Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um frumvarp til stjórnskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sigríði Ólafsdóttur og Daða Ingólfsson frá SANS, Samtökum um nýja stjórnarskrá, Geir Guðmundsson frá Stjórnarskrárfélaginu, Ástu Hafberg og Kristin Má Ársælsson frá Öldu, félagi um sjálfbærni og lýðræði, Björgu Thorarensen prófessor og Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmann. Þá barst umsögn frá SANS, Samtökum um nýja stjórnarskrá. Frumvarpið er samhljóða frumvarpi sem Alþingi samþykkti á 141. þingi, 641. mál, og felur í sér að fram til 30. apríl 2017 verði unnt að breyta stjórnarskrá án þess að rjúfa þurfi þing, boða til kosninga og samþykkja breytinguna að nýju líkt og kveðið er á um í 79. gr. stjórnarskrárinnar. Stjórnarskráin nýtur meiri verndar en almenn lög. Þrátt fyrir að í frumvarpinu sé um stundarsakir kveðið á um annan feril en gert er ráð fyrir í 79. gr. stjórnarskrárinnar eru sjónarmið um vandaðan setningarhátt virt. Frumvarpið felur þannig í sér að á yfirstandandi kjörtímabili verði unnt að breyta stjórnarskrá með samþykki 2/3 hluta greiddra atkvæða á Alþingi og samþykkt meiri hluta greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu, þó minnst 40% atkvæða kosningarbærra manna. Í greinargerð með frumvarpi því sem lagt var fram á síðasta þingi er vísað til þess að verði ákvæðið nýtt til að breyta stjórnarskrá skuli þjóðaratkvæðagreiðsla fara fram í samræmi við lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010. Meiri hlutinn beinir því til innanríkisráðuneytis að skoða gildandi lagaákvæði um þetta efni til að tryggja að unnt verði að beita lögunum verði frumvarp þetta samþykkt. Meiri hlutinn leggur til að málið verði samþykkt. Pétur H. Blöndal var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Brynhildur Pétursdóttir, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykk áliti þessu. Karl Garðarsson og Willum Þór Þórsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Þeir eru samþykkir afgreiðslu málsins frá nefndinni en taka ekki efnislega afstöðu til frumvarpsins. Undir álitið skrifa Ögmundur Jónasson, Brynjar Níelsson, Helgi Hjörvar, Karl Garðarsson, Höskuldur Þórhallsson, Kristján L. Möller. Karl Garðarsson og Willum Þór Þórsson undirrita það með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða breytingarákvæði á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Það er rétt að byrja á að vísa í okkar ágæta fræðimann, sem nú er fallinn frá, Ólaf Jóhannesson. Hann skrifar í bók sinni Stjórnskipun Íslands árið 1960, með leyfi forseta: „Það er höfuðeinkenni íslenskrar stjórnskipunar, að megindrættir stjórnskipulagsins eru ákveðnir í sérstakri stjórnarskrá, sem sett er með öðrum og vandaðri hætti en almenn lög.“ - Jafnframt er á það bent að glöggt verði að greina á milli stjórnarskrárgjafans og almenna löggjafans. - „Almenni löggjafinn má aldrei ganga inn á svið stjórnarskrárgjafans. Af þessum sökum verður stjórnarfyrirkomulagið vafalaust haldbetra og varanlegra en ella myndi. Stjórnarskráin getur staðið af sér hin tíðu veðrabrigði stjórnmálanna og stundarátök þjóðfélagsaflanna. Stjórnarskrána má því með réttu kalla kjalfestu þjóðfélagsins. Hitt er annað mál, að engin stjórnarskrá, hversu vönduð sem er og hversu tryggilega sem um hana er búið, getur staðist til lengdar ef hún er orðin algerlega andstæð ríkjandi hugarstefnum og þjóðfélagsskoðunum. Séu slík straumhvörf virt að vettugi, og stjórnarskránni haldið óbreyttri, bíða hennar sömu örlög og nátttröllsins í þjóðsögunni, hana dagar uppi og hún verður að steini, dauðum bókstaf, sem enginn hirðir um, hvort sem hún er sett til hliðar með byltingu eða með öðrum hljóðlátari hætti. Þeir varnarmúrar, sem reistir eru um stjórnarskrána, mega því ekki verða til þess að stöðva eðlilega framvindu þjóðlífsins.“ Mér finnst vel við hæfi að rifja upp þessi orð lagaprófessorsins, Ólafs Jóhannessonar, þegar við stöndum á þeim tímamótum að fara fram með nýtt frumvarp á þessu þingi. Eins og allir vita þarf að breyta stjórnarskránni með samþykkt tveggja þinga og skal það frumvarp sem lagt er fram á síðara þinginu vera algjörlega sambærilegt því sem lagt er fram á fyrra þingi með alþingiskosningar á milli. Virðulegi forseti. Ég er frekar slegin yfir því að þetta mál skuli vera komið hér fram vegna þess að þann 28. mars sl. var það frumvarp sem var til umræðu í dag einungis samþykkt með atkvæðum 25 þingmanna. Ekki náðist einu sinni meiri hluti í þinginu fyrir frumvarpinu á síðasta fundi. Hvað hefur gerst í millitíðinni? Jú, heilar alþingiskosningar. Þeir flokkar sem fóru fram með frumvarpið á síðasta þingi, sem voru aðilar að ríkisstjórninni, náðu ekki nema 25 þingmönnum á frumvarpið. Nú hafa alþingiskosningar farið fram. Þessi flokkar voru kosnir í burtu eins og frægt varð 27. apríl sl., samt er þetta mál komið hér aftur fyrir þingið. Um stjórnarskrárbreytingar á að vera víðtæk sátt í þinginu. Það stendur ekki í stjórnarskránni að víðtæk sátt eigi að ríkja, en þannig hefur það alltaf verið. Og stjórnarskráin okkar er svo sannarlega ekki nátttröll, svo að vísað sé í orð Ólafs Jóhannessonar, því að henni hefur verið breytt þó nokkrum sinnum síðan hún var sett árið 1944. Víðtækasta breytingin var 1995 þegar mannréttindakaflinn kom inn í stjórnarskrána. Stjórnarskráin á að vera kjölfesta, grunnur, sem við byggjum samfélag okkar upp á. Stjórnarskráin á að vera allt um kring og vernda fyrst og fremst réttindi borgaranna gagnvart ríkisvaldinu. Virðulegi forseti. Að fara fram með þessa breytingu, um hvernig breyta eigi stjórnarskrá, og gera að bráðabirgðaákvæði í stjórnarskránni, finnst mér ekki boðlegt íslenskum stjórnskipunarrétti. Ekki undir neinum kringumstæðum. Ég fullyrði, án þess að hafa rannsakað það sérstaklega, að hvergi nokkurs staðar í vestrænu ríki er bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá eins og lagt er til í þessu frumvarpi. Bráðabirgðaákvæðið á að gilda í fjögur ár. Á næstu fjórum árum á að vera hægt að breyta stjórnarskránni komi fram tillögur um það í þinginu og séu 2/3 hlutar þingmanna samþykkir því; það fari síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu og 40% atkvæðisbærra manna gjaldi já við því. Virðulegi forseti. Hvaða leik er verið að fara í með stjórnarskrána, stjórnarskrána sem á að vera undirstaða allrar lagasetningar í landinu? Svo að ekki sé nú talað um að hún á að vera undirstaða allra mannréttinda í landinu. Ég vil að þingmenn taki stjórnskipunarvald sitt mjög alvarlega því að stjórnskipunarvald Alþingis er ekki það sama og löggjafarvaldið eins og Ólafur Jóhannesson minntist á í tilvitnuðum orðum í upphafi ræðu minnar. Löggjafarvaldið eru 63 þingmenn á hverju þingi fyrir sig, en stjórnskipunarvaldið eru tvö þjóðþing og þeir nýju þingmenn, sem voru kosnir nú í vor í kosningunum, fara raunverulega með hinn hluta stjórnskipunarvaldsins sem fyrra þing hafði. Þess vegna verð ég að ítreka það, virðulegi forseti, að stjórnskipunarvaldið er mun meira vald en nokkurn tímann löggjafarvaldið. Það er ekki að ástæðulausu, það er vegna þess að stjórnarskráin er okkar æðstu lög og hana má ekki hafa í flimtingum og henni á ekki að breyta vegna títtnefnds tíðaranda í samfélaginu eins og Ólafur Jóhannesson lagaprófessor minntist á í bókinni sem ég vísaði í. Stjórnarskráin þarf að vera hafin upp yfir pólitískar þrætur. Ég hef fullyrt það hér áður, og sagði það á fyrra þingi, að gert hafi verið áhlaup að stjórnarskránni undir stjórn Samfylkingarinnar, og þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem kostaði fleiri hundruð milljóna. Þetta eru eftirstöðvarnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason sópaði sjálfur því frumvarpi sem var verið að reyna að koma í gegnum þingið síðastliðin þrjú ár út af borðinu með einu pennastriki og lagði fram það frumvarp sem hér er til umræðu um að breyta megi stjórnarskránni á næstu fjórum árum hvenær sem þörf þykir. Tel ég að það hafi verið einhvers konar málamiðlun til að friða öfl í Samfylkingunni og þá aðila sem kölluðu eftir nýju plaggi, kölluðu eftir nýju Íslandi og kölluðu eftir nýrri stjórnarskrá eins og hægt væri að þurrka allt út og byrja upp á nýtt. Virðulegi forseti. Þetta mál er afar einkennilegt. Komi til stjórnarskrárbreytingar í þinginu samkvæmt því breytingarákvæði sem hér er lagt til er nánast hægt að segja að hægt verði að breyta stjórnarskránni allt næsta kjörtímabil. Ég tel að Alþingi Íslendinga hafi ekki tíma til að vera undirlagt í fjögur ár í viðbót í umræðum um það hvort breyta eigi stjórnarskránni eða ekki. Stjórnarskráin stóð af sér bankahrunið sem dæmi, hún hefur staðist tímans tönn og var uppistandandi þegar öllu var á botninn hvolft og það þurfti ekki þetta áhlaup á hana. Framsóknarflokkurinn vill breyta ákvæðum í stjórnarskránni, við höfum talað fyrir því lengi. Framsóknarflokkurinn vill auðlindaákvæði í stjórnarskrána. Framsóknarflokkurinn er hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum og vill hafa þær bindandi. Slíkt ákvæði verður að setja í stjórnarskrána, enda er starfandi við þingið stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefur það hlutverk með höndum að hafa stjórnarskrána í sífelldri endurskoðun. En vanda þarf til verka og ekki ana að neinu. Á næstu fjórum árum, á gildistíma þessa frumvarps, verði það að stjórnarskipunarlögum, verður hægt að breyta stjórnarskránni, allt næsta kjörtímabil. Tvær kosningar eru bundnar þar sem hægt væri að leggja stjórnarskrárbreytingar fyrir, sveitarstjórnarkosningar að ári og forsetakosningar eftir þrjú ár. Svo er aldrei að vita nema boðað verði til þjóðaratkvæðagreiðslna. Við sjáum alveg að þetta skapar ólgu, það skapar þrýsting á þingið að hafa stjórnarskrármálið sífellt til umfjöllunar í stað þess að byggja upp atvinnulíf og koma skuldugum heimilum til hjálpar. Þetta eru mínar áherslur, virðulegi forseti. Ég segi að lokum: Verði þetta frumvarp að lögum er brotið í blað í stjórnarskrármálum Íslendinga og stjórnskipun. Fyrra frumvarpið var samþykkt með 25 atkvæðum þingmanna - talandi um mikla sátt sem þurfi um stjórnarskrárbreytingar. Það kemur í ljós hve margir þingmenn koma til með að samþykkja þetta frumvarp í atkvæðagreiðslu á eftir, en þarna er verið að brjóta í blað. Ekki er verið að ná heildarsátt um breytingar á stjórnarskránni hér í þinginu. Mér þætti það mjög miður, sérstaklega í ljósi þess að lýðveldið fagnar 70 ára afmæli á næsta ári, að í gegnum þingið fari stjórnarskrárbreytingar á minni hluta atkvæða þingmanna á tveimur þingum, hjá stjórnskipunarvaldinu, á minni hluta atkvæða þingmanna. Það er brotið í blað í sögu íslensku þjóðarinnar. Eftir því verður tekið og lögspekingar framtíðarinnar eiga eftir að skrifa um það.

Virðulegi forseti. Ég vil lægja áhyggjur þeirra sem hafa áhyggjur af því að allt verði vaðandi í stjórnarskrárbreytingum vegna þessara breytinga. Þessi gríðarhái stuðull þarna, 40% kosningarbærs fólks sem þurfi að segja já við breytingum, gerir það í raun óhugsandi að stjórnarskránni verði breytt með þessum breytingum. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega að mjög óeðlilegt væri að hafa bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá. Gott og vel. Þá vil ég bara minna á að stjórnarskráin sem við höfum í dag er eiginlega bráðabirgðaákvæði, bráðabirgðaskrá í raun. Það átti að semja nýja stjórnarskrá lengi vel þar til menn gáfust eiginlega upp á að láta sig dreyma um það. En við stofnun lýðveldisins var ekki eins og þjóðin kæmi sér saman og ákveddi hvernig hún ætlaði að gera sína fínu íslensku stjórnarskrá. Við erfðum hana frá Danmörku. Við ætluðum að breyta henni. Við ætluðum að hafa hana nýja. Þetta er ekki út af tíðaranda, ekki bara út af bankahruninu, það var ekki bara þess vegna sem til stóð að koma með nýja stjórnarskrá heldur var löngu kominn tími til. Það er í raun ekki mikið meira um það að segja nema það að stjórnarskráin - jú, vissulega á hún að vera akkeri löggjafarinnar, auðvitað, til þess er hún. Hún á ekki að breytast eftir tíðarandanum en það hefur staðið til frá upphafi lýðveldisins að skrifa nýja stjórnarskrá. Kominn tími til.

Virðulegi forseti. Það er einhver smámisskilningur í gangi því að ég taldi að samið hefði verið um ræðutímann um þetta frumvarp, að hann væri tvær klukkustundir og yrði skipt jafnt á milli flokka. En ég skal með glöðu geði taka þetta andsvar sem til mín var beint. Hér er hafinn upp söngur sem ég kannast mjög vel við, og hefur verið haldið við lengi, að stjórnarskráin okkar sé ófullburða plagg og sé fengin að láni og sé ekki stjórnarskrá Íslendinga. Ég vil benda þeim sem halda því fram á að lesa sér til um stjórnarskrána. Stjórnarskrá Íslands, eins og aðrar stjórnarskrár, á sér rót aftur í tímann allt til frönsku byltingarinnar, þannig að slíkt tal á sér ekki stoð í veruleikanum. Það frumvarp sem hér er til umræðu snýr ekki að því að skrifuð verði ný stjórnarskrá, svo að það sé bara sagt líka. Verið er að leggja til nýtt breytingarákvæði á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar þannig að ef þetta frumvarp verður samþykkt, hvort sem það verður með minni hluta atkvæða þingmanna eða naumum meiri hluta, verður það að gildum stjórnarskipunarlögum. Það þýðir að við erum með tvö breytingarákvæði stjórnarskrárinnar í gildi næstu fjögur ár og ég tel það mjög varhugavert. Ekki síst í lögfræðilegu ljósi tel ég mjög óheppilegt að þetta frumvarp, verði það að stjórnarskipunarlögum, verði hliðstætt breytingarákvæðinu og komi inn sem bráðabirgðaákvæði að stjórnarskránni. Ég fullyrti hér áðan, virðulegi forseti, hef að vísu ekki gert á því rannsóknir, að hvergi í hinum vestræna heimi, í löndum sem við berum okkur saman við og í ríkjum sem hafa sjálfstæða stjórnarskrá, sé nokkurs staðar að finna slíkt bráðabirgðaákvæði, því að stjórnarskráin er kjölfestan og á ekki að hanga uppi á bráðabirgðaákvæðum.

Við getum svo sem rætt þetta betur seinna. Ég vildi bara minna á að stjórnarskráin var hugsuð tímabundið. Svo vil ég líka minna á það aftur, að gefnu tilefni, að Píratar voru ekki - ég ítreka það, virðulegi forseti - hluti af hinu margumrædda samkomulagi, ekki einfalt orð, með fullri virðingu. Ég vil ítreka enn og aftur að við vorum ekki hluti af því samkomulagi sem er hér alltaf verið að tala um.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram áður að Píratar voru ekki hluti af því samkomulagi sem gert var á milli þingflokkanna, sem skýrir kannski það að við erum hér í andsvörum. Það er gott, því að þá hef ég haft meiri tíma til að útskýra mál mitt. Ég vísa því aftur á bug að stjórnarskráin hafi verið skrifuð sem bráðabirgðaplagg og bendi hv. þingmönnum á að fari þeir annaðhvort inn á vef Alþingis eða nálgist stjórnarskrá Íslands koma þær breytingartillögur fram sem gerðar hafa verið á stjórnarskránni. Stjórnarskráin er vel útbúin. Hún hefur staðist tímans tönn. Gerðar hafa verið á henni breytingar sem þurft hefur að gera. Mannréttindakaflinn kom inn 1995. Ég hafna því alveg að um bráðabirgðaplagg sé að ræða. Eins og ég benti á er stjórnarskrá Íslands, eins og aðrar stjórnarskrár hvar sem er í heiminum - þau ríki sem hafa stjórnarskrá sækja stjórnarskrá sína allt aftur til frönsku mannréttindabyltingarinnar. Þannig að það sé bara sagt hér. Svo fór þetta um heiminn og varð að stjórnarskrám. Við vitum hvernig stjórnarskrá Bandaríkjanna er, hún er einnig upphafið og franska stjórnarskráin. Síðan komu stjórnarskrár á Norðurlöndum og við tókum þær inn í myndina. Hvers vegna að vera að finna upp hjólið, virðulegi forseti? Hvers vegna að finna upp hjólið? Farið var út í tilraunastarfsemi með það á síðasta kjörtímabili sem allir vita hvernig endaði. Hv. þm. Árni Páll Árnason sá það eina ráð að ýta þeirri tilraunastarfsemi sjálfur út af borðinu þrátt fyrir að flokkur hans hafi í upphafi farið af stað með málið. Eftirhreyturnar eru hér í dag sem við ræðum nú, frumvarp um breytingarákvæði á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég tel það ekki til farsældar, sér í lagi vegna þess, eins og ég sagði áðan, að um er að ræða bráðabirgðaákvæði.

Forseti. Frumvarpið sem við höfum hér til umfjöllunar er afurð glataðra tækifæra. Tækifæra sem síðasta þing hafði alla tæknilega burði til að grípa ef vilji hefði verið til þess. Ef vilji hefði verið fyrir því að hlusta á þjóðina. Ef vilji hefði verið til að gera breytingar sem meðal annars rannsóknarnefnd Alþingis mæltist til að gerðar yrðu á stjórnarskrá lýðveldisins. Ef vilji hefði verið til að breyta rétt, en viljinn var ekki til staðar. Ég get varla rifjað upp síðustu daga nýliðins kjörtímabils ógrátandi. Forseti. Þótt ég og 67% þeirra sem kusu í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október síðastliðinn hefðum viljað sjá allt annað frumvarp en það sem var samþykkt í lok síðasta kjörtímabils leit það frumvarp þokkalega út þegar það var upphaflega lagt fram. Gert var ráð fyrir auknum meiri hluta, eða 60% atkvæða, bæði á þingi og í þjóðaratkvæðagreiðslu til að stjórnarskrárbreytingar gætu tekið gildi. Breytingartillaga kom frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem gerði ráð fyrir enn auknum meiri hluta á þingi, eða 66%, og inn kom þátttökuþröskuldur í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að einfaldur meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu dugði, einfaldur meiri hluti dugði til að samþykkja breytingar en þó þannig að 25% allra kosningarbærra manna gyldu frumvarpinu jáyrði. Þetta þótti mér á sínum tíma of mikið af því góða og mér var því allri lokið þegar flutningsmenn tillögunnar gerðu nýja breytingartillögu á milli 2. og 3. umr. sem gerði ráð fyrir 40% þátttökuþröskuldi og það sem var enn meira sláandi var að nánast engin umræða var hér á þinginu um þá breytingartillögu. Hún var ekki tekin til almennrar umræðu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, ekki voru kallaðir til sérfræðingar og ekki gefið ráðrúm til umsagna. Ekki var mælt sérstaklega fyrir þessari tillögu á þingfundi því að hún gekk beint til atkvæða við lok 2. umr. án þess að umræða færi fram. Að kvöldi sama dags fór 3. umr. fram með afbrigðum við þingsköp. Nokkru eftir miðnætti var frumvarpið samþykkt með þessari breytingu. Forseti. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð þegar um stjórnarskrá lýðveldisins er að ræða. Nú hefur frumvarp samhljóða því sem samþykkt var í skjóli nætur undir lok síðasta kjörtímabils verið lagt fram og þær raddir heyrast að óþarft sé að ræða efni frumvarpsins sérstaklega vegna þess að það megi hvort eð er ekki breyta því. Jafnvel þótt ekki megi breyta frumvarpinu vilji menn á annað borð að breytingarnar taki gildi hlýtur nýtt þing með nýfengið lýðræðislegt umboð að vilja fara yfir málið. Það er einmitt ástæðan fyrir því að rjúfa þing þegar breyta á stjórnarskránni. Nú vill svo til að mikið er af nýju fólki á Alþingi og eðlilegt að nýir þingmenn sem ekki tóku þátt í umfjöllun um málið á síðasta kjörtímabili vilji kynna sér það í þaula, en þá nýju hv. þingmenn skortir einnig alvarlega að sýna málinu einhvern áhuga, eins og sjá má af nánast tómum þingsal líkt og svo oft áður þegar verið er að ræða mikilvæg mál. Þegar þetta mál var tekið til umfjöllunar, þegar var verið að fara yfir nýja stjórnarskrá út frá tillögum stjórnlagaráðs voru fengnir erlendir sérfræðingar á fund stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem lýstu því viðhorfi að þátttökuþröskuldur væri ekki óeðlilegur þegar um stjórnarskrárbreytingar væri að ræða en hann ætti alls ekki að vera hærri en 20–25%. Ég barðist fyrir því að það yrði lækkað niður í 20% af því að mér þótti 25% hátt. 40% er nánast ókleifur veggur. Forseti. Þegar þjóðin greiddi atkvæði um frumvarp stjórnlagaráðs í október 2010 tóku 49% kosningarbærra manna þátt. 67% vildu að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar við breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ef ákvæði frumvarpsins sem hér er til umræðu hefði verið í gildi við þessa þjóðaratkvæðagreiðslu hefðu tæplega 82% kosningarbærra manna þurft að mæta á kjörstað. Þá er rétt að benda á að það er ekki sérstaklega lýðræðislegt ferli sem býður upp á þann möguleika að hafa áhrif með því að sitja heima hjá sér, enda er það grundvallarregla í lýðræðisríkjum að þeir sem láta sig lýðræðið varða og mæta á kjörstað ráði niðurstöðum kosninganna en ekki þeir sem kjósa að sitja heima. Aldrei í lýðveldissögunni hefur tillaga um svona háan samþykkisþröskuld í þjóðaratkvæðagreiðslu komið fram. Aldrei. Í ljósi þess og þeirra atriða sem ég hef þegar nefnt hefði verið rík ástæða til þess að tryggja málinu vandaða þinglega meðferð og kalla eftir umsögnum sérfræðinga og félagasamtaka sem láta sig málið varða. Það var ekki gert. 40% þröskuldurinn var settur inn í skjóli nætur og samþykktur í skjóli nætur. Stuðningsmenn þessa þátttökuþröskuldar vilja gjarnan bera söguna fyrir sig og telja þátttökuþröskuldinn ekki of háan og vísa til þjóðaratkvæðagreiðslunnar við lýðveldisstofnunina máli sínu til stuðnings. Sá samanburður er algjörlega fáránlegur enda varðaði sú atkvæðagreiðsla sjálft sjálfstæði þjóðarinnar og ekki ástæða til að óttast dræma þátttöku um slíkt grundvallarmál fyrir örlög þjóðar. Allt frumvarpið ber það með sér að vera illa unnið. Má þar fyrst nefna að ekki er tekið fram í frumvarpinu að þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að vera leynileg og látið er duga að geta þess í greinargerð að gengið sé út frá því að hún verði það. Hvernig er hægt að ganga út frá því ef það er ekki tekið fram í lagatextanum? Forseti. Í greinargerð sem lögð var fram með frumvarpinu á 141. löggjafarþingi sem og í greinargerð sem fylgdi þeirri breytingartillögu sem samþykkt var kemur fram að frumvarpið sé lagt fram í þeim tilgangi að ná sem víðtækastri sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar sem staðið hefur undanfarin ár. Þá kemur einnig fram að með þeim breytingum sem lagðar eru til verði heimilt að afgreiða stjórnarskrárbreytingar óháð þingkosningum. Ef þessar tvær leiðir eru bornar saman, sú sem nú þegar er í gildi í 1. mgr. 79. gr. stjórnarskrárinnar og sú leið sem hér er lögð til, verður ekki séð að frumvarpið bjóði fram betri lausn en þá sem þegar er í gildi. Samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar þarf einfaldur meiri hluti þings að samþykkja breytingar á stjórnarskrá og er þing þá rofið og boðað til almennra kosninga. Nýtt þing getur þá staðfest breytinguna með sama einfalda meiri hluta og áður. Verði frumvarpið sem er til umfjöllunar að stjórnarskipunarlögum getur aukinn meiri hluti þings, 66%, samþykkt frumvarp til stjórnarskipunarlaga og þá þurfa 40% allra kosningarbærra manna í landinu að samþykkja breytingar í þjóðaratkvæðagreiðslu til að þær verði að lögum. Það gefur augaleið að sú aðferð sem þegar er í gildi er í raun mun raunhæfari og vænlegri til árangurs þrátt fyrir þann galla á henni að þjóðin er ekki beinn þátttakandi í ferlinu og getur einungis veitt umboð í almennum kosningum. Á þetta er bent í umsögn um frumvarpið frá Samtökum um nýja stjórnarskrá. Ljóst má vera að sú tillaga sem lýst er í frumvarpinu er síður en svo fallin til þess að markmið um farsælan endi á þessu stjórnarskrárferli náist og eins og má heyra á stjórnarliðum, þar á meðal hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, er enginn áhugi á að gera heildarendurskoðun á stjórnarskrá okkar. Það er enginn áhugi hjá þessari ríkisstjórn og ég er sannfærð um að þegar til kastanna kemur verði beitt nákvæmlega sömu aðferðafræði og hefur alltaf verið gert. Eitthvert mál sem er kallað eftir, eins og til dæmis auðlindir í þjóðareigu eða eitthvað áþekkt, mun koma inn á þingið rétt fyrir lok þessa kjörtímabils. Þannig verður það, eins og alltaf, og við munum ekki ná fram neinum af þeim viðamiklu og mikilvægu breytingum sem við bárum undir þjóðina. Við bárum þetta undir þjóðina 20. október og hún sagði já. Þessi ríkisstjórn mun ekki virða þann mikla þjóðarvilja. Hún hefur sagt það. Ég hef miklar áhyggjur af þessu máli. Það er því mat minni hlutans að afar mikilvægt sé að þjóðin komi með beinum hætti að breytingum á stjórnarskrá. Sú leið sem er lögð til hér er hins vegar ekki lýðræðisleg enda óraunhæft að gera ráð fyrir jafn mikilli þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslum og þyrfti til að leiðin gæti verið árangursrík. Þá er í raun mun auðveldara að nýta það ákvæði sem fyrir er í stjórnarskránni. Því fer fjarri að bíða þurfi með breytingar á stjórnarskrá þar til við enda kjörtímabils. Það er hægt að rjúfa þing oftar en með fjögurra ára millibili. Það mætti til dæmis rjúfa þing fyrir 70 ára afmæli lýðveldisins vilji flutningsmenn frumvarpsins halda þau markmið að gefa þjóðinni nýja stjórnarskrá í afmælisgjöf á næsta ári. Sú leið að rjúfa þing á miðju kjörtímabili er mun lýðræðislegri en sú leið sem er lögð til í frumvarpinu sem er til umfjöllunar. Hún tryggir til að mynda að þær kosningar sem haldnar yrðu í kjölfar þingrofs mundu varða nýtt umboð sérstaklega til að breyta stjórnarskrá og slíkar breytingar mundu þannig síður falla í skuggann af hefðbundnum kosningamálum. Minni hlutinn leggst alfarið gegn samþykkt þessa frumvarps enda felur það í sér tálsýn sem mundi grafa undan þeim skilningi að raunverulegra lýðræðisumbóta sé þörf. Frumvarpið er því steinn í götu lýðræðisumbóta en ekki skref í átt til þeirra og það hryggir mig mjög, forseti, mjög. Ég óttast það sem kom fram í máli eins gestanna sem komu fyrir nefnd stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en sá gestur taldi að þetta væri aldeilis gott, ekki aðeins bráðabirgðaákvæði heldur sem ákvæði til frambúðar í stjórnarskrá Íslands. Ég hef áhyggjur af slíkum málflutningi. Ég hef áhyggjur af því að ef við samþykkjum þetta verður í framtíðinni 40–50% þröskuldur í stjórnarskrá okkar, stjórnarskrá sem á að vera stöðugum breytingum háð af því að samfélag okkar breytist stöðugt. Hver einasta kynslóð á að fá tækifæri til þess að hafa aðkomu að stjórnarskrárbreytingum. Það er ekki rétt sem kom fram í ræðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að núgildandi stjórnarskrá sé plagg sem ekki stóð til að breyta. Það stendur og kemur fram í fylgigögnum um núgildandi stjórnarskrá okkar að þetta hafi verið bráðabirgðaplagg. Maður sér það þegar skoðað er til dæmis hlutverk forseta lýðveldisins, það er nánast eins og hlutverk Danakonungs á þeim tíma. Maður sér þegar maður skoðar stjórnskipun, þrískiptingu valdsins, að verulega þarf á því að halda að við breytum stjórnarskránni. Við þurfum að breyta stjórnarskránni og hafa heildrænt plagg. Það sama kom fram hjá þeirri nefnd sem Alþingi fól að fara yfir málefni Íbúðalánasjóðs. Þar kemur fram að kerfið í kringum Íbúðalánasjóð sé svo gallað að það þurfi að byggja frá grunni. Það er ekki hægt að vera með stöðugan bútasaum í stjórnarskrá landsins. Stjórnarskráin þarfnast heildrænnar endurskoðunar, við erum með slíka heildræna endurskoðun í höndunum. Það er því með trega sem ég upplýsi hér - og það hefur ekki komið nægilega fram enda verða engar umræður um þetta mál, búið er að semja um að það verði bara rætt um þessa breytingu í tvo tíma og kannski verða þetta einu umræðurnar um nýja stjórnarskrá á þessu yfirstandandi þingi - það hryggir mig að fara eigi að setja breytingar á nýrri stjórnarskrá í nefnd. Við vorum með ferli og það var ekki gallalaust og ýmis atriði sem þarf að skoða og laga í plagginu sem við fengum frá stjórnlagaráði. Það hefur komið fram að laga þarf ýmislegt í orðalagi en efnislega er hin nýja stjórnarskrá sem við fengum frá stjórnlagaráði stórkostleg. Hún gerði mig mjög stolta af því að vera Íslendingur, ef ég hefði fengið að búa í samfélagi sem tekur ákvörðun um að þetta sé samfélagssáttmálinn okkar. Mér finnst við ekki sýna þeirri vinnu sem fór fram á síðustu fjórum árum nægilega virðingu með því að gjaldfella lýðræðið á þann hátt sem við gerum með því að samþykkja 40% þröskuld á stjórnarskrárbreytingar á stjórnarskrá lýðveldisins.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu fagna því að náðst hafi um það samstaða í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að afgreiða þetta frumvarp úr nefndinni, ég tel það mikinn áfanga. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að ná í upphafi á nýju kjörtímabili vinnu við breytingar á stjórnarskrá. Það skiptir miklu máli að gera það þannig að við komumst áfram. Við ræddum mikið stjórnarskrá á síðasta kjörtímabili - og ég vil gera athugasemdir við þau orð sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir notaði hér áðan um að Samfylkingin hefði gert aðför að stjórnarskránni. Við lögðum á það mikla áherslu að unnið yrði að stjórnarskrárumbótum og það voru fleiri en við. Við stóðum hér fyrir kosningar 2009 í langri umræðu, með félögum okkar í Framsóknarflokknum, að kröfu Framsóknarflokksins, um að sérstakt stjórnlagaþing yrði grundvallarkrafa í aðdraganda kosninganna 2009. Framsóknarflokkurinn lagði höfuðáherslu á að valdið til að setja þjóðinni stjórnarskrá yrði flutt frá Alþingi til sérstaks stjórnlagaþings sem yrði skrifað inn í stjórnarskrá og hefði fullnaðarvald um stjórnarskrárbreytingar. Ekki tókst að ná því fram vegna ágreinings hér í þingsal og síðan ræddum við útfærslur á stjórnarskrárbreytingum á síðasta kjörtímabili. Það var kosið til stjórnlagaþings sem síðar breyttist í stjórnlagaráð og mikil vinna var unnin, bæði áður af hálfu stjórnlaganefndar og síðan af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eftir að frumvarp stjórnlagaráðs hafði verið unnið. Öll þessi vinna skilaði okkur miklum árangri. Ákvæðin sem voru sett inn bötnuðu og til er orðið mikið starf sem mun nýtast í frekari vinnu. En það er nýr þingmeirihluti á Alþingi og hann ræður ferðinni í þessu máli, það er óhjákvæmilegt. Hann ræður verklaginu og hraðanum en við höfum fyrir okkar leyti viljað skila stjórnarskrármálinu áfram og inn í þá umgjörð að unnið verði áfram með þær tillögur sem stjórnlagaráð lagði fram og sérstaklega tekið mið af þjóðaratkvæðagreiðslunni sem fram fór síðasta haust. Í samtölum okkar á milli, formanna stjórnmálaflokkanna, á undanförnum dögum höfum við náð samstöðu um að þessi vinna fari af stað á nýju þingi og að efnt verði til starfs þar sem hliðsjón verði höfð af vinnu undanfarinna ára um þetta efni, tillögum stjórnlagaráðs og stjórnlaganefndar, niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslunnar og öðrum gögnum eins og starfi stjórnarskrárnefndar sem starfaði 2005–2007 og svo verði auðvitað horft til annarra þátta í stjórnlagabreytingum í öðrum löndum. Mér finnst það stór áfangi að við sammælumst um að hefja vinnu á vettvangi allra flokka um að halda áfram og að þessar tillögur sem liggja fyrir frá stjórnlagaráði, og leiðbeiningin sem þjóðin veitti í þjóðaratkvæðagreiðslu í fyrrahaust, fái þar með áframhaldandi líf í frekari vinnu. Sitt sýnist hverjum um það frumvarp sem hér er verið að ræða, þannig er það bara. Við höfum heyrt hér tvær ræður hvora úr sinni áttinni þar sem þingmenn mæla gegn frumvarpinu, annars vegar vegna þess að menn telja of auðvelt að breyta stjórnarskránni og á hinn kantinn að það sé of erfitt. Við þurfum að komast upp úr því fari að öskrast á um stjórnarskrána og við þurfum að sameinast um að takast á um hinar pólitísku meginlínur en ná vel saman um grundvallarleikreglur samfélagsins. Í kosningum eigum við að útkljá hin pólitísku álitamál en við eigum að geta skapað saman almennar leikreglur í stjórnarskrá. Það er mikilvægt, af því að við erum mikið að ræða það þessa dagana, að varpa því upp hvort og að hvaða marki taka eigi mið af erlendum og innlendum viðvörunum og athugasemdum. Undir lok síðasta þings var fengið álit Feneyjanefndar Evrópuráðsins á drögum að stjórnarskrá eins og þau lágu þá eftir vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Feneyjanefndin kom með ýmsar athugasemdir en sagði síðan að ef ekki gæfist tími til að ljúka málum væri mikilvægt að breyta því hvernig hægt væri að breyta stjórnarskrá þannig að einfaldara væri að halda vinnunni áfram á nýju kjörtímabili. Ég tel rétt að fara að þessum tilmælum Feneyjanefndar Evrópuráðsins alveg eins og ég tek alvarlega tilmæli þingmannasamkomu Evrópuráðsins um ályktunina um að við skulum ekki efna til pólitískra réttarhalda. Ég held við eigum alltaf að taka mark á Evrópuráðinu, það skiptir okkur miklu máli hvort sem hægt er að skammstafa nafn þess eða ekki. Ég held að við eigum að taka ábendingar af þessum toga af þeirri alvöru sem þær eiga skilið. Við ákváðum, til að ná afgreiðslu þessa máls á síðasta kjörtímabili, að samþykkja háan samþykkisþröskuld og það gætti misskilnings í máli hv. þm. Birgittu Jónsdóttur áðan. Hún taldi að þátttakendur þyrftu að vera tvöfalt fleiri en þeir sem samþykktu. Það er ekki svo. Samþykkisþröskuldur upp á 40% þýðir að það dugar að 40% mæti ef þeir eru allir sammála og það dugar að 41% mæti ef 40% segja já og 1% segir nei. Það er því engin krafa um að öll þjóðin mæti á kjörstað og við vorum alveg við það að ná 40% samþykkisþröskuldi í þjóðaratkvæðagreiðslunni um auðlindaákvæðið í fyrrahaust þó að ekki væri efnt til hennar samhliða öðrum kosningum. Nú blasir við að það eru tvennar almennar kosningar á þessu kjörtímabili, sveitarstjórnarkosningar og forsetakosningar. Þar af leiðandi blasir við að það er einfalt að leggja mál fyrir þjóðina og fá þannig þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu að jafnvel breytingar sem væru í ágreiningi ættu möguleika á að verða samþykktar. Markmið okkar er hins vegar ekki að efna til ágreinings. Markmiðið er að reyna að feta okkur áfram og finna leið til að ná saman um meginsjónarmið, betri stjórnarskrá, og leiða saman ólík umbótaöfl á málefnalegum forsendum. Ég held að það sé mögulegt út frá því verklagi sem við höfum rætt um á vettvangi formanna flokkanna. Það er mikilvægt að ná að tala saman um þessi mál yfirvegað og af skynsemi og það er mikilvægt að leita leiða til að finna hvað það er sem sameinar okkur. En það er líka mikilvægt að virða tilfinningu fólks um að umbætur þurfi á stjórnskipan landsins. Sú tilfinning hefur verið tjáð, bæði í miklum áhuga þjóðarinnar á stjórnarskrárumbótum, sem kom fram í kosningunni til stjórnlagaráðs, sem og í góðri þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni í fyrrahaust. Ég held að við þurfum að átta okkur á því að það skiptir okkur máli að hafa trausta umgjörð um stjórnarskrárbreytingar. Núverandi fyrirkomulag er gott að því leyti að það kemur í veg fyrir of örar breytingar á stjórnarskránni. Það hefur hins vegar þann augljósa galla að breytingar á stjórnarskrá eru alltaf unnar í tímahraki undir lok kjörtímabils. Þær enda í leikaraskap og spilamennsku þar sem menn keppast við að láta andstæðinginn sitja uppi með Svarta Pétur. Hver var það sem neitaði auðlindaákvæði? Hver var það sem neitaði þessu eða hinu? Og það hefur gengið núna í aðdraganda kosninga 2013, 2009, 2007, þetta er alltaf sama sagan. Þar við bætist að við búum við afleiðingar þessa sem eru þær að við höfum ekki hreinsað reglulega til í stjórnarskránni, við höfum ekki tekið út hluti sem við erum öll sammála um að þyrfti að hreinsa en það er bara alltaf eitthvað brýnna. Gott dæmi þar um er landsdómur. Við höfum ákvæði í stjórnarskrá um landsdóm vegna þess að engir hafa náð að horfa á það sem forgangsmál að losa þau ákvæði út. Jafnvel þó að því hafi oft verið hreyft af Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún sat hér á þingi, margsinnis, og það hafi oft verið rætt að þetta væri úrelt kerfi þá voru alltaf einhver verkefni brýnni og menn sáu aldrei ástæðu til þess að hreinsa þarna til. Og hver er afleiðing þess? Jú, við sitjum uppi með þetta kerfi í stjórnarskránni. Og til hvers leiðir það að sitja uppi með þetta kerfi? - kerfi sem ég lærði í lagadeildinni, vel að merkja, að væri úrelt, landsdómskerfið væri úrelt fyrir notkunarleysi, það yrði aldrei notað, þetta lærði ég í lagadeildinni. Hver er afleiðingin af því að við eigum svona erfitt með að breyta stjórnarskrá um sjálfsagða hluti? Jú, við sitjum uppi með þetta kerfi og af því að það er til á örlagatímum í sögu þjóðarinnar þá er það notað. Og nú sjá menn eftir því margir, og sífellt fleiri og fleiri, að það hafi verið notað. Sú staðreynd á að verða okkur góð áminning um mikilvægi þess að það sé vissulega ekki allt of auðvelt að breyta stjórnarskrá en það megi ekki vera svo snúið og viðurhlutamikið sem það er núna að við endum með að sitja uppi með afturgöngur gengins tíma sem skaða íslenskt lýðræðissamfélag og grundvallarviðmið réttarríkisins eins og ég trúi að landsdómsfyrirkomulagið hafi gert og tilvist þess í stjórnarskrá geri enn þann dag í dag. Af því að svona þursar geta vaknað til lífsins og það er mikilvægt að hægt sé að halda stjórnarskránni þannig að hún endurspegli raunveruleg viðhorf okkar til lýðræðis og réttarríkis á hverjum tíma. Ég vil að síðustu segja að ég bind miklar vonir við það sem er að gerast hér núna. Ég er afskaplega ánægður með að við skulum hafa náð því sammæli, á vettvangi formanna stjórnmálaflokkanna, að halda áfram með vinnu við stjórnarskrárumbætur í góðri trú. Auðvitað felst í því að við verðum að losa okkur úr þeirri harkalegu umræðu um stjórnarskrána sem einkenndi síðustu missiri um of. Það hefur enginn rétt til að þykjast vera handhafi sannleikans í þessu efni og allir eiga rétt á því að láta skoðanir sínar í ljós og við þurfum að ræða okkur til niðurstöðu. Stjórnarskráin er ekki pólitískt tæki til að kúga minni hluta á hverjum tíma. Hún er grundvallarplagg um sameiginlega réttindagæslu okkar og velferð okkar allra sem við eigum öll að eiga hlutdeild í. Ég hlakka til þeirrar vinnu sem fram undan er. Ég get sagt fyrir mína hönd og okkar í Samfylkingunni að við bindum miklar vonir við að geta raunverulega, með þessari stjórnarskrárbreytingu og með samstarfi allra flokka, hnikað áfram því góða verki sem nú liggur fyrir. Við teljum mikinn akk af vinnu stjórnlagaráðs og við teljum mikinn akk af vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar með það frumvarp og við teljum mikilvæga leiðsögn felast í þjóðaratkvæðagreiðslunni frá því í fyrrahaust. Við fögnum því fyrir okkar parta að sammæli sé um að taka mið af þessum þáttum. Við gerum okkur grein fyrir að aðrir vilja skoða aðra þætti og það finnst okkur líka sjálfsagt. Ég bind vonir við að við getum útbúið núna umgjörð um stjórnarskrárbreytingar með sanngjörnum og uppbyggilegum hætti sem skili okkur öllum betri stjórnarskrá á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, flutt af hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Katrínu Jakobsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni, sé tekið til umræðu hér á ný og hef trú á því að samþykkt þess leiði til þess að vinna að nýrri stjórnarskrá geti haldið áfram. Eðli málsins samkvæmt eru stjórnarskrárumbætur mér hugleiknar enda bauð ég mig fram til stjórnlagaþings 2010 og settist í stjórnlagaráð árið 2011. Hvaða mat sem fólk kann að hafa á innihaldi frumvarps stjórnlagaráðs um nýja stjórnarskrá er ljóst að um merkilegt og dýrmætt ferli var að ræða. Ekki síst vegna þess hve stjórnlagaráð endurspeglaði margbreytileikann í samfélaginu vel og vegna þess hve margir, hagsmunasamtök, sérfræðingar og einstaklingar, höfðu greiðan aðgang að ferlinu og þar með mikil áhrif. Almennt tel ég það sem slíkt geta verið öðrum, t.d. stofnunum í íslensku samfélagi, til eftirbreytni. Þar með töldu Alþingi Íslendinga. Eins og öll önnur vinna er frumvarp stjórnlagaráðs þó ekki yfir gagnrýni hafið og mikilvægt fyrir alla sem að málinu standa að viðurkenna það og fagna því að svona margir hafi skoðanir á þessari vinnu. Það segir sína sögu um það hve mikilvægt frumvarpið er og hve marga það snertir. Ég verð þó að viðurkenna að það hefur fyllt mig mikilli sorg að fylgjast með því hvernig stjórnarskrármálið hefur þróast, ekki síst eftir þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem vilji þeirra sem tóku þátt var skýr og afdráttarlaus. Ég nenni hreinlega ekki að staldra lengi við þá umræðu af því að hún er bara ótrúlega sorgleg en vil þó segja eftirfarandi: Við höfum augljóslega um tvennt að velja. Það er hægt að velja það að hafna þessu frumvarpi og koma þannig í veg fyrir hugsanlegar breytingar á stjórnarskrá á þessu kjörtímabili. Það mundi þó í mínum huga endurspegla ákveðinn ótta sem virðist hafa ríkt við stjórnarskrárbreytingarnar og viðhalda vantrausti hér innan borðs á hv. Alþingi. Hinn möguleikinn í stöðunni er að samþykkja þetta frumvarp og skapa þannig rými fyrir alla, óháð því hvar þeir standa í málinu, til að halda áfram vinnu við breytingar á stjórnarskrá. Ég lít á það sem einstakt tækifæri til að hefja nýjan kafla í þessu ferli, þar sem virðing ríkir fyrir ólíkum sjónarmiðum, hroki og sérhagsmunir verði settir til hliðar og þannig skapað traust á milli okkar þingmanna og ólíkra flokka sem hér starfa svo að hægt sé að komast að endanlegri niðurstöðu; niðurstöðu sem er fengin í sátt, niðurstöðu sem þjóðin getur svo fengið tækifæri til að kjósa endanlega um hvort henni líki eða ekki. Hvaða stjórnmálaskoðanir eða aðrar skoðanir sem við kunnum að hafa tel ég ekki að það eigi að koma í veg fyrir að við sýnum þessu ferli virðingu. Þeim orðum beini ég ekki eingöngu til þeirra sem hafa verið mótfallnir stjórnarskrárbreytingunum í heild sinni heldur til okkar allra sem höfum komið að þessari vinnu. Þar er ég með talin. Virðulegi forseti. Mikil umræða hefur verið um það undanfarin missiri að endurreisa þurfi traust og virðingu Alþingis. Ég tel að það að hefja nýjan kafla í stjórnarskrárbreytingum sé góð leið til þess. Þessi virðing og það traust sem alltaf er verið að tala um kemur nefnilega ekki utan frá. Það verður að eiga sér stað hér innan frá. Endurreisnin á traustinu og virðingunni verður að byrja hjá okkur í þessum þingsal.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn sem tekið hafa þátt í umræðunni hafa rætt umræðuna sem varð á síðasta kjörtímabili um stjórnarskrárbreytingar. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þá umræðu en auðvitað er ljóst að ekki voru allir á eitt sáttir um hvernig staðið var að þeirri vinnu. Það sem mér hefur hins vegar sjálfri þótt hvað mikilvægast við þá miklu vinnu sem óneitanlega fór fram á síðasta kjörtímabili er að hún fór ekki eingöngu fram á vettvangi stjórnlagaráðs, á vettvangi stjórnlaganefndar, á vettvangi þingsins heldur líka í hinni opinberu umræðu. Það er ekki síst það sem mest er um vert þegar við lítum til baka og skoðum þá miklu vinnu sem unnin var á vettvangi þingsins, af því að ég nefni það, á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem vann gríðarmikla vinnu á síðasta vetri síðasta kjörtímabils við að fara yfir frumvarpið sem kom frá stjórnlagaráði, gera á því breytingar og efna til umræðna um það. Það sem mér hefur þótt mest um vert við það ferli allt er að umræðan um stjórnarskrána - bæði þá sem er í gildi og líka það frumvarp sem stjórnlagaráð skilaði af sér og var til umræðu á Alþingi - hefur líklega aldrei verið meiri á meðal almennings í landinu, að minnsta kosti ekki í mínu pólitíska minni eða eftir því sem ég hef kynnt mér söguna. Bæði var talsverð umræða í fjölmiðlum en það var líka verið að ræða málin á kaffistofum, á vinnustöðum, þar sem karlar og konur, Íslendingar, veltu fyrir sér álitamálum í gildandi stjórnarskrá og álitamálum í frumvarpi stjórnlagaráðs. Það er kannski sú umræða sem sannfærði mig um hve mikilvægt er að breyta stjórnarskránni og hve mikilvægt er að við hér á nýju Alþingi reynum að koma okkur saman um hvernig við ætlum að standa að þeim breytingum. Það er vissulega margt sem þarf að breyta. Það sást til að mynda í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem haldin var um stuðning við það að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá og einnig um nokkur álitaatriði í því frumvarp. Þó að þjóðaratkvæðagreiðsla væri ráðgefandi má segja að þátttakan í henni hafi verið góð á alþjóðlegan mælikvarða þó að einhverjir vildu gera lítið úr þeirri þátttöku. Mér fannst líka merkilegt að sjá þann afgerandi stuðning sem þar kom fram við að sett yrði ákvæði um auðlindir í þjóðareign í stjórnarskrá. Einnig mátti sjá afgerandi stuðning við að meira yrði notast við beint lýðræði og lýðræðisþátttaka almennings yrði efld, nokkuð sem ég held að við Íslendingar eigum ómæld sóknarfæri í, í ljósi smæðar landsins og þess hve tæknivædd við erum. Ég held að við eigum ómæld sóknarfæri í því að efla beint lýðræði sem að sjálfsögðu snýst ekki aðeins um þjóðaratkvæðagreiðslur heldur um miklu meira, um miklu meiri þátttöku almennings í þeim ákvörðunum sem eru teknar og svo mætti lengi telja. Ég held að þessi almenna umræða um stjórnarskrána - mér finnst mikilvægt að við sem sitjum hér á Alþingi, þó að Alþingi sé stjórnarskrárgjafinn, eins og margoft var rætt á síðasta þingi, metum þessa umræðu og áttum okkur á því að það er mjög mikilvægt að stjórnarskrá samfélagsins sé á einhvern hátt lifandi plagg. Að hún sé lifandi í hugum okkar sem lifum hér og störfum, að við séum meðvituð um hvað felst í stjórnarskrá, samfélagsgrunninum sem við byggjum á. Ef við horfum á þá fræðimenn sem í gegnum tíðina hafa velt því upp á sviði heimspekinnar hvernig við förum að því að semja samfélagssáttmála, og hvað þurfi til að við getum gert samfélagssáttmála sem virkar sem slíkur, held ég að það góða við allt þetta ferli sé að við gengum í gegnum ákveðna umræðu sem færir okkur nær slíku markmiði. Eitt af því eftirminnilegasta - og mér finnst gaman að segja frá því hér í pontu - sem ég man eftir í kringum alla þessa umræðu var listaverk, gjörningur sem ég sótti í Hafnarborg, þar sem gildandi stjórnarskrá lýðveldisins var sungin. Þetta var gjörningur Ólafs Ólafssonar og Libiu Castro myndlistarmanna. Þar sungu tónlistarmenn og fóru með gildandi stjórnarskrá og ég held að ég hafi aldrei upplifað gildandi stjórnarskrá íslenska lýðveldisins á sama hátt. Ég hugsaði einmitt með mér, af því nú horfi ég á hv. þm. Brynjar Níelsson, og ég á afskaplega marga góða vini sem skipa starfsstétt lögfræðinga: Hér þyrftu allir lögfræðingarnir að vera. Því að það er svo mikilvægt að við einangrum okkur ekki - og nú horfi ég líka á hv. þm. Birgi Ármannsson, segi þetta líka við hann - við hinn júridíska þankagang, eins og stundum vill vera þegar við ræðum stjórnarskrána, heldur horfum líka á þetta út frá víðari sjónarmiðum og horfum á þetta út frá sjónarmiðum um það hvernig samfélagssáttmála við viljum byggja sem er ekki aðeins lagalegt úrlausnarefni heldur líka heimspekilegt og samfélagslegt úrlausnarefni. En hafandi sagt þetta og nefnt þessa umræðu sem ég tel mikilvægt að við sem hér sitjum veltum fyrir okkur hvernig við getum nýtt til að skapa áframhald á vinnunni þá fagna ég því að sjálfsögðu að þetta frumvarp, sem hér er þá lagt fram til endurstaðfestingar á nýju þingi, hafi verið afgreitt frá hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég hef alltaf litið svo á að þetta mál snúist um að opna glugga fyrir stjórnarskrárbreytingar - því að sjálfsögðu er breytingarákvæði gildandi stjórnarskrár áfram í gildi, hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði - á því kjörtímabili sem nú fer í hönd til að breyta stjórnarskránni með öðrum hætti. Ég var þeirrar skoðunar ásamt öðrum flutningsmönnum málsins, hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni og Guðmundi Steingrímssyni, að sá samþykkisþröskuldur sem þar er ætti að vera lægri en það varð niðurstaðan, eftir heilmiklar umræður á milli hv. þingmanna, að samþykkisþröskuldurinn yrði 40%. Þó að ég hefði sjálf kosið lægri samþykkisþröskuld þá styð ég að sjálfsögðu málið. Það leggur enn meiri og ríkari skyldur á herðar okkar að ná sátt um þær breytingar sem hugsanlega kynnu að verða afgreiddar á stjórnarskrá með þessum hætti - hér er annars vegar kveðið á um 2/3 greiddra atkvæða á Alþingi og hins vegar 40% samþykkisþröskuld sem kallar ekki á 80% þátttöku nema í afskaplega umdeildum málum og það er mikilvægt að við höfum það í huga. Ég fagna því að málið sé komið úr nefnd og vonast til þess að það verði samþykkt hér á eftir í ljósi þess að það snýst fyrst og fremst um að opna glugga þannig að unnt sé að ráðast í breytingar á stjórnarskrá sem sátt er um á því kjörtímabili sem nú fer í hönd með aðkomu þings og þjóðar. Raunar er það skoðun mín að þegar við lítum til langtímabreytinga á stjórnarskrá sé það eðlileg þróun mála að þjóðin komi að stjórnarskrárbreytingum en ekki einungis þingið. Það tel ég hina eðlilegu þróun mála og ég er nokkuð viss um að ég á marga fylgismenn í þeirri afstöðu. Það er til að mynda eitt af því sem hægt væri að taka til skoðunar á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Hæstv. forsætisráðherra hefur kynnt fyrirætlanir sínar um að setja á laggirnar stjórnarskrárnefnd með þátttöku fulltrúa allra flokka til að vinna að breytingum á stjórnarskrá. Hér á Alþingi mun hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd væntanlega líka fást við málefni stjórnarskrár á nýju kjörtímabili. Ég vona að við berum gæfu til að vinna saman að góðum breytingum á stjórnarskrá og byggja á þeirri miklu umræðu sem varð í samfélaginu í kringum vinnu stjórnlagaráðs - ég neita því ekki að ferlið var umdeilt en ég held að það sé mikilvægt að við skoðum allt það góða sem eftir stendur. Ég held við hljótum öll að geta verið sammála um að margt mjög gott stendur eftir vinnu stjórnlagaráðs og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég vona svo sannarlega að okkur lánist að nýta þá góðu vinnu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vera mjög stuttorður um þetta. Ég er og hef verið þeirrar skoðunar að stjórnarskráin, sem í gildi er, sé í aðalatriðum mjög góð. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það eru nokkur atriði sem þarf að breyta, breyta og laga. Það þarf að setja auðlindaákvæði, það þarf að setja ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu, það þarf að skerpa á hlutverki og störfum forseta Íslands og ég tel mikilvægt að starf í þá átt fari fram á yfirstandandi þingi. Ég tel því rétt að samþykkja umrætt frumvarp þó að það hafi ýmsa galla. Það er galli að hafa bráðabirgðaákvæði í stjórnarskrá. Það er galli að hafa val um það hvor leiðin verður farin við að samþykkja nýja stjórnarskrá. Þetta er mjög óheppilegt ástand en nauðsynlegt vegna þess að ekki tókst betur til á síðasta kjörtímabili í breytingum á stjórnarskránni. Kannski var það vegna þess að ferlið sem farið var í var gallað, það var óheppilegt og ég held að það sé fullreynt. Ég lít svo á að um þessi stóru aðalatriði sé talsverð sátt, eða að minnsta kosti sé hægt að ná sátt um þau. Ég legg áherslu á það, svo að breytingar á stjórnarskránni frestist einfaldlega ekki í ein átta ár, að þetta frumvarp verði samþykkt og menn fari í þá vinnu sem hægt er að ná sátt um. Þetta er sáttmáli og það þýðir ekki að fara þá leið að reyna að knýja skoðanir sínar í gegn á hnefanum. Við verðum að ná hér þokkalega góðri sátt.

Hæstv. forseti. Ég ætla að láta hjá liggja við þetta tækifæri að rifja upp ýmis deilumál fortíðarinnar í þessum efnum. Við þekkjum það að frá síðasta kjörtímabili og raunar lengur hafa margir þættir, bæði varðandi verklag og aðferð við undirbúning stjórnarskrárbreytinga og hinar efnislegu breytingar sjálfar, verið mjög umdeildir á þessum vettvangi og víðar í þjóðfélaginu. Skoðanir manna á því hvað hefur gerst og hvað gert hefur verið í þessum efnum eru skiptar og við horfumst líka í augu við það að hér í þessum sal hafa menn mismunandi hugmyndir um það hversu miklar breytingar á stjórnarskrá menn vilja gera til framtíðar. Tillagan sem liggur fyrir byggir á stjórnarskipunarlögum sem samþykkt voru í vor. Ég hafði ákveðna fyrirvara varðandi þá afgreiðslu eins og margir aðrir hér í þinginu, ekki síst vegna þess undir hvaða kringumstæðum breytingin var ákveðin og hvernig að henni var staðið. Hins vegar kom oftar en einu sinni fram í máli mínu við þær umræður að margt efnislegt í málinu gæti fallið ágætlega að sjónarmiðum mínum. Mín afstaða gagnvart því ákvæði stjórnarskrár sem felur í sér reglu um það hvernig stjórnarskrá verður breytt hefur alltaf byggst á því að eðlilegt væri að það sætti einhverri endurskoðun. Það væri á margan hátt eðlilegt að leita eftir stuðningi í þjóðaratkvæðagreiðslu um endanlega niðurstöðu þess máls þegar búið væri að afgreiða það frá Alþingi. Í þeirri tillögu sem liggur fyrir, sem breyttist í málsmeðferð á vorþinginu, eru fyrir hendi ákveðnir öryggisventlar sem ég held að séu mjög mikilvægir þegar horft er til stjórnarskrárbreytinga vegna þess að stjórnarskrá á að njóta meiri verndar gagnvart breytingum en almennt gerist um lög. Það á að vera erfiðara að breyta stjórnarskrá en almennum lögum og það er eðlilegt að mínu mati að gera ákveðnar kröfur um það að stjórnarskrárbreytingar byggi á nokkuð víðtækri samstöðu. Þannig atriði eru skrifuð inn í þetta frumvarp eins og það liggur nú fyrir. Það skiptir máli gagnvart minni afstöðu í þessu að hér er gerð krafa um að 2/3 greiddra atkvæða í þinginu séu með stjórnarskrárbreytingum. Í því felst rík samstöðukrafa að 2/3 þingmanna - ef allir eru viðstaddir atkvæðagreiðslu þýðir það 42 þingmenn - standi að stjórnarskrárbreytingu. Það leggur þá skyldu á herðar manna að ná allvíðtækri samstöðu. Síðan er líka í þátttökuskilyrðinu varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu ákveðinn þröskuldur sem felur í sér að minnst 40% atkvæðisbærra manna verða að greiða atkvæði með breytingunni, þó alltaf meiri hluti þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Þarna er tvíþætt krafa sem í báðum tilvikum á að stuðla að því að ekki verði ráðist í breytingar nema allgóð samstaða sé um. Það má alveg hugsa sér kringumstæður þar sem tæpur þriðjungur þings stendur gegn breytingu og verulegur hluti kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu en með því að setja málið upp með þessum hætti er alla vega dregið úr hættunni á því að reynt verði að fara í gegn með stjórnarskrárbreytingar sem umtalsverður hluti þings eða þjóðar er á móti. Þó að það verði aldrei í gadda slegið að ekki verði hægt að breyta stjórnarskrá nema um það sé rík samstaða er engu að síður reynt að stuðla að því, með þeim tillögum sem hér er að finna, að breytingarnar byggi á samstöðu í þinginu og njóti að minnsta kosti umtalsverðs stuðnings meðal kjósenda í landinu. Breytingar verði ekki ákveðnar af naumum meiri hluta á þingi eða eins og hægt er samkvæmt gildandi ákvæði - það er ekkert því til fyrirstöðu, miðað við gildandi stjórnarskrá, að 32 þingmenn samþykki stjórnarskrárbreytingu, það sé efnt til þingkosninga og sami meiri hluti, sem þess vegna þarf aðeins að vera 32 þingmenn, samþykki breytinguna aftur þrátt fyrir harða andstöðu annarra. Á margan hátt tel ég því að hið efnislega innihald þeirrar breytingar sem hér er lögð til leiði til meiri festu, meiri samstöðukröfu, en núgildandi stjórnarskrá í raun felur í sér. Á móti kemur að ekki er nauðsyn að fara, miðað við þessa tillögu, með stjórnarskrárbreytingu fyrir tvö þing með kosningum á milli en segja má að heildstætt metið feli þetta ekki í sér minni fyrirstöðu eða lægri þröskulda gagnvart því að stjórnarskrá sé breytt en nú er hin almenna regla. Ég tek undir með hv. þm. Brynjari Níelssyni sem hér talaði áðan um að á þeirri aðferð sem felst í frumvarpinu væru ákveðnir gallar. Mér finnst eins og honum í sjálfu sér ekki áferðarfallegt að í gildi séu næstu fjögur árin tvær mismunandi leiðir til að breyta stjórnarskránni. Það má lifa við það, tel ég, en ég er þeirrar skoðunar að það sé í prinsippi óheppilegt. Við þekkjum það hins vegar úr ýmsum löndum að til eru fleiri en ein leið til að breyta stjórnarskrá og í sumum löndum er það varanlegt fyrirkomulag að hægt er að breyta stjórnarskrá með fleiri en einum hætti. Reynslan hefur leitt í ljós að yfirleitt er ein leið alltaf valin og hitt er frekar tómur lagabókstafur. En það er ekki óþekkt að í stjórnarskrá séu mismunandi leiðir á sama tíma til að breyta stjórnarskrá. Ég er líka sammála hv. þm. Brynjari Níelssyni um það að ákvæði um stundarsakir eða ákvæði til bráðabirgða í stjórnarskrá er ekki áferðarfallegt þó að við það megi lifa, eins og ég sagði áðan. Ég tel með öðrum orðum að sú breyting sem hér er lögð til geti gengið upp og mun styðja hana. Ég bendi á að margt af því sem þarna er að finna á sér rætur í eldri tillögum, meðal annars frá stjórnarskrárnefnd sem starfaði á árunum 2005–2007 og skilaði af sér tillögu sem gekk út á það að breytingarákvæði yrði að mörgu leyti í sömu átt og hér er að finna þó að útfærslan væri samt ekki alveg eins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði fram oftar en einu sinni á síðasta kjörtímabili frumvörp sem fólu í sér breytingu í þessa veru. Ég neita því ekki að mér finnst líka ávinningur af því að fyrir liggi sameiginlegur skilningur flestra stjórnmálaflokka hér á þingi á því að stjórnarskrármál verði sett í þann farveg sem kynnt hefur verið að forsætisráðherra muni beita sér fyrir með skipun nefndar sem tilnefnd verði af fulltrúum allra þingflokka á þingi sem eigi að vinna í þessum málum áfram. Þegar ég met þetta heildstætt tel ég ekki ástæðu til að standa gegn þeirri breytingu, ég get stutt hana eins og hún liggur fyrir. Ég bendi á að aðeins er um að ræða tímabundið ákvæði sem samkvæmt orðanna hljóðan gildir bara á því kjörtímabili sem nú er nýhafið og hlýtur að verða endurskoðað fyrir 2017. Ég sæi fyrir mér að það yrði eitt af viðfangsefnum þeirrar stjórnarskrárnefndar sem reikna má með að forsætisráðherra skipi innan skamms að velta því upp, sem menn náðu kannski ekki í fyrravetur, hvort mönnum lítist svo á og telja að til þess standi rök að breyting í þá veru sem hér liggur fyrir geti orðið varanleg, ekki tímabundin. Það er augljóslega eitt af þeim viðfangsefnum sem menn þurfa að skoða í þessu samhengi auk annarra þátta sem nefndir hafa verið og hv. þm. Brynjar Níelsson benti meðal annars á. En ég ætla ekki að fara nánar út í það. Ég geri mér grein fyrir því að í þessum sal höfum við mismunandi sýn á það hversu víðtækar stjórnarskrárbreytingar eigi að fara út í og hér er aðeins um að ræða tillögu sem felur í sér leið, eins og einhver orðaði það áðan, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hygg ég, til að opnaður verði ákveðinn gluggi. En til að nýta það svigrúm sem frumvarpið felur í sér held ég að það hljóti að vera sameiginlegur skilningur okkar allra að það verði þá aðeins nýtt að um það sé rík og góð samstaða því að það er það markmið sem við hljótum öll að ganga út frá þegar við afgreiðum þetta mál. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég tel að við eigum að stíga þetta skref að þessu sinni. Ég hefði sjálfur getað hugsað mér að hafa þetta með eilítið öðrum hætti eins og ég hef rakið. Þetta er kannski ekki áferðarfallegasta lausnin, hvernig þetta er allt sett upp og hvernig þetta ber að, en ég held að við það megi lifa. Það er undir okkur komið, sem erum í þessum sal, að nýta þetta sem svigrúm til að vinna að stjórnarskrárbreytingum sem við getum sameinast um þannig að stjórnarskráin og stjórnarskrármálefni verði ekki sá vígvöllur sem við höfum séð á síðustu árum.

Frú forseti. Mig langaði til að blanda mér rétt aðeins í þessa umræðu í restina, ætla ekki að hafa langa ræðu en langar bara rétt til að hnykkja á mikilvægi þessarar breytingar. Með henni er verið að gera það mögulegt að halda áfram þeirri vinnu sem hefur verið í gangi eiginlega linnulítið frá 2005 með einum eða öðrum hætti. Ekki er verið að gera það auðvelt að breyta stjórnarskránni með því að breyta 79. gr. hennar en verið er að breyta tímarammanum á því hvernig breytingarnar eru gerðar. Það er hugmynd, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti hér á áðan, sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur nokkrum sinnum komið fram með á síðasta kjörtímabili og er góðra gjalda verð. Hún felur það í sér í stuttu máli og nokkuð einfölduðu að aukinn meiri hluti þings geti ásamt þjóðaratkvæðagreiðslu gert breytingar á stjórnarskránni. Mér finnst þetta mikilvægt í ljósi þess að þessi lota breytinga frá 2005 hefur staðið yfir allan þennan tíma með margvíslegum hætti og þetta gefur okkur færi á að halda áfram þeirri hrynjandi sem er í málinu. Það er mikil vinna sem liggur til grundvallar, stjórnlagaráðs, stjórnlaganefndar, þjóðfundar, nefndar sem kennd hefur verið við Jón Kristjánsson; og ekki má gleyma þeirri vinnu sem fram fór í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, allsherjarnefnd þar áður. Ég hef sjálfur verið viðloðandi þetta mál með einum eða öðrum hætti í fjögur ár og er mjög mikill áhugamaður um að því verði lokið. En ég hef alltaf verið talsmaður þess að menn reyni að gera það í eins mikilli sátt og mögulegt er. Þetta er mál þeirrar tegundar sem á að vera hafið upp yfir hefðbundin átök stjórnmálaflokkanna. Það er eitt í breytingarákvæðinu, núgildandi 79. gr., sem hefur gert stjórnarskrárbreytingar erfiðari en ella. Það er innbundið í okkar stjórnmálakerfi, og ekki bara Íslendinga heldur allra stjórnmálakerfa lýðveldis- og lýðræðisríkja veraldar, að menn takast á um mismunandi álitaefni skömmu fyrir kosningar og það hefur einfaldlega komið í ljós að það er mjög óheppilegt að reyna að fjalla um stjórnarskrártengd málefni í aðdraganda kosninga þegar það er keppikefli stjórnmálaflokka að marka sér sérstöðu, að sýna hvernig þeir eru öðruvísi og jafnvel betri en aðrir stjórnmálaflokkar. Ég vona að með þeirri breytingu, sem hér fæst vonandi samþykkt, sé búinn til rammi þar sem við náum, og mögulega strax í sveitarstjórnarkosningunum á næsta ári, að koma einhverjum breytingum, sem við náum samkomulagi um í þeirri vinnu sem fram undan er, í gegn. Þá væri mögulegt fyrir okkur næsta vetur að ljúka breytingum sem sátt væri um hér í þinginu og vísa þeim til staðfestingar í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum 2014. Nú er ég ekki hluti af þeim meiri hluta sem stendur á bak við ríkisstjórnina en ef maður setur sig út fyrir það þá held ég að það væri jafnvel pólitískt klókt, svo að maður noti það orðalag, af þeim meiri hluta að ná slíkum breytingum í gegn. Ég held að mikill sigur gæti verið í því fólginn fyrir ríkisstjórnina og auðvitað væri mikill sigur í því fólginn fyrir þingið, meiri hluta og minni hluta, að geta náð samstöðu um einhverjar þær breytingar sem menn hafa verið að ræða um á stjórnarskránni á komandi vetri. Við sjáum til hvernig því vindur fram. Mig langaði bara að leggja áherslu á að þetta er tímabundið ákvæði sem eykur möguleika okkar á því að halda áfram með þá vinnu sem fram hefur farið, og það er vel.

Virðulegi forseti. Ég hef allt síðasta kjörtímabil og jafnvel frá hruni verið þeirrar skoðunar að breyta þurfi stjórnarskránni. Meginástæða þess er sú að við hrunið kom bersýnilega í ljós hversu vanmáttugt Alþingi var til að taka á aðsteðjandi vanda. Í raun varð þá ljóst hversu illa alþingismenn voru upplýstir um gang mála, þeir gátu ekki sett sig sem skyldi inn í þau mál sem þeir þurftu nauðsynlega að hafa þekkingu á. Ég hef talað um að með einum eða öðrum hætti þurfi að slíta á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds á svipaðan hátt og slitið var á milli dómsvalds og framkvæmdarvalds árið 1995. Við framsóknarmenn studdum þá vegferð sem haldið var í og settum það að skilyrði, þegar við ákvæðum að verja minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vantrausti á vormánuðum 2009, að farið yrði í þessar breytingar. Þegar síðan ný ríkisstjórn tók við á vormánuðum 2009 var ákveðið, í raun ekki í samræmi við það sem við höfðum lagt til, að boða til þjóðfundar, stofna hina svokölluðu stjórnarskrárnefnd og síðan hið svokallaða stjórnlagaþing. Því miður gekk sú vegferð afar brösuglega og Hæstiréttur úrskurðaði að kosningin til stjórnlagaþings væri ólögleg. Ég og hv. þm. Birgir Ármannsson sátum þá í þeirri nefnd fyrir hönd minni hlutans. Ég studdi það að haldið yrði áfram með verkefnið og svokallað stjórnlagaráð skipað en þó með því skilyrði að Alþingi mundi fjalla efnislega um málið. Mér fannst margir þeirra sem áttu sæti í þessu ráði mjög vel til þess hæfir að koma með tillögu að breytingu. Ég var hins vegar ósammála því að Alþingi tæki málið ekki til efnislegrar meðferðar og þótti það miður, þvert á það sem fullyrt var að yrði gert þegar ég ákvað að styðja meiri hlutann í að mynda stjórnlagaráð. Það var hins vegar ljóst undir lok síðasta kjörtímabils að það mundi aldrei nást að fara í þær breytingar sem ráðið lagði til að farið yrði í. Eins og það horfði við mér voru gerðir einhvers konar samningar um að það frumvarp sem lá fyrir yrði tekið af dagskrá vegna þess að í raun var ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur búin að missa meiri hluta sinn á þingi og þurfti aðstoð annarra flokka. Sú niðurstaða að breyta breytingarákvæðinu var mér ágætlega að skapi og þegar það var samþykkt að eingöngu væri hægt að breyta henni með samþykki 2/3 greiddra atkvæða á Alþingi, og um leið þyrfti samþykki meiri hluta greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu, þó minnst 40% atkvæða kosningarbærra manna, taldi ég að við hefðum bæði belti og axlabönd þegar við færum í einhvers konar breytingar á stjórnarskránni. Í raun mundi þetta þýða að málefnalegri og efnislega betri umræða yrði um þær breytingar sem lagðar yrðu til. Ég tek undir með þeim sem hafa sagt hér í umræðunni að það hefur sýnt sig í gegnum tíðina að stjórnarskrárbreytingar fá afar litla umfjöllun í kosningabaráttu, það eru önnur og stærri mál sem snúa beint að kjósendum þannig að stjórnarskrárbreytingarnar fljóta í gegn. Það gerðist í raun núna líka. Ég lýsi því yfir að ég er jákvæður fyrir þessari breytingu. Ég er enn þeirrar skoðunar að breyta þurfi stjórnarskránni. Ég set engu að síður það mikilvæga skilyrði að Alþingi fjalli efnislega og málefnalega um þær breytingar sem lagðar verða til og gefi sér góðan tíma í að ræða þær. Það var ekki langt á milli aðila varðandi til dæmis breytingar á hinu svokallaða auðlindaákvæði - mig minnir að ég og hv. þm. Skúli Helgason, sem nú er horfinn af Alþingi, höfum verið sammála um að jafnvel eitt orð skildi á milli, ekki meira en það. Það var þó nóg og hvert orð skiptir vissulega máli í stjórnarskránni. Ég held að vel fari á því að breið og góð samstaða myndist um að þetta álit verði að veruleika. Ég mun reyna að greiða götu þess eins og mér er unnt eins og ég hef gert varðandi þær breytingar á stjórnarskránni sem reynt var að hrinda í framkvæmd á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Við fáum nú nýtt tækifæri til að halda áfram með vinnu við breytingar á stjórnarskrá. Það er okkur mikilvægt og það er mikilvægt að nýta þetta tækifæri og gera það vel. Fyrir liggur vilji formanna flokkanna til að halda áfram með vinnu við stjórnarskrárumbætur á forsendum þar sem tekið er mið af nýlegri þróun og þar á meðal tillögum stjórnlagaráðs og niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu í haust. Við höfum tækifæri núna til að halda áfram þeirri vinnu, finna henni nýjan og góðan farveg og efla samstöðu hér á Alþingi Íslendinga um réttu leiðina áfram varðandi stjórnarskrárumbætur fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Það er mín einlæga von að Alþingi samþykki þá breytingu sem hér er lögð til á stjórnarskrá og staðfesti þar með samþykkt þá sem gerð var á síðasta Alþingi. Með þessari samþykkt opnum við glugga að því að unnt verði að gera breytingar á stjórnarskrá á því kjörtímabili sem nú fer í hönd án þess að þær verði gerðar í tímapressu undir lok kjörtímabilsins. Ég vona svo sannarlega að þær breytingar verði gerðar í sem mesti sátt bæði hér í þessum sal en líka við samfélagið allt. Ég vona einlæglega að þetta frumvarp verði samþykkt og þessi breyting gangi í gegn þannig að við höfum bráðabirgðaákvæði til að breyta stjórnarskránni á annan hátt en verið hefur með aðkomu þings og þjóðar.

Virðulegi forseti. Það er ekkert sem rökstyður það að setja þetta breytingarákvæði inn í stjórnarskrána, sem er til bráðabirgða til næstu fjögurra ára. Það eina sem gæti rökstutt það að setja þetta breytingarákvæði inn er að eitthvert mál þyrfti hraðferð inn í stjórnarskrána til að vernda mannréttindi eða annað slíkt. Það er ekki fyrirsjáanlegt og ekki hefur verið rætt hvað það gæti verið. Það er því afar undarlegt að verið sé að biðja um stuðning um breytingar á stjórnarskránni þegar einungis 25 þingmenn greiddu umræddu frumvarpi atkvæði á síðasta þingi. Það mál sem liggur fyrir þinginu eru eftirhreytur af árásum Samfylkingar og Vinstri grænna 

Forseti. Ég er hér eins og oft áður í togstreitu. Þessi leið, með sínum háu þröskuldum, er mér erfið út af því að ég óttast að það sé þröskuldur á lýðræðisumbætur. Aftur á móti er þetta að sama skapi bráðabirgðaákvæði sem gæti hjálpað til við stjórnarskrárbreytingar. Ég ætla því að sitja hjá. Við píratar munum ráðfæra okkur við baklandið okkar á eftir út af því að það lá ekki fyrir fyrr en í dag, þetta samkomulag á milli formannanna. Við ætlum þar af leiðandi ekki að standa í vegi fyrir að málið fari áfram í 3. umr. og í lokaatkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Með þessari breytingu er opnað á þann möguleika að gerðar séu breytingar á stjórnarskránni á kjörtímabilinu en satt best að segja hefur það á undanförnum árum reynst pólitíkinni afar erfitt að takast á við stjórnarskrárbreytingar í aðdraganda kosninga. Með þessu opnast tækifæri til að taka málið úr þeim átakafarvegi sem einkennt hefur það og þetta gefur okkur von um að við getum haldið þeirri vinnu áfram sem staðið hefur nær óslitið frá 2005 í umbótum að stjórnarskránni. Það er mikil vinna sem liggur að baki, margt sem hægt er að taka tillit til en málið hefur þokast töluvert langt áfram. Það er mikilvægt að það renni ekki út í sandinn og menn geti haldið áfram þessari vinnu og mögulega náð, í samstöðu hér á þinginu, einhverjum breytingum fram á stjórnarskránni sem hugsanlega væri hægt að senda í þjóðaratkvæðagreiðslu meðfram sveitarstjórnarkosningum 2014. Það væri mjög ánægjulegt.

Hæstv. forseti. Síðastliðið vor sat ég hjá í atkvæðagreiðslu um frumvarp þetta. Undirritað hefur verið samkomulag af formönnum allra flokka hér á Alþingi, að frátöldum Pírötum, um að halda áfram vinnu að nýrri stjórnarskrá sem meðal annars verði byggð á grundvelli vinnu stjórnlagaráðs og þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem fór fram 20. október sl. Í ljósi þess að brýnt er að við setjum okkur nýja stjórnarskrá mun ég greiða frumvarpinu atkvæði mitt til að stuðla að því. Ég tel eftir sem áður að þröskuldurinn sé of hár en ákvæðið er tímabundið og í ljósi þess treysti ég mér til að styðja það.

Herra forseti. Nú kemur til afgreiðslu á þessu þingi mál sem var afgreitt á síðasta þingi með tiltölulega litlum stuðningi þingsins, þ.e. einungis með 25 atkvæðum. Við þá atkvæðagreiðslu ákvað ég að sitja hjá og greindi frá því að ég teldi grundvallaratriði að til þess að þessi breyting gæti tekið gildi þyrfti að liggja fyrir samkomulag um það, sem ég hefði trú á, hvernig standa ætti að vinnu við breytingar á stjórnarskránni í framhaldinu. Undanfarnir dagar hafa verið nýttir til að ná sameiginlegum grundvelli um skipun níu manna nefndar sem fær það verkefni á kjörtímabilinu og við það fyrirkomulag er ég sáttur. Ég ætla að greiða atkvæði með þessari breytingu í þeirri trú að þingmenn allra flokka leggi sitt af mörkum til að láta af þeim átökum sem voru einkennandi á síðasta kjörtímabili um 

Hæstv. forseti. Í forföllum forsætisráðherra mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Frumvarpið felur í sér að samkomudegi nýs þings haustið 2013 verður frestað frá öðrum þriðjudegi í september, þ.e. 10. september nk., eins og lög ákveða núna, til þriðjudagsins 1. október 2013 eða um þrjár vikur. Allnokkur samtöl hafa farið fram um málið milli forustumanna flokkanna undanfarið og þá í sambandi við það hvernig afgreiðslu þingmála verður lokið á þessu þingi. Ég hefði kosið að að flutningi málsins stæðu fulltrúar allra flokka en svo varð ekki. Þess vegna er málið lagt fram af forsætisráðherra og ég geri ráð fyrir að afstaða einstakra þingmanna verði misjöfn. En ég treysti því og veit, eftir samtöl okkar forustumanna flokkanna, að þó að skoðanir kunni að vera skiptar um málið fái það framgang innan þess ramma sem settur hefur verið um afgreiðslu mála í dag og á morgun. Frumvarpið er flutt til að betra ráðrúm fáist til að undirbúa fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014 sem leggja þarf fram á þingsetningarfundi nú í haust. Í því felst einnig að þá ber að leggja fram frumvörp um breytingar á skattalögum og um aðrar ráðstafanir í ríkisfjármálum eins og segir í 2. mgr. 25. gr. þingskapa. Stjórnarskráin mælir svo fyrir í 42. gr. að saman fari þingsetningardagurinn og framlagning fjárlagafrumvarps. Ég vil þó geta þess í þessu sambandi að forsætisráðherra mun á morgun leggja fram tillögu um frestun á fundum þessa sumarþings, 142. löggjafarþings, og að sú frestun standi fram til annars þriðjudags í september, þ.e. 10. september nk. Er þá ráðgert að haldnir verði þingfundir nokkra daga samkvæmt skipulagi sem kynnt hefur verið fulltrúum þingflokka. Að þeim fundadögum loknum verður 142. löggjafarþingi þá enn frestað til 1. október, þ.e. fram til þess að nýtt löggjafarþing verður sett eins og ákvæði þessa frumvarps mælir fyrir um. Í 1. mgr. 35. gr. stjórnarskrárinnar eru ákvæði um samkomudag reglulegs Alþingis en þar segir að hann skuli vera 1. október ár hvert. Þeirri tímasetningu má, samkvæmt ákvæði 2. mgr. sömu greinar, breyta með lögum. Hinn almenni og reglulegi samkomudagur Alþingis að hausti er nú ákveðinn í þingsköpum, þ.e. annar þriðjudagur í september eins og áður hefur komið fram. Aðstæður að þessu sinni eru hins vegar óvenjulegar þar sem kosningar fóru fram í lok apríl. Ný ríkisstjórn var mynduð undir lok maímánaðar og nýkjörið þing kom fyrst saman 6. júní. Þingstörf hafa dregist nokkuð og það er mat okkar að illframkvæmanlegt sé að ljúka eðlilegri vinnu, eðlilegum undirbúningi við fjárlagafrumvarp og við frumvörp um skattamál og aðrar ráðstafanir í ríkisfjármálum, fyrir 10. september þannig að ásættanlegt sé. Af þeim ástæðum er frumvarp þetta flutt. Ég vil láta þess getið að ég er þeirrar skoðunar að menn hafi við síðustu breytingar á þingskapalögunum þar sem þingsetningardagurinn var fluttur fram - og síðan með þeim breytingum sem fylgdu í kjölfarið, t.d. um að tekjuráðstafanirnar komi samhliða fjárlagafrumvarpinu, sem er skynsamleg ákvörðun - hafi mönnum hugsanlega yfirsést sú staða sem kann að koma upp á kosningaári, eins og ég hef hér rakið. Ég ítreka það þess vegna undir lok máls míns að sú breyting sem hér er verið að mæla fyrir tekur til þingsetningardagsins í haust en frumvarpið gerir ráð fyrir því að á næsta ári verði þingsetningardagurinn hins vegar eins og lögin kveða á um í dag. Ég tel reyndar að það ætti að koma til umræðu og skoðunar í þingskapanefnd í rólegheitum næsta þingvetur hvaða þörf er fyrir breytingar á þingskapalögunum almennt og kannski einkum í þessu tilliti. Við þekkjum það þingmenn sem hafa verið á þinginu síðastliðinn áratug að töluvert miklar breytingar hafa verið á þinginu að hausti til. Það hefur verið mjög misjafnt hversu lengi þingið hefur starfað fram á sumarið. Það heyrir til dæmis til mikilla undantekninga, ef við horfum 20 ár aftur í tímann, að við skulum vera hér saman komin í júlímánuði en það kannski þætti ekki svo mjög óvanalegt ef við horfum þrjú til fimm ár aftur í tímann að þingið hafi starfað langt fram á sumar.  Reynsluna af þessu finnst mér að við þurfum að meta sameiginlega hér í þinginu. Ég var þeirrar skoðunar á sínum tíma að sá stutti kafli sem settur var á í september - að það hafi verið færð fram gild rök fyrir því að láta reyna á hann en það var reynsla okkar eftir að hafa þingað í september í nokkur skipti að sá þingtími sem menn höfðu gert ráð fyrir þegar reglunum var breytt nýttist ekki. Þess vegna var septemberstubbnum, eins og hann var oft nefndur í umræðunni, kippt út úr þingskapalögunum og þingsetningardeginum flýtt, hann var færður fram. Með því að miða við annan þriðjudaginn í september er það aldrei á föstum degi mánaðarins og sá dagur færist fram um eina viku þar til hann færist síðan aftur um heila viku og það getur verið dálítið sveiflukennt. En ég tel alveg augljóst að við þær aðstæður sem hafa skapast - og ég segi það eftir að hafa starfað í ráðuneytinu í um það bil mánuð - vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem koma upp á kosningaári séu mjög gild rök til að færa þingsetningardaginn aftur. Síðan er komið til móts við þá sem gjarnan vilja að þingið starfi í september með því samkomulagi sem ég gat um í ræðu minni sem gerir ráð fyrir að þingið komi engu að síður saman 10. september en það verður þá hluti af þessu þingi. Upphaf hins næsta verður 1. október.

Virðulegur forseti. Þessi hringlandaháttur er með miklum ólíkindum, að hefja nýtt kjörtímabil á því að flytja frumvarp til laga um að fresta samkomudegi Alþingis. Það hefur ekki gerst í þau tíu ár sem ég hef setið á Alþingi og sennilega ekki lengi fyrir þann tíma. Festa í samkomudegi þings er ríkur þáttur í skipulagi í hverju landi og er hafður í hávegum alls staðar í kringum okkur. Óvenjulegt, segir hæstv. fjármálaráðherra að leggja fram fjárlagafrumvarp fjórum og hálfum mánuði eftir kosningar. Það er ekkert sérstaklega óvenjulegt við það og hefur margoft verð gert. En hvers vegna er þetta þá? Augljóslega er ríkisstjórnin að hefja feril sinn á því að fresta vandanum með því að fara einhliða fram og breyta lögum um samkomudag þingsins. Hvers vegna er það? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur augljóslega ekki hugmynd um hvernig hún ætlar að loka sínum fyrstu fjárlögum nú rúmlega tveimur mánuðum eftir kosningar. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta afhjúpi ekki bara algerlega að sá 10 milljarða tékki sem var gefinn út á kostnað skattgreiðenda til útgerðarmanna fyrr í dag, lækkunin á veiðigjaldinu - ríkisstjórnin hefur enn þann dag í dag ekki hugmynd um hvernig eigi að fjármagna hann. Við höfum að minnsta kosti ítrekað spurt hæstv. fjármálaráðherra hvort hann treysti sér til að kynna hér á haustinu fjárlög sem eru réttu megin við núllið og við höfum enn ekki fengið skýrt svar þar um. Ég ítreka spurninguna: Er ekki bara verið að fresta samkomudegi Alþingis vegna þess að ríkisstjórnin hefur gengið fram af svo mikilli skammsýni í því að gefa eftir tekjur til útgerðarmanna og auðmanna og annarra hópa í samfélaginu á sínum fyrstu dögum að hún hefur ekki hugmynd um hvernig á að loka fjárlögum í haust?

Frú forseti. Það er alveg hægt að fara í umræðu á þessum nótum ef menn kjósa að gera það. Ég taldi að ég hefði gert málefnalega grein fyrir því í ræðu minni hver staðan er. Við erum að sjá taka gildi í fyrsta skipti í haust lagaskyldu um að koma með tekjuöflunarfrumvörpin samhliða fjárlagafrumvarpinu. Fyrrverandi ríkisstjórn, sem hafði starfað allt kjörtímabilið síðasta, sem sagt á síðasta ári, og reyndar hafði Samfylkingin þá verið í ríkisstjórn frá árinu 2007, kom ekki fram með tekjuöflunaraðgerðirnar fyrr en í nóvember. En eins og hv. þingmaður talar þá er það létt verk sem hefði verið hægt að hrista fram úr erminni samhliða fjárlagafrumvarpinu ef menn hefðu bara nennt því. Auðvitað er ekki um það að ræða að menn hafi komið sér í einhver vandræði með því að gefa eftir af tekjum ríkissjóðs eins og látið er í skína. Það hefur ekkert með málið að gera. Ef það væri nú eini vandinn mundi hann bara einfaldlega birtast í fjárlögunum. Og fyrst hv. þingmaður hefur þetta miklar áhyggjur af stöðu ríkissjóðs - vegna aðgerða stjórnarinnar, sem ég tel að muni til lengri tíma verða þjóðarbúinu til heilla, með því að skapa lífvænleg skilyrði fyrir útgerðina í landinu og aðra atvinnustarfsemi - væri ágætt að hann mundi líka tjá sig um þann uppsafnaða 30 milljarða halla, eða þar um bil, sem ríkisstjórnin fékk í fangið og alltaf er látið sem hafi verið í kortunum og hafi ekki átt að koma neinum á óvart. Ég vænti þess, miðað við orð þingmannsins, að í haust, þegar fjárlagaumræðan fer fram, muni líta dagsins ljós ráðstafanir, einhverjar tillögur, um það hvernig takast eigi á við þann uppsafnaða vanda sem fráfarandi ríkisstjórn skildi eftir sig.

Virðulegi forseti. Reglufesta og agi eru grundvallaratriði í ríkisfjármálum. Í landinu eru í gildi lög um það á hvaða degi þjóðþingið eigi að koma saman og hvenær ríkisstjórn er skylt að leggja fram fyrir þing og þjóð til opinberrar umræðu frumvarp til fjárlaga landsins með öllum helstu ráðstöfunum sem varða alla geira samfélagsins og öll heimili í landinu. Þetta er af ástæðum. Það hlýtur að vera býsna brýn neyð sem knýr nýja ríkisstjórn til að fara fram einhliða með frumvarp til að breyta lögum að þessu leytinu til og víkja frá lögbundinni skyldu sinni til að leggja fram fjárlagafrumvarp. Það getur ekki vitnað um neitt annað en fullkomið ráðleysi um það hvernig eigi að mæta þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið á fyrstu vikum sínum, um að gefa eftir 10 milljarða skatttekjur af 5 þúsund ríkustu heimilum í landinu og gefa eftir 10 milljarða til útgerðarmannanna í landinu, enda kemur ekkert fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra um að hann viti hvernig ríkisstjórnin, eftir aðeins örfáar vikur, ætli að bregðast við því. Það sýnir einfaldlega og sannar þessa neyðarlegu stöðu ríkisstjórnarinnar að hún skuli láta það verða sitt fyrsta verk að fresta vandanum með því að flytja frumvarp til laga um að komast hjá því að leggja fram á lögbundnum degi áætlanir sínar í ríkisfjármálum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að reglufesta og agi í ríkisfjármálum sé algert grundvallaratriði. Samt er það nú þannig að á síðasta kjörtímabili fór ríkisstjórn sem hann studdi á hverju einasta ári um tugi milljarða fram úr fjárlögum, hverju einasta ári, 2009, 2010, 2011 og 2012. Nú er árið 2013 og það sama er að fara að gerast. Hann getur komið hingað upp og orðið talsmaður reglufestu og aga og ég mun styðja hann í þeim málflutningi. Við munum verða skoðanabræður í því að reglufesta og agi skiptir mjög miklu. Það hefur bara óskaplega lítið að gera með það þingmál sem við ræðum hér. Þetta þingmál snýst einfaldlega um það að á kosningaári sé eðlilegt að gefa stjórnkerfinu meira svigrúm, annars vegar vegna þess slaka sem myndast í aðdraganda kosninga í stjórnkerfinu vegna þess að ákvarðanir eru ekki teknar og hins vegar vegna þess tíma sem fer til spillis að kosningum afstöðnum við að halda uppi dampi í fjárlagagerðinni. Það eru dæmi um það í öðrum löndum að þetta sé svona. Við erum einungis að tala um það hér að skapa þriggja vikna frest. Við færum þingsetningardaginn aftur til þess sem segir í stjórnarskránni, við færum þingsetningardaginn aftur til þess sem vaninn var lengi vel. Á sínum tíma kom þingið saman 10. október. Svo var sá dagur færður fram til 1. október, nú stendur í þingsköpum að þingið komi saman annan þriðjudag í september. Það kann að það verði hinn nýi reglubundni samkomudagur þingsins og sá dagur sem fjárlög verða að jafnaði lögð fram en það verður þá áfram mín skoðun að þegar er kosið, sérstaklega þegar í kjölfarið er síðan haldið sumarþing, sé ástæða til að gefa nýrri ríkisstjórn rýmri tíma til að ljúka fjárlagagerðinni þannig að hún verði sterkari grundvöllur undir umræðu um fjármál ríkisins í kjölfarið í þinginu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að mæla fyrir frumvarpi forsætisráðherra um breytingar á þingsköpum. Ég reikna með að hæstv. ráðherra sé kunnugt um að við ýmis í mínum þingflokki erum mjög ósátt við það hvernig þetta mál ber að, framlagningu þess og hugmyndafræðina þar á bak við. Ég er í þeim hópi. Ég vil inna hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra eftir því, ekki síst sem formann í stærsta stjórnmálaflokki landsins, hvort hann telji að almennt sé góður bragur á því að breyta þingsköpum, sem eru ramminn utan um starfið hér í Alþingi, án þess að um það sé alger samstaða milli þeirra flokka sem starfa á Alþingi og eiga að starfa eftir þeim reglum sem gilda. Mér finnst mikilvægt að fá fram svar hæstv. ráðherra við því. Ég vil líka spyrja hann að því hvort honum sé kunnugt um að í þingskapanefnd, sem starfaði á síðasta kjörtímabili, og lagði meðal annars til þær breytingar sem menn eru að víkja sér undan núna, með tekjuöflunarfrumvarpinu og fjárlögin á sama tíma, hafi verið lögð sérstök áhersla á það, ekki síst af þáverandi þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, núverandi hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, að þetta yrði gert með þessum hætti og að umræddur þáverandi þingflokksformaður hafi sérstaklega gagnrýnt fyrrverandi ríkisstjórn fyrir að vera ekki farin að fara eftir þessum lögum þó að þau hefðu ekki þá tekið gildi. Hvernig samrýmist það því frumvarpi og þeirri hugsun sem liggur á bak við frumvarpið sem nú liggur fyrir þinginu?

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að almenna reglan hlýtur að vera sú að við náum samstöðu um breytingar á þingsköpunum. Það var sannarlega reynt að gera það að þessu sinni. Það er almennt ekki góður bragur á því að breytingar á þingsköpum séu gerðar í ágreiningi hér í þinginu. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um það. Mér sýnist þó að mjög ríflegur og góður meiri hluti sé fyrir þessari breytingu að þessu sinni og mér finnst að að baki henni séu mjög skýr og málefnaleg rök. Komið er til móts við þau sjónarmið sem heyrðust í þeirri umræðu að mönnum þætti slæmt að þing kæmi yfirhöfuð ekki saman í september með því að þessu þingi verður þá frestað fram í september og þar verða að minnsta kosti nokkrir þingdagar. Varðandi breytingar á þingskapalögunum vísa ég til þess sem ég vék að áðan að ég tel - þó að ríkur stuðningur hafi verið við málið eins og það kom út úr þingskapanefndinni og það prinsipp að fjárlögunum fylgdu tekjuöflunarfrumvörpin og fjárlögin kæmu síðan fram eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir á þingsetningardegi sem hefur verið færður fram - að taka eigi tillit til sérstakra aðstæðna sem upp geta komið á kosningaári og það er kjarni þessa máls. Það er ekki verið að breyta almennu reglunni. Það er einungis verið, með bráðabirgðaákvæði, að taka afstöðu til haustsins sem er fyrsta þingsetning að kosningum afstöðnum. Ég ætla líka að leyfa mér að vekja athygli á því að þær breytingar sem þingmaðurinn víkur sérstaklega að og leggur áherslu á að fylgt sé fólu það meðal annars í sér að setja ætti fram ramma fyrir fjárlögin í apríl á þessu ári og það var ekki gert.

Forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir að bregðast við þeim spurningum sem ég beindi til hans. Hann gat þess sérstaklega í sínu máli að tilefni gæti verið til þess að hafa sérstaka reglu á kosningaári hvað varðar þingsetningu, framlagningu fjárlagafrumvarps og tekjuöflunarfrumvarpa. Nú getur það auðvitað gerst að í kjölfar kosninga sitji áfram sama ríkisstjórn og er þá tilefni fyrir hana til að fá slíka heimild eða hafa slíka heimild? Það getur líka gerst að skipt sé um ríkisstjórn á miðju ári án þess að það sé kosið og væri þá ekki tilefni til þess að við slíkar aðstæður væri þá líka heimild í þessu efni? Í mínum huga gengur þetta ekki alveg upp. Mér finnst mikilvægt að það sé festa í þessu, þingsetningardagurinn sé ákveðinn. Við ákváðum hann með lögum annan þriðjudag í september. Hann má mín vegna alveg vera fastur 10. september, 12., 13. eða hvað menn kjósa í því efni í hugsanlega breyttum þingsköpum í framtíðinni. Ég vil líka inna hæstv. ráðherra, vegna þess að hann sagðist gera ráð fyrir því að sett yrði á laggirnar sérstök þingskapanefnd í haust, eftir því hvort það sé ásetningur ríkisstjórnarflokkanna að sett verði í gang almenn vinna við endurskoðun á þingsköpum næsta vetur með þingmannanefnd skipaðri fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi. Mundi ráðherrann vilja beita sér fyrir því, líkt og gert var á síðasta kjörtímabili, að stjórnarandstaðan ætti hlutdeild í forustu slíkrar nefndar? Það var tryggt á síðasta kjörtímabili, þegar Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að forustu þeirrar nefndar sem þá starfaði, og það var gert í þeim anda að reyna að tryggja sem besta samvinnu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og tryggja sem mesta samstöðu og það náðist reyndar í þeirri nefnd sem starfaði á síðasta kjörtímabili.

Frú forseti. Það eru ágætisábendingar sem hv. þingmaður kemur með inn í umræðuna, t.d. að eftir kosningar geti sama ríkisstjórn starfað áfram. Það er út af fyrir sig rétt svo langt sem það nær vegna þess að ekki er hægt að útiloka að þó sömu flokkar starfi áfram komi margir nýir inn í þinglið beggja flokka og breytingar verði á ráðherraskipan - sem er kannski frekar hægt að gera ráð fyrir að yrði jafnvel þó sömu flokkar héldu áfram samstarfi. Það kann að kalla á þörfina fyrir rýmri tíma. Það er líka rétt, sem hv. þingmaður bendir á, að það getur gerst að ný ríkisstjórn taki til starfa ef upp úr slitnar í stjórnarsamstarfi skömmu fyrir þingsetningardag. Ég held að við hljótum að vera sammála um það, ég og hv. þingmaður, að slík ríkisstjórn væri í miklum vanda. Hún væri í afar þröngri stöðu. Við erum ekki að reyna að leysa slíkan vanda hér, við erum bara að bregðast við þeirri stöðu sem við okkur blasir með bráðabirgðaákvæði sem einungis gildir í haust. En þetta hlýtur að kalla á almennari skoðun á þessum vanda. Ég geri mér líka grein fyrir því að það er ekkert lögmál að alltaf sé boðað til kosninga á vorin. Það kann að vera að ríkisstjórn skili umboði sínu að hausti til og kosningar fari til dæmis fram í nóvember. Við slíkar aðstæður væri sannarlega ekki sama tilefnið til að fresta þingsetningardegi á haustinu tæpu ári síðar. En það eru ekki heldur þær aðstæður sem við erum að bregðast við núna. Við erum að bregðast við aðstæðum sem ég tel að séu nokkuð óvæntar, hafi ekki verið teknar með í reikninginn þegar þessar breytingar hafa verið gerðar hver á fætur annarri, fyrst að færa þingsetningardaginn fram, síðan að gera kröfuna um að tekjuöflunarfrumvörpin kæmu á sama tíma og fjárlagafrumvarpið og svo hafa þessir dagar verið að færast nær upphafi septembermánaðar. Nú erum við stödd í júlí á þingi. Það er við þessum aðstæðum sem við erum að bregðast.

Frú forseti. Það er rétt, sem fram kom í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að aðdragandi þessa máls er sá að hann og síðar hæstv. forsætisráðherra áttu samtöl við okkur formenn stjórnarandstöðuflokkanna til að leita leiða og lausna í þeim aðstæðum sem hæstv. fjármálaráðherra telur óvæntar og hafa skapast nú, svo að ég vitni í orð hæstv. ráðherra. Ég tel að við formenn stjórnarandstöðuflokkanna höfum skoðað þetta mál með opnum huga og nefndar voru nokkrar leiðir sem unnt væri að fara til að koma til móts við aðstæður sem ég tel reyndar ekkert sérstaklega óvæntar, í ljósi þess að kosningar voru löngu boðaðar, í ljósi þess að gerðar hafa verið breytingar á þingsköpum sem öllum eru kunnar og í ljósi þess að við vitum að stjórnarmyndun getur alltaf tekið nokkurn tíma en við vitum að samt þarf alltaf að leggja fram fjárlagafrumvarp. Fyrst vil ég segja að ég hefði fremur viljað horfa til annars konar breytinga. Eitt hefði til að mynda verið að fresta því að tekjuöflunarfrumvörp yrðu lögð fram um leið og fjárlagafrumvarp. Ekki var vilji til þess. Í öðru lagi hefði ég talið betri brag á því fyrir þingið að fresta þingsetningardeginum um færri daga, vera ekki að fresta þessu þingi og efna til haustþings, eða svokallaðs stubbs, en hefja þá þinghald eitthvað síðar í september. Í ljósi þess að þessi sjónarmið mættu ekki miklum skilningi mun ég ekki styðja þetta frumvarp. Þó að ég hafi tekið því vel, í anda lausnamiðaðra stjórnmála, að málið verði lagt fram og tekið til afgreiðslu vil ég að það sé algerlega ljóst að ég styð málið ekki og fyrir því eru nokkrar ástæður. Í fyrsta lagi höfum við átt miklar samræður á vettvangi þingsins um þingsköpin á undanförnum árum. Ástæður þess og rökin fyrir því að þingsetningardagurinn var færður fram á sínum tíma, þó að ekki sé neitt sérstaklega langt síðan, eru mjög góð og gild. Ef við viljum vanda til fjárlagagerðarinnar og tryggja hlutverk Alþingis þegar kemur að því stóra máli er mjög mikilvægt að Alþingi fái tíma til að fást við fjárlögin. Það var ein af ástæðunum fyrir því að þingsetningardagurinn var færður framar og framlagning fjárlagafrumvarpsins var færð framar og það er líka ástæðan fyrir því að ákveðið var að færa tekjuöflunina framar, það var að Alþingi fengi tíma til að fást við þetta mikilvæga mál og gæti vandað sig. Við þekkjum að oft hefur orðið mikið span við vinnslu fjárlaga á haustmánuðum og ekki síst þegar málin voru enn í þeim furðulega farvegi að verið var að sækja um stórar og smáar upphæðir. Sem betur fer var snúið af þeirri leið og það er umræða sem við hæstv. fjármálaráðherra munum væntanlega eiga í haust, þ.e. hvort við erum ekki sammála um að halda eigi áfram því vinnulagi sem tekið var upp á síðasta kjörtímabili hvað varðar vinnu fjárlaganefndar og þær umsóknir sem teknar voru fyrir af hálfu fjárlaganefndar. Ef þetta frumvarp verður samþykkt þarf forsætisnefnd þingsins að skoða það mjög alvarlega hvort ástæða sé til að lengja þinghald á haustönn allt fram að jólum og fram að áramótum ef Alþingi þarf meiri tíma til að fara yfir fjárlög og tekjuöflun. Auðvitað skýtur það skökku við, án þess að ég ætli eitthvað langt inn í þá umræðu - ég get skilið að erfitt sé að koma saman fjárlögum, ég hef staðið í þeirri vinnu í fjögur ár og veit að það er ekki létt verkefni. En þegar á sama tíma er staðið að því að skerða tekjur ríkisins - eins og við í minni hreyfingu, og margir aðrir í stjórnarandstöðuflokkunum, höfum bent á, í umræðum um veiðigjöld og í umræðum um virðisaukaskatt af ferðaþjónustu, er verið að hleypa fjárlögum yfirstandandi árs í uppnám sem og fjárlagagerð fyrir næsta ár. Það er því ekkert skrýtið að menn þurfi meiri tíma fyrir utan að verkefnið er ekki létt fyrir. En gott og vel. Ég féllst á að þetta mál yrði lagt fram. Mér finnst mikilvægt að hugað sé að því hver tími þingsins eigi að vera til að vinna að fjárlögum og tekjuöflun í hinn endann. Mér finnst líka mikilvægt að sett verði á laggirnar þingskapanefnd. Eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom að í andsvari sínu áðan er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því - og fáum afstöðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til þess, og auðvitað hæstv. forsætisráðherra sem hér ætti að vera að mæla fyrir málinu, en er hér ekki - hvort þeir eru okkur ekki sammála um að eðlilegt sé að sú nefnd sé leidd í sameiningu af fulltrúum stjórnarflokka og þeirra flokka sem eru í minni hlutanum. Það er ekki góður bragur á því að við séum á sumarþingi að breyta þingskapalögum og setja inn einskiptisbráðabirgðaákvæði til að færa til þingsetningardag. Færð hafa verið rök með og á móti og ég ítreka að mín skoðun er sú að aðrar leiðir hefðu verið betri til að mæta þeim sjónarmiðum sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fór yfir í máli sínu. En í ljósi þessa, sem ég get ekki fallist á að séu óvæntar aðstæður eða aðstæður sem hafi skapast úr tóminu eins og gefið var í skyn áðan, finnst mér mjög mikilvægt, ef hæstv. ráðherrar eru þeirrar skoðunar að þetta sé aðkallandi vandamál, að þingskapanefnd verði þá sett á laggirnar, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar komi að forustu þeirrar nefndar ásamt fulltrúum stjórnarflokkanna og reynt verði að koma reglu á málin á nýjan leik. Því að þó að þetta sé einskiptisbráðabirgðaákvæði þá hefur það ákveðið fordæmisgildi. Ég hef ekki jafn mikla þingreynslu og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra en hef nú samt verið hér í sex ár. Hugsunin á bak við alla þá endurskoðun þingskapalaga sem átt hefur sér stað á þeim tíma hefur einmitt verið sú að koma á aukinni festu og aukinni reglu í þingstörfum og var ekki vanþörf á. Tilraunir til að setja á septemberþing, eða svokallaðan stubb, þóttu ekki takast vel þannig að mér finnst ekki góður bragur á því að verið sé að setja á það einskiptisákvæði að aftur verði horfið til þess að setja stubb. Ég er vissulega sammála því sjónarmiði og hef viðrað þá skoðun að það er líka mjög undarlegt ef við hættum hér og nú og setjum svo þing aftur 1. október og setjum þingið í frí í þrjá mánuði, í ársfjórðung. Ég held að meira að segja þeim sem finnst gaman í fríi finnist það frí fulllangt. Auðvitað er eðlilegt að hafa þinghald í september. Það er ekki góður bragur á þessu þannig að ég legg áherslu á að skipuð verði þingskapanefnd og sátt náist um hvernig við ætlum að haga þingstörfum og það verði þá regla á þeim. Þetta eru ekki vinnubrögð til fyrirmyndar og ég tel þetta mál satt best að segja allt hið vandræðalegasta.

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir talaði töluvert um það í ræðu sinni að þetta væri einskiptisbráðabirgðaákvæði og hún væri á móti því. Ég er með ósköp einfalda spurninga til hv. þingmanns: Mundi það breyta einhverju um afstöðu hennar ef ekki væri um einskiptisbráðabirgðaákvæði að ræða, þ.e. ef þetta yrði fært varanlega í hið fyrra horf? Ég tek skýrt fram að ég er algerlega á móti því, en mér finnst að ráða megi af máli hv. þingmanns að hún kynni ef til vill að telja það æskilega niðurstöðu í þessu máli. Mér fannst hins vegar að hæstv. fjármálaráðherra, kannski óafvitandi, færði í máli sínu mörg rök fyrir því að það væri skrýtið að flytja það aftur til gamla formsins. Mig langar þess vegna til að spyrja hv. þingmann hver afstaða hennar er til þess.

Virðulegi forseti. Ekki má skilja orð mín sem svo að ég væri meira fylgjandi málinu ef ákvæðið væri sett til lengri tíma. Ástæða þess að ég nefni að verið sé að setja einskiptisákvæði til bráðabirgða í þingsköpin er sú að mér finnst almennt vandræðalegt og klúðurslegt að breyta þingsköpum með þeim hætti. Hins vegar mundi mér finnast það jafnvel verra ef við ætluðum að fara að afgreiða langtímabreytingu á þingsköpunum án þess að nokkur umræða hefði farið fram og nokkur ígrundun. Ég er að sjálfsögðu ekki hlynnt því. Ég hef verið fylgjandi þeim breytingum sem gerðar voru þegar þingsetningardagur var færður framar í september og finnst mun eðlilegra að þingið færist nær taktinum í samfélaginu með því að stytta sumarhlé og vera hér til að mynda í september á sama tíma og allt samfélagið er á fullri ferð og mjög einkennilegt að þingið sé í hléi.

Þá eru göngur.

Ég er því mjög fylgjandi þeim breytingum sem gerðar voru að flytja þingsetningardaginn framar þrátt fyrir göngur og réttir. Sú er mín afstaða. Ég er ekki hlynnt þessari breytingu hvorki til eins skiptis né fleiri skipta.

Virðulegi forseti. Sú breyting sem hér er rædd, og hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir áðan í fjarveru hæstv. forsætisráðherra, er á ábyrgð og að frumkvæði stjórnarflokkanna. Við höfum á vettvangi formanna flokkanna rætt hvernig taka eigi á þeirri beiðni sem formenn stjórnarflokkanna settu fram um rýmra svigrúm til fjárlagagerðar. Það er ekki einhlítt hvernig taka skuli á slíku. Á sama tíma er í sjálfu sér, af hálfu þingmeirihlutans, verið að afþakka af tekjuhlið fjárlaga mögulegar tekjur, svo að skiptir rúmum tugi milljarða, og líka verið að efna til aukinna útgjalda. Þar af leiðandi er mjög skrýtið að fá beiðni um að vikið verði frá hefðbundnum samkomudegi Alþingis og þar með réttum skiladegi fjárlaga til að skapa betra ráðrúm fyrir fjárlagagerð. Það varð niðurstaða okkar að horfast í augu við það að stjórnarmeirihlutinn hefur drjúgan meiri hluta hér á þinginu til að gera breytingu. Ég tel mikilvægt að þetta sé ekki varanleg breyting heldur einskiptisbreyting. Ég tel mikilvægt að almenna reglan um samkomudag Alþingis haldist og ekki sé búin til almenn regla um sérstakan samkomudag eftir kosningar á vori. Ég vil líka nefna að þessi breyting hlýtur að hafa áhrif á starfið hér í haust. Það er búið að breyta verklagi við fjárlagagerðina, færa fram samkomudag þingsins og kveða á um að bæði fjárlög og tekjuöflunarfrumvörpin skuli koma fram á sama tíma til að styrkja og bæta verklagið við fjárlagagerðina og til að vinna gegn þeirri tilhneigingu, sem hefur verið allt of rík, að menn byrji á að leggja fram fjárlög og síðan sé það óþægilega erfitt verklag að menn vinni eftir hendinni og komi með ný og ný tekjuöflunarfrumvörp til þess jafnvel að bregðast við auknum útgjaldaþrýstingi milli umræðna við meðferð fjárlagafrumvarpsins. Ég tel mjög mikilvægt að við gætum okkar á því að við erum að setja mikinn þrýsting á haustþingið. Ég mun ekki standa að þessari breytingu og mun ekki styðja hana en ég mun ekki greiða atkvæði gegn henni. Hún er á ábyrgð stjórnarflokkanna og það er þeirra að leggja hana fram og fylgja henni eftir. En ég ætlast til þess að menn horfi þá líka til þess að verið er að breyta verklaginu frá því sem við höfðum ætlað með því að taka þrjár vikur úr vinnu við jafnt fjárlög og tekjuöflunarfrumvörp sem ella hefðu verið til reiðu. Það þýðir að ríkisstjórnin verður að gera sér hógværar og eðlilegar væntingar og stilla í hóf kröfum sínum á haustþingið að öðru leyti. Samkvæmt þingsköpum er sú skrýtna regla enn í gildi að það dugar mönnum að koma með frumvörp til 30. nóvember, þá eiga þeir að geta gengið út frá því að þau verði afgreidd fyrir jól. Ég tel einsýnt að ríkisstjórnin verði að sýna þinginu á móti þá virðingu að gera sér hógværar væntingar um að frumvörp sem eru lögð fram eftir fyrstu viku í nóvember eigi yfirhöfuð möguleika á að afgreiðast fyrir jól. Vegna þess aukna þrýstings sem verið er að setja á þingið í fjárlagavinnunni og þess skamma tíma sem verið er að skammta okkur verður ríkisstjórnin að vænta þess, ef hún leggur fram frumvörp 20. nóvember, að það sé ekki raunsætt að búast við að það náist að afgreiða þau fyrir jól. Þetta vildi ég sagt hafa og ítreka það sem ég sagði áðan að ég mun ekki greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Hún er á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna og þeir verða að tryggja atkvæði fyrir henni.

Virðulegur forseti. Ég fagna framkomnum hugmyndum fyrrverandi stjórnarþingmanns um að standa ætti betur að því að skila inn tekjufrumvörpunum en gert hefur verið undanfarin ár. Ég sat í fjárlaganefnd á síðasta ári. Fjárlagafrumvarpið var lagt fram í september þegar þing kom saman en tekjufrumvörpin komu í lok nóvember. Þó hafði sú ríkisstjórn setið í þrjú ár og var að skila sínu síðasta frumvarpi. Vissulega var það svo að ákvæðinu hafði verið frestað. Ég er sammála hv. þingmanni um að nauðsynlegt sé að leggja fram samhliða tekjufrumvörpin og fjárlög til að það sé sýnilegt í hvað stefnir og hvernig ríkisstjórnin ætlar sér að vinna með þau fjárlög sem hún leggur fram. Þar er ég sammála hv. þingmanni. Mér finnst hins vegar gæta sérstakrar skoðunar þegar menn tala um að aðrir þurfi að vanda sig - ég vona svo sannarlega að ný ríkisstjórn vandi sig og sýni þinginu meiri virðingu en fráfarandi ríkisstjórn gerði með framlagningu frumvarpa sem komu mörg hver allt of seint; og stórt og mikið frumvarp síðast í vor, um breytingar á almannatryggingakerfinu, að mig minnir viku fyrir þinglok, eitthvað áþekkt, en vildi samt fá umræðu um það í þinginu. Ég tek undir orð hv. þingmanns um að þessu verklagi eigi að breyta. Núverandi ríkisstjórn er að reyna, með þessari breytingartillögu hér, sem er einskiptisaðgerð að hausti, að verða fær um að leggja fram fjárlög og tekjufrumvörpin samhliða til að fjárlaganefnd geti unnið með hvort tveggja í senn og þurfi ekki að bíða eftir tekjufrumvarpi í marga mánuði eins og gerst hefur undanfarin ár. Einnig til að hægt verði að afla umsagna frá öðrum nefndum þingsins um fyrirliggjandi tekjufrumvörp sem tengjast fjárlögunum. Að því leyti er ég sammála hv. þingmanni en mér finnst hins vegar umræðan um að núverandi ríkisstjórn eigi að vanda sig - ég fagna þeirri umræðu og vona að hún geri það en mér finnst það koma úr svolítið glærri átt. Ég verð að segja það.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið þróun allt síðasta kjörtímabil að menn voru stöðugt að reyna að vanda og bæta vinnuna við fjárlagagerðina. Það var að hluta til gert vegna ábendinga frá erlendum eftirlitsstofnunum, sem flestar bera skammstafanir, svo sem Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og OECD. Þær stofnanir lögðu upp með úttekt á veikleikum í verklagi við fjárlagagerð á Íslandi á undanförnum árum og áratugum sem hafa komið okkur í koll. Ég fagna því að myndast hefur mikil þverpólitísk samstaða um úrbætur á því sviði. Hluti af því umbótaferli var það að í fyrsta sinn skyldi taka gildi þessi krafa um að fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörp yrðu lögð fram saman. Það ræður þeirri afstöðu minni að greiða ekki atkvæði gegn þessari breytingu og leggjast ekki gegn henni enda er þetta í fyrsta sinn sem ætlunin var að gera þetta og mér þykir mikilvægt að vera sanngjarn í samskiptum við nýja ríkisstjórn. Ég tel miklu skipta að á móti hafi menn raunhæfar væntingar um hverju verði hægt að koma fyrir á haustþinginu að öðru leyti og ítreka það sem ég segi í því efni. Auðvitað eru vinnubrögð fyrri tíma, hvort sem það var í fyrra, hittiðfyrra eða fyrir fimm árum, í fjárlagagerð ekki til fyrirmyndar. Það er þess vegna sem við höfum verið að vinna saman að því að breyta vinnubrögðunum.

Frú forseti. Ríkisstjórnin biður um frest til 1. október til að geta lagt fram fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörp samtímis, sem er mjög góð regla. Hún telur sig ekki geta gert það 10. september þegar þing ætti að koma saman samkvæmt þingsköpum og því er verið að reyna að breyta þingsköpunum til að ná þessu fram. Einn klárasti stjórnmálamaður Íslandssögunnar á að hafa sagt eitthvað á þá leið að því minna sem þingið komi saman þeim mun betra sé það fyrir stjórnina. Það er Davíð Oddsson sem á að hafa sagt þetta. Ég er alveg sammála honum um þetta. Þingið hefur ákveðið eftirlitshlutverk gagnvart stjórnvöldum og getur krafið stjórnvöld svara og slíkt og því minna sem þingið kemur saman þeim mun þægilegra er það fyrir stjórnina. Samkvæmt þingsköpum á þingið að koma saman 10. september, starfa á þessu þingi í 12 daga fram að 1. október. Ef stjórnin þarf þennan frest fram til 1. október - samkvæmt stjórnarskrá getur haustþing ekki komið saman nema fyrsta mál sé fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvörp á að leggja fram á sama tíma, sem er góð regla - þá er það gott og gilt og hægt að taka tillit til þess. Þá komum við saman á haustþingi 1. október. Það er annað mál að við séum líka að fækka þingdögum í september. Þessi stubbur sem verið er að tala um á að vera sex dagar. Það væri alveg hægt að hafa þann stubb í tólf daga. Við höfum kallað eftir því, við píratar, þegar við höfum verið að ræða þessi mál á foringjafundum og þingflokksformannafundum, að við sitjum þá bara tólf daga í stað þess að sitja í sex daga. Þannig getum við betur uppfyllt eftirlitshlutverk okkar og sinnt öðrum mikilvægum störfum þar til haustþing kæmi þá saman 1. október.

Frú forseti. Mér fannst rökfærsla hv. þingmanns vera svona: Af því að hæstv. ríkisstjórn telur að hún geti ekki komið fram fjárlagafrumvarpi og tekjuöflunarfrumvörpum fyrr en 1. október þá ber að fallast á það. Spurning mín til hv. þingmanns og Pírata er þessi: Hvað ef þessi sama ríkisstjórn hefði komið og sagt við þingið: Við getum þetta ekki fyrr en 1. nóvember eða 1. desember, á þá að fallast á það bara af því að þeir telja sig ekki geta það? Er ekki hv. þingmaður búinn að vera í fjölmiðlum og segja við okkur hér í þinginu að hann og hans félagar hefðu ætlað að beita málþófi til að koma í veg fyrir samþykkt veiðigjaldafrumvarps sem fellir niður tekjur ríkisins um 10 milljarða? Ég spyr hv. þingmann: Finnst honum að það sé hlutverk þingsins að draga ríkisstjórnina upp úr díkinu sem hún mokaði fyrir sjálfa sig?

Frú forseti. Þetta er góð ábending hjá félaga mínum, herra Össuri Skarphéðinssyni. Það er ákveðin hola sem ríkisstjórnin gróf sér með því að uppfylla kosningaloforð sitt um að lækka veiðigjöld og þá holu eru þeir að reyna að fylla upp í, reyna að finna leiðir til að fylla upp í hana með því að biðja um þennan frest. Það mætti alveg ræða um það hvort gefa eigi þeim þann frest, ég er sammála því. Það er önnur umræða. En ef á að gefa þeim þennan frest, eins og meðal annars flokkur herra Össurar Skarphéðinssonar hefur ákveðið að gera, ætti þingflokkur Samfylkingarinnar alla vega að kalla eftir því að við sitjum þá tólf daga í september eins og hefði verið hefðum við komið saman 10. september á haustþingi í staðinn fyrir sex daga. Hverju svarar þú því?

Frú forseti. Til að vera ærlegur við hv. þingmann vil ég taka fram að enginn hefur samið fyrir mína hönd um það að fallast á þetta. Ég er algerlega á móti því að veita þennan frest og gæti fært margar ástæður fyrir því. Kannski geri ég það, ég ætla ekki að spilla þessu þinghaldi með málæði. Ef ríkisstjórnin vill þetta verður hún að taka það í gegnum meiri hlutann en ekki með mínu atkvæði. Ég verð að segja það, með virðingu fyrir heimshreyfingu anarkista, að mér finnst það vont að þegar loks anarkistar og Píratar eiga fulltrúa í þessum sölum þá skuli þeir fallast á röksemdafærslu ríkisstjórnarinnar. Ég er á móti því fyrir hönd þeirra sem hefðu hugsanlega við aðrar aðstæður getað hugsað sér að kjósa Pírata. Mér finnst það ekki boðleg rökfærsla að segja sem svo: Jú, við skulum fallast á þetta af því að ríkisstjórnin segir við okkur að hún geti ekki verið klár með þessi frumvörp. Hlustaði ekki hv. þingmaður á hæstv. fjármálaráðherra? Hann er yfirleitt ákaflega skýr í tali, rökfastur maður og einn af þeim stjórnmálamönnum sem reynir ekkert að hlaupa undan með sín svör. Hann færði engin rök fyrir þessu. Hvað sagði hann? Að það væri illframkvæmanlegt? Hvað er það sem er illframkvæmanlegt við þetta? Er svona erfitt að taka ákvarðanir um hvernig á að skera niður á móti 10 milljörðunum sem hæstv. fjármálaráðherra gaf stórútgerðinni? Er það svo erfitt að taka ákvarðanir um einhvers konar tekjuaukningu á móti sem þýðir ekkert annað en skatta? Eða er svona erfitt að komast að því, sem lá dulið í stefnuyfirlýsingunni, að það ætti bara að auka skuldir ríkisins? Mætti draga af þessu þá ályktun að um það væri ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar til hvaða aðgerða ætti að grípa? Í öllu falli, og nú tala ég fyrir gamla anarkista, finnst mér ekki hægt af fulltrúum þeirrar hreyfingar að fallast á svona málflutning af hálfu ríkisstjórnar án þess að einhver rök fylgi. Menn eiga ekki að taka hlutina eins og þeir eru lagðir fram. Menn eiga að skoða á bak við þá.

Frú forseti. Ég þakka herra Össuri Skarphéðinssyni fyrir að skóla mig svona vel til. Ef hann mun fylgjast með mun ég að sjálfsögðu greiða atkvæði á móti þessu út af því að það er verið að fækka þingdögum í september en það er hlutverk þingsins að vera hér og hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Við skulum bara fylgjast með hvernig atkvæðagreiðslan fer, hve margir í Samfylkingunni verða með þessu, hve margir sitja hjá og hve margir á móti og sjáum hvor flokkurinn er meiri anarkistaflokkur.

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd við það að okkur hv. þingmönnum sé gert að fylgja reglum um að ávarpa þingmenn sem háttvirta og svo með fullu nafni eða eftir sæti þeirra í viðkomandi kjördæmi - ef við ætlum að hafa þessar reglur verður virðulegur forseti að gera athugasemdir ef þeim er ekki fylgt. Það þýðir ekki að hafa hér reglur fyrir suma en ekki fyrir aðra.

Frú forseti. Ég vil fyrst kanna hvort frummælandi málsins, hæstv. fjármálaráðherra, er einhvers staddur viðstaddur og ætlar að vera við umræðuna.

Forseti lætur athuga það.

Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra komi í salinn og mun ekki hefja mál mitt fyrr.

Forseti tekur það til greina og við hinkrum augnablik. - Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur nú gengið í salinn.

Frú forseti. Ég verð að segja eins og er að mér er nokkuð þungt í skapi yfir því máli sem hér er til umræðu. Það er vegna þess að á síðasta kjörtímabili veitti ég forustu þingskapanefnd sem fjallaði um þingsköp Alþingis og var skipuð þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum. Innan þeirrar nefndar var mjög góður vinnuandi en vitaskuld voru alls ekki allir sammála um alla hluti sem þar voru ræddir. Gerðar voru margvíslegar breytingar á þingsköpum sem allir nefndarmenn stóðu að en sú regla var viðhöfð að ekki voru lagðar til breytingar á þingsköpum sem einhver nefndarmaður, einhver fulltrúi einhvers flokks, lagðist gegn. Þetta var vegna þess að við vildum hafa það vinnulag að tryggja góða samstöðu og góða einingu um þann ramma sem við höfum um þingstörfin. Burt séð frá því hvaða skoðanir við höfum svo um einstök mál og tökumst á um pólitískt eins og eðlilegt er þá vildum við að það væri sameiginlegur skilningur og sameiginleg afstaða til þeirra leikreglna sem giltu í samskiptum og starfi á vettvangi Alþingis. Mér finnst því miður að þetta frumvarp, og það sem á bak við það liggur, beri ekki þau einkenni. Þess vegna er ég afar ósáttur við að hæstv. ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra, flytji þetta frumvarp. Eins og kom fram í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur voru ýmsar hugmyndir reifaðar á fundum forustumanna flokkanna sem líklega hefði getað náðst meiri samstaða um en það varð ekki niðurstaðan. Þingsköp Alþingis eru ramminn um starfshætti Alþingis og það er mikilvægt að einhugur sé um þann ramma óháð því hverjir sitja í ríkisstjórn og hverjir eru í stjórnarandstöðu. Þingsköpin eiga ekki að lúta breytingum sem eingöngu stafa af breyttum styrkleika flokka milli kjörtímabila. Á síðasta kjörtímabili starfaði, eins og ég gat um, þingskapanefnd með fulltrúum allra flokka þar sem bæði stjórn og stjórnarandstaða voru í forustu. Ég vek athygli á því að ég beindi einni spurningu sérstaklega um framhald þingskapavinnunnar til hæstv. fjármálaráðherra sem hann hafði ekki ráðrúm til að svara á stuttum tíma hér áðan og ég vænti þess og óska eftir því að hann bregðist við þeim spurningum. Meðal þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á starfsháttum Alþingis nýverið er að flytja samkomudag þingsins að hausti til fram til annars þriðjudag í september í stað 1. október sem verið hafði samkomudagur þingsins um langt skeið. Jafnframt var svokallað septemberþing lagt af. Einn megintilgangur þeirra breytinga var að skapa þinginu meira svigrúm til að fjalla um fjárlagafrumvarp og tengd mál. Reynslan sýnir að mikilvægt er að þingið hafi rúman tíma til þessa, enda fer Alþingi með fjárstjórnarvaldið. Ráðuneyti og ríkisstjórn hafa marga mánuði til að undirbúa fjárlagafrumvarp og önnur tengd frumvörp meðan þingið hefur aðeins nokkrar vikur í því skyni. Breytingin sem gerð var þegar samkomudegi Alþingis var flýtt var mikilvæg í því augnamiði að bæta vinnubrögð þingsins og styrkja stöðu þess. Sú breyting sem nú er lögð til er skref til baka til lakari vinnubragða þingsins. Með lögum nr. 85/2012 varð sú breyting á þingsköpum að kveðið var á um að frumvörp um breytingar á lögum sem útgjöld og tekjur fjárlagafrumvarps byggjast á skuli lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi. Það var einnig gert í því augnamiði að vanda betur vinnu Alþingis við fjárlög ríkisins. Það gætir misskilnings í því sem hér hefur komið fram í umræðunni, meðal annars hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að gildistöku þessa ákvæðis hafi verið frestað. Henni var ekki frestað. Þessi breyting kom inn í lögin á vormánuðum 2012 og strax þegar frumvarpið var lagt fram var ákveðið að þetta ákvæði tæki einfaldlega gildi síðar. Það er ekki rétt að tala um frestun á gildistöku ákvæðisins. Þar sem hér var um mikla breytingu að ræða, sem kallaði á verulegan undirbúning af hálfu fjármálaráðuneytisins, var sú ákvörðun einmitt tekin að ákvæðið tæki gildi 1. september 2013 en lögin tóku að öðru leyti gildi við upphaf 141. löggjafarþings. Með því var tryggt að nægur undirbúningstími gæfist til að undirbúa þessar breytingar. Á grunni þeirrar vinnu sem farið hefur fram í ráðuneytum undanfarna mánuði við undirbúning fjárlagafrumvarps hefur ný ríkisstjórn að mínu mati nægan tíma til að koma sínum áherslum inn í þá vinnu og mér finnst að það eigi ekki að stytta þann tíma sem þingið hefur til ráðstöfunar í fjárlagavinnu. Það sem hér gerist er að ríkisstjórnin segir að hún þurfi lengri tíma til að undirbúa fjárlagafrumvarp og tengd frumvörp. Ráðuneytin hafa að sjálfsögðu verið að undirbúa fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár burt séð frá kosningum og ríkisstjórnarskiptum. Ný ríkisstjórn, sem tekur við í maí, fær nú fjóra til fimm mánuði til að vinna sínar nýju áherslur inn í þá grunnvinnu sem farið hefur fram í ráðuneytunum. Ég geri ekki ráð fyrir því að allri þeirri vinnu verði kastað fyrir róða. Það hlýtur að vera byggt á þeirri undirbúningsvinnu sem fram hefur farið í ráðuneytinu. Að mínu viti hefur ríkisstjórnin haft nægan tíma og á að hafa nægan tíma til að koma sínum áherslum inn í þá vinnu en það sem gerist er að skemmri tími verður fyrir þingið til að fjalla um fjárlagafrumvarpið og tengd frumvörp. Það finnst mér vera mjög bagalegt vegna þess að tilgangurinn upphaflega var að gefa þinginu meiri tíma, styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og nú verður sá tími styttri sem þessu nemur. Þegar þingið hefur aðeins í raun örfáar vikur til að fjalla um fjárlagafrumvarpið þá munar um einn kepp í þeirri sláturtíð. Það munar um þrjár vikur í því efni fyrir fjárlaganefnd Alþingis. Ég harma því að þessi leið hafi verið farin, bæði efnislega en líka harma ég það sérstaklega að ekki skuli vera reynt að ná algerri samstöðu um þessar breytingar á þingskapalögunum. Ég vonast til þess og treysti því að þetta sé ekki upphaf á einhverri slíkri vegferð hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn að við megum búast við því að þingsköpum verði í framtíðinni breytt án þess að allir standi að því.

Frú forseti. Ég hef fullan skilning á þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður teflir hér fram. Ég ætla að byrja á því að nota tímann til að veita svar við spurningu sem mér gafst ekki tími til að bregðast við í andsvari en þar var spurt hvort áfram yrði unnið í breiðri samstöðu um breytingar á þingskapalögunum í þingskapanefnd og hvort til álita kæmi að stjórnarandstaðan kæmi þar að forustunni. Mér finnst það mjög vel koma til greina. Mér finnst þetta ekki vera rétti staðurinn eða vettvangurinn til að útkljá það eða taka ákvörðun um það en svo sannarlega stendur ekkert annað til en eiga áfram gott samstarf um þróun þingskapalaganna. Mér finnst líka rétt að halda því til haga, þegar við ræðum þetta frumvarp, þá breytingu sem af því leiðir, að hún er eins skiptis og sjónarmið um að ávallt skuli leita samráðs eru eftir sem áður algerlega gild. Þó verður að hafa það í huga í þetta skipti að ekki er verið að breyta þingskapalögunum varanlega, það verður að taka það með í umræðuna. Rétt er það að með því að færa þingsetningardaginn fram og láta fjárlög og tekjuöflunarfrumvörpin birtast þannig þremur vikum fyrr en ella þá er þinginu skapaður rýmri tími. Ég vil þá bæta því við í þá umræðu að ég tel að breytt verklag geti gert miklu meira til að gera vinnuna í þinginu og sérstaklega í fjárlaganefnd skilvirkari og tel reyndar að breytt verklag í nefndinni á undanförnum árum hafi skilað mjög miklum árangri og hægt er að halda því áfram. Ef við bætum síðan við nýrri umgjörð fyrir framlagningu fjárlagafrumvarpsins, sem gæti leitt af nýjum lögum um opinber fjármál, erum við komin á enn betri stað. Þá verða þessar tvær til þrjár vikur á haustin í sjálfu sér afskaplega léttvægar miðað við þá miklu þróun sem getur orðið með öðrum breytingum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans andsvar. Í því fólst svar við spurningum sem ég bar fram til hans áðan í andsvari við hann og ég þakka fyrir það svar. Ég skynja góðan vilja ráðherrans til að þingskapavinnan næsta vetur verði í góðri samstöðu og samvinnu stjórnmálaflokkanna og ég tek orð hans á þann veg. Hvað varðar umbætur sem orðið hafa í vinnu þingsins í fjárlagagerðinni þá er ég sammála hæstv. ráðherra, ég tel að margvíslegar umbætur hafi orðið í því efni. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir vísaði meðal annars til þeirra breytinga sem orðið hafa á meðferð svokallaðra safnliða sem ég tel að hafi gert vinnu þingsins hnitmiðaðri. Ég tel einnig að ýmsar aðrar breytingar sem fjárlaganefnd vann á síðasta kjörtímabili, yfirleitt í mjög góðri samstöðu allra flokka í nefndinni, hafi verið til bóta. Ég er líka sammála hæstv. ráðherra um að breytingar á fjárreiðulögum og umgjörðinni geta að sjálfsögðu bætt þessa vinnu enn betur. En slíkar breytingar munu trauðla taka gildi fyrir haustþing því að það þarf undirbúning að því. Ég óttast að á hausti komanda muni sú breyting sem hér er lögð til, þó hún sé aðeins einskiptisaðgerð - og ég viðurkenni það fúslega, það er betri svipur á því en ef þetta hefði verið varanlegt - eingöngu og fyrst og fremst stytta þann tíma sem þingið hefur til umráða til sinnar vinnu í málinu vegna þess að aðrar breytingar sem ráðherrann vísaði til verða varla komnar til framkvæmda.

Frú forseti. Það er rétt að halda því til haga að í þeim viðræðum sem hafa átt sér stað undanfarna daga kom skýrt fram frá formanni Vinstri grænna, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, að gera þyrfti ráð fyrir því að forsætisnefnd gæfi sérstakt svigrúm til umræðu í þinginu fyrir fjárlögin af þessu tilefni. Því var vel tekið. Mér finnst sjálfsagt að forsætisnefnd fái þau skilaboð úr þessari umræðu að þeim sjónarmiðum hafi verið hreyft, að vegna þess að frumvarpið kemur síðar fram en ella hefði orðið þurfi eftir atvikum eitthvað að skipuleggja umræðu um fjárlög sérstaklega með tillit til þess, það finnst mér sjálfsagt. Ég vil engu að síður ítreka það sem ég sagði áðan. Ég tel að með betra verklagi hér í þinginu, breyttum vinnubrögðum og eftir atvikum með breytingum á lögum um fjárreiður ríkisins sem líka ganga undir heitinu lög um opinber fjármál, eða það er vinnuheiti á málinu, þá held ég að við getum dreift vinnunni mun meira yfir árið og þannig gert vorþingið virkara í ákvarðanatöku sem undir venjulegum kringumstæðum í dag fer öll fram á haustin Með því að dreifa álagi í fjárlaganefnd yfir árið allt, og taka á fyrri hluta ársins stórar ákvarðanir sem hafa áhrif á fjárlagagerðina, er hægt að koma miklu betra skipulagi á umfjöllun um fjárlög í þinginu og betra skipulagi sem mun skila ekki bara betra verklagi heldur nákvæmari fjárlögum og án vafa betra aðhaldi með framkvæmd þeirra.

Frú forseti. Ég er sammála því sem ráðherrann segir, ég tel að hægt sé að gera enn betur en við höfum verið að gera að undanförnu og þróa starfshætti í þinginu áfram til betri vegar og má gjarnan draga lærdóm af því hvernig ýmis önnur þjóðþing í kringum okkur starfa. Ég held að flestir sem hafa kynnt sér og kynnst starfi annarra þjóðþinga viti það og viðurkenni að yfirleitt er meiri regla á hlutum þar en við höfum þekkt hér. Þessar lotur sem hér verða oft á haustin og í afgreiðslu fjárlaga eru ekki endilega til eftirbreytni. Ég tek undir það að það að reyna að dreifa þessari vinnu við fjárlagagerðina, með römmum að vori og öðru slíku, væri tvímælalaust til bóta. Ég tel að við eigum að halda áfram að þróa vinnuumhverfi okkar og þingsköp, umgerðina um okkar störf fram á við. En ég leyni því ekki, eins og ég sagði hér áðan, að ég tel að það frumvarp sem hér liggur fyrir sé frekar skref aftur á bak eða til gamals tíma heldur en hitt. En ég vona sem sagt að við eigum eftir að eiga, þrátt fyrir skoðanaágreining um þetta mál, gott samstarf á næstu missirum í þróun þingskapa Alþingis.

Frú forseti. Þegar sykurreyrsuppskeran brást á Kúbu tók félagi Kastró sig til og frestaði jólunum. Þegar hæstv. fjármálaráðherra dettur ofan í díki sem hann bjó sjálfur til og sér ekki út úr fjármálum ríkisins þá frestar hann sínum jólum, þ.e. framlagningu fjárlagafrumvarpsins. Nú sé ég að hæstv. fjármálaráðherra fer úr salnum þannig að ég ætti kannski, líkt og sá maður sem talaði hér á undan mér, að bíða eftir að hann komi aftur því að ég hef að minnsta kosti eina brýna spurningu til hans. En ég get kannski, til samkomulags við hæstv. forseta, lengt mál mitt sem því nemur. Mér er það þó ekkert sérstakt kappsmál. Ég þarf hæstv. fjármálaráðherra til að spyrja hann einnar spurningar. Ég er algerlega sammála félaga Svejk sem sagði að það ætti að vera agi í hernum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera festa á þessum hlutum og mér finnst það heldur ómyndugt og talsvert ræfilslegt af hinu háa Alþingi að grípa til þess ráðs að taka upp einskiptisbráðabirgðaákvæði, svo að vitnað sé í hinn ágæta hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, formann VG. Mér finnst lítill bragur á því að byrja þingið á þann veg en hins vegar er það í stíl við ýmislegt fleira því að flestu af því sem þessari ríkisstjórn þótti mest um vert að ná fram áður en hún kom til þings hefur verið frestað. Ég ætla ekki að fara að raska kvöldkyrrð framsóknarmanna með því að rifja upp að það mál sem þeir háðu kosningabaráttuna um og lögðu mesta áherslu á að koma fram með hér á þinginu hefur ekki sést. Í staðinn var lögð fram eins konar vinnuáætlun um það hvernig ætti að skoða framkvæmd þeirra kosningamála og það verð ég nú að segja hæstv. fjármálaráðherra til hróss að hann er eftirlátssamur maður og allra náðarsamlegast leyfði hann að tillögur Framsóknarflokksins yrðu skoðaðar í nefnd. En þetta er að verða eins konar frestunarstjórn og þess vegna er ákveðinn stíll yfir þessu hjá hæstv. fjármálaráðherra, ég verð að segja það. Mér finnst þetta líka nokkuð umhendis miðað við að það voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem lögðu mesta áherslu á að taka upp þessa nýju háttsemi, þ.e. það voru þeir sem töldu að ómögulegt væri að halda þingstörfum vel áfram inn í framtíðina án þess að tryggt væri að þingmenn fengju aukinn tíma og meiri tíma til að meta tekjuöflunarfrumvörpin og þá samhliða fjárlagafrumvarpinu. Það er ekkert óskynsamlegt, ég get fallist á það, en það voru þeir sem höfðu allt frumkvæði og lögðu allan þrýsting á það. Síðan koma þeir, á því fyrsta ári sem lögin sem þeir áttu upptök að koma til framkvæmda, og biðja um frestun á málinu. Það er það sem ég átti við þegar ég sagði að mér fyndist það nokkuð umhendis, og með leyfi allra viðstaddra, töluverð ósvífni af Sjálfstæðisflokknum, að byrja nýtt þing með þeim hætti. Mér fannst ræða hæstv. fjármálaráðherra ekki bæta úr skákinni. Hann taldi í sinni ræðu upp alls konar tilvik sem gætu komið upp og væri ekkert ólíklegt að gerðist þar sem, miðað við máls hans, kynni að vera nauðsynlegt að grípa til þess að taka aftur upp það sem er að vísu í munni hans einskiptisbráðabirgðaákvæði. Hvað þarf að endurtaka slíkt oft til að það hætti að vera bráðabirgðaákvæði? Mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra að minnsta kosti vera að láta glitta í það að það kæmi til mála af hans hálfu og meira en það að þessu væri breytt varanlega. Ástæðan er væntanlega sú sem hér var rifjuð upp af hv. þingmanni Pírata, sem talaði áðan, að stjórnmálamaður, sem ekki er lengur á pólitískum dögum hér heldur annars staðar, sagði að því lengur sem þing væri fjarri Alþingishúsinu þeim mun betur gengi að stjórna landinu. Auðvitað er það þannig og þessi hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert verið að dylja það að hún vill koma þinginu burt vegna þess að þetta þing hefur ekkert verið óskaplega leiðitamt eða gott fyrir hæstv. ríkisstjórn. Ég þarf ekki að rifja neitt sérstaklega upp í þeim efnum en þó finnst mér það í lagi, af því að hv. þm. Birgir Ármannsson hlustar af svo miklum áhuga, að rifja það upp að gamall leiðtogi lífs hans, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, skrifaði grein á dögunum þar sem hann sagðist ekki muna eftir jafn vondri byrjun nokkurrar ríkisstjórnar svo það er ekki nema von að hæstv. ríkisstjórn vilji koma þinginu frá og sem lengst í burtu og fá það sem síðast. Ég skil það vel en ég er á móti því. Og það á að vera agi í hernum. Ég veit að ég og hv. þm. Birgir Ármannsson erum sammála um að reglufestu hefur skort í stjórn þings og ríkisins líka. Látum það nú vera, frú forseti. Ég er alltaf til í að hlusta á mótrök og eins og ég sagði áðan hef ég margsinnis hrósað hæstv. fjármálaráðherra fyrir það að hann kemur til dyranna eins og hann er klæddur og hann flýr ekkert umræður. Hann hefur alltaf verið maður til að standa fyrir sínu og færa rök fyrir máli sínu. En hann gerði það ekki í framsögu sinni fyrir málinu. Hvað sagði hæstv. fjármálaráðherra? Jú, hann sagði að kringumstæðurnar væru sérstakar. Hvað er svona sérstakt við þær? Það tekur einn mánuð að mynda ríkisstjórn sem er sögulega lítið, skammur tími. Þeir þingmenn sem börðust fyrir þessari breytingu hljóta að hafa gert ráð fyrir því að það tæki að minnsta kosti einn mánuð. Þingið hófst 6. júní og það er ekki búið að standa í mánuð. Nú hef ég ekki tölu á því á hversu mörgum vordögum ég hef verið hér en hitt er algerlega klárt að mörgum sinnum í sögu Alþingis hefur fyrsta þing eftir kosningar verið miklu lengur en núna. Það er einfaldlega rangt hjá hæstv. fjármálaráðherra þegar hann segir að þinghald hafi dregist. Það var ein af þremur röksemdum hans. Látum það vera. Meira að segja það getur verið smekksatriði. En þegar hæstv. fjármálaráðherra sagði að vegna hinna tveggja fyrri ástæðna sem hann rakti væri illframkvæmanlegt að koma fram bæði fjárlagafrumvarpi og tekjuöflunarfrumvörpum á réttum tíma þá segi ég: Hingað og ekki lengra. Ég er búinn að vera hér í fleiri þing en margir þeir sem sitja í þessum sölum og þetta þarf að skýra út fyrir mér. Það liggur algerlega ljóst fyrir að eitt af best virku ráðuneytunum er fjármálaráðuneytið og þótt skipt sé um ríkisstjórnir heldur gangvirki þess áfram. Það malar og vinnur og vinnur vel, stundum fullvel fyrir smekk sumra. Það er alveg ljóst að hinn breiði rammi fjárlaganna hefur legið fyrir. Það eina sem er öðruvísi og er afbrigðilegt er það að hæstv. ríkisstjórn kemur hingað með frumvörp sem í einu vetfangi skera undan tekjum ríkisins 10 milljarða og það er það sem meðal annars þarf að finna og það vefst fyrir hæstv. ráðherra. Ég skil það mætavel. En er það illframkvæmanlegt á þremur mánuðum að finna leiðir til að skera á móti? Er það illframkvæmanlegt að finna aðgerðir til að afla tekna sem þýðir að hækka skatta eða þá bara fara eftir því sem liggur ódulið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að hugsanlega eigi að auka skuldir ríkisins. Hæstv. fjármálaráðherra þarf að skýra þetta út fyrir mér. Það getur vel verið að aðrir þingmenn í þessum sal hafi það mikla þingreynslu og séu það greindir að þeir hafi skilið þetta en ég skildi það ekki. Svo ætla ég, frú forseti, að bíða þangað til í seinni ræðu minni með að útskýra af hverju það er rangt að ýmsu leyti, ekki að öllu leyti en að ýmsu leyti, hjá hæstv. fjármálaráðherra að hann hafi fengið í fangið eitthvað sem var ófyrirséð og hann kallar 30 milljarða högg. Það er ekki rétt hjá honum.

Hæstv. forseti. Í tilefni af orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar finnst mér rétt að setja þetta aðeins í samhengi, það sem hann nefnir varðandi aðkomu þingmanna Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal mín, í þingskapanefnd á síðasta kjörtímabili í sambandi við að fá þá breytingu í gegn sem fyrst og fremst laut að því að tekjuöflunarfrumvörp yrðu lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi. Ástæðan fyrir því snerist ekki um 10. september eða 1. október. Ástæðan fyrir því var að hér hafa ár eftir ár komið fram tekjuöflunarfrumvörp, grundvallarfrumvörp á sviði skattamála, ekki í september, ekki í október, ekki einu sinni í nóvember heldur jafnvel í desember. Þar liggur vandamálið. Í mínum huga var vandamálið ekkert endilega það að fjárlög væru lögð fram tveim vikum fyrr eða þrem vikum fyrr. Vandamálið, hið raunverulega vandamál sem var rót þeirra breytinga sem hér eru til umræðu, var að tekjuöflunarfrumvörpin, grundvallarfrumvörp á sviði skattamála, voru að koma hér fram kannski þrem vikum fyrir þinglok fyrir jól, jafnvel seinna, og þingið hafði svo til engan tíma til að fara yfir þau flóknu mál sem þar var um að ræða. Hvað næst fram jafnvel þó það frumvarp sem hér liggur fyrir verði samþykkt og þessi frestun um þrjár vikur verði samþykkt? Það liggur fyrir að sú breyting stendur, meginbreytingin, að tekjuöflunarfrumvörpin komi fram samhliða fjárlagafrumvarpi við upphaf haustþings, í byrjun október. Það er stóra breytingin. Það sem hv. þingmenn eru að gera ágreining um hérna er smáatriði í því samhengi, fullkomin smáatriði, þannig að ég held að við þurfum að hafa það í huga þegar við skoðum þetta frumvarp. Vandamálið snerist ekki um fáeina daga, jafnvel fáeinar vikur, í september. Vandamálið snerist um það þegar fjármálaráðherra kom með skattafrumvörp um mánaðamót nóvember/desember.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það var bagalegt að tekjuöflunarfrumvörp komu svo seint fram sem raun bar vitni á sínum tíma. Við vorum hins vegar sammála, taldi ég, ég og hv. þingmaður, þingmenn þáverandi stjórnarandstöðu og stjórnar, um að það bæri að bæta úr því. Það var partur af viðleitni okkar til að auka vald löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu að setja það einfaldlega með þessum hætti skýrt í lög. Því er ekki hægt að mótmæla að þetta var nokkuð sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfðu árum saman, vetrum saman, talað um með nokkuð skýrum rökum með vísan í reynsluna úr þessum ræðustól. Ég sat ekki í þingskapanefndinni sem hv. þingmaður vitnar til og veit ekki gjörla hvað þar fór fram. Það hefur aðeins verið reifað hér af ýmsum þingmönnum sem sátu þar. Ég sat hins vegar manna lengst og best hér undir þessum ræðum hv. þingmanna sjálfstæðismanna. Ég minnist þess til dæmis að núverandi heilbrigðisráðherra, hinn ágæti og vel virki þingmaður sem sat árum saman í fjárlaganefnd, gekk hér fram fyrir skjöldu. Fyrst heyrði ég þetta úr hans munni, hreifst ekki af þeim rökum til að byrja með en þau eru ágæt. Það sem ég er á móti er að menn skuli koma hingað - ef ég leyfi mér að segja, vaða hingað inn - með tillögu að einskiptisbráðabirgðabreytingu bara til að búa í haginn fyrir ríkisstjórn sem því miður er búin að gera á sig í þessu máli. Það er bara staðreyndin. Ríkisstjórnin er sjálf búin að koma sér í þessa stöðu. Hún er búin að skera undan tekjustofnum ríkisins svo nemur 10 milljörðum og það er alveg klárt, það hefur komið fram í þessum sölum, að ágreiningur hefur verið í ríkisstjórninni um hvernig eigi að mæta því. Það hefur meðal annars leitt til þess að annar stjórnarflokkanna hefur ekki náð að fullu fram markmiðum sínum sem búið var að lýsa yfir að ætti að gera á þessu sumarþingi.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Össur Skarphéðinsson erum sammála um margt í sambandi við þetta fyrirkomulag í meginatriðum. Ég held til dæmis að við séum sammála um að það sé gott að fjárlög komi snemma fram og að æskilegt sé að tekjuöflunarfrumvörp komi fram samhliða fjárlagafrumvarpi. Tekjuöflunarfrumvörpin eru auðvitað samhangandi við þau útgjaldaáform sem birtast í fjárlagafrumvarpi. Við þekkjum það frá fyrri árum að þar er um að ræða samspil og þeim mun óþægilegra þegar menn ræða fjárlög fram eftir öllu hausti án þess að fyrir liggi tillögur ríkisstjórnar um fjáröflun eða breytingar á fjáröflunarfyrirkomulagi. Eins og ég rakti í fyrra andsvari var tilgangur þeirra breytinga sem hér er um að ræða fyrst og fremst sá að tryggja að tekjuöflunarfrumvörpin fengju viðhlítandi umræðu í þinginu. Hv. þm. Helgi Hjörvar, fyrrverandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar, getur staðfest að það hefur ábyggilega verið mjög óþægilegt að vera í hans sporum sem formaður í þeirri nefnd og fá í fangið flókin skattafrumvörp örfáum dögum fyrir þinglok, tveimur til þremur vikum fyrir þinglok fyrir jól og þurfa að afgreiða þau, stundum án þess að menn gætu treyst því að þeir útreikningar og þær forsendur sem þar lágu til grundvallar væru réttar. Eins og oft kom á daginn. Við vorum að bregðast við ákveðnu vandamáli. Þrátt fyrir þá tímabundnu bráðabirgðabreytingu sem hér er lögð til stefnir í að veruleg framför verði frá því sem hér hefur verið á flestum þeim þingum, hygg ég, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur setið. Ég hygg að þetta verði töluvert betra nú í haust en hann þekkir, bæði af reynslu sinni úr ríkisstjórn og stjórnarandstöðu. Ef tekjuöflunarfrumvörp koma fram snemma í október er um að ræða næstum því tveggja mánaða flýtingu á þessum mikilvægu málum miðað við það sem við höfum séð á undanförnum árum.

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er allra manna bestur í að verja vondan málstað  Alþingi hefur sem betur fer í vaxandi mæli reynt að reisa skorður við valdsækni framkvæmdarvaldsins sem hefur verið óhófleg, sérstaklega hér einn tiltekinn áratug, nýliðinn, og þess sá stað varðandi framlagningu fjárlagafrumvarpsins. Það er alveg rétt, sem ég reyni ekkert að fela - gæti þá notað sama orðalag og hæstv. fjármálaráðherra, vegna sérstakra aðstæðna, allt svo til að rifja það upp fyrir sumum hv. þingmönnum að hér varð fjárhagslegt hrun - að út af afleiðingum þess dróst úr hömlu að leggja fram tekjuöflunarfrumvörpin sem skyldi.  Þingið var hins vegar sammála um að grípa til þessara aðgerða þannig að við vorum sammála um viðbrögð við vondri stöðu. Þess vegna er það ekki í takt við reynslu og málflutning hv. þingmanns að hann skuli koma hér upp og reyna að verja þetta. Ef það er einhver 

Frú forseti. Hv. þingmaður tekur það fram í ræðu sinni að hér sé ekkert sérstakt á ferðinni. Það sé ekkert sérstakt uppi á þessu ári, í haust, sem við höfum ekki séð áður eða hefðum ekki mátt gera ráð fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hversu oft á þeim 22 árum sem þingmaðurinn hefur verið hér að störfum á Alþingi hefur ríkisstjórn lagt fram frumvarp fyrir 1. október og hversu oft hefur það gerst í kjölfar kosninga?

Frú forseti. Ég er tekinn að hníga að aldri og minni mitt að reskjast þannig að til þess að geta svarað því mjög nákvæmlega þá þyrfti ég að leita aftur í Alþingistíðindi. Það breytir ekki hinu að rök hæstv. fjármálaráðherra hafa verið ákaflega veikger. Einu rökin sem hann hefur í reynd lyft sem málefnalegum rökum af sinni hálfu eru þau að hann hafi fengið í fangið stóran bagga óleystan, 30 milljarða. Og þá verð ég að rifja það upp - og ætla kannski að reyna að hnappa þeirri ræðu sem ég ætlaði að flytja hér á tíu mínútum síðar í eina og hálfa mínútu - að þessir 30 milljarðar voru svona: Það voru 15 milljarðar ef ég man rétt, sem voru vegna þess að gjaldfæra þurfti framlag Íbúðalánasjóðs. Ja, við fundum það nú í umræðunni í dag hvert mátti rekja það. Ég sagði fyrr á þessu þingi að það væri vissulega áfall sem menn þurfi að grípa til viðbragða við en ég hef verið mjög ósáttur við að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki beitt réttum tölum þegar hann hefur verið að tala um þetta. Hann talaði hér dögum saman um tölur sem komu úr þriggja mánaða uppgjöri ríkisins en þegar menn skoða fjögurra mánaða uppgjörið blasir ekki sama staða við og hann hefur aldrei leiðrétt það. Þegar við skoðum fjögurra mánaða uppgjörið eru tekjurnar við það að sleikja áætlunina og gjöldin eru undir henni. Það hefur mér þótt ósanngjarnt hjá hæstv. ráðherra, og hann á bara að gangast við því, að hinar ófyrirséðu aðstæður skapaði hann sjálfur. Með ákaflega sérkennilegum hætti ákvað hann - sem ég einlæglega tel hreina gjöf til stórútgerðarinnar - að lækka veiðigjaldið svo svakalega að eitthvað hlýtur undan að láta. En ég hélt ekki endilega að það sem undan léti væru lög um samkomudag Alþingis.

Frú forseti. Það opinberast í andsvari hv. þingmanns að hann gerir sér ekki grein fyrir því hvernig þetta hefur verið síðastliðin 22 ár. Það er nefnilega þannig að það hefur aldrei gerst, þessi 22 ár sem þingmaðurinn hefur verið hér að störfum, að ríkisstjórn hafi í kjölfar kosninga lagt fram frumvarp fyrir 1. október. Það hefur bara aldrei gerst og allan þennan tíma hefur það einungis í tvígang gerst að fjárlagafrumvarpið hafi komið fram fyrir 1. október. Það var síðastliðin tvö ár í kjölfar breytinga sem gerðar voru á miðju kjörtímabili þegar ríkisstjórnin hafði þá þegar starfað fyrri hluta kjörtímabilsins. Það er þetta sem ég er að vísa til en þingmaðurinn hefur hafnað, það eru sérstakar aðstæður sem ekki voru teknar með í reikninginn þegar síðustu breytingar voru gerðar. Það var ekki tekið með í reikninginn að stjórnkerfið hefur aldrei þurft að glíma við það í kjölfar kosninga að koma með fjárlagafrumvarpið fyrr en fyrir 1. október og ég vil meina að það sé engum tilviljunum háð að kosningar fara fram á vorin og framlagning fjárlagafrumvarpsins á haustin. Það er þessi taktur sem við höfum verið með í kosningum og upphafi þings í kjölfar kosninga. Það er vegna þess að það þarf þennan tíma sem við höfum fengið að venjast undanfarna áratugi. Varðandi þriggja og fjögurra mánaða uppgjörið þá er hér ákveðinn misskilningur á ferðinni. Það er út af fyrir sig rétt að heildartekjur ríkisins í fjögurra mánaða uppgjörinu brögguðust miðað við þriggja mánaða uppgjörið en í fjögurra mánaða uppgjörinu var það samt sem áður enn þannig að skatttekjurnar voru verulega undir áætlun. Það voru aðrar tekjur sem voru hærri. Skatttekjurnar eru berandi liður í tekjum ríkisins og af þeirri ástæðu metur fjármálaráðuneytið það þannig 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er að minnsta kosti maður að meiri að gangast þó við því að hann hafi gefið rangar upplýsingar um stöðu mála vegna þess að hann hélt áfram að klifa á þessu eftir að fjögurra mánaða uppgjörið kom fram. Bara svo að því sé til haga haldið þá voru tekjur ríkisins, ef ég man rétt, undir sem nemur 600 milljónum kr. þegar það lá fyrir.  Í öðru lagi vil ég líka þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að rifja upp að það var sú ríkisstjórn sem ég sat í sem reif sig þó upp úr þeirri vondu venju að vera svo síðbúinn í því að leggja fram fjárlagafrumvarpið og það er út af fyrir sig þakkarvert. Það var líka sú ríkisstjórn sem var við lýði sem í góðri samvinnu við stjórnarandstöðuna, og reyndar að frumkvæði þingmanna Sjálfstæðisflokksins, vildi ganga lengra og vildi lögfesta það með þeim hætti sem gert var að nú í ár yrðu tekjuöflunarfrumvörpin lögð fram um leið. Svo þætti mér líka gaman að heyra hæstv. fjármálaráðherra upplýsa það hversu oft á síðustu 22 árum hafi fjárlagafrumvarpið ekki verið lagt fram á þeim degi sem lögákvarðaður er. Jafnvel þó að það hafi verið svo að þegar kosningum lýkur hafi ríkisstjórnum ekki tekist að gera það þá velti ég því fyrir mér hvort sú staðreynd hafi verið hulin þeim þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem börðust fyrir hinum nýja hætti. Það eru nú ekki nema tvö ár - eða síðla vors 2012 var það sem þessi lög voru samþykkt með það fyrir augum að taka gildi á þessu ári. Bíddu, var það þá þannig að 

Hæstv. forseti. Í tilefni af síðustu orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar verð ég að geta þess að vissulega gældum við við þá hugsun á hverju einasta ári meðan síðasta ríkisstjórn sat að völdum að efnt yrði til kosninga fyrr en vorið 2013. Okkur sýndist ástandið á stjórnarheimilinu vera með þeim hætti að til kosninga gæti dregið hvenær sem væri. Burt séð frá því vildi ég aðeins nefna að þegar við lögðum áherslu á það í þingskapanefnd á sínum tíma, 2011 og 2012, að þeirri breytingu yrði komið á að tekjuöflunarfrumvörp yrðu lögð fram samhliða fjárlagafrumvarpi og þeim þar með flýtt um þó nokkrar vikur, átta, níu vikur miðað við það sem verið hafði í framkvæmd, gerðum við ráð fyrir því í upphafi að sú breyting tæki gildi um leið og önnur ákvæði þingskapalaganna. Fyrir þrábeiðni fulltrúa þáverandi ríkisstjórnarflokka í þingskapanefnd var þessu hins vegar frestað fram á árið 2013. Okkar eindregni vilji stóð til þess að þessi breyting tæki gildi þegar í stað en til þess að ná samkomulagi um þessa breytingu á þingsköpum vorum við til í að ganga til móts við þáverandi ríkisstjórnarflokka og þáverandi meiri hluta og sýna samkomulagsvilja með því að fresta þessu. 
             Núna fórum við fram á  Ef við reynum að horfa á þetta jákvæðum augum og horfa frekar á það sem við getum verið sammála um en það sem við erum ósammála um ættum við þó að fagna því að gangi ákvæði þessa frumvarps fram með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir verða þingmenn í miklu betri færum til þess að fara yfir fjárlagafrumvarpið og, það sem skiptir þó meira máli, tekjuöflunarfrumvörp núna í haust en nokkurn tímann áður.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þingmanns er ekki annað hægt en að taka boltann. Þessi vinna var ekki sett af stað til þess að við stæðum hér nokkrum missirum síðar og bærum fyrir okkur að menn hefðu áður fyrr á árunum verið svo óttalega slappir í þessu. Það afsakar það ekki að menn geti ekki haldið lög og aga og reglufestu í ríkisfjármálum. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá þingmanninum, sem loksins kom fram undir lok máls hans, að það að tekjuöflunarfrumvörp kæmu seint fram var ekki bundið við síðustu ríkisstjórn. Það var ekki bara í tíð síðustu ríkisstjórnar, hún hafði sennilega ein ríkisstjórna sæmilega gilda ástæðu til að koma seint fram með þau því að efnahagslíf þjóðarinnar hafði hrunið og ríkissjóður var rekinn með 200 þús. millj. kr. halla. Það var nokkur handleggur að reiða fram tekjuöflunarfrumvörpin til að mæta þeim ósköpum en ríkisstjórnir á undan henni höfðu ár eftir ár, kjörtímabil eftir kjörtímabil, komið allt of seint fram með tekjuöflunarfrumvörp. Við vorum fyrir örfáum missirum algjörlega sammála um að þetta væri óhæfa og að við þyrftum að fá þessa hluti miklu fyrr hingað inn. Í Bandaríkjunum kemur fjárlagafrumvarpið inn í lok febrúar en hér treysta menn sér ekki til að leggja það fram í september. Ég hvet bara til þess að menn beri ekki í bætifláka fyrir þennan hringlandahátt með því að vísa til þess að hér hafi illa verið staðið að málum í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar í eina tíð eða Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks eða Samfylkingar og Vinstri grænna. Við reyndum að læra það af efnahagshruninu á Íslandi að það skipti máli að halda aga og reglufestu 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í miklar þrætur við hv. þm. Helga Hjörvar um þessi atriði. Ég verð þó að geta þess að ég átta mig ekki alveg á því samhengi hlutanna að vegna hruns bankakerfisins og efnahagslegs áfalls sem við urðum sannarlega fyrir haustið 2008 hafi fjármálaráðherra ekki getað lagt fram frumvörp á skikkanlegum tíma haustið 2012 eða haustið 2011. Það var ekkert í samhengi við þetta bankahrun sem olli því að tekjuöflunarfrumvörp hæstvirtra fjármálaráðherra Samfylkingarinnar, Oddnýjar Harðardóttur og Katrínar Júlíusdóttur, komu fram allt of seint miðað við áform sem uppi voru. Það er ekki hægt að búa til það samhengi að hið óvænta og hörmulega áfall sem við urðum fyrir haustið 2008 ylli þeim töfum sem við sáum hér á síðasta þingi eða þinginu þar áður. Það er ekkert orsakasamhengi þar á milli. En það er ekki það sem skiptir máli. Það sem ég legg áherslu á í þessu við hv. þm. Helga Hjörvar eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson er það að þrátt fyrir að sú framför sem við erum sammála um að beri að stefna að komi ekki fram jafn hratt og djarflega og við gerðum okkur kannski væntingar um verður niðurstaðan engu að síður gríðarleg framför frá því sem verið hefur í tíð fyrri ríkisstjórnar og enn þá eldri ríkisstjórna.

Virðulegur forseti. Ég ætla svo sem ekki að bera í bætifláka fyrir það að tekjuöflunarfrumvörp komu, sem fyrr, seint fram á árunum 2011 og 2012. En hvað erum við að fjalla um hér? Við erum að fjalla um það að ríkisstjórn, í fyrsta sinn í þá tíð sem ég hef setið hér, í tíu ár, trúlega í fyrsta sinn sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur setið hér, í 22 ár, kemur ekki fram með fjárlagafrumvarp á lögákvörðuðum degi og er í svo mikilli kastþröng með að loka fjárlögum eftir vanhugsaðar ákvarðanir sínar að hún flytur einhliða lagafrumvarp um að það eigi að hætta við að leggja fjárlagafrumvarpið fram á lögákvörðuðum degi. Virðulegur forseti. Þetta hefur að minnsta kosti ekki gerst mjög lengi og hlýtur annars vegar að stafa af mikilli neyð en lýsir hins vegar skorti á reglufestu, virðingu við lögin sem gilda og nauðsynlegri viðleitni til þess að fylgja þeim í hvívetna, en ekki bara að nota meirihlutavald sitt á Alþingi til að breyta þeim reglum sem gilda um gerð fjárlaga eftir geðþótta sínum.

Hæstv. forseti. Þarna talaði hv. þingmaður sem á síðasta kjörtímabili sló Íslandsmet, ef ekki heimsmet, í því að samþykkja með afbrigðum að frumvörp ríkisstjórnar kæmu fram eftir lögákveðinn dag eins og gert var í stórum stíl, bæði um jól og að vori, á hverju einasta ári þessarar ríkisstjórnar. Metið var slegið í fyrravetur þar sem frestir sem gefnir eru í þingsköpum um framlagningu stjórnarfrumvarpa voru ekki virtir heldur var samþykkt með meirihlutaafbrigðum í þinginu að taka -  Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í þessari umræðu var fyrst og fremst sú að vekja athygli á því, og ég reyndi að gera það á jákvæðum nótum þó að sumir hv. þingmenn kysu að taka því