma til að fjalla um þessa tillögu til þingsályktunar um breytta stjórn fiskveiða í samræmi við úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það er kannski ástæða til að geta þess vegna yfirskriftar þingsályktunartillögunnar að hér er ekki um úrskurð mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna að ræða heldur álit og á því er töluvert mikill munur. Flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu eru hv. þingmenn Jón Magnússon, Guðjón A. Kristjánsson, Grétar Mar Jónsson, Atli Gíslason, Jón Bjarnason og Ögmundur Jónasson. Þessir hv. þingmenn leggja það til að Alþingi álykti að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007. Í framhaldinu verði lögum um stjórn fiskveiða breytt í samræmi við álit nefndarinnar eða úrskurð, eins og segir í ályktuninni sjálfri, til að tryggja jafnræði borgaranna, sanngirni og mannréttindi. Þetta verði gert vegna þess álits sem við ræðum hér. Eins og áður segir kom þetta álit frá mannréttindanefndinni 24. október 2007 og hefur töluvert verið rætt síðan, m.a. í tengslum við þessa þingsályktunartillögu. Það hefur komið mér dálítið á óvart hversu lítil efnisleg umræða hefur farið fram um álitið sjálft og það vekur athygli mína hversu mikið þingmenn gera úr því að 44 dagar séu til stefnu þar til ríkisstjórnin á að svara álitinu. Með öðrum orðum, fresturinn er ekki liðinn og mér finnst ekki ástæða til annars en að menn nýti tímann vel til að fara yfir þetta álit frá mannréttindanefndinni og ástæðulaust að gera það tortryggilegt að menn nýti hann. Fresturinn er ekki útrunninn. Menn geta svo gert athugasemdir þegar hann er útrunninn en hann er það ekki. Það eru 44 dagar til stefnu og það er sá tími sem menn hafa til að bregðast við. Ég hef alltaf sagt að mér finnst sjálfsagt að ræða þetta álit sem hér er til umfjöllunar. Það hafa menn gert, m.a. menn sem ekki sitja á hinu háa Alþingi. Einn þeirra sem það hefur gert er ágætur lögfræðingur og fyrrum forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins. Hann skrifaði ágætan leiðara þann 15. janúar sl. en þar segir ritstjórinn, með leyfi forseta: „Meiri hluti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hefur lýst þeirri skoðun að takmörkuð eignarréttindi á veiðiheimildum með frjálsu framsali séu andstæð mannréttindum. Sú niðurstaða stangast á við stjórnarskrá Íslands. Mikilvægt er að ræða þetta álit og bregðast við því. Verði álit meiri hlutans túlkað á þann veg að breyta þurfi fiskveiðistjórnun í grundvallaratriðum blasa við alvarlegar efnahagslegar og félagslegar þrengingar. Ýmsir hafa óttast um hagsmuni sjávarútvegsins ef Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu. Ef taka ætti mark á meiri hluta mannréttindanefndarinnar fæli það í sér að við hefðum undirgengist mun meira framsal á sjálfsákvörðunarrétti en þar er um að tefla. Aðildin að Sameinuðu þjóðunum hefði þannig mun alvarlegri og víðtækari áhrif á sjávarútveginn og sjávarplássin en Evrópusambandsaðild.“ Ég er ekki viss um að ég geti tekið undir það með Þorsteini Pálssyni að aðild Íslands að Evrópusambandinu hefði jákvæðari áhrif á íslenskan sjávarútveg en ef farið yrði að niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Hvort tveggja hefði í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnugreinina. En að öðru leyti tek ég undir með ritstjóra Fréttablaðsins. Verði álit meiri hluta nefndarinnar túlkað á þann veg að breyta þurfi stjórnkerfi fiskveiða í grundvallaratriðum er viðbúið að slíkt mundi hafa í för með sér alvarlegar efnahagslegar og félagslegar þrengingar. Vilji menn túlka niðurstöðu mannréttindanefndarinnar bókstaflega og telja að þær bindi hendur stjórnvalda hljóta þeir hinir sömu að fallast á að niðurstöður hennar hefðu ekki einungis í för með sér breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu heldur einnig á fiskveiðistjórnarkerfum annarra ríkja sem byggja á kvótakerfi en ekki síður stjórnkerfum landbúnaðarins sem byggja að grunni til á sömu undirstöðum. Má þar nefna fiskveiðistjórnarkerfi Nýsjálendinga, Ástrala, Alaskabúa, Evrópusambandsins og fleiri. Ég leyfi mér, frú forseti, að efast um að þessar þjóðir mundu sætta sig við slíka íhlutun nefndarinnar í innanríkismál sín. Hins vegar er óumdeilt að álit nefndarinnar er ekki bindandi fyrir þjóðríkin og þar af leiðandi ekki heldur fyrir okkur Íslendinga. Því er rétt að taka undir með ritstjóra Fréttablaðsins þegar hann segir að ef taka ætti mark á meiri hluta mannréttindanefndarinnar fæli það í sér að við hefðum undirgengist mun meira framsal á sjálfsákvörðunarrétti okkar. Það höfum við hins vegar ekki gert, Ísland er enn þá fullvalda og sjálfstætt ríki og verður það vonandi áfram. Þó svo að í landinu fyrirfinnist stjórnmálamenn sem telja frekara framsal löggjafarvalds og dómsvalds til annarra ríkja og yfirþjóðlegra stofnana til hagsbóta fyrir Íslendinga þá ráðum við enn okkar eigin málefnum. Alþingi setur lög og reglur sem hér gilda og íslenskir dómstólar dæma samkvæmt þeim. Því hefur ekki verið breytt þrátt fyrir þetta álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Hins vegar er allt í lagi að ræða álitið og bregðast við því. Þegar álit meiri hluta nefndarinnar er lesið kemst maður ekki hjá því að sjá að niðurstaða hennar byggir á alvarlegum misskilningi á grundvelli íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Ég held að það sóknarfæri sem íslensk stjórnvöld fá nú með því að svara þessu áliti sé að leiðrétta þann misskilning sem þar kemur fram. En það skiptir miklu máli að það sé gert á yfirvegaðan og ígrundaðan hátt vegna þess að hér eru verulegir hagsmunir í húfi. Íslensk stjórnvöld mega ekki fara á taugum þó svo að frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna komi álit sem mælir fyrir um það að ákvæði fiskveiðistjórnarlaganna brjóti í bága við samninginn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Það má vel vera að ég og fleiri sem tilheyrum stjórnarmeirihlutanum séum annarrar skoðunar en þeir ágætu menn sem sátu í þessari nefnd og komust að þessari niðurstöðu en sannleikurinn er hins vegar sá að sem betur fer er þetta álit ekki bindandi. Það er Alþingi Íslendinga sem fer enn þá með löggjafarvaldið á Íslandi. Íslenskur sjávarútvegur hefur á síðustu mánuðum orðið, og það vitum við öll og ég held að við deilum ekkert um það, fyrir alvarlegum áföllum og einkum vegna skerðingar þorskveiðiheimildanna. Að mínu mati má þessi atvinnugrein ekki við frekari áföllum. Þess vegna er mjög mikilvægt að menn fari rólega með hagsmuni sjávarútvegsins í huga. En við verðum líka að hugsa út í hvert hlutverk Alþingis er. Þegar ég tala svona gegn þessu áliti vegna þess að ég tel að það sé rangt og byggist á röngum forsendum, þá má vel vera að einhverjir hv. þingmenn segi að ég sé varðhundur útgerðarinnar, varðhundur kvótaeigenda og kvótakerfisins.

Sem þú ert.

Sem ég er, ég skal gangast við því að ég styð núverandi kvótakerfi og ég styð íslenskan sjávarútveg en ég tek í þessari ræðu líka til varna fyrir Alþingi og alþingismenn. Mér finnst það alvarlegt mál að hingað komi þingmenn og beri fram tillögur sem mæla fyrir um það að þingið og við sem löggjafi og Alþingi sjálft eigi að taka við fyrirmælum frá nefndum úti í heimi og afsala okkur valdi sem við höfum aldrei afsalað okkur. Þetta er að mínu mati alvarlegur hlutur sem við ættum að ræða og það þarf að skoða þessa tillögu í ljósi þess. Sem betur fer er það svo að við erum enn þá sjálfstætt ríki. Við höfum ekki framselt neinn rétt til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna, ekki frekar en önnur ríki, hv. þingmaður, sem hafa undirritað þann ágæta prótókoll. Það er ágætt að taka þessa umræðu 

Frú forseti. Ég styð íslenskan sjávarútveg og ég styð íslenskt alþýðufólk sem hefur lifað á íslenskum sjávarútvegi í gegnum tíðina. Það er sorglegt að vita til þess að á Alþingi sitja allt of fáir sem hafa dýft hendinni í kalt vatn eða migið í saltan sjó. Það eru allt of fáir sem vita út á hvað lífið gengur í sjávarbyggðum landsins og er kannski ágætur þingmaður, Sigurður Kári Kristjánsson, dæmi um mann sem aldrei hefur migið í saltan sjó og veit ekkert um hvað lífið snýst í sjávarbyggðum, og hefur jafnvel verið meira og minna á vernduðum vinnustað alla sína ævi frá því að hann byrjaði að vinna. Að vitna í Þorstein Pálsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, sem var einn almesti varðhundur kvótakerfisins og leiddi af sér einhverjar mestu hörmungar inn í íslenskan sjávarútveg til margra ára er náttúrlega alveg með ólíkindum og hroðalegt. Og þar opinberar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson þekkingarleysi sitt þegar hann fer að tala um aflamarkskerfi. Aflamarkskerfi á Íslandi og víða í heiminum eru ekki bundin eignarhaldi í prósentu í hverjum stofni upp á kíló eða gramm. Þar er munurinn. Þegar menn fjalla um mál eins og sjávarútvegsmál er nauðsynlegt að þeir viti um hvað þeir eru að tala, skilji og viti muninn. Mannréttindabrot eru mjög alvarleg. Þess vegna hlýtur það að vera hlutverk Alþingis að koma strax að tillögum eða hugmyndum sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir standa að og auðvitað hljótum við þingmenn og þingnefndir að þurfa að fá að fjalla um þessi mál áður en eitthvað er sent til mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna.

Þetta var merkileg ræða. Það er eins og hv. þingmaður haldi að ég sé fæddur með gullskeið í munninum og viti ekkert út á hvað lífið gengur, hafi aldrei verið á sjó og ég veit ekki hvað og hvað. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég hef verið á sjó og róið frá Snæfellsnesi, öll mín móðurætt er þaðan og afi minn heitinn var hafnarverkamaður. Í hina ættina er ég ættaður frá Vestfjörðum, úr Sléttuhreppnum á Hornströndum, og afi minn og amma sárfátækt fólk sem stundaði sjávarútveg og verkavinnu. Að koma hér upp og halda því fram að maður viti ekkert um hvað lífið snýst er náttúrlega ekkert innlegg í þessa umræðu, og þó svo að það væri þannig er ekki þar með sagt að ég megi ekki hafa skoðun á málunum. Þetta er bara einfaldlega mín skoðun, hv. þingmaður. Ég tel að niðurstaða mannréttindanefndarinnar sé röng. Ég tel að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við brjóti ekki í bága við mannréttindi - þrátt fyrir að einhverjir sérfræðingar úti í heimi komist að þeirri niðurstöðu er ekki þar með sagt að sú niðurstaða sé sú eina rétta, alls ekki. En ég frábið mér svona málflutning eins og hér hefur komið fram, að ég hafi ekki hundsvit á því hvernig lífi alþýðufólk hefur lifað. Bíddu, ég er kominn af alþýðufólki í báðar ættir og það er ágætt að hv. þingmaður viti það, mig grunar nefnilega að hann hafi alist upp við meiri efni en sá sem hér stendur.

Frú forseti. Það er mjög alvarlegt þegar menn verja mannréttindabrot og treysta sér hreinlega til þess að segja að við skulum viðhalda mannréttindabrotum, það er mjög alvarlegt. Það er kannski enn alvarlegra af því að viðkomandi þingmaður, Sigurður Kári Kristjánsson, er löglærður og ætti að vita muninn á því hvað er að brjóta lög og hvað ekki. Það er ótrúlegt að hv. þingmaður skuli gera lítið úr áliti 18 sérfræðinga sem settu fram þetta álit hjá Sameinuðu þjóðunum, með ólíkindum að hann skuli voga sér að draga í efa hæfileika þeirra til þess að meta hvort við séum að brjóta mannréttindi hér á Íslandi.

Frú forseti. Ég er ekki að gera lítið úr áliti þeirra sérfræðinga sem mynduðu meiri hluta þeirrar nefndar sem skilaði frá sér þessu áliti. Ég er miklu frekar að taka undir álit þeirra sem voru í minni hlutanum. Það er rangt að ég sé hér að verja mannréttindabrot, ég hef aldrei varið 

Þú ert að verja mannréttindabrot.

Ég vil mannréttindi og veg þeirra alveg jafnmikinn og hv. þingmaður. Það þýðir hins vegar ekki að ég þurfi að vera sammála öllu því sem hv. þingmaður segir, fylgisveinar hans eða þessir ágætu sérfræðingar hjá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Ég er ekki sammála öllu því sem þaðan kemur. Ég hugsa að ef hv. þingmaður mundi skoða sögu umræddrar nefndar væri hann ekki sammála öllum þeim niðurstöðum sem þaðan hafa komið.

Virðulegi forseti. Ég kann hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þakkir fyrir að gera okkur grein fyrir því hvað hann er vel ættaður, en það er í sjálfu sér ekki sérstakt innlegg í þetta mál. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er sá fyrsti í þessari umræðu sem kemur og segir að hann sé á móti þingsályktunartillögunni sem hér liggur fyrir. Hann er á móti henni, hann vill hafa kerfið óbreytt og hann vill ekki að farið sé að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þar sem hann er eini talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu verð ég að líta þannig á að hann sé að túlka skoðun flokks síns í málinu. Þar með er spurningin: Er þetta sama skoðun og hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur? Á að bregðast við með þeim hætti, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson heldur fram að eigi að gera, að það eigi akkúrat ekki að gera neitt? Síðan segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson: Það er óumdeilt að niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna er ekki bindandi. Er það óumdeilt? Ég hélt því fram í ræðustól hér áðan, þegar ég mælti fyrir þingsályktunartillögunni, að ég teldi að þetta væri bindandi að þjóðarrétti. Ég gerði grein fyrir því að m.a. fyrrverandi forseti Hæstaréttar, Magnús Thoroddsen, hefði tjáð sig afgerandi með þeim hætti að þetta væri bindandi að þjóðarrétti. Í Stjórnartíðindum , C-deild, frá 1979 er vísað til þeirrar þingsályktunartillögu sem lögð var fram þegar við fullgiltum þann samning sem hér er um að ræða. Það er nú einu sinni þannig að frjáls og fullvalda ríki hafa með samskiptum við aðrar þjóðir kosið að deila fullveldi sínu með einum eða öðrum hætti. Það gerðum við þegar við gengum í Sameinuðu þjóðirnar, það gerðum við þegar við gengum í Atlantshafsbandalagið og það gerðum við þegar við samþykktum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta var eitt af því 

Frú forseti. Hv. þingmaður getur verið með hvaða útleggingar sem hann vill í andsvari sínu, ég er einungis að túlka mína eigin skoðun. Hv. þingmaður getur túlkað orð mín eins og hann vill en ég veit að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er fullfær um að túlka sína skoðun á þessu máli. Hv. þingmaður sagði að ég væri á móti tillögunni. Ég lýsti því hér yfir að mér finnst sjálfsagt að ræða þetta álit efnislega og málið í heild sinni. Ég er hins vegar á móti því að Alþingi sem löggjafarvald hér á Íslandi og alþingismenn séu reiðubúnir til þess að hlíta í einu og öllu, án nákvæmrar skoðunar, áliti frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sem okkur er ekki skylt að þjóðarrétti að fylgja. Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sé bindandi?

Já.

Ef hv. þingmaður er þeirrar skoðunar telur hann þá ekki að á grundvelli þessa álits mannréttindanefndarinnar þurfi að taka fiskveiðistjórnarkerfi annarra ríkja, eins og t.d. Nýja-Sjálands, Ástralíu, Alaska og Evrópusambandsins - og meira og minna landbúnaðarkerfin í flestum löndum í heiminum - til endurskoðunar? Ég spyr hv. þingmann að þessu, verða menn ekki að draga þá ályktun?

Virðulegi forseti. Ég er tilbúinn til þess, þegar við höfum kollvarpað því óréttláta gjafakvótakerfi sem við búum við, að snúa mér að baráttunni fyrir því að leiðrétta þau óréttlátu kerfi sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vísaði til. Ég þekki hins vegar ekki nægilega vel til þeirra til að geta tjáð mig með þeim hætti enda kannski eðlilegra að aðrir skipti sér af því ef svo er. Það sem er höfuðatriðið hér, og það sem máli skiptir, er að við erum lýðræðisríki sem gerum kröfu um að mannréttindi séu virt. Ég var því mjög fylgjandi að það mál sem hér er fjallað um, og var lagt undir mannréttindanefndina, færi þangað og niðurstaða fengist. Niðurstaðan fékkst, þetta er liður í baráttunni gegn óréttlætinu og við höfum á öllum stigum, þar sem mál hafa verið lögð fyrir dómstóla, fengið sigur 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vill að mannréttindi séu virt og við erum sammála um það. Við erum hins vegar ósammála um það hvort núverandi fiskveiðistjórnarkerfi feli í sér mannréttindabrot eða ekki, eins og við erum eflaust ósammála um ýmsar túlkanir á mannréttindaákvæðum t.d. íslensku stjórnarskrárinnar.  Mig langar til að benda hv. þingmanni á að u.þ.b. 100 þjóðir hafa fullgilt umræddan samning. 75 þeirra hafa fengið á sig álit sem eru sambærileg því sem við ræðum hér. Það þýðir ekki að öll þessi ríki fari fram með mannréttindabrotum, alls ekki. Það er allt í lagi að ræða um fiskveiðistjórnarkerfi okkar 

Frú forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki greina það rétt um hvað málið fjallar. Það fjallar um framkvæmd á ákveðnum grunnþáttum í fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Mannréttindanefndin er í sjálfu sér ekki að kveða upp úrskurð um það hvort beita megi kvótakerfi eða ekki, heldur ákveðnum ráðstöfunum þess. Í ágætri grein Magnúsar Thoroddsens segir, með leyfi forseta: „Þeir sem upphaflega hafi fengið úthlutað veiðiheimildum og nýttu þær eigi, hafi getað selt þær eða leigt á markaðsverði í stað þess að skila þeim aftur til ríkisins til úthlutunar til nýrra veiðiréttarhafa í samræmi við sanngjarna og réttláta mælikvarða. Íslenska ríkið hafi ekki sýnt fram á, að þessi úthlutunarmáti á veiðiréttarheimildum fullnægi þeim kröfum er gera verði um sanngirni.“ - Þess vegna er álit mannréttindanefndarinnar á þennan veg. Fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum við hefur heldur ekki náð markmiðum sínum ef út í það er farið. Hver er 1. gr. þar? Jú, að vernda fiskstofnana, byggja þá upp. Svo hrapallega hefur tekist til að sumir hverjir eru í verra ástandi en nokkurn tíma áður að mati vísindamanna. Fiskveiðistjórnarkerfið átti líka að efla byggð og treysta atvinnu í landinu. Það hefur ekki heldur náðst þannig að ekki er nú hægt að hæla því. Ég spyr hv. þingmann: Er hægt að ganga fram í þeirri blindu trú, eins og hv. þingmaður gerir, að útfærsla kvótakerfisins sé svo algóð eins og hún er núna að ekki megi einu sinni taka mark á og til alvarlegrar meðferðar álit mannréttindanefndarinnar 

Frú forseti. Ég hef aldrei sagt að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið sé algott og ég hef ekki útilokað að breytingar á því geti ekki leitt til betri afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna og sjávarbyggðanna í landinu. Ég held að eflaust sé hægt að gera ýmsar breytingar á kvótakerfinu sem gætu orðið til góðs. Hv. þingmaður nefndi úthlutunina í upphafi eins og hún var á árunum 1983–1984 og hv. þm. Grétar Mar Jónsson nefndi hana líka, að hún hefði verið ósanngjörn. Það má vel halda því fram að öðruvísi hefði mátt standa að úthlutun aflaheimilda þegar kvótakerfinu var komið á. En síðan eru liðin mörg ár, eins og segir í ákveðnu dægurlagi, og frá því að kvótanum var úthlutað í upphafi hefur hann skipt um hendur. Ég hygg að 80–90% af upphaflegum aflaheimildum hafi skipt um hendur í frjálsum viðskiptum. Mér finnst í ljósi þess ekki við hæfi eða vera tilefni til að ræða það í dag hvernig kvótakerfinu var komið á fyrir u.þ.b. 20 árum. Mig langar hins vegar til þess að spyrja hv. þingmann að því, af því að hann tekur nú þátt í þessari umræðu, hvort hann telji að þegar við Íslendingar gengum í Sameinuðu þjóðirnar og gerðumst aðilar að því bandalagi höfum við framselt sjálfsákvörðunarrétt okkar með þeim hætti að álit eins og það sem við fjöllum hér um sé bindandi fyrir okkur að þjóðarétti og Alþingi Íslendinga, löggjafarvaldið, 

Frú forseti. Við höfum gengist undir þetta ákvæði. Við höfum skrifað upp á það og þá ber okkur að hlíta því. Við höfum í sjálfu sér ekki framselt neitt annað en að lúta þessu mannréttindaákvæði. Mér finnst hv. þingmaður sem er löglærður gera ansi mikið úr því þegar talað er um meiri hluta og minni hluta í mannréttindanefndinni. Er það ekki svo að Hæstiréttur er fjölskipaður dómur? En það er meiri hlutinn sem kveður upp úr og það er dómur Hæstaréttar. Þess vegna finnst mér svo aumt þegar stöðugt er verið að færa málsbætur fyrir þá sem höfðu aðrar skoðun en Hæstiréttur en dómurinn liggur fyrir. Ef litið er á hverjir hafa aðrir fengið svona ábendingar þá má benda á að Danmörk hefur einu sinni fengið athugasemd og brást þá vel við. Það má nefna það að Finnland  
            

Frú forseti. Síðast þegar ég vissi þá var nú skoðanafrelsi í þessu landi og menn mega segja skoðun sína. Menn tala ekki niður til Hæstaréttar eða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna eða einhverra annarra þótt þeir séu ekki sömu skoðunar og sú nefnd eða dómstólar eða hv. þm. Jón Bjarnason. Eins og ég nefndi áðan þá eru um það bil 100 ríki sem hafa undirritað þennan sáttmála, 75 þeirra hafa fengið álit á sig. Það er allur gangur á því hvernig með það hefur verið farið. En það sem ég er að reyna að kasta hér fram í umræðuna er að það er ekkert einsdæmi að þjóðir fái álit eins og þetta á sig. Úr því að hér var nefndur meiri og minni hluti þá er það þannig að oft eru minnihlutaákvæði bæði hjá Hæstarétti og eins og í þessu tilviki mannréttindanefndarinnar. Ég er í þessu tilviki 

Frú forseti. Hér hafa menn verið að ræða um aflamarkskerfi og talað um að þau séu öll eins í heiminum. Það er auðvitað langur vegur frá og það er ekki frjálst framsal alls staðar í aflamarkskerfum og nýliðun kemst inn í aflamarkskerfið víðast hvar í heiminum. Það er ekki bundið upp á kíló eða gramm. Það er með allt öðrum hætti. Þess vegna segi ég stundum að menn sem tala um þessa hluti og hafa ekki vit á málunum, eiga að kynna sér þetta betur. Okkar aflamarkskerfi er með allt öðrum hætti þar sem kvóti er framseljanlegur milli ára. Það er hægt að selja nýtingarréttinn. Það er hægt að veðsetja kvótann og það er hægt að leigja hann. Við þurfum að athuga að hvernig sem við ætlum að taka á þessum málum núna varðandi álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þá eru málaferli í gangi á ýmsum sviðum sem snúa að sjávarútvegi og kvótakerfinu. M.a. eru landeigendur sjávarjarða í málaferlum og búnir að fara með mál sín erlendis til þess að reyna að fá þar leiðréttingu á þeim. Við höfum hlustað hér á afstöðu stjórnarliða. Það virðast vera skiptar skoðanir milli stjórnarflokkanna ef marka má þá sem hér hafa lagt orð í belg. Það virðist beinlínis vera að hluti Sjálfstæðisflokksins eða allur flokkurinn vilji hunsa álit mannréttindanefndar. Alla vega er það skoðun Sigurðar Kára Kristjánssonar að ekki þurfi að fara eftir þessu áliti. Það virðast vera skiptar skoðanir innan Samfylkingarinnar. Þar tala flestir menn óljóst.  En þegar Framsókn fer að tala um kvótann og hvaða leiðir eigi að fara í staðinn þá verður maður nú eiginlega orðlaus vegna þess að faðir kvótakerfisins var lengi vel formaður Framsóknarflokksins og þar að auki sjávarútvegsráðherra. Halldór Ásgrímsson var sjávarútvegsráðherra árið 1984 þegar þetta illræmda kvótakerfi var sett á og hefur hann borið ábyrgð á þessu kvótakerfi allar götur síðan. Þess vegna er það fagnaðarefni þegar framsóknarmenn lýsa því yfir núna að þeir vilji að farið verði að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Þar er auðvitað verið að taka U-beygju í þessum málum en ég hef ekki trú á því að samfylkingarfólk vilji vera í hópi mannréttindaníðinga. Ég trúi því aldrei að þeir muni leggjast svo lágt að fara þá leið. Það er endalaust hægt að tala um þetta og það eru mörg atriði sem maður getur komið inn á. Hæstiréttur Íslands hefur dæmt í málum varðandi íslenskan sjávarútveg og kvótakerfi og um réttmæti hans. Við munum öll eftir Vatneyrarmálinu. Við munum öll eftir Valdimarsmálinu. En þessir dómar sem Hæstiréttur dæmdi eru að mati mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna ekki löglegir. Það er dálítið skondin staða að þeir tveir sem lögðu mál sitt fyrir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna þurfa núna að leita til Hæstaréttar á Íslandi 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður veit þá eru skiptar skoðanir á kvótakerfinu í Samfylkingunni. Þar eru margir sem hafa miklar efasemdir um það kerfi. Ég var t.d. lengi framan af einn af þeim sem studdu þetta kerfi alveg af lífi og sál. Ég gerði það út frá sjónarmiðum verndarstefnu, þ.e. ég tók mark á þeim upphaflega tilgangi kvótakerfisins, að það væri vel til þess fallið að vernda stofnana og koma í veg fyrir ofveiði. Síðan horfi ég framan í reynslu sem bendir til þess að kvótakerfið dugi ekkert til þess að vernda stofnana í hafinu. Við verðum bara að horfast í augu við þá staðreynd. Þess vegna hef ég sagt að menn verða að skoða alla þætti þessa kerfis. Ég þekki það sem byggðamálaráðherra hvernig skuggahliðar þess hafa leikið landsbyggðina. En við þetta bætist að ég hef efasemdir um að þetta kerfi eins og það er rekið í dag sé nægilega vel fallið til þess að vernda stofnana í hafinu. Við þurfum ekki annað en að horfa á þróun þorskstofnsins. Hún hefur öll verið á sömu leið. Það er hugsanlegt að einhverjar sveiflur séu í hafinu, vaxandi hiti og annað sem á sinn þátt í þessu. En það breytir ekki hinu að þegar menn standa andspænis niðurstöðu reynslunnar allar götur frá 1984 með þetta í höndunum sem við höfum í dag þá verða menn auðvitað að skoða þetta kerfi upp á nýtt. Það er ekki bara niðurstaða sem menn komast að út frá dómi mannréttindanefndar heldur er það veruleikinn. Svo vil ég, af því að Framsóknarflokkurinn er algjörlega fjarstaddur þessa umræðu, taka upp hanskann fyrir hann. Hv. þingmaður gat þess réttilega að það væri fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins sem væri höfundur kvótakerfisins. En batnandi fólki er best að lifa. Framsóknarflokkurinn fer batnandi. Formaður Framsóknarflokksins hefur lýst því yfir að hann vilji gjörbreyta kvótakerfinu og vilji taka þátt í því að skoða það upp á nýtt.

Frú forseti. Það eru vissulega gleðitíðindi að heyra hér ráðherra úr ríkisstjórninni tala um að það þurfi að breyta þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Ég fagna því. Ég hef reyndar vitnað í orð hans hér frá 2003 þegar hann var formaður Samfylkingarinnar. Þá talaði hann fyrir því og minnti á að þetta væri óréttlátasta fiskveiðistjórnarkerfi sem til væri og annað í þeim dúr. Ég get ekki annað en fagnað því að enn þá er einhver dugur í fólki í Samfylkingunni sem vill gera breytingar á kerfinu og er ekki búið að missa móðinn eins og kannski einhverjir aðrir í flokknum. Hæstv. forseti. Ég vil bara enn og aftur segja að þetta eru gleðitíðindi og ég vona að þetta skili sér inn í ríkisstjórnina. En það væri samt gaman að heyra álit hæstv. iðnaðarráðherra og byggðamálaráðherra Össurar Skarphéðinssonar, hvort honum finnist ekki tímabært að þingið fái að koma að þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru til þess að uppfylla skilyrði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þannig að málinu sé ekki haldið inni í sjávarútvegsráðuneytinu eingöngu án þess að aðrir fái að koma að málinu. Mér finnst það vera skylda ríkisstjórnarinnar að Alþingi fái að koma að þessu, að það og nefndir þess verði ekki hunsuð í þessu máli. Ég tel þess vegna nauðsynlegt að við fáum að heyra álit hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar, hvað hann leggur til í þessum efnum.

Frú forseti. Ég hef nákvæmlega sömu afstöðu og ég hafði þegar ég var kosinn fyrsti formaður Samfylkingarinnar. Þá hafði ég forgöngu að því að Samfylkingin mótaði sér stefnu varðandi stjórnkerfi fiskveiða. Hún gengur undir nafninu fyrningarstefnan. Ég er enn þá sömu skoðunar. Ég tel að það væri farsælast að fyrna kvótann og setja hann á markað. Ég veit að margir í þessum sal eru ekki á sömu skoðun. Mér heyrist þó að þeir séu fleiri í stjórnarandstöðunni sem hníga að því. M.a. hefur hv. þm. Guðni Ágústsson formaður Framsóknarflokksins talað á þá vegu. Ég sem byggðamálaráðherra veit það mætavel að flutningur á veiðiheimildum af landsbyggðinni hefur leitt til mikilla hörmunga fyrir landsbyggðina. Ég veit það líka að þar er að finna atorkusamt fólk og sterka frumkvöðla sem mundu, ef þeir ættu kost á því að keppa á jafnréttisgrundvelli um veiðiheimildir m.a. vegna landfræðilegrar legu nær miðunum heldur en suðvesturhornið, sennilega standa sig betur í því en þeir sem núna fara með kvótann. Ég er þeirrar skoðunar að það væri farsælast að taka upp einhvers konar fyrningarleið. Og ég er líka þeirrar skoðunar að það væri farsælast að allur afli sem er veiddur við Íslandsstrendur færi á markað. Þetta er nú mín skoðun. Hv. þingmaður veit að það eru ekki allir sömu skoðunar og ég innan Samfylkingarinnar. Þetta er ekki það sem ríkisstjórnin ákvað að gera þegar hún var mynduð í upphafi. En þetta er mín skoðun, þetta hefur verið mín skoðun og þetta verður mín skoðun.

Frú forseti. Ég tel það töluverð tíðindi að heyra hæstv. byggðamálaráðherra Össuri Skarphéðinssyni lýsa þessu yfir. Það hefur verið eitt af baráttumálum Frjálslynda flokksins til langs tíma að allur fiskur fari á fiskmarkað. Reyndar var þetta komið fram hjá öðrum stjórnmálaflokkum hér á árum áður, þ.e. gamla Alþýðuflokknum, að mig minnir. Og eitthvað hefur nú Samfylkingin fjallað um þetta en ekki fylgt því eftir af neinni hörku og alls ekki núna við myndun þessarar ríkisstjórnar. Það þyrfti náttúrlega fleira að gera eins og aðskilja veiðar og vinnslu og það má alveg nefna það sem hugsanlega aðferð, af því menn hafa hér talað um að ekki hafi verið bent á neinar leiðir, og það er einfaldlega að bjóða upp veiðiheimildir, að ríkið bjóði upp veiðiheimildir. Ríkið á veiðiheimildirnar og það er ekkert að því að ríkið bjóði upp veiðiheimildir annaðhvort í aflamarkskerfi í tonnum og kílóum eða, eins og ég hefði viljað sjá, bjóða upp veiðidaga. Við vitum hvað við þurfum marga veiðidaga til að veiða þann afla sem má veiða og það hefði verið sniðugra með tilliti til þess að þegar við bjóðum upp fisk í kílóum þá myndast hvati til brottkasts sem er mjög alvarlegur hlutur í íslenskum sjávarútvegi og ótrúlega lítið er gert með þann vanda. Og svo þekkist aftur alls konar svindl og svínarí í þessu kerfi. Ég hyggst leggja fram frumvarp til að reyna að opna og upplýsa hvað það er. Þetta frumvarp liggur fyrir hér í þinginu og ég fæ væntanlega að mæla fyrir því fyrr en seinna. En ég get ekki annað en lýst yfir ánægju minni með viðbrögð byggðamálaráðherra í þessari umræðu.

Forseti vill minna hv. þingmann á hefðbundin ávarpsorð úr ræðustól Alþingis.

Ég lofa bót og betrun.

Forseti fagnar því.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að mjög ólíkar skoðanir eru innan þingsins eftir stjórnmálaflokkum um hvernig skuli nálgast umræðu um stjórn fiskveiða og endurbætur og breytingar á henni. Það er kannski þeim mun alvarlegra að fulltrúar annars stjórnarflokksins, þeim sem virðist ráða för - það er Sjálfstæðisflokkurinn sem virðist ráða för í þessari ríkisstjórn sem fyrri ríkisstjórnum og Sjálfstæðisflokkurinn hefur átt aðild að og stýrt ríkisstjórn í samfellt um 17 ár. Og það má horfa á þann feril ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins hvort heldur í efnahagsmálum eða í stöðu fiskstofnanna að þeir virðist aldrei vera í verri stöðu en nú. Við ræddum fyrr í dag stöðu efnahagsmála og við höfum aldrei á þessu tímabili verið með hærri verðbólgu - vextir eru hærri og ótryggt ástand er í efnahagsmálum - heldur en undir ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins eftir 17 ára setu. Og nú biður Sjálfstæðisflokkurinn um sér sé sýnd biðlund, sýnd þolinmæði meðan að málin eru að fara enn verr. Hið sama er upp á teningnum í sjávarútvegsmálunum. Fiskveiðistjórnarkerfið sem sett var á var einmitt til þess að vernda fiskstofnana. Hefur það gengið eftir? Nei. Er það til að stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra? Nei. Er það til að treysta atvinnu? Nei. Því fer fjarri. Er það til að efla byggð í landinu? Nei. Fiskveiðistjórnarkerfinu hefur einmitt verið beitt til þess að rústa byggð á stórum landsvæðum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum þess vegna lagt fram frumvarp til laga á þingi þar sem við leggjum til að fiskveiðistjórnarkerfið verði tekið til heildarendurskoðunar, að menn viðurkenni í raun að þau markmið sem sett voru hafi ekki náðst og þess vegna verði að endurskoða kerfið. Við leggjum til að að skipuð verði nefnd með aðild allra þingflokka og hagsmunasamtaka sem koma að þessu. Og markmið nýrra laga um stjórn fiskveiða skal vera að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði óvefengjanlega sameign íslensku þjóðarinnar og að þau tryggi verndun, sjálfbærni og hagkvæma nýtingu sjávarauðlinda og lífríkis sjávar sem og trausta atvinnu og byggð í landinu öllu. Mikilvægustu atriðin við mótun nýrrar stefnu í sjávarútvegi eru einmitt þau sem ég taldi hér upp, ekki síst að sjávarútvegurinn lagi sig að markmiðum sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni um náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan og sjávarútvegurinn treysti í raun byggð og efli atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstri auðlinda innan lands. Ný tækifæri í sjávarútvegi felast ekki hvað síst í aukinni verðmætasköpun. Sjávarútvegurinn er í raun þekkingariðnaður sem skiptir miklu máli að sé búið að með þeim hætti að hægt sé að þróa hann til framtíðar. Það þarf að leggja miklu meiri áherslu á aukna fiskvinnslu innan lands. Við horfum síðan ítrekað á ranglætið eins og að héðan skuli fluttur út óunninn fiskur í gámum í auknum mæli af Íslandsmiðum án þess að íslenskar fiskvinnslur hafi möguleika á að bjóða í hann til innlendrar vinnslu. Við horfum á það óréttlæti. Maður horfir líka á dóm og álit mannréttindanefndarinnar sem segir að úthlutun fiskveiðiheimildanna standist ekki jafnræðisreglu mannréttindanefndarinnar. Svo er það framsalið, framleigan á kvótanum. Þegar einn aðili fékk úthlutað nýtingarrétti á ákveðinni auðlind, seldi hana eða leigði frá sér og nýtti hana ekki sjálfur þá er það mat mannréttindanefndarinnar að það standist ekki grunnreglur hennar. Mér finnst það verulegt áhyggjuefni 

Herra forseti. Þetta var mjög merkileg ræða. Hv. þingmaður flutti snjallt mál þar sem hann framsagði fyrir þingsályktunartillögu sem ekki er til umræðu hér í dag, tillögu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram um einhverja nefnd. Herra trúr! Hvar eru tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Það er hægt með mörgum aðferðum að verða við því að breyta lögum um stjórnkerfi fiskveiða þannig að það stæðist sennilega þær forsendur sem er að finna í áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. En hvaða leið vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð fara? Hv. þingmenn VG koma hér upp í hverju málinu á fætur öðru. Þeir eru góðir og manna snjallastir í að gagnrýna. En því miður sýnir reynslan það og sérstaklega þessi ræða hv. þm. Jóns Bjarnasonar áðan, að þeir hafa aldrei ráð. Það er kannski af því að þeir eru búnir að vera svo lengi í stjórnarandstöðu að þeir hafa ekki vanist því að það er skylda ábyrgra stjórnmálamanna að leggja fram ráð til lausnar þrautum sem upp koma. Ég spyr. Hvar var í þessum orðaflaumi hv. þingmanns að finna eitt ráð eða eina skoðun á því hvernig VG vill koma til móts við þennan úrskurð mannréttindanefndarinnar? Ætli þar séu ekki uppi jafnmörg viðhorf og til dæmis varðandi stjórnkerfi fiskveiða almennt? Það verður að segjast Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til hróss að þar eru menn svo hugulsamir og svo snjallir að þeir hafa uppi margar stefnur varðandi það mál. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur til dæmis í gegnum áranna rás verið fylgjandi sömu skoðun og ég varðandi stjórn fiskveiða, þ.e. hann vill fyrningarkerfi. Ég hef aldrei skilið það hvaða skoðun hv. þm. Jón Bjarnason hefur haft. Ég gæti hins vegar lagt fram hérna þrjú þingmál sem VG hefur lagt fram í áranna rás um stjórnkerfi fiskveiða og ekkert þeirra er sama málið. Svo ég spyr: 

Herra forseti. Þetta var ágætisræða hjá hæstv. ráðherra,  Í þessu ágæta frumvarpi sem við leggjum hér fram þá leggjum við okkar stefnu inn í það púkk. En við vitum að aðrir flokkar eru okkur ekki sammála. En það er mjög mikilvægt að þjóðin sameinist um stefnuna í sjávarútvegsmálum. Við leggjum okkar stefnu í púkk. Samfylkingarstefnan virðist vera týnd. Hæstv. ráðherra sagði áðan. „Ég var fylgjandi fyrningarleið“ 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason nuddar mér vaxandi aldri um nasir og segir að ég sé farinn að gleyma. Það getur vel verið að minni mitt sé orðið hverfult. Ég man hins vegar allar tillögur VG varðandi breytingar á stjórnkerfi fiskveiða og ég fullyrði að engin þeirra breytinga né heldur sú stefna sem VG bar fram fyrir síðustu kosningar mundi duga til þess að fullnægja þeim úrskurði sem féll hjá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Þess vegna spurði ég hv. þingmann og gekk eftir því hérna áðan: Hvernig vill VG gera það? Hv. þingmaður kom og hélt eina af sínum snjöllu ræðum. Um hvað? Um einhverja nefnd, um einhverja stefnu sem hv. þingmaður ætlar að leggja í púkkið. Bíddu nú við. Hefur VG stefnu í þessu eða hefur það hana ekki? Það er punctum saliens í þessu máli. Og það kemur í ljós að VG hefur ekki stefnu í þessu. Þeir ætla að búa til nefnd. Nefnd til hvers? Og hvað ætla þeir að leggja í púkkið? Er til of mikils mælst þegar hv. þingmaður kemur hér upp og lemur alla eins og harðfisk yfir því að ekki sé búið að ganga frá svari við því hvernig eigi að verða við þessum úrskurði að hann segi sína skoðun á því? Nei, herra forseti. Það er ekki til of mikils mælst. Það er ekki hörð krafa. Hv. þingmaður spyr mig síðan sem þingmann og ráðherra hvort ég telji að það eigi að verða við úrskurði mannréttindanefndarinnar. Svarið er alveg afdráttarlaust já. Ég sagði í fyrri ræðu minni í dag að margar leiðir séu til þess að verða við því. Sumar ganga langt. Sumar eru einhver kattarþvottur. Það er alveg klárt að það eru margar leiðir. Ef hv. þingmaður hefði borið gæfu til þess að styðja mína stefnu eindregnar hér á árum fyrr í staðinn fyrir að fara alltaf eins og köttur í kringum heitan graut þá hefðum við kannski getað sameinast um það á þeim tíma að mynda ríkisstjórn um að breyta stjórnkerfi fiskveiða í anda 

Herra forseti. Það er ekki of seint að iðrast fyrir hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar þó að hann hafi hlaupið út undan sér og skriðið upp í bólið hjá íhaldinu, hann tekur þar ekki stærra pláss en Framsókn gerði áður og lætur lítið á sér kræla.  Ég held að það sé rétt varðandi sjávarútvegsmálin að Vinstri grænir og Samfylkingin væru mun betri samstarfsaðilar til að ná fram breytingum í sjávarútvegsmálum. Mér heyrist Samfylkingin ekki ætla að ná neinum breytingum fram með Sjálfstæðisflokknum. Erum við þó minnug digurra orða fyrir síðustu alþingiskosningar. Hér er stefna vinstri grænna í sjávarútvegsmálum mjög vel útfærð. Hún hefur verið til í nokkur ár og stendur óhögguð áfram, herra forseti. Það sem mannréttindanefndin finnur fyrst og fremst að er framsalið á fiskveiðiheimildum, nýtingarréttinum sem úthlutað var eftir ákveðnum hætti sem er umdeilanlegur. Mannréttindanefndin gagnrýnir það að viðkomandi sem fékk þann rétt skuli leigja hann eða selja hann burt frá sér án þess að nýta hann. Meginókostur kvótakerfisins er þetta framsal sem mannréttindanefndin er að gagnrýna og í tillögum vinstri grænna er einmitt tekið á þessu máli, á þessu framsali. Þess vegna ætla ég að leyfa mér, herra forseti, að afhenda hæstv. iðnaðarráðherra stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjávarútvegsmálum sem er ein traustasta og best 

Virðulegi forseti. Þeir hv. þingmenn sem hafa kvatt sér hljóðs við þessa umræðu hafa með einni undantekningu lýst stuðningi við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Sumir með ákveðnum fyrirvörum, sumir með tilkynningu um að það sé kannski til of mikils mælst að ætla að berjast gegn óréttlætinu, en bent hefur verið á að menn hafi þurft að gera það fyrr og haft fullan sigur. Einn hv. þingmaður, Sigurður Kári Kristjánsson, kom hins vegar upp og gerði grein fyrir því að hann væri algjörlega ósammála niðurstöðu meiri hluta mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og taldi að ekki þyrfti að breyta neinu varðandi fiskveiðistjórnarreglur okkar. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem talað hefur við þessa umræðu og ekki verður hjá því komist að líta þannig á, einkum og sér í lagi ef miðað er við t.d. ákveðin ummæli hæstv. forsætisráðherra, sem ég mun vísa til á eftir, með leyfi virðulegs forseta, þar sem hann talar með sama hætti og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði áðan. En hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gaf sér það og sagði að það væri enginn ágreiningur um að niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sé ekki bindandi að þjóðarétti. Þetta er rangt. Það er ágreiningur um það. Helstu lögfræðingar þjóðarinnar hafa komið fram og sagt að hún sé bindandi að þjóðarétti en það hefur hins vegar komið fram hjá nokkrum talsmönnum Sjálfstæðisflokksins að svo sé ekki. Ég vísaði áðan í orð fyrrverandi forseta Hæstaréttar, Magnúsar Thoroddsens. Ég get vísað til þess að í auglýsingu frá 28. ágúst 1979 er vísað til þingsályktunar frá 8. maí 1979 sem send var framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna um fullgildingu á alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Við fullgiltum samninginn og vorum eftir það bundin af samningnum að þjóðarétti. Prófessor Björg Thorarensen við lagadeild Háskóla Íslands sagði í samtali við Morgunblaðið, með leyfi forseta: „Íslendingar eru aðilar að samningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og hafa skuldbundið sig til að virða ákvæði hans. Sá samningur hefur umtalsverð áhrif á Íslandi. Hann hefur verið notaður í dómsmálum og til hans verið vísað, til að mynda þegar íslenskir dómstólar túlka ákvæði stjórnarskrárinnar, enda tekur 65. grein stjórnarskrárinnar mið af 26. grein samningsins, sem var til skoðunar í þessu máli …“ Björg Thorarensen bætir við, með leyfi forseta: „Þetta er álit og það er sem slíkt ekki þjóðréttarlega skuldbindandi eins og um dóm væri að ræða en á hinn bóginn hefur það mikið vægi því mannréttindanefndin er mikilvæg stofnun innan Sameinuðu þjóðanna. Ísland hefur samþykkt þessa kæruleið um að nefndin fjalli um kærur á hendur ríkinu.“ Af þessum orðum Bjargar Thorarensen má vera ljóst að íslensk stjórnvöld geta ekki komist upp með að láta sem ekkert sé. Ríkisstjórnin verður að taka afstöðu með því hvernig hún ætlar að bregðast við. Ég tel og hef lýst því hér að alþjóðasamningurinn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sé mannréttindasamningur sem Ísland er aðili að sé óumdeilanlega bindandi fyrir íslenska ríkið að þjóðarétti. Í fyrsta lagi, svo ég noti alkunnugt orðalag, ber orðalag hans það með sér. Í öðru lagi kveða þjóðréttarreglur skýrt á um að alþjóðasamningur er bindandi. Í þriðja lagi er í 2. gr. samningsins kveðið á um skyldur ríkjanna til að virða og tryggja borgurum sínum þau réttindi sem viðurkennd eru í samningnum. Í fjórða lagi er samningurinn skuldbindandi fyrir aðildarríkin og aðildarríkin skuldbinda sig til að gera nauðsynlegar ráðstafanir að lögum til að fara eftir honum og tryggja að honum sé framfylgt. Og í fimmta lagi eru ríkin skyldug til að veita raunhæfar úrbætur til þeirra sem hafa orðið fyrir einhverri skerðingu vegna mannréttindabrota. Um þetta fjallaði lögfræðingurinn Aðalheiður Ámundadóttir með mjög skýrum og glöggum hætti  Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson endurómaði sjónarmið sem hafa komið fram hjá ýmsum í Sjálfstæðisflokknum. Sem betur fer eru þar þó margir sem hafa áttað sig á að gjafakvótakerfið stenst ekki og það verður að víkja frá því. Hæstv. forsætisráðherra sagði á aðalfundi LÍÚ í október 2006, með leyfi forseta: „Núverandi kvótakerfi hefur sannað gildi sitt. Það hefur leitt til bæði ábyrgrar og hagkvæmrar nýtingar auðlindarinnar.“ Til „ábyrgrar og hagkvæmrar nýtingar auðlindarinnar“. Ábyrgðin og hagkvæmnin er sú að frá því að kvótakerfið var tekið upp eru stöðugt minni og minni aflaheimildir. Kvótakerfið var tekið upp sem verndarkerfi til að tryggja það að ekki yrði gengið of nærri þorskstofninum. Og af því að við þurftum að setja verndarkerfi um þorskstofninn voru síðan aðrar tegundir kvótasettar. Af hverju? Hvaða þörf var á því? Það var engin önnur þörf á því en sú að gjafakvótagreifarnir voru búnir að koma ár sinni fyrir annað borð og þurftu að koma ár sinni fyrir bæði. Og Sjálfstæðisflokkurinn og síðan Framsóknarflokkurinn hlupu á eftir og fóru að vilja þeirra. Fyrrverandi forsætisráðherra, Steingrímur Hermannsson, hefur lýst því í ævisögu sinni að þetta hafi allt saman verið gert að kröfu Landssambands íslenskra útgerðarmanna sem hafi í raun verið lagahöfundar og samið það frumvarp sem varð síðan að lögum sem fyrstu kvótaólög þessa lands. Það alvarlegasta sem hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni þann 20. október 2006 á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna var þetta: „Eyða þarf enn frekar óvissu um réttarstöðu útgerðarmanna, þannig að ljóst liggi fyrir að réttindi þau sem þeir nú kaupa á markaði muni ekki á einni nóttu verða af þeim tekin.“ - Þ.e. eyða þarf óvissunni og tryggja gjafakvótakerfinu enn þá öruggari sess. Þess vegna fagna ég mjög þeim ummælum sem hæstv. iðnaðarráðherra lét falla úr þessum ræðustól í dag þar sem hann í raun lýsti yfir eindregnum stuðningi við þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hér, þar sem hann tekur algjörlega af skarið og lýsir sig andvígan gjafakvótakerfinu. Ég gat ekki betur heyrt en að hæstv. iðnaðarráðherra segði að hann væri tilbúinn til að standa að breytingum á gjafakvótakerfinu, fella gjafakvótakerfið niður og að hann vildi fara fyrningarleið að því marki. Þá er náttúrlega spurningin þessi. Hafa einhverjar umræður orðið um þetta í ríkisstjórninni? Hafa einhverjar umræður orðið í ríkisstjórninni um það hvernig bregðast eigi við því áliti sem hér liggur fyrir? Alþingi Íslendinga hefur ekki verið upplýst um að verið sé að gera einar eða neinar ráðstafanir í þá veru.

Herra forseti. Þetta var fínn lögfræðifyrirlestur hjá hv. þm. Jóni Magnússyni og hefði sómt sér vel við lagadeild Háskóla Íslands. Ég tek það þó skýrt fram að ég er ekki fylgjandi því að hv. þingmaður verði sendur þangað úr þessum sölum. Ég held að hann sé vel geymdur hér og leggur jafnan margt mjög snjallt og gott til málanna. Hv. þingmaður spyr hvort þetta mál hafi verið rætt í ríkisstjórn Íslands. Að sjálfsögðu. Það kom fram áður í þessum sölum. Að sjálfsögðu ræðir ríkisstjórn Íslands mál sem er jafnalvarlegt og þetta. Ég tek þetta alvarlega og það liggur alveg ljóst fyrir af minni hálfu að ég tel að verða þurfi við þessum úrskurði. Það þarf að svara honum með aðgerðum. Ég er algjörlega klár á því. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt þá sem þingmenn Frjálslyndra kalla í dag talsmenn ríkisstjórnarinnar bera einhverjar brigður á það. Ég er algjörlega klár á því og þurfti ekki þennan lærða fyrirlestur hv. þingmanns til að hafa það á hreinu að við erum aðilar að þessum samningi og okkur ber þess vegna að fara að þessum úrskurði. Og þó að ekki sé til það sem hv. þingmaður réttilega kallar alþjóðalöggu til að berja þá í hausinn sem reyna að skjóta sér undan því þá getum við það ekki móralskt. Við verðum að gera það. Það sem vantaði í ræðu hv. þingmanns þegar þessari fínu lögfræði sleppti var með hvaða hætti hv. þingmaður vill bregðast við. Það eru ýmsar leiðir til þess. Ég vildi gjarnan fá svör við því hjá þeim ágætu þingmönnum sem flytja hér skeleggar tillögur um málið með hvaða hætti þeir vilja bregðast við þessu. Sú tillaga sem hér er til umræðu er jú flutt af þingmönnum tveggja eða þriggja stjórnmálaflokka en þessir flokkar hafa allir mismunandi afstöðu til stjórnkerfis fiskveiða og enginn þeirra nema hugsanlega stakur þingmaður í einum flokkanna hefur svo ég hafi heyrt í þessum sölum lagt fram einhverja afstöðu um það með hvaða hætti á að verða við því.

Virðulegi forseti. Ég verð að vera hæstv. iðnaðarráðherra ósammála um að ég hafi flutt hér mjög lærðan lögfræðilegan fyrirlestur, það var ekki um það að ræða. Það kann vel að vera að hæstv. iðnaðarráðherra sé óvanur að hlusta á lærða lögfræðilega fyrirlestra og þess vegna hafi hann talið að um einn slíkan væri að ræða. Hefði verið um það verið að ræða hefði mun betur verið vandað til en hér var gert en það er aukaatriði. Hæstv. iðnaðarráðherra spyr: Með hvaða hætti vilja menn breyta þessu? Ég vil taka það fram að ég var að fara yfir það hvernig stendur á því að við erum bundin af þjóðarétti vegna þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom hér upp og sagði að það væri ágreiningslaust að þessi niðurstaða mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna væri ekki bindandi að þjóðarétti. Það var þess vegna sem ég sagði að að sjálfsögðu væri þetta bindandi að þjóðarétti og rakti af hverju. Ég er mjög ánægður að heyra það frá hæstv. iðnaðarráðherra að sú umræða sem hafi farið fram í ríkisstjórninni sé með þeim hætti að þetta sé bindandi að þjóðarétti og að taka beri tillit til þeirra sjónarmiða sem þarna koma fram. Það þýðir þá að menn ættu að vera sammála þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst yfir að hann sé. Hann spyr: Með hvaða hætti vilja menn breyta fiskveiðistjórnarkerfinu? Ég get svarað því í stuttu máli eins og ég gerði raunar fyrr í umræðunni: Það er með þeim hætti að allir hafi jafnan aðgang að því að stunda fiskveiðar á jafnræðisgrundvelli. Það er spurningin um hvaða leiðir við eigum að fara, t.d. með uppboði veiðiheimilda eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur ítrekað bent á.

Herra forseti. Það getur vel verið að hv. þm. Jón Magnússon hafi þá ofurtrú á hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni sem lagaspekingi að hann telji að það sé nauðsynlegt að standa hér lengi dags í ræðupúlti hins háa Alþingis til þess að andmæla honum. Ég ber fulla virðingu fyrir hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Ég hef stundum látið heldur óvirðuleg orð falla um tilteknar lögfræðilegar túlkanir hans en það eru nú óskyld mál. Alla vega þykir mér vænt um að hv. þingmaður sagði þó að hann telji að besta leiðin til þess að verða við þessum úrskurði sé sú að setja allar veiðiheimildir á markað og selja þær á uppboði. Þá mætti kannski renna sér aftur til ræðu hæstv. forsætisráðherra á þingi LÍÚ sem hv. þingmaður nefndi hér í fyrri ræðu sinni. Ég var alveg sammála því sem hæstv. forsætisráðherra sagði varðandi það að afnema þau réttindi á einni nóttu. Ég tel ekki að það eigi að gera. Mín lögfræði kann að vera heldur óbeysin eins og hv. þingmaður vék að í máli sínu hér áðan en ég hef þó lesið heima og ég er auðvitað klár á því að menn geta ekki gert það. Ég hef lesið álitsgerð Þorgeirs Örlygssonar prófessors sem þá var og Sigurðar Líndals. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að unnt væri að fyrna þessi veiðiréttindi en það yrði að gera á hæfilegum tíma og af máli þeirra mátti ráða að það yrði ekki gert á skemmri tíma en sjö árum. Ég er til í að gera það á miklu lengri tíma ef prinsippið verður lögfest. Ég veit að ég er sennilega í minni hluta hér á þessu þingi varðandi það. Þetta er alla vega afstaða Frjálslynda flokksins og hún er virðingarverð þó að hv. þingmaður nefni að vísu bara einn þingmann flokksins, hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem .... Ég spyr: Er þetta stefna Frjálslynda flokksins? Ég hugsa að svo sé og ber engar brigður á það. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að aðrir flokkar sem standa að þessari tillögu eru allt annarrar skoðunar. Þeir sem bera fram hér tillöguna geta ekki einu sinni komið sér saman um með hvaða hætti á að finna lausn á vandanum.

Virðulegi forseti. Hefði hæstv. iðnaðarráðherra fylgst hér með umræðunni í dag hefði hann fengið svör við ýmsum af þeim spurningum sem hann varpar hér fram.  Ég sagði ekki, hæstv. iðnaðarráðherra, að ég hafi einhverja ofurtrú á lögfræðiþekkingu Sigurðar Kára Kristjánssonar þó að ég telji hann hinn ágætasta lögmann.  Varðandi lögfræði hæstv. iðnaðarráðherra hef ég ekki gert lítið úr þeirri lögfræðiþekkingu því að hann hefur setið svo lengi á þingi að ég hygg að hann hafi heyjað sér töluverðan fróðleik í þeim málum. Það sæmir honum illa að vera með þetta lítillæti.  Varðandi það með hvaða hætti breyta á fiskveiðistjórnarkerfinu þá hafa stjórnarandstöðuflokkarnir ítrekað reynt að gera ákveðið samkomulag og komust reyndar að samkomulagi á sínum tíma. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram skýra, ótvíræða stefnu um það með hvaða hætti eigi að fara þessa leið. Höfuðatriðið er jafnræði, réttindi, þannig að allir borgarar þessa þjóðfélags fái að sitja við sama borð og hafi full atvinnuréttindi.

Herra forseti. Hér hafa mörg orð fallið í tilefni umræðu þessarar tillögu til þingsályktunar um að hvetja til þess að farið verði eftir áliti mannréttindanefndar út af fiskveiðistjórnarkerfinu. Vegna þeirra orða sem fallið hafa hér gefur þetta álit öllum stjórnmálaflokkum á Íslandi tilefni til þess að velta því fyrir sér hvort stefna þeirra flokks samrýmist mannréttindaálitinu. Er það hugsanlegt t.d. að í stefnu Vinstri grænna, Frjálslyndra, Samfylkingarinnar, Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins, felist mannréttindabrot ef henni væri framfylgt? Þetta þurfa flokkarnir að fara yfir því að viðhorfin og sjónarmiðin til útdeilingar auðlindarinnar eru mörg eins og fram hefur komið og sumir segja að þau séu 300 þúsund eins og þegnar landsins. Þetta held ég að sé verðugt verkefni fyrir stjórnmálaflokkana að íhuga. Ég er á þeirri skoðun, herra forseti, og er sannfærður um að stefna Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum uppfyllir þær kröfur sem gerðar eru til mannréttinda og birtist í frumvarpi til laga sem lagt hefur verið fram á fyrri þingum um stjórn fiskveiða þar sem fyrningarleiðin kemur fram. Mig langar til að geta þess í þessu sambandi að ekki alls fyrir löngu hélt sjávarútvegsnefnd Samfylkingarinnar málþing sem bar heitið Kvótakerfi á krossgötum og fékk þar mæta þegna landsins til að koma og fjalla um þessi mál. Þar á meðal kom fram Jóhann Ársælsson, fyrrverandi alþingismaður, og kom með svör við því hvað væri til ráða og hvernig við ættum að bregðast við í sambandi við kvótakerfið okkar. Þar útskýrði hann vel, talaði vel og greinilega um fyrningarleiðina, hvernig hún væri farin og hvað það mundi þýða ef við færum hana. Það mundi ekki verða nein kollsteypa, útgerðin færi ekki á hausinn og það sem eftir væri af sjávarplássunum mundi ekki riða algjörlega til falls. Stundum hefur verið sagt að ef við förum fyrningarleiðina sem Samfylkingin hefur lagt til og verið fylgjandi - og ég veit ekki um neinar aðrar samþykktir um það hjá Samfylkingunni enda er stefna hennar sú að við förum eftir henni - þá uppfyllum við þau skilyrði sem sett eru. Þar gætum við jafnræðisreglunnar gagnvart aðgangi að fiskimiðunum. Um leið viljum við passa upp á að ekki verði kollsteypa á útgerðinni sem fyrir hendi er eða að bátarnir verði bundnir við bryggju og ekki verði róið neitt meira. Það verður náttúrlega líka að vera ábyrgð gagnvart því lífi sem þegar er fyrir hendi. Í umræðunni um þessi mál öll finnst mér reyndar ósanngjarnt þegar verið er að skamma útgerðina. Þar eru menn sem búa við þær aðstæður sem lögin setja þeim og það er óþarfi að skattyrðast út í þá sem fara eftir lögum sem Alþingi hefur sett. Það er frekar að skattyrðast út í löggjafann sem leggur þessar reglur á borðið fyrir þá til þess að vinna eftir.

Herra forseti. Það er góð spurning sem hv. þm. Karl V. Matthíasson spyr, hvort stefna stjórnmálaflokkanna standist fyrir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Það er ekkert víst að svo sé. Sumir, eins og við í Frjálslynda flokknum ætluðum að gera þetta á nokkrum árum, byrja neðan frá, skipta útgerðinni upp í fjóra flokka, byrja á smæstu bátunum, taka tegundir út úr kvóta og annað í þeim dúr sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér. Ef allir verða jafnir fyrir aðgangi að auðlindinni, allir eiga sama möguleika á að veiða fisk ef þeir eiga til þess skip, get ég ekki séð að það þurfi að gera þetta miklu hraðar en við lögðum til í stefnuskrá okkar og í kosningabaráttu okkar sl. vor. Sama má segja um Samfylkinguna þegar hún talar um fyrningu á jafnvel á tíu eða 20 árum, alveg sama hvort er, þá er ekki verið að leiðrétta hlutina nema á löngum tíma. Það dugar einfaldlega bara ekki til þess að uppfylla þessar kröfur mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Ef byrjað væri á því að taka veiðiheimildir út úr kvóta og bjóða þær upp, hvort sem það væri í tonnum, kílóum eða dögum þá gæti það gengið en það þarf auðvitað að vera eitthvert magn svo það skipti einhverju máli. Að skamma útgerðina, segir þingmaðurinn. Við megum ekki gleyma því að margar af stóru útgerðunum hafa lagt sig fram um að verja þetta kerfi og við megum heldur ekki gleyma því að sumir hafa borgað 

Herra forseti. Sjálfsagt hefur útgerðin lagt stjórnmálamönnum til eyri eins og bankar og verslanir og hinir og þessir. Það er nú þannig að menn gefa út blöð, sjómannablöð, verkalýðsblöð og alls konar blöð og þeir hringja í fyrirtækin og óska eftir stuðningi og fá hann. Það hefur náttúrlega verið mikil umræða um þetta í þinginu og lög sett um stjórnmálaflokka og stuðning við stjórnmálaflokka, ef ég man rétt, sem voru samþykkt ekki alls fyrir löngu vegna þessarar umræðu. Grundvallarmálið er það að við getum breytt kerfinu sem er mjög ranglátt að mínu mati og einnig að mati mannréttindanefndarinnar og margra annarra. Það er búið að loka fiskimiðunum fyrir fleiri þúsundum manna eða hundruðum þúsunda manna sem vilja róa. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að þó að það taki 20 eða 25 ár að breyta kerfinu þannig að það verði réttlátt og sanngjarnt er það þeirrar ferðar virði. Við erum að tala um framtíðina til langs tíma, hvernig úthlutun auðlindarinnar á að vera um ókomin ár og hvaða siðferði og grundvallargildi eiga að vera þegar fólki er veitt leyfi til að sækja sjóinn.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Karls V. Matthíassonar vil ég benda á að þegar kvótakerfið var sett á upplýsti Steingrímur Hermannsson það í ævisögu sinni að LÍÚ hefði komið, ásamt Halldóri Ásgrímssyni þáverandi sjávarútvegsráðherra, að því að búa til fiskveiðistjórnarkerfi í því formi sem það var upphaflega. Og alltaf og oftast þegar einhverjar breytingar hafa verið þá hefur það verið að tilmælum LÍÚ. Þeir lögðu áherslu á að taka línutvöföldunina af sem var og fengu og ýmsar reglur hafa þeir gert. Núna liggur fyrir þessu þingi frumvarp um að kvótasetja smábáta. Ég er ekki alveg frá því að þeir hafi ekki átt einhverja tillögu um að það yrði að koma í veg fyrir að þeir hefðu frelsi til þess að veiða eins og þeir hafa verið að gera á þessum litlu bátum, sjóstangveiðibátum. En þetta er nú bara svona einn hluti af þessu. En það er hægt að gera ýmislegt, hv. þm. Karl V. Matthíasson. Það er hægt að byrja á því að taka tegundir út úr kvóta sem ekki þurfa að vera þar. Fullt af tegundum er hægt að taka út þó menn væru áfram inni með kannski þorsk og ýsu og ufsa, eitthvað þess háttar. En það er hægt að byrja á að gera þetta hratt og það er hægt að gera þetta með ýmsum hætti. Það er búið að benda á það í gegnum tíðina. En þetta hefur aldrei snúist um fiskvernd eða hagræðingu. Þetta hefur snúist um eignarhald á veiðiheimildum. Enda, eins og ég hef sagt hér áður, er kvótaeign Íslendinga í dag 

Herra forseti. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur tvisvar sinnum í dag metið til fjár kvótann. Mér finnst ekki rétt að vera tala þannig. Íslenska auðlindin er ómetanleg og það er ekkert verið að tala um þetta í einhverjum krónum og aurum. Þetta er ómetanleg eign sem er bara eign þjóðarinnar og ég vona að sú stjórnarskrárnefnd sem er nú að störfum taki þetta inn í sína vinnu og að það verði lögð rík áhersla á það, þetta með auðlindina.

... að leyfa braskið.

Grundvallaratriðið er í mínum huga, herra forseti, að við snúum ofan af kerfinu þannig að við komum að þeim stað þar sem það verði réttlátt og sanngjarnt fyrir alla þegna landsins. Það er grundvallaratriði. Svo geta menn náttúrlega, eins og farið er að heyrast hér, farið að deila um það á hversu marga vegu það eigi að gera þetta. Best er að byrja á smábátunum. Eigum við ekki að byrja á togurunum? Eigum við ekki að fara að banna flottroll? Eigum við ekki að banna snurvoð og svo framvegis, upphefja línutvöföldun og ég veit ekki hvað og hvað, sem er nefnt í þessari umræðu? Lykilatriðið er að komast til þess staðar sem við verðum að komast, þ.e. að það sé réttlátt samfélag og réttlátt þjóðfélag sem veitir þegnunum jafnan rétt. Þó að LÍÚ hafi einhvern tímann komið að því og lagt til við ráðamenn að þetta kerfi ætti að vera svona eða hinsegin þá eru þeir í raun ekki ábyrgir fyrir því sem Alþingi Íslendinga hefur samþykkt. Það er bara svo einfalt. Margir koma til þingmanna og biðja um eitt og annað. En þeir eru ekkert ábyrgir fyrir því sem þeir biðja um. Það eru þingmennirnir og það er Alþingi sem er ábyrgt fyrir 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hér voru sögð af hv. þm. Karli V. Matthíassyni að það er ekkert skrítið þó menn reyni að verja þá hagsmuni sem þeim hefur verið úthlutað. Það er algjörlega rétt að það eru auðvitað lögin sem við setjum á Alþingi sem marka þann ramma sem menn vinna eftir. Þó ég hafi oft og tíðum gert miklar athugasemdir við kvótakerfið og framkvæmd þess þá er það samt sem áður svo að útgerðarmenn vinna í kerfinu og vinna eftir lögum og sumir eru útsjónarsamari en aðrir í að vinna eftir lögunum og hafa notað sér lög og reglur. En ég hef ekki haldið því fram að þeir hafi framið lögbrot við að nýta sér lögin. Vissulega hafa íslenskir útgerðarmenn varið þann rétt sem þeir hafa fengið á undanförnum árum í þeim miklu verðmætum sem þeir eru með í höndunum sem hefur svo verið útfærður þannig að menn geta leigt hann og selt og gert aðra að leiguliðum sínum eða notendum heimildanna. Það hefur hins vegar búið til það misrétti sem mannréttindanefndin kemst að að sé óásættanlegt fyrir mannréttindi okkar. Þeir vitna réttilega í að þessi löggjöf var sett með lögum nr. 38/1990 þegar kvótakerfinu var komið á fót varanlega, eins og við viljum kalla það, þ.e. þegar útgerðarmenn fengu lagalegan rétt afhentan á Alþingi til að geta selt og leigt frá sér veiðiheimildir. Þessi er staðreynd málsins. En hún hefur hins vegar haft ýmsar afleiðingar. Þetta hefur meðal annars haft þessar afleiðingar, eins og er sýnt hér, hvernig skuldastaða sjávarútvegsins hefur vaxið. Núna við síðustu gengisfellingu má gera ráð fyrir því að þessar skuldir sjávarútvegsins sem voru taldar rúmir 300 milljarðar á síðastliðnu ári, þ.e. í júní á síðastliðnu ári, séu nú farnar að nálgast 360–370 milljarða eftir síðustu gengisfellingu því megnið af lánaskuldbindingunum er í erlendri mynt. Það er alvarlegt fyrir okkur að skuldir sjávarútvegs skuli vaxa eins og þær hafa gert á undanförnum árum. Undanfarin tíu ár hafa þær vaxið úr því að vera 95 milljarðar kr. upp í þá tölu sem ég var hér að nefna án þess að aflaverðmætið hafi breyst mjög mikið. En málið sem við ræðum snýst um það hvort við ætlum að taka á því óréttlæti sem hefur viðgengist í kvótakerfinu að Íslendingar sitja ekki við sama borð þegar þeir vilja stunda þessa atvinnu eða sækja inn í þessa atvinnugrein og um það snýst auðvitað málið. Þar er af mörgu að taka og rétt kannski í örstuttu máli benda á að þegar Hæstiréttur felldi Valdimarsdóminn á sínum tíma var niðurstaða Hæstaréttar sú að ekki þyrfti tvöfalda takmörkun, það þyrfti ekki bæði veiðileyfi og líka kvóta. Þar með datt úreldingarreglan út eins og menn vita og allir gátu fengið veiðileyfi. En hvað gerðu þá íslensk stjórnvöld í framhaldinu? Þau fjölguðu fisktegundum í kvótakerfinu. Það voru allar tegundir tíndar inn, sandkoli, skötuselur, keila, langa og svo framvegis og við sátum uppi með það að framkvæmd sjávarútvegsráðherra sem hefur þetta vald - það er sjávarútvegsráðherrann sem hefur það vald að ákveða hvort fiskur sé í kvóta eða ekki í kvóta. Sjávarútvegsráðherra gæti í dag tekið fjöldamargar tegundir út úr kvótakerfinu. Hann hefur vald til þess. Það er nefnilega gert með reglugerðarákvæði að ákveða aflamark á kvóta. En í kjölfar Valdimarsdómsins var tegundunum fjölgað og þar með lokaðist þessi leið sem dómurinn opnaði mönnum til að fá að stunda veiðar á þeim tegundum sem þá voru utan kerfisins. Niðurstaða laganna frá 1990 um frjálsa framsalið olli því að mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna kemst að þeirri niðurstöðu að mannréttindi séu ekki virt á Íslandi að því er varðar þennan rétt, að jafnrétti milli manna sé ekki virt og atvinnufrelsi sé ekki virt. Svona er þetta í heildina í málinu. Á þessu þurfum við að taka. Það er hægt að fara margar leiðir út úr þessu kerfi. Það þarf örugglega að stíga þau skref - ég tek undir það sem sagt hefur verið í 

Herra forseti. Fyrst verð ég að segja að mér finnst undarlegt ástandið í þjóðmálum Íslands að það skuli vera þannig að þessi þingsályktun þurfi yfir höfuð að koma fram. Það er einfaldlega þannig. Ég held að það sé alveg rétt sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu, ég get bara get tekið undir það, að Alþingi álykti að hlíta beri niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 24. október 2007 þess efnis að fiskveiðistjórnarkerfi Íslendinga brjóti í bága við alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland staðfesti með auglýsingu utanríkisráðherra nr. 10 frá 28. ágúst 1979 í samræmi við þingsályktun hinn 8. maí 1979. Enn fremur að breyta verður lögum um stjórn fiskveiða í samræmi við ofangreindan úrskurð til að tryggja jafnræði borgaranna, sanngirni og mannréttindi. Við höfum bundið okkur að þjóðarétti að gera einmitt þetta. Ef við mundum bara fara eftir því þá hefði þessi þingsályktunartillaga aldrei þurft að koma fram. Þannig lít ég nú á þetta. Íslands hefur samþykkt, fullgilt, undirritað alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi í samræmi við ofangreinda þingsályktunartillögu frá 8. maí 1979 og skuldbundið sig til að virða úrskurðarvald mannréttindanefndarinnar í kærumálum um meint brot á honum og skuldbundið sig að þjóðarétti til að fylgja niðurstöðum hennar. Í mínum huga er þetta ekkert mikið flóknara en það. Aftur á móti verð ég að segja að við framsóknarmenn erum fylgjandi því að hér sé kerfi sem takmarkar aðgang að fiskveiðiauðlindinni á einn eða annan hátt. Þetta er ekki tæmandi auðlind og á henni verður að vera einhvers konar stjórn. Það voru góð og gild rök fyrir því á sínum tíma að koma kvótakerfinu á. Við áttum okkur hins vegar á því að á kvótakerfinu eru ýmsir agnúar sem má laga. Það er ekkert svo í heiminum þannig að ekki megi breyta því á einn eða annan hátt sér í lagi þegar það kemur álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna sem við höfum skuldbundið okkur til að fylgja. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur komið ítrekað í pontu í dag sem er vel og ég fagna því að það sé þó ráðherra sem taki til máls í þessu máli og mér finnst virðingarvert að hann skuli sjá af tímanum sínum en sé ekki að flækjast einhvers staðar í útlöndum eins og sumir kollegar hans. Hann hefur spurt hvað eigi að gera. Hvað eiga stjórnvöld að gera? Í fyrsta lagi eiga náttúrlega ríkisstjórnarflokkarnir að setjast niður og taka ákvörðun um það. Það er bara einfaldlega þannig sem meiri hluti Alþingis vinnur. Við framsóknarmenn höfum talað um að það verði bara einfaldlega sett á laggirnar samráðsnefnd allra flokka sem fari yfir þetta mikilvæga mál og nái lendingu, nái þjóðarsátt um málið. Ég held að það sé ágætistillaga sem ég hef svona vonir um að hæstv. iðnaðarráðherra geti tekið undir. Mig langar líka að benda á tillögur okkar framsóknarmanna um breytingar á stjórnarskránni þannig að það verði staðfest að auðlindir sem eru ekki í einkaeigu séu sameign þjóðarinnar. Ef það ákvæði hefði verið í lögum, í stjórnarskránni, á þeim tíma sem þessi brot voru framin þá held ég að hægt hefði verið að koma í veg fyrir þetta álit vegna þess að hér stendur að meiri hluti nefndarinnar taldi að mismununin sé grundvölluð á ástæðum sem samsvari eignarstöðu. Þar liggur hundurinn að miklu leyti grafinn, herra forseti. Afar fáir sjálfstæðismenn eru í þingsalnum með einni undantekningu þó. Mér finnst málflutningur þeirra vera afar undarlegur. Ég man á fyrri tímum þegar við ræddum þetta mál - mig minnir að það hafi verið utandagskrárumræða - að þá sögðu þeir, ef ég man það rétt, að álitið væri á margan hátt illa unnið og að það væri óljóst. Ég tel að svo sé nú reyndar ekki. Ég held að niðurstaðan sé skýr. Hún kveður á um að stjórnvöld eigi að bregðast við og tíminn er að renna frá stjórnvöldum. Það er mikið að gera á þinginu þannig að maður óttast að þetta náist ekki í tækan tíma. Ég held að þetta snúist kannski um hvort við ætlum að virða þjóðarétt almennt. Í mínum huga er engin spurning, eins og hefur komið fram hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að auðvitað virða allir mannréttindi og vilja ekki að þau séu brotin. En við erum búin að skuldbinda okkur að þjóðarétti sem er réttarsvið sem er kannski ekki alveg fullmótað. Það vantar kannski skýrar lagareglur en byggist mikið á venjum og fordæmum. Þetta snýst um að við Íslendingar ætlum að virða þjóðarétt, fara eftir honum í einu og öllu. Nú hef ég svo sem ekki mikið meira um þetta mál að segja. Ég skora á stjórnvöld að bregðast fljótt við og taka ákvörðun um hvað þau ætla að gera vegna þess að miklir hagsmunir eru í húfi. Það er mikilvægt að sjávarútvegurinn og þeir sem þar vinna viti hvað stjórnvöld ætla sér. Það verður að liggja fyrir fyrr en seinna. Allt svona hökt og óákveðni einfaldlega skaðar út frá sér.

Herra forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er annar framsóknarmaðurinn sem tekur þátt í umræðunni hér í dag, og er það vel, og talar um þjóðarsátt. Það hefur lengi verið talað um þjóðarsátt í allri þessari umræðu um stjórn fiskveiða og m.a.s. hafa verið skipaðar nefndir til að ná þjóðarsátt. Eftir vinnu einnar nefndar varð niðurstaðan sú að setja ætti veiðileyfagjald eða veiðigjald á fiskinn, það var nú ekki meira, en mikill hluti manna var ekki sáttur við þá niðurstöðu. Ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann: Hv. þingmaður sagði að auðlindin væri takmörkuð og við erum sammála því, ekki er hægt að veiða fisk takmarkalaust, en hvernig á þá að útdeila þessum heimildum? Á að gera það með því að ráðherra eða sveitarstjórnarmenn eða einhverjar nefndir skammti fiskinn á hvern bát eða væri rétt að setja heimildirnar á uppboð þar sem fleiri en einn hafa möguleika á að keppa um þær?

Herra forseti. Já, við framsóknarmenn höfum lagt til að einhvers konar þjóðarsátt náist og að stjórnvöld kalli að alla aðila þingflokkanna til þess að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þetta er þó tillaga vegna þess að það er akkúrat ekkert að gerast í málinu. Tíminn er að renna út og ef ekkert verður gert rennum við einfaldlega á rassinn með þetta eins og svo margt annað hjá núverandi ríkisstjórn. Ég vil líka benda á að við höfum lagt fram tillögu til frumvarps til stjórnarskipunarlaga, um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, með síðari breytingum. Þar segir í 1. gr.: „Við lögin bætist ný grein sem verður 79. gr. laganna og orðast svo: Náttúruauðlindir og landsréttindi, sem ekki eru háð einkaeignarrétti, eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Ríkið fer með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar.“ Ef Samfylkingin lítur þannig á að þjóðarsáttarleiðin sé fullreynd er a.m.k. leið hér til þess að koma í veg fyrir að við fáum aftur á okkur álit eins og við fengum frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Ég held að Samfylkingin ætti bara að skoða þessar tillögur í ró og næði. Ég ætla mér ekki að fara út í einhverjar umræður um kvótakerfið enda snýst þessi tillaga í sjálfu sér ekki um það, en ítreka að við erum hlynntir því að hér sé kerfi. Kvótakerfið hefur ýmsa galla en það hefur líka 

Herra forseti. Já, kvótakerfið hefur ýmsa kosti og ýmsa galla - ég veit reyndar ekki alveg hverjir kostirnir eru við það, en það er önnur saga. Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn í 16 ár eða 12, var það í mörg ár, og þeim tókst ekki að koma þessu inn í stjórnarskrána enda fór þetta ekki inn í stefnuskrá þeirra fyrr en líklega fyrir fjórum árum, þá var farið að tala um þetta. Ber mér að skilja tillögu framsóknarmanna á þann veg að nytjastofnar sjávar séu í þjóðareign? Felur tillagan það í sér eða gerir tillagan ráð fyrir því að nú þegar hafi myndast eignarhald í sjávarútveginum þannig að ekki megi innkalla kvóta frá þeim útgerðum sem hafa kvóta í dag? Felur tillagan þetta í sér eða felur hún það í sér að fiskstofnarnir og auðlindir almennt, sjávar og lands, séu sameign þjóðarinnar? Það væri gott að fá svar við því.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér fannst þessi síðasta ræða svolítið undarleg. Ég verð eiginlega að ráðleggja hv. þm. Karli V. Matthíassyni að lesa þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Þetta er mjög skýrt, því miður komst það ekki á dagskrá í dag en það verður tekið fyrir seinna. Hér kemur fram: „Náttúruauðlindir og landsréttindi, sem ekki eru háð einkaeignarrétti, eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Ríkið fer með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar.“ Það var einfaldlega þannig að við framsóknarmenn reyndum að koma þessu í gegn í síðustu ríkisstjórn en það tókst ekki. Ætli Samfylkingin hafi ekki aðeins klikkað í því máli öllu saman, og stjórnarandstaðan var nú ekki til bóta. Það hefði í sjálfu sér ekki verið neitt mál að koma því í gegnum þingið þá en því miður tókst það ekki. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en þar sem Samfylkingin hefur tekið afskaplega vel í þessa þingsályktunartillögu held ég að hún renni frekar ljúflega í gegnum þingið nema þetta sé bara hluti af þessum samræðustjórnmálum sem ég er nú að upplifa trekk í trekk, en ekkert gerist. Það er talað og talað, og það gerir hv. þm. Karl V. Matthíasson m.a., en ekkert gerist. 
            

Herra forseti. Það er dálítið skondið þegar Framsóknarflokkurinn er farinn að tala um að þeir vilji gera stjórnarskrárbreytingu og setja inn í lögin að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar. Það er nú hreint og beint þannig að Framsókn kom þessu bannsetta kvótakerfi á á sínum tíma og vildi í upphafi að þetta yrði einkaeign en því var forðað. Svo vildi til að Alþýðuflokkurinn sálugi kom því inn að orðalagið væri á þann veg að fiskurinn í sjónum væri sameign þjóðarinnar. Það er nú kannski þess vegna sem við getum verið að tala um einhverjar breytingar í dag á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, þetta er sameign þjóðarinnar þrátt fyrir að LÍÚ og útgerðarmenn, smærri bátar líka, hafi þennan nýtingarrétt og séu að braska með nýtingarréttinn. Þetta er oft misskilið af fólki og almenningi og af þingmönnum. Þeir eru ekki betur að sér en það að þeir rugla oft saman nýtingarréttinum sem þeir eru að leigja, veðsetja eða selja. Það er það sem þetta brask gengur út á, það snýst allt um nýtingarréttinn á auðlindinni. Það stendur fallegum stöfum í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar, en handhafar veiðiheimilda á hverjum tíma eru með nýtingarréttinn, geta braskað með hann. Ég vil að lokum spyrja hv. þm. Höskuld Þórhallsson: Lítið þið þannig á að kvótinn í dag sé eign þeirra sem hafa hann?

Herra forseti. Nei, við lítum ekki þannig á málin. Þess vegna erum við að leggja fram frumvarp þar sem endanlega er kveðið skýrt á um að þetta sé þjóðareign. Við höfum aldrei litið á að þetta sé einhver einkaeign og þarna myndist einhver einkaeignarréttur. Að þetta sé einhver ný hugsun hjá Framsóknarflokknum, ég hafna því algjörlega. Við höfum talað fyrir þessu í mörg ár. Vissulega komum við kvótakerfinu á í samráði við aðra stjórnarflokka og eins og ég hef sagt eru á kvótakerfinu agnúar sem má laga, en á þeim tíma var þörf á því að koma einhverjum böndum á þessa auðlind. Það var einfaldlega þannig að skipin mokuðu fiskinum upp úr sjónum en samt sem áður var enginn arður af því. 
             Þú getur tekið dæmi af Austurlandi, öllum skipum var siglt í höfn um leið og menn óðu fiskinn upp að hnjám, kvótakerfið var sett af þeirri ástæðu. Það þarf að gæta sanngirni, finnst mér, í þessari umræðu, sem reyndar fjallar ekki um kvótakerfið heldur um ályktun Frjálslynda flokksins um að farið verði eftir lögum og þjóðréttarlegum skuldbindingum. Óþörf þingsályktunartillaga sem þörf skapaðist reyndar fyrir vegna þess að ríkisstjórnin er svo óamstíga, og getur ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut, að hún hefur engin ráð, 

Herra forseti. Þessi þingsályktunartillaga er nauðsynleg og auðvitað ættu allir hér í þingsalnum að átta sig á því, en saga Framsóknar og fiskveiðistjórnarkerfisins er hörmungarsaga. Framsóknarflokkurinn hefur stutt núverandi fiskveiðistjórnarkerfi alla tíð, verið þátttakandi í því að gera þær breytingar frá upphafi, sem eru orðnar, held ég, 36 eða 37, og þær hafa allar verið til hins verra. Það er enginn að tala um að veiða umfram tillögur fiskifræðinga þó að ekki verði kvótakerfi. Hægt er að halda sig við tillögur um hvað sé rétt að veiða úr hverjum stofni með ýmsum öðrum hætti, þetta snýst ekkert um það. Það er hægt að ákveða í hve marga daga verður veitt eða hvernig á að gera þetta. Það er hægt að hafa banndaga, stoppdaga og takmarka veiði eftir geðþótta, hægt að loka svæðum og annað þess háttar. Það eru nefnilega menn sem þekkja ekki til og átta sig ekki á því hvað fiskveiðistjórnarkerfið er. Það eru landhelgislínur og lokuð svæði og annað í þeim dúr.  Það er þess vegna skrýtið, og kemur mér afskaplega einkennilega fyrir sjónir, að menn tali um að þeir styðji breytingar á stjórn fiskveiða til þess að fullnægja áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna en komi ekki með tillögur um það hvernig þeir ætli að gera það, og hafa samt sem áður stutt þetta kvótakerfi. Auðvitað fagnar maður því þegar formaður Framsóknarflokksins lýsir því yfir að hann vilji gera breytingar og fara að áliti mannréttindanefndar 

Herra forseti. Í stutta stund hélt ég að ræða hv. þm. Grétars Mars Jónssonar mundi bara vera skammarræða út í Framsóknarflokkinn en hann lauk ræðu sinni á að fagna því að  Jú, ég sagði að þetta væri nauðsynleg ályktun og að við framsóknarmenn hefðum stutt kerfið. Vissulega hafa breytingarnar kannski ekki allar heppnast nægilega vel en lengi má reyna og við verðum að hafa einhvers konar kerfi. Ég er svolítið hissa á því að enn sé verið að halda því fram að færeyska leiðin sé einhvers konar útgönguleið. Hún hefur ekki komið neitt sérstaklega vel út í Færeyjum, síður en svo. Enda sagði hv. þm. Grétar Mar Jónsson að vissulega þyrfti að gera á því breytingar. Hvaða breytingar? Það þarf að koma fram - að standa hér í pontu  
             Að lokum vil ég segja að við framsóknarmenn erum einmitt með tillögur. Við erum með tillögur um breytingu á stjórnarskránni sem mundi koma í veg fyrir þetta álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem taldi einfaldlega að þarna hefði myndast eignarréttur sem við teljum að við verðum þá á einhvern hátt 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag um þingsályktunartillögu okkar sex þingmanna, þriggja frá Frjálslynda flokknum og þriggja frá þingflokki Vinstri grænna. Allir þeir sem hafa tjáð sig í málinu, allir þeir þrír hv. þingmenn, hafa með einum eða öðrum hætti lýst stuðningi við þá þingsályktunartillögu sem hér er um að ræða og það er vel. Eingöngu málsvari Sjálfstæðisflokksins við umræðuna hefur lýst sig algjörlega andvígan og telur að kvótakerfið sé ágætt og því eigi ekki að breyta í neinu. Ég tel að það skipti okkur máli að þekkja söguna. Við þurfum að nota söguna til þess að draga lærdóm af henni en við eigum ekki að láta hana þvælast fyrir okkur og þess vegna hefur mér fundist mjög kærkomið að verða vitni að því að þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hér hafa tjáð sig í dag hafa lýst því yfir afdráttarlaust að þeir telji nauðsynlegt að fara að áliti mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og gera þær breytingar á kvótakerfinu sem kveðið er á um í því áliti. Ég er líka mjög ánægður með það líka að þingmenn Samfylkingarinnar, þar á meðal hæstv. iðnaðarráðherra, hafa tjáð sig með þeim hætti að fara þurfi að áliti mannréttindanefndarinnar og gera þær breytingar sem mælt er fyrir um í því áliti. Ég lít því þannig á að í þessum umræðum hafi komið fram að breiður meiri hluti sé fyrir því að gera þær lagfæringar sem þarf að gera til þess að kvótakerfið uppfylli þau skilyrði að þau standist mannréttindi, að þau standist þær niðurstöður og forsendur sem koma fram í áliti meiri hluta mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna og það er vel. Í hnotskurn er þar spurningin um þetta, að forréttindin í núverandi kerfi myndi ímynd varanlegs eignarréttar sem veitt voru upphaflegum handhöfum kvótans, að það sem sagt standist ekki, að það sé ekki byggt á sanngjörnum forsendum. Mér hefði fundist eðlilegt - af því að í desember sl. fékk ríkisstjórn Íslands að vita um þessa niðurstöðu mannréttindanefndarinnar, töluvert áður en aðrir landsmenn fengu að vita um hana - að þegar hefði verið brugðist við og ráðstafanir gerðar til þess að lagfæra og breyta, ekki fara í skotgrafirnar og segja: Þetta er ekki bindandi að þjóðarétti, heldur hafa frumkvæði að því, gera ráðstafanir strax og segja: Við Íslendingar ætlum að vera fyrirmyndarþjóð og fara að mannréttindum í hvívetna. Mannréttindi eru algild og við eigum að virða þau og við eigum að vera stolt af því sem þjóð að virða mannréttindi og það er það sem málið snýst um. Í stjórnarsáttmálanum, eins og ég vék að, er talað um að tryggja skuli stöðugleika í sjávarútvegi og að gerð verði sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða. Sú athugun hefur ekki farið fram, engir tilburðir eru til þess að uppfylla þetta ákvæði kvótakerfisins. Við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu - og það skal ítrekað - teljum að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sé ósanngjarnt, að það brjóti gegn jafnrétti manna og einnig jafnræðisreglu íslensku stjórnarskrárinnar. Við teljum að verulegur vafi sé á því að lög um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, samrýmist atvinnufrelsisákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Mér fannst mjög ánægjulegt að þrátt fyrir þá þvergirðingslegu afstöðu sem einkennt hefur málflutning ráðherra og hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessu máli skuli þann 13. janúar sl. hafa birst leiðari í Morgunblaðinu þar sem niðurlagsorð eru með þessum hætti, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem réttindabarátta íslenskra borgara, sem ekki hafa hlotið náð fyrir augum stjórnvalda eða dómstóla á Íslandi, hlýtur stuðning frá þeim sem fjalla um mannréttindi í útlöndum. Hvað skyldi valda þessari tilhneigingu stjórnvalda og dómstóla til að brjóta á réttindum fólks?“ Ég spyr: Er ekki komið nóg af því góða? Gerum við ekki þá kröfu að farið sé að mannréttindum?