Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg hafði altaf hugsað mjer að bera fram frv. í sömu átt og þetta, en af því að jeg gerði mjer lengi vonir um, að sjerstök sparnaðarnefnd yrði skipuð í þessari háttv. deild, hefir það dregist hingað til. Jeg álít þó rjett, að frv. komi fram, til að gefa þm. færi á að sýna sparnaðarvilja sinn. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að aðstoðarlækninum á Ísafirði. Í fyrra urðu hjer í þessari hv. deild töluverðar umr. um það, hversu mikið fje ætti að veita lækni þessum, sem laun á fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár. Þá var því haldið fram, bæði af mjer og öðrum, að óþarfi væri að launa þennan lækni, en eina ástæðan til þess, að meirihl. háttv. deildar áleit ekki fært að fella niður launin á fjárlögunum, var sú, að þetta embætti væri bygt á launalögum frá 1907 og bæri að telja þau enn í gildi hvað það snerti. En nú er svo komið, að laun aðstoðarlæknis þessa eru miklum mun hærri en samkv. 1. frá 1907. Þar eru þau ákveðin 800 kr., en í fyrra komust þau á þriðja þúsund. Þá kom að vísu til mála, að hann fengi þessar 800 kr. að viðbættri dýrtíðaruppbót, en þó fór svo, að hann fjekk mun meira, - og enda þótt hv.fjvn.Nd. hafi nú í till. sínum lækkað laun hans talsvert, þá fær hann samt, samkv. þeim till., mun meira en hann á heimtingu á samkv. lögunum frá 1907. Þegar embætti þetta var stofnað árið 1907, var á Ísafirði læknir, sem talsvert var roskinn orðinn, og þá voru auk þess mjög fáir læknar við Djúpið, svo að talsvert var um ferðalög fyrir hjeraðslækninn á Ísafirði. Nú er hjeraðslæknir þar ungur maður og mjög duglegur læknir að allra dómi, og auk þess er kona hans líka útlærður læknir. Þar að auki eru nú svo margir hjeraðslæknar komnir í kringum Djúpið, að læknirinn á Ísafirði telur jafnvel að fækka mætti þeim eitthvað, en það kemur ekki þessu máli beint við. Aðstoðarlæknirinn, sem hjer um ræðir, mun hafa mjög lítið að gera, og þar að auki hefir hann orðið sekur um að hafa selt vín í stórum stíl, sem eitt út af fyrir sig hefði átt að nægja til þess, að honum hefði verið vikið úr embætti þessu. Mun dómur fyrir því, að hann hafi gefið út lyfseðla fyrir mörgum tunnum af áfengi að nauðsynjalausu. Jeg hefi borið þetta mál undir landlækni, og enda þótt jeg hafi ekki beinlínis leyfi til þess að hafa neitt eftir honum hjer í dag, þá játaði hann þó, að frá heilbrigðilegu sjónarmiði væri engin ástæða til að halda þessu embætti við. Þetta ættu að vera nægar ástæður til þess að fella þetta embætti niður, eins og fjárhag landsins er nú varið. Þá er í launalögunum frá 1919 gert ráð fyrir því, að bæði vegamálastjóri og vitamálastjóri hafi verkfróða menn sjer til aðstoðar. Nú verður ekki lagður einn metri af nýjum vegum í nánustu framtíð, og þó eitthvað kunni að verða af aðgerðum, þá ætti vegamálastjóra ekki að verða skotaskuld úr því að stýra því verki með aðstoð verkstjóranna. Fyrir nokkrum árum, þegar núverandi hæstv. fjrh. (JÞ) var verkfræðingur landsins, þá hafði hann engan verkfróðan, fastan aðstoðarmann, þó að framkvæmdir væru meiri í hans tíð en nokkurn tíma endranær, svo að ekki mun það vera í hans óþökk, að þessi till. er hjer fram komin. Sama er að segja um vitamálastjóra, þó að jeg heyri sagt, að hann leggi mikla áherslu á að fá að halda aðstoðarmanni sínum, enda þótt engar nýbyggingar verði, að því er vita snertir fremur en vegi. Jeg hefi áður lýst þeirri skoðun minni, að jeg tel það ekkert fullnaðarsvar, þó að slíkir forstöðumenn stofnana, t. d. sem vitamálastjóri, telji sig ekki mega missa aðstoðarmenn sína. Þó vil jeg skjóta því til hæstv. stjórnar, að nú mun vera í þjónustu landsins verkfræðingur, sem lítið hefir að gera. Jeg á við þann mann, sem sjer um námugröftinn í silfurbergsnámunni við Reyðarfjörð. Þótt það starf sje nauðsynlegt og krefjist verkfróðs manns, þá er þess að gæta, að náman er ekki starfrækt nema lítinn hluta ársins, og þó að hann kunni að hafa eitthvað að gera hjer í Reykjavík að vetrinum við að kljúfa silfurbergið, þá hygg jeg, að hann gæti jafnframt verið vitamálastjóra til aðstoðar, a. m. k. að einhverju leyti. Þá kem jeg að skógræktarstjóranum. Því er ekki að leyna, að mikil óánægja hefir verið meðal þeirra manna, sem annars hafa trú á skógrækt hjer á landi, yfir því, að núverandi skógræktarstjóri hafi aldrei náð slíkum tökum á þessu verki sínu sem skyldi. Það skal játað, að maður þessi hefir lengi gegnt þessu embætti og er nokkuð duglegur maður, þó að hann hafi ekki þótt heppilegur forstjóri á þessu sviði. Og þar sem nú er talað um að spara sem allra mest fje landsins, þá hygg jeg, að tæplega gæti orkað tvímælis að leggja þetta embætti niður, en fela Búnaðarfjelaginu forstöðu skógræktarmálanna. Mun enginn mega ætla, að þeim verði þar ver borgið, þar sem kunugt er, að búnaðarmálastjóri er alveg sjerstaklega vel að sjer í öllu, er að skógrækt lýtur, og hefir hepnast betur skógrækt en nokkrum öðrum á síðustu öldum hjer á landi, svo sem þeir geta borið um, sem sjeð hafa gróðrarstöðina á Akureyri. Eina mótbáran gegn þessari till., sem skiljanleg væri, kynni að vera sú, að óviðkunanlegt væri að skilja þannig við núverandi skógræktarstjóra. En með því að maður þessi hefir lengi gegnt embætti því, sem hjer um ræðir, og er þar að auki erlendur maður, þá teldi jeg sanngjarnast, að hann hjeldi hluta af launum sínum áfram, svo að hann mætti vel við una. Sparnaður gæti samt orðið að ráðstöfun þessari. Og jeg þykist vita, að málefninu, íslenskri skógrækt, væri hagur í því að fá innlendan forstjóra, sem í fyrsta lagi mun engu síður hæfur til að gegna stöðunni en sá, sem nú er, og hefir þar að auki betri skilyrði til að komast í samband við skógaeigendur og vinna með þeim. Jeg geri svo ráð fyrir, að frv. þessu verði vísað til allshn., að lokinni umr.

Forsætisráðherra (JM): Jeg stend ekki upp til þess að mótmæla frv. þessu, enda heyrir ekki önnur en fyrsta breytingin beinlínis undir mitt starfssvið. Jeg er ekki viss um, að sú breyting sje í sjálfu sjer nauðsynleg, því að jeg þykist viss um, að lögunum frá 1907 yrði aldrei beitt svo, að skipaður yrði nýr aðstoðarlæknir á Ísafirði, þó að sá, sem nú er, fjelli frá. Og eins og hv.þm. vita, þá er nú enginn slíkur læknir á Akureyri, þó að svo sje ráð fyrir gert í sömu lögum ennþá, en jeg get ekki skilið, að nokkur stjórn beitti þeim að þessu leyti, með því að þörf slíkra aðstoðarlækna er ekki lengur fyrir hendi, eins og háttv.flm. (JJ) tók fram. Jeg get samt ekkert haft á móti því að fella þetta lagaákvæði úr gildi. En jeg held, að frv. nái ekki þeim aðaltilgangi, sem hv.flm. (JJ) virðist hafa fyrir augum, því að rjettur núverandi aðstoðarlæknis, sem fengið hefir veitingu samkv. 1. frá 1907, til launa samkv. þeim lögum fellur ekki niður, þó að frv. þetta nái samþykki. En jeg skal ekkert um það segja, hvort fella megi niður embætti aðstoðarmanna vega- og vitamálastjóra. En hvað aðstoðarmann vegamálastjóra snertir, get jeg ekki látið þess ógetið, að þessi till. kemur illa heim við ákvæði laga, sem þessi háttv. deild hefir nýlega samþykt, vegalaganna. Þar stendur sem sje berum orðum, að næst atvrh. hafi vegamálastjóri yfirstjórn allra vegamála, og skuli fá honum aðstoðar menn eftir þörfum. Eftir þeim lögum, ef þau verða samþykt eins og þessi hv. deild hefir skilið við frv., á vegamálastjóri ekki einungis að hafa 1 aðstoðarmann, heldur jafnvel fleiri fasta aðstoðarmenn, eftir orðalaginu. Tel jeg óheppilegt, að í sömu andránni skuli í einum lögum vera sett þau ákvæði, sem feld eru úr gildi í öðrum. Verð jeg að skoða það fljótráðið af hv. deild að samþ. þetta ákvæði vegalagafrv. Að öðru leyti mæli jeg með því, að frv. þetta gangi áfram til nefndar, og mun fúslega vilja ræða það við þá nefnd, sem fær það til meðferðar.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg er þakklátur hæstv.forsrh. (JM) fyrir að hann hefir bent á þann ágalla, sem virðist vera á vegalagafrv., eins og þessi deild skildi við það, í þessu efni. Það var gott, að tilefni gafst til að athuga þetta í tíma, því að vegalagafrv. er nú í nefnd í hv.Nd., og er þar hægt að gera þær breytingar á því, sem með þarf. Því að vitaskuld er það hlægilegt að lögbjóða, að vegamálastjóri skuli hafa einn eða fleiri aðstoðarmenn. Það er fullnóg að taka það fram í lögunum, að atvinnumálaráðaneytið og svo vegamálastjóri skuli hafa höfuðstjórn vegamálanna á hendi. Að því er snertir aðstoðarlækninn á Ísafirði, þá fæ jeg ekki skilið, að það skifti engu máli, hvort embættið er lagt niður eða ekki; því að um leið og einbætti þetta er lagt niður, þá á sá, sem gegnir því, engan rjett til launa. Vil jeg í því sambandi minna á það, að þegar landritaraembættið var lagt niður forðum, fjekk sá, sem hafði gegnt því, ekki lengur greidd embættislaun, heldur aðeins biðlaun og síðar eftirlaun. Í fyrra virtist líka meirihl. þessarar hv. deildar því meðmæltur að fella niður laun umrædds læknis á fjárlögunum, en þetta strandaði á því, að það var ekki talið fært, vegna þess, að lögin frá 1907 voru álitin gilda ennþá. Mega því allir sjá, að máli skiftir, hvort þetta ákvæði þeirra er felt úr gildi eða ekki. Hvaða rjett læknirinn kynni að eiga til biðlauna, ef embættið er lagt niður, skal jeg láta ósagt um, en hafi hann þann rjett, þá verður að sætta sig við það.

Einar Árnason Það var aðeins stutt athugasemd út af því, að minst var á ákvæði nýja vegalagafrv. um það, að vegamálastjóra væri fenginn fastur aðstoðarmaður. Ákvæði þetta er ekki nýtt. Samgmn. hnaut um þetta í frv., en þegar hún sá, að ákvæðið var gamalt, þá ljet hún það standa, því að hún leit svo á, að í framkvæmdinni yrði það þannig, að vegamálastjóri hefði því aðeins aðstoðarmann, að um svo mikil störf væri að ræða, að það þætti óhjákvæmilegt.

Forsætisráðherra (JM): Það gætir nokkurs misskilnings hjá hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) í þessu efni. Það væri rjett, ef aðeins væri um aðstoðarmenn að ræða. En það er í frv. talað um fastan aðstoðarmann, og getur einnig verið um aðra aðstoðarmenn að tala. Ef þingið skipaði svo fyrir, að eigi skyldi fá vegamálastjóra aðstoðarmann um tíma, þá væri sjálfsagt hægt að framkvæma það. En jeg tel það óheppilegt, að þetta ákvæði skuli standa í lögunum, en það hefir líklegast verið í þeim síðan þau fyrst voru samin. Mig minnir, að núverandi vegamálastjóri hafi áður verið aðstoðarmaður hjá þeim fyrverandi.

Flm. (Jónas Jónsson) Í hinni stuttu greinargerð, sem till. þessari fylgir, er gerð grein fyrir því, hvað fyrir mjer vakir. Jeg ætlast til, að af till. leiði, að lögum Söfnunarsjóðsins verði breytt þannig, að hjer eftir verði úr honum eingöngu veitt fasteignalán til sveitabúskaparins, en ekki sjer í lagi til kaupstaðanna, og þá einkum Reykjavíkur, eins og átt hefir sjer stað að undanförnu. Eins og kunnugt er, er veltufje landsins að langmestu leyti bundið í atvinnurekstri kaupstaðanna, og þar sem bæði útgerð og fisksala hefir gengið erfiðlega hin síðari árin, þá hefir það haft ill áhrif á gengi ísl. krónunnar; en hið lága gengi hennar útilokar möguleika veðdeildarinnar til þess að lána nokkurt fje, því að það gerir það að verkum, að illmögulegt er að selja verðbrjef deildarinnar erlendis. Þess vegna hafa sveitirnar orðið útundan með fje til nauðsynlegrar ræktunar landsins, og á meðan verðlag krónunnar er ekki betra en nú, er lítil von á því, að ræktunarbanki geti þrifist, ef byggja þarf starfsemi hans á sölu verðbrjefa erlendis. Þessi sjóður, Söfnunarsjóðurinn, hefir starfað síðan árið 1888, og hefir töluvert fje til umráða. Eftir því sem mjer er best kunnugt, hefir sjóðurinn hingað til langmest lánað fje til húsabygginga í kaupstöðum, með því að þau lán hafa, og það máske með rjettu, verið talin tryggust. Jeg skal síst neita því, að t. d. Reykjavík er í sjálfu sjer engin vanþörf á fje til húsabygginga. Hjer býr fjöldi fólks í aumum húsakynnum. En jeg tel ekki holt að ýta um of undir vöxt bæjanna. Jeg skal játa, að enda þótt öllu handbæru fje sjóðsins væri varið til ræktunar landsins, þá hrykki það skamt; væri raunar aðeins dropi í hafinu, miðað við þörfina. En jeg álít þörf jarðræktarinnar svo brýna, að ekki megi láta nokkurs ófreistað til fjáröflunar, og því legg jeg til, að hæstv. stjórn verði falið að undirbúa þessa breytingu á lögum sjóðsins og leggja fyrir næsta þing.

Forseti (HSteins): Með því að jeg tel mál þetta svo mikilsvert, að rjett sje að það verði athugað í nefnd, þá legg jeg til að þessari einu umr. verði frestað og málinu vísað til fjhn.