Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokki Framsóknarflokksins um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Eygló Harðardóttir, hv. 8. þm. Suðurk., tekur sæti í þremur nefndum, í iðnaðarnefnd í stað Guðna Ágústssonar, í heilbrigðisnefnd í stað Valgerðar Sverrisdóttur og í umhverfisnefnd í stað Höskuldar Þórhallssonar. Þær breytingar verða á Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins að Birkir J. Jónsson tekur sæti sem aðalmaður í stað Guðna Ágústssonar og Höskuldur Þórhallsson tekur sæti sem varamaður í stað Bjarna Harðarsonar. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum við því.

Herra forseti. Krafan um kosningar er þung úti í samfélaginu og síst á undanhaldi þó að ríkisstjórnin hafi með atkvæðum sínum í gær komið sér frá því í bili. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér í gær og hefur síðan endurtekið í fjölmiðlum að það sé engin leið að kjósa á Íslandi, engin leið að gera breytingar á ríkisstjórn - eða yfirleitt neinar breytingar í stjórnmálum landsins ef ég skil hann rétt - vegna þess að Ísland hafi lagt inn umsókn um lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og sé á leiðinni þar inn í prógramm sem sjóðurinn þurfi að hafa eftirlit með. Þannig komi eftirlitsmenn sjóðsins hingað í febrúar og augljóslega sé ekki hægt að vera að kjósa eða breyta ríkisstjórn við þær aðstæður. Nú mun þetta vera tveggja ára prógramm sem sett er upp af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og eftirlitsmenn sjóðsins koma þá hingað á þriggja mánaða fresti, næst í maí og svo koll af kolli. Þá er spurningin: Er hæstv. forsætisráðherra í raun og veru að segja þjóðinni að ríkisstjórn hans sitji nú í skjóli af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Er ekki hægt að gera breytingar, ganga til alþingiskosninga eða breyta ríkisstjórn á Íslandi vegna þess að við erum komin inn í prógramm hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Er þetta virkilega málflutningurinn? Ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að svara fyrir þetta á skýran hátt. Hvað á hann við þegar hann dregur upp þessa tengingu aftur og aftur milli umsóknar um lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum annars vegar og stjórnmálalífsins á Íslandi hins vegar? Eigum við að taka þetta alvarlega? Er hæstv. forsætisráðherra að tala í fullri alvöru? Eru þetta virkilega rök sem hæstv. forsætisráðherra ætlar sér að nota framvegis, að koma sér hjá kosningum, ýta lýðræðinu til hliðar og sitja með ríkisstjórn sína ráðlausa og lemstraða eins og raun ber vitni upp á náð og miskunn og í skjóli af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Ég óska eftir skýrum svörum, herra forseti.

Herra forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn blandar sér ekki í stjórnmál á Íslandi. Við höfum hins vegar gert við hann samkomulag um ákveðna efnahagsáætlun til tveggja ára. Fyrsti hluti hennar á að koma til framkvæmda nú á næstunni og framkvæmdin verður endurskoðuð í febrúarmánuði eins og margoft hefur komið fram. Að lokinni þeirri endurskoðun liggur fyrir hvort þau lönd sem hafa ljáð því máls að veita Íslandi lánsfé gera það eða ekki þannig að ákveðin tímamót verða hér í febrúarmánuði hvað þetta varðar. Segjum sem svo að Alþingi hefði í gær samþykkt vantrauststillögu hv. þingmanns og að boðað hefði verið til kosninga, segjum innan þess tímaramma sem hv. þingmaður sagði í gær sem var reyndar ekki í samræmi við hans eigin tillögu, segjum að það hefði verið boðað til kosninga fyrir miðjan febrúar. Þá liggur fyrir að ekki hefði verið þingmeirihluti, ekki ríkisstjórn í landinu til að fylgja eftir þessum fyrsta áfanga sem búið er að semja um. Það hefði ekki verið mikið upplit á okkur ef sú staða hefði komið upp. Það er þetta sem ég hef verið að tala um. Síðan munum við vonandi ganga nokkuð greiðlega í gegnum þessa áætlun þar til henni lýkur á árinu 2010 og þá reikna ég með, eins og margsinnis hefur komið fram, að horfur á efnahagsmálum verði farnar að batna mjög verulega eftir hið erfiða ár sem fram undan er, þ.e. árið 2009. En það er auðvitað rangt, út í hött og útúrsnúningur að gera því skóna að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggi með störfum sínum einhvern stein í götu lýðræðisins á Íslandi. Það er fráleitt.

Herra forseti. Það var full ástæða til að hæstv. forsætisráðherra útskýrði orð sín í þessum efnum því að hann hefur talað þannig, bæði á þingi í gær og í viðtölum við fjölmiðla - það hefur verið erfitt að fá annan botn í málflutning hans en þann að hann væri kominn með ríkisstjórn sína í skjól af þessari umsókn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú dregur hæstv. forsætisráðherra í raun og veru í land, að þá sé hugsanlegt að gera á því breytingar eftir miðjan febrúar. Óskaplega hljótum við að verða þakklát á Íslandi ef lýðræðið má fara að virka aftur 15. febrúar. Það er eins og að hæstv. forsætisráðherra átti sig ekki á því að ef vantraust er samþykkt á ríkisstjórn myndast nýr þingmeirihluti á Alþingi. Hvernig lítur hæstv. forsætisráðherra á þetta? Áttar hæstv. forsætisráðherra sig ekki á því að þar með hefur nýr meiri hluti myndast sem tekur ábyrgð á málum og tekur málin í sínar hendur, 

Herra forseti. Hv. þingmaður virðist eiga erfitt með að sætta sig við þær leikreglur þingræðisins sem birtust okkur í gær. Tillaga hans var kolfelld ef ég man rétt, 42:18. Málið snýst um það að menn taka sér stundum í munn orðið trúverðugleiki á Alþingi, að ríkisstjórn Íslands hafi þann trúverðugleika sem þarf til að fylgja eftir þeirri áætlun sem búið er að semja um við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ef við ímyndum okkur að hv. þingmaður hefði fengið vilja sínum framgengt í gær og hann sjálfur eða stjórnarandstaðan haft forustu um að mynda nýja ríkisstjórn vitum við náttúrlega að hv. þingmaður og flokkur hans hefur verið mjög á móti þessu samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það hefði verið upplit á því og trúverðugleiki mikill ef sá hópur hefði átt að taka forustuna í að fylgja eftir áætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Annaðhvort fylgja menn henni og þá verður þetta stjórnarsamstarf að halda áfram eða ef menn eru á móti því, þá tekur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon til sinna ráða.

Virðulegi forseti. Þau tilmæli ríkisstjórnarinnar til fjármálafyrirtækja að frysta afborganir af erlendum lánum hafa verið framkvæmd á þann veg að skuldarar hætti að greiða alveg í ákveðinn tíma. Það hefur komið fram hjá viðskiptabönkunum að það er nokkuð umdeilt hvort rétt sé að ganga svo langt að breyta skilmálum bréfanna eða þannig fresta greiðslum upp á óbreytta fjárhæð, að borgi menn ekki neitt í ákveðinn tíma. Ég held að það hljóti að vera umhugsunarefni hvort framkvæma eigi þessa frystingu eða frestun með þessum hætti. Það sem ég vildi aðallega spyrja hæstv. forsætisráðherra um er hvort hún sé í samræmi við vilja ríkisstjórnarinnar, sú framkvæmd sem ég hef fengið upplýsingar um og staðfestingu á að dæmi eru um, að við skilmálabreytingu geri fjármálafyrirtæki þá kröfu til skuldarans að hann samþykki breytingu á skilmálum lánsins frá því að gjalddaginn sé reiknaður út á gengi sem Seðlabanki Íslands ákveður yfir í að afborgunin sé reiknuð á gengi sem kröfuhafi ákveður. Mér finnst það mjög merkilegt ef ætlast er til þess að skuldari skrifi undir það. Ég veit dæmi þess að menn hafi gert það að kröfu fjármálafyrirtækisins að menn feli kröfuhafanum fullt umboð til að ákveða þá fjárhæð sem þeir eigi að greiða þar sem þeir ákveði gengið sem á að umreikna yfir í íslenskar krónur. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann þetta eðlilegt eða telur hann ástæðu til að ríkisstjórnin bregðist við þessari framkvæmd?

Herra forseti. Ég viðurkenni að ég þekki ekki nákvæmlega framkvæmd í þessum efnum í einstökum bönkum. Hún kann hugsanlega að vera eitthvað breytileg. En ef þarna eru einhver frávik frá því sem tilgreinir í tilmælum ríkisstjórnarinnar er alveg sjálfsagt að ákveða það og sumt af því sem hv. þingmaður nefndi hljómar ankannalega.

Virðulegi forseti. Kyoto-bókunin frá 1997 kveður á um loftslagsmál og viðmiðanir í þeirri bókun eru frá árinu 1990. Segja má að í kvótaúthlutun kemur þessi tímasetning illa út fyrir Ísland. Þetta var eftir að hitaveita var að mestum hluta tekin við sem orkugjafi til húshitunar og var mikið af stóriðju í pípunum sem ekki var komin til framkvæmda eða í gang á þessum tíma. Á sínum tíma var bókað svokallað íslenskt ákvæði en í ákvörðun var undanþága fyrir smáhagkerfi eins og Ísland vegna einstakra framkvæmda um ákveðinn hluta af heildarlosun sem nýta endurnýjanlega orku og nota bestu fáanlegu tækni. Íslenska ákvæðið á að tryggja að stóriðja á Íslandi valdi lágmarks mögulegri losun á heimsvísu. Ber að nefna í þessu að orðið hefur mikil framför í tækniþróun og losun flúorkolefna frá álframleiðslu dróst saman á Íslandi um 300 þúsund tonn frá árinu 1990–2004 þrátt fyrir að álframleiðsla hefði aukist mikið á því tímabili. Íslenska ákvæðið er samt sem áður mjög mikilvægur grundvöllur fyrir Ísland til framtíðaruppbyggingar og stóriðju. Ég spyr því umhverfisráðherra: Hvernig er hagað undirbúningi fyrir fundinn í Kaupmannahöfn á næsta ári? Hver eru markmið okkar og er ekki öruggt að allt kapp verði lagt á að tryggja áfram hið svokallaða íslenska ákvæði?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og kom fram í máli hans þá fékk Ísland eitt iðnríkja eða svokallaðra Annex I ríkja í Kyoto-bókuninni að auka losun sína innan Kyoto-tímabilsins sem nú stendur yfir, 2008–2012. Á meðan önnur ríki þurftu að draga saman fékk Ísland að auka losun um 10% sem flestir sem tóku þátt í að semja um það segja að hafi verið m.a. vegna þess að önnur ríki tóku tillit til þess að Ísland hafði á 8. áratugnum og þeim 9. sett á hitaveitu í landinu eins og við vitum sem er, má segja, nær einstakt á heimsvísu. Þá var einnig samið um svokallað íslenskt ákvæði, ákvörðun 14/CP.7 sem var síðan gengið formlega frá. Það var ekki samið um hana í Kyoto 1997 en gengið var formlega frá henni í Marrakesh 2001, ef ég man rétt. Eins og hv. þingmaður veit hafa þessi mál verið til stöðugrar umræðu, bæði í ríkisstjórn og stjórnarflokkum samkvæmt þeim samningsmarkmiðum sem lögð voru fram fyrir Balí-fundinn í fyrra og eru þau samningsmarkmið sem íslensk stjórnvöld hafa sett sér til og með aðildarríkjafundinum í Kaupmannahöfn sem verður í desember 2009. Ég get einnig upplýst þingmanninn um að skipuð hefur verið af hálfu stjórnvalda formleg samninganefnd sem í eiga sæti fulltrúar sjö frekar en átta ráðuneyta, allra þeirra ráðuneyta sem með einhverjum hætti koma að eða hafa með loftslagsmál að gera. En eins og þingmenn vita eru þau mjög víðfeðm þannig að undirbúningur er í fullum gangi og ég mun þá auðvitað reyna að svara því ef ég fæ tækifæri til að koma aftur upp.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur var íslenska ákvæðið meðal annars sett til að tryggja að stóriðja á Íslandi valdi lágmarks mögulegri losun á heimsvísu. Ég held að hafa beri það í huga og jafnframt hversu mikilvægt ákvæðið er fyrir framtíðaruppbyggingu atvinnustarfsemi þar sem nýting náttúruauðlinda verður í forgrunni. Ef til þess kemur að við missum þá forgjöf sem við höfum til uppbyggingar hér mun það kosta þau fyrirtæki sem hafa verið að byggja upp starfsemi og sem koma til með að byggja upp starfsemi sem þarf kvóta af þessu tagi, alveg gríðarlega fjármuni. Þar er um að ræða margra milljarða ef ekki tugmilljarða kostnað á hverju einasta ári fyrir þau fyrirtæki. Það er alveg ljóst að ef við gætum ekki hagsmuna þeirra er fullkomlega sjálfhætt við þessi verkefni og óljóst er hvort við munum yfir höfuð geta fundið fyrirtæki sem vilja koma með starfsemi til Íslands og þurfa á losunarkvótum að halda.

Hæstv. forseti. Það er mjög mikilvægt að átta sig á því í þessu samhengi að innleiðing viðskiptakerfis Evrópusambandsins um losunarheimildir sem þarf að fara fram hér á landi eigi síðar en 2012 samkvæmt EES-samningnum mun hafa mjög mikil áhrif á starfsumhverfi og viðskiptaumhverfi stóriðju og allra þeirra atvinnugreina sem ETF-kerfið eða viðskiptakerfið tekur til. Eins og menn vita er það nú í umræðu og undirbúningi innan Evrópusambandsins. Það mun m.a. valda því að flugið verður kvótasett árið 2012 eins og þingmenn þekkja og álframleiðsla verður væntanlega kvótasett árið 2013. Þar sem við erum innan EES-samningsins og þurfum að innleiða þetta mál hefur það verið rætt ítarlega í ríkisstjórn og annars staðar. Kortleggja þarf nákvæmlega hvað það þýðir í samningaviðræðum okkar innan Sameinuðu þjóðanna og í samskiptum okkar við Evrópusambandið og það gæti jafnvel farið svo að það væri best fyrir íslenskan iðnað 

Hæstv. forseti. Hluti eftirlýstrar atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar er kominn fram í netheimum á bloggsíðu undir fyrirsögninni „Testamenti iðnaðarráðherra“ þar sem hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, upplýsir hvernig hann sér fyrir sér að íslenska þjóðin muni ná sér upp úr kreppunni. Testamentið lyktar langar leiðir af testósteróni og stórkarlalegum hugsunarhætti. Gott dæmi um það eru draumarnir um olíu á Drekasvæðinu. Í stað fjármálaævintýrisins á nú að leysa öll vandamál Íslands með því að leita að olíu sem mun samkvæmt hæstv. iðnaðarráðherra gera Ísland að ríkustu þjóð í heimi. Á vefsíðunni segir, með leyfi forseta: „Ég hef látið nægja að segja að olíuvinnsla gæti í besta falli verið farin af stað eftir tíu ár.“ Í skýrslu iðnaðarráðuneytisins frá mars 2007 kemur ítrekað fram að starfsfólk við leit, rannsóknir, framkvæmdir og framleiðslu verði erlent þar sem engin þekking er til staðar innan lands á olíuvinnslu. En örvæntið ekki því að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir að einhver störf verði til tímabundið á Norðurlandi við að fara yfir umsóknir um rannsóknarleyfi. Þá á ráðherrann von á því eftir 15–20 ár þegar erlend olíufyrirtæki hafa hugsanlega hafið vinnslu á svæðinu muni ein þyrla Landhelgisgæslunnar verða staðsett á svæðinu auk þess sem einhver störf kunna að skapast fyrir heilbrigðisstarfsmenn vegna þjónustu við starfsmenn borpallanna. Hæstv. iðnaðarráðherra fer fram á að það neyðarástand sem nú ríkir í samfélaginu þar sem þúsundir manna hafa ýmist misst vinnuna eða eru við það, þar á meðal hundruð sérhæfðra starfsmanna í byggingariðnaði, verði leyst með nokkrum störfum við yfirferð umsókna og svo einni þyrlu og nokkrum heilbrigðisstarfsmönnum eftir 15–20 ár. Ég spyr: Hvað ætlar ráðuneytið að gera núna til að leysa úr þeim bráða vanda sem blasir við íslensku atvinnulífi og þá sérstaklega í byggingariðnaði? Hvað ætlar ráðuneytið að gera til að tryggja þeim hundruðum ef ekki þúsundum manna sem hafa misst vinnuna eða eru að missa hana? Hvað ætlar ráðuneytið að gera núna til að hvetja þá fjölmörgu íslensku iðnaðarmenn sem þegar hafa flutt af landi brott vegna ástandsins í byggingariðnaðinum til að koma heim aftur?

Herra forseti. Mér þykir leitt að hv. þingmaður gerir lítið úr olíudraumum Íslendinga. Þeir voru fyrst greindir í olíumálaráðuneytinu undir stjórn þáverandi olíumálaráðherra sem var þá hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir. Ég hef litið svo á að ég hafi runnið í hennar flóð eins og hún hefur verið óþreytandi á að minna mig á hér og kann ég henni bestu þakkir fyrir það eins og svo margt annað. Það sem iðnaðarráðherra ætlar að gera til að draga úr atvinnuleysi sem því miður er spáð á næstunni er í fyrsta lagi þetta: Innan skamms vænti ég þess að gerður verði samningur um endurnýjum á ýmsum búnaði í álverinu í Straumsvík sem mun leiða til þess að fjölmargir verkfræðingar fá þar störf og sömuleiðis um það bil 300 iðnaðarmenn. Í öðru lagi vænti ég þess að ráðist verði í þær áætlanir sem fram undan eru varðandi stóriðju í Helguvík. Það er víst ekki samið um hversu stórt það verk verður en hins vegar liggur fyrir að þar munu einhvers staðar á bilinu 1.500–2.000 manns fá atvinnu á þeim tíma þar sem mestur skortur er á störfum. Í þriðja lagi vænti ég þess að þegar þiðnar svolítið í jörðu varðandi lánafyrirgreiðslu til íslenskra orkufyrirtækja muni vera hægt að halda áfram orkuvinnslu á Norðurlandi og nýta þá orku til stóriðju, t.d. hátæknivæddrar mengunarlítillar stóriðju. Í fjórða lagi hefur iðnaðarráðherra líka rutt brautina fyrir því að til verði fjölmörg störf sem tengjast sprotafyrirtækjum. Til dæmis er samningur við Atvinnuleysistryggingasjóð um að sprotafyrirtæki geti ráðið til sín starfsmenn úr hópi atvinnulausra með 90% styrk frá sjóðnum. Ég vona að þarna geti verið um nokkur hundruð störf að ræða og í seinna svari mínu mun ég síðan halda áfram þessari upptalningu til að gleðja hv. þingmann.

Hæstv. forseti. Það er mjög ánægjulegt að hlusta á hæstv. iðnaðarráðherra. Það er alveg greinilegt að hann hefur lært af reynslu sinni af því að hafa setið síðast í ríkisstjórn þar sem ríkti almennt atvinnuleysi og glundroði og framsóknarmenn þurftu að koma með loforð um 12 þúsund ný störf og þar á meðal í áliðnaði  Það er mjög ánægjulegt að heyra þetta. Það sýnir það að við vorum að skapa raunveruleg störf. Við vorum ekki að stunda neina „akróbatík“ eins og hann minntist á á hlutabréfamarkaði heldur fórum við í raunverulega atvinnuuppbyggingu. Mér finnst mjög mikilvægt að það verði eitthvað sem ríkisstjórnin fari í strax vegna þess að eins og væntanlegur seðlabankastjóri hæstv. iðnaðarráðherra, Þorvaldur Gylfason, hefur bent á er versta hugsanlega afleiðingin af kreppunni hér sú sama og varð í Færeyjum, unga fólkið sem fór hefur ekki komið aftur. Unga fólkið hér er nú að velta fyrir sér hvort það eigi að fara. Við getum því ekki verið að horfa á einhverja olíudrauma 15–20 ár fram í tímann.

Herra forseti. Ástandið í Framsóknarflokknum er þannig að hv. þingmaður sem hefur setið tæpa viku á þingi er þegar komin í ágreining við formann Framsóknarflokksins. En þar að auki hefur ferðamálaráðherra beitt sér fyrir breytingum á umfangi ferðaþjónustunnar með þeim hætti að um mitt næsta ár verður sennilega búið að setja einhvers staðar á bilinu 700–1.100 millj. nýrra fjárveitinga í ferðaþjónustuna sem ég tel að hafi mjög mikla sóknarmöguleika. Þannig hefur þessi ríkisstjórn t.d. nú þegar ákveðið að fimmfalda það magn af peningum sem veitt er til þess að draga hingað erlenda ferðamenn. Við teljum að miklir sóknarmöguleikar séu í því. Iðnaðarráðherrann er að koma upp aðstöðu fyrir kvikmyndagerðarmenn og búa til stúdíó í einu af húsnæðum ríkisins. Iðnaðarráðherra hefur sömuleiðis komið upp frumkvöðlamiðstöð í næsta húsi við þingið fyrir atvinnulausa fjáraflastarfsmenn. Varðandi „akróbatík“ á verðbréfamarkaðnum og í fjármálaheiminum var það svo að formann Framsóknarflokksins, að vísu ekki síðasta og ekki hinn þar síðasta heldur þann sem áður var, dreymdi líka drauma. Ekki um olíu en um hvað? Hann barði sér á brjóst og lagði fram skýrslu. Um hvað? Að búa til alþjóðlega fjármálamiðstöð 

Virðulegur forseti. Nú berast fréttir af því að unnið sé að sölu á íslenskum útibúum viðskiptabankanna sem hafa hrunið. Ég vil þess vegna nota tækifærið og spyrja hæstv. dómsmálaráðherra - vegna þess að hann hefur lagt fram ágætt frumvarp um sérstakan saksóknara í þeim efnum - hvort ekki sé mikilvægt að þau útibú sem nú eru á forræði Íslendinga, að viðskiptasaga sú sem í þeim er og þau gögn sem eru í útibúum íslensku bankanna í Lúxemborg og víðar um heiminn verði tilfærð hinum sérstaka saksóknara sem sækja þarf mál vegna bankahrunsins. Og þá auðvitað líka um leið rannsóknarnefndinni sem ríkisstjórnin hyggst setja á fætur, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og öðrum embættum sem út af fyrir sig falla ekki undir hæstv. dómsmálaráðherra. Ég spyr hvort hæstv. dómsmálaráðherra telji ekki mikilvægt að áður en útibú bankanna erlendis séu seld noti Íslendingar þau tök sem þeir nú hafa á þeirri starfsemi til þess að tryggja að við fáum þær upplýsingar sem þar er að finna. Ekki til þess að falla frá bankaleynd því mikilvægt er að staðinn sé vörður um bankaleynd og friðhelgi einkalífsins enda hafa langflestir þeirra sem þarna hafa átt viðskipti verið í heiðarlegum viðskiptum, heldur vegna hins augljósa að hafi verið framin brot í aðdraganda bankahrunsins þá er líklegt að hin erlendu útibú íslensku bankanna tengist þeim aðgerðum, ýmsum fjármálagjörningum, flækjum milli félaga, tengslum við skattaparadísir erlendis o.s.frv. Þess vegna spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann hafi gert ráðstafanir til þess að tryggja það að við nýtum þetta aðgengi að þessari starfsemi núna áður en hún verður seld. Og ef ekki hvort hann telji mikilvægt að það verði gert til þess að greiða fyrir störfum hins sérstaka saksóknara.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram þegar við ræddum frumvarpið um sérstakan saksóknara þá eru skýr verkskil á milli lögregluyfirvalda og ákværuvalds annars vegar og skattrannsókna og Fjármálaeftirlits hins vegar. Og ég hef séð það, eins og væntanlega aðrir hv. þingmenn, að Fjármálaeftirlitið er farið af stað með rannsókn sína og síðan er það Fjármálaeftirlitsins, ásamt ákæruvaldinu og lögreglunni, að gera grein fyrir því ef það telur að um lögbrot sé að ræða eða ástæða sé til að kalla til lögreglu eða ákæruvaldið. Að sjálfsögðu er það hægt og verður enn þá öflugra þegar frumvarp mitt er orðið að lögum. Ég geng að því sem vísu að Fjármálaeftirlitið tryggi að þessi saga haldi sér þannig að það sé unnt að rekja allar færslur og öll viðskipti eins og vera ber.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið. Hæstv. dómsmálaráðherra segir að mikilvægt sé að þessi saga og viðskiptafærslur sem farið hafa fram í útibúum sem rekin hafa verið á okkar ábyrgð og reikningurinn fyrir á endanum jafnvel sendur íslenskum skattgreiðendum, að sú viðskiptasaga sem þar er og allar færslur sem þar eru, að áður en þessi starfsemi verður seld þá sé það tryggt að hér í landinu sé aðgangur að því fyrir hinn sérstaka saksóknara, fyrir rannsóknarnefndina sem skoða á allar hliðar á málinu og líka fyrir skattayfirvöld og skattrannsóknarstjóra. Því óhjákvæmilega er ástæða til þess að ætla að í þeim, vonandi fáu tilfellum sem brot hafa átt sér stað í gegnum dótturfélög erlendis, í gegnum Lúxemborg eða úti í skattaparadísum, 

Hæstv. forseti. Ég vík máli mínu að hæstv. dómsmálaráðherra vegna málefna tveggja hælisleitenda sem nýverið var synjað um hæli á Íslandi. Þeir eru báðir frá Íran og þeir hófu mótmælasvelti þann 3. nóvember síðastliðinn. Eftir því sem ég best veit þá stendur mótmælasvelti þeirra enn. Ég velti fyrir mér eftirfarandi atriðum í þessu sambandi, hæstv. forseti. Við þurfum að ræða um málefni þess hóps hælisleitenda sem ómögulegt er að vísa til baka til heimalandsins en þannig er ástatt um umrædda hælisleitendur. Þeim hefur ekki verið vísað af landi brott en hefur verið synjað um hæli og eru því komnir í ómögulega stöðu. Þeir mega ekki vinna eða sjá sér farborða og eru því lentir í einhvers konar svartholi hjá okkur á Íslandi. Þetta er mjög alvarlegt og þetta er ekki íslenskt vandamál heldur alþjóðlegt vandamál. Við þekkjum til í Noregi þar sem hópur hælisleitenda sem eins er komið fyrir stækkar ört. Mig langar til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvað verið sé að gera í dómsmálaráðuneytinu til að taka á málum þessa hóps. Ég spyr líka hvort við höfum tapað einhverju af mannúð eða náungakærleika á síðustu vikum þegar við erum að ganga í gegnum miklar hörmungar á efnahagssviðinu. Ég velti því fyrir mér hvort við höfum hreinlega efni á því að synja fólki sem eins ástatt er um og þessa menn sem ekki eiga aftur afturkvæmt til heimalanda sinna um hæli, hafandi haft þá hér og hafandi séð þeim farborða í allt að fjögur ár. Ég vil fá að vita frá hæstv. dómsmálaráðherra hvað verið er að gera í þessum málum og hvort hann hafi kannað líðan 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki persónulega kannað líðan þessara manna en ég veit um líðan þeirra og ráðuneytið hefur auga með því hvernig þeirra málum vindur fram. En það er rangt hjá hv. fyrirspyrjanda að þeim hafi ekki verið vísað úr landi. Það er búið að úrskurða að það beri að vísa þeim úr landi.

Hæstv. forseti. Það hryggir mig mjög að heyra að mönnunum skuli hafa verið vísað úr landi því það er algjörlega ljóst að þeir eiga ekki afturkvæmt til heimalands síns og það er ekki hægt að vísa þeim neitt annað, nema þá að hæstv. ráðherra hafi séð svo um að þeim hafi verið vísað út í opinn dauðann og ég vona að svo sé ekki. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni um hvort verið væri að huga eitthvað að málum þeirra hælisleitenda sem ekki er hægt að vísa aftur til heimalanda og er synjað um hæli í löndunum í kringum okkur en eins og ég nefndi áðan þá er það stækkandi hópur í nágrannalöndum okkar og ég nefndi Noreg. Við þurfum að taka á málefnum þessa hóps. Það er að myndast hópur hér. Ég veit núna um þrjá einstaklinga sem svona er ástatt um og því vil ég að við tökum á málefnum þessa fólks sérstaklega og vil fá að heyra hvort hæstv. ráðherra hefur það til skoðunar í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Það er fjallað um mál einstaklinga eftir því sem þau koma inn á borð yfirvalda, ekki sem hóps heldur sem einstaklinga. En þetta er vandamál víðar en hér á landi og vandamál í öllum Schengen-ríkjunum og það er alls staðar verið að fjalla um hvernig eigi að taka á þessum málum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira, og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu er lögð til tímabundin heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt og vörugjald af notuðum ökutækjum sem eru afskráð og flutt úr landi fram til 1. apríl 2009. Verulega hefur dregið úr sölu nýrra og notaðra ökutækja hérlendis á síðustu mánuðum og nú er svo komið að verulegur fjöldi ónotaðra ökutækja hefur safnast upp. Frumvarpi þessu er því ætlað að greiða fyrir sölu notaðra ökutækja úr landi sem auka mun gjaldeyristekjur inn í landið til skemmri tíma. Endurgreiðslan tekur mið af þeirri fjárhæð sem greidd var í vörugjöld og virðisaukaskatt við innflutning ökutækisins að teknu tilliti til aldurs þess. Þannig lækkar viðmiðunarfjárhæð endurgreiðslu um 2% fyrir hvern byrjaðan mánuð, fyrstu 12 mánuðina eftir skráningu ökutækisins, og 1,5% fyrir hvern mánuð eftir það. Af því eru ökutæki sem eru með lengri skráningartíma en fimm ár ekki endurgreiðsluhæf. Samkvæmt frumvarpinu hafa eigendur ökutækja sem notið hafa innskattsréttar af ökutækjum sínum ekki rétt til endurgreiðslu virðisaukaskatts. Í frumvarpinu er einnig lagt til að tollstjórum verði veitt heimild til gjaldtöku vegna eftirlits með ökutækjum sem flutt eru úr landi, en tollstjórinn í Reykjavík mun annast endurgreiðslurnar. Gera má ráð fyrir að breytingin kunni að kosta ríkissjóð 1,5–2 milljarða kr. í beinum endurgreiðslum en á móti vega óbein áhrif aukinnar veltu og veltuskatta af þeim gjaldeyri sem fæst fyrir ökutækjaútflutninginn. Áætlað er að allt að 5.000 ökutæki verði flutt úr landi á næstu mánuðum. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa greinargerð fyrir málinu sem ég hygg að geti verið þarft og komið mörgum að liði nú við erfiðar aðstæður. Ég vildi þó spyrja hæstv. ráðherra eins. Vegna þess að hér er í raun og veru um félagslega aðstoð að ræða, endurgreiðslu á sköttum sem menn hafa ekki rétt á að gildandi lögum né þegar þeir réðust í þessi kaup, væri þá ekki rétt að setja þak á þá fjárhæð sem til greina komi að endurgreiða? Þannig að hér skapist ekki aðstæður sem blöskra réttlætiskennd fólks, þ.e. að ef menn flytja mjög dýrar bifreiðar úr landi með sér þá fái þeir sendan með sér tékka upp á milljónir króna úr ríkissjóði fyrir það. Ég spyr því hvort ekki sé eðlilegt að endurgreiðslan takmarkist við eitthvert þak, hvort sem það eru 500 þús. kr. eða milljón eða ein og hálf, einfaldlega til þess að koma í veg fyrir að hér verði um einhverjar óhóflegar styrkveitingar til efnafólks að ræða.

Herra forseti. Það er eðlilegt að þess sé gætt að ekki sé misfarið með hlutina. Ég skal hins vegar ekki segja hvort það er rétta leiðin að setja þak á það sem væri heimilt að endurgreiða vegna einstaks ökutækis. Það gæti ef til vill dregið úr áhuganum á því að flytja dýrustu ökutækin úr landi og þar með dregið úr þeim hag sem væri af því að fá gjaldeyristekjur inn í landið vegna þess. En ég tel sjálfsagt að nefndin skoði það ef hún telur að ákvæðin í frumvarpinu séu ekki nægjanleg til þess að girða fyrir hugsanlega misnotkun. En við fyrstu umhugsun hef ég áhyggjur af slíkri takmörkun, á þeim forsendum sem ég upplýsti áðan.

Virðulegur forseti. Það er mjög vafasamt í „prinsippinu“ að taka þá ákvörðun eftir á að endurgreiða fólki skatta úr ríkissjóði. Hér geta þó verið málefnalegar ástæður sem liggja til grundvallar en venjulegt fólk sem fer brátt að ganga í gegnum fjárhagserfiðleika mun ekki fá endurgreiðslur skatta sinna. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt til þess að standa vörð um frið og sátt í samfélaginu að nefndin skoði vel hvort ekki sé rétt að setja hér þak á þannig að ekki rísi upp dæmi um gríðarlegar endurgreiðslur á sköttum til efnafólks á þeim viðsjárverðu tímum sem við lifum nú. Hitt sem ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra um varðar eðlilega aðhaldssemi í ríkisfjármálum vegna þess að við erum að fara inn í erfitt ár í ríkisfjármálunum, hvort ekki sé eðlilegt að setja þak á heildarfjármagnið sem rennur í þetta verkefni því að eins og frumvarpið liggur fyrir er það eins og opinn tékki. Við setjum t.d. velferðarstofnunum þak á fjárveitingar. Fjárveitingar þeirra eru fastar og þarf að miða við það. Er ekki eðlilegt að gera ráð fyrir ákveðnum fjármunum til þessa verkefnis á næsta ári? Ef bílaútflutningur verður meiri leiðir það þá ekki til aukinna ríkisútgjalda umfram það sem áætlað var sem kallar á niðurskurð í velferðarþjónustunni eða aðrar íþyngjandi aðgerðir fyrir almenning? Það er eðlilegt að miða við að þegar búið er að flytja úr landi þessa 5.000 bíla sé þessari fjárveitingu einfaldlega lokið.

Herra forseti. Markmiðið með þessu er öðrum þræði það að styrkja gjaldeyrisstöðuna, það skiptir auðvitað máli. En varðandi að setja á þetta hámarksfjárhæð mundi hættan í sambandi við slíkt leiða til einhvers konar kapphlaups. Þeir sem koma fyrstir fá fyrstir. Það væri kannski ekki alveg réttlátt að gera það þannig. Betra væri þá að hafa það tímabundið. Ef menn hafa áhyggjur af því að þetta sé gríðarlega mikið er hægt að stytta tímann frekar en að setja þak á upphæðina.

Herra forseti. Þá er komið hér til umræðu frumvarp um endurgreiðslu á vörugjaldi af ökutækjum og virðisaukaskatti af bílum, mál sem hefur verið kallað Range Rover-málið. Eins og fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er ástæðan fyrir því að málið kemur á dagskrá sú að myndast hefur mikið ójafnvægi á markaði fyrir nýjar og notaðar bifreiðar. Það er einnig upplýst að nú séu um 5.000 ótollafgreiddar nýjar bifreiðar í landinu og 8.000–10.000 óseldar notaðar bifreiðar. En þar kemur einnig fram að stór hluti notaðra bíla hefur einmitt verið tekinn upp í greiðslu fyrir nýja bíla og er þess vegna í eigu bílaumboðanna þar sem er að auki fullt af nýjum bílum. Það er alveg ljóst að í neyslufylliríinu sem hér hefur viðgengist á undanförnum missirum og í því gríðarlega ójafnvægi sem verið hefur milli innflutnings og útflutnings, á innflutningur á bílum mjög stóran þátt í því að einkaneyslan fór algjörlega á hvolf. Ástæðan fyrir því að menn ætluðu sér að halda fylliríinu áfram var eins og í öðru að ríkisstjórnin og þeir sem hér ráða sáu ekki hætturnar fyrir. Þeir áttuðu sig ekki á því að vöruskiptaójöfnuðurinn var kominn algjörlega á hvolf og menn máttu vita að eitthvað mundi undan láta. Að mínu viti mátti það vera ljóst hverjum manni en því miður héldu menn áfram að kaupa inn bíla, stóra, mikla og dýra bíla. Það er alveg ljóst að þeir sem ekki geta selt þá núna eru illa settir. En ég hlýt að gera alvarlegar athugasemdir við að í auglýsingu ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlum um þarsíðustu helgi er þessa getið sem aðgerða í þágu heimilanna. Ég nefndi í gær að ég tel að ef menn eiga að taka ríkisstjórnina og þessa auglýsingu hennar alvarlega, hæstv. ráðherrar, hlýtur hér að vera um að ræða heimili þeirra sem eiga og reka bílaumboð í landinu, enda sagði ráðherrann áðan: Fyrstir koma, fyrstir fá. Var það ekki, fyrstir koma, fyrstir fá?

Nei, ekki það.

Ekki það?  Ég vil vekja athygli á því að í þessari auglýsingu um aðgerðir í þágu heimilanna er verið að létta af sköttum, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á áðan, þegar um gjöld af bílum er að ræða, þ.e. vörugjaldi og virðisaukaskatti. Í auglýsingunni sem ég nefndi áðan eru tíundaðar ellefu aðrar aðgerðir, þar á meðal að felld verði úr gildi tímabundið heimild til þess að skuldajafna barnabótum á móti opinberum gjöldum. Það er gott eins langt og það nær en það stendur ekki til að fella niður opinber gjöld af þeim sem ekki geta borgað og hingað til hafa verið hirtar barnabæturnar af til þess að skuldajafna. Í auglýsingunni stendur einnig að fella eigi úr gildi heimild til þess að skuldajafna vaxtabótum á móti afborgunum lána hjá Íbúðalánasjóði og það er gott svo langt sem það nær. En það stendur ekki til að fella niður afborganirnar sem slíkar. Það stendur hins vegar til að fella niður skatta sem menn hafa greitt eða þurfa að greiða upp á 1,5–2 milljarða kr. af bílum, af of mörgum bílum inn í landið. Stór hluti þessarar fjárhæðar er auðvitað vegna mjög dýrra bíla og við vitum alveg hvernig bílar hafa verið fluttir inn á undangengnum árum. Ég sé í kringum mig bíla upp á 10–15 jafnvel 20 millj. kr. á götunum og það er auðvitað mjög sárt fyrir þessa menn að geta ekki selt þá núna. En eigum við að fara að fella niður opinber gjöld af þessari óráðsíu meðan að við stöndum frammi fyrir því að ekki er einu sinni verið að hækka barnabætur á vegum ríkisstjórnarinnar heldur er hér einungis í þessari auglýsingu verið að segja að greiða eigi barnabæturnar út tólf sinnum á ári? Sömu fjárhæð bara tólf sinnum á ári í stað fjórum sinnum. Ég get ekki samþykkt að það séu aðgerðir í þágu heimilanna. Hér er um gríðarlegt ójafnræði að ræða. Það eina sem kostar peninga í þeim aðgerðum sem auglýstar hafa verið fyrir heimilin í landinu er aukinn sveigjanleiki gagnvart fólki í greiðsluvanda og þar er ekki um neina 2 milljarða að ræða og heldur ekki 1,5. Ekki 1 milljarð og ekki hálfan milljarð, ekki einu sinni 100 milljónir. Þar munu útgjöld úr ríkissjóði nema 21,5 millj. kr. Það er vegna tveggja til þriggja stöðugilda til viðbótar sem þarf að ráða til Íbúðalánasjóðs þannig að hægt sé að anna lengingu skuldbreytingar lána og lána til fólks í greiðsluerfiðleikum úr 15 árum í 30 ár. 21,5 millj. kr. eru lagðar fram til þess að auðvelda fólki að lengja lánin sín en 1,5–2 milljarðar kr. til þeirra sem hafa offjárfest og sökkt sér á kaf í skuldir vegna bílakaupa. Ég verð að segja alveg eins og er að ef ríkisstjórnin ætlar sér að fara að fella niður skatta af fólki og gjöld er hér byrjað á öfugum enda. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu kemur fram að með þessu móti gæti verið hægt að afla gjaldeyris fyrir þjóðarbúið til skemmri tíma litið sem gæti numið í kringum 10 milljörðum kr. eftir því hversu mikill útflutningurinn verður. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða trygging er fyrir því að andvirði þeirra bíla sem seldir yrðu úr landi á grundvelli þessa frumvarps skili sér aftur til Íslands að öllu leyti eða yfir höfuð? Það er ekki ýkja langt síðan að menn voru að svindla hér með vörureikninga á útfluttum skipum, seldum og keyptum. Ég sé ekki að hér sé með neinu móti sett fyrir slíkan leka. Ef ríkisstjórnin telur þetta vera innlegg í þá gjaldeyriskrísu sem hér ríkir og er nú eitthvað aðeins að lagast, að flytja ónotaða bíla úr landi með þessum hætti er hún verr á vegi stödd en ég hélt. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að verið er að flytja vinnutæki úr landi. Verið er að flytja stórvirkar og dýrar vinnuvélar úr landi. Það gæti orðið erfitt fyrir okkur að kaupa þær inn aftur þegar við verðum búin að rétta þannig úr kútnum að við getum farið aftur í framkvæmdir. Ég hlýt að taka auglýsingu ríkisstjórnarinnar alvarlega. Það er gaman á ráðherrabekknum.  En þar er ekki um að ræða neina tekjuskerðingu fyrir ríkið vegna þess að menn ætluðu ekki að neinar tekjur kæmu af því hallæri sem hér er gengið í garð. Menn höfðu ekki reiknað ríkissjóði tekjur af því að hér þyrftu mjög margar breytingar á fasteignasamningum að ganga í gegn. Menn höfðu ekki reiknað ríkissjóði neinar tekjur af stimpil- og þinglýsingargjöldum og þess vegna er ekki um neitt framlag úr ríkissjóði að ræða. Það er einungis verið að segja að ríkissjóður ætlar ekki að hagnast á þeim miklu vanskilum sem menn munu lenda í. Það væri hægt að halda svona áfram með þessa auglýsingu. Það er ekkert í henni sem kostar bein fjárútlát úr ríkissjóði nema þessar 21,5 millj. kr. sem ég nefndi áðan vegna Íbúðalánasjóðs og svo aftur það frumvarp sem hér er til umræðu. Þar á að setja 1,5–2 millj. kr. til heimila þeirra sem hafa verið að flytja inn bíla og sitja uppi með þá óselda svo þúsundum skiptir. Ég hlýt að lýsa yfir fullkominni hneykslan á forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Það er ekki boðlegt, herra forseti, að bjóða fólki upp á þetta. Komið þið hér inn, ráðherrar góðir sem skemmtið ykkur svona vel, með skattalækkanir og tillögur um 1,5–2 milljarða kr. fyrir önnur heimili á landinu. Ég er ansi hrædd um að þar sé þörfin meiri en hjá þeim sem þið ætlið hér að bæta, bæta vitlausan innflutning á allt of dýrum bílum.

Herra forseti. Ég er svolítið hissa á afstöðu hv. þingmanns. Hún talar um neyslufylliríið og vissulega hefur hún þó nokkuð til síns máls þegar hún talar um það. En hér er auðvitað verið að gera tilraun til að snúa ofan af því og reyna að ná til baka þeim gjaldeyri sem eytt hefur verið í þennan innflutning og næðist sennilega ekki annars. Tíu milljarðar, ég hef nú ekki sett þetta í nákvæmt samhengi en svona gróflega gæti ég trúað að þetta sé svona á bilinu 5–10% af útflutningstekjum sjávarútvegsins og það eru ekki litlar tölur í þessu samhengi sem þá er um að ræða. Varðandi það að ríkissjóður hafi ekki kostað til neinum fjármunum í aðgerðir til að tryggja hag heimilanna þá gera bara þeir þættir sem snúa að fjármálaráðuneytinu og varða skuldajöfnunina og aðrir þættir sem snúa að fjármálaráðuneytinu fyrir utan þetta, eitthvað á annan milljarð í tekjum sem hafa komið inn vegna þeirra þátta. Ég held að hv. þingmaður eigi ekki að gera lítið úr þeim þáttum sem hún er að fjalla um og yfir höfuð eigi ekki að gera lítið úr þeim aðgerðum sem verið er að fara út í til þess að styðja við heimilin. Og eins það að greiðslujöfnunin kosti ekki neina fjármuni. Hún mun hafa veruleg áhrif á stöðu bankanna og bankarnir verða að leggja heilmikið á sig til að þetta geti gengið og það getur þurft að hlaupa undir bagga með þeim af hálfu Seðlabankans eða ríkissjóðs. Við vitum út af fyrir sig ekki nákvæmlega hver þörfin verður og þar af leiðandi ekki hvort það verður mikill kostnaður af því en það gæti líka orðið. Ég held þess vegna að hv. þingmaður eigi ekki að gera lítið úr þessum þáttum.

Herra forseti. Ég skal ekki gera lítið úr 10 milljörðum kr. Það er alveg klárt að þeir hafa verið teknir að láni erlendis og hljóta að vera hluti af því sem íslenskri þjóð er nú ætlað að borga á næstu árum. Hluti af þeim 1.400 milljörðum kr. sem verða teknar að láni ýmist hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða hjá ríkjum sem hafa fallist á að lána þessari skuldsettu þjóð. Tíu milljarðar eru vissulega mjög há fjárhæð. Ég minni á að við höfum ekki fengið upplýsingar um það enn þá hversu há Icesave-skuldin í rauninni er í Bretlandi. Í hv. viðskiptanefnd var talað um 660 milljarða kr. sem endanlega útreiknaða tölu. Hér í þingsal hafa ráðherrar talað um 620 milljarða kr. Þar munar 40 milljörðum. Við erum að tala um 10 milljarða. Í fjölmiðlum hafa menn gjarnan talað um að þetta séu svona 600 milljarðar kr. og við erum að tala um 10 milljarða kr. Allt ber þetta að skoðast í samhengi, hæstv. ráðherra, sem hins vegar svaraði ekki spurningu minni um það hvernig hæstv. ráðherra ætlar að tryggja að þessir 10 milljarðar skili sér til baka inn í landið. Ég er ansi hrædd um að þeir sem selja bíl í útlöndum geti jú af því við erum í EES sett andvirðið inn á reikninga bæði í innlendum og erlendum bönkum í hvaða landi EES þar sem þeir geta selt viðkomandi bíl.

Herra forseti. Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að ráðherra geti sett reglugerð um framkvæmd og eftirlit þessarar aðgerðar þannig að með því á að vera hægt að koma í veg fyrir að menn misnoti þetta. En það gilda auðvitað sömu reglur um þennan útflutning og annan útflutning. Það eru í raun aðrir lagabálkar og önnur ráðuneyti sem með þá lagabálka fara og ef þingmenn vilja gera sérstakar ráðstafanir vegna þessa í því samhengi þá þarf út af fyrir sig að leita annað.

Herra forseti. Það er mikilvægt að reyna að koma í veg fyrir misnotkun á því að fella niður skattskuldir upp á 1,5–2 milljarða kr. sem gætu orðið til þess að 10 milljarðar íslenskra króna í gjaldeyri skiluðu sér ekki til landsins heldur sætu kyrrir þar sem bílarnir eru seldir. Það er auðvitað mikilvægt og þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra hvernig hann ætlaði að koma í veg fyrir það. Hvernig hann ætlaði að tryggja að þessir peningar kæmust til landsins. Það er vísað í einhverja reglugerð. Ég vil bara benda á að það er algjört frelsi í flutningi fjármagns á milli landa. Ég spyr aftur og hlýt að krefjast svara við því, í nefnd ef ekki vill betur: Hvernig sér ráðherrann að hægt verði að tryggja að þessir peningar komist hingað heim? Og ég endurtek að ég tel að þetta sé algerlega röng forgangsröðun gagnvart heimilunum í landinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að fagna þessu frumvarpi og reyndar að leyfa mér að koma strax inn á orð hv. þingmanns um að hér sé um ranga forgangsröðun að ræða gagnvart heimilunum í landinu. Ýmsir hafa haft samband við mig, bæði símleiðis og í gegnum tölvupósta, eftir að ég fór að fjalla um þetta mál á sínum tíma og er orðið talsvert langt síðan. Ýmsir fleiri hafa líka fjallað um þetta, að það geti skipt höfuðmáli fyrir margar fjölskyldur að það komist hreyfing á bílamarkaðinn. Bílamarkaðurinn er frosinn og margar fjölskyldur mundu mjög gjarnan vilja losna við skuldbindingar vegna bifreiðakaupa. Það þarf t.d. ekki að vera, eins og fram hefur komið í úttekt FÍB, nema tiltölulega venjulegur bíll, hefðbundinn fjölskyldubíll. Hann kostar með talsverðri skuldsetningu um 100–150 þús. í rekstri á mánuði. Það þýðir að menn þurfa að hafa yfir 200 þús. kr. í laun á mánuði til að geta borgað það að teknu tilliti til þess þegar menn hafa borgað skatta. Það er bara hátt í kennaralaun, takk fyrir.  Margar fjölskyldur reka tvo bíla, kannski ekki báða skuldsetta, ég er ekki að segja það, en margir eru með báða skuldsetta. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og óvænt útlegg ofan á það kannski að laun lækki. Ef við komum hreyfingu á þennan markað og ég undirstrika ef, þá eru þær forsendur sem hér er miðað við að fólki takist að selja bílana úr landi. En eins og maður hefur oft komið inn á í þessum ræðustól erum við því miður ekki eina þjóðin sem er í kreppu. Kreppan er alls staðar í kringum okkur og það er ekkert víst að það sé markaður fyrir þetta þó að hann hafi verið það fyrir einum eða tveimur mánuðum. Það er miður því að mikið af eignum hefur brunnið á Íslandi undanfarið og erlendis í okkar eigu og það er óþarfi að við hendum bílunum á bálið líka því að það er nú svo að bílaeignin er miklu meiri en þjóðin þarf á að halda. Það eru fleiri bílar en ökuskírteini í landinu og auðvitað má segja að fólk var á neyslufylliríi. En fólk sem keypti sér bíl, hefðbundinn fjölskyldubíl, og er komið með þessa skuldsetningu á bakið er ekki fólk á neyslufylliríi. Þetta er bara venjulegt fólk, það er staðreynd málsins. Ef það truflar þingmenn eitthvað sérstaklega að þetta létti hugsanlega á hjá einstökum fyrirtækjum þá verð ég að segja að það er ekki áhyggjuefni í mínum huga. Í þessum geira starfa mjög margir, margar fjölskyldur byggja afkomu sína á því að höndla með bíla, þannig að það er gott ef hægt er að koma þessum viðskiptum af stað á ný. Aðalatriðið er hins vegar að í þessu eru fólgin mikil verðmæti. Það er gjaldeyrisskortur í landinu. Það er vonandi hægt að hreinsa þennan bílaflota, ég undirstrika vonandi, að einhverju leyti úr landi. Ef okkur tekst það blessunarlega þýðir það að við komum hreyfingu á markaðinn og getum hugsanlega létt undir með fjölskyldum svo skiptir jafnvel milljónum á ári. Það ætti að kæta vinstri græna ef bílunum fækkar. Því hvað hefur gerst núna í þessari blessuðu kreppu? Jú, það þurfti kreppu til að það fjölgaði í strætó á ný. Nú er loksins orðin farþegaaukning hjá strætó. Fyrir því hafa vinstri grænir barist. Er þá ekki ágætt að hreinsa þennan -  Í framhaldinu geta menn hugsanlega farið að setja sér ný viðmið varðandi innflutning. Sá sem hér stendur skal vera algjörlega tilbúinn til að setjast niður með hverjum sem er og horfa til þess að þeir bílar sem koma síðan inn í landið í staðinn fyrir þá sem fara út núna verði umhverfisvænni en þeir voru. Það hefur í sjálfu sér verið með algjörum ólíkindum að við höfum ekki gert meiri kröfur varðandi umhverfið þegar kemur að bílainnflutningi. Það er ágætt að endurskoða það. Og ég held líka að við ættum að skoða það sérstaklega hvort við ættum að hvetja og ýta undir innflutning á rafmagnsbílum. Ég horfði á mynd um daginn sem heitir Hver drap rafmagnsbílinn? Það var alveg ótrúlegt að horfa á þá mynd þar sem í rauninni var farið að framleiða rafmagnsbíla í talsverðum mæli meira að segja í Bandaríkjunum í kringum 1990 og allt í einu voru þessir bílar innkallaðir. Það var alveg ótrúlegt, þetta var komið vel á veg og svo komu menn með alls kyns útúrsnúninga um að betra væri að fara aðrar umhverfisvænar leiðir. Þetta voru þessi fínu rafmagnsbílar. Allt í einu kom tilskipun frá GM Chrysler um að skila öllum þessum bílum, takk fyrir, og þeir bara sóttir. Ég er alveg undrandi á því að þessi þróun skuli ekki hafa farið af stað á ný í meira mæli. Engu að síður er farið að framleiða núna mjög vandaða og góða rafmagnsbíla, hefðbundna bíla sem eru með mjög mikla akstursgetu og hægt að aka þeim langar vegalengdir. Og ég held að við Íslendingar ættum jafnvel að horfa til þess sem mér skilst að Ísraelsmenn hafi gert, að efla hér infrastrúktúr eða innviði fyrir rafmagnsbíla þannig að fólk geti farið um land allt á rafmagnsbílum. Það er kannski næsta skref og kannski partur í endurreisninni, eitthvað sem við þurfum að horfa til. En það væri alla vega mikill gjaldeyrissparnaður í því að geta verið með endurnýjanlega orku á bílaflotanum og eins væri það náttúrlega mjög umhverfisvænt. Hugsanlega gætum við þá líka verið öðrum þjóðum til fyrirmyndar í þessum efnum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni.

Herra forseti. Ég dreg það ekkert í efa að margar fjölskyldur eru illa skuldsettar í landinu. Við vitum það og það er af ýmsum ástæðum. Við vitum að það var verið að lána í bönkunum, jafnvel fermingarbörnum, það var verið að lána til almennrar neyslu lán sem jafnvel voru tengd erlendum gjaldmiðli. Það eru margar fjölskyldur illa skuldsettar í landinu og hafa heilmiklar skuldbindingar núna ekki síst vegna húsnæðismála. Það eru íbúðirnar, það eru heimilin sem eru í voða vegna verðtryggingarinnar. Það hefur verið upplýst hér að það verða litlir 240 milljarðar kr. sem velt verður yfir á heimilin í landinu í gegnum íbúðalánin á einu ári vegna verðbótaþáttarins. Þarna þarf virkilega að gera eitthvað. En ef umhyggjan fyrir heimilunum er svona mikil þá hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Er hann tilbúinn til að flytja með mér breytingartillögu við þetta frumvarp um að sett verði takmörk við skattaniðurfellingu sem hér er um að ræða við eitthvað sem við getum fundið út úr að sé svona venjulegur heimilisbíll eða fjölskyldubíll?

Hæstv. forseti. Spurt er hvort sá sem hér stendur sé tilbúinn til að takmarka hvað bíll má kosta sem fluttur er úr landi og nýtur endurgreiðslu. Ég mun ekki styðja það. Ég trúi varla að þingmaður Vinstri grænna vilji síst af öllu flytja út þá bíla sem mest menga og slíta götunum, mér finnst það ótrúlegt. Hins vegar skal ég styðja þingmanninn í því að reynt verði að setja reglur um, ef mögulegt er, að gjaldeyririnn sem verður til við sölu bíla úr landi skili sér inn. Ég hjó eftir því atriði í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra áðan og held að það sé mikilvægt, því það er hluti af tilganginum með þessu. Ég skal því standa á bak við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur með það, en ég held að ekki sé síður mikilvægt að búa til verðmæti úr rándýrum bílum sem standa ónotaðir og mikil verðmæti eru í. Ekki er gott að láta þá grotna niður á götunum og miklu betra að búa til verðmæti úr þeim núna. Kannski getum við flutt inn rafmagnsbíl síðar í stað jeppans sem fluttur er úr landi.

Herra forseti. Ég endurtek að ef meiningin er að bjarga heimilum í landinu, sem eru illa skuldsett og hafa farið illa út úr kaupum á bílum, sem nú er hvorki hægt að reka né selja, ef menn eru tilbúnir til að setja reglur um slíkar skuldsetningar, stendur ekki á okkur. Það sem ég benti á áðan er að mér finnst ósmekkleg tenging á milli þess að bjarga heimilum í landinu og þess sem segir í greinargerðinni að aðallega bílaumboðin og bílaleigurnar séu í vandræðum vegna bíla sinna. Ég er ansi hrædd um að bílum fækki ekki endilega á götunum, bílum á hafnarbakkanum mun fækka, það er markmiðið með þessu og það mun verða afraksturinn. Svo getum við hv. þingmaður rætt um rafmagnsbíla og bensínháka við aðrar aðstæður, það er algjörlega óskylt þessu máli. Ég velti líka fyrir mér hvað það kosti að senda bílaflota bifreiðaumboðanna aftur úr landi og hvað umsýslan með það allt saman mun kosta. Ég hef því miður ekki mikla trú á að hægt sé að tryggja að gjaldeyririnn sem fæst með sölu bílanna erlendis geti skilað sér hingað heim. Ég er ansi hrædd um að regluverkið sem við búum við leyfi það einfaldlega ekki.

Hæstv. forseti. Mér finnst gæta skorts á skilningi hér. Ef fjölskylda sem á rándýran jeppa selur hann úr landi þarf sama fjölskylda kannski að kaupa bíl og kaupir þá bíl af annarri fjölskyldu. Þetta snýst um að hugsanlega kemst markaðurinn í gang, þ.e. ef bílar eru losaðir úr landi gæti orðið til eftirspurn innan lands. Það er mjög mikið atriði. Rándýr bíll sem fer úr landi gæti kallað á kaup á öðrum bíl hér heima. Af því að minnst var á bílaflotann á hafnarbakkanum hugsa ég að í flestum tilvikum séu það ótollaðir bílar sem ættu ekki að tengjast frumvarpinu. Ég vil líka undirstrika að fjármálafyrirtækin eru mjög háð því að hægt sé að gera upp bílalán og að fjölskyldur geti staðið við skuldbindingar sínar. Fjármálafyrirtækin þurfa líka að lifa og margir vinna þar svo þetta hangir allt saman. Ef spurningin er um bílaleigurnar er ferðaþjónustan mikið atriði í milliríkjafasanum sem við erum að fara í núna. Allt tengist þetta. Ef við náum að byggja undir atvinnulífið, þýðir það að við byggjum undir fjölskyldurnar í landinu. Þetta er allt samhangandi.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á tvennum lögum, þ.e. um vörugjald af ökutækjum og virðisaukaskatt af ökutækjum. Frumvarpið fjallar um heimild til að endurgreiða bæði vörugjald og virðisaukaskatt af notuðum bílum ef þeir eru seldir úr landi. Eins og farið hefur verið yfir hafa nokkur þúsund nýir bílar, sem bílainnflutningsfyrirtæki hafa flutt inn og vænst að selja á árinu, safnast upp alveg ónotaðir og þá að öllum líkindum flestir ótollaðir. Bílasölurnar eru yfirfullar af bílum, bæði vegna þess að fólk hefur keypt sér nýja bíla og ætlað að selja þá gömlu, eða þá að fólk er að reyna að selja bíla sem það hefur fjárfest í og getur ekki lengur staðið undir afborgunum af. Þetta er auðvitað ein af mörgum myndum tímabilsins sem við höfum upplifað undanfarin fimm, sex ár. Á síðasta ári, 2007, var gefið sérstaklega í og má segja að við höfum algjörlega misst okkur og íslenska þjóðin farið fram úr sér á svo mörgum sviðum. Það sást á bílaeign landsmanna. Oft sér maður bæði sitt eigið umhverfi og umhverfið á Íslandi með augum gestsins. Ég hef verið svo heppin að fá erlenda gesti í heimsókn sem flestir hafa verið algjörlega undrandi á bílaflotanum. Hvað er með Ísland? Hvernig getum við verið á svona nýjum bílum? Þegar Japanar komu hér í fyrrasumar og gengu um göturnar og sáu alla japönsku bílana og allan bílaflotann, eins og hann var, spurðu þeir: Hvernig hafið þið efni á þessu? Við reyndum að útskýra að nýju bílarnir væru flestir teknir á lánum og svona hefði þetta bara gengið og við Íslendingar kysum að aka um á nýjum bílum. Vissulega höfðum við fært okkur upp á skaftið með góðu aðgengi að lánsfé þar sem ótæpilega var lánað fyrir neyslu og bílum og það í erlendri mynt. Þegar farið verður yfir þetta hamfaratímabil í sögu landsins þarf að skoða hvernig það mátti vera. Ber ekki einhver ábyrgð á því að veita neyslulán, bílalán, í erlendri mynt, í erlendum gjaldmiðli? Fyrir utan verðið á bílunum taka myntkörfulánin, í erlendum gjaldmiðli, endanlega fyrir að fólk geti greitt af lánunum. Þetta er hluti af því að komast út úr vandanum sem við erum í. Það er sóun að láta bifreiðarnar sem standa ónotaðar á hafnarbakkanum grotna niður. Ég vil láta skoða hvort hægt sé að auðvelda það með einhverjum hætti, eða hvort ekki sé möguleiki fyrir innflytjendur að koma bílunum úr landi ónotuðum og reyna ekki að koma þeim inn á markaðinn og hjálpa til við að koma úr landi nýlegum bílum, sem verðmæti eru í og fólk hefur ekki lengur efni á að greiða af og fjárfesta í og vill losna við. Mér finnst það vera rétt leið og hún ætti að koma okkur niður á jörðina. Þetta er hörð lexía sem mörg okkar verða að læra af. Mér finnst líka skipta miklu máli að horfa til framtíðar og taka upp ný viðmið, láta ekki bara markaðinn ráða eins og hefur verið fram að þessu. Að við stuðlum að því að fá hingað til lands nýja bíla, enn umhverfisvænni en verið hefur, og hvetjum til að hér verði notuð önnur orka til að knýja bifreiðarnar áfram og þá horfi ég sérstaklega til rafmagns, metans og annarra orkugjafa sem gætu komið á markaðinn. Til þess þurfum við að taka okkur tak og það kostar að koma þessu á. Hér var Nýja-Sjáland nefnt, ef ég tók rétt eftir, en þar er stuðlað að notkun rafmagnsbíla með því að koma upp tenglum og veita fólki þá möguleika að aka lengri vegalengdir á bílunum. Auðvitað þurfum við að móta okkur þessa framtíðarsýn og stuðla að henni. Ég vil að við höfum framtíðarsýn, ekki til fjögurra ára heldur út öldina. Hvernig við viljum sjá samgöngur okkar þróast, bæði á láði og legi, og vinna markvisst að því. Það kostar nýjan hugsunarhátt og þýðir að við þurfum að horfa til orkugjafa í landinu til lengri tíma og þess að orkuauðlindir okkar eru takmarkaðar. Ef við ætlum að rafvæða bílaflotann og margt annað sem við notum olíu til í dag verður að stöðva stóriðjuframkvæmdir og orkunotkun til stóriðju, eins og verið hefur. Ég tek undir orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þegar hún benti á að hálfeinkennilegt hafi verið að sjá aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar þar sem bifreiðar voru eini liðurinn sem var verulega útlátasamur fyrir ríkissjóð, með endurgreiðslu virðisaukaskatts og vörugjalds. Aðrir liðir snúa frekar að því að fólki sé auðveldað að komast yfir þennan erfiða hjalla fram undan og dregið sé úr skellinum. Dregið verði tímabundið úr greiðslum en ríkissjóður taki ekki á sig verulegar byrðar nema með þessum lið. Ég tel að við eigum að skoða þetta vel og læra af innflutningi undanfarinna ára og aðgengi að neyslulánum og bílalánum í erlendri mynt. Auðvitað viljum við horfa á umferðaröryggi og viljum ekki fara til þess tíma að hér sé ekið á hálfónýtum og óöruggum bílum en við eigum líka að horfa á umhverfið og öryggið og umferðina í þéttbýlinu. Það er ekkert vit í því - ef ég fer aðeins út fyrir rammann - að umferð sé leyfð á stórum og miklum fjallabílum og trukkum í miðbæ höfuðborgarsvæðisins, í Reykjavík og nágrannasveitarfélögunum. Við þurfum að temja okkur eitthvert hóf í þessum málum.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það sé ágætt að nota þetta tækifæri og skoða samgöngur bæði á láði og legi og hef sem dæmi fjallað úr þessum stól m.a. um það að ég vilji endurskoða strandsiglingar. Varðandi kostnaðinn af þessu fyrir ríkissjóð vil ég bara undirstrika að það er ekki sjálfgefið að þetta takist, það er ekki sjálfgefið að okkur takist að selja marga bíla úr landi út af ástandinu í kringum okkur. Kannski kostar þetta þá lítið, því miður. Ef vel tekst til þarf ríkissjóður að borga en þar með erum við líka að bjarga heilmiklum verðmætum. Það finnst mér grundvallaratriði. Ég get bara algjörlega tekið undir að við höfum misst okkur í bílainnflutningi, enda er þetta partur í að leiðrétta svolítið kúrsinn. Það eru alls kyns leiðréttingarferli í gangi núna og ég ætla ekkert að gera lítið úr því. Ég undirstrika að þetta veldur útgjöldum ef þetta tekst, en þá spyr ég hv. þingmann: Er hún samt ekki sammála því að ef hér verður mikill útflutningur á bílum megi þá reikna með að hér hefjist innflutningur af einhverjum krafti fyrr? Fær þá ekki ríkissjóður fjármagnið til baka þegar þar er komið sögu?

Hæstv. forseti. Það er með bílaflotann eins og íbúðaflotann, ef við getum sagt sem svo, við erum búin að fara fram úr okkur á þessum sviðum. Við höfum byggt íbúðir á höfuðborgarsvæðinu og þenslusvæðunum langt umfram þörf og það þarf í raun og veru ekki að byggja íbúðarhúsnæði, verslunarhúsnæði eða skrifstofuhúsnæði næstu árin. Það er eins með innflutning á bílum, þeir eru auðvitað háðir árgangi, þeir eru bundnir við framleiðslu hvers árs en ég er hrædd um að ef umboðin nái ekki að flytja úr landi þær þúsundir bíla sem eru hér á hafnarbakkanum eigum við dálítið drjúgan varasjóð, að innflutningur sem slíkur þurfi ekki að vera um einhvern tíma, heldur sé hægt að koma þeim bifreiðum í notkun og skráningu og þar af leiðandi tekjum til ríkissjóðs af þeim bílum sem þegar standa á hafnarbakkanum. Vissulega mun hjálpa til ef hægt er að losna við þá bíla sem fólk ræður ekki við að borga af eða vill losna við, sem sé notaða bíla úr landi. Það hjálpar auðvitað bæði bílasölum og einstaklingum að koma notuðum bílum úr landi. Það kemur vonandi líka í umferð nýjum bílum sem eru nú þegar komnir til landsins. Þetta er allt háð markaðnum erlendis en þá vil ég rifja upp að hér hefur gengið mjög vel að selja gamla traktora úr landi, Zetor og Ursus, þar sem pólskir bændur sækjast eftir traktorum sem eru þá gjarnan komnir til ára sinna. Hefur það gefið 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa ágætu umræðu en bendi á það að frumvarpið sem við hér ræðum er í rauninni sjálfsagt. Þegar vörur eru fluttar á milli landa á að taka af þeim tolla og gjöld þegar þau er flutt inn í löndin og síðan á að endurgreiða þann toll með afskriftum þegar þær eru fluttar til baka. Þetta er mjög eðlileg aðferð og eðlilegt frumvarp og eiginlega það eina athugaverða sem ég sé við það er að það skuli vera tímasett, að það skuli renna út 1. apríl 2009. Ég legg til að það verði skoðað í hv. nefnd. Það hefur borið á því undanfarið eftir að krónan féll og öll þessi vandræði komu upp að fólk hafi tekið gengistryggð lán þrátt fyrir viðvaranir um annað. Nú er það komið í mikil vandræði. Maður keypti kannski jeppa upp á 4 milljónir með jenaláni, jenið hefur tvöfaldast eða rúmlega það þannig að nú skuldar hann allt í einu 8 milljónir. Lánið sem fjölskyldan taldi sig ráða við er orðið svo mikið og þungt að vöxtum að fjölskyldan ræður ekkert lengur við það. Nú er spurningin hvort við eigum við að segja: Ja, þú gast vitað þetta sjálfur, þetta er bara þér að kenna. Það tel ég ekki sæmandi. Við vitum líka að öllu fólki er ráðlagt að reykja ekki en þegar það þarf samt seinna á heilbrigðiskerfinu að halda vegna reykinga segjum við ekki: Heyrðu, þú reyktir, vinurinn, og nú skaltu bara borga sjálfur. Það gerum við að sjálfsögðu ekki. Við tökum tillit til stöðu fólks sem það er komið í, hvort sem það olli þeirri stöðu sjálft eða ekki. Mér finnst mjög mikilvægt að við tökum á þessari stöðu og reynum að leysa hana eins og hægt er. Það er ljóst að allir þessir bílar með erlendu gengisláni eru með lánið í gjaldeyri þannig að þegar menn selja þá til útlanda og fá gjaldeyri fyrir reikna ég fastlega með að viðkomandi eigendur borgi lánið sitt með gjaldeyri þannig að þeir flytji gjaldeyrinn heim. Annað væri afskaplega vitlaust, að skulda áfram gjaldeyri og eiga gjaldeyri í útlöndum. Ég sé ekki annað en að menn mundu bara losa sig við dæmið með því að flytja gjaldeyrinn heim. Ég skil ekki af hverju menn óttast að þessi gjaldeyrir skili sér ekki. Það getur vel verið að einhver eigi bíl sem er ekki með gengisláni, þá er það eins og hver annar útflutningur og hann skilar þá væntanlega gjaldeyrinum heim, nýtir háa gengið sem er á gjaldeyrinum í dag, lága gengið á krónunni eins og aðrir sem eru í útflutningi. Ég sé ekki annað en að gjaldeyririnn muni skila sér heim á þennan eða hinn háttinn. Svo má benda á að allur þessi bílafloti, sem væntanlega er ónotaður því að menn væru varla að selja bílana nema af því að þeir eru ónotaðir, grotnar niður. Þessir bílar eru ónýtir eftir átta eða tíu ár, það er afskriftatími bíla. Þeir grotna niður í hverjum einasta mánuði og það er þjóðhagslega mikilvægt að koma þessum bílum í verð, í notkun, þó að það sé í útlöndum og alveg sérstaklega er gott fyrir þjóðina að fá gjaldeyri í staðinn.

Herra forseti. Það er með nokkrum trega sem iðnaðarráðherra kemur hingað og flytur þetta frumvarp vegna þess að hér er í reynd settur punktur aftan við svolítinn kafla og ekki ómerkan í atvinnusögu Íslendinga. Ég mæli sem sagt fyrir frumvarpi um niðurfellingu laga um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, nr. 80/1966, og um ráðstöfun eigna hins merka sjóðs, Kísilgúrsjóðs. Í þessu frumvarpi er sem sagt lagt til að sjóðnum verði slitið og starfsemi hans lögð niður. Sömuleiðis er lagt til að í sömu atrennu samþykki þingið að leggja niður lögin um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, sem ég vísaði til áðan. Þetta er lagt til í ljósi þess að kísilgúrverksmiðjan hætti starfsemi sinni árið 2004 og tekjur Kísilgúrsjóðs af námagjaldinu eru engar. Starfsemi sjóðsins er þess vegna háð eigin tekjum og framlögum á fjárlögum. Í þessu frumvarpi er sömuleiðis lagt til að iðnaðarráðherra verði heimilt að ráðstafa eignum sjóðsins með samningi við Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga hf. Það er gert ráð fyrir því að sá samningur hafi það að markmiði að efla nýsköpun og atvinnulíf í þeim sveitarfélögum sem hafa átt verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi Kísilgúrverksmiðjunnar. Þeir sem þekkja þennan kafla í atvinnusögunni muna vafalaust eftir því að Kísilgúrverksmiðjan hf. við Mývatn var stofnuð árið 1966 með sérstökum samningi íslenska ríkisins og bandaríska fyrirtækisins John-Manville Corporation. Þessi verksmiðja starfaði samkvæmt þeim lögum sem ég nefndi hér áðan, nr. 80/1966, en starfsemi verksmiðjunnar var hins vegar hætt í nóvember 2004. Með lögum nr. 17/1995, um breytingu á lögum nr. 80/1966, um kísilgúrverksmiðju við Mývatn, var jafnframt stofnaður sérstakur sjóður, Kísilgúrsjóður, og hans hlutverk átti að vera að efla atvinnulíf í þessum sveitarfélögum sem telja mætti að ættu verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi þessarar merku verksmiðju. Ráðstöfunarfé sjóðsins samkvæmt þeim lögum átti að samanstanda af fimmtungi af námagjaldi verksmiðjunnar til ársins 2001 en frá 2002 til og með ársins 2010 átti það að aukast í 68% af námagjaldinu ásamt allt að 20% af tekjum ríkisins sem eiganda framleiðslufélagsins samkvæmt heimildum í fjárlögum. Stjórn Kísilgúrsjóðsins hefur komið að mörgum merkum málefnum á sinni tíð. Það var yfirleitt úthlutað úr sjóðnum tvisvar á ári, vor og haust, og þetta 2,5–3 milljónum í hvert skipti. Að mestum hluta voru þessar úthlutanir í formi styrkja þó að líka hafi að vísu verið nokkuð um það að sjóðurinn hafi keypt hlutabréf, yfirleitt í nýstofnuðum félögum, en þess eru líka dæmi að framlag úr sjóðnum hafi verið notað til þess að kaupa hlutafé við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja á starfssvæði sjóðsins. Sömuleiðis hefur talsvert verið veitt af styrkjum til ferðaþjónustufyrirtækja. Staða sjóðsins núna er sú að hann á tæplega 15 millj. kr. á bók, hann á hlutabréf í sex hlutafélögum og bókfært virði þeirra í dag er í kringum 7,5 millj. kr. Í tímans rás hefur Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga hf. séð um að sýsla með styrkina, það hefur annast móttöku umsókna, séð um reikningshald og í raun alla fjársýslu fyrir Kísilgúrsjóð í samræmi við sérstakan samstarfssamning þar um. Stjórn sjóðsins hefur hins vegar stýrt úthlutunum og samþykkt styrkumsóknir. Atvinnuþróunarfélagið, sem iðnaðarráðuneytið hefur í þessu efni átt ákaflega gott samstarf við, hefur lýst miklum áhuga á því að taka við fjármunum sjóðsins og sjá um ráðstöfun þeirra. Er rétt að geta þess að héraðsnefnd Þingeyinga hefur tekið undir þau sjónarmið. Ef hið háa Alþingi samþykkir frumvarp mitt og ríkisstjórnarinnar að þessum lögum munu reglugerð nr. 476/2001, sem er um starfsemi og tilgang Kísilgúrsjóðs, og reglur nr. 850/2001, um fjárveitingar úr Kísilgúrsjóði, falla úr gildi. Svo má segja, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að við séum hér að ljúka ákveðnum kafla í atvinnusögunni, það er verið að setja punkt aftan við starfsemi verksmiðju sem á sínum tíma var bæði umdeild og lofuð. Hún skipti mjög miklu máli fyrir uppbyggingu byggðakjarna við Mývatn en vakti jafnframt heiftarlegar deilur eins og jafnvel við sem erum búin að vera tiltölulega skamma hríð á þingi, ekki nema hátt í tvo áratugi, munum mætavel. Hér hafa oft staðið deilur um þessa verksmiðju en í öllu falli munu þær deilur aldrei vakna aftur. Verksmiðjan er hætt og með þessu frumvarpi er lagt til að lögum og reglum sem um þessa starfsemi gilda enn í dag, og þar með Kísilgúrsjóðinn, verði slitið. Ég mælist til þess, herra forseti, að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég tek hér til máls eingöngu til þess að lýsa ánægju með að frumvarp þetta skuli vera komið fram. Það er augljóst og hefur verið um nokkurt skeið frá því að kísilverksmiðjan var aflögð að ganga þyrfti frá sjóðnum og finna honum hlutverk eða ráðstafa honum til framtíðar. Þar sem Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga hafði bæði séð um vörslu sjóðsins og úthlutun úr honum er mjög eðlilegt að sjóðurinn renni til Atvinnuþróunarfélagsins í sama tilgangi, að styrkja atvinnu og atvinnuuppbyggingu á svæðinu. Undir það tekur héraðsnefnd Þingeyinga sem telur rétt að þessir fjármunir renni til Atvinnuþróunarfélagsins og að stjórn félagsins setji reglur um hvernig þeir nýtist best til atvinnuþróunar. Það skiptir miklu máli að haldið sé áfram á þessari braut, að styrkja og styðja við þær hugmyndir sem fram koma hjá heimamönnum um að efla atvinnu á svæðinu og tryggja fjölbreytta atvinnu. Nægar eru hugmyndirnar og næg eru tækifærin. Það hefur sýnt sig á þeim skýrslum og því sem komið hefur frá þeim vinnuhópum sem settir hafa verið til þess að koma fram með hugmyndir um eflingu atvinnu á svæðinu að það vantar ekki bæði hugmyndir og kraft ef stuðningur og styrkur fæst til. Því miður er það svo að þótt þetta séu ekki margar milljónir og vegi ekki þungt, hvorki hjá ríkissjóði né í samanburði við stórframkvæmdir eins og stóriðju, þá gera þær það hjá einstaklingum og litlum fyrirtækjum sem eru að reyna að koma nýrri starfsemi á laggirnar. Oft þarf þessi stuðningur ekki að vara lengi en þarna eru oft og tíðum rannsóknir, markaðssetning og til er hlutafé sem stofnfé. Þar hefur sjóðurinn einmitt verið mikilvægur eins og fram kemur í greinargerðinni. Þar eru talin upp sex fyrirtæki sem sjóðurinn hefur keypt hlutabréf í. Það eru Hvalamiðstöðin ehf., Baðfélag Mývatnssveitar ehf., Höfðaver ehf., Tækifæri ehf., Eldá ehf. og Mývatnsstofa ehf. Ferðaþjónusta hefur verið að eflast á svæðinu og þar liggja mörg tækifæri. Baðfélagið og Hvalamiðstöðin, sem ég þekki til, eru fyrirtæki þar sem uppi eru miklar hugmyndir um möguleika á stækkun og eflingu starfseminnar og verða eflaust, ásamt öðru, aðdráttarafl fyrir ferðamenn inn á svæðið. Ég tel alveg einsýnt að sjóðurinn geti haldið áfram að styrkja þessi félög og önnur sem efla atvinnu á svæðinu.

Það er nú líkast til, herra forseti, eins og hv. þingmaður sagði, að sjóðurinn hefur lagt gjörva hönd að verki við að styðja margvíslegt jákvætt framtak í sveitinni nyrðra. Atvinnuþróunarfélagið mun með þá peninga í höndunum örugglega halda því áfram. Eins og hv. þingmaður sagði hefur þessi sjóður skipt máli. Þarna er um að ræða það sem ég kalla smurningsolíu á gangverk atvinnulífsins. Það er mjög mikil drift í fólki í þessari sveit og margar góðar hugmyndir sem fram hafa komið þar. Eins og hv. þingmaður nefndi hafa þær sumar gengið býsna vel. Hvern hefði t.d. órað fyrir því að jarðböðin, sem sett voru á stofn og heita víst Baðfélag Mývatnssveitar hf. í dag, mundu á þessu ári taka á móti fast að 80 þús. gestum? Það er tæplega fimmtungur þess fjölda sem sækir það sem hingað til hefur verið ókrýnt í öndvegi íslenskrar „spa-ferðaþjónustu“, þ.e. Bláa lónið sem ég held að eitthvað á fimmta hundrað þúsund gesta heimsæki. Í Mývatnssveit eru líka mjög sterkir frumkvöðlar sem hafa margvísleg áform. Þeim hefur t.d. tekist það sem höfuðskáldi okkar Einari Benediktssyni tókst aldrei, þeim hefur tekist að selja norðurljósin. Það er alveg ljóst að viðfangsefnin eru næg og það væri mjög vel við hæfi að Atvinnuþróunarfélagið, sem tekur nú að samþykktu þessu frumvarpi einhvern tímann síðar í vetur við þessum fjármunum, haldi áfram á þessari braut, að styrkja öflugustu vaxtarsprotana í Mývatnssveit sem eru hin sterku ferðaþjónustufyrirtæki sem þar eru að koma upp. Svo, herra forseti, gleðst ég auðvitað yfir því að loksins er sú stund runnin upp að hv. þingmenn Vinstri grænna ljúka bara upp höndum í fagnaðarlátum yfir frumvarpi frá iðnaðarráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Það mun ekki standa á okkur að ljúka upp höndum í fögnuði og hrósa hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann leggur fram tillögur sem styðja fjölbreytt atvinnulíf og frumvarp sem stuðlar að því að styðja við sprotafyrirtæki og frumkvöðla og fólkið í landinu, í þessu tilfelli í Þingeyjarsýslu. Það sem við höfum helst séð hér upp á síðkastið frá hæstv. iðnaðarráðherra eru tillögur sem stuðlað hafa að aukinni stóriðju - rannsóknum, eflingu og undirbúning fyrir stóriðju á þessu svæði. Það var nefnd að störfum fyrir ekki mörgum árum síðan. Ætli hún hafi ekki skilað af sér fyrir tveimur árum síðan hugmyndum um möguleika á atvinnuuppbyggingu á þessu svæði. Það var langur listi. Heimamenn leggjast yfir málið, skoða möguleika svæðisins og tækifæri íbúanna miðað við hugmyndir, menntun og náttúru. Þetta er því miður reynslan og ekki síður á Vestfjörðum, fer það því miður oft þannig að listarnir og hugmyndirnar eru allt of oft lagðar á hilluna þegar fram koma hugmyndir um að fara með stóriðju inn á svæðið. Það virðist vera að sú hafi orðið raunin í Þingeyjarsýslunum. Margar hugmyndir, sérstaklega þær sem snúa að ferðaþjónustunni, hafa verið lagðar til hliðar. Ég get getið þess hér að 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir. Með frumvarpi þessu er lagt til að gerðar verði til teknar breytingar á tóbaksvarnalögum sem nauðsynlegar eru taldar til að mæta skuldbindingum okkar samkvæmt EES-samningnum meðal annars um tilkynningarskyldu samkvæmt tilskipun 98/34/EB og til að samræma löggjöf okkar öðrum tilskipunum Evrópuþingsins og ráðs Evrópusambandsins. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að kveða á um upptöku varúðarmerkinga í formi litmynda á tóbaksumbúðir í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins. Belgía hefur þegar tekið upp slíkar viðvörunarmerkingar og hafa fleiri lönd innan Evrópusambandsins hafið undirbúning að upptöku slíkra merkinga. Í frumvarpinu er enn fremur lagt til að felld verði brott ákvæði um að þeir sem framleiða, flytja inn eða selja tóbak megi ekki gefa sínar eigin upplýsingar á umbúðum um heilsufarsleg áhrif af neyslu hennar. Samkvæmt tilskipun 98/34/EB var ákvæðið tilkynningarskylt til Eftirlitsstofnunar EFTA en þeirri skyldu var ekki sinnt á sínum tíma. Við nánari athugun þykir ákvæðið óþarft enda tilgangur þess sá sami og fram kemur í 2. málsl. 4. mgr. 6. gr. laganna. Ákvæðið svo breytt hefur því ekki efnislegar breytingar í för með sér. Í frumvarpinu er lagt til að orðalagi 2. og 3. málsl. 1. mgr. 7. gr. laganna um auglýsingabann á tóbaki verði breytt þannig að heimilt verði að miðla upplýsingum um tóbaksvörur til þeirra sem selja tóbak í heildsölu eða smásölu enda sé þess gætt að upplýsingarnar séu ekki aðgengilegar neytendum eða öðrum. Sama á við um auglýsingar í ritum sem prentuð eru og gefin út utan EES-svæðisins, enda séu þau fyrst og fremst ætluð til dreifingar utan svæðisins og megintilgangur þeirra ekki að auglýsa tóbaksvörur. Í frumvarpinu er bann við innflutningi, framleiðslu og sölu á leikföngum eða sælgæti sem er eftirlíking af sígarettum, vindlum eða reykjarpípum 48. gr. laganna og tekið upp sem nýr málsliður í 7. gr. laganna. Með þeirri breytingu er slík sala felld undir óbeinar tóbaksauglýsingar. Samkvæmt tilskipun 98/34/EB var ákvæðið tilkynningarskylt til Eftirlitsstofnunar EFTA. Með frumvarpinu og tilkynningu þess til eftirlitsstofnunarinnar hefur þeirri skyldu nú verið fullnægt. Rétt er að geta að í lok tilkynningar félagsins barst ein athugasemd við frumvarpsdrögin. Athugasemdin kom frá Eftirlitsstofnun EFTA og varðaði 2. gr. frumvarpsins. Gerð var athugasemd við að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins væri heimilt að gefa út verðskrá fyrir tóbak en samkvæmt tilskipun 95/99/EB og dómi Evrópudómstólsins væri það óheimilt. Í samráði við fjármálaráðuneytið var því ákveðið að fella brott úr texta 2. gr. frumvarpsins orðin „verðskrá fyrir tóbak“. Hæstv. forseti. Í ræðu minni hef ég farið í stórum dráttum yfir ástæður þess að ég legg fram þetta frumvarp en megintilgangur þess er að mæta skuldbindingum okkar samkvæmt EES-samningnum. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég fagna hverju því frumvarpi sem kemur fyrir hv. Alþingi sem er í þá átt að efla tóbaksvarnir og í framhaldinu ef það verður til að draga úr tóbaksneyslu hvort heldur það er í formi reyktóbaks eða annars tóbaks. Ég vil rifja upp frumkvæði okkar Íslendinga þegar við tókum upp aðvörunarmerkingar á reyktóbak og gerðum það mjög myndarlega með myndum og vöktum mikla athygli fyrir og aðdáun margra fyrir frumkvæði og áræðni í tóbaksvörnum og í framhaldinu góðan árangur. En við gengum fram úr Evrópusambandinu og urðum að fella niður þessar merkingar þar sem þær voru kærðar og við urðum að fella okkur að þeim merkingum sem eru á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég fagna því að tóbaksvarnir skuli vera komnar svo langt á Evrópska efnahagssvæðinu að leyfðar séu viðvörunarmerkingar og það í formi litmynda og með texta þar sem kemur fram eins og verið hefur skaðsemi reykinga og hvaða áhrif tóbaksnotkun hefur á heilsuna, ekki getur haft heldur í raun og veru hefur á heilsuna ef þessa er neytt. Þetta á sérstaklega við og snýr að börnum eða unglingum. Þá ber sérstaklega að hafa þetta í huga. Ég held að við þurfum á svo mörgum sviðum að standa vaktina í dag. Þó svo við séum búin að setja og taka upp reglur og banna reykingar á opinberum stöðum, á veitingahúsum þar sem matar er neytt og inni á skemmtistöðum þá kemur alltaf upp öðru hverju og við verðum vör við það á hv. Alþingi áhugi ákveðinna aðila að brjóta niður þær reglur sem við höfum komið á. En ég vara við því að látið verði undan þeim því hvert ríkið á fætur öðru, í raun og veru hver heimsálfan á fætur annarri er að taka upp hertar tóbaksvarnir og þá sérstaklega núna um bann við reykingum á almenningsstöðum og reyna af fremsta megni að verja fólk fyrir óbeinum reykingum og í öðru lagi eða jafnframt að hindra það að ungt fólk byrji að reykja. Þetta er orðinn mjög kostnaðarmikill þáttur fyrir heilbrigðisþjónustuna í viðkomandi löndum þar sem tóbaksneysla er mikil og er farin að taka í, ég tala ekki um með hækkandi aldri að þá eru ríki farin að horfa á þann kostnað sem skaðsemi tóbaks veldur, ekki eingöngu á skatttekjurnar við að selja tóbakið heldur í hinn endann, sem er miklu þyngri, um heilsufarsleg áhrif og kostnað í heilbrigðisþjónustunni. Ég vona að þessu frumvarpi verði vel tekið í hv. heilbrigðisnefnd og að við getum afgreitt það með þeim frumvörpum sem við náum að afgreiða núna fyrir áramót. Ég held að það liggi svo ljóst fyrir að þessar breytingar séu jákvæðar að málið eigi ekki að vefjast fyrir mönnum. Hæstv. forseti. Ég tel að við eigum að skoða fleiri þætti sem snúa að tóbaksvörnum. Þá er mér í huga núna það sem ég veit að hvílir á mörgum og það er hvernig við högum sölu á tóbaki. Ég held að langflestir séu fylgjandi því eftir að tóbaksvara sé ekki sýnileg en við leyfum sölu á tóbaki í kössum verslananna þar sem unglingar hafa verið algengasti vinnukrafturinn. Það er mjög óþægilegt og óeðlilegt að leggja það á unglinga að standast þá freistingu eða þrýsting frá félögum og jafnvel skólafélögum að selja ekki tóbak undir 18 ára aldri. Ég tel því að við eigum að skoða þennan þátt og leyfa hugsanlega sölu, þ.e. ef tóbak verður áfram selt í matvöruverslunum að leyfa þá eingöngu söluna í „kjóski“ eða á sérstökum stöðum þar sem fullorðnir afgreiða, taka það frá afgreiðsluborðunum og koma sölunni í „kjóskana“. Eins hef ég haft fréttir af því að verið sé að gera tilraun með sölu á tóbaki í sjálfsala eða nokkurs konar sjálfsala og það tel ég að hv. heilbrigðisnefnd eigi að skoða samhliða þessu frumvarpi eða umfjöllun um tóbaksvarnir almennt, þ.e. hvort við séum að horfa fram hjá því að verið sé að reyna að koma nýrri sölumennsku á tóbaki inn í verslanir í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sjúkraskrár. Frumvarpið er samið af nefnd sem ég skipaði 2. október 2007 en nefndinni var ætlað að endurskoða ákvæði laga um sjúkraskrár. Frumvarpið er nú endurflutt en það var áður flutt á síðasta löggjafarþingi en hlaut ekki fullnaðarafgreiðslu. Auk orðalagsbreytinga voru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu með tilliti til þeirra athugasemda sem fram komu í umsögnum sem bárust heilbrigðisnefnd um frumvarpið á síðasta löggjafarþingi. Helstu breytingar eru eftirfarandi: 1. Hugtökin gæðaþróun og gæðaeftirlit eru skilgreind. 2. Í 3. mgr. 5. gr. frumvarpsins er bætt við nýjum málslið þar sem kveðið er á um að sé bætt við sjúkraskrá, hún leiðrétt eða henni breytt eða eytt séu slíkar færslur rekjanlegar. Nauðsynlegt þykir að starfsmaður geti leiðrétt sjúkraskrá án þess að leita samþykkis sjúklings og til að gæta réttaröryggis er skýrt kveðið á um að unnt sé að rekja slíkar aðgerðir í sjúkraskrá. 3. Í 11. gr. frumvarpsins er fellt brott ákvæði þar sem kveðið var á um skyldu til að afhenda sjúkraskrá til Þjóðskjalasafns Íslands innan 30 ára frá andláti sjúklings og þess í stað vísað til gildandi laga um Þjóðskjalasafn Íslands varðandi afhendinguna. 4. 17. gr. frumvarpsins, sem fjallaði um aðgang að sjúkraskrám vegna vísindarannsókna, er felld brott. Efnislega eins ákvæði er í lögum um réttindi sjúklinga og heldur það gildi sínu. Gert er ráð fyrir að fjallað verði um þetta í frumvarpi til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði en ég hef nýlega skipað nefnd til að semja frumvarp um vísindarannsóknir. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði sérstök lög um sjúkraskrár, heildarlög þar sem kveðið er með heildstæðum hætti á um færslu og varðveislu sjúkraskráa og meðferð sjúkraskrárupplýsinga. Má segja að lengi hafi verið beðið eftir nýrri löggjöf á þessu sviði en sjúkraskrár og sjúkraskrárupplýsingar eru þess eðlis að afar brýnt er að um þær gildi skýrar lagareglur og þá einkum með hliðsjón af þeim veigamiklu persónuverndarhagsmunum sjúklinga sem í húfi eru. Núgildandi ákvæði laga um sjúkraskrár er að finna í lögum um réttindi sjúklinga og fjalla þau fyrst og fremst um rétt sjúklinga til aðgangs að eigin sjúkraskrá. Aðrar reglur sem varða þætti sjúkraskráa, varðveislu þeirra og meðferð er að finna í reglugerð um sjúkraskrár. Telja verður að ýmis mikilvæg atriði sem þar er mælt fyrir um eigi betur heima í settum lögum frá Alþingi svo sem um skylduna til færslu sjúkraskráa, tilgang sjúkraskráa, meginsjónarmiða um sjálfsákvörðunarrétt og mannhelgi sjúklinga, hvaða upplýsingar skulu að lágmarki færðar í sjúkraskrá og reglur um örugga varðveislu þeirra og fleira. Þá hafa augu manna fyrir þeim möguleikum sem felast í rafrænum sjúkraskrám og rafrænum sjúkraskrárkerfum til að bæta heilbrigðisþjónustuna og auka öryggi sjúklinga verið að opnast. Nauðsynlegt er að skýrar lagareglur gildi um færslu rafrænna sjúkraskráa, samtengingu rafrænna sjúkraskrárkerfa og sameiginleg sjúkraskrárkerfi þannig að unnt sé að tryggja öryggi upplýsinga í slíkum kerfum, persónuvernd sjúklinga og ekki síst sjálfsákvörðunarrétt þeirra, þegar kemur að rafrænni miðlun sjúkraskrárupplýsinga á milli veitenda heilbrigðisþjónustu. Felast veigamestu nýmæli frumvarpsins án efa í ákvæðum frumvarpsins er lúta að framangreindri miðlun sjúkraskrárupplýsinga en slík upplýsingamiðlun getur valdið straumhvörfum við veitingu heilbrigðisþjónustu hér á landi. Meginmarkmið frumvarpsins eru fjögur, í fyrsta lagi að kveða með heildstæðum hætti á um færslu, varðveislu og aðgang að sjúkraskrám og sjúkraskrárupplýsingum og í öðru lagi að kveða skýrar á um skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að færa sjúkraskrár þegar meðferð er veitt. Í þriðja lagi er því ætlað að skjóta lagastoðum undir meginregluna um sjálfsákvörðunarrétt sjúklinga þegar kemur að færslu og meðferð sjúkraskráa þeirra og í fjórða lagi að veita lagaheimild til samtengingar rafrænna sjúkraskrárkerfa og lagaheimild fyrir sameiginlegum sjúkraskrárkerfum þannig að unnt sé að miðla sjúkraskrárupplýsingum með rafrænum hætti milli þeirra aðila sem hafa sjúkling til meðferðar og þurfa með hröðum og öruggum hætti á sjúkraskrárupplýsingum að halda vegna hennar. Nýmæli í frumvarpinu eru allnokkur. Ber þar fyrst að nefna að í frumvarpinu er tilgangur með færslu sjúkraskrár skilgreindur samanber 1. gr. frumvarpsins og endurspeglar ákvæðið það meginsjónarmið sem frumvarpið byggir á og felur í sér að sjúkraskrár séu fyrst og fremst hafðar til að tryggja öryggi og hagsmuni sjúklinga og að sjúkraskrárupplýsingar eigi eingöngu að nota í þeim tilgangi nema sérstök lagaheimild standi til annars. Samhliða þessu er meginreglan um sjálfsákvörðunarrétt sjúklinga við færslu, varðveislu og meðferð sjúkraskráa lögfest en reglan felur í sér að sjúklingar eigi að meginstefnu að ráða því sjálfir hvort og þá hvaða heilbrigðisþjónustu þeir þiggja og þá jafnvel hvernig farið er með þær upplýsingar sem safnað er um þá í tengslum við veitingu þjónustunnar. Í frumvarpinu er skýrlega kveðið á um skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að færa sjúkraskrár við veitingu heilbrigðisþjónustu. Ákvæði um þessa skyldu heilbrigðisstarfsmanna er ekki að finna í núgildandi lagaákvæðum um sjúkraskrár. Engu að síður hefur verið litið svo á að slík regla væri í gildi og hefur hún verið leidd af núgildandi lagaákvæðum um sjúkraskrár. Mikilvægt er að lagaskylda þessi sé lögfest með skýrum hætti eins og lagt er til í frumvarpinu. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði að sjúkraskrár skuli færðar rafrænt að því marki sem unnt er og að á heilbrigðisstofnunum og á starfsstofum heilbrigðisstarfsmanna skuli vera rafrænt sjúkraskrárkerfi. Rafræn færsla sjúkraskráa og rafræn sjúkraskrárkerfi eru eins og gefur að skilja forsenda rafrænnar miðlunar sjúkraskrárupplýsinga með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu, annars vegar með samtengingu rafrænna sjúkraskrárkerfa og hins vegar í sameiginlegum sjúkraskrárkerfum heilbrigðisstofnana og starfsstofa heilbrigðisstarfsmanna. Til að kostir rafrænna sjúkraskráa og rafrænna sjúkraskrárkerfa nýtist að fullu er nauðsynlegt að tiltekið samræmi sé í tæknilegri uppbyggingu slíkra kerfa. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra geti með reglugerð kveðið nánar á um færslu rafrænna sjúkraskráa og að kröfur um rafræn sjúkraskrárkerfi þurfi að uppfylla. Ýmsar aðrar breytingar felast í frumvarpinu. Má þar nefna að í frumvarpinu er nú skilgreint hver sé ábyrgðaraðili sjúkraskráa annars vegar og umsjónaraðili hins vegar og gerð grein fyrir ábyrgð og skyldum þessara aðila. Þá er lagt til að öðrum starfsmönnum í heilbrigðisþjónustu en heilbrigðisstarfsmönnum og nemum í starfsnámi í heilbrigðisvísindum verði veitt heimild til að færa tilteknar upplýsingar í sjúkraskrár og hafa aðgang að þeim, enda hafi þeir undirgengist sambærilegar trúnaðar- og þagnarskyldur og heilbrigðisstarfsmenn. Reglur um aðgang að sjúkraskrám látinna einstaklinga eru skýrðar og loks má nefna að lagt er til að mælt verði fyrir um viðurlög við brotum á ákvæðum laganna. Er þetta gert fyrst og fremst til að undirstrika mikilvægi persónuverndar við meðferð sjúkraskráa og er samkvæmt ákvæðum frumvarpsins skylt að kæra mál til lögreglu ef verulegar líkur eru taldar á að brotið hafi verið gegn persónuverndarhagsmunum sjúklinga. Eins og áður segir felast veigamestu nýmæli frumvarpsins í heimildum til að samtengja rafrænar sjúkraskrár og til að halda sameiginleg sjúkraskrárkerfi. Telja menn að rafrænar sjúkraskrár og rafræn miðlun sjúkraskrárupplýsinga á grundvelli slíkra lagaheimilda muni innan fárra ára leiða af sér byltingu í heilbrigðisþjónustu með tilliti til öryggis sjúklinga og gæða heilbrigðisþjónustu. Þá er talið að notkun rafrænnar sjúkraskrár og rafræn miðlun sjúkraskrárupplýsinga geti haft í för með sér hagræðingu á ýmsum sviðum heilbrigðisþjónustu. Í heilbrigðisþjónustu getur aðgangur heilbrigðisstarfsmanns að mikilvægum upplýsingum sem skráðar eru í sjúkraskrá sjúklings ráðið úrslitum um meðferð og batahorfur. Rafræn sjúkraskrá opnar fyrir möguleika á aðgengi meðferðaraðila að sjúkraskrárupplýsingum um sjúklinga hvar og hvenær sem er. Í dag er rafrænt aðgengi að sjúkraskrárupplýsingum að mestu bundið við þann stað þar sem upplýsingar voru skráðar. Þannig eru upplýsingar um heilsufar einstaklings dreifðar á marga staði, á heilsugæslustöðvar, sjúkrahús og sjálfstætt starfandi sérfræðinga, í pappírsformi eða í rafrænu formi, í mismunandi upplýsingakerfum sem hvorki er heimilt né mögulegt að tengja saman. Með samtengingu rafrænna sjúkraskráa gegnum heilbrigðisnet og eftir atvikum með sameiginlegum sjúkraskrárkerfum heilbrigðisstofnana er lagður grunnur að heildrænni sjúkraskrá einstaklings ævilangt. Slíkt hefur, eins og áður hefur verið nefnt, ótvíræða kosti í för með sér en þeir helstu eru aukið öryggi í greiningu, meðferð og umönnun sjúklinga, meðal annars vegna greiðari aðgangs að upplýsingum eins og lyfjaofnæmi, lyfjatöku, samverkun lyfja, milliverkun lyfja, nýlegum rannsóknarniðurstöðum, fyrri greiningum og meðferð á aukinni heildaryfirsýn almennt. Einnig aukin gæði í þjónustu við sjúklinga meðal annars vegna skilvirkari þjónustu og markvissari meðferðar. Minni líkur eru á endurtekningum, til dæmis á ýmsum rannsóknum, minni óþægindi fyrir sjúklinga og aukið öryggi í allri þjónustu, jafnframt minni kostnaður bæði fyrir sjúklinga og heilbrigðiskerfið í heild, meðal annars vegna aukinnar yfirsýnar og greiðari aðgangs að upplýsingum, síður endurteknar rannsóknir, markvissari meðferð og skjótari þjónusta og loks ánægðari sjúklingar og mögulega betri lífsgæði. Helsti og í raun eini ókostur rafrænnar sjúkraskrár felst í því að heimild til að miðla upplýsingum með samtengingu rafrænna sjúkrakerfa sem og heimild heilbrigðisstofnana og starfsstofa heilbrigðisstarfsmanna til að færa og varðveita sjúkraskrár í sameiginlegum rafrænum sjúkraskrárkerfum eykur hættu á því að heilbrigðisstarfsmenn og aðrir sem aðgang hafa að slíkum kerfum komist yfir sjúkraskrárupplýsingar sem þeir þurfa ekki aðgang að vegna fyrirhugaðrar meðferðar. Afar mikilvægt er því að tryggja eins og framast er unnt öryggi sjúkraskrárupplýsinga í rafrænum sjúkraskrárkerfum með aðgangsstýringum, skilvirku eftirliti og fræðslu til þeirra sem aðgang hafa að slíkum kerfum. Setja þarf skýrar skriflegar reglur svo sem mælt er fyrir um í frumvarpinu um aðgang og eftirlit og tryggja að allir heilbrigðisstarfsmenn hafi góða þekkingu og skilning á mikilvægi þagnarskyldu og trúnaðar um persónuupplýsingar í sjúkraskrám. Við setningu reglna um sjúkraskrár og meðferð sjúkraskrárupplýsinga er nauðsynlegt að gæta vel að vernd persónuupplýsinga í sjúkraskrám enda teljast allar sjúkraskrárupplýsingar til viðkvæmra persónuupplýsinga. Á þetta ekki síst við um rafrænar sjúkraskrár og rafræn sjúkraskrárkerfi þar sem sjúkraskrárupplýsingar í slíkum kerfum verða óhjákvæmilega aðgengilegar stærri hópi heilbrigðisstarfsmanna og starfsmanna í heilbrigðisþjónustu en sjúkraskrár sem einungis eru varðveittar í pappírsformi. Verður í því sambandi að gæta að réttindum einstaklinga sem meðal annars eru varin í stjórnarskrá lýðveldisins, mannréttindasáttmálum og almennri löggjöf, samanber lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Við samningu frumvarpsins hefur verið tekið tillit til stefnumörkunar á þessu sviði á vettvangi Evrópusambandsins en það er lögð áhersla á að við setningu reglna um þetta efni sé byggt á tilteknum grundvallarreglum um meðferð persónuupplýsinga enda teljist sjúkraskrárupplýsingar viðkvæmar persónuupplýsingar. Er í þessu sambandi meðal annars vísað til í fyrsta lagi tilgangsreglunnar sem felur meðal annars í sér meginreglu um að upplýsingar í sjúkraskrám skuli ekki notaðar nema í samræmi við tilgang sinn. Í öðru lagi til meðalhófsreglunnar sem felur meðal annars í sér meginreglu um að ekki skuli safna meiri upplýsingum í sjúkraskrá en nauðsynlegt er vegna meðferðar sjúklings. Í þriðja lagi áreiðanleikareglunnar sem felur meðal annars í sér þá meginreglu að reynt skuli að sjá til þess að upplýsingar í sjúkraskrám séu eins áreiðanlegar og unnt er. Í fjórða lagi er vísað til reglunnar um upplýsingarétt sem felur meðal annars í sér að tryggja verði rétt sjúklings til aðgangs að sjúkraskrá sinni og til að fá upplýsingar um hvernig hún er notuð. Í fimmta lagi til reglunnar um að nauðsynlegar öryggiskröfur séu uppfylltar, meðal annars að gerðar séu ráðstafanir til að tryggja öryggi sjúkraskrárupplýsinga og óviðkomandi hafi ekki aðgang að þeim. Þá er lögð rík áhersla á að unnt sé að miðla sjúkraskrárupplýsingum með hröðum og öruggum hætti milli þeirra sem þurfa á þeim að halda vegna meðferðar sjúklings. Jafnframt er lögð rík áhersla á að meginreglan um sjálfsákvörðunarrétt sjúklinga sé virt við alla færslu, varðveislu og meðferð sjúkraskrárupplýsinga. Hafa öll framangreind sjónarmið verið lögð til grundvallar við samningu frumvarps þessa. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu varðar mikilsverða hagsmuni sjúklinga og heilbrigðiskerfisins alls. Verði frumvarpið að lögum mun það auka öryggi sjúkraskrárupplýsinga og veita heimildir sem leitt geta til mikillar framþróunar við veitingu heilbrigðisþjónustu hér á landi. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um sjúkraskrár en eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra var frumvarpið lagt fram á vorþingi og mælt fyrir því þá. Það fór til hv. heilbrigðisnefndar seint á vordögum og heilbrigðisnefnd sendi frumvarpið til umsagnar og ég sé það á þeim athugasemdum sem eru við lagafrumvarpið að þær umsagnir hafa skilað sér inn í frumvarpið til breytinga sem eru margar mjög góðar, skynsamar og praktískar. Nú er frumvarpið komið aftur til þingsins og mun fara til umfjöllunar hv. heilbrigðisnefndar í kjölfarið. Hér er um að ræða fyrstu heildrænu löggjöfina um færslu og aðgang að sjúkraskrám en þess má geta að það eru ekki til ákvæði um skyldu til færslu sjúkraskrár í núgildandi lögum sem er dálítið merkilegt að ekki skuli liggja fyrir. Þetta er frekar í lögum um réttindi sjúklinga, um rétt aðgangs sjúklings að eigin sjúkraskrám en ekki um skyldu heilbrigðisstarfsmanna um færslu sjúkraskrár sem á hinn bóginn er í reglugerð með vísan í læknalög. Því má segja að það sé tímabært að taka til í þessum ranni og eðlilegt að ákvæði um sjúkraskrár séu sett í sérlög. Eins og við vitum eru sjúkraskrár vinnugagn heilbrigðisstarfsmanna til að afla upplýsinga og taka ákvörðun um meðferð sjúklinga. Jafnframt er þetta mikilvægt tæki til miðlunar upplýsinga milli allra heilbrigðisstarfsmanna sem koma að umönnun og meðferð sjúklinga og því er mjög mikilvægt að það liggi lagagrundvöllur fyrir sjúkraskrám og hvernig þær eru færðar. Þess má einnig geta að í 6. gr. er lýsing á því hvaða þætti á að leggja áherslu á við færslu sjúkraskráa sjúklinga. Það má eiginlega segja að einna mikilvægasti þátturinn, fyrir utan það sem ég hef nefnt hér á undan, sé sá sem snýr að rafrænni sjúkraskrá og samtengingu upplýsinga varðandi sjúklinginn og það er kannski ekki síst sá þáttur sem kallar á þær breytingar sem hér eru til umræðu. Rafræn sjúkraskrá hefur verið í umræðunni um árabil og þokast í rauninni mjög hægt áfram. Samt sem áður hefur rafræn sjúkraskrá verið talin eitt brýnasta mál heilbrigðisþjónustunnar um nokkurt skeið meðal annars með tilliti til þess að í því gefast töluverðir möguleikar á hagræðingu innan kerfisins, svo ég tali ekki um öryggi sjúklinga. Þættir varðandi hagræðingu og varðandi sparnað koma m.a. fram í umsögn skrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem greint er frá því hvert mat heilbrigðisráðuneytisins er á kostnaði á innleiðingu þess að koma rafrænni sjúkraskrá í gagnið og innleiðing fram til ársins 2011 en það er mat heilbrigðisráðuneytisins að það kosti um 1,5 milljarða kr. að innleiða rafræna sjúkraskrá. Jafnframt er bent á að á móti komi verulegur ávinningur við innleiðinguna sem komi til með að draga bæði beint og óbeint úr kostnaði heilbrigðiskerfisins í heild, svo ekki sé nefnt öryggi sjúklinga. Það sem líka skiptir verulegu máli varðandi þetta frumvarp eru persónuverndarsjónarmið varðandi aðgengi, bæði að færslu og að sjúkraskrá og að tryggja rétt sjúklinga í þeim efnum. Þau atriði sem hv. heilbrigðisnefnd þarf að skoða eru praktísk atriði varðandi rétt sjúklinga um að hafna aðgengi að sjúkraskrám, hafna því að tilteknir heilbrigðisstarfsmenn fái aðgang að sjúkraskrám og jafnframt geri ég ráð fyrir því að hv. heilbrigðisnefnd muni fjalla um atriði eins og t.d. hver á sjúkraskrána. Það atriði hefur töluvert verið í umræðunni þegar verið er að ræða um sjúkraskrár í faglegri umræðu og praktískri umræðu um eignarhald. Er það sjúklingurinn sem á sjúkraskrána eða er það heilbrigðisstofnunin þar sem hann liggur inni? Það segir sig sjálft að sú umræða verður því flóknari sem sjúkraskrá er tengd fleiri aðilum, þ.e. það eru fleiri en einn aðili, fleiri en ein heilbrigðisstofnun sem færa upplýsingar um viðkomandi sjúkling og þær tengdar saman með þeim hætti sem lýst er í því frumvarpi sem hér um ræðir. Þegar ég var að skoða umræður um rafræna sjúkraskrá sem farið hefur fram á síðustu missirum þá rakst ég á grein í Læknablaðinu. Þetta er forustugrein frá einum stjórnarmanni Læknafélagsins í tölublaði frá því nú í ár en innan Læknafélagsins hefur töluvert verið fjallað um rafræna sjúkraskrá, bæði innan Læknafélagsins og meðal annarra heilbrigðisstétta og á fyrri hluta þessa árs voru a.m.k. tvær ráðstefnur helgaðar þessu efni. Í umræddri forustugrein Læknablaðsins segir höfundur m.a. varðandi rafræna sjúkraskrá, með leyfi forseta: „Af framansögðu má ráða að mikill gangur er í rafrænni meðferð sjúkragagna hér á landi og er það vel. Séu hagsmunir og öryggi sjúklinga haft að leiðarljósi verður auðvelt að þróa slík kerfi hér á landi og reyndar höfum við allar forsendur til að vera í fararbroddi á þessu sviði meðal vestrænna þjóða. Að mínu viti er mikilvægt að hér á landi verði komið á fót heilbrigðisneti á landsvísu er taki til allra þátta heilbrigðisþjónustunnar. Þá ætti einu að gilda hvort sjúklingur leiti til heilsugæslustöðvar, sjúkrahúss eða sjálfstæðrar lækningastofnunar, alls staðar ættu læknar að komast að nýjustu og áreiðanlegustu upplýsingum um sjúklinginn, heilsufarssögu, lyfjatöku, ofnæmi, blóð- og myndgreiningarrannsóknir. Það segir sig sjálft að slíkar upplýsingar myndu auka öryggi í meðferð sjúklinga og draga úr tvítekningu hvað rannsóknir varðar.“ Þetta eru orð að sönnu og ákveðin framtíðarsýn sem að sumu leyti hefur ræst, þó ekki að fullu en að sumu leyti því að tæknin til að tengja sjúkraskrár með þessum hætti er vissulega til staðar og um leið til að auka öryggi sjúklinga og auka öryggi í ákvarðanatöku varðandi sjúklinginn. Eins og kemur fram í grein læknisins þá felst jafnframt í þessu að það er dregið út tvítekningu hvað varðar rannsóknir og reyndar tvítekningu varðandi þann tíma sem fólk þarf að hafa til að taka ákvörðun um meðferð því þá liggja fyrir greiningar frá öðrum heilbrigðisstarfsmönnum varðandi sjúklinginn og heilsufar hans sem geta leitt til betri niðurstöðu. Að því er varðar hættu á misnotkun þá segir það sig sjálft að þegar búið er að tengja saman upplýsingar um sjúkling frá mismunandi meðferðaraðilum þá felst í því gríðarlega mikil hætta á misnotkun þeirra sem vildu misnota slíkar upplýsingar. Það er í rauninni sambærilegt við það að hver sem er getur flett upp neyslumunstri þeirra sem eingöngu nota rafræn kort í viðskiptum, neyslumunstri hvers Íslendings eða hverrar fjölskyldu og fengið út úr því töluvert miklar persónuupplýsingar og slíkar upplýsingar eru því viðkvæmari sem þær varða heilsufar einstaklinga. Ég tala ekki um ef þær varða atriði sem kalla á fordóma eða misnotkun til að koma höggi á viðkomandi sjúkling. Það er því mjög mikilvægt að vel sé að því staðið að koma á kerfi sem er öflugt og tryggir að eingöngu þeir sem þurfa að komast að upplýsingum í því skyni að það verði sjúklingum til góða, að það verði tryggt að einungis þeir hafi aðgang að slíku kerfi. Mig langar líka aðeins að benda á einn þátt varðandi rafræna sjúkraskrá. Ég fór inn á heimasíðu Hillary Clinton þegar hún var í baráttu fyrir að verða forseti Bandaríkjanna og eins og við vitum þá hefur hún mikinn áhuga á heilbrigðismálum og þar rakst ég m.a. á lista yfir atriði sem hún vildi beita sér fyrir til að auka hagkvæmni í rekstri heilbrigðisþjónustu í Bandaríkjunum. Ég hafði dálítið gaman af því að sjá að rafræn sjúkraskrá var eitt af þeim atriðum sem hún lagði ríka áherslu á. Eins og ég sagði áðan er það mat heilbrigðisráðuneytisins að það kosti um 1,5 milljarða kr. að innleiða rafræna sjúkraskrá, 1,5 milljarða kr. til ársins 2011 en á móti kemur jafnframt að það er ákveðið fjármagn innan heilbrigðisstofnunar sem hægt er að nýta í þeim tilgangi. Á fundi hjá fjárlaganefnd í morgun veitti ég því sérstaklega athygli að það er ákveðið ráðstöfunarfé til upplýsingatæknisamfélagsins og um langt skeið hefur verið lagt ákveðið fjármagn til hliðar á vegum fjármála- og forsætisráðuneyta. Ég spurði hvort gerðar væru einhverjar sérstakar ráðstafanir til að slíkt fjármagn kæmi inn til rafrænnar sjúkraskrár. Það var ekki og þess vegna hef ég áhuga á að heyra frá hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða áætlanir liggja fyrir eða hvort einhverjar áætlanir liggja fyrir um hvernig staðið verði að því að innleiða rafræna sjúkraskrá og hvaða fjármagn verði lagt til hliðar eða hvort eitthvert fjármagn liggi sérstaklega fyrir til að beita sér fyrir þessu verkefni. En eins og kom fram í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra þá snýr þetta ekki síst að öryggi sjúklinga og síðan að hagræðingu og ég tel að einmitt á þeim tímum sem nú eru þá get ég tekið undir með forsetafrúnni fyrrverandi, Hillary Clinton, að rafræn sjúkraskrá sé tæki til að bæta meðferð opinbers fjár um leið og það eykur gæði. Að lokum er eitt atriði sem ég geri ráð fyrir að hv. heilbrigðisnefnd muni fjalla um en í 13. gr. frumvarpsins eru sérstaklega viðkvæmar sjúkraskrárupplýsingar tilgreindar. Ég tek eftir því að skilgreiningar í 3. gr. frumvarpsins eru margar hverjar teknar upp úr lögum um heilbrigðisþjónustu en ekki eru skilgreindar viðkvæmar upplýsingar eða sérstaklega viðkvæmar sjúkraskrárupplýsingar eða viðkvæmar sjúkraskrárupplýsingar og ég tel að það sé full ástæða til að taka þá umræðu innan heilbrigðisnefndar. Að lokum vil ég segja að ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram og þeim meginmarkmiðum sem dregin eru upp á bls. 12 um hvers vegna er lagt í endurskoðun lagareglna um sjúkraskrár. Ég fagna þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu sem allar lúta til framfara og eru til að gera góða heilbrigðisþjónustu enn betri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir gott innlegg og held að ég geti tekið undir flest ef ekki allt sem kom fram í máli hennar. Hún beindi til mín spurningu um innleiðinguna. Það kom ekki fram í framsöguræðu minni en nokkuð er síðan ég setti af stað hóp undir forustu Þorvaldar Ingvasonar, lækningaforstjóra Sjúkrahússins á Akureyri, sem hefur unnið ötullega að því að gera áætlanir um hvernig best sé staðið að innleiðingunni. Eins og við vitum er einn þátturinn lagalega umgjörðin, sem er nauðsynleg, og ég veit að hv. formaður heilbrigðisnefndar og heilbrigðisnefnd munu fara vel yfir þann þátt málsins svo þetta verði að lögum sem fyrst. Ekki skiptir minna máli þegar kemur að því að fjárfesta í þessu nauðsynlega umhverfi að innleiðingin sé gerð á eins hagkvæman og góðan hátt og unnt er. Ýmsar stofnanir hafa fjárfest nokkuð í þessu en augljóst er að yfirsýn hefur skort og að þetta hefur ekki verið gert jafnskynsamlega og mögulegt er. Ekki er gert ráð fyrir sérstökum fjárlagalið heldur fer þetta meira á viðkomandi stofnanir, en það breytir því ekki að vinna þarf með þetta svo samræmi sé í því. Hugmyndir nefndarinnar verða örugglega kynntar áður en langt um líður og miða þær að því að þetta verði skipulagt fyrir alla heilbrigðisþjónustuna í einu og hugsað um eitt kerfi sem sé þess eðlis að allt féð sem lagt verður í þetta nýtist til að ná markmiðunum sem hér er lagt upp með. Heildarkostnaðurinn er áætlaður - við vitum hvernig slíkar áætlanir eru - einn og hálfur milljarður þannig að þetta eru umtalsverðir fjármunir en ekki síður er mikilvægt að vel sé vandað til verksins og innleiðingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svar sitt. Ljóst er að á undanförnum árum hefur hv. heilbrigðisnefnd og þeir fulltrúar sem í henni sitja lagt mikla áherslu á að koma rafrænni sjúkraskrá á koppinn. Í nánast öllum umsögnum heilbrigðisnefndar til fjárlaganefndar varðandi fjárlagafrumvarpið síðustu árin hefur heilbrigðisnefnd lagt áherslu á og ítrekað mikilvægi þess að rafræn sjúkraskrá væri tekin upp. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að í fjárlagafrumvarpinu sem nú er fjallað um í þinginu verði ákveðið fjármagn sett til hliðar, til að koma málinu áfram. Engum blöðum er um það að fletta að gríðarlega miklu skiptir að tengja upplýsingar sem eru til staðar og koma á tengingarkerfi, sem mun þegar upp er staðið leiða til verulegs sparnaðar innan kerfisins, færri tvítekninga og meira öryggis sjúklinga. Auk þess verða geymdar þar upplýsingar um sjúklinga sem þeir geta haft aðgang að og sannreynt. Upplýsingarnar verða öruggari þegar þær liggja á einum stað en ég endurtek að gæta þarf að persónuverndarsjónarmiðum og hafa strangar reglur um aðgengi. Ég tel mikilvægt að þrátt fyrir þrengingarnar sem við stöndum frammi fyrir og erfiðleika í fjárlagagerð verði horft til framtíðar og reynt að ýta þessu af stað frá þeim stað sem við erum á í dag.

Virðulegi forseti. Ég fagna hverri einustu krónu sem er lögð í verkefnið en mikilvægt er og forsenda að áður en verulegar fjárhæðir eru settar í það liggi fyrir góðar áætlanir um hvernig eigi að vinna það. Ég veit af áhuga hv. þingmanns fyrir þessu og held að öll heilbrigðisnefndin og fleiri til hafi áhuga á málinu. Heilbrigðisstarfsmenn hafa einnig áhuga og ansi mikil umræða er um hvernig staðið hefur verið að málum. Misjafnar skoðanir eru á þeim kerfum sem hafa verið byggð upp og ég hvet hv. heilbrigðisnefnd til að fá þessa vel skipuðu nefnd eða fulltrúa hennar til að upplýsa að hverju hún hefur unnið og hvað hefur verið kannað. Því nefndin hefur ekki bara skoðað hvernig þessu er háttað innan lands heldur einnig annars staðar. Þegar fjármunir verða lagðir í þetta, verða það háar upphæðir og mikilvægt að fjárveitingin nýtist sem allra best, auðvitað alltaf en kannski sérstaklega núna. Ákveðin sóknarfæri eru í þessari annars erfiðu stöðu sem við erum í vegna þess að hjá mörgum, sem var erfitt að fá til verka eins og þessara sökum mikillar eftirspurnar, er minna um verkefni nú en áður. Ég fagna áhuganum og því að málið er að komast á rekspöl. Enn vantar lagalegan grunn til að hægt sé að nýta þetta sem skyldi og á sama hátt höfum við ekki verið jafnskipulögð og við hefðum átt að vera þegar kemur að framkvæmdum. Ég tel að nú leggjum við grunninn að hvoru tveggja, annars vegar lagalega grunninum og hins vegar því að framkvæmdin verði sem allra best, en fagaðilar eru að fara yfir það mál í öðrum vinnuhópi.

Virðulegi forseti. Hárrétt er hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að horfa þarf á þessi mál frá grunni. Verulega langan tíma hefur tekið að þróa þetta og á sama tíma hafa sjúkrastofnanir tekið upp mismunandi kerfi, sem kannski - ef maður notar fagmál - tala ekki saman. Ekki er hægt að færa upplýsingar á milli vegna þess að þau eru svo ólík. Sum kerfin eru íslensk og önnur erlend og í mörgum tilvikum hafa verið lagðar háar fjárhæðir í þróun á kerfum innan lands sem kannski hefði verið betur varið með öðrum hætti. Við megum ekki horfa á það að við séum alltaf að finna upp hjólið hér á landi, ekki það að ég sé að draga úr mikilvægi starfsins sem fram hefur farið heldur leggja áherslu á að á þetta verði horft alveg frá grunni þannig að kerfi sem hægt er að innleiða í alla heilbrigðisþjónustuna verði notað en vandræði skapist ekki vegna þess að kerfin tali ekki saman. Þar sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er komin í salinn og mun fjalla um málið - geri ég ráð fyrir - verð ég að segja að það vakti töluverða undrun hjá mér þegar Framsóknarflokkurinn var með þetta ráðuneyti hversu illa gekk að koma rafrænu sjúkraskránum áfram. Kannski fjallar hv. þingmaður um það á eftir hvað stóð til. Í sjálfu sér vantaði ekki áhugann en af einhverjum ástæðum gekk þetta ekki eftir. Nú skiptir máli að við horfum fram á við. Nú er verið að skapa lagaramma um rafræna sjúkraskrá og um sjúkraskrá í heild þannig að við skulum ganga héðan og leggja áherslu á það sem kom fram áðan að við höfum tækifæri í þessu litla samfélagi okkar að gera hluti sem ekki eru mögulegir annars staðar, einmitt vegna smæðarinnar.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um sjúkraskrár. Þetta er heildstætt frumvarp um sjúkraskrár og ég fagna því að það skuli vera komið fram. Það er um þá skyldu heilbrigðisstarfsmanna að skrá þá heilbrigðisþjónustu og meðferð sem veitt er og eins sjúkdómsgreiningar sem og annað sem tekið er fram í þessu frumvarpi. Það sem skiptir kannski mestu máli er að hér er fjallað um rafrænar sjúkraskrár. Við stöndum frammi fyrir að innleiða sem reglu að nær allar heilsufarsupplýsingar og meðferð á sjúklingum séu skráð og geymd rafrænt og einnig sá möguleiki að tengja saman sjúkraskrá mismunandi stofnana, mismunandi deilda og starfsstétta milli mismunandi þjónustustiga og þannig að sjúkraskrá fylgi sjúklingi. Þetta er mjög vandmeðfarið, sérstaklega þegar komið er að því að tengja heilsufarsupplýsingar mismunandi meðferðaraðila. Það sem sjúklingur getur hugsað sér að fela einum meðferðaraðila eða heilbrigðisstarfsmanni að sjá um og skrá er hugsanlega eitthvað sem hann vill ekki að fari lengra. Það eru ef til vill upplýsingar sem eru mikilvægar varðandi aðra meðferð sem sami sjúklingur þarf á að halda. Þetta snýst sem sé bæði um mögulega bestu meðferð og þjónustu, persónuvernd og mikla hagræðingu í heilbrigðisþjónustunni. Þetta er margþætt. Ég tel að þetta sé líka eitt af þeim frumvörpum sem á og þarf að fá góða meðferð hér í þinginu en það hefur þegar fengið góðan undirbúning. Nokkuð langur aðdragandi er að frumvarpinu og mikilvægt er að það fái vandaða og góða meðferð í hv. heilbrigðisnefnd og því tel ég að það hafi verið gott að fá frumvarpið fram á vorþingi þannig að hægt var að senda það út til umsagnar. Það birtist nú nokkuð breytt frá því þegar það var lagt fram í vor og tekið hefur verið tillit til nokkurra atriða sem fram komu í umsögnum. Það er því ljóst að þegar frumvarpið kemur svo breytt til heilbrigðisnefndar mun það aftur verða sent út til umsagnar til þess að fá viðbrögð við þeim breytingum sem gerðar hafa verið. Ég tel jafnframt að tíminn þurfi að vinna með frumvarpinu, heilbrigðisstarfsmenn og aðrir sem koma að því þurfi ákveðinn tíma til þess að taka frumvarpið inn og fá tíma til þess að ræða um þessa möguleika og hættur sem felast í samtengingu sjúkraskráa. Ræða verður til hvaða viðbragða verði gripið eða hvað leiðir er hægt að fara til þess að tryggja stöðu sjúklingsins og sem besta meðferð. Nú eru margar heilbrigðisstéttir sem hafa aðgang að rafrænum sjúkraskrám og það er kostur að geta tengt skráningu margra heilbrigðisstétta inn í sömu sjúkraskrána. Jafnframt er það talsvert meiri fjöldi sem hefur aðgang að sjúkraskránum. Það þýðir þá að alls konar lásar þurfa að vera og mismunandi aðgengi heilbrigðisstarfsmanna að þeim upplýsingum sem þar liggja inni. Það er nokkuð dýrt að innleiða rafrænar sjúkraskrár fyrir allar heilbrigðisstofnanir. Hér er nefnt að áætlað er að það kosti a.m.k. 1,5 milljarða fyrir þjónustuna eins og hún er í dag. Það skiptir miklu máli að réttur hugbúnaður sé valinn sem og tryggir þjónustuaðilar. Hugbúnaðurinn er mikil fjárfesting og þarf að vera tryggur. Hver á sjúkraskrána? Það er nokkuð sem ég tel að hv. heilbrigðisnefnd verði að fara yfir. Í dag er litið svo á að sjúkraskrárnar liggi hjá viðkomandi sjúkrastofnun. Í sumum tilfellum eru til margar sjúkraskrár fyrir einstaka sjúklinga á mismunandi heilbrigðisstofnunum, sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum og hjá sérfræðingum. Upplýsingar um sama einstaklinginn liggja því víða og eru í umsjá viðkomandi heilbrigðisstarfsmanns, sérfræðings eða stofnunar. En þegar þær eru komnar á rafrænt og samtengt form, hver á þá sjúkraskrána? Er það sjúklingurinn sjálfur? Ég tel að horfa eigi til þess að landlæknir sem ábyrgðaraðili, þ.e. landlæknisembættið, eigi sjúkraskrárnar í óeiginlegri merkingu eða beri ábyrgð á þeim. Það er nokkuð sem við þurfum að fara yfir og skoða skilgreininguna á því hver á sjúkraskrá því að í skránum er jú falinn mikill fjársjóður. Við eigum eftir að fjalla síðar um lög um vísindarannsóknir sem geta m.a. verið rannsóknir á upplýsingum sem eru í þessum sömu sjúkraskrám. Það er því margt að skoða og margt að varast en ég fagna því að frumvarpið skuli vera komið fram og jafnítarlegt og það er og að það skuli vera alveg ljóst með hvaða hætti færa skuli sjúkraskrá. Fram kemur ríkur réttur sjúklinga að fá upplýsingar úr sjúkraskránni og hefur það áhrif á það sem skráð er í sjúkraskrána, réttmæti þess. Jafnframt er möguleiki á að láta loka ákveðnum upplýsingum eða taka þær út. Ég veit að frumvarpið mun fá mjög jákvæðar undirtektir hjá hv. heilbrigðisnefnd en legg áherslu á, eins og ég veit að fleiri hafa gert, að við gefum okkur tíma til þess að kalla þá til sem við teljum að hafi góða þekkingu á og geti gefið nefndinni upplýsingar, þá ekki síður af hendi Persónuverndar og frá sjúklingahópunum og fleirum sem telja sig málið varða. Eins tel ég mjög eðlilegt að fulltrúar frá þeirri nefnd sem vinnur nú að innleiðingunni komi fyrir nefndina hið fyrsta þannig að hv. heilbrigðisnefnd geti séð fyrir sér hvernig hugmyndin er að koma samræmdri, rafrænni skráningu á laggirnar.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg í sambandi við þetta ágæta mál sem hér er aftur komið fram. Það er mál sem ég hef mikinn áhuga á og flutti reyndar þingsályktunartillögu um málið í upphafi vetrar í fyrra. Það var reyndar aldrei tekið fyrir í heilbrigðisnefnd, það eru nú þannig vinnubrögðin að þegar þingmál koma frá þingmönnum er undir hælinn lagt hvort þau eru tekin fyrir í nefndinni. Hins vegar var tekið fyrir mál frá hæstv. ráðherra og það er aðdragandi þess sem hér liggur fyrir. Hér er um vandað og mikið frumvarp að ræða sem hv. heilbrigðisnefnd fær nú til umfjöllunar og mun örugglega gera þeirri vinnu góð skil. Ég tel að hér sé alveg gríðarlega mikilvægt mál á ferðinni sem við hefðum í rauninni átt að vera búin að koma fram með og gera að lögum fyrir einhverju síðan, þ.e. að koma á rafrænni sjúkraskrá. Af því hlýst mikil hagræðing og bætt vinnubrögð, það er ekki nokkur spurning. Þar að auki eigum við aðgang að þeirri tækni sem þarf að vera til staðar en nokkuð mörg ár eru síðan upphaflega var byrjað að þróa þetta fyrirkomulag sem lagt er til að tekið verði upp með frumvarpinu, verði það að lögum. Af því að hv. formaður nefndarinnar, Ásta Möller, beindi orðum til mín í lok ræðu sinnar þar sem hún undraðist að ekki skyldi hafa gengið hraðar í tíð framsóknarmanna í heilbrigðisráðuneytinu að koma áformum um rafræna sjúkraskrá í framkvæmd, vissi ég um áhuga kollega minna þar sem málið var að sjálfsögðu oft rætt. Það náðist hins vegar ekki fram gagnvart fjármálaráðuneytinu að taka þar stærri skref. Þau voru ósköp lítil skrefin sem tekin voru á þeim tíma, því miður. Ég veit ekki hvort það er eitthvað breyttur hugsunarháttur nú í fjármálaráðuneytinu og hvort betur gengur að fá fjármagn til þessara mála, það væri óskandi. Ég mun fylgjast vel með því hvernig það mál þróast. Nú erum við í miklum erfiðleikum í varðandi ríkisfjármál okkar, eins og allir vita þannig að ég óttast að þó að málið verði að lögum sé björninn kannski ekki unninn, eitthvað þurfi nú að berjast fyrir fjármagninu til að ná þessu öllu saman í höfn. Fyrir utan það hvað þetta er mikið hagræðingarmál er þetta líka mikið öryggismál vegna þess að mannleg mistök eiga sér stað í heilbrigðiskerfinu, það verður ekki horft fram hjá því. En með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til að tekið verði upp held ég að megi alveg fullyrða að mannlegum mistökum mun fækka og að við fáum öruggara heilbrigðiskerfi. Persónuverndarmálin hafa verið hér til umfjöllunar og ég hef svo sem engu við það að bæta sem hér hefur komið fram. Það er eitt af því sem hugsanlega er viðkvæmt og þarf að vanda sig í því öllu saman. Hér eru gríðarlega viðkvæmar upplýsingar sem settar verða inn í kerfið. Það þarf að vera ljóst um eignarrétt og heimildir til aðgangs og þar fram eftir götunum. Þetta er bara hið besta mál og ég vona svo sannarlega að það fari svo að hæstv. heilbrigðisráðherra verði betur ágengt að koma málinu til framkvæmda en þeim ráðherrum sem setið hafa á síðustu árum.