Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ef menn bera saman frv. eins og það kom frá Ed. og eins og það var afgr. héðan úr Nd., þá sést það, að Ed. hefur lækkað sektarákvæði frv. í 1. og 2. gr. um helming eða jafnvel meira og sektarákvæði 4. gr. nokkru minna. Landbn. telur þetta of langt gengið og leggur þess vegna til, að sektarákvæðin í 1. og 2. gr. verði hækkuð nokkuð frá því, sem Ed. hefur samþykkt þau, þannig að mætzt verði á miðri leið. Væntir landbn. þess, að deildin geti fallizt á þessa málamiðlun til samkomulags.



Herra forseti. Á nokkrum þingum undanförnum hefur verið flutt frv. um heimild til þess fyrir menntaskóla að halda uppi miðskólakennslu. Stundum hefur það mál verið miðað við Menntaskólann á Akureyri einan. Nú er málið flutt í því formi, að fræðslumálastjórn sé heimilt að halda uppi miðskólakennslu við menntaskólana. Menntmn. þessarar deildar, sem fengið hefur málið til meðferðar, hefur rætt það á nokkrum fundum og m.a. fengið á fund sinn fræðslumálastjóra, skólameistara Menntaskólans á Akureyri og skólastjóra Gagnfræðaskóla Akureyrar. En milli hinna tveggja síðar nefndu hafði verið allmikill ágreiningur um þetta mál, að því er Akureyri varðar. Nú er hins vegar milli skólameistara og skólastjóra komið fullt samkomulag um það, hvernig haga skuli kennslu og skiptingu nemenda á Akureyri, ef þessi heimild verður notuð fyrir Menntaskólann á Akureyri. Samkomulag þeirra er prentað sem fylgiskjal með nál. Eftir þessar viðræður og athugun nm. sjálfra hefur n. orðið á einu máli um að mæla með samþykkt þessa frv., þá með þeirri breyt., að heimildin sé bundin við óskiptar bekkjardeildir. Ætla ég, að um það þurfi ekki að verða ágreiningur, og leyfi mér að mæla með því fyrir n. hönd, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er á þskj. 180 og er um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku handa Iðnaðarbanka Íslands h/f. Í 1. gr. þess segir: „Ríkisstjórninni er heimilt að taka lán allt að 15 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og endurlána fé þetta Iðnaðarhanka Íslands h/f með sömu kjörum og það er tekið.“ Ég vil taka það strax fram vegna nokkurs misskilnings, sem gætti við 1. umr. þessa máls, að þetta frv. fjallar ekki um það eingöngu að taka lán þetta erlendis, heldur er gert ráð fyrir báðum þeim möguleikum, í fyrsta lagi lántöku innanlands og í öðru lagi, ef hún er ekki fær, þá lántöku erlendis. Þetta vil ég að liggi skýrt fyrir vegna nokkurs misskilnings, sem kom hér fram. Þetta mál hefur verið til meðferðar í iðnn., og gat hún ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. vegna hinnar brýnu þarfar á að útvega iðnaðinum aukið starfsfé, eins og segir í nál. á þskj. 278. Minni hl. vill vísa frv. til stj. Við 1. umr. þessa máls lagði ég áherzlu á það, og undir það var tekið af öðrum ræðumönnum, að brýn nauðsyn væri á því að efla hinn nýja Iðnaðarbanka. Ég þarf ekki að færa mörg rök fyrir þessari nauðsyn, en vil þó benda á það, að um 40% þjóðarinnar hafa nú lífsframfæri sitt af iðnaði. Ef við lítum á, hver þáttur iðnaðarins er í þjóðartekjunum, þá skiptast þjóðartekjurnar 1950, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, milli aðalatvinnuveganna á þessa lund: Landbúnaður 204 millj., sjávarútvegur 305 millj., iðnaður 392 millj. Hér er sem sagt um að ræða skiptingu þjóðarteknanna, en að sjálfsögðu gilda allt önnur hlutföll, þegar rætt er um útflutningsverðmæti. En þetta yfirlit um skiptingu þjóðarteknanna ætti þó að sýna mönnum greinilega, hversu stór þáttur iðnaðurinn er orðinn í þjóðlífinu og þjóðarbúinu. Ég vil einnig benda á annað. Atvinnuvegir okkar til lands og sjávar eru mjög óstöðugir og þó sérstaklega sjávarútvegurinn; veðráttan óstöðug. Þess vegna hefur jafnan verið svo um allan aldur Íslandsbyggðar, að hér hefur verið svo kallað árstíðabundið atvinnuleysi. Það er enginn vafi á því, að iðnaðurinn er sá atvinnuvegur, sem flestir líta til með björtustu vonum, að hann geti úr þessu bætt. Til þess að vinna bug á þessu árstíðabundna atvinnuleysi, að jafna atvinnuna yfir árið, bæði til lands og sjávar, er iðnaðurinn sérstaklega vel fallinn, bæði verksmiðjuiðnaður og handiðnaður. Síðasta Alþ. samþykkti l. um stofnun Iðnaðarbanka Íslands, og hefur formlega verið frá stofnun hans gengið. Sá banki er að sjálfsögðu mjög félitill í fyrstu. Þetta frv. fer fram á, að ríkisstj. sé heimilað að taka allt að 15 millj. kr. lán til að endurlána bankanum og útvega honum þannig nokkurt byrjunarstarfsfé. Andmæli gegn þessu frv. eru helzt þau, að ekki sé rétt af Alþ. að samþ. lántökuheimildir, nema fyrir fram eða um leið sé öruggt um, að þau lán fáist. Ég vil benda á það, að Alþ. hefur ekki fylgt þessari reglu. Alþ. hefur á undanförnum árum hvað eftir annað samþykkt stórar lántökuheimildir fyrir ríkisstj. í ýmsu skyni, án þess að vissa væri fyrir um það þá, hvort þessi lán fengjust. Og í nál. minni hl. er greinilega á þetta bent. Þar eru taldar upp hvorki meira né minna, en lánsheimildir að upphæð 262 millj. kr., sem samþ. hafa verið á síðustu þingum, en enn hefur ekki verið útvegað að láni. Minni hl., sem notar þó að nokkru leyti þessa röksemd, hefur í rauninni hrakið hana sjálfur í sínu nál., þar sem hann bendir á, hversu Alþ. hefur á undanförnum árum í stórum stíl samþ. lánsheimildir með það fyrir augum, að ríkisstj. gerði allt, sem í hennar valdi stæði til að útvega þessi lán, en Alþ. hefur afgr. lögin án þess, að fyrir fram væri öruggt um þessi lán. „Hver er þá tilgangurinn með því að vera að samþ. slíkar lántökuheimildir?“ kunna menn að spyrja. Tilgangurinn er auðvitað sá, að Alþ. marki það skýrt og skorinort, hvaða mál það vill leggja áherzlu á. Alveg eins og Alþ. hefur samþ. helmildir til lántöku vegna Sogsvirkjunar, Laxárvirkjunar, áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju o.m.fl. til þess um leið að leggja áherzlu á, að þessum málum skuli hrinda fram sem fyrst, eins tel ég fulla nauðsyn, að Alþ. samþ. nú þetta lántökufrv. til þess að leggja áherzlu á, að það telur brýna nauðsyn á að efla bankastofnun iðnaðarins og færa þar með nýtt fjör í þennan þýðingarmikla atvinnuveg. Út úr þessari d. hefur verið afgr. frv. um 22 millj. kr. lántökuheimild vegna Búnaðarbankans. Eins og ég minntist á við 1. umr., þá hefur Búnaðarbankinn svipuðu hlutverki að gegna fyrir landbúnaðinn eins og Iðnaðarbankinn fyrir iðnaðinn. Og Alþ. og ríkisstjórnir hafa vissulega stigið stórt skref í þá átt að stuðla að vexti og viðgangi Búnaðarbankans. Svo að ég nefni nokkur dæmi, þá hefur Alþ. ákveðið á síðustu 2–3 árum að verja 13.75 millj. kr. af gengishagnaði bankanna 1950 til þess að lána Búnaðarbankanum, í öðru lagi af greiðsluafgangi ríkissjóðs á árinu 1951 15 millj. kr., í þriðja lagi lántökuheimild frá síðasta þingi um 16 millj. kr. lán frá alþjóðabanka, og loks í fjórða lagi hefur hæstv. ríkisstj. lagt fyrir þetta þing frv. um 22 millj. kr. lánsheimild til handa Búnaðarbankanum, sem þessi d. hefur þegar afgr. frá sér. Ég vil taka undir, að allar þessar ráðstafanir eru æskilegar og nauðsynlegar til eflingar þessum banka og þeim atvinnuvegi, sem hann á að þjóna. En á sama hátt verður Alþ. að sýna skilning á eflingu iðnaðarins. Þetta frv. fer þó ekki fram á nema lítið brot af því, sem þegar er búið og verið er að samþ. til handa landbúnaðinum. Í grg. minni hl. á þskj. 289 er svo kveðið að orði af minni hl. n., - en það eru fulltrúar Framsfl. í n., - að minni hl. n. þyki ekki tímabært að gera upp á milli þeirra till., sem liggja fyrir Alþ. um lántökur. Ég vil segja, að ef lántökuheimildin handa Búnaðarbankanum verður samþ., sem ég vona að verði, en þessi lántökuheimild handa Iðnaðarbankanum nær ekki fram að ganga, þá væri verið að gera upp á milli þessara atvinnuvega og setja iðnaðinn skör lægra. Ég skal ekki hafa orð þessi fleiri, en fyrir hönd meiri hl. mæli ég eindregið með því, að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Ég get látið hjá liða að rekja hér efni þessa frv. Það hefur frsm. meiri hl. þegar gert. En í sambandi við slíkt mál og meðferð þess er fyllsta ástæða og reyndar nauðsynlegt að athuga, hverjar horfur séu á því, að unnt sé að framkvæma það, sem til er ætlazt samkv. frv. Þarf þá að íhuga, hvernig ástatt er yfirleitt um lántökumöguleika og hverjar ákvarðanir hafa áður verið teknar um lántökur af hálfu ríkisins, sem ekki er búið að framkvæma. Í nál. minni hl. iðnn. á þskj. 289 er birt nokkurt yfirlit um þetta. Eins og kunnugt er, er nú verið að vinna að byggingu þriggja stórra mannvirkja hér. Það eru rafstöðvarnar við Sogið og Laxá og áburðarverksmiðjan. Það er talið, að enn þurfi að fá lán til þeirra framkvæmda um 70 millj. kr. Og hæstv. ríkisstj. vinnur vitanlega að því að útvega þetta lán, til þess að hægt sé að ljúka við byggingu þessara mannvirkja á þeim tíma, sem til var ætlazt. Þá hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir því, að sementsverksmiðjan, sem lög hafa verið sett um, verði byggð svo fljótt sem mögulegt er, og því mun ríkisstj. beita sér fyrir því samkv. heimild, sem hún hefur í lögum, að fá lán til þeirrar verksmiðju. Og það er talið, að til þess þurfi a.m.k. 75 millj. kr. Þá hefur hæstv. ríkisstj. lagt fyrir þetta þing frv. um lántökuheimildir vegna lánadeildar smáíbúða og vegna byggingarsjóðs Búnaðarbankans og ræktunarsjóðs, og nema þær lántökuheimildir alls 38 millj. kr. Ríkisstj. hafði, þegar þing kom saman, ákveðið að beita sér fyrir því, að þessi lán fáist á næsta ári handa þessum stofnunum, til þess að ekki stöðvist íbúðarhúsabyggingar og unnt sé að veita nokkur lán til ræktunarframkvæmda í sveitum samkv. gildandi l. um ræktunarsjóð. Þessi frumvörp verða vafalaust samþ. á þinginu nú. Alls nemur þá þetta, sem ég hef hér talið, 183 millj. kr., sem ríkisstj. nú er að vinna að að fá til þeirra hluta, sem ég hef nefnt. Þá má enn minna á það, að á tveim síðustu þingum hafa verið samþ. l. um ný orkuver og nýjar rafveitur rafmagnsveitna ríkisins í nokkrum héruðum landsins, þar sem rafmagn vantar enn til heimilisnota og annarra þarfa. Og vitanlega er til þess ætlazt af því fólki, sem býr í þeim landshlutum, sem enn fara á mis við þau gæði, að farið verði að sinna þessum nauðsynjamálum þess, þegar lokið er við hinar stóru framkvæmdir á þessu sviði, sem nú er verið að vinna að, þ.e.a.s. rafstöðvarnar við Sogið og Laxá. Og eins og ég gat um, þá hafa verið veittar lántökuheimildir í því sambandi á síðustu tveim þingum, sem alls nema 79 millj. kr. Það er mjög mikið nauðsynjamál fyrir fjölda manna, að hafizt verði handa um þessar rafstöðvabyggingar strax þegar lokið er virkjununum við Sogið og Laxá, sem nú er unnið að. Sé þessum 79 millj. bætt við áður taldar 183 millj., þá koma út úr því alls 262 millj. kr. Allt þetta fé þarf ríkisstj. að útvega að láni innan skamms samkv. þeim l., sem nýlega hafa verið samþ. á Alþ., og samkv. stjórnarfrumvörpum, sem liggja fyrir þessu þingi og verða vafalaust að l. nú áður en þingi lýkur. Það er því ærið verkefni við útveganir fjármagns til ýmissa nauðsynjaframkvæmda, sem þegar liggur fyrir hæstv. ríkisstj., og má vissulega telja, að vel takist til, ef öllu því fé verður náð saman á skömmum tíma. Meðan svo stór viðfangsefni á þessu sviði eru enn óleyst, verður tæplega talið, að það sé tímabært að bæta enn stórum fjárhæðum við lántökuheimildirnar, því að það er vitanlega engum að gagni, hvorki iðnaðarmönnum né öðrum, að hér séu samþ. slíkar heimildir á þessu þingi, ef fyrirsjáanlegt er, að ekki er hægt að sinna þeim málum nú um sinn eða í næstu framtíð vegna þess, sem fyrir liggur og enn er óleyst af slíkum verkefnum. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir 15 millj. kr. lántöku. En fleiri þmfrv. um ríkislántökur liggja nú fyrir þinginu. 72. mál þessa þings er frv. um byggingarsjóð kauptúna, flutt af þremur hv. þm. þessarar d. Þar er gert ráð fyrir 5 millj. kr. lántöku. Þá liggur einnig fyrir - það er 82. mál þingsins - frv. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna nýrra raforkuframkvæmda, flutt af fimm hv. þdm., þar sem lagt er til, að ríkisstj. verði veitt heimild til að taka allt að 15 millj. kr. lán eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og verja þessu fé til nýrra rafmagnsveitna eftir nánari ákvörðun raforkumálastjórnar. Enn liggur hér fyrir frv. - 135. mál þingsins - um heimild handa stjórninni til öflunar lánsfjár til íbúðabygginga og um heimild fyrir veðdeild Landsbanka Íslands til að gefa út nýja flokka bankavaxtabréfa. Þetta er einnig flutt af fimm hv. þdm. Þar er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að taka allt að 30 millj. kr. að láni eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt og verja því til að kaupa bankavaxtabréf af veðdeild Landsbanka Íslands, svo að hún geti lánað til húsabygginga. Vitanlega er hér um nauðsynjamál að ræða, bæði nýjar raforkuframkvæmdir og íbúðabyggingar. Samtals eru þetta þá 65 millj. kr., sem þingmenn leggja til í þessum fjórum frv., sem ég hef hér nefnt, að ríkið taki að láni til ýmissa nauðsynlegra framkvæmda. Ef til vill eru fleiri till. um ríkislántökur nú fyrir þinginu, þó að ég muni ekki eftir þeim í svipinn. Get ég búizt við, að þær séu fleiri. En það ætti að vera hv. þdm. ljóst, að þetta er ekki framkvæmanlegt nú um sinn til viðbótar því, sem fyrir er og ég hef áður nefnt. Það geta að sjálfsögðu eða sennilega verið nokkuð skiptar skoðanir um það, hvað helzt eigi að sitja í fyrirrúmi af þeim framkvæmdum„ sem þingmenn hafa hér gert till. um að styðja með ríkislántökum. Hitt hef ég ekki orðið var við, að neinn ágreiningur væri um, að rétt væri að láta það sitja í fyrirrúmi, sem ríkisstj. hefur þegar ákveðið að beita sér fyrir. En að því er varðar þessi þmfrv. um ríkislántökur til ýmissa hluta, þá virðist mér, að það sé ekki að svo komnu ástæða til að reyna að vega það og meta, hvað af því sé nauðsynlegast, og gera þannig upp á milli þeirra till. um þessi efni, sem fyrir liggja í þmfrv., þar sem, eins og ég hef áður sagt, ekki er sjáanlegt, að það hafi þýðingu að samþ. meiri lántökuheimildir til hæstv. ríkisstj. að svo stöddu, meðan svo mikið er af óleystum verkefnum á því sviði. Við, sem erum í minni hl. iðnn., lítum einnig svo á, að það eigi fyrst og fremst að vera verk ríkisstj. á hverjum tíma að meta það og ákveða, í samráði við þann þingmeirihluta, sem stj. styðst við, í hvaða röð þau verkefni eru leyst, sem ríkisstj. þarf að hafa forgöngu um eða styðja með lánsfjáröflun. Þess vegna meðal annars teljum við það eðlilegustu meðferð þessa máls og annarra hliðstæðra, sem nú liggja fyrir þinginu um lántökuheimildir, að þeim verði vísað til hæstv. ríkisstj. til athugunar. Það er því okkar till. í þessu máli. Út af því, sem hv. frsm. meiri hl. gat um viðkomandi lántökum eða fjárútvegun að undanförnu til Búnaðarbankans, þá vil ég benda á það til þess að fyrirbyggja misskilning, að Búnaðarbankinn hefur ekki nú á þessum árum fengið neitt fé frá ríkinu eða fyrir þess milligöngu til rekstrarlána. Hér hefur aðeins verið um að ræða lánsútvegun handa tveim deildum bankans, þ.e.a.s. byggingarsjóði, sem veitir eftir fastákveðnum reglum lán til íbúðarhúsabygginga, og einnig til ræktunarsjóðs, sem veitir lán til ræktunarframkvæmda og annarra hliðstæðra framkvæmda í sveitum samkv. ákvæðum laga frá Alþ. En Búnaðarbankinn hefur að öðru leyti ekki fengið neitt fé fyrir milligöngu ríkisins, alls ekkert til rekstrarlána. Og sparisjóðsdeild bankans skuldar ríkissjóði ekki neitt þar af leiðandi. Þetta vildi ég aðeins benda á, ef vera kynni, að einhverjir hefðu skilið ummæli hv. 7. þm. Reykv. á þann veg, að bankinn sjálfur, þar á meðal sparisjóðsdeild hans, hefði undanfarið fengið eitthvert fé fyrir milligöngu ríkisins. Svo hefur ekki verið nú um mörg ár að minnsta kosti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál. Ég er einn af flm. þessa frv., sem hér er um að ræða, og vildi í fáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna ég er það. Það er rétt, sem síðasti hv. ræðumaður sagði hér áðan, að það eru ýmsar lánsheimildir fyrir og þær allháar, sem ekki hefur verið hægt að fullnægja, og æði mörg frv., sem liggja nú fyrir þessu hv. þingi um lánsheimildir til handa hæstv. ríkisstj. Og það er einnig rétt, að ekki eru miklar líkur til, að hæstv. stj. veitist mögulegt að útvega öll þau lán, sem hún þegar hefur fengið heimildir til og henni sennilega verða veittar á þessu þingi. Hv. minni hl. segir, að það sé rétt, að ríkisstj. vegi það og meti í samráði við þann þingmeirihluta, sem hún styðst við á hverjum tíma, eftir hvaða röð lánin skuli tekin, ef ekki sé hægt að fullnægja öllum, sem heimildir eru fyrir eða beðið hefur verið um. Og af því að ég er samþykkur þessari skoðun hv. þm., þá finnst mér síður ástæða til að amast við því, að hæstv. stj. séu gefnar heimildir. Ég sé ekki, að það stafi nein hætta af því. Hæstv. stj. gerir ekki á hverjum tíma meira en mögulegt er, og það er eðlilegt, að hún ráðfæri sig á hverjum tíma við þann þingmeirihl., sem hún styðst við, hvað eigi að ganga fyrir, ef ekki er hægt að fullnægja því, sem fyrir liggur. Hæstv. stj. hefur lagt fram tvö frv. nú á þessu þingi um heimild til lántöku, annað frv. vegna Búnaðarbankans, 22 millj., hitt frv. um 16 millj. kr. vegna smáíbúðabygginga. Ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um, að þessi frv. eigi að ganga fyrir þessu frv., sem við nú erum að ræða um, m.a. vegna þess, að hæstv. stj. var búin að koma sér saman um það að fá lánin fyrir þessa atvinnuvegi, og einnig vegna þess, að við munum margir vera sammála um, að Búnaðarbankinn og þær milljónir, sem eiga að fara í ræktunarsjóðinn og byggingarsjóðinn, séu hvað mest aðkallandi. Því verður ekki heldur neitað, að það er frumskilyrði, að fólk geti haft þak yfir höfuðið, og því mjög nauðsynlegt að ná lánum vegna smáíbúðabygginganna. Í þessu landi hafa til skamms tíma verið aðelns tveir aðalatvinnuvegir þjóðarinnar, þ.e. landbúnaður og sjávarútvegur. Og er þó landbúnaðurinn sennilega eldri að því leyti að teljast aðalatvinnuvegur, því að lengst af lifði nú þjóðin á því að stunda landbúnað, en sjávarútvegurinn eða sjósóknin var þá aukaatvinnugrein. Og enn í dag er landbúnaðurinn aðalatvinnuvegur þjóðarinnar. Enn í dag styðst þjóðin fyrst og fremst við landbúnaðinn. Þótt það sé ekki í samræmi við þær tölur, sem hv. frsm. meiri hl. n. nefndi hér áðan, þá er margt fleira, sem þar kemur til, og verður okkur það enn ljósara, nú en áður á þessum umróta- og upplausnartímum, hversu landbúnaðurinn er mikils virði fyrir þessa þjóð, að landbúnaðurinn er sú kjölfesta, sem þetta þjóðfélag byggist á. Þess vegna er það alveg óumdeilanlegt, að lán og fjárútvegun til landbúnaðar er það, sem eðlilegt er að gangi fyrir öllu. Sjávarútvegurinn hefur til skamms tíma gefið þjóðinni mikið í aðra hönd, er nú eins og sakir standa á hverfanda hveli, og er auðséð á öllu, að þjóðin í heild líður fyrir það. Sjávarútvegurinn hefur fengið mikla styrki og mikil lán, svo sem eðlilegt er, og væri ekkert við því að segja, ef rekstrargrundvöllur væri fyrir hendi hjá sjávarútveginum. En vegna þess, hve margt fólk að undanförnu hefur haft atvinnu við sjávarútveg og hvað sjávarútvegurinn nú er ótryggur atvinnuvegur, er enn nauðsynlegra en nokkurn tíma áður, að hér í landi verði til þriðji aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, iðnaðurinn, til þess að taka við því fólki, sem gengur atvinnulaust og hefur ekkert til að bíta eða brenna. Og ef þessi þjóð ætlar að vera efnahagslega sjálfstæð í framtíðinni, þá er nauðsynlegt, að atvinnulífið verði fjölbreyttara en það hefur verið. Ég geri nú ráð fyrir því, að jafnvel þótt Iðnaðarbankinn fengi þessar 15 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að hann fái með þessu frv., þá nái þær ekki langt til þess að skapa iðnaðinum þann sess í þessu þjóðfélagi, sem hann ætti að hafa og nauðsynlegt er að veita honum í framtíðinni. En 15 millj. kr., ef þær fengjust til handa hinum nýstofnaða banka, væru nokkuð til að byrja með. Ef vel væri á því haldið, þá gæti það ýtt undir ýmsar framkvæmdir á iðnaðarsviðinu. Það má vel vera, að hæstv. stj. veitist ómögulegt að útvega þetta fé til bankans, þótt hún fái heimildina, og þá munu margir segja, að það sé þýðingarlaust að vera að samþykkja þessi lög. En ég tel, að jafnvel þótt ríkisstj. takist ekki að útvega féð, þá hafi þessi l. töluverða þýðingu eigi að síður, vegna þess að ef hv. Alþ. samþykkir l. um þetta, þá liggur fyrir ótvíræður vilji Alþ. fyrir því, að iðnaðinum verði veittur sá stuðningur, sem unnt er hverju sinni. Ég hygg, að ef þetta yrði að lögum, þá gæti það orðið móralskur styrkur fyrir iðnaðinn í þeirri baráttu, sem hann á nú á þessum erfiðu tímum við að stríða, og þess vegna væru lög um þetta ekki einskis virði, jafnvel þótt peningarnir kæmu ekki. Það verður aldrei heimtað af hæstv. stj., að hún geri meira í þessu efni en unnt er hverju sinni. Ég gerðist meðflm. að þessu frv. vegna þess, að ég vildi undirstrika það, að iðnaðurinn á að fá viðurkenningu í þessu landi og að það er vilji okkar, að hann megi eflast, án þess að dregið verði úr stuðningi við þær atvinnugreinar, sem hafa skipað hér áður öndvegissess og eiga að skipa hér áfram öndvegissess og njóta stuðnings í þjóðfélaginu eftir því sem unnt er; eins og t.d. landbúnaðurinn og Búnaðarbankinn.



Ég heyrði það á ræðu hv. 2. þm. Rang., að hann er mér að verulegu leyti sammála í þessu máli, sem hér er rætt um. Hann segir, að hann sé því samþykkur fyrir sitt leyti, að það sé ríkisstj., sem ákveði það, í hvaða röð þessi verkefni séu tekin, að sjálfsögðu í samráði við stjórnarstuðningsflokkana. Hann segist einnig telja, að stjórnarfrv. um lántökuheimildir, sem hér hafa verið lögð fram, eigi að sitja fyrir. Um þetta erum við alveg sammála. Mér virtist nú á ræðu hv. þm., að honum væri það einnig ljóst, að þó að þetta frv., sem hér er til umr., og fleiri slík væru samþykkt, þá væru litlar líkur til þess, að það væri hægt að framkvæma það, sem þar er gert ráð fyrir, nú um sinn eða meðan verið er að ljúka því, sem komið er áður og við erum sammála um, að eigi að sitja fyrir, og því þýðingarlítið að bæta meiru við. En ef ætti að samþ. þetta frv., þá vantar a.m.k. að setja í það ákvæði um það, hvað eigi að sitja fyrir af því, sem áður er búið að samþ. eða áður er búið að leggja fyrir þingið. Það yrði þá að taka það greinilega fram, um leið og Alþ. samþykkti slík lög, að þau kæmu þá fyrst til framkvæmda, þegar búið væri að útvega lán í annað, sem menn vilja láta sitja fyrir. Nú er það æði margt, eins og ég hef getíð um áður, og ég skal ekki fara að rekja það. Ég veit ekki um það t.d., hvort hv. 2. þm. Rang. telur, að sú lánsútvegun, sem um ræðir í þessu frv., eigi að ganga fyrir því að útvega lánsfé til rafstöðvabygginga, sem þegar er fyrir löngu búið að setja lög um hér á Alþ. eða veita heimild fyrir og eiga að bæta úr brýnni raforkuþörf fólksins í ýmsum héruðum landsins, sem hefur farið á mis við þau þægindi enn sem komið er. - Ég geri fastlega ráð fyrir því, að við hv. 2. þm. Rang. séum sammála um það, þó að hann nefni það ekki, að það eigi þó að sitja fyrir að ljúka rafstöðvabyggingunum við Sog og Laxá. Stjórnin hefur nú fengið á þessu þingi viðbótarlántökuheimild til þess og til að ljúka áburðarverksmiðjunni. Ég geri ráð fyrir, að hann vilji láta það sitja fyrir, svo að þær framkvæmdir stöðvist ekki nú á því stigi, sem þær eru. Ég tel það alveg víst, að hann vilji láta þær sitja fyrir. En þetta þyrfti þá að koma greinilega fram, ef Alþ. gengur lengra í því að setja lög um lántökuheimildir, því að sé þess að engu getið í öllum þessum heimildum, þá má segja, að þetta eigi allt sama rétt á sér. Það er hægt fyrir þá, sem þarna eiga hlut að máli, að halda því fram, að þetta sé allt jafnrétthátt. Hv. 2. þm. Rang. hefur gerzt meðflm. hér að tveim öðrum lántökufrv. en þessu um Iðnaðarbankann, þeim frv., sem ég gat um hér í fyrri ræðu minni, þ.e. frv. á þskj. 92, um heimild fyrir ríkisstj. til 15 millj. kr. lántöku til nýrra raforkuframkvæmda, og frv. á þskj. 192, um 30 millj. kr. lántökuheimild vegna íbúðabygginga, þ.e.a.s. vegna veðdeildar Landsbanka Íslands. Ég veit ekki um það, það kom ekki fram í ræðu hans, hann nefndi það ekki, hvort hann væri nú á þessari stundu reiðubúinn til að ákveða það, í hvaða röð hann vill láta framkvæma þetta, sem hann hefur hér ásamt fleiri þm. flutt till. um. En sennilega er það nú, að hann gengur fram hjá því, fyrir það, að hann veit alveg jafnvel og ég, að það er ekki hægt að framkvæma þetta nú að svo stöddu og því enginn skaði skeður, þó að ákvörðun um það,í hvaða röð þetta eigi að gerast, biði til næsta þings. Það veldur engum tjóni, þótt það verði gert.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. vildi nú í seinni ræðu sinni eigna sér eiginlega hv. 2. þm. Rang. Ég tel nú mig og meiri hl. eiga meira í honum, því að það er sá munurinn, að hv. 2. þm. Rang. vill samþ. frv., en hv. þm. V-Húnv. vill fella það, vísa málinu frá eða til stjórnarinnar.  Það er auðvitað ágætt að vera stjórnhollur eins og hv. þm. Við vitum það, að ráðh. eru misjafnir, og ég tel það ekki sem heilagt lögmál, sem ráðh. kunna að leggja fyrir þingið. Ja, stundum eru ráðherrar góðir og stundum illir, eins og gengur og gerist, ég býst við, að yfirleitt sé svipað um þá og um alþm. En fyrst og fremst vil ég leggja áherzlu á, að það er Alþingis að ákveða, í hvaða röð þessi mál eiga að koma. Þessi sami hv. þm., þm. V-Húnv., segir, að Búnaðarbankinn hafi ekki fengið með lögum, sem hér hafa verið samþ., eða frv., sem liggja fyrir, rekstrarfé og í rauninni hafi Búnaðarbankinn ekki fengið neitt, það séu ræktunarsjóður og byggingarsjóður o. s. frv. Þetta er náttúrlega heldur ómerkilegur orðaleikur, því að vitaskuld er Búnaðarbankinn þessar deildir og fleiri. Það er auðvitað enginn munur á þessu, því að vitanlega má eins vera um þessar 15 millj., sem ætlazt er til að Iðnaðarbankinn fái, að þær gangi til stofnlána, og vissulega er brýn þörf á því, en um leið og Búnaðarbankinn fær þannig stofnfé til sinna deilda, þá skapast honum auðvitað meiri möguleikar til rekstrarfjár á öðrum sviðum. Ég svaraði nú hér í fyrri ræðu minni meginröksemdum þeim, sem komu fram í nál. minni hl., og tel enga ástæðu til að endurtaka það, en vil aðeins taka það fram hér, að afstaða hv. minni hl. og sérstaklega þm. V-Húnv. er beint áframhald af þeirri starfsemi, sem hann hefur haft með höndum tvö undanfarin þing. Tvö undanfarin þing hefur legið fyrir frv. um stofnun Iðnaðarbanka. Hann hefur þá valið sér það hlutskipti í bæði skiptin sem fulltrúi sins flokks í iðnn. Nd. að beita sér gegn því frv. Honum tókst að fresta því á fyrra þinginu, en á síðara þinginu brást honum bogalistin, svo að frv. varð að lögum. Nú þegar kemur fram frv. um að reyna að efla Iðnaðarbankann, þótt í smáum stíl sé og flutt um það frv., sem er alger hliðstæða við frv. um Búnaðarbankann, þá þarf einnig að leggjast á móti því til þess að reyna að koma í veg fyrir, að Iðnaðarbankinn fái þó þetta aukna starfsfé. Mig undrar ekkert afstaða hv. þm., því að hún er beint áframhald af þeirri iðju, sem hann hefur ástundað hér tvö undanfarin þing.



Rétt er það hjá hv. 7. þm. Reykv., að ráðh. eru misjafnir í þessari stjórn eins og öðrum. Hitt er rangt hjá honum, að ég sé með öllum stjórnarfrv., sem hér eru lögð fyrir, og fleira var athugavert við það, sem hann sagði í sinni seinni ræðu. Hv. 7. þm. Reykv. segir, að það sé Alþingi, sem eigi að taka ákvarðanirnar. Alþingi á að segja til um það, hvað eigi að framkvæma á hverjum tíma, og stjórnin á að annast um framkvæmdirnar samkv. ákvörðunum Alþingis. Jú, þetta getur verið gott og blessað. En það væri æskilegt að heyra það frá hv. 7. þm. Reykv., hvort hann telur, að ákvarðanir ríkisstj. í þessum lántökumálum hafi verið óheppilegar, það óheppilegar, að það sé nauðsynlegt fyrir Alþingi að grípa fram fyrir hendur stjórnarinnar og skipa fyrir um það, að nú skuli eitthvað annað sitja í fyrirrúmi heldur en það, sem ríkisstj. hefur ákveðið að skuli sitja fyrir. Vill hv. 7. þm. Reykv. t.d., að stjórnin setji þetta mál, sem hér er til umr. nú, fram fyrir það að útvega viðbótarlán í virkjanirnar við Sog og Laxá og áburðarverksmiðjuna? Vill hv. 7. þm. Reykv., í fyrsta, lagi þetta? Í öðru lagi: vill hann, að stjórnin meti þetta meira en að útvega fé í sementsverksmiðjuna? Vill hann, í þriðja lagi, að stjórnin láti þetta sitja fyrir því að útvega lán til smáíbúðabygginga, sem stjórnin hefur lagt frv. fyrir þingið um, og til ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs Búnaðarbankans? Vill hann enn fremur, að þetta verði látið sitja fyrir því að útvega fé til áframhaldandi raforkuframkvæmda, þegar búið er að virkja Sog og Laxá, ef það verður nú gert, hvað sem kann að liða áliti hv. þm. um það, hvort það eigi að sitja fyrir eða ekki? Telur hv. 7. þm. Reykv. enn fremur, að þetta frv. sé rétthærra en tvö önnur frv., sem hv. flokksbræður hans hér í þessari þd. hafa nú lagt fram á þessu þingi um lántökur til nýrra raforkuframkvæmda og um öflun lánsfjár til íbúðabygginga gegnum lán frá veðdeild Landsbankans? Ef tekið er til greina þetta, sem hv. 7. þm. Reykv. heldur fram og getur verið rök í málinu, að það sé Alþingi, sem eigi að segja til um það, hvað eigi að framkvæmast, í hvaða röð framkvæmdirnar eigi að gerast, en stjórnin að fara eftir því að sjálfsögðu, sem þingið ákveður, þá verður hann einnig að gefa það upp, hvernig hann vill láta framkvæma þetta, hvort hann hefur einhverjar rökstuddar athugasemdir við það að gera, sem stjórnin hefur þegar ákveðið og beitt sér fyrir, hvort hann vill taka eitthvað annað og setja það fram fyrir þetta, sem stjórnin hefur þegar ákveðið, að sitja skuli í fyrirrúmi. Ég sé ekki ástæðu til að tala frekar við hann um þetta mál, fyrr en hann hefur gert grein fyrir skoðunum sínum á þessu.



Herra forseti. Fyrst farið er hér að óska afgreiðslu á tilteknu máli úr n., þá tel ég nauðsynlegt að beina umkvörtun til hæstv. forseta út af tilteknu máli, það er á þskj. 65, frv. til l. um breyt. á l. um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Þetta mál var 16. okt. til 1. umr. hér í deildinni og var þá vísað til heilbr.- og félmn. Sú n. er búin að hafa málið til meðferðar í nærri tvo mánuði, og þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir mínar til formanns n. hefur hann ekki fengizt til að afgreiða það frá n. Hef ég þó ríka ástæðu til að ætla, að meiri hl. nm. sé frv. fylgjandi. Og það er náttúrlega óviðunandi, að formenn n., þótt þeir kunni að vera andstæðir málum, ætli að leggjast á þau og reyna að svæfa þau þannig í n. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann hlutist til um, eftir því sem í hans valdi stendur, að fá mál þetta afgreitt úr nefndinni.

Forseti (SBI: Ég skal flytja hv. heilbr.- og félmn. þá umkvörtun, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur hér fram borið, og gjarnan hvetja hv. n. til þess að hraða sínum störfum.



Herra forseti. 20. okt. var útbýtt hér í hv. deild frv. um brú á Ölfusá í Óseyrarnesi. 21. s. m. var þetta frv. tekið fyrir til 1. umr. og vísað til 2. umr. og hv. samgmn. Ég hef nokkrum sinnum innt hv. samgmn. eða formann hennar eftir, hvað þessu máli liði, og jafnan fengið þau svör, að beðið væri eftir áliti. Nú vil ég mega spyrja hæstv. forseta, hvort hann geti nú ekki hlutazt til um það, að þetta mál fari að verða afgreitt frá hv. n., því að sérstæður er þessi dráttur, þar sem efni málsins er ekki annað en hvort þessi brú skuli tekin inn á brúalög eða ekki. Sýnist mér, að það hefði ekki þurft að taka svona langan tíma. Þeir, sem er það hugarhaldnast að gera sem minnst, eiga þess kost að vera á móti málinu, þegar að því kemur, að eitthvað á að fara að gera.

Forseti (SB): Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Árn. skal það tekið fram, að það er rétt hjá honum, að samgmn. hefur beðið eftir áliti vegamálastjóra. Hv. þm. veit, að slík frv. eru allajafna ekki afgreidd án álits þessa embættismanns, sem fjallar um brúargerðir og vegamál í landinu. Nú hefur þetta álit vegamálastjóra ekki borizt, en þrátt fyrir það skal orðið við þeirri ósk hv. þm., að málið verði afgreitt frá n.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir það, að hann ætlar sér nú að afgreiða málið. Og það er síður en svo, að ég telji það úr vegi að senda vegamálastjóra slíkt mál til álits. Það, sem kemur til hans kasta undir slíkum kringumstæðum sem þessum, er vitaskuld, hvort brúarstæði á ánni, sem þarna er tilgreint, er hæfilegt eða ekki, hvort það kunni að vera nokkrum vanköntum búið að setja brú þarna á. Og það var ekki langrar stundar verk, eftir að búið var að athuga, hvernig brúarstæðið væri. Það var búið í haust, og brúarstæði er þarna gott. Mér þykir leitt til þess að vita, að hæstv. forseta skuli ekki hafa borizt þetta álit, því að ég veit til þess, að vegamálastjóri er búinn að senda það, reyndar ekki fyrir svo löngu, og ég hef lesið álit vegamálastjóra hér í Alþingi.

Forseti (SB): Út af þessum ummælum hv. þm. vil ég aðeins taka það fram, að það álit hlýtur þá að hafa borizt nú allra síðustu daga, laugardag eða í dag, því að að jafnaði eru þau skjöl, sem berast samgmn., flutt n. þegar er þau berast. En ég ítreka þau ummæli, að málið skal verða afgreitt.



Herra forseti. Ekki fyrir alls löngu var til umr. í Sþ. þáltill. varðandi bátagjaldeyrinn, sem um urðu allmiklar umr. Ég gat þess þá, að Alþfl. mundi síðar bera fram á lögformlegan hátt og í frumvarpsformi till. sínar um það, hvað ætti að koma í stað þess vanskapnaðar, sem undanfarin ár hefði verið og ríkt í þessum efnum, þ. e. bátagjaldeyrisins. Þetta frv., sem nú er til 1. umr., gengur einmitt m. a. í þá átt að benda á önnur og frá okkar sjónarmiði séð heillavænlegri úrræði til þess að tryggja rekstur bátaútvegsins. Það er ekkert vafamál, að sjávarútvegurinn er Íslendingum lífsnauðsyn. Milli 95 og 97% af öllum þeim útflutningi, sem gjaldeyri gefur heim til íslenzku þjóðarinnar, eru sjávarafurðir, og það mun láta nærri, að um helmingur af þessari upphæð séu verðmæti, sem veidd eru á bátaflotann, en þó að verulegu leyti unnin í landi í frystihúsum, til herzlu og á ýmsan annan hátt. Má því segja, að um 45–50% af þeim gjaldeyri, sem útflutningur Íslendinga gefur, stafi beint og óbeint frá bátaútveginum. Ræður þá að líkum, hversu mikil nauðsyn það sé, að þessi atvinnurekstur geti áfram starfað, og þá einnig hitt, að hann sé rekinn með því hagkvæmasta og bezta móti, sem unnt er við að koma fyrir þjóðarheildina og þann mikla fjölda fólks, sem hefur lífsafkomu sína beint eða óbeint í sambandi við rekstur bátaútvegsins. Það skyldi þess vegna engan undra, þó að það gæti verið verulegt og stórt mál hér á Alþ. að ræða um, hvaða úrræði væru heppilegust og bezt til áframhaldandi rekstrar þessa nytja atvinnuvegar íslenzku þjóðarinnar, en í staðinn hefur á þessu - ég vil segja nokkuð einstæða og ég vil einnig segja allt að því ömurlega Alþ., sem nú stendur yfir, litlum tíma verið eytt í það að ræða um lausn slíkra nytsemdarmála eins og þess, sem hér liggur fyrir. Í stað þess hefur verið farið inn á þær brautir, að íslenzka ríkisstj. hefur tekið sér vald, sem er mjög vafasamt að hún hafi fulla heimild til í l., til þess að framkvæma þær aðgerðir, sem hafa orðið til þess, en þó ekki á heillavænlegan hátt, að rekstur bátaútvegsins hefur ekki stöðvazt. Það var svo, eins og alkunnugt er, að á árunum frá 1946–49 incl. ákvað Alþ. Íslendinga, til þess að tryggja rekstur bátaútvegsins, að ábyrgjast þeim, sem höfðu þennan útveg með höndum, ákveðið lágmarksverð, miðað við hvert kíló af fiski, sem aflaðist á bátana, sem stunda hér fiskveiðar. Þessar ákvarðanir Alþ. sættu misjöfnum dómum, og oft voru þær gagnrýndar, en þær voru framkvæmdar af tveimur ríkisstjórnum í röð, annarri þeirri ríkisstj., sem tók þetta upprunalega upp undir forsæti hæstv. núverandi atvmrh., og sú stjórn naut stuðnings þriggja flokka hér á Alþ., og síðan af þeirri ríkisstjórn, sem næst kom á eftir og ég hafði forsæti í. Það, sem ekki hvað sízt var talið þessu skipulagi til óþurftar, var það, að afla þurfti verulegra tekna til þess að standa undir þeim ábyrgðum, sem ákvarðaðar voru um verðlag á þeim fiski, sem veiddist á íslenzku bátunum. Ég játa það að vísu, að skattar og tollar eru aldrei vinsælir, og svo var ekki heldur með þá skatta og tolla, sem voru lagðir á til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem ríkið tók á sínar herðar til þess að tryggja rekstur bátaútvegsins. En það hefur þó komið á daginn, að þegar leitað var nýrra úrræða og annarra og segja má róttækari til þess að tryggja rekstur þessa mikilsverða atvinnuvegar, þá var það samt ekki svo, að niður væru felldir þeir skattar og tollar, sem áður voru á lagðir í því skyni að standa straum af ábyrgðarverðinu, sem tekið var á Alþ. og var samfleytt í gildi um 4 ára skeið. Ekki aðeins var þessum sköttum og tollum við haldið og þeir látnir renna til greiðslu almennra útgjalda ríkisins, sem fara stórlega hækkandi með hverju ári, sem líður, heldur var líka gripið til þess úrræðis, sem allir kannast við, þ. e. gengislækkunarinnar, sem m. a. tók í upphafi helming til sín af öllum sparifjáreignum landsmanna. Helmingurinn var gerður að engu með einu pennastriki á Alþ., auk þess sem þessi ráðstöfun hafði í för með sér þungar byrðar og sívaxandi fyrir allan almenning í landinu. En ekki nóg með það, að svo væri. Fyrirheitin um gengislækkunina voru bundin þeim loforðum, að nú mundi vera hægt að reka bátaútveginn án annarra aðgerða af hálfu ríkisvaldsins, en það hefur líka reynzt rangt. Í staðinn fyrir og ofan á gengislækkunina, þar sem haldið er öllum sköttum og tollum, sem áður voru á lagðir til þess að forðast gengislækkunina og til þess að tryggja rekstur bátaútvegsins, var farið inn á nýjar leiðir, til þess að bátaútvegurinn stöðvaðist ekki alveg, og lagðar milljónabyrðar á herðar landsmanna með þeim hætti, sem gert var. Því hefur verið haldið fram, að bátagjaldeyrisleiðin hafi raunverulega verið byrjuð á þeim tíma, sem ríkisstjórn sú sat, þar sem ég átti forsæti. Þetta er rangt í öllum höfuðatriðum, og hefur hv. þm. Hafnf. að gefnu tilefni út af ummælum hæstv. viðskmrh. rækilega sýnt fram á, að svo er, og þarf ég ekki að endursegja þá réttu frásögn, sem hann hafði uppi hér á Alþ. um þetta atriði í sögu málsins. Það hefur verið farið inn á það í sívaxandi mæli að heimila að leggja á allt að helming af þeim afla, sem veiddur er á bátaflotann, ákveðið gjald fyrir þá aðila, sem flyttu inn vörur fyrir andvirði þessa útflutta fisks, - sérstakt gjald, sem nemur frá 20 og upp í 60% af heildarupphæðinni af þeim helmingi andvirðisins, sem fékkst fyrir fiskinn, sem veiddur var á íslenzka bátaflotann. Nú er einn sá galli á öllu þessu, að ekki hefur verið unnt að fá frá hæstv. ríkisstj. nokkra skýrslu eða almenna frásögn um framkvæmd þessa óskapnaðar, þannig að menn þurfa að reyna að kafa inn í þetta völundarhús til þess að leita þar véfrétta um það, hvernig fyrirkomulagið sé og hvernig því hafi yfirleitt verið háttað, og það er erfitt að rata um völundarhús bátagjaldeyrisóskapnaðarins. Um hitt þarf ekki að deila, eins og nú hefur verið sagt og stundum hefur líka komið fram hér á Alþ. frá öðrum hv. þm., að með bátagjaldeyrisóskapnaðinum hefur verið lagður nýr og mjög þungur tollur eða eins konar aðflutningsgjald á vissar vörutegundir, sem fluttar eru inn samkv. þeim listum, sem kenndir eru við bátagjaldeyrinn. Þarf ekki um það að vita annað né meira en það, eins og ég nú hef sagt, að upphæð þessi nemur í hundraðshluta 20–60%. Mega allir af því sjá, hverjar geysiupphæðir eru þannig lagðar á landsmenn þá, er neyddir eru til þess eða vilja óneyddir kaupa þær vörur, sem háðar eru þessu okurálagi. Og ofan á allt þetta bætist, að kaupsýslumönnum þeim, sem verzla með þessar vörur, eru engin takmörk sett um eigin álagningu á þessar vörutegundir. Fyrir utan sjálft innkaupsverðið á vörunum kemur þetta háa álag, sem nefnt er bátagjaldeyrir, og ofan á allt þetta leggja innflytjendurnir svo sinn ágóðahluta, sem er ekki alltaf sérstaklega skorinn við nögl. Þarf því engan að undra, þó að bátagjaldeyrisskipulagið hafi orðið einn þáttur til þess að koma á því öngþveiti í íslenzka þjóðfélaginu, sem ríkir í dag, því öngþveiti, sem enginn sér nú fram á, hvernig muni ljúka, ef áfram verður haldið á líkum brautum og verið hefur undanfarin 2–3 ár. Má það heita hamingja íslenzku þjóðarinnar ef þetta öngþveiti skapar ekki meiri ófarnað í íslenzku þjóðfélagi heldur en menn grunar enn þann dag í dag. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að þetta leggst mjög þungt á allan almenning og það er einn þáttur í þeirri geigvænlegu dýrtíð, sem ríkir á Íslandi í dag, þeirri dýrtíð, sem á sér engan líka til saman. burðar nokkurs staðar hér í Vestur-Evrópu, þeirri dýrtíð, sem sköpuð hefur verið á Íslandi fyrir skammsýni stjórnarstefnunnar, sem ríkir á Íslandi í dag. Það væri allt of langt mál og flókið að fara inn á framkvæmd þessa óskapnaðar og inn á það, hvernig þessu er fyrir komið. Þó vil ég aðeins nefna eitt dæmi, sem sýnir það, hversu mikið vald hæstv. ríkisstj. tekur sér umfram skýlaus lagaákvæði og hversu langt er gengið í því að leggja þungar álögur á þjóðina, og það er hinn svo kallaði guli saltfiskur. Á árinu 1950, áður en gripið var til bátagjaldeyrisóskapnaðarins í þeirri mynd, sem nú er, þá fluttist hingað til landsins allmikið af skemmdu eða slæmu salti fyrir ókunnugleika sakir. Og vegna óaðgæzlu sumra, ef til vill vegna óprúttni annarra, þá var þetta salt notað að verulegu leyti til að salta íslenzkan fisk, sem síðan átti að flytjast út sem útflutningsvara og saltfiskur frá Íslandi. Fiskur þessi reyndist lítt seljanlegur. Þá var tekið upp á því eftir samþykkt, sem gerð var í félagi íslenzkra útvegsmanna, þó með mjög knöppum meiri hluta, að óska eftir því, að andvirði þessa útflutta gula fisks kæmi undir bátagjaldeyrinn og heimilt væri eigendum fisksins að leggja hámarkið af bátagjaldeyrisálaginu á andvirði þessa fisks, eða 60%. Fyrst og fremst skorti, að mínu viti, alla heimild til þess að setja þennan gula fisk undir bátagjaldeyrisóskapnaðinn. Í annan stað var enn bætt gráu ofan á svart með því að leggja á sölu þessa fisks hæsta álagið, sem lagt hefur verið á í sambandi við bátagjaldeyrinn, eða um 60%. Ef það er rétt, að salan á þessum fiski hafi numið um 3 millj. kr. og að lagt hafi verið 60% ofan á það, þá hefur verið lagður nýr skattur á landsmenn, sem nemur um 1.800 þús. í dýrari vörusölu í landinu vegna þessa fyrirbæris, sem meðal almennings og ekki sízt meðal útvegsmanna er kallað „guli fiskurinn“. Þetta er eitt dæmi um ráðaleysisfálmið og ég vil segja allt að því óskammfeilni, sem beitt er í framkvæmd þessara mála. Og þegar það er líka athugað, að bátagjaldeyririnn sjálfur er lagður á innfluttar vörur, sem notaðar eru beint og óbeint til bátaútvegsins sjálfs, þá skyldi engan undra, þó að örðugt sé fyrir bátaútveginn með reksturinn, þar sem lagður er nýr og aukinn skattur á vöru, sem þarf nauðsynlega að nota til bátaútvegsins, en svo mun vera hvað þetta snertir. Þegar þess er gætt, hvernig þessum málum er hagað í dag, þá hefði engan undrað, þó að ríkisstj., sem gerði sér ljóst, hversu væri um að ræða mikla líftaug íslenzks þjóðfélags, þar sem er útflutningur á sjávarafurðunum, reyndi að leggja sig fram í því skyni að gera eitthvað, þótt ekki væri það annað, en skárra heldur en það ófremdarástand, sem ríkir í þessum málum í dag. En eins og ég sagði áðan, þá hefur hæstv. ríkisstj. og flokkar hennar hugsað um annað frekar, en endurbætur á þessu sviði. Þess vegna er brýn þörf fyrir alþm., sem sjá, hversu það er nauðsynlegt að koma á einhverju viturlegra eða skárra skipulagi, að leggja fram till. sínar um það atriði. Einmitt með þetta fyrir augum flytjum við þm. Alþfl. í þessari hv. d. það frv., sem hér liggur fyrir til umr. og er á þskj. 309, um framleiðsluráð sjávarútvegsins, afnám bátagjaldeyrisskipulagsins o. fl. Það, sem vakir fyrir okkur með flutningi þessa frv., er að koma á nýju og betra skipulagi í sambandi við bátaútveginn og þann iðnað, sem stendur í órjúfanlegu sambandi við sjálfan bátaútveginn, hraðfrystihúsin og aðrar slíkar stöðvar, sem eru í landi reknar aðallega til þess að vinna úr þeim afla, sem fæst á bátana. Það er lífsnauðsyn, eins og oft hefur verið sagt og undirstrikað, að auka verðmæti íslenzkrar framleiðslu með það fyrir augum, að fólkinu í landinu gæti liðið betur. Þegar verkalýðurinn, aðframkominn af kröppum kjörum, hefst handa um að heimta leiðréttingu mála sinna, þá er svarið: Þetta er ekki unnt. Við þurfum að framleiða meira og fá meiri verðmæti fyrir okkar útfluttu vörur. - En mér er spurn: Væri þá ekki ráð að líta lítið eitt í kringum sig og gæta að, hvort ekki finnast betri vegir í því skyni að reka íslenzka framleiðslu og þá sérstaklega þá framleiðslu, er varðar bátaútveginn, með betra og hagnýtara skipulagi til þess að fá meiri verðmæti til útflutnings og meiri gjaldeyri til kaupa á innfluttum nauðsynjavörum? - Þess er vissulega þörf, og ég tek bókstaflega ekkert mark á tali þeirra manna, sem segja, að það sé ekki hægt að greiða hærra kaup, vegna þess að framleiðslan þoli ekki hærra kaup, - þeirra sömu manna sem láta framleiðsluhættina reka á reiðanum og sinna engu, hversu skipulagslaust og illa þessi framleiðsla er rekin. Ef þeir gætu sýnt fram á það með gildum rökum, að framleiðslan væri vel rekin, með góðu skipulagi, svo ódýru og hentugu sem frekast væri kostur á, og samt væri ekki hægt að greiða hærra kaup, þá horfði málið öðruvísi við. En í dag, þegar þessir sömu menn neita því harðlega, að hægt sé að greiða hærra kaup, en láta það viðgangast, að framleiðslan sé rekin með algeru sleifarlagi og sem féþúfa fyrir fámenna stétt á Íslandi, þá tek ég ekki mikið mark á þessu rammakveini íslenzku ríkisstj. og atvinnurekenda þeirra, sem hún hefur á bak við sig. Ég held, að það sé ekki nokkrum vafa bundið, að það sé nauðsynlegt að taka til athugunar, á hvern hátt er hægt að koma betur fyrir þeim stórþýðingarmikla atvinnuvegi, sem bundinn er við bátaútgerðina, og það sé hægt að slá því föstu, að það skipulag, eða réttara sagt skipulagsleysi, sem ríkir í þeim efnum, sé þjóðarheildinni mjög óhagstætt, en aðeins fámennum spákaupmannahópi til gróða, því að geta má nærri, að margur hefur fengið spón í askinn sinn í sambandi við innflutning á þeim vörum, sem fluttar eru inn eftir bátalistaóskapnaðinum, þar sem byrjað er á, eins og ég sagði áðan, að leggja 60% ofan á verðið, sem hefur fengizt fyrir útflutninginn, og síðan leggja ótakmarkað og eftir vild á það fyrir dreifinguna og söluna á þessum vörum. Það er hart til þess að vita, að þessi óskapnaður skuli hafa orðið til þess, að heiðarlegir bátaútvegsmenn búa við mjög kröpp kjör, og íslenzkir sjómenn, sem vinnu stunda á þessum bátum, eru sannarlega ekki þannig settir, að þeirra kjör séu of góð, samtímis því sem fámennur hópur innflytjenda og dreifingaraðila á öllum þeim vörum tekur milljónir á milljónir ofan vegna þessa, sem látið er við liðast og hrundið af stað af íslenzkum stjórnarvöldum. Það er vissulega þörf á því, að þar sé tekið í taumana og það rösklega. Eftir þessar almennu athugasemdir mun ég með fáum orðum minnast á efni frv., sem er þó frá mínu sjónarmiði séð svo skýrt og greinilegt, að fáar skýringar þurfa að fylgja. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að stofna framleiðsluráð sjávarútvegsins, sem skipað sé 5 mönnum, sem kjörnir séu á þann veg, sem 1. gr. tiltekur. Menn gætu sagt, að það væri verið að hrúga upp nýju ráði og nýrri n. hér og okkar till. beindust þá aðallega í þá átt. En svo er ekki, því að samtímis leggjum við til, sem frv. flytjum, að lögð verði niður fiskimálanefnd, sem starfað hefur mörg undanfarin ár, og framleiðsluráði sjávarútvegsins falið það hlutverk, sem fiskimálanefnd hefur með höndum. Er því raunverulega ekki um það að ræða, að það sé verið að stofna nýja nefnd eða nýtt ráð, heldur er verið að breyta um starfstilhögun frá einni n. til annarrar með það fyrir augum að koma þar á betra og hagnýtara skipulagi. Í 2. gr. er svo ákveðið, hvað sé verkefni framleiðsluráðsins, og það er, eins og ég gat um nú á undan, að fara með þau störf, sem fiskimálanefnd hefur haft samkv. lögum nr. 75 frá 1937, í öðru lagi rannsókn á þörf bátaútvegsins fyrir opinbera fjárhagslega aðstoð og skipulagning og stjórn þeirrar aðstoðar og í þriðja lagi yfirstjórn á sölu afurða bátaflotans, þegar hann nýtur opinberrar aðstoðar á vegum ráðsins. Ég bið menn mjög að athuga ákvæði c-liðar 2. gr., hvað snertir yfirstjórn þá, sem gert er ráð fyrir að framleiðsluráði sé falin, að það er einungis fyrirgreiðsla og ákvörðun um sölu og útflutning þess fisks, sem aflast á þá báta, sem njóta aðstoðarinnar. Ef það eru fleiri eða færri af bátunum utan við það að njóta aðstoðar, þá hefur framleiðsluráð ekkert að gera með sölu á þeirra afurðum. Það er gert ráð fyrir því í 3. gr., að framleiðsluráðið rannsaki í tækan tíma ástand og horfur hvað snertir bátaútveginn, svo að framleiðsluráðið sé tilbúið til að taka sínar ákvarðanir nógu snemma með það fyrir augum, að engin stöðvun þurfi að vera á útgerð bátanna. Svo er í 4. gr. skilyrði fyrir því, að bátar geti notið aðstoðar, og það er í a-liðnum, að ýtrustu hagsýni sé gætt í rekstri bátaútvegsins. Þó að svo sé með rekstur sumra báta, - því skal sízt neitað, - að þar sé gætt ýtrustu hagsýni í rekstrinum, og er svo í sumum verstöðvum alveg sérstaklega, þá er það samt víst og áreiðanlegt, að á öðrum stöðum og hjá öðrum mönnum er sízt gætt þeirrar hagsýni og ráðdeildar, sem þyrfti í þessum efnum. Í b-liðnum er gert ráð fyrir því, að framleiðsluráðið setji það skilyrði, að allar rekstrarvörur séu keyptar hjá innkaupasamtökum bátaútvegsins, séu þær fáanlegar þar, eða með kjörum, sem ekki eru verri, en þar gerast. Það er m. ö. o. verið að hvetja bátaútvegsmenn til víðtækari samtaka sér til hagsbóta varðandi innkaup á vörum til útgerðarinnar, og álit ég það mjög merkilegt atriði. Í 5. gr. er svo gert ráð fyrir, hvernig aðstoðin sé veitt, og þarf ég ekki að skýra það efni sérstaklega. Í 6. gr. er svo ráð fyrir því gert, að framleiðsluráði sé heimilt, að fengnu leyfi ráðh., að fela einum eða tveimur útflytjendum að annast sölu þeirra afurða, sem sæta eiga sölumeðferð samkv. 5. gr. Það er gert ráð fyrir því á sama hátt eins og í löggjöfinni um fiskimálanefnd og fiskimálasjóð, að það sé hægt að löggilda útflytjendur og að það sé hægt að koma fyrir skipulagi eitthvað í þá átt eins og nú tíðkast talsvert, t. d. með S. Í. F. og annað slíkt, sem hefur með útflutninginn á sjávarafurðunum að gera. Þá er í 7. gr. gert ráð fyrir ákveðnum verðuppbótum til þeirra bátaútvegsmanna, þar sem sýnilegt er að undangenginni rannsókn, að þeir fái ekki hagað rekstrinum þannig, að verðlag á vörum þeirra sé nægilegt til þess að standa undir öllum rekstrarkostnaði. Er þá gert ráð fyrir því, að það verði greidd verðuppbót af því fé, sem framleiðsluráð hefur til umráða og rætt er um í 9. gr. frv. Í 9. gr. er svo einmitt í sambandi við þetta rætt um fjáröflunarleiðir. Það er á þrennan hátt. Það er framlag ríkissjóðs, sem sé 10 millj. kr. á ári í 5 ár. Svo er gert ráð fyrir í b-liðnum í þessari gr., að ef það hrekkur ekki til og hagkvæmari rekstur en nú tíðkast á bátaútveginum og fiskiðnaðinum, sem stendur í sambandi við hann, dugi samt ekki til þess, að endarnir nái saman, þá sé heimild til þess að leggja aðflutningsgjald á vissar vörur, sem til landsins séu fluttar, í því skyni að taka þar af fé, sem varið væri til uppbótanna. Þar er ákvæði um, að það sé óheimilt að leggja nokkurt álag á gjald þetta, er vörur, sem það er greitt af, eru seldar í smásölu eða heildsölu, og að á brýnustu nauðsynjar almennings megi aldrei leggja þetta gjald. Að öðru leyti er gert ráð fyrir því í 12. gr., að ráðh. ákveði með reglugerð um starf framleiðsluráðs og framkvæmd laga þessara, þ. á m. um álagningu hundraðsgjaldsins, sem nú hef ég nefnt. Svo er gert ráð fyrir í 10. gr., til þess að tryggja enn þá betur, að það sé ekki fjatrað með aðflutningsgjald, sem kynni að vera lagt á þessar vörur, á þann hátt, sem til óþurftar sé fyrir almenning, að innflutningur þeirra vörutegunda, sem greiða ber gjaldið af, skuli vera frjáls og óhindraður. Ef framleiðsluráð telur, að innflutningi þessara vara sé ekki haldið áfram með nægilegum hraða, þá er ráðinu, til þess að það geti staðið við ábyrgðarskuldbindingar sínar, heimilt að ákveða, að innflutningurinn sé háður leyfi ráðsins, og getur ráðið þá jafnframt boðið út til innflutnings einstaka vöruflokka og veitt þeim leyfi til innflutnings, sem bezt kjör býður hvað snertir verð og gæði, falið neytendasamtökum innflutning ákveðinna vörutegunda eða falið hagsmunasamtökum bátaútvegsins eða framleiðenda, sem vinna úr sjávarafurðum, þennan innflutning. Er þannig allt við þetta miðað, að komið sé í veg fyrir það hóflausa brask og spákaupmennsku, sem siglt hefur í kjölfar bátagjaldeyrisóskapnaðarins, eins og hann er nú rekinn og hefur verið rekinn síðustu ár. Þá vil ég leggja ríka áherzlu á ákvæði 11. gr. Það er eitt af þýðingarmestu hlutunum varðandi þessi nýmæli og er um það, að framleiðsluráðið eigi að hafa með höndum, eftir því sem frekast er kostur á, öflun markaða fyrir íslenzkar sjávarafurðir. En það er áreiðanlega eitt af því, sem er einna nauðsynlegast og þarf mestra úrbóta, að ábyrg stofnun og aðilar, sem sérstaklega sé þetta falíð, geri meira að því en gert hefur verið undanfarið að leita eftir nýjum mörkuðum erlendis fyrir okkar afurðir og að víkka út þá markaði, sem áður hafa fundizt og hafa verið of þröngir til þess, að þangað væri hægt að koma nægilega miklu af útflutningsvöru okkar. Ég tel, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um efni þessa frv. En ég vil að lokum endurtaka það, að ég tel, að hér sé um mjög stórt og þýðingarmikið mál að ræða. Hunzun á slíkum till. sem þessum hjá ráðalausri ríkisstj. ber ekki vott um það enn þá, að hún hafi áttað sig á, á hvaða vegi hún er stödd og á hvaða veg hún hefur nú leitt íslenzku þjóðina. Ég vildi þess vegna mega vænta þess, að svo rík ábyrgðartilfinning væri meðal sumra hv. þm. í stjórnarfl., að þeir tækju til gagngerðrar athugunar þessar till., sem við nú flytjum fram. Vera má og er sjálfsagt, að þessar till., eins og öll mannanna verk, séu á þann veg, að það sé hægt að betrumbæta þær. Og ekki mundum við verða öðru fegnari heldur en að það kæmu umbótatill. varðandi þetta frv. frá hv. þm. eða öðrum þeim, sem um það eiga að fjalla. Erum við að sjálfsögðu mjög reiðubúnir til þess að athuga allar slíkar brtt., sem fram kynnu að koma. En ég vil aðeins segja, að ef þessu seinasta Alþ. á kjörtímabilinu lýkur án þess, að nokkuð sé gert í þessum málum, þá er þung ábyrgð þeirra, sem valda kyrrstöðunni og vandræðunum, m. a. út af meðferð þessara mála. Ég legg svo til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr., og ég held, að það ætti bezt við, að því væri vísað til hv. fjhn., þar sem hér er um stórt fjárhagslegt málefni að ræða, og legg ég það til fyrir mitt leyti.



Herra forseti. Það er aðeins viðvíkjandi till. 1. flm. um nefnd. Ég vil leyfa mér að leggja það til, að máli þessu verði vísað til hv. sjútvn., en ekki fjhn. Frv. er um framleiðsluráð sjávarútvegsins o. fl., og ég vil benda á það í þessu sambandi, að t. d. þegar hér var á ferð á þingi áður fyrr frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins, þá fór slíkt mál til landbn. Ég tel því, að málið eigi betur heima á sjútvn. heldur en í fjhn.



Það er mikið rétt, að efnislega að sumu leyti ætti þetta mál heima í sjútvn. og ætti að fá meðferð þar. En ég vil benda á, að einn ekki lítill þáttur þessa frv. felur í sér stór árleg fjárframlög úr ríkissjóði, og að því leyti á þetta mál auðvitað frekar heima í fjhn. heldur en sjútvn. Og af því að hér var minnt á, að frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins hefði áður fyrr verið í landbn., þá vil ég á það benda, að engin slík fjárframlög úr ríkissjóði voru tengd við það frv. Ég vildi þess vegna styðja þá till., sem flm. þessa frv. hefur borið fram, að eðlilegt væri, að þessu máli - vegna þeirra miklu fjárframlaga úr ríkissjóði, sem það felur í sér - væri vísað til fjhn.