Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. heilbr.- og trn. (Davíð Aðalsteinsson): Hæstv. forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um þetta frv. til l. til breytinga á almannatryggingalögunum. Nefndin varð sammála um að mæla með samþykkt frv., en leggur til breytingu á því. Nefndin leggur til að greinin orðist svo: "Tryggingaráði er heimilt að greiða mæðra- og feðralaun til maka elli- og örorkulífeyrisþega, sbr. 52. gr., þegar bætur almannatrygginga falla niður vegna vistunar á stofnun, sbr. 51. gr., eða þegar 60. gr. á við um hagi bótaþega, sbr. og 3. mgr. 14. gr." Hér er ekki um efnisbreytingar að ræða frá framlögðu frv. heldur er reynt að gera greinina skýrari og markvissari. Þannig er tekið fram að það sé tryggingaráðs að mæla fyrir um notkun heimildarinnar að greiða megi bæði mæðra- og feðralaun, ekki eingöngu mæðralaun, að stuðst skuli við skilgreiningar í 52. gr. á hjúskap, þ.e. að óvígð sambúð sem staðið hefur samfleytt í tvö ár, barn sé til staðar í sambúð eða kona þunguð gefi sama rétt og hefði verið um hjónaband að ræða. Einnig er nákvæmara að taka fram að eingöngu megi nota heimildina þegar bætur falla niður, sbr. 51. gr., en í henni kemur fram hvenær lífeyrisgreiðslur falla niður við vistun á stofnun í stað þess að vísa til þess að bætur gangi að fullu til viðkomandi stofnunar. Því er ekki alltaf til að dreifa þar sem ýmist er um að ræða að vistmaður ávísi bótum sínum beint til greiðslu dvalarkostnaðar eða sjúkratryggingar greiði vistina að fullu. Það sakar ekki að taka fram að samkvæmt upplýsingum sem nefndinni voru veittar má ætla að fjöldi þeirra sem gæti fallið undir þetta heimildarákvæði sé á bilinu 20-30, þar af eru tíu í fangavistun. Árlegur kostnaður sem hlýst af samþykkt þessa frv. yrði 3-4 millj. Heilbr.- og trn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef kynnt og undir nál. rita nefndarmenn í heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Sjútvn. Ed. hefur fjallað um það frv. sem hér er til umræðu og nefndin er öll sammála um að mæla með því að það verði samþykkt. Eins og kemur fram í nál. var kallaður á fund nefndarinnar fulltrúi frá Fiskveiðasjóði. Sendur var aðstoðarforstjóri, Svavar Ármannsson, og gaf hann nefndinni ýmsar upplýsingar um þessi mál og voru þeir aðilar sammála að svo skyldi staðið að málum eins og frv. gerir ráð fyrir nema að nefndin komst að þeirri niðurstöðu eftir viðræður við stjórn Fiskveiðasjóðsins og einnig eftir símasamband við fulltrúa útgerðarmanna, sem þarna eiga mestra hagsmuna að gæta, að gera brtt. við 7. gr., sem er á þskj. 294, og mun þá greinin hljóða svo samkvæmt tillögu nefndarinnar, með leyfi virðulegs forseta: "7. gr. orðist svo: Sé innstæða í Stofnfjársjóði á reikningi skips þegar greiðslur skv. 4. gr., 5. gr. og 1. málsl. 6. gr. hafa verið inntar af hendi skal Fiskveiðasjóður færa til tekna á reikninginn vexti sem hverju sinni eru ákveðnir með hliðsjón af fjármagnskostnaði skulda er á skipum hvíla hjá Fiskveiðasjóði." Um þetta frv. er ekki annað að segja en að það er verið að ljúka þarna framkvæmd vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á sjóðakerfi sjávarútvegsins s.l. vor og þarf þessi sjóður einnig að fá sína meðferð vegna framkvæmda. Þó að við séum komnir í nokkra tímaþröng liggur þannig í þessu máli að svo að öllu sé fullnægt þyrfti þetta að afgreiðast eins og margt annað fyrir áramót. Ég tek þá sök að nokkru á mig að málið hafi sofið of lengi í sjútvn., en mundi fara þess á leit við virðulegan forseta, ef mögulegt væri, að ljúka þessu máli sem fyrst héðan úr deildinni svo að Nd. gæti fengið það til meðferðar. Um málið hef ég ekkert frekar að segja.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Jón Kristjánsson): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. fjh.og viðskn. um frv. til l. um framhald álagningar og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Hér er um að ræða eitt af fylgifrv. með fjárlagafrv. og er þetta gamall kunningi þó að hér sé um tímabundna skatta og gjöld að ræða. Afgreiðsla fjárlaga fyrir árið 1987 miðast við þær forsendur að þessum tímabundnu sköttum og gjöldum verði haldið áfram á næsta ári svo sem verið hefur undanfarin ár. Hér er um að ræða skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, húsnæðisgjald, sérstakt tímabundið vörugjald og jöfnunarálag á innflutt hús. Fjh.- og viðskn. hefur rætt frv. og leggur meiri hl. hennar til að frv. verði samþykkt óbreytt. Minni hl. nefndarinnar mun skila séráliti og munu talsmenn minni hl. gera grein fyrir afstöðu hans hér við þessa umræðu.



Virðulegi forseti. Efni þessa frv. er að framlengja ýmsa tekjustofna ríkissjóðs sem eru tímabundnir. Þetta eru gamlir kunningjar sem hér eru á ferð eins og skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og ekki ástæða til að amast við því að sá skattur sé framlengdur, ekki heldur þótt um sé að ræða framlengingu á tímabundnu vörugjaldi og sérstökum breytingum sem gerðar voru á tollskrá. Um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði hef ég það eitt að segja sjálfur að helst hefði ég kosið að gjaldið væri hærra. En hér er einn skattur á ferð sem hlýtur að orka tvímælis og það er 1% húsnæðisgjald sem lagt er á söluskattsstofn. Ekki það að á margan hátt hafi verið gæfulegt að gjaldið var lagt á til að efla byggingarsjóði ríkisins heldur er einkum sá hængur á þessu máli nú að það er alls ekki lengur ætlunin að verja gjaldinu óskiptu til byggingarsjóðanna. Það segir í 9. gr.: "Gjaldið rennur óskipt í ríkissjóð og skal því ráðstafað til útlána á vegum Byggingarsjóðs ríkisins." En það er nokkuð ljóst, ef menn virða fyrir sér fjárlög og sjá hvað byggingarsjóðum er þar ætlað, að þessu gjaldi er alls ekki ráðstafað nema að hluta til í þessu skyni. Af þessari ástæðu treystum við okkur í minni hl. ekki til að greiða atkvæði með þessu ákvæði. Að öðru leyti er ekki hægt að amast við efni þessa frv. eins og þegar hefur komið fram. Formlegt nál. hefur ekki enn verið gefið út, en þetta er afstaða okkar í minni hl. gagnvart efni frv.



Frú forseti. Eins og fram er komið hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur minni hl. ekki gert athugasemdir nema við eina grein þessa frv., þ.e. um húsnæðisgjaldið svokallaða sem komið var á á árinu 1985 í samkomulagi stjórnvalda og stjórnarandstöðu til að leysa úr brýnustu vandamálum húsbyggjenda og húskaupenda. Alls ekki var ætlast til að þetta gjald yrði að föstum skatti, en það virðist einhvern veginn vera þannig að tímabundin gjöld sem lögð eru á eins og það fræga gjald sem talað er um í III. kafla þessara laga, þ.e. tímabundið vörugjald, hafi tilhneigingu til þess að festast jafnvel enn frekar en önnur. En skv. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til sjóðs Húsnæðisstofnunar ríkisins verði um 1000 millj. kr. og þessum skatti er ætlað að taka inn nærri 70% þeirra tekna sem til þarf til að standa undir þessu gjaldi umfram það nýja fyrirkomulag sem þegar er orðið á fjáröflun til sjóðsins og þá á ég við skuldabréfakaupin hjá lífeyrissjóðunum. Við getum ekki samþykkt framlengingu þessa gjalds og munum því ekki taka þátt í að afgreiða a.m.k. þann þátt þessa frv. Að öðru leyti er ekkert annað um þetta frv. að segja en það venjulega, sem kemur nokkurn veginn sem jóla- og nýjárskveðjur til ríkisstjórnarinnar, að óska henni til hamingju með að vera enn einu sinni að framlengja þann skatt sem stjórnarflokkarnir og þá sérstaklega Sjálfstfl. hataðist hvað mest út í og skammaðist hvað mest út í á sínum tíma þegar honum var komið á og í hvert skipti sem hann var framlengdur í tíð annarra ríkisstjórna.



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur þegar gert grein fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. á þessu máli, en láðist að taka það fram að minni hl. skipa auk hans hv. síðasti ræðumaður og svo sú sem hér stendur. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Álit okkar á því hefur þegar komið fram og það er gamall kunningi hér á jólaföstunni. Ég vil aðeins láta það koma fram að hvað varðar I. kafla frv. hef ég ekkert við hann að athuga annað en að ég tel gjaldið vera of lágt. Verslun hefur t.d. staðið með miklum blóma hér á landi í góðærinu undanfarið og ég tel að hún geti vel borið hærri álagningu á sínar tekjur en gert er ráð fyrir í frv. Hvað varðar II. kaflann, um húsnæðisgjaldið, þá var það samkomulag sem um það var gert tímabundið, eins og hér hefur komið fram, og var gjaldið sett á á sínum tíma til að mæta þörfum þeirra sem lent höfðu í vandræðum með afborganir af lánum sínum vegna misgengis lánskjara og kauptaxta. Einnig er ljóst að þetta gjald hefur ekki runnið óskipt til þeirra aðila og svo mun áfram verða samkvæmt hljóðan frvgr. og því mun ég ekki taka þátt í að samþykkja þetta gjald aftur. Hvað varðar síðasta kafla frv. er ég honum mjög samþykk og vil láta það koma fram að við Kvennalistakonur fluttum í upphafi till. um sérstakar verndunaraðgerðir til að vernda innlendan húsaiðnað. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa orð mín um þetta frv. öllu fleiri.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur á nokkrum fundum rætt um þetta mál. Það verður að segja þá sögu eins og hún er að óhægt er nokkuð um vik að ræða málið. Enda þótt það hafi verið lagt fram strax í október s.l. hefur skammt miðað í umræðum um það, enda kom í ljós í fyrra að ógerlegt var annað en hafa mjög náið og gott samstarf við Nd.-nefnd á síðustu dögum þingsins og eins raunar við fjvn. og samræma þetta mál sjálfum fjárlögunum. Það spannst nokkur umræða um það þá hvort ekki kynni að vera óeðlilegt að hafa lánsfjárlög í einni nefnd og fjárlögin sjálf í annarri, jafnvel hvort ekki bæri beinlínis að sameina lánsfjárlög og fjárlög í framtíðinni. Þessi umræða heldur vafalaust áfram, en ég hygg að sá andi ríki nú að menn vilji reyna að hafa svipaðan hátt á afgreiðslu beggja málanna og gert var í fyrra, þ.e. að klára málið ekki út úr þessari hv. deild í dag og kannske ekki heldur á morgun heldur bíða fyllri upplýsinga sem eru á leiðinni, t.d. varðandi hitaveitur og svo sérstaklega að því er varðar þau miklu mál sem tengjast nýgerðum kjarasamningum og viðamiklar breytingar sem verða á fjárlögum og þar með öllum fjármálum ríkisins og líka væntanlega að einhverju leyti lánsfjárlögum alveg undir lok þingsins nú fyrir jól. Það verður kannske dálítið erfitt að samræma þetta, en með góðum vilja hygg ég að það muni takast. Meiri hl. skilar nál. að sjálfsögðu við þessa umræðu, þó það sé takmarkað eins og ég vík að síðar, en ég hygg að hv. minni hl. hafi gripið til þess ráðs að skila sínu nál. ekki fyrr en milli umræðna. Ég get mjög vel skilið þá afstöðu þar sem málið er enn skemmra á veg komið við 2. umr. þess nú en í fyrra af þeim ástæðum, sem ég áðan greindi, að nýgerðir kjarasamningar útheimta viðamiklar breytingar á fjármálum ríkisins. En þótt ekki sé mjög veigamikið það sem ég hef hér að segja ætla ég engu að síður að rekja það sem gerst hefur í nefndinni. Eins og fram kom í frv. þegar það var lagt fram er heildarfjáröflun til opinberra aðila, þ.e. fjárfestingarlánasjóða atvinnufyrirtækja, áætluð 15 milljarðar 744 millj. kr. Þar af er ráðgert að afla 7 milljarða 464 millj. innanlands og 8 milljarða 280 millj. kr. erlendis og er þá talið að sem næst jöfnuður muni nást við útlönd. Þessar tölur eiga eftir að breytast eitthvað í meðförum nefndarinnar og eru raunar þegar komnar inn breytingar. Síðan kemur það, sem ég áður hef getið, að þessar tölur geta líka breyst vegna kjarasamninganna sem nýgerðir eru. Í þessu frv. er lántökuheimildum sveitarfélaganna um 350 millj. kr. vegna hitaveitna ekki skipt vegna ónógra upplýsinga sem væntanlegar eru þó í dag eða í fyrramálið, er mér tjáð, en það var nýverið skipaður vinnuhópur af fjmrh. og iðnrh. til að fjalla um fjárhag þeirra hitaveitna sem langverst eru settar og eiga í gífurlegum fjárhagsörðugleikum sem allir þekkja. Þar er um að ræða Hitaveitu Akureyrar, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og Fjarhitun Vestmannaeyja. En þegar þessar tillögur hópsins liggja fyrir á nefndin að geta tekið þær til athugunar og afgreiðslu og hafði ég hugsað mér að stinga upp á því við formann hv. fjh.- og viðskn. Nd. að haldinn yrði sameiginlegur fundur nefndanna ef neðrideildarmenn telja það ráðlegt. En þegar gerir þó meiri hl. nefndarinnar tillögur um veitingu ríkisábyrgða fyrir ákveðnum lántökum vegna hitaveitna. Er þar um að ræða Hitaveitu Hveragerðis 45 millj. kr., Hitaveitu Siglufjarðar 12 millj. kr., Hitaveitu Eyra 3 millj. kr., Hitaveitu Egilsstaða og Fella 9 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að veita Hitaveitu Rangæinga ríkisábyrgð fyrir langtímaláni, sem er að fjárhæð allt að 100 millj. kr., hjá Lánasjóði sveitarfélaga til að skuldbreyta lánum hjá sjóðnum. Meiri hl. leggur til að inn komi ný grein sem heimilar Útflutningslánasjóði 40 millj. kr. lántöku á árinu 1987. Er þar um að ræða gamla heimild sem ekki hefur verið notuð á þessu ári vegna þess að ekki var þörf á því, en hins vegar er talin þörf á að hafa þetta fjármagn á næsta ári og hygg ég að ekki sé ágreiningur um að þessi heimild verði áfram í lánsfjárlögum. Fjmrh. hefur á undanförnum árum verið veitt heimild til að ábyrgjast lán með sjálfskuldarábyrgð vegna sölu svonefndra raðskipa. Þetta er gamalt mál sem menn þekkja úr umræðum í þinginu, bæði við umræður um lánsfjárlög og miklu víðtækari umræður. Skipasmíðin hefur farið fram á árunum 19821986 en er ekki einu sinni lokið enn þá og viðskiptabankarnir hafa meira og minna fjármagnað þennan kostnað með erlendum skammtímalántökum. Það er lokið smíði skips á Seyðisfirði og það var selt til Grindavíkur. Ríkisábyrgðasjóður yfirtók fjármagnskostnað að upphæð 15 millj. kr. í tengslum við þá sölu. Tvö skip eru í smíðum hjá Slippstöðinni á Akureyri, eitt í skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts og eitt hjá Stálvík í Garðabæ. Sala þessara skipa er nú ákveðin og við það miðað að ríkissjóður ábyrgist allt að 80% af kaupverði skipanna með sama hætti og gert er hjá Fiskveiðasjóði eða með sömu hlutdeild. Þá er miðað við að Byggðastofnun láni allt að 5% og að 15% komi frá kaupendum. Í ljósi þessara staðreynda er gert ráð fyrir að allt að 600 millj. kr. ríkisábyrgð verði vegna sölu þessara skipa. Á þessu ári yfirtók Ríkisábyrgðasjóður togarann Merkúr, sem áður hét Bjarni Benediktsson, og var hann seldur til Ólafsfjarðar. Það er verið að breyta skipinu í frystitogara í Noregi og er skipið selt þannig að veitt er ríkisábyrgð fyrir 80% af söluverði og leitað eftir allt að 160 millj. kr. ríkisábyrgð í því skyni, en kaupendur sjálfir fjármagna 20% kaupverðs. Stálvík í Garðabæ hefur óskað eftir ríkisábyrgð á láni allt að 20 millj. kr. til endurskipulagningar á starfsemi fyrirtækisins, er sú endurskipulagning er talin munu kosta um 35 millj. kr. Ráðgert er að veita fyrirtækinu allt að 20 millj. kr. ríkisábyrgð og er það hér lagt til til að afla nauðsynlegs lánsfjár í þessu skyni. Þá eru að ósk Seðlabankans teknar inn tvær tillögur sem við teljum að hafi í raun ekki efnislegar breytingar í för með sér fyrir afgreiðslu frv. í öllu falli heldur er þar um tæknileg atriði að ræða sem seðlabankamenn telja mikilvæg fyrir þá aðila sem standa að tæknilegri framkvæmd skuldbreytinga erlendis. Þetta er flókið mál, enda margslunginn fjármálaheimur, ekki síst á síðari árum, en vafalaust er þessi lögfesting nauðsynleg, a.m.k. til öryggis fyrir því að hægt sé að nota t.d. skuldbreytingar þar sem samið er um breytta vexti, breytta mynt o.s.frv. og getur í öllu falli ekki skaðað. Þess vegna leggur meiri hl. til að þessar hugmyndir Seðlabanka og heimildir séu lögfestar og vænti ég að ekki sé ágreiningur um að verða við því. Að því er varðar aðrar brtt. er fram komin brtt. frá hv. þm. Helga Seljan o.fl. um málefni fatlaðra, skerðingarákvæði í því efni, 18. gr. falli brott. Fjmrh. hefur látið hafa eftir sér að þetta atriði sé í nánari skoðun og raunar lýst því yfir í mínum þingflokki að hann vildi skoða það betur og á ég von á að einhver breyting verði gerð á þessari grein og beini því til flm. hvort hugsanlegt væri að þeir drægju till. til baka til 3. umr. þannig að þá lægi fyrir hvaða samstaða gæti náðst um breytingar eða a.m.k. lægi málið þá skýrar fyrir. Auðvitað er það á þeirra valdi hvað þeir vilja í því efni gera, en ég þykist nokkuð viss um að a.m.k. verði skerðingin sem ákveðin er í þessari grein vegna málefna fatlaðra minni en gert er ráð fyrir og að meiri hl. eða nefndin öll muni flytja brtt. við 3. umr. Á þskj. 311 er brtt. frá hv. þm. Eiði Guðnasyni varðandi útvarpið. Það er við 27. gr. sem fjallar um að tekjur á árunum 1986-1987 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum skuli renna í ríkissjóð. Hann leggur til að sú grein falli niður. Hann mun draga þá till. til baka til 3. umr. vegna þess að það mál er einnig í athugun. Fulltrúar frá Ríkisútvarpinu komu á fund í nefndinni sem að vísu var ekki fullskipaður, því miður, en engu að síður gerðu þeir okkur grein fyrir gífurlegum fjárhagsvanda stofnunarinnar og er verið að athuga hvort einhverjar úrbætur megi í því efni gera. Ég veit ekki hvort það er mun fleira sem þarf að ræða á þessu stigi málsins. Við fáum hér kannske aðalumræðuna um þetta mál síðar í vikunni því að erfitt er að tæma það nú eins og ég áður hef gert grein fyrir. Ég vil þó geta þess að t.d. er komin umsókn frá Ferðamálasjóði sem óskar eftir ábyrgð fyrir 200 millj. kr. erlendri lántöku, eða lántöku sem væntanlega yrði erlend, í stað 100 millj. og fleiri óskir eru í farvatninu sem við tökum til umræðu á fundi í nefndinni væntanlega á morgun. Að þessu sögðu hygg ég að ég bæti ekki meiru við nema tilefni gefist til, en legg til að brtt. sem hér eru fluttar af meiri hl. verði samþykktar. Frv. verður skoðað á milli 2. og 3. umr. og þá vænti ég þess að góð samstaða geti tekist, bæði milli stjórnar og stjórnarandstöðu og eins milli deilda og við hv. fjvn. þannig að við getum sómasamlega klárað það og bæði frv. til lánsfjárlaga og sjálf fjárlögin verði afgreidd fyrir næstu helgi.



Frú forseti. Ég tek undir með hv. 4. þm. Norðurl. v., formanni nefndarinnar og frsm. meirihlutaálits, að ekki er hægt annað en leiða hugann að því, a.m.k. þegar maður stendur í þeim sporum sem við stöndum í núna, hvort vinnubrögðin við bæði fjárlög og lánsfjárlög gætu ekki verið betri, hvort þeim er ekki hreint og beint ábótavant. Ég held reyndar að það sé ekki við neinn einn að sakast í því efni. Ég held að þingið þurfi fyrst og fremst að endurskoða skipulag starfsemi sinnar með tilliti til þess að þessi löggjöf, sem er árviss og ekki hægt að hnika til að hún sé samþykkt á réttum tíma, ekki nema þá vegna gífurlega mikilla afbrigða í aðstæðum, fari einhvern veginn þannig fram að menn viti hvað þeir eru að gera. Þó að hv. 4. þm. Norðurl. færi um það mjög hófsamlegum orðum mátti glögglega á máli hans heyra, og kemur kannske engum á óvart, að raunverulega vitum við afskaplega lítið hvað við erum um að tala því að það vantar bæði upphaf og endi á þetta frv. Það vantar annars vegar í raunverulegar og ábyggilegar upplýsingar um tekjuöflun og það vantar þar með líka endanlegar niðurstöður í áætlaða lánsfjárþörf. Það er staða frv. í dag. Að ræða frv. hérna og skila nál. er í sjálfu sér ekkert annað en yfirlýsing um ákveðinn velvilja gagnvart stjórnvöldum, að vilja greiða götu þeirra eins mikið og maður getur, til þess að þetta mál lendi ekki einhvers staðar úti á svelli. Væri heiftúð og töggur í okkur ættum við hreint og beint að neita að fjalla um frv. fyrr en það hefði fengið endanlega mynd. Þá er ég ekki að tala um spurningar um brtt. við einstakar greinar frv. sem koma frá aðilum innan þings. Ég er að tala um heildarstöðu frv., þ.e. áætlaðar tekjur og áætlaða lánsfjárþörf. Að gagnrýna frv. er þannig í raun og veru gagnrýni sem svífur að því leyti í lausu lofti að það vantar bæði aftan á og framan á þá umræðu. Þegar eru komnar fram brtt. við einstakar gr. frv. Það er áberandi þegar maður les í gegnum II. kafla, eins og svo oft áður, að skerðingarákvæði virðast einkum og sér í lagi beinast að starfsemi sem við kemur annars vegar menningu og hins vegar því sem maður gæti kallað líknarmálum, þ.e. málefnum þeirra sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Það er dálítið áberandi dæmi sérstaklega fyrir íslenska lagahefð að varla eru menn búnir að breyta og samþykkja lögin um kvikmyndamál og Kvikmyndasjóð fyrr en byrjað er að beita skerðingarákvæðum á þau. Nú kann það að vera réttlætanlegt á vissum tímum og ég skal láta ógert að ræða það mál efnislega því ég ber bara hreint og beint ekki skynbragð á það. Það alla vega stingur í augu hve stutt er síðan þessi lög voru samþykkt með ákveðnum tekjuöflunaráformum og áætlunum um tekjur sem af því næðust og síðan er það fyrsta sem maður upplifir eftir það að byrjað er að beita skerðingarákvæðum í lánsfjárlögum. Það hefur þegar verið minnst á í umræðu á þingi, þá sérstaklega í umræðunni um fjárlög, skerðinguna á framlagi ríkissjóðs til Ferðamálasjóðs. Því hefur verið mótmælt. Það er ekki með öllu hægt að skilja hvernig menn ætla að sinna annars vegar því verkefni sem mikil áhersla hefur verið lögð á, að auka ferðamannaþjónustu og það sem menn kalla ferðamannaiðnað og samtímis nánast að leggja niður starfsemi Ferðamálaráðs, nema þá að menn ætli að eitthvað allt annað komi þar í staðinn, samtök þeirra sem að ferðamálum standa, óháð fjárveitingum ríkisvaldsins. Einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að það samræmdist kannske einna helst hlutverki ríkissjóðs að veita þeim aðilum, sem standa að uppbyggingu ferðamála hér á Íslandi, tæknilega og faglega ráðgjöf við þessa uppbyggingu og það fer ekkert á milli mála að hún hlýtur að kosta peninga. Sem dæmi um það hver náttúra skerðingarákvæðanna er má benda á 23. gr., um skerðingu framlags til Félagsheimilasjóðs, 25. gr., um skerðingu framlags til Menningarsjóðs, og 26. gr., um skerðingu framlags til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hv. 5. landsk. þm. mun gera grein fyrir brtt. sinni við 27. gr. sem reyndar snýr líka að menningu. Það er eitt atriði sem mig langar til að fjalla aðeins um hérna sem kannske verður reyndar meira fjallað um við 3. umr. Það hefur komið fram í þeim plöggum sem nefndarmenn hafa undir höndum að nokkrar breytingar eru áformaðar á lántökuvinnubrögðum ríkissjóðs og þá á ég ekki við hvernig þeir taka lán heldur hvaðan. Það hefur komið í ljós að eftir samningana síðustu stendur ríkissjóði til boða að gera samning við lífeyrissjóði um aukna lántöku hjá lífeyrissjóðunum umfram kaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Þessi umframlántaka, sem í boði var, var nefnd að mig minnir 1,13 milljarðar króna. Í framhaldi af því er það fram komið líka að ríkissjóður áætlar að semja við lífeyrissjóðina um enn meiri lántöku en þetta og vonast þeir til að ná samningum við lífeyrissjóðina um 2 milljarða lántöku hjá þeim umfram hið lögbundna framlag þeirra til skuldabréfakaupa Húsnæðisstofnunar. Einnig hafa þær upplýsingar komið fram að þegar lífeyrissjóðirnir allir hafa sinnt sínum kaupskyldum á skuldabréfum frá Húsnæðisstofnun muni vera um 2,8-3 milljarðar eftir í sjóðum lífeyrissjóðanna. Þessa upphæð að 2/3 hlutum til ætlar ríkissjóður að reyna að semja um að fá að láni og þá verður ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á næsta ári fyrirsjáanlega ekki mikið meira en 800-1000 millj. Tveir þriðju þeirrar upphæðar, sem fyrirhugað er að taka að láni, munu renna beint í ríkissjóð en lítill hluti þeirra fer til afmarkaðra verkefna. Ég tel að erfitt sé að gera ráð fyrir lántöku af þessu tagi í löggjöf nema þeir samningar, sem til þarf til þess að af þessari lántöku verði, séu þegar um garð gengnir og séu alveg á hreinu því að ég tel að samningsstaða ríkissjóðs við lífeyrissjóðina verði mjög slæm ef löggjöfin er þegar afgreidd áður en til samninga er gengið. Hins vegar verður manni auðvitað spurn, þegar maður stendur frammi fyrir svona áætlunum, hvert menn ætla að leita næst þegar þeir verða þarna nánast búnir að tæma lífeyrissjóðina því að það hlýtur að verða erfitt að leita uppi nýjar lánsfjáruppsprettur hér innanlands þegar búið er að tæma þá alstærstu þeirra. Eins og fram kom í máli hv. frsm. meiri hl. mun minni hl. ekki skila nál. við þessa umræðu heldur milli umræðna. Það skýrist einkum og sér í lagi bara af því í hvaða stöðu frv. er, en þingflokkur Alþfl. mun ekki skila brtt. við lánsfjárlagafrv. fyrr en við 3. umr. Þar munum við leggja fram brtt. sem miða að samdrætti í erlendum lántökum og heildarlántökum og við höfum ástæðu til þess að ætla að hægt sé að draga úr erlendum lántökum sem nemur um það bil 1 milljarði og munum leggja fram brtt. þar að lútandi við síðustu umræðu. Frú forseti. Það er í raun og veru erfitt, eins og ég sagði í upphafi, að ræða þetta frv. á þessum nótum, að gagnrýna það mikið efnislega, einfaldlega vegna þess að við erum raunverulega bara með uppsetningu frv. fyrir framan okkur en ekki efnislegt innihald og þar af leiðandi verður sú umræða að bíða 3. umr.



Virðulegi forseti. Ætli fjmrh. sé hér einhvers staðar nálægt þannig að hann heyri umræðurnar? Mér þykir eðlilegt að fjmrh. sé viðstaddur 2. umr. um lánsfjárlög.

Hæstv. ráðherra er hér.

Virðulegi forseti. Nú er lánsfjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar komið til 2. umr. í hv. Ed. þótt vitað sé að það plagg sem við höfum fyrir framan okkur og heitir frumvarp til lánsfjárlaga, ásamt með þeim brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. sem komið hafa fram við þessa umræðu, komi vart til með að standast tímans tönn. Þar kemur margt til en þó fyrst og fremst stórfelldur hallarekstur ríkissjóðs sem enn er ekki útséð um hversu mikill muni verða á næsta ári. Þar í er einn stærsti óvissuþátturinn, áhrif nýgerðra kjarasamninga á fjármál ríkisins en þeir hafa enn ekki verið reiknaðir inn í fjármáladæmið þótt bæði fjárlög og lánsfjárlög séu komin til 2. umr. hér á Alþingi og fjárlög raunar þegar afgreidd til þeirrar þriðju. Mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh. hvenær við megum eiga von á því að fá þessa útreikninga til meðferðar hér á Alþingi og minni á það í leiðinni að ekki munu vera eftir nema fjórir eða fimm starfsdagar hér á hæstv. Alþingi áður en jólaleyfi þingmanna hefst. Það eina sem er ljóst á þessu stigi málsins er að halli ríkissjóðs mun ekki minnka vegna þessara kjarasamninga og að sú skuld, sem núv. ríkisstjórn skilar eftirkomendum sínum eftir fjögurra ára fjármálastjórn, verður ekki undir 6 milljörðum kr., líklega öllu meiri ef fram fer sem horfir. Ef einhver vill halda því fram að þetta sé góð fjármálastjórn hefur afstæðiskenningin eignast öflugri talsmenn hér á Alþingi en höfund hennar gat líklega grunað. Það eru aðeins þrjár leiðir til að eiga við þennan gífurlega halla: Það er frekari niðurskurður á útgjöldum ríkisins, það er aukin skattheimta og það eru auknar lántökur innanlands eða utan. Þótt stærðirnar séu á reiki í fjárhagsdæmi ríkisins þessa stundina er alveg ljóst að þriðja leiðin, auknar lántökur, verður áfram notuð til að mæta rekstrarhallanum og því verða lántökur öllu meiri en fram kemur í þeim drögum að lánsfjárlögum sem hér hafa verið tekin til 2. umr. Það hefur komið fram í meðferð þessa máls í fjh.og viðskn. að ríkisstjórnin hyggst seilast enn djarfar en orðið er í fé lífeyrissjóðanna og hyggur þar á stórauknar lántökur og það svo mjög að ástæða er til að ugga um hag lífeyrissjóðanna og reyndar einnig um hag ríkissjóðs því þegar farið er að reka ríkissjóð fyrir lífeyri fólksins í landinu er ástandið orðið slæmt. Ekkert hefur enn frést af auknum erlendum lántökum enda ekki líklegt að slíkt sé hafr í hámæli af hæstv. ríkisstjórn sem hefur það að yfirlýstri stefnu sinni að auka ekki erlendar lántökur á kjörtímabili sínu. Rétt er þó að taka fram að engan veginn hefur dregið úr erlendum lántökum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Samkvæmt hagtölum Seðlabankans jukust erlendar lántökur úr 52,2% í 54,9% af vergri landsframleiðslu, sem er nýja reikningsaðferðin sem fjmrh. og ríkisstjórn tóku upp fyrir um það bil ári síðan, á milli áranna 1984 og 1985. Og í júní á þessu ári voru löng erlend lán opinberra aðila og lánastofnana orðin rúmir 87 milljarðar kr. Þetta eru ógnvekjandi tölur og það er víst að nýir vendir verða ekki öfundsverðir af því að sópa þessum milljörðum auk þeirra sem safnast hafa á halla ríkissjóðs þangað sem þeir eiga heima, þ.e. að greiða þá. Og það er ástæða til að spyrja sig í hvað er verið að setja þá fjármuni sem verið er að taka að láni. Það eru að vísu ýmis þjóðþrifamál eins og Byggingarsjóður ríkisins og Lánasjóður ísl. námsmanna en það eru líka mál sem engan veginn eru til þjóðþurftar, allra síst þegar mikið liggur við að draga úr þeim ógnvekjandi skuldum sem ríkisstjórnir síðustu ára hafa steypt íslenska þjóðarbúinu í. Samkvæmt þeirri lánsfjáráætlun sem hér liggur fyrir er áætlað að taka hvorki meira né minna en 520 millj. kr. að láni til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Óráðsía er eina orðið sem ég hef yfir þá lántöku. Og svo eru það virkjanamálin. Skuldastaða íslenska þjóðarbúsins er að stórum hluta til til komin vegna óhóflegra og rándýrra virkjanaframkvæmda allmörg undanfarin ár, framkvæmda sem hafa ekki skilað þeim arði í þjóðarbúið sem vonir stóðu til. Í stað þess að læra af fenginni reynslu skal enn haldið áfram á sömu braut. Í þeirri lánsfjáráætlun sem nú liggur fyrir okkur er Landsvirkjun heimilað að taka 400 millj. kr. að láni og samkvæmt upplýsingum frá Landsvirkjun munu þessar 400 millj. kr. og gott betur til reyndar, í allt 508,7 millj. kr., verða notaðar til að halda áfram framkvæmdum við Blönduvirkjun og standa straum af fjármagnskostnaði vegna þessarar virkjunar. Hins vegar vitum við, og það vitum við held ég öll sem hér sitjum, að eins og nú stendur er engin þörf fyrir þessa virkjun og ekki heldur fyrirsjáanleg í nánustu framtíð. Viturlegast hefði því verið að leggja þessar framkvæmdir af þar til sýnt yrði að einhver not yrðu fyrir þær en slík fyrirhyggja á greinilega ekki upp á pallborðið hjá núv. stjórnendum ríkissjóðs sem hvergi hvika frá þeirri virkjunar- og stóriðjustefnu sem safnað hefur að okkur meiri hluta þeirra skulda sem nú hvíla á íslenska þjóðarbúinu. Áfram skal haldið og verður ekki betur séð en að hæstv. fjmrh. borgi með glöðu geði þær rúmar 162 millj. kr. sem í ár fara í vaxtakostnað einan vegna þeirra lána sem þegar hafa verið tekin vegna Blönduvirkjunar. Ég sé eftir þessum milljónum, hæstv. fjmrh. Ég hef nóg annað við þær að gera. Samkvæmt venju er II. kafli lánsfjárlagafrumvarpsins helgaður skerðingum á lögbundnum framlögum til hinna ýmsu málefna og er eins og venjulega hin versta lesning. Ég ætla ekki að fjölyrða um þennan kafla nú, en ég tek fram að ég styð eindregið fram komnar brtt., annars vegar á þskj. 264, sem flutt er af hv. þm. Helga Seljan og fleirum, þess efnis að 18. gr., sem varðar skerðingar til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, falli niður. Það hefur komið fram bæði hjá frsm. meiri hl. og formanni fjh.- og viðskn. áðan og eins í 2. umr. um fjárlög að þessi mál eru í nánari athugun og fagna ég því og vona að myndarlega verði staðið að þessum málaflokki og þessi skerðingarákvæði með öllu felld niður. Hins vegar styð ég einnig brtt. á þskj. 311, sem borin er fram af hv. þm. Eiði Guðnasyni, þess efnis að 27. gr. frv. falli niður. Þessi grein kveður á um að tekjur sem Ríkisútvarpið hefur samkvæmt gildandi útvarpslögum af aðflutningsgjöldum af hljóðvarpsog sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renni ekki beint til Ríkisútvarpsins heldur í ríkissjóð. Það hafa þegar verið settar á langar ræður hér í hv. deild um þessa grein frv. og ég hef ekki í hyggju að bæta mjög miklu þar við nú. Það er alveg ljóst að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur verið saumað hressilega að Ríkisútvarpinu og ýmsum öðrum íslenskum menningarstofnunum en það sem er kannske athyglisverðast við þessa grein nú á þessari stundu, einkum og sér í lagi í ljósi þeirra umræðna sem að undanförnu hafa farið fram um málefni Borgarspítalans, er að með þessu er ríkisstjórnin að skerða sjálfstæði Ríkisútvarpsins og virðist þetta bera að sama brunni og það sem ríkisstjórnin hefur haft á orði með Borgarspítalann: Allt skal sett undir miðstýringarhatt ríkisins og sjálfstæði þeirra stofnana sem undir ríkið heyra eða sveitarfélög skert sem því nemur. Ég vil einnig gera sérstaka athugasemd við 22. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir að skerða allverulega framlög til Ferðamálasjóðs og sérstakra verkefna Ferðamálaráðs. Þetta er ótrúlegt fyrirhyggjuleysi í ljósi þess að hér er um mjög arðvænlega grein að ræða sem sést e.t.v. best af því að ferðaiðnaður hér á landi skilaði jafnmiklu á síðasta ári og öll loðnubræðslan í landinu. Jafnframt hefur Alþingi nýverið ályktað um þessi mál, það var í apríl s.l. ef ég man rétt, og þá einróma um að efla ferðaþjónustu hér á landi. Um það bil hálfu ári seinna fáum við svo lánsfjárfrumvarp með skerðingargrein, þar sem gert er ráð fyrir að skerða framlög til þessara málefna. Gæti maður haldið, ef ekki væri betur vitað, að hægri höndin vissi ekki hvað sú vinstri gerði í hv. stjórnarmeirihluta. Virðulegi forseti. Ég hef þessi orð ekki lengri nú. Þetta frv. til lánsfjárlaga er ekki nema drög eins og það liggur fyrir hér við 2. umr. og það er því heldur tilgangslaust að eyða miklu meira púðri á það. Eins og fram hefur komið hjá hv. 8. þm. Reykv. mun minni hl. fjh.- og viðskn. skila minnihlutaáliti um þetta mál við 3. umr. þess og ég vona að þá verði hér nothæft og umræðuhæft plagg á borðum hv. þingmanna.



Herra forseti. Eins og komið hefur fram er margt óljóst um þetta lánsfjárlagafrumvarp og við erum í nokkurri þoku með það hverjar niðurstöðutölur þess verða þegar öllu er á botninn hvolft. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að afgreiðsla lánsfjárfrumvarps er ákveðið vandræðamál hér í þinginu. Það er verið að reyna að afgreiða frv. í tengslum við fjárlögin en vegna þess að afgreiðsla á lagafrumvarpi í gegnum deildir gengur miklu hægar fyrir sig en afgreiðsla á fjárlagafrumvarpi í gegnum Sþ. þarf að byrja að afgreiða frv. í deildum löngu áður en menn sjá fyrir endann á því hvernig lögin eiga að líta út og hver verður fjárþörf ríkissjóðs, hver verður lántaka ríkissjóðs til að koma fjárlögunum saman. Þetta er auðvitað sérlega áberandi þegar verið er að afgreiða fjárlög með miklum halla eins og nú er verið að gera. Auðvitað kæmi þetta ekki eins að sök ef svo væri ekki. Núna bíðum við nánast með lánsfjáráætlunina og lánsfjárlög eins og opna óútfyllta ávísun. Við vitum að það verður þörf á að gefa út allmyndarlegan gúmmítékka áður en við stöndum upp til að fara í jólaleyfi vegna þess sem á vantar í fjárlagafrumvarpinu en við vitum ekki hversu hár tékkinn þarf að vera. Annað er mjög óljóst í þessu máli öllu og það eru áformin um lántökur hjá lífeyrissjóðunum. Eins og hér hefur komið fram er gert ráð fyrir að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á árinu 1987 verði um 6700 millj. kr. Jafnframt er gert ráð fyrir því að til byggingarsjóðanna renni um 3700 millj. á næsta ári. Þá eru eftir um 3000 millj. kr. sem óráðstafað er hjá lífeyrissjóðunum en samkvæmt þeim áformum sem nú eru uppi og m.a. einkenna afgreiðslu lánsfjáráætlunar nú við 2. umr. málsins er áformað af hálfu fjmrh. að ríkissjóður taki að láni hjá lífeyrissjóðunum 1300 millj. og fjárfestingarlánasjóði 700 millj., samtals 2000 millj. af þessum 3000 millj. sem eftir eru og er þá ljóst að lífeyrissjóðirnir munu ráðstafa, ef þetta gengur fram, um 85% af sínu ráðstöfunarfé til opinberra aðila. Ja, öðruvísi mér áður brá má segja um þetta. Ég minnist þess vel þegar ég var í fjmrn. að uppi voru miklir kveinstafir, mikill grátur og gnístran tanna, þegar lífeyrissjóðirnir áttu að gjalda sem lánsfé til opinberra aðila 40% af ráðstöfunarfé sínu. En nú er sem sagt ætlunin að ráðstafa 85% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna til opinberra aðila. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að flokkur hæstv. fjmrh., Sjálfstfl., taldi þetta hina verstu ósvinnu og barðist um á hæl og hnakka að þetta fengi að ganga fram, að 40% af fé lífeyrissjóðanna yrðu til opinberrar ráðstöfunar sem lánsfé fyrst og fremst hjá fjárfestingarlánasjóðnum og byggingarsjóðum og það voru höfð uppi stór orð um það hvílík ósvinna væri á ferð. En núna ætlar hæstv. fjmrh. að taka tvöfalt stærri hlut, þ.e. 85% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna án þess að nokkur virðist hafa mikið við það að athuga. En auðvitað hlýtur maður að spyrja, vegna þess að enn sem komið er eru þetta aðeins áform: Hafa lífeyrissjóðirnir samþykkt þessi áform? Ef svo er ætla ég aðeins að samgleðjast hæstv. fjinrh. Mér er hins vegar spurn: Hafa þeir samþykkt þetta í raun og veru eða er þetta bara óskhyggja hjá hæstv. fjmrh.? Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hæstv. ráðh. komi hér í ræðustól og segi okkur frá því hvort hann er búinn að semja við lífeyrissjóðina um þessi áform eða hvort þetta er einber óskhyggja sem ekki styðst við neinn raunveruleika. Því að ef svo væri þá sjáum við að botninn í þessari lánsfjáráætlun er ekki einu sinni uppi í Borgarfirði, hann er einhvers staðar miklu lengra í burtu og hér eru þá á ferðinni tölur sem ekki er mikið mark á takandi. Að öðru leyti er ekki að orðlengja um þetta frv. Það felur fyrst og fremst í sér fjöldamörg skerðingarákvæði sem í eðli sínu eru fyrst og fremst fjárlagamál. Margar þessar skerðingar orka mjög tvímælis. Við Alþýðubandalagsmenn erum algjörlega andvígir sumum þeirra, t.d. skerðingunni á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, sem hv. þm. Helgi Seljan mun gera nánari grein fyrir hér á eftir, eða skerðingunni á framlögum til Ríkisútvarpsins svo annað dæmi sé nefnt, en á hinn bóginn geta slík skerðingarákvæði átt fullan rétt á sér í vissum tilvikum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. frekar, tek undir það sem var sagt hér áðan að í raun og veru er þessi afgreiðsla við 2. umr. meira formsatriði, það eru svo margir lausir endar í þessu máli öllu að við áttum okkur engan veginn á hver útkoman verður fyrr en á síðara stigi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 311 að flytja brtt. þess efnis að 27. gr. í þessu lánsfjárlagafrv., þessu ófullburða lánsfjárlagafrv. sem nú liggur fyrir til afgreiðslu til 3. umr., að sú grein falli niður. Ég hef áður í umræðum um þetta mál vikið að þessu. Þessi grein fjallar nánar tiltekið um það að svipta Ríkisútvarpið tekjum af aðflutningsgjöldum af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera stuttlega grein fyrir forsögu þessa máls í örfáum orðum. Frv. til nýrra útvarpslaga var lagt fram hér á Alþingi haustið 1984. 16. gr. þess frv. gerði ráð fyrir að Ríkisútvarpið hefði þessar tekjur af aðflutningsgjöldum hljóðvarps- og sjónvarpstækja og í athugasemdunum um 16. gr. frv., þar sem fjallað er um fjármál Ríkisútvarpsins, segir, með leyfi forseta: "Ríkisútvarpið fékk frá upphafi starfsemi sjónvarps tollatekjur af sjónvarpstækjum og loftnetum til tækjakaupa og uppbyggingar dreifikerfis í byrjun og seinna til litvæðingar. Tekjustofn þessi átti sér stoð í lögum um tollskrá. Breyting á þeim lögum 11. febr. 1970 (3. gr. 39. tölul.) veikti þessa stoð með því að gera ákvæðið að heimild til fjmrn. Heimildarákvæðinu var síðan fargað við endurskoðun tollalaga vorið 1976. Þáverandi menntamála- og fjármálaráðherrar náðu þó samkomulagi um skil á umræddum tolltekjum til Ríkisútvarpsins meðan báðir voru ráðherrar. Á árunum 1976-1979 voru tekjur þessar skertar nokkuð og féllu að fullu niður árið 1980. Í ljósi framanskráðs er í 2. mgr. lagt til að bætt verði við megintekjustofna Ríkisútvarpsins aðflutningsgjöldum af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í þau. Fyrirsjáanlegar eru mjög fjárfrekar framkvæmdir á næstu árum og er Ríkisútvarpinu því nauðsynlegt að endurheimta umræddan tekjustofn." Þessar röksemdir voru settar fram þegar fulltrúar hæstv. núv. ríkisstjórnar lögðu fram frv. til útvarpslaga, menntmrh. nánar tiltekið, á haustdögum 1984. Þetta frv. varð svo að lögum með þessu ákvæði í byrjun sumars 1985 og tók gildi 1. jan. 1986. Það kom einnig fram í umræðunum, herra forseti, að fyrirsjáanlegt væri með tilkomu fleiri útvarpsstöðva og fleiri sjónvarpsstöðva að áreiðanlega mundu auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins minnka vegna þess að tilkoma fleiri útvarps- og sjónvarpsstöðva hefur ekki í för með sér að það fjármagn sem fyrirtækin verja til auglýsinga vaxi, heldur hefur þær afleiðingar svo sem gefur auga leið að stærð kökunnar er óbreytt en það koma minni sneiðar og færri í hvers hlut. Það gerist svo á þessu hausti þegar lánsfjárlagafrv. er lagt fyrir Alþingi að þar er að finna ákvæði um að fella niður þennan tekjustofn Ríkisútvarpsins sem fulltrúar þessarar sömu ríkisstjórnar höfðu lagt til að yrði tekinn upp fyrir svo skömmu síðan. Og ekki bara það, heldur er þetta ákvæði í lánsfjárlögum núna látið vera afturvirkt sem er gagnstætt allri góðri venju í lagasmíð. Það er látið vera afturvirkt til upphafs þessa árs. Það var gert ráð fyrir því að þessar tekjur mundu nema um 50 millj. kr. á þessu ári. Í ljós kom hins vegar, þar sem innflutningur á þessum tækjum sveiflast verulega frá ári til árs, að allt útlit var fyrir að þessar tekjur mundu nema eitthvað í kringum 120 millj. kr. á þessu ári. Nú er það svo að Ríkisútvarpið stendur í, ýmsum framkvæmdum, m.a.umdeildri húsbyggingu sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni hér, en hitt er annað mál að fram undan er endurnýjun á langbylgjustöðinni á Vatnsenda sem væntanlega verður byggð annars staðar, ekki hér í svo miklum námunda við þéttbýlið, heldur væntanlega einhvers staðar fyrir austan fjall. Þessi framkvæmd kostar um 300 millj. kr. Hún er óhjákvæmileg og satt best að segja held ég að forráðamenn Ríkisútvarpsins og ábyrgðarmenn andi léttar í hvert skipti sem veður á borð við það, og jafnvel ekki svo slæmt, sem gekk yfir landið í gær og nótt, andi léttar þegar slíkt veður er gengið niður og möstrin á Vatnsenda enn þá uppi standandi. Það er satt að segja gegn öllum verkfræðilegum reglum að þessi möstur skuli í rauninni enn standa og ég leyfi mér að taka þannig til orða: Guð hjálpi okkur ef þau falla, hrynja áður en ný langbylgjustöð verður reist því þá verður satt að segja óviðunandi ófremdarástand í þessum efnum og til þess má raunar ekki hugsa. Ég hef leyft mér að flytja brtt. um að Ríkisútvarpið haldi þessum tekjustofni. Það er alveg ljóst að af hálfu þeirra sem nú stjórna þessum málum virðist ekki vera hugsað sérstaklega hlýtt til Ríkisútvarpsins. Þvert á móti virðist það opinber stefna að gera kost þess rýrari en áður var, gera því erfiðara um að starfa á sama tíma og allt virðist gert bæði leynt og ljóst til að létta undir og hjálpa þeim einkaaðilum sem í fjárhagslegu gróðaskyni hafa lagt út í rekstur útvarpsstöðva og sjónvarpsstöðva. Nú er auðvitað allt gott að segja um það að slík starfsemi skuli hafin en hins vegar er ekki hægt að segja neitt gott um það þegar greinilega á að þrengja kosti Ríkisútvarpsins, sem er menningar- og öryggistæki í eigu alþjóðar, en það er gert leynt og ljóst. Þessi till. og flutningur hennar er raunar að mínu mati prófsteinn á það hver er afstaða stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar til Ríkisútvarpsins. Mér er fullkunnugt um það að einstakir þm. í stjórnarliðinu, einkum í Framsfl., hafa lýst því yfir, m.a. hv. 9. þm. Reykv. að hann sé andvígur þessari 27. gr. frv. til lánsfjárlaga eins og það liggur hér fyrir. Þegar þessi till. kemur til atkvæða þá skýrist þetta allt saman og kemur í ljós hvern hug menn bera til þessarar stofnunar. Ég hef lagt þessa brtt. fram, herra forseti, en í góðu samkomulagi við formann fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hef ég ákveðið að láta till. ekki koma til atkvæða við þessa umræðu og mun því við atkvæðagreiðslu nú við 2. umr. kalla till. til baka þannig að hún komi til umræðu og atkvæðagreiðslu þegar frv. verður afgreitt héðan úr þessari hv. deild.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur gert grein fyrir afstöðu okkar Alþýðubandalagsmanna til þessa frv. í heild sinni en gat þess í leiðinni að ég mundi mæla fyrir eða skýra frá brtt. sem ég hef flutt ásamt honum og hv. þm. Skúla Alexanderssyni á þskj. 264, brtt. um það að 18. gr. frv., sem fjallar um skerðingu Framkvæmdasjóðs fatlaðra, falli brott. Ég tel nauðsynlegt að mæla fyrir þessari till. og segja um hana örfá orð þrátt fyrir orð hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. og mun að sjálfsögðu verða við þeim tilmælum hans að draga till. til baka til 3. umr. En ég vil skýra enn einu sinni ástæður þessarar brtt. þó ég hafi gert það að nokkru leyti við 2. umr. fjárlaga. Hér er í raun og veru um tvö ákvæði að ræða, annars vegar er það skerðing á framlagi næsta árs. Frvgr. eins og hún er nú er upp á 100 millj. kr. framlag til Framkvæmdasjóðs á næsta ári. Við 2. umr. fjárlaga lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að hann hygðist beita sér fyrir því að framlagið hækkaði um 30 millj. á næsta ári og ég reikna með því að það sé kannske það sem hv. frsm. meiri hl. er að tala um en vonandi er það þó hærri upphæð sem þar er um að ræða vegna þess að þrátt fyrir þessa hækkun er skerðingin enn þá 20 millj. skv. skýringu og skilgreiningu ráðuneytis og Fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Ég álít hins vegar þá skilgreiningu marklausa og vitna þar til álits prófessors Sigurðar Líndals um þetta mál sem þm. hafa fengið í hendur í skýrslu frá Þroskahjálp. Þar er bent á það samkvæmt glöggu og vel rökstuddu áliti hans að skerðingin er til viðbótar 50 millj. og vantar þá 70 millj. enn upp á ríkisframlagið þrátt fyrir 30 millj. kr. hækkun þá sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir við 2. umr. að hann mundi beita sér fyrir. Nú kann að vera að menn geti greint á um það hvort prófessor Sigurður Líndal sé óskeikull í þessum efnum eða hvort skýring ráðuneytis og Fjárlaga og hagsýslustofnunar sé réttari. En ef menn skoða nú framlög til hliðstæðra sjóða, áður en Framkvæmdasjóður fatlaðra kom til, þá held ég að menn sjái það í hendi sér að skilgreining prófessors Sigurðar Líndals er rétt. Það er alveg augljóst. Einfaldlega vegna þess að raungildi framlagsins 1983, sem er síðasta árið sem Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra er við lýði, raungildisframlag þess árs er samkvæmt þessari skýrslu, sem ég vitnaði í áður frá Þroskahjálp, 155 millj. kr. og lækkar síðan, þ.e. til þessa sjóðs og Erfðafjársjóðs svo allt sé meðtalið. Síðan eru sett lög um málefni fatlaðra, komið á fót Framkvæmdasjóði fatlaðra með miklu veigameiri og fjölþættari verkefnum og raungildisframlag til hans, miðað við sömu forsendur og 1983, eru núna 94-100 millj. kr. Það sér auðvitað hver maður að þegar búið er að útvíkka svo verkefnasvið Framkvæmdasjóðsins frá því sem áður var þá hlýtur þessi skilgreining prófessors Sigurðar Líndals að vera rétt og sjóðurinn ætti þar af leiðandi að hafa núna til umráða um 200 millj. kr., ríkisframlagið þar af 152 millj. og 48 millj. af erfðafjárskatti. Ég held að ég biðji hv. fjh.- og viðskn. að athuga þetta vel, m.a. þetta álit prófessors Sigurðar Líndals sem liggur fyrir í skýrslu þeirri sem allir þm. hafa fengið í hendur frá Þroskahjálp og kemur glöggt fram þar hvernig hann rökstyður það að upphæðin eigi að vera þessi. Seinni málsl. þessarar greinar fjallar um það sem oftekið var eða fór fram hjá Framkvæmdasjóði og beint í ríkissjóð af erfðafjárskatti á s.l. ári. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst okkur glöggt um það hvað þar var um stóra upphæð að ræða eða 61 millj. kr. samtals í staðinn fyrir 21 millj. sem fjárlög og lánsfjárlög einnig gerðu ráð fyrir. Hæstv. ráðh. hefur einnig lýst því yflr, fyrst að hann mundi beita sér fyrir aukafjárveitingu upp á 10 millj. kr. af þessari ofteknu upphæð í ríkissjóð yfir til Framkvæmdasjóðs fatlaðra, og svo núna við 2. umr. fjárlaga 12 millj. kr. til viðbótar. Ég vil segja að það er mjög góðra gjalda vert að þetta skuli gert en vek athygli á því að enn er álíka upphæð eftir. Enn er álíka upphæð eftir sem hefur farið fram hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra og beint í ríkissjóð en eins og lög kveða á um eiga tekjur af erfðafjárskatti, tekjur Erfðafjársjóðs að renna óskertar í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Aðeins svo til viðbótar vil ég benda á það að nú er gert ráð fyrir því skv. frv. til fjárlaga að erfðafjárskattur gefi á þessu ári yfir á næsta ár 48 millj. kr. Mér þykir það ekki trúleg tala í ljósi 61 millj. kr. frá árinu áður. Mér þykir það ekki trúleg tala því að venjan er sú að þessi skattur hefur hækkað verulega milli ára, þannig að alveg eins ætti að standa þarna jafnvel talan 68 eða a.m.k., svo maður gæti nú allrar sanngirni, a.m.k. álíka tala og var af erfðafjárskatti á s.l. ári eða 61 millj. kr. Þar munar 13 millj. kr. einnig þó menn fari nú í það lægsta í þessum efnum. Ég lýsi því svo yfir að ég mun láta þessa till. koma til atkvæða við 3. umr. nema þeim mun meiri leiðrétting fáist, jafnvel þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. ráðh. um 30 millj. kr. hækkun til sjóðsins og það að hann skili aftur af ránsfengnum til ríkissjóðs 12 millj. enn til viðbótar, ég mun þá láta þessa till. koma til atkvæða og láta reyna á það þá. En ég mun láta það vera mína lokalotu í því efni og ekki flytja brtt. þá við 3. umr. fjárlaga um þetta mál því þá þykir mér fullreynt ef sú till. verður felld að ekki þýðir frekar að hreyfa við þessum sjóðum.



Háttvirtur forseti. Ég kem hér aðeins til þess að undirstrika afstöðu mína til tveggja mála. Það er í fyrsta lagi til brtt. hv. 5. landsk. þm. um að fella niður 27. gr. á lánsfjárlögum þar sem rætt er um aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum þeirra. Ég lýsti því yfir við 1. umr. lánsfjárlaga að ég væri andvígur þessari grein og ég mundi greiða atkvæði gegn henni ef til kæmi að þessu yrði haldið til streitu. Ég er enn sömu skoðunar og tel mig óbundinn af öðru en minni eigin sannfæringu í þessu efni. Hv. 5. landsk. þm. gerði mjög skýra grein fyrir þörf Ríkisútvarpsins fyrir þennan tekjulið og eins og réttilega kom fram þá er ekki eingöngu um að ræða byggingu hins umdeilda útvarpshúss heldur ekki síður endurnýjun á langbylgjukerfinu sem reyndar hefur allt of lengi dregist að framkvæma. Sú aðgerð hlýtur að koma til framkvæmda á allra næstu árum. Það er nokkuð dýr framkvæmd en hún er einnig ein mikilvægasta öryggisaðgerð í þessu landi. Hins vegar tók ég eftir því í ræðu formanns fjvn., hv. 4. þm. Norðurl. v., að hann sagði að rætt hefði verið um þessi mál við forráðamenn Ríkisútvarpsins og mér skilst að vænta megi tillagna eða fjárframlaga sem gætu að einhverju eða öllu leyti komið í stað þessarar greinar og þætti mér vel ef fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar sæi sér fært að koma með raunhæfar tillögur sem gangi í átt til samkomulags við okkur sem ekki erum samþykk þessari grein eins og hún liggur nú fyrir. Ef ekki þá áskil ég mér allan rétt til þess að greiða atkvæði með brtt. hv. 5. landsk. þm. Varðandi 18. gr. þá er eins og hv. 2. þm. Austurl. tók fram þegar komið fram að fjmrh. hefur ákveðið breytingar á fjárveitingum í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég álít að þær eigi að vera meiri og ég vænti þess að unnt reynist að fá verulegar úrbætur í því efni þannig að á þessari stundu vil ég bíða og sjá hvað setur, hvort unnt er að fá verulega leiðréttingu á þessari grein áður en ég tek afstöðu til brtt. hv. 2. þm. Austurl.



Frú forseti. Þegar lánsfjárlög og fjárlög eru tengd saman með þeim hætti sem gert hefur verið og afgreiðsla þeirra frá Alþingi er tengd saman, þá koma eðlilega upp nokkur vandkvæði, tæknileg vandkvæði vegna þess að lokaafgreiðsla fjárlaga hefur vitaskuld áhrif á niðurstöðu lánsfjárlaga. Þar að auki bætist það nú við að nýgerðir kjarasamningar gera það hvort tveggja að verkum að þeir hafa talsverð áhrif á afgreiðslu fjárlaga og þar að auki gera þeir það að verkum að það er auðveldara að segja fyrir um þróun efnahagsmála og þjóðhagsstærða á næsta ári en ella hefði verið ef kjarasamningar hefðu ekki farið fram fyrr en í byrjun næsta árs. Hvort tveggja þetta gerir það að verkum að taka þarf ákvarðanir sem hafa endanlega áhrif bæði á fjárlög og lánsfjárlög. Það er ætlun ríkisstjórnarinnar að taka á fundi sínum í fyrramálið veigamestu ákvarðanir sem að þessum aðstæðum lúta og ég vænti þess að í framhaldi af því megi liggja fyrir í aðalatriðum hverjar breytingar þarf að gera bæði á lánsfjárlögum og fjárlögum. Auðvitað bætast þar við einstök ákvörðunaratriði sem koma til meðferðar í hv. fjvn. á milli 2. og 3. umr. en í öllum stærstu atriðum eiga mál að vera skýrari en nú eftir fund ríkisstjórnarinnar í fyrramálið. Ég skil í sjálfu sér áhyggjur manna vegna þess að þessi atriði liggja ekki öll ljós fyrir en að sumu leyti má þetta rekja til aðstæðna sem gera okkur kleift að taka ákvarðanir um framvindu efnahags- og fjármála á næsta ári með meiri nákvæmni vegna þess að kjarasamningar liggja nú fyrir. Ég vil líka nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir hennar störf og þann skilning sem þar hefur komið fram á þeirri aðstöðu sem hér er, að enn er eftir að taka veigamiklar ákvarðanir sem ég vænti að geti þá legið fyrir áður en málið kemur til 3. umr.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Eins og ég gat um hér í fyrri ræðu minni gerði ég ráð fyrir því að aðalumræðan yrði kannske við 3. umr. og við mundum þá e.t.v. hafa almenna efnahagsumræðu. Það hefur lítið komið hér fram sem ég þarf að leiðrétta eða andmæla. Það var aðeins misskilningur kannske að því er varðar útvarpsgjöldin af innfluttum tækjum, að gjöldin af þeim féllu niður þarna í nokkur ár, það er ekki í beinu framhaldi eins og mátti skilja af ræðu hv. þm. Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur. Það hefur nú leiðrést í ræðu hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Þessi gjöld voru fallin niður en koma að nýju inn eða áttu að koma að nýju inn með útvarpslögunum en féllu endanlega niður frá 1980 þangað til þau voru aftur tekin inn í nýju útvarpslögin. En það skiptir ekki meginmáli. Vandi útvarpsins er mjög mikill. Það sem ég sagði og vil endurtaka hér í tilefni af orðum hv. þm. Haralds Ólafssonar er að forstöðumenn útvarps, útvarpsstjóri og fjármálastjóri útvarps, komu til fundar við okkur og greindu frá þessum gífurlega vanda. Ég sagðist vita til þess að það væri í skoðun hvort eitthvað væri hægt að gera. Hæstv. fjmrh. hefur upplýst okkur um það að við megum eiga von á að fá nýjar upplýsingar eftir ríkisstjórnarfund á morgun. Ég vona að hægt verði að koma á sameiginlegum fundi efri- og neðrideildarnefndanna einhvern tíma síðdegis á morgun. Það er tilgangslítið að halda fund í fyrramálið. Við höfum ekki miklar nýjar upplýsingar. Ég segi það hér til upplýsingar fyrir nefndarmenn. Það situr síst á mér að hefja einhverjar almennar umræður hér núna. Ég geri það væntanlega eins og aðrir við 3. umr. en mig langar samt af því að hér var nefnd Einsteins-kenning og skemmtileg samlíking um það að komandi kynslóðir mundu þurfa að greiða skuldir sem ríkissjóður stofnar til. Ef þessar skuldir eru innlendar þá hygg ég að menn geti í það ráðið hvort þessar byrðar verði þungbærar eða ekki. Ef komandi kynslóð á að borga þessa peninga þá hljóta einhverjir að taka við þeim. Það hljóta einhverjir að vera eigendur, einhverjir að vera kröfuhafar ef skuldarar eru fyrir hendi. Þess vegna væri gaman að hugleiða það til næsta fundar hvort einhver vildi segja mér frá því hver það væri sem fengi þessa peninga í hendur, þessa miklu fjármuni í hendur ef það eru komandi kynslóðir sem eiga að greiða féð. Spurningin er: Hver tekur við milljörðunum sem komandi kynslóð á að greiða vegna innlendra skulda ríkissjóðs?

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Frú forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er eitt þeirra sem flutt eru árlega um þetta leyti og hefur verið svo frá 1975 er sveitarfélögum var gert skylt á árinu 1976 að taka meiri þátt í kostnaði sjúkratrygginga en verið hafði. Miðaðist upphæðin í fyrstu við 1% álag á gjaldstofn útsvara. Tilgangurinn með aukinni hlutdeild sveitarfélaga var fyrst og fremst sá að auka aðhald í sjúkrahúsarekstri á þeirra vegum, en gjaldið rennur til þess reksturs. Þegar á árinu 1978 var ákveðið að hækka gjaldið í 2% af gjaldstofni álagðra útsvara. Á árinu 1979 var sjúkratryggingagjaldið 1,5% af ákveðnum lágmarkstekjum og 2% af því sem umfram var. Hélst sú skipan óbreytt til 1982 er ákveðið var að innheimta eingöngu gjald af þeim sem höfðu ákveðnar lágmarkstekjur og var upphæðin miðuð við 2% af þeim tekjum er umfram voru. Hefur svo verið síðan og aðeins þurft að breyta upphæð gjaldstofns í samræmi við launaþróun milli ára. Samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar um launabreytingar milli áranna 1985 og 1986 má reikna með 31% hækkun. Tekur frv. mið af þeirri tölu. Ég legg til, frú forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr. um leið og ég undirstrika það að í frv. eru þær einar breytingar fólgnar að lagt er til að gjaldstofn sjúkratryggingagjalds, þ.e. sú upphæð sem ekkert gjald skal leggjast á, hækki úr 403 þús. kr. í 528 þús. kr. Gert er ráð fyrir að gjaldið ásamt eftirstöðvum nemi 305 millj. kr. Það er ljóst að þetta mál er bundið við áramót og þess vegna leyfi ég mér að óska þess að hv. nefnd og hv. deild sýni sömu lipurð og undanfarin ár í afgreiðslu máls eins og þessa.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Frú forseti. Hér er enn á ný þess farið á leit við hv. Alþingi að framlengt verði bráðabirgðaákvæði það sem er í niðurlagi laganna um heilbrigðisþjónustu frá 1983, en víst kannast hv. alþm. við það að þetta hefur verið framlengt hvað eftir annað vegna þess að Reykvíkingar hafa ekki verið tilbúnir til þess að láta lögin um heilbrigðisþjónustu að því er fyrirkomulag heilsugæslu varðar taka gildi til fulls hér í borginni. Menn hafa ekki verið tilbúnir til þess að afnema í einni svipan það fyrirkomulag sem gildir um heimilislækna samkvæmt svokölluðu númerakerfi á vegum sjúkrasamlagsins. Og vegna þess að önnur skipan hefur ekki verið ákveðin enn, þá er þetta frv. nú flutt og er bundið við áramót. Ég vil geta þess í þessu sambandi að í undirbúningi er að leggja fram frv. einmitt um heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu sem unnið var í tíð forvera míns, hæstv. núv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar, en það gerði ráð fyrir að verulega aukið vald væri fært til sveitarfélaga á þessu svæði í þessum efnum og opnað svigrúm fyrir sveitarfélögin til að semja við einkafyrirtæki til að leysa þetta verkefni af hendi. En þetta frv. hafði ég hugsað mér að leggja fram sem næst því í óbreyttri mynd sem það hafði verið unnið fyrir forvera minn þannig að Alþingi gæfist kostur á að fjalla um það mál og gera þá hugsanlega þær breytingar á því sem mönnum sýndust nauðsynlegar. Það er ljóst að þetta getur ekki orðið fyrir áramót og því er nauðsynlegt að fá heimild Alþingis til þess að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði á meðan svo stendur. Ég leyfi mér, frú forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Frú forseti. Hér er enn eitt af hinum árvissu frv. til meðferðar. Þetta frv. er um breyt. á l. nr. 91 frá 1982 um málefni aldraðra. Í þeim lögum er gert ráð fyrir að þau gildi til ársloka 1987 þannig að eitt ár er eftir af gildistíma þeirra. Svo stendur á um þann kafla þessa frv. sem fjallar um Framkvæmdasjóð aldraðra að gjaldið til hans tekur mið af verðlagsbreytingum milli ára og þess vegna er það að lagt er til að upphæð þessi hækki í fyrsta lagi í samræmi við það og í öðru lagi umfram þá hækkun, þannig að gjaldið verði, ef frv. verður að lögum, 1500 kr. Ef einungis verðlagsbreytingin hefði verið í frv. þá hefði gjaldið orðið 1380 kr. Ég leyfi mér að leggja til að Alþingi hækki þá upphæð núna þetta eina ár sem eftir er af gildistíma laganna með hliðsjón af hinni miklu þörf sem er í öllum byggðum landsins fyrir stofnanir og íbúðir fyrir aldraða. Ég veit að ég þarf ekki að útlista það fyrir neinum hv. þm. hygg ég að svo einkennilega standi á um þetta gjald að það sé eini skatturinn í landinu sem menn greiða með nokkurn veginn glöðu geði þegar til þess er litið að það er verið með því að leysa þörf sem fer vaxandi ár frá ári. Við erum eiginlega að búa okkur undir þjóðfélagsþróun sem færri verða til að kosta eftir nokkur ár. Með hinni góðu heilsugæslu fylgir það að fólkið lifir lengur og þeir verða fleiri sem þurfa umönnunar í ellinni. Við viljum leggja okkar af mörkum til þess að ævikvöld meðbræðra okkar og systra verði þannig að mannlegt sé og sæmandi. Þess vegna er þetta litla frv. flutt á þann veg að gert er ráð fyrir örlítið meiri hækkun í frv. en beinlínís er nauðsyn vegna verðlagsþróunar. Ég leyfi mér, frú forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari 1. umr, vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Þetta mál hefur verið rætt í hv. fjh.- og viðskn. Það er tiltölulega einfalt í sniðum. Það kemur fram í grg. að fjárhæðir skv. l. nr. 9/1984 eiga að breytast samkvæmt skattvísitölu eftir lögunum, en skattvísitala er ekki reiknuð út núna eins og mönnum er kunnugt og því nauðsynlegt af tæknilegum ástæðum að breyta þeim fjárhæðum með sérstökum lögum. Hliðstæðar breytingar eru gerðar á öðrum lögum, svo sem tekju- og eignarskattslögum, lögum um tekjustofna sveitarfélaga og málefni aldraðra. Frv. gerir ráð fyrir því að hámarksfjárhæð þess frádráttar frá tekjum, sem heimiluð er vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri, hækki í samræmi við tekjubreytingar á milli ára. Í því er gert ráð fyrir að þessi frádráttur hækki um 31%, en síðar hafa komið upplýsingar um það að tekjubreytingar milli ára hafi orðið meiri, eða um 35%, og þess vegna er flutt brtt. um að sú verði upphæðin í væntanlegum lögum. Undir nál. meiri hl. rita Ey. Kon. Jónsson, Ragnar Arnalds, Valdimar Indriðason, Egill Jónsson, Jón Kristjánsson og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Þau hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og Ragnar Arnalds telja sig ekki mótfallin frv. þessu né brtt. þar sem það sé flutt fyrst og fremst af tækniástæðum. Hins vegar eru þau efnislega á móti frádráttarheimildum af þessu tagi og taka af þeim sökum ekki þátt í afgreiðslu málsins. Hv. þm. Stefán Benediktsson skilar hins vegar séráliti og gerir vafalaust grein fyrir því og brtt. við fjárlagafrv. sem hann boðar í sínu nál. Sá ágreiningur sem hér er um að ræða er um frádrátt manna frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Af minni hálfu er það alveg ljóst, það hefur verið mín skoðun í áratugi og fyrir því hef ég barist, að valdsvið ríkisins þrengdist, fólkið í landinu fengi að nota sína peninga til þess að efla atvinnulíf landsins og fjárhag sinn og fjölskyldna sinna. Þetta er auðvitað náskylt því að ég tel ekkert athugavert við það að ríkið taki hluta af fjármagni því sem það þarf til síns rekstrar og framkvæmda að láni hjá borgurunum í staðinn fyrir að kasta eignarhaldi á peningana og firra fólk því öryggi og réttlæti sem í því er fólgið að það megi eiga talsverðar ávísanir á ríkisauðinn, hinn gífurlega ríkisauð. Þarna greinir menn á. Þetta er sú stefna sem ég hef kallað auðstjórn almennings eða fjárstjórn fjöldans. Aðrir eru ósammála því að það sé rétt stefna. Það er eins og vera ber í lýðræðisríki að þar ræða menn málefnalega og öfgalaust, en ég ætla ekki að upphefja þá umræðu hér núna nema að gefnu tilefni. Ef við hefðum nógan tíma þá gætum við gert það. En meiri hl. leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Stefán Benediktsson): Frú forseti. Ástæða þess að ég tók ekki þátt í framlagningu nál. eins og það kom fyrir er sú að þingflokkur Alþfl. hefur boðað að hann muni flytja brtt. við fjárlög sem snerta þá skattlagningu sem hér er um að ræða, þ.e. með þeim hætti að skerðing á þessum frádrætti vegna fjárfestingar verði til þess að skila meiri tekjum í ríkissjóð samtímis því að reyna að ná fram hækkun á tekjusköttum fyrirtækja þannig að þau skili meiru til samneyslunnar en þau gera miðað við núverandi ástand. Í grófum dráttum virðast menn standa frammi fyrir þeirri staðreynd núna að um 13% gjaldenda tekjuskatts - og þá er ég ekki að tala um fyrirtæki heldur einstaklinga - greiði um 67% af þeim skatti sem inn kemur og að meiri hluti þess sem við getum kallað fullfrísks fólks greiðir í raun og veru 40-50% af svokölluðum jaðartekjum sínum í tekjutengda skatta. Þá erum við að tala um alla þá skatta sem lagðir eru á tekjur. Aftur á móti blasir það við að einungis 2800 fyrirtæki af 10 600 framteljandi fyrirtækjum á líðandi ári greiða tekjuskatt. Það segir sig sjálft að þetta getur ekki verið a.m.k. alveg eins og það á að vera að jafnstór hluti fyrirtækja, þ.e. yfir 70% fyrirtækja á Íslandi, skili engum tekjuskatti. Ef verið er að leggja tekjuskatt á til aðstöðujöfnunar þá hljóta fyrirtækin að verða að taka þátt í því til jafns við einstaklinga. Þess vegna og í tengslum við það finnst okkur koma til greina að skerða þessar frádráttarheimildir til þess að skila meiru í ríkissjóð því að ekki virðist nú vanþörf á, en þær brtt. koma ekki fram við framlagningu þessa frv. einfaldlega vegna þess að það hefur verið mjög erfltt að fá upplýsingar um það hvaða áhrif 10, 20 eða 30% skerðing á þessum frádrætti hefði í tekjum. Starfsmenn ráðuneytisins hafa átt í miklum erfiðleikum með að afla þeirra upplýsinga eða reikna sig til niðurstöðu í því máli og búumst við ekki við því að geta flutt brtt. fyrr en við 3. umr. fjárlaga. Hvað þessu máli að öðru leyti viðvíkur er eðlilegt að ríkisvaldið horfi til þess hlutverks síns að örva fólk til sparnaðar, a.m.k. örva alla þá til sparnaðar sem sparað geta og þetta er ein leið til þess að verðlauna sparnað. Það eru til margar aðrar leiðir til þess að verðlauna sparnað. Það eru til leiðir sem hvetja kannske til miklu víðtækari sparnaðar en hér er verið að tala um því að hér þarf þó nokkuð stórar upphæðir til þess að fólk fái einhverja umbun fyrir sinn sparnað. Mér finnst alveg koma til greina, sérstaklega þegar farið verður í það að einfalda skattakerfið, sem nánast allir eru nú búnir að lofa í framtíðinni, þegar búið verður að fækka eða jafnvel útrýma nánast öllum frádráttarliðum, þá verða menn að hugsa til þess að búa til einhverja þá löggjöf sem örvar fólk til sparnaðar, en þá með þeim hætti að það snerti miklu, miklu fleiri en gert er hérna og þá í formi umbunar sem fólk skilur, þ.e. raunverulegra beinna verðlauna sem tengjast sparnaði og miðast við ákveðnar upphæðir.



Virðulegi forseti. Grg. hv. þm. Stefáns Benediktssonar fyrir því sem hann nefnir sérstöðu Alþfl., því að fulltrúi Alþfl. skrifaði ekki upp á þetta þskj., gæti kannske valdið misskilningi um afstöðu okkar hinna sem skrifuðum upp á þskj. Ég vil taka af allan vafa með því að gera hér grein fyrir því að ástæðan fyrir því að ég sem fulltrúi Alþb. og Sigríður Dúna Kristmundsdóttir sem fulltrúi Kvennalistans tökum það fram í nál. að við styðjum ekki þessa sérstöku tegund skattfrádráttar. Ástæðurnar fyrir þessu eru nákvæmlega þær sömu og hv. þm. Stefán Benediktsson var að lýsa hér áðan. Við erum almennt á móti frádrætti af þessu tagi. Við Alþýðubandalagsmenn flytjum tillögur og höfum oft áður flutt tillögur um að þessi frádráttarliður sé afnuminn. Ég hygg að allir þessir þrír flokkar hafi stutt tillögur við afgreiðslu fjárlaga um tekjuauka í ríkissjóð við það að þessi frádráttarliður sé felldur niður. Það er því ekkert nýtt í þeim efnum. En vegna þess að þetta er tæknileg breyting og ekki er verið að taka efnislega afstöðu til málsins, aðeins verið að breyta nokkrum prósentum til samræmis við verðlags- og tekjuþróun í þjóðfélaginu, þá þótti okkur ekki ástæða til að gefa út sérstakt nál., heldur létum það koma fram í nál. fjh.- og viðskn. að við værum þessum frádráttarlið andvíg en létum kyrrt liggja að meiri hl. nefndarinnar stæði fyrir að honum yrði breytt í samræmi við breyttar forsendur. Hv. þm. Stefán Benediktsson nefndi það hér áðan að aðeins 2800 fyrirtæki í landinu greiddu tekjuskatt af um 10 000 fyrirtækjum. Þetta er vafalaust alveg hárrétt. Ég vil bara láta þess getið að ég hef verið með aðrar tölur í þessu sambandi. Ég hef nefnt það, og byggi það á tekjuskattsálagningu fyrir árið 1985, að af 4000 fyrirtækjum, sem hafa einhvern rekstur sem heitið getur og velta ákveðinni lágmarksfjárhæð, er aðeins helmingur, rétt um 2000 fyrirtæki, sem greiddi tekjuskatt á árinu 1985. Munurinn á þessum tveim tölum er einfaldlega sá að í tölunni sem hv. þm. Stefán Benediktsson nefnir eru líka öll smáfyrirtækin, þ.e. þessi fyrirtæki sem kannske velta allt frá 5 og 10 þús. kr. og upp í eins og eina milljón. En þegar búið er að skilja frá þessi pínulitlu fyrirtæki sem svo má kalla og við erum komin með fyrirtæki sem velta að lágmarki fast að einni milljón, þá verða eftir um 4000 fyrirtæki og það er helmingurinn af þeim sem ekki greiðir tekjuskatt. Mér hefur fundist að þessi viðmiðun væri kannske sanngjarnari og eðlilegri vegna þess að það er til svo mikið af fyrirtækjum, sum bara hreinlega að nafninu til og önnur með nánast engan rekstur, sem lenda inni í þessum stóru tölum þegar allt er meðtalið. En sú tala sem ég hef miðað við eru fyrirtæki með nokkurn rekstur. Þau eru um 4000 talsins og það er helmingur þeirra sem ekki greiðir tekjuskatt, en upplýsingar hv. þm. Stefáns Benediktssonar eru auðvitað alveg hárréttar eftir sem áður og ég er ekkert að andmæla þeim. Ég vildi láta þetta koma skýrt fram vegna þess að mér finnst að það sé kannske af einhverjum misskilningi að við í stjórnarandstöðunni erum ekki samflota í málatilbúnaði að þessu sinni því að afstaða okkar er greinilega nákvæmlega sú sama.