Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til meðferðar mál sem mjög er knýjandi að gangi í gegnum báðar d. fyrir þinglok, eins og hv. frsm. félmn. tók fram í gær, þ. e. að úr Framkvæmdasjóði öryrkja og þroskaheftra verði hægt að veita styrki til framkvæmda við heimili sjálfseignarstofnana og annarra aðila svo og vistheimili, en þessir liðir báðir eru úti vegna þeirrar lagabreytingar, sem varð hér í fyrra, og vegna þess að Styrktarsjóður vangefinna var þá ekki tekinn upp. Þetta var útskýrt í gær. Ég ætla ekki að hefja neinar almennar umræður um þetta mál, en í fyrra urðu mjög miklar og langar umr. hér í þinginu í sambandi við verðtryggingu á Framkvæmdasjóðnum og sýndist sitt hverjum. Nú er komin hér fram brtt. frá Karli Steinari Guðnasyni og Salome Þorkelsdóttur um það, að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum til a. m. k. 225 millj. kr., í fyrsta sinn á árinu 1981. Skal sú fjárhæð hækka í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar miðað við árið 1980 að grunni. Þarna er sem sagt komið að sama deiluefninu varðandi þetta og var í fyrra og þvældist sem lengst fyrir Nd. þá. Nú er ég ekki sem nefndarmaður í stjórnarnefnd Framkvæmdasjóðs þroskaheftra að frábiðja mér peninga, síður en svo. Við þurfum vissulega á meiri peningum að halda en við höfum til ráðstöfunar í dag, en getum þó, það fullyrði ég, veitt öllum allviðunandi úrlausn miðað við það sem nú liggur fyrir. Til þess að þetta mál yrði ekki að deilumáli, vegna þess að hér kom fram við afgreiðslu fjárlaga mjög eindregin skoðun fjvn. allrar varðandi mál þetta, og til þess að hitt atriðið, sem er alveg óumdeilanlegt, komist greiðlega í gegnum þetta þing, þá hefði ég auðvitað helst kosið að þetta mál yrði tekið upp á hausti komanda við fjvn. og knúið á um það þá, en að við stefndum þessu máli ekki í hættu núna með frekari umr. varðandi mismunandi skoðanir manna hér á, sérstaklega með tilliti til þess sem formaður fjvn. sagði í framsögu sinni um þessi mál, um einróma álit n. að Framkvæmdasjóður þroskaheftra og öryrkja ætti að hafa þetta verkefni. Um það getum við nefnilega deilt endalaust, hvort við eigum að skipta þessu í tvo sjóði eða hvort við eigum að hafa þetta allt undir sama hatti. Ég hefði helst óskað eftir því, að hv. tillögumenn drægju þessa till. sína til baka, vegna þess að hér er um fjárveitingamál að ræða sem ég vil taka upp næsta haust við fjvn. Verði það ekki, sem ég á von á, kemur þessi till. hér undir atkv. og þrátt fyrir að ég vilji fá þarna ærna peninga get ég ekki - miðað við það, sem fjvn. hefur gert í þessu máli og lagt til, og miðað við það einnig, að ég ber traust til þeirra manna á næsta hausti - farið að samþykkja þessa till. nú og verða þess kannske valdandi að þessi verðtryggingarspurning, sem varð að þessu óskaplega umræðuefni í Nd. í fyrra, komi nú upp á ný og geti tafið málið. Ég verð því að greiða atkv. gegn þessari till., en þætti miklu betra að hún yrði hreinlega dregin til baka og við þyrftum ekki hér um að deila, en fælum fjvn. og svo okkur þm. sjálfum á næsta hausti að vinna að máli þessu.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur á nokkrum fundum fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum um tæknimenntaðar heilbrigðisstéttir, nr. 64/1971, og mælir n. með því að frv. verði samþ. Við kölluðum allmarga á fund til okkar til að fá frekari fróðleik um frv. og þær breytingar sem eiga sér stað við samþykkt þess. Árangurinn af þeim viðræðum varð sá, að við ákváðum að leggja þetta til. Reyndar skrifar einn nm. undir frv. með fyrirvara. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að tannsmíði verði iðngrein. Við töldum rétt að ræða við þá deiluaðila sem þar er um að ræða, tannlækna annars vegar og hins vegar tannsmiði. En þær deilur eru á þann veg, að tannlæknar vilja ógjarnan að tannsmiðir verði iðnaðarmenn og öðlist þá um leið rétt til að taka nema, en tannsmiðirnir sjálfir hafa sótt mjög á að losna undan því oki sem þeir telja sig vera undir hjá tannlæknum. Ég held að það sé ástæðulaust að fara frekari orðum um þetta að sinni.



Herra forseti. Það er með nokkrum eindæmum hvað þetta mál hefur þvælst lengi fyrir hv. heilbr.- og trn. og við verið lengi að komast að niðurstöðu. En sannleikurinn er sá, að málið allt svífur í nokkuð lausu lofti. Þrátt fyrir allar þær upplýsingar, sem við höfum nú fengið um málið og gera það að verkum að ég stend ekki gegn þessu frv., heldur mun sitja hjá við afgreiðslu þess, - þrátt fyrir allar þær upplýsingar, sem við höfum fengið, og miðað við samtöl mín við þá ráðh. sem koma nálægt þessu máli, bæði menntmrh. og heilbr.- og trmrh., þá held ég að það hefði ekki sakað að skoða málið til hausts og íhuga það örlítið betur. Og þó ég hafi fulla og óskoraða samúð með þeirri stétt sem þarna er að reyna að ná fram betri réttarstöðu, þá er ég ekki alveg nógu sannfærður um það enn í dag að réttarstaða hennar batni svo mjög við þetta. Hér er um dýrselda þjónustu að ræða, og við skulum vona að tannsmiðirnir nái sínum hlut úr þessari dýrt seldu þjónustu betur en þeir hafa gert eftir að þessi breyting hefur náð fram að ganga. Í raun og veru er það kannske meginmálið í þessu öllu saman, þó að það sé e. t. v. heldur ljótt að segja það, að menntunarmál tannsmiða verða í nokkurri óvissu og í lausu lofti næstu 3–4 ár. Á þeim verður engin grundvallarbreyting næstu 3–4 ár, það er upplýst. Hins vegar vilja þeir halda því fram, og það vil ég ekki draga í efa, að með samþykkt frv. komist meiri skriður á það að menntunarmál þeirra komist í æskilegt horf. Kannske geta þá árin orðið tvö í staðinn fyrir þrjú eða fjögur. Það kann vel að vera. En þegar mál svífa svo í lausu lofti sem mér finnst þau gera í sambandi við menntunarþáttinn í þessu efni, þrátt fyrir allar upplýsingarnar, treysti ég mér ekki til að greiða þessu atkvæði. Ég hefði viljað fá skýrari yfirlýsingar og betri um það, að þetta yrði þá hreinlega gert, að það stæði þá beint fyrir dyrum að gera þessa menntunarbreytingu, að við ættum að gera þetta til þess að hún næði fram að ganga á næsta hausti, eins og okkur skildist í fyrstunni að vera ætti, - eða þá a. m. k. ekki síðar en á haustinu 1981 - og þar með kæmust þeir inn í iðnfræðsluna. En nú er það ekki. Nú verður það ekki, því miður. Það er alveg ljóst og upplýst meira að segja af þeim sem þarna standa næstir. Hins vegar skil ég vel peningalega hlið málsins, hagsmunalega og kjaralega hlið málsins skulum við segja, svo við notum ekki eins ljót orð. Og við skulum vænta þess, að þegar hv. þd. hefur samþ. þetta frv. og það er orðið að lögum verði kjaraleg aðstaða tannsmiða betri. En menntunarleg aðstaða þeirra breytist ekki næstu 3–4 árin til batnaðar, því miður. En það getur vel verið að það herði á því að svo verði.



Herra forseti. Það er rétt, sem komið hefur fram hjá tveimur síðustu ræðumönnum, að það urðu allmiklar umr. um þetta frv. Eins og kom fram rann það í gegnum Nd. Það verður að segjast eins og er, að ég varð svolítið hugsi yfir þessu fyrsta kastið og fram eftir umr. í heilbr.- og trn. þessarar hv. d. En eins og fram hefur komið er þetta frv. að sjálfsögðu flutt til að taka af öll tvímæli um það, að tannsmíði teljist iðngrein, og jafnframt til að treysta réttarstöðu tannsmiða. Eins og væntanlega hefur komið fram er í smíðum námsskrá vegna tannsmíði. Það hefur líka verið upplýst að tannsmíði er í öllum nálægum löndum iðngrein og starfrækt sem slík. Það hefur enn fremur komið fram ótti um að tannsmiðir mundu e. t. v. fara yfir á verksvið tannlækna. Þetta er á misskilningi byggt, enda væri það gjörsamlega óheimilt samkv. lögum um tannlækningar. Það kemur aldrei til þess, að tannsmiðir fari að fara upp í sjúklinga. Þeir taka við málum. Það eru tannlæknarnir sem taka mál og tannsmiðirnir fara eftir þeim. En það, sem vafðist mest fyrir mér persónulega og ég hygg fleiri nm., var einmitt það, hvort þeir hagsmunaaðilar, sem þarna um ræðir, þ. e. tannsmiðirnir sem og þeir sem eru í námi, yrðu skildir eftir í einhverri óvissu meðan þessi breyting gengi yfir. Og ég segi það fyrir mitt leyti, að miðað við þær upplýsingar, sem nú hafa komið fram í þessu máli, er mitt mat að svo sé ekki. Í trausti þess, að það sé rétt sem hagsmunaaðilar hafa sett fram, bæði í rituðu og mæltu máli varðandi þetta, vil ég greiða með þessari breytingu og vil trúa því að þetta sé spor fram á við.



Herra forseti. Ég hygg að það hafi einmitt komið fram í n. á síðasta fundi í morgun, að þessi mál munu ekki svífa í lausu lofti ef þessi breyting verður gerð. Við höfðum, eins og hv. 3. þm. Vesturl. minntist á, áhyggjur af því að þeir, sem nú eru við nám, yrðu afskiptir. Það gæti reyndar farið svo, að tannlæknar segðu þeim upp námi. En við höfum fengið staðfestingu á því, að skriflegan námssamning hafa þeir, þannig að því verður ekki rift. Tannlæknar þurfa á tannsmiðum að halda. Því held ég að staða tannsmiða sé tryggð að því leyti til að ekki verði efnt til ófriðar milli þessara aðila. Nú eru starfandi 20 meistarar í tannsmíði og 60–80 sveinar. 60–100 segja þeir, - það er nú ekki nákvæmara en það. Varðandi námið skal segja, að ef þetta verður að lögum munu nemar verða teknir af tannsmíðameisturum og einnig af þeim tannlæknum sem þegar hafa réttindi. Hins vegar munu nýir tannlæknar ekki hafa eða fá þessi tannsmíðaréttindi og meistararéttindi. Ég held því að alveg sé séð fyrir því að þeir, sem nú eru við nám, muni njóta þess öryggis sem þeim er nauðsynlegt til að geta haldið áfram námi. En aðalbreytingin er sú, að með samþykkt þessa frv. verða tannsmiðir óháðari tannlæknum kjaralega. Verður það að teljast eðlilegt nú á tímum að nemar og þeir aðrir, sem við þetta starfa, séu ekki eins háðir öðrum og verið hefur.



Herra forseti. Ef til vill hefði ég látið hjá líða að taka til máls um þetta sérstaka þingmál, sem hér um ræðir, ef ekki hefði setning hjá hv. síðasta ræðumanni ýtt undir að hugleiða í sambandi við afgreiðslumálsins hvort tannsmiðir væru raunverulega sú kúgaða stétt, sem menn hafa verið að gera skóna að væri, og málið snerist um stéttarlega og kjaralega stöðu þeirra. Ég hef kynnst lítils háttar síðustu mánuðina átökum sem farið hafa fram varðandi kjaramál og stéttarlega stöðu á milli tannlækna og tannsmiða í sambandi við störf mín í tryggingaráði, og ég er fremur þeirrar skoðunar að andóf tannlækna gegn þessum réttindum, sem hér er um talað tannsmiðum til handa, stafi af því að þeir þykist sjá fram á að e. t. v. missi þeir þarna spón úr askinum sínum. Ég hef rætt þessi mál við forsvarsmenn tannlækna og heyrt einmitt viðbárur í líkingu við þá, sem hv. þm. Davíð Aðalsteinsson lét okkur heyra áðan og gerði þó ekki að sínum orðum, að hverjum sem væri ætti að haldast uppi að vaða upp í menn með óhreinar lúkurnar. Ég leyfi mér náttúrlega að spyrja sem svo, hvort það ættu þá að vera sérréttindi tannlækna að vaða upp í menn með óhreinar lúkurnar, ef um óhreinar lúkur væri að ræða í þessu sambandi. Mér er kunnugt um að þetta fyrirkomulag, að gera tannsmíðina að iðngrein, hefur gefist prýðilega á Norðurlöndum. Ég vildi samt gjarnan sjá fram á að við færum ekki allar götur aftur til aldamótanna, þegar við kvæðum á um fyrirkomulag á menntun tannsmiða á Íslandi, og þykist sjá raunar ýmsa vankanta á málinu, sem hér liggur fyrir, í þeirri mynd sem það er að þessu leyti, og vildi gjarnan að það yrði skoðað betur. Hjá okkur hafa vandamálin fyrst og fremst verið sjúklinganna, fólksins sem hefur lent í þeirri ógæfu að missa tennurnar, þurft að láta smíða upp í sig, og hefur þrennt komið þar aðallega til að því er mér virðist: Í fyrsta lagi vandamál þess fólks úti á landsbyggðinni, sem þarf að fara um langan veg til að láta smíða upp í sig, eins og það er almennt kallað, í öðru lagi fólksins í þéttbýlinu, sem hefur mátt búa við skort á tannsmiðum á liðnum árum og áratugum, og svo í þriðja lagi vandi þess fólks, sem hefur lent í höndunum á slæmum tannsmiðum sem hafa, svo sem dæmin sanna, átt það til jafnvel að smíða upp í viðkomandi tennur sem alls ekki pössuðu. Dæmi veit ég um að maður, sem fór um langan veg austan af landi hingað til Reykjavíkur til að láta smíða upp í sig og fékk tennurnar sendar heim í póstkröfu, fékk tvo neðri góma, en engan efri góm. Minnisstæð er mér frásögn ágætismanns eins, hins landsfræga aflakóngs Þorsteins í Laufási í Vestmannaeyjum, af því þegar tannsmiðurinn vandaði svo gerð gómanna upp í hann - eða öllu heldur neðri gómsins - að hann gat aldrei haft réttan kompás um borð í Unni eftir það. Maðurinn hafði laumað segulstáli í tvo af jöxlunum í því skyni að auðvelda Þorsteini að opna munninn ef gómarnir skyldu límast saman. Þetta gerði það að verkum að þegar hann rýndi í kompás í 15 ár eftir það, þangað til hann henti þessum góm var kompásinn alltaf vitlaus. Ég er ekki að halda því fram að tannlæknir hefði fremur séð við þessu en tannsmiður. Mig minnir einhvern veginn að það hafi verið danskur tannsmiður sem smíðaði þennan segulgóm upp í Þorstein og hefur e. t. v. haft það sér til afsökunar að hann hafi ekki verið nógu kunnugur starfsháttum aflaskipstjóra í Vestmannaeyjum og þörf þeirra fyrir segulstálslausan munn. Hitt er ljóst mál, og það mun fleiri hv. deildarmönnum vera kunnugt, að á því hefur viljað vera töluverður misbrestur að tennurnar, sem smíðaðar hafa verið upp í Íslendinga á liðnum áratugum, hafi allar verið nógu góðar, a. m. k. ekki of góðar. Ég held að það sé þörf fyrir að við stuðlum að aukinni menntun og þjálfun tannsmiða. Ég er þeirrar skoðunar að við getum gert það með því að gera þetta að sérstakri iðngrein og veita tannsmiðum réttindi við hæfi. En ég þykist ekki alveg viss um að það mál, sem við fjöllum um hérna, sé þann veg búið að það tryggi þetta nógu vel. Ég vildi þess vegna gjarnan að það væri hægt að líta betur á málið, þá með þeim eindregna ásetningi að draga ekki afgreiðslu þess, tryggja að þetta yrði samþykkt t. d. á haustþingi.



Herra forseti. Ég vil geta þess í tilefni af því að menn vilja skoða málið frekar, að frv. hefur verið grandskoðað og ef við frestuðum því nú eða létum það bíða er hætta á að afgreiðsla þess drægist í eitt ár í viðbót. Það kom fram í máli formanns Landssambands iðnaðarmanna að fram undan væri að gera námsskrá sem síðan yrði athuguð af menntmrh. Mundi menntmrh. gera sérstaka athugun á því hvernig menntunarmálum skyldi hagað og yrðu fjárveitingar ætlaðar til þess þegar tími væri til þess kominn. Það væri hefð, þegar svona væri farið að málum eða nýjar iðngreinar yrðu til, að stofnað væri til tilraunakennslu eða annars slíks. Gátum við nm. því ekki séð annað en að vel væri fyrir því séð að tannsmiðir fengju þá menntun sem þeir þurfa að fá.