Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Á ríkisráðsfundi sem haldinn var á Bessastöðum í gær, 4. desember 2014, féllst forseti Íslands á tillögu mína um breytingar á ríkisstjórn þannig að Hanna Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra fengi lausn frá ráðherrastörfum en í stað hennar yrði skipuð sem nýr innanríkisráðherra Ólöf Nordal. Í tillögu minni fólst jafnframt að embætti dómsmálaráðherra yrði lagt niður og stjórnarmálefni sem falin voru dómsmálaráðherra með úrskurði 26. ágúst sl. yrðu á ný færð undir innanríkisráðherra. Þetta vildi ég tilkynna hv. Alþingi. Ég vil við þetta tækifæri færa fráfarandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, þakkir fyrir störf hennar í ríkisstjórn, frá því að hún var mynduð í maí í fyrra og þar til í gær. Ég óska henni velfarnaðar í mikilvægum verkefnum á vettvangi Alþingis. Sömuleiðis býð ég nýjan innanríkisráðherra velkominn til starfa og hlakka til samstarfs við hana.

Ég tek undir árnaðaróskir hæstv. forsætisráðherra til nýs innanríkisráðherra, Ólafar Nordal, og býð hana velkomna til starfa á vettvangi Alþingis. Hún á, eins og segir í 51. gr. stjórnarskrár, nú sæti á Alþingi samkvæmt embættisstöðu sinni. Ég vil við þetta tækifæri og fyrir hönd Alþingis færa fráfarandi innanríkisráðherra, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, þakkir fyrir samstarfið meðan hún gegndi ráðherraembætti.

Forseti vill minna á að samkvæmt 8. mgr. 57. gr. þingskapa falla niður ósvaraðar fyrirspurnir til ráðherra, sem hverfur úr embætti, en það eru fyrirspurnir til Hönnu Birnu Kristjánsdóttur innanríkisráðherra og fyrirspurnir um dómsmál til hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.

Borist hefur bréf frá 1. þm. Reykv. s., Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, um að hún geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Sigríður Á. Andersen. Sigríður Á. Andersen hefur tekið sæti áður á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Hæstv. forseti. Við erum hér í umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015. Nú þegar hafa verið haldnar margar og efnismiklar ræður. Ég hef hlustað ágætlega á þær og margir af stjórnarliðum hafa haldið ágætisræður þó að áherslur þeirra hafi að sjálfsögðu ekki verið mér að skapi nema að hluta til. Ég vil þó taka til umræðu í upphafi að fólki verður tíðrætt í stólnum um aga í ríkisfjármálum. Það hefur örlað á því í máli stjórnarliða að það er eins og núverandi stjórnarmeirihluti hafi fundið hugtakið upp og sé eiginlega að kynna það fyrir þingheimi, það sé nýmæli að nú eigi að fara að sýna aga. Ég hef ekki mikið stofnanaminni hvað varðar þessa stofnun, ég hef ekki setið hér lengi, þetta er mitt annað kjörtímabil. Ýmsir hér hafa setið lengur en ég. En á síðasta kjörtímabili var einnig mikið rætt um aga og hafin vinna að gerð laga um opinber fjármál til þess að skýra ramma ríkisfjármálanna og hefta hendur fjárveitingavaldsins til mikilla sveiflna ár frá ári. Það rifjast upp fyrir mér og ég fer að skilja betur af hverju þeir sem einna helst voru á móti þessu frumvarpi á síðasta kjörtímabili voru einmitt Framsóknarflokkurinn. Þau hafa haldið síðan miklar ræður um agann og ég vona að viðhorf þeirra til þessa frumvarps sé að breytast samhliða þeirri auknu vitund þeirra. Það er svo mikilvægt þegar við ræðum stefnumarkandi plögg eins og fjárlagafrumvarpið að við höfum í huga hið stærra samhengi. Það þarf ekkert að minna þingheim á að við hófum síðasta kjörtímabil með gríðarlegum halla á ríkissjóði vegna skuldasöfnunar í kjölfar efnahagshrunsins og þær skuldir komu náttúrlega fyrst og fremst til af föllnum bönkum og gjaldþrota seðlabanka og síðan óx hann með uppsöfnuðum halla því að það var ekki hægt að rétta ríkissjóð af í einu vetfangi, það þurfti að gerast ár frá ári. Þar var sýndur agi en það sem við vorum gagnrýnd fyrir af bæði Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki, sem og þeirra félögum í viðskiptaráði og Samtökum atvinnulífsins, var að þeim þótti við ekki skera nógu mikið niður en afla of mikilla nýrra tekna. Það fór svolítið fyrir brjóstið á þeim að við værum að láta þá sem breiðust hefðu bökin bera hlutfallslega meira í þessari aðhaldsaðgerð, en því er ekki að leyna að niðurskurðurinn var samt verulegur, mjög mikill á sumum sviðum og tók mikið á. Hann tók á fjölskyldur og einstaklinga í samfélaginu, hann tók á fyrirtæki sem fundu fyrir og stofnanir ríkisins, það voru fáir ósnortnir af því. Við pössuðum upp á að stóreignafólk bæri sinn skerf af því, við reyndum að breyta fyrirkomulagi á innheimtu auðlindagjalda þó að enn eigi eftir að gera stóru kerfisbreytinguna í þeim efnum og við breyttum tekjuskattskerfinu til þess að þeir sem eru með lægri tekjur greiði hlutfallslega lægri skatta en þeir sem eru með hærri tekjur. Agi í ríkisfjármálum var svo sannarlega til staðar á síðasta kjörtímabili en áherslurnar voru með allt öðru móti. Nú er komin ný ríkisstjórn og þetta eru önnur fjárlög hennar. Framlag hennar til ríkisfjármálanna hefur einna helst verið að gefa frá sér tekjustofna en finna í staðinn leiðir til þess að annaðhvort skera niður beinlínis eða í raunstærðum til ýmissa málaflokka. Svo hafa vissulega orðið einhverjar viðbætur en mér finnst líka bera á því að það er eins og sumir hér í salnum átti sig ekki á því að ekki er hægt að bera saman tölur á milli ára án þess að það sé gert að raungildi. 10 milljónir í fyrra eru hærri fjárhæð í ár þannig að ef það er verið að leggja til óbreytt framlög, eins og t.d. til barnabóta, sem þó er búið að auka í núna, þýðir það niðurskurð. Við þurfum alltaf að tala um þetta í raunstærðum. Þá langar mig áður en ég hef efnislega mál mitt um frumvarpið sjálft að ræða nokkuð sem er ekki á ábyrgð núverandi meiri hluta, það er á ábyrgð okkar allra hér inni, þ.e. framsetningin á fjárlagafrumvarpinu. Fjárlagafrumvarpið er bók bókanna á þessum vinnustað og það er mjög torskilið, það er erfitt að lesa út úr því, það er erfitt að gera samanburð á milli ára úr því og þar er blandað saman raunstærðum og verðlagi hvers árs. Við verðum að breyta framsetningu frumvarpsins svo það sé auðskilið fyrir okkur sem eigum að vinna með það. Við hér inni höfum lært að stauta okkur í gegnum þetta og þótt ég sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar sé ágætlega verseruð í því er algjörlega óþolandi að ýmis samtök og stofnanir, einstaklingar úti í samfélaginu sem vilja fylgjast með störfum okkar geti ekki auðveldlega áttað sig á samhengi málanna. Þá komum við efnislega að sjálfu fjárlagafrumvarpinu. Mig langar eiginlega að byrja á því að tala með liðsinni samtaka launafólks. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands ályktaði um fjárlagafrumvarpið og það eru stærstu samtök launafólks á Íslandi, yfir 100 þúsund manns á almennum markaði sem heyra undir Alþýðusambandið. Svo erum við með BSRB sem hefur beitt sér mjög, ekki síst hvað varðar áhyggjur af hækkun á matarskatti. Það eru stór orð sem falla í ályktun miðstjórnar Alþýðusambandsins og þar er farið yfir og minnt á þær byrðar sem launafólk hefur tekið á sig í kjölfar hrunsins og bent á að varðandi samdrátt í tekjum og aðhaldsaðgerðir hafi fólk sætt sig við það en auðvitað ætlast til þess að þegar ástandið færi að batna aftur fengi launafólk að njóta þess. Ástandið er svo sannarlega farið að batna og það gerðist ekki með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar, það gerðist vegna verka og þrotlausrar baráttu fyrri ríkisstjórnar. Hún er ekki sambærileg vöggugjöfin sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur fékk við þá vöggugjöf sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fékk í arf frá fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Alþýðusambandið kvartar að sjálfsögðu yfir því að verið sé að draga úr sköttum á þá eigna- og tekjumeiri og svo hart kveður að að það kemur fram í ályktuninni að ASÍ og félagsmenn þess séu að búa sig undir harðari deilur við gerð kjarasamninga en verið hafa um áratugaskeið. Það eru margar ástæður fyrir því og ég ætla að fara yfir þær nokkrar, enda eru þetta ákveðnar vörður í stefnubreytingu fjárlaganna. Fyrst er lýst yfir miklum áhyggjum af hækkun matarskatts og ég ætla að fara aðeins nánar út í það á eftir þegar ég fer yfir áhyggjur BSRB, en svo er farið í atvinnuleysistryggingar. Þær eru teknar til umræðu af því að það á núna að taka þriggja ára atvinnuleysistryggingatímabil og stytta í tvö og hálft ár. Þetta er einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar, þetta er ekki ákvörðun sem er tekin að höfðu samráði við aðila vinnumarkaðarins og þá auðvitað fyrst og fremst launafólk. Þetta er framfærslutryggingakerfi launafólks og það er nýlunda á Íslandi að ríkisvaldið skerði einhliða með lögum atvinnuleysistryggingaréttindi launafólks með þessum hætti. Alþýðusamband Íslands hefur líka miklar áhyggjur af starfsendurhæfingunni. Það er búið að byggja upp starfsendurhæfingu til þess að reyna að hjálpa fólki og auðvelda það að grípa inn í fyrr og gera fólki sem slasast eða veikist kleift að hæfast til þátttöku á vinnumarkaði aftur. Ríkið hefur einnig gert samkomulag um að það sé eitt heildstætt kerfi fyrir alla, óháð því hvort þeir eiga vinnumarkaðstengd réttindi eða ekki, af því að það er mjög mikilvægt að við sitjum öll við sama borð þegar kemur að möguleikum til endurhæfingar og hæfingar. Þarna er með lögum og án samkomulags verið að skerða framlög í starfsendurhæfingarsjóðina. Og þetta beinist auðvitað gegn launafólki því að það er eingöngu einn slíkur sjóður starfandi í dag og hann er sjóður sem aðilar vinnumarkaðarins komu á laggirnar. Þriðji liðurinn sem lýtur að vinnumarkaðsmálum og starfsendurhæfingarmálum er jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða. Þarna fær maður tilfinninguna sem ég hef oft fengið áður þegar maður er að fjalla um mál núverandi ríkisstjórnar, það er eins og fólk skilji ekki hvað býr undir í ákveðinni löggjöf. Hér er því lýst yfir í frumvarpinu að það eigi að lækka framlögin um einar 650 milljónir, að mig minnir, til þess að jafna örorkubyrðina og svo eigi ár frá ári að trappa þetta niður og hætta þessu. Þetta er náttúrlega aðför að lífeyrisréttindum fólks á almenna vinnumarkaðnum því að bara yfirlýsingin um að það eigi að lokum að fella þetta ákvæði úr gildi felur í sér að nú þegar þurfa lífeyrissjóðirnir að uppreikna réttindi fólks, fólks sem er búið að vinna alla sína tíð á almennum vinnumarkaði í lífeyrissjóðum þeim tengdum. Það mun þegar fara að fá skerðingar á lífeyri sinn út af þessari breytingu og breytingartillaga meiri hlutans upp á einar 200 milljónir breytir engu þar um. Fyrirheitið um að afnema þetta er það sem ræður endurreikningnum. Þá ber lífeyrissjóðunum lögbundin skylda til að endurreikna réttindin. Þannig að þessi niðurskurður er jólagjöf til lífeyrisþega og er heldur svæsin þar sem verið er að skerða réttindi þeirra til langframa með ákvörðuninni. Eins og ég segi held ég að það sé þekkingarleysi á virkni löggjafarinnar sem sést allt of oft á þessu kjörtímabili, því að ég trúi ekki að það sé stefnan hjá þessari ríkisstjórn að fara að skerða réttindi fólks á almennum markaði. Þá erum við komin að heilbrigðismálunum. ASÍ lýsir yfir miklum áhyggjum af því að greiðsluþátttaka sjúklinga hafi aukist. Hún hefur aukist, það eru 1,9 milljarðar sem við í minni hlutanum leggjum til að verði aukið inn í sjúkratryggingar af því að það er niðurskurður þessarar ríkisstjórnar í heilbrigðiskerfinu á þeirri hlið, þ.e. aukin greiðsluþátttaka sjúklinga vegna heilbrigðisþjónustu, aukinn kostnaður vegna ýmissa hjálpartækja. Það á líka að auka lyfjakostnað þó að það eigi ekki að auka hann jafn mikið og lagt var upp með og Alþýðusamband Íslands, eðlilega sem talsmenn launafólks, hafa af þessu gríðarlegar áhyggjur. Það er margt lágtekjufólk sem lendir í alvarlegum vandræðum, það verður að neita sér um heilbrigðisþjónustu af því að það hefur ekki ráð á henni sem leiðir auðvitað til þess að fólk er orðið miklu veikara en nauðsyn krefur þegar það loksins kemst undir læknishendur. Þá held ég að það skipti máli, ef það er stefnan hjá núverandi ríkisstjórn að auka álögur á sjúklinga, að gefin sé út pólitísk stefnuyfirlýsing um það og við getum tekist á um þá stefnu. En mikið af þessum hækkunum kemur ekki til með lagabreytingum heldur reglugerðarbreytingum þannig að þingmenn sem sitja í þessum sal hafa tekið þátt í ákvörðuninni í gegnum fjárlög en þeir átta sig síðan ekki á, held ég að hljóti að vera, ég ætla að gefa mér það, hvílíkar álögur þeir eru að samþykkja á sjúklinga á Íslandi. Við í minni hlutanum erum að gefa fólki í þessum sal tækifæri til þess að endurmeta þessa stefnu, hvort það sé tilbúið til að styðja þá stefnumörkun að auka álögur á sjúklinga. Við viljum þvert á móti draga úr þeim álögum. Nú þegar er greiðsluþátttaka sjúklinga á Íslandi allt of mikil. Við hér í salnum eigum að ná samstöðu um hvað við teljum ásættanlega greiðsluþátttöku. Í ýmsum kerfum erlendis er hún engin, auðvitað eru þetta flókin kerfi og það er erfitt að alhæfa um einstaka kerfi og gera samanburð á milli landa. Það er gerður samanburður á heilbrigðiskerfum en við þurfum að ákveða því að við borgum heilbrigðiskerfið með sköttunum okkar og þjónustugjöld eiga að vera í algjöru lágmarki. Við þurfum að setja okkur þau markmið að komast þangað, að álögur á sjúklinga verði sem allra minnstar og ákveða í hvaða skrefum við ætlum að ná því. Tillögur minni hlutans um framlög til sjúkratrygginga eru fyrsta skrefið í því. En það er fleira sem fólk hjá Alþýðusambandinu hefur áhyggjur af og það kemur að húsnæðismálunum. Það er húsnæðisskortur á Íslandi. Ungt fólk kemst ekki út á leigumarkaðinn, getur ekki keypt sér eigið húsnæði og mikið af meðaltekjufólki kemst ekki í gegnum greiðslumat til að kaupa sér eigið húsnæði og fer út á leigumarkað með mjög hárri leigu og miklu óöryggi, þarf jafnvel að flytja árlega og flytja börnin sín á milli hverfa. Það eru óviðunandi uppvaxtarskilyrði fyrir börn, að geta ekki verið í skólanum sínum af því að foreldrunum var sagt upp húsnæði. En það var ekkert lagt fram til húsnæðismála, eða nánast ekkert, í fjárlagafrumvarpinu og nú eru komnar inn 400 millj. kr. í húsaleigubætur. Eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson fór svo vel yfir í erindi sínu í gærkvöldi er þetta aðeins um fimmtungur eða fjórðungur þess sem þyrfti að koma inn til að þær yrðu jafnstæðar vaxtabótum eins og til hefur staðið með nýju húsnæðisbótakerfi, en því miður hafa fögur fyrirheit húsnæðismálaráðherrans ekki fært okkur eitt einasta frumvarp á sviði húsnæðismála það sem af er þessu kjörtímabili. Í menntamálum hefur Alþýðusamband Íslands miklar áhyggjur og lýsir yfir furðu á því að þegar eigi að efla verk- og starfs- og tæknimenntun sé dregið hlutfallslega úr framlögum til verkmenntaskóla og Vinnustaðanámssjóður þurrkaður út og að verið sé að skerða möguleika fullorðins fólks til náms í framhaldsskólum verulega. Hér eru margir búnir að tala um menntamálin og úr mínum flokki hafa talað af mikilli þekkingu og innsæi bæði hv. þm. Oddný G. Harðardóttir sem og Guðbjartur Hannesson. Ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra í haust varðandi skólagjaldalán út af háskólanámi og frumgreinanámi og vaxtakostnað ríkisins af því. Það kemur í ljós að ef við horfum á árin 2012–2014 er meðallán vegna frumgreinanáms fyrir hvern einstakling á bilinu 212–275 þús. kr. á ári þannig að fyrir fólkið sem núna getur ekki farið í framhaldsskóla, af því að það er orðið 25 ára, er þetta valkosturinn. Ef það vill fara og ljúka stúdentsprófi sínu eða öðlast réttindi til háskólanáms skal það vesgú bera mun meiri kostnað. Það er mikill kostnaður af því nú þegar í dag fyrir fólk og krefst mikils átaks fyrir fólk sem er þegar komið út á vinnumarkað, er jafnvel komið með fjölskyldu en vill ljúka sinni formlegu menntun. Nú erum við að bæta við, þ.e. stjórnarmeirihlutinn, 212–275 þús. kr. bara í skólagjöld. Þarna kalla ég líka eftir því að við fáum skýra stefnumótun stjórnvalda og tökumst á um stefnuna út frá yfirlýstri stefnu en ekki eingöngu einhverjum - hérna þarf maður að lesa út úr - já, það er verið að lækka framlögin, það á líklega að fara enn frekar í einkarekstur en það er aldrei sagt beint út. Nú er ég alfarið á móti því að auka einkarekstur í bæði heilbrigðis- og menntakerfi og mun berjast gegn því, en það er eðlilegra að fólk þori að orða stefnu sína og geri þetta ekki smám saman og grafi undan opinbera kerfinu, kerfi sem hefur verið byggt upp hér áratugum saman, kerfi sem fólk ber traust til og sem þjónustar alla óháð efnahag og aðgengi er jafnt óháð efnahag. Ég vil fá umræðu um stefnuna og ég held að almenningur vilji fá umræðu um stefnuna því að stjórnarmeirihlutinn er í andstöðu við almennan vilja í landinu. Það er kannski þess vegna sem þau vilja ekki segja okkur á hvaða leið þau eru. BSRB hefur farið ágætlega yfir Rannsóknasetur verslunarinnar frá árinu 2011 varðandi áhrif gengisbreytinga á verðlag. Þau lýsa yfir miklum áhyggjum af hækkun matarskatts og benda á að hækkun á skatti skilar sér mjög greiðlega inn í verðlag en lækkun á skatti mun síður. Þau færa fyrir því ágætisrök í umsögn sinni um eitt af tekjuöflunarfrumvörpunum hér að ekki einasta er það þannig að lágtekjufólk eyði hlutfallslega meira af ráðstöfunartekjum sínum í mat og drykk heldur muni þetta bitna enn harðar á þeim hópi vegna þessara áhrifa skattahækkana og mismunandi vægis skattahækkana og skattalækkana á verðlag. Ég vil nota tækifærið og koma aðeins inn á málefni Íbúðalánasjóðs. Mér finnst hafa farið frekar lítið fyrir þeim í umræðunni. Það voru 3,3 milljarðar settir í Íbúðalánasjóð samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Það voru 4,5 árið 2014. Á þessu ári eru það 2 milljarðar til þess að styrkja eiginfjárgrunn sjóðsins og 1,3 vegna leiðréttingar húsnæðislána. Svo koma breytingartillögur núna við 2. umr. og í staðinn fyrir að leggja sjóðnum til 3,3 milljarða verða það 5,7 milljarðar. Þá er gott að muna að við höfum nú þegar frá hruni lagt sjóðnum til 50,5 milljarða, þannig að þetta eru 5,7 milljarðar til viðbótar. Hluti af því er vegna þess að verið er að flýta leiðréttingunni, stóra millifærslan á að ganga hraðar fyrir sig en ella og mér sýnist að kostnaður ríkissjóðs af henni vegna Íbúðalánasjóðs verði þá á næsta ári 3,7 milljarðar. Það er það sem ég get lesið út úr þessu en ég held að það sé tímabært hvað varðar stóru millifærsluna að við förum að fá almennilegt yfirlit yfir fjárstreymi í henni og hver sé að fá hvað og hver beri kostnaðinn. Við vorum öll sammála um það að núna þegar tækifærið gafst til, af því að það var orðið skýrt hverjir væru kröfuhafar í gömlu bankana, væri eðlilegt að skattleggja það. Ég held að það sé að verða ljóst að æ meira af þessari millifærslu leggst með beinum hætti á ríkissjóð. Við skulum fara að fá almennilegt yfirlit yfir þetta. Forstjóri Íbúðalánasjóðs var í viðtali hér í vikunni og hann talaði um uppgreiðsluvandann sem myllustein um háls Íbúðalánasjóðs og benti á að hann væri það enn, þar hefði ekki orðið breyting á þó að það eigi að gera breytingu á rekstrarfyrirkomulagi sjóðsins, en ég bendi á að ekkert frumvarp þess efnis er komið inn í þingið. Óljóst er hvenær við eigum von á einhverjum breytingum af þessu tagi og á meðan streyma milljarðar árlega úr ríkissjóði í Íbúðalánasjóð. Ég vil nota tækifærið og segja að í stóru millifærslunni, sem mun kosta ansi mikið, hefði verið hægt að ná mjög góðum árangri með afskriftum fyrir hópana sem voru að kaupa eignir á árunum 2005–2008 og með aukningu í húsaleigubótum, svo það gagnaðist líka leigjendum, og hærri vaxtabótum. Það leiðir mig, herra forseti, inn í vaxtabótakerfið. Mig langar að benda á að á þeim erfiðu árum, rétt eftir hrun, þegar hér var sem mestur niðurskurður voru raunframlög til vaxtabóta, eins og árið 2011 sem var ekkert smáerfitt fjárlagaár, 20 milljarðar. Í dag í fjárlagafrumvarpinu verða raunframlög til vaxtabóta 8 milljarðar. Það er búið að lækka vaxtabætur um 12 milljarða á fjórum árum, úr 20 í 8, og það endurspeglar á engan hátt það að það sé einhver lægri vaxtakostnaður hjá heimilunum. Hann lækkar eitthvað í stóru millifærslunni en ekki sem þessu nemur. Þarna er gefið með annarri hendinni en tekið með hinni. Íslenskur almenningur mun sitja uppi með það að hafa verið narraður, það var aldrei sagt beinum orðum hvað átti að gera, það var bara með breytingum í gegnum fjárlög eftir fjárlög aukið á ójöfnuð. Við fórum í gegnum slíkt skeið frá 1995–2007. Við vitum hvernig svona er unnið, nema að þeir sem þá stjórnuðu voru þó opinskárri með stefnu sína. Hér er hún laumufarþegi. Þá komum við yfir í heilbrigðismálin aftur. Ég ætlaði örlítið að fara yfir Landspítala. Það er bætt í milljarði og þar komum við aftur að raunstærðum. Hæstv. forsætisráðherra segir okkur hér glaður og rjóður í kinnum að það hafi aldrei verið settir jafn miklir fjármunir í Landspítala. Auðvitað má teygja og toga tölfræði en það er ágætt að minna hæstv. forsætisráðherra á það að árið 2009, árið eftir hrun, var hlutfall af framlögum til Landspítala það sama sem hlutfall af vergri landsframleiðslu og það verður á árinu 2015 þegar tekjur ríkissjóðs eru að aukast umtalsvert en í raun er um raunlækkun að ræða því að álag á spítalann eykst ár frá ári. Þar að auki varðandi Landspítalann er það mikið áhyggjuefni að ekki liggja fyrir skýr fyrirheit um uppbyggingu, það er búið að setja fjármuni núna í að hanna meðferðarkjarna og fara í uppbyggingu á sjúkrahótelinu en ég skil ekki af hverju ráðherra er ekki búinn að stíga fram, segja okkur stoltur frá þeim fyrirætlunum og hvað gerist síðan árin þar á eftir. Ýmsir hefðu nú boðað til blaðamannafundar fyrir minna. Þetta eru um 875 milljónir sem eiga að fara í hönnun á Landspítalanum en við verðum að fá að vita hvað á að fylgja í kjölfarið og hvaða taktur á að vera í þessari uppbyggingu. Það virðist vera, í ljósi þess hversu lítill vilji er til þess að upplýsa okkur, að það liggi bara ekki fyrir og það í miðju læknaverkfalli, því fyrsta í sögunni, þá er framtíð Landspítalans í uppnámi. Ég hef óskað eftir sérstakri umræðu við heilbrigðisráðherra um stöðu og framtíð Landspítalans og er búin að bíða í nokkrar vikur þannig að áhuginn virðist ekki vera mikill á málinu hjá ráðherra. Ég lýsi sérstökum áhyggjum af því. Ég læt málefni um fæðingarorlof og almannatryggingar bíða næstu ræðu minnar í málinu en mig langar að lokum að víkja að stóru siðferðismáli sem eru framlög okkar, einnar ríkustu þjóðar í heimi, til þróunarmála. Íslendingar hafa veitt þróunaraðstoð árum saman og stór hluti þeirra fjármuna sem við leggjum til fer í að tryggja fólki í fátækustu ríkjum heims aðgengi að hreinu vatni, byggja upp innviði eins og barnaskóla og heilsugæslu og að veita konum fæðingaraðstoð til þess að draga úr dánartíðni mæðra og barna. Það er ágætt að við munum það að helsta ástæða þess að konur dóu fyrir aldur fram áður fyrr á Íslandi var þegar þær dóu af barnsförum. Það eru margar konur í fátækustu löndum heimsins sem búa við þann ótta að þær geti dáið þegar þær eignast næsta barn. Fæðingartíðni er að fara niður í heiminum en hún er einna mest í fátækustu ríkjunum og það er nú þannig í mannfjöldaþróuninni að um leið og fólk fer að hafa betur í sig og á dregur úr fæðingartíðni. Í fátækustu ríkjunum er fæðingartíðni enn há og konur lifa við þann ótta að næst þegar þær eignast barn deyi þær og þær deyja ekki aðeins heldur deyja þær frá litlum börnum sem reiða sig á þær. Við erum að tala um grundvallarmál. Engilbert Guðmundsson, forstjóri Þróunarsamvinnustofnunar, bendir okkur á að Íslendingar láta minnst af hendi rakna til þróunarsamvinnu á hvern íbúa og sem hlutfall af þjóðartekjum af öllum þjóðum í Vestur- og Norður-Evrópu. Það er því miður ekki bara minnst, segir hann, heldur langminnst. Hann hvetur alþingismenn til þess að vinna í samræmi við þá áætlun um þróunarsamvinnu sem var lögð fram á síðasta kjörtímabili og samþykkt af öllum þingmönnum nema einum, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, formanni fjárlaganefndar. Ég hvet stjórnarmeirihlutann á Alþingi Íslendinga til að láta ekki hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur móta fyrir sig stefnuna í þróunarsamvinnu þvert á það sem þeir samþykktu á síðasta kjörtímabili. Við þurfum að gæta aðhalds, við þurfum að forgangsraða, við þurfum að passa upp á jöfnuð hér á landi og að stuðla að honum en ekki vinna gegn honum. Við höfum algjörlega bolmagn sem ein af ríkustu þjóðum í heimi til að rétta hjálparhönd til fátækustu ríkja í heimi.

Herra forseti. Hv. þingmaður talaði um að læknar væru í fyrsta skipti í sögu Íslands í verkfalli. Ég hef verið að tala við lækna síðustu daga og þeir eru orðnir langþreyttir. Það sem ég hjó eftir var að læknar tóku ekki þátt í góðærinu á við aðra. Einn læknir sagði við mig að þeir væru seinþreyttir til leiðinda og hefðu þar af leiðandi kannski verið of seinir að krefjast kjarabóta. En þeir taka starf sitt alvarlega og hafa ekki farið í verkfall áður á Íslandi. Með það í huga og þá staðreynd að það er eindreginn vilji landsmanna að forgangsraða skattfé sínu í heilbrigðiskerfið, eins og fram kemur í könnun sem Capacent Gallup gerði fyrir þingflokk pírata núna í nóvember, það á við alla kjósendur allra flokka í öllum kjördæmum, alla aldursflokka og alla tekjuflokka. Þetta kemur líka fram í stjórnmálaályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins rétt fyrir kosningar þar sem segir að leggja skuli skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi og er örugg heilbrigðisþjónusta nefnd fyrst þar. Í ofanálag var sagt í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins í síðustu kosningum, sem var kosningaloforð þeirra í heilbrigðismálum, að leiðarljósið væri að heilbrigðisstarfsfólkið okkar væru hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Og í stefnuskrá Framsóknarflokksins í heilbrigðismálum var sagt að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar fælist fyrst og fremst í mannauðnum og að forðast þyrfti atgervisflótta úr stéttinni. Nú stöndum við frammi fyrir því að læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Finnst hv. þingmanni ekki að við eigum að hlusta á landsmenn þegar 90% þeirra segjast vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang, í 1. og 2. sæti, og forgangsraða fjármunum þangað þannig að við förum ekki að missa læknana úr landi nú þegar atgervisflóttinn er orðinn mikill?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og þakka jafnframt þingflokki Pírata fyrir þá könnun sem þeir létu gera. Það er til fyrirmyndar. Núna daglega koma fréttir af læknum sem segja upp af því að þeim finnst ríkja fullkomið skilningsleysi gagnvart kröfum sínum. Það er ekki bara það að 90% vilji forgangsraða til heilbrigðiskerfisins, yfir 80% landsmanna vilja heldur ekki frekari einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Það má eiginlega segja að séu Íslendingar sammála um eitthvað þá er það sterkt opinbert heilbrigðiskerfi, það er í fyrsta sæti. Ég held við verðum að skoða í samhengi verkfall lækna, Landspítalann, sem þarf að endurnýja húsnæðið sitt, tækjakaup og almennt viðhorf stjórnvalda til þessa málaflokks. Ég ætla ekki að segja til um hvort þeir tóku þátt í góðærinu eða ekki, ég held að það hafi nú verið með ýmsum hætti, en læknar líta fyrst og fremst á það sem skyldu sína að lækna sjúklinga sína eða að veita þeim sem besta mögulega meðferð. Þegar þeir hafa ekki einungis dregist aftur úr kjörum heldur hafa ekki tæki eða aðstæður til þess að sinna sjúklingum sínum þá er útlitið ansi svart. Það dregur líka úr möguleikum þeirra til rannsókna til að viðhalda sér í starfi, en læknar eru yfirleitt vísindamenn samhliða lækningastörfum sínum. Þess vegna tek ég undir með hv. þingmanni; að sjálfsögðu þurfa að koma mjög skýr fyrirheit frá stjórnvöldum 

Gjörgæslulæknar spurðu á fundi þar sem saman voru komnir tíu læknar: Hvað munum við gera ef ekki nást samningar fyrir áramót? Munum við segja upp? Þeir réttu allir upp hönd. Ástandið er mjög slæmt á mörgum deildum. Fréttastofa RÚV hefur talað við lækna og það er mjög þungt hljóð í þeim öllum, á flestum deildum. Getum við þingmenn í þessu ástandi, með þau kosningaloforð sem gefin voru af öllum flokkum og í ljósi alvöru þessa ástands og hins skýra vilja kjósenda, farið í okkar 40 daga jólafrí áður en samið verður við lækna?

Herra forseti. Við alþingismenn erum ekki viðsemjendur við lækna en við eigum að tryggja fjármuni inn í kerfið. Og við förum nú ekki í 40 daga jólafrí, ég held að það sé alveg útilokað. 
             Ég vil líka benda á að við erum þessa dagana nánast komin með þetta mál í fullkomnar ógöngur því að þeim mun lengri tími sem líður, þeim mun erfiðara verður að ná samningum. Sífellt fleiri læknar segja nú upp störfum. Næstkomandi mánudag mun koma í ljós í niðurstöðu úr atkvæðagreiðslu lækna hvort þeir hefja nýtt 12 vikna verkfall eftir áramót með lengri lotum. Nú þegar mun taka meira en ár að vinna upp þá biðlista sem myndast hafa vegna yfirstandandi verkfallsaðgerða. Það er fullljóst að setja verður meiri fjármuni í heilbrigðiskerfið. Við getum gert það með smáreisn 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur kærlega fyrir ræðuna. Áður en ég ber upp spurningu til hennar vil ég vekja athygli hæstv. forseta á því að í þessari málstofu sem hann stendur fyrir er enginn stjórnarþingmaður. Hér er formaður velferðarnefndar að ræða fjárlög ríkisstjórnarinnar og hefur sérstaklega þungar áhyggjur af heilbrigðismálunum, lífeyrisskuldbindingum og öðru og enginn er til þess að hlusta á hana úr stjórnarliðinu nema hæstv. forseti og það er engin svör að fá. Ég spyr: Til hvers erum við eiginlega að þessu? Ég ætla að byrja á þessari spurningu og ég vonast til að fá svar við henni. Ég er óttalega lítið til í að eyða tíma mínum og annarra, eyða skattpeningum í það að stjórnarandstöðuþingmenn séu hér að tala hver við annan. Það er ekki hlutverk okkar. Við eigum að vera aðhald framkvæmdarvaldsins og þau eiga að treysta sér í umræðuna. Þá að spurningum til hv. þingmanns. Hún fór aðeins yfir lífeyristryggingarnar og það þykir mér gott því að þau mál, eins og almennu tryggingarnar allar, eru flókin. Mig langar að biðja hana að útskýra aftur í stuttu máli hvað það er í tillögum minni hlutans, þessum aukningum hér frá minni hlutanum, af hverju það skiptir svona miklu máli og ef ekkert verður að gert, ekkert verður bætt í, hvað við sjáum þá fram undan.

Forseti vill svara því áður en hann gefur hv. 3. þm. Reykv. s. orðið vegna fyrirspurnar hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur, 6. þm. Reykv. n., að formaður og varaformaður fjárlaganefndar eru hér í húsi, hafa þess vegna góða aðstöðu til að fylgjast með því sem fer fram þótt þau séu ekki þessa stundina stödd í þingsalnum. Í öðru lagi hefur forseti fylgst með því að nær allir og kannski allir þingmenn stjórnarliðsins í fjárlaganefnd hafa tekið hér til máls og flutt efnislegar ræður, ítarlegar ræður, allt að 40 mínútum eins og heimilt er. Forseti hefur jafnframt fylgst með því að hv. þingmenn stjórnarliðsins, m.a. formaður fjárlaganefndar, hefur ítrekað komið upp í andsvör til þess að bregðast við máli þeirra hv. þingmanna sem hafa flutt mál sitt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að það hefði verið gott að hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér því að við köllum eftir því hvaða stefnu þeir vilji fylgja varðandi rekstur heilbrigðiskerfis og menntakerfis. Framsóknarmenn ættu í ljósi orða hæstv. forsætisráðherra að vera hér fagnandi með róttækri rökhyggju, rökræðum og jákvæðni, en það ber lítið á því. Varðandi almennu lífeyristryggingarnar þá kom ég reyndar allt of lítið inn á þær í ræðu minni og hafði hugsað mér að nýta næstu ræðu meira í þær sem og fæðingarorlofið. Samkvæmt lögum eiga lífeyristryggingar að hækka árlega. Það er ákvarðað í fjárlögum. Taka á mið af launaþróun í landinu svo að kaupmáttur lífeyrisþega dragist ekki aftur úr, a.m.k. eiga lífeyristryggingar að hækka til samræmis við verðlag. Þegar farið er yfir þróun kjara, sérstaklega örorkulífeyrisþega, þá hafa þeir ekki haldið í við aðra. Kaupmáttaraukning þeirra hefur að jafnaði verið minni en annarra hópa. Ef við lítum til lágmarkslauna er mikill munur þar á. Fyrir síðustu kosningar töluðu allir flokkar fyrir því að vinna á þessari kjaragliðnun. Hverjir töluðu hæst og voru yfirlýsingaglaðastir í þeim loforðum? Það voru Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur. Hvað gerðist? Öryrkjabandalagið tók loforð þeirra upp á vídeó. Þegar vídeóið var sýnt í aðdraganda fjárlaga urðu viðkomandi þingmenn móðgaðir. Þeir gera sér grein fyrir því að 

Hæstv. forseti. Ég þakka svörin, bæði frá virðulegum forseta og sömuleiðis þingmanninum, þó svo ég haldi áfram og lýsi vonbrigðum mínum yfir því að fólk sé ekki á staðnum til að taka þátt í því starfi sem á að fara fram hér. Ég beini því til forseta að finna lausn á því. Hv. þingmaður talaði svolítið um stóru millifærsluna svokölluðu eða skuldaniðurfellinguna eins og við könnumst við hana. Ég tók eftir því að þingmaðurinn nefndi að við værum ekki með neina greiningu á því hver fengi hvað og hver borgaði á endanum. Um það er ég henni hjartanlega sammála. Í því sambandi vil ég spyrja hana nánar út í það hvernig við veltum vanda samtímans á undan okkur og hver muni á endanum borga.

Herra forseti. Það verður náttúrlega ríkissjóður sem mun borga, það er alveg ljóst. Ríkissjóður er sjóður sem við greiðum öll í en fáum mismikið út úr. Það er mjög góð regla að í hann sé greitt eftir getu og þegið eftir þörfum. Í þessu tilfelli skiljum við eftir leigjendur og hlutfall fátækra er hærra í hópi leigjenda. Þar er ungt fólk. Þar eru örorkulífeyrisþegar. Það fólk ber þennan kostnað. Ungt fólk er núna að reyna að koma sér inn á húsnæðismarkaðinn og hefði þurft að vera komið að heiman eða vera með eigin forráð fyrir löngu en hefur ekki getað það vegna hrunsins. Þetta er fólkið sem ber hitann og þungann af stóru millifærslunni til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum um margt sammála um það sem kom fram í máli hennar, m.a. um það sem hún hóf mál sitt á varðandi framsetningu fjárlagafrumvarpsins sem er illskiljanlegt og texti flækjukenndur. Við gagnrýndum reyndar fjármálaráðuneytið fyrir það í fjárlaganefnd. Það er áhugavert þegar maður les svo stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir meðal annars að taka eigi upp bætt vinnubrögð við fjárlagagerðina, horfa til lengri tíma með því að bregðast við stöðu ríkissjóðs og tryggja skynsamlega nýtingu á fjármagni o.s.frv. Við erum ekki samstiga í hvernig beri að túlka skynsamlega nýtingu á fjármagni, ég held að það sé alveg ljóst. Mig langar líka í ljósi þess að þingmaðurinn talaði mikið um heilbrigðismál að vitna áfram í stefnuplagg ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „Íslenskt heilbrigðiskerfi verður að vera samkeppnisfært við nágrannalönd um tækjakost, aðbúnað sjúklinga og aðstæður starfsmanna. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að landsmenn njóti aðgengis að heilbrigðisþjónustu óháð búsetu.“ Eins og kom fram í máli þingmannsins er þessi staða ekki alveg uppi núna. Mig langar að spyrja hana þar sem hún situr í velferðarnefnd um málefni barna- og unglingageðdeildarinnar og þau mál á landsvísu, hvort hún sjái fyrir sér að eitthvað verði gert fyrir þann hóp í fjárlögunum nú eða hvort algjörlega verði horft fram hjá þessum þáttum. Svo langar mig að spyrja hana um 3,5% hækkun til öryrkja, hvort hún telji ekki að hækkunin eigi að halda sér, þ.e. að þrátt fyrir batnandi 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Fyrst varðandi geðheilbrigðismál barna þá leggur einmitt minni hlutinn til aukin framlög í þau mál því að á þau skortir í fjárlögum. Það er líka svolítið merkilegt í ljósi þess að í anda barnasáttmálans er farið að leita meira eftir skoðunum barna. Það hvílir mjög þungt á börnum sem hafa þurft á þessu kerfi að halda að þeim finnst vanta svo mikið upp á til að þau finni til öryggis og finnist þau fá þá þjónustu sem þau þurfa. Það er alvarlegt umhugsunarefni. Varðandi framsetningu fjárlaga þá skil ég eiginlega ekki af hverju ekki er búið að breyta henni. Í nefndaráliti meiri hlutans eru skýringar. Á bls. 48 er skýring um ófyrirséð útgjöld þar sem er verið að draga úr útgjöldum, það er verið að lækka lífeyristryggingarnar. Þann texta þarf að lesa oftar en einu sinni mjög nákvæmlega til að átta sig á hvað er á ferðinni. Þegar stjórnarþingmenn skrifa skýringar virðist framsetningin með vilja vera gerð óskiljanleg. Ég trúði því eiginlega ekki að ég væri að lesa þessar fregnir en ég áttaði mig síðan á því að verið væri að hætta við verðlagsuppfærslu upp á 3,5% og lækka hana í 3% í samræmi við þjóðhagsspá. Það er náttúrlega stjórnarmeirihlutanum til skammar. Ég sagði það áðan, þau sviku kosningaloforð sín. Lögum samkvæmt mega þau ekki fara lægra en sem nemur uppfærslu við neysluverð, en þeim er 

Virðulegi forseti. Það er akkúrat málið. Mér finnst að þessi hópur eigi að njóta batnandi stöðu ríkissjóðs umfram aðra. Það er líka í stefnu ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „Skerðingar á frítekjumarki vegna atvinnutekna og fjármagnstekna aldraðra og öryrkja sem tóku gildi árið 2009 verða afturkallaðar.“ Það er ekki að sjá í þessum fjárlögum eða viðbótartillögum meiri hlutans, en eins og kunnugt er höfum við lagt áherslu á það. Mig langar í lokin að lesa upp af því þingmaðurinn talaði mikið um vinnumarkaðsúrræði því að það kemur líka fram í stefnu ríkisstjórnarinnar: „Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Sú sátt virðist nú ekki alveg vera hér á ferð. Getur þingmaðurinn verið sammála mér um að niðurskurðurinn í atvinnuleysistímabilinu verði þess valdandi að það færist á milli almannatrygginga 

Herra forseti. Eins og ég sagði er styttingin á atvinnuleysistryggingatímabilinu fordæmalaus. Það er með lögum einhliða verið að skerða þennan rétt. Þetta er lág framfærsla fólks sem er búið að eiga lengi við atvinnuleysi að stríða. Þetta fólk þarf að framfæra sér eins og aðrir. Það liggur í augum uppi. Það mun lenda á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og að lokum kannski hjá Tryggingastofnun. Ég held að þessi einhliða ákvörðun jafngildi dálítið stríðsyfirlýsingu við verkalýðshreyfinguna enda er mjög þungt í þeim hljóðið. Svo vil ég líka segja vegna málsins þar sem þetta er skert að ég hef óskað eftir mati á fjárhagsáhrifum þess á sveitarfélögin. Hvað mun þetta kosta sveitarfélögin? Það er langt síðan ég lagði fram þá fyrirspurn og svar hefur ekki enn borist. Það er eðlilegt að það svar berist áður en við ljúkum afgreiðslu 3. máls 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar við 2. umr. um fjárlög ársins 2015 segja að ég tel það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir ekki gott. Ég tel það ekki boða góð tíðindi því að það er til þess fallið að auka ójöfnuð í samfélaginu og það veikir velferðarsamfélagið okkar. Á árunum fyrir efnahagshrun höfðu tekjustofnar ríkisins verið veiktir og þeir stóðu því mjög illa undir nauðsynlegum auknum útgjöldum og eins tekjutapi sem efnahagshrunið hafði í för með sér. Síðasta ríkisstjórn fór í það verkefni að styrkja þá tekjustofna aftur með til dæmis breikkun skattstofna og nú er þess farið að sjá stað í ríkisfjármálunum að þau njóta góðs af þessum aðgerðum. Sem betur fer er útlit fyrir að batinn muni halda áfram, í það minnsta ef við munum ekki hvika um of af þeirri leið sem hefur verið mörkuð á síðustu árum, en því miður er það gert í fjárlagafrumvarpinu. Ég tel að vegna þess að horfurnar eru fremur góðar og í það minnsta mun betri en þær voru fyrir nokkrum árum sé núna tækifæri til að hlúa að innviðum íslensks samfélags og styrkja þá. Það gæti verið, það verður að vera tækifæri til að borga niður skuldir sem ég held að allir séu sammála um að sé nauðsynlegt að gera, t.d. eins og ýmsir hv. þingmenn hafa minnst á, með hag barna okkar og barnabarna að leiðarljósi. En því miður sé ég þess ekki stað hér, við stígum ekki nein skref í því að borga skuldir niður. Ég tel það mikið áhyggjuefni. Þá er annað mál sem er það afsal tekna sem hæstv. ríkisstjórn boðar, m.a. með því að í ár er auðlegðarskattur innheimtur í síðasta sinn. Einungis með því að hætta að innheimta hann verður ríkið af 10 milljörðum í skatttekjum, 10 milljörðum sem ég tel að við þurfum einmitt að nota í styrkingu á innviðum. Hið sama má segja um veiðigjöld og svo bætist við að ríkið ætlar að fella niður vörugjöld, sem ég skal ekki segja, kann vel að vera skynsamlegt í einhverjum tilfellum en þá veikjum við þá skattstofna sem ríkið hefur til þess að reka velferðarsamfélagið. Eins og kemur fram í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 er gert ráð því í frumvarpinu að samneysla okkar fyrir árið 2014 verði 28,2%. Þetta er lægra hlutfall en er til að mynda annars staðar á Norðurlöndum. Það finnst mér áhyggjuefni, við þurfum að hafa sterka innviði. Boðaðar breytingar á virðisaukaskattskerfinu hafa einnig verið mikið ræddar hér, en hækka á matarskatt úr 7% í 11%. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta komi til með að hafa fyrir tekjulága einstaklinga. Útreikningar, m.a. ASÍ, hafa sýnt að tekjulágir einstaklingar verja hlutfallslega hærri hluta launa sinna í matarinnkaup en aðrir tekjuhærri hópar. Í þessum tekjulága hópi eru meðal annars öryrkjar og fátækt barnafólk. Mig langar í því samhengi að nefna að barnafátækt á Íslandi hefur því miður verið að aukast á undanförnum árum og nú er staðan orðin þannig að það fjölgar í hópi þeirra sem eiga mjög erfitt með að ná endum saman. Það er hópur sem skortir efnisleg gæði. Í því samhengi vil ég líka ræða um hækkun á virðisaukaskatti á bókum og menningu því að þetta eykur á vanda þeirra sem eiga erfitt með að ná endum saman. Ef virðisaukaskattur á menningu og bækur er hækkaður er mjög líklegt að þær afurðir, þ.e. bækurnar og menningin, muni hækka í verði sem aftur leiðir til þess að það verður erfitt fyrir þá efnaminni að veita sér þann „munað“ að njóta menningar eða bókmennta. Ég vil ekki búa í samfélagi þar sem það er einhvers konar lúxus fyrir hina tekjumeiri að geta keypt sér bækur eða að njóta menningar. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar við hugsum um heildarmyndina sem fjárlög hverju sinni sníða, bæði hvernig ríkið aflar tekna og hvernig það deilir þeim út aftur. Ég fagna því að í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til að sett verði aukið fé í Landspítalann en ég held að allir sjái að þó að verið sé að hækka krónutöluna sem er sett í Landspítalann og heilbrigðiskerfið þarf miklu meira til. Það þarf enn meira til en það sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að verði bætt við. Eins og kemur fram í ágætri skoðanakönnun sem þingflokkur Pírata lét framkvæma vilja Íslendingar að Alþingi forgangsraði fjármunum til heilbrigðismála, en yfir 90% landsmanna vilja það. Ég tel að það sé eitthvað sem við eigum að hlusta á. Auðvitað er gott að ríkisstjórnin sé að leggja til þó nokkuð háar upphæðir inn í málaflokkinn en það þarf meira. Og það kostar. Það er staðreynd, en þá verðum við bara að afla peninganna sem það kostar og útdeila fjármunum með þeim hætti að við getum sett peninga í málaflokkinn. Ég vil núna, af því að ég er byrjuð að tala um heilbrigðismálin, einnig minnast á það að í fjárlagafrumvarpinu er boðuð aukin kostnaðarhlutdeild sjúklinga í þeim lyfjum sem kölluð eru S-merkt lyf. Það eru sérstök sjúkrahúslyf sem hafa verið gefin á sjúkrahúsum eða göngudeildum en sumir taka reyndar út úr apótekum og taka heima hjá sér. Og nú er það sá hópur sem fer með lyfin sín heim sem á að fara að borga hlutdeild í þessum lyfjum. Ég hef áhyggjur af því í fyrsta lagi að þarna eigi að leggja auknar álögur á fólk sem oft hefur ekki mikinn afgang. Staðan er nú þegar sú að hluti öryrkja og reyndar bara hluti almennings hefur ekki efni á að leysa lyfin sín út og ég tel að þetta muni auka á þann vanda. Mér finnst að við séum að fara ranga leið því að mínu mati eigum við einmitt að vinna að því að minnka kostnaðarhlutdeild sjúklinga í lyfjum. Hér erum við að fara akkúrat í öfuga átt. Í öðru lagi hef ég áhyggjur af því hvaða afleiðingar það getur haft að sumir eigi að borga fyrir S-merktu lyfin sín, þ.e. þeir sem eru á lyfjum sem þeir taka utan sjúkrastofnana, en aðrir þurfa ekki að borga vegna þess að þeir fá lyfin á spítölum. Ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif þetta hefur. Verður farið að líta til annarra þátta en þeirra læknisfræðilegu þegar læknar ávísa lyfjum til fólks? Fer fólk að hugsa um budduna sína og hvort það hafi efni á þessum lyfjum þegar kemur að því að velja á milli ólíkra lyfjategunda? Ég hef áhyggjur af því hvaða áhrif þetta getur hreinlega haft á heilbrigði landsmanna. Þetta er stórt og flókið mál og ég held að þetta geti hreinlega verið hættulegt. Þess vegna geri ég athugasemdir við aukna kostnaðarhlutdeild sjúklinga í S-merktum lyfjum, annars vegar á pólitískum forsendum af því að mér finnst einfaldlega rangt að við séum að auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga og hins vegar vegna þess að ég hef áhyggjur af því hvað það geti haft í för með sér heilsufarslega. Tengt velferðarmálunum vil ég einnig gera að umtalsefni þá tillögu meiri hluta fjárlaganefndar að hækka bætur almannatrygginga um einungis 3%, en ekki 3,5% eins og fjárlagafrumvarpið þó gerir ráð fyrir, með þeim rökum að verðlagsforsendur hafi þróast með svo jákvæðum hætti að ekki þurfi að gera meira til þess að bætur almannatrygginga haldi kaupmætti sínum. Ég spyr: Af hverju mega öryrkjar ekki njóta þess að verðlagsþróun hafi verið hagstæð? Rannsóknir sýna að þessi hópur, þ.e. fatlað fólk og öryrkjar, er líklegri en margir aðrir hópar til að búa við fátækt eða vera á mörkum fátæktar. Þess vegna þurfum við að bæta í fyrir þennan hóp og ég segi: Nú er lag til þess að gera það. Maður þarf að fara út um víðan völl því að það er margt í fjárlagafrumvarpinu sem mér finnst vera að toga okkur sem samfélag í svo ranga átt. Þess vegna vill maður drepa niður fæti á mörgum stöðum í því og tæpa á mörgum atriðum, en það verður bara svo að vera því að það eru óskaplega mörg mál sem verður að nefna. Eitt þeirra eru menntamálin. Það sem ég vil sérstaklega nefna er sú staðreynd að í fjárlagafrumvarpinu er boðað að aðgangur þeirra sem eru 25 ára og eldri að framhaldsskólanámi verði takmarkaður til að ná fram sparnaði í rekstri skólanna. Mér hefur hingað til fundist einn af stóru kostunum við íslenskt samfélag vera sú staðreynd að menntakerfið hefur verið þannig að fólk hefur getað aflað sér aukinnar menntunar þó að það hafi ekki farið alveg beinu brautina og farið í menntaskóla strax að loknum grunnskóla. Útlendingar verða stundum hissa á því þegar þeir heyra að fólk með fjölskyldu og börn sé að snúa aftur í skóla og afla sér aukinnar menntunar. Það hefur oft verið erfitt fyrir fólk að minnka við sig vinnu og setjast aftur á skólabekk en það hefur verið hægt vegna þess að þetta hefur verið - ég mundi reyndar ekki segja ódýrt en tiltölulega ódýrt, sérstaklega ef það er borið saman við það að þurfa að borga skólagjöld í einkareknum framhaldsskólum. Mér finnst það óskaplega dapurlegt ef við ætlum að taka frá fólki þennan möguleika til að breyta til, til að bæta við sig menntun og læra meira því að ég held að aukin menntun sé alltaf til bóta fyrir samfélagið í heild. Þá á ekki að skipta máli hvort einstaklingurinn er 17 ára eða 27 ára eða 57 ára. Annað sem ég vil rétt aðeins tæpa á er málefni Ríkisútvarpsins. Ég tek undir það sem segir í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þótt það sé gleðiefni að gert sé ráð fyrir því í breytingartillögum ríkisstjórnarinnar að útvarpsgjald renni óskipt til Ríkisútvarpsins er það að sama skapi óásættanlegt að skilyrða framlagið með þeim hætti sem gert er og óeðlilegt inngrip gagnvart stjórn RÚV. Það er líka dapurlegt að lækka eigi útvarpsgjaldið um áramótin úr 19.400 í 17.800 kr. og skerða þannig tekjustofn RÚV.“ Nú skal það viðurkennt að eflaust eru margir, ef ekki flestir, hér inni mér reyndari í því að lesa í gegnum frumvörp eins og fjárlagafrumvarpið sem og nefndarálit og breytingartillögur en mig rak í rogastans þegar ég las um þessa skilyrðingu á tekjustofninum til RÚV. Mér datt hreinlega ekki í hug að svona væri gert, að einhver léti sér detta í hug að gera svona. Mér finnst þetta mjög skrýtið og set bara spurningarmerki við það. Er hægt að gera svona? Getum við, þótt við séum löggjafarsamkundan, tekið svona fram fyrir hendurnar á stjórn RÚV? Svo vil ég bæta því við að RÚV er almannaútvarp og nauðsynlegt að það sé sterkt vegna þess að það er svo mikilvægt fyrir lýðræðið að hér fari fram upplýst og opinber umræða sem dregur ekki taum einhverra eigenda fjölmiðilsins. Þetta finnst mér algjört grundvallaratriði og þarf þess vegna varla að orðlengja um það hvers vegna við eigum að tryggja að Ríkisútvarpið hafi það rekstrarfé sem nauðsynlegt er til að halda úti góðri þjónustu, ekki einhverri nánasarlegri lágmarksþjónustu. Virðulegi forseti. Það sem ég hef tæpt á hér er allt til þess fallið að mínu mati að veikja velferðarsamfélagið. Þetta hefur allt, hvert með sínum hætti, þau áhrif að stuðla að ójöfnuði og aukinni misskiptingu í samfélaginu. Það er verið að létta álögum af þeim efnameiri en auka þær á þá sem eru tekjulægri. Þessu tel ég mikilvægt að andæfa, að tala gegn og ég vona svo sannarlega - ég sé að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson situr hérna  Að lokum langar mig að tæpa á stöðu okkar á þessu eylandi og tengslum við umheiminn. Þó að við séum eyja langt norður í hafi erum við ekki ein á jarðarkúlunni og þess vegna finnst mér að við verðum að hugsa ekki bara um okkur hérna þröngt sem samfélag heldur um okkur sem samfélag í samfélagi þjóðanna. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að nefna Útlendingastofnun. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er lagt til að lækka útgjöld til Útlendingastofnunar úr 251,9 milljónum í 236 milljónir. Á sama tíma hefur hæstv. innanríkisráðherra, fyrrverandi frá því núna áðan, lýst því yfir að gert verði átak í afgreiðslu mála hælisleitenda. Stytta á tímann sem það tekur að afgreiða mál en þó með minni peningum. Mér finnst rosalega mikilvægt í þessu máli að við séum ekki að stytta afgreiðslutíma mála til þess að geta ýtt fólki hraðar úr landi. Auðvitað eigum við að stytta afgreiðslutíma mála þeirra sem sækja um hæli til að þeir fái svör á skemmri tíma. Það má þó aldrei verða til þess að við skoðum mál þeirra ekki alveg niður í kjölinn og ýtum þeim hraðar í burtu. Hér bankar upp á hjá okkur fólk sem oft er í brýnni nauð en staðan í heiminum er því miður bara sú að á árinu 2013 voru fleiri vegalausir innan eða utan eigin landamæra en nokkru sinni síðan síðari heimsstyrjöldinni lauk. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, sem líklega er sá aðili sem best er til þess bær að áætla fjölda flóttamanna í heiminum, áætlar að nú séu ríflega 51 milljón manna á flótta. Þeim fjölgaði um 6 milljónir á milli ára. Þetta eru gríðarlega háar tölur og auðvitað kemur hluti af þessu fólki hingað, við erum vel stætt vestrænt samfélag þannig að auðvitað hlýtur fólk að koma hingað. Mín skoðun er sú að við eigum að bjóða miklu fleiri velkomna hingað og þess vegna er nauðsynlegt að um leið og við förum vel yfir þeirra mál tökum við líka vel á móti þeim og hleypum fleirum hingað inn. Annað í tengslum við stöðu okkar í heiminum sem ég vil nefna er niðurskurður á framlögum til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Þessi niðurskurður er í ósamræmi við þá þróunarsamvinnuáætlun sem Alþingi samþykkti í mars árið 2013. Þar var samþykkt áætlun um að við mundum hækka framlög okkar til þróunarsamvinnu. Þau eru núna ekki nema 0,22% af landsframleiðslu en stefnan er að fara með þau upp og þau áttu að vera komin upp í 0,35% árið 2015. Mér finnst þetta óskaplega dapurlegt. Þótt við séum að kljást við ýmislegt hér innan lands, m.a. skiptingu á þjóðarauð okkar, erum við eins og ég sagði áðan þrátt fyrir allt meðal ríkustu þjóða heims. Þess vegna ber okkur siðferðileg skylda til að veita peninga til þróunaraðstoðar. Það er mikilvægt vegna þess að þar með getum við lagt okkar lóð á vogarskálarnar í baráttunni gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum fólks í fátækustu ríkjum heims. Á sama tíma og við skerum niður fjármagn til Útlendingastofnunar og Þróunarsamvinnustofnunar, a.m.k. er ekki verið að bæta í, - og kannski rétt að taka fram að þetta eru auðvitað ekki stærstu fjárhæðirnar sem hér er um að ræða þegar við hugsum um fjárlög í heild sinni en engu að síður fjárhæðir sem skipta máli - er í sama fjárlagafrumvarpi verið að hækka framlög til hernaðarbandalagsins NATO. Þau hafa verið að hækka síðustu ár og eins og lesa má í fjárlagafrumvarpinu sjálfu er þetta gert meðal annars til að standa straum af kostnaði vegna byggingar nýrra höfuðstöðva NATO. Hér finnst mér alveg óskaplega illa farið með fé. Virðulegi forseti. Er það þetta sem heimsbyggðin þarf, glæstari höfuðstöðvar fyrir hina háu herra í NATO eða er það aukin aðstoð við fátækustu þjóðir heims eins og til dæmis í gegnum þróunarsamvinnu? Hér eru áherslurnar kolrangar. Svo ég fari að ljúka máli mínu vil ég taka undir þær breytingartillögur sem minni hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. fjárlaga. Eitt af því sem mig langar að nefna í því samhengi og ber þar kannski hæst er 1,9 milljarða viðbótarframlag til að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu sem og þær tillögur um viðbótarframlög umfram fram komnar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar til þess að mæta ástandinu á Landspítalanum. Eins og ég fór yfir áðan er gríðarlega mikilvægt að við eflum Landspítalann. Á sama tíma, eins góðar breytingartillögur minni hlutans eru og jafnvel sumar af breytingartillögum meiri hlutans eins og ég fór í áðan, eru þær auðvitað ekkert annað en plástur á helstu vankantana á fjárlagafrumvarpi hæstv. ríkisstjórnar. Það er einfaldlega vitlaust gefið í fjárlagafrumvarpinu sem og því hvernig við ætlum að afla tekna í ríkissjóð. Við erum að veikja tekjustofna ríkisins, þ.e. ekki við, hæstv. ríkisstjórn ætlar að veikja tekjustofna ríkisins. Ef ég fengi að ráða færum við svo sannarlega í öfuga átt. Það er dregið úr samneyslunni, við erum að velta auknum byrðum á almenning og þetta er einfaldlega kolröng forgangsröðun í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um þá stöðu að nú eru læknar í verkfalli í fyrsta skipti í sögu landsins. Ég talaði nýlega við sitjandi landlækni. Nú rétt í þessu átti ég samtal við fyrrverandi landlækni, Ólaf Ólafsson, og ég er búinn að tala við fjölmarga aðra lækna. Er hv. þingmaður búin að tala við lækna og skoða stöðuna? Við höfum fjárveitingavaldið hér á Alþingi þó að í raun og veru hafi meiri hlutinn það. Þegar upp er staðið er það í raun minni hlutinn af meiri hlutanum sem hefur fjárveitingavaldið. Formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hefur kannski minna vald en færir okkur upp goggunarröðina, fjármálaráðherra hefur klárlega fjárveitingavald og heilbrigðisráðherra er líklega þarna á milli, að sjálfsögðu hæstvirtir báðir tveir, og svo náttúrlega hæstv. forsætisráðherra landsins. Þetta eru þeir sem ráða raunverulega forgangsröðinni og hversu miklu eigi að úthluta. Nú skulum við skoða hverju þeir lofuðu. Þeir eru formenn flokka sinna. Fyrir kosningar lofuðu þeir kjósendum, landsmönnum og flokksmönnum sínum, því að leggja fyrst fé í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Þar var fyrst nefnd örugg heilbrigðisþjónusta. Hvað heilbrigðisþjónustuna varðar voru báðir flokkar sammála um að heilbrigðisstarfsfólkið væri okkar raunverulegu verðmæti. Kjósendur Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks töldu að verðmæti heilbrigðisþjónustu fælust fyrst og fremst í mannauðnum. Nú eru læknar í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Það er mikil mannekla. Það eru mjög lág laun í boði fyrir þá ungu sérfræðinga sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og fyrir að hefja þessa umræðu því að ég hef mjög miklar áhyggjur af þeirri stöðu sem uppi er og sem verið hefur á undanförnum vikum vegna verkfalls lækna. Ég held að við séum að komast í alveg rosalega slæm mál vegna þess að eins og rakið hefur verið í dag úr þessum ræðustól þá verðum við mjög lengi að vinna á þeim kúf sem myndast hefur vegna læknisaðgerða sem bíða, sem er frestað, og eins vegna mannauðsins, læknanna sem við gætum verið að missa úr landi, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég er fullkomlega sammála hv. þingmanni um að það er í raun stóra og dýra verkefnið sem við þurfum að setja mikinn fókus á og mikla peninga í. Því miður virðist það vera svo að hæstv. ríkisstjórn talar óskaplega fallega í þessu máli, hún talar á hátíðlegum stundum um að hér þurfi að vera gott heilbrigðiskerfi, en ekkert fjármagn fylgir því. Þetta virðast bara vera orðin tóm, því miður. Þó svo að peningar séu settir í heilbrigðiskerfið þá er það bara svo langt frá því að vera nóg. Stjórnarliðar hreykja sér af því að krónutölurnar hækki, en það er eins og þeir sjái ekki heildarmyndina eða vilji ekki sjá hana. Þess vegna er ég fullkomlega sammála hv. þingmanni, við þurfum að gera miklu betur hérna. Þetta hlýtur að vera stóra málið sem við þurfum að fókusera á og finna leiðir til þess að fjármagna 

Stjórnmálaályktun 41. landsfundar Sjálfstæðisflokksins var alveg skýr um að leggja ætti skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi og var öryggi heilbrigðisþjónustunnar fyrst nefnt í því sambandi. Við stöndum í fyrsta skipti frammi fyrir verkfalli lækna. Við stöndum í alvöru frammi fyrir því, eftir mikla manneklu og mikið vinnuálag hjá þeim læknum sem eru til staðar, að ef þeir læknar sem segjast núna ætla að segja upp störfum sínum ef ekki verður samið fyrir áramót þá leggst vinnuálag þeirra lækna sem hætta á þá sem eftir eru sem eru þá líklegri til þess að hætta líka. Við stöndum frammi fyrir því. Starfandi landlæknir sagði mér nýlega að ef þessi verkföll mundu halda áfram inn í næsta ár og önnur verkfallslota yrði þá værum við að öllum líkindum komin í ákveðinn spíral. Hann sagði að við gætum verið komin þegar í vissan spíral. Þetta hlýtur því að vera brýnasta verkefnið. Ef ég væri kjósandi Sjálfstæðisflokksins - ég vil taka fram að 90% af kjósendum Sjálfstæðisflokksins sögðust í könnun sem Capacent Gallup gerði nýlega, vilja setja heilbrigðiskerfið í 1. eða 2. sæti. Næst kom menntakerfi með 44%. Það var reyndar afstaða 90% kjósenda allra flokka. Það er klárlega gríðarlega mikill meirihlutavilji fyrir því að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Brýna verkefnið núna er að missa ekki mannauðinn sem báðir stjórnarflokkarnir sögðu fyrir kosningar að væri það mikilvægasta, það verðmætasta í heilbrigðiskerfinu. Þó við höfum í raun ekki fjárveitingavaldið, vegna þess að meiri hlutinn og svo aftur minni hlutinn af meiri hlutanum og svo framvegis sem hefur fjárveitingavaldið, getum við samt tekið jólafríið af þessum mönnum. Læknar fá margir hverjir ekkert jólafrí. Þeir þurfa að vera á vöktum og missa af samveru með fjölskyldu sinni alla vega annað hvert ár. Ég held við séum ekkert of góð til að vinna í jólafríinu. Við 

Hæstv. forseti. Þegar hv. þingmaður las upp úr stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokksins í upphafi máls síns þar sem sagði að við ættum að leggja skattfé í heilbrigðiskerfið, hitti hann naglann á höfuðið, því að ef við ætlum að leggja skattfé í eitthvað verðum við líka að afla þess. Það er dálítið auðvelt að segja: „Það eru ekki til neinir peningar til að deila út“, ef við höfum ekki sótt þá. Til þess að afla þessa skattfjár og við gerum það ekki með því að leggja af auðlegðarskatt eða veiðigjöld, þar er einmitt skattfé sem við getum aflað og ráðstafað því svo aftur í heilbrigðiskerfinu. Hér hef ég reyndar ekkert í ræðu minni minnst á stóru millifærsluna, þ.e. niðurgreiðslu húsnæðisskulda. Þar er líka verið að nota skattfé sem hægt væri að nýta með öðrum hætti. Skoðanakönnun Pírata, sem ég þakka ykkur kærlega fyrir að hafa látið gera, sýnir svo vel að Íslendingar vilja styrkja innviðina. Þeir vilja styrkja samfélagið. Þangað þeir vilja setja peningana. Það eigum við að gera. Varðandi jólafríið, ég veit það ekki, ég er frekar ný á þessum vinnustað, en … 

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þá áherslu sem hún lagði í ræðu sinni á það sem ég held að sé kjarni málsins, að fjárlagafrumvarpið sýni náttúrlega hina pólitísku stefnu og pólitísku áherslur sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn leggur fyrir okkur öll í landinu. Staðreyndin er einfaldlega sú að þessi ríkisstjórn er að breyta kúrsinum frá því sem reynt var að gera við þröngan kost á síðasta kjörtímabili. Álögur eru lækkaðar á þá sem eiga hugsanlega fyrir þeim og hækkaðar á þá sem eiga örugglega ekki fyrir þeim. Mig langar að nefna eitt við hv. þingmann. Hún kom inn á lyfjakostnaðinn og breytingarnar á svokölluðum S-merktum lyfjum sem eru dýr sérhæfð lyf sem fólk kemst ekki af án. Það vakti athygli mína þegar ég byrjaði að vinna í heilbrigðiskerfinu árið 2001 hvað heilbrigðiskerfið var í rauninni gott fyrir þá sem voru mikið veikir og fengu lyf, dýr lyf, og þurftu ekki að borga fyrir þau. Nú er verið að færa sig yfir í það að breyta þessu. Það hefur verið sagt í mín eyru að þetta skipti ekki máli vegna þess að fólk sem þurfi að taka þessi lyf sé yfirleitt á einhverjum öðrum lyfjum, í rauninni breyti þetta litlu af því að það er eitthvert hámark á greiðsluþátttökunni. Sjálfri finnst mér þessi röksemd ekki standast skoðun en ég spyr þingmanninn um hennar skoðun á því.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það að heilbrigðiskerfið hefur sinnt mjög veiku fólki alveg gríðarlega vel. Við höfum haft, og höfum held ég enn, heilbrigðisþjónustu sem er alveg í heimsklassa, en það er hætta á að nú fari að molna undan. Ég held að eitt af því sem er þarna í mulningsvélinni, ef svo má að orði komast, sé kostnaðarhlutdeild í S-merktu lyfjunum. Um þá röksemd sem stundum hefur verið notuð, að þetta skipti ekki máli vegna þess að sjúklingar eru hvort sem er að borga fyrir hin lyfin og þess vegna komnir upp í þakið, hef ég eiginlega tvennt að segja, jafnvel þrennt. Mögulega er staðan sú með einhverja en örugglega alls ekki alla. Það mun örugglega bætast við einhver hópur sem er eingöngu að taka S-merkt lyf og ekki önnur lyf, þar með er þetta klárlega nýr kostnaður fyrir þá einstaklinga. Það væri mjög áhugavert að fá almennilega greiningu á þessum hópi, hverjir það eru sem nota S-merkt lyf, hvers vegna og hvernig það skiptist, hvernig lyfjanotkun þeirra er. Hins vegar er það svo það að í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að ríkissjóður ætlar sér að spara 305 milljónir með þessari aðgerð, þannig að það hljóta að vera einhverjir sem borga þessar 305 milljónir einhvers staðar á endanum. Ég er ansi hrædd um að það séu notendur lyfjanna. Svo burt séð frá öllum þessum kostnaðartölum finnst mér þetta röng pólitík. Lyfin eiga að vera hluti af heilbrigðiskerfinu sem við borgum fyrir úr okkar sameiginlegu sjóðum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður lýsti því mjög vel að röksemdin gengur einfaldlega ekki upp af því að ef tekjur ríkissjóðs eiga að aukast vegna þessa hlýtur einhver nýr hópur að koma inn sem hefur ekki þurft að greiða fyrir lyfin áður. Mér fannst líka áhugavert, svona í framhjáhlaupi, það sem hún sagði um pólitíkina, að þetta væri röng pólitík og það sem hún nefndi um að þeir sem koma inn á sjúkrahús og taka lyfin sín út þurfa að greiða en ekki hinir. Það má meira að segja velta fyrir sér því breytta mynstri að læknar fari að kalla fólk inn til að gefa því eina töflu, þá er lyfið gefið inni á sjúkrahúsi. Ég held að þetta sé vanhugsað. Það þarf að hugsa þetta mjög vel. Ég er sammála því að gott væri að fá greiningu á þessu öllu saman. Mig langar aðeins að tala um fjármögnunina til Útlendingastofnunarinnar sem er verið að draga úr og kom upp í umræðu í gær. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á að með því að vinda áfram ofan af kúfnum og veita 50 milljónir til Útlendingastofnunar gæti ríkið hugsanlega sparað 150 milljónir eða allt upp í 300 milljónir, vegna þess að það þarf að halda hælisleitendum uppi. Ég er sammála þingmanninum um að það megi ekki fúska við afgreiðslu á beiðni um hæli, það þarf að gera það allt mjög vel. Mig langar að vita hvort hún sé samt ekki sammála mér um það að tíminn á að vera stuttur, 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu á að vinna þessi mál hratt. Við eigum að líta til þess kostnaðar sem fellur á ríkið ef það hefur verið að draga vinnuna við þessi mál, því að þetta er mikill kostnaður og fjármununum væri svo sannarlega betur veitt í til dæmis, og þá samt í þessum málaflokki, að hjálpa flóttamönnum sem hingað koma, oft úr mjög erfiðum aðstæðum. Þannig að svo sannarlega eigum við að reyna að vinna þessi mál hratt. Ég er því algerlega fylgjandi en vil leggja á það ríka áherslu að það má samt ekki gera á þann hátt að það verði til þess að hælisumsækjendur fái ekki jafn vandaða meðferð og skoðun sinna mála og þarf. Ég hef í alvörunni áhyggjur af því að ef við förum að horfa um of á tímann sem þetta tekur og kostnaðinn sem ríkissjóður ber af þessu geti það orðið til þess, ef illa er staðið að málum, að fólki verði ýtt í burtu, sér í lagi þegar stefna ríkisins er sú að hafa hér mjög stífar takmarkanir á því hvaða fólki við veitum hæli. Þegar þetta tvennt fer saman held ég að við getum verið komin út á ansi hættulega braut. Hins vegar í samfélagi sem tekur vel á móti hælisleitendum og veitir þeim hæli hérna, þá held ég að það sé mjög gott að þetta gangi hratt og örugglega fyrir sig.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir flutti ágæta ræðu áðan og beindi orðum sínum til mín út í þingsal, og ég var að velta því fyrir mér að fara í andsvar. Hún hafði áhyggjur af því að við værum að stefna í ranga átt með þessum fjárlögum og bað okkur að taka þetta aðeins til okkar og velta því fyrir okkur hvort við værum að sveigja af réttri braut. Ég er ekki sammála hv. þingmanni eins og gefur að skilja. Mér finnst við vera á réttri braut með svo margt. Auðvitað mundi maður vilja sjá ýmislegt aðeins öðruvísi en þegar maður lítur á stóru hagtölurnar, hagvöxtinn, verðbólguna má sjá að við erum að þokast upp á við. Hagvöxturinn er ágætur, 3–4%. Verðbólgan er lág, í kringum 1%, og það þýðir að við erum að ná þeim nauðsynlega stöðugleika sem við þurfum að hafa hér á landi. Kaupmáttur launa hefur aukist. Við stöndum frammi fyrir því núna að við verðum held ég að viðurkenna að við erum á réttri leið með svo margt. Það er það sem skiptir máli. Því miður hefur okkur kannski ekki tekist að vinna endanlega úr afleiðingum hrunsins, ekkert svo sem frekar en síðasta ríkisstjórn þó að hún hafi vissulega reynt sitt besta. Mig langar aðeins að rifja upp hvernig staðan var. Árið 2009 lagði fjármálaráðuneytið fram áætlun um ríkisbúskap fyrir árin 2009–2013. Því plaggi til grundvallar var lögð fram spá um hvað væri raunhæft að Íslendingar gætu gert varðandi hagvöxt og verðbólgu. Þar voru jafnvel svartsýnustu menn á því að við gætum náð um 3% hagvexti um mitt síðasta kjörtímabil og við gætum náð að lækka verðbólguna gríðarlega mikið. Þau markmið tókust ekki hjá síðustu ríkisstjórn, því miður. Það fóru um það bil tvö ár í að ræða á Alþingi hið svokallaða Icesave-mál. Ég held að við verðum að minnast á það vegna þess að ef það hefði verið samþykkt, eins og ríkisstjórnin gerði ítrekaðar tilraunir til á síðasta kjörtímabili, værum við ekki að horfa upp á þann gríðarlega afgang á ríkissjóði sem er þó raunin núna. Hugsið ykkur, ef ríkisstjórnin hefði haft það í gegn með góðu eða illu að álögur á almenning mundu aukast vegna þess að ríkið átti að taka á sig skuldir útrásarvíkinga og hinna föllnu banka, einkafyrirtækja. Sem betur fer fór þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var fullyrt að þjóðin mundi ekki skilja málið, fullyrt að það væri of flókið, en þjóðin sagði sína meiningu. Hún var ekki reiðubúin að taka á sig þær skuldir sem var stofnað til í einkabönkum í einkaeigu og neitaði. Engu að síður var reynt aftur og reynt að semja, og hvað gerist svo fyrir rest? EFTA-dómstóllinn segir: Nei, að sjálfsögðu ekki. Fullnaðarsigur Íslands. Ég held að það sé ágætt að við förum aðeins yfir þetta, ég hef ekki heyrt neinn gera það að nokkru ráði, en þetta skiptir gríðarlega miklu máli þegar við erum að horfa á þann góða árangur sem er að nást. Ég held að það sé líka allt í lagi að rifja upp gríðarlegan niðurskurð í heilbrigðismálum á síðasta kjörtímabili, gríðarlegan niðurskurð. Það komu tillögur um að skera niður heilbrigðisstofnanir úti á landi um 30–40%,  Þá vil ég koma að því sem stendur í áliti meiri hlutans um það sem er held ég einhver stærsta vá okkar, það er að huga ekki að lýðheilsunni, lýðheilsu barna og ungmenna. Eftir um tíu ár mun Íslendingum eldri en 67 ára fjölga um 50%. Hver einstaklingur eldri en 65 ára er fjórum sinnum dýrari í heilbrigðiskerfinu en þeir sem yngri eru. OECD hefur bent á þetta og alþjóðlegar stofnanir. Þessi umræða fer núna fram á Norðurlöndunum. Allir horfa upp á stóraukinn kostnað til heilbrigðismála. Ég styð hæstv. heilbrigðisráðherra, finnst hann vera á réttri leið með mjög margt í annars mjög erfiðum málaflokki. Nú sjáum við að tekjurnar aukast annað árið í röð og það stefnir í hallalausan ríkisrekstur. Við höfum notað tekjuaukninguna til að auka framlög til grunnþjónustu ríkisins og lögð hefur verið áhersla á að fjáraukalög séu í anda fjárreiðulaga, og ég tek undir með meiri hlutanum, það er ánægjuleg þróun. Ég átti sæti í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili og ég benti á að nauðsynlegt væri að við settum ný lög um opinber fjármál. Ég hvatti þáverandi ríkisstjórn til þess að leggja slíkt frumvarp fram. Þáverandi fjármálaráðherra kom með drög inn í fjárlaganefnd og nú hefur hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson bætt um betur og lagt þau fram. Ég held að þau séu heldur betur skref í rétta átt. Við kynntum okkur vel hvernig Svíar haga sínum fjármálum. Þar skiptir agi öllu máli, ábyrgð og að menn eyði ekki um efni fram. Þeir hafa það líka þannig, til þess að umræðan fari ekki út í rifrildi um staðreyndir, um verðbólgu, hagvöxt og annað, að þeir leita til færustu sérfræðinga, ekki bara í háskólum þess lands, Lundi og Uppsölum, heldur líka frá Óslóarháskóla og Kaupmannahafnarháskóla til þess að fá sem víðtækasta þekkingu. Þegar búið er að fara yfir grunntölurnar liggja þær fyrir. Þeir eru með mjög sterka ramma og taka umræðuna um ramma hverra fjárlaga sérstaklega. Það eru vísbendingar í þessu frumvarpi um að það sé það sem við ætlum að gera, og það er gott. Við ræðum fyrst heildarfjármagn til hvers útgjaldaliðar, hann sé svo ákveðinn og hann haldi. Það skiptir gríðarlega miklu máli að hann haldi. Í því felst ábyrg fjármálastjórnun. Þegar við sjáum teikn í þá átt held ég að við getum leyft okkur að vera bjartsýn, það sé ráðdeild í ríkisfjármálum og verið að vinna til framtíðar. Um leið þurfum við að sjálfsögðu að gera okkur grein fyrir þeim hættum sem eru í veginum og reyna með einum eða öðrum hætti að sporna við þeim. Það var þess vegna, virðulegi forseti, sem ég óskaði sérstaklega eftir sérstakri umræðu um lýðheilsu barna og unglinga. Gerð var skýrsla fyrir forsætisráðuneytið árið 2005 þar sem var komið inn á þennan vanda, gríðarlega vönduð og góð skýrsla. Þorgrímur Þráinsson leiddi þá vinnu og hefur verið núna í fjölmiðlum til þess að fjalla um þessi mál. Núverandi forsætisráðherra hefur skipað starfshóp sem á að fara mjög djúpt ofan í þessi mál, og það er jákvætt. Það er afskaplega jákvætt að við ætlum að hefja þessa vinnu og það eigi að taka alvarlega öll þau teikn sem eru á lofti og ábendingar frá alþjóðlegum stofnunum. Þetta skiptir máli vegna þess að við verðum að byrja á börnunum okkar, við verðum að tryggja að þau fái nauðsynlega hreyfingu og mataræði þeirra sé gott, vegna þess að þetta mun þegar fram líða stundir stórspara ríkissjóði útgjöld. Ég hef verið þeirrar pólitísku skoðunar að við eigum að reyna að ná jafnvægi á milli tekna og útgjalda. Við eigum að sækja tekjurnar til að gera vel við þá sem minna mega sín og bæta í í heilbrigðis- og menntamál. Þess vegna fagna ég því að það er einmitt það sem verið er að gera. Ég hef heyrt í stjórnarandstöðunni, hún vill gera betur. Gott og vel. En ég fagna því líka þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar koma fram og telja fram þá góðu þætti sem hér eru, vegna þess að þeir eru fjölmargir. Ég held að við sem lögðum ítrekað til á síðasta kjörtímabili að settir yrðu auknir fjármunir í barnabætur hljótum að vera glaðir að sjá að setja eigi um 1 milljarð í þann málaflokk. Það kemur ungu barnafólki gríðarlega vel. Þó eru nokkrir málaflokkar sem ég mundi gjarnan vilja að yrðu skoðaðir á milli 2. og 3. umr. Mig langar sérstaklega að minnast á einn málaflokk sem ég hef meiri áhyggjur af en öðrum og það eru vegamálin, samgöngumálin. Ég er þeirrar skoðunar að þrátt fyrir að við eigum að forgangsraða í heilbrigðis- og menntamálin sé ástandið á vegum víða þannig að það muni hafa í för með sér stóraukinn kostnað fyrir ríkissjóð. Þá held ég að við verðum að horfa til Finnlands sem lenti í svipaðri kreppu og við Íslendingar fyrir um 20 árum síðan. Þeir létu vegamálin danka og hvað gerðist? Jú, kostnaðurinn varð margfaldur á við það sem hefði orðið ef þeir hefðu sett nauðsynlega fjármuni í aukið viðhald. Það er jákvætt að verið sé að bæta í flugvellina, það er gríðarlega jákvætt. Ég hef sagt að mér hefur fundist forgangsröðun Isavia í þessum málaflokki mjög undarleg. Ég hef leyft mér að gagnrýna opinberlega sérstaklega þá afstöðu fyrirtækisins að ekki megi færa á milli millilandaflugsins og innanlandsflugsins, þ.e. að það megi ekki taka þann gríðarlega hagnað sem verður til af millilandafluginu og nota hann í uppbyggingu á flugvöllum víðs vegar um landið. Ég tel að sú fullyrðing standist ekki, ég hef heyrt það innan úr innanríkisráðuneytinu að það sé heimilt að gera þetta með svipuðum hætti og Norðmenn og Finnar. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að fjárlaganefnd leggi til að Isavia greiði ríkissjóði 700 millj. kr. arð. Það er í rauninni verið að segja að Alþingi vilji haga þessu með öðrum hætti en forsvarsmenn fyrirtækisins hafa viljað meina að þurfi að vera. En ég hef áhyggjur af því að tímabundið 500 millj. kr. framlag fyrir uppbyggingu á flugvöllum verði unnið eftir tillögu og forgangsröðun verkefna frá Isavia. Því miður tókst ekki að leggja fram samgönguáætlun en þetta eru verkefni sem Alþingi á að ákveða. Alþingi á að taka ákvörðun um hvernig þessum fjármunum er ráðstafað. Það skiptir afskaplega miklu máli að það sé pólitísk samstaða eða meiri hluti fyrir því á Alþingi hvernig við deilum út þeim fjármunum. Ég hef áhyggjur af flughlaðinu á Akureyri. Mig langar að fara aðeins yfir það vegna þess að mér hefur heyrst bæði í fjölmiðlum og annars staðar að það sé dálítill misskilningur á ferðinni um það hvernig þetta verkefni varð til. Á síðasta kjörtímabili stigum við þau stóru og mikilvægu skref að ráðast í gerð Vaðlaheiðarganga. Það var mikil barátta en okkur tókst það. Þetta er framkvæmd sem verður mun ódýrari fyrir ríkissjóð en ef hún færi inn á fjárlagalið eftir einhver ár, í samgönguáætlun, mun ódýrari, miklu ódýrari. Verður jafnvel þannig að ríkissjóður þurfi ekki að greiða nokkra fjármuni, við skulum vona það. En það var algjör pólitísk samstaða um það meðal þingmanna Norðausturkjördæmis að allt það efni sem kæmi við gerð ganganna skyldi notað í uppbyggingu flughlaðs á Akureyri. Eftir því hefur verið kallað, það er þörf á því að stækka það vegna þess að þar eru flugrekstraraðilar sem vilja auka millilandaflug, hugsa um að auka flug til Grænlands, vilja nýta þau miklu tækifæri sem eru á norðurslóðum. Þess vegna náðum við samstöðu um það þvert á flokka að efnið skyldi að mestu vera notað í uppbyggingu flughlaðsins. Af hverju skyldum við hafa viljað það? Jú, vegna þess að það er margfalt ódýrara fyrir ríkissjóð að nýta efnið þannig en að kaupa það annars staðar frá. Það er þrefalt ódýrara að gera það svona en ef efnið væri keypt af einkaaðila einhvers staðar. Þetta skiptir öllu máli. Síðasta ríkisstjórn steig jákvæð skref í þessa átt þegar hún lagði til að settar yrðu um 45 millj. kr., minnir mig, í það að undirbúa planið eða þar sem flughlaðið á að vera, fyrir móttöku efnisins. Það var skýr pólitískur vilji fyrrverandi ríkisstjórnar að ráðstafa fjármunum með þeim hætti. Framkvæmdin var engu að síður dálítið ankannaleg vegna þess að fjármunirnir voru teknir úr ráðherrapotti. Þeir fóru inn í atvinnuvegaráðuneytið og svo komu kosningar og peningarnir festust þar inni. Fyrir um ári síðan var aftur pólitískur vilji til að ná þessum fjármunum út úr ráðuneytinu og leggja í framkvæmdina, þannig að bæði fyrrverandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn hafa sýnt vilja til þess að efnið verði nýtt á þennan veg. Vandamálið felst hins vegar í því að það kostar fjármuni að flytja efnið úr Vaðlaheiðargöngum, þó að þetta sé ekki langur spotti, á þennan stað og geyma það þar. Það hefur verið kallað eftir því að setja fjármagn í það, væri hægt að jafna því niður á mörg ár, þannig að við erum að tala um kannski 50 millj. kr., ekki meira, á þessu ári þannig að hægt verði að byrja að flytja efnið. Sem betur fer fengum við aðeins meiri tíma þannig lagað vegna þess að menn ákváðu að byrja að bora Fnjóskadalsmegin, þurftu að loka heitavatnsholu Eyjafjarðarmegin. Mér sýnist það allt vera í réttum farvegi. Mér finnst einhvern veginn eins og þetta hafi gleymst, mér finnst þetta hafa gleymst í meðförum fjárlaganefndar og þess vegna legg ég til að þessu fé verði bætt inn. Það hefur verið eindreginn vilji meðal allra þingmanna kjördæmisins, bæði á síðasta kjörtímabili og núna, ég hef ekki fundið neitt annað og tel mig geta fullyrt það hér - ég sé að þingmenn stjórnarandstöðunnar, sumir hverjir, kinka hér kolli, sem er mjög jákvætt. Þetta getur gjörbreytt allri aðstöðu á Akureyrarflugvelli. En einhverra hluta vegna virðist Isavia ekki hafa haft mikinn áhuga á þessu, þeir benda svo sem á að Alþingi þurfi að taka þessa ákvörðun, sem við munum að sjálfsögðu gera. Ég vonast til að þetta muni breytast. Ég vil líka taka fram, af því að því hefur verið fleygt fram í umræðunni að það sé ekki samstaða um þetta, að þetta er forgangsatriði hjá Eyþingi, en Eyþing er heiti sambands sveitarfélaga á Norðausturlandi. Það er fullur einhugur hjá sveitarfélögum á Norðurlandi um að forgangsraða í þessa veru. Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar er með þetta í forgangi hjá sér. Akureyrarbær og sveitarfélögin öll leggja mikla áherslu á að efnið sé nýtt með þessum hætti. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, að það myndist meiri hluti fyrir því á Alþingi að við setjum 50 millj. kr. núna í verkefnið og tryggjum með einum eða öðrum hætti að hægt sé að leggja fjármuni í þetta á komandi ári. 
            

Nú er komið að því að þarf að gera hádegishlé. Því vill forseti beina því til þingmannsins hvort hann geri hlé á ræðu sinni og klári hana þegar fundi verður fram haldið klukkan hálftvö. Ef þingmaðurinn er sáttur við það gerum við nú hlé á fundi til klukkan hálftvö og þingmaðurinn heldur þá áfram.

Virðulegi forseti. Það var sjálfsagt mál að gera hlé á ræðunni eftir góðfúslega beiðni frá virðulegum forseta. Ég hafði farið yfir nokkur atriði og bent á að við værum á réttri leið með mjög margt. Þó væru einhverjir þættir þar sem mætti gera betur og þyrfti kannski að skoða betur á milli 2. og 3. umr. Ég veit að hv. fjárlaganefnd mun taka málið inn á milli umræðna og fjalla efnislega um þau atriði og er það vel. Tekjuhlið ríkissjóðs hækkar í heild um 9,5 milljarða kr. og það skýrist af hækkun tekjuskatts, sem mun hækka um 22,2 milljarða kr. Þar eru tæplega 9,5 milljarðar kr. vegna tekjuskatts einstaklinga og ýmissa launatengdra gjalda, 11 milljarðar kr. vegna tekjuskatts lögaðila og sérstaks fjársýsluskatts. Þá er gert ráð fyrir 2,6 milljarða kr. hækkun vegna fjármagnstekjuskatts. Tillögur til hækkunar eru af ýmsum tilefnum en það svigrúm sem gefst með hærri tekjum er notað til þess að forgangsraða til heilbrigðisþjónustu, framkvæmda Vegagerðarinnar, auka barnabætur og með því að setja fjármagn í ýmsa smærri málaflokka. Hér er gerð tillaga um 9,1 milljarðs kr. hækkun gjalda. Það má gróflega flokka tilefnin í þrennt. Í fyrsta lagi hafa gjaldaliðir sem taka mið af ýmsum forsendum um verðlagsþróun, atvinnuleysi og útgjöldum almannatrygginga, sem og samnings- og lögbundnir liðir verið endurmetnir. Það kallar á 3,5 milljarða kr. hækkun og þar af vegur langþyngst tillaga um 2,4 milljarða kr. aukningu framlags til Íbúðalánasjóðs. Eins og hefur komið fram í umræðum er um að ræða hliðaráhrif af flýtingu á niðurgreiðslu húsnæðislána til heimilanna - þetta er leiðréttingin svokallaða. Næstmest munar um 1,1 milljarðs kr. hækkun til sjúkratrygginga og 600 millj. kr. hækkun á útgjöldum almannatrygginga. Einnig er meðtalin 1 milljarðs kr. hækkun barnabóta, sem er ætlað að vera mótvægisaðgerð vegna fyrirhugaðra breytinga á virðisaukaskattskerfinu. Á móti hækkunartilefnum vegur 1,6 milljarða kr. lækkun á áætlun um verðlagshækkanir, þar sem nú er spáð mun minni verðbólgu á næsta ári en áður var gert. Auk þess verða útgjöld vegna atvinnuleysisbóta samkvæmt spánni 1,5 milljörðum kr. minni en áætlað hafði verið sem eru afar jákvæð tíðindi. Í öðru lagi er lagt til að vaxtagjöld lækki um 1,7 milljarða kr. Það má rekja til þess að dregið hefur verið úr útgáfu ríkisbréfa frá því sem áður var gert ráð fyrir vegna bættrar afkomu ríkissjóðs. Þá hafa forsendur um stýrivexti og verðlagsbreytingar breyst til hækkunar í takt við nýja þjóðhagsspá Hagstofunnar. Ég held að það sé ágætt að ræða þennan lið aðeins því í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar segir einfaldlega mjög skýrt að nokkuð sé í land með að hefja niðurgreiðslu skulda. Það er vissulega áhyggjuefni, en vaxtakostnaður er þriðji útgjaldamesti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Vaxtakostnaður er svo hár að hann nemur hærri fjárhæð en öll framlög ríkissjóðs til reksturs Landspítalans og Sjúkratrygginga Íslands. Því miður vegna þessara skulda verðum við nú sem aldrei fyrr að sýna ráðdeild og skynsemi í ríkisfjármálum sem mér finnst vera mjög skýr merki um að verið sé að gera í þessu fjárlagafrumvarpi. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að veita ný framlög að samtals fjárhæð 7,3 milljarða kr. Þar má helst nefna styrkingu á rekstrargrunni Landspítalans og fleiri sjúkrahúsa, einnig úti á landsbyggðinni, hönnun á meðferðarkjarna við nýjan Landspítala og stóraukin framlög til Vegagerðarinnar, sérstaklega innanlandsflugsins og flugvallanna sem ég fagnaði sérstaklega. Ég ítreka þó áhyggjur mínar af nýframkvæmdum og fjármagni til viðhalds vegakerfisins, en ég veit að það er vilji hjá ríkisstjórn og Alþingi að gera betur í þeim málaflokki. Þá er gert ráð fyrir umtalsverðri styrkingu háskólakerfisins og Landhelgisgæslunnar auk margvíslegra annarra mála sem er vel. Ég held að vert sé þó að benda á það að ég hef eins og fleiri þingmenn í Norðausturkjördæmi áhyggjur af framlagi til Háskólans á Akureyri. Við sjáum stóraukin framlög til Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík, það er verið leiðrétta ýmsa hluti, sem er jákvætt, en ég hvet fjárlaganefnd til að skoða sérstaklega hvort Háskólinn á Akureyri hafi ekki gleymst í þessum efnum. Þar hefur verið uppsafnaður vandi sem því miður var ekki leyst úr á síðustu árum. Við erum reyndar að bæta aðeins í, sem er vel, en ég tel að við þurfum að gera aðeins betur til þess að gæta fulls jafnræðis á milli þessara háskóla. Háskólinn á Akureyri hefur margítrekað sannað gildi sitt sem ein tryggasta stoð landsbyggðarinnar. Sérstaða hans er gríðarleg, hann hefur fetað á nýjar slóðir sem aðrir háskólar hafa ekki gert, verið með rannsóknir sem hafa vakið athygli erlendis, starfsmenn hafa sýnt gríðarlegan metnað og dugnað við að halda uppi gæðum og starfi skólans þrátt fyrir þröngan hag oft á tíðum. Svo verðum við líka að horfast í augu við að háskólinn og tilkoma hans hefur skapað mikla þjónustu og vinnu á Akureyri. Það má í raun segja að eftir að sambandsverksmiðjurnar hættu á sínum tíma hefur Háskólinn á Akureyri gert að verkum að íbúaþróun á Akureyri hefur verið frekar jákvæð, hún hefur staðið í stað eða verið svona aðeins upp á við. Það má því svo sannarlega segja að Háskólinn á Akureyri sé ein af grunnstoðum ekki bara samfélagsins þar heldur landsbyggðarinnar og landsins alls. Ég fagna því sérstaklega að verið sé að setja sérstakt fjármagn í kennslu í heimskautarétti. Við sem höfum áhuga á norðurslóðamálum sjáum hversu gríðarleg tækifæri eru þar. Háskólinn hefur skapað sér mikla og góða sérstöðu í þessu efnum og við erum að bæta hér aðeins í þannig að hægt verði að efla kennslu í þessari mikilvægu námsgrein, sem er kannski ein og sér best fallin til þess að sýna fram á þá miklu og góðu sérstöðu sem Háskólinn á Akureyri hefur. Svo erum við að setja fjármuni í byggðamálin, sem er mjög jákvætt. Við þurfum reyndar að mínu mati að gera betur í þessum málaflokki þegar fram líða stundir. Við í Framsóknarflokknum lögðum fram mjög ítarlega og góða byggðastefnu fyrir síðasta flokksþing, sem var samþykkt samhljóða. Þar bentum við á þá leið sem Norðmenn fóru í sínum byggðamálum, eina þjóðin á Norðurlöndunum sem hefur farið í róttækar aðgerðir, en þeir veittu skattaívilnanir til ungs fólks, ungs barnafólks sérstaklega, og reyndu að stuðla að því að ungt fólk sem fer og sækir sér menntun annars staðar flytjist aftur heim, gera þeim það kleift. Allt þetta hefur skilað sér í auknum hagvexti á svæðum í Norður-Noregi sem hafa átt undir högg að sækja eins og margar byggðir á Íslandi. Það er vel að við erum að setja bæði fjármuni í byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta og tryggja að netsamband verði með betra móti. Það er því margt sem er mjög jákvætt í þessa átt. Þar sem ég á afar stutt eftir af ræðu minni vil ég taka það fram og beina því til fjárlaganefndar að skoða sérstaklega framlög til Ríkisútvarpsins. Því miður voru stigin óheillavænleg skref á árinu 2011 þegar hinar svæðisbundnu útsendingar voru lagðar niður þannig að ein af grunnstoðum okkar mikilvæga þjóðarútvarps var í raun slegin af að mínu mati. Ég hef hlustað á nýjan útvarpsstjóra og fleiri sem vilja gera betur í þessum málaflokki. Ég heyrði í nýjum útvarpsstjóra sem er staðsettur á Akureyri og áherslan er lögð á landsbyggðina og ég fagna því sérstaklega. Ég beini því til fjárlaganefndar að skoða þetta sérstaklega. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við eigum að hafa öflugt almannaútvarp sem sinnir landsbyggðinni, menningarmálum og sínu lögbundna hlutverki af kostgæfni. Ég hef trú á því að bæði ný stjórn og nýr útvarpsstjóri vilji vinna í þá veru, en þá verðum við að gæta að því að fjármagn til stofnunarinnar sé tryggt þannig að hún geti staðið undir sínu lögbundna hlutverki. Ég gekk mjög hart fram á síðasta kjörtímabili og gagnrýndi þetta og hef ávallt verið þessarar skoðunar og ítreka hana hér með. Það eru mörg mál hér sem hægt væri að koma inn á en ég held að ég hafi hreyft við þeim flestum. Við erum á réttri leið með fjárlagafrumvarpinu. Við sýnum að við erum að verða komin út úr kreppunni. Það eru enn þá stór skref eftir en ef heldur áfram sem horfir munum við taka þau líka til heilla fyrir íslenskt samfélag.

Herra forseti. Ég var að fá hérna í hús fyrirspurn til Heilbrigðisstofnunar Norðurlands, ég sendi þetta út til forstöðumanna heilbrigðiskerfisins um allt land, um hvað vanti upp á í fjárlögum og þeim breytingartillögum sem gerðar hafa verið í fjárlaganefnd til þess að uppfylla þau skilyrði sem forstöðumenn heilbrigðiskerfisins á Íslandi telja nauðsynleg. Það verður gerð breytingartillaga og ég mun líka senda þetta áfram á hv. þm. Höskuld Þórhallsson. Veit hann hversu mikið hefur verið komið til móts við heilbrigðiskerfið í kjördæmi hans, sér í lagi í ljósi kosningaloforða flokks hans þar sem klárlega er sagt að heilbrigðiskerfið og mannauðurinn séu í forgangi og kjósendur kjördæmis hans vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang, kjósendur flokks hans og kjósendur allra landsmanna?

Virðulegi forseti. Ég hlakka til að fá niðurstöður fyrirspurnarinnar og tel afar jákvætt að hv. þingmaður leggi sig fram við að fá ítarlegar upplýsingar. Ég minntist á það í ræðu minni að niðurskurðurinn til heilbrigðisstofnana á síðasta kjörtímabili hefði verið gríðarlegur, sérstaklega í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Okkur hefur tekist að vinda ofan af því sem miður fór þar á einn eða annan hátt, en ég tel þó að við eigum einhver skref eftir og treysti hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að gera vel í þeim efnum. Við erum að auka framlög til Sjúkrahússins á Akureyri, til heilbrigðisstofnana og annað. Ég held að það sé jákvætt en vonandi getum við gert betur á næstu árum með batnandi afkomu ríkissjóðs.

Herra forseti. Ég vona að hv. þingmaður reiði sig ekki aðeins á heilbrigðisráðherra. Hann er nú þingmaður kjördæmisins og ætti að standa fyrir því að forgangsatriði séu uppfyllt og að sérstaklega sé hlustað á forsvarsmenn heilbrigðisstofnana, sem eru þarna til þess að ráðleggja og skipuleggja starfið, ef þeir benda á að meira fé þurfi í það forgangsatriði sem heilbrigðismálin eru. Og heilbrigðismálin eru klárlega forgangsatriði allra kjósenda landsins, líka hans flokks og kjördæmisins, landsmanna allra og er kosningaloforð flokksins í heilbrigðismálum mjög fallegt. Ég ætla að lesa það fyrir hv. þingmann, með leyfi forseta: „Við viljum leggja ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felast fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Ríkisstjórnin er að gefa í í heilbrigðismálum, við vorum í bakkgír á síðasta kjörtímabili. En ef við erum bara að gefa í upp í fyrsta og annan gír og það þarf að fara upp í þriðja eða fjórða, eigum við þá ekki að setja það í forgang?

Virðulegi forseti. Ég er sammála þingmanninum um að við eigum að hlusta á forsvarsmenn heilbrigðisstofnana. Ég vona líka að á næstu árum takist okkur að reka ríkissjóð þannig að það verði hægt að beita sér frekar í þessum málaflokki og þá koma okkur í þriðja eða fjórða gír, og jafnvel fimmta gír ef því er að skipta, í þessum mikilvæga málaflokki.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans ræðu. Mig langar til að spyrja út frá núverandi fjárlagafrumvarpi. Ef fram fer sem horfir blasir við niðurskurður hjá Ríkisútvarpinu upp á 600–900 milljónir á næsta ári. Ég ætlaði í upphafi að spyrja hv. þingmann að því hvar hann sæi fyrir sér að sá niðurskurður mundi birtast. En ég heyri að hv. þingmaður hefur af þessu þungar áhyggjur eins og aðrir framsóknarþingmenn, til dæmis hv. þm. Karl Garðarsson sem hefur skipt um skoðun í málinu. Ég fagna því auðvitað að menn hafi af þessu nokkrar áhyggjur og vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji einhverja von til þess, með þessum sinnaskiptum eða þessum yfirlýsingum hv. þingmanna Framsóknarflokksins, að menn geti fallist á breytingartillögu minni hlutans hér í þinginu um að láta óskipt útvarpsgjaldið eins og það er núna, 19.400 kr., renna til Ríkisútvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég hef þungar áhyggjur af framlagi til Ríkisútvarpsins eins og ég sagði mjög skýrt í ræðu minni áðan. Já, ég tel að það sé einhver von um að við náum að bæta í þennan málaflokk. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér nægilega tillögur minni hlutans, ég ætla að fá ráðrúm til þess að gera það. Ég vil þó segja: Á síðasta kjörtímabili ræddum við það mjög oft í fjárlaganefnd að við værum ekki með hinar svokölluðu mörkuðu tekjur - þ.e. við töldum að ekki væri rétt að allir þeir fjármunir sem væru markaðir með einum eða öðrum hætti, eins og nefskatturinn, rynnu óskiptir til þess, vegna þess að það mundi skapa gríðarlegt ójafnvægi. Við horfum upp á það, kannski ekki hjá RÚV heldur hjá öðrum stofnunum, að á meðan verið var að skera niður hefðu aðrar fengið aukningu 

Virðulegur forseti. Ég hvet hv. þingmann til að skoða okkar tillögu vegna þess að hún hefur ekki nein áhrif á sjóðstreymi í ríkissjóði. Hún felur fyrst og fremst í sér að útvarpsgjaldið verði látið halda sér óbreytt og það renni allt saman til Ríkisútvarpsins. Það er verið að leggja til að það sé lækkað niður í 17.800 kr. og það felur í sér niðurskurð hjá Ríkisútvarpinu upp á 600–900 milljónir sem auðvitað mundi þýða að menn mundu þurfa að taka upp þjónustusamninginn og grípa til mjög róttækra aðgerða. Ég vil nota seinni helminginn af þeirri mínútu sem ég hef til þess að spyrja hv. þingmann út í Háskólann á Akureyri. Ég held að hann geri sér ekki fyllilega grein fyrir þeim veruleika sem þar blasir við, alla vega ekki á sama hátt og sveitarstjórnarmenn á Akureyri sem lýsa yfir þungbærum áhyggjum af því sem þar er að gerast nú síðast í gær og í morgun - og ályktanir frá Félagi háskólamanna sem lýsa yfir mjög alvarlegri framtíðarsýn í þeim efnum. Ég vil hvetja hv. þingmann til þess að kynna sér það efni betur og standa í fæturna þar jafnframt.

Virðulegi forseti. Já, ég mun kynna mér þessa tillögu frá stjórnarandstöðunni. En ég hvet þingmanninn um leið til að kynna sér þá umræðu sem var hér á síðasta kjörtímabili og hefur verið hér úr þessum ræðustól um hinar mörkuðu tekjur. Það er umræða sem ég held að sé mjög brýnt að fari fram. Ég held að við þurfum að móta okkur stefnu þegar kemur að því hvort við ætlum að láta allar markaðar tekjur renna óskiptar, eins og til Vegagerðarinnar eða til Fjármálaeftirlitsins eða annarra stofnana, eða hvort við ætlum ekki að gera það. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi jafnt að ganga yfir. Ég geri mér fyllilega grein fyrir vanda Háskólans á Akureyri. Ég mun beita mér fyrir því að hann fái leiðréttingu til samræmis á við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík. Ég veit að fulltrúar í fjárlaganefnd munu taka það til skoðunar.

Forseti. Það vakti eftirtekt mína hér í upphafi máls hv. ræðumanns að hann fór að rifja upp gamla daga eins og sumum er títt og talaði mikið um Icesave; sagði sem svo að þær breytingar sem orðið hefðu í efnahagslífi, breytt þjóðhagsspá, hagvöxtur, væri allt út af því að Icesave hefði gufað upp. Þá vill svo skringilega til, virðulegi forseti, að fyrsta frétt á RÚV, uppfærð kl. 12.45 segir: Stærsti hluti forgangskrafna sem greiddar verða úr þrotabúi gamla Landsbankans rennur til breska innstæðutryggingasjóðsins vegna Icesave. Það var vendipunktur í Icesavemálinu, sem margir úthúða og úthúðuðu, þegar hin svokallaða Svavars-samninganefnd samdi einmitt um að nota mætti eignir gamla Landsbankans til að fara í þetta. Þannig að mér fannst þetta kúnstugt. Annað ætla ég að segja, virðulegi forseti: Ég trúði ekki, vegna þess að ég hef alltaf litið á hv. þingmann sem félagshyggjumann - ég ætla að biðja hann að útskýra það fyrir mér, á þeirri einu mínútu sem hann hefur nú á eftir, 

Forseti biður þingmenn að hafa tímamörk í huga. Þau eru naum þegar einungis ein mínúta er til ráðstöfunar og fjórir eru í andsvari.

Virðulegi forseti. Ég minnist þess ekki að hafa sagt í ræðu minni áðan að allur sá hagvöxtur og framgangur sem hefur orðið í íslensku þjóðlífi sé því að þakka að við samþykktum ekki Icesave. Það sem ég nefndi hins vegar var að ef við hefðum tekið á okkur þessar tröllvöxnu skuldbindingar væri staða ríkissjóðs mun verri. Ég held að allir séu sammála um það. Það er gott mál ef eignir Landsbankans duga fyrir flestum þeim forgangskröfum sem eru fyrir hendi, en þetta snerist ekki um það, þetta snerist um að almenningur mundi borga og að það mundu falla kröfur á íslenskan almenning. Það er lykilatriði. Ég sé að tíminn er að renna út en ég fæ kannski að svara síðari spurningunni á eftir.

Virðulegi forseti. Ég bið afsökunar á að hafa talað of lengi áðan. Ég vildi segja að af því við erum í þessum söguskýringum ættum við kannski líka að rifja upp af hverju Icesave varð til. Það var út af því hvernig bankakerfið hérna var einkavætt og það var ekki á vakt fyrrverandi ríkisstjórnarflokka. Það er alveg auðséð í þessu fjárlagafrumvarpi og tengifrumvörpum að verið er að færa fé frá þeim sem minna mega sín og létta álögum af þeim sem hafa það betra. Það er verið að innleiða sjúklingagjöld, það er verið að hækka beingreiðslur sjúklinga um 1,9 milljarð í kerfinu. Ég trúi því ekki að hv. þingmanni, sem ég hélt að væri félagshyggjumaður, finnist þetta í lagi.

Virðulegi forseti. Ég er félagshyggjumaður, svo sannarlega. Þess vegna tala ég fyrir því að við á komandi árum setjum aukið fjármagn í heilbrigðis- og menntamál. Við þurfum að sjálfsögðu að tryggja tekjustofna þar á móti. En það er vissulega erfitt að finna þetta jafnvægi, hvort við eigum að hafa hærri eða lægri skatta, hvort skili meiri raunverulegum tekjum á endanum í ríkissjóð, vegna þess að ekki viljum við skattleggja fólk eingöngu til að skattleggja. Við ætlum væntanlega að reyna að skapa hagvöxt og það hefur tekist. Það er vel. Ég vil svo segja að ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni þegar hún talar um að við séum að auka tekjubilið. Ég sé það þannig að við séum að auka hag allra, það er algjört lykilatriði að mínu mati. Ég hefði á sínum tíma viljað að hv. þingmaður styddi mínar tillögur um aukið framlag til barnabóta sem ég lagði ítrekað fram á síðasta kjörtímabili. En við erum að setja 1 milljarð og það er vel gert, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans þar sem hann kom inn á ansi mörg mál, sumu var ég sammála og öðru ekki eins og gengur. Það sem mig langar aðeins að ræða hér við hv. þingmann er það að jú, hagvöxtur er að aukast og verðbólga fer lækkandi. Staðan er að batna, ég held að það mótmæli því enginn. Þá er spurningin: Hver eru næstu skref? Hvernig skiptist þetta? Vegna þess að hv. þingmaður gerði lýðheilsu barna og unglinga að sérstöku umtalsefni sínu langar mig að spyrja hann. Í greiningu UNICEF kemur fram að fátækt barna hafi rokið úr 11% árið 2008 í 32%. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því? Það er mjög stór partur af lýðheilsu barna að búa ekki við fátækt. Hvernig eigum við að bregðast við þessu?

Virðulegi forseti. Ég hef svo sannarlega áhyggjur af þessu. Hagur barna varð vissulega verri hér eftir bankahrunið, eins og hagur flestra Íslendinga. Við það erum við að glíma. Hv. þingmaður spurði mig, og ég þakka fyrir spurningarnar, um næstu skref. Ég held að næsta skref sé akkúrat þetta, að við höldum ró okkar, að við sköpum hér skilyrði fyrir jöfnum, hægum, jákvæðum hagvexti og reynum með öllum tiltækum ráðum að halda verðbólgunni niðri. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir heimilin í landinu og þjóðarbúið allt. Eins og ég sagði í ræðu minni þurfum við síðan að halda áfram að leysa úr þeim vandamálum sem eru í heilbrigðiskerfinu, vegna þess að vandamálin eru risastór. Og ef við gerum ekki neitt, eins og með lýðheilsuna sem mér fannst mjög gott að hv. þingmaður skyldi koma inn á, mun vandamálið jafnvel stækka og aukast, því miður, eins og spár gera ráð fyrir. Þess vegna 

Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að þeim sem búa nú þegar við fátækt hugnist það sérstaklega vel að við bíðum bara róleg og vonum það besta. Það eru mörg teikn á lofti um það að misskipting fari vaxandi í samfélagi okkar og ég er þeirrar skoðunar, og tel mig hafa fært nokkuð góð rök fyrir því, að það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér sé því miður einmitt til þess fallið að auka þá misskiptingu. Hv. þingmaður hefur líka talað um að við þurfum að hugsa um þjóðarbúið. Eins og hann kom inn á eru gríðarmörg verkefni sem bíða okkar, t.d. barnafátækt, sem ég talaði um áðan. Hv. þingmaður minntist á vegakerfið sem þarf meiri peninga, heilbrigðiskerfið. Hvort er það svo að við öflum ekki nægra tekna eða deilum hreinlega vitlaust? Eða hvort tveggja?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi misskilið mig. Ég var ekki að leggja til að við sætum hér og biðum eftir því að eitthvað gerðist, síður en svo. Ég hef hins vegar þá pólitísku skoðun að við komumst hraðast áfram þegar við höldum ró okkar en vinnum jöfnum höndum að velferð íslensku þjóðarinnar. Ég vona að það verði ekki misskilið þannig að við eigum að setjast niður og vona það besta. Auðvitað eigum við að vona það besta en við verðum að búast við því versta og gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að hagur allra á Íslandi batni og við höldum jöfnuði í samfélagi okkar. Ég mun fylgjast mjög vel með þeim sem vara við því ef hann er að aukast og ég mun beita mér fyrir því að svo verði ekki.

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst nokkuð með umræðunni um frumvarp ríkisstjórnarinnar til fjárlaga fyrir árið 2015 og haft á orði áður að þar sé ekki einvörðungu að finna tillögur um fjárútlát úr ríkissjóði heldur sé frumvarpið einnig eins konar pólitísk stefnuyfirlýsing. Þá horfir maður til þess hvar áherslurnar liggja. Er verið að létta byrðar þeirra sem lakast standa í þjóðfélaginu eða er verið a þyngja þær? Er á hinn bóginn verið að létta lífið fyrir þeim sem búa við best kjör í landinu eða er hið gagnstæða uppi? Það er augljóst hvað er að gerast í þessu frumvarpi. Við sjáum að áherslan er fyrst og fremst á einkalausnir á kostnað almannalausna. Ég kom aðeins inn á það í andsvari í gær varðandi samgöngumálin, hve illa almenningssamgöngurnar verða úti í þessu frumvarpi. Fjárlagafrumvarpið þarf síðan að skoða í samhengi annarra frumvarpa sem þingið hefur haft til umfjöllunar eða eru enn á vinnsluborðinu, svo sem tekjuöflun ríkissjóðs og þar með talið frumvarp sem ég vil gjarnan kalla neyslustýringarfrumvarp ríkisstjórnarinnar, en þar er lagt til að við föllumst á hækkun á virðisaukaskatti á almennri matvöru á sama tíma og við afnemum vörugjöldin. Hvað þýðir þetta? Það kemur fram í greinargerð með umræddu frumvarpi. Þar er okkur sýnt hvernig afnám sykurskattsins, svo dæmi sé tekið, geri konfektkassann ódýrari og gosdrykkina, hve miklu muni þar um. Á sama hátt má lesa út úr því frumvarpi hvernig almenn matvara hækkar í verði. Þetta er neyslustýring sem menn hlógu mikið að hér um árið þegar þáverandi ríkisstjórn vildi vissulega neyslustýra með hækkun á sykurskatti, neyslustýra hollustu ofan í þjóðina en ekki óhollustu. Hið gagnstæða er uppi núna og þess vegna hlægir það mig svolítið þegar hingað í pontu koma fulltrúar stjórnarmeirihlutans hver á fætur öðrum og dásama lýðheilsusjónarmið sem ríkisstjórnin vilji í heiðri hafa. Það gerir hún ekki. Þetta er áþreifanlegt dæmi um hið gagnstæða. Neyslustýring er með margvíslegum hætti öðrum en þeim sem ég hef þegar nefnt. Ég nefni til dæmis gjöld sem lögð eru á fólk sem þarf að leita til heilbrigðisþjónustunnar. Við fengum það svart á hvítu í tveimur skýrslum - önnur mun hafa verið í byrjun þessa árs og hin í lok hins síðasta, annars vegar frá Krabbameinsfélagi Íslands og hins vegar athugun sem unnin var á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands - að kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni á Íslandi sé komin upp í 20%. Í síðari könnuninni, ég hygg að það hafi verið félagsvísindastofnunarkönnunin, má lesa að þriðji hver Íslendingur fresti eða neiti sér um læknisþjónustu á ári hverju og, sem verra er og alvarlegra, að það séu einkum tekjulægstu hóparnir sem geri það. Þetta er neyslustýring. Þetta stýrir neyslu fólks sem leitar sér lækninga fyrir sig og börnin sín í heilbrigðisþjónustunni. Auðvitað horfum við til þessara þátta þegar við gaumgæfum þetta frumvarp. Þar sjáum við einnig að til stendur að skerða kjör þeirra sem hafa verið atvinnulausir til langs tíma. Hvernig? Atvinnuleysistíminn er núna þrjú ár. Það stendur til að lækka hann í tvö og hálft ár. Hvað þýðir það? Þótt atvinnuleysisbætur séu lágar eru félagsstyrkir sveitarfélaganna yfirleitt enn lægri. Það þýðir þá að einstaklingur sem er atvinnulaus umfram tvö og hálft ár hrapar niður í tekjum. Þar að auki, og það er önnur saga, þá þýðir þetta auknar byrðar á sveitarfélögin. Ég veit ekki hvernig samkomulagi hefur verið háttað við sveitarfélögin um þetta efni. Hér tek ég dæmi um neyslustýringu ríkisstjórnarinnar. Hún neyslustýrir í átt að óhollustu og frá hollustu. Síðan gerir hún fátæku fólki torveldara að leita til læknis með því að búa þannig að heilbrigðiskerfinu að líkur séu á því að enn gangi óheillaþróunin þar áfram varðandi kostnaðarþátttöku sjúklinga. Í tengslum við þetta frumvarp hefur sú ákvörðun fjárlaganefndar verið rædd að falla frá því að hækka bætur almannatrygginga um 3,5% á næsta ári og fara niður í 3%. Rökin eru sögð þau að nú megi ætla að verðbólga verði minni en áður hafi verið talið og þess vegna sé þetta lækkað. Öryrkjabandalagið og hagsmunasamtök láglaunafólks hafa mótmælt þessu réttilega. Mér finnst ástæða til að rifja aðeins upp samhengi þessara mála. Þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp í lok níunda áratugar síðustu aldar þá var þróun greiðslna úr almannatryggingum miðuð við tiltekinn lágmarkstaxta hjá Dagsbrún. Tiltekinn lágmarkstaxti var viðmiðið í þróun almannatrygginga. Mönnum þótti vera nokkurt hald í þessu vegna þess að þá var beintenging í hagsmunabaráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir lægst launaða fólkið. Þetta var sett inn jafnhliða því að tekin var upp staðgreiðsla skatta. Síðan gerðist það á samdráttartímanum á tíunda áratugnum og reyndar gerðist það held ég á hverju ári frá því að þessi lög voru sett að ekki var staðið við þetta. Það var alltaf eitthvað skert. Á samdráttartímanum á fyrri hluta tíunda áratugarins var það alger regla að þetta væri skert. Þess vegna þótti það mikið framfaraspor þegar það var sett inn í lög um almannatryggingar á árinu 1997 að tengja þróun þessara bóta annars vegar launaþróun og hins vegar verðlagsþróun. Þannig er það enn þann dag í dag lögum samkvæmt. Í 69. gr. laga um almannatryggingar segir, með leyfi forseta: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur samkvæmt 63. gr. og fjárhæðir samkvæmt 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Það er ekki bundið lögum að bæturnar megi ekki vera hærri, það er enginn sem segir það, það er ekki bannað með lögum. Það skal taka mið af launaþróun og horfa til verðlags. Þegar við erum svo ljónheppin að hafa ríkisstjórn sem lofaði á hverjum kosningafundinum á fætur öðrum, alla vega þeim sem ég sat á, að það yrði farið í stórátak til að bæta kjör öryrkja og lægst launaða fólksins í landinu þá hefði maður haldið að reynt yrði að gera einhverja bragarbót á þessu og láta standa þá hlutfallshækkun sem menn höfðu þó gert ráð fyrir þegar frumvarpið kom fram. Þess vegna er það fullkomlega skiljanlegt þegar Öryrkjabandalag Íslands, verkalýðshreyfingin og hagsmunaaðilar, sem beita sér í þágu láglaunafólks, lífeyrisþega og öryrkja, skuli hamra á því að við eigum að halda okkur við fyrri töluna. Þetta finnst mér mikilvægt að við höfum í huga. Það hefur verið komið inn á marga þætti í umræðunni hér og óþarfi að hver maður hamri á því sama og þeir sem áður töluðu. Það hefur verið talað um Ríkisútvarpið. Ég hef alla tíð borið hag Ríkisútvarpsins mjög fyrir brjósti. Ég hlustaði af athygli á það þegar þverpólitísk beiðni kom til okkar frá stjórn Ríkisútvarpsins, ég hygg að allir stjórnarmenn hafi beint varnaðarorðum til okkar, um að Ríkisútvarpið gæti ekki staðið við lögbundnar skyldur sínar ef frumvarpið næði fram að ganga eins og það birtist. Á þetta eigum við að sjálfsögðu að hlusta. Það hefur ekki verið svo í gegnum tíðina að ég hafi alltaf verið sáttur við Ríkisútvarpið fremur en aðra fjölmiðla. Það á væntanlega við um okkur öll. Það er engu að síður menningarstofnun og grundvallarpóstur í lýðræðislegu skipulagi okkar að standa vörð um fjölmiðil sem er óháður peningavaldinu en þarf hins vegar að reiða sig á okkur. Stofnunin verður að geta gert það. Þess vegna eigum við að taka alvarlega þau varnaðarorð og þær óskir sem fram koma frá stjórn Ríkisútvarpsins. Við eigum að hlusta alvarlega á það. Einum þætti vil ég víkja að sem reyndar margir aðrir hafa gert og það er sú ákvörðun að vísa fólki, sem er komið yfir 25 ára aldur og vill mennta sig, til einkaaðila. Það er það sem verið er að gera,. Þegar þessu fólki er vísað út úr skólunum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, þá þarf það að sjálfsögðu að leita til einkaaðila. Ég fór að grennslast fyrir um það hvar væri að finna lagabreytingu þessa efnis. Ég hafði samband við starfsmenn allsherjar- og menntamálanefndar þingsins og spurði: Hvar liggja þessi lög fyrir? Hvenær var tekin ákvörðun um þetta? Og það kom í ljós að það var engin ákvörðun tekin um þetta. Ákvörðunina er að finna í þessu fjárlagafrumvarpi, en það þarf dulmálslykil til að ráða í lausnina. Nú langar mig til að lesa gátuna upp. Hún er á bls. 291, með leyfi forseta: „Á árinu 2014 fækkaði nemendum vegna minnkandi aðsóknar og aukinna krafna um forgangsröðun og er áætlað að ársnemendur í framhaldsskólum verði 19.601 en í fjárlögum 2014 var gert ráð fyrir 20.293 ársnemendum. Til lengri tíma er áætlað að nemendum í framhaldsskólum muni áfram fækka samhliða því að fleiri nemendur ljúki námi á skemmri tíma en nú er. Í reglum um innritun í framhaldsskóla hafa eldri nemendur minnstan forgang.“ - Minnstan forgang, hér kemur fyrsta vísbending. - „Í tengslum við vinnu frumvarps til fjárlaga 2015 var aldurshópurinn 25 ára og eldri í framhaldsskólum skoðaður sérstaklega. Gera má ráð fyrir að um 2.000 ársnemendur séu í þessum hópi þótt skráðir nemendur á þeim aldri séu um helmingi fleiri. Um það bil 60% eldri nemenda eru í starfsnámi og er miðað við að lágmarka skerðingu þjónustu við þann hóp. Að því marki sem takmörkunum verður beitt við innritun í framhaldsskóla verður megináhersla lögð á að mæta óskum nemenda undir 25 ára aldri um skólavist í samræmi við forgangsröðun framhaldsskólalaga og reglugerðar um innritun.“ - Síðan er áfram haldið. Þetta er ákvörðunin, þarna er hana að finna. Með öðrum orðum er sagt að eldri nemendur skuli hafa minnstan forgang. Hverjir eru eldri nemendur? Þeir sem eru 25 ára og eldri. Hvað er síðan gert? Síðan er framhaldsskólunum skammtað svo naumt að þeir verða að útiloka einhverja. Hér er síðan lausnin á gátunni um hverja eigi að útiloka - 25 ára og eldri. Þarna er þetta komið. Það er sem sagt hvergi lagt til að Alþingi fallist á þá meginhugsun að beina fólki sem er komið á þennan aldur til einkaaðila um menntun sína. Nei, það er gert með þessum hætti. Þetta þykir mér ekki vera nógu gott nema síður sé. Mig langar til að víkja að löggæslumálum. Nú varð löggæsla, eins og öll önnur opinber þjónusta, fyrir mikilli skerðingu í kjölfar efnahagshrunsins árið 2008. Þá hrundu tekjustofnar ríkis og sveitarfélaga eins og við þekkjum. Það var brugðist við með miklum niðurskurði og síðan skattkerfisbreytingum til að mæta nýjum þörfum að þessu leyti og þar á meðal var löggæslan. Samþykkt var á þingi þingsályktunartillaga, sem fram kom vorið 2012, um að ráðist yrði í þverpólitíska vinnu um skilgreiningu á löggæslunni og löggæsluþörfinni í landinu og gerð yrði áætlun í því samhengi.  Hvert erum við þá komin? Formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, vísar í forustu Framsóknarflokksins. Ég veit ekki betur en að hún sé formaður fjárlaganefndar. Hvar eru tillögur fjárlaganefndar um löggæsluna? Hvernig skyldu þær standa? Þá er ágætt að fletta í fjárlagafrumvarpinu og þá sannast sagna verð ég að viðurkenna það að mér bregður svolítið í brún að sjá þar hvert embættið á fætur öðru skorið verulega niður, ekki nóg með það heldur er líka skorið niður hjá embætti ríkissaksóknara. Þar með er ekki öll sagan sögð vegna þess að í niðurskurðinum forgangsraðar ríkisstjórnin. Hún forgangsraðar með hvaða hætti lögreglan skuli skera niður. Við skulum byrja á embætti ríkissaksóknara. Ég vitna nú í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að fjárheimild liðarins lækki um 13,1 millj. kr. að raungildi frá fjárlögum yfirstandandi árs. Annars vegar er gerð tillaga um niðurfellingu á 10 millj. kr. tímabundnu framlagi“ - nú bið ég menn um að hlusta - „til að tryggja skilvirk úrræði þolenda kynferðisbrota og markvissar forvarnaraðgerðir.“ Það á sem sagt að skera niður hjá embættinu en embættið skal vita hvar skal byrjað. Það er jú gagnvart þolendum kynferðisbrota og markvissar forvarnaaðgerðir skulu skornar niður. Þetta segir í textanum. Er þetta einhver tilviljun? Nei. Förum þá til embættis ríkislögreglustjóra. Þar er líka gert ráð fyrir að fjárheimild liðarins lækki um 23,8 millj. kr. að raungildi frá fjárlögum yfirstandandi árs. Svo er aftur forgangsröðunin. „Annars vegar er gerð tillaga um 3 millj. kr. lækkun tímabundins framlags til að tryggja skilvirk úrræði þolenda kynferðisbrota og markvissar forvarnaraðgerðir. Hins vegar er lögð til 20,8 millj. kr. lækkun vegna aðhaldsaðgerða í ríkisútgjöldum“ Fyrst er talið upp og byrjað á því að skera niður gagnvart þolendum kynferðisbrota. Þetta er náttúrlega svívirðilegt. Ég ætla að sleppa í bili að ræða um sérstakan saksóknara sem er skorinn niður um 423 milljónir. Við vissum það að þegar þessir flokkar væru komnir að völdum að þá yrði byrjað að höggva verulega í þetta embætti, sérstakan saksóknara, að eftir því sem hann herti að hvítflibbum þessa lands, sem hefðu brotið af sér, þá mundi Sjálfstæðisflokkurinn sérstaklega rísa upp með niðurskurðarsveðjuna á lofti.  Það er áfram skorið niður. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu, þar er líka skorið niður. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að niður falli tímabundið 30 millj. kr. framlag til að tryggja skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota og markvissar forvarnaaðgerðir. Allt á sömu bókina lært. Hér er liðurinn ýmis löggæslu- og öryggismál. Hvað stendur þar? „… gerð tillaga um 3 millj. kr. lækkun tímabundins framlags til að tryggja skilvirk úrræði þolenda kynferðisbrota og markvissar forvarnaaðgerðir.“ Þetta er engin tilviljun. Þessi stefna er gegnumgangandi hjá lögregluembættum landsins og hjá embætti ríkissaksóknara. Það er verið að ráðast sérstaklega að þolendum kynferðisbrota, að þeim málaflokki. Það er ekki bara þarna sem við sjáum að þetta er að gerast. Verkefnið sem við settum á laggirnar í síðustu ríkisstjórn og lýtur að vitundarvakningu um ofbeldi gegn börnum er skorið niður. Það var tímabundið, það er rétt. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að það eigi að vera fleiri tímabundin verkefni og það eigi að meta þau og endurmeta reglulega hvort verkefnin gagnast eða ekki. Mér finnst það gott. Ég er fullkomlega sammála því og sáttur við það. En mat allra þeirra sem koma að þessum málum er á þá lund að þetta hafi gagnast vel, að þessi vitundarvakning hafi leitt til byltingar í þágu þeirra sem hafa þurft að þola kynferðisbrot. Við vorum að fá bréf frá Evrópuráðinu þar sem við erum hvött til þess að styrkja verkefni af þessu tagi. Árið 2010 var gert samkomulag af hálfu ríkja sem eiga aðild að Evrópuráðinu, kennt við Lanzarote á Spáni, Kanaríeyjum. Það var samkomulag um að gera að því gangskör að breyta refsilöggjöf þeirra ríkja sem aðild eiga að þessu samkomulagi í þágu barna sem verða fyrir kynferðisofbeldi til að verja þau. Við áttum strax aðild að þessu og undirgengumst þetta endanlega í byrjun árs 2013. Við tókum þátt í þessu starfi og höfum gert það allar götur frá því að það hófst. Við eigum að mörgu leyti góða sögu í þessum málum. Við rifjuðum það hér upp fyrir nokkrum dögum að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna væri orðinn aldarfjórðungs gamall. Hann var samþykktur hjá Sameinuðu þjóðunum árið 1989. Við höfum stigið ýmis mikilvæg skref til verndar börnum á Íslandi. 1995 var sett á laggirnar Barnaverndarstofa. Við opnuðum Barnahús 1998. Við vorum fyrst Norðurlandaþjóða og fyrsta landið í Evrópu sem setti slíkt hús á laggirnar. Nú eigum við formanninn í þeirri nefnd sem starfar á grundvelli Lanzarote-samkomulagsins. Það sem ég er að vísa til hérna, framlag til verndar þeim sem hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi, byggir á þessu samkomulagi og þessari vinnu. Það er verið að þurrka þetta allt saman út. Þetta er stefnan sem ríkisstjórnin birtir með þessu fjárlagafrumvarpi. Ætlar Alþingi að fallast á þetta? Á bara að fallast á það þegjandi og hljóðalaust að þetta verði allt saman skorið niður þó að mannréttindasamtök óski eftir því að við fylgjum þessu starfi eftir? Mér finnst það vera fullkomið hneyksli ef það verður látið ganga eftir. Það verður fróðlegt að sjá hvernig fjárlaganefnd fer með þá beiðni sem kom frá Evrópuráðinu um að við héldum áfram að styrkja verkefni í þessum efnum. Samgöngumálin eru kapítuli út af fyrir sig. Þar er grundvallarstefnubreyting. Út á hvað gengur sú grundvallarstefnubreyting? Hún gengur út á það að skerða framlög til almenningssamgangna. Fólk á suðvesturhorni landsins stærði sig af því og fannst það gott, mér fannst það gott, að það væri tilbúið að fresta stórframkvæmdum á svæðinu í þágu almenningssamgangna. Það var gert samkomulag um að ríkið verði árlega milljarði kr. til almenningssamgangna. Það var líka brotið blað í þeim efnum varðandi landsbyggðina. Vegagerðin gerði samninga fyrir hönd ríkisins við landshlutasamtök sveitarfélaga um að skipuleggja almenningssamgöngur á svæðunum. Þessi heildarpakki, almenningssamgöngurnar, er nú skertur um 300 milljónir samanlagt. Það er gert með ýmsu móti. Það er gert með því að færa framlagið ekki upp eins og átti að gera með samninginn sem gerður var á höfuðborgarsvæðinu, samkvæmt verðbólgu. Það var ekki gert. Það var kroppað í samninginn á fjárlögum fyrir árið 2014 um 82 milljónir og svo er aftur gert ráð fyrir að gera það núna. Varðandi landsbyggðina detta niður 90 milljónir með breytingu á olíugjaldinu, þ.e. endurgreiðslu á olíugjaldi, vegna samninga sem þegar hafa verið gerðir og eru verðtryggðir, vísitölubundnir.  Síðan eru ýmsir þættir sem ættu að vera vistaðir annars staðar í fjárlagafrumvarpinu en gert er. Ég nefni til dæmis framkvæmdina á Bakka við Húsavík. Það er framkvæmd sem á að kosta um 850 milljónir á næsta ári, svipað og varið er til allra almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu sem eru um það bil 895 milljónir. Ég slæ á þessar tölu svona gróft, það eru svipaðar upphæðir. Auðvitað á framkvæmdin við Bakka ekki að vera í samgöngukaflanum, hún á að vera í iðnaðar- og atvinnukaflanum. Þá er það ákvörðun stjórnvalda að styrkja einhverja tiltekna atvinnuframkvæmd. Hún á ekkert að vera tengd samgöngumálum enda var hún aldrei á samgönguáætlun, aldrei nokkurn tíma. Þessi framkvæmd kemur inn á allt öðrum forsendum. Þegar fjármálaráðherra og menn í fjármálaráðuneyti horfa til þess sem verið er að setja í samgöngur þá er þessi upphæð þar inni, en hún á ekkert að vera þar, ekki að mínu mati. Hún á að vera allt annars staðar. Ég vek athygli á því að þetta er upphæð sem við eigum eftir að sjá í fjárlögum á næsta ári og líka á því þarnæsta, svipuð upphæð og varið er til almenningssamgangna á suðvesturhorni landsins. Ég hef aldrei verið alveg sáttur við þessa framkvæmd yfirleitt, en ef hún á að vera á annað borð þá á hún ekki að vera vistuð á þessum stað að mínum dómi, alls ekki. Landspítalinn, heilbrigðiskerfið. Það hafa ýmsir rætt læknaverkfallið og stöðu Landspítalans í þessari umræðu og er óþarfi að hafa um það mjög langt mál vegna þess að við höfum heyrt rökin og tölurnar þó að þær séu aldrei of oft nefndar. Staðreyndin er sú að heilbrigðiskerfið, eins og öll önnur opinber þjónusta, hefur þurft að sæta miklum niðurskurði. Það kom fram hjá hagrannsóknadeild Landsbankans fyrir skömmu að á árinu 2013 hefði það reiknast þannig til að hver landsmaður hefði varið 127 þús. kr. til Landspítala, samsvarandi upphæð verðfærð fyrir árið 2008 hefði verið 160 þús. kr. Gleymum því ekki að þetta er að gerast í efnahagshruni. Í aðdraganda hrunsins og reyndar allar götur frá árinu 2000 hefur Landspítalinn og heilbrigðiskerfið verið í spennitreyju, sérstaklega Landspítalinn. Það er í rauninni ekki sanngjarnt að horfa bara til framlags ríkisins beint til spítalans, það verður að horfa líka til þróunar gjaldmiðilsins. Þegar gjaldmiðillinn fellur um helming í hruninu og eftir hrunið þá hefur það í för með sér að öll aðföng, ekki bara lyf heldur öll tæki verða þeim mun dýrari. Það er því niðurskurður og líka þrengingar vegna þróunar gjaldmiðilsins. Þess vegna hefur spítalinn lýst því yfir núna að fái hann ekki verulega úrlausn sinna mála sé fyrirsjáanlegt að það þurfi að segja upp fólki. Það eru 200 færri stöðugildi núna en voru fyrir hrun, þegar verst lét voru yfir 400 stöðugildi þar. Nú er verið að tala um að fækka þeim. Síðan kemur ríkisstjórnin og segir: Við ætlum að spýta í reksturinn milljarði. Það vegur ekki einu sinni upp í skuldahalann, það gerir það ekki. Það er því ekki verið að halda í horfinu rekstri spítalans. Hæstv. forseti, verkfallið sem við verðum vitni að núna og er fyrsta verkfall lækna á Íslandi frá því að þeir fengu samningsrétt árið 1986 er orðið svo alvarlegt að Alþingi á ekki að fara heim fyrr en búið er að leysa það. Við eigum ekki að afgreiða fjárlög fyrr en samið hefur verið við lækna. Það er ósanngjarnt að koma fram eins og ráðherrar í ríkisstjórn gera og ýmsir úr hópi atvinnurekenda og stilla láglaunafólki upp við vegg og óska eftir að það lofi því að þegja að eilífu ef hækkuð verði launin við lækna. Það eru aðrir sem eiga að axla slíkar byrðar. Það er hátekju-Ísland, það er forstjóraveldið sem er allt komið á stóru jeppana aftur og í lúxuslifnaðinn. Það eru þeir sem eiga að halda í við sig. Ég vísa í nýlegt verkfall hjá Finnair, finnska flugfélaginu þar sem forustumennirnir sögðu: Við biðjum ykkur um að falla frá öllum aðgerðum. Fólkið sagði: Það skulum við gera ef þið byrjið á því að lækka við ykkur bónusana og ofurlaunin. Það er þangað sem Ísland á að horfa en ekki til láglaunafólksins. Það á að semja við lækna, það á að ná samkomulagi. Reyndar á það við um fleiri heilbrigðisstéttir. Það verður að gera það. Ef það þarf auknar fjárveitingar til Landspítalans eða annarra heilbrigðisstofnana þá eigum við að veita þær. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir framlagi til NATO, nógir peningar í það. Það kostar Íslendinga á bilinu 700–900 milljónir á ári að vera í hernaðarbandalaginu NATO. Það er hægt að horfa líka víðar. Það er hægt að horfa til ákvarðana ríkisstjórnarinnar um að afsala okkur skatttekjum, 

Herra forseti. Ánægjulegt að heyra þetta, þetta er einmitt það sem ég hef verið að spyrja þingmenn um í dag, hvort þeir sjái sér fært að fara í jólafrí, mjög langt jólafrí - þó að þingmenn geri annað í jólafríinu en að dingla sér, eins og þeir gera sums staðar annars staðar, þá er þetta samt sem áður langt frí sem við höfum. Læknar þurfa að vera á vakt yfir jólin og yfir helstu hátíðirnar. Ég er því algjörlega sammála og gott að fá þetta fyrir fram áður en maður spyr. Að sjálfsögðu á Alþingi ekki að fara í frí og við eigum ekki að afgreiða fjárlög fyrr en búið er að finna sátt í læknadeilunni og leysa hana. Við getum lent í neikvæðum spíral með það að missa lækna úr landi, sem við höfum verið að gera. En nú segjast gjörgæslulæknar ætla að segja upp ef deilan verður ekki leyst fyrir áramót. Ég er því 100% sammála þingmanninum og bendi honum á kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, þeir sögðu báðir að lykilatriði heilbrigðiskerfisins væri mannauðurinn.

Hæstv. forseti. Ég er sammála því, við eigum ekki að gera hlé á störfum í þessum þingsal fyrr en þetta mál er leyst. Ég er líka sammála þingmanninum um að það er svolítið rangt að tala um frí í þessu sambandi, það er undir hverjum og einum komið hvað hann vinnur í tengslum við sín störf sem þingmaður. Þarna held ég að við séum alveg sammála. Ég held og held ekkert um það, ég veit að varnaðarorð lækna eru ekki meint sem hótanir heldur yfirlýsing um hvað raunverulega bíði ef ekki nást samningar. Þá er mjög stór hópur þeirra hættur störfum. Ég held að það sé bara staðreynd. Það verður að hlusta á þessi varnaðarorð og koma til móts við kröfur lækna þannig að samningar náist.

Mig langar líka að benda hv. þingmanni á að stjórnmálaályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins var algjörlega inni á sömu línu. Og kjósendur Sjálfstæðisflokksins, 90% af þeim, forgangsraða heilbrigðiskerfinu í fyrsta eða annað sæti og menntakerfinu, með 44%, þar á eftir. Það er því afgerandi meiri hluti kjósenda Sjálfstæðisflokksins og kjósenda allra flokka sem það vilja. Það er alveg óháð aldri, óháð efnahag. Allir landsmenn, óháð kjördæmi, vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang. Það kom skýrt fram í könnun sem Capacent Gallup gerði fyrir þingflokk Pírata í nóvember. Í stjórnmálaályktun 41. landsfundar Sjálfstæðisflokksins nú rétt fyrir kosningar segir, virðulegi forseti, að leggja eigi skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Þar er örugg heilbrigðisþjónusta nefnd fyrst. Svo tala báðir flokkarnir um að heilbrigðisstarfsmennirnir séu hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins, það var sagt í kosningaloforði Sjálfstæðisflokksins. 

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að heyra niðurstöður könnunarinnar sem hv. þingmaður vísaði í. Hún kemur heim og saman við kannanir sem hafa verið gerðar hér í gegnum árin. Ég vísa í könnun Félagsvísindastofnunar fyrir nokkrum árum og þar áður var könnun sem BSRB lét framkvæma þar sem spurt var um afstöðu manna til heilbrigðisþjónustunnar. Þar var yfirgnæfandi meiri hluti því fylgjandi að hún væri almannarekin, almannaþjónusta, og fjármögnuð með skattfé. Spurt var hvort fólk væri reiðubúið að greiða hærri skatta til að fá betri þjónustu. Já. Svarið var á þessa lund þannig að þessar kannanir tala allar á einn veg. Ef við þurfum að endurskoða tekjuöflun ríkisins - við erum tilbúin til þess í stjórnarandstöðunni að setjast niður og ræða það með hvaða hætti við getum aflað tekna til að fjármagna bætta stöðu heilbrigðiskerfisins, þar á meðal aðstöðu lækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna, tækjabúnað og annað slíkt - þá erum við að sjálfsögðu tilbúin að gera það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem fjallaði að nokkru leyti um mál nr. 2, um virðisaukaskatt og neyslustýringu og annað slíkt. Ég ætla ekki að koma inn á það. Embætti sérstaks saksóknara var sett á laggirnar af þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Birni Bjarnasyni, sem er sjálfstæðismaður. Sérstakur saksóknari átti að starfa í tvö ár og taka á þeim brotum sem urðu til eftir hrunið. Hann er nú búinn að starfa í sex ár, hann er sem sagt búinn að vera fjórum árum lengur en til stóð þannig að það er mjög eðlilegt að menn taki á því, vinni að breytingum á embættinu og sameini það venjulegu kerfi. Varðandi heilbrigðiskerfið og læknaverkfallið, sér hv. þingmaður fyrir sér að læknar fái einir hækkanir eða eiga sjúkraliðar og hjúkrunarfræðingar líka að fá hækkanir? Á allur Landspítalinn að fá hækkanir? Hverja ætlar hann að undanskilja,? Og hvað með aðra opinbera starfsmenn? Þeir krefjast 40% hækkunar. Verður þá ekki bara skriða um allt kerfið?

Hæstv. forseti. Þetta er gildra sem er reynt að egna fyrir alla sem ræða um læknaverkfallið: Ætlarðu ekki að segja já við því að allir fái sömu hækkun og allir þeir sem starfa hjá ríkinu eigi að fá samsvarandi hækkun? Síðan á niðurstaðan að liggja fyrir: Það er ekki hægt að gera þetta, það veldur verðsprengingu í þjóðfélaginu. Ég ætla ekkert að svara spurningunni á annan veg en þann að það eru margar heilbrigðisstéttir sem þurfa að fá bætt kjör sín og það þarf að breyta tekjuskiptingunni almennt í samfélaginu. Ég minnist þess að þegar lægstlaunaða fólkið, fiskvinnslufólkið, krafðist bættra kjara kom drífa auglýsinga í fjölmiðlum landsins frá SA og hátekjuaðlinum þar sem varað var við því að hreyfa við tekjum þeirra sem væru með lök laun. Staðreyndin er sú að læknar 

Herra forseti. Um allan heim eru læknar hátekjustétt. Þeir eru með mjög góðar tekjur og njóta þess líka að geta farið á milli landa. Það sem mér heyrist hv. þingmaður vera að berjast fyrir er að hækka laun hátekjustéttar sem er sennilega með hæstu laun háskólamanna í störfum hjá ríkinu. Mér finnst dálítið illa farið fyrir fyrrverandi formanni BSRB, sem hefur oft talað um að bæta kjör þeirra lægst launuðu en ekki þeirra sem eru með háu tekjurnar. Það hefur kannski breyst eitthvað. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur það breyst eða ætlar hv. þingmaður að hækka laun lægri stétta, umönnunarstétta og annarra slíkra hjá spítölunum í takt við það sem læknar krefjast nú? Og hvað mun það kosta í heildina þegar allt er komið? Þetta er ekki gildra, þetta er hinn nakti raunveruleiki sem hv. þingmaður ætti að þekkja.

Hæstv. forseti. Það hefur ekkert breyst í afstöðu minni varðandi tekjudreifingu og tekjumun í landinu. Ég vil að dregið verði úr honum og ég vil hækka og bæta kjör þeirra umönnunarstétta sem starfa við óviðunandi kjör. Ég vil líka horfa til þess að læknar sem ekki hafa hreyft sig áratugum saman, eða allar götur frá því að þeir fengu verkfallsrétt 1986, eru núna í fyrsta skipti í verkfalli. Það er háð tekjunum og það er háð öllu álagsumhverfinu. Og þeir sem eru með háar tekjur er m.a. fólkið sem vinnur á næturnar og á jólanóttina og um páskana o.s.frv., við skulum ekki gleyma því. Við verðum að horfa á það umhverfi sem fólkið starfar í. Nú er bara svo komið að það segir í þessu brotna umhverfi sem það hrærist í: Við getum ekki meir. Við erum ekki tilbúin að starfa við þessi kjör lengur. Og við verðum bara að horfa raunsætt á það. Þannig er það. 
            

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrir mjög góða ræðu þar sem hann fór yfir mjög stórt svið. Mig langaði að spyrja þingmanninn - út af því að það er mín tilfinning þegar ég horfi á ástandið í heilbrigðismálum, menntamálum o.s.frv., í þessum grunnstoðum, og að sjálfsögðu með RÚV - hvort hann hafi sömu tilfinningu og ég um að það eigi hreinlega að láta þessi kerfi falla innan frá svo að hægt verði að einkavæða þau.

Hæstv. forseti. Ég þakka hlý orð hv. þingmanns. Það er mjög eðlilegt að þessarar spurningar sé spurt, ég geri það líka sjálfur. Við skulum ekki gleyma því að í aðdraganda kosninganna komu sérstaklega fulltrúar Sjálfstæðisflokksins ítrekað fram og töluðu fyrir því að færa verkefni úr almannakerfinu og út á markaðinn, út til sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Við skulum ekki gleyma því heldur að um síðustu áramót var samið um 20% hækkun til sjálfstætt starfandi lækna. Hæstv. heilbrigðisráðherra sté hér í pontu og minnti á að hluti af þeirri hækkun væru gjöld sem læknar hefðu áður lagt á sjúklinga, reyndi að réttlæta það með þeim hætti, en þetta var hækkunin sem þá var samið um, 20%. Maður spyr sjálfan sig 

Forseti. Það er mikið áhyggjuefni hvernig þetta er að þróast hérlendis. Ég verð að segja að mér finnst pínulítið óréttlátt - á tímabili fullkomins hruns þegar farið var í nauðsynlegan niðurskurð sem þó var engan veginn eins slæmur, þó slæmur væri, og í öðrum löndum sem fóru illa út úr hruninu - að velta allri ábyrgðinni á því hve heilbrigðiskerfið er veikt yfir á síðustu ríkisstjórn. Er það ekki rétt - nú er þingmaðurinn með miklu meiri þingreynslu en ég - að hægt og bítandi hefur sífellt meira verið skorið niður í heilbrigðiskerfinu? Heilbrigðiskerfið var líka komið að fótum fram fyrir hrun og farið að kvarnast úr mikilvægum grunnþáttum þess. Er þetta rétt skilið hjá mér, hv. þm. Ögmundur Jónasson?

Hæstv. forseti. Já, ég skil þetta líka á þennan veg. Það sem gerist í kjölfar hrunsins er skiljanlegt. Tekjustofnar ríkisins höfðu hrunið og þá varð að grípa til ráðstafana. Við getum deilt um það hvort við höfum gengið of langt í niðurskurði í heilbrigðiskerfinu, ég tel að við höfum gert það. En þar er skýringin komin á þessu. Hitt er langtímaþróun. Ég minni á að í aðdraganda hrunsins virtist það vera markviss pólitísk stefna að skera niður við heilbrigðisþjónustuna, ekki síst Landspítalann. Þá var þessi hugsun uppi að gera bisniss úr þessu. Þess vegna voru sjúkratryggingarnar settar á laggirnar með lögum eins og þau voru og við munum. Það var hugsunin á bak við þetta. Þetta átti að vera svona samkeppnishugsun sem þarna réði. Ef við lítum á 20 ára tímabil, 15 ára tímabil, tíunda áratuginn, alla vega hálfan, og síðan fram undir hrun og fram á þennan dag, þá er þróunin öll í þessa átt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir góða ræðu, bæði upplýsingaríka og eins og ætla mætti gagnrýna. Hv. þingmaður kom vel inn á lýðheilsumál. Ég deili að mörgu leyti hans skoðun, enda held ég að lýðheilsa almennt hafi ekki verið flokkspólitískt þrætuepli. Við erum mjög meðvituð um mikilvægi lýðheilsu, ekki síst til þess að mæta framtíðarálagi á heilbrigðiskerfið; sem á að vera í forgangi, ég held við séum öll sammála um það. Hv. þingmaður tengdi þetta neyslustýringu. Það hefur komið skýrt fram í skýrslu frá AGS að sykurskatturinn, eins og hann var lagður á hér á síðasta kjörtímabili, beit ekki sem skyldi, hann hefði ekki gert það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann vilji hækka álögur enn frekar á sykur.

Hæstv. forseti. Ég verð eiginlega að svara því á þennan veg: Ég veit það ekki. Það sem ég veit er að ég hefði ekki viljað og vildi ekki falla frá þeim skatti sem við erum með núna. Síðan held ég að hitt hljóti alltaf að vera mati háð, matsatriði, hvernig við högum úrræðum okkar, annars vegar með verðstýringu og hins vegar með upplýsingum og öðrum þáttum sem mér koma ekki í hug í augnablikinu. Ég treysti mér einfaldlega ekki til að nefna tölu í þessum efnum, en ég treysti mér til að tala um tilhneiginguna og hvert beri að stefna. Ég tel að við séum að stefna í ranga átt með því að falla frá þessum vörugjöldum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni gott svar. Ég trúi því að þar komi til sögu hreyfing og mataræði, ekki síst hjá börnum okkar og unglingum. Þá langar mig að koma inn á hugmynd sem snýr að skólakerfinu. Við þurfum að auka hreyfinguna þar og huga að mataræðinu þar. Hermundur Sigmundsson, háskólaprófessor í Noregi, er með athyglisverða hugmyndafræði í þessu, tilraun sem hann er að gera í Flataskóla með að tengja saman bóknám og hreyfingu. Ég vil spyrja hv. þingmann um skoðun hans á því, hvort við ættum ekki að fara í þessa vegferð frekar en í hreina neyslustýringu í gegnum skatta?

Hæstv. forseti. Þarna fræddi hv. þingmaður mig um þátt sem ég kannski taldi ekki upp áðan og hefði betur gert, það er hreyfingin, það er hvernig við högum okkur í því efni. Ég held að þetta sé einhver kokteill. Hvað varðar verðlagið þá skiptir það máli fyrir unglinga, sem hafa takmörkuð fjárráð, hvað lítrinn af kók eða appelsíni kostar, það skiptir máli. Enda telur ríkisstjórnin og fjármálaráðuneytið það skipta máli, þess vegna er hún með töluna og töfluna í frumvarpstextanum sínum til að segja okkur hvað menn muni græða á tveggja lítra kók. Ég man ekki hvað það var mikið en það voru nokkuð margar krónur. Auðvitað skiptir það máli hvert verðlagið er. Þess vegna niðurgreiðum við mjólkina og hollustuna en ekki kókið 

Forseti. Þegar maður er í þeirri stöðu að fjalla um fjárlög enn einu sinni hlýtur maður að velta því fyrir sér að eitthvað sé ekki eins og það á að vera. Þegar ég skoða þessi fjárlög og þegar ég skoðaði fjárlögin í hittið-hittiðfyrra var eitthvað sem mér fannst vera „off“, svo ég sletti. Ég hef því velt því mikið fyrir mér undanfarin ár hvað sé að í kerfunum okkar. Mér finnst þessi fjárlög í raun vera staðfesting á því að við þurfum heildrænt að endurskoða öll kerfin, og ég mun fara ítarlegar í það á eftir. Mig langar að fara í gegnum það fyrsta sem mér dettur í hug þegar ég horfi á fjárlögin og það er að ég upplifi að ég hafi verið svikin. Ég upplifi það að verið sé að ráðstafa sameiginlegum fjármunum þjóðarinnar á veg sem er hvorki í samræmi við vilja eða væntingar mínar né 90% Íslendinga. Ég upplifi það að verið sé að veikja bæði heilbrigðiskerfið og menntakerfið á þann veg að það getur ekki verið tilviljun hversu veikt það er orðið. Það sem ég var mjög sátt við og ánægð með hérna áður fyrr var til dæmis að við byggjum í þannig samfélagi að menntun væri ókeypis, hún væri þannig að allir gætu menntað sig óháð fjárhag, að við byggjum í þannig samfélagi að forseti Íslands og ég, sem þá var mjög fátæk, nytum sömu heilbrigðisþjónustu, að það væri þannig að ef ég fengi krabbamein eða einhver ættingi gæti ég fengið alla þá þjónustu og allan þann stuðning sem ég þyrfti án þess að það bitnaði á fjárhag mínum. Þess vegna var ég mjög ánægð með að borga svona háa skatta, mér þótti það fínt, ég var nokkuð sátt við þessa samfélagsgerð. Svo hef ég verið að uppgötva það, og sérstaklega eftir að ég kom inn á þing fyrir fimm og hálfu ári síðan, að þetta var fullkomin blekking, því að alltaf heyri ég af fleira fólki sem hefur ekki efni á að nýta þá heilbrigðisþjónustu sem við höfum tekið þátt í að byggja upp, alltaf heyri ég af fleira fólki sem getur ekki að stundað nám af því að það er of dýrt. Þetta finnst mér algjör svik og ég er ekki sátt við að borga skatta ef skattarnir fara ekki í það kerfi sem ég held að flestir Íslendingar líti á sem grundvöll þessa samkerfis sem við búum í, að hér sé heilbrigðisþjónusta og menntakerfi sem er borgað með sköttunum okkar. Ég vil að manneskja sem lendir í líkamlegum eða andlegum erfiðleikum geti gengið að því vísu að fá bestu mögulegu þjónustuna. Við vorum með mjög gott heilbrigðiskerfi miðað við það sem hefur komið sérstaklega skýrt fram hér á undanförnum vikum, þ.e. kerfið er við það að hrynja fullkomlega, og það er mjög alvarlegt mál. Það er mjög alvarlegt mál að við séum komin í þá stöðu að ekki sé hægt að ná samningum við lækna, við erum að missa mjög mikið af fólki sem við höfum öll gert kleift með skattpeningum okkar að mennta sig til þess að það geti síðan tekið þátt í hinu sameiginlega kerfi með því að vera læknar hérlendis. Nú er þetta fólk að fara. Mér finnst það alvarlegt. Mér finnst það sem er að gerast með læknana og fjölda annarra sem hafa farið frá Íslandi og ekki séð fram á neina framtíð hér vera grafalvarlegt mál. Mér finnst grafalvarlegt mál að þúsundum Íslendinga finnist við vera betur komin í faðmlagi og undir yfirstjórn Norðmanna. Fyrirgefðu, forseti, en ég hef átt heima í Noregi og við eigum ekkert erindi þangað. Sú samfélagsgerð, eða ekki samfélagsgerðin heldur þjóðarsálin passar ekki Íslendingum. Ég hef búið á öllum hinum Norðurlöndunum og sú þjóðarsál sem passar Íslendingum verst er sú norska, við ættum þá frekar að ganga í Finnland. Mér finnst svo galið að við séum komin á þann stað eftir að hafa barist fyrir því að geta verið frjáls þjóð og óháð þjóð og markað okkur merkilega sögu þar að lútandi að það sé svo ómögulegt og ömurlegt að vera hér, af því að allt er að hrynja, að í staðinn fyrir að beita okkur fyrir því að breyta því ætlum við bara að fara til Noregs. Í Noregi var hin stórskemmtilega Monty Python-mynd, Life of Brian, bönnuð út af tepruskap. Ef það eru einhverjir Íslendingar sem eru svo teprulegir að þá langi að fara til Noregs, „by all means“ en í guðs bænum, forseti, það á ekki við okkur að ganga í þannig bandalag. Þess vegna vil ég, þegar við erum að ræða fjárlög sem eru einkennandi fyrir það að vera að breyta formgerð samfélagsins, hvetja fólk til þess að kynna sér þessi mál betur. Ég vil að fólk láti okkur vita ef það er ekki ánægt með það sem er að gerast. Það er nú þannig að við þingmenn höfum heyrt í mörgum aðilum, mjög mörgum, sem eru mjög ósáttir við þá stefnu sem hér er. En mig langar að velta því upp hvernig standi á því að fólk sem virðist vera hlynnt allt annarri forgangsröðun og kýs stjórnarflokkana sætti sig við að þeir flokkar sem þeir kusu á þing séu með forgangsröðun sem er ekki í neinu samræmi við væntingar þeirra. Getum við ekki sammælst um það að við sem þjóð eigum að fá að ráða einhverju um þá forgangsröðun? Að sjálfsögðu hefðum við píratar átt að fara í þá vegferð að fá skoðanakönnun um vilja þjóðarinnar í tengslum við forgangsröðun á skattpeningum. Við hefðum átt að fá skoðanakönnun fram í upphafi fjárlagagerðar. Ég geri mér grein fyrir því að það er kannski ekki fullkomlega pragmatískt að ná því að fá meiri hluta Alþingis til þess að bregðast við vilja þjóðarinnar við lok fjárlagagerðar. En ég held að þetta væri ágætisvegferð sem þingið ætti í raun og veru að standa fyrir, að kalla eftir vilja þjóðarinnar um forgangsröðun í upphafi fjárlagagerðar. Það væru mjög góðar leiðbeiningar um það hvernig við getum ef til vill endurheimt traust á því kerfi sem við búum við. Kannski er þetta kerfi gengið sér til húðar. Kannski er það veruleikinn sem við erum að glíma við. Kannski er það þannig að við þurfum að endurskoða allan rammann sem hefur verið byggður. Mér finnst hann óskilvirkur og það er ekki aðeins á Alþingi sem vinnubrögðin eru oft stórfurðuleg, háskaleg og ekki skilvirk, það er þannig víða í stjórnsýslu í jafn litlu landi og við búum í. Hér ætti að vera tækifæri, hreint og klárt tækifæri, ef fólk væri tilbúið til þess að sleppa aðeins tökunum á völdum sínum, til þess að endurspegla betur vilja þjóðar. Nú er það þannig að við búum við það stórfurðulega kerfi að vera ráðin í vinnu sem fulltrúar þjóðarinnar til fjögurra ára og það er nánast alveg sama hvað við stöndum okkur illa í vinnunni, það er ekki hægt að losna við okkur. Mér finnst hvatinn til að standa sig vel, vitandi það, ekkert rosalega mikill. Þegar fólk er á hinum almenna vinnumarkaði þarf það að standa sig vel í vinnunni og endurskoða þau verk sem það hefur unnið. Ef fólk stendur sig mjög illa missir það vinnuna. En við höfum eitthvert kerfi þar sem við höfum heil fjögur ár og síðan segjum við alltaf ef það eru gerð mistök, stórfengleg mistök: Þetta verður lagt í dóm þjóðarinnar í kringum kosningar. Og svo eru ótrúlega mikil óheilindi í kringum kosningar og hreinlega logið um hvað hægt sé að gera. Síðan endar maður í þeirri stöðu, eins og núna, að það liggja fyrir fjárlög sem eru í engu samræmi við þau kosningaloforð sem flokkarnir buðu upp á fyrir kosningar. Því var lofað í aðdraganda kosninga, og ég man svo vel eftir þessu því að ég var ánægð með það kosningaloforð, þó að ég vissi að það mundi sennilega ekki vera staðið við það, að hlutur öryrkja, þeirra sem eru verst settir, og hlutur ellilífeyrisþega, þeirra sem eru upp á almannatryggingar komnir, yrði bættur því að kjör þeirra voru skert verulega í hruninu. Og það er þannig að skortur á einni krónu er tilfinnanlegur hjá þeim sem á aðeins eina krónu en ekki hjá þeim sem á milljón krónur. Þannig að þeir öryrkjar sem eiga í greiðsluerfiðleikum eða eiga ekki fyrir mat út mánuðinn, og annað fátækt fólk hér á landi, finnur rosalega fyrir því þegar verið er að draga úr ráðstöfunartekjum eða ekki bætt í þær þegar verðlag hækkar. Það finnur rosalega mikið fyrir því og það er ofboðslega brýnt að við gleymum því ekki, að við reynum alltaf að setja okkur í fótspor þeirra. Það er lögð til hér stórfurðuleg barbabrella. Mér finnst hún mjög skrýtin af því að eitt af því sem Sjálfstæðisflokkurinn segir alltaf í aðdraganda kosninga er: Við ætlum að lækka skatta. Síðan á allt í einu að hækka skatt á því sem maður getur ekki verið án, sem er maturinn, það á að hækka skatt á mat. Og á móti á að taka burt vörugjöld á hlutum eins og klósettum, líkt og sumir þingmenn hafa nefnt, eða ísskápum eða bílum. Það er þannig að sá sem á ekki fyrir mat á heldur ekki fyrir nýjum ísskáp þó að hann þurfi hann. Hann á ekki fyrir nýju klósetti þó að hann þurfi á því að halda. Það er eins og fólk átti sig ekki á því að á meðan við erum að hækka matarskattinn - sem nota bene á ekki aðeins að fara upp í 11% heldur stendur til að hækka hann upp í 14%. Það er rosalega hátt og er fullkomlega óeðlilegt að við séum að hækka skatt á nauðþurftum. Þetta er svipað og hin stórkostlega hugmynd að hækka komugjöld enn meira sem þýðir að þeir sem eiga ekki fyrir mat eða geta ekki leyst út lyfin sín fara ekki til læknis. Það eru ótrúlega margir Íslendingar sem fara ekki til tannlæknis þótt þeir séu komnir með tannpínu, þótt þeir þyrftu að fara og láta hreinsa tannstein. Það eru mjög margir Íslendingar sem eru í þeim sporum og margir sem ég þekki. Og af einhverjum furðulegum orsökum sem ég skil ekki er munnurinn ekki hluti af líkamanum þegar kemur að því að fá læknisfræðilega þjónustu. Enn furðulegra er að það er hægt að fá styrk fyrir hjálpartækjum nema ef eitthvað er að augunum í manni. Þetta er stórkostlega skrýtið og ég hef aldrei skilið af hverju við látum það yfir okkur ganga. Ég tíni til þessi atriði af því að mér finnst kerfið okkar fullkomlega brotið og mér finnst aðferðafræðin við til dæmis fjárlög algjörlega út í hött. Við búum við einhvers konar fulltrúalýðræði nema við búum ekki við fulltrúalýðræði heldur meirihlutaræði, þannig að minni hlutinn ræður ákaflega litlu um hvernig fjárlögin verða. Ég man eftir alveg ótrúlega mörgum góðum breytingartillögum, virkilega góðum breytingartillögum sem hefðu gert fjárlögin mun betri, en þeim er alltaf hafnað ef þær eru frá minni hlutanum. Þá hlýtur það að vera þannig að við búum við meirihlutaræði þar sem, við skulum segja 40–45% þjóðarinnar skipta engu máli, því að það er ekki hlustað á fulltrúa þeirra á Alþingi. Hér heldur maður ræður, nú hef ég verið töluvert viðstödd þessar umræður um fjárlög, og það er mjög sjaldgæft að sjá fulltrúa meiri hlutans eiga orðastað við minni hlutann eða hlusta á hann. Þeim er alveg sama. Þeim er alveg skítsama um hvað 40% þjóðarinnar, eða fleiri, vilja. Það er sorglegt. Það er ekki lýðræði, það er meirihlutaræði. Mér finnst það alvarlegt og mér finnst furðulegt að við tölum aldrei um það. Við tölum aldrei um að fulltrúaræðið, eins og það er sett upp í dag, á ekkert skylt við það. Í sumum löndum, sem við berum okkur oft saman við, er tilhneiging til þess að hafa minnihlutastjórn til þess að tryggja að þeir sem eru fulltrúar og hafa tekið að sér ríkisstjórnarstarfið hlusti á alla. Það er gríðarlega mikilvægt. Það er svolítið fyndið hvernig þetta er alltaf í þessum umræðum, þetta var líka svona hjá síðustu ríkisstjórn. Hún benti á þá sem voru í ríkisstjórninni á undan henni og svo núna er þetta eins. Það kemur ekkert út úr svona umræðum. Það kemur ekkert út úr þeim fyrir hinn almenna borgara. Það var margt mjög gott gert og sumt ekkert svo gott gert á síðasta kjörtímabili en maður horfir upp á það að verið er að taka allt það góða sem var gert í burtu. Ég skil það ekki. Mér finnst þetta algjörlega galið, galin leið til þess að reka samfélag. Ég vildi óska þess að við gætum hætt þessu, þetta er fáránlegt. Það er fáránlegt að vera enn og aftur í þeirri stöðu að leggja töluvert mikið á sig við að koma með breytingar, koma með breytingartillögur sem gætu gert hlutina betri en svo er ekki hlustað á þær út af því að maður er ekki í réttum flokki. Við erum ekki í fótbolta. Við erum hér til þess að passa upp á hagsmuni þjóðarinnar, hagsmuni allra. Við erum ekki í fótboltaleik og ég neita að taka þátt í kjánalegum fótboltaleik. Ímyndið ykkur ef maður væri að reka fyrirtæki eða heimili og alltaf á fjögra ára fresti mundi maður snúa öllu á hvolf og gleyma öllu því sem maður lærði á liðnum fjórum árunum, bara af því bara. Mér finnst þetta fáránlegt. Eða ef maður væri að ala upp barn og ætlaði að kenna því einn hlut og hann gilti einn daginn og svo næsta dag væri það: Nei, fyrirgefðu, þetta er allt öðruvísi. Gleymdu öllu sem ég kenndi þér í gær, af því að núna er ég komin í hitt liðið. Það er ekki hægt að reka samfélag á þennan hátt. Þetta er kostnaðarsamt, óhagkvæmt og ein ástæða þess, þrátt fyrir að við séum að rétta úr kútnum, að við erum enn á mjög slæmum stað með helstu innviði samfélagsins. Það er hins vegar ekki af því að síðasta ríkisstjórn gerði aðeins slæma hluti og tók vondar ákvarðanir. Það er vegna of mikils niðurskurðar í heilbrigðiskerfinu. Ég hef fullan skilning á því að við lentum í hruni og allir tekjustofnar ríkisins hrundu. Það var skorið inn að beini, og ég benti ítrekað á það, og sér í lagi í heilbrigðiskerfinu. En í staðinn fyrir að leiðrétta það og laga þegar betur horfir er ákveðið að halda áfram og núna sér maður inn í beinið, maður sér merginn. Maður veltir fyrir sér hvort þessi forgangsröðun sé hluti af stefnu sem gengur út á það að einkavæða heilbrigðiskerfið. Ég er eiginlega sannfærð um það. Ég hef heyrt hvernig stjórnarliðar, og sér í lagi Sjálfstæðisflokkurinn, hafa talað um þessi mál og mér finnst þetta augljóst og væri í raun og veru sjálfsblekking að halda eitthvað annað. Ég varð vitni að því hjá síðustu ríkisstjórn að það var mjög mörgum erfitt að þurfa að standa í þessum niðurskurði. Ég er alveg meðvituð um það af því að það er hefðbundið. En það er líka hefðbundið að þegar nýkapítalistar hafa keyrt samfélög í þrot, eins og gerist alltaf, þetta er alveg eins og með hrun peningamarkaðanna, það er kúrfa og þeir fara upp og svo hrynja þeir og svo fara þeir upp og svo hrynja þeir, og ef engu er breytt þá heldur það áfram og það þjáist enginn meira fyrir það en almenningur í þessum samfélögum. Þetta er nákvæmlega sama munstur þegar kemur að samtímastjórnmálakúrfum. Það er farið á gríðarlegt kókaínfyllerí eða kókaíntúr og fyllerí og svo allt í einu vaknar fólk í þynnku og það er allt búið. Þá koma góðu vinstri flokkarnir og hreinsa upp. Það er ömurlega leiðinlegt starf af því að það er vanþakklátt. Ég held að það væri mjög slæmt ef þetta væri ekki gert, en kannski þurfum við algjörlega að hrynja, alveg niður á botn til þess að geta búið til nýtt kerfi, til þess að geta fengið nýja stjórnarskrá. Ef við lögum ekki grunnstoðirnar höldum við þessu bulli áfram. Við erum komin á þann stað að það verður ekki hægt að snúa við. Ímyndið ykkur hvað verkfallið núna hefur kostað almenning, sjúklinga mikið. Hversu mikið hafa biðlistarnir lengst og hversu margir fá greiningar á réttum tíma? Það verður mjög erfitt að snúa af þessari vegferð. Við erum að fara niður á einhvern botn sem ég er hrædd við. Ég er mjög ánægð með að hafa tekið þátt í að koma með breytingartillögur sem minni hlutinn á Alþingi lagði fram. Að sjálfsögðu fórum við ekki út í það að búa til heildstæð fjárlög af því að það hefði aldrei verið tekið mark á þeim, við erum mjög ólíkir flokkar þótt við eigum margt sameiginlegt. Ég er mjög ánægð með að hafa tekið þátt í vinnunni en maður upplifir pínulítið vonleysi gagnvart þessu. Þarna lögðumst við yfir ákveðna þætti, byggða á vinnu fulltrúa minni hlutans í fjárlaganefnd sem höfðu allar forsendur til þess að vita hvar kreppti að eftir að hafa hlustað á hagsmunaaðila úr heilbrigðis- og menntakerfinu og víðs vegar frá, en maður hefur á tilfinningunni að þetta sé eins og að telja sandkorn. Þetta heldur áfram út í hið óendanlega nema við tökum af skarið og breytum kerfinu. Kerfið eins og það er hér á Alþingi virkar ekki. Þetta er bara rugl. Það eru nokkrir þættir sem ég hef miklar áhyggjur af. Til dæmis er það ráðherraástandið sem hefur verið á þessari ríkisstjórn. Maður veit nánast aldrei hvaða ráðherra er með hvað þegar kemur að dómsmálum, af því að það voru ekkert öll málefni sem tengjast dómsmálum færð frá innanríkisráðuneytinu. Það er sem betur fer kominn nýr ráðherra og ég vona að sá ráðherra taki á þessum málum af mikilli festu og einurð og að þetta ástand lagist. En það til að mynda gleymdist að setja inn lið, af því að það var enginn ráðherra að fylgja því eftir, sem var búið að samþykkja og verður að vinna á fjárlögum, sem lýtur að hælisleitendum og er framlag til Útlendingastofnunar. Þetta eru heilar 50 milljónir sem gleymdust. Síðan skilst mér að það gangi frekar erfiðlega að fá fjárlaganefnd til þess að bregðast við þeim afglöpum. Mér finnst svona vinnulag ekki í lagi. Nú fékk þessi ríkisstjórn miklu lengri tíma til að undirbúa fjárlögin og vinna þau í þinginu. Ég verð að éta það ofan í mig en ég var mjög á því að nauðsynlegt væri að endurnýja allt á Alþingi. Ég finn hins vegar fyrir því að hið mikla reynsluleysi hérna háir okkur pínulítið. Maður verður að treysta fullkomlega á embættismenn og það er ekki réttlátt gagnvart þeim. Svo er það líka þannig, og var líka þannig síðast, að stjórnarþingmenn fá miklu meiri stuðning við vinnslu á málefnum sem koma frá ríkisstjórninni. Þannig að þegar talað er um að þingið sé einhvers konar stimpilstofnun þá er það réttlætanlegt að einhverju leyti. Sem betur fer höfum við þingmenn á þessu kjörtímabili og síðasta verið að færa meiri ábyrgð inn á Alþingi, en því þarf að fylgja meiri stuðningur við þá vinnu og ábyrgð sem við höfum tekið að okkur. Þingmenn hafa talað á undan mér og það hafa verið margar feikilega góðar ræður um fjárlögin frá minni hlutanum þar sem hefur verið farið ítarlega yfir það sem er að í þessum fjárlögum. Ég vil taka undir áhyggjur af læknisþjónustunni, ég er með miklar áhyggjur af RÚV, ég er með áhyggjur af viðvarandi fátækt hér. Þær eru óhugnanlegar tölurnar um hversu mörg börn hérlendis búa við fátækt. Við verðum að taka á því, við verðum að finna lausnir á þessu. Mér finnst þetta alvarlegt af því að það eru svo fáir sem skilja þetta nema hafa upplifað það. Það að stytta atvinnuleysistímann í tvö og hálft ár úr þremur er mjög slæmt. Þarna er verið að velta ábyrgð og fjárútlátum til sveitarfélaganna, en það er svo að þegar maður er í vinnu þá borgar maður í Atvinnuleysistryggingasjóð þannig að maður er í raun og veru búinn að verja sig ef maður verður fyrir því áfalli að fá ekki vinnu. Nú erum við í þeirri stöðu sem þjóð að allt í einu er kominn hópur af fólki sem býr við langtímaatvinnuleysi. Í staðinn fyrir að skera niður öryggisnet fólks og búa til óöryggi - það er nefnilega þannig að þegar þú ert á atvinnuleysisbótum þá er miðað við þig. Þú ert einstaklingur og átt þín réttindi. Ef þú ferð til Félagsþjónustunnar eru miklar líkur á því að ef þú ert í sambúð eða giftur eða átt íbúð fáir þú engar bætur. Okkur ber skylda til að veita fólki grunnframfærslu, en ég veit að það eru miklar skerðingar þar á. Ég þekki fólk sem hefur lent í hrakningum eins og að missa vinnu eða annað og gengið illa, kannski veikst eða eitthvað slíkt, það er sett í þá stöðu að það er ekki lengur einstaklingur. Það á ekki lengur réttindi sem einstaklingur til framfærslu. Það þarf að treysta á maka sinn til þess að framfleyta sér, og þarna er tekin frá fólki ákveðin sjálfsvirðing sem kristallast í þeim grundvallarmannréttindum sem eru í núgildandi stjórnarskrá. Mér finnst þetta alvarleg aðför og mér finnst alvarlegt að þeim sem dettur í hug að þarna megi spara viti ekki hvað þeir eru að leggja á fólk. Það vita aðeins þeir sem hafa verið í þessari stöðu. Og nógu er kerfið erfitt þegar maður glímir við að fá réttmæta þjónustu. Kerfið er oft þannig, og það er enn ein ástæðan fyrir því að ég er mikið með því að endurskoða kerfin okkar hér í heild og viðhorf margra starfsmanna, ekki allra, til þeirra sem leita að þjónustu. Nú er verið að skera niður hjá umboðsmanni skuldara, sérstakur saksóknari er skorinn niður o.s.frv. Þetta eru alls konar grunnþættir, sérstaklega er það þannig með t.d. umboðsmann skuldara að það tók svolítinn tíma að búa til gott verklag og það má segja að undanfarin tvö ár hafi þessi mikli kúfur þar minnkað og þá á að skera svo mikið niður að það verður aftur þannig að fólk þarf að bíða í óhemju tíma eftir þjónustu. Þetta er líka alvarlegt mál. Okkur sem hér vinnum, sem erum hér í umboði þjóðarinnar, ber að passa upp á okkar minnstu bræður og systur. Það er eitt af því sem skiptir grundvallarmáli fyrir einstakling í samfélagi, að láta sig aðra varða. Þeir sem sækjast eftir því að fá að vera fulltrúar fyrir almenning hljóta líka að sækjast eftir því að gera það. Þegar ég horfi á þessi fjárlög, sem og mörg önnur fjárlög, finnst mér eins og þá grundvallarhugsun vanti inn í. Ég virði viðleitnina á sumum sviðum en það vantar samt grundvallarskilning á aðstöðu þeirra sem minnst mega sín í samfélaginu, hvort heldur það eru sjúklingar, gamalt fólk, fátækt fólk, fátæk börn, atvinnulausir eða þeir sem verða fyrir skakkaföllum í lífinu. Fólk sem er í þessari stöðu hefur tekið þátt í að skapa til samfélagið sem við búum í. Ég veit það að amma mín og afi heitinn í báðar ættir lögðu alveg ótrúlega hart að sér. Þau unnu eins og skepnur og lögðu mikið á sig til þess að hægt væri að búa til undirstöður samfélagsins sem við búum í. Og við höfum fengið allt upp í hendurnar, hitaveitukerfið og alls konar aðra hluti. Þegar afi og amma voru upp á sitt besta voru engin verkalýðsfélög né annað slíkt. Ég er að horfa á þá vinnu, allan þennan grunn einhvern veginn leysast upp. Hann var búinn til með blóði, svita og tárum. Það vitum við sem áttum ættmenni sem létu sig samfélagið varða. Mér finnst þetta vera vanvirðing við fólkið sem sleit sér út fyrir okkur, fyrir framtíðina, því að þeim var umhugað um að enginn þyrfti að upplifa það sem þau upplifðu. Þau höfðu framtíðarsýn. Hvar er framtíðarsýnin í þessum fjárlögum? Það er eitt, og ég gagnrýndi það líka hjá síðustu ríkisstjórn, og það er að það skortir mikið á að við förum að tala um það hvernig framtíð við Íslendingar ætlum að búa við. Við getum ekki búið í kerfi sem er eingöngu hugsað til fjögurra ára í senn. Þannig er ekki gangur lífsins. Þetta er eins og að skera alltaf niður tré þegar það hefur vaxið í fjögur ár. Það er ekki sjálfbært og það er engin skynsemi í því. Mér finnst ágætt að horfa á fjárlögin og það hvetur mig enn og aftur til þess að fara í þá mikilvægu vinnu sem ég vona að sem flestir séu tilbúnir til þess að leggja á sig, og það er að byrja að huga að og vinna að þeim ramma sem við viljum hafa um framtíðina. Hluta af þeim ramma er að finna í nýrri stjórnarskrá og það þarf að sjálfsögðu að fínpússa hann eitthvað, en ég ætla að vona að við lítum ekki svo á að sú stjórnarskrá eigi að vera óhreyfð í 70 ár eða eitthvað svoleiðis. Stjórnarskrá er náttúrlega samfélagssáttmáli um það hvernig þjóð við viljum vera og eftir hvaða leikreglum við viljum fara. Ég vil líka gera að umfjöllunarefni ótta minn varðandi það sem hefur komið upp hérna undanfarið um rammann. Það er enn eitt sem fólk lagði mikið á sig, miklar fórnir, til að ná utan um. Ég vona að þessi ríkisstjórn rati ekki í þá ógæfu að rekja það mikla verk upp. Ég upplifi það sem aðför að öllu því sem við eigum sameiginlega. Það er aðför að Ríkisútvarpinu og það er, eins og áður hefur komið fram, aðför að grunnstoðunum og aðför að því að geta borðað, sem er náttúrlega mjög spes. Ég hvet þá sem eru að fylgjast með þessum umræðum, og ég veit að það eru einhverjir, sem betur fer, að skoða tillögur sem hafa komið um breytingar, sameiginlegar tillögur frá minni hlutanum, eða stjórnarandstöðunni eða hvað fólk vill kalla það, sem eru mjög mikilvægar. Til dæmis er hér tillaga um - það virðist hafa gleymst að setja inn á fjárlög peninga til lögreglu og ríkissaksóknara varðandi þolendur kynferðisofbeldis. Hún virðist ekki skipta miklu máli þessi merkilega sóknaráætlun sem gekk út á það að færa völd og ábyrgð og tilfinningu fyrir samfélagi til sveitarfélaganna. Uppáhaldsatvinnuvegirnir mínir lúta að skapandi geiranum og merkilegt nokk sá ég frábæra skýrslu sem var tekin saman um hvað það skilar miklu í ríkiskassann, það er góð fjárfesting. Það er verulega skorið niður og þessar greinar enn og aftur settar í óvissu eftir að reglum um þessa sjóði var breytt. Ég mundi, ef ég mætti ráða einhverju, vilja hvetja Framsóknarflokkinn, sem fer með forustu í fjárlaganefnd, til þess að tryggja það að komugjöld verði felld niður. Ég vil líka vekja athygli á gríðarlega alvarlegum hlut sem er mikill niðurskurður sem hefur átt sér stað og hefur bitnað á geðheilbrigði barna og unglinga. Nú hafa þingmenn talað um lýðheilsu. Þau börn og unglingar sem fá ekki nauðsynlegar læknisfræðilegar greiningar á því sem hrjáir þau verða bara veikari og biðlistarnir á BUGL eru skelfilega langir. Ég vil í fullri einlægni, það er því miður enginn sjálfstæðismaður hérna inni en það er einn framsóknarmaður, biðja um að BUGL fái nauðsynlega fjárveitingu til þess að geta stytt biðlistana. Geðheilbrigðismál barna og unglinga skipta samfélag okkar miklu máli. Það eru líka miklir biðlistar í Brúarskóla. Lífsgæði þeirra barna sem fá ekki úrræði eiga að skipta okkur máli. Það hefur í raun og veru ekkert með fjárhag foreldra að gera heldur það sem við látum frá okkur í fjárlögum til stofnana sem skipta svo miklu máli. Hvað viðkemur BUGL hefur þetta verið langt ferli og ég vona að formaður fjárlaganefndar taki tillit til þess. Nú fyrst er hv. formaður fjárlaganefndar kominn í salinn. Þá langar mig að ítreka að svo virðist sem það hafi hreinlega gleymst að setja inn á fjárlög 50 millj. kr. til Útlendingastofnunar sem lúta að því að skera niður biðlista hjá hælisleitendum. Ég tel mjög mikilvægt að setja það aftur í fjárlög eða setja það í fjárlög ef það hefur gleymst. Síðan finnst mér líka mikilvægt að við skerum ekki niður útvarpsgjaldið. Ég er alveg tilbúin til að borga minn skatt þar, það er mikilvægt að hafa sterkan almannafjölmiðil sem sinnir þeim mikilvægu hlutverkum sem honum hefur verið falið að sinna. Ég er því miður búin með tímann minn. Mig langaði að tala miklu meira. Ég vona að það verði hlustað á einhverja af þeim tillögum sem minni hlutinn hefur sameinast um að setja í forgang.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir einlæga og efnisríka ræðu. Ég þakka líka fyrir þann tón sem er í ræðunni hvað það varðar að berjast fyrir hagsmunum lítilmagnans og þeirra sem gjarnan verða út undan í samfélaginu. Ég þakka einnig fyrir þá skoðanakönnun sem Píratar gerðu um forgangsröðun í samfélaginu. Jafnvel þó að það hafi oft verið gert áður, eða að við höfum fengið ákveðnar vísbendingar, þá er þetta enn ein staðfestingin á því að þjóðin vill að við rekum sameiginlega öflugt heilbrigðis- og menntakerfi. Það er það sem sett er í forgang og heilbrigðiskerfið sérstaklega tiltekið. Það sem mér fannst líka athyglisvert og skipta máli er þetta með skattana og í hvað við notum þá. Við erum alltaf að ræða um skatta og gjöld en mér hefur alltaf fundist það vanta, og ég vil heyra skoðun hv. þingmanns á því, að rætt sé um samhengið á milli skatta og útgjalda. Ég vildi líka heyra hvað hv. þingmaður segir um það sem mér finnst vera tilhneigingin í fjárlagafrumvarpinu, með tilkomu þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að hrósa sér af því að lækka skatta en vera í raun að auka álögur, sækja peningana annars staðar. Þar með setjum við þá sem hafa lægstu tekjurnar í verstu stöðuna, ef fólk er að borga krónutölu hvort sem er inn í háskóla, til lækna eða annars staðar. Mig langar aðeins að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu. Mig langar líka að nefna öryrkja og atvinnuleysisbætur. Í fjárlagafrumvarpinu voru sett inn 3,5% til hækkunar milli ár. Síðan kemur ný þjóðhagsspá og fjárlaganefnd og ríkisstjórn grípur til þess að lækka þetta niður í 3%. Þarna hefði það í fyrsta skipti í langan tíma getað orðið að atvinnuleysisbætur og örorkubætur yrðu örlítið umfram verðlag. Þannig sparar ríkisvaldið sér 500 milljónir. Takið eftir: Spara hverjum? Ríkissjóði en á kostnað öryrkja.

Forseti. Þetta eru mjög góðar spurningar. Ég varð einmitt fyrir miklum vonbrigðum þegar ákveðið var að lækka þetta niður í 3%, út af því að ég veit að þegar maður er búinn að vera fátækur lengi og hafa það erfitt þá getur maður ekki veitt sér nauðsynjar. Fólk sá kannski fram á að geta farið til tannlæknis eða slíkt. Ég er alveg sammála þingmanninum þegar kemur að því að skoða hverjir eigi að vera hin breiðu bök. Mér finnst alvarlegt, eins og kom fram í ræðu minni, að við búum í samfélagi þar sem við teljum okkur trú um að nám og heilbrigðisþjónusta eigi að vera fólki að kostnaðarlausu; maður er að borga skattana til að það sé hægt. Því hefur verið snúið á hvolf og enn frekar staðfest að við eigum ekki að fá að búa í þannig samfélagi. Mér finnst það svolítið sorglegt. Það er ekki það samfélag sem ég vil búa í. Mér finnst líka skrýtið að ákveðið hafi verið að hverfa frá sykurskattinum. Undanfarið hefur verið rætt um sykur sem eiturefni. Ég hef vitað það lengi að sykur er hálfgert eitur og mjög ávanabindandi, nánast eins og eiturlyf, og sér í lagi hvítur sykur, en ef maður sagði það þá var maður álitinn hálfskrýtinn. En mér þætti þá, fyrst afnema á þau extra-gjöld sem voru á sykri, ekkert vitlaust að taka matarskatt hreinlega alfarið af ávöxtum og grænmeti.

Hæstv. forseti. Mig langar að undirstrika það sem kom fram í ræðu hjá hv. þingmanni um hugsunarháttinn gagnvart þeim sem þurfa á aðstoð frá samfélaginu að halda og þá fátækt sem hér hefur skapast, þ.e. annars vegar um réttindi og hins vegar ölmusu. Mig langar að heyra skoðun þingmannsins varðandi það. Mér finnst gæta ölmusuhugsunarháttar hjá núverandi ríkisstjórn og mér finnst það vera í andstöðu við það sem þjóðin vill, sem er að við eigum ákveðin réttindi og getum nýtt þau ef á þarf að halda. Mig langar líka að heyra frá hv. þingmanni hvað varðar samkeppni um læknaþjónustu en þá erum við í samkeppni við önnur lönd. Við vitum að við glímum þar við íslenska gjaldmiðilinn sem hrundi í hruninu. Menn hafa oft hælt sér af því að hann hafi hjálpað okkur í gegnum erfiðleika en hann skapaði þann vanda sem við erum að glíma við. Þurfum við ekki að ræða það hreinskilnislega hvernig við ætlum að bæta þessa samkeppnisstöðu með íslensku krónuna? Í síðasta lagi varðandi kynferðisofbeldi; það er dæmi um að aðgerðaáætlun er hent til hliðar af því að það kemur ný ríkisstjórn.

Forseti. Þetta voru mjög margar spurningar. Ég efast um að ég nái að svara þeim öllum ítarlega, en góðar voru þær. Eins og ítrekað kom fram í ræðu minni þá finnst mér tímabært að við endurskoðum mjög margt í kerfunum okkar og horfumst í augu við að þau kerfi sem smíðuð voru fyrir töluvert minna samfélag þurfa að fara í gegnum heildræna endurskoðun. Það á líka við um það peningakerfi sem við búum við. Það hófst töluvert mikil umræða um það á síðasta kjörtímabili eftir hrun. Mér hefur fundist hægjast töluvert á þeirri umræðu og spurning hvort við þurfum ekki að taka fastari tökum allar þær umræður sem hófust og eru einhvers staðar úti í miðri á. Síðan - nú, ég er búin með tímann strax.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún tæpti á ansi mörgum atriðum þar sem ég deili áhyggjum hennar. Mig langar að taka undir orð hennar þegar hún sagði að þetta væri galin leið til að reka samfélag. Því er ég svo sannarlega sammála og finnst þetta fjárlagafrumvarp lýsa algjörlega galinni leið. Ég vil líka taka undir það að ég deili áhyggjum þingmannsins af heilbrigðismálunum og aukinni greiðsluþátttöku fólks þar. Mig langar í því samhengi að ræða aðeins stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar. Í þessari umræðu hefur talsvert verið talað um lýðheilsumál og jafnvel lýðheilsumál barna og þar hef ég mjög miklar áhyggjur af barnafátækt, sem er vaxandi og má í raun segja að það sé eitt risavaxið lýðheilsumál. Því að hvað er verra lýðheilsu barna en það að alast upp í fátækt? Mig langar að heyra sýn hv. þingmanns á þetta og kannski einmitt í samhenginu, eins og hún kom inn á í ræðu sinni áðan, sem er hækkun á sköttum á hollan mat versus það að afnema vörugjöld sem þá leiðir til þess að sykurskattur fellur niður. Hvaða áhrif sér hv. þingmaður fyrir sér að þetta hafi í framtíðinni og á börn og þá sérstaklega fátæk börn? Hvers konar samfélag erum við að skapa þeim?

Já, þetta eru góðar spurningar. Ég veit að við deilum mjög mörgum svipuðum áhyggjuefnum og þekkingu og áhugasviði, sér í lagi þegar kemur að þeim sem minnst mega sín í samfélaginu. Það er mjög gott að finna samherja á Alþingi þar að lútandi og ég vil þakka þingmanninum fyrir það. Það sem ég mundi segja um þessa öfugu lýðheilsuaðferðafræði varðandi hækkun á matarskatti og þeirri furðulegu hugmyndafræði sem er tengd við það, að það sé einföldun á skattkerfinu og virðisaukaskattskerfinu og gera á sama tíma sykur ódýrari. Alveg sama í hvaða flokki ég væri þá gæti ég ekki tengt það við neina lógík, þetta er fullkomlega ólógískt og mun þýða að við séum að senda vandamál inn í framtíðina; enn eitt vandamálið sem við erum að fara að senda inn í framtíðina sem börnin okkar fá í arf frá okkur. Ég hef fylgst mjög vel með og lesið mér til um mataræði og samsetningu þess og tengsl þess við fátækt. Það er yfirleitt þannig að þeir sem eru fátækastir borða óhollasta matinn af því að það er ódýrara að kaupa óhollan mat en hollan. Ég var að vonast til þess að við mundum fara af þessari leið. Ég er ekkert sérstaklega hrifin af neyslustýringu en við höfum komið okkur saman um að áfengi eigi að vera dýrt. Af hverju ekki þá sykur? Það er mjög dýrt að glíma við þau heilbrigðisvandamál sem stafa af of mikilli sykurneyslu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Ég held að þetta sé mál sem við munum halda áfram að þurfa að ræða í framtíðinni. Mig langar að nota mitt síðara andsvar til að ræða aðeins um annan hóp sem stendur höllum fæti í samfélagi okkar og fær ekki einu sinni að komast inn í okkar samfélag og það eru hælisleitendur. Ég hef svolitlar áhyggjur af þessum stytta tíma sem á að fara í að vinna umsóknirnar og minnkaða fjármagni sem Útlendingastofnun fær. Ég hef áhyggjur af því að þetta verði mögulega notað til þess að ýta fólki hraðar í burtu í stað þess að vinna málin þess hraðar og hleypa fólki hraðar inn til okkar sem mín skoðun er að við þurfum að gera. Deilir þingmaðurinn þessum áhyggjum mínum að hér gætum við farið út af réttri braut?

Forseti. Það er mjög skrýtið af hverju þetta rataði ekki inn í fjárlögin. Þetta er algjörlega á skjön við þá stefnumótandi vinnu sem á sér stað í innanríkisráðuneytinu með tilstuðlan þverpólitískrar þingmannanefndar sem er skipuð af innanríkisráðherra. Það verður að segjast eins og er að við vorum mjög hissa á að þetta væri ekki á fjárlögunum. Ég bara trúi ekki öðru en að þetta verði sett inn á fjárlög því að þetta mun eyðileggja gríðarlega mikilvæga vinnu sem átt hefur sér stað, bæði hjá fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, og fráfarandi ráðherra sem setti þessa vinnu í gang til að byggja á þeim grunni. Þetta er alveg frábær vinna sem hefur átt sér stað, það eru allir jafn ánægðir með hana, hvort heldur þeir eru frá minni hluta eða meiri hluta eða ráðuneytinu sjálfu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir prýðilega ræðu. Ég er sammála hv. þingmanni með þá skírskotun í fótboltaleik að þetta er ekki fótboltaleikur. Sigurvegarinn er einn, það er í því samhengi, sigurvegarinn er þjóðfélagið allt. Þess vegna skiptir það býsna miklu máli í heildarsamhenginu vegna þess að hér birtist heildarstefnumörkun, fjármálastefna hverrar ríkisstjórnar. Tekjumegin er verið að gera gagngerar breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Þá verðum við að skoða heildarmyndina. Þetta eru 30% af heildarskatttekjum og af því að hv. þingmaður kom vel inn á vinnubrögð ætla ég að hrósa hv. þingmanni og flokki hennar fyrir býsna athyglisverða skoðanakönnun sem ég fékk að glugga í þar sem birtist skýr forgangsröðun. Öll þjóðin er sammála um að forgangsraða eigi í þágu heilbrigðiskerfis og menntamála. Meginmarkmið í vinnu okkar, hv. fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar, var að verja alla tekjuhópa talið eftir tíundum. Fram kemur í frumvarpinu að ráðstöfunartekjur allra tekjuhópa munu hækka. Vísitala neysluverðs mun lækka, sem gagnast öllum, líka þeim sem eru á leigumarkaði, þeim sem eiga húsnæði. Getur hv. þingmaður ekki séð ljósið í 

Forseti. Betur sjá augu en auga. Ég skil að þeir sem lagt hafa mikla vinnu í að koma með heildarstefnumörkun séu býsna ánægðir með það og líti svo á að allir muni njóta góðs af því, en því miður verður það ekki þannig. Það hefur nú þegar komið fram að þeir sem eiga minnst munu til dæmis ekki eiga kost á því að kaupa sér ísskáp. Þeir munu þurfa að fara inn á bland.is og kaupa sér notaðan ísskáp eða fá lánaðan ísskáp hjá einhverjum ættingja. Líf er ekki hægt að setja inn í excel-skjal og það eru þessi frávik, þeir sem minnst hafa, sem ég hef mestar áhyggjur af. Ég hef áhyggjur af þeim af því að ég heyri í svo mörgum sem hafa neitað sér um að fara til læknis, sem ekki geta leyst út lyfin sín og sem lifa í angist yfir því að eiga ekki fyrir mat út mánuðinn. Mér finnst ekki alveg komið til móts við þann veruleika. En svo verð ég líka að segja, og það er svolítið mikilvægt og mér er alveg sama hvaða flokkar eru við völd, að hér erum við með heildræna stefnu meiri hlutans og þá komum við inn á það að við búum í raun ekki við fulltrúalýðræði, við búum við meirihlutalýðræði því að mjög lítið tillit er tekið til þeirra athugasemda og tillagna um breytingar frá minni hlutanum. Maður sér að þegar breytingartillögur koma inn í fjárlagaatkvæðagreiðslurnar er breytingartillögum minni hlutans nánast undantekningarlaust hafnað. Því hlýtur það að vera þannig að við erum í fótbolta þar sem vinningsliðið er alltaf meiri hlutinn. Mér finnst það galið kerfi, ég verð bara að segja alveg eins og er, því að þar endurspeglast ekki heildarhagsmunir allra heldur bara meiri hlutans.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er býsna snúið að því leytinu til að við erum sammála en þó hróplega ósammála, ósammála að því leyti að sem betur fer hafa forsendur og kjör í landinu batnað í auknum hagvexti og aukið svigrúm hefur leitt til þess að í þessum fjárlögum er aukið framlag til heilbrigðiskerfisins og til menntakerfisins. Verið er að setja 400 millj. kr. í húsaleigubætur, einmitt í þá málaflokka sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Ég spyr því í seinna andsvari hvort hún sé ekki fylgjandi þeirri forgangsröðun sem birtist í þeim breytingum sem um ræðir.

Forseti. Ég get ekki sagt að ég sé á heildina litið fylgjandi forgangsröðuninni. Það er ýmislegt sem mér finnst vanta inn í forgangsröðunina. Að sjálfsögðu fagna ég ýmsu og þess vegna sagði ég ekki að mér þætti allt ómögulegt sem þið eruð að gera. Það er ekki þannig, það er margt mjög gott sem þið eruð að gera. Það er mjög gott að hækka eigi húsaleigubætur. Vandamálið sem fylgir því, og það þekki ég eftir að hafa verið leigjandi til langs tíma, að þá hækkar leigan alltaf. Það er rosalega snúið.

Já, fer … til leigusalans.

Því miður, en ekki leigjandans. Þess vegna segi ég: Ef við erum með bilað kerfi, af hverju endurhugsum við það þá ekki? Ég bíð mjög spennt eftir að sjá þær tillögur sem munu vonandi koma frá hæstv. velferðarráðherra varðandi húsnæðiskerfið. Ég vona að ég geti stutt það eindregið, en það er ekki þannig og það er aldrei svart og hvítt, það er ekki þannig að allt sem þið gerið sé ómögulegt, 

Hæstv. forseti. Í minni fyrstu ræðu um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015, mikilvægasta frumvarp sem sett er fram hér á Alþingi og alltaf er sett fram í upphafi þings, vil ég fara yfir nokkra þætti og gera að umtalsefni ákveðna kafla og ef tími gefst til að fara aðeins yfir forsendur fjárlaga; þjóðhagsspá o.fl. sem hér er sett fram. Ég hyggst skipta ræðu minni og ræða í fyrsta lagi um samgöngumál í víðum skilningi, sama hvort það er vegagerð, hafnarframkvæmdir, fjarskipti, innviðastyrking í byggðamálum eða öðrum. Í öðru lagi ætla ég að ræða um Landspítala – háskólasjúkrahús, bæði nýbyggingu og rekstur, svo og heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni. Í þriðja lagi ætla ég að fjalla um menntamál, málefni framhaldsskóla og háskóla og um sóknargjöld og líka ansi víðtækar heimildir sem mér sýnist vera settar inn núna, þ.e. 6. gr. heimildir sem mér finnst vera orðnar svolítið víðtækar og öðruvísi orðaðar en hefur verið undanfarið. Þetta eru þeir kaflar sem ég hyggst ræða um. Við höfum breytt þingsköpum og samkomudagur Alþingis er ekki lengur 1. október og fjárlagafrumvarp ekki lagt fram í byrjun október heldur annan þriðjudag septembermánaðar, sem í ár var 9. september. Fjárlagafrumvarpið kemur því mjög snemma fram. Það var meðal annars gert til að þingið, hv. fjárlaganefnd og Alþingi gæti haft meiri tíma til að vinna fjárlagafrumvarp og fara í gegnum það og það yrði dýpri og betri umræða og vandaðri meðferð en í miklu hendingskasti meðan samkomudagurinn var 1. október. Þetta var til mikilla bóta þó svo að ég sjái það auðvitað og viti af því að samt sem áður hefur 2. umr. fjárlaga verið frestað í um það bil hálfan mánuð, ef ég man rétt, vegna þess að ýmsir hlutir voru ekki tilbúnir, sama hvort það var vegna vinnu ríkisstjórnar, vinnu við breytingartillögur eða hvað sem það nú var. En það verður líka að gæta sanngirni og segja að Alþingi, fjárlaganefnd og ríkisstjórn bíða eðlilega eftir þjóðhagsspá sem birt var um miðjan nóvember. Það er hlutur sem við getum alveg fjallað um og spurt okkur að, hvort þjóðhagsspá gæti ekki komið fyrr þannig að vinna mætti betur að þessu. Það er auðvitað eðlilegt að beðið sé eftir þjóðhagsspá og nauðsynlegt. Í þeirri þjóðhagsspá sem kom fram í nóvember voru þær niðurstöður helstar að hagvöxtur er minni á fyrri hluta ársins en áætlað var. Hagvöxturinn er 2,5–3,3% á spátímanum, einkaneysla er að aukast smám saman og það kemur ekki á óvart, við sjáum það víða, og talað er um hóflegan vöxt samneyslu 2015–2018. Einnig að verðbólguhorfur hafi batnað og það er mjög jákvætt. Verðbólga er í sögulegri lægð. Það eru ýmsar ástæður fyrir því, m.a. ýmislegt sem er að gerast erlendis. Við sjáum þegar þetta er skoðað að það getur verið tímabundin lækkun á flugfargjöldum, hún vegur þungt, hin mikla lækkun á olíu á heimsmarkaði vegur líka þungt í okkar samrekstri og er í raun og veru óskiljanlegt að við skulum ekki vera farin að fá meiri lækkun á olíuverði en raun ber vitni. Það er meðal annars út af því að við á Alþingi höfum stundum tekið skattana sem renna til ríkisins af olíuvörum og fest í krónutölum en ekki tengt þá á hinn veginn. Stundum hefur það komið sér vel en stundum kemur það sér illa. Ég hugsa að það komi sér illa núna Ég leyfi mér að vitna í fjölmargar ræður á síðasta kjörtímabili hjá þeim sem nú eru í stjórnarflokkunum um nauðsyn þess að lækka álögur ríkisins á bensín og olíuvörur til að koma til móts við neytendur. En fleiri niðurstöður komu fram í þessari þjóðhagsspá eins og þær að atvinnuleysi minnkar á meðan hagvöxtur er nægur. Atvinnuleysi er þó í kringum 4,5–5% ef ég man rétt. Afgangur er á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd á spátímanum en hann minnkar þegar fram í sækir og viðskiptajöfnuður er um 1% af vergri landsframleiðslu. Afgangur af þjónustuviðskiptum er auðvitað það sem gerir gæfumuninn í þessu. Ef bara eru tekin vörusala og vörukaup þá eru þau nánast í jafnvægi. Eins og segir í samantekt Hagstofunnar eru helstu niðurstöður þær sem ég hef hér fjallað um, að verðbólguhorfur eru að batna og hagvöxturinn verður 2,5–3,3% á spátímanum. Sný ég mér þá að því sem ég nefndi sem fyrsta kafla í minni ræðu sem snýr að samgöngumálum í víðu samhengi. Ég hef áður sagt það hér á Alþingi um það fjárlagafrumvarp sem nú liggur frammi, og ég mun reyna að gera betur grein fyrir því sem mér finnst ekki gott í þeim, að það hefur alltaf verið ljóst að það er enginn vandi að ná hallalausum fjárlögum með því að ganga mjög hart fram og skera niður og beita til þess bæði raunverulegum krónutöluniðurskurði eins og við sjáum víða í frumvarpinu eða einhverjum reiknikúnstum sem mér finnst t.d. vera mjög mikið um úr menntamálaráðuneytinu. Ég kem að því betur á eftir. Hvað varðar Vegagerðina þá hafa framkvæmdir á þessum árum sem þjóðarskútan er að rétta við verið í sögulegu lágmarki. Þannig er áætlað að nýframkvæmdir eða fjárveitingar til stofnkostnaðar á áætluðu verðlagi 2014 verði rétt um 7,7 milljarðar árið 2015 á meðan þær voru um 7 milljarðar 2014, tæpir 7 árið 2013, og í sögulegu lágmarki 2012 ef tekið er mið af því sem gerðist árið 2007, en þá voru það rúmir 17 milljarðar. Framkvæmdir árið 2008, eftir að gefið var verulega í í samgönguframkvæmdum við þorskaflaniðurskurð o.fl., en það var ákvörðun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem tók við völdum eftir kosningar 2007, eru þær mestu sem hafa sést í Íslandssögunni eða rúmir 33 milljarðar kr. Það þarf ekki að fjölyrða um hvað þær framkvæmdir sem voru í gangi þá, fóru í gang og komu inn árið eftir, hafa skipt sköpum fyrir innviðastyrkingu víða um land. Við getum sagt að það sé helsta aðgerð ríkisstjórnar til að styrkja innviði og styrkja byggðir. Árið 2009 voru þetta rúmir 20 milljarðar og um 10 milljarðar árið 2010. Núna sjáum við að hagur ríkisins er að vænkast, tekjurnar að aukast. Ég hef ekki tíma til að fara nákvæmlega í gegnum það núna, hef gert það áður, en það eru bæði óreglulegar tekjur, arður af bönkum og fyrirtækjum, tekjur af Seðlabanka eða hvað það er. Samt sem áður eru framkvæmdir nú í sögulegu lágmarki. Þjónustan í vegagerðinni hefur alltaf verið í mínus. Þrátt fyrir tilfærslu sem gerð er í fjáraukanum 2014 verður þjónustan áfram í mínus. Við skulum hafa það í huga að kröfur um þjónustu Vegagerðarinnar, sama hvort það er vetrarþjónusta eða sumarþjónusta, hafa aukist. Það eru ekki bara kröfur almennings heldur nauðsyn vegna breytts veðurfars, tökum sem dæmi að það er sjaldnar mikill snjór en meiri hálka, meiri ísing o.s.frv., sem kallar auðvitað á meiri framkvæmdir, meiri fjárveitingar til þjónustuliðarins. Það er verið að gera það örlítið hér en ekki nægjanlega. Ég tek eftir því að fjárlaganefnd sem slík ætlar að auka fjárveitingar til framkvæmda um 570 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu, sem er virðingarvert og ég vil þakka fyrir. En er það svo að þessar 570 millj. kr. muni duga til framkvæmda? Nei, svo er ekki. Ég vil nota tækifærið sérstaklega og þakka fjárlaganefndarmanninum hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir að sitja hér í salnum vegna þess að ég veit að þetta er honum líka mikilvægt mál og hugleikið. Sá galli er á gjöf Njarðar með þessar 570 millj. kr., vegna þess að leiðréttingin er ekki nægjanleg í þjónustuliðnum í fjárauka 2014, að rúmar 300 millj. kr., jafnvel 350 af 570 millj. kr. fara strax í að borga skuld við framkvæmdaverk sem er í gangi núna. Það er mjög nýtt að Vegagerðin þurfi að beita ákvæðum í samningum til að setja greiðsluhámark á greiðslu til verktaka eins og t.d. í Norðfjarðargöngum, bara vegna þess að peningar eru ekki til. Ég spái því að af þessum 570 millj. kr. komi ekki nema 200–220 millj. kr. til nýframkvæmdaliðarins á næsta ári. Það er engan veginn nægjanlegt. Sú tilfærsla sem gerð er í fjáraukanum með því að taka af framkvæmdum við Bakka, sem voru fjármagnaðar sérstaklega í tíð síðustu ríkisstjórnar, ekki fjármagnaðar af vegafé, er tekin og sett yfir í þjónustuliðinn og verður þá væntanlega skilað 2015 þegar framkvæmdir hefjast. Þá dugar þetta framlag ekki til. Þess vegna geri ég það að umtalsefni hvernig þessir þættir koma út. Vegagerðin óskaði eftir því við sitt ráðuneyti og hafði væntingar um að viðbótarpeningurinn kæmi í vetrarþjónustuna eins og ég sagði áðan, að sá liður yrði hækkaður, en það gekk ekki eftir. Fyrrverandi innanríkisráðherra beitti sér til dæmis fyrir því að taka af framkvæmdalið nýframkvæmda, sem ég tek dæmi um, Dettifossveg í Norðausturkjördæmi. Þar var framkvæmdum frestað og sá peningur tekinn í viðhald vega með því loforði að aukið fé kæmi til þessa og yrði þá skilað inn á þennan lið. Það gengur ekki eftir. Útboð á Dettifossvegi er smákafli sem í raun og veru skiptir engu máli eða 2,5 kílómetrar niðri í Öxarfirði. Það sem gerist í þessu dæmi með Vegagerðina er að þar vantar miklu meira fé. Þetta eru sögulega lágar upphæðir sem menn verða að horfast í augu við og hafa það í huga að þeir liðir sem ég hef gert að umtalsefni bæta ekkert í og féð er ekki nægjanlegt að mínu mati til að við getum haldið þarna áfram. Menn verða alltaf að hafa í huga reikningshaldið hjá Vegagerðinni. Það er þannig og hefur verið. Verðbólga eykur kostnað við verk en Vegagerðin fær framlagið ekki sem slíkt verðbætt þannig að það er tekið af og færist þannig til og boltinn rúllar áfram. Verk eru ekki oft skorin niður heldur tekin út, þeim frestað miðað við þau ár sem Alþingi hefur samþykkt í samgönguáætlun. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til að fara í gegnum þessa liði og skoða vel vegna þess að svona getur þetta ekki verið. Ég nefndi áðan innviðastyrkinguna. Efast til dæmis einhver um þau verk sem gerð voru í samgöngumálum á árunum 2007–2010? Ég tek bara dæmi úr mínum heimabæ, Héðinsfjarðargöng. Þau voru umdeild. Það voru ekki allir sammála um þau og þau kostuðu mikla peninga. En sá viðsnúningur sem hefur orðið í mínum heimabæ í framhaldi af þeim göngum er stórkostlegur. Þarna kom ríkið með framkvæmd sem það á að sjá um, framkvæmd sem mun duga næstu 100–200 ár og er til mikillar styrkingar og styrkingin kemur strax fram. Menn hefðu ekki farið af stað með þá miklu uppbyggingu sem er í ferðaþjónustu á Siglufirði ef göngin hefðu ekki komið. Það nákvæmlega sama get ég sagt um Bolungarvík og Bolungarvíkurgöng. Gott dæmi um það er að við sjáum að fasteignaverð hefur hækkað á nokkrum stöðum og gerði það árin eftir að göngin voru opnuð. Skyldi það ekki einmitt vera vegna þess að þessi innviðastyrking, samgöngubætur, skilar sér svona vel? Við eigum nokkur verk eftir. Ég nefni til dæmis Seyðisfjörð og Fjarðarheiðargöng. Því fagna ég tillögum meiri hlutans um 70 millj. kr. sem settar eru inn til að halda áfram þeim rannsóknum sem hófust fyrir um tveimur árum á Fjarðarheiði um hvar göngin skulu liggja, hvar þau eigi að koma og hvað þau eigi að vera löng. Ég verð líka að nefna sunnanverða Vestfirði og tel mig þá vera búinn að telja upp þá þéttbýlisstaði sem búa við ófullnægjandi samgöngur árið 2014. Á sunnanverðum Vestfjörðum eru framkvæmdir í Gufudalssveit eilífðarþrætuepli, þar er sannanlegur flöskuháls, tveir hálsar reyndar en mikill flöskuháls. Sú framkvæmd þarf að koma til en ég get ekki séð miðað við fjárveitingar að nokkuð verði gert í þessu á næstu árum. Við eigum að vísu eftir að sjá samgönguáætlun sem ríkisstjórnin lagði fram í fyrra en var ekki samþykkt. Hvað gerist núna? En fjárlög marka dálítið veginn og eru auðvitað leiðandi fyrir samgönguráðherra, innanríkisráðherra, og hvað hann setur fram og þess vegna lofar þetta ekki góðu. Hafnarframkvæmdir eru líka í sögulegu lágmarki og ekki mikið gefið í. Hafnabótasjóður fær eingöngu 107 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Ef ég fer svo yfir í flugvellina vil ég fagna þeim 500 millj. kr. sem settar eru í lagfæringar á flugvöllum á tilteknum stöðum á landsbyggðinni. Jafnframt vil ég spyrja fulltrúa úr fjárlaganefnd og það eru tveir hér í salnum núna, því miður er formaður fjárlaganefndar ekki hér, um arðgreiðsluna frá Isavia sem boðuð er í tillögum nefndarinnar upp á 700 millj. kr. Einungis 500 millj. kr. er varið í tiltekna velli sem taldir eru upp á bls. 31 í nefndarálitinu. Sá listi kemur mér svolítið á óvart. Mér kemur t.d. á óvart að Húsavíkurflugvöllur skuli ekki vera þarna inni. Það er búið að tala um það í þrjú, fjögur ár að nauðsynlegt sé að efla hann, eftir að farið var að fljúga þar aftur og vegna þeirrar miklu atvinnuuppbyggingar sem á að eiga sér stað í Húsavík við Bakka á næsta ári, vonandi. Það kemur mér á óvart að ekki skuli vera settur peningur í það. Þess vegna spyr ég þá fulltrúa í fjárlaganefnd sem hér eru: Hvers vegna er ekki allri arðgreiðslunni, 700 millj. kr., úthlutað í flugvelli? Og hvers vegna eru eingöngu þessir vellir taldir þarna upp en ekki t.d. Húsavíkurvöllur og ef til vill einhverjir fleiri? Þá að fjarskiptum. Ég vil fagna því sem kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans, 300 millj. kr. tímabundið framlag sem sett er inn í fyrsta áfanga framkvæmda við fyrirhugaða fjarskiptaáætlun. Það er þá fjarskiptaáætlun 2 vegna þess að hún var í gangi og var til og var unnið eftir henni. Það var merkileg framkvæmd og mjög góð á erfiðleikatímum okkar, þó svo að ég verði auðvitað að segja að vegna þess að framþróunin og tæknin er svo hröð er margt af því sem gert var í byrjun orðið úrelt í dag og gengur ekki. Þess vegna er það mjög merkilegt hve mörg sveitarfélög eru að fara af stað og leggja ljósleiðara. Þarna eru sem sagt 300 millj. kr. settar inn í Fjarskiptasjóð og fagna ég því mjög. Þá kem ég að lið sem heitir Byggðaáætlun. Í fjárlagafrumvarpinu sáum við orðið sóknaráætlun nefnt. Ég fagnaði því mjög að það stæði þar vegna þess að mér finnst það vera hálfgerð meinbægni hjá núverandi ríkisstjórn og kannski sérstaklega nokkrum af ráðherrunum að vilja helst ekki kalla hana það, það merka verk sem segja má að hafi kannski verið tilraun til að færa ákvörðunarvald meira heim í hérað. Í fjárlagafrumvarpinu voru aðeins 15 millj. kr. settar í sóknaráætlun á meðan við í fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn árið 2013 - þá var aðeins var farið að birta til en ekki mikið í erfiðleikum ríkisins - vorum með hvorki meira né minna en 400 millj. kr. þar inni. Nú er hins vegar í breytingartillögum meiri hlutans bætt við 85 millj. kr. í sóknaráætlun. Mér sýnist að þar standi enn þá inni að þetta sé sóknaráætlun og vona ég að ríkisstjórnin hætti því að vilja ekki kalla hana það því sóknaráætlun var unnin í tíð síðustu ríkisstjórnar í þverpólitísku samstarfi, m.a. með fulltrúum sveitarfélaganna. Ég held að það sé ekkert að því að kalla þetta sóknaráætlun. En ég hef áhyggjur af því hvernig á að framkvæma hana miðað við þær upplýsingar sem ég hef frá forustumönnum menningarsamninga og samtökum sveitarfélaga á landsbyggðinni. Ég hef áhyggjur af því hvað verið er að gera í menntamálaráðuneytinu. Á sama hátt og gert var með nemendaígildin og það sem ég gerði að umtalsefni áðan, sem ég kalla reikningskúnstir í excel-skjölum, veit ég ekki nákvæmlega hvað menntamálaráðuneytið er að gera gagnvart menningarsamningunum, ég hef ekki fengið svör við því. Mér skilst að menningarsamningum, vaxtarsamningi og einhverju fleira eigi að steypa saman í einhvern einn allsherjarsamning. En þarna er sem sagt einungis bætt við 85 millj. kr. Ég óttast líka um þær 100 millj. kr. sem eru þarna inni en er að vísu fjallað um undir atvinnuvegaráðuneyti í tillögunum. Atvinnuvegaráðuneytið virðist núna að vera að fá pening sem það hefur lagt í menningarsamninga undanfarin ár í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég hef spurt hér á Alþingi um menningarsamningana og framkvæmd þeirra, annars vegar iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem vísaði mér á atvinnuvegaráðherra og í spurningu til atvinnuvegaráðherra var eiginlega vísað á menntamálaráðherra. Þetta er eitthvert olnbogabarn í kerfinu og veit ég ekki hvernig þau mál hafa þróast síðustu daga en ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Að lokum vil ég nefna eitt atriði sem tengist innviðastyrkingu og samgönguframkvæmdum, en það er niðurgreiðsla húshitunar. Í breytingartillögum meiri hlutans eru nú settar inn 70,8 millj. kr. í auknar niðurgreiðslur vegna húshitunar, og er það vegna rafhitunar sem er langdýrasti húshitunarkosturinn. Allir á Alþingi eru sammála um að húshitunarkostnað þarf að jafna. En vegna virðisaukaskattsbreytinga mun verða töluverð hækkun á þeim kostnaði. Ég hef gert það að umtalsefni og sýnt fram á það með útreikningum sem hafa verið birtir eftir nokkrum orkuveitusvæðum hvað þetta leggst þungt á íbúa í þéttbýli. Hvort þær 70,8 millj. kr. sem þarna eru settar inn dugi til veit ég ekki nákvæmlega. Ég hef ekki séð útreikninga þar að baki og ég leyfi mér stundum að efast um að það þurfi ekki hærri tölu en þetta. Ef til vill stenst þetta vegna þess að heimilin eru ekki það mörg, ég veit það ekki, en þetta er að minnsta kosti hlutur sem við verðum að skoða. Ég ætla ekki að gera þetta meira að umtalsefni núna vegna þess að í atvinnuveganefnd þar sem ég á sæti er til umfjöllunar frumvarp um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku og hefur verið ágætisvinna í nefndinni við það. Þar nefndi ég hugmyndir á síðasta fundi sem ég vonast til að nefndin og við tökum til skoðunar. Að mínu mati er eitt brýnasta atriðið í orkumálum gagnvart landsbyggðinni að jafna kostnað við húshitun. Mér finnst að allir eigi að sitja við sama borð hvað það varðar, ekki kannski að ná í það sem er allra ódýrast, hitaveituna, það gerum við kannski aldrei en að jafna kostnað í orkukerfinu, hvort sem er rafhitun eða annað í dreifbýli, það er mikilvægast. Virðulegi forseti. Þá hef ég lokið yfirferð minni á fyrsta kafla ræðunnar sem var um vegagerð og samgöngumál, byggðamál og innviðastyrkingu. Ég legg áherslu á að betur má ef duga skal í stærsta liðnum hvað það varðar, þ.e. framlög til nýframkvæmda hjá Vegagerðinni. Ég hef nefnt þau svæði sem ég tel verða hvað verst úti. Ég tek þetta ekki í neinni áhersluröð vegna þess að það mundi togast á hjá mér hvort ég ætti að ræða fyrst um samgöngumál og byggðamál eða málefni Landspítalans sem eru mér mjög hugleikin. Þess vegna ætla ég að gera næst að umtalsefni málefni Landspítalans og heilbrigðisþjónustuna almennt. Í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir 1 milljarðs kr. viðbótarfjárveitingu til Landspítalans til að styrkja rekstrargrundvöll hans og kemur tillagan til viðbótar við 120 millj. kr. framlag sem er í frumvarpinu til styrkingar á rekstrargrunni spítalans. Þannig er viðbótarframlagið 1.120 millj. kr. Ég tel þetta ekki nægjanlegt. Það hefur komið fram í mínum þingflokki að rekstrarhalli Landspítalans sé, vegna erfiðleikaára og vegna ýmissa ófyrirsjáanlegra verkefna, 3 milljarðar og hann verði 1 milljarður á þessu ári. Þess vegna var ég mjög ósáttur við það þegar þeim halla var ekki mætt í fjáraukatillögum. Það kemur fram í tillögum okkar í minni hlutanum að setja a.m.k. milljarð í Landspítalann á þessu ári til að taka af þennan skuldaklafa. Við verðum að senda stjórnendum Landspítalans þau skilaboð að við ætlum að taka skuldahalann af og þeir eigi að geta rekið spítalann án þess að vera með áhyggjur af honum. Í tillögum okkar er líka ágætis heiðarleg greinargerð sett fram um erfiðleikaár okkar eftir hrun þegar fyrrverandi ríkisstjórn þurfti að ganga í að skera niður við spítalann eins og á svo mörgum öðrum stöðum. En það var alltaf ætlun okkar að um leið og betur áraði mundum við setja meiri pening til spítalans og rétta hallann af og gera betur ef eitthvað væri. Ég tek eitt dæmi. Það er ágreiningur milli Sjúkratrygginga Íslands og Landspítalans. Sjúkratryggingar neita að taka þátt í einhverjum lyfjakostnaði sem ég kann ekki að segja hvaða lyf snertir, en Landspítalinn treystir sér ekki til að segja við sjúklinga sína eða lækna: Þið megið ekki nota þessi lyf vegna þess að sjúkratryggingar neita þeim. Tekur þá Landspítalinn það á sig og sjúklingar fá þessi nauðsynlegu lyf að mati lækna og enginn skal efast um að það sé rétt en Landspítalinn fær það ekki bætt þannig að þetta er fullkomlega galið. Ég ætla aðeins að skjóta því inn að ég vil þakka þingflokki Pírata fyrir þá skoðanakönnun sem þeir fengu Gallup til að gera vegna þess að sú niðurstaða á að segja okkur alþingismönnum það sem við vissum, staðfesti það að landsmenn leggja höfuðáherslu á að við forgangsröðum í málefnum heilbrigðiskerfisins.

Það er rétt eins og ríkisstjórnin.

Það þarf að gera betur. Ég kem betur að verkfalli lækna á eftir en um reksturinn sem slíkan þurfa að koma betri skilaboð og meiri fjárveitingar út af rekstrarhallanum og út af því að kostnaður við heilbrigðiskerfið er að aukast. Þjóðin er að eldast, það eru komin dýrari lyf og við fáum líka til okkar inn á spítalann fjölmarga erlenda ferðamenn sem þurfa að fá þjónustu á Landspítalann. Landið og sérstaklega ríkissjóður græðir vel á komu erlendra ferðamanna og þá er alveg sjálfsagt og eðlilegt að Landspítalinn og heilbrigðisgeirinn í heild, ekki bara Landspítalinn heldur heilbrigðisstofnanir víða um land, fái eitthvað af þeim peningum og tillit sé tekið til þessa inn í rekstrargrunn Landspítalans. Bygging nýs Landspítala eða endurbygging eða hvað við viljum kalla það hefur verið mér mjög hugleikin. Ég minni enn einu sinni á tímamótasamþykkt Alþingis á síðasta þingi sem var samþykkt með 58 samhljóða atkvæðum, ef ég man rétt, ályktun Alþingis til ríkisstjórnar þar sem lögð var áhersla á byggingu nýs Landspítala og að hefja framkvæmdir þar sem fyrst. Ég fagna þess vegna mjög þeirri tillögu sem hér er sett fram um 875 millj. kr. til hönnunar. Við lestur frumvarpsins kemur það þó fram að þessar 875 millj. skiptast niður. Ég hélt nefnilega fyrst að þær ættu allar að fara í hönnun á meðferðarkjarnanum og var mjög ánægður með það. En til hönnunar á meðferðarkjarnanum á næsta ári eru áætlaðar 500 millj. kr. Ég leyfi mér að efast um að sú upphæð dugi vegna þeirra ára sem við erum búin að glata, vegna þess að okkur liggur á að hefja framkvæmdir. Það hafa aðeins verið hönnuð 25% af heildarbyggingunni og okkar vantar að gefa í hvað það varðar. Ég held, miðað við þær upplýsingar sem ég hef og framreikning miðað við vísitölu, að þetta þyrftu að vera 650 millj. kr. þannig að hönnunarteymi gæti unnið af fullum krafti allt næsta ár við hönnun á meðferðarkjarnanum sem ég tel brýnasta verkefnið og fyrsta áfanga í þessari framkvæmd. Ég minni enn einu sinni á að með því að byggja meðferðarkjarnann og taka hann í notkun fjórum eða fimm árum eftir að framkvæmdir hefjast þá gætum við lokað starfseminni á Borgarspítalanum og sameinað allar þær deildir sem við rekum, tvær eða þrjár eða fjórar, undir einu þaki og einni stasjón. Það er ekki lítill ávinningur. Ég held með öðrum orðum að hinn fjárhagslegi ávinningur, sem m.a. norskt rekstrarfyrirtæki í heilbrigðisþjónustu hefur bent á, um mikinn rekstrarhagnað og hagræði við það að vera á einum stað, kæmi þá strax þarna fram. Inni í þessum 875 millj. kr. eru líka 200 millj. kr. til hönnunar á sjúkrahóteli. Gatna- og lóðaframkvæmdir eru 120 millj. kr. og annar kostnaður 55 millj. kr. Þetta eru þær tölur sem eru á bak við 875 millj. kr. Ég fagna þessu mjög og tel að við öll hér á Alþingi getum sameinast um að samþykkja þessa tölu vegna þess að hún er algerlega í takt við samþykkt Alþingis sem ég gat um frá síðasta þingi. Við verðum að mynda samstöðu um það. Þess vegna vil ég líka nota tækifærið og hvetja hæstv. stjórnvöld til að sameinast um tillögu sem allir þingflokkar kæmu að og til að upphugsa hvernig við ætlum að fjármagna þá 45–50 milljarða kr. framkvæmd sem er bygging meðferðarkjarnans með lóðaframkvæmdum, hönnun og öllu. Þetta er framkvæmd sem má ekki taka lengur en um fjögur ár. Ég tel að hægt sé að byrja vorið 2017 og þá verði hönnun lokið og við eigum að einsetja okkur það að spítalinn verði tekinn í notkun 2020 eða ekki seinna en 2021. Kem ég þá að því sem ég ætlaði að gera fyrr, að nefna verkfall lækna. Það er mjög alvarleg staða og ég held að samninganefnd ríkisins fyrir hönd ríkisstjórnar verði að átta sig á því að þarna verði að gefa meira fram. Þetta ófremdarástand vex og vex og verður æ alvarlegra. Því miður verð ég að nota það orð að það virðist vera eins og það sé að myndast flótti hjá læknum á Landspítalanum, þeir hætta störfum þar, fara jafnvel út og vinna í viku, tíu daga, hálfan mánuð og koma svo heim og á þeim tíma taka menn mjög ríflega það sem þeim er borgað fyrir sín störf á Íslandi. Þetta getur ekki gengið í þeirri samkeppni sem er um lækna, alveg sama hvort við lítum til Noregs eða Svíþjóðar. Þar er íslenskum læknum, hámenntuðum og góðum, tekið fegins hendi. Sífellt fleiri eru að fara. Þess vegna verður að gefa í, semja við lækna áður en vandamálið verður stærra og flóttinn meiri, biðlistarnir stærri. Þess vegna fagna ég því mjög sem er í tillögu okkar minni hlutans á Alþingi. Þar eru settar inn ef ég man rétt 250 millj. kr. sem eru hugsaðar til að vinna upphaf biðlista sem skapast hafa út af verkfallinu. Ef svona upphæð verður ekki samþykkt tekur það okkur þrjú, fjögur ár að vinna upp biðlista sem hafa skapast. Við getum tekið sem dæmi augasteinsaðgerðir, hjartaþræðingar, liðaskiptaaðgerðir o.s.frv. Allt þetta fer aftur fyrir og það er ekki hægt að hafa þriggja ára biðlista eins og t.d. í augasteinsaðgerðum, það er bara ekki hægt að bjóða upp á það á velferðarlandinu Íslandi. Og menn skulu átta sig á því að fólk getur verið svo gott sem næstum því sjónlaust en fær síðan mikla bót þegar búið er að skipta um augasteina. Ég hafði hugsað mér að gera að umtalsefni bréf frá hámenntuðum lækni sem birtist opinberlega þegar hann sagði upp störfum á Landspítalanum. Það er mjög sláandi að lesa það og ég vona að allir alþingismenn hafi séð það og lesið vegna þess að það er mjög merkilegt sem þar kemur fram. Ef ég hefði tíma mundi ég lesa það upp, en viðkomandi læknir heitir Jón Örvar Kristinsson, og er meltingarlæknir. Hann birti uppsagnarbréf sitt og lýsti öllu þessu ástandi, lýsti því m.a. hve margir læknir á þessu sviði hefðu sagt upp undanfarin ár og hve fáir sækja um. En það alvarlegasta og sem er gott dæmi þegar við tölum um verkfall lækna og launakjör þeirra er það sem hann segir að fyrir 60% starf á Landspítalanum var hann með 358 þús. kr. í mánaðarlaun og útborguð laun um 180 þús. kr. Ég held að ég þurfi ekki segja meira úr bréfinu til rökstuðnings fyrir því að þetta getur ekki gengið. Það má auðvitað ræða margt fleira í sambandi við heilbrigðismál. Ég hef gert að umtalsefni flaggskip okkar, höfuðstöðvar heilbrigðisþjónustu á Íslandi, Landspítalann. Hann verður alltaf að vera sem bestur með fullkomnum tækjum og öllum okkar bestu læknum hér á Íslandi til að þjóna okkur en það má auðvitað minna á ýmislegt á landsbyggðinni líka. Virðulegi forseti. Tíminn flýgur. Ég á aðeins fimm mínútur eftir af minni ræðu og ég boðaði það að ég mundi ræða aðeins um menntamál. Ég nefndi áðan þetta fiff eða þær reiknikúnstir sem eru í menntamálaráðuneytinu í kringum nemendaígildi í nokkrum framhaldsskólum úti á landi. Sá útreikningur er algerlega út í hött að mínu mati. Og ætla sér að setja inn að 25 ára og eldri megi ekki vera í framhaldsskóla, eigi enga samleið með unglingunum sem þar eru eins og sagt er, vísa ég á bug. Ég er andvígur því vegna þess að hér á Alþingi hefur engin ákvörðun verið tekin um slíkt. Þá ákvörðun á að ræða á Alþingi og taka hana að lokinni umræðu. Þetta á ekki að verða skrifborðsvinna reiknimeistara í excel í menntamálaráðuneytinu eða menntamálaráðherra sjálfs, alls ekki. Þetta er að verða alveg sérkapítuli. Af því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar er búin að vera hér í nokkurn tíma að hlusta á ræðu mína þá trúi ég því og treysti og hvet fjárlaganefnd til að gefa sér góðan tíma þegar hún er búin með sínar annir við fjárlagagerð að fara í gegnum þetta eftir áramót og reyna að komast til botns í þessu og sjá þá vitleysu sem þarna er og getur ekki gengið lengur.  Ég geri að lokum Háskólann á Akureyri að umtalsefni og það mikla starf þar fer fram, eitt mesta og besta byggðamál sem ráðist hefur verið í. Ég minni á að þingmenn Norðausturkjördæmis að minnsta kosti hafa fengið ályktun frá bæjarráði Akureyrar sem lýsir furðu sinni og áhyggjum af reiknikúnstum varðandi stöðu háskólanna. Ég skil ekki hvernig í ósköpunum er hægt að fá þær niðurstöður úr þessum útreikningum sem þar eru settir fram og koma fram í þeim gögnum sem ég hef vitnað í, þar sem fjallað er um skiptingu á fé til háskólanna. Eru það ekki 617 millj. kr. sem veittar eru til háskólans? Ég skil ekki hvernig hægt er að reikna það út að til Háskólans á Akureyri komi einungis 10 millj. kr. meðan einkarekinn háskóli, Háskólinn í Reykjavík, fær 250 millj. kr.  Ég ætla líka að ræða um það sem snýr að Háskólanum á Akureyri, en ég fagna því að þær 30 millj. kr. sem duttu niður fyrir ári síðan við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014 komi inn í fjáraukann núna. Ég tel þó að laga þurfi orðalag í þeim skilgreiningum sem koma fyrir með því framlagi vegna þess að mér finnst ekki hægt að fjárlaganefnd setji inn einhverja fjarstýringu á því hvernig háskólayfirvöld á Akureyri eigi að reka sinn skóla. Ég tel að þau eigi bara að fá þessar 30 millj. kr. eða hvað það er og ráðstafa þeim, en við eigum ekki að gera það. En ég minni líka á að Háskólinn á Akureyri telur sig vanta 58 millj. kr. á fjárlögum 2015 miðað við fram lagt frumvarp til að geta haldið sinni starfsemi. Og ég ætla að segja það í lokin að Háskólinn á Akureyri stóð sig sérstaklega vel á erfiðleikaárum okkar í niðurskurði og það er aðdáunarvert hvernig stjórnendur þar stóðu sig. Þess vegna á þetta framlag að vera áfram inni til rannsóknarverkefna. Ef við viljum auka nám í heimskautarétti og gera það á hverju ári þurfum við að taka ákvörðun um að setja í það nýtt framlag. Ég minni svo á það að Háskólinn á Akureyri er í fararbroddi hvað varðar fjarkennslu og fær ekki pening fyrir það. Virðulegi forseti. Ég ætlaði að ræða um sóknargjöld en tími minn er búinn. Ég hvet til þess að innan fjárlaganefndar verði skoðað það samkomulag sem gert var á síðasta kjörtímabili við kirkjuna og ég tel að við eigum að uppfylla það hiklaust. Ég tel að það sé ekki gert í fjárlagatillögunum. Ég treysti því að farið verði betur í gegnum það vegna þess að ég vil standa við það samkomulag sem gert er og alveg sérstaklega við kirkjuna. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég vildi gera að umtalsefni 6. gr. heimildir, ég teldi þær of víðtækar. Ég tel að Alþingi eigi ekki að samþykkja svo víðtæka, opna heimild til sölu eigna ríkisins eins og fram kemur heldur eigi að setja þær inn eins og var á þeim árum þegar ég var að byrja á Alþingi. Þá var sagt og ég tek t.d. sem dæmi utanríkisþjónustuna, að selja eigi sendiráð í þessari borg, punktur.  
             Virðulegi forseti. Ég er búinn með minn tíma og heyri það á bjölluhringingu forseta og vil standa við að hætta á þessum tíma, ef ég fæ að taka saman gögnin mín og forseti hefur biðlund á meðan ég er að tína þau saman. Það getur vel verið að ég komi í aðra ræðu og ræði ýmis fjárlagamál sem ég hef ekki komist yfir.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller þekkir þær tölur, þá fjárþörf sem er til staðar í kjördæmi hans og allt annað sem varðar heilbrigðiskerfið. Það er annað en hægt er að segja um hv. þm. Höskuld Þórhallsson en ég spurði hann fyrir nokkru hvort hann vissi hver fjárþörfin væri sem talað hefði verið um af forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins í kjördæmi hans og hversu mikið vantaði upp á tillögur ríkisstjórnar í fjárlögum og breytingartillögur sem voru settar fram af meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta vissi hann ekki en hv. þingmaður veit það. Ég fékk í dag skjal frá forstjóra Sjúkrahússins á Akureyri og þar kemur einmitt fram að breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar geri ráð fyrir 50 millj. kr. viðbót í almennan rekstur. Breytingin frá því í fyrra þarf a.m.k. að vera 120 millj. kr. þannig að 55 millj. kr. vantar í viðbót í styrkingu á rekstrargrunni gangi þetta eftir. Það vantar enn verulega upp á til að ná þeim framlögum sem voru 2008. Ég spurði líka hv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, um þetta. Hún var ekki með það á takteinum en hv. þingmaður og formaður nefndarinnar hlýtur að fara að taka saman þessar tölur þannig að við sjáum hver fjárþörfin er, hvað þarf til að ná þessari, og ég vitna í orð forstjórans, nauðsynlegu þjónustu á heimaslóðum. Þetta er það sem vantar upp á á spítalanum á Akureyri. Í seinna svari mínu getum við farið yfir það sem vantar í heilbrigðiskerfið á Norðurlandi í það heila, Heilbrigðisstofnun Norðurlands. En þingmaðurinn veit þetta. Eigum við ekki að forgangsraða í heilbrigðiskerfið?

Hæstv. forseti. Við eigum svo sannarlega að forgangsraða til heilbrigðiskerfisins. Ég vil ítreka það þegar hv. þingmaður heyrir til sem ég sagði í ræðu minni, ég þakkaði þingflokki Pírata alveg sérstaklega fyrir þá skoðanakönnun sem þeir borguðu Capacent Gallup til að gera. Sú niðurstaða kom mér ekki á óvart en það er mjög mikilvægt fyrir þessa umræðu að fá hana á skjölum, eins og hún er. Hún kemur mér ekki á óvart og þess vegna á þetta að vera höfuðáhersla okkar nú. Ég gerði málefni Landspítalans að umtalsefni í talsvert langan tíma og við hv. þingmaður ræðum það kannski í seinna andsvari, ég hef tekið eftir því að hann er duglegur í andsvörum og að ræða málefni Landspítalans. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni Sjúkrahúsið á Akureyri og það sem hann sagði er alveg rétt. Á fundi með okkur þingmönnum kjördæmisins í kjördæmaviku, þar sem ætlast er til þess að við hittum forsvarsmenn helstu stofnana okkar og fulltrúa sveitarfélaga, kom þetta fram. Ég er ekki með þessi gögn en mig minnir að talað hafi verið um 120 milljónir sem vantaði nauðsynlega þar inn. Í fjárlagafrumvarpinu voru aðeins settar 15 millj. kr. og það var það sem þeir voru að ræða um. Þetta var eftir að fjárlagafrumvarp kom fram þannig að ég hygg að það séu 120 að teknu tilliti til þessara 15, en hér í tillögu meiri hlutans eru einungis settar fram 50 millj. og þá er þetta ekki nema tæpur helmingur sem þarna er orðið við. Ef við förum svo í það að ræða aðrar heilbrigðisstofnanir í mínu kjördæmi þá var það álíka á Austurlandi, Húsavík og fleiri stöðum þar sem rætt var um þetta, en mér sýnist ekki vera mikið tillit tekið til þess. Ef til vill er það þannig að með hinum stóru heilbrigðisumdæmum sem taka gildi 1. janúar nk. þá áætli heilbrigðisráðherra að svo mikil samlegð og hagræðing komi út úr því að það komi til móts við þetta. Ég leyfi mér að efast um það vegna þess að sagan segir okkur að við slíkar sameiningar sé mikill kostnaður á fyrsta ári. Fjárhagslegur ávinningur kemur miklu síðar.

Herra forseti. Það sem Heilbrigðisstofnun Norðurlands kallar eftir að vanti hjá sér sýnist mér vera í kringum 300 millj. kr. Skoðum þessa peninga. Þetta eru ekki stórar upphæðir sem vantar þarna upp á í stóra samhenginu. Við erum með mikið af auðlindum á hvert mannsbarn í þessu landi og við getum vel staðið undir öflugu heilbrigðiskerfi. Það hefur verið fjársvelt og við höfum verið í bakkgír. Það var hrun, ekkert svokallað hrun heldur bankahrun sem var það þriðja stærsta í heiminum ef við tökum bankana saman og við höfum verið í bakkgír. Það er ekki nóg í þessu árferði núna að fara bara upp í fyrsta eða annan gír þegar forstjóri heilbrigðisstofnunar segir að við þurfum að fara hraðar og það er fyrsta læknaverkfall í sögunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Getum við sem þingmenn farið í jólafrí með læknaverkfallið hangandi yfir okkur?

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því að Alþingi geti ekki farið í jólafrí með góðu móti án þess að hæstv. ríkisstjórn hafi komið til móts við lækna í læknadeilunni og menn séu búnir að ná samningum. Þetta er grafalvarleg staða og hún hefur staðið allt of lengi, störukeppni við samningaborðið þar sem ekkert er í boði frá ríkinu nema 3% og við vitum að það verður aldrei samið um það. Má ég minna aftur á það sem ég sagði um sérfræðilækninn sem birti bréf sitt opinberlega, sem sagði upp 60% starfi sínu, meltingarsérfræðingur, einn fremsti á landinu sem dettur þar með út úr starfsemi spítalans. Hann var með rúmar 300 þús. kr. fyrir 60% starf og 180 þús. kr. útborgað. Ef menn hafa einhverjar efasemdir um að þetta þurfi að lagfæra skil ég ekki hvað viðkomandi aðilar eru að hugsa. Þess vegna tek ég undir það sem hv. þingmaður sagði að Alþingi á ekki að fara heim fyrr en ríkisstjórnin hefur komið það mikið til móts við lækna að samningar náist, vegna þess að ástandið er grafalvarlegt og verður alvarlegra með hverjum deginum sem líður. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu þar sem hann fór yfir mjög mörg málefni, ekki síst út frá sjónarmiðum hinna dreifðu byggða. Mig langar sérstaklega að nefna málefni Ríkisútvarpsins sem borið hefur á góma í ræðum mjög margra hv. þingmanna. Nú liggur fyrir, og það er nokkuð sem við ræddum talsvert á síðasta kjörtímabili, að skorið var niður hjá Ríkisútvarpinu í þeim mörgu niðurskurðarhrinum sem þar hafa verið allt frá því að stofnuninni var breytt í opinbert hlutafélag og hefur verið skorið talsvert niður út um land. Þá vitna ég til hinna svæðisbundnu útsendinga. Því hefur verið reynt að mæta með annars konar þjónustu úti á landi og auðvitað veitir ný tækni mjög marga möguleika, til að mynda hvað varðar staðsetningu fréttamanna og annarra dagskrárgerðarmanna. Nú liggur fyrir að nýr útvarpsstjóri hefur kynnt framtíðarsýn þar sem hann nefnir sérstaklega fimm atriði. Eitt þeirra eru safnamál Ríkisútvarpsins sem ég veit að allir hér hljóta að vera sammála um að gera þarf að gangskör í. Annað er barnaefnið, sem er líklega eitt það mikilvægasta til að viðhalda tungunni, þ.e. að venja börn og ungmenni á að horfa á efni á íslensku. Annað af þessum fimm atriðum er sérstaklega breytt stefna hvað varðar hinar dreifðu byggðir, en það liggur líka fyrir að til að hægt sé að fylgja þessari framtíðarsýn þar sem þessi fimm stefnumið eru sett fram þarf Ríkisútvarpið, almannaútvarpið, að fá óskert útvarpsgjald, útvarpsgjald sem ekki verði lækkað. Nú hefur hins vegar verið lagt til af ríkisstjórninni að lækka útvarpsgjaldið. Sem betur fer hef ég heyrt nokkra hv. þingmenn úr stjórnarliðinu segja hér, til að mynda hv. þingmenn Framsóknarflokksins, að þeir séu ekki vissir um að það sé rétt stefna. Ég hvet meiri hluta fjárlaganefndar, af því að hv formaður fjárlaganefndar er hér í salnum, til að endurskoða þá ákvörðun um að lækka útvarpsgjaldið. Ég vil spyrja hv. þm. Kristján L. Möller sérstaklega um þetta út frá þjónustunni við hinar dreifðu byggðir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar sitt þar sem hún gaf mér tækifæri til að ræða um málefni Ríkisútvarpsins. Ég vildi helga umræðuna þremur til fjórum málaflokkum sem eru mér mjög kærir og hefði viljað komast í fleiri, eins og t.d. Ríkisútvarpið. Ég tek undir það sem hv. þingmaður talaði um og mér þótti mjög merkileg sú ályktun sem þverpólitísk nefnd stjórnar Ríkisútvarpsins setti fram. Ég vil trúa því að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, sem ráða nú ríkjum í dag og stjórna því hvað veitt er til Ríkisútvarpsins og hvað ekki, hlusti á það sem þar kemur fram. Eins og hv. þingmaður nefndi eru þar sett fram fimm atriði; safnamál, barnaefni, breytt stefna í hinum dreifðu byggðum o.s.frv. Hv. þingmaður spurði mig sérstaklega út í breytta stefnu gagnvart hinum dreifðu byggðum. Ég er svo sannarlega sammála því sem þar kemur fram, að starfsemi Ríkisútvarpsins í hinum dreifðu byggðum þarf að efla aftur. Svæðisstöðvarnar voru með sína fréttamenn sem færðu okkur mikið af góðum fréttum af landsbyggðinni, en þær hafa breyst dálítið mikið, því miður. Þær verður að efla aftur. Ég tilheyrði síðustu ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta á síðasta kjörtímabili og það var erfitt að vera þar, að þurfa að skera niður og hreinsa til eftir þá sem voru þar á undan, að koma landinu aftur á réttan kjöl. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er útlátalítið fyrir meiri hlutann að skoða þessa breytingartillögu með opnum hug. Hún snýst í raun fyrst og fremst um að gera ekki breytingu á útvarpsgjaldinu og leyfa því svo að renna óskert til Ríkisútvarpsins, eins og meiri hlutinn hefur raunar lagt til. Hann hefur nú lagt til að útvarpsgjaldið fái loks að renna óskert til Ríkisútvarpsins en ætlar að lækka það. En það er útlátalítið fyrir meiri hlutann að koma til móts við, ekki bara minni hlutann heldur hina þverpólitísku stjórn Ríkisútvarpsins, sem er ágætt að rifja upp að er að tveimur þriðju hlutum skipuð fulltrúum stjórnarflokkanna. Ég hef ekki trú á öðru en að meiri hlutinn muni skoða þetta mál mjög alvarlega. Þetta er til dæmis mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina því að við horfum upp á þröngan fjölmiðlamarkað, við horfum upp á erfiða tíma fyrir alla fjölmiðla, ekki bara hjá Ríkisútvarpinu. Hins vegar fer öflugt fjölmiðlaumhverfi á einkamarkaði saman við öflugt almannaútvarp og þar getur hvort stutt við annað, segjum til að mynda héraðsfréttamiðlar annars vegar og hins vegar öflugt almannaútvarp.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt og sú sem talaði hér, fyrrverandi menntamálaráðherra, þekkir málefni Ríkisútvarpsins miklu betur en ég. En ég vil taka það fram að ég er mjög ánægður með þá breytingartillögu sem minni hlutinn setur hér fram varðandi Ríkisútvarpið, þær 712 millj. kr. sem settar eru þar inn. Ég trúi því og treysti, vegna þess að mér hefur sýnst og ég hef áður fagnað því að þingnefndir eru farnar að tala af meira sjálfstæði til að breyta hlutum sem koma frá ríkisstjórn, að á milli 2. og 3. umr. verði tekið á þessum málum hjá fjárlaganefnd sem varða Ríkisútvarpið. Ef það verður ekki gert verður hinn sami stjórnarmeirihluti að sýna okkur fram á og segja okkur hvað Ríkisútvarpið á að skera niður. Það verður þá að vera ákvörðun líka. Það gengur ekki upp eins og það er. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað hafa meiri tíma til að ræða málefni Ríkisútvarpsins en ég tek líka eftir því og er sammála hv. þingmanni sem ræddi um þau mál, að boðaðar eru lækkanir á nefskattinum. Ég skil það í raun og veru ekki vegna þess að fjárþörf Ríkisútvarpsins er það mikil. Við skulum átta okkur á því að margt af því er vegna ákvarðana stjórnvalda, til dæmis varðandi húsnæði stofnunarinnar og lífeyrisskuldbindingarnar, sem eru einir stærstu og mest íþyngjandi liðir Ríkisútvarpsins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ræðu hans sem hann notar bæði til að beina spurningum til fjárlaganefndarmeirihlutans og lýsa sjónarmiðum sínum með efnistökum. Og breytingartillagan sem þar er komin fram, ég vil bara segja það strax að að mörgu leyti fara hugmyndir okkar saman og ábendingar hans eru vel þegnar og þakkaðar hér. En það kvikna líka spurningar undir þeirri ræðu. Fyrst vil ég spyrja - af því að hann beindi því sérstaklega til meiri hlutans varðandi Isavia og arðtöku út úr Isavia, en ef hann hefði hlustað á það sem ég tók fram í ræðu minni um fjárlagafrumvarpið, ef hann hefði heyrt hana þá hefði kannski mörgum spurningum verið svarað sem hann sló hér fram, hann hefði ekki þurft að spyrja - hvort hann sé ósammála því að við ættum að taka eða gera þessa arðsemiskröfu á Isavia og nota til viðhalds flugvalla. Ég vil jafnframt taka fram, af því að hann spurði að því beint, að þær framkvæmdir sem eru tíundaðar í greinargerð okkar eru framkvæmdir sem voru merktar árið 2014 og 2015 af Isavia sjálfu, þannig að fjárlaganefndarmeirihlutinn átti ekkert við þann forgangslista. En verði það síðan niðurstaðan að þessi arðtaka verði að veruleika þá tel ég að innanríkisráðherra taki ákvörðun og að framkvæmd á þessu áhersluatriði okkar megi raða upp með öðrum hætti. Síðan nefndi þingmaðurinn líka forgangsröðun í samgöngumannvirkjum. Við erum sammála um sunnanverða Vestfirði en hann nefndi líka Seyðisfjarðargöng og nefndi rannsóknir á Seyðisfjarðargöngum og framkvæmdir við þau. Önnur spurning mín til þingmannsins er: Vill hann taka Seyðisfjarðargöng fram fyrir í röðinni fyrir nauðsynlegar vegaframkvæmdir til að tengja sunnan- og norðanverða Vestfirði?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Okkar skoðanir liggja vel saman þegar kemur að vegamálum og samgöngumálum. Fyrir það fyrsta til að svara síðustu spurningunni, nei. Ég tel svo ekki vera en ég tel að báðar þessar framkvæmdir séu það mikilvægar að þær verði að fara af stað og eiga sér stað samhliða. Þeim vandræðagangi sem er varðandi Teigsskóg fer vonandi að ljúka og við förum að gera veginn þar samkvæmt leið, hvað heitir hún nú? Það er nefnilega þannig að við allar þær rannsóknir og skoðanir sem hafa verið gerðar er stafrófið búið, ég held því að það sé orðið B1, ef ég man rétt, og Vegagerðin hefur tekið mjög mikið tillit til þeirra athugasemda sem hafa komið út af umhverfissjónarmiðum gagnvart Teigsskógi. Þar held ég að búið sé að koma mjög mikið til móts við það að fara upp fyrir skóginn í raun og veru með 1% skerðingu á skóginum, ef ég man rétt. Varðandi Seyðisfjörð þá nefndi ég þessa tvo staði, sunnanverða Vestfirði, Patreksfjörð, Bíldudal og Tálknafjörð, þá þéttbýlisstaði sem þar eru ásamt sveitum plús Seyðisfjörð, vegna þess að í byggðaáætlun sem við unnum á síðasta ári í atvinnuveganefnd er enn einu sinni fjallað um þá staði. Í byggðaáætlun frá síðustu ríkisstjórn var Norðfjörður þar inni. Þetta voru þeir þrír staðir sem ég taldi og held að við getum öll verið sammála um að þar séu samgöngur ekki boðlegar árið 2014. Nú getum við krossað við Norðfjarðargöng, þökk sé síðustu ríkisstjórn sem setti þá framkvæmd í gang og er á fullu og gengur vel, og þá er Norðfjörður frá. Þá eru eftir Seyðisfjörður og sunnanverðir Vestfirðir. Þegar ég gagnrýni lágar fjárveitingar til framkvæmdamála er ég meðal annars að gera það vegna þess að ég óttast að ef við kæmumst að niðurstöðu með sunnanverða Vestfirði þá hefðum við ekki fjármagn í það. Með Seyðisfjarðargöng eru eitt til tvö ár eftir eðlilega til rannsókna og hönnunar og þess vegna er gott að 70 millj. kr. eru settar þar inn til að vinna áfram að rannsóknum. Við settum 30 millj. kr. á þessu ári, ef ég man rétt, 10 millj. kr. árið 2013 þegar ákveðið var að setja þetta fram í fjárlögum sællar minningar með samþykkt sem þótti mjög merkileg. Virðulegi forseti. Þetta hef ég viljað segja um þetta tvennt og vona að ég hafi komið því til skila að ég legg þetta jafn rétthátt en þarna er aðeins áramunur á.

Herra forseti. Ég þakka þó þessi svör en það er þriðja efnisatriðið sem ég vil spyrja hann um sem varðar húshitunarkostnað og einlægan áhuga hans á húshitunarkostnaði og jöfnun hans sem við erum samherjar í að berjast fyrir. Ég skoðaði tillögur minni hluta þingsins um breytingar sem hann vill gera á fjárlagafrumvarpinu en ég fann ekkert um húshitunarkostnaðinn og þar var engin upphæð. Hvernig getur þingmaðurinn þá forsvarað þær áherslur sem hann rekur hér í ræðustóli sem ég veit að hann stendur fyrir? Þar er engin áhersla á lækkun húshitunarkostnaðar. Þó eru þar 9 milljarða útgjöld undir.

Hæstv. forseti. Þær áherslur sem ég hef haft um jöfnun húshitunarkostnaðar frá því ég kom inn á þing komu meðal annars fram meðan ég var í meiri hluta á síðasta kjörtímabili árið 2013, sem var í fyrsta skipti frá árinu 2003, sem settir voru inn peningar til að auka niðurgreiðslukostnaðinn. Það hafði sem sé ekki gerst í tíu ár en var gert þá og var það ekki beint ár sem mikið smjör flæddi um, en þetta var sett inn. En hv. þingmaður spyr um þær tillögur sem settar eru hérna fram. Ég hygg að ég gæti tekið aðra ræðu um ýmislegt sem ég hefði viljað sjá í þeim tillögum til viðbótar vegna þess að það vantar svo margt, en það sem hv. þingmaður talar um snýr að því sem ég gagnrýni í fjárlagafrumvarpinu þar sem annars vegar er um beinan niðurskurð að ræða, sem ég gerði að umtalsefni, til að ná hallalausum fjárlögum og hins vegar að láta liðina liggja eins og þeir hafa verið gerðir plús það sem við ræddum um virðisaukaskattsbreytinguna og ég gerði mjög miklar athugasemdir við. Ég held að ég hafi fyrstur bent á þá miklu hækkun sem yrði á húshitun við breytinguna. Þær 70 milljónir sem settar eru inn eru vonandi skref í rétta átt. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 með breytingartillögum sem fram eru komnar bæði frá meiri hluta og minni hluta. Er margt um það plagg að segja og þau frumvörp sem fylgja með fjárlagafrumvarpinu og eru oft nefnd tekjufrumvörp og hafa verið til umræðu í þinginu. Frumvarp til fjárlaga er kannski stærsta og mikilvægasta stefnuplagg hverrar ríkisstjórnar og þingmeirihluta. Það endurspeglar bæði forgangsröðun og áherslur þess meiri hluta. En þó að fjárlagafrumvarpið komi út á hverju ári er það ekki gagnsæjasti texti hvers hausts, kjarninn í pólitík frumvarpsins er ekki dreginn saman í þægilegum niðurstöðukafla heldur er það svo að eftir því sem umræðunni vindur fram og við lesum frumvarpið og skýringartexta fjármálaráðuneytisins betur og rýnum síðan í umræður í þinginu þá skýrist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og hvaða pólitík frumvarpið hefur að geyma. Nú erum við komin það langt inn á kjörtímabil ríkisstjórnarinnar að hún getur ekki lengur vísað á aðra varðandi ábyrgð á sínum verkum eins og hún hefur alveg ótrúlega staðfasta tilhneigingu til að gera, heldur er nú svo komið að ríkisstjórnin verður að horfast í augu við að hún ber ábyrgð á stjórnarathöfnum og því sem viðgengst við stjórn samfélagsins, þó að það rétt sé að geta þess að einstakir ráðherrar - og meira að segja forsætisráðherra er enn þá mjög gjarn á að vísa ábyrgð á fyrri ríkisstjórn á nánast öllu og viðhefur orðræðu sem er oft tamari þeim sem eru í stjórnarandstöðu. Hæstv. forsætisráðherra er kannski einhver vorkunn því að hann var býsna innlifaður í … Virðulegi forseti. Ég er væntanlega ekki búin með ræðutíma minn? Eða fannst þér ræðan ekki góð?

Nei, hér hefur kerfi okkar eitthvað truflast, en hv. þingmaður á 37 mínútur eftir af ræðutíma sínum.

Já, nú kannast ég við töluna, takk fyrir það, forseti. Svona plagg snýst ekki bara um það sem þar er heldur kannski líka það sem er þar er ekki. Mig langar þá fyrst og fremst að nefna þau viðfangsefni og atriði sem eru áhyggjuefni og viðfangsefni nýrrar aldar; í fyrsta lagi áherslumál sem lúta að loftslagsvánni og í öðru lagi þau áhyggjuefni sem lúta að grænu hagkerfi. Á síðasta kjörtímabili settum við saman nefnd sem gerði tillögur að áherslupunktum um grænt hagkerfi. Sú niðurstaða var borin undir atkvæði í þingsal og fékk öll greidd atkvæði. Í stuttu máli sagt er sú vinna að engu höfð. Sú vinna var þeirrar gerðar að hún var til slíkrar fyrirmyndar á alþjóðavettvangi að ráðherrar og talsmenn íslenskra stjórnvalda á síðasta kjörtímabili gátu með stolti lagt fram aðgerðaáætlun í nafni Græna hagkerfisins á síðasta kjörtímabili og notið þess að segja frá því að áætlunin væri borin uppi af öllum flokkum í íslenska þinginu. Því miður var nálgun nýrrar ríkisstjórnar eftir kosningarnar 2013 svo blind að henni var gríðarlega mikið í mun að slá út af borðinu á afskaplega einfaldan og barnalegan hátt allt sem orðið hafði til á síðasta kjörtímabili. Meira að segja var gert lítið úr verkefnum á borð við fjárfestingaráætlun og sóknaráætlun landshlutanna sem unnin hafði verið í þverpólitísku samráði og í samstarfi við sveitarfélögin um allt land og var gríðarlega gott og skynsamlegt verkefni. Formaður fjárlaganefndar hefur oftar en ekki kallað þetta gæluverkefni, sem er einhvers konar regnhlífarhugtak sem sá þingmaður notar yfir það sem henni er ekki þóknanlegt á hverjum tíma. Þarna var um að ræða mjög merkilegar tilraunir til að nálgast verkefnin þannig að þau lifðu af kosningar og svo hægt væri að taka upp þráðinn að afloknum kosningum og halda honum áfram vegna þess að vinnan hefði verið þverpólitísk. Ég vil þá sérstaklega nefna sóknaráætlanir landshluta og Græna hagkerfið. Ungi forsætisráðherrann sem fer fyrir ríkisstjórn Íslands hefur tíðkað það að flissa þegar Græna hagkerfið ber á góma og segir: Ekkert er grænna en torfbæir, vegna þess að þessum fjárlagalið sem halda átti utan um fjölmörg verkefni hefur verið ráðstafað inn á einhvers konar minjavernd þar sem um er að ræða afar verðug verkefni en sannarlega ekki þau sem fjárlagaliðurinn var búinn til utan um til að byrja með. Það er slæmt. Það er ekki bara Ísland eða einhver rauðgræn ríkisstjórn eftirhrunsáranna á Íslandi sem freistaði þess að ná utan um hugsunina um grænt hagkerfi, Norðurlandaráð gerir það líka og sömuleiðis Evrópuríkin. Öll ríki heimsins eru að reyna að skilja hvernig við eigum að þróa hagkerfi og hagvöxt án þess að gengið sé á náttúruauðlindir með þeim hætti að mannkyninu stafi ógn af því. Það er krafan um að hugsa lengra en eitt kjörtímabil í senn. Það er krafan um að hugsa áratugi og jafnvel árhundruð fram í tímann. Þetta var tilraun sem Ísland gerði á erfiðum tímum sem endurómaði pólitíska umræðu um allan heim og við vorum framarlega í því að nálgast þetta verkefni. Þess vegna olli það mér alveg sérstökum vonbrigðum að ný ríkisstjórn, sem hafði og hefur 38 manna meiri hluta hér í þinginu, skyldi nálgast þetta verkefni af slíkri léttúð. Mér þótti það í fullri einlægni mjög miður. Loftlagsmálin eru heldur ekki forgangsmál. Helmingurinn af Loftlagssjóði, sem settur var á stofn í tengslum við loftslagslöggjöf á síðasta kjörtímabili, er skorinn niður og látinn renna beint í ríkissjóð í stað þess að beina honum til loftslagsvænna þróunarverkefna í þágu þess að tækninni sé beitt til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þannig að Ísland geti verið þar sem við viljum að það sé, í forustu fyrir breytta lifnaðarhætti og fyrir tækniþróun og breytingar sem draga beinlínis úr losun. Það er nefnilega þannig að á bak við hagvöxt eru ákaflega flóknir hlutir í sjálfu sér. Þó að hagvöxtur skapist bara af því að peningar hreyfist í hagkerfinu þá getur hann haft svo misjafnan bakgrunn og misjafnar rætur. Það er mikilvægt fyrir okkur öll sem höfum með efnahagsmál og stjórn samfélaga að gera að við áttum okkur á því að hagvöxtur getur verið bæði góður og síðri. Sumir hafa meira að segja gengið svo langt að tala um góðkynja og illkynja hagvöxt. Það skapast nefnilega hagvöxtur af umferðarslysi og það skapast líka hagvöxtur af því að borða ofsalega mikið af óhollum mat eða stunda einhvern ólifnað sem kostar mikla peninga, á meðan það skapar kannski ekki mikinn hagvöxt að sitja heilan dag á steini og horfa út á hafið. Það er ekki endilega það sama, gott samfélag og samfélag sem einkennist af miklum vexti. Grænn hagvöxtur og grænt hagkerfi miða að því að vöxturinn sé góðkynja, hann sé góður fyrir samfélagið. Þegar á heildina er litið er auðvitað mjög margt í þessu fjárlagafrumvarpi og margt sem rætt hefur verið og farið ágætlega yfir, eins og til að mynda að ójöfnuður eykst í raun með frumvarpinu: Kostnaðarþátttaka sjúklinga eykst, matarskattur hækkar, bókaskattur hækkar, skattur á menningu hækkar. Komið hefur fram að það hefur verið markmið fjármálaráðherra að draga úr þrepaskiptingu tekjuskatts o.s.frv. þannig að það eru ýmsar blikur á lofti sem benda til þess að til standi að samfélagið gliðni enn meira. Það var gríðarlega mikilvægt á síðasta kjörtímabili að við skyldum ná árangri í því að draga úr mismunun í samfélaginu og auka félagslegan jöfnuð. Ég held raunar að ef landinn væri spurður, ef Íslendingar almennt væru spurðir kæmi í ljós að við erum flest þeirrar skoðunar að Ísland eigi að einkennast af félagslegu réttlæti og jöfnuði þar sem er opið og greitt aðgengi að heilbrigðis- og velferðarþjónustu og menntun án tillits til efnahags. Ég held að það sé svona gegnumsneitt það sem okkur finnst og undanskil ég þá ekki þá sem eru kjósendur ríkisstjórnarflokkanna. Hins vegar sjáum við þegar við rýnum frumvarp til fjárlaga að það er ekki endilega svo að allt sem þar er sett fram sé í þágu slíkra markmiða eða jöfnuðar. Ég hef nú gert það reglulega og stundum úr ræðustól Alþingis að rifja upp einstök textabrot úr samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna þar sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Framfarir og bætt lífskjör á Íslandi hafa byggst á samvinnu og samheldni og til framtíðar munu Íslendingar halda áfram að leysa sameiginlega af hendi helstu verkefni þjóðfélagsins.“ Þetta eru auðvitað orð á blaði og allir voru tiltölulega brattir þarna á Laugarvatni á sumardegi árið 2013, en það verður að segjast eins og er að þetta eru býsna innantóm orð í ljósi þess að menn efna hér ítrekað til ófriðar. Gott dæmi, kannski besta dæmið akkúrat núna, er dæmið um áformin um flutning Fiskistofu þar sem okkur eru kynnt einhvers konar áform og þau eru síðan bara eins og klöppuð í stein. Þeim má ekki hnika með nokkru móti og virðist engu máli skipta hvaða rök eru höfð uppi við ráðherrann, sem er þó úr þeim stjórnmálaflokki sem talar fyrir rökræðum. Hann segir að ekkert hafi breyst og að við ætlum samt að gera þetta. Þetta er svona, leyfi ég mér að segja, gamaldags tuddapólitík sem hlustar ekki heldur ákveður bara og lætur svo vaða áfram. Það kæmi manni kannski ekki á óvart úr þessu horni eða samstarfi þessara tilteknu flokka nema ef vera skyldi vegna þess að sérstaklega er talað um það í samstarfsyfirlýsingunni að menn vilji auka samtakamátt og draga úr tortryggni og sundurlyndi sem einkennt hafi íslenska stjórnmálaumræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Ég vil sérstaklega nefna þátt forsætisráðherra í því sem hefur ítrekað talað niður til þjóðarinnar, gert lítið úr mótmælendum og viðhaft hroka gagnvart einstökum þingmönnum í þingsal og þinginu raunar eins og það leggur sig, þannig að það er ekki trúverðugt. Virðulegi forseti. Hér hefur auðvitað verið fjallað um mjög margar pólitískar hliðar frumvarpsins og vinnubrögðin sem þar eru viðhöfð, en mig langar til að nefna það sem stungið hefur í eyru í umræðunni um fjárlagafrumvarpið, það er þegar formaður fjárlaganefndar og fleiri koma ítrekað fram eins og fjárlagafrumvarpið eitt sé ekki einungis lagt fram til þingsins til vinnslu heldur ákveði ríkisstjórnin síðan breytingartillögur. Það var raunar svipaður tónn í umræðu um nýjan ráðherra Sjálfstæðisflokksins á dögunum þegar menn töluðu um að formaður Sjálfstæðisflokksins skipaði nýjan ráðherra. Veit fólk ekki að það er þingræði í þessu landi? Veit fólk ekki að það er ekki þannig að einn eða neinn skipi ráðherra, ekki einu sinni í þingflokki Sjálfstæðisflokksins því að þar er það þingflokkurinn sem ákveður hver eigi að gegna ráðherraembætti í umboði þingflokksins. Það sama er þegar við lítum til fjárlagavinnunnar. Það er ekki þannig að breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið séu samþykktar í ríkisstjórn. Úr þeim er unnið á Alþingi og það er Alþingi sem tekur þær til skoðunar og samþykkir þær eða synjar þeim eða breytir þeim. Ég vil biðla til stjórnarmeirihlutans um að halda þessu orðfæri öllu afskaplega vel til haga af því að það skiptir mjög miklu máli í samskiptum við framkvæmdarvaldið að ekki sé látið að því liggja að þar séu teknar ákvarðanir sem lúta að löggjöf. Ég tók meira að segja eftir því hér á dögunum að talað var um að frumvarp um náttúrupassa hefði verið samþykkt í ríkisstjórn. Það eru engin frumvörp samþykkt í ríkisstjórn. Það er ekki hægt að samþykkja frumvörp í ríkisstjórn. Ríkisstjórn hefur enga stöðu til að samþykkja frumvörp. Ríkisstjórnin getur samþykkt að leggja frumvarp fyrir þingið sem stjórnarfrumvarp og það var samþykkt á þessum fundi að leggja frumvarpið fram til þingsins en fyrst til þingflokka stjórnarflokkanna. Við skulum gæta að því hvernig við tölum um þessa hluti og við skulum líka gæta að því hvernig við tölum um frumvarp til fjárlaga, að einstakir ráðherrar og ríkisstjórnin öll er hér í umboði þingsins og það er þingið sem lýkur meðferð fjárlagafrumvarps, leggur fram breytingartillögur og afgreiðir þær. Það vill svo til að ráðherrarnir eru með atkvæðisrétt þó að sumir séu jafnvel þeirrar skoðunar að svo eigi ekki að vera og það beri að breyta því til að skýra þennan aðskilnað. Mig langar að nefna í umræðunni um vinnubrögð að ein af breytingartillögum meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið er breytingartillaga sem varðar Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið og staða þess hefur verið töluvert rædd hér. Það er náttúrlega þyngra en tárum taki að Ríkisútvarpið hefur því miður búið við gríðarlega mikið hatur eða fjandskap Sjálfstæðisflokksins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur leynt og ljóst hatast við það í texta, í ályktunum o.s.frv. Jafnvel hefur verið ýjað að því að það mætti leggja það niður eða selja það að hluta o.s.frv. Svo kallar þessi sami flokkur oft og einatt eftir einhverri samstöðu um hlutverk Ríkisútvarpsins þegar það hefur verið þannig gegnumsneitt að allir eru sammála um sterkt almannaútvarp nema sjálfstæðismenn. Það hefur verið sagan, þannig hefur það verið að jafnaði, enda lýsti það sér í síðustu löggjöf um Ríkisútvarpið að það voru sjálfstæðismenn einir sem móuðust við þeirri löggjöf. Framsóknarmenn gerðu það ekki. Fljótlega eftir kosningar breyttist sá tónn dálítið og einstakir framsóknarmenn fóru að amast við Ríkisútvarpinu og gerðu það, fannst mér, með afar ósmekklegum hætti. Vil ég þá sérstaklega vísa í orð formanns fjárlaganefndar þegar hún tvinnaði saman umfjöllun í Ríkisútvarpinu við það að hún væri með einhvers konar fjárstjórnarvald, þannig að það var verulega, óþægilega nálægt því að um beinar hótanir væri að ræða. Sá tónn hefur farið hækkandi úr herbúðum Framsóknar og hv. þm. Frosti Sigurjónsson var í forustu fyrir Facebook-síðu sem hafði það markmið að hafa eftirlit með Ríkisútvarpinu, að sögn, og forsætisráðherra skrifaði mjög harða ádeilugrein á Ríkisútvarpið. En nú ber svo við að ný stjórn Ríkisútvarpsins, sem er raunar þannig saman sett að sex af níu í henni eru fulltrúar meiri hlutans, beinir því mjög eindregið til Alþingis að þingið standi vörð um Ríkisútvarpið með því að falla frá lækkun á útvarpsgjaldi. Áskorun var send á alla alþingismenn og fagna ég því sérstaklega. Mér finnst það benda til þess að stjórn Ríkisútvarpsins sé vel mönnuð og ekki bara af hendi stjórnarandstöðu heldur ekki síður af hendi stjórnarflokkanna. Það er greinilegt að þessir fulltrúar líta svo á að þeir séu fyrst og fremst þar fyrir Ríkisútvarpið og því ber að fagna. Í kjölfarið á þessari tilkynningu og þeirri áskorun sem var send á alla alþingismenn, þar sem stjórnin segir beinlínis að í útvarpslögum séu skyldur lagðar á herðar Ríkisútvarpsins, þær séu útlistaðar í þjónustusamningi við ráðuneytið og til að standa undir því þurfi einfaldlega fullt útvarpsgjald og að það þurfi að renna síðan til útvarpsins eins og það leggur sig, þá heyrðist í stöku þingmönnum Framsóknarflokksins. Ég vil fyrst nefna hv. þm. Karl Garðarsson, ég vil þakka honum sérstaklega fyrir orð hans af því að þetta snýst ekki bara um innihald málsins. Hann segir að það sé þroskamerki að skipta um skoðun og ég tek undir það. Hv. þingmaður telur eftir að hafa hugleitt málið betur að rétt sé að stíga varlega til jarðar og biður um að menn skoði mjög vel þessa áskorun, það megi ekki vanmeta þetta mikla menningarhlutverk Ríkisútvarpsins. Svo er þarna líka um að ræða lýðræðis- og almannaþjónustuhlutverk. Að vísu auglýsir Karl eftir framtíðarsýn fyrir Ríkisútvarpið og segir hana ekki vera til, en ég geri ráð fyrir því að hann hafi fundið hana síðan því að hún er á vef Ríkisútvarpsins og í 1. gr. markmiðsgrein laganna um Ríkisútvarpið er líka að finna markmið, hlutverk og skyldur í lögum. Stefnan sem felur í sér framtíðarsýnina er sett fram til ársins 2016 og hún er í gildi. Síðan gerist það á þingfundi í dag að hv. þingmaður, forseti Norðurlandaráðs og formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Höskuldur Þórhallsson, er á svipuðu róli. Hann biðlar til meiri hluta fjárlaganefndar um að skoða þessa áskorun stjórnarinnar vel og er jafnframt þeirrar skoðunar að þarna kunni að vera ákveðin hætta á ferðum, þ.e. að höggvið sé svo nærri þessu hlutverki Ríkisútvarpsins að ekki verði við það unað öðruvísi en beinlínis að breyta lögum, þ.e. þrengja hlutverk þess svo verulega að hér sé um að ræða allt aðra stöðu. Slíkt frumvarp hefur hvergi verið í smíðum eða í pípunum mér vitanlega þannig að ég fagna þessu sérstaklega og hvet okkur öll sem erum þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið sé mikilvægt sem menningarstofnun en ekki síður sem lýðræðisstofnun, að standa með hinni þverpólitísku stjórn og öðrum þeim sem láta sig þetta mál varða. Viðhorf Sjálfstæðisflokksins hafa sem betur fer verið viðhorf minni hlutans í samfélaginu og ég held að það megi vera svo áfram. Lengi vel var það meira að segja þannig að öflugir talsmenn Sjálfstæðisflokksins voru þó líka miklir stuðningsmenn Ríkisútvarpsins. Mig langar að gera aðeins að umtalsefni að hin tímabundna fjárheimild sem lögð er til í breytingartillögu meiri hlutans og útgreiðslan eins og hún er lögð til í nefndarálitinu og í breytingartillögu er háð skilyrðum. Ég fer með það orðrétt, með leyfi forseta: „Þessi tímabundna fjárheimild sem lögð er til hér og útgreiðsla hennar til Ríkisútvarpsins er háð skilyrðum um að á vegum stjórnar og stjórnenda félagsins fari fram vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu og að haldbærar rekstraráætlanir verði gerðar þar sem fram komi hvernig starfsemi stofnunarinnar verði komið á réttan kjöl og hún verði sjálfbær til frambúðar. Þær áætlanir um starfsemina þurfa að liggja fyrir eigi síðar en í lok mars 2015 til yfirferðar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Ef mat ráðuneytisins verður að þær áætlanir dugi ekki til þess að ná markmiðum um sjálfbæran rekstur stofnunarinnar er áformað að fjárheimildin verði felld niður í fjáraukalögum fyrir árið 2015.“ Þetta er bara bein hótun. Hér er beinlínis sagt: Ef þið gerið ekki si og svo þá verða peningarnir teknir aftur. Einhver kynni nú að segja: Er það ekki gott? Er þetta ekki bara skýrt og er þá ekki gott að útvarpið viti að hverju það gengur? En ég vil velta upp þeirri spurningu og biðja hv. fjárlaganefnd og forustu hennar í fyllstu vinsemd að velta því fyrir sér á hvaða lagagrunni meiri hluti fjárlaganefndar gerir slíka tillögu. Er það lögmætt að meiri hluti fjárlaganefndar geri tillögu af þessu tagi þegar um er að ræða opinbert hlutafélag sem hefur stjórn og stjórnin hefur beinlínis það hlutverk að fara með fjárstjórnarvald stofnunarinnar, forgangsraða fé og halda utan um áætlun o.s.frv., eins og fram kemur í lögum um Ríkisútvarpið? Gengur það þá að fjárlaganefnd hlutist til um með hvaða hætti einstakar krónur eigi að vera, hvernig þeim eigi að vera forgangsraðað eða fyrir komið í rekstri stofnunarinnar? Veltir maður þá fyrir sér: Til hvers er stjórnin? Nýtur hún ekki trausts? Þetta er í sjálfu sér mikilvægur punktur. Þó má í því samhengi benda á umræðu sem aðeins hefur verið í fjölmiðlum í tengslum við arðgreiðslu úr Isavia vegna þess að fram kemur í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar að þar er gert ráð fyrir að greiddur verði út úr Isavia arður, tiltekin upphæð, og forstjóri Isavia segir bara: Já, það er ágætt, fjárlaganefnd getur lýst vilja sínum. Fjárlaganefnd getur sagt: Já, við teldum það gott að þessar 500 millj. kr. kæmu úr Isavia. En það er bara þannig, segir forstjórinn, að fjárlaganefnd ræður því ekki. Ákvarðanir um arðgreiðslur eru teknar á aðalfundi félagsins og sá næsti er í mars á næsta ári. Við getum alveg skoðað vilja fjárlaganefndar eða þingsins eftir því sem verða vill, segir forstjóri Isavia, en það er ekki þannig að fjárlaganefnd geti bara sagt: Þarna er peningur og við skulum bara ráðstafa honum inn í fjárlög. Það eru nákvæmlega sömu rök sem eiga við að því er varðar Ríkisútvarpið. Það er mjög mikilvægt að við gætum að þessum þáttum, að það sé a.m.k. þannig að ekki sé beinlínis verið að ráðskast með það sem ekki heyrir undir verkefni og viðfangsefni fjárlaganefndar. Síðan getum við haft skoðanir á því hvort það sé gott eða ekki gott að Ríkisútvarpið sé ohf. en ekki bara stofnun, hvort það sé gott eða ekki gott að hún sé með stjórn en heyri ekki beint undir ráðherra o.s.frv. En á meðan þetta er svona þá gengur ekki að fjárlaganefnd láti eins og hún geti sagt stjórninni fyrir verkum með þessum hætti, hún hefur ekkert umboð til þess. Fjárlaganefnd hefur ekkert umboð til þess. Það er hvergi getið um það í lögum að fjárlaganefnd geti hlutast til um þessa þætti. Hún getur auðvitað sagt: Við erum með fjárstjórnarvaldið, við getum lagt það til við þingið að peningarnir verði dregnir aftur til baka. En það fer ekki vel á því ef við ætlum að gæta að þeim prinsippum sem þarna eru undir. Á sama hátt, og ég held að það sé lærdómur fyrir okkur öll og til umhugsunar, er gríðarlega algengt að hin endanlega stefnumörkun sjáist ekki í einstökum málaflokkum fyrr en í fjárlagafrumvarpinu sjálfu og hefur verið fjallað sérstaklega um það hér varðandi samgöngumál. Samgönguáætlun er eiginlega orðin eitthvert plagg sem er síðan raungert að litlum hluta í gegnum fjárlög. Þá er það alltaf spurning: Hvað er það í raun og veru sem þingið hefur ákveðið? Getur þingið tekið eina ákvörðun í samgönguáætlun og síðan gerist eitthvað annað eða takmarkaðra í gegnum fjárlagafrumvarpið? Gott og vel. Þar erum við þá a.m.k. með einhverja heildarsýn sem við viljum sjá, en fjárlagafrumvarpið breytir ekki forgangsröðuninni. Fjárlagafrumvarpið segir: Við komumst kannski ekki alla leið en við komumst áleiðis. En það er svolítið öðruvísi þegar stefnumörkun fer fram í gegnum fjárlagafrumvarpið, eins og til að mynda varðandi framhaldsskólann, þegar framhaldsskólanum er í raun lokað fyrir 25 ára og eldri í texta sem er mjög lítið gagnsær í fjárlagafrumvarpinu. Það er til dæmis ekkert um það í hvítbók menntamálaráðherra, það hefur ekki verið í neinum fundaherferðum menntamálaráðherra, ekki á neinum opnum fundum, það hefur aldrei verið rætt í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem ræða á menntamál, það hefur aldrei verið farið yfir það á vettvangi þess samtals sem ætti að vera milli framkvæmdarvaldsins og þingsins þegar við tölum um eðlisbreytingar eða verulegar stefnubreytingar í rekstri samfélagsins. Þarna er verið að taka ákvörðun sem breytir mjög miklu um tilfinninguna fyrir því að vera til á Íslandi, en þá gerist það bara í einhverjum kafla í fjárlagafrumvarpinu. Þetta er dæmi um verklag sem er vont vegna þess að þetta er leið til þess að taka ákvarðanir með afar ólýðræðislegum og ógegnsæjum hætti og það er kúnstugt að vera nefndarmaður í einhverri nefnd sem fjalla á um menntamál og tillagan kemur aldrei þangað. Þar eru allir þingmennirnir sem brenna fyrir því að ræða um menntamál, en tilllagan er bara aldrei rædd þar heldur kemur hún fram á einhverri blaðsíðu í fjárlagafrumvarpinu og er rædd á fundum fjárlaganefndar. Slíkt verklag getur ekki talist gott. Ég vil ljúka þessum hluta ræðu minnar í umræðum um útvarpið og útvarpsgjaldið með því að skora á þingmenn að líta aðeins inn á við og standa með Ríkisútvarpinu þrátt fyrir það sem áður hefur verið sagt eða gert og hlusta eftir því sem bæði stjórnarandstaðan hefur sagt og einstakir stuðningsmenn Ríkisútvarpsins en ekki síst hin þverpólitíska stjórn. Ef við lítum á viðbrögðin við fjárlagafrumvarpinu, því að ég hef rætt almennt um hvernig fjárlagafrumvarpið og tengd frumvörp auka frekar ójöfnuð í samfélaginu heldur en hitt, þá er einfalt að horfa til ýmissa hópa, alveg sama hvort það eru aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingin, Öryrkjabandalagið eða fleiri slíkir, áhyggjurnar eru í raun allar þær sömu og er raunar sama hvar mann ber niður, allir nefna fyrst hækkun á matarskatti sem kemur verst við þá tekjulægri. Það verður ekki rofið úr samhengi við útgjaldahluta fjárlagafrumvarpsins. Menn nefna styttingu á bótatíma atvinnulausra, sem er í frumvarpi sem bíður enn 2. umr., og Alþýðusambandið hefur einnig áhyggjur af því að ríkisvaldið komi sér undan því að greiða umsamið framlag til starfsendurhæfingarsjóðs og af brottfalli á framlögum til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða og auknum kostnaði sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Það hefur allt verið rætt hér og vel farið yfir. Einn þáttur hefur þó lítið verið ræddur hér en verkalýðshreyfingin hefur nefnt hann, þ.e. húsnæðismálin. Í þessu plaggi sem borið er uppi af sömu stjórnmálaflokkum og mynda hér meiri hluta í þinginu og sömu stjórnmálaflokkum sem tekið hafa ákvörðun um ráðstöfun 80 milljarða til ákveðinna heimila í landinu eftir tilteknum reglum, eru engin framlög til úrbóta í húsnæðismálum, hvorki í almenna húsnæðiskerfinu né til uppbyggingar félagslegs húsnæðis. Það er ekkert að finna í frumvarpinu um það. Ég velti fyrir mér hvað ríkisstjórnin geri ráð fyrir löngu kjörtímabili. Hvenær fáum við að sjá eitthvað sem snýst um í raun að koma til móts við þau heimili sem ekki hafa notið góðs af skuldaniðurfellingu ríkisstjórnarflokkana? Ef menn hefðu haldið því fram að það stæði ekki til þá gott og vel en hér hefur ítrekað verið sagt að í farvatninu væru breytingar sérstaklega í þágu þeirra sem leigja eða þeirra sem ekki eru einu sinni fluttir að heiman. Það er auðvitað alveg sama hvernig á hlutina er litið, það er alltaf þannig að ef peningar eru færðir eitthvert þá koma þeir frá þeim sem ekki fá þá. Hverjir fá ekki skerf af þessum 80 milljörðum? Það er unga fólkið, það eru leigjendur, það eru öryrkjar og það eru einstæðir foreldrar og það eru þeir sem ekki eiga eitthvað, vegna þess að til að skulda þá þurfa menn að eiga. Þetta er auðvitað skuld sem við beinum inn í framtíðina og til barna okkar og barnabarna og verður enn og aftur til þess að auka félagslegt misrétti í þessu landi. Ég vil ganga svo langt að segja að eftir þessar aðgerðir ríkisstjórnarflokkanna og þennan hluta af kosningaloforði Framsóknarflokksins, þetta brot, geta þessir flokkar ekki talað um ábyrga efnahagsstjórn, það er bara ekki hægt, það gengur ekki saman. Það hljómar bara eins og grín ef menn ætla að halda því fram að þeir séu ábyrgir. Það gekk meira að segja svo langt að hv. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Oddgeir Ottesen, sagði: Ef ein króna fer til einhvers sem er sterkríkur og getur borgað allt sem hann þarf að borga þá er þetta misheppnuð aðgerð - ein króna. Það er því ekki hægt að rökstyðja þessa aðgerð annars vegar og tala síðan hástemmt um ábyrga efnahagsstjórn eins og menn reyna að gera hérna. Það stefnir í mjög erfiða kjarasamninga á vinnumarkaði og að sumu leyti miklu erfiðari átök á vinnumarkaði en við höfum séð um langan tíma. Sú stefnumörkun sem uppi er í fjárlagafrumvarpinu gerir þá samninga og þá stöðu miklu erfiðari. En það er alveg ljóst að þegar búið er að sýna á spilin að því er varðar hækkun verðs á matvælum og heilbrigðisþjónustu þýðir það auknar launakröfur, það gefur augaleið. Það verða að koma fram sérstakar launahækkanir til að koma til móts við það til viðbótar nauðsynlegum leiðréttingum. Þannig er það bara og þannig hefur það alltaf verið. Að lokum langar mig til að nefna, vegna þess að hér höfum við talað um læknaverkfallið og í raun alveg ótrúlegt skeytingarleysi ríkisstjórnarflokkanna þegar kemur að þeirri umræðu, að menn tala eins og það eigi annaðhvort að leysa sig sjálft eða þá að lægst launuðu stéttirnar í landinu eigi að bera ábyrgð á því. Skorturinn í framtíðarsýn í heilbrigðiskerfinu gæti gert það að verkum að íslenska heilbrigðiskerfið, sem við höfum sammælst um að við eigum hér, molni varanlega niður. Það eru því blikur á lofti og meiri og alvarlegri breytingar á samfélaginu en við höfum séð um langa hríð. Við höfum rætt mál eins og Ríkisútvarpið, eins og heilbrigðiskerfið, eins og almennar breytingar á jöfnuði í landinu. Allt þetta er í raun og veru samhljóma og alvarleg skref í áttina frá jöfnuði til misréttis. Eitt af því sem rætt hefur verið alveg síðustu daga og raunar verið nánast það eina sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur talað um og talað fyrir, er náttúrupassi. Það er enn ein dellan, verð ég að leyfa mér að segja, þar sem viðfangsefnið er gert svo flókið og svo kauðalega úr garði og samt sett fram án þess að samstaða sé um það á nokkurn hátt. Og þegar upp kemur sú umræða í samfélaginu að til standi í fúlustu alvöru að Íslendingar þurfi að hafa náttúrupassa til að koma á Þingvöll er alveg augljóst að ríkisstjórnin er komin mjög alvarlega úr sambandi við kjósendur sína og sitt fólk. Ég ætla að segja í lokin að ég mun leggja fram tillögu í Þingvallanefnd þar sem ég legg til að nefndin mótmæli náttúrupassa. Ég held að það sé verkefni Þingvallanefndar að hlutast til um að gæta að því að Þingvellir standi áfram undir nafni sem þjóðgarður og sé staður sem sé til fyrir þjóðina alla alltaf eins og sá staður hefur verið um aldir, sem sögulegur staður en ekki síður sem náttúrugersemi. Virðulegi forseti. Ég hef nú náð að fara yfir nokkur álitamál og ég tek eftir því þegar ég er komin á síðustu mínútu ræðu minnar að ég hef enn ekki rætt samgöngumál, ég hef heldur ekki rætt umhverfismál og það eru þó nokkrir aðrir málaflokkar sem ég hef ekki náð að komast yfir, en það verður að hafa sinn gang. Það eru margar góðar ræður sem hafa verið haldnar hér og kann að vera að þær verði eitthvað fleiri.

Herra forseti. Ég talaði í dag við Ólaf Ólafsson, fyrrverandi landlækni, sem gegndi því embætti til 25 ára. Við ræddum læknaverkfallið og ástandið þar. Það sem mér kom á óvart var að þetta er í fyrsta skipti í sögu landsins sem læknar fara í verkfall. Það kom mér virkilega á óvart, maður hefur ekkert hugsað út í það. Læknar hafa bara staðið vaktina jafnvel þó að alla tíð hafi verið lægri laun hérna, lélegri aðstaða og meira vinnuálag en í Skandinavíu. Menn fóru út, lærðu, unnu og komu heim. Fyrrverandi landlæknir, Ólafur Ólafsson, sagði mér er að hér áður fyrr hafi 80% lækna komið aftur heim. Nú koma menn ekki aftur heim eða fáir og þeir staldra stutt við og fara aftur út. Þannig er ástandið hér núna. Núna er læknaverkfall í fyrsta skipti í sögunni. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um er hvort hún sé ekki sammála 90% landsmanna um að heilbrigðiskerfið eigi að fara í forgang á þessum fjárlögum.

Jú, virðulegi forseti. Ég er sammála því að heilbrigðiskerfið eigi að hafa forgang og ég held raunar að velferðarkerfið sem heild eigi að hafa forgang; heilbrigðis-, velferðar- og menntakerfið. Það er það sem gerir okkur að samfélagi og gerir okkur að heild þar sem þjónusta eða öryggisnet af þessu tagi er til fyrir okkur öll óháð uppruna, bakgrunni, efnahag og búsetu. Þannig þarf það að vera. Ég tek undir orð hv. þingmanns og árétta líka það sem ég sagði áðan að það eru blikur á lofti núna og ef við missum heilbrigðiskerfið lengra frá okkur en það er nú þegar þá getur það farið í þær ógöngur að mjög erfitt verður að snúa við.

Herra forseti. Ég spurði fyrrverandi landlækni til 25 ára, Ólaf Ólafsson, að því hvað brýnast væri að gera einmitt núna. Hann sagði: Að leysa deiluna, að landa samningum við lækna, það væri brýnast að gera akkúrat núna. Síðan þarf að sjálfsögðu að byggja upp til lengri tíma og leggja meira í heilbrigðiskerfið, bæta tækni, starfsaðstöðu o.s.frv. En það sem er brýnast að gera núna er að semja við lækna. 90% landsmanna vilja setja heilbrigðiskerfið í forgang og það er einmitt það sem lofað var í kosningum núna síðast, í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins og Vinstri grænna er talað um mikilvægi heilbrigðiskerfisins og að heilbrigðisstarfsfólkið okkar séu raunveruleg verðmæti. Nú stöndum við frammi fyrir þessu verkfalli, við stöndum frammi fyrir kosningaloforðunum, alvöru ástandsins og skýrum vilja kjósenda. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Getum við sem þingmenn með fjárveitingavaldið klárað fjárlög og farið í jólafrí ef ekki er búið að ná samningum við lækna?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þingmanninum, þetta er afar alvarleg staða og það má sannarlega velta því fyrir sér hvort það sé verjandi að við göngum fá borði án þess að það liggi fyrir með hvaða hætti leysa á verkfall lækna. En ég tók eftir því þegar læknar komu á fund velferðarnefndar að þeirra áhyggjur snerust ekki einungis í raun og veru um launakjör heldur ekki síður um skort á framtíðarsýn fyrir heilbrigðiskerfið í heild, fyrir Landspítalann o.s.frv. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir bauð fram vit og hugmyndaflug stjórnarandstöðunnar til að við gætum sest saman yfir það hvernig við ætluðum að fjármagna nýjan Landspítala o.s.frv. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagðist ekki þurfa á því að halda, ríkisstjórnin hefði ágætisvald á málinu. Það finnst mér vera áhyggjuefni. Þetta mál er af þeirri stærð að átakanálgun hæfir því bara engan veginn.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns og hún kom mér að mörgu leyti á óvart, sérstaklega í ljósi stórra orða. Nú veit hv. þingmaður að það er verið að auka framlög í Ríkisútvarpið. Hv. þingmaður veit líka að í tíð sjálfstæðismanna hefur verið sett meira en sem nemur útvarpsgjaldinu inn í Ríkisútvarpið og hv. þingmaður talaði um hatursstefnu Sjálfstæðisflokksins. Er það hatur að setja meira en sem nemur tekjum af útvarpsgjaldinu inn í Ríkisútvarpið? Það er fyrsta spurningin. Síðan er það hitt að hv. þingmaður fer mikinn, og hv. þingmaður er fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, um að hún vilji forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Hún var að koma úr ríkisstjórn þar sem ýmsir málaflokkar í hennar ráðuneyti voru framar í forgangsröðinni en heilbrigðismálin. Það er ekki nokkur leið að halda því fram að síðasta ríkisstjórn hafi forgangsraðað í þágu heilbrigðismála. Hefur hv. þingmaður skipt um skoðun, og ég tel það þá bara gott, hvað þessa hluti varðar?

Virðulegi forseti. Það kemur eiginlega allt hv. þingmanni á óvart. Ég held að þetta sé opnunarsetning þingmannsins í hverju einasta andsvari á ræðu stjórnarandstöðunnar, það kemur honum allt afskaplega mikið á óvart. En ég vil bara spyrja hv. þingmann á móti: Kannast hann ekki við ályktanir ungra sjálfstæðismanna, Heimdallar og SUS, í gegnum árin þar sem beinlínis er ályktað með því að selja Ríkisútvarpið, leggja það niður? Kannast hann ekki við greinar og leiðara Davíðs Oddssonar um að það eigi að loka Ríkisútvarpinu? Kannast hann ekki við blogg á Björn.is frá Birni Bjarnasyni um að það hafi verið vandræði í samstarfi við Framsóknarflokkinn að Framsóknarflokkurinn hafi ekki verið nógu mikið á móti Ríkisútvarpinu? Kannast þingmaðurinn virkilega ekki við þetta? Nær hann ekki utan um það að halda þeirri heildarsýn að Sjálfstæðisflokkurinn, að hluta og stundum heild, hefur agnúast út í Ríkisútvarpið? Eru þetta einhverjar fréttir?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sleppti því alveg að svara því af hverju síðasta ríkisstjórn forgangsraðaði í þágu undirstofnana umhverfisráðuneytisins en ekki heilbrigðisþjónustunnar. Þær tölur liggja fyrir. Þær eru í ríkisreikningi. Það er mjög ódýrt að koma núna og segja að það eigi að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar. Það getur enginn haldið því fram að síðasta ríkisstjórn hafi gert það. Og koma hér og tala um að það sé vilji hv. þingmanns er mjög ódýrt. Virðulegi forseti. Ég var hér að spyrja einnar spurningar. Er það hatur að setja meira í Ríkisútvarpið en sem nemur tekjum af útvarpsgjaldinu? Er það skilgreining á hatri? Ég er að spyrja hv. þingmann að því. Er það þá sérstök elska þegar menn, eins og síðasta ríkisstjórn gerði, setja minna en sem nemur útvarpsgjaldinu til viðkomandi stofnunar? Því þessar tölur liggja fyrir. Þær eru í ríkisreikningi sem skrifað er upp á af Ríkisendurskoðun. Ég bara ítreka það: 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður talar um staðreyndir mála því að það hefur ekkert endilega verið honum efst í huga að byggja á staðreyndum. Hann nefnir hér að umhverfisráðuneytið hafi verið með sérstaklega mikla aukningu á síðasta kjörtímabili. Það eru skýringar á því sem lúta að flutningi stofnana á milli ráðuneyta. Það skiptir máli í þessu eins og öðru, þegar hv. þingmaður er að tjá sig, að hann átti sig á staðreyndum máls. Hann hefur til dæmis gerst sekur um það, þegar hann er að ræða um Ríkisútvarpið, að blanda saman rekstrarfé og fjármagni sem sett er til fasteigna 

Afskrifta skulda.

Þá blandar hann saman algjörlega ólíkum þáttum og leggur að jöfnu. Mér finnst nú merkilegast af öllu að hv. þingmaður kannist ekki við ályktanir SUS og Heimdallar gegn Ríkisútvarpinu. Er hann búinn að gleyma þeim?

Virðulegur forseti. Ég er nú ekki jafn undrandi og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég deili að mörgu leyti áhyggjum, ef ekki að öllu leyti, hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur varðandi stöðuna í Ríkisútvarpinu. Ég er alveg opinn fyrir því að ræða það hvað Ríkisútvarpið eigi að gera eða hvort við eigum að hafa Ríkisútvarp eða þar fram eftir götunum. Mér finnst mjög mikilvægt að vera opinn fyrir því að ræða þessi mál. En við erum með þjónustusamning þarna. Við höfum ákveðið að hafa Ríkisútvarp. Það á að sinna ákveðnum skyldum. Þá finnst mér að við eigum að reyna að gera það svona þokkalega. Ég upplifi þetta þannig núna að Ríkisútvarpið sé bara komið á þann stað að ef það fær ekki auknar fjárheimildir eða fær ekki útvarpsgjaldið einfaldlega óbreytt þá getur það ekki sinnt þessu hlutverki sínu. Ég velti því fyrir mér sem 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki velt því sérstaklega fyrir mér, en það væri sennilega áhugaverð nálgun. Ég vil vegna samskipta minna hér við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson segja, árétta það og botna, að það skiptir miklu máli að halda því aðskildu sem er reksturinn annars vegar og efnahagurinn hins vegar, að það sé algerlega ljóst hvað maður er að tala um hverju sinni og blanda því ekki saman. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir hér að við getum auðvitað rætt um hlutverk Ríkisútvarpsins. En mín reynsla af því og sérstaklega af síðasta kjörtímabili er að það er ekkert mikill ágreiningur um það. Það er tiltölulega mikil samstaða um það í samfélaginu hvað við viljum sjá Ríkisútvarpið gera og hvaða hlutverk það á að hafa. Ég held líka að það skipti mjög miklu máli að sá trúnaður sé á milli almennings og stofnunar eins og Ríkisútvarpsins að fólk upplifi það og skynji að útvarpsgjaldið skili sér. Ég er að borga þetta af því að ég vil hafa útvarp en ekki af því að einhver hluti af því eigi að fara eitthvert annað. Þetta trúnaðarsamband við Ríkisútvarpið, milli Ríkisútvarpsins og almennings, skiptir mjög miklu máli í þessu efni.

Virðulegur forseti. Ég held einmitt að það sé mjög mikilvægt að virða það fyrirkomulag að Ríkisútvarpið er fjármagnað með nefskatti. Þetta er fyrirkomulag sem á að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Ég varpa þessari spurningu til hv. þingmanns: Hefur þetta krukk með nefskattinn, og nú síðustu tíðindi í fjáraukanum og hvernig ríkisstjórnin er að nálgast þetta mál allt saman - eru ekki stærstu tíðindin í því að það er í raun verið að vega að þeirri meginhugsun að Ríkisútvarpið sé sjálfstætt? Krafa Ríkisútvarpsins er frekar hógvær að mínu viti. Ríkisútvarpið er einfaldlega að segja: Hafið nefskattinn óbreyttan, hækkið hann ekki einu sinni, bara óbreyttan og við fáum hann bara óskertan eins og alltaf var lagt upp með. Ég upplifi þetta sem mjög hógværa kröfu og mjög skiljanlega. Hún er algjörlega í anda allrar heildarhugsunarinnar um þetta fyrirkomulag allt saman. Ríkisútvarpið 

Virðulegi forseti. Jú, ég er sammála því að það er vegið að þessari meginhugsun um sjálfstæði og raunar ekki bara í þessu eina tilviki heldur líka í tveimur öðrum sem ég nefndi hér. Hv. þingmaður talar um að blanda saman nefskattinum og öðru og talar um að sumir peningar séu einhvern veginn úr ríkissjóði meðan þetta sé eitthvað annað o.s.frv., að hræra þessu öllu saman. Það er í fyrsta lagi þetta skilyrði sem er núna í tillögum meiri hlutans, þ.e. að ef stjórn RÚV gerir ekki þetta eða hitt þá verði peningarnir teknir aftur. Það er svona vegið að sjálfstæðinu. Í öðru lagi afar óvarleg orð sem lúta að því að - „ég er nú í hagræðingarhópnum“, segir formaður fjárlaganefndar, í sömu andrá og verið er að ræða fréttaflutning Ríkisútvarpsins. Það er líka verið að vega að sjálfstæði miðilsins. Það eru því mjög margar vísbendingar í gangi um að sjálfstæðið sé ekki virt að fullu. Það er áhyggjuefni. En um leið, fyrir okkur sem erum stuðningsmenn Ríkisútvarpsins, gefur það mjög skýrar vísbendingar um það hvar varðstaðan þarf að vera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir ágæta ræðu áðan. Hún gerði meðal annars að umtalsefni stöðuna í læknaverkfallinu og lýsti yfir miklum áhyggjum af stöðu mála þar. Ég get alveg tekið undir að það er náttúrlega grafalvarleg staða sem þar er komin upp og þetta verkfall hefur staðið yfir allt of lengi. Fram hefur komið í því máli að ein af röksemdunum fyrir því að hækka laun lækna er að þeir geti fengið betur borgaða vinnu erlendis þar sem standa til boða störf með mun betri kjörum en hérlendis. Það stefnir í að hér verði flótti, landflótti lækna, þannig að þeir fái sér störf erlendis. Nú hefur komið fram tillaga, eins konar þjóðarsátt sem byggir á því að læknar verði kannski teknir út fyrir sviga þannig að þeir fái meiri launahækkanir en aðrir. Forsætisráðherra hefur meðal annars viðrað þá hugmynd. Er þetta ekki eitthvað sem hv. þingmanni hugnast vel, þ.e. við tökum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna og tek undir að staðan í læknaverkfallinu er afar alvarleg. Veruleikinn er auðvitað að verða sá í þeirri stétt og ekki bara henni heldur líka fleirum að atvinnusvæðin eru orðin stærri. Við erum í rauninni að tala jafnvel um öll Norðurlöndin, að fólk lifir og starfar á miklu, miklu stærri svæðum en var. Fólk flytur sig á milli æviskeiða og milli tímabila miklu meira en það gerði. Ég held að afar mikilvægt sé í þessu samhengi að halda því til haga að læknar og vera þeirra hér, sterkt heilbrigðiskerfi, snýst líka um kjör allra Íslendinga, þ.e. lífskjör okkar allra. Lífskjör okkar allra snúast líka um það að við höfum sterkt og öruggt heilbrigðiskerfi og lækna sem vilja vera hér. Það varðar því ekki bara starfskjör þeirra ein og sér heldur líka lífskjör okkar hinna. Það þarf að nálgast það með þeim hætti líka. Þetta er afar flókin staða. Ég ætla ekki að ætla mér þá dul að ég geti staðið hér og leyst hana. Mig langar af því að við eigum hér í orðaskiptum að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hægt sé að breyta fjárlagafrumvarpinu milli 2. og 3. umr. að því er 

Hæstv. forseti. Ég hélt að ég væri að spyrja, ekki þingmaðurinn. En ég er alveg sammála því að auðvitað hefur þetta að gera með lífskjör okkar allra og því miður er staðan sú og við vitum það bæði að við erum ekki í stakk búin, þessi þjóð í dag, til að greiða hærri laun eða miklu hærri laun en við erum að greiða, því miður, og við erum eftirbátar nágrannaþjóða okkar. Við vitum það líka. Vandamálið í þeirri tilteknu deilu sem við ræðum um er að launakröfur lækna námu 30–40%, einhvers staðar þar á milli, og maður hlýtur að spyrja: Hvað eigum við að ganga langt til að koma til móts við þær kröfur? Hvað er eðlilegt að mati þingmannsins? Við vitum það bæði að ef gengið yrði að einhverjum slíkum kröfum þá mundi það enda mjög illa vegna þess að mjög margar starfsstéttir kæmu á eftir og það mundi í kjölfarið leiða til hærri verðbólgu, hærri lána o.s.frv. Spurningin er þessi: Hvað getum við gengið langt?

Virðulegi forseti. Mikið væri ég í góðri stöðu ef ég gæti leyst það viðfangsefni sem hv. þingmaður ber hér á borð. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan að staðan á vinnumarkaði er mjög flókin og ekki bara í þessu efni. Nú talar verkalýðshreyfingin, Alþýðusambandið og BSRB um að það þurfi að koma til sérstakar launahækkanir til að koma til móts við hækkun á matarskatti og til að koma til móts við aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga. Þannig að alls staðar eru í raun og veru blikur á lofti. Af hverju í ósköpunum ætti allur almenningur að sætta sig við að ein stétt fari lengra fram úr en aðrir í samfélagi þar sem laun eru lág? Þau eru lág á Íslandi og kaupmáttur er ekki góður á Íslandi og ekki hár, þannig að öll laun þurfa í raun að hækka á Íslandi ef við eigum að vera samanburðarhæf við löndin í kringum okkur. Það er veruleikinn, lífskjör eru því miður ekki nógu hagstæð fyrir ungt fólk sem er að bera saman valkostina hér við löndin í kringum okkur. Það er áhyggjuefni í miklu stærra 

Virðulegur forseti. 2. umr. um fjárlög er alltaf dálítið merkileg og mikilvæg. Við ræðum hér forgangsröðunina í rekstri ríkisins. Við erum að ræða hvernig við sjáum samfélagið best, hvernig við viljum hafa það, hver aðkoma ríkisvaldsins á að vera í því að gera hlutina betri, hvaða tækifæri liggja í stöðunni, hvaða framtíðarsýn við höfum. Ég vil segja fyrst að mér finnst margt mega betur fara í því hvernig fjárlögin eru meðhöndluð í þinginu og hvernig þau koma inn í þingið. Það er einhvern veginn hefð fyrir því að þeim er slengt fram á fyrsta þingdegi og maður fær sólarhring eða tvo til að skoða frumvarpið sem er ítarlegt og margslungið. Ég sem stjórnarandstöðuþingmaður, óbreyttur þingmaður hér í þinginu, hef enga aðkomu að gerð frumvarpsins en þarna sýnir ríkisstjórnin á spilin. Síðan hefur myndast þessi ósiður, að mörgu leyti er það það, finnst mér, að lagt er fram ófullkomið fjárlagafrumvarp. Menn hafa ekki miklar áhyggjur af því að hafa tekjurnar sem réttastar í áætlunum og oft er farið svolítið bratt í því við fyrstu framlagningu frumvarpsins að skera niður í mikilvægum útgjaldaliðum. Það heitir á vettvangi stjórnmálanna að sprengja reyksprengjur, smjörklípa, láta umræðuna snúast um það. Þetta er einhvers konar væntingastjórnun sem menn stunda, að hafa fjárlagafrumvarpið ekki alveg rétt í upphafi og svo fer fram einhver pólitísk rökræða, pólitískt rifrildi, um fjárlagafrumvarpið. Svo er því breytt meira í átt að því að mæta gagnrýninni. Það er yfirleitt mjög algengt að gripið sé til einhverra lagfæringa á tekjuhliðinni. Allt í einu birtast nýjar tekjur og þá sjáum við ákveðna jólapakkastemningu fyrir jól. Kannski er erfitt að breyta þessu en ég mundi vilja losna úr þessu. Ég mundi vilja sjá að fjárlögin endurspegluðu miklu betur hvað það er sem ríkisstjórnin vill gera. Ef hún vill til dæmis leggja áherslu á heilbrigðismál þá birtist það bara strax í frumvarpinu, að það þurfi ekkert að rökræða það mikið. Það komi ekki alltaf inn, eins og áður fyrr í fjárauka, eftir á eða sem einhvers konar jólapakki fyrir 2. umr. Þetta lýsir örlítilli ólund í garð umræðunnar. Ég held að hún sé ekki alveg svona annars staðar. Ég horfi til dæmis á Reykjavíkurborg sem var að afgreiða fjárhagsáætlun, sem er þeirra fjárlög. Þar vinna menn saman að gerð fjárhagsáætlunar. Hún er lögð fram, rædd á fundi og þessi stemning er ekki þar, að allt í einu sé tekjugrundvellinum breytt og hægt að koma inn með alls konar þætti, fullt af hlutum. Það er meiri agi á þessu, sýnist mér. Ég vona að ný lög, sem verða vonandi samþykkt um opinber fjármál, muni nú breyta þessu öllu saman til hins betra. Ég held að gríðarleg tækifæri liggi í stöðunni eins og hún er núna. Við erum ein 6 til 7 ár frá hruninu. Síðasta kjörtímabil einkenndist af ótrúlegri björgunarstarfsemi og mér finnst dálítið oft fjallað um þá björgunarstarfsemi á svolítið ósanngjarnan hátt hér í þingsal. Það voru einfaldlega ótrúlegir hörmungatímar í íslensku efnahagslífi sem birtist í gríðarlegum halla á ríkissjóði. Ríkissjóður þurfti að stíga inn og þurfti að endurreisa fjármálakerfið, þurfti að endurreisa Seðlabankann, hjálpa Íbúðalánasjóði, þurfti að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot heimila, þurfti líka að grípa til ýmissa aðgerða til að koma í veg fyrir það sama í atvinnulífinu, þurfti að innheimta skatta kannski á harðneskjulegri hátt en oft áður. Virðisaukaskattur, efra þrepið, varð með því hæsta sem um getur í Evrópu og þar fram eftir götunum. Það þurfti ýmislegt að gera. En sem betur fer erum við núna á miklu betri stað, meðal annars vegna alls þess sem gert var. Nú sjáum við að líklega var farið skynsamlega inn í fjármálakerfið og því bjargað. Þessar aðgerðir allar hafa núna, og við sjáum það, skapað eignir. Þessar eignir eru farnar að skila arði. Ríkisvaldið lagði til, með lántöku náttúrlega, eigið fé í Landsbankann sem hann á núna 100%. Landsbankinn er farinn að skila arði og Landsbankinn verður einhvern tíma mjög söluvænleg og kaupvænleg eign sem hægt er að selja á miklu hærra verði en upphaflega fjárfestingin nam og nota það til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Seðlabankinn situr líka á fjölmörgum eignum sem hann þurfti að taka yfir og halda í rekstri, eignarhaldsfélag Seðlabankans. Þessar eignir hafa vaxið og það verður hægt að selja þær einhvern tíma og greiða niður þessar skuldir. Það liggja ýmsir möguleikar í þessu. Nú þegar efnahagslífið er að taka við sér sjáum við líka betri skattheimtu, það er meira að skila sér. Ég held að það væri forgangsverkefni núna að ákveða og reyna að ræða saman um það hvernig við viljum einfaldlega sjá Ísland. Núna erum við ekki lengur í björgunaraðgerðum. Núna erum við farin að sjá tækifæri til að reyna að gera hlutina eins og við viljum. Það er að koma arður inn af eignunum, það kemur söluhagnaður af eignunum. Ef við erum skynsöm, mundi ég segja, notum við það til að greiða niður skuldir ríkissjóðs og til að ná niður þessum gríðarlega vaxtareikningi sem er í fjárlögum á hverju ári, núna upp á um 80 milljarða. Þá höfum við meira svigrúm í rekstri. Það er einfaldlega bara gjöf sem gefur að borga niður skuldir ríkissjóðs og koma þeim á ásættanlegt plan. Við eigum að nota þann pening líka, þann arð sem kemur af þessum eignum ríkisins sem sköpuðust í fjármálahruninu, til að fjárfesta í innviðunum. Það er eitt form af lántöku, sem fór fram í eftirleik hrunsins, að viðhaldi var frestað, starfsmenn tóku á sig gríðarlegar byrðar í auknu álagi og ég held að við sjáum núna afleiðingar af því á Landspítalanum og í heilbrigðiskerfinu með verkfalli lækna. Nauðsynlegum byggingum var frestað, við þurfum nýjan Landspítala, blessunarlega á að hefja byggingu á nýju fangelsi. Við þurfum svona hluti. Þetta er allt hluti af því sem við verðum að hafa til að geta starfrækt þjóðfélag. Ef við höfum ekki fangelsi þá getum við ekki sett fólk í það sem til dæmis svíkur undan skatti, bara svo ég nefni eitt dæmi sem leiðir augljóslega til þess að við erum að fá minni pening inn í ríkissjóð. Við erum með þannig ástand að við getum ekki og erum eiginlega eina þjóðin sem refsar ekki fólki fyrir að borga ekki skatt eða svíkja undan skatti. Það er kannski vegna þess að við höfum enga aðstöðu til að grípa til refsinga. Eina refsingin er samfélagsþjónusta. Þetta er bara svo að dæmi sé tekið. Við þurfum þetta allt saman og það hefur verið eitt form af lántöku að fresta öllum þessum framkvæmdum. Nú höfum við tækifæri til að gera plan, ákveða að þessi arður sem er að koma inn, þessi hagnaður af eigunum, söluhagnaður og annað sem er fyrirsjáanlegur í framtíðinni - og ég mundi segja að skattur á þrotabú bankanna, hvaða skattur sem það er, falli undir þessa regnhlíf líka. Hann er óreglulegar tekjur, hann er eitthvað sem við eigum að nota á sama hátt til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, efla innviðina, fjárfesta í verkefnum sem skapa arð í framtíðinni. Þetta væri góð hugsun. Síðan eigum við að nota svigrúmið sem skapast með þessum aðgerðum og með auknum skattheimtum til að gefa í í rekstrinum og það þurfum við að gera. Það er alveg sama hvað menn segja, þá verðum við einfaldlega að horfa á það, t.d. í heilbrigðiskerfinu, á Landspítalanum, að niðurskurðurinn var það mikill á þessum hörmungarárum í efnahagslífinu að skera þurfti niður sem nemur einu rekstrarári hjá Landspítalanum á þessum tíma, alveg sama þó að sú ríkisstjórn hafi reynt að hlífa heilbrigðiskerfinu umfram aðra þætti í ríkisrekstrinum. En við erum samt núna, þó það hafi verið gefið í í fjárveitingum til Landspítalans, um það bil 10% undir því sem fjárveitingar voru til hans á fjárlögum 2008. Við erum ekki komin á sama stað með Landspítalann og fyrir hrun. Nú þurfum við að ákveða: Ætlum við að fara með hann á sama stað? Ætlum við að hlúa þannig að grundvallarstarfsemi í heilbrigðiskerfinu eins og Landspítalanum að hann fari aftur á sama stað og hann var 2008? Þetta er grundvallarspurningin. Og við þurfum að takast á við hana en ekki deila um það hvort milljarður núna sé vel í lagt eða ekki. Spurningin er bara hvort við ætlum að fara með hann á sama stað. Ætlum við að fara með lyfjainnkaup á sama stað og Norðurlöndin eru á? Eftir hrunið höfum við innleitt miklu íhaldssamari stefnu gagnvart nýjum lyfjum. Við höfum leitt sömu innkaupareglur á nýjum lyfjum og Bretar hafa en Bretar hafa lyfjaiðnað þannig að þeir geta prófað ný lyf og njóta góðs af því að hafa mjög fjölbreyttan lyfjaiðnað. Við höfum ekki slíkt þannig að við höfum bara afturhaldssemina í breska kerfinu. Þetta eru spurningar sem blasa við, þetta þurfti að gera eftir hrun. Viljum við hafa þetta svona? Viljum við vera aftar á merinni en Norðurlandaþjóðirnar í innkaupum og upptöku nýrra lyfja í heilbrigðiskerfinu? Þetta tikkar inn eftir því sem tíminn líður. Þetta mun leiða til þess að við finnum áþreifanlega fyrir því að heilbrigðiskerfið okkar verður verra en annars staðar á Norðurlöndum ef við gerum ekki neitt. Það kostar peninga að gera þetta. Viljum við að menntakerfið sé með því framsæknasta í heimi? Viljum við ekki innleiða nýjar kennsluaðferðir, rafræn kennslugögn, gera ýmislegt? Maður heyrir hér hæstv. menntamálaráðherra í ríkisstjórninni margoft lýsa því yfir að hann hafi áhyggjur af menntakerfinu. Hvert viljum við fara með það? Þetta eru spurningar sem við þurfum að svara. Ég er með nýjasta FÍB-blaðið. Þar er ágætlega rakið að vegirnir hafi dregist svo rosalega aftur úr í viðhaldi í samanburði við viðhald sem þekkist meðal annarra þjóða og ágætlega rakið hérna. Ég ætla ekki að rekja það hér, það er of tæknilegt, hvernig vegir nágrannaþjóðanna eru miklu betur gerðir, aðrir mælikvarðar en þeir sem við leggjum til grundvallar við vegalagningu. Þetta er líka eitthvað sem við þurfum að ákveða. Hvert viljum við fara með Vegagerðina? Ætlum við láta vegina drabbast niður? RÚV er dæmi sem við ræðum hér í þingsal. Ég mundi vilja sjá öflugt Ríkisútvarp ef við ætlum að hafa Ríkisútvarp á annað borð. Ef við ætlum að hafa ríkisútvarp sem sinnir fræðsluskyldu og upplýsingaskyldu og er í fararbroddi fjölmiðlunar og í framleiðslu á innlendu efni; helst efni sem Ríkisútvarpið getur selt út um allar jarðir eins og danska ríkisútvarpið, sem hefur verið algerlega í fararbroddi í framleiðslu á efni. Það yrði gríðarleg lyftistöng fyrir innlenda menningu og bara fyrir þjóðfélagið allt. Viljum við fara þangað? Eigum við að gera það? Almenningssamgöngur, þær eru ekkert sérstaklega til fyrirmyndar á Íslandi. Samt var settur peningur í það á síðasta kjörtímabili inni á milli allra þessara efnahagslegu hörmunga, að efla almenningssamgöngur. Nú er verið að klípa af því. Ætlum við þá ekki að efla almenningssamgöngur? Hver er stefnan? Það er verið að klípa af Loftslagssjóði pening sem á að fara til umhverfismála. Það er hætt við uppbyggingu græna hagkerfisins, sem voru tillögur sem voru smíðaðar á þessum kreppuárum til að reyna að blása til einhverrar sóknar. Ætlar íslenska þjóðin þá ekkert að vera í fararbroddi í umhverfismálum? Stendur það ekki til? Hvað ætlum við að gera fyrir öryrkja og lífeyrisþega? Er einhver sérstök stefnumótun í þessu fjárlagafrumvarpi um það allt saman? Ég sjálfur hef lagt mikla áherslu á það að við tökum upp notendastýrða persónulega aðstoð fyrir fatlað fólk og ég tel það mikið mannréttindamál. Nú erum við á þeim tímapunkti að það átti að vera búið að leggja hér fyrir þingið löggjöf, frumvarp til laga, sem mundi festa í sessi notendastýrða, persónulega aðstoð fyrir fatlað fólk. Þetta tíðkast alls staðar á Norðurlöndum, Bretlandi líka. Fatlaðir hafa aðgang að þessari þjónustu, geta ráðið sér aðstoðarmann og lifað sjálfstæðu lífi. Þetta frumvarp er ekki komið. Ég get þó fagnað því að það eru 65 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu til að viðhalda þeim tilraunasamningum í notendastýrðri persónulegri aðstoð sem þó hafa verið gerðir. Það er þó eitthvað. Ríkisstjórnin hefur þá ákveðið að slíta ekki þeim samningum, kippa ekki algerlega lífsgrundvelli og réttinum til sjálfstæðs lífs undan þessu fólki. En hvar er löggjöfin? Ætlum við ekki að sinna mannréttindum fatlaðs fólks? Stendur það ekki til? Ég upplifi deiluna á Landspítalanum, læknadeiluna, sem einn stærsta vitnisburðinn um að það eru margar óútkljáðar spurningar eftir hrun og eitt stærsta verkefnið sem blasir við - og mér finnst sú deila vera áminning um - er að koma á efnahagslegum stöðugleika og gera Ísland varanlega samkeppnishæft í launum við önnur lönd. Læknar eru starfsstétt sem starfar í alþjóðlegu samkeppnisumhverfi. Það sem gerðist í hruninu var að krónan hrundi og laun þeirra í samanburði við aðrar þjóðir þar sem þeir geta vel starfað, læknar - launin minnkuðu einfaldlega um helming, það var það sem gerðist. Stærsta verkefnið í íslensku efnahagslífi er að koma í veg fyrir að þetta gerist. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að losna við gjaldmiðilinn og taka upp myntsamstarf við Evrópu svo við losnum úr þessu umhverfi. En það er líka annað sem þetta sýnir. Eitt stærsta verkefnið í íslensku efnahagslífi er að glíma við mjög lélega framleiðni í opinbera kerfinu. Framleiðni eykst sem sagt mjög lítið á hverja vinnustund á Íslandi. Því var ágætlega lýst á fundi með Seðlabankanum í efnahags- og viðskiptanefnd, opnum fundi með seðlabankastjóra á dögunum, þar sem einfaldlega var sagt að lítill vöxtur í framleiðni eða þjóðarframleiðslu á hverja vinnustund væri mesta áhyggjuefnið. Af hverju er ég að segja þetta í tengslum við heilbrigðiskerfið? Jú, eitt af því sem er þar deiluefni og líka í menntakerfinu er einfaldlega of mikið vinnuframlag miðað við launin sem fólk ber úr býtum. Þetta er miklu betra annars staðar. Fólk þarf að vinna minna til að fá sömu laun. Það er verið að deila um dagvinnutaxta. Þeir eru mjög lágir þannig að fólk þarf að vinna myrkranna á milli til að hafa eitthvað á milli handanna. Þetta er bara lýsandi dæmi um þetta vanrækta verkefni í íslensku efnahagslífi, við höfum ekki hugað að þessu. Og hvernig þarf að huga að þessu? Við í Bjartri framtíð töluðum í kosningabaráttunni um þetta undir formerkjum minni sóunar, að verkefnið í íslensku efnahagslífi, í íslensku samfélagi, væri að bæta nýtingu á vinnutíma, á mannafla, á peningum. Í heilbrigðiskerfinu þurfum við einfaldlega að horfast í augu við það að við höfum ekki byggt upp hagstæðan spítala. Við höfum ekki byggt upp heilbrigðiskerfi. Við höfum ekki byggt upp heilsugæslu. Heilsugæsla er miklu skilvirkari og ódýrari leið til að sinna mörgum verkefnum í heilbrigðisþjónustu. Við leggjum litla áherslu á forvarnir. Nógu margar höfum við skrifað skýrslurnar, Íslendingar, en verkin hafa verið lítil, fyrst þessar hagræðingar í átt að betri nýtingu innan heilbrigðiskerfisins hafa ekki farið fram þá glímum við við svona vanda. Við fáum ekki nógu mikið fyrir peninginn. Ég segi á þessum tímapunkti: Möguleikarnir eru miklir. Það væri hægt að sjá fyrir sér plan fyrir Ísland á þessum tímapunkti, plan sem fæli í sér að við mundum minnka skuldir hins opinbera niður í mjög viðráðanlega stærð, ekki kannski í einu vetfangi en með tíð og tíma. Það er hægt að selja Landsbankann einhvern tíma, fram að því njóta arðs af honum. Það er hægt að selja eigurnar í Seðlabankanum sem eiga að fara á markað og það er hægt að taka upp annan gjaldmiðil og þá þurfum við ekki skuldsettan gjaldeyrisvarasjóð með tilheyrandi vaxtagjöldum upp á 20 milljarða á ári svo að dæmi sé tekið. Ég veit að það er umdeilt en það er hægt að grípa til ýmissa ráðstafana til að greiða niður skuldirnar. Þar með skapast svigrúmið, gríðarlegt svigrúm í ríkisrekstrinum með auknum skattheimtum líka til að lækka álögur á fólk, til að blása til sóknar í atvinnulífinu, með fjölbreyttum samkeppnissjóðum, t.d. verkefnissjóðum á sviði skapandi greina, græna hagkerfinu, Tækniþróunarsjóði fyrir fjölbreyttara atvinnulíf, miklu fjölbreyttara en nú er. Það væri hægt að efna til sóknar í menntakerfinu, löggæslunni, heilbrigðiskerfinu, í rekstri þess. Þetta væri hægt og ég efast ekki um að margir í stjórnarliðinu eru að hugsa þetta svona líka; það þarf að laga þennan reikning, það þarf að skapa meira svigrúm í ríkisrekstrinum og það þarf að fara að gefa fólki einhver fyrirheit um að reksturinn verði lagaður, að við komumst aftur af stað, að það sé ljós við endann á göngunum. Ég er viss um að einhverjir sem vilja það tala svona. Ég er viss um að einhverjir vilja setja niður plan um það hvernig við ætlum að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf og allt þetta. Ég veit að margir innan ríkisstjórnarflokkanna hafa skilning á því að sveitarstjórnarmenn vilja efna til sóknaráætlunar sem þeir smíðuðu, í samstarfi við atvinnulífið, stjórnmálamenn hér inni, hagsmunaaðilar úti um allar grundir, þar sem þeir skilgreindu hver væru sigurstranglegustu verkefnin í sínu heimahéraði til uppbyggingar. Hvað vantaði mest? Hvað mundi skapa bestu tækifærin? Þetta var skilgreint. Þetta var vinna sem var farið í á síðasta kjörtímabili. Ég er viss um að margir í ríkisstjórninni vilja gera þetta, fara í þessa átt, reyna að virkja samtakamátt þjóðarinnar eins og segir í stjórnarsáttmálanum til að byggja upp farsælt samfélag eftir miklar efnahagsþrengingar. Það sem veldur mér áhyggjum er að ég sé þetta ekki alveg. Ég sé ekki þessa sýn. Ég finn hana ekki í fjárlögunum. Ég finn hana ekki í orðum forustumanna ríkisstjórnarinnar um fjárlögin, veit ekki alveg hvert verið er að fara. Það er bara sagt: Milljarður í heilbrigðiskerfið og það er nóg, 200 í Ríkisútvarpið og það er nóg, hættið þið að gagnrýna þetta. Þetta er bara ekkert nóg. Þetta er ekki sú sýn sem ég er að tala um. Milljarður í Landspítalann er ekki að fara með Landspítalann á einhvern stað þar sem við erum með flottan landspítala. Það er bara ekki þannig. Auðvitað er eitthvert svigrúm til að gefa aðeins í í fjárframlögum en hvert ætlum við? Er þetta nóg? Er það skoðun fólks að þetta sé nóg? Ég held nefnilega ekki og við þurfum að horfast í augu við það. Það sem veldur auðvitað mestum áhyggjum er þetta með heimsmetið svokallaða, skuldaleiðréttingarnar. Ég kem einhvern veginn alltaf að þeim þegar ég hugsa um hvað þessi ríkisstjórn er að gera. Nú hef ég farið nokkuð yfir það í mínu máli hvað mér fyndist það vera skynsamleg hugsun að taka svona óreglulegar tekjur sem skapast út af ýmsu sem gerðist í hruninu og nota þær til að fjárfesta eða greiða niður skuldir. Þegar ég segi þetta þá finnst mér að margir kinki kolli. Það eru ekki margir hér inni núna en í fjölmennari sal sé ég marga kinka kolli. Mörgum finnst þetta mjög skynsamleg nálgun. Auðvitað. Þetta eru óreglulegar tekjur og það er ósjálfbært að nota þær í rekstur. Þú notar þær til að skapa meiri tekjur, skapa meira svigrúm í rekstrinum, lækka skuldir ríkissjóðs, fjárfesta í einhverju sem skapar meiri arð. Þú þarft að vera alveg viss um að það gerist, fjárfesta í viðhaldi ekki velta því á komandi kynslóðir, nota þennan pening til að fjárfesta í því viðhaldi sem þú frestaðir í hruninu, ekki velta þessu áfram. Ekki skynsamlegt? Óreglulegar tekjur eru að fara í þetta. Það eru stærstu vonbrigðin í þessu öllu saman að þetta er ekki gert, þetta er ekki gerlegt. Náð er í mjög óreglulegar tekjur, sérstakar tekjur í þrotabúum gömlu bankanna, sem eru tekjur sem ríkisstjórnin segir mjög óljóst að eigi kannski að duga í fjögur ár, skila 20 milljörðum á ári. En ef búin verða gerð upp þá náttúrlega kemur þessi peningur ekki inn, en þá á að leggja annan skatt á búin, svokallaðan útgönguskatt mögulega og þá fer hann í fjármögnunina á þessari skuldaleiðréttingu. Það gerðist í fjáraukanum að arðurinn af Landsbankanum, sem ég var að tala um hér áðan, sem er einn af eigum ríkissjóðs, og er eitthvað sem er að skila arði - og kannski viljum við bara eiga hann en ég held að það væri skynsamlegast að selja hann á hagstæðum tímapunkti. Og það var bara á milli 1. og 2. umr. um fjáraukann þá er það bara ákveðið sisvona að taka þessar arðgreiðslu, upp á 16 milljarða, úr Landsbankanum og bara í skuldaleiðréttinguna. Við skulum ekkert ræða þessa pælingu um að arðurinn eigi að fara í að borga niður opinberar skuldir, búa til meira svigrúm. Við skulum ekkert ræða það, við setjum þetta bara þarna, skuldaleiðréttinguna. Og hvað er hún? Er hún eitthvað að auka svigrúm í ríkisrekstrinum á komandi árum? Ég bara sé það ekki. Er einhver þörf á henni? Er hún í samræmi við einhverja sýn um flott heilbrigðiskerfi og menntakerfi á heimsmælikvarða? Erum við að fara eitthvað með þessu? Ég er náttúrlega þeirrar skoðunar að strax eftir hrun var alveg augljóst að það þurfti að gera ýmislegt, það var fullkomlega augljóst, það blasti við sviðin jörð. Það þurfti að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot heimilanna. Sumir þingmenn hafa verið iðnir við að vitna í mín orð frá 2009 þar sem ég kallaði eftir aðgerðum. Ég er mjög stoltur af þeim orðum. Ég kallaði eftir aðgerðum eins og mjög margir þingmenn út af skuldavanda heimilanna. Síðan voru lagðir úr einkageiranum og úr ríkisvaldinu um það bil 300 milljarðar í það verkefni og núna eru skuldir heimilanna komnar undir 100%. Ég held að það sé að nálgast 96–97%, komnar undir 100% af landsframleiðslu. Og það er svolítið sérkennilegt að hæstv. fjármálaráðherra réttlætir þessar aðgerðir með því meðal annars að hann vilji koma skuldahlutfallinu undir 100% af landsframleiðslu. En þær eru þegar komnar þangað og aðgerðirnar eru ekki byrjaðar. Ég er svoddan áhugamaður um þetta, ég skil ekki af hverju er verið að verja þessum peningum svona. Ég skil það ekki. Ég held einfaldlega að menn séu ekki að fatta að við erum komin með efnahagslífið á allt annan og betri stað en var 2009. Þessi aðgerð er enn þá hugsuð eins og það sé 2009 eða 2010. Hvernig er þetta? Skuldir heimilanna eru nú um 1.788 milljarðar, voru það um síðustu áramót. Eignir heimilanna eru tæplega 4.000 milljarðar um síðustu áramót. Heimilin eiga 3.989 milljarða, skulda 1.788 milljarða þannig að skuldir sem hlutfall af eignum heimilanna eru 45%. Þetta sama hlutfall var 1. janúar 2008, áður en hrunið varð, 40% þannig að skuldir versus eignir, hlutfall skulda af eignum núna er 45%, var 40%. Þetta hlutfall fór upp í 54% í upphafi árs 2011. Það var áhyggjuefni. Ég mundi segja að það hefði þurft að laga það, það var svolítið mikið, en er komið niður í 45%, hefur lækkað um 10%, þetta hlutfall. Þegar við skoðum íbúðaskuldir sérstaklega og fasteignir þá eru íbúðaskuldir heimilanna um síðustu áramót 1.174 milljarðar en verðmæti fasteignanna er 2.805 milljarðar. Það eru eignir á bak við þetta allt saman og það er séreignastefna og hefur verið lengi á Íslandi þannig að fólk skuldsetur sig til að eignast fasteignir. Og hlutfall íbúðaskulda af heildarvirði fasteigna er 42%. Þetta hlutfall var 35% fyrir hrun en fór hæst upp í 51%. Þetta er allt á réttri leið. Þessi hlutföll eigna og skulda hjá heimilunum eru vissulega í hærri kantinum en þetta er allt á réttri leið, þetta er að batna. Þetta er að batna algerlega án þess að við þurfum að fara að setja 80 milljarða plús, vegna þess að aginn er ekki meiri en svo í ríkisfjármálunum að menn gera ekki einu sinni ráð fyrir kostnaði Íbúðalánasjóðs í komandi fjárlögum, sem verður á bilinu 10–15 milljarðar, þannig að menn eru að fara að leggja hátt í 100 milljarða í verkefni sem markaðurinn er að mestu leyti að leysa. En með þessu er ég ekki að segja að ekki sé ástæða til að hafa áhyggjur af þeim sem sannarlega geta ekki borgað lánin sín, þeim sem eru að glíma við allt of háa greiðslubyrði eða þeim sem sjá ekki fram úr neikvæðri eiginfjárstöðu nokkurn tíma. Um að gera að finna þann hóp og mér fannst okkur miða ágætlega hér í þessum þingsal og í þingnefndum á síðasta kjörtímabili við að finna þann hóp. Það er hægt að hjálpa þessum hópi með miklu minni tilkostnaði. Mér finnst það mikið áhyggjuefni að á þessum tímapunkti, þegar við eigum að vera að nota þessar óreglulegu tekjur til að bæta stöðu ríkissjóðs, til að auka svigrúmið svo að við getum farið að gera almennilega hluti í rekstri velferðarkerfisins og lífeyriskerfisins og þar fram eftir götunum, þegar menn loksins ná í þessar tekjur og þessar tekjur eru að koma inn, þá fara þær allar í þetta verkefni, þessa skuldaleiðréttingu. Ég velti fyrir mér: Á þetta að vera svona?

Já.

Erum við að tala um það að í næstu kosningabaráttu verði kannski kominn inn raunhæfur möguleiki á því að sala Landsbankans skili virkilegum tekjum í ríkissjóð. Mun þá Framsóknarflokkurinn kannski lofa einhverju svona aftur?

Það verður svo fín verðbólga.

- Já, það verður fín verðbólga, já. Ég er alveg viss um að mönnum gæti hugkvæmst eitthvað annað popúlískt til að nota þessa peninga í. Ég vil minna hv. þingmann, sem hér greip fram í fyrir mér, á að verðbólgan hafði áhrif á fleiri en þá sem skulduðu verðtryggð lán. Hún hafði líka áhrif á þá sem leigja og líka áhrif á þá sem einfaldlega þurfa að lifa og kaupa vörur. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að leggja til að í hvert einasta skipti sem verður verðbólguskot þá verði það bætt með fjármunum úr ríkissjóði. Ég mundi segja að það væri miklu mikilvægara að laga grundvöllinn að íslensku efnahagslífi, að laga forsendurnar og þarna greinir á, þarna skilur að. Annars vegar höfum við stjórnmálaafl sem lítur svo á að það sé réttlætanlegt, jafnvel á tímum þegar hlutirnir eru að batna og við horfum jafnvel fram á ákveðna þenslu, að greiða hluta af einkaskuldum út af verðbólguskoti. Það er annars-vegar- stefna. Hins vegar höfum við einfaldlega-stefnu, eins og okkar í Bjartri framtíð og annarra, sem viljum einfaldlega laga grundvöllinn, reyna að koma í veg fyrir að svona verðbólguskot verði og auka ábyrgð. Það eiga allir að vita að það er óöruggt efnahagslíf á Íslandi. En svo var líka ýmislegt gert. Þannig að frammíköll hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar róa mig ekki. Mig grunar að þessi sýn sem ég hef verið að lýsa um að þessar tekjur sem geta komið inn verði notaðar til að bæta stöðu ríkissjóðs og þessi sýn um að við notum síðan þetta aukna svigrúm í ríkisrekstrinum til að bæta menntakerfið, til að bæta heilbrigðiskerfið, sem er fyrir okkur öll og er fyrir öll heimili - mig grunar að þessi sýn eigi ekkert upp á pallborðið. Mig grunar að þetta verði ekki ofan á heldur munum við sjá það á þessu kjörtímabili að fjárlög verða sett einhvern veginn fram og síðan verði það einhver bútasaumur; upphæðum hent í þetta, upphæðum hent í hitt en stóru upphæðirnar sem raunverulega skipta einhverju máli og mundu koma okkur eitthvað áleiðis, mundu bæta þetta samfélag í þágu komandi kynslóða - gera þetta samfélag sjálfbærara, gera þetta samfélag samkeppnishæft, svo að við þyrftum ekki að glíma við læknaverkföll - þær stóru fjárhæðir, mér sýnist að ef þeir flokkar sem nú ráða fá að ráða áfram muni þær allar fjúka út um gluggann.

Frú forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn hvað honum finnst - ef hann væri kjósandi Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins, hann hefur nú einu sinni verið í Framsóknarflokknum - um þau loforð sem flokkarnir gáfu fyrir síðustu kosningar. Í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins sagði um heilbrigðismál að það væri leiðarljós að heilbrigðisstarfsfólkið okkar væri hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins. Hjá Framsóknarflokknum var kosningaloforðið þannig: „Framsókn leggur ríka áherslu á að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar felst fyrst og fremst í mannauðnum og því þarf að bæta starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta og draga þannig úr brotthvarfi innan stéttarinnar.“ Nú stöndum við frammi fyrir fyrsta verkfalli í sögu landsins hjá læknum. Þegar ég heyrði það í dag þá varð ég steinhissa. Mig óraði ekki fyrir því. En þá fór ég að hugsa aðeins betur. Mann óraði ekki fyrir því, maður hafði ekkert heyrt um það, vegna þess að læknar hafa aldrei farið í verkfall, þeir hafa alltaf staðið vaktina. Meðan aðrar stéttir hafa farið í verkfall trekk í trekk hafa læknar á Íslandi ekki farið í verkfall. Mig langar að spyrja þingmanninn í því ljósi og í ljósi þessara kosningaloforða - og í ljósi þess að í stjórnarsáttmála flokkanna segir að íslenskt heilbrigðiskerfi verði að vera samkeppnishæft við nágrannalöndin, og í ljósi þess að 90% þjóðarinnar vilja setja heilbrigðiskerfið í fyrsta og annað sæti, menntakerfið er þar á eftir með 44%. Þannig að það er klárlega afgerandi meiri hluti þjóðarinnar. Hvað finnst honum, og 90% kjósenda þeirra flokka eru líka með heilbrigðiskerfið í fyrsta eða öðru sæti, ef hann væri kjósandi þessara flokka, mundi honum finnast að þeir væru að forgangsraða eins og þeir hefðu lofað?

Virðulegi forseti. Nei, mér mundi ekki finnast það. En mér finnst líka mikilvægt að vaða ekki inn í þetta umhverfi og halda því fram að þetta sé einfalt mál. Við töluðum þannig í Bjartri framtíð að við lofuðum engu. Við töluðum í markmiðum og vorum þannig að reyna að leggja áherslu á - og við tölum enn í markmiðum - að í pólitík eins og annars staðar í lífinu þá snýst þetta um að segja hvert maður vill fara og reyna síðan, eftir öllum þeim leiðum, í þessu umhverfi þar sem er fullt af ólíkum skoðunum, að reyna að ná samstöðu um að reyna að komast þangað. Maður þurfti að hafa skilning á því eftir efnahagshrunið að það þurfti að skera niður og ég var fullur aðdáunar og fylgdist vel með Landspítalanum á þessum tíma og því hvernig fólk glímdi við þetta þar. Ég skynjaði það svolítið þannig að menn væru alltaf að bíða eftir því að það kæmi ljós við endann á göngunum, menn kæmust í gegnum þetta. Ég held að læknaverkfallið sé meðal annars út af því að þetta ljós er ekki, það sést ekki. Ég rakti þetta í ræðunni áðan að Landspítalinn er enn þá 10% undir því sem hann var 2008 í fjárframlögum að raunvirði. Ég get alveg haft skilning á því að það geti tekið aðeins lengri tíma að rétta Landspítalann af og heilbrigðiskerfið og ég held að það krefjist líka ýmislegs. Ég held að kerfið krefjist kerfisbreytinga, það þarf að efla heilsugæsluna miklu meira, forvarnir og annað. En það sem ég sakna langmest er að menn tala ekki skýrt. Þeir sem halda utan um fjárveitingavaldið núna tala bara eins og milljarður nægi. Þetta er bara komið og við eigum ekkert að vera að tala um þetta meira. Það er ekki þannig. Nú þarf að segja hvert við ætlum að fara og spyrja: Eruð þið með?

Frú forseti. Ég er alltaf hrifinn af því hvernig hv. þm. Guðmundur Steingrímsson vill tala í markmiðum. Hvert erum við að fara? Og hann talar um markmið í heilbrigðiskerfinu fyrir lækna, það er þetta ljós við endann á göngunum. Þetta er fyrsta læknaverkfall í sögu landsins. Spurning mín til þingmannsins er sú hvort við getum ekki sameinast um og staðið saman um það, þingmenn, að standa vaktina með læknunum eins og læknarnir okkar hafa staðið vaktina allar götur með okkur landsmönnum, hvort við séum ekki tilbúnir til að standa vaktina fyrir þá núna hér á þingi og fara ekki í frí, við þingmenn með fjárveitingavaldið, fyrr en búið er að ná samningum við lækna.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi deili ég ekki þeirri skoðun hv. þingmanns að þinghlé sé frí.  Ég tel ekki að læknum sé gerður einhver sérstakur greiði með því að þingfundir séu hér áfram. En ég vona að læknar skynji og þjóðfélagið allt að áhyggjur mjög margra eru mjög miklar hér í þingsal af læknaverkfallinu. Ég varði drjúgum hluta ræðu minnar hér áðan í að reyna að útskýra hvað þyrfti að gera til að leysa þetta ástand í heilbrigðismálum varanlega og til framtíðar. Ég vil ekki gera lítið úr því að ég held að við verðum vitni að læknaverkfalli núna vegna ákveðinna vonbrigða. Það er ekki verið að tala skýrt í þessu. Fólk er að missa ákveðna von um að heilbrigðiskerfið verði endurreist duglega.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir ágæta ræðu. Fjárlagafrumvarp er hverju sinni pólitískt stefnuplagg og því vel við hæfi að ræða það í ljósi þeirrar framtíðarsýnar sem við viljum mynda okkur. Hv. þingmaður tefldi fram ýmsum valkostum. Hann nefndi almannasamgöngur annars vegar og aðrar lausnir hins vegar, sagði sýnt að núverandi stjórnarmeirihluti væri lítið gefinn fyrir almannasamgöngur, væri byrjaður að kroppa í þá samninga sem gerðir voru í þá veru á sínum tíma og ég tek undir gagnrýni hans hvað þetta snertir sérstaklega. Ég er sammála honum um margt en ekki alveg allt og langar til að ræða einn þátt sem ég er ekki á einu máli með hv. þingmanni. Ég er að sönnu á því að í öllum kerfum sé hægt að finna leiðir til að bæta þau og það á við með hið opinbera kerfi okkar á Íslandi, en þegar sagt er að framleiðni í opinbera kerfinu sé afar léleg á Íslandi og þá væntanlega með hliðsjón af samanburði við önnur kerfi þá held ég að það sé ekki rétt. Mér finnst margir hafa hamrað á þessu í langan tíma án þess að færa rök fyrir máli sínu. Ég var á sínum tíma starfandi sem fréttamaður og hafði innhlaup í danska sjónvarpið og útvarpið og ég var að gera þar hluti sem tugir manns gerðu á þeim bæjum og þannig held ég að sé mjög víða. Þess vegna finnst mér rangt þegar menn eru að fullyrða þetta öllum stundum að framleiðni sé lélegri hér en gerist annars staðar í opinbera kerfinu. Það er ekki hægt að alhæfa um kerfið, að sönnu er ekki hægt að gera það og ég er ekki að halda því fram að ekki sé hægt að bæta kerfið og gera það skilvirkara, en ég held að framleiðnin sem er þá notuð um mannskapinn sem vinnur verkin, hversu margir eru þar að verki, ég held að það sé bara ekki rétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Mér finnst þetta í öllu falli vera, og alveg óháð því hvað hv. þingmaður heldur, eitthvað það mikilvægasta rannsóknarefni sem þarf að fara fram og við þurfum að ræða þessi mál. Það var ágætlega rökstutt í skýrslu McKinsey sem kom út í aðdraganda kosninganna síðustu að þetta er vandamál á Íslandi miðað við aðrar þjóðir. Ég tiltók opinbera kerfið sérstaklega en McKinsey var ekki síður að tala um verslunarrekstur á Íslandi, að tekjur á hverja einingu í verslunarhúsnæði væri miklu lægri en sambærileg stærð í nágrannaríkjunum. Mér finnst þetta mjög forvitnilegt og finnst mjög áhugavert að skoða íslenskt samfélag út frá þessu. Þetta þýðir að verslunin þarf að hafa of marga starfsmenn út af því að húsnæðið er of stórt. Hún kæmist af með minna húsnæði og færri starfsmenn og mundi þá ná meiri hagnaði á hvern starfsmann og hverja unna einingu, meiri framleiðni. Þegar kemur að orkugeiranum finnst mér einstaklega áhugavert að sjá að tekjur á hverja selda orkueiningu er alveg fáránlega lítil, vegna þess að við höfum verið að selja svo rosalega stórum og orkufrekum kaupendum á mjög lágu verði. Það var alger opinberun að sjá þessa stærð. Þarna hafði maður eitthvert tæki í höndunum til að meta, heyrðu, þetta er ekki góð stefna, ef við ætlum að virkja yfir höfuð eigum við þá ekki að fá meiri tekjur á hverja einingu? Í opinbera geiranum finnst mér þetta birtast þannig og ég rakti það í ræðunni. Ég veit að hv. þingmaður er ekki að gera því skóna að ég sé að segja að fólk sé ekki duglegt. Dugnaðurinn er náttúrlega gríðarlegur meðal Íslendinga og fólk vinnur hér mjög mikið og vílar ekki fyrir sér að gera það. En ef við mundum gera ákveðnar kerfisbreytingar eins og að efla heilsugæsluna eða eitthvað svoleiðis þá mundum við fá meira út úr því vinnuframlagi. Það er verkefnið, meira út úr dugnaðinum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi viðbrögð. Það er rétt að McKinsey-skýrslan svokallaða gerir því skóna að bæta mætti framleiðni í ýmsum geirum og horfði til verslunarreksturs, ég man ekki hvað hún sagði um opinbera geirann en þar staldra ég fyrst og fremst við. Ég held að það sé alveg rétt að uppbygging kerfa skiptir máli. Það skiptir til dæmis máli að vera með öfluga heilsugæslu til að forða því að við aukum aðsóknina að bráðavakt spítalanna svo að dæmi sé tekið. Skipulag skiptir máli, að við fáum þannig sem mest út úr hverjum vinnandi manni. En ég held hins vegar að þegar við horfum til dæmis á heilbrigðiskerfið þá eru vissir þættir þar sem þurfa ákveðna grunneiningu. Það þarf mannskap sem sinnir umönnun, sem sinnir vissum grunnþáttum. En ég held að þegar menn hafa verið að staðhæfa að hægt sé að fækka störfum í opinberum rekstri á Íslandi, þá held ég að almennt sé það ekki rétt. Þannig sýndi OECD-rannsókn til dæmis að við værum að nýta hverja krónu í heilbrigðiskerfinu betur en nánast alls staðar annars staðar.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta gríðarlega áhugaverð umræða og ég gæti rætt þetta langt fram á kvöld. Ég er ekki að segja, það fylgir ekki endilega orðunum að ég vilji fækka opinberum störfum en ef það fylgir með í betri kerfum þá held ég að það sé bara ágætt mál og ef fjölbreytt atvinnulíf fylgir líka með þá held ég að allir fái störf við sitt hæfi, sem er einkenni á góðu þjóðfélagi, en ég er ekki að tala um það endilega. Ég er til dæmis að tala um læknadeiluna, ég upplifi hana núna þannig þar sem ég heyri í læknum segja og maður les í blöðum: Við vinnum bara svo rosalega mikið til að fá sambærilegar tekjur og í nágrannalöndunum. Það er þetta. Þeir eiga að geta unnið minna og fengið sömu tekjur eða hreinlega haft einhvern tíma fyrir til dæmis rannsóknir. Við eigum að bera saman starfskjör lækna hér og lækna í Svíþjóð sem hafa góðan frítíma og góðan tíma fyrir rannsóknir í störfum sínum sem er alveg gríðarlega mikilvægt. En þennan mun, mér finnst best að nálgast hann og komast að því hvað er að út frá framleiðnihugtakinu. Það er eitthvað að í þessu kerfi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir hans ræðu. Það er svolítið góð nálgun, sem hann var með í almennri umræðu um skuldaleiðréttinguna, þegar hann kom með þá ábendingu að ef menn hafi efni á að henda 80 milljörðum í að leysa vanda sem að einhverju leyti er búið að leysa geti menn ekki kvartað yfir því að það vanti pening. En það sem mig langar að taka undir, en samtímis kannski þróa umræðuna örlítið lengra, er þetta með skort á framtíðarsýn, að hafa líka lagt fram peningaupphæðir án þess að fyrir liggi hvert verið er að stefna. Ég tek heilbrigðismálin sem dæmi. Við vorum búin að ganga of langt árið 2012, ég hef sagt það ítrekað hér, og hættum að skera niður í heilbrigðiskerfinu. Þá birtast fjárlög frá nýrri ríkisstjórn með 1 milljarði í niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, meðal annars í heilsugæslu, um 100 millj. kr., og síðan á Landspítalanum og víðar. Síðan er því breytt og bætt við 1,7 milljörðum en samt er alltaf gefið í skyn af ákveðnum aðilum: Það þarf að hagræða, það þarf að fækka fólki, það þarf að breyta ráðningarkjörum. Það þarf ekkert að bæta aðstöðu. Það á að byrja á því að laga úti á landi. Umræðan hefur verið algerlega út og suður án þess að það væri nein stefna. Mig langaði að deila þessu sjónarmiði með hv. þingmanni og heyra hans skoðanir á því. Síðan endurtekur þetta sig. Það er halli á Landspítalanum um 1,5 milljarða árið 2013. Það er aftur 1 milljarður núna 2014, stefnir í það. Síðan er settur inn 1 milljarður. Á hann að borga hallann? Það er meginreglan. Á hann ekki að borga hann? Það er enginn sem er búinn að svara því. Í þriðja lagi, sem er gríðarlega stór áfangi, að fyrsta skrefið skuli stigið varðandi nýjan Landspítala. Samt þora menn ekki að segja: Já, við ætlum að fylgja áætlun um að þetta verði tilbúið á þessum og þessum tíma miðað við þessa áætlun og höfum auðvitað þann fyrirvara að ekkert óvænt gerist. Mig langar að heyra betur varðandi þessa þætti vegna þess að ég deili því með hv. þingmanni að það er í raun þetta sem er að valda okkur hvað mestum erfiðleikum í augnablikinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna og þessa umræðu. Ég held nefnilega að það megi alls ekki gera lítið úr þessu. Hann kom hérna strax eftir hrunið Göran Person, fyrrverandi forsætisráðherra Svía, og var með fyrirlestur í háskólanum. Hann sagði að það væri lykilatriði í svona kreppuástandi að taka ákvarðanir, hafa þær skýrar og taka þær fljótt og segja fólki að þær verði erfiðar en segja fólki líka hvert sé stefnt, hvert verið sé að fara og hvar við endum ef við förum nú í gegnum þetta allt saman. Þetta fannst mér gott. Stærstu vonbrigðin í mínum huga, ein af þeim stærri, eru þessi: Á hrunárunum hefði kannski mátt tala skýrar um það hvert var stefnt en veruleg vinna var lögð í það á síðasta kjörtímabili að smíða alls konar framtíðarsýn fyrir hitt og þetta, sóknaráætlanir, fjárfestingaráætlun; vinna var lögð í nýja stjórnarskrá og vinna var lögð í að skilgreina hvernig spítalinn ætti að vera. Ég hugsa að við mundum upplifa allt aðra stemningu í heilbrigðismálum ef menn hefðu ekki, með svolítið þóttafullum hætti, ýtt öllum þessum plönum út af borðinu þegar þeir tóku við. Menn hefðu átt að sýna meiri hógværð og auðmýkt gagnvart allri þessari vinnu og reyna að halda henni áfram. Það kom hökt á þetta. Það var eins og ætti að hætta við Landspítalann. Nú er sem betur fer búið að breyta því. Það væri allt önnur stemning ef menn hefðu haldið sig við þessi plön. Svo vil ég segja um Landspítalann og fjárveitingar til hans: Mér finnst svo sorglegt að við þurfum að taka þennan slag á hverju einasta ári. Þetta er yfirleitt þannig að yfirstjórn Landspítalans gerir mjög raunhæfar áætlanir miðað við það hvað hún telur að muni dynja á spítalanum og hvaða þjónustu hann þurfi að veita á komandi ári. Svo gengur þetta yfirleitt út á það 

Hæstv. forseti. Mig langar að gera að umtalsefni þessi trúarbrögð að skattalækkanir auki tekjur. Á sama tíma og menn segjast vera að lækka skatta bæta þeir við alveg ótrúlega mörgum gjöldum í sambandi við neyslu. Það kemur illa við ákveðna hópa og tengist líka öryrkjunum, sem hv. þingmaður nefndi, sem hafa hvað lökust kjörin. Við horfum upp á það að í eina skiptið sem kannski hefði verið tækifæri til að segja, eins og var í fjárlögunum, að bætur til lífeyrisþega ættu að hækka um 3,5%, þá leiðrétta menn það í þjóðhagsspánni og fara niður í 3% í staðinn fyrir að leyfa öryrkjum að njóta vafans og fá þá hugsanlega meira en nemur verðbólgu næsta árs. Þetta viðmót veldur mér áhyggjum í þessu samfélagi. Þegar við heimsóttum lögregluna og vorum að skoða hver væri mesti áhættuþátturinn í íslensku samfélagi hvað varðar hryðjuverk eða önnur voðaverk, hvað var þá nefnt? Það var óréttlæti, það var ójöfnuður, ósanngirni, fátækt sem var aðallega minnst á. Væri ekki betra að snúa sér að því að tryggja þessa þætti frekar en kaupa byssur?

Virðulegur forseti. Það er svolítið sérkennilegt að á sama tíma og ríkisstjórnin er að deila út, á nokkurra ára bili, 80 milljörðum inn á lán hjá fólki og til fólks sem gengur nú um gapandi yfir því - af hverju í ósköpunum er ég að fá þessa peninga? Ég er á góðri leið með að borga mín lán, af hverju er ég að fá þetta? Þetta eru spurningarnar. Á sama tíma búum við við þann veruleika að fólk sem er atvinnulaust á að fara á framfæri sveitarfélaganna og þá skerðast kjör þess. Það er ekki verið að bæta kjör örorku- og ellilífeyrisþega eins og hv. þingmaður fór yfir. Sú mynd sem blasir við mörgum og mun blasa enn skýrar við er hversu óréttlátt þetta er. Fyrst menn eru þó að deila 80 milljörðum út af hverju fór það þá ekki til þeirra sem hafa minnst milli handanna?

Virðulegi forseti. Ég nefndi það í fyrra þegar við vorum að ræða hérna fjárlögin, í fyrsta skipti sem ég tók þátt í svoleiðis umræðu, að þau væru eins og kínverska fyrir mér. Ári seinna hefur maður aðeins slípast í þessu en þetta er samt ótrúlega torskilið oft og tíðum fyrir óvanan mann eins og mig. Ég hef alltaf mjög gaman af umræðum um fjárlög. Það gerist mikið og er oft líf og fjör í salnum þó að það sé ekki alveg þannig núna. Nú er frekar fámennt en góðmennt. Þegar maður veltir fjárlögum og stjórnmálum yfir höfuð fyrir sér þá fer maður að hugsa: Út á hvað ganga stjórnmálin? Ég hef oft komið hingað upp í ræðu og sagt hvað mér finnst um stjórnmál og út á hvað þau eigi að ganga. Ég hef alla mína visku frá íslenskum heimspekingum sem ég lít upp til eins og dr. Páli Skúlasyni, Gunnari Hersveini og fleirum sem hafa skilgreint stjórnmál og talað um út á hvað þau eigi að ganga. Þau eiga fyrst og fremst að ganga út á það að við allar ákvarðanir sem við tökum, um öll lög og frumvörp, eigi að ganga út frá því að þau séu til hagsbóta fyrir alla í samfélaginu, að allir skuli njóta jafnt og kannski sumir jafnar, ef ég má segja svo. Mér finnst lykilhugtakið í stjórnmálum vera almannaheill. Ég ætla ekki að tala stjórnvöld niður í ár út af þessu fjárlagafrumvarpi, þetta er fjárlagafrumvarpið þeirra. Þau hafa örugglega lagt töluverða vinnu í það miðað við þann ofboðslega tíma sem hefur farið í málið. Það eru að verða komnir 90 dagar síðan 1. umr. fór fram um fjárlög, þ.e. frá því að þau voru lögð fram. Maður vonaðist til þess að þau kæmu fyrr inn og að vinnan yrði kannski vandaðri. Þegar ég lít yfir þetta og yfir síðasta ár þá eru það heilbrigðis- og menntamál sem eru hin dæmigerðu mál sem við erum alltaf að tala um. Mér finnst þau vera lykilmál í samfélaginu. Það sem snertir mann einna mest þessa dagana eru heilbrigðismálin. Maður veltir fyrir sér á hvaða leið við erum með heilbrigðiskerfið. Það er alveg hægt að gleðjast yfir því að bæta skuli milljarði við í heilbrigðiskerfið og Landspítalann, en það er bara ekki nóg. Það hefur komið fram í fjölmörgum ræðum þingmanna hér í dag að það sé ekki nóg. Við erum að tala um Landspítalann. Ég var fyrir stuttu úti í Vestmannaeyjum. Allir þingmenn kjördæmisins fóru þangað og hittu bæjarstjórnina og ræddu hin og þessi mál. Þar er líka mjög alvarlegt ástand á sjúkrahúsinu. Þar eru fimm læknar og þeir eru allir að velta því fyrir sér að segja upp. Hvað gerist í samfélagi eins og Vestmannaeyjum ef allir læknar segja upp? Það hefur verið skorið alveg heiftarlega niður til þeirra. Ég velti líka fyrir mér í svona umræðu þegar ég sit hérna í salnum og fylgist með því sem er að gerast. Hvað kostar það okkur að leggja ekki meiri peninga í þetta? Hvað kostar það okkur í framtíðinni ef við tökum ekki á þessu strax? Stjórnarþingmenn hafa farið mikinn, sem er kannski ekkert skrýtið, og bent á að hér sé allt á bullandi uppleið, aukinn hagvöxtur. Svo komu allt í einu fréttir í dag um að hann væri töluvert mikið minni en spár sögðu til um. Það er allt á uppleið. Af hverju er þá þessi ofboðslega óánægja í samfélaginu? Af hverju eru allir svona ofboðslega óánægðir og svona mikill kurr og reiði? Ég fann það í kjördæmaviku - mér fannst það í fyrra t.d. þegar ég var nýr þingmaður og fór í kjördæmi að hitta fólk, hlusta á raddir fólksins, það er okkar að hlusta á fólkið, eftir hjartslættinum í samfélaginu - að það eru allir blússandi reiðir. Ég hef sagt það áður hérna í ræðu að á ársfundi landshlutasamtakanna á Suðurlandi vorum við þingmenn kjördæmisins kallaðir liðleskjur, við værum handónýtir, við værum ekki að gera nokkurn skapaðan hlut og menn þyrftu hugsanlega að leita í önnur kjördæmi eftir þingmönnum til að vinna fyrir sig. Samt er okkar kjördæmi vel sett með átta stjórnarþingmenn og tvo ráðherra þaðan. Svona er þetta. Það virðist vera ofboðsleg reiði og beiskja í samfélaginu, sem er ekki gott vegna þess að tekjur hafa verið að aukast. Eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi áðan þá komu 16 milljarðar inn í arð frá Landsbankanum og án þess að ræða það nokkuð frekar við þing - hugsanlega þurfa þeir ekkert að ræða það við okkur, þeir bara ákveða þetta - var peningnum bara skellt í skuldaleiðréttinguna heimsfrægu í staðinn fyrir að nota þá til að styrkja menntakerfið, heilbrigðiskerfið, grunnstoðir samfélagsins, og borga niður skuldir. Á hverjum einasta degi sem maður horfir á fréttir er verið að ræða Landspítalann og þá alvarlegu stöðu sem er komin upp og ekki síst læknaverkfallið sem er náttúrlega alveg hreint ótrúlegt. Mér finnst stjórnvöld sýna svo mikið tómlæti. Ef flugvirkjar á Keflavíkurflugvelli væru komnir í verkfall þá mundu menn bara kalla þing saman og setja lög. Hér erum við að tala um líf og limi fólks og gríðarlega biðlista eftir aðgerðum sem hrannast upp. Hvað erum við að gera? Af hverju er ekki gripið inn í og gengið frá þessu? Af hverju gera stjórnvöld ekki ráð fyrir fjármagni í þetta? Við erum að missa læknana okkar úr landi, það er staðreynd. Maður hlustar á fréttir á hverjum einasta degi þar sem talað er um einhvern sérfræðing á Landspítalanum sem er búinn að gefast upp og fer ef ekkert verður gert. Ég er ofsalega sorgmæddur yfir þessu. Ég ætla ekki að skammast og rífast við ríkjandi stjórnvöld. Þau ráða, það er þannig. Þessir flokkar voru kosnir til þess. Við megum þó alla vega láta í okkur heyra og segja hvað okkur finnst og hvetja þá til þess að skoða hlutina upp á nýtt og velta því fyrir sér hvort þetta sé betra upp á framtíðina að gera. Hvað kostar það okkur að sleppa því að semja við lækna? Hvað kostar það okkur í framtíðinni að endurnýja ekki tækjakost og fara í það að byggja nýjan spítala? Það hefur ekki farið fram hjá neinum sem hefur fylgst með okkur á þingi að við erum algjörlega á móti skuldaniðurfellingunni og höfum alltaf verið. Þetta var loforð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokkurinn kokgleypti það og samþykkti það þótt hann væri algjörlega á móti því í kosningabaráttunni. Það er svo sem ekkert nýtt. Það stendur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að Geir Haarde hafi sagt árið 2003, að mig minnir, þegar þeir voru að semja um 90% lánin sem Sjálfstæðisflokknum fannst alveg galið, að þeir hafi samþykkt það til þess að samstarfið gæti haldið áfram, sem er mjög sorglegt. Ég velti líka fyrir mér: Af hverju leggjum við ekki meira í forvarnir? Ég var á fundi í gær með prófessor sem nefndi að 80% þeirra sem leggjast inn á Landspítalann gerðu það út af lífstílssjúkdómum. Við gætum sparað gríðarlega í heilbrigðiskerfinu með auknum forvörnum, bæði hjá unga fólkinu og ekki síst eldra fólki. Hann sýndi okkur rannsókn sem hann gerði, sem sýndi fram á gríðarlegar framfarir eldra fólks þegar það fór að hreyfa sig og fór í styrktarþjálfun og annað. Af hverju leggjum við ekki meiri peninga í þetta? Af hverju eru ekki settir meiri peningar í lýðheilsusjóð? Ég fór í dag upp á Stórhöfða þar sem var verið að opna starfsemi Götusmiðjunnar aftur. Þarna eru sjálfboðaliðar sem fara út í samfélagið og bjarga ungu fólki sem býr á götunni á Íslandi, fólki sem er búið að missa algjörlega fótanna í eiturlyfjaneyslu og nær sér ekki á strik og er á götunni. Mér var sagt að á þessu ári væru átta ungar manneskjur dánar. Hversu mikið áfall er það og tap og sóun fyrir íslenska þjóð sem er ekki nema 320 þúsund manns? Þetta er grátlegt. Við tölum eiginlega aldrei um þessi mál hérna eða voða lítið. Þetta eru lykilmál í samfélaginu, um börnin okkar og framtíðina. Hvernig er framtíðin hjá okkur? Er einhver framtíðarsýn í þessu fjárlagafrumvarpi? Ég sé hana ekki. Þetta er einhvern veginn svona: Þetta reddast fyrir horn. Auðvitað þurfti að hjálpa fólki sem lenti í vandræðum út af hruninu. Formaður minn, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, fór mjög vel yfir það áðan hvað við hefðum viljað gera. Auðvitað hefðum við viljað hjálpa þeim sem voru verst staddir og áttu við mestu greiðslubyrði að glíma. Síðasta ríkisstjórn gerði það meðal annars, fór í svoleiðis aðgerðir. Það hefðum við viljað gera. Það er ekki svo stór hluti sem er í þannig stöðu. Við hefðum vel getað gert eitthvað svoleiðis en ekki farið að borga niður skuldir hjá fólki eins og einum kunningja mínum sem á íbúð í Reykjavík, skuldar í henni 9 milljónir, og fær skuldaleiðréttingu en eignin hans er metin á 64 milljónir. Það er þess vegna sem ég er á móti skuldaleiðréttingum. Það eru svo mörg svona dæmi. Ríkisstjórnin ætlar að borga niður skuldir fólks sem þarf ekkert á því að halda, ekki neitt. Það hefði verið hægt að nota þessa peninga í allt annað, eins og heilbrigðiskerfið og menntakerfið. Menntakerfið er eitt af því sem ég hef verið að velta fyrir mér. Það er verið að skera niður í menntakerfinu. Það er verið að útiloka vissa hópa frá framhaldsskólakerfinu, 25 ára og eldri. Það er nokkuð sem ég hef miklar áhyggjur af. Hverjir eru það sem eru 25 ára og eldri og fara í framhaldsskóla? Það eru einmitt þeir sem komust ekki í skóla áður vegna slæmra félagslegra aðstæðna. Þetta er jafnvel fólk sem á minnst. Það fer í framhaldsskóla og vinnur með námi. Þessu fólki á bara að úthýsa. Hvaða stefnu erum við að taka í menntamálum? Fyrir mér er þetta stefna þar sem hinir hæfustu lifa, hinir geta átt sig. Við erum með fullt af skólum sem taka til dæmis við svona nemendum. Ég er gott dæmi um það, ég fór í skóla þegar ég var 45 ára, ég fór í Keili. Ástandið á Suðurnesjum hefur oft verið til umræðu hér og það er engum blöðum um það að fletta að þar hefur verið gríðarlega erfitt, sérstaklega í Reykjanesbæ. Ég kem frá Grindavík sem er mjög vel staddur bær; við þurfum ekki að kvarta yfir því. En í öðrum bæjarfélögum, sérstaklega Reykjanesbæ og Sandgerði, hafa verið mjög erfiðir tímar. Það er mikil skuldsetning í samfélaginu. Ég var skipaður í hóp á síðasta kjörtímabili af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, sem þá var menntamálaráðherra, og við áttum að fara yfir það hvernig við gætum aukið menntun á Suðurnesjum. Við héldum marga fundi og þar var meðal annars talað um það að við gætum aukið starfsmenntun og styrkt skóla eins og Keili. Ég segi það fullum fetum að eitt það ánægjulegasta sem hefur gerst fyrir Suðurnesin var stofnun Keilis 2007. Hann er búinn að útskrifa á annað þúsund nemendur síðan þá. Ég var svo heppinn að vera í fyrsta hópnum. Maður hefur séð hvernig þessi skóli hefur dafnað. Svo stingur það svolítið í stúf núna að hann er eini skólinn sem er gert að spara 10 milljónir vegna aðhaldskröfu stjórnvalda þegar sambærilegir skólar, eins og Háskólinn á Bifröst og Verslunarskóli Íslands, þurfa þess ekki. Stjórnendur Keilis fóru ekki fram á mikið, þeir fóru fram á að þurfa ekki að spara þetta mikið og fá húsaleigusamning eins og Verslunarskólinn og Háskólinn á Bifröst. Það var ekki orðið við því. Annar skóli á Suðurnesjum sem hefur líka komið vel út er Fisktækniskóli Íslands í Grindavík. Mér er skylt að tala um það. Ég ætla að vona, hæstv. forseti, að það sé allt í lagi að kjördæmapotast aðeins hérna.  Það er eiginlega rannsóknarefni hversu oft Suðurnesin hafa verið höfð út undan í íslensku samfélagi. Það er merkilegt. Þess vegna er mjög ánægjulegt að í tillögum minni hlutans, sem við erum með sameiginlega, er áætlað að leggja 180 milljónir í Helguvík vegna hafnarinnar, sem er mjög gott mál. Þetta er ríkisstjórnin ekki að gera. Hún tekur aftur á móti 700 milljónir út úr Isavia, sem kemur kannski til með að hafa áhrif á Suðurnesjum vegna þess að þá peninga átti að nota í að byggja upp flugstöðina þar sem verður sífellt þrengra um farþega og aðra sem þangað koma. Auðvitað hefur maður skilning á því að það þurfi að byggja upp flugvelli úti á landi og laga þá.

Forseti vill nú spyrja hvort hv. þingmaður sé nokkuð að ljúka ræðu sinni þar sem ætlunin var að gera hér hálftíma hlé á milli hálfátta og átta.

Ég geri allt sem herra forseti segir.

Þá gerum við hér hálftíma hlé. Ég skildi svar hv. þingmann svo að hann kysi að halda áfram ræðu sinni klukkan átta.

Já.

Forseti mundi svo sem ekki sýta það ef hv. þingmaður greiddi fyrir þingstörfum með einhverjum öðrum hætti, en lítur ekki þannig á.


             Við tökum bara hlé, herra forseti.

Fundinum er þá frestað í hálftíma. Hann byrjar aftur klukkan átta.

Hæstv. forseti. Þá er ég mættur í seinni hálfleik. Það er fínt að fá hálfleik í ræðu. Þegar ég gerði hlé á ræðu minni var ég að tala um kjördæmi mitt og hvað væri lítið gert í fjárlögum til þess að koma til móts við þann mikla vanda sem þar ríkir, t.d. hvað varðar að leggja peninga í menntamál og meiri peninga í uppbyggingu til þess að koma verkefnum af stað. Við í minni hlutanum lögðum fram tillögu um að 180 milljónir yrðu lagðar í Helguvíkurhöfn sem væri mjög gott. Vonandi tekur ríkisstjórnin það til greina. Þegar ég tala um Suðurnes velti ég líka fyrir mér fiskistofumálinu. Það er áætlað að leggja 70 milljónir aukalega í Fiskistofu til þess að liðka fyrir flutningum norður til Akureyrar. Nú vil ég Akureyringum allt gott og efast ekki um að þeir eiga eftir að reka þessa stofnun vel ef hún fer þangað, en mér finnst afskaplega skrýtið hvernig þetta hefur verið gert, ekki síst í ljósi þess að hver einasti starfsmaður Fiskistofu er á móti flutningunum. Ákvörðunin virðist hafa verið tekin upp úr þurru í tveggja manna tali. Ég fór að velta þessu svolítið mikið fyrir mér vegna þess að í október í fyrra, nokkrum dögum eftir þingsetningu, lagði hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir í Framsóknarflokknum fram þingsályktunartillögu þess efnis að fela Alþingi að flytja Landhelgisgæsluna suður á Ásbrú. Þetta var afskaplega góð tillaga. Það var reyndar búið að gera einhverjar úttektir á þessu í tíð fyrri ríkisstjórnar en þetta var talið of dýrt og þar fram eftir götunum, ég man það ekki alveg. Flutningur Landhelgisgæslunnar þangað væri ágætt dæmi um mjög góðan gjörning vegna þess að Landhelgisgæslan hefur nú þegar töluvert af sínum búnaði og starfsstöð á Suðurnesjum. Það hefði eflt starfsemina að flytja hana á Ásbrú. Þá væri hún komin með allt sitt á einn stað, með fína höfn og aðstöðu á gamla varnarsvæðinu sem hentaði starfseminni frábærlega. Það sem meira er, starfsmenn eru almennt mjög hlynntir því að flytja hana, setja sig ekki upp á móti því. Þess vegna er það alveg ótrúleg ákvörðun að nefna allt í einu Fiskistofu og ætla að flytja hana norður á land. Aukafjárveitingin virðist vera til þess að reyna að kaupa starfsmenn til að flytja. Þetta er eitt af því sem stingur í stúf, finnst mér, í þessum fjárlögum. Það er líka margt annað. Ég nefndi heilsugæsluna áðan og heilbrigðiskerfið. Ég held að það versta sem gæti gerst fyrir okkur væri ef heilbrigðiskerfið okkar hryndi algjörlega. Þá værum við í mjög slæmum málum. Við höfum verið að byggja upp heilbrigðiskerfi alla síðustu öld og vorum komin með ágætisheilbrigðiskerfi sem við erum núna að tefla í tvísýnu. Ég vona að ríkisstjórnin sjái að sér og bæti enn meira í þennan málaflokk og líka í menntamál. Eitt af því sem talið er skynsamlegt, ef þjóðir eru að ná sér upp úr kreppu, er að leggja meiri peninga í menntakerfið. Besta fjárfesting fyrir nokkra þjóð er að leggja meiri peninga í menntun til þess að mennta þegna sína og auka nýsköpun og frumkvöðla í atvinnulífi. Það er að auka menntun. Vissulega hefur verið lagður peningur í skólana og háskólana. Þeir fá núna ágætisinnspýtingu, ef hægt er að segja svo, en samt er það ekki nóg. Tölur OECD yfir útgjöld til ársnema á háskólastigi sýna með óyggjandi hætti að Ísland er langt á eftir þeim löndum sem við viljum helst kenna okkur við, segir í tilkynningu frá háskólanum. Við erum ekki aðeins langt á eftir hinum Norðurlandaþjóðunum, sem öll eru meira en 30% yfir OECD-meðaltalinu, heldur erum við undir meðaltalinu sjálfu. Það segir okkur að við þurfum að spýta í lófana. Þó að ríkisstjórnin sé að bæta aðeins í menntamál þá er það ekki nóg, eins og ég hef svo margoft sagt. Við þurfum að nota peningana sem við höfum til þess að rétta þennan kúrs af. Það hefur verið deilt á okkur í minnihlutaflokkunum að koma fram með tillögur en engar hugmyndir að tekjuöflun. Við erum samt með hugmyndir að tekjuöflun. Við mælumst til dæmis til þess að það verði betra skatteftirlit og upplýsingar um skattaskjól verði keyptar. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra gefið leyfi til að þessar upplýsingar verði keyptar. Vonandi skilar það okkur einhverjum peningum. Þá eigum við að nota þá í þetta. Svo er það arðurinn af Landsbankanum og veiðigjöldin margumræddu sem ríkisstjórnin lækkaði. Ríkisstjórnin lækkaði veiðigjöldin á sjávarútveginn verulega. Það er mjög sorglegt. Ég sagði það líka í ræðu í fyrra þegar við vorum að ræða fjárlögin að ég væri ekkert endilega talsmaður þess að skattleggja útgerðina í drep eða leggja á hana það miklar álögur að hún þyldi það ekki. En hún þolir það, það hefur sýnt sig á öllum hagnaðartölum í sjávarútvegi að hún þolir auknar álögur. Þær þurfa ekkert endilega að vera til langframa. Auðvitað eigum við samt sem áður sem þjóð að fá arð af auðlindunum okkar. Annað væri það nú. Ég nefndi það líka í fyrra í ræðu minni að sjávarútvegurinn hefði ekki alltaf verið rekinn með hagnaði á Íslandi og sjávarútvegsfyrirtækin hefðu oft verið í mjög miklum vandræðum. Þegar illa gekk var gengið fellt og útgerðinni bjargað svo að hún stæði í lappirnar, héldi sjó, en almenningur þurfti að borga það með gengislækkun. Nú rekum við sjávarútveg á heimsmælikvarða sem skilar gríðarlegum hagnaði og þá þarf þjóðin á því að halda að þessi atvinnugrein gefi meira af sér á meðan við erum að ná okkur upp úr þessum öldudal. Það er eins með auðlegðarskattinn. Sumum finnst hann mjög ósanngjarn. Það má alveg deila um það, en það komu fram ágætistillögur frá Vinstri grænum um það hvernig væri hægt að breyta honum til hins betra þannig að ríkasta fólk landsins, sem er vel að því komið að vera ríkt, hefur unnið fyrir því, gefi meira til baka á erfiðum tímum. Þjóðin þarf á því að halda. Við þurfum á því að halda að útgerðin og auðlindirnar okkar gefi okkur arð, eins og útgerðarmenn þurfa á okkur að halda. Það leiðir mig enn að því að útgerðin og fiskvinnslan eru samofin. Í þessu fjárlagafrumvarpi er ekkert gert til þess að koma til móts við hina verst settu og lægst launuðu í samfélaginu, eins og með hækkun persónuafsláttar sem margir hagfræðingar, miklu vitrari menn í fjármálum og hagfræði en ég, hafa bent á til að koma til móts við hækkandi matarskatt. Hæstv. fjármálaráðherra hefur bent á að það sé verið að lækka vörugjöld, sem er frábært, það er frábært að það er verið að afnema vörugjöld, og að verið sé að lækka efra skattþrepið í virðisaukaskattinum þannig að heimilistæki eins og ísskápar og þvottavélar lækki. Þeir sem eru með lægstu launin í þjóðfélaginu eru ekki að kaupa sér ísskápa og heimilistæki úti í rafvörubúðum þó að þau lækki um 20%. Það er ekki þannig. Það er fólkið sem fer í Góða hirðinn og á bland.is að kaupa sér heimilistæki sem aðrir hafa notað í nokkur ár. Það er bara þannig. Menn verða að átta sig á því þegar þeir eru í stjórnmálum að þeir verða að stíga aðeins niður og líta til fólksins sem er að berjast úti í samfélaginu fyrir að framfleyta sér, eiga í sig og á. Það er mikil fátækt á Íslandi og mikið af fátækum börnum. Það er alvarlegt ástand. Íslendingar eru stoltir og eru ekkert að bera það á torg, en það er fullt af fólki sem á alveg gríðarlega erfitt í samfélaginu og það má ekki við því að matarskatturinn sé hækkaður nema það komi mjög sterkar mótvægisaðgerðir á móti, eins og hækkun persónuafsláttar. Það á enginn að þurfa að borga skatt á Íslandi sem er með undir 300 þús. kr. í tekjur. Það er mín skoðun. Það er eins með rafmagnið sem er gott dæmi hér á Íslandi. Þjóðin framleiðir 17.000 gígavattstundir af rafmagni, þar af nota Íslendingar, eftir því sem mér er sagt, 3.500 því, 13.500 fara i stóriðju. Hverju skilar hún okkur í arð? Við eigum ekki einu sinni að þurfa að borga rafmagn, íslenskir þegnar, þegar við eyðum náttúruauðlindum okkar í að virkja. Ég er ekkert endilega á móti því að virkja þó að ég sé frekar grænn í mér en ég vil fá að vita hvað við fáum fyrir það ef við virkjum. Það má alveg ræða það hér eins og alls staðar annars staðar að þetta á að snúast um það hvað við fáum fyrir það sem við erum að virkja, ekki bara að virkja, virkja og virkja. Við þurfum að huga vel að því þegar við förum í svona aðgerðir eins og með virðisaukaskattinn. Hvað erum við að gera? Á hverjum bitnar það helst? Við erum alveg hlynnt því í Bjartri framtíð að skoða virðisaukaskattskerfið og einfalda það, t.d. að vera bara með eina virðisaukaskattsprósentu. Svo er spurning: Er það gott? Við verðum þá einhvern veginn líka að vega upp á móti ókostunum með mótvægisaðgerðum. Bækur hækka líka. Við erum að reyna að auka læsi í landinu til að mæta þeim vanda að 30% ungra drengja geta ekki lesið sér til gagns. Þá hækkum við ekki skatt á bókum. Það getur ekki verið gott. Við verðum að minnsta kosti að koma með einhverjar mótvægisaðgerðir. Maður gerir sér alveg grein fyrir því að það að búa til fjárlög og leggja þau fram er ekkert létt verk. Ég hef reyndar ekki tekið þátt í því af því að ég er ekki í fjárlaganefnd og þessu er bara skellt fram eins og kom fram í ræðu áðan. Svona er frumvarpið og síðan fer það í nefnd, í þessu tilfelli í hér um bil þrjá mánuði. Af hverju bætum við ekki þessi vinnubrögð og gerum þetta markvissara þar sem allir taka þátt í að búa til fjárlögin. Af hverju er ekki strax eftir áramót farið að vinna að næstu fjárlögum þar sem fjárlaganefnd og fulltrúar flokka og ekki síst aðrir úti í samfélaginu leggja línurnar fyrir næsta fjárlagafrumvarp? Ég hef margoft í ræðu á Alþingi hvatt til þess að ríkisstjórnin auki samráð við sveitarfélög, verkalýðsforustuna, fræðasamfélagið og alls konar samtök úti í samfélaginu til þess að reyna að búa til gott samfélag. Af hverju er ekki gert meira af því til að gera þessa vinnu okkar miklu markvissari og skapa meiri sátt um hina og þessa hluti? Ríkisstjórnin boðaði í stefnuyfirlýsingu sinni að hún ætlaði að auka samvinnu við verkalýðsfélögin og vinnumarkaðinn um þróun vinnumarkaðar og byggja upp stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Hér logaði allt í verkföllum og verkfallshótunum síðasta ár. Lög voru sett á hinar og þessar stéttir, aðallega þó í ferðabransanum. Þingmenn voru kallaðir úr sumarfríi til þess að setja lög á starfsmenn í einkafyrirtækjum. Það finnst mér skrýtið. Ég held að við getum gert miklu betur í þessari fjárlagavinnu. Við getum gefið okkur góðan tíma í að ræða þetta hérna, eins og við erum reyndar að gera núna. Mér finnst þessi umræða vera mjög hófstillt og góð. Nú eru fyrrum stjórnarandstæðingar sem nú eru stjórnarþingmenn að benda á hvernig þetta var á síðasta kjörtímabili. Það er alltaf verið að benda á hina og þessa. Það er mjög algengt hér í salnum að benda á hvað síðasta ríkisstjórn gerði, eins og það skipti einhverju máli. Það kemur ekki málinu við núna.  Ég hef mikinn skilning á því hvernig ástandið var hjá síðustu ríkisstjórn. Auðvitað hefði örugglega mátt gera marga hluti betur en við erum engu bættari með því að benda alltaf á það sem var gert þá, ekki síst í ljósi þess hvernig staðan var. Mér finnst oft vanta í umræður hér, t.d. um fjárlög og annað, meiri sanngirni. Við eigum að vera sanngjarnari hvert við annað. Á síðasta kjörtímabili var mjög erfitt ástand á Íslandi, það var skelfilega erfitt. Mér finnst að stjórnarliðar mættu vera aðeins sanngjarnari í garð síðustu ríkisstjórnar sem barðist við mjög erfiða hluti og ekki síst við erfiða stjórnarandstöðu. Maður horfði oft á það sem á gekk hér í þingsal með skelfingu. Mér finnst umræðan núna vera miklu hófstilltari og betri. Ég er stoltur af að eiga þátt í því. Við þurfum að bæta andrúmsloftið á Alþingi, við þurfum að bæta vinnubrögðin og við þurfum að auka virðingu Alþingis, sýna fólkinu þarna úti að við séum að vinna fyrir það af heilum hug. Auðvitað erum við sennilega að gera það. Við erum með ólíkar leiðir að því og við rífumst endalaust um það. Ég vona að ríkisstjórnin taki tillit til þeirra breytingartillagna sem við leggjum fram. Ég hef oft sagt það áður að stjórnarliðar ráða, þeir eru í meiri hluta, voru kosnir til þess. Þetta eru þeirra fjárlög og við viljum reyna að hafa áhrif á þau og koma með hugmyndir eins og um útvarpið okkar góða, Ríkisútvarpið. Maður er uggandi yfir því á hvaða leið við erum að fara með það líka, stofnun sem hefur fylgt okkur frá því 1930 í blíðu og stríðu. Það sem meira er, skoðanakannanir sýna það að 85% þjóðarinnar bera virðingu og vilja hafa sitt Ríkisútvarp. Ég hef aldrei getað skilið það að menn skuli vera að velta því fyrir sér hvernig fréttaflutningur í Ríkisútvarpinu er, hvort hann halli á hinn eða þennan. Ég er kannski bara svona vitlaus að ég fatta það ekki. Ég hef aldrei getað skilið það. Við eigum að sammælast um það öllsömul hérna hvernig við viljum reka Ríkisútvarpið. Við erum núna með stjórn sem ég hitti á fundi í gær. Það var virkilega gaman að sjá þverpólitíska stjórn vera algjörlega einhuga um það hvað þyrfti að gera. Stjórnin hefur unnið hörðum höndum síðan hún var kosin í fyrra með þó nokkrum látum þar sem ekki voru allir á eitt sáttir um hvernig var verið að gera hlutina. Það kemur í ljós að þetta er öndvegisstjórn með alveg öndvegisútvarpsstjóra sem leggur sig allan fram um að bæta þessa stofnun. Stjórnin lagði til að ef útvarpsgjaldið yrði óbreytt og rynni óskipt til Ríkisútvarpsins væri hægt að snúa þessum rekstri við og gera hann mjög góðan. Er hægt að hafa það nokkuð mikið betra? Ég spyr mig. Ég get ekki skilið, ég ætla kannski ekki að tala um hatur en svona óvild í garð Ríkisútvarpsins hjá vissum mönnum. Þetta er ekki síst ofboðslega ósanngjarnt gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Það hlýtur að vera alveg skelfilega erfitt að sitja undir ásökunum dag eftir dag frá fólki sem er við stjórn og ekki stjórn á Íslandi sem er að agnúast út í starfsfólk og að væna það um hina og þessa hluti, að það gangi erinda hinna og þessara manna. Það er ótrúlega sorglegt. Ég segi oft sorglegt. Það er af því að það er dapurlegt hvar við erum stödd á Íslandi, þessi litla þjóð sem er ekki nema 320 þúsund manneskjur, gríðarlega rík af auðlindum og mannauði, að við skulum ekki geta einhvern veginn komið okkur betur saman, að við skulum vera eins og fótboltalið alltaf, stjórnmálaflokkar. Auðvitað greinir okkur á, það er eðli stjórnmála að menn takist á. Ég hef lært það í gegnum tíðina að bera virðingu fyrir öðrum, sama hvort þeir eru sammála mér eða ekki. Ég á í mjög góðu samstarfi við fólk í stjórninni og er mjög stoltur af því að vinna með þessu fólki sem leggur sig fram. En við þurfum að eyða þessari óvild og þessari umræðu í samfélaginu og standa betur saman. Ef við sýnum meiri samlíðan á Alþingi þá smitar það út frá sér. Sagði ekki nóbelsskáldið í Sjálfstæðu fólki að samlíðan væri upphaf hins æðsta söngs eða eitthvað svoleiðis? Það er þannig sem við eigum að tala á Alþingi líka. Við eigum að vera óhrædd við það. Þetta er mjög mikilvægt að við rekum samfélag okkar og tökum á þessum vanda sem skapaðist hér og lærum af honum. Mér finnst stundum að það sé ekkert í starfi okkar á Alþingi sem miðar að því að reyna að bæta og læra af því sem gerðist. Mér finnst einhvern veginn eins og við séum á sömu leið. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var okkur bent á hvað við þyrftum að laga. Það virðist enginn fara eftir því. Það er sorglegt. Það sem fór í rannsóknarskýrslurnar er eitt sem hefur verið rifist um hér í sambandi við fjármálin; sumir kalla það fjáraustur. Það er allt í lagi að gagnrýna það en það sem mér finnst lykilatriði er að við lærum af því sem gerðist hérna á árunum fyrir hrun, hvernig samfélagið var byggt upp, og störfum meira saman í góðum anda, berum virðingu hvert fyrir öðru. Maður reynir að bera virðingu fyrir skoðunum annarra þó að maður sé ekki sammála þeim. Ég vona að umræðan haldi áfram á þessum nótum, fjárlagaumræðan er á góðum nótum. Ég vona að fólk sé að fylgjast með þessu og átti sig á því að við erum að reyna að gera okkar besta, öllsömul. Fólk er að laga umræðuna. Við þurfum svo ofsalega mikið á því að halda að smita út í samfélagið að við séum samstiga um að rétta skútuna okkar við. Þá þurfa allir að taka þátt í því, allir að leggja sitt af mörkum og ekki síst þeir sem eiga nóg af peningum. Það er nú töluvert mikið af fólki á Íslandi sem á nóg af peningum. Það þarf að gefa meira af sér, eins og útgerðarmenn. Við þurfum að fá meira fyrir auðlindirnar okkar, eins og orkuauðlindina. Nú er tími minn búinn, herra forseti, þannig að ég læt þessu lokið í bili.

Herra forseti. Við hv. þingmaður vorum að tala í morgun um þessa stöðu, læknaverkfallið og að þetta sé fyrsta skiptið sem læknar fara í verkfall á Íslandi. Síðan ég talaði við hann hef ég átt gott samtal við Ólaf Ólafsson, fyrrverandi landlækni til 25 ára, og hann gaf mér betri sýn inn í þetta mál allt saman og sagði mér að hérna áður fyrr hefðu um 80% af læknum komið aftur heim. Þeir fóru til útlanda í sérfræðinám og um 80% af þeim komu aftur heim. Núna koma miklu færri heim og þeir sem koma heim staldra yfirleitt mjög stutt við áður en þeir fara aftur út. Þetta er staðan í dag. Það er mikill atgervisflótti og við gætum lent í því að fara í neikvæðan spíral við að missa mannauðinn. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er hvort hann sé ekki sammála 90% landsmanna sem setja heilbrigðiskerfið í 1. eða 2. sætið í forgang yfir útdeilingu síns skattfjár, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Jú, ég er alveg sammála því að við eigum að leggja miklu meiri pening í heilbrigðiskerfið og forgangsraða í það. Eins og skoðanakönnun ykkar pírata, sem var mjög góð, bendir til er almenningur - maður heyrir það líka úti í samfélaginu, það þarf ekki vitnanna við - fólk vill þetta og fólk hefur gríðarlegar áhyggjur af því sem er að gerast með heilbrigðiskerfið. Í nútímanum er heilbrigðiskerfið lykilatriði í öllum samfélögum og það verður að ganga. Auðvitað hefði maður viljað sjá miklu meiri peninga, ég hefði til dæmis viljað sjá, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, að eitthvað af þeim 16 milljörðum sem komu inn úr arði frá bönkunum eða Landsbankanum hefðu farið í það, bara myndarlega lagt inn í Landspítalann þannig að hann gæti til dæmis hækkað laun lækna meðal annars. Við þurfum á því að halda. Þetta er mjög alvarlegt ástand.

Herra forseti. Annað sem fyrrverandi landlæknir, Ólafur Ólafsson, sagði þegar ég spurði hann: Hvað er það sem er mikilvægast að gera akkúrat núna? Hvað er brýnt? var að það væri að finna lausn og gera samninga við lækna, það væri það brýnasta núna. Svo þyrfti að sjálfsögðu að setja aukið fé í að byggja upp kerfið. En það brýnasta núna væri að ná sátt við lækna þannig að við verðum ekki fyrir þessum mikla atgervisflótta sem þýðir að vaktaálagið sem er mikið fyrir lendir á þeim læknum sem þó sitja eftir sem eru þá líklegri til að fara og svo koll af kolli. Eftir kosningaloforð stjórnarflokkanna og menn töluðu alveg skýrt fyrir kosningar um það að heilbrigðisstarfsfólkið væri hin raunverulegu verðmæti heilbrigðiskerfisins, verðmæti heilbrigðisþjónustunnar fælust fyrst og fremst í mannauðnum, bæta þyrfti starfsumhverfi og kjör heilbrigðisstétta til að draga úr brotthvarfi. Þetta voru kosningaloforðin þeirra. Eftir slík kosningaloforð og horfandi fram á alvarleika þeirrar stöðu sem við stöndum frammi fyrir og skýran vilja kjósenda langar mig að spyrja þingmanninn 

Hæstv. forseti. Þetta er stór spurning. Ég veit það ekki, það er náttúrlega ríkið sem semur við læknana. Auðvitað hefði maður viljað sjá það gerast og ég trúi ekki öðru en að þetta verði leyst á næstu dögum. Hæstv. forsætisráðherra talaði nýlega um það hvort ekki ætti að mynda þjóðarsátt um að taka lækna út fyrir sviga. Mér finnst það bara ágætishugmynd. Ég hefði viljað óska þess að hann hefði gert það miklu fyrr og þetta verkfall hefði aldrei farið af stað. Hann hefði alveg getað tekið þetta þjóðarsáttarhugtak sem er mjög gott og fallegt hugtak strax þegar hann sá í hvað stefndi og leyfa þessu aldrei að fara á þennan stað. Eins og kom fram í skoðanakönnun pírata vilja 90% þjóðarinnar leggja pening í heilbrigðiskerfið. Það voru 80% í skoðanakönnun um daginn sem sögðu að það ætti að semja við læknana. Ég held að þetta leysist fyrir jól þannig að við getum farið í jólasteikina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu sem hefði verið enn betri ef hann hefði fengið að halda hana óslitna, svo að ég leggi það nú aðeins til málanna hér. Það er margt sem ég gæti spurt hv. þingmann um og hann ræddi sérstaklega heilbrigðis- og menntamálin, ekki síst úti í hinum dreifðu byggðum. Mig langar aðeins að spyrja hann út í Ríkisútvarpið sem hann nefndi líka lítillega í ræðu sinni. Nú liggur það fyrir að stjórn Ríkisútvarpsins hefur sent frá sér ályktun um að hún telji mjög mikilvægt að útvarpsgjaldið verði ekki lækkað, eins og ríkisstjórnin hefur lagt til, heldur fái að haldast óbreytt og renna óskert til Ríkisútvarpsins, meðal annars til að hægt sé að fylgja eftir nýrri framtíðarsýn fyrir Ríkisútvarpið. Þar eru lögð fram fimm meginmarkmið og eitt þeirra er að efla þjónustu almannaútvarpsins úti um land sem vissulega hefur mátt sæta niðurskurði í niðurskurði undanfarinna ára. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins um þetta; 

Hæstv. forseti. Já, ég hjó eftir því í gær þegar við vorum að tala við stjórn útvarpsins að það var eitt af lykilatriðunum að efla landsbyggðarútvarpið. Ég man eftir því fyrir nokkrum árum þegar þetta var, það er gríðarlega mikilvægt menningarlega séð, finnst mér, að útvarpið sé með stöðvar úti um allt land til að sinna landsbyggðinni og til að við höfum fréttir af því sem er að gerast víða um land. Ég bind vonir við að gerð verði breyting. Nú hafa sumir framsóknarmenn, hv. þingmenn Framsóknarflokksins, gefið í skyn að þeir sjái von til að þessu verði breytt. Mér finnst það einhvern veginn liggja ljóst fyrir að breyta þessu og fara að því sem stjórnin segir til þess að hægt sé að að sinna öllum þeim mikilvægu verkefnum sem Ríkisútvarpið hefur með höndum.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það er nefnilega svo merkilegt að stjórn Ríkisútvarpsins sem nú situr er skipuð níu manns kosnum af Alþingi - þar af eru sex fulltrúar stjórnarflokkanna, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þessu fyrirkomulagi var breytt af núverandi ríkisstjórn til að tryggja, getum við sagt, betri samskipti og traust milli þessarar lýðræðislegu samkomu hér, Alþingis, og stjórnar Ríkisútvarpsins. Nú ber svo við að stjórn Ríkisútvarpsins er búin að álykta um málið og er að tala við sitt fólk hér á þingi í öllum flokkum nema Pírötum því að þeir fengu ekki að tilnefna fulltrúa í þessa stjórn. Mér er það alveg óskiljanlegt ef ekki á að hlusta á þessa stjórn sem beinlínis er skipuð með þessum hætti til að tryggja þessi góðu samskipti á milli. Þetta er niðurstaða stjórnar og verkefnin eru mjög brýn. Þau snúast ekki bara um landsbyggðina, þau snúast um safn Ríkisútvarpsins, 

Hæstv. forseti. Já, ég er alveg hjartanlega sammála hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Það er ótrúlega oft sem ég er sammála henni. En ég tek heils hugar undir það, þetta var ákveðið svona og hæstv. menntamálaráðherra ítrekaði að svona ætti að vera kosið, þetta væru fulltrúar þjóðarinnar miðað við það sem væri á Alþingi þó að hlutföllin í því væru kannski ekki alveg rétt. Við eigum líka að hlusta á þjóðina. Við erum oft með skoðanakannanir þar sem fólk er spurt að því hvort það vill hafa Ríkisútvarpið og 85% þjóðarinnar vilja það. Ef við getum ekki farið eftir því hvenær eigum við þá að fara eftir þessu? Ég bind miklar vonir við að framsóknarmenn, ekki síst, stígi niður fæti og breyti þessu og hlusti á þetta. Eins og ég sagði áðan þá dáist ég að þessari stjórn, hún var samhent og benti nákvæmleg á hvað hægt væri að gera til að breyta þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir snarpa ræðu. Hann fló hátt og dró arnsúg í flugnum. Sannarlega fylltist ég lotningu og verð eiginlega að segja að hann tók jafnvel fram hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að því er varðar bókmenntaleg minni sem hann reisti í sinni góðu ræðu. Ég táraðist eiginlega þegar hann fór með orð nóbelsskáldsins um tilurð og upphaf hins æðsta söngs. Það var fallega gert hjá honum. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði um það að menn ættu kannski að vinna svolítið betur saman hér og vera sanngjarnari. Það gildir um okkur sem erum í stjórnarandstöðu og hjá ríkisstjórninni líka. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður sagði að auðvitað eru allir að reyna sitt besta. Ég geri það líka. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sérstaklega einnar spurningar. Hann talaði um að hann væri fýsandi þess að kaupa upplýsingarnar um skattaskjól sem töluvert hafa verið hér til umræðu. Mig langar til að spyrja hann: Er hann þeirrar skoðunar að þeir sem þar koma fram og hafa sannarlega brotið lög, að lögsækja eigi þá eða gefa þeim upp sakir 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir falleg orð í minn garð. Það er alltaf voða gaman að heyra slíkt. En ég get örugglega sagt að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir er mun meiri bókmenntafræðingur en ég, það er alveg á hreinu. Þessi spurning er mjög, hvað á maður að segja, mikilvæg í ljósi stöðunnar í dag. Það eru margir sem vilja sjá blóð, en ég er ekki endilega á því. Ef þessar upplýsingar verða keyptar og það fólk er tilbúið að koma og borga til baka inn í samfélagið það sem það skuldar því, þá er ég svo sannarlega tilbúinn að horfa á að því verði gefnar upp sakir. Ég held við græðum ekkert endilega á því að setja þetta fólk í fangelsi. Fyrirgefningin er gríðarlega mikilvæg, hún er að, það hef ég reynt í mínu lífi hvað hún er sterk. Ef við fáum þessar upplýsingar og fólk er tilbúið að borga til samfélagsins það sem það skuldar því, þá get ég alveg séð það að við eigum að sleppa því að lögsækja það.

Herra forseti. Við skulum þá ekki gleyma hinu að iðrunin er undirstaða fyrirgefningarinnar. Það verður þá að koma alveg skýrt fram að viðkomandi iðrist. Ég er í sjálfu sér ekki að mæla gegn því og eins og hv. þingmaður tók eftir hef ég ekki sett fram neina sérstaka skoðun á því. Hins vegar fari ég með rétt mál og muni það réttilega var það þannig til dæmis í Þýskalandi að mönnum var gefinn kostur á að koma og greina sjálfir frá því að þeir hefðu gerst sekir um undanskot ef þeir gerðu það fyrir tiltekinn tíma. Þá voru gefnar upp sakir en þurftu að borga háar sektir. Ég tel að eitthvað svoleiðis komi alveg til greina í samfélagi okkar. En þeir sem ekki notfæra sér slíkan frest en eru eigi að síður á slíkum listum, þá er það nú kannski erfitt út frá sjónarhóli réttvísinnar að fyrirgefa þeim jafnvel þó að menn vilji, þeir verða að sýna þá iðrun sem felst 

Virðulegi forseti. Já, ég held að við getum alveg litið til Þýskalands í þessum efnum og þetta hefur verið gert í öðrum löndum. Það væri kannski einmitt gott fyrir okkur að læra af því, vera ekkert að finna upp hjólið. Hv. þingmaður talar um iðrunina, já auðvitað er það lykilatriði að sýna iðrun til að vera fyrirgefið. Maður veltir því oft fyrir sér að þetta er svona eitt af því sem manni finnst svo sorglegt, svo að ég taki það orð enn einu sinni fyrir, að fólk skuli gera þetta, að fólk skuli leggja sig fram við að svíkja undan skatti. Ég held að töluvert mikið sé um það á Íslandi. Við þurfum einhvern veginn að afmá það út úr samfélaginu og fá alla til að borga lögmæta skatta og ekki síst þá sem eiga mikið af peningum. Það virðist einhvern veginn vera þannig að eftir því sem fólk á meira af peningum vill það bara meira. Fólk er kannski tilbúið að gera ýmislegt til að svíkja undan skatti og taka þátt í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 10. þm. Suðurk. kærlega fyrir mjög góða ræðu. Það er alltaf gaman að hlusta á hann tala frá hjartanu hér í pontu eins og hann gerir svo gjarnan. Ég tók eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann fór aðeins inn á vinnubrögðin við fjárlagagerðina. Nú hef ég af og til gert það að leik mínum að ætla að kynna mér hvert einasta þingmál sem hér er til umfjöllunar, ýmist í nefnd sem ég er í, ég er í þremur reyndar, eða á þingfundi. Ég hef komist að því að þetta er ekki hægt til lengdar, það er ekki hægt, það er einfaldlega of mikið. Þegar ég fór að taka upp á þessu snemma í haust þá fór ég eftir smástund að átta mig á því að ég var að kynna mér mál sem kæmust á dagskrá en ekkert endilega til umræðu. Ég hef því kynnt mér fjöldann allan af þingmálum sem ég verð löngu búinn að gleyma öllu um þegar þau loksins koma til umræðu. Þetta finnst mér til marks um skipulagsleysið hér á Alþingi sem ég tel reyndar að sé  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna, þetta er nú svolítið stór spurning. Ég held að við getum alveg bætt vinnubrögðin með því að tala betur saman og það þarf að breyta þingsköpum. Ég hlustaði á mjög athyglisverðan fyrirlestur í hádeginu í gær uppi í háskóla, um umræðuhefð í íslenskum stjórnmálum, þar sem Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur benti á að við þyrftum meðal annars að breyta þingsköpum til að bæta umræðuhefðina og skipulagið á þingi. Manni finnst stundum alveg ótrúlegt hvernig þetta gengur áfram, gengur hægt, gengur illa, mörg mál daga uppi í nefndum og verður ekkert úr. Ég upplifði það sjálfur á síðasta þingi með mitt mál sem aldrei kom til umræðu, svo kom bara í ljós að enginn hafði áhuga á að ræða það. Þetta var mjög skrítið og maður bara veltir fyrir sér: Af hverju er þetta svona? Mér finnst tíminn oft knappur og til dæmis er ekkert þing á föstudögum. Mér finnst við ættum að geta breytt þessu til hins betra en við gerum það bara með því að tala betur saman og velta því fyrir okkur hvernig hægt er að hafa þetta sem skilvirkast.

Virðulegi forseti. Ég tel reyndar að það þurfi meira en að breyta þingskapalögum og meira en að við ræðum saman. Fyrst við erum að tala um fjárlög þá sat ég í fjárlaganefnd á síðasta þingi og var þar áheyrnarfulltrúi, komst reyndar ekkert oft á fundi vegna þess að velferðarnefnd fundar á sama tíma, sem ég var einnig í og er enn þá í, og komst ekki vegna þess að ég var líka í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. En ég man það mjög vel og mér skilst að það sé enn þá þannig að menn fái upplýsingar á alls kyns sniði, það er allur gangur á því, jafnvel bara á pappír. Mér hefur oft fundist erfitt að vinna með gögnin sem við notumst við hér. Oft er erfitt að klóra sig í gegnum gögn vegna þess að þau eru á mismunandi sniði eða vegna þess að þau eru sett fram með misjöfnum hætti, eða í misjöfnu samhengi. Þetta finnst mér oft gera vinnuna erfiðari en hún þyrfti að vera ella. Þess vegna velti ég fyrir mér hvað þingmaðurinn meini, þegar hann talar um fjárlögin sérstaklega, nákvæmlega, hvernig hann telji best 

Hæstv. forseti. Ég svitna bara þegar hv. þingmaður talar um allar þær nefndir sem hann er í. Ég er í einni nefnd og finnst það alveg nóg, að reyna að komast yfir allt sem þar fer fram og líka að fylgjast með öðru sem er að gerast. Ég skal fúslega viðurkenna, og hef sagt það hér í ræðustól, að það er yfirþyrmandi starf að vera þingmaður, finnst mér, sérstaklega þegar maður kemur svona nýr inn. Ég hef ekkert endilega svör á reiðum höndum, hvernig við getum gert þetta betur. Þegar ég var í bæjarstjórn í Grindavík þá unnum við hins vegar öll saman sem ein heild, hvort sem við vorum í minni hluta eða meiri hluta. þetta gekk alveg ótrúlega vel. Auðvitað tókumst við á, en það fer ofboðslegur tími í þessi fjárlög. Þetta eru yfir þrír mánuðir. Ég held að það sé hægt að gera þetta öðruvísi. Ef við byrjum fyrr, allir koma að þessu og meira samráð er haft út í samfélagið, þá getum við bætt vinnubrögðin enn meira. Það er mikið kallað eftir því úti í samfélaginu, því hefur maður kynnst á ferðum sínum um kjördæmið. Fólk vill fá meira samráð, fá að taka þátt í því sem er að gerast.

Virðulegi forseti. Ég var einmitt að óska mér þess í huga mínum að ég gæti fengið eina umferð í viðbót i andsvörum við hv. 10. þingmann Suðurkjördæmis vegna þeirra orða sem hann lét falla um aukið samráð við þjóðina og aðra hagsmunaaðila þegar kemur að fjárlögum. Nú er það þannig að sóst er eftir umsögnum um þingmál og hver sem er getur sent inn umsagnir um hvaða þingmál sem er. Það eru margir sem vita þetta ekki, en það er hægt og það er gott. Það er ákveðið gagnsæi til staðar þótt að mínu mati sé það ekki næstum því nógu mikið. Þá er eðli vinnunnar þannig að það mætti vera miklu auðveldara og einfaldara að reikna út hluti, bera þá saman o.s.frv. Þegar maður lítur á fjárlagavinnuna þarf maður að takmarka sig við vinnubrögð þar sem tölvutækni sérstaklega er ekki nýtt mjög vel eða maður þarf að yfirfæra gögn yfir í önnur snið, excel-skjöl, einhvern sérsmíðaðan hugbúnað o.s.frv. til þess að geta unnið með þau almennilega. Það er alla vega mín takmarkaða reynsla af fjárlagagerð, en eins og áður kom fram er ég ekki lengur í fjárlaganefnd. Um fjárlagafrumvarpið efnislega langar mig að tala sérstaklega um eina af þeim hugmyndum sem minni hlutinn hefur sett fram en hún er sú að auka fjárveitingar til Útlendingastofnunar um 50 millj. kr. Mér þykir mjög brýnt, mjög mikilvægt að gera þetta. En mér finnst ekki að það sé í raun og veru hægt að tala um Útlendingastofnun án þess að tala aðeins um útlendinga- og innflytjendamál. Ég er á þeirri skoðun að ein vannýttasta auðlind Íslands sé fólk. Ég held að Ísland þurfi á fleira fólki að halda, ég held að það þurfi fjölbreyttara mannlíf, fjölbreyttari menningu, og mér hefur fundist útlendingastefnan hérlendis einkennast af hugsunarleysi. Mörgum finnst auðvelt að tala illa um útlendingalög eða Útlendingastofnun, það er talað um að þau hati útlendinga og eitthvað slíkt, sem ég trúi nú reyndar ekki. En ef maður hefur smáreynslu af málum útlendinga, hefur hjálpað fólki að sækja um dvalarleyfi og atvinnuleyfi og því um líkt eða kynnst málum flóttamanna eða hælisleitenda sér maður mjög fljótt að þessi lög eru hönnuð til að halda fólki úti. Útlendingalög eru skrifuð til þess að halda fólki úti. Það er meginlínan, það er meginstefnan, að fólk megi ekki koma hingað, flytja hingað og vera hérna og lifa og vinna, nema í einstaka undantekningartilfellum. Þá er það alltaf undir kringumstæðum sem er búið að niðurnjörva og passa mjög vel að það sé bara fólk sem við högnumst á því að hafa, t.d. bara fólk með sérfræðiþekkingu. Jú, það má svo sem búa hérna ef það þekkir einhvern en bara ef það eru mjög nánir fjölskylduvinir, helst börn - bara undir þessum og hinum kringumstæðum. Þetta er viðhorf sem einkennir útlendingalögin. Þetta er ekki Útlendingastofnun að kenna, hún vinnur auðvitað eftir lögum af bestu sannfæringu,  Ég tel að fólk sé mjög vannýtt auðlind, einfaldlega fólk. Það gerir okkur öll ríkari, ekki bara efnahagslega heldur menningarlega. Eftir að hafa búið í Vesturheimi, í Kanada, í tvö og hálft ár, er ég algerlega sannfærður um að mesta ríkidæmi Kanada og ég þori að fullyrða Bandaríkjanna líka er að þeir hafa tekið á móti útlendingum og ekki bara leyft þeim að setjast að heldur hvatt þá til þess að setjast að. Fólk er auður. Hérlendis er það alltaf þannig að leyfin eru skilyrt og þau eru oft skilyrt mjög undarlega og líka óljóst, mikið af þessu er einhver pappírsvinna. Þetta er jú hópur sem fær almennt ekki kosningarétt fyrr en eftir mjög langa veru hér. Það er því kannski ekki mikill pólitískur þrýstingur á því að laga þessi mál. En eitt það allra vitlausasta sem ég veit um er að meina fólki að vinna. Það er nefnilega eitt svo skrýtið við andúð gagnvart útlendingum; það er alveg sama hvað útlendingar gera, þeir eru alltaf vondi kallinn. Ef þeir koma hingað og vinna ekki, þá eru þeir aumingjar sem lifa á kerfinu. Ef þeir koma hingað og vinna og taka þátt í efnahagslífinu eru þeir að stela allri vinnu. Þessi tvískinnungur sem maður upplifir í umræðunni undirstrikar að mínu mati mjög vel það hugsunarleysi sem útlendingalög eru byggð á á Íslandi. Þetta er bara hugsunarleysi. Við höfum aldrei sest niður og ákveðið eftir heildstæða rökræðu hvernig við ætlum að hafa innflytjendastefnuna. Við höfum aldrei gert það, nema auðvitað fyrir löngu síðan og þá út frá formerkjum sem byggja aðallega á því að halda fólki úti. Það er alltaf á einhvern hátt í fyrsta sæti, að passa að við getum haldið fólki úti, hleypa því alls ekki inn í landið og leyfa því að vera hérna til lengri tíma, nema það sanni fyrir okkur að vera þeirra hér sé í samræmi við okkar hagsmuni, ekki hagsmuni þess fólks. Við lítum gjarnan ekki á það fólk eins og það sé einstaklingar með eigin drauma og þrár og eigin réttindi, fólk sem er bara ágætt. Þegar fólk talar um útlendinga í sambandi við vinnumarkaðinn, að þeir steli vinnu Íslendinga eða taki vinnuna, er það byggt á þeim reginmisskilningi að atvinna sé tæmandi auðlind. Atvinna verður til við það að einhver þarf þjónustu eða vöru. Því meira sem er af fólki því meira skapast af þörf. Því meira sem er af fólki því meira er af vinnu, þannig að útlendingar búa til störf, vegna þess að útlendingar og innflytjendur koma hingað og þurfa sömu hluti og Íslendingar upp til hópa, nema auðvitað að þeir hafi vanist því að búa við lakari skilyrði sem er kannski þá lexía sem Íslendingar mættu læra eitthvað af. Ég fagna því mjög þessum aukapeningum til Útlendingastofnunar. Það þekkja það allir sem þekkja marga útlendinga á Íslandi að það getur tekið óralangan tíma að fá hlutina afgreidda. Á meðan fólk er að bíða eftir niðurstöðu, hvort sem það er dvalarleyfi til fjölskyldusameiningar eða til atvinnuleyfis, ég tala nú ekki um ef maður er að reyna að fá stöðu flóttamanns, sem hefur tekið allt að tvö ár, er framtíðin óljós. Fólk áttar sig ekki á því hvað það er vont að vera í landi sem maður tilheyrir ekki sem ríkisborgari og ætlar að setjast þar að, helst varanlega, alla vega til lengri tíma, og vita ekki hvort maður megi það. Þá er öll framtíðin bara á pásu, þannig er það. Ég þekki þetta af því að ég upplifði það í Kanada. Áður en maður fékk tilskilin leyfi og var að standa í öllu þessu pappírsbrasi vissi maður ekkert hvernig framtíðin yrði, kannski þyrfti maður að umturna lífi sínu aftur. Það er ekki góð tilfinning, slík óvissa er reyndar gjörsamlega óþolandi. Oft og tíðum eru þessi tímabil einnig þannig að fólk má ekki vinna á sama tíma, sem býr auðvitað bara til fleiri vandamál. Þetta gagnast engum, það er enginn sem hagnast á þessu. Ekki íslenskt atvinnulíf, ekki íslenskur efnahagur, vissulega ekki íslensk menning, svo mikið er víst. Þess vegna er mikilvægt að þessar umsóknir, hvers eðlis svo sem þær eru, taki ekki of langan tíma. Núna búum við á svo skemmtilegum tímum. Fólk er alltaf að ferðast meira og meira og það eru sterkari tengingar á milli landa. Það er fólk úti í heimi, í Kanada og víðar, sem lærir íslensku bara af því að þeim finnst það skemmtilegt tungumál og rakst á eitthvert Youtube-vídeó og fannst fyndið að segja hnífur og tala á innsoginu og allt þetta. Það ákveður að kynnast þessu furðulega tungumáli og þessari furðulegu menningu okkar. Þetta er ríkidæmi sem við höfum og getum alveg nýtt. En þá þarf fólk að mega koma hingað. Maður þekkir fólk sem hefur flutt hingað bara vegna þess að það vill búa hérna, en er ekki sérfræðingar, það á ekki nána fjölskylduvini hérna. Þá má það ekki vera hérna. Það fær kannski að vera hérna í þrjá mánuði, er kannski í skóla í eitt ár, fær kannski einhvers konar leyfi í takmarkaðan tíma út frá forsendum sem síðan eru ekki varanlegar og þá er bara sagt: Bæ, bless, líf þitt hérna er búið, farðu og búðu til nýtt líf annars staðar. Þetta er raunveruleikinn í dag. Þetta er algjörlega ótækt. Það að þetta sé vegna fjárskorts, vegna þess að það taki svo langan tíma að afgreiða hlutina, er gjörsamlega ótækt. Þegar ég íhuga fjármál ríkisins og þegar fjármál ríkisins eru þannig að við skuldum 1.500 milljarða þarf maður að spyrja sig mjög alvarlega hvort það sé þess virði að fá fé lánað til aukinna fjárútláta. Það er spurning sem ég spyr mig oft. Ef við ætlum að láta 50 millj. kr. fara til Útlendingastofnunar, er það þess virði að fá þær lánaðar? Og svar mitt er já. Oft er svarið nei, en þarna er það tvímælalaust já vegna þess að við erum að tala um réttindi og framtíð fólks, fyrir utan að þetta er góð fjárfesting, þetta er hin prýðilegasta fjárfesting. Ég fullyrði það hiklaust að við spörum pening þegar allt kemur til alls með því að hafa ekki fólk í lausu lofti til lengri tíma, vegna þess að það er svo mikil pappírsvinna og lögfræði að vaða í gegnum til að ákveða hvort fólk megi vera hér á landi eða ekki. Annað sem ég fagna mjög mikið í tillögum minni hlutans og er mjög ánægður með eru aukin framlög til barna- og unglingageðdeildar Landspítala. Það er augljóst að kerfið ræður ekki við þann vanda sem ungt fólk eða unglingar eiga við að etja ef þeir eru með einhvers konar geðsjúkdóma, geðfráhvörf eða geðrænar raskanir. Það er líka vegna fjárskorts eins og reyndar víða ef ekki hreinlega alls staðar í kerfinu. Um daginn kom upp hið svokallaða byssumál, lögreglan vildi fá byssur og hafði keypt þær eða fengið þær gefins, eftir því hvernig maður lítur á það að því er virðist. Það á eftir að koma betur í ljós allt sem það varðar. En við í hv. allsherjar- og menntamálanefnd fórum á fund ríkislögreglustjóra. Þar var farið yfir hræðilega ógn sem lögreglan kallar fjöldadráp. Þessi atvik eiga sér stað af og til erlendis og ég held að allir viti hvað ég er að tala um, þetta er þegar mjög ungt fólk tekur sér vopn í hönd og drepur fullt af fólki. Þegar á fundinn leið varð augljóst að menn ætluðu að setja þetta í samræmi við þessi vopnakaup. Og þá var svo glæsilegt sem hv. 5. þm. Norðvesturkjördæmis, Guðbjartur Hannesson, sagði, tók strax til máls um það atriði: Við eigum ekki að leysa þessi vandamál með fleiri byssum, guð minn góður. Við eigum að reyna að fyrirbyggja þessi vandamál. Það er aldrei hægt að segja aldrei, það er aldrei hægt að segja að þetta gerist aldrei en það er hægt að minnka líkurnar á því. Við minnkum líkurnar á því með því að búa vel að unglingum sem eiga við einhvers konar geðraskanir að stríða. Við gerum það ekki núna og það er bara vegna fjárskorts eða að miklu leyti vegna fjárskorts. Því fagna ég tillögum um að auka þetta framlag. Ég get tengt þetta mál við útlendingamálin líka. Ég kynntist lítillega nýlega hjónum frá stríðshrjáðu landi. Þau eru hérna með syni sína sem eiga mjög erfitt eftir það sem þeir upplifðu í sínu heimalandi, stríðshrjáðu landi. Það er hryllingur sem ég ætla ekki að lýsa hér. Þegar kemur að því að eignast vini t.d., við erum að tala um ellefu, tólf ára stráka, og pabbinn spyr: Af hverju eignastu ekki einhverja vini? Hann segir: Ég vil ekki missa fleiri vini. Þetta eru unglingar á viðkvæmasta aldri og eiga við vandamál að stríða sem Íslendingar sem betur fer geta sjaldnast einu sinni ímyndað sér. Og það er að mínu viti algjörlega til skammar að við lítum ekki á það sem forgangsatriði að börn og unglingar hafi aðgang að viðunandi sérfræðiþekkingu og þeirri alúð sem þarf til að eiga við sum af þeim erfiðustu vandamálum sem manneskjur geta átt við að stríða, sem eru ýmis form af geðrænum kvillum. Ég sé í sjálfu sér ekki að ég þurfi að ræða mikið meira um það, ég tel þann punkt vera nægilega skýrt kominn fram. Það þarf aukið fjármagn til Útlendingastofnunar og vissulega í að meðhöndla vandamál unglinga með geðræn vandamál. Þá langar mig að nefna frumvarp sem er einnig hér til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég hef nefnt þetta áður en ég vil ítreka það. Það er frumvarp um framhaldsskóla, rafræn námsgögn og heimildir til gjaldtöku. Því meira sem ég hugsa um það því meira verð ég á móti þeirri ráðstöfun í því frumvarpi að heimila gjaldtöku fyrir námsgögn. Það er ekki bara vegna þess að ég er óttalegur menntakommi, eins og ég hef oft stært mig af því að vera, ég er afskaplega hrifinn af því að fjárfesta í menntun og ekkert endilega einni tegund af menntun heldur menntun almennt. Menntun er næstum því ótæmandi auðlind. En það sem stingur í augu við þetta frumvarp er að í því á að heimila gjaldtöku í tilraunaskyni fyrir námsgögn. Það þykir mér svolítið sérstakt. Ef maður ætlar að gera tilraun þarf auðvitað að byggja hana á þeim forsendum sem maður ætlar að hafa til frambúðar, þannig að ég trúi því ekki að þessi gjaldtaka eigi að vera tímabundin, ég trúi því ekki. Þetta er nýmæli í íslenskum lögum að það sé heimild til gjaldtöku og hugsunin er að þetta sé tímabundið en ég hreinlega trúi því ekki vegna þess að við erum að tala um rafræn námsgögn. Rafræn námsgögn er eðli málsins samkvæmt hægt að afrita. Höfundar hafa gefist upp á þeirri annars þeirri metnaðarfullu hugmynd að afritunarverja t.d. rafræn námsgögn. Það er ekki raunhæft án þess að pirra lögmæta notendur meira en ólögmæta, þegar allt kemur til alls. Við getum því gefið okkur, fyrst menn eru réttilega búnir að gefast upp á afritunarvörnum í þeim efnum, að nemendur muni fá þetta „lánað“ hver hjá öðrum. Það þýðir að tekjurnar skila sér ekki til höfunda. Og það þýðir að tilraunaverkefnið klúðrast og er ekki samkvæmt þeim formerkjum og það væri ef við mundum ákveða að ríkið skyldi borga þetta. Sömuleiðis held ég ekki að það sé raunhæft að ætla að núna lagist einhvern veginn höfundarréttarmál sjálfkrafa. Ef við ætlum að tryggja að höfundar fái greitt fyrir sína vinnu þá þurfum við að mínu mati að gera það með öðrum hætti en að stóla einfaldlega á að allir sjái sér hagsmuni í að borga. Það virkar ekki þannig, alla vega ekki enn þá. Kannski gerir það það einn daginn en það er ekki þannig núna og verður ekki á meðan á þessu tilraunaverkefni stendur. Ég tel það ofboðslega mikilvægt, ef við ætlum ekki að breyta því varanlega hver fjármagnar námsgögn og hvernig, að rafræn námsgögn verði borguð af yfirvöldum. Það er kostnaður, talsverður kostnaður t.d. miðað við það sem við setjum í Útlendingastofnun og BUGL. Áætlaður kostnaður er 1,6–1,9 milljarðar. Það munar um minna. En að mínu mati er þetta mikilvægt, því að hér kem ég að lokapunktinum sem ég vil nefna í því sambandi og það er blessuð íslenska tungan. Íslenska tungan mun ekki geta lifað af hvaða tækniþróun sem er eða hvaða menningarlegu þróun sem er nema ef við gerum ráðstafanir til þess að verja hana. Mér þykir þetta pínlega augljóst. Ég tel það mikilvægt að námsgögn séu til á íslensku. Það fylgir því að einhver þarf að fá borgað fyrir að gögnin séu íslenskuð, við verðum að tryggja innlendan markað fyrir íslensk námsgögn. Ég tel ekki að það sé raunhæft að gera það án þess að ríkið kosti það eða að minnsta kosti þannig að greiðslur til höfunda, jafnvel þýðenda ef út í það er farið, séu tryggðar með einhverjum hætti. Nú eru margir þeirra skoðunar, þar á meðal ég, að nemendur eigi ekki að þurfa að borga fyrir námsgögn sem eru hluti af námi þeirra. Mér finnst að námsgögnin eigi að fylgja. Ég held að það sé ekkert mál fyrir nemendur, sérstaklega á ungum aldri, að réttlæta fyrir sjálfum sér að fá þau lánuð hjá einhverjum öðrum nemanda vegna þess að þeim finnst hreinlega ekki að þeir eigi að borga þetta í samfélagi eins og Íslandi. Þeim finnst hreinlega ekki að norrænt velferðarsamfélag eigi að vera þannig að maður þurfi að borga fyrir námsgögn. Ég held að það sé enn þá meiri hætta á því að menn sniðgangi höfundarrétt þegar kemur að námsgögnum en þegar kemur t.d. að tónlist og kvikmyndum, fyrir utan að þörfin er miklu meiri í því tilfelli. Þetta er ekki bara afþreying, þörfin er miklu meiri, þetta er yfirleitt eitthvað sem fólk þarf með náminu til að vinna að því almennilega. Ég hef því ríkar áhyggjur af þessu og tel það ansi mikilvægt að við kostum þessi námsgögn ef vel á að fara, bæði fyrir íslenska tungu til lengri tíma og sömuleiðis einfaldlega til þess að tilraunin gangi upp. Við getum ekki ætlast til þess að langtímaafleiðingar af allt öðru fyrirkomulagi en því sem við erum að prófa séu þær sömu og af því sem við erum að prófa. Við hljótum að þurfa að gera þessa tilraun á sömu forsendum og við ætlum að hafa hlutina til lengri tíma, annars vitum við ekkert hvað við erum að gera. Þetta er svolítið augljóst þegar maður pælir í því. Ég held ég láti þetta nægja til þess að sýna fram á þann punkt í bili. Það allra síðasta sem mig langar að nefna er skattrannsóknarstjóri. Í upphaflega frumvarpinu var áformað að skera niður hjá skattrannsóknarstjóra um 27,7 millj. kr. Hv. fjárlaganefnd tók það næstum því allt til baka, hækkaði aftur upp um 26 milljónir og er núna í 297,9 millj. kr. en var 299,6 millj. kr. 2014. Ég hvái svolítið þegar ég sé þetta vegna þess að temmilegur samhugur virðist vera um að þetta fé sé mjög vel nýtt og aukin fjárframlög í þennan málaflokk geti enn þá aflað ríkissjóði tekna. Ég furða mig á því hvers vegna ekki er sett meira í þennan málaflokk,  Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegur forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hann kom inn á marga punkta. Ég get verið honum hjartanlega sammála um mjög margt. Ég hjó sérstaklega eftir umræðu hv. þingmanns um málefni útlendinga og þess kerfis sem við höfum til þess að taka á móti eða ef vill ekki taka á móti útlendingum á Íslandi. Ég skildi þingmanninn sem svo og er honum innilega sammála um það að þeir útlendingar sem flytja hingað til lands eru mikið tækifæri fyrir íslenskt samfélag. Það skiptir okkur miklu máli sérstaklega í samhengi og samkeppni við aðrar þjóðir að íslenskt samfélag verði fjölbreyttara og breiðara. Ég get tekið undir með mörgum sem hafa minnst á það að íslenskt samfélag mundi verða sterkara og jafnvel skemmtilegra ef hér byggi svona þrisvar, fjórum, fimm sinnum fleira fólk. Hv. þingmaður minntist á það að nú er verið að auka lítillega fjárveitingar til Útlendingastofnunar, en samt verður að segjast eins og er að fjárveitingar í þessum málaflokki eru ansi þröngar og hafa verið skilgreindar meira eftir á, eftir því hvaða kostnaður er til kominn af þjónustu við hælisleitendur og útlendinga sem hingað koma. Mig langaði að fá álit þingmannsins á því hvort ekki sé ástæða til þess að slá hressilega í klárinn og bæta í.

Virðulegi forseti. Í stuttu máli, jú, ég tel það þarft. Nú man ég ekki alveg hversu mikið fjármagn er nú þegar sett til Útlendingastofnunar, ég hreinlega man það ekki. Það eru 238 milljónir samkvæmt frumvarpinu. Þannig að það er umtalsverð hækkun miðað við það sem Útlendingastofnun hefur fengið. Nei, fyrirgefið, 236 milljónir sem eru gjöld umfram tekjur. Þetta er því umtalsverð bót. Við verðum að sjá til hvort þetta dugi til þess að ráða við öll þau verkefni sem Útlendingastofnun þarf að sinna. Mér finnst rétt að nefna það að þetta er eðlileg þróun. Við búum í alþjóðlegri heimi, skemmtilegri að mínu mati, miklu skemmtilegri. Mér finnst mjög gaman að sjá fjölbreytt menningarlíf og ofboðslega gaman að kynnast nýjum hugmyndum og nýrri sýn á lífið. Eins og ég sagði í ræðu minni tel ég það vera mesta styrk Norður-Ameríku hvað þar er ofboðslega fjölbreytt flóra menningarheima. Kanadamenn segja alltaf að það sé enginn raunverulega frá Kanada, allir eru einhvers staðar annars staðar frá og þekkja oft ekkert endilega marga ættliði aftur í tímann.  Þetta er til marks um það hvernig hægt er að halda í menningu sína og arfleifð, en samt sem áður vera hluti af stærra samfélagi sem sér sig sem heild eins og Kanada, enda undurfagurt land, menningarlega og á fleiri máta.

Ég þakka þingmanninum fyrir skemmtilega sögu og svarið. Ég er sammála þingmanninum, það er verið að bæta í fjárveitingar til Útlendingastofnunar en það er mikið til viðbrögð við auknum verkefnum þar á bæ samfara fjölgun þeirra hælisleitenda og flóttamanna sem komast alla leið upp til Íslands. Það er náttúrlega staðan alls staðar í heiminum að frá seinni heimsstyrjöld sennilega hafa ekki verið fleiri á vergangi. Allar þjóðir í kringum okkur gera ráð fyrir mikilli aukningu í fjölda þeirra sem munu leita hælis. Það var skemmtileg umræða um upprunann. Ég held að við á Íslandi, þó svo að við teljum okkur vera mikla Íslendinga þá eru fá okkar nú komin af Pöpum. Við erum náttúrlega öll gestir á þessari jörð. Ég þakka þingmanninum fyrir að minna okkur á það.

Það var lítið að þakka. Mér finnst rétt að nefna það líka í samhengi við þetta að það skiptir ofboðslega miklu máli hvernig við tökum á móti útlendingum. Nú skilst mér að það sé ágætlega tekið á móti svokölluðum kvótaflóttamönnum, sem eru flóttamenn sem koma hingað undir ákveðnum formerkjum. Tekið er á móti þeim og þeim er kennt eitthvað um íslenskt samfélag og hvernig þeir eigi að fóta sig hérna. Það er hins vegar mikið um það að flóttamenn sem koma hingað en ekki undir þeim formerkjum, fá enga aðstoð, þeim er bara hent einhvern veginn inn í samfélagið og sagt að redda sér. Það er nú meira en að nefna það ef maður kann ekki tungumálið, skilur ekki endilega menninguna o.s.frv. Ef við ætlum að njóta sem mest annarra menningarheima sem geta aðlagast okkar þá þurfum við að sýna frumkvæði að mínu mati. Það kostar peninga. Við þurfum að sýna frumkvæði í því að taka vel á móti fólki og leyfa því strax að þykja vænt um land okkar, vegna þess að ef þeim þykir vænt um okkar land verður þetta allt miklu auðveldara og betra. Við getum þá vonandi forðast menningarlegan 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður efnir hér til mjög þarfrar umræðu um stöðu útlendinga eða aðkomumanna í íslensku samfélagi og þeirrar lagaumgerðar sem við höfum smíðað okkur. Þetta er mikilvæg umræða. Það er hins vegar ekki rétt hjá honum að hún hafi ekki verið tekin áður. Ég man eftir henni margoft í þessum sal og í tíð síðustu ríkisstjórnar var efnt til mikillar vinnu um þessi mál. Skipuð var nefnd, starfshópur, sem síðan efndi til samstarfs við nánast alla þá aðila sem koma að þessum málum hér á landi og á grundvelli ítarlegrar skýrslu sem starfshópurinn sendi frá sér var unnið lagafrumvarp sem var lagt fyrir Alþingi. Því miður náði það ekki fram að ganga, en á grundvelli þess er nú unnin frekari vinna til að laga þær brotalamir sem óneitanlega eru í löggjöfinni hjá okkur. Annað sem mér finnst hv. þingmaður kannski ganga einum of langt með í sínum fullyrðingum er að það heyri til undantekninga, eða það mátti skilja hann þannig, að fólk fái að setjast hér að og koma hingað til starfa. Það eru náttúrlega stórir vinnustaðir sem eru einvörðungu skipaðir útlendingum að heita má og sums staðar er það svo, af því að vikið er að íslenskunni og fjölbreytninni þá eru mismunandi tungumál og þar á meðal tungumál okkar hluti af þeirri fjölbreytni í heiminum, en þannig er það á sumum stöðum að íslenskan skilst ekki. Ágætur fjölmiðlamaður segir frá því nýlega að hann hafi komið að Gullfossi og ætlað að kaupa sér pulsu, þar fékk enginn skilið hann. Hann gat ekki pantað sér pulsu á sínu móðurmáli. Þetta eru hlutir sem mér finnst alveg óhætt að ræða líka. Auðvitað eiga þjónustustaðir, 

Virðulegi forseti. Nú man ég ekki nákvæmlega hvernig ég orðaði það sem ég sagði en ég ætla að gerast svo djarfur að standa við það, með þeim fyrirvara að ég man ekki hvernig ég orðaði það nákvæmlega. En umræðan sem á sér stað af og til á sér vissulega stað núna í hv. innanríkisráðuneyti og fer auðvitað fram hér þegar lögin eru sett, það liggur í augum uppi að lög eru rædd þegar þau eru sett hérna, yfirleitt alla vega, og vissulega þegar kemur að þessum málaflokki. Það sem ég á við og kom kannski ekki rétt frá mér, ég hreinlega man það ekki, er að við höfum aldrei rætt grundvallarspurninguna um hvert megininntak stefnunnar eigi að vera, hvort megininntak stefnunnar sé að halda fólki úti fyrir landsteinunum eða hleypa því inn. Það liggur í eðli útlendingalaganna þegar maður les þau og hefur reynslu af þeim, sem ég hef af því ég þekki marga útlendinga og aðstoða þá ef ég get með sín mál. Það er stundum ekki hægt. Stundum verð ég að segja: Það er engin lögleg leið til þess að vera hérna, vinur. Ég lendi í þessu í mínu eigin lífi. Mér finnst ömurlegt að segja þetta við fólk sem vill vera hérna og er jafnvel að læra íslensku og farið að tala hana. Það er vegna þess að lögin sjálf eru þannig að það eru bara undantekningartilfelli sem mega vera hérna. Lögin eru gerð þannig. Það er kannski ekki undantekningartilfelli miðað við þá sem fá leyfi, en lögin byggjast á því inntaki að fólk megi ekki vera hér nema það uppfylli sérstakar kríteríur, sérstök skilyrði sem við erum búin að niðurnjörva og þrengja mjög til þess að leyfa fólki að vera. Það er þá eftir tilteknum undanþáguákvæðum, svo sem ef það eru sérfræðingastörf í boði sem við getum ekki fyllt með Íslendingum eða fólki sem er ríkisborgarar eða eitthvað þannig, eða ef hægt er að sýna fram á sérstök fjölskyldutengsl og okkur þykir beinlínis ómannúðlegt að leyfa fólki ekki að vera. En einhver sem vill bara koma hingað og búa hérna og er ekki frá EES-svæði getur það ekki, það er engin lagaleg forsenda fyrir því yfir höfuð til staðar. 

Hæstv. forseti. Ég vil taka að mörgu leyti undir það sem hv. þingmaður segir. Það er mjög gróf mismunun sem er til staðar í þeirri löggjöf sem ákvarðar hverjir mega vera hér og hverjir ekki. Það er hins vegar ekki rétt að stefnan hafi ekki verið rædd og á hvaða forsendum við eigum að móta þá stefnu. Staðreyndin er sú að stefnan tekur fyrst og fremst mið af atvinnuhagsmunum, af atvinnu. Í þeirri greinargerð sem var gerð á vegum innanríkisráðuneytisins á síðasta kjörtímabili er lagt til að þeim áherslum verði breytt, að við gerum minna úr atvinnuhagsmunum og skoðum ýmsar manneskjulegar hliðar þessa máls, fjölskyldutengsl og löngun fólks til að vera í okkar landi, að áherslunni  En það er ekki rétt að þessi umræða hafi ekki verið tekin. Hún hefur verið tekin. Og það á að halda þeirri umræðu áfram, það er rétt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ágreiningur minn og hv. 8. þm. Suðvesturkjördæmis snúist um orðalag, hvað við eigum við með því að umræðan hafi átt sér stað. Eins og ég sagði áðan er augljóst að umræðan á sér stað þegar lögin eru sett. En ég vil meina að hún hafi ekki rist mjög djúpt, ég hugsa að við séum sammála um það, og hún þurfi vissulega að halda áfram og vera meiri og ítarlegri og dýpri. Við þurfum að endurskoða grunnþættina, hvers vegna við viljum hafa stefnuna svona eða hinsegin. En ég nenni ekkert að kýta um það, ég segi alveg eins og er, og vil bara taka undir með hv. þingmanni að þetta þarf að ræða betur og meira. Hvað varðar það að stefnan taki fyrst og fremst mið af atvinnuhagsmunum þá veit ég að menn segja sér það en ég er samt ósammála því að sú sé raunin, vegna þess að atvinnuhagsmunir okkar, efnahagslegir hagsmunir okkar, eru fólgnir í fleira fólki. Útlendingar „taka“ ekki bara vinnu, þeir búa hana líka til. Þeir eru hluti af efnahagnum. Þeir hafa þarfir, þeir hafa langanir. Þeir þurfa að taka þátt í efnahagnum til þess að lifa hérna og þeir skapa 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um merkilega ræðu um innflytjendamál. Ég vil nú vera ósammála honum um það allra síðasta sem hann sagði þegar hann hélt því fram að umræðan hefði ekki verið tekin á djúpum nótum. Ég er þeirrar skoðunar, og byggi það á reynslu minni af síðustu ríkisstjórn, að þar hafi þessi umræða verið tekin mjög föstum tökum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði um greinargerð sem hann hefði látið gera. Það var nú einfaldlega svo að hv. þm. Ögmundur Jónasson, fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra, lét gera frumvarp. Það er kannski til marks um hvernig þessir hlutir eru að breytast og hvernig hugsanlega er að myndast meiri samstaða um leiðir í þessum málum að núna á ég sæti í nefnd sem fulltrúar allra flokka sitja í. Þar er verið að ræða tillögur og móta burðargrind að nýju frumvarpi sem er byggð á þeirri vinnu sem fram fór undir handleiðslu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hitt er algjörlega hárrétt hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni að um töluvert margra ára skeið hefur ekki nokkur maður komist til Íslands utan EES-svæðisins nema sem flóttamaður eða við einhverjar algjörlega sérstakar aðstæður. Eitt af því sem við erum að ræða í þeirri nefnd er með hvaða hætti hægt er að breyta því. Útlendingar sem koma til Íslands auðga landið, eins og hv. þingmaður sagði, og við þekkjum öll innflytjendastigann. Þeir koma hingað og fyrsta kynslóðin vinnur oft störf sem þeir sem fyrir eru vilja ekki taka að sér og það sjáum við líka hér á Íslandi. Önnur kynslóð kemur sér miklu betur fyrir og sú þriðja verður inngróinn partur af þjóðinni. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki að það mundi spara peninga ef við mundum verja meira fé í það að vinna úr þeim kúf umsókna sem bíður bæði Útlendingastofnunar 

Virðulegi forseti. Ég fagna þá þeirri umræðu sem átt hefur sér stað og hvet menn til að halda henni áfram. Ég þakka hv. þingmanni Suðvesturkjördæmis og fyrrverandi innanríkisráðherra fyrir það starf sem hann hefur unnið í þeim efnum. Ég var meðvitaður um það starf. Þá velti ég fyrir mér á móti, og ég veit ekki alveg hvort það þykir fínt að spyrja á móti þegar maður svarar andsvari, en er búið að breyta megininntakinu í stefnunni? Er spurningin hætt að vera: Af hverju ættum við að hleypa fólki inn í landið? Er hún nú orðin: Af hverju ættum við ekki að hleypa fólki inn í landið? Mér hefur alltaf fundist það skynsamlegri nálgun að hugsa með sér hvers vegna maður mundi vilja halda einhverjum úti frekar en hvers vegna maður vildi hleypa honum inn. Ef sú umræða hefur átt sér stað fagna ég því og tek þeirri leiðréttingu fegins hendi. Ég vona að sú sé raunin, alla vega að hlutirnir séu að mjakast í þá átt. Hvað varðar spurningu hv. 4. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður um hvort ég telji að það mundi spara peninga ef við settum meiri peninga í málaflokkinn þá held ég það, en þegar ég lít á fjárlög sé ég að þetta er umtalsverð aukning. Þarna fara 50 millj. kr. aukalega í stofnun sem hafði samkvæmt frumvarpinu fengið 236 millj. kr., þannig að þetta er talsvert mikil aukning, rúmlega fimmtungs aukning. Ég fagna því mjög mikið. Mér þætti gaman að sjá hversu vel það dugar. Það er líka vel vitað að það er afskaplega mikill og stór stafli af uppsafnaðri vinnu af ýmsum ástæðum, auðvitað aðallega vegna peningaleysis. Ég held að við gætum sparað með því að setja meiri peninga í málaflokkinn, mig grunar það mjög sterklega. Ég mundi styðja það að prófa það. Þetta eru náttúrlega sameiginlegar tillögur minni hlutans í heild sinni en ég væri alveg til í að ganga lengra í þessum málaflokki. Ég held líka að það mundi spara peninga að gera regluverkið þannig að ekki þyrfti að eyða miklu púðri í hverja einustu umsókn, það ætti í raun að vera einfaldara. Ég hef heldur aldrei alveg skilið hvers vegna það tekur til dæmis heila þrjá mánuði að afgreiða umsókn um 

Herra forseti. Ég held að það sé vegna þess að þeir njóta sömu stöðu og aðrir, þeir fá ekki neinn forgang samkvæmt núverandi lögum. Þannig er það einfaldlega. Menn eru jafnir fyrir lögum. Eins og kerfið er uppbyggt í dag er það einfaldlega þannig að myndast hefur kúfur af umsóknum þeirra sem hingað koma til þess að sækja um hæli. Ekki hefur verið veitt nægilegt fé til þess að hægt sé að vinna þann kúf niður og á meðan situr annað á hakanum. Af hverju? Vegna þess að brýnustu hagsmunirnir eru kannski þeir að reyna að sinna þeim umsóknum sem því miður hafa dregist í sumum tilvikum og eru ákaflega flókin og erfið. Eins og hv. þingmaður sagði sjálfur í ræðu sinni áðan hefur það leitt til þess að menn eru hér upp í tvö ár án þess að komast inn. Ég get upplýst hann um það að menn eru nú stundum lengur en það. Á meðan eru þeir eiginlega í þeirri stöðu að þeir mega hvorki vera né fara og fá ekki að vinna. Það skapar kostnað fyrir íslenska ríkið og þrengingar og sorg og kvíða fyrir þá sjálfa. Þess vegna eigum við að setja peninga í þessi mál til þess að vinna þennan kúf niður öllum til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Ég man nú til þess að í fyrra, held ég, hneykslaðist fólk yfir því að 500 millj. kr. færu í það að halda uppi fólki sem var að bíða eftir að fá stöðu flóttamanns. Margir ímynduðu sér ranglega að þetta yrðu einhvers konar vasapeningar fyrir fólk sem væri að bíða. Sannleikurinn er sá að það fólk fær lægri upphæðir en nokkur Íslendingur gæti hugsað sér að lifa við. Hins vegar fylgir þessu ýmiss kostnaður einmitt vegna þess að fólk má ekki vinna, sem er að mínu mati hreinlega heimskulegt. Það er ekki einu sinni spurning í mínum huga um það hvað okkur þykir réttmætt. Það er bara heimskulegt að vera með fullt af fólki sem vill taka þátt í samfélaginu en má það ekki. Það vill auðga efnahaginn, það vill vinna fyrir sér en það má það ekki, það hefur ekki leyfi til þess að auðga samfélag okkar og sjálfs sín. Mér finnst það furðuleg tilhögun. Ég held að mesta sóunin liggi í reglunum sjálfum. Að því sögðu þykir mér augljóst að ef við tækjum 

Herra forseti. Umræða um fjárlög á hverju ári er yfirleitt löng og ströng og það er gaman að taka þátt í henni. Þar skiptast menn á skoðunum og það er oft í kringum fjárlögin sem skurðpunktur ágreinings í stjórnmálum kristallast. Ég hef hlustað í dag á margar spakar ræður og ég hef verið ánægður með flestar. Ég vil líka segja að ég er þakklátur þeim hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem hafa tekið þátt í umræðunni, yfirleitt með ákaflega málefnalegum hætti og fært fram sín rök þannig að mér hefur fundist það heldur tosa umræðunni fram. Það er framför frá fyrri árum. Menn hafa í þessari umræðu gert nokkuð hina vel þekktu átakahefð íslenskra stjórnmála að umræðuefni og talað um að alþingismenn þurfi að vanda orðaval og haga orðræðunni með þeim hætti að hún sé ekki særandi og frekar stilli til samvinnu en sundurlyndis. Ég vil taka undir það. Einhver hv. þingmaður vísaði til þess að þetta hefði verið efni sérstaks málþings í háskólanum í gær þar sem Guðni Th. Jóhannesson prófessor fjallaði m.a. um þetta. Það er hárrétt. Kjarninn í ræðu hans var kannski þessi: Fulltrúalýðræðinu er ógnað og mesta ógnin kemur frá fulltrúunum sjálfum. Ég er kominn á þá skoðun, eftir þau miklu átök sem hafa verið síðustu árin, að menn eigi að reyna að stilla þessum átökum í hóf og sér í lagi um það sem er grundvallarlínan í verklagi hvers þings. sem eru fjárlögin. Ég segi skýrt eins og ég hef þegar áréttað að hv. þingmenn stjórnarliðsins eru í sjálfu sér ekki öfundsverðir. Það er oft ákaflega erfitt hlutskipti að vera þingmaður, sérstaklega nýr þingmaður skömmu eftir kosningar, ég tala nú ekki um þegar átök hafa verið hatrömm og sterkar og stríðar yfirlýsingar hafa verið gefnar. Ég hef stundum sagt að erfiðasta hlutskiptið sem ég hef lent í er einmitt það að vera nýr þingmaður í ríkisstjórn sem var að taka við og hafði margt á prjónunum. Þó verð ég að segja að hlutskipti þeirra sem núna eru partur af stjórnarliðinu er betra en okkar sem þá stigu ný á þing. Við vorum líka full fyrirheita og höfðum gefið efnisríkar upplýsingar um það hvernig við vildum haga okkar störfum. Þá bar svo við öllum að óvörum að það brast á kreppa sem enginn sá fyrir. Skyndilega dró verulega úr því sem var undirstaðan í okkar framleiðslu, þorskaflanum. Það átti enginn von á því. Við þær aðstæður þurfti að draga mjög skarpt úr fjárveitingum til ýmissa góðra mála. Þegar upp var staðið 1995, en sú kreppa stóð reyndar fram á mitt ár 1996 samkvæmt hagfræðingum, kom í ljós að þetta var dýpsta kreppa frá kreppunni miklu þangað til þá sem reið yfir 2008 bar að garði. Hv. þingmenn eins og t.d. Karl Garðarsson, sem hér hlýðir með hleyptar og gneypar brýn á mál mitt, eru þó í betri stöðu en við sem stigum vorið 1991 nýir inn á þing vegna þess að hann býr þó að því að þeir sem á undan fóru lögðu á sig mikil átök og mikið erfiði til að ná Íslandi upp úr þeirri djúpu kreppu sem landið kom í. Sá ágæti hv. þingmaður býr að því að öll „fúndamentin“ í efnahagslífinu voru í lagi þegar hann settist fyrsta skipti inn á þing. Það er í sjálfu sér öfundsvert hlutskipti. Eigi að síður kannast ég auðvitað sjálfur við það að oft eru átök á milli stjórnarflokka og við höfum ekki farið varhluta af þeim heldur núna. Það er erfitt að þurfa að beygja af. Í þessari umræðu er stundum vísað til þess að það hafi aldrei gerst áður að heill þingflokkur hafi lagt fram fyrirvara við heilt fjárlagafrumvarp og það er rétt. Það hefur sennilega aldrei orðið með þeim hætti sem þingmenn Framsóknarflokksins gerðu. Ég stóð þó í þeim sporum haustið 1991 sem nýr þingmaður, nýr þingflokksformaður Alþýðuflokksins, að leiða alla mína óbreyttu þingmenn til þess sem var töluvert erfitt verkefni á þeim tíma; að sitja hjá við fjárlagafrumvarpið. Það þótti á sínum tíma tilefni stjórnarslita og vafalaust var það. Sú ríkisstjórn tórði þó. Kannski er það svo að hinum óbreyttu þingmönnum Framsóknarflokksins blöskraði svo þegar forusta þeirra kom inn í þingflokkinn með þá svakalegu afurð sem má kalla að hækkun matarskattsins sé að þeir afréðu að stíga þetta skref og ég segi einungis: Þökk sé þeim. Það skiptir máli að menn standi við sína sannfæringu. Hitt er svo annað mál að þó ég hafi hrósað hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir það hversu rösklega hann stóð við hana, og það ber að hrósa mönnum fyrir slíkt því það er mjög erfitt í þeirri stöðu sem nýir þingmenn eru gagnvart nýrri ríkisstjórn sem vill keyra fram sitt prógramm, að ég hefði gjarnan viljað sjá endataflið teflt dálítið öðruvísi. Það urðu mér mikil vonbrigði þó að ég ætli ekki að gera það að meginefni ræðu minnar að sjá Framsóknarflokkinn lyppast niður í málinu vegna þess að í því máli geri ég allt aðrar kröfur til hans en annarra flokka. Það var ekki síst fyrir innblástur úr Framsóknarflokknum sem ég lagði á sínum tíma fram þá tillögu sem leiddi til þess - ég var í stjórnarandstöðu þá - að menn fóru þá leið að lækka matarskattinn. Og hvað var það sem sannfærði mig? Það voru innblásnar ræður góðra og gegnra framsóknarmanna sem sátu þá í þessum sölum og voru úr bændastétt. Það voru menn eins og Guðni Ágústsson og Páll Pétursson sem bókstaflega bjuggu til rökin fyrir mig. En það verður hver að fljúga sem hann er fiðraður. Ég hef staðið í þessum sporum og ég get ekki annað en fundið til með þessum hv. þingmönnum, en það kemur að því að þeir munu læra og stundum þurfa menn að ganga í gegnum dimman dal til að læra. Á þeirri dalsferð er Framsóknarflokkurinn núna. Þetta þekki ég allt saman. Árið 1995 stóð ég hér enn þá þingmannsstauli, ég skal ekki segja að ég hafi verið blautur á bak við eyrun en grænn var ég enn þá, og horfði framan í skoðanakannanir sem í mínu kjördæmi hljóðuðu upp á 1,5%. Það voru töluvert erfiðar stundir. Ég ímynda mér að hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem unnu einhvern glæsilegasta kosningasigur sem hér hefur verið unninn svo ég muni til finnist líðanin oft erfið. Þá eiga þeir, ef hún heldur áfram að vera þung, að minnast þessara orða minna. Þeir einir sigra hina pólitísku veröld sem ná því að vera trúir sannfæringu sinni. Þess vegna ber ég alltaf virðingu fyrir þeim sem a.m.k. berjast til þess og geri mér meira að segja grein fyrir því að í sumum tilvikum er það erfitt. Varðandi fjárlagafrumvarpið sem hér liggur fyrir er það ekki versta fjárlagafrumvarp sem ég hef séð og heldur ekki það besta. Miðað við þá pólitík sem a.m.k. Sjálfstæðisflokkurinn hefur er það bara býsna gott. Ég mundi hins vegar segja þar sem mér þykir vænt um Framsóknarflokkinn að það sé ekki nógu gott frá hans sjónarhóli. Það gætir ekki þeirrar félagshyggju sem löngum var aðall og hryggjarstykki Framsóknarflokksins. Hitt get ég sagt að ég áfellist engan. Ég veit að það er erfitt að vinna fjárlagafrumvarp og það fólk sem situr í fjárlaganefnd hefur án efa gert allt sitt besta. Þá undanskil ég ekki hv. formann fjárlaganefndar sem er kannski eina manneskjan sem hefur þó stundum í þessari umræðu vikið, að mér þykir, fullgráglettnum orðum að mínum flokki vegna þess að við erum einungis að tala fyrir því sem er Íslandi fyrir bestu. Þannig eru stjórnmálin. Lýðræðið speglast kannski aldrei jafn nakið og í umræðu um fjárlögin. Af hverju? Vegna þess að þar keyra flokkarnir fram sínar stefnur. Þar birtist það hvort menn fylgja þeirri forgangsröð sem ég segi að byggi á klassískri jafnaðarstefnu eða einhverju öðru. Ég segi það fullum fetum að forgangsröð Sjálfstæðisflokksins finnst mér oft fyrst og fremst bera keim af hagsmunum auðvaldsins, eins og við sögðum í gamla daga, við Ásmundur Einar Daðason þegar við vorum báðir, á mismunandi tímaskeiði þó, í faðmi sósíalistanna á Íslandi. Þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur sagt mörgum sinnum í þessari umræðu eða kallað fram í að forgangsröð ríkisstjórnarinnar sé að setja heilbrigðismálin númer eitt þá veit ég að hún meinar það. En ég er þeirrar skoðunar að verkin skipti máli og sýni annað. Þá á ég við eftirfarandi: Forgangsröð ríkisstjórnarinnar speglaðist strax á fyrstu dögunum þegar menn afsöluðu sér mikilvægum tekjulindum eins og auðlegðarskattinum, en ég veit að hægt er að deila fast á hann. Hún birtist líka í því að menn lækkuðu veiðigjaldið og afþökkuðu sömuleiðis skatttekjur sem fólust í því að sópa burt undanþágum sem tengjast virðisaukaskattlagningu á ferðaþjónustu.  Tökum auðlegðarskattinn sem dæmi. Hann er vissulega í tilteknum tilvikum ósanngjarn. Það er hægt að færa rök að því að hann komi illa við aldraða Íslendinga sem ekki hafa fast tekjustreymi en búa í stórum eignum, það er hárrétt. Þess vegna var það skoðun okkar nokkurra að í staðinn fyrir að afnema auðlegðarskattinn og í staðinn fyrir að halda honum fram óbreyttum ætti að breyta honum með þeim hætti að það verji þetta fólk. Þetta er spurning um vilja, ekki tæknilega útfærslu. Í þeirri stöðu að Ísland hefði getað verið búið að sigla hraðbyri upp úr öldudalnum og hefði fram undan gósentíð, eins og t.d. blasti við okkur sem settumst í ríkisstjórn 2007, kemur fyllilega til greina að skoða skattalækkanir. Það er alveg eins og þegar fyrirtæki þegar vel gengur kaupa upp sín eigin bréf. Þau eru að miðla eignum og tekjustreymi til eigenda sinna. Við þær aðstæður að ríkinu eru að safnast sjóðir er sjálfsagt að velta því fyrir sér að lækka skatta. En í þeirri stöðu sem við erum núna, jafnvel þótt hægt sé að teikna framtíðina fallega upp og ég vona svo sannarlega að það gangi eftir, blasir eigi að síður við ein nöturleg staðreynd og hún er þessi: Við erum að borga 62–64 milljarða á hverju ári í vaxtagjöld umfram það sem við fáum í vaxtatekjur. Þá er spurningin: Hvernig getum við náð þessu niður til framtíðar? Hvernig getum við búið til svigrúm sem er hægt að nota til góðra verka og til að bæta framtíð barnanna okkar? Það er með því að greiða niður skuldir. Það er við þær aðstæður sem ég hefði í sporum hv. þingmanna stjórnarliðsins velt þessu að minnsta kosti dyggilega fyrir mér áður en ég tók þá ákvörðun að ýta þessum tekjumöguleikum ríkisins frá. Ef það er eitthvað sem kemur mér á óvart í frumvarpinu þá er það í reynd hvað afgangur á fjárlögum er lítill, 4 milljarðar. Auðvitað trúi ég því ekkert, ég er búinn að vera svo lengi hérna að ég sé alveg hvar er verið að setja inn fyrningar fyrir næsta ár og það er bara allt í lagi. Það er háttur góðra bænda, alveg eins og þegar hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Vigdís Finnbogadóttir …  Hér var kallað fram í áðan og meðan ég man er rétt að svara því: Hvað með skattinn af fjármálafyrirtækjunum? Ég þarf ekkert að verja í þeim efnum. Ég skrifaði greinar um það löngu fyrir kosningar að ég teldi að það ætti að afnema undanþágurnar sem slitabúin fengu að njóta. 

Ekki tókstu eftir …

Jú, ég nefnilega gerði það. Ég gerði það, hv. þingmaður, bæði í sjónvarpsþætti og í greinum. Og ef það er eitthvað sem ég aldrei gleymi er það að lyfta og hefja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson til skýjanna þá sjaldan honum ratast skynsamlegt orði af munni í þessum efnum. 
             Herra forseti. Ég ætla að greina frá því hvaða fyrirvara ég hef á skattlagningu slitabúanna. Ég tel að hún eigi rétt á sér og ég tel að hún standist lög á meðan menn vinna að því að gera upp við kröfuhafa. En ef þeir samningar eru látnir reka á reiðanum, kannski árum saman, tel ég að sú skattlagning stappi nærri eignaupptöku. Ég tel að það sé þá komið út fyrir það sem jafnvel íslensk lög leyfa og örugglega það sem ákveðnir sáttmálar, tilskipanir EES leyfa. Þetta er áhyggjuefni. Þetta er ekki bara áhyggjuefni fyrir Framsóknarflokkinn og ríkisstjórnina, líka mig, okkur hérna. Það er alltaf hægt að hugsa alla hluti út frá því hvernig best gæti gengið og hvernig verst gæti gengið. Það sem gæti verst gerst varðandi þessi mál er ef þær málsóknir sem búið er að boða vegna þrenns konar skattlagningar ríkisins á slitabúunum gengju upp. Ég er nú ekki að spá því.  Um hitt vil ég líka segja, um svigrúmið fræga, að það var auðvitað síðasta ríkisstjórn sem bjó til það sem Framsóknarflokkurinn kallaði haglabyssur og kylfur sem hann ætlaði að nota til að ganga með á þrotabúin  Síðan er annað varðandi það mál sem rétt er að rifja upp. Þá var borðleggjandi að fara í samningagerð - sem Framsóknarflokkurinn stoppaði rétt fyrir kosningarnar 2013, um páska - sem Seðlabankinn hafði undirbúið og hefði getað skilað Íslandi einmitt þessu 300 milljarða svigrúmi sem Framsóknarflokkurinn lofaði síðan að nota með tilteknum hætti. Það gæti verið að renna úr höndum okkar núna vegna þess að það er ágreiningur á millum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins um hvaða leið á að fara. Það skyldi þó ekki vera að þetta kjörtímabil hnigi til viðar án þess að menn hefðu fengið krónu út úr þeim samskiptum, út úr þeim 300 milljörðum sem bókstaflega lágu á borðinu, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki getað komið sér saman. Þetta er hættan. Þarna er háskinn. Um það gætum við rætt síðar og við betra tækifæri þótt ég gæti alveg hugsað mér að taka um það umræðu við hv. þingmann. En ég held að ríkisstjórnin sé þarna komin í háskaför og ég óttast að á mánudaginn verði kynntar leiðir sem eru verri en þær sem lágu á borðinu eftir að síðasta ríkisstjórn kvaddi. Nú ætla ég hins vegar að taka upp kurteisara hjal og miklu betra, koma mér vel við fjárlaganefnd og ekki síst hv. formann, Vigdísi Hauksdóttur. Í sjálfu sér er búið snúa við hverjum steini í fjárlagafrumvarpinu og benda á allt það sem gott er og líka það sem slæmt er. Ég vil þá segja, til að mín afstaða liggi fyrir um breytingartillögurnar, að ég held að segja megi að næstum því allar breytingartillögur meiri hlutans horfi til betri vegar. Þær gera frumvarpið betra. Í fjárlagavinnunni gerist það hins vegar oft að mál lenda utan vegar, stundum lítil mál en þau skipta samt máli. Hér í kvöld hafa félagar mínir í stjórnarandstöðunni farið með himinskautum, eðlilega, og sýnt fram á ýmislegt sem eru stórkostlegir skavankar. Það eru tvö, þrjú smámál miðað við stóra samhengið sem mig langaði til að drepa á. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson gerði málefni útlendinga að umræðuefni áðan. Ég hef í nokkrum andsvörum gert það líka. Ég tel að þegar menn eru að vinna fjárlög þá detti svona mál stundum út vegna misskilnings eða mistaka eða pólitískar skoðanir neyða menn til að ýta þeim til hliðar. En varðandi hælisleitendur held ég einfaldlega að það hafi orðið mistök og ég tel að menn eigi að skoða þau mál betur. Ég ætla að rökstyðja það með eftirfarandi hætti: Þó að verið sé að bæta við 51 millj. kr. til Útlendingastofnunar og til málaflokksins eru samt sem áður fjárveitingar til þess málaflokks sem skilgreina má sem hælisleitendur og er í ráðuneytinu annars vegar og hins vegar hjá Útlendingastofnun aðeins of litlar. Ég tel að það vanti 50 millj. kr. Annars vegar vantar 21 millj. kr. til að halda áfram vinnu sem hefur verið í mjög góðum gangi innan innanríkisráðuneytisins við að vinna niður kúf umsókna hælisleitenda sem eru á borði þeirra. Það voru settir að ég held fjórir tímabundnir starfsmenn í það og hefur gengið svakalega vel. Það vantar hins vegar svolítið upp á til að hægt sé að koma málum í það horf sem lögin sem við samþykktum samhljóða síðasta vor mæla fyrir um, þ.e. að málsmeðferð hælisleitenda taki bara 90 daga. Nú geta menn sagt sem svo: Hvaða máli skiptir það? Þeir bíða þá bara svolítið lengur. Þetta skiptir auðvitað máli út frá þeim sem bíða vegna þess að þeirra líf er miklu þungbærara og erfiðara og þeir vita ekki hvort þeir fá að vera eða hvort þeir fara. Það er önnur hlið á þessu líka sem er mín hlið, ykkar, hlið skattborgarans. Ef meðferð mála hælisleitenda dregst úr hófi og ekki tekst að halda vinnsluhraðanum við 90 daga þýðir það kostnað fyrir okkur. Það þýðir að greiða þarf umönnunar- og dvalarkostnað. Við gætum ekki jafnvel þó við vildum vísað þessu fólki á dyr. Við höfum alþjóðlegar skuldbindingar og við megum það einfaldlega ekki. Þetta er kostnaður sem vindur upp á sig. Þá er hin hliðin á þessu máli, sú sem snýr að Útlendingastofnun. Þar var líka vinna í gangi við að vinna niður þennan langa hala og hefur tekist ákaflega vel með tímabundnum fjárveitingum til að fjölga starfsmönnum. Þar vantar 29 millj. kr. upp á það að hægt sé að halda hraðanum og taka á langerfiðustu málunum og það eru þau sem eru okkur dýrust. Ég bið hv. þingmenn í fjárlaganefnd að skoða hvort það mundi ekki spara tvö- til sexfalt þessa upphæð ef framlögin héldu áfram. Sama hvaða skoðanir menn hafa á málaflokknum, á Útlendingastofnun og innanríkisráðuneytinu í þessu, held ég að þetta séu einföld skynsemisrök. Með því að setja 50 millj. kr. meira í málaflokkinn er hægt að spara 100–300 millj. kr. og það er skynsamlegt að skoða það. Að öðru leyti út af þeirri umræðu sem var hér áðan og af því að skipti hafa orðið í innanríkisráðuneytinu þá vil ég segja að ég tel að hv. þingmaður Hanna Birna Kristjánsdóttir hafi, hvað sem á undan hefur gengið, skilið við þennan málaflokk þannig að það er sómi að. Það er einfaldlega þannig að innan innanríkisráðuneytisins núna er komin mikil þekking, hún sótti nýtt fólk sem skilur þetta vel, vinnur þetta vel. Hvernig get ég sagt þetta í ræðustól? Vegna þess að ég lét draga mig í það eiginlega nauðugan viljugan að taka sæti í nefnd þar sem fulltrúar allra flokka sitja og vinna að þessum málum og nýju frumvarpi til laga um útlendinga. Það sem er nýtt og jákvætt í þeim efnum er að ég tel að nefndinni muni takast það sem ég hafði enga trú á í upphafi, að skila frumvarpi sem menn eru sammála um. Það er mjög mikilvægt í svona erfiðum málaflokki. Og við þá hv. kollega mína sem eru í fjárlaganefnd undirstrika ég það að við erum að fá nýjan innanríkisráðherra og ég held að Alþingi eigi ekki við þær aðstæður að skilja við málaflokkinn í uppnámi þegar hún tekur við. Ég mælist til að hv. þingmenn skoði þetta. Mér hefur alltaf verið lagt það til lasts, herra forseti, að ég er ekki góður í kjördæmapoti og ég er alltaf miklu betri í því að reyna að vinna öðrum kjördæmum gagn.

… líka.

Þarna erum við sammála, ég og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og kannski getum við þá sameinast um eftirfarandi aðfinnslu mína. Ég tók mína fyrstu háskólagráðu við Háskóla Íslands. Eiginkona mín vinnur þar. Mér þykir vænt um þann skóla. Ég gladdist þegar sá skóli fékk að ég held á þriðja hundrað milljóna aukreitis milli umræðna. Einnig fékk Háskólinn í Reykjavík töluvert mikið. Nú er rétt að ég taki það fram að ég er ekki einn af þeim sem tel að sameina eigi HR við HÍ. Ég tel að samkeppni á háskólastigi hafi skilað góðu og mér finnst sá skóli vera að marka ákveðin spor sem ég er þakklátur fyrir. En á sínum tíma var ég einn af þeim sem barðist með þeim í liði sem vildu setja upp Háskóla á Akureyri. Menn spáðu honum ekki góðu. Ég taldi að hann yrði að minnsta kosti mikilvæg byggðaaðgerð og ef vel tækist til þá yrði hann marktækur háskóli. Til þess þyrfti hann þá peninga til rannsókna því enginn háskóli verður marktækur nema hann geti sinnt rannsóknum. Skólinn hefur sýnt það að hann gerði í blóðið sitt, að vísu með öðrum hætti en ég taldi í upphafi. Ég taldi að hann ætti að byggja sig upp á grundvelli sérstöðu í sjávarútvegi en það fannst mér einhvern veginn ekki takast þannig að hann skaraði fram úr, a.m.k. ekki fram úr þeirri miklu stofnun sem við höfum við Sæbrautina. En hann reisti sig á öðru sviði sem ég tel að hann hafi alla burði til að skara fram úr, ekki bara hér á landi heldur vítt um lönd, og það var á sviði norðurslóða.

…sammála.

Já, við erum sammála um það. Ég hef á mínum þingferli reynt að styðja við Háskólann á Akureyri og sérstaklega ýta undir norðurslóðastarf hans. Mig rak í rogastans þegar ég sá að ríkisstjórnin var að láta til háskólanna 611 millj. kr. meira milli umræðna og af því fékk Háskólinn á Akureyri einungis 10,3 millj. kr. Þá hugsaði ég: Hér er ekki bara vitlaust gefið, þetta er ekki þannig, hér hljóta að hafa orðið einhver mistök. Þetta eru mistök. Það er hárrétt að það á að umbuna Háskóla Íslands og Háskólanum í Reykjavík fyrir það hvernig þeir opnuðu sínar dyr fyrir ungu fólki sem var atvinnulaust á kreppuárunum, en það gerði Háskólinn á Akureyri líka með ýmiss konar hætti. Ranghverfan á því máli var að það var alls staðar skrúfað niður, m.a. þar, og leiddi til þess að Háskólinn á Akureyri þurfti mjög skjótt að aðlaga sig gerbreyttum fjárhagslegum aðstæðum. Það bjó til hala sem hann hefur á sjö árum borgað til baka. Herra trúr, á að launa honum það að halda sig innan við svona erfiðan ramma með þessum hætti? Þetta tel ég að hv. þingmenn í fjárlaganefnd eigi að skoða sérstaklega. Svo er ég líka þeirrar skoðunar, og nú veit ég að það rísa hárin á höfði hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að það séu mistök að ekkert skuli vera í fjárlagafrumvarpinu um Bankasýsluna. Ég er þeirrar skoðunar að það sé stofnun sem eigi að halda áfram enn um sinn. Á sínum tíma var hún búin til til að fara með eignarhluta ríkisins í fjármálalegum stofnunum. Við héldum þá, alveg eins og ríkisstjórnin þegar hún tók við fyrir 18–20 mánuðum, að það mundi ganga nokkuð hratt fyrir sig. Það var ekki svo. Enn þá er ýmsu ólokið. Ég held að það sé ekkert gott fyrir stjórnmálin að stórir hlutir í fjármálalegum stofnunum, sem hafa verið í stofnun eins og þessari sem er haldið í meira en seilingarfjarlægð frá ráðherrunum, skuli allt í einu koma inn á borð þeirra í ráðuneytinu. Það er ekki heilbrigt og mun kasta rýrð á ríkisstjórnina. Það mun leiða hana í alls konar aðstæður þar sem menn geta tortryggt hana. Það eru 70 millj. kr. sem þarf í Bankasýsluna. Ég skal vera fullkomlega ærlegur um það af hverju ég vil að hún haldi áfram. Eftir fund í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem menn voru að ræða um málefni sparisjóðanna kom fram að Bankasýslan skilur það mjög vel að algerlega nauðsynlegt er að hér verði á markaði einhvers konar fjármálalegar einingar eins og sparisjóðirnir voru og gætu orðið. Til þess að það verði þarf hins vegar að skoða þá og koma með tillögur. Ég segi það þá hreint út að ég tel að eins og staðan er komi ekki til greina að Arion banki fái að taka yfir sparisjóðinn Afl á Siglufirði. Sá sparisjóður er algerlega nauðsynlegur til að búa til rekstrareiningu innan sparisjóðafjölskyldunnar sem er lífvænleg. Ef Arion banka á að takast að fella þann sparisjóð með því að taka hann yfir, alveg eins og hann tók yfir Sparisjóðinn á Ólafsfirði, erum við að tryggja framtíð á bankamarkaði sem að lokum mun verða þannig að það verða tveir stórir bankar og engir sparisjóðir og þetta er hættan. Ég segi það vegna þess að ég sat í síðustu ríkisstjórn og ég þekki viðhorfið til sparisjóðanna í stjórnkerfinu. Ég vil því hafa Bankasýsluna til að sjá um sameiningu sparisjóðanna. Ég vil ekki að þetta lendi inn á skrifborðum embættismannanna. Þetta segi ég algerlega skýrt, herra forseti. Þetta er mín sannfæring. Ég tel að það væri mikill skaði ef menn tækju ekki mið af breyttum aðstæðum sem eru þær að tekið hefur lengri tíma að endurreisa eignir ríkissjóðs sem eru í fjármálalegum stofnunum, fyrir utan það eins og ég var þegar búinn að segja, að það gæti orðið mjög óheppilegt fyrir fjármálaráðherra. Það er miklu betra að hafa þetta eins og það er. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra en þó vil ég segja að ég tel að síðasta ríkisstjórn hafi skilað miklu betra búi en menn hafa almennt skilið. Það er að renna upp fyrir mörgum hvað grunnstoðirnar voru í reynd traustar. Ég man það eins og það hefði verið í gær þegar sú spá kom að atvinnuleysi mundi fara upp í 14%. Það fór þó aldrei meira en að sleikja 10%. Ég man það líka þegar því var spáð að hér yrði viðvarandi samdráttur um nokkurra ára skeið. Viðskilnaðurinn var þannig, hvað sem okkur finnst um síðustu ríkisstjórn, að hin núverandi tók við góðu búi og henni hefur tekist býsna vel að sigla þeirri skútu áfram. Ég held að það hafi ekki verið erfitt. Ég hef ýmislegt að athuga við ýmis stefnumál hennar, sérstaklega hvernig hún hefur forsómað að nýta ýmsa tekjumöguleika til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, en hún gerir margt vel eins og allar ríkisstjórnir. Allar gera ýmsa hluti þokkalega. En það eru samt váboðar fram undan. Mér finnst til dæmis að ríkisstjórninni gangi ekki nægilega vel að koma upp stórum framkvæmdum, stórum verkefnum. Það eina sem henni hefur tekist í því efni eru verkefni sem hún tók við. Ég verð að segja alveg eins og er að mér brá í brún þegar ég las skýrslu Hagstofunnar frá því í morgun þar sem öllum að óvörum var sýnt fram á að hagvöxtur er með allt öðrum hætti en menn ætluðu. Það hefur verið hagvöxtur á Íslandi í fjögur ár. Grunnurinn að því var framlag síðustu ríkisstjórnar. Við munum að það voru spár sem þessi ríkisstjórn byggði á um að hagvöxtur mundi halda áfram og hann yrði meiri en þau 2,1–2,6% sem við spáðum að yrði á þessu ári og jafnvel 4–5% á næsta ári. Mönnum lá mikið á. Í dag kemur í ljós að hagvöxtur fyrstu níu mánuði þessa árs er ekki 3%, hann er ekki 2%, hann er ekki einu sinni 1%, hann er 0,5%. Það eru fram undan váboðar sem við þurfum að skoða mjög rækilega. Þess vegna segi ég það að ríkisstjórnin á að velta því fyrir sér, vegna þess að ég held að það sé töluvert bólstur að finna í fjárlagafrumvarpinu, hvort nú sé ekki tími til að fara í stórar framkvæmdir eins og að byggja Landspítala. Ég held að eitt af því heilladrýgsta sem við gætum gert fyrir okkar þjóð væri að setja meiri peninga í að flýta hönnuninni. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur spurt hér hvern mann hvort hann óttist ekki spíralinn sem felst í því að læknar eru í verkfalli, hafa lág laun og leita til útlanda. Jú, ég óttast hann, en eitt af því sem hvetur flóttann er að spítalinn er að grotna niður. Hann rúmar ekki einu sinni sum nýjustu rannsóknartæki af því að spítalinn ber þau ekki. Starfsmenn þar eru veikir út af myglusveppi. Þetta er eitt af því sem hefur gert það að verkum að íslenskir læknar fara og leiðir til þess að ungir læknar koma ekki aftur. Menn voru reiðubúnir til að koma heim og vinna sinni þjóð vel vegna þess að þeir höfðu ákveðið svigrúm, þeir fengu tæki og það sem skiptir kannski mestu máli, þeir blönduðu geði við unga lækna sem komu frá öllum fremstu háskólum heimsins. Sérstaða Íslands í læknavísindunum er smæðin. Læknar með framhaldsmenntun þurfa að fara til New York, til Karolinska, til Bretlands og þegar þeir koma aftur, þá eru þeir alltaf með nýjustu þekkinguna. Þetta var hinn sannkallaði bræðslupottur og það er þess vegna sem segja má, þrátt fyrir smæð íslenska samfélagsins og smæð Landspítalans, að Landspítalinn sé í topp fimm til topp fimmtán í öllum helstu meinsemdum sem leggja mann að lífi, ef frá er talinn of hár aldur. Það er dálítið makalaust. Við skulum heldur ekki gleyma því þegar við tökumst á um stjórnmálin að Ísland er þrátt fyrir allt í góðu lagi. Þótt menn séu að tala um að heilbrigðismálin séu í erfiðu horfi, og það er rétt að stefnan til framtíðar er ekki góð en eins og hún er nákvæmlega núna þá búum við samt við frábært heilbrigðiskerfi sem enn í dag, þrátt fyrir niðurskurðinn sem við sem sigldum skútunni gegnum kreppuna neyddumst til að grípa til, er þannig að ef menn á annað borð þurfa að verða alvarlega sjúkir eða fyrir bíl þá er gott að það gerist á Íslandi - út af Landspítalanum.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti einmitt á að læknar fóru út í nám, og hafa gert það alla tíð, þeir þurftu að fara í sérfræðinám erlendis og komu svo heim. Þetta er ekki raunin í dag, eða það er mun minna um það að læknar komi heim. Og þeir sem koma heim staldra stutt við. Þetta er það sem ég heyrði hjá fyrrverandi landlækni til 25 ára, Ólafi Ólafssyni, í gær þegar ég spjallaði við hann, eða var það í morgun? Nei, það var fyrr í dag, þetta hefur verið svo langur dagur. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Starfandi landlæknir sem ég talaði við fyrr í vikunni sagði það sama og fyrrverandi landlæknir, það eru þessi þrjú atriði: Launin, aðstaðan eða tækjabúnaðurinn, að hafa þau tæki og tól sem læknar vilja til þess að geta sinnt sjúklingnum sínum almennilega, og svo er það vinnuálagið. Nú stöndum við frammi fyrir því að gjörgæslulæknar ætla að fara að 

Herra forseti. Hv. þingmaður vísar til hins glöggskyggna fyrrverandi landlæknis, Ólafs Ólafssonar. Ég er aðdáandi hans eins og hv. þingmaður sem segir að Ólafur hafi sagt að það sé þrennt sem skipti máli: Tækjabúnaðurinn, vinnuálagið og launin. Það er rétt. Ég held að sú taug sem dregur rekka föðurtúna til sé svo sterk, líka hjá íslenskum læknum, að það dugi að einungis einn þessara þriggja þátta sé í ólagi, þeir komi samt heim. Þeir sætta sig við lág laun ef vinnuálagið er bærilegt og ef þeir geta stundað fremstu læknavísindin, en þegar allt þrennt fer úrskeiðis, og það er svolítið þannig núna, þá brestur gólfið. Þetta er auðvitað þar sem skórinn kreppir. En þeir hafa samúð og stuðning fólksins sem vill taka þá fram fyrir, eins og hv. þingmaður hefur bent á í ákaflega mörgum glöggum ræðum hér um þessi mál síðustu daga.

Hr. forseti. Hv. þingmaður talar um margar glöggar ræður, þetta er líklega sama ræðan aftur og aftur, en það er oft þannig að maður þarf að segja hlutina oft til þess að þeir heyrist. Þessi þrjú atriði eru mjög vel til fundin og það eru atriði sem eru ekki til staðar á Íslandi núna. Starfandi landlæknir sagði: Við fórum út á sínum tíma, gamla kynslóðin, við komum aftur af því taugin var sterk. Þótt öll atriðin þrjú væru verri á Íslandi en erlendis komum við samt. En núna eru þau svo miklu verri. Ég spurði Ólaf Ólafsson, fyrrverandi landlækni, í dag: Hvað er það mikilvægasta sem við þurfum að gera akkúrat núna, hvað er það brýnasta? Hann sagði: Við verðum að semja við lækna. Það er það brýnasta akkúrat núna. Síðan verðum við að taka á hinu þegar fram í sækir. Það að semja við læknana þýðir alla vega það að við förum ekki að auka vinnuálagið á þá sem eftir eru þegar aðrir læknar fara. Það er strax gott, svo þurfum við að vinna í því að setja meira í tækjakostnað og aðbúnað.

Þremur árum áður en hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson varð heilbrigðisráðherra voru jafn margir læknar á Landspítalanum og eru í dag. Það sem hefur breyst síðan er að þjóðin hefur elst og henni hefur fjölgað. Þess vegna hefur álagið aukist verulega. Ég er sammála því mati að það verður að hækka laun lækna. Ég get út af fyrir sig áfellst ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki beitt sér í því. Hversu mikið á að hækka þau er spurning sem ég held að hv. þingmaður mundi spyrja mig, því að hann hefur með mismunandi hætti flutt þessa sömu ræðu 200 sinnum, segir hann sjálfur, en hún er aldrei leiðinleg. Læknar segja sjálfir: Við höfum dregist aftur úr tilteknum viðmiðunarhópum. Það þarf að semja út frá þeim mun. Það er málið. Síðan er ég reiðubúinn í hvers konar virkni til þess að tryggja það sem hv. þingmaður hefur verið að biðja um, að þingið sjái til þess að það verði ekkert jólahlé nema samið verði við lækna áður.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir afar fróðlega ræðu og skemmtilega. Það er ekki verra þegar fróðleikurinn er settur fram á eins leiftrandi hátt og hér var gert og þannig að eftir er tekið. Mér þótti góður samanburðurinn og umhugsunarverður sem hv. þingmaður gerði á fyrstu árum 10. áratugarins þegar þorskstofninn hrundi og þar með tekjur ríkissjóðs við að nokkru leyti tímann núna í kjölfar hrunsins. En er hv. þingmaður ekki sammála mér um það að við slíkar aðstæður kemur pólitíkin í ljós? Þá skiptir máli hverjir eru við völd. Ég spyr: Ákvörðun núna um að skerða almenningssamgöngur eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu um 300 milljónir, er það ekki pólitík? Gæti það verið pólitík líka að semja við sjálfstætt starfandi sérfræðilækna um síðustu áramót um 20% hækkun 

Sannarlega, eins og ég sagði í ræðu minni áðan er það í kringum fjárlögin sem hinn stjórnmálalegi ágreiningur birtist. Hann verður mestur og birtist með nöktustum hætti þegar skórinn kreppir að í fjármálum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að núna séum við komin á þann punkt frá kreppu að við hefðum getað, t.d. með því að halda fram þeim tekjuúrræðum sem urðu ofan á í okkar ríkisstjórn, gert afskaplega margt til viðbótar. Við hefðum getað aukið til almenningssamgangna og kannski eitt sem ég veit að er hjarta hv. þingmanns kært, við hefðum getað byrjað að snúa ofan af þeirri öfugþróun sem hefur orðið í greiðsluþátttöku almennings. Það er mjög sláandi að á sama tíma og verið er að fella niður auðlegðarskattinn og lækka veiðigjöld þá skuli tvö ár í röð vera aukin greiðsluþátttaka almennings í heilbrigðiskerfinu. Í fyrra um 600 milljónir og á þessu ári um 1 þús. milljónir til viðbótar. Þar sést hvar hjartað liggur.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um þetta, en svo sannleikanum sé til haga haldið þá bendir hæstv. heilbrigðisráðherra á að hluti af þessari 20% hækkun hafi verið tekinn í formi gjalda sem læknarnir voru þegar farnir að taka af sjúklingum sínum. Engu að síður er þetta umtalsverð hækkun og mikil borið saman við það sem verið er að bjóða læknum í almannaþjónustunni. Þá spyr maður sig: Er verið að reyna að búa í haginn til að beina þeim inn á slíkar brautir? Það felur í sér kerfisbreytingar sem eru alla vega mér ekki að skapi, þótt ég sé ekki andvígur því að hér séu starfandi sjálfstætt starfandi læknar. Spurningin er um blönduna, almannaþjónustu og sjálfstætt starfandi. Ég óttast að verið sé að breyta henni.

Herra forseti. Ég tel að það sé eitt af því sem vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum, hann ber auðvitað allt aðra hagsmuni fyrir brjósti en minn flokkur og flokkur hv. þingmanns. En hann hefur hins vegar ekkert verið að draga sérstaka dul á það. Að því er heilbrigðiskerfið varðar hefur Sjálfstæðisflokkurinn, obbinn af honum, verið þeirrar skoðunar að það eigi að feta sig í átt til einkavæðingar í ríkari mæli. Það er engin breyting á flokknum hvað það varðar. Breytingin sem maður sér hins vegar er hversu auðvelt það virðist vera fyrir Sjálfstæðisflokkinn að teyma Framsóknarflokkinn með sér í sömu humátt. Það eru mér vonbrigði, eins og ég dró enga dul á og felldi næstum tár af hvarmi í ræðu minni áðan, hversu hin unga forusta Framsóknarflokksins er leiðitöm Sjálfstæðisflokknum. 

Virðulegi forseti Mig langar að þakka hv. 4. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður kærlega fyrir mjög fróðlega og skemmtilega ræðu. Ég vil segja það að fyrir tiltölulegan nýliða á þingi og brjóstmylking eins og þann sem hér stendur þá er mjög mikilvægt að fá að njóta reynslu og ræðumennsku hv. þingmanns. Hans leiftrandi orðsnilld og málnotkun, ef ekki skal kalla málskrúð er virkilega til eftirbreytni. Það var ánægjulegt að hlera í ræðu hans samlíkingu á stöðunni núna við það hvernig hún var í kreppunni í upphafi 10. áratugarins á síðustu öld. Mér rennur í grun að vinna okkar við að endurbyggja grunnþætti samfélagsins og byggja upp til framtíðar 

Herra forseti. Ég held að við séum ekki á réttri leið. Ég held að því er varðar ýmsa grunnþætti í innviðum samfélagsins þá hafi þeir verið skornir ansi djúpt af þeirri ríkisstjórn sem ég sat í vegna þess að nauðsyn krafðist. Við horfðumst í augu við 230 milljarða gat sem þurfti að stoppa upp í. Árið 2009 náðum við því niður í 170. Síðan var það nánast komið niður í núll þegar sú ríkisstjórn kvaddi. Það kostaði auðvitað fórnir sem allir báru, þar á meðal menntakerfið og heilbrigðiskerfið. En við höfðum líka skýra sýn. Við fylgdum áætlun sem teiknaði sig til þess að árið 2013 værum við komin á þann stað að við gætum byrjað að eyða aftur í uppbyggingu. Þá gerðist það hins vegar að stórum tekjupóstum var kippt til baka, t.d. með lækkun veiðigjaldsins. Ég held að ef svo fer sem horfir þá gætum við farið að nálgast þann punkt að til háska horfði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Ég hallast að því að vera sammála þessari greiningu. Sjálfur var þessi þingmaður nýkominn út á vinnumarkað akkúrat í djúpu kreppunni, sem hann talaði um, fyrir rúmlega 20, 25 árum og upplifði þá að vera af kynslóð eða hóp sem kom út á vinnumarkað og átti mjög erfitt með að fóta sig á húsnæðismarkaði og missti úr nokkur ár sem urðu til allrar hamingju ekki mjög mörg. Nú hef ég miklar áhyggjur af því að við séum að horfa fram á heila kynslóð sem kunni að missa úr og komast ekki inn á húsnæðismarkað sérstaklega, jafnvel til langframa. Ég hef áhyggjur af því að við séum ekki að undirbyggja félagslegt húsnæðiskerfi nógu hratt. Það væri gaman 

Herra forseti. Ég held að sú staða sem er komin upp núna sé nokkuð sérkennileg. Þetta er í fyrsta skipti að ég held sem það gerist að fólk sem er búið að mennta sig vel og kemst í krafti menntunar í ágætisstörf en byrjar kannski ekki í neinum toppstöðum, eins og hv. þingmaður segir, í erfiðleikum að fóta sig á húsnæðismarkaði og í sumum tilvikum er það gjörsamlega ómögulegt. Partur af því sem býr til þessa stöðu er hið ankannalega ástand sem er í hagkerfinu, þ.e. gjaldeyrishöftin. Krónur komast ekki út, þær leita í skjól í steypu og stáli og það gerir að verkum að til dæmis þar sem við búum, í miðborg Reykjavíkur, rýkur verð upp. Þetta er mjög hættulegt. Eina svarið er að efla félagslega húsnæðiskerfið, fjölga leiguíbúðum. Í reynd má segja af því að málið er hv. þingmanni skylt að taka eigi Reykjavíkurborg til eftirdæmis.

Virðulegi forseti. Það er nú margt sem er hægt að gagnrýna í annars skemmtilegri ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar.

Eins og hvað?

Hjal hv. þingmanns um einkavæðingu í heilbrigðisrekstri er svolítið sérkennilegt. En ég ætla ekki að fara út í það. Ég er búinn að fylgjast með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í langan tíma og ég man, og mér finnst hann vera stoltur þegar hann er að tala um það, að hann var partur, forustumaður, helsta vonarstjarna reyndar, lítils skrýtins flokks sem hét Alþýðuflokkurinn.

Skrýtins?

Ég man að sá flokkur, í tíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, barðist fyrir svokölluðum matarskatti. Þá sagði til dæmis þáverandi fjármálaráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, með leyfi: „Ég tel mig hafa sýnt fram á það með veigamiklum rökum að sú skattkerfisbreyting sem gerð var í upphafi þessa árs og er undanfari þeirrar breytingar, sem hér er til umræðu, var ekki matarskattur, eins og lýðskrumarar hafa nefnt hana,  Þetta 

Það blundar skáld í hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Hugsanlega er hann svo ungur að hann man ekki hvenær þessir atburðir gerðust. Þetta var á meðan ég var í annarri alþýðufylkingu og það var 1987 sem Jón Baldvin Hannibalsson sagði þetta. Nú er það svo að enginn er alfullkominn og sumum verða jafnvel á mistök. Það þekkjum við báðir, ég og hv. þingmaður. Okkur hefur stundum skjöplast. Í þessu tilviki er það algjörlega ljóst að hreyfing jafnaðarmanna, þegar hún gerði upp þessi mál, leit svo á að þetta hefðu verið mistök. Þegar Samfylkingin var stofnuð árið 2000 var þetta eitt af þeim fyrstu málum sem hún braut til mergjar og gerði upp. Það var í framhaldi af því sem gerð var gjörbreyting á því sem hafði verið stefna tiltekins hluta Alþýðuflokksins. Út frá þeirri vinnu lagði ég á sínum tíma fram frumvarp um lækkun matarskatts sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson samþykkti með atkvæði sínu. Hann var þá sammála því að það væru of miklar álögur á byrðar fátæks fólks að láta brýnustu nauðsynjar sæta sama skatti og annað.  Hvað hefur breyst, 

Virðulegi forseti. Ég er hér með grein eftir Sighvat Björgvinsson. Fyrirsögnin er: „Skynsamleg tillaga í skattamálum“, þar sem hann rekur akkúrat þessar breytingar. Hann var líka í Samfylkingunni. Hann segir áframhaldandi, með leyfi forseta: „Áframhaldandi stuðningur okkar kratanna dugði hvergi til. Skynsemi skipti ekki neinu máli.“ Hann segir í þessari grein: „Skynsemi í framkvæmd skattamála er ekki hátt skrifuð á Íslandi, ekki meðal þeirra sem ekki vilja borga.“ Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talaði um að Samfylkingin hefði gert þetta upp og að stefnan væri allt öðruvísi núna. Hér var líka hæstv. fjármálaráðherra, ekki fyrir löngu - því að það var 1988 þegar Jón Baldvin var í þessu og Sighvatur Björgvinsson var að skrifa þessa grein fyrir nokkrum vikum - nánar tiltekið í síðustu ríkisstjórn, ríkisstjórn sem hv. þingmaður var í. Hæstv. fjármálaráðherra þeirrar ríkisstjórnar fór yfir mikilvægi þess að einfalda skattkerfið, minnka muninn á milli þrepanna og enginn mótmælti því þá, enda voru það afskaplega skynsamleg ummæli 

Herra forseti. Það er nú ekki alveg rétt munað hjá hv. þingmanni að enginn hafi mótmælt því. Það lá algjörlega skýrt fyrir hver afstaðan var og hún birtist hér í þessum sal. Samfylkingin hefur verið trú sinni stefnu í þessum efnum frá því  
             Að því er varðar meintan skoðanaágreining þá er það þannig, eins og hv. þingmaður á að vita af reynslunni, að í stórum flokkum eru alltaf mismunandi skoðanir. Ég hef verið þeirrar gæfu aðnjótandi, hugsanlega ólíkt hv. þingmanni, að ég hef bara verið í flokkum sem leyfa skoðanaágreining. Ég treysti því að hugsanlega renni sú stund einhvern tímann upp