Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um breyt. á l. frá 1921, um fasteignaskatt. Með þeim l. var ákveðið að innheimta nokkurn skatt af fasteignum, og var skatturinn látinn renna í ríkissjóð. Skattur þessi var innheimtur af lögreglustjórum á manntalsþingum með öðrum þinggjöldum. Þessi skipan hélzt óbreytt til ársins 1954, en þá var ákveðið með l., að fasteignaskatturinn skyldi eftirleiðis ekki ganga til ríkisins, heldur til bæjar- og hreppsfélaga. Eðlilegt hefði verið, að þá um leið hefði verið gerð sú breyting, að innheimtumenn ríkisins hefðu verið losaðir við að innheimta skattinn, en bæjar- og sveitarstjórnir hefðu tekið það að sér, úr því að ríkið afsalaði sér skattinum til bæjar- og sveitarfélaganna. En þetta var ekki gert, og síðan 1954 hafa lögreglustjórar innheimt skattinn eins og áður og skilað honum í bæjar- og sveitarsjóði. Með því frv., sem hér er til umr., er lagt til, að nokkur breyting verði gerð á l. um fasteignaskattinn. Í fyrsta lagi er þar lagt til, að ákvæðin um álagningu skattsins verði gerð að heimildarákvæðum, þ.e.a.s. lagt á vald bæjar- og sveitarstjórna, hvort þær nota sér þann tekjuöflunarmöguleika, sem í lögunum felst. Í öðru lagi er lagt til, að þær bæjar- og sveitarstjórnir, sem ákveða að leggja á fasteignaskatt samkv. l., skuli annast um innheimtu hans, og virðist það í alla staði eðlilegt. Þá eru lagafyrirmæli frá 1954 um afhendingu þessa tekjustofns til bæjar- og sveitarfélaganna tekin inn í frv. og l. frá 1954 felld úr gildi, eins og segir í 5. gr. frv. Í grg. frv. er að því víkið, að ekki séu full not af þeim hraðvirku bókhaldsvélum, sem á nokkrum stöðum hafi verið teknar í notkun við útreikning manntalsbókargjalda, nema létt verði af innheimtumönnum ríkissjóðs álagningu og innköllun fasteignaskattsins. Þetta eru rök til stuðnings því, að breytingin verði gerð, og ekki síður hitt, að úr því að fasteignaskatturinn er orðinn tekjustofn fyrir bæjar- og sveitarsjóði, er eðlilegt, að álagning hans og innheimta sé á vegum bæjar- og sveitarstjórna. Þess má geta, að til eru önnur l. um fasteiguaskatt til bæjar- og sveitarsjóða. Það eru l. nr. 67 frá 1945. Samkv. þeim l. er bæjar- og sveitarstjórnum heimilt að afla tekna með fasteignaskatti, og sá skattur, sem heimilt er að taka eftir þeim l., er miklu hærri en sá skattur, sem þetta frv. fjallar um. Kaupstaðirnir munu hafa notað þessa heimild, flestir eða allir, og ef til vill einhverjir kauptúnahreppar, en ég býst við, að sveitahreppar hafi yfirleitt ekki notað heimildina. Þó mun mega finna dæmi þess. Sá skattur er innheimtur af bæjar- og sveitarstjórnum. En á sama tíma og bæjar- og sveitarstjórnir innheimta þennan skatt af fasteignunum, þar sem hann er á lagður, eru innheimtumenn ríkisins að innheimta skatt af sömu fasteignunum, og sá skattur fer í sama sjóðinn, bæjar- eða sveitarsjóðinn. Liggur í augum uppi, að þetta eru mjög óhagkvæm vinnubrögð og full ástæða til að gera þar á breytingu, eins og lagt er til í frv., sem hér liggur fyrir. Ég minnist þess, að við 1. umr. frv. hér í d. kom fram aths. við það frá hv. 2. þm. Skagf. (JS). Mér skildist á honum, að hann teldi ekki heppilegt að leggja þá kvöð á hreppsnefndaroddvita að innheimta fasteignaskattinn. Mun hann þar einkum hafa átt við oddvita i sveitahreppum. En ég vil benda honum og öðrum hv. þdm. á það, að verði frv. samþ., er það algerlega á valdi hreppsnefndanna, hvort þær innheimta skattinn eða ekki, og vegna þess, hve skatturinn eftir þessari lagaheimild er lítill, má telja líklegt, að hreppsnefndir mundu yfirleitt ekki telja ómaksins vert að nota lagaheimildina. Sýnist þá ekki heldur ástæða til að halda því fyrirkomulagi, sem nú er, að skylda sýslumenn til að innheimta þennan skatt, nokkrar krónur af hverri jörð í sveit, og skila gjaldinu í hreppssjóðina. Ef sveitarstjórnir vilja afla tekna í sína sjóði með fasteignaskatti, sem vel getur verið skynsamlegt og átt rétt á sér, má telja víst, að þær grípi heldur til heimildarinnar í l. frá 1945, sem ég hef minnzt á, vegna þess að þar er álagningarheimildin miklu rýmri en í lögunum frá 1921, sem hér er lagt til að breyta. Eins og sést í nál. á þskj. 250, mæla 4 fjhn.-menn með því, að frv. verði samþ., en einn nefndarmanna, hv. 5. þm. Reykv., var ekki viðbúinn að taka afstöðu til málsins, þegar það var afgr. frá nefndinni.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að gera grein fyrir skoðun minni á þessu frv. og afstöðu minni til þess. Með frv. er lögð til sú breyting á l. nr. 66 frá 1921, um fasteignaskatt, að í stað þess, að í 1. gr. stendur: af öllum fasteignum í landinu sem eru ekki sérstaklega undanþegnar, skal greiða árlega af fasteignamatsverði skatt í sveitarsjóð, - þá komi í staðinn: skal heimilt að innheimta árlega af fasteignamatsverði skatt í sveitarsjóð o.s.frv. Í stað skyldu, sem er í l., á nú aðeins að koma heimild til þess að innheimta þennan skatt. Með þessari breytingu hygg ég að álagning skattsins og innheimta hans sé gerð miklu erfiðari en hún hefur verið. Með l. frá 1954 var sveitarfélögum fenginn þessi skattstofn, sem ríkið hafði áður haft, og átti þá með þessu að létta undir við sveitarfélögin um tekjuöflun. Hefur innheimta hans verið í höndum sýslumanna og bæjarfógeta síðan eins og áður, svo sem lögin ákveða, og hafa þeir skilað skattinum til sveitarfélaganna að lokinni innheimtu, sem farið hefur fram með innheimtu annarra opinberra þinggjalda. Nú er lagt til með þessu frv., að aðeins sé um heimild að ræða til innheimtu skattsins og sé hún í höndum oddvita og bæjarstjóra. Nú er það svo, eins og allir þekkja, að menn eru yfirleitt lítið fyrir að láta innheimta af sér skatta, og þegar ekki er orðið nema um heimild að ræða og sú heimild er í höndum sveitarstjórna, þá býst ég við, að svo geti farið, að í sumum sveitarfélögum rísi menn upp gegn því, að heimildin sé notuð, og skattheimtan verði því ekki alls staðar framkvæmd. Gæti þá svo farið, að þessi tekjustofn yrði sveitarfélögunum til lítils eða einskis gagns. Frv. þetta um breytingu á lögum um fasteignaskatt mun aðallega vera fram borið með það fyrir augum að létta af sýslumönnum og bæjarfógetum að reikna skattinn út og innheimta hann. Á hitt hefur ekki verið litið, að oddvitar í sveitahreppum, sem flestir eru einyrkjabændur, vinna margir hverjir störf sín, sveitarstjórnarstörfin, sem sífellt eru að verða umfangsmeiri með hverju árinu sem líður, utan venjulegs vinnutíma, ýmist á næturnar eða á helgidögum. Þeir eiga ekki gott með að bæta á sig þessu starfi, sem hlýtur að taka talsverðan tíma, því að útreikningur á skattinum breytist ár frá ári við þær breytingar, sem verða á millimati á fasteignum. Innheimtan í þeirra höndum yrði ekki heldur eins trygg og í höndum yfirvalds og auk þess fyrirhafnarmeiri. Einnig af þessum sökum mætti búast við, að skattheimtuheimildin yrði ekki notuð og sveitarfélögin yrðu þannig af þessum tekjustofni, sem þeim þó virðist ekki veita af að hafa. Víða er það svo, að einstaklingar, sem búsettir eru utan sveitarfélagsins, eiga þar fasteignir, sem lítið eða ekki eru nytjaðar, og eru þeir tregir að borga af þeim gjöld. Hins vegar eru lögð á hreppssjóðina gjöld vegna þessara eigna. Má þar til nefna gjald til almannatrygginga, sem að ákveðnum hluta er lagt á fasteignir í hreppnum, enn fremur gjald til sýslusjóðs. Það er ómótmælanlegt, að hreppsnefndir hafa ekki eins góða möguleika til innheimtu gjalda af slíkum eignum og sýslumennirnir. Nú hafa verið teknar í notkun hraðvirkar bókhaldsvélar, sem reikna út og skrá hina venjulegu skatta til ríkisins. Þessar vélar létta því mjög störf þeirra embættismanna ríkisins, sýslumanna og bæjarfógeta, sem þessi störf hafa haft með - höndum, og er gott um það að segja. En þá finnst mér það koma úr hörðustu átt, ef ríkisvaldið um leið þyngir störf á öðrum, í þessu tilfelli starfsmönnum sveitarstjórna, sem eru þegar ofhlaðnir verkefnum og flestir án allra hjálpargagna við þessi verk og vinna flestir fyrir svo lítil laun, að nánast má segja, að sveitarstjórnarstörf séu eins konar þegnskylduvinna. Ég þykist vita, að tilgangurinn með þessu frv. sé fyrst og fremst sá að létta störfum af embættismönnum ríkisins, sem þeir gjarnan vilja losna við. Mér finnst sú nærgætni við þá alveg óþörf og hún muni bitna á sveitarfélögunum á þann hátt, að ég hygg, sem sízt skyldi, eins og ég þykist hafa leitt rök að. Fyrir því er ég andvígur þessu frv. og tel, að lögin eigi að standa óbreytt.



Herra forseti. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem síðasti ræðumaður vék að, en aðeins lýsa yfir því, að ég er sammála þeim rökum, sem fram komu í hans ræðu. En ég vildi bæta því við, að það eru fleiri atriði, sem gera það að verkum, að mér sýnist engin ástæða til að fara að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Eins og fram kom hjá hv. frsm. fjhn., eru tvenn lög um fasteignaskatt til, og ef ég man rétt, er í þriðja lagi til heimild um það fyrir sveitar- og bæjarstjórnir að hækka fasteignaskatt „prósentvís“ svo og svo mikið. Nú stendur svo á, að það stendur yfir endurskoðun á öllu fasteignamati í landinu samkv. lögum. Var að vísu gert ráð fyrir, að það nýja fasteignamat kæmi til framkvæmda um s.l. nýár, en það var ákveðið af ríkisstj., að því skyldi frestað þangað til næsta ár, og liggja til þess nokkrar orsakir. Nú er það svo í lögunum um fasteignamat, að það er gert ráð fyrir, að þau hafi ekki í för með sér hækkun á sköttum á fasteignir umfram það, sem prósentugjaldið ákveður. Alls þessa vegna sýnist mér það mundi vera rétt að fresta þessu frv. algerlega, þangað til nýja fasteignamatið kemur í gildi, því að þá hlýtur um leið að verða að endurskoða þessi lög um fasteignaskatt og færa þau saman í eina heild. Ég vildi þess vegna mjög mæla með því, að þetta frv. yrði annaðhvort stöðvað eða fellt nú við þessa umr., því að ég sé ekki neina knýjandi ástæðu til að samþykkja það, auk þeirra raka, sem eru í alla staði heilbrigð, sem hér voru flutt, bæði við 1. umr. af hv. 2. þm. Skagf. og nú af síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Árn.



Það eru nokkur orð út af þeim athugasemdum, sem fram hafa komið frá tveimur hv. síðustu ræðumönnum. Hv. 1. þm. Árn. segir, að ef þetta frv. verði að lögum, muni verða gert erfiðara fyrir um innheimtu skattsins í sveitum heldur en nú er, og hann segir, að það sé hætt við, að menn rísi upp og mótmæli því, að heimildin verði notuð, þannig að sveitarfélag muni missa af þessum tekjustofni. Nú er á það að líta, að skattur samkv. þessum lögum er ákaflega lítill. Það mun vera heimilt að taka 3 af þúsundi fasteignamats landa, en ef ég man rétt 11/2 af þúsundi fasteignamatsverðs húseigna, og vegna þess, hve fasteignamatið er úrelt orðið, eru þetta ákaflega lágar upphæðir. Þess vegna lít ég svo á, að t.d. hreppsnefndir í sveitum, sem þessir hv. ræðumenn virðast nú aðallega bera fyrir brjósti, muni yfirleitt ekki taka upp á því að nota þessa heimild, vegna þess að skatturinn er svo lágur eftir þessum lögum, að þeir muni ekki telja það svara kostnaði. Verður því oddvitum í þeim hreppum ekkert íþyngt, ef svo fer. En þess munu vera dæmi, að sveitahreppar hafi notað heimild annarra laga til að leggja á fasteignaskatta, þó að þeir séu fáir, sem það hafa gert. Ég hef heyrt, að sá hreppur, sem hv. 1. þm. Árn. er oddviti í, hafi notað þessa heimild og lagt á undanfarið einhver fasteignagjöld, m.a. miðað við þau útgjöld, sem sveitin hefur af fasteignum til sýsluvegasjóða og til almannatrygginganna. Og það er rétt hjá honum, að það tíðkast nokkuð, að menn eigi jarðir í sveitum án þess að nytja þær að ráði, og ég álit, að það sé sanngjarnt, að þeir borgi í þessu formi nokkuð til sveitarþarfa á þennan hátt. En ef það er svo, sem ég hygg að sé, að t.d. hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ), sem mun vera oddviti í sinni sveit, leggur á og innheimtir fasteignaskatta samkv. lögunum frá 1945, þá fæ ég ekki séð, að honum sé aukið mikið erfiði með því, þó að hann og hans hreppsnefnd ákveði samkvæmt heimild í þessum lögum að hækka skattinn i heild eitthvað örlítið, við skulum segja um 10 af hundraði. Ég sé ekki, að verkið aukist neitt við álagningu og innheimtu fyrir því. Hitt held ég að menn hljóti yfirleitt að sjá, að það eru ákaflega óhagkvæm vinnubrögð, að á sama tíma, sem innheimtumenn bæjanna eru að innkalla hjá einstaklingum gjöld af fasteignum þeirra, - en þessi fasteignaskattur mun yfir.. leitt vera lagður á samkvæmt lögunum frá 1945 í kaupstöðum, - á sama tíma og þetta gerist, séu innheimtumenn ríkisins að innheimta nokkra aura, miklu minni upphæðir, af sömu fasteignunum, og þessi lági fasteignaskattur á að renna í sama sjóðinn, viðkomandi bæjarsjóð. Þetta eru svo fráleit vinnubrögð, að það er ástæða til að gera á þessu breytingu, og ég sé ekki, að neinum sé íþyngt með því hvað viðvíkur álagningu og innheimtu fasteignaskatta. Mér þykir það satt að segja næsta einkennilegt, ef þeir hv. þm., sem hafa andmælt þessu frv., telja það ekki skipta máli, þó að peningum sé eytt vegna mjög óhagkvæmra vinnubragða, ef aðeins þau útgjöld lenda á ríkissjóði. Ég hafði búizt við því, að skoðanir þeirra á því máli væru öðruvísi, og ég held, að þetta hljóti að vera af því, að þeir hafi ekki nú þegar gert sér atriði málsins fullkomlega ljós. Ég er ekki kunnugur þessari vélamenningu hér nýtilkomnu á þessu sviði, hef ekkert athugað það, en mér er sagt af þeim mönnum, sem þar um eru fróðir og hafa starfað að útreikningi gjalda með þessum vélum, að það sé ekki hægt að koma því svo fyrir að reikna út fasteignaskattinn í vélunum, heldur kosti það aukavinnu að skrifa reikninga yfir þessi gjöld. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég hef ástæðu til að taka fram út af aths., sem fram hafa komið. Mér sýnist þetta liggja svo ljóst fyrir, að það sé hagkvæmt að gera á þessu þá breytingu, sem frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég held satt að segja, að bæði þau sjónarmið, sem hér hafa komið fram, bæði hjá hv. þm. V-Húnv. (SkG) og öðrum, sem talað hafa um þetta mál, eigi mikið til síns máls. Það er vitanlega alveg rétt hjá hv. þm. V-Húnv., að innheimta þessa gjalds skapar vissa erfiðleika hjá innheimtumönnum ríkisins vegna véla, sem upp hafa verið teknar, þó að sannast sagna fari að verða kannske nokkuð úr hófi vald vélanna, ef þarf æ ofan í æ að breyta lögum hér á Alþingi, vegna þess að vélunum þóknast ekki að haga sér eftir því, sem ákveðið hafi verið, og hafa þegar komið fyrir Alþingi fleiri dæmi um lagabreytingar af þeim sökum. En það er nú einu sinni svo, að þetta vélakerfi leyfir vist ekki, eftir því sem mér skilst á ríkisendurskoðuninni, að þetta gjald sé talið með, það ætlast alls ekki til, að það sé lagt á, þannig að þetta skapar vissan vanda, og það eru að þessu leyti til rök, sem hv. þm. V-Húnv. flytur hér. Á hinn bóginn sýnist mér, að ef þarf að fara þessa leið, sem hér er lagt til, og ekki aðeins að gera þetta að heimildarákvæði fyrir sveitarstjórnir, heldur einnig að fela sveitarstjórnum innheimtu gjaldsins, þá fari að verða ákaflega lítið úr þeim hlunnindum, sem sveitarstjórnunum og sveitarfélögunum voru áætluð, þegar ríkissjóður afhenti þeim þennan tekjustofn, sem sannast sagna er nú ekki upp á marga fiska, því að mér sýnist, að út úr því verði hreinasti óskapnaður, ef sami aðili á að fara að leggja á fasteignagjöld eftir tveimur lögum, og það sé þó sýnu nær, að hægt sé að rökstyðja það að leggja á tvenns konar fasteignagjöld, þó að það sé út af fyrir sig ósköp fáránleg niðurstaða, ef það eru tveir aðilar, sem leggja þau á, eða sinn hvor aðilinn, sem leggur þau á og sér um innheimtu þeirra. Ég held, að það sé alveg rétt, sem hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ) sagði, að það verði mjög erfitt um vík fyrir sveitarstjórnirnar að nota þessa heimild. Ég man það, þegar um það var rætt að afhenda sveitarstjórnunum þennan skattstofn, þá var lögð á það töluvert mikil áherzla, að ríkið héldi áfram innheimtu og álagningu gjaldsins, vegna þess að annars mundi verða litið á þetta í sveitarfélögunum eða af íbúum sveitarfélaganna sem nýja skattheimtu sveitarfélaganna. En ef þessi breyting er á komin, sem hér er gert ráð fyrir, þá sé ég ekki annað en að það sé kippt alveg fótunum undan þessari forsendu fyrir að hafa kerfið eins og það nú er, þannig að það sé alveg eins hægt fyrir sveitarstjórnirnar að nota þá heimild, sem þær hafa eftir lögunum um fasteignagjöld, því að það mun vera til heimild til þess að hækka þau allt upp í fimmföldun. Það er sem sagt þá horfin þessi forsenda fyrir því að hafa gjöldin tvískipt, til þess að íbúar sveitarfélaganna teldu ekki vera um aukaálagningu að ræða hjá sveitarstjórnunum, ef þetta á að verða í því formi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Mér sýnist því í fljótu bragði, að það sé ekki nema um tvennt að ræða: annaðhvort að hafa þetta í því formi, sem það enn er, um sinn, m.a. vegna þess, að það stendur nú fyrir endurskoðun á fasteignamatinu og e.t.v. nýjar ákvarðanir um þessi gjöld í sambandi við það, eða þá blátt áfram að fella þessi lög alveg úr gildi og láta þá innheimta fasteignagjöld eftir hinum lögunum, því að eftir að þetta er komið á sömu hönd, eins og hér er gert ráð fyrir, að innheimta fasteignagjöld eftir tvennum lögum, þá er þetta eiginlega orðin hálfgerð hringavitleysa, sem ég held að sé varla stætt á.



Herra forseti. Ég hefði raunar getað fallið frá orðinu, því að hv. 2. þm. Eyf. (MJ) tók að mestu leyti fram það, sem ég hafði hugsað mér að drepa hér á. Ég vil aðeins benda á það út af því, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) sagði, að við, sem værum að mæla gegn þessu frv., hirtum ekkert um og það væri allt f lagi, ef útgjöldin lentu á ríkissjóði, - í því sambandi vil ég benda á, að gefnu tilefni frá honum, er hann var að tala um, að það væri óeðlilegt að innheimta sömu gjöld í tvennu lagi og eðlilegast væri, að innheimtan færi sem mest fram í einu lagi. Það er enginn vafi á því, að það væri langhagkvæmast, að innheimtan færi þannig fram, að innheimtan væri sameiginlega bæði fyrir ríki og bæjar- og hreppsfélög. Það er engum vafa bundið. Þannig ætti það að verða ódýrast. En hvað segja þá vélarnar? Hvað segja þessar almáttugu vélar, sem allt verður að snúast um? Mér skilst helzt, að það sé alls ekki leyfilegt og meira að segja að það sé mjög vafasamt, að þingið geti leyft sér að bæta við nýjum skatti, sem yrði að innheimta sérstaklega, því að vélarnar leyfðu það ekki. Ég verð að segja, að vald vélanna er orðið helzt til mikið í huga hv. þm., ef Alþingi á algerlega að dansa eftir einhverjum vélum, sem hafa verið fengnar hér og starfa. Þetta skal ég láta nægja, því að ég hirði ekki um og sé ekki ástæðu til að taka upp þau rök, sem hér hefur verið bent á og verið færð fram af þeim, sem töluðu á undan mér, og ástæðulaust að fara að endurtaka það.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta núna. Þetta frv. er flutt af allshn. þessarar d. skv. beiðni dóms- og kirkjumrn., og í grg. ráðun. er, eins og getið er um í seinni hluta grg. n., miðað við þær reglur, sem hafðar hafa verið áður og settar í samráði við allshn. beggja þingdeilda. Einstakir nm. hafa ekki athugað umsóknirnar, en þm. úr báðum n. munu gera það nú allra næstu daga væntanlega og ganga í gegnum þær umsóknir, sem hér er lagt til, og þær aðrar umsóknir, sem borizt hafa.