Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 18. nóv. 1980. Magnús H. Magnússon, S. þm. Suðurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Suðurlandskjördæmi, Ágúst Einarsson útgerðarmaður, taki sæti á Atþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Hér með fylgir kjörbréf Ágústs Einarssonar og vil ég biðja kjörbréfanefnd að taka það til athugunar. Verður gefið fundarhlé á meðan. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar kjörbréf Ágústs Einarssonar, sem er 1. varaþm. Alþfl. í Suðurlandskjördæmi. Kjörbréfanefnd gerir engar aths. við kjörbréfið, leggur til að kosning verði tekin gild og kjörbréfið samþykkt.



Ágúst Einarsson hefur áður átt sæti á Alþingi og undirritað eiðstaf og býð ég hann nú velkominn til starfa.



Herra forseti. Á þskj. 102 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. forsrh.: „Mega alþm. gera ráð fyrir því, áður en þeir fara heim í jólaleyfi, að þeir fái að sjá á borðum sínum till. ríkisstj. í sambandi við þær ráðstafanir, sem hún telur nauðsynlegt að gera vegna myntbreytingarinnar sem fram á að fara um áramót?“ Þessi fsp. er flutt af því tilefni, að við umr. um myntbreytinguna og boðaðar efnahagsráðstafanir samtímis henni var þeirri spurningu þráfaldlega beint til ríkisstj., hvenær þm. yrðu kynntar þessar till. Upp úr hæstv. ráðh. dróst ekki orð sem máli skipti. Fyrir tveim dögum gerði hæstv. forsrh. verðbólguna að umræðuefni, og ef dæmt er eftir málflutningnum, var hann hvorki bjarteygur né heiðarlegur eins og Jón úr Vör skáld hefur lýst öðrum sjálfstæðisráðherra í þessari ríkisstj. Hæstv. forsrh. sagði sem sagt að verðbólgan væri á þessari stundu 51%, en hefði verið liðlega 60% þegar ríkisstj. hefði tekið við, eða eins og hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir síðustu hækkun framfærsluvísitölu, umreiknað til 12 mánaða á ársgrundvelli, er verðbólgan 51%. M.ö.o. og það vita allir að verðbólgan er minni nú en hún var á síðasta ári og þegar ríkisstj. tók við. Þetta liggur fyrir, þetta eru staðreyndir.“ Svona lítur málflutningur hæstv. forsrh. út. Frá 1. nóv. í fyrra til 1. febr. í ár varð hækkun framfærsluvísitölu 42% miðað við ár. Ber að skilja það svo að verðbólgan hafi verið 42% þegar þessi ríkisstj. tók við, eins og reikningsaðferð hæstv. forsrh. gefur í skyn? Nei, vitaskuld ekki. Í báðum tilvikum hefur verðbólgan verið meiri, óhjákvæmilegum hækkunum hefur verið haldið niðri atvinnuvegirnir og raunar þjóðarbúið í heild hefur verið rekið með halla. Á tímabilinu frá 1. febr. til 1. maí hækkaði framfærsluvísitalan um 64% og hækkun hennar til 1. febr. n.k. verður svipuð. Ef framfærsluvísitalan er lögð til grundvallar og hliðsjón er tekin af byggingarvísitölu, hækkun hennar til 1. jan., má búast við að verðbólgan sé á þessu augnabliki ekki undir 55–56% - og raunar yfir 60% ef ekki hefði komið til niðurgreiðslnanna til að skekkja framfærsluvísitöluna sem raunverulegan mælikvarða á útgjöld heimilanna. Frá 1. nóv. til dagsins í gær hefur dollar hækkað um 3.26%, sem samsvarar 58.7% á ári. Herra forseti. Ég hef í tengslum við þessa fsp., eins og eðlilegt er, nokkuð gert að umræðuefni hugmyndir hæstv. forsrh. um verðbólguna og þróun hennar. Ég þarf ekki að ítreka fsp. mína hér í ræðustólnum, hún liggur fyrir á þskj. 102.



Herra forseti. Spurt er hvort alþm. megi gera ráð fyrir því, áður en þeir fara heim í jólaleyfi, að þeir fái að sjá á borðum sínum till. ríkisstj. í sambandi við þær ráðstafanir sem hún telur nauðsynlegt að gera vegna myntbreytingarinnar sem fram á að fara um áramót. Í stefnuræðu minni á Alþ. 23. okt. s.l. er komist svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Sú breyting á íslenskri krónu, sem verður nú um næstu áramót, er í meginatriðum formbreyting, en hefur einnig raunverulegt gildi. Hún á í fyrsta lagi að auka traust manna á krónunni. Þegar hver króna verður hundrað sinnum meira virði en nú, þá er hún komin í hóp annarra gjaldmiðla á Norðurlöndum. En þessi hugarfarsáhrif geta því aðeins orðið að gagni, að aðrar ráðstafanir fylgi sem sannfæri almenning um að alvara sé á ferðum til þess að treysta gildi krónunnar og veita verðbólgunni viðnám. Samfara þessari breytingu hefur ríkisstj. í huga margháttaðar efnahagsaðgerðir. Gagnger athugun og endurskoðun er nú hafin á þeirri víðtæku sjálfvirkni sem nú á sér stað ýmist samkv. lögum, samningum eða venjum um verðlag, vexti, kaupgjald, lán og önnur atriði er verulegu skipta um þróun efnahagsmála. Þessi sjálfvirkni og víxlhækkanir eiga sinn mikla þátt í verðþenslunni. Um þessi mál verður haft samráð við þau samtök, sem hlut eiga að máli. Þetta var úr stefnuræðunni 23. okt. Rækileg könnun fer nú fram á hugmyndum og till. um aðgerðir í efnahagsmálum. Útreikninga þarf að gera og áætlanir. Á þessu stigi er ekki vitað hvenær þessum undirbúningi lýkur og því er ekki unnt að gefa yfirlýsingu um það sem fsp. felur í sér.



Herra forseti. Svarið var eins og vænta mátti. Það er skáldleg taug í hæstv. forsrh., en innihaldið var nánast ekki neitt.



Herra forseti. Ég verð nú að taka undir með hv. þm. Halldóri Blöndal fyrirspyrjanda, að menn voru ekki miklu nær eftir svar hæstv. forsrh. Það er enn eftir 10 mánaða starfsferil ríkisstj. verið að reikna og reikna og ekki hægt að segja hvort till. verði kunngerðar hér á þingi fyrir jól eða ekki, en myntbreytingin á að fara fram 1. jan. n.k. Þetta eru auðvitað engin svör. En í Morgunpóstinum í morgun var viðtal við hæstv. viðskrh. og hann endurtók að vísu fréttatilkynningu ríkisstj., að verðbólgan væri að hjaðna, en sagði að nú væri búið að hlaða byssuna að nýju og það mætti búast við 70% verðbólguvexti frá byrjun til loka næsta árs, hvorki meira né minna. Aðrar spár segja 80–90%. Nú er spurningin: Hver hefur hlaðið verðbólgubyssuna? Launasamningar hafa farið eftir kokkabókum ríkisstj. Að vísu sögðu hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að það mættu engar grunnkaupshækkanir eiga sér stað. En þeir gerðu samninga við opinbera starfsmenn sem urðu forsenda fyrir 10–11% grunnkaupshækkun á almennum vinnumarkaði, og þetta sagði hæstv. viðskrh. að væri að hlaða verðbólgubyssuna að nýju. Hver hlóð verðbólgubyssuna að nýju? Það er hæstv ríkisstj. sem hefur hlaðið verðbólgubyssuna og er þess vegna orsök þeirrar verðbólguöldu sem hæstv. viðskrh. gerði að umtalsefni. Nú er spurningin: Í hvaða átt stefna væntanlegar efnahagsráðstafanir? í hvaða átt beinir hæstv. ríkisstj. verðbólgubyssunni? Beinir hún verðbólgubyssunni að almennum lífskjörum landsmanna? Eða beinir hún verðbólgubyssunni e.t.v. til þess að stytta sjálfri sér aldur? Nema hvort tveggja verði.



Herra forseti. Dagsetning fyrir krónuskipti hefur fyrir löngu verið ákveðin. Miklar athuganir hafa farið fram á slíkum krónuskiptum, bæði áður fyrr og snemma á þessu ári. Sérfræðingar, sem um það fjölluðu, voru um eitt sammála, að meginráðstafanir til að gera krónuskiptin varanlega gagnleg yrðu að gerast fyrir skiptin, meginráðstafanir vegna krónuskiptanna verða að gerast áður en skipt er um mynt, en ekki eftir á. Nú eru liðnir 10 mánuðir og enn fást þau einu svör, að mál séu í athugun. Því miður er ógerningur annað en segja að þessi óvenjulega tregða ríkisstj. hafi valdið og valdi þjóðinni mikilli óvissu, sem hlýtur að auka verðbólgubálið, og að þessi loðnu svör sýni ótvírætt stjórnleysi í efnahagsmálum. Það eina, sem hefur komið fram í opinberri tilkynningu nú nýlega, var fullyrðing um að ríkisstj. hefði tekið við 60% verðbólgu. Það er orðaleikur eins og oft áður um það efni. Þeir reikna sjálfir út við hverju þeir hafi tekið, það hefði alveg eins mátt reikna 20–30 ár aftur í tímann og segja að þeir hafi tekið við 1000% verðbólgu eða eitthvað svoleiðis. Samkv. sérstakri rannsókn, sem gerð var af Efnahagsstofnun þegar núv. ríkisstj. tók við, hafði verðbólguaukning á 4 mánuðum þar á undan verið 16–17%, sem framreiknað á ársgrundvöll er 42%. Ég endurtek það sem hv. þm. Magnús Magnússon sagði hér síðast og við höfum sagt áður, að það er ómerkilegt af ríkisstj. að leika slíkan talnaleik í fölsunarskyni.



Herra forseti. Ég vil gjarnan - ef ég má, með leyfi hæstv. forseta - spyrja hvort ekki séu nákvæmlega sömu ráðstafanir sem þarf að gera nú eins og þurfti að gera þegar myntbreytingin var ákveðin. Hver ráðlagði þessa myntbreytingu? Hvaða ráðstafanir í efnahagsmálum voru fyrirhugaðar samfara myntbreytingunni þegar hún var samþ.? Hafa forsendur fyrir myntbreytingunni breyst síðan hún var ákveðin? Ef svo er tel ég rétt að fresta myntbreytingunni.



Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn þegar hv. þm. varpa fram fsp. til hæstv. ríkisstj. að svör gefast ekki. Hæstv. forsrh. vitnar í stefnuræðu sína, en í stefnuræðunni stóð ekki nokkur skapaður hrærandi hlutur sem hægt var að átta sig á og upplýsa kynni þetta mál. Jafnframt hefur hann haft þann hátt á að vitna í stefnuskrá hæstv. ríkisstj. og þar er sömu sögu að segja. Þetta er því fyrir menn eins og að fljúgast á við mikið af ull sem ekki er einu sinni í böllum. Það var með ólíkindum að hlýða á yfirlýsingu sem gekk út frá forsrn. um það að verðbólga hefði minnkað. Það er búið að sýna fram á með hvaða hætti þeir útreikningar eru gerðir. Það eru rangar forsendur. Þetta eru hreinar falsanir, og hæstv. viðskrh. upplýsti í viðtali rétt fyrir 8 í morgun að þeir í hæstv. ríkisstj. væru búnir að hlaða byssuna á ný og stefndi nú rakleiðis í 70% verðbólgu. Engin svör gefast við því, hvort ríkisstj. hafi ráðstafanir í undirbúningi. Hún segir það að vísu, en ekki hvenær og ekki hvers eðlis. Ríkisstj., sem tók við fyrir 10 mánuðum, segir núna hæstv. forsrh.: Það þarf að gera útreikninga og það þarf að gera áætlanir. - Einhvern tíma hefði hann vísað til sjálfs stjórnarsáttmálans um það, að þar væru áætlanir og þar væri það sem á skyldi byggja, þær ráðstafanir sem fram skyldu fara. Það er mála sannast að hæstv. ríkisstj. veit ekki sitt rjúkandi ráð. Við heyrum ókyrrðina í framsóknarmönnum, en það er eins og fyrri daginn, það er ekki mikið upp úr þeim iðraþrautum leggjandi. Ég verð að segja það eins og er, að ég sárvorkenni þeim mönnum sem gera sér grein fyrir því hvert stefnir, en fá ekki með neinu móti opnað augu þessarar hæstv. ríkisstj. Ég veit um marga hv. þm. sem sjá í hvaða voða stefnir, en verða við það að búa að fá engar upplýsingar fremur en við í stjórnarandstöðunni um hvert stefnir og hvert halda skal.



Herra forseti. Það hefur verið vakin athygli á því, hvað hæstv. viðskrh. sagði í útvarpi í morgun. Eitt af því, sem kom fram í hans máli þar, var að hann teldi, að kjararýrnunin yrði 6% frá þessum tíma á þessu ári til sama tíma næsta árs, og hann byggði það á könnun. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Hvaða könnun var það? Vill hann koma hér og segja frá því, hverjir könnuðu þetta mál fyrir hann? Það væri athyglisvert ef hann léti okkur vita á hvaða könnun þetta er byggt. Þetta má að vísu teljast til staðreyndar, en það er gott til þess að vita að einhver ríkisstofnun eða annar aðili hefur kannað þetta mál. Auk þess sem mikið hefur verið talað um niðurtalningu sem ég tek lítið mark á og reyndar enginn orðið, þá er ljóst að opinberar stofnanir eru reknar með miklum halla. Þær þurfa að fá gjaldskrárhækkanir umfram það sem þær hafa beðið um. Það þýðir að vísitalan hækkar. Svar hæstv. ríkisstj. virðist vera það að breyta vísitölugrundvellinum. Um þetta hefur verið talað í nokkra mánuði. Engin svör fást. Hvar stendur það mál? Er það mál hjá Hagstofunni? Hvar stendur þetta mál? Hæstv. forsrh. hefur lesið aftur stefnuræðu sína, og það væri út af fyrir sig ágætt að heyra hana aftur ef hún segði eitthvað, en það gerði hún ekki. Þar stóð aðeins að koma ætti í veg fyrir sjálfvirkni. En hvernig er það hægt án þess að gerbreyta vísitölukerfinu þannig að kjör skerðist? Þetta er fsp. í beinu framhaldi af þeirri sem varpað hefur verið fram til hæstv. forsrh. Hér í þingsalnum situr einn ágætur hv. þm. sem heitir Ólafur Ragnar Grímsson. Hann sat í efnahagsnefnd á sínum tíma. Sú n. lauk störfum fyrir mánuðum, og þá var tilkynnt að niðurstöðurnar kæmu eftir eina viku. Sú vika er löngu liðin. Hann situr hér í þingsalnum og þegir. Þessi hv. þm. hefur stundum haft rænu á því að taka til máls, jafnvel óbeðinn. Nú bíða menn spenntir eftir því, hvort hann treystir sér til þess að segja hvað sú nefnd hafði á prjónunum, hvort hann þorir að koma hér upp í ræðustólinn og segja Alþýðusambandsfulltrúunum hvað gera skuli. Menn bíða eftir svari frá honum. Hann hefur stundum sýnt kjark. Þingheimur tekur jafnframt eftir því, að Guðmundur J. Guðmundsson er horfinn.



Herra forseti. Hv. þm. Albert Guðmundsson bar hér í fyllstu kurteisi fram eina fsp. til hæstv. forsrh. Hún var á þá leið, hvort ekki væru nú sömu forsendur fyrir eða öllu heldur hvort ekki væri nauðsyn á sömu ráðstöfunum nú og fyrirhugaðar voru þegar lög voru samþ. um gjaldmiðilsbreytingu. Við vitum það, stjórnarandstæðingar, að hæstv. forsrh. virðir okkur ekki svars. Hann hefur ekki gert það, hve ítarlega sem við höfum spurt hann. En nú vill svo til að hv. þm. Albert Guðmundsson hefur hingað til varið þessa ríkisstj. falli. Hann er ekki stuðningsmaður ríkisstj. og hefur aldrei verið, sem betur fer, en hann lýsti þó yfir að hann mundi verja þessa stjórn falli. Ef við stjórnarandstæðingar eigum ekki heimtingu á því og íslenska þjóðin að fá að vita um skoðanir hæstv. forsrh. og fá svör við einföldum spurningum, þá skyldi maður þó ætla að maður eins og hv. þm. Albert Guðmundsson ætti heimtingu á þeirri sjálfsögðu kurteisi af hálfu hæstv. forsrh. að hann svaraði svo einföldum spurningum. Það var líka athyglisvert, að hv. þm. lýsti yfir að ef ekkert yrði að gert væri hann hlynntur því að fresta gjaldmiðilsbreytingunni. Það er ég líka. Við stjórnarandstæðingar höfum boðist til að aðstoða ríkisstj. við undirbúning að gjaldmiðilsbreytingunni, ef hún á að fara fram 1. jan. Við erum enn þá reiðubúnir til þess. En við getum það auðvitað ekki nema við náum samstarfi við ríkisstj., við fáum einhverjar upplýsingar um hvað það sé sem hún hyggst gera, hvað það sé sem felist í lopanum sem birtist í stefnuræðu hæstv. forsrh. Frá þeim manni koma aldrei svör við einu eða neinu. Þó er þetta forsrh. lýðveldisins Íslands. Ég trúi því ekki, að þessari umr. verði svo lokið hér í dag að hæstv. forsrh. móðgi hv. þm. Albert Guðmundsson með þeim hætti að virða hann ekki svars, að svara hér engu. Ég skora á hann að svara fsp. hv. þm.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. verður svarafátt. En þrátt fyrir það vil ég freista þess að spyrja þá tveggja spurninga, hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh., og gjarnan hefði ég viljað beina þeim spurningum einnig til hæstv. fjmrh. sem því miður hefur fjarvistarleyfi. Ef gengið er út frá verðbólguspá þeirri sem hæstv. viðskrh. kynnti í Morgunpóstinum í morgun og mun vera gerð af Þjóðhagsstofnun svo að ég býst ekki við að hún sé vefengd, nema þá að hún sé of varleg eins og spár frá þeirri stofnun yfirleitt eru, og skal ég út af fyrir sig ekki lasta það, - ef gengið er út frá þessari spá um 70% verðbólguaukningu frá byrjun til loka næsta árs, þá er hækkun verðbólgu frá meðaltali yfirstandandi árs til meðaltals næsta árs milli 65 og 70%. En eins og kunnugt er er fjárlagafrv. og væntanleg lánsfjáráætlun byggð á því, að verðbólguvöxturinn að meðaltali frá yfirstandandi ári til næsta árs verði ekki nema 42%. Nú fáum við þm. ekki neina vitneskju um það, hvaða ráðstafanir gera skuli, ekki eingöngu í tengslum við myntbreytinguna, heldur einnig til þess að hafa til hliðsjónar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlunar. Forsendur fjárl. og lánsfjáráætlunar eru algerlega brostnar eins og sjá má af þessari spá. Þess vegna er spurning mín til ráðh.: Hvenær verða þær upplýsingar gefnar, eða ætlar hæstv. ríkisstj. að fresta afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar fram yfir áramót? Þetta var fyrri spurningin. Seinni spurningin er: Hvað hyggst ríkisstj. gera varðandi framkvæmd svokallaðra Ólafslaga í sambandi við vaxtabreytingu? Samkv. þeim lögum á fullkomin aðlögun vaxta og verðbólgustigs að hafa átt sér stað fyrir lok þessa árs. Samkv. þessu þyrftu vextir að hækka um 10 prósentustig eða úr 46% í 56%, ef um vaxtaaukalán er að ræða. Spurning mín er því sú: Hvernig ætlar ríkisstj. að standa að vaxtaákvörðunum?



Herra forseti. Út af fsp. hv. 1. þm. Reykv. vil ég taka þetta fram: Því er yfir lýst og ætti ekki að dyljast fyrir neinum, að ríkisstj. mun beita sér fyrir því og leggja til við Alþingi að lengja þann aðlögunarfrest verðtryggingar, sem ákveðinn er í lögum um stjórn efnahagsmála. Þessu var lýst yfir í stefnuræðu 23. okt. á þá lund, að ríkisstj. telur að lengja þurfi aðlögunarfrestinn um eitt eða tvö misseri. Þetta liggur fyrir. Í öðru lagi vitnar hv. þm. í að nú sé spáð 70% verðbólgu á næsta ári og það stangist gersamlega á við þær tölur sem fjárlagafrv. byggir á. Hér fer hv. þm. gersamlega villur vegar, vegna þess að þær hugmyndir, sem nefndar hafa verið um 70% verðbólgu á næsta ári, eru á því byggðar að ekkert verði að gert, heldur að allt haldi áfram án þess að nokkrar aðgerðir komi til. Nú er því margyfirlýst og hv. þm. vita það ósköp vel, að ríkisstj. undirbýr margháttaðar aðgerðir til þess einmitt að veita viðnám gegn verðbólgunni.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. kippti með sér stefnuræðunni og lofaði okkur að heyra tilvitnun í hana að sjálfsögðu, sem enginn hafði grætt á að lesa áður. Hæstv. forsrh. telur menn fara villu vegar þegar þeir vísa til þess að upplýst hafi verið af sjálfum hæstv. viðskrh. að verðbólgan stefni í 70%. Ég verð að segja það, að ég hef það mikið álit á hæstv. viðskrh. að ég tek hann trúanlegan. En hér er tönnlast á því, að það eigi að hefja aðgerðir. Þetta var sagt við myndun þessarar hæstv. ríkisstj. Ráðh. þurfa að vísu tíma áfram til útreikninga og til skipulagningar á verkum sínum. En ekkert annað fáum við að vita en að það eigi að framkvæma aðgerðir. Þeir hlytu að upplýsa okkur um hvað stæði til ef þeir vissu það sjálfir. Ekki er um gengisbreytingar að tefla, sem þeir þurfa trúlega að halda leyndum, vegna þess að gengið hrapar frá degi til dags, og Alþb., sem samþykkir að vísu þetta gengishrap sem munar tugum prósenta yfir árið, mun áreiðanlega ekki eftir yfirlýsingum að dæma frá því fyrr og síðar fallast á neina stórfellda gengisbreytingu. Þetta er því ekki leyndarmál sem þarf að skýla, eða ef svo er, þá þurfum við að fá að vita það. Það var stefnumið að verðgildi íslensks gjaldmiðils yrði svipað gjaldmiðlum annarra Norðurlanda. Hversu lengi á það að standa? Hafa ekki komið nýjar fréttir um það, að reikna megi með því að krónan hrapi um 30% gagnvart þeim á næsta ári - eða er þetta rangminni mitt? Ég marka hæstv. „kommissar“ í fríi, Tómas Árnason, þegar hann segir frá því í morgunútvarpi að búið sé að hlaða byssuna, hæstv. ríkisstj. sé búin að hlaða sína byssu, og þá er bara eftir að taka í gikkinn. Spurning er hvort það verður gert á Alþýðusambandsþingi. 



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur loksins fengist til þess að gefa eina tímasetningu hér. Hann talar um að tilteknum aðgerðum verði frestað í eitt eða tvö misseri. Honum hefur farið fram þessar síðustu mínútur. En ég verð að hryggja hann með því, að við efumst um að þau orð standi. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki komið sér saman um neitt í efnahagsmálum. Hún hefur látið reka á reiðanum. Hún er nýbúin að semja við launamenn í frjálsum samningum án þess að til verkfalls kæmi. Það kallar hæstv. viðskrh. að hlaða byssuna, á sama tíma og fyrir liggur að verðbólgan er á hraðri uppleið. Á meðan þessar hækkanir fara inn í verðlagið: 10% hækkun eða 11% um mánaðamótin ágúst–sept. og hækkunin núna 1. des., segir hæstv. forsrh. að hún sé á niðurleið. Það mætti kannske spyrja hæstv. forsrh. öðruvísi: Getur hann lofað okkur því, að verðbólgan verði ekki nema 42% núna til 1. febr. frá 1. nóv. eins og hún var í fyrra? Getur hann sagt já við því, að við megum treysta því? Hann er að tala um að hann standi sig betur en kratastjórnin. Fáum við þetta litla orð: já, hæstv. forsrh.? Treystir hann sér á þessari stundu til að játa því, að verðbólgan verði ekki meiri frá 1. nóv. núna til 1. febr. heldur en á sama tíma í fyrra. 



Herra forseti. Hann er sérkennilegur, þessi stríðsdans sem hv. þm. Sjálfstfl. dansa í kringum hæstv. viðskrh. Fyrir tveimur vikum gaf hæstv. viðskrh. út yfirlýsingu og daginn eftir kom formaður Sjálfstfl., nýkominn frá útlöndum, á baksíðu Morgunblaðsins og lýsti því yfir, að það væri ekkert að marka þessa yfirlýsingu, hún væri marklaus. Nú kemur hv. þm. Sverrir Hermannsson og lýsir því hins vegar yfir, að hann taki ávallt mark á yfirlýsingum hæstv. viðskrh., enda séu þeir í „kommissara“-bræðralagi. Nú vil ég aðeins beina því til þm. Sjálfstfl., að þótt formaður flokksins fái ekki að ráða línu flokksins í öllum málum, þá tækjum við þó höndum saman um að í þessu máli fái hv. þm. Geir Hallgrímsson að hafa rétt fyrir sér. 



Herra forseti. Það fór ekki á milli mála, að þar sem síðasti ræðumaður fór var sá sem valdið hafði. Hann hafði ráð hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. í hendi sér. Hann gat veitt hæstv. viðskrh. ákúrur, og raunar var ræða hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar stórárás á viðskrh. og framsóknarmenn. Og það er nokkur ástæða til þess, vegna þess að hingað til hafa þeir haft nokkuð stór orð um nauðsyn baráttu gegn verðbólgu, en koðnað niður við tal frá Alþb.-mönnum eins og síðasti ræðumaður viðhafði. Vegna ummæla hæstv. forsrh. um lengingu aðlögunartíma vaxta og verðbólgu samkv. Ólafslögum, þá er það dæmi um hvað þessi hæstv. ríkisstj. er sein að hugsa, sein að framkvæma. Þegar í vor, snemma á valdaferli ríkisstj., var tilkynnt hér á Alþ. að ríkisstj. hefði í huga að lengja að þessu leyti aðlögunartíma Ólafslaga, en enn er ekkert frv. þar að lútandi komið fram. Og jafnvel þótt aðlögunartíminn yrði lengdur, þá er staðreynd að það ætti samkv. þeim lögum að hækka vexti um 2 prósentustig a.m.k. Því spyr ég hæstv. forsrh. eða aðra ráðh. sem því geta svarað: Er ætlunin enn að hækka vexti nú um mánaðamót?



Herra forseti. Þessar umr. fara nú að verða ansi athyglisverðar. Hér gerist það að einn nm. í svokallaðri efnahagsmálanefnd hæstv. ríkisstj. kemur í ræðustól, segir reyndar ekkert um störf þessarar nefndar, beinir síðan spjótum sínum að hæstv. viðskrh. og telur að hann sé að hlaða verðbólgubyssu, nefnir í því sambandi bankamálin og gjaldskrármálin. Þetta verður ekki skilið öðruvísi en svo, að formaður þingflokks Alþb., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, sé að segja að aðgerðir eða aðgerðaleysi hæstv. bankamálaráðh. sé helsti verðbólguhvatinn í þessu landi, - það sem ekki sé gert eða gert í bankamálum, útlánaþenslan væntanlega og gjaldskrárákvarðanir, sé það sem helst veldur verðbólgunni í þessu landi. Mig langar til þess að rifja upp ummæli þessa sama hv. þm., formanns þingflokks Alþb., þegar hann sagði um formann Framsfl., hæstv. ráðh. Steingrím Hermannsson, að blaðrið í Steingrími væri mesta efnahagsbölið á Íslandi. Nú hefur þessi sami hv. þm., formaður þingflokks Alþb., komið í ræðustól, snuprað hæstv. ráðh., sagt að verðbólgan eigi rætur hjá hæstv. viðskrh., og það vekur athygli, að sá hinn sami, sem stundum hefur verið kallaður kjarkmaður hinn mesti og drengur góður og allt það, situr og þegir undir öllu saman. Hvar er kjarkurinn, Tómas?



Herra forseti. Hv. stuðningsmenn ríkisstj. hafa dyggilega gegnt því hefðbundna hlutverki í slíkum umr. að sitja í stólum sínum og segja ekki neitt. Eins og þing er nú skipað kemur engum á óvart að einn skyldi þó ekki geta setið á sér, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, og hann kvartaði um „stríðsdans“, en var ekki lengi að taka þátt í dansinum. Hvernig gerði hann það? Með því að skjóta úr launsátri á þann ráðh., viðskrh., sem hann sjálfur styður, svo að það var falleg mynd - eða hitt þó heldur - sem hann bætti inn í þessar umr. Það má kalla þetta „stríðsdans“. En það, sem hér er að gerast hefur gerst í þrem þáttum í svörum við fyrri fsp. sem var svipaðs eðlis, og það, sem mun gerast í sambandi við fleiri tilefni er eingöngu að stjórnarandstaðan gegnir þeirri skyldu sinni að krefja ríkisstj. um upplýsingar um hvert hún stefni í stærsta og alvarlegasta vandamáli þjóðarinnar. Stjórnarandstöðunni ber að knýja út úr ríkisstj. upplýsingar um þetta mál. Það minnsta, sem stjórnin getur gert, er að segja hvað hún ætlar sér að gera, hvernig hún ætlar sér að stjórna, þó ekki væri nema nokkrar vikur fram í tímann. Það er tilviljun að þessar umr. hafa fallið inn í fsp.tíma. Þær geta átt rétt á sér víða annars staðar. En það er óhjákvæmilegt að þessum stríðsdansi“, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kallaði svo, muni ekki linna fyrr en ríkisstj. sýnir þjóðinni þá virðingu að gefa henni upplýsingar um hvaða stefnu hún hafi í efnahagsmálum, ef hún hefur hana nokkra.



Herra forseti. Það var sagt af síðasta ræðumanni, að þessar umr. væru framhald af umr. sem voru um fsp. mína varðandi breytingu á gjaldmiðlinum. Það er rétt. Enn þá er verið að krefja ríkisstj. um svör. Það er einn þáttur þessa máls sem ég vil koma inn á og tel ástæðu að gera. Ég hef litið svo á að í þessum umr. hafi komið fram hjá hæstv. viðskrh. að ef það væri möguleiki á að fresta breytingunni á gjaldmiðlinum, þá væri hann til viðtals um slíkt. Hann hefur a.m.k. ekki sagt að hann væri ekki til viðtals um það. En hann hefur borið Alþ. þær upplýsingar frá Seðlabankanum, að þetta væri ekki hægt vegna þess að þá yrðu vandræði á næstu mánuðum með seðlaveltuna, það væri ekki nægilegt magn af seðlum fyrir seðlaveltuna eins og þyrfti að vera. Ég hef sagt áður að ég ber brigður á þessar upplýsingar. Ég hef athugað þetta mál síðan ég vék að þessu síðast í þessum ræðustól. Þá kom það í ljós, sem er staðreynd og má vera öllum ljóst, að seðlaveltan á hverju ári er mest í desembermánuði. Hún er miklu meiri í desembermánuði en aðra mánuði vegna viðskipta í jólamánuðinum. Það er staðreynd líka, að seðlaveltan fer minnkandi á næstu mánuðum eftir des. Þetta geta menn lesið í opinberum skýrslum frá Seðlabankanum. Nú spyr ég hæstv. viðskrh., þegar það er upplýst að það kunni að vera fullkominn möguleiki á því að fresta gjaldmiðilsbreytingunni vegna framkvæmdaörðugleika að þessu leyti, hvort hæstv. ráðh. vilji beita sér fyrir þessari frestun. Ég hef ástæðu til þess að spyrja um þetta vegna þess að það hefur margsinnis komið fram hjá hæstv. ráðh., að við erum sammála um að það þurfa að vera fyrir hendi vissar forsendur til þess að gjaldmiðilsbreytingin nái tilgangi sínum og við erum sammáta um að þessar forsendur eru ekki fyrir hendi í dag.



Herra forseti. Ég hef áður svarað fsp. hv. þm. Þorvalds Garðars um gjaldmiðilsbreytinguna og hef engu við það að bæta. Það hefur spunnist inn í þessar umr. tilvitnanir í ýmislegt sem ég hef látið frá mér fara á undanförnum vikum. Það er aðallega þrennt - eða raunar fernt sem ég hef sagt.í þessu sambandi. Í fyrsta lagi hef ég fjallað um verðbólgustigið eins og það er nú, og það er enginn ágreiningur um að það er rúmlega 50% á ársgrundvelli.  Í öðru lagi hef ég vakið athygli á því, hvert horfi ef ekkert yrði að gert í efnahagsmálum, engar ráðstafanir yrðu gerðar af hálfur hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, hvað mundi þá ske á næsta ári. Þetta er byggt á bráðabirgðaathugunum, sem fram hafa farið í Þjóðhagsstofnun, og er því ekki tekið úr lausu lofti. Álitið er að þá mundi verðbólgan verða um 70% þegar kemur fram á seinni hluta næsta árs. Í þriðja lagi hef ég látið í ljós ótta um þessa þróun eins og fleiri hv. þm. og hef ekki farið í neinar grafgötur með það, eins og ég hef sagt áður, að þessi þróun sé stórhættuleg af mörgum ástæðum. Í fjórða lagi hef ég gert grein fyrir skoðunum Framsfl. og gerði það við 1. umr. fjárl. sem fór fram hér á sínum tíma. Talaði ég af hálfu Framsfl. sérstaklega og gerði þá grein fyrir skoðunum flokksins í sambandi við aðgerðir í efnahagsmálum og þær eru kunnar. Varðandi ummæli hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar vil ég segja: Hér hefur nú stjórnarandstaðan gert hríð að ríkisstj., og það hefur náttúrlega vakið athygli þm. að þá kemur hv. þm., formaður þingflokks Alþb., og gerir sérstaka aukahrinu að mér í þessu sambandi. Hann minntist á þrjú atriði: Í fyrsta lagi ræddi hann um verðlagsmál. Um verðlagsmálin er það að segja, að ríkisstj. hefur sett ákveðin mörk um verðlagsákvarðanir. Ef farið hefur verið fram yfir þau hefur það verið gert í ríkisstj. Ekki veit ég eitt einasta dæmi þess, að samþykktar hafi verið verðlagsráðstafanir sem eru umfram þau mörk sem samþ. hafa verið, án þess að það hafi verið gert af ríkisstj. allri. Í öðru lagi heyra útlán banka undir bankastjóra. Þó að bankarnir falli undir viðskrn. eru bankarnir sjálfstæðar stofnanir. Útlán banka heyra undir viðskiptabankana og Seðlabankann, og það hafa á þessu ári farið fram margar umræðulotur á milli mín og bankanna í sambandi við útlánin - margar umræðulotur. Það er rétt, að útlán bankanna hafa verið meiri en æskilegt hefði verið. En það er þrátt fyrir það að um það hafi verið rætt rækilega af minni hálfu við bankana. Í þriðja lagi hefur engin breyting orðið varðandi erlendar lántökur, bæði til skamms tíma og langs tíma, frá því sem áður hefur verið. Framkvæmdin hefur verið svipuð því sem áður hefur verið. Hún er í höndum langlánanefndar sem fjallar um lengri lán. Það hafa í einstökum tilfellum verið samþ. lengri lán í ríkisstj. eins og t.d. í sambandi við togarakaup eins og hér hefur verið rætt áður og var rætt hér í vor á hv. Alþ. Það hefur ekki orðið nein stefnubreyting í þessum efnum af mínum völdum, þannig að mér finnst ekki ástæða til þess, að hv. þm. eigi að vera að skemmta skrattanum með svona tali þegar gerð er sérstök hríð að ríkisstj. eðlilega af hálfu stjórnarandstöðunnar. Það er ákaflega eðlilegt, að stjórnarandstaðan geri hríð að ríkisstj. Það er það sem gerist á þjóðþingum þar sem þingræði ríkir og stjórn og stjórnarandstaða takast á. Mér finnst að hv. þm. ætti nú að sitja kyrr í sæti sínu í staðinn fyrir að ganga í lið með stjórnarandstöðunni í þessum efnum.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði að verðbólgustigið væri 51% eins og það er núna. Ég hygg að hæstv. viðskrh. viti að hækkun byggingarvísitölunnar til 1. jan. verður varla undir 63% og líklega meiri, því að eins og við vitum vega launahækkanir mjög þungt í byggingarvísitölunni. Ef tekin er hliðsjón af væntanlegri hækkun byggingarvísitölunnar og haldið sig við 51% hækkun framfærsluvísitölunnar er ógerningur að halda því fram, að verðbólgustigið, eins og það er núna, sé 51%. Lægsta hugsanleg tala er 55–56%. Herra forseti. Ég vil svo bera fram stutta fsp. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi allir tvær mínútur þegar þeir taka til máls í fsp.-tíma.

Það er misskilningur hjá hv. þm. Það eru 10 mín. sem ráðh. eru leyfðar í fsp.-tíma.

Það er ekki rétt.



Herra forseti. Það hefur litið orðið um svör við fsp. sem hér hafa verið bornar fram, þannig að þm. verða sennilega eins og aðrir landsmenn að giska á svörin sjálfir. Ég minnist þess, það er ekki það langt síðan við sjálfstæðismenn vorum að boða okkar efnahagsráðstafanir. Ég man þær tölur sem í þeim voru fólgnar. Við töluðum um að margnefnd leiftursókn, sem þá var að vísu vopnlaus, friðsöm leiftursókn, en á nú greinilega að framkvæma með valdi, átti að færa verðbólguna niður á ársgrundvelli um 15–20%. Þetta töldum við að mundi þýða um 10% á fjárl. Það þarf ekki reikningsglöggan mann til að sjá það, ef á að koma verðbólgu, sem metin er 70% á ársgrundvelli, niður í 42%, eins og fyrirhugað er í fjárlagafrv., þá er meiningin að koma verðbólgunni niður um 28% til meðattals næsta árs. Í framhaldi af þessu er hægt að halda áfram að gefa sér þær forsendur, að miðað við núverandi fjárlagafrv. þýðir þetta efnahagstilfærslu í þjóðfélaginu upp á liðlega eitt hundrað milljarða. Ég held að við hljótum að verða að gera ráð fyrir því, ef þessar tvær tölur eru bornar saman, að þetta sé sú útkoma sem þar á að koma. Það virðist vera besta ráðið fyrir hv. þm. orðið til þess að fá upplýsingar að vakna snemma á morgnana og hlusta á Morgunpóstinn, því að á morgnana eru ráðh. ekki búnir að brynja sig og Páll Heiðar og hans lið virðast hafa einstakt lag á að koma þeim á óvart og fá þá til að tala í svefnrofunum meira en þeir segja hér niður frá eftir hádegi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta meira. Mér sýnast líkur benda til þess, ef ekki er mótmælt að efnahagsráðstafanir, sem gerðar verða í næsta mánuði, feli í sér ekki minni tölu en 100 milljarða kr.



Herra forseti. Ég á örfá orð vantöluð við hæstv. viðskrh. Ég vil byrja á að lýsa yfir að ég er honum algjörlega sammála um að það var ljótt af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að taka til máls, því að svo höllum fæti stóð ríkisstj. fyrir í þessum umr. Hæstv. ráðh. sagði að hann væri búinn að svara fsp. minni um breytingu á gjaldmiðlinum og hann hefði engu við það að bæta. Ég verð nú að segja að þetta er nokkuð mikil kokhreysti. Þessi sami hæstv. ráðh. er búinn að gefa Alþ. yfirlýsingu um að gjaldmiðilsbreytingunni verði ekki frestað vegna erfiðleika á seðlaveltu, sem leiðir af því að það hafi ekki verið gerðar nægar ráðstafanir til þess að láta prenta gömlu seðlana. Það er upplýst í þessu máli, að seðlaveltan er mest í desember, og það er kappnóg af seðlum og mynt í desember. Það er upplýst, að seðlaveltan minnkar árlega næstu mánuði eftir desember. Og svo segir hæstv. ráðh: „Ég hef engu við að bæta.“ Hann þarf ekki að gera neina grein fyrir því sem hann er að halda fram í þessu máli. Hvað halda þessir ráðherrar eiginlega að þeir séu? Eru þeir hættir að reikna með að Alþingi Íslendinga sé til? Dettur ráðherrum í hug að það sé hægt að víkjast undan að gefa eðlilegar upplýsingar og skýringar á þeim fullyrðingum sem þeir eru að gefa Alþingi? Nei, það er ekki komið svo enn þá.



Herra forseti. Varðandi seinustu orð hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar vil ég enn þá einu sinni, líklega í fjórða sinnið, ítreka það, hvernig ég svaraði fsp. hans sem hann er raunar enn að ræða um. Ég svaraði henni þannig, að það væri ekki að mínu mati hægt að fresta þeirri ákvörðun, að myntbreytingin færi fram um áramótin, þegar af þeirri ástæðu, - ég held ég hafi orðað það þannig, - að Seðlabankinn hefði sagt mér aðspurður að það mundi valda öngþveiti í efnahagsog atvinnumálum ef það yrði gert, af ástæðum sem ég hef tilgreint áður í hv. Alþingi. Í öðru lagi svaraði ég því til, að ríkisstj. ætlaði sér að gera efnahagsráðstafanir í tengslum við gjaldmiðilsbreytinguna, og vitnaði til stefnuræðu hæstv. forsrh. og fjmrh. í því efni. Ég efast ekki um heiðarleika hv. þm. En hverju á viðskrh. að svara Alþ. þegar hann hefur rætt þetta mál við bankastjóra Seðlabankans og fengið þessi svör? Hverju á hann að svara Alþingi? Það er misskilningur að ráðh. hafi tilhneigingu til þess að hundsa Alþingi, síður en svo. Ég held að yfirleitt reynum við ráðh. að upplýsa það sem spurt er. Hitt er annað mál, að það er skoðanaágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu - það er annað mál - og deilur. Menn geta deilt og eiga að deila. Það er heilbrigt. En ég vildi aðeins segja þetta í tilefni af seinustu orðum hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, af því hann efaðist um að ég færi hér með rétt mál í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég hef aldrei efast um það, að hæstv. viðskrh. skýrði rétt frá þeim svörum sem hann fékk í Seðlabankanum. En hæstv. ráðh. spurði: Hvað á ég að gera þegar ég fæ þessi svör? Ég skal segja honum hvað hann á að gera. Hann á núna að athuga málið sjálfstætt á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég hef hér greint frá og hann getur sjálfur sannfært sig um með því að lesa opinberar hagskýrslur.



Herra forseti. Menn hafa rætt hér mikið um verðbólgu og myntbreytingu, og það bregður svo við að nú, þegar stjórnarandstaðan biður um svör, er engu svarað. Það er svarað út í hött. Menn verða engu nær af þessum umr. Við í stjórnarandstöðunni viljum gjarnan fá að vita hvað fram undan er. Það er greinilegt að innan ríkisstj. er mikill ágreiningur á milli flokkanna sem standa að ríkisstj. Það kom fram hér áðan. Mig langar til að spyrja hvort náðst hafi eitthvert samkomulag innan ríkisstj. um efnahagsaðgerðir, hvort deilurnar séu miklar, magnaðar, og væri gaman að fá svör við þessu annaðhvort frá forsrh. eða viðskrh., sem nú hefur verið snupraður hér á ómerkilegasta hátt. Það vekur og athygli, að hv. þm. Albert Guðmundsson fær engin svör við sínum fsp., og hlýtur það að marka eitthvað. Fram undan er Alþýðusambandsþing. Það er í næstu viku sem það hefst. Þar verður vissulega spurt að því, hvað eigi að gera, hvert eigi að beina verðbólgubyssunni og á hverja eigi að skjóta. Það fer ekki hjá því, að launamenn óttast að það verði einmitt þeir sem verði fyrir skothríðinni. Ég spyr því viðskrh., hvort það sé meiningin hjá honum og félögum hans í Alþb. að fara svo að, þegar Alþýðusambandsþingi er lokið, að taka þá upp byssuna og byrja að skjóta. (Forseti: Ég vil aðeins geta þess, að það verður á eftir tekin fyrir fsp. um efnahagsráðstafanir frá Pétri Sigurðssyni, þar sem fjallað verður um svipað mál. Ég vildi spyrja hv. 6. landsk. þm. hvort hann vilji ræða núna um þessa fsp.



Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála þeim hv. þm. sem hér hafa komið og sagt að ekkert hafi fengist út um það í þessari hrinu, hvað hæstv. ríkisstj. hyggst gera. Að vísu hefur ekki verið mikið um bein svör. En það er oft svo að það er hægt að lesa í það sem menn segja-  Það var sagt hér áðan af hv. þm., ég held Benedikt Gröndal, að hv. þm. Ólafur Ragnar hefði skotið úr launsátri á hæstv. viðskrh., og það er út af fyrir sig rétt. En formaður þingflokks Alþb. skaut úr launsátri á fleiri ráðh. en hæstv. viðskrh. Það vilt nefnilega svo til að hæstv. fjmrh. hefur haft uppi yfirlýsingar, þó að lengra sé um liðið en hjá hæstv. viðskrh., í sama dúr og hæstv. viðskrh. hefur talað hina síðustu daga. Með þessu skoti frá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni er hann einnig að skjóta að ráðh. Alþb. í ríkisstj. Ég held að það sé alveg augljóst, að það er vilji a.m.k. einhverra ráðh. innan hæstv. ríkisstj. að skerða þá kjarasamninga sem gerðir voru 27. okt. s.l. Það liggur fyrir. Það er sá boðskapur sem Alþýðusambandsþing stendur frammi fyrir, að það er í undirbúningi innan hæstv. ríkisstj., hvort sem það er langt eða skammt á veg komið, að ógilda þá kjarasamninga sem nú er nýbúið að gera. Í ljósi þess hlýtur Alþýðusambandsþing að krefjast skýrra svara um það af hæstv. ríkisstj., hversu langt á að ganga í því að skerða kjörin. Það er ekkert vafamál, að það á að gera. Spurningin er þessi: Hvað á að skerða mikið? Það er það sem málið snýst um eftir þær umr. sem hér hafa átt sér stað um þetta mál, en ekki hvort það verður gert. Hversu mikið?



Herra forseti. Nú þegar forleiknum er lokið langar mig að sjálfsögðu til þess að koma minni fsp. að. Hæstv. forsrh. hefur verið svo vinsamlegur að bjóðast til þess að svara henni, þótt ekki sé hann skyldugur til þess enn þingsköpum samkvæmt. Hann er á förum til útlanda og ætlar líklega að hitta vin sinn þar, hæstv. dómsrh., og þeir í sameiningu að taka á móti Gervasoni í Kaupmannahöfn. Fsp. mín á þskj. 118 er borin fram, eins og sú fyrri sem hér var rædd, í kjölfar ýmissa yfirlýsinga úr röðum einstakra ráðh. síðustu mánuðina, einnig umræðna sem orðið hafa hér á Alþingi að undanförnu vegna fsp. um myntbreytinguna. Á Alþýðusambandsþingi 1976 voru fulltrúar 40 þús. félagsmanna, en á þing Alþýðusambandsins, sem hefst n.k. mánudag, koma saman fulltrúar um 53 þús. félagsbundinna launþega. Á þessu þingi er að finna fulltrúa fólksins sjálfs úr félögunum sem valdið hafa samkvæmt skipulagi ASÍ og íslenskri löggjöf, samningsvaldið og verkfallsvaldið. Hvergi verður að finna næstu fjögur árin jafnfjölmennan hóp sem nær stendur því að teljast fulltrúar vinnandi fólks á Íslandi. Þar á móti getur engin valdalaus 43 eða 50 manna nefnd vegið, því síður 15 manna nefnd Alþb.-manna sem virðist hafa það helst fyrir stafni að flytja pakka frá pólitískum ráðh. til sinna félagsmanna, svo þeir festist enn frekar í sessi í sínum verkalýðsfélögum. Þakkirnar koma svo til baka í lotningarfullum stuðningi við þá ráðherra sem svo alþýðlega dreifa skattpeningi almennings. Formannaráðstefnur eru á engan hátt sambærilegar við Alþýðusambandsþing, og það er sambandsstjórn Alþýðusambandsins, sem er kjörin á landsvísu, ekki heldur ef hún er kosin á sama hátt og á þingi ASÍ 1976. En þá gerðust þau undur í lýðræðislandi okkar að tveir stjórnmálaflokkar, Alþb. og Alþfl., beittu sér fyrir því, að fulltrúar á þinginu og aðrir verkalýðsforingjar, sem studdu Sjálfstfl. og Framsfl. í landsmálapólitík, yrðu útilokaðir frá öllum áhrifastöðum innan verkalýðshreyfingarinnar. Það tókst að ná þessari sovétstefnu fram og hún varð að veruleika innan Alþýðusambandsins og Verkamannasambands Íslands. Þegar núv. ríkisstj. tók við var ákveðin svokölluð niðurtalningarleið, leiftursókn aftur á bak, og með henni gefin loforð sem engin hafa staðist. Allar aðgerðir núv. ríkisstj. hafa mistekist. Þeir hafa stóraukið skattaálögur, svo að meira er en sögur fara af áður. Vísitalan hefur verið fölsuð á ósvífnari hátt en nokkurn tíma áður, henni breytt skömmu fyrir gildistöku með niðurgreiðslum, bæði raunverulegum og óraunverulegum. Og með óraunverulegum á ég að sjálfsögðu við niðurgreiðslur á kjöti sem ekki er til. Af sjómönnum hafa verið hafðir milljarðar króna með stjórnvaldsákvörðunum um fiskverð. Framámaður í höfuðvígi Alþb. í Verkamannafélaginu Dagsbrún, sem er væntanlegur fulltrúi á Alþýðusambandsþingi, segir að frá því í sept. 1978, þegar núv. stjórnarsamsteypa tók við í raun, - því það er aðeins hægt að tala um andlitslyftingu sem hafi orðið á þeirri samsteypu á síðasta vetri og þar til nú, - sé kaupmáttarrýrnunin orðin 11.5%. Og hann kennir m.a. Ólafslögum um, sem allir vinstri flokkarnir fögnuðu sem hinu rétta skrefi. Í morgunútvarpi er sagt að hæstv. viðskrh. hafi boðað 6% kaupmáttarrýrnun til viðbótar ef engar ráðstafanir verði gerðar fram á næsta ár. Á þessu vinstristjórnartímabili má því horfa fram á 17.5 stigs kaupmáttarrýrnun. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er lofað að við verðbólguna verði ráðið. Niðurtalningin hefur brugðist. Í stefnuræðunni, sem við fengum í hendur um miðjan okt., eru boðaðar efnahagsaðgerðir í kjölfar myntbreytingar. Og hún tekur gildi um áramót eins og hér hefur margoft komið fram. Vísitala framfærslukostnaðar mun hækka um nálægt 12% nú í nóvember. Samkvæmt þessu ættu laun að hækka um 10–11% 1. des. n.k. Að meðtalinni 9–10% grunnkaupshækkun frá 1, nóv. hefðu laun þá hækkað um eða yfir 20% á u.þ.b. einum mánuði. Verði víxlgangur verðlags og launa óheftur og gengið lækkað til þess að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi er hætt við að framfærsluvísitalan hækki vart minna en 14% frá nóv. til febr. n.k. og frá febr. til maí yrði hækkunin líklega meiri. Með þessu yrði verðbólgan komin yfir 60% fyrir mitt næsta ár og stefndi hærra á síðari hluta ársins, ef aðeins yrði um sýndarplástra að ræða eins og hingað til, og þá mundi markið verða komið að því sem Verslunarráð og Vinnuveitendasamband hafa spáð. Herra forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Það er alveg ljóst að út úr þessu verður ekki komist nema með margþættum og yfirgripsmiklum aðgerðum sem þurfa að mati sérfræðinga að ganga lengra og verða sársaukafyllri en þær þurftu nokkurn tíma að vera 1978 ef tækifærið hefði verið notað þá. Ríkisstj. stendur nú frammi fyrir daglegri gengisfellingu. Það er hætt við, og hefur verið talað um það innan ríkisstj., að gengið þurfi að falla um næstu áramót og það stórkostlega, það verði jafnvel að taka verðbótavísitöluna úr sambandi að miklu eða öllu leyti. Þetta vita ráðh. En um þetta vita ekki væntanlegir fulltrúar á Alþýðusambandsþingi. Málgagn ríkisstj., Tíminn, tekur undir það í gær, að þessir fulltrúar, sem koma til þings, eigi að fá að vita hvaða aðgerðir séu í vændum hjá ríkisstj. Og það hefur verið bent á það réttilega hér, að það liggur fyrir loforð bæði frá Framsfl. og Alþb. um að það verði engar efnahagsráðstafanir gerðar án samþykkis verkalýðshreyfingarinnar. Það er hún sem er að koma saman á mánudaginn kemur, og það verður ekki hægt að ná aftur til hinnar raunverulegu íslensku verkalýðshreyfingar fyrr en eftir fjögur ár.



Herra forseti. Það er spurt um hvort fulltrúar 53 þús. launþega, sem mæta til Alþýðusambandsþings 24. nóv., muni fá skýrðar fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj. sem boðað var í stefnuræðu forsrh. að fylgja mundu í kjölfar myntbreytingarinnar. Þessari fsp. hefur verið svarað að nokkru leyti í sambandi við fsp. á þskj. 102 sem rædd var hér áðan. Eins og ég tók þá fram er svo tekið til orða í stefnuræðunni, sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til, að margháttaðar efnahagsaðgerðir séu fyrirhugaðar af hálfu ríkisstj. í sambandi við myntbreytinguna. Það er, eins og ég tók fram áðan, í gangi rækileg könnun og þá að sjálfsögðu, eins og vera ber, m.a. á vegum Þjóðhagsstofnunar. Það er í gangi rækileg könnun á hugmyndum og tillögum um aðgerðir í efnahagsmálum, og til þess þarf að gera margvíslega útreikninga og áætlanir. Þessum undirbúningi verður ekki lokið á þeim tíma sem þing ASÍ stendur yfir og því ekki unnt að verða við þeim óskum sem fram koma í fsp. hv. þm. Hins vegar vil ég undirstrika það, sem segir í stefnuræðunni um þetta mál í samræmi við stjórnarsáttmálann, að um þessi mál verður haft samráð við þau samtök, sem hlut eiga að máli, og þá að sjálfsögðu ekki síst Alþýðusamband Íslands.



Herra forseti. Og þar höfðum við það. Hæstv. forsrh. hefur lýst yfir að fulltrúaþingi íslensku verkalýðshreyfingarinnar, Alþýðusambandsþingi, sem haldið verður nú á næstunni, verði ekki gerð grein fyrir þeim ráðstöfunum sem fyrirhugaðar eru í efnahagsmálum. Svarið var blákalt nei. Og þá hafa menn það. Nú geta menn flett upp í stjórnarsáttmála og aðgætt hverju var lofað um samvinnu og samráð, og menn geta rifjað upp fyrir sér kosningaloforð Framsfl., að ég tali nú ekki um Alþb., um samvinnu og samráð. Hæstv. forsrh. sagði í fyrra svari sínu, að ekki væri hægt að svara til um nein úrræði sem þeir hefðu á prjónunum vegna þess að útreikningar og áætlanir væru óunnin. Nú bætti hann við til frekari fyllingar svari sínu: Það er eftir að kanna hugmyndir og tillögur og gera útreikninga og áætlanir. Og þá er víst svarið fullkomnað. Ég skipti mér ekkert af þeim umgengnisvenjum sem þeir tíðka, hæstv. stjórnarsinnar, sín á milli. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kom hér og lýsti því yfir, að það væri ekkert að marka hæstv. viðskrh. Mér þykir miður að Tómas fóstri hefur horfið af vettvangi. Hann vitnaði þar til þess, að hv. 1. þm. Reykv. hafði lýst yfir í Morgunblaðinu að þegar hæstv. viðskrh. ryki upp til handa og fóta og hefði í frammi sverar yfirlýsingar, þá fylgdu því oft litlar aðgerðir, hann lyppaðist oft niður jafnóðum. En hvað er það sem Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm., gerir Tómas Árnason, hæstv. viðskrh., ómerkan fyrir nú? Það er þegar hæstv. viðskrh. er að vara við því að byssan sé hlaðin, - hlaðin með öflugu púðri og drepandi höglum. Það er það sem hann er að vara við, 70% verðbólgu. Og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kemur hér upp og tilkynnir að það sé ekkert að marka þennan hæstv. ráðh. Þetta er í samræmi við það sem hann tilkynnti hér í sumar og lýsti yfir að blaðrið í hæstv. samgrh., formanni Framsfl., væri orðið að efnahagsvanda. Hvað var hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson þá að tala um? Hann var að lýsa vanda útflutningsatvinnuveganna. Hann var að lýsa því, hvernig væri að snarast um þar. Hann var að lýsa því að atvinnufyrirtækin væru að stöðvast. Og hvað fylgir því? Þetta var kallað blaður. Nú er því lýst yfir, þegar hæstv. viðskrh. varar við þeim háska sem fram undan er, að það sé ekki mark á honum takandi.



Herra forseti. Það er margt sérkennilegt við þennan fund, sem nú stendur yfir. Ég geri fastlega ráð fyrir að varðandi fsp. sé að verulegu leyti farið eftir óskum ráðh., a.m.k. þykja það góðir siðir hjá forsetum, og ég efast ekkert um að núv. forseti fylgi því. Í fyrsta lagi er það föst venja hér á Alþingi að haldinn er einn fyrirspurnafundur á viku, á þriðjudögum. Þess eru sárafá dæmi, að fimmtudagurinn sé tekinn að mestu leyti undir fsp. líka. Hvað kemur til? Svo skulum við athuga að hæstv. forseti hefur sett á dagskrá 16 fsp., en hann tekur tvær út úr. Þetta eru hvort tveggja fsp. um stefnuna í efnahagsmálum, í raun og veru sama málið sem tók allan fyrirspurnatímann s.l. þriðjudag og er búið að taka meiri hlutann af tveimur fyrirspurnatímanum þar á undan. Ef við gerum ráð fyrir að hæstv. forseti geri þetta samkvæmt óskum forsrh., þá hlýtur að vakna sú spurning: Hvað kemur til? Þeir vita að það muni verða hér „stríðsdans“, eins og einn stjórnarþingmaður kallaði það, það muni verða deilt hart á ríkisstj. og hún krafin svara um efnahagsmál. Af hverju kallar stjórnin málið yfir sig á þennan hátt? Hún getur hæglega látið þetta bíða fram undir jól þegar enginn tekur eftir umræðum í jólaönnum. Við skulum einnig athuga að seinna í dag eða í kvöld hefst flokksþing Alþb. Og á mánudaginn kemur saman þing ASÍ sem er beint tilefni þeirrar fsp. sem nú hefur verið mælt fyrir. Það skyldi þó ekki vera að eitthvert samhengi sé á milli þessara tveggja þinga og þess, að ríkisstj. er kappsmál að bregða frá þingvenjum og hún óskar eftir að taka þessi tvö mál fyrir, sem sagt reyna að afgreiða þetta allt saman áður en þessi tvö þing hefjast. Það er sýnilegt að ríkisstj. hefur áhuga á að þessi þing fari þannig fram að þau séu ekki bundin af því, að ríkisstj. hafi neina stefnu eða neina ákvörðun tekið um þessi mál. Það er sýnilegt. Ríkisstj. ætlar að láta þetta vera allt í lausu lofti, sem kann að vera pólitísk nauðsyn fyrir hana. Og síðan ætlar hún sér sjálfsagt að athuga einhvern tíma eftir á og þá með tilliti til þess, hvað þessi tvö þing úti í bæ hafa að segja, hvernig hægt er að halda stjórninni lifandi áfram, því það verður vandamálið um þessi áramót, jafnvel meira en sjálf krónan. Það hefði verið miklu eðlilegra að hæstv. forsrh. hefði farið á fund Alþýðusambandsþings og gert hreint fyrir dyrum stjórnarinnar. Ég ætla ekki að ganga svo langt að segja, þó það sé freistandi, að það hefði verið eðlilegt að hann færi á hitt þingið líka.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt strax á þessu stigi að leiðrétta misskilning og tilgátur hv. þm., sem hér talaði seinast, um það, hvers vegna þessi tvö mál, þessar tvær fsp. eru nú teknar á dagskrá. Allt var það út í loftið sem hann var að geta sér til. Svarið er ósköp einfalt. Þessar fsp. báðar áttu að vera á dagskrá n.k. þriðjudag. Þá stendur þannig á að ég verð ekki hér, verð á fundi forsætisráðherra Norðurlanda. Þess vegna óskaði ég eftir því, að þessar fsp. yrðu teknar fyrir nú svo að ég gæti svarað þeim þegar. Það er því ekki við hæstv. forseta sameinaðs þings að sakast né heldur er nein ástæða til að vera með ýmiss konar tilgátur eða hugaróra um það. Þetta er ákaflega einfalt mál. Þessi er ástæðan til þess, að fsp. eru teknar fyrir núna. Það er eftir minni ósk til þess að geta svarað þeim nú og það þyrfti ekki að dragast vegna fjarveru minnar. Hins vegar er e.t.v. ástæða til þess að minnast almennt á fsp. Mér finnst það sé nokkurt umhugsunarefni bæði fyrir hæstv. forseta og fyrir þm. almennt. Sú breyting var gerð á þingsköpum fyrir nokkrum árum að ákveða fyrirspurnarform sem er að nokkru leyti tekið eftir breskri fyrirmynd þar sem það hafði reynst vel að þm. gætu gert stuttar fsp. sem yrði svarað af ráðh., oft mörgum á dag. Þetta fyrirkomulag var tekið upp hér og bundið í þingsköpum hversu lengi menn mættu tala. Fyrirspyrjandi má, ef ég man rétt, tala í fimm mínútur, ráðh. í tíu mínútur og síðan hafa þingmenn tveggja mínútna ræðutíma ef þeir óska þess. Tilgangurinn með þessu fyrirkomulagi er auðvitað sá, að menn geti gert skriflega eða formlega fsp. sem þeir fái svarað innan tiltekins frests, þá venjulega innan viku, og að því sé svarað með tiltölulega stuttu og greinargóðu svari ráðh. Þetta er tilgangurinn með þessum ákvæðum. Það hefur aldrei verið tilgangurinn og er þvert á móti tilganginum að gera fsp. eða umr. undir slíkum lið að almennum stjórnmálaumræðum sem taka meginhluta dags eða meginhluta þingfundar. Nú liggja fyrir þessum fundi, sem hófst klukkan 2, 16 fsp. Það hefur ekki komist að nema ein fsp. og nú er önnur til umr. þannig að megnið af fsp. kemst alls ekki að. Þessar löngu umr. um fsp. eru andstæðar anda og tilgangi ákvæða um þær í þingsköpum, þar sem gert er ráð fyrir að hver fsp. taki ekki nema tiltölulega stuttan tíma svo að unnt verði að koma að sem allra flestum fsp. sem fyrir liggja. Ég segi þetta ekki sérstaklega út af umr. um þessa fsp. núna, það hefur ekki reynt á það, en segi það sem almenna aths. og vil biðja hv. þm. að hafa þetta í huga.



Herra forseti. Það er rétt svo að maður kemst að að þakka hæstv. forsrh. fyrir svarið við fsp. minni, en það vil ég gera hér með og eins og ég gat um í upphafi minnar fsp. staðfesta það, að hann óskaði eftir að svara þessari fsp. nú þegar, sem er eðlilegt vegna þess að hún er stað- og tímabundin við það þing sem nú er að hefjast, fjölmennasta íslenskt fulltrúaþing sem kemur saman. Varðandi almennar hugleiðingar hans um fyrirspurnatímann og hvernig umr. eru um fsp. finnst mér það mjög athugandi og get tekið undir margt af því sem hann sagði þar. En það breytir ekki þeirri staðreynd, að í svari hæstv. forsrh. kemur fram að það er ekki samstaða um nein úrræði innan ríkisstj. í sambandi við þann voða sem fram undan er og hæstv. byssumaður, viðskrh., hefur haft á orði hér og víðar. Þeir standa frammi fyrir því, þessir 460–470 fulltrúar sem koma alls staðar að af landinu n.k. mánudag, að þeir geta komið hingað og gert samþykktir og gert kröfur og farið heim aftur án þess að vita nokkurn hlut um það, hvað eigi að ske í sambandi við þá samninga sem stór hluti þeirra er nýbúinn að gera. Það er hins vegar alrangt hjá hæstv. viðskrh., sem kom fram hér í þinginu fyrir nokkrum dögum, að það væri búið að skapa vinnufrið. Það er langt frá því, einfaldlega vegna þess að hvert einasta verkalýðs- eða launþegafélag á Íslandi, alla vega held ég öll innan ASÍ, eru með ákvæði í samningum sínum þess efnis, að ef gengið verður fellt eru samningar lausir. Ég býst við að inn í samninga þeirra félaga, sem eiga eftir að gera samninga, muni nú bætast ákvæði þess efnis, að ef samningum - nýgerðum samningum - verður hróflað með lögum þessarar ríkisstj., - sem hefur lofað að snerta aldrei við neinu slíku og hefur lofað öllu fögru í sambandi við aukningu kaupmáttar, sem þegar hefur verið sýnt fram á og sannað að hún hefur svikið og gengið miklu lengra en nokkur önnur ríkisstj. á Íslandi fyrr og síðar í að rýra kaupmátt með beinum aðgerðum sínum, - að þá muni verða tekið upp í samninga þeirra ákvæði um að samningar verði lausir um leið og slíkt verður gert. Auk þess er eftir að semja um fiskverð um áramót, og ég geri ráð fyrir, ef ég þekki íslenska fiskimenn rétt, að þeir muni þá um leið reyna að sækja nokkuð af því sem frá þeim hefur verið stolið á síðustu misserum.



Herra forseti. Þetta eru vissulega merkilegar umr. fyrir margra hluta sakir. Þær eru merkilegar vegna þess, að hér er verið að reyna að hafa uppi á efnahagsstefnu ríkisstj. og í umr. um það telur forsrh. Íslands ástæðu til og æskilegt að flytja okkur fræðilegar bollaleggingar um fyrirspurnir. Þetta eru merkilegar umr. fyrir okkur stjórnarandstöðuþingmenn. Þær eru merkilegar fyrir stuðningsmenn þessarar ríkisstj., sem bundu sjálfsagt einhverjar vonir við hana í upphafi. Og síðast en ekki síst eru þetta vissulega merkilegar umr. fyrir þjóðina alla. Hér hefur verið spurt um það, hvort fyrir muni liggja, þegar Alþýðusambandsþing kemur saman, tillögur ríkisstj., hvort þær verði kynntar þar. Svarið er nei. Annarra spurninga er spurt, og svarið við þeim er ýmist útúrsnúningar eða æpandi þögn. Og hver er svo niðurstaðan af þessu öllu saman? Hún er auðvitað sú sem raunar hefur tengi verið vituð, að innan ríkisstj. er engin samstaða í efnahagsmálum, - og það sem meira er, að núv. ríkisstj. hefur enga stefnu í efnahagsmálum. Það þarf í rauninni í þessu sambandi einskis frekar að spyrja, nema þá helst hvenær ríkisstj. hafi hugsað sér að gefast upp. Þess getur varla verið langt að bíða.



Herra forseti. Það er ekki að furða þótt hæstv. forsrh. kveinki sér við þeim fsp. sem hér hafa verið bornar fram. Honum og öðrum hæstv. ráðh. hefur verið svarafátt. Ég skal ekki ræða hvort það sé þinglegt að bera fram slíkar fsp. sem hér hefur verið gert. Ég held að það sé engum vafa bundið að svo sé. Þar að auki get ég huggað hæstv. forsrh. með því, að hefðu þessar fsp. ekki verið bornar fram eða ræddar með þeim hætti sem raun ber vitni, þá er enginn vafi á því, að ástæða var til að kveðja sér hljóðs utan dagskrár og þá hefðu þessar umr. væntanlega verið langtum lengri, enda er fátt hægt að segja í tveggja mínútna ræðutíma. Það er upplýst, að hæstv. ríkisstj. ætlar ekki að kynna efnahagsaðgerðir, hvorki hér á þingi né á þingi ASÍ. Ég vek enn á ný athygli á því, að bæði Framsfl. og Alþb. eru skuldbundin ekki eingöngu að kynna ASÍ og aðilum vinnumarkaðarins eða samtökum launþega efnahagsaðgerðir, heldur liggur fyrir loforð þessara tveggja flokka að ekkert verði gert nema með samþykki launþegasamtakanna. Það er ekki eingöngu talað um samráð við launþegasamtökin, heldur samþykki þeirra. Á þeim grundvelli skýtur það skökku við, að ríkisstj. ætlar ekki einu sinni að kynna fyrirhugaðar efnahagsaðgerðir á þingi ASÍ. En við vitum hvaða markmiði þessar efnahagsaðgerðir eiga að ná. Þær ættu að sögn - eða þá ályktun mátti draga af orðum hæstv. forsrh. - að ná verðbólgunni niður úr nálægt 70% í 42%, og það eru auðvitað aðgerðir sem geta og hljóta að koma við einhvern. En í því sambandi, þegar hæstv. forsrh. mótmælir því, að rétt sé að ganga út frá verðbólguspánni um 70% verðbólgu á næsta ári vegna þess að þar sé ekki gert ráð fyrir neinum efnahagsaðgerðum, vil ég minna á umr. sem fram fóru hér fyrr á árinu milli hæstv. ráðh. og hv. þm. Lárusar Jónssonar, þegar ráðh. vildi meina að verðbólgan á þessu ári yrði ekki nema 40%, en hv. þm. Lárus Jónsson sagði að hún yrði yfir 50%. Nú er komið á daginn hvor hafði á réttu að standa.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um dagskrá í tilefni af því sem hæstv. forsrh. sagði e.t.v. ekki að ástæðulausu um fsp. almennt. Ég vil byrja á því að telja það vera grundvallartilgang fsp. hér á Alþ. að kalla fram upplýsingar - ekki fyrir þm. sjálfa, heldur fá upplýsingar á opinberum vettvangi sem þm. telja að þjóðin þurfi að fá. Auðvitað getum við persónulega spurt ráðh. Ég tel tvímælalaust að þær fsp., sem við höfum verið að tala um þrjár í röð, séu allar þinglegar. Þær eru allar um einföld efni og má svara þeim í tiltölulega stuttu máli. Meira að segja var hægt að svara einni þeirra með já eða nei. Hitt er svo annað mál, að þar sem fsp. eru tíðkaðar erlendis snýst mestur vandinn um það, hvers konar framhaldsfyrirspurnir þm. eru leyfðar. Hæstv. forsrh. nefndi breska þingið sem fyrirmynd, en þar situr forseti í stól sínum og úrskurðar jafnóðum hvort framhaldsfyrirspurn, sem þm. kemur með, er leyfileg eða ekki. Þá dæmir hann eftir því, hvort honum finnst eðlilegt að heimta að ráðh. svari framhaldsfyrirspurn án þess að hafa þann undirbúningstíma sem honum er annars ætlaður í þingsköpum. Núverandi fyrirkomulag á fsp. var samþ. 1972. Það er tiltölulega nýtt. Fyrir þann tíma voru engin tímatakmörk, sérstaklega ekki hjá ráðh., og þá gerðist það ærið oft að ráðh., sem voru ánægðir með frammistöðu sína í einhverju máli og vildu koma því á framfæri, fengu þm. til að leggja fram fsp., svo stóðu þeir upp og fluttu hálftíma fyrirlestur. Þetta var afnumið og ræðutími beggja skorinn niður 1972. Ég var í þeirri nefnd sem starfaði í nokkur ár að undirbúningi þess máls og var 1. flm. að frv. þegar það var lagt fram og endanlega afgreitt 1972. Eitt af meginatriðunum, sem rætt var í sambandi við breytinguna 1972, var hvort ætti að takmarka umr. um fsp. við fyrirspyrjanda og ráðh., sem svarar, og leyfa engum öðrum að tala um þá fsp. Þetta var alvarlega rætt og margir voru þeirrar skoðunar, að svona ætti þetta að vera. En hitt varð ofan á, að takmarka málfrelsi ekki svo mikið. Þess vegna var ákveðinn tveggja mínútna ræðutími fyrir alla þm. og þar með var umræðum boðið heim. Ég er sammála hv. 1. þm. Reykv. um það, að ef þessar umr. hefðu ekki orðið í fsp.-tíma, þá hefðu þær orðið utan dagskrár, og ef ekki utan dagskrár, þá á einhvern annan hátt, vegna þess að öll þing þurfa að geta komið að stórpólitískum umr. sem ekki geta beðið eðlis síns vegna. Vill þing hafa einhverjar leiðir til að slíkar umr. geti farið fram. Þess vegna sagði ég fyrr í þessum umr., að það væri tilgangslaust fyrir ríkisstj. að fara undan í flæmingi því að hún yrði að svara þeim spurningum sem liggja hér til grundvallar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær lærðu umr. sem hér hafa farið fram núna að undanförnu um þingsköp. Ég hef ekki þá þingreynslu að ég treysti mér til þess. Ég vil aðeins segja almennt út af þeim málum sem hér eru rædd, að það er öllum augljóst, öllum þeim sem standa að ríkisstj. og væntanlega öllum öðrum hv. þm., að hér á landi er við að glíma alvarlegan efnahagsvanda sem verður að taka á, en samkv. stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. og yfirlýsingum stjórnarflokkanna hlýtur slíkt að gerast í samráði við samtök launafólks og hafa það markmið að vernda þau lífskjör sem um hefur verið samið. Þetta eru þau grundvallaratriði sem menn hljóta að ganga út frá. Umr. hér í dag bera hins vegar ekki fyrst og fremst vitni um það, að menn séu að velta vöngum yfir því, með hvaða hætti eigi að taka á þessum vanda. Menn eru hér í rauninni, ákveðnir fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að lýsa vonbrigðum sínum yfir því, að þeim tókst ekki þrátt fyrir tilraunir um 10 mánaða skeið að koma í veg fyrir gerð kjarasamninga. Það voru gerðir kjarasamningar, undirritaðir af báðum aðilum vinnumarkaðarins, frjálsir kjarasamningar, eins og það er kallað. Skemmdarverk dugðu ekki til að tefja þá nema talsverðan tíma, en ekki til þess að spilla fyrir hugsanlegri niðurstöðu. Og vegna þessara vonbrigða, þessara sáru vonbrigða stjórnarandstöðunnar, er nú reynt að magna hér upp á hv. Alþ. spennu vegna Alþýðusambandsþingsins. Hv. þm. Pétur Sigurðsson og hv. þm. Karvel Pálmason eru að hefja hér inni í þingsölum eins konar formræður fyrir Alþýðusambandsþingið. Þeir vilja freista þess að skapa fyrir þingið á hinum almenna vettvangi spennu og illindi þannig að þeir hafi þar sem mest fyrir sinn snúð. Þetta er hinn ljóti tilgangur með þessum umr. Hann er ekki sá, að menn vilji af alvöru leita lausnar á þeim efnahagsvanda sem allir vita að íslenska þjóðin á við að glíma.



Herra forseti. Það er vissulega réttmæt fsp., sem hér liggur fyrir, og ekki óeðlilegt að leitað sé eftir því, hvaða efnahagsráðstafanir séu fyrirhugaðar, þegar Alþýðusambandsþing er á næsta leiti. En svörin, sem við höfum fengið hér á s.l. tveim tímum, þegar þetta hefur verið rætt, eru næsta óljós og mjög loðin. Nú hef ég verið að velta því fyrir mér, hvort hægt sé að reyna aðra leið til að fá einhver svör fram á þessum fundi sem gefi launþegum einhverja vísbendingu um hvort efnahagsráðstafanirnar, sem fyrirhugaðar eru, muni á einhvern hátt skerða nýgerða kjarasamninga. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. segir að ríkisstj. muni ekki setja lög um almenn laun nema allir aðilar að ríkisstj. séu um það sammála, enda sé haft samráð við samtök launafólks. Þetta segir okkur það, að allir aðilar að ríkisstj. verði að vera sammála um þær efnahagsráðstafanir sem gerðar verða, ef þær snerta launamálin að einhverju leyti. Ég minnist þess, að í stefnuskrá Alþb., sem ég held að hafi verið gefin út fyrir kosningar 1978 eða 1979, ég man það nú ekki orðrétt, en þar stóð eitthvað á þá leið, að undir engum kringumstæðum mætti skerða gerða kjarasamninga. Því vil ég spyrja hæstv. félmrh., sem hér er inni, en það kom ekki fram í hans máli hér áðan: Treystir félmrh. sér til þess að gefa yfirlýsingu um það hér og nú, að ráðstafanir, sem gerðar verði í efnahagsmálum, muni ekki skerða nýgerða kjarasamninga launþega?



Herra forseti. Það eru tvær aths. að gefnu tilefni. Hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson, komst svo að orði í Þjóðviljanum hinn 15. ágúst s.l., þegar hann var að skýra niðurstöður efnahagsmálanefndarinnar, en þar átti hann sæti, - hann sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þótt innan nefndarinnar hafi komið fram mismunandi áherslur á einstök atriði, þá tel ég að þessi hugmyndaskrá geti orðið grundvöllur að heilsteyptri stefnu í efnahagsmálum sem feli í sér víðtækar aðgerðir gegn verðbólgu á næstu misserum, verulegar breytingar á rekstrargrundvelli atvinnuveganna, nýskipan bankakerfisins, afurðalánum og uppstokkun vaxtamálanna.“ Svo mörg voru þau orð, og nú spyr ég: Hvað dvelur Orminn langa? Hvar eru aðgerðirnar? Hvenær er þeirra að vænta? Hvað hefur breyst? Eða er þetta blaður eins og svo oft hjá þessum hv. þm.? Mig langar til að spyrja hæstv. félmrh., sem ég hef þrásinnis hér í ræðustóli, bæði á síðasta þingi og eins á þessu þingi, spurt og hvatt til að koma hér upp í ræðustólinn og skýra frá hugmyndum sínum um hvernig hann ætli að koma verðbólgunni niður án þess að skerða gildandi kjarasamninga. Hann hefur ævinlega skorast undan þessum umr., aldrei fengist til að taka þátt í þeim. Nú spyr ég hann: Er hann reiðubúinn til þess að setja ráðherrastól sinn að veði, að ef væntanlegar efnahagsaðgerðir skerða að einhverju gerða kjarasamninga, þá sé hann reiðubúinn til þess að fara úr ríkisstj.? Ég spyr. Já eða nei? Er hæstv. félmrh. á þessari stundu reiðubúinn til þess að svara því játandi, að hann muni yfirgefa ríkisstj., fara úr ráðherrastólnum, ef þær efnahagsráðstafanir, sem ríkisstj. Gunnars Thoroddsens beitir sér fyrir nú, skerða á einhvern hátt nýgerða kjarasamninga?

Það er hann áreiðanlega ekki.

Svar hans sýnir að það, sem hann sagði áðan, var sagt í áróðursskyni, það var sagt gegn betri vitund, vegna þess að þessi hæstv. ráðh., sem hvatti til Alþingis götunnar meðan hann var ritstjóri Þjóðviljans, er þegar farinn að leggja á ráðin um það, hvernig hann geti dulbúið aðgerðir gegn launafólkinu í landinu, hvernig hann geti brugðist þeim mönnum sem sömdu í frjálsum samningum við ríkisstj. um mánaðamótin ágúst–sept. Skemmdarverk, ef þau hafa verið unnin og tafið samninga við opinbera starfsmenn, þá voru þau skemmdarverk unnin innan ríkisstj., en ekki fyrir utan hana.



Herra forseti. Ég vil að gefnu tilefni spyrja hæstv. félmrh. í hverju þau skemmdarverk eru fólgin sem hann var að tala um hér áðan. Það væri afskaplega fróðlegt að fá að vita hver þau eru. Það er athyglisvert við þessar umr. hér, að það fæst ekki eitt einasta orð upp úr ríkisstjórnarmönnum um það, hvað gera eigi í efnahagsmálum. Leyndin er alveg yfirgengileg. Það hefur verið starfandi hér efnahagsnefnd og ýmsar umr. farið fram um þessi mál. Ráðh. hafa gefið yfirlýsingar um það hvernig þeir ætli að fara að þessu, en þegar spurt er um hvað ríkisstj. hyggist gera verður fátt um svör. Fulltrúar á Alþýðusambandsþingi munu spyrja sömu spurninga og hér er spurt, og ég er viss um, að þeir gera sér í hugarlund að ríkisstj. ætli um áramótin að fella gengið hrikalega, hún ætli að skerða kjarasamninga, hún ætli að breyta vísitölunni. Það er vegna þessara fyrirætlana sem stuðningsmenn ríkisstj. þora ekki að svara hér. Þeir kjósa að þegja. Ef einhver ríkisstjórnarmaður kemur hér upp og fullyrðir að þetta sé ekki ætlunin, þá höfum við fengið svar.



Herra forseti. Það er ljóst, að það er tilgangslaust að spyrja frekar í þessum umr. Við fáum aðeins að heyra glefsur úr gömlum ræðum. Þó er ljóst að svar við þeirri spurningu, sem lögð var fram undir þessum dagskrárlið, er neitandi. Það breytir ekki því, að umr. um þessi mál eiga fullan rétt á sér eins og fjölmargir hv. þm. hafa fjallað um. Hér er um að ræða efnahagsstefnu ríkisstj., hvort hún sé til, í hverju hún felist og til hvaða aðgerða eigi að grípa, einkum og sér í lagi vegna nýgerðra kjarasamninga. Þá koma fram ásakanir af hálfu stjórnarsinna og talað er um ábyrgðarleysi af hálfu stjórnarandstöðunnar. En ég bendi á að hún er fyllilega ábyrg. Engin yfirboð hafa komið hér frá stjórnarandstöðunni, og ég segi fyrir mig, að ég styð heils hugar eðlilegar aðgerðir í efnahagsmálum til að koma í veg fyrir verðbólgu. Óvinir þessarar ríkisstj. eru ekki í þessum efnum í hópi andstæðinga hennar á þingi. Óvinir þessarar ríkisstj. sit ja í ríkisstj. sjálfri. Við skulum skoða þetta mál aðeins nánar? Hver er það sem fær skellinn af því að niðurtalningin mistekst? Verður það Alþb.? Svarið er nei. Það verður Framsfl. sem tapar á því að niðurtalningin mistekst. Alþb.-ráðh. geta glott við tönn. Hver fær skellinn af því ef stjórnin springur vegna aðgerða í efnahagsmálum sem snerta kjaramálin? Verður það Alþb.? Svarið er nei, vegna þess að Alþb., flokkur öreiga og verkalýðs, er að vernda smælingjana og verkalýðinn. Það tapar ekki á því. Alþb.-menn geta setið hjá og glott við tönn. Hér var talað um skemmdarverk af hálfu stjórnarandstöðunnar. Ég held að það sé starfandi fimmta herdeild í stjórnarherbúðunum sjálfum. Það kom glöggt fram einmitt þegar síðustu fsp. var svarað, þegar hv. þm. og formaður þingflokks Alþb. kom hér upp og beindi spjótum sínum - ekki að stjórnarandstöðunni, heldur að hæstv. viðskrh. Þannig verður þessi leikur leikinn og þegar er ljóst hvert stefnir. Þetta vil ég segja vegna þess að það blasir við eftir þessar umr. Ég lýsi því yfir, að hæstv. forsrh. á samúð mína í baráttu sinni í ríkisstj. gegn þeim skemmdarverkaöflum sem hann á við að glíma innan sjálfrar stjórnarinnar. Að lokum vil ég þakka öllum þeim fjölmörgu hv. framsóknarmönnum sem tóku til máls í þessari umr.



Herra forseti. Það verður nú greinilegra með hverjum deginum sem nær líður Alþýðusambandsþingi, að þeir fulltrúar Alþb., sem sæti eiga hér á hv. Alþ., verða órólegri. Það kom greinilega í ljós, hafi menn fylgst með hæstv. félmrh. hér í ræðustól áðan. En ég kem nánar að því síðar. Ég verð að segja það, að ég hef oftast nær litið upp til hæstv. núv. forsrh. og talið mér nokkurn sóma að því, og ég vil taka það fram, að ég hef ekki glatað allri trú á hann enn. En það urðu mér geysileg vonbrigði að heyra núv. hæstv. forsrh. lýsa því yfir, að ríkisstj. - ég met það svo að hann hafi talað fyrir ríkisstj. alla - ætli alls ekki að virða Alþýðusambandsþing þess að greina því frá hvaða efnahagsráðstafanir ríkisstj. ætlar sér að gera. Það urðu mér geysileg vonbrigði að virða þannig að vettugi fulltrúa yfir 50 þús. launþega sem nú eru að koma saman. Við hvern á að hafa samráð um efnahagsgerðir ef ekki Alþýðusambandsþing þegar það situr á rökstólum og verið er að undirbúa efnahagsráðstafanir af hálfu ríkisvaldsins? Ég vil spyrja hæstv. félmrh. og þá Alþb.-ráðh. aðra, sem hér eru inni: Hafa þeir fallist á þá ákvörðun hæstv. forsrh. að segja nei við Alþýðusambandsþing um að það fái að vita um fyrirhugaðar efnahagsráðstafanir?  Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði áðan um skemmdarverk og umr. þær sem nú hafa farið hér fram, vil ég aðeins segja þetta: Það var hvorki ég né hv. þm. Pétur Sigurðsson sem ákváðum þessar umr. Það var hæstv. forsrh. sem óskaði sérstaklega eftir því, að þessar umr. færu fram nú. Það gæti verið hugrenningarefni fyrir hæstv. félmrh. að spyrja sjálfan sig um það, vegna hvers hæstv. forsrh. gerði þetta.  Hæstv. félmrh. sagði áðan að það hefði verið reynt að koma í veg fyrir samninga með skemmdaraðgerðum það 10 mánaða tímabil sem tókst ekki að koma saman samningum. Það er þegar yfirlýst og vitað og var raunar vitað allan þennan tíma, að mesti þrándurinn í götu þess, að samningar gætu tekist, var hæstv. ríkisstj. sjálf. Fulltrúar Alþb. innan verkalýðshreyfingarinnar voru líka að nokkru leyti, ef ekki að verulega leyti þrándur í götu þess, að eðlilegir og æskilegastir samningar tækjust á vinnumarkaðinum. Skemmdarverkamenn af því tagi að koma í veg fyrir samninga og koma í veg fyrir eðlilegar aðgerðir í efnahagsmálum er fyrst og fremst að finna innan Alþb. Ég vil minna á það líka að lokum, að það var hæstv. félmrh. sem einn allra ráðh. líklega í Íslandssögunni hefur orðið að afturkalla bréf sem sent hefur verið inn á samningafund hjá aðilum vinnumarkaðarins. Það bréf kom í veg fyrir það um tíma að samningar gætu haldið áfram. Félmrh. Alþb. er sá eini allra íslenskra ráðh. sem hefur orðið að éta með þeim hætti ofan í sig það sem í slíku bréfi stóð. Ég ítreka fsp. til hæstv. félmrh.: Vill hann lýsa því yfir hér, að Alþb. standi ekki að neinum þeim efnahagsráðstöfunum sem skerða nýgerða kjarasamninga Alþýðusambandsins?



Herra forseti. Í þessum umr. hafa talað fjórir hv. þm. Alþfl. Þeir hafa ekki spurst fyrir um það, heldur fullyrt allir að ríkisstj. ætli sér að skerða gerða samninga við verkalýðssamtökin, og þeir hafa ætlað að rifna af vandlætingu yfir þessu sem þeir þannig búa sér til. Mér finnst ástæða til þess í sambandi við þessar ræður hv. Alþfl.-manna að minna á það, að þegar þáv. formaður þeirra, hv. þm. Benedikt Gröndal, lagði fram drög að málefnasamningi í lok jan. s.l. var m.a. kafli þar um launa- og kjaramál. Þar segir m.a.: „Á árinu 1980 skulu ekki gerðir launasamningar, sem fela í sér neina hækkun á grunnkaupi.“ Enn fremur: „Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 13/1979, svonefndra Ólafslaga, um greiðslur verðbóta á laun, skulu verðbætur ekki hækka umfram 5% í hvert sinn 1. mars, 1. júní, 1. sept. og 1. des.“ Þetta er yfirlýst stefna Alþfl, og allra þeirra fjögurra hv. þm. sem hér hafa talað: að banna frekari verðbætur en þarna er greint, m.ö.o. skerða samninga og ganga gegn þessum ákvæðum um verðbætur í lögum. Þá er spurningin þessi, ef mér leyfist nú einu sinni í þessum umr. að bera fram eina fsp., og hún er þá til hv. þm. Karvels Pálmasonar: Er það ekki alveg ljóst, að í framboðsræðu sinni til forseta Alþýðusambands Íslands muni hann undirstrika skýrt og skorinort þessa stefnu sína og Alþfl., að verðbætur skuli skertar þannig að þær verði alls ekki meiri en 5%?



Herra forseti. Ég ætla að gera aðeins meira en aths. Ég á eftir tveggja mínútna ræðutíma. Mér þykir allhlálegt að hlusta á hæstv. félmrh. koma upp og tala eins og hann talaði. Jú, hann viðurkennir í sinnu stuttu ræðu að það sé við alvarlegan efnahagsvanda að glíma. Það er hárrétt. Það, sem við höfum spurt um, er: Hefur ríkisstj. fundið upp ráð við þessum efnahagsvanda eins og hún hefur boðað, eins og reyndar hæstv. núv. félmrh. boðaði í kosningabaráttunni 1978? Hvar eru þessi ráð? Við höfum verið að spyrja um þau. Og vegna þess að hann minntist á það jafnframt, að það ætti að hafa samráð við alþýðu þessa lands, þá báðum við um að fá upplýsingar um hvaða ráðstafanir þetta væru, þegar hinn eini og rétti og sanni grundvöllur verkalýðssamtakanna á Íslandi er staddur hér í Reykjavík á þingi sínu sem aðeins er haldið fjórða hvert ár. 



Herra forseti. Hæstv. félmrh. tók það fram, sem rétt er, að grundvöllur þessarar stjórnarsamvinnu væri samráð og samvinna við launþegasamtökin, enda segir svo á 1. blaðsíðu í stjórnarsáttmála, með leyfi hæstv, forseta: „ Ríkisstj. leggur höfuðáherslu á að leysa þau mál með samstarfi og í samráði“ - þ.e. launamálin. Þá vitum við það. En fyrir fulltrúaþing launþegasamtakanna í landinu, sem kemur saman fjórða hvert ár hefur hæstv. forsrh. lýst því yfir að ekki muni verða lögð þau úrræði sem hæstv. ráðh. segja að muni sjá dagsins ljós, sem þeir hyggjast framkvæma í efnahagsmálum. En það er fleira sem ASÍ-þingfulltrúar þurfa að aðgæta, því að á bls. 2, í 4. lið, er tekið fram að ríkisstj. leggi áherslu á samvinnu við samtök launafólks um átak í atvinnumálum, eins og frá er greint í öðrum liðum málefnasamningsins. Ég held að þeir ASÍ-fulltrúar þyrftu að spyrja eftir þessu líka. Hér kemur hæstv. félmrh. upp og lýsir því yfir, að reynt hafi verið að spilla fyrir þeim samningum sem tókust á vinnumarkaðinum núna. Ég krefst þess að fá að vita með hvaða hætti það var gert og af hverjum. Ég þekki hins vegar vinnubrögðin í gegnum áratugina af hálfu Þjóðviljans og þessa manns, hæstv. ráðh. Við þekkjum þau frá 1977, hvernig var beitt áróðri af hans hálfu og hans blaðs og ólöglegum verkföllum til þess að hrinda fram verðbólguskriðu, magnaðri en nokkru sinni fyrr, fyrir utan þá sem við höfum nú fyrir augunum. Hann verður að nefna dæmi þess, hverjir unnu að því að spilla fyrir samningagerð hjá launþegasamtökunum nú. Annars er þetta markleysa og út í hött. En það er fleira sem þyrfti að spyrja um. Hér eru stjórnlagafræðingar, þeir geta kannske sagt okkur hvað sú ríkisstj. á að gera samkv. þingræðisreglum sem fær ekki neinu áorkað í höfuðstefnumiðum sínum. Og Framsóknarráðh., hæstv. utanrrh., þyrfti að svara því, hvað hann eigi að gera, því að þeir hafa sjálfir lýst yfir að ekki er byrjað á þeirri niðurtalningu, ekki byrjað á ráðstöfunum í verðlagsmálum sem eru höfuðatriði og stefnumið þessa sáttmála. Við í stjórnarandstöðunni vitum hvað okkur ber skylda til innan tíðar. Það er að bera fram vantraust á slíka ríkisstj. En á hverju eigum við von þegar hæstv. Framsóknarráðh., viðskrh. og samgrh., formaður Framsfl., vara við hinu gífurlega hættuástandi, þegar það er nefnt annað tveggja af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, formanni þingflokks Alþb.: þvaður eða í hinn stað að ekki sé mark takandi á þeim mönnum sem með þessi aðvörunarorð fara?



Herra forseti. Það er alvarleg þversögn í þessum málflutningi stjórnarandstöðunnar sem gerir það að verkum að allar þær ræður, sem þeir hafa flutt hér í dag, eru markleysa. Þeir segja á annan veg að ríkisstj. sé gersamlega tillögulaus í efnahagsmálum, hafi engar tillögur, engar hugmyndir og ekki neitt. Á hinn bóginn koma þeir hér, frambjóðendur til forsetakjörs á Alþýðusambandsþingi og aðrir fulltrúar á Alþýðusambandsþingi, og æsa sig yfir því, að ríkisstj. skuli ekki greina frá því sem hún sé þegar búin að ákveða. Vill ekki hv. stjórnarandstaða gera það upp við sig í eitt skipti fyrir öll, hvort hún ætlar að halda því fram, að ríkisstj. sé stefnulaus í efnahagsmálum, eða hvort hún ætlar að halda því fram, að ríkisstj. hafi svo harða og klára stefnu í efnahagsmálum, að hún þori ekki að sýna hana á Alþýðusambandsþingi?  Svo spyr hv. Halldór Blöndal um till. okkar. Ég skal segja Halldóri Blöndal það, að ég hef ekki haft kynni nema af tveimur ríkisstj., en vinnubrögðin í þessari ríkisstj. að stefnumótun í efnahagsmálum eru hátíð hjá þeim vitleysisgangi sem tíðkaðist þegar Alþfl. var í ríkisstj., eru hátíð hjá þeim seinagangi sem tíðkaðist þegar Geir Hallgrímsson var forsrh. Hvernig voru vinnubrögðin þá? Jú, Geir Hallgrímsson skipaði nefnd til þess að kanna verðbólguvandann. Hún starfaði í tvö ár og skilaði svo till. sem ríkisstj. gat ekki farið eftir. Hver voru vinnubrögðin í Alþfl.? Þau voru að lýsa hvað eftir annað yfir, utan stjórnar, utan þingsala sem hér á þingi, hvað hann vildi gera, þannig að það var ekki nokkur starfsfriður innan ríkisstj. Ástæðan fyrir því, að ég skaut svona vinsamlega að hæstv. viðskrh. hér í dag, er að mér hefur fundist upp á síðkastið að hann væri að falla í þær freistingar að taka upp nýja stílinn í Alþfl.

Var það laust skot?

Já, það var laust skot. Þess vegna vil ég segja það, að samstarfið í efnahagsnefnd ríkisstj. var gott. Hún skilaði góðum till. og það er þegar farið að framkvæma sumar þeirra. 

Hvað var hún?

Ef hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur ekki fylgst með því, hver vísitalan er, þá vænti ég þess, að svokallaður forystumaður stjórnarandstöðunnar kynni sér efnahagsmálin betur áður en hann kemur næst hér annað hvort til þess að tala eða grípa fram í.

Hvað er miklu minna?

Það er miklu minna?

En 14%

. 10% eru miklu minna en 14%, hv. þm. Geir Hallgrímsson.  Ég ætla að ljúka ræðu minni, herra forseti, með því að segja tvennt: Hv. stjórnarandstaða þarf ekki að óttast að vinnubrögðin í þessari ríkisstj., a.m.k. eins og ég þekki hana, muni skapa hér sundrungu í efnahagslífi landsins. Þvert á móti, þessi ríkisstj. hefur sýnt það nú þegar í vinnubrögðum sínum í efnahagsmálum að hún hefur markað alger þáttaskil, bæði frá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar og frá þeirri ríkisstj. sem Alþfl. tók þátt í. Ég vil að lokum spyrja hv. þm. Karvel Pálmason: Þorir hann á Alþýðusambandsþingi að leggja fram kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá því í sept. 1978, kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá því í des. 1978, kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá því í apríl 1979, kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá því í sept. 1979 og kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá því í jan. 1980, og láta greiða atkv. um þær á Alþýðusambandsþinginu? 



Herra forseti. Það situr síst á sumum hér í þingsölum að tala um belging, og ég held að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ætti að lesa betur efnahagsmálatillögur Alþfl. heldur en að tína út úr þeim eitt og eitt brot. Þetta er ómerkilegur málflutningur. Sama verður að segja, því miður, um málflutning hæstv. forsrh. Ég vil minna á það, að þetta er í fjórða skipti hér á hinu háa Alþingi að ríkisstj. er krafin sagna um efnahagsstefnuna, og þetta er líka í fjórða skipti að stjórnarandstaðan verður fyrir því, að það er eins og að tala í tóma tunnu, það er ekkert í henni. Og hvað situr svo eftir af þeim umr. sem hér hafa farið fram í hér um bil tvær og hálfa klukkustund? Það situr eftir að það hafa engin svör fengist, enda er stefnan engin. Í öðru lagi eru hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. ósammáta um það, hvernig ástandið sé í raun og veru. Í þriðja lagi gagnrýnir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson þann ráðh. í ríkisstj. sem ég tel að hafi af mestri ábyrgð og festu talað um efnahagsmálin. Þetta skilur þessi umr. eftir. Ágreininginn innan ríkisstj. og það, að Framsfl. stendur í dag í nákvæmlega sömu sporum og Alþfl. stóð í þeirri ríkisstj. sem Ólafur Jóhannesson stofnaði til. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi umr. skilji það eftir, að núv. hæstv. ríkisstj. sé ófær um að gegna skyldum sínum. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi umr. skilji það eftir, að núv. hæstv. ríkisstj. muni ekki starfa lengur en fram í febr.-mars á næsta ári. Ég er þeirrar skoðunar og legg þann skilningi í þá umr., sem hér hefur farið fram, að það beri að leggja fram tillögu um vantraust á núv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég mótmæli harðlega málflutningi hæstv. forsrh. þegar hann dregur þrjár eða fjórar linur út úr plaggi sem er ekki stefna Alþfl. í efnahagsmálum, heldur hugmynd sem flokkurinn lagði fram sem umræðugrundvöll í sambandi við myndun ríkisstj. Þessar fáu línur, sem hann dregur út, eru auðvitað það neikvæða, en hann sleppir öllu hinu og m.a. því, að þetta plagg, sem var unnið af sérfróðum mönnum, þeim sömu sérfræðingum sem aðrir flokkar nota hér og treysta, hefði örugglega tryggt það að verðbólgan í lok ársins hefði orðið 30%, þannig að hagur launþega hefði við þær skipulegu aðstæður í launamálum, sem þarna var gert ráð fyrir með öðrum aðgerðum, staðið betur, að ég hygg, heldur en hann stendur í dag. Ég vil taka fram að Sjálfstfl. var þá óklofinn og fyrir hans hönd og varaformanns flokksins fengu þessar tillögur ágætar undirtektir svo það er ekki að ástæðulausu að okkur gruni að hæstv. forsrh. sé móttækilegur fyrir eitthvað slíkt - slitið úr samhengi eins og hann gerir sjálfur við plaggið. Varðandi hans hátign Ólaf Ragnar Grímsson vil ég segja honum það, að fulltrúar í verkalýðsfélögunum á Íslandi þekkja vel efnahagstillögur undanfarinna ára. Allar þær tillögur, sem hann ruddi úr sér og kallaði kjaraskerðingartillögur Alþfl., eru vel kunnar verkalýðsleiðtogum. Þó hefur farið svo að þeir hafa ekki í áratugi kosið eins marga Alþfl.-menn á Alþýðusambandsþing og nú. það er svarið við hávaðanum og látunum í þessum hv. þm.



Herra forseti. Ég vil varpa til hæstv. félmrh. þeirri spurningu, hvort hann vilji beita sér fyrir því í sambandi við efnahagsaðgerðirnar að kaupmáttur sólstöðusamninganna náist. Varðandi ummæli hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar vil ég segja að það var athyglisvert, að þessi hv. þm. gerði annað tveggja að varpa fram staðhæfingum, sem hann gerði enga tilraun til að standa við, eins og þeirri, að sumar till. efnahagsnefndarinnar væru þegar komnar til framkvæmda, án þess að hann treysti sér að nefna eitt einasta dæmi um það. 



Herra forseti. Ég var að bíða með að kveð ja mér hljóðs þar til ég gengi úr skugga um hvort hetjan mikla, hæstv. félmrh., ætlaði sér að svara eða ekki svara þeim fsp. sem til hans hefur verið beint. Það er ljóst af þögn hans, að hann er ekki mikill kjarkmaður. Hetjan frá baráttunni fyrir „samningarnir í gildi“ og „kosningar eru kjarabarátta“ er nú guggnuð, orðin liðleskja í flosmjúkum ráðherrastól. Það er kunnugt, að Alþb. hefur farið í.ríkisstj. með því fyrirheiti annars vegar að hverfa af braut gengisfellingar. Gengisfelling hefur aldrei verið meiri en í tíð ríkisstj. Alþýðubandalagsins. Í tíð núv. ríkisstj. mun verð dollarans væntanlega hækka um meira en 50% á einu ári, og eftir slíkt gengisfall íslensku krónunnar blasir meira að segja við stórfellt gengissig í einu stökki, svo að orðalag hæstv. viðskrh. sé notað, um næstu áramót. Þetta eru efndir Alþb. varðandi þetta atriði. Hinn þátturinn, sem Alþb. hefur lagt megináherslu á, er að forðast kaupmáttarrýrnun, kjaraskerðingu. Hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur fjallað um þá hlið málsins og efndir Alþb. að því leyti. Það skortir meira en 20% á að samningarnir frá júní, sólstöðusamningarnir, séu í gildi, og kjararýrnun eingöngu í tíð núv. ríkisstj. er sjálfsagt á þessu ári 5–6%. Þetta eru efndir Alþb.-manna á þessu sviði. Ég vil aðeins, herra forseti, bæta því við, að hæstv. félmrh. kvartaði yfir því, að menn vildu ekki ræða hér með hvaða hætti eigi að taka á hinum alvarlega efnahagsvanda. Ég vek athygli á því, hverjum það er að kenna. Það er hæstv. ráðh. sem hér hafa setið fyrir svörum. Þeir hafa ekki viljað ræða hvaða úrræði væru til lausnar efnahagsvandanum. Það er ekki stjórnarandstöðunni að kenna. Ég vil vekja athygli á því, að nú þegar Alþýðusambandsþing kemur saman eru þó fyrir hendi upplýsingar um það, að gengisfall hefur verið geigvænlegt og verður enn geigvænlegra á næsta ári. Sömu helgina og Alþýðusambandsþingið lýkur störfum mun verð landbúnaðarvara væntanlega hækka um 15–20%, og fyrir liggur að vísitalan er fölsuð með niðurgreiðslum og smjörútsölu sem lokið er. Með þetta veganesti fara þeir Alþb.-menn og þeir stjórnarsinnar á Alþýðusambandsþing og ætla að sér sé trúað. En þeim verður ekki trúað þar frekar en landsmenn muni trúa þeim í framtíðinni.



Herra forseti. Í fyrri ræðu minni áðan lagði ég á það áherslu, að það yrði að grípa hér til ráðstafana vegna efnahagsvandans, þær ráðstafanir hlytu að hafa það markmið að vernda þau lífskjör sem um var samið, og við það verður staðið af hálfu Alþb. -  Hvernig væri staðan gagnvart launafólki í þessu landi ef þau lög hefðu verið í gildi áfram sem þessi hv. þm. beitti sér fyrir að sett væru, kaupránslögin í febr. og maí 1978? Þessi lög höfðu það inni að halda, að álög hvers konar á laun voru skert um 50% á hverju vísitölutímabili. Hefðu þessi lög verið í gildi, hvað væri þá næturvinnuálag núna? Það væri milli 15 og 20% á dagvinnukaup og eftirvinnuálag væri neikvætt um ca. 20%. Það eru þessar „trakteringar“, sem þessi hv. þm. er áfram.að bjóða íslenskri alþýðu með því að lýsa yfir að það hafi í rauninni ekki verið hann, heldur Þjóðviljinn, sem kom í veg fyrir að þessar efnahagsaðgerðir næðu fram að ganga. Það var komið í veg fyrir það að síðustu með kosningaúrslitunum, lýðræðislegum kosningaúrslitum í landinu 1978. Auðvitað svíða þessum hv. þm. þau kosningaúrslit og þær afleiðingar sem þær kosningar höfðu fyrir stöðu hv. þm., bæði út á við og inn á við, án þess að ég fari lengra út í þá sálma. Vinstri stjórnin, sem mynduð var 1. sept. 1978, setti samningana í gildi. Hún afnam kaupránslögin. 1. gr. fyrstu laga vinstri stjórnarinnar fjallaði um það, að kaupránslögin frá því í febr. og frá því í maí 1978 væru afnumin. Þetta meginatriði stendur þarna upp úr og liggur fyrir. Það liggur auðvitað einnig fyrir, að á þeim tíma, sem liðinn er frá því að svokölluð Ólafslög tóku gildi, hefur átt sér stað skerðing á kaupmætti launa frá því sem ella hefði verið. Það er alveg ljóst. Það stafar af þrennu. Það stafar í fyrsta lagi af því, að miðað er við viðskiptakjör sem hafa farið stöðugt versnandi á þessum tíma hér í landinu, og sú viðmiðun hefur vafalaust komið illa við marga, þessi viðmiðun. Það stafar af því, að önnur viðmiðun er höfð við launalið bóndans og áfengi og tóbak í vísitölunni en áður var. En ég minni á það, við hvaða aðstæður þessi lög voru knúin fram. Og ég minni líka á það að síðustu, að núna í nýgerðum kjarasamningum í lok ársins 1980 tókst að rétta kaupmáttinn við með samningum sem launamenn og atvinnurekendur undirrituðu. Hverjir frömdu skemmdarverkin? Svarið við þeirri spurningu held ég að væri eðlilegast að menn reyndu að bera upp í Valhöll, í aðalherbúðum Sjálfstfl. Þar eru þeir menn sem reyndu að beita sér fyrir því undir drep að stöðva það að gerðir væru kjarasamningar undir núv. ríkisstj.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. ókyrrðist mjög undir minni ræðu og mér þykir vænt um að hann gat ekki setið á sér og stóð upp, eins og hann átti að gera langtum fyrr. En hann þurfti að fara nokkuð langt aftur í tímann til þess að þykjast bera af sér sakir. Ég fullyrði það, að menn væru betur settir nú og launþegar væru betur settir nú hefðu febrúar- og maílögin 1978 náð fram að ganga og bera árangur. Eftir setningu þessara laga var kaupmátturinn 10% hærri eftir maílögin heldur en hann er núna og 5% hærri eftir febrúarlögin en hann er núna. Allir útreikningar hæstv. ráðh. um yfirvinnulög og annað því um líkt eru út í hött. Þessi lög áttu að gilda til ársloka 1978. Með þeim hætti hefðum við fengið viðnám gegn verðbólgu, - nauðsynlegt viðnám. Það var skemmdarverk Þjóðviljans og verkalýðsforingja Alþb. sem komu í veg fyrir það og leiddu yfir okkur þá verðbólguholskeflu sem ógnað hefur lífskjörum okkar allt frá haustinu 1978 til þessa dags. Það hefur komið í ljós af þessum umr., að núv. hæstv. ríkisstj. hefur engin úrræði. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði það vera mótsögn að við segðum að annaðhvort hefði ríkisstj. engin úrræði eða hún vildi ekki segja frá þeim. Sú skýring getur verið til grundvallar þögn ríkisstj., að hún þori ekki að sýna úrræði sín fyrir þing ASÍ. En ég held að hin skýringin sé líklegri, að engin samstaða sé um úrræði innan ríkisstj. og hún beri þar sama svip og aðrar vinstri stjórnir.



Herra forseti. Það er aðeins til að leiðrétta hæstv. félmrh. sem gegn betri vitund hélt því fram áðan að ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hefði komið samningunum í gildi. Þetta segir hann vísvitandi rangt. Við skulum byrja strax fyrstu dagana, þegar fyrsta kaupránið fór fram, sem var þannig háttað að beinir skattar voru hækkaðir stórkostlega, af því að þeir voru ekki inni í vísitölunni, og niðurgreiðslur m.a. auknar á nautakjöti sem fyrir löngu var uppselt, en hins vegar látið koma til lækkunar á kaupgjaldsvísitölu. Þetta var gert viku af sept. eða 10 daga af sept. eða svo og látið gilda aftur fyrir sig til 1. ágúst. Þann tíma fengu launþegar að engu bættan, þar var um fyrsta kaupránið að ræða. Í öðru lagi var kauprán 1. des. í sambandi við lögin þá. Skattalækkunin, sem vó 2%, kom aldrei til framkvæmda. Og ég skora á hæstv. félmrh. að skýra nú þegar frá því, hversu mikil útgjöld ríkissjóðs voru í sambandi við þau 3% sem stolið var af launþegum og kallað var félagslegar umbætur. Hæstv. félmrh. viðurkenndi kaupskerðinguna og kjararánið í sambandi við Ólafslögin. Og í fjórða og síðasta lagi setti hann gerðardóm á sjómenn með brbl. sem aldrei voru tekin fyrir hér á Alþingi.



Herra forseti. Enn varð hæstv. forsrh. til þess að valda mér vonbrigðum með ræðu sinni, þegar hann leyfði sér að slíta úr samhengi og lesa upp nokkur orð úr umræðuplaggi sem var til meðferðar þegar stjórnarmyndunarviðræður voru á sínum tíma. Ég ætla ekki að fara út í það, vegna þess að hv, þm. Benedikt Gröndal hefur svarað því. En það skyldi nú ekki vera, að launþegar almennt talað stæðu betur að því er varðar kaupmátt síns kaups heldur en þeir gera nú hefði verið farið að þeim ráðum, með þeim ráðstöfunum sem líka var gert ráð fyrir að gera að því er varðaði lækkun á sköttum og bætur að því er varðaði tryggingamál, sem núv. ríkisstj. undir handarjaðri og handleiðslu núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. neitaði alfarið að semja um við verkalýðshreyfinguna á sama grundvelli og gert var við BSRB. Það er nauðsynlegt, að það komi inn í þessar umr. hver varð til þess að neita alfarið að fara skattalækkunarleiðina fyrir láglaunafólk. Það var núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. og núv. hæstv. fjmrh. sem neituðu Alþýðusambandinu um það alfarið að fara inn á leið skattalækkana að því er varðaði lágtekjufólk. Og það voru þessir sömu ráðh. sem neituðu því alfarið við Alþýðusambandið, að aðilar innan Alþýðusambands Íslands, einstaklingar í þeim félögum, fengju sömu lífeyrisréttindi og þessir sömu ráðh. sömdu um við BSRB. Alþb. varð til þess að neita alfarið sambærilegum lífeyrisréttindum fyrir verkafólk innan ASÍ og samið var um við BSRB, og það neitaði alfarið þeirri meginkröfu Verkamannasambands Íslands að fara skattalækkunarleiðina fyrir lágtekjufólk. Þetta eru staðreyndirnar. Að lokum vil ég vekja athygli þingheims á því, að hæstv. félmrh. hefur ekki svarað þeim tveim fsp. sem til hans var beint hér áðan. Fyrri fsp. var: Gáfu Alþb.-ráðh. samþykki fyrir þeirri neitun sem forsrh. boðaði hér til Alþýðusambandsþings um að það fengi vitneskju um efnahagsráðstafanir? Samþykktu ráðh. Alþb. þessa neitun á hendur Alþýðusambandsþingi? Í öðru lagi var hann spurður og hefur ekki svarað enn: Vill hann lýsa því hér yfir fyrir hönd Alþb. í ríkisstj., að það verði ekki gerðar neinar þær ráðstafanir í efnahagsmálum sem skerði nýgerða kjarasamninga Alþýðusambandsins frá 27. okt.? Geri hann þetta ekki, að svara báðum þessum fsp., verður ekki öðruvísi litið á heldur en Alþb. hafi samþ. neitunina til Alþýðusambandsþings, og þá verður í öðru lagi að líta svo á, að Alþb. hafi fallist á skerðingu á nýgerðum kjarasamningum.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að gera örstutta aths. og vekja athygli þingheims á því, að hv. þm. Karvel Pálmason frambjóðandi í forsetakjöri til Alþýðusambands Íslands, þorði ekki að svara þeim spurningum sem ég bar fram áðan. Hann þorði ekki að svara því, hvort hann væri maður til að leggja kjaraskerðingartillögur Alþfl. frá öllum þeim dagsetningum síðan í ágúst 1978 fram í jan. 1980 sem ég minnti á áðan. Karvel Pálmason þorir ekki að leggja feril Alþfl. og stefnu hans fyrir næsta Alþýðusambandsþing. Það er stóra niðurstaða þessarar umr., að þessi frambjóðandi til forsetakjörs á Alþýðusambandsþingi þorir ekki að standa við stefnu eigin flokks.



Herra forseti. Það er engin ástæða til þess að láta hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, sendisvein félmrh. í þessum umr., hafa síðasta orðið í þeim. Ég vil aðeins segja út af því sem hann sagði, að ég tók hér fram að hv. þm. Benedikt Gröndal hefði svarað þeim aðdróttunum, sem forsrh. var með og voru þær sömu og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson nefndi. En til viðbótar þessu vil ég aðeins minna hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson á það, að núv, hæstv. fjmrh. lýsti því margsinnis yfir, um það bil sem samningar voru að fara af stað eftir að ríkisstj. tók við völdum, að það væri ekki grundvöllur til neinna grunnkaupshækkana við ríkjandi aðstæður. Það var stefna Alþb. og er. Hæstv. fjmrh. lýsti þessu yfir margítrekað í viðtölum, bæði við blöð og Ríkisútvarp, og þessa ætti hv. þm. að minnast. Þetta voru þær till. sem Alþb. hafði að því er varðaði samningana. Fyrir það, sem Ólafur Ragnar Grímsson er að tala í sambandi við till. Alþfl. frá fyrri tíð, svara ég ekki. Ég vil hins vegar segja það, að hefði verð farið að umræðugrundvelli sem Alþfl. lagði fram í stjórnarmyndunarviðræðunum síðustu, þá hefðu kjör launþega í landinu og þá fyrst og fremst þeirra, sem þarf að rétta hlut fyrir, þ.e. láglaunafólksins, staðið betur, - hefði verið farið að þeim till. sem voru þó ekki, eins og hér hefur verið tekið fram, stefna Alþfl. Þar var um að ræða hugmyndir að samræmingu ef um væri að ræða samkomulag við ríkisstj., sem vitanlega hefði ekki verið mynduð alfarið á efnahagsstefnu eins flokks, hvorki Alþfl. né annars. Ég vil aðeins að lokum segja varðandi þessi mál öll saman, að það stendur upp úr þessum umr. að fulltrúar Alþb. í ríkisstj. hafa ekki þorað að segja hér af eða á hvað það er sem þeir eru nú að brugga til þess að skerða kjör launafólks í landinu, sem þeir sjálfir, að vísu sjálfskipaðir, þykjast vera bestu umboðsmenn fyrir.



Herra forseti. Ég kveð mér aðeins hljóðs um þingsköp til að vekja athygli á því, að fyrst á þessum fundi tilkynnir forseti útbýtingu þskj. 93, máls nr. 86, till. til þál. um iðnþróunarstefnu, en þingmát eru orðin 118. Ég vil gjarnan óska skýringa á þessu.



Vegna fsp. hv. 1. þm. Reykv., þá hef ég ekki það skjal í höndunum sem ég las hér í upphafi fundar. Hins vegar var ég nú að tilkynna þetta þskj.