Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Til skamms tíma var Snæfellsnes sjálfstæð og einangruð eining í orkukerfi landsmanna og hafði raforku frá lítilli vatnsaflsstöð og nokkrum olíukyntum stöðvum. Þjónusta á þessu sviði var mjög stopul og léleg og var því von að íbúar á Snæfellsnesi gerðu sér góðar vonir um það þegar fram komu hugmyndir um að tengja nesið við rafmagnskerfi Suðvesturlands. Virtist þetta vera í alla staði mjög skynsamleg og arðvænleg framkvæmd, ekki síst af því að línan mundi liggja um allvíðáttumiklar sveitir um mitt Vesturland, sérstaklega á Mýrum, þar sem rafmagn var ekki fyrir hendi. Nú fór svo að það dróst nokkuð að koma þessari framkvæmd á, þó að góður vilji væri alls staðar fyrir hendi, en hins vegar hefur það tekist og er nú þegar fengin dálítil reynsla af hinu nýja kerfi. En svo hefur brugðið við að eftir samtenginguna telja rafmagnsnotendur, sérstaklega í þorpunum á norðanverðu Snæfellsnesi, að raforka sé þar ótryggari, spennufall algengara og tjón af því á ýmiss konar tækjum meira en áður var á nesinu. Hefur þetta komið mönnum mjög á óvart því að búist var við að allt yrði þetta öruggara og tryggara eftir að tengsl fengjust við hið góða raforkukerfi á Suðvesturlandi. Ég hef því talið ástæðu til þess að leggja þá fsp. fyrir hæstv. raforkumrh. hvað geti valdið því að ástandið hafi á þennan hátt versnað, því að ég tel nauðsynlegt að rafmagnsnotendur á Snæfellsnesi fái á því skýringu opinberlega. Enn fremur hef ég leyft mér að leggja þá fsp. fyrir hæstv. ráðh. hvort hægt sé að bæta úr þessu fljótlega og forðast vandræði á komandi vetri. Tel ég það sérstaklega mikilvægt af því að ég veit að það ástand, sem verið hefur, veldur því að rafmagnsnotendur á Snæfellsnesi hafa nokkrar áhyggjur af því hvernig ástandið verður á komandi vetri.



Herra forseti. Raforkukerfið á Snæfellsnesi hefur lengi verið nokkrum truflunum háð. Eftir að raforkukerfi Snæfellsness var tengt við kerfi Landsvirkjunar hefur ekki náðst enn það rekstraröryggi sem íbúar þar höfðu vænst með tengingu þess við það kerfi. Lögð hefur verið háspennulína frá Andakíl að Vegamótum á Snæfellsnesi og þaðan áfram til Stykkishólms. 15. mars 1975 var þessi lína tekin í notkun og orkuflutningur hafinn. Með tilkomu hennar á að aukast öryggi við afhendingu raforku á Snæfellsnesi. Auk þess má vænta töluverðs sparnaðar, því að á árinu 1974 var meira en helmingur raforku á Snæfellsnesi framleiddur með dísilolíu. Með tilkomu þessarar tengingar mun einungis verða framleitt varaafl með dísilvélum á svæðinu. En breytingum, sem þarf að gera á kerfinu, er ekki lokið enn þá. Hefur ekki verið gengið frá aðveitustöðvum á Vegamótum og í Stykkishólmi, en vonir standa til eftir upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins að þeim verði lokið fyrir árslok. Í sumar hefur línan á sunnanverðu Snæfellsnesi verið styrkt og spennan á henni hækkuð úr 11 í 19 kílóvolt. Við þetta mun tenging til Ólafsvíkur og Grundarfjarðar styrkjast verulega. Þó ber þess að gæta að hér er enn um dreifilínu eða sveitalínu að ræða og má jafnan búast við nokkrum rekstrartruflunum á henni. Á meðan ekki er lokið vinnu við framangreindar aðveitustöðvar verður raforkukerfi Snæfellsness nokkuð óstöðugt, svo að verði bilun í þessu kerfi getur orðið nauðsynlegt að setja í gang varastöðvar. Eins og fyrr var sagt er búist við því að tenging aðveitustöðvanna á Vegamótum og í Stykkishólmi muni auka verulega rekstraröryggi kerfisins og munu einstakir hlutar þess verða miklu óháðari truflunum en verið hefur að undanförnu. Meiri hluti efnis í þessar stöðvar er kominn til landsins, annað væntanlegt fljótlega og verður þá hægt að ljúka tengingu aðveitustöðvanna. Þá mun styrking háspennulínunnar á sunnanverðu Snæfellsnesi einnig styrkja kerfið frá því sem verið hefur að undanförnu. Þegar þessum framkvæmdum er lokið er þess vænst að rekstraröryggi kerfisins verði viðunandi.



Herra forseti. Það er rétt að á undanförnum árum hefur oltið á ýmsu í rafmagnsmálum Snæfellinga. Orkuþörfin hefur farið ört vaxandi. Línukerfið hefur ekki verið nægjanlega traust. Oft hafa menn orðið fyrir tilfinnanlegu tjóni vegna spennufalls og rafmagnstruflana. En að undanförnu hefur mikið verið unnið til að ráða bót á þessu. Línukerfið hefur víða verið styrkt til muna og fleiri umbætur gerðar, eins og fram hefur komið og heimamenn hafa fylgst með. Það er verið að vinna að þessum málum m. a. við aðveitustöðvar á Vegamótum og Vogaskeiði við Stykkishólm. Unnið er jafnframt að því að öll býli á Snæfellsnesi fái rafmagn. Síðasti megináfanginn í þeim efnum er Skógarstrandarlína og tenging milli Snæfellsness og Dala. Unnið var við Skógarstrandarlínu í sumar. Einhverjar tafir hafa þó orðið og nú spyrja skógstrendingar hvenær þeir megi vænta þess að fá rafmagnið, hvort það verði ekki örugglega á þessu hausti. Þetta skiptir þá að sjálfsögðu mjög miklu máli af mörgum ástæðum. Ég leyfi mér að beina þessari fsp. til hæstv. iðnrh. ef hann gæti svarað henni nú.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að endurbæta rafmagnskerfið á Snæfellsnesi. En það er nú þannig að tjón af völdum spennufalls mun hafa orðið miklu meira í Borgarfirðinum, uppsveitum Borgarfjarðar, heldur en á Snæfellsnesinu, mjög alvarlegt stundum, eins og t. d. um páskana síðustu. Eftir það efndi Búnaðarsamband Borgarfjarðar- og Mýrasýslu til könnunar á þessu og upplýsingar liggja nú fyrir. Það er eftir að vinna úr þeim, en það eru komnar skýrslur frá 40 bæjum þar sem er um að r:eða alvarlegt tjón af þessum sökum, aðallega á mjaltavélum, mjaltavélamótorum og dælumótorum og öðru slíku, sjálfsagt milljónatjón, kannske tugmilljónatjón. Menn spyrja þar efra hvort ekki væri rétt að gera rafveitur skaðabótaskyldar þegar um óhæfilegt spennufall er að ræða. Þessu vildi ég koma á framfæri. Ég vil bæta því við að ástæðan til þess, að þetta gerðist um páskana, var sú að þá var rafmagnið ekki skammtað eins og venjulega þegar spennan verður takmörkuð, og menn spurðu: Af hverju er rafmagnið ekki skammtað um páskana? „Það var ekki skammtað um páskana,“ sögðu viðkomandi yfirvöld hér syðra „vegna þess að það voru svo margir gestir í sumarbústöðunum þar efra í Borgarfirði“. Það mátti sem sé ekki hætta á að þéttbýlisfólkið fengi kvef vegna kulda og kannske færi sér að voða í myrkrinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir greinargóð svör sem hann hefur veitt við fyrirspurn minni. Ég verð þó að láta í ljós vonbrigði yfir því að framkvæmdir í sambandi við línuna, sem sjálf er fyrir alllöngu tilbúin, skuli hafa dregist þetta mikið, og ég vil fara fram á við hann að lögð verði á það rík áhersla að hraða þessum framkvæmdum eins og hægt er. Hér er um að ræða rafveitukerfi sem er mjög víðtækt og þjónar fjölmennum byggðum bæði til sveita og sjávar. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á hefur fólk á þessum stöðum treyst raforkunni og verður oft fyrir því að ýmiss konar tæki, sem eru ærið dýr nú á dögum, hafa bilað og jafnvel skemmst alvarlega vegna skyndilegs spennufalls sem verður án þess að fólk fái nokkuð um það að vita eða nokkrar viðvaranir um það. Ég tel að það hljóti að vera mjög hagkvæmt að reyna að ljúka þeim endurbótum sem búið er e. t. v. að meginstofni að vinna á því svæði sem um er að ræða.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hv. 4. þm. Vesturl. spurðist fyrir um Skógarstrandarlinu. Samkvæmt upplýsingum Rafmagnsveitnanna verður sú lina tengd þegar lokið er byggingu þeirrar aðveitustöðvar í Stykkishólmi sem ég gat hér um áðan. Rafmagnsveiturnar telja að býli á Skógarströnd geti því orðið tengd fyrir hátíðar. Ég tók fram að þessum tveim aðveitustöðvum, sem mjög er aðkallandi að byggja, og tengingu við þær ætti að verða lokið í lok þessa árs. Efni er að meiri hluta komið, en annað væntanlegt fljótlega. Standa því vonir til að þessar aðveitustöðvar verði báðar tilbúnar fyrir áramót og einnig verði lokið á sama tíma Skógarstrandarlinu og býlin þar tengd.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svarið. Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að þessi lína, sem ég spurði um, verði tengd á þessu hausti. Þá er aðeins eftir að leggja rafmagn á nokkra bæi á Vesturlandi og þarf að gera skipulagt átak í þeim efnum og svo að sjálfsögðu að styrkja línur viða og gera þessa orku sem öruggasta því að á hana þurfa margir að treysta.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurnir á þskj. 28 til hæstv. félmrh., svo hljóðandi: „1. Hverjar eru horfur á afgreiðslu nýrra lána (fyrsta hluta) fram til áramóta? Við hvaða dagsetningu fokheldnivottorða verður lánveiting fyrir áramót miðuð? 2. Hvenær má vænta afgreiðslu lána til eldri íbúða, sem sótt var um fyrir 1. okt. s. l.? 3. Til hve margra leiguíbúða á vegum sveitarfélaga hefur leyfi verið veitt til þessa dags? Hve margar þeirra hafa fengið fulla fjármagnsfyrirgreiðslu?“ Mikil óvissa ríkir nú um möguleika Byggingarsjóðs ríkisins á að standa að lánveitingum á svipaðan hátt og undanfarin ár. Húsbyggjendur víðs vegar um land bíða þess nú í miklum kvíða hvernig um lánamál þeirra fer nú fyrir áramót. Viðkvæmastir eru þeir af eðlilegum ástæðum sem nú eru að gera fokheldar íbúðir sínar og því hef ég sérstaklega um þá spurt. Sá háttur að miða lánveitingar í desember eða fyrir áramót við fokheldni íbúða fyrir 15. nóv. hefur sérstaklega komið sér vel fyrir íbúa landsbyggðarinnar á þeim svæðum þar sem byggingartími er skammur. Nú hefur að vísu verið gerð sú breyting á að lánum er þrískipt og aðeins er um að ræða 1/3 lána út á fokheldni í stað helmings áður. Ef við bætist svo að þessi þriðjungur kemur ekki til greiðslu fyrr en einhvern tíma ná næsta ári, eins og nú munu algeng svör uppi í Húsnæðismálastofnun, og fyrirgreiðsla bankanna er í algeru lágmarki og mjög þrýst á um skjótar greiðslur þar, þá er kvíði húsbyggjenda auðskilinn. Annað stjórnarblaðið, Tíminn, hefur hér hjálpað vel til og ýtt duglega undir með feitletraðri forsíðufrétt um stórkostlega fjárvöntun Byggingarsjóðs, eða eins og þar segir: „760 millj. kr. vantar í Byggingarsjóð ríkisins.“ Ég taldi því af öllum þessum ástæðum rétt að fá sem skýrust svör og sem fyrst frá þeim aðila sem hér hefur alla þræði í höndum sér og ég þykist vita að hafi fullan hug á að reyna að leysa til hins ítrasta þessi mál á sem farsælastan hátt. Mér þykir einsýnt að hæstv. ráðherra geti gefið betri og skýrari svör en húsbyggjendur fá nú almennt um þessi mál í viðkomandi stofnun. Því skal ekki að óreyndu trúað að ekki verði reynt að hafa fyrirgreiðslu sem næst því er verið hefur undanfarin ár, ekki síst með tillíti til þess að fyrsti hlutinn er nú skertur svo mjög og fokheldni íbúða hefur þar af leiðandi minni útgjöld í för með sér en áður hefur verið. Í annan stað er einnig rétt að fá upplýst um þá sem eldri íbúðir hafa verið að kaupa í sumar. Ég taldi og tel enn rétt að auka lánsmöguleika þessara aðila og flutti um það sérstaka tillögu á síðasta þingi, sem því miður var felld, en ég taldi rétt að láta þetta fylgja með, einkum vegna fjölmargra fyrirspurna úr mínu kjördæmi þetta varðandi án þess að um nein viðhlítandi svör væri að ræða hjá viðkomandi stofnun. Í þriðja lagi lýtur fyrirspurnin að því mjög umtalaða máli, leiguíbúðunum á vegum sveitarfélaga. Rétt þykir að fá upplýst, hvernig þau mál nú standa, með tilliti til þeirra fyrirheita sem gefin voru. Þó að hæstv. ráðh. muni e. t. v. ekki geta á þessu stigi gefið tæmandi upplýsingar um öll þessi atriði, þá vona ég - og mæli þar fyrir munn margra - að svör hans geti sem jákvæðust orðið og a. m. k. verði þeim kvíða frá þeim víkið sem tóku forsíðugrein Tímans trúanlega og hafa síðan beðið í þeim mun meiri kvíða og óró út af sínum málum.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram út af ummælum hv. fyrirspyrjanda, sem virðist hafa í þetta sinn trúað mjög ákveðið því sem birtist í fregn á forsiðu Tímans fyrir nokkru, að sú fregn var á algerum misskilningi byggð. Það er því engin ástæða til að byggja einhvern ótta á þeirri fregn. Fsp. hv. þm. er í fyrsta lagi um hverjar séu horfur á afgreiðslu nýrra lána (fyrsta hluta) fram til áramóta og við hvaða dagsetningu fokheldnivottorða lánveiting fyrir áramót verði miðuð. Húsnæðismálastjórn hefur tekið ákvörðun um afgreiðslu lána til þeirra sem höfðu lagt inn umsóknir um lán fyrir 1. febr. s. l., þannig að þeir, sem lögðu fram fokheldnivottorð á tímabilinu 1. jan. til 31. mars, fengu frumlán eftir 1. sept. s. l. Þeir, sem skiluðu fokheldnivottorðum á tímabilinu 1. apríl til 31. maí, fá frumlán afgreidd eftir 10. nóv. Nú á næstunni verður tekin ákvörðun af húsnæðismálastjórn um lánveitingar til þeirra, sem lögðu inn umsóknir eftir 1. febr. s. l., og þá endanlega ákveðið við hvaða dagsetningar fokheldnivottorða verði miðað í sambandi við lánveitingar fyrir áramót. Annar liður fsp. snertir afgreiðslu lána til eldri íbúða. Á þessu ári hefur þegar farið fram ein úthlutun lána til þeirra er sóttu um lán til kaupa á eldri íbúðum fyrir 1. apríl s. l. Sú lánveiting nam 110 millj. kr. Um þessar mundir er að hefjast undirbúningur að lánveitingu þeim til handa sem sóttu um lán til kaupa á eldri íbúðum fram til 1. júlí. Er þar um að ræða talsverðan fjölda umsókna. Á síðasta Alþ. var samþ. stjfrv. um að húsnæðismálastjórn væri heimilt að verja allt að 160 millj. kr. í lánveitingar á ári hverju vegna kaupa á eldri íbúðum. Þangað til hafði hámarksupphæðin, sem mátti veita lán til, verið 80 millj. Þessi upphæð var því tvöfölduð á síðasta þingi. Húsnæðismálastjórn mun vilja láta þá umsækjendur sitja fyrir um greiðslur á þessu hausti sem lögðu fram lánsumsóknir fram til 1. júlí. Það er að álíti húsnæðismálastjórnar ekki líklegt að þessi upphæð nægi til þess að veita öllum úrlausn, vegna þess hve umsóknir eru margar, þrátt fyrir það að upphæðin hafi verið tvöfölduð á þessu ári. Það er því viðbúið, að því er húsnæðismálastjórn telur, að ýmsir umsækjenda, sem lögðu inn lánsumsóknir á tímabilinu frá 1. júlí til 1. okt., þurfi að bíða fram á næsta ár. Þriðja fsp. er varðandi leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. 57 sveitarfélögum hefur verið veitt heimild til að hefja tæknilegan undirbúning vegna byggingar samtals 355 íbúða. Þegar húsnæðismálastjórn hefur heimilað sveitarstjórn að hefja tæknilegan undirbúning vegna leiguíbúða, þá siglir að öllum jafnaði síðar í kjölfarið, sé allt með felldu um hann, að húsnæðismálastjórn samþ. veitingu framkvæmdalána til bygginga. Kemur það síðar til greiðslu í samræmi við samning þar um. Hafa verið gerðir framkvæmdalánssamningar og framkvæmdir hafnar á vegum 25 sveitarfélaga vegna byggingar 179 íbúða. Þessi lán eru samtals 695 millj. kr. Lánin koma til greiðslu sem hér segir: Á árinu 1974 46 millj. 200 þús. Á árinu 1975 442 millj. 850 þús. Á árinu 1976 205 millj. 950 þús. Samtals 695 millj. kr. Hér er um að ræða framkvæmdir, sem hófust á árunum 1974 og 1975, og upphæðin, sem kemur til útborgunar 1976, er aðeins eftirstöðvar af þessum framkvæmdum, en á að sjálfsögðu eftir að hækka til muna þegar framkvæmdir, sem hefjast á árinu 1976, bætast við. Þetta er til skýringar á því að upphæðin fyrir árið 1976 er meira en helmingi lægri en 1975. Af þeim 179 íbúðum, sem framkvæmdalánsheimild hefur verið veitt til, hafa 4 sveitarfélög lokið smíði 7 íbúða. Nema lán til þeirra 33 millj. 460 þús. kr. Önnur sveitarfélög hafa öll hafið framkvæmdir, en eru misjafnlega langt á veg komin með þær. Auk þessara 179 íbúða hefur 22 sveitarfélögum verið heimilað að hefja framkvæmdir fyrir eigið fé vegna samtals 81 íbúðar, en framkvæmdalánssamningur hefur ekki verið gerður enn við þau, en verður væntanlega gerður síðar. Þegar talað er um framkvæmdalánssamninga við sveitarstjórnir er um það að ræða að húsnæðismálastjórn gerir samþykkt um lánveitingu til fjármögnunar leiguíbúða er nemur 80% af heildarbyggingarkostnaði. Lánveitingin er borguð út í mánaðarlegum fjárhæðum, venjulega jafnháum á byggingartímanum yfirleitt allt frá fyrsta mánuði til hins síðasta. Á fundi húsnæðismálastjórnar nú í dag, 4. nóv., verður lögð fram leiguíbúðaáætlun fyrir árið 1976, en í henni er m. a. greint frá óskum sveitarstjórna um slíkar framkvæmdir á því ári.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra svörin, einkum við 3. fsp., sem voru mjög ítarleg svör og að mörgu leyti ágæt. Ég ítreka það að leiguíbúðirnar eru nú og hafa verið helsta von landsbyggðarinnar til aukins jafnréttis við Reykjavíkursvæðið varðandi húsnæðismál. Það er að vísu rétt að sveitarfélögin hafa að mörgu leyti verið vanbúin til þessara verkefna og m. a. einnig til rekstrar þessara íbúða, en heildarstefnan er þó tvímælalaust rétt og ég hygg að þetta kerfi út af fyrir sig eigi ekki að setja húsnæðislánakerfið sjálft úr skorðum svo mjög, því að hvort tveggja hefur gerst, að Breiðholtsframkvæmdunum víðfrægu er sem óðast að ljúka og í annan stað var til þessara leiguíbúða á sínum tíma tryggður ákveðinn tekjustofn. Ég verð hins vegar að segja það, að ég trúði Tímanum svona rétt bærilega þegar þessi forsíðufrétt birtist í októbermánuði, en eftir svör hæstv. ráðh. um lánveitingar fram til áramóta hallast ég að því að Tíminn hafi haft töluvert til síns máls, því að sannleikurinn er sá að hæstv. ráðh. gaf hér engin svör um það hverjir fengju úthlutun fyrir áramót aðrir en þeir sem þegar hafa fengið um það formlega tilkynningu, verið formlega tilkynnt um það af húsnæðismálastjórn. Ég var einmitt að leita eftir því hvort ekki væri hægt á þessu stigi að gefa þeim svör sem gera fokhelt - við skulum segja eins og verið hefur undanfarin ár, fyrir 15. nóv. - einhver svör, einhverja von um að þeir gætu átt von á sömu fyrirgreiðslu og undanfarin ár, en hæstv. ráðherra treysti sér ekki til þess að gefa þessum mönnum neina slíka von, sagði að það ætti eftir að taka ákvörðun um þetta, og ég lýsi vonbrigðum mínum með það. Ég treysti hins vegar enn á að hann sjái til þess, hæstv. ráðherra, að þarna verði myndarlega að staðið, og bendi á að mér sýnist ekki betur en að þetta muni kosta Byggingarsjóð ríkisins allmiklu minni fjárhæð en undanfarið af þeirri ástæðu að lánið út á fokheldni íbúðanna nemur nú 1/3 á móti helmingi áður af heildarlánsupphæðinni. En við skulum sem sagt vona að Tíminn hafi þarna eins og kannske oft áður farið með rangt mál og það verði nógir peningar til til þess að standa a. m. k. við það mark sem hefur verið sett undanfarin ár, því að eftir þessu bíða menn með mikilli óþreyju. Varðandi það sem hæstv. ráðh. sagði um kaup á eldri íbúðum, þá er alveg rétt og ég fagnaði því þegar hann lagði fram stjfrv. í fyrra um að hækka verulega upphæðina sem til eldri íbúða átti að fara. En ég held að við eigum að ganga lengra enn í þessu. Það gæti dregið að mun úr þeirri spennu sem ríkir í þessum málum. Ég held að það sé t. d. flestra mál í dag að það sé auðveldara að byggja hús heldur en að kaupa sér eldri íbúð ef sú íbúð er á annað borð nokkuð sæmileg. Ég skora sem sagt á hæstv. ráðh., ef hann sæi sér fært, að rýmka enn heimild til kaupa á eldri íbúðum einmitt til þess þá ef til vill að spennan minnkaði varðandi nýbyggingu húsa.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að þetta mál skuli hafa borið hér á góma, og þakka bæði fyrirspyrjanda og hæstv. ráðh. fyrir það. En ég vil ekki láta hjá líða að lýsa óánægju minni yfir því hvað óskaplega hefur gengið hægt og erfiðlega með leiguíbúðirnar. Það voru bundnar afar miklar vonir við þessa lagasetningu úti á landsbyggðinni, og það hefur eðlilega þróast í þá átt að við erum alltaf að jafna okkur til Breiðholtsins. Þar var uppbygging með afar miklum hraða og myndarskap og vel að því máli staðið frá ríkisvaldsins hendi og sjálfsagt Reykjavíkurborgar líka. Þær íbúðabyggingar höfðu mikinn forgang á sínum tíma og þess vegna er það ákaflega mikið réttlætismál að eins sé unnið að leiguíbúðunum úti um landið. Það hafa komið í ljós agnúar á þessum lögum, eins og menn vita sem hafa kynnt sér þessi mál, læði á lögunum og eins á reglugerðinni. T. d. í lögunum er þetta einungis heimildarákvæði. Þau eru öll vægara orðuð heldur en Breiðholtsreglugerðin var á sínum tíma. Þar var skylda að leggja fram 80%. Það er bara heimild í þessum leiguíbúðalögum. Að vísu hefur verið praktiserað að leggja fram 80%. En allt hefur þetta orðið til þess að leiguíbúðirnar hafa orðið að nokkrum hætti hornrekur í kerfinu og mikill seinagangur á þessu öllu saman og leiðindi á báða bóga og þetta þyrfti endilega að breytast. Einnig hafa komið í ljós í reglugerðinni atriði t. d. um söluákvæðin sem nauðsynlega þurfa að breytast. Það þarf að rýmka heimildir fyrir sveitarfélögin til þess að afsetja þessar íbúðir með öðrum hætti en nú er í reglugerðinni, og ég vil leggja áherslu á að þetta er mjög nauðsynlegur þáttur í uppbyggingu dreifbýlisins.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Hv. síðasti ræðumaður, 3. þm. Norðurl. v., gerði leiguíbúðirnar að umtalsefni og taldi að þær hefðu orðið hornreka í kerfinu. Ég er honum sammála um það, að í því sambandi þarf mjög margt að endurskoða, bæði varðandi lagasetninguna og þá reglugerð sem um það gildir. Því er ekki að neita að lagaákvæðin um leiguíbúðir, sem sett voru fyrir þremur árum, voru því miður ekki nægilega vel undirbúin. Þar var ákveðið að reisa skyldi á 5 árum 1000 leiguíbúðir og að húsnæðismálastjórn - Byggingarsjóður - skyldi lána 80% af byggingarkostnaði. Fyrsti annmarkinn á þessu var sá að það var ekki hugsað fyrir neinum nýjum tekjustofni. Það er mikill misskilningur eða misminni hjá hv. fyrirspyrjanda, 7. landsk. þm., Helga F. Seljan, að tryggður hafi verið sérstakur tekjustofn í þetta. Það var ekki gert, þannig að leiguíbúðunum var aðeins bætt ofan á Byggingarsjóð án þess að honum væri aflað viðbótartekna. Þetta hefur að sjálfsögðu valdið Byggingarsjóði ákaflega miklum erfiðleikum, en eins og kom fram í upplýsingum mínum hefur þó bæði 1974 og 1975 verið gerð veruleg úrlausn í þessum efnum. Hinu er ekki að neita, að fjárþörf vegna leiguíbúða sveitarfélaganna gengur á fjármagn Byggingarsjóðs til annarra hluta, og þarf í rauninni ekki fleiri orðum um það að fara. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Annað atriði, sem valdið hefur nokkrum erfiðleikum, er að þegar lögin um leiguíbúðir sveitarfélaga voru sett var ekki hugsað nægilega um hvernig þetta félli að húsnæðismálakerfinu að öðru leyti. Nú hefur komið í ljós að margir hafa verulegan áhuga á verkamannabústöðum í landinu og þarna hefur orðið nokkur árekstur í milli. Þess hefur orðið vart að þar sem menn höfðu fyrirætlanir um verkamannabústaði hafa sumir hætt við þær fyrirætlanir til að snúa sér að þessum leiguíbúðum, og þeir, sem mestan áhuga hafa í sambandi við verkamannabústaðina, hafa haft - og hafa tjáð mér það ýmsir - miklar áhyggjur af þessu atriði. Allt þetta þarf auðvitað að endurskoða. En það er rétt, fyrst leiguíbúðirnar eru sérstaklega gerðar hér að umtalsefni, að vekja athygli á þessu tvennu, að málið var ekki nægilega undirbúið, hvorki séð fyrir tekjustofni né hugað að því hvernig þetta félli að kerfinu. Nú var á s. l. sumri skipuð sérstök n. manna í samráði við bæði Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og fleiri aðila til allsherjarendurskoðunar á húsnæðismála lögunum, þar sem m. a. ákvæðin bæði í lögum og reglugerð um leiguíbúðir koma til athugunar. Ég vil taka það fram að ég er hv. fyrirspyrjanda, Helga F. Seljan, alveg sammála um að æskilegt sé að hækka hámarksupphæðina til kaupa á eldri íbúðum. Hún var hækkuð á síðasta þingi úr 80 millj. á ári í 160 millj., en ég tel að það væri mikil þörf á að hækka hana enn.



Herra forseti. Það er auðvitað enginn tími til þess að gera nein skil að ráði umr. um leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga á þeim stutta tíma sem hér er til umráða. En ég vil eigi að síður nota þann tíma til þess að undirstrika sérstaklega það sem hér er raunar komið fram, kom fram hjá hv. þm. Páli Péturssyni, að einmitt þetta mál, leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga, er að mínu viti mjög stórt mál fyrir landsbyggðina og er full ástæða til að haga svo vinnubrögðum í sambandi við framkvæmd þess máls að það nái þeim tilgangi sem raunverulega var til ætlast á sínum tíma. Nú er það að vísu rétt, sem kom fram hjá hæstv. félmrh., að það var ekki, að því er ég best veit, séð fyrir sérstökum tekjustofni vegna þessara framkvæmda. Það var ekki heldur gert í reynd í sambandi við framkvæmdir í Breiðholti, en þær nutu eigi að síður nokkurs forgangs meðan þær framkvæmdir stóðu yfir og standa að vísu yfir að hluta enn, þannig að að því leyti er þetta nokkuð sambærilegt. En staðreyndin er eigi að síður sú að leiguíbúðirnar hafa orðið hornreka í kerfinu og er nauðsyn á að breyta því. Þetta er sem sagt brennandi mál hjá hinum ýmsu sveitar- og bæjarfélögum úti á landsbyggðinni, - mál sem þau sveitarfélög hafa bundið miklar vonir við að yrði til þess að leysa það mikla húsnæðisvandamál sem uppi hefur verið og er raunar enn á landsbyggðinni, en hefur því miður ekki sem skyldi komið að þeim notum sem reiknað var með. Mér er um það kunnugt að fyrrv. hæstv. félmrh. hafði uppi um það hugmyndir og var búinn að láta vinna að því nokkuð að flýta byggingu þessara leiguíbúða, að stytta byggingartímann a. m. k. um eitt ár, þannig að það kæmi á fjórum árum sem upphaflega var ætlað að kæmi til framkvæmda á fimm árum. Það er greinilegt að í þetta hefur komið afturkippur, þannig að það er ekki séð enn hvort þetta mál kemst raunverulega fram á þeim tíma sem því var upphaflega ætlað, hvað þá heldur að tíminn styttist, eins og uppi voru hugmyndir um á sínum tíma. En það er vissulega mjög nauðsynlegt að breyta hér um. Það væri nauðsynlegt að breyta því ákvæði í lögum, sem hér um ræðir, í skyldu að þessu leyti, ekki heimild, og í öðru lagi að breyta þeirri reglugerð, sem nú er í gildi, varðandi þá möguleika sem sveitarfélögin hafa til þess að losa sig úr þessum framkvæmdum eða réttara sagt að selja viðkomandi íbúðir. Þetta þarf hvort tveggja að athuga og er brýn nauðsyn á að það verði gert fyrr en síðar.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að uppi hefur verið og er enn alvarleg deila milli ríkisins annars vegar og opinberra starfsmanna hins vegar, þ. e. a. s. BSRB, Bandalags háskólamanna og lækna. Hér er um að ræða eitt alvarlegasta vandamál sem nú er við að etja í íslenskum efnahagsmálum, í íslensku þjóðlífi, þar eð ljóst er af opinberum fregnum að mikið ber á milli samningsaðila, ríkisvaldsins annars vegar og starfsmanna þess hins vegar. Skv. gildandi lögum átti málið að ganga til Kjaradóms 1. nóv. s. l. Úrskurður hans átti síðan að falla fyrir árslok og ný laun skv. honum að taka gildi 1. júlí n. k. Nú hefur það hins vegar gerst, sem aldrei hefur gerst áður og hlýtur að teljast til stórtíðinda í íslenskum kjaramálum, að fulltrúar opinberra starfsmanna hafa sagt sig úr Kjaradómi. Af þessum sökum hef ég leyft mér að bera fram þá fsp. til hæstv. fjmrh. hvort hann telji að Kjaradómur sé starfhæfur og fær um að kveða á um laun opinberra starfsmanna eftir að fulltrúar þeirra hafa sagt sig úr dómnum, og jafnframt vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., til þess að undirstrika hversu alvarlegt mál hér er á ferðinni, hvernig ríkisstj. hyggist bregðast við því ástandi sem nú hefur skapast varðandi launamál opinberra starfsmanna. Ég tel ekki aðeins opinbera starfsmenn sjálfa eiga eðlilegan og sjálfsagðan rétt á því að vita hvern gagn ríkisstj. hugsar sér að hafa á þessu máli öllu eftir að það algjörlega óvenjulega ástand hefur skapast að fulltrúar opinberra starfsmanna hafa sagt sig úr dómnum, og það er ekki aðeins eðlileg ósk, að opinberir starfsmenn vilji vita hvar þeir standa, heldur allir sem hafa hagsmuna að gæta í sambandi við þá kjarasamninga sem vitað er að munu hefjast um næstu áramót eða fyrir næstu áramót, því að frá þeim tíma eru samningar launþegasamtaka yfirleitt lausir. Það varðar alla þessa aðila, aðila vinnumarkaðarins yfirleitt, við hverju má búast í samskiptum ríkisvaldsins annars vegar og opinberra starfsmanna hins vegar. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp. til hæstv. fjmrh.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Sem svar við fyrri lið fsp. hv. 9. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasonar, vil ég segja eftirfarandi: Þann 17. okt. s. l. barst fjmrn. bréf frá fulltrúum og varafulltrúum BSRB í Kjaradómi og Kjaranefnd þar sem einstaklingar þessir sögðu af sér störfum í Kjaradómi og í Kjaranefnd. Í framhaldi af bréfi þessu skrifaði rn. BSRB svofellt bréf : „Fjmrh. hefur borist bréf, dags. 17. 1_0. m., undirritað af fulltrúa og varafulltrúa BSRB í Kjaradómi, þeim Inga Kristinssyni og Þórhalli Halldórssyni, og fulltrúa og varafulltrúa BSRB í Kjarnefnd, þeim Kristjáni Thorlacius og Sólveigu Ólafsdóttur, þar sem þessir einstaklingar segja af sér störfum í Kjaradómi og Kjaranefnd. BSRB er viðurkennd heildarsamtök skv. 1. málsgr. 3. gr. l. nr. 46/1973 og hvílir því á bandalaginu sú skylda að nefna dómanda og varadómanda í Kjaradóm, sbr. 15. gr. l. nr. 46/1973, og nefndarmann og varamann í Kjaranefnd, sbr. 24. gr. sömu laga. Í báðum tilvíkum skal skipun gilda til 4 ára í senn. Skipunartími þeirra fulltrúa BSRB, sem áður voru nefndir, bæði í Kjaradóm og Kjaranefnd, er frá 1. okt. 1973 til 30. sept. 1977 og er því einungis liðlega hálfnaður. Með vísan til þess svo og þess, að ljóst er, að BSRB er lögskylt að nefna og eiga fulltrúa í Kjaradómi og Kjaranefnd, er bandalaginu hér með tilkynnt að fjmrh. telur að afsagnir ofangreindra fulltrúa BSRB í Kjaradómi og Kjaranefnd geti þá fyrst verið teknar til greina er BSRB hefur nefnt aðra fulltrúa í þeirra stað. Þeim einstaklingum, sem hér eiga hlut að máli hefur í dag verið sent afrit þessa bréfs.“ Þessu bréfi svaraði BSRB með eftirfarandi bréfi, dags. 31. okt. „Bandalaginu hefur borist bréf rn., dags. 30. þ. m., varðandi úrsögn fulltrúa BSRB úr Kjaradómi og Kjaranefnd. Í tilefni af þessu vill bandalagið staðfesta að úrsögn fulltrúa þess úr hinum lögskipuðu gerðardómum var skv. einróma ályktun á sameiginlegum fundi stjórnar BSRB, samninganefndar og verkfallsréttarnefndar bandalagsins 16. þ. m.“ Eins og fram kemur í bréfi rn. lýtur rn. svo á að BSRB eigi enn fulltrúa í Kjaranefnd og Kjaradómi. Þar sem dómurinn hefur enn ekki verið kvaddur saman síðan bréfaskipti þessi áttu sér stað hefur ekki á það reynt hvort bandalagið ætli að virða gildandi lög um kjarasamninga eða ekki. Því verður ekki trúað að óreyndu að BSRB fari ekki að gildandi lögum í þessum efnum. Sem svar við 2. lið fsp. hv. þm. vil ég segja þetta : Mál Bandalags háskólamanna og BSRB eru nú til meðferðar hjá Kjaradómi. Engu að síður verður áfram reynt að ná samkomulagi, og ekkert er því andstætt að sátt verði gerð á meðan úrlausn fyrir dómi hefur ekki fengist. Frestun til dómsuppkvaðningar er til n. k. áramóta.

Fyrirspyrjandi (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. að sjálfsögðu fyrir svör hans. Ég hlýt hins vegar að vekja athygli á því að það virðist vera stefna hans - og í jafnmikilvægu máli hlýtur afstaða hans að túlka afstöðu ríkisstj. í heild - að vera sú að bíða átekta þangað til Kjaradómur kemur saman og sjá þá hvort fulltrúar opinberra starfsmanna í Kjaradómi komi til þess fundar. Það er að sjálfsögðu ekki mitt hér á þessum stað og þessari stundu að spá nokkru um hvað muni gerast. En mér sýnist af þeim tveim bréfum sem BSRB hefur ritað fjmrh. að augljóst sé að þeir hyggist ekki koma til fundar þegar þeir verða boðaðir, eins og hæstv. fjmrh. nú hefur greint frá að hann ætli að láta reyna á. Ég hef þannig ástæðu til að halda að fulltrúar opinberra starfsmanna muni ekki mæta í dómnum, og það er sú staðreynd sem gerir málið allt jafnalvarlegt og það er í raun og veru, því að þá vaknar sú spurning hvort Kjaradómur skipaður án fulltrúa opinberra starfsmanna sé þær að fella úrskurð um kaup þeirra og kjör. Það má vel vera að virta lögfræðinga greini á um hvernig túlka beri gildandi lög í því sambandi, þ. e. a. s. hvort Kjaradómur án fulltrúa opinberra starfsmanna sé bær um að kveða upp dóm um kjör þeirra eða ekki. Mér er hins vegar kunnugt um að margir mjög hæfir lögfræðingar draga í efa að skv. gildandi lögum geti slíkur úrskurður Kjaradóms talist gildur gagnvart launþegum. Ef svo er, þá er augljóst að í algjört öngþveiti stefnir í þessum máli. Það er nauðsynlegt að sem fyrst fáist hér hreinar línur. Eins og ég sagði áðan, hefur það ekki einungis þýðingu fyrir opinbera starfsmenn, heldur fyrir alla aðila vinnumarkaðarins. Þær línur skortir nú, en ég vona að þær skýrist sem fyrst.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram tvíliða fsp. til hæstv. iðnrh. „1. Hvenær er niðurstaðna að vænta af rannsókn þeirri á virkjun Bessastaðaár, sem fram hefur farið, þannig að fullnaðarákvörðun um virkjun megi taka? 2. Er það rétt að Suisse Aluminium eða aðrir erlendir aðilar hafi átt einhverja aðild að rannsókninni eða eru uppi áform um slíka aðild hvað snertir frekari rannsókn eða framkvæmdir varðandi hugsanlega stórvirkjun þar eystra?“ Skv. upplýsingum frá í sumar, sem við þm. Austurl. fengum þá á sérstökum fundi, var okkur tjáð að niðurstaðna um Bessastaðaárvirkjun væri að vænta í sept. og jafnframt var okkur sagt þá að þá benti ekkert til þess að fyrri vonir um þessa virkjun gætu ekki staðist. Því tel ég rétt að fá um þetta sem gleggstar upplýsingar nú og um leið fá hæstv. ráðh. til að gefa þau svör sem nú er mögulegt að gefa um þessar rannsóknir og þá alveg sérstaklega um það hvenær megi vænta fullnaðarákvörðunar um þessa virkjun. Það er víða þrýst á í orkumálum nú, en við, sem ekki getum á neitt annað treyst en rafmagn til t. d. upphitunar húsa okkar, hljótum að vera þar óþreyjufyllstir allra að vita sem gleggst hvers þar megi vænta. Enn er spáð vaxandi kyndikostnaði íbúðarhúsnæðis okkar og því fastara verður knúið á um rafhitun húsa, fyrir utan þá þjóðhagslegu nauðsyn margumtöluðu vegna gjaldeyriseyðslu sem hér er um að ræða. Enda þótt um rannsóknir þessar og framkvæmdir þar hafi orðið mikil skrif og um margt mikil óánægja eystra, þá snertir það ekki áhugann á því að sem best megi til takast um hæfilega virkjun þar eystra til hagsbóta fyrir landshlutann í heild. Þess er vænst að sem fyrst megi taka hér um fullnaðarákvörðun. Og í ljósi þess hve hæstv. ráðh. brá fljótt og vel við á s. l. þingi varðandi heildarlög, þá treysta menn nú enn frekar á skjót viðbrögð hans nú þegar fullnaðarrannsókn liggur fyrir sem byggja megi á. Síðari liðurinn er fram borinn að gefnu tilefni. Hæstv. ráðh. og raunar þm. allir vita hug minn til stórvirkjunaráforma eystra í þágu útlendinga eða erlendra stórfyrirtækja. Á s. l. vori var samþ. till. frá hv. þm. Sverri Hermannssyni um rannsókn á Fljótsdalsvirkjun og hafði þá sá annmarki, sem ég taldi á upphaflegri till. hans, verið sniðinn af, þ. e. að rannsóknirnar skyldu miðaðar við væntanlega stóriðju á Reyðarfirði. En í skýrslu iðnþróunarnefndar er þessi hugmynd enn við góða heilsu og beinlínis ráð fyrir henni gert. En aðaltilefnið þó til þess að ég taldi rétt að fá skýr og afdráttarlaus svör hæstv. ráðh. hér um er fréttir s. l. sumars, óvefengdar enn, um ferðir sendimanna Suisse Auminium upp á Fljótsdalsheiði og jafnvel um þegar tilbúna nefndarskipan, þar sem fulltrúar innlenda rannsóknaaðilans og hinir erlendu fulltrúa auðhringsins ættu að kanna öll þessi mál frekar, hvað svo sem í því kann að vera hæft. Ég játa það að ég kann að vera hér með óþarfa tortryggni vegna hinnar eindregnu andstöðu minnar við öll þessi áform. En víst er um það að margir eru þeir sem vilja fá hér um þau svör ein sem ég kýs, þ. e. að allt sé þetta tilhæfulaust, auðvitað ekki ferðalag þessara sendimanna, það ferðalag var staðreynd, það gat verið skemmtiferð ein og það er e. t. v. ekkert á döfinni varðandi væntanlega aðild Suisse Aluminium eða annarra erlendra aðila að þessum rannsóknum eða þeim sem í framhaldi af áður samþ. þál. frá s. l. vori kynnu að fara fram. Alger neitun hæstv. ráðh. væri kærkomin fleirum en mér, því að um þetta ganga miklar sögur sem rétt er þá að kveða niður að fullu.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Það er spurt um hvenær niðurstaðna sé að vænta af rannsókn þeirri á virkjun Bessastaðaár sem fram hefur farið, þannig að fullnaðarákvörðun um virkjun megi taka. Á síðasta þingi var flutt og samþ. stjfrv. um virkjun Bessastaðaár í Fljótsdal. Skv. þeim lögum var ríkisstj. heimilað að fela Rafmagnsveitum ríkisins að reisa og reka vatnsaflstöð við Bessastaðaá í Fljótsdal með allt að 32 mw. afli. Rafmagnsveitur ríkisins gerðu síðan samning við verkfræðifyrirtækið Hönnun hf. um áætlunargerð þessarar virkjunar. Á fyrstu mánuðum þessa árs var unnið á vegum Rafmagnsveitna ríkisins og Hönnunar að frumáætlun um virkjunina og tillögugerð um það hvernig staðið skyldi að virkjunarrannsóknum á svæðinu. Fljótlega var valin hönnunarstjórn virkjunarinnar. Í henni eiga sæti Sverrir Ólafsson yfirverkfræðingur hjá Rafmagnsveitum ríkisins, Finnur Jónsson verkfræðingur hjá Hönnun og dr. Gunnar Sigurðsson verkfræðingur. Virkjunarrannsóknirnar sjálfar hófust síðan á svæðinu á s. l. vori. Það voru margs konar rannsóknir til undirbúnings virkjunar. Rannsóknirnar hófust í byrjun júnímánaðar og stóðu fram í byrjun október. Á þeim tíma var mælt fyrir stíflum við þau miðlunarlón, sem þarna þarf að gera, auk þess sem undirstöður undir stíflur voru kannaðar. Gerð var könnun á efnisnámum vegna töku fylliefna í stíflur og tekin sýni úr þessum námum. Boraðar voru tvær 200 m djúpar rannsóknarborholur til könnunar á gerð og þykkt berglaga í Valþjófsstaðahlíð. Byrjað var á þriðju holunni uppi á heiðarbrúninni, en þeirri holu varð ekki lokið. Niðri í Fljótsdal var mælt og borað á þeim stöðum sem heppilegast er talið að grafa frárennslisskurði frá virkjuninni. Haldið var áfram mælingum á rennsli fallvatna á þessu svæði. Í sumar var einnig unnið að könnun á lífríki virkjunarsvæðisins. Gerð var yfirlitskönnun á svæðinu sem heild og auk þess sérstök könnun á lífríki vatna á heiðinni og gróðurfari þeirra svæða sem fyrirhugað er að fari undir vatn við gerð miðlunarlóna. Þessar rannsóknir á lífríkinu voru unnar af Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Orkustofnun og Náttúrugripasafninu á Neskaupstað sem einnig hafði umsjón með þessum hluta rannsóknanna. Nú stendur yfir úrvinnsla þeirra gagna sem aflað hefur verið í sumar. Má gera ráð fyrir að meginniðurstöður liggi fyrir í áfangaskýrslu í janúarmánuði n. k. Í þeirri skýrslu verður kostnaðaráætlun fyrir virkjunina og mat á hagkvæmni hennar almennt. Fullnaðarúrvinnslu þeirra gagna, sem fyrir liggja, mun væntanlega verða lokið síðari hluta vetrar og með tillíti til þess er fullnaðarákvörðunar um virkjunina að vænta síðari hluta þessa vetrar. Í öðru lagi er spurt um hvort rétt sé að Suisse Aluminium eða aðrir erlendir aðilar hafi átt einhverja aðild að rannsókninni eða hvort uppi séu ákvarðanir um slíka aðild hvað snertir frekari rannsóknir eða framkvæmdir varðandi hugsanlega stórvirkjun þar eystra. Engir erlendir aðilar hafa starfað að undirbúningsrannsóknum að Bessastaðaárvirkjun. Hins vegar fóru fulltrúar Suisse Aluminium þess á leit við viðræðunefnd um orkufrekan iðnað að fyrirtækið mætti senda verkfræðinga til landsins til að kynna sér virkjunaraðstæður á Austurlandi. Varð viðræðunefndin við þeim tilmælum og komu tveir verkfræðingar hingað til lands í ágústmánuði s. l. Þeir fóru um hugsanlegt virkjunarsvæði í fylgd með íslenskum verkfræðingum sem kynntu þeim helstu niðurstöður þeirra rannsókna sem Orkustofnun hafði framkvæmt á svæðinu.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin, ítarleg svör um rannsóknirnar á Fljótsdalsheiði varðandi Bessastaðaárvirkjun. Það kom í ljós í svari hans að niðurstaðna væri að vænta í jan. n. k. Það er að vísu nokkuð seinna en okkur voru gefnar upplýsingar um, en gott og vel, við skulum vona að þær liggi þá fyrir og hraðað verði fullnaðarúrvinnslu þeirra niðurstaðna, þannig að við það verði hægt að standa að síðari hluta þessa vetrar, eins og hæstv. ráðh. gaf fyrirheit um, verði tekin fullnaðarákvörðun um þessa virkjun. Það er beðið eftir því að þessi ákvörðun verði tekin, og ég vona að hæstv. ráðh. geri allt sem hann geti til þess að fullnaðarúrvinnslunni verði flýtt svo að þessa fullnaðarákvörðun megi taka. Varðandi 2. liðinn, þá svaraði hæstv. ráðh. því til að engir erlendir aðilar eða frá erlendum fyrirtækjum hefðu starfað að þessum rannsóknum. Þarna hefðu menn komið í saklausa kynningarferð, verið aðeins að forvitnast og sjá aðstæður. Ég vona að þessi ferð sé eins saklaus og hæstv. ráðh. vildi vera láta og þar búi ekkert undir. En af eðlilegum ástæðum kannske, þá skaut hæstv. ráðh. sér hjá því að svara þeim síðari lið, hvort nokkur áform væru uppi um hugsanlega aðild erlendra fyrirtækja að framhaldsrannsóknum þar eystra. Það er kannske ekki hægt að gefa um það yfirlýsingu á þessu stigi, en mikið hefði mér þótt vænt um að hæstv. ráðh. hefði hreinlega svarað þessu neitandi, að það væru engin áform uppi um að hleypa útlendingum í þessar rannsóknir. Í Ed. Alþ. í fyrra, þegar þessi mál voru þá til umr., urðu nokkur orðaskipti milli okkar hæstv. ráðh. um þetta mál og þá undraðist hæstv. ráðh. þá fávisku mína að ímynda mér að erlendir aðilar mundu nokkurn tíma koma þarna inn í og ég hefði verið afskaplega þakklátur, þó að jafnvel kannske slepptri fáviskunni, að hann hefði gefið um það yfirlýsingu nú að við þetta stæði áfram, erlendir aðilar kæmu ekkert inn í þessa mynd.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að flytja þetta mál hér inn í þingsalina. Það er greinilega ljóst af svörum hæstv. ráðh. að málinu er á engan hátt lokið þar með. Því er ekki að leyna að heimsóknir fulltrúa erlendra stóriðjufyrirtækja hingað til lands og þá sérstaklega til Austurlands á undanförnum mánuðum hafa vakið í hugum margra spurningar um hver sé tilgangur þessara heimsókna og hvers eðlis séu samskipti íslenskra stofnana við þessi stórfyrirtæki. Það þarf ekki að fylgjast lengi með eða lesa sér mikið til um starfshætti erlendra stórfyrirtækja til að komast að því að fulltrúar þeirra gera sér ekki slíkar ferðir, hvað þá heldur leggja í töluverðan kostnað þeirra vegna, án þess að hafa fengið um það einhver vilyrði eða von - rökstudda von - um góðar viðtökur af hálfu stjórnvalda í viðkomandi landi. Það eru ekki vinnubrögð erlendra stórfyrirtækja í heiminum í dag að hefja í upphafi formlegar viðræður. Það eru vinnubrögð erlendra stórfyrirtækja að smátt og smátt skáskjóta sér inn í stjórnkerfi viðkomandi lands og festa sig þar smátt og smátt í sessi uns þau hafa nokkurn veginn tryggt sér niðurstöðurnar áður en hinar formlegu viðræður hefjast. Ég átti von á því að hæstv. iðnrh. mundi ekki veita tæmandi svör við þeirri fyrirspurn hér í dag sem hv. þm. Helgi Seljan bar fram. Ég vona að mér verði forlátið það. Þess vegna bar ég fram fyrir fram viðbótarfyrirspurn til hæstv. iðnrh. til þess að sýna þá fulla hreinskilni í þessari afstöðu minni, að hún kæmi ekki fram eftir á, heldur fyrir fram. Og henni var útbýtt hér í Sþ. í dag Ég vil þannig gefa hæstv. ráðh. tækifæri til þess að athuga þetta mál formlega aftur og koma aftur hér fram fyrir hæstv. þingheim og gefa ítarlegri skýrslu um öll samskipti íslenskra stjórnstofnana við erlenda aðila varðandi virkjunarmál og stóriðju á Austurlandi, hvort sem það er Suisse Aluminium eða aðrir, og gefa ítarleg svör við því hvort einhvers konar tengslum formlegum eða óformlegum, samstarfsnefndum óformlegum eða formlegum, hafi verið komið á með fulltrúum íslenskra aðila og þessara fyrirtækja.



Herra forseti. Ég vil fyrst leiðrétta tvennt í ræðu fyrirspyrjanda, hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljans. Ég gat þess í svari mínu að eins og málin liggja nú fyrir, þá telur hönnunarstjórn og þeir, sem að Bessastaðaárvirkjun vinna, að fullnaðarúrvinnsla gagna, sem fyrir liggja, muni væntanlega liggja fyrir síðari hluta vetrar, þannig að þá væru möguleikar að taka fullnaðarákvörðun um virkjunina. Hv. þm. hefur ekki heimild til að túlka þessi ummæli þannig að ég hafi gefið fyrirheit um að síðari hluta vetrar yrði tekin fullnaðarákvörðun. Ég vil taka fram að þegar menn gefa upplýsingar, eftir því sem fyrir liggur, frá stofnunum eða starfsmönnum sem að málum vinna, þá eru þær um það sem er gert ráð fyrir og kann að vera spáð sem líklegu, en ekki að það sé tekið sem loforð eða fyrirheit ráðh. Það er alveg heimildarlaust. Í öðru lagi er það ekki rétt hjá hv. þm. að ég hafi á s. l. vori í umr. í Ed. sakað hann um fávisku í sambandi við umr. um þessi mál. Því fer fjarri, því að mín skoðun hefur verið og er sú að hv. þm. sé greindur, góður og gegn maður. Það hefði aldrei hvarflað að mér að bregða honum um fávisku. Varðandi fyrirspurnina um Alusuisse, þá gat ég þess hér að það fyrirtæki, sem mun vera aðaleigandi að verkfræðilegu ráðgjafarfyrirtæki svissnesku, hafi sent erindi til viðræðunefndar um orkufrekan iðnað, - það hittist nú svo á að hvorugur þeirra alþm., sem eiga sæti í þeirri n., er hér staddur nú, - og að viðræðunefnd um orkufrekan iðnað hafi samþ. tilmæli Suisse Aluminium. Ég sé að þessi beiðni Alusuisse hefur verið samþ. á fundi viðræðunefndarinnar eða stóriðjunefndar 14. maí s. l. En mér finnst bæði hjá hv. 7. landsk. þm. og enn fremur hjá hv. 3. landsk., Ólafi Ragnari Grímssyni, gæta ákaflega mikils misskilnings varðandi þátt erlendra aðila eða sérfræðinga í áætlanagerð um fallvötn og virkjunarmál hér. Þeir þykjast þurfa að vara alvarlega við því og mótmæla því að nokkrir útlendingar komi þar á nokkurn hátt nærri. Það er því ástæða til að rifja það upp til þess að komi í veg fyrir svona misskilning að erlendir verkfræðingar, erlendir sérfræðingar og erlend ráðgjafarfyrirtæki og félög hafa á undanförnum árum og áratugum margsinnis starfað að virkjunaráætlunum og virkjunarrannsóknum hér á landi. Það má nefna fyrst - það voru stórvirkjanir þeirra tíma - þegar Sogið var virkjað. Þá var jafnan erlendur sérfræðingur eða erlendir sérfræðingar raunar hafðir með í ráðum um rannsóknir og áætlanagerð. Það má nefna það að á árunum 1953–1959 gerðist það að ríkisstj. eða raforkumálastjórnin íslenska samdi við bandarískt stórfyrirtæki, sem heitir Harza Engineering í Chicago, um að gera mynsturáætlun eða aðaláætlun við virkjun Hvítár og Þjórsár. Það er rétt að geta þess að þessi ákvörðun mun líklega hafa verið tekin á tíma fyrri vinstri stjórnarinnar. Þessi athugun var kostuð af sérstökum sjóði á vegum Marshallhjálparinnar. Þegar svo þessar frumáætlanir og mynsturáætlanir um Þjórsá og Hvítá lágu fyrir, þá var fengið annað erlent fyrirtæki, norskt ráðgjafarverkfræðifyrirtæki, til þess að endurskoða þessa áætlun. Síðar gerist árið 1962 að Harza, þessu bandaríska fyrirtæki, er falið að gera fullnaðaráætlun og útboðslýsingu á 210 mw. virkjun við Búrfell með tilheyrandi háspennulínum. Nokkrum árum síðar var svissnesku fyrirtæki, Electrowatt, falið í samvinnu við íslenskt fyrirtæki, Virki hf., að gera áætlanir og útboðslýsingar um 150 mw. virkjun í Tungnaá við Sigöldu, og þannig mætti áfram telja. Nú vil ég skýrt taka það fram, að skoðun mín er sú að við eigum við allar rannsóknir og áætlanagerð okkar auðlinda að nota og nýta fyrst og fremst íslenska starfskrafta, og sem betur fer er það í mjög vaxandi mæli að við eigum góðum sérfræðingum og sumum þeirra á heimsmælikvarða á að skipa. Það verður að vera meginsjónarmið okkar að íslenskir sérfræðingar vinni að slíkum rannsóknum og áætlanagerðum. Hins vegar skulum við einnig hafa í huga að það er vafalaust gagnlegt fyrir okkur sjálfa og ég býst við beinlínis eftir óskum íslenskra sérfræðinga að stundum sé einnig leitað til og haft samráð við erlenda sérfræðinga. Undirbúningur þessara stórvirkjana, sem ég nefndi, Sogsvirkjunar á sínum tíma, Búrfellsvirkjunar, Sigölduvirkjunar og einnig almennar athuganir á nokkrum stórfljótum, benda til þess að íslendingar hafi sjálfir á undanförnum áratugum talið eðlilegt að reyna að nýta erlenda starfskrafta eða erlenda sérfræði að einhverju leyti. Þess vegna er harla undarlegt þegar tveir alþm. rísa hér upp og eru haldnir heilagri vandlætingu og hneykslun út af því að einhverjir útlendingar hafi áhuga á að fylgjast með undirbúningi að virkjun íslenskra fallvatna eða annarra auðlinda, m. a. vegna þess að þegar að því kemur að virkja, þá hefur yfirleitt tíðkast hjá okkur að við höfum haft samráð við erlend fyrirtæki um endanlegan undirbúning, og auk þess eru þessi stórverk jafnan boðin út, ekki aðeins innanlands, heldur ekki síður erlendis. Ég sé ekki að hér sé á nokkurn hátt staðið óeðlilega að eða á annan veg en tíðkast hefur og þótt eðlilegt hér um langan aldur. En ég vil undirstrika það og endurtaka, að ég tel að meginstefnan og aðalsjónarmið okkar eigi að vera að nýta fyrst og fremst íslenska starfskrafta.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Mér þykir miður að verða að taka aftur lofsyrði um hæstv. ráðh. varðandi fyrirheit um fullnaðarákvörðun um Bessastaðaárvirkjun. Varðandi hitt atriðið, þá er aftur komið ágreiningsefni okkar hæstv. ráðh. í fyrra. Öll upptalning hæstv. ráðh. var óþörf hér áðan. Ég hef ekkert við tæknilega ráðgjöf erlendra aðila að athuga. Ég á við beina aðild að virkjunarrannsóknum og virkjunum, aðild ýmissa fyrirtækja með nýtingu þessara fyrirtækja á auðlindum okkar í huga. Það er sú aðild og sú þátttaka sem ég varaði við og ég held að þetta sé sitt hvað.



Herra forseti. Hæstv. orkumrh. þarf ekki að fræða þingheim um þau erlendu verktakafyrirtæki sem íslendingar hafa leitað til. Það er alkunna. Það var ekki verið að spyrja um það hér. Það var spurt um þau erlendu stóriðjufyrirtæki sem hér eiga hlut að máli. Og það segir kannske þá sögu sem við höfum verið að hlusta eftir hvort yrði sögð hér í þingsölum í dag að hæstv. ráðh. kýs einmitt að svara á þann veg að veita okkur þessa upptalningu um erlendu verktakafyrirtækin, e. t. v. vegna þess að það er búið að láta ýmis erlend stóriðjufyrirtæki skáskjóta sér, eins og ég orðaði það áðan, inn í stjórnkerfi landsins með ýmiss konar formi og samskiptum við íslenska aðila varðandi stórvirkjanir og stóriðju á Austurlandi. En eins og ég sagði áðan: Ég átti von á að svörin yrðu á þennan hátt, það yrði ekki komið hreint til dyra við hæstv. þingheim hvað þetta snertir, og þess vegna bar ég fram fyrir fram þá fsp. sem útbýtt var hér í dag. Hæstv. ráðh. gefst þá tækifæri til þess að endurskoða hug sinn og ganga aftur fram fyrir þingheim og annaðhvort endurtaka þá þennan stutta fyrirlestur um erlendu verktakafyrirtækin eða gefa þingheimi hreinskilnislega og ítarlega skýrslu um öll þau fyrirtæki og allt það form samskipta, sem átt hefur sér stað, og svara því hreint og skorinort hvort það er rétt sem heyrst hefur, að íslenskir embættismenn séu orðnir aðilar að óformlegum samstarfsnefndum með fulltrúum frá erlendum stóriðjufyrirtækjum varðandi virkjanir og stóriðju á Austurlandi. Þingheimur og landsmenn allir eiga kröfu á því að fá hrein og skýr svör um það hvort þetta er rétt eða ekki, hvort einhverjir íslenskir embættismenn eiga nú eða hafi átt á undanförnum mánuðum eða vikum aðild að slíkum óformlegum samstarfsnefndum. Varðandi ákvarðanatöku um virkjanir á Austurlandi, þá munu austfirðingar og aðrir landsmenn sjálfsagt taka eftir því að ráðh. tók skýrt fram áðan að það má ekki túlka lýsingu á því að fullnaðarrannsóknum verði lokið seint á þessum vetri sem loforð um að ákvörðun verði tekin. Það kann þó ekki að vera að þetta sé enn ein ábending um það, að hv. þm. Sverir Hermannsson, 3. þm. Austurl., hafi haft rétt fyrir sér í þessum efnum eins og mörgum öðrum í viðtali við Morgunblaðið 19. okt. þegar hann lýsti því yfir „að það væri stefna Sjálfstfl. í orkumálum“, orðrétt, að halda austfirðingum og norðlendingum uppi á nánast snakki með ýmsum rannsóknum og plataðgerðum í virkjunarmálum, meðan ráðh. Sjálfstfl. gætu haldið áfram að beita sér fyrir stórvirkjunum og stóriðju á Suðvesturlandi. Ég tel að þessi sérstaka setning ráðh. í svari hans hér áðan sé ábending um það að í Morgunblaðsviðviðtalinu hafi hv. þm. Sverrir Hermannsson haft rétt fyrir sér og það sé betra fyrir hæstv. þingheim að taka meira mark á orðum hans heldur en orðum hæstv. orkumrh. í þessum efnum.



Herra forseti. Það var aðeins varðandi það atriði í svari hæstv. ráðh. þar sem hann lagði áherslu á að þó að fullnaðarupplýsingar varðandi þær athuganir, sem fram hafa farið í sumar á virkjun Bessastaðaár, lægju fyrir síðar í vetur, þá væri ekki þar með sagt, að því hefði verið lofað að þá yrði ákvörðun tekin um virkjunina. Ég tel að það skipti austfirðinga svo miklu máli að fá vitneskju um hvort á að ráðast í þessa virkjun eða ekki og við séum búnir að bíða það lengi í þessum efnum að það sé í rauninni lágmarkskrafa okkar að þegar fullnaðarathugun hefur farið fram og hægt er að taka ákvörðun í málinu, þá verði ákvörðun tekin. Eins og fram hefur komið í þessum umr. vorum við þm. Austurl. upplýstir um það í sumar af þeim aðilum, sem fóru með þessar rannsóknir, að það ætti að vera hægt að taka ákvarðanir í þessu máli í septembermánuði.

Hver segir það?

Það var verkfræðingur, forstöðumaður þessara rannsókna. Hann sagði þetta á fundi með öllum þm. Austurl. En við því er ekkert að segja. Þetta getur dregist eitthvað. En nú vil ég fara þess á leit við hæstv. ráðh. að hann lýsi því hér yfir að þegar unnið hefur verið úr þeim gögnum, sem fyrir liggja varðandi þessar rannsóknir, sem sagt síðar í vetur, verði tekin ákvörðun um hvort á að ráðast í þessa virkjun eða ekki, austfirðingar verða ekki dregnir lengur í einhverri óvissu um hvað gert verði í þessum efnum. Mér sýnist þetta sanngjörn krafa og aðeins eðlilegt að þegar allt liggur fyrir, þá taki ráðh. ákvörðun um hvort hann vill ráðast í þessa virkjun eða ekki. Sem sagt, ég vænti þess að hæstv. ráðh. treysti sér til að lýsa þessu yfir, að þegar öll gögn liggja fyrir og úrvinnslu er lokið, þá taki hann ákvörðun um virkjunina.



Herra forseti. Það er auðvitað ákaflega fróðlegt fyrir þingheim að heyra hvað þeir Lúðvík Jósepsson og Helgi Seljan hafa mikinn brennandi áhuga á orkumálum Austurlands. Einhvern veginn hefur það nú verið einkennileg tilviljun að meðan þeir réðu í fyrrv. ríkisstj. var lítil hreyfing á orkumálum Austurlands og hreyfing kemst ekki á þessi mál fyrr en eftir stjórnarskiptin. Ég vona samt sem áður að við séum samherjar í að ýta þessu máli sem best áfram. Þegar ég leiðrétti þau ummæli hv. fyrirspyrjanda, Helga Seljans, áðan að ég hefði gefið fyrirheit um að fullnaðarákvörðun yrði tekin síðari hluta vetrar, þá er það engan veginn í mínum huga að á nokkurn hátt verði dregið að taka ákvarðanir. En ég vil ekki, þegar skýrt er frá áætlunum og ummælum sérfræðinga og stofnana að það sé lagt í munn ráðh. sem loforð af hans hendi. Í rauninni skýrði hv. síðasti ræðumaður, Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl., þetta ákaflega vel, óafvitandi þó kannske. Hann sagði að einhverjir verkfræðingar hefðu skýrt frá því á s. l. vori eða sumri á fundi með þm. Austurl., að þessum rannsóknum öllum yrði lokið í sept. s. l. Þetta hefur ekki staðist betur en það að rannsóknum sérfræðinganna er ekki lokið enn og þeir segja nú að þeim verði ekki lokið fyrr en síðla vetrar. Ég held þess vegna að það sé betra að hafa nokkurn fyrirvara á. Ég vil ekki gefa fyrirheit um að á einhverjum ákveðnum tíma eða dagsetningu sé öllum rannsóknum og athugunum sérfræðinga lokið og þá verði tekin fullnaðarákvörðun. Hitt vil ég að sjálfsögðu segja hér, sem ég meina og er ánægja að taka það fram hér, að strax og fullnaðarrannsóknir liggja fyrir og áætlanir, þá verður auðvitað tekin fullnaðarákvörðun um virkjunina. Ég vonast til þess að það geti orðið sem fyrst. Hins vegar þegar rannsóknaraðilar telja nú að þetta verði síðla vetrar, þá er hugsanlegt, eins og með fyrri áætlunina, tímaáætlunina, að þetta taki lengri tíma, og enn fremur er hugsanlegt að þegar þessar ég vil segja lokaathuganir þeirra liggja fyrir, þá finnist Alþ. og ríkisstj. að þurfi einhverjar viðbótarupplýsingar. En hinu vil ég slá föstu, að strax þegar fullnaðarrannsóknir og áætlanir liggja fyrir tel ég að þurfi að taka fullnaðarákvörðun um málið. Ég vil svo aðeins bæta því við út af Austfjarðaför tveggja verkfræðinga frá Sviss að í stóriðjunefndinni eða viðræðunefnd um orkufrekan iðnað, eins og hún heitir, eru fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna, og ég veit ekki betur en viðræðunefndin hafi samþykkt einróma að verða við þessari beiðni svissneska álfélagsins. Mér hefur ekki verið tjáð að neinn ágreiningur hafi þar verið. Það, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson talar hér um einhverja íslenska embættismenn sem eru komnir beint eða óbeint í slagtog með erlendum auðhringum, það er mér alveg ókunnugt um og væri þá rétt á sínum tíma að hv. þm. leggi fram einhverjar upplýsingar um það ef svo er. Mér er ekki kunnugt um að það sé rétt, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir hér hvað eftir annað, að erlend fyrirtæki séu að skáskjóta sér hér inn í virkjanir og rannsóknir. Mér er ekki kunnugt um það. Hitt er svo öllum kunnugt, að sumum mönnum hefur tekist að skáskjóta sér inn á Alþingi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir það, að ég tel að hann hafi gefið hér yfirlýsingu um að hann muni taka ákvörðun um þessa virkjun þegar rannsóknir hafa farið fram og þegar úrvinnslu úr gögnum er lokið. Ég gerði ekki kröfu eða setti ekki fram ósk um meira en fá slíkt loforð og fékk það og ég þakka sem sagt fyrir. En hitt þykir mér afar einkennilegt, þegar forstöðumaður þeirra rannsókna, sem unnar eru í þessum efnum fyrir austan, upplýsir okkur þm. um að öllum rannsóknum verði lokið og málið tilbúið til ákvörðunartöku, því að það voru einmitt hans orð, tilbúið til ákvörðunartöku í sept., þá skuli maður heyra það nú að rannsóknunum sé ekki enn lokið og þar af leiðandi auðvitað ekki úrvinnslunni og málið alls ekki tilbúið til ákvörðunartöku. Síðan er talað um að e. t. v. geti þetta allt dregist og hugsanlegt sé að meira að segja Alþ. vilji fá meiri upplýsingar. Ég veit ekki hver ósköpin eru hugsanleg í þessum efnum. Þetta er ekkert huggulegt eftir allan þann drátt sem hefur orðið varðandi þessi mál. En svo vildi ég aðeins segja nokkur orð í tilefni af því sem hæstv, ráðh. sagði, það er afskaplega algengt að ráðh. nú til dags hlaupi í það að segja þegar þeir eru að komast í mát: Voruð þið ekki í ríkisstj.? Leystuð þið ekki allt? - Þetta kveður alltaf við. Þessi hæstv. ráðh. er nú nýkominn frá því að vígja á Austurlandi stórvirkjun í Lagarfossi sem unnið var að í stjórnartíð minni og staði þá fyrir algerlega. Það var varla von að við færum fram á aðra virkjun rétt á meðan verið var að vinna að þessari. Það gerðist býsna mikið í okkar orkumálum þarna þó að okkur væri ljóst að það þyrfti að gera miklu meira. Og við vitum að það tekur talsverðan tíma að koma upp nýju orkuveri.



Herra forseti. Hvort telja skal Lagarfossvirkjun til stórvirkjunar eða ekki skal ég ósagt láta. En hins er að geta, að sú virkjun var ákveðin áður en vinstri stjórnin komst til valda, Jónas Pétursson, þáv. alþm., hafði barist fyrir henni árum saman og var ákvarðað á árinu 1970 að í hana skyldi ráðist og framkvæmdir hafnar. Hitt er annað mál og það vil ég viðurkenna hv. þm. Lúðvík Jósepssyni til lofs, að hann gerði ekkert til að stöðva eða tefja framkvæmdirnar.

Fyrirspyrjandi (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Þær fsp., sem ég hef borið fram til hæstv. utanrrh., eru á þskj. 39 og snerta með ýmsum hætti samskipti íslendinga og bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli. Eins og hv. þm. muna var fyrir rúmu ári gerður sérstakur samningur, viðbótarsamningur, milli Íslands og Bandaríkjanna um ýmsar framkvæmdir og tilhögun ýmissa mála á Keflavíkurflugveili, og þær fsp., sem ég flyt, eru á vissan hátt í tengslum við þann samning og tilætlunin er að fá fram hvað sé að gerast þarna syðra eða hvað sé fram undan í þeim efnum sem um er spurt. Fyrri fsp., sú sem er efst á þskj. 39, fjallar um hversu margar íbúðir bandarískir hermenn og flugvallarstarfsmenn höfðu á leigu utan flugvallar haustið 1974 og hverjar eru sambærilegar tölur nú. Vænti ég þess að hæstv. ráðh. gefi svör við þessari fsp.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu svara þeirri fsp. sem hv. 3. þm. Reykn. hefur borið hér fram um það hversu margar íbúðir bandarískir hermenn og flugvallarstarfsmenn hefðu á leigu utan flugvallar haustið 1974 og svo hverjar væru sambærilegar tölur nú. Eins og áður hefur verið skýrt frá opinberlega hefur varnarliðið heimild til þess að hafa 270 fjölskyldur búsettar utan varnarsvæðanna. Búseta þessi er háð leyfisveitingu hverju sinni og annast varnarmáladeild framkvæmd þessara mála. Leyfisveitingar hafa því verið 270 hvort haustið um sig, en smávægileg breyting hefur orðið milli kaupstaða og kauptúna í Gullbringusýslu og Reykjavík sem ég mun nú lesa. Það er fyrst Keflavík 1974 166, 1975 166. Njarðvík 1974 74, 1975 74. Sandgerði 1974 6, 1975 10. Hafnarfjörður 1974 5, 1975 9. Reykjavík 1974 9, 1975 5. Vogar 1974 2, 1975 3. Hafnir 1974 4, 1975 2. Kópavogur 1974 2, 1975 1 og Garðahreppur 1974 2, 1975 engin. Þetta gerir, eins og ég áðan sagði, 270 íbúðir hvort haustið um sig. Svo er hér bætt við frá varnarmáladeild: Í þessum tölum eru ekki taldar rúmlega 30 fjölskyldur þar sem annar hvor makinn er íslenskur ríkisborgari og á því lögum samkv. rétt til búsetu hér á landi, hvort sem um karl eða konu er að ræða. Rétt er að geta þess að varnarliðsmenn, sem hafa fjölskyldur sínar hjá sér, dveljast hér nær undantekningarlaust í tvö ár. Leigjendaskipti eru því alltíð þó að heildartalan sé sú sama á hverjum tíma. Einnig er nokkur mismunur á því frá ári til árs hve margir varnarliðsmenn óska að taka fjölskyldur sínar með sér hingað til lands. Fer það eftir ýmsu, svo sem skólagöngu barna eða unglinga svo og því að sé fjölskyldumaður hér án fjölskyldu sinnar er hámarksþjónustutíminn eitt ár. Vegna skorts á íbúðarhúsnæði á Keflavíkurflugvelli og hámarkstölu þeirra, sem mega hafa búsetu utan varnarsvæðanna, hefur komið fyrir að biðtími sumra fjölskyldna hefur komist upp í allt að 5 mánuði. Hafa þá sumar fjölskyldumæður gripið til þess ráðs að koma hingað sem venjulegir ferðamenn á eigin kostnað að öllu leyti, þ, e. að þeir fá hvorki ferðakostnað né húsaleigustyrk greiddan eins og mundi vera ef þær hefðu húsnæðisleyfi. Í því skyni að ráða bót á þessu ástandi svo og til þess að koma í framkvæmd ákvæðum í samkomulagi Íslands og Bandaríkjanna um búsetu varnarliðsmanna á varnarsvæðunum, sem hv. 3. þm. Reykn. gerði að umtalsefni, hefur verið hafist handa um byggingu íbúðarhúsnæðis á Keflavíkurflugvelli, Þar eru nú í byggingu 132 fjölskylduíbúðir og á byggingu þeirra að vera lokið næsta haust. Jafnframt er ráðgert að hefja byggingu 250 fjölskylduíbúða snemma á næsta ári. Byggingartími er áætlaður 18 mánuðir þannig að þessar íbúðir ættu að vera tilbúnar til notkunar haustið 1977. Ég vona að ég hafi svarað fsp. hv. 3. þm. Reykn. með þessum talnaupplestri og þeim fáu orðum sem ég leyfði mér að bæta við.

Fyrirspyrjandi (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og mun ekki gera þau að frekari umræðuefni hér.

Fyrirspyrjandi (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Sú fsp., sem ég flyt til hæstv. utanrrh. um fólk og framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, er í 4 liðum. Hún er, að ég hygg, það skýr, að ekki þarf að fylgja henni úr hlaði með mörgum orðum. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. sé tilbúinn að svara henni.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég hef hér, held ég og vona, þær upplýsingar sem hv. 3. þm. Reykn. bað um og setti fram í fsp.- formi á þskj. 39. Fyrsta spurningin er svona: „Hve margir íslendingar störfuðu í þjónustu Bandaríkjahers og við aðrar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli: a) í okt. 1974, b) í okt. 1975?“ Svar: Miðað við 1. okt. 1974 störfuðu alls 1094 íslendingar ýmist í þjónustu varnarliðsins sjálfs eða aðila sem unnu fyrir varnarliðið samkv. verksamningum. Sambærileg tala 1. okt. 1975 var 1422. Aukning á einu ári er því 328 manns. Þessi aukning stafar af þeim umsvifum sem ég minnti á þegar ég svaraði fsp. hv. þm. nú fyrir skemmstu, þ. e. a. s. byggingu íbúða. Hér eru ekki taldir með þeir sem að hluta vinna fyrir varnarliðið með ýmsum hætti, svo sem t. d. starfsmenn flugfélaga, skipafélaga, opinberir starfsmenn og þess háttar. 2. liður fsp. hljóðar svo: „Hve margir bandaríkjamenn (hermenn og aðrir starfsmenn) voru við störf á Keflavíkurflugvelli: a) í okt. 1974, b) í okt. 1975?“ Svar: Hermenn voru 1. okt. 1974 alls 3317. Þeir voru 3007 1. okt. s. l. Hefur þeim því fækkað á því ári, sem þarna um ræðir, um 310. Á launaskrá hjá varnarliðinu voru 218 óbreyttir borgarar 1. okt. 1974. Þeir voru 205 ári síðar og hefur þá fækkað um 13 samkv. þessu. Langstærsti hópur þessa fólks eru konur og aðrir aðstandendur varnarliðsmanna. Hinn 1. okt. 1974 voru samtals 113 bandaríkjamenn á sérstökum verksamningum við varnarliðið. Þeir voru 121 nú við 1. okt. s. l. og hefur þá fjölgað á umræddu ári um 8. Hér er um að ræða tæknimenn eða sérfræðinga í hvers konar tækjabúnaði, kennara, Rauðakrossstarfsfólk og annað sérhæft fólk. 3. liður fsp. hljóðar svo: „Hvað er áætlað að allar framkvæmdir á vegum Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli nemi hárri upphæð: a) á árinu 1975? b) á árinu 1976?“ Í 4. lið er svo einnig spurt um það, hvað áætlað er „að íslensk verktakafyrirtæki vinni fyrir háa fjárupphæð á vegum Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli: a) á árinu 1975, b) á árinu 1976?“ Ég bað starfsmenn varnarmáladeildar að hafa samband við hv. 3. þm. Reykn. um hvort ekki mætti svara þessum líðum tveim í einu lagi. Féllst hann góðfúslega á það og mun ég því svara þessum tveim líðum fsp. í einu lagi vegna þess að þetta fer nokkuð mikið saman. Íslenskir aðalverktakar annast allar nýbyggingar fyrir varnarliðið og Keflavíkurverktakar annast viðhaldsvinnuna. Varnarliðið sjálft annast aðeins daglegt viðhald og viðgerðir, sem unnar eru af föstum starfsmönnum þess, auk alls konar annarra þjónustustarfa. Gert er ráð fyrir því og má það teljast nokkuð ábyggileg tala að fyrirtækin muni á þessu ári vinna fyrir um það bil 1535 millj. kr. Af þessari upphæð má telja efniskostnað nema um þriðjungi þannig að rúmlega einn milljarður kr. af þessari upphæð verði greiðsla vinnulauna á einn eða annan hátt. Að því er árið 1976 varðar er erfiðara að koma með nákvæmar tölur af ýmsum ástæðum. T. d. er þjóðþing Bandaríkjanna ekki enn búið að samþykkja allar fjárveitingar fyrir þetta tímabil. Einnig geta erfiðleikar við efnisútvegun tafið framkvæmdir. Því er gert ráð fyrir að framkvæmdir á árinu 1976 verði einhvers staðar á bilinu milli 2 530 og 2 890 millj. kr. Er þá miðað við núv. gengi á Bandaríkjadollar. Gert er ráð fyrir að efniskostnaður verði svipaður hundraðshluti og áður eða 1/3. Ættu þá vinnulaun á einn eða annan hátt af starfsemi þessara tveggja verktakafyrirtækja að nema frá 16901 930 millj. kr. Þess ber enn fremur að geta, að eins og áður hefur verið sagt mun atvinnuástandið í þessum landshluta einnig geta haft nokkur áhrif á það hve mikill hraði verður á þeim byggingarframkvæmdum sem hér um ræðir. Vona ég að þessi svör fullnægi fsp. hv. 3. þm. Reykn.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og eftir atvíkum tel ég að þau séu fullnægjandi.