Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég segi já við þessu frumvarpi og vil jafnframt geta þess að í mínum huga er þetta söguleg stund á Alþingi og sýnir hvernig meiri og minni hluti geta undir styrkri forustu unnið saman í málum sem þessum ef hugur fylgir máli. Ég hvet fólk til áframhaldandi starfa með þessum hætti og vil sérstaklega þakka formanni umhverfisnefndar fyrir starf hans í þessu máli.

Virðulegur forseti. Formanni umhverfisnefndar ætlar að verða seint fullþakkað úr þessum ræðustóli en það er rík ástæða til þess vegna þess að umhverfisnefnd hefur haft forustu um verklag sem er sannarlega eftirbreytnivert. Hæstv. umhverfisráðherra kom hér inn með þetta þingmál gersamlega ótækt, fullkomlega óboðlegt, og hreinan dónaskap. Að nefndin skyldi taka málið og finna á því þennan sáttaflöt er gott fordæmi um það með hvaða hætti bæta má úr þingmálum í meðferð á Alþingi. Það er sérstök ástæða til að hvetja utanríkismálanefnd, sem sannarlega hefur fengið annað fullkomlega óboðlegt þingmál hér inn, sem er afturköllun aðildarumsóknarinnar, til að feta í fótspor umhverfisnefndar og skapa sátt um niðurstöðu sem er í anda þess sem þjóðin vill í því máli.  
            

Virðulegi forseti. Ég segi já með mikilli gleði við þessu máli. Hins vegar er ljóst að hér er löng og ströng ferð á miðri leið. Náttúruverndarar hafa tekið slaginn utan húss og innan. Þeir höfundar hvítbókarinnar sem lögðu á sig mikla vinnu eiga þakkir skildar. Umhverfis- og samgöngunefnd síðasta kjörtímabils undir stjórn Marðar Árnasonar í þessu flókna máli lagði mikið af mörkum til að ná sátt. Hv. núverandi umhverfis- og samgöngunefnd hefur unnið góða vinnu. Það er gríðarlega mikilvægt að þeim anda verði haldið áfram en ekki er síður mikilvægt fyrir okkur öll sem aðhyllumst náttúruvernd á Íslandi að vera vakandi fyrir því að það eru stríðsyfirlýsingar í gangi hér frá degi til dags. Orkustofnun kemur hér fram með algjörlega fordæmalausar tillögur og leggur fyrir rammaáætlun 3 þar sem allt er í uppnámi.  
            

Heyr, heyr.


            

Virðulegi forseti. Þó að við höfum náð þeirri niðurstöðu í nefndinni að vera sátt við verklagið skiptir mjög miklu máli að við náum að klára málið í sama anda, þ.e. að ráðherra hafi gott samráð við nefndina í vinnu hennar eins og hann hefur sagst ætla að gera og sömuleiðis að haft verði gott samráð þannig að niðurstaðan úr þessu verði raunveruleg sátt í stað þess að við förum í ferli þar sem sams konar vinnubrögð verða viðhöfð og menn viðhöfðu þegar þeir lögðu málið fram upphaflega. Ég hef trú á því miðað við orð hæstv. umhverfisráðherra hér áðan að svo verði, en enn og aftur ætla ég að segja hér við afgreiðslu þessa máls: Enn eru málefni umhverfisins og auðlindanna í uppnámi m.a. vegna þess að menn hafa sett rammaáætlun og túlkun hennar inn í umræðuna með afar undarlegum hætti að mínu mati. Ég er ekki sátt við hvernig það hefur verið gert, enda var ég sú sem lagði hér fram og mælti fyrir frumvarpinu á sínum tíma. Ég tel að menn fari þar ekki rétt með það  
             Ég vona að það vinnulag sem við höfum sýnt 

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri samstöðu sem náðst hefur á vettvangi umhverfis- og samgöngunefndar um að hafa vit fyrir hæstv. ráðherra sem gekk fram af fáheyrðum fruntaskap með framlagningu þessa frumvarps. Eftir stendur hins vegar að mörg verk eru óunnin í náttúruvernd á Íslandi. Við sjáum hvernig ráðherrann hefur gengið fram varðandi afmörkun friðlands í Þjórsárverum, við sjáum afstöðu í anda Orkustofnunar og Landsvirkjunar til rammaáætlunar og hvernig þessir aðilar beita fyrir sig langsóttum lagatúlkunum til þess að viðhalda ófriði um umhverfismál í landinu. Það er mjög mikilvægt að við stöndum saman um það að efla friðinn að þessu leyti og að það verði raunverulega þannig að alvörusátt náist um vernd og nýtingu náttúruauðlinda. Svo bíður það auðvitað annarrar þingnefndar, utanríkismálanefndar, að koma vitinu fyrir ráðherra þess fagsviðs og fá hann ofan af aðför að friðinum í samfélaginu sem hann hefur efnt til með fáheyrðri tillögu um afturköllun aðildarviðræðna við Evrópusambandið. 

Virðulegi forseti. Ég þakka allt það hrós sem umhverfisnefnd hefur fengið  Þetta er ágætisfordæmi, ég veit það og við skulum vona að það gangi vel, en ég ætla að ítreka þessi sátt náðist í góðu samstarfi við umhverfisráðherra, í góðu samstarfi við hagsmunaaðila o.fl. Ég var svo pínu hugsi eftir ræðu hér þess þingmanns sem talaði á undan mér, hv. formanns Samfylkingarinnar, og velti fyrir mér hvort við ættum að kalla saman félag prestssona á Alþingi  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka nefndinni fyrir vinnu hennar að þessu máli. Það kom hér til umræðu fyrr á þessum vetri og lýtur að því að fresta frjálsri för íbúa nýs aðildarríkis Evrópusambandsins inn á okkar vinnumarkað. Það höfum við út af fyrir sig gert áður, ég hef jafnan haft efasemdir um að við þurfum að nýta slíkar heimildir. Ég minnist þess að þegar við gerðumst í upphafi aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið voru uppi miklar hrakspár um það hvernig landið mundi allt fyllast af erlendu vinnuafli úr Suður-Evrópu sem mundi flykkjast hingað og taka vinnuna af okkur. Skemmst er frá því að segja að engar þeirra hrakspáa gengu eftir og engin stórkostleg áföll urðu á vinnumarkaði okkar þótt við yrðum hluti af hinum evrópska vinnumarkaði. Ýmsar hrakspár um það þegar einstök ríki hafa gengið til liðs við þennan sameiginlega markað hafa heldur ekki gengið eftir. Það er hins vegar sjálfsagt að hafa allan vara á og nýta þennan fyrsta frest. Ég vil hér við 3. umr. leggja áherslu á þann skilning sem fram kom í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar við umræðu fyrr um málið að við nýtum þennan frest núna en hyggjumst ekki nýta þá aðra möguleika á frestun sem við eigum þó í boði í framtíðinni. Það kom fram þegar hann ræddi þetta hér í umræðunni við hæstv. utanríkisráðherra að það væri líka skilningur utanríkisráðherra að þessi frestur væri bara nýttur í þetta sinn en menn hefðu ekki að óbreyttu í hyggju að nýta hin seinni tækifærin. Ég vil bara áður en gengið er til lokaatkvæðagreiðslu um málið árétta þennan skilning minn.

Virðulegi forseti. Ég hyggst greiða atkvæði með frumvarpinu og fagna því að Króatía sé að koma í hóp annarra landa í EES. Ég vildi árétta sérstaklega að ég tek undir fyrirvara hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem kemur fram í nefndaráliti, þann fyrirvara að ég tel ekki nauðsynlegt að nýta heimildir til tímabundinnar frestunar á gildistöku ákvæða en styð þó frumvarpið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heimild til að staðfesta fjárfestingarsamning við Algalíf Iceland ehf. um smáþörungaverksmiðju á Reykjanesi. Með frumvarpinu er lagt til að iðnaðar- og viðskiptaráðherra verði fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands veitt heimild til að staðfesta fjárfestingarsamning við félagið Algalíf Iceland ehf. um smáþörungaverksmiðju á Ásbrú í Reykjanesbæ á Reykjanesi í samræmi við ákvæði frumvarpsins. Fjárfestingarsamningur var undirritaður 28. janúar 2014 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Samningurinn er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að auka nýfjárfestingu á Íslandi með áherslu á verkefni sem hafa jákvæð efnahagsleg áhrif í framtíðinni og stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi. Við ákvörðun um staðsetningu skoðaði félagið fleiri kosti fyrir framleiðsluna, m.a. í Bandaríkjunum. Niðurstaða eigenda var að Ísland væri ákjósanlegt fyrir starfsemina, m.a. vegna tærs vatns og orku frá endurnýjanlegum auðlindum. Fjárfestingarsamningur sá sem hér er leitað heimildar til að staðfesta er þó mikilvægur liður í að tryggja endanlega ákvörðun um að framleiðslan verði staðsett á Íslandi. Varan sem fyrirhugað er að framleiða á Íslandi heitir Astaxanthin undir vörumerkinu Astalíf, sem er mun auðveldara í framburði, og er framleidd með ræktun og þurrkun á örþörungum. Efnið sem sóst er eftir að framleiða er sterkt andoxunarefni sem aðallega er notað í fæðubótarefni og vítamínblöndur. Framleiðslan er umhverfisvæn og veldur ekki mengun. Miðað er við að framleiðslan geti hafist á næstu mánuðum og nemur heildarfjárfestingin 2,2 milljörðum kr. Ráðgert er að starfsmenn Algalífs hér á landi verði um 30 árið 2015 þegar reksturinn er kominn í fullan gang. Gert er ráð fyrir að verksmiðja Algalífs Iceland ehf. muni nota 5 megavött af raforku til framleiðslunnar og hefur þegar verið gengið frá orkusamningi við HS Orku um raforkukaup til 25 ára. Töluverður virðisauki fellur til við fjárfestinguna sem kemur meðal annars fram í tekjuskatti, aðföngum og þjónustu og eftirspurn eftir vinnu. Ég tel ljóst að verkefnið komi til með að hafa jákvæð áhrif á atvinnuástandið á Reykjanesi. Þó að fjárfestingarverkefnið sé ekki stórt í sniðum má leiða að því líkum að skráð atvinnuleysi geti minnkað um allt að prósentustig á framkvæmdatímanum, þ.e. til ársins 2016, og um 0,2% á rekstrartímanum miðað við óbreytt atvinnuástand á svæðinu. Félagið óskaði eftir fjárfestingarsamningi við ráðuneytið haustið 2012 og var umsóknin send til sérfræðinganefndar um veitingu ívilnana vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Nefndin var þannig skipuð að iðnaðarráðherra skipaði formann nefndarinnar og þá tilnefndu fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra sinn mann hvor. Nefndin fór fram á að fjárfestingarsvið Íslandsstofu framkvæmdi arðsemisútreikninga vegna verkefnisins. Niðurstaða Íslandsstofu var meðal annars sú að stofnunin telur að verkefnið skili umtalsverðum ábata fyrir íslenskt samfélag samkvæmt þeim forsendum sem eigendur hafa sett fram í rekstraráætlun sinni. Þá er jafnframt bent á að verkefnið sé þjóðhagslega hagkvæmt, jafnvel við umtalsverð neikvæð frávik frá framlögðum áætlunum, svo sem vegna kostnaðaraukningar eða óhagkvæmrar gengisþróunar. Framganga verkefnisins og fjárfestingarsamningurinn sem hér er til umræðu hefur verið unninn í samstarfi við Reykjanesbæ og sveitarfélagið samþykkti að veita ráðherra heimild til undirritunar fjárfestingarsamningsins. Í fjárfestingarsamningnum sem liggur til grundvallar frumvarpi þessu er kveðið á um skattlagningu og gjaldtöku vegna starfsemi félagsins. Sú skattlagning og gjaldtaka verður í meginatriðum í samræmi við íslensk skattalög en með nokkrum sérákvæðum. Þær ívilnanir sem kveðið er á um í samningnum eru í samræmi við lög um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 99/2010, en þau lög féllu niður um áramótin og unnið er að frumvarpi til nýrra rammalaga. Þær ívilnanir sem um ræðir í tilviki Algalífs eru eftirfarandi: 1. Tekjuskattshlutfall félagsins verður 18%. 2. Félagið verður undanþegið stimpilgjöldum. 3. Tryggingagjald verður 50% lægra en kveðið er á um í lögum um tryggingagjald. 4. Fasteignaskattur verður 50% lægri en áskilið hámarkshlutfall, samkvæmt samningi við Reykjanesbæ. 5. Gatnagerðargjald verður 30% lægra en samkvæmt gjaldskrá Reykjanesbæjar. 6. Félagið verður undanþegið markaðsgjaldi. 7. Sérreglur gilda varðandi fyrningu eigna. 8. Félagið verður undanþegið íslenskum aðflutningsgjöldum af efnum til reksturs verksmiðjunnar. 9. Ýmis öryggisákvæði eru varðandi upptöku nýrra skatta. Umræddur fjárfestingarsamningur veitir ívilnanir vegna viðkomandi skatta og gjalda í tíu ár frá því gjaldskylda myndast en að hámarki í 13 ár frá undirritun. Í fjárfestingarsamningnum er sett þak á umræddar ívilnanir að hámarki 127,2 millj. kr. á núvirði. Um 75% fjárhæðarinnar, þ.e. 95 millj. kr., koma til vegna skatta og gjalda sem annars hefðu greiðst til ríkissjóðs en 25%, um 32 millj. kr., vegna gjalda til sveitarfélagsins. Samþykkt frumvarpsins kallar ekki á bein útgjöld ríkissjóðs, en í kostnaðarumsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur fram að verkefnið gæti haft allnokkur jákvæð áhrif á tekjuhlið ríkissjóðs á komandi árum. Samkvæmt bindandi áliti tollstjóra fellur varan í tollflokk í 12. kafla tollskrárinnar sem er utan vörusviðs EES-samningsins. Því er litið svo á að ríkisstyrkjareglur EES taki ekki til starfseminnar eða fjárfestingarsamningsins. Í fjárfestingarsamningnum er engu að síður tekið fram að ef í ljós komi eftir að starfsemi félagsins er hafin að samningurinn feli í sér ólögmæta ríkisaðstoð beri félagið ábyrgð á því og eigi ekki skaðabótakröfu á hendur íslenska ríkinu vegna þessa. Virðulegur forseti. Ég tel að hér sé um að ræða gott mál sem ég vona að við getum sameinast í þinginu um að afgreiða og legg til að málið gangi til hv. atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Á sama tíma og ég fagna því mjög að verið sé að gera fjárfestingarsamning við áhugavert fyrirtæki um að hefja starfsemi hér á landi er ég að sama skapi hrygg yfir því að við séum aftur komin á þann stað sem við hurfum frá með lögunum 2010 þar sem verið var að búa til rammalöggjöf um nýfjárfestingar. Við hurfum frá því að ræða í þinginu málefni einstakra fyrirtækja sem hingað vildu koma, fjárfesta og setja niður starfsemi sína. Það að vera með löggjöf sem er opin og gagnsæ gerir það líka að verkum að menn vita fyrir fram að hverju þeir ganga, en mér finnst að með því að menn hafi látið þau lög renna úr gildi séum við að taka skref til baka. Málið er í sjálfu sér gott, ég hef ekkert á móti því og mun gjarnan leggja mitt af mörkum til að það geti farið í gegn. Samt vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna voru hin gagnsæju lög um nýfjárfestingar á árinu 2010 látin renna úr gildi án þess að minnsta kosti, ef menn eru í einhverri endurskoðun, að framlengja gildistíma þeirra þannig að menn héldu áfram að vinna með eitt stöðugt umhverfi? Þetta snýst líka um stöðugleika og festu. Við erum með erfiðan gjaldmiðil og eigum erfitt með að laða til okkar erlendar fjárfestingar. Þess vegna skiptir svo miklu máli að umhverfið sé læsilegt og einfalt og í því festa. Þetta átti að vera liður í því en núna erum við einhvern veginn aftur komin í limbó þar sem ráðherra hverju sinni tekur ákvörðun um hvaða mál hann ber fyrir þingið og hver ekki. Menn eiga þá allt sitt undir honum eða áhuga þingmanna á málum þeirra sem geta verið á alla vegu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir jákvæð orð í garð þessa verkefnis sem ég held að sé þannig verkefni að við getum öll verið sammála um að greiða því leið. Þingmaðurinn spyr af hverju rammalögin frá 2010 hafi verið látin renna úr gildi og hryggði sig á því að við værum núna farin að taka verkefni eitt af öðru og ræða málefni einstakra fyrirtækja á þinginu. Ég get út af fyrir sig verið sammála hv. þingmanni en vil minna þingmanninn á að það er ekki að gerast núna fyrst. Það gerðist í raun í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar þegar hún ákvað að þrátt fyrir að þá væru nefnd ívilnanalög í gildi var engu að síður komið með frumvarp um fjárfestingarsamning og ívilnanir til annars fyrirtækis. Þá á ég við fjárfestingar PCC á Bakka í gegnum þingið. Í rauninni má segja að þá hafi verið byrjað að grafa undan almenna ívilnanakerfinu. Þegar ég kom að þessum málum í ráðuneytinu var staðan sú að öll þau verkefni sem höfðu verið samþykkt undir ívilnanalögunum voru til rannsóknar hjá ESA sem og kerfið sjálft. Við það taldi ég ekki hægt að una, fór á fund hjá eftirlitsstofnuninni og ræddi þessa stöðu. Við höfum eftir þann fund unnið mjög vel, vil ég segja, með stofnuninni, m.a. náð að klára alla samningana og vinnuna varðandi umrætt fjárfestingarverkefni á Bakka án athugasemda. Við vildum ekki framlengja ívilnanakerfið vegna þess að það var í þessari vondu stöðu 

Virðulegi forseti. Ef eitthvað á að ná að taka gildi 1. júlí er ekki seinna vænna að fara að koma með það inn í þingið, bara svo það sé sagt. Það var ég sem iðnaðarráðherra sem lagði þetta ívilnanafrumvarp fram á sínum tíma og veit ekki betur en að lögin og lagaumhverfið hafi þá verið samþykkt af ESA. Það sem ESA hefur tekið til skoðunar, ekki endilega til að gagnrýna, er framkvæmdin, ekki kerfið sjálft. Það væri þá mjög undarlegt ef stofnunin tæki upp að nýju sína eigin niðurstöðu. Ég hef ekki heyrt að slíkt hafi verið gert. Það er um að ræða framkvæmdina en ekki lögin sjálf. Það er stefnumótandi að taka ákvörðun um að láta lögin ekki halda gildi sínu þangað til einhver endurskoðun á sér stað og koma þannig með eitt og eitt mál og einn og einn samning hingað inn. Telur hæstv. ráðherra það vera leiðina sem við eigum að halda áfram með ef ekki næst að koma með nýtt ívilnanafrumvarp inn fyrir lok þings? Með málefni Bakka er málið þannig vaxið að þar er verið að brjóta ný lönd, þ.e. það eru engir innviðir til staðar fyrir norðan, þar er ekki hafin iðnaðaruppbygging og það er mjög erfitt að selja mönnum það að fara inn á slíkt svæði sem brautryðjendur. Það voru rökin að baki því að fara þá leið að þeir fengju ögn ríkari ívilnanir, það var nú ekki mikið, en kveðið var á um það í ívilnanalögunum. Mig tók sárt að gera þetta svona en það breytti því ekki að þar eru aðstæður algerlega ósambærilegar við það sem hér er til umræðu. Þar er svo sannarlega búið að brjóta lönd og þar eru svo sannarlega 

Virðulegur forseti. Það er ekki síst vegna ábendinga frá ESA sem við ákváðum að framlengja ekki gömlu ívilnunarlögin. Þau eru ekki bara til skoðunar, öll verkefnin sex, heldur eru fjárfestingarsamningar sem gerðir voru undir þeim lögum til rannsóknar hjá eftirlitsstofnuninni sem og löggjöfin sjálf. Á þessum fundi sem við áttum með þeim lagði ég einfaldlega fram eftirfarandi vangaveltu: Hér erum við með ferli sem virkar greinilega ekki sem skyldi. Þið eruð að rannsaka þessa samninga, þið eruð að rannsaka þessa löggjöf. Á meðan var allt í frosti. Fyrirtæki sem komu til okkar sögðu: Þessi listi sem við erum með hérna í löggjöfinni er ágætur, en okkur líst miklu betur á ívilnanirnar sem Bakka-verkefnið fékk. Það var ekkert sem við gátum gert, við vorum læst í þessu meðan almenna löggjöfin var til rannsóknar. Þess vegna spurði ég einfaldlega: Hvernig getum við losað þetta? Getum þið haldið áfram að rannsaka fortíðina og það sem þið hafið áhyggjur af þar? Getum við dregið strik í sandinn og horft til framtíðar? Hér erum við nefnilega komin með ríkisstjórn sem vill efla nýfjárfestingar og við getum ekki unað við það ástand að allt sé í frosti. Þá ráðlagði ESA okkur að gera ekki breytingar á gömlu lögunum eins og reyndar var heldur ekki búið að samþykkja. Fyrrverandi ríkisstjórn hafði gert breytingar sem stofnunin var ekki búin að samþykkja með auknum ívilnunum þannig að þetta var ráðlegging frá þeim: Komið með nýja löggjöf. Og við ætlum að gera það. Ástæða þess að við erum ekki komin með hana er sú að það er verið að vinna að gerð nýs byggðakorts á vettvangi Evrópusambandsins. Þetta mun taka gildi samhliða en ef við náum ekki að klára það fyrir þinglok í vor verður það að vera svo. Við tökum það þá bara í september. Í millitíðinni er ekki meiri skaði en svo 

Herra forseti. Ég sé að sjálfsögðu ástæðu til að gleðjast yfir því og óska mönnum til hamingju með það að þarna er að fara af stað áhugavert lítið eða tæplega meðalstórt iðnaðarverkefni á Suðurnesjum og er fullkomlega eðlilegt og í samræmi við þá hefð sem mótast hefur frá og með 2010/2011 að það njóti einhvers konar stuðnings á uppbyggingartíma eins og allmörg verkefni hafa fengið á undangengnum árum. Ég vil þó taka fram að ég tel að það eigi alls ekki að vera nema tímabundið ástand að flytja þurfi sérfrumvarp eða setja sérlög í hvert skipti um hvert einstakt fjárfestingarverkefni. Það er afturhvarf til tíma sem ég held að við eigum alls ekki að stefna að, heldur þvert á móti, gera þær lagfæringar eða breytingar sem þarf til þess að við getum haft í gildi almenna rammalöggjöf sem hver og einn geti gengið að sem vísri og sjái hvað honum kunni að standa til boða í fjárfestingar- eða ívilnunarsamningi. Ég kannast ekki við þá dökku mynd sem hæstv. ráðherra dró hér upp af einhverju óskaplegu frosti og ástandi. Satt best að segja sé ég ekki annað en að þetta hafi gengið ágætlega. Allmörg góð verkefni hafa fengið fjárfestingarsamninga og eru komin af stað. Þó að eitt þeirra hafi að vísu lent í ógöngum og rekstrarerfiðleikum og sé strand, sem er auðvitað miður, sömuleiðis framkvæmd á Suðurnesjum, þá eru önnur ýmist að fara í gang eða þegar komin í rekstur. Ég held að þetta sé hin eðlilega aðferðafræði. Ég fagna þar af leiðandi því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra og ég hafði ætlað að spyrja um, að von sé á frumvarpi um endurnýjaða rammalöggjöf í þessum efnum. Það á að sjálfsögðu að vera almenn aðferðafræði að ekki þurfi að flytja frumvarp í hvert og eitt sinn heldur liggi ramminn fyrir og inn í þann ramma sé svo fyllt eftir einhverjum viðmiðunum sem þurfa auðvitað að þróast í þessum efnum, þ.e. hvað sé eðlilegt og réttlætanlegt að ganga langt í hverju tilviki miðað við aðstæður á hverjum stað. Það hlýtur að lokum að ráða úrslitum að ívilnunin eða stuðningurinn taki mið af því hvers þarf með til að viðkomandi verkefni geti farið af stað við þær aðstæður sem því bjóðast þar sem það hefur ákveðið að bera niður með staðsetningu sína. Varðandi breytingarnar sem voru fluttar á lögunum um svipað leyti og sérstök ívilnun kom vegna verkefnisins á Bakka þá var af ósköp einföldum ástæðum ákveðið að fella út úr lögunum heimildir til að greiða beina stofnstyrki. Íslensk stjórnvöld höfðu ekki talið sig vera í færum til þess að reiða fram beint fé. Það væri betra að bjóða ríkari ívilnun á uppbyggingar- og starfstíma verkefnanna fyrstu árin en að í lögunum væri fyrirheit um að menn gætu fengið beina fjárfestingarstyrki útgreidda ef aðstæður og ríkisbúskapurinn hjá okkur byði ekki upp á slíkt. Ég held að það hafi verið skynsamleg breyting vegna þess að svo lengi sem slíkt ákvæði stendur í lögum, jafnvel þótt það sé óvirkt og menn fallist ekki á stofnstyrkina reyna menn alltaf að sækja sér þá. Síðan lá fyrir að þetta þyrfti að skoðast í tengslum við byggðakortið. Bakki sem bar hér á góma var verkefni sem mjög mikil sérstaða gilti um. Eins og þegar hefur komið fram í andsvari var alveg ljóst að þröskuldurinn var hár að fá aðila til að setja niður starfsemi á nýju svæði þar sem heilmiklar framkvæmdir og fjárfestingar þurfti til til þess að skapa aðstæður fyrir uppbyggingu iðnaðar. Fljótlega kom í ljós þegar þetta var skoðað að það væri ekki bara réttlætanlegt heldur sennilega óumflýjanlegt, til þess að af því verulega verkefni gæti orðið, að stjórnvöld gætu teygt sig eitthvað lengra en almenni ramminn gerði ráð fyrir. Þar af leiðandi þurfti að koma til sérákvæði og heimild í lögum fyrir því. Nú vill svo vel til að það mál er í höfn hvað þennan þátt málsins varðar. ESA samþykkti fyrir nokkrum dögum báða samningana, bæði um þátttöku ríkisins í hafnargerðinni og fjárfestingarsamninginn við PCC Bakka Silicone hf. Umræða sem var á þeim tíma, að þar væri gengið of langt eða það skapaði einhver hættuleg fordæmi, er að mínu mati úr sögunni. ESA hefur einfaldlega tekið rök stjórnvalda góð og gild og fallist á öll helstu rökin fyrir því að við þessar aðstæður - ég tek það fram - og í því tilviki væri réttlætanlegt að ganga lengra. Það gildir ekki endilega um aðila nr. 2 og 3 á því svæði því að þeir njóta góðs af því að aðrir eru búnir að ryðja brautina. Það verður auðvitað að vega og meta í hverju tilviki hversu langt eigi að ganga. Það er ánægjulegt að þarna sé að fara af stað verkefni sem skapi 30 heilsársstörf og noti 5 megavött af raforku. Það sem er ekki síður ánægjulegt er að þetta er ný atvinnustarfsemi á sviði líftækni eða hátækni og eykur þar af leiðandi fjölbreytnina í flóru nýrrar atvinnuuppbyggingar. Má ég þá leyfa mér að minna á að þetta verkefni fór af stað í tíð fyrri ríkisstjórnar og vinnan við gerð fjárfestingarsamnings var sett af stað þá. Því var iðulega haldið fram að allt væri í frosti og enginn þyrði að koma nálægt landinu, m.a. út af þeirri hræðilegu ríkisstjórn, en hér er ég með  Það er sérstaklega ánægjulegt ef hér verður fjölbreytt flóra mismunandi tegunda atvinnurekstrar og á mismunandi sviðum þannig að minni líkur verði á sveiflum sem gangi yfir stóra geira atvinnulífsins í einu, eins og er í okkar tilviki hvað varðar heimsmarkaðsverð á áli. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um að íslenskt efnahagslíf er orðið býsna tengt verðsveiflum á álmörkuðum, bæði útflutningstekjurnar sjálfar og afkoma orkufyrirtækjanna, í allt of ríkum mæli reyndar. Hér er sem sagt allt önnur tegund iðnaðar á ferðinni sem fer inn á aðra markaði og það er vel. Ég held í sjálfu sér að ekki sé miklu við þetta að bæta nema að spyrja hæstv. ráðherra, úr því við höfum kost á því að eiga við hann orðastað, hvenær við megum eiga von á þessu frumvarpi og hvort það verði ekki frumvarp til laga um ívilnunarsamninga, þ.e. rammalög, sem verði svipað og löggjöfin frá 2010, að meiningin sé að mönnum standi slíkur stuðningur til boða við nýfjárfestingar óháð því hvort um innlenda eða erlenda fjárfesta sé að ræða. Væntanlega verða gerðar kröfur um fjárfestingu yfir einhverjum mörkum. Í öðru lagi: Hversu mörg verkefni bíða þess að fá samning af þessu tagi? Eru fleiri í pípunum sem verða flutt sér frumvörp um eða er þess að vænta, ef t.d. Alþingi tekur vel á móti frumvarpinu og gerir það að lögum fyrir sumarið, að í kjölfarið muni bætast við fleiri ívilnunarsamningar vegna verkefna sem séu í pípunum? Ég held að ánægjulegt og fróðlegt sé að vita af því. Þetta var það helsta, virðulegur forseti, sem ég vildi um þetta mál sagt hafa.

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka fyrir að málið sé komið hingað inn. Ég held að um gríðarlega spennandi verkefni sé að ræða sem passi mjög vel inn í þá stefnumörkun og umræðu sem hefur átt sér stað á undanförnum árum, þ.e. að við þurfum að tryggja hér fjölbreyttari uppbyggingu atvinnulífs. Ástæðan er náttúrlega afar einföld, við getum ekki sett öll eggin í sömu körfuna hér á landi. Orkufyrirtækin þurfa fjölbreyttari kaupendahóp. Við þurfum líka störf sem laða til sín ungt metnaðarfullt vinnuafl og vonandi náum við heim ungu fólki sem hefur ákveðið að leita frekar eftir góðum störfum erlendis á grundvelli starfa sem geta skapast í sérhæfðum, áhugaverðum hátæknifyrirtækjum og öðrum fyrirtækjum sem eru að koma með nýja og áhugaverða fjárfestingu og starfsemi hingað. Við vitum líka að þegar svona ný starfsemi fer af stað einhvers staðar á svæði eins og á Íslandi hefur það líka áhrif í kring og meiri líkur eru á því að til verði klasar fyrirtækja sem geta stutt við starfsemina og það hefur afleiddar afleiðingar. Ég er því mjög spennt að fylgjast með þeirri uppbyggingu sem þarna fer af stað þegar málið hefur verið afgreitt frá þinginu. Virðulegi forseti. Ég vil annars halda aðeins áfram með það sem ég var að ræða við hæstv. ráðherra áðan, hreinlega til að segja frá því að hugmyndin að baki því að setja almenn lög um ívilnanir hér á landi kom til vegna þess að fram að því höfðu verið gerðir fjárfestingarsamningar mestmegnis við mjög stóra aðila, þ.e. álfyrirtæki. Það eru aðilar sem geta staðið í samningaviðræðum við ríkisvaldið og þjarmað dálítið hraustlega að mönnum, og geta gengið mjög langt vegna þess að þau hafa styrk til þess. Minni og meðalstórir aðilar sem við vildum gjarnan að kæmu hingað, eins og t.d. sú fjárfesting sem hér um ræðir, sátu í raun og veru ekki við sama borð og hinir stóru aðilar sem höfðu mikinn styrk til þess að fara í samninga um ívilnanir og ívilnanasamninga við ríkið. Svona almenn löggjöf býr til ákveðið skapalón sem hægt er að ganga að og menn vita hvernig lítur út fyrir fram, sama hverrar stærðar fjárfestingin er. Ég tel að ástæðan fyrir því að fleiri aðilar hafa komið og fengið fjárfestingarsamninga, aðila sem má kalla minni fjárfesta og öðruvísi fjárfesta en við höfum hingað til haft sem hafa fengið svona samninga, sé einmitt út af þessari löggjöf og út af því skapalóni sem búið var til. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að menn finni lendingu í því að þetta geti haldið áfram, við þurfum svo sárlega á því að halda hér á landi að vera með gagnsæi á þessu sviði. Við höfum séð fjárfesta hrökklast héðan út af gjaldmiðlinum. Gjaldmiðillinn er erfiður. Það þýðir að við þurfum að beita öllum þeim ráðum öðrum sem við höfum til að vega upp á móti þeim risastóra galla sem er á umhverfi okkar fyrir fjárfesta. Þess vegna skiptir að mínu mati svo miklu að hindranirnar séu sem fæstar, reglurnar séu sem skýrastar og það séu viðmið sem eigi við um alla. Þannig sé það ekki bara undir ráðherra, þingi, tíðaranda hverju sinni komið hverjir í fyrsta lagi fá samning og í öðru lagi hvernig hann er gerður. Ég veit að í þessu tilfelli er miðað við lögin sem runnu úr gildi núna um áramótin, ég er þess vegna ekki endilega að tala um þetta í samhengi við þetta mál, heldur er þetta bara hættan sem við getum horft fram á til lengri tíma ef við höfum ekki skapalón eða ramma utan um það hvernig þetta skuli gert í mjög langan tíma. Þess vegna legg ég á það mjög mikla áherslu, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra reyni að flýta fyrir vinnu við að koma með skapalón hingað inn. Ég er dálítið undrandi á því að í umræðunni áðan fannst mér hæstv. ráðherra tala eins og þessi mál væru bara öll alveg upp í háaloft og allir þeir samningar sem gerðir hafa verið væru í algjöru uppnámi. Ég hef ekki heyrt neitt um það, en allt í lagi að mál séu skoðuð. Það sem skiptir máli í þessu er að það eru ekki lögin, eins og mátti skilja á ráðherra áðan, eða innihald þeirra sem eftirlitsstofnunin er að skoða heldur framkvæmdin. Gott og vel. Við erum að byrja á þessu sviði og það geta alltaf komið upp ákveðnir byrjunarörðugleikar og þá er að taka á þeim. Ég legg á það áherslu að við erum, a.m.k. Samfylkingin, boðin og búin til að taka þátt í því að reyna að koma þessum málum í gagnsætt horf þannig að við getum verið með löggjöf sem fjárfestar geta gengið að. Þá komum við aftur að vandanum sem við lentum í, þ.e. fyrrverandi ríkisstjórn, varðandi Bakka. Þar höfðum við og ég hafði - af því að ég mælti nú fyrir málinu á sínum tíma - lagt mjög mikla áherslu á að svigrúm væri innan laganna til að ganga lengra á svokölluðum efnahagslega köldum svæðum eða þegar menn væru að brjóta ný lönd eða væru langt í burtu, innviðir ekki til staðar o.s.frv. Þau sjónarmið komu fram í greinargerðinni með frumvarpinu á sínum tíma. Í framkvæmdinni varð þetta ekki raunin. Það er miður. Það var það sem klikkaði kannski í tíð síðustu ríkisstjórnar hvað þetta varðaði. Mig langar að beina því til hæstv. ráðherra í þessari endurskoðun að beinlínis verði kveðið á um það með einhverjum hætti að þegar verið er að nema ný lönd, ef við getum orðað það þannig, þ.e. þegar engir innviðir eru til staðar og menn þurfa að fara í ríkari fjárfestingar út af þeirri staðreynd, geti landnemarnir, ef við getum nefnt fyrsta fyrirtækið á staðnum svo, þ.e. að möguleiki sé fyrir hið opinbera að veita landnemunum hugsanlega einhverjar ríkari ívilnanir á þeim forsendum. Ég vil því beina því til hæstv. ráðherra, alla vega að hafa það í huga eða skoða það með opnum huga, hvort það gæti verið lausn á þessum málum. Við vitum það báðar að ekki er hægt að setja allar fjárfestingar á einn blett eða tvo. Við munum þurfa í framtíðinni og vonandi verður það þannig þegar Bakki er orðinn fullur að fara þurfi að nema ný lönd annars staðar, og þá vonandi víðar um landið en við höfum horft upp á í dag. Þetta var það, virðulegi forseti, sem ég vildi nefna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, án þess að það skipti beinlínis stórmáli fyrir þetta mál, ég er bara forvitin: Ef búið er að samþykkja Bakkalögin, hvað eru menn þá að skoða í hinum málunum, þ.e. hinum fjárfestingarsamningunum, ef innihald laganna og innihald samninganna er í lagi? Hvaða formsatriði voru í ólagi? Og hvað er það sem við getum gert til þess að koma því í lag og í rétt horf? Við liggjum ekki á liði okkar hér að gera það og ýta undir það. Mér finnst mikilvægt að menn séu með ákveðinn sveigjanleika í löggjöfinni um þetta, að fjárfestingar sem eru á nýjum svæðum þar sem kostnaðarsamara er að koma sér fyrir, að þar geti menn gengið lengra í ívilnunum. Enn og aftur legg ég á það mjög mikla áherslu að við reynum að halda því verklagi að vera með skapalón, vera með löggjöf að baki. Það er líka betra fyrir ráðherrann að vera með gagnsæja löggjöf að baki svona vinnu. Það er einfaldara á svo margan hátt, ekki bara fyrir ráðherrann, heldur líka fyrir þá aðila sem eru að semja við hið opinbera, að þeir þurfi ekki að vera í löngum tvíhliða samningum við ríkið heldur geti bara gengið svona nokk að ákveðnu kerfi ef þeir uppfylla ákveðnar strangar kröfur sem gerðar eru í löggjöfinni. Þar með erum við heldur ekki að fara í manngreinarálit, þ.e. þá erum við að horfa á verkefnin fyrst og fremst en ekki endilega að fjalla um einstaka fyrirtæki í sölum Alþingis sem alltaf getur orðið mjög erfitt og viðkvæmt.

Virðulegur forseti. Ég ítreka ánægju mína með viðhorf hv. þingmanns til þess verkefnis sem við ræðum um. Aðeins varðandi þær spurningar sem hún beindi til mín. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það einfaldar málið að hafa almenna löggjöf, þá þarf ekki að leita eftir samþykki ESA við hvern samning né heldur að koma með hvern samning fyrir þingið. En vandamálið var, sama hvað hv. þingmaður segir, að Bakkalögin grófu undan almennu lögunum. Það var þannig. Eins og ég lít á þetta og ég hef verið að velta því mikið fyrir mér núna: Eigum við að hafa almenn lög eða eigum við að gera sértæka samninga? Það eru kostir og gallar við hvort tveggja. Ef þú ert með almenn lög þarftu að sníða öll fyrirtæki inn í þau. Og það eru kannski atriði sem fyrirtæki er ekkert að fara fram á í ívilnun sem það fær þá „átómatískt“, ef ég má sletta, með almennu lögunum. Ég lít svo á að ef við erum með almenn lög er það einmitt, eins og hv. þingmaður nefndi, skapalónið. Þá verðum við að vera með það einmitt vegna þeirrar ástæðu sem þingmaðurinn nefnir, að það einfaldar. Ef við ætlum síðan að gera undantekningar frá því þá erum við búin að eyðileggja skapalónið. Við þurfum því dálítið að vega og meta hvort við viljum. Þess vegna erum við að vinna að undirbúningi nýrrar almennrar löggjafar til að það verði einfaldara. Þess vegna erum við að leggja drög að því. Til að svara hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á ég von á að koma með frumvarp, það er spursmál hvorum megin 31. mars það dettur, en við erum á síðustu metrunum með það. Þetta eru þau atriði sem við erum að vega og meta. En ég er alveg sannfærð um að við getum ekki haft hvort tveggja. Hins vegar er ég alveg tilbúin til að skoða það sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. hvort hægt er að hafa einhver ákvæði 

Virðulegi forseti. Svarið í lokin er akkúrat kjarni málsins. Ég er alveg sammála því að það var vont að þurfa að koma með ný sérlög inn í þingið um Bakka, en hin lögin, og sérstaklega hvernig þau höfðu verið framkvæmd, gerðu það að verkum að það var óhjákvæmilegt ef menn ætluðu að mæta landnemum þar fyrir norðan með einhverjum ríkari hætti en almennt gerðist. Þess vegna er alveg rétt og ég tek alveg undir að það var slæmt og vont gagnvart lögunum og gróf undan þeim að ákveðnu leyti. Þess vegna held ég að hafa verði þetta sjónarmið inni við endurskoðun á löggjöfinni og þessu umhverfi þannig að menn séu alveg með opin augu gagnvart því að það geti komið til ríkulegri ívilnana. Það yrðu þá allir meðvitaðir um það við ákveðnar aðstæður sem væru bara niðurnjörvaðar, þ.e. að öllum sé ljóst við hvaða aðstæður það sé og þá þurfi ekki að koma til þess að menn komi hingað inn með sérlög, en þeir geti gert þetta að ákveðnum skilyrðum uppfylltum samkvæmt almennum lögum. Ég mundi að minnsta kosti vilja og vona að hæstv. ráðherra skoði það mjög vandlega. Það er kannski það atriði sem ég mundi fylgjast með í þessari lagasetningu hvernig verður farið með. Ef við ætlum að gæta að hinni almennu löggjöf megum við ekkert fara út frá henni, alveg eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan, öðruvísi en að það orki tvímælis, nema við séum með það lögbundið við hvaða aðstæður það er gert. Það held ég að gæti verið, ef það er hægt, farsælasta leiðin.

Virðulegur forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að sjálfsagt er að skoða það hvort það samrýmist til að mynda ríkisstyrkjareglum Evrópusambandsins, sem við þurfum náttúrlega að smíða þetta í kringum. Vegna þess að hv. þingmaður spurði um hvort gerðar hefðu verið athugasemdir við lögin sjálf á vettvangi ESA eða við framkvæmdina, þá er það rétt að athugasemdir voru gerðar að mestu leyti við framkvæmdina. Við vitum að vísu ekki hvað það var vegna þess að ekki er komin niðurstaða í þau mál, en þó var lagabreyting gerð þar sem ívilnanirnar voru auknar sem var ekki samþykkt af ESA. Ég ítreka það að þegar sú staða var komin upp var þetta þannig að það gekk hvorki né rak. Sem betur fer er búið að laga þá stöðu og samskipti okkar við ESA eru núna með ágætum. Það er ekki síst fyrir tilstuðlan og fyrir góða og öfluga vinnu starfsmanna ráðuneytis míns sem búið er að koma þessu aftur á réttan kjöl. Það er rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að það er mikið fagnaðarefni að allir samningar og öll löggjöf varðandi Bakkamálið er allt komið í gegnum ESA. Ég vil nota tækifærið og hrósa starfsmönnum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins fyrir það vegna þess að við höfum lagt okkur mjög fram um að koma þeim samskiptum á betri stað, mynda það nauðsynlega traust sem þarf á milli okkar og stofnunarinnar einmitt til þess að við getum haft, eins og ég tek undir með hv. þingmanni, skilyrðin sem skýrust, hindranirnar sem fæstar og tímann sem stystan sem tekur að koma þessum málum í farsæla höfn.

Já, það vil ég gera líka. Ég vil hrósa starfsmönnum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins fyrir frábærlega vel unnin störf og ekki bara í þessu máli heldur í gegnum tíðina. Ég tel að þeir hafi vandað sig eins á árum áður gagnvart samskiptum við ESA, en það geta alltaf komið upp hnökrar út af einhverjum ástæðum, hugsanlega flýti í þinginu eða öðru. Starfsmenn ráðuneytisins hafa alltaf vandað sig hvað ESA varðar, ég held að það sé ekkert nýtt, eins og mér fannst hæstv. ráðherra segja áðan. Það er held ég eitthvað sem hefur verið grunnurinn í starfi þeirra hingað til. Virðulegi forseti. Ég fagna því að heyra það sem hæstv. ráðherra segir, að hún sé til í að skoða þetta. Mér heyrist hún frekar vera, þó að ég hafi ekki alveg náð utan um það, á línu þess að vera með almenna löggjöf en að gera þetta sértækt í hvert sinn. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að fjárfestingarkostirnir gjörbreyttust sem fóru að fá ívilnanasamninga eftir að almenna löggjöfin kom vegna þess að það var ekki á allra færi að fara í svona stóra samningagerð eins og stóru álfyrirtækin gerðu við ríkið á árum áður, þ.e. það var ekki jafn aðlaðandi fyrir minni fjárfestana að gera það. En þegar skapalónið liggur fyrir þurfa þeir ekki að fara í tvíhliða viðræður við ríkið um annað en að veita þau gögn sem eru forsenda fyrir því að þeir geti fengið samning sem byggir á löggjöfinni. Það er að mínu mati miklu eðlilegra og liprara, fyrir utan hvað okkur vantar skýrari reglur. Ég held að við hæstv. ráðherra séum sammála um að það skiptir svo gríðarlega miklu máli í erfiðu fjárfestingarumhverfi eins og er hér á landi, í hinu stóra sögulega samhengi, að gagnsæi og leikreglur séu skýrar, og gagnsæi sé algert lykilatriði þannig að allir viti að hverju þeir ganga.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir hér fagna því að sá fjárfestingarsamningur skuli vera kominn hingað til þingsins sem hæstv. ráðherra hefur nú undirritað með fyrirvara um samþykkt þingsins. Ég fagna því auðvitað sérstaklega sem Suðurnesjamaður að þetta sé verkefni sem verður staðsett þar. Talið er að skilyrði séu sérstaklega hagstæð á Íslandi til hátækniframleiðslu af þessu tagi og nálægð við alþjóðaflugvöll, hreint vatn og örugg afhending orku mikilvægt og þess vegna alveg gráupplagt að setja verksmiðjuna niður á Suðurnesjum auk þess sem rými er laust á Ásbrú. Áætlað að um 30 störf skapist við verksmiðjuna en að sjálfsögðu fleiri á byggingartímanum. Það er gert ráð fyrir að húsnæði verði nýtt upp á 1.500 fermetra en síðan á að byggja við upp á 6.000 fermetra, sem mun skapa störf meðan á uppbyggingu stendur. Framleiðslan lofar góðu. Talið er að það sé mikill og vaxandi markaður fyrir efnið. Þarna er verksmiðja sem ekki mengar og að öllu leyti virðist vera ákaflega ákjósanlegt og gott fyrir svæðið að fá fjölbreytni í atvinnulífið. Við höfum glímt við það á Suðurnesjum að atvinnulífið hefur verið töluvert einhæft. Þegar dregið hefur saman á stórum sviðum höfum við þurft að glíma við erfiðleika. Þegar kvótinn fór hér á árum áður, á tímabilinu 1990–1995, glímdum við við mikið atvinnuleysi, m.a. var atvinnuleysi á Suðurnesjum árið 1995 5,6%. Síðan fór herinn árið 2006. Landsmenn þekkja þá sögu alla saman. Þar fór stór vinnuveitandi. Þar sem mikill vöxtur var í atvinnulífinu akkúrat á þeim tíma þegar herinn fór vorið 2006 fengu menn margir og flestir atvinnu, en voru auðvitað fyrstir til að missa atvinnuna þegar hrunið skall á árið 2008 og á árinu 2008 byrjaði atvinnuleysið á Suðurnesjum. Það tikkaði fyrr inn á landinu á Suðurnesjum og árið 2008 var ársmeðaltalið í atvinnuleysi hjá okkur 3,7% meðan það var aðeins 1,6% á landinu öllu. Síðan vil ég rifja upp hvernig staðan hefur verið á undanförnum árum í atvinnulífinu á Suðurnesjum. Við höfum glímt við mjög mikið atvinnuleysi og alls konar aukaverkanir sem því fylgja, sem eru mjög slæmar og margar af félagslegum toga. Árið 2009 var atvinnuleysi á Suðurnesjum 12,8%, 2010 13,1% og síðan þá hefur toppnum verið náð og við unnið á þeim tölum hægt og rólega. 2011 vorum við komin niður í 12,3%, 2012 9,7% og 2013 6,8%. Ef við skoðum árið 2014 fara tölurnar að vísu aðeins upp. Í febrúar síðastliðnum var atvinnuleysistalan 7,7% á meðan hún var 4,4% á landinu öllu, en það geta verið árstíðaskipti sem þarna koma inn því að atvinnuleysið yfir sumartímann hefur verið lægra. Til dæmis var atvinnuleysi í ágústmánuði í fyrra 5,4% á Suðurnesjum þótt ársmeðaltalið væri 6,8%. Við höfum náð tölunum niður, enda skiptir það miklu máli fyrir svæðið. Þar hefur ferðaþjónustan eða flugstöðin, umsvifin í kringum flugið, skipt langstærstu máli og mestu máli en við þurfum auðvitað að fá inn fjölbreyttari störf. Ég nefndi áðan að margir Suðurnesjamenn hafi unnið hjá hernum. Það voru fjölbreytt störf en það var aðeins einn atvinnurekandi og þegar hann fór skipti það mjög miklu máli. Við Suðurnesjamenn höfum verið svolítið óánægðir með að þegar við á erum við flokkuð með höfuðborgarsvæðinu, þegar verið var að tala um styrki til landsbyggðarinnar þurftum við ekki neitt af því við vorum svo nálægt Reykjavík, og svo þegar það hentar ekki er það á annan hátt. Við vorum til dæmis síðasta svæðið sem fékk menningarsamninga og þeir voru miklu lægri fyrir okkur en önnur landsvæði af því við áttum að hafa það einhvern veginn öðruvísi þar sem við vorum svo nálægt Reykjavík, samt er svipaður kílómetrafjöldi frá Reykjavík á bæði Selfoss og Akranes og er til Reykjanesbæjar. Við fengum menningarsamningana árið 2007 en þeir voru lægri en annars staðar á landinu og við fengum ekki vaxtarsamninga fyrr en á síðasta kjörtímabili. Atvinnuþróunarfélagið var ekki heldur stofnað fyrr en á síðasta kjörtímabili í kreppunni þegar vinstri stjórnin var að leggja áherslu á atvinnuuppbyggingu á svæðinu, enda skipti miklu máli að horfa þangað sérstaklega eins og staðan var þar, og það var gert. Nú er hins vegar staðan þannig að menningarsamningarnir hafa verið mikið skornir niður og það skiptir miklu máli fyrir svæðið, þ.e. vaxtarsamningar, menningarsamningarnir og sóknaráætlunin, bæði í samfélagslegu og efnahagslegu tilliti. Menningarráðin hafa fengið þær fréttir að menningartengd ferðaþjónusta eigi ekki að vera með í menningarsamningunum núna. Það er á borði ráðherra sem hér er, hæstv. ráðherra iðnaðar- og viðskiptamála, þannig að gott væri ef hún sæi sér fært á eftir að koma inn á hvernig standi á því að menningartengd ferðaþjónusta eigi ekki að fá styrki núna og ekki sé hægt að sækja um styrki í tengslum við menningarsamningana. Sama er með vaxtarsamningana, ekkert hefur heyrst hvað þá varðar á árinu 2014 og eins og við þekkjum auðvitað voru styrkir til nýsköpunar heilmikið skorið niður. Það hefur áhrif á frumkvöðlasetrið á Suðurnesjum eins og annars staðar á landinu. Ekkert hefur heldur frést af peningum í sóknaráætlun, hvernig eigi að skipta þeim á milli landshluta. Það er því ýmislegt sem varðar atvinnuuppbyggingu og nýsköpun og menningarstarf sem er í uppnámi vegna þess að stjórnvöld virðast ekki alveg vita hvernig eigi að stíga til jarðar, en allt skiptir þetta máli í atvinnusambandi. Við erum að ræða fjárfestingarsamning þótt ég hafi farið aðeins út fyrir efnið, þó er það skylt efni, þ.e. atvinnulífið á Suðurnesjum og samsetning þess. Á síðasta kjörtímabili voru undirritaðir fjórir fjárfestingarsamningar á Suðurnesjum og ekkert landsvæði var með eins marga fjárfestingarsamninga. Það var álverið í Helguvík, sem ég kem betur að á eftir, og síðan voru samningar um gagnaver, það var kísilver, fyrir fiskvinnslu og svo lá á borðinu á árinu 2012 fjárfestingarsamningur fyrir fiskeldi úti á Reykjanesi sem mér er ekki kunnugt um hvort hafi verið undirritaður. Nú er það Algalíf en eins og fram hefur komið var sá fjárfestingarsamningur undirbúinn á síðasta kjörtímabili, þannig að vinstri stjórnin lagði sig fram við að laða að Suðurnesjunum atvinnu og fjárfesta, enda veitti ekki af. Álverið þarna er stóra verkefnið. Það er síðasta verkefnið sem fékk sérstakan samning áður en almenni ramminn datt inn um fjárfestingarverkefnin. Enn bólar ekkert á því. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra talaði mikið um álverið á síðasta kjörtímabili og vildi meina að það væri vegna þeirrar ríkisstjórnar sem þá var við lýði sem álverið væri ekki farið af stað. Við áttum samtal um þetta, ekki undir fjögur augu heldur meira á síðum fjölmiðlanna þar sem menn voru að kasta ásökunum fram og til baka. En álverið er enn ekki farið af stað. Það er rétt að detta í ár síðan hæstv. ráðherra tók við atvinnuráðuneyti. Ef það var þeirri ríkisstjórn sem var á síðasta kjörtímabili að kenna að álverið fór ekki í gang hljótum við að spyrja af hverju ný ríkisstjórn hefur ekki komið álverinu í gang. Ef það var eitthvað sem síðasta ríkisstjórn hefði átt að gera hlýtur þessi ríkisstjórn að geta gert það, og af hverju er hún ekki búin að því? Þetta eru stóru spurningarnar sem Suðurnesjamenn hljóta að spyrja hæstv. ráðherra að þegar hún á samtal við kjósendur sína á Suðurnesjum. Virðulegi forseti. Það skiptir mjög miklu máli í því máli sem við erum að tala um, þ.e. fjárfestingarsamning, að almennur rammi verði gefinn og ég fagna því að hæstv. ráðherra boði slíkan almennan ramma. Mig langar í lokin að vitna í nefndarálit frá iðnaðarnefnd því að iðnaðarnefnd var sammála um löggjöfina um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi sem samþykkt var á 138. löggjafarþingi á árinu 2009–2010. Með leyfi forseta stendur í nefndarálitinu: „Með frumvarpinu er lagt til að sett verði heildstæð löggjöf sem myndi ramma um þær ívilnanir sem stjórnvöldum, og eftir atvikum sveitarfélögum, er heimilt að veita vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Horfið verður frá því fyrirkomulagi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi og samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA enda hefur slíkt fyrirkomulag reynst þungt í vöfum, ómarkvisst og ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum. Með þeirri löggjöf sem hér er mælt fyrir er lagt til að skapaður sé almennur rammi um ívilnandi kjör sem bjóðast vegna nýfjárfestinga hér á landi og þannig með gegnsæjum og markvissum hætti reynt að auka möguleika á því að fá til landsins fjölbreytta nýfjárfestingu, hvetja til innlendrar fjárfestingar og fjölga atvinnutækifærum í landinu.“ Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á þetta hér í lokin. Það er ótækt að við séum með þunglamalega aðferð og tökum fyrir eitt og eitt verkefni. Það mikilvægt að vera með almennt viðmið þannig að við þurfum ekki alltaf að horfa á sérhagsmunina. Horfum á almannahagsmunina og setjum ramma, gegnsæjan, skýran og góðan, í kringum alla fjárfestingarsamninga.

Frú forseti. Eins og aðrir gleðst ég yfir þessu nýja verkefni. Þetta er alveg ný grein í flóru íslenskra fyrirtækja, þekkingargrein sem byggir á vísindum og sérhæfingu og er mjög jákvætt að því leyti. Það er jákvætt að hafa fengið þetta fyrirtæki til landsins. Lýk ég þá tali mínu um hið jákvæða. Ég hugsa að samningur eins og sá sem hér liggur fyrir mundi gleðja hvert einasta íslenskt fyrirtæki og hvetja til dáða í fjárfestingum, menntun starfsmanna o.s.frv. Fjárfesting á Íslandi er í lágmarki vegna þess að á síðasta kjörtímabili voru samþykktar að talnafróðra manna sýn 200 breytingar á skattalögum. Flestar voru íþyngjandi og mjög margar sneru að fyrirtækjum svo það er von að fjárfestingin sé lítil. Ég skora á ráðherrann að minnast á það við hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki mætti gera eitthvað af því sem hér er lagt til við íslensk fyrirtæki, sérstaklega tryggja þau fyrir skattahækkunum framtíðarinnar. Ég held að það mundi gleðja þau mörg að þurfa ekki að sæta þvílíkum ósköpum eins og á síðasta kjörtímabili. Ég mundi vilja skoða þessa liði alla, tekjuskattinn, tryggingagjaldið og sérstaklega námsstyrkinn sem er 10 millj. kr. á hvert starf, þetta eru 2 milljónir evra sem er gert ráð fyrir handa 30 starfsmönnum. Ætli það setti ekki heldur betur kraft í íslenskt atvinnulíf og stækkaði kökuna sem ríkisstjórn síðasta kjörtímabils var svo upptekin af að skipta. Við þurfum að huga að því að stækka kökuna þannig að ríkissjóður fái meira, sem og almenningur og fyrirtækin.

Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa málefnalegu umræðu. Ég greini jákvæðan tón frá öllum þeim fulltrúum sem hér hafa talað og vænti þess að það muni sjást í afgreiðslu málsins. Varðandi athugasemdir míns góða félaga, hv. þm. Péturs Blöndals, get ég heils hugar tekið undir að við eigum að stefna að því að lækka hér skatta almennt og ég vil minna hv. þingmann á að við erum að því. Ég deili þeirri skoðun líka að við eigum að stefna að þannig skattkerfi og get upplýst hv. þingmann um að jómfrúrræða mín á Alþingi sumarið 2007 fjallaði einmitt um það. Þá var sú staða uppi að álverið í Straumsvík hafði óskað eftir því að losna undan langtímasamningum sínum og vildi komast inn í íslenska skattkerfið sem þá var orðið hagstæðara en kveðið var á um í þeim samningum. Það er nákvæmlega þannig umhverfi sem við hv. þingmaður viljum stefna að og ég held að við séum algjörlega á þeirri leið. Hv. þingmaður sagði að hann teldi að öll fyrirtæki væru til í svona ívilnanir og ég get að minnsta kosti glatt hv. þingmann með því að þegar frumvarpið um almenna rammalöggjöf um ívilnanir, sem er væntanlegt á næstu dögum, kemur fram geta öll fyrirtæki sem uppfylla þau skilyrði og eru í nýfjárfestingum komist inn í það, hvort sem þau eru íslensk eða erlend. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beindi til mín nokkrum spurningum, m.a. hvenær frumvarpið væri væntanlegt. Ég er búin að svara því, það er á lokametrunum í ráðuneytinu. Svo er önnur spurning frá honum um hvort það muni standa öllum til boða. Já, með sama hætti. Ég á ekki von á að miklum efnislegum breytingum en það gætu orðið einhverjar talnabreytingar. Síðan lofaði ég hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að athuga hvort það væri mögulegt innan þeirra ríkisstyrkjareglna sem við vinnum eftir að setja inn klausur um verkefni sem væru alfarið á nýjum stöðum, samanber Bakkaverkefnið. Það er nokkuð sem ég mun skoða og get ekki svarað núna. Hversu mörg verkefni bíða? Þau eru nokkur. Mig minnir að þrjú ef ekki fjögur séu til meðferðar í ívilnananefndinni. Ég á von á því að eitt ef ekki tvö komi til kasta þingsins áður en við förum heim í sumar. Þó vil ég tala frekar varlega vegna þess að þetta er ekki í hendi. En við munum leita eftir samþykki þingsins og látum það ekki tefja ef við náum ekki að klára almennu löggjöfina. Ég þakka þessa umræðu og vona að hv. atvinnuveganefnd geti sameinast um að klára þetta mál fyrir vorið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til lokafjárlaga fyrir árið 2012. Í frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna frávika í mörkuðum skatttekjum og öðrum rekstrartekjum stofnana milli uppgjörs þessara tekna samkvæmt ríkisreikningi 2012 og áætlunar í fjárlögum og fjáraukalögum 2012 og hins vegar gerðar tillögur um niðurfellingar á tilteknum fjárheimildastöðum í árslok. Einnig fylgir frumvarpinu yfirlit um fjárheimildastöður í árslok 2012 sem gert er ráð fyrir að verði fluttar til ársins 2013. Frumvarpið er einnig til staðfestingar á niðurstöðum ríkisrekstrarins samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 2012. Uppbygging frumvarpsins er með sama hætti og undanfarin ár og tillögur um uppgjör og ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok byggjast á sömu viðmiðunarreglum og áður ef frá eru talin viðmið um niðurfellingu á uppsöfnuðum rekstrarhalla frá fyrri tíð hjá nokkrum stofnunum sem ég mun víkja nánar að á eftir. Í fylgiskjali 2 er yfirlit yfir talnagrunn frumvarpsins. Yfirlitið sýnir uppruna allra fjárheimilda ársins 2012, bæði fyrir ríkissjóð í heild og einstök viðfangsefni. Þar er um að ræða fluttar stöður fjárheimilda frá fyrra ári, fjárlög, fjáraukalög, millifærðar heimildir innan ársins og breytingar á fjárheimildum vegna frávika ríkistekna samkvæmt þessu frumvarpi. Því næst eru tilfærð útgjöld samkvæmt ríkisreikningi og loks fjárheimildastaða í árslok, þ.e. mismunur fjárheimilda og reikningsfærðra útgjalda. Heildarfjárheimildir á árinu 2012 námu 569,9 milljörðum kr. og útgjöld samkvæmt ríkisreikningi voru 561,7 milljarðar. Fjárheimildastaða í árslok er því jákvæð um 8,2 milljarða kr. sem svarar til 1,4% af heildarfjárheimildum ársins og skiptist í 31,6 milljarða kr. afgangsheimildir og 23,4 milljarða kr. umframgjöld. Eins og jafnan áður eru nokkrir óreglulegir liðir fyrirferðarmiklir í stöðu gagnvart fjárheimildum í árslok. Má þar nefna 7,1 milljarðs kr. umframgjöld vegna niðurfærslu í ríkisreikningi á bókfærðu verðmæti eignar ríkissjóðs í Íbúðalánasjóði ásamt samtals 1,4 milljarða kr. niðurfærslu á eignarhlutum í öðrum fyrirtækjum og sjóðum og 3,3 milljarða kr. hækkun lífeyrisskuldbindinga umfram áætlun fjárlaga og fjáraukalaga. Í framangreindum tilvikum er um að ræða reikningshaldslegar uppgjörsfærslur sem eru 11,8 milljarðar kr. umfram fjárheimildir og voru ófyrirséðar við afgreiðslu fjáraukalaga ársins 2012 þar sem þær eru gerðar við lokun á ríkisreikningi um hálfu ári síðar. Að þeim frátöldum var staða gagnvart fjárheimildum í árslok jákvæð um 20 milljarða kr. Í frumvarpinu er að vanda lagt til að árslokastöður verði annaðhvort felldar niður, eins og fram kemur í 2. gr., eða yfirfærðar til næsta árs eins og fram kemur í fylgiskjali 1. Vík ég þá nánar að lagagreinum frumvarpsins. Í 1. gr. frumvarpsins, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 1, eru tillögur um breytingar á fjárheimildum ársins 2012 vegna frávika markaðra skatttekna og annarra rekstrartekna stofnana frá áætlunum fjárlaga og fjáraukalaga. Alls er lagt til að fjárheimildir verði auknar um tæplega 1,8 milljarða kr. samkvæmt þessu uppgjöri á fjármögnun stofnana og verkefna með mörkuðum ríkistekjum. Nánar tiltekið er hér leitað eftir heimild Alþingis fyrir því að ráðstafa þessum tekjum í samræmi við það hverjar þær urðu samkvæmt uppgjöri ríkisreiknings eða hver metin fjárþörf verkefna sem fjármögnuð eru með þessum tekjum reyndist vera. Almennt gildir að útgjaldaheimildir hækka sem nemur mörkuðum tekjum umfram fjárlög en lækka hafi tekjurnar verið minni. Þetta viðmið er þó ekki algilt því að ekki eru lagðar til breytingar á fjárheimildum vegna ríkistekjufrávika þar sem ekki er beint samband milli tekna og útgjaldaþarfar þannig að breytingar í tekjum hafi bein áhrif á kostnað eða ef útgjaldaheimildir í fjárlögum eru ákvarðaðar út frá verkefnum án tillits til hugsanlegra breytinga á fjármögnun með mörkuðum ríkistekjum. Í 2. gr. frumvarpsins, samanber nánari skiptingu í sundurliðun 2, eru tillögur um niðurfellingar á fjárheimildastöðum í árslok 2012. Tillögur um ráðstafanir á fjárheimildastöðum í árslok byggjast á viðmiðunarreglum þar sem einkum er litið til þess hvort útgjöldin séu lögbundin þannig að þau ráðist af öðrum lögum en fjárlögum eða lúti frekar hagrænum, kerfislægum eða reikningshaldslegum þáttum fremur en fjármálastjórn tiltekins stjórnsýsluaðila. Einnig er við það miðað að yfirfærsla milli ára á afgangsheimildum í almennum stofnanarekstri og reglubundnum rekstrarverkefnum fari almennt ekki umfram 10% af fjárlagaveltu viðkomandi verkefna nema sérstakar ástæður séu taldar til annars. Heimildastaða verkefnis í árslok fellur einnig niður sé viðkomandi verkefni lokið. Eins og jafnan áður hefur við undirbúning þessa lokafjárlagafrumvarps verið farið yfir alla fjárlagaliði og tillögur um yfirfærslur og niðurfellingar gerðar með hliðsjón af málsatvikum samkvæmt þessum viðmiðunarreglum. Tilgangur þess að takmarka yfirfærslur rekstrarfjárheimilda milli ára við 10% af veltu er að koma í veg fyrir að heimilt verði að efna til umtalsverðra útgjalda umfram fjárlög, enda auka útgjöld á grundvelli yfirfærðra fjárheimilda kostnað ríkissjóðs á sama hátt og útgjöld sem efnt er til á grundvelli heimilda í fjárlögum viðkomandi árs. Við undirbúning frumvarpsins var farið yfir þau tilvik þar sem afgangsstöður fjárheimilda eru umfram framangreint viðmið. Í ljós kom að málsatvik voru í nokkrum tilvikum með þeim hætti að fagráðuneytin töldu nauðsynlegt að flytja meiri afgangsheimildir til ársins 2013. Dæmi um slíkt er ef framkvæmd verkefnis hefur frestast yfir áramót eða ef stofnað hefur verið til skuldbindingar á grundvelli fenginna fjárheimilda og hún ekki gjaldfærð á árinu. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins falla niður 5,3 milljarða kr. gjöld umfram heimildir á rekstrargrunni en á greiðslugrunni falla niður 0,3 milljarða kr. heimildir umfram gjöld. Munur milli rekstrargrunns og greiðslugrunns hvað varðar niðurfelldar fjárheimildastöður er 5,6 milljarðar kr. og skýrist að mestu af óreglulegum liðum sem samtals nema um 11,8 milljörðum kr. og ég gerði grein fyrir hér á undan. Til viðbótar má nefna nokkra aðra óreglulega liði sem þó hefur að miklu leyti verið gert ráð fyrir í fjárheimildum fjárlaga, þ.e. niðurfellingu 5,1 milljarðs kr. afgangsheimildar vegna afskrifta skattkrafna og 3,3 milljarða kr. umframgjalda vegna breytingar á skuldbindingum ríkisins í tengslum við lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna. Í öllum þessum tilvikum er um að ræða reikningshaldslegar gjaldfærslur án greiðslna úr ríkissjóði á viðkomandi ári. Á umliðnum árum hafa nokkrar stofnanir glímt við töluverðan uppsafnaðan rekstrarhalla frá því á árunum fram til ársins 2009 sem þeim og viðkomandi fagráðuneytum hefur ekki tekist að vinna á, m.a. vegna niðurskurðar á fjárheimildum eftir efnahagsáfallið haustið 2008, þótt árlegri rekstrarafkomu hafi síðan verið komið í jafnvægi. Við undirbúning fjáraukalagafrumvarps fyrir árið 2013 kom til skoðunar að taka þennan rekstrarvanda fyrri ára til úrlausnar. Í lögum um fjárreiður ríkisins er hins vegar mörkuð skýr stefna um hlutverk og efni fjáraukalaga og gert ráð fyrir að þar sé einungis fjallað um fjárráðstafanir sem grípa þarf til vegna atvika sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga, kjarasamninga eða nýrrar löggjafar. Það hefði því farið gegn hlutverki fjáraukalaga að veita þar ný framlög vegna uppsafnaðs rekstrarhalla fyrri ára. Samkvæmt fjárreiðulögum skal í frumvarpi til lokafjárlaga leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Í frumvarpinu er því lagt til að verulegur hluti af umframkeyrslu frá fyrri tíð hjá nokkrum stofnunum verði felldur niður og ekki fluttur til ársins 2013. Hér er á ferðinni afmarkaður eldri vandi fárra stofnana þar sem tekið hafði verið á fjármálastjórninni þannig að tilefni þykir til að létt verði á þessari hallabyrði. Í ljósi mikilla aðhaldskrafna í ríkisrekstrinum undangengin ár þykja hér vera um að ræða tímabundin og afmörkuð undantekningartilvik frá þeirri meginreglu sem miklu varðar að framfylgja af festu í fjármálastjórn ríkisins, sem sagt að ráðuneytum og stofnunum beri að fara í hvívetna að fjárheimildum og draga úr umfangi og þjónustu sé ekki unnt að tryggja það með öðrum hætti, að ráðuneyti bera ábyrgð á því að oftöku fjármuna úr ríkissjóði vegna hallareksturs stofnana sé mætt tímanlega með rekstrarráðstöfunum sem vega upp hallann eða með endurforgangsröðun fjármuna við árlegan undirbúning fjárlaga og að stofnunum sem efna til útgjalda umfram fjárheimildir verði ekki umbunað með aukafjárveitingum eða niðurfellingu halla á sama tíma og gerð er krafa til þess að þorri ríkisstofnana lúti traustri fjármálastjórn ár frá ári. Við skoðun á málum þessara stofnana gekk fjármála- og efnahagsráðuneytið út frá tilteknum viðmiðum fyrir skilyrðum til þess að niðurfelling á hluta af rekstrarhalla fyrri tíðar kæmi til greina. Þau afmarka þau tilvik sem í hlut eiga. Þessi viðmið eru eftirfarandi: uppsafnaður halli stofnunar hafi myndast fyrir árslok 2009 og verið yfir 100 millj. kr., stofnun hafi ekki aukið hallann frá þeim tíma til ársloka 2012, stofnun hafi ekki þegar fengið framlag vegna hallareksturs í fjáraukalögum á tímabilinu, halli í árslok 2012 hafi verið yfir 4% af fjárlagaveltu, önnur hallatilvik verði til áframhaldandi úrlausnar hjá viðkomandi ráðuneytum og viðkomandi stofnanir verði áfram að kljást við fjórðung hallans enda verði hann nálægt 4% vikmörkum af fjárlagaveltu sem miðað er við í reglugerð um framkvæmd fjárlaga. Í frumvarpinu er lagt til að tekið verði á uppsöfnuðum rekstrarvanda stofnana sem uppfylla framangreind skilyrði með þeim hætti að 75% af uppsöfnuðum halla í árslok 2012 verði felldur niður. Stofnanir sem uppfylla þessi skilyrði eru Landspítalinn þar sem rúmlega 2,2 milljarða kr. halli fellur niður samkvæmt frumvarpinu, Heilsugæsla á höfuðborgarsvæðinu þar sem tæplega 330 millj. kr. halli fellur niður og Lögreglustjórinn á Suðurnesjum þar sem tæplega 106 millj. kr. halli fellur niður. Í þessu sambandi er ástæða til að nefna að gert er ráð fyrir að tekið verði á langvarandi rekstrarvanda Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla í tengslum við áform sem mennta- og menningarmálaráðuneytið vinnur að. Framhaldsskólar koma heldur ekki til skoðunar hér þar sem fremur er litið á fjárhagsstöðu málaflokksins í heild en einstakra skóla samkvæmt skiptingu fjárframlaga í reiknilíkani en afgangur var á heildarrekstri þeirra árið 2009, auk þess sem veitt voru framlög til að varna hallarekstri þeirra bæði í fjáraukalögum 2012 og fjárlögum 2013. Þá má nefna að tvær aðrar heilbrigðisstofnanir voru með uppsafnaðan halla umfram framangreind viðmið í árslok 2009 en tekist hefur að vinna á hallanum hjá annarri þeirra þannig að hann er innan við 4% vikmörk en hjá hinni stofnuninni hefur uppsafnaður halli aukist. Fjármála- og efnahagsráðuneytið vinnur að því útfæra almennar verklagsreglur um rammafjárlagagerðina til að tryggja betur að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum gangi eftir. Í því mun einnig felast farvegur til að taka á málum ef til þess kemur að stofnanir hafa verið starfræktar með rekstrarhalla um árabil án þess að ráðuneyti hafi gripið til aðgerða til að tryggja að starfsemi rúmist innan fjárheimilda. Gert er ráð fyrir að í því muni felast vandleg greining á orsökum rekstrarvanda samhliða mótun aðgerðaáætlunar sem gerður verði samningur um milli stofnunar og ráðuneytis til að tryggja nauðsynlegar úrbætur og aðhaldsráðstafanir. Eftir að náð hefur verið tökum á stöðunni með þeim hætti sem hér hefur verið rakið og sýnt fram á fullnægjandi rekstrarárangur um til dæmis tveggja til þriggja ára skeið með viðunandi lækkun á halla og með aðkomu fjárlaganefndar Alþingis að eftirliti með framvindu málsins hjá ráðuneytinu gæti það falið í sér samkomulag um ráðstafanir til að létta á tilteknum hluta af uppsöfnuðum halla með tillögum í viðeigandi lagafrumvörpum. Í fylgiskjali 1 með frumvarpinu er yfirlit yfir fjárheimildastöður sem gert er ráð fyrir að yfirfærist til ársins 2013. Hrein aukning fjárheimilda á árinu 2013 vegna þessara ráðstafana nemur tæpum 13,6 milljörðum kr., þ.e. sem svarar til um 2,2% af gjaldaheimild fjárlaga 2013. Til samanburðar má nefna að í lokafjárlögum 2011 var 13,1 milljarðs kr. jákvæð staða flutt til 2012 sem einnig svaraði til 2,2% af gjaldaheimild fjárlaga 2012. Ég hef farið yfir helstu þætti frumvarpsins. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöður úr rekstri ríkissjóðs gagnvart fjárheimildum á árinu 2012 og vísast í því sambandi til greinargerða í fjáraukalögum og ríkisreikningi um meginatriði í framvindu ríkisfjármálanna og helstu frávik í tekjum og gjöldum. Einnig hefur Ríkisendurskoðun lagt fyrir Alþingi skýrslu um endurskoðun ríkisreiknings 2012. Ég tel því ekki ástæðu til að fara nánar yfir einstök atriði í frumvarpinu og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Virðulegur forseti. Nú hefur verið gagnrýnt árum saman að lokafjárlög komi allt of seint fram. Samkvæmt lögunum eiga þau að koma fram með ríkisreikningi til staðfestingar honum. Það hefur verið unnið í þessu og mig minnir að þau hafi komið um haustið 2013 fyrir árið 2011 en nú erum við að ræða lokafjárlög fyrir árið 2012 að vori 2014. Þetta er ekkert nýtt, þetta hefur gengið illa og auðvitað hef ég fullan skilning á því að það er álag á starfsmönnum ráðuneytisins. Í sumum tilfellum er sama fólkið að vinna að lokafjárlögum og öðrum brýnum verkefnum þannig að þau eru þá sett til hliðar. Spurningin er hvort á þessu sé tekið í nýju frumvarpi um opinber fjármál. Vill hæstv. ráðherra rifja upp með mér hvort lokafjárlög verði þá óþörf? Vill hann aðeins fara yfir það hvaða breyting verður varðandi ríkisreikning og lokafjárlög í nýju frumvarpi um opinber fjármál?

Frú forseti. Ég vænti þess að geta mælt fyrir því máli innan mjög skamms og treysti mér ekki til að gera samanburð á breyttu fyrirkomulagi hvað þetta snertir. Hins vegar er hægt að taka undir með hv. þingmanni hvað það snertir að við þurfum sem allra fyrst að fá þessi uppgjör vegna liðins tíma inn í þingið til að fá í þinginu heildarmynd af nýliðnum árum á meðan við fetum okkur inn í næstu uppgjörsár í ríkisfjármálunum sem þar fylgja á eftir. Það væri til dæmis afskaplega einkennilegt að vera hér að ræða um lokafjárlög ársins 2000 og betra að við værum að ræða lokafjárlög ársins 2013, sem er tiltölulega nýliðið, og þá gætum við tekið umræðu sem væri í einhverju samhengi við það sem stæði næst fyrir dyrum hjá okkur, að taka saman fjárlög fyrir árið 2015. Varðandi það sem spurt er um sérstaklega, hvernig uppgjörið á liðnum rekstrarárum muni fara fram samkvæmt nýju frumvarpi um opinber fjármál, skal ég taka þá umræðu þegar málið kemur inn í þingið sem ég vonast til að verði á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég get ekki sagt annað en að ég hlakka til þeirrar umfjöllunar. Ég ber þá von í brjósti að með því frumvarpi, verði það samþykkt, verði meginmarkmiðið að bæta þessi mál öllsömul, bæði hvað varðar reikningsskil og það hvernig við undirbúum frumvarp til fjárlaga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í halaklippingarnar. Þarna eru stofnanir sem hafa staðið sig og sýnt fram á að geta haldið sig innan fjárlaga og allt það, en miklu fleiri stofnanir eru með hala. Eru einhverjar samræmdar reglur og er tekið á þessum vandamálum með samræmdum hætti meðal þeirra stofnana sem reka sig með gamlan hala? Oft og tíðum hefur það slæm áhrif á vinnustaðamóralinn að vita af halanum, hvað þá að geta ekki ráðið við að borga hann niður.

Frú forseti. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé að vísa til þess þegar stofnanir fá ekki skýr svör, hvorki frá þinginu né ráðuneytunum, vegna eldri uppsafnaðs halla. Ég tek undir að það getur verið íþyngjandi fyrir viðkomandi stofnanir og þá dugar ekki fyrir þingið að segja: Ja, þið komuð ykkur sjálf í þennan vanda. Það er fólk á bak við öll þessi störf í viðkomandi stofnunum og mikilvægt að til staðar séu hvatar til að ná árangri í rekstrinum án þess að öll fyrirhyggja sem sýnd er hverfi í að gera upp löngu liðna tíma. Þá getur verið skynsamlegra að klippa halann af, eins og verið er að gera hér og hv. þingmaður hafði orð á. Ég fór áðan yfir þær meginreglur sem lögin geyma um það hvernig eigi að standa að slíku og um leið hvaða stífu viðmið hafa verið lögð til grundvallar. Í þessari aðgerð núna eru þrjár stofnanir sem uppfylla sérstaklega þau ströngu viðmið en hugmyndin þar fyrir utan er að vinna með einstökum fagráðuneytum að því að greina aðrar stofnanir sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti sem hafa eldri uppsafnaðan halla sem þær telja ómögulegt að vinna upp á næstu árum og gera aðgerðaáætlun, jafnvel með sérstöku samkomulagi eins og ég rakti áðan sem tæki til tveggja til þriggja ára og mundi tryggja að uppsafnaður eldri halli félli niður ef skilyrði samningsins yrðu uppfyllt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma fram með þetta frumvarp til lokafjárlaga, reyndar 12 mánuðum of seint. Ég og fleiri hefðum viljað sjá það fyrr. Á dögum nútímatölvuvæðingar ætti þetta að sjálfsögðu að liggja fyrir tveim, þrem mánuðum eftir áramót. Risafyrirtæki úti í heimi skila ársreikningum í janúar eða febrúar þannig að það er hægt. Það sem stingur í augun hérna eru aðferðirnar við að fella niður skuldir. Þær eru í sjálfu sér ágætar því að eins og komið hefur fram er mikilvægt að fyrirtæki glími ekki endalaust við gamlar skuldir frá fyrri tíð. Það gerir eiginlega allan reksturinn óbærilegan þannig að ég er alveg sammála því að fella þær niður. Hins vegar stendur á síðu 90, með leyfi frú forseta: „Athygli er einnig vakin á því að á liðinn 08-376 Bygging hátæknisjúkrahúss á lóð Landspítalans er gjaldfærður rúmlega 1.240 millj. kr. undirbúningskostnaður án fjárheimildar.“ Þarna voru áætlanir um að selja þennan kostnað sem svo varð ekki af. Hvernig geta menn farið í svona dæmi án fjárheimildar? Þó að meiningin hafi verið að selja á auðvitað að vera fyrir því fjárheimild. Síðan er alltaf jafn leiðinlega spurningin um A-deild LSR þar sem sagt er að vanti 60 milljarða. Það er ekki tekið á því. Í B-deildina vantar 400 milljarða. Er ekki meiningin að standa við kjarasamninga að því leyti? Á morgun ræðum við skýrslu um Íbúðalánasjóð og þar vantar líka einhverja milljarða eftir því sem ég veit best.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á því tiltekna máli sem snýr að Landspítalanum og byggingaráformum þar. Í frumvarpinu er gerð ágætlega grein fyrir því hvernig sú skuld var til komin, hvernig átti með hana að fara og hvers vegna skynsamlegast þykir, nú þegar ekki er mikill kraftur í byggingarframkvæmdunum, að gjaldfæra þennan kostnað sem er ólíklegt að endurheimtist á næstunni. Að öðru leyti vil ég segja um lífeyrisskuldbindingarnar að ég lagði mikið upp úr því við fjárlagagerðina árið 2014, yfirstandandi ár, að tekin yrði út staðan gagnvart Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, bæði A- og B-deildinni, og hvernig uppsöfnuð skuldbinding liti út eins og hún blasir við okkur í dag. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það vantar töluvert mikið upp á að ríkið eigi fyrir þeim skuldbindingum sem er að finna í sjóðum. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að gríðarlega háar fjárhæðir muni falla á ríkissjóð á næsta áratug, þ.e. eftir 2025, á ári hverju ef ávöxtun sjóðanna verður ekki þeim mun meiri í millitíðinni eða inngreiðslur auknar. Þarna er um að ræða vanda sem við þurfum að taka sérstaklega til skoðunar við fjárlagagerð á næstu árum og eins í tengslum við samninga á opinberum markaði, hvort einhverjar leiðir séu færar til að draga úr því mikla áfalli sem ella lendir á ríkissjóði þegar fram í sækir.

Frú forseti. Þegar menn fara að eyða peningum úr ríkissjóði, eins og ég gat um, hlýtur það að eiga að gerast með einhvers konar heimild í fjárlögum. Ef þetta landspítalaverkefni hefði svo verið selt með nýrri verkefnisstjórn eða annað slíkt hefði það komið inn sem tekjur í ríkissjóð. Þannig hefði átt að vinna þetta á sínum tíma en það var ekki gert þannig að þetta var gjörsamlega án heimildar. Ég gæti farið að gefa út milljarða án heimilda fyrir ríkissjóð. Það er mjög brýnt að menn horfist í augu við vandann varðandi lífeyrissjóðina og átti sig á því hver hann er. Þá fyrst geta menn farið að glíma við að leysa hann. Meðan hann er ekki sýndur vita menn ekkert af honum og þetta er allt frekar óljóst. Svo er náttúrlega spurningin hvort á þessu sé yfirleitt ríkisábyrgð. Ríkisábyrgð byggir á því að getið sé um skuldbindinguna í fjárlögum eða fjáraukalögum. Hvorugrar skuldbindingarinnar er getið í fjárlögum eða fjáraukalögum. Samkvæmt stjórnarskránni má ekki greiða neitt út úr ríkissjóði nema samkvæmt fjárlögum eða fjáraukalögum - þess vegna var þetta svo merkilegt með Landspítalann - þannig að fjármálaráðherra má ekki greiða út nema samkvæmt fjárlögum eða fjáraukalögum. Spurning sem við getum þá velt upp er hvort yfirleitt sé ríkisábyrgð á B-deildinni gagnvart opinberum starfsmönnum. Það er þá spurningin hvort menn ætli að standa við kjarasamninga eða ekki. Við ræðum Íbúðalánasjóð á morgun. Ég geri ráð fyrir að þar inn vanti enn eitthvað. Þó að það sé kannski ekki eins og ýtrustu kröfur eða áætlanir gera ráð fyrir vantar örugglega eitthvað inn í Íbúðalánasjóð. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka upp þennan vanda og horfast í augu við hann þannig að skattgreiðendur, börnin okkar og fleiri, viti hvað bíður þeirra.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á lokafjárlögin. Ég verð nú að segja eins og hinir sem hafa talað að það er afar óheppilegt og eiginlega ekki hægt að láta það viðgangast mikið lengur að lokafjárlög komi svona seint fram. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að þetta hefði átt að geta gerst skömmu eftir að ríkisreikningur var lagður fram. Ég sé eiginlega ekki hvers vegna það var ekki gert nema að það hafi ekki forgang í ráðuneytinu að klára þetta þó að það sé þingskjal en ekki ríkisreikningur. Við tökum hann ekki til umfjöllunar í sjálfu sér fyrr en í rauninni með þessu skjali. Í ljósi þess má spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær getum við átt von á því að lokafjárlög fyrir 2013 líti dagsins ljós? Getur það orðið fljótlega eftir að ríkisreikningur liggur fyrir eða telur hann að þetta verði aftur svona seint á ferðinni? Ég tek undir það sem hann sagði, að við þyrftum að fjalla hér um eitthvað í samtímanum en ekki eitthvað sem er löngu liðið. Mér finnst ég ekki hafa fengið nein svör við því af hverju átta mánuðir líða frá framlagningu ríkisreiknings og spyr því ráðherrann eftir því hvort hann sé sammála því að það sé ekki forgangsverkefni að klára þetta þegar reikningur liggur fyrir. Við vorum einmitt að velta því fyrir okkur í fjárlaganefnd, eins og kom fram í andsvörum áðan, í sambandi við lokafjárlög, nýju lögin um opinberar fjárreiður, hvort þetta mundi verða til þess að lokafjárlög yrðu óþörf eða hvort þetta yrði með einhverjum allt öðrum hætti eða hvað mundi breytast. Þetta er nokkuð sem við þurfum að laga. Eins og kemur fram hérna og hefur aðeins verið rætt og ráðherra fór yfir að einhverju leyti þá er gert ráð fyrir því að fella niður ansi háar fjárhæðir hjá þremur stofnunum og bornar eru fram einhverjar reglur sem eru teknar til og látnar ná aftur til ársins 2009. Það kemur ekki fram sérstaklega hvers vegna það ár var valið frekar en eitthvað annað. Það væri áhugavert að vita það, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra svaraði mér í andsvari fyrir jólin, ég man ekki hvort það var í fjárlaga- eða fjáraukalagaumræðunni, þar sem hann sagði að það væri ekki tiltökumál að koma og kynna það fyrir fjárlaganefnd hvernig reglurnar væru. Hann sagði að viðmiðunar- eða verklagsreglur hefðu verið teknar saman í ráðuneytinu og kynntar í ríkisstjórn og sjálfsagt væri að fara yfir það með fjárlaganefnd á næstunni. Þetta var fyrir áramótin, í október. Reglurnar virðast ekki liggja fyrir. Hér er í rauninni tekin pólitísk ákvörðun um að gera þetta án þess að verklagsreglurnar séu til staðar sem aðrar stofnanir geti hugsanlega gengið að. Þetta er spurning um jafnræði, eða hvað? Á þetta að vera bara eitt stakt mál núna í þessum lokafjárlögum? Aðrar stofnanir sem eru hugsanlega að klára sitt þriðja rekstrarár innan rammans, en eru með skuldahala, fá þær ekki sömu meðferð við lokafjárlög næsta árs? Við því vil ég fá svör. Ég geri líka athugasemdir við það sem kemur fram á bls. 80 þar sem framhaldsskólarnir eru teknir sem ein stærð en ekki út frá stöðu hvers og eins þeirra. Mér finnst verulega óeðlilegt að taka heildarpakkann og segja að hann sé nokkurn veginn í lagi þegar vitað er að um er að ræða verulegan halla á mjög mörgum framhaldsskólum, að það dugi einhvern veginn því að málaflokkurinn kemur sem sagt ekki út með halla, þá sé það látið eiga sig. Ég spyr hvort ráðherranum finnist það eðlileg vinnubrögð. Mig langar að nefna aftur þær þrjár stofnanir sem ég var að tala um hérna áðan. Telur ráðherrann að þetta sé verklagsregla eða hvort þetta sé einskiptisaðgerð? Við vitum alveg að þetta hefur áhrif á allt kerfið. Við erum að tala um marga milljarða. Nú er vitað að hallinn á Landspítalanum á síðasta ári var um það bil 1,5 milljarðar. Það er sem sagt á fjórða ári miðað við reikniregluna hér ef við tölum um 2010, 2011 og 2012 sem Landspítalinn skilaði innan rekstrarrammans en strax árið þar á eftir var hann kominn í halla. Er þá ásættanlegt að fella þar niður? Maður spyr sig hvernig þetta eigi að virka. Eins og kom líka fram hér áðan eiga mjög margar stofnanir við verulegan vanda að stríða. Af því að ráðherra nefndi sjálfur landbúnaðarháskólann sem er tekinn fyrir á bls. 80 má spyrja sig um nýjustu fréttir um að skólinn eigi núna að fara að endurgreiða. Það virkar á mann eins og menntamálaráðherrann sé í fýlu af því að hann hafi ekki náð að sameina skólann við Háskóla Íslands eins og hann ætlaði og var búinn að segjast ætla að gera. Sveitarfélagið setti sig upp á móti því, Bændasamtök Íslands líka og þingmenn kjördæmisins. Þá ákveður ráðherrann að nú verði bara skorið niður en annars hefði hann verið tilbúinn að setja 300 milljónir í þessa breytingu, skilst mér. Á þessu er ekki tekið, hvorki í núverandi fjárlagafrumvarpi 2014 né í þessum lokafjárlögum. Það er augljóst að ekki er verið að vinna samkvæmt hefðbundnum reglum þegar búið er að leggja fram fjárlög og síðan er ákveðið að gera þetta. Í sambandi við niðurfellingar hafa sumar stofnanir verið að greiða upp skuldir sínar eins og Háskólinn á Akureyri sem aðlagaði reksturinn að því sem honum bar og endurgreiddi hallann og eflaust hafa fleiri gert það. Hér er augljóslega verið að mismuna. Aðalmálið er að þessi ákvörðun um halaklippingar er tekin núna 2014 en sett í lokafjárlög 2012. Mér finnst það afar sérstakt að við getum, ég segi ekki leikið okkur en hreyft fjárlögin svo langt aftur í tímann. Það getur ekki talist góð vinnuregla. Ég ætla mér að óska eftir áliti Ríkisendurskoðunar á þessu verklagi. Mér finnst það ekki passa í ferlið að við getum leyft okkur að fara með skuldirnar með þeim hætti sem hér er gert. Það er í rauninni ekki boðlegt að gera það. Síðan langar mig að spyrja um endurgreiðslukröfuna á Isavia. Þar eru einmitt markaðar tekjur sem voru fyrir fram greiddar og síðan er tekjustofn til Isavia afnuminn 2011, held ég, og þar af leiðandi var ekki hægt að sækja fjármuni þangað til endurgreiðslu. Því er gert ráð fyrir því núna að á næstu sex árum komi Isavia til með að greiða 196 milljónir með lækkuðu ríkisframlagi. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann sjái fyrir sér að innanlandsflug verði skert eða flugfargjöld hækkuð. Það hefur verið töluvert mikið rætt undanfarið, sérstaklega í ljósi samgöngumála. Það kostar um 60 þúsund að fljúga að austan og rúmlega 40 þúsund að fljúga frá Akureyri og til baka. Ég sé ekki fyrir mér að þessi gjöld geti með nokkru móti hækkað. Síðan eru auðvitað svokallaðar óarðbærar flugleiðir sem eru bara með fjárheimildir út þetta árið. Ég sé ekki alveg fyrir mér að hægt verði að hafa flugið óbreytt eða lækka flugfargjöldin eins og gerðar hafa verið kröfur um ef Isavia á að endurgreiða þetta. Ég velti líka fyrir mér, af því að ráðherrann talaði aðeins um frumvarpið um opinber fjármál áðan, hvort hann viti af því að hér er verið að leggja fram frumvörp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um nýjar markaðar tekjur. Ég spyr hvort hann sé sáttur við að slíkt sé gert. Manni finnst hálfhjákátlegt ef það á að leggja fram frumvarp um opinber fjármál, sem á að auka aga í ríkisfjármálum, og hér liggur fyrir frumvarp um afnám markaðra tekna. Hvort tveggja á sem sagt að taka á þessu, en hér er síðan verið að leggja fram ný frumvörp og meira að segja í umsögn um annað þeirra kom fram að fjármálaráðuneytið hefði lagst gegn slíku en samt er frumvarpið lagt fram. Ég spyr líka um afskriftir, þetta er í rauninni ekkert annað. Það mundi ekki ganga hjá venjulegu fyrirtæki úti í bæ að afskrifa í dag langt aftur í tímann gamla reikninga sem þó hefðu fallið til á einhverjum tímapunkti. Það er eðlilegt að maður sé búinn að loka fyrir það með ríkisreikningi. Þess vegna finnst mér mjög sérstakt að gera þetta. Getum við fært þetta með einhverjum öðrum hætti, t.d. á afskriftareikninga eða eitthvað slíkt eins og einhver fyrirtæki gera, ef búið er að gera samninga um það að ef viðkomandi haldi sig innan rekstrarrammans á þremur árum liðnum fái hann þetta niðurfellt? Þá yrði það væntanlega til 2012. Auðvitað þyrfti að taka ákvörðunina formlega. Ég spyr ráðherrann eftir því hvort hann telji eðlilegt að ákvörðun sem tekin er 2014 sé færð inn 2012. Ég vona að hann svari líka öðrum spurningum sem ég hef borið upp. Ég læt þetta duga í bili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hún þekkir þessi málefni auðvitað býsna vel eftir setur sínar í fjárlaganefnd og það er einmitt það sem ég vil fá að víkja að í stuttu andsvari. Það var margra ára barátta að fá lokafjárlögin fyrr inn í þingið en var. Þegar ég hóf hér þingstörf komu lokafjárlög fjöldamörgum árum síðar og var náttúrlega algerlega ófremdarástand hversu lengi þau drógust. Það er mikilvægt í því að skapa nauðsynlegan aga og aðhald í ríkisfjármálunum að þessi frumvörp komi tiltölulega fljótlega eftir að viðkomandi fjárlagaári lýkur. Ég held að það megi segja að á undanförnum 10 árum hafi að þessu leyti framkvæmd fjárlaga batnað umtalsvert. Bæði er orðið tíðara að fjáraukalög komi fram innan ársins og jafnvel áður en stofnað er til sumra þeirra útgjalda sem þar er verið að heimila og það hjálpar líka upp á formfestuna og agann í ríkisfjármálum, og eins eru lokafjárlögin farin að koma miklu fyrr inn. Það veldur manni hins vegar áhyggjum að ákveðin teikn eru á lofti að því er virðist um að aginn sé að minnka í ríkisrekstrinum og það sé að verða tíðara að menn fari fram úr fjárheimildum, flytji með sér halla umfram þær viðmiðanir sem áður hafa verið. Þetta sáum við í skýrslu frá Ríkisendurskoðun á liðnu ári og ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort á því hefur orðið einhver breyting eða hvort verið sé að taka 

Frú forseti. Vegna þeirrar stöðu sem hér var eftir hrunið þegar við þurftum að skera mjög mikið niður hafa þessar stofnanir, eins og hefur margoft komið fram, verið komnar alveg inn að beini. Með tilkomu þeirra fjárlaga sem voru samþykkt í desember lá ljóst fyrir að sumar þeirra gætu engan veginn staðið við þau fjárlög sem þar voru boðuð. Við höfum heyrt að sumar stofnanir hyggist hreinlega ekki standa við þau. Það er mikill einhugur í fjárlaganefnd, held ég að við getum sagt, um að reyna að bæta aga í ríkisfjármálum. Það er okkur öllum til hagsbóta að gera það. Hins vegar greinir okkur á um leiðina til þess, eins og hv. þingmaður kannski veit. Sú leið sem hér er verið að tala fyrir er ekki sú sem okkur hugnast, eins og farið var í í fjárlögunum. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því enn frekar að það verða fleiri stofnanir sem fara fram úr fjárheimildum. Svo má auðvitað líka segja að þegar ráðherra leyfir sér að gera eins og menntamálaráðherra með Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, að ákveða núna í mars að láta skólann endurgreiða af því að hann vildi ekki taka neina afstöðu til málanna við gerð fjárlaganna vegna þess að hann ætlaði sér að sameina skólana, það er mjög sérstakt og ávísun á að hlutirnir gangi ekki vel fyrir sig. Að öðru leyti held ég að nefndinni sem slíkri sé umhugað um að reyna að auka aga í fjármálum eftir bestu getu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að það sé ákaflega brýnt verkefni hjá fjárlaganefndinni að ná aftur og halda þeim aga í framkvæmdinni í ríkisfjármálunum sem var viðvarandi á síðasta kjörtímabili, á árabilinu 2009–2013. Það er áhyggjuefni ef það er að slakna á aðhaldinu í ríkisfjármálunum. Það var þannig á árunum fyrir hrun í stjórnartíð þeirra stjórnmálaflokka sem nú sitja illu heilli aftur saman í ríkisstjórn, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, að á hverju einasta fjárlagaári var gríðarleg framúrkeyrsla frá þeim áætlunum sem voru lagðar fram í þinginu. Það er óskaplega mikilvægt fyrir velferðarsamfélagið, stöðu ríkissjóðs til lengri tíma, lánskjör landsins og möguleika okkar á því að sækja fjárfestingu og aðra slíka hluti að hér sé vel haldið á. Það tíðkaðist að leggja fram fjárlög á þeim tíma, árum saman, af Framsóknar- og Sjálfstæðisflokki sem áttu sér ósköp litla stoð í veruleikanum. Þau voru kölluð sólskinsfrumvörp, voru miklar bjartsýnisáætlanir en síðan komu eftir á fjáraukalög með alls konar útgjöldum sem áttu ekkert heima í fjáraukalögum heldur í fjárlögum, og síðan mörgum árum seinna komu lokafjárlög og þar var verið að sópa hlutum undir teppið eða ofan í skúffu eftir atvikum. Ég vil inna hv. þingmann, bæði eftir því sem snýr að viðleitni nefndarinnar til að auka aðhaldið í fjármálunum en líka hvort hún telji að í þessu frumvarpi 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með þingmanninum að kannski er ástæða til að hafa ákveðnar áhyggjur af því að fjárlögin gangi ekki eftir, því miður. Ég held að þau hafi ekki verið mjög raunsæ og tel að þótt það hafi átt að boða aukinn aga og forsvarsmenn fjárlaganefndar boði mjög aukinn aga í ríkisfjárlögum og ríkisstjórnin sé það ekki jafn einfalt og þau gera ráð fyrir. Það gæti kostað blóð, svita og tár miðað við þær áætlanir sem hafa verið lagðar fram. Eins og ég sagði áðan tel ég helst að verið sé að færa hér niður uppsafnaðan halla allt of langt aftur í tímann, burt séð frá því hvenær hann varð til er verið að taka ákvörðun árið 2014 og með henni verið að breyta fjárlögum 2012 sem mér finnst mjög óeðlilegt og tel það ekki góða vinnureglu. Svo bindur maður auðvitað vonir við að þegar nýtt frumvarp um opinber fjármál kemur fram verði fjárhagsramminn lagður fram að vori, væntanlega, og þá aukist líkurnar á því að hér verði yfirveguð umræða sem nái yfir lengri tíma en ekki sé verið að afgreiða eins og sl. haust í þvílíkum hamagangi svo að engu lagi sætti og töluvert breyttist á milli mínútna.

Virðulegur forseti. Í þessu frumvarpi til lokafjárlaga er tekið á mörkuðum tekjum, þ.e. færðar eru til nýjar upplýsingar um markaðar tekjur, og síðan breytingum á gjöldum umfram heimildir. Þar munar mest um þá 7 milljarða sem eru vegna Íbúðalánasjóðs sem er það sem fært er niður og engir stjórnmálamenn taka ákvörðun um að afskrifa heldur er það eðlilega gert annars staðar. Það er stærsti parturinn af þessu öllu saman. Ég get tekið undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur þegar hún talar um að það sé álitamál þegar gamall halli er afskrifaður og ákvörðun tekin vorið 2014 um að það komi fram í lokafjárlögum fyrir árið 2012. Það má vera að það breyti litlu en það er að minnsta kosti álitamál sem ég held að sé mikilvægt að fara yfir. Svo er það sem fram hefur komið hér að margoft er búið að tala um að aldrei skuli hafa verið hægt að fara eftir fjárreiðulögunum hvað lokafjárlögin varðar, þau hafi aldrei komið fram á sama eða svipuðum tíma og ríkisreikningur. Þó gerðist það haustið 2012 að mælt var fyrir lokafjárlögum fyrir árið 2011 í október 2012. Það var þó aðeins nær í tíma en núna þegar við erum að mæla fyrir lokafjárlögum fyrir árið 2012 í mars 2014. Það gerir hv. fjárlaganefnd erfitt fyrir og menn eru fúlir yfir því að þurfa að bakka og gramsa í fortíðinni þegar áhuginn stefnir meira á framtíðina og að skoða hvað hún beri í skauti sér. Lokafjárlög fyrir árið 2012 gefa okkur þó tilefni til að staldra aðeins við og fara yfir ríkisfjármálin eins og þau voru frá hruni. Í sjálfu sér urðu ákveðin þáttaskil á árinu 2012 vegna þess að frumjöfnuður náðist og menn gátu horft fram í tímann, séð að áætlanir gætu staðist og heildarjöfnuður næðist á árinu 2014 eins og að er stefnt núna. Ný hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að standa við það markmið sem fyrri ríkisstjórn setti. Það voru háleit markmið í sjálfu sér því að þegar ný ríkisstjórn tók við vorið 2009 blasti við stórkostlegur halli. Mig minnir að hann hafi verið um 216 milljarðar. Á honum var unnið af mikilli festu af ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Ef maður skoðar línuritin frá árinu 2009 og út það kjörtímabil sést að allar súlur eru á sama veg, þetta er allt upp á við. Staða ríkissjóðs batnar, hagvöxturinn fer upp og kaupmátturinn einnig. Smátt og smátt gerðist það á síðasta kjörtímabili að við unnum okkur út úr fordæmalausum aðstæðum og þess vegna eygjum við góð markmið um að ná heildarjöfnuði á árinu 2014. Ný ríkisstjórn tók við góðu búi, vinstri stjórnin hafði tekið ansi hreint vel til eftir hægri stjórnina sem áður hafði verið og þau hagstjórnarmistök sem fyrri ríkisstjórnir framsóknar- og sjálfstæðismanna höfðu gert. Það má segja að nýja hægri stjórnin komi að dúkuðu borði hvað þetta varðar. Við fórum blandaða leið skattahækkana og niðurskurðar. Það er vandrötuð sú lína að skera ekki svo mikið niður að þeir sem þurfa á þjónustu ríkisins að halda þurfi að bera þyngstu byrðarnar af hruninu og svo að skattleggja ekki svo mikið að bæði einstaklingar og fyrirtæki líði fyrir. Ég tel að það hafi tekist ótrúlega vel að þræða þessa fínu línu og þessa blönduðu leið og hún hafi reynst skynsamleg, enda benda allir hagtölur til þess að svo hafi verið. Það var unnið eftir mjög aðhaldssamri ríkisfjármálastefnu en auðvitað var líka leitað að leiðum til að auka tekjurnar. Horft var til auðlinda þjóðarinnar, m.a. sjávarauðlindarinnar, og gerðar ráðstafanir til að koma inn með frumvarp til að þeir sem hafa sérleyfi til að nýta auðlindir þjóðarinnar greiddu sanngjarnt gjald sem mundi renna í ríkissjóð. Aldeilis var það þannig á síðasta kjörtímabili, og er áfram, mikilvægt að nýta auðlindina þannig að arðurinn renni til þjóðar í vanda. Það var unnið að því og síðan kemur ný ríkisstjórn og tekur þær tekjur niður þó að þær séu ekki felldar alveg út. Það hefði verið glapræði að horfa ekki til þeirra tekna, einkum í ljósi þess að sjávarútvegurinn stóð sérlega vel allt síðasta kjörtímabil og skilar sögulegum arði til þeirra sem hafa sérleyfið núna. Einmitt á meðan bæði ríkissjóður og almenningur tapaði miklu af falli krónunnar er það sjávarútflutningurinn sem græðir. Sumir tala um ofsagróða í þeirri grein. Það hefði verið algerlega óábyrgt af stjórnvöldum að gera ekki tilkall til ákveðins hluta af þeim arði og þótt fyrr hefði verið. Eftir þetta stórkostlega efnahagsáfall erum við mjög skuldug. Við skuldum um það bil 1.500 milljarða. Til samanburðar kostar það rétt um 20 milljarða að reka alla framhaldsskóla landsins á ári. Það sér hver maður að það hlýtur að vera forgangsverkefni að ná niður þessum skuldum vegna þess að af þeim erum við að borga háa vexti. Svo sannarlega gætum við nýtt þá aura sem fara í vaxtaniðurgreiðslur í velferðarmál. Ekki veitir af. Það hlýtur að vera forgangsverkefni að komast í þá stöðu sem fyrst að geta greitt niður skuldir og það er stefnt að heildarjöfnuði árið 2014. Fjárlögin gerðu þó aðeins ráð fyrir 900 milljónum í afgang og auðvitað eru 900 milljónir fljótar að fara ef eitthvað kemur upp á en nú hafa okkur borist fréttir af auknum arði af hlut ríkisins í bönkunum. Vonandi nýtist hann okkur vel til að bregðast við áföllum sem hugsanlega koma upp eða þá til annarra góðra verka. Það blæs manni þeirri von í brjóst að sá aukni arður af bönkunum verði til þess að við höldum okkur réttum megin við núllið á árinu 2014. Að þessu sögðu finnst mér mjög einkennilegt að í desember árið 2013, þegar við vorum að vinna með fjárlögin, hafi ekki verið hægt að áætla arð af bönkunum af meiri nákvæmni en raun ber vitni. Mikill munur er á áætlunum og þeim rauntölum sem núna blasa við, aðeins örfáum vikum eftir að við samþykktum fjárlög. Það hlýtur að vekja upp spurningar um þessar áætlanir og hvernig þær reynast þá sem stjórntæki því að auðvitað erum við að byggja ýmis verkefni á þessum áætlunum. Virðulegi forseti. Ég talaði um að við hefðum á síðasta kjörtímabili farið blandaða leið með því að við skárum niður og hækkuðum skatta og reyndum að halda jafnvægi á milli. Eins og ég sagði áðan held ég að það hafi verið skynsamlegt og tekist ágætlega. Eitt af því sem ég var ánægðust með í þeim skattkerfisbreytingum sem farið var í á síðasta kjörtímabili var að þær leiddu til aukins jöfnuðar. Við reyndum að koma til móts við barnafólk um leið og færi gafst en auðvitað voru fyrstu árin eftir hrun okkur mjög erfið og við þurftum að skera niður í þeim málaflokkum sem við hefðum síst viljað gera en þurftum nauðsynlega að gera. Um leið og færi gafst var aukið í bæði barnabæturnar og fæðingarorlofið. Þrepaskipting skattkerfisins var til bóta og varð til þess að auka jöfnuð í samfélaginu. Það er svo sannarlega von mín að hægri stjórnin sem nú er við völd fari ekki út í að einfalda skattkerfið því að það mun aðeins leiða til þess að þeir sem eru með hæstu tekjurnar fái afsláttinn. Margar skýrslur eru til um þetta þannig að vonandi gengur hægri stjórnin ekki alla leið hvað þetta varðar eins og hún hefur gert í mörgum öðrum málum. Eins og fram kom í andsvari hæstv. ráðherra áðan er verið að endurskoða lög um opinber fjármál. Hæstv. ráðherra mun væntanlega mæla fyrir þeim á vordögum. Ég bind miklar vonir við það frumvarp, það var unnið á síðasta kjörtímabili og hefur verið haldið áfram núna og gefur manni von um að það gæti orðið góð sátt um flesta hluti þar. Við munum bæta umgjörðina um opinber fjármál, hvort sem það eru fjármál ríkisins eða sveitarfélaga, það eru þau tvö stóru stjórnsýslustig sem spila saman og þurfa að kallast á hvað þetta varðar. Rúm fimm ár eru liðin frá hruni efnahagskerfisins og gengis íslensku krónunnar og um leið trausts á stofnanir samfélagsins. Hins vegar benda ýmsar hagtölur, og það var byrjað á árinu 2012, til þess að við værum að fara í rétta átt og raunin hefur verið sú. Strax á árinu 2012 var bjartsýni í samfélaginu farin að aukast og auðvitað mun hún vaxa um leið og við náum að vinna okkur út úr þessum fordæmalausu aðstæðum. Ég tel það nokkuð gott að við eygjum núna, eftir rúm fimm ár, heildarjöfnuð og að við getum farið að skila afgangi. Við getum farið að horfa til framtíðar og velta fyrir okkur hvað það er sem við ætlum að leggja áherslu á núna þegar við höfum rétt úr kútnum. Þá skiptir mjög miklu máli að rödd jafnaðarmanna heyrist og að við byggjum upp samfélag eftir hrun með sjónarmið jafnaðarmanna að leiðarljósi. Ekki viljum við fara aftur í sama farið og við vorum í fyrir hrun, sama farið sem leiddi okkur á þann hryllilega stað sem við vorum á fyrri part síðasta kjörtímabils, frá hausti 2008. Von mín er sú að við í stjórnarandstöðunni getum haft áhrif á stjórnarliða hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún kom ágætlega inn á muninn á því hvernig annars vegar síðasta ríkisstjórn tók á vandanum og hins vegar sú sem nú situr að völdum, bæði hvað varðar skattstefnuna og tekjuöflunina, sem skiptir auðvitað höfuðmáli hvort sem við erum að fjalla um lokafjárlög árið 2012 eða fjármál ríkisins yfirleitt. Ég get verið henni sammála um það. Ég held að af því að við sitjum báðar í fjárlaganefnd sé það einmitt hlutverk okkar að fylgja því eftir, af því að ég hef trú á því, því miður, að það geti komið til þess að halli verði á einhverjum stofnunum sem ekki er endilega gert ráð fyrir hér og taka þurfi á á einhvern hátt, að þar verði höfð að leiðarljósi sjónarmið okkar vinstri manna. Mig langaði aðeins til að spyrja hana út í það sem tekið er á í þessu frumvarpi. Ég spurði ráðherra við fjárlagaumræðu í haust eða vetur um verklagsreglur af því að á bls. 79 eru tilteknir vegna niðurfellingar á þessum þremur stofnunum fjórir punktar sem ráðherrar leggur undir þegar hann ákveður að afskrifa þessar skuldir. Hann svaraði mér því að ekkert mál væri þegar búið væri að kynna þessar verklagsreglur fyrir ríkisstjórn að koma og kynna þær fyrir fjárlaganefnd. Ég spyr því hv. þingmann hvort hún telji ekki og sé mér sammála um að við þurfum að fá slíkar reglur og ekki sé hægt að hafa sína hentisemi hverju sinni með hvaða stofnanir fá þessa meðhöndlun og hvaða stofnanir ekki og hvort gerðir séu samningar við tilteknar stofnanir um þriggja ára rekstur innan rammans og þá fái þær niðurfellingar o.s.frv. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort hún kemur til með að styðja þá beiðni mína að óska eftir áliti Ríkisendurskoðunar á því verklagi að færa þessar skuldir núna inn í 2012 sem hefðu miklu frekar átt að fylgja árinu 2013 þar sem verið að taka þessa ákvörðun 2014, eins og við höfum báðar rætt.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að margar stofnanir eru í vandræðum. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði gert ráð fyrir því, og strax á árinu 2013, að ekki yrði skorið meira niður hjá heilbrigðisstofnunum. Síðan var haldið áfram. Auðvitað kom leiðrétting á milli umræðna síðasta haust og allt það en samt sem áður standa eftir mikil vandræði hjá heilbrigðisstofnunum af því að þar hefði þvert á móti þurft að byggja upp. Við gerðum okkur alveg grein fyrir því að þarna þyrfti að byggja upp á síðasta kjörtímabili og í okkar framtíðarsýn var það það sem rétt var að gera og eins með framhaldsskólana. Við vorum sammála um að það þyrfti að raða þeim framar í framtíðarsýn þeirra sem stóðu að síðustu ríkisstjórn en það var hins vegar ekki gert heldur haldið áfram að skera niður. Að mínu mati er augljóst að þessar stofnanir munu lenda í vandræðum þó að skylda þeirra sé að vinna þannig úr hlutunum að reyna að sameina lögbundið hlutverk sitt og svo fjárlögin og reyna að skila því út á núlli. Varðandi stofnanirnar sem eru með hala, gamlan hala, þykir mér skipta mjög miklu máli að það ríki jafnræði með stofnunum og það sé hvatning hjá stofnununum að halda sig innan ramma og hafi þær lent í vanda sé jafnræði með þeim, farið sé eftir ákveðnu ferli, og ég held reyndar tilbrigði sé að því, a.m.k. í fjármálaráðuneytinu, að það þurfi að skerpa á. Mér finnst engin ástæða til annars en að fara yfir þetta með Ríkisendurskoðun og við fáum þá svör við því hvort eðlilegt sé að gera þetta á annan hátt.

Herra forseti. Í framhaldi af því sem hv. þingmaður kom inn á um uppbyggingu sem fyrirhuguð var og viðurkennd, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, bæði varðandi framhaldsskólana og heilbrigðisstofnanir endurspeglar það það sem hún sagði í ræðu sinni um skattstefnuna og tekjuöflunina, á því steytti einmitt þegar við vorum við fjárlagaumræðuna. Við sáum fyrir okkur að geta sett fjármuni í þá þætti en af því að ríkisstjórnin ákvað að afsala sér ákveðnum tekjum, eins og við þekkjum, er auðvitað minna afgangs. Mig langar að koma aðeins inn á það, af því að hv. þingmaður minntist á í ræðu sinni meiri halla eða arð frá Landsbankanum, að líka er ljóst að Landsvirkjun kemur til með að skila minni arði en gert var ráð fyrir, a.m.k. miðað við tapið sem nú blasir við. Ég vil spyrja hv. þingmann um það, af því að hún var fjármálaráðherra, þegar koma inn auknar tekjur og jafnvel mun meiri en gert var ráð fyrir, ef við gæfum okkur að bæði Landsvirkjun og Landsbankinn hefðu skilað meiri hagnaði eða arði til ríkisins, hvort ráðstöfun þess fjár þurfi ekki að koma fyrir þingið ef um er að ræða verulegar fjárhæðir eða hvort ríkisstjórnin getur á hverjum tíma ákveðið hvort hún greiðir niður skuldir eða gerir eitthvað annað við þá fjármuni, af því að það er lögbundið hlutverk þingsins að ákveða hér fjárlög. Ég tek undir með henni að það er skrýtið að það skuli ekki hafa verið áætlað betur, en hvað finnst henni um þetta? Og síðan vinnulagið sem nú blasir við okkur vegna Landbúnaðarháskólans af því að hann er líka nefndur hér og svo hefur ráðherra komið fram með afar sérstæðar tillögur.

Virðulegi forseti. Lagaumhverfið gerir auðvitað ráð fyrir því að við samþykkjum fjárlög og þar eru ákveðin verkefni undir og gengið er frá þeim. Síðan eru ófyrirséð verkefni, breytingar á tekjum o.s.frv. sem kemur þá í fjáraukalögum og síðan getum við farið í ný verkefni á árinu 2015. Það er ekki gert ráð fyrir nýjum verkefnum í fjáraukalögum, það er ekki þannig og ríkissjóður getur ekki ráðstafað fé nema fá leyfi frá Alþingi. Það er Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið, þannig liggur þetta samkvæmt lögunum. Varðandi Hvanneyri þekkjum við málefni skólans afar vel, við sem höfum setið í hv. fjárlaganefnd. Það er mín skoðun að það hefði þurft að sameina, og ég er sammála hæstv. menntamálaráðherra hvað það varðar, Háskóla Íslands og Landbúnaðarháskólann. Ég hef skilning á því að hægt sé að færa ákveðin rök fyrir því að setja þar inn meðgjöf, til að greiða fyrir þeirri sameiningu. Við vissum á síðasta kjörtímabili að sameiningin mundi kosta fé en að til framtíðar mundi það ekki aðeins vera gott fyrir skólann á faglega sviðinu heldur líka rekstrarmegin og alls konar samlegðaráhrif, spennandi tækifæri myndast við það að renna saman skólunum tveimur. Báðir mundu græða. Skyldar deildir í háskólanum mundu auðvitað græða á samstarfi Landbúnaðarháskólans og öfugt þannig að ég hefði kosið að við hefðum farið þá leið og lýsi vonbrigðum mínum með að svo skuli ekki eiga að gera.

Virðulegi forseti. Til umræðu er frumvarp til lokafjárlaga sem ég vildi víkja að nokkrum orðum. Ég vildi fyrst segja í framhaldi af þeirri umræðu sem hér hefur orðið um flutning fjárheimilda milli ára og halaklippingu milli ára að auðvitað er mikilvægt til að tryggja aga í ríkisrekstri að fjárheimildir geti flust milli ára, jafnt jákvæðar sem neikvæðar. Það er mikilvægt að stjórnendur ríkisstofnana sem fara fram úr áætlunum búi við þann aga í umgjörð ríkisrekstrar að þeir viti að umframkeyrslan fylgi til næsta árs alveg með sama hætti og það er mikilvægt að styðja við hófsemd og skynsemi í ríkisrekstri með því að ónýttar heimildir geti flust milli ára. Í frumvarpinu er allnokkru púðri eytt í að fara yfir stöðu mála að þessu leyti nú þegar horft er til baka til ársins 2012. Ég vek sérstaklega athygli á kaflanum um ráðstöfun á stöðu fjárheimilda í árslok á síðum 84–87 í frumvarpinu þar sem fjallað er um þessa þætti og rakin sjónarmið sem hafa ber í huga að þessu leyti. Það er jákvætt að sjá tilgreindar sérstaklega þær vinnureglur sem farið hefur verið eftir, bæði almennar vinnureglur og svo sérstakar reglur um meðferð afgangsheimilda annars vegar og umframgjalda hins vegar. Ég met það jákvætt að með þessum hætti skuli vera skýrt sett fram hvaða viðmiðum er beitt. Það er alveg rétt sem hér kom fram í umræðunni áðan að mjög mikilvægt er að jafnræðis sé gætt við meðferð þessara mála, afgangsheimilda og umframgjalda, og að það sé ljóst hvaða efnislegu viðmiðum verði beitt um slíka þætti. Ég vil líka segja að gríðarlegar ónýttar fjárheimildir eru að flytjast á milli ára þrátt fyrir þær vinnureglur sem hér er beitt. Nægir að nefna heimildir upp á vel á annan milljarð í Framkvæmdasjóði aldraðra og í ofanflóðasjóði, jafnframt hjá Háskóla Íslands, Úrvinnslusjóði og Fjármálaeftirlitinu. Það sem ég vil hins vegar sérstaklega gera að umtalsefni í þessu samhengi er halaklippingin sem er greind á bls. 79 í frumvarpinu, ákvæði um sérstaka afléttingu rekstrarhalla frá fyrri árum sem byggir á því verklagi að horfa til uppsafnaðs rekstrarhalla fram til ársins 2009 og að meta það við stofnanir ef tekið hefur verið á fjármálastjórn þannig að ekki hafi bætt í hallann en hann sé samt svo umtalsverður að hann nemi í árslok 2012 umfram 4% af fjárlagaveltu viðkomandi stofnunar og að hún hafi ekki fengið á tímabilinu framlag vegna hallareksturs í fjáraukalögum. Ég vil sérstaklega gera þetta að umtalsefni vegna þess að þarna fá þrjár stofnanir halaklippingu, Landspítalinn, Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins og Lögreglustjórinn á Suðurnesjum. Mér finnst þetta skynsamlega að verki staðið og hróss vert því að það er mjög mikilvægt að það sé farvegur í lokafjárlögum til að taka á aðstæðum sem öllum er ljóst að eru afleiðing löngu liðinna atburða og ekki möguleiki að beita rekstraraðhaldi til að ná niður hala upp á slíka fjárhæð. Í tilviki Landspítalans hefur þetta verið sérlega áberandi á undanförnum árum. Hann hefur lengi glímt við halla sem algjörlega hefur verið ljóst að hafi verið ómögulegt að taka á með afgangi frá rekstri frá einu ári til annars og mikilvægt að yfirstjórn ríkisfjármála meti með þessum hætti við stofnanirnar þann aga sem þær hafa sýnt í ríkisrekstrinum og í rekstrarumgjörðinni á undanförnum árum. Ég vil að öðru leyti láta nokkur orð falla um að það er ánægjuefni að horfa á lokafjárlög ársins 2012 og sjá að við erum raunverulega að loka þessu ári sem er það næstsíðasta af erfiðleikaárunum í kjölfar hrunsins. Það er óhjákvæmilegt á þessum tímapunkti að horfa til baka og gleðjast yfir þeim árangri sem náðst hefur í ríkisfjármálum með öguðum aðgerðum frá grunni. Það er merkilegt að það er nokkurn veginn sama hvert maður fer á alþjóðlegum vettvangi, við hvaða erlenda kollega maður talar, árangur okkar í glímunni við hallann á ríkissjóði frá árinu 2008 vekur hvarvetna eftirtekt og aðdáun og það að okkur hafi tekist að ná þessum halla niður svo hratt sem raun ber vitni án þess að vega að rótum velferðar í landinu, án þess að gera það sem flestar þjóðir í alvarlegum efnahagsvanda hafa gert á undanförnum áratugum - sem er að selja burt auðlindir sínar til áratuga. Þvert á móti jukum við á sama tíma tekjur okkar af auðlindum þvert á það sem flestar aðrar þjóðir hafa leiðst til að gera. Við vörðum samfélagslegu umgjörðina, vörðum vel kjör þeirra sem minnst hafa milli handanna. Við lögðum okkur sérstaklega fram um að láta aðhaldið í ríkisrekstrinum bitna sem allra minnst á þeim sem minnst hafa milli handanna, jafnvel svo mjög að hæstv. fjármálaráðherra hefur gert það ítrekað að umtals- og kvörtunarefni að svo vel hafi verið haldið utan um hagsmuni þeirra sem minnst hafa milli handanna á undanförnum árum að nú sé brýn þörf að létta sköttum af þeim sem mest hafa milli handanna vegna þess að þeir séu svo hart leiknir. Það er ekki ánægjuefni að hafa þurft að hækka skatta á undanförnum árum en það er sérstakt fagnaðarefni að hafa náð að gera það með þeim hætti að aðhaldsþörfin í ríkisrekstrinum skyldi að langmestu leyti bitna á hæstu tekjuhópunum. Greiningar háskólastofnana hafa sýnt fram á að munurinn var svo gríðarlegur að kaupmáttarrýrnunin á fyrstu tveimur árum frá hruni hjá þeim 10% sem minnstar tekjur höfðu var innan við 7% á sama tíma og hún var nærri 30% hjá þeim 10% sem mestar tekjurnar höfðu. Skurðpunkturinn var í kringum 70% þannig að 70% tekjubilsins njóta í einhverju aðgerða stjórnvalda til að draga úr kaupmáttarrýrnun og þau 30% með mestar tekjurnar máttu þola meiri rýrnun kaupmáttar en meðaltalið. Þetta er sagan í hnotskurn. Ég vil bara fara um hana nokkrum orðum núna þegar verið er að afgreiða frumvarp til lokafjárlaga vegna þess að þetta er saga sem skiptir mjög miklu máli að halda til haga. Það var aldrei sjálfgefið að Ísland héldi efnahagslegu sjálfstæði sínu í kjölfar efnahagshruns. Til þess þurfti samstillt átak og einbeittan vilja. Við sjáum það hér líka þegar við horfum á stöðu stofnananna sem gengu í gegnum þessa aðlögun að það er auðvitað hróss vert og rétt að láta orð falla um það með hvaða hætti forstöðumenn ríkisstofnana tóku á málum í kjölfar hruns og hversu vel gekk að halda aga í ríkisrekstrinum. Það var ekki heldur gefið. Í mörgum þeirra ríkja sem hefur gengið erfiðlega að fóta sig í kjölfar efnahagskreppa er það vegna þess að það er sama hvað ríkisstjórnir ákveða, það gerist ekkert í raun og veru. Menn geta samþykkt hvað sem þeir vilja í fjárlögum en ef innviðir samfélagsins eru ekki það sterkir að þeir ráði við að tryggja að hlutirnir verði raunverulega að veruleika komast menn hvorki lönd né strönd. Það er hinn stóri ávinningur Íslands og það er það sem við getum öll saman verið svo stolt af, hinum mikla samfélagslega árangri að við skyldum hafa kerfi sem virkaði. Í mörgum öðrum löndum samþykkja ríkisstjórnir alls konar áætlanir um hækkun skatttekna en ekkert virkar. Engir skattar eru innheimtir, engin greiðslukerfi virka. Hér virkaði allt. Þegar við horfum til baka er þetta tilefni til þess að við séum stolt yfir innviðum íslensks stjórnkerfis og getu okkar til að takast á við erfiðleika. Ég held satt að segja að þegar við horfum til baka yfir þetta tímabil getum við verið óskaplega stolt yfir framganginum og sérstaklega árangrinum í ríkisrekstrinum. Það er rétt að ítreka í lokin hrós til forstöðumanna ríkisstofnana og starfsmanna þeirra, lykilstarfsmanna sem tryggðu að það var hægt að takast á við minnkandi fjárheimildir og raunverulega láta ríkisreksturinn laga sig að nýjum aðstæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og verð að játa að ég þarf að taka undir ýmislegt sem hv. þingmaður sagði um árangurinn. Það er alltaf svolítið skrýtið að gera vegna þess að það var geigvænlegt ástand í ríkisfjármálum eftir hrunið 2008 og þess vegna í raun og veru ekkert nógu vel gert miðað við það sem maður mundi vilja, en auðvitað eru aðstæðurnar þannig eftir efnahagshrun að ekki er svigrúm til að gera allt sem menn vilja gera. Aftur verð ég að lýsa samúð minni, eins og ég hef áður gert í þessu púlti, með Samfylkingu og Vinstri grænum, svokölluðum vinstri flokkum, fyrir að hafa þurft að standa í aðgerðum sem voru þvert á það sem allir vinstri menn mundu vilja gera, og það er ákveðin fórn sem ég tel flokkana tvo hafa fært. Ég tel persónulega að sagan muni dæma fyrrverandi ríkisstjórn betur en margir gera núna, sérstaklega andstæðingar ríkisstjórnarinnar. Þetta segi ég án þess að vera sérstakur vinstri maður, alla vega ekki í dag. Á síðasta kjörtímabili var farið út í aðgerðir til að auka gegnsæi hjá ríkinu og var það gert hjá fjármálaráðuneytinu, að mig minnir, hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og er það vel. Það er mjög gott en ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að með því að auka slíkar aðgerðir enn þá meira í takt við það og ganga lengra í þeim efnum sé hægt að fá almenning til að öðlast aðeins meiri sátt við það sem þurfti að gera á síðasta kjörtímabili, þvert á það sem fólk hefur kannski haldið að væru hagsmunir sínir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég get sagt það og tekið undir honum að auðvitað eru stærri ríkisfjármál og umgjörð þeirra býsna fráhrindandi fyrir venjulegt fólk. Ég notaði oft það dæmi í staðinn fyrir að tala um 214 milljarða halla sem menn skildu kannski ekki alveg að staða ríkisfjármála hefði verið þannig að það mætti líkja henni við heimili þar sem útgjöldin væru 550 þús. kr. og það vantaði fyrir því tekjur upp á 214. Það var nokkurn veginn umgjörðin sem við stóðum frammi fyrir. Það vantaði nærri helminginn af tekjunum. Ég vil síðan þakka falleg orð í garð Samfylkingarinnar en vil líka segja að jafnaðarmenn hafa aldrei kveinkað sér undan því að taka ábyrgð á aga í ríkisrekstri. Vel rekinn ríkisbúskapur er forsenda jafnaðarstefnunnar því að ef efnahagslífið stendur ekki undir velferð og verðmætasköpun verður hún alltaf byggð á sandi og við hættum á að öfgaöfl fái tækifæri til þess að svipta fólk réttindum sem það hefur fengið í velferðarkerfinu þegar þau koma til valda ef það eru ekki til fjármunir fyrir öllu heila „gillimojinu“. Þess vegna er mikilvægt að tryggja að velferð sé reist á traustum og sjálfbærum grunni, að það sé öflugt efnahagslíf sem skili miklum samfélagslegum arði sem standi undir útgjöldum til velferðarmála því að ef svo er ekki þá er svo létt verk fyrir andstæðinga almenns velferðarkerfis að kippa grunninum undan jöfnum tækifærum þegar þeir komast til valda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er svolítið sammála því, það er náttúrlega hætt við því ef ríkisreksturinn hreinlega klúðrast á þann hátt sem jafnvel var útlit fyrir á sínum tíma að öfgaöfl komist til valda sem fara að gera alls konar hluti sem gerast ekki í lýðræðissamfélögum, alla vega ekki í lýðræðissamfélögum sem heppnast. Því miður sjáum við núna ákveðna þróun víða í Evrópu þar sem svokölluð hægri öfgaöfl virðast vera að rísa, sem er mjög mikið áhyggjuefni fyrir mér. Ungverjaland er ekki einu sinni kallað lýðveldi lengur sem er skelfilegt og ekki bætir úr skák þegar þingmenn í Úkraínu hreinlega berja útvarpsstjórann til hlýðni, beinlínis og bókstaflega beita líkamlegu ofbeldi til þess og virðast ekki einu sinni skammast sín fyrir það heldur þvert á móti hreykja sér af því. Það er mjög raunveruleg og alvarleg hætta þegar mjög illa fer, það er rétt. Það er alveg tilefni til að minnast á það hversu mikilvægt er að hafa ríkisbúskapinn í lagi. Hv. þingmaður nefndi að þegar maður talar um 214 milljarða kr. halla er ekki víst að allir átti sig á hvað það þýðir. Það er náttúrlega, hvað á maður að segja, ákveðin tegund af ógagnsæi sem ekki er hægt að komast hjá vegna þess að fólk þarf að skilja orðin. Því er hægt að nota alls konar líkingar til þess að reyna að útskýra gang mála og er það vel en persónulega hefði ég sagt að við þyrftum að fá að láni 214 milljarða kr. til að láta þetta ganga. Þetta eru væntanlega tölur frá 2009/2010, eitthvað því um líkt. Ég segi oft: Við þurfum að borga 75 milljarða kr. í vexti og taka til þess 35 milljarða kr. lán. Þannig tala ég við mína stuðningsmenn. Ég nefni sérstaklega þegar talað er um A-hluta, B-hluta og C-hluta sem ég og hv. þingmaður skiljum vel en almenningur á kannski erfitt með að átta sig á hvað það nákvæmlega er.  Þess vegna velti ég fyrir mér hvort ekki sé hægt að ná meiri sátt við almenning með því að skýra þessi mál, auka gegnsæið og bæta orðaforðann.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um þetta. Ég held að fyrsta skrefið sem var stigið þegar þáverandi fjármálaráðherra Katrín Júlíusdóttir ákvað að opna aðgang að grunngögnum í fjármálaráðuneytinu hafi skipt miklu máli. Maður sér að það eru fyrirtæki sem hafa þróað leiðir, eins og Data Market, til að setja staðreyndir ríkisfjármála fram á myndrænan hátt þannig að þær eru mjög til skilningsauka fyrir jafnt leika og lærða. Það er mjög mikilvægt með þeim hætti að greiða fyrir nýsköpun á framsetningu á upplýsingum um ríkisfjármál. Ég vil síðan taka undir með hv. þingmanni að auðvitað er aldrei gefið að ríki komist með lýðræðisskipulag sitt og félagslega samstöðu ósködduð í gegnum efnahagsleg áföll eins og það sem við gengum í gegnum. Mér finnst við of oft gleyma því hversu tæpt þetta gat staðið og að það var aldrei sjálfgefið að við næðum þessu. Mér er minnisstætt að þegar ég var félagsmálaráðherra og tók við var atvinnuleysið að aukast um það sem nam nokkurn veginn einu prósentustigi á mánuði. Aðalverkefnið var að ná að skrá allt fólkið. Það voru engin úrræði í boði, það voru engin tækifæri til þess. Á sama tíma þurfti ég að leggja fram tillögur um niðurskurð og það blasti auðvitað við að reyna að skera niður fjárhæð atvinnuleysisbóta. Okkur tókst að forða því, við skertum ekkert lágamarksbætur almannatrygginga, ekki um eina einustu krónu. Það er einstakt sögulegt afrek í ljósi þeirra erfiðleika sem við stóðum frammi fyrir og mikilvægt að muna að við náðum að takast á við vandann með því að þeir sem mest höfðu milli handanna báru þyngstar byrðarnar í samræmi við öll grundvallarviðmið um réttlæti og félagslega samstöðu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann gat þess eins og fleiri í umræðunni að sérstaklega mikill agi hafi verið í ríkisfjármálum á síðasta kjörtímabili. Það vill svo til að ég beindi fyrirspurn til skriflegs svars frá hæstv. fjármálaráðherra um fjárlög, fjáraukalög og síðan ríkisreikning fyrir árin 2009, 2010 og 2011. Þegar maður lagði saman tölurnar, frávikin frá fjáraukalögum til ríkisreiknings, munaði 101 milljarði á þeim þremur árum, að meðaltali um 33 milljörðum á ári. Ég get ekki sagt að það sé agi í ríkisfjármálum þegar menn fara þvílíkt fram úr fjárlögum. Þarna höfðu menn eytt peningum sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum, þeir höfðu farið fram úr fjárlögum sem nemur 101 milljarði á þremur árum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki með tölurnar tiltækar en ég þykist hafa séð samanburð í síðasta fjárlagafrumvarpi milli ára í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu frá því í haust sem sýndi að samleitnin milli árangurs fjárlagafrumvarps annars vegar og lokafjárlaga hins vegar hafi aukist mjög á þessu árabili og ef frá eru talin atvik sem beint má rekja til hrunsins, eins og auðvitað framúrakstur á þessum síðustu árum með sérstökum útgjöldum vegna t.d. Íbúðalánasjóðs þar sem voru fullkomlega ófyrirséð útgjöld til sjóðsins, sé ekki hægt að halda því fram að þetta agaleysi hafi aukist, þvert á móti hafi bilið minnkað.

Forseti vill taka fram að það eru einhver vandamál með tímamælingu en við reynum að sjá til þess að hv. þingmaður fái sínar tvær mínútur.

Tíminn telur upp þannig að ég hef ansi góðan tíma. Það vill svo til að ég fékk svar við þessari fyrirspurn 23. mars 2013, þ.e. fyrir nokkurn veginn einu ári, og hún sýndi svart á hvítu að á þeim þremur árum sem ég spurði um voru frávikin frá fjáraukalagafrumvarpi, sem er síðasta fjárlagafrumvarp sem liggur fyrir um þessi ár, til ríkisreiknings, sem er hin raunverulega staða sem ríkissjóður er í, það munaði 101 milljarði á þessum þremur árum. Það kalla ég ekki aga í fjárlögum.

Virðulegi forseti. Ég man að árið 2009 var afkoma ríkissjóðs betri en í fjárlögum þannig að það var ekki framúrakstur það árið. Eins og ég segi þykist ég muna að hafa séð samanburðarsúlur  Það er síðan viðvarandi verkefni okkar núna þegar við erum komin út úr kreppuumgjörðinni að halda vel utan um umgjörð ríkisfjármálanna, að tryggja að þessi þróun haldi áfram að vera jákvæði þannig að bilið milli lokafjárlaga og fjárlagafrumvarps verði sífellt minna og minna og forspárgildi fjárlaganna verði stöðugt meira um hið raunverulega ástand ríkisfjármála. Það á að sjálfsögðu að vera reglan í efnahagslegum stöðugleika, sem er það sem við hljótum öll að vera að stefna að.

Virðulegur forseti. Það hafa verið áhugaverðar umræður hér um lokafjárlögin og ekki síst innleggin sem við höfum fengið frá þeim hv. þingmönnum sem sitja í fjárlaganefnd þingsins. Ég átti þess kost á mínu fyrsta kjörtímabili í þinginu, 2003–2007, að sitja í þeirri hv. nefnd og kynnast býsna vel þeim mikilvæga þætti í ríkisrekstrinum sem framkvæmd fjárlaganna er og aðhaldið með framkvæmdinni. Á þeim tíma, fyrir liðlega áratug síðan, var það satt að segja ekki ýkja beysið. Þá var verklagið þannig að fjáraukalög gátu verið að koma eftir að fjárlagaárinu var lokið sem þau áttu við um í stað þess að koma inn á því ári þegar veita átti aukafjárveitingarnar, og lokafjárlög komu hingað mörgum árum eftir að viðkomandi fjárlagaári var lokið. Það var iðulega verið að moka ýmsu með, bæði í síðbúnum fjáraukalagafrumvörpum og eins í lokafjárlögum þegar þau komu hér til afgreiðslu, þó að svigrúmið í þeim síðarnefndu sé út af fyrir sig minna. Þá var það hins vegar þannig að munurinn á fjárlagafrumvarpinu eins og það kom fram í þinginu 1. október og síðan niðurstöðunni sem blasti við mörgum árum síðar þegar loksins komu lokafjárlög fyrir viðkomandi fjárlagaár gat verið gríðarlegur og mörg ár í röð jafnvel reyndust útgjöld í lokafjárlögum vera miklum mun hærri en samþykkt hafði verið í fjárlögum á sínum tíma fyrir viðkomandi ár. Það gat þess vegna dregist fram á kjörtímabilið á eftir að sýna niðurstöðuna í lokafjárlögunum. Þetta var auðvitað algerlega óviðunandi umbúnaður og ég held að það hafi verið mikil framför í fjárreiðulögunum. Sannarlega gerist það síðan með efnahagshruninu og þeirri gríðarlegu erfiðu stöðu sem þá skapast í ríkisfjárlögum að þetta batnar allt til mikilla muna og agi og aðhald í framkvæmd fjárlaga. Þar er mjög mikilvægt að þær áætlanir sem ríkisstjórnin leggur fyrir þingið á haustinu séu raunhæfar. Satt að segja var það þannig árum saman að það var nánast fremur regla en undantekning að forstöðumenn ríkisstofnana fóru fram úr þeim heimildum sem fjárlög höfðu veitt þeim. Oft og iðulega var það af illri nauðsyn því að þeir höfðu einfaldlega ríkulegar lagaskyldur um mikilvæga og jafnvel lífsnauðsynlega þjónustu sem menn höfðu á engan hátt horfst í augu við við gerð fjárlaga og þess vegna einfaldlega gerð óraunhæf áætlun um framkvæmd ríkisrekstrarins á viðkomandi ári. Þar er gríðarlega mikilvægt aðhaldið sem fjárlaganefndin þarf á hverjum tíma að veita framkvæmdarvaldinu, m.a. í því að fara yfir þær áætlanir sem eru í gildi fyrir hverja og eina stofnun ríkisins og hlýða á mál forstöðumanna einstakra stofnana og ef þeir hafa ábendingar um að eitthvað í fjárlögunum sé vanáætlað eða muni sannarlega ekki standast er mikilvægt að fjárlaganefndin bregðist við slíkum ábendingum. Hér skiptir sjálfstæði þingsins mjög miklu máli og sjálfstæði fjárlaganefndarinnar gagnvart ráðherra. Ég minnist þess, ég hygg að það hafi verið á árinu 2005, að tekist var á milli þingsins og framkvæmdarvaldsins um grundvallaratriði sem að því lýtur en þá sendi fjármálaráðuneytið út, held ég að ég muni rétt, erindi á alla forstöðumenn stofnana og lagði fyrir þá að þeir mættu ekki leita til fjárlaganefndar með málefni sín og stofnana sinna heldur skyldu þeir einvörðungu eiga samskipti um fjárhagsmálefni sín við sitt fagráðuneyti og/eða fjármálaráðuneytið. Þetta var ein af mörgum tilraunum framkvæmdarvaldsins í gegnum tíðina til að takmarka þær upplýsingar sem þingið fékk í raun um hinn fjárhagslega veruleika sem blasti við úti í ríkisstofnununum og var tekið á því fast og myndarlega af þáverandi forustu fjárlaganefndar að koma í veg fyrir að á þennan hátt væri girt fyrir möguleika þingsins til að fá upplýsingar frá stofnununum ef þær töldu að áætlanir fjárlaga um þeirra fjárhag væru algerlega óraunhæfar miðað við þann rekstur sem tæki við. Þetta er auðvitað ekki síst mikilvægt vegna þess að oft og tíðum er það þannig í ríkisrekstrinum að það getur tekið býsna langan tíma að hafa áhrif á sérstaklega útgjaldaþátt stofnana. Tekjuáhrif geta verið skilvirkari í því að tekjur fara að skila sér miklu fyrr eftir að ákvörðun er tekin en þegar útgjöldin eru annars vegar getur einfaldlega tekið mjög langan tíma að gera nauðsynlegar ráðstafanir í rekstrinum til að ná fram sparnaðar- eða hagræðingarmarkmiðum. Áætlanir sem settar eru fram um slíkt undir lok eins árs og eiga að ná fullum áhrifum strax á árinu á eftir eru oft og iðulega algerlega óraunsæjar vegna þess að til að draga úr kostnaði getur þurft að fækka fólki og það er satt að segja ekki hlaupið að því að gera það í ríkisrekstrinum, einfaldlega af því að lögin eru þannig að það er ekki á einfaldan hátt gert. Ef á að draga úr mannahaldi getur þurft að skipuleggja það lengra fram í tímann og þess vegna er lengra í að slíkur árangur náist. Ef slíkt óraunsæi er uppi í áætlununum sem lagðar eru fyrir þingið er gríðarlega mikilvægt að þingið hafi aðgang að beinum og milliliðalausum upplýsingum um þetta. Að því sögðu er um leið mikilvægt þegar áætlanirnar eru raunsæjar og fjárlagaramminn í samræmi við þær lagaskyldur sem lagðar eru á stofnanirnar að því sé fylgt mjög fast eftir af, bæði framkvæmdarvaldinu en ekki síður af fjárlaganefndinni og Ríkisendurskoðun og þeim aðilum sem um þetta eiga að véla, að stofnanirnar haldi sig innan þess ramma sem var settur á. Í því varð auðvitað mjög ánægjuleg breyting við þá efnahagslegu erfiðleika sem við lentum í. Þar tóku mjög margir á, náðu miklum árangri í því að fylgja fjárlögum og það skapaðist mikill agi sem er mikilvægt fyrir okkur að varðveita og ekki bara varðveita heldur gera betur. Ég er algerlega sannfærður um að þótt mikill árangur hafi náðst í því að auka aga og aðhald í ríkisrekstrinum á síðasta kjörtímabili sé hægt að gera betur. Það er áhyggjuefni ef þau skilaboð eru rétt að það sé að slakna á aðhaldinu í ríkisfjármálum vegna þess að það á þvert á móti að auka þau. Við eigum að auka enn aga og aðhald í þeim efnum. Ég held að þó að það sé betra en áður var að fá hér inn lokafjárlög til umræðu fyrir árið 2012 í mars árið 2014 sé hægt að gera betur. Við eigum að hafa metnað til að gera betur. Í öllum rekstri hefur verið lögð á það gríðarlega mikil áhersla, ekki síst eftir að upplýsingatæknin kom með alla sína möguleika, að vera sem allra mest með samtímaupplýsingar, að fylgjast með stöðu mála frá degi til dags og vera með endurskoðuð uppgjör eins fljótt og kostur er til að sjá ef verið er að beygja af leið. Þegar við horfum á að stórar fjárhæðir hafa verið að koma inn á fjáraukalögum og í lokafjárlögum á umliðnum árum er mikilvægt að þær upplýsingar komi inn sem allra mest jafnharðan, bæði til framkvæmdarvaldsins og þingsins, til að geta leiðrétt kúrsinn í ríkisfjármálunum sem heild eða tekið afstöðu til þess að það eigi ekki að gera þrátt fyrir einhver ný útgjöld sem stofnað hefur verið til. Ég held að ríkisvaldið og raunar hið opinbera almennt eigi gríðarlega mikla ónýtta möguleika í upplýsingatækni og þá bæði í því að vera með enn nýrri gögn í allri umfjöllun okkar um fjárlög og framkvæmd fjárlaga, ferskari upplýsingar þannig að hægara sé að bregðast við ef áætlanir ganga ekki eftir, en líka í því að veita almenningi betri upplýsingar, ekki bara okkur í þinginu heldur líka almenningi í landinu og auðvitað fjórða valdinu, fjölmiðlunum, betri upplýsingar, meiri upplýsingar, nýrri upplýsingar og tíðari upplýsingar um framgang ríkisfjármála. Ég held að við getum satt að segja gert miklu betur í því og ég held að það sé talsvert mikið sem við getum sótt í slíkt aðhald frá fleirum en þinginu og þá ekki síst frá almenningi sjálfum einfaldlega í ávinningi, vegna þess að ef almenningur hefur betri og greiðari aðgang að upplýsingum um ríkisfjármálin og hvernig framkvæmd þeirra er á hverjum tíma skapar það aðhald frá almenningi sem enn getur styrkt rammann í kringum fjárlögin og framkvæmd þeirra og bætt hana enn umtalsvert. Það eru gríðarlegir möguleikar sem hafa falist í hinni miklu tækniþróun í upplýsingaiðnaðinum á undanförnum áratugum og það er náttúrlega þannig að það er atvinnulífið og einkafyrirtækin, og sum opinber fyrirtæki líka, sem eru komin langt á undan ríkinu í þeim efnum og auðvitað ákveðið áhyggjuefni hversu brösótt sagan af upplýsingakerfum ríkisins í fjármálum hefur verið, á köflum sorgarsaga og gríðarlega dýr og kostnaðarsöm. En ég held að við eigum mikla og ónýtta möguleika, bæði í því að vera með nýrri upplýsingar, og þar með betri upplýsingar, og í því að miðla þeim upplýsingum til almennings. Kannski er of mikið af liðum í ríkisfjármálunum sem eru meðhöndlaðir sem einhvers konar leyndarmál eða teljast ekki vera opinberar upplýsingar. Ég held að það séu ýmsar upplýsingar í fjármálum ríkisins sem eru ekki opinberar en mættu vera það og munu trúlega verða það í framtíðinni eftir því sem almenningur gerir ríkari kröfu um aðgang sinn að upplýsingum um ráðstöfun á skattfé.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með honum að menn þurfa að setja sér það markmið að vera með niðurstöðu úr ríkisreikningi og þar af leiðandi lokafjárlögum helst í janúar, febrúar árið eftir að viðkomandi ár er liðið. Og það er alveg hægt, það er bara markmið. Síðan er það þessi umræða um agann í ríkisfjármálum árin 2009, 2010 og 2011. Svo vill til að ég spurðist fyrir um þetta, hver niðurstaðan væri samkvæmt fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi fyrir þau þrjú ár. Svarið liggur fyrir á þskj. 1374 á 141. löggjafarþingi ef menn vilja glöggva sig á þessu. Ég skil ekkert í því að menn séu að væna mig um að fara með rangt mál þegar ég er búinn að fá svar við þessu frá þáverandi fjármálaráðherra. Þar kemur fram að árið 2009 munaði 11 milljörðum á fjáraukalögum plús fjárlögum mínus ríkisreikning, sem ríkisreikningurinn var hærri, og árið 2010 munaði 42 milljörðum á fjárlögum plús fjáraukalögum sem voru reyndar mjög lítil og svo ríkisreikningi. Árið 2011 munaði 49 milljörðum á fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi, samanlagt á þrem árum 101 milljarði. Svo tala menn um að það sé alveg sérstaklega mikill agi á þeim árum á síðasta kjörtímabili. Það getur vel verið að menn haldi það að ef þeir segi það bara nógu oft þá verði það satt.

Virðulegur forseti Ég vísa nú til skýrslna Ríkisendurskoðunar um þetta efni, þ.e. agann í ríkisfjármálunum á síðasta kjörtímabili og þær áhyggjur sem menn hafa af því að slaknað hafi á því aðhaldi og þeim aga. Þær kunna að vera réttar, ég ætla ekki að rengja hv. þm. Pétur Blöndal um þær tölur sem hann nefnir en ég hygg án þess að hafa flett upp í ríkisreikningunum fyrir þau ár sem hann nefnir í þessum stuttu andsvörum að þær skýrist fyrst og fremst af ýmsum einskiptisaðgerðum og stærri útgjaldaliðum. En þegar hv. þingmaður skoðar hverja einstaka stofnun, hvern einstakan framhaldsskóla, háskóla, hvern einstakan útgjaldalið sem er á færi forstöðumanna ríkisstofnana að framfylgja og á færi ráðuneyta að hafa eftirlit með þá sé allur agi á þeim fjárlagaliðum miklum mun betri en áður var. Þetta skýrist að langstærstu leyti af þáttum sem fylgdu í kjölfar hrunsins, höfðu í för með sér ófyrirsjáanlegan kostnað fyrir ríkissjóð sem ekki var hægt að hafa neinn aga eða aðhald á í framkvæmd. Þetta voru bara reikningar sem féllu á ríkissjóð illu heilli. Hitt sem hv. þingmaður hóf mál sitt á finnst mér hins vegar vera fagnaðarefni, sú sýn um það sem rímar ágætlega við það sem ég vakti máls á og snýr að upplýsingatækni að við eigum að geta gert miklu betur í því að vera með nýjar upplýsingar og þar með betri upplýsingar. Og sýn þingmannsins um það að við ættum á þessum tíma árs ekki að vera að fjalla um lokafjárlög fyrir árið 2012 heldur lokafjárlög fyrir árið 2013 er metnaðarfull sýn sem ég held að við eigum að stefna að að ná fram.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svarið. Hv. þingmaður ætti nú bara að kíkja á það svar sem ég fékk frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á þskj. 1374. Þar eru nefnilega líka talin upp fyrirtæki og hvernig þau fóru að fjárlögum, og langur listi þar sem ýmsar stofnanir fóru mismunandi mikið fram úr fjárlögum. Menn geta glöggvað sig á þessu. Það liggur fyrir í löngum lista, langur listi er yfir það sem fór fram úr. En í heildina er þetta hinn svokallaði agi, ríkisreikningur sýnir 101 milljarð á þessum þrem árum, umframkeyrslu þar sem ríkissjóður eyddi peningum sem ekki voru heimildir fyrir. Það voru ekki heimildir fyrir því, hvorki í fjárlögum né fjáraukalögum. Samt var peningunum eytt og það kalla ég ekki aga. En varðandi sýnina um að reikningar liggi fyrr fyrir bendi ég á risastór alþjóðleg fyrirtæki sem starfa um allan heim, þau eru komin með ársreikninga í lok janúar eða byrjun febrúar.

Virðulegi forseti. Ég ætla síst allra að draga úr metnaði manna til að krefja um það að fjárlög séu virt, að agi sé og aðhald í framkvæmd þeirra. Það segir kannski sína sögu um hversu ástandið var slæmt í ríkisfjármálum þegar ég og hv. þingmaður komum til þings á sínum tíma að það kjörtímabil og þær tölur sem hv. þingmaður vísar til og ég rengi ekki voru eigi að síður miklu betri í framkvæmd fjárlaga en verið hafði. Ég er sammála þingmanninum í því að við eigum að geta gert enn betur. Áhyggjuefnið er að skilaboðin frá Ríkisendurskoðun eru þau að nú sé heldur að slakna á þeim aga og aðhaldi sem þó náðist á árunum 2009–2013. Ég ítreka að verulegur hluti af þeim þáttum skýrist af útgjöldum sem voru einfaldlega reikningar sem féllu á ríkissjóð eftir hrun. Vissulega hafa margar stofnanir farið fram úr fjárlögum að einhverju leyti en við verðum auðvitað líta að horfa til þess að við lítum svo á að það sé eðlilegt og innan marka að stofnanir geti farið allt að 4% fram úr fjárheimildum á yfirstandandi ári vegna þess að áætlanir urðu aldrei það nákvæmar að ekki geti verið nokkur afgangur á einu ári en farið nokkuð fram úr á öðru. Margar stofnanir náðu þessu iðulega á árunum í kjölfar kreppunnar og mikilvægt að við gerum á næstu árum enn betur en slökum ekki á í þessu.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur átt sér stað um lokafjárlögin og hefur orðið þingmönnum tilefni til að ræða um mikilvægi þess að við gætum áfram aðhalds í ríkisfjármálunum og ekki síst að fylgst verði vel með framkvæmd fjárlaganna. Hér hefur einnig verið talsvert rætt um mikilvægi þess að við tökum lokafjárlög á dagskrá sem fyrst eftir að viðkomandi uppgjörsári lýkur samkvæmt dagatali og ég hef tekið undir þau sjónarmið í máli mínu í dag. Það hefur verið spurt að því í umræðunni í dag hvort samkvæmt þeim hugmyndum sem unnið hefur verið að um ný lög um opinber fjármál standi til að gera breytingar hvað snertir lokafjárlögin og ég þurfti aðeins að rifja upp hvernig þau mál snúa samkvæmt þeim hugmyndum sem hafa verið kynntar. Í sjálfu sér er ekki hugmyndin að gera neina eðlisbreytingu þó að segja megi að hún skipti máli. Það er þó ekki eðlisbreyting hvað það snertir að það er hugsunin að inn í þingið komi sérstakt þingmál samhliða ríkisreikningi þar sem farið er yfir sömu efnisatriði og almennt er að finna í lokafjárlögum um það hvernig fer með heimildir sem ekki falla niður í árslok, hverjar eigi að flytjast á milli og hverjar að falla niður. Stóra breytingin í því efni verður sú að þetta á að gerast samhliða framlagningu ríkisreiknings og með því verða í raun lokafjárlögin úr sögunni til framtíðar. Ég ætla að öðru leyti ekki að lengja umræðuna. Mér finnst allt hafa komið fram sem máli skiptir og nú hefur fjárlaganefnd góðan tíma til að leggja mat á þær tillögur sem er að finna í frumvarpinu. Ég geri ekki ráð fyrir miklum ágreiningi um þær. Það skiptir hins vegar miklu sem ég vék að í framsöguræðu minni, að okkur takist vel til að vinna á uppsöfnuðum eldri halla víðs vegar í ríkiskerfinu og þar mun fjármála- og efnahagsráðuneytið treysta á samstarf við fagráðuneytin til að greina þyngstu tilfellin, komast að samkomulagi um með hvaða skilyrðum við ætlum á næstu tveimur, þremur árum að vinna okkur í átt til þess að fyrirbyggja frekari uppsöfnun slíks vanda, og um leið hvaða skilyrði þurfa að vera uppfyllt til að eldri uppsafnaður halli, sem er búið að taka á og er ekki lengur til staðar en óraunhæft er að ætla að fjárheimildir framtíðarinnar muni duga til að eyða, falli niður. Þetta skiptir miklu og þarna mun líka mjög reyna á einstök fagráðuneyti og samstarf við þau, samstarf milli stofnana og fagráðuneyta og síðan samstarf við fjármála- og efnahagsráðuneytið um þá þætti. Það mun ekki standa á fjármála- og efnahagsráðuneytinu að vilja vinna þessu máli framgang þar sem engum er greiði gerður með því að láta eldri uppsafnaðan halla liggja í kerfinu og bíða þess að verða afskrifaður einhvern tíma í langri framtíð. Ég mælist til þess að málið gangi nú til nefndar og þakka fyrir ágætlega málefnalega umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þau svör sem hann veitti við ýmsu því sem hefur komið fram í umræðunni. Hann vék að því að unnið væri að endurskoðun á lögum um opinber fjármál og ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvenær hann vænti þess að það mál verði lagt fram í þinginu. Síðan vildi ég spyrja hæstv. ráðherra út í uppsafnaðan eldri halla. Hversu mikill er sá uppsafnaði halli í kerfinu orðinn, vandi sem á eftir að vinna úr? Og hefur ráðherrann lagt mat á hversu mikið af þeim uppsafnaða eldri halla er, eins og hann kallar, óraunsætt að reikna með að verði greitt niður af hefðbundnum fjárheimildum á næstu árum, þ.e. ríkisútgjöldum sem búið er að stofna til og á í rauninni aðeins eftir að gjaldfæra? Það væri gott að fá sjónarmið ráðherrans á því. Ég þakka síðan fyrir upplýsingarnar sem lúta að því hvernig lokafjárlögin heyra í rauninni sögunni til með því nýja umhverfi sem ráðherrann boðar. Hv. þm. Pétur Blöndal vék að því áðan að í atvinnulífinu væru menn að vinna með reikningsniðurstöður fyrra árs strax upp úr áramótum þess árs, janúar/febrúar, endurskoðuð uppgjör og hv. þingmaður sá fyrir sér að þannig ættu menn að standa að málum í ríkisrekstrinum. Telur hæstv. ráðherra að raunsætt sé að við náum því til að mynda á þessu kjörtímabili?

Herra forseti. Fyrst varðandi lög um opinber fjármál. Þau hef ég lagt fram í ríkisstjórn og vonast til þess að geta kynnt þau í þinginu áður en langt um líður og að sjálfsögðu helst af öllu fyrir framlagningarfrestinn. Þar er að finna þá nýjung sem lýtur að lokafjárlagagerðinni en það er í sjálfu sér minni háttar atriði í heildasamhengi þess máls. Til að svara því sem snýr að uppsöfnuðum eldri halla get ég eingöngu sagt að við höfum ekki farið í heildstæða úttekt enn sem komið er á öllum uppsöfnuðum eldri halla í kerfinu sem óraunhæft er að gera ráð fyrir að hægt sé að eyða með hefðbundnum fjárheimildum framtíðarinnar. En í því felst að sjálfsögðu ákveðin afstaða um leið því að það hafa ekki verið færðar inn, hvorki í lokafjárlög né fjárlög hvers árs á undanförnum árum, sérstakar fjárheimildir til að taka á þeim vanda. Í því felast skýr skilaboð til allra stofnana sem í hlut eiga um að þar hafi menn í viðkomandi tilvikum farið fram úr heimildum sem þingið hafi samþykkt og við það verði einfaldlega ekki unað og mönnum beri að finna leiðir til að jafna þá stöðu. Síðan verður hins vegar að viðurkennast að þegar slíkur rekstrarvandi og halli er orðinn margra ára gamall og menn hafa tekið á stöðunni og það þykir fullreynt þá kemur einhvern tíma þessi tímapunktur og í því efni munum við í fjármála- og efnahagsráðuneytinu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og er gott að heyra að frumvarpið er væntanlegt. Þá er kannski næsta spurning í framhaldi af því hvort það sé hugsunin hjá hæstv. ráðherra að sýna frumvarpið á þessu þingi, sem kallað er, þ.e. leggja það fram, senda það þannig út til umsagnar og fá inn viðbrögð en taka það síðan aftur inn á næsta þingi til vandaðrar umfjöllunar, eða hvort hann telji málið vera þannig úr garði gert að raunsætt sé að það geti orðið að lögum á þessu þingi sem lýkur nú um miðjan maí samkvæmt gildandi starfsáætlun. Í öðru lagi. Hleypur uppsafnaði eldri hallinn í heild á milljörðum króna eða hleypur hann á tugmilljörðum króna? Að lokum, vegna þess að sökum tímans gat hæstv. ráðherra ekki brugðist við þessu með samtímaupplýsingarnar, ítreka ég það og vil kanna viðhorf ráðherrans til þess hvort auka eigi þær upplýsingar um fjármál ríkisins og einstaka liði í fjármálum ríkisins sem eru opinberar upplýsingar og aðgengilegar almenningi, setja fjármál ríkisins í ríkari mæli út á netið og gefa almenningi færi á því að fylgjast með sem nýjustum og bestum upplýsingum og veita þannig ríkisrekstrinum líka aðhald, ekki bara héðan úr ráðuneytum og þingi heldur líka frá almenningi.

Herra forseti. Sá uppsafnaði eldri vandi sem við erum að ræða hleypur að mínu áliti alls ekki á milljarðatugum, enda væri það stóralvarlegt mál ef við værum með í uppgjöri ríkisins uppsafnaðan tugmilljarða halla sem við sæjum augljóslega að við gætum ekki gert upp án sérstakra fjárveitinga eða sérstakrar ákvörðunar um niðurfellingar. Ég hygg hins vegar að hann kunni að mælast í einhverjum milljörðum. Ég vek athygli á því að í þessu frumvarpi er verið að leggja til að tekið verði á uppsöfnuðum vanda hjá þremur tilteknum stofnunum, þar á meðal Landspítalanum vegna rekstrarhalla á fyrri árum og upphæðirnar sem eru undir hjá þeirri stóru ríkisstofnun gefa ekki tilefni til að ætla að vandinn í heild sinni hlaupi á milljarðatugum. Varðandi frumvarpið um opinber fjármál er það mín hugsun að það frumvarp verði að lögum fyrir næstu áramót. Ég tel engu að síður mikilvægt að við komum málinu í umræðu á þessu þingi. Jafnvel þótt ekki tækist að ljúka því og gera það að lögum fyrir sumarið mundi sú vinna nýtast og þær umsagnir sem frumvarpið fengi ef nefndin sendi það út til umsagnar, þær mundu gagnast í áframhaldandi vinnu við málið. Þetta er mál af þeirri stærðargráðu að það þarf að gefa því góðan tíma en þetta er líka mál þess eðlis að það skiptir miklu að við náum sem mestri þverpólitískri samstöðu um að fella vinnu við fjárlagagerðina og framkvæmd fjárlaganna í framhaldinu í þennan nýja farveg.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 155/1998, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Í frumvarpinu er lagt til að áréttaðar verði heimildir stjórnar Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda til þess að krefja þá sem innheimta sjóðsins samkvæmt 6. gr. laga nr. 129/1997 beinist að um greiðslu kostnaðar. Með 5. mgr. 6. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, er Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda falið það hlutverk, umfram aðra lífeyrissjóði, að innheimta lögboðið iðgjald í þeim tilvikum þegar engar upplýsingar liggja fyrir um sjóðsaðild manns. Í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 155/1998, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, var gert ráð fyrir að erfiðara og kostnaðarsamara yrði að innheimta þessi iðgjöld en önnur lífeyrisiðgjöld og var stjórn sjóðsins heimilað að taka ákveðna þóknun af iðgjaldi vegna innheimtu þess þar sem ekki þótti sanngjarnt að sá kostnaðarauki sem af innheimtunni hlýst, m.a. vegna aukinnar umsýslu hjá sjóðnum og afskrifaðs gjaldfærðs innheimtukostnaðar vegna óinnheimtanlegra krafna, legðist á alla sjóðfélaga. Þeirri þóknun sem sjóðnum er heimilað að innheimta af skyldubundnum lífeyrisiðgjöldum og kveðið er á um í 1. málslið 8. gr. laga um Söfnunarsjóðinn er aðeins ætlað að standa straum af kostnaði sem sjóðurinn hefur af innheimtunni en ekki af kostnaði vegna aðkeyptrar innheimtuþjónustu verði ekki orðið við áskorunum sjóðsins um greiðslu iðgjalda. Frumvarpið er lagt fram til að taka af allan vafa um heimildir Söfnunarsjóðsins til þess að krefja þann sem innheimta sjóðsins beinist að um greiðslu þess kostnaðar sem hlýst af aðkeyptri þjónustu við innheimtuna, enda hafi ekki verið orðið við áskorunum sjóðsins um greiðslu umræddra iðgjalda. Þetta er tiltölulega einfalt mál. Ég tel að það sé ákveðið sanngirnismál. Það snýst í grunninn um það að þegar grípa þarf til innheimtuaðgerða með tilheyrandi kostnaði sé það sá sem innheimtan beinist að en ekki allir sjóðfélagar sem greiði þann kostnað. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég flyt tillögu til þingsályktunar um mótun stefnu til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu, til verndar neytendum efnanna, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild. Það er með ánægju út af því að okkur tókst að fá þingmenn úr öllum flokkum með á þingsályktunartillöguna og hún rímar við það sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur rætt í fjölmiðlum og annars staðar um hvernig hæstv. ráðherra hefur hug á að móta stefnu sem hefur legið í ráðuneyti hæstv. ráðherra. Flutningsmenn ásamt mér að tillögunni eru Brynhildur Pétursdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Haraldur Einarsson, Helgi Hjörvar, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jón Þór Ólafsson, Óttarr Proppé, Páll Valur Björnsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Vilhjálmur Árnason og Össur Skarphéðinsson. Ég ætla aðeins að grípa niður í ályktunina, ég mun ekki lesa hana í heild sinni en hvet hv. þingmenn og aðra þá sem hafa áhuga á málinu eða málið varðar að kynna sér það mjög vel og þegar það hefur farið til nefndar. Ítarleg stefna er í þessari ályktun, byggð á stefnu frá öðrum löndum en þó íslenskuð. Ég lagði sambærilega stefnu fram á síðasta kjörtímabili þar sem við byggðum hana mjög á portúgölsku leiðinni, en þessi nýja stefna hefur verið mjög svo staðfærð, sem skiptir miklu máli, og meiri áhersla er lögð á til dæmis aðstandendur vímuefnasjúklinga og hvernig hægt er að hjálpa þeim sem glíma við erfiðleika þegar kemur að vímuefnaneyslu. „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að innleiða nýja stefnu í vímuefnamálum þar sem horfið verði frá refsistefnu og byggt á lausnamiðuðum og mannúðlegum úrræðum, á forsendum heilbrigðiskerfisins og félagslega kerfisins, til verndar neytendum efnanna, aðstandendum þeirra og samfélaginu í heild. Heilbrigðisráðherra skipi í þessu skyni starfshóp til að vinna að mótun stefnunnar. Landlæknir, stjórn SÁÁ, ríkislögreglustjóri, framkvæmdastjóri geðsviðs Landspítala, Rauði kross Íslands og velferðarsvið Reykjavíkurborgar tilnefni einn fulltrúa hver en einn fulltrúa skipi heilbrigðisráðherra án tilnefningar og verði hann formaður starfshópsins. Verkefni starfshópsins verði að: a. gera úttekt á gildandi lagaumhverfi svo afmarka megi viðfangsefnið nákvæmlega og undirbúa lagabreytingar og/eða nýja löggjöf, b. líta til löggjafar annarra ríkja þar sem horfið hefur verið frá refsistefnu tengdri neyslu ólöglegra vímuefna og tillagna alþjóðlegra nefnda og stofnana á sviði rannsókna í forvörnum gegn vímuefnaneyslu, c. skapa heildstæða stefnu, sem leggur höfuðáherslu á mannúðlega nálgun og vernd mannréttinda, sem dregur úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu og með því stuðla að auknu trausti jaðarhópa til samfélagsins og þeirra stofnana sem eiga að veita þeim þjónustu og skjól. Við starfið verði leitað aðstoðar og leiðsagnar hagsmunaaðila og hjálparsamtaka, sem og innlendra og erlendra sérfræðinga eftir þörfum. Heilbrigðisráðherra upplýsi Alþingi um framgang verkefnisins á þriggja mánaða fresti og skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshóps, sbr. c-lið, fyrir 1. maí 2015 og leggi fram frumvarp byggt á niðurstöðum starfshópsins eigi síðar en á haustþingi 2015.“ Ég ætla að tæpa aðeins á greinargerðinni. Inngangur. „Það er trú mín að eiturlyf hafi eyðilagt líf margra, en röng stefna stjórnvalda hefur eyðilagt líf miklu fleiri. Við þurfum að horfa á stefnuna og spyrja okkur einlæglega og heiðarlega; virkar hún? Ef hún virkar ekki, höfum við hugrekki til að breyta henni?“ - Það var Kofi Annan, fyrrverandi aðalritari Sameinuðu þjóðanna sem mælti svo á The World Economic Forum í janúar 2014. Á síðustu árum hafa margir málsmetandi menn vakið máls á því viðhorfi að ríkjandi refsistefna í vímuefnamálum hafi mistekist og nauðsynlegt sé að horfast í augu við það. Þannig hafa fyrrverandi forsetar Bandaríkjanna, Mexíkós, Kólumbíu og Brasilíu, sem í góðri trú framfylgdu þeirri stefnu í sínum löndum, nú stigið fram og viðurkennt að refsistefna og harka gagnvart neytendum ólöglegra vímuefna hafi verið röng aðferð. Fyrrgreindir forsetar áttu flestir sæti í alþjóðaráði um vímuefnastefnu ásamt Kofi Annan, fyrrverandi aðalritara Sameinuðu þjóðanna. Sumarið 2011 gaf ráðið út skýrslu þar sem færð eru sannfærandi rök fyrir því að stríðið gegn fíkniefnum hafi ekki náð tilætluðum árangri og leita þurfi markvissari leiða sem byggja á mannúðlegum og vísindalegum grunni til að vinna gegn samfélagslega neikvæðum afleiðingum misnotkunar á ólöglegum vímuefnum. Er í skýrslunni lagt til að horfið verði frá refsingum við vímuefnaneyslu og þess í stað litið á neysluna sem heilbrigðisvandamál sem meðhöndla þurfi með þeim úrræðum sem heilbrigðiskerfið býður upp á. Með þessari þingsályktunartillögu er lagt til að starfshópur verði skipaður sem hafi það meginhlutverk að leggja drög að nýrri stefnu í vímuefnamálum þar sem höfuðáhersla verði lögð á mannúðlega nálgun, vernd mannréttinda og leiðir til að draga úr skaðlegum afleiðingum og hliðarverkunum vímuefnaneyslu. Í vinnu starfshópsins verði leitað aðstoðar erlendra og innlendra sérfræðinga eftir því sem þörf er á hverju sinni og leitað eftir víðtæku samráði við alla þá sem hagsmuna eiga að gæta. Lagt er til að starfshópurinn skili heildstæðum tillögum að stefnu í málaflokknum, þar á meðal tillögum að nauðsynlegum lagabreytingum til að ná markmiðum þingsályktunarinnar. Mig langar aðeins að fara yfir markmið þessarar nýju stefnu: Helstu markmið þeirrar nýju stefnu sem hér er lögð til eru: 1. að veita neytendum vímuefna og aðstandendum þeirra mannúðlega þjónustu og öfluga mannréttindavernd, 2. að lágmarka margvísleg skaðvænleg áhrif sem neysla ólöglegra vímuefna hefur fyrir neytendur efnanna, aðstandendur þeirra og samfélagið allt, 3. að auka traust vímuefnaneytenda til þeirra stofnana samfélagsins sem hafa það hlutverk að veita borgurunum þjónustu og mannréttindavernd, 4. að efla rannsóknir og upplýsta umræðu um vímuefni, afleiðingar neyslu þeirra og stefnumótun í málaflokknum, 5. að minnka til lengri tíma eftirspurn eftir ólöglegum vímuefnum, fyrir tilstuðlan öflugra forvarna og gagnvirkra meðferðar- og félagslegra úrræða. Það felst engin uppgjöf í því að viðurkenna að ólöglegum vímuefnum verður ekki eytt úr samfélagi okkar. Þvert á móti felast í því mikil tækifæri til að horfa á málin frá nýju og heildrænna sjónarhorni. Með nýrri nálgun, sem byggist fyrst og fremst á mannúð og virðingu fyrir mannréttindum, má takast á við margar skaðlegar hliðarverkanir vímuefnavandans og bæta þannig lífsskilyrði vímuefnaneytenda og aðstandenda þeirra til hagsbóta fyrir samfélagið í heild, jafnvel þótt slík stefna hafi ekki það höfuðmarkmið að útrýma vímuefnanotkun í eitt skipti fyrir öll. Það er hagur samfélagsins að sem flestir séu þátttakendur í samfélaginu og sem fæstir lifi og hrærist í undirheimunum. Sú stefnubreyting sem boðuð er með þessari þingsályktunartillögu hefur að meginmarkmiði að takmarka skaðleg áhrif sem neysla ólöglegra vímuefna hefur á neytendur efnanna, aðstandendur þeirra og samfélagið í heild. Má þar nefna ýmis heilbrigðisvandamál á borð við vannæringu, alnæmi og lifrarbólgu; félagsleg vandamál á borð við heimilisleysi, barnaverndarvanda, brotnar fjölskyldur o.fl.; og ofbeldis- og auðgunarbrot í tengslum við vímuefnaviðskipti, bæði gagnvart vímuefnaneytendum og aðstandendum þeirra. Það er trú flutningsmanna að með því að hlúa betur að þeim sem ánetjast hafa ólöglegum vímuefnum, viðurkenna mannréttindi þeirra og mæta þörfum þeirra af mannúð megi bæta lífsskilyrði og lífslíkur þessara einstaklinga umtalsvert, án tillits til þess hvort þeir kjósa að hætta neyslu eða ekki. Með því að efla samfélagslega þátttöku og sporna gegn útskúfun vímuefnaneytenda verður hægara um vik að veita þeim viðeigandi heilbrigðis- og félagsþjónustu, auk þess sem samfélagsleg þátttaka neytenda getur einnig dregið úr ýmsum skaðlegum samfélagsáhrifum sem neyslan hefur í för með sér. Með afnámi refsinga fyrir neyslu ólöglegra vímuefna verður auðveldara að opna umræðuna, efla vísindarannsóknir og forvarnir sem gæti til lengri tíma haft þau jákvæðu áhrif að draga úr eftirspurn eftir vímuefnum. Sú stefnubreyting sem boðuð er í tillögunni fellur vel að markmiðum þeim sem sett eru fram í starfsáætlun landlæknis fyrir árið 2014. Í áætluninni kemur fram að vinna skuli markvisst að heilsueflandi samfélagi sem stuðli að heilbrigði og vellíðan. Meðal meginverkefna embættisins þar að lútandi er að „draga úr skaðlegum áhrifum áfengis-, tóbaks- og vímuefnaneyslu með markvissum aðgerðum og fræðslu“ og í öðru lagi eigi að „stuðla að öruggum aðstæðum og sporna gegn ofbeldi og slysum í samfélaginu.“ Í stefnu í áfengis- og vímuefnavörnum til 2020, sem gefin er út af velferðarráðuneytinu í janúar 2014, er lögð áhersla á að „bæta skilvirkni og gæði þjónustu með samþættingu og samfellu hennar fyrir þá einstaklinga sem þurfa á aðstoð að halda, auk þess sem þekking, mannafli og fjármunir munu nýtast betur“. Í inngangi stefnunnar segir m.a.: „Með viðurkenndum og gagnreyndum aðgerðum er unnt að draga úr þeim skaðlegu áhrifum sem neysla áfengis og annarra vímugjafa hefur á einstaklinginn og samfélagið í heild og tryggja velferðarsamfélag þar sem öllum er skapað það umhverfi sem best verður á kosið. Stefna og aðgerðir skulu byggjast á bestu fáanlegu vísindagögnum um skilvirkni og hagkvæmni. Ef vísindagögn skera ekki úr álitamálum skal fara með gát og hafa að leiðarljósi að stuðla að heilbrigði og velferð fólks.“ Framangreind stefna stjórnvalda er ekki ítarlega útfærð og er sett fram með það fyrir augum að unnin verði aðgerðaáætlun til að hrinda markmiðum hennar í framkvæmd. Það er mat flutningsmanna þessarar þingsályktunartillögu að ágætur samhljómur sé milli markmiða tillögunnar og nýsamþykktrar stefnu stjórnvalda. Með samþykki þingsályktunartillögunnar fengi heilbrigðisráðherra umboð frá Alþingi til að hefja útfærslu á stefnu stjórnvalda í þeim farvegi sem tillaga þessi mælir fyrir um. Mig langar að hvetja þingmenn úr öllum flokkum að taka tillögunni með opnum hug, tillagan fari til velferðarnefndar þar sem hún verði unnin ítarlega og hlustað verði vel eftir tillögum að úrbótum. Ég hlakka til að sjá hvernig þessi nýja nálgun muni verða samfélaginu í heild til bóta og þeim sem hafa þurft að þjást út af núverandi refsistefnu.