Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég tek til máls um störf þingsins til að beina spurningu til forseta þingsins, hafði reyndar gert ráð fyrir því að aðalforseti þingsins sæti á forsetastóli en það breytir svo sem ekki öllu. Ég beini spurningu minni að sjálfsögðu til forsetaembættisins. Spurningin er sú hvort forseti þingsins hyggist ekki kalla fulltrúa þingflokka saman til að ræða þau mál sem upp komu í tengslum við fyrirlestur sem Guðni Th. Jóhannesson sagnfræðingur hélt nýverið þar sem hann leiddi í ljós m.a. að hér hefðu á árunum 1949–1968 verið stundaðar nokkuð umfangsmiklar hleranir á símum bæði samtaka, einstaklinga og ekki síst þingmanna. Þarna er um að ræða þekkt tilvik og í hvert eitt sinn eru það fjölmargir símar sem eru hleraðir. Nú sé ég að það er komin fram þingsályktunartillaga frá forsætisráðherra um að taka á því með hvaða hætti aðgangur verði opnaður að ýmsum skjölum sem varða öryggismál þjóðarinnar, bæði hin ytri og innri öryggismál, og það er góðra gjalda vert. Eftir sem áður finnst mér standa eftir hvernig við ætlum að taka á þeim alvarlegu upplýsingum sem komu fram í erindi Guðna Th. Jóhannessonar. Forseti þingsins, Sólveig Pétursdóttir, sagði í viðtali við Morgunblaðið að hún teldi að mörg úrræði væru til til að rannsaka símhleranir. Í ljósi þeirra ummæla forsetans hefði ég talið eðlilegt að forseti beitti sér fyrir því að fulltrúar þingflokka hittust, færu yfir þetta og kæmust að sameiginlegri niðurstöðu um með hvaða hætti við mundum taka á þessum málum. Eins og ég sagði er hér um alvarleg mál að ræða. Tugir af símum voru hleraðir og í mörgum tilvikum var um alþingismenn að ræða. Þess vegna beini ég þessari fyrirspurn til forseta.

Frú forseti. Ég skora sömuleiðis á hæstv. forseta fyrir hönd Alþingis og okkar allra að taka þetta mál föstum tökum og legg til að það verði sett í sambærilegan farveg og þann sem gert var á hinum Norðurlöndunum. Þannig var það til að mynda norska Stórþingið sem tók þetta mál alfarið á sínar hendur og stýrði því hvernig Norðmenn rannsökuðu, upplýstu og í framhaldinu brugðust við þeim tíðindum sem þar urðu fyrir um tíu árum, að upp komst um stórfelldar símhleranir, persónulegar njósnir, pólitískar njósnir. Tillaga hæstv. forsætisráðherra er allt of takmörkuð og tekur aðeins á einum afmörkuðum þætti þessa máls, þ.e. það sem varðar aðgang að gögnum, og er það gott svo langt sem það nær, en ekki á nokkurn hátt á þeim stórfelldu pólitísku njósnum sem hér hafa greinilega verið stundaðar um árabil þar sem almannasamtök, verkalýðshreyfing, stjórnmálahreyfingar og þingmenn hafa verið skipulega hleraðir. Ég vek athygli virðulegs forseta á því að þetta snýst m.a. um að þinghelgi þingmanna hafi verið rofin og þeir sætt stórfelldum persónulegum njósnum. Þau mál hlýtur að þurfa að rannsaka og leggja öll spil á borðið. Þetta snýr líka að því að taka til skoðunar varðandi framhaldið með hvaða hætti við tryggjum að slíkir hlutir gerist aldrei aftur. Þar hafa menn yfirleitt gripið til þess ráðs að þjóðþingin sjálf hafa eftirlits- eða vöktunarnefnd sem vakir yfir því að heimildum til persónulegrar upplýsingasöfnunar, svo sem símhlerana, sé aldrei misbeitt í pólitískum tilgangi. Við verðum að taka þessa hluti alvarlega, frú forseti, og það snýr að þinginu að gera það. Það eru öll rök til þess.

Frú forseti. Út af orðum hv. þingmanna vil ég benda á að fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga þar sem gert er ráð fyrir að farið verði yfir öll þessi mál og þau rannsökuð af utanaðkomandi aðilum og skýrslu síðan skilað til Alþingis eigi síðar en í árslok 2006. Er nú ekki nauðsynlegt vegna þessa máls sem liggur í fortíðinni að gefa sér nokkurn tíma í að komast að hinu sanna í málinu og upplýsa allt sem það varðar? Í framhaldi af því getur Alþingi að sjálfsögðu tekið sínar ákvarðanir. Ég ætla ekkert að fullyrða um það hver hafi verið að hlera og í hvaða tilgangi né að verja það á nokkurn hátt. En ég tel hins vegar nauðsynlegt að menn viti hið sanna í málinu og gefi sér tíma til þess. Hér er um að ræða valinkunna, óháða utanaðkomandi aðila sem eiga að skila um það skýrslu til Alþingis og það er fyrst þá og í framhaldi af því sem hægt er að taka ákvörðun um það hvernig verður farið í málið. Ég vænti þess að hv. alþingismenn geti sameinast um það.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér finnst einboðið að Alþingi komi beint að þessu máli. Brot á þinghelgi er mjög alvarlegur hlutur og það hlýtur að vera eðlilegt að þingflokkarnir komi að þessu frá upphafi, skoðun þess og yfirferð. Ég tel að þingflokkarnir eigi að hafa fulltrúa við að skoða þessi mál. Ég geri ekki lítið úr þeirri tillögu sem hæstv. forsætisráðherra hefur lagt fram og tel að þar sé um valinkunna menn að ræða. En ég tel að það sé einboðið að þingmenn fyrir hönd þingflokka komi að þessu máli og fylgi því eftir frá upphafi. Auðvitað hljótum við að skoða þetta mál sérstaklega með tilliti til þess að slíkir hlutir, sem upplýstir hafa verið, gerist aldrei aftur. Við munum að sjálfsögðu ekki fara í þann leik með slíkt mál að ástæða sé til að fara að hengja menn úr fortíðinni ef þannig má taka til orða. En fyrir framtíðina er nauðsynlegt að þingflokkar á Alþingi komi beint að þessum málum.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að rannsaka þessi mál öll og reyna að gera það með hlutlægum og fræðilegum hætti og reyndar eru fyrir því ýmis fordæmi frá nágrannalöndum að saga kaldastríðsáranna sé rakin og rannsökuð ítarlega. Ríkisstjórnin hefur flutt tillögu um að setja á laggirnar nefnd valinkunnra einstaklinga, þ.e. stjórnarformanns Persónuverndar, þjóðskjalavarðar, forseta Sögufélagsins, skrifstofustjóra Alþingis og formanns stjórnmálafræðiskorar Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands til að annast skoðun gagna sem snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi á árunum 1945–1991, í vörslu opinberra aðila. Þarna verður að byrja. Þessi svokölluðu hlerunarmál eru auðvitað einn þátturinn í þessu. Hins vegar finnst mér að menn eigi að fara varlega í fullyrðingar um þessi atriði, að tala um að brotin hafi verið þinghelgi á mönnum o.s.frv. Við skulum fara varlega í að hrapa að einhverjum niðurstöðum fyrir fram um þetta. Þetta eru margþætt mál og áreiðanlega ýmislegt fróðlegt í þeim gögnum sem ætlunin er að veita fræðimönnum frjálsan aðgang að á grundvelli þessarar þingsályktunartillögu og mér þætti eðlilegast að þingið reyndi að sameinast um hana. Ef það kemur síðan í ljós þegar skýrslan liggur fyrir að hún nægi ekki þá geta menn gert upp við sig með hvaða hætti best er að halda áfram í málinu.

Hæstv. forseti. Þær hleranir sem upplýstar hafa verið í rannsóknum Guðna Th. Jóhannessonar sagnfræðings eru grafalvarlegt mál og ekki síst í ljósi þess að þar er að því vikið að hugsanlega hafi þinghelgi verið rofin. Það sem er hins vegar merkilegra, hæstv. forseti, er að ríkisstjórnin hefur brugðist mjög hratt og örugglega við og tillaga forsætisráðherra til þingsályktunar um aðgang að opinberum gögnum um öryggismál er auðvitað fyrsta skrefið í þessu máli. Ég vek athygli á því að í þessari tillögu er gert ráð fyrir að gögn verði rannsökuð allt til ársins 1991. Rannsóknir Guðna Th. Jóhannessonar náðu til ársins 1976 þannig að það getur verið að eitthvað frekara komi í ljós frá 1976–1991 þó að ekkert hafi komið fram um hleranir á 8. áratugnum í rannsóknum Guðna. Ég tel hins vegar mikilvægt að í stað þess að við eyðum tíma í að ræða um störf þingsins verði þessi þingsályktunartillaga sett á dagskrá sem fyrst og fái þinglega meðferð. Ef hún er of takmörkuð, eins og fram kom í máli hv. þingmanna áðan, getur Alþingi gert breytingu á henni í meðferð sinni. Alþingi kemur beint að málinu og það eru hv. alþingismenn sem eiga endanlegt vald um það hvernig þingsályktun þingsins hljóðar.

Virðulegi forseti. Kjarni málsins er sá að rannsókn á þessu máli, rannsókn á þeim grófu símhlerunum sem virðast hafa átt sér stað á þessum tíma samkvæmt erindi Guðna Th. Jóhannessonar, á að sjálfsögðu að vera á forræði Alþingis. Sú rannsókn og skipan í þá rannsóknarnefnd á að vera á forræði Alþingis en ekki framkvæmdarvaldsins. Um það snýst þetta mál og því nær tillaga hæstv. forsætisráðherra svo skammt að hún dugir varla til. Þingið á að sjálfsögðu að koma að málinu og þar á að leiða til lykta um hverja var njósnað, hvernig voru upplýsingarnar notaðar, hvaða þingmenn var njósnað um, hvernig var brotið á fjölmiðlum, þingmönnum o.s.frv. Vísbendingar eru um það í þessu erindi að þar hafi átt sér stað ákaflega gróf brot á friðhelgi einkalífs þeirra manna sem þar um ræðir og er málið augljóslega angi af því pólitíska ofstæki sem sjálfstæðismenn ráku í landinu gagnvart vinstri mönnum á þessum tíma áratugum saman. Rannsóknin á því að sjálfsögðu að vera á forræði Alþingis en ekki framkvæmdarvaldsins eins og hér er lagt til. Þannig á að leiða málið til lykta og tillaga forsætisráðherra dregur úr alvarleika og umfangi málsins eins og hún er sett fram þar sem um er að ræða starfsemi sem virðist hafa verið sett fram í þeim pólitíska tilgangi að klekkja á andstæðingum valdhafa á þeim tíma. Ef vísbendingar og upplýsingar í erindinu eru réttar er um að ræða njósnir á pólitískum andstæðingum í þeim tilgangi að klekkja á þeim og rannsókn á þessu máli og þessum málum öllum á að sjálfsögðu að vera á forræði Alþingis en ekki framkvæmdarvaldsins eins og hér er lagt til. Tillaga hæstv. forsætisráðherra gengur því of skammt og þess vegna er sú ósk sem fram er komin, um að formenn þingflokkanna skipi slíka nefnd, sjálfsögð. Ástæða er til að skora á hæstv. forseta að verða við þeirri ósk.

Frú forseti. Mig langar í sambandi við þetta mál að rifja upp að fyrir hálfu ári lagði ég fram, ásamt nokkrum þingmönnum Samfylkingar hér á Alþingi, sérstakt lagafrumvarp sem gerir ráð fyrir óháðum rannsóknarnefndum. En ólíkt þingsályktunartillögu hæstv. forsætisráðherra eru lagðar til í þessu frumvarpi sérstakar málsmeðferðarreglur og rannsóknarheimildir. Þar er m.a. tekið tillit til samspils við upplýsingalög. Þess vegna væri að mínu mati tilvalið fyrir slíka rannsóknarnefnd sem frumvarpið gerir ráð fyrir, að skoða hvort pólitískar símhleranir hafi átt sér stað á tíma kalda stríðsins. Í íslenskum rétti er nefnilega ekki gert ráð fyrir skipun almennra rannsóknarnefnda að frumkvæði Alþingis sem geta rannsakað mál sem varða mikilvæg mál eða stjórnvaldsathafnir er varða almannahag. Þetta frumvarp mundi bæta úr því og mundi setja ákveðinn lagaramma um slíka vinnu og væri því algerlega nýtt úrræði í íslensku samfélagi. Víða í nágrannaríkjum okkar er einmitt að finna lög um svona óháðar rannsóknarnefndir. Umrætt frumvarp byggist m.a. á danskri fyrirmynd. En ég held að þetta mál sem hér er til umræðu sýni einmitt að við höfum þörf fyrir slík úrræði, þ.e. að eiga möguleika á að skipa óháðar rannsóknarnefndir. Ég legg til að þingheimur leggist nú yfir þetta litla frumvarp og skoði hvort ekki sé hægt að nýta eitthvað úr því eða samþykkja það í heild sinni vegna þess að þetta er án efa ekki síðasta málið sem þarf að rannsaka í þessu samfélagi.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að það viðfangsefni sem hér hefur verið vakið máls á virðist nú fyrst og fremst vera sagnfræðilegt viðfangsefni, þ.e. að verið er að leiða í ljós atburði sem áttu sér stað fyrir einhverjum áratugum. Til þess að menn geti rætt um þá af einhverri þekkingu og sanngirni er auðvitað nauðsynlegt að gögnin sem umræðan hlýtur að byggja á liggi fyrir. Tillaga hæstv. forsætisráðherra gengur að sjálfsögðu út á að óháðum fræðimönnum verði veittur aðgangur að gögnum sem skipta máli í þessu sambandi. Um það snýst málið og á ekki að þurfa að vera neitt ágreiningsefni. Ég sé ekki að það sé tilefni til þess að þingið, þingmenn eða fulltrúar þingflokka, eins og nefnt hefur verið í umræðunni, eigi aðild að þeirri vinnu. Í tillögunni eins og hún liggur fyrir er gert ráð fyrir að embættismenn og sérfræðingar sem allir eiga að vera vel til þess fallnir að leggja mat á þessi gögn komi að því verki. Ég held að þeir hljóti að vera miklu betur til þess fallnir en einstakir þingmenn eða fulltrúar þingflokka. Í þessari umræðu blanda menn oft saman óskyldum hlutum, t.d. athugunum sem hljóta að beinast að fortíðinni og stöðunni í dag. Við búum auðvitað við annað lagaumhverfi í dag en var á þeim tíma sem hér um ræðir. Meðal annars í því sambandi að nú ber að tilkynna mönnum um það ef t.d. símar hafa verið hleraðir hjá þeim þegar rannsóknarhagsmunir krefjast þess ekki lengur. Þannig að umhverfið er breytt að því leyti. Við getum rætt frekari breytingar um rannsóknarheimildir lögreglu í framtíðinni. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, segir að hér sé um að ræða sagnfræðilegt viðfangsefni. Gott og vel. En við skulum ekki gleyma því þegar horft er til þeirra tíma sem þessar hleranir taka til þá var því alltaf vísað á bug að þær ættu sér stað. Því var alltaf vísað á bug að hér ættu sér stað pólitískar hleranir. Pólitískar hleranir á að ræða á pólitískum vettvangi. Fram hefur komið að á meðal þeirra sem njósnað hefur verið um og símar hleraðir hjá voru alþingismenn. Hér er eflaust fyrst og fremst um að ræða þá sem gagnrýnt höfðu hersetu Bandaríkjamanna á Íslandi og vildu tryggja herlaust og sjálfstætt Ísland. Þessi mál verður að upplýsa og það er fráleitt annað en að Alþingi hafi forgöngu í þessu efni og málið sé alfarið á vegum Alþingis. Einhliða ráðslag formanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins um framgöngu málsins er fráleit. Reyndar er það svo að liður í þessari rannsókn gæti verið stofnun nefndar á borð við þá sem hér er lagt til. En þar þarf Alþingi hins vegar að koma að. Ég beini þeim orðum til ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsætisráðherra að leitað verði eftir samkomulagi við þingflokkana, fulltrúa allra þingflokka hér á Alþingi um endurskoðun á því þingmáli sem hér hefur verið lagt fram. Það er ekki fullnægjandi eins og það liggur fyrir. Það er enn hægt að breyta því og til sátta legg ég til að ríkisstjórnin leiti til stjórnarandstöðuflokkanna um sátt í þessu máli.

Frú forseti. Það er eiginlega mjög undarlegt að heyra hv. þingmenn koma hér og reyna að búa til einhvern ágreining í þessu máli. Ágreining sem verður ekki séð að sé til staðar. Umræðuefnið er þingsályktun. Það má eiginlega segja að hún fjalli um að sannleikurinn geri yður frjálsa. Hún gengur út á að draga fram staðreyndir, draga fram sögulegar staðreyndir til að fá úr því skorið hvað gerðist. Hverjir eiga að annast það? Hvorir ætli séu betur til þess fallnir að draga fram staðreyndir og sannleikann, einstakir hv. þingmenn eða þeir sem gert er ráð fyrir hér í þingsályktun hæstv. forsætisráðherra, þ.e. fulltrúi Persónuverndar, þjóðskjalavörður, forseti Sögufélagsins, skrifstofustjóri Alþingis og formaður stjórnmálafræðiskorar Félagsvísindadeildar Háskóla Íslands? Það stendur hér jafnframt að þeir eigi að hafa aðgang að öllum fáanlegum upplýsingum sem til eru.  Frú forseti. Ég skil ekki alveg hvers vegna er verið að reyna að búa til ágreining þar sem þetta mál er að sjálfsögðu alvarlegt. Það er enginn sem neitar því að allar vísbendingar bendi til að ólöglegar persónunjósnir hafi átt sér stað. Við þurfum að fá sannleikann fram og við þurfum að geta rætt málið á grundvelli staðreynda en ekki getgátna. Út á það gengur þetta mál, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég byrjaði umræðuna áðan á að beina spurningu til forseta þingsins. Ég varð ekki vör við að ég fengi neitt svar frá forseta Alþingis. Ég fékk hins vegar svar frá forsætisráðherra og ég fékk svar frá utanríkisráðherra sem greinilega stjórna orðið öllu þinghaldinu og stjórna því með hvaða hætti Alþingi tekur á málum sem að því snúa. Ég vitnaði í ummæli í blöðunum sem höfð voru eftir forseta Alþingis, Sólveigu Pétursdóttur, sem sagði að Alþingi hefði auðvitað ýmis úrræði til að takast á við þetta mál. Ég hefði talið það alveg fullkomlega eðlilegt og venjulega kurteisi við þingmenn í stjórnarandstöðu að fulltrúar þeirra væru kallaðir til til þess að ráðslaga um með hvaða hætti þingið tæki á þessu máli. Auðvitað getur framkvæmdarvaldið opnað öll sín skjalasöfn ef það svo kýs. Það þarf ekki atbeina Alþingis til þess. Það er gott að þeir geri það og fræðimenn komist í þau. En Alþingi verður að taka á því og þeirri staðreynd að það var dómsmálaráðherra á hverjum tíma sem fór fram á að símar hjá pólitískum andstæðingum hans væru hleraðir. Símar alþingismanna. Um þetta þarf þingið að fjalla og ræða og það á að gera það án atbeina dómsmálaráðherra, án atbeina forsætisráðherra eða utanríkisráðherra. Ég beindi þessari spurningu til hæstv. forseta og ég fer fram á að fá einhver svör um það hvort forseti hyggist beita sér fyrir því að fulltrúar þingflokkanna, að þingflokksformenn verði kallaðir til fundar til að fjalla um með hvaða hætti sé hægt að ná pólitískri sátt um hvernig við tökum á þessu máli. Hér er ekki um það að ræða að fara að fella einhvern dóm yfir sögunni. Það er einfaldlega um það að ræða að kalla eftir þeim gögnum úr dómsmálaráðuneytinu þar sem farið hefur verið fram á að símar væru hleraðir. Skoða af hverju um það var beðið, hjá hverjum og gefa þeim einstaklingum sem fyrir því urðu upplýsingar um að símar þeirra hafi verið hleraðir. Hv. þm. Birgir Ármannsson vísaði til þess að í dag bæri að tilkynna mönnum ef hleranir hefðu verið stundaðar á símum þeirra. Það er réttarframkvæmdin í dag. Er ekki kominn tími til að við tilkynnum því fólki sem varð fyrir hlerunum á þessum árum að símar þeirra hafi verið hleraðir? Svo þeir og afkomendur þeirra viti af því.

Frú forseti. Ég hafði vonast til að virðulegur forseti mundi kannski bregðast við í lok umræðunnar og/eða virðulegum forsætisráðherra, hæstv. forsætisráðherra yrði gefið orðið til að bregðast við því sem að honum var beint. Okkar óskir snúa að því að þingið taki sjálft þetta mál fyrir og ákveði í gegnum stofnanir sínar hvernig farið verði með málið af þess hálfu. Liður í því gæti að sjálfsögðu verið að ræða hvort samkomulag gæti tekist um breytingar, eftir atvikum afgreiðslu, á þessari þingsályktunartillögu. Ég útiloka það síður en svo að hún í breyttri mynd geti verið hluti af því hvernig tekið sé á málinu í heild sinni. Tillagan er gölluð. Það er mjög dapurlegt að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki byrja á að hafa þverpólitískt samráð um þetta mál. Það hefði að mínu mati verið hinn eðlilegi framgangsmáti í staðinn fyrir að undirbúa einhliða tillögu af hálfu framkvæmdarvaldsins, að vísu ágætishugmynd í sjálfu sér að fræðimenn fari yfir þessi gögn. En, frú forseti, þeir eiga hvorki að gera það í samráði við Alþingi né í samráði við fulltrúa þingflokka. Þeir eiga að gera það í samráði við ráðuneytin sem áttu hlut að máli á sínum tíma. Bæði utanríkisráðuneytið og dómsmálaráðuneytið eru auðvitað á bólakafi í þessu máli. Það vita allir. Ég verð að segja að það hefði verið algert lágmark að þarna hefðu fulltrúar þingflokka þá líka komið að máli. Það er alveg augljóst að framkvæmdarvaldið er með þessu að reyna að fara í gegnum Alþingi og fá blessun á að það haldi algerlega utan um málið. Það er sem sagt Alþingi sem á að álykta um að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd í staðinn fyrir að gera það sjálft. Sú nefnd á að starfa í samráði við ráðuneytin. Með þessu er verið að leggja upp klókindalegt verklag að því er virðist til að fara fram hjá Alþingi með málið. Þetta er nákvæmlega sama byrjunin og var á málinu í Noregi. Þegar norska kratastjórnin reyndi allt sem hún gat til að drepa málinu á dreif enda var hún ekki í góðum málum. Hafði rekið flokkinn og leyniþjónustuna eins og deild hvort í öðru. Hvernig fór það að lokum? Þingið lét ekki bjóða sér það. Norska Stórþingið lét ekki bjóða sér það. Tók málið af ríkisstjórninni og sá alfarið um það sjálft hvernig það væri rannsakað og upplýst. Ég vona að ekki þurfi að koma til þess hér að taka verði málið af ríkisstjórninni. En það er óhjákvæmilegt að leggja það til ef ríkisstjórnin býður ekki upp á eitthvert samstarf um þetta mál. Ég legg því til að við ræðum hvort samkomulag geti orðið um breytingar og afgreiðslu á þessari tillögu samhliða því að Alþingi ákveði hvernig það setur málið að öðru leyti í farveg af sinni hálfu.

Forseti. Ég hlýt að ítreka óskir hv. þingmanna sem hér á undan hafa talað um að forseti svari þeim fyrirspurnum sem beint hefur verið til hennar. Í þeirri þingsályktunartillögu sem menn hafa bent á er það eitt sagt að nefnd eigi í samráði við þrjá ráðherra að ákveða, eins og hér stendur, með leyfi forseta, „frjálsan aðgang fræðimanna“ að tilteknum gögnum. Þetta er sérkennileg notkun á lýsingarorðinu frjáls, sem sé að nefnd og ráðherrar eiga að ákveða hinn frjálsa aðgang. Það sem þetta þýðir á einföldu máli er að það á að ákveða hvernig hindra skuli aðgang manna að þeim gögnum sem hér er um að ræða vegna þess að ráðherrarnir þrír og ríkisstjórnin öll sem ber þetta frumvarp fram getur sem hægast með einu orði opnað aðgang fræðimanna, almennings, fjölmiðlamanna og allra þeirra sem vilja að þeim gögnum. Hún þarf ekki tilstyrk þingsins til þess. Þingið þarf hins vegar að rannsaka þetta sjálft vegna þess að málin snúa í fyrsta lagi að valdsviði þess og í öðru lagi að því sjálfu. Geir Haarde, hæstv. utanríkisráðherra mun hann vera núna, bætti um betur í þessu máli þegar hann hvatti menn til að fara varlega, til að tala varlega. Ég tek undir þá almennu hvatningu, en um hvað áttu menn að tala varlega? Menn áttu að tala varlega um það að brotin hefði verið þinghelgi á þeim þingmönnum sem menn vita að símar voru hleraðir hjá. Hvað þýða þessi orð hæstv. utanríkisráðherra, Geirs Hilmars Haardes? Þau þýða að hann er að segja okkur að ef til vill sé þinghelgi ekki brotin með því að hlera síma þingmanna. Þetta er, forseti, mál sem forseti þingsins á alveg sérstaklega að íhuga og kanna og segja okkur hvort rétt er. Er það þannig að við þingmenn á þinginu, alveg eins og þeir sem símar voru hleraðir hjá á árum sem liðin eru, að það sé ekki brotin á okkur þinghelgi með því að hlera símana okkar? Er það svo, forseti? Er það svo að það sé rétt hjá Geir Hilmari Haarde, hæstv. utanríkisráðherra, að hann og dómsmálaráðherra megi láta hlera síma þingmanna án þess að þinghelgi sé rofin? Það er þá algjörlega nýr skilningur á því máli og algjörlega nýr skilningur á lýðræðislegum vinnubrögðum í landinu. Þessi yfirlýsing Geirs Hilmars Haardes ein sér krefst þess að málið verði rannsakað á þingsins vegum, auk þess að hinn frjálsi aðgangur verði ósköp einfaldlega veittur og það geta þeir gert sem sitja á ráðherrastólunum bara núna á eftir ef þeir vilja og þurfa ekki þessa tillögu til.

Hæstv. forseti. Það er eins og fyrri daginn að menn nota þennan lið um fundarstjórn forseta til að fara í efnislega umræðu um mál. Hvers lags eiginlega er þetta þegar hér liggur fyrir mál, þingsályktunartillaga, sem hægt er að ræða efnislega í þinginu? Það er búið að gera samkomulag um hvernig þessi þingstörf eigi að ganga fram í dag og þetta eru efndirnar. Það er farið í efnislega umræðu um þingsályktunartillögu undir liðnum um fundarstjórn forseta. 

Virðulegi forseti. Hér er verið að kalla eftir því að forseti svari þeim fyrirspurnum sem lagt var af stað með í upphafi og kalla eftir svörum við því hvort ekki væri rétt að kalla þingflokksformenn saman til að ræða þetta og reyna að ná pólitískri sátt í málinu vegna þess að fyrir liggur tillaga frá ríkisstjórninni um að Alþingi samþykki að fela stjórnvöldum að rannsaka brot stjórnvalda í fortíðinni. Það er það sem hér liggur fyrir og það er það sem verið er að gera athugasemdir við.  Það er ekki par sannfærandi að stjórnvöld skuli leggja fyrir Alþingi tillögu um að stjórnvöld rannsaki brot stjórnvalda í fortíðinni. Menn eru að tala um, virðulegi forseti, að þetta skuli gert með þeim hætti að líklegra sé að rétt niðurstaða fáist og menn eru að kalla eftir því í umræðu um stjórn fundarins að forseti svari því hvort forseti ætli að kalla saman þingflokksformenn til að ræða það að ná pólitískri sátt í málinu til að tryggja að menn fái trú á því að sú leið sem á að fara sé líkleg til að skila réttri niðurstöðu. Það er kjarni málsins. Auðvitað geta hinir ýmsu hv. þingmenn hlaupið hér upp og goldið varhuga við því að nokkur umræða fari fram um mál sem menn vilja helst ekki ræða og ekkert óeðlilegt að einhverjir þingmenn geri það. Það er mjög algengt og við þekkjum það að þegar umræðan er óþægileg þá sé rétt að hlaupa hér upp og æpa og góla í ræðustólnum. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem hér hefur komið fram að þessum fyrirspurnum verði svarað. Mér finnst einnig alveg fráleitt að hv. þingmenn séu að skýla sér á bak við að þeir einstaklingar sem eru tilnefndir í tillögunni séu ekki hæfir. Þeir eru fullkomlega hæfir. Hins vegar er spurningin á forræði hvers þessi rannsókn eigi að fara fram og hverjar eru heimildir þeirra sem eiga að skoða þessi mál til að líklegt sé að sannleikurinn komi í ljós, að sannleikurinn geri menn frjálsa, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason fór yfir í ágætri ræðu sinni.

Forseti ætlar þegar hér er komið sögu að öll sjónarmið þessa máls séu komin fram í þessari umræðu, fyrst um störf þingsins og síðan um fundarstjórn forseta. Það liggur fyrir að málið verður ekki til lykta leitt í þessari umræðu. Forseti þingsins, Sólveig Pétursdóttir, hefur lýst því yfir að margar leiðir séu færar til að taka á þessu máli. Ein þeirra leiða hefur verið farin með því að lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga. Það er ekkert sem bannar að um það verði þverpólitísk sátt hvernig efni þeirrar tillögu verður, þegar sú tillaga kemur hér til þinglegrar meðferðar og þá er tilefni til að sú umræða haldi áfram sem hér hefur farið fram í dag. Forseti sá sem nú er á forsetastóli ræður þetta mál ekki til lykta hér og mun ekki boða formenn þingflokka til fundar um þetta mál en ég geri ráð fyrir að þetta verði rætt og hægt verði að ná þverpólitískri sátt við þinglega meðferð málsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um samstarf Vestur-Norðurlanda um markmið í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu. Í umfjöllun nefndarinnar voru fengnir gestir til að ræða málið og leitað var umsagna. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að efla samstarf Vestur-Norðurlanda í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu. Með ályktun nr. 2/2004 á ársfundi 20.–24. ágúst 2004 samþykkti Vestnorræna ráðið að mælast til þess að ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands beiti sér fyrir aðgerðum sem hafi þann tilgang að efla samstarf Vestur-Norðurlanda varðandi ýmis úrlausnarefni í tengslum við stefnu í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Forseti biður þingmenn að gefa gott hljóð í þingsal.

Undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Halldór Blöndal, formaður nefndarinnar, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Frú forseti. Ég flyt ásamt öðrum þessa þingsályktunartillögu, enda sit ég í Vestnorræna ráðinu. Ég tek undir hana en mér finnst að í þessu samstarfi blasi við víðtækari möguleikar, ekki það að við séum eingöngu að líta til þess að gæta hagsmuna þessara þjóða gagnvart Evrópusambandinu heldur einnig að líta til þess hvað vel er gert hjá öðrum þjóðum í Vestnorræna sambandinu. Ég er á því að við ættum einmitt að líta til þess árangurs sem hefur náðst við fiskveiðistjórn í Færeyjum og einnig að líta í eigin barm og viðurkenna að okkur hefur ekkert gengið með okkar kerfi og líta þess vegna til þeirra þátta sem vel hafa gengið. Þessa dagana erum við að halda upp á 30 ára útfærslu landhelginnar í 200 mílur. Ég er á því að nú ættu menn að líta yfir farinn veg og sjá að það hefur ekkert gengið við hina svokölluðu uppbyggingu fiskstofnanna. Við veiðum miklu minna magn núna en við gerðum áður en landhelgin var færð út. Það kemur fram í aflatölum að þorskaflinn árið 1978 var um 320 þús. tonn en nú er hann í kringum 200 þús. tonn. Þetta er mínus árangur eftir að við höfum tekið við stjórn og höfum notað það kerfi sem þjóðin er í rauninni á móti, þ.e. kvótakerfið. Að vísu eru tveir flokkar á þingi sem standa mjög fast vörð um þetta kerfi og mér finnst að ef við ætlum að gæta þjóðarhags á hinu háa Alþingi ættum við einmitt að líta til nágrannaþjóða okkar sem hafa sýnt fram á gríðarlegan árangur hvað varðar að stjórna fiskveiðum með öðrum hætti en við gerum. Okkar kerfi hefur í rauninni lagt sjávarbyggðir landsins í rúst allt í kringum landið og valdið mikilli ólgu með þjóðinni og er í rauninni einn mjög stór þáttur í því hversu hefur hallað undan fæti hjá Framsóknarflokknum. Það kerfi sem hæstv. forsætisráðherra hefur staðið vörð um og er guðfaðir að hefur komið óorði á flokkinn og hefur aukið misskiptingu og komið í veg fyrir að sjávarbyggðirnar hafi náð vopnum sínum. Hvers vegna lítum við ekki til þeirra þjóða sem við erum í samstarfi við? Við sjáum að þar er hægt að gera hlutina á annan hátt en gert hefur verið síðustu 20 árin á Íslandi. Þegar landhelgin var færð út í 50 mílur var þorskafli Íslendinga mun meiri en hann er núna eða í kringum 240 þús. tonn. Þá veiddu útlendingar liðlega 170 þús. tonn. Aflinn árið 1972 var um 400 þús. tonn. Við erum því með mínus árangur. Ég er á því að við eigum að nýta það samstarf sem við erum að ræða hér og leggja grunninn að með þessari þingsályktunartillögu til að ná betri árangri fyrir Íslendinga. Ég er á því eftir að hafa farið og m.a. kynnt mér árangur Færeyinga í Brussel að þar er einmitt áhugi á því að skoða hvort ekki megi taka upp færeyska kerfið vegna þess að alls staðar þar sem hefur verið reynt að stýra fiskveiðum með kvótum, það er ekki bara á Íslandi heldur einnig í Norðursjónum og víðar í Norður-Atlantshafinu, hefur það skilað mínus árangri og alltaf á að skera niður. En það vill svo vel til að það er ljós í myrkrinu og það er í Færeyjum þar sem aflinn er svipaður og ívið meiri en áður en landhelgi landa var færð út og áður en Íslendingar fóru þá leið að stýra fiskveiðum með kvótum þannig að það er hægt að gera þetta betur og það væri óskandi ef við gætum notað þetta samstarf ríkja, vestnorræna samstarfið, til að læra af þeim þjóðum sem hafa náð árangri, t.d. Færeyingum, og gera það vegna þess að augu Evrópu eru að opnast fyrir þessu. Ég heyri að það er mikill áhugi í Skotlandi á að fara þá leið að vera ekki að ákveða fyrir fram hvað eigi að koma upp úr hafinu heldur láta veiðina ráðast af því sem náttúran gefur hverju sinni vegna þess að það hefur því miður komið í ljós að stofnmælingar eru mjög óáreiðanlegar. Það er alltaf verið að byggja upp fiskstofna og með þessum stofnlíkönum er jafnvel sagt að ef menn veiði minna núna þá fái þeir meira á næsta ári. En við sjáum að þetta hefur ekki gengið eftir vegna þess að veiðin hefur bara gengið niður á við síðan menn fóru að stýra veiðum með þessum hætti. Mér finnst þetta vera umhugsunarefni og ég sé að hv. formaður utanríkismálanefndar eða varaformaður sem situr hér er mjög spenntur yfir þessari tölu minni og ég ber þá von í brjósti að þessi ræða verði til þess að menn fari að hugsa málið, menn séu ekki fastir í einhverju sem skilar ekki nokkrum árangri og ekki síst þegar við erum að halda upp á afmæli útfærslu landhelginnar. En jafnvel þá er forsætisráðherra Íslendinga að tala um, frú forseti, að hleypa útlendingum í að geta keypt sig inn í auðlindina. Slíkt tal er verið að bera á borð fyrir þjóðina nú, hæstv. forsætisráðherra, guðfaðir kvótakerfisins, vill opna fyrir sölu á fiskveiðiheimildum til útlendinga nú á 35 ára afmæli þess þegar þjóðin barðist fyrir því að ná yfirráðum yfir fiskveiðiauðlindinni. Mér finnst þetta vera mjög mikið umhugsunarefni og ég vonast til þess að þeir ágætu hv. þingmenn sem sitja í Vestnorræna ráðinu noti ferðir sínar til Færeyja til að kynna sér það sem vel er gert. Það sem við höfum verið að gera undanfarin 20–30 ár hefur ekki gengið upp. Menn hafa verið að spá fyrir um afla 10 jafnvel 20 ár fram í tímann út frá einhverjum reiknilíkönum. En þegar menn geta ekki spáð fyrir um afla næsta árs, eins og hefur sýnt sig hvað eftir annað, hafa týnt fiski, ofreiknað og ég veit ekki hvað og hvað, þá held ég að vonlítið sé að þeir geti spáð fyrir um afla áratugi fram í tímann. Þetta er eins og ef Veðurstofu Íslands tækist ekki að spá fyrir veðrið í júlí þá mundi hún spá fyrir um veðrið í júlí á næsta ári. Þetta er bara vitleysa og það sjá allir en samt sem áður virðist vera mjög erfitt fyrir þessa flokka, kvótaflokkana, Sjálfstæðis- og Framsóknarflokk að ræða þetta málefnalega. En ég vonast svo sannarlega til þess að menn noti þau tímamót sem nú eru, sem hafa orðið við útfærslu landhelginnar, til að halda upp á það og líta yfir farinn veg og sjá einfaldlega að menn hafa ekki gengið til góðs í þessu, þetta hefur ekki skilað árangri. Ég vona að menn noti Vestnorræna ráðið ekki eingöngu til að hugsa um hagsmuni gagnvart Evrópu en skoði hver hjá öðrum hvað vel er gert. Það er ýmislegt vel gert í Færeyjum sem við ættum að draga lærdóm af og ég vona svo sannarlega að það verði gert. Annað væri fáránlegt.

Það vill svo til að klukkan er vitlaust stillt og þingmaðurinn hefur lokið þeim tíma sem hann hefur í þessari umræðu sem eru átta mínútur. Forseti fer fram á við hv. þm. Sigurjón Þórðarson að hann ljúki máli sínu.

Ég þakka fyrir þessa áminningu enda var ég langt kominn með ræðu mína og henni var í rauninni lokið. Ég vil bara ítreka orð mín að hér er stórt mál sem snýr að hagsmunum þjóðarinnar, þ.e. hvernig við stýrum fiskveiðum, þeirri atvinnugrein sem leggur grunninn að velferð þjóðarinnar.

Þingforseti. Ég tel að það mál sem við ræðum hér, tillögu til þingsályktunar um sameiginleg markmið í fiskveiðimálum og þá aðallega eins og það snýr að Evrópusambandinu, sé ágætismál og vel til þess fallið að við reynum að auka samstarf við Færeyinga og Grænlendinga varðandi fiskveiðistjórnarmál. Við eigum samliggjandi lögsögur við þessi ríki og ekki er lengur á móti mælt að fiskstofnar fara inn og út úr lögsögum ríkjanna. Og þó að því hafi lengi verið haldið fram að þorskurinn m.a. héldi sig aðeins innan 200 mílna lögsögu Íslands þá held ég að allir viti í dag að svo er ekki og að sá mikli nytjastofn Íslendinga sem iðulega hefur verið að gefa 40% af útflutningsverðmæti fiskafurða er að hluta til flökkustofn alveg eins og ufsinn og margar aðrar fisktegundir. Ég hygg að ekki sé seinna vænna að fara að ræða þessi mál við nágrannaríki okkar, Grænlendinga og Færeyinga, og sérstaklega hygg ég að nauðsynlegt sé fyrir okkur í þessari stöðu að fara að ræða við Grænlendinga um nýtinguna og ráðstöfunina því að við vitum að Grænlendingar hafa samið sérstaklega við Evrópusambandið um veiðiaðgang skipa þess bandalags inni í grænlensku lögsögunni. - Nú hoppar tíminn á klukkunni ýmist aftur á bak eða áfram, hæstv. forseti, og veit ég varla hvernig ég á að haga ræðu minni - en ég tel nauðsynlegt að víðtæks samráðs verði leitað við Grænlendinga. Það er næsta víst, hæstv. forseti, að miðað við þá þróun hitafars sjávar sem er í Norðurhöfum nú þá stefnir í að þorskstofninn við Grænland vaxi á nýjan leik vegna þess að af sjálfu leiðir að um leið og hlýnar í Norðurhöfum leitar okkar þorskur yfir til Grænlands og þangað er seiðarek og þangað færist auðvitað ungfiskur á ætislóðir fyrir vestan og norðan land eftir straumum, staðháttum og fæðuframboði. Hæstv. forseti. Þetta eru mál sem varða okkur miklu í framtíðinni og þó að þorskveiðar hafi ekki verið stór þáttur í veiðum við Grænland á undanförnum árum þá hygg ég að það geti breyst mjög á komandi árum og muni skipta okkur miklu hvernig til tekst. Ég hvet því eindregið til þess að það samstarf sem hér er lagt upp með milli Íslendinga, Grænlendinga og Færeyinga verði eflt sem frekast má verða og ekki eingöngu í afstöðunni til Evrópusambandsins eða til að styrkja stöðu okkar gagnvart Evrópusambandinu heldur ekki síður til að styrkja samstarf, stöðu, samskipti og stjórnunarmöguleika á fiskstofnum í lögsögum þessara ríkja þar sem algerlega er ljóst að við eigum margra sameiginlegra hagsmuna að gæta. Sameiginlegir hagsmunir þessara ríkja hafa farið vaxandi á undanförnum árum, bæði varðandi notkun okkar og veiðar á kolmunnastofninum, norsk/íslensku síldinni með Færeyingum og sameiginlegar veiðar á loðnustofninum, svo dæmi séu tekin, fyrir utan að Færeyingar hafa veiðiheimildir hér við land. Loðnustofninn er sameiginlegur stofn okkar og Grænlendinga og með hlýnandi sjó er engan veginn vitað hvernig loðnuveiðar og loðnugöngur munu þróast á komandi árum þannig að það er mjög margt sem knýr á um að hér verði vel staðið að verki og þess vegna fagna ég því að þessi tillaga skuli vera komin fram en legg áherslu á að þótt hér sé í fyrstu talað um markmið gagnvart Evrópusambandinu þá byrji þessi lönd á að vinna betur saman og skýra stefnumál sín innbyrðis og reyna að ná betur saman um nýtinguna vegna þess að mér býr í grun að á komandi árum geti skipt verulegu máli hvernig tekst til með samstarf okkar við Grænlendinga. Við höfum ágætt samstarf við Færeyinga um veiðar í færeysku lögsögunni og þeir hjá okkur en það hafa ekki verið gerðir eins hagkvæmir samningar við Grænlendinga að öðru leyti en því er varðar loðnuna en við eigum auðvitað marga sögulega sameiginlega stofna. Við getum nefnt grálúðustofninn sem er sennilega sá fiskstofn nú sem hvað mest er ofveiddur, ef hægt er að draga þá ályktun sem má draga af veiðunum þegar farið er að stunda harða úthafsveiði og aflinn á togstund er jafnvel kominn í 300 kg vegna mjög hás verðs á grálúðu en samt halda menn áfram veiðum. Það er vegna þess að við erum með magnkvótakerfi þar sem við úthlutum kvótum og þegar magnkvótakerfið hittir ekki á líffræðilega tengingu þá verður kvótakerfið sjálfkrafa harðasta sóknarkerfi sem hægt er að reka í fiskveiðum, þ.e. ef saman fer há verðþróun. Það er akkúrat það sem er að gerast í grálúðunni. Þar keyra menn einhverja þá hörðustu sókn sem fiskstofn verður fyrir á Íslandsmiðum þar sem afli á sóknareiningu er orðinn mjög lítill en verðið er hátt, kvótarnir nægir og langt umfram það sem okkur tekst sennilega að veiða og þá breytist skömmtunarkerfi kvótans í harðasta sóknarkerfi sem menn geta notað við nokkrar veiðar. Þetta vita allir sem vilja vita og það er nauðsynlegt fyrir okkur að átta okkur á því að ástand þessa stofns, sem talinn er sameiginlegur stofn í Norður-Atlantshafi, frá Kanada í vestri til Færeyja og Svalbarða í austri, er ekki með góðu lagi eins og nú standa sakir og auðvitað þyrfti sérstaklega að efla þar rannsóknir og það sameiginlegar rannsóknir í lögsögu Íslendinga og Grænlendinga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf. Í umfjöllun nefndarinnar voru fengnir gestir á fund til að fjalla um málið og einnig var leitað umsagnar frá nokkrum aðilum. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að semja framkvæmdaáætlun um markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf. Með ályktun nr. 3/2004 á ársfundi 20.–24. ágúst 2004 samþykkti Vestnorræna ráðið að hvetja ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands til að móta í sameiningu framkvæmdaáætlun til að efla markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa Halldór Blöndal, formaður nefndarinnar, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Hæstv. forseti. Það mál sem við ræðum núna, tillaga til þingsályktunar um rannsóknir á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf, er sennilega eitthvert nauðsynlegasta verkefni sem við Íslendingar getum unnið að á komandi árum og mjög brýnt að vel verði að verki staðið í því sambandi. Hér er ályktað um að Færeyingar, Grænlendingar og Íslendingar semji sérstaka framkvæmdaáætlun um markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf. Ég tek heils hugar undir efni tillögunnar eins og það birtist í þessari ályktun og tel að þetta sé málefni sem við þurfum að taka á af mikilli festu. Haldin var mjög merkileg ráðstefna vestur á Ísafirði um rannsóknir á loftslagsbreytingum og straumakerfi í norðurhöfum en í dag telja vísindamenn að mikið samspil sé á milli loftslagsbreytinga og breytinga á meginstraumum hafanna. Talað er um, eins og vísindamenn orða það, að hjarta þess straumakerfis slái í raun og veru á hafsvæðinu norðan Íslands þar sem hlýsjórinn sekkur til botns og verður að botnstraumi sem síðar gengur til baka suður um Atlantshaf og suður fyrir Góðravonarhöfða og allt til Indlandshafs þar sem straumurinn breytist aftur í hlýjan yfirborðssjó og hefur hringferð sína um heimshöfin á nýjan leik. Það fer ekki á milli mála, hæstv. forseti, að þær djúpvatnsstraumarannsóknir sem gerðar hafa verið í norðurhafinu og í sundinu milli Íslands og Grænlands benda til þess að um sé að ræða svið sem við þurfum að skoða virkilega vel, því að ef þetta straumakerfi breytist er hætt við að veðurfar og loftslag breytist verulega á norðurhveli jarðar. Það kynni að hafa verulegar búsetubreytingar í för með sér þrátt fyrir alla okkar tækni til að mæta slíkum aðstæðum, sem e.t.v. var ekki auðvelt að mæta hér á öldum áður og urðu hreinlega til þess að fólk flýði landsvæði eða lönd. Til þess að afla þessarar þekkingar þurfum við að standa saman að þessum rannsóknum og ég hygg að það sé mjög áhugavert og nauðsynlegt verkefni að semja framkvæmdaáætlun sem þessi þrjú ríki, Færeyjar, Ísland og Grænland, sameinist um að leita stuðnings við hjá öðrum þjóðum, Evrópusambandinu og hnattrænt, til að fá styrk til að koma þessu verkefni áfram. Þetta verkefni verður ekki leyst af okkur Íslendingum einum. Við getum hæglega haft forgöngu um að setja af stað vísindastarf og jafnvel vísindastofnun hér á landi sem tæki þetta sérsvið fyrir á heimsvísu og fengi til þess verulega styrki frá alþjóðasamfélaginu. Þetta er ekki mál sem snertir okkur Íslendinga eina þó að þetta straumakerfi, sem heitir Golfstraumur, renni norður með landinu og til baka sem kaldur djúphafsstraumur suður í Atlantshaf því um er ræða straumakerfi alls heimsins sem hefur veruleg áhrif á veðurfar, einkum á norðurslóðum ef verulegar breytingar verða á því. Hér er því verkefni að vinna sem við gætum vissulega haft forgöngu um og tekið virkan þátt í og ég tel að það hljóti að vera mikill áhugi á því hjá vísindasamfélaginu í veröldinni að vinna að og fylgjast með þessu verkefni á alþjóðavísu. Við gætum séð um straumamælingar og djúpsjávarmælingar í sundinu milli Íslands og Grænlands og norður af Íslandi. Við liggjum vel við því svæði og það væri auðvitað forgangsverkefni að reyna að átta sig á því með reglulegum mælingum hvaða breytingar eru að verða á djúpstraumakerfi hafsins sem eru vissulega í beinu sambandi við veðurfarsbreytingar. Ég tel þetta vera mjög áhugavert og styð eindregið að staðið verði að þessum málum með myndarlegum hætti af Íslands hálfu. Ekki var annað að heyra á ráðstefnu um þessi málefni vestur á Ísafirði síðastliðið haust, þar sem m.a. hæstv. forsætisráðherra var viðstaddur, en að stjórnvöld vildu taka þessu málefni um auknar rannsóknir vel og jafnvel setja á stofn ákveðinn vísindahóp til að koma því á laggirnar. Ég vonast svo sannarlega til að hæstv. forsætisráðherra fylgi þeim orðum eftir sem hann lét þar falla í þá veru að efla slíka starfsemi. Hún er nauðsynleg ekki bara fyrir okkur heldur veröldina í heild sinni og gæti þess vegna verið fjármögnuð á alþjóðavísu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um eflingu samstarfs Vestnorrænna landa í orkumálum. Tillagan var send út til umsagnar og einnig fékk nefndin gesti til fundar við sig til að fara yfir málið. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að efla samstarf vestnorrænna landa í orkumálum. Með ályktun nr. 1/2004 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins árið 2004 var skorað á ríkis- og landsstjórnir Vestur-Norðurlanda að efna til samstarfs um orkumál þjóðanna, með áherslu á sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda. Jafnframt var þess óskað að árlegri skýrslu yrði skilað um framvindu samvinnunnar. Utanríkismálanefnd leggur til að tillaga þessi verði samþykkt óbreytt. Að nefndarálitinu standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um að styðja stofnun og fjármögnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Þórð Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Með tillögunni er lagt til að stjórnvöld á Íslandi styðji fyrir sitt leyti stofnun og fjármögnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða. Með ályktun 1/2005 á ársfundi síðastliðið sumar samþykkti Vestnorræna ráðið að hvetja stjórnvöld á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi til að styðja stofnun og fjármögnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða. Eitt meginmarkmið tillögunnar er að styrkja bókmenntir þjóðanna með því að hjálpa hæfileikaríkum höfundum að stíga fyrstu skrefin á rithöfundarbrautinni. Jón Gunnarsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Magnús Stefánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Að nefndarálitinu standa Halldór Blöndal, Bjarni Benediktsson, Drífa Hjartardóttir, Guðjón A. Kristjánsson og Jónína Bjartmarz.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um samstarf til að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að efna til samstarfs við landsstjórnir Færeyja og Grænlands til að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi. Með ályktun nr. 3/2005 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 22.–24. ágúst 2005 voru ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands hvattar til að efna til samstarfs um að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi og að tryggja með talningu raunhæfar upplýsingar um stofnstærðir hvala í Norður-Atlantshafi hvort sem um er að ræða friðaðar eða kvótaveiddar tegundir. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að nefndarálitinu standa Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Hæstv. forseti. Ég lýsi mig sammála þessari tillögu og tel að hér sé verið að hreyfa mjög þörfu máli. Hér er talað um bæði stofnstærðir friðaðra sem kvótaveiddra hvala í Norður-Atlantshafi eins og það er orðað í tillögunni. Ég hygg einmitt að nauðsynlegt sé að fara að taka upp víðtækar rannsóknir á stofnum hvala sem friðaðir hafa verið í áratugi. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna hvalategundina hnúfubak sem var friðuð árið 1956, ef ég man rétt, og hefur verið alfriðuð síðan. Það er samdóma álit allra sem stundað hafa fiskveiðar við Ísland og ég hygg einnig hafrannsóknarmanna að þessari hvalategund, hnúfubaknum, hafi fjölgað mjög á síðustu árum og áratugum. Ég get talað af eigin reynslu, sem fyrrverandi skipstjóri til margra ára, um þá fjölgun sem við sáum á fiskimiðunum við Ísland frá því á árunum milli 1960 og 1970 og til þess tíma sem ég stundaði fiskveiðar eða fram undir 1995. Ég heyri það á mörgum kollegum mínum úr skipstjórnarmannastétt að þeir eru sannfærðir um að hnúfubaksstofninn sé orðinn verulega stór við Ísland og menn verða auðvitað mjög varir við hnúfubakinn við veiðar á loðnu og fleiri uppsjávartegundum þar sem þessi dýr halda sig og nýta þessa fæðustofna. Friðun einhverra dýrategunda getur aldrei varað að eilífu, um ár og aldir. Við nýtum lífríki sjávar á þann hátt sem við gerum og það gera allar þjóðir í Norður-Atlantshafinu og samspil í lífríki sjávar hefur auðvitað áhrif þar á. Það er deilt um hve mikið það er og hversu víðtækt það er en það er alveg ljóst að það hefur áhrif og okkur ber auðvitað að reyna að öðlast þekkingu á því hvernig þetta samspil er. Það hefur því miður ekki verið gert varðandi hnúfubaksstofninn á undanförnum árum. Við höfum ekki stundað þar neinar tilraunaveiðar og vitum í raun og veru sáralítið um stofninn og nýtingu hans á fæðuuppsprettu sjávarins. Þetta var eitt atriðið sem ég vildi nefna, hæstv. forseti. Ég tel hins vegar að þessi tillaga hefði mátt vera víðtækari, hún hefði mátt snúa að selastofnum í Norður-Atlantshafi sem eru mjög lítið nýttir núna með veiðum miðað við það sem áður var. Það voru einkum Norðmenn sem stunduðu veiðar á úthafssel í Norður-Atlantshafi, þeir byrjuðu þær veiðar í svokölluðum vesturís norður af Jan Mayen þar sem farið var inn í ísinn snemmvetrar og selagöngunum og reki íssins fylgt suður í Grænlandssund fram á vor. Ég held að aðeins eitt skip hafi stundað þessar selveiðar í vetur. En það hefur komið í ljós og hefur verið sagt frá því í blöðum í viðtölum við skipstjórann sem stjórnaði þessu skipi að mjög mikið af sel sé í sundinu á milli Íslands og Grænlands og það væri í raun og veru ekki nema sex tíma sigling frá Ísafirði og út á selamiðin við ísröndina og inni í ísnum í sundinu milli Íslands og Grænlands. Það vill svo til að þessi staðsetning er fast upp við fiskimið okkar Íslendinga á þorski og uppeldisslóð þorsksins fyrir vestan og norðan land og af sjálfu leiðir að vaxandi selastofn hlýtur að hafa áhrif á notkun okkar og möguleika til að nýta lífríki okkar á þann hátt sem við viljum. Ég vil benda á það í lok máls míns að ég tel að við hefðum einnig átt að huga að öðrum sjávarspendýrum í þessari tillögu eins og selunum. Stofnar vöðusels og blöðrusels fara örugglega mikið vaxandi í ísnum og við ísröndina norður af landinu og það er auðvitað þekkt að þegar slíkir dýrastofnar vaxa mikið fara þeir í svokallaðar ætisgöngur, ganga inn á fiskimiðin til öflunar viðurværis og gera oft usla við veiðar fiskimanna og eru stórtækir í nýtingu á stofnum sem gefa þeim mikla orku. Þar er þorskurinn auðvitað í ágætisuppáhaldi og oft sjá fiskimenn selbitinn fisk þar sem selurinn tekur eingöngu kviðinn, hrognin og lifrina sem gefur mesta orku en lætur allt annað eiga sig. Sama er auðvitað þekkt í grásleppuveiðum þar sem selurinn nýtir sér fyrst og fremst það sem mesta orku gefur en lætur grásleppuna óétna að öðru leyti. Hæstv. forseti. Ég held að við ættum að taka þetta til nánari skoðunar varðandi sjávarspendýrin almennt. Ég hvet til samþykktar þessarar tillögu en ítreka að mér finnst að hún hefði mátt vera víðtækari.

Frú forseti. Þetta mál þyrfti nú að ræða í löngu máli því að um mikilvægt mál er að ræða sérstaklega í ljósi umræðu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur staðið fyrir um að ekki sé hægt að standa í svokallaðri uppbyggingu fiskstofna nema nokkrar hrefnur séu drepnar árlega. En vegna þess að við í Frjálslynda flokknum höfum gert samkomulag um að greiða fyrir þingstörfum eins og það er kallað ætla ég að stytta mál mitt eins og kostur er. Það er einmitt mjög mikilvægt og þess vegna vil ég árétta það að menn rannsaki þessi mál og geri sér grein fyrir orkuflæðinu í hafinu. Þær hugmyndir sem hafa komið fram t.d. hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, hann segir í þingræðu að það sé tómt mál að tala um að það takist að byggja upp nytjastofna eins og þorskinn nema við stundum hvalveiðar. Þetta lýsir mjög undarlegri sýn á lífríki hafsins að nefna það að veiðar á nokkrum hrefnum skipti sköpum. Við verðum að gera okkur grein fyrir að þær talningar sem hafa verið framkvæmdar sýna fram á að það séu u.þ.b. 46.400 hrefnur, sem komu út úr talningunni, í kringum landið. Það að veiða 100 eða 200 skiptir ekki miklu máli. Við erum að tala um 200 hrefnur, það er innan 0,5% af stofnstærðinni. Það getur hver maður séð að það skiptir ekki öllu máli upp á uppbyggingu fiskstofna. Menn eiga miklu frekar að líta á samspil fiskanna sjálfra sem eru stærsti hluti lífmassans í hafinu, hvernig orkuflæðið er þar á milli. Ég nefndi í umræðu að ef hver og einn þorskur í einum árgangi, segjum nýliðar, sem hefur verið áætlað að geti verið um 200 milljón einstaklingar, éti einu sinni þorsk sem er í yngri árgangi en nýliðarnir þá fækkar hann um jafnmarga í stofninum og það getur verið allt að 100 þús. tonn ef sá fiskur sem hann étur er að jafnaði um hálft kíló. Þar eru stærðirnar en ekki nokkrir hvalir sem eru á svamli í kringum landið. Ég vonast svo sannarlega til að menn fari að gera sér grein fyrir þessu, að menn velti þessum hlutum fyrir sér en séu ekki eingöngu að horfa á og rannsaka hvali út frá því að þeir éti frá okkur fiskinn. Það eru aðrir þættir sem skipta verulega miklu máli. Einnig þegar menn horfa á veiðar sem meginþátt í misheppnaðri fiskveiðistjórn, menn ofáætla að mínu mati þátt veiða og þátt afráns hvala og sela. Menn verða að hafa í huga þegar rætt er um stjórn fiskveiða og hvalastofna og þátt veiða að áætlað hefur verið að veiðar mannsins séu u.þ.b. 1/10–1/20 af því sem fuglar himinsins og spendýr hafsins taki af sjávarfangi úr hafi sér til næringar. Samt sem áður, þó svo að þetta sé 10–20 sinnum stærri þáttur en veiðarnar, eru þetta aukaleikarar miðað við massann, sem eru fiskarnir sjálfir, sem éta hverjir aðra. Eins og ég sagði ætlaði ég ekki að hafa ræðu mína miklu lengri en vonast til að hún hreyfi við þeirri umræðu um fiskveiðistjórn að menn einblíni ekki endilega um of á hvali sem einhverja meginþætti í því hve illa gengur að stjórna fiskveiðum og einnig að menn líti ekki á veiðarnar sem mjög stóran þátt í því hvað okkur gengur brösuglega að stjórna fiskveiðum í kringum landið með kvótakerfi sem hefur sýnt sig á síðustu árum og áratugum að er algerlega misheppnað stjórntæki, frú forseti.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um samstarf Vestur-Norðurlanda í alþjóðlegri baráttu fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda. Við umfjöllun nefndarinnar fékk hún á sinn fund gesti og einnig var leitað umsagna frá nokkrum aðilum. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að hefja samstarf um að Vestur-Norðurlönd standi saman í fararbroddi í alþjóðlegri baráttu fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda. Með ályktun nr. 2/2005 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 22.–24. ágúst 2005 voru stjórnvöld á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi hvött til að hefja samstarf um að Vestur-Norðurlönd verði í fararbroddi í alþjóðlegri baráttu fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn: Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 31/2005, um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólöfu Hrefnu Kristjánsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Gísla Friðgeirsson frá Neytendastofu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 31/2005, um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir og vottun) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um mælitæki. Tilskipunin gerir ráð fyrir að settar verði ítarlegar reglur um mælitæki, þar á meðal um framleiðslu, markaðssetningu og áreiðanleika auk reglna um prófanir, vottanir og eftirlit með slíkum tækjum. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur viðskiptaráðherra lagt fram frumvarp til laga um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn sem nú er til meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2005, um breytingu á IV. viðauka (Orka) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólöfu Hrefnu Kristjánsdóttur frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2005 frá 8. júlí 2005, um breytingu á IV. viðauka (Orka) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 27. september 2001 um að auka framleiðslu rafmagns með endurnýjanlegum orkugjöfum til notkunar á innri raforkumarkaði. Markmið gerðarinnar er að hvetja til frekari notkunar á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum og er gert ráð fyrir að EES-ríkin setji sér markmið um að auka slíka raforkuframleiðslu. Innleiðing gerðarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 105/2005, um breytingu á XI. viðauka (Fjarskiptaþjónusta) við EES-samninginn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólöfu Hrefnu Kristjánsdóttur frá utanríkisráðuneyti og Þórhall Vilhjálmsson frá forsætisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, um breytingu á XI. viðauka (Fjarskiptaþjónusta) við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera. Tilskipunin mælir fyrir um lágmarkssamræmingu á reglum um notkun opinberra upplýsinga sem almenningi er heimill aðgangur að. Mælt er fyrir um lágmarksreglur um aðgang, meðferð umsókna, skilmála fyrir notkun upplýsinga, upplýsingaskyldu um rétthafa verndaðra verka, form, gjaldtöku, jafnræði o.fl. Þá er gert ráð fyrir að takmarkanir megi setja í þágu persónuverndar og friðhelgi einkalífs, höfundaréttar og lögverndar annarra hugverka. Innleiðing gerðarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur forsætisráðherra þegar lagt fram frumvarp til laga um breytingu á upplýsingalögum, nr. 50/1996 sem nú er til meðferðar í allsherjarnefnd. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og lýðveldisins Suður-Kóreu. Í umfjöllun nefndarinnar var fenginn á fund hennar fulltrúi frá utanríkisráðuneyti til að fara yfir málið. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda samning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA) og lýðveldisins Suður-Kóreu sem undirritaður var í Hong Kong 15. desember 2006. Samningurinn kveður á um afnám tolla á iðnaðarvörum, sjávarafurðum og unnum landbúnaðarvörum. Þá inniheldur samningurinn ákvæði um þjónustuviðskipti, vernd hugverkaréttinda, samkeppnismál, opinber innkaup, samkeppnismál og úrlausn deilumála. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Ríkjasambandsins Sviss, lýðveldisins Íslands og Konungsríkisins Noregs um framkvæmd, beitingu og þróun Schengen-gerðanna og viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram í Sviss, á Íslandi eða í Noregi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Högna S. Kristjánsson frá utanríkisráðuneyti og Jóhann Jóhannsson og Rósu Dögg Flosadóttur frá dómsmálaráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning Íslands og Noregs við Sviss um framkvæmd, beitingu og þróun Schengen-gerðanna og viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um hæli sem lögð er fram í Sviss, á Íslandi eða í Noregi, sem gerður var 17. desember 2004. Samningurinn er þáttur í aðild Sviss að Schengen-samstarfinu og Dyflinnar-samningnum. Fullgilding samnings þessa kallar á lagabreytingar hér á landi og mun lagafrumvarp þess efnis verða lagt fram innan tíðar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu Norðurlandasamnings um almannaskráningu. Nefndin hefur fjallað um málið. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um almannaskráningu sem gerður var í Stokkhólmi 1. nóvember 2004. Meginmarkmið hins nýja Norðurlandasamnings um almannaskráningu er að einfalda ferlið við flutninga fólks milli ríkja á Norðurlöndunum svo fólk geti fyrr notið réttinda og borið skyldur í nýja búsetulandinu. Gert er ráð fyrir því að tekin verði upp rafræn samskipti og hið svokallaða samnorræna flutningsvottorð lagt niður í núverandi mynd. Fullgilding samnings þessa kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur dómsmálaráðherra þegar lagt fram lagafrumvarp þar að lútandi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. þingmenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Bjarni Benediktsson.

Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu samnings milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2006. Í umfjöllun nefndarinnar um þetta mál fékk nefndin á sinn fund embættismenn úr utanríkisráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti auk fulltrúa frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sambandi íslenskra fiskframleiðenda, Vélstjórafélagi Íslands og Landssambandi smábátaeigenda. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta samning milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2006 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Reykjavík og Þórshöfn 16. janúar síðastliðinn. Í samningnum er, líkt og í samningi sömu aðila á síðasta ári, kveðið á um að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2006/2007 að veiða allt að 10.000 lestir af loðnu innan lögsögu Íslands úr veiðiheimildum sem fengnar eru með samningum færeyskra og grænlenskra stjórnvalda. Kveðið er á um gagnkvæmar heimildir skipa hvors aðila til kolmunnaveiða innan lögsögu hins á árinu 2006 og að íslenskum skipum verði heimilt að veiða allt að 1.300 lestir af makríl og 2.000 lestir af síld annarri en norsk-íslenskri innan færeyskrar lögsögu á árinu 2006 auk ákvæðis um gagnkvæma heimild til tilraunaveiða á túnfiski innan lögsögu hvors aðila. Sem fyrr er í samningnum kveðið á um gagnkvæma heimild skipa hvors aðila til veiða á norsk-íslenskri síld innan lögsögu hins á árinu 2006. Samningurinn kveður því á um allar veiðar á uppsjávarfiski í lögsögu hvors aðila fyrir komandi veiðitímabil. Loks er rétt að geta þess að sjávarútvegsráðherra er falið að taka til athugunar og ákvörðunar fyrir 20. júní næstkomandi hvort takmörkunum á vinnslu á loðnu um borð í færeyskum skipun og löndun hennar verði aflétt. Loks getur nefndin þess að veiðiheimildir á grundvelli samnings landanna frá 1976 um botnfisksveiðar verða óbreyttar á milli ára eða 5.600 lestir af botnfiski. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að þessu nefndaráliti standa hv. alþingismenn Halldór Blöndal, Össur Skarphéðinsson, Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Bjarni Benediktsson, Steingrímur J. Sigfússon, Jónína Bjartmarz og Þórunn Sveinbjarnardóttir.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ekki tilefni til að hafa langt mál um framlengingu eða árlega endurnýjun þessa hefðbundna samnings milli Íslands og Færeyja um gagnkvæm veiðiréttindi og veiðiheimildir hvað uppsjávarfiska varðar, en það er fyrst og fremst efni þessa samnings. Þó eru nokkur atriði í þessum samskiptum og umhverfinu sem kannski væri ástæða til að drepa hér á. Í fyrsta lagi vil ég nefna að ástæða er til að minna á og hafa alltaf í huga þegar við ræðum þessi mál að þessi traustu og góðu samskipti Íslands og Færeyja á sviði fiskveiðimála hafa reynst báðum þjóðum ákaflega gagnleg held ég að sé óhætt að fullyrða. Lengi vel framan af var það svo að fyrst og fremst var um einhliða heimildir af hálfu Íslendinga að ræða til handa Færeyingum og það er nú næsta fátítt í samskiptum þjóða að þannig sé staðið að málum. Mér finnst að við Íslendingar megum alveg vera stolt af því að þegar útfærsla landhelginnar olli miklum breytingum hvað varðaði aðgang annarra ríkja hér að hafsvæðinu við Ísland þá sýndum við frændum okkar og vinum Færeyingum það veglyndi að þeir héldu umtalsverðum veiðiréttindum eftir innan íslensku sérefnahagslögsögunnar einir þjóða. Það var þeim ákaflega mikilvægt enda höfðu þeir byggt sinn sjávarútveg, ekki síst báta- og línubátaútgerðina í minni bæjum Færeyja, að verulegu leyti á þessum veiðiheimildum. Það hefur dregið nokkuð úr þeim eðli málsins samkvæmt á síðustu árum, í raun í aðalatriðum í takt við, því miður, niðurskurð á botnfisksveiðiheimildum við Ísland. Þó standa eftir um 5.600 tonn af slíkum heimildum þó að það sé í sjálfu sér ekki beint efni þessa samnings. Það komu upp raddir um að fella þessar heimildir alveg niður. Reyndar var uppi um það kröfugerð af hálfu ónefndra aðila á ákveðnu árabili að Íslendingar felldu með öllu niður aðgang Færeyinga að íslensku lögsögunni. Sem betur fer varð það nú ekki. Svo gengu þeir tímar í garð að allt í einu breyttust aðstæður í samskiptum ríkjanna og Íslendingar fóru að hafa mikið gagn af tvíhliða samskiptum sínum við Færeyinga á þessu sviði og einkum og sér í lagi á sviði veiða á uppsjávarfiskum. Þannig var það að ákveðin ár meðan ekki voru samningar, eða áður en samningarnir tókust sem voru síðan í gildi um veiðar á t.d. norsk-íslensku síldinni, náðu íslensk skip að veiða verulegan hluta af sínum einhliða kvóta í færeyskri lögsögu eða á grundvelli samningsins við Færeyjar. Og áfram er það þannig að mun meira jafnvægi er í samskiptum ríkjanna nú vegna umtalsverðra veiða Íslendinga á norsk-íslenskri síld, kolmunna og jafnvel fleiri tegundum á færeyska hafsvæðinu á móti þeim veiðiheimildum sem Færeyingar hafa hér en áður var. Það má jafnvel færa fyrir því rök að sum árin hafi þessi samskipti komist í raun í fullt jafnvægi, þ.e. að verðmætin sem við Íslendingar höfum fengið með veiðum á færeyska hafsvæðinu hafi orðið svipuð eða sambærileg þeim sem Færeyingar hafa fengið hér og er í sjálfu sér ekkert nema gott um það að segja. Nú er það því miður þannig að ekki eru í gildi samningar á nýjan leik um norsk-íslensku síldina og áfram er að því leyti til svipuð staða og var á fyrstu árunum eftir 1994 þegar hún fór að veiðast á nýjan leik utan norsku lögsögunnar og íslensk skip hófu á nýjan leik eftir langt hlé að veiða úr þeim stofni. Þess vegna er það áfram ákaflega mikilvægt að þessar þjóðir starfi vel saman og það er þeim báðum til hagsbóta fyrir utan það að þannig á það auðvitað að vera í samskiptum grannríkja og vinaþjóða. Ótal mörg önnur sameiginleg hagsmunamál Íslands og Færeyja skipta hér líka máli, samskipti við aðra aðila eins og Noreg, Evrópusambandið, Rússland. Enginn vafi leikur á því að góð samskipti ríkjanna og það hvernig Íslendingar hafa staðið að málum gagnvart Færeyingum auðveldaði lausn deilunnar um miðlínuna milli Íslands og Færeyja. Þannig mætti áfram telja. Það er minnst á það í nefndarálitinu og getið um það í tillögunni að íslensk stjórnvöld hafa fallist á þá ósk Færeyinga að taka til skoðunar þær takmarkanir sem eru á veiðum vinnsluskipa af hálfu Færeyinga og reyndar allra annarra innan íslensku lögsögunnar. Það er ekkert óeðlileg ósk eða krafa af hálfu Færeyinga að þetta sé skoðað. Skiljanlega finnst þeim blóðugt að mega ekki nýta sinn hluta veiðiheimildanna hér með þeim hætti sem mest verðmætin gefur, þ.e. að vinna afla um borð til manneldis. Á hinn bóginn er hér um gríðarlega mikilvægt hagsmunamál samkeppnisaðila á markaði að ræða og það er alveg ljóst að eins og t.d. hefur árað í uppsjávarveiðunum núna síðustu eitt, tvö árin þá er í raun sjálfur grundvöllur þeirra veiða eða afkoman í þeim veiðum svo háð þeim hluta tímans þegar mögulegt er að vinna aflann til manneldis, frysta loðnuna um borð eða í landi, að þarna er tekist á um mikla og ríka hagsmuni og í raun afkomu í greininni. Auðvitað hljótum við því að fara varlega og semja ekki af okkur í slíkum samskiptum. Þá má náttúrlega minna á að enn er staðan sú að þessar einhliða botnfisksveiðiheimildir eru til staðar og í þeim eru auðvitað líka fólgnir miklir hagsmunir og má náttúrlega færa fyrir því rök að staða Færeyinga sé talsvert önnur í efnahagslegu tilliti gagnvart þeim en hún var fyrir 30 árum. Enn er það þó þannig að ákveðin byggðarlög í Færeyjum eru mjög háð þessum heimildum og þetta er kannski meira orðin spurning um sanngirni og skilning á högum þeirra byggðarlaga sem í hlut eiga en að færeyskt efnahagslíf, sem hefur blómgast og stendur sterkt, sé eins háð þessum heimildum og í upphafi var. Ég lýk ræðu minni eins og öllum sem um þetta fjalla á því að mæla áfram með því og vera talsmaður þess hér eftir sem hingað til að við Íslendingar stöndum myndarlega að verki í sambandi við öll samskipti okkar við Færeyinga og leggjum okkar af mörkum til þess að þau geti áfram verið jafngóð og farsæl og þau hafa verið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004 frá 1. minni hluta fjárlaganefndar. Ég tel rétt að skýra það, virðulegur forseti, af hverju þetta heitir 1. minni hluti þrátt fyrir að nefndarálitið sé borið upp af meiri hluta fjárlaganefndar. Það er einfaldlega vegna þess að í reglum þingsins er kveðið á um að til afgreiðslu meirihlutaálita nefnda þurfi að vera mættur meiri hluti nefndarmanna en að þessu sinni standa að nefndarálitinu fimm þingmenn af sex úr meiri hluta fjárlaganefndar og það er talinn vera 1. minni hluti. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Enn fremur var óskað eftir áliti frá Ríkisendurskoðun. Breyting skv. 1. gr. frumvarpsins er 1.243,4 millj. kr. vegna frávika ríkistekna frá áætlun fjárlaga ársins 2004 og afgangsheimildir og umframgjöld sem falla niður skv. 2. gr. frumvarpsins nema 13.517,2 millj. kr. 1. minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Að nefndarálitinu standa hv. alþingismenn Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Drífa Hjartardóttir, Bjarni Benediktsson og Guðmundur Hallvarðsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, en eins og kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Stefánssonar gilda þær sérkennilegu reglur að meiri hluti getur verið kallaður minni hluti ef ekki er uppfyllt það skilyrði að nægilega margir séu mættir á fund af hálfu meiri hluta til að vera meiri hluti í heildarfjölda nefndarmanna. Ég geri því grein fyrir áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar sem hefðbundið er þó hinn eiginlegi minni hluti í fjárlaganefnd. Undir þetta nefndarálit rita auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Katrín Júlíusdóttir og Jón Bjarnason. Frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004 er hið sjöunda í röðinni síðan ný lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, tóku gildi en þau komu til framkvæmda árið 1998. Þetta frumvarp er jafnframt hugsað sem staðfesting á ríkisreikningi fyrir árið 2004. Frú forseti. Þrátt fyrir að ný lög um fjárreiður ríkisins hafi verið samþykkt árið 1997 og það sé þó þetta um liðið virðist sem framkvæmdarvaldið og meiri hlutinn á Alþingi hafi ekki náð því að fara eftir þeim lögum eins og eðlilegt verður að telja. Þetta á því miður við um fjárlagagerð, fjáraukalagagerð og síðan lokafjárlög og mun ég gera nánar grein fyrir því í nefndarálitinu. Í 45. gr. fjárreiðulaganna er fjallað um frumvarp til lokafjárlaga og segir þar orðrétt, með leyfi forseta: „Með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., skal fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar. Þar skal leitað heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem hafa farið fram úr fjárheimildum ársins. Heimilt er að greiða slíka umframgreiðslu af fjárveitingu næsta árs. Einnig skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs.“ Ljóst er að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar uppfyllir ekki öll skilyrði þessarar greinar. Í fyrsta lagi fylgdi frumvarpið ekki ríkisreikningi þegar hann var lagður fram á sínum tíma. Í öðru lagi eru ekki gefnar skýringar á geymdum fjárheimildum og í því eru ekki heldur upplýsingar um þá aðila sem farið hafa fram úr fjárheimildum ársins. Þá er í þriðja lagi ekki gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Í raun getur nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2003 staðið nánast óbreytt hvað varðar það frumvarp til lokafjárlaga sem fjallað er um hér. Engar efnislegar breytingar hafa verið gerðar á úrvinnslu og framsetningu þrátt fyrir alvarlegar athugasemdir minni hluta fjárlaganefndar og Ríkisendurskoðunar sem birtist í nefndarálitinu um lokafjárlög fyrir árið 2003. Það er, frú forseti, athyglisvert að þrátt fyrir að ár eftir ár hafi bæði minni hluti fjárlaganefndar og ekki bara minni hluti fjárlaganefndar heldur einnig Ríkisendurskoðun gert mjög alvarlegar athugasemdir við þá framkvæmd sem snýr að lokafjárlögum, fjárlagagerðinni og fjáraukalagagerð, þá eru engar breytingar gerðar á vinnulagi. Það væri því áhugavert fyrir yfirstjórn þingsins að fara yfir þau mál hvernig á því standi að Ríkisendurskoðun, sem er stofnun Alþingis, skuli ekki ná fram athugasemdum sínum, ekki skuli vera á þær hlýtt og ekki farið eftir þeim. Það er mjög alvarlegt, sérstaklega þegar við erum í þessu tilfelli að fjalla um fjárlög ríkisins að það skuli ekki duga að ár eftir ár gerir Ríkisendurskoðun alvarlegar athugasemdir við hvernig staðið er að verki en þrátt fyrir það verða engar breytingar á vinnulagi. Í bréfi sínu til fjárlaganefndar, dags. 4. apríl 2006, gerir Ríkisendurskoðun ekki sérstakar athugasemdir við frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004. Hins vegar ítrekar stofnunin ábendingar sínar um það sem betur má fara í fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga og gerir grein fyrir þeim í minnisblaði sem fylgir áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Í því sambandi bendir stofnunin á ítrekað vanmat á lífeyrisskuldbindingum, afskriftum skattkrafna, vaxtakostnaði og fleiri reiknuðum liðum í fjárlögum. Þá bendir stofnunin á að fjárheimildir sem flytjast sjálfkrafa á milli ára koma ekki fram í fjárlögum ársins og þær eru því ekki ræddar í tengslum við afgreiðslu fjárlaga hvers árs. Þá telur stofnunin að ekki hafi verið gripið nægjanlega fast í taumana þótt útgjöld einstakra fjárlagaliða stefni langt umfram fjárheimildir. Loks bendir Ríkisendurskoðun á að skortur er á tímanlegum upplýsingum um stöðu fjárheimilda og fjárhagsstöðu stofnana innan reikningsársins. Í minnisblaðinu kemur enn fremur fram að sumar þessara athugasemda hafa verið ítrekaðar ár eftir ár, m.a. í skýrslum stofnunarinnar um framkvæmd fjárlaga og endurskoðun ríkisreiknings. Orðrétt segir, með leyfi forseta: „Svo virðist sem stjórnvöld hafi ekki enn sem komið er talið sérstaka ástæðu til að taka nema takmarkað tillit til athugasemda sem lúta að fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga.“ Frú forseti. Hér segir orðrétt í minnisblaði Ríkisendurskoðunar að stjórnvöld hafi ekki nema í litlum mæli tekið tillit til athugasemda sem endurteknar hafa verið ár eftir ár og lúta að fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga. Hér er um mjög alvarlega athugasemd að ræða af hálfu stofnunar sem heyrir undir Alþingi og á að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Það er umhugsunarefni hvernig þingið á að taka á slíku. Þetta hefur margoft verið rætt innan fjárlaganefndar og oft og tíðum hefur meiri hluti nefndarinnar sýnt tilburði í þá átt að reyna að skapa sér sjálfstæði og starfa eins og gert er ráð fyrir að fjárlaganefnd eigi að starfa, skapa sér sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu, en því miður hafa þeir tilburðir yfirleitt verið slegnir af jafnharðan. Nýjasta dæmið var nú á vordögum þegar Ríkisendurskoðun fór yfir mál sem snýr að tónlistarhúsi sem ætlunin er að reisa í borginni og kom þar fram að þar var, vægt til orða tekið, farið ansi frjálslega með ýmsa hluti. Þar gerði meiri hlutinn virkilega tilraun til að taka á máli en því miður virðist ýmislegt benda til þess að því verði ekki fylgt eftir. En við vonum ætíð hið besta og vonum að á hausti komanda verði meiri vilji til þess að nefndin starfi eins og gert er ráð fyrir og hún virki ekki eins og því miður hefur verið undanfarin ár sem stimpill, þ.e. að stimpla eingöngu það sem kemur frá ríkisstjórninni án þess að yfir það sé nægjanlega vel farið og vinnubrögð séu nægjanlega vel vönduð. Frú forseti. Í árslok 2004 voru 179 fjárlagaliðir samtals 21,3 milljarðar kr. umfram heimildir en 280 fjárlagaliðir voru samtals 16,4 milljörðum kr. innan heimilda. Þetta sýnir vel þá miklu veikleika sem eru í fjárlagagerðinni og minni hluti fjárlaganefndar hefur ítrekað bent á undanfarin ár. Samt sem áður gerir framkvæmdarvaldið ekkert til að skýra þessa stöðu né heldur er tekið á þessum vanda. Fjármálaráðuneytið hefur verið tregt til að leggja til að fella niður skuldir og telur slíkt til þess fallið að draga úr ábyrgð forstöðumanna og ráðuneyta. Samt sem áður hefur sama ráðuneyti ekkert gert til að láta viðkomandi aðila sæta ábyrgð og hefur í raun neitað Alþingi um nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að greina þennan vanda betur. Í tíð sitjandi ríkisstjórnar hefur Alþingi því miður nánast afsalað sér fjárveitingavaldinu í hendur framkvæmdarvaldinu og ekkert bendir til þess að breytinga sé að vænta í þeim efnum. Það er athyglisvert að Ríkisendurskoðun telur að ekki sé aðeins við forstöðumenn viðkomandi stofnana og ráðuneyta þeirra að sakast heldur bendir hún á að fjármálaráðuneytið hefur látið ríkissjóð fjármagna hallareksturinn með því að greiða laun og annan kostnað án þess að fyrir hendi séu nauðsynlegar heimildir til slíks yfirdráttar hjá Fjársýslu ríkisins. Þetta segir okkur, frú forseti, að fjármálaráðuneytið gerir sér grein fyrir því að fjárlagagerðin er svo veik og í svo litlum tengslum við raunveruleikann að ráðuneytið treystir sér ekki til að beita þeim aðhaldsaðgerðum og heimildum sem það hefur vegna þess að það stendur ekki á þeim grunni sem það þarf til að beita því. Þar af leiðir að fjárlagagerðin er ekki rétt, hún er ekki í tengslum við raunveruleikann. Þess vegna er allt tal þeirra manna sem með þetta fara um að þetta sé á ábyrgð stofnananna afar veikburða og í raun og veru algjörlega út úr korti við þann raunveruleika sem við búum við. Það er ekki síður nauðsynlegt að inneignir stofnana fái meiri umfjöllun en raun ber vitni. Af hverju geta einstakar stofnanir „safnað“ fjármunum ár eftir ár? Er kostnaðaráætlun þeirra of há, framkvæma þær ekki allt sem lög um þær gera ráð fyrir, eða skekkja uppgjörsreglur varðandi markaðar tekjur og rekstrartekjur myndina? Annar minni hluti fjárlaganefndar telur nauðsynlegt að taka lög um fjárreiður ríkisins til endurskoðunar með tilliti til þeirrar reynslu sem fengist hefur. Sérstaklega þarf að skoða heimildir til flutnings inneigna og skulda á milli ára og til álita kemur að afnema þessa heimild eða takmarka hana við 4% af fjárveitingu viðkomandi árs, enda hefur þessi heimild verið misnotuð af framkvæmdarvaldinu um árabil. Þá þarf einnig að skilgreina betur hlutverk og notkun safnliða í fjárlögum en vegur þeirra hefur vaxið gríðarlega undanfarin ár og dregið úr gegnsæi fjárlaga hvað varðar fjárheimildir einstakra fjárlagaliða. Það frumvarp til lokafjárlaga sem hér liggur fyrir sýnir í hnotskurn þann vanda sem fjárlagaferlið og framkvæmd fjárlaga er í. Nú á tímum er hvatt til gagnsæis í íslenskri stjórnsýslu og stofnuð hafa verið embætti umboðsmanna og samþykkt ýmis lög til að tryggja aðgengi almennings að upplýsingum frá stjórnvöldum. Á sama tíma sitja þjóðkjörnir fulltrúa á hinu háa Alþingi með mjög takmarkaðar upplýsingar þegar kemur að umfjöllun um fjárlög, fjáraukalög og lokafjárlög. Þessu þarf að breyta. Frú forseti. Þrátt fyrir að við séum að fjalla um lokafjárlög fyrir árið 2004 er allt það ferli í raun undir í umræðunni sem hefst við gerð fjárlaga því að þetta er raunverulega lokapunkturinn á því ferli. Þess vegna fjallar álit 2. minni hluta fjárlaganefndar að stórum hluta til um það ferli og gefur því öllu saman í raun falleinkunn. Ég ítreka að það er ekki bara minni hluti fjárlaganefndar hefur þessa skoðun heldur hefur hið sama ítrekað komið fram í athugasemdum frá Ríkisendurskoðun ár eftir ár. Því er full ástæða til að þessi mál séu tekin til alvarlegrar skoðunar og ég ítreka að ég tel þetta það alvarlegt mál að yfirstjórn þingsins ætti að fara yfir það og velta því fyrir sér hvernig á því standi að þrátt fyrir ítrekaðar athugasemdir frá Ríkisendurskoðun láti framkvæmdarvaldið og meiri hluti þess á Alþingi það eins og vind um eyru þjóta og hefur varla hreyft litla putta til að mæta þeim athugasemdum. Frú forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar sem myndaður er auk mín af hv. þingmönnum Helga Hjörvar, Katrínu Júlíusdóttur og Jóni Bjarnasyni.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2004. Eins og öllum er kunnugt er fjárlagagerð af hálfu ríkisins hagað þannig að fyrst er lagt fram frumvarp til fjárlaga fyrir komandi ár og það er yfirleitt fyrsta mál á dagskrá hvers haustþings. Það frumvarp fer síðan til fjárlaganefndar og er svo afgreitt sem lög frá Alþingi fyrir næsta ár á því haustþingi. Síðan koma þau lög til framkvæmda og ýmislegt getur hafa breyst í forsendum komandi árs frá því að þau voru samþykkt í desember. Að hausti hefur því hingað til komið aftur fram frumvarp, svokallað fjáraukalagafrumvarp, sem hefur tekið á þeim breytingum sem orðið hafa eða nauðsynlegar teljast til að fjárheimildir séu fyrir hendi fyrir útgjöldum og einnig að lög staðfesti aðrar breytingar sem orðið hafa á fjárlagaramma ríkisins, bæði tekjum og gjöldum. Loks eru svo gefin út lokafjárlög sem eiga að taka til þess sem komið hefur fram eftir að fjáraukalögin voru staðfest. Við erum því að ræða núna lokafjárlög fyrir árið 2004, þ.e. lokafjárlög sem eru í rauninni afgreidd einu og hálfu ári eftir að viðkomandi fjárlagaári lauk. Það skiptir miklu máli við fjárlagagerðina að hún sé vandlega unnin, að fjárlagafrumvarpið og fjárlögin sem sett eru í upphafi séu vandlega unnin, bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Það skiptir líka máli að fjárheimildir til einstakra verkefna og stofnana séu í fyrsta lagi í samræmi við þær þarfir og stefnumörkun sem þingið vill hafa gagnvart viðkomandi málaflokki, að þar sé ekki verið að skjóta einhverju undan. Hins vegar er alltaf pólitískur ágreiningur um forgangsröðun, t.d. viljum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði forgangsraða á fjárlögum málefnum til velferðarkerfisins, málefnum til menntamála, hjúkrunarheimila, öldrunarheimila og sjúkrahúsa. Um þetta er svo tekist á. Aðrir stjórnmálaflokkar vilja leggja meiri áherslu á aðra málaflokka. Þetta hafa verið megináherslur okkar. Hið sama á við í skattamálum, við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á að tekjustofn ríkisins sé sterkur og traustur en að skattheimtan miðist fyrst og fremst við þá sem hafa hæstar tekjur og geta lagt mest til samfélagsins og að þeim sem eru tekjulægstir sé hlíft í skattheimtunni. Þessu er því miður öðruvísi farið af hálfu núverandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þar sem hlutfallsleg skattbyrði er meiri á lágtekjufólk. Um þetta er tekist á pólitískt. Engu að síður skiptir máli að fjárlögin sjálf séu sér trú og þar séu raunsannar tölur að vinna með. Á þessu hefur orðið nokkur misbrestur. Þess vegna hef ég lagt það ítrekað til á Alþingi að vandað sé meira til fjárlagavinnunnar en nú er gert og síðan sé það eitt síðasta verk vorþings að leggja fyrir þingið fjáraukalagafrumvarp sem tekur til nauðsynlegra breytinga sem orðið hafa á fjárlagaramma ríkisins fyrir þann hluta ársins sem kominn er. Þannig væri hægt að tryggja að Alþingi fjalli stöðugt um þær breytingar sem orðið geta á bæði útgjöldum og tekjum ríkisins. Hægt yrði að samþykkja lög á Alþingi sem hafa útgjöld í för með sér og þá er mjög mikilvægt að Alþingi staðfesti það með fjáraukalögum en ekki bara ráðherrarnir. Ef þörf er á væri síðan hægt að gefa aftur út fjáraukalög að haustinu, eins og nú er gert, sem tækju til þess sem þá hefur komið upp og nauðsynlegt er að Alþingi taki ákvörðun um. Lokafjárlög eiga síðan að vera eins konar punktur yfir i-ið, þar eiga í sjálfu sér ekki að vera neinar pólitískar eða efnislegar breytingar á fjárlagarammanum. Þessu er því miður öðruvísi farið, þetta hefur á sér yfirbragð ráðherravalds, fjárlögin eða fjárlagafrumvarpið er eitthvað sem ekki er umgengist af meiri virðuleika en svo að strax eftir að það hefur verið samþykkt koma einstakir ráðherrar og fara að gefa yfirlýsingar um fjárveitingar og fjárútlát til þessa verkefnis eða hins án þess að bera það inn á Alþingi. Við þekkjum það, ég býst við að margir hafi heyrt nú í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga fréttir af hinum ýmsu ráðherrum Framsóknarflokksins eða Sjálfstæðisflokksins sem fara um landið og bjóða fjárveitingar til þessa verkefnis eða hins, góðra mála en sem þeir hafa í sjálfu sér enga heimild til. Ráðherrar hafa enga heimild til þess að fara um og lofa peningum eins og við upplifðum nú fyrir sveitarstjórnarkosningarnar. Það er Alþingi sem ákveður fjárveitingarnar. Þessi orð ráðherranna þegar þeir lofa sjúkrahúsi hér eða elliheimili þar, reiðskemmu hér og reiðskemmu þar, eins og við höfum heyrt, eiga að sjálfsögðu að fara í gegnum þingið. Þetta eru góð mál en þetta eru ekki einkamál einstakra ráðherra þótt þeir haldi svo og telji kjósendum sínum trú um það. Ég nefni þetta hér, frú forseti, því að það er alvarlegt mál með hvaða hætti við umgöngumst fjárlög ríkisins. Það skiptir máli að í kringum þau sé festa og ábyrgð. Við getum deilt um áherslurnar og forgangsröðunina en hinn lagalegi, þingræðislegi rammi fjárlagagerðarinnar á að vera óumdeildur. Um hann gilda sérstök og mjög ákveðin stjórnsýslulög og einstakir ráðherrar, þrátt fyrir góðan vilja, hafa enga heimild til þess að gefa loforð út og suður. Þeir geta að sjálfsögðu komið með þau inn í þingið og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs getum líka lagt mál fyrir þingið, óskir um að það veiti fjárveitingu til góðra hluta sem hafa orðið út undan, en það er þingið sem ákveður fjárlögin en ekki einstakir ráðherrar. Frú forseti. Þetta ráðherravald er kannski orðið eitt af mestu meinunum í umgengni við fjárlög ríkisins, að einstakir ráðherrar telji sig geta valsað með fjármuni ríkisins býsna frjálslega hvað þetta varðar, ekki síst í aðdraganda kosninga. Það er þarft að rifja þetta upp því að við erum að fjalla um lokafjárlög fyrir árið 2004 þar sem farið er yfir þær breytingar sem hefur reynst nauðsynlegt að gera á fjárlögunum sjálfum og teknar eru inn þessar ráðherrafjárveitingar. Sumt af þessu eru eðlilegar leiðréttingar og nauðsynlegar, aðrar eru ráðherraleiðréttingar sem eru þegar orðnar staðreynd og þingið á engra annarra kosta völ en að staðfesta löngu gerðan hlut. Því hef ég lagt fram frumvarp til laga um breytingar á fjárreiðum ríkisins þar sem bundið yrði í lög að komi til nauðsyn á breytingum á fjárlögum og fjárlagaramma ríkisins komi þær inn í þingið og séu staðfestar þar en ekki hjá einstökum ráðherrum og þingið staðfestir síðan einu til tveimur árum seinna. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur gert grein fyrir áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, sem ég skipa fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þar sem einmitt þeir þættir sem ég hef hér nefnt eru gagnrýndir. Tölulega er í sjálfu sér ekkert að athuga við lokafjárlögin sem slík heldur vinnubrögð og umgengni ráðherranna við þau. Tökum sem dæmi framhaldsskóla sem lentu svo illa í ranglátu reiknilíkani fyrir nokkrum árum og söfnuðu skuldum til að standa undir skuldbindingum sínum varðandi menntunarframboð. Nú hefur það að vísu verið leiðrétt nokkuð en áfram standa þessar skuldir bókfærðar á skólana sem er ekki heimilt samkvæmt lögum. Skólarnir eru A-hluta stofnanir og hafa ekki heimild samkvæmt lögum til að fara með uppsafnaðan halla til næstu ára. Engu að síður er þessi halli sem varð til vegna ranglátrar tekjuráðstöfunar til skólanna bókfærður áfram á þá og þeim gert að greiða hann upp af fjárlögum sínum sem naumt er skammtað á hverju ári. Þarna er farið á svig við lög. Svona mætti áfram telja. Umgengni við fjárlögin og framkvæmd þeirra af hálfu framkvæmdarvaldsins er alls ekki viðunandi og nálgast oft að farið sé á svig við lög um fjárreiður ríkisins. Frú forseti. Ríkisendurskoðun hefur gert alvarlegar athugasemdir við þessi vinnubrögð af hálfu stjórnvalda. Hún hefur reyndar gert það ár eftir ár, það eru nánast sömu athugasemdirnar við þessi vinnubrögð, við þetta ráðherraræði sem gildir varðandi fjármál ríkisins. Ríkisendurskoðun hefur ítrekað gert athugasemdir við þetta en það er eins og ekkert hríni á því, það er svo freistandi að falla fyrir valdinu sem ráðherrar gjarnan gera og koma svo með sín mál inn í þingið á eftir og biðja þingið að staðfesta þau. Frú forseti. Það er virkileg þörf á að endurskoða þetta, eins og tekið er fram í þessu nefndaráliti, að gera alla umgengni við fjárlögin skilvirkari, nákvæmari og ábyrgari en nú er. Ég tel að það sé eitt brýnasta verkefnið fyrir næstu ríkisstjórn, sem vonandi verður önnur en nú situr, að taka upp skikkanlegri vinnubrögð í umgengni við fjárlög ríkisins.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Í nefndarálitinu sem er á þskj. 1199 eru taldir upp gestir og umsagnir sem nefndinni bárust og lýsing á frumvarpinu. Síðan segir: Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið hefur núgildandi lágmarksveltuákvæði staðið óbreytt í lögunum frá 1. júlí 1997, þegar fjárhæðin var lögbundin og afnumin vísitölubundin hækkun sem gilti fyrir þann tíma. Telur nefndin tímabært að fjárhæðin verði hækkuð og fellst á þau sjónarmið sem fram koma í athugasemdunum að hún verði hækkuð í 500.000 kr. Þá telur nefndin aðrar breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu til bóta. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Magnús Stefánsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1203 og þar er getið um gesti og umsagnir sem bárust nefndinni og einnig lýsing á núverandi frumvarpi. Með frumvarpinu er lagt til að lagaumhverfi Lífeyrissjóðs bænda verði einfaldað og starfsumhverfi lífeyrissjóðsins gert sem sambærilegast starfsumhverfi annarra lífeyrissjóða. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum við frumvarpið þykir rétt að í lögum um Lífeyrissjóð bænda sé einungis tekið á sérstöðu sjóðsins, svo sem sjóðsaðild, iðgjaldsstofni og iðgjaldi bænda, svo og innheimtu þess en hún er með nokkuð öðrum hætti en hjá öðrum lífeyrissjóðum. Gert er ráð fyrir að önnur ákvæði um starfsemi sjóðsins, svo sem réttindaávinnsla og lífeyrisréttindi, verði í samþykktum sjóðsins. Í frumvarpinu er ekki um að ræða neinar efnislegar breytingar á lögum um Lífeyrissjóð bænda aðrar en þær að ákvæði um lífeyrisréttindi vegna áunninna réttinda verði felld niður til þess að unnt verði að samræma þau lífeyrisréttindaákvæðum hjá öðrum lífeyrissjóðum. Í g-lið 1. gr. frumvarpsins kemur fram að setja skuli nánari reglur um skipulag sjóðsins og starfsemi auk ákvæða um iðgjald, mótframlag og lífeyrisréttindi í samþykktir sem fjármálaráðherra staðfestir að fenginni umsögn Fjármálaeftirlitsins. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins er lagt til að í umræddri grein verði einnig tekið fram að komi til breytinga á samþykktum sjóðsins skuli fjármálaráðherra staðfesta þær að nýju að fenginni umsögn Fjármálaeftirlitsins. Nefndin fellst á þessa tillögu og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir fyrri málslið g-liðar 1. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Komi til breytinga á samþykktum sjóðsins skal fjármálaráðherra staðfesta þær að nýju að fenginni umsögn Fjármálaeftirlitsins. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Magnús Stefánsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum, frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Í nefndaráliti sem er á þskj. 1204 er tekið fram hvaða gestir komu á fund nefndarinnar og hvaða umsagnir bárust. Með frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að tekin verði gjöld af beiðnum til héraðsdóms og sýslumanns á grundvelli laga um öflun sönnunargagna vegna ætlaðra brota á hugverkaréttindum, en samhliða þessu frumvarpi er lagt fram frumvarp til slíkra laga. Í öðru lagi er lagt til að gjald fyrir umsókn um íslenskan ríkisborgararétt verði hækkað úr 1.350 kr. í 10.000 kr. og að gjald fyrir tilkynningu um ríkisborgararétt verði hækkað úr 1.350 kr. í 5.000 kr. Í þriðja lagi er lagt til að tekið verði upp gjald fyrir afgreiðslu umsókna um dvalarleyfi og búsetuleyfi. Í fjórða lagi er lagt til að tekið verði upp gjald fyrir beiðni til mannanafnanefndar um samþykki fyrir nafni og í fimmta lagi er lagt til að tekið verði gjald fyrir rafrænan aðgang að Lögbirtingablaði en gert er ráð fyrir í lögum nr. 15/2005, um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, að kveðið sé á um slíka gjaldtöku í lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom fram í máli fulltrúa ráðuneytanna að tekjuauki ríkissjóðs af frumvarpinu í heild yrði um 38–39 millj. kr., þó með þeim fyrirvara að þegar ríkisborgarar hinna 10 nýju aðildarríkja ESB yrðu meðhöndlaðir sem EES-borgarar mundu þessar tekjur lækka umtalsvert. Nú liggur fyrir að það muni eiga sér stað á þessu ári, þ.e. verði frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins að lögum - en það er þegar orðið, það varð fyrir 1. maí eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Spurt var hvort einhver úttekt hefði verið gerð á því hvaða kostnaður lægi að baki gjöldum sem kveðið er á um í lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Fram kom í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins að svo væri ekki. Í því sambandi undirstrikar meiri hlutinn að þau gjöld sem lögin kveða á um eru skattar en ekki þjónustugjöld enda renna gjöldin í ríkissjóð til almennrar tekjuöflunar en er ekki ætlað að standa undir þeim kostnaði sem af viðkomandi þjónustu leiðir, enda oft mjög erfitt að finna út úr því. Hvað varðar gjald fyrir rafrænan aðgang að Lögbirtingablaði velti nefndin því fyrir sér hvort yfirhöfuð væri rétt að taka gjald fyrir slíkan aðgang, samanber umræðu um gjald fyrir rafrænan aðgang að lagasafninu sem fram fór á sínum tíma. Meiri hlutinn bendir á að í 3. málsl. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 15/2005, um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, segir að fyrir rafrænan aðgang að Lögbirtingablaði skuli greiða gjald samkvæmt lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Með frumvarpi þessu er því eingöngu verið að uppfylla þá lagaskyldu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Magnús Stefánsson, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson og Ásta Möller.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar en það er svohljóðandi: Frumvarpið felur í sér gríðarlegar hækkanir á nokkrum gjöldum sem innheimt eru fyrir veitta þjónustu á vegum stofnana ríkisins. Þessar hækkanir koma fyrst og fremst við nýja Íslendinga og útlendinga sem koma hingað til lengri eða skemmri dvalar. Þannig hækkar gjald vegna umsóknar um íslenskan ríkisborgararétt um 640% eða úr 1.350 kr. í 10.000 kr. og gjald vegna tilkynningar um íslenskan ríkisborgararétt hækkar um 270% eða úr 1.350 kr. í 5.000 kr. Þá verður eftirleiðis tekið gjald fyrir afgreiðslu umsóknar um dvalar- og búsetuleyfi, en það er nýmæli í frumvarpinu, og getur gjaldið verið allt frá 2.000 kr. og upp í 8.000 kr. Ekki hafa verið lagðar fram neinar upplýsingar né útreikningar á því hvort fyrirhuguð gjaldtaka sé í samræmi við líklegan kostnað við þá þjónustu sem veitt er. Í heildina er áætluð tekjuaukning ríkissjóðs vegna þessa frumvarps 38–39 millj. kr. Hér er einfaldlega um skattahækkun að ræða og það er til marks um stefnu og hugarfar meiri hlutans á þingi, sem birtist í þessu máli sem öðrum, að hann telur helst hægt að sækja slíkar hækkanir í vasa nýrra Íslendinga en stór hluti þeirra vinnur hér á landi í láglaunastörfum. Minni hlutinn er andvígur frumvarpinu og mun greiða atkvæði gegn því. Undir þetta nefndarálit rita auk mín þingmennirnir Lúðvík Bergvinsson og Ögmundur Jónasson. Virðulegur forseti. Ég vil af þessu tilefni fara nokkrum orðum um þetta frumvarp og um skattálögur ríkisstjórnarinnar í heildina tekið því að þetta er auðvitað angi af þeirri stefnu sem þessi ríkisstjórn fylgir fram sem er sú að leggja helst álögur á þá sem kannski minnsta burði hafa til þess að bera þær en létta þeim heldur af hinum. Ég ætla aðeins að fara yfir það hér á eftir en áður en ég geri það, forseti, vil ég þó segja og ég hef haft orð á því í efnahags- og viðskiptanefnd að mér finnst sú skattlagning sem ríkið er að taka til sín eftir ýmsum leiðum í gegnum aukatekjur ríkissjóðs satt að segja mjög sérkennileg vegna þess að ríkissjóður nýtir sér einfaldlega þá heimild sem hann hefur til þess að leggja á ýmsa skatta sem eru í eðli sínu þjónustugjöld. Ef þetta væri t.d. til innheimtu hjá sveitarfélögunum, sem ekki hafa sjálfstæða skattlagningarheimild, og sveitarfélögin gæfu út þau leyfi sem hér er um að ræða þá gætu þau ekki innheimt fyrir það gjald nema þau gætu fært sönnur á að tilkostnaðurinn sem sveitarfélögin hefðu við meðferð þessara mála væri jafnmikill eða meiri en næmi þessu gjaldi. Þarna kemur munurinn á þjónustugjöldum á vegum sveitarfélaganna annars vegar og skattlagningarvaldi ríkissjóðs og ríkisins hins vegar, sem mér finnst ríkið fara nokkuð frjálslega með. Það á ekki bara við í þessu tilviki, við sjáum það auðvitað í ýmsum þjónustugjöldum sem ríkið er að innheimta, hvort sem það er nú í heilbrigðiskerfinu eða annars staðar, að það er einfaldlega ákveðið að þetta gjald skuli vera en oftar en ekki liggur enginn útreikningur til grundvallar á því hver tilkostnaðurinn er við að veita tiltekna þjónustu. Nú getur vel verið að í þessu tilviki sé einhver slíkur útreikningur til og í greinargerð með frumvarpinu hefur í rauninni komið fram að talsverður kostnaður fylgi þessu en við höfum ekki séð þá útreikninga. Eins má líka spyrja sig hvort það sé réttlætanlegt í öllum tilvikum að láta þann sem þjónustuna fær greiða þann kostnað sem henni er samfara, það er bara matsatriði hverju sinni. Eins og hér kemur fram í nefndaráliti okkar teljum við að með þessari gjaldtöku sé verið að velta kostnaðinum á þá sem kannski síst skyldi og hækkunin er gríðarlega mikil. Þetta tengist almennt forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í skattamálum og ég vil rétt hlaupa á ýmsum aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir í skattamálum sem allar eiga það sammerkt að þær höggva í sama knérunn, þ.e. þær koma hart við þá tekjulægstu en eru ívilnandi fyrir þá tekjuhæstu. Þar vegur auðvitað þyngst skerðing skattleysismarka en ef skattleysismörk hefðu fylgt þróun launavísitölu frá árinu 1995 væru þau 45 þús. kr. hærri á mánuði en þau eru núna, en sé miðað við neysluvísitölu væru þau um 15 þús. kr. hærri. Þetta er auðvitað það sem vegur þyngst í þessu öllu saman, þ.e. skerðing skattleysismarkanna. Þetta veldur því að um 30 þúsund manns með tekjur á bilinu frá skattleysismörkum og að 100 þús. kr. greiða um tvo milljarða kr. í skatta. Þetta er fólk sem er með undir 100 þús. kr. á mánuði. Tekjuskattslækkunin, þ.e. lækkunin á álagningarprósentu í tekjuskatti hefur vissulega átt sér stað en hún hefur ekki vegið upp á móti þeirri skerðingu skattleysismarka sem hér hefur átt sér stað. Þessi tekjuskattslækkun hefur hins vegar skilað hátekjufólki mestu. Ef við lítum bara á lækkun almenna tekjuskattsins getum við sagt að um 82% af lækkun almenna tekjuskattsins og náttúrlega öll lækkun hátekjuskattsins lendir hjá tekjuhærri helmingi þjóðarinnar. Sé litið til hinna allra tekjuhæstu kemur í ljós að um 17% af lækkun almenna tekjuskattsins og 85% af lækkun hátekjuskattsins fer til þeirra fimm prósenta sem hafa mestar tekjur í samfélaginu. Þegar allar breytingar ríkisstjórnarinnar á skattkerfinu frá 1995 eru lagðar saman, og við tökum eignarskattinn inn í það líka, vegna þess að eignarskatturinn hefur verið lækkaður, þá kemur í ljós að þær færa manni með milljón kr. mánaðarlaun ígildi einna mánaðarlauna hans í vasann á ári en á meðan þarf ellilífeyrisþeginn að borga einum mánaðarlaunum sínum meira í skatt á ári, þ.e. allar breytingarnar frá 1995 færa milljón króna manninum ígildi einna mánaðarlauna í lækkun á ári en ellilífeyrisþeginn þarf að borga einum mánaðarlaunum meira í skatt á ári. Þetta segir auðvitað meira en mörg orð um skattstefnu ríkisstjórnarinnar. Nú getur vel verið að menn vilji hafa þá stefnu að hafa skatthlutfallið sem allra lægst og eða vilji ekki eiga við skattleysismörkin eða hækka þau samhliða því sem laun hækka í landinu og vilji svo koma til móts við hina tekjulægstu eftir einhverjum öðrum leiðum, t.d. með barnabótum, vaxtabótum, hækkun lífeyris eða öðru slíku. En þegar barnabæturnar eru skoðaðar kemur í ljós að útgjöld vegna barnabóta hafa ekki haldið í við verðlagsþróunina. Á föstu verðlagi voru útgjöld til barnabóta 6,4 milljarðar á árinu 1995 en eru 5,4 milljarðar á árinu 2004. Þarna munar milljarði á föstu verðlagi hvað barnabætur eru lægri núna en þær voru 1995. Sama gildir um vaxtabætur, þær hafa líka verið skertar þannig að það er ekki hægt að halda því fram að ríkisstjórnin hafi komið til móts við þá tekjulægstu í samfélaginu með einhverjum mótvægisaðgerðum, einhverjum öðrum aðgerðum eins og hækkun barnabóta eða vaxtabóta, lífeyris eða öðru slíku. Virðulegi forseti. Mér fannst ekki annað hægt en að fara aðeins yfir þessi mál hér á þinginu í dag samhliða því sem við erum að afgreiða þetta frumvarp um aukatekjur ríkissjóðs vegna þess að þetta frumvarp varpar fram mynd af því hver skattstefna ríkisstjórnarinnar er. Þó að sú mynd sem hér er um að ræða sé ekki stór í sniðum má engu að síður líta á hana sem hluta af þeirri heild og hún segir okkur mikla sögu um stefnu ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Hv. þingmaður gerir aðallega athugasemdir við gjald fyrir íslenskan ríkisborgararétt þó við séum hér að fjalla um mörg gjöld. En í athugasemdum við frumvarpið kemur skýrt fram að þau gjöld eru eftir þessa hækkun lægst á Íslandi af öllum Norðurlöndunum. Eftir hækkunina er gjaldið í Danmörku svipað, 11 þús. Í Finnlandi nærri fjórfalt. Í Noregi rúmlega tvöfalt og í Svíþjóð tæplega tvöfalt. Við erum því ekkert að verða dýrari en önnur lönd. Við erum miklu ódýrari hvað þetta varðar. Ég tel að íslenskur ríkisborgararéttur sé þess virði, virkilega, að menn ættu ekki að horfa í það gjald sem tekið er fyrir að veita hann. Varðandi skattaálögur almennt, þá er það alltaf spurningin um hvaða forsendur menn gefa sér. Þessum útreikningum um skattahækkanir hefur verið mótmælt, menn eru ekki alltaf sammála um forsendur sem gefnar eru fyrir útreikningunum. Ég ætla ekki að fara í það hérna í stuttu andsvari. En mér sýnist að aðalvandinn varðandi barnabætur, vaxtabætur og skattahækkanir sé gífurleg hækkun launa og bóta, frú forseti. Það er ef til vill mikið vandamál. Kannski ætla sumir að taka á þeim vanda með því að lækka bæði laun og bætur. En mér finnst ekki vera um neinn vanda að ræða. Mér finnst ágætt að laun hafi hækkað svona mikið.

Virðulegur forseti. Ég er ansi hrædd um að lægstlaunaða fólkið í landinu sé ekki sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um að mesta vandamálið sem við sé að eiga sé gríðarleg hækkun launa. Það er þetta fólk sem ætlar sér auðvitað núna í nóvember þegar launaliðir kjarasamninga verða lausir að sækja sér launahækkanir til að vega upp á móti ýmsum þeim skerðingum sem þessir hópar hafa orðið fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég er sannfærð um að lífeyrisþegar, hvort sem það eru örorkulífeyrisþegar eða ellilífeyrisþegar, séu ekki sammála þingmanninum um að hækkunin á lífeyri þeirra sé eitt stærsta vandamálið í íslensku samfélagi í dag. Vegna þess að við vitum að um 30% allra ellilífeyrisþega lifa á tekjum sem eru undir 110 þús. kr. á mánuði. Ég get ómögulega skilið það hvernig þingmaðurinn getur haldið því fram að þetta sé eitt stærsta vandamálið sem við sé að eiga í íslensku samfélagi í dag. Varðandi gjaldtöku fyrir ríkisborgararétt á Norðurlöndunum er rétt að það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að gjaldtakan er hærri sums staðar á Norðurlöndunum. En það segir bara enga sögu. Það er líka þannig, af því ég var að tala um lífeyri, að lífeyrisgreiðslur eru með öðrum hætti annars staðar á Norðurlöndum en hér. Ég er viss um að það væru margir sem vildu gjarnan skipta á þeim réttindum sem eru hér í þeim efnum og því sem er í Svíþjóð þar sem engar skerðingar eru í lífeyriskerfinu og kerfið öðruvísi upp byggt. Það segir því auðvitað ekki neina sögu þó ágætt sé að hafa það til viðmiðunar. Maður hefði nú talið að menn gætu kannski fetað sig eitthvað áfram í þessu án þess að fara í þær gríðarlegu hækkanir sem hér er um að ræða á umræddum gjöldum.

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að gjaldið sé sums staðar á Norðurlöndunum hærra. Það er alls staðar hærra, frú forseti, eftir að við erum nýbúin að hækka það. Það er alls staðar hærra og búið að vera lengi hærra en það gjald sem við erum núna að hækka upp í. Auðvitað liggur á bak við þetta mat á gífurlega mikilli vinnu við að veita fólki ríkisborgararétt. Það þarf að senda umsagnir til Útlendingastofnunar og lögreglustjóra. Það þarf að kanna forræði yfir börnum sem eru að fá ríkisborgararétt. Það þarf að kanna sakhæfi manna og annað slíkt. Þetta er því mikil vinna og mjög erfitt að meta hana. Ég geri ráð fyrir að önnur Norðurlönd, sem taka allt upp í fjórfalt gjald eftir þessa hækkun okkar, hafi lagt ákveðið mat á það. Varðandi almennar hugleiðingar um skattamál sem koma þessu máli í sjálfu sér ekki við, þá segir hv. þingmaður að skerðingin hafi orðið af völdum ríkissjóðs, t.d. í sambandi við barnabætur. Það hefur ekkert verið hreyft við því máli. Vandinn sem þar blasir við er að tekjur hafa hækkað miklu meira en barnabæturnar. Það eru færri sem þurfa á þeim að halda. Og eignir manna hafa hækkað gífurlega. Ég tel að það sé ekkert vandamál heldur. Mér finnst bara ánægjulegt að eignir manna hafi hækkað mikið meira en skuldir.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara út í miklar samræður við formann efnahags- og viðskiptanefndar í ræðustóli Alþingis. En varðandi barnabæturnar er staðan einfaldlega sú að skerðingarmörkin sem miðað er við í tekjum, þ.e. þær tekjur sem framfærandi má hafa áður en til einhverrar skerðingar kemur, eru svo lág. Viðmiðunin er svo lág 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir vék að ýmsum þáttum í ræðu sinni og má segja að hún hafi hafið svona almenna skattapólitíska umræðu sem ég ætla kannski ekki að fara djúpt ofan í. Ég hjó samt eftir að í máli sínu vék hún sérstaklega að hækkun skattleysismarka sem hún taldi ófullnægjandi miðað við hvernig laun hafa hækkað í samfélaginu. Í því sambandi minnist ég þess að þau mál voru töluvert til umræðu fyrir síðustu kosningar. Flokkarnir létu í ljós skoðanir að þessu leyti. Ég man ekki betur en Samfylkingin nefndi að loknu vorþingi sínu 2003 nokkuð ákveðnar hugmyndir í þeim efnum sem ég er viss um að hv. þingmaður getur kannski rifjað upp með okkur. Ég man ekki betur en Samfylkingin hafi lagt upp fyrir kosningarnar að á kjörtímabilinu ættu skattleysismörkin, sem eins og við þekkjum byggjast á tvennu, annars vegar persónufrádrættinum sem er ákveðin upphæð í skattalögum og hins vegar tekjuskattshlutfallinu, ættu að hækka um sem nemur 10 þús. kr., úr um það bil 70 þús. kr. í um 80 þús. kr. Nú er það svo að þetta hefur gengið eftir í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á skattalögunum á þessu kjörtímabili hafa leitt til þess að skattleysismörkin hafa hækkað um það sem Samfylkingin talaði um fyrir síðustu kosningar. Manni leikur því nokkur forvitni á að vita hvort Samfylkingin hafi einhvern tíma síðar tekið upp aðra stefnu varðandi þennan þátt en birtist síðustu vikurnar fyrir síðustu kosningar.

Virðulegur forseti. Tillögur Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar um 10 þús. kr. hækkun skattleysismarkanna var einfaldlega leiðrétting á skattleysismörkunum til þess gerð að létt væri af þeim sem tekjulægstir væru tiltekinni skattbyrði. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir að á kjörtímabilinu, við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni, sé það skoðað með hvaða hætti skattleysismörkin þróist, hver persónuafslátturinn sé. Það er auðvitað ákvörðunaratriði hverju sinni hvernig persónuafslátturinn þróast. Um var að ræða af hálfu Samfylkingarinnar leiðréttingu til að bæta kjör þeirra sem lægst voru launaðir, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Það liggur alveg fyrir að fyrir síðustu kosningar, eftir að hafa farið ýmsa hringi í kringum þessi skattamál, varð það niðurstaða af hálfu Samfylkingarinnar að það væri markmiðið að á þessu kjörtímabili hækkuðu skattleysismörkin um 10 þús. kr., úr um það bil 70 þús. kr. í um 80 þús. kr. Nú hefur það gerst að skattleysismörkin eru komin í þessa fjárhæð og raunar eru þau nú hærri ef tekið er tillit til frádráttar vegna greiðslu lífeyrisiðgjalda sem hefur verið aukin á þessu kjörtímabili, sú heimild sem er fyrir hendi hvað það varðar. Skattleysismörkin eru því hærri hjá mjög stórum hópum launafólks. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvort að það sé einhver samkvæmni í málflutningi Samfylkingarinnar þegar síðan er komið og kvartað yfir að þetta markmið, sem Samfylkingin setti fyrir síðustu kosningar, sé nú í höfn. Það er komið og kvartað yfir því að það hafi ekki verið gert meira. En þetta er nú einmitt það sem Samfylkingin treysti sér til að gera á þessu kjörtímabili, að hækka skattleysismörkin um 10 þús. kr. Það hefur verið gert. Ég hlýt því að undrast að Samfylkingin skuli nú koma og kvarta ákaflega yfir því að skattleysismörkin hafi ekki verið hækkuð miklu meira en þeir sjálfir lögðu til fyrir síðustu kosningar.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram í máli mínu áðan var þetta hugsað sem leiðrétting af hálfu Samfylkingarinnar fyrir þá sem lægstu kjörin hefðu og kæmi sem fyrst til framkvæmda en ekki á þremur árum eins og hér hefur orðið raunin, og gagnaðist hinum lægst launuðu á tímabilinu. Þar fyrir utan var Samfylkingin með tillögur um að lækka matarskattinn og vildi frekar fara í þær aðgerðir en hátekjuskattslækkunina sem boðuð var fyrir kosningar af hálfu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Varðandi lífeyrisgreiðslurnar og að þær séu undanþegnar skattlagningu og að þar með hafi skattleysismörkin hækkað sem því nemur, þá er það aðeins hjá hluta fólks. Það eru auðvitað ýmsir sem greiða ekki í lífeyrissjóði, t.d. ellilífeyrisþegar. Ég tók dæmi af því áðan að um þriðjungur ellilífeyrisþega er með tekjur undir 100 eða 110 þús. kr. og þarf að greiða skatt af þeim. Þeirra skattleysismörk hafa ekkert hækkað vegna þess að iðgjöld í lífeyrissjóði hafi verið undanþegin skattgreiðslu. Svo því sé til haga haldið, virðulegur forseti. En þetta er eitt af því sem hefur verið notað m.a. í áróðri fjármálaráðuneytisins í umræðunni um skattamál, þ.e. að taka ævinlega inn þessa frestun á skattlagningu lífeyrisiðgjalda sem á sér stað hjá launafólki sem greiðir iðgjöld sín í lífeyrissjóði. En þetta kemur auðvitað aldrei þeim til góða sem eru farnir að taka lífeyri og eru því ekki að greiða í lífeyrissjóð.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram nokkuð almenn umræða um skatta og skattkerfisbreytingar sem hér hafa verið lögfestar á undanförnum árum. Ég get tekið undir margt af því sem hér hefur verið sagt þegar bent hefur verið á áherslur ríkisstjórnarinnar sem felast í að ívilna þeim sem hafa miklar tekjur en þyngja byrðarnar á þeim sem hafa litlar tekjur. Ég læt mér nægja að vísa í málflutning okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þetta efni, ályktanir og þingmál sem við höfum lagt fram. Ég nefni þar t.d. frumvarp okkar um fjármagnstekjuskatt þar sem er að finna nýtt ákvæði um sérstök skattleysismörk á því sviði sem undanskilur smásparandann en eykur álögur á þá sem hafa úr mjög miklu að spila. Þetta er frumvarp sem liggur fyrir þinginu og felur í sér mikla kjarajöfnun. Hér erum við hins vegar að ræða um mjög afmarkað mál, þ.e. aukatekjur ríkissjóðs varðandi gjöld vegna ýmissa gagna sem aflað er hjá hinu opinbera og þá sérstaklega gjald vegna umsókna um íslenskan ríkisborgararétt og gjald vegna tilkynningar um íslenskan ríkisborgararétt. Hið fyrra hækkar um 8.650 kr., úr 1.350 kr. í 10.000 kr. Hið seinna hækkar um 3.650 kr., úr 1.350 kr. í 5.000 kr. Það var haft að orði að þetta væru ekki háar upphæðir en þetta eru miklir peningar fyrir þá sem hafa úr litlu að spila og hafa lítið á milli handanna. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem stöndum sameiginlega að nefndaráliti bendum á að þetta bitnar sérstaklega illa á fólki sem er komið hingað til lands og vinnur í láglaunastörfum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér í andsvari áðan, að íslenskur ríkisborgararéttur væri þess virði að greiða þetta fyrir hann. Nú skal ég taka undir að íslenskur ríkisborgararéttur er mikilvægur og hann er dýrmætur. Hann er mikils virði, bæði huglægt og hlutlægt. Engu að síður viljum við ekki láta meta hann til fjár á þennan hátt. Við viljum ekki setja þröskulda fyrir fólk með álögum eða gjaldtöku þegar um slíkt er að ræða. Þess vegna mótmælum við þessum gjöldum og höfum jafnframt bent á að ekki liggi fyrir neinar forsendur til að meta hvort þessar upphæðir samsvari þeirri vinnu sem liggur að baki því að veita þessi leyfi. En það er þó ekki á þeirri forsendu sem ég mótmæli þessum hækkunum fyrst og fremst, heldur hinu að ég tel þetta óeðlilega miklar hækkanir. Að öðru leyti vísa ég til sameiginlegs nefndarálits úr minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er á þskj. 1237 og þar er getið um gesti sem komu til nefndarinnar og umsagnir sem bárust nefndinni. Og enn fremur lýsing á frumvarpinu. Nefndin telur nauðsynlegt að gera smávægilegar breytingar á 1. málsl. 4. mgr. 71. gr. laganna er lýtur að tilvísun í töluliði og leiðir af 2. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað „og 6. tölul.“ í 1. málsl. 4. mgr. 71. gr. laganna kemur: 6. og 7. tölul. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, og lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Lilju Sturludóttur og Þórð Reynisson frá fjármálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá tollstjóranum í Reykjavík, ríkisskattstjóra, Viðskiptaráði Íslands, Tollvarðafélagi Íslands og Seðlabanka Íslands. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar frumvarps til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996, og lögum um framkvæmdarvald ríkisins í héraði, nr. 92/1989, sem kveður á um breytta skipan lögreglustjórnar á landsvísu. Felst hún m.a. í fækkun lögregluumdæma. Líkt og hjá löggæsluembættum hafa orðið ýmsar breytingar á starfsumhverfi tollstjóra sem kalla á fækkun og stækkun umdæma. Tollafgreiðsla er í auknum mæli orðin rafræn, dregið hefur úr beinu eftirliti við afgreiðslu á vörum en aukin áhersla lögð á tollendurskoðun og sérþekkingu tollstarfsmanna á ýmsum sviðum. Helsta breytingin samkvæmt frumvarpi þessu snýr því að skipulagi tollyfirvalda eftir umdæmum en lagt er til að tollumdæmum verði fækkað úr 26 í 8 í því skyni að gera yfirstjórnina markvissari á landsvísu. Vísast nánar til almennra athugasemda við frumvarpið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi við afgreiðslu þess og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum, nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson frá viðskiptaráðuneyti, Árnínu St. Kristjánsdóttur frá Kauphöll Íslands, Gylfa Magnússon frá Háskóla Íslands, Davíð Þorláksson frá Viðskiptaráði Íslands, Guðjón Rúnarsson og Helga Sigurðsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja og Ragnar Árnason frá Samtökum atvinnulífsins. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Samtökum fjárfesta, Félagi löggiltra endurskoðenda, Fjármálaeftirlitinu, Alþýðusambandi Íslands, Viðskiptaráði Íslands, Kauphöll Íslands hf., Sambandi íslenskra tryggingafélaga, Seðlabanka Íslands, Samtökum atvinnulífsins, skattrannsóknarstjóra ríkisins, SVÞ – Samtökum verslunar og þjónustu, Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja, ríkisskattstjóra og Ríkisendurskoðun. Frumvarpið er samið með hliðsjón af niðurstöðum nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis sem viðskiptaráðherra skipaði með bréfi, dags. 27. janúar 2004. Samkvæmt skipunarbréfi var nefndinni meðal annars ætlað að taka fyrir hvernig bregðast mætti við aukinni samþjöppun í íslensku viðskiptalífi og með hvaða hætti þróa ætti reglur þannig að viðskiptalífið væri skilvirkt og nyti trausts. Varðandi helstu efnisatriði frumvarpsins vísast nánar til almennra athugasemda við frumvarpið. Mál þetta var rætt og afgreitt samhliða 445. máli, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um einkahlutafélög. Nefndin leggur til að gerðar verði eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að kveðið verði nánar á um reglur um framboð til stjórna hlutafélaga. Nefndin telur rétt að takmarka fjölda þeirra félaga sem falla eiga undir greinina og leggur til að notað verði sama viðmið og fram kemur í 3. gr. frumvarpsins, þ.e. að miðað verði við hlutafélög sem ber skylda til að kjósa sér endurskoðanda eða hlutafélag sem ríkissjóður á helmingshlut eða meira í og lýtur endurskoðun Ríkisendurskoðunar. Samkvæmt seinni málslið 2. efnismgr. greinarinnar skal upplýsa um hagsmunatengsl við helstu viðskiptaaðila og samkeppnisaðila félagsins, sem og hluthafa sem eiga meira en 10% hlut í félaginu. Nefndin telur að með „hagsmunatengslum“ í þessu samhengi sé t.d. átt við ef frambjóðandi til stjórnar starfar fyrir eða á umtalsverðan hlut í samkeppnisaðila, birgi eða viðskiptavini, enda geti það orðið til þess að trúverðugleiki hans sem gæslumanns hagsmuna hluthafa í fyrirtækinu verði dreginn í efa. Samkvæmt 3. efnismgr. greinarinnar skal félagsstjórn fara yfir framboðstilkynningar og gefa hlutaðeigandi kost á því að bæta úr þeim göllum sem eru á tilkynningunni innan tilskilins frests. Nefndin leggur til að sett verði það skilyrði að hlutaðeigandi skuli bæta úr göllunum með „sannanlegum hætti“. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins kemur fram að félagsstjórn geti haldið stjórnarfundi án þess að framkvæmdastjóri eigi rétt til setu á þeim. Lagt er til að liðurinn verði felldur brott enda getur félagsstjórn samkvæmt gildandi lögum haldið stjórnarfundi innan eðlilegra marka án þess að framkvæmdastjóri eigi rétt til setu á þeim. Til hliðsjónar má benda á að í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 32/1978, um hlutafélög, kom eftirfarandi fram um þetta atriði: „Mælt er fyrir um rétt framkvæmdastjóra til þess að sitja stjórnarfundi, þótt ekki sé hann stjórnarmaður, með umræðu og tillögurétti, þó með þeim fyrirvara, að félagsstjórn getur ákveðið annað í einstökum tilvikum og eru þá höfð í huga mál, er varða stöðu og ráðstafanir framkvæmdastjóra.“ Lagðar eru til nokkrar breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að alls staðar þar sem orðið „stefnumið“ kemur fyrir í greininni verði í staðinn notað orðið „starfskjarastefna“. Nefndin telur að „stefnumið“ hafi tilhneigingu til að vera of almennt orðuð en „starfskjarastefna“ sé áþreifanlegri og niðurnjörvaðri. Í öðru lagi er lagt til að tilvísun til laga um ársreikninga verði lagfærð til samræmis við endurútgáfu þeirra laga. Í þriðja lagi er lagt til að miðað verði við að skylda félagsstjórnar til að samþykkja starfskjarastefnu (áður stefnumið) félagsins varðandi laun og aðrar greiðslur skuli, til viðbótar við stjórnarmenn þess, ná til „forstjóra og annarra æðstu stjórnenda félagsins“ í stað „framkvæmdastjóra og annarra stjórnenda félagsins“, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Nefndin telur orðalag frumvarpsins of víðtækt og því rétt að þrengja það með þessum hætti en leggur jafnframt áherslu á að hvert fyrirtæki móti sér stefnu varðandi það til hve stórs hóps stjórnenda ákvæðið taki. Í fjórða lagi er lagt til að í stað þess að nota eingöngu orðalagið „að umbuna“ stjórnendum og stjórnarmönnum til viðbótar grunnlaunum samkvæmt nánari upptalningu verði talað um „að greiða eða umbuna“, og hefur nefndin þá starfslokasamninga sérstaklega í huga. Í fimmta lagi eru lagðar til tvær breytingar á upptalningunni, annars vegar að til viðbótar „kauprétti“ í 3. tölul. komi einnig „söluréttur“, og hins vegar að á eftir 3. tölul. komi nýr liður sem lýtur að „lánasamningum (þar undir sérstök lánskjör), enda séu þeir heimilaðir samkvæmt þessum lögum eða öðrum lögum“. Nefndin tekur fram að í 1. mgr. 104. gr. laga um hlutafélög er að finna almennt bann við því að hlutafélag veiti m.a. stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum félagsins eða móðurfélags þess lán. Í greininni eru þó vissar undantekningar frá banninu. Þannig geta starfsmenn fengið lán við kaup á hlutum í félaginu sem þeir vinna hjá, lána má til móðurfélags og veita venjuleg viðskiptalán. Loks gilda sérákvæði um innlánsstofnanir eða aðrar fjármálastofnanir en ekki ákvæðin í hlutafélagalögunum. Um lánveitingar til framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja er fjallað í 57. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, þar sem kveðið er á um að lánveitingarnar séu háðar samþykki stjórnar og ákvarðanir skuli bókaðar. Heimild fjármálafyrirtækja til að lána framkvæmdastjóra er undantekning frá meginreglu 104. gr. hlutafélagalaga sem leggur bann við slíkum lánveitingum. Í sjötta lagi eru lagðar til tvenns konar breytingar á 3. efnismgr. 3. gr. frumvarpsins sem felast annars vegar í því að aðalfundur geti samþykkt breytingar á starfskjarastefnu (áður stefnumiðum) og hins vegar að skýra skuli frá framkvæmd áður samþykktrar starfskjarastefnu, enda yrði ákvæðið marklítið ef hluthafar hafa ekki tök á því að fylgjast með því hvort eftir henni hefur verið farið. Nauðsynlegt er að gera viðhlítandi breytingar á 5. gr. frumvarpsins í tengslum við aðrar breytingar, sbr. 3. lið hér að framan. Í 7. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 88. gr. laganna sem lúta að því að lengja lágmarksfrest varðandi boðun hluthafafundar úr einni viku upp í tvær, þó með nánar tiltekinni undantekningu. Umrædd lenging á fresti á einnig við um framlagningu gagna fyrir hluthafafund til sýnis hluthöfum á skrifstofu félags og samtímis útsendingu þeirra til sérhvers skráðs hluthafa sem þess óskar. Nánar tiltekið er um að ræða eftirfarandi gögn: dagskrá, endanlegar tillögur, svo og ársreikning (í móðurfélagi einnig samstæðureikning), skýrslu stjórnar og skýrslu endurskoðenda eða skoðunarmanna, auk tillagna sem getið er um í d-lið 7. gr. frumvarpsins. Nefndin telur ekki þörf á að lengja nefndan frest og leggur því til að a-, b- og c-liður 7. gr. frumvarpsins falli brott. Þá er lagt til að gerðar verði viðhlítandi breytingar á d-lið af sömu ástæðum og um getur í 4. lið hér að framan. Í tengslum við 10. gr. frumvarpsins lagði ríkisskattstjóri til í umsögn sinni að 4. mgr. 124. gr. laganna yrði breytt þannig að sett yrði tímamark á hvenær hluthafafundur skuli haldinn eftir birtingu hlutafélagaskrár á tilkynningu um móttöku samrunaáætlunar skv. 123. gr. laganna en tímamörk vantar í lögin. Fellst nefndin á þessa athugasemd og leggur til breytingar þar að lútandi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þskj. 1184. Hv. þm. Birgir Ármannsson, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Ásta Möller.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1185 og fyrir þessu frumvarpi var mælt samhliða því frumvarpi sem við ræddum áðan og breytingarnar eru að miklu leyti sambærilegar og koma fram í nefndaráliti þannig að ég læt vera að lesa þær upp, en breytingartillögur, sem gerð er tillaga um, eru á þingskjali 1186. Hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Ásta Möller.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um evrópsk samvinnufélög, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1259 og þar kemur fram hvaða gestir komu á fundi nefndarinnar og einnig hvaða umsagnir bárust. Tilgangur frumvarpsins er að innleiða í íslenskan rétt reglugerð ráðsins, EB, nr. 1435/2003 frá 22. júlí 2003, um samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög. Meginmarkmið reglugerðarinnar er að gefa samvinnufélögum, sem vilja starfa í fleiri en einu ríki Evrópska efnahagssvæðisins, kost á að stofna evrópskt samvinnufélag sem starfar þá á grundvelli reglugerðarinnar. Nefndin vekur athygli á því að lög um aðild starfsmanna að evrópskum samvinnufélögum hafa ekki verið sett, sbr. tilvísun 4. gr. frumvarpsins í slík lög. Í 13. gr. frumvarpsins er fjallað um umsókn evrópsks samvinnufélags um flutningsleyfi hjá samvinnufélagaskrá og í 14. gr. um meðferð slíks flutningsmáls hjá samvinnufélagaskrá. Í 1. mgr. síðarnefndu greinarinnar kemur fram að hafi samvinnufélagaskrá tekið umsókn um flutningsleyfi samkvæmt 13. gr. til athugunar skuli hún gefa út „áskorun“ til kröfuhafa evrópsks samvinnufélags og birta hana í Lögbirtingablaði. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar skal samvinnufélagaskrá senda sérstaka „tilkynningu um áskorun“ samkvæmt 1. mgr. til sýslumanns í því umdæmi þar sem skráð skrifstofa evrópsks samvinnufélags er. Í umsögn Sýslumannafélags Íslands er bent á að ekki komi fram í frumvarpstextanum í hvaða tilgangi senda skuli umrædda tilkynningu né til hvaða aðgerða sýslumanns er mælst af því tilefni. Með hliðsjón af þessari athugasemd leggur nefndin til að 3. mgr. 14. gr. verði felld brott. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 3. mgr. 14. gr. falli brott. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 34/1998, um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, með síðari breytingum, frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hrein Hrafnkelsson frá viðskiptaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Fjármálaeftirlitinu, Kauphöll Íslands hf., Seðlabanka Íslands, Viðskiptaráði Íslands og Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Við setningu laga nr. 31/2005, um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003, voru felldar brott tvær greinar í lögum nr. 34/1998, um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Með frumvarpi þessu er lagt til að greinarnar verði teknar inn í lögin að nýju. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ámannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller, Ögmundur Jónasson og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er að finna á þskj. 1275 og þar er getið um gesti sem komu til nefndarinnar sem og umsagnir sem bárust henni. Þá er frumvarpinu einnig lýst. Nefndin leggur til að gerðar verði ýmsar breytingar á frumvarpinu, flestar þeirra tæknilegar sem lýst er í nefndaráliti en nokkrar efnislegar sem ég ætla að ræða. 1. Lagðar eru til tvær breytingar á 4. gr. Annars vegar að orðinu „viðvarandi“ verði bætt við a-lið til að undirstrika að átt sé við samninga sem ætlað er að gildi til lengri tíma. Hins vegar er lagt til að á eftir b-lið 1. mgr. komi nýr stafliður um að kanna þurfi áreiðanleika viðskiptamanns fari gjaldeyrisviðskipti hans yfir 1.000 evrur. Þetta er sett inn til að nálgast sjónarmið Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja, samanber umsögn þeirra. 2. Lagðar eru til breytingar á 5. gr. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á 1. málsl. 1. mgr. til að taka af allan vafa um að ákvæðið eigi bæði við um viðvarandi samningssamband og einstök viðskipti. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á 3. mgr. til að taka af öll tvímæli um hvernig kennsl skuli borin á þriðja mann með því að vísa í a- og b-lið 1. mgr. Þá eru þrjár tæknilegar breytingar sem ég ætla að láta vera að fara yfir. 6. Lögð er til breyting á fyrri málslið 3. mgr. 16. gr. til að taka af allan vafa um að ákvæðið eigi jafnframt við þegar lögmaður veitir ráðgjöf um hvort höfða eigi dómsmál eða komast hjá dómsmáli. Tillaga þessi tekur mið af ábendingu Lögmannafélags Íslands um að gæta samræmis við 2. mgr. 9. gr. Svo eru tvær tæknilegar breytingar. 9. Lögð er til breyting á 29. gr. um að gildistöku 12. gr. verði frestað til að koma til móts við beiðni Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja um aðlögunartíma til að undirbúa framkvæmd samkvæmt þessu ákvæði, en gert er ráð fyrir því að ákvæði 12. gr. taki gildi 1. janúar 2007. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í nefndinni var rætt ítarlega um þær auknu heimildir sem veittar eru bönkum og fjármálafyrirtækjum til að veita upplýsingar um reikninga þriðju aðila til opinberra aðila. Miklar umræður urðu um hvernig ríkið gengur í auknum mæli á réttindi einstaklinga sem er afleiðing af hryðjuverkunum í Bandaríkjunum fyrir nokkrum árum og mikið var rætt í nefndinni um það hvort menn væru hugsanlega að ganga of nærri persónurétti einstaklinga. Vegna þess hyggst nefndin taka málið aftur inn milli 2. og 3. umr. og ræða enn frekar það atriði og gera hugsanlega breytingar á frumvarpinu ef þurfa þykir þannig að gætt sé persónuverndar einstaklinga ef upplýsingar um reikninga þeirra eru gefnar til opinberra aðila. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins og hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifar undir álit þetta með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Birgir Ámannsson, Ingvi Hrafn Óskarsson, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, og Lúðvík Bergvinsson.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef gert um þetta frumvarp. Ég tek undir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði um persónuverndina almennt í kjölfar hryðjuverka í Bandaríkjunum í september 2001. En eins og við þekkjum hafa verið gerðar ýmsar breytingar á lögum þar, sem eru afar varhugaverðar og hafa síðan verið að birtast í lagasetningum víðs vegar um heiminn á eins konar keðjuverkandi hátt. Fyrirvari minn lýtur þó að öðru, hann lýtur að því sem snertir skilgreiningu á hryðjuverkum. Tilgangur þessara laga eins og hann er skilgreindur í 1. gr. er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Tilgangur laga þessara er að koma í veg fyrir peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka með því að skylda aðila sem stunda starfsemi er kann að verða notuð til peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka til að þekkja deili á viðskiptamönnum sínum og starfsemi þeirra og tilkynna um það til bærra yfirvalda verði þeir varir við slíka ólögmæta starfsemi.“ Ekki er ég andvígur þessu. Ég vil koma í veg fyrir peningaþvætti og hvers kyns svindl og að sjálfsögðu einnig hryðjuverk. Spurningin snýst hins vegar um hitt: Hvað eru hryðjuverk? Hvernig skilgreinum við hryðjuverk? Í 3. gr. laganna segir í 2. tölulið, með leyfi forseta: „Fjármögnun hryðjuverka: Öflun fjár í þeim tilgangi eða með vitneskju um að nota eigi það til að fremja brot sem er refsivert skv. 100. gr. a almennra hegningarlaga.“ Hvað segir í 100. gr. almennra hegningarlaga? Hún er reyndar alllöng og í nokkrum liðum en þar segir m.a. í a-lið 100. gr.: „Fyrir hryðjuverk skal refsa með allt að ævilöngu fangelsi hverjum sem í þeim tilgangi að valda almenningi verulegum ótta eða þvinga með ólögmætum hætti íslensk eða erlend stjórnvöld eða alþjóðastofnun til að gera eitthvað eða láta eitthvað ógert eða í því skyni að veikja eða skaða stjórnskipun eða stjórnmálalegar, efnahagslegar eða þjóðfélagslegar undirstöður ríkis eða alþjóðastofnunar fremur eitt eða fleiri af eftirtöldum brotum, þegar verknaðurinn í ljósi eðlis hans eða með hliðsjón af aðstæðum þegar og þar sem hann er framinn getur skaðað ríki eða alþjóðastofnun alvarlega: 1. manndráp, 2. líkamsárás, 3. frelsissviptingu, 4. raskar umferðaröryggi skv. 1. mgr. 168. gr., truflar rekstur almennra samgöngutækja o.fl. skv. 1. mgr. 176. gr. …“ Hér er sem sagt vísað í truflun á rekstri almennra samgöngutækja og fleira samkvæmt 1. mgr. 176. gr. Lítum þá á hvað er að finna í 176. gr. Þar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ef maður veldur með ólögmætum verknaði verulegri truflun á rekstri almennra samgöngutækja, opinberum póst-, síma- eða útvarpsrekstri eða rekstri stöðva eða virkjana, sem almenningur fær frá vatn, gas, rafmagn, hita eða aðrar nauðsynjar, þá varðar það fangelsi allt að 3 árum, eða sektum, ef málsbætur eru.“ Truflun á útvarpsrekstri getur sem sagt leitt til þessa, það er með öðrum orðum skilgreint sem hryðjuverk samkvæmt þeim lögum sem hér er lagt til að við samþykkjum. Er líklegt að það leiði til málssóknar trufli menn útvarpsrekstur? Já, það hefur reyndar gerst. Það gerðist eftir verkfall opinberra starfsmanna árið 1984. Þá var rekstur útvarpsins stöðvaður hinn 1. október vegna þess að ríkisstjórnin greiddi mönnum ekki laun eins og vera bar fyrir unna vinnu og starfsmenn lögðu niður störf. Sá sem hér stendur var í hópi þeirra sem dregnir voru fyrir rétt, fyrst undirrétt og svo sá ríkissaksóknari ástæðu til að skjóta málinu til Hæstaréttar og krefjast fangelsisdóms vegna þessa. Þá spyr ég: Er stuðningur við Starfsmannafélag sjónvarpsins kannski stuðningur við hryðjuverk? Nú kann þetta að hljóma eins og hvert annað grín en ég meina það ekki sem slíkt. Ég er bara að segja að við skulum hyggja vel að því sem við erum að festa í lögin og skoða nákvæmlega hvert allir þessir angar og þessar rætur liggja eins og ég hef rakið hér. Hæstv. forseti. Ég vildi gera grein fyrir þessu og vara við því að við samþykkjum ákvæði sem þessu tengist. Ég velti því mikið fyrir mér hvort ég ætti að samþykkja frumvarpið að öðru leyti og hafa fyrirvara. Ég ákvað að gera það vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að koma í veg fyrir peningaþvætti og að sjálfsögðu einnig fjármögnun hryðjuverka ef þau eru raunveruleg. Ég vara hins vegar við þessum öngum, að við förum ekki að reisa skorður við stuðningi við samtök sem eru lýðræðisleg, byggja á andófi hugsanlega, lýðræðislegu andófi, og að við séum varkár þegar við drögum línur í þessum efnum. Við munum í mínum flokki, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, greiða atkvæði gegn þessari grein sem snýr að orðskýringum og leggja þar með áherslu á þennan skilning okkar og þessi varnaðarorð.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum (samlagshlutafélög o. fl.). Nefndarálitið er á þskj. 1312 og þar er getið um gesti sem komu á fund nefndarinnar sem og umsagnir sem henni bárust og þar er lýst meginefni frumvarpsins. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Lögð er til breyting á b-lið 1. gr. vegna framkominna umsagna þannig að arðgreiðsluákvæði frumvarpsins nái til allra hlutafélaga en ekki aðeins þeirra hlutafélaga sem skráð eru á skipulegan verðbréfamarkað. Þá er lagt til að 5. mgr. a-liðar 2. gr. verði felld brott enda er tilvísun hennar í viðkomandi reglur og lög allt of víðtæk og óljós að mati nefndarinnar auk þess sem hún getur ekki talist nauðsynleg. Fjallað var sérstaklega um heimildir skv. c- og d-lið 2. gr., þ.e. að breyta hlutafélagi í samlagshlutafélag og öfugt. Nefndin telur rétt með tilliti til minnihlutaverndar að leggja til breytingu á 1. málsl. 1. mgr. fyrrnefnds c-liðar þannig að gerðar séu strangari kröfur en gerðar eru í frumvarpinu í þeim hugsanlegu tilvikum er vilji stendur til að breyta hlutafélagi í samlagshlutafélag. Þannig þurfi ekki aðeins samþykki með þeim fjölda atkvæða sem krafist er til breytinga á félagssamþykktum heldur samþykki allra hluthafa eins og fordæmi er fyrir í 94. gr. laganna í ákveðnum veigamiklum tilvikum. Ákvæði frumvarpsins um samlagshlutafélög er með miklu minni hlutafélagavernd og gefur miklu meiri möguleika fyrir þá sem þekkingu hafa á og því var talið nauðsynlegt til að vernda hvern einasta lítinn hluthafa að veita honum neitunarvald. Bent er á í því sambandi að mönnum er alltaf í lófa lagið að stofna nýtt samlagshlutafélag til hliðar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi við afgreiðslu málsins og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Hjálmar Árnason, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003, með síðari breytingum. Nefndarálitið er á þskj. 1314 og þar er getið um gesti sem komu á fund nefndarinnar sem og umsagnir sem henni bárust. Með frumvarpinu er gerð tillaga að breytingum á tilteknum þáttum laga um verðbréfaviðskipti er lúta að útboðs- og skráningarlýsingum. M.a. er hugtakið „fagfjárfestir“ skilgreint nánar en gert er í gildandi lögum. Með hliðsjón af umsögn ríkisskattstjóra eru lagðar til tvær breytingar. Í fyrsta lagi er lagt til að við b-lið 1. gr. frumvarpsins bætist ný málsgrein sem kveði á um að fjárhæðir í 7. tölul. 1. mgr. 2. gr. laganna taki mið af breytingum á gengi evru eins og gildir um fjárhæðir í IV. kafla laganna en í báðum tilvikum er um að ræða innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/71/EB. Er það gert til að fjárhæðir í íslenskum krónum í lögunum séu í samræmi við fjárhæðir tilskipunarinnar í evrum. Í öðru lagi er lagt til að í stað orðsins „fyrirtæki“ í 2. málsl. f-liðar a-liðar 1. gr. komi „félög“. Er það til samræmis við enskan texta sem liggur fyrir. Í umsögn Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja eru m.a. gerðar athugasemdir við þýðingu á tveimur hugtökum. Af þeirri ástæðu telur nefndin rétt að taka fram að með hugtakinu „innborgun“ í d-lið 3. gr. frumvarpsins er átt við enska orðið „deposit“ úr tilskipuninni og að með orðunum „markaðssett og/eða seld“ í a-lið 4. gr. frumvarpsins er vísað til enska hugtaksins „placing“ í tilskipuninni. Að öðru leyti vísa ég til nefndarálits á þskj. 1314. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi við afgreiðslu málsins og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Hjálmar Árnason, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lausafjárkaup, lögum um þjónustukaup og lögum um neytendakaup . Nefndarálitið er á þskj. 1311. Þar er getið um gesti sem komu til nefndarinnar sem og umsagnir sem henni bárust. Einnig er þar lýsing á markmiðum með frumvarpinu. Í ákvæði til bráðabirgða sem falla brott, verði frumvarp þetta samþykkt, kemur fram að kostnaður af störfum nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði, þ.e. kærunefndar. Í frumvarpi þessu er ekki að finna samsvarandi ákvæði um greiðslu úr ríkissjóði. Það er því skilningur nefndarinnar að þeir sem leita munu til kærunefndarinnar standi straum af þeim kostnaði sem af henni hlýst en ekki hinn almenni skattgreiðandi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi við afgreiðslu þess og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Jónína Bjartmarz, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta Möller og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um umhverfismat áætlana. Eitt helsta markmið frumvarpsins er að stuðla að því að við áætlanagerð sé tekið tillit til umhverfissjónarmiða og kemur fram í nefndaráliti að nefndin telji rétt að minnast á muninn á annars vegar þessu frumvarpi og hins vegar mati á umhverfisáhrifum framkvæmda, samkvæmt gildandi lögum. Annars vegar er um að ræða umhverfismat áætlana, en það tekur til almennra ákvarðana um meginstefnu svo sem skipulagsáætlana sveitarfélaga, samgönguáætlunar og landgræðsluáætlunar. Hins vegar er um að ræða umhverfismat framkvæmda sem kveðið er á um í lögum um mat á umhverfisáhrifum en undir það falla sérstakar ákvarðanir um einstakar framkvæmdir, sbr. 5.–7. gr. laganna og viðauka við lögin. Taka skal skýrt fram að það er hvorki ætlun löggjafans að stuðla að tvíverknaði, verði frumvarp þetta að lögum, né að flækja stjórnsýslu eða torvelda framkvæmdir. Þvert á móti vonast nefndin til að með því að hugað verði með skipulegum hætti að áhrifum framkvæmdar á umhverfið muni það leiða til þess að vinna og kostnaður verði minni á síðari stigum, þ.e. þegar nær dregur framkvæmd verks. Fyrst og fremst er með frumvarpinu stefnt að því að umhverfissjónarmið verði höfð til hliðsjónar eins snemma í ferlinu og mögulegt er. Nefndin leggur til ákveðnar breytingar á frumvarpinu og eru þær tilgreindar á sérstöku þingskjali, nánar tiltekið þingskjali 1008, og eru þær fyrst og fremst tæknilegar sem miða að því að laga og bæta en ekki er um að ræða stórvægilegar efnislegar breytingar á frumvarpinu.

Frú forseti. Hér erum við að afgreiða frá Alþingi Íslendinga frumvarp til laga um umhverfismat áætlana og ber sannarlega að fagna því að þetta mál skuli nú vera komið á lokastig. Það skiptir auðvitað verulegu máli að þegar um framkvæmdir í okkar viðkvæmu náttúru er að ræða liggi fyrir mat á umhverfisáhrifum framkvæmdanna, en það skiptir ekki minna máli að skipulagsáætlanir séu skoðaðar með tilliti til umhverfisáhrifa. Ég tel að frumvarpið sé þannig úr garði gert að það ætti að tryggja að þeir sem fara með skipulagsvald opni augu sín fyrir umhverfisþættinum fyrr í ferlinu en hefur verið gert hingað til. Ég tel það því til mikilla bóta að nú skuli þetta vera lögfest, að skipulagsáætlanir skuli skoðaðar út frá umhverfisþættinum og út frá mögulegum áhrifum skipulagsáætlananna á umhverfið. Hér má t.d. nefna skógræktaráætlanir, sem eru áætlanir sem hafa verið umdeildar hingað til og eðli málsins samkvæmt sjá það allir í hendi sér að slíkar áætlanir koma til með að breyta umhverfi talsvert hvort sem það er síðan á jákvæðan hátt eða neikvæðan, hvort það er eitthvað sem fólk er sátt við eða ekki, þá liggur það þó fyrir að málin eru skoðuð heildstætt út frá umhverfisþættinum strax í byrjun. Ég fagna því að málið skuli vera komið á lokasprett og nú skuli hilla undir að þetta verði samþykkt, enda hillir líka undir að allt landið verði skipulagsskylt, en árið 2008 á allt Ísland að vera skipulagsskylt og þá skyldi maður ætla að allt skipulag landsins verði alveg í nánustu framtíð skoðað með það í huga að umhverfisþátturinn sé skoðaður í byrjun. Það eina sem ég mundi vilja gera athugasemd við í málinu er nokkuð sem ég hef svo sem orðað hér í þingsal áður en það lýtur að markmiðssetningu þessa frumvarps þar sem hugtakið sjálfbær þróun er notað. Nú fagna ég því að hugtakið sjálfbær þróun skuli koma fyrir í lagatexta æ oftar og í lögskýringargögnum en ég kalla samt sem áður eftir því - af því að hæstv. umhverfisráðherra situr í salnum og fylgist með umræðunni - að það verði athugað gaumgæfilega í umhverfisráðuneytinu hvort ekki sé orðið tímabært að skilgreina þetta hugtak. Við höfum fengið ábendingar um það í skýrslu frá ríkisendurskoðanda að það sé tímabært og það sé þörf á að hugtakið sé skilgreint. Það er eðlilegt þegar markmið ákveðinna laga, eins og t.d. þessara sem eru nokkuð yfirgripsmikil og tengjast þessu hugtaki, að gerð sé krafa um að það sé vitað nákvæmlega hvað býr að baki þessari notkun orðsins. Í markmiðssetningunni segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að sjálfbærri þróun og draga úr verulegum neikvæðum umhverfisáhrifum með umhverfismati tiltekinna skipulags- og framkvæmdaáætlana …“ Sjálfbær þróun þarf auðvitað að vera skilgreind í lagatexta einhvers staðar þannig að vitað sé um hvað verið er að ræða en ekki sé einungis verið að sveifla eða slá um sig með hugtökum sem geta verið einhvers konar tískuhugtök eða tískubóla en séu innihaldslaus. Meira hef ég ekki um málið að segja. Ég stend að nefndarálitinu með allri umhverfisnefnd og undir það skrifa allir nefndarmenn án fyrirvara. Ég fagna því enn einu sinni að málið skuli vera komið á lokasprett.

Frú forseti. Ég sat sem áheyrnarfulltrúi þegar málið var til umræðu og ég verð að segja eins og er að ég hef mjög miklar efasemdir um að málið skili einu eða neinu, heldur að hér verði enn ein pappírsmyllan sem muni ekki skila umhverfinu mjög miklu. Ég mun leggja til í þingflokki mínum að við sitjum hjá við afgreiðslu málsins vegna þess að ekki er að sjá að hér sé um nokkurn praktískan ávinning að ræða heldur enn eina pappírsmylluna í þessum ágætu umhverfismálum og mjög erfitt að sjá að þetta mál skili einu eða neinu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá umhverfisnefnd um frumvarp til laga um breytingar á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002, með síðari breytingum. Við þekkjum það að lög um úrvinnslugjald koma nokkuð oft til kasta þingsins og munu gera það. Ég held að þetta frumvarp sé til bóta og ég held að við höfum verið að þróa þessa löggjöf til betri vegar á undanförnum missirum. Í frumvarpinu er lagt til að það verði hlutverk Úrvinnslusjóðs en ekki sveitarfélaga að ná tölulegum markmiðum um hlutfall pappa-, pappírs- og plastumbúðaúrgangs sem skal fara í endurnýtingu og endurvinnslu. Þá eru einnig lagðar til breytingar vegna margnota flutnings- og safnumbúða. Einnig er lagt til að ábyrgð á greiðslu úrvinnslugjalds færist frá innflytjendum og framleiðendum til kaupanda. Auk þess er lagt til að skattstjóra sé heimilt að gefa út svokallað úrvinnslugjaldsskírteini en því svipar til vörugjaldsskírteinis og er ætlað að liðka fyrir innheimtu og álagningu gjaldsins. Þá eru gerðar lagfæringar á lögunum sem lúta að tilvísunum í ný tollalög. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem eru fyrst og fremst lagfæringar frekar en efnislegar breytingar. Rétt er að taka fram að breytingartillögurnar voru að vísu prentaðar upp því að breytingartillaga kom sem ekki var gert ráð fyrir á vorþinginu en kemur hér inn á sumarþingið. Það er í 5. lið, þ.e. breytingartillaga við 9. gr. b-liðar að í stað 1. júní árið 2006 komi 1. ágúst 2006 og skýrir það sig sjálft af hverju um þessa breytingu á gildistöku er að ræða. Nefndin samþykkti nefndarálitið með framangreindum breytingum. Undir þetta skrifa auk mín hv. þingmenn Ásta R. Jóhannesdóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason, Kjartan Ólafsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um landshlutaverkefni í skógrækt. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti og einnig hafa umsagnir borist nefndinni sem getið er um í þingskjali. Með frumvarpinu er verið að endurskoða lög um landshlutabundin skógræktarverkefni, nr. 56/1999, lög um Héraðsskóga, nr. 32/1991, og lög um Suðurlandsskóga, nr. 93/1997, enda áskilið í bráðabirgðaákvæði I í núgildandi lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni að endurskoðun fari fram að fjórum árum liðnum og er sá tími þegar liðinn. Aðalástæða þess að þrenn lög gilda nú um verkefnin er fyrst og fremst sú að lögin um Héraðsskóga taka einungis til skógræktar á afmörkuðu landsvæði á Fljótsdalshéraði, enda var um tilraunaverkefni að ræða. Því þurfti að setja ný lög þegar ákveðið var að hefja landshlutabundna skógrækt á Suðurlandi, en við samningu laga um Suðurlandsskóga var mjög horft til laga um Héraðsskóga. Þegar ákveðið var að setja á fót skógræktarverkefni í öðrum landshlutum voru, í stað þess að sett væru sérlög fyrir hvert landsvæði, samþykkt lög um landshlutabundin skógræktarverkefni, þar sem heimild er fyrir ráðherra að stofna til skógræktarverkefna á einstaka landsvæðum en að öðru leyti eru lögin nær samhljóða lögum um Suðurlandsskóga. Þrátt fyrir að þrenn lög hafi gilt um landshlutabundin skógræktarverkefni hafa verkefnin verið mjög í sama anda enda lögin hver öðrum lík. Með frumvarpinu er ætlunin að sameina fyrrgreind þrenn lög þannig að ein lög gildi um landshlutabundin skógræktarverkefni. Nefndin hefur tekið tillit til margra gagnlegra athugasemda frá umsagnaraðilum og leggur til ýmsar breytingar á frumvarpinu. Rætt var í nefndinni hvort verkefnin teldust ekki lúta ákvæðum laga um mat á umhverfisáhrifum og einnig ákvæðum skipulags- og byggingarlaga. Í 27. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997, kemur fram að skógræktaráætlanir skuli vera í samræmi við skipulagsáætlanir. Í lögum um mat á umhverfisáhrifum er ekki áskilnaður um að skógræktaráætlanir fari í mat á umhverfisáhrifum heldur þurfa einstakar framkvæmdir sem uppfylla ákveðin skilyrði samkvæmt lögunum að fara í mat á umhverfisáhrifum. Hins vegar bendir nefndin á að til meðferðar á þinginu er frumvarp til laga um umhverfismat áætlana. Ef það frumvarp verður að lögum er þar m.a. gerður áskilnaður um að áætlanir landshlutaverkefnanna þurfi að sæta mati á umhverfisáhrifum. Rétt er þó að nefna að í frumvarpinu kemur fram að eingöngu þær áætlanir sem hljóta endanlega afgreiðslu eftir 21. júlí 2006 munu falla undir gildissvið laganna. Nefndinni hafa borist þær upplýsingar að vinna sé í gangi um sérstakt svæðisskipulag fyrir Norðurlandsskóga og að því sé stefnt að það, ef samþykkt verður, verði fyrirmynd að sambærilegum áætlunum fyrir hin landshlutaverkefnin. Nefndin telur að þær áætlanir þurfi að fara í umhverfismat samkvæmt framangreindu frumvarpi um umhverfismat áætlana ef það verður að lögum. Enn fremur má nefna að endurskoða á landshlutaáætlun á a.m.k. tíu ára fresti og oftar ef ljóst er að forsendur hennar bresta, eins og fram kemur í 4. gr. frumvarpsins. Ef sú endurskoðun á landshlutaáætlun hefur í för með sér efnisbreytingar á henni leiðir það til þess að áætlunin eða sá hluti hennar þarf að fara í mat á umhverfisáhrifum. Nefndin telur mikilvægt að áætlanir skógræktarverkefnanna fari í mat á umhverfisáhrifum og leggur því áherslu á að vinna sambærileg þeirri sem nú er í gangi varðandi Norðurlandsskóga haldi áfram og því munu allar áætlanir lúta framangreindu frumvarpi um umhverfismat áætlana verði það að lögum. Nokkur umræða varð í nefndinni um 5. gr. frumvarpsins sem fjallar um stjórnir landshlutaverkefnanna og telur nefndin að halda eigi því fyrirkomulagi sem lagt er til í frumvarpinu og er í samræmi við núgildandi lög um Héraðsskóga og Suðurlandsskóga. Það felur í sér að fækkað er um einn stjórnarmann, fulltrúa frá Skógræktarfélagi Íslands, í þeim verkefnum sem starfað hafa samkvæmt lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni. Á það hefur verið bent að þrátt fyrir að Skógræktarfélag Íslands vinni að skógrækt, þá er um að ræða frjáls félagasamtök sem hafa lítilla sem engra hagsmuna að gæta er kemur að ræktun nytjaskóga á bújörðum. Er með þessu á engan hátt kastað rýrð á annars víðfeðmt og öflugt starf skógræktarfélaganna í landinu. Með fækkun í stjórnum verkefnanna er ætlunin að gera stjórnirnar skilvirkari og draga úr kostnaði við starf þeirra. Nefndin telur stjórnir verkefnanna skila miklum árangri, ekki síst hvað varðar tengsl við heimamenn, kynningu á verkefnunum og almennan stuðning við hvers konar uppbyggingu þeirra. Ábendingar bárust nefndinni um að rétt væri að fella brott 1. málsl. 3. mgr. 5. gr. er fjallar um að Skógrækt ríkisins veiti aðstoð og faglegar leiðbeiningar við verkefnin. Sambærilegt ákvæði er nú í lokamálslið 8. gr. núgildandi laga um landshlutabundin skógræktarverkefni. Skógrækt ríkisins hefur mikla fagþekkingu og eitt af lögbundnum hlutverkum hennar er m.a. að leiðbeina um meðferð skóga og kjarrs og annað það sem að skógrækt og skóggræðslu lýtur, sbr. 3. tölul. 1. gr. laga um skógrækt, nr. 3/1955. Sú þjónusta sem Skógrækt ríkisins veitir landshlutaverkefnunum er í eðli sínu sú sama og skógræktarfélög og þegnar landsins geta vænst af henni, þ.e. fyrst og fremst í formi þekkingar. Í frumvarpinu er verið að árétta það hlutverk sem Skógrækt ríkisins hefur nú þegar samkvæmt lögum um skógrækt. Verður nú gerð nánari grein fyrir breytingartillögum nefndarinnar: 1. Lögð er til breyting á 2. gr. frumvarpsins þannig að skilgreiningin á landbótaskógrækt verði ítarlegri og tekið verði inn í skilgreininguna að um sé að ræða ræktun skógar á „illa förnu eða eyddu landi“ með það að meginmarkmiði að „auka gróðurþekju, bæta jarðveg og vatnsbúskap og auka þannig gildi landsins til margvíslegra nytja“ í stað þess að tilgreint sé að meginmarkmiðið sé að fegra land og nýta verndarmátt skóga. 2. Lagðar eru til breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi að í stað heitisins Héraðsskógar á Austurlandi sé heppilegra að hafa heitið Héraðs- og Austurlandsskógar þar sem það heiti er í betra samræmi við landshlutann í heild og tekur af allan vafa um að verkefnið nái ekki eingöngu til Héraðsskóga. Í öðru lagi leggur nefndin til að bætt verði við 3. mgr. að landbúnaðarráðherra geti, í samráði við Skógrækt ríkisins, falið stjórn landshlutaverkefnanna umsjón annarra tengdra verkefna í landbótum en ekki eingöngu í skógrækt eins og nú er kveðið á um í málsgreininni. Í því sambandi má t.d. nefna að Skjólskógar á Vestfjörðum hafa umsjón með verkefninu „Bændur græða landið“ í samstarfi við Landgræðsluna. Einnig hefur endurheimt votlendis verið nefnt sem hugsanlegt landbótaverkefni og Hekluskógar er metnaðarfullt landgræðslu- og skógræktarverkefni sem Suðurlandsskógar taka þátt í. 3. Nefndin leggur til breytingar á 10. gr. um að felldur verði út í 1. mgr. áskilnaður um að landbúnaðarráðherra staðfesti ársskýrslur og ársreikninga landshlutaverkefnanna og einnig að 2. mgr. falli brott en þar segir að reikninga sem endurskoðaðir eru af Ríkisendurskoðun skuli birta í Stjórnartíðindum. Nefndin telur að ákvæðið sé óþarft því lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, og lög um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, fjalla um meðferð ársskýrslna og ársreikninga. Eins og fram hefur komið er frumvarpinu ætlað að sameina landshlutabundin skógræktarverkefni í ein lög en athugasemdir komu upp um að heppilegra væri að endurskoða fyrst lög um skógrækt en nefndin telur að sú endurskoðun standi ekki í vegi fyrir þeirri endurskoðun sem fer fram nú með frumvarpinu um landshlutaverkefni í skógrækt. Nefndin vekur athygli á að núgildandi skógræktarlög, nr. 3/1955, eru komin til ára sinna og þarfnast heildarendurskoðunar og sama má segja um lög um landgræðslu, nr. 17/1965, og beinir nefndin því til ráðuneytisins að sú vinna fari fram sem fyrst. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Gunnar Örlygsson og Margrét Frímannsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, með fyrirvara, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Frú forseti. Það er ekki oft sem við í stjórnarandstöðu getum þakkað stjórnarliðinu fyrir vel unnin störf í nefndum en ég held að full þörf sé á því nú að þakka sérstaklega fyrir vel unnin störf í landbúnaðarnefnd varðandi þetta mál sem er mjög stórt mál og þarft. Það væri auðvitað hægt að fara mörgum orðum um hversu gífurlega mikilvæg þessi verkefni eru vítt og breitt um landið en ég ætla að láta duga að þessu sinni að fjalla um einn þátt þeirra sem ég gerði að umræðuefni í andsvari við hæstv. landbúnaðarráðherra þegar mælt var fyrir málinu í upphafi, þ.e. það sem var í frumvarpinu, og eru Héraðsskógar á Austurlandi sem áttu að ná yfir þetta verkefni í heild sinni á Austurlandi. Þá benti ég á að það væri auðvitað ekki nægjanlegt, það væri ekki nógu lýsandi fyrir verkefnið í heild sinni því það næði auðvitað til miklu stærra svæðis en Héraðs eingöngu. Hæstv. ráðherra var ekki með jákvæðar undirtektir við þessa athugasemd þannig að ég átti svo sem ekki von á að þetta næði fram að ganga. En ég sé að nefndin hefur tekið þetta mál fyrir og komist að sömu niðurstöðu og ég að það væri miklu eðlilegra að kalla þetta Héraðs- og Austurlandsskóga. Fyrir það er ég afar þakklátur og segi aftur að það er ekki oft sem við í stjórnarandstöðu getum hælt stjórnarliðum fyrir að hafa kjark og þor til að fara með tillögu í gegn sem er ekki endilega í samræmi við vilja hæstv. ráðherra. En það er gert í þetta skipti og ég þakka fyrir það og óska í raun stjórnarliðum í landbúnaðarnefnd til hamingju með að gera slíkt vegna þess að ég er alveg fyllilega sammála nefndinni um að þetta heiti er miklu heppilegra en það sem var í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni fyrir góð orð í garð nefndarformanns og nefndarinnar og vil geta þess að á þessu vori hefur tekist að afgreiða öll þau mál sem landbúnaðarnefnd afgreiddi úr nefndinni í mikilli sátt allra nefndarmanna. Vil ég nota þetta tækifæri til að þakka nefndarmönnum í landbúnaðarnefnd fyrir afskaplega gott og mikilvægt starf og þá sátt sem náðst hefur í nefndinni sem er mjög mikilvæg.

Virðulegi forseti. Það frumvarp til laga sem hér er verið að fjalla um við 2. umr., landshlutaverkefni í skógrækt, en hv. þm. Drífa Hjartardóttir, formaður landbúnaðarnefndar, hefur gert grein fyrir störfum landbúnaðarnefndar að þessu máli og nefndaráliti hennar, er í heild sinni til mikilla bóta. Það voru komin allmörg lög, eins og hv. formaður landbúnaðarnefndar gerði grein fyrir, sem lutu að landshlutabundnum verkefnum í skógrækt vítt og breitt um landið sem var fyllilega ástæða til að taka saman og setja í eina heildstæða löggjöf. Ég tek undir orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur um að eðlilegast hefði verið að taka öll skógræktarmálin fyrir í heild sinni og búa til heildstæðan lagabálk um þau málefni þar sem landshlutaverkefni í skógrækt hefði verið hluti af heildstæðri löggjöf um skógrækt. Sú leið var ekki valin heldur tekinn þessi þáttur þeirra en ég tek alveg undir það með hv. formanni landbúnaðarnefndar að það útilokar ekki í sjálfu sér að við getum tekið þennan lagabálk fyrir í heild sinni síðar og er jafnnauðsynlegt sem fyrr. Ég stend því að þessu nefndaráliti sem hér hefur verið kynnt og ítreka að þessi vinna í heild sinni er til mikilla bóta hvað varðar þennan málaflokk. Ég ritaði þó undir nefndarálitið með fyrirvara og fyrirvarar mínir lúta að nokkrum ákveðnum atriðum. Í fyrsta lagi að benda á að þessi lög lúta að þátttöku ríkisins með fjármagni í uppbyggingu skilgreindrar skógræktar á Íslandi. Þarna er ríkið að verja töluverðu fé eins og lögin kveða á um og skógarbændur eða þeir sem sitja á lögbýlum geta sótt um fjármagn á grundvelli þessara laga til skógræktar á jörðum sínum. Þetta átak fór fyrst í gang fyrir nokkrum árum til að auðga landið skógi og til að taka upp svokallaða nytjaskógrækt en einnig var verið að setja þetta verkefni í gang til þess að gefa bændum kost á ákveðnum búháttabreytingum, þ.e. að hverfa frá einni búskaparaðferð til annarrar, taka upp skógrækt að hluta eða öllu leyti í búskap sínum. Stór hluti af hinum pólitíska tilgangi með þessum fjárveitingum var að treysta atvinnu og byggð á þessum jörðum og í þeim héruðum sem um var að ræða. Um þessa nálgun, að treysta byggð í sveitum, gefa bændum og fólki á bújörðum kost á stuðningi til þessara verkefna sem lutu að skógrækt samkvæmt samningi sem gera átti að þar um, var líka góð pólitísk sátt. Nú hefur þetta hins vegar flotið nokkuð út þannig að nú er reynslan orðin sú að það eru mun fleiri sem bæði sækja um og virðast fá fjármagn til að rækta skóg á jörðum sem þeir hafa til ráðstöfunar en þeir sem eingöngu búa á þeim. Þá finnst mér það orka orðið nokkurs tvímælis að ríkið sé að koma þar inn með fjármagn. Það er a.m.k. önnur pólitísk forsenda en áður var. Skógrækt er góð þar sem hún hentar og um hana er sátt óháð því hver á landið, en að ríkið sé að setja í hana verulegt fjármagn sem aðrir aðilar eiga aðgang að án þess að búa þar finnst mér orka tvímælis. Ég vil a.m.k. að það sé ljóst að það er skoðun mín að þeir sem búa á jörðunum, eru fullir búsetulegir þátttakendur og eiga þar sína fjölskyldu búandi á jörðunum, eigi að öðru jöfnu að hafa forgang til þessa fjármagns. Það ber æ oftar við að fjársterkir aðilar sem kaupa jarðir eða jarðarbúta í sveitum eigi jafnvel greiðari aðgang að fjármagninu í heild sinni vegna þess að það krefst mótframlags að fá fjármagn frá ríkinu til þessara verkefna og því meira fé sem menn hafa umleikis til ráðstöfunar því meira fjármagn geta þeir fengið frá ríkinu sem mótframlag. Þeir sem kaupa jarðir og hafa mikið fjármagn milli handanna geta því með þeim hætti haft meiri forgang að því fjármagni sem ríkið veitir til þessara verkefna. Þetta er ein af athugasemdunum sem ég geri. Ég tel að þarna hefði átt að kanna að gera mörkin á milli skýrari en þau eru í lögunum þannig að þetta höfðaði fyrst og fremst til bænda sem byggju á jörðum sínum. Hitt sem ég vildi líka leggja áherslu á er að lögin forgangsraða á vissan hátt eftir trjáplöntum, þ.e. það hefur verið og enn þá er það svo að svokölluð viðarskógrækt nýtur forgangs, ég tala ekki nú um hvað varðar skattalögin. Vissulega eru möguleikar á útivistarskógrækt og birkiskógrækt að koma sterkar inn í lögin en áður var en þegar verið er að tala um þá sem planta til viðarræktar þá njóta þeir aðilar nokkurs forgangs hvað þetta varðar. Síðan vildi ég líka nefna að bent hefur verið á nauðsyn þess að það land sem tekið er til skógræktar sé í auknum mæli skipulagt, að skipulagslegar kvaðir séu á því, og á því er verið að taka nokkuð með lögum sem eru að fara í gegnum þingið um matsáætlanir á einstökum slíkum verkefnum. Það er því til bóta. Ég vil svo vekja athygli á því í lokin, frú forseti, þó að það snerti ekki beint þessi lög, það snertir náttúruverndarlögin sem ég teldi mjög brýnt að taka á, þ.e. réttindi fólks til að fara um land en í 14. gr. náttúruverndarlaganna stendur, með leyfi forseta: „För um ræktað land og dvöl þar er háð samþykki eiganda þess eða rétthafa. Sama gildir um skógræktarsvæði í byggð sem ekki eru í eigu eða umsjá ríkis eða sveitarfélaga, önnur en náttúrulega birkiskóga og kjarr. Sé skógrækt styrkt með opinberu fé skal kveða svo á í samningi við eiganda eða rétthafa lands að hann tryggi almenningi með reglum sem hann setur frjálsa för um landið eftir að fyrstu stigum skógræktar er lokið.“ Bent hefur verið á að hér sé lagaleg óvissa um rétt fólks til þess að fara um land þegar þar er hafin skógrækt eða annað. Ég heyri æ fleiri tilvik sem eru á þann veg að þegar jarðir og lönd eru keypt upp og gjarnan ekki búið á þeim séu þeir eigendur hvað harðastir í því að loka þær jarðir af til umferðar. Ég tel að setja þurfi í lög mun skýrari ákvæði, hvort heldur það er í náttúruverndarlögum, skógræktarlögum eða lögum um landshlutabundin verkefni til skógræktar, sem kveða á um rétt fólks til að fara um land. Bændur sem búa á jörðum sínum hafa yfirleitt verið mjög frjálslegir hvað það varðar en eftir að jarðir hafa farið í hendur manna sem ekki búa á þeim lenda menn æ oftar í því að þær eru lokaðar að stórum hluta fyrir almennri umferð og það er slæm þróun. Frú forseti. Ég styð fullkomlega þetta lagafrumvarp eins og það kemur hér fyrir og tel að það sé mikill áfangi og góður í því að setja þessi verkefni, landshlutabundin skógræktarverkefni, í eina heildstæða löggjöf.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl., nr. 6/1986, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið jákvæðar umsagnir um það frá Bændasamtökum Íslands og Landssambandi kúabænda. Með frumvarpinu er lagt til að innlausnarfrestur verði fjórar vikur við nauðungarsölu óskilapenings, svo sem hrossa og nautgripa, í stað tólf vikna innlausnarfrests eins og nú er áskilið. Eigendum hrossa og nautgripa er nú gert skylt að örmerkja eða frostmerkja hross, samanber reglugerð nr. 289/2005, um merkingar búfjár, og telur nefndin því tímabært að innlausnarfresturinn verði styttur í fjórar vikur eins og mælt er fyrir um í frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Gunnar Örlygsson og Margrét Frímannsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá landbúnaðarnefnd um tillögu til þingsályktunar um þjóðarblóm Íslendinga. Nefndin hefur fjallað um málið og henni bárust umsagnir frá Skógrækt ríkisins, Landvernd, Ungmennafélagi Íslands, Samtökum ferðaþjónustu og Bændasamtökum Íslands. Umsagnirnar voru allar jákvæðar gagnvart tillögunni. Með tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að holtasóley (Dryas octopetala) verði þjóðarblóm Íslendinga. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Anna Kristín Gunnarsdóttir, Gunnar Örlygsson og Margrét Frímannsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson, Guðmundur Hallvarðsson, Jón Bjarnason, Guðjón Ólafur Jónsson og Valdimar L. Friðriksson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, nr. 13 17. apríl 1984, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum vegna frekari þátttöku Íslands í samningi Evrópusambandsins um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum frá 29. maí 2000 og bókun við hann frá 16. október 2001. Um er að ræða ákvæði um þær málsmeðferðarreglur sem gilda skuli þegar beiðni er sett fram um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum á grundvelli samningsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með minni háttar breytingu sem gerð er grein fyrir á þskj. 1236, þ.e. að við 1. gr. bætist nýr liður eins og þar segir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fullnustu refsidóma, sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð, o.fl., nr. 69 12. desember 1963. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi hér á landi við framkvæmd innheimtu sekta og sakarkostnaðar milli Norðurlandanna sem dóms- og kirkjumálaráðuneytið hefur annast. Lagt er til að ráðherra verði heimilt að fela lögreglustjóra eða öðrum aðila á landsvísu að annast verkefnið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingar á lögum um vegabréf. Með frumvarpinu eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum um vegabréf vegna alþjóðlegra krafna um rafræn lífkenni í vegabréfum. Þá er einnig lagt til að ábyrgð á útgáfu almennra vegabréfa færist frá Útlendingastofnun til þjóðskrár en Útlendingastofnun mun áfram sjá um útgáfu vegabréfa fyrir útlendinga og ferðaskilríki fyrir flóttamenn. Það kom fram á fundum nefndarinnar að öll vegabréf sem gefin hafa verið út á Íslandi eftir 1. júní 1999 eru tölvulesanleg með andlitsmynd en geyma ekki önnur stöðluð rafræn lífkenni sem samkvæmt frumvarpinu eru t.d. augnmynd, fingraför eða önnur líkamleg einkenni sem unnt er að mæla með ákveðinni tækni sem hentar fyrir vélrænan samanburð. Frumvarpinu er ætlað að auka öryggi vegabréfa sem skilríkja og nákvæmni auðkenningar ásamt því að uppfylla alþjóðlegar kröfur og samræmdar kröfur Schengen-ríkjanna. Nefndin leggur til eina minni háttar breytingu sem varðar gildistöku málsins og með þeirri breytingu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um starfsemi innri markaðarins í tengslum við frjálsa vöruflutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins. Með frumvarpinu er lagt til að reglugerð ráðsins, nr. 2679/98/EB, sem tekur til starfsemi innri markaðarins í tengslum við frjálsa vöruflutninga milli landa, verði tekin upp í innlendan rétt. Í reglugerðinni er annars vegar mælt fyrir um skyldur aðildarríkjanna til að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að koma í veg fyrir alvarlegar hindranir á frjálsum vöruflutningum milli aðildarríkjanna, svo sem vegna vegatálmana eða eyðileggingar á varningi. Hins vegar að komið verði á fót kerfi upplýsingaskipta á milli aðildarríkjanna og framkvæmdastjórnarinnar eða eftir atvikum Eftirlitsstofnunar EFTA ef slíkra hindrana verður vart. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að við málið bætist fylgiskjal eins og fram kemur á þskj. 1269.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða réttarstöðu samkynhneigðra (sambúð, ættleiðingar, tæknifrjóvgun). Með þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar sem hafa það markmið að jafna réttarstöðu sambúðarfólks og er m.a. lagt til að samkynhneigð pör geti skráð sambúð sína í þjóðskrá. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um ættleiðingar svo pör í staðfestri samvist og sambúð geti ættleitt börn og breytingar á lögum um tæknifrjóvgun svo konur í staðfestri samvist eða sambúð geti gengist undir tæknifrjóvgun. Nefndin hefur í vetur fram á vor átt fjölmarga fundi um þetta mál, fengið til sín nokkurn fjölda af gestum eins og gerð er grein fyrir á þingskjalinu. Það bárust fjölmargar umsagnir og töluvert mikil vinna hefur farið í að vinna þetta mál áfram í nefndinni. Eins og sjá má á breytingartillögu á þskj. 1182 leggur nefndin til nokkrar breytingar en ég vil leggja áherslu á að hér er fyrst og fremst um að ræða orðalagsbreytingar og eftir atvikum lagatæknilegar breytingar á málinu en mikil samstaða hefur verið um afgreiðslu málsins hvað þessar breytingar snertir í nefndinni þó að um einstök atriði hafi verið þó nokkuð mikið rætt, til að mynda um vígslurétt trúfélaga og ég hygg að á þinginu hafi komið fram sérstakt frumvarp sem kemur inn á þau efni. Það er almennt um þetta mál að segja að með því er lagaleg réttarstaða samkynhneigðra para tryggð að jöfnu við gagnkynhneigð pör og það eru hin stóru tíðindi sem felast í málinu. Eftir þá skoðun sem fram hefur farið á réttarstöðu samkynhneigðra para kom í ljós að á ýmsum sviðum þurfti að gera bragarbót, gera þurfti lagfæringar á lögum til þess að færa réttarstöðu þeirra til jafns við gagnkynhneigða. Það er mat nefndarinnar að því markmiði sé náð með þessu frumvarpi. Ég hyggst ekki fara í neinum smáatriðum yfir þau atriði sem tekin eru til umfjöllunar í nefndarálitinu. Ég vek athygli á því að nefndin gefur frá sér allítarlegt álit þar sem tekin eru til umfjöllunar öll þau atriði sem reynir á í málinu. Ég ætla þó að staldra hér við tvö eða þrjú atriði sem ég tel ástæðu til að hnykkja sérstaklega á í þessari framsögu minni. Það er þá í fyrsta lagi í kaflanum um nafnleynd þar sem allsherjarnefnd vekur athygli á mikilvægi þess að tekin verði upp frekari umræða um rétt barna til að þekkja uppruna sinn. Hér er um að ræða rétt barna til þess að vita hver uppruni þeirra er þegar notast hefur verið við gjafasæði en þó nokkuð mikil umræða hefur orðið um þessi mál í öðrum ríkjum. Sums staðar hafa ríki sett reglur sem tryggja 18 ára einstaklingum að sækja upplýsingar um uppruna sinn og nefndin sendir þetta nefndarálit frá sér með ábendingu um að það sé mikilvægt að þessi umræða fari af stað og hefjist hér á Íslandi fyrir alvöru og þetta verði tekið til nánari skoðunar. Ég held ég geti talað fyrir hönd nefndarmanna um að almennt hafi vilji nefndarmanna staðið til þess að tryggja þennan rétt en á sama tíma vilja menn ekki valda því að það dragi úr framboði á gjafasæði eins og vísbendingar eru um að gerst hafi annars staðar þegar slíkar reglur hafa verið innleiddar. Í annan stað ætla ég að staldra aðeins við kaflann um hugtakanotkun sem er að finna í nefndarálitinu. Ástæðan fyrir því er sú að langflestar af breytingartillögum nefndarinnar lúta að hugtakanotkuninni í frumvarpinu. Svo ég leyfi mér að lesa hér upp úr nefndarálitinu, með leyfi forseta, segir þar: „Nefndin ræddi þá lagatæknilegu aðferð í frumvarpinu sem felur í sér að afnema úr lögum hugtökin faðir, móðir, karl og kona. Fram kom að sú leið byggðist m.a. á tillögum í skýrslu um réttarstöðu samkynhneigðra sem lögð var fyrir Alþingi á 131. löggjafarþingi (þskj. 381 – 337. mál) og erlendri fyrirmynd. Þá hefur sú leið verið farin í fleiri lögum að kynleysa hugtök, t.d. í almennum hegningarlögum, nema það leiði af eðli máls að nauðsynlegt sé að tiltaka kynferði. Telur nefndin ákveðinn missi að þessum hugtökum úr lögum og þá sérstaklega úr barnalögum og lögum um ættleiðingu og telur ekki nauðsynlegt að kynleysa ákvæðin. Leggur nefndin því til breytingar á frumvarpinu sem eru eingöngu lagatæknilegs eðlis og fela í sér að halda orðalagi gildandi laga að mestu óbreyttu en bæta við eftir því sem við á ákvæði um einstaklinga í staðfestri samvist og sambúð.“ Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til umfjöllunar í nefndaráliti allsherjarnefndar sem nefndarmenn stóðu að með þeirri undantekningu að Sigurjón Þórðarson gerði fyrirvara en Birgir Ármannsson og Björgvin G. Sigurðsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur mælt fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um breytingu á lagaákvæðum er varða réttarstöðu samkynhneigðra (sambúð, ættleiðingar, tæknifrjóvganir). Þetta er gríðarlega stór stund í þinginu og líka stór stund fyrir þjóðina því þetta er eitt af þeim málum sem þing og þjóð eru sammála um að leiðrétta þurfi. Það er gert með þessu frumvarpi og þessum miklu breytingum á hinum ýmsu lögum. Segja má að nú hilli kannski undir lok göngunnar löngu fyrir mannréttindum og réttarstöðu samkynhneigðra. Sú ganga hófst 1992 á hinu háa Alþingi þegar samþykkt var þingsályktunartillaga sem markaði þetta upphaf og leiddi til lagasetningar um staðfesta samvist 1996, en 1. flutningsmaður þessarar fyrstu þingsályktunartillögu var hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Þetta hefur því tekið 14 ár sem er í rauninni kannski minni tími en margan grunaði. Vinnan í nefndinni og vinnan að þessu máli hefur verið mjög frjó, skemmtileg og málefnaleg. Eins og hv. formaður nefndarinnar nefndi áðan erum við búin að eiga samræður við marga aðila og halda marga fundi. Allir stjórnmálaflokkar á þinginu eru sammála um þetta mál og þær réttarbætur sem hér eru lagðar til. Að vísu stendur eitt mál út af. Það hefur líka orðið samstaða um að það yrði ekki gert að hinu stóra máli núna heldur yrði fyrst og fremst horft á þau réttindi sem eru að fást fram nú og loka þeim hring. Það mál varðar afstöðu kirkjunnar til þess að staðfesta samvist,  Ég veit að margir hefðu viljað meiri umræðu í fjölmiðlum um einmitt öll þau miklu réttindi sem í þessu máli felast því að þau eru gríðarlega mikil. Nú er loksins verið að jafna stöðu gagnkynhneigðra og samkynhneigðra og ef væri hægt að líkja þessari stóru stund við eitthvað í sögu okkar á þingi væru það e.t.v. réttindi kvenna. Það er kannski sú beina tenging sem maður augljóslega sér. Öll slík mál eiga sér auðvitað frekar langan aðdraganda. Ég bað á sínum tíma um skýrslu um stöðu sambúðarfólks vegna þess að ég vissi að í gegnum hana sæjum við réttleysi samkynhneigðra. Sú skýrsla var gríðarlega vel unnin. Hún var unnin af lögfræðingi fyrir dómsmálaráðuneytið og er í dag lögskýringargagn í námi í lögfræði. Þar kom auðvitað í ljós að staða samkynhneigðra var afleit í raun, miklu verri en við héldum. Við héldum að ástandið væri miklu betra og fegurra. Í framhaldi af því var skipuð nefnd sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, studdi af heilum hug að yrði gert. Fór nefndin yfir öll þessi mál og niðurstaðan var í rauninni þær lagabreytingar sem við erum að samþykkja hér. Það er því alltaf miklu meiri vinna að baki en fólk heldur, og kannski ósýnileg, þegar verið er að fjalla um svona stór mál. En af því við erum búin að gera ákveðið samkomulag í þinginu um málið þá er þetta fyrst og fremst tilefni til að fagna, fagna því að það er enginn munur á okkur og hinum eins og sagt er, að við höfum sama rétt. Og það sem líka er ánægjulegt fyrir okkur er að við erum í fyrsta til fimmta sæti hvað varðar réttarstöðu samkynhneigðra í heiminum. Það er gríðarlega mikilvægt því það er mjög horft til Norðurlandanna, Hollands og Belgíu varðandi þessi mál. Það er því verið að brjóta í blað og það er verið að jafna stöðu samkynhneigðra og gagnkynhneigðra. Við gerðum ákveðnar breytingartillögur í nefndinni og ekki síst með tilliti til þess að tryggja réttindi og stöðu barna. Það á auðvitað við varðandi tæknifrjóvgunina og var mikil samstaða um það í nefndinni hvernig við lentum því máli. Það vita allir sem hér eru og hafa fylgst með þessum málum að þetta er einhver stærsti sigur þessa hóps í mörg ár og tók í rauninni styttri tíma en við héldum. Það sem er líka ánægjulegt við breytingartillögu nefndarinnar er að lögin taka gildi á alþjóðadegi samkynhneigðra, 27. júní. Það sama var gert varðandi staðfesta samvist. Það skiptir máli að í svo stórum og miklum breytingum eins og hér er verið að gera, bæði varðandi Hagstofu og þjóðskrá, skráningu í fæðingarskýrslur o.s.frv., að allir aðilar fái ráðrúm þannig að þegar lögin taka gildi séu öll kerfi tilbúin. Það skiptir mjög miklu máli að þar gangi allt snurðulaust fyrir sig, hvort heldur um er að ræða að ganga frá ættleiðingu barna erlendis frá, sem er auðvitað líka í þessu frumvarpi, eða konur sem vilja fara í tæknifrjóvgun hér á landi o.s.frv. Mér fannst það í rauninni auka á jákvæða og góða ásýnd þessa máls að sá dagur var valinn. Ég þarf ekki að segja meira því hér er bara tilefni til að fagna. Ég vil, af því að ég er búin að vera í þessu máli alveg frá upphafi, þakka öllum sem ég hef unnið með að því fyrir einstaklega skemmtilegt samstarf. Nefndasvið Alþingis hefur unnið mikið að málinu. Einnig hefur verið unnið með Stjórnarráðinu og ráðuneytum að þessum bandormi og þessu stóra frumvarpi. Þetta er búið að vera einstaklega ánægjulegt og ég held að þingmenn geti afskaplega vel við unað að þetta mál sé á dagskrá og verði fullklárað á morgun.

Hæstv. forseti. Við erum nú komin á lokasprettinn með mál sem við höfum verið að vinna að í allsherjarnefnd í allan vetur meira og minna. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir eljusemi í vinnu við málið. Það var afar vel að verki staðið við þá vinnu og ég held að við séum öll sammála um að niðurstaðan sé mjög góð. Hér er um að ræða bandorm sem er í sjálfu sér flókinn í uppbyggingu og að eðli. Þar af leiðandi var ekki einfalt fyrir nefndina að fara í gegnum þetta mál og í það var tekinn sá tími sem þurfti. Við náðum það vel utan um málið að mínu mati að ég tel fulla ástæðu til að þakka nefndinni fyrir það og formanni hennar fyrir að stýra þessari vinnu vel. Saga samkynhneigðra er öðrum þræði saga fordóma og niðurlægingar. Við Íslendingar erum engir eftirbátar annarra þjóða í þeim efnum, samkynhneigðir hafa þurft að búa við niðurlægingu og fordóma á Íslandi eins og annars staðar. Árið 1996 var þó stigið mjög stórt skref til að bæta úr þessu, skref sem olli að ég held straumhvörfum í almenningsálitinu, skref sem varð til þess fallið að kveða niður fordómaraddirnar. Það skref var auðvitað þegar Alþingi lögfesti ákvæði um staðfesta samvist. Þegar allt kemur til alls erum við jú öll eins og það er ógæfa okkar að vera stöðugt að skipta fólki upp í hópa. Krafa samfélagsins á að vera sú að við getum öll fengið að lifa með reisn, sama hvaðan við komum eða hvert við stefnum, hvernig við erum á litinn eða hver kynhneigð okkar er. Mér hefur satt að segja fundist það önugt þegar ævinlega þarf að aðgreina samkynhneigða frá öðru fólki í samfélaginu. Ekki erum við sem erum gagnkynhneigð stöðugt að tala um að við séum gagnkynhneigð, enda skiptir það engu máli. Það skiptir heldur engu máli að samkynhneigðir séu samkynhneigðir. Það skiptir bara máli að við höfum öll sama rétt í samfélaginu. Ég tel það mikið fagnaðarefni að við skulum vera að ná því í gegnum Alþingi núna að veita samkynhneigðum sama rétt og öðrum. En þó er eitt skref eftir til að klára þetta mál, skref sem við getum haft í huga þar sem við eigum aðild að stjórnarskrárnefndinni sem er að störfum. Hvað segir í 65. gr. stjórnarskrárinnar um það hvernig menn skuli vera jafnir fyrir lögunum? Þar segir að allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti. Vantar ekki bara eitt orð þarna inn? Vantar ekki bara orðið kynhneigð þarna inn? Mér finnst það ekki ofgert af okkur sem störfum á löggjafarsamkundu Íslendinga að vinna að því að orðið kynhneigð sé sett inn í 65. gr. stjórnarskrárinnar þannig að tryggt sé að samkynhneigðir hafi það staðfest og skjalfest í bak og fyrir í stjórnarskránni að óheimilt sé samkvæmt stjórnarskrá Íslendinga að mismuna fólki á grundvelli kynhneigðar. Hvatning mín úr þessum ræðustóli til þingmanna er sú að þar sem við erum með málið í skoðun og stjórnarskrárnefndin er að störfum sé fullkomlega tímabært að verða við kröfum Samtakanna 78 um að 65. gr. stjórnarskrárinnar verði breytt að þessu leyti. Ég tel að slík breyting sé ekkert annað en eðlilegt framhald á þeim réttarbótum sem gerðar hafa verið á Alþingi og verið er að gera núna með því frumvarpi sem við ræðum hér. Ég held því fram að þau skref sem hingað til hafa verið tekin af löggjafarsamkundunni hafi verið til þess fallin að kveða niður fordóma eins og ég sagði áðan. Þau hafa breytt viðhorfum í samfélaginu. Ég tel að þau skref sem við erum að taka eigi áfram eftir að breyta viðhorfum til hins betra og tel að þá sé einungis eftir þetta litla skref til að segja megi að fullnaðarsigur sé unninn. Ég gæti svo sem rætt um heimild trúfélaga til að vígja samkynhneigð pör, mér finnst það auðvitað alveg sjálfsagt mál. Kannski er það líka eitthvert hænufet sem við eigum eftir að taka eða trúfélögin eiga eftir að ræða í sínum ranni. Ég held að það skref sem tekið er hér af löggjafarsamkundunni hljóti að hreyfa við öllum sem vinna að málefnum samkynhneigðra í samfélaginu. Ég tel að það sé bara orðið herslumunur sem upp á vantar. Hér væri hægt að hafa langt mál en ég fagna þessu nefndaráliti og tel það vera afar greinargott og tek undir þau sjónarmið sem þar koma fram.

Frú forseti. Með frumvarpinu er hætt að mismuna fólki á grundvelli kynhneigðar. Það er náttúrlega mjög jákvætt mál og við í Frjálslynda flokknum styðjum það heils hugar. En fyrirvari minn beindist að því sem út af stendur. Fólki er enn þá mismunað eftir sem áður á grundvelli kynhneigðar hvað það varðar að prestum og forstöðumönnum skráðra trúfélaga er ekki heimilt að vígja samkynhneigt fólk. Þessu vildi ég breyta og flutti breytingartillögu. Ég dró hana til baka, ekki vegna þess að ég hefði skipt um skoðun, alls ekki. Ástæðan fyrir því var sú að þessi breyting, þó svo að hún sé kölluð hænuskref hjá ræðumanni sem flutti ræðu hér á undan, þá er hún það stór að við lá að hún torveldaði það að málið færi í gegnum þingið. Við getum því ekki talað um þetta sem eitthvert hænuskref. Þetta virðist a.m.k. vera mjög stórt í hugum ýmissa manna, sumra andans manna, að ganga alla leið. Ég er á því að við hefðum átt að gera það. En vegna þess að sú staða var uppi að þessi hindrun, að breytingartillagan gæti orðið til þess að málið færi ekki í gegn, þá dró ég hana til baka. Ég vil að það komi skýrt fram. Að lokum vil ég ekki eingöngu óska samkynhneigðum til hamingju með þessa réttarbót heldur líka þjóðfélaginu öllu vegna þess að það er akkur þjóðfélagsins að ekki sé mismunun. Við erum líka á því að ryðja eigi öllum hindrunum úr vegi og allri mismunun og einnig þeirri sem ég hætti við að leggja til að yrði breytt að þessu sinni. En ég óttast því miður að fyrst þessi breyting fer ekki í gegn í þessari atrennu þá muni líða nokkur tími þar til að samkynhneigðir fái öll sömu réttindi og aðrir borgarar landsins.

Frú forseti. Ég vil að það komi fram að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég held að það hafi komið fram í ræðu minni. Það er þetta sem ég leyfði mér að kalla hænufet sem upp á vantar. Ég kallaði það hænufet vegna þess að ég held að trúfélögin þurfi einungis að svipta hulunni frá augum sínum. Það er ekki mikið mál að taka huluna og svipta henni af. Í þessu stóra skrefi sem við erum að taka felli ég mig við það að trúfélögunum skuli vera það í sjálfsvald sett á þessu stigi málsins að svipta hulunni sjálf frá augum sínum. Ég felli mig sem sagt við að það skyldi hafa orðið málamiðlun og lending í málinu núna að Alþingi gerði það ekki með valdboði í lögum. Ég hefði auðvitað kosið að allir hópar landsins, allir sem komið hafa að umfjöllun um þetta mál hefðu getað verið sama sinnis og við hv. þm. Sigurjón Þórðarson. En það var nú ekki svo. Þá tel ég og vil að það komi skýrt fram að þessi lending hafi verið sú eina sem við í raun gátum fengið í þetta mál og svo sé það verk trúfélaganna í samfélaginu, meðbræðra okkar sem þar starfa, að svipta hulunni frá augum sínum og átta sig á að við verðum ekki dæmd á grundvelli kynhneigðar okkar. Það er ósanngjarnt. Það er óréttlátt og það skyldi enginn gera að dæma annan mann á grundvelli kynhneigðar.

Frú forseti. Það kom mér ekki mjög á óvart að við værum sammála hvað þetta atriði varðar. En ég vil halda því til haga í umræðunni vegna þess að verið er að tala um að trúfélögin þurfi að svipta hulunni frá augum sínum til að sjá hið rétta í málinu, þá eru nú reyndar sum trúfélög sem sjá ljósið. Mér finnst að við verðum að nefna þau hér. Það er Fríkirkjan og Ásatrúarfélagið. Mér finnst að við megum ekki setja þau alveg í sama hóp og þau sem hafa enn þá slæðuna og sjá ekki ljósið í málinu.

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði áðan. Það á ekki að dæma fólk á grundvelli kynhneigðar. En jafnvel að þessu frumvarpi samþykktu verða menn samt sem áður dæmdir á grundvelli kynhneigðar, að minnsta kosti frammi fyrir guði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ákaflega mikilvægt að halda áfram að berjast fyrir því að samkynhneigðum sé ekki mismunað gagnvart kirkjunni. Ég tel að kirkjan sé mjög afturhaldssöm í þessum efnum. Ég á mjög erfitt með að sætta mig við það ef ekki verður undinn bráður bugur að því að breyta lögunum í framhaldi af þessu. Hins vegar vil ég að það komi alveg skýrt fram að ég er sáttur við þessa málamiðlun. Ég er í hjarta mínu mjög glaður yfir því að tekist hefur samstaða meðal þingmanna um að ná þessu fram. Ég tel þetta alveg gríðarlega mikilvægan áfanga. Mörg okkar hafa barist fyrir þessu allar götur frá því við komum hér á þing síðla síðustu aldar. Eins og hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir sagði áðan er þetta með vissum hætti endir á löngu ferli. Ég gleðst því yfir þessu. Samt sem áður er ég þeirrar skoðunar að það sé að minnsta kosti í andstöðu við anda stjórnarskrárinnar að meina samkynhneigðum að fá að gifta sig og fá blessun kirkjunnar frammi fyrir sínum guði. Ég tel að það sé grundvallaratriði. Ég er virkur meðlimur í söfnuði sem hefur tekið fyrir sitt leyti afstöðu til að heimila þetta. Lögin hins vegar banna þessum söfnuði, sem er Fríkirkjusöfnuðurinn, að láta það ganga til framkvæmda. Mér finnst það miður. Ég vil hins vegar taka undir með þeim sem hér hafa talað. Þetta er mikilvægur áfangi. Stjórnmál eru list hins mögulega og lengra var ekki hægt að komast að þessu sinni. Þetta er samt stórkostlegur áfangi.

Forseti. Ég tek undir þann fögnuð sem fram hefur komið í ræðum fyrri þingmanna, hv. þm. Guðrúnar Ögmundsdóttur og fleiri þeirra sem hafa staðið hér vel að verki að flestu leyti. Ég tek líka undir það sem fram kom áðan að hið eðlilega lokaskref í þessum efnum, ég held að það hafi verið hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, sé að afnema með öllu þann lagalega og orðafarslega skilnað sem er á milli fólks með mismunandi kynhneigð á þessu sviði. Einhvern tímann kemur að því að við veljum okkur eitthvert orð, hjúskap t.d., um samband tveggja einstaklinga sem um er að ræða og gerum engan mun á því hvaða blanda það er af karlkyni og kvenkyni sem þar kemur nærri. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt skref sem verið er að stíga nú. En ég verð hins vegar að leyfa mér að fara nokkrum orðum um það sem stendur út af og hefur mest verið deilt um í vetur. Það almannavald sem kveður á um mannréttindi í landinu gerir það í umboði þjóðarinnar. Þegar það hefur komist að ákveðinni niðurstöðu, eins og við erum nú að gera um mannréttindi, verður ekki lengi við það unað að félagsskapur af neinu tagi standi utan við það almenna samkomulag sem slík samþykkt inniheldur. Þetta á í þessu tilviki við um trúfélögin, söfnuðina í landinu, gagnvart þeirri nýju stöðu sem með þessu frumvarpi samþykktu er uppi í landinu, þeirri skorinorðu yfirlýsingu okkar að réttarstaða skuli vera jöfn, allir skulu vera jafnir fyrir lögunum óháð því hvernig þeir kjósa að haga kynlífi sínu á þá vegu sem við erum hér að tala um eða velja sér lífsförunaut. Nú er ég ekki þar með að segja að ekki eigi að gefa umþóttunartíma ýmsum fornfrægum söfnuðum. Hér er t.d. fylgisveit patríarkans í Moskvu og mér dettur ekki í hug að hún muni á einum degi geta fylgt okkur eftir í þessu. Kannski þarf til þess nokkur ár, kannski einhverja áratugi. En að lokum kemur að því að þessi félög verða að haga sér eftir þeim lögum sem í landinu gilda. Samanburður kann að þykja ósmekklegur en er þó við hæfi. Við Íslendingar mundum ekki til lengdar þola þann félagsskap sem gerði upp á milli fólks eftir litarhætti. Við mundum ekki þola að gert væri upp á milli fólks eftir því hvort það er fatlað eða ekki. Við mundum ekki þola neinum að gera upp á milli fólks eftir því hvaða efni það hefur. Þó hefur það verið svo í lögum okkar að fátækir hafa verið settir skör lægra og það eftir að þetta þing tók til starfa. Það var svo fram á fjórða áratuginn að þeir sem höfðu þegið af sveit höfðu ekki kosningarétt í kosningum. Það var eitt af því sem mótmælt var í fyrstu kröfugöngum verkalýðsfélaganna í Reykjavík og víðar um landið að sú svívirða skyldi viðhaldast og var sem betur fer afnumin að mig minnir í stjórn hinna vinnandi stétta snemma á fjórða áratugnum. Með sama hætti verður það ekki þolað í framtíðinni að félagsskap, þótt göfugur sé, líðist að gera upp á milli fólks eftir því hvernig það velur sér lífsförunaut eða hagar kynlífi sínu í þessu sambandi. Það er staðreynd að einn af þessum söfnuðum, íslenska þjóðkirkjan svokölluð, hefur í raun komið í veg fyrir þá breytingu sem Guðrún Ögmundsdóttir beitti sér fyrir í upphafi þessarar umræðu og hv. þm. Sigurjón Þórðarson vissulega tók upp með breytingartillögu sinni og menn hafa víða haft áhuga á að gerð verði, og var nú ekki róttækari en það að til stóð að gefa embættismönnum safnaðanna heimild, ekki að skylda þá, ekki að taka upp valdboð, heldur gefa þeim heimild til að vígja samkynhneigt fólk eftir ritúali sínu. Íslenska þjóðkirkjan hefur með þessu ekki einungis stöðvað málið, að minnsta kosti að sinni, gagnvart sjálfri sér heldur líka gagnvart öðrum söfnuðum og þar með gripið nokkuð hastarlega inn í starfsemi sem henni kemur ekki við. Þó hér sé stund fagnaðar verður vissulega að draga þessa mynd upp og þeir þingmenn sem bera ábyrgð á þessu og hafa haft ég segi nánast í hótunum við okkur fylgismenn frelsis í þessu efni verða auðvitað að gangast við ábyrgð sinni. Það að þetta er þjóðkirkjan er mjög sérkennilegt. Þar hljóta menn að horfa í spegilinn og skoða nokkuð hvernig þetta kemur til vegna þess að ef einhver trúarsöfnuður ætti að vera skyldugur til að fylgja hinni almennu mannréttindaþróun í samfélaginu, þá er það þjóðkirkjan vegna þeirrar stjórnarskrárbundnu stöðu sinnar að vera þjóðkirkja. En hún hefur ekki gert það, heldur beitt áhrifum sínum til að þetta réttindamál, þetta hænufet sem kallað er og ég hygg að skipti trúað fólk meðal samkynhneigðra miklu máli þótt hænufet sé kallað, hefur sem sé ekki getað fylgt með í þessum umbótum. Ég tel það vera alvarlegt umhugsunarefni og ég vona að þjóðkirkjan komist að hinni réttu niðurstöðu í þessu efni þegar frá líður og sérstaklega að hún þröngvi ekki kostum annarra safnaða í samfélaginu með háttalagi sínu. Ég vil segja að lokum í þessu máli sem við þurfum að ræða áfram innan safnaðanna, á þinginu og í samfélaginu almennt, að auðvitað væri út úr þessu ein leið. Hana hefur þjóðkirkjan að vísu forðast. Hún er að sjálfsögðu sú að afnema þá skipan að það séu sérstakir embættismenn safnaðanna sem af ríkisins hálfu hafa heimild til að stofna til þessa veraldlega sambands, þessa veraldlega félags sem hjónabandið er fyrir velflestum mönnum, þar á meðal fyrir Marteini Lúter sem var upphafsmaður þeirrar trúardeildar sem íslenska þjóðkirkjan telur sig vera hluta af. Það væri miklu hægara, og ég legg það til sem lausn á þessum vanda, að það væri ósköp einfaldlega hin opinbera athöfn embættismanna almannavaldsins sem gilti um hjónaband eða hjúskap eða hvað menn vilja kalla það, af öllu tagi. Síðan gætu trúfélögin lagt sína blessun yfir það hvert og eitt með sínu lagi. Ég tel að það væri hægari leið fyrir trúfélögin til að geta sætt sig við þetta, þau sem eru andstæð því. Og eðlilegri skipan mála fyrir það grundvallarsamband fólks sem um er að ræða sem er eins og ég segi í grunninn veraldlegt þó það sé auðvitað göfugt gagnvart guði og mönnum.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að það er mikil gleði í mínu hjarta í dag að þetta mál sé komið svo langt sem raun ber vitni. Mér hefur frá því að ég fór að hafa vit til sviðið það óréttlæti sem samkynhneigðir hafa þurft að mæta, að fá ekki sjálfsögð réttindi á við aðra einstaklinga í íslensku samfélagi. Það er því mikil gleði í hjarta mínu í dag að nú sé gengið jafnlangt og hér er gert og samkynhneigðum heimilt að ættleiða börn, gangast undir tæknifrjóvgun og fleiri mjög mikilvægar réttarbætur gerðar. Ég verð líka að segja að ég er ákaflega stolt af mínu fólki, samfylkingarfólki, sem hefur staðið í þessari vinnu með hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur í broddi fylkingar. Hún hefur barist fyrir því í nokkur ár að ná þeirri pólitísku samstöðu sem er að nást um þetta mikilvæga mál. Þetta er mjög stórt skref í átt að réttlátara samfélagi og ég tel að við eigum að stíga fleiri slík glæsileg skref á næstu árum. Við eigum að taka þetta vinnuferli okkur til fyrirmyndar hér á þingi, að ná slíkri pólitískri samstöðu um mikilvægar réttarbætur til hópa. Virðulegi forseti. Eitt atriði skyggir þó örlítið á gleði mína og það er að ekki skuli hafa verið gengið alla leið í þessum réttarbótum, að óskum trúfélaga skuli ekki hafa verið svarað. Það eru trúfélög í landinu sem hafa óskað eftir því að fá að staðfesta samvist samkynhneigðra og ég hefði viljað sjá að skrefið yrði stigið til fulls og þeim heimilað að gera það. Af því varð ekki en ég vona að þingmál Guðrúnar Ögmundsdóttur þar að lútandi verði samþykkt á næsta þingi og þá verði það skref stigið til fulls. Það mál snýst í grunninn um að heimila trúfélögum að staðfesta samvist samkynhneigðra para. Ég tel mjög mikilvægt að láta ekki eitt trúfélag standa í vegi fyrir öðrum að gera það sem þau telja rétt og er samkvæmt sannfæringu þeirra og trú rétt að gera. Við hér á Alþingi getum ekki staðið í vegi fyrir því en það gerum við meðan við veitum þeim trúfélögum sem hafa óskað eftir því að staðfesta samvist samkynhneigðra ekki heimild til þess. Þá stöndum við í vegi fyrir því að þau sinni því sem þau telja sanngjarnt og því sem þau eru sannfærð um að eigi að vera hluti af starfi þeirra. Það tel ég ekki rétt. Hér eru, eins og ég sagði áðan, stigin mjög stór og mikilvæg skref og fagna ég því. Ég vil líka í lokin segja að mér hefur þótt það afar einkennilegt hvernig við höfum í áranna rás verið að skammta réttindi í smáskömmtum, hér hafa verið stunduð einhvers konar smáskammtafræði. Nú er ekki um neina smáskömmtun að ræða heldur er verið að veita stóran skammt. En þó er ekki allt búið enn. Ég vonast til þess að á næsta þingi náist sama pólitíska samstaða um þingmál Guðrúnar Ögmundsdóttur um að heimila trúfélögum að staðfesta samvist samkynhneigðra. Þá tel ég að við séum komin með málið í höfn og getum borið höfuðið hátt hvað það varðar að hér á landi sitji allir við sama borð og hafi sömu réttindi óháð kynhneigð sinni. Ég vil rétt í lokin senda kveðjur til þings, til þjóðar og til samkynhneigðra og þá ekki síst frá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni sem hefur staðið að þessari vinnu í allsherjarnefnd en gat því miður ekki verið hér í dag. Ég ber kveðju hans, það mun hvorki standa á honum né mér eða öðrum að samþykkja tillögu Guðrúnar Ögmundsdóttur á næsta þingi um að heimila trúfélögum að staðfesta samvist samkynhneigðra. Ég hvet þingheim til þess að gera það hratt og vel næsta haust.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu heldur aðeins að leggja orð í belg og taka undir þá miklu gleðibylgju sem gengur um þingsalinn í þessu máli. Það er ekki oft sem næst jafnrík og sterk samstaða allra pólitískra flokka í jafnviðkvæmu máli og hér er um að ræða. Það ber að fagna þeirri samstöðu sem náðist í málinu sem er afar viðkvæmt og það ber að þakka hv. allsherjarnefnd fyrir þá miklu vinnu sem hún lagði í það. Allir nefndarmenn lögðu sig greinilega fram um að ná saman þannig að nefndin gæti skilað einu áliti og þokað þessu mikilvæga máli áfram. Það er rétt að minna á að þetta mál er upphaflega flutt af hæstv. forsætisráðherra og byggist frumvarpið á vinnu nefndar á vegum forsætisráðuneytisins. Sú nefnd lagði til ýmsar leiðir en má segja að með þeirri leið sem valin er í frumvarpinu sé gengið hvað lengst af þeim möguleikum sem lagðir voru fram í vinnuhópi forsætisráðuneytisins. Hér er sem sagt verið að ganga nokkuð langt í átt til jafnréttis, hér er verið að stíga mikilvæg skref til réttarbótar í íslensku samfélagi. En við þurfum ekkert að ganga þess dulin að málið er viðkvæmt eins og við höfum séð af umræðum frá því að það fyrst kom fram. Það er viðkvæmt í samfélaginu og einmitt þess vegna er mikilvægt að hv. allsherjarnefnd skuli hafa náð fullkominni samstöðu, vegna þess að það er viðkvæmt en líka vegna þess að það færir okkur mikla réttarbót í samfélag okkar og færir Ísland enn til jafnréttisáttar. Í rauninni þarf ekki meira um það að segja. Ég árétta að ég fagna og þakka hv. allsherjarnefnd fyrir þá góðu vinnu sem hún lagði í þetta, ekki síst það að nefndarmenn skuli allir standa saman að þessu áliti. Hér er sannarlega stigið stórt skref í átt til jafnréttis og réttarbótar og þó að einhverjir hefðu viljað ganga lengra skulum við ekki gleyma því að hér eru stigin ánægjulega stór skref og ekki ósennilegt að haldið verði áfram á þeirri braut eftir því sem málið þroskast.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni hér um hamingjuóskir til þeirra sem þetta mál snertir sérstaklega. Ég tek jafnframt undir það með þeim að starfið í nefndinni hefur verið afskaplega ánægjulegt og hefur gengið vel í alla staði. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp aftur er umræðan sem hefur farið fram um stöðu trúfélaganna og heimild þeirra til þess að staðfesta samvist. Eins og hér hefur verið rætt um barst beiðni frá trúfélögum um að fá heimild til þess að staðfesta samvist. Ég kom hingað upp til að lýsa þeirri skoðun minni að ég tel það mál í réttum farvegi. Það er í réttum farvegi vegna þess að það þarf að skoða það í víðu samhengi. Eins og merkja mátti af þeirri stuttu umræðu sem farið hefur fram í dag komu fram ólík sjónarmið. Hér komu fram sjónarmið um að þetta væri tiltölulega lítið skref. Á sama tíma komu fram sjónarmið um að gera ætti grundvallarbreytingu á kerfinu, þ.e. þá breytingu að afnema í raun og veru með öllu heimild trúfélaganna til þess að vígja saman hjón, og þar með félli hugmyndin um heimild til trúfélaga til að staðfesta samvist um sig sjálfa. Ég held að það sé ljóst, þó ekki nema af þeirri stuttu umræðu sem fram hefur farið í dag, að þetta mál þarf að skoða af yfirvegun og það er rétt að slíta það úr samhengi við þær réttarbætur sem gerðar eru með þessu frumvarpi. Það er skoðun allsherjarnefndar að lagaleg réttarstaða samkynhneigðra para sé með þessu máli tryggð að jöfnu við gagnkynhneigð pör og er þá ekkert undanskilið. Ekki það atriði sem hér hefur verið talað um sem ósk trúfélaganna - ég vek athygli á því að mest hefur verið rætt um að þessi ósk hafi komið fram af trúfélaganna hálfu en í störfum nefndarinnar varð afskaplega lítið vart við ósk samkynhneigðra um þá breytingu sem hér er verið að fjalla um. Ég undanskil heldur ekki þá umræðu sem fram kom í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur þar sem hún velti því upp hvort ekki væri rétt að gera breytingar á stjórnarskránni í þá veru sem hún nefndi, þ.e. að taka inn í 65. gr. kynhneigð. Ég kem hingað upp til þess að lýsa þeirri skoðun minni að málefni sem varða trúfélögin, annars vegar heimildir þeirra til vígslu og eftir atvikum í framtíðinni til að staðfesta samvist, þurfa að eiga sér annan og lengri aðdraganda en þann að því kerfi sé breytt með breytingartillögu við þetta frumvarp. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það mál sé í réttum farvegi, það er til að mynda til umfjöllunar innan þjóðkirkjunnar. Fyrir þinginu liggja sérstök þingmál sem fjalla um þetta atriði sérstaklega og ég tel að þau mál þurfi að fara til umsagnar og hljóta yfirvegaða og gaumgæfilega umfjöllun og umræðu áður en breytingar verða gerðar í þessu efni. Ég get þá að lokum lýst þeirri skoðun minni að mér þykir alveg eins koma til álita í því samhengi að fara þá leið sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi, þ.e. að trúfélögin framkvæmi ekki hina borgaralegu athöfn, að vígja saman hjón, eins og verið hefur, heldur verði það gert að raunverulegri borgaralegri athöfn og það verði þá fyrst og fremst trúfélaganna að veita blessunina allt eftir höfði hvers trúfélags fyrir sig. Um þetta verður væntanlega fjallað síðar þegar þau mál verða hér sérstaklega á dagskrá og ég læt því máli mínu lokið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu. Með frumvarpinu er lagt til að þjóðskrá og almannaskráning verði flutt frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins, en þetta er aðgerð sem er liður í endurskipulagningu Hagstofunnar. Ætlunin er að styrkja hagskýrslugerðina með því að flytja frá henni verkefni sem ekki tengjast henni beinlínis. Þjóðskráin verður skrifstofa í dómsmálaráðuneytinu en fjárreiður hennar greindar frá fjárreiðum ráðuneytisins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fram koma á þskj. 1224. Nefndin er samhljóða um afgreiðslu málsins og Atli Gíslason, sem sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi, er samþykkur álitinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings á þjóðskrá og almannaskráningu frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytis. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem leiða af flutningi þjóðskrár og almannaskráningar frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins. Þá eru lagðar til breytingar á lögum um tilkynningar aðsetursskipta sem leiða af nýjum norrænum samningi um almannaskráningu frá 1. nóvember 2004. Samkvæmt samningnum á skráning á flutningi fólks milli Norðurlandanna að byggjast á rafrænum flutningstilkynningum milli þjóðskrár ríkjanna í stað samnorrænna flutningsvottorða. Nefndin telur mikilvægt, með vísan til nefndarálits um frumvarp til laga um breytingu á lögum um þjóðskrá og almannaskráningu, að unnið verði að því í dómsmálaráðuneyti með Persónuvernd að endurskoða þau ákvæði laga sem skráning persónuupplýsinga í þjóðskrá byggist á. Mér sýnist að í nefndaráliti vanti orðið „mikilvægt“ til þess að samhengi hlutanna sé rétt. Nefndin leggur til samhljóða að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Stofnun íslenskra fræða – Árnastofnun. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund fjölda gesta. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði á fót ný stofnun á sviði íslenskra fræða og með henni sameinaðar fimm stofnanir. Þær stofnanir eru Íslensk málstöð, Orðabók Háskólans, Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, Stofnun Sigurðar Nordals og Örnefnastofnun Íslands. Nefndin styður megintillögur frumvarpsins og væntir þess að sameining í öfluga stofnun efli rannsóknir á sviði íslenskra fræða, styrki tungu og bókmenntir sem þátt í menningu þjóðarinnar og stuðli að því að þessi mikilvægi hluti af íslenskum menningararfi auðgi daglegt líf, fræði og listir hérlendis og sé um leið aðgengilegur heimsbyggðinni allri. Nefndin hefur tekið tillit til margra gagnlegra athugasemda frá umsagnaraðilum og leggur til ýmsar breytingar á frumvarpinu. Töluvert var rætt um heiti hinnar nýju stofnunar. Í athugasemdum með frumvarpinu er minnt á sáttmála Danmerkur og Íslands um flutning á hluta af handritum Stofnunar Árna Magnússonar í vörslu og umsjón Háskóla Íslands og talið æskilegt að heiti stofnunarinnar beri í sér nafn Árna. Enn fremur þykir eðlilegt að heitið feli í sér tilvísun til sameiginlegs fræðasviðs þeirra stofnana sem í henni sameinast. Í umsögnum og í samræðum við gesti var nefndinni bent á galla við það heiti sem lagt er til í frumvarpinu. Annars vegar kunni það að vera of víðfeðmt þannig að með því sé gefið í skyn að hér sé um að ræða einhvers konar yfirstofnun í íslenskum fræðum sem ekki séu stunduð annars staðar. Hins vegar kunni heitið að vera of þröngt þannig að þar sé ekki tekið tillit til ýmiss konar fræðigreina sem lögð er stund á í stofnununum fimm en eru allajafna ekki taldar til íslenskra fræða. Þá hafa menn talið heitið stirt í munni og í ósamræmi við íslenska hefð. Í umsögnum frá starfsmönnum Orðabókar Háskólans og bæði frá forstöðumanni og starfsmönnum Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi er lagt til heitið „Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum“ og eftir samtöl við forstöðumenn stofnananna fimm gerir nefndin þá tillögu að sinni. Nefndin hefur einnig kosið að gera breytingartillögu við 1. mgr. 3. gr. um hlutverk stofnunarinnar. Bent hefur verið á að ekki sé heppilegt að skilgreina nákvæmlega hugtakið „íslensk fræði“ í lögum, m.a. til að takmarka ekki fræðilega kosti á starfssviði stofnunarinnar. Nefndin telur heppilegra að í lögunum verði bent á kjarnann í starfi stofnunarinnar, nefnilega rannsóknir, miðlun og söfnun á sviði íslenskrar tungu og bókmennta, en vísað til fræða sem þar eiga hlut að máli með orðunum „íslensk fræði og skyldar fræðigreinar“. Þar sem gert er ráð fyrir að hin nýja stofnun sé háskólastofnun er eðlilegt að starfshættir innan hennar taki mið af skipulagi og hefðum háskólastarfs. Nefndin leggur því til að rannsóknarstarfsmenn stofnunarinnar myndi húsþing, sem samsvarar fundi háskóladeildar, og að því sé að breyttu breytanda falið hlutverk deildarfundar. Slíkt húsþing hefur frá upphafi verið haldið í Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi og á Orðabók Háskólans er um svipaða starfshætti að ræða þótt þeir séu ekki festir í lög eða reglur. Þessi breyting tryggir akademísk vinnubrögð við stjórnun stofnunarinnar þannig að starfsmenn hafa áhrif á hina fræðilegu stefnumótun en forstöðumaður ber eftir sem áður fulla ábyrgð á starfsemi og rekstri stofnunarinnar með ráðum frá stjórn stofnunarinnar og undir eftirliti hennar. Nefndin leggur einnig til að menntamálaráðherra verði falið að kveða á um skipulag stofnunarinnar í reglugerð en forstöðumaður undirbúi setningu hennar eða breytingu á henni með tillögu sem rædd hafi verið í stjórn og á húsþingi. Nefndinni þykir hafa komið fram í umsögnum og samræðum að nauðsynlegt sé að haga skipulagi stofnunarinnar með formlegri hætti en gert er ráð fyrir í frumvarpinu en vill á hinn bóginn gera stjórnendum og starfsmönnum kleift að hnika skipulaginu til eftir þörfum, með samþykki ráðherra, án þess að til þurfi lagabreytingar. Í þessu sambandi bendir nefndin á að í heitum stofnananna fimm kunna að felast ákveðin verðmæti sem ástæða er að halda til haga með því t.d. að einstök svið eða deildir „haldi“ heitum stofnananna eftir að þær hafa verið lagðar niður sem slíkar. Við orðalag 2. mgr. 6. gr. um kennsluskyldu starfsmanna komu fram athugasemdir. Nefndin ákvað þó að leggja ekki til breytingar á greininni. Ljóst er að 2. mgr. leggur þá skyldu á herðar starfsmönnum stofnunarinnar að annast kennslu og leiðbeiningu á sérsviði sínu eftir því sem um semst. Þetta á samkvæmt orðanna hljóðan við um meistara- og doktorsnám en ekki grunnnám. Skilningur nefndarinnar er þó sá að orðalag greinarinnar útiloki ekki að starfsmenn geti tekið að sér kennslu og leiðbeiningu í grunnnámi, ef þeir vilja og um það semst. Ýmsar athugasemdir hafa komið fram við fyrirkomulag Íslenskrar málnefndar í 9. gr. Breytingartillögur nefndarinnar miða að því að skýra betur hlutverk málnefndarinnar, gera henni kleift að mynda forustuhóp og koma til móts við óskir frá orðanefndum um fulltrúa í málnefndinni. Nefndin mælist eindregið til þess að Íslensk málnefnd fái fjárveitingu samkvæmt sérstökum fjárlagalið í fjárlögum. Nefndin telur eðlilegt að hin nýja stofnun og Íslensk málnefnd geri með sér samning til ákveðins tíma í senn um verkefni, aðstöðu og starfslið og kynni hann menntamálaráðherra. Þótt hin nýja stofnun sé skrifstofa málnefndarinnar telur nefndin ekkert í vegi fyrir því að málnefndin starfi með öðrum stofnunum eða einstökum fræðimönnum eftir því sem talið er heppilegt. Þessum breytingartillögum og ábendingum er ætlað að auka sjálfstæði málnefndarinnar og skýra stöðu hennar gagnvart stofnuninni og yfirstjórn hennar. Virðulegi forseti. Verður nú gerð nánari grein fyrir breytingartillögum nefndarinnar: 1. Heiti stofnunarinnar verði breytt í „Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum“ eins og áður hefur komið fram og í kjölfar þess verði fyrirsögn frumvarpsins einnig breytt. 2. Lagt er til að bætt verði við 1. gr. að stofnunin sé hluti af fræðasamfélagi Háskóla Íslands. Með þeirri viðbót eru tengsl stofnunarinnar og starfsmanna hennar við Háskóla Íslands enn betur tryggð og þar með margvísleg réttindi starfsmanna sem hluta af skólasamfélaginu. Þetta á m.a. við um rétt í tengslum við rektorskjör. Samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndinni bárust frá Þórði Kristinssyni frá Háskóla Íslands verður að telja líklegt að starfsmenn stofnunarinnar fái atkvæðisrétt við rektorskjör við skólann. Í 9. gr. kemur fram hverjir hafa atkvæðisrétt og eru starfsmenn Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi sérstaklega nefndir, en einnig hafa starfsmenn Orðabókar Háskólans og Stofnunar Sigurðar Nordals atkvæðisrétt þar sem stofnanirnar heyra undir háskólaráð. Í skýringum við 9. gr. er tekið fram að starfsmenn geti misst atkvæðisrétt sinn ef lagabreytingar leiða til þess að stofnunin tengist ekki lengur háskólanum. Frumvarpið gerir hins vegar ráð fyrir nánum tengslum við Háskóla Íslands og með breytingartillögunni er beinlínis kveðið á um að starfsmenn stofnunarinnar séu hluti af þessu háskólasamfélagi. Þess má því vænta að háskólaráð veiti þeim atkvæðisrétt og kjörgengi við rektorskjör. 3. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur eins og áður segir til lagfæringu á orðalagi 1. mgr. Þessi breyting felst í því að meginviðfangsefni stofnunarinnar er tilgreint skýrar en skilgreining fræðasviðs höfð rýmri eins og gerð hefur verið grein fyrir hér að framan. Í því sambandi skal bent á að hugtakið „saga“ er samkvæmt breytingunni ekki meðal meginviðfangsefna en fræðigreinin „saga“ fellur hins vegar sem slík undir skilgreiningu fræðasviðsins. Enn fremur leggur nefndin til nokkrar viðbætur við stafliði greinarinnar. Í fyrsta lagi leggur nefndin til að við a-lið verði bætt að gögn sem stofnunin aflar og varðveitir skuli gerð aðgengileg fyrir fræðimenn og almenning. Þetta er lagt til með hliðsjón af miðlunarhlutverkinu í 1. mgr. og veitir m.a. lagastoð merku miðlunarstarfi á vefsetrum stofnananna fimm. Í öðru lagi leggur nefndin til að tekið sé fram í c-lið að stofnunin fari með verkefni á sviði íðorða og nýyrða. Nú er þessa eingöngu getið í athugasemdum við frumvarpið. Er þetta lagt til í samræmi við ábendingar í umsögnum, einkum þeim sem lúta að íðorðastarfi og starfsemi Íslenskrar málnefndar og Íslenskrar málstöðvar. Í þriðja lagi leggur nefndin til að við d-lið verði því bætt að stofnunin taki þátt í samstarfi um kennslu í íslensku og íslenskum fræðum erlendis. Með framangreindri breytingu er tekið tillit til athugasemda sem bárust frá Stofnun Sigurðar Nordals og Samtökum sendikennara í íslensku erlendis. Í fjórða lagi leggur nefndin til að lagfært verði orðalag í lok e-liðar. Ekki þykir þörf á að gera í lögum sérstakan greinarmun á lýsandi og leiðbeinandi orðabókum, sem hvorartveggju eru á verksviði stofnunarinnar, sbr. a-, b- og c-lið 3. gr. og ummæli í athugasemdum við 9. gr. um útgáfu stafsetningarorðabókar. 4. Lögð er til breyting á uppröðun 4. gr. þannig að sú grein verði 5. gr. því heppilegra er að fjalla um stjórn á undan forstöðumanni þar sem stjórnin er skipuð á undan forstöðumanni. Einnig er lögð til sú breyting að húsþing stofnunarinnar tilnefni einn nefndarmann í stjórn í stað hugvísindadeildar Háskóla Íslands. Nefndin vísar til þess sem áður hefur komið fram, þ.e. að húsþing gegnir hlutverki sem samsvarar deildarfundi og er því eðlilegt að húsþing tilnefni einn nefndarmann. Enn fremur er lagt til að við bætist ný málsgrein sem verður 2. mgr. þar sem kveðið verði á um að hæfi dómnefndarmanna og störf dómnefndar fari eftir hliðstæðum reglum og við ráðningu sérfræðinga og kennara við Háskóla Íslands eins og áskilið er í 8. gr. frumvarpsins. Hér er átt við reglur um verklag við meðferð umsókna um störf háskólamanna sem samþykktar voru í háskólaráði 5. desember 2002 og ákvæði III. kafla reglna nr. 458/2000 fyrir Háskóla Íslands sem eru nánari útfærsla á ákvæðum 11. og 12. gr. laga nr. 41/1999, um Háskóla Íslands. Að auki eru lagðar til orðalagsbreytingar í 2. mgr., sem verður 3. mgr., og enn fremur að tekið verði út ákvæði um að forstöðumaður ákveði skipulag stofnunarinnar, samanber breytingar við 5. gr. frumvarpsins. 5. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á 5. gr. Í fyrsta lagi að hún verði 4. gr. Í öðru lagi er lagt til að felldur verði niður sá áskilnaður að tveir stjórnarmenn gegni ekki starfi við Háskóla Íslands. Nefndin telur óeðlilegt að útiloka menn frá stjórnarstörfum vegna starfa þeirra við Háskóla Íslands, einkum með tilliti til þeirra tengsla sem stofnunin hefur við skólann. Slíkt ákvæði mundi þrengja kosti menntamálaráðherra að þarflausu og gæti valdið stjórnarmönnum vanda þar sem störf við Háskóla Íslands, t.d. við stundakennslu, mundu væntanlega leiða til vanhæfis. Í þriðja lagi telur nefndin óheppilegt ákvæði 2. mgr. um að hlutverk stjórnar sé að vera forstöðumanni til faglegrar ráðgjafar og leggur því til að orðið „faglegrar“ verði fellt út. Rökin fyrir því eru m.a. þau að húsþingi er samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar ætlað að starfa með forstöðumanni að faglegri stjórnun og stefnumótun. Gera má ráð fyrir að störf stjórnarinnar felist fyrst og fremst í ráðgjöf sem lýtur að rekstri, stjórnun, kynningu o.fl., enda ekki kveðið á um sérstakt faglegt hæfi stjórnarmanna. Í fjórða lagi er lagt til að bætt verði við nýrri málsgrein sem verði 3. mgr. og þar verði kveðið á um að þeir sem ráðnir eru til rannsóknarstarfa hjá stofnuninni myndi húsþing sem forstöðumaður kallar saman og starfar í samræmi við nánari ákvæði reglugerðar, samanber það sem fyrr var sagt um þetta efni. Í fimmta lagi er lagt til að bætt verði við nýrri málsgrein sem verði 4. mgr. og þar kveðið á um að skipulag stofnunarinnar verði ákvarðað í reglugerð að fenginni tillögu forstöðumanns og umsagna stjórnar og húsþings í stað þess að forstöðumaður ákveði það eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. 6. Lögð er til orðalagsbreyting á 7. gr. um að „rannsóknarstöður“ komi í stað orðsins „rannsóknarstörf“. Þá hefur nefndin kosið að fara að ábendingum um að takmörkun þeirra starfa sem um ræðir við „fræðilega arfleifð“ Árna Magnússonar og Sigurðar Nordals kunni að vera óhentug og geti jafnvel valdið deilum, og leggur til að látið verði nægja að kenna stöðurnar við nöfn þessara ágætu fræðimanna. Nefndin leggur jafnframt til að sú meginregla verði tekin upp að þessar rannsóknarstöður séu svokallaðar „gististöður“ og ráðnir í þær fræðimenn til ákveðins tíma af innlendum eða erlendum vettvangi. Þá mætti ráða í tengslum við ákveðin verkefni sem unnið er að innan stofnunarinnar eða óháð verkefnum í því skyni að íslenskt fræðasamfélag eflist með þátttöku þeirra. Í tillögu nefndarinnar er því gert ráð fyrir að forstöðumaður geti ráðið tímabundið í stöðurnar án auglýsingar að fenginni umsögn húsþings, samanber svipað ákvæði í 8. mgr. 12. gr. laga um Háskóla Íslands. 7. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á 8. gr. Í fyrsta lagi þykir nefndinni skynsamlegt að í stað menntamálaráðherra skipi forstöðumaður dómnefnd sem metur hæfi umsækjanda um rannsóknarstörf, og að húsþing tilnefni einn nefndarmann í stað hugvísindadeildar Háskóla Íslands, samanber umfjöllun um húsþing í almennum athugasemdum hér að framan og breytingartillögu við 4. gr. frumvarpsins. Í öðru lagi er lagt til að nýjum málslið verði bætt við 1. mgr. um að forstöðumaður skuli leita umsagnar húsþings við ráðningu til rannsóknarstarfa. Í þriðja lagi telur nefndin eðlilegt að koma til móts við ábendingar starfsmanna og leggur til að starfsheiti þeirra sem ráðnir eru til rannsóknarstarfa við stofnunina verði rannsóknarlektor, rannsóknardósent og rannsóknarprófessor en slík samræmd starfsheiti tíðkast víða erlendis og eru þau til þess fallin að draga fram akademíska stöðu starfsmanna í stað þeirra starfsheita sem nú tíðkast, sem eru sérfræðingur, fræðimaður og vísindamaður. Nefndin telur í þessu sambandi rétt að benda á að á öllum rannsóknarstarfsmönnum hvílir ákveðin kennsluskylda skv. 6. gr. frumvarpsins. 8. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á 9. gr. frumvarpsins sem fjallar um Íslenska málnefnd. Í fyrsta lagi að orðalag í ákvæðum 1. og 2. mgr. verði lagfært og jafnframt verði kveðið á um það í 1. mgr. að skipunartími nefndarinnar verði fjögur ár og er það í samræmi við þann skipunartíma sem nú er kveðið á um í 5. mgr. 6. gr. laga nr. 2/1990, um Íslenska málnefnd. Einnig verði uppbyggingu greinarinnar breytt, t.d. verði ákvæði um að stofnunin sé skrifstofa Íslenskrar málnefndar fært úr 1. mgr. og gert að sérstakri málsgrein. Nefndin leggur í öðru lagi til að við bætist ákvæði um rétt málnefndarinnar til ábendinga um málfar, svipað og í 4. tölul. 2. mgr. 2. gr. núgildandi laga um Íslenska málnefnd. Í tillögunni er gert ráð fyrir að jafnframt ábendingum um það sem miður fer geti nefndin hrósað þeim sem vel gera, eins og reyndin hefur verið í störfum málnefndarinnar að undanförnu, m.a. með sérstakri viðurkenningu á degi íslenskrar tungu. Í þriðja lagi er lagt til að einn nefndarmaður verði skipaður samkvæmt tilnefningu orðanefnda sem eru í samstarfi við stofnunina. Eðlilegt er að forstöðumaður stofnunarinnar gangist fyrir tilnefningarfundi með fulltrúum þeirra orðanefnda sem virkar eru. Menntamálaráðherra skipi þá eingöngu tvo nefndarmenn án tilnefningar, sem verða formaður og varaformaður, í stað þriggja. Í fjórða lagi telur nefndin mikilvægt að Íslensk málnefnd hafi heimild til að skipta með sér verkum í samræmi við þá starfshætti sem tíðkast hafa innan málnefndarinnar á liðnum árum. 9. Lagðar eru til breytingar á ákvæði til bráðabirgða. Í fyrsta lagi er lögð til sú breyting á 2. mgr. ákvæðisins að forstöðumenn þeirra stofnana sem lagðar verða niður skuli vera hinum nýja forstöðumanni til aðstoðar og starfa þannig áfram við stofnunina til 31. október 2006. Er þá við það miðað að þeir starfi áfram, án þess að hafa stöðu innan hinnar nýju stofnunar sem forstöðumenn, eftir gildistöku laganna og aðstoði nýjan forstöðumann í ákveðinn tíma, til að auðvelda þær breytingar sem óhjákvæmilegar eru og varða sameiningu þeirra stofnana sem hér eiga hlut að máli. Þeir skulu halda öllum áunnum réttindum sínum úr fyrra starfi á sama hátt og gert er ráð fyrir að gilda muni um þau rannsóknarstörf sem þeim skulu boðin samkvæmt þessu ákvæði frá og með 1. nóvember 2006. Í öðru lagi er sú breyting lögð til að við bætist ný málsgrein sem verði 3. mgr. þar sem kveðið verði á um að í stað húsþings Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum tilnefni hugvísindadeild Háskóla Íslands einn mann í dómnefnd til að meta hæfi forstöðumanns vegna skipunar hans í embætti skv. 3. mgr., sem verður 4. mgr. Stofnunin tekur ekki formlega til starfa fyrr en við gildistöku laganna 1. september 2006, en samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu skal þá vera búið að ganga frá skipun forstöðumannsins í fyrsta sinn. Gengið skal frá skipun hans eigi síðar en 1. september 2006. Eðli málsins samkvæmt verður húsþing ekki til fyrr en stofnunin hefur tekið formlega til starfa og því er óhjákvæmilegt að gera þessa breytingu til bráðabirgða til að hægt sé að ganga frá skipun forstöðumannsins samkvæmt settum tímamörkum. Rétt þykir að hugvísindadeild Háskóla Íslands verði veitt þessi tímabundna tilnefningarheimild í ljósi sterkra tengsla háskólans við stofnunina. Nefndin leggur jafnframt til að nýjum málslið verði bætt við 3. mgr. sem verður 2. málsl. og þar verði einnig kveðið á um það að dómnefnd skuli skipuð eigi síðar en 1. júní 2006 til að meta hæfi umsækjenda um starf forstöðumanns skv. 4. gr. Nefndin beinir því til menntamálaráðherra að athuga nú þegar fjárþörf hinnar nýju stofnunar fyrir næsta fjárlagaár. Þar er í fyrsta lagi um að ræða fjárveitingu fyrir stöðum þeim sem rætt er um í 7. gr. í samræmi við yfirlýsingu ráðherra við 1. umræðu um frumvarpið. Í öðru lagi er ljóst að nokkur kostnaður hlýst af sameiningunni sjálfri og undirbúningi hennar, m.a. skipulagsvinnu, tölvutengingum, vefsetri og ýmiss konar hönnun, t.d. við kennimerki, bréfsefni o.s.frv. Í þriðja lagi er æskilegt að gera ráð fyrir fjölgun starfa við rekstur og skrifstofuhald, t.d. ráðningu skrifstofu- eða fjármálastjóra með viðeigandi starfsliði. Þá skal þess getið að í störfum nefndarinnar komu í ljós gallar í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins vegna frumvarpsins, og gæti þurft að endurskoða fjárþörf stofnunarinnar á næsta ári í því ljósi. Virðulegi forseti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ég vil fyrir hönd formanns nefndarinnar þakka nefndarmönnum sérlega gott samstarf í þessu máli. Allir nefndarmenn voru sammála um markmið þessara laga og mikil eindrægni ríkti um að ná sátt um það. Okkur þótti því ástæða til að hafa nefndarálitið ítarlegt enda breytingartillögurnar margar. Hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Mörður Árnason skrifa undir álitið með fyrirvara um 9. gr. frumvarpsins um Íslenska málnefnd og áskilja sér rétt til að leggja fram breytingartillögur. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Ísólfur Gylfi Pálmason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit rita hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Mörður Árnason.

Forseti. Hugur minn var greinilega við nefndarstörfin. Við erum hér komin á síðari hluta máls sem hefur tekið allmikinn tíma í menntamálanefnd og verður vonandi til heilla því málefni sem um ræðir. Ég verð að viðurkenna að mér leist ekki á þetta frumvarp í upphafi og var ýmsum atriðum þess nokkuð andsnúinn. En sem betur fer hefur nefndarstarfið leitt til þess að ég get heils hugar tekið undir nefndarálitið sem hér var áðan farið í gegnum. Ég tel að mikill árangur hafi náðst í starfi nefndarinnar. Ég nefni - bara svona eitt af öðru án þess að fjalla um það, breytinguna á heiti stofnunarinnar og markmiðslýsingu hennar - að það er skýrt að starfsmenn hennar eru hluti af fræðasamfélagi Háskóla Íslands og þar með nátengdir háskólanum með þeim hætti að þeir eru sem sé hluti af honum að nokkru leyti. Ég nefni þær breytingar sem leiða til þess að stofnunin verður raunveruleg háskólastofnun, akademísk stofnun, með því skipulagi sem þar af leiðir, þar á meðal húsþingi sem nefndin hefur orðið sammála um að setja á stofn í hinni sameinuðu stofnun og hefur sama nafn og samsvarandi samkoma í Árnastofnun eldri. Ég nefni enn fremur að að ósk starfsmanna ýmissa og flestra hefur starfsheitum verið breytt, þeim sem á stofnuninni verða. Enn er að nefna að hvatt hefur verið til þess að nýjar stöður sem voru svona nokkuð í lausu lofti, kenndar við ágæta tvo fræðimenn, verði fyrst og fremst gististöður og að við skipan í þær komi allt fræðasvið stofnunarinnar til greina en ekki einstök fræðasvið eins og áður var gert ráð fyrir í frumvarpinu. Af öðrum atriðum legg ég áherslu á þann samdóm nefndarinnar að beina því til menntamálaráðherra að athuga nú þegar fjárþörf þessarar stofnunar fyrir næsta fjárlagaár, fjárveitinguna fyrir þeim stöðum sem við ræddum áðan og kenndar eru við Árna Magnússon og Sigurð Nordal, fjárveitingu í samhengi við kostnað sem hlýst af sameiningunni, fjárveitingu sem ætlað sé að mæta þörf fyrir fjölgun starfa við rekstur og skrifstofuhald en sú fjölgun er nauðsynleg eigi að nást það hagræði og sú efling starfseminnar sem stefnt er að með frumvarpinu. Þar er líka minnt á að vegna galla í kostnaðarmati frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins gæti þurft að endurskoða fjárþörf stofnunarinnar í tengslum við sameininguna á næsta ári, það fer auðvitað eftir því hvort menn notfæra sér biðlaunarétt sem gert er ráð fyrir og hvernig gengið verður frá sameiningunni að öðru leyti. Fleira má nefna í þessu. Það eru allmiklar breytingar á frumvarpinu og ég fagna þeim öllum. Framsögumaður, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, sagði að við stjórnarandstæðingar hefðum skrifað undir með fyrirvara og gat þess réttilega að hann tæki til Íslenskrar málnefndar. Ég ætla ekki að hafa langt mál um það en ég hef enn miklar efasemdir um að rétt sé að leggja af sérlög um Íslenska málnefnd og koma málum hennar fyrir í þessum lögum. Ég hefði talið eðlilegra að málnefndin væri algjörlega sjálfstæð með sérlögum og kvíði því nokkuð hvað verður í framhaldinu. Á hinn bóginn hefur okkur tekist í nefndinni að lagfæra greinina sem fjallar um Íslenska málnefnd. Við höfum gefið henni skýlausan rétt til almennra ábendinga um málfar sem ekki var fyrir hendi í frumvarpinu en hún hefur núna í sérlögum sínum. Við leggjum áherslu á að Íslensk málnefnd fái fjárveitingu á sérstökum fjárlagalið og teljum eðlilegt að hún geti í hennar krafti samið við hina nýju Árnastofnun um starfsemi og verkefni sem gerir hana sjálfstæðari gagnvart stofnuninni. Við segjum líka í nefndarálitinu að við teljum eðlilegt að málnefndin geti, ef hún kýs, starfað með öðrum háskólastofnunum eða einstökum fræðimönnum eða hverjum sem hún vill og þurfi ekki að biðja um leyfi hinnar nýju Árnastofnunar eða forstöðumanns hennar eða stjórnar til þess arna. Við kusum þess vegna að flytja ekki breytingartillögur við þessa grein og rjúfa ekki samstöðu nefndarinnar með því. En ég vil segja það hér að ég lít á þessa nýskipan Íslenskrar málnefndar sem tilraun sem sjálfsagt er að endurskoða eftir nokkur ár í ljósi reynslunnar og hyggst beita mér fyrir því að það verði gert ef ég hef aðstöðu til hér á þinginu og hvet menntamálaráðherra núverandi og þá sem við taka að fylgjast vel með þessu máli. Íslensk málnefnd er mjög mikilvæg stofnun í samfélagi okkar og við megum ekki við því að veikja stofnanalega stöðu þeirra örfáu stofnana og apparata sem við höfum sett til verndar og eflingar íslenskri tungu. Við vonum að vel fari en það er helst þessi partur frumvarpsins og umfjöllunarefni þess sem ég hef áhyggjur af. Ég tel hins vegar að með þeim breytingum sem við leggjum hér öll til geti þetta blessast nokkuð vel og orðið til heilla því starfi sem fram fer á stofnunum fimm, fræðunum sjálfum sem um ræðir og öllu því fólki sem þau stundar annaðhvort í starfi hjá stofnunum eða utan þess, þjóðinni sjálfri og öllum áhugamönnum um viðgang þessa máls. Ég verð að lokum að hryggja þingheim og forseta með því að mér sýnist að nefndin þurfi að koma saman aftur eftir 2. umr., við þurfum aðeins að ræða það hér fyrir atkvæðagreiðsluna vegna þess að við gerðum ráð fyrir að þetta frumvarp yrði samþykkt mun fyrr á árinu en nú er raunin og höfum þess vegna miðað við 1. júní sem síðasta dag við skipun stjórnar og dómnefndar að ég held. Þessu þarf að breyta og við þurfum að ráðgast um það, forseti, í nefndinni með hvaða hætti það verði gert. Ég þakka hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur fyrir framsögu sína hér og öllum nefndarmönnum fyrir hlut sinn að málinu, einkum formanni nefndarinnar sem hefur verið mjög ánægjulegt að eiga samstarf við. Ég er ekki einn um að telja að það samstarf í nefndinni og reyndar einnig við fulltrúa ráðherra og aðra þá sem komu að málinu, m.a. starfsmenn og forstöðumenn, sé til fyrirmyndar í störfum menntamálanefndar og ég vona að nefndin beri gæfu til þess að þegar um stórmál er að ræða, sem ekki eru þó bein pólitísk úrlausnarefni, geti vinnubrögð af þessu tagi tíðkast milli okkar sem þar störfum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á höfundalögum, nr. 73/1972, með síðari breytingum, frá menntamálanefnd. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti. Með frumvarpinu er lagt til að innleiða endursöluákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/84/EB frá 27. september 2001 um rétt höfundar til þóknunar við endursölu frumgerðs listaverks. Helsta breytingin með innleiðingu tilskipunarinnar er sú að fylgiréttargjald mun lækka. Í 1. mgr. 25. gr. b núgildandi laga er gert ráð fyrir 10% gjaldi á söluverði við endursölu á listaverkum í atvinnuskyni. Framangreint gjald mun lækka að því leyti að frumvarpið gerir ráð fyrir að gjaldið sé í sex þrepum frá 0,25% upp í 10% en þó aldrei hærra en sem samsvarar 12.500 evrum. Nú þegar hefur verið gerð breyting á lögum um verslunaratvinnu, nr. 28/1998, með síðari breytingum, vegna innleiðingar á tilskipuninni, samanber lög nr. 117/2005. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Björgvin G. Sigurðsson og Hjálmar Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Dagný Jónsdóttir, Ingvi Hrafn Óskarsson, Einar Már Sigurðarson, Atli Gíslason og Mörður Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um eftirlit með aðgangi barna að kvikmyndum og tölvuleikjum, frá menntamálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund gesti. Í frumvarpinu er lagt til að Kvikmyndaskoðun ríkisins verði lögð niður og að ábyrgðaraðilar, þ.e. framleiðendur, útgefendur, sýningaraðilar og smásöluaðilar kvikmynda og tölvuleikja, beri sjálfir kostnað af að koma upp og reka skoðunarkerfi fyrir kvikmyndir og tölvuleiki. Gert er ráð fyrir að ábyrgðaraðilarnir setji sér verklagsreglur að fyrirmynd erlendra skoðunarkerfa og að verklagsreglurnar taki til stjórnunar aðgangs að kvikmyndahúsum og afhendingar kvikmynda og tölvuleikja á sölustöðum og í myndbandaleigum. Einnig verður Barnaverndarstofu falið töluvert hlutverk við framkvæmd laganna. Í 5. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði um eftirlit, stöðvunarúrræði og endurmat ábyrgðaraðila og Barnaverndarstofu. Nefndin leggur til smávægilegar breytingar á greininni sem lúta einkum að uppröðun málsgreina og orðalagsbreytingum til að varpa skýrara ljósi á hlutverk Barnaverndarstofu og samspil hennar við lögreglu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Björgvin G. Sigurðsson, Hjálmar Árnason og Mörður Árnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Dagný Jónsdóttir, Einar Már Sigurðarson og Atli Gíslason.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu lögum nr. 8/1996, um löggildingu nokkurra starfsheita sérfræðinga í tækni- og hönnunargreinum, með síðari breytingum, frá iðnaðarnefnd. Nefndin hefur fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson frá iðnaðarráðuneyti. Jafnframt bárust nefndinni skriflegar umsagnir um málið frá Háskóla Íslands, Félagi grafískra hönnuða, talsmanni neytenda, Samtökum verslunar og þjónustu og Listaháskóla Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að löggilda starfsheiti grafískra hönnuða með því að bæta þeim við í upptalninguna í 1. gr. laganna. Lagt er til með löggildingu starfsheitisins grafískur hönnuður að greint sé á milli þeirra sem hafa enga eða litla menntun í grafískri hönnun en kalla sig þó grafíska hönnuði og hinna sem hafa langt háskólanám eða nám á háskólastigi að baki. Frumvarpið leiðir til þess að þeir sem hafa enga menntun í grafískri hönnun eða minni menntun en gert er ráð fyrir til löggildingar á starfsheitinu grafískur hönnuður verða að nota annað heiti en grafískur hönnuður. Rétt þykir að leggja að jöfnu við BA-próf í Listaháskóla Íslands, að því er varðar réttindi til starfsheitisins grafískur hönnuður, fullnaðarpróf í grafískri hönnun frá Myndlista- og handíðaskólanum og Myndlistaskólanum á Akureyri. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Birkir J. Jónsson, Helgi Hjörvar, Einar Oddur Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Sigurjón Þórðarson, Gunnar Örlygsson og Katrín Júlíusdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, með síðari breytingum, frá iðnaðarnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón Axel Guðjónsson og Sigfús Inga Sigfússon frá iðnaðarráðuneytinu. Jafnframt bárust nefndinni skriflegar umsagnir um málið frá Samorku, Rafmagnsveitum ríkisins, Norðurorku, Byggðastofnun, Skagafjarðarveitum, Orkustofnun, Landsvirkjun, Orkuveitu Reykjavíkur, Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum og Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á ákvæðum III. kafla laga nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, um stofnun nýrra hitaveitna. Lagt er til að heimilað verði að veita styrki til einkaleyfishitaveitna sem yfirtaka starfsemi einkahitaveitna. Tvö skilyrði eru fyrir því að veita styrki til einkaleyfishitaveitna. Annars vegar er þess krafist að um sé að ræða samruna eða yfirtöku hitaveitu með einkaleyfi á dreifikerfi einkahitaveitu. Hins vegar er gerð krafa um að einkahitaveitan standi frammi fyrir kostnaðarsömum aðgerðum vegna endurnýjunar dreifikerfis. Nefndin leggur til breytingu á frumvarpinu og lýtur hún að því að bæta við einu skilyrði fyrir því að heimilt verði að veita styrki til einkaleyfishitaveitna. Skilyrðið lýtur að því að dreifikerfi einkahitaveitu dreifi heitu vatni um dreifikerfi sitt til a.m.k. fimm aðgreindra húsveitna. Þá er lagt til að ráðherra sé heimilt að setja nánari skilyrði í reglugerð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: 1. gr. orðist svo: Við 11. gr. laganna bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Til starfandi hitaveitna sem hafa einkaleyfi til dreifingar á heitu vatni og stækka veitusvæði sitt með yfirtöku á hitaveitum sem ekki hafa slíkt einkaleyfi, dreifa heitu vatni um dreifikerfi sitt til a.m.k. fimm aðgreindra húsveitna og standa frammi fyrir kostnaðarsömum aðgerðum vegna endurnýjunar dreifikerfis. Ráðherra er heimilt að setja nánari skilyrði í reglugerð. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Birkir J. Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson, Guðjón Hjörleifsson, Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Gunnar Örlygsson og Katrín Júlíusdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um brottfall laga nr. 17/1997, um Flugskóla Íslands hf. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneyti. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Félagi íslenskra atvinnuflugmanna, Flugfélaginu Geirfugli ehf., rannsóknarnefnd flugslysa, Flugskóla Reykjavíkur og Flugskóla Helga Jónssonar. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að fella brott lög nr. 17/1997, um Flugskóla Íslands hf. Þetta er gert með hliðsjón af efni laganna og að ríkið hefur selt allt hlutafé sitt í skólanum. Skilvirkt eftirlit er af hálfu Flugmálastjórnar Íslands með gæðum skólastarfsins og starfsemi skólans og er það talinn fullnægjandi rammi um þessa starfsemi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann andvígur áliti þessu. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson framsögumaður, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, og Magnús Stefánsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni og framsögumanni, Guðjóni Hjörleifssyni, er ég andvígur þessu nefndaráliti um frumvarp til laga um brottfall laga um Flugskóla Íslands. Ég er andvígur þeirri fyrirætlan að leggja niður Flugskóla Íslands. Flug hvers konar og flugstarfsemi er ein af mikilvægustu atvinnugreinum hér á landi og teygir anga sína víða, svo sem í farþegaflugi, atvinnumannaflugi, áhugamannaflugi, en við erum líka með þyrluflug, öflugar landhelgisgæsluflugvélar o.s.frv. Góð menntun fyrir flugmenn finnst mér vera grundvallaratriði fyrir þjóðina og því er það röng stefna að ætla að fella niður einu lagaákvæðin sem kveða á um flugnám á Íslandi. Þó svo að hin opinberu afskipti af flugnámi hafi fyrst og fremst verið í gegnum Flugskóla Íslands hf. og þó að farið hafi verið út í það á sínum tíma að hlutafélagavæða Flugskóla Íslands var hann studdur bæði námskrárlega séð og fjárhagslega af ríkinu. Ríkið átti flugskólann að hluta og bar í rauninni ábyrgð á því námi sem þar fór fram. Mér finnst óeðlilegt að þessi grein skuli þannig ein vera höfð fyrir utan allt samræmt skipulag í námi hér á landi. Mér finnst það alveg fráleit ráðstöfun og sýna þessari atvinnugrein, þessari þekkingargrein, fullkomið skilningsleysi og vanvirðu að leggja niður með lögum allt sem heitir flugnám. Í lögum um Flugskóla Íslands sem nú á að leggja niður er ekki einu sinni svo, herra forseti, að aðeins eigi að leggja niður flugskólann heldur líka þau lög og þau markmið sem honum var gert að starfa eftir, m.a. eins og stendur í 2. gr. laga um Flugskóla Íslands en þar segir, með leyfi forseta: „Markmið skólastarfsins skal vera að veita menntun sem gerir nemendur hæfa til að taka að sér störf í þágu atvinnuflugs í samræmi við ákvæði laga og reglugerða um skírteini atvinnuflugmanna og áritanir á þau. Samkvæmt því skal skólinn veita kennslu til undirbúnings prófa í atvinnuflugi. Kennsla sú sem skólinn veitir skal miðast við öll stig atvinnuflugnáms og miða að því að búa nemendur undir próf loftferðaeftirlits Flugmálastjórnar til öflunar atvinnuflugréttinda í samræmi við gildandi reglur á hverjum tíma.“ Þetta segir í lögum um Flugskóla Íslands sem nú á að leggja af og þetta eru í rauninni einu lagaákvæðin sem voru um flugnám. Það gilda að vísu ákveðnar reglur um atvinnuflugmannsréttindi sem slík en ekki um skipan flugnámsins. Hér er verið að gera tillögur um að fella þetta allt úr lögum. Ein af rökunum sem sett eru fyrir því eru að Flugskóli Íslands hafi verið í samkeppni við aðra skóla sem kenndu flug og þess vegna sé nauðsynlegt að leggja niður og afnema lög um Flugskóla Íslands. Nú má vel vera að sú skipan mála hefði mátt endurskoðast í sjálfu sér, hvort þörf sé á sérstökum skóla, Flugskóla Íslands hf., sem njóti opinberrar ábyrgðar að meira eða minna leyti. Hitt er allt önnur hlið sem er staðfesting á skipulagi náms og að ríkið ábyrgist að í boði sé nám hér á landi sem uppfylli kröfur til atvinnuflugprófs. Mér finnst að svo hefði átt að vera og ég sé t.d. ekki hvernig ríkið ætlar nú að ná þeim markmiðum sínum sem tilgreind eru í greinargerð með frumvarpi þessu um að fella lög um Flugskóla Íslands hf. niður þar sem segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að lagt sé til að lögin falli úr gildi er áfram gert ráð fyrir að ríkið stuðli að því að hér á landi sé í boði menntun sem gerir nemendur hæfa til að taka að sér störf í þágu atvinnuflugs í samræmi við ákvæði laga og reglugerða um skírteini atvinnuflugmanna og áritanir á þau. Til að tryggja það vinnur ráðuneytið nú að gerð samnings við skólann um áframhaldandi styrk til hans vegna bóklegs atvinnuflugmannsnáms.“ Hér eru sett inn í greinargerð ákveðin markmið sem ríkið hefur nú engan lagalegan ramma til að fylgja eftir. Þess vegna er þetta mjög flaustursleg og óábyrg aðgerð sem meiri hlutinn leggur hér til, að afnema ekki aðeins lög um Flugskóla Íslands hf. heldur allt sem stendur um flugnám á ábyrgð hins opinbera. Það tel ég vera fullkomlega óábyrgt og átel það, enda tekur Félag íslenskra atvinnuflugmanna fullkomlega undir þau sjónarmið sem ég hef hér haldið fram. Í umsögn þeirra stendur um þetta frumvarp, með leyfi forseta: „FÍA mælir eindregið með því að lögin um Flugskóla Íslands verði endurskoðuð en ekki felld niður.“ Eftirfarandi ástæður fyrir því eru tilgreindar í umsögn Félags íslenskra atvinnuflugmanna: „1. Í núgildandi lögum um Flugskóla Íslands er fólgið aðhald, sem að mati FÍA er ekki innifalið í aðhaldi Flugmálastjórnar, sbr. 2. gr. og 3. mgr. 5. gr. l. nr. 17/1997. 2. Það er mat FÍA að bóklegt nám til að öðlast réttindi til að stjórna flugförum eigi, alveg eins og bóklegt nám til vélstjórnarréttinda og skipstjórnarréttinda, að heyra undir menntamálaráðuneytið, eigi að hafa sinn rétta stað í menntakerfi landsins, en ekki að vera hliðsett eins og nú er. Nemandi sem lokið hefur bóklegu námi til þess að geta fengið full atvinnuflugmannsréttindi getur ekki fengið slíkt nám metið til eininga í framhaldskólum landsins nema með mikilli fyrirhöfn og með sérstakri aðstoð frá menntamálaráðuneytinu. Ekkert af þessu er til þess fallið að afla þessari menntun þeirrar virðingar sem hún á skilið. Og ekki bætir þar úr skák að þessi einu lög sem kveða þó eitthvað á um hvernig bóklegri menntun flugmanna skuli háttað skuli nú eiga að fella niður. 3. Það er mat FÍA að sé þetta mál skoðað heildstætt þá samrýmist þessi ráðagerð ekki því aðalmarkmiði að ávallt skuli þess freistað að gera almennu flugöryggi eins hátt undir höfði og nokkur kostur er hverju sinni.“ Þess vegna leggur Félag íslenskra atvinnuflugmanna áherslu á að í stað þess að fella þessi lög niður, einu lögin sem kveða á um flugnám á Íslandi, verði þau endurskoðuð og náminu sem slíku fenginn eðlilegur sess í menntakerfi landsins þar sem nemendur sem í það nám fara geti bæði fengið það viðurkennt í námskerfinu í heild sinni og að hið opinbera tryggi þær skilgreindu námskröfur og námsframboð sem þetta nám krefst. Ég tek undir þau orð Félags íslenskra atvinnuflugmanna að með þessari ráðstöfun, að fella niður lög um Flugskóla Íslands og allt sem viðkemur flugnámi, sé verið að sýna atvinnugreininni og þessari þekkingaröflun og þeim sem þetta nám stunda mikla vanvirðu eða litla virðingu. Þess vegna hef ég, herra forseti, í samræmi við umsögn Félags íslenskra atvinnuflugmanna lagt fram svohljóðandi tillögu til rökstuddrar dagskrár varðandi þetta mál: „Bóklegt nám til að öðlast réttindi til að stjórna flugförum á ekki síður en bóklegt nám til vélstjórnarréttinda og skipstjórnarréttinda að heyra undir menntamálaráðuneytið. Með frumvarpi til laga um brottfall laga um Flugskóla Íslands hf. er hins vegar lagt til að fella úr gildi einu lögin sem fjalla um það hvernig bóklegri menntun flugmanna skuli háttað. Í núgildandi lögum um Flugskóla Íslands hf. er fólgið aðhald sem ekki er innifalið í aðhaldi Flugmálastjórnar. Þá samræmist sú ráðagerð að fella brott lög um Flugskóla Íslands hf. ekki því markmiði að ávallt skuli þess freistað að tryggja almennt flugöryggi eins og nokkur kostur er hverju sinni. Með vísan til framanritaðs samþykkir Alþingi að vísa frumvarpinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir skoðun minni. Ég sit sem áheyrnarfulltrúi í samgöngunefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og tek heils hugar undir þær sterku athugasemdir og viðvaranir Félags íslenskra atvinnuflugmanna við því að fella niður lög um flugnám og Flugskóla Íslands. Ég hef þess vegna flutt tillögu til rökstuddrar dagskrár um að þessu máli verði vísað frá og í þess stað verði farið í þá vinnu sem Félag íslenskra atvinnuflugmanna leggur til, að endurskoða lögin og setja lagaramma um flugnám á Íslandi. Það er hið rétta sem gera á.

Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé að hluta um misskilning að ræða hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Í athugasemdum við frumvarp samgönguráðherra eru talin upp helstu rök fyrir því að leggja beri þessi lög um Flugskóla Íslands af. Þau helstu eru: Lögin fjalla að stórum hluta um aðkomu ríkisins sem einn af stofnendum Flugskóla Íslands og eigenda að skólanum. Þetta eru auðvitað úrelt ákvæði þar sem skólinn er eingöngu í eigu einkaaðila og fyrirtækja í flugrekstri. Engin þörf er á sérstakri íslenskri löggjöf af þessu taginu um önnur atriði umfram það sem tiltekið er í loftferðalögum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Við verðum að gera okkur grein fyrir að öll starfsemi skólans miðar að því að uppfylla kröfur sem settar eru erlendis samkvæmt kröfum JAR-FCL frá JAA og reglugerð um flugskóla, nr. 692/1999, sem byggir á ákvörðun loftferðalaganna. Þetta eru alþjóðlegar kröfur sem eru grundvöllur þess að aðrar þjóðir viðurkenni íslenskt flugmannsnám og þar með íslenska flugmenn. Ég leyfi mér að fullyrða að séríslenskar kröfur gætu komið okkur og íslenskri flugmannsstétt í mikil vandræði. Á sama hátt er eftirlit með að starfsemi skólans uppfylli hinar alþjóðlegu kröfur sennilega það strangasta sem íslenskur skóli þarf að búa við. Því er lýst ítarlega í athugasemdum við frumvarpið. Þegar hv. þm. Jón Bjarnason talar um að aðhald í rekstri skólans geti skort ef lögin verða felld úr gildi, þá held ég að um misskilning sé að ræða. Að lokum vil ég nefna til að bregðast enn frekar við áhyggjum hv. þm. Jóns Bjarnasonar að í lok athugasemda við frumvarpið er tiltekið að samgönguráðuneytið muni gera þjónustusamning við Flugskóla Íslands hf. Mikilvægt er að í þeim samningi verði kveðið á um þær almennu leikreglur sem um þetta mál þurfi að gilda, m.a. að ákvæði stjórnsýslulaga verði þar höfð til hliðsjónar.

Herra forseti. Ég met á vissan hátt vilja hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar til að reyna að bjarga í horn því sem bjargað verður í þessu sambandi en vek athygli á að það sem ég er einungis að vitna til er umsögn Félags íslenskra atvinnuflugmanna sem ég tel að hafi meiri yfirsýn yfir þetta mál en margir aðrir. Því skyldi þetta nám ekki njóta opinberrar lagalegrar verndar, bæði hvað varðar innihald námsins og mat á náminu milli skóla eða milli námsstiga. Að sjálfsögðu er farið eftir þeim alþjóðlegu reglum sem um þessi réttindi gilda, en námið er langt ferli að réttindum. Til dæmis geta menn hætt í námi á einhverju ákveðnu stigi og þá er eðlilegt að það geti verið metið inn í eitthvert annað nám sem gerist ekki nema það sé skilgreindur hluti af hinu opinbera menntakerfi. Þess vegna tek ég afdráttarlaust undir sjónarmið Félags íslenskra atvinnuflugmanna um að miklu nær væri að vinna heildarlöggjöf fyrir innihald og skipan flugnáms hvort sem það er síðan framkvæmt af þessum skóla eða öðrum. En á því verði fagleg opinber ábyrgð einmitt í menntakerfinu og einnig að hið opinbera hefði ábyrgð 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu og Steinar Adolfsson og Hjálmar V. Björgvinsson frá ríkislögreglustjóra. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Sýslumannafélagi Íslands, Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi skipstjórnarmanna, Sjómannasambandi Íslands, Samtökum verslunar og þjónustu, Hafnasambandi sveitarfélaga, Landssambandi smábátaeigenda, Vélstjórafélagi Íslands, ríkislögreglustjóra, tollstjóranum í Reykjavík, Landhelgisgæslu Íslands, Kjölbátasambandi Íslands og Siglingafélagi Reykjavíkur, og ríkissaksóknara. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á siglingalögum sem varða öryggi á sjó og viðurlög vegna hættulegrar hegðunar þeirra sem stjórna skipi eða reyna að stjórna skipi og fjallað er um í greininni. Með breytingunni er lagt til að ákvæði um áfengis- og fíkniefnanotkun verði gerð skýrari og markvissari. Miðað verður við 0,5‰ vínandamagn í blóði þeirra sem ákvæðið varðar eða að vínandamagn í lofti sem viðkomandi andar frá sér nemi 0,25 milligrömmum í lítra lofts eða meira. Engin slík viðmið eru í gildandi lögum. Einnig er lagt til að greinarnar taki til fleiri en eingöngu skipstjóra eins og núgildandi ákvæði gera. Þá er í frumvarpinu byggt undir heimildir lögreglu og annarra sem fara með löggæsluvald til að taka á málum af því tagi sem hér um ræðir. Nefndin vekur athygli á villandi orðalagi í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þegar talað er um viðurlög vegna hættulegrar hegðunar skipstjóra hlýtur að vera átt við viðurlög vegna hættulegrar hegðunar þeirra sem stjórna skipi eða reyna að stjórna skipi. Nefndin leggur til breytingu á 1. gr. frumvarpsins sem felur fyrst og fremst í sér orðalagsbreytingar í framhaldi af athugasemdum sem fram komu við frumvarpið frá ríkislögreglustjóra og ríkissaksóknara. M.a. er lagt til að fellt verði út hugtakið „ofskynjunarefni“ í 2. mgr. og í staðinn stuðst við orðin „ávana- og fíkniefni“. Jafnframt er lagt til að sett verði inn ítarlegra ákvæði í 3. mgr. þar sem skilgreind eru „núllmörk“ varðandi þau tilvik er ávana- og fíkniefni mælast í blóði eða þvagi þeirra sem nánar greinir í 2. mgr. Mælist ávana- og fíkniefni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim í blóði eða þvagi viðkomandi telst hann óhæfur til þeirra starfa sem um ræðir í 2. mgr. Þá er lagt til að bætt verði við heimildum til sýnatöku, þ.e. munnvatns- og svitasýna, til samræmis við þróun og nýja tækni til sýnatöku í málum af því tagi sem hér um ræðir. Einnig er lagt til að heimildir þeirra sem fara með löggæsluvald til sýnatöku verði takmarkaðar að því leyti að gert er ráð fyrir að starfsmenn tollstjóra þurfi að kalla til lögreglu við sýnatöku en Landhelgisgæsla Íslands verði með sambærilegar heimildir og lögregla í slíkum tilvikum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson framsögumaður, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Ísólfur Gylfi Pálmason, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón A. Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um breytingar á siglingalögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum. Við 1. gr. Greinin orðist svo: 238. gr. laganna orðast svo: Hafi skipstjóri, stýrimaður eða vélstjóri orðið valdur að skipstrandi, árekstri eða öðru sjóslysi með yfirsjónum eða vanrækslu í starfi sínu varðar það sektum eða fangelsi allt að fjórum árum. Sömu refsingu skal sá hljóta sem reynir að stjórna skipi, stjórnar skipaferðum eða veitir öryggisþjónustu vegna skipaferða og verður valdur að skipstrandi, árekstri eða öðru sjóslysi með yfirsjónum eða vanrækslu í starfi. Enginn má stjórna eða reyna að stjórna skipi, stjórna skipaferðum eða veita öryggisþjónustu vegna skipaferða, ef hann vegna neyslu áfengis, ávana- og fíkniefna eða annarra örvandi eða deyfandi efna, vegna sjúkdóms eða þreytu eða af öðrum orsökum, er óhæfur til að rækja starfann á fullnægjandi hátt. Brot gegn ákvæði þessu varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Nú er vínandamagn í blóði skipverja eða þeirra sem nánar greinir í 2. mgr. yfir 0,5‰ eða vínandamagn í lofti, sem hann andar frá sér, nemur 0,25 milligrömmum í lítra lofts eða meira og telst hann þá undir áhrifum áfengis og ekki hæfur til þess starfa sem getur í 2. mgr. Það leysir viðkomandi ekki undan sök þótt hann ætli vínandamagn í blóði sínu minna en hér um ræðir. Nú hefur skipverji eða sá annar sem nánar greinir í 2. mgr. neytt áfengis við eða fyrir þann starfa sem nánar greinir í 2. mgr. þannig að vínandamagn í blóði hækkar eftir að skipstjórn lauk, og skal þá litið svo á sem hið aukna vínandamagn hafi verið í blóði hans við starfann. Mælist ávana- og fíkniefni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim í blóði eða þvagi skipverja eða þess annars sem nánar greinir í 2. mgr. telst hann vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og ekki hæfur til þess starfa sem getur í 2. mgr. Skipverja, þeim sem stjórnar skipaferðum eða veitir öryggisþjónustu vegna skipaferða er skylt, að kröfu lögreglu eða Landhelgisgæslu Íslands, að gangast undir rannsókn á öndunar-, munnvatns- eða svitasýni, blóð- eða þvagrannsókn með þeim hætti sem lögregla ákveður þegar ástæða er til að ætla að viðkomandi hafi brotið gegn ákvæðum þessarar greinar. Honum er jafnframt skylt að hlíta kröfu sömu aðila um að láta flytja sig til læknis til rannsóknar, þar á meðal til blóð- og þvagrannsóknar, og að hlíta nauðsynlegri meðferð læknis. Skip merkir í þessari grein sérhvert fljótandi far, óháð lengd eða knúningsmáta. Virðulegi forseti. Ég legg til að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar: „Við 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þá skal endurgreiða gjald vegna úthlutunar aflaheimilda í rækju á Flæmingjagrunni fyrir árið 2006 og skal veiðigjald fyrir árin 2006, 2007 og 2008 innheimt í lok hvers árs miðað við rækjuafla hvers skips á því ári.“ Þannig hljóðar breytingartillagan. Ég ætla í stuttu máli að gera grein fyrir henni. Íslensk skip hafa stundað rækjuveiðar á Flæmingjagrunni frá árinu 1993. Á síðustu árum hefur dregið mjög úr sókninni vegna lækkandi afurðaverðs og aukins tilkostnaðar, sérstaklega vegna hás olíuverðs. Á síðasta ári stundaði einungis eitt skip þessar veiðar og nú hefur verið gerður samningur um sölu á því úr landi. Óvíst er hvenær rækjuveiðar á Flæmingjagrunni hefjast að nýju. Rökin fyrir breytingunum á lagaákvæðum sem varða úthafsrækjuveiðar í íslenskri lögsögu eiga ekki síður við um rækjuveiðar á Flæmingjagrunni og því er þessi breyting á lögunum lögð til.

Hæstv. forseti. Ég gerði við 2. umr. grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og ætla ekki að endurtaka þá ræðu mína nema að litlu leyti. Ég tel að hér sé á ferðinni afar undarleg ráðstöfun sem í ljósi allrar umræðu um fiskveiðimál og rétt manna til veiða hafi á sér ótrúlegan brag. Nú er ákveðið að menn þurfi ekki að hafa þau rök fyrir því að setja aflatakmarkanir að stjórna þurfi veiðum heldur er brugðið á það ráð að menn þurfi að fá að viðhalda aflarétti sínum þótt þeir veiði ekki. Þetta er mjög undarleg kúvending frá þeim rökum sem lágu til grundvallar á sínum tíma og notuð hafa verið í umræðunni allan tímann, þ.e. að þeir sem stundað hafa veiðar hafi veiðiréttinn og út á hann eigi þeir að fá einkarétt til að veiða úr viðkomandi stofni. En þegar ekki liggur fyrir að takmarka þurfi veiðarnar skal veiðiréttinum samt sem áður viðhaldið og öðrum sem hefðu hugsanlega áhuga á að nýta sér veiðiréttinn ekki hleypt að, þótt hinir sem veiðiréttinn hafa nýti ekki veiðirétt sinn. Þetta er hluti af einkavæðingarbröltinu í kringum fiskveiðar á Íslandi þar sem menn hafa með undarlegum hætti, án þess að segja það nokkurn tíma upphátt í ræðustól Alþingis, reynt að koma á fyrirkomulagi sem jafna mætti til einkavæðingar fiskimiðanna, sameignar þjóðarinnar. Auðvitað hafa staðið átök um auðlindina allan tímann. Þeim átökum er ekki lokið en það er umhugsunarefni, í ljósi þess að nú eru liðin 30 ár frá því að menn færðu landhelgina út í 200 mílur, að hinum átökunum um landhelgina skuli ekki lokið með neinni sátt. Það var mikil samstaða með þjóðinni í landhelgisbaráttunni. Öll þjóðin stóð með stjórnvöldum þegar landhelgin var færð út. En þjóðin hefur sannarlega ekki staðið með stjórnvöldum í því að einkavæða veiðiréttinn á Íslandi. Það er langt frá því. Ég held þess vegna að við þurfum að horfast í augu við að átökin um auðlindina haldi áfram. Mér finnst einnig ástæða til að nefna þetta í lok þessarar umræðu í ljósi þess að við fengum í hendurnar með Morgunblaðinu, þeir sem það blað fá í hendur, aukablað sem er gefið út í þessum mánuði í tilefni 30 ára afmælis þess að sigur vannst í landhelgisstríðunum. Það blað er reyndar blátt á litinn. Síðan er athyglisvert að lesa það blað. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vitna fyrst í grein sem hæstv. sjávarútvegsráðherra skrifar í blaðið. Þar segir hann á einum stað: „Okkur sem nú stöndum í sveit stjórnmálanna og í forystu sjávarútvegsmála, ber að halda þessu merki á lofti. Nú vex úr grasi ný kynslóð fólks sem ekki minnist þess elds sem á okkur brann í landhelgisstríðunum og á ef til vill erfitt með að setja sig í þau spor. Þess vegna höfum við svo ríkar skyldur, að halda þekkingunni vakandi.“ Morgunblaðið er greinilega að halda þekkingunni vakandi með útgáfu þessa blaðs. Ekki ætla ég að setja út á að menn gefi út blöð til að halda vakandi þekkingu á landhelgisstríðinu. Ég tel hins vegar ástæðu til að nefna þetta blað sérstaklega vegna þess að mér finnst að skilaboðin sem það flytur fólki séu ekki rétt. Ég held að þeir sem ekki hafa fylgst með landhelgisstríðunum eins og þau voru geti fengið svolítið skrýtna mynd af þeim stríðum með því að fletta þessu blaði. Maður gæti í fljótu bragði haldið að þar hefðu nánast einungis sjálfstæðismenn unnið sigra. Ekki ætla ég að draga úr hlut þeirra í að færa út landhelgina en mér finnst það skjóta býsna skökku við að menn skuli ekki ganga þannig frá, þegar þeir gefa út blað á vegum blaðs sem kallar sig blað allra landsmanna og ætla að greina frá þessum styrjöldum sem landinn sannarlega háði á þessum árum, að einungis síðasti áfangi landhelgisstríðsins hafi í raun verið stríðið allt. Þjóðin getur verið kát með að pólitískt starf á Íslandi til að vinna þessi stríð var með þeim hætti að allir stjórnmálaflokkarnir í landinu töldu sig þurfa að eiga þar góðan hlut þegar upp var staðið. En það muna þeir sem fylgdust með þessum landhelgisstríðum að Sjálfstæðisflokkurinn átti ekki hlut að því að færa út í tólf mílurnar og þvældist fyrir í því máli. Hann átti ekki heldur hlut að því að færa út í 50 mílurnar. Hann var í hvorugt skiptið við stjórn. Hins vegar áttuðu menn sig loks á því að ekki mætti lengur við svo búið standa. Þeir tóku upp mjög harða stefnu um það að færa strax út í 200 mílur um leið og búið var að færa út í 50 mílurnar. Það var gæfa þjóðarinnar að þetta gekk svona til. Ég held að sú ákveðni og harka sem sýnd var í lokin, af sjálfstæðismönnum og öðrum því að allir stóðu saman um það að færa út landhelgina, hafi verið meiri en hún hefði annars orðið vegna þess að þeir voru utangátta bæði í 12 og 50 mílunum. Mér finnst það þess vegna ekki gott þegar landsmenn fá blað í hendur sem eru eiginlega skilaboð um það að 200 mílna sigurinn hafi verið sigurinn eini. Þar áttu allir hlut að og ég dreg ekki úr því að sjálfstæðismenn áttu þar góðan hlut. En mér finnst að umrætt blað hefði átt að skrifa öðruvísi. Það hefði átt að gera fleirum hátt undir höfði í því en gert var. Það hefði átt að setja blaðið upp með öðrum hætti en þeim að ókunnugir fái þá mynd sem ég tel að þeir fái með þessari blaðaútgáfu, þ.e. að Sjálfstæðisflokkurinn hafi unnið landhelgisstríðin. Það var ekki þannig. Þjóðin vann þessi stríð. Hún stóð saman í þeim. Átökin um auðlindina voru háð af öllum Íslendingum. Það var einróma þjóð sem stóð að þeim átökum. En þjóðin hefur ekki verið einróma í eftirleiknum, þ.e. þeim átökum sem hafa staðið um auðlindina frá því að eignarhaldsfyrirkomulaginu var komið á hvað varðar kvótakerfið. Það ætti að vera umhugsunarefni þeim mönnum sem muna þorskastríðin og þá eindrægni sem gilti þá meðal þjóðarinnar. Þetta vildi ég segja í tilefni af því blaði sem Morgunblaðið gaf út í tilefni af 30 ára afmæli þess að landhelgin var færð út í 200 mílur.